Gc71
author: Rechenberg, Adam

N12511681116 021

UIUINIAIOIMUIIIIII

U Töbingen

„
*½
.*
.
☚
*
„
„ .
. „

AG NWl

.

ſrire-
ii.

ii.

X V JTIINII.

X

.

D X X X

M

EL.

„

PIA
. 1 „ O
Et Inanimi conſenſu Repetita

FIDEI ET DOCTRINXE

ET ORDINUM IMPERII, ATQVE EO-
RUNDEM THBOLOGORUM,
Qui

amplectuntur:

tis normà & regulâ, qvorundam Articulorum, qui poſt
D. MAR IINI LUTHERI felicem ex h4c vitâ exitum

in controverſiam venerunt, ſolida

acceſſix . .

Ante hæc tempora communi eorundem Electo-
rum, Principum ac Ordinum Imperii conſilio, poſt verò ſin-

1
gulari Sereniſſimi Saxoniæ Electoris CHRISTIANI II manda-
to, inſtituendis & erudiendis ſubditis Eccleſüs atque Scho-
lis ſuis ad Poſteritatis Memorigam typis
vulgata.

NOVIS INDICIBUS, &
SEREN. 40 POTENIISS. POLON. RECGIS &ESAF. ELECI. PRILEGIO.

Editio nova à mendis denuè repurgata-

PL I P S I £A

Anno M. DCC. V.

(e) &
HIRISTIANIIS II.
DEI GRATIA,
DUX SAXNXONIE, SACRI

ROMANI IMPERIIARCHIMAR-
ſchallus & Elector, Landgravius Thuringiæ,
Marchio Miſniæ, & Burggravius
Magdeburgi, &c.

Omnibus ac ſingulis Prelatis, Comitibus, Baro-
nibur, totig,; ordini equeſtni, noſtræ pariter
& Epiſeopatuum, Miſnenfir, Numbungenhis
Merſeburgenſi. 7. Jurisdiökioniſuljelto, Ca-
Pitaneis item & Offcialilus, maxime verè
Superintendentibus, Paſtoribus & Eeclef. a-
rum miniſtrir, Salutem noſtramq; Clemeneiam.

Akycrench „ Huſtres,
Nobiles atque Strenui, nec
non Venerabiles, Nobis fide-
les ac devoti: jam inde ab ali-
quot annis certiores ſumus
E redditi, traduci pallim no-
arum Provinciarum Eccleſias & Scholas apud
exteros, ac ſi in iĩis, quovis ferè ſeptennio, fiat a-
liqua Conteſſi ionis mutatio. Quod equidem
auditu eò moleſtius accidit Nobis, quò tenemus
exploratius, & quo facilius planum facere poſſu-
mus;religioſiſſimos ac laudatiſſimos noſtros Ma-
jores piæ ſanctæque recordationis, inde à primo
a 3 initio

* (o) £
initio repurgatæ doctrinæ, poſteaquam PDEUS
lucem Evangelicæ veritatis, in hac inclinati mun-
di veſpera, per miniſterium ſelecti ſui organi, Dn.
Martini Lutheri, miſericorditer accendit, eam-
que ex indubitato ſuo verbo puram & incorru-
ptam benigniſſime largitus eſt, confeſſionem ſu-
am nanquam mutaſſe, ſed invicta plane conſtan-
tia in illa, quæ Anno 1530 Carolo Quinto Cæſa-
ri, totique Romano Imperio ſemel exhibita eſt,
Confeſſione omnes ordine Electores perſtitiſſe,
pioque zelo eam propagaſſe, aliquos etiam illius
aſſlerendæ ſtudio multas pertuliſſe molſeſtias, &
magnos feciſſe ſumptus: ita quidem, ut laus con-
ſtantiæ in vera Religione nullo jure eis derogari
poſſit aut debeat.
Simul vero & hoc cognovimus, extitiſſe quos-
dam homines bilingves & falſiloquos, qui ad II-
luſtrisſimum ſuum Magiſtratum verbis quidem
ſpecioſe ja carint, quin etiam juramentis temere
conceptis aſſeverârint, ſe puræ & invariatæ Con-
fesſioni Auguſtanæ, contra omnes corruptelas &
fanaticas opiniones, tam Calviniſtarum quàm
aliorum ſectariorum, eſſe addictos, qui tamen
poſtea deprehenſi ſint, quod dogmata falſa & er-
roneas Sacramentariorum Opiniones occultè
foverint, & per ſuos complices fraudulentis do-
lis & machinationibus furtim invehere, inſcio-
que ordinario ſuo, ac divinitus conſtituto Magi-
ſtratu, diſſeminare ac propagare totis viribus
contenderint.
Hoc

hut

us
un
Ure
Kin
mus
lei
Pel
lum⸗
mal
mod
Chri
Ene
ini
lr.
1
ler
Fadt
Tu
tale⸗

1e
l

EUS.
Wmun.-
ni,Do.
eatch⸗
Norru⸗
lein ſu⸗
nſtan-
Cela⸗

ita elt

ſtitiſle,

n illius
ias, &
Gs CN⸗
erogari

equos⸗
giad I⸗
giden
tetnet?
eCon-
pteli &
1 qualn
1 tammen
ſaer⸗
occole
mtino⸗
iſei⸗
Mal⸗
Firibus

oe

☛ (o) ☛

Hoc genus hominum excitavit quidem non-
nunquam turbas & diſtractiones in harum terra-
rum Scholis & Eccleſiis, quæ ſemper tamen, per
Dei gratiam, à Chriſtiano Magiſtratu conſopitæ
rurſum ſublatæque ſunt, quamprimum is de ma-
lignis iſtorum tenebrionum molitionibus certi-
or eſt factus.
Quoniam ergo DEUs ipſe hoc tepidum ge-
nus hominum, quod nec frigidum eſt nec cali-
dum, ſerio deteſtatur, & minatur illis, quod ex
Ore ſuo illos velit ejicere: idcircò & Nos confe-
ſtim inito Magiſtratu in hauc curam incubui-
mus, ut omnes noſtri Conſiliarii, Aulici, Capita-
nei, Officiales, & reliquis muneribus Præfecti,
præſtarent juramentum Religionis legitimè dela-
tum, & fidem darent, quod unà nobiscum in pri-
ma invariata Auguſtana Confesſione, quemad-
modum ea Anno 1580 in Libro Concordiæ
Chriſtianæ repetita, declarata, & adverſus omnis
generis corruptelas accurstè munita eſt, æu αα
ſirmiter ad finem usque vitæ ſuæ perſeverare ve-
lint. Quam quidem rem præmeditato & omni
ex parte probe deliberato conſilio ſuſcepimus,
hoc nimirum fine, ut iſto ſalutari medio, Deo ju-
vante, conatibus improbis fraudulentorum illo-
rum hominum, qui clandeſtinis molitionibus
talem noſtris provinciis apud exteros maculam
aſpergunt, efficaciter obſiſti queat.
Secimus etiam (Deo ſit laus & gloria) quod Il-
luſtrisſimi Principes ac Domini, Dominus 1O-
a 4 HBäAN-

& Qτμ
H 4 NNES Soi. „& Dominns .
GSIUS, Duces Saxoniæ, fratres noſtri exopta-

tiſſimi, nob scum in hac cauſa religionis, ut & a-
liis, per omniaà conſentiant.

Ut igitur pium hoc & verè Chriſtianum ò-

pus etiam porrò ſartum te ctum conſervari, & ad
venturam poſteritatem conſtabiliti queat, nec
quisquam habeat, quod obtendat, ſibi ſymbo-
lici hujus ſcripti legendi copiam acul tatemque
defuifle, curavimus, Formulam Concordiæ utra-

que Lingva, Latina pariter & Germanica, in mi-

nore forma (ut & viliori pretio comparari
commodius circumferri queat) vero, authentico
exemplari undiquaque congruentem, exſcribi
typis & evulgari.
Proinde & noſtro & tutorio prius nominav
torum fratrum noſtrorum chariſſimorum nomi-
ne clementer mandamus vobis ſingulis ac uni-
verlis ſupra dictis, ut quemadmodum proximò
conventu provinciali hac i in parte nobiscum con-
ſenſiſtis: ſic deinceps etiam ſuo quisque loco prô
fſide ſemel nobis datà conſtanter in eo permanea-
tis.
Cumprimis autem mandamus noftris ad Scho-
larum & Eccleſiarum cauſas deputatis Conſil'a-
riis, nec non Rectoribus, Doctoribus & Profes-
ſoribus Academiarum, Conſiſtoriorum Aſſello-
ribus, cunctis Superintendentibus & eorùm Ad-
junclis, Paſtoribus & Diaconis: ſimiliter Recto-
ribus & Collegis ſcholarum illuſttium, & reltaui⸗
Ludi-

ſüpe
com
ni
mi
u⸗
tüͤr
li
Tatt
Gel
ſat

ni
6o

cor

A.
Opte⸗
t E⸗

num⸗
ti Aed
at, hec
Fynbo⸗
temqoe
lieutri-⸗
1 in mi⸗
ti, 4
hentico
elethi

notmint⸗
pon⸗
ic Un⸗
Ptonind
uim con⸗
ſocopt
tinales

dscho⸗
nhle⸗
Proler⸗
Alilo.
rhedh.
telios

Lidi.

Eudimoderatoribus umwerſim, unà cum noſttis
ſtipendiariis & alumnis, ut hunc librum ſibi quàrn
eommendatisſimum eſſe ſinant, diurna noctur-
naque manu terant, debito ſtudio evolvant, Exa-
mina quoque ex eo inſtituant, neque quen-
quam, qui non librum hunc, tum ſubſeriptione,
tum data per jusjurandum fide approbaverit, ad
officia promoveant, adeoque totis viribus huc
elaborent, ut per noſtrum hunc inclytum Electo=
ratum & adjunctas Provincias in Scholis & Ec-
cleſiis, nihil vel publicè contrà doceatur, vel pri=
vatim invehatur, quàm charus cuique eſt Omni⸗
potentis Dei favor, noſtra Clementia, propriæq;
animæ ſuæ ſalus & incolumitas. Facietis hoc pa-
cto, quod & officio veſtro congruum, & ſeriæ
conſtantique voluntati Noſtræ conſentaneum
eſt, & ſumus vicisſim vobis clementisſime pro=
penſi. Dabantur Dreſdæ, Cal. Auguſt.
Anno milleſimo, ſexcenteſimo
ſecundo.

PRXFATTO.

OMNIBUS ET SIN.
GULIS HAS NOSTRAS LECTU-
RIS, N Os, QUI IISDEM NOMINANO-
ſtra ſubſcripſimus, Auguſtanæ Confeſſioni addicti, Ele-
Ctores, Principes, & Sacri Romani Imperii, in Germania
erdines, pro dignitate & gradu cujusque, noſtra ſtudia,
amicitiam ac ſalutem cum officio conjunctam
deferimus & nunciamus.
Meens DeiOpt. Max. beneßcium
ſt, quod poſtremis temporibus,
& in hac mundi ſenecta, pro in-
ſyabili amore, clementia ac mi-
S lericordia ſua, humano generi
S D ucem Evangelii &ͤverbi ſui
(ve um veram ſalutem accipi-
mas) poſt tenebras illas Papiſticarum ſu-
Perſtitionum, in Germania chariſſima patria no-
Nra, puram & ſinceram exoriri & Ppralucere pPo-
luit. Et eam ſane ob cauſam brepis & ſuccincta
zonſe io, ex Verhbo Dei, & ſacroſanctis Prophe-
tarum & Apoſtolorum ſeriptis collecta eſt- quæ
etiam in Comitiis Auguſtanir, Anno vyo Ipe-
ratori Carolo Quinto excellentis memoriæ, à pi-
entiſſimis majorilus noſtris Germanicoë Latino
Iiomate oblata, & ordinibus Imperii propoſitæ,
denique publice adomnes homines, COhbriſtianan
doctrinam proßtentes, adeoque in totum terra-
rum orbem ſparſaihbique percrebuit, & in ore &
Jermone omniuv eſſe cœpit.
Ranc deinceps Confeſſtonem multæ BEccleſie &
Academiæ,ut S⁰umbolum quod damhoöorum tempo-
rum,

un,
troel

jipte
fante
ommi
Der
ſaire
G
mich
llce,
lina
Ger
ℳ
eag

ſur
turh
nlam
hatit
Fut⸗
n
mn

ſlia

IN
CTU-
AXNO.
Gichi ble⸗
Germaris
ra Kudlis.
Gtam

Heftinn
porihun,
1,yro.
14 I.
16 lenmn
erhi H
ery⸗
m
Itanl
ere l⸗
1tinctu
ople⸗
. 1
e.
.,4 ji⸗
atin
Aplitn
Hianan
Ier⸗
t

run,

PRXT ATIToO.

rum, in precipui, hdei Articulit, raſerim con⸗
troverſis illix, cont ra Romanenſes & varias cor-
ruptelas doctrinæ cæœleſtis, complexæ ſunt & de=
fenderunt, & perpetuo conſenſit ad eam abique
ommni controberſia & dubitatione Propocaverunt.
Doitrinam etiam in illa comprehenſam, quanz
ſeirent „. Tolidis ſeripturæ teſtimoniis ſuſfultam
& NA veteribus rececptisque & Bunbolis approbatam,
unicum & perpetuum illum verè ſentientis Ee-
cleſiæ, ac contra multiplices hæreſes & errores
olim defenſium, nunc autem repetitum conſenſun
DSe, conſtanter Judicaverunt. L
Ar vero ignotum nemini eæſſe poteſt, ſtatim po-

ſteaquam ſumma pietate præditus & Praſtantis-

ſimus heros D. Mart. Lutherus rebus eximere-
tur humanix, dulcem patriam noſtram Germa-
niam periculof’fima tempora, & rerum perrur-
bationes graviſſimas excepiſſe. In quibus ſane dif-
Fcultatibus, & Reipublicæ ante forentis optimeg
conſtitutæ miſera diſtralctione, hoſtis ille mortali-
um aſtute laboravit, ut ſemina falſæ doctrinæ, &
diſſenſiones in Eccleſtis & cholis Pargeret: diſ-
ſidia cum offendiculo conjunita excitaret atque
his ſuis artibus puritatem doctrinæ cœleſtiz cor-
rumperet; Vineulum charitatis Chriſtianæ, &pi-
um conſenſum ſolveret JacroſanctiPvangelii cur-
ſum majorem in modu impediret & retardaret.
Notum etiam univerſis eſt, qua ratione hoſtes
Veritatis cæleſtis inde occaſfionem arripuerint, ut
Eccleſtis & Academiis noſtris detraberent: ſuis
erro⸗

PRXFATIO.

roribn. nregementa invenirente pavidas er-

ranterg, conſciennias à puritate doltrine Evran-

g Aic abſtraherent. *ut illis in ferendo & tole-
rando Jugo Jernvitutis Pontifßciæ, & ampleltenilis
reliquis etiam corruptelis, cum erbo Dei pu-
Enantibus, obſequentioribus uterentur.

Nobis profeto nihil vel gratins au cidere por

Zerakte vel uodt maäajore animorum contentione

O. Precibus e 2. Deo Opt. Max. petendum judicarer

mus: qudm nut noſtræ & Eccleſßie & Scholæ in
Encera dobtrina Verbi Dei, ac exoptata illa &
Pia animorum conſenſione perſoveraſßſente &,
quod Luthero adhbuc ſuperſtite ffebat, pie & præ-
clare ſecundum regulam Verbi Dei mnſtitutæ &
Praopagatæ ad poſteritatem faiſſent.
Animadvertimur autem, quemadmodum

temporibus Apoſtolorum in ear Eccleſias, in qui-

bus ipſßi Evangelium Chriſti plantaverant, per
Iaſſos fratres corruptelei introdubtæ fuerunt. its
propter noſtra peccata, & horum temporum dif-
Volutionem, tale quid irato Deo, conrra noſtras
guoque Eccleſtas vermihiem.

. 7 . . „ * 4 . * „„. 8 7. . .
Muare noſtri oſicii, quod divinikus nobis in-

Junctum eſſe nopimus, memores, in eam curam di-
ligenter nobis incumbendum exiſtimamus e ut in
Provinciis &/ ditionibus noſtrisfalſis dogmatibus »
quæ ibi ſparſx ſunt, & ſubinde magis magirque
ſ ſe quaſi in conſvetudinemé famihiaritaten, bo=
minum inſi, Suant, occurratar: &Imperio noſtro
Nahb Gedti: in rebt a pietatis via, & agnita & ha-
ρ

ẽ

itn
e
Ve

N

er

e⸗
ltia
Mn
jan/

leter⸗
Pane
Gtoh-
Aendi
Dei e⸗

lere h
tentione
diuare
Chole i
ila
mt:
G/⸗

tuté

Anodieft
H ngur⸗
zant, ,0
runtrißs
rN I.
u

noli it⸗

ranm i⸗

A: t G

Alnli.
n

Genns

PRAEFATIG.

dtenus conſtanter retenta defenſaqg; venitate do-
&trinæ cleſtit perfevenente nec ab ea Iè abauci
patiantur.
Mua ſane in ne partim antectſores noſtri laus
datißimi, partim nos elaborare uduimur s cum
anno Cbriſti iyps Francofarri ad Manum, oöblata
Comitiorumquæ tum ab Electorili habebantur)

occaſtone, oomnmunibus votis, in an ſementiana

itum eſt, peculiarem & communem conventanm
babendum eſſes in quo de iir rebut, quæab ad-
verſariis, Eecleſiis & Academiis noſtris odiosd
Percalumniam obſicerentur, ſolide & familiari-
ser tamen inter nos ageretan.
Ert quidem poſt deliberationes illas anteceſſa-
7es noſtri, piæ excellentieg, memoriæ, & parwim
*αι ν Nanaburgi in I1huringia, congreß ſie⸗
mus. Et tum Auguſtanam Confeſtonem (ewuſus
Jam aliquoties meminimus ) Imperat. Carolo
Ouinta, in frequentioribus illiz Imperii Comiti-
s, Auguſße anne yo habitir, oblatam, in manus
fumſimus “ piæ illi confreſſtoni, quæ folidis teſti-
moniis immotæ ac in Verbo Dei expreſſæ veritatis
IJuperſtrulta eſt, tum una mente omnes HFubſe ripft-
murs, Videlicet, ut ea ratione pofteritati conſie-
dleremur: &ö quantum quidem in nobis erat, au-
zores & monitores eſſemurs ad vitandafalſa do-
&ιata, quæ eum verbo Dei pugnarent. Icque eo
conſelio fecimus, ut & apud Ceſaream Maieſta-
em, Dominum noſtrum clementiſimum, deinde
in univerſum apud omnes zeſtißcatio ſeompiterna
aret nunquam in animum nos induxiſſe,
nopum

ðPRAEFATIO.

novum aliquod & peregrinum dogma vel defen-
dere vel ſpargere velles ſed cupere eam verita-
tem, quam Auguſtæ anno I30 profeſſi ſumus, Deo
nos juvante, conſtanter tueri ac retinere.
Fuimus etiam in ſpem non dubiam addukti, fo-
re, ut ea ratione non ſolum ii, qui puriori doctri-
næ Enpangelicæ aduerſantur, àconfätis crimina-
tionibus & accuſationibus alſtinerent, ſed alii
etiam boni & cordati homines hac noſtra itera-
ta & repetita confeſſione invitarentur, & majo-
ri ſudio & cura Veritatem cæleſtis doctrivæ
(quæſolæ nobis ad ſalutem dulétrix eſt) quarerent
& inveſtigarent! & in ea, faluti animæ ac æter-
næ felicitati ſuæ conſulturi, repudiatis inpoſte-
rum omnibus controverſtis & diſceptationibus
acquieſeerent.
Sednon absg; anivi perturbatione certiores
facti ſumur, hanc noſtram declarationem ac re-
petitionem illam piæ confeſſtonis, apud adrverſari-
or parum admodum pondenis habuiſſe, nec nos G
Eeccleſias noſtras calumniis præjudiciorum, 4uaæ
contra nos illi in vulgus ſane graviſima ſparſe-
rant, liberatas. Eſſz etiä ab adverſariis veræ reli-
gionis ea, quæ nos optimo animo & conſilio feci-
mus, in eam partem accepta, perinde ac ſi ita in-
certi de religione noſtra eſemus, eam, toties in
alias até; alias formulas tranifuderimus, ut nec
nobis nec Theologis noſtris conſtaret, quæilla :
lim Auguſtæ Imperarori oblata confeſio lſot.
Hæc adverſariorum commenta multos bonos
ab Eccleftis, Scholis, doctrina, fide & confeſtons

noſtra abſterruerunt & abalienanerunt.

Ad

—

6

.

ytey.

Onant
ſangpi
6
Gmh
Ne am,
Nelve⸗
e a
herel,
Artleul
lhir
ragita
Ar.
en a.
Mmert,
ine
Dyig
, bje⸗
vd’
4 ey
Leyj
.

yerita⸗
1, De

lullißr
iloltni⸗
rimint⸗
ſAadli
aitera⸗
nin
llyius
Gareren
1A Atef⸗

ertioret

m al Jl:

eſſii.
AM
M, 1
uſ⸗
vretel-
No fet⸗

Sl

Itiet ſl

eil⸗ 4

N

u.

P EAEFATIO.

Aa hac incommoda id etiam accetſit quod ſub
Pratextn Auguſßtanæ Confetſionis, dogma ꝛllud pu-
ghans cum inſtitutione ſacræ Cænz corporis &
ſangbinis Cbriſti, & aliæ etiam corruptelæ paſſim
& in Becleſtas & Sctholas introducerentur.
Muæ omnia cum nonnulli bii, pacis & concor-
diæ amantes, prætereaæ etiam docti Theologi ani-
madvertiſſent, Judicarunt calumniis illis, & ſub-
inde magis magirq, reſcentiby diaſidiit in religi-
one, relttus occurrs non poſſe quam ſi controverſ:

erticuli ez verbo Dei ſolide accuratec;, declaræ-

rentur & damnarentur- Conrra autem divinitus
rradita Beritas diſerte & lnculenter Proponere-
ur. IUt gui ſibi perſvaderent, hac ratione & all-
ſariis ſilentinm imponi, & Bmplicioriburs & piis

viamac rationem certam demonſtrari poſſe, quo-

modo porro in hisſe diiſidiis gerere, & in poſte-
Tum etiam, divina adjutigratia, corruptelas do-
Arinæ vitare poſſent.
Principio igitur Lheologi ſeripta quædam hac
dere, eaq; ſatis prolixa & ex Verbo Dei deſumpta
interſe communicàärunt, quibus diſertò & dexire

Aſtenderunt: quomodo controverſæille cum offen-
ſone Ecœcleſtarum conjiunctæ, abigq; alla veritatis

EFvangelicæ jabtura ſopiri, & tolli àmedio poſſente

ita enim futurum, ut adverſariis ocaοονρια
Prætertus ad calumniam quaæſiti præciderentur

vriperentur.
Peoſtremo Articulos controverſos in mang ſum-

tor: accuratò & religiorò perpenderunt & decla-

rärunt: adeog, ſeriptoquodam peculiari complexi

„

PH AEFATIO.
ſunt, qua via ac ratione diſſidiaæ illa exorta relcte
& pie componi poſſent.
Nos autem de bor pio Theologorum propoſto
facti certiorer, non moao id probavimus, ſed ma-
gno etiam ſtudio ac zelo, pro ratione muneris S
offcii divinitus nobis commi fipromovendum no-
bis eſſe udicavimur. Sð
Ae proinde nos Deigratiæ Dax Saxonieæ Ele-
or, & . de confilio quorundam etiam aliorum E-
Lctorum & Principum, in Religione nobiſeum con-
ſentientium, ad provehendum piam illud, inter do-
ckores Eccleſie, concordiæ inſtituti, eximior quoſ=
dam minimeg, ſaſpeltos, exercitatos etiam, &, ſan-

Anno 1776. gulari erulitione præditos Tveologor, Torgam
Theologi anno ſeptuageſimo ſextoevocavimus.

Torgam
eyocati.

Hi cum fuiſſent congre tfti, de Articulis contro=
verfir & ſeripto pacißcationis (cnjus paulò ante
meminimus) religiosè inter ſe contulerunt.
Et quidem primum precibus piis ad Deum Opt.
Max. ejusq,; laudem & gloriam ſiſceptis, eura de-
inde & diligentia ingulari (JSuvanteros Domini
Spiritu gratia ſita omnia ea, qutc adhanc delibe-
rationem pertinere & requiri videbantur, opti-
mo convenientisfimoque ordine, ſeripto quodam
complexi ſunt.
Ies poſtæa liber, præcibuis nonnullisAuguſtanam
Confesſionem proftentibur Eledtoribus & Princi-
pibur, ac oördinibir tranzmiſſas eſte & petitum, ut.
pſzadhibitis præſtantisſimis & dokctisſimis Theo-
logir, ſolicita cura, & pio zelo eum legerent, dili-
genter examinarent, & ſuam de eoſententiam &
. c*

—

llmſa⸗
leon
nes
H.
molh⸗
ln⸗
ſurra
nen
Prute,
cere
ſeri,
r
heyer,
Ma
Deig
ne
lanſ
une
iti,
lin.
lge⸗
qz,
er,
Arn
veyg
eyt,
a
t

fer

—

ta reche

ropolte
d n’⸗

neri

gAlan n

mit Ele
lorumb-
cum c.
inter
ior l
Am,Ga
. Tuun

6 contræ

puul Ante
unt.
Ieun.
umihi
Domini
ne Leble.
ntur, 14
t/ ſohlan

ellman
n,.
nnitmui nit
ſn Thet
reut . l.
mticn

ℳ

PRAEFATIO.
cenſuranm ſeriptir comprehenderente & raſreme
de omnibus & L, ngulis zasditium ſaumn czuig, rati-
ones nobis liberrime evponerent.
Has ergo cenſunas caum aocepiſſemur, multas in
iis pias & utiles ommontfactionesi invenimg;quor
modo travsmißa illa declaratio ſinceræ dodtrinme
Chbriſtianæ, contra corre Drelas ac deprapationer,

„

Jacrarum literarum teſtimoniis muniri, & confir-

mari poſſete ne forte progreſu temporis, ſub us
prætexin Impia aogmata occultarentare ſoed ſen-
ceræ veritatis minimè fucata declaratio 24. po-
feeritatem transmitteretur.
Ex hir ergo quæ optimè meditata ad nos per-
venerant, Liber iſte piæz Conçordiæ, de qus diximg,

compoſitg, &ea, Norma,gpkſalzicietur,alſolutgeſt.

Deiucepr exnoſtro ordine quidi (hec, enim nos
omnes, ut & alii nonnulli, hoc tem pore certas 6b
cauſas, quæ obſtabant, id facere poteramg)libraum

bunc omnibus & ſingulis noſtrarum regionum &

ditionum Theologis, Ecæcleftæ & Scholarum mini-
Rris, articulatim & diſtincie recitari, & ipföos ad
diligentem accuratamq; conſiderationem earum
doctrinæ partium, quæ in illo continentur, excita-
ri curavimus.
Cum ergo illi declarationem controverſorum
Articulorum congruere, inprimis quidem cum

verbo Dei, deinde Auguſtana Confecſione animad-

verterent: promtisſimo animo & teſtißicationt ſutæ
erga Deumgratitudinis hunc Concordiælibrum,
ut Piam &genuinam ſententianz Auguſtanæ Con-
feiſionis exprimentem, ultro & quidem accuratd
532 medi

PRAEFATIO.

megitatum & conſideratum receperuvt, abbig-
bärunt, zi, ſubſeripſerunt. & de eo corde, ore &
manu palam teſtati ſunt.
Quare pia illa pacißcatio, non ſolum paucoram
uorundanm noſtrorum Theologserum, ſed in uni-
verſum omnium & ſingulorum Eccleh miniſtro-
yum & ludimoderatorum in noſtrisz provinciis G
ditionibus, conſentiens & concors confeſio & vo-
eatur & perpetuò erit.
Luia verò noſtræ & præclari nominis anteceſſo-
rum noſtrorum primum Francofurti ad Maænum,
deinde Numburgi pio & ſincero animo ſuſeept 2,; &
ſeriptis comprehenſæ conventiones, non modo en,
qvi expetebatur finem, & pacifßeationem hon. ſunt
aſjecutæ : ſedexiis etianna quibus dam pat roctnt-
um erroribus & falſis dogmatibus quaſitum eſt:
Cam tamen nobis ne in mentem quidem unqua
venerit, hoc noſtro ſcripto vel novum aliquod &

falſum doctrinægenus introducere, integumentte

commendare, confrmare, vel in minimis etiam 2
Confeſſone illa anno 3o Auguſta exhihita diſee⸗
dere, qvin potig qvotqvot noftrüm altionibo Num-
burgicis illis interfuimur, tum etiam id integrum
nobis reſervavimus & promißimus inſuper, ut ſ
quid ſucceſſu tempori in noſtra eonf. one deſide-
raretur, aut gquoties id neceiſitas poſtulare vide-
retur, nor porrò emnia ſolide & prolixe declara-
turor eſſe. Ideoque hanc ipfſam ob cauſam in hoe
libro Concordiæ ad declarationem conſtantis &
perpetuæ voluntatis noſtræ, & ö repetitionem Cbri-
ſtiznæ fidei & confesſionis noſtre, magno & pio

conſenſu eélaboravimus., Iäes

le

e

em

lii
lehoſ⸗
lura⸗
aret.
ſeri
6c.
ſue
140
hir
inſ⸗
nl
4Ma.
ſea

N

nf

—
97:
, reG

AuCorN
A ini⸗
int⸗ ⸗
vincur

iör.

tectſt⸗

Menu,

,molt

ynon ſant
numian
Aſtun 5*
„, nſA
uiß
egunen
ni⸗ tiun4
litaſe
nilyN .
lnteg un
4 jen t /
ne it
latt . 4
beltt
ſen .D e
D . nti
nen

(
4

PER AEFATIO.

Ideo ne aaverſariorum noſtrorum calumniis de
ingenio ſuo confiétir, quibus jaltant, ne nobis qui-
dem conſtare, qus ſit vera & genuina illa Augli-

Kana Confesſiozaliqui ſe turbari ſinant ſed & ii,

gui nune in vivis ſunt, & poſteritas etiam diſertè
&ſirmiter doceatur, ac certior reddatur, qvanam

illa pia confeſſtio ſit, qvamé nos & Eccleſie acèche-

læ noſtrarum ditionum omnibo temporibo profeſe

&“S amplexe fuerint“ poſßt ſinceram & immotam
Verbi Dei Veritatem ſolam primam illam Augu-
Ntanamonfeætſßtonem Imperatori Carolo V. a. V36.
in celebribus illis Comitiis Auguſtanis exhibitam,
ſolam’dicimus nec ullam aliam amplecti nos vel-
leluculenter teſtamur: cujus exempla in Archi-

vir anteceſſorum noſtrorum excellentis memoriæz,

qui ipſi Carolo VinComitiis illis eam exhibuerut,
repoſita, per f’de-dignos hominer, nequid ad ac-

eſt, & in Sac. Rom. Imper. archivo aſſervatur, con-

ferri voluimus: & certi ſumus noſtra & Latina

& Germanica exempla per omnia ſibi conformi

ſententia invicem reſpondere. Qua etiam de cau-
ſa, Confesſionem illam tum exhibitam noſtræ, quz

his ſubjſicietar, declarationi, ſine libro Concordiæ,
inſerere voluimus: ut omnes intelligant, quod in

noſtris ditionibur, Eccleſtis & Scholis nullam ali-

amdodtrinam ferre conſtituerimus, qvam qveæ Aut-
guſtæ anno 3o dcommemoratir ſupraæ Electori-
sus, Principibus & Imperii ordinibus ſolenni
zonfzſtone approbata fuit.
“ 53 Hanc

—

curatitſimas rationes diligentis in nobir deſide-
raretur, cum eo, quod Imperatori ipſi exbibitum

PRAEFATIO.

Hanc Confersſ. onem etiam, Deo nos bené, juvan-
te, usq;, ad ultimos Ppiritns, piès ex hac ade loſtem

Fatriam migraturi, tenebimus: excelſo & enere-

Piao animo puraque conſeie, ntia ecomparituri co-
räam kribunalt Domini olr; “ Ri Chriſti.
Weramas itaqus adverſarios noſtror poſthac
& nobis & Eccleſtarum noſtrarnm miniſtris Par-
Juror eſſe- nec baſvett illa & gravisſimis erimi-
nationibur uſuros, nos de ide noſtra nihil certi a-
radnos M . Poſ conftituere, amque ob' cauſam
Jere ſingulis annir, imo vero menſibur, novas eon-
TVersſtoner cudere.
PBorrô Taod ad eren agehewecanfenh, Zonis
editionem, cujus etiam in Namburgicir altir ſr
mentio, attinet, animadvertimus (quod & notam

univerſir eſt) quordam ſul prætextu Verborum

Polterioris Mu⸗ editionis, orruptelas in negotio
cœnæ, & altss erroret oneege r & oecultare bpo-
laiſſe. & ſeriptis publicò exeuſir imperitæ plebe-
culs obtrudere coönatos- nee motos zſſe Augußtane
Confesſtonis qus prima erhibitazefs) diſertis ver-
bis, guibns errores illi palam reſiciunture exqui-

bus etiam longe alia, quam 7 volunt, ſententiæa

cævinci Poteſt.

1W iſum igitur eß nobis Piſce literis Peblices teſta-

ri, & certiores facere univerſor, quod nec tum, ac
ne niune uidem,ullo modo voluerimurs falfa Gim-

Pia dogmata & opiniones (quæ ſub integumentis

aliquibus verborum latere poſſent) defenaere, ex-
«uſare, aut pelauti cum doctrina atgelics con-
ſentientes, avpprobare.

ulu in

Nos

222

Mor

ſerten

lafui
Ne.

lunehi

iG/

ilan,

r, 6

A
ehu
uti et

exſen

Venra

lili,

Ne, dj

R ſulent

lmine

enti

Num ca

. tuye,
kiute

E 4
muen

d 1n
Chrißi
udie
: vee
cu⸗
4tp

Ane iundt-
dceleſen

9G mre⸗

yituricl.

nitcnin:

Acerti

bXa5α
traicn.

Cnfelmn
ir olr

G notiñ
Verlo tnl

“ negn

erulkeft

erits llre
Au⸗
Anun,
Ar.e ex .
1t Pummiß

ACedteſ

Inel Ml
,tCunsil
Hnt ℳ.

M

urfte

A £

*

6 P/lAnATIO.

Nos ſane nunquam poſteriorem editionem in en
ſententia accepimus, qvæ à priori illa, qus exhibi-
ta fuit, ulla ex parte disſideret.
Nec stiam alia ſeripta atilia D. Philippi Me-
lanchthonis, neque Brentii, Urbani Regii, Pomera-
ni & ſimilium repudianda ac damnanda eſſeju-
dicamus, quatenus cum ea norma, due Concordiæ
libro expreſſa eft, pen omnia conſentiunt.
Quanquam autem nonnulli Theologi, & in his
ipſe Eutherus, cum de Cæna Dominica agerent, in-
vati etiam ab adverfariis ad diſputationes de
perſonali Inione duarum in Chriſto naturarum
pertracti ſint, tamen Theologi nohkri in Concordiæz
Libro, & ea, quæ in illo eſt, fanioris doltrinæ nor-
ma, Aiſerte teſtantur, &ͤ noſtram & hujus libri
ſententiam conſtantem & perpetuam efe, piot

homines in negotio Cævnzæ Dominica ad nulla alia

fundamenta,quam Verborum inſtitutionis teſta-
menti Domini noſtri eſu Chriſti, Aeducendos eſſe.
Nam cum ille & Omnipotens & Veraxſet, gape-
ditum ei eſſe, ea, quæ & inſtituit, & verbo ſuo pal.-
lacitus eſt, praſtare.
Ei ſane, eum haoc fundamentum ab adrerſariis
impugnatum non fuerit, de aliis probandi ratio-
nibus in hoc argumenti genere non contendent:
ſeæd in vera faei ſimplicitate verbis apertisſemis
Chriſti krmiter inſekent : qua ratiotutisßim, Ge-
rudiendis imperitis hominibus accommodatisſima
eſte neq; enivi illi ea, qus de his rebus accufatiles
diſputata ſunt, intelligunt.
At vero, um illa aſſertio noſtra, & ſimplex ver-
52 borum

PRABFATIOO.
borum I. DPamenti Chriſti ſonſus ab =

ougnatnr, &σ velut impius, & rationibus veræ

Pdei repugnans refieitur, denique articulis Sym-
boli Apoſtolieil Ppræſertim de Filii Dei incarnatio-

ne, aſcenſtone in œlum, & ſeſtone ad dextramo-

mnipotentis Vintutis O&. Majeſtatis Dei ontrari-
us, & proinde etiam falſus eſſe contenditur, vera
Jolidaque artienlorum illorum interpretatione
demonſrandum E,noſtram illam ſententiam nec
à verbis Cbriſßi, negz. ab articulis illis disſidere.
Quoa veròad phraſer & loquendi modos atti-
net, qui in hoe Cocordiz libro,quando de majeſta-
te humana natura in perſona Ohriſti,ad dexteram
Dei collocatæ & e& αιâl* agitur, nuſurpantur eut o-
mnes ſiniſtra ſitpicioner & offendieula, gite ex VA-

ria ſel guißeatione vocabuli ABSTRACTICuem.

admodum hoe nomine & Schole & Patres hacte-

nus uſi ſunt) exiſtere poſſent, à medio tollanturr
Theologi noſtri diſertis & expresſis verbis teſta-

zum volunt« Majeſtatem illam humanæ Chriſti

natlra ertra unionem perſonalem nequaczuanm

adſeribendam eſſer nec etiam conce dendum, quod
bumana natura eam Majeſtatem, vel propriam,
velper ſe etiam in unione perſonal) eſſentialiter,
Jormaliter, babitualiter, ſubjeltivè (hæc enim,
quamvir non ſatis latina vocabula, ſeholis pla-
cent) potſideat. Nam ſi eam & dicendi & docen:
Ai rationem teneremur, divina & humana natu-
ræ, undà cum proprietatibus ſutr, confunderenture
bumana etiam divina, ratione eſſentiæ proprie-
tatum, erxequaretur, imo vero tota negaretur.
Jen.

—

dentie

ſpenſa
Aolka a⸗
un tant
Viret
Ade

cum q,

inge
lontrode
ſune, ex
underl
120 Pr
net nul
lonſili
Tada
in Vey.
tas Leoa
nanita
daruna
(quat,
17 olexa,
cuodii
itaut .
uuſan,
andi,
iot
ue ha
ui 7
Lott
, u
Srͤ,
E, JNr
orſe ,
Aa⸗
legz,

PRAEFFATIO. -

tverſcnis Sentiendum erge eſſo Theologi jadicant, id ratione &
ibuert diſpenſatione hypeſtaticæ anionis feri, quemadmodum
i In. docta antiqaitas es de re caute locuta eſt: quod myſteri-
“ nm tantnm habet, at omnes ingenii noſiri intelligentigc
,ndt. ires ſuperet.
ptran

Ad condemnationes, re probationes & rejectiones im, pi=
Montyaft⸗ orum dogmatum, & 12 Ppræſertim, quod de ſazraæna ea=
tur,pem zitit,qod attinet: haæſané in hac noſtra declaratione, Gα
yeratie oteroTerſorum articielornm ſolida explicatione & deci-
ſione, expreſſ'e & diftinéte, nen ſolum eam ob cauſam,ut
ueni verſe ſibi ab his damnatis dogmatibus caverent, emni-
no proponendæ fuernnr, ſöéd ob alias etiam qe a, dame ratio-

ntiom mut

tere.

Aostti nes nizllo modo pratermitti potuerunt. Sis at noqgziagiam
n Gebe conſelinm inſtitetum neſtrum ſit, eos homines, qui ex
gexterin Tesdam animi ſimplicitate errant, nec tamen blaſ phemi
in Veritaten doctrinæ coleſtis ſant, multo vero minus to-
tur . 1as Eccleſias, qis Vel ſib Romano Imperio nazionis Ger-
Is 1 A. manicæ, wel alibi ſant, damnare. CQuin potia mens atque

ICA/nN. animies neſfter faerit, hac ratioze fanaticas obiniones, &G
t hall earnndenn pervicaces doctores, & blaſphemes duntaxat
Aluntir. (quos in ditionibus, Eccleſiss & Seholis noſtris neqzaqaam
tolerandos jndicamus) paläz re prehendere & damnmare,

Hirt, . quod illi errores er breſſo Verbo Dei repugnent, G guidem
Cr DM a,ut cum eo conciliazri nequeant. Deinde etiam enm ob
Iudglan canſaumn hoc ſuſcennee, et pii omnes de his diligenter vi-
unn, l. tandis vonerentnr. Neqnaagaam nim dTabitarate, mul-
opriann 7os pies & minime malss homines, in iis etiam Eecleſis,
hrer n* haczenzes zon per omnia nobiſeum ſenſerznt reperiri,
ls Jui ſemplicitaten quandam ſuam ſegizantuer, & ne-
e ni,

gotit, quidem ipſam nen probe intelligant, ſed blaſphemi-
Holir lr ar, a contra ſacramCænamkquemadmednsmen in Eccle-
Sde Bis noſtris ſeczndum inſtitztionem Chriſti diſpenſatur,

&W juxta Verba teſtamenti 7 Pſcus magna bonorum omninm

utu
nner ronſenſione docetur) evomuntur, nullo modo probent.
lmgtil Magna etiamin ſpe ſamus, illos, ſeredte de his omnibus
„ Aoceanur juvante eosdem Domini Spiritu, öimimotzæ ve-
etur- 5 5 ita=
.

PRAEFATIO.
zitati Verbi Dei, nobiseum cuα Eceleſtis g Scholis no-
ſtris conſenſuros eſſe. Et profetze Theologes, omnibsag
Eccle ſaa miniſtris in primis hoc negotti incimbit,ut erler-
be Dei etiam egs, qui ex quadazn vel ſens plicitzte, vel iz-
ſcitia, à Veritate aberrärunt, de periculo ſalutis ſug „

ea, qua decet, moderatione doceant: & contra corrnpte-

Ias maniant ne forte, dunm caci cæœcorum ſunt duces, K=
ni verſt PVericlitenzur.
Ouamobnem hoc noßroſezipto in conſpeczu omzipoten-
is Dei, G ceram'tota Eccleſis teßtamer, nobis propeſaum
zwunguam fiiſſe, hac pis Conciliationis fanmuls moleſtiam
aut periculzm creare Piis, qui bperſecutionen hadie Peli-
untar. Quemadmodumenim Chriſtianachazritate mnoti,
zin ſociætatem dolaris cum eis disdezs veonimus z ita a per-
ſecutione & gravilſima tyrannide, gaa in miſeros illes
maxima exercetr, abhorremns : eamq exvsimo deteſtæ-
waer. .
g inis conſentimns: qui hated dabie in tremendo ilto Do-
mini judicio, ac coram tribunali Cbriſti, à perſecatori-
us illis magna ſoweritate repetetur, & hi ſanè uom t1)-

rannidis ſna gra visſimas raliones reddizuri, ac Paxnac

horrendas ſabitri ſunt.

5
Naſtram egudem in his (at ſäpse meminimas) id

ſem per pPropolatam fuitt ut in terris, ditionibws,ſcholis
Eecleſsis noeſtris, zon aliaz doczrinz, jJzam qua Verbo Dei

fundata, & Ansgiſtana Confesſsone, tom apologia (&ο.

er quidem dertrein geniino ſao ſenſsr intelletta) con-

gizgerter, ſonaret ĩ dcrate proponeretnr: nec pugnaun-
zes cine his opiniones admitterentzrigzo ſane conſilis hag
LEacifieationis formnla insſtitata & abſolunta ſuit.
Ouare denuo etiam coram Deo, & omnibus merta-
libus profitemar & teſtawmer: nos declaratione articulo-
rum controverſorum, gquernm jam aliquoties mentio Ja-
&ga eſt,non novam conſeisne e, aut ab en (qua Imp. Carolo
V. felicis recerdationis Auno 1zo. exhibita fuit)alienam

aſferrer

Nallo etian modo in profeſsanem innocentis iices ſan-

—
ſine:
Eem al
cere voh
Hrta
alſecm
lur, inh
fitatem
iſus ad
Eervator,
) arſe
Cume
fetſieren
en ſ
it noſ.
hane (
Vide⸗
not oſßr
certami⸗
li Ge⸗
lo Hei
Cera dos,
Prcto
lotsnti⸗
dirz,
lbicne
ere: &
Nare.
Er hi
44 Mſen
lano
HMa
adkiy
ue
lenten
linen

1

PRAEFATEO.

e Kelolio afferrs, ſed Eccle ſazs & Seholas, noſtras., inprimis ei
omuilii, Wa, li alee Bgatt Ss Slte, “ A
it gteier. Cnfelſtonemn Aneguſtanam, jns ante meminimeies, dedie-
tate ceye voluiſe.
ſalutir , Hortamuretiam ſeverisſime, ur inprimis jz venty, zed
,4 catrule ad ſucramkäccleſearnm G'cholarum miniſteninmeduca-

t uehe zur, in hoc ſideliter & diligenter inſtituatar: ut ad poſte-
ritatem etiam neſtram ſincera doctrina profesſtoq, hideis
Aemeigder zesqune ad glorioſiem illiem adventnm aniei Redemtoris &
4 oplſius Servatoris noſtri Jeſa Chriſtiſ largiente hec ſancto spiri-
anulilimn za) conſervetur & propagetur.

uhelie u. . Cum ergo hac ſic habeant, G& nos de dodtrina & con-
gritatt nith fesſisne voſtra, Propheticis Hpoſtolicis ſori pris ernditi,
zita ceni ſmns., gratiaq, Sanbti Opiritus mentes & conſcien-
niſen du zia noſtræ majorem in modum confirmatæ ſint: Librnm
,indet t hbunc Concordiæ in lucen edendzm putavimus.
. Videbatur eninz ed a pprime eſſe nezeſſarinm, aet inten
iliuſe tot noſtris em poribus erortos ernores, tum offendicula,
ude il⸗ N. certamina, & didtuern as distracttones illas, Biz erplica-
erſiun zio & conciliatio haram omninm controverſtarum,s Ven-
riun 1. bo Dei xtruckn ezraret: ut ſecundum rationes'ejus ſiiz-
,4 fena cera doctrina à falſa interneſceretur & ſecerneretur. .
PVPrateren ez res adt hoc etiam conſert, ut tarbulentis
zimu) contentioſir, bPominibies, Ti ad nelanm formnlam purio-
e Pln us doctrine adſtringiſe Patinntur,;liberum non ſit pro ſaas,
e erh lii libidine controverſens cum oſfendicalo cenjnnktas mo-

zrlgu vere: & prodigieſas opiniones & proponere & bropu-

Henna) N. £ vars.
Pihner Ex hisz enim hoc tandemconſequitun, ut purior dodtria
nec ⸗

ſi⸗ a obſeuretur & amittaturad poſteritatem autem nihil
5 6 guam opiniones W τοαα dAcademicatransmittantnn.
i. mnt His accedit & illud, quod pro offcii, à DEO nobas in-
nle uule junczi, ratione hoc nos ſabditas noſtnais debere intelligimg:
u ut,z, ad hiijns G, ſecutura vitæ rationes Pertinent, dili-

genter curemis ac demus overam, ut quta ad amplifiea-
etm tianen zominis at gleri« Dei, prapagationem Verbi ipſins
”8LM (exr

PRAEFATIO. .

(ex quo ſols ſælus ſperatar) ad pacem & ranqnillitatem

kecleſtarum & Scholazrum, & commonefactiones, & con-

ſolationem perturbatarnm conſcientiarnm faciunt, ſam-
mo ſtudio, & quidem quantim fieri peteſt, procure-
rius Praæſertin cum nobis certo conſftaret, à multis bo-
zis & cordatis hominibus ſummt & izfimi ordinis, hoc

ſalatare Chriſtizna Concordiæ opus, dudum ſeriis gemiti-
bies, ſummoq, deſiderie fuiſſe ex petitnm 2 pedtarsm

ac ne nos jie: dem ab initioſafceepti negotii pacißcationis
bujus, in en ſementias fnmerimnt, neqaue etiamimntaem Jimus,
boc tam ſalitare, W a Pprime neceſſariim opus Concer-
diæ, ab hominum oculis removendam, & penitzs occtel-

tandum : ac licev illam teleſtis veritatis ſubter modinm

aut menſam ponendam eſſe: Qnapropter editionem efizs
diutins extrahere neztigiam debuimus.
Neæque dubitamus, pias öomnes, qui & veritatis cœle-

ſRtis & concordiæ Deogratæ ſant amantes, uana nobiscem

boc ſalutare, utile, peum & perneceſſarinm inſtitietun

probaturos: & non commiſſuros eſe, zet ad am plificatio-:

mem gloriæ DEI & utilitatem ublicam, quæ & in ater-
vis & temporælibus cernitur, in ipſis aliquid vel ad ſum-
maum conatum deſiderari posſet.

Nos certe (ut aæd extremnm id repetamut, cejus ali-

Jzneties ſiepra meminimns) hoc Concordiæ negetie neqiza-
qquam nova comminiſci, aut à veritate doctrinæz celeſtis;
quam majſores noſtri pietatis noveine celeberrimi, ſicit 2
nos, agnoverunt & prafesſi ſant, llo modo diſcedere

voluimus.

Eam asstem doctrinam intelligimuns, quæ α Propheti- .

ris & Apeſtolicis ſeriptis extructa, in tribiss voteribus
Symbolie, auguſtana Coesfelſtone, anno / Sso. Imp. Caro-
lo V excellentis memoriæ exhibita: Deinde Apelogin,
quæ huic conjun tta fuit, malcaldicis Articulis, utroqe
denique Catechiimo excellertis Viri Doct. LEutheri com-
. brehenſa eſt.
AQAQuare etiam nos ne latum quidem aungvem vel .

ſejan

/ (4 abe⸗

7
ſljun
ſavter
vim
detlay
Der
dellen
nibu,
Repit⸗
np G0
ilir ſe,
Shnitar
beyelet⸗
Prate,
imunlen
lharun
inarum

. mteren,

4 no
e.
jeeritat.

Dabi⸗

evenda

umonan

lr euj
negne e
inat,

PRAEFATIO-

ſuiliugten bas ipſis vel à phraſibus, qua in illa babentur, diſcedere;
en Cur. ſed javante nos Domini Spiritu, ſamma Cencerdin cen-
unm, an. ſtanter in pio boc conſenſa perſe veraturos eſe, decre-
1, Pueutt vimaz: controverſtas emnes ad hanc veram normam &
4maltulo⸗ declarationem Purioris doctrina exawiinatlri.
orlimin ler Deinde etiam apud animum noſtrum ronſtitulmas,
nitgenit velle nos cim reliquis Eleckforibzs, Principibzms & Or di-
pecaun nibus Sacri Ros. Imperii, & aliis Chriſtiana Reipublica
Gifesto Regibus, Principibus & Magnatibus, ſecandum Sacri
nunſnu, Imp. Conftitutiones & pattza conventaæ (quax nobis caoze —
u, Cunttr. iltis ſunt) pacen, & concordiam colere, & ſingelis pro
viatr dignitatis & ordinis ratione, omnia noſtra oſſcis cum
zer modiun benevolentia conjuncta G* deferre & exhibere.
tionenn g Praæterea eommunicatis conſiliis, in hoc etiam ſediulo

incumbemas, ut in ditievibus neſtris per diligentes Ec-
,min lal⸗ zleſiarum & scholarum Viſetationes, inſpedtienes offe

ninclitun cinarum t) pegraphicarum & aliz denique ſalutares
na j OPeS » 2
nbiuun rariones, obſervatis occaſionibus & circxn’ſtantiis, qus

mhifeui ex noſzrv & alisrxaom zeſir ſent, hoc Concordiæ opus magnues
Ginder ſeweritate & ſummo ſtudie defendamis.
lueladſin. Dabimns etiam peram, ſi vel renaſcantur contrever-
B Jir jam ſopitæ, vel neva in religionis negetis oriantnr,;
. ju al⸗ aur ea absque longioribus & periculeſis ambagibas ad præ-

muneſ a venda offendicula in tempore e medio tollantur &
e celeſin⸗ com ponantur. .
n ſu6 In cujus rei ewidens teſtimonium, nomina noſtra
dxr ſelte magne conſenſu ſubſcripſinus: & ſcilta etiam aljnn.
rInhlaß .

n Ohe

1 A 8
Glip ipe⸗ *
lutlenim.

lin.

der
nn

A Ar A Ardc 4
*

F. T. F. F. K. F. S. F. F. .

Udovicus Palatinus Rheni, Elector.
Auguſtus Dux Saxoniæ, Elector.
Joannes Georgius Marchie Brandenburgenſis,
Elector.
Joachimus PFrider. Marchio Brandenburgenſis, Admini-
ſtrator Archiepiſcopatus Magdeburgenſis.
Joannes Epiſcopus Misnenſis.
Eberhardus Epiſcopus Lubecenſis, Adminiſtrator Epiſco-
patus Verdenſis.
Philippus Ludovicus Palatinus Rheni-
PFriderici Wilhelmi &
Johannis, Ducum Saxoniæ, Tutor.
Johannis Caſimiri &
Johannis Erneſti, Dueum Saxoniæ, Tutores.
Georgius Pridericus Marchio Brandeburgenſis:
Julius Dux Brunſvicenſis & Lunæburgeniis.
Ottho Dux Brunſvicenſis & Lünæburgenſis.
Henricus Junior Dux Brunfvicenſis & Lünæburgeniis:
Wilhelmus Jjunior Dux Brunfſvicenſis & Linæburgen-
ſis.
Wolffgangus Dux Brunfſvicenſis & Lünæburgenſis.
Ulricus Dux Megalopurgenſis.
Johannis &
Sigismundi Auguſti, Ducum Megalopurgenſium, Cura-
tores.
Ludovicus Dux Wirtenbergenſis.
Erneſti &
Jacobi Marchionum Badenſium Curatores.
Georgius Erneſtus Comes & Dominus Henhebergen-
ſis.
Fridericus Comes Wirtembergenſis & Mumpelgar-
tenlis.

Johan-

ſohan
PViln
Alber
Rmicl
Phili
Gottt
Geot
Heim
Otto
ohan
olann
Brunde
Hoien
Detrus.
Abertn
Woldk
*“R
(arolu
Erneltr
loto
Ludovi
Henric
Ceorgi
ſolch
lnure
Conſu
Conſan
Couſi
denad
Conl
Conſ
0
Conl
Cond

4 0 8
XX Johannes Girherus Comes Schwarcenburgenſir. 8.
Wts Wilhelmus Comes SchWarcenburgenſis.
S Albertus Comes Schwarcenburgenſi S.
Emich Comes Leimingenlis. 4
„ Philippus Comes Hanavenfis. H
Gottfridus Comes Oetingenlſis.
nbunengd Georgius Comes ac Dominus in Caſtel.
Heinricus Comes ac Dominus in Caſtel-
ſs,Adnin- Otto Comes Hoienſis & Bruchhuſenſis.
Johannes Comes Oldenburgenſis & Delmenhorſtenſis
Jehannes Hoierus Comes Mansfeldenſis.
torker Bruno Comes Mansfeldenſis,
Hoierus Chriſtophorus Comes Mansfeldenfis.
Petrus Erneſtus funior Comes Mansfeldenſis.
Chriſtophorus Comes Mansfeldenſis.
Albertus Georgius Comes Stolbergenſs.
Wolffgangus Erneſtus Comes Stolbergenſis.

Ludevicus Comes Glichenſis,
li⸗ Carolus Comes Glichenſis.
HRM Erneſtus Comes Reinſteinenſis.
. Boto Comes Reinſteinenfis.

uhmel Laudovicus Comes Leonſteinenſis.
nebuge e· Henricus Bare Limpumenſis Semperfreè
Georgius Baro Schonburgenſis.
bungenls Wolffgangus Baro Schönburgenſis.
Anarc Fridericus Baro Wildefeldenſis.
Conſul. & Senatus Lubecenſis.
ulan C Conſul. & Senatus Linæburgenſiæ.
Conſul. & Senatus Hamburgenſi §.
Senatus Brunfvicenſis.
Conſul. & Senatus Landavienſis.
Conſul. & Senatus civitatis Monaſterjenfis in Valle Sres
untelt oriana.
Senatus Goslarienfis.
hehr. Conſul. & Senatus Ulmenlſis.
D Conful. & Senatus Eslingenſis.

ſohr. Sena-

(o) S0=

Senatus Reutlingenſis.
Conſul. & Senatus Nordlin genſis.
Conſual. & Senatus Rotenburgenſis ad
Conſul. & Senatus Halæ Svevorum.
Conſul. & Senatus Heilbrunnenlſis.
Conſaul. & Senatus Memmingenſis.
Conſul. & Senatus Lindavienſis.
Conſul. & Senatus Schvveinfurtenſis.
Senatus Donawerdenſis.
Camerarii & Senatus Ratiſponenſis.
Oonſul. & Senatus Wimpffenſis.
Conſul. & Senatus Giengenſis.
Conſul. & Senatus Bopfingenſis.
Conſul. & Senatus Alenſis.
Conſul. & Senatus Kauffbeurenſis.
Conſul. & Senatus Isnenſis.
Conſul. & Senatus Campidonenſis.
Senatus Gottingenſis.
Conſul. & Senatus Leutkirchenſis.
Senatus Hildesheimenſis.
Conſul. & Senatus Hamelenſis.
Conſul. & Senatus Hannoverenſis.
Senatus Mülhuſinus. D
Senatus Erfurdenſis.
Senatus Eimbecenſis.
Senatus Northeimenſis.

Tuberam.

Ar Inl.
udi
Uerintengen

NKhokarum

Un Decle
Collar

———

. 20 (o) 8
Anno Chriſti 1592
in Electoratu & provin.
Cciis ſuperioris Saxoniæ publicati,
&& Judicibus Conſiſtoriorum, Su-
perintendentibus, Miniſtris Eceleſiarum &
Scholarum, nec non Adminiſtratoribus bono-
rum Eccleſiaſticorum, quin & ipſis Patronis &
Collatoribus, ad ſubſcribendum &
fervandum propoſiti & de-
mandati.
W De Sacrà Cand
Pura & vera doctrina noſtrarum
FEccleſiarum de Sacràâ
CLCLoond.
Vod verba Chriſti: Accipite & comedite, HMoc eſſt

Corpus meum: Bibite, Hic eſt ſangvis meus, ſim-
pliciter, & ſecundum literam, ſicut ſonant, intelligen-

da ſint. S IMQhoi

1

ARTIcHLI

II.
Quod in Sacramento duæ res ſint, quæ exhibentur
& ſimul accipiuntur, una terrena, quæ eſt panis & vi-
num; & una cæleſtis, quæ eſt Co⸗ pus & Sangvis
Chriſti.
II.

Qundd hæc Unio, Exhibitio & Sumptio fiat hic infe-

rius in terris, non ſuperius in ccelis.
W.
udd exhibeatur & acsipiatur verum & naturale
corpus Chriſti, quod in cruce pependit, & verus ac na=

zuralis ſangvis, qui ex Chriſti latere fluxit.

Qudd Corpus & Sangvis Chriſti non fide tantum

Spiritualiter, quod etiam extra Cœnam fieri poteſt; ſed
cum pane & vino oraliter, modo tamen imperſcruta-

bili & ſupernaturali illic in Cœna accipiantur, idque in

pignus & certificationem reſurrectionis noſtrorum cor-

porum ex mortuis. =
Quèd oralis perceptio Corporis & Sangvinis Chri-=

ſti non ſolum fiat à dignis, verum etiam ab indignis,
qui ſine pœnitentia & verâ fide accedunt: eventu ta-

men diverſo. A Dignis enim percipitur ad Salutem,
Ab indignis autem ad Judicium.

ARTICIILUS I..

De Perſona Chriſti.

Pura & vera doctrina noſtrarum

Eccleſiarum de hoc Arti-
Culo, de PERSONA

CERIST,;

0
mans
1biles

He
te, ut

ro
in res&
Dels ſt
105 Per

Derhe
exaltatio
Dei coll
Kinterr⸗
i hono

D
G

Peccat

Der

loris 8

Denss.

exrlubentut
Kanp⸗

8 Fangti

ſethir ink⸗

ntum
Ererus 4 ki
1id⸗

n ſde tintnn
ſeri el ſ=
1 inherlaune

inturigne
nolrer un

angrini.
iie
t: geltun

r 14 Galotenl

I.

oſtruun

i.
1

Pura & vera doctrina noſtrarum

VISITATORII-
N Chriſto ſunt duæ diſtinctæ Naturæ, Divina & Hu-
mana. Hæ manent in æternum inconfuſæ & inſepa-

rabiles, (ſeu indiviſæ.)

II.
Hæ duæz naturæ perſonaliter ita ſunt invicem uni⸗
tæ, ut unus tantum ſit Chriſtus, & una Perſona.
III.
Propter hanc Perſonalem Unionem rectè dicitur, atꝗ;
in re & veritate ita ſe habet, quod Deus Homo, & Homo
Deus ſit, quod Maria Filium Dei genuerit, & quod Deus
nos per proprium ſuum ſangvinem redemerit.
Per hanc Vnionem perſonalem, & quæ eam ſecuta eſt,
exaltationem, Chriſtus fecundum carnem ad Dexteram
Dei collocatus eſt, & accepit omnem poteftatem in cœlo
& in terra, factusque eſt particeps omnis divinæ Ma jeſta⸗

tis, honoris, potentiæ & gloriæ.

ARTICILIS II

De S. Beptismo.

Eccleſiarum de hoc Articu-
10 S. Baptismatis.
Vdd unum tantum Baptisma ſit, & una Ablutio,
Anon quæ fordes corporis tollere ſolet, ſed quæ nos
à peccatis abluit.
Per Baptismum tanquam lavacrum illud Regenera-
tionis & renovationis Spiritus Sancti ſalvos nos facit
Deus& operatur in nobis talem juſtitiam &purgationem

ſitatis hoc ipſo non intenditur. SW

ARTICHILI
.

à peccatis, ut qui in eò fœdere & fiducià usque ad finem
perſeverat, non pereat, ſed habeat vitam æternam.
III.

Omnes, qui in Chriſtum Jeſum baptizati ſunt, in

mortem ejus baptizati funt, & per Baptismum cum

ipſo in mortem ejus conſepulti ſunt, & Chriſtum in.

dquerunt,
5 * IV. . R☛ .
Baptismus eſt lavacrum illud Regenerationis, pro=
Ptereà, quia in eo renaſcimur denuo & Spiritu Adoptio-

nis obſignamur ex gratia, (ſive gratis.)

Nifſi quis renatus fuerit ex aqua & Spiritu, non pot-
—– 4 . .„ .
eſt intreire in regnum cœlorum. Caius tamen necef-

VI.

Quicquid de carne naſeitur, caro eſt: & natura fumus
inæ: Quia ex ſemine peceaminoſe

emnes filii iræ div
ſumus geniti, & in Peccatis concipimur omnes,

ARTICULIS IV.

De Prædeſtinatione & zternt Providen-
tia DEI.

Pura & vera Doctrina noſtra-

rum Fccleſiarum de hoc
Articulo.

Qd Chriſtus pro omnibus hominibus mortuus
Sſi

it, & ceu Agnus Dei totius mundi peccata ſuſtulerit.

Qod DEUS neminem ad condemnationem con-
diderit, ſed velit, ut omnes homines falvi fiant & ad

„

—

anitio

mancat
anb,&p

tonen

Qo

cui

ruqn exe

tm

n
Pratiäm
ejus ru
cordig .

omnjiun

30

Vodl
end

een Chri
IIn1 te

eratio
8ol Plen

ece

—

uealfienr
ernamn.

ti ſot, in
ismumm cun

Prihunnin.

tionis, re⸗
tn Acot⸗

men nictſ⸗

tutafummn
perkamii
Wnes

.

widen

nolter
oc

us Mottlu

onen
“ 4
Ppo

lum à terr4.

VISITATORII.

agnitionem veritatis perveniant; propterea omnibus
mandat, ut Filium ſuum Chriſtum in Evangelio audi-
ant, & per hunc auditum promittit virtutem & opera-
tionem Spiritus S. ad converſionem & ſalutem.
Quod multi homines propri4 culpa pereant: alii,
qui ävangelium de Chriſto nolunt audire, alii, qui ite-

ru excidunt gratid, ſive per errores contra fundamen-

tum, ſiye per peccata contra conſcientiam.
IIV.
Quod omnes peccatores pœnitentiam agentes in

gratiam recipiantur, & nemo excludatur, etiſi peccata

ejus rupeant ut ſangvis; quandoquidem Dei miſeri-

cordia major eſt, quam peccata totius mundi, & Deus
omnium ſuorum operum miſeretur.

SEQVTTIIR FALSA ET ER-
RONEA DOCTRINA CAL
VINISTARLIM.

De Saeri Cand.
J.

Qai der poſita verba Chriſti ſgurate intelli⸗

genda ſint, & non ſecundum literam, ſicut ſonant.
4 .„ 2
Quèd in Cœnâ tantùm nuda ſigna ſint, corpus au
tem Chriſti tàm procul à pane, quam ſupremum cœ-
III.
Quod Chriſtus illic præſens ſit tantuùm virtute &
operatione ſuâ, & non corpore ſuo. Quemadmodum
Sol ſplendore & operatione ſuâ in terris præſens & effi-
cax eſt, corpus autem ſolare ſuperius in cœlo exiſtit.
K 3 IV. Cor-

ARTIcCuIELI

l IV.
Corpus Chriſti eſſe typicum corpus, quod pane &
vino tantum ſignificetur, & præfiguretur.

Quòd ſolâ fide, quæ in cœlum ſe elevet, & non ore,
accipiatur.
Quod ſoli digni illud accipiant, indigni autem, qui
talem ſidem evolantem ſurſus in cœlos non habent, ni-
hil præter panem & vinum accipiant.

FALSA ET ERRONEA

DOCTRINA CALVINI-
STARUIM *
De Perſona Chriſti, quæ potiſimum

III & IV Articulo purioris do-

Ctrinæ repugnat.

I.
Vod Deus homo, & Homo Deus eſt, eſſe figura-

Otam locutionem.
II.

Qudd Humana Natura cum Divina non in re &

d tantum nomine & verbis communionem

yeritate, ſe

habeat-
III.

Quod Deo impoſſibile fit ex totà omnipotenti4 ſuâ
præſtare, ut corpus Chriſti naturale ſimul & inſtantanee

in pluribus, quàm in unico loco ſit.
Quod Chriſtus ſecundum

tentiam acceperit, Non omyia ſciat aut poſſit.

humanam Naturam; per
exaltationem ſuam tantum creata dona & finitam po-

V. Quod

o
enet, l

Ou
(Ordis
etiam

Kr L,
Hot

AAI.
4

Ps

lüter

etar,

hapte⸗
tlonem 4

SH gnificare

Nox⸗
gratiam

Rege
hoſtea

Gute de

Salu
ſrumi
clelt,1
tendum

Chr

—

0 unes

Tloncrt

jauteln, In
habent,⸗

NE
INr.

ctute demum contingerę.

VISITATORII.
Quod Chriſtus ſecundum Hlumanitatem abſens re-
gnet, ſicut Rex Hiſpaniæ novas Inſulas regit-
VI.
Quòd damnabilis Idololatria ſit, ſi fiducia & fides

cordis in Chriſtum non ſelum ſecundum Divinam, ſed

etiam ſecundum Humanam ipſfias Naturam collocetur,;

8S& Honor adorationis ad utramque dirigatur.

EALSA ET ERRONEA DO-
CTRINA CALVINISTARIM
DE SACRO BAPTISMO.
Pptiswum eſſe externum lavacrum aquæ, per quod
HMinterna quædam ablutio à peccatis tantum ſigni-
ſicetur.
S II.
Baptismum non operari, neque conferre regenera-
tionem, ſidem, gratiam Dei, & ſalutem, ſed tantum ſi⸗

gnilicare & obſignare iſta.

III.
Noscosnnes, qui aquà baptizantur, conſequi eo ipfe
gratiam Chriſti aut donum fidei, ſed tantum Electos.

Regenerationem non fieri in vel cum Baptismo, ſed

poſtea demum creſcente ætate, imè & multis in ſene-

V.
Salutem non dependere à Baptismo, atque ideo Bapti=
ſmum in caſu neceſſitatis non permittendum eſſe in Ec-
cleſia, ſed in defectu ordinarii miniſtri Eccleſiæ, permit-
tendum eſſe, ut Infans ſine Baptismo moriatur.
Chriſtianorum infantes jam ante Bagtismum enke
B an-:

.

ARTIGCüI VISTT ATORII.

Sanctos, ab ntero matris, imò adhuc in atero materne

conſtlitutos eſſe in fœdere vitæ æternæ; cæteroqui Sa-
crum Baptisma ipfis conferri non poſſe.

FALSA FT ERRONEADO-
CTRINA CALVINISTARIM DE
PREDESITINATIONE ET PRO-
VIDENTIA Dfl.
I.

Hriſtum non pro omnibus hominibus, ſed pro .

lis Electis mortuum eſſe.
II.
Deum Potiſſimam partem hominum ad damnatio-
nem æternam credſſe, & nolle, ut potiiſima Pars eon-
vertatur & vivat.

III.

Electos & Regenitos non poſſe fidem & Spiritum

Sanctum amittere, aut damnari, quamvis omnis gene-
ris grandia peccata & flagitia committant.
S IWV.
Eos verò, qui Electi non ſunt, neceſſario ammari,
nec poſſe pervenire ad ſalutem, etiamſi millies baptiza-
rentur, & quotidie ad Euchariſtiam accederent, præter-
eà vitam tam ſancétè atque ineulpate ducerent,
quantum unquam fieri

poteſt.

Maria

dus, mor
die reltir
melt iu⸗
(redo⸗
olcam:

(EcatOr

um, AN.

Otr

tenten
m Kinn
lr in
Mämmige

Peutlide
; ſero: pen

emon

I.
0 Waterno
terocbi N⸗

450.
NI N
10.

lel ſoß⸗

4 dannati-
mnapats ell⸗

1iritun
ommnis gene.
nt⸗

rio dainnar

lies baptii⸗

rentrte.
Aucerent,

03)01) 868
TRIA SYMBOLA
CATHOLICA
ſeu œcumenica.
Symbolum Apoſtolicum.

REDO IN DEUM, PATRE M
ommipotentem, CGreathrem cœli & terræ.
Et in IESUM Chriſtum, Filium ejus
unicum, Dominum noſtrum- ui con⸗
ceptus eſt de Spiritu Sancto. Natus ex
Maria virgine. Paſſus ſub Pôtio Pilato. Crucif-
Xus, mortuus, & ſepultus: deſcendit ad inferna, tertia
die reſurrexit à mortuis. Aſcendit ad ceœlos. Sedet
ad dexteram DEI Patris omnipotentis. Inde ventu-

rus eſt judicare vivos & mortuos.

Credo in Spiritum ſanctum: Sanctam Eccleſiam Ca=

tholicam: Sanctôrum communionem: Remiſſionem

peccatorum: Carnis reſurrectionem: Et vitam æter=
nam; AMEN.

Symbolum Nicenum.

—RREDO in unum DEIM, Patrem omnipo-
tentem; factorem cœli & terræ viſibilium omni-
um & inviſibiium.
Et in unum Dominum JESUM Chriſtum, Filium
Dei unigenitum, & ex Patre natum, ante omnia ſecula:
Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo
vero: genitum non factum, conſubſtantialemi Patri, per

quem omnia facta ſunt. Qui propter nos homines, &
propter noſtram ſalutem, deſcendit de cœlis; & incar=

natus eſt de Spiritu Sancto, ex Maria virgine: & Homo
factus eſt: cruciſ xus etiamn pro nobis, ſub Pontiô Pi=
lat;

2 SYMBOLIM

lato, paſſus & ſepultus eſt: & reſurrexit tertiâ ke- ſe-

cundum ſcripturas: & aſcendit ad cœlos, ſedet ad dek-

teram Patris, & iterum venturus eſt in gloria, judicare

vivos & mortuos, cujus regni non erit finis.
Et in Spiritum Sanctum, Dominum &W—v iviſicantem,
qui ex Patre Filioque procedit: qui cum Patre & Filio
ſimul adoratur & glorificatur: qui locutus eſt per Pro-
Phetas. Et unam ſanctam Catholicam & Apoſtolicam
Eccleſi am. Confiteor unum Baptiſma in remisſionem
peccatorum: & expecto reſi urrectionem mortuorum, &
vitam venturi ſeculi, AMEN.

Symbolum Athanaſij contra
Arrianos ſcriptum.

VICUNQ1Eà vult ſalvus eſſe, ante omnia opus
Eſt, ut teneat Catholicam ſider.
uam niſ quisq ue integ ram inviolatarnque ſerva-
verit, absque dubio in zternum peribit.
FIDES autem Catholica hæc eſt, ut unum Deum⸗
in Trinitate: & Trinitatem in unitate venieremur.
Neque confundentes perſonas, neque ſubſtantiam
ſeparantes.
Alia eſt enim perſona Patris, alia Fääi, alia Spirirus
Sancti.
Sed Patris & Filii & Spiritus Sancti una eſt Divini-
Tas, *& ualis gloria, & coæterna majeſtas.
Qualis Pater, talis Filius, talis Spiritus Sanctus.
Increatus Pater, increatus Filius, i increatus Spiritus
Sanctus. H
Immenſus Pater, immenſus Fillus, immenſus Spiri-
tus Sanctus.
ternus Paten æternus Filius, æternus Spiritus
Sanctus.
Et tamen non tres æterni, ſed unus zternus.

Sicut

,
Kieut
increatu
Gimil
Ommmipor
Ettar

Potens.

lta D
Ettan

lheo

litus Jane
Ettam

Quuß

umnaebe
Pellimur.

Drtres
laer
Filins4

Fentus

Prings
katus nec
Unus ere

mkilii: ur

in hac

D Wuls aut n

ts

Uint imin

Einu
ednece
Uonem u
et.
t erpe
ban
nn⸗

—
rtuͤde, ſ.
leabe.
ga, ceom

iriücanteinn

atre & Eii
eltper ho⸗
Apoſtolcem
ethishionen
bruorumn

ltr

„

Oninin opl⸗

nque ſetye.

fmumDeun,

jeremur.

fbſtamimn

dli Gilim
eſt Dinn⸗

nel.

tus Girin

enlusgiii⸗
us Hütt

Alise.

Set

*

ATHANASII. 2

— S *

Sicut non tres increati, nec tres immenſi: ſed unus

increatus, & unus unmenſus.
Similiter Omnipotens Pater, omnipotens Filius,
omnipotens Spiritus Sanctus.
Et tamen non tres omnipotentes, ſed unus omni-
Potens.
Ita Deus Pater, Deus PFilius, Deus Spiritus Sanctus.
Et tamen non tres Dii, ſed unus eſt Deus.

Ita Dominus Pater, Dominus Pilius, Doninus Spi-

ritus Sanctus.
Et tamen non tres Domini, ſed unus eſt Deminus-
Quia ſicut ſingulatim unamquamque Perſonam De-
um ac Dominum confiteri, Chriſtianà veritate com-
pellimur.

Ita tres Deos, ant es Dominos dicere, Catholics

tengn⸗ prohibemur.
Pater à nullo eſt factus, nec creatus, nec genitus.
Filius à Patre ſolo eſt: non 1 factus, nec creatus, ſed
genitus.
Spiritus San Aus 3 3 Patre & Filio: non factus, nee
creatus nec genitus, ſed procedens.
Unus ergo Pater, non tres Patres: inus Filius, non

tres Filii: unus Spiritus ſanctus, non tres Spiritus ſancti.

Et in hac Trinitate nihil prius aut poſterius, nihil
majus: aut minus.
Sed totæ tres Perſonæ Coæternz ſbi ſunt * coxæ⸗
quales: Ita, ut per omniĩa, ſicut jam ſuprà dictum eſt, &
Trinitas in unitate & unitas in Trinitate veneranda 1 t.
Qui vult ergo ſalvus eſſe, ita de Trinitate ſentiat.
Sed neceffariuift eſt ad æternam falutem, ut incarna-
tionem quoque Domini noſtri J ES 1l Chriſti fideliter
eredat.
Eſt ergò ſides recta ut Eredatnus & confiteàamur,
quia Dominus noſter Jeſus Chriſtus, Dei ilius „ Deus
& homo eſt.

AA4 Deus

N

4 SYMBOLIM ATHANASII.

DVeus ex ſubſtantia Patris ante ſecula genitus, & ho-
moo ex ſubſtantia Matris in ſeculo natus.
Perfectus Deus, perfectus homo, ex animà́ tationali
& humanaâ carne ſubſiſtens.
Equalis patri ſecundum divinitatem, minor Patre
ſecundum humanitatem.
Qui, licet DElls ſit & HOMO, non duo tamen, ſed

S;

unus eſt Chriſtus. Unus autem non converſione Di-

vinitatis in carnem, ſed aſfumtione humanitatis in
DEIIM. .
Unus omnino, non confuſione fubſtantiæ; ſed uni-
Aate perſonæ.
Nam ſicut anima rationalis & caro unus eſ homo: .
ita Deus & Homo unus eſt Chriſtus.
Qui paſſus eſt pro noſtrà ſalute: deſceendit ad infe-

ros: tertiâ die reſurrexit à mortuis.

Aſcendit ad cœlos: ſedet ad dexterani DEI Patris ęR

ommipotentis.
Inde venturus eſt judicare vivos & mortuos.
Ad cujus adventum omnes homines reſürgere ha-
bent cum corporibus ſuis.
Et reddituri ſunt de factis propriis rationem.
Et qui bona egerunt, ibunt in vitam æternam: qui
vero mala, in ignem æternum.
Hæc eſt fides Catholica, quam niſi quisque ſideliter
firmiterque crediderit, ſalvus eſſe non poterit.

SAs
DNA

N
mi
con
an
tar

Utibus
. De
e re lig
ligoni
Ncaritate
inn i

II.
—
nitus, Kl⸗

tnd tationmdld

Hnnnot en

o timtſtl

nvethot D

umanitats D

, ſeduaun

Pnselokid

endtadin⸗

im DINH

nortus,
teſlgfes-

ttmmmn, 5

higr ii⸗
Poteri

cN

6938 (5⁵) ⸗G

GONFESSIO

FIDEI ENXHIBITA

Invictisſ. Imper. Carolo V.
Cæſari Aug. in Comitiis Auguſtæ,

Anno M. D. XXX.
6883 2 89 53 3 6 Pesee 6332638 6256

PRAEF ATIO AD CXSAREM
CAROLI M V.

Nvictiſſime Imperator, Caæſar Augnge, Do⸗
mine clementiſſime. Cùm V. C. M. indixerit
conventum Imperii Auguſtæ, ut deliberetur de
auxiliis contra Turcam, atrociſſimunv, hæredi-
tarium atque veterem Chriſtiani nominis ac re-
ligionis hoſtem, quomodo illius ſcilicet furori & co-
natibus, durabili & perpetuo belli apparatu reſiſti poſ-

ſit. Deinde & de diſſenſionibus in cauſa noſtræ ſan-

tæ religionis & Chriſtianæ fidei, & ut in hac cauſa
religionis, partium opiniones, ac ſententiæ inter ſeſe,
in caritate, lenitate, & manſuetudine mutua audiantur
coràm, intelligantur & ponderentur, ut illis, quæ utrin-
que in ſcripturis ſecus tractata aut intellecta ſunt, ſepo-
ſitis & correctis, res illæ ad unam ſimplicem veritatem

& Chriſtianam concordiam componantur & reducan-
tur, ut de cætero à nobis una, ſincera & vera religio

colatur, & ſervetur, ut, quemadmodum ſub unoChri-
ſto ſumus & militamus: ita in una etiam Eccleſia
Qliſtiana, in unitate & concordia vivere posſimus.
A 3 Cum-

PEEEATIO
Qumque n0s inffa ſcripti Hlector: & Frnten R
aliis, qui nobis conjuncti ſunt, perinde ut alii
res & Pri incipes & Status ad prædicta Comitia evoca
ſumus, ut Cæſareo mandato obedienter obſequere-
ur; mature venimus Auguſtam. Et, quod citra jactan-
tiam dictum volumus, inter primos affuimus.

Cùm igitur V. C. M. Electoribus, Principibus & a-

Hiis Statibus Imperii, etiam hic Auguſtæ ſub ipſa ue
horum Comitiorum inter cætera proponi Kceric uod
ſi inguli Status imperii vigore Cæſarei edicti fnam op
nionem & ſententiam i in Germanica & Tarins ſind
Pproponere debeanta atque offerre. Et habita ene
One proxima feria quarta, rurtum reſpenſium e 2 Ml
M. nos proxima feria ſexta Articulos noſtræ confe r⸗
onis pro noſtra parte oblaturos eſſe. Ideo ut V. C.
voluntati obſequamur, offerimus in hac religienis
cauſa noſtrorum concio natorum, & noſtram cantech⸗
ohem, cujusmodi doctrinam ex ſcripturis ſanctis,

A
puro verbo DEI, hactenus illi in noſtris terris, duc

tibus, ditionibus, G&urbibus tradiderint, ac in Eccle-
ſiis tractaverint.
Quod ſi ſi & cæteri, Electores, Principes & Status ln-

perii, ſimilibus ſcriptis, Latinis ſcilicet & Germanicis,
juxta prædikam Cæſaream Propoſtionem, ſuas opinio-

Ones in hac cauſa religionis produx exint, hic nos coram
V. C. M. tanquam Domino noſtro clementiſſimo para-
108 ralkerins nos cum præfatis Princi ipibus & amicis
Ktris, de tolerabilihus modis ao viis amice Conterre,
u, quantum boneſte fieri poteſt, conveniamus, & re in-

ter DoOs partes, citra odioſam contentionem, pacifice

Agitata, Deo dante, diſſenſio dirimatur, & ad unam ve-
ram concordem religionem reducatur; Sicut omnes
ſfub une Chriſto ſumus & militamus, & unum Chriſtum
confiteri debemus, juxta tenorem edicti V. C. M. &
omnia ad veritatem Dei perducantur, id quod arden-
visſimnis votis à Deo Petimus.

84

iau
Status,
ſe Reli⸗
Qdandar

ſentati

nonpr
demte
Chriſt
ſcienti

nllo no

inde D
icune

tungui

b½ hac 1

cognol

Cünn
tlitis

Clemente

Jl An

&prelct

commuſl
Veſkram
it, qux

unl det

lutikcen

datur

letall
te Ann
12 congt
ER.
Aicun
Oratoren
lerapro

hendigen

——

rinceps,n
t ali Hleer
Gnitu gl
ter Oblege⸗

dcita ſece

ünns
ineipbudr
ſub i “

difecett l .

1 ſuamn .
latinz m.
ncelbeu
plum en AVN
oſtrx con
eo ut V.A
hae uge⸗
tram
is lncti,
ternis,le
,acinbek

E Senaln
2 Gumnic
uchiie
veposc
nſane
6 bus Enig

AP CAROTIM. v. 7

Si autem quod ad cæteros Electores ,RPrincipes &
Status, ut partem alteram, attinet, hæc tractatio cau-
ſæ Religionis, eo modo, quo V. C. M. agendam & tra-
Gtandam ſapienter duxit, ſcilicet, cum tali mutua præ-
ſentatione ſeriptorum ac ſedata collatione, inter nos
non proceſſerit, nec aliquo fructu facta fuerit, nos qui-
dem teſtatum clare relinquimus, hic nihil nos, quod ad
Chriſtianam concordiam (quæ cum Deo & bona con-

ſcientia fieri posſit) conciliandam conducere queat,

ullo modo detrectare. Quemadmodum & V. C. M. de-
inde & cæteri Electores, & Starus Imperii, & omnes,

quicunque ſincero religionis amore ac ſtudio tenen-

tur, quicunque hanc cauſam quo animo audituri ſunt,
ex hac noſtra & noſtrorum confesſione hoc clementer
cognoſcere & intelligere dignabuntur.

Cùm etiam V. C. M. Electoribus, Principibus &
reliquis Statibus Imperii non una vice, ſed ſæpé
clementer ſignificaverit, & in Comitiis Spirenſibus,
quæ Anno Domini . XXVI. habita ſunt, ex data
& præſcripta fornia veſtræ Cæſareæx inſtructionis &
commiſſionis recitari, & publi ice prælegi fecerit:

Veſtram M. in hoc negotio religionis ex cauſis cer-

tis, quæ V. M. nomine allegatæ ſunt: non velle quic-
quam determinare, nec concludere poſſe, ſed apud
Pontificem Romanum pro officio V. C. M. diligen-
ter daturam operam de congregando Concilio ge-
nerali. Quemadmodum idem latius expoſitum Xſt
ante annum in publico proximo conventu, qui Spi-

ræ congregatus fuit. Ubi V. C. M. per Dominmmm

FERDINAND HM Boemiæ & Ungariæ Regem,
amicum & Dominum clementem noſtrum; Deinde per
Oratorem & Commiſſarios Cæſareos, hæc inter cæ-
tera proponi fecit, quod V. O. M. intellexiſſet, & ex-
pendiſſet Locum tenentis V. C. M. in imperio, &
. A 4 pPpræ-

8 PRFATTO AD CAROLIM V

—

Præſidentis & Conſiliariorum in Regimine, & Legato-
rum ab aliis Statibus, qui Ratisponæ convenerant, de-
liberationem de Concilio congregando. Et quod judi-
caret etiam V. C. M. utile eſſe, ut congregaretur Con-
cilium, & quia cauſæ, quæ tum tractabantur inter
V. C. M. & Rom. Pontificem, vicinæ eſſent concordiæ
& Chriſtianæ reconciliationi, non dubitaret V. C. M.
quin Roman. Pontifex adduci poſſet ad habendum ge-
nerale Concilium. Ideo ſignificabat ſe V. C. M. operam
daturam, ut præfatus Pontif. Maximus una cum V. C.

M. tale generale Concilium, primo quoque tempore

emisſis literis publicandum congregare conſentiret.
In eventum ergo talem, quod in cauſa religionis dis-
ſenſiones inter nos & partes anuice & in caritate non

fuerint compoſitæ, tunc coram V. C. M. hic in omni obe-

diemtia nos offerimus, ex ſuperabundanti comparitu-
ros & cauſam dicturos in tali generali, libero & Chri-
Rtiano Concilio, de quo congregando in omnibus Co-
mitiis Imperialibus, quæ quidemn annis Inperii V. C.
M. habita ſunt per Electores, Principes, & reliquos ſta-
tus Imperii, ſemper concorditer actum, & congruenti-
bus ſuffragiis concluſum eſt. Ad eujus etiam generalis
Concilii conventum, ſimul & ad V. C. M. in hac longe
maximaé& graviſſima cauſa,jam ante etiam debito mo-

. „ . . . .
do & in forma juris provocavimus, & appellavimus.

Chi appellationi ad V. C. M. ſimul & Concilium adhuc
adhærenmuis neq; eam per hunc vel alium tractatumcniſi
Cauſa inter nos & partes, juxta tenorem Cæſareæ pro-
Xim Citationis amicéè in caritate compoſita, ſedata, &
2d Chriſtianam concordiam reducéta fuerit) deſe-
rere intendimus aut poſſumus; De quo hic et-
iam ſolennier & publice prote-
ſtamur.

ARTI⸗

Arap
Partbil
tor & o
Plum
Ehoten
Aoh.
tone,
Utſigni
Propnis
Exortz 8
Bonum
nienos
nnant
unmum
Eibin
Mon ſint

kem

egaretut CN
abantur ine

ent cnconte . . . I. De D EO.

taretCN.
Alemuus CCLESIÆ magno conſenſu 2Pud nos , , ol'fol. .
C.Mopenn docent, Decretum Nicenæ Synodi, de uni- Art. malc.
mni am0 tate eſſentiæ divinæ, & de tribus perſonis, Fol. 303. Ca-
e mm n ſine ulla dubitatione credendum kech. Mi-
ak uedell e. Videlicet, quod ſit una eſſentia divina, 2607. .F. 226.
teligonii⸗ A ne atur & eſt DEus, æternus, incorporeus, im- Cat. Major.
nAen tor inmneri⸗ potentia, ſapientia, bonitate, crea- Jol, 4o.
me ilum, gr tun r ornmäum rerum viſibilium & inviſi-
Fnnh Rore “ n tres ſint perſonæ, ejusdem eſſentiæ 4
leo ance 1 coæternæ, Pater, Filius, & Spiritus
d niigi .Et nomine perconz utuntur ea ſignifica-

tione, .
ſuriilt Wü/ ſgni un iſunt in hac cauſa Scriptores Eccleſtaſtici,
on partem aurt qvali
liauoekr. P qvalitatem in alio, ſe
Kaanne P roprie ſubſiſtit. allo⸗ quod
Damna
tum geed exortas, ut . cicha lrrele⸗ contrahunc articulum
. inh, one Bonum Mal unuß en . A duo principia ponehant .
tem Valentini . .
inianos, Arianos, E
nebiton ian „ nos, Euno-
zppellarimm manoe Malhorncttlss & onines horum ſinules. Da-
h madn tantùm amoſatenos, veteres & neotericos, qvi, cùm
amm d des an unan perſonam eſſe contendant, de Verbo &
Celirer N. S anco aſtute & impie rhetoricantur, qvod
perſonæ diſtinctæ, ſed qvod Verbum ſignifſicet

ſta, ſedata.
E . Verbum vocale, & ſpiritus motum in rebus creatum.
q 1Oicce . „ 2⸗
II. De Peccato Originis.

Apol. f. 56.

Item docent qvod
n docent qvod poſt lapſum Adæ omnes homi-
eaenen raturam propagati, naſcantur cum per⸗ . Srrt vee:
4 1 9, ſinemetu Dei, n⸗ fiducia erga Deum, & P, N*
5 cum 6 3 9.

10 ARTICuILI FIDpEI

cum concupiſcentia, quodque hic morbus, ſeu Vicm
D originis verè ſit peccatum, damnans & afferens nunc
quoque æternam mortem his, qui non renaſcuntur per
Baptiſmum & Spiritum Sanctum.
Damnant Pelagianos, & alios, qui vitium originis
negant eſſe peccatum, & ut extenuent gloriam meriti
& beneficiorum Chriſfti, diſputant hominemm propriis
viribus rationis coram Deo juſtificari poſſe.

Apal, fol.9. III. De Filio DEI. —
Art. dmalc. Item docent, quod Verbum, hoc eſt, Filius Dei, aſ⸗

303. ſeq. E- ſumſerit humanam naturam in utero beatæ Mariæ vir-
Pit. Os De- ginis, ut ſint duæ naturæ, divina & humana, in unitate

glar. 761. Perſonæ iuſepar rabiliter conjunctæ, unus Chriſtus S„veré

Deus, & verêhomo, natus ex virgine Maria, veré pas-
fus, crucifixus, mortuus & ſepultus, ut reconciliaret
nobis Patrem, & hoſtia eſſet not tantùm pro culpa ori-
ginis, ſed etiam pro omnibus actualibus hominum
Peccatis. Idem deſcendit ad inferos, & verér eſisrext
tertia die, deinde aſcendit ad cœlos, ut ſedeat ad dexte-
ram Patris, & perpetuo regnet & dominetur ommnibus
cereaturis, ſanctincet credentes in ipſum, miſſo in cor-
da eorum Spiritu Sancto, qui regar, conſoletur ac vivi=
B 7 ficet eos, ac def fendat advwerſus diabolum, & vim pec-
cati. Idem COhriſtus palam eſt rediturus, ut judicet vi=
vos & mortuos, & . juxta Symbolum Apoſtolorum.
1 IV. De Juſtificatione.
1* e G . Item docent, quod homines non poſſint juſtiſicar
Eir. 5 8z. *coram Deo prop riis viribus, meritis aut operibus, fed
Deciar.682. 8 gratis juſtificentur propter Chriſtum per nidem, cùm
techurr i ſe in gratiam recipi, & peccata renutti propter
Chriſtum, qui iſua morte pro noſtris Ppeccatis ſatisfecit.
Hanc ſidemi imputat Deus pro juſtitia coram ipſe 9Kom.
Apat 204. V. De Miniſterig Eccleſ.
Artk. Sme.-;4 Ut hanc fdem conſequamur, inſtitutum eſ m.
ſterum

—
Kerium
Nanpe

Munta,

Equan
lium,

Per Cht

Dam
tum Se
bus pe

ltem
Darere,
lcere
t opera
6 beccà
teſarur
lemiinut
Uecſeliall

te, ili

ltem de
lnſtt:
due yan
clamen

Kamente
Gitiones
nüdusin
bahtilm

O
um, &
Ppartin

—
us, ſel fun
alkerend an
enalcunnugt
tinn D
9
ninem Nafen
tle:

.

—

lorimm mein

Piine,4

AMtr Mari?

Ann in unt?

Aria, Veleht⸗
teconclin
procrhal⸗
us hominn
ete teluitn
leztad lan
netur Obi
mmioinc
ſoleuracM
icet i
Potelorun.

e.

dperbcs, 1
ggeren

,—
eniti tl
catisltihil
niNn

E un .

⸗ PrEEECIPIIJ.

ſterium docendi Evangelii & porrigendi Sacramenta.
Nam per verbum & Sacramenta, tanquam per inſtru-
menta, donatur Spiritus Sanctus, qui fidem efficit, ubi
& quando viſum eſt Deo, in iis, qui audiunt Evange-
lium, ſcilicet, quod Deus non propter noſtra merita,
ſed propter Chriſtum juſtiſcet, hos, qui credunt, ſe pro-

pter Chriſtum in gratiam recipi.

Damnant Anabaptiſtas, & alios, qui ſentiunt Spiri-
tum Sanctum contingere ſine verbo externo homini-
bus per ipſorum Præparationes & Opera.
VI. De Nova Obedientia. .
Item docent, quod fides illa debeat bonos fructus V'id. p. N.
parere, & quod oporteat bona opera, mandata à Deo A?ttρ. 20.
facere, propter voluntatem Dei, non ut conſidamus per Apol. dy.
ea opera juſtincationem coram Deo mereri. Nam remis- Art. om. 335
ſio peccatorum & juſtificatio fide apprehenditur, ſicut
teſtatur & vox Chriſti: Cùm feceritis hæc omnia, dicite, Pac. 1, 7.10.
ſervi inutiles ſumus. Idem docent & veteres Scriptores
Eccleſiaſtici; Ambroſius enim inquit: Hoc conſtitutum
eſt à Deo, ut qui credit in Chriſtum, ſalvus ſit, ſine ope-

re, ſolaà fide, gratis accipiens remiſlionem peccatorum.

VII. De Eccleſia.

Item docent, quod una ſancta Eccleſia perperuò man- Apol. ſer
ſura ſit: Eſt autem Eccleſia congregatio ſanctorum, in ſeq. ,4
qua Evangelium recte docetur, & recte adminiſtrantur 4
Sacramenta. Et ad veram unitatem Etccleſiæ, ſaris eſt
conſentire de doctrinaà Evangelii & adminiſtrationesa-

Sm. 335.

gramentorum. Nec neceſſe eſt ubique eſſe ſumiles tra-

ditiones humanas, ſeu ritus aut ceremonias, ab homi-
nibus inſtitutas Sicut inquit Paulus: Una fides, unum
baptiſma, unus Deus & pater omnium, &c.

IIX. Quid ſit Eccleſia.

Eph. 4, 2.

Quanquam Ec leſia propriè ſit congregatio ſancto- Apal. I4

rim, & verè credeirium; tamen, cùm in hac vita multi Jeg-
bypocrite & mali Amixti ſint, licet uti Sacramentis,
quæ

2 ARTICuILT FIDEI

quæ per malos adminiſtrantur, juxta vocem Chriſti:
Sedent Scribæ & Phariſæi in cathedra Moyſis, &. Et ſa⸗
cramenta & verbum propter ordinationem & manda-
tum Chriſti ſunt efficacia, etiamſi per malos exhibeatur.
Damnant Donatiſtas & ſimiles, qui negabant licere
uti miniſterio malorum in Eccleſia, & ſentiebant mi⸗
Apol 156. niſterium malorum inutile & inefficax eſſe.
Art. Sm. 329 IX. De Baptiſmo. .
Cat Min. De Baptiſmo docent, quod ſit neceſſarius ad ſalu-
376. tem, quodque per BaptilImum offeratur gratia Dei; Et

Matth.23,2.

Cat. Maj. quod pueri fint baptizandi, qui per baptiſmum oblati

401. Deo, recipiantur in gratiam Dei. —ND
Apolog. 157. Damnant Anabaptiſtas, qui improbant Fapticrn
Art. Sm. 30 puerorum, & affirmant pueros ſine Baptiſino ſalvos fieri.
Cat. Min. X. De Cœna Domini. .
380. De Cœna Domini docent, quod corpus & ſanguis

.. e . . incce-
Cat. Maj. Chriſti veré adſint, & diſtribuantur veſcentibus in &

4 02˙. na Domini & improbant ſecus JNocentes.

Ber, 4. Xl. De Confeiſione.
Apol. 158.188 De Confeſſione docent, duod abſolado peizdtain
Art. Sm. 31. Eccleffis retinenda ſit, quanquam in con ns non
gun. Min. ſit neceiſaria omnium delictorum cnumergiie El en
378. imposübilis juxta Pſalmum, Delicta qvis intelligit:

Apol. 161. XII. De Pœnitentia.

Art. Sm. 39 De Poœnitentia docent, quod lapfſis poſ Bapeilemim
Spit. 59I contingere poſſit remiſlio peccatorum quocunq; tem-

PDeclar. 7o9 pore, cùn convertuntur Et quod Eccleſia talibus keie⸗
untibus ad pœnitentiam abſolutionè impertiri deb eat.
Conſtat autem pœnitentia proprié his duabus Par-
tibus: Altera eſt, contritio ſeu terrores incuſti conſci-⸗
entiæ agnito peccato. Altera eſt, fides, quæ coneipinr
ex Evangelio, ſeu abſolutione, & credit propter Chri-

eu „W
ſtum remitti peccata, & conſolatur0 nſcientiam, &

terroribus liberat. Deinde ſequi debent bona opeta;
quæ ſunt fructus pœnitentiæ.

Da-

“

Dam
tob poſſe
duntqik
tingere
tnbquin
üntes a
Centrem
D
Den
inſtinit
homine
tisDeie
Mlentis,
dudqur

Damn

lacri

X

—

cenlhik

lsgeht
emn & munlr
sexhibenn
gegebagrlan
ſentebant n

eſſe.

llariusadllr
tin Deiz
lmmmn oN

Ant Paprinn
lmnolal,oeten
l. .
orpuA ing

entihiunl

18.

00
Ynutiehrnent
conteſtone u
30 Meon

PRCIPMI. 6

Damnant Anabaptiſtas, qui negant ſemel juſtifica-
tos poſſe amittere Spiritum Sanctum. Item, qui conten-
dunt quibusdam tantam perfectionem in hac vita con-
tingere, ut peccare non poſſint. Damnantur & Novatia-
ni, qui nolebant abſolvere lapſos poſt Baptismum rede-
untes ad pœnitentiam. Rejiciuntur & iſti, qui non do-
cent remiſſionem peccatorum per fidem contingere, ſed
jubent nos mereri gratiam per ſatisfactiones noſtras.
AIII. De Uſu Sacramentorum.
De uſu Sacramentorunt docent, quod Sacramenta Apol. 200.
inſtituta ſint, non modo ut ſint notæ profeſſionis inter 267. Artic.
homines, ſed magis ut ſint ſigna & teſtimonia volunta- Smal. 329.
tis Dei erga nos, ad excitandam & confirmandam fidem
in his, qui utuntur, propoſita. Itaque utendum eſtSacra-
nientis, ita ut fides accedat, quæ credat pronuſſioni-
bus, quæ per Sacramenta exhibentur & oſtenduntur.
Dammant igitur illos, qui docent, quod Sacramenta
ex opere operato juſtificent, nec docent fidem requiri in
uſu Sacra mentorum, quæ credat remitti peccata.

XIV. De Ordine Eccleſiaſtico. pol 2o4.

De ordine Eccleſiaſtico docent, quod nemio debeat dyr. Sn.
in Eccleſia publice docere; aut Sacramenta adminiſtra- 34.
re, niſi ritè vocatus.
XV. De Ritibus Eccleſiaſticis.
De ritibus Eccleſiaſticis docent, quod ritus illi ſer- Apol. 205.
vandi ſint, qui ſine peccato ſervari poſſunt, & proſunt qrt. Sm.
ad tranquillitatem & bonum ordinem in Eccleſia, ſiut 337.
Certæ feriæ, feſta & ſimilii.
De talibus rebus ramen admonentur homines, ne
conſcientiæ onerentur, tanquam talis cultus ad ſalutem
neceſſarius ſit.
Admonentur etiani, quod traditiones humanæ inſti-
tutæ ad placandum Deum, ad promerendam gratiam, &
ſatisfaciendum pro peccatis, adverſentur Evangelio &
doctrinæ fidei. Quare vota & traditiones de cibis & ie⸗
us

S

14 ARTICuILI FIDEI

bus &c. inſti tutæ ad promere ndam Fratiamn, XTaista⸗
Col2, 16. ciendum pro peccatis in utiles ſint & contra Evangeliü:
XVI. De Rebus Civilibus.
De rebus civilibus docent, quod legitimæ ordina-
tiones civi les ſint bona opera Dei, quod Chriſtianis li-
ceat gerere Magiſtratus, exercere judicia, judicare res ex
Imperatoriis „& aliis præſentibus legibus, ſupplicia ju-
re conſtituere, jure bellare, militare, lege contrahere, te-
nere proprium, jusjurandum poſtulantibus Magiſtrati⸗
bus dare, ducere uxorem, nubere.
Damnant Anabapriſtas, qui interdicunt bæc civilia
ofſicia Chriſtianis. Damnant & llos, qui Evangelicam
perfectionem non collocant in timore Dei & fide, ſed
in deſerendis civilibus officiis, quia Evangelium tradit
juſtitiam æternam cordis. Interim non difſipat Poli-
tiam aut Oeconomiam, ſed maximée poſtulat conſerva-
re tanquam ordinationes DEl, & in talibus ordinatio-
HMibus exercere caritatem. Itaque neceſſario debent
Ghtiſtiani obedire Magiſtratibus ſuis & legibus. Niſi
cùm jubent peccare, tunc enim magis debent obedire
Deo quàm hominibus, Actor. 5. v. 29.

XVII. De Chriſti reditu ad jud.

Abol. 214.

Apol. 2 17

ſuſcitabit, piis & electis dabit vitam æternam & per=
petua gaudia, impios autem homines ac diabolos con-
demnabit, ut ſine fine crucientur.
Damnant Anabaptiſtas, qui ſentiunt hominibus da-
mnatis ac diabolis finem pœnarum futurum eſſe. Da-
mnant & alios, qui nunc ſpargunt Judaicas opiniones .
quod ante reſurrectionem mortuorum, pii regnum
mundi occupaturi ſint „ubique oppreſſis impiis.

XIIX. De Libero Arbitrio.

Apolog. 217 De libero arbitrio docent, quod humana voliintas

F gel habeat aliquam Hibertatem ad efficiendam civilem ju-
Det. 654. tam,

Item docent, quod Chriſtus apparebit in conſum-
matione mundi ad judicandum, & mortuos omnes re

ſtri im,
Periih li
Euleſpit
Gik ſunt
Verbun nmo
Gcirug
derumark
dkcium 1
ADeum
Reagrten
Tis, quär
1rriunt

bibere

menta .

Pecora nu

1. .
llquicqi

nnin no
s⸗ peri
ltet ve
Damnan
Uüin ſang
3 omniz 4
tantian
no moch
N manus
Poteſt e

halitr

XI
De cauſa
⸗ leryat n

am, &ͤlaütt⸗

tta augeii

libus.

ime orId .

Chrikunssl
judicgetge⸗
,upplcrfr⸗
nttahet;
Mailri⸗

cunthuceit
Eymglen
Deieitl
ngeliont
Ete hi
Ktolttotlegt
us ordinti
elano ebet
egb. M
geben dhei

1uo8 OMI
ketnam A
daboloͦh⸗

urum D n
(45 opini i

*

ftitiam, & deligendas res rationi ſubjectas. Sed non ha-

bet vim ſine piritu ſancto efficiendæ juſtitiæ Dei ſeu ju-
ſtiuiæ ſpiritualis, quia animalis homo non percipit ea,
quæ ſunt Spiritus Dei; ſed hæc fit in cordibus, cùm per
verbumepiritussanctus concipitur. Hæc totidem verbis

dicie Auguſtinus lib. Hypognofticon. Eſſe fatemur li-

berum arbitrium omnibus hominibus, habens quidem
judicium rationis, non per quod fia idoneum in iis, quæ
ad Deum pertinent, ſine Deo aut inchoare aut certe
Peragere, ſed tantàùm in operibus vitæ præſentis tam bo-
nis, quâm etiam malis; Bonis dico, quæ de bono natu-

PR gcIPHI. 15

I. Cor.2, 14.

Tæ Oriuntur, ie. velle laborare in agro, velle nianducare

& bibere, velle habere amicum, velle habere indu-
menta, velle tabricare domum, uxorem velle ducere,
pPecora nutrire, artem diſcere, diverſarum reru bonaru,
vel quicquid bonum ad præſentem pertinet vitam. Quæ
omnia non ſine divino gubernaculo ſubſiſtunt, imo ex
ipſo & per ipfum ſunt, & eſſe cœperunt. Malis vero di-
co, ut eſt: Vele idolum colere, velle homicidium, &c.
Damnant Pelagjanos, & alios, qui docent; quòd ſine
Spiritu ſancto, ſolis naturæ viribus poſſimus Deum fu-
per omnia diligere. Item Præcepta Dei facere; quòad
ſubſtantiam actuum. Quanquam enim externa opera
aliquo modo efficere natura poſſit, poteſt enim conti-
nere manus à furto, à cæde; tamen interiores motus
non poteſt efficere, ut timorem Dei, fiduciam erga De-
um, caſt itatem, patientiami, &c. .

XIX. De Gauſa peccati.

De cauſa peceati docent, quod tametſi Deus creat & Apol. 219.

conſervat naturam, tamen cauſa peccati eſt voluntas
malorum, videlicet, diaboli & impiorum, quæ non ad-

ſe.

,hii ein Juvante Deo avertit ſe à Deo, ſicut Chriſtus ait Joh. 8. Joh. 8,44.

ittl.
munt volunmn
n chlen 0

Oùm loquitur mendacium, ex ſeipſo loquitur.

XX. De Bonis Operibus:, ol. S.

Falso accuſantur noſtri, quod bona opera prohi- Art. m. 335.

beant,

Foh. 14 6

16 ARTICuILI FIDEI

beant. Nam ſcripta eéorum, quæ extant de decem præ-
ceptis, & alia ſimili argumento, teſtantur quod utiliter

docuerint de ommibus vitæ generibus & offieiis,

quæ

1

genera vitæ, quæ opera in qualibet vocatione Deo pla-
ceant. De quibus rebus olim parum docebant Concio-
natores, tantùm puerilia & non neceſſaria opera urge-
bant, ut certas ferias, certa jejunia, fraternitates, pere-
grinationes, cultus Sanctorum, roſaria, monachatum &
ſimilia. Hæc adverſarii noſtri admoniti nunc dediſcunt,
nec perinde prædicant hæc inutilia opera, ut olim.
Præterea incipiunt fidei mentionem facere, de qua olim
mirum erat ſilentium. Docent, nos non tantum operi-
bus juſtificari, ſed conjungunt fidem & opera, & dicunt,
nos fide & operibus juſtiſicari. Quæ doctrina tolera-
bilior eſt priore, & plus afferre poteſt conſolationis,

quàm vetus ipſorum doctrina.

Cùm igitur doctrina de fide, quam oportet in Ec-
cleſia præcipuam eſſe, tam diu jacuerit ignota, quem-
admodum fateri omnes neceſſe eſt, de fidei juſtitia al-
tiſſinium ſilentium fuiſſe in concionibus, tantùm do-
Gtrinam operum verſatam eſſe in Eceleſiis, noſtri de fi-

de ſic admonuerunt Eccleſias.

Principio, quod opera noſtra non poſſint reconcilia=
re DElIM, aut mereri remiſfionem peccatorum, &
gratiam & juſtificationem, ſed hane tantùm fide conſe⸗
1. Tim. 2, 5. Aimur; eredentes quod propter Chriſtum recipiamur
in gratiam, qui ſolus poſitus eſt mediator & propitia-
torium, per quem reconcilietur pater. Itaque qui confi⸗
dit, operibus ſe mereri gratiam, is aſpernatur Chrifti

meritum & gratiam, & quærit ſine Chriſto humanis

viribus viani ad DEum, cum Chriſtus de ſe dixerit: Ego

ſum via, veritas & vita.

Hæc doctrina de fide ubiq; inPaulo tractatur, Eph.
2. Gratia ſalvi facti eſtis per fidem, & hoc non ex vobis,

Dei donum eſt, non ex operibus, &c.

Et

.
tatione
trum.
Etgran
Ruiliad
enimi⸗
ſangui
tümpt
Hlatian
1,.,
rglent

eii
Fimum
poſſunt
cüm cer
atum DB
D
144 lec d
entice ret
nh qui

lem & P

01
Audieba
Kientia
ſ gratia
Aogite
dendun
krin⸗
Aeteon
Chriſtun

4

PRECIPII. 17
dedeen t ne quis cavilletur, à nobis novam Pauli interpre⸗
. guoditlt tationem excogitari, tota hæc cauſa habet teſtimonia I
ofkeüs ie trum. Nam Anuguſtinus muhis voluminibus defen-⸗
tone Dof dit gratiam & juſtitiam fidei contra merita operum. Et ſi=
ebant COld . nülia docet Anmibrofius de vocatione Gentium, & libi. Sic
a eng eniniinquit de vocatione gentium: Vileſceret redemtio
ernitiee ſanguinis Chriſti, nec miſericordiæ DEI humanorum ope-
nonichimmm rum prærogativa ſuccumberet, ſi juſtificatio, quæ fit per
uunc deilaun Sratiam, meritis præcedentibus deheretur, ut non munus
Pete, n largientis, ſed merces eſſet operantis. .
ere egldl
tntune Quanquam autem hæc doctrina contemnitur ab im=
ornkdin Peritis, tamen experiuntur piæ ac pavidæ conſcientiæ, plu-
Locimn e rimum eam conſolationis afferre, quia conſcientiæz non
condetdua poſſunt reddi tranquillæ per ulla opera, ſed tantùm ſide,
Cum certo ſtatuunt, quod propter Chriſtum habeant pla-
gort In catum DEIIM. Quemadmodum Paulus docet Rom. 5:
gtnt, n Juſtificati per fidem, Pacem habemus apud DEIIM. To-
tei ltmn Ta hæc doctrina ad illud certamen perterre factæ conſci-
2,tuni entiæ referenda eſt, nec ſine illo certamine intelligi poteſt.
iis toli Aure male Judicant de ea re homines imperiti, & propha-
ni, qui Chriſtianam juſtitiam nihil eſſe ſommiant, niſi civi=

Reone. 6 Ee

lirfunß/ lem & philoſophicam juſtitiam. B
Cctonin, . l
r lecN Olim vexabantur conſcientiæ doctrina operum. non
gum tehi audiebant ex Evangelio conſolationem. Quosdam con-=

or& prop⸗ ſcientia expulit in deſertum, in monaſteria, ſperantes ibi
oe N. ſe gratiam merrruros eſſe per vitam monaſticam. Alii alia
ttequ excogitaverunt opera, ad promerendam gratiam & ſa tista⸗
en ums ciendum pro peccatis. Ideo magnoperé fuit opus, hanc
rito H doctrinam de fide in Chriſtum tradere, & renovare, ne de-
Eſſet conſolatio pavidis conſcientiis, ſed ſcirent, fide in
Chriſtum apprehendi gratiam & remiflionem peccato⸗
rum & juſtificationem.

Admonentur etiam homines, quèd hic nonien fi-
h⸗

19 ARTICuILI FIDEI

—

dei non ſigniſcet tantùm hiſtoriæ notitiam, qualis eſt in
impiis & diabolo, ſed ſignificet idem, quæ credit non tan-

tùm hiſtoriam, ſed etiam effectum hiſtoriæ, videlicet,

hunc articulum, Remiſſionem peccatorum, quod videlicet
per Chriſtum habeamus gratianæ, juſtitiam & remiſſionem
peccatorum.
Jam qui ſeit, ſe per Chriſtum habere propitium Patrem,
1s veré novit Deum, ſcit ſe ei curæ eſſe, invocat eum; De-
nique non eſt ſine Deo ſicut gentes. Nam diaboli & impii
non poſſunt hunc articulum credere, Remiſſionem pee-
catorum. Ideo Deum tanquam hoſtem oderunt, non invo-
cant eum, nihil boni ab eo expectant. Auguſtinus etiam

de ſidei nomine hoc modo admonet lectorem, & docet, in

ſcripturis nomen fidei accipi, non pro notitia, qualis eſt in

impiis, ſed pro fiducia, quæ conſolatur & erigit perterrefa-

Etas mentes.
Præterea docent noſtri, quòd neceſſe ſit bona opera fa-
cere, non ut confidamus per ea gratiam mereri, ſed pro-
pter voluntatem Dei. Tantùm fide apprehenditur re-
miſſo peccatorum ac gratia. Et quia per fidem accipi=
tur Spiritus Sanctus, jam corda renovantur, & induunt

novos affectus, ut parere bona opera poſſint. Sic enim

ait Ambroſius: Fides bonæ voluntatis, & juſtæ actionis
genitrix eſt. Nam humanæ vires, ſine Spiritu Sancto, ple-

næ ſunt impiis affectibus, & ſunt imbecilliores, quâm ut

bona epera poſſint efficere coram Deo. Adhæc, ſunt
in poteſtate diaboli, qui impellit homines ad varia pec⸗
cata, ad impias opiniones, ad manifeſta ſcelera. Quemad-
modum eſt videre in philoſophis, qui & ipſi conati hone-

ſtè vivere, tamen id non potuerunt efficere, ſed contamina-

ti ſunt multis manifeſtis ſceleribus. Talis eſt imbecillitas
hominis, cùm eſt ſine fide & ſine Spiritu Sancto, & tantm
bhumanis viribus ſe gubernat. .

Hinc tacilè apparet, hanc doctrinam non eſſe accu⸗
ſan⸗

lirdan,
laudand
poöſinnn
Naturay
Loninv
Cem ſed
i. It re
ſlin, cun
ſtusixit
ſacanit:
innowinn
X
c
Prop
era ut.
Dericiz
Nam ue
linctos,
Ktumno

cem,
Mültt ſe e

ime

ckierdu
punden
Hec
keſt, ni

Oathole

ribus no
qui nofl
eſt de u
ſas ire
tamence

en,

PRXECIPUI. 19

—... . 5 —

————T—

utlsdi. Tandam, quod bona opera prohibeat, ſed multo magis

Fedirnonn. laudandam, quod oſtendit, quomodo bona opera facere
. 5 7 4
ie, Welh. . posſinmis. Nam ſine fide nullo modo poteſt humana
bod iin natura primiaut ſecundi præcepti opera facere. Sine fide

Ereniioem non invocat Deum, à Deo nihil expectat, non tolerat cru-
cem, ſed quærit humana præſidia, onfidit humanis præſidi-
riumdmn is. Ita regnant in corde omnes cupiditates, &ũ humana con-
etenm;D. Klia, cuùm abeſt fides & fiducia erga Deum. Quare & Chri-
ſabohdimn ſtus dixit: Sine me nihil porteſtis facere, Joan. 5. Et Eccle- Joß. 15. . 5.
lhonen qei ſia canit: Sine tuo numine, nihil eſt in homine, nihil eſt
t,ie innoxium.

gltfumsetin
A XXI. De cultu Sanctorum.
, giuliech⸗
igit Pelternir J
E cultu ſanctorum docent, quòd memoria ſanctorum
homn eee⸗ proponi poteſt, ut imitemur ſidem eorum, & bona o- Art.snmn.310
0 .α 1 .

itlge Pera juxta vocationem; Ut Cæſar imitari poteſt exemplum
mm⸗ adnrt Davidis in bello gerendo ad depellendos Turcas à patria.
e Nam terque rex eſt. Sed ſcriptura non docet invocare

er ſie ſancétos, ſeu Petere auxilium à ſanétis. Quia unum Chri- 1. Tim.2, 5.
nt, gten ſtum nobis proponit miediatorem, propitiatorium, Ponti- Rom.3, 25.
ln Am ficem, & interceſſorem. Hic invocandus eſt, & pro- Meb. 9, II.
Xjſte miſit ſe exauditurum eſſe preces noſtras, & hunc cultum N
nn maxwime probat, videlicet, ut invocetur in ommibus affli-
otes, H ctienibus. I. Joan. 2. Si quis peccat, habemus advocatum FJoh. 2, 1
Adluc, 4 apud Deum, &c. äl
8 Haæc ferè ſumma eſt doctrinæ apud nos, in qua cerni po-
era⸗

loe teſt, nihil ineſſe, quod diſcrepat à ſcripturis, vel ab Eccleſia

ſe Catholica, vel ab Eccleſia Romana quatenus ex ſcripto-
ſedcon li ribus nota eſt. Quod cùm ita ſit, inclementer judicant iſti,
Aimbechi

. qui noſtros pro hæreticis haberi poſtulant. Sed diſſer ſio
ngo En eſt de quibusdam abuſi bus, qui ſine certa autoritate in Eccle-
ſias irrepſerunt, in quibus etiam, ſi qua eſſet disſimilitudo,
tamen decebat hæc lenitas Epiſcopos, ut propter confesſio-
ton 4 nem, quam modo recenſuimus, tolerarent noſtros,
Bz quia

20 ARTICILI FIDEI PRECGIPII,.

—

quia ne Canones quidem tam duri ſunt, „ut eosdem ritus
ubique eſſe poſtulent, neque ſimiles unquam omnium Ec-
cleſiarum ritus fuerunt. Quanquam apud nos magna
ex parte veteres ritus diligenter ſervantur. Falſa enim ca-
lumnia eſt, quod omnes ceremoniæ, omnia vetera inſtitu-
ta in Eccleſtis noſtris aboleantur. Verum publica quere-
la fuit, abuſus quosdam in vulgaribus ritibus hærere. Hi,
quia non poterant bona conſcientia p probari, aliqua ex * bar⸗
te correcti ſunt.

ARTICULI, IN COUIBIS
RECENSENTUR ABUSUS

Um Eccleſiæ apud nos de nullo articulo ſidei diſſen-

MUTATI.

tiant ab Eccleſia Catholica, tantùm Faucos quosdam
bale us omittant, qui novi ſunt, & contra voluntatem Ca-
nonum vitio temporum recepti, rogamus, ut Cæſarea Ma-
jeſtas clementer audiat, & qu uid fit nuratum, & quæ fu-
erint cauſæ, quo minus coact us ſit popu ls illos abuſus
contra conſcientiam obſervare. Nec habeat fidem Cæſa-
rea Majeſtas iſtis, qui, ut inflamment odia hominum ad-
verſus noſtros, miras calumnias ſpargunti in populum. Hoc
modo irritatis animis bonorum virorum initio præbuerunt
occaſionem huic diſſidio „& eadem arte conantur nunc au-
gere diſcordias. Nam C æſarea Majeſtas haud dubie com-

Periet tolerabiliorem eſſe formam. & doctrinæ & ceremo⸗-

niaram apud nos, quam qualem homines iniqui & male-

voli de

cribunt. Porro veritas ex vulgi rumoribus aut

maledictis inimicorum colligi non poteſt. Facile autem
hoc judicari poteſt, nihil magis prodeſſe ad dignitatem
ceremoniarum conſervandam, & alendam reverentiam ac

Pietatem in populo, quàm ſi ceremoniæ rite fiant in Ec-
Cleſtis.

I. De

.

Hr Lie

m
26, Did
ud dep
ii, guoe
Uinth. ex

umet

Ane
Inetſl Ca
Cyprin
elle. ler
flixmin
Gelaſius
1 de er
Fet Fetudon

toulret
, I.
ſbentibe
Mn1
leg Derann
unoſen
a
tloneChn
nusben

Il

diriſt
Ut dacet

Pul.

eoöein tü
Ommiumke
allaeninmc.
Uetetainlin⸗
ubliiqee.
Pefete. H
liquaerh⸗

IIBIIS
S

ce l
S Oloidn
luntatem “
Ce?lares M.
n, En
38 Mos dhl⸗
t denCl:
Ppomunun.
10 eheelln
utu nun
A dubis egn⸗
neenne
gii
morbis 1
Pacli un
Signtan

.*

erelellinn,

6funt in

19

—

I. DE UrsAour SprcIE S. CezxNN. 21

I. De utraque ſpecie.

47 aicis datur utraque ſpecies Sacramenti in Cœna Do- As ci. 233.

mini, quia hic mos habet mandatum Domini Matrth. Ar. Sn 30.
26. Bibite ex hoc omnes. Ubi maniteſte Præcepit Chri MIatth. 26.
dus de poculo, ut omnes bibant, & ne quis poſſit cavilla- „ 27.
ri, quod hoc ad Sacerdotes tantùm pertineat, Paulus ad Co- 1 Coy. 11, 16.
rinth. exemplum recitat, in quo apparet tokam Eccleſtam
utraque ſpecie uſam eſſe. Et diu manſit hic mos in Ec-
Elia: nec conſtat, quando aut quo autore mutatus ſit, ra-
metſi Cardimalis Cuianus recitet, quando ſit approbatus.
Cyprianus aliquot locis teſtatur, populo ſangvinem datumm
eſſe. Idemteſtatur Hieronymus, qui ait, Sacerdotes Euchari-
ſtiæ miniſtrant, & ſangvinem Chriſti populis dividunt. Imo
Gelaſius Papa mandat, ne dividatur Sacramentum, Diſt.
2. e conſecratione, cap. Comperimus. Tantum con-
ſvetudo non ita vetus aliud habet. Conſtat autem, quod
conſyetude, contra mandata Dei introducta non ſit pro-
banda , ut teſtantur Canones, Uill. J. Cap. Veritate, cum
ſequentibus. Hæc vero conſvetudo non ſolum contra ſcxi-
Pturam, ſed etiam cogtra veteres Canones & exemglum
Eccleſi recepta eſt. Quare ſi qui maluerunt utraque ſpe-
cie Sacramenti uti, non fuerunt cogendi, ut aliter facerent
cum offenſione conſcientiæ.
Et quia diviſio Sacramenti non convenit cum iſtitu-
tione Chriſti, ſolet apud nos omitti Proceſſio, quæ hacte-

nus ſieri ſolita eſt.

II. De conjugio Sacerdotum.

Ublica querela fuit de exemplis Sacerdotum,

ui Apol. 236
1 . . 1 . 50
non continebant. Quam ob cauſam & Pius Papa SZrt. Fy⸗
dixiſſe fertur, fuiſſe aliquas cauſas, cur ademtum

le kertun, fuille aliqua⸗ ddemeum 4.
ſit Sacerdotibus conjugium, ſed multo majores eſſe
B 3 cauſas
—

22² II Dz CoxNjueto SAcCERDOTIM.

— —

cauſas, cur reddi debeat. Sic enim ſcribit Platina: Cùm
igitur Sacerdotes apud nos publica illa ſcandala vitare vel-
lent, duxerunt uxores, ac docuerunt, quod liceat ipſis con-
trahere matrimonium. Prinmam, quia Paulus dicit: Unus-
quisque habeat uxorem ſuam propter fornicationem. Item:
Meliùs eſt nubere, quàm uri. Secundo, Chriſtus inquit:
Non omnes capiunt verbum hoc; ubi docet, non omnes

1. Cor. 7. P.
2. 9.

Matth. 19, 12

CSGen., I1, 2
28. minem ad procreationem, Gen. I. Nec eſt humanæ pote-

ſtatis, ſine ſingulari dono & opere Dei creationem muta-
re. Igitur qui non ſunt idonei ad cœlibatum, debent con-
trahere matrimonium. Nam mandatum Dei, & Ordina-
tionem Dei, nulla lex humana- nmullum votum tollere
„ poteſt. Ex his cauſis docent Sacerdotes ſibi licere uxores
1. Tim. 3, 2. ducere. Conſtat etiann, in Eccleſia veteri Sacerdotes fuis-
ſe maritos. Nam & Paulus ait, Epiſcopum aeligendum eſſe,

qui ſit maritus. Et in Germiania primum, ante D

quadting entos, Sacerdotes Xi Qacti funt ad Clibatum⸗
qui quidem adeo don aderiati ſunt, ut Archi-Epiſcopus Mo-
guntinus publicat urus edictum Rom. Pontificis de ea re,
penéè ab iratis Sacerdotibus per tumultum oppreſſus ſit. Er
res geſta eſt tàm inciviliter, ut non ſolùm in poſterum con-
jugia Prohiber rentur, ſed etian præſentia, contra omnia
jura divina & humana, contra ipſos etiam Canones factos,

non ſolum à Pontificibu 18, ſed à 4 la udatiſſimis Synadis, diſtra-

herentur.
Et cùm ſeneſcente mundo, paulatim natura huma-
, na fiat imbecilior, convenit broſgieer re, ne plura vitia
ferpant in Germamam. 1
zium, ut eſſet rene
nones veterem rigerem inter
poribus propter imbecilliatem hominum laxan-
dum eſſe ducunt, quod optandum eſt, ut fiat & in hoc
nege⸗

Ipſi Ca-

homines ad cœlibatumidoneos eſſe , quia Deus creavit ho-

—,

nepotio.

1es, ſich
C
Mtus ſ
la, adu
giſtratun
cerl ſtr
Deus p
mnibus
nicls,

. bushani

nohuro
kterconn

llgiocte

Eunlinr.

Len
—
ler
Unde etlanr
un ſear
palludt
ſuis Cadan

kiriant.

los, gui
Genus ſie

Ald
abole⸗
ma rer
Remoniæ
konibus
utade

—

Pbtm: rn

Salavitnene-

centigliot⸗

et: Uu.

Gonem Nen
ridns uqut.
t, non OIIN
usreani h,
humanz .
tionemn mun.

Atenan de

1Vtun.
bil iu

Be n

Celinvd

Fy. lcoNs N

tihcs Nn

8
ck 1
01 kemma,
*

umsliß

naial⸗

en ⸗

SS

2

minmm 11
Ut ſaet in

. t

–
=

„.
II. Dr CoNucIO SACERDOTUM. 23
mregotio. Ae videntur Eccleſiis aliquando eftarl paſto-
res, ſi diutius prohibeatur conjugium.
Cuùm antem extet mandatum Dei, cum mos Eccleſia
notus ſit, cùm impurus cœlibatus plurima pariat ſcanda-
la, adulteria & alia ſcelera digna animadverſione boni ma-
giſtratus: tamen mirum eſt, nulla in re majorem exer-
ceri ſævitiam, quàm adverſus conjugium Sacerdotum.
Deus præcipit honore afficere conjugium. Leges in o-⸗
mnibus rebuspublicis bene conſtitutis, etiam apud Eth-
nicos, maxinus honoribus ornaverunt. At nunc capitali-
bus pœnis excruciantur, & quidenn Sacerdotes contra Ca-
nonum voluntatem, nullam aliam ob cauſam, niſi pro-
per conjugium. Paulus vocat docrinam damoniorum 6
ie duny I. Limoth. 4. Id facile nunc in-
e⸗ poteſt, cùm talibus ſuppliciis prohibitio conjugii de-
fenditur.
Sicut autem nulla lex humana poteſt mandatum Dei

tollere, ita nec votum poteſt tollere mandatum Dei. Pro-

inde etiam Cyprianus ſvadet, ut mulieres nubant, quæ
non ſervant promiſſam caſtitatem. Verba ejus ſunt hæc,
lib. I. epiſtola XI. Si autem perſeverare nolunt, aut non
poſſunt, meliùs e eſt ut nubant, quàâm ut in ignem deliciis
ſuis cadant, certe nullum fr atribus aut ſororibus ſcandalum
faciant. Et æquitate quadam utuntur ipſi Canones erga
hos, qui ante juſtam ætatem voverunt, quomodo ferè ha-
ctenus fieri conſvevit.

III. De Miſſa.

4 EAls accuſantur Eccleſiæ noſtræ, quod Miſſam

I. Tim. 4, 3.

aboleant, retinetur enim Miſſa apud nos, & ſunt- Apol. 250.

ma reverentia celebratur. Servantur & ulitatæ ce-

269.

remoniæ fere omnes, præterquam quod Latinis can- Art. Swm.

tionibus admiſcentur alicubi Germanicæ, quæ additæ
ſunt ad docendum populum., Nam ad hoc unum opus eſt
B 4 ceremo-

305.

l / ceremo

P Eor. II/
27.

.

24 II. DE MISS4.

—

–—

Præci it uti lingva intellecta bopula in Eccleſia, ſed etiam
ta conſtitutum eſt humano jure.
—

Aſſveſt populus, ut unà utantur Sacramento, ſi qui

niis, ut doceant imperitos Et non modo Paulus

funt idonei, id quoque auget reverentiam ac religionem
publicarum ceremoniarum. Nulli enim admittuntur, ni-
ſi antea explorati. Admonentur etiam homines de digni-

tate & uſu Sacramenti, quantam conſolationem afferat pa-
vidis conſcientiis, ut diſcant DEO credere, & omnia bo-
na à DEO expectare & petere. Hic cultus deleétat DE-
UM, talis uſus Sacramnenti alit pietatem erga DEum. Ita-

que non videntur apud adverſarios Miſlæ majore religio-

ne fieri;: quam apud nos. .
Gonſtat autem hanc quoque publicam & longe ma-

Ximam querelam omnium bonorum virorum diu fuiſſe,

quod Miſſæ turpiter prophanarentur, collatæ ad quæſtum.

Neque enim obſcurum eſt, quam late pateat hic abuſus in
quie „ A

omnibus templis, à qualibus celebrentur Miſſæ „ tantum
propter mercedem aut ſtipendium, qum multi contra in-
terdictum Canonum celebrent. Paulus autem graviter
minatur his, qui indigne tractant Euchariſtiam, cum ait:
Qui ederit panem hunc, au biberit calicem Domini indi-
ne, reus erit corpor's & langvinis Domini. Itaque cuùm

apud nos admonerentur Sacerdotes de hoc peccato, deſite-

runt apud nes privatæ Miſſæ, Omfere nulla Privatz Milſæ

niii quætus cauia herent.

Neque ignora erunt hos abuſus Epiſcopi, qui, ſi Cor-

rexiſſent eos in tempore, minus nunc eſſet diſſenſionum.
Antea ſua diſlimulatione multa vitia paſſi ſunt in Ec-
Eleſiam ſerpere. Nunc ſero incipiunt queri de cala-
mitatibus Ecclelæ, cùm hic tumultus non aliunde ſum-
ſerit occaſionem, quam ex illis abuſibus, qui tam
manifeſti erant, ut tolerari amplius non poſſent Ma-

gnæ diſſenſiones de Mifla, de Sacramento extiterunt.

Fortaſſe

—
Drilled
ſrum qn
mendare
Ptum ect:
Atabini
qurſtum

Acc

—

Wro

Münavit
t VWorur
Rum ent
tantuncen
iuti,
un.
Del
Eatint
Chuidti

n
Per oblatr
conſumn

lten

rop
N

ti⸗ RNO

Patitur.

de
Mich in

1o, leco

“ erigat
dc e

— —
modohl

Elaſelein

Amento,

20 teligionin
üttaomut, 1⸗

binesct it.
gemn abea

& ompu d-
8Gelecht D
õ

rum cin füli
he 2bulsl
lilie, antil
u contil
Autetn Meſlt
Ktiam, Clnat
nDomint
ni. Iadve i
pecceto,

pi,l
4 Olgenlonn
Al funt in !

de d

III. DE MIISSA 25
Fortaſſe dat pœnas orbis tam diuturnæ prophanationis Miſ-
ſarum, quam in Eccleſiis tot ſeculis toleraverunt iſti, qui Exod. 20. g.
æendare & poterant & debebant. Nam in Decalogo ſcri- 7

ptum eſt: Qui DEl nomiine abutitur, non erit impunitus.

At ab initio mundi nulla res divina ita videtur unquam ad
quæſtum collata fuiſſe, ut Miſſa.
Acceſſit opinio: quæ auxit privatas Miilas in ingni-
tum: Eidelicer quod Chriſtus ſua paſlione atisfecerit pro
Peccato griginis: & inſtituerit Miſſam, in qua fieret obla-

tio ꝑro quotidianis delictis, mortalibus & venialibus. Hinc

manavit publica opinio, quod Miſſa ſit opus delens pecca-

ta vivorum & mortuorum ex opere operato. Hic cos-
Ptum eſt diſputari, utrum una Miſſa dicta pro pluribus,
tantundem valeat, quantum ſingulæ pro ſingulis. Hæc

diſputatio peperit iſtam infinitam multitudinem Miſſa-

rum.

De his opinionibus noſtri admonuerunt, quod dis-
ſentiant à ſeripturis ſanctis, & lædant gloriam paſſionis
Chriſti. Nam paſſio C

iſti fuit oblatio & ſatie actig no

ſolum pro Culg a griginis: Ted etiam ð Rus telicdlusd

pecCatis, ut ad Hebræos ſcriptum eſt: Sanctincati ſumus Me. b. 9, 26
per oblationem JESIl Chriſti ſemel. Item, Una oblatione 23.
conſummavit in perpetuum ſanctificatos.
Item, Scriptura docet, Nos coram D EO juſtigca- Rom. 3, 25.
ri per fidem in Chriſtum cum credimus nobis temitti ec-
cata oter Shriſtum. Jam ſi Miſſa delet peccata vioo
rum & mortuorum ex opere operato, contingit juſtifica-

22
tio ex opere Miſſarum, non ex fide, quod ſcriptura non
patitur.

Sed Chriſtus jubet facere in ſui memoriam, quare Lac. 22, 192
Miſſa inſtituta eſt, ut ſides in iis, qui utuntur Sacramen-
to, recordetur, quæ beneficia accipiat per Chriſtum,
& erigat & conſoletur pavidam confcientiam. Nam
id eè meminiſſe Chriſti, beneficia meminiſſe, ac ſen-
B 5 tire,

1Cor. II, 33. MIniOne. Et Paulis de comumu

DE MISSA.

—.—

III.

—ꝑẽK

T PE hiſtori-
Lec latis Eit al
zuod veré ex xhibe⸗ ntur nobis. Nec upi i recordari
ordari, quia han Miſ-. ut ibi portiga-
lard Eſt ¹ SSõ d hoc Raciende a⸗ “ ,ſicut
oflunt. — ſolatione
Po LRtum is, q uihus Qbus eſ con ſalet XE
tur Sagramentum us, quthus temper debeo cie
Ambroſius ait: Quia ſemper pecco; iemp
HbIouan 1C 2*
medicinam.

acrament: 3

S W. c tali 1 nmunicati 0
Cùm autem dtili ſit talis comm Eriis atdus
dn

ngulis
ſervatur apud nos una communis Miſſa ſngu n ponge
di nt uti
Sacramento veli
alus etiam di eh 15,) ſi qui Sac Neqn Zie hosin
gitur Sacramentum his, qui petunt.
Eccleſia novus eſt. Nam velet ule re e Ple.
1 1 1 MI 12*
gentionem Pprivatz-Mflz n een luo⸗
Ang C Phryſoſtomus: ait: Sacerdoten 4
onem accerſere,

— .

–

1 1r.
rimum ogunte . uni
tidie ſtare ad alare⸗ & alios ad comm na, unun
i X Canonibus veteribus er ie⸗
alios arcere. Et ribus aree
al quem Cclebraſſ Miſfam, à quo rel iqui pre
coni ſumſerunt corpus Domini. ſeunndam Grinem
Canonis Niceni: Accipiant Dia rebe ram conne
S resbyt C
Epilcopo vel à .
poſt presbyteros, ab P minanionen abet, ut alii alio⸗

unis articipatio.
expectent, ut Rat commund 5 P

asr i. E Eccle-
. . nuld ha et exemplum Ecck
Poſtquam migitilr NM ia apucnos he

Tobari eam
imus impr
tura at, conkhe
ſiæ, ex ſcri tura

non p U XII 6 ( C re 112 magna eEx.
cum P ublie *ι C exe 2 7:
4 ofle, Nian I .
Part ile; u cis ſex vVen tur „ tantüm 1 umsn 1140
E* 4 111¹¹ U. 1 s 1 Sleiloz 1 ar um.

. o5
eſt difmilis, quem propter maximos le erkin Recle⸗
ſus certé moderari! Ppro deſſet. Nam olini
„₰
ſtis frequentiflumis non fiebat quotidie n ra Ari
ſtori 4 Tripartita lib. 9. cap. 38. Ri urſu 18 aure 1

6 4 e doctores in-
el 1ptu eguntur, 628 que
t & ſe exta feri ſe CrI iptn ræ I is
Uarta E “
terpretantur, &£ omnia ſiunt Præter ſolennem ob! at10

IWV. De

Sic enim (onant verba.

. hi-
Miſſa, Ut teſtatur hi-

Onke
Lenim
tatis
kle ablo
llentium
krinnt, 4
. Or.
Quantanhc
Kqnodn⸗
voci de 0
ſtumn pere
A
leirero
to gatei
lu. N.
oc doc
ataae
ech
onm 1
cura enun
Ia del:
ntelit lgit)
toble⸗
QLanean
Veteresſe

UI er

0, Ult te
4 Obeck
utuam.
luleen

IIV., DE CONFESSIONE. 27

ſati

IV. De Conleſſione.
, utibia .

Nloetioll, ( Onfeſſio in Eccleſiis apud nos non eſt abolita. Non Apol

155.
er debed ach enim ſolet porrigi corpus Domini, niſi antea explo- 181,
ratis & abſolutis. Et docetur populus diligentiſſime de Art. Sm. 330
iigage abſolutionis, de qua ante hæc tempora magnum erat 31.
tio Sutm ſilentium. Docentur homines „ ut abſolutionem plurimi α . Min.
Gulsfei n faciant, quia ſit vox Dei, & mandato Dei pronuncie- 378.
nttieo tur. Ornatur poteſtas clavium, & commemoratur,
e heD quantanmconſolationem afferat perterrefactis conſcientiis,
Anrun u & quod requirat Deus fidem, ut illi abſolutioni tanquam
mmunt ME voci de cœlo ſonanti credamus, & quod illa fides in Chri-
acerdoti 8 ſtum vere conſequatur, & accipiat remiſſionem peccato-
onem S rum. Antea immodiee extollebantur ſatisfactiones: Fi-
2pperet, un dei vero &£ meriti Chriſti ac juſtitiæ fidei nulla fiebar men-
resbſteli tio, quare in hac Parte minime ſunt culpandæ Eccleſiæ no-
n onen Kræ. Nam hoc etiam adverſarii tribuere nobis coguntur,
udim in quod doctrina de poœnitentia diligentiſſime à noſtris tra-
olalanA Ctata ac patefacta ſit.
4 Sed de Confeſſione docent, quod enumeratio deli-
Etorum non ſit neceſſaria, nec ſint onerandæ conſcientiæ
cura enumerandi omnia delicta „ Quia I bie eſt o-
mnia delichasestse, Ut teſtatur Pſalmus: Delicta quis pſati9, . D

intelligit? Item Jeremias: Pravum eſt cor hominis & inſcru-
tabile. Quod ſi nulla beccata niſi recitata remirterentur;
Nunquam acquieſcere conſcientiæ poſſent, quia Alurima pec-
CKa neque vident, neguememiniſſe poſſunt. Teſtantur &
veteres ſcriptores enumeratonem non eile neceſſariã. Nam
in Decretis eitatur Chryſoſtemus, qui ſic ait: Non tibi di-
co, ut te prodas in publicum, neque apud alios te accuſes,
ſed obedire te volo Prophetæ dicenti: Revela ante Deum vi-
am tuam. Ergo tua confitere peccata apud Deum, verum
judicem gum oratione. Delicta tua pronuncia non ngen;
. 2

Jerem. I7,9:

28 V. DE DISCRIMINE CIBORIM.
ſed conſcientiæ tuæ memoria, &c. Et gloſſa de pœniten- 1
ria, Diſt. 4. cap. Conſideret, fatetur humani juris eſſe con- delkamk
feſſionem. Verùm confeſſio, cum propter maximum ab- kugun)l
ſolutionis beneſicium tùm propter alias conſcientiarum uti= e mamrin
. fiates apud nos retinetur. ulhitinuelt
. 1 vocztione
V. De Diſcrimine ciborum. R
Dlublca perſvaſio fuit non tantùm vulgi, ſed etiam do- undknac
centium in Eccleſiis, quod diſorimina ciborum, & fimi- ischſemati
les traditiones humanæ, fint opera utilia ad promerendam imig, qu
gratiam & ſatisfactoria pro peccatis. Et quod fic ſenferit lugio,
mundus, apparet ex eo, quia quotidie inſtituebantur no- 18, Mirab⸗
væ ceremoniæ, novi ordines, novæ feriæ, nova jejunia, αE hrumodlen
doctores in templis exigebant hæc opera tanquam neceſſa- “
rium cultum ad promerendam gratiam, & vehemenrer ter- Tettia t

rebant conſcientias, ſi quid omitterent. Ex hac per id qui in
fwaſione de traditionibus multa incommoda in Eccleſia ſe- un Uonuin

Prinio, obſcurgtaà eſt doctrina de gratia & iuſtitia h- uanen
— — 1.

dei, quæ eſt præcipua pars Evangelii, & quam maxime ſtlenmt,
Pportet extare & enunere in Eccleſia, ut mer itum Chriſti confohauan
bene cogneſcatur, & fides, quæ credit remitti peccatà Pro- ut.
Rom. 3, I9e pter Chriſtum, longeſupra opera collocetur. Quare &
Zaulua in hunc locum maxime incumbit, legem & tradi- idenn,5
tiones humanas tenlavet: ut aſlendat iuſtitiam Cbriſtia- R errrere .
nam aliud qaiddam elles quam häüjusmodi gpera, vide- In eheii
Eicet ſide m quæ redit negcata gratis 4 pter hri- (eni Ki
Kum. At hæc doctrina P'auli pene tota oppreſſa eſt per rgchole.
traditiones, quæ pepererunt opinionem, quod per diſcrimi- nram &
na ciborum, & ſimiles cultus, oporteat mereri gratiam ☛ℛ erde din
juſtitiam. In pœnitentia nulla mentio fiebat de nide, tan- arumin

tùm hæc opera ſatisfactoria proponebantur, in his videba- n Theo
vur pœnitentia tota conſiſtere. kiit, gnon

.
Secundo hæ traditiones obfcuraverunt-hræcepta Mtann

4

7

7

Ohu, YV. Dr DISCRIMINE CIBORIM. 29

—

ne. Dei, Hia traditiones lange przæferchantur præccptis Dei,

ieeſen⸗ Ohriſtianiſmus totus putabatur eſſe obſervatio certarum
n WKr feriarum, rituum, jejuniorum, veſtitus. Hæ obſervatio-
N Ae —— „D ₰- „». . . -
“ nes erant in poſſeſſione honeſtiſſimi tituli, quod eſſent vi-
Cemiunm,

ta ſpiritualis & vita perfecta. Interim mandata DElI jux-
ta vocationem nullam laudem habebant, quod paterfami-
lias educabat ſobolem, quod mater pariebat, quod prin-
Dorun. ceps regebat rempublicam, hæc putabantur eſſe opera

ſadettn mundana & imperfecta, & longe & deteriora illis ſplendi-
1 das “õ dis obſervationibus. Et hic error valde cruciavit pias con-
Cborurd,;²

ſcientias, quæ dolebant ſe teneri imperfecto vitæ genere, in
conjugio, in magiſtratibus, aut aliis functionibus civili-
n bus, mirabantur Monachos & ſimiles, & falio putabant il⸗
ſtneh orum obſervationes Deo gratiores eſſe.

uod Nelihen

Kova Bind, . “
ndann eddu 10 traditiones attulerunt mas- . . 1
En McAG Tertio, traditiones attulerunt magha pericula conſcien-
Evee ii. iia iniOibile erat Onines traditiones ſervare, & ta-=
r haß . 8 V tae-
nr. eis mon herides l ur has ahſervationes 2
n Lecleni —
Ca N EE.

rios eſie butns, Gerſon ſcribit, multos incidiſſe in deſpe-
rationem, quosdam etiam ſibi mortem conſciviſſe, quia
ſenſerant, ſe non poſſe ſatisfacere traditionibus, & interimn
quan conſolationem nullam de juſtitia fidei & de gratis audie-
eln rant.
hcetur. Videnuus Summiſtas & Theologos colligere traditiones,
, . & quærere Wüεαεαπος ut levent conſcientias, non ſatis ta-
in men expediunt, ſed interdum magis injiciunt laqueos con-
ſcientiis Et in colligendis traditionibus ita fuerunt occupa-
E tæ Scholæx, & conciones, ut non vacaverit attingere ſcri-

e „ pturamn, & quærere utiliorern doctrinam de fide, de cruce, de
nodper ſpe, de dignitate civilium rerum, de conſolatione conſci-
melell entiarum in arduis tentationibus. Itaque Gerſon & alii qui-
gebat Ei dam Theologi graviter queſti ſunt, ſe his rixis traditionũ im-
2

Pediri, quo minds verſari poſſent in meliore genere doctri-
„næMBtAuguſtinus vetat onerare conſcientias hujusmodi ob-
eruua ſerva-=

30 V. DE DIScRIMINE CIBORUM.

ſervationibus, & prudenter admonet Januarium, ut ſciat
eas indifferer enter obſervandas eſſe; ſic enim loqui-
tur.
Quare noſtri non debent videri hanc cauſam temerè
attigiſſe, aut odio Epiſcop orum, ut quidam falso ſuſpi pican-
tur. Magna neceſſitas fuit de illis erroribus, qui nati erant
ex traditionibus male intellectis, admonere Eccleſias. N ant
Eyvangelium cogit urgere doctrinam in Eccleſiis de gratia
& juſtitia fidei, quæ tamen intelligi non poteſt, ſi putent
homines ſe mereri gratiam per obicrvationes ab ipſis ele-
Etas.
Sic ĩgitur docuerunt, quòd per obſervationem traditio-
num buman arum non poſſimus gratiam mereri, aut juſtif-
cari, quare non eſt ſentiendum, quod hujusmodi obſerva-
tiones ſint neceſſarius cultus.
Matt. 15,3. Addunt teſtimonia ex ſcriptura, Chriſtus Matth. I. ex-
cuſat Apoſtolos, qui non ſervaverant uſitatam rrdit onem
quæ tamen videbatur de re non illicita ſed media eſſe,
F. 9. habere cognationem cum baptiſmatibus legis, & “
Fruſtra Auur me mandatishominum. Igitur non exigit
cultum inutilem.
. II. Et paulo poſt addit: Qmne ꝗqu od intrat in Os, non in⸗
quinat hominem.
Rom. IA, I7. Item Rom. I4. Regnum Dei non eſt eſca aut potus.

1

Colol.2, 16. Colofl. 2. Nemo judicet vos in Lo⸗, potu ſabbato aut
die feſto.
b. 20. Item, Si mortui eſtis cum Chriſio, ab elementis mundi,

quare tanquam viventes in mundo decreta facitis? Ne at⸗
tingas. Ne guſtes. Ne contrectes.
Acd. 15, 10. Aor. 15. ait Petrus: Quare tentatis Deum, imponen-
tes jugum ſuper cervices diſcipulorum, quod neque nos ne-
que patres noſtri portare potuimus, ſed per gratiam Domini
noſtri ESII CHRISTI credimus ſalvari, quemaàdmodum
G& illi. Hic vetat Petrus onerare conſcientias plurihus
ritibus ſive Moſis, ſive aliis. .

Rrnn⸗

Ir. Tir
Cemnogiont
e⸗
Ultituere

non poſſite

.
Alud Geptel

gen

Anee nes.
ineti⸗ lisafl

U
Cr l
or at
1 Kronſtit
HW Corpöra
Morüorum
zit: Callige
dare oſte .“
bber 4
ſ ler ndurn 4
nnantur;
tos cibos
Amiſtiusr

derya
Ae conduc
a, it orco
Arim hor
Met corgt

0Ruil.
—
arüum, A it
cnüm U-

callumn teme
n alo khi⸗
, gui Utet
e Eecdlein N
cleſus e nnn
otekk, fiet
nes ab inie⸗

ionemttatr
ereti,autſ
Stnodi M

Met
tan trachrionde
A mlule,

legi, 6

gitu non e

n

ns,
Alt len
N.
ementis nu,
tnkacrst N

deum, in ⸗

uenn
1 gratlan

ſcientiss S

V. De DisckhnAINE CIBORHM.

4

ErI. Tim. 4. vocat Prohibitionem ciborum doctrinam 1. Time. 4.

dæmoniorum, quia pugnat cum Evangelio, talia opera 1. 3

non poſſit exiſtere Chriſtianismaus ſine tali cultu.

iInſtituere aut facere, ut per ea mereamur gratiam, aut quod

Hic obiicilint adverſarii, auod noſtri prohibeant diſci-

plinan & mortificationem Carnis, ſicut Jovinianus. Verm
aliud deprehenditur ex ſcriptis noſtrorum. Semper enim

erare at-

dogçuerunt de cruce, quod Chriſtianos opofteat to
e en de cruce, guoe Sr

Qichiones. Hæc eſt vera, ſeria & non ſinilata mortiſca-
tio, variis afflictionibus exerceri, & crucingi cum Ohriſto.

uſaper docet, quòd quilibet Chriſtianus dehe

Corporali diſciglina aut corporalibus exercitiis & labori-

——

bus ſic exercere & coercere, ne ſaturitas aut defidia exti-
mnulet ad peccandum, nohut per illa exerclitia mercamur

—

Pratiam, aut ſatisfacianius pro peccatis. Et hanc corpo-

ralem dileiplinam oportet ſemper urgere, non ſolum pau-

cis & conſtitutis diebus, Sicut Chriſtus præcipit: Cavete, Las 21, 34.
ne corpora veſkra graventur crapula. Item: Hoc genus dæe-

moniorum non ejicitur niſ jejunio & oratione. Et Paul

us 1. Cor. 9, 17.

ait: Caſtigo corpus meum & redigo in ſervitutem. Ubi
Clare oſtendit, ſe ideo caſtigare corpus, non ut per eam
diſciplinam mereatur remiſſio nem peccatorum, ſed ut cor-
pus habeat obnoxium & idoneum ad res ſpirituales & ad
faciendiunn efficium, juxta vocationem ſuam. Itaque nonr
Ed. ta
damnantur ipſa jejunia, ſed traditiones, quæ certos dies,
Certos cibos præicribunt, cum periculo conſcientiæ, tan-

Auam iſtiusmodi opera ſint neceſſarius cultus.

Servantur tamen apud nos pleræque traditiones,

quæ conducunt ad hoc, ut res ordine geratur in Eccle-

ſia, ut ordo lectionum in Miſſa & præcipuæ ferix. S

ed

interim homines admonentur; quod talis cultus non ju-
ſtificet coram Deo, & quod non ſit ponendum peccatum

32² V. DE DrIscRhAINE CIBORum.

in talibus rebus, ſi omittantur ſine ſcandalo. Hæc liber-

tas in ritibus humanis non fuit ignota patribus. Nam in
Oriente alio tempore ſervaverunt Paſcha quàm Romæ,
& cùm Romani propter hanc difſimilitudinem accuſarent
Orientem ſchismatis, admoniti ſunt ab aliis tales mores
non oportere ubique ſinules eſſe. Et Irenæus i inquit, diſ-
ſonantia jejunii, fidei conſonantiam non ſolvit, ficut &
Dift. 12. Gregorius Papa ſigniſicat, talem diſſimilitudinem
non lædere unitatem Eccleſiæ. Et in hiſtoria Tripartita
lib. 9. multa colliguntur exempla diſſimilium rituum, &£
recitantur hæc verba: Mens A poſtolor umfuit, non de gie-

bus feſtis ſancire, ſed Prædicare bonam converſationem &α

pietatem.
VI. De votis Monachorum.

Apol. 276. uid de votis Monachorum apud nos doceatur, meliùs
Art. Sm. QAinmelliget, ſi quis meninerit, qualis ſtatus fuerit Mo-
31I. 336. naſteriorum, quam multa contra Canones in ipſis
Monaſteriis quotidie fiebant. Auguſtini tempore erant li-
bera collegia, poſtea corrupta diſciplina, ubique addita
ſunt vota, ut tanquam excogitato carcere diſciplina reſti-

tueretur. Additæ ſunt paulatim ſupra vota aliæ multæ

obſervationes. Et hæc vincula multis ante juſtam ætatem
contra Canones injecta ſunt. Multi inciderunt errore in
hoc vitæ genus, quibus, etiamiſi non deeſſent anni, tamen
judicium de ſuis viribus defuit. Qui ſic irretiti erant, co=-

gebantur manere, etiamſi quidam beneficio Canonum li-
berari poſſent. Et hoc accidit magis etiam in Monaſte-

riis virginum „ quàm Monachorum, cùm ſexui imbecil-
liori magis Parcendum eſſet. Hic rigor diſplicuit multis bo-
nis viris ante hæc tempora, qui videbant puellas & ado-

leſcentes in Monaſteria detrudi propter victum, vide-

bant quàm infeliciter ſuccedexet hoc conſilium „ quæ
ſca nda

andala
kbaltan
negligi
Ad he⸗
conſtateti
lo corat
ine

cram Nitan
ü mane

üſeryiunt

1 Seori
Qäh
lartarumn
utles Eer
Nune di
ſen ume
denusa
anteſſe ſl⸗

icke⸗
melids; inel
Rimitne
cent: 9 pudn 1
nei a

VI. DE VOoTIS MoONACHORUIM. 33
o. NHe N. Kandala pareret, qvos laqveos conſcientiis inſiceret. Do-
lebant autoritatem Canonum in re periculoſiſſima omnino

atribus. Nanit

quunt Nen negligi & contemni.
immace Ad hæc mala accedebat talis perſvaſio de votis, qvam
lis tilesnin conſtat etiam olim diſplicuiſſe ipſis Monachis, ſi qvi pau-

zus ité 10 cordatiores fuerunt , docebant vota paria eſſe Bapti-

. Gen Tmo. docebant ſe hog vi meręgri remiſſionem pec-
ſolvit, leun 1 —— — —

Emäinden catorunn, & jſtificationem coram Deo Imo addebant, vi-

ote Itſun Am Monafkicam non tantum jnſtitiam mereri coram Deo,
Ktor — . — —
ed ampliùs etiam, qvia ſervaret non modo præcepta, ſed
ð
it, mnlech Eetiam conſilia Evangelica.
uIt, 8 —
onretlatonent

Ita perſvadebant Monaſticam profeſſionem longe me-
liorem eſſe Baptiſmo, vitam Monaſticam plus mereri,
ꝗvàm vitam magiſtratium, vitam paſtorum & ſimilium,
noru. qvi in mandatis Dei ſine factitiis religionibus ſuæ vocatio-
ni ſerviunt. Nihil horum negari potefſt, extant enim in
Ccknlt,n libris eorum.

Cang hent Qvid fiebat poſtea in Monaſteriis? Olim erant ſcholæ
Rones 1 ſacrarum literarum, & aliarum diſciplinarum, quæ ſunt
temporenl utiles Eccleſiæ, & ſumebantur inde paſtores, & Epiſcopi.
1 8

kigen Nunc alia res eſt, nihil opus eſt recitare nota. Olim ad di-
8

, ſehtan ſcendum conveniebant, nunc fingunt inſtitutum eſſe vitæ
ſee Je genus ad promerendam gratiam & juſtitiam; imo prædi
. Kam atal cant eſſe ſtatum perfectionis, & longe præferunt omnibus
4 nrendei aliis vitæ generibus à Deo ordinatis.
ſentanni, in

, ant, Hæc ideo recitavimus nihil odiose exaggerantes, ut
neie meliùs intelligi poſſet de hac re „ doctrina noſtrorum.
cio Primum de-his, qvi matrimonia contrahunt, ſic do-
en n cent apud nos, qvod liceat ochnibus, qvi non ſunt ida-
ih nei ad cœlibatum, contrahere Hliatrimonium- qvia vo-⸗

1,i nut — — — 7
loi A non polſlunt ordinationem ac mandatum Dei folle
nt .M re. Efſt autem hoë mancdatumn Dei: Propter fornicatio-
et Mmn nem habeat unusqvisqve uxorem ſaam. Neqye man- I. Cr: 2

datum

Cen. 2, 18.
—

24 VI. DE Voris MoNAcHORü.

datum ſolum ſed etiam creatio & ordinatio Dei kgagit hos
ad conjugium qui ſine ſingulari D EI opere non ſunt ex-
cepti, uxta illud: Non eſt bonum homini eſſa ſolum
Igitur non peccant iſti, qui obteniperant huie mandato,&
ordinationi DEI. Quig poteſt contra hæc opponi? Ex-
aggeret aliquis obligationem voti, quantum volet, tamen
non poterit efficere, ut votum tollat mandatum Dei.

Canones ducent, in omni voto jus ſuperioris excipi⸗
ꝗquare niulto mindùs hæc vota contra mandata DEl Yalent
Quod ſi obligatio votorum nullas haberet cauſas,
cur mutari pollit, ſec Romani Pontifiees diſpenſaſſent.
Neque enim licet homini obligationem, quæ ſimpliciter
eſt juris divini, reſeindere. Sed prudenter judicaverunt
Romani Pontifices, æquitatem in has obligatione ad-
kibendam eſſe. Ideo ſæpé de votis diſpenſaſſe leguntur.
Nota eſt hiſtoria de Rege Arragonum, revocato ex Mona-
Kterio, & extant exempla noſtri temporis-

Deinde, cur obligafionem exaggefant aderſatii ſeu
effe tum vgti, cum interim de ipſa veti natura ſileantguod
e d nte n de e ee ateee⸗
debet eſſe in re poſnbili, quod debet eiſe voluntarium,
Tpante & conſukto conceptum. At, quomodo ſit in poteſta-
7e Hominis perpetua caſtitas, non eſt ignotum. Et quo-
tusquisque ſponte & conſulto vovit? puellæ & adoleſcen-
tes, priusquam judicare poſſunt, perſuadentur ad voven-
dum, interdum etiam coguntur. Quare non eſt æquum
tam rigide de obligatione diſputate, oùm omnes fateantur
contra voti naturam eſſe, quod non ſponte, quod inconſul-
2ο admittitur.
Plerique Canones reſcindunt vota ante annum 15 con-
tracta, quia ante illam ætatem non videtur tantum
eſſe judicii, ut de perpetua vita conſtitui poſſit. A-⸗

lus Canon plus concedens hominum imbecillitati,
addir

—
Air an
ſeri. de
ltionem,
Ratem "

—

unmn
narumdl
ni,
Akoritis
a
Geahrle
Aamtetio
ns Dei a5
WhecurCh
n. R]
leMlnlern
Gginied
Gentibeg ſer
„ Oonl
ligones ſa
juktigertor
Ki derahen
igtu,
Unta. Nen
Ditari
AQuaulus
ligcanim
Rropriis o
Rttinet.
, E

ün. VI. DE VorIs MoNACHORIM. 35

—

gnitr addit annos aliqvot, vetat enim ante annum 18 votum
l . . .
iin fieri. Sed utrum ſeqvemur * maxima pars habet excu-
re nohluutar .— . . . .
ſationem, cur Monaſteria deſerant, qvia plurimi ante hanc

elee oe
e tatem voverunt.

hlie mandin
V Cponi, lr Poſtremo, etiamſi voti violatio reprehendi poſſet, ta-
meinmd Anen non videtur ſtatim ſeqvi, qvod coniugia talium perlo-
Atume, narum diſſolvenda ſint. Nam Auguſtinus negat debere
diſſolvi, 27. qvæſt. I. cap. Nuptiarum, cujus non eſt levis
etin i autoritas, etiamſi alii poſtea aliter ſenſerunt.
n DI uanquam autem mandatum Dei de conjugio vi-

Qeatur plerosqve liberare à votis, tamen afferunt noſtri &
lcberet-As“ aliam rationem de votis, quod ſint irrita, quia omnis cul-

.

es de aus Dei, ab hominibus ſine mandato Dei inſtitutus & ele-

Ae III Etns ad promerencdam juſtihcationem & gratiam impius
ter licnnnn MKcut Chriſtus ait: Fruſtra colunt me mandatis homi- Matt. 15, 9.
otlenigge? num. ErPaulus ubique docet, juſtitiam non eſſe quæ- —
ende e rendam ex noſtris obſervationibus & cultibus, qui ſint ex- Roev. 26.
cogitati ab hominibus, ſed contingere eam per fidem, cre
dentibus ſe recipi in gratiam à Deo propter Chriſtum.
Conſtat autem Monachos docuiſſe, quod factitiæ re-
nt Agli! ligiones fatisfaciant pro peccatis, mereantur gratiani &
tun zjuſtificationem: Quid hoc eſt aliud, quam de gloria Chri-
eie oue ſti detrahere, & obicurare ac negare juſtitiam fidei? Sequi-
ſſni⸗ tur ĩgitur, iſta vota uſitata impios cultus fuiſſe, quare ſunt
rrita. Nam votumimpium, & factum contra mandata

eCenoet 1

en .
AAAe Dei, non valet, neque enim debet verum vinculuni elle
entur m⸗ ig iquitatis, ut Canon dicit.

enoN A Paulus dicit: Evacuati eſtis à Chriſto, qui in lege Gai- *„ 4.
c juſtiſicamini, à gratia excidiſtis. Ergo etiam, qui votis
9,00 in juſtiſicari volunt, evacuantur à Chriſto, & à gratia excidunt
„ Nam & hi, qui votis tribuunt juſtificationem; tribuunt
e aunum ſn propriis operibus hoc, quod propriè ad gloriam Chriſti
denn tM Pertinet. Neqve vero negari poteſt, quin Monachi do-

Uri n cuerint, ſe per vota & obſervationes ſuas juſtificari &
inbee 6 1S 02 mereri

36 VI. DE VOTIS MoNACHORIM.

mereri remiſſionem peccatorum, imo affinxerunt abſurdi-

ora, dixerunt ſe aliis mutuari ſua o9pera. Heæc ſi qvis velit

odiosé exaggerare, qvam multa poſlit colligere, qvo-
rum jam ipios Monachos pudet. Adhæc Pperſvalerunt ho-
minibuszf⸗ factitias Celigianes eſſe ſtatum Chriſtianæ perte-
Gionis. An non eſt hoc juſtiſcationem tribuere operibus?
Non eſt leve ſcandalum in Eccleſia populo proponere cer-
tum cultum ab hominibus excogitatum ſine mandato Dei;
& docere, qved talis cultus juſtificet homines? Qvia juſti⸗
tia fidei, qvam maximéè oportet tradi in Eccleſia, obſcura-
tur, cuùm illz mirifcæ religiones Angelorum, ſimulatio
paupertatis & humulitatis, & cœlibatus offunduntur ocu-

is hominum,

Præterea obſcurantur præcepta Dei, & verus cultus Dei,
harn Naachos eſſe in ſtatu en perke-
1OnIS, qvia perfectio Chriſtiana eſt ſerio timere Deum,
E rarſus concipere magnam fidem, & confidere propter
Chriſtum, qvod habeamus Deum Placatumn petere à Deo,
& certo expectare auxilium in omnibus rebus gerendis,
juxta vocationem Interim foris diligenter facere bona
opera, & ſervire vocationi. In his rebus eſt vera perfectio,
& verus cultus! ei, non eſt in cœlibatu aut mendicitate,
aut veſte ſordida. Verùm populus concipit niultas perni-
Cioſas opiniones ex illis falſis præconiis vitæ Monaſticæ.
Audit ſine modo landari cœlibatum; ideo cum offenſione
confcientiæ verſatur in conjugio. Audit ſolos mendi-
cos eſſe perfectos, ideo cum offenſione conſcientiæ retinet
poſfeſſiones, negotiatur. Audit conſilium Evangelicum

eſſe de non vindicando, ideo alii in privata vita non ve-

rentur ulciſci audiunt enim conſilium eſſe, non præce-

ptum, Alii omnes magiſtratus & civilia officia judicant in-

digna eſſe Chriſtiamis.

Leguntir exempla hominum, qvi deſefto conju-

gio,

—‚ÜRM———

—

o, ele
Monaſte
itk gen
ſerriend
mandati
Perkectn
hisrebrn
tempora
Perfetti⸗

filk r.

Tanm
Alcent 9
4 A

VI.

dell OII Kir
clar fiur
Mn cal
in lerqr
inben 1dorib

Mut dante
gi lti 1

* ugn
ſuroge
lnA
banſ ios
Pamnfumn

Ne

. VII. Dz PorTATE ECCOLESIASrTr.
erunt abind — —
leehSm Lio, deferta reipublicæ adminiſtratione, abdiderunt ſe in
ige ir. Monaſteria. Id vocabant fugere ex mundo, & qværere
eeluk vitæ genus, qvod Deo magis placeret, nec videbant Deo
hriſtunr bett- ſerviendum eſſe in illis mandatis, qvæ ipſe tradidit, non in
enenn mandatis, qvæ ſunt excogitata ab hominibus. Bonum &
prophleetk⸗ perfectum vitæ genus eſt, qvod habet mandatum Dei. De
mandtobhi his rebus neceſſe eſt admonere homines. Et ante hæc
es Qliie tempora reprehendit Gerſon errorem Monachorum de
cleha, obor⸗ perfectione „& teſtatur ſuis temporibus novam vocem
Htumn, Unnllit fuiſſe, qvod vita Monaſtlica ſit ſtatus perfectionis.
Eündurrur oc

Nne multæ inipiæ opiniones hærent in votis, qvòd ju-
qvad ſint perfectio Ohriſtiana, qvod ſetvent con-
emucliud =ð qvod haheaut opera ſupererogationis.
ſing Unia cum ſint falſa & inania, faciunt vota irrita.
10 tlinere *

„ VII. De poteſtate Eccleſiaſtica.

conucele pron
m,Mrki . .
ebis Pelc Agnæ diſputationes fuerunt de poteſtate Epi- Apol 292.
ter bet be coporumin qvibusnonnulli ineommode comi- Iyt. Swz.
reriße 6 miſcuerunt poteſtatem Eccleſiaſticam, & po- 3;1. ſeqg.
alt Menieii⸗ teſtatem gladii. Et ex hac conf ſione, maxima
pinnulae⸗ bella, maximi motus extiterunt, dum Pontifices freti pote-
“ oriſte ſtate clavium, non ſoluùm novos cultus inſtituerunt, reſer-
1 m ofellii vatione caſuum, violentis exconmmunicationibus confſci-
1 os mend entias oneraverunt, ſed etiam regna mundi transferre &
Polclentir ien⸗ imperatoribus adimere imperium conati ſunt. Hæc vitia
“ Prmngeicn multoante reprehenderunt in Eccleſia homines pii & eru-
rnlf diti. Itaqve noſtri ad conſolandas conſcientias, coacti
ſata tu imnt oſtendere diſcrimen Eccleſiaſticag poteſtatis, & pote-
eſe, hart ſtatis gladii, & docuerunt utramqve propter mandatum
ſc . Tei religiose venerandam & honere afficiendam eſſe, tan-

qvam ſumma Dei beneficia in terris.

. icautem ſentiunt, poteſtatem laxium ſeu poreſta-
En

7
tem

DE DPorTrEsTATE ECCTESIAST.

E ⸗ efle ſen
m E 1 oteſtatem 4 .
Pi porum juxta Evangelium „ v en reti
lek 1 Jicandi Evangelii ttend &£— D
— a Dei, præd . Eamen — —
S= e ata & adminiſtrandi Sacrar a. Nam cum
nen peccat⸗ .

t 1 1t . SCUt
3 . 0 C hriſti S mitit . poſto 08 .
7 6. 295 21.

Foh. 19, 36.

„ m,
itto vos; Accipite Spirit orum
, ita & ego mitto vos; A ittuntur eis, & qu di.
Baren remiſeritis peccata, n Mats 16. Ite, prædi-
quor umn re peccata, retenta ſunt .
retinuerit . 1 creaturæ, & c. .
cate Evangeliumomni creaturæ, r docenda ſeu prædi-
teſtas tantum =ðèð vel multis
=ð & Poriigendo Saramenteu ve non reas
canck eibene Porrigendo Sas onceduntir non .
nd iks ſinrs vocationem, qula e rna, Spiritus ſan
Terngu res et enæ, juſtitia vterna;, ere niſi per
corporales, ſe es t Rod poſſunt conting lus dicits
*½c nO pumm. ſicut Panlus
. rnæ. „ ſicut .
Srs leräun erbi & ſacramentorum, ſi omni credenti.
. erium ver CrTaTII 1 “
Winiſtenr m et potentia Dei, ad en Arernes „
Eauuge um poteſtas Eccleſtaſtica c
Tragae cin

E e chi non ini
GE miniſ u e h 1, 11 on imiedit
ar exerceatu Vée 4 t
& tantùm eur r

—,—

+ 1 . e —
Ihi eE
. canendl- nihil inp 4
Eicam add tatinens, ſnitarstcadetcki admini⸗
politicam adn iniſtratianem. Nam politi la-
dit Politicam admuniſtratian am Prangebumt. i
Sis verlaru circa alias res, q d corpora & res corp
ſratio defendit non mentes, Ted e ereet Bonmines
Aidrantdefendi nifeſt imniurias, Wilem & par.
l Awerſus Blee 18, ut julEitiami civ km & Fe
Ka- . ralibus EtIIS . eee
Zladio, & ä Eecleſia-
SEém Tetineat. Aſtendæ ſunt poteſtabe
. r eommiſcendæ andatum habet,
Non igitu ſiaſtica fuum ma Non
,, Eccleſia! E Sacramenta. N
Kica & civilis. iniranchi Sacrar renn
Erxan lii docendi & admin n. transferat reg
Frangelit d lienum officium, non non tollat le-
irrumpat in 1 t leges Masidtanuhi jcia de ullis
, non a roget leges M ediat iin 1
Diänmn ohechemiam un natihur⸗ non braletl.
timam 0 rra 1.
Reil dinationibus aur contract ublicæ, ficut
civilibus or ſtratibus de forsna rei ig hoc mmindes
Mtratibus de t n eſt de l
bat leges nag Regnum meum non eſt
cit Chriſtus: Regn

– . . 3f ETrE
Phil. 37 20.. 08 Et lr E olitia in ccl 6

—
2,Corin
potenti⸗
modum
bent utr
donumm
non had
Konen 4

ceh

Ailernie
10 ſKeund
o t,
laranlent
e& inpi
Muünlone
Lellario 8
dikntian
Ve
ſtatuun
Obecen
Phetig
yangeli
Aliquid
ek nobi
dic & l⸗
Cap. Oe
guit: Ne
ifonte

Aliguid

VII. De PorkorATE ECCLESIAsr. 39

8t.
— — .
arnnh 2. Corinth. Io. Arma militiæ noſtræ non ſunt carnalia, ſed ². Cor. 10.
ttendin⸗ potentia Dei, ad deſtruendas cogitationes, &c. Ad hune be 4-
iu. Nuen modum diſcernunt noſtri utriusque poteſtatis officia, & ju=
Selt mul ,⸗ bent utramque honore afficere & agnoſcere, utramque Dei
tun ſanldin donum & beneſicium eſſe.
ei d nn Si quam habent Epiſcopi poteſtatem gladii: hanc

le d. non habent Epiſcopi ex mandato Evangelii, ſed jure hu-
HO doRAai à regibus & imperatoribus, ad adminiſtra-
trxionem civilem ſuorum bonariun. Hæc interim alia fun-

Lio eſt, quàm miniſterium Evangelii.

Cùm igitur de jurisdictione Epiſcoporum quæritur,
eduntur on diſccerni debet . b Eccleſiaſtica iurisdicti
Rebiruel⸗ iſcerni debet imperium ab Eccleſiaſtica jurisdictione. Por-
. . . .
Reun ro ſecundùm Evangelium, ſeu, ut loquuntur, de jure di-

ningete vVino, nulla jurisdictio comipetit Epiſcopis, ut Epilcopis,
un = Roc eſt, his, quibus eſt comnuſſum miniſterium verbi
Gnd ſacramentorum, niſi remittere peccata. Item, cognoſcere
AA doctrinam, & doctrinam ab Evaugelio diſſentientem rejice-
re, & impios, quorum nota eſt impietas, excludere à com-
munione Eccleſiæ, ſine vi humana, ſed verbo. Hic ne-
ceſſario & de jure divino, dehent eis Eccleſiæ præſtare obe- Lac. 10, 16,
dientiam, juxta illud: Qui vos audit, me audit.
Verum cùm aliquid contra Evangelium docent aut
ſtatuunt, tunc habent Eccleſiæ mandatum Dei, quod
obedientiam prohibet, Matth. 7. Cavete à Pſeudopro- Matth. 7.
phetis. Gal. I. Si Angelus de coœlo aliud Evangelium g. 14.
evangelizaverit, anathema ſit. 2. Cor. j. Non poſſumus Ga1 I.5.18.
aliquid contra veritatem, ſed pro veritate. Item, Data 2. Cor. 13, 8.
eſt nobis poteſtas ad ædificationem, non ad deſtructionem. g. 10.
Sic & Canones præcipiunt, 2. q. 7. Cap. Sacerdotes, &
Cap. Oves. Et Auguſtinus contra Petiliani Epiſtolam in-
quit: Nec catholicis Epiſcopis conſentiendum eſt, ſicu-
bi forte falluntur ;aut contra Canonicas DEl ſcripturas
aliquid ſentiunt.
Q quam. habent aliam vel potedatem.,vel juris-
dictionem in cognofſcendis certis cauſis, videlicet

FJoh. 16, 12.

Matth. 12.

—.—

mon r humano .
4¹10C habent 39 .
ma ii, aut decimarum, Ec. h L . “ nati
z i ſſa tibus ordinariis coguntur Pf P
re Ubi Celianm 1 c * IinC vel nv
is ſubditis jus dicere, ut PaX Tre eatu

. ha-
iſcopi ſen paſtores ha
Præter hæc diſputatur., utrnn er or len wſee
ter hæc düput remonias in ibus, &c.
— — Eteme dinibus 5
. tituend. QOrdulols, e
Beenr⸗aiul gradibus miilrorum tnis allegant teſti-
18,„ Sradt — 1 7 *
El5lS, Terus, Siad qui tribuunt Ep . ed non po-
0c jus qu . cere ſe 11
Sondendi. nen imuleq habeo vobis di v it Spirirus ve-
monium: Acd odo. Cèm autem all ant etian ex-
. rtare m * 6
teſtis äbechie vOS Omnenm vVeritatem. 4 abſtinere à ſan-
S ſtolorum, qui prohibuerun
0 ¹
emplum Ap

in di-
t Sabbatum mutatum in
guine & ſuffocato. Allegan

UII 1
penſav S Tit de P rE cEρ 10 Decalogi.

d Epiſco-
. nt, quod
ine nodti ſe docent, quodkpico-
uæſtione noſtri ialiquid contra Evan-
abe ent
P-non à oſtenſum eſt. Doc itiones Condere
r oenſume aAm eſt, traditiones. ro
3 a.- Porro contra Krpamc m ſatislaciamnus
Diſtin. Q Per cam ob ervationem Iſiam. Lædilur
Xi it i gratidin & uliit
e, merzanur gratiam & Bas obiervatiomibiis
pPeccatis 1.AUt TLENT, cum alps t autem propter
e ria met en. at au
ehinr glo lereri juſtificationem. onſarsien creviſſe
conamur met in Eccleſia Pene in ſde & juſtiria fi-⸗
ic perfuaſionem, im doctrina de fide
hanc iones, oppreſſa interim doctri jejunia indicta;
aeneo . plures feriæ factæ ſunt, inſlituti ſunt,
(eHyrf ubinde plur 1
dei, quia ſu ov, novi honores ſanctorum
noV, H0VI1
Ceremonizæ n

1 11 1 ES In
33 2 „

.
Hiereri grat 1 8 Vvée. penit entia-
1 . 6 Canones 2
iar .—ℳ„.ü816 olim Cre erunt Ii
es, quorum adhuc 11 ſati Ct V ſti⸗ ia quædam V
1 „AOr
demus .

B tuen
i Qntta Waudae
„
Item, autores traditionum Taciunt

—
Dahcin
Mutebuns

teat 4
nem cult

bunt id
euploleg
1 ferii l
iltereh
Peceztumnin
lertaut Hrit
detelerſgti
krelogun

Ue ul
tan
Verim
les tracli
eellarigg
Etin ci do .
Kmo

. Pkanchamn

is Ron

Unt hand
plentig I

mendente

ntinmn ve
gun dNig
eorum,

lurr. VII. DE PorEsTATE ECCLESIAST. 4 ⁷

Dei, cùm collocant. peccatum in cibis, in diebus, & Snil
bus tebus, & onerant Eccleſiam ſervitute legis Qvaſt 9
teat apid GShriſtianos ad promerendam enin-
nem cultunt eſſe ſmilem Levitico, cujus ordinationem
ilauttal commiſerit Deus Apolſtolis &— Epiſcopis; ; ſic enim fcri-
Ela bunt qvidam, Et videntur Pontifices aliqva ex parte ex-
li emiplo legis Moſaicæ decepti eſſe. Hinc ſunt illa onera,
od peccatum mortale ſit, etiam ſine offenſione aliorum,

v
dis, Saleguneh ffenſio
in feriis laborare manibus, quod ſit it peccatum mortale

ee,lelninf⸗ —,t Rꝝ⸗
keie⸗ Onuittere horas Canonicas, quod certi cibi 1 polluant c con-
rilehitt ntia daed ſ X) ⸗ S
lemene ſeientiamn: duod ie lunia ſint opera placantia Deum quod
lreri⸗ peceatum in caſu reſervato non poſſit remitti; niſi acces-
ht mi ſerit autoritas reſervantis, cùm quidem ipſi Canones non
1 mutt

ulan de reſervatione culpæ, ſed de reſervatione pœnæ Eccleſia-
idetut. ſticæ loquantur.

utatio! e
noc⸗
heſe, d Unde habent Qhabent. lus 8 Epiſcopi has traditiones imponendiEc- 15, 10
.15, 10.
Geai, illaqugandas conſcientias? Cùm bPetrus Vetet 2. Cor. 13,10
Hs imponere ugum diſcipulis, cùm Paulus digat, poteſtatem
nt, qu 7. ipfſis datant eſſe 2d ædificationenz, nAl dedu Ranen.
E Eur augent peccata per has traditiones?
em ich!
giiorg — Verùm extant clara teſtimonia, quæ prohibent condere

ſc tales traditiones ad promerendam gratiam, aut tanquam Cof 2.
tian. neceſlarias ad ſalutem. Paulug Coloſ. 2. Nemao vos judi- . 16.
cin cLet in cibo, potu, parte diei feſti, novilunio aut Sabbatis I-
tem: Si mortui eſtis cum Chriſto ab elementis mundi, qua-
re tanquam viventes in mundo, decreta facitis? Non attin-
„„ gas, non guſtes, non contrectes, quæ omnia pereunt uſi &
unin il ſunt mandata & doctrinæ hominum, quæ habent ſpeciem T7t. I.
inſtl ntits ſapientiæ. Item, ad Titum aperte prohibet traditiones, Non F. 4.
m, ugie, attendentes Tudaicis fabulis, & mandatis hominum aver-
dne Henten, ſantium veritateni. Et Ohriſtus Mat ²Matth. inquit de his, Marth. 15.
iguq im qui exigunt traditiones: Sinite illos, cœci ſunt, & duces 14.
cœcorum. Et improbat tales cultus: Omnis planta- P. G.

—

dru 53 tio,

1.

b. 20.

42 VII. DöE PorESTATE EccrESIAsTr.

. eus cœléſtis, eradic
io, qvam r lantavit pater meus c
tio, qvam non p
bitur.
adi Ec inkinitis
Si jus habent Epiſcopi onerandi Rrckliss =
traditon Fa Mäqveaüdi confcienitias, cür t0

2 — —

Gal. „ I.

C. ræmonuit
doctrinas demoniorum:? Nam † nüffka hrc nd
Spiritus landlus? Relinqvitur igitur, cuùm rainaganes
inſiture tanqvam neceſſariæ, aut cum obini⸗ 5 Pener
rendæ gratiæ, pugnent cum Evangelio, 4 dd non en
ullis Epiſcopis tales cultus nſtirnere aut erigele. 1 ne
imi ſiis retineri doctrinam, hbertate Chriz
eſt enim in Eccele ettn
ſtian; Avd non ſir EE t Muaslecit ali ls go ſer⸗
. 8 1. . S .
eedi = Tetineri præcipuum Evangelii
Vitutis ſubjici. Neceſſe eſt retineri p x agin
loctun qved gratiam per fidem in Chri um Srar Nopter
qvamur non propter certas obſervationes,
. . AR*
cultus ab hominibus inſtitutos.

ie Dominico, & ſimi-
Quid igitur el de die Demminteen m.
itibe * Adhæc reſpondent, 10
ne dine
us ritibus templo r. nn
Copis ſeu paſtoribus eete ordinationzsn ure ofdi
1 lEereammur gratiam,
ellanan er larn entur conſcientiæ
ge ſatisfaciamus pro peccatis, aut obligent donleraen
ne judicent eſſe neceſſarios cultus, ac ſentiant ſe

„ . Cuin

. opter cari=
Tales ordinationes convenit Ecgleſias propter cari-

6
V us a⸗
tatem & tranquilſitatem Tervare eatenus, nęg. 21
V. Cor. I4 A Terenn 2

6. 40.

EPbih 2, 14.

..

ia Kant in
uf Oα½ Andar, u Oraun tu

ccleſtis. Verum ita, ne conſcientiæ ntrenen⸗ urra⸗
Ek ecçeſſarias ad ſalutem, acjudicent ſep di
cantres eilen 8 ſine aliorum offenſione „ſicut nenio ne⸗
cùm lenrnailnte quæ in publicum non valeto cap
prortllit . ſine offenſione hominum.

Talis

—
T21

tecoltes
cant Eccl

omI
erfift.
Ceremonl
.
llretpe
T

Mles eken

NRee

Ext⸗
8is de cere
Olmnes ortær
Gela cultn
Commilerit
onias, g
Uenntinh
Cetetur.
non qviden
utationes
Qunqan
nqhann
lo necelſi
litiaſe⸗

Ahe⸗
Alerſer
tlis tal
Mer⸗ ſane

6 FKail

1ur. VII. DE PorEeTrATE ECCLESIAST. 43
—

lelis, eule Talis eſt obſervatio diei Dominici, Paſchatis, Pen-
tecoſtes, & ſimilium feriarum, & rituum. Nam qui judi-

cant Eccleſiæ autoritate, pro Sabbato inſtitutam elle diei

„

ccleſis CE
Bominici oblervationem , tanquam neceſſariam, longe
Tanr en Eerräft. Jeriptura abrogavit Sabbatum, quæ docet omnes
81 £☛ —— „ „ — . 2* —.
e ad Ceremonias Moſalcas, poſt revelatum Evangeliura omitti
alhuin polſe. Ettamen qula anlis erat -canllitucre certum diem,
en t Iciret populus, quando convenire deberet, apparet Ec-
Dimione Pon — 2. 3 bParet E
d nl clellam ci rei deſtinaſie diem Dominicum, qui ob hanc
6 NA duee cauſam videtur magis placuiſſe, ut haberent ho=-
. — 5 —
aece 6mines exemplum Chriſtianæ libertatis, & ſcirent, nec Sab-=
lbente 0 . C1eU, ve.
a icihc⸗ bati nec alterius diei obiervationem neceflarlam eſle.
mnn —
eiteru ton Ext⸗ digioſæ diſputationes d ione le
nn Pings Xtant prodigioiæ putationes de nuutationée le-
hun gis, de ceremoniis novæ legis, de mutatione Sabbati, quæ
A . . „ 4 .
m me Olmnes ortæ ſunt ex falla perſvaſione, quod oporteat in Ec-
A . . .—
6) A (leſia cultum eſſe ſimilem Levitico. Et quod Chriſtus

commiſerit Apoſtolis & Epiſcopis excogitare novas cere-
mindco . monias, quæ fint ad ſalutem neceſſarix. Hi errores ſer=

ent, gn plerunt in Eccleſiam, cùm juſtitia fidei non ſatis claré do-=
S EN ceretur. Aliqui diſhutant, diei Dominici obſervationem
n non quidem juris divini eſſe, fed quaſi juris divini; præſcri-

Pümt dé feris, quatenus liceat operari. Hujusmodi dis-
intl Ein putationes quid funt aliud, niſi laquei conſcientiarum
sain Quanquam enim conentur epäkeizare traditiones, tamen
tordie“ nunquam poteſt æquitas deprehendi, donec manet opi-
nio neceſſitatis, quam manere neceſſe eſt, ubi ignorantur

juſtitia fidei, & libertas Chriſtiana.

Apoſtoli juſſetunt abſtinere à ſangvine Auis nung?1. I5, 20.

obſervat? naramaeAfeccztk qui non obſervant, quia
e quidem Apoftoli voluerunt onerare conſcien-
tias tali ſervitute, ſed ad tempus prohibuerunt pro-
pter ſcandalum. Eſt enim perpetua voluntas Evange-
Hi conſideranda in decreto. Vix ulli Canones ſervantur
16 2ccU=

Alt. 5, 29.
I. Pct. 5, 3.

44 VII. DE PorEST ATrE Ecctsst AsT.

accurate, & multi quotidie exoleſcunt apud il'os etiam,
7 1 3 2

qui diligentifſune defendunt traditiones. Nec poteſt con-
ſcientiis conſuli, niſi hæc æquitas ſervetur, ut ſciamus eos

fſine opinione neceſſitatis ſervari, nec lædi conſcientias,
etiamſi traditiones exôleſcant.

Facile autem poſſent Epiſcopi legitimam obedientiam

retinere, ſi non urgerent ſervare traditiones, quæ bona con-
ſcientia ſervari non poſſunt. Nunc imperant cœlibatum,

nullos recipiunt, niſi jurent ſe puram Evangelii doctrinam

nolle docere. Non petunt Eccleſiz, ut Epiſcopi hono-

ris ſui jactura ſarciant concordiam, quod tamen decebat
bonos paſtores facere. Tantunrpetunt, ut injuſta one-
ra remittant, quæ nova ſunt, & præter conſuetudinem
Eccleſiæ catholicæ recepta. Fortaſſis initio quædam con-
ſtitutiones habuerunt probabiles cauſas, quæ tamen po-

ſterioribus temporibus non congruunt. Apparet etiam
quasdam errore receptas eſſe, quare Pontificiæ clemen-

tiæ eſſet, illas nunc mitigare, quia talis mutatio non la-
befacit Eccleſiæ unitatem. Multæ enim traditiones hu-
manæ tempore mutatæ ſunt, ut oſtendunt ipſi Canones.
Quod ſi non poteſt impetrari, ut relaxentur obſervationes,

quæ ſine peccato non poſſunt præſtari, oportet nos regu-

lam Apoſtolicam ſequi, quæ præcipit, Deo magis obe⸗
dire, quàm hominibus. Petrus vetat Epiſcopos domina-
ri, & Eccleſiis imperare. Nunc non id agitur, ut domi-

natio eripiatur Epiſcopis, ſed hoc unum petitur, ut patian-
tur Evangelium purèe doceri, & relaxent palicas quasdam

obſervationes, quæ ſine peccato ſervari non poſſunt. Quod
ſi nihil remiferint, ipſi viderint, quomodo DEO ratio-
nem reddituri ſint, quod pertinacia ſua cauſam ſchismati
præbent. .

I.

—
ud Mos eumn
NWecporeken
Ut Iclatins ed
di conlchen

m obedetit
Ae boludd
rant clin,
eli docti⸗
Eollopl hon⸗
amendde
ut injuce 6
cOnſuetutimi

o eclimet

Ue tamenß⸗
Apparetii
ntinci⸗ clee-
ltatio no-
raditionah
at il Cuns
our oblenſhn⸗
opoltt 4
Heo ongs 6
, roros OONN
cop

xr, Ut 60
4 4 8.

EPILOGuS. 4
EPILOGIIS.
HI ſunt præcipui articuli, qui viden-
tur habere controverſiam. Quan-
quam enim de pluribus abufibus dici
Poterat, tamen, ut fugeremus proli-
xXitatem, præcipua complexi ſumus, ex
quibus cætera tfacile judicari Pos-
ſunt Magnæ querelæ fuerunt de
indulgentiis, de peregrinationibus,
de abuſu excommunicationis. Pa-
rochiæ multipliciter vexabantur per
ſtationarios. Infinitæ contentiones
erant paſtoribus cum monachis, de
jure parochiali, de confeſſionibus, de
ſepuituris, de extraordinariis concio-
nibus, &de aliis innu merabiliborebus.
Hujusmodi negotia Pprætermiſimus,
ut illa, quæ ſunt in hac cauſa Præcipua,
breviter propoſita, facilius cognoſci
Poſſent. Neque hic quicquam adul-
lius contumeliam dictum aut colle-
ctum eſt. Tantum ea recitata ſunt,
quæ videbantur neceſſariò dicenda
eſſe, ut intelligi posſit in doctrina ac
ceremoniis, apud nos nihil eſſe rece-
ptum contra ſcripturam ütHecldam
catho-

4⁵ ErILOGeusS.

catholicam, quia manifeſtum eſt nos
diligentiſſime caviſſe, ne qua nova &
impia dogmata in Eccleſias noſtras
ſerperent.
Hos articulos ſuprà ſcriptos volui-
mus exhibere juxta edictum C. M. in
quibus confesſio noſtra extaret, & eo-
rum, qui apud nos docent, doctrinæ
ſumma cerneretur. Si quid in hac con-
fesſione deſiderabitur, parati ſumus
latiorem informationem, DEO vo-
lente, juxta ſcripturas exhibere;

Cæſareæ Majeſt. V.
Fideles & ſubditi

IOHANNES Dux Saxoniæ Elector.
GEORGIUS Marchio Brandenburgenſis.
ERNESTUSDux Luneburgenſis.
PHILIPPUS Landgravius Heſſorum.
JOHANNES FRIDERICUS. Dux Saxoniæ.
VVOLFGANGS Princeps ab Anhalt.
SENATUS Magiſtratusque Nürnbergenſis.
SENATUS Reutlingenſis,

AbO-

PHI.

4
ye
ber
i⸗
entiren
iculot in
ſäͤentie ne
lanſurati⸗
atione
44 eligin,
,. dHauef
mien⸗ 3
lſitata en⸗
er nule
.
aue
Cat⸗ gue en
ere iten
entur 4
ſount.
ſotito go⸗
matope
Mſne ſa

m eſtnar
na non
28 nole

HtoS V.
m CMI
Aret, A
t,Cockrin
in hace
ratiſomn
DEON
bere

Eluhlii

9l.
eſe

1 .
1/ronie⸗

68686(47) 989
APOLO&GIA

CGONFESSIONIS.

PHILIPPUS MELANCHTHON
L. ECTORI §. D.

OEaum Confeſzo Principum noßrorum publics
Prælecza eſt, Theologi quidam ac Monachi adorna-
Perunt confurationem noßtri ſoripti, quanm, cum Caſ.
Majeftas curaſſet eriam in conſeſis Printipum praæ-
legi, poſtalaßit à noftris principibur, ut ilii conjutationi
alſentirentur. Noſtri autem, quia audierant, mulkos ar-
ticulos improbatos eſſe, quos abjicere ſiue offenſtone con-
ſcientiæ non poterant, rogaberunt ſibi exhiberi exempium
cenfurationir, et & Bidere, quid damnarent adberſarii,
&örationes eorum refellere polſent. Et in tali cauſa, guæ
ad religionem & ad docendas conſcientias pertinet, arbi-
trabantun fore, ut non grabatim exhiberent ſaum ſoriptun
adtenſarii. Sed non potuerunt id impetrare noßtri, niße
Periculoſidßmis conditionibus, quas recipere zon pœerant
Inſtituta eit autem deinde pacifisatio, in qua apparuit
noſtros nullum onus quamiibet incommodum detrectare,
quod ſine offenſione conſoientiæ ſaſcipi poſſet. Sed adber-
ſarii obtinate hoc poſtulabant,ut quosdam manifeſtos abu-
Iius atgue errores approbaremus, quod cum non poſſemus
facere, iterum poſtulabßit Cæſ. M. aut Principes noſtri aſſen-
girentur confutationi. Id facere Principes zoſtri recu-
ſarunt. Quomodo enim alſentirentar in cauſa Religionis
ſeripte non inſpetto?s Et audierant artieulos quosdam
dammnatos eſſe, in quebus nos poterant judicia adberſario-
ruam ſine ſceiere «omprobare. Jaſſerant antens zme &
Ralios

48 PRAEFATIO

—

alios quosdam parare Apologiane Confeſſtonis, in qua ex-
ponerentur Cæſ. Majeſtati cauſæ, quare non reciperemus
confutationem, & ea, & gqux obiecerant adbenſarii, dilüét-
rentur. Quidam enim ex noſtris int er prælegendum ca-
pita locorum & argumentorum exeeDovBel. Hanc Apo-
logiam obtulerunt ad extremm Caeſarez Majeſt. ut coegneé=
ſoerent nos maximeis & grahisſimis ca GWis impediri, gus mi-
aa Conſutationem apphrebaremus. Verame Cæſ. Maje-
Nas non recepit oblatum ſoriptam. Poſßzen eäditum eſt de-
cretum quoddam, in quogloriantter adperſarii, quod nor
ſtram Confeſtonem ex ſeripturis confutaberint. Habes
ikitur, Lector, munc Apolegian noſtram, ex güs
intelliges, & guid adbperſarii jukicaberint, retulimus enim
bona fide, quòd articulos aliquot contra manifeſtam ſori-
pturam Spiritus ſancti damnaberint. Tantum abeſt, at no-
ſtras ſententias per ſeriptaras labefactaberint. Quan-
gquam autem initio Apologiknm inſtituimus communicato
cum aliis conſilto, tamen ego inter excudendum gquäkädam
adjeci. Quare meum nomen profteorme quis queri poſſit
ſine certo autore librum editum eſſe. Semper hic meus
mos fuit in his controperſiis, ut quantun omnino favere
poſſem, retinerem formam uſitatæ dolctrinæ, ut facilids a-
liquando coire concordia poſſet. Neque muitò ſecus nunt
facio. Etſirecti poſſem longins abducere hujus ztalis ho-
miner ab adtzerſariorum opinionibus. Sed adberſarii ſit
agunt cauſam, ut oſtendant ſè neque Beritatem, e gue (ig
cordiam quærere, ſedut ſangbinene noſtrum exorbeant. BEt
nunc ſeripſi, quàm moderatisſime potui, at ſe quid pidetur
diktum aſperins, hic mihi prafandum eſt, me cum Theologis
ac Monachis, qui ſeripfſerunt Covfutationem, litigare, non
cum Cæſare, aut Principibus, quos, At debeo, heneror. Sed
sidi nuper Confutationem, & animaaberti ades inſidioſe

& calumnioſe ſeriptam eſſe, ut fallere etiam cautos in cer-

tir locis poſſet. Non tractasi tamen omner cabillatione .

Eſjet enim infinitum opus, ſed præcipua argumenta comple-
wvus

rieulom.

runqi
tlipin
tatem
eula py⸗
renise
Gftcium,
(hißian,
ſri dat⸗
uhſr
der, Ca,
litere,
un bira
uin
Vendab
dioa

—
in u 1
reliperens
unii di⸗
genun .
Hanc r.
1el. Atet
yl ℳ
3 (4. M.
ditun 9 1.

ii iuul

er
uins

—
4

PRAFATIO. 499

——

xas um,, ut extet apud omzes nattonks 6 Pimonium de
zobis, gudd recte & pie ſentiamus de Ebangelio Chri-

. Ni. won delectat zos A4ſcorala, nec nibil mobemur pe-

riculo noſftro, quod quantuum ſit in taxte acerbitate odio-
rum,cztibus itelligimus accenſox eſſe adberſarios, facile in-
telligimus. Sed non poſſamus abjicere manifeſtam beri-
tatem & Eccleſiæ necelſariam, quare incommoda & peri-

cula propter gloriam Chriſti, & atilitatem Eccleſiæ perfe-

rendza eſſe ſentimas, O cowſidimus Deo probari hoc noſßtrum
ofzcinm, &- Peramus gguiora de nobis judicia poſteritatis
Jore. Neque enim negari poteſt, quin multi lociè doctrinc
Chriftianz, quos maximé prodeft extare in Eccleſi. 2, à no-
ris patefalti & ilaſtrati ſint, qui qualibus & quàm pe-
riculoſis opinionibus obruti olim jacuerint apud Mona-
chos, Canoniſtas, & Theologos Sophißas, non libet hic re-
citare. Habemus publica Teſtimonia multorum bono-
rum Birorum, qui Deo gratias agunt pro hoc ſummo behe-
cio, qudòd de multis nec Sariu Locis docuerit meliora,
quàm paſſim leguntur apud aTdberſarios noſtros. Com-
mendabimus itaque cauſam noſtram Chriſto, qui olim jis
dicabit has controßerſias, quem oramus, ut reſpiciat
aictas & diſtpatas Eccleſtas, & in con-
cordian piam & Pe Peivan
redigat.

7

o Abo.

50 I. DE PECCATO

APOLOGIA

CONFESSIONIS.

Aug. Conf.
c-. RIM U Marticulum Confeſſionis noſtræ, pro-

. , Dbant noſtri adverſarii, in quo exponimus nos
303. 304. credere & docere, quod ſit una eſſentia divina,
Cat. Min. individua, &c. & tamen tres ſint diſtinctæ per-
376. ſonæ ejusdem eſſentiæ divinæ, & coæternæ,

Cat. Mazj. Pater, Filius & Spiritus ſanctus. Hunc articulum ſem-

401. per docuimus, & defendimus, & ſentimus euni habere
certa & firma teſtimonia in ſcripturis ſanctis, quæ labera-
ctari non queant. Et conſtanter affirmamus, aliter ſen-
tientes, extra Eccleſiam Chriſti, & Idololatras eſſe, &
Deum contumelia atficere.

I. DEPECCATO
ORIGIN ALI.
ECNDUM articulum de peccato Originis probant
adverſarii. Verum ita ut reprehendant tamen defini-
tionem peccati Originalis, quam nos obiter recitavimus.
Hic in ipſo ſtatim veſtibulo depræhendet Cæſ. Majeſtas,
9 nen ſolùm judicium, ſed etiam candorem iſtis defuiſſe, qui
confutationem ſcripſerunt. Nam cùm nos ſimplici ani-
mo obiter recenſere voluerimus illa, quæ peccatum Originis
comnplectitur, iſta acerba interpretatione conficta, ſententi-
am per ſe nihil habentem incommodi, arte depravant. Sig

Aug. C. 9.
Arr. Smal.
317.
Declar. 63

Gr. inquiunt, ſine metu Dei ſine fide eſſe, eſt culpa actualis.
Igitur negant eſſe qulpam originalem.

—Has argutias ſatis apparet in ſcholis natas eſſe, non in
Conſilio Cæſaris. Quanquam autem hæc cavillatio faci-
lime refelli poſſit, tamen ut omnes boni viri intelligant,
nos nihil abſurdi de hac cauſa docere, Primuùm Frimui ut

—
iiciat
one no-
Ceehret
ltliche
Ubohre
NNN
W
ut
Deumaxi

ekſceren

Hie keprehe
dls Purpar
Dotentiam

Ans ſen fr
Uutionem.
ded N
Pkioneme
enim cor
müm yert
—
Ir mater
ltiat
octen
lophant
idan
Jicuod in
Mbatiex
Ner Alien⸗

le leryi!

.

.

15 ulte
anin n
nt eikindkeße⸗
, E coetert
mien nen
us eunn 6
ig gur hi
nus, Aterſ
lamel le

Olatras

0
Dign in
nt t muc⸗
iter ecitami
C.! Muen
ilis Gekulleg
Hos imglan
le emni⸗
nſem

4

—

ORIGINALI.

inſpiciatur germanica Confeſlio, hæc abſolvet nos ſuſpi-
tione novitatis. Sic enim ibi ſcriptum eſt: Weiter wird
gelehret / daß nach dem Fall Adæ alle Menſchen / ſo na⸗
tuͤrlich gebohren werden/ in Sundel emptangen und
gebohren werden / das iſt / daß ſie alle von Mutter⸗Leib
an/ voll boͤſer Luſt und Neigung find / keine wahre Got⸗
tesfurcht-Eeiuen. mahren Glaubel an GOtt / von Natur

el 1 konnen. Hic locus teſtatur, nos non ſolam a 2Cus⸗
ſed potentiam ſen dona etſiciendi timorem & ſduciam er erga
Deum adimere propagatis ſecundum carnalem naturam.
Dicimus enim ita natos habere concupiſcentiam, nec pos-
ſe efficere verum timorem & fiduciam erga Deum. Quid
hic reprehendi poteſt? Bonis viris quidem arbitramur nos
ſatis purgatos eſſe. Nam in hanc ſententiâà latina deſcriptio,
potentiam naturæ detrahit, hoc eſt, dona & vim efficiendi
timorem & fiduciam erga Deum, detrahit & in adultis a-
Aus. Ut cùm nominamus concupiſcentiam, non tantùm
actus ſeu fructus intelligimus, ſed perpetuam naturæ incli-
nationem.
Sed poſtea oſtendemus pluribus verbis, noſtram deſcri-
ptionem conſentire cuni uſitata ac veteri definitione. Priùs
enim conſilium noſtrum aperiendum eſt, cur his potiſſi-
mum verbis hoc loco uſi ſinus. Adverſarii in ſchelis faten-
tur, materiale (ut vocant) tRecati tiginek eſe eonenbi-
ſEcntintm qua quare in deſtniendo non fuit prætereunda, præler-
Qnrhoc tempore, cum de ea nonnulli Pafüm religiose phi-
loſophantur.
Duidam enim diſputant, peccgtum originis non eſſe
4 Biquod in in natura hominis vitinmn ſeu u corruptionem, ſed

tantùm ſervitutem, ſeu conditionem mortalitatis, qu pro⸗-
Pagati ex Adam ſuſtineant, ſine ali iquo proprio vitio, pro-
Pter alienam culpam. Præterea addunt Rein m damna-
ri morte æterna Propter peccatum Qriginis. Sicut ex X an-
cilla ſervi naicu ntur, & hanc conditionem ſine naturæz vi-
tiis, ſed propter calamitatem maatris ſuſtinent. Nos ut hanc
D 2 impiam

2 TI. D- PECCATO

impiam opinionem ſignificaremus nobis diſplicere: con-
cupiſcentiæ mentionem fecimus, optimo animo morbos
nominavimus, & expoſuimus, quod natura hominum cor-
rupta & vitioſa naſcatur. S

Neque vero tantùm concupiſcentiam nominavimus, ſed
dixithus etiam deeſle timorem Dei, & fidem. Id hoc con-
Klio adjecimus. Extenuant PeccatnInm-Lrizinis & ſcho-
laſtici doctores, non Iatis intelligentes deſinitionem pecca-
ti originalis, quam acceperunt à patribus. De fomite

diſputant, duod ſit qualitas corporis, & ut ſao more ſint
inepti, quærunt utrum qualitas illa, contagione pomi, an

ex afflatu ſerpentis contracta ſit. Utrùm augeatur medi-
camentis. Hujusmodi quæſtionibus oppreſſerunt prin-
cipale negotium. Itaque cdm- de peccato Originis lo-
qYHnHII- gCaziora Vitia humanzæ Haturz non commemo-
Fant, ſcilicet ignorationem Dei- contemtum Dei vacare
metu & ſiducia Dei, odiſſe udictum Dei, fugere Deum ju-
dicantem, iraici Deo, leſperare gratiam, habere fiduciam
rerum præſentiunm &c. Hos morbos, qui maximée adver-
ſantur legi Dei, non animadvertunt ſcholaſtici. Imo tri-
buunt interich humanz naturæ iltegras vires ad diligen-

dum Deumfuner amnia, ad Tacienda præcepta Dei, que
ad ſubſtantiamm actuum: Nec vident ſe pugnantia dicere.
Nam propris viribus poſſe diligere Deum ſuper omma,

facere præcepta Dei; quid aliud eſt, quam habere juſtiti-

am originis? Quod fſi has tantas vires habet humiana na-

tura, ut per ſeſe poſſit diligere Deum fuper omnia; ut
confidenter afſirmant ſcholaſtici, quid erit peccatum origi-
nis? Quorſum autem opus erit gratia Chriſti, ſi nos pos-
ſumus heri juſti propria juſtitia? Querſum opus erit Spi-
ritu Sancto, ſi vires humanæ per ſefe poſſunt Deum ſuper
omnia diligere, & præcepta Dei facere? Quis non videt,
quatn præpoſteré ſentiant adverfarii? Leviores morbos
in natura honfinis agnoſcunt, graviores morbos non a-
gnoſcunt,

—

11, &
Ernali
ſtmiltben
ſtiei acl
Perkecki
trid E
ſen eiv
tell ciyi
ele,
(Orn
Innnd
lukcan,
Ttionibin

gunt, &
Anns nu
ClaN etde
Perenumm
1gndratio
duin eg⸗
Prxci
Primatal

„

OIGINALI. 53

.

r

gnoſcunt, de quibus tamen ubique admonet nos ſcriptu-⸗
ra, & Prophetæ perpetuo conqueruntur, videlicet, de
carnali ſecuritate, de contemtu DEI, de odioe Dei, &
ſimilibus vitiis nobiscum natis. Sed Poſtquam ſchola-
ſtici admiſcuerunt doctrinæ Chriſtianæz Ph iloſophiam de
perfectione naturæ, & plus quam ſatis erat, libero arbi⸗
trio & actibus elicitis tribuerunt, & homines philoſ. 4 ophica
ſeu civili uſtitia, quam & nos fatemur rationi fub' D aAIR
eſie, &α aliquo modo in poteſtate noſtra eſſe, juſtiſicari
corarn Deo docuerunt, non potuerunt videre interiorem
immunditiam naturæ hominum. Neque enin poteſt
judicari, niſi ex verbo Dei, quod ſcholaſtici in fuis diſpu-
tationibus non ſode tractanr.

Hæ fuerunt cauſæ, cur in deſe ſeriptione peccati ori=
ginis, & concupiſcentiæ mentionem f fecimus, & detra-
Ximas naturalibus viribus hominis, timorem & nidu-
ciam erga D EUM. Voluimus enini ſignificars, quod
peccatum originis hos quoque morbos contineat,
ignorationem Dei, contemitum Dei, vacare metu Dei, & fi-
ducia erga DEIIM, non poſſe diligere DEll M. Hæc ſunt
Præcig ipua Vit ia naturæ humanæ, pugnantia proprie cum
prima tabula Decalogi.

Negquenavi dinnu Vetus definitio recte
intellect⸗ a prorſus idem dicit, cum ait: peccatum origini Cca⸗
Uſtitiæ originalis. Quid Ka autem juſtitia? Scho=⸗
laſtici hic rixantur de Dialecticis quæſtionibus, non expli⸗
cant quid ſit juſtitia Originalis Porro juſtitia in ſcripturis
continet non tantùm ſecundam tabulam Decalogi, ſed pri-
mam quoque, quæ præcipit de timore Dei, de fide, de amo-
xe Dei; Itaque juſtitia Originalis habitura erat non ſon⸗ qua-
le tem Pperamentum qualitatum corporis, ſed etiam hæc do-
Aa, notitiam Dei certiorem, timorem Dei, fiduciam Dei,

D 3

54 I DE PrCCATO

aut certe rectitudinem, & vim iſta efficiendi. Hdque teſl.
27: tur ſcriptura, cùm inquit, hominem ad imaginem m
litudinem Dei, conditunieſſe. Quod quid eſt aliud, niſi
in homine hanc ſapientiam & juſtitiam effigiatam el⸗ dur
Deum apprehenderet, & in qua reluceret Deus, .
haomini dona eſſe data, notitiam Dei, timorem Dei, ſ “W
erga Deum, & ſimilia. Sizg enim interpretantur m itu-
dinem Dei Irenæus & Ambroſius, qui cùm alia mu ta in
hanc ſententiam dicit, tùm ita inquit: Non eſt ergo Pnimne
„ ad imaginem Dei, in qua Deus non ſemper eſt. Et Fannu⸗
Phor . ad Epheſios & Coloſſenſes oſtendit, imaginem Dei, not .
Caaſ. 10. am Dei eſſe, juſtitiam & veritatem. Nec Longobar⸗
veretur dicere, quod juſtitia originis, ſit ipſa En rnc
1 Dei, quæ honuni zAita eſt à DEO. ciramus ve eru
ſententias, quæ nihil impediunt Auguſtini interpr

CGen, 1,

de imagine.

Itaque vetus deſnitio, cùm inquit, Peccatum ale a⸗
Lentiam luſtitiæ, detrahit non ſolum obedienti lam t .
rum viriunt hominis, ſed etiam detrahit notitiam at⸗
daciam erga Deum, timorem & Amorein Dei aAut ſerte
vim iſta efliciendi derrahit- Nam & ipſi Theclon in no.
lis tradunt iſta non effici ſine certis donis &ι£ aul iograrie⸗ B
Nos ipſa dona nominamus, ut res intelligi Ha it znarit nm
Dei, timorem & fiduciam erga Deum. Lx his aprerer en
terem definitionem prorſus idem dicere,-quod nbe dnu
detrahentes metum Dei & fiduciam, videlicet non actus tan-
dtum, ſed dona & vim ad hæc efficienda. S

Eadem eſt ſententia definitionis, quæ extat apud Au⸗

guſtinum qui ſolet deſinire ccatII Aiginis Sncubi⸗-
— eſſe. Signiſicat enim concupiſcentiam ſũ
ſiſſe amiſſa juſtitia. Nam ægra- natura, uia non oret
HDeunitimere & diligere Deo credere guerit Camat .
nalia. Judicium Dei, aut ſecura contemnit, aud o ie her

—
tentkach
Mitolumn
ſeentia ta
lum Prar
Vident,
ſcentiam
Dei ſup

Nos
peccari0
Gedtre
Cnenpiſe
Deiocel

ſeientin

Cnlemnne

res,
Ongtnis
Tor inor
noneſtpr
Bonne
tum, re
lerata,
anti⸗
tera. Id

igng

Crtlrat
ehimcon

. Eetenti⸗

umexp
malis 0
conen
Drientem

—
.qletehr
ginemd
eſt dn d.
iatim cle,e
Deis, Mee
m Deitdin
tantur imin
m alia onl!
ektetgo un
eſt. Er u
nem Dei, nonf .
le Longobe
tiſſ ſmünt
Citnns ent
inerpetnion.

mn ele⸗
rtn

Ttedſcini⸗
aNii
61 D yt

Neian

Dei ſuper omnia.

ORIGINALI. 5S

terrefacta. Ita & defectum complectitur Auguſtinus, &
vitioſum habitum, qui ſucceſſit. Neque vero concupi-
ſcentia tantùm corruptio qualitatum corporis eſt: Sed et-
iam prava conveyſio ad carnalia in ſuperioribus viribus Nec-

vident, quid d'bant, qui ſimul tribuunt homini concupi- .

ſcentiam non mortificatm à Spiritu Sancto, & dilectionem

Nos igitur rectè expreſſimus utrumte in deſer ptione
peccati Originalis, videlicet defectus illos, non poſſe Deo
credere, non poſſe Deum timere ac diligere. Item habere
concupiſcentiam, quæ carnalia quærit contra verbum
Dei, hoc eſt, quærit non ſolàm voluptates corporis, ſed etiam
ſapientiam & juſtitiam carnalem, & confidit his bonis,
contemnens Deum. Neque ſolùm vetetes, ſed etiam re-
cerffores, ſi qui ſunt cordatiores, docent ſimul ila vere

peccatum originis eſſe, defectus videlicet, quos recenſui,
— —— 1

& concuniſcentiam. Sic enim inquit Thuomas: Peccatumn

originis habet privationen originalis juſtitix, & cum
hoc inordinatam diſpoſitionem partium aniriæ, unde
non eſt privatio pura, ſed'quidam habitus corruptus. Et
Büonaventura: Cùm quæritur, quid ſit originale peécca-
tum, recte reſpondetur, quod ſit concupiſcentia immo-
derata. Recte etiam reſpondetur, quod fit debite juſtitiæ
darantia. Et in una iſtarum reſponſionum includitur al-
tera. Idem ſenſit Hugo: cùm ait: Originale peccatum
eſſe, ignorantiam in mente, & concupiſcentiam in carne.
Signiſicat enim nos naſcentes afferre ignorationem Dei, in-
credulitatem, diffidentiam, contemtum, odium Dei, Hæc
enim complexus eſt, cùm ignorantiam nominat. Et hæ
ſententiæ conſentiunt cum ſcripturis. Nam Paulus inter-

dum expreſse nominat defectum, ut L Corinth 2. Ani-

malis homo non percipit ea, quæ ſpirirus Dei ſunt Ali- L Cor. 2 II.

bi concupiſcentiam nominat efficacem in membris, & Ronmr I, 5.

parientem malos fructus. Plures locos citare de utraque
Dg parte

ECCATOGO
6 I. DE PECCA
5 . .

—

ihi ſt teſti⸗
anifeſta nihil opus e
us, ſed in re manifeſta n oru; hias non
. 1 S ect
Parte Poſſem 31 judicare poterit Pru 1, & ſine ſde enſ
moniis? Et faci WMB li ſe Parerir en d
D nalsed.: renovata.
. ulpas act 1 à non
Sunteni Aurabiles defectus in natura
, lienum aut à
rivini imus alienum
e daperraro originis nnsanend ſenten-
ih: Itur 8 : maslemen⸗
Al 84 catholica Eccleſia, ſe inen. riri, Thed
Kprus, “ & Patrum obrutas Sop zaien itane
legoturit nane urgamus, & in hi imad-
.— repurga 2 “ on ani
logorum recentium . arbammne⸗ heolongon
. Nam res ipſa loquitur,

vertiſſe „
6 tes. =
int Patres de defectu loquentes. Eſt au
iid voluerint Patre 3
vertiſie, quid volueri E

.
im pot
5 Aorigiuis. auein et.
tem neceſſa
eſt intelligi magnitudo gr

inis juſtitia, mera eſt 1bir Maore, L
cognitis. Tota Naraini zl naturaltter vac re an ne.
ote ng ci⸗ Dei. Ides Propheta imdir 10 dixi in e⸗
more, fidu 1. tem: Eg tr⸗
diſi 4 ⸗ Gauns mohnt . id eſt, non recte ſ
Edi 16, F. I. ceſſu meo .

R].—. . uther uE „ 4 uôd ſeĩ
, Hic flagellant adverſari . 4 Baptilki 4
, tac J 1 Originis mianere oſt. 2 t
ri . Catur 24 2
1t . Pecca

Sed
à Leone X.
m eſſe à r- e
iculum jure damnatum en Acpiehen
dunt hunc atticu loco manifelſtar cal n ſam deprehtn-
Crl. aclk in kor rarii, in quam lenrer § reliquum ſit
1 . art is reliq
det. Sciunt enim adve od pectandr aii relguu
let. ic, velit, qu eccatum Rap
unte ñnu . 8e, r ita ſcripſit, quo
Baptiſmum. Sempe
poſt

Adidit etiam de
ientia. Addidit tadi
ideliceèt concupientia. Baptiſmmum, in-
eccati maneat, de ſanctus datus per Bapt tus. Cre-
F, Tmod piritus ſeniann &W novos mo i-
ar iſcar oncupiſcenti 1 oqutur &α Auguſt
Cipit mortificare c Gr loqr non ut
4 —— .P
at in homine. eunde Baptiſmo remittitur eſſe, hoc
. —— a Bap fatetur, eſſe, hos
Rus qui ait: Peccattim terar Hic palam taetire hæc ſen-
— Jur an imputetur. iputetir. E. l
non ſit urnonimtn etſi non imputetur. E tentig
It, mianere peccatuumv tametſi ne

—
linti ade
tu Et col
elinmen
net in car
darranne
Operatut
2 docere
barenon
cidinnoe

Atcd
—
Ltum Len
— .
Aguſtinn
entin Ey
Aunelcieh
Clhiſces.

Pugnanten

Ncani
nllla A
Cconcupi
Chriſto
ubi⸗ none
u; N
nemiſtor
Uonelſler
lerſaſale

ORIGINALI. 57

tsd. Kentia adeo placuit poſterioribus, ut recitata ſit & in Decre-
eiterkem tis. Et contra Julianum inquit Auguſtinus: Lex iſta, quæ
XKnetuc⸗ eſt in membris, remiſſa eſt regeneratione ſpirituali, & ma-
net in carne mortali. Remiſſa eſt, quia reatus ſolutus eſt

lfenOtt ; i
Sacramento, quo renalcuntur fideles. Manet autem, quia
lenmmn OPeratur deſideria, contra quæ dimicant ſideles. Sic ſentire
Viſlimaslelk. ac docere Lutherum ſciunt adverſarii; Et cuùm rem impro-
es ii i bare non poſſint, verba tamen calunimniantur, ut hoc artif-
en nipim cio innocentem opprimant.
oenan At diſputant, concupiſcentiam pœnam eſſe, non pec- Dl,.
nene catum, Lutherus defendit peccatum eſſe. Supra dictum eſt,
alela, Auguſtinum definire peccatum originis, quod ſit concupi-
ſcentia. Expoſtulent cum Auguſtino, ſi quid habet incom-
ee e modi hæc ſententia Præterea Paulus ait, Concupiſcenti-
Nae A an neſciebam eſſe peccatum, niſi lex diceret: Non con- Rom. 22 7.
nad „ upiſces. Itenl, Video aliam legem in membris meis re. 23

s Pugnantem legi mentis meæ, &£— captivantem me legi
peccati, quæ eſt in membris meis. Hæc teſtimonia
nulla cavillatione everti poſſunt. Clare enim appellant

ll⸗
non

a, dlif⸗ ncubiſtanrku Peccarum- quod tamen his, qui ſunt in
eum: 4 nriſto, non imputatur, etſi res ſit natura digna morte,
A ubi non condonatur. Sic Patres Citra controverſiam ſen-
W leprk Hiunt; Nam Auguſtinue longa diſputatione refellit opinio-
entun id nem iſtorum, qui ſentiebant concupiſcentiam in homine

. .. . N. 7/ . „» .
nsti non eſſe vitium, ſed &σDonor, ut corporis dolor, aut ad-
be Glaua verſa valetudo ιαυοον dicitur.

1 erinn . 1 .: . 4 7
1Gidnreinn Quod ſi contendent advetſarii: Somitem eſſe ddua⸗ .

emum,.

Bape Qoegr, reclamabunt non ſolùm multæ ſementiæ ſcri-
0V05 10O, pturæ, ſed planctota Eccleſia. Quis enin unquam au-
s eſt dicere „ hæc eſſe & & Poegc etiamſ perfectus con-
ſenſus non accederet, dubitare de ira Dei, de gratia Dei,
de verbo Dei, iraſci judiciis Dei, indignari quod Deus
non eripit ſtatim ex afflictionibus, fremere quod impii

„

2

Gen. 3, 15.

T0
I. DE PECCA
58

Jern

Dboni incitati ira, libidi-
1, incitati ira, „nn
utuntur, quàm boni agnoſcunt in ſe
. rtuna 2 „
meliore kortu loriæ, opurm &tc. Er hee agkenüs i
ipiditate gloriæ, in Pſalmis ac Prop
né, cupidit. t apparet in almn hia Prorfus Alienas
homines Pr, u int huc ex- Ehiloſobp boni, nec mali
Scholis tranſtuler d propter Naliades eſſe
ſententias. o iec vitu remnu an d Phiio-
ademe nee entent V .
aus, nec ſuntatium, NHæ judicio Dei.
Eraruna ni oltiut dictæ ſunt, an.⸗ naturam non
Nihilo pru erane loco dictum non dian ori-
1. unmn — —
malam, auaß (li-
ee a detorquetur ad Si ntur apud Scholaſti
non tecte rduen ſententiæ g le obhirann ſeu ci-
C ——
As Ee nein eſtive commiſcent p elie Neque hxc
cos, Joctritanl d moribus cum e⸗ Scholis, ut fit,
lemdr 1. ntum purabamur; erſvaſiones regna-
2 Et hæ pe 1-
in Scholis lumi. Et h & oppri
„ ad populum. virium,
Eerebanene “ . 4bciann humanar 4 Itaque Lutherus
bant, & ale ratiæ Chriſti. anz in-
nitionem gratiæ Ciu lis & humanæ .
mebant 6e dinem peccatt origiha ill Dpeccatt orig
volens magnitudiner nit, reliquias illas p 7d indi-
firmitatis declarare, doe ) de 4αα00% , lea 1 t
eſſe ſua natura in homine Spiritu Sancto; u
nalis, rart⸗ Chriſti, ne imputentur, item 8p
atia Chriſti, 1
mortificentur.

cCatum
Xtenuant, pecc
Scholaſtici utrungue Läienue , Peca
Quanquam Scholaſti ng tet
uang Ant Jocent, hominem prop vitihus L Z
. 3. Er Ctihitur-EGEÜaI
Bah ent I Seneſiaiker on ſoluùm mort
mandata Dei fac i Canehalker deltr
cbur uhe lindi itur humana natura, ſe
Polta PIo Peccat A lis ſubjicitu era, d
i fe orribil
ali Lorkoralibus Nam ibi fertur ha h iblie ner
is 1 mulierem, & j
Eeen ka Ks porum iher ee concupiſcentia
n 1 us C &
HD 4 illius. Defe ia mala
¹ ſemen illius. dlia nula,
men unmabe ta: Mors & alia corpor lis malde
eccata: c i
Vranmis diaboli ie poœnæ ſunt. 4 tene-
K anmi⸗ diaboli proprie po nn zwe d dlabelo
1. ana in ſervitutem tradita,
um

1 D

—
Cimpelit
ls Grin
ſinnsnos
nhundihik
Menuseſt
Pimionibn
juſtose
ia. Cin
catn Eſ⸗
concionaton
runbſedſan
tus ropoſi

Hecartbi
lboskie
Uun nollrun
Cun catholl

Dünc cont

n teſdon
in hactcan
gunt. de⸗
nec defec
ed nos he
Altere,
Tnos ſen
Retendam

Wr
ſtemnrh⸗
nam ln
uoc igern
lüret nobi
lndi⸗
umn& F

OQOQORIGINALI. ſ9

itatiira, Inn

Nolcltae & impellit ad omnis generis peccata. Sicut autem diabo-
8 „— . . . .1. .—.
d H lus nci non poteſt, niſi auzxilhio Chriſti: Ita non pos-
e. D ſumus nos propriis viribus ex iſta ſervitute eximere. Ipſa

bolet mundi hiſtoria oſtendit, quanta ſit potentia regni diaboli.
li⸗ u⸗ plenus eſt mundus blaſp hemiis contra Deum, & impiis o
lienn pinionibus, & his vinculis habet diabolus irretitos ſapientes
e l & juſtos coram mundo. In aliis oſtendunt ſe craſſiora vi-
All tia. Cum autem datus ſi obis Chriſtus, qui & hæc pec--
S,an cata, & has pœnas auferat, & regnum diaboli &

ihnind, mortem deſtruat, beneficia Chriſti non poterunt cognoſci.
WE Hiſi intelligamus Ideo de his rebus noſtri
iil DM Concionatores diligenter docuerunt, & nihil novi tradide-
ftien runt, ſed ſanctam ſcripturam, & ſanctorum Patrum ſenten-
1 Pie tias propoſuerunt. ”M
cho⸗ W
iones 4 Hæc arbitramur ſatisfactura eſſe Cæſ. Majeſtati, de pue-
tium, A rilibus & frigidis cavillationibus, quibus adverſarii articu-
ltaque lute lum noſtrum calumniati ſunt. Scimus enim nos recté &£
& humn (um catholica Eccleſia Chriſti ſentire. Sed ſi renovabunt
las helct icr hanc controverſiam adverſarii, non defuturiſunt apud nos,
O 4 ie qui reſpondeant, & veritati patrocinentur. Nam adverſarii
N in hac cauſa magna ex parte, quid loquantur, non intelli-
gunt. Sæpe dicunt pugnantia, Nec formale peccati originis
nec defectus quos vocant, rectèe ac dialectice expediunt.
n, Sed nos hoc loco noluimus iſtorum rixas nimis ſubtiliter
ai excutere, Tantum ſententiam ſanctorum patrum, quam
i & nos ſequimur, communibus & notis verbis duximus eſſe

“ 5

S

4

S

on lmg recitandam.
ta, *
anz hanli
— . .. .
c hontl 4 TERTIIM articulum probant adverſarii, in quo con- Aug. C. I0.
Hetem, . fitemur duas in Chriſto naturas, videlicet naturam huma- Art. Im.

Cotoniſc⸗ nam aſſumtam à Verbo in unitatem perſonæ ſuæ. Et 303.
quod idem Chriſtus paſſus ſit ac mortuus, ut reconci-
liaret nobis Patrem & reſuſeitatus, ut regnet, juſticet
„ l æ ſanctifieet credentes, &c. juxta Symbolum Apoſtolo-

orbbis lin trum & Symbolum Nicenum.
II. DE

.

6o II. DE IusTIIICATIONE.

———

II. DE EISTIFI ATIONE.

Aug. C. 10, IS quarto, quinto, ſexto, & in nfrà in articnlo
Art. Sme.
335. merita, ſed gratis propter Chriſtum conlequi remiſſio-
Epir. 83. nem peccatorum fide in Chriſtum. Mrumque enim
Declar. damnant, & quod negamus homines propter ſia merita
6½. conſequi remiſiionem peccatorum, &£ quod affirmamus
homines fide conſequi remiſſionem peccatorum, & fide
in Chriſtum juſtifcari. Cuùm autem in hac controver-

mnant nos, quod docen us, homines non propter ſua

ſia præcipuus locus doctrinæ Chriſtianæ agitetur, qui re-

te intellect tus illuſtrat & amplificat honorem Chriſti, &

aſtert neceſſariam & uberrimam conſolationem piis con.

ſcientiis, rogamus, ut Cæſarea Majeſtas de rebus tantis cle-
menter nos audiat. Nam adverſarii, cùm neque quid re-
miſlio peccatorum, neque quid fides, neque quid gratia;
neque quid juſtitia ſit intelligant, miſere contatmin ang
hunc locunmp& obſcurant gloriam & beneficia Chriſti, & eri-

piunt piis cor lelentigs probaſt as in Chriſto conſolationes.
Ut autem & confirmare confeſſionen noitram, & diluere
ea, qu æ adverſarii objiciunt, Pp0 “ initio Juædam præ-

fanda ſunt, ut fontes utriusque gen neiis doctrinæ & adver-
ſariorum:, & noſtræ co ognoſci Polant.

Univerſa ſoriptura in hos duos locos præcipuos diſtribui,
Aebet; in legem, Ppromiſſiones. Alias enim legeni tra-
t, aliastradit promillionem de Chriſto, videlicet, cum
aut promittit Chriſtum venturum eſſe, & pollicetur pro-

pter eum remiſſionem peccatorum, juſtikcationem & vi-

tam æternam, aut in Evan ngelio Chriſtus, poſtquam appa-
ruit, promittit remiſſionem peccatorunr, juſtincationem
& vitam æternam. Vocamus autem legem in hac diſputa-
tione, decalogi præcepta, ubicunque illa in ſcripturi 1s le-
guntur. De ceremoniis & judicialibus legibus Moiſi in

Prrlemtianäh il loquimur. .
“ Ex.

*

Erhis
Unalit dri

Eci unſ c

Atemn kee
4 10 Uutcur

fuptra tat

B lber De

Dan⸗ eran
Deumninm
tapetlen

e N
tan Utation
1 lol ne n
Nimdone
Ntſackein
oeht
ent,l
30 uod
ACtuI
Dt be dpi

itd un

le 5

Meopinion
Alaleent

gratiam,

Mmnutadil

In hit
Kherrent
cogitet brl
teteſt int
8 tiul

. „

I. DE JusTIFICATIONE. 61

N. ILInc his adverſarii ſumunt legem, quia humana ratio na-
. . turaliter intelligit alique modo legem. H abet enim idem ju-
tigio Ac dicium [criptum divinitus in mente, & per legem quærunt
0n Prope renniffiohem peccatorum & juſtificationem. Decalogus
ſegki en tem requirit non ſolum externa opera civilia, quæ ra-
umde tio utcunque efficere poteſt; ſed etiam requirit alia longe
pteru Tupra rationem poſita, ſcilicet, veréè timere Deum, verè di-
od Afrumnd ligere Deum, veré invocare Deum, verèe ſtatuere, quod

tor, AH Deus exaudiat, & expectare auxilium Dei in morte, in o-
e HHha unibus afflictionibus, denique requirit obedientiam erga
ren, in Deunmwin morte & omnibus affhictionibus, ne has fugiamus,
ren Cnii aut averiemur, cùm Deus imponit.
bustIIGH IIiC Scholaſtici ſecuti Philoſophos tantùm docent juſti-
hegie gilt tiam rationis, videlicet, civilia opera, & affingunt, quod ra-
de d tio fine Spiritu ſancto poſſit diligere Deum ſupra omnia.
II Nam donec humanus animus otioſus eſt, nec ſentit iram
CletA aut judicium Dei, Kngere poteſt, quod velit Deum diligere,
ccli quod velit propter Deum benefacere. Ad hunc modum
nDERH. Qocent, homines mereri remiſſionem peccatorum, facien-
utn e do quod eſt in ſe, hoc eſt, ſi ratio dolens peccato, eliciat
GrneE“. actum dilectionis Dei, aut bene operetur propter Deum-
Et hæc opinio, quia naturaliter blanditur hominibus, pepe-
rit & auxit miultos cultus in Eccleſia, vota Monaſtica, abu-

O

imuoslti Ilus Miſſæ, & ſubinde alii alios cultus atque obſervationes
ae. 4 .——— . . –
i legelulti. hac opinionée excogitaverunt. Et ut fiduciam talium ope-

d rum alerent atque augerent, affirmaverunt Deum neceſſa-

Clicemn :, rio gratiam dare ſic operanti, neceſſitate non coactionis, ſed
ogenn & immutabilitatis.

In hac opinione multi magni & pernicioſi erro-
res hærent, quos longum éſſet enumerare. Tamtüm illud
cogiteét prudens lector, Si hæc eſt juſtitia Chriſtiana, quid
intereſt inter Philoſophiam, & CHRISTI doctrinam?
Si meremur remiſſionem peccatorum his noſtris actibus
. clii-

2 .

P

EI 4 .

apia res
½ 0 prolapia
neratione? Et ex his obinionipus ane dlich juſtitiam
egenera ui docemus, s-
nuki irrideant Nr cudivim 5
eit, Philoſophicam uerendam elle Anarel⸗ Ethica
10
Præter p ione, ablegato Evange 3; defendunt
3 pro concione, . era ſunt quæ —
sam pr bant iſti, ſi vera 12 ſcri-
rate. Nec errabant iſti, ivilibus adeo .
adverſari; Nam Ariſtoteles de mern lr amplius. Vide-
adverſarii. Næ his requiren dum ſi dicta
Mdite, nihil ut de hi eruntur quædam d
1t erudite, . nferuntur Jus . ſi
pſit er libell in quibus con ictis, quaſi
ctare libellos, In is, & aliorum dictis, q
Cheigi eum Socratis, noni, d alio nasdam, per quas
Chriſti, cur Chriſtus, ut irdderet eges qu⸗ ieremus
. ut tra eremus
venerit Chriſtus, non accip
ad hoc vene eccatorum, ic ad-
emiſſionem p recipimus hic ad-
remur remiiſi . e ſi recipim .
meie i prohrtet ipſius merita. Itaque Ereci operibus ra-
. t12 . er P
berſarionan doctrinam, quod W ludifcationem, Hhll
V 1 Z Loruni & 8 Pha-
. eccator certe Pha-
. remiſſionem Pe iloſophicam, aut .
umintererir inter juſt itiam philoſoph
am ſpia namn. 8 8
riſaicam & Chriſtiana ino prter-
. ⸗ Imnino
uandam adverſarii ne Caiſtum om & tribuunt
103 . —
uirunt notitiam hiſtoriæ de n habitum, ſive ut
nn D rmictuerit nobis dari anan Katraun⸗ habitum
e primam gratiam õ Deumg Exiguum
ipſi vocant, acilius diligamus . nt a-
ſe inclinantem, ut facilius di tibuunt, quia fingu D
et ſt, quod hinic habitui tribu & poſt illum hbi-
en urrali ante habituni illum 3 inntarem poſſe di-
ctus volu iei eſſ Fingunt idem
. . e. 1 . ut idem
udem ſpeciei e imulat,
n arn e3 habitus ille tamen nc habitum primum
ligere Peum⸗ Et jubent mareli hune mereri operibus
iaciat Rbenelns merita, deinde ju . vitani æternam.
legie nctementum illius hebin, d V utantur ho-
egi ri ne eo nator re-
Ita ſepeliunt hrium Tentiant ſe gratis keepere r
tec⸗ ipſum . 8 ed ſomni-
mines, & Bekrorun & receneilrionemi ſed l pec-
. nem peccatoru is mereri remiſſior
ik⸗ Ptohtis impletione legis mereri remiſſione cato-
ent te † “

D

N
KFonm,
Epntari,
kilfaciar
Imeat Deum
gtamcdehe
gaeexilen
lelioDei

Etgn
Mlenitumco
Tia,
Merito cone
umcondn
Mbirun Ilun
en, El

Qundo i

mereant
rüſio Pece
terroribus e
deeun hyd

eadſth

dunthom
Qryl.
teambi
Kamulan
dlignom
ater door
tkarun,
lurnih
eglh
riln,
ſekrek, e.
Perum E
alltientis
n Abita

Cer

0Nk.
—

ri pohlum 8

eſt Chrlca
eo Prolgin H

Aiam lin
dudizimnuſ
quu Ei
libus aof
tamplis
ur Juelm 6
rum Cicti e
uasdeunuf⸗
non Ntheſ⸗
ecipinis e=

“
hur oheiig⸗

cationem,
n, Aur cene!⸗

Awirumn,

teligunk

el
us

merei n
aitan unt
re Z .
16 2ccene
ratis ,
“

nem, 8
(ſionen
lemil

*

H. DE JusTIFICATIONE. 63

carorum, & propria impletione legis coram Deo juſtos
reputari, cùm tamen legi nunquam ſatisſiat, cùm ratio
nihil faciat, niſi quædam civilia opera. Interim neque ti-
eat Deum, neque veréè credat ſe Deo curæ eſſe. Et quan-
Jham de habitu illo loqunntur, tamen ſine juſtitia ſdei ne
que exiſtere dilectio Dei in honinibus „ neque quid ſit di-
lectio Dei, intelligi poreſt.

Et quòd fingunt diſcrimen inter meritum congrui, &
meritum condigni, ludunt tantùm, ne videantur apertè
7N ααιν. Nam ſi Deus neceſſario dat gratiam pro
merito congrui, jam non eſt meritum congrui, ſed meri-
tum condigni. Quanquam quid dicant, non vident. Poſt
habitum illum dilectionis fingunt, hominam de condigno
mereri. Et tamen jubent dubitare, utrum adſit habitus.
Qaomodo igitur ſciunt, utrùm congruo an de condi-
gno mereantur. Sed tota hæc res conficta eſt ab ocioſis
hominibus, qui non norunt, quomodo contingat
remiſſio peccatorum, & quomodo in judicio Dei, &
terroribus conſcientiæ, fiducia operum nobis excutiatur.
Securi hypocritæ ſemiper judicant, ſe de condigne mereri
Rve adt habitus ille, ſive non adit, quia naturalirer con-
nidunt homines propria juſtitia, ſed conſcientiæ perterre-
factæ ambiguunt & dubitant, & ſubinde alia opera quærunt
& cumulant, ut acquieſcant. Hæ nunquam ſentiunt ſe de

condigno mereri, & ruunt in deſperarionem, niſi audiant

Præter doctrinam legis, Evangelium de gratuita remiſſione
Peccatorum, & juſtitia fidei.

Ita nihil docent adverſarii, niſi juſtitiam rationis, aut
certä legis, in quam intuentur, ſicut Judæi in velatam Moi-
Kfaciam, &α in fecuris hypocritis, qui putant ſe legi ſa-
tisfacere, excitant præſumtionem & inanem fiduciam
operum & contemtum gratiæ Chriſti. Econtra pavidas
conſcientias adigunt ad deſperationem, quæ operantes
cum dubitatione, nunquam poſſunt experiri, quid ſe fi-
es,

4. 4 uI 6
111 1
N „△ 1

eE E r. S& J OD Ecei -
t m gquo rOopter 4 DEI .
atum
1. P . P mand . .
ar10 ſin 4 4 1 . 1 4 decalogus P ræCcIpit,
1 aM, G ]
1 1 fa clenda h neſ 3 Opera,
ſ. T 7

injuſtis po-
njuſti 1.
:Lex eſt i i diſcipli-
us. Item: Lex eſt i diſcipli.
eſt Pædagogus. les illa civili doctri-
juxta illud: e coerceri re es, literas, ur-
K im Deuis 3 it les 2. 1. ipi 6
lita. Vult anc copfervandam HH jus iam ur
1. Et ad hanc c Et po am ſæpe vinci
Et ad han ns. nam ſæp ifeſta
na, E 4 18, ve uanqu ife
nah magiſtratus, iri buis eeete qnananan ad t libemter
cunque ratio ſuis v li, & impellente ſtitiæ rationis nhahet
imbecillitate natura n autem huic in majus bonum ue
agitia. u laudes; Nul ec inquit Ariſtot ſtitia; Ac
„P . §s iuas t recte 4* ſſe In
ribuimu 4. E rem e non
ae natura cane I eeren formoſio æmiis: tamen ne
C 1 1
næ. ue Lu us Prrn.
Heſperum, neq m corporalib . rre⸗
s etiam ornat ear Chriſti laudari. ſtra mereamurr
8
Rae cum contumelia uod per opera no
debe im, qu
um eſt en 5
Falſum m.
isſionem peccatorum
mis

juſti
ntur eſſe ]
hoc, quod homines repute
lſum eſt & hoc,
Falſum e

juſtiti rationis.
Deo propter juſtitiam
2 T
coram

/

4¹. 5 .
1

1 nati 4
elle 7

. 4
5 . .

Sratia.

iiglit: 5
E ad eo
lens ire
15 eſt.
etiam epe
crepabo⸗
Jun mn n
tes elun
jultite)
Etümnatn
faſerit, ve
tionetn ⸗
catorum.
kenatushie
guunhe
ncm,
Dl 0 U
telt gori
Jue D
denlus c
nim Dei
ſici. On
lut. N
Aeentzer
Auguc
Uliseſt.
Certe (arO
ſ bjri,
inimieiti
terna ciy
E, (er
e urta
dur rrce
Kondinent

—

II. DE TusrIFTCGATYTONE. 6 5

— =,—

Peninubiſ⸗ inquit: Si poſſibilitas naturalis per liberum arbitrium,
& ad cognoſcendum, quomodo vivere debeat, & ad
tims, S bene vivendum ſufficit, ſibi ergo Chriſtus gratis mortu⸗

umDI us eſt. Ergo evacuatum eſt ſcandal I crucis. Cur non
ddognsen ertiam ego hic exclamem? Imo exclamabo, &£ iſtos in-
ekiriint 6 crepabo dolore Chriſtiano : Evacuati eſtis à Chriſto, Gal 54
Grlidl Jui in natura juſtificamini, à gratia excidiſtis. Iganoran- 4
litenes, tr tes enim jultitiam Dei, & veſtram volentes conſtituer e,

e ſtinm 4 juſtitiæ Dei non eſtis ſubie ecti. Sicut enim finis legis, ita
mſer un etiam naturæ humanæ vitioſæ Salvator Chriſtus eſt „ à0 7“ h. g. 56,
od nn juſtitiam omni credenti. Et Johannis 8. Si vos Filius libe- H 36

mronlen raverit, vere liberi eritis. Noni igitur poſſumus per ra-
jsbumk tionem liberari à peccatis, & mereri remiſſionen pec-
ltoteles catorum. Et Johannis tertio ſcriptum eſt: Niſi quis
aleilttu⸗ renatus fuerit ex aqua & ſpiritu, non poteſt introire in „ 5.

is: tamen 6 regnum Dei. Quod ſi opus eſt, renaſci per Spiritum
Sanctum, Juſtitia rationis non juſtificat nos coram
eteanm DEO, non facit legem. Roman. Omnes ca-
ham 8 .

rent gloria DEI, id eſt, carent ſapientia & juſtitia DEI, Ken 3 3.
tmmd quæ DEIM agnoſcit & glorificat. Item Roman. g. c. 8. .7.
Senſus carnis inimicitia eſt adverſus DEUM: Legi e-
SS nim Dei non eſt ſubjectus, ac ne poteſt quidem ei ſub-
ei kcge, jici. Qui auten in carne ſunt, DEO placere non poſ-
od Dens Hend ſunt. Hæc adeo ſunt aperta teſtimonia ut non deſi-
totibuenn derent acutum intellectorem, ſed attentum auditorem,

1 eHcen 9 ut Auguſtini verbis utamur, quibus ille in eadem cauſa
uulus eſt. Si ſenſus carnis eſt inimicitia adverſus DEIIM,
HNSI certè caro non diligit DEllM. Si non poteſt legi D EI
fſubjici, non poteſt Deum diligere. Si ſenſus carnis eſt
inimicitia adverſus DEllM, peccat caro etiam, cùm ex-
terna civilia opera facimus. Si non poteſt ſubjici legi
has, DEI, certè peccat, etiamlſi egregia facta, & digna lau-
8. Nm de juxta humanum judicium habet. Adverſarii intuen-
giand, , tur præcepta ſecundæ tabulæ, quæ juſtitiam civilem
natund 1 continent, quam intelligit ratio. Hac contenti pu-
tant

cepta

II DE JusTIFICATIONEg.

tant ſe legi Dei ſatisfacere. Interim primam tabulam nou
vident, quæ præcipit, ut diligamus Deum, ut vere ſtatua-
us, quod Deus iraſcatur peccato, ut fere timeamus
Deum, ut veré ſtatuamus, quod DEUS exaudiat. At
humanus animus ſine Spiritu Sancto, aut ſecurus con-
temnit judicium D EI, aut in pœna fugit & odit judi-

cantem DEIIM. Itaque non obtemperat primæ tabulæ.

Cùm igitur hæreant in natura hominis contemtus Dei;
dubitatio de verbo Dei, de nunis, & promiſſionibus,
vere peccant homines, etiam cùm honeſta opera faciunt
ſine Spiritu Sancto, quia faciunt ea impio corde, juxta
illud: Quicquid non eſt ex fide, peccatum eſt. Tales
enim operantur cum contemtu Dei, ſicut Epicurus
non ſentit ſe Deo curæ eſſe, reſpici, aut exaudiri à Deo-
Hic contemtus vitiat opera in ſpeciem honeſta, quia DElls
judicat corda.
Poſtremo hoc imprudentiſſimè ſcribitur ab adverſariis,
quod homines rei æternæ iræ, meèreantur remiſſionem

peccatorum per actum elicitum dilectionis, cùm impoſſibi-

le ſit diligere Deum, nifi prius fide apprehendatur remiſſio

peccatorum. Non enim poteſt cor, vere ſentiens Deum
iraſci, diligere DEum, niſi oſtendatur placatus, donec terret
& videtur nos abjicere in æternam mortem, non poteſt fe
erigere natura humana, ut diligat iratum, judicantem & pu-
. . 1 —G . * . . . . .
nientem. Facileè eſt ocioſis fingere ifta fomnia de dilecti-
one, quod reus peccati mortalis poſſit DEllM diligere ſu-

per omnia, quia non ſentiunt, quid ſit ira, aut judicium

Rom. A, I9.

Dei. At in agone conſcientiæ, & in acie experitur con-
ſcientia vanitatem illarum ſpeculationum philofophica-
rum. Paulus ait: Lex iram operatur. Non dicit, per legem

mereri homines remiſſionem peccatorum. Lex enim ſem-
per aceuſat conſcientias, & perterrefacit. Non igitur ju-

ſtificat, quia conſcientia perterrefacta lege fugit judicium
Dei. Errant igitur, qui per legem, per opera ſua, mereri
ſe remiſſionem peceatorum confidunt. Hæc de jufti-
tia

7

—
1ia ntion
ta kdeid
Our etiam

cdtenus

Oni
Dei kren
2c morti
rari a
torunc,
Nobisutſa
iator 3c
tionemme
Peccttonun
Tbr ſumt

fikknr

Meenge
Polkismer
tieleten
Cinns, ſe
Munquam
Rom. 4.
olita 3
tonem n
Mhnquamn
elle,
Cm
Dromuiſſion
Uuſtiäcare
Cuungue
Klum,
drum
nam ſiei

XL.
—
m “

. Ut Vene 4 Ant⸗
lere figeanu
8 exandiat. 4

Aut Fud D

pommil
l oen in
pio tce,t
Amn t. I1
‚ſon M
cxaui ucirl 1 3
nelta, Giel

=

— =

tur 4 Arele

Rtur kemi in

, ciminpo
Hendaiun leni
re ſenti len en
un

=

01 WZ
Ler ehin 1

Won i, ,
e fur I e⸗
ropent nln
M & E

„

DE JusTIFTICATIONEF. 67

I.

tia rationis, aut legis, quam adverſarii docent, ſatis ſit di-

Xiſſe. Nam paulo poſt, cùm noſtram ſententiam de jufti-

tia fidei dicemus, res ipſa coget plura teſtimonia ponere,

quæ etiam proderunt ad illos errores adverfariorum „ quos
hactenus recenſuimus, evertendos.
Quia igitur non poſſunt homines viribus ſuis legem
Dei facere, & omnes ſunt ſub peccato, & rei æternæ iræ
ac mortis. Ideo non poſſumus per legem à peccato libe-
rari, ac juſtificari, ſed data eſt promiſſio remiſſionis pecca-
torum & juſtificationis propter Chriſtum, qui datus eſt pro
nobis, ut ſatisfaceret pro peccatis mundi, & poſitus eſt me-

diator ac propitiator. Et hæc bromiſſio non habet condi-

tionem meritorum noſtrorum, ſed gratis offert remifſioneni
peccatorum &α juſtificationem, ſicut Paulus ait: Si ex ope-
ribus, jam non eſt gratia. Et alibi: Juſtitia Dei jam ma-
nigeſtatur ſine lege, i. e. gratis offertur remiſſio peccatorum.
Nec pendet reconciliatio ex noſtris meritis. Quod ſi ex
noſtris meritis penderet remiſſio peccatorum, & reconcilia-
tio eſſet ex lege, eſſet inut⸗lis. Quia enim legem non fa-
cimus, ſequeretur etiam promiſſionem reconciliationis
nunquam nobis contingere. Sic argumentatur Paulus
Rom. 4. Si ex lege eſſet hæreditas, i inanis eſſet fides, &

abolita promiſſio. Si enim promiſſio requireret condi-
tionem meritorum noſtrorum, ac legem, cùm legem
nunquam faciamus, ſequeretur Promiſſionem inutilem

eſſe.

Cùm autem juſtificatio contingat per gratuitam
promiſſionem, ſequitur, quod non posſimus nos ipſi
juſtificare, alioqui quorſum opus erat promittere ?
Cumque promiſſio non poſſit accipi niſi fide, Evan-
gelium, quod eſt proprie promiſſio remiſſionis pecca-
torum & juſtificationis propter Chriſtum, prædicat juſti-
tiam fidei in Chriſtum, quam non docet lex, neque hæc
eſt titia legis. Lex enim requirit à nobis opera noſtra, &
E 2 per-

Rom. 11,

C. 32 21.

& Rosn. 4, 14.

68 II Dz JusTIFICATIONr.

202

perfectionem noſtram; Sed promiſſio offert nobis oppres-
ſis peccato & morte gratis reconciliationem propter Chri-
ſtum, quæ accipitur non operibus, ſed ſola fide. Hæc
ſides non affert ad DEUM hiduciam propriorum merito-
rum, ſed tantum fiduciam promiſſionis, ſeu promiſſæ mi-
ſericordiæ in Chriſto. Hæc igitur fides ſpecialis, qua cre-
dit unusquisque ſibi remitti peccata propter Chriſtum, &
DEUM placatum & propitium eſſe propter Chriſtum,
conſequitur remiſſionem peccatorum, & juſtificat nos, &
quia in pœnitentia, hoc eſt, in terroribns conſolatur, &

erigit corda, regenerat nos, & affert Spiritum Sanctum, ut

deinde legem DEl facere poſſimus, videlicet, diligere
DEUM, vere timere DEIIM, verèe ſtatuere, quod DEIIs

exaudiat, obedire DEO in omnibus afflictionibus, morti-

ficat concupiſcentiam, &c.
Ita fſides, quæ gratis accipit remiſſionem peccatorum,
quia opponit mediatorem & propitiatorem Chriſtum iræ
DEI, non opponit noſtra nierita, aut dilectionem no-
ſtram, quæ ndes eſt vera cognitio Chriſti, & utitur bene-
Kciis Chriſti, & regenerat corda, & præcedit legis imple-
tionem. Et de hac fide nulla ſyllaba extat in doctrina

adverſariorum noſtrorum. Proinde reprehendimus adver-

ſarios, quod tantùm tradunt juſtitiam legis, non tradunt
juſtitiam Evangelii, quod prædicat juſtitiam fidei in Chri-
ſtum. =ð

Quid ſit fides juſtificans.

ADrerſarij tantùm fingunt, fidem eſſe notitiam ki-

ſtoriæ, ideoque docent, eam cum peccato mortali
poſſe exikere. Nihil igitur loqvuntur de fide, qua
Paulus toties dicit, homines juſtificari, quia qui repu-
tantur juſti coram Deo, non verſantur in peccato mor-
tali. Sed illa ſides, quæ juſtificat, non eſt tantùm
notitia hiſtoriæ, ſed eſt aſſentiri promiſſioni D EI, in

—

(lu grati
uſtite⸗
n elle,
tam profmn
nis.
Ac
E inter,
oblata be
DVOnod
Atigam
uo
titam, ſec
ti teſtatur
ſrmae
ſenegh
tomnecki
idiear,
tent poni
ltigue non
reſllleitadn
caulaſſn
articulur
Ohriſtum
milliope
Ppropecc⸗
ſüntlate
G
eſt 3 her
ſem gra
Propitiat
dudit no
dum olk
un, .
nen pro
innl

Nt.

—

t nobis o⸗

ropter inn.

ſola poe
htiorum mir.
ſein ponilet
decills ucn

er Chrium,l
pter Okn,

jaſtiäcaniht
1s conſolun,1
nun Sanltunl
delcet, ⸗
gte, gace
Gionibusun

nem Heccaict

emn Chrlkum!

t Cleckonem

4 uvurtet

cedit lgon

eiti in lr⸗
erenlinmuc
gs, onm
un felin 6

II. Dz JusTIFICATIONE. 69

4.

qua gratis propter Chriſtum offertur remiſſio peccatorum

& juſtificatio. Et ne quis ſuſpicetur, tantùm notiti-

am eſſe, addemus ampliùs, eſt velle & accipere obla-

tam promiſſionem remuſſionis peccatorum & juſtificatio-
nis.
Ac facilè poteſt cerni diſcrimen inter hanc ſidem,
& inter juſtitiam legis. Fides eſt Aar⁸ρααα, accipit à Deo
oblata beneficia: Juſtitia legis eſt Aaσρια quæ offert
DEO noſtra merita. Fide ſic vult coli Deus, ut ab ipſo
accipiamus ea, quæ promittit & offert.
Quod autem fides ſignificet non tantùm hiſtoriæ no-
titiam, ſed illam fidem, quæ aſſentitur promiſſioni, aper-
te teſtatur Paulus, qui ait: Juſtitiam adeo ex fide eſſe, ut
ſit firma promiſſio. Sentit enim, promiſſionem non poſ-

ſe accipi, niſi fide. Quare inter ſe correlativè comparat &

connectit promiſſionem & fidem. Quanquam facile erit

judicare, quid ſit fides, ſi ſymbolum conſideremus, ubi

certe ponitur hic articulus, Remiſſionem peccatorum.

Rom. 4, 16.

Itaque non ſatis eſt credere, quod Chriſtus natus, paſſus,

reſuſcitatus ſit, niſi addimus & hunc articulum, qui eſt

cauſa finalis hiſtoriæ, Remiſſionem peccatorum. Ad hunc

articulum referri cætera oportet, quod videlicet propter

Chriſtum, non propter noſtra merita, donetur nobis re-

miſſio peccatorum. Quod enim opus erat, Chriſtum dari
pro peccatis noſtris, ſi noſtra merita pro peccatis noſtris poſ-
ſunt ſatisfacere.
Quoties ĩgitur de fide juſtiſicante loquimur, ſciendum
eſt, hæc tria objecta concurrere, promiſſionem, & qui-

dem gratuitam, & merita Chriſti, tanquam precium &

propitiationem. Promuſſio accipitur fide, gratuitum ex-
cludit noſtra merita, & ſignificat tantùm per miſericor-
diam offerri beneficium, Chriſti merita ſunt preci-
um, quia oportet eſſe aliquam certam propitiatio-
nem pro peccatis noſtris. Seriptura crebro miſericordi-
amn implorat. Et S. Patres ſæpe dicunt, nos per miſe-
. E 3 ricor-

70 II. DrE JusTIFICATIONNE.

4

ricordiam ſalvari. Quoties igitur ſit mentio miſericor-

diæ ſciendum eſt, quod fides ibi requiratur, quæ promiſſio-

nem nüſericçordiæ äccipit. Et rutſus quoties nos de fide

noſtra non eſſe pretium rei tantæ. Ideo gratuitam miſe-

loquimur, intelligi volumus objectum, ſcilicet, miſericor-
diam promiſſanl. Nam fides non ideo juſtificat, aut ſal-

vat, quia ipſa ſit opus per ſeſe dignum, ſed tantùm, quia ac-

cipit miſericordiam promiſſam.

. 7 . 5 .
Et hic cultus, hæc AæTgαα, in Prophetis & Pfal-
mis paſſim præcipue laudatur, cùm tamen lex non doceat

=

gratuitam remiſſionem peccatorum- Sed Patres norant

promiſſionem de Chriſto, quod DElIIS propter Chriſtum
vellet remittere peccata. Igitur cùm intelligerent, Chri-

ſtum fore pretium pro noſtris peccatis, ſciebant opcra

ricordiam & remiſſionem peccatorum fide accipiebant, ſic-
uti fancti in novo teſtamento. Huc pertinent illæ crebræ
repetitiones miſericordiæ & fidei in Pſalmis & Prophe-
tis, ut hic: Si iniquitates obſervaveris Domine, Domine;
quis ſuſtinebit? Hic confitetur peccata, nec allegat meri-
ta ſua. Addit: Quia apud te propitiatio eſt. Hic erigit
ſe fiducia miſericordiæ Dei. Et citat promiſſionem: Suſti-
nuit anima mea in verbo ejus. Speravit anima mea in Do-
mino; id eſt, quia promiſiſti remiſſionem peccatorunn, hac
tua promiſſione ſuſtentor. Itaque & Patres juſtificaban-

tur, non per legem, ſed per promiſſionem & fidem. A

nurum eſt adverſarios adeo extennare fidem, cùm videant
ubique pro præcipuo cultu laudari, ut Pfal. 5o. Invoca me
in die tribulationis, & eripiäm te. Ita vult innoteſce-
re Deus, ita vult ſe coli, ut ab ipſo accipiamus beneficia-
& quidem accipiamus propter ipſius miſericordiam, non
propter merita noſtra. Hæc eſt ampliſlima conſolatio
in omnibus afflictionibus. Et hujusmodi conſolationes

abolent adverſarii, cùm fidem extennant, & vituperant,
& tantùm docent honunes per opera & merita cum Deo

2geres

Q

.*

Minum

loqun
ORendem-

Aebezt, G

Dücx ultin
EremiſſooB
Imnes holni
kei etetnei
Aulſſionem
Ditur. Dr
tit conlcie
ſdebente
e
nenpeccat
conlolansa
Vinct.
Hxephin
Kibent de
ſunt dicen
dictainen
Nebonon
Phinis
Ch
1 Ntati
IIn Cordib

Ciun Pecd

kuckus
cOlverſia
tlas ex t⸗
lationis 4

56

—

nid Miſench
qir tonil⸗
ties Oent
zlicer iner
Kncit, atl-
Antum, gli,

tophet N

ler mndnn
ed Latrs non
opte Cui
eligeren, C
leichant I
gkatuitan 1
xrifieban,
nernile ct
ms A h
nune, Domt
gecaleget ni
o el. H. ;
riſßonen
minunktit 1
1 eectonm

etesticin

C

erl

-

———

Quèd H
Quèôd ſides in Chriſtum juſtificet

Rin um .
oſt i ealan , nos de otioſa notitia hiſt r.
ten 1 quon . iſrorlæ
remiſſionem Peccan icare pœnitentianin nom
mmnées homines, qudd ſint. Evangelium enim ine 10, ie
tei æternæ itæ ac morti int ſub peccato, quod anndesſ 7. 2417.
reis, & offert propter Chriſtum lur
4 re-

miſſione C
m peccator
catoru juſtiſ
m, & juſtincationem, qu
„ quæ ſide acci

pitur. Prædicati
. X lcatio . 2
cit conſcienti poœnitentiæ
ientias veri e , quæ ar uit nos .
eris & ſeriis terroribus lnahi perterrefa-
In his orda r
rur-

miſhoni Ch ..
hriſti, que
nem peccatoru m 9 dn Rce ipſum habearius re ill
conſolan . æ ſides in illi . enii111&
vificat. Nant i emniſſionem ſpeccatatt HWl 4 W igens &
. 1 S tU 11 OLy v
Hæc plana & la condlti eſt mora & ſpi Bifcat &i⅜
habent Becicle picua ſunt, & à piisi Uidrneni⸗ Wta.
ſunt dicere eſiæ teſtimonia. A₰ “ Higi poſſunt, &
uomod iI nusq
Sacra d 0O detur Spirite nani pos
menta conferi . r. Spiritus Sanct 8-
erre Spiri anctus. F
ne bono piritumdanct s. Fingunt
motu accipienti Wancktum ex oper
Iri . lentis P re operat
Spiritus Sancti pientis: quait vero- otioſa res i ara
Cùm 810
n auteni de tali f
ſa cogitatio . tenrdem nde loquamur, quæ non t
in cordibus Parir Se morte⸗ liberat, nov oti
cum peccate mort li eſt opus Spwitus Sancti a
fructus parit ut ali, ſed tantiſper, dum S ſtat
converſione 2 2 poſtea dicenmuus. Qaid adeſt, O0n0S
cids & clari HH ſeu de modo ee poteſt dici⸗ de
. rIUS? Profe netationis ſi —
tias ex t erant unum . 2 impli-
anto ſcri commentarium
rationis dixerit m agmine, qui de um in ſeneno⸗
. m loqunntur de habitu lecttoni
ionis
E. A
4 ſingunt,

II. Dr IusTIFICATIONE.

—

Eimamati

fingunt eum homines per opera mereri, non docent per ver-
bum accipi, ſicut & hoc tempore Anabaptiſtæ acear.
At cum Deo non poteſt agi, Deus non poteſt appre en
di, niſi per verbum. Ideo juſtiſficatio fit per verbunn icut
Paulus inquit: Evangelium eſt potentia Dei ad ſa utem DR
mni credenti. Item: Fides eſt ex auditu. Et vel hinc ar-
gumentum ſumi poteſt, quod fides juſtificet anial tan-
tuùm fit juſtificatio per verbum, & verbum tantümf e ai⸗
Prehenditur, ſequitur, quod fides juſtinicet, ſed ſunt aliæ
Hæc dixinuis hactenus, ut modum re-
generationis oſtenderemus, & ut intelligi poſſet, qualis
ſit ſides, de qua loquinmr.
Nunc denderms „ quoòd fides juſtificet. Ubi pri-
mùm hoc monendi ſunt lectores, quod ſicut neceſſe eſt,
hanc ſententam tueri, quod Chriſtus ſit mediator, ita ne⸗
Oſſe ſit defenèere, quod fides juſtificet. Quomodo enim
ert Chriſtus midiator ſi in juſtificatione non utimur eo
meliatore: ſi noi ſentimus, quod propter ipſum juſti re-
Putemur? Id auten eſt credere, confidere meritis Chriſti,
quòd propter ipſum, certo velit nobis D EUS placatus
eſſe. Item ſicut opovet defendere, quod præter legem .
neceſſaria- ſit promiſſio Chriſti, ita neceſſe eſt deken⸗
dere, quod fides juſtificet. Lex enimi non poteſt fieri, niſi
priùs accepto Spiritu ſancto. Neceſſe eſt igitur defende-
re, quod promiſſio Chriſti neceſſaria ſit. Ar hæc non pot-
eſt accipi, niſi ſide. Itaque qui negant, fidem juſtificare,
0 Evangelio & abolito Chriſto do-

majores rationes.

nihil niſ legem abolit

Sed nonnulli fotaſſis, cùm dicitur, quod fides ju⸗
ſtificet, intelligunt de principio, quod fides ſit initium
Juſtiſicationis, ſeu Præparatio ad juſtificationem, ita ut
non ſit ipſa fides, illud quo accepti ſumus DEO, ſed o-
Et ſomniant, fidem ideo valde lau-
dari, quia ſit principium. Magna enim vis eſt principii, ut
vulgo dicunt, & X uσι TavzoQα ut ſi quis dic

pera quæ ſe eqvuntur.

Mttadalt
theit. No
oprie ac
ſel acepi
udtis uſte
uIRciati
ltura. l.
icegzerin
eccatorum
Oendit
Abitramm
Dphedos
tibis, ne
ciſhliet
erellldas
quoque
Imeritl. )
ummant
Verbocon
Verdi. .
re non ſie
ectionig,

ſinsone

—

r. II. Dz IusTIFICATIODNEY.„, „3
docenthere. Grammatica efficiat omnium artium doctores, quia præ-
Arſte het paret ad alias artes, etiamſi ſua quemque ars vere artifſicem

et Aeck efieit. on lie de ſde ſentimus, led hoc defendimus, quod
eehun a Proprie ac verè ipſa fide propter Chriſtum juſti reputemur,
Nallrm. ſeu accepti Deo ſimus. Et quia juſtiſicari ligniticat ex in-
Er lhues juſtis juſtos effici, ſeu regenerari, ſignificat & juſtos pro-
te,, giel⸗ nunciariſen reputar. Utroque enim modo loquitur ſcri-
nnumtes Ptura. Ideo prinmm volumus hoc oſtendere, quod ſola
t, Kͤſu 4 ſides ex injuſto juſtum efficiat, hoc eſt, accipiat remiſſionem
Fitmodin peccatorum,

Offendit quosdam particula, ſola, cùm & Paulus dicat: Rom. 3, 2.
Arbitramur hominem juſtificari fide, non ex operibus. Item Eph. 2, 8.
Epheſios 2. DEl donum eſt, non ex vobis, neque ex ope-
ribus, ne quis glorietur. Item Rom. 3. Gratis juſtificati. Rom. 3, 24.

polet, gul

bcet. UDli⸗

it ſſes Si diſplicet excluſiva, ſola, tollant etiam ex Paulo, illas
pedimnt, 1 excluſivas, gratis, non ex operibus, donum eſt, &c. Nam
vomniner hæ quoque ſunt Excluſivæ. Excludimus autem opinionem
nonten meriti. Non excludimus verbum aut Sacramenta, ut ca-
igium i lumniantur adverſarii. Diximus enim ſupra, fidem ex
merltis Om verbo concipi. Ac multo maximè ornamus miniſterium

EUS en „erbi. Dilectio etiam & opera ſequi ſidem debent, qua-
A prater gn re non ſic excluduntur, ne ſequantur, ſed fiducia meriti di-
eteſſe dl ir lectionis aut operum in juſtificatione excluditurdque per-
nporetteut ſpicuè oſtendemus.

gure
nonpo⸗ .
= Quèd remiſſionem peccatorum
Chridke ſola fide in Chriſtum coniequamur.
1 Ateri etiam adverſarios exiſtimamus, quod in juſtifica-
auod ksſr tione primùm neceſſaria ſit remiſſio peccatorum. O-

es ſt iſin mnes enim ſub peccato ſumus. Quare ſic argumenta- Rom. Ih 32.
. lta . .
tionem, mMmur.
DE0, Conſequi remiſſionem peccatorum, eſt juſtifica- .
ideo ki⸗ ri juxta illud: Beati quorum remiſiæ ſunt iniquita- Eſal. 32, 1.
sektpen tes.
gitanthe ?YJM E 5 Sola
Ci. .

Col. I, I4.

I. Joh. 2, 2.

Rom. 3, 4.

Rom. 5, 2.

„*

74 II. Dr JusTIFICATIONE.

Solà ſide in Chriſtum, non per dilectionem, non propter

dilectionem aut opera, conſequimur remiſſionem peccato-
rum, etſi dilectio ſequitur fidem.

Igitur ſola ſide juſtiſicamur, intelligendeo juſtifieatio-

nem, ex injuſto juſtum eflici, ſeu regenerari.
Minor ita facilè poterit declarari, ſi ſetamus quomodo
„☚ 2 „ .
Hat remiſſio peccatorum. Adverſarii frigidiſſime diſpu-

tant; Utrùm ſint una mutatio remiſſio peccatorum, & in-

fuſio gratixæ. Ocioſi homines, quid dicerent, non habe-

bant. In remiſſione peccatorum oportet in cordibus vinci

terrores peccati, & mortis æternæ, ſicut Paulus teſtatur
I. Cor 15. Aculeus mortis peccatum eſt. LPotentia vere
peccati lex. Gratia autem DEO, qui dat nobis victori-
am per Dominum noſtrum JESHM CG HRISTUM.
Id eſt, peccatum perterrefacit confſcientias, id fit per le-
gem, quæ oſtendit iram DEl adverſus peccatum, ſed vin-
cimus per Chriſtum. Quomodo? fide, cùm erigimus nos

— .

Rducia promiſſæ miſericordiæ propter Chriſtum. Sic igi-

tur probamus minorem. Ira Deinon poteſt placari, ſi op-

ponamus noſtra opera, quia CHRISTUS propoſitus eſt
propitiator, ut propter ipſum fiat nobis placatus pater.
CHRISTIIS antem non apprehenditur tanquam media-
tor, niſi ade. Igitur ſola fide conſequimur remiſſionem

peccatorum, cùm erigimus corda Educia miſericordiæ pro-

pter Chriſtum Promiilæ.
Iltem Pau us Rom. §. ait: Per ipſum habemus acces-
ſum ad Patrem, & addit, per fidem. Sic igitur reconci-
liamur patri, & accipimus remiflionem peccatorum;
quando erigimur fiducia promiſiæ nuſericordiæ propter
Chriſtum. Adverlarii Chriſtum ita intelligunt mecdia-
torem & propitiatorem eſſe, quia meruerit habitum di-
lectionis, non jubent nunc eo uti mediatore, ſed prorſus

ſepulto CHRISTO, fingunt nos habere acceſſum per
propria opera, & per hæc habitum illum mereri, & poſt⸗

&à dilectione illa accedere ad DEUM. Annon eſt hoc

pror-

—

prorlis
lae) be
cconcil
doicſa
Ceigttun
Catorunm

de
latorenn
torem.
progekkht
ſam ined
clo Der.
hen
Cuciz.

ummerit

Urfien,

lert
Prte tel
Aeietep
Mdd pe
cipinn
sum: er
ſtram c
Dera. F
flem. N
ſi, nulh
Dhetxrum

erlt.
Der Chr
Mn Pro⸗
exſi

uil die⸗

NE.
—
m, Ronlaptt
Ronem penate.

eado ubiete.
Lar.
atmusg uotns
ccatofumn
tent, nonnte.
In codllb il
8teſtan

Gtkauln
Potetia i
0HRIAU
catum, ledn

l

Chmeiginn

ari. I G.
et lrathl 4 „WR

grObolis⸗
8S fropoi
tangnann

nmur eniMtons

nleicot

m ubenn D

S

7

II. DE JusTIFICATIONK. 75

prorſus ſepelire Chriſtum, & totam fidei doctrinam tol-
lere? Paulus contra docet nos habere acceſſum, hoc eſt,
reconciliationem per Chriſtum; Et ut oſtenderet, quomo-
do id flat, addit, quod per fidem habeamus acceſlum. Fi-
de igitur propter Chriſtum accipinms remiſlionein pec-
catorunu. Non poſſumus iræ Dei opponere noſtram dilectio-
nem, & opera noſtra.
Secundo. Certum eſt peccata remitti propter propi-
tiatorem Chriſtum. Rom. 3. Quem polſuit Deus propitia-
torem. Addit autem Paulus, per fidem. Itaque ita nobis
prodeſt hic propitiator, cum fide apprehendimus promis-

ſam in eo nuſericordiam, & opponimus eam iræ ac judi-
cio Dei. Et in eandem ſententiam ſcriptum eſt ad E- Elr.

bræos 4. Habentes Pontificem, &c. accedamus cum f-
ducia. Jubet enim accedere ad Deum, non fiducia noſtro-

rum meritorum, ſed fiduciâ Pontificis Chriſti, requirit igi-

tur fidem.
Tertio. Petrus in Actis Cap 10. Huic onmes Pro-
phetæ teſtimonium perhibent, remiſſionem peccatorum
accipere per nomen ejus omnes, qui credunt in eum. Quo-
modo potuit clarius dicere? Renuſhionem peccatorum
accipinius, inquit, per nomen ejus, hoc eſt, propter
eum: ergo non propter noſtra merita, non propter no-
ſtram contritionem, attritionem, dilectionem, cultus, o-

pPera. Et addit, cùm credimus in eum. Requirit igitur

fidem. Neque enim poſſumus apprehendere nomen Chri-
ſti, niſi de. Præterea allegat conſenſimm omnium Pro-
phetarum. Hoc vere eſt allegare Eccleſiæ autoritatem.
Sed de hoc loco infrà de pœnitentia rurſus dicendum
Quartò. Renuſſio peccatorum eſt res promiſſa pro-
pter Chriſtum. Igitur non poteſt accipi, niſi ſola ſide.
Nam promiſſio accipi non poteſt, niſi ſolà fide, Rom. 4.
Ideo ex fide, ut ſit irma promiſſio, ſecundùm gratiam,
quaſi dicat, ſi penderet res ex meritis noſtris, incerta &
inutilis

Rom. 3, I5.

Rom. 3, 25.

4, M.:
15.

Act. 10, 43

Rom. 4, 13.

. „

II DEz JusTIFrICATIONE.

—

inutilis eſſet promiſſio, quia nunquam conſtituere poſ-

ſemus, quando ſatis meriti eſſemus. Idque facile intelli-
ere queunt peritæ conſcientiæ. Ideo Paulus ait Ga-

Gal. 3, I2. lat. 3. Concluſit Deus omnia ſub peccatum, ut pro-

Rom. 3, 26. que ſcriptura teſtatur, quod fide juſti reputemur.

micſio ex ſide Jeſu Chriſti detur Credentibus. Hic re-
trahit meritum nobis, quia dicit omnes reos eſſe, & con-
clnſos ſub peccatum, deinde addit promiſſionem, vide-
licet, remiſſiomis peccatorum & juſtificationis, dari, &

addit, quomodo accipi promiſſio poſſit, videlicet, ſide.

Atque hæc ratio ſumta ex natura promiſſionis apud Pau-

lum præcipua eſt, & ſæpe repetitur. Neque excogitari,

neque fingi quicquam poteſt, quo hoc Pauli argumentum
everti queat. Proinde non patiantur ſe bonæ mentes
depelli ab hac ſententia, quod tantum fide accipiamus
remiſſionem propter Chriſtum; In hac habent certam &
frmam ceonſolationem adverſus peccati terrores, & ad-
verſus æternam mortem, & adverſus omnes portas inte-
rorum.
Cùm autem ſola fide accipianis remiffionem pecca-
torum & Spiritum Sanctum, ſola fides juſtificat, quia re-

conciliati reputantur juſti & filii Dei, non propter ſuam

mundiciem, ſed per miſericordiam propter Chriſtum,

ſi tamen hanc miſericordiam fide apprehendant. Ideo-
Ad-

jiciemus igitur teſtimonia, quæ clare pronuneiant, quo

fides ſit ipſa juſtitia, qua coram Deo juſti reputamur,

videlicet, non quia ſit opus per ſeſe dignum, ſed quia
accipit promiſſionem, qua Deus pollicitus eſt, quod pro-
pter CHRIST UM velit propitius eſſe credentibus in
eum, ſeu quia ſentit, quod CHRIST US fit nobis fa-
ctus à DEO ſapientia, juſtitia, ſanctificatio, & redemptio.

.Cor. l, 30. Die rn- En
1Cor. 3 Paulus in Epiſtola ad Romanos præcipue de hoc

loco diſputat, & proponit, quod gratis juſtificemur ſide,

credentes nobis D E M placatum propter Chriſtum;

.

Utkmepr
Cibunati
ſce jattih
interpret⸗
tüm de ee
etüminktr
ralia mer
nem, eti⸗
crentom
le etiam ſe
lonm
Orin,
tunk wane
keſecteti
lelechi
Poſtreno
duasl
Kücnine
Chrich.
Rn
quockſch
ceamin 4
Eyikolis
die zit
Do ““
lum. UI
olic

(lgtedi

tur ekil
itgrati
ropter
tum oper
Clan De
nba

oXt. II. DE JusTIFICATIONE. 77

— Se

conſinet Et hanc propoſitionem capite tertio, quæ ſtatum univerſæz
gre Kclle i. diſputationis continet, tradit: Arbitramur, hominem
Puhas 1 E6 fide juſtificari, non ex operibus legis. Hic adverſarii
catuln, l interpretantur ceremonias leviticas. At Paulus non tan-
Ntibus Eeon tum de ceremoniis loquitur, ſed de tota lege. Allegat
eosele, enim infrà ex Decalogo: Non concupiſces. Et ſi opera mo- Rom. 7, 7.
mifhoren, „ ralia mererentur remiſſionem peccatorum, & juſtificatio-

tionis, nem, etiam nihil opus eſſet Chrifto, & promiſſione, & ru- Gal. 2.
uideiet erent omnia illa, quæ Paulus de Pronuſſione loquitur. Ma-
onsmnke le etiam ſeriberet ad Epheſios, gratis nos ſalvatos eſſe, & Eph. 2, 8.
Nent Agtid donum D EI eſſe, non ex operibus. Item Paulus allegat Ron,
ali agnmen Abraham, allegat Daviden, at hi de circumciſione habue- NRom. 4, 1.6.
ſeden ms runt mandatum Dei. Itaque ſi ulla opera juſtiſicabant, ne-
ſce cen- ceſſe erat illa opera tunc, cùm mandatum haberent, etiam
ber cent juſtificaſſe, ſed rectè docet Auguſtinus, Paulum de tota
4 lege loqui, ſicut prolixe diſputat de ſpiritu & litera, ubi

es us 5 poſtremo ait: His igitur conſideratis pertractatisq; pro viri-
bus, quas Dominus donare dignatur, colligimus, non ju-
onem?— ſtificari hominem præceptis bonæ vitæ, nic per fidem Jeſu
Chriſti.
kien Et ne putemus, temeré excidiſſe Paulo ſententiam, 9
non D quod ſides juſtiſcet, longa diſputatione munit & confirmat
toßter eam in quarto Capite ad Romanos. Et deinde in omnibus
Wheun PEßpiſtolis repetit. JMŨd
reputen d4Sic ait capite quarto ad Roman. Operanti merces Kom
wnin n n non imputatur ſecundùm gratiam, ſed ſecundùm debi- 4, F.
juti n⸗ u tum. Ei autem, qui non operatur, credit autem in eum,
n, e qͤui juſtiſicat impiumn reputatur fides ejus ad juſtitiam. Hic
5 t, al w Llare dicit, fidem ipſam imputari ad juſtitiam. Pides igi-
le gedenn tur eſt illa res, quam Deus pronunciat eſſe juſtitiam, & ad-
Usſt „ dit gratis imputari. Et negat poſſe gratis imputari, ſi
, Ane, Propter opera deberetur. Quare excludit etiam meri-

Nrrhte 190 tum operum moralium. Nam Ii his deberetur juſtificatio
lttec⸗ coram Deo, non imputaretur fides ad juſtitiam ſine ope-
ogter nbus. G
Et

7 II. Dzy TusTIFILCATIONE

Rom. 4, 9. Et poſteàâ: Dicimus enim quod Abrahæ imputata eſt fi-
des ad juſtitiam.
Rom. 5l. Capite 5. ait: Juſtificati ex ide, pacem habemus erga
Deum, id eſt, habemus confſcientias tranquillas & lætas co-
ram Deo. .
Rom. 10, 10. Rom. Io. Corde creditur ad juſtitiam. Hic pronunciar,
ſidem eſſe juſtitiam cordis.
Gal. 2, 16. Ad Galat. 2. Nos in Chriſto Jeſu credimus, ut juſtifice-
mur ex ſide Chriſti, & non ex operibus legis

Eph. 2, 8. Ad Epheſ 2. Gratia enim ſalvati eſtis per fidem, & hoc

non ex vobis, Dei enim donum eſt, non ex operibus, ne
quis glorietur.
Ioh. I, 12. Johannis⸗ primo: Dedit eis Potellatem ſlios Dei fieri, his
qui credunt in nomine ejus, qui non ex ſangvinibus, ‚ne-
que ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, ſed ex Deo
nati ſunt.
Ioh. 3, 14. 1. Johannis 3. Sicut Moiſes exaltavit ſerpentemi in deſerto,

ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis, qui credit in

ipſum, non pereat.
6. I. Item: Non miſit Deus filium ſuum in mundum, ut ju-
dicet mundum, ſed ut ſalvetur mundus Per ipſum. Qui cre-
dit in eum, non judicatur.

Act. 13, 38. Actorum . Notum igitur ſit vobis, viri fratres, quòd

per hunc vobis remiſſio peccatorum annunciatur, & ab o-
mnibus, quibus non potuiſtis in lege juſtiſicari, in hoc o-
mnis, qui credit, juſtiſficatur. Quomodo potuit clarius
de officio Chriſti, & de juſtificatione dici? Lex, inquit,
non juſtificabat. Ideo Chriſtus datus eſt, ut credamus

nos propter ipſum juſtificari. Apertè detrahit legi juſtin-
cationem. Ergo propter Chriſtum juſti reputamur,

cùm credimus nobis D EII M placatum eſſe propter
ipſum.
Actorum 4. Hic eſt lapis, qui reprobatus eſl 3 vobis

Act. 4, I.

in aliquo alie ſalus. Neque enim aliud nomen eſt ſub
ccelo

R

ædificantibus, qui factus eſt in caput anguli, & non eſt

an
Crlo datn
Nomena
Iduciane
Vamur.

Ptopterg
eſt condc
Dropter
Ackon
ille Gen
Rarciple
Aaenn
unch led
es ant
Ham.
en notit⸗
oneszn⸗
henes Ucian
re, guoe
reſtet.
dec
kegen, 61
beccatonn
Chriche En
kainn
lem n
eden Ra
7tuinn,
Alg er
thiranr.
Peccatore-
Unnibus
Aaphum

E

—
uputattekkk⸗

habemugen

las & letase

licpronmnen

lus lie⸗

„. bee
ſden,

Opetibls, 1

los Deifeiy
gyimbis, 1
Vin,ſderl

gtemin eſtn
nis glickelii

nundum, In 1.
lum Q⸗
irifnune, ſe
neitttb
Sean, in 4
onit ⸗
7 Lex, ie
, unt ctele
tahitlegt
ſi eum
mn ele

Ka
0
gl, 1 1
Men
Ho ce

e

V II. Dz lusrIcATIONSNI. 79

coœlo datum hominibus, in quo oporteat nos ſalvos fieri:
Nomen autem Chriſti tantum fide apprehenditur. Igitur
Hducia nominis Chriſti, non fiducia noſtrorum operum ſal-
vamur. Nomen enim hic ſignincat cauſam, quæ allegatur,
propter quam contingit ſalus. Et allegare nomen Chriſti,
eſt confidere nomine Chriſti, tanquam cauſa, ſeu precio,
propter quod ſalvamur.
Actorum 1I5. Fide purificans corda eorum. Quare ſides Acl. I5, 9
illa, de qua loquuntur Apoſtoli, non eſt otioſa notitia ſed
res accipiens Spiritum ſanctum, & juſtiſicans nos.
Abacuc primo: Juſtus ex fide vivet: Hic primùm Habac. 2, 40
dicit, homines ſide eſſe juſtos, qua credunt Deum propiti-
un eſſe, & addit, quod eadem ſides vivificet, quia hæc ſi-
des parit in corde pacem & gaudium, & vitam æter-
nam.
Eſaiæ 53. Notitia ejus juſtiſicabit multos. Quid eſt au- E- 5ie I
tem notitia Chriſti, niſi noſſe beneficia Chriſti, promis- Fe II.
ſiones, quas per Evangelium ſparſit in mundum? Et hæc
beneficia noſſe, proprie & vereè eſt credere in Chriſtum, cre-
dere, quod, quæ promiſit Deus propter Chriſtum, certo
præſtet.
Sesd plena eſt ſcriptura talibus teſtimoniis, quia alibi
legem, alibi promiſſiones de Chriſto, & de reniiſſione
peccatorum, & de gratuita acceptatione propter
Chriſtum tradit. Extant & apud 8. Patres ſparſim ſimi-
lia teſtimonia. Ambroſius enim inquit in Epiſtola ad Ire-
næum quendam : Subditus autem mundus eo per
legem factus eſt, quia ex præſcripto legis omnes con-
veniuntur, & ex operibus legis nemo juſtificatur, id eſt,
quia per legem peccatum cognofcitur, ſed culpa non
relaxatur. Videbatur lex noctiſſe, quæ omnes fecerat
peccatores, ſed veniens Dominus JESIS peccatum o-
mnibus, quod nemo poterat evitare, donavit, & chiro-
graphum noſtrum ſii ſanguinis effuſione delevit. Hoc
eſt, quod ait: Abunda vit peccatum per legem; Superabun-

Avit

Joh. 1, 29.

Pfal. 23. V. I.

80 HII. DrE JIusrTIFIATIONE.

davit autem gratia per Jeſum. Quia poſtquam totus
mundus ſubditus factus eſt, totius mundi peccatum ab-

ſtulit, ſicut teſtificatus eſt Johannes, dicens: Ecce a-

gnus Dei, ecce, qui tollit peccatum Mundi. Et ideo ne-
mo glorierur in operibus, quia nemo factis ſuis juſtifica-

tur. Sed qui juſtus eſt, donatum habet, quia poſt lavacrum
juſtificatus eſt. Fides ergo eſt, quæ liberat per ſanguinem

Chriſti, quia beatus ille, cui peccatum remittitur, & venia
lonatur. Hæc ſunt Ambroſii verba, quæ aperte patroci-

nantur noſtræ ſententiæ, detrahit operibus juſtificationem,

& tribuit fidei, quod liberet per ſangvinem Chriſti. Con-
ferantur in unum acervum Sententiarii omnes, qui magnifi-
cis titulis ornantur; Nam alii vocantur angelici, alii ſubti-
les, alii irrefragabiles, Omnes iſti lecti & relecti non tan-

tùm conferent ad intelligendum Paulum, quantum confert

hæc una Ambroſii ſententia.

In eandem ſententiam multa contra Pelagianos ſcri-
bit Auguſtinus. De ſpiritu & litera ſic am: Ideo quippe

proponitur juſtitia legis, quod qui fecerit eam . vivet in
illa, ut cùm quisque infirmitatem ſuam cognoverit, non

per ſuas vires, neque per literam ipfſius legis, quod fieri

non poteſt, ſed per fidem concilians juſtiſcatorem, per-

veniat, & faciat, & vivat in eaa. Opus rectum, quod qui
fecerit, vivet in eo, non fit, niſi in juſtificato. Juſtifica-

tio auteni ex fide impetratur. Hic clareè dicit, juſtiſtca-
torem fide conciliari, & juſtificationem fide impetrari. E

paulo poſt: Ex lege timemus Deum, ex fide ſperamus

in Deum, ſed timentibus pœnam abſconditur gratia, ſub
quo timore anima laborans, &c. per fidem confugiat ad
miſericordiam Dei, ut det, quod jubet. Hic docet le-
ge terreri corda, fide autem conſolationem capere, &
docet priùs fide apprehendere miſericordiam, quam le-
gem facere conemur. Recitabimus paulo poſt & alia
quædam.

pro-

Mokec
Uihl move
alicem

Mant totie

Riritui an
Cgltayerun

fornataiae

calionem,
tnbuunt a
gui ſomn⸗
Doriim h
alent
Rempecendr
teſta vemil

iII glan

Ktno ſtinanm
Deeeztorum

ir dlee
one, Br.

un prorſis
uepreſtent

Mhiſhonem

Nos
eib ſut
dalignic
Aunemefſt
a ujn
Nhiamns .
n; ſieut
Oprie
Dbmiſſio no
bimte di
gliur ſer
6tonun,

1 II. D E JusTITICATTIONE.„, 8t

em Profecto mirum eſt adverſarios tot locis ſcripturæ
H nihil moveri, quæ aperte tribuunt Juſtificationem fidei,
dipeceum & quidem detrahunt operibus. Num fruſtrà exiſti-
Gkens: Nakt mant toties idem repeti? Num arbitrantur excidiſſe

Riient Spiritui Sancto non animadvertenti has voces? Sed ex-
is ſis ſlihiia cogitaverunt etiam cavillum, quo eludunt, dicunt de fide
niaattmen formata aecipi debere, hoc eſt, non tribuunt fidei juſtiſi-
rperfain carionem, niſi propter dilectionem. Imo prorſus non
nititin Am tribuunt fidei juſtiſicationem, ſed tantum dilectioni;
1 aett and qui ſomniant fidem poſſe ſtare cum peccato mortali.
aſinenan (uorſum hoc pertinet, niſi ut promiſſionem iterum
nCrii (n aboleant, & redeant ad legem? Si fides accipit remiſſio-
mnesgtugn nem peccatorum, propter dilectionem, ſemper erit in-
melch in certa remiſſio peccatorum, quia nunquam diligimus
Nledims tantum, quantum debemus, imo non diligimus, niſi
vquumuman certo ſtatuant corda, quod donata ſit nobis remiſſio
peccatorum Ita adverſarii, dum requirunt fiduciam
1 Dalgin“ propriæ dilectionis in remiſſione peccatorum & juſtifi-
can: IMeo catione, Evangelium de gratuita remiſſione peccato-
It am, MA rum prorſus abolent, cùm tamen dilectionem illam ne-
cognorett, 4 que Præſtent, neque intelligant, niſi credant gratis accipi re-
MH miſhonem peccatorum.

8 legss, , l
S Nos quoque dicimus, quod dilectio fidem ſequi de-
Gechum, e beat, ſicut & Paulus ait: In Chriſto Jeſu neque circum- &l 6, 15.
kezo. Nin ciſio aliqrid valet, neque præputium, ſed fides per dile-
drecdi . ctionem efficax. Neque tamen idec ſentiendum eſt, quod
ſgeimpen fiducia hujus dilectionis, aut propter hanc dilectionem
x bce ler, accipiamus remiſſionem peccatorum & reconciliatio-
ondinnge, nem; ſicut neque accipimus remiſſionem peccatorum
zdem ni propter alia opera ſequentia: Sed ſola fide, & quidem
ct. Hrde ſide Proprie dicta, accipitur remiſſio peccatorum, quia
conen ann promiſſio non poteſt accipi niſi ſide. Eſt autem ſides
rcduun u proprie dicta, quæ aſſentitur pronuſſioni, de hac fide .
. l l loquitur ſcriptura. Et quia accipit remiſſionem pec-
1 caterum, & reconciliat nos DEO, priùs hac fide juſti
L F repu-

7

E

82² II. Dz JusTIIICATIONE.
reputamur propter Chriſtum, quam diligimus, ac le-
gem facimus, etſi neceſſario ſequitur dilectio. Neque
vero hæc fides eſt otioſa notitia, nec poteſt ſtare cum
peccato mortali, ſed eſt opus Spiritus Sancti, quo libera-
mur à morte, quo eriguntur & vivificantur perterrefa-
Oxæ mentes. Et quia ſola hæc fides accipit remiſſio-
nem peccatorum, & reddit nos acceptos DEO, &
affert Spiritum Sanctum, rectiùs vocari grat a gratum
faciens poterat, quàm effecétus ſequenꝭ, videlicet dils-
Ctio.
Hactenus ſatis copiosè oſtendimus & teſtimoniis
ſcripturæ, & argumentis ex ſcriptura ſumtis, ut res magis

feret perſpicua, quod ſola fide conſequimur remiſſionem 4

peccatorum propter CHRISTIM., & quod ſola fide juſtifi-
cemur, hoc eſt, ex injuſtis juſti eficiamur, ſeu regenere-
mur. Facile autem judicari poteſt, quàm neceſſaria ſit
hujus fidei cognitio, quia in hac una conſpicitur Chriſti of-
ficium, hac una accipimus Chriſti beneficia, hæc una af-
fert certam & firmam conſolationem piis mentibus. Et
oportet in Eccleſia extare doctrinam, ex qua concipiant
pii certam ſpem ſalutis. Nam adverſarii infel'citer conſu-
lunt hominibus, dum jubent dubitare, Utruùm conſequa-

mur remiſſionem peceatorum. Quomedo in morte ſu-

ſtentabunt ſe iſti, qui de hac fide nihil audiverunt, qui pu-
tant dubitandum eſſe, Utruùm conſequantur remiſſionem

peccatorum? Præterea neceſſe eſt retineri in Eccleſia Chri-
Rti Ewangelium, hoc eſt, promiſſionem, quod gratis propter

. * .
Chriſtum remittuntur peccata, Id Evangelium penitus

abolent, qui de hac fide, de qua loquimur, nihil docent.
At Scholaſtici ne verbum quidem de hac fide tradunt.

Hos ſequuntur adverſarii noſtri, & improbant hanc fidem.
Nec vident ſe totam promiſſionem gratuitæ remiſſionis
. . . Nä: . 6
peccatoruin, & juſtitiæ Chriſti abolere improbata hac
fide

NI. DE

ee

II.
I

le
tun
Dringge
ione
1 Pophean
Ton at
Eem. N
MMandet,
Helentent
binchoar
ncecete
onblscr
Drtuund
eſe el
iſinticl
Weam ind
Tenatiſum
expectare
Cbellteei
od iiz
r
imng n
Iula lex n0
Poteſt ſieri
Diturſige
Piritus
t humar
ibiitrir⸗
i⸗ Calam
lacehtendi

DNE.
—
llligunns,1 .
Plectio. NWe
porelt aee n
nch,gno Ekr
Cantut penin-
Acciptt ven.
eptos D10 1¹
ari gae in
, Vcelm ,

us & kinmn
ntis, uteni
mur femiic

od ſol fdeſ.

ur, ſen tegtt
näam Necelan
pictu Chyh
iismeltien
ehe⸗

(M

ex qiu l
infelete

Urrun .

„ 7 .
omecoinnti

udirenmmc,

Gro
Uantur enii

eriin be 4
olgetsſi
anccliumm e.
nun ahi
hac e ne⸗
robanthn ,
rltt i
“
e ive

4

(o) & 81
III. DE DILECTIONE EFTI
IMPLETIONE LEGIS.

„*

Ic objiciunt adverſarii: Si vis in vitam ingredi, ſer- Ang. C. N.

ya mandata. Item: Factores Legis juſtificabun- Arz. Sm. 335

tur, & alia multa ſimilia de lege, & operibus, ad quæ,
priusquam reſpondemus, dicendum eſt, quid nos de dile-
ctione, & impletione legis ſentiamus. Scriptum eſt apud
Prophetam: Dabo legem meam in corda eorum. Et
Kom. 3. ait Paulus: legem ſtabiliri, non aboleri, per fi- Rom 3, 3.
dem. Et Chriſtus ait: Si vis ingredi in vitam, ſerva Matth.19,7
mandata. Item: Si dilectionem non habeam, nihil ſum. 1. Coz. 13, 5.
Hæ ſententiæ & ſimiles teſtantur, quod oporteat legem in
bis inchoari, & magis magisque fieri. Loquimur autem

non de ceremoniis, ſed de illa lege, quæ præcipit de moti-

onbus cordis, videlicet de Decalogo. Quia vero fides affert

Spiritum Sanctum, & parit novam vitam in cordibus, ne-

ceſſe eſt, quod pariat ſpirituales motus in cordibus. Et 4
qui ſint illi motus, oſtendit Propheta, cùm ait: Dabo legen I ,. z G
meam in corda eorum. Poſtquam igitur fide juſtificati 33.
renati ſumus, incipimus Deum timere, diligere, petere, &
expectare ab eo anxilium, gratias agere & prædicare, &
obedire ei in afflictionibus. Incipimus & diligere proxi-

mos, quia corda habent ſpirituales & ſanctos motus.

Hæc non poſſunt fieri, niſi poſtquam fide juſtificati
ſumus, & renati accipimus Spiritum ſanéctum. Primum
quia lex non poteſt fieri ſine Chriſto. Item, Lex non
poteſt fieri fine Spiritu Sancto. At Spiritus ſanctus ac-†
cipitur fide, juxta illud Pauli, Galat. 3. Ut Preamiffoneiii
Spiritus accipiamus per fidem. Item, quomodo po- Gal3, 15.

teſt humanum cor diligere Deum, dum ſentit eum hor-

ribiliter iraſci, & opprimere nos temporalibus & perpe-
tuis calamitatibus? Lex autem ſemper accuſat nos, ſem-
per oſtendit iraſci DEU M. Non igitur diligitur DEus,
F 2 niſi

Deut. 6,: 5.

Rom. 3, 31. †

2. Cor. 3, 16.

5. 15

94 III. DE DILECTIbNE Er

niſi poſtquam apprehendimus fide miſericordiam. Ita de-
mum fit objectum amabile.
Qnanquam igitur civilia opera, hoc eſt, externa o-
pera legis, ſine Chriſto, & ſine Spiritu Sancto aliqua ex

Pparte fieri poſſint, tamen apparet ex his, quæ diximus,

illa quæ ſunt proprie legis divinæ, hoc eſt, affectus cor-
dis erga Deum, qui Præcipiuntur in prima tabula, non
poſſe fieri ſine Spiritu ſancto. Sed adverſarii noſtri ſunt
ſvaves Theologi: Intuentur ſecundam tabulam, & po-
litica opera, primam nihil curant, quaſi nihil pertine-
at ad rem, aut certe tantùm externos cultus requirunt.
Illam æternam legem, & longe poſitam ſupra omnium
creaturarum ſenſiin atque intellectum: Diliges Domi-
num D EIU M tuum ex toto corde; 5 Prorſus non conſ-
deèrant.
At Chriſtus ad hoc datus eſt, ut propter eum donen-
tur nobis remiſſio peccatorum, & Spiritus Sancétus, qui
novam & zternant vitam ac æternam juſtitiam in no-

bis pariat. Qure non poteſt lex vere fieri, niſi acce-

pto Spiri itu Sancto per fidem. Ideo Paulus dicit, legem
ſtabilir ri per fidem, non aboleri, quia lex ita demaim fieri

2

poteſt, cum contigit Spiritus Sanctus. Et Paulus do-

Ccet 2. Cor. 3. velimen, quo facies Moyſi tecta eſt, non
poſſe tolli, niſi fide in Chriſtum, qua accipitur Spiritus
Sanétus. Sic enini ait: Sed usque in hodiernum diem,

cùm legitur Moyſes, velamen poſitum eſt ſuper cor eo-
rum; Cùm autem converſi fuerint ad DEUIM, auferetur

velamen, Dominus autem Spiritus eſt, Ubi autem Spi-
lumus,

ritus Domini, ibi libertas. Velamen inrelligit Paulus,

humanam opinionem de tota lege, Decalogo & cere-

noniis, videlicet quod hypocritæ putant externa & ci-
vilia opera ſatisfacere legi Dei, & ſacrificia & cultus ex

opere ôperato juſtifſicare coram DEO. Tunc autem

detrahitur nobis hoc velamen, hoc eſt, eximitur hic
error, quande DEIS oſtendit cordibus noſtris im-

mMmun-⸗

—

—

—

mundtien

mmum vide
Zgnoſeimnn
Meat Deur
ſu nalti,
Credete,
Autem an
eriginnt,
de DrO
Ehrecpr

rokt
bi, Kink
Gindr im
eterna bon
etſni, gn
ton foſdmn
ſei boſſint
Ebus cone

tktece gue 0

na natara,
ſt, qui 1
Der fidem.
ln, Videl
eundiri, 5
Net & pr Pror
EIIs, ne

WRM .

etDiabol
unctun

“W 4
Rinde nor.

D

lr IMPETITIONE LEGIS. 85
orlun. h munditiem noſtram „& magnitudinem peccati. Ilbi pri-
mum videmus nos longe abeſſe ab impletione legis. Ibi
el emene agnoſcimus, quomedo caro fſecura atque otioſa non ti-
andt Uiun meat Deum, nec vereè ſtatuat reſpici nos à Deo, ſed ca-
e ſu naſci, & occidere homines. Ibi experimur nos non
t n credere, quod DEIIS ignoſcat, & exaudiat. Cum
ina tibli autem audito Evangelio & remiſſione peccatorum ſide
erarineme erigimur, concipimus Spiritum Sanctum, ut jam reéte
tabuhunn, f⸗ de DEO ſentire poſſimus, & timere Deum, & credere
uhl e ei, &c. Ex his apparet non poſſe legem ſine Chriſto,
cultus edun & ſine Spiritu ſancto fieri. 3

n ſupnomme Profitemur igitur, quòd neceſſe ſit inchoari in no-
Dilgs N bis, & ſubinde magis magisque fiezi legem. Et comple-=
vorlis nnd wimur ſimul utrumque, videlicçet ſpirituales motus &
,ne Externa bona opera. Falso igitur calumniantur nos ad
verſarii, quod noſtri non doceant bona opera, cùm ea
ens Sanild,

ned non ſolum requirant, ſed etiam oſtendant, quomodo
uttnn Keri poſſint. Eventus coarguit hypocritas, qui ſuis vi-
bei, tibus conantur legem facere, quod non poſſint præſta-
aulus dh re, quæ conantur. Longe enim imbecillior eſt huma-
ie Emin, na natura, quâm ut ſuis viribus reſiſtere diabolo pos-
E ““ ſit, qui habet captivos omnes, qui non ſunt liberati
Gl rcnch per fidem. Potentia Chriſti opus eſt adverſus diabo-
chinr lum, videlicet, ut quia ſcimus nos propter Chriſtum
Hodiernun . exaudiri, & habere promiſſionem, petamus, ut guber-
ſupe net & propugnet nos Spiritus Sanctus, ne decepti er-
0EM, Alimi remus, ne impulſi contra voluntatem Dei aliquid ſuſci=
lhiamen piamus, Sicut Pſalmus docet: Captivam duxit capti= Peal. 68, 19.
inrellgi I vitatem, dedit dona hominibus. Chriſtus enim vi-
Decllogonn cit Diabolum, & dedit nobis promiſſionem, & Spiritum
at enemd Sanctum, ut auxilio divino vincamus & ipſi. Et L. Joh. 3. L. Ioh. 3, 8.
cir Na Ad hoc apparuit Filius Dei, ut ſolvat opera diaboli.
June 1 Deinde non hoc tantùm docemus, quomodo fieri lex
t, eumm poſſit, ſed etiam quomodo DEo placeat, ſi quid fit,

ru os? videlicet, non quia legi ſatisfaciamus, ſed quia ſumus

8⁶ DE DILECTIONE EFr

in Chriſto, Sicut paulo poſt dicemus. Conſtat igitur, diant,ne
noſtros requirere bona opera. Imô addimms & hoc, Cin her
quod impoſſibile ſit dilectionem Dei, etſi exigua eſt, Pniorn
„ Qirvellere à fide, quia per CHRISTIIM acceditur ad Pa- Ecdecond
trem, & accepta remiſſione peccatorum vere jam ſta- elktuphie
Zoh. 4, 19. tuimus, nos habere Deum, hoc eſt, nos Deo curæ eſſe, pollumas
invocamus, agimus gratias, timemus, diligimus, ſic- nitmalos:
ut Johannes docet in prima Epiſtola, Nos diligimus eum, ded
inquit, quia prior dilexit nos, videlicet, quia dedit pro reneleg
nobis Filium, & remilſit nobis peccata. Ita ſignificat præ- Pleti ben
cedere fidem, ſequi dilectionem. Iteni fides illa, de qu polkenl
loquimur, exiſtit in pœnitentia, hoc eſt, concipitur in mhing
terroribus conſcientiæ, quæ ſentit iram Dei adverſus ien Mei
noſtra peccata, & quærit remiſſionem peccatorum &X Dritun
liberari à peccato. Et in talibus terroribus & aliis al- ſonen, &.
Aictionibus debet hæc fides creſcere & confirmari. Qua- N iſ
re non poteſt exiſtere in this, qui ſecundum carnem vi. uint ten

vunt, qui deleétantur cupiditatibus ſuis, & optempe- temnittantur
ranit eis. Ideo Paulus ait: Nulla nunc damnatio eſt his, Cin WM
qui ſunt in Chriſto IES, qui non ſecundùm carnem qum Rn
g , ambulant, ſed ſecundum ſpiritum. Item: Debitores ſu- Grrgrin
mus non carni, ut ſecundàm carnem vivamus. Si enim rlan z
fecundum carnera vixeritis, moriemini; Sin autem iüleil
ſpiritu actiones corporis mortiſicabitis, vivetis. Qua- e, D
re fides illa, quæ accipit remiſſionem peccatorum in Diken t
corde perterrefaéto, & fugiente peccatum, non manet (. Ew

7

in his, qui obtemperant cupiditatibus, nec exiſtit cum Rl
mortali peccato. i Vin
Ex bis effe hibus ſfidei excerpunt adverſarii unum, k uiſn
. videlicet dilectionem, & docent, quod dilectio juſtif- Armg, 5
Let, ita manifeſté apparer, eos tantum docere legem, Wqnepr
D Non prius docent accipere remiſſionem peccatorum per torum,

Kdem. Non docent de mediatore Chriſto, quod pro- ſietuco ſe
pter Chriſtum habeanus Deum propitium, ſed propter eßean
noſtram dilectionem. Ettamen qualis fitilla dilectio, non (ptino
. dicunt,;

1

—
Conſtar iunn,
Acimns oe
Et eng i
Acceditur 2d
1n Vere ſan
08 Deo aree⸗
diligons,
05 dil Prs
t, glinciff 1
ta bgiirft
ſides lu, Ell
E, corehi
n Dei ar 6
Perttamn
oribis Eui⸗
cotuinmen C.
ndum canen
ſrs & Aheen
.Ammti ei;
ſee dmem
temn: Debtt igl
viam lu
emini; n
,; iets C
emn an,
dtum, 10N /
e eit

elti u
d Cecto 47

n Ceer iſ
n ,
Priſo, an 5

IMPLETIONE LEGI6 987

dicunt neque dicere poſſi unt. Prædicant, ſe legeni implere-
eùm hæc gloria proprié debeatur Chricto, & fiduciam
propriorum operum opponunt judicio Dei, dicunt enim,
ſe de condigno mereri gratiam & vitam æternam. Hæc

eſt ſimplicite r inipia & vana ſducia. Nam in hac vita non

poſſumus legi ſatisfacere, quia natura carnalis non deſi=

nit malos atiectus § parere, etſi his reſiſtit ſpiritus in nobis.

Sed quærat aliquis. Cùm & nos fateamur dilectie-
nem eſſe opus Spiritus S. cumque ſit juſtitia, quia eſt im-
pletio legis, cur non doceamus, quod juſtiſicet? Ad hoc
reſpondendum eſt: Primum hoc certùm eſt, quod non

accipimus remiſſionem peccatorum, neque per dilectio-

nem neque propter dilectionem noſtram, ſed propter

Chriſtum ſola fide. Sola ſides, quæ iatuetur in promis-

ſionem, & ſentit ideo certo ſtatuendum eſſe, quod De-
us ignoſcat, quia Chriſtus non ſit fruſtra mortuus, &c-
vincit terrores peccati & mortis, Si quis dubitat, Utruùm
remittantur ſibi peccata, contumelia afficit Chriſtum,
cùm peccatum ſuum judicat majus, ant efficacius eſſe-

quàm mortem & promiſſionem Chriſti. Cùm Pauhkis

dicat gratiam exuberare ſupra peccatum, hoc eſt, miſeri-
cordiam ampliorem eſſe, quam peccatum. Si quis ſen-
tit ſe ideo conſequi remilfionetn peccatorum, quia dili-
git, afficit contumelia Chriſtum, & comperiet in judicie
Dei hanc fiduciam propriæ juſtitiæ impiam & inanem
eſſe. Ergo neceſſe eſt, quod ſides reconciliet, & juſtiſicet.
Et ſicut non accipimus remiſhionem peccatorum per
alias virtutes legis, ſeu propter eas, videlicet pro-
pter patientiam, caſtitatem, obedientiam erga Magi-
ſtratus, &c. & tamen has virtutes ſequi oportet: Ita
neque propter dilectionem Dei accipimus remiſſionem pec-
catorum, etſi ſequi eam neceſſe eſt. Cæterùm nota eſt con-
ſvetudo ſermonis, quod interdum eodem verbo cauſam
& effectus complectimur ° αταα õ v. Ita Lucæ
ſeptimo ait Chriſtus: Remittuntur ei peccata multa;
F 4 quia

Rome. 5, 21.

Luc. 7, 4b.⸗

Luc. II, 4l.

.

28 DE DILECTIONE ET

— —

buia dilexit multum. Interpretatur enim ſeipſum Chri-

ſKtus, cum addit: Fides tua ſalvam te fecir. Non igitur
voluit Chriſtus, quod mulier illo opere dilectio-

nis merita eſſet remiſſionem peccatorum. Ideo enim

slare dicit: Fides tua ſalvam te fecit. At fides eſt, quæ

apprehendit miſericordiam propter verbum Dei gratis,
Si quis hoc negat fidem eſſe, prorſus non intelligit, quid
ſit fides. Et ipſa hiſtoria hoc loco oſtendit, quid vocet

dilectionem. Mulier venit hanc afferens de Chriſto opi-

nionem, quod apud ipſum quærenda eſſet remiſſio pec-

catorum. Hic cultus eſt ſummus cultus Chriſti. Ni-

hil potuit majus tribuere Chriſto. Hoc erat vere Mes-
ſiam agnoſcere, quærere apud eum remiſſionem pec-

catorum. Porro ſic de Chriſto ſentire, ſic colere, ſic

complecti Chriſtum, eſt verè credere. Chriſtus autem

uſus eſt verbo dilectionis non apud mulierem, ſed adver-

ſus Phariſzum, quia totum cultum Phariſæi, cum toto

cultu mulieris comparabat. Objurgat Phariſæum, quod
non agnoſceret ipſum eſſe Meſſiam, etſi hæc externa
officia ipſi præſtaret, ut hoſpiti, viro magno & ſancto.

Oſtendit mulierculam, & prædicat hujus cultum, un-
gventa, lacrymas, &c. quæ omnia erant ſigna fidei, &

confeſſio quædam, quod videlicet apud Chriſtum quæ-
reret remiſſionem peccatorum. Magnum profecto

exemplum eſt, quod non ſine cauſa commovit Chri-
Rum, ut objurgaret Phariſæum virum ſapientem, & ho-

neſtum, ſed non credentem. Hanc ei inpietatem expro-
brat, & admonet eum exemplo mulierculæ, ſignificans
turpe ei eſſe, qued cùm indocta muliercula credat Deo,
ipſe legis doctor non credat, non agnoſcat Meſſiam,

non quærat apud eum remiſſionem peccatorum & ſalu-
tem. Sic igitur totum cultum laudat, ut ſæpe fit in

ſcripturis, ut uno verbo multa complectamur, ut infrà
latius dicemus in ſimilibus locis, ut: Date Eleemoſy-
nam, & omnia erunt munda. Non tantùm eleemo-
ſyjnas

—
Fnts reqt

IMittuntur
Jlia me V

tum cultun

Juod pro
Gdilectio .
Quare n.

Propitiati

quæ rech

de horore

ſtin
noltncoll
tonis & ,

ere in det

4 leconeili
Flropter
Riſſionen
Alialexne
lgant,
. n
Ee acci
N

Juam ſp

Aleckiore
egenn cert
ns er lge
6 ge, ſe

ekionem

lochke
Dein
em, eſt
dig

1r IMPLETIONE LEGIS. 89 .
ligiun i ſynas requirit, ſed etiam juſtitiam fidei. Ita hic ait: Re-
. Nonk Muittuntur ei peccata multa, quia dilexit multum, i. e.

Ge (leet qula me vere coluit ſide exercitiis & ſignis ſdei; To-
m. Nt a tunn cultum comprehendit. Interim tamen hoc docet;
r dechen⸗ quod proprie accipiatur fide remiſſio peccatorum. Etſi
dun ügn dilectio, confeſſio, & alii boni fructus ſequi debeant.
inelgt, Qure non hoc vult, quod fructus illi ſint precium, ſint .
ddit, gii e. Propitiatio, propter quam detur remiſſio peccatorum,
de Cnnor⸗ Ae n reconciliet nos DEO. De magna re diſputamus,
ſr enillo anere Chriſti & unde petanr bonæ mentes certam W
Crd A Se. rmam conſolationem: Utrum fiducia collocanda
ſit in Chriſtum, an in opera noſtra Quod ſi in opera

etat vete . S 1. .
noſtra collocanda erit „detrahitur Chriſto honos media-

.. N
remülluonem , 9, . . 1 d
frakt Koris & propitiatoris. Et tamen comperiemus in ju-
e, Mecolclt, dici . Pericinals i⸗
Ohrlko un icio Dei hanc fiduciam vanam eſſe, & conſcientias inde
gem, ldd ruere in deſperationem. Quod ſi remiſſio peccatorum,
letenm,

& reconciliatio non contingit gratis propter Chriſtum,
ſed propter noſtram dilectionem, nemo habiturus eſt
remiſſionem peccatorum, niſi ubi totam legem fecerit,

harizum, 6

hec end 3s
i oab quia lex non juſtificat, donec nos accuſare poteſt. Patet
meg hnme igitur, cùm juſtificatio ſit reconciliatio propter Chri- B
. . . . . .
ſus ſtum, quod fide juſtificemur, quia certiſſimum eſt ſola
ant Sonaf l ipi remiſſid . Aug. C. M.
en e accipi remiſſionem peccatorum. N vei. Sy
1 5 . . . . . * . 3
Cri tc Nunc igitur reſpondeamus ad illam objectionem,“ 335.
lagnunn 1 „ quam ſuprà propoſuimus. Recte cogitant adverſarii
cNNNS dilectionem eſie legis impletionem, & obedientia erga

emem legem certe eſt juſtitia, ſed hoc fallit eos, quod putant
mniettene, nos ex lege juſtificari. Cum autem non juſtificemur
clle, ieni⸗ ex lege, ſed remiſſionem peccatorum, & reconciliatio-
Glla rla⸗ nem accipiamus fide propter Chriſtum, non propter di-
noleat ii⸗ lectionem aut legis impletionem: Sequitur necefſario,
ctNnA quod fide in Chriſtum juſtificemur.

, t ſa⸗ 1 Deinde illa legis impletio, ſeu obedientia erga le-
Camu, i gem, eſt quidem juſtitia, cùm eſt integra, ſed in nobis
Dat⸗ Ten eſt exigua & immunda. Ideo non placet propter ſeipſam,
tanthn F S5 nen
1 .

I. Cor. 454.

¹

Plal 32, 1.

Rom. 4.

Rom. 8, 36.

98 III. DEz DIIECTIONE ET

non eſt accepta propter ſeipſam. Quanquam autem ex

his, quæ ſupra dicta ſunt, conſtet, juſtificationem non
ſolùm initium renovationis ſigniſcare, ſed reconciliatio-
Lnine .
nem, qua etiam poſtea accepri ſunms: Tamen nunc

multo clarias perſpici poterit, quod illa inchoata legis
impletio non juſtificet, quia tantùm eſt accepta propter

ſdem. Nec eſt confidendum, quod propria perfectione,

& impletione legis, coram DEO juſti reputemur, ac non

poriùs propter Chriſtum.
Primm, quia CHRISTUS non defſinit eſſe media-
tor, poſtquam renovati ſumus. Errant, qui fingunt eum
tantnmprimam gratiam meritum eſſe, nos poſtea place-
re noſtra legis impletione, & mereri vitam æternam. Ma-
net mediator Chriſtus, & ſemper ſtatuere debemus,
quod propter ipſum habeamus placatum DElIM, et-
iamſi nos indigni ſimus, Sicut Paulus aperte docet,
cùm ait: Nihil mihi conſeius ſum, ſed in hoc non juſti-
ficatus ſum, ſed ſentit ſe fide reputari juſtum propter
Chriſtum, Juxta illud: Beati, quorum remiſiæ ſunt ini-
quitates. IIla autem remiſſio ſemper accipitur fide. Item,
Imputatio juſtitiæ Evangelii eſt ex promniſſione, igitur
ſemper accipitur ſide, ſemper ſtatuendum eſt, quod fi-

de propter Chriſtum juſti reputemur. Si renati poſtea

ſentire deberent, ſe acceptos fore propter impletionem
legis, quando efſet conſcientia certa, ſe placere DEO,
7 2

càùm nunquam legi ſatisfaciamus? Ideo ſemper ad pro-

miſſionem recurrendum; hac ſuſtentanda eſt infirmi-
tas noſtra, & ſtatuendum, nos propter Chriſtum juſtos
reputari, qui ſedet ad dextram Patris, & perpetuoô in-
terpellat pro nobis. Hunc Pontificem contumelia afficit;
ſi quis ſentit ſe jam juſtum & acceptum eſte, propter
propriam impletionem legis, non propter illius promis-
ſionem. Nec intelligi poteſt, quomodo fingi queat ho-
mo juſtus eſſe coram Deo, excluſo propitiatore & me-
diatore Chriſto.

ltem

ar
ltem
Ma, tota
glacet
d wopten
Clſetnos;
s latis
lns! un⸗
cdi regan
Urüm à
Ur, quoch
Cod Pii a
oni fue,
non intat
In, guo
MIaum. II
gi Peccati.
le. Et Da
tio, gliane
ſtns. Hic
Rensir,
Migiturin
Mhutari 9
Gnbit a t
dpottere
drliſunt,
Mrcat, de
Verds ii
1, Con⸗
a 1

ckon

Dei, dub
P rimat 2
i. deal

IMPLETI ONE LEGIS. 91
Item quid opus eſt longa diſputatione? Tota ſci-

1
ſaimenm ptura, tota Eccleſia glamat, legi non ſatisſieri. Non ig-
Afecoochm. Lur placet illa inchoata legis impletio propter ſeipſam, S”MM
: Tumen i led propter fidem in Chriſtum. Alioqui lex ſemper ac-
ndons dg cuſat nos; Quis enim ſatis diligit aut ſatis timet Deum?
rrgt ofn Quis ſatis patienter ſuſtinet aſflickiones à DEO impo-
rüetin ſitas? Quis non ſæpe dubitat, Utrüm Dei confilio an
caſu regantur res humanæ? Quis non ſæpe dubitat,
en tram à DEO exaudiatur? Quis non ſæpe ſtomacha-
ſnit ele nelt tur, quod impii fortuna meliore utuntur, quam pii,
en quod pii ab impiis opprimuntur? Quis ſatisfacit vo-
üſin . Ccationi ſuæ, quis diligit proximum ſicut ſeipſum? Quis
okeſe⸗ non irritatur à concupiſcentia? Ideo Paulus inquit: -
SS Non., quod volo bonum, hoc facio, ſed, quod nolo, mn. 7n9.
i malum. Item: Mente ſervio legi Dei. Carne autem ſervio g 25
m. DEUM, 25.

legi peccati. Hic aperte prædicat, ſe legi peccati ſervi-
re. Et David ait: Non intres in judicium cum ſervop g/ 45,2
tuo, quia non juſtificabitur in conſpectu tuo omnis vvi
vens. Hic etiam ſervus Dei deprecatur judicium. Item, pſeg
Beatus vir, cui non imputat Dominus peccatum. Sem-

19elke 00
boc non

emiſr unr 32, Il.

inrit 1e per igitur in hac infirmitate noſtra adeſt peccatum, quod
Omnillane impputari poterat, de quo paulo poſt inquit: Pro hoc g 5
lun t, d rabit ad te omnis ſanétus. Hic oſtendit, ſanétos etia¶am
gi lenal oportere petere remiſſionem peccatorum. Plus quam
Pter. inktue cœci ſunt, qui malos affectus in carne non ſentiunt eſſe
ſe plalel „Peccata, de quibus Paulus dicit: Caro concupiſcit ad-g&αρ⅞ 5, 17.

verſus ſpiritum, ſpiritus adverſus carnem, caro diffidit
Deo, confdit rebus præſentibus, quærit humana auxi-
lia in calamitate, etiam contra volumtatem Dei, fugit
afflictiones, quas debebat tolerare propter mandatum
Dei, dubitat de Dei miſericordia &c. Cuùm talibus af-
fectibus luctatur Spiritus ſanctus in cordibus, ut eos re-
primat, ac mortificet, & inſerat novos ſpirituales mo-
tus. Sed de hoc loco infrà plura teſtimonia colligemus,

quan=

Rom. 3. 31.

implentur, quando, q

92

n ſoluùm in ſeripturis,
abique obvia ſunt, no
quanquam u ique obyvi⸗
ſed etiam in ſancti

III. Dz DITECTIONE EFF

X
atribus.

ſtinus: Omnia mandata l
ino ſt, ignoicitur.
luid nonfit, ig
tiam in bonis operibus, ut cr
irit i itur ſfidem „ ctlanii
guirit ig E

1

“ê . 1. : er ſe
1 1 III P 4 1Pla P
OD 8 6 Or a (

digna eſſe, quæ placea

— . IIEC erg
tra Pelagianes: T uſtitia no-
Et Hieronvmus com Ftemur. Et juſtitia leif
t 2) res fat * . .
. 9S peccatores fa i conſiſtit mileri-
Huando nos peccato 1 ex Dei conſiſti
ſumus, proptio merito, ſed ex D
ſtra non ex pr

. 1
2=ð ata
illa inch
dia. Oportet igitur adeſſe fidem ”
cordia. Op ne, quæ ſtatuat nos propter ARlsc .
is implet 4 e 3
EXe ei M placatum. Nam miſeri
41 acatun.
habere D EUI

teſt ApPpPreh 1 3 1 ie Ctume. 2

. . B

— 4 1
0 ed △— X1 ef 1E„

9 1

lere, quod coram
poſſumus ſtatuerc, quc orem
n e “ ter noſtram inpleilt ni
DEO juſti ebernnr alibi je ktifcatio, ut e nil
legis, Sed quærenda ei. ſumus juſti coram rin.
8 nquilla; Non enim ” Sen
ſet k i judicium DEI, iraſcim . Siltunn
nec fugientes jr uod reconciliati fide prop do rer obei
dam eſt igitur, on propter legem, aut Nlek Peat
Id , Srd Anodh hæc inchoata impletio
noſtra; Se

opter ſidem on imputetur
P non imputet
propter ſi Et quod propter fidem en ans im
oc guod 3 tt im letioni legis, etiamſi conſpectus in
hoc, quod dee P 4 ſpecé

Jam fi eſt alibi quæ-
erter it nos. J⸗
itatis noſtræ perterrefacit
tatis noſtræ p
puri

munditiem, imo 5
Longe ſupra noſtram ndlitie & ſatisfactio
ſtincant. L. . ri debent mors ilam fa-
ſp “l ut ſtatuamus, nos prop tisfa-
Chriſti nobi⸗

tofackionen
kram ingl
Hoe doc

MIt nOs 41

um hoc
us, guin
Ina pro n
ſet ne di
Dropiiti
Clm mren
ocmn⸗
eandem ſe
Confunmmn
perfeclig
eczt,, n
Nemn (ettan

Mncarne veſk

Kmper,
Ipropter
lepropiin
pera noh
Cientir
hue prom
uocl habe
Der ſuam

Cdlcient i

Pnr Prete
lcati 1
non zoc
un ſunt
iuſtihcz .

EI

—

din in ſengn

u mandku
bus, Utctelin
petr ſe

Tuncttlſil
¹ conilin mie
in Ua incke
. CHRISTII
ticordin aonf
oreschoendi
niperfcen⸗

dereniicN
Kus cOhlenlid

t& hor ,
13 eteclin
ete, locen

rann inn
Colleci

IMFPLETIONE LEGIʒI. 95

—

tisfactionem habere propitium Deum, non propter no-
ſtram impletionem legis. DZ 6a1 4
Hoc docet Paulus ad Gal. 3. cùm ait: Chriſtus rede- O6ρ. à I3.

mit nos à maledictione legis, factus pro nobis maledi-

ctum, hoc eſt, lex damnat omnes homines, Sed Chri-
ſtus, quia ſine peccato ſubiit pœnam peccati, & victi-
ma pro nobis factus eſt, ſuſtulit illud jus legis, ne accu-
ſet, ne damnet hos, qui credunt in ipſum, quia ipſe eſt
propitiatio pro eis, propter quam nunc juſti reputantur.

Cum autem juſti reputentur, lex non poteſt eos accuſa-

re, & damnare, etiamſi reipſa legi non ſatisfecerint. In

eandem ſententiam ſcribit ad Coloſſenſes: In Chriſto Col.2, 10.
conſummati eſtis, quaſi dicat: Etſi adhuc procul abeſtis

à perfectione legis, tamen non damnant vos reliquiæ
peccati, quia propter Chriſtum habemus reconciliatio-
nem certam & firniam, ſi creditis, etiamſi hæret peccatum
in carne veſtra.
Semper debet in conſpectu eſſe promiſſio, quòd De-

us propter ſuam promiſſionem, propter Chriſtum velit

eſſe propitius, velit juſtiſtcare, non propter legem, aut
opera noeſtra. In hac promiſſione debent pavidæ con-
ſcientiæ quærere reconciliationem & juſtificationem,
hac promiſſione debent ſe ſuſtentare, ac certo ſtatuere,
quod habeant Deum propitium, propter Chriſtum, pro-
pter ſuam promiſſionem. Ita nunquam poſſunt opera
conſcientiam reddere pacatam, ſed tantum promiſſio. Si
igitur præter dilectionem & opera alibi quærenda eſt ju-
ſtincatio, & pax conſcientiæ, ergo dilectio & opera
non juſtificant, etſi ſunt virtutes & juſtitiæ legis, quate-
nus ſunt impletio legis. Et eatenus hæc obedientia legis
juſtificat juſtitià legis. Sed hæc imperfecta juſtitia legis
non eſt accepta DEO, niſi propter fidem. Ideò non juſtifi-
cat, i. e. neque reconciliat, neque regenerat, neque per
ſe facit acceptos coram Deo.
Ex his conſtat ſola fide nos juſtificari coram D EO.
. quia

—
.

–

4 HMl. Dr DIIECTIN Er

ipim i In peccatorum
1 cipinmus remiilone 1
quia ſola T de 3CCIPHI 5 1 1 1 C

ciliatio ſeu
iliationem, propter Chriſtum, i veroncil o ⸗
zafig Catio eſt res promiſſa propter Eail kum, n Prakrer
kegen Itaque ſola fide accipitur. Etſi donato Sp
legem. Itaque ſola fide-
Cto ſequitur legis impletio.

1SsIO AD ENTA
NSIO AD ARGIM
RESGRSEKSNRONIN.

. „ . —1 . E
entis, videlice
1 3 ar ijus cauſæ fundamem idelie
Rornnin is & e m, ſeu Evangelii, fei
rne ta, aanradr tinriobzi itant enim di-=
1 ilnere ea, quæ adverſarii objiciunt. C drenimc.
Gade le ibus, & omittunt dicta de pr tniſcer
Kne Sönel alcm ren s ſententias de le-
l autem reſponderi ad omne ue k
d e, g fieri ſine Chriſto, & ſi qu
teſt, quod lex non poſſit fier hribo a R die
Hunht civil ſine Chriſto, non placent 1. Qugre
unr rr e eſſe eſt addere, quod fides re
1 1 era, nec
Ane ocd prppiari ædicentur, quod ſint fructus
iratur, quod propter fidem prædi tur, e a
Ateti “ ia fidei. Ambiguæ & periculoſæ cau
& teſtimon .

Poëtæ: — — 69* 4 = A„ν– *, .
NWννααεα+ρσα Oααανωοναααια

N illa regula,
in ſt zuſa. Nam i
ac noſtra cau lam
. Idfit in hac no ie res
4 am modo recitavi, interpretatur omnia dicta, 4
qu 1
r. 1 ½ 1 1*
lge moberius mim ſeripturam alibi Legem, alibi Evan
atemur enim B ruin o-
eliumn ſeu gratuitam promiſſionem peccatorum p
2

iſſio legant, quod fi-
abolent gratuitam promiſſionem, cùm negant, 4

propter dilectionem ı
1 uod propter dilectio
des juſtiſicet, cum docent, quod prop

Fu, & re-
ccipiamus remiſſionem peccatorum,
Opera noſtra accipiamus remiſſionem p con-

e
meilliatie
Korumre
hitur abe
mentes à
remiſhone
dem in C
Nam legis
Videndun
enim li
onem.
dunt
tern a0 ez
& gratiar
debent he
ondum
ul Encti,

ropker ſie

lta Chrin
o Inhis
In, K
Donitregn,
Kra imder
li, Athar
Uecleſias,
I, ſunt
CHAIS
lu, Kir
ſunt ver
tis illun
kertis, 6
in inamis
Kiumphar
Pod C.

1

Er IMFPLETIONE LEGTIS. g95
Pecetonnnd cenciliationem. Si pendet ex conditione operum no-
NcNld Ktrorum remiſſio peccatorum, prorſus erit incerta. Erit
Kun, non og igitur abolita promiſſio. Proinde nos revocamus pias
lonn Spine mentes ad conſiderandas pronniſſiones, & de gratuita
remiſſione peccatorum & reconciliatione, quæ ſit per fi-
dem in Chriſtum, docemus. Poſtea addimus éc doctri-
UMENI nam legis. Et hæc oportet 6 oroααα ut ait Paulus.
U Videndum eſt, quid promiſlionibus ſcriptura tribuat.
Si enim laudat opera, ut non tollat gratuitam promis-
Canen,im ſfionem.
ſerbrangehüA Sunt enim facienda opera, propter mandatum Dei,
1. Cnmtaim item ad exercendam fidem, item propter confeſſionem
a de pandt & gratiaruimn actionem. Propter has cauſas neceſiario
s ſententind debent bona opera fieri, quæ quanquam fiunt in carne
eChrito, dil nondum prorſus renovata, quæ retardat motus Spiri-
en 0C rus Sancti, & aſpergit aliquid de ſua immundicie: tamen

ge, gluſin Propter fidem ſunt opera ſancta, divina, ſacrificia, & po-
canodhrie Iitia Chriſti regnum ſuum oſtendentis coram hoc mun-
R do. In his enim ſanctiſicat corda, & reprimit diabo-
Kenimilu lum, & ut retineat Evangelium inter homines, foris op-

ponit regno diaboli, confeſſionem ſanéctorum, & in no-

ſtra imbecillitate declarat potentiam ſuam, Pauli Apoſto-
ℳ* „ Ui, Athanaſii, Augufſtini, & ſimilium, qui docuerunt
enmα Eccleſias, pericula, labores, conciones, ſunt ſancta ope-

o ra, ſunt vera ſacrificia, DEO accepta, ſunt certamina

ne en D
en DH CHRISTI, per quæ repreſſit Diabolum, & depulit

1
ſeu
8

/
entur . . . . .d .
i a t ab his, qui crediderunt. Labores David, in gerendis bel-
ſe .
a

lis, & in adminiſtratione domeſtica ſunt opera ſancta,
ſunt vera ſacrificia, ſunt certamina DEI, defenden-
tile tis illum populum, qui habebat verbum DEI, adver-

gela ſus diabolum, ne penitus extingveretur notitia DEI in
kerc e terris. Sic ſentimus etiam de ſingulis bonis operibus
inokri 6in infimis vocationibus, & in privatis. Per hæc opera
negut, griumphat CHRISTUS adverſus Diabolum; ut
ter in qued Corinthü conferebant Rleemoſynam, ſanctum ¹.Cor. 16.
tonun,

.

belen Opus

hr.

rofecto
. , p
lones carnis,
icia aritatis, moicatiund e Rite. omine
rsn Alicii re externam regni Chri
itupera
eſſet vit

. . —
8. 1 I 4 4

. isque
. Squis
itam, quia Paulus areln Hrunt ie
Itam, Ter
& poſt hane wienn juxta nin hhe labores. At e
ipiet mer diſſimile 2. ſicut ur
recipiet ia, propter di unium, ſicut unus
S 1 4 . 3 Inium, . 1
diſſimilia kn lis & wquali⸗ en de is omnibus, qu
ſio peccatorum Us & offertur grati eccata. Accipi-
eſt IElt. ter Chriſtum remitti p
1 prop
credunt ſi

. . ori-
. In terr
conſtat . —
ulla opera, Sicut Dei opponi uß-
atio, nen propter u d non poſſunt iræ Fide juſtiſcati
C. 7 aee; u0 dicit : Ei
bus conſcientixæ, in t Paulus clare Dominum noſrunn
r. 1C1I r- Dom —
la noſtra Opera, Deum, pPer . habemus
Rom. 5, I. bemus erga & acceſſunmn des
pacem ade iſtum, per quem- facit, facit & cohære
ritum, per Dei facit, ope-
ESUM ia filios remur
. J . em qu . n me
de, & c. Fides aut huilifcatenem ne I, & cohæredes
Chriſti. fſicimur ribus
ribus nolis, Ans n Eitath Stern ſtificat nos, &
Chricti, non ſequitur, quia fides e
— 1 Ccon 1
Fides enim

. ta IIIud: n
7

6 1

1 & juſti⸗
tùm fide remifiio Pecca
tur igitur tan

juſtiſicatis jux⸗
EU M. Debetur autem juſtific
bet placatum D .
P 1. de honoran aren”
. 6, 2 1 ommendat nobis præceptum de P
. Ius c d en

ſant non

uuntatemn!

Job, inch
ultiblal
impiorum
eaii,ui
uoriam
“
Abiafce
(icnrd
Cperantur,
Cmulbas,
ur Eregt
tulcszl
Dalus ce
Hemn, hon-
Ee conſer
Ctrumcil

Qonumone

tus em
mmonio in
Alizigtt
uodteci
Uem pecett
etet & ol
dun

Cümho
lgalter

ſur credete
opter Chr

Mopter Ch-
Iund more
McCnul-
lentin

It

—
Crilided
Udem De. D
dine, DSZZ
carnis, M.
ti imer koun
Nrenis.
opol n,d

era entod

aut olthe⸗
nur) A An
um, Abru
t: Ungi
Emum

res. A

ium, ſcut
ohon 58,†

eccita. n

rum, .D
Dnlſtar in ten
Deioy
ide ee
minal uln
in m h. haben:
laet “ cn
n ngenn i
l, ens
1 5
orrbn at⸗

=

ct 10,,

n alihend, roß⸗
orßendt
Z n
SS
tes iu ſin,
ſhen, 17
en anie

c

9

IMFLETIONE LEGIS.

Endos, & ſxæpe differt præmia juſtitiæ ope rum, ut di⸗

3

ſcant non conſidere ſua juſtitia, ut diſcant quærere vo-

luntate 11 Dei magis 3 quam præmia. Sicut apparet in

Job, in Chriſto & aliis ſanctis. Et de hac re docent nos

multi Plalmi, qui conſolantur nos adverſus felicitatem
impiorum, ut Pſal. 36. Noli æmulari. Et Chriſtus ait:
Beati, qui perſecutionem patiuntur propter juſtitiam,
quoniam ipſorum eſt regnum cœlorum
His præconiis bonorum operum moventur haud

dubie fideles ad bene operandum. Ihterim etiam præ-

dicatur d ctrina Pœnitentiæ adverſus i impios, qui male
operantur, oſtenditur ira D EI, quam minaztus eſt
omnibus, qui non agunt pœnitentiam. Laudamus igi-

tur & requirimus bona opera, & multas oſtendimus

cauſas, quareffieri debeant. Sic de bperibus docet &

Pfſ. 37, 1.
Matth.,1o.

*

PFaulus, cüm inquit: Abraham accepiſſe circumciſio- Rom. 4.

nem, non ut per illud opus juſtiſicaretur. Jam enim fi-
de conſecutus erat, ut juſtus reputaretur. Sed acceſſit

S. 9. 10.

circumciſio, ut haberet in corpore ſe criptum ſignum quo

conimonefactus exerceret fdem, quo etiam confiters-
tui f lem coram 4liis, & alios ad credendum ſuo teſti-
monio invitaret. Abel fide gratiorem heſtiam obtulit,

quia igitur fide juſtus erat, ideo placuit ſacrificium,

quod fac iebat, non ut per id opus mereretur remiſſio-

nem peccatorum, & Bratiana, ſed ut ſigem ſuam exer-

R. ebr. II, 4.

ceret, & ofſtender ret. aliis ad invitandos eôs ad creden-

dum.
Gùm hoc modo Pona opera ſegui ſdem debeant,
longeè aliter utuntur operibus homines, qui non poſ-
Aiint credere, ac ſtatuere in corde, ſibi gratis ignoſci

propter Chritlum, ſe habere Deum propitium gratis
propter Chriſtum. Hi cum vident opera ſanctorum, hu-

mano more udicant, ſanétos promeruiſſe remiſſionem
peccatorum & gratiani per hæc opera. Ideo imitantur
en, * ſentiuntie per opera ſimilia mereri remiſſionem
6 — Peccca-

.
J

PEſ. 50, §.

III. Dr Dirrcrroxss rr.

peccatorum& gratiam, ſe entiunt tſe per! lla fer nrar
iram DEl, & conſequi⸗ zut propter Ulla ope

2 jaſti tepu⸗
tentur. Hanci impiam opinionem in operibus damna-

mus, Primum, quia obſcurat gloriam CHR ISTI, cum

bomines proponunt D EO hæc opera ta anquam Pr. eti⸗
um & Propitiati onem. Hic honos debitus uni CHRI-
8TO tribuitur noſtris operibus. Secundo, neque ta-

men inveniunt conſcientix pacem in his operibus, ſed
alia ſaper alia in veris: terroribus cumulantes tandé de-

ſper ant, quia nullum opus ſatis mundum inveniunt.
Semper accuſat lex, & parit iram. Tertio;tales nunquam
aſſequuntur notitiam Dei, quia enim irati fugiunt De-
uim judicantem& affli entemmunadne am ſentiunt fe ex-
audiri. At fides oſtendit præſentiam Dei, Poſtquam
conſtituit, quod Deus gratis ignoſcat & exaudiat. Sem-
per autem in Mundo hæfit i abia opinio de operibus.
Gentes habebant ſacrificia, ſum à patribus. Horum

Opera imitabantur, fidet r non tencharnt, Sed ſentiebant

Opera illa propitiationem & pretium eſſe, propter quod

DEIIS reconciliaretur ipfis. Populus¹ in lege imitaba⸗
tur ſacrificia hac opinione, quod propter illa opera ha-
ber ſent p lacatum Deumyut ita loquamur, ex opere ope-

ratb. H videmus, quàm vehementer objurgent po-⸗

palum Prophetæ. Pſ. o. Non in ſacrificiis arguam

loci damnant non opera, quæ certe Deus Præceperat, ut

Jeréme., 22. ke. Et Jerem. Non Præcepi de holocauſtomatis. Tales

cxterna exercitia in hac politia, ſeꝗ damnant impiam

Perfvaſionem, quod ſentiebant ſe per illa opera placare
iram DEI, & fidem abjiciebant. Et quia nulla opera

reddunt Pacatam conſcientiam, ideo fubinde nova
Opera excogitantur præter mandata DEI. Populus

IIrael viderat Prophetas in excelſi 18 ſacrificaſſe. Por-

ro ſanctorum excmpla maxime movent animos, ſpe-

rantes ſe ſimilibus operibus perinde gratiam confſecutu-
ros eiſe, ut illi conſecuti ſunt. Quare hoc opus mirabili

ſtuchig

trre
Wioce⸗

teithiſſion

leteſacl
Uererent

ſiu Prope

moläſet
Gicheillir
lios Ati
Uti opn
Aus net
Mniniitn

nImighe

benekei

temomi
Contendun
ltiicrte
dunft. 8
Don
uid dert
Aliattili

nonprop
Epsimit,
ut ben
n grat
Bl 1
onnibus
10, Auapla
Ehltann
atorem 1
i lepute
0hert n

Anturſul

„ S ôꝗMUV
UYMUDꝛh INPLYETIONE LteiS. 9„„
ireveratl Adio cœpit imitari populus, ut per i opus mereretut D
3 remiſſionemn peccatorum, gratiam & juſtitiam. At Pro-

Pphetæ ſacrificaverant in excelſis, non ut per illa opera 2
mererentur remifſionem peccatorum & gratiam, Sed

Petibis umn
(Aia aillis locts doceb ant; ideo ibi teſtimoniumfider

CERlSIle

tindn ſ proponhebant. Populus audierat, Abraham im-—
bins molaſſe filiuim ſuum. Quare & ipfi, ut aſperrimo ae
cuudoe qifhicillimo opere placarent iram Dei, mactaverunt fi- .
his opendih lios AtAbraham non hac opinione immolabat Klium;
ulans uul⸗ ut id opus eſſet pretium & propitiatio, propter quam ju-
ndun M Kus reputaretur. Sic in Eccleſia inſtituta eſt Cœna Do-
SIH mini, ut recordatione promiſſionum CHRIST I, qua-
rum in hoc ſigno admonemur, confirmetur in nobis fi-
des & foris confitea mur fidem noſtram, & prædicemus
Dei, Pont beneficia Chriſti, ſicut Paulus ait: Quoties feceritis, mor= 1. Coz. i,

αα.αι tem Domini annunciabitis, &c. Veruùm adverſarii noſtri 26.
nio e ς Ccontendunt mmiſlam eſſe opus, quod ex opere operato
ridg. muſtificat, & tollit reatum culpæ & poœnæ in his, pro quk⸗
t,delſelii⸗ dus fit. Sic enim Icribit Gabriel: Antonius, Bernhar-
le, 4 das, Dominicus, Franciſcus, & alii ſancti Patres elege-

⸗

sinkgeimn runt certum vitæ genus, vel propter ſtudium, vel propter
Pter Alia utilia exercitia. Interim ſentiebant ſe fide propter
uberde Chriſtum juſtos reputari, & habere propitium Deum-
Cbie non propter illa propria exercitia, Sed multitudo dein- .

Ceps imitata eſt, non fidem Patrum, ſed exempla ſiné
Gukomt Kfce, ut per illa opera mererentur remiſſionem peccato-
N rrtent/ rum, gratiam &£ juſtitiam, non ſenſerunt ſe hæc gratis
dampuptin accipere Propter Propitiatorem CHRISTUM. Sic de .
llnopeni om nibus operibus judicat mundus quod ſint propitia-
qni l tio, qua placatur DElIS, quod ſint pretia, propter quæ

bde reputamur juſti. Non ſentit CH RISTIIM eſſe propi-
Dl ctiatorem, non ſentit, quod fide gratis conſequamur, ut
fle E juſti reputemur propter CHRISTLIM. Et tamnen cùm
e Gms;ÿ opera non poſſint reddere pacatam conſcientiam, eli-
Nend guntur ſubinde alia, fiunt novi cultus, nova vota, novi
en nrh G 2 mona“

.

1

i0O MI, De DIEcCrIONE EFEFE

monàchatus propter mãndatum Dei, ut aliquod magnũ
ovpus quæratur, quod poſſit opponi iræ & judicio Dei.
Has impias opiniones de operibus adverſarii tuentur
contra ſcripturam. At hæc tribuere operibus noftris,
quod fint propitiatio, quod mereantur remiſſionem
peccatorum, & gratiam, quod propter ea juſti co.
ram Deo reputemur, non fide propter Chriſtum pro.
pitiatorem, Quid hoc aliud eſt, quam Chriſto detrahe-

re honorem mediatoris, & propitiatoris? Nos igi

tur etſi ſentimus ac docemus, bona opera neceéſſario
facienda eſteé, Debet enim ſequi fidem inchoata legis
iipletio, tamen Chriſto ſuum honorem reddimus.
Sentimus às docemus, quod fide propter Chriſum
corani Deo juſti reputemur, quod non reputemu ju-
ſti propter opera, ſine niediatore Ghriſto, quod non
mereamur remiſſionem peccatorum, gratiamn & ju-
am per opera quod opera noſtra non Poſſimus op-
ponere iræ & judicio Dei, quod opera non poſlint ter-
rores peccati vincere: Sed quod ſola fide vincantur ter-
rores péccati, quod tantuùm mediator Chriſtiis per fi-
dem opponendus ſit iræ & judicio Dei. Si quis ſecus
ſentit, non reddit Chrifto debitum honorem, qui pro-
poſitus eſt, ut ſit propitiator, ut per ipſum habeamus
acceffum ad Patrem. Loquinrur autem nunc de juſti-
⸗ tia, per quam agimus cum Deo, non cum hominibus,
ſed qua apprehendimus gratiam, & pacem conſcien-
. tiæ. Non poteſt autem conſcientia pacata reddi coram
Deo, nifi ſola fide, quæ ſtatuit nobis Deum placatum
Rom. 5, I. eife propter Chriſtum. Juxta illud: Juſtificati ex fide,
pacem habemus, quia juſtincatio tantuùm eſt res gratis 5
promiſſa propter Chriſtum. quare ſola fide ſeniper co⸗
ram Deo accipitur. H

Nunc igitur reſpondebimus ad illos locos, quos ci-

—N

14. Cor. 33, I. tant ad verſarii, ut probent, nos dilectione & operibus
2. juſtifcari. Ex Corinthiis citant: Si omnem ſidem ha-

—

danm .
Me magnit

(xtificat b.

löantem n
e dile
Pühliregit
Dimimusen
vationem,
IUud Dabo
(ionen eb
non retinet
Recne Vero
s, ſecler
tandierrant
uItumſancn
3 unum locun,
iulhcosl
tAdeiode
de de onn

HVM botceden

Ckibunteo
torem.
“ agtione, &
Nad aullr
nleingtip
emur.
knrecherri
ltirarine
Alaſuſtiicir
leperlone,
Aneaſünge
Anqnocn

ſ kt, gaoc

— IMPLETIONE LEGIS. lor
lqnlnd e =

Endali beam, &c. caritatem autem nonm- habeam, nihil ſimn. Et
getſaüdin hic magnifice triumphant, Totam Eccleſiam, ajunt,
Fenbuumm cCcertificat Paulus, quod non juſtificer ſola ſides. Faci-
Tur kenildtaa lis autem reſponſio eſt, poſtquam oſtendimus ſupra,
tet am quid de dilectione & operibus ſentiamus. Hic locus
CTIIN Pauli requirit dilectionem. Hanc requirimus & nos.
Chitoem“ Diximus enim ſupra, oportere exiſtere in nobis reno-

torgn eß vationem, & inchoatam legis irapletionem, juxta il-⸗ ler. 31, 33.
Opera milin lud: Dabo legem meam in corda eorum. Si quis dile- .
mn inchonn hh ctionem abjecerit, etiamſi habet magnam fidem, tamen
rem e non retinet eam. Non enim retinet Spiritum ſanctum.

Lopter Cm: Neque vero hoc loco tradit Paulus modum juſtificatio-
dontehten uns, ſed ſcribit his, qui cunr fuiſſent juſtificati, cohor-
to, gals tandi errant, ut bonos fructus ferrent, ne amitterent Spi-
amt Tit ſanctum. Ac præpoſterèe faciunt adverſarii, hunc
unum locum citant, in quo Paulus docet de fructibus, a-
lios locos plurimos omittunt, in quibus ordine diſpu-
de Wocnnu tat de modo juſtificationis. Ad hoc, in aliis locis, qui
id de fide loquuntur, ſemper adſcribunt correctionem,

ra no Polimt

neig Que debeant intelligi de fide formata. Hic nullam ad-
en giß cri unt correctionem, quod fide etiam opus ſit, ſenti-
on „ ente quod reputemur juſti propter Chriſtum propir-
rihium e tiatorem. Ita adveriarii excludunt Chriſtum à juſti-
ten , Kcatione, & tantum docent juſtitiam legis. Sed redea
ncunn is mus ad Paulum. Nihil quisquam ex hoc textu amplius
e i ratiocinati poteſt, quàm quod dileétio ſit neceſſaria.
cata 1e us Id fatemur. Sicut neceſſarium eſt, non furari Neque

Deum le⸗ verò recte ratiocinabitur ſi quis inde velit hoc efficere:
lſkfin . Non furari neceſſarium eſt, igitur non furari juſtificat,
tümek „ quia juſtificatio noh eſt certi operis approbatio ,‚ſed to-
ltcele tius perſonæ. Nihil igitur lædit nos hic Pauli locus. TCan-
tũ ne affingant adverſarii, quidquid ipfis libet. Non enim

noet . .— 35. . . . .
Elocs, . dicit, quod juſtificet dilectio, ſed quod nihil ſim, id eſt,
gione quod fides extingvatur, quamlibet magna contigerit. NO

vmnen 1 dicit, quod dilectio vincat terrores peccati & mortis,
. “ 68 gquod

AAusd dilectionem noſtram opponere poſſimus iræ ac ju. Aunot
dicio Dei, quod di lectio noſtra ſatisfaciat legi Dei, quod DM, Ad
ſine propitiatore Chriſto habeamus acceffum ad Deum auumen,
, noſtra dilectione, quod dilectione nonra accipiamus oumhn
promiſſam remiſſionem peccatorum. Nihil horum “ Raechtun
dicit Paulus. Non igitur ſentit, quod d lectio juſtift-. (omdd
cet, quĩa tantùm ita juſtificamur, cum apprehendimus Mhacm

Propitiatorem Chriſtum, & credimus n obis Deum pro. um aun
pter Chriſtum placatum eſſe. Nec eſt juſtificatio ſomni- Aimuke

anda, omiſſo propitiatore Chriſto. Tollant adverſarii Chrihin
promiſſionem de Chriſto; aboleant Evangelium; ſi ahing
nihil opus eſt CHriſto, ſi noſtra dilectione poſlumus lo ſche

vincere mortem, Kinoſir ra dilectione, ſine propitiatore ttuchl
CHRISTO acceffum habemus ad, Deum. Adverfarii lereggle

corrumpunt pleraque loca, quia ſuas opiniones ad ea at-⸗ eeunnke
Ferunt, non ſumunt ex ipfſis locis ſententiam. Quid enim. Aumon
habet hic locus incommodi, ſi detraxerimus interpre- n uk
tationem, quam adverſarii de ſuo affaunt, non intelli. Ee Kig
genteés, quid ſit juſtificatio, aut quomodo fiat? Corin- (xteth
Thii antea juſtifcati multa acceperant excellentia dona. tonm,
PFervebant initia, ut ſit. Deinde cœperunt intez eos exi- runt Non
ſtere ſimultates, ut ſignificat Paulus, cœperunt faſti:· amum opn
dire bonos doctores. Ideo objurgat eos Paulus, re- ba
vocans ad officia dilectionis, quæ etiamſi ſunt neces. , nngn
ſaria, tamen ſtultum fuerit ſfomniare, quod opera ſecun- helent
dæ tabulæ coram Deo juftificent, per quamn agimus cum Eikiuma
hominibus, non agimus proprie cum Deo. 41t in juſti⸗ tenſace
Kcatione agend um eſt cum Deo, placanda eſt ira ejus l
conſcientia e erga Deum pacificanda eſt. Nihil horum elui
At per opera ſecunda tabulg. mpropt
Sed objiciunt præferri dilectionem ſidei & ſpei. Pau- kori
lus enirn ait: . M ajor hornm Caritas. Porro conſentaneum ganinn
Eer. 13, H. eft maxinam & præeipuam virtuteni juftificare. Quan- Utolisa
quam hoe loco Paulus propr rié loquitur de dilectione cock
DPproximi, & ſigniſicat dileçtionem mazximam elle, quiæ Nn
Plii-
.
E

9

IuerErIoN LEIS) 1o5

larimos rut is habet, Fides & ſpes tantùm agunt cum
Deo, At dileétio foris erga homines infinita habet offi-
cia, tamen larg giamus fane adyerſariis, dilectionem Dei &
proximi, maximafn virtutem elle, quia hoc ſummum
prceptum eſt: Diliges Doninum Deum. Verùm
quomodo inde ratiocinabuntur qt 1od dilectio juſtificet? 37
Maxima Virtus, inquiu nt, juſti, ficat. Imo ſicut lex et-
iam maximz ſeu prima non juſtificat, ita nec maxima
virtus legis, Sed illa virtus zuſtificat, quæ apprehendit
Chriſtum, quæ communicat nobis S hriſti merita;, qua
accipimus gratiam & pacem à Deo. Hæc autem vir⸗
tus, fides eſt; Nam ut ſæpe dictum eſt, ſdes non tantuùm
notitia eſt, ſed multo magis velle accipere, ſen apprehen-
deree ea, quiæ in pronufſione de Chriſto offeruntur. Ek
autem & hæc obedientia erga Deum, velle accipere ob⸗ 4
latam promiſſionem: non minus A‿ rt „quam dile- 7Z
ctio, vult ſibi credi Deus, vult nos ab ipſo hona acci-
dere, & id pronunciat eſſe verum cultum-
Cæteruùm adverſarii tribuunt dilectioni juſtifica-
tionem, quia ubique legis juſtitiam docent, & requi-
runt. Non enim poſſumus negare, quin dilectio ſit ſum⸗
urtt. nn urmn opus legis. Et humana ſapientia legem intue-

Matth. 22,

e tur, & quærit in ea juſtitiam. Ideo & ſcholaſt ici docto-=
SS u res, miagni & ingenioſi homines, ſummum Opus legis
tum HS prædicant, huic operi tribuunt juſtificationem. Sed de⸗
get n cepti humana ſapientia, non viderunt faciem N oyſirete⸗
uac

umeenn. Cam, ſed velatam, ſicut Phariſæi, Philoſophi, Mahometi-
ſtæ. Veraum nos ſultitiam Evangelii præ ædicamus, in
lhen quo alia juſtitia revelata eſt, vid elicet qnod propter Chri-

S.
5. E

. N ſtum propitiatorem jriſti reputemur, cum credinmis nos-
bis DEI M propter CHRISTUM placatume eſſe. Nec
ldki N ignoramus, quantum hæc doctrina abhorreat à juchicie
rdele rationis ac legis, Nec ignoramus multo ſpeeioſiorem
zpliſcae⸗ e eſſe doctrinam legis de dilectione, Eſt enim ſapientia.
inn . Sed non pudet nos ſtultitiæ Eougeſit, Id Propter

3 3

104 III. Dr DIECTIONE Er

— 2

gloriam Chriſti defendinius & rogamus Chriſtum, nr

Spiritu ſancto ſuo adjuvet nos, ut id illuſtrare ac patefa-
cere poſſimus. ð
Adverſarii in confutatione & hunc locum contra nos
citaverunt, ex Coloſſ. 3. v. 14. Caritas eſt vinculum per-
fectionis. Hinc ratiocinantur, quod dilectio juſtificet,

quia perfectos efſicit. Quanquam hic multis modis de

perfectione reſponderi poſſet, tamen nos ſimpliciter
ſententiam Pauli recitabimus. Certum eſt, Paulum de
dilectione proximi loqui- Neque vero exiſtimandum eſt,
quod Paulus aut juſtificationem, aut perfeétionem
coram Deo, tribuerit operibus ſecundæ tabulæ potius,
quàm primæ. Et ſi dilectio efficit perfectos, mihiligi-

tur opus erit propitiatore CHRISTO, Nam fides tan-

tùm apprehendit propitiatorem Chriſtum. Hoc autem
longiſſimè abeſt à ſententia Pauli, qui nunquam pati-
tur excludi propitiatorem Chriſtum. Loquitur igitur
non de perſonali perfectione, e integritate com-
muni Eccleſiæ. Ideo enim ait, dilectionem eſſe vincu-

lum, ſeu colligationem, ut ſignificet ſe loqui de colligan-

dis & copulandis luribus membris Eccleſiæ inter ſe Sic-

ut enim in onmibus familiis, in omnibus rebuspubli-
cis, voncordia mutuis officiis alenda eſt, nec retineri tra⸗
quillitas poteſt, niſi quædam errata inter ſe diſſimulent

homines & condonent: Ita zubet Paulus in Ecclefia dile-
ctionem exiſtere, quæ retineat concordiam, quæ toleret,

ſicubi opus eſt, aſperiores mores fratrunn quæ diſſimu-

tur diſſidia, quando populus nimis acerbe judicat de
moribus doctorum, aut faſtidit do ctores propter quæ-

let quædam levia errata, ne diſſiliat Eccleſia in varia
ſchifſmata, & ex ſchiſmatis oriantur odia, factiones &
heæreſes. Neceſſe eſt enim diſſilire concordiam, quan-

do aut Epiſcopi imponunt populo duriora onera, nec
habent rationem imbecillitatis in populo. Et oriun-

dam levia incommoda, quæruntur enim deinde & aliud
octri-

xN

”
“

ochineg
ilrontasl
nnos,
Commoca

Oladannce

ſtisequit⸗
lac Vite
Propter .
lic, tumn

ol et

tunqulltu
Uneloeun
chnten .
onenta
Uehrelter
tam ia
lngin
fneidi
Gnsviros
klun ei
üunt adi
ierſrih
Mamhit
uarun
Rtarentil
lalh alig
eroni

is ier
Im kedr

rbetr)
nohett

. x IMPLETIONE LEGIs.. 105

Cfn, dJoctrinæ genus, & alii doctores. Ecõtra perfectio, id eſt,
1 t. = PI . 5 . D
rae ah. integritas Eccleſiæ conſervatur, quando firmi tolerant
infirmos, quando populus Boni conſulit quædam in-
Cun com commoda in moribus doctorum, quando Ppiicopi

tinninß quædam condonantimbecillitati populi. De his præce-
leciotäa ptis æquitatis pleni ſunt libri ommium ſapientum, ut in
mulismod hac vitæ conſvetudine multa condonemus inter nos,

nos ingan propter communem tranquillitatem. Et de ea curz
eſ Laint hic „tùm alias ſæpe præcipit Paulus. uare adverig:
himunnt rii imprudenter ratiocinantur ex nomine perfectionis,
Petftli . quod dilectio juſtificet, cùm Paulus de integritate &
ubule tranquillitate communi loquatur. Et ic intefpretatur
ſecs, , hunc locum Ambroſius. Sicut ædificium dicitur per-
Nmile fectum ſeu integrum, cùm omnes partes apte inter ſe
mm. HNX Coagmentatæ ſunt. Turpe eſt autem adverſariis tanto-
nungun e pere prædicare dilectionem, cùm, nusquam præſtent
Loqnun eam. Quid nunc agunt? diſſipant Eccleſias, ſcribunt
integetci⸗ E⸗ leges ſangvine, & has proponunt Cæſari, clementiſſimo
nen de principi, PSmulgandas, trucidant ſacerdotes, & alios
gückaltz bonos viros, ſ quis leviter ſignificavit ſe aliquem mani-
ceheimeld feſtum abuſum non omnino probare, Hæc non conve- .
ibusnhugi niunt ad iſta Præconia dilectionis, quæ ſi ſequerentur
peetteic⸗ adverſarii, Eccleſia tranquillæ eſſent, & reſpublica paca-
terlecilimi⸗ ta. Nam hi tumultus conſileſcerent, ſ adverſarii no nimnis
Bin Pockiuche acerbeè exigerent quasdam traditiones inutiles ad pieta-
n gur Ns, tem, quarum plerasque ne ipſi quidem obſervant, qui

+

RH vehementiſſime defendunt eas. Sed ſibi facile igno⸗ 2

eclein in u ſcunt, aliis non item, ut iülle apud Poétam: Egomet mmi

dia, Miane ihnoſeo. Mevius inquit, Id autem alieniſſimum eſt ab
corcdiam, his encomiis dilectionis, quæ hic ex Paulo recitant, nec
raone, “ 114815 intelligunt, quam pariietes intelligunt voce/R,
ln e quam reddunt. ðèͦ́èUVMẽE
Fund die Exr Petro citant & hanc ſententiam: Univerſa deli- I. Petr 4, 38.
atbe) tere cta operit caritas. Conſtat & Petrum loqui de dilectione
tez l 61 erga proximum, quia hunc locum accommodat ad
nckine . 6 5 præ- 8

106 7 III. D E DILECTIONE EFT
1 . . —
præceptum, quo jubet, ut diligant ſe mutuò. Neque verò
ulli Apoſtolo in mentem venire potuit, quod dilectio
noſtra vincat peccatum & mortem, quod dilectio ſir
propitiatio, propter quam Deus reconcilietur omiſſo
miediatore Chriſte, quod dilectio ſit juſtitia, fine media-
tore Chriſto. Hæe enim dilectio, ſi qua eſſet, eſſet juſti·
. va legis, non Evangelii, quod promittit nobis reconcilia
rionem, & juſtitiam, ſi credamus, quod propter Chriſtum
propitiatorem pater placatus ſit, quod donentur nobis
merita Chriſti. Ideo Petrus paulo ante jubet, ut acce-
damus ad Chriſtumvut ædificemur ſuper Chriſtum. Et
addit: Qui crediderit in eum, non confundetur. Dilectio
noſtra non liberat nos à confuſione, cùm Deus judieat
& arguit nos, Sed fdes in Chriſtum liberat in bis pavos
FProp. Io, 12. ribus, quia ſcimus, propter Chriſtum nobis ignoſci. Cæ·
terùm hæc ſententia de dileétione, ſumta eſt ex pro-
Verbiis, ubi antitheſis clareè oſtendit, quomodo intellig,
debeat: Odium ſuſcitat rixas, & univerſa delicta tegit
dilectio. UMM
Idem prorſus docet, quod Ila Paulf ſententia ex Co⸗
loſſenſibus ſumta, ut, ſi quæ diſſenſiones inciderint, mi=
tigentur & componantur æ quitate, & commoditate
noſtra. Diſſenſiones, inquit, creſcunt odiis ut ſæpe vide
mus ex leviſſimis offenſionibus maximas fieri trage i
2s. Inciderant quædam inter C. Cæſarem & Pompejum
leves offenſiones, in quibus ſi alter aleri paululum ceſſis.
ſet, non extitiſſet bellum civile Sed dum uterque morem
gerit odio ſuo, ex re nihili, maximi motus orti ſunt. Et
HHmultæ in Eccleſia hereſes ortæ ſunt, tantum odio docto-
xum. Itaque non de propriis dilectis, ſed de alienis loqui⸗
tur, cum ait, Dilectie tegit delicta, videlicet aliena, & qui⸗
dem inter homines, id eſt, etiamſi quæ offenſiones in⸗
cigaunt, tamen dilectio diſſimulat, . gnoſcit, cedit, non
agit omnia ſummo jure. Petrus igitar non hoc vult,
Jne dilectio coram Deo mereatur remiflionem pec-

LCLgztOrüuE

cxonlmh
Ko gnol
NeSnoni
Ardamne
futnetiar
Gam ſenn
ſis Prr⸗
61G,
conkorct⸗
llti din
K Ecdel
ikikczt
ulus Ia
alsl
Ohinienu
hent inc
AAetlat
na oer⸗
bonnr
Deus nol
Tores pecl
Mopterſe
rdn
MEdken
Nului
MNuln
els a
Koperi
ſem Chr
Wanein
nkert
Am

o. Neſent

guol tn
d Giecok.
Niſetur nh
tin En enn
e Ales
obistedhtil

nnrci
N .

donenmnn
ei hetr Ul kin

Cikn D

undetu tutc Us

n Dauſi
ratin his
oulht
nta el lelf⸗ elf
omocd ine⸗ ind

ah elnn

Pletentin en

es Urikein
& con oin

digntken

IMPLETIONE LEGISs, 102

catorum, quod ſit propitiatio excluſo mediatore Chri

ſto; quod regeneret, ac juſtificet, Sed quod erga homi-

verlſarii prætextu ſententiæ Jae obi.

nes non ſit moroſa, non aſpera, non intractabilis, quod
Iædam errata amicorum diffimulet, quod mores D⸗

rum etiam Aperiores boni conſulat, ſicut vulgaris quæ
dam ſententia præcipit: Mores alnici noveris, hon
oderis. Neque temere de hoc officio dilectionis to.
ties præcipiunt Apoſtoli „ quod Philoſophi vocant

6&ιαα csα. Necefſaria eſt enim hæc virtus ad publi lcam

concordiam retinendam, quæ non poteſt durare, riſi
multi dicimulent, multa condonent intef ſe p pal ſtores 5

& Eccleſiæ.

Ex Jacobo citant: Videtis igitur, Ae ex operibus

juſtit catur homo, & non ex fide fola. Neque alius locus Lac: 2, 24.

ullus magis putatur officere noſtræ ſententiæ, ſed eſt fa-

cilis & plana reſponſio. Si non alſuant adverſarii ſuas
. .. . .
opiniones de meritis operum, Jacobi verha nihil ha-

bent incommodi. Sed ubicunque ft mentio operum,
adverſarii affingunt ſuas impia spiniones, quod per bo-

na opera mereamur remiflionem peccatorum, quod

pona opera ſint propitiatio ad pretium, pr opter quo
Deus nobis reconcilietur, quod bona opera vincant ter-

rores peccati & mortis, quod bona Opera coram DEO
propter ſuam bonitaten ſint accepta, nec egeant miſert-
cordia & Ppropitiatore Chriſto. Horum nihil venit in
mentem Jacobo, quæ tamen omnia nung defendunt ad-
Primamigitur hoc expendendum eſt. quod hic 10.
cus magis contra adverſarios facit, quam contra nos.
Adverſarii enim docent hominem juſtihcari dilectione,
& operibus. Defide, qua apprchendimus Propitiato-
rem Chriſtum, nihil dicunt. Imo hanc fidem oobant,
neque improbant tantùm ſententiis aut ſcriptis, Sed et-
lam ferro & ſuppliciis conantur in Eccleſia dclere. Quan⸗
c melius docet jacobus, qui fdem nos omittit, on

—
— „R

Iac. l, 18.

X 58. .
8 . .

—* . . 2

. ie ; retinet fidem, ne p
ſabſicit Pro fe dilecionem, ſe rriner a ſicut &&
. 1 . . In I 7 18
Pieiarot Chriſius aamiennf vitæ Chriſtianæ, comple
Paulus, cum ſummam Trach Tim.I. Finis mandati carl⸗
Gtitur fidem & dilectionem, 1. Tin bona, & hide n ficta.
ctitur & conſcientia bon D
tas eſt de corde puro Kone hic de operibus dici, quæ
Secundo, xes ipſa loquirun, ſidem non eſſe mortuam „
ſidem ſequuntur, & oſtendunt Non igitur ſenſit jaco.
ſed ivam & efficacem in corde. Sittif
ed v.

P 11 Pe 1 . ien peccato-
ra miereri remiſſionem
8. bus, 110S per bo 4 0 1

1 kifica-
rum LatI 1

d„ ..
Quare errant adverſarii, un
In! rar
. peccatorum. Qua . erbone
Knncien . uod Jacobus doceat nos p uod
hinc ratiocinantur, q re mnian
opera mereri remiſſionem pecca fum 2d Deum ine
rt opera noſtra habeamus acceſſur
er oper hal
rne h ia. . ixit de regeneratione,
Probitiaton bus paulo ante dixit de gen R
; “ . li Sic enim ait: Volens genut
od ſiat per Ev elium, S
d nat per Ev- ang
quo

1 üm opponinuus
um fide apprehenditur, cum opp
Chriſto tantùm fide app

— 1 4

iſtinvit inter
ituperaret, diſtinzit int
d cum non haberent, Nitabera tain ait eſſe, quæ
1 ttin fidem, ac vivam fidem. Mortu r parit bonma
morti it bong oberq. Vivam ait eſſe, 4 nid appelle-
non banel D nos ſæpe jam ſercimus, g titi qua- .
opera. Po im loquimur de otioſa no 2
. oquimu . Ri errori.
mus fidem; Non enim 93 d de fide, quæ refiſtit terrori-
lis eſt etiam in Diabolis, Sed de nſolatur perterrefacta
bus conſcientiæ quæ erigie cs el ut ſomniant ad-
es neq ue facilis r. 2 .. . tia
corda. Talis fides n que tia; ſed divina potentia,
vVerſarii, neque humana potentia; B quas

“

—0—

ln yifiea
untbanlus
Deentiam

ii herk

anecelſa
ttenegat,
do. Quc⸗
Certe non
nquod a
nh Uurp

hnicſe

ſinſchige

cerinpioj

cimn. en
einrkare
liüctbun
Cahnr hemo
n (erte

EKdon

HM Wunsſunn

teſtatihe

eins. Inh
Cantn h
D10 cei
Merſdern
teritadic
lrite
Panurh

era rege

H“ Deraplaer

Kereßropt
le tachen
bizeh

8
—
etacemten e pro⸗
atione, iet

ſi aumt

8 ei⸗
eribrsclel,
nelenommn
gturſaltlen
ſonmmſert 1
alse⸗
eptl 1& leer
tadretlai
eat ns e I
Eg gratlanyg

34 Deum,;

eregengn
t: V lenskenn
Drünite eali

enetosel locoe

Nan Kumiin e
un on

7

⸗

qua viviſicamur. qua Diabolum & mortem vincimus,
Sicut Paulus ad Colofl, ait, quod fides fit efficax per

potentiam Dei, & vincat mortem. In quo reſuſcita-
ti eſtis per fidem potentiæ DEI. Hæc fides, cum ſit nova
vita, neceſſario parit novos motus & opera, Ideo acobus
recte negat, nos tali fide juſtificari, quæ eft ſine operi-
bus. Qucd autem dicit nos juſtificari fide & operibus,
Certe non dicit nos per opera renaſci, Neque hoc di-
cit, quod partim Chriſtus ſit propitiator, partim opera

noſtra ſint propitiatio. Nec deſcribit hic modum juſti⸗

ficationis, ſed deſcribit, quales ſint juſti, poſt quam jam
ſunt uſtificati & renati. Et juſtincari ſignifieat hic non
ex impio juſtum effici, ſed uſu forenſi jnſtum m pronun-
ciari. Sicut hic, Pactores legis juſtificabuntur. Sicut

igitur hæc verba nihil habent incommodi, Factores legis
juſtihcabuntur: Ita de Jacobi verbis ſentimus, Juſtifi-
catur homo, non ſolùm ex fide, ſed etiam ex operibus,

Quia certéè juſti pronunciantur homines habentes fi-
dem, & bon opera. Nam bona opera in ſanctis, ut di-
ximus, ſunt juſtitiæ, & placent propter fidem. Nam hæc.
tamuùn opera Prædicat Jacobus, quæ ſides efficit, ſicut
teſtatur, cùm de Abraham dicit: Fides adjuvat opera
ejus. In hanc ſententiam dicitur: Factores legis juſtifi-
cantur, hoc eſt, juſti pronunciantur, qui corde credunrt
DEO, deinde habent bonos fructus, qui placent pro-

pter GRdem,Ideoque ſunt impletio legis. Hæc ſimplici-
ter ita dicta nihil habent vitii; ſed depravantur ab adver-

ſariis, qui de ſuo affingunt impias opiniones. Non enim
ſequitur hinc, opera mereri remiſſionem peccatorum,
opera regenerare corda, opera eſſe propitiationem, o-
pera placere ne Propitiatore Chriſto, opera non indi-

gere propitiatore Chriſto. Horum nihil dicit acobus,

quæ tamen impudenter ratiocinantur adverſarii eXx Ja-

cobi verbis.
Citantur adverſus nos & alix quædam Kntemiz

IMPLETIONE LEGIS. 109

Col. 2, 18.

Rom. 2, I3.

de

2 “ „

o III. Ds DIEzcrIoNE Er

Kuc. b; 39. de operibus. Luc. 6. Remittite & remittetur vobis. Eia:
Eſa! e, 7. PFrange eſurienti panem tuum, tunc invocabis, &
Dan. 4, 24. Domans Exaudiet. Dan. 4. Peccata tua eleemoſynis
Mma 1th.53.7 fedime. Matth. 5. Beati pauperes'ſpiritu, quia talium
eſt regnum cœlorum. Item, Beati miſericor des, quia
miſer Biéordiam conſequentur. Hæ ſententiæ etiam ni-
hil haberent incommodi, ſi nihil affingerent adverſarii.
Duo enim continent, Alterum eſt prædicatio ſeu legis,

ſeu posnitentiæ; quæ & arguit malefacientes, & jubet 5

Ven taee e, A terum eſt promiſſio, qux additur. Neque
vero adſcriptum eſt Peccata remitti ſine ſide, aut ipſa

opera propitiationem eſſe. Semper autem in prædica-

tione legis, hæc duo oportet intelligi, & quod lex non

Jok. 15, 5. polſit fieri, niſi fide in Chriſtum renati ſimus. dicut
ait Chriſtus: Sine me nihil poteſtis facere. Et ut ma-
Ximie fieri poſſint quædam externa opera, retinenda eſt
hæc univerialis ſententia, quæ totam legemi interpreta-
el, tur: Sine sde impoſſibile eſt placere D EO, Retinen-
ebr. II, 6.
um eſt Evangelium quod per Chriſtum habeamus
acceſſum ad Patrem. ¹
Conſtat enim, quod non juſtiſicatnur ex lege, Alio-
qui quorſum opus eſſét Chriſto, aut Evangelio, ſi ſola
Praædicatio legis ſufſiceret? Sic i in: Prædicatione pœni-
tentix, non ſaff icit prædicatio legis eu verbum arguens
Ppeceata, quia lex iram operatur, tantum accuſat tantum

S

terret conſcientias, quia conſcientiæ nunquam acquie- .

ſcunt, niſi audiant vocem Dei, in qua clare promittitur
remiſſio peccatorum. Ideo neceſſe eſt addi Evangelium,
quod propter Chriſtum peccata remittantur, & quod fi-
de in Chriſtum conſequamur remiſſionem peccatorum.
Si excludunt adveriarii a prædicatione Poœnitentiæ Ev-

„ angelium de Chriſto, merito ſunt jud candi blasphe-
ha. 1, I/. 18. mi adverſus Chriſtum. Itaq; cum Eſaizs primo cap. præz-

dicat pœnitentiam: Quieſcite agere perverse, diicite
bene efacere, quærite jndicium, ſubvenire oppreſſo, judi-
cate

2

igepupil
kmecum,
irealbe

etn Gan

enmrntiat

Pelo,'ud

P Rhred
leryerse,

Rec dicit
Mello, i
peccarorn
eellani
eavorun
Vehrüen
Priir,
Nllonen
odilone
Ilkonemn
Elriti
in tamen
Ucclman

tinan

lel etct⸗
Fult remi
elim ent
Mterung,
tpredli
Ktalat.

link

Mnobis

orſume
on R

an Po

Rlomal
nod

el

.

„7

IMPLETIONE LzGISs.. fif

faur eh ate pupillo, defendite viduam; & venite, & expoſtula-
Mndit tfe mecum, Si fuerint peccata veſtra ut Coccinum, quaſi
nn lnli niyx dealbabuntur. Sic & hortatur ad pœnitentiam Pro-
tn, c pheta, & addit promiſſionem. Et ſtultum fuerit in tali
ſeiuntsnn ſententia tantùm hæc opera conſiderare, ſubvenire op-
emge reſſo, judicare pupillo; Initio enim ait: deſinite agere
tteaei perversè, ubi taxat impietatem cordis, & requirit idem,
edhenn e Jec dicit Propheta, quod per operailla, ſubvenire op-
iens Ki preuo, judicare pupillo, mereri poſſint remiſſionem
r addi N peccatorum ex opere operato, ſed præcipit hæc opera,ut
ne ti u neceſſaria in nova vita. Interim tamen remifhionem
remin . peccatorum fide accipi vult, Ideoque additur promiſſio-
‚Kauolkt Sic ſentiendum eſt de omnibus ſimilibus locis. Chriſtus .
eüm k rrdicat poœznitentiam, cum ait: Remittite, & addit pro- Euc. 6,38

Nere. run miſſionem, Remittetur vobis. Neque vero hoc dicit,
en; künmn⸗ quod illo noſtre opere, cùm remittimus, mereamur re-
miſſionem peccatorum, ex opere operato, ut vocant,
D50, MA ſed requirit novam vitam, quæ certé neceſſaria eſt, Inte-
hefhm e Eim tamen vult fide accipi remiſfionem peccatorum.
Sic cùm ait Eſaias: Frange eſurienti panem, Novam vi- Efa. 5, §.

mrale tam requirit, Nec Propheta de illo uno opere loquitur,
Brngl, ſed de tota peenitentia, ut indicat textus. Interim tamen
recicniole vult remiſſionem peccatorum fide accipi. Certa eſt
euſetben enim ſententia, quam nullæ portæ inferorum evertere
macdt poterunt, quod in prædicatione pœnitentiæ, non ſuffi-

umg und Ceiat prædicatio legis, quia lex iram operatur, & ſemper
chiegu accuſat. Sed oportet addi prædicationem Evangelii,
dGiAEX. quod ita donetur nobis remiſſio peccatorum, ſi creda-

nemn runin Aaorlunt opus erat Evangelio, quorſum opus erat Chri-
depetienil ſto? Hæc ſententia ſemper in conſpectu eſſe debet, ut
idicand Hu⸗ opponi Poſſit his, qui abjeéto CHRISTO, deleto Evan-
2hunocht⸗ gelio malè detorquent ſcripturas ad humanas opinio-
veſent nes, quod remiſfionem pPeecatorum emamus noſtris o
ne Perih dis in dongjon⸗ P Nieläcts te Iuem elk Dar. 4, = ¼

unMANιmus nobis remitti peccata propter Chriſtum. Alioqui

E.
Damn.4, 24.

Ezech. 18,

2

12 III. Dz DIrCriONE Er

Non enim volebat Daniel Regem tantùm eleemoſynam
largiri, ſed totam pœnitentiam complectitur, cuùm ait:
Redime peccata tuajeleemoſynis, id eſt, redime pecca-

ta tua, mutatione cordis & operum. Hic autem & fides

requiritur. Et Daniel de cultu unius Dei Iſrael, multa ei
concionatur, & regem convertit, non ſolùm ad eleemo-
ſynas largiendas, ſed multo magis ad fidem. Extat enim
egregia confefſio Regis, de DEO Irael: Non eſt alius
Deus, qui poſſit ita falvare. Itaq; duæ ſunt partes in con-
cione Danieclis, Altera pars eſt, quæ præcipit de noyva

vita & operibus novæ vitæ, Altera pars eſt, quod Dani-
el promittit Regi remiſſionem peccatorunn Et hæc pro⸗-
miſſio remiſſionis peccatorum non eſt prædicatio legis,

ſed vere Prophetica & Evangelica vox, quam certé vo-

luit Daniel fide accipi. Norat enim Daniel, promiſſam ſ

eſſe remiſſionem peccatorum in Chriſto, non ſolum IS-
raelitis, ſed etiam omnibus gentibus. Alioqui non po-
tuiſſet Regi polliceri remiſſionem peccatorum. Non eſt.
enim hominis, præſertim in terroribus peccati, ſine cer-
to verbo Dei, ſtatuere de voluntate Dei, quod iraſci deſfi-
nat. Ac verba Danielis in ſua lingua clarius de tota pœ-
nitentia loqvuntur, & clariùs promiſſionem efferunt:

Peccata tua per juſtitiam redime, & iniquitates tuas be-

neficiis erga pauperes. Hæc verba præcipiunt de tota
pœnitentia. Jubent enim, ut fiat juſtus, deindé ut bene
operetur, ut, quod Regis officium erat, miſeros adverſus
injuriam defendat. Juſtitia autem eſt fides in corde. Re-

dimuntur autem peccata per pœnitentiam, id eſt, obliga.

tio ſeu reatus tollitur, quia Deus ignoſcit agentibus pœ-
nitentiam, ſicut Ezech. 18. ſcriptum eſt. Neque hinc ra-
tiocinandu eſt, quod ignoſcat propter opera ſequentia,
propter eleemoſynas, ſed ignoſcit propter ſuam promiſ-

ſionem;, his, qui apprehendunt promiſſionem, Nec ap-

prehendunt, niſi qui vere credunt: & ſide peccatum vin-
Lunt, & mortem. Hi renati dignos fructus poznitentiz

Preregebe
nilſo Dece

Mhiepre

mloimpr
ſorempece
mbPrang
urum. Et)
lod certo⸗
Mitamnus
Cinxerbo
tur eim,
olintreck
Eephecari
Promiffon
Aunrhuman
inrtenul
nugishͤ

tiies

Uilioni

and

naturiter
icernit,
mihommin

docem

Cerwlibus
Vangelin
ee. Onnn

mone
nrin
Priug 4ppr

3pera no

,

lr IMPLETIONE LEGIS. n3

nl — .
mnekeniſu Pparere dæhent, ſicut Johannes ait. Eſt igitur addita pro- Luc. „
35

eCbituetni. mifſig ere erit ſanatio delictorum tuorum. Hierony-
redinen rs ic præter rem addit dubitativam particulam. Et

1 — „ . ..
HBeantemaie multo imprudentiùs in Commentariis contendi, tremiſ-
Deiheel,nun ſionem peccatorum incertam eſſe. Sed nos memineri-
olumadcet mus, Evangelium certo promittere remiſſionem pecca-
Hras Ktorum. Et hoc plane fuerit Evangelium tollere, negare,

quod certo debeat promitti remiſſio peccatorum. Di-

Nonet 1
mittamus igitur hoc in loco Hieronymum, Qvanquam

1 antindh
Warlii lem Sr in verbo redimendi promiſſio oſtenditur. Significa-
algltle tur eninn, quod remiſſio peccatorum poſſibilis ſit, quod
Canuter, Eoſſin redimi peccata, id eſt, tolli obligatio ſeu reatus,
Erniam eu phcar Dei. Sed adverſarii noſtri ubiq; omisſis
unet Dror jonit us, tantum præcepta intuentur, Et affin-
uniel ron HM –W ckinionem „ quod propter opera con-
sm⸗ ̃ gar remn ilho, cùm hoc textus non dicat, ſed mul-
Koctinu⸗ 1 s em requirat. Nam ubicunque promisſio
canamgz a requiritur. Non enim poteſt accipi pro-
Ceriiil mi H 1 fide.
golina Verùm opera incurrunt hominibus in oculos. Hæc

6 naturaliter nui . i
Eraß r nuiratur humana ratio, Et quia tantùm ope⸗

clatis .
lſemme n cernit, kidern non intelligit, neque conſiderat, Ideo
W u Pmniar⸗ E opera mereri remiſſionem peccatorum
Pachin 13 care. Hæc opinio legis hæret naturaliter in ani-
1 Eulr⸗ zmien minum, neque excuti poteſt, niſi cum divini-
miendil me alcernar. Sed revocanda mens eſt ab hujusmodi
lsnon . us opinionibus ad verbum Dei. Videmus nobis
hodle vangelium & promiſſionem de Chriſto propoſitam

Gamidel 4 eſſe — .
ro⸗ ſſe. Cùm igitur lex prædicatur, cùm præcipiuntur ope-

it egen 4 . .
i Tra, non eſt repudianda promifſio de Chriſto. Sed hæc

Neque H .
Pon latr Eride applehendenda eſt, ut benè operari poſſimus, & ut loh. 15, 31.
ppter ſumſin⸗ Sine me nihil Elaecre queant, ſicut inquit Chriſtus:
lkions uſus ed. t 1 Poteſtis facere. Itaque ſi Daniel his verbis
Ma arritetetatcldeng des aer e niarn, præ-
na denm ¹ unc locum adverſarii;, Nunc cùm vere hanc
ee H ipſam

14. Cor. II, 31.
Jer. 15, 19.
Zaoh. I,3.
Piſ. 5 0, I5.

Joh. 1I5, §.
Hebr. II, 6.

M III. Dz DILECTIONE Er.

rSsðð

ipſam ſententiam verbis aliis, ut videntur, extulit, de=
torquent verba adverſarii contra doctrinam gratiæ
fidei, Cum Daniel maxime voluerit compleéti fidem.
Sic igitur ad verba Danielis reſpondemus, quod, quia
poœnitentiam prædicat, non doceat tantùm de operibus,

ſed de fide quoque, ut ipſa hiſtoria in textu teſtatur. de-

cundo, quia Daniel clare ponit promiſſionem, neceſſa-
riò requirit fidem, quæ credat gratis remitti peccata à
Deo. Quanquam igitur in pœnitentia conimemorat
pera, tamen hoc Daniel non dicit, quod per opera illa
mereamur remiſſionem peccatorum. Loquitur enim
Daniel non ſolùm de renmuſſione culpæ, quia remiſſio
pœnæ fruſtra quæritur, niſi cor apprehenderit prius re-
miſſionem culpzę. Cæterum ſi adverſarii tantùm in-
telligunt Danielem de remiſſione poenæ, nihil contra
nos faciet hic locus, quia ita neceſſe erit ipſos fateri,
quod remiſſio peccati & juſtificacio gratuita præcedat.
Poſteà nos quoque concedimus, poœznas, quibus caſtiga-
mur, mitigari noſtris orationibus, & bonis operibus,
denique tota pœnitentia, juxta Ullud: Si nos judicare-
mus, non judicaremur à Domino. Etr Jeremiæ 15. Si
converteris, convertam te. Zachar.I. Convertimini
ad me, & ego convertar ad vos. Et Pfal. 49. Invoca me
in die tribulationis.
Teneamus igitur has regulas in omnibus encomiis
operum, in prædicatione legis, quod lex non fiat ſine
Chriſto, Sieur ipſe inquit: Sine me nihil poteſtis facere-
Item, quod ſine fide impoſſibile ſit placere DEO; Cer⸗
tiſſimum eſt enim quod doctrina legis non vult tollere
Evangelinnv non valt tollere propitiatorem Chriſtum⸗
Et maledicti ſint Phariſæi adverſarii noſtri, qui legem
ita interpretantur, ut operibus tribuant gloriam Chri-
ſti, videlicet quòd ſint propitiatie, quod mereantur re⸗
miſhonem peccatorum. Sequitur igitur ſemper ita
laudari opera, quod placeant propter fidem, quis opers

B0E

—
ollarel
bacceſ
(rito. l
emandat
ſrgi,
Müprin
6, qui .
Dllnap
Chnito.
non lrͤt⸗
gt Len
Gen aen
Uieunn 6
teie
lelucnel
ile inchon
lde Ktin
ctionede
hil Olnmün
tammenar
füriofun
Dorr 0 à
dancon
luqu
Pnpr
ont ne
cis ded
era ſe
niſenti⸗
Mueryel
Kallitn
kantigeit
altalbi

L IMPLETIONE LEGIS. IySy
6 non placent, ſine propitiatore Chriſto, Per hunc habe- Rom. I.
inan gan mus acceſſum ad Deum, non per opera, ſine mediatore
R No Chriſto. Ergo cùm dicitur: Si vis in vitam ingredi, ſer-
e, nadn vaà mandata, Sentiendum eſt mandata ſine Chriſto non
Andeoeahs ſervari nec placere ſine Chriſto. Sdic in ipſo Decalo-
nchns So,i Primo præcepto, Faciens miſericordiam in millia Exod. 10, 6.
nen, e“ his, qui d'ligunt me & cuſtodiunt præcepta mea, am-
d I Pliſlima promiſſio legis additur, Sed hæc lex non fit ſine
nnne “ Chriſto. Semper enim accuſat conſcientiam, quæ legi
c non ſatisfacit, quare territa fugit judicium & pœnam
entei legis. Lex enim operatut iram „Tunc autem facit le-
1 d⸗ 1ol gem, quando audit nobis propter Chriſtum reconcilia-
n ri Deuny etiamſi legi non poſſumus ſatisfacere. Cuùm
R hac fide apprehenditur mediator Chriſtus, cor acquie-
n ics ſcit & incipit diligere Deum, & facere legem, & ſcit jam
4, n ſe placere Deo, propter mediatorem Chriſtum, etiamſi
ein dian illa inchoata legis impletio procul abſit à perfectione, &
Tunih valde ſit immunda. Sic judicandum eſt & de Pprædi=
guihu⸗ catione pœnitentiæ. Quanquam enim Scholaſtici ni-
hil omnino de fide in doctrina poœnitentiæ dixerunt,
I NO 42

Matth.19, k2

Rom. 4, I5⸗

„6tamen arbitramur, neminem adverſariorum tam eſſe
Etereme 1 furioſum, ut neget abſolutionem Evangelii vocem eſſe.
(meu Porro abſolutio fide accipi debet, ut erigat perterrefa-
1 H am conſcientiam.
, e Itaque doctrina pœnitentiæ, quia non ſolùm nova
ndise pera Præcipit, ſed etiam promittit remiſſionem pecca-
ler non ke torum, neceſſariò requirit fidem. Non enim accipitur
SS remiſſio peccatorum, niſi fide. Semper igitur in his lo-
rael10, Ncis de peenitentia, intelligere oportet, Aod non ſolam
Snonſlltd⸗ Opera, ſed etiam fides requiratur, ut hie Matth.6. Si di-
tuen i, miſeritis hominibus peccata eorum, dimittet & vobis Marth., 4
nolkti, if EFater veſter coœ leſtis delicta veſtra. Hic requiritur opus,
n ghnigt & additur promisſio remisſionis Peccatorum, quæ non

S contingit propter opus, ſed propter Chriſtum per fidem,
jgru E Sicut alibi multis locis teſtatur ſeriptura: Actuum 10.
len n H II 2 Huic

II6 III. Drx DILECTIONE Er

Atl. I0, 43. Huic omnes Prophetæ teſtimonium perhibent, remis-

1. Joh. 2, 12.

Eph. 1, 7.

ſionem peccatorum accipere per nomen ejus, omnes
qui credunt in eum. EtI. Johan. 2. Remittuntur vobis
peccata propter nomen ejus. Epheſ. I. In quo habe-
mus redemtionem per ſangvinem ejus in remiſſionem
peccatorum. Quanquam quid opus eſt recitare teſti-
monia? Hæc eſt pia vox Evangelii propria, quod pro-
pter Chriſtum, non propter noſtra opera, fide conſequa-
mur remiſſionem peccatorum, Hanc Evangelii vocem

adverſarii noſtri obruere conantur male detortis locis,

qui continent doctrinam legis aut operum. Verum
eſt enim, quod in doctrina pœnitentiæ requiruntur o-
pera, quia certè nova vita requiritur. Sed hic malè as-
ſuunt adverſarii, quod talibus operibus mereamur re-
miflionem peccatorum, aut juſtificationem. Et tamen
CHRISTIIS ſæpe annectit promiſſionem remiſſionis
peccatorum bonis operibus, non quod velit bona opera
propitiationem eſſe, ſeqvuntur enim reconciliationem,
ſed propter duas cauſas: Altera eſt, quia neceſſario ſe-
qui debent boni fructus. Monet igitur, hypocriſin & fi-
tam pœnitentiam eſſe, ſi non ſequantur boni fructus.
Altera cauſa eſt, quia nobis opus eſt habere externa ſi⸗
gna tantæ promiſſionis, quia conſcientia pavida, mul-
tiplici conſolatione opus habet, Ut igitur Baptiſinus &

Gœna Domini funt ſigna, quæ ſubinde admonent, e-

rigunt & confirmant pavidas mentes, ut credant fir-
mius, remitti peccata: Ita ſcripta & picta eſt eadem
promiſſio in bonis operibus, ut hæc opera admoneant
nos, ut firmiùs credamus. Et qui non benefaciunt, non

excitant ſe ad credendum, ſed contemnunt promiſſio-

nes illas, Sed pii amplectuntur eas, & gaudent habere
figna & teſtimonia tantæ promiſſionis. Ideo exercent ſe
in illis ſignis & teſtimoniis. Sicut igitur Cœna Domini
non juſtificat ex opere operato, ſine fide: Ita eleemoſy-

næ non juſtificant ſine fide, ex opere operato. Sic & To-

biæ

1

—

Pu concio
Umnipeccat
lenelle,
ludihus C
leccato &
oetrinale
Ckemolyn
juſtigcati
Peecato
Peenitenti
Pleckicehe
guoltpri
exercitu ha
Ole ninerg
ill exere
dlod eemn
nügere⸗
fols Pecea
Denitentig
Renclt,2
lebiszit
Omnt tem
lasirio⸗
wlogtin
Püteripl
Mdiſer
nintte⸗
Cnnfarian
l. Negn
Meprece
uzalign⸗
Ere.
etpretn
Ctatur

kübent, uent⸗
n eins, Onine
Nlttunmrart

In qo He.

nenniſhenn
tertaett

pri colgr

cecanlen .

vangeliſlet
egetons
erumm. Venu
elegtüninun 1
Sed hienatt
Imereanii
nemn. Ettin
emn temilius
eliborache
coneilirionne
melti
oeifi 1
ebere Gem!
a mniclt,
nuarind⸗
eadnolen,
ir gelm;
gichi Atea⸗
era Anone
eneknimn
nunt Mron
cgaucelt l
lcen ctetet
Cenin
lIuckenii
mhli

6

.

omni pec . . V. II. acci . .
cato, & à CIpI1 debet:
bolen 2 & à miorte lib et: Eleemoſyr
1 ne e, quanquam ĩt: erat. Non di olyna ab
laudibus Chriſti, c n ita accipi debet e dere har de
. „ Cufus . ae
s Se elrs proprialſunt ofhci etrahat de
Crina legi „Sed recurrendu la; liberare à
eleemoſy 6 ſine Chriſto no m eſt ad regulam, quod
juſtificationem 83 dan ſequnnlu ed glacent igitur
R 9 . nc —
pPeccato & morte quæ præcedunt. It iliationem ſein
peœnitentia ſüpra . non ex opere ope aque liberant à
plect debeamus H quod ſidtm ſed ut de
quod tota illl novit a hic de eleemoſyn com-
exercitia fidei as vitæ ſalvet Er le⸗ icendum eſt.,
. 1 ⸗ 9 uæ — ee
qux Vincit mortem damin t der FP Ehecmoſene ſunt
in illis exercitii 1, dum ſe magi peccatorum
1t11s VIre . 8¹⁸ magis „
quod eleemoſynæ S accipit Conc exercet, &
. . 2: . . e .
mitigeht peœnas quod mercann multa be lici & hoc;
mereantur, ut defend cia DEI
endanmir in pe-

riculis p
ecca
torum & mortis, ſicut paul
paulo antè de tota

peenitentia dixi
RRencie,⸗ ixnan⸗ Ac tota conci
diebus vitæ tuæ eemoſynas requiri aene ue⸗
Omni tempore ber mente habeto D neoſte
enedic DEUIM, & bere⸗ pone
ab eo, ut vias

7 E

nos loquin-
ur. .
propter ipſiu „quæ ſentite hab
S i e
Rahificris⸗ ler d bene DEl placatum,
ernari. Sed Arerſaril eo juſtificari,
i noſtri, ſuaves

cum faci
ant, P
. „Poſtea affi
bus. Requirendii ainngun aliquid de ſuis opi
Sire prwccpturn Sirur ſunt integri loci is opinioni-
Una aliqua parti cul ncivile eſt, niſi tote K“ juxta vul-
aci tota le
jus propoſita, zudicare berſhece
vel re pon-

8 *

interpretationem

Pſal. 4, .

Tob, 4,6. 20.

. V. . 4

moſy nam, & ecce om 1 V
nia mund
E ſunt di
obis Pl. .
Plane ſurdi

„

u9 III. Dr PILECTIONE Er

.

ſunt adverſarii, Toties jam dicimus, ad prædicationem
legis oportere addi Evangelium de Chr ſto, propter qvenm
placent bonaopera, ſed illi ubique excluſo Chriſto, do=
cent mereri juſtificationem per opera legis. Hic locus
integer prolatus, oſtendet fidem requiri. Chriſtus objur-
gat Phariſæos, ſentientes ſe coram DEO mundari, hoc
eſt, juſtificari crebtis ablutionibus, Sicuti Papa neſcio
quis, de aqua, ſale conſperſa, inquit, quod populum
ſanctificet, ac mundet, & gloſſa ait, quod mundet à ve-
nialibus. Tales erant & Phariſæorum opiniones, quas
reprehendit Chriſtus & opponit huic fictæ purgationi
duplicem mundiciem, alteram internam, alteram exter-

nam. Jubet ut intus mundentur, & addit de mundicie exxx

terna: Date eleemoſynam, de eo quod ſupereſt, & ſic o-
mnia erunt vobis munda. à dverſarii non recte acconi-
modant particulam univerſalem omnia, Chriſtus enim

addit hanc concluſionem utrique membro, Tunc omnia

erunt munda. Si intus eritis mundi, & foris dederitis
Eleemoſynam. Significat enim, quod externa mundicies
collocanda ſit in operibus à Deo præceptis, non in tradi=
tionibus humanis, ut tunc erant illæ ablutiones, & nunc
eſt quotidiana illa aſperſio aquæ, veſtitus Monachorum,
diſcrimina ciborum, & fimiles pompæ. Sed adverſarii
corrumpunt ſententiam, ſophiſticè translata particula
univerfali, ad unam partem: Omnia erunt niunda, da-
tis eleemoſynis. Atqui Petrus dixit, Fide purificari
corda, Sed totus locus inſpectus, ſententiam offert

conſentientem cum reliqua ſcriptura, quod ſi corda ſint

mMundata, & deinde foris accedant eleemoſynæ, hoc eſt
omnia opera caritatis. Ita totos eſſe mundos, hoc eſt,
non intus ſolam, ſed foris etiam. Deinde cur non tota
illa concio conjungitur? Multæ ſunt partes objurgatio-
nis, quarum aliæ de fide, aliæ de operibus præcipiunt.
Nec eſt candidi lectoris excerpere præcepta operum, O-
Milſis locis de fide. S
poſtre⸗

—

Voſtr

ſii el

Feropera
ſtiennia
Katnere,
tut, Kfn

Porſus

PPrhitt
Propter
to quol
Per anl
concludit
Kjaliti
Vera &n
MaImN
iluikte
nobis
ſecen.

l

Verlarin
julkäüce
& grat
conlcien

Entut

Aeantſ,
los cr
kice,
ibis eo⸗

cun,
Chrigo
harime
nlei
ttat

7

E IMPLETIONE LEGIS. 119
prelinn Poſtremo, hoc monendi ſunt lectores, quod adver-

opogn ſarii peſſime conſulunt- piis conſcientiis, cum docent
loCtohen per opera mereri remiſſionem peccatorum, quia con-
lgs Hhm ſcientia colligens per opera remiſſionem non poteſt
Criduce ſtatuere, quod opus ſatisfaciat Deo, Ideo ſemper angi-
OmindaiK tur, & ſubinde alia opera, alios cultus excogitat, donec
cutilan prorſus deſperat. Hæc ratio extat apud Paulum Rom. Rom. 4, 5*
quOd in . ubi probat, quod promiſſio juſtitiæ, non contingat
dmundt=ͤ propter opeta noſtra, quia nunquam poſſemus ſtatue-
ninnn re, quod haberemus placatum Deum. Lex enim ſem-
ce uenmn Per accuſat, Ita promiſſio irrita eſſet, & incerta. Ideò
Atcamen concludit, quod promiſſio illa remiſſionis peccatorum
demmnddee & juſtitiæ ſide accipiatur, non propter opera. Hæc eſt
ſetth ln vera & fimplex & germana ſententia Pauli, in qua
on kece tld maxima conſolatio piis conſcientiis propoſita eſt, &
, Chintsae illuſtratur gloria Chriſti, qui certè ad hoc donatus eſt
broylurem nobis, ut per ipſum habeamus gratiam, juſtitiam, &
XKrsttd pacem. . .

Cernaudh Hactenus recenſuimus præcipuos locos, quos ad-
6 ,nonin verſarii contra nos citant, ut oſtendant, quod fides non
utionenu juſtiñcet, & quod mereamur remiſſionem peccatorum
D Uhene G&α gratiam per opera noſtra Sed ſperamus nos piis
edacſel conſcientiis ſatis oſtendiſſe, quod hi loci non adver-

uͤitr atil ſentur noſtræ ſententiæ, quod adverſarii malè detor-
nunun queant ſcripturas ad ſuas opiniones, quod plerosque
n 17

Egeuihi locos citent truncatos, quod omiſſis locis clariſſimis
3 rien S de ſñide, tantm excerpant ex ſcripturis locos de ope-
cochl ribus, eosque depravent, quod ubique affingant huma-
ſe . c4 nas quasdam opiniones, præter id, quod verba ſcripturæ
nohe r dicunt, quod legem ita doceant, ut Evangeliuni de
undn Chriſto obruant. Tota enim doctrina adverſariorum,
nde partim eſt à ratione humana ſu mpta, partim eſt doctri-
s na legis, non Evangelii. Duos enim modos juſtiticatio-
buhel „nies tradunt, quorum alter eſt ſumtus à ratione, alter
ex lege, non ex Evangelio, ſeu promiſſione de Chriſto,
g. H 4 Ptior

Deut. 6, 5.

Leß. 19, 19,

III. Dz DirEcTIONE Er
120 .

odus juſtificationis eſt apud htden 3 tamde
riornodh per bona opera mieren n eſt doctrina
cent, E tum de condigno. Hic õ cordis,
Saiionis Ria ratio non xidens imm etur, & propter-
inl ita lacare Deum, ſi bene eben minibus in ma-
i ) 6
Einteitahe⸗ opera, alii cllreun erſus terrores con-
ai ericulis excogitati ſunt, 2 ctavetunt humanas
e⸗ ⸗ Gentes & Iſraelitæ, ma ra ſiiſceperunt, ut
cientiæ. tiſſima ope RM
ia multa duriſſin itati ſunt Monac
hoſtias, ru⸗ Dei. Poſtea excogirati unt Nooach
Rrrtn iran Dei vel ſe ecrbitars o Dei. Et hic
X u enti ira .
don Ta terrores conſcientiæ, contxa alis, & totus ver-
contra terrores c nis, quia eſt ration & utcunque
modus juſtificatio intelligi poteſt, cung
ſatur in externis operibus, ni detorſerunt ordinatio-
eſt ri. Et ad hunc Canoniſtæ de uæ à patribus lon-
ari. — .
Ves Eccleſtaltien, male intellectas, on ut per opera il-
es alin conſilio factæ ſunt, nmpe quidam propter
1 læreremus juſtitiam, ſed ut or Eccleſia eſſet. Ad
Hd illitatem hominum inter ſe, i ta, maximeque
kunam dum detorſerunt & Sacramen atiar, ſalutem
une n hanc quærunt juſtitiam, gr
Miſſam, per M
1
erato. . . . à Theo og
lter Fhodus juſtificationis raunmnn per quendam
S Roteſtiruneden docent, quod zni Gile (to⸗ Et quod
c
habitum à DEO infuſum, i faciamus legem DEl,
hoc habitu adjuti intus & foris ratia & vita æter-
bene d illa impletio legis ſit digna i⸗ is; Verum eſt
1 ducn doctrina plane eſt doctrina 8 Am DEUM
ι do 1. . .1. minur .
eni uod lex inquit: Diliges on Dilectio igitur
unnt, Te Diliges proximum tuum.
U 5 . .
. . . .— u⸗
impletio legis. . ini Chriſtiano de
eſt rlen eſt tctn judicium omäni Clrit Chriſtum,
H . odus pie
troque modo, quia uterque mo- re manitfeſta eſt impie
deo reprehendendi ſunr, In prio ſint propitiatio pro
1 1 od 0 era noſtra 111 P ca-
tas, qui docet, quo P pec

—

ſercatis
n docet
ltißcctio
Cocet prin
Clgimus
her guem
Cocet ſd
mortis.
deread)
poſten
ſo lt
tamnenylx
etiamſane
Veninn
Geninmn
ſimerin
intlige
Lburcog
Dnngehi
coditutie
labeannt
ium n
nere irx
nilſonen
mnares
elle none
erguod
Chelhum
teſtadurh
renuſhen
ſe I tur
Cemnus h
Centizt
tte lat
lrice⸗

5N

—

igſot gil⸗
ratian, i
dus et Cocn
ndicien cali
tur Epreht⸗
ominbusinn

us tetfolts et

verunt kummm

ſuſcepenutt
iſunt Mnd
Oblerrrtionn
nDe⸗ N
16, Etotunt
l Elaf
lntofcina
ninperhein
nidim rch
lelaelet
, muihi
latimn Gun

nnsͤper 4
lectio, E
Gusleten)
tiad Uintit
ego; Vennt
inum P.
Dietin

Driktind
lucit Critn
eke Kint⸗
mopin

DENN

MFPLETIONE LEGITISsSs. 121

peccatis. Poſterior modus multa abet incommoda:
non docet uti Chriſto, cùm renaſcimur. Non docet
juſtificationem eſſe remiſſionem peccatorum. Non
docet prius remiſſionem peccatorum contingere, quàm
diligimus, ſed fingit, quod eliciamus actum dilectionis,
per quem mereamur renuſſionem peccatorum. Nec
docet fide in CHRISTIIM vincere terrores peccati &
mortis. Fingit homines propriâ impletione legis acce-
dere ad DElIM, ſine propitiatore CHRISTO. Fingit
poſtea, ipſam impletionem legis ſine propitiatore Chri⸗
ſto juſtitiam eſſe, dignam gratia & vita æterna, cùm

tamen vix imbecillis & exigua legis impletio contingat

etiam ſanctis. .

Verùni ſi quis cogitabit, Evangelium non eſſe fruſtra

datum mundo, CHRISTIIM non eſle fruſtra promis-
ſum, exhibitum, natum, paſſum, reſuſcitatum, facilimè
intelliget, nos non ex ratione aut lege juſtificari. Nos i-
gitur cogimur de juſtificatione diſſentire ab adverſariis.
Evangelium enim alium modum oſtendit, Evangelium
cogit uti Chriſto in juſtificatione, docet, quod per ipſum
habeamus acceſſum ad DEll M per fiden, docet, quod
ipſum mediatorem & propitiatorem debeamus oppo-
nere iræ DEl, docet fide in CHRISTIM accipi re-
miſſionem peccatorum, & reconciliationem, & vinci

rerrores peccati & mortis. Ita & Paulus ait: Juſtitiam

eſſe non ex lege, ſed ex promiſſione, in qua promiſit pa-
ter, quod velit ignoſcere, quod velit reconciliari propter
Chriſtum. Hæc autem promiſſio ſola fide accipitur, ut
teſtatur Paulus ad Rom. cap. 4. Hæc fides ſola accipit
remiſſionem peccatorum, juſtificat & regenerat. Deinde
ſequitur dilectio, & cæteri boni fructus. Sic igitur do-

Rom. 4,13.

cemus hominem juſtificari, ut ſuprà diximus, cum con-

ſcientia territ prædicatione pornitentiæ, erigitur & cre-
dit ſe habere Deum placatum propter CHRISTIIM.
Hæc fides imputatur pro juſtitia coram DEO, Rom. 4.

KRom. 4, z.

22 IHIII. DE DILECZIONE FEFr J

REt cùm hoc modo cor erigitur & viviſicatur fide, conci- (gindbi
pit Spiritum Sanctum, qui renovat nos, ut legem facere iikmo ſe
poſſimus, ut poſſimus diligere Deum, verbum Dei, obe. Mncipi,
dire Deo in afflictionibus, ut poſſimus eſſe cafti, diligere Cinendam

proximunn, &c. Hæc opera, etſi adhuc à perfectione legis Deomene
procul abſint, tamen placent propter fidem, qua juſti re- ninyqn

putamur, quia credimus nos propter Chriſtum habere tekimoni
placatum Deum. Hæc plana ſunt, & Evangelio conſen- Iuenini
tanea, & à ſanis intiligi poſſunt. Et ex hoc fundamento uum qui
facile judicari porteſt, quare fidei tribuamus juſtificatio⸗ Chrikisa
nem, non dilectioni, erſ,i dilectio fidem ſequitur, quia. huln:
dilectio eſt impletio legis. At Paulus docet, nos non ex cinke
lege, ſed ex promiſſione juſtificari, quæ tantùm fide ac- tmiltoten
cipitur. Neque enim accedimus ad Deum, ſine mediato- Camulr cor
re Chriſto, neque accipimnus remiſſionem peccatorum ionn
propter noſtram dilectionem, ſed propter Chriſtum; ithena
Ac ne diligere quidem poſſumus iratum Deum, Et lex d
ſemper accuſat nos, ſemper oſtendit iratum DEIIM. erlge,
Neceſſe eſt igitur nos prius fde apprehendere promis-
ſionem, quod propter CHRISTIIM, Pater ſit placatus,
& ignoſcat. Poſtea incipimus legemn facere. Proculâà e
Fatione humana, procul à Moyſe rejiciendi ſunt oculi in F 1
Chriſtum, & ſen ndum qaod CHRISTIIS fiw nobis (d,dim
donatus, ut propter eum jutti reputemur: Legi nun- Ukchll
quam in carne ſatisfacimus. Ita igitur juſti reputamur, ſhrione
non propter legem, ſed propter Chriſtum, quia hujus. (Ettokat
merita nobis donancur, ſi in eum credimus. Siquis igi⸗ danr
tur hæc fundamenta conſideraverit, quod non juſtifi- en
cenmur ex lege, quia legem Dei humana natura non po- DGhnu
teſt facere, non poteſt Deum diligere, ſed quod juſtif- rlnon
cemur ex promiſfione, in qua propter CHRISTHM nam de
promiſſa eſt reconciliatio, juſtitia, & vita æterna: Is fa- teg non
cile intelliget, neceſſario tribuendam eſſe juſtiſcationem cckuin
Rdei, ſi modo cogirabit, CHRISTIUM non eile feuſtra m
Ppromiſſum, exhibitum, natum, paſſuun, reſuſcitatum. ihquu

, urdn

1
Tturfch eon
H legnimt
ſetbumDed⸗
elecaliclee
petktinnk
en, duflit

Chrdhm kA

fangelotne⸗
ockundhma
ns iltfen
nlegtinn ſ⸗
Ceet, Mli⸗
D tuniits
um,ktenet

loptel Chnte

1 E1
n Deim,

iratumn D

Pendete ill⸗

dter i ae

ſcere, M
encrkant r
IS ReN
ilighlin
tin, au
ms. 1d
uol on,i⸗

,

IMPLETIONE LEGIS. 123

Si cogitabit promiſſionem gratiæ in Chriſto non efſſe

fruſtra, præter legem, & extra legem factam eſſe ſtatim
à principio mundi, ſi cogitabit promiſſionem ſide ac-
cipiendam eſſe, ſicut Johannes inquit: Qui non credit I. FJoh. F
Deo, mendacem facit eum, quia non credit in teſtimo- 10 ſeg.
nium, quod teſtificatus eſt Deus de Filio ſuo, Et hoc eſt
teſtimonium, quod vitam æternam dedit nobis Deus, &
hæc vita in Filio ejus eſt. Qui habet Filium, habet vi-
tam, qui non habet Filium DEl, vitam non habet. Et Ioh. 8, 36.
Chriſtus ait: Si vos Filius liberaverit, verè liberi eritis. Ram. 5, 2.
Et Paulus: Per hunc habemus acceſſum ad DEUM, &
Laddit, per fidem, Fideigitur in Chriſtum accipitur pro-
miſſio remiſſionis peccatorum, & juſtitiæ, Nec juſtifi-
camur coram DEO ex ratione aut lege. Hæc tam
perſpicua, tam manifeſta ſunt, ut miremur tantum eſſe
furorem adverſariorum, ut hæc vocent in dubium. Ma-
nifeſta Aα 5ι eſt, cùm non juſtificemur coram Deo
ex lege, ſed ex promiſſione, quod neceſſe ſit fidei tri.
buere juſtiſicationem. Quid poteſt contra hanc W.
d*εα opponi, niſi totum Evangelium, totum CHRI-
STUM abolere quis volet? Gloria CHRISTI fit illuſtir.
or, cùm docemus eo uti mediatore, ac propitiatore.
Piæ conſcientiæ vident in hac doctrina uberrimam con-
ſolationem ſibi proponi, quôd videlicet credere ac
certô ſtatuere debent, quod propter CHRISTIUM ha-
beant placatum Patrem, non propter noſtras juſtitias, &
uôᷣd CHRISTUS adjuvet tamien, ut facere etiam legem
poſſimus. Hæc tanta bona eripiunt Eccleſiæ adver-
farii noſtri, cum damnant, cùm delere conantur doctri-
nam de Juſtitia fidei, Viderint igitur omnes bonæ men-
tes, non conſentiant impiis conſiliis adyerſariorum. In
doctrina adverſariorum ge juſtifſicatione non fit mentie
CHRISTI, quomodo ipſum debeamus opponere iræ
Dei, quaſi verò nos poſſimus iram Dei dilectione vince-

reaut diligere Deum iratum poſſimus Adhæc cſcientis

relige

114 IIII. DE DIrECTIONE Er

—

reliquuntur incertæ. Si enim ideo ſentire debent ſe
habere Deum placatum, quia diligunt, quia legem faci-
unt: Semper dubitare neceſſe eſt, utrùm habeamus

DEIIM placatum, quia dilectionem illam aut non ſenti-
unt, ut fatentur adverſarii, aut certe ſentiunt valde exi-
guam eſſe, & multoò ſæpius ſentiunt ſe iraſci judicio Dl,
qui humanam naturam multis terribilibus malis oppri-
mit, ærumnis hujus vitæ, terroribus æternæ iræ, &c.

uando igitur acquieſcet, quando erit pacata conſci-
4 „ 9 4 C01

entia? Quan 0 diliget DEll M in hac dubitatione, in
his rerroribus? Quid eſt aliud hæc doctrina legis, niſi do-
ctrina deſperationis? Ac prodeat aliquis ex adverſariis,

qui doceat nos de hac dilectione, quomodo ipſe diligat

DEIIM. Prorſus, quid dicant, non intelligunt, tantuùm
vocabulum dilectionis non intellectum reddunt, ſicut
arietes. Adeo confuſa & obſcura eſt eorum doctrina, Et
gloriam CHRISTItransfert in humana opera, & con-
ſcientias vel ad præſumtionenn, vel ad deſperationem ad-
ducit. Noſtra vero ſperamus à piis mentibus facile intel-

ligi, & ſperamus afferre perterrefactis conſcientiis piam

& ſalubtem conſolationem. Nam quod adveriarii ca⸗
villantur, multos impios, ac diabolos etiam credere,
Sæpe jam diximus, nos de fide in CHRISTLIIM, hoc eſt,
de fide zemuſſionis peccatorum, de fide, quæ veré & ex

corde aſſentitur promiſſioni gratiæ, loqui. Hæc non fit

ſine magno agone in cordibus humanis. Et homines
ſani facile judicare poſſunt, illam fidem, quæ credit nos
re pe’ 5 2

à DEO refpici, nobis ignoſci, nos exaudiri, rem eſſe ſu-

pra naturam. Nam humanus animus per ſeſe nihil tale
de Deo ſtatuit, Itaque neque in impiis, neque in diabolis
hæc fides eſt, de qua loquimur. Præterea ſi quis Sophiſta
cavillatur, Juſtitiam in voluntate eſſe, quare non poſſit
tribui fidei, quæ in intellectu eſt: facilis eſt reſpõſio, quia
iſti in ſcholis etiam fatentur, voluntatem imperare intel-
lectui, ut aſſentiatur verbo Dei. Ac nos clarius dicimus:
ſicut

—
leutterrore
tonesintel
Uientisin
Bain intell
elvelle, &
Gklicetre
Wuiturnon
Dauli: u
Juctinezte
Edtteum
Aeumju
Commmmunie
itktatol
ttalo
infhroen
Unpoluntat
ta
Monnovit
eſherenn
ſlidonatr
i npn
Dropter
lalltzai
orolos
Eerecee
n. C
ntig en
Ceäken
Uttentin
Hüüron
nnene
Popter
Nllunn

4

—
—

gtire Cehent
nia legen i⸗
timm habems
Rant nonſat.
tiunt walcter
ielnarad
us malsoyr
tetnrint 1
t ecatoli
dubirztione,
elerb, iie⸗
igen AKerlic
noeoieele
Aliganntind
nlellt in
numcochinst
10pelt, Lar⸗
etionenii
hiskäcle ine

galcientiol⸗

Dd Gerietig.

8etialn ete
ISIIbhhrt
8. E bonns
,grecli
Atnenelel⸗
e Geni 4
egtein iin⸗
li iodehi⸗
nuten a⸗
Kreſpdloge
h inpel

reint⸗
usCen
dlar 1

4

IMPLETIONE LEGIS. 12 F

ſicut terrores peccati & mortis, non ſunt tantùm cogita-
tiones intellectus, ſed etian horribiles motus voluntatis
fugientis judicium DEI: Ita fides eſt non tantùm noti-
tia in intellectu, ſed etiam fiducia ſin voluntate, hoc eſt,
eſt velle, & accipere hoc, quod in promiſſione affertur, vi-
delicet, reconciliationem& remiſſionem peccatorum. Sic
utitur nomine ſidei ſcriptura, ut teſtatur hæc ſententia
Pauli: Juſtincati ex fide pacem habemus erga Deum.
Juſtificare vero hoc loco, forenſi conſvetudine ſignifr-
cat reum abſolvere, & pronunciare juſtum, Sed propter
alienam juſtitiam, videlicet Chriſli, quæ aliena juſtitia
communicatur nobis per fidem. Itaque cùm hoc loco
juſtitia noſtra ſit imputatio alienæ juſtitiæ, aliter hic de
juſtitia loquendum eſt, quàm cùm in Philoſophia, aut
in foro quærimus juſtitiam proprii operis, quæ certeè eſt
in voluntate. Ideo Paulus inquit I. Cor. I. Ex ipſo vos
eſtis in Shriſto Jeſu, qui factus eſt nobis ſapientia à Deo,
juſtitia & ſanctificatio, & redemtio. Et 2. Cor. 5. Eum, qui
non novit peccatum, pro nobis fecit peccatum, ut nos
efficeremur juſtitia DEl in ipſo. Sed quia juſtitia Chri-
ſti donatur nobis per fidem, ideo fides eſt juſtitia in no-
bis imputativè eſt id, eſt id, quo efficimur accepti Deo,
propter imputationem & ordinationem DEI, ſicut
Paulus ait: Fides imputatur ad juſtitiam. Et, ſi propter
moroſos quosdam 7εαÜMανπιαπα l1oquendum eſt: Fi-
des recte eſt juſtitia, quia eſt obedientia erga Evangeli-
um. Conſtat enim, obedientiam erga edictum ſupe-
rioris, vere eſſe ſpeciem diſtributivæ juſtitiæ. Et hæc
obedientia erga Evangelium, imputatur pro juſtitia adeo,
ut tantùm propter hanc, quia hac apprehendimus pro-
pitiatorem Chriſtum, placeant bona opera, ſeu obedi-
entia erga legem. Neque enim legi ſatisfacimus, ſed id
propter Chriſtum condonatur nobis, ut Paulus ait:
Nulla nunc damnatio eſt his, qui in Chriſto jeſu, &c.

Hæc

Rom. „ I⸗

1. Cor. , 30.

2. Cor. 52 8.

Rom. 4, 3.

Rom. & I.

7

„

126 III. Dr DircrioND rr-

romiſſione De
inquit Roman. 4. De promi. dans
jc Paulus inquit Rom fuit fide da
dom, a 0. irdabaann per diffidentiam, ſed firmus
. no

1c lii eſt acci⸗
loriam Deo. Ita cultus & Aαττισε Evangelii e
8 .

ili 1, P .

C . 1 in Evan elio
ioni hic locus quod cultus in Evange
ſolationis affert 10 1 „

i, qui mi-
ſtus, Johan. 6. Hæc eſt voluntas Patris mei, q
FJoh. 6, 39.
Malth. I7,5.

it in eum, habe-
. ili edit in eum,
is, qui videt Filium, & cr eun
rnnen an. ter inquit: Hic eſt Filius mne
. n con . udite.
at vitam æternam. aplacium eit, Ifunc an
dilectus; in quo mihi comp

T. 1 G dicunt Non dicunt
1i be dientia er a legem 5
Adv erſar 11 de obedi St

20 c 1

„ .
¹ iſi renati per Evangelium; c
poſſimus obedire, niſi re

. ta remiſſio 4
diligere Deum, niſi accep abi jraſci
non poſſimus 8 im ſentimus eun nobis
. nec en
catorum. Ohe
pPecca

.
1

icium ej Si quis
it iram & j um ejus.
m & judici
natura humana fugit ira

illa, quæ in
hoc etiani cavilletur: Si fides eſt, quæ vult illa, ꝗ

promiſſione offeruntur 2 videnturchil un 6.
X ecta res prom ſſa Ad
uæ ecx P P
des, & ſpes quia ſpes eſt, 9 . P

- 2 des E 16 EX . .
. . anbadatum. 14 Is tamen volet 4 ſcer 1 dic
rum 1perandar 8

cum futurum. I
pei objectum proprie eſſe eventun jbus eſſe, &
mus ſpei object er Pis iris, & præſentibus e 1bi⸗
dem autem de rebus tururi Peccatorum, exhi 8
bere in mrelernid renuiſioncm peccarotum, AAhilk
ian k romiſſione. Ex his ſperamn ainur ſentire,
eip. ſſe & quid ſit fides, & quod egeneremur-
S nde juſtiicemur, reconcili Siqui⸗

Ugtilem
te polumn
mnh legis
Gittorein

ondiles

lnotizen
Petionen
Chriktun
ſententi⸗
Totiuen
cllgenter
donsnen
conlhechn
Verlanorn
neEmet
Leleramt
emexeree
Wlochui
Lenkgeir
Hine

adyetſan
dijudicar

Ade bro⸗
Oherakal
ie

(he⸗

Perano
mis da
trahere
ſt mect⸗
kaulis
Doſen al

Unigſ

Edr

— *

INrLETIONE LEGIS. 12

tDeo, ad Siquidem juſtitiam Evangelii, non juſtitiam legis doce-
4. Mromiünn re volumus. Nam qui docent, quod dilectione juſtifice-
romiion mur, legis juſtitiam docent, nec uti docent Chriſto me-
sfürteln Aiatore in juſtificatione. Et hæc manifeſta ſunt, quod
H non dilectione „ſed fide vincanzus terrores peccati Sr
botumiti mortis, quod non poſſimus noſtram dilectionem, & im- “B
pletionem legis opponere iræ Dei, quia Paulus dicit: Per m, 5 2..

unMech, Chriſtum habemus acceſſum ad Deum per fidem. Hanc
uul al ſententiam toties inculcamus propter perſpicuitatem.
tus n Bud- Totius enim cauſæ noſtræ ſtatum clariſſimeè oſtendit. Et
nſfar diligenter inſpecta, abundéè de tota re docere, & conſolari
eclluit „bronas mentes poteſt. Ideo prodeſt eam in promtu & in
8 e, A conſpectu habere, non ſolùm ut opponere poſſimus ad-
tinenm verſariorum doctrinæ, qui docent, non fide, ſed dilectio-
ceth e ne & meritis ſine mediatore Chriſto ad Deum accedere,
,Hune Sed etiam ut per eam erigamus nos in pavoribus & fi-
unt Mn gem exerceamus. Manifeſtum eſt & hoc, quod ſine au-
tamen 1 xvilio Chriſti non poſſimus legem facere, ſicut ipſe in- Joh. 15, 5.
anglim ꝗuit: Sine me nihil poteſtis facere. Ideo priusquam le-
cepte Enilu gem facimus, oportet corda fide renaſci.
en Uobss i Hinc etiam intelligi poteſt, quare reprehendamus
s O adverſariorum doctrinam de merito condigni. Facilima

.a. ou?e .. 1. . . „ . . = 7 .
vinie;AE. dijudicatio eſt, quia non faciunr mentionem fidei, quod
emtihae üide propter Chriſtum placeamus, ſed fingunt bonz

S Opera facta adjuvante illo habitu dilectionis, juſtitiam
iu d eſſe dignam, quæ per ſe placeat Deo, & dignam æter-
gi na vita, nec opus habere mediatore Chriſto. Quid
epe eſt hoc aliud, quàm transferre gloriam Chriſti in o-
tltern, 6„ pera noſtra, quod videlicet propter opera noſtra placea-
mn fututunn mus, non propter Chriſtum? At hoc quoque eſt de-
tibis n trahere Chriſto gloriam mediatoris, qui perpetu-
totoln, AMn eſt mediator, non tantùn in principio juſtificationis. Et adt.2, 15:
8 Küs d, Paulus ait: Si juſtificatus in Chriſto, opus habet, ut
oruunt ſpit poſtea alibi quærat juſtitiam tribui CHRISTO quod

Aunmmn miniſter peccati, id eſt, quod non plene juſtificet.

e
Ee

Gal. 55 17.

Kom. 5⸗ 1.

Rom. 4:13.

12 8 III. DE DILECTIbbNE Er

Et abſurdiſſinum eſt, quod adverſarii docent, quòd bo-
na opera de condigno mereantur gratianr, quaſi verò
poſt principium juſtiſicationis, ſi conſcientia terreatur,
ut fit, gratia per bonum opus quærenda ſit, & non ſide
in Chriſtum?
Secundo. Doctrina adverſariorum relinquit conſci-
entias ambiguas, ut nunquam pacatæ eſſe queant, quia
lex ſemper accuſat nos etiam in bonis operibus. Semper
enim caro concupiſcit adverſus Spiritum. Quomodo
igitur hic habebit conſcientia pacem ſine fide, Si ſenti-
et, quod non propter Chriſtum, ſed propter opus pro-
prium jam placere debeat? Quod opus inveniet, quod
ſtatuet dignum eſſe vita æterna? Siquidem ſpes ex me-
ritis tantum debet exiſtere. Adverſus has dubitatio-
nes Paulus inquit: Juſtificati ex fide pacem habemus,
certo ſtasuere debemus, quod propter Chriſtum done-
tur nobis juſtitia, & vita æterna, Et de Abrahan ait:
Contra ſpem in ſpem credidit.
Tertio. Quomodo ſciet conſcientia, quando opus
inclinante illo habitu dilectionis factum ſit, ut ſtatuere
oſſit, quod de condigno mereatur gratiam? Sed hæc
ipſa diſtinctio tantùm ad eludendas ſeripturas conficta
eſt, quod alias de congruo, aliàs de condigno merean-
tur homines, quia, ut ſuprà diximus, Intentio operan-
tis non diſtingvit genera meritoruny, ſed Hypocritæ ſe⸗
curi ſentiunt ſimpliciter opera ſua eſſe digna, ut pro-
pterea juſti reputentur. Econtra territæ conſcientiæ
de omnibus operibus dubitant. Ideo ſubindeè alia quæ-
runt. Hoc eſt enim de congruo mereri, dubitare, &
ſine fide operari, donec deſperatio incidit. In ſunumaz
plena errorum & periculorum ſunt omnia, quæ in hac
re tradunt adverſarii.
Quarto. Tota Eccleſia confiterur, quòd vita æterna
per miſericordiam contingat. Sic enim inquit Augu-

ſtinus de gratia & libero arbitrio, cùm quidem loquitur
de

—
leoperib
eritigne
ſua wiſet⸗
num vite
Coriaju
Dominie
egtollene
gubticie,
res nota
ſeihtut
mmnes Pr.
tämen ir
Hinemi
ne
Imetits, ut
ericordic
Afteme
niiigde
correlatir
de, ſun
conging
50
ſiretgl⸗
Als nod
lnns, en
tetrati
lini
llmnt)
nonzutke
npſccher
Pbrim
Puiteort,
ſuſlltch
ndidr
S
(Auſan
le⸗ e

1 IMPILETIONE LEGIS. 129
ncR de operibus ſanctorum poſt juſtificationem ſactis: Non
n „ mmeritis noſtris, Deus nos ad æternam vitam, ſed Pro
entis tenean . SS . „—, homi.
N&nAH ſua miſeratione perducit. Et lib. 9. Confeſſ. Væ omi-
1 num vitæ quantumcunque laudabili, ſi remota miſeri-
cutef Ccordia judicetur. Et Cyprianus in enarratione orationis
tiud „u Dominicæ: Ne quis ſibi quaſi innocens placeat, & ſe
ſniel eryxtollendo plus pereat, inſtruitur & docetur peccare
keihae, quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare. Sed
m. Seu res nota eſt & habet plurima & clariſſima teſtimonia in
netnih oe ſeriptura & Eccleſiaſticis Patribus, qui uno ore o-
t. 1 mnes prædicant, nos, etiamſi habeamus bona opera,
ee tamen in illis bonis operibus miſericordia indigere.
n dſ Haanc miſericordiam intuens fides erigit & conſolatur
e “ nos. Quare adverſarii malé docent, cum ita efferunt
die merita, ut nihil addant de hde ſide apprehendente mi-
idgoi ſericordiam. Sicut enim ſupra diximus, Promitſionem H
& fidem correlativa eſſe, nec apprehendi promiſſionem
niſi fide: Ita hic dicimus promiſſam miſericordiam
uum correlative requirere fidem, nec Poſſe apprehendi niſi
„ fide. Jure igitur reprehendimus doctrinam de merito
. BNAS condigni, cucn nihil de fide juſtificante tradat, && ob-
gihenn u fſcuret gloriam & officium mediatoris C HRISTI. Ne-
ncigno o que nos quidquam hac in re novi docere exiſtimandi
lwentde ſumus, cuns Patres in Eccleſia hanc ſententiam tam
gn, I clare tradiderint, quod miſevxicordia indigeamus etlam
h eu in bonis operibus. Et ſcriptura idem ſæpe inculcat, In Pſeiz
nitr ai Pſalmo: Non intres in judicium cum ſervo tuo quia 5, .
ni, non juſtificabitur in conſpectu tuo omnis vivens. Hic
1) nnme ſimpliciter detrahit ommibus etiam ſanctis & ſervis Dei
dir enk gloriam juſtitix, ſi non ignoſcat Deus, ſed judicet & ar-
dn, guat corda eorum. Nam quod alibi gloriatur David de
Ain ten ſua juſtitia, Ioquitur de sauſa ſua adverſus Perſecutores
verbi DEl, non loquitur de perſonali mun dicie, & ro-
Gen FEat cauſant & gloriam DEI defendi, ut Pſalmo 7. Ju- Pſ. 7, 2.
dQdica me, Domine, ſecundum juſtitiam meam, & ſecun- “

dum

1339 III. DrF DILIECTIONH Er

atiam meamiuper me. Rurſus Pſalm. 129

1

Pſ. 156 „ 3, qum inf
ait: Neminem poſſe ſuſtinere judicium D EI, ſi obſer-
. vet peccata noſtra: Si iniquitates obſervaveris, Domi-
Job. 92 0. ne, Domine, Juis ſuſtinebit? Et Job. 9. Verebar omnia
opera hea. Item, Si lotus fuero quaſi aquis nivis &
fulſerint velut mundiſſimæ manus meæ; tamen fſordi-
Prow. 20, 9. bus intinges me. Et Dreverb. 20. Quis poteſt dicere,
mundum eſt cor meum? purus ſum a peccato? Et I.
. Jah. 7, g. Johan. I. Si dixerimus, quod peccatum non habemus,
pſi nos ſeducimus, & veritas in nobis non eſt, &c. Et in
oratione Deominica, Sancti petunt remiſlionem pecca-
toram. Habent igitur & ſancti peccata. In Numeris
Deite AseA. cap. 14. Et innocens non erit innocens. Et Dent. 4. De-
Zach. 2, 13. us tuus ignis conſumens eſt. Et Zacharias ait: Sileat
Eſæe 40, 6. à ſacie DO MINI omnis caro. Et Eſaias: Oinis caro
fœnum, & omnis gloria eius quaſi flos agri. Exicca-
tum eſt oœnum, & cecidit flos, quia ſpiritus Domini ſuf-
Havit in eo, id eſt, caro, & juſtitia carnis, non poteſt ſuſti-
Jen. 2, 9. nere judicium Dei. Et Jonas ait cap. 2. Pruſtra obſer-
vant vana, qui miſericordiam relinquunt, id eſt, Omnis
fiducia eſt inanis, præter fiduciam miſericordiæ, Miſeri-
Dn, e. „. cordia ſervat nos. Propria merita, proprii cqnatus non
2 ſervant uos-Ideo & Daniel orat. cap. 9⸗Neq; enim in ju-⸗
1. ſificationibus noſtris proſternimus preces coram te, ſed
in miſerationibus tuis multis, Exaudi Domine, placare
Domine, attende, & fac, Ne moreris propter temetipſum
Deus meus, quia nomen tuum invocatum eit ſuper civi-
tatem, & ſuper populum tuum. Sic docet nos Daniel
apprehendere miſericordiam in orando, hoc eſt, confi-
dere miſericordiæ Dei, non confidere noſtris meritis co-
ram Deo. Bt miramur, quid agant in precatione adver-
ſari Ji tamen homines prophani unquam aliquid à Deo
Euc.1, II, & bona opera habeant, & repoſeunt gratiam, tanquam

debitam, perinde orant ut Phariſæus apud Luc. c. 18. qui
S ait:

petunt. Si oommemorant ſe dignos eſſe, quia dilectionem

—

ait. Non fin

nec nititur
Gui cum ſt
citar nitit
Dusnos
ait: Qui⸗
Vobis. In
non poſln
tentia Ch
Prelegtal
Verbachate
A propt
ſterloie
riftelugon
leter&
i le
Cnm
Pern nonet
Gepberile
ſtir indig
edinus,
Cipinntur
ket nohis
Giabolis
in ſemel
le dert
fklaie,e⸗

8 login

„eſſe
ſeſerod

1 00 Nemp
jukigcz
Kenin

Kindune

er. HW IMPLETIONE LEGLS. ”

Nr Aait: Non ſum ſicut cæte ri hi mines.Qui ſi ſic petit gratiam,

Pbl ec nititur miſericordia Dei i, in ju nia affi it Chriſtum, .
En D qui cum ſit Pontifex noſter, i nterpellat pro nobis. Sic HW
ale D igitur nititur oratio miſericordia Dei, quando credi-
S mus nos pPropter Chridumbontihcein exaudiri, ſicut ipfe
andie ait: Quidquid petieritis Patrem in nomine meo, dabit: ebe 14, Se
e, ant vobis. In nomine meo, inquit, quia ſine hoc Pontifics
ͦhuet non poſſumus accedere ad Patrem. Huc pertinet & ſen-
ecg tentia Chriſti Lucæ cap. 17. Qum feceritis omnia, quæ Euc, w, 10.
dton in præcepta ſunt vobis, dicite, ſervi inutiles ſumuns Hæc
n eh gen verba clare dicunt, quod Deus ſalvet per miſericordi-
üilonen “ am & propter ſuam promiſhionem, non quod debeat pro-
tl. lom pter dignitatem operum noſtrorum. Sed ad' erſarii mi⸗

Etent, 4 rifice ludunt hic, in verbis Chriſti Primum faciunt æ⸗
zarinsiſt 1 Tig6Gov &i in nos retorquent, Multo magis, inquiunt,
: Omi ici poſſe: Si credideritis omnia, dic ite, Servi inutiles
ari⸗ hin ſumus. Deinde addunt opera inutil. a eſſe Deo, nobis
mubnii vero non eſſe inutilia. Videte, quam delectet adyverſa⸗
non etelſ rios puerile ſtudium Sophiſtices. Et quanquam hæ ine

lntun ptiæ indignæ ſint, quæ refutentur, tamen Paucis, reſpon-⸗
it ieh⸗ debimuhs. AvTIS6ρ Goy eſt vitioſum. Paman Eaiun de-=
crurle ii cipiuntur adverſarii in vocabulo fidei, quod ſi ignifica-

Grictnumn ret nobis notitiam illam hiſtoriæ, quæ etiam in impiis
ezeimn & diabolis eſt, recte ratiocinarentur adverſärii, hdem
escunt, inutilem eſſe, cum dicunt:; Cum credider'itis omn'a,
Dnno in dicite, Servi inutiles ſummus. Sed nos non de notitja
Perteneii, hiſtoriæ, ſed de ducia promiſſionis & miſericordiæz
umel tnhert Dei loquimur. Et hæc fiducia bromiſſionis fatetur nos
et m D. eſſe ſervos inutiles, Imo, hæc confeſſio, quod opera
or ch noitra fint indigna, eſt ipſ vox fidei, Gcut apparet in
ſtri⸗ geiii hoc exemplo Danielis, quod paulo ante citavimus: Non DBag, 9,g.
rettinti in juſtihcationibus noſtris proſternimus pre es &c. Fi

unigtei des enim ſalvat, quia apprehendit miſericordiam ſeu
geclechie promiſſionem gratiæ, etiamſ noſtra opera ſint ind'gna.
g tunhl ſut in hanc ſententiam nihil lædit nos arrisg PorC. C uin

132 III. DE DILEGCTIONE Er.

credideritis omnia, dicite, Servi inutiles ſumus, videli-
eet, quod opera noſtra fint indigna, hoc enim cum to-
ta Eccleſia docemus, quod per nmiſericordiam ſalvemur.
Sed ſi ex ſimili ratiocinari volunt, Cum feceris on
mnia, noli confidere operibus tuis; Ita cum credideris
omnia, noli confidere promiſſione divina, Hæc non co-
hærent, Sunt enim diſſimilia. Diſſimiles cauſæ, diſſi-
milia objecta fiduciæ ſunt in priore propofitione, & in
poſteriore. Fiducia in priore, eſt fiducia noſtrorum o⸗
perum; Fiducia in poſteriore. eſt fiducia promiſſionis
divinæ. Chriſtus autem damnat fiduciam noſtrorum
operum, non damnat fiduciam promiſſionis ſuæ. Non

—

vult nos de gratia & miſericordia D EI deſperare- a *½

guit opera noſtra, tanmquam indigna, non arguit pro-
miſſionem, quæ gratis offert miſericordiam. Et præ-
clare hic inquit Ambroſius: Agnoſcenda eſt gratia,
ſed non ignoranda natura, Promiſſioni gratiæ confi-
dendum eſt, non naturæ noſtræ. Sed adverſarii ſue
more faciunt, contra fidei doctrinam detorquent ſenten-
tias pro fide traditas. Verum, hæc ſpinoſa re jicia mus
ad ſcholas. HIla cavillatio plane puerilis eſt. Cum in-
terpretantur ſervos inutiles, quia opera DEO ſint inu-
tilia, nobis vero ſint utilia. At Chriſtus de ea utilitate
loquitur, quæ conſtituit nobis DEUMdebitorem gra-
tiæ. Quanquam alienum eſt hoc loco diſputare, de u=
tili aut inutili. Nam ſervi inutiles ſignificant inſuffi-
cientes, quia neme tantum timet, tantum diligit De-
um, tantum credit Deo, quantum oportuit. Sed miſſas
faciamus has frigidas cavillationes adverſariorum, de
quibus quid judicaturi ſint homines, ſi quando profe-
rentur in lucem, facile poſſunt exiſtimare viri pruden-
tes. In verbis maxime planis & perſpicuis repererunt
rimam. At nemo non videt, in illo loco fiduciam na-
ſtrorum operum improbari.

Teneamus igitur hoc, quod Eec leſia confitetur, quod
per

Per milerico
her miltr
Uhiloreced
untur ab i
umelt. 8
Aleſviſſen
teſt exercen
ſpongemns
densdiſrin
busnon co
Permiſerieo
Pfaruni
sſeuledit
neetce u
derm cer
baghun
Aeretamus
un. No
ticer Wune
icrechti
e milerice⸗
lrhecfe
Mundato D.
tincertz
ut ſupta
Meninterhe
Uon contin
nügunr
8 Menſ
ged Nle
eſe bonise
bcalam
ene oper⸗
Aternacn. L
hlnd

lt IIMPLETIONE LEGIs.. 13ͤ53

—– per miſericordiam ſalvemur. Er ne qvis hic cogitet .
cerincnt Si per miſericordia m ſalvandi ſumus, incerta ſpes erit, ſi
tlam ſtenm nihil Præcedit in his, quibus contingit ſalus, quo diſcer-
Cunm keteni nantur ab illis, quibus non contingit: huic ſatisfacien-
1cuntreii dum eſt. Scholaſtici enim videntur hac ratione moti,
, quæfiviſſe meritum condigni. Nam hæc ratio valde po-
ch lun teſt exercere humanum animum. Breviter igitur re-
DA 4 ſpondemus. Ideo ut fſit certa ſpes, ideoò ut ſit præce-
peſte⸗ dens diſcrimen inter hos, quibus contingit, & illos, qui-
Ainala bus non contingit ſalus, neceſſe eſt conſtituere, quod
cn ni per miſericordiam ſalvemur. Hoc cum ita nude dicitur,
üm ud abfurdum videtur. Nam in foro, & judiciis humanis,

lnmmuſie 1 jus ſeu debitum certum eſt, miſericordia incerta, ſed alia
El dhenn, res eſt de judicio Dei. Hic enim miſericordia habet
pon irgi, claram & certam promiſſionem, & mandatum Dei, Nam
rham Evangelium proprie hoc mandatum eſt, quod præcipit,
fent 4 ut eredamus Deum nobis propitium eſſe, propter Chri-
ni gratie 4 ſtum. Non miſit Deus Filium ſuum in mundum, ut Joh. 3, 17.
l letun judicet mundum, ſed ut ſalvetur mundus per iplum.
Lornenten Qui credit in eum, non judicatur, &c. Quoties igitur
Pnaſiſin de miſericordia dicitur, addenda eſt fides promiſſionis, D
eilisek,Cn⸗ Et hæc fides parit certam ſpem, quia nititur verbo &

erk0in, mandato Dei. Si ſpes niteretur operibus, tunc vero
ſustetit eſſet incerta, quia opera non poſſunt pacare couſtienti-
ltinen ⸗ anm, ut ſupra ſæpe dictam eſt. Et hæc fides facic diſeri-
Alſutnd men inter hos, quibus contingit ſalus, & illos, quibus
ſitanei non contingit. Pides facit diſcrimen inter dignox &

◻

mtun dliei⸗ indignos, quia vita æterna promiſſa eſt juſtificatis, fi⸗

.

tlite⸗ des autem juſtiſicat.
ernien, Sed hic iterum clamitabunt adverſarii, nihil opus
l gun 1 eſſe bonis operibus, ſi non merentur vitam æternam.
are fie Has calumnias ſupra refutavimus. Imo vero neceſſe eſt

ßiei⸗ he 4 bene operari. Juſtificatis dicimus promifiam eſle vitam
dloeoklin æternam. At nec fidem, nec juſtitiam retinent illi, qui
anmbulant ſecundum carnem. Ideo juſtificamur, ut

—NIA4 III. Dz DrYSCTTONE FE·r

juſti, bene operari, & obedire legi D EI incipiamus. ne
. (hrii. 1

Ideoregenermur, & Spiritum ſanctum accipimus, ut
nova vita habeat nova opera, novos affectus, timorem,
dilectionem Dei, edium concupiſcentiæ, &c. Hæc fi-
des, de qua lequimur, exiſtit in ponitentia. Et inter
bona opera, inter tentationes & pericula confrmari unt
& creſ ere debet, ut ſubinde certius apud nos ſtatua- Der ondo
mus, quod Deus prapter CHRISTUM reſ iciat nos ls Non.
igookat nobis exaudiat nos. Hæc non diſcuntur ſine bontteſn
magnis & multis certaminibus. Quties recurrit con- Müris
ſcientia, quoties ſollicitat ad deſperationem, cum oſten- licrcit

lem meren
Uuntenims
del hier
tMetcedemn,

dit, aut vetera peccata, aut nova, aut immundici:- Alinurin
em naturæ? Hoc chirogran hum non deletur fine ma- un n
gvo agone, ut tellatur experientia, quam difficilis res Ptumel.
ſit fides. Et dum inter terrores erigimur & conſolatio- fientun

nem concipimus, ſimul creſcunt alii motus ſpiritua- Tumedbi
les, notitia Dei, timor Dei, ſpes, dilectio Dei, & rege-: unttunt

neramur, ut ait Paulus, ad agnitionem Dei, & intuen- Dolum me
tes glerian Domini transformamaur in eandem imagi- ſlumcon-
nem, id eſt, concipimus veram notitiam Dei, ut vere nſieri

timeamus eum, vere confidamus nos reſpici, nos exau. minatur,
Rom. F, 10. diri. Hæc regenerartio eſt quaſi inchoatio æternæ vi- ant eſſe
teæ, ut Paulus ait: Si Chriſtus in vobis eſt, ſpiritus vivit, bitur ⸗
corpus autem mortuum eſt, &c. Et ſuperinduemur, ſfi orcſ, 3
tamen induti, non nudi reperiemur. Ex his judicare nora eſt
candidus lector poteſt, nos maxime requirere bona o= 8wigtur
pera, fquidem hanc fidem docemus in pœnitentia exiſte. ſiben

re, & debere ſubinde creſcere in pœnitentia, & in his NUbne
rebus perfectionem Chriſtianam, & ſpiritualem poni. (izu
mas, ſi ſimul creſeant pœnitentia, & Edes in pœnitentia. 68. de
Heæc intelligi melius à pii poſſunt, quam quæ de con- lirdnn
. teumplatione, ut perf ctione apud adverſarios docentur. un ro
¹ Peiri la Ye Sicut autem juftihcatio ad ſidem pertiner, ita pertinet hun; A
ad fidem vita æterna. Et l'etrus ait: Reportantes finem Dgtod

ſeu fructum fidei veſtræ, ſalutem animarum. Fatentur ahn n
enim

D
1 Er

——

EI inchun
acciging, A.

fectus nnetn
2, A. kn
. Ts inte
entin. Ern

icvlcocknm.

4Pud ao kitlt
NM1 rel id
on Ciſeuotu 1
ties retuntth

OVemm,CNN
zut imn nn
ndeletornmnd.
am Cflit,
gurcoNN 6
morus ſpiri
dio Dei, &n
n Deis Tine
in ennden ,
titiamn Dähnn
choatio Atent

hſinn
ſhetnien

H H
peiten

R
„ v 3ND
nitentl,, n .
Pttulen

ne

TIMPLFTIONEF LFGISs. 1

enim adverſari quod juſtihcati fint fili Dei, 8& coharedes

Chriſti. Poſtea opera, quia placent Deo propfer li⸗

dem, merentur alia præmia corporalia & ſpiritualia. E-
runt enim diſcrimina gloriæ ſanctorum. ðð
Ged hic reclamant adverſarii, vitam æternam vocari
mercedem, quare neceſſe ſit, eam de condigno mereri
per bona opera. Breviter & plane reſpondemus LPau-
lus Rom. 6 vitam æternam donum appellar, quia Rem. , 23.
donata juſtitia, propter CHRISTUM ſimul efficimur oh. 3, y6.
flii DEI & cohæredes CHIRISTI, Sicut ait Johannes Ol
Qui credit in Filium, habet vitam æteraâm. Et Au-

guſtinus inquit, & hunc ſecuti àhii multi idem dixerunt:

Dona ſua coronat DEUS in nobis. Alibi vero ſeri-

ptum eſt: Merces veſtra copioſa erit in cœlis. Hæc Pac. 6: 35.

ſi videntur adverſariis pugnare, ipſi expediant. Sed pa-
rum æqui judices ſunt, nam doni vocabulum omittunt,

omittunt & fontes totius negotii, & excerpunt voca-

bulum mercedis, idque acerbilhme interpretantur, non-
ſolum contra ſeripturam, ſed etiam contra fſermonis
conſvetudinem. Hinc ratiocinantur, quia merces no=
minatur, igitur opera noſtra ſunt ejusmodi, quæ debe-
ant eſſe pretium, pro quo debetur vita æterna. Sunt
igitur digna gratia & vita æterna, nec indigent miſeri-
cordia, aut mediatore CHRISTO, aut fide. Plane

nova eſt hæc Dialectica: vocabulum audimus merce-

dis, igitur nihil opus eſt mediatore CHRISTO, aut
fide habente acceſſum ad 1) BUM prapter CHRI-=
SUM, non propter opera noſtra, Quis non videt hæc
eſſe &ν*οναοε Nos non rixamur de vocabulo merce-
dis. De hac re litigamus, Utrum bona opera, per ſe
ſint digna gratia & vita æterna, an vero placeant tan-
tum pronter fidem, quæ apprehendit medistorem Chri-
ſtum? Adverfariinoſtri non ſolum hoc tribuunt operi
bus, quod ſint digna gratia & vita æterna; ſed fingunt

stjam, quod merita ſuperſint ſihè, quæ donare aliisz.

I4 & ju-

ee

136 III. DE DILECTIONE Er

6 —
& juſtificare alios queant, ut cum Monachi ſuorum or- grtti
dinum merita vendunt aliis: Hæc portenta Chryfſip- Nnrum
Péo more coacervant, hac una voce mercedis audita: Pedlin
Merces appellatur igitur habemus opera, quæ ſunt pre- Aierer
tium, pro quo debetur merces, Igitur opera per ſeſe, ihli
non propter mediatorem C(hriſtum placent. Et cuma. ſumns
lius alio plura habeat merita, Igitur quibusdam ſuper- herünen
ſunt merita. Et hæc merita donare aliis poſſunt iſti, qui DZ
merentur. Mane lector, nondum habes totum Soriten. “
Addenda ſunt enim certa Sacramenta hujus donationis, ren Nin
mortuis induitur cucçullus, &c. Talibus coacervationi- ineng

bus beneficium CHRISTI, & juſlitia fidei obſcurata thnen

ſunt. Non moyvemus inanem NαNον.ντιvude vocabulo cirakegen
mercedis. Si concedent adverfarii, quod fide propter Nenr
Chriſtum juſti reputemur, & quod bona opera propter lifai
fdem placeant DEO, de nomine mercedis poſtea non tineltiin
valde rixabimur. Nos fatemur vitam æternam merce- kcs
dem eſſe, quia eſt res debita, propter promiſiionem non Ainn u
Propter noſtra merita. Eſt enim promiſig juſtificatio, lic
quam ſapra oſtendimus proprie eſſe donum DEI, Et inen
huie dono conjuncta eſt promiſſio vitæ æternæ, juxta R
Rem. 8, 36. lud: Quos juſtißcavit, eosdem & glorificavit, Huc zrtkidi
2.Tim. z, g. pertinet, quod Paulus ait: Repoſita eſt mihi corona ju- Mrrmnia, u.
ſtitiæ, quam reddet mihi Dominus juſtus judex, &c. De- lidnree
betur enim corona juſtificatis propter promiſſionem. lber
Et hanc promiſſionem ſcire ſanctos oportet, non ut pro- noder
pter ſuum commodum laborent. Debent enim labo. grrn
rare propter gloriam DEI, ſed ne deſperent in afflictio- nercege
nibus, ſcire eos oportet voluntatem DEI, quod velit eos wercee
ad juvare, eripere, ſervare. Etſi aliter perfecti, aliter in- wennen
firmi audiunt mentionem pœnarum &præmiorum. Nam rlien
infirmi laborant ſui commodi cauſs, Et tamen prædica- ſeänes.
tio præmiorum & pœnarum neceſlſaria eſt. In prædica- lte⸗ 1
tione pœnarum ira Dei oſtenditur, quare ad prædicatio- erh
nem pœnitentiæ pertinet. In prædicatione præmiorum, huin

gratia

„ 4 2–

iNI TIMPLETITONE LEGI.. 137
ime gratia oſtenditur, Et ſicut ſcriptura ſæpe mentione bo-
tentahr norum operum filem complectitur, Vult enin com-.
ereds au plecti juſtitiam cordis cum fructibus, Ita interdum cum

opera ech as apud Prophetas. Fatemur & hoc, quod ſæpe teſtati zi.
ent, Pkcun- ſumus, quod etſi juſtificario & vita æterna ad fidem
budin pertinent, tamen bona opera mereantur alia præmia
nt corporalia & ſpiritualia, & gradus præmiorum juxta il-
totundgin lud: Unusquisque accipiet mercedem juxta ſuum labo- I. Cor. 3,; S.
micontini rem, Nam juſtitia Evangelii, quæ verſatur circa promiſ-
cNterftian ſionem gratiæ, gratis accipit juſtificationem & vivifica-
fleikum tionem. Sed impletio legis, quæ ſequitur fidem, verſatur
ldein circa legem, in qua non gratis, ſed pro noſtris operibus
1od fdeſn. offertur & debetur merces, Sed qui hanc merentur, prius
topers ft juſtiſicati ſunt, quàm legem faciunt. Itaque prius ſunt
gis bolten n translati in regnum Filii Dei, ut Paulus ait, & facti co- Rom. 8, 77.
ternammere hæredes CHRISTI. Sed adverſarii, quoties de merito
ilonemun icitur, ſtatim transferunt rem à reliquis præmiis, ad
lfen juſtiſication⸗ m, cum Evangelium gratis offerat juſtiſi ⸗
aun Dl, cationem propter CHRISTI merita, non noſtra, & meri-
Fernd jot ta Chriſti communicantur nobis per ſidem. Cæterum o-
feuit, pera& afflictiones merentur, non juſtificationem, ſed alia
fionm⸗ Præmia, ut in his ſententiis merces operibus offereur:
Qui parce ſeminat, parcè metet, & qui largiter ſemi- 2. Cor. 9, g&.

qurſumde aliis præmiis, ſimul offert gratiam, ut Eſa. 58. & ſæpe ali- Eſa. vS, 20.
. 1

. „. Per
geyge⸗ . 6
u ilonen nat, largiter metet. Hic clare modus mercedis, ad mo- Exod.zo,12.
V uanfn dum operis confertur. Honora patrem & matrem, ut ſis ä
en 01 1 1 f* 2
ein ja longævus ſu per terram. Et hic proponit lex certo operi

aſfii⸗ mercedem. Quanquam igitur legis impletio meretur
t 1velten mercedem, proprie enim merces ad legem pertinet, ta-
10 men meminiſſe nosEvangelii oportet, quod gratis ofſert

Aiterk. e .
ſei, N juſtificationem propter CHRISTUM, Nec legem prius
an facimus, aut facere poſſumus, quam recônciliati DEO,
mneir juſtificati, & renati ſumus. Nec illa legis impletio pla-
. In .

ete ceret DEO, niſi propter fidem eſſemus accepti, & quia
40 n aan Romines propter fidem ſunt accepti, ideo illa inchoa-
⸗ grnn 15 t

138 III. DE DILFcETIONE Er
ta legis im pletio placet, & habet mercedem in hac
vita & poſt hanc vitam. De nomine mercedis
pleraque alia hic etiam dici poterant ex nature le-
gis, quæ, quia longiora ſunt, alio in loco explicanda e- 8

runt.

Rom. 2; . S
Vitam æternam bona opera, quia Paulus dicit Rom. z.

Foh. ., 29. Reddet unicuique ſecundum opera ejus. Item, gloria,
atth. 2j, konor, & paxX omuioperanti bonum. Johan. 5. Quibo⸗
„d. na fecerunt, in reſurrectionem vitæ. Matth. 25. Eiurivi
& dediſtis mihi manducare, &c. In his locis & ſimilibus
omnibus, in quibus opera laudantur in ſcripturis, ne-
ceſſe eſt intelligere non tantum externa opera, ſed fidem
etiam cordis, uia ſeriptura non loquitur de hypocriſi,
ſed de juſtitia cordis cum fructibus fſais. Quoties au-
tem fit mentio legis & operum, ſciendum eſt, quod non
ſit excludendus CHRISTIUS medistor. Is eſt enim finis
Joh. S, §. legis, & ipſe inquit: Sine me n hil poteſtis facere. Ex hoc
Canone dixims ſupra, judicari poſſe omnes loces de
operibus. Quare cum operibus rvedditur vita æterna,
redditur juftificatis, quia neque bene operari poſſunt
homines, niſi juſtificati, qui aguntur Spiritu Chriſti.
Nec ſine mediatore CHRISTO & fide placent bona o-
Belr. I, 7. peta juxta illud: Sine ſide impoſſibile eſt placere DBO.
Kom. 2, 6. Cum dicit Paulus, Reddet unicuique ſecundum opera
ejus, intelligi debet non tantum opus externum, ſed
tota juſtitia, vel injuſtitia. Sit gloria operanti bonum,
hoc eſt, juſto. Dediſtis mihi manducare, Fructus & te-
ſtimon um juſtitiæ cordis, & fdei allegatur, Redditur

70

igitur vita æterna juſtitiæ. Ad hunc modum fſcriptura

ſimul compleétitur jufſtitiam cordis eum tructibus;
Et iæpe fructus nominat, ut ab imperitis magis intel-
ligatur, & ut ſign ficet requiri novam vitam & regene-
rationem, non Hypocrifin. Fit autem regeneratio fr⸗
de in peenitentis. Nemo ſanus judicare aliter boteſh
. neç

Verum wurgent adverſari, quod proprie mereantur

4

—
Nec nos
Utdjrelle
Perlarüi te
Meciator
gni gkatn
AAyerſari
ſenn Dhil
ullitum

Tratiam

elicet d
fſttr
eabolet
DeNh
Oherenoli
WrenCKH
Catun ar
Cejuht
Nenle, ga
ſii re
Crinalen
ockrin
Non i

Perſaris

hentim
Urbm,

m

1 Atrem
Duäſche
ſumds3

eunt,

eranc
lupter

U
—
reelen in e
pine⸗ verelt
N etuni k⸗
Nerlienhe

prie mereuntu
8 Eicit Non:
8. ltem9 No
an E
tth,5 ui
deis dni 4
ſeript r,t
1henſiin .
zur ee MNlan
. leieii
meb Coln
ckeun⸗
le fcere⸗ Eb⸗ 1
onndes ocot
tut itn⸗
hei 1
Ghiritu

2

= 2=

„7

IMFLETIONE LEGIS. 139

nec nos aliquam otioſam ſubtilitatem hic ic affectamus,

ut divellamus fructus à juſtitia cordis, ſi tantum ad-
verſarii conceſſerint, quod froctus propter dem &
mediatorem CHRISTUMdplaceant, non ſint per ſeſe di-

gni gratia & vita æterna. lloc enim reprehe: dimus in
adverſariorum doctrina, quod talibus locis ſcripturæ

ſen Philoſophico ſen Judaico more ntellectis abolent

juſt itiam fidei, & excludunt mediatorem CHRIS TUM.

Ex his locis ratiocin lantur, quod hæc opera mereantur

gratiam, alias de congruo, alias de condi igno, cum vi-
delicet accedit dilectio, id eſt, quod juſtificent, & quia
ſint juſtitia digna ſint vita æterna. Hic error manife-

ſſe abolet juſtitiam dei, quæ ſentit, quod acceſſum ad

DEUMhabeamus propter CHRISTUM, non propter
opera noſtra, qur ſentit, nos per Pontificem & media-
torem CHRISTUM adduaci ad Patrem, & habere pla-
catum Patrem, ut ſupra ſatis dictum eſt. Ef hæc doctri-
na de juſtitia fdei, non eſt in Eccleſia CHRISTII negli=

genda, quia ſine ea non poteſt efficium CHRI TI con-

ſpici, & reliqua doctrina juſtificationis, tantum eſt do-

Grina legis. Atqui nos oportet retinere Evangelium &

doctrinam de promiſione propter Ohriſtum donata.
Non igitur litigamus in hoc loco de parva re cum ad-

vyerſariis. Non quærimus otioſas ſubtilitates, cum repre-
hendimus eos, quod docent vitam æternam mereri o-
„

Peribus, omiſſa hac fide, quæ anpprehendit mediato-
rem CHRISIUM. Nam 4 hac fide, quæ credit nobis

ſumus accepti, juſt propter opera neſtra, vel ex ratio-

ne facta, vel certe facta inclinante illa dilectione, de qua

dicunt. Et tamen habent quædam dicta, quaſi apo-
phthegmata veterum autorum, quæ depravant inter-
Pretando-, Jactatur in fchelis, quod bona opera Placeant
Propter gratiam; Et guoah ſit confidenéum gratiæ DEI.
Hic

Patrem pr. pitium eſſe prôpter CHRIGT UM, nulla a-
Ppud ſcholaſticos ſyll aba extat. Ubique ſentiunt, quod

140 III. DzE DILECTIONE Er

Hic interpretantur gratiam habitum, quo nos ailigi
mus DEUM, quaſi vero voluerint dicere veteres, quo

debeamus confdere noſtra dilectione, quæ quam ſit

exigua, quam ſit immunda, certe experimur Quanqusm
hoc mirum eſt, quomodo iſta jubeant confidere ile 8
ne, cum doceant, neſciri utrum ad ſit. Cur non exbo⸗
nunt hic gratiam, miſericordiam DEI erga no:E qu
ties mentio hujus fit, addere oportebat fidem. ane⸗
nim apprehenditur, niſi ſide, promiſſio wiſericorh „
reconciliationis, dilectionis Dei erga nos. In hanc en-
tentiam recte dicerent, confidendum eſſe gratia, place-
re bona opera propter gratiam, cum ſides gratiam ah-
prehendit. Jactatur & hoc in ſcholis, Falere von hel
ra noſtra, virtute paſſionis CHRISII. Recte . zcitur,
cur non addunt de fide? CHRISTLUS enim eſt propi
tiatio, ut Paulus ait, per fſidem. Qum fide eriguntur
pavidæ conſcientiæ, & ſentiunt peccata noſtra de eta es-
ſe morte Chriſti, & DEUM nobis reconciliatum eſſe neo⸗
pter paſſionem Chriſti, tum vero prodeſt nobis paſſio
Chriſti. Si omittatur doctrina de fide fruſtra eicurane⸗
ra valere virtute paſſionis CHRISTI Et plerasque alias
ſententias corrumpunt in ſcholis propterea quia no tra-
duut juſtitiam fidei, & fidem intelligunt tant notitiam

instelligu irtutem
hiſteriæ, ſeu dogmatum, non intelligunt hanc vir

eſſe, quæ apprehendit promiſſionem gratiæ & Rr
quæ vivificat corda in terroribus peccat & mortie⸗ m
Paulus inquit: Corde creditur ad juſtitiam, Ore t con
feſſio ad ſalutem. Hic fateri adverſarios exiſtimamus;
quod confeſſio ex opere operato non juſtificet aut ſalvet,
Sed tantum propter fidem cordis, Et Paulus ſic lodanun,
quod confeſſio ſalvet, ut oſtendat, qualis fides con lug-
tur vitam æternam, nempe firma & efficax ſides. Non e
autem firma fides, quæ non oſtendit ſe in cbnfeſſione.
Sic cætera bona opera placent propter fidem, ſicut & o

rationes Eccleſiæ rogant, ut omnia ſint accepta Hrd beer

CANlSr
Conltaten
cluutlam
dlntimns,
Ir Dey,
litpromi
mentem,
Pitiugpro
Kolliriad
Chrikiant
tönem ine
Nobigoen
Ciihnegin
torem, ne
lintumnd
Kihcaon
ſontes hu
Pjieiunt
gitabu
rbusleg
Hangeli
niſſe u
Meation
Lenlamn8
ſegeint
Mribr
delid l
Chrili,
tiatoren
oman.
inales
chiprob
ele Com
Meros
lelhee

Ir IMPLETIONE LEGIS. 141
.
1o . CHRISTUM. Item petunt omnia propter Chriſtum.
etrehel Conſtat enim ſemper in fine precationum addi hanc
qurHEE claufulam, per Chriſtum Dominum noſtrum, Ideo con-
urQnmn cludimus, quod fide juſtificemur coram Deo, reconcilie-
Sere lein mur Deo; & regeneremur, quæ in pœnitentia apprehen-
Pur nn dit promiſlionem gratiæ, & vere vivificat perterritam
ganor igr⸗ maentem,; ac ſtatuit, quod Deus ſit nobis placatus ac pro-
en. Ne pitius propter Chriſtum. Et hac fide, ait Petrus, nos cu-
miktioe. ſtodiri ad ſalutem, quæ revelabitur. Hujus fidei cognitio
6 Vhrer. Chriſtianis neceſſaria eſt, & uberrimam affert conſola-
grui ie tionem in omnibus afflictionibus, Et officium Chriſti
m, nobis oſtendit, quia iſti, qui negant homines fide juſtifi-
lerebee Ccari, negant CHRISTUMmediatorem efle ac propitia-
deictue torem, negant promiſſionem gratiæ & Evangelium.
n el Tantum docent aut doctrinam rationis, aut legis, de ju-
te erigun ſtificatione. Nos, quantum hic fieri potuit, oſtendimus
oNraceſetl G fontes hujus cauſæ, & expoſuimus ea;, quæ adverſarii
rumeſet⸗ objiciunt, Quæ quidem facile dijudicabunt boni viri, ſi
el ni aadu cogitabunt, quoties citatur loc us de dilectione, aut ope-
nirtror ribus, legem non fieri ſine Chriſto, nec nos ex lege, ſed eæ

„D

etaleiin Evangelio, hoc elt; promiſfione gratiæ in (hriſto pror
k Aret- millæ juſtificari. Et ſperamus hanc, quamvis brevem, dis-
geiqh cn. putationem bonis viris ad confirmandam fidem, ad do-
taotl inen cendam & conſolandam conſcientiam, utilem futuram
tan n elſle. Scimus enim ea, quæ diximus, conſentanea eſſe ſcri-
tir 4 a pturis Propheticis & Apoſtolicis, ſanctis Patribus, Am-
dn broſio, Auguſtino, & plerisque aliis, & univerſæ Eccleſiæ
mre Do Chriſti, quæ certe confitetur CHRISTIUM eſſe propi-
5 aſeſe tiatorem, & juſtiſicatorem. Nec ſtatim cenſendum eſt
gtetaut de. Romanam Rccleſiam ſentire, quidquid Papa, aut Car-
lolchon⸗ dinales, aut Epiſcopi, aut Theologi quida m,aut Mona-
llsnſtſu chi probant, Conſtat enim Pontificibus magis curæ
ugle e eelſſe dominationem ſuam, quam Evangelium Chriſti,
in vnkli, Et plerosque compertum eſt palam Bpicuræos eſſe,
lloi ⸗ Theologos conſtat plura ex Philoſophia admiſeuiſie
wuzulc 8 doctri-

142 III. DE DILEGTIONE ET
Adoctrinæ Chriſtianæ, quan ſatis erat. Nec autoritas
horum videri debet tanta, ut nusquam diſſentire à dis-
putationibus eorum lceat, cum multi manifeſti erre-
res apud eos reperiantur, ut quoâ poſiimus ex puris na-
turalibus DEUMfuper omnia diligere. Hoc dogma
Peperit al'os errores multos, eum ſit manifeſte falſum.

„
4

mnium piorum judicia Itaque, etiam ſi in Eccleſia Pon-
tifices, aut nonnulli Theologi, ac Menachi docuerunt
remillionem peccatorum, gratiam & juſtitiam per no-
ſtra opera. & novos cultus quærere: qui obſeuraverunt
Chriſti officium, & ex CHRISTO non propitiatorem &
juſtificatorem, ſed tantum legi latorem fecerunt, man-
ſit tamen apud aliquos pios ſemper cognitio CHRITI.
Porro ſcriptura prædixit fore, ut juſtitia fidei hoc mo-
do obſcuraretur per traditione, humanas, & doctrinam
operum; Sicut Paulus ſæpe queritur, tunc quoque
fuiſſe, qui pro juſtitia fidei, docebant homines per opera
propria & proprios cultus, non fide, propter CHRI-
TCUMrecenciliari DEO, & juſtificari, quia homines

eſſe. Nec videt ratio aliam juſtitiam, quam juſtitiam
legis civiliter intellectæ. Ideo ſemper extiterunt in mun⸗
do, qui hanc carnalem juſtitiam ſolam docuerunt;, op-⸗
preſſa juſtitia fidei, & tales doctores ſemper exiſtent et.
iam. Idem accidit in populo Ifrael. Maxima populi
pars ſentiebat ſe per ſua opera mereri remiſfionem pec-
catorum, cumulabant ſacriſicia- & cultus. Econtra

Rdei. Et res geſtæ in populo Ifraél ſunt exempla eo-
rum, quæ in Eccleſia futura fuerunt. Itaque non per⸗
turbet pias meytes multitudo adverſariorum, qui no-
Rtram doctrinam improbant. Facile enim judicari de ſpi-
ritu eorum poteſt, quia in quibusdam articulis adeo
perſpicuam & manifeſtam veritatem damnaverunt, ut

Reclamant enim ubique ſcripturæ, ſancti Patres, & o

naturaliter ita judicant, DEUM per opera placandum

Prophetæ damnata illa opinione, docebant juſtitiam

“ 4

—

pelema
L. damna
mnes Chr
Cobhdene
conritie
cünque!
Confüti
dein gi
remillo
torum 8
ülerhi
Remece
Pereſarin
Poſtertt

(Mr
ſtnegen
Cnleteot
Reacepi
Uüttemi
kntendie
lrintili
lemnus
i Gice
Uonnulli
Mintal
cinſbi Z
leſann
Rr
Uangeht
llex VOct
ſo r un
enolirs
ochinin

N Ede

Er
. ——
Nec koritat
ſentiten i
marie ſüen

nus en Pots

aaiſele kllis

di attes Ar.
in Beclelal

hnachicdorern.
ltitin Uerm
giobſentern.

r ropit ejarokend

feceruntnu

tio CHANN
1 Khei boc
nsglolin⸗
, tune l Guoe⸗
mines er 0 6

N lopter CN i

le⸗ .

R IMEPTETTOVE LEGIe. 14¾

palam appareat eorum impietas. Nam & Bulla Leonis
X. damnavit articulum maxime neceſſarium, quem o-
mnes Chriſtiani teneant & credant, videlicet, Non eſſe
confidendum, quod ſimus abſoluti propter noſtram
contritionem, ſed prepter verbum CHRISTI, Quod- Marth. le,
cunque Rgaveris, &c. Et nune in hoc conventu autores 194
confutationis damnaverunt ape ertis verbis hoc, quod fi-
dem diximus partem eſſe Pœnitentiæ, qua conſequimur
remiſſionem peccatorum, & vincimus terrores pecca-
torum, & conſcientia pacata redditur. Quis autemnon
vider hunc articulum, quod fide conſequamur remiſho-
nem peccatorum, veriſlimum, certiſſimum, & maxime

neceſſarium eſſe onmibus Ch riſtianis: Quis ad omnem

poſteritatem audiens, talem ſententiam damnatam
eſſe, judicabit autores hujus condemnationis ullam
CHRISTI notitiam Habuilte⸗ Et de ſpiritu eorum con-
jectura fKeri poteit ex illa inandita Erude elitate, duam
conſtat eos in bonos viros plurimos hactenus excrcluiſi: e.
Et accepimus in hoc convent;, quendam Reverendum
Patrem in Senatu imperii, cum de noſtra confeſſione
ſententiæ dicerentur, divifle, nullum fibi conſilium vi-
deri utilius, quam ſi ad confeſſionem, quam nos exhibu-
iſſemus atramento ſcriptam, ſangvine reſcriberetur.
Quid diceret crudelius Phalaris? Itaque hanc vocem
nonnulli etiam Principes judicaverunt indignam eſle,
quæ in tali conſeſſu diceretur. Quare etiamſi vindi-
cant ſibi adverſarii nomen Eccleſiæ, tamen nos ſciamus;
Eccleſiam Chriſti apud hos eſte, qui Evangeli ium
CHRISTI docent, non qui pravas opiniones contra
Evangehum defendunt, ſicut inquit Dominus: Oves J⸗h. o: 2:
umneæ vocem meam audiunt. Et Auguſtinus ait: Quæ-
ſtio eſt, ubi ſit Eccleſia? Quid ergo facturi ſumus. In ver-

7

bis noſtrs eam quæſituri famus, an in verbis capitis ſui

Domini noſtrijeſu kriſtisputo quod in illie verbis quæx.
rere debemus, qui veritas eſt, & o Ptime novit corpus fui.
Proin-

.

144 IIV. DE ECCLESIA.

Proinde non perturbent nos judicia adverſariorum, cum ne 4
humanas opiniones contra Evangehum, contra autori- bri⸗
tatem ſanctorum Patrum, qui in Bccleſia ſcripferunt, Ckeſin
cCcontra piarum mentium teſtimonia defendunt. D
WID. DE ECCLESIAA., ure
Ang. C. . GQEPTIMUM articulum confeſſionis noſtræ damna- müind
Art. Sm. OQverunt, in quo diximus Eccleſiam eſſe congregatio- tChri
3r. nem ſanctorum. Et addiderunt longam declamatio- Werltri
Matith.3slz nem, quod masli non ſint ab Eccleſia ſegregandi, cumjo- mirimur
hannes comparaverit Eccleſiam areæ;, in qua triticum. deyi
6. 13, 77. & paleæ ſimul coacervata ſint. Et CHRISTII 5 com- Nene
paraverit eam lagenæ;, in qua piſces boni & mali ſunt, Enmnute
, &c. Profecto verum eſt, quod ajunt: Nullum reme- aentt
. dium eſſe adverſus Sycophantæ morſum. Nihil tam ſetanen
circumſpecte dici poteſt, ut calumniam evitare queat. Altrili
Nos ob hanc ipſam cauſam adjecimus octavum articu- aurte
lum, ne quis exiſtimarethes ſegregare malos & hypo- Eickian
critas ab externa ſocietate Rccleſiæ, aut adimere Sacra- aleiit
maentis efficaciam, quæ per hypocritas, aut malos acmi- tan en
niſtrantur. Itaque hic non eſt opus Ilonga defenſione Rebetni
adverſus hanc calumniam. Satis nos purgat articulus acke
octavus. Concedimus enim, quod hypocritæ & ma- enton
li in hac vita ſint admixti Ecclefiæ, & ſint membra Ec- g
cleſiæ ſecundum externam ſocietatem ſignorum Eccle- n ai
ſiæ, hoc eſt, verbi, profeſſionis, & Sacramentorum, præ- luten
ſertim ſi non ſint excommunicati, Nec Sacramenta id n “
eo non ſunt efficacia, quia per malos tractantur, Imo i
2.le/ſſ.2,4. recte uti poſſumus Sacramentis, quæ per malos adan- V
niſtrantur. Nam & Paulus prædicit futurum, ut Antichri= iaden
ſtus ſedeat in templo Dei, hoc eſt, in Eccleſia dominetur “ 1
& gerat officia. At Eccleſia non eſt tantum ſocietas N n
externarum rerum ac rituum, ſicut aliæ politiæ. Sed Wd

Kin
principaliter eſt ſocietas fidei & Spiritus ſancti, in cor- n

IV. DE ECCLESIA. 145

—

n dibus, quæ tamen habet externas notas, ut agnoſci
grinnmet Posſit, videlicet puram Evangelii doctrinam „& admi-
niſtrationem Sacramentorum conſentaneam Evangelio
Chriſti. Et hæc Eccleſia ſula dicitur corpus Chriſti, quod
Erlim CHRISTUS Spiritu ſnuo renovat, ſanctifcat & guber-
nat, ut teſtatur Paulus Epheſ. 1. cum ait: Et ipfum de-TPh. 1, 22.
614. dit caput ſuper omnia Eccleſiæ, quæ eſt corpus ejus, vi· .
delicet, integritas, id eſt, tota congregatio ipfius, qui o-
nehremm mnia in omnibus perkcit. Quare illi, in quibus nihil
ſe angege agit Chriſtus, non ſunt membra Chriſti. Idque fatentur
vim eeindf adverſarii, malos eſſe mortua membra Eccleſiæ: Quare
gregtliſei, miramur, cur reprehenderint noſtram deſeriptionent,
,na tad quæ de vivis membris loquitur.
HNISTD Neque novi quidquam diximus, Paulus omninò eo-
i Amiß dem medo definivit Eccleſiam Epheſ. 5. quod purif- Eph. y, 2.
Nullun n cetur, ut ſit ſancta, Et addit externas notas, verbum & 26
e NHII ſacramenta. Sic enim ait: Chriſtus dilexit Eccleſiam,

Rcontegaum
ela ſripſenn

„

nertire S& ſe tradidit pro ea, ut eam ſanctiſcet, purificans lava-
Garumn uH. croaquæ, per verbum, ut exhibeat eam ſibi glorioſam
ONKa

losd Eccleſiam non habentem maculam, neque rugam, aut
ene⸗ e aliquid tale, ſed ut ſit ſancta & inculpata. Hanc ſenten-
n in tiam pene totidem verbis nos in confeſſione poſuimus.
☛ Sic de finit Eccleſiam & articulus ĩn Symbolo, qui jubet
nge nos credere, quod ſit ſancta Catholica Ecclelia. Impii
Putdl zan vero non funt ſancta Eccleſia „ Et videfur additum,
gneet quod ſequitur, ſinéctorum communio, ut exponere-
int rent tur, quid ſignificet Eccleſia, nempe congregationem
E ſanctorum, qui habent inter ſe ſocietatem „ejusdem
aut Erangelii, ſeu doctrinæ, & ejusdem Spiritus ſancti, qui
,Sacrnmen

,. corda eorum renovat; ſanctiticat & gubernat. Et
micniſ hic articulus neceſſaria de cauſa bropoſitus eſt. Inſi-
per eieih nita pericula videmus, quæ minantur Becleſæ interi-
un tum. Infinita multitudo eſt impiorum in ipia Eccle-
ckſacdn, ſia, qui opprimunt eam. Itaque ne deſperemus, ſed
ſ, ſiamut, Eccleſiam tamen manſuram eſſe, Item, ut ſcia-
lie bo .

Ge K ame,
us linn 6

146 IV. DE ECCLESIA.
mus, quamvis magna multitudo ſit impiorum, tamen
Eccleſiam exiſtere,; & CHRISTUM præſtare illa, qvæ
promiſit Eccleſiæ, remittere peccata, exaudire, dare Sp. §.
Has conſolationes proponit nobis articulus ille in Sym-
polo. Et Catholicam Eccleſiam dicit, non intelligamus,
Eccleſam eſſe politiam externam certarum gentium,
Sed magis homines ſparſos per votum orbem, qvi de
Evangelio conſentiunt, & habent eundem Chriſtum, e-
undem Spiritum Sanctum, & eadem Sacramenta, ſive ha=
beant easdem traditiones humanas, ſive diſſimiles. Et
in Decretis inqvit gloſſa, Eccleſiam large dictam com-
plecti bonos & malos. Item, malos nomine tantüm in
Eccleſia eſſe, non re, bonos verò re & nomine. Et in
hane ſententiam multa leguntur apud Patres. Hierony-
mus enim ait: Qui ergo peccator eſt aliqva ſorde ma-
culatus, de Eccleſia CHRISTI non poteſt appellari, nec
Chriſto ſubjectus diciĩ;
Qvanqvam igitur hypocritæ & mali ſint ſocii hujus
veræ Eccleſiæ ſecundum externos ritus, tamen cùm deſi-
nitur Eccleſia, neceſſe eſt eam definiri, quæ eſt vivum
corpus CHRISTII, Item, qvæ eſt nomine & re Eccleſia.
Et multæ ſunt cauſæ. Neceſſe eſt enim intelligi, qvæ res
principaliter efficiat nos membra, & viva membra Recle-
GE. Si Eccleſiam tantùm definiemus externam politiam
eſie bonorum & malorum, non intelligent homines
regnum Chriſti eſſe juſtitiam cordis, & donationem Sp⸗
Sancti, ſed judicabunt tantum externam obſervationem
eſſe certorum cultuum ac rituum. Item, quid intere-
rit inter populum legis, & Eccleſiam, ſi Eccleſia eſt
externa politia? At ſic diſcernit Paulus Eccleſiam à po-=
pulo legis, qvòd Eccleſia ſit populus ſpiritualis, hoc eſt,
non civilibus ritibus diſtinétus à gentibus, Sed verus
populus DEl, renatus per Spiritum ſanctum. In populo
legis præter promiſſionem de CHRISTO, habebat &

carnale ſemen promiſſiones rerum corporalium, regniy
Re⸗

—
E, Et Dro

ikiegui
bentibus
ed Ettan
Angelimm
lisres e
(OramDl
Pelus ur
Titus zcci
Elindn
Inpios i
eſterrenel
ſton guidu
Nch ſi
Ketanh

Congregati
lo, E
(HhrTI
beclehig
ur4 regn
liboli n
uia nonch
Nittibee
aimhi ſu
ſicheg 8
Hinidſi
4e. Kent
elt, ante 4
Chrilig
nnoni
e non E
eorun lo⸗

— .

. . IV. DEx EcCLESIA. 14%
—— . — ———
oren um S. Et Propter has dicebantur populus DEl, etiam mali
elare in in his, quia hoc carnale ſewen DEUS ſepa raverat ab aliis
ulrges gentibus per certas ordinationes externas, & promiſſio-
Elusillein.. es, Et tamen mali illi non placebant DEO. At Evy-
dnitelian angelium affert non umbram eternarum rerum, ſed
u genin ipfas res Eternas, Spititum ſanctum „& juſtitiam qua
orten, ſit coram DEO jaſti ſumus. Igitur illi tantum ſunt po-
4erOrlo⸗ pulus juxta Evangeliam, qui hanc promiſſionem Spi-
len eh ritus accipiunt. Adhæc Eccleſia eſt regnum Chriiſti,
cae Qdiſtinctum contra regnum diaboli. Certum eſt autem, —
elne impios in poteſtate diaboli, & membra regni diaboli
getn eſſe, ſicut docet Paulus Epheſ 2. cum alt: Diabolum
vominetn elfficacem eſſe in incredulis., Et C hriſtus inquit ad Phari-
Pn ſæos, quibus certe erat externa ſocietas cum Eccleſia, id
latleß⸗ 4 eſt, cum ſanctis in populo legis 3 Præerant enim, ſacri“
dliahe 8 i ſicabant, & docebant: Vos ex patre diabolo eſtis. Ita⸗
ektihkeln, que Eccleſia, quæ vere eſt regnum Chriſti, eſſt proprie
Hberbi congregatio ſanctorum. Nam impii reguntur à Dia-
d

„bolo, & ſunt captivi diaboli, non reguntur Spiritu

Gtanenan CHRISTI. Sed quid verbis opus eſt in re maniſeſta 2
ne Si Eccleſia, quæ vere eſt regnum C HRISTI, diſtingvi-
nehtehe tur à regno diaboli, neceſſe eſt impios, cum ſint in regno
wintlige diaboli, non eſſe Eccleſiam. Quanquam in hac vitaz
iumeig quia nondum revelatum eſt regnum CHRISTI, ſint ad-
oternun al mixti Eccleſiæ, & gerant officia in Eccleſia, Nec propter-
ellgent hn. ea impii ſunt regnum CHRISTI ‚quia revelatio nondum .
lnetun . cda eſt. Semper enim hoc eftregnum CHRISTI ,quod
clene Spiritu ſuo vivificat, ſive ſit revelatum, ſive ſit tectum cru-
len dli ce. Sicut idem eſt CHRISTUS, qui nunc glorificatus
Am, Ab „ eſt, antea afflictus erat. Et conveniunt huc ſimilitudines ⸗
lukaliii, Ohriſti, qui clare dicit Matth. 33. Bonum ſemen eſſe fi- Meth. ½5
Prin e lios regni, at Zizania Klios diaboli. Agrum dir it mundum .
— 8 eſſe, non Eccleſiam. Ita Johannes de illa tot⸗ gente Ju⸗
oäum e dæorum loquitur, & dicit fore, ut vera Ecclefis ſepare-
610. N 4 tur ab illo populo, Itaque hic locus magis contra adver.

welin /, K 2 farios

IV. DE ECCLEBSIA.

ſarĩos facit, quam pro eis, quia oſtendit verum & ſpiri⸗
a populo carnali ſeparandum eſſe.
Matth. 13, Et Chriſtus de ſpecie Eccleſiæ dicit, cum ait:
regnum cœlorum lagenæ, aut de
cet, Eccleſiam tectam eſſe multitudine malorum,
ſcandalum pios offendat. Item, ut ſciamus verbum &
ſacramenta efficacia eſſe, etſi tractentur à malis. Atque
interim docet, impios illos, quamvis habeant ſocieta-
tem externorum ſignorum, tamen non eſie verum re-
num Chriſti, & membra Chriſti.
bra regni diaboli. Neque vero ſomniamus nos Plato-
nicam civitatem, ut quidam impie cavillantur. Sed dici-
mus exiſtere hanc Eccleſiam, videlicet, vere credentes ac
juſtos ſparſos per totuni orbem. Et addimus notas, pu-
ram doctrinam Evangelii, & Sacramenta. Et hæc Ec-
cleſia proprie eſt columna veritatis. Retinet enim
purum Evangelium, & ut Paulus inquit, fundamen-
. tum, hoc eſt, veram CHRISTI cognitionem & ſidem,
1. Cer. 3, a. etſi ſunt in his eriam multi imbecilles, qui ſupra funda-
mentum ædificant ſtipulas perituras, hoc eſt, quas-
dam inutiles opiniones, quæ tamen, quia non evertunt
fundamentum, tum condonantur illis, tum etiam e-
mendantur. Ac ſanctorum Patrum ſcripta teſtantur,
quod interdum ſtipulas etiam ædific
damentum, ſed quæ non everterunt
rum pleraque iſtorum, quæ adverſarü no
dunt, fidem evertunt, ut quod damnant articulum de
remisſione peccatorum, in quo dicimus fide accipi
remiſſionem peccatorum. Manifeſtus item & perni-
cioſus error eſt, quod docent adverſarii, mereri homines
remiſſionem peccatorum, dilectione erga DEUM, an-
te gratiam, Nam hoc quoque eſt tollere fundame
hoc eſt, CHRISTUM. Item quid opus erit fide, ſi Sa-
cramenta ex opere operato ſine bono motu utent
ſtiſicant? Sicut autem habet Eccleſia promiſſionem,
quod ſemper ſt habitura Spiritum ſanctum; Ita

tualem populum,

cem virginibus, & do-

Sunt enim mem-

averint ſupra fun-
fidem eorum. Ve-

Conimnina

Pir Il
ſanctunn.
ſuytame
yratel
winibos
Velſecn
Aalin
Glode
Notitin
Ghimne
Ujn
alſrt
Olodſt
kun in
Pteſlaten
kilt uck
fturas,
Cndendil
Uelng
chol
Us tenen
teromni⸗
tunglatr
Ubisterr
Umpriya
tlatis in
Alium,
tid non Be-
bres non
nod!
lebete
Molerate
b;, Popte
Min

.

—.—
therun fi⸗
rapdn 6
nait: Finitl
irgnidig b⸗
malorum, E
Amnus etbun
r à mils A
habeint ſit
elle elun 6
unt ebinnnn
jammus Gln
antur. Nlln
ere clelent
finus notag
ta. Vt he-
Retinet
hitionenn Aleen

,

IV. DE ECCLESIA. 149

comminationes, quod ſint futuri impii doctores, & lu-
pi. IIIa vero eſt proprie Eccleſia, quæ habet Spiritum
ſanctum. Lupi & mali doctores, etſi graſſantur in Eccle-
ſia, tamen non ſunt proprie regnum Chriſti. Sicut &
Lyra teſtatur, cum ait: Eccleſia non conſiſtit in ho-
minibus ratione poteſtatis vel dignitatis Eccleſiaſticæ
vel ſecularis, quia multi principes & ſummi Pontifices
& alii in feriores inventi ſunt apoſtataſſe a fide, Propter
quod Eccleſia conſiſtit in illis perſonis, in quibus eſt
notitia vera & confeſlio fidei & veritatis. Quid aliud
diximus nos in confeſſione noſtra, quam quod hic dicit
Lyra?
Sed fortaſſis adverſarii ſic poſtulant definiri Eccleſiam,
quod ſit Monarchia externa ſuprema totius orbis terra-
rum, in qua oporteat Romanum Pontificem habere
poteſtatem νντιινÜ0vονâQ de qua nemini liceat diſputa-
re aut judicare, condendi articulos fidei, abolendi ſcri-
pturas, quas velit, inſtituendi cultus & ſacrificia, Item
condendi leges, quas velit, diſpenſandi & ſolvendi qui-
buseunque legibus velit, divinis canonicis, & civilibus,
a quo Imperator & reges omnes accipiant poteſtatem &
jus tenendi regna, de mandato CHRISTI. Cui cum Pa-
ter omnia ſubjecerit, intelligi oporteat hoc jus in Papam-
translatum eſſe. Quare neceſſe ſit Papam, dum totius
orbis terrarum, omnium regnorum mundi, onmium re-
rum privatarum & publicarum, habere plenitudinem po=
teſtatis in temporalibus & ſpiritualibus, habere utrumq;
gladium, ſpiritualem & temporalem. Atque hæc defini-
tio non Eccleſiæ Chriſti, ſed regni Pontificii, habet au-
tores non ſolum canoniſtas, ſed etiam Danielem c. II.
Quod ſi hoe mode definiremus Eccleſiam, fortaſſis
haberemus æquiores Jadices. Multa enim extant im-
moderate & impie eripta de poteſtate Romani Pontif-
cis, propter quænem unquam reus factus eſt. Nos ſoli
plectimur, quia prædicamus beneficium Chriſti, quod
K. 3 fide

150 IV. DE EcCCLESIA.

fide in Chriſtum conſequamur remiſſionem peccato-
rum, non cultibus excogitatis à Pontifice. Porro Chri-
Ktus, Prophetæ & Apoſtoh, longe aliter definiunt Eccle-
ſiam Chriſti, quam regnum Pontificium. Nec eſt ad Pen-
tifices transferendum, quod ad veram Ecctleſiam perti-
net, quod vide licet ſint columnæ veritatis, quod non ter-
veni. Quotusquisque enim curat Evangelium, aut ju-
dicat dignum eſſe lectione? Multi etiam palam irrident
geligiones omnes; aut ſi quid probant, probant illa, quæ
humanæ rationi conſestane ſunt, cætera fabuloſa eſſe
urbitramur, & fimilia tragœdiis Poëtarum.
Quare nos juxta ſeripturas ſentimus, Eccleſia m Pro-
prie dictam eſſe congregationem ſanctorum, qui vere
credunt Evangelio Chriſti, & habent Sp. ſanctum. Et᷑
tamen fatemur, multos hypocritas & malos his in hac
vita admixtos, habere ſocietatem externorum ſignorum,
qui ſunt membra Eceleſiæ ſecundum ſocietatem exter-
norum ſignorum. Ideoque gerunt efficia in Bccleſia.
Nec adimit Sacramentis efficaciam, quod per indignos
tractantur, quia repræſentant CHRISTI perſonam, pro-
Ppter vocationem Eccleſiæ, non repæſentant proprias
perſonas, ut teſtatur CHRIS TIUS: ui vos audit, me
audit. Cum verbum CHRI 5TI, cum ſacramenta porri-
gunt, Ohriſii vice & loco porrigunt. Id decet nos illa
vox Cheiſti, ne indignitate miniſtrorum offendamur.
Sed de hac re fatis clare diximus in confeſſione, nos
improbare Donatiſtas, & Vigleviſtas, qui ſenſerunt ho-
mines peccare, accipientes ſacramenta ab indignis in
Eccleſia. Hæc in præſentia videbantur ſufficere ad de-
fenſionem defcriptionis Becleſiæ, quam tradidimus,
Neque videmus, cum Eccleſia proprie dicta appellecur
vorpus CHRISTI, quomodo aliter deſcribenda fuerit,
quam nos deſcripfimus, conſtat enim impies ad re-
Enum & corpus diaboli pertinere, Jut impellit & habet
taptivos impios, Hæc ſunt luce meridiana clariora, quæ
tamen

—
tamnenſ
ur cepi
Damn
Guod di
ſetirede
mentorn
humana
inlitute
resritu
depurte
Teciviunt
ſuri⸗
nbr, an
julitare
neceſſaria
nierſali
liliti
erzte
Corbis el
Uihieon
ſhepan
caltitas
dileqhie
Nee!
kemus.
ltionib
humans
erend.
her⸗
leroobt
kerne g
ſen ale
E
(lelie d,l
run 4

—
nemn ſetat,
Porroci
ebniunt al⸗
Lecell alber.
lelamn hen
uosnont-

elium at ſ.
paliminiin

bant llejt
a hibuliel

n
Peclefam n⸗
rutn, gei ſet
ſancdn. 4
alos in N
rum ſgnornmn

ian beeldi
Aper indine
Perſonanſli
atant reriß
o mM
eramentl lon
Ilnerbo 1
n Kentumu.
nlehhone c
Eolerun
3 inkigni⸗
ſlere 110.
1 trabilinni,
hllen

rhete 4 D

—

IV. DE ECCLESIA. 1I5I
tamen ſi pergent calumniari adverſarii, non gravabi-
mur cepioſius refpondere.«
Damnant adverſarii & hanc partem ſeptimi articuli,
quod diximus ad veram unitatem Eccleſiæ ſatis eſſe con-
ſentire de doctrina Evangelii, & adminiſtratione Sacra-

mentorum, nec neceſle eſſe, ubique ſimiles traditiones

humanas eſſe, ſeu ritus aut ceremonias ab hominibus
inſtitutas. Hic diſtingvunt univerſales & particula-
res ritus, & probant articulum noſtrum, ſi intelligatur
de particularibus ritibus, De univerſalibus ritibus, non
recipiunt. Non ſatis intelligimus, quid velint adver-
ſarii. Nos de vera, hos eſt, ſpirituali unitate loqui=
mur, ſine qua non poteſt exiſtere fides in corde, ſeu
juſtitia cordis coram DEO. Ad hanc dicimus non eſſe
neceſſariam ſimilitudinem rituum humanorum, ſive u-

niverſalium fſive particularium, quia jufſtitia ſidei non

eſt juſtitia alligata certis traditionibus, ſcut juſtitia le-
gis erat alligata Moſaicis seremoniis, quia illa juſtitia
cordis eſt res vivificans corda. Ad hanc vivificationem
nihil conducunt humanæ traditiones, ſive univerſales,
ſive particulares, nec funt effectus Spiritus fancti, ſicut
caſtitas, patientia, timor DEI, dilectio proximi, & opera

dilectionis.

Nec leves cauſæ fuerunt, cur hunc articulum pone-
remus. Conſtat enim multas ſtultas opiniones de tra-
ditionibus ſerpſiſſe in Eccleſiam. Nonnulli putaverunt,
humanas traditiones neceſſarios cultus eſie ad pro-
merendam Juſtificationem. Et poſtea diſputaverunt,

qui fieret, quod tanta varietatse coleretur DEIIS, quaſi

vero obſervationes illæ eſſent cultus, & non potius ex-
ternæ & politicæ ordinatiaones, nihil ad juſtitiam cordis
ſeu cultum Dei pertinentes, quæ alibi caſu, alibi pro-
pter quasdam probabiles rationes variant. Item aliæ Ec-
cleſiæ, alias propter tales traditiones excommunicave-
runt, ut propter obſervationem Paſchatis » picturas
MD K 4 & res

IV. Dz ECCLESIA.
152

ſidem ſeu
iti exiſtimaverunt, .
Unde imperiti niſtuna⸗. exiſtere fine his
& res ſimiles. dis coram Deo, non H negotio multa
juſtitiam cor Extant al de
vationibu iſtarum & aliorum. . on læ-
obſer ſeripta Summiſtarum dierüm ae noctium n am
meken kerl diſſimilia ſpacia dier imus non lædi ver
Sed ſicut Rccleſte; It ſentim inſtitatis ab ho-
dunt Gaitarenn Giæ diſſimilibus ritibus miveriales ritus
unitatem Eccle uam placet nobis, ut & nos in Eccle-
: ianm Sicu ies ſe.
minibus. Qua illitarem ſerventur 5 & alios dies fe
Propter e ll diem Dominicum, ratiſſimo animo
ſiis oriinem m libenter ſervamus, E onen præſertim
ſtos lelenriree ide a? veteres ordina rodeſt populum
. Ues a . 1 2
amplectimur e pædagogiam, qua e non diſpurt⸗
tinea ac docere. n-. au
cum con fſacere ac quillitatem
. etace uIII .
& imperitos efeten bkohter ares agftur. Diſpu.
n con ia res .
mauhez ilicatem ſervare. A raditionum huma
corporalem Utrum blernatienes tradit coram DEO.
. . * 1 .
taturenim, ltus neceſſarii ad juſt: ſia quo conſtituto
narum fſint cul vin hac controver m unitatem Ec-
70 eram unit .
Hoc eſt xheyote Poteſt, Utrum a raditiones humanas.
poſtes lache üni ſimiles eſſe rdl cultus neceſſarii
„ 3 .
cleſiæ ereſſe iones hu manæ non ſu oſſe juſtos & lie
. . 1½ . 1 F 1*
ezsnin aen coram DEO, rcluirur br habent, quæ de
. .* 3 . 22 1es ici n
ad Juſtitt as traditior . Germani
. . quas § .
Dei eſſt, “ I. ſi forma eiirn coram Deo, Se
. nt. juſtitĩa ſj
bi receptæ erm⸗ ad zul cleſiam Chriſti elſe,
elſt eultus Dei ſtos ac filios Dei & Ec ſed Gallico veſtitu.
quitur boſſe tur non Germanico,
iamſi qui utan
etiamft q

V ju-
it: Nemo vos
um alt:
H clare docet Paulus ad Col. C
. C ela
Coloſ. 2, 76 0

D. 200

P. 211. ſe 4.

⸗ e-
ſti aut n
. te diei fe 5
. ut in par futurorum,
, 38 ut in potu, a mbra fu ‚,
dicerin kani⸗ Dbatarum. Jun ſunt ur eſtis cum Chriſto
emSniæ, äut Chridti. Item: ſi nonntn viventes mun-
hens autem undi, quid adhuc tand guſtaveritis, neq;
ab elementis m 2 Ne rtigerſtignec onſumpta, &
o decreta facitis? la pereunt, uſu c ſunt
do de Gaveritis, quæ omnia P
3V
contrectea

—
ſurzrece
ſhientiei⸗
1Cum
Kconſt
Corda, nec
Dirig cagi
moyet cor
tacdirimnt
tinentiun
ſint ueceſt
ſegtentin
otus; ſa
non ekon
Via in lri⸗
Timugin dol
1ehluc,i
trun tradl
llitan 0
UNabinns.
te ſerang
Eke elle.
luntos reti
Upolornn
Uiapotkol
Ut 4polte
nnn quos
CC Den,
Mere conſea
mncallocz
Gmiium
6 inones d0
Oſlian
nnelſgti⸗
Granqih
ack,

4 IV. DE ECCILESIA. 163

erunt, endh ſunt Præcepta & doctrinæz hominum, ſpeciem habentia
eiſereinim ſapientiæ in ſuperſtitione &humilitate. Eſt enim ſenten-

Nnegnnn tia: Qum juſtitia cordis ſit res ſpiritualis viviſicans cor-
h, da, & conſtet, qued traditiones humanæ non vivifcent
voſiumum corcda, nec ſint effectus Spiritus ſancti, ſicut dilectio bro=
non kiien Ximi, caſtitas, &c, nec fint inſtrumenta, per quæ Deus
inſtitus dbh movet corda ad credendum, ſicut verbum & ſacramen-
nirerde in ta divinitus tradita, ſed ſint uſus rerum nihil ad cor per"
Snte tinentium, quæ ufu pereant, non eſt ſentiendum, quod
8 tlotce ſint neceſſariæ ad juſtitiam coram Deo. Et in eandem
utſſnemm ſententiam inquit Rom. I4. Regnuin Dei non eſt eſea & Rem. 14,17.
gonen en Potus; ſed juſtitia & pax & gaudium in Sp. Sancto. Sed
Plei ain non eſt opus citare multa teſtimonia, cum ubiq; ſint ob-
Ed non ln. via in ſeripturie, & nos plurima in con feſſione congeſſe-
ullttent rimus in Poſter ioribus articulis. Et hujus controverſiæ
gien. Dgh αρ*ρναν infra paulo poſi repetendum erit, videlicet,
ti⸗ nun fun Utrum traditiones humanæ fint cultus neceſſarii ad
coran D juſtitiam coram DEO? Ubi de hac re copioſius dis-
n coltn putabimus. Adverſarii dicunt, univerſales traditiones
. nb ideo ſervandas eſſe, quia exiſtimentur ab Apoftolis tra-
n e ite eſſe. O religioſos homines! Ritus ab A poſtolis

tins iu ſumtos retineri volunt. Non volunt retineri doctrinam
taben e, Apoſtolorum. Sic judicandum eſt de ritibus illis, ſicut
ſeniu lipfſi Apoſtoli in ſuis ſcriptis judicant. Non enim volue-
= runt Apoſtoli nos ſentire, quod per tales ritus juſtifi-

o“ cemur, quod tales ritus ſint res neceſſariæ ad juſtitiam
enc ifi coram Deo. Non voluerunt Apoſtoli tale onus im-
eltam

in Ponere conſcientiis, non voluerunt juſtitiam & pecca-
lallaſe, tum collocare in obſervationibus dierum, ciborum,
: Neno * & ſimilium rerum. Imo Paulus appellat hujusmodi o.
iei n Piniones doctrinas demoniorum. Itaque voluntas & ¹ T7m. 4, I.
hbra c conſilium Apoſtolorum ex ſcriptis eorum quæri debet,
eſtiscum r non eſt ſatis allegare exemplum. Servabant certos di-
mifente d es, non quod ea obſervatio ad juſtifſicationem neceſſa-
himein, ria eſſet, ſed ut populus ſciret ,quo tempore conveni-
Kanimme, K 5 endum

— — . 2*
1 4

ſt or dinem
1 m ritus,
alios quosda Aen
abant & al „
naum eſen ler anan conveniebant. e ue Ape
L i pulus,
ehonun, orbus ut fit, retinebat pop we Aur 41
i 5 . .
linoni ihil mutata, ad niſtor am raas in ecen na
Delt nonn Paſcha, Pentecoſten, ut no
daverunt, ut Paſcha,

mpl nemo
5 1

dita ſunt⸗
. Quod ſi hæc trasite
derent poſteris. nod m, cur in iis ipſis
rerum tra ſſaria ad zuſtiſestionem⸗ ſi erant Iucis
celia —à 0d ſi
SS lea mutarunt Epiſcopi? nane, Paſcha
a mu toritate bant.
Poſte zcij mutare au ſervabant.
„„5 — cuit ea . 1. ore .
dinnbnondl n Nicenam, alii alio temp Poſtea ratio
Synodum em.
ants yn ec diſſimilitudo læſit ſd in Judaĩci Paſcha-
Neque hæc ideret noſtrum Paſcha i Eccleſſas ſervare
inita eſt, ne ine Apoſtoli juſſerant . Itaque
. us. At P X Judaiſmo. 1
Kerere fratribus converſis ex] irer poſtynodum
Paſcha, cum usdam gentes de enadert⸗ obſervarent,
hunc morem q erunt, ut judaicum l runt Eccleſiis
Wicenam llult decrete illo non vo . creti teſtan-
14ʃ0 Decred
NWerum heceſitatem, Id quod erba ſi fratres ſervan-
impenere eerin ne quis curet, etiam Verha Decreti
5 4 mpus. 4 3
tur. Juben tent tem- 1 r , S.
tes d Epiphaniũ, vccαρ e, o i ,αετ αντυνα
Xtant abud Epliphanntzts X τιυαοHuͤz, 2T0α..
EX 3 . 8 06⁵0ο RMαοℳ ν½ ο* „8e vii AEWιει
₰ * 7 4 —
T855†* α urs „ανποοσ En larum in decre-
18, X P'* . —— A5„E Ol .
X o** Ranius verba eſſeA*⁵ prudens lector
Cri . . bus. Prud
Eæe kribit t de Paſchate, in val iſſe populo ſtul-
to quodam Po dicare, Apoſtolos volui iani eximere;
. S . . 7 50
facile poteſt . de neceſlitate certi kerüri⸗ exretur⸗.
inionen e nece putan
tam opi P curare, etiamſi in S . eliati ſunt ab
2 quidam in oriente, qui decretum Apoſtoloru
Rorro dun matis, propter hoc erraunum elſe. rla
areen derſnt Paſcha cum ] erna & inquit, nihi
contenderun jus laudat Decretur ſlica regu-
. us lau cc leſiaſlica
ellens Epiphani Liat à ſide aut Eccle oant
refelle diſt⸗ tiat à ſide a znt Ili am
. Mtent intelligent
foneenere, duad Audianes, quod nom recte intellig n
. Ad16.
la, & vitupera .

X

Pi ki

t
A rey
no; inerpt

lene, uo⸗

chnifatre
un ſervabe
oluerinte
Ctorem
ollere, ne
Addant, n
tando,
Muakkah
idagepde
tionumn on
chugeſt iß
Alilſtneon
Gtane ere
ibi debus
Wanlatnn
Vetſiniosn
edChſetrat
tionem C
fetio uni
eſtiefin
enr Mone
utrerſg
eray,
umtknd,
le gnod
hninigros
Niſihnon:
AIr uci
R
Aarhrili
As

1 D IV. DE BcCLESI. 155

———

ntimni 7 yrd̈,& interpretatur: in hanc ſententiam, in quam
Qurlni pos interpretamur, quod non ſenferint A poſtoli re-
Phlu, r ferre, quo tempore ſervaretur Paſcha, Sed quia præ-
gtliene cipui fratres ex Judæis converſi i erant, qui morem fu-
on ſolims um ſervabant, horum exemplum bpropter concordiam
fiam muinel voluerint reliquos ſequi. Et ſapienter admonuerunt
hrc taiti Jectorem Apoſtoli, ſe neque libertatem Evangelicam
m, arnnf rollere, neque nec eſſitatem conſcientiis ĩ imponere, quia
noli umk addant, non eſſe curandum, etiamſi erretur in ſuppu-
ehumii tando.
enpon kniß Multa hujus generis colligi poſſunt ex hiſtoriis, in
n. Ila quibus apparet, diffimilitudinem humanarum obſerva-
inſuliihi tionum non lædere unitatem fidei. Quanquam quid
Becleh uſeme opus eſt diſputatione? Omnino quid ſit juſtitia fidei
aiine. W quid ſit regnum Chriſti, non intelligunt adverſarii, ſi ju-
terſue dicant, neceſſariam eſſe ſimilitudinem obſervationum in
neuseblernn cibis, diebus, veſtitu, & ſimilibus rebus, quæ non habent
lueruet mandatum Dei. Videte autem religioſos homines, ade⸗
1Detit“ verſarios noſtros, Requirunt ad unitatem Eccleſix ſimi-
nlheneſin uI les obſervationes humanas, cum ipfi mutaverint ordina-
, eulu tionem Chriſti in uſu Cœnæ, quæ certe fuit antea er-
ire “ dinatio univerſàlis. Quod ſi ordimatiohes univerſales ne-
uigler veſſariæ funt, cur mutant ipſi ordinationem Ceœnæ Chri-=
t 11 ſti, quæ non eſt humana, ſed divina? Sed de hac teta
rumine gontroverſia infra aliquoties dicendum erit.
len OCTFAVUS articulus approbatus eſt totus, in que
ile lepiun confitemur, quod hypecritæ & mali admixti ſint Eccle-
id rien⸗ ſiæ, Et quod ſacramenta ſint efficacia, etiamſ per ma-
tecl d,eſs los miniſtros tractentur, quia miniſtri fanguntur vice
erh Ohriſti, non repræſentant ſuam perſonam; Juxta illud:
1

Lkc. 10, 16.
Mlen Qui vos audit, me audit. Impii doctores deſerendi ſunt, e: 10, 16

1 4 naſe⸗ gquia hi jam non funguntur perſona Chriſti, ſed ſunt Marh.
Ffan inißt Antichriſti. Et Chriſtus ait: Cavete a Pſeudoprophetis 7.
alue Et Paulus: Siquis aliud Erangelium angelkaerit c 12 9.
eei, anathema ſi. SS
ht Caæte-

156 IV. DE SACRAMENTIS.

Cæterum monuit nos Chriſtus in collationibus de
Eccleſia, ne offenſi privatis vitiis ſive ſacerdotum ſive
populi, ſchiſmata excitemus, ſicut ſcelerate fecerunt
Donatiſtæ. IIlos vero, qui ideo excitaverunt ſchiſmata,
quia negabant ſacerdotibus licere, tenere poſſeſſiones
aut proprium, plane ſeditioſas judicamus. Nam tenere
proprium civilis ordinatio eſt. Licet autem Chriſtia-
nis uti civilibus ordinationibus, ſicut hoc aëre, hac lu-
ce, cibo, potu. Nam ut hæc rerum natura, & hi ſide-
rum certi motus, vere ſunt ordinatio Dei, & conſer-
vantur à Deo; ita legitimæ politiæ vere ſunt ordinatio
Dei & retinentur ac defenduntur à Deo adverſus Dia-
bolum.
NONÜs articulus approbatus eſt, in quo cenfite-
mur, quod Baptiſmus ſit neceſſarius ad ſalutem, & quod
29. pueri ſint baptizandi, & quod baptiſmus puerorum non
Cat. Min. ſit irritus, ſed neceſſarius & efficax ad ſalutem. Et quo-
376. niam Evangelium pure & diligenter apud nos docetur;,
.Dei beneficio hunc queque fruéctum ex eo capimus,
quod in Eccleſiis noſtris nulli extiterunt Anabaptiſtæ,
quia populus verbo Dei adverſus impiam & ſeditioſam
factionem illorum latronum munitus eſt. Et cum ple-
rosq; alios errores Anabaptiſtarü damnamus, tum hunc
quoque, quod diſputant baptiſinum parvulorum inu-
tilem eſſe. Certiſſimum eſt enim, quod promiſſio ſa-
Iutis pertinet etiam ad parvulos. Neque vero pertinet
ad illos, qui ſunt extra Eccleſiam CHRISTI, ubi nec
verbum, nec ſacramenta ſunt, quia regnum CHRISTII
tantum cum verbo & ſacramentis exiſtit. Igitur neceſſe
Markth. iaß, eſt baptizare parvulos, ut applicetur eis promiſſio ſalu-
19 tis, juxta mandatum Chriſti: Baptizate omnes gentes,
9. Ubi ſicut offertur omnibus ſalus, ita offertur omnibus
baptiſmus, viris, mulieribus, pueris, in fantibus; Sequi-
tur igitur clare, infantes baptizandos eſſe, quia ſalus
„

Aug. C. I2.
Artic. m.

cum baptiſmo offertur.
Secun-

—

ecunge
Päiſnump⸗
Unt,quid
Dens zppr
Quod Deu
hic dapt
ſandtas,n
Hecratio
re otelt
Pkifarumn.
DECI
temur, nos
& ſoblt
Cleili,
gueviden
tucn zeel
Gekendin
ta. Con
patione
tur .
S . ſee
ecor
Un Ron
ſntium
leree
kipdil
dipſume
diside
tintumſe
tngiſen
aet
An
titen Un

„ IV. DE SACRAMENTIS. 157

—

Etindu Secundo. Manifeſtum eſt, quod Deus approbat ba-
S“ ptiſimum parvulorum. Igitur Anabaptiſtæ impie ſenti-
ate *M unt, qui damnant baptiſmum parvulorum. Quod autem
unt ſliſnn Deus approbet baptiſinum parvulorum, hoc oſtendit,
nekrſeln quod Deus dat Spiritum Sanctum ſic baptizatis. Nam
. Nan r ſi hic baptiſinus irritus eſſet, nullis daretur Spiritus
ten Chit ſanctus, nulli fierent ſalvi, denique nulla eſſet Eccleſia,
eaele le⸗ Hæg ratio bonas & pias mentes, vel ſola ſatis confirma-
“ re poteſt contra impias & fanaticas opiniones Anaba-
ei, te ptiſtarum.
ſunt o DECIMUS articulus approhatus eſt, in quo conk- Sao C.
, Aretſus temur, nos ſentire, quod in cœna Domimi vere 2a,4 e.
ann & ſubſtantialiter adſint corpus & ſangvis ge. car.
Almempß Chreiſti, & vere exhibeantur cum illis rebus, Miv. Sgo.
emnnm quæ videntur, pane & vino, bis qui ſacramen- Cut. Maj.
lnen tum accipiunt. Hanc ſententiam conſtanter **2=.
Ndun defendimus, re diligenter inquiſita & agita-
ta. Qum enim Paulus dicat, Panem eſſe partici=

8es pationem corporis Domini, &c. Sequere- „Cor 10,16.
n en 7 2 4
l bian tur, panem non eſſe participationem corpo-

vumtotm ris, ſed tantum ſpiritus Chriſti, ſi non adeſſet

ralmm? veré corpus DOMINI. Et comperimus non tan-
vol ne tum Romanam Eccle ſiam affirmare corporalem præ-
egneſtegen ſentiam Chriſti, ſed item & nunc ſentire, & olim ſen-
nlsIl, ſiſſe Græcam Eccleſiam. Id enim teſtatur Canon Miſ-
gcun(H ſr apud illos, in quo aperte orat ſacerdos, ut mutato pa-
t. gtu ne ipſum corpus Chriſti fiat. Et Vulgarius, ſcriptor, ut
pomii. nobis videtur, non ſtultus, diſerte inquit, panem non
teolnheßge tantum figuram eſſe, ſed vere in carnem mutari. Et
lan n longa ſententia eſt Cyrilli, in johannem cap. 15. in qua
ghuothu docet, CHRISIUM corporaliter nobis exhiberi in Cœ
, na. Sic enim ait: Non tamen negamus recta nos fide cari-
tateq; ſincera Chriſto ſpiritualiter conjungi, Sed nul-
lam nobis conjunctionis rationem ſecundum carnem
cum

158 IV. DE SACRANMENTIES.
cum illo eſſe, id profecto pernegamus. Idque à divinis ſe mo
. ſeripturis omnino alienum dicimus. Quis enim dubita- am
vit, Chriſtum etiam ſic vitem eſſe, nos vero palmites,qui eenerct
vitam inde nobis acquirimus? Audi Paulum dicentem, ſere noshr
quia omnes unum corpus ſumus in Chrifto, quia etſi ipias n
multi ſumus, unum tamen in eo ſumus. Omnes enim Uimam,
uno pane participamus. An fortaſſe putat ignotam no- (enlite
bis myſticæ benedictionis virtutem eſſe⸗ quæ cum in no. bin aute

7. Cor. Ie, 1.

bis fit, nonne corporaliter quoq; facit, communicatione operum
carnis Chriſti, CHRISTUMin nobis habitare? Et pauulo tent opt
poſt: unde conſiderandum eſt, non habitudine ſolum, Ceter
quæ per caritatem intelligitur, Chriſtum in nobis eſſe, miſehein
verum etiam participatione naturali, &c Hæc recitavi- (rna be

mus, non ut hic diſputationem de hac re inſtitueremus. dſccrin
Non enim improbat hunc articulum Cæſ. Majeſt. ſed ſrhenten

ut clarius etiam perſpicerent, quicunque iſta legent, nos andlri
defendere receptam in tota Ectleſia ſententiam, quod huudnd
in Cœna Domini vere & ſubſtantialiter adſint corpus municit
& ſangvis Chriſti, & vere exhibeantur cum his rebus. . lrcit
quæ videntur, pane & vino, & loquimur de præſentia nones de
vivi CHRISTL Scimus enim, quod mors ei ultra non Oinnerht
dominabitur. türante⸗

Aage C. 1. UNDECIMUS articulus de retinenda abſolutione iiri gng
s. m, in Eccleſia probatur, Sed de Confeſſione addunt cor= Uon contt
. rectionem, videlicet, obſervandam eſſe conſtitutio (non:

Cut. Min. nem cap. Omnis utriusque, ut & quotannis fiat confes- nr nunon
378. fio, & quamvis omnia peccata enumerari non queant, Nnon
tamen diligentiam adhibendam eſſe, ut colligantur, & irint,
illa, quæ redigi in memoriam poſſunt, recenſeantur. D
De hoc toto articulo dicemus paulo poſt copioſius, cum inundu
ſententiam noſtram de pœnitentia totam explicabimus. Ainonſ
Conſtat nos beneficium Abſelutic nis, & poteſtatemn Debn
clavium, ita illuſtraviſſt & ornaviſle, ut multæ afflictæ Gatrher
conſcientiæ, ex doctrina noſtrorum „ conſolationem i
cohceperint, poſtquam audiverunt, mandatum Dei h

eſſe,

aeidhiiß
Ubenimae
toſalitngi
blum dtenten
rito, giut
. Oones eil
atignotan
qurcunnin
ommmunitatfe
bitareirhal
itudine Cin
Gm indorie⸗
Hrcſeiin
inſlituerens
l Miek
eiſslegenhe
gtentinm, d.
er AAlt
cumhi
nur e reten
otsei lun n

nl Abchlutin
one 2Avntere
ſ conlitntd
miS lit i
ri non gben⸗
coligantun
ſarntot.
eneantn
,tet

U
copiol,

exlesbinn
prelttn
Iiler i
multr
conſlrtion

atun
Nu

IV. DE ABSOLNTIONE. 159

eſſe, imo propriam Evangelii vocem, ut abſolutioni cre-
damus, & certo ſtatuamus, nobis gratis donari remiſſio-
nem peccatorum, propter CHRISTUM, & ſentiamus
vere nos hac fide reconciliari Deo. Hæc ſententia mul-
tas pias mentes erexit, & initio commendationem ma-
ximam, apud omnes bonos viros, attulit Luthero, cum
oſtendit certam & firmam conſolationem ceanſcientiis,
quia antea tota vis Abſolutionis erat oppreſſa doctrinis
operum, cum de fide, & gratuita remitlione nihil doce-
rent Sophiſtæ & Monachi.
Cæterum de tempore, certe in Eccleſiis noſtris pluri-
mi ſœæpe in anno utuntur ſacramentis, Abſolutione, &
Cœna Domini, Et qui docent de dignitate & fructi-
bus ſacramentorum, ita dicunt, ut invitent populum, ut
ſæpe utantur ſacramentis, Extant enim de hac re multa
aà noſtris ita ſcripta, ut adverſarii, ſi qui ſunt boni viri,
lraud dubie probent ac laudent. Denunciatur & excom-
municatio flagitioſis & contemtoribus ſacramentorum.
Hæc ita fiunt, & juxta Evangelium, & juxta veteres Ca⸗
nones, Sed certum tempus non præſeribitur, quia non
Omnes pariter eodem tempore idonei ſunt. Imo ſi ac-
currant eodem tempore omnes, non poſſunt ordine au-
diri, & inſtitui homines. Et veteres Canones ac Patres
non cenſtituunt certum tempus, Tantum ita dicit
Canon: Si qui intrant Eecleſiam Dei, & deprehendun-
tur nunquam communicare, admoneantur, Quod ſi
non communicant, ad pœnitentiam accedant. Si com-
municant, non ſemper abſtineant, Si non fecerint, ab-
ſtineant. Chriſtus ait, illos fibi judicium manducare,
qui manducant indigne. Ideo paſtores non cogunt hos,
qui non ſunt idonei, ut ſacramentis utantur.
De Enumeratione peccatorum in Confeſſione, fic do⸗
centur homines, ne laquei injiciantur conſcientät. Et-

iamſi prodeſt rudes aſſvefacere, ut quædam enumerent,

ut doceri facilius poſſint. Verum diſputamus nune,
uid

1. Lon. II, „*

160 IV. DE ABsSoLuTIONE.

quid ſit neceſſarium jure divino. Non igitur debebant
adverſarii nobis allegare conſtitutionem, Omnis utri-
usque, quæ nobis nan eſt ignota, ſed ex jure divino o-
ſtendere, quod enumeratio peccatorum ſit neceſſæria 44
conſequendam remiſſionem. Tota Eccleſia per uni-
vVerſam Europam ſcit, quales laqueos injecerit conſci-
entiis illa particula conſtitutionis, quæ jubet omnia
peccata confiteri. Nec tantum habet incommodi tex-
cus per ſe, quantum poſtea affinxerunt Summiſtæ, qui
colligunt circumſtantias peccatorum, quales ibi Laby-
rinthi, quanta carnificina fuit optimarum mentium?
Nam feros & prophanos iſta terriculamenta nihil mo-
vebant.
Poſtea quales tragedias excitavit quæſtio, de proprio
ſacerdote inter Paſtores, & fratres, qui tunc minime e-
rant fratres, cum de regno confeſſionum belligeraban-
tur. Nos igitur ſentimus enumerationem peccatorum

non eſſe neceſlariam Jure divino, Idque placet Panor-

mitano & plerisque aliis eruditis Jurisconfultis. Nee
volumus imponere neceſſitatem conſcientiis noſtrorum
per conſtitutionem illam, Omnis utriusque, de qua
perinde judicamus, ut de aliis traditionibus humanis, de
quibus ſentimus, quod non ſint cultus ad juſtiſicatio-
nem neceſſarii. Et hæc conſtitutio rem impoſſibilem
Præcipit, ut omnia peccata confiteamur. Conſtat au⸗
tem, plurima nos nec meminiſſe, nec intelligere, juxta
illua: Delicta quis intelligit?
Si ſint boni Pa tores, ſcient, quatenus proſit examina-
re rudes, ſed illam carnificinam Summiſtarum confr-⸗
mare non volumus, quæ tamen minus fuiſſet intoletabi-
lis, ſi verbum unum addidiſſent, de fide confolante, &
erigente conſcientias. Nunc de hac fide conſequente re-
miſſionem peccatorum, nulla eſt ſyllaba in tanta mole
conſtitutionum, gloſſarum, Jdummarum, Confeſſionali-
um, Nusquam ibi CHRISTUS legitur, Tantum le-
gun:

—
untur fu
d.
conluthitun
gurelt va
entes ad
ſere, gbia
eratione
Sed heren

riorumde
9

Nirat

epponic
keniſlionet
ttaunque
imandin
Aemn Nade
Lentie,
Hrradd
1 emniln
mnanti
ſluberr. 1
lnnare,
rtenf
lert linon
Cinle Ce
Au Prrci⸗
nitione
lterzcq
enimolnne
ſrniy,
1 Con
Aeſliſe .
Wenlitr

— „

NI. S V. DE PoENITENTIA. T61
ginſten guntur ſupputationes peccâtorum. Et maxima pars
„Ommeuu conſumitur in peccatis, contra traditiones humanas,
ure in· quæ eſt vaniſſima. Hæc doctrina adegit multas pias
ſtnecenu mentes ad deſperationem, quæ non potuerunt acquie-
clei ei . Kcere, quia ſentiebant, Jure di vino neceſſariam eſſe enu-
nfſecett du merationem, & tamen ex Periebantur impoſſibilem eſſe. .
r bet ou Sed hærent alia non minora vitia in doctrina adverſa=
ncofindlir XIOruEi de Pœnitentia, quæ jam reçenſebimus.

EI V. DE POENITENTIA.

julebi
Nrun wentia ⸗
enn II15 TNarticulo duodecimo probanè primam partem, qua Aug. C. 12.
exponimus, Lapfis poſt Baptiſinum contingere poſſe Artic. Sm.
itee retniſſionem peccatorum, quocunque tempore & quo- 772. Ep. g!.
unc miligt tiescunque convertuntur. Secundam partem da- Decl, 792²7.
mbelgenmn mnant, in qua pœnitentiz Partes dicimus eſſe contritio- M
en delatmn mem & fidem. Negant fidem eſſe alteram Partem pœni-
e Prt ini tentiæ. Quid hic, Carole, Cæſar invictiffime, faciamusz
nu. M Heæc eſt propria vox Evangelü, qued fide conſequamur .
entisvolton remiſſionem peccatorum. Hanc vocem Evangelii da- .
ele, e annam iſti ſcrißtores confutationis. Nos igitur nullo
bus humenie modea aflentiri confutationi poſſumus. Non poſſumus
diſihet. ſaluberrimam vocemvangelii, & plenam conſolationis
indollbli? damnare. Quideſt aliud negare, quod fide conſequa-
Cotuu maur rem'flionem peccatorum, quam contumelia affi-
ligere ſul cere ſangvinem & mortem Chriſti? Rogamus igitur te,
Qarole, Cæſatr invictiffime, ut nos de hac re maxima,
toltennnu quæ præcipuum Evangelii locum, quæ veram Chriſti
fun coltr cognitionem, quæ verum cultum Dei continet, pati-
. mlti⸗ enter ac diligenter audias & cognoſcas. Comperient
ſen int, enim omnes boni vViri, nos in hac re præcipue docuiſſe
at Vera, pia, ſalubria & neceſſaria univerſæ Eccleliæ Chri-
at Kti. Comperient ex ſcriptis noſtrorum plurimum lucis
iſim acceſſiſſe Evangelio, & multos pernicioſos errores e-
Co m? mendafos eſle, quibus antea obruta fuit doctrina de
lnn, S X. Ppoœ-⸗

162 V. DE POENITENTIA.
poœnitentia, per Scholaſticorum & Canoniſtarum opi-
niones.
Ac priusquam accedimus ad defenſionem noſtræ
ſententiæ, hoc præfandum eſt. Omnes boni viri, o-
=ðð mnium ordinum ac Theologici ordinis etiam, haud
NE AQqubié fatentur, ante Lutheri ſcripta, confuſiſimam fu-
iſſe doctrinam pœnitentiæ. Extant libri Sententiario-
rum, ubi ſunt inſinitæ quæſtiones, quas nulli Theologi
unquem ſatis explicare potuerunt. Populus neque rei
fſſummam-complecti potuit, nec videre, quæ præcipue
requirerentur in pœnitentia, ubi quærenda efſet pax
conſcientiæ. Prodeat nobis aliquis ex adverſariis, qui
dicat, quando hat remiſſio peccatorum. Bone DUS,
quantæ tenebræ ſunt? Dubitant, utrum in attritio-
ne, velin contritione Gat remiſhio peccatorum. Et ſi
fit propter contritionem, quid opus eſt abſolutione,
quid agit poteſtas clavium, ſi peccatum jam eſt remis-
ſum:? Hic vero multo magis etiam ſudant, & poteſta-
tem clavium impie extenuant, alii ſomniant, poteſta-
te clavium non remitti culpam, ſed mutari Pœnas æ-
ternas in temporales. Ita ſaluberrima peteſtas eſſet
miniſterium non vite, & ſpiritus, ſed tantum iræz &.
pœnarum. Alii videlicet cautiores fingunt poteſtate. 7
clavium remitti peccata coram Eccleſia, non coram
Deo. Hic quoque pernicioſus error eſt. Nam ſi poteſtas
clavium non conſolatur nos coram Deo, quæ res tan-
dem reddet pacatam confſcientiam? Jam illa ſunt ma-
gis etiam perplexa. Loçent nos contritione mereri
gratiam. Ubi ſi quis interroget, quare Saul, judas, & ſfimi-
D les non conſequantur gratiam, qui horribiliter contriti

promiſſione Chriſti. Fides n. oſtendit diſcrimen inter
contritionem udæ & Petri. Verum adverſarii de lege re.
ſpondent, quod Judas non dilexerit Deum, ſed timuerit

ſunt? Hic de fide, & de Evangelio reſpondendum erat,
quod Judas non crediderit, non erexerit ſe Evangelio &

Peenns, 6
Ulkräs
banturi
Deum D
Rügnim
non itae
Hie 40
Virorun
Apld d
loen Ee⸗
ligurl
. Pleni eſt
Her
Condle
W enunn
Parte
agse
tiogem
Lligen
gur pel
plum ſ
ſne bon
tonen
Vere
conkaſt
Uulterit
welzete
ſtig

icones
Minii

. 8 .
1. V. DE POENITENTIA. 169
—¶— — . . ⸗ —
nitammdd. poœnas, Quando antem territa conſcientia, præſertim
in ſerlis, veris & illis qagnis terroribus, qui deſri-
dnen un buntur in Pſalmis ac prophetis, & quos certe deguſtant
boni Vini,d⸗ iſti, qui vere convertuntur, judicare Petarit, Utrum
etm, uu Deum propter ſe timeat, an fagiat æternas pœnas? Hi
Guühnanf tagni metus literis & vocabulis diſcerni poſſunt, re ipſa
Sertelai non itä divelluntur, ut iſti ſaves Sophiſtzæ ſomniant.
bliIf Hic appellamus judicis omnium bonorum & ſa bientum
Glos neen virorum. Hi haud dubie ſatebuntur, Has diſputationes .
ue Merhit apud adveriarios perplexillimas & intricatiſimas eſſe.
c n Et tamen agitur de re maxima, de præcipuo Evangelii
gerbriad loco, de reniſſione peccatorum. Tota haæc doctrina de
Hone laIh his quæſtionibus, quas recenſuimus, apud adverſarios
n in attimt plena eſt errorum & hypocriſis, & obſcurat beneficium
tormm. à Ohriſti, poteſtatem clavium, & juſtitiam fidei.
8 ablolotice Hæc fiunt in primo actu. Quid cum ventum eſt ad
mn . Confelſſionem? Quantum ibi negotii eſt in illa inſini-
lant, Potei⸗ t enumeratiene paccatorum „quæ tamen magna ex
gant. e parte conſumitur in traditionibus humanis? Et quo
“ Pnur magis crucisatur bonæ mentes; fin gunt hanc enum era-
n tionem eſſe Juris divini. Et cum ipſam enumerationem 2?
nahote

urmn 1 exigant, prætextu Juris Aivini, interim de abſolutione;
“ quæ vere eſt Juris divini, frigide loquuntur. Fingunti-
gngn ann pſum ſacramentum ex opere operato conferre gratiam
aſen ſine bono motu utentis, de fide apprehendente abſolu-

r te tionem, &conſolante conſcientlatn, nulla fit mentio Hoc
,gl

. ... 7 — .
laee vere eſt, quod diei ſolet, äαανι τοασαν Usο.ι.
ne Getel Reſtat tertius actus de fſatisfactionibus. Hic vero habet
in D confuſiſſimas diſputationes. F ingunt æternas pœas
ul)0

e n Anutari in Pœnas purgatorii, Et harum partem remitt?
tbiltert ℳ„ poteſtate clavium, partem docent redimendam eſſe
dlentan e ſatis factionibus. Addunt amplius, quod oporteat ſatis-
ſe ſenn factiones eſſe opera ſupererogationis , & hæc conſti-

(, icheſl . —+— - — 2 . . . 2
al ber tuunt in ſtultiſſimis obſervatienibus, velut in peregri-=
ariide „“ BP 21 4 —. 2 „1„ . 2
hri nationibus, Roſariis, aut ſimilibus obſervationibus;
uinſel V I. 2 quæ

. .
164 V. DE PoFNITENTIA.
quæ non habent mandata Dei, Deinde, ſicut purgato- conpen
rium ſstisfactionibus redimunt, ita excogitata eſt ad intlle
redimendi ſatisfactiones, quæ fuit quæſtuafiſſima. Ven- I On
dunt enim indulgentias, quas interpretantur eſſe re. perato
miſliones ſatisſactionum. Et hic quæſtus non Olum (Criſn
ex vivis, ſed multo amplior eſt ex mortuis. Neque ſolum 1. Qn
indulgentüs, ſed etiam ſacrificio Miſſæ redimunt ſatis- torani
factiones mortuorum, denique infinita res eſt de ſatis- 0
factionibus. Inter hæc ſtandala, non enim poſſumus Canon
enumerare omnia, & doctrinas demoniorum, jacet ob⸗ Vereco
ruta doctrina de juſtitia fidei in Chriſtum, & de beneh- Nori
cio Chriſti. Quare intelligunt omnes boni viri, utili. lhyrin
ter & pie reprehenſam eſſe doctrinam Sophiſtarum & Uitenti
Canoniſtarum, de pœenitentia. Nam hæc dogmata let ade
aperte falſa ſunt, & non ſolùm aliena a ſcripturis ſan- tie, hoe
QRis, ſed etiam ab Eccleſiaſticis patribus: linsn
I. Quad per bona opera, extra gratiam facta, merea⸗ uoci
mur ex pacto divino gratian'. D
II. Quod per attritionem mereamur gratiam. icimn
III. Juod ad deletionem peccati ſola deteſtatio crimi- tinbal
nis ſufficiat. ſe, EBt
IV. Quod propter contritionem, non ſide in Chriſtum, turper
conſequamur remifſionem peccatorum. li Ar
V. Quod poteſtas clavium valeat ad remiſſionem pec unn, 3
catorum, non coram Dee, ſed coram Eceleſia. ſunckumn
VI. Quod pateſtate clavium non remittantur pecca- de n
ta coram Deo, ſed quod ſit infſtitut poteſtas clavium, ſtluce
ut mutet pœnas æternas in temporales, ut imponat img
certas ſatisfactiones conſtientiis, ut inſtituat novos cul- Eteehi
tus, & ad tales ſatisfactiones & cultus obliget conſcien-. (oni
tias. . ce
VII. Quod enumeratio delictorum in Confeſſione, de nsſ
AꝗJqua præcipiunt adverſarii, ſit neceſſaria Jure divino. uchrlis
VIII. Quos Canonicæ ſatis factiones neceſſariæ ſint ad umin
Ppœnam purgatorii redimendam; aut proſint tanquam rht
com-
„

V. DE PoENTTENTIA. 16e,z,

1

n compenſatio ad delendam culpam. Sic enim imperiti
gititi &1 intelligunt.
inJr.. IX. Quod ſuſceptio ſacramenti peœnitentiæ, ex opere “
Prur aſen operato, ſine bonu motu utentis, hoc eſt, ſine fide in
g nontla Chriſtum, conſequatur gratiam.
Nelekh X. Qued poteſtate clavium per indulgentias liberen- ZW
edimuntſi tur animæ ex purgaterio.
l eͤH XI. Quod in reſervatione caſuum, non ſolum pœna
in ein . Canonica, ſed etiam culpa reſervari debeat, in eo, qui
run ſeet veré convertitur. .— l
Lee detce Nos gitur, ut explicaremus pias conſcientias ex his
e labyrinthis Sophiſtarum, conſtituimus duas partes per-
n n nitentix, videlicet contritionem, & fidem. Si quis vo-
ade let addere tertiam, videlicet, dignos fructus pœniten-
lec g tiæ, hoc eſt, mutationem totius vitæ ac morum in me-
riptun lius, non refragabimur. De contritione præcidimus il-
. las ocioſas & infinitas diſputationes, quando ex dile-
fadt, Nen Gtione Dei, quande ex timore pœnzæ dolcamus. Sed
. dicimus contritionem eſſe veros terrores conſtien-
tian. . tiæ, quæ Deum ſentit iraſci peccaco, & dolez ſe pecças-
telaton ſe. Et hæc contritio ita fit, quando verbo Dei arguun-

rlu tur peccata, quis hæc eſt ſumma prædicationis Evange-
enn i, Arguere peccata;, & offerre reanſſionem peccato-
rum, & ijuſtitiam propter Chriſtum, & Spiritum

niſionenſe ſanctum, & vitam æternam, & ut renati benefaciamus.
leſi. . Sie complectitur ſummam Evangelii Chriftlus, cum
ntutki ait Lucæ ultimo: Prædicari in nomine meo pœniten Euc. zg .
elis c tiam & remiſſionem peccatorum inter omnes gentes. 77. .
Ut in Et de his terroribus loquitur ſeriptura, ut Pſalm. 38. Pſal. 38, 5.
Nat no 4 Quoniam iniquitates meæ ſupergreſſæ ſunt caput me-

gget Golt unm, ſicut onus grave, gravatæ ſunt ſuper me, & c. Ak-
ee ictus ſum & humilitatus ſum nimis, Rugiebam à gemi-
nſellone tu cordis mei. Et Pſal. 6. Miſerere mei Domine, quo- Pſæl, 6; g.

ſreclite niam infkrmus ſum, Sana me Domine, quoniam con-
ſieſ turbata ſunt oſſa mea, Et ani irbata eit vald
ſie turbata ſunt oſſa mea, Et anima mea turbata eit valde,
et. .
nt i I. 3 Et .

8 166 V. DE PoENITEN TTA.
Hſa. gc;, : Et tu Domine usque quo? Et ſaiæ 38.-Ege dixi in dimi=-
dio dierum meornm, vadam àd portas inferni. Sperabam
usque ad mane. Quaſi leo ſic contrivit omnia oſſa mea.
In his terroribus Entit conſtientia iram Dei adverſus
peccatum, quæ eſt igneta ſecuris hominibus ſecundam
carnem ambulantihus. Videt peccati turpitudinem, &
ſerio dolet ſe peccaſſe, etiam fugit interim horribilem
. iram Dei, quia non poteſt eam ſuſtinere humana natu=⸗
ra, niſi ſaſtentetur verbo Dei. Ita Paulus ait Per legem
legi mortuus ſum. Lex enim tantum accuſat & terret
conſcientjas. In his terroribus adverfärii noſtri nihil
de fide dicunt, lta tantam proponunt verbum; qued
arguit peccata. Quod cum ſolum traditur, doctrina
S legis eſt, non Evangelii. His doleribus ac terroribus
dicunt homines mereri gratiam, ſi tamen dtligunt De-
4 nm, At quomodo diligent Deum hRomines in veris ter-
W roribus, cum ſentiunt horribilem & inexplicabilem hu-
mana voce iram Dei? Quid aliud niſi deſperationem
Socent, qui in his terroribus tantum oſtendune
legem? 13
Nos igitur addimus alteram partem pœnitentiæz
de fide in Shriſtum, quod in his terroribus debeat con-
ſcientiis proponi Evangelium de Chriſto, in quo pro=
mittitur gratis remiſſio peccatorum per Chriſtum. De-
bent igitur credere, quod propter Chriſtum gratis re-
mittantunm ipſis peccata. Hæc fides erigit, ſuſtentat &
vivificat contrites, juxta illud: Juſtificati ex fide pa-
Kem „I. cem habemus. Hac fdes ceonſequitur remiſſionem
peccatorum. Hæc fides juſtificat coram DEO, ut idem
locus teſtatur: Juſtificati ex fide. Hæc fides oſtendiz?
diſcrimen inter contritionem Judæ & Petri, Saulis &
Davidis. Ideo ſudæ aut Saulis contritio non prodeſt;
quia non accedit ad eam hæc ſides apprehendens re-
miſſionem peccatorum donatam propter Chriſtum. Id-
, prodeſt Davidis aut Petri contritio, quia ad eam fides
Accen

—

–

Atelſha
timpropd
ſtldaft
D
Deum. l
tamlact
tein. Ce
nus,
orqnie
ſolatur 8
leznost
bor
angeli
gelii, l
Ecinn,
aulitobe
chit co
Per verde
Peccatg,
WCa
credene
mentu
rucitio⸗
dlsmul
Ulin ſi
Uelti
gterre
erda C
Meovob
lahge;
Prrandi
ſiccum
Mortis.
Hec

ℳ

/ .

A. V. LDr DOFNITENTIAI 167
nimn accedit, apprehendens remiflionem peccaterum dona-
rigerin tam propter Chriſtum. Nec prius dilectio adett, quam
niaeltnan t facta fide reconciliatio. Lex enim non ſit ſine Ckri Kon. 5, 2.
Dei abetr ſto, juxta illud: l'er Chriſtum habemus accefſluin ad
Pug Eecunetn Deum. Et hæc ſides paulatim creſtit, & per omnem vi-

peudinent. La luctatur cum peccato, ut vincat percatum & mor-

in hortba tem. Cæterum fidem ſequitur dilectio ut ſupra dixi
humtrenl. mus. Et ſic clare deſiniri poteſt hilialis timor, talis pa-
iern 1Or; qui cum ſide conjunctus eſt, hoc eſt, ubi hdes son-
ccllitäktert Tolatur & ſuſtentat pavidum cor. Servilis timor, ubi fi-
rüiminini des nos ſuſtentat pavidum cor.—
ehe; Porro poteſtas clavium admini ſtrat & exhibet Ev-
ltuim angelium per Abſlutionem quæ eſt vera voxX Evan-
trch gelii, Ita & abſolutionem complectimur, cum de fide l
detd dicimus, quia ſides eſt ex auditu, ut ait Paulus. Nam Kokr. o: 1.:
esin eßt audito Evangelio audita abſolutione, er gitur & con-
ciblenb⸗ cipit conſolationem conſcientia. Et quia Deus vere
n tiaten per verbum vivificat, ckaves vere coram Deo remittunt
leſperatie Laar. 19 70.

peccata, juxta illud: Qui vos audit, me audit. Quare

ſunt
ucn Ren . — . . .
bn voci abſolventis, non ſecus ac voci de cœlo fonanti

citnit credendum eſt ,Et abſolutie proprie dixi pofeſt ſacra-
en ercr mentum pœnitentiæ, ut etiam Scholaſtici Theologi e-
ig 1or ruditiores loquuntur. Iaterim hæc ſides in tentationi-
bekl hus multipliciter alitur per Evangelii ſententiss, & per
Cee uſum ſacramentorum. Heæc enim funt Ggna nov Teſta-
un⸗ ſe 4 menti, hoc eit, ſigna re milſſionis peccatorum. Offerunt
⸗ e igitur rennthionem peccatorum: ſicut clare teſltantur
le verba Conz Donuni: Hoc eſt cerpus meum, quod
ten Ppro vobis traditur. Hlic eſt calix novi teſtamenti; c. Meett . ;
r0, kta fides concipitur & confrmatur per abſolutienem, 26. 25.
S== per auditum Evangelii, per uſum Sacramentorum, De
heni i⸗ ſuccumbat, dum luctatur cum terreribus peccati *
inr mortis. J M S
l Hæc ratio pœnitentiæ plana & perſpicua eſt, & au-
uCrlu, get dignitatem poteſtatis clavium & Sacrathenterum, &
S L. 4 ilu.

.„

168 V. DE PoENITENTIA.
illuſtrat beneficium Chriſti, docet nos uti mediatere ac
propitiatore Chriſto.

partes pœnitentiæ poſuerimus, oſtendendum eſt, quod

ego reficiam vos. Hic duo membra ſunt, labor & onus

& mortis. Venire ad Chriſtum, eſt credere, qued pro-
pter Chriſtum remitrantur peccata, cum credimus,
virvificantur corda Spiritu ſancto, per verbum Chriſti.

. Mare „7, .: Et Marci primo Chriſtus ait: Agite pœnitentiam, &
Iredite Evangelio. Ubi in priore particula arguit pec-
nem peccatorum. Nam credere Evangelio, non eſt illa
generalis fides, quam habent & diaboli, ſed proprie eſt
credere remiſſionem peccatorum propter Chriſtum do-
natam. Hæc enim revelatur in Evangelio. Videtis &
hic duas partes conjungi, Contritionem, cum arguun-

Si quis hic dicat, Chriſtu m complecti etiam fructus pœ-=
nitentiæ, ſen totam novam vitam, non diſſentiemus.

minantur, contritio & fides.

Paulus fere ubique, cum deſcribit converſionem ſeu
renovationem, facit has duas partes, Mortificationem
II. & Vivificationem, ut Col. 2. In quo circumciſi eſtis cir=
cumciſione non manu facta, videlicet expoliatione cor-
poris peccatorum carnis. Et poſtea: in quo ſimul re-
ſuſcitati eſtis per fidem effcaciæ Dei. Hic duæ ſunt

Col, 2,

Altera eſt reſuſcitatio per fidem. Neque hæc wverba,mor-

Z ſignifieanè contritionem, pavores & terrores peccati

Sunt igitur hic duæ partes præcipue, contritio & fides.

cata, in poſteriore conſolatur nos, & oſtendit remiſtio-

Nam hoc nobis ſufficit, quod hæ partes præcipuæ no-
. 1 5 4 1

Sed quia confätatie damnat nos, quod has duas
ſcriptura in pœnitentia, ſen converſione impii ponat

“ has præcipuas partes: Chriſtus enim inquit Matth. I.
Matt. II, 28. Venite ad me omnes, qui laboratis & onerati eflis, &

tur peccata, Et fidem, cum dicitur, credite Evangelio.

partes, Altera eſt expoliatio corporis peçccatorum.

—

tiblatio

itari

Mutltio
gelesͤ
ſeb niſi
Peccato
tionainn
lserr
Linati
Uugien
harten,
poteltn
ta hoc.
Ut
Cling
Ahonhe
ora
ueng
rpuit
cit be⸗
Phum
miten
in cord
iuc⸗
ihlicon
tol
Uüam
norhe
desenr
red
H
kigen
we.

V. DE POENITENTIA. 169

—

hediatorene L ſfcatio, vivificatio, expoeliatio corporis peccatorum, re-
fuſcitatio, Platonice intelligi debent, de ſiniulata
mutatione, Sed mortificatio ſignificat veros terrores,
Tha quales ſunt morientium, quos ſuſtinere natura nen pos-
nel ul ſet, niſi erigeretur fide. Ita hic expoliationem corporis
imii ponn peccatorum voçaât; quam nos dicimus uſitate contri-
ehuth tionenn, quia in illis doloribus concupiſcentia natura-
Uti dli, d lis expurgatur, Et vivificatio intelligi debet, non ima-
Nder An inatio Platonica, fed conſolatio, quæ vere ſuſtentat
Ckes eltill fugientem vitam in contritione. Sunt ergo bie duæ
SS partes, contritio & fides. Quia enim conſcientia non Hab. 2, g.
n gelnc poteſt reddi pacata, niſi fide, I4eo ſola fidss vivificat, jux-
un Cnll ta hoc dictum: Juſtus ex ſde vivet.
it io fi Et deinde in Celoſſenſibus inquit, Chriſtum delere Col. 2, ig.
ſtentiam Chirogvaph um, quod per legem adverſatur nobis. Hic
1argit e⸗ quoque duæ ſunt partes, Chirographum, & deletie Chi-
t nniie rographi. Eſt autem Chirographumn conſi ientia ar-
won li guens & condemnans nos, Porro lex eſit verbum „Quod-
rohrie arguit & condemnat peccata! Hæc igitur vax. quæ di-
Chriumé cit, Peccavi Domino, ficut David aĩt „eſt Chiregra-": Sem. 12.
. Ne L rkam. Ef hanc vocem impii & ſecuri homines non e- v. 13.
cum ngn mittunt ſerio, Non enim vident, non legunt ſcriptam
e hingen in corde ſententiam legis. In veris doloribus ac terro-
tude ri bus cernitur hæc ſententia. Eſt i igitur hirographum
Rentierr ipfa contritie, condemnans nos. Delere C hirographum
rrcſgue l eſt tollere hans ſt ſententiam, qua prenunciamus, fore
ut damnemur, & ſentenrism inſculpere, qua ſentiamus
ainen il nos liberatos eſſe ab illa condemnatione. Eſt autem fi-
Gan des, nova illa ſententia, quæ abolet priorem ſententlann
ti d . & reddit pacem & vitam cordi.
i ⸗ Quanquam quid opus eſt multa citare teſtimonia;
itn . cum ubique obvia ſint in ſeripturis? Pſalmo II7. Ca- Pfſ.17, Ic.
ul ſn ſtigans caſtigavit me Dominus, & morti non tradidit
1 in un. mae. Pialm. 1I8. Defecit anima mea præ anguflia, Cen- as; 2kr.
attd fitma me verbo tuo. Ubii in priore membro contine-

o⸗ 7
biͤ 4 L. 5 tux

1. Sr m. 2, 6.

Eſa. 7câ, 21.

Wo V. DI PoENITENTIA.—

ihr contritio, in ſecundo modus clare deſcribi tur,
quomodo in contritione recreemur, fſcilicet verbo

Dei, quod offert gratiam. Id ſuſtentat & vivifcat cor-
da. ht 1. Reg. 2 Dominns mortificat, & vivificat, de-
ducit ad in eros, & reducit. Herum altero ſignificatur
rontritio, 4 altero ſignificatur fides, Et Efa. 28. Domi-
nus iraſcetur, ut facjat opus ſuum Ahenum eſt opus

ejus, ut operetur opus ſuum. Alienum opus Dei vocat,

cum terret, quia Dei proprium opus eſt viviffcare &
conſolari. Verum ideo terret, inquit, ut ſit locus con-
olation' & vivificationi, quia fecura corda & non ſen-
tientia iram Dei ſaſtigiu it confoôlationem. Ad- hunc
modum ſolet feriptura hæc duo coßjungere, terrores,

& conſolationem; ut doceat, Hec pracipua membra elſe

in peenitentia, contritionem, & ſdem conſolantem
& juſtificantem. Neque videmus, quoemodo natura P&
nitentiæ clarius & fſimplicius tradi posſit. Hæc enim
funt duo Præcipha opera Dei in hominibus, perterre-
facere, & juſtikcare ac vivificare perterrefactos. In hæc
duo oper diſtributa eſt univerſa ſcriptura. Altera pars
lex eſt, quæ oſtendit, arguit & condemnat peccata. Al-

tera pars Ev angelium, hoc eſt, promisſio gratiæ in Chri-

ſto dorlata, & hæc promisſio ſubinde repetitur in tota
Kcriptura, Primum kradita Adæ, poſtea Patriarchis, de-
inde à Prophetis illuſtrata. Poſiremo pradicata & ex-
hibita à Chriſto inter judæos, & ab Apoſtolis ſparſa in
totum mundum. Nam fide hujus promisſionis ſancti

omnes juſtificati ſunt, non propter luas attritiones,
vel contritiones, Et exempla oſtendunt ſimiliter has

duas partes. Adar m objurgatur poſt peccatum, & pez-

terrefit. Hæc fuit contritio. Poſtea promittit Deus

gratiam, dicit futurum ſemen, quod deſtruetur regnum

diaboli, mors & peccatum, Ibi offert remislionen pec-=

cati. Hæc ſunt Precipua. Nam etſi poſtea additur poe-

na, tamen hæc Ppœna non meretur Temieſt ſonem pec-

cati.

——
tati Et
Sehari
uit: D
3dlolut
Non me
tad ul
lhac
ſemer
Per ex
ſlem, 1

lehryn

tio. de

Peccata.

elt Ater
tor Eear
tonrer
Prultn
reilit
Mus
tia reg
Auam
Ul ac n
der
einnn
Ium, 3
us in
inger
ledſe
beccat
gldi⸗
Musmn
autemn

ilent

eu

e,
—

geſcribitor,
llicet ſetre

vlcit or

ifigcat,

Cgoifen

. 9, Doni
numtkenn
1 Dei ich
rirand

t eus r
Krwn ſe
8. Mh,

te, tenini⸗
membra
onlolante
natu 1
Hrc eri
1, Petten
os Iufe
pectatr 1
ratit nCN.
trurehis,
cicati A
Plis huti
honis “
trritoli⸗
Conliter hl
tutn, r
Onitt
letur Nohln
Plonenn

1lrin ,e
Glonin

el⸗

Sic David objurgstur à

abſolutionem: Doniinus ſuſtulit pe

remiſſionem peccati. Ideoque has duas

ſed fide illa ſpecial

wv. DE POENITENTIA. 171

—— — —— —
cati. Et de hoc genere pornarum paulo poſt dicemus.
Nathan, & perterrefs us in-
quit: Peccavi Domino. Ea eſt contritio. Peſtea aucdit:

. Sama. 12.
ccatum tuum; „. 13. 144
Non morieris. Hæc vox erigit Dav idem, & ſide ſuſten-

tat, juſtifiest, & viviſcat eum. Additur & hic pœna, ſed

hæc pœna non meretur remiſionem beccatorum, Nec
ſemper adquntur peculiares pœnæ, ſed hæc duo ſem.
per exiſtere in pœnitentia oportet, contritionem & Pac, 7, 38
fidem, ut Lucæ 7. Mulier Peccatrix venit ad Chrilum
lachrymans. Per has lachrymas agnoſcitur contri-
tio. Doftea audit abſolutionem „ Remittuntur tibi

peccata. PFides tua ſalvam te fecit, vade in pace. Hæe

eſt al

tera pars pœnitentiæ, fides, quæ erigit & conſola-
tur eam. Ex his omnibus Apparet piis lectoribus, nos
sas partes pœnitentiæ ponere, quæ preprie ſfunt in
converfione „ ſen regeneratione & remisſiene Peccati.
Fructus digni & pœnæ ſtquuntur regeneratieonein &
Partes pofui-
mus, ut magis conſpici fides posſit, quam in pœniten-
tia requirimus. Er magis intelligi poteſt, quid ſit fides,
quam prædicat Evangelium, cum opponitur cen
ni; ac mortificztioni.
Sed quia adverisrii nominatim hoc damnant ,„ quod
dicimus homines fide conſequi remisſionem peccato-.
rum, addemus paucas quasdam Proebationes, ex qui-
bus intelligi poterit, remisſionem peccatorum con-
tingere, non ex opere operato propter contritionem,
i, qua unusquisque credit ſibi remitti
peccata. Nam hie articulus bræcipuus eſt, de quo di-
gladiamur cum adverſariis, 8 cujus cognitionem duci-
mus maxime neceſſariam eſſe Chriſtiauis omnibus Cunm
autem ſupra de juſtiſficatione, de eadem re ſatis dictum
videatur, hic breviores erimus. Sunt enim loci mazime
cognati, doctrina pœnitentiæ, & doctrina inſlifcationk.

tritio⸗

z V. Dr PoENITENTIA

Adverſarii cum de fide loquuntur, & dicunt eam præ-

cedere pœnitentiam, intelligunt fidem, non hanc, quæ

juſtificat, Sed quæ in genere credit Deum eſſe, pœnas 3

propoſitas eſſe impiis, &c. Nos præter illam fidem, re-
quiriĩmus, ut credat ſibi quisque remitti peccata. De hac
fide ſpeciali litigamus, & opponimus eam opinion,

quæ jubet confidere non in promiſſione Chriſti, ſed

in opere operato contritionis, confeſſionis & ſatisſa-
ctionum, & c. Hæc fides ita ſequitur terrores, ut vincat

eos, & reddat pacatam conſcientiam. Huic fidei tri-

buimus, quod juſtificet & regeneret, dum ex terroribus
liberat, & pacem, gaudium, & novam vitam in corde
parit. Hanc fidem defendimus vere eſſe neceſlariam
ad remiſſionem peccatorum, Ideo ponimus inter partes
peœnitentiæ. Nec aliud ſentit Eccleſia Ohriſti, etiamſi

2

adverſarii noſtri reclamant. 9

Principio autem interrogamus adverſarios, Uerum

abſolutionem acelpere, pars ſit pœnitentiæ, nec ne- quod
ſi a confeſſtons ſeparant, ut ſunt ſubtiles in diſtingven-
do, non videmus, quid proſit confeſſiò ſine abſolutione.
Sin autem non ſeparant à confeſſione acceptionem ab-
f6polationis, neceſſe eſt, ees ſentire, quod fides ſit pars
pœnitentiæ, quia abſolutio non accipitur niſi fide,
uod autem abſolutio non accipiatur niſi fde, ex Pau-
Rom. g, 16. c) probari poteſt, qui docet Rom. 4. quod promiſſio
. non posſit accipi, niſi ſide. Abſolutio autem eſt pro-

miſſio remiſſionis peccatorum. Igitur neceſſario requi-

rit fidem. Nec viqemus, quomodo dicatur is accipere
abſolutionem, qui non aſſentitur ei. Et quid aliud eſt
non aſſentiri abſalutiomi, quam Deum accuſare men-
dacin, ſi cor dubitet, ſentit incerta & inania eſſe, quæ

1. Johe, 10. premittit Deus. Ideo I. Johan. S. ſcriptum eſt: Qui

nou credit Deo, mendacem facit eum, quia non credit

in teſtimonium, quod teſtificatus eſt Deus de Filio ſuo.

1

—

Kedn
pen pet
ſenpti
Ergoi
Eitarpe
iatoſor
Peccate
Peccatte
Olem
dripe⸗
Periten
Potelton
nemnon
ajt Wee
Dropter
qui ſom
Detrus
undet

ente

ſi U e
Aasc⸗

hbent,

us, 0

iois
ler l, P

Titi ug⸗

Voeiferz
ſani,
Kudn P
dert tell
Ruan

. V. DE POoEFNITENTIA. 173

Wntemke Secunde fateri adverſarios exiſtimamus, remiſſio-
n hane, nem peccatorum pœnitentiæ, ſeu partem, ſeu finem,
ele en ſeu, ut ipſorum miore loquamur, terminum eſſe ad quem.
inn flem 1. Ergo id, quo accipitur remiſlio peccatorum, recte ad:
ccat. Deni ditur partibus pœaitentix. Certiſſimum eſt autem, et-
am Opibin iamſi omnes portæ inferorum reclament, remiſſionem
Chrili,4 peccstorum non poſſe accipi, niſi ſola fi de, quæ credit
if Peccata remitti propter Cl riſtum, juxta illud Rom. 3. Rom. 2, 27.
reglk iit Quem bpropoluir Deus propitiatorem per fidem, in ſan-

Hnie, ſei⸗ gvine ipſius. Item Rom. 5. Per quem acceſſum habemus Rom. 5z 2.
per ſidem in gratiam, &c. Nam conſecientia territa non

poteſt opponere iræ D EI opera noſtra, aut dilectio-

itam in 4
,neteln nem noſtram, ſed ita demum fit pacata, cum apprehen-
vinterpit dit mediatorem Chriſtum & credit promiſſionibus

ritieiaun Prepter illum donatis. Nonenim intelligunt, quid ſit 2
remiſſio peceatorum, aut quomodo nobis contingat,
qui ſomniant, corda pacata fierxi, ſine 6de in Chriſtum.
Uru Petrus citat ex Eiaia: Qui crediderit in eum, non con- . Pet. 2, 4.

S fundetur. Neceſſe eſt igitur confundi hypocritas, con-
nen FfFaentes ſe accipere remiſſionem peccatorum propter
nallce Iua opera, non prapter Chriſtum. Et Petrus ait in .
Actis cap. 10. Huic omnes Prophetæ teſtimonium per- Ac., los kz
d hibent, remiſſionem peccatorum accipere per nomen
i N ejus, omnes, qui credunt in eum. Non potuit dici
iu magis dilucide, quam Juod ait, per nomen ejas, Et
ite n addit, ommes, qui credunt in eeam. Tantum igitur ita
uol „ accipimus remiſſionem peccatorum, per nomen Chriſti;
und „ Roc elt, pr ropter Chriſtum, non propter ulla noſtra me-
abron rita atque opera. Et hoc ita fit, cum credimus nobis

r 5 * remitti peccata prepter Ohriſtum. Adverſarii noſtri
itilu⸗ vociferantur ſe eſſs E celeſiam , ſe conſenſum Eccleſiæ
kelſie ſequi. At 'etrus hic in noſtra cauſa etiam allegat con-
ni d . ſenſum Eccleſiæ, huic, inquin omnes Prophetæ perhi-
bent teſtimonium, remitſ Uonem peccatorum accipere
iumce⸗ per nomen en ejus, &c. Profecto conſenſus Prophetarum
Glellute ſn zudi i⸗

4

7

6
„

174 V. Dx PoENEYTEN TIA
judicandus eſt univerſalis Eccleſiæ conſenſus eſſe. Nec
Papæ nec Eccleſiæ concedimus poteſtatem decerhendi

contra hunc conſenſum Prophetarum. At Bulla Leo-
nis aperte damnat hunc articulum de remiſſione pec-
catorum, damnant & adverſarii in confutatione. Qua
ex re apparet, qualis ſit Eccleſia judicanda iſtorum, qui
non ſolum derretis improbant hanc fententiam, quod

remisſionem peccatorum conſequamur fide, non pro-
Pter opera noſtra, ſed propter Chriſtum, ſed etiam ju⸗
bent eam viac ferrò abolere. Jubent omni genere cru-
delitatis perdere viros bonas, qui ſic ſentiunt. Sed ha-
ent magni nominis autores, Scotum, Gabrielem & fſi-

miles, dicta Patrum, quæ in Decretis truncata citan-

tur. Certe ſi numeranda funt teſtimonia, vincunt. Eſt e-
nim maxima turba nugacisſimorum ſeriptorum in ſen-
tentias, qui tanquam conjurati defendunt illa ſigmenta
de merito attritionis & operum, & cætera, quæ ſupra

recitavimus. Sed ne quis multitudine moveatur, non
magna autorita eſt in teſtimoniis poſteriorum, qui non

. *. . K2 .
genuerunt ſua ſcripta, fed tantum compilatis ſuperio-

ribus, trans fuderunt illas opiniones ex aliis libris in ali-

os. Nihil judicii agchibuerunt, ſed ut pedanei ſenato-

res taeiti comprobaverunt ſuperiorum errores, non

intelleftos. Nos igitur hanc Petri vocem non dubite-

mnus opponere quamlibet multis legionibus Senten-

tilariorum, quæ allegat conſenſum Prophetarum. Et

accedit teſtimonium Sgiritus ſancti ad hanc concio-
hem Petri. Sic enim ait textus: Adhuc loquente Pe-

tro verba hæc, Qecidit Spiritus ſanctus ſuper omnes,

qui audiebant verbum. Sciant igitur piæ conſcientiæ
hoc eſſe mandatum Dei, ut credant ſibi gratis ignoſci

Propter Chriſtum, non propter opera noſtra. Et hoc
mandato Dei ſuſtentent ſe adverſus deſperationem, &

Adverſus terrores peccati & mortis. Et hanc ſententiam

ſciant à principio mundi in Eccleſia extitiſle apud ſan-

—

Cos.

X.

—
(tor./
Tun, 8
te Nee
iemndie
Primoot
luberen
AAhu
donant
tus,ir
5
Ponine
ſrantee
Penere
Rliube
bis il
redkam
ſte (or⸗
8 Ous
aud nt
rum 3
Ter
Attritn
hunege

kuum., H.

Labolit
tunt e
rtere⸗
toruen e.
bemlloe
Perdhn
Qlod
eeetort
ſonen

I re

H Yy. DE LoEFNITFNTIA Vyz
—— — — 2
gele Ne Gos. PDetrus enim clare allegat conſenſum Propheta⸗
m decenem rum, & Apoſtolorum ſcripta teſtantur eos idem ſenti·æ·
1t Dulale re, Nec deſunt Patrum teſtimonia. Nam Bernhardus
eniliorefe⸗ idem dicit verbis minime obſcuris: Neceſle eſt enim
gtine, primo omnium credere, quod remisſionem peccatorum
llorun di habere non poſſis, niſi per indulgentiam Dei, ſed adde
datind, l adhuc, ut credas & hoc, quod per ipſum psccata tibi

e donantur. Hoc- eſt teſtimonium, quod peribet Spiti. Marth. 9,2:
Glemy tus 8. in corde/tuo dicens: Dimiſſa funt tibi peccata Eb. 2,7.
iuneir tua. Sic enim arbitratur Apoſtolus, gratis juſtificari
Nat Abt hominem per Hdem. Hæc Bernhardi verba mirifice illu-

rickenl ſtrant cauſam noſtram, quia non ſolum requirit, ut in
uncste im Senere credamus peccata remitti per miſericordiam, 8
incunt A Sed jubet addere ſpecialem fidem, qua credamus & no⸗
oruninſe bis ipſis remitti Peccata. KEt docet, quomode certi „
Aaſgnen re damur 4de remisſione beccatorum, videlicet cum
ld lſi. de corda eriguntur, & ñunt tranquilla per Spiritum
vGetu n §. Qaid requirunt. amplius adveriarii * Nam adhuce .

m audent negare fide nos con ſequi remiſſionem peccaàto:

rnce rum:? aut fidem partem eſſe pœnitentiæx?
lui⸗ nl 4 Tertio, Adverſarii dicunt, peccatum ita remitti, quia
islinon attritus ſeu contritus elicit actum dilectionis Dei, per
Aunel WM hunc actum meretur accipere remisſionem peccato-
nor⸗ e rum. Hoc nihil eſt, niſi legem docere, deleto Evangelio,
anee & abolita promiſſione de Chriſto. Tantum enim requis-
ihus del

runt legem & noſtra opera, qnia lex exigit dilectionem.
tn Preæterea docent confidere, quod remiſſionem pecca-
hunc torum conſequamur propter contritionem & dilectio-
locbente le nem.-Hoc quid eſt aliud, niſi collocare fiduciam in noſtra

ſuper en opera, non in verbum & promiſſionem Dei de Chriſto?
rtonſin Qued ſi lex ſatis eſt ad conſequendam remiſſionem
rus ne eccatorum, quid opus eſt Bvangelio ? quid opus eſt
ſra. Ethe⸗ OChriſto, ſi propter neſtrum opus cênſequimur remis-
Atiobenn, ſionem peccatorum? Nos contra a lege ad Evangeli-
rſeneniu um revocamus conſcientias, & à Hqucia proprio-

Co

176 V. DE POENTTENYITI A

rum operum, ad fiduciam promiſſionis & Chriſti, quia

Evangelium exhibet nobis Chriſtum, & promittit gra-

tis remiſſionem peccatorurmn propter Chrifttum. Hac

promiſſione jubet nos confidere, quod preopter Chri⸗
ſtum reconciliemur Patri, non propter noſtram contri-
tionem aut dilectionem. Non enim alius eſt mediator

7

aut propitiator, niſi Chriſtus. Nec legem facere poſſu-

mus, niſi prius per Chriſtum reconciliati ſimus. Et ſi
quĩd faceremus, tamen ſentjendum eſt, quod non pro-
pter illa opera, ſed propter Chriſtum mediatorem &

propitiatorem conſequimur remisſionem peccatorum.

Imo contumelia Chr'ſti, & Evangelii abrogatio eſt, ſen-
tire, quod remisſionem peceaterum propter legem aut
aliter conſequamur, quam nide in Chriſtum. Et hanc
rationem ſuprà tractavimus de juſtificatione, cum di-
Ximus: quare prohtea mur homines fide juſtiſicari, non
dilectione. Itaque doctrina adverſariorum, cum docent,
honunes contritione & dilectione ſua conſequi remis-

ſionem peccaterum, & confidere hac contritione &

dilectione, tantum eſt doctrina legis & quidem non in-

tellectæ, ſicut Judæi in velatam Moyſi faciem intueban-

tur. Fingamus enim adeſſe dilectionem, ſingamus adeſſe

pera, tamen neque dilectio, neque opera poſſunt eſſe

Tſall 3z,5. propitiatio pro peccato, Ac ne poſtunt quidem opponi

iræ & judicio Dei, juxta illud: non intrabis in judicium
cum ſervo tuo, quia non juſtificabitur in conſpectu tuo
omnis vivens. Nec debet honos Chriſti transferri in
noſtra opera. .
Propter has cauſas contendit Paulus, quod non ju-
ſtificemur ex lege, & opponit legi promiſſienem remis-

Roem.J. fionis peccatorum, quæ propter Chriſtum donatur, ac

docet nos gratis propter Chriſtum fide accipere re-
misſionem peccatorum. Ad hanc promisſionem revo-
cat nos Paulus à lege. In hanc promisſianem jubet in-

tueri, quæ certe irrita erit, Si prius lege juſtificamur,

—

(uumper

am conle
cvodidee

teſſeel,

emuhei

lIgitur .
nüiſlione
habeant
dRon.
tiinfrn
ſeiitna.
ſu Cric
Deccato
dant Pr.
Etur on
torumm

undie

Piund iie

ripturi

Aod ſce
Orium
Iturdir
ANturahe
ngbeat
mdizi
ſeinn
Amann e
ii⸗ in j

18. V. DE POENITENTI A: 177

Chrili,g quam per promiſſionem, aut ſi prepter noſtram juſtiti⸗
promitik n am conſequimur remiſſionem Peccatorum. At conſtat:
hiun H quod ideo nobis data eſt promiſſio, ideo exhibitus eſt
1prepte ki. Ohriſtus, quia legem non poſſumus facere. Quare ne-

Noſtmn ceſſe eſt, prius nos promiſſione reconciliari, quam le-
Iudne gem facimus. Promiſſio autem tantum fide accipitur.
enlieee Igitur neceſſe eſt; contritos a Pprehendere fide pro-
ihn H maiſſionem gemiſſionis peccatorum donatæ propter

Aloltan. Chriſtum, ac ſtatuere, quod gratis propter Chriſtum
metntent habeant placatum Patrem. Hæc eſt ſententia Pauli Rozu. g, 16.
en ernin ad Rom. 4. ubi inquit: Ideoex fide, ut ſecundum gra- Jeg.
Logeinehſ⸗ tiam firma ſit promiſſio. Et ad Galatas 3. Concluſit Gal. 7, 22,
Grer genn ſeriptura omnia ſub peccatum, ut promiſſio ex ſide Je-
lum- Er h ſu Chriſti detur credentibus, Id eſt, omnes ſunt ſub

one; uin peccato, nec poſſunt aliter liberari, niſi fide apprehen-
glſtcan, dant promiſſionem remiſſionis peccatorum. Prius
n eunen igitur oportet nos fide accipere remiſſionem pecca-
UII, .

ni eane torum, quam legem facimus, etſi, ut ſupra dictum eſt,
e iml ſidem dilectio ſequitur, quia renati Sp. Sanctum acci-
n piunt, ideo legem facere incipiunt. Qitaremus plura
giten teſtimonia, niſi obvia eflent cuilibet pio lectori in

den A (Acripturis. Et nos non nimis prolixi eſſecupimus, ue

I uin AKcilius hæc cauſa perſpici poſſit. Neque vero dubium
ern n eſt, quin hæc ſit ſententia Pauli, quam defendimus,
niterte quod fide accipiamus remiſſionem peccatorum propter
S Chriſtum, quod fide mediatorem Chriſtum oppone-
anhen re debeamus iræ Dei, non opera noſtra. Nec pertur-
litrandern bentur piæ mentes, etiamiſi Pauli ſententjas calumnmi-
HLEeentur adverſarii. Nihil tam fimpliciter dicitur, quod
ant non queat depravari cavillando. Nos ſeimus, hanc,
iſtnouen,

quam diximus, veram & germanam dententiam Pauli
eſſe, ſciĩmus, hanc noſtram ſententiam piis conſcientiis
firmam conſolationem afferre, ſine qua nemo conſi-

n gonitn
le Nſene

niſaen „NRteere in judicio Dei queat. Itaque repudientur illæ Pha-
nen “ riſaicæ opiniones adverſariorum, quod non accipiamus

178 V. DE POENITENTIA.

——

fide remiſſionem peccatorum, ſed quod oporteat me- negbiniin
reri dilectione noſtra & operibus, quod dilectionem tizzineer
noſtram & opera noſtra iræ Dei opponere debeamus. ſcentike
Hæc doctrina legis eſt, non Evangelii, quæ fingit Prius Anttemit
Jeh. 15, 5, hominem lege juſtificari, quam per Chriſtum reconci- tione im
UHlfliatus ſit DEO, cum Chriſtus dicat: Sine me nihil po- ANadlia⸗
teſtis facere. Item: Ego ſum vitis vera, vos Palmites. Cllta d
Verum adverſarii fingunt, nos eſſe palmites, non Ohri- le gi
ſti, ſed Meyſi. Prius enim volunt lege juſtificari, dilectio- nehrtc
nem noſtram & opera offerre Deo, quam recencilien- le
tur Deo per Chriſtum, quam ſint palmites Chriſti. Pau⸗ Illseg⸗
lus contra contendit, legem non poſſe fieri ſine Chri⸗ D
ſto. Ideo promiſſio prius accipienda eſt, ut fide recon- ter onni
ciliemur Deo propter Chriſtum, quam legem facimus. hogan
Hæc ſatis perſpicua eſſe piis conſcientiis exiſtimamus. cert,i
Et hinc intelligent, Cur ſapra profeili ſimus juſtiſca- not an⸗
ri homines fide, non dilectione, quia oportet nos op- ſenloen
ponere iræ Dei, non noſtram dilectionem, aut epera; aarlasle
aut confidere noſtra dilectione ac eperibus, ſed Chri- luntk
ſtum mediatorem. Et prius oportet apprehendere ntuen
promiſſionem remiſſionis peccatorum, quam legem cunſn
facimus. B “ Dii
Poſtremd, quando erit pacata conſcientia, Si ides Ponten
accipimus remiſſionem peccatorum, quia nos diligi- rlie
mus,;, aut legem facimus ? Semper enim accu ſabit nos iient,
„– lex, quia nunquam legi Dei ſatisfacimus, Sicut inquit lu
Rem., 4, 1ij. paulus: Lex iram operatur. Chry ſoſtomus quærit de Mit
poœnitentia, unde certi reddamur, peccata nobis remis- iennn
ſa eſſe. Quærunt & in ſententiis eadem de re adver- Ulei
ſarii. Hoc non poteſt explicari, non peſſunt conſci-
entiæ reddi tranquillæ, niſi ſciant mandatum Dei eſſe, & Kenite
ipſum Evangelium, ut certo ſtatuant propter Chriſtum Uren
1. Joh p 1o. gratis remitti peccata, nec dubitent ſibi remitti. Si quis erei⸗
1. Joh. ,10. dubitat, is, ut ohannes ait, accuſat promiſſionem divi-

nam mendacii. Hanc certitudinem fdei nos docemus ce
. re⸗ Mi

11 V. DE POENITENTIT A 179

— Be

—

lopottennt⸗ requiri in Evangelio- Adveriarii relinquunt conſcien-
d dilecinnen tias incertas & ambigentes. Nihil autem agunt con-
ere Ceheili⸗ ſcientiæ ex fide, cum perpetuo dubitant, utrum habe-
In logti ant remiionem. Quemode poflunt in hac dubita-
riſuun teen tione invocare Deum? quomodo poſſunt ſtatuerequccd
e me pbil exautliantur: Ita tota vita eſt ſine Deo, & ſine vera A,Shefe
,Ns inis cultu Dei. Hoe eſt, quod Paulus inquit, peccatum
ites ui eſſe, quicquid non fit ex fide, Et quia in hac dubitatio=
Plcerelett⸗ ne perpetuo verſantur, nunquam experiuntur, quid ſit
n tetande files. Ita fit, ut ad extremum ruant in deſperationem.
6s Chrilihe⸗ Talis en dectrina adverſarioruin, doctrina legis, abro-
lae gatio Evangelii, doctrina deſperationis. N unc liben-
l, utflett⸗ ter omnibus benis viris Permittimus judicium de hoe
lagen iis⸗ loco pernitentiæ, nihil enim habet obſcuri, ut pronun-
6 erilimn⸗ cient, utri magis Pia & ſalubria conſcientiis doecuerint,
ſou n nos, an adyer ſarii. Profecto non delectant nos hæ dis-
ortet üf ſenſiones in Eocleſia quare niſi magnas & geceſſarias
3 tge cauſas liaberemus diſſentiendi ab-adverſariis, ſumma
40 voluntate tateremus. Nunc cum ipfſi manifeſtam ve-
1

ritatem damnent, non eſt integrum nobis, deſerere
cauſam non noſtram, ſed Chrifſti & Eccleſiæ.
Diximns, quas ob cauſas poſuerimus has duas partes

t AMrtenil
anleg
1) in

Poœnitentiæ, contritionem & fidem. Idque hoc feci-
enne mus libentius, quia eircumferuntur multa dicta de pœ-
n lgtn nitentia, quæ truncata citantur ex Patribus, quæ ad
man iun obſcurandam ſidem detorſerunt adverſarii. Talia ſunt;
g Rn “ Pœnitentia eſt mala præterita plangere, & Plaugenda
da Pew iterum non committere. Item, Pernitentia eit quædam
ta

dolentis vindicta, puniens in ſe, quod dolet ſe commi-=

ſiſſe. In his dictis nulla fit mentio ſidei, Ac ne in ſcho-
eſlunt. .

ℳ lis quidem, cum interpretantur, aliquid de fide additur.
un i⸗ Quare nos eàm, ut magis conſpici doctrina fidei poſſetz
tae eh inter partes pœrniteneiæ numeravimus. Nam illa di-
teni cta, quæ contritionem aut bona opera requirunt, & nul-

nihe⸗ lam fdei juſtificantis mentionem faciunt, periculoſa

deino eſ
. M 2 eſe

180 V. DE POENITENTIA.

eſſe, res ipſa oſtendic. Et merito deſiderari prudentia in
iſtis poteſt, qui centones illos ſententiarum & decie-
torum congeſierunt. Nam cum Patres alias de alia
parte pœnitentiæ loquantur, non tantum de una par-
te, ſed de utraque, hoc eſt, de contritione & fide, excer-

pere & conjungere ſenteatias profuiſſet, Nain Tertul-

lianus egregie de fide loquitur, amplificans jusjuran-

z. 39 7. dum illud apud Prophetam Vivo ego, dicit Dominus,

nolo mortem peccatoris, ſed ut convertatur & vivat.
Quia enim jurat Deus, nolle ſe mortem peccatoris, oſten-
dit requiri fidem, ut juranti credamus, & certo ſtatua-
mus, eum nobis ignoſcere. Magna debet eſſe autoritas
apud nos promiſſionum divinarum per ſeſe. At hæc
promiſſio etiam jurejurando confirmata eſt. Quare
ſi quis non ſtatuit ſibi ĩignoſci- is negat Deum verum
juraſſe, qua blasphemia atrocior nulla excogitari pot-
eit, Sic enim ait Tertullianus: Invitat prœæmio ſalu-
tem, jurans etiam, Vivo dicens, cupit ſibi credi. O
beatos, quorum cauſa jurat Deus. Omiſerrimos, ſi nee
juranti Domino credimus. Atque hic ſciendum eſt,
quod hæc fides debeat ſentire, quod gratis nobis igno-
ſcat Deus propter Chriſtum, propter ſuam promiſſio-
nem, non propter neſtra opera, contritionem, con-
feſſionem, aut ſatisfactiones. Nam ſi fides nitatur his
operibus, ſtatim fit incerta, quia conſcientia pavida

videt hæc opera indigna eſſe. Ideo præclare ait Am-

broſius de pœnitentia: Ergo & agendam poœnitentiam,
& tribuendam veniam credere nos convenit, ut veniam
tamen tanquam ex fide ſperemus, tanquam ex ſyngra-
pha fides impetrat. Item, fides eſt, quæ peccata noſtra
cooperit. Extant itaque ſententiæ apud Patres, non ſo-
lum de contritione & operibus, ſed etiam de fide. Ve-
rum adverſarii, cum neque naturam pœnitentiæ intelli-

gant, neque ſermonem Patrum, excerpunt dicta de par-

te pœnitentiæ, videlicet de operibus, Alibi dicta de fide,
cum non intelligant, prætereunt.

VI. DE

—

DE

Oni
Uarde
Ede, co
illulra
8ſatiste
& nore
ſlutihn⸗
torltats
inhiune
kre Ne⸗
Cleriun,
Wernank
inconkeg
Uure
am zus
Pamhr
Miniſte
Riuci
mandat
onofce
or hyar
ntin,
n trang
Kezultu
Conkesdo
tiggmili
teum
ingenc
Worem D
ſelarün
klein

X.

A (181) ℳ
— VI.
r DE CONFESSION E ET

rum tet⸗
A;d SATISFACTIONE.
ndeunnſt Oni viri facile judicare poſſunt, plurimum referre, Aug. C. 27.
Efte, ene⸗ ut de ſuperioribus partibus, videlicet contritione & Arttc. Im.
Nan lenn fde, confervetur vera doctrina. Itaque in his locis 777ο. 5Sl.
ns uſnen illuſtrandis ſemper plus verſati ſumus, de confeſſione Cat. Min.
dct Dominn & ſatisfactionibus non admodum rixati ſumus. Nam 27:
tnr Ai & nos confeſſionem retinemus præcipue propter Ab-
catorigler ſolutionem, quæ eſt verbum Dei⸗ quod de ſingulis au-
cenluiu toritate divina pronunciat poteſtas clavium. Quare
ele antoni impium eſſet, ex Eccleſia privatam Abſolutionem tol⸗
le. Athe lEre. Neque, quid ſit remiſſio peccatorum, aut poteſtas
l. Qus clavium, intelligunt: ſi qui privatam Abſolutionem
Deiin Nemn aſpernantur. Cæterum de enumeratione delictorum
cngtunin in confeſſione ſupra diximus, quod ſentiamus, eam non
repi il eſſe jure divino neceſfariam. Nam quod objiciunt qui-
ſbiredi. dam, Judicem prius debere cognoſcere cauſam, prius-
ſerrigo N quam pronunciat, hoc nihil ad hanc rem pertmet, quia
ſeiewdun 4 miniſterium abſolutionis, beneficium eſt, ſeu gratia, non
nobis ign⸗ eſt judicium ſeu lex. Itaque miniſtri in Eccleſia habent
zn unſie mandatum remittendi peccata, non habent mandatum .
kioren, cognoſcendi occulta peccata. Et quidem abſolvunt
s nitunr i ab his, quæ non meminimus, quare abſolutio, quæ eſt
jenti Meiu vOX Evangelii remittens peccata & coniolans conſci-
clare D M. entias, non requirit cognitionem. Et ridiculum eſt
„eritenin huctransferre dictum Salomonis: Diligenter cogno-
*D Fetinr ſce vultum pecoris tui. Nihil enim dicit Salomon de
mer hli conſesſione, ſed tradit Oecononucum præceptum pa-
eccn iſt tri amilias, ut utatur ſuo, & abſtineat ab alieno;, & ju⸗
“ nt bet eum res ſuas diligenter curare, ita tamen, ne ſtudio
lefl. e augendarum facultatum occupatus animus abjiciat ti-
Urinn morem Dei, aut fidem, aut curam verbi Dei- Sed ad-
iel verſarii noſtri mirifica Metamorphoſi transformant di-
1 ge cta ſeripturæ, in quaslibet ſententias. Hic cognoſcere
ic M 3 ſigai⸗

Ig2 VI. D- CoNFrESSTONyEFE“
ſignificat eis audire confeſſiones. Vultus non externa
counfeſlienem, ſed arcana conſcientiæ. Fecudes ſigni-
a⅞2'ant homines. Sane bella eſt interpretatio, & digna
äſtis contemtor bus ſtudiorum eloquentiæ. Quod ſi
veelit aliquis per ſimilitudinem transferre præceptum à
Patrefamilias ad paſtorem Eccleſiæ: certe vultum de-
bebit interpretari de externa converſatione. Hæc ſimi-
SSð litudo magis quadrabit; Sed omittamus iſta. Aliquo-
Ial ga, Y. ties fit in Pſalmis mentio confesſionis, ut: Dixi, confi-
tttebor adversum me injuſtitiam meam Domine, & tu
remiſiſti iniquĩtatem peccati mei. Talis confeſſio pec⸗
cati, quæ Deo fit, eſt ipſa contritio. Nam cum Deo fit
confeſſio, corde fieri neceſſe eſt, non ſolum voce, ſicut
ſſt in ſcenis ab hiſtrionibus. Eft igitur talis confesſio;
——. contritio, in qua ſentientes iram Dei, confitemur De-

4 tamen quærimus miſericordiam, propter promiſſionem
EPast, ö, 5, Dei. Falis eſt hæc coffesſio: LTibi ſeli peceavi, ut
twu juſtificeris, & vincas cum judicaris, id eſt, fateor me
peccatorem eſſe, & meritum, æternam iram, nec pos.
3 fum oppomere meas jaſtitias, mea merita tuæ iræ, Ildeo
pronuncie te juſtum eſſe, cum condemnas & punis
nos. Pronuncio te vincere, quando hypocritæ judi-
cant te, qued ſis injuſtus, qui ipſos punias aut conde-
mnes bene meritos. Imo noſtra merita non poſſunt
opponi tuo judicio, fed ita juſtificabimur, ſi tu juſtifi⸗ .
LCLebs, Irtu reputes nos jnſtos per mifericordiam tuam-
Jarr J„26, Porta ſſis & Jacobum citabit aliquis; Confitemini vi-
SJ cisſim delicta. Sed hic nen loquitur de confesſione

X

fcerdotibus facienda, ſed in genere de neconciliatio-
Ine fratrum inter ſe. Jubet enim mutuam eſſe confes-
ſionem.

. 7
Peoro adverſarii noſtri maltos doctorer receptĩsſi-
mos damnabunt, ſi contendent enumerationem deli-
Ktorum in confesſione neceſſariam eſſe Jure divine.

Aun.-

·

um juſte iraſci, nec placari poſſe nofſtris operibus. EE

R

ſlient

—
Qanqua

Pamina

11.
es mehiu
(nſcient

tangvilk

mislonet

Meration
Pofuernu

necelſar

lee lagne

. Auinten

lehueen
Publice
non ree
c(ontee
n0d0
llectot
qua nos
ſine kanm
18 cogni
loreane
ee
leti
Cibetre

AKe

t
Kemol
de ret

4 itim.

aurian
tde
Myhe

—

8non eernn
Hernces ign⸗
rein eptin
Ultun
ne. Hx I.
iſla. Alie
t: Dirz ant⸗
Ponim, Ct
cvoe eto Ne
n cunbDenf
im voce; ſa

talisconſeh⸗

ultemut N.
1 1
pper du. 5
nrhmiſiu⸗
eli Peruniz
ekt, ſateor N
ratm, Ne N.
tueir. e⸗
mnas 8 nn
li
Upbrt. ,
ins atttilte
4 von nſnn
lai
ordian tul
nltemini 1-
D conlesſn⸗
ondli,
heſe nd

nben 4
ue Cine⸗

Qunn⸗

EI SATISFACTOINY„, 183

Quanquam enim confesſionem probamus, & quandam
examinationem prodeſſe judicamus, ut inſtitui homi-
nes melius posſint: tamen ita moderanda res eſt, ne
conſcientiis injieiantur laqquei, quæ nunquam erunt
tranquillæ, ſi exiſtimabunt ſe non poſſe conſequi re-
misſionem peccatorum, niſi facta illa ſcrupuloſa enu-
meratione. Hoc certe falſisſimum eſt, quod adverſarii
poſuerunt in confutatione, quod contesſi 0 integra ſit
neceſſaria ad ſalutem. Eſtenim imposſibilis. Et qua-
les laqueos hic injiciunt conſcientiæ, cum requirunt in-
tegratmn confesſionem? Quando enim ſtatuet conſcien-
tia integram eſſe confesſionem? apud ſeriptores Eccle-
ſia ſticos ſit mentio confesſionis, ſed hi non loquuntur
de hac enumeratione occultorum delictorum, ſed de ritu
publicæ ponitenti?z. Quia enim lapſi aut famoſi
non recipiebantur ſine certis ſatisfactionibus, ideo
confesſionem faciebant iſti apud presbyteros, ut pro
modo delictorum præſcriberentur eis ſatisfactiones.
Hæc tota res nihil ſimile habuit huic enumerationi, de
qua nos diiputamus. Confesſio illa fiebat, non quod
ſine ea non poſſet fieri remisſio peccatorum eoram Deo,
Sed quod non poterant ſatisfactiones præſcribi, niſi pri-
us cognito genere delicti, Nam alia delicta habebant a-
lios eanones.
Et ex illo ritu publicæ pœnitentiæ reliquum habe-
mus etiam nomen ſatisfactionis. Nolebant enim ſan-
cti Patres recipere lapſos aut famoſos, niſi prius cogni=
ta & ſpectata pœnitentia eorum, quantum fieri pote-
rat. Et hujus rei multæ videntur fuiſie cauſæ. Nam ad-
exemplum pertinebat, caſtigare lapſos, ſicut & gloſſa in
Decretis admonet, & i indecoratn erat, homines Katmoſos
ſtatim admittere ad'communionem. Hi mores diu jam
antiquati ſunt, Nec neceſſe eſt eos reſtituere, quia non
ſunt neceſſarii ad remisſionem peccatorum coram Deo.
Neq; hoc ſenſerunt Patres, mereri homines remisſionem
M 4 pec-

184. VI. DE CoNFESSTLONE

Heccatorum per tales mores, aut talia opera. Quan-
quanm hæc ſpectacula imperitos ſolent fallere, ut pu-

vent, ſe per hæc opera mereri remisſionem peccatorum
coram Deo. Verum ſi quis ſie ſenſit, Iadaice, & gentiliter

ſenſit, Nam & Ethnici habuerunt quasdam expiationes

delictorum, per quas fingebant ſe reconciliari DEO.
Nunt autem more antiquato, manet nomen ſatisfa-
ctionis, & veſtigium moris, quod in confesſione præ-
ſcrfibuntur certæ ſatisfactiones, quas defmiunt eſſe o-
pera non debita. Nos vocamus ſatisfactiones Canoni-
cas. De his ſic ſentimus, ſicut de enumeratione, quod
ſatisfactiones Canonicæ non ſint neceſſariæ Jure divi-
no ad remisſionem peccatorum. Sicut neque illa ſpecta-

cula vetera ſatisfactionum in pœnitentia publica Jure

divino neceſſaria fuerunt ad remisſionenr peccatorum.
Retinenda eſt enim ſententia de ſide, quod fide conſe-
quamur remisſionem peccatorum propter Chriſtum,
non propter noſtra opera præcedentia aut ſequentia-
Et nos ob hanc cauſam præcipue de ſatisfactionibus di=
ſputavimus, ne ſuſciperentur ad obſcurandam juſtitiam
fidei, neve exiſkimarent homines ſe propter illa ope-
ra conſequtremisſionem peccatorum. Et adjuvant er-
roren multa dicta, quæ in ſcholis jactantur, quale eſt,
quod in definitione ſatisfactionis ponunt: fieri eam ad
placandam divinam oſfenſam.
Sed tamen fatentur adverſarii; quod ſatisfactiones
non proſint ad remisſionem culpæ. Verum fingunt ſa⸗
tisfactiones prodeſſe ad redimendas poënas, ſeu purga-
torii, ſeu alias. Sic enim docent, in remisſione peccati
DBUM remittere culpam, Et tamen, quia convenit
juſtitiæ divinæ punire peccatum, mutare pœnam æter-
nan in pœnam temporalem. Addunt amplius, partem
illius temporalis pœnæ remitti poteſtate clavium, reli-
quum a. redimi per ſatisfactiones. Nec poteſt intelligi,
quarum pœnari pars remittatur poteſtate clavium, niſi
di-

1

L

—
licant hir
ſeglretur
keourgate
etiamſt ſian
ale, uul
ſntinpe
recens c0
ſeriptorun
lem de ſ
ſici icen
Acertern
cauſi tum
Eccleſa:
teimorort
on 30 gi
ſuunnt
tificini
litn,
Gilinand
Widete⸗
ſuntobern
Mlercic
ndaualth
3 ue Lon
ententin
dete memnb
Kectſrti
lbe A
eicat deen
dtrum 8
Ueelee co
dlatrum
liſteerii

Aue

NE

——
pera Qun
lallere,urnn
en Pecainnit
ce, geltiir
am expiatimg
nofnel ſtii
Onlezſone n
ebniunt eſet
cioner Cinmn⸗
veritöe,
Lrir ue ii
egeiluſetr

,iu auhlie

ur percatun
noc ſde ⸗
ter Criin
aut ſelent⸗
lationine
Andim ltun
Prontel loe
Et alſmucte⸗
tunglie
t, fer en.

Krblcin
l 1
1, ſeln ugn
ilone henn
guis coNel
genan
npling n
e clehin lil
kel telg⸗

techeſinmn

ET SATISFACTIONE. 19 5

—

dicant, partem pœnarum purgatoriiremitti, qua ex re
ſequeretur, ſatisfactiones tantum eſſe pœnas redimen-
tes purgatorium. Et has ſatisfactiones dicunt valere,
etiamſi fiant ab his, qui relapfi ſunt in peccatum mor-
tale, quaſi vero divina offenſa placar? queat ab his, qui
ſunt im peccato mortali. Hæc tota res eſt commentitia,
recens conficta, ſine autoritate ſeripturæ & veterum
ſcriptorum Eccleſiaſticorum. Ac ne ELongobardus qui-
dem de ſatisfactionibus hoc modo loquitur. Schola-
ſtici viderunt in Eccleſia eſſe ſatisfactiones. Nec anim-
adverterunt illa ſpectacula inſtituta eſſe, tum exempli
cauſa, tum ad probandos hos, qui petebant recipi ab
Eccleſia: In ſumma,non viderunt eſſe diſciplinam, &
rem prorſuùs politicam. Ideo ſuperſtitiosè finxerunt, eas
non ad diſciplinam coram Eccleſia;, ſed ad placandum
DEUM valere. Et ſicut alias ſæpe incommode commi-
ſeuerunt ſpiritualia & Mτα⅓ο, idem accidit & in ſa-
tisfactionibus, Atqui Gloſſa in Canonibus aliquoties
teſtatur, has obſervationes inſtitutas eſſe propter di-
ſciplinam Eccleſiæ.
Videte autem, quomodo in confutatione, quam auſi
ſunt obtrudere Cæſ. Majeſt. probent hæc ſua figmenta.
Multa dicta ex ſcripturis cĩtant, ut fucum imperitis faci-
ant, quaſi hæc xes habeat autoritatem ex ſcripturis, quæ
adhuc Longobamii tempore ignota erat. Allegant has
ſententias⸗Facite fructus dignos pœnitentiæ. tem, exhi-
bete membra veſtra ſervire juſtitiæ: Item, Chriſtus præ- Pac. 2f, l.
dicàt pœnitentiam: Agite pœnitentiam: Item, Chriſtus
jubet Apoſtolos pœnitentiam prædicare:⸗ Et Vetrus præ- .
dicat pcenitentiam, Act. 2. Poſtea citant quædain dicta da. za 5c:
Patrum & Canones. Et concludunt: ſatisfactiones in
Eccleſia contra expreſſum Evangelium & Conciliorum
& Patrum decreta abolendæ non ſunt, quin imo abſolu-
ti a ſacerdote in junctam pœnitentiam perſicere debent,
illud Pauli ſequentes: Dedit ſemetipfum pro nobis, ut
M 5 redi-

Rom. 6, -9.

186 VI. DE GCGoNFEHSSIONE

gedimeret nos ab omni iniquitate, & mundaret ſibi po-
Ppulum acceptabilem, ſectatorem bonorum operum.
Deus perdat iſtos impios Sophiſtas, tam ſceleſte de-
torquentes verbum Dei ad ſaàa ſomnia vanisſima. Quis
bonus vir non commoveatur indignitate tanta? Chri-
Ktus inquit: Agite pœnitentiam. Apoſtoli prædicant
peæœnitentiam. Igitur pœnæ æternæ compenſantux pœ-
nis purgatorii, Egitur claves habent mandatum remit-
tendi partem pœnarum purgatorii, Egitur ſatis factio-

nes redimunt pœnas purgatorii. Quis docuit iſtos aſi-
nos hanc Dialecticam? Sed hæc neque Dialectica, neque

Sophiſtica eſt, ſed eſt Sycophaneica. Ideo allegant hanc
vocem: Agite pœnitentiam, ue cum tale dictum con-
tra nos citatum imperiti audiunt, concipiand opinio⸗
nem, nos totam pœnitentiam tollere. His artibus alie-
mare animos, & inflammare odia conantur, ue concla-
ment contra nos imperiti, tollendos eſſe medio tam pe-
Rilentes hæreticos, qui improbent peenitentiam.
Sed ſperamus apud bonos viros has calumnias parum,
profecturas eſſe. Et Deus tantam impudentiam ac
malitiam non diu feret. Nec utiliter conſulit ſuæ digni-
tati Romanus Pontifex, quod tales patronos adhibet,
quod rem maximam judicio horum Sophiſtarum per⸗
mittit. Nam cum nos in confesſione fere ſummam do-
Ctrinæ Chriſtianæ univerſæ complexi ſimus. adhibendè
fuerant judices de tantis, tam multis & tam variis ne-
gotiis, pronunciaturi, quorum doctrina & fides proba⸗
tior eſſet, quam herum Sophiſtarum, qui hanc confu-
tationem ſeripſerunt. Idque te, Campegi, pro tua ſapien-
tia providere decebat, ne quid in tantis rebus iſti ſcri-
berent, quod aut hoc tempore, aut ad poſteros videa-
tur poſie minuere Romanæ ſedis exiflimationem. Sà
Romana ſedes cenſet æquum eſſe, ut omnes gentes a-
gnoſcant eam pro magiſtra fidei, debut operam dare, ut

docti & integri viri de religionibus cognoſcant. Quicd

enim

—
nin iie
ſenitum:
Hücalumn
Krenatem
um perie
in ecule
temnporihe
tiamtan
deritismn
ſtantum
Doceride
tos eſſeen
inngla
Urbehon⸗
i rehis 4
Keikiind
deadie
te ranſtie
misetele
tatio Mort
tes ErRel
whiinhi
Uitatio no
herici
nnb Dei,

iter CUr

dathſili
lunt, De
Enniuen
Nftizund
erns
Aailial
kog

——
nbare tin
n opetun.
un ſeeletel
gnieſinn On
talta?
Koli rete
penſantery⸗
Ndatunn ti
tur ſtißit
enitilost
lalectic,uegt
aleght hu
e didtum
iant 4
sartibist
at, e cond
weciotanß⸗
tentinn.
uumniasan
vpulettin
ultſueie⸗

trones
Pitunm⸗

te ſunmin 1
nuss AAnded
4 s
timn Num

hles ii

ni banc m
protielil⸗
ot ie
rebus 1 8
oleros ſe
nnes e
germmine
ant, C.
t

eltet

ET SATISFAETTONEK. 1387

enim judicàbit mundus, ſi quando proferetur in lucem
ſcriptum adyerſariorum, quid judicabit poſteritas de
Ris calumniolis judiciis? Vides C ampegi, hæc eſle po-
ſtrema tempora, in quibus Chriſlus prædixit, pluri-
mum periculi fore religioni. Vos igitur, qui tanquam

in ſpecula ſedere & gubernarse religiones debetis, his

temporibus oportuit ſingularem adhibere tum pruden-
tiam, tum diligentiam. Multa funt ſigna, quæ niſi provi-
deritis, minantur mutationem Romano ſtatui. Eterras,
ſi tantum vi & armis exiſtimas Eccleſias retinendas eſſe.
Doceri de religione poſtulant homines. Quam mul-
tos eſſe exiſtimas, non tantum in Germania, ſed etiam
In Anglia, in Hiſpania, in Gallia, in Italia, denique in ipſa
urbe Roma, qui, quoniam vident exertas eſſe de maxi-
mis rebus controverſias, dubitare alicubi incipiunt, &
taciti indignantur, quod has tantas res rite cognoſie,
re & judicare recuſatis, quod non explicatis ambigen-
tes conſcientias, quod tantum jubetis nos armis oppri-
mi ac deleri. Multi ſunt boni viri, quibus hæc dubi=
tatio morte acerbior eſt. Non ſatis expendis, quanta
res ſit Religio, ſi bonos viros leviter exiſlimas angi; ſic⸗
ubi incipiunt ambigere de aliquo dogmate. Et hæc du-
bitatio non poteſt non parere ſammam odii acerbitatem
adverfus illos, qui, cum mederi conſcientiis debebant;
oblſiſtunt, quo minus explicari res posſit. Non hie dici-
mus, Dei judicium vobis pertimeſcendum eſſe. Nam hoc
leviter curare Pontifices putant, qui cum ipſi teneant
claves, ſcilicet patefacere ſibi cœlum, cum volunt, pos-
ſunt. De hominum judiciis, deque tacitis voluntatibus
omnium gentium loquimur, quæ profecto hoc tempore
requinunt, ut hæc negotia ita cognoſcantur, atque con-
ſtituantur, ut ſanentur bonæ mentes, & à dubitatione
Hiberentur. Quid enim futurum ſit, ſi quando eraperint
dia illa adyverfus vos, pro tua ſapientia facile judicare

potes. Verum hoc beneßcio devincire omnes gentes

vobis

188 DEYE CoNFESSLONE

vobis poteritis, quod omnes ſani homines ſummum -

. „ „ — . 1 - „⸗ . debi
& maximum judicant, ſi dubitantes conſcientias ſana- 4 HM
veritis. Hæc non eo diximus, quod nos de noſtra con. lelts
ſe ſ . S . . . . . Ponitentis
esſione dubitemus, Scimus enim eam veram, piam & lrelt
—2 –/. .. . . —7 — r⸗
piis conicientüis utilem eſſe. Sed credibile eſt pasſlim ſeruſtli
nul ð . Cluturam
multos eſſe, qui non de levibus re bus ambigunt, nec tentih
tamen audiunt idoneos Doctores, qui mederi conſcien- Pumne
winent

tiis ipſorum posſint.

Sed redeamus ad propoſitum, Scripturæ eitatæ ab Paunitenti
adverſariis, prerſus nihil loquuntur de Canonicis ſa- Qlrenn
tisfactienibus & de opinionibus Scholaſticorum, cum e deeſ
conſtet, eas nuper natas eſſeé. Quare mera calumnia eſt, len ln
quod detorquent ſcripturas ad illas ſuas opiniones. naien
Nos dicimus, quod poœsnitentiam, hoc eſt, converſionem 8 uigent
ſeu regenerationem, boni fructus, bona opera in omni itentian
vita ſequi debeant. Wec poteſt eſſe vera converſio, aut Canl
vera contritio; ubi non ſequuntur mortificationes car- Fni
nis, & beni fructus. Veri terrores, veri dolores animi, ünxp
non patiuntur conpus indulgere voluptatibus, & vera taeutl
fides non eſt ingrata Deo, nec contemnit mandata Dei. nnun
Zur. 3; Denique nulla eſt interior pœnitentia, niſt foris Pariat 4, ahnn
Rom. 6 19, tiam caſtigationes carnis. Et hanc dicimus eſſe ſenten- D fih
tieam johannis, cum ait: Facite fructus dignos pœniten- erpreta
cap. 12„ I. 2 . . 8 E Aaite
Martt. 4 tiæ, Item Pauli, cum ait Exhibete membra veſtra ſer- ant B
7. Vire juſtitix, ſicut & alibi inquit: Exhibete corpora ve- ihoſ
*fKtira, hoſtiam vivam, ſanétam, &c. Et cum Chriſtus in- uumunpl
quit: Agite pœnitentiam, certe loquitur de tota pœni- hfiiceone
tentia, de tota novitate vitæ & fructibus, non loquitur oblerfat
de illis hypocriticis ſatis factionibus, quas ſiagunt Scho- Aumnn
Iaſtici tum quoque valere ad compenſationem pœrnæ untcrtin
purgatorii, aut aliarum pœnarum, cum fiunt ab his, etioneg
qui ſunt in peccato miortali. PCEN
Ac multa colligi argumenta poſſunt, quod hæc dida Cun
ſcripturæ nullo modo pertineant ad Scholaſticas ſa- ibieneni

tis factiones, Iſti fingunt ſatisfactiones eſſe opera in- Muniirr
. de- N

—
nines ſunm
nſcientic in
de nohra d
eran, nl
ble
nbigun,4 6
elei clit⸗

Pturriitt
ge Canonih
glicorum, d
racalunnit
nas opinan
converl
4opera. in ſe
aconſetſo
kſcatonst
iolorennn.
tethus,A⸗
itmmntttl
nih irs n
immelel en
cvefet:
brr ſeln
eteniccn
m Crtu⸗
urhettihe
, non li 1 6
tapmg
ſtioven 1
m kun

tet
ellin

es chenn 1

ET SATISTACTIONE. 189

debita-Scriptura autem in his ſententiis requirit ope-
ra debita. Nam hæc vox Chriſti eſt vox præcepti, Agite
pornitentiam. Item, Adverſarii ſcribunt, confitentem,
ſi recuſet ſuſeĩpere ſatisfactiones, non peccare, ſed per⸗=
ſoluturum eſſe has pœnas in purgatorio. Jam hæ ſen-

tentiæ ſine controverſia, præcepta ſunt ad hanc vitam
pertinentia, Agite pernitentiam, facite fructus dignos
pœnitentiæ, Bxhibete membra veſtra ſervire juſtitiæ.
Quare non poſſunt detorqueri ad ſatis factiones, quas

recuſare licet. Non enim licet reculare præcepta Dei.
Tertio: Indulgentiæ remittunt illas ſatistadiones, ut

docet cap. Cum ex eo, de pœnitentiis & remiſſion. At

indulgentiæ nen folvunt nos illis præceptis: Agite pœ-
nitentiam, facite fructus dignos pnitentiæ. Itaque

manifeſtum eſt, male detorqueri illa dicta ſcripturæ ad
Ganonicas ſatisfactiones. Videte porro, quid ſequatur;
Si pœnæ purgaterii ſunt ſatisfactiones ſeu ſatispaſſio-
nes, aut ſatisfactiones ſunt redemtio ponarum purga-
torii, num etiam hæ ſententiæ præcipiunt, ut animæ
caſtigentur in Purgatorio? Id cum ſequi neceſſe ſit ex
adverſariorum opinionibus. „hæ ſontentiæ novo modo
interpretandæ erunt, Facite fructus dignos pœniten-
tiæ. Agite pœnitentiam, hoc eſt, patiamini pœnas pur-
gatorii poſt hanc vitam. Sed piget has ineptias adver-
ariorum pluribus refellere. Conſtat enim, ſcripturam

loqui de operibus debitis, de tota novitate vitæ, non de
his obſervationibus operum non debitorum, de quibus

loquuntur adverſarii. Et tamen his figmentis defen-
dunt ordines, venditionem Miſſarum & infinitas obſer-

vationes, quod ſcilicet ſint opera, ⸗ non pro culpa,tamen

pro poœna ſatisacientia.

Qum igitur ſcripturæ citatæ non dicant, quod ope-
ribus non debitis pœnæ æternæ compenſandæ ſint, te-
mere affirmant adverſarii, quod per ſatisfactiones Ca⸗
nonicas pœnæällæ compenſentur;, nec habent claves
man-

VI .,DE CoNFESSI1ON E

andi, Item, partem
mandatim pesnas aliquas vom mnnandi 5 len, H en
. 2 2 8 f r „ 2 .
Enarum remittendi. Ubi enim legun 4 er i0 Krl
Pearis Chriſtus de remisſione peccati Gr t 2
hbti rKt . ſublat:
i⸗ Quidquid ſolveritis, &c. enne reniſſe letneek
mors xterna, & reddita vita æterna. Neque Slgiae er
12. de imponendis Pτνis: quidquid ligareris: te ed
tinendis peccatis illorum, qui non naruf ramirtemain,
D di de parte peœnarum res enda-
diéctum Longobardi be en Rem rennte
ici Tarum part
Qanonicis peœnis. Ha
mptum eſt à Caj is. in odpe.
uinhe paſtores. Quanquam igitur Keurimue loriun
nitentie at bones fruétus parere propter gleriam
a me õ habent mandata Dei;
& mandatum Dei, ifructus hab an e len
Vetazeiania, Veræ orationes, ergelesmohen, e.
L hoc nusquam reperimus in Kripeur ang . z hun
me mn mil pocer
Dttantur, niit prop 2
poœnæ æternæe non remitt 6 gi⸗
Par de ati . Canonicas, hoc eſt, p
ii tisfa ciones Ca icas, hoo 8
urgatorii, aut ſa 6 anda oaſtas
*R certa quædam opera nen de dite, ud ug Hut Pae⸗
jum he andatum commutandi peœ 7
clavium habeat man l
remittendi. Hæc probanda erant adverſa .—
ctem remittendi. in ätiskachio pro
Prætsrea mors Chriſti non eſt ſolum ſ eers
Ra ſe ern illud:
culpa, ſed etiam pre æterna merte, Junt nt
na, & mors Quid eſt igitur monſtri, dicere, 4
ſti ſatisfactio redimat nlpam⸗ e, Bro morstua,inile
mortem æternam? iit jam illa 1 oberibus, N
14: ligi deb e* Ohriſto, ſed de neſtris ol
Hoſ. 135 14. ligi debeat, non de Ohrit . rrrentis, ed de ie gi
quidem nen de operibus à Deo præcep “W b hoti
dis quibusdam obſervationibus excgita H
Et dicuntur mortem abolere, etiam m dolore
iIn peccate mortali. Incredibile eſt, quanto cu Adore
harnentiae iorum recitemus, quas qui expen-
has ineptias adverſarierumr eite enie Aamnzn.
dit, non poteſt non ſuccenſere iſtis oEt dabe 60.
rum, quas ſparſit in Bcoleſia diabolus, ut anbe ece
¹ 9 C eEES
nitionem legis, & Evangelü, pœnitentigæ, eund:
Sonis & benefieiorum Chriſtj. Nam de lege 10 don
Deus condeſcengens naüræ infrmitati, ce

—

tuit homin

teneturan
iteſh deo
commtnillig.
ollet
liſeriptr
la perted
Deiconte
kämregnui
(Cinnarete
mmo tantur
turell, gn
quam enin
talegede
Peiſt
e,rera
Dceptu
rumn ifla
dhibent
eratragl
cit. Pruht
D
ſturnort⸗
Mgirele
Ultuter
Penlans n
dPeraro ſi
amin his
Vreredu
agna eſt
clt itern
ltuse
Ralerſan
Aile

DNl Er SATISFACTITIONE. 791
— — —,—
„Itenum TCuit homini menſuram eorum, ad quæ de neceſſitate
Brherus tenetur, quæ eſt obſervatio præceptorum, ut de reliquo,
Gtiloginmen W id eſt, de operibus ſuper rerogationis Posſit ſatisfacere de
nitlo lopbn commiſſis. Hic fingunt homines legem Dei ita facere
Aheklcle clogntr poſſe, ut plus etiam, quam lex exigit, facere poſſimus. At-
erb: NAN qui ſcriptura ubique clamat, quod multum abſimus ab
vertuctu. ²– älla perfectione, quam lex requirit. Sed iſti ſingunt, legem
en tenen Dei contentam eſle externa & civili juftitia, non vident
npaltenn W eam requirere veram dilectionem Dei ex toto corde, &c.
timmsile damnare totam concupiſcentiam in natura. Itaque ne-
wztt ta ghi mo tantum facit, quantum lex requirit. Ridiculum igi-
tmii tur eſt, quod fingunt nes am plius facere poſſle. Quan-

mohnx quam enim externa opera facere poſſfumus, non manda-
ii ſunciif ta lege Dei, tamen illa eſt vana & impia ſiducia, quod le-
hohte han gi Dei ſit ſatisfatum. Et veræ oratienes, veræ eleemoſy-=
6 or eh, næ, vera jejunia, habent præcepta Dei, Et ubi habent
r guos DA Preceptum Dei, non poſſunt ſine peccato omitti. Ve-
peuk rum illa opera, quatenus nen ſunt prœcepta lege DEI,
adretit. ſed habent certam formam ex humano præſcripto, ſunt
mn giti oera traditionum humanarum, de quibus Chriſtus di-
* eH Lcit: Pruſtra colunt me mauidatis hominum, ut certa jer Marth Iy .

ſter us junia, inſtituta non ad carnem coërcendam, ſed ut per
ſiceke, 1.

netelis id opus reddatur honos Deo, ut ait Scotus, & compen-
le Stlite ſetur mors æterna. Item certus numerus precum, certus
5 . .
ſein modus eléemoſynarum, cum ita fiunt, ut ille medus ſit
Alrp⸗

lleſ, cultus ex opere operato, reddens honorem Deo, & com-
V penſans mortem æternam. FTribuunt nobis ex opere
ratß Z 14 operato ſatisfactionem, quia docent, quod valeant et-
etin nn iam in his, qui ſunt in peccato mortali. Jam illa longi-
ntocllii3 us recedunt à præceptis Dei, peregrinationes, &£ harumn
uts gie magna eſt varietas, alius facit iter cataphractus, alias

Ntis, ſi⸗

Cins n facit iter nudis pedibus. FHæc vecat Chriſtus inutiles
uto ſih cultus, quare non proſunt ad placandam oftenſam Dei,
tie, A ut adverſarii lequuntur. Et tamen hæc opera magnifi-

dien
lgeſi Lis titulis ornantur, vVocantur Opera ſupererogationis

ius 4 Tri:

192 VI. DE CoNFESSIONE
— — —
Tribuitur eis honos, quod ſint precium pro morte æter- eſtne
na. Ita præferuntur operibus præceptorum Dei. In leſeriste
hunc modum lex Dei bifariam obſcuratur, & quia pu- tonetente
tatur legi Dei ſatisfactum eſſe, per externa & civilia o- alhre
pera, &² quia adduntur traditiones humanzg, quarum ele iuditt
opera præferuntur operibus legis divinæx. Deinde ob- resin
ſcuratur pœnitentia & gratia. Nam mors æterna non gderead
redimitur illa compenſatione operum, quia eſt ocioſa, lohut
nec deguſtatin præſentia mortem. Alia res opponen-⸗ Uil C
da eſt morti, cum tentat nos. Sicut enim ira Dei fide in nonnalt.
Chriſtum vincitur, ita vincitur mors fide in Chriſtum. ecd, dt
1. Cor. I5, 57. Sicut Paulus ait: Deo gratia, qui dat nobis victoriam eftiblen
per Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum, non inquit, etferapen
qui dat mobis victoriam, ſi adverſus mortem opponamus Atingn
ſatisfactiones noſtras. Adverſarii ocioſas peculationes iun. Cer
tractant de remiſſione culpæ, nec vident, quomodo in anmſ
remiſfione culpæ liberetur cor ab ira Dei, & a morte æ- Olmine
terna, per fidem in Chriſtum. Cumigitur mors Chri- Corthe
ſti ſit ſatis factio promorte æterna, & cum ipli adverſa- Purdre,
. rii fateantur illa opera iatisfactionum eſſe opera non thigpa
debita, ſed opera traditionum humanarum, de quibus krein po
Chriſtas inquit, qued ſintinutiles cultus: tutò polſu- Verii⸗
mus affirmare, quod ſatisfactiones QCanonicæ non ſint wreſil 10
neceſſariæ jure dwine, ad remiſſionem culpæ, aut pœ- licion
næ æternæ, aut Penæ purgatorii. ine elper
Sed objiciunt adverſarii vindictam ſeu pœnam neces- inni
Kriam eſſe ad pœnitentiam, quia Auguſtinus ait: ngelio⸗
Peœnitentiam eſt⸗ vindictam punientem, &c. Conce- Deedator
dimus vindictam ſeu peænamin poœnitentia neceſſariam rem ſccl
eſſe, non tanquam mermtum, ſeu precium, ſicut adver- ſant
ſarii fingunt ſatis ſactiones ſed vindicta formaliter eſtin corgium
poœnitentia, hoc eſt, quiapſa regeneratio ſit perpetua kinth. .
mortificatione vetuſtatis. Sit ſane belle dictum à Scoto, nic, nee
pœnitentiam appellari quaſi pœnæ tenentiam. Sed de uurn
qua pœna, de qua vindicta loquitur Auguſtinus? certe iln
. de
4

1

H Er SATISFACTIONEMx. 19 ½
e de vera pœna, de vera vindicta, ſeilicet rici
ono aer De Vera pœna, de vera vindicta, ſcilieet de contritione,
mDah ge veris terroribus. Neque hic excludimus mortiſca-
dun tiones externas corporis, quæ ſequuntur veros animi

“ dolores. Longe errant Adveriſarii, ſi verius Ppœnam
un, dun eſſe judicant ſatis ſactiones Canaonicas, quam veros ter-
Dekee rores in corde. Stultifſimum eſt, nomen pœnæ detor-
PMeIn eres Ule⸗ frigidas ſatis factiones, non referre ad il-
—RH 1aa rn iles telroren Qonſcientiæ, de quibus ait Da- Phal. 18, G
“ ircninckederunt me dolores mortis, &c. Quis 2
mirabeifti orbi e ridarus & cataphractus quærere templum
AnCrin ſe i aſilicam Petri, &c. quam ſuſtinere illam in-
obis Nn abilem vim doloris, quæ eſt etiam in mediocribus, ſi
nsdſit vera pœnitentia.

eem tn ne Enauſunt, com eint juſtitiæ Dhl, punire pecca-⸗
gelin mm. erte anit jn contritione, cum in illis terroribus
Hnocnt n ſuam o tendit; Sicut ſignificat David, cum orat: ſal. 6, 1.
nnane Domine, ne in furore tuo arguas me. Et jeremias cap. 10. Jer. /0, scfe
y. 3

de Corripe me Domine, Veruntamen in judicio, non in
ttuen ANſenl furore, ne ad nihilum redigas me. Hic ſane de acerbis=
zumig aa ſimis P&&is loquitur. Et fatentur adverſarii contritio-
ele oſer dA KReu poſſe tantam eſſe, ut non requiratur ſatisfactio.
mun Eel 4 Verius igitur contritio pœna eſt, quam ſatisfactio. Præz-
1: to e terea ſubjecti ſunt ſancti morti, & omnibus communibus
uenice on afflictionibus, ſicut ait Petrus I. Pet. 4. Quia tempus I. Pet. z, 7:
l e, alßß eſt incipere judicium à domo Dei. Si autem primm
2 Anobis, qualis erit finis iſterum, qui non crequnt Ev-
Neume angelio? Et ut hæ afflictienes plerumque ſint pœnæ
ugkinn 1 pPerccatorum, tamen in piis habet alium finem potio-
n, Cn⸗ . rem, ſcilicet, ut exerceant eos, ut inter tentationes
anelſſin diſcant quærere auxilium Dul, agnoſcant diffidentiam
n bat ,le cordium ſuorum, &c. ſieut Paulus de ſe inquit, 2. Co.- 2. Car. I, 9.
Cmtltrii rinth. I. Sed ipſi in nobis ſententiam mortis habui-
ioft hee⸗ mus, ne confideremus nobis ipſis, ſed Deo excitanti
dum . mortuos, Et Eſaias ait: Anguſtia, in qua elamant, Eſa, z6, 16.
gtan⸗ N diſciplina tuâ eſt ipſis, hoc eſt, Afflictiones ſunt diſci-
Nf N Plina,

2 7
194 VI. DE CoNFESSION E
plina, qua DEUS exercet ſanctos. Item: Afflictiones —
= propter præſens peccatum infliguntur;, quis in ſanctis lrtho
mortificant, & extinguunt concupiſcentiam, ut reno- ririniin
Roem. , 1o. vari ſpiritu poſſint, ſicut ait Paulus Roman. 8. Corpus Mreterte
mortuum eſt propter peccatum, id eſt, moptiſicatur Eehteni
prropter præſens eccatum, quod adhuc in carne reli- CHN
ggguum eſt. Et mors ipſa ſervit ad hoc, ut aboleat hanc th,cunr
carnem peccati, ut prorſus novi reſurgamus. Neque jam Auannri⸗
. in morte credentis, poſtquam ſide terrores mortis vicit, taturpr
1. Car.156. ille aculeus eit, & ſenſus iræ, de quo dicit Paulus: Acu- inſati,
leus mortis peccatum eſt ; Potentia vero peccati. lex. te⸗ e
Illa potentia peccati, ille ſenſus iræ- verè eſt poœna, do- rtüml
nec adeſt, mors ſine illo ſenſu iræ, propriè non eſt pœ- r t
na. Porrò ſatisfactiones Canonicæ non pertinent ad ſunt ,l
has pornas, quia adverſarii dicunt, poteſtate clavium ka
remitti aliquam partem pœnarum. Item, claves juxta Kimml
ſos condonant ſatisfactiones& pœnas, quarum cauſa randhc
funt ſatisfactiones. At conſtat, illas afflictiones com- Eee pol
S= munes non tolli poteſtate clavium. Et, ſi de his pœnis c9, 20,
volunt intelligi, quare addunt, quod in purgatorio Peccaſt⸗
eporteat ſatisfa dere? . crcitit
. Objiejunt de Adam, de Davide, qui propter adulte- uiiſelken
rium punitus eſt. Ex his exemplis faciunt univerſa- erat ad
lem regalam, quod ſis gulis peccatis reſpondeant pro- erlcki,
„„ priæ ponæ temporales in remiſſhione peccatorum. Prius tiction
dictum eſt, ſanctos ſuſtinere peenas, quæ ſunt opera Dei, Deteriti
ſulſtinent contritionem ſeu terrores, ſuſtigent & alis n &
comqdhunes afflictiones, Ita ſuſtinent aliqui propriss okraF
pœhis à Deo impoſitas, exempli cauſa. Et hæ pornæ ni- emez
hil pertinent ad claves, quia claves neque imponere, ne- Ppter
que remittere eas poſſunt, ſed Deus ſine miniſterio cla- Arungan
vium imponit & remittit. Nec ſequitur univerfalis re- oqna
gula: Davidi propria peœna impoſita eſt. Igitur prœæter Uini Pe
comunes afflictiones, alia quædam purgatorii pœna eſt, neti

in qua ſingulis peccatis ſinguli gradus reſpondent. Ubi unn

XNYE

—
—M..
n: Alicions
gni in nin

tiam n em

nin 5. Cn
mortihcant
ſ, nonole 4
in (Arlle ⸗

t abolerthe

nus Nei

res mortilch
ebalue: An
e1o elii
el on
e non d⸗
ettiet
ulate dlii⸗
em, ues N
1 gparun l.

7a. (CM
Cckones

Helek
in upn

protet 4
innt uſn
SS
eoratoln,

operihe
ſe
i gen
Mioeuk .
l i

ui Pro.
ligni, “

Et hehe
nponme,

34

Qdocet hoc ſcriptura, non poſſe nos d morte æterna libe-

7

— ErT SATISFTAGTIONE.— 19 5

rari, niſi per illam compenſationem certarum pœnarum
præter communes afflictiones 2² At contra ſæpillime do-
cet, remiſſionem peccatorum gratis contingere Pproptes
CHRISTUM, Chriſtùm eſſe victorem peccati & mor-
tis, quare non eſt aſſuendum meritum ſatib ſactionis, Et
quamvis afflictiones reliquæ ſint, tamen has interpre-
tatur præſentis peccati inortificationes eſſe, non com-
pen ſationes leternæ mortis, ſeu pretia pro æterna mor-
te. Job excuſatur, quod nen ſit afflictus Propter præte-
rita mala facta. Itaque afflictiones non ſemper ſunt po-
næ, aut figna iræ, Imè pavidæ conſcientiæ docendæ
funt, alios fines afflictionum potiores eſſe, ne ſentiant
ſe à DEO rejici, ſi in afflictionibus nihil niſipœnam
& iram Dei videant. Alii fines potiores ſunt conſide-
randi, quod Deus alienum opus faciat, ut ſuam opus fa- .
cere poſſit, &c. Sicut longa concione docet Eſaias Ha. *, 1. H
cap. 28. Et cum diſcipuli interrogarent de cœco, quis
peccaſſet? Johannis 9. reſpondet CHRISTUS, cauſam Job. 9, 3.
citatis eſſe non peccatum, ſed ut opera Dei in eooma—«
nifeſtentur. it apud Jeremiam dicitur: Quibus non Jer. z 12.
erat judicium, bibentes bibent, &e. Sicut Prophetæ in-
terfecti ſunt, Johannes baptiſta, & alii ſancti. Quare
afflictiones non ſemper ſunt poenæ pro certis factis
Præteritis, ſed ſunt opera Dei deſtinata ad noſtram utili·.
tatem, & ut potentia Dei fiat conſpectior in inkrmitate Cv. 12, 9.
noſtra, Sic Paulus ait: Potentia Dei perficitur in infirmi 29
tate mea. Itaque corpora noſtra debent eſſe hoſtiæ,
propter voluntatem Dei, ad obedientiam noſtram de,
clarandam, non ad compenſandam mortem gternam,

nlere“ pro qua aliud pretium habet DEUS, ſcilicet mortem Fi-

lii fui. Et in hanc ſententiam interpretatur Gregorius
ipſam etiam poœrnam Davidis, cum ait: Si Deus propter
peccatum illud fuerat comminatus, ut ſic hamilisrétur
fllio, cur dimiſſo peccato, quod erat ei comninatus;

X

196 VI. DE CoNFESSIONyI
implevit? Reſpondetur, remiſſionem illam peccati
factam eſſe, ne homo ad percipiendam vitam impedire-
tur æternam. Subſecutum vero illud comminationis
exemplum, ut pietas hominis etiam in illa humilitate
exerceretur atque probaretur. Sic & mortem corporis
propter peccatum DEUS homini inflixit, & poſt pecca-
torum remiſſionem propter exercendam juſtitiam non
ademit, videlicet ut exerceatur & probetur juſtitia iſto⸗
rum, qui ſanctificantur. .
Neque vero tolluntur communes calamitates pro-
prie per illa opera ſatisfactionum Canonicaram, hoc
eſt, per illa opera traditionum humanarum, quæ ipſ ſic
uauauauaa.lere dicunt ex opere operato, ut etiamſi fiant in pec-
==ð cato mortali, tamen redimant peenas. Et cum bji-
1i Cer. igt. citur illud P'auli: ſi nos judicaremus ipfi, non judica-
remur à Domino, verbum judieare intalligi daber de
cota pœnitentia, & fructibus debitis, non de operibus
non debitis. Adverſarii noſtri dant pœnas contemtz
Grammatices, cum intelligunt judicare idem eſſe, quod
cataphractum peregrè ire ad S. Jacobum, aut ſimilia
opera. Judicare ſignificat totam pœnitentiam, ſignilicat
damnare peccata. Hæc damnatio vere fit in contritio-

ne, & mutatione vitæ. Tota pœnitentia, contritio, ſi.

Qges, boni gructus, impetrant, ut mitigentur panæ, &α,
Eſas 7, y. calamitates publicæ & privatæ, ſicut Eiaias capite primo
docçet: Definite male facere, & diſcite benefacere, &c.
Si fuerint peccata veſtra, ut coccinum, quaſi nix deal-
babuntur. Si volueritis & audieritis me, bona terræ

comedetis. Nec eſt ad ſatisfactiones & opera traditio-

mum humanarum transferenda graviſſima & ſaluberri-
ma ſententia, à tota pœnitentia & operibus debitis, ſeu
à Deo præceptis. Et hoc prodeſt docere, quod miti-
gentur communia mala per noſtram pœnitentiam, &
per veros fructus pœnitentiæ, per bona opera facta ex
= ſide, nen ut iſti fingunt facta in peccato mortali. Et huc
JU, L per;

Pertinete
de total
Verunt ni
Qod
nie,aoch
ſiiglinan
tamn. Ner
Vel ade
in bis n
eſle non
Ctionen,
Kicut Ar

Mottib⸗

(imiles.
iiis voc
candanm
Veri ſi
elt Mort
Utcompen
Aeccan
llan elli
nethetup
Uätum elſe
Per enim

. enr rei,

lumChr

donfello
ſit
Enttenti
lmehns
ltenn,
ntle
uones ſ
knti
Aihllone

ET SATISFACTIONE. 197

1

XNt H
— pertinet exemplum Ninivitarum, qui ſua pœnite ntia Jon. 3, 79299
len. S (Qde tota loquimur) reconciliati ſunt Deo, & impetra-
ten verunt ne deleretur civitas. S
euaice Quod autem Patres mentionem ſaciunt ſatisfactio-
il omma , quod concilia fecerunt Canones, diximus ſupra di
orten nhun ſciplinam Eccleſiaſticam fuiſſe, exempli cauſa conſtitu-
Knal e tam. Nec ſentiebant hanc diſciplinam neceſſariam eſſe,
iltmn vel ad culpæ vel ad pœnæ remillionem. Nam ſi qui
rur lkmk⸗ in his mentionem purgatorii fecerunt, interpretantur
eſſe non compenſationem æternæ pœnæz, non ſatisfa-
limiutnf⸗ cttionem, ſed purgationem imperfectarum animarum,
niterin, Sicut Auguſtinus ait venialia concremari, hoc eſt,
umn ei mortificari ditſidentiam erga DEUM, & alios affectus
1 har i ſimiles. Interdum ſcriptores transferunt ſatisfactio-
lt n vies vocabulum ab ipſo ritu, ſeu ſpectaculo, ad ſignifi-
ſ, gon juch S candam veram mortificationem. Sic Auguſ tinus ait:
l Vera ſats factio sſt peccatorum cauſas excidere, hoo
en de eX eſt, mortificare carnem. Item coercere carnem, non
Eenas C hnn ut compenſentur æternæ ponæ, ſed ne caro pertrahat
ilmlzn àaddᷓ d peccandum. Ita Gregerius de reſtitutione loquitur;
bunny Atin, falſam eſſs pœnitentiam, ſi non ſatiskhat illis, quorum
eln igi⸗ res occupatas tenemus. Non enim vere dolet ſe fu-
ſt in omii 3 ratum eſſe, aut rapuiſſe is, qui adhuc furatur. Tantiss
CNtit per enim fur aut prædo eſt, dum eſt injuſtus poſſeſſe br
egtor ne alienæ rei. Civilis illa ſatis factio necellaris eſt, quia Eph. z, 25.
iuſufe ſcriptum eſt: Qui furatus eſt, deinceps non ſürclar.
hereſien Item Chryſoſiomus inquit: in corde contritio, in ore
guſ ir confeſſio, in opere tota humilitas. Hoc nihil contra
ne, elu n nos facit, debent ſequi bona opera ?enitentiam, debet
cen i Ppernitentia eſſe, non ſimulatio, ſed totius vitæ mutatio
mal e mn melius. .
n go Iltem, Datres Ccribunt ſatis eſſe, ſi ſemel in vita fiat
ee, 4 4 Ulla publica ſeu ſolennis pœnitentia, de qua ſunt facti
tentamn Canones ſatisfactionum. Qua ex re intelligi poteſt,
iſh quod ſentiebant illos Canones non eſſe neceſſarios ad
m remiſnionem peecatorum. Nam præter illam ſolennem

dum, ut fatisfactiones contra expreſſum Evan
7
aboleantur. Nes i igitur hactenus oſtendimus, Canoni-

198 VI. DE CoNFESSIONE

pcenitentiam, ſæpe alias volunt poœnitentiam agt, ubi
non requĩire bantur Canones ſatisfactionum.
Architecti confutationis ſ ribunt, non eſſe toleran-
ngelium
cas ill Ias ſatisfactiones, hoc eſt, opera non debita, fa=
ciends propter compenſationem pœnæ non habere
mandatum Bvangeliij. Res ipſa hoc oflendit, ſi o-
pera ſatisfactionum ſunt opera non debita, quare al-
legant expreſſum Evangelium? Nam ſi Evangelium
Jubenet compen nſari pœnas per talia opera, jam eſſent
debita opera, Sed ſic loquuntur, ut fucum faciant i im-

Pen tis, & allegant teſtunonia, quæ de debitis operi-

bus loquuntur, cum ipfi in ſuis ſatisfactionibus præ-
Kribant opera non debita. Imo ipli concedunt in
ſcholis, ſine Peccato recuſari poſſe ſatisfactiones. Fal-

ſo igi tur hic ſeribunt, quòd expreſſo Evangelio co-

gamur ſatisfactiones illa as Canonicas ſuſcipere. Cæ-
terum nos ſæpe jam teſlati ſumus, u pœnitentia

debeat bonos fructus parere, & qui ſint boni fr uctus,

docent mandata, videlicet invocatio „ gratiarum a⸗

ctio, confeflio Evangelii, docere Evangelium, obedi-

re Parentibus, & mag iſtrati ibus, ſervire vocatieni, non
occidere, non retinere odia, ſedeſſe placabilem, dare

eg entibus, quantum pre facultatibus poſſuamus ,„ non
P

ſeo rtari, non mœchari, ſed coeërcere, & refrenare „caſti-
gare carnem, non propter compenſationem poenæ æ=-
ternæ, ſed ne obtemperet diabolo, ne oflendat Spiritum

Sanctum, Item vera dicere. Hi fructus habent præcepta

DEI, 8* Propter gloriam & mandatum Dei fieri de-
bent, babent & præmia, Sed quèd non remittantur

Poœnkæternæ, niſi propter compenſationem certarum

traditionum aut purgatorii, hoc non docet ſcriptura-

Indulgentiæ olim erant condonationes publicarum illa-
rum cbiervationum, ne nimium grararentur! homines.

Quod

Owhn 1
Pene quen
Urcompen
Wina altto
ſtmos, &
elkremillig

entiatue
gepolttic⸗

inculgen
ANporgat
ſuhertert
iche⸗
Ouam, ut
inonen
habete
tuntur

molunte

repeccat⸗
t logni
wanlacun
liconrer
Malſbiat
teſ
rntio⸗
tuntur,
n gud
lehettin
Unlrrgo⸗
Khladre
Iintnoſtr
Ualrer

Mndetii

H .
.

Er SATISFACTIONE. 199

ian ei Quod ſi humana autoritate remitti ſati factiones &
in⸗ ponæ queunt, non igitur Jure divino neceſſaria eſt .
ell tlun illa compenſatio. Nam Jus divinum non tollitur hu-
Harglin mana auteritate. Porro cum hunc per ſe antiquatus
nns(im ſit mos, & quidem diſſimulantibus Epiſcopis, nihil opus
ndebia, „ elt remiſlionibus illis. Et tamen manſit nomen indul-
ron hE gentiarum. Et ſieut ſatisfactiones non intellectæ ſunt
lentt Qe politica diſciplina, ſed de compenſatione pœnæ: ita
ita, duae! indulgentiæ male intellectæ ſunt, que d l'berent animas
Pungin ex purgatorio. At clavis non habet poteſtatem, nii
1, in tlet ſuper terram ligandi, & ſolvendi; juxta illud: Quic- Matt. 16, 19.
n facinti. quid ligaveris ſuper terram, erit ligatum in ceelo. Quic-
ſebitis e quich ſolveris ſuper terram, erit ſelutum in ecœælo. Quan-=
gionis . quam, ut ſupra diximus, clavis poteſtatem habet non
ücedt? imponendi pœnas aut cultus inſtituendi, ſed tantùm
gones. A habet mandatum remittendi peccata, his, qui conver-
rengelit tuntur, & arguendi & excommunicand: iſtos; qui
laere. nolunt converti. Sicut enim ſolvere ſigniſicat remitte-
04 Neniend re peccata, Ita ligare ſigniſicat non remittere pecca⸗
bon h ta. Loquitur enim CHRISTUS de regne ſpirituali. Et
griune mandatum Dei eſt, ut miniſtri Evang-hi abſolvant hos,
eiun, el qui convertuntur, juxta illud: Poteſtas nobis data eſt 2. Cor. 10,8.
ctei, en ad ædificationem. Quare reſervatio caſuum pelitic
rchlen,in res eſt. Eſt enim reſervatio pœnæ Canonicæ, non eſt
mis, ia reſervatio culpæ coram DEO in his, qui vere conver-
tenitt,l tuntur. Droindè recte judicant adverſarii, cùm faten-
en e tur, quòèd in articulo mortis illa reſervatio caſuum non
dsrgirin debeat impedire abſolutionem. xpoſuimus ſummam.
Pent rrehii noſiræ doctrinæ de pœnitentia, quam certe ſcimus piam
Dei beiile 8. ſalubrem bonis mentibus eſſe. Et boni Viri, ſi contule-
lenttun rint noſtram doctrinam cum confuſiſſimis diſputationi-
etarn bus adverſarxiorum, perſpicient adyerſarios omiſiſſe do-
S“ mun Cdrinam de fide juſtiſicante, &conſolante pia corda. Vide-
bt nui punt etiã multa fingere adverſarios, de merito attritio⸗
nn vrs nis, de illa in Enita enumeratione delictorũ, de ſatisfactio-
ntenn W4 Wͤüͤäbee

200 VII. Dęg NuMERO Er Usu

4

. 7 — —
nibus, &7 YαOhα , &r* &εαρ+ ρταρ
quidem adverſarii ſatis explicare poſſunt.

SACRAMENTORIIM.
Ag. C. . TN XIII. Articulo probant adverſarii, quad dicimus,;
rtiet. Smne sSacramenta non eſſe tantum notas profeſſionis inter
242: homines, ut quidam fingunt, ſed magis eſle ſigna & te-
fimenia voluntatis Dei erga nos, per quæ movet Deus
corda ad credendum. Secd hic jubent nos etiam ſeptem
Sacramenta numerare. Nos ſentimus præſtandum eſ-
ſe, ne negligantur res & ceremoniæ in ſcripturis inſti-
tutæ, quotcunque ſunt. Nec multum referre putamus,
etiamſi docendi cauſa alii numerant aliter, ſi tamen re-
cte conſervent res in ſcriptura traditas. Nec veteres

eodem modo numeraverunt. .

Si Sacramenta vocamus ritus, qui habent mandatum
Dei, & quibus addita eſt promiſſio gratiæ, facile eſt ju=
dicare, quæ ſint proprie Sacramenta. Nam ritus ab ho-
minibus inſtituti non erunt hoc modo proprie dicéta
Sacramenta. Non eſt enim autoritatis humanæ, pro-
mittere gratiam, Quare ſigna ſine mandato Dei inſtitu-
ta, non funt certa ſigna gratiæ, etiamſi fortaſſe rudes
docent, aut admonent aliquid. Verè igitur ſunt Sacra-
mBmaenta, Baptifmus, Cœna Domini, Abſolutio, quæ eſt
Sacramentum pernitentiæ. Nanzhiritus habent man-
datum Dei, & promiſſionem gratiæ, quæ eſt propria
novi Teſtamenti. Certò enim debent ſtatuere cordas
cum baptizamur, cum veſcimur corpore Domini, cDum
abſolvimur, quod Vere ignoſcat nobis Deus propter
CHRISTUM. Et corda fimul per verbum & ritum mo-
Renms lo, I: vet Deus, ut credant, & concipiant fidem, ſicut aitaulus:
“ Fides ex auditu eſt. Sicut autem verbum incurrit in au- V
vt S, ut feriat corda: ita ritus ipſe incurrit in oculos, ut

Aev quæ ne ipſi H

VII. DE NIIMERO ET USII

—.—.

eat c0r

Preclare di
Verounmn vilt
Dickura vert
enelt nt
Conrn
Datribus,,
d ſaluten
Proptere⸗
1idlg,i
Promiſfon
dacerdo
rioverhi
inteligun
Tehamen
Pploſier
EU. N
inennte
Cherehr⸗
rt r d
Propter
CHay
Remtozel
Cricie ye
keantur P
40 Cocene
epopn⸗
eitieo,
Ord len

. Käherim

rium Ver
Promiſk
laten9
nn ſn

Da⸗ SACRAMNTOR H M. 201
l,ge ea Oveat corda. Item effectus eſt verbi & ritus, ſicut

t. præclarè dictum eſt ab Auguſtino, Sacramentum eſſe
„veroum viſibile, quis ritus oculis accipitur, & eſt quaſi
P UN pictura verbi, idem ſign'ſicans, quod verbum. Quare
idem eſt utriusque effectus =è
M. Confirmatio & extrema unctio ſunt ritus accepti q
,glol eim Patribus, quos ne Eec leſia quidem tanquam neceſſarios
rokelioigime ad ſalutem requirit, quia non habent mandatum Dei.
elelguat Propterea non eſt inutile hos ritus diſcernere à ſuperie-
urmne e ribus, qui habent expreſſum mandatum Dei, & claram
dosetin n Promiifionem gratiæ. HW

relanune Sacerdotium intelligunt adverſarii non de miniſte-
Prnijil rio verbi & ſacramentorum aliis borrigendorum, ſed
3 1

tme urinl intelligunt de Sacriſcio . quaſ oporteat eſſe in nevo
el tanent Teſtamento Sacerdotium ſimile Lervitico, quod pro po-
Net ſetn pulo ſacrificet & mereatur aliis remiſiionem peccato.
H rum. Nos docemus, ſacrificium CHRISTI morientis
eutnanttr in cruce, ſatis fuiſſe pro peccatis totius mundi, nec in-

r erleelß digere præterea aliis ſacrificiis, qua ſi illud non ſatis fue-
tb rit pro peceatis noſtris. Ideo juſtificantur homines, non
Nannti e d Propter ulla reliqua facrificia, ſed propter illud unum
Pnrur QCHRISTI ſacrificium, ſi credant, illo ſacrificio ſe re-
i⸗

u. demntos eſte. Ideo ſacerdotes vocantur, non ad ulla ſa-
umd. 4 h Crificia velut in lege pre populo faciends, ut per ea me-
l hrtal reantur populo remiſſionem peccatorum, ſed vocantur
arſut? acd docendum Evangelium, & ſacramenta porrigen-
da populo. Nec habemus nos aliud ſacerdotium, ſimile
4 Levitico, ſicut ſatis docet Epiſtola ad Ebræos. Si autem
“ erdo de miniſterio verbi intelligatur, non gravatim vo=

lrnert⸗ caverimus ordinem ſacramentum. Nam miniſte-
Donnini, rium verbi habet mandatum Dei, Et habet magnificas.
8 Denh, promiſtiones, Rom. I. Evange lium eſt potentia Dei ad Rom. I, 7.
miinn “ falutem omni credenti. Item, Eſa. 5y. Verbum meum, —
ſentiti quod egredietur de ore meo, non revertetur ad me va- Ma 55alis
ieud, Lcuum, ſed faciet, quæcunque volui, &c. Si ordo hoc mo-
titiao

N 43 de

. 4
⸗

202 VlII. DE NuMERO ET Usu

do intelligatur, neque impoſitionem manuum vocare ſa-
cramentum, gravemur. Habet enim Eccleſia mandatum
de conſtituendis miniſtris, quod gratiſſimum eſſe nobis
debet, quod ſcimus, Deum approbare miniſterium illud,
& adeſſe in miniſterio. Ac prodeſt, quantum fieri poteſt,
ornare miniſterium verbi, omni genere laudis, adver-
ſus fanaticos homines, qui ſomniant Spiritum ſanctum
dari non per verbum, ſed propter ſuas quasdam præpa⸗

rationes, ſi ſedeant ocioſi, taciti, in locis obfeuris, ex e⸗
2 1 „

ctantes illuminationem, quemadmodum olim sySαn
Sæ docebant, & nune docent Anabaptiſtæ.
Matrimonium non eſt primum inſtitutum in novo
Teſtamento, ſed ſtatim initiò creato genere humano,
Habet autem mandatum Dei, habet & promiſſiones,
non quidem propriè ad novum Teſtamentum pertinen-

tes, ſed magis pertinentes ad vitam corporalem „quare N
lantſgna

ſi quis volet ſacramentum vocare, diſcernere tamen à
prioribus illis debet, quæ propriè ſunt ſigna novi Teſta-
menti, & ſunt teſtimonia gratiæ & remiſſionis pecca-
torum. Quod ſi Matrimonium propterea habebit ap-
pellationem ſacramenti, quia habet mandatum Dei, et-
iam alii ſtatus ſeu officia, quæ habent mandatum Dei,
poterunt vocari ſacramenta, ſicut Magiſtratus. Poſtre-
mò, fiomnes res annumerari ſacramentis debent, qu?z
habent mandatum Dei, & quibus funt additæ promis-
Ffones, cur non addimus orstionem, quæ veriſſimè po-
teſt disi ſacramentum? Habet enim & mandatum Dei
& promiſſiones plurimas. Et collocata inter ſäcramenta,
quaſi in illuſtriore loco, invitas homines ad orandum.
Poſſent hic numerari etiam eleemoſynæ. Item afflictio-
nes, quæ & ipſæ ſunt ſigna, quibus addidit Deus pro-
miſſiones. Sed omittamus iſta, Nemo enim vir pru-
dens de numero aut vocabulo magnopere rixabitur, ſi

„

promiſliones,
. . Ulud

tamen illæ res retineantur, quæ habent mandatum Dei

.

“ Külcemur,

—
lllul nag
Rtutendum
lungcholal
Menta non
Pere operate
udaic 0)

timen hec

7

. nerzt 4

54 A
,.
Circhnciſte

am baenn.
tum des

nion at

okerunt
mico eN 1

ſier ueh
ilel ſier⸗
clard dici⸗
10 Teiſkam

nn der ta,
Ultteretſe
reenla &
le de “ũ
nontqtun
ritch
Gamenti⸗
intenin
nig, le Cpen
edten
1io Milrn

eee

uH
—
nuintotetele
eſiä wandann

wuteſe i
iknimi
tumnfeniatd

Ns, Ae .
mdb,An ſtiſicemur, ſine bono motu cordis, hoc eſt, ſine nide. Et

vagkan etn

oblvrigett
olin iher
t.
tutum in M
enere Danmu
promnilic
tunn pettime
Ctelem, d
ternere e
Vgna Mill.
enilnifen
eihkeli
andatun Dit
Aulatun ,

ANtr
1e iii
ancatumn

SACRAMENTORHM. 20 5½

IIlud magis eſt neceſſarium, intelligere, quomodo
ſit utendum ſacramentis. Hic damnamus totum popu-
lum Scholaſticorum doctorum, qui decent, quod facra-

menta non ponenti obicem, conferant gratiam exo-

pere operato ſine bono motu utentis. Hæc ſimpliciter
Judaica opinio eſt, ſentire, quod per ceremonjam ju-

tamen hæc impis & pernicioſa opinio, magha autorita- .
te docetur, in toto regne Pontificio. Paulus reclamat Rom. 4, 10.

& negat, Abraham juſtificatum eſſe circumciſione, ſed MI.

circumciſionem eſſe ſignum propoſitum ad exercen-
dam fdem. Ita nos docemus, quod in ufii ſacramento-
rum fides debeat accedere, quæ eredat illis promisfo-
nibus, & accipiat res promiſfas, quæ ibi in ſacramen-
to offeruntur. Et eſt ratio plana & firmiſſima. Pro-
miſ(ſio eſt inutilis, niſi fide accipiatur. At Sacramenta

ſaunt ſigna promiſſionum. Igitur in uſu debet accedere

fides, ut ſi quis utetur Cœna Domini, ſic utatur, Quia
id eſt ſacramentum novi Teſtamenti, ut CHRISTUS Eæc, 22, 70.
clare dicit, Ideo ſtatuat fibi offerri res promiſſas in no-
vo Teſtamento, ſeilicet gratuitam remiſſionem pecca-
torum. Et hauc rem ſide accipiat, erigat pavidam conſei:

entiam, & ſentiat hæc teſtimonja non eſle fallacia, ſed

tam certa, quàm ſi DEUS novo miraculo de cœlo pro-
mitteret ſe velle igneſtere. Quid autem prodeſſent illa
miracula & promiſſiones non credenti? Et loquimur
hic de fide ſpeciali, quæ præſenti promiſſioni credit,
non tantum quæ in genere credit DEUM eſſe, ſed quæ
credit offerri remiflionem peccatorum, Hic uſus ſa-
cramenti conſolatur pias & pavidas mentes. Quantum
autem in Eccleſia abuſuum pepererit illa fanatica opi-
nio, de opere operato ſine bono motu utentis, neme
verbis conſequi poteſt. Hinc eſt illa infinita prophana-

tio miſſarum. Sed de hac infra dicemus. Neque ulla lie
rA ex veteribus Scriptoribus proferri poteſt, quæ patro-

CcI

7

Auag. C. .
Art. m,

X

2 4 VII. Dr NuERO Er Usu SAc.

cinetur hac in re Scholaſticis, Imo contrarium ait Au-

guſtinus, quod fides ſacramenti non ſacramentum juſti-
ſicet. Et eſt nota LPauli ſententia: Corde creditur ad

uſtitiam.

ARTICULUM XIV. in quo dicimus, nemini niſi
rite vocato concedendam eſſe adminiſtrationem ſacra-
mentorum & verbi in Eccleſia, ita recipiunt, ſi tamen
utamur ordinatione Canonica. Hac de re in hoc con-
ventu ſæpe teſtati ſumus, nos ſumma voluntate cupere

conſervare politiam Eccleſiaſticam, & gradus in Eccle-
ſia factos etiam humana autoritate. Scimus enim bo⸗

no & utili conſilio à Patribus Eccleſiaſticam diſcipli-

reddituri ſint, quod diffipant Eccleſiam.

gnoſcant hos Epiſcopos

noſtra voluntas & coram Deo, & apud omnes

nam hoc modo, ut veteres Canones deſcribunt;, conſti-
tutam eſſe. Sed Epiſcopi fſacerdotes noſtros aut cogunt
hoc doctrinæ genus, quod confeſſi ſumus, abjicere &
damuare, aut nova & inaudita crudelitate miſeros & in⸗

nocentes occidunt. Hæ cauſæ impediunt, quo minus à-
noſtri ſacerdotes. Ita ſæœævitia

quare alicubi diſſolvitur illa
ere cupiebamus
DEO
Noſtræ
um
oli-

Epiſcoporum in cauſa eſt,
Canonica politia, quam nos magneop
cenſervare. Ipfſi viderint, quomode rationem
ind,

conſcientiæ hac in re nihil habent periculi, quia
ſciamus, confeſſionem noſtram veram, piam & cath

cam eſſe, non debemuùs approbare ſævitiam iſtorum, qui

: . . .
hanc doctrinam perſequuntur. Et Eccleſiam eſſe ſcimus

apud hos, qui verbum Dei recte docent, & recte admi-

niſirant ſacramenta, non apud illos, qui verbum DEI
non ſolum edictis delere conantur, fſed etiam recta &

vera docentes trucidant, erga quos etiamſi quid contra
Canones faciunt, tamen ipſi Canones mitiores funt.
Porro hic iterum volumus teſtatum, nos libenter con-
fervaturos eſſe Eccleſiaſticam & Canonicam politiam, ſi

modo Epiſcopi deſinant in noſtras Eccleſias ſævire. Hæc

gen-⸗

2* —

2 .

tesz 7

I.

ten adomne

Putati poſlt
tunnbilege
ſeſtum h
1epotbilſe,

.
WI.
H
P Artjen
cimbs o
Deccatoobt
numordine
moind dan
inſäitatu⸗
tiam, Ka
li. Ou
rum; ſatis
quxdam b
adrepſrio
Uuminas:
artichinmn
Meccatorumn
Uumanaruch
dlcllens
nan A
nirdo

Cultus ubi
agt tian
clum ( AH
Us Rde Pr
NS
tmiinn 1

e De

Usn A VIII. DE TRAD. HeM. IN EccrEs, 25 «
trarfün nt tes, adomnem poſteritatem escuſabit nos, ne nobis im-
crinenme putari poſlit, quod Epiſcoperum autoritas labefaéta-
Cotlettdtn tur, ubi legerint atque audierint homines, nos injuſtam
Iævitiam Epiſcoporum deprecantes nihil æqui impetra-
inus, eni re potuiĩſſe.
Krationen ii⸗

de te in ec
voluntite HIIMANIS IN ECCLESIA. .
gtahninit N Artieulo XV. recipiunt primam partem, in qua di- Aag. C. .
Geinneim Lcimus obſervandos eſſe ritus Eceleſiaſticos, qui ſine Artic. S&m.

atiumé peccato obſervari poſſunt, & ad tranquillitatém & bo- PP.,d.
Krbust,:“ num ordinem in Eceleſia proſunt. Alteram partem o- Decl. 753.
alesat muinò damnant, in qua dicimus traditiones humanas
ſumu,ii inſtitutas ad placandum DEUM, ad promerendam gra-
tatemlenn tiam., & ſatisfaciendum pro peccatis, adverſari Evange-
t,non Iio. Quanquam in ipſa confeſſione de diſcrimine cibo-
lotes. luht rum, ſatis multa diximus de traditionibus, tamen hice
Pi iſci quædam breviter repetenda ſunt. Etiamſi arbitrabamur,
jer aſinn adverſarios ex aliis cauſis defenſuros eſſe traditiones
mionen; humanas: tamen hoc non putavimus futurum, ut hunc
articalum damnarent. Non mereri nos remiſſionem

aiel, d peccatorum, aut gratiam, obſervatione traditionum
m 4 humanarum. Poſtquam igſtur hic articulus damnatus
3 amiRorun eſt, facilem & planam cauſam habemus. Nunc aperte ju-
emeſſs daizant adverſzrii, aperte obruunt Evangelium doctri-
cl nis dænioniorum. Tunc enim ſcriptura vocat traditio-
rmoh nes doctrinas de-moniorum, quando docetur, quod ſint
aun in cultus utiles ad promerendam remiſſionem peccatorum
. & gratiam. Tunc enim obſcurant Evangelium, benefi- 5
den eh cium CHRISTI, & juſtitiam fidei. Evangelium docet
nes lunt nos fide propter CHRISTUM gratis accipere remiſſio-
nd. olcm nem peccatorum, & reconciliari DEO. Adverſarii con- .
ninli Vtra alium mediatorem conſtituunt, ſcil icet has traditio-
u nue’ nes. Propter has volunt conſequi remiſſionem pecca-
gul ung, . . .

. Gal. 5» 4

7
206 IIX. DE TRADITIONIBIus

1

torum, per has volunt placare iram Dei. At Chriſlus

Matth.'m. aperte dicit: PFruſtra colunt me mandatis hominum.

Supra copiosée diſputavimus, homines juſtificari ſide,
cum credunt ſe habere DEUM placatum, non propter
noſtra opera, ſed gratis propter CkIRISTUM. Hanc cer-
tum eſt Evangelii doctrinam eſſe, quia aulus clare di-
cit ad Epheſ. 2. Gratis ſalvati eſtis per fidem, & hoc non
ex vobis, Dei donum eſt, non ex hominibus. Nunc illi
dicunt, promereri homines remiſſionem peceaterum
per has obſervationes humanas. Quid hoc eſt aliud,
quam præter CHRISTIIM ahium juſtiscatorem, alium
mediatorem conſtituere. Paulus inquit àd Galaàtas: Eva-

cuati eſtis a CHRISTO, qui lege juſtificamini, id eſt, Si

ſentitis vos mereri obſervatione legis, ut juſti coram

Deo reputemini, nihil proderit vobis CHRISTUS,

quia quorſum opus eſt Chriſto iſtis, qui ſentiunt ſe ju.

ſtos eſſe ſua obſervatione legis? Deus propoſuit Chri-

ſtum, quèòd propter hunc mediatorem, non propter no-
ſtras juſtitias velit nobis efſe propitius. At iſti ſentiunt
Deum eſſe placatum, Ppropitium propter traditiones &
non propter Chriſtum. Adimunt igitur Chriſto hono.
rem mediatoris. Nec intereſt inter noſtras traditiones,
& Moſaicas ceremonias, quod ad hanc rem attinet. Pau-
Ius ideo damnat Moſaicas ceremonias, ſicut traditiones
damnat, quia exiſtimabantur eſſe opera, quæ mererentur
juſtitiam coram Deo. Ita obſcurabatur officium Chriſti
& juſtitia fideĩ. Quare remot4 lege, remotis traditio-
nibus, contendit, quod non propter iſta opera, ſed pro-
pter Chriſtum gratis promiſſa ſit remiſſio peccatorum,
modè ut fide accipiamus eam. Nam promiſſio non
accipitur, niſi ſide. Cum igitur fide accipiamus remis-

ſionem peccatorunr, cum ſide habeamus propitium

Deum, propter Chriſtum, error & impistas eſt conſti-
tuere, quod per has obſervationes mereamur remiſſio-
nem peccatorum, Si quis hic dicat non mereri nos re-

f.

—
miſſionen
traltione
lud Chri
tionem ſe
kum jac
Per alias
hominis
teltamen
Pitius ne
hasobter
Teplltemn
Qun
litriäti⸗
Ut meren
ſelſunti
ront
erecerta
rum aut
leere,
ndode
mandate
hibet in

KLoechn

unmn nolt
in Hgolis
Atler In
fulte 8.
herbor
Ummeulte
Nam S, 1
itetelt
Derendan
Fridns⸗
. nind
neiil

„

HuMAN. IN ECCLESIA 207

dus —– —
—, miſſionem peccatorum. Sed jam juſtifcatos, per has
i. AtCi P . 1 b Gal. 2; 17.

traditiones mereri gratiam. Hic iterum reclamat Pau-
n lus, Chriſtum peccati miniſtrum fere, ſi poſt juſtifica⸗
jülftaig tionem ſentiendum fit, quod deinde non propter Chri-
mm, un m ſKum juſti reputemur, ſed primum mereri debeamus
IN ue per alias obſervationes;, ut juſti reputemur. Item: Val. 2, .
Dullu nt hominis teſtamento nihil addi deber. Ergo nec Dei
flenbben teſtamento, qui promittit, quod propter Chriſtum pro-
ibus her pitius nobis eſſe velit, addi debet, quòd primùm per
nrad has obſervationes debeamus mereri- ut accepti & juſti
id oe reputemr. M H
ßtamen / Quanquam quid opus eſt longa diſputatione à Nul-
146l Ia traditio à ſanctis Patribus hoc confilio inſtituta eſt,
eaminh ilii ut mereatur remiffionem peccatorum aut juſtitiaam,
it jalian ſed ſunt inſtitutæ propter bonum ordinem in Eccleſia,

atis honiumg

3

(HRISII.. & propter tranquillitatem, Et ut velit aliquis inſtitu-
iktüm eres certa opera ad promerendam remisſionem peccato-
rolie rum aut jaſtitiam, quomodo ſtiet illa opera DEO 2

oNfuft placere, eum non habeat teſtimonium verbi Dei, quo-
. Aeliem modo de voluntate Dei certos reddet homines, ſine
e ide mandato & verbo Dei? Nonne ubique in Prophetis pro-
ituCriih⸗ hibet inſtituere peculiares cultus ſine ſuo mandato ² Eech. 20,;
galtuta Ezech. 20. ſriptum eſt: in præceptis Patrum veſtro. Ig.
ctenttiler rum nolite incedere, nee judicia eozum cuſtodiatis, nec
lalt hiiiil in Idolis eerum polluamini. Ego Dominus Deus
, Uenett Veſter, In præceptis meis ambulate, & judicia mea cu-
groffcinn 8 ſtodite, & facite es. Si licet hominibus inſtituere cultus
lenotistlal⸗ &ν per hos cultus merentur gratiam, jam omnium gen-
1 hern i tium cultus erunt approbandi, cultus inſtituti à Jero-
lio hecetH boam & aliis extra legem erunt approbandi. Quid enim
m wonnſih intereſt, ſi nobis licuit inſtituere cultus utiles ad pro-

—
=

imots merendam gratiam aut juſtitiam, cur non lieuit idem
emis lte gentibus & Iſraelitis? Ideo gentium S& Iſraëlitarum cul-
4 etel rus improbati ſunt, quod ſentiebant, ſeſe per illos me-
ni uu em“ reriremiſlionem peccatorum juſtitiam, & juſtitjam

208 I,IX. DE TRADITIONIDIIus

fidei non norant. Poſtremo, unde reddimiur certi,quod taaliti
cultus ab hominibus inſtithti ſine mandato Dei juſtin-. Uetellrin
cent, Siquidem de voluntate Dei nihil affirmari poteſt fi- glotum
ne verbo Dei? Quid ſi hos cultus non approbat Deus? titißge
Roeomz. l1z;23. Quomodo igitur affirmant adverſarii, quod juſtificent? nogs rultu

.

1

Sine verbo ac teſtimonio Dei hoc non poteſt affirmari. perutilt
Et Paulus ait: Omne, quod non eſt ex fide, peccatum poteton
eſſe. Cum autem hi cultus nullum habeant teſtimoni- Plisexen
um verbi Dei, dubitare conſcientiam neceſſe eſt, utram uünhibe
placeant Deo. l tempont

Et quid in re maniſeſta verbis opus eſt? ſi hos hu. uulgnt.
manos cultus defendunt adverſarii noſtri, tanquam pro. mn n
merentes juſtificationem, gratiam, remiflionem pecea (tone:
torum;, ſimpliciter conſtituunt regnum Antichriſti. Ioaliun
Nam regnum Antichriſti, eſt novus cultus DI, exco. ereantt
gitatus humana autoritate, rejiciens CHRISTUM, ſfc. keatoye
ut regnum Mahometi habet cultus, habet opera, per to, & ar
Qquæ vult juſtiſicari coram Deo, nec ſentit homines co. Deush
ra.am Deo gratis juſtificari fide propter Chriſtum. Ita & mili
Papatus erit pars regni Antichriſti, ſi fie defendit huma- uman

neos cultus, quod juſtificent. Detrahitur enim honos Auu
CHRISTO, cum docent, quod non propter CHRI- fſecienn
= STUMgratis juſtificemur per fidem, Sed per tales cultus, lapalte
maximeque cum docent, tales cultus non ſolum utiles (dcahn
eſſe ad juſtificationem, ſed neceſſarios etiam, ſicut ſuapra i netn
in articulo octavo ſentiunt, ubi damnant nos, qued di- hrinez

ximus, quod non ſint neceſſarium ad veram unitatem lgnsint
— Eccleſiæ, ubique ſimiles eſſe ritus ab hominibus inſtitu- teremmon
Pan.Id. tos. Daniel capite undecimo, ſignificat novos cultus de iuie
humanos, ipfam formmam & αιtονοε.nni“ntic hriſti ib deie
fore. Sic enim inquit: Deum Maoſin in loco ſuo co- maſk
let, & Deum, quem non noverunt patres ejus, colet auo anfi
& argento, & lapidibus preeioſis. Hic deſcribit novos Uhrahid
cultus, quia inquit talem Deum coli, qualem P'atres
ignoraverint; Nam d. Patres etſi habuerunt & ipficitus Uthoni⸗
4 & tra-

1

hientir

Ias

—.e—

ianur certiun

Heantteſtinci-
eteſeel,itrn

eſ6 oe

kitanguqſh⸗
niſſtonen e
m Antichi
leus Del, en
HRNISTUN
habet Open
tit hominm
(huiltun Ii
ſcCeknlithut
hnne 1
Abertakecli
ctiamn heoni

Znt n0, M

ree
jerun in⸗
minibus
it not

reghiantil

„ 1 „ mri
⸗KjolI
lt Z
enm

R

NHuNMAN. IN EcCLESIA. 209

& traditiones, tamen non ſentiebant has res utiles aut
neceſſarias eſſe ad juſtificationem, non obſcurabant
gloriam & officium CHRISTI, ſed docebant nos juſtiß⸗
Cari fide propter CHRISTUM, non propter illos huma-
nos cultus. Cæterum ritus humanos obſervabant pro-
pter utilitatem corporalem, ut ſciret populus, quo tem-
pore conveniendum eſſet, ut ordine & graviter in tem-
plis exempli cauſa fierent omnia, denique ut vulgus et-
iam haberet qdandam pædagogiam. Nam diſcrimina
temporum, & varietas tituum valet ad admonendum
vulgus. Has cauſas habebant Patres rituum ſervando-
rum, & propter has cauſas nos quoque recte ſervari tra-
ditiones poſſe judicamus. Et valde miramur, adverfa-
rios alium finem traditionum defendere, quod videlicet
mereantur remiſſionem peccatorum, gratiam, aut juſti-
ficationem. Quid hoc aliud eſt, quam colere Deum au-
ro, & argento, & rebus pretioſis, id eſt, ſentire, quod
Deus fiat placatus varietate veſtitus, ornamentorum,
& fimilibus ritibus, quales ſunt infiniti in traditionibus

humanis 2

Paulus ad Coloſſenſes ſcribit, traditiones habere
ſpeciem ſapientiæ. Et habent profecto. Nam νâuuͤ«ςιαια
illa valde decet in Eccleſia, eamque ob cauſam neceſlaria
eſt, ſed humana ratio, quia non intelligit juſtitiam f-
dei, naturaliter affingit, quod talia opera juſtificent
homines, quod reconcilient Deum, &c. Sic ſentiehat
vulgus inter Iſraêlitas, & hac opinione augebant tales
ceremonias; ſicut apud nos in monaſteriis creverunt
Sic judicat humana ratio etiam de exercitiis corpo-
ris, de jejuniis, quorum finis cum ſit coërcers carnem,
ratio affingit finem, quod ſint cultus, qui juſtifisent.
Sicut/ Thomas ſcribit: Jejunium valere ad deletionem
& prohĩbitionem culpz. Hæc ſunt verba Thomæ; Ita
ſapientiæ ac juſtitiæ ſpecies in talibus eperibus deci-
Pit homines. Et acsedunt exempla Sanctorum, ot,
? um

e

Coleſj. 2,1

210 VIII. DE TSADITIONISus

— –m m
dum fſtudent imitari homines,imitantur plerumque ex-

terna exercitia, non imitantur fidem eorum.
Poſtquam fefellit homines hæc ſpecies ſapientiæ ac
jauſtitiæ, deinde ſequuntur infnita incommoda, obſcura-
tur Evangelium de juſtitia fidei in Chriſtum, & ſuccedit
vana ſiducia talium operum. Deinde obſcurentur præ-
cepta Dei, hæc opera arrogant ſibi tita lum perfectæ &
ſpiritualis vitæ, & longe præferuntur operibus præce-
ptorum Dei, ut operibus ſaæ cujusque vocationis, admi-
niſtrationi Reipublicæ, admi niſtrationi Oeconomiæ, vi-
tæ conjugdli, educationi liberorum. Hæc præ illis cere-
moniis judicantur eſſe prophana, ita ut cum quadam
dubitatione conſcientiæ à multis exerceantur. QOonſtat
enim multos deſerta adminiſtratione reipublicæ: deſerto
conjugio, illas obſervationes amplexos eſſe tanquam
meliores & ſanctiores. Neque hoc ſatis eſt, ubi occupavit
animos perſvaſio’, quod tales obſervationes ad juſtiſ-
cationem neceſſariæ fiat, miſeré vexantur conſcientiæ,
quia non poſſunt omnes ôbfervationes exacte præſtare.
Nam quotusquisque numerare omnes potuit? extant
immenf libri, imo Bibliothecæ totæ, nullam ſyllabam
de CHRISTO, de fide in Chriſtum, de bonis operibus
ſuæ cujusque vocationis continentes, ſed tantum colli⸗

gentes traditiones, & harum interpretationes, quibus

interdum exacerbantur, interdum relaxantur. Quomo-
do torquetur vir optimus Gerion, dum quærit gradus
latitudines præceptorum, Nec tamen poteſt conſti-
tuere νααεειιοον in gradu certo, Interim graviter de-
plorat pericula piarum conſcientiarum, quæ parit hæc
acerba interpretatio traditiomum.
Nos igitur contra illam ſpeciem ſapjentiæ & juſti-
tiæ in hamanis ritibus, quæ fallit homines, munia mus
nos verbo Dei, & primum ſeciamus, eas neque renuſſio⸗
nem peccaterum, neque juſtificationem mereri coraut
Deo, neque ad juſtificationem neceſſarias eſlſe. Ieſtimo-
. nia

—
Dia quxdan
Coloſl. 1,0
lt ſtatoe
drr fotnte
Alegem P
Alrerſarii
lustantu
VEellatur
uildicz
(etemonia
Cürehuan
Nehe
tanguzm
nemn, In
Umimpe
tumaccr
lutigt
nle) udice
lerpig
et, cult
ohenn ne
Runtigtr
een e
nſcienti⸗

Rlitinſe
ſientiz
meren 44
Dor 4 ſol
nog doce 1
Uut nece
tonlers

NISI; HuNAN. IN ECCLESIA. 2TI
5 —

— . — —— — Cal. 2, 16.
Nernmte nia quædam ſupra citavimus. Et plenus eſt Paulus; Ad 2 (
ruch Coloſſ. 2. clare dicit: Nemo vos judicet in cibo, potu,

des ſhietei aitt ſtato feſto, aut novilunio, aut ſabbatis, quæ ſant um-
Tnote,n bræ futn rorum, corpus autem Chriſti. Atque h le ſimul
Kun,Alaa & legem Moyſi & traditiones humanas com Plectitur, ne
oCurentira adzerſarii eludant hæc teſtimonia, ut ſolent, 0d Pau-
elun ſeitiil Ius tantum de lege Moyſi loquatur . IIle vero hic clare
opetiliͦ e teſtatur, ſe loqui de traditienibus iumanis. Quanquam,
1 catonie quid dicant ad verſarii, non vid ent, ſi Evan geliom negat
Oecmce ceremonias Moyſi, quæ erant divinitus inftitutæ, juflifi-
ie „“ care, quanto minus juſtificant traditiones humanæ?
leeht l Nec habent Epiſcopi poteſtatem inftituendi cultus
u “ tanquam juſtiſicantes, aut neceſſarios ad jaſtigcatio-
kuet⸗ A nem. Imo Apoſtoli Act. i dicunt: Quid tentatis De- F. g,
ud len „unm, imponentes jugum, &c. ubi vehut magnum pecca-
iſetl 1 cum accuſat Petrus, hoc conſilium onerandæ Eccleſiæ,
etnnde Et ad Galat. f. vetat PDaulus iterum ſervituti ſubjici. V 9.1. F: *
tiones “ lunt igitur Apoſtoli, in Bceli ſia manere hanc libertatem,

nnn ite me judicentur ulli cultus legis aut traditionum neceſſa-
eNd —„ êR . — .2
ee rii eſle, ſicut in lege fuerunt neceſſariæ ceremoniæ ad
tntt en itia fidei, ſi judicent honni
e it Tempus, ne obſcuretur Juſtitia fidei, ſi judicent homi-

nes, cultus i llos mereri juſtificationem, aut ad ju ſliſtca-
tionem neceſſarios eſſe. Multi varias eιριαιας u⅛
b“ Tunt in traditionibus, ut conſcientiis medeantur, neque
„tamen certos gradus roperiunt, per quos explicent
. D Cconſcientias ex his vinculis. Verum ſicut Alexander 19l-
vit Gordium nodum, quem cum explicare non poſſee,
gen t gladio ſemel diſſecuit ita Apoſtoli ſemel liberant con-
ſcientias traditionibus, præſertim ſi tradantur ad pro-
merendam juſtifigationem. Huic doctrinæ eogunt
nor Apoſtoli adverſari docendo, & exemplis, Cogunt
nos docere, quod traditiones non juſtiſcem, quod non
niges ſint neceſſariæ ad juſtincationem, quod nemo debeat
„ condere aut recipere traditiones hac opinione, quod
en nel i⸗ mereantur juſtiſcationem. Tunc etiamſi quis obſer-
gisele 202 vat⸗

=

212 VIII. DE TRADITIONINIS

vat, obſervet ſine ſuperſtitione tanquam politicos mo-
res, ſicut ſine ſuperſiitions aliter veſtiuntur milites, ali-
ter Scholaſtici. Apoſtoli violant traditiones, & excu-
ſantur à CHRISTO. Erat enim exemplum oſtenden-
dum Phariſæis, quod illi cultus eſſent inutiles. Et ſi
quas traditiones paruin commodas omittunt noſtri, Sa-
tis nunc excuſati ſunt, cum requiruntur, tanquam pro-
mereantur juſtihcationem. Talis enim opinio in tra-
ditionibus eſt impia.
Cæterum traditiones veteres Kactas in Eccleſia, utili-
tatis &tranquillitatis cauſa libenter ſervamus, sasq; in-
terpretamur ρ 1αναιαHιιοX1âα opimione,

quæ ſentit, quòd juſtificent. Ac falſo nos accuſant inimici

noſtri, quod bonas ordinationes, quòd diſciplinam Ec-
cleſiæ aboleamus. Verè enim prædicare poſſumus, pu-
blicam formam Ecclefiarum apud nos honeſtiorem es-

ſe, quani apud adverfarios. Et ſi quis recte expen-
dere velit, verius ſervamus Canones, quàâm adverſarii-.

Apud adverſarios Miſſas faciunt ſacrificuli inviti, & mer-
cede conducti, & plerumque tantùm mercedis cauſa, ca-
nunt Pſalmos, non ut diſcant aut orent, Sed cultus cau-
ſa, quaſi illud opus ſit cultus, aut certe mercedis cau-

ſa. Apud nos utuntur eœna Domini; multi ſingulis do-

minicis, ſed prius inſtituti, explorati, & abſoluti; Pueri
canunt Pſalmos, ut diſcant, canit & populus, ut vel
diſcat, vel oret. Apud Adverſarios nulla prorſus eſt
aaI1 ννναοςbαrum, de qua quideęm præcipiunt Ca-
nones. Apud nos coguntur paſtores & miniſtri Eccle-
ſiarum publicè inſtituere & audire pueritiam. Et hæc
ceremonia optimos fructus parit. Apud adverſarios in
multis regionibus toto anno nullæ habentur conciones,
præterquam in quadrageſima. Atqui præcipuus cultus
Dei eſt, decere Byangaliumn. Et cum concionantur ad-

verſarii; dicunt de traditionibus humanis, de cultu
ſanctorum, & ſimilibus nugis;, quas jure faſtidit popu:

lus.

Iu. ltag
tuselt Eyan
deboniso
deſidein

ibäl dien

tem acer⸗
ſunes con
tia, geti
gei leco
citißßſer
Katuendtn
ctute, de
etlinatio
Pniſpirit
cation
Mnibase
caripote
remoni⸗
Krrare,
Aece
Gocema
mulatz
guibue
luntzeih
lalimm,
Kugei.
Nr erheel
Dceſſarin
ori Ven
Corpus
tia ſuſe
Rlateo⸗
reiit ſe
Carnis in
gndtie

Irs HuMAN. IN ECCLESIA. 213

—

Npeltinn de lus. Itaque deſeruntur ſtatim initio, poſtquam recita-

tur nli tus eſt Evangelii textus. Pauci quidam meliores nunc
tionen den de bonis operibus dicere incipiunt. De juſtitia fidei,
Plun Olenln de fide in CHRISIUM, de conſolatione conſcientiarum
inntle ki nihil dicunt. Imo hanc ſaluberrimam Evangelii par-
tnt noltig tem lacerant convitiis. Econtra in noſtris Eccleſiis 0
r tandbamgt⸗ imnes conciones in his locis conſumuntur, de pœniten-
M eLia, de timore Dei, de ſide in CHRISTUM, de juſtitia fi-
dei, de conſolatione conſcientiarum per fidem, de exer-
decktuit⸗ citiis fidei, de oratione, qualis eſſe debeat, & quod certò
ſtatuendum ſit, quod fit efficax, quod exaudiatur, de
winl ,un cruce, de dignitate magiſtratuum & omnium civilium
Nclula ordinationum, de difcrimine regni CHRISII, ſeu re-
eeulintl „ gniſpiritualis & politicarum rerum, de conjugio, de e-
ſilndan acatione & inſtitutione puerorum, de caſtitate, de o-
teſoſumen mnnibus officiis caritatis. Ex hoc ſtatu Eccleſiarum judi-
horekigten cari poteſt, nos diſciplinam Eccleſiaſticam, & pias ce-
tis tetee vemonias, & bones mores Ecclsſiaſticos dili
es Eccisſiafticos diligenter con-
Gam Ure, ſeorvare.
alimiine Ac de mortiſcatione carnis, & diſeiplina corporis ita
ettelztilit docemus, ſicut narrat confeſdo, quòd vera & non fi-
t elclliucn mulata mortificatio fiat per crucem & afflictiones,
te netcets quibus Deus exercet nos. In his obediendum eſt vo-
. liineni⸗ 4 luntati Dei, ſicut ait Paulus: Exhibete corpora veſtra Kow. /2) k.
8 uüliilun hoſtiam, &c. Et hæc ſunt ſpiritualia exercitia timoris
epoflu ie & fidei. Verum præter hanc mortiſicationem, quæ fit
ul vnn Per crucem, eſt & voluntarium quoddam exercitii genus
trerhit neceſſarium, de quo CHRISTUS ait: Cavete, ne Te-: 2hS.
Amminit, corda veſtra graventur crapula: Et Paulus: Caſtigo“ &, SS
tan. corpus meum, & in ſervitutem redigo, &c. Et hæc exer-
. hent/ citia ſuſcipienda ſunt, non quòd ſint cultus juſtificantes,
dentchh , ſed ut coërceant carnem, ne ſaturitas Ruat nos ,„ &
rratliö reddat ſecuræs & otioſos, qua ex re fit, ut affectibus
coininte carnis indulgezat &obtemperent homines. Hæc di-
nuns, e ligentia debet eſſe perpetua, quæ habet perpetuum
tor , D O 3 man-

Aupg. C. Icge

214 VIII. DE TRAD. HüMAN. IN ECCI.

11 ript⸗ na cebtorum ci=
mandatum Dei. Et illa præſeripta forma cekt

. inil faci oercendam car-
te nihil facit ad co car-
borum ac temporum, neliqua
nem. Eſt enim delicatior & ſum bruoſior, uamn nndn
cornwivia. Et ne adverſarii quidem obſervan

in (anonibus traditam.

or et hic locus de
Multas & difficiles diſputationes habet nic cnts de
traditionibus, ac nos reipſa experti ſumus, tr

. . Dùm exigunturtan-
vere eſſe laqueos conſtientiarum. Cuùm s Wl -
uam neceſſariæ, miris modis cruciant con §s abroga-
Trmn eronte⸗ sliquam- elerrartonem. Rueſt de faci⸗
. . : da ſuas quæ Mnes. de .
tio ſua habet incommoda, aur quia adverſarii da-
lem & anam cauſam habem itior §s humanas non
mnant nos, quod docemus traditione uirant um
mereri remiſſionem peccatorum. lesin redun aella.
verſales traditiones, quas ſic vocant, an de⸗ con-
rias ad juſtificationem. Hac habemus ohlerngtio.
e i iubique contendit, has
ſtantem Paulum, qui ubiq rarias eſſe ſupra juſti-
eneue tifetre,geque hered i his rebus ita mo-
amen uſum libertati ,Z
tiam fidei. Et ta e imperiti offendantur, &£
derandum eſſe doeemus; ne unperit res veræ dadri-
prop er abuſum libertatis fiant inĩquio aretur aliquis
na⸗ Bvangelii; néve ſine probahili aule hn concordiam
in uſfatis ritibus ſed ut propter alendam conchrdiam
In uſitatis r » eccato, aud ſine fna
ſerventur veteres mores, qui ſine p in hoc ipſo con-
gno incommodo ſervari poſſant. E iratem αεd‧ .o-
ventu ſatis oſtendimus, nos keobtegrari- aliis, etiamai
g non gravatim obſervaturos e ic S ane zdiam,
quid incom modi haberent, ſed publica

tin line o1 enfone conter

is anteferendam e-
judicavimus omnibus aliis commocdiĩs antefe D
1 Sed de hac tota re paulo poſt etiam dicemus,
e. Oet 7 2 1 4
aſi ſpu nus.
votis, & de pottſtate Ecc leſia ſtica Aſpurabimu⸗ laex-
Articulum XVI recipiunt er riſnen iain
ceptione, in quo confeſſi ſumus, incel erinperatoris
if . judicia, ex i
no gerere magiſtratus, exercere judicia,

legi⸗

ſegibus,
(Onltituer
tenere pro
tibus dare
gitimeor
Ordinatio
Hictotus
Cihilid l
repnum
tiame
Vitamet
polities
tium in
Archite
Um norz
huslegt
Aligcond
cere
Ponebate
Poltuſe
cioſis dpir
Poltiam
eleconlil
Piniones
ule &
Nelum
Uled
ſel etiam
um dir
Juhe
n Chr
1i ui
Mrum 4
derunte
Clliuns

DEORDINE POLITICO. 215

T cdanat legibus, ſeu aliis præſentibus legibus, ſupplicia jure

conſtituere, jure bella gerere, militare, jure contrahere,

CoerCendind ArE. 4) Dalkalagti in
4 Ouamin D . tenere Proprium, jus jurandnm poſtu antibus mnagt ra-
slnantnu tibus dare, centrahere matrimonium, denique quod le- .
gitimæ ordinationes civiles, ſint bonæ crzatræ Dei, &
ert heut. ordinationes divinæ, Juibus tuto Chriſtianus uti boteſt.
mus Kiie Hic totus locus de diſcrimine regni CHRISII, & regni
civilis, literis noſtrorum utiliter illuſtratus eſt, quod

7 .
mexioubtntd . .
nd inu regnum CHRISTI fit ſpirituale, hoc eſt, in corde noti-
ebte tiam Dei, timorem Dei, & fidem, juſtitiam æternam &
vitam æternam inehoans. Interic foris ſinat nos uti „

recu politicis ordinationibus legitimis, quarumcunque gen-
nid deſt 3 tium, inter quas vivimus, ſicut ſinit nos uti medicina, aut 7
rs kum „Architectonica, aut cibo, potu, are, nec fert Evangeli-
rrllind um novas leges de ſtatu civili, ſed præcipit, ut praſen-
nnquam as tibus legibus obtemperemus, ſive ab Ethnicis, ſive ab
leceran aliis conditæ ſint, & hac obedientia caritatem jubet ex-
ahen ercere. Inſaniebat enim Caroloſtadius, qui nobis im-
ueleſiin ⸗ ponebat leges judiciales Moyſi. De his rebus ideo co-
is tehiift⸗ piolſius ſcripſerunt noſtri, quia Monachi multas perni-
lalmn cioſas opiniones ſparſerunt in Eccleliam. Vocaverunt
SS politiam Evangelicam, communionem rerum, dixerunt
Cemtenrit elſſe conſilia, non tenere proprium, non ulciſci. Hæo- MUND
Nda e⸗ n piniones valde obſcurant Evangelium & regnum ſpiri-

m Alr ſte tuale, & ſunt periculoſæ rebuspublicis. Nam Evan-
in boe ſee⸗ gelium non diſſipat politiam aut Oeconomiam, ſed
titen 41ag, multò wagis approbat, & non ſolum propter pœaam,
Uin alietin ſed etiam propter conſcientiam jubet illis parere tan-
n Nie quam divinæ ordinationi. JMVMBWU
rumfenAH Julianus Apoſtats, Celſus & plerique ali, objece-
tehtenln, runt Chriſtianis, quod Evangelium diſſiparet reſpubli.
ceon,t (cas, quia prohiberet vindictam, & alia quædam traderet

cabinu. ſr parum apta civili ſocietati. Et hæ quæſtiones mire ezer-
rier cuerunt Origenem, Nazianzenum & alios, cum quidem
llteri, facilimè explicari poſſint, ſi ſciamus, Evangelium nen
anki W 94 Ekerre

216 VIII. DE ORRDIN

ir igionem peccato-⸗
ferre leges de ſtatu civili, ſed eſſe rem Wonem kercatd-
an F hoationem vitæ æternæ in cordit agen⸗
nn Crterin non ſolum externas politias e; in
m rterum ſubjicere illis, ficut heceſſiria ſudeii
re, ſed levin temporum, vicibus RMR ltaris
Uma lesiune ordinationibus. Dange nen 1 s
et inictam privatam, Idque hoc con lir r
deti⸗ inculcat, ne Apoſtoli putarent ſe Imp gder⸗
Hütneripene, ui alioqui tenebant, ſicut judei zere
s erhene 3 niabant, ſed ut ſcirent ſe er En
Fearualias 0 bortere, nen mutare civilem lre u⸗
Rreuel hre⸗ Aadicta non conllia⸗ ſee bercete⸗
tohit E Rom. 12. Pubtea, in⸗
'V. bählbetn ketarrn. Soadiftaderur, ſed præcipitur, &
Raza12 20. g

13. Jam publicæ
32 eſt opus Dei juxta Paulum Rom. 13. J
Ces. 13524. 5. P

212402
. . . icia, bella, militia. D
indictæ ſpecies ſunt, zudicin: applicabbeli⸗ eorer, con⸗
10 bus quam male judicaverint multi P externa
is rebus . Svangeliumn
4 at Auiai har errore Rantan eriun eſſe, nee vide-
kar; icam poli
nalticam p m
m, novam & mo juſtitlam &ternam,
nt, Brangehiunn cordibus afferre juſtitiam
Yunt, ju; .
ſoris autem probare ſarum nienn perfectio Chriſtia-
hoc eit, quo . iſtiana
Vanifſimum & fectio Chri
am per . .
genere proprium. I inationum, ſed in
een in cntemitu civilium orinatis miagna iae
En . 13. 2 magno timore Dei, . . opi-
motibus eordis, in mag iel, etiam in magnis o
ſeut Abraham, Dawid, Daniel, eriem in m quam ul-
Pasatan in imperiis non minus perfe am hypocrifin of
4 2 1 tern
. . hi illam ex 2 . .
li eremieæ. Sed Monac videri poſſet, in quibus re
fuderune oculis hominum, ne dibus vexerunt com-
dus ſit Vera perfectio. Quibus B “ At hæ laudes
munionem rerum, quaſi Erange lcen hte longs diſſen-
“ jiculi er
plurimum habent periculi, præ im non præcipit, ut res
tiant à ſeriptursis Scriptura enimn 1 Non furtum
neate FX à*. . R 2 180
nr communes, ſed lex Deralagtunt n quenuqus tenere
DE 4 — HH .* um .
ſacies, dominia diſtingvie; & ſuum q jubet.

—
jubet Dlan-
dotidusten
de contrad
conſcientii
Kiano liee
Hecnegel
citoseſſe
ſratus ſe
Hleto⸗
kahuek
c, 8 inn
eſſe, qui
bitabant,
um permi
teri inte i
mur, non
tlkern hig
numciyilin
Unionibus
Aur longe
ltniß doli
Ubeint,
Am Del
Artienl
dein uo
umundi
Urnrun8
kutnim
bfine in
Arder
tbitrio,
deunt⸗
ninin
Nene O
che⸗ dr

. PoLITIYCO. 217

enſcn jubet. Plane furebat Wi gleſus, qui nega bat licere ſacer-
rdibas ddan dotibus tenere proprium. Sunt infinitæ diſputationes
olitias 2Pte de contractibus, de quibus nunquam ſatisfieri bonis
etelaroldd conſcientiis poteſt, niſi ſciant hanc regulam, quod Chri-
emi 8ele ſtiano liceat uti civilibus ordinationibus, ac legibus.
ngelun m. Hiæc regula tuetur conſcientias, cum docent eatenus li-
oc citos eſſe contractus coram Deo, quatenus eos magi-
lmheruier ſtratus ſeu leges approbant.
Eut tieet Hlic totus laueus rerum politicarum à noſtris ita pate-
rent ſel lenl factus eſt, ut plurimi boni viri, qui verſanturin republi-
chlenun ca, & in negotiis prædicaverint ſe magnopere acjutos
o, ſed en eſſe, qui antea Monachorum opiniqnibus vexati du-
re, gurkt bitabant, Utrum illa civilia officia & negotia Evangeli-
reriziti um permitteret. Hæc ideò recitavimus, ut etiam ex-
ann keri intelligant, hoc doctrinæ genere, quod nos ſequi-
delertiltel mur, non labefactari, ſed multo magis muniri autori-

e e tatem magiſtratuum, & dignitatem omnlum ordinatie-
ſiptorege .

lumemm num civilium, quarum rerum magnirudo fatuis illis o-
eu pinionibus monaſticis, mirifice antea fuit obſcurata,
meli, enn quæ longè præferebant hypocriſin paupertatis & humi-
itien itatis, politiæ & Oeconomiæ, cum hæ mandatum DEf
aCh habhbeant, illa communio Platonica non habeat manda-
. ,chiin tum DEI. . . a. C.
fettio a Articulum XVII recipiunt adverſarii ſine exceptio. AW. C. c.
n u ne, in quo confitemur CHRISTUM in conſummatio-
in Ma

n ne munci appariturum eſſe, ac mortuos omnes reſuſci-
in in taturum, & piis æternam vitam & æterna gaudia datu-

enmn din rum, impios verò condemnaturum eſſe, ut cum diabo-
rocrin tvLao ſine fine crucientur.
ſetnaun, Articulum XVIII recipiunt adverſarii de libero Aag. C. ſa.
Vererli, arbitrio. Etſi quædam adqunt teſtimonia parum apta “*σ. Sm.
At he u ad eam cauſam. Addunt & declamatienem, quod non * .
umleggedle ſit nimium tribuendum libero arbitrie cum Pelagianis,

ohrrefin neque omnem ei libertatem adimendam eſſe cum Mani-
t „ chæis. Præclare ſane, ſed quid intereſi inter Pelagianos
le ten
gnenqu ne ☚ & ad-

ERO
VIII. DE LI BER =
erſarios noftros?cum utrique ſentiant,
4TrIOS 0OHR 2
& adverſari

.

iam ac
SS eri gratlam à
uoad ſubſtantiam actuum, l erSi ſine Spi-
aekre⸗ ionem operibus, quæ ree e⸗ untur ex his Pe-
uſtificatio sſurda ſequ .
Jn . Al multa abſur *½ utoritate
itu Sancto. Quàm multa as holis magna à
ritu Sancto. Qba uæ in ſcholis cen-
zanz inionibus, q D lum maäagna
lagianis opi inus, ſequens Paulum:magt 4
. A 1 . Syeq. „ =– ticulo eE
TasAuguſtinus, . in ar
docenturanrd Cujie ſententiam anne inni⸗ huma-
entione retutat. —] §ß. Neque vero a liber-
. lone recitavimus. aà voluntas
Juſtiſication Habet human 0 Der ſ9
j libertatem. . atio per
luntati libertate igendis, quas ra .
næ volun b us5 deligen Is, Quas rarh. inci-
. eribus & re efſicere juſtitiam c
tatem nendie Poteſt aliquo mod etiee Deo, ex-
comprehendit. um, poteſt loq ire ma-
juſtitiam operum, p gere obedire
vilem, ſ ertum cultum, externo geligendo bateh
hibere DEO certum cu eexterno elig
In oper . um
gidratibusparentibnmin b ndultario, ziurto. on
2 manus à cæde,àb ädu & jadicium de
continere inis ratie & um
& in natura hominis . arum rerut
ua ſit in nat iam delectus e
nddnnieamzengor,e ndr juſtitir civilis. Id e-
. as efficiend æ tura car-
*& facultas effici is, quam natufa
: bbert,⸗ ſeriptura juſtitiam Sne arith ſancto. Quan-
nim voc tio perſe etſhcit ſines Pirithas aflectibus
is, Hoc eſt, ratio per ſe ett . t malis affe
na lis, hoc eſt, . piſcentig, ut malis a Et
oncupft. ceHI idicio. .⸗
tanta eſt vis & am recto j
quam . mines qua n de-
o erent hom 5 1 . ulus, no
ſEepius beempe ſcax inämpiis, ut ait Pa aria delica,
Saecrenaneimbetillemn madnramad ar
Gnit incitarehanc imbeci

. 08 cam
. idem Philoſophos
imes, ſicut videmus, e ereririſſe⸗ Illud au-
mines, licntvis vijj eam ex = ra
2 videntur es ui facit ope
nſecutos eſſe, qui inem, qui .
denſerif meſt; non peccare hemnend, 4 amplius, talia
tem fatſur “ä gratiam. Et ade R nem peccato-
* 5 11¹⁰ .
beerafere de congeuo mereri ergli corda fine Spi-
9pera etiai . man 5
zlur ac jullifcationem. Nam hu ſine ſiducia erga De-
ritu Sancto, ſunt ſine timore biienent ſe juyar & ſer⸗
rit SX udiri, ſibi cl,
. edunt ſe exaudiri, ſibi ig
, on cr

“

icere,
loiture
Aicultat
Pirituali⸗
ere Den
guod Der
Hxe ſunt
Humanun
lu⸗ . Anie
Firibusut
jadicari
dade vol
reſpici
Enctite
Uturante
Ga byane
ünt,
rodel
Abitrig 1
m hirit
Drydi⸗
nwohnl
Eimnen in
Mibbti
rtek a
utio
Etem. .
Betracha
Kebiſi
Poſloſine
eat reß
Aidn
TRnr .

„ A RB FTRLO. 219

— . 2 , ; 3 . 56,
Fint on Ldeſt ferre bonos fructus. Et ſine fide impoſſibile eſt Deo Hebr. M, g.
AEeHND placere.

ſereri Ulliin Igitur etiamſi concedimus libero arbitrio libertatem
rſecheting DZefacultatem externa opera legis efficiendi, tamen illa
nunturer ih ſpiritualia non tribuimus libero arbitrio, ſcilicet veré ti-
gagnuanm mere Deum, verè credere Deo, verè ſtatuere ac ſentire;
ulumwegneck quod Deus nos reſpiciat, exaudiat, i gnoſcat nobis, &.

lprainciult Hæc ſunt vera opera. primæ tabule, quæ non poteſt

Naäininu humanum cor efficere, ſine Spiritu ſancto, ſicut aĩt Pau- 2 Com z,lae
a voluttk lus: Animalis homo, Hoc eſt, homo tantum naturalibus
eupt viribus utens, non percipit ea, quæ Dei ſunt. Et hoc
Geeteotin⸗ judicari poteſſh, ſi conſiderent homines, quemodo cor-
ban de eii da de voluntate Dei ſentiant, utrum veré ſtatuant ſeæe
ozetebbellti reſpici & exaudiri à. Deo, Hanc fidem difficile eſt S.
gelgenloft ſanctis retinere; tantum abeſt, ut ſit in impiis. Qonci⸗
beno. Pitur autem, ut ſupra diximus, cum corda perterrefa-
ärimm e⸗ Kta Evangelium audiunt „ & conſolationenz conci⸗

us eutnne piun. S
e cGla 1 Prodeſt ĩgitur iſta diſtributio, in qua tribuitur libero-
tie Ermnmt arbitrio juſtitia civilis, & juſtitia ſpiritualis gubernatio-
Gam Hi

oen ni Spiritus ſancti in renatis. Ita enim retinetur pædago-
irin e Lia, quia omnes homines pariter debent ſcire, & quod
e DEUS illam civilem juſtitiam requirat; & quod aliquo
*B modo præſtare eam poſſimus. Et tamen oſtenditur dis-

Uithen, H crimen inter juſtitiam humanam & ſpiritualem, intes
ndliate Philoſophicam, & doctrinam Spiritus ſancti, & inteligi
netiftiiig poteſt, ad quid opus ſit Spirien ſancto. Neque hæc di-=
Nhſ ſtributio à nobis inventa eſt, ſed ſcriptura clariſſime tra-
eiiſt. dit eam. Tractat eam & Auguſtinus, & eſt recens egre-
i gis tractata à Guilielme Pariſienſi, ſed ſceleſie obruta
ntanl ih eſt ab iſtis, qui ſomniaverunt homines legi Dei obedire
Rionen ſe; poſſe ſine Spiritu ſancto, dari autem Sp SAnctum, ut ag-
nu ol , „Lecat reſpsctus meritorii.
luie Articulum XIX recipiunt adverfarii, in que con- Aug. C. 5.
CiEinen 4 ätemur, quod etſi unus ac ſolus DEUS condiderit
vborhln 4 . uni⸗

20 VIII. DE BoNIS

aniverſam naturam, & conſervet omnia, quæ exiſtunt, minwinen
tamen cauſa peccati ſit voluntas in diabolo & homini- contradoce
bus, avertens ſe à Deo, juxta dictum Chriſti de diabolo;: ndhriſo,
Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur. bet,gualia
In Articulo XX diſerte ponunt hæc verba, qucd comttanos
rsjiciant & improbent hoc, quod dicimus, quod non eambigni
mereantur homines remiſſionem peccatorum bonis tumconſal
operibus. Hunc articulum clare prædicant fe reſicere ſaris man
& improbare. Quid in re tam manifeſta dicendum eſt? ectſſiril
Hic apertè oſtendunt architecti confutationis, quo Spi- res mundi⸗
ritu agantur. Quid eſt enim certius in Eccleſia? quam patienlun
quod remiſſio peccatorum contingat gratis propter tenbade
Chriſtum, quod Chriſtus ſit propitiatio pro peccatis, ſeltionehorn
non noſtra opera, ſicut Petrus inquit: Huic omnes torumde
Prophetæ perhibent teſtimonium, in nomine ipfius opetddi n
accipere remiſſionem peccatorum omnes, qui cre- rüm) N.
SeE. 10, 4%. dunt in eum. Huic Eccleſiæ Prophetarum aſſentiamur conſctenti
potius, quam iſtis perditis Scriptoribus confutationis, Kagkerſa
A.Ig, 3s. qui tam impudenter blaſphemant CHRISTUM. Nam con ſcian
etiamſi qui fuerunt Scriptores, qui ſenſerunt, poſt re- Chriſtum
miſſionem peccatorum homines juſtos eſſe coram Deo; (szſalent
non ſide, ſed ipſis operibus, tamen hoc non ſenſerunt, (ine eſp
quòd ipſa remiſſio Peccatorum contingat propter opera mmmult
noſtra, non gratis propter CHRISTUM. Non kcont
ferenda eſt igitur blaſphemia, tribuere honorem Chri- uiinoltx
ſti noſtris operibus. Nihil pudet jam iſtos Theologos, lleüs,
ütalem ſententiam in Eccleſia audent ferre, Neque du- un art
bitamus, quin optimus Imperator, ac plerique Princi- niggel.
pum, hunc locum nullo modo fuerint in confutatione in girten
relicturi, ſi eſſent admoniti. Infinita hoc loco tefti- keſcitur
monia ex Scriptura, ex Patribus, citare poſſemus. te
Verum & ſupra ſatis multa de hac re diximus. Et ni- Prliyuth
hil opus eſt pluribus teſtimoniis, illi, qui ſcit, quare enden
Eſa, fy 6, Chriſtus nobis donatus ſit, qui ſeit, Chriſtum eſſe propi- achert
tiationem pro peccatis noſtris. Eſaias inquit: Poſuit Do- Miken
minus

id, Gur eül
abolo & onin
Ohrigiſedih
8loquien
lwe ſetba ſ
imus, lur
eccatOru N
Edicaut nie
eltadltennune
atioin
in Eccletil a
it griti it
jatio pro zen
ie? Hiicor
in nonine
mnlies, I
arumm aleni
dus cOnitid
HRNSTCN)
ſenſerunt t
geletotin )
hoc no ſen 4
gtfrihttgf
1S N
te honotenn
, hos Ivelg
t kerne, Nen
eleribe n
in conkuti

6
,poc lod

ctarenn 16
Girim.
iſelt,

E
SS

OQ DERIBuS. 22

minus in eo iniquitates omnium noſtrům. Adverſarii
contra docent, Deum ponere iniquitates neſtras, non
in Chriſto, ſed in noſtris operibus. Neque hic dicere li-
bet, qualia opera doceant. Videmus horribile decretum
contra nos compoſitum eſſe, qued magis terreret nos, 1
de ambiguis, aut levibus rebus contenderemus. Nunc
tum conſcientiæ noſtræ intelligant, damnari ab adver-
ſariis manifeſtam veritatem, cujus propugnatioEccleſiæ
neceſſaria eſt, & amplifſicat gloriam Chriſti, facile terro-
res mundi contemnimus, & ingenti animo, ſi quid exit
patiendum propter glotiam CHRISTI, propter utilita-

tem Eccleſiæ, feremus. Quis non gaudeat mori in con-

feſſione horum articulorum, quòd remitlionem pecca-
torum fide conſequamur gratis propter Chriſtum, quod
operibus noſtris non mereamur remiſſionem peccato-
rum? Nullam habebunt ſatis frmam conſelationem
conſcientiæ piorum adverſus terrores peccati & mortix;
& adverſus diabolum ſollicitantem ad deſperationem, ſi
non ſciant, ſe debere ſtataere, quod gratis propter

Chriſtum habeant remiſſionem peccatorum. Hæc fi-

des ſuſtentat, & viviſicat corda in illo aſperrimo certa-
mine deſperationis. -Digna igitur cauſa eſt, propter
quam nullum recuſemus pericalum. Tu ne cede ma-
lis, ſed contra audentior ito, quisquis aſſentiris confes-
ſioni noſtræ, cùm adverſarii, terroribus, cruciatibus,
ſuppliciis, conantur excutere tibi tantam conſolatio-
nem, quæ univerſæ Eccleſiæ in hoc noſtro articulo pro-
poſita eſt. Non deerunt quærenti teſtimonia Scriptu-
ræ, quæ confirmabunt animum. Nam Paulus teta vocę,
ut dicitur, clamitat, Rom. 3. & 4. gratis remitti peccata
propter Chriſtum. Ideò inquit, ex fide juſtificamur, &
gratis, ut firma ſit promiſſio, Id eſt, Si ex noſtris eperi-

Rosm. ys 24*
cap. 5. 765.

bus penderet promiſſio, non eſſet firma. Si propter no-

Qra opera daretur remiſſio peccatorum, quando ſcire-

mhus eam nes conſecutos eſſe? quande reperiret opus

coene⸗

2 Pey. I, 1.

22² VIH. DE BoNIS OPERIBus.

onſcientia territa, quod ſtatueret ad Placandam mem
DBI inficere? Sed ſupra de tota re diximus. lase le⸗
Rerſcmat teſtirnonia. Nam hanc non aiburaei uenn
ſed querelam indignitas rei nobis expreflit, q

imp ac noſtrum ar-
loco diſerte poſuerunt, ſe improbare hunc

m amur
rum conſequ
icul niſſionem peccato nſeqt
ticulum, quod rem her ſde & gratis Dropter
non propter opera noſtra, ſe Erarin uakie
CHRISTUM. erſartzitiann adannt ſm ſre
condemnationi. Et operæ pretium eſt unum atꝗ

Jam vi adverſarios
vocationem veſtram, &c. Jam es lecter, 8 anten
noſtros non perdidiſſe operam in Ceeng ael Ner⸗
artificium ratio inandi ex
ſed habere artificium ratio orarle renn,
ſus quidquid libet. Facite firmam vo

i0, Siquis
eccatorum. Sane concinna erit argumentati . ae
Reratior italis pœnæ, cui po
ſic ratieocinetur de reo capita berned eui Roere rer
miſſa eſt: Magiſtratus præci pit, ut in p erakrne⸗
bali Igitur per hoc meritus es con per
enc nend bſti Sic argumentari,
næ, quòd nunc ab alieno abſtines. . ge enrienrde
ex hon cauſa cauſam facere. Nam Petr

6 1 Pec« torum & do-
i 4 itibus niffionem S
operibus ſequentibus ren 2

catio, hoc
cet, quare ſint facienda, ſcilieet, ut ſit ran kera . nar
eſt, ne vocatione ſua excidant, ſi keram ene ked
te bona opera, ut berſeveretis in voe⸗ enn nan nro⸗
tis dona vocationis, quæ prius ontigernnt en
pter ſequentia õ nne aut abt
manet in his, qui amittunt Spiritum ar zun, i del
ciunt pœnitentiam, ſicut ſupra diximus,

n pern ii 1 ie melius co-
in itentia Addunt alii teſtimonia non m ⸗
h . mo dicunt, hat inionem an
hærentia. Poſtremè dicunt, an urn ege.
E Kini te ore damnata m eſi
mille dnhos Auguſti i temp d

HRI-
quoque falſiſſimum eft. Semper enim nele nere.
STI ſenſit remiſſionem peccatorum gerark Cptercpera
Imo Pelagiani damnati ſunt, qui Sratlam pro. noſtca

Ainus,qua
berehaem.
lun ſta
(tum, nee
creleid al
tus.

I.
Abhre
Voct

loin led
uicagann
ltem bint
erea ne
tit utdi
bant mo
mum c
mille &
ietriamn
ent iſ
un nulla
ehonori
tdiani e
Meione⸗
Hi Ginio
3 ltione
eiipeoru
Cohſel
Metiͤe,
Wio,
ert de

n IX. DE Ixroc. SAxronux. 2²3

ſrninie noſtra dari contendebant. Cæzxterùm ſuprà ſatis oſten-
mn. Meb ditus, quod ſentiamus bona opera neceſſario ſequi de .
naſtnun bere fidem. Non enim abolemus legem, i inquit Pau- m., 3, 317
elit, nh lus, ſed ſtabilimus „quia cum fide accepimus Sp. San-
ge potrmn? ctum, neceſſario ſequitur legis impletio, qua ſubide
condet, creſcit dilectio, hatientia „caſtitas & alii fructus
gtati Pe tus.

ttelingnmne. H
umigri I. D E IN VOCATIONE
,Crmunfret .
2 SANCTORUIM.
end Diuiß RTICULUM. XXI ſinpliciter damnant, qvod in- Ang. . S.
Keriturg ſn vocationem ſanctorum non requirimns. Nec ul- Artic. ewe

nen eim lo in loco prolixius rhetoricantur. Neque tamen aliud 310.
turtemniltr quicquam efficiunt „ quam ſanétos honorandos eſſe,
entit Item ſanctos, qui vivunt, orare pre aliis, quaſi vero pro-
4 airin pterea neceſſaria ſit invocatio mortuorum ſanctorum. .V
Renmül Eine Allegant Cy Prianum, quod vivum Cornelium rogave-
ortonne rit, ut diicedens pro trattibus oret. Hoc exempio pro-⸗
Agmmii bant mortuorùm invocationem. Citant & Hierony-
Aein mum contra Vigilantium: In hac arena, inquiunt, ante S
cammun, O4 mille & centum annos vicit Hieroenz mus Vigilantinn.
usſet)1 Sic triumphant adverſarii, quaſi jam ſit debellatum, Nee

R vident iſti afini, apud Hierohymum contra Vigilanti-
n eant um nullam extare ſy llabam de invocatione. Loquitur
de honoribus ſanctorum, non de invocatione. Neque

leatten reliqui veteres Scriptores ante Gregorium, fecerunt
e mentionem invocationis. Certe hæc invocatio cum
Whis opinionibus, quas nunc Gocent adverſarii de ap-
nelu plicatione meritorum, non habet teftimonia veterum

1
non⸗ Scriptorum.
gmiueſ Con feſſio noſtra Probat hohores ſanctorum. Nam
nuun l hie triplex honos probandus eſt. Primus eſt gratiarumt
ali actio. Debemus emm Dee gratias agere, quod oſten-
Itb o S derit exempla miſericordiæ . qnod ſi iguificaverit „
wr ſe vel V

224 IX. DE INVOCATIONE

ſe velle ſalvare komines, quod dederit doctores aut a-
lia dona Eccleſiæ. Et hæc dona, ut ſunt maxima, ampliſ-
canda ſunt, & laudandi ipſi ſancti, qui his donis fide-
liter uſi ſunt, ſiout Chriſtus laudat fideles negotiatores.
Secundus cultus eſt, confirmatio fidei noſtræ, cum vi-
Rom. 7, ao. demus P'etro condonari negationem, erigimur & nos,
ut magis credamus, quòd verè gratia exuberet ſupra
peccatum. Tertius honos eſt imitatio, primum fidei, de-
inde cæterarum virtutum, quas imitari pro ſua quisque
vocatione debet. Hos veros honores non requirunt ad-
verſarii. Tantum de invocatione, quæ etiamſi nihil
haberet periculi, tamen non eſt neceſſaria, rixantur.
Præterea & hoc largimur, quòd Angeli orent pro no-

Zach. 1„ 12. bis. Extat enim teſtimonium Zachariæ I. ubi Angelus

orat: Domine exercituum, usque quò tu non miſere-
beris Jeruſalem, &c De ſanctis etſi concedimus, quod ſic⸗
ut vivi orant pro Eccleſia univerſa in genere, ita in cœ-
lis orent pro Eccleſia in genere, tametſi teſtimonium
nullum de mortuis orantibus extat in Scripturis, præ-
ter illud ſomnium ſumtum ex libro Macchabæorum
poſteriore.
Porro ut maxime pro Eccleſia orent Sancti, tamen
nen ſequitur, quòd fint invocandi. Quanquam con-
feſſio noſtra hoc tantum affirmat, qued ſcriptura non

doceat Sanctorum invocationem, ſeu petere à ſanctis
— auxilium. Cum autem neque præceptum, neque promis-

ſio, neque exemplum ex Scripturis de invocandis San-
ctis afferri poſſit, Sequitur conſcientiam nihil poſſe
certi de illa invocatione habere, Et cum oratio debeat
ex fide fieri, quomodo ſcimus, quòd Deus approbet il-
lam invocationem? Unde ſcimus ſine teſtimonio Scri-
pturæ, quèòd ſancti intelligant fingulorum preces? Qui-
dam planè tribuunt divinitatem ſanctis, videlicet, quèd
tacitas cogitationes mentium in nobis cernant. Diſpu-
tant de matutina & veſpertina cognitione, fortaſſis;
quia

—
guibus dubz
Folmminilenn
AMrertsrüs
Non habeat
müri, quos
Aut, t man
Qare adr
cogere, gui
Alegant he
Eecleſia mor
tionemſn
os, Gn
Cilltcnlis
Deinde
ſanctorum
Gorum r.
aloreg ſei
Kenlumeft!
Pringhonor.
fropltigtore⸗
Duitereft
Münekkeiunt
Ktanmiud
Ueligtores ir
n tinen
orie deb
pnnten
nctos dla
littores
fneo
ntn depr
tikane

uüu 4 SANCTORIMA. = 22 -2 —
doGores na quibus dubęant, Utràùm mane, an veſperi audiant. Hæc
ruinimb comminiſcuntur, non ut ſanctos honere afficiant, ſed
niipanuft ut quæſtuoſos cultus defendant. Nihil afferri poteſt ab
esneghin dverfsriis contra hanc rationem, quod cum invocatio
volre, uni gon habeat teſtimonium ex verbo Dei, nen poſſit affir- .
erginnrAin mari, quod ſancti intelligant invocationem noſtram,
aen aut, ut maxime intelligant, quod Deus eam approbet.
primmumdtche

Quare adverſarii non debebant nos ad rem incertam
proſugie cogere, quia oratio ſine fide non eſt oratio. Nam quod
n rehitut allegant Eceleſiæ exemplum, conſtat novum hunc in
nne unIH FEcclefia morem eſſe; Nam veteres orationes etſi men-
tis, tei tionem ſanctorum faciunt, non tamen invocant San-
elioene Ctos. Quanquam etiam illa nova invocatie in Eccleſia,
1. uiA diſſimilis eſt invocationi ſingulorum.
tn non mi⸗ Deinde adverſarii non ſolum invocationem in cultu
elimusud fTanctorum requirunt, ſed etiam applicant merita ſan-
enere, ul Sorum pro aliis, & faciunt ex ſanctis non ſolum depre-
etl telimei⸗ catores, ſed etiam propitiatores. Id nullo modo fe-
Sengtuhe rendum eſt. Nam hic prorſus transfertur in ſanctos pro-
MrcOn prius honor Chriſti. Faciunt enim eos mediatores, &
propitiatores, & quanquam diſtinguunt de mediatori-
t ndh bus interceſſionis & mediatoribus redemtionis, tamen
Ouungun 8 plane faciunt ex ſanctis med iatores redemtionis. Atque
. Tüium“ etiam lud dicunt ſine Teſtimonio ſcripturæ, quòd ſint
mediatores interceſſionis, quod ut verecundiſſime dica-
mnegleſtn⸗ tur, tamen obſcurat officium Chriſti, & fiduciam miſe-

. vennib. ricordiæ debitam CH RISTO, transfert in ſanctos.
mihlE Pingunt enim homines, CHRISTUM duriorem eſſe, &
g doe ſanctos placabiliores, & magis confidunt miſericordia
um e fanctorum, quam miſericordia CHRISTI, & fugientes
as i g Chriſtum, quærunt ſanctos, Ita faciunt ex eis reipſa
telin mediatores redemtionis. ,
ni Itaque oſtendemus, quòd verè faciant ex ſanétis non
ig D tantum deprecatores, ſed propitiatores, hoc eſt, me-
en⸗ uu. diatores redemtionis. Nondum recitavimus hic vulgi
liton

/

Mart. II, 25. juxta illud: Veni

226 IX. D INVOCATIONE
abuſus. De doctorum opinionibus adhuc loquimur,
Reliqua etiam imperiti judicare poſſunt. In propitiato-
re hæc duo cencurrunt. Primùm oportet extare ver-

7

ire i itiatorem
fereri & exaudire invocantes per hunc propitiatorem-

Jeb. , 2.. Talis extat de CHRISIO promiſſio: Quicquid petie-

ritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. De ſanctis nile
extat talis promiſſio. Quare conſcientiæ non bo unt
8 6 invocationem ex-
certò ſtatuere, quod per ſanctorum invocationem
audiamur. Itaque invocatio illa: Deins
mandatum etiam habemus, ut invocemus Chriſtum?
te ad me- qui laboratis, &c. quod cer-
Eſa, II, 10. t& nobis quoques “
. ſtabit radix Jeilæ, in ſignum populorum. Iptun gent
gehr . 3 cabuntur
deprecabuntur. Et Pſ.43. Valtum tuum ebrera tun
Pſ-Jiett. omnes divites plebis. Et Pfſal. 71. Et adorabunt d
omnes reges terræ. Et paulo poſt: orabunt rorarn eo
Joh. 5, 257. giter. Er Johan. 5. inquit Chriſtus: Ut onmes ener
Rcent Filium, ſicut honorificant Patrem. Et Paulus I.

1— D 4 „. . e⸗
7. Theſſ. z, Theſſal.2. orans in quit: Ipſe autem Dominus noſter]

16. 17. ſus Chriſtus & Deus, & Pater noſter exhortetur corda
veſtra, & con firmet vos, & c. At de ſanctoru oreern
ne quod poſſunt adver ſarii præceptum, zduod mate.
plum ex Scripturis afferre? Alterum eſt in Pr i nne.
re, quod merita iphus propoſita ſunt, ut ne ſ na u
ſatisfacerent, quæ aliis donentur imputatione ivi⸗ eß
per ea, tanquam propriis meritis juſti reputentur; uth
quis amicus pro amico ſolvit æs al
no merito tanquam proprie liberatur.
merita nobis donantur, ut juſti repute

Ita CHRISII

pria merita haberemus.

ione
Et ex utroque, nempe ex promiſſione, & donatione

meritorum oritur Educia miſericordiæ. Talis fauet
promiſſionis divinæ, Item meritorum CHRISTI e

2 . * — „ — i⸗ .
bum Dei, Ex quo certò ſciamus, quòd Deu; velit mi⸗

lla non fit ex fide. Deinde

Rum eſt. Et Eſaias ait II. In die illa,

m invocatio-

ienum, debitor alie-

mur fiducia meri:- .R
. . . 0.
torum Chriſti, cum in eum credimus, tanquam Pr

e

Allerri ad or

gvoc Propte

Veritis hab

Primum ube
nem Dei, me
te habeant,

Corldiæ ſand

Res dſer⸗
Püicant me
bent conkid
Propterme
CHRNSTI
cunt ſeap
Preg CAnon

e inſtituto⸗

Lere, ut ſaly
Verda Cabri
dun cfeſar
Cerrohite
CERr
um ſalyen
Auem dicit
donfugere

tüm. P

ſenn ubia
Cnkituerie
Aher alios
MMerceſſor
Uttur heef
Chniti,
nctorum
P Mnncigtur.
inetitis
Uemur,
n lel

I0 N
— ——
AAhue hginm
at In utiti
ortet eiti
A Deus ſin

itieto.

inc Propklnmd⸗
1Dehbntün
inpocitlnele
gterki N

Ane
“l

Ncemmus CrEE.

8ait l. Indel
mſeſketen⸗
r Moripunt
ebanttult
Ut opnes i
ten ulu⸗
nsnee

= SANCTORuIM. 227

afferri ad orandum. Vere enim ſtatuere debemus, &
quod propter CHRISTIUM exaudiamur, & quod ipſius
meritis habeamus placatum patrem. Hic adverſarii
primum jubent invocare ſanctos, cum neque promiſſio-

nem Dei, neque mandatum, neque exemplum Scriptu-
rgE habeant. Et tamen faciunt, ut major fiducia miſeri-

cordiæ ſanctorum concipiatur, quam Chriſti cum Chri-
Rtus ad ſe venire juſſerit, non ad ſanctos. Secundo, ap-
plicant merita ſanctorum aliis, ſicut merita Chriſti, Ju-
bent confidere meritis ſanctorum, quaſi reputemur juſti
propter merita ſanctorum, ſicut juſti reputamur meritis
CHRISTI. Nihil hic fingimus. In indulgentiis di-
cunt ſe applieare merita ſanctorum. Et Gabriel inter-

Ppres QCanonis Miſſæ confidenter pronunciat nos ordi-

ne inſtituto à Deo, debere ad auxilia ſanctorum confu-
gere, ut ſalvemur eorum meritis & votis. Hæc ſunt
verba Gabrielis, Et tamen paſſim in libris & concioni-
bus adverſariorum leguntur abſurdiora, Quid eſt fa-
cere propitiatores, ſi hoc non eſt? Prorſus æquantur
CHRISTO, ſi conſdere debemus, quòd meritis eo-
rum ſalvemur. Ubi autem inſtitutus eſt ille ordo à Deo,

quem dicit iſte, quèd debeamus ad auxilia ſanctorum

confugere 2 proferat exemplumn ex ſcripturis, aut præ-

ceptum. Fortaſſis ex aulis Regum ſumunt hunc ordi-
nem, ubi amicis interceſſoribus utendum eſt. At ſi Rex

conſtituerit certum interceſlorem, non volet ad ſe cau-
ſas per alios deferri. Ita cum CHRISTUS ſit conſtitutus

interceſſor & Pontifex, cur quærimus alios: Paſſim uſur-

patur hæc forma abſolutionis: Paſſio Domini noſtri je-
ſa Chriſti, merita beatiſſimæ virginis Mariæ & omnium

ſanctorum ſint tibi in remiſſionem peccatorum. Hic pro-

nunciatur abſolutio, quod non ſolum meritis Chriſti,;
ſed meritis aliorum ſanctorum reconciliemur & juſti re-
putemur. Quidamé nobis viderunt morientem docto-
rem Theologiæ, ad quem conſolandum adhibitus erat

.

228 . IX. DE INVOGAIIONE

cabat, niſi hanc precationem, Mater gratiæ, nos ab ho-
ſte protege, in hora mortis ſuſcipe. Ut largiamur quod

in morte, num vincit mortem, num vivificat? Quic a⸗
git Chriſtus, ſi hæc facit bea ta Maria? quæ etſi eſt di-
gniſſima ampliſſimis henoribus, tamen non vult ſe æ-
quari Chriſto, ſed potius exzmpla ſua nos intueri & am-
plecti vult. At res loquitur ipſa, quod publica perſyaſio-
6 ne beata virgo prorſus in lecum CHRISTI fucceſſerit.

ſunt, per hane voluerunt placare Chriſtum, quaſi is
non eſſet propitiator, ſed tantum horrendus Judex, &
uulultor. Nos autem ſentimus, quod non ſit confiden-
. dum, quod merita ſanctorum nobis applicentur, quod
propter illa Deus nobis reconcilietur, aut reputet nos
juſtos, aut ſalvet nos. Tantum enim CHRISII me-
ritis conſequimur remiſſionem peccatorum, cum in e-
EL. Cor, 3,; & um credimus. De aliis ſanctis dictum eſt: Unusquis-
que rectipiet mercedem ſecundùm ſuum laborem, id
eſt, ipſi inter ſe donare ſua merita alli allis non poſſunt,

Hilarius ait, de ſatuis virginibus: Et quia prodire ob-
.

. cantur eas, qux prudentes erant, ut oleum mutent,
quibus reſponderunt, non poſſe ſe dare, quia non ſit

meritis neminem ad juvandum, quia unicuique lampadi
ſuæ emere oleum neceſſe ſit. Cum igitur adverſarii
doceant fiduciam collocare in invocationem ſanctorum,
cum neque verbum Dei, neque exemplum Scripturæ
hhabeant, cum applicent merita ſanctorum pro aliis non

reci⸗

Monachus quispiam Theologus Is morienti nihil incul-

beata Maria oret pro Eccleſia, num ipſa ſuicipit animas

Hanc invocaverunt homines, hujus miſericordia confiſſf

. ſicut Monachi vendunt ſuorum ordinum merita. Et

viam fatuæ extinctis lampadibus non poſſunt, depre.

fortè, quod omnibus ſatis ſit, alienis ſeilicet operibus ac

ſecus ac merita CHRISTI, & proprium CHhISTI ho-
norem in ſanctes transferant: neque opiniones eorum
de cultu ſanctorum, neque conſy etudinem invocationis,

—

reclpere

intercelſio

Proniion
Pitiationen

tamur ju

nnes, di
donſldere
Linis an
Ueret
ig erer
tirheroie
Mus gecen

tes Hr

enl

itite, e
er eguite
eationen
Clbſcienr
nbllam he
Dei In
bet, Dr.
breter (
in alioge
t. Vige
teridusor
Aſeutz
An ethr
mübines
reis ine
Cunt imq
ſnlbtis,
tate Uirg
tor, t Vi
uunen or

ierent

okk SANGTORUM. 220
—,.— . — * —, .
rieotilimn recipere Polfomus. Scimus enim, fiduciam in Chriſti
grri nnib interceſſionem collocandam eſſe, quia hæc ſola habes
Tliriummg promidhonem Dei. Scimus, ſolius Chriſti merita pros

ſei tmg pitiat'onem pro nobis eſſe Propter Chriſti merita repu-
ie G tamur jultti, cum credimus in eum, Hcut textus ait: O⸗ Ram. 3 3
gneiet ennes, qui confidunt in eum, non confundentur. Nec elit 22
ten Gon e confidendum, quod juſti reputemur meritis beatæ vir-
nosinttelde Zinis, aut aliorum ſanctorum.
ublicr erid⸗ Hæret & hic error apud doctos, quod ſ ſi ngulis ſan-=
Srl tut Etis ceréæ proçurationes commiſſe ſint, ut Anna divi-
milericoriicd. Lias largiatur, Sebaſtianus arceat peſtilentiam, Valenti- V

rſtm, A nus medeatur morbo comitiali, Georgius tueatur equi- D

Prment ,us er tes. Hr perſyaſiones plane ſunt ortæ ex ethnicis ex-
Umen ſt al⸗ emplis. Sic enim apud Romanos pütabatur junoe
eltettut, ditare, ebris arcere fehrem, Qaſtor & Polluæ defen-
in upne⸗ dere equites, &c. Et fingamus moderatiſſime tradi in-
CHNRS IIe vocationem ſanctorum,t: tamen cum exe mplum ſit peri-
ſin. curut culoſſſimum, quorſum opus eſt eam defendere, cum
anng len nullam habeat mandatum aut teſtimonium ex verbeo
ihen Dei? Imo nec veterum Scriptorum teſtimonium ha-
un

ℳ bet. Primum quia, ut fupra dixi, cum alii mediatores

ilin, præter CHRISTUM quæruntur, collocatur fiducia
künum e in alios, obruitur tota notitia CHRIST Lidque res oſten-
E eſlg dit. Videtur initio mentio ſanctorum, qualis eſt in ve⸗-
non nſen teribus orationibus, tolerabili conſilis recepta eſſe. Poſt-
ut gein a ea ſecuta eſt invocatio, invocationem prodigioſi & plus
te gn quam ethnici abuſus ſecuti ſunt. Ab invocatione ad
lellvete, imagines ventum eſt, hæ quoque colebantur, & putaba-
zlicniine tfur eis ineſſe quædam vis, ſicut magi vim ineſſe fin-
n igtu nae gunt imaginibus ſignorum cœleſtium certo tempore
inenl e fulptis. Vidimus: in quodam monaſterio ſimulachrum
emhlun i beatæ virginis, quod, quaſi &αndααατι arte moveba-
Goruc a tur, ut videretur aut averſari petentes, äut annuere, Et

rinen . gelt⸗ tamen omnium ſtatuarum atque picturarum - por rtenta
ſuperant fabuloſx hiſtoriæ de ſanctis, duæ magna au-
den P 3 4 tori-

1

23⁰ IX. DE INVOCATIONFDZ

toritate publice tradebantur. Barbara petit loter ter⸗
menta præmium, ne quis invocans ipfam moriat e
euchariſtia. Alius totum Pfalterium, ſtans hel e
uno, quotidie recitavit. Chriſophorum dinntdal 8
vir prudens, ut ſigniſic aret per allegoriam mag u
portere robur animi eſſe in his, qui f rren .
STUM, hoc eſt, qui docerent Evangelium, aut en ke⸗
rentur, quia neceſſe ſit ſubire maxima pericnla. R
ſtolidi monachi apud populũ decuerunt in beare c. krt.
ſtophorum, quaſi talis polyphemus al iquande i .
Cumque ſancti maximas res geſſerint, ve reipub L e.
tiles, vel continentes privata exempla, quarum dornt ne-
moratio tum ad fidem confirmandam, tum ad imieario⸗
nem in rebus gerendis multum conduceret, ha nem
ex veris hiſtor'is conquiſivit. At vero prodef den.
re, quomodo ſancti viri adminiſtraverint Nelud
cas, quos caſus, quæ pericula ſubierint, quomodo la-

reticis dimicationes: proſunt & exempla miſericordi,
ut cum videmus, Petro condonatam eſſe negaticht nr
cum videmus Cypriano condonatum eſſe „ quoe r.
gus fuiſſet, cum videmus Auguſtinum in morbo exper⸗
tum vim fdei, conſtanter affirmare, quod vere D e
audiat preces credentium. Hujusmodi exemp a, .
vel fidem vel timorem, vel adminiſtrationem reibul i.
eææ continent, proderat recitari. Sed hiſtriones d a
nulla neqve fidei, neqve rerumpublicarum regen drun
fcientia præditi, confinxerunt fahulas imitatione
marum, in quibus tantuùm inſunt ſuperſtitioſa ſe n 3
de certis precibus, certis jejnniis, & addita ſunt q

B ienti⸗ i ſunt miracula
dam ad quæſtum facientia. Cujusmedi ſunt mira

ilibus ce ii . Neque o-
de roſarus, & ſimilibus ceremoniis conficta. Neq

. enim legendæ,
pus eſt hic recitare exempla. Extant enim lege 1,

ut vocant, & ſpecula exemplorum, & Roſaria, in qu

. * . „. — . 8. 2 4 8 u0*
viri regibus auxilio fuerint in magnis periculis; n
„5 . . u
modo docuerint Evangelium, quas habuerint cum h

bus

4

—.,—
dusplerae
ciani Hi
ſeoni The
74, Nos
magis co
ſandtorun
que omn
cortiger
Amn cohe
tione,on
receptae
mosahn

tatio no

locin,i
abulus,
uültas
corum 8
tt inſeit
am. Ne
aduſbas,
gante 1
Coctan
Clltls ſan
t1, qnan
dtamt ext
Theolo
Nque
ſem pie
ſutſciß
eoener
niltis be
Aam l
M ex
miſh

SANCTORuIM. 231
M § pleraque ſunt non diſſianlia ver narrationibus Lu-
pettilkrtt ciani. His prodigĩoſis & impiis fabulis applaudunt Epi-
n moristne ſcopi, Theologi, Monachi, quia faciunt 6 T& &αεd 60- MUU
kim Ui r, Nos non ferunt, qui ut CHRISTI honos & officium
n ut i magis conſpici poſſit non requirimus invocatienem
n gtlg ſanctorum, & abuſu⸗ in cultu fſanctorum taxamus. Cum-
nen iI Qque omnes boni viri ubique deſiderent in his abuſibus
un raut⸗ corrigendis vel Bpifcoperum autoritatem, veldiligenti- .
eil, Dend am concionantium, tamen adverſarii noſtri in confuta-
timoene 6 tione, omnino diffimulant etiam manifeſta vitia, quaſi
recepta confutatione, velint nos cogere, ut etiam notiſſi-

Iand? exthils .
gie mos abuſus approbemus. Ita inſidioſe ſcripta eſt confu-
uarumre tatio non tantum in hoc loco, ſed fere ubique. Nullus eſt
nm jiaa locus, in quo à dogmatibus ſuis diſcernant manifeſtos
ee, M abuſus, Et tamé apuq ĩpſos, ſ qui ſunt ſaniores, fatentur,
e 4 multas falfas perſyaſiones hærere in doctrina Scholaſti-
efn nH corum & Canoniſtarum, multos præterea abuſus in tan-
nrobl ta inſcitia & negligentia paſtorum irrepfiſſe in Becleſi-
z „ anm. Neque enim primus fuit Lutherus, qui de publicis
anb abuſibus quereretur. Multi docti & præſtantes viri lon-
er s ante hæc tempora deplorsverunt abufus Miſſæ, ſ-
Pluri duciam obſervationum Monaſticarum; quæſtuoſos

, egttime⸗ .
ſe i⸗ 4 cultus ſanctorum, confuſionem decrinæ de peniten-

eſe , tia, quam vel maxime oportebat perſpicuam & expli-
mnr n catam extare in BEccleſia. Ipſi audivimus excellentes
o, vere . 3 Theologos deſiderare modum in Scholaſtica doctri-
li nenn na, quæ multo plus habet rixarumn philoſophicarum,
tvrennte quam pietatis. Et tamen in his veteres fere propiores
riones ſau ſunt ſeripturæ, quam recentiores. Ita magis magisque
tuntegen degeneravit iſtorum Theologia: Nec alia cauſa fuit
inititn multis bonis viris, qui initio amare Lutherum cœperunt,
ltil eenn quam quod videbant, eum explicare animos homi-
Aln ün num ex illis labyrinthis confuſiſſimarum & infinita-
6 ſree, rum diſputationum, quæ ſunt apud Scholaſticos Theo-
. ſe logos & canoniſtas, & res utiles ad pietatem docere. .
ani, PbP1 Qua
Rolutui 5

1⸗
fecerunt candide⸗ äuerſarit l t abuſus⸗
. UI . 4J . E 2 ——
Uare non fe tioni di Unm . In
O . Atatleoni, . . n loco, in .
8aſſentiri conf . vime iſto in!
lent nos aſ K ſultum, maxi em
con . . exator 119
Ac ſi velle Bant hortari pti qui⸗
ez debebant ho ret, quem qui⸗
hac ecalione, er abuſibus eonſilium cpichinam eſſe
ut de an Wfoure animadvertimus. ſr Sed adverſds
en ren d nendæ, & ſanandæ Eccle n ſanctiſſimam
bene conſti honeſtiſſima oq
ut ho 0s quo
:: cagunt »„ juvent, Sed ut n-
rii non ho B toris adjuvent, ena o⸗
n Imperatoris adjuve æ* multa ſigna
voluntatem RSl De ſtatu Eccleſiæ mule . ogeram
imant. 1 &, Non dant operam,
mocdo op kean aru ſollicitos eſſe, Kon ma dogma-
nt, eos parum ſollicito am ſumma dogt
Kendun ud populum certa edan s nova & inuſita-
ut enel ſticorum Maniteſtos abuſus n-
11a1t *4
tum Ecclefia

2404 Jeiet dunt. U LCE leſiis

. 2.⸗ Cacile ju⸗ ⸗
loctores, Hæc guo ” neque Ec-
„ 0*° 10 0C ½K9 4 ⸗ „ 40 reg 12.
idoneos ſſiantt, Sed hac via neque Gis bonis doctori-
e n gesde ”l ſanatici ſpiri⸗
cleſiæ ben 2. ina, poſtea exiſte “l i & Ec=
5 à ſäna doctrin P arii, qui & Ec.
Ppreilla täna do . adverſarii,
bus, oppreſſa Fimere advyer Ec-
nt repr & totam
tus, quos non pa tibus perturbabu xime cupi-
impiis dogmatibus am nos maxime cupi-
cleſiam imp 5 ertent, quam nos m. Carole,
icam politiam everte ime Imperator C
cleſiaſticam de⸗ Quare te, optime bktaanerte eupe
mus anirrare. Chriſti, quam n Ala ntis conſiliis ad-
ter glori. usane vielentis conl lias
Prop gere, oramus, ne vi &ras àllas
e augere, t quæ
re ornare atqu gun aſſentiaris, ſed u ar⸗ iæ con-
verſariorum noſtrx rdiæ ita. gondirnendx n mine⸗ in.
dhoneftas vias conco eitia aliqua in ho
honeftas v ventur, néve ſævitia aliq exerceatur, néye
Kientia eur hactenus feri vidimus, exerce.
nocentes, ſi

KA ſervare &
nam conie 4
. ſanam doctrinam ce tes. Id
ime omnium dehes, ſta docentes.
make ead poſteros, õ ſno, &
propagea at ODeus rum Reges 0 ji eſtis, ut res dis
im poſtulat Deus, ixi, Diij eſtis,
enim h⸗ ellat, inquiens: Ego dixi, terris conſervari
Deos 3 eſt Evangelium Chriſti in ii Dei vitam e
n Hagari euren & tanquam Vicarii Dei
propag S
lren innocentiumdefendant.

1

XDE

—

11
No
u

gul part

Mraman
ſicprot

ta Ree

nautitn
Wmamus.
Alter
Uſus lte
Preſerti⸗
Domine
ehul
iniid
ntemun

NN

Pöllenen
betſehl
hibat
Ubquiſ
conket
E Mnet

tinin

nkun
Akerißte
Auolet
inonior

nrelin

Urerl
ſtben

ronn. HM (o) R. 233
a X. DE HTRACGVF SPECIE
laveruntapune rL 4 ”Mc
me iſtoinloct COENA DOMINI. .
unlneen NOn poteſt dubitari, quin pium ſit, & conſentane- Aaueg. C. I2.
eret, ueni „ Num inſtitutioni CHRISTII, & verbis Pauli, uti utra- Aic. &m.
upiilimm qͤue parte in Cena Domini. Chriſtus enim inflituir We.
z. Nid utramque partem, & inſtituit, non pro parte Eccleliæ,

4 ſed pro tota Eccleſia. Nam non presbyteri ſolum, fed
dut nosn tota Eecleſia autoritate Chriſli, non autoritate huma-
e mola nautitur Sacramento, idque fateri adyerſarios exilli-
on At u mamus. Jam ſi Chriſtus inſtituit pre totaà Eccleſia, cur

ſunms altera ſpecies adimitur parti Eccleſix? Cur prohibetur
norat uſus alterius ſpeciei? Cur mutatur ordinatio Chrifli?

Ueurin præſertim, cum ipſe vocet eam teſtamentum ſuum. Q od
niriri H ſi homines teſta mentum reſcindere non licet, multo mi-
anonelh nus Chriſti teſtamentum refeindere licebit. Et DPanlus
istons m inquit, ſe à Domino accepiſſe, quod tradidit. Tradiderat
enthuttifi autem uſum utriusque ſpeciei, ſicut claré oſtendit tex-
rii O tus I:. Cor. 1I. HHoc facite, inquit, primum de corpore, 1. Cor! 11, 23.
mttlen poſtea eadem verba de poculo repetit. Et deinde: Pro-
os nulihec bet ſeipſum homo, & ſic de bane comedat, & ex pocelo
merttN bibat. Hæc ſi unt verba diſponentis. Et cuidem præfatur,
8eanuetee ut qui ſunt uſuri cœna Domini, ſimul utantur. Quare
rihenliil conſtat, pro tota Eccleſia ſacramentum inſtitutum efe.
e

T. 2.

irchrut Et manet mos adhuc in Eccleſiis Græcis, & fuit quondam
1 eu etiam in Latinis Eccleſiis, ſicut Cy prianus & Hieron. te-
,Eh

v onlsi ſtantur, Sic enim inquit Hieronymus in Sophoniam:
in eg Sacerdotes, qui Buchariſtiæ ſerviunt „& ſangvinem
enee , Domini populis ejus dividunt, &c. Idem teſtatur Syno-
lraffin dus Toletana Nec difficile fuerit, magnum acervum te-

veche ſtimoniorum congerere. Hic nihil exaggeramus, tan-
ln ſ tum relinquimus prudenti lectori expendendum, quid
nomin ts. ſentiendum ſit de divina ordinatione.
i h e Adverſarii in confutatione non hoc agunt, ut excu-
eri 7 id ſent Eccleſiam, cui adempta eſt altera pars ſacramenti,
fii . P §. 2=ð
8 2 1 —
1 . . N
N 1.

Luc 24adts nis. Quanquam autem non

F. Reg. 2,

.

234 X. DE UrRAQOVF SPECIE

Iꝗ decuic bonos & religioſos viros. Erat quærenda fir-

ma ratio excuſandæ Eccleſiæ, &

docendarum confſcien-

tiarum, quibus non poteſt contingere niſi gars ſacra-

menti. Nunc ipſi defendunt, r

ecte prohiberi alteram

partem, & vetant concedere uſum utriusque partis. Pri-
mum fingunt, initio Ecclefßæ alicubi morem fuiſſe, ut

una pars tantum porrigeretur, Neque tamen exemplum
hujug rei vetus ullum afferre poſſunt. Sed allegant lo-

cos, in quibus fit mentio panis
ſcriptum eſt, quèd di

ur apud Lucam, ubi

ſcipuli agneverunt CHRISTUM

in fractione panis. Citant & alios locos de fractione pa-

valde repugnamus; quo

minus aliqui de facramento accipiantur, tamen hoc

non conſequitur, unam partem fan
quia partis appellatione zeliquum ſignificatur com-

muni confvetudine ſermonis.
munjione, quæ non erat uih

tum datam eſſe,

Addunt de Laica com-

ſed utriusque. Et ſi quande GSacerdotes Laica communi-

one uti jubentur, pgnifatur, 4
crationis remoti fuerint. Neq; hoc ignorant ad
ſed abutuntur inſcitia imperitorum, qui cum au
Laicam communienem, Rtatim ſomniant morem n
um pars ſacramenti. Ac

temporis, quo datur Laicis tant

uod à miniſierio confe-
adverſarii,
diunt
oſtri

videte impudentiam, Gabriel inter cæteras cauſas re-

eitat, cur non detur utraque pars, quia
inter Laicos & Presbyteros faciendum.
hanc præcipuam cauſam eſſe, cur defend
tio unius partis, ut dignitas ordinis religion

fuerit diſtrimen
Et credibile eſt
atur prohibi-
e quadam

Rat commendatior. Hoc eſt conſilium humanufn, ut
nihil dicamus ineiviliss, quod, quo ſpectet, facile ju-
t dicari poteſt. Et in confutatione allegant de hliis Heli,

quod amiſſo ſummo facerdotio
partem ſacerdotalem 1. Regum
nius ſpeeiei ſigniſicatum eſſe.

meſtri Laici una parte ſacerdota

,perdituri ſint unam
.. Hic dicunt uſum u-
Et addunt: Sic ergo &

H, una ſpecie contenti

16E

—
tſleebent
tum trans
Pitur pen

PEpamre
tatumm eh
(umn crel
Wiviſcari
emoreri.

Untieſſe 6

bent! no
dicnnt 1
Kimasen
Vellemr.
quanti
rannusii
tonkeni,
lminin
uiſein
meäto?
meh her
Perſarii
nns. Al⸗
Enon
Krinen
titsordͤi
Mlurnor
Alg
Jux non
Kimute
te aut
Wan
Atex
Mgni
n hert

PECIS

t Aorteni 1

Jarumn onfte,
nib in iin
rohiberi Ahn
gwe itiekk
morem i
tamenleken

del Aegm

IIvcan!
pud we⸗ 1

unt MN
osdeſtillin

Anugt
reyugn 8
gtur, tilidl

gtum Gatinad

Senifcatun 4
n 4 1
n e Leiad
1s tntun e
LaioN
mniritetd
,yertt
,norant

5 i oun M

unt noen

4 n
nſme
rtern ct

..1

in iue e
Etelit
N. .

cgerittl

COENE DOoMINI. 2 ½

eſſe debent. Plane ludunt adverſarii, cum ad ſacramen-
tum transferunt hiſtoriam de poſteris Heli. Ibi deſcri-

bitur pœæna Heli Num hoc quoque dicent, Laicos proptes
pœnam removeriab altera parte? Sacramentum inſti-
tutum eſt ad conſélandas & erigendas territas mentes,
cum credunt carnem Chriſti datam pro vita mundi
cibum eſſe, cum credunt ſe conjunctos CHRISTO,

vivifcari. Verum adverſarii argumentantur, Laicos
removeri ab altera parte pœnæ cauſa. Debent, inqui-
unt,;eſſe contenti. Satis pro imperie, Cur autem de-

bent? non eſt quærenda ratio, ſed lex eſto, quidquid

dicunt Theologi, Hæc eſt 2aαX“τανοαιαι Ecciana. Agno-
ſimus enim iſtas Thraſonicas voces; quas ſi exagitare

vellemus, non defutura nobis eſſet oratio. Videtis enim
quanta ſit impudentia. Imperat tanquam aliquis Ty-

rannus in tragœdiis: Quod nolint, velint, debent eſte

contenti. Num hæ rationes, quas citat, excufabune
hos in judicio Dei, qui prohibent partem facramenti,

qui ſæviunt in homines bonos, utentes integro ſacra-
mento? Si hac ratione prohihent, ut ſit ordinis diſcri-

men, hæc ipfa ratio movere debeat ne aſſentiamur ad-

vVerſariis, vel fi alioqui morem cum ipfis fervaturi era-
mus. Alia funt diſcrimina ordinis ſacerdotum, & popu-
li, ſed non eſt obſcurum, quid habeant conſilii, cur hoc
diſerimen tantopere defendant. Nos, ne de vera digni-

tate ordinis detrahere videamur, de hoc callido conſilio

plura non dicemus.
Allegant & periculum effuſionĩs & fimilia qnædam,
quæ non habent tantam vim;, ut ordinationem Chri-
ſti mutent. Et fingamus ſane liberum efſe, Uti una par-

te aut ambabus, quemodo poterit prohibitio defendi.

Quanquam Ecclefia non fumit fibi hanc libertatem,

ut ex ordimationibus Chriſti faciat res indifferentes.
Nos quidem Eccleſiam excuſamus, quæ hanc injuri-
am pertulit, cum utraque pars ei contingere non poſſet,

ſed

236 Xl. DFE Coxjucero
ſed autores, qvi defendunt, recte prohiberi uſum integri
ſacramenti, qviqve nunc non ſolùm prohibent, ſed etiam
utentes integro ſacramente excommunicant, & vi perſe-
qvuntur, non excuſamus. Ipfſi viderint, qvomodo Deo
rationem ſuorum conſiliorum reddituri ſint. Neqve ſta-
tim judicandum eſt, Eccleſiam conſtituere aut probare,
qvidqvid Pontifices conſtituunt, præſertim cùm Scriptu-
ra de Epiſcopis & paſtoribus vaticinetur in hanc ſenten-
Ltech. 7, tiam, ut Ezechiel ait: Peribit lex a ſacerdote.

XI. DE CONIIIGIO SA-

rz.

CERDOTUM.
Ang. C. 2. PN tanta infamia inqvinati cœlibatus, audent ader-
Artie. Sm. H farii non ſolùm defendere legem Pontificiam impio &
g. falſio prætextu neminis divini, ſed etiam hortari Cr-
ſarem ac Principes, ne tolerent con jagia ſacerdotum ad
ignominiam & infamiam Romani Imperii. Sic enim lo⸗
qvuntur. Quæ major impudentia unqvam ulla in hi-
floria lecta eſt, qvàm hæc eſt adverſariorum? Nam ar-

hoc expendat prudens lector, qvid frontis habeant iſti
nihili homines, qvi dicunt conjugia parere infamiam &
ignominiam Imperio, quaſi vero Eceleſiam valde ornet
iſta publica infomia flagitioſarum ac prodigioſarum li-
bidinum, qvæ flegrant apud iſtos S. Patres, qvi Curios f-
mulant, & bacchanalia vivunt. Ac pleraque ne verecun-
deè qvidem nominari queunt, quæ iſti ſumma licentia
faciunt. Es has ſuas libidines caſtiſſima dextra tua,
Carole Cæſar, (qvem etiam vetera qvædam vaticinia
appellant regem pudica facie: De te enim dictum ap-
paret: Pudichs facie regnabit ubiqve) propugnari po-
ſtulant. Poſtulant, ut contra Jus divinum, contra Jus
gentium, contra Canones conciliorum diſſipes matri-
monia, ut in hemines innocentes tantuùm propter con-
jugium

gumenta, qvibus utuntur, poſtea retenſebimus. Nunc

—
iuginmatt
ſen gvibn
Unads e
tibiferant
barbarig,
guianoll⸗
Vtia, ſen
Aturam
mas hube
Dei chi⸗
ſones o0
tum. N.
ſtitzten,
Progeſſe
e monn
derhnt
ein ka
ſiriſ ſid
Putant der
Ulte con⸗
Nos h
ſarii ige
n nat
Uillentit.
1 arit eni
licorumn
hntati⸗
nieſta te
ſutatio
Ktimen
jeritas,,
Gatiſunt
Drimntn
und eu
inbre

do. WW SACERDOTGMI. 237

——

eri lunint jugium atrocĩa ſüpplicia conſtituas, ut Sagerdotes truci- .
hbenſlen des, quibus religioſe parcunt etiam barbari, ut in exili.
icantAie um agas extorrès mulieres, orbos pueros. Tales leges
nchd tibi ferunt, O optime & caſtiſſime Imperator, quas nulla
ilot. Neen barbaria, quamlibet immanis ac fera, poſſet audire; Sed
ere nin quia nulla cadit in hos tuos mores “ turpitudo, vel ſæ- .
ttmclnen vitia, ſperamus, te & in hac cauſa clementer nobiſcum
rin Mochet acturum eſſe, præſertim ubi cognoyeris, nos graviſſi-
erbote, mas habere cauſas noſtræ ſententiæ, ſumtas ex verbo

Dei, cui adverſarii nugaciſſimas & vaniſſimas perſua-
. 0 8 fiones opponunt. Et tamen non tuentur ſerièò cœliba-

710. M tum. Neque enim ignorant, quam pauci præſtent ca-
ſtitatem, ſed prætexunt ſpeciem religionis regno ſuo, cui
prodeſſe cœlibatum putant, ut intelligamus Petrum re-2. Pet. 2,230
, Adent 47 cte monuiſſe, futurum ut Pſeudoprophetæ fictis verbis
ifenmin, decipiant homines. Nihil enim vere, ſimpliciter & can-
Gim hn dide in hactota cauſa dicunt, ſcribunt, aut agunt adver-
galuedt ſarii, ſed reipfa dimicant de dominatione, quam falsoè

Perii Keate Putant periclitari, & hanc impio bPrætextu Pietatis mu-

npem dli nire conantur.

forum Nin Nos hanc legem de cœlibatu, quam defendunt adver-
dnlebiont, 8 ſarii, ideo nen poſſumus approbare, quia cum Jure divi-
nts AHXαno & naturali pugnat, & ab ipſis Canonibus conciliorum
vereſlinit diſſentit. Et conſtat, ſuperſtitioſam & periculoſam eſſe.
Netn Parit enim infinita ſeandala, peccata & cerruptelam pu-
lgein⸗ n⸗ blicorum morum. Aliæ controverſiæ noſtræ aliquam
renli e diſputationem doctorum deſiderant. In hac ita ma-
iaente ein nifeſta res eſt, in utraque parte, ut nullam requirat di-
8 ſunma e ſputationem. Tantuùm requirit judicem virum bonum

ine deme & timentem Dei. Et cùm defendatur à nobis manifeſta SðDðBð
ehni“ veritas, tamen advyerſarii calumnias quasdam archite-

minddm (tati ſunt, ad cavillanda argumenta noſtra.
Cen. 6, 2c

)oneni Primum. Genelis docet, homines conditos eſſe, ut
um “ fint fœcundi, & ſexus recta ratione ſexum appetat. Lo-
CE. quimur enim non de concupiſentia, quæ peccatum eſt,
, he W ſed

238 XI. DE CoNjucro

ſed de illo appetitu, qui in integ ra natura futuras

quem vocant q0ρνπ Quginv. Et hæc S0ρ* eſt vere
ordinatio divina lexus ad ſexum. Cüm asutem hæc
erdinatie Dei ſine ſingulari opere Dei tolli non poſſit;

Sequitur jus contrahendi matrimonii non poſſe
ſtatutis àut votis. Hæc cavillantur adverſarii, d

initio fuiſſe mandatum, ut repleretur terra, nunc reple-
ta terra non eſſe mandatum conjugium. Videte quam

prudenter judicent. Natura hominum formatu

verbo Dei, ut ſit fœcunda, non ſolùm initio creati

Cen. , U. ſed tantiſper, dum hæc corporum natura exiſtit.
hoe verbo terra ſit fœcunda: Germinet terra Be

virentem. Propter hanc ordinationem, non ſolum

initio cœpit terra producere gramina, ſed quot
veſtiuntur agri, donec exiſtet hæc natura. Sicut

legibus humanis non poteſt natura terræ mutari: Ita

neque votis neque lege humana poteſt natura ho
mutari, ſine ſpeciali opere Dei.

Secundo. Et quia hæc creatio, ſeu ordinatio divina
in homine, eſt jus naturale, ideo ſapienter & rectè di-

xerunt Jurisconſolti, conjunctionem maris & foe

eſſe juris naturalis. Cum autem jus naturale ſit immuta-
bile, neceſſe eſt ſemper manere jus contrahendi conju-

gii. Nam ubi natura non mutatur, neceſſe eſt, &

ordinationem manere, quam Deus indidit naturæ, neé
poteſt legibus humanis tolli. Ridiculum igitur eſt,
adverſarii nugantur, initio fuiſſe mandstum conjugt-

um, nunc non eſſe. Hoc perinde eſt, ac ſi dicerent:
naſcentes homines ſecum attulerunt ſexum, nun

afferunt. Olim ſecum attulerunt jus naturale naſcen-
tes, nunc non afferunt. Nullus Faber fabrilius cogitare

quidquam poſſet, quam hæ ineptiæ excogitatæ

ad eludendum jus naturæ. Maneat igitur hoc in cauſa;

quod & ſcriptura docet, & juriseonſultus ſapient
xit: conjunctionem maris & fœminæ eſſe juris

erat, —
. rali. Dor
orkinatiocd
lls nutari
tolli elmnanere
icunt 6phetitus,
Aproptere
Tetar, tl
r illo Piſentin,
ionis, Vocant 60
Zient ktulterne
rbam Puohubent
ſieceſiri
annis Peſiclt,
gitur Aleent.
Tertio.
minis gue hade⸗
tum el, 3
lbbatumn.
Precipit
minæz onſinth
re dihputa
judicinn
illam teniti
täturenin
quod Gbamuri.
Uweerhe
Olim tumconct
c non ſentagg
Pbopus
ludeco
ſunt, llincen
nbere,t
er di- ltollere
natu- (lſcent
ralis, Uutur Et

0

—
tä futatusern
8 ſ ret
M5⁵⅞ elt nun
e
UIiN Atein E.
tolli nonyol,

ertinilhen⸗
n. Vietegi
n Crmatnl
nitio Cenin

raexiſit .
et tents kett
nem, nol 1.
3 ſe⸗ gvotii
ur. dicltig⸗
e utari!
Rrarurs koni
1 oruint'⸗ li
war’ len

SACERDOTUM. 239
ralis. Porrô jus naturale verè eſt jus divinum, quia eſt
ordinatio divinitus impreſia naturæ. Quia autem hoc
jus mutari non poteſt, ſine ſingalari opere Dei, neceſſe
eſt manere jus contrahendi conjugii, quia ille naturalis
appetitus, eſt ordinatio Dei in natura ſexus ad ſexum,
& propterea jus eſt, alioqui quare uterque ſexus conde-
retur, Et loquimur, ut ſupra dictum eit, non de concu-
piſcentia, quæ peccatum eſt, ſed de illo appetitu, quem
vocant saρνασ ονται quem concupiſcentia non ſu-
ſtulit ex natura, ſed accendit, ut nunc remedio magis o-
pus habeat, & conjugium non ſolàùm procreationis cau-
ſa neceſſarium ſit, ſed etiam remediĩ cauſa. Hæc ſunt
perſpicua, & adeò firma, ut nullo modo labefactari
queant.
Tertio. Paulus ait: Propter fornicationem unusquis-
que habeat uxorem ſuam. Hoc jam expreſſum manda-

tum eſt, ad omnes pertinens, qui non ſunt idonei ad cœ-

libatum. Adverſarii jubent ſibi oſtendi præceptum, quod
præcipit Sacerdotibus uxores ducere, quaſi Sacerdotes
non ſint homines- Nos quæ de natura hominum in gene-
re diſputamus, profectò etiam ad ſacerdotes pertinere
judicamus. An non præcipit hic Paulus, ut ducant uxo-
rem iſti, qui non habent donum continentiæ? Interpre-
tatur enim ſe ipſe paulò poſt, cum ait: Melius eſt nubere,
quam uri. Et Chriſtus clarè dixit: Non omnes capiunt
hoc verbum, ſed quibus datum eſt, quia nunc poſt pecca-
tum concurrunt hæc duo, naturalis appetieus & concupi-
ſcentia, quæ inflamant naturalem appetitum, ut jam ma-

gis opus ſit conjugio, quâm in natura integra. Ideò Pau-

Ius de conjugio tanquam de remedio loquitur, & propter
illa incendia jubet nubere. Neque hanc vocem, Melius eſt
nubere, quã uri, ulla hurnanà autoritas, ulla lex, ulla vo-
ta tollere poſſunt, quia hæc non tollunt naturã aut con-
cupiſcentiam. Retinent igitur jus ducendi, omnes qui u-

runtur. Et tenẽtur hoc mandato Pauli, propter forniſica-

tionem

1. Cor. 7, 2l.

V. 9.
Matt, 9, 1l.

240 XI. DE Coxi uGIO

tionem unusquisque habeat uxorem ſuam omnes qui
non vere continent, de qua re judicium ad conſcientiam
cujusque pertinet. Nam quod hic jubent petere à Deo

continentiam,jubent corpus laß 4boribus & inedia confice-

re, cur ſibi quoque non canunt hæc ma gnifica præcepta?
Sed ut ſupra diximus, Iantum ludunt adlverſarii, nihil 4.
gunt ſerio. Si continentia eſſet omhibus poſſibilis, non
requireret peculiare donum, At Chriſtus oſtendit, eaam
peculi 11 dono opus habere, quare non contingit emni-
bus. Reliquos vult Deus uti communi lege naturæ,
quam inſtituit, Non enim vult Deus contemni ſuas or-
dinationes, ſuas creaturas. Ita vult illos caſtos eſſe, ut
remedio divinitus propoſito utantur, ſicut ita vult vi-
tam noſtram a lere, ſi cibe, ſi i potu utamur. Et Gerſon

teſtatur, multos fuiſſe bonos viros, qui conati doma-

re corpus, tamen parum profecerunt. ldeo rectè ait Am.
broſius: Sola virginitas eſt, quæ fvaderi poteſt, impetra.
ri non poteſt, res magis voti, quam Præcepti eſt. Si quis

nantbh. , hic objecerit, CHRISTUM Iaudare hos, qui ſe caſtrant

1272

propter regnum cœlorum, is hoc quoque conſideret,
quod tales AHandat t, qui donum continentiæ habent. Ideo
enim addidit: Qui poteſt capere, capiat. Non enim
placet CHRISTOimmunda continentia. Laudamus &ε
nos veram Continentiamns Sed nunc de lege diſputamus,
& de his, qui non habent donum continentiæ. Res de-

beant relinqu libera, non debebant injici laquei imbe. .

eillibus per hanc legem.
Qauarto. Diſſentit lex Pontificia & à 6 anonibus con-
ciliorum. Nam veteres Canones non prohibent con-
jugium., nec contracta conjugia diſſolvunt, etſi hos, qui
in miniſterio contraxerunt, removent ab adminiſtratio-
ne; Hoœc miſſio iſtis temperibus beneficii loco erat,

Sed novi Canones, qui non ſunt in Synodis conditi,
ſed privato conſilio Pontifcum facti, & prohibent con-

trahere matrimonia; & contracta diſſolvunt, lus
palam

Palamel e

lschnjungit

Uuntr in d
CChciliis.
Vn hrece
2ccüſamnus

Dontincese

AMMeoDonti

wamalit

(A huek

elen

tent D

Ci inte.

Urlſtionise⸗
melſiherl

(lobnen

uuſt men

1 Eercatum

tonem,

ülegis
irek

, dui

nſemm
elis, A
glri 4
3) giae
lie 8

4 „
I0 SACERDOXM. 24
Uam,Nf palam eft, fieri contra mandatum Chriſti: Quos De- Matthe g,
adcoen us conjunzit, homo non ſeparet. Adverſarii vocife- .

dent ech rantur in confutatione, cœlibatum præceptum eſſe à
gineldss Nciliis. Nos non accuſamus decreta conciliorum,
onicarud Nam hæc certa conditione permittunt cenjugium, fed
ljeririt accuſamus leges, quas poſt veteres Synodos Romani
s olftlu Pontifices contra autoritatemeynodorumcondiderunt.
Ausckentd Adeo Pontiſices contemnunt autoritatem Synoderum,
contigts uam aliis volunt videri ſacroſanctam. Propria igitur
mmilckeumn eſt hæc lex de perpetuo celibatu, hujus novæ Pon-
otkamniſu tificiæ dominationis. Neque id abs re. Daniel enim PaN. It; Ess,
lloscalue tribuit hane notam regno Antichriſti, videlicet con-
temtum mulierum.

ſeu H Quainto. Etſi adverſarii non defendunt legem iu-
er. uei Perſtitionis cauſa, cum videant non ſolere obſervari,
uch Genn tamen ſuperſtitioſas opiniones ſerunt, dum pPrætezunt
din religionem. Qolibatum ideo prædicant e requirere,
eln quod ſit mundities, quaſi conjugium ſit immundities
neehiieh ll

S
nogne Clltti

ac peccatum, aut quafi e&libatus magis mereatur juſti-
ficationem, quam conjugium. Et huc allegant ceremo-
nmias legis Moſaĩcæ, quod cum in lege, tempore miniſteriũ
ſſcerdotes ſeparati fnerint ab uxoribus, in novo teſta-
. mento ſacerdos, cum ſemper orare debeat, ſemper de-
teh beat continere. Hæc inepta ſimilitudo allegatur tan-
lelgenl quuam demonſtratio, quæ cogat ſacerdotes ad perpe-
tinente tuum ecœlkibatum, cum quidem in ipſa fimilicudine
njei unt conjugium concedatur, tantum miniſterii tempore
w conſvetudo interdicitur. Et aliud eſtorare, aliud ini-
11 Cannnine niſtrare. Orabant Sancti tunc quoque, cum non exer-

enti lten

ſonr⸗

bür

Ribent 1 . . .
n tchiten cebant publicùm miniſterium, nec conſvetudo cum
lvnct,eti conjùge prohibebat, ne orarent. Sed reſpondebimus

HadfiE ordineè ad hæcfigmenta. Primum hoc fateri neceſſe eſt
S

nench 4 adverſarios, quod conjugium ſit mundum in credenti-
s pus, quia eſt ſanctificatum verbo Dei, hoc eſt; eſt res
oni Keita & approbata verbe Dei, ſicut copiose teſtatur
Annd Q Scri⸗

242 XI. DE Coxjuclo

Matth, ſ9 Scribptura. CHRISTUS enim vocat conjugium conjun-
ℳ 2 . — - - *2 .
ctionem divinam, cum git: Quas Deus conjunxit. Et

. e. Panlus de conjugio, de cibis, & ſimilibus rebus inquit:
. Sanct ficantur per verbum & orationem , hoc eſt, per
verbum, quo conſcientia fit certa, quod DEUS appro-
bet, & per orationem, hoc eſt, per fidem quæ cum gra-
tiarum actione tanquam dono Dei utitur. ltem 1. Co-
1Cor. 7, 12. rinth. 7. Sanctificatur zir infidelis per uxorem fidelem,

&e. id eſt, uſus conjugalis licitus & ſanctus eſt, propter
fem in CHRISIUM, fſicut licitum eſt uti eibo, Sc.
. Item I. Timoth. 2. Salvatur mulier per filiorum gene-
7. Vim. 2, . rationem, &c. Si talem locum adverſarii de cœliba-
tu proferre poſſent, tum vero miros triumphos age-
rent. Paulus dicit, ſalvari mulierem per fliorum ge-
nerationem. Quid potuit dici contra hypocriſin cœliba-
tus honorificentius? quam mulierem ſalvari ipfis conju-
galibus operibus, uſu conjugali; pariendo & reliquis
coniοäicis officiis. Quid autem ſentit Faulus? Lecter
oblervet, addi fidem, nec laudari officia œconommica,
ſine hde, ſi manſerint, inquit, in fide. Loquitur enim de
toto genere matrum. Requirit igitur præcipue fidem,
qua mulier accipit remiſſionem peccatorum & juſtiſca·.
tionem. Deinde addit certum opus vocationis, ſicut in
ſingulis hominibus fidem ſequi debet bonum opus cer⸗
tæ vocationis. Id opus placet Deo propter ſdem. Ita
mulieris officia placent Deo propter fidem, & ſalvatur
mulier fidelis, quæ in talibus officiis vocationis ſuæ pie

ſervit. Hec teſtimonia docent, conjugium rem lici-

tam eſſa. Si igitur mundities ſignificat id, quod co-
ram Deo licitum & apprubatum eſt, Conjugia ſunt
Zir. ,as., munda, quia ſunt approbata verbo Dei. Et Paulus ait

de rebus licitis: Omnia munda mundis, hoc eit, his,
qui credunt Chriſto, & fide juſti ſunt. Itaque ut virgini-
tas in impiis eſt immunda , ita conjugium in
mundum propter verbum Dei, & fidem.

piis er

Dein⸗

—

Deiade.

ſeentie, 41
Utcatam
Conjugian
tatlonenmn.

eltenime

in Abraht
continen
Dolkre
eſſe, guoe
juginm,
Proptery
tis Propte
Mberee
Finiani no
Rconvi
Juumſahr
gio vire
Prophati
Prrhiata
itayirgi
ſcutOr.
cloguent
n; ita
Einiats,
Men pece
Nee
toquod
hatur do
lieng
Vonim,
Aohemn

SACERDOTMM. 243

4 —— Deinde. Si mundities proprie opponitur concupi-
age ſcentiv, lig nificat munditiem cordis, hoc eſt, mor-
schnſuin tificatam concupiſcentiam „ quia lex non prohibet
buerene conjugium, ſed concupiſcentiam, adulterium, ſcor-
en rtiſ tationem. Quare cœlibatus non eſt mundities. Pot-
AD eſtenim eſſe major mundities cordis in conjuge, velut
n e u in Abraham, aut Jaceb, quam in plerisque etiam were
itur. kenll continentibus.
uuotent Poſtremo. Siita intelligune cœlibatum munditiem
ncnschii eſſe, quod mereatur juſtificationem magis, quam con-
duin jugium, maxime reclamamus Juſtificamur emim neque

erflirne propter virginitatem, neq; propter conjugium, ſed gra-
erſitide cis propter Chriſtum, cum credimus, nos propter eum
triumfhon habere Deum Propitium. Hic exclamabunt fortaſſis, Jo-
fertton viniani more æquari conjugium virginitati, Sed propter
ſefna⸗ hæc convitia non abjiciemus veritatem de juſtitia fidei,
aniee quam ſupra expoſuimus. Neque tamen æquamus con-
grieno Jugio virginitatem. Sicut enim donum dono præſtat,
tDuE Prophetia præſtat eloquentiæ, Scientia rei militaris
ofhcin Gann Præſtat agriculturæ, EBoquentia præſtat architectonicæ;
lolütute ita virgintas donum eſt Præſtantius conjugio Et tamen
ur prchie ſic ut Orator noh eſt magis juſtus coram Deo propter
eloquentiam, quam Architectus propter Architectoni-
7wrtlind cai; ita virgo non magis meretur juſtiſtcationem Vir-
nuH Einitate, quam conjunx conjugalibus officiis, ſed unus-
terkan quisque in ſuo deno fideliter ſervire debet, acſentire,
gen, NE quod propter CHRISTIUM fide conſequatur renniſſio-
rton nem peccatorunn & hide juſtus coram Dee reputetur.
una NecHRISTU S aut Paulus laudant virginitatem, id-
eri eo quod juſtificet, ſed quĩa ſit expeditior, &minus diſtra-
(wnſli hatur domeſticis occupationibus in orando, docendo, 2. Cor. 2,27.
, EeIAHE ITerviendo. Ideo Paulus ait, Virgo curat ea quæ ſunt
8 Domini. Laudatur igitur virginitas propter inedita-
t rionem & ſtudium. Sic CHRISTUS non ſimpliciter
6“ audat hos, qui ſe caſtrant, ſed addit, propter regnum
2 Gee

244 AXl. DE GoxNjuerO

cælorum, hoc eſt, ut diſcere aut docere Evangelium va- . hxerespr.
cet. Non enim dicit, virginitatem mereri remiffionem loccultus

peccatorum aut ſalutem. Ad exempla Sacerdetum Le. in & ca
viticorum reſpondimus, quòd non effitiunt, oportere rez eſle n
perpetuum cælibatum imponi ſacerdotibus. Deinde xnbeo,
imunditiæ Leviticæ non ſunt ad nos transferendæ. Con- önez A
ſuetudo contra legem tunc erat immunditia, Nunc non det. 0
eſt immunditia- quia Paulus dicit: Omnia munda mun- ſentimmt
dis. Liberat enim nos Evangelium ab illis immunditiis hem hyn
Leviticis. Ac ſi quis hoc conſilio legem cœlibatus de- grree,
fendit, ut illis obſervationibus Leviticis gravet conſcien- (it. g
tias, huic perinde adverſandum eſt, ut Apoſtoli in A=⸗ allkdern
Al. 1I7, 40. Etis cap. I5 adverſantur kis, qui circumciſionem requi- kexltimon
rebant, & legem Moyſi Chriſtianis imponere conaban- aonins
tur. Interim tamen boni ſcient moderari uſum conjuga-⸗ Wunm.
lem, præſertim cùm ſunt occupati publicis miniſteriis, n itnhe
quæ quidem ſæpe tantum faciunt negotii bonis viris, Natenez
ut omnes domeſticas cogitationes arimis excutiant. Ue ketrih
. Theſſ.z. Sciunt beni & hoc, quod Paulus jubet vaſa poſſidere in t kiinh
ſanctificatione. Sciunt item, quèd interdum ſeceden- iege
t Cor. 5, J. dum ſit, ut vacent orationi, ſed Paulus hoc ipſum non ercendi
H vult eſſe perpetuum, Jam talis continentia facilis eſt bo. int ing
nis & occupatis, ſed illa magna turba otioſorum ſacer. eriton
dotum, quæ in collegiis eſt, in his deliciis, ne quidem al/7
hanc Leviticam continentiam præitare poteſt, üt res - (erſiti,
ſtendit. Et nota ſunt poëmata: Deſidiam puer ille ſe- en
qui ſolet, odit agentes, &c. inbeii
Multi hæretici male intellecta lege Moyfi, contu-. (amne
meliose de conjugio ſenſerunt;, quibus tamen peperit unillis
ſingularem admirationem cœlibatus. Et Epiphanius gjionie
queritur, Encratitas hac commendatione præcipuè ce- Set)
piſſe imperitorum animos. Hi abſtinebant à vino, oge ber
etiam in cœna Domini abſtinebant à carnibus omnium can Peri
animantium, qua in re ſuperabant fratres Dominici, an- K
qui piſcibus veſcuntur. Abſtinebant & 4 conga gioelel tos E

RẽR SNACERRDOTUM. 245
—
EVetgelunn

hæc res præcipuam admirationem habuit. Hæc opera;
hoc cultus ſentiebant magis mereri gratiam, quam uſum
vini & carnium, & quam conjugium, quod videbatur
res eſſe Prophana & immunda, & quæ vix, polſet pla-
Dd cere Deo, etiamſi non in totum damnaretur. Has reli=
itankrl giones Angelorum Paulus ad Coloſſenſes valde im pro-
nlti, Nnn bat. Opprimunt enim cognitionem CHRISTLI, eùm Cel. 2,1.
mntinken ſentiunt homines, ſe mundos ac jaſtos eſſe propter ta-
simmm lem hypocriſin, Obprimunt & cognitionem donorum
& præceptorum Dei. Vult enim Deus nos Ppié uti bonis

nß ſuis. Ac nos exempla commemorare poſſemus, ubi,
ni valdè perturbatæ ſunt biæ quædam conſcientiæ, propter
ut n legitimum uſum conjugii. Id malum erat natum ex opi-
nen * nionibus Monachorum ſuperſtitiosè laudantium cæli-
gcwarten batum. Neque tamen temperantiam aut continenti=
isuis am vituperamus, ſed ſupra diximus, exercitia & caſti⸗
icis mlun

gationes corporis neceſſarias eſſe. Fiduciam verò juſti-

bon ſ
egei V detrahimus certis obſerv ationibus, Et eleganter dis

is eſen

wͤn N Xit Epiphanius „oblervationes illas laugandas eſſe ιαα
etriliß⸗ 1 Tv *PEροατοααιαν & Tν τιοπDτααρανον. hoc eſt, ad co-
rrertne⸗ hercendum corpus, aut propter publicos meores. ſicut
lus hor VEnn ſunt inſtituti quidam ritus, ad commonefaciendos im-
enti lcht peritos, non quòd ſint cultus juſtificanteæs.

oiln g Segd adverſarii noſtri non requirunt co-libatum per
llris ieſ fſaperſtitionem. Sciunt enim non ſolere Præſtari caſti-
re petchnn tatem. Verum prætexunt ſuperſtitioſas opiniones, ut
diam Mahy unperitis fucum faciant. Magis i igitur odio digni ſit unt,
quàmkncratitæ, qui quadam ſpecie religionis lapfſi viden-
ge Mt⸗ „ Kur, illi Sardanapali confultò abutuntur prætextu reli-
bus umen , gionis.
kE Sextd. Cum habeamus tot cauſas improbändæ le
gis de Perpetua cœlibatu, tamen præter has accedunt
Plineneum: etiam pericula animarum, & publica ſcandala, quæ;,
etiamſi lex non eſſet injuſta, tamen abſterrere Benos.
Jviros debent, ne approhent tale onus, quod innume-
hicelſp , C rabiles

XI. Dr Coxju Tntaieide hee
. 1eS be peri-
. . „3 1 mece? , „*
raviless nimas herdi- faa, vel erum en Fonrii deee
1 . . X nocC 4
onere an ſie ſed has Juerelee tum hæc ler nacset
clitari videban feurtun eſt, quan flag'tioſas li mnum
. eque ob itia, quam flag his etiam
iunt. N „quæ vi atyræ, In his et .
Anre moribus, ge Romanæz Sertz l ulciſcitur De
. tan egitq; ſuos. S . . in i 5
Pepererit. P oma, legitq; ſuo dinationis, in aliis
P noſeit mores Ro ni, füæaue or hoc ſfieri in a. .
ei doni, um autem ilita
uscontemtum H Cum Au id evidens VKlire⸗
. jugium P tentur, tot Ere
conjugi it, ut mu in qua i.
qui § conſveverit, . lege, is tempori-
oniv ſit in hac 8 mis te
legibus igem non fit im his poſtre aula-
erit, cur idem ſertim it, & ſit p
va ſerit, c Pr aà ſeneſcit, &, dia di-
. ſæ concurrunt, t à Nastura 1 gis remedia di
cau tari debeat itia, quo mag uod viti-
bus, cur mut & creſcunt vitia, Videmus, q te con.
im debilior, ibenda erant. cuſet an
im debi . ibenda . acen . es-
initu⸗ tradita adiube lu:iumqud aeii vitia barle,
§ . Sim
um õ urbinm. ultarum⸗- utef quæ
ratiorfetn urbiu opoſi .
agrr excidia aleren temporum kiaſis oportuit kee
Erane Et in his im Ideo ac cxemplis mmnr
. 6 rum 4 e; . d a⸗
xima erunt reru legibus atque homines. 3
pro- eriflimis „5 invitare iſeĩ linam
gempore ſev ad conjugium ublicam di jant,
conjugium, & tinet, qui debent hi utrumque turali
iſtratus per res Evange hortentur ali-
magliz. im docto . tinentes, ntifices
tueri. Inter jugium incon ſpernentur. Po opti⸗
hertentur ad ontinentic non 5 kant alias keger elni,
Os, ut donum ſ t, quotidie erei & inexor- juris
idie diſpeuſant, batus, mani juris
tidie diſp eælibatus, fer iter humani ltis
quo h una lege ſimplici mult
ac t eam rbant „
mas; in . onſte exace zſi pa
ſunc, cum quidem am legem nunc ſacerdotes, io,
eſte, Et hanc ip bet ſuſtendere t non ab o cci⸗
. u un . 2
dis. Canon etes ‚ſuſpen . crudeliter
mo ommodi interpr Itos bonos viros
ume ultos
12 ab arboribus. M.

unt, tan 1 hæc i
4 . 1 Atque
tum Propter conjugium .
U
d 1 2

ſſ XO“*
m doctrinam e jo.
ft ndunt, hanc lege
icidi en
ricidia 0

Lefenlit hi
eſeinſhit
Cimanture
tirtutislin
concordia
derſärie
leindeni
injuſtam
ſolvere, i
inerilinm
Cumaute
nibilole⸗
lioramen
Erpofu
Kentina
Detnocal
Cifino,
Stſupert
resſid
ſa, ſed d
ligio,
ſ miſſi
tit con jn
Oltad co
Contine
in elle
talidatu
Obite
iiczyin
tchillene
me co
lefenca
Phideti
Aülent

SACERDOTUM. 247

— – niorum. Nam Diabolus, cum ſit homicida, legem ſuam
onittik defendit his parricidiis. Scimus al'quid offenſionis
zult⸗ gng eſſe in ſchiſmate, quod videmur divulſi ab his, qui exi-
H Lonikst ſtimantur eſſe ordinarii Epitopi, Sed noſtzæ conſcien-
belen tiæ tutisſimæ funt, poſtquam ſcimus, nos ſummo ſtudio
giiſs t⸗ concordiam conſtituere cupientes, non poſſeè placare
Inbetm adverſarios, niſi manifeſtam veritatem projiciamus,
liſeim deinde niſi cum ipſis conſpiremus, quod velimus hanc
dii, injuſtam legem defendere, contracta matrimonia dis-
nhecbeinn ſolvere, interficere ſacerdotes, ſi qui non obtemperent,
leileni in exilium agere miſeras mulieres atque orbos pueros.
nqna eN Cum autem certum ſit, has conditiones Deo diſglicere,
lrem’ tn nihil doleamus nos non habere οαιπιιοανdot parrici-
ſit, diorum cum adverſariis.
zgis enetl Expoſuimus cauſas, quare non poſſimus bona con-
lengs, d cLereientia aſſentiri adverſariis, legem Pontificiam de per-
cclſt ante 4 petuo cœlibatu defendentibus, quia pugnet cum jure
miin iti nit divino, & nataurali, ac diſſentiat ab ipſis Canonibus, &
Ne 6it fuperſtitioſa, & plena periculi, Poſtremo, quia tota
res ſit ſimulatà. Non enim imperatur leæ religionis cau-
ſa, ſed dominationis cauſa, & huic impie prætexitur re-
geni n ligio. Neque quidquam à ſanis hominibus contra has
wninee Ni Ermiſſimas rationes afferri poteſt. Evangelium permit-
. e cit conjugium his, quibus opus eſt. Neque tamen hos co ·
git ad conjugium, qui continere volunt, modout vere
hottenmn⸗ contineant. Hanc libertatem & ſacerdotibus conceden-

Pi ns dam eſſe ſentimus, nec volumus quenquam vi cogere ad
eget co libatum, nec contracta matrimonia difſolvere.
ihrnn Obiter etiam, dum recenſuimus argumenta noſtra,
Pummiſ indicavimus, quomodo adverſerii unum atque alterum
ſten eet “ cavillentur, & calumnias illas dilaimus. Nunc brevis-
Nacet 5 “ ſime commemorabimus, quam gravibus rationibus
Lrfuth ℳ defendant legem. Primum dicunt à Dee revelatam es-
nt in ſe. Videtis extremam impudentiam iſtorum nebulonum.
05 i ſeß Audent affirmare, quod divinitus revelata fit lex

XI. D E Coxjuero
248

— Kis
r manife
n adverſetu at
rpetuocœ libatu, cun ut unufquisque han .
I. Wii, Z „ 2, de pe. P ſti monis, quæ jubent, Ite⸗ quæ vetan
Prures telt pter ſornicationem. Item admonet,
uxorem ſuam R matrimonis. Pamius
3 1
1 Tinm. 7.1I. diſfolvere contra

lex, cum v
torem habitura fuerit iſta indkant. autorem,
Juem an da noniorum. Et fructus Wür nunc ſaſcin
chhlcnnam ibidines, tot particidia, 7
W Iib
“ ot monſtro gis. uod
r. prætextu illius leg 44 erfatiotund eſt, qn
Piuntur p entam ady ndamini,
Secundum argrne undi, juxta illud: Mur teatiam
beant eſſem c ſente⸗
Eſa. 1 H, ſacerdotes eheanceſe Et, citant in hane lut maxime:
aſa ntant vel
. . qui fertis v tionem, quam o Aenta eninr virginita⸗
multa. Hanc 1 di laimus. Diximus. i⸗ Et con=-
οαπον ſupra dil coram Deo. a
v coâ e non eſſe munditiem xta illud: Omni
tem ſine 1 ter ſidem m Lim munditias
gium propfe & hor, exterz uis
jugi dis. Diximus ndas, qn
1di stere
Tr. ., M. miinda mun ue hei⸗ nan eſle. hue gan
nia
&* cere mor

7

elut. A=
1. Bt feri Poteit av 42 mundius ſit
enbustleti qui fuerunt gοα aantmn virgi⸗
n
brahæ, aut Jac eat cupiditatibus, erke vere Eiaias alt :
minäis ard Vere continentium. Quo telligi debet de
num, etiam ver ertis vaſa Domini, i D terum Sancti
nini, qui fer =è
Mundami drcts de tot eetenks. moderari u⸗-
munditie co 1 ſu jent, quatenus n dere vaſa i in ſan-
in externo u lenn 6 & ut Paulus ait, Poſſi
2. meg. 7, im donjugalem,

ndums
um ſit mu
Poſtremò, cum onjogen Ginensn ut ante
4 45 ctiſcatione, Elibatu non en ut d⸗
dititur hisuii in c dem lex, Mur
„ 4 recte es, ut ſint mundi. ta ea
“ cant uxores,

5
cIpes
immundi
tis vaſa Domini, præcipit, ut
ui fer
an at mundi con juges.

viniani
eſſe hæreſin, Jo
crimen el conjugium rn em de Perpetuo
vnm hoc nendum norat mundus g cæli.
temp 918

4
9

25

reſ 4 “
uod ſi t hæ
margumentun horribile ebch Verha No:
1 3 5
Terfiu conjugium Sacerdotum: bor
feoriniani,

—
tolibatin.
aieun
Acenugin

lere, ui⸗

Conkutatior
o icre
Kram caut
amnatan
Uudicinm.

Mum A

Mnie ce
Attinet gen
u gui
Cy ini t
Meretht 1l
detenlunt
Talibus r⸗
Krjucei
iliareri
cerint dace
gis Abel
lonm
4. Et Ule

Jlam ſ Unt

Letisi in
Deicnli

Gmnzlo
uid acti

lor Um R
uuuhengie
eenſugio⸗
Aherſat
sin⸗
enſeriti

Mſl

manitelizde⸗
guise A
ltemcneeu

anlos

Cumm ſole
Giant annns
dur nun

1

. e
Orunm elk,
hanc entti

Ut velit n
enicn, erere⸗
Dev. Eid-
gillacd. Or
tnas un ſi⸗
etenlt,
1, non
Emnatii ſeln
utolimiu
ultirunm
ateligi
ct wblem⸗
lere lin
nunßt ontn
gtirent
=

guundi

guotlchne

SACERDOTUMM. 249
clibatu. Impudens igitur mendacium eli, conjugium,
ſacerdotum, Joviniani hæreſin eſſe, aut ab Eceleſia tune
i4 conjugium damnatum eſſe. En hujusmodi locis eſt
videre, quid conſilii habuerint adverſarii in ſcribenda
confutatione. Judicaverunt, Ita facilime moveri imperi«
tos, ſi cxrebro audiant convitium hæreſis, ſi fingant, no⸗
ſtram cauſam multis ante judiciis Eccleſiæ confoſſlam &
damnatam eſſe. Itaque ſæpe falſo allegant Eecleſiæ
judicium. Id quia non ignorant, exhibere nobis exem-
plum Apologiæ noluerunt, ne hæc vanitas, ne hæ calus
mniæ coargui boſſent. Quod vero ad Joviniani cauſam
attinet, de collatione virginitatis & eonjugii, ſupra dixi-
mus, quid ſentiamus. Non enim * uamus canjugium
& viyginitatem, etſi neque virginitas, neque con jugium,
meretur juſtificationem. Talibus argumentis tam vanis

defendunt legem impiam& pernicioſam bonis moribus.
Talibus rationibus muniunt Principum animos adver=-

ſus judicium Dei, in quo Deus repoſcet rationem, cur-
diſipaverint conjugia, cur cruciaverint „cur interfe=
cerint Sacerdotes. Nolite enim dubitare, quin, ut ſan=-
gVis Abel mortui Tamabat, ita clamat etiam ſangvis
multorum bonorum virorum, in quos injuſte ſevitum,

eſt. Et ulciſcetur hanc ſævitiam Deus, ibi comperietis,

quam ſint inanes hæ rationes adverſariorum, & intellis.
getis, in judicio Dei nullaz calumnias adverſus verbum
Hei conſiſtere, ut ait Bſaias: Omnis care foenum, &
omnis gloria ejus quaſi dos fœni. Noſtri Principes, quid=-
quid acciderit, conſolari ſe Conſcientia rectorum conſi⸗
liorum poterunt, quia etiamſ¶ quid Sacerdotes in con-
trahendis conjugiis mali feciſſent, tamen illa diſſipatie

cenjugiorum, illæ proſcriptiones, illa ſævitia manifeſte

adverſatur voluntati & verbo Dei. Nec delectat no=
ſros Principes novitas aut diſſidium, ſed magis fuit ha-
henda ratio verbi Dei, præſertim in cauſa non dubiag
quam aliarum rerum omnium. 7
. XIIL DS

A.
XII. DE MISS
25ꝗ0

XII. DE MlISSA.

ℳ. 60 . 2

Artic. en.

N 9

jnicis, & a lis feſtis,
d nos Miſſæ ſingulis Pan mici di ur volunt,
„ 3 . 4
mile e illn cramevteun „ Et ſervantur
in qui n nt explorati ataue ubl 1 cionum „Oratio-
poſtqua remonle publicæ, or 3 ſarii longam de-
ufrata eſticus & alia ſimilia. 4 El . væ in Miſſa, in
num, veſti m habent, de ufu Latinæ ſit Zaditari indocto
ione . . do praſit: jdeli-
clamatio 4 iunt, quomodo p ire, videli
iter ineptiunt, 1 . . udire,
qua aitärie. illam non intellesun eſſ⸗ & prod-
. cleliæ, iendi cultum 2 d
unt ipſum op odioſe exag
cet, fingu Hæc nolumus . mmemo-
e, ſine intellectu. H . Nosque ideo comme
judicio lectorum relinq d nes reti
Hadicio lee obiter admoneamus, & Eom autem ceremo-
ines atque orationes. Cu homines Scriptu.
. lone iſcant h ,
tinas le i, tum ut diſca imorem,
. nt obfervari, tum ipiant fidem, ti .
6 m ut verbe adm . ſines ceremo z.
t etiam, n hos, qui latine
atque ita oren tinemus propter hos, g aicas
Latinam lingvam retine Et admiſcemus Germ n
“ intelligunt. = iſcat, & quo ex
Kuotatane hapest & populus, dud giſeat in Eccleſuũs
. 1 ut h. . ic mos ſemp . 3
cantiones, Iic mos rijus admiſeue
timorem. jus, aliæ rarius adm
rerhein⸗ dern aliæ frequentius, aliæ ra
fuit. am

— id

ſeri⸗
ausquam
Illhud veron dien-
les ſua lingua, I opus audien
Sdat Igdum eſt, hominibus ereesvehoroie non
Electiones non intellectas, p koik ere operato, quia
legt t, vel admoneant, ſed ex iſtæ Phari ſaicæ
uia ac⸗ean ſpectentur. Male valeant iſtæ Ph-
ſic fiant, quia ſpectentur.
opiniones.

V j iſſa, ſeu
Quod vero tantum ſit aApuA nos publica Mi 2
Quo

—
ſe, ſel ktun
biebus, &
kantum pub
Nuscuax
mentionem
ndinitie,
Monachir
Perſrahton
mnes bonn
Qanqha
qul conſti
Muni Min
ſye ber ſl
(Ommodun
nodiselleg
bir, in Aa
manit ner
hune wore
cwakee
T1sNun⸗
Etſian
t Proben
tumultus
Uleſtet .
tumn, rati
Mlher
dadehi
talium
ſio eyerti⸗
in har e
Amone
ſes ut
un adre
Uer ſigere

14
A.
Dos ton Nt
lengete.
68, K din 6
abi Utivole
.. Et kriun
Nionumm,
ſarii lnen
t auditriidt⸗
n Audire, i

——

ſe exagitire⸗

e deo cofncne⸗
Aoos retinin
n Atemn ben
t homine⸗ i
Gthet⸗
heecleſſ
D
Conmus bann
0 ſen ac
Sſenper
lienrin In’/

1W

ſee Ubinre N

an e
nbntkiil

XII. DE MISSA. 2 51

ſæ, ſed fit una publica miſſa, idque tantum Dominicis

diebus, & Feftis. Ia Monaſteriis ſit quotidie Miſſa, ſed
tantum publica. Hæc ſunt veſtigia morum veterum.
Nusquam enim veteres Scriptores, ante Gregorium,
mentionem faciunt privatarum Miſſarum. Qualia fue-
rint initia, nunc omittimus. Hoc conſtat, quod, poſtquam
Monachi mendicantes regnare cœperunt, ex falſisſimis
perſvaſionibus, propter quæſtum, ita auctæ ſunt, ut on
mnes boni diu jam ejus rei modum deſideraverint.
Quanquam S. Francifeus recte woluit ei rei proſpicere,
qui conſtituit, ut ſingula collegia quetidie unica com-
muni Miſſaà contenta eſſent. Hoc poſtea mutatum e
ſve per ſuperſtitionem, ſive quæſtus cauſa. Ita, ubi
commodum eſt, inſtituta majorum mutant ipfi, poſtes
nobis allegant autoritatem majorum. Epiphanius ſcri-
bit, in Aſa Synaxin ter celebratam eſſé ſingulis ſepti-
manis, nec quotidianas fuiſſe Miſſlas. Et quidem ait;,
hunc morem ab Apoſtolis traditum eſſe. Sic enim inquit:
gνναNιτι dà ιοταραναενα 1—M Rαοαα 6ι ι—oς πm⅓⅓d jτσαα
T₰οαν1τ+Mſταd, αατιποαναπω επταο ανσιν
Etſi autem adverſarii in hoc laco multa congerunt:;
ut probent, miſſam eſſe ſacriſcium, tamen ille ingens
tumultus verborum prolata hac unica reſponſione con=-
leſcet, quod hæc quamvis longa coacervatio autorita-
tum, rationum, teſtimoniorum, non oſtendat, quod
Miſſa ex opere operato conferat gratiam, aut applica-
ta pro aliis mereatur eis remiſſionem, veniallum, & mor-
talium peccatorum, culpæ & pœnæ. Heœc una reſpon-
ſio evertit omnia, quæ adverſarii objiciunt non ſolum
in hac confutatione, ſed in omnibus ſcriptis, quæ de
Miſſa edider unt Et hic cauſæ ſtatus eſt, de quo ita nobis
admonendi ſunt lectores, ut Æſchines admonebat ju-
dices, ut perinde ac pugiles de ſtatu inter ſe certant, ita
cum adverſario dimicarent ipfi de ſtatu controverſiæx;
nec ſinerent eum extra cauſam egredi, Ad eundem modũ
hic

Kozza, y, le

25¹ RXH. DE MISSA.

hic adverſarii noſtri cogendi ſunt, ut de re propolſita di-
„ „ * P D — „
cant. Et cognite controverſiæ ſtatu, facillima erit di-
judicatio de argumentis in utraque parte. Nos enim in

confeſſione noſtra oſtendimus, nos ſentire, quod cœna
2. —- .
Domini non confemt gratiam ex opere operata, nee

applicata pro aliis vivis aut mortuis, mereatur eis exo-

pPers operäto remiſſionem peccaterum, culpæ aut pœ-

n. Et hujus ſtatus clara & firma probatio eſt hæc, quia

impoſſibile eſt conſequi remiſſionem peccatorum pros
pfter opus neſtrum ex opere operato, ſed. ſide oportet
vinci terrores peccati & mortis, cùm exigimnus cerda co-
gnitione CHRISTI, & ſentimus nobis ignoſci propter
HRISTUM, ac donari merita & jaſtitigm CHRISTI;

FBoman. S, Juſtificati ex fide pacem habemus. Hæc tam

certa, tam firma ſunt, ut adverſus omnes portas infe-
rorum conſiktere queant. Si, qvantum opus eſt, dicen-
dum fuit, jam cauſa dicta eſt. Nemo enim ſanus illam
Phariſaicam & Ethnicam perfugſiomem de opere ope-
rato probare pateſt. Et tamen hæc perſuato hæret in
populo, hæc auxit in nünitum Miſſarum numerum.

Conducuntur enim Miſſæ, ad iram Dei placandam, &

hoc opere remiſſionem culpz & pernzæ conſequi Vvo=

lunt, volunt impetrare, qvicqvid in omni vita opus eſt⸗

Volant etiam mortuos liberare. Hasc Phariſaicam es
pinionem docuerunt in Eccleſia Monaebi & Sophiſtæ.
(Quanqvam autem cauſa jam dictaeſt, tamen qvia
adverſarii multas ſeripturas inepte detorqvent ad de-
fenſionem ſuorum errorum, paucaad hunc locum ad-
demus. Multa de ſacrificio in confutatigne dixerunt,
cum nos in confeſſione noſtra conſultò id nomen, pro-
pter ambignitatem, vitaverimus. Rem expoſuimus
qvid facrifieium iſti nunc intelligant, qverum impro:
bamus abuſus. Nung ut malè detortas ſeripturas expli⸗
cemus, necefle eſtinitio, qvid X ſacrificium, exponers,
Toto ſam degennio infinita pene velamina Gdiderunt
adver-

—
Ayerlari
tionemt.
nomen ſa
Afingun
gbicgwi⸗

El

00
Pidun
Plicarie,
hengerit
seneti
tenn in i
mili co
Ptä adyer
Platone
Pentes,
ſacrifeii
The
ſer ihcin
as ſaet
nqao
Temotiie
nos Ded
Eelicet .
temiſtio⸗
cretider
crikciun
ind ut
Kei ſeci⸗

nluei 4
te⸗ Npeit

tre, giolen⸗
ert Oheril thjn

berentur. e ee
( e a
tioelt henge

cCAtII E
Lel. eot

. innse t
igulif iſne

iuni

pem Aut
nes vrtiiß⸗
no K, G i
a lnul 1
enn &e Geeſß
Pi

rertn de ſacriſtcio, neque quisquam eorum defimi-
tionem ſacrificii hactenus Ppoſtiit. Tanthanarripiunt

nomen ſacriſicii, vel ex ſeripturis vel ex Datribus. Poſtea

affingunt ſua ſomnia, quaſi vero ſacriſicium ſignificet,
Auidquid ipſis libet.

QII SIT SACRIEICIIIM
ET QVX SINT SACRIFILI-
. ElI SPECIES.

QOCRATES in Phædro Platonis a ait, ſe matichs cu⸗
pidum eſſe diviſionum, quod ſine his nihil neque ex-
ndan dicendo, neque intelligi poſſit, ac ſi quem depre-
henderit peritum dividendi, hunc inquit ſe aſfſectari, e-

jusque tanquam Dei veſtigia ſequi. Et jubet dividen-

tem in ipſis articulis membra ſecare, nie u membrum
mali coqui more quaſſatum frangat. Sed hæc Præce-
pta adverſarii magniſicè contemnunt, àc ve re ſunt juxta
Platonem unνο &ασ.ιασο ſacrificii membra corrum-

pentes, quemadniodum intelligi Foberit, cum ſpecies

ſacrificii recenſuerimùs.
Theologi recte ſolent diſtingvere ſacramentum &

faerificium: Sit i igitur genus horum, vel ceremonia, vel
Hopus ſacrum. Sacramentum eſt ceremonia, vel opuss

in quo Deus nobis ex hibet hoc, quod offert annexa ce-
remoniæ promiſſio, ut Baptiſinus eſt opus, non quod
nos Deo offerimus, ſed in quo Deus nos baptizat, vi⸗

delicet, miniſter vice Dei, & hic offert & exhibet Deus
remiſſionem peccatorum, &c. jaxta Protniflionem: Quif
crediderit, & baptizatus fuerit, ſalvus erit. Ecoôntra, S4=- Mane

crificium eſt ceremonia, vel opus, qud nos Deo red-
dimus, nt eum honore afficiamus. Sunt autem ſacri-
Hcii ſpecies proximæ duæ, nec ſunt plures. Quoddatmh

eſt ſacrihcinm propitiatorium, id eſt, opus ſatisfacéte-

KM . . rium

xii. DE SARTEYCI O. 2355

,

25⁵4. XII. DE SACRIFICIO.

rium pro culpa, & pena, hoc eſt reconcilians Deum, ſeu
placans iram Dei, ſeu quòd meretur aliis remiflionem
peccatorum. Altera ſpecies eſt ſacrificium èoNαπdd
quod non meretur remiſſionem peccatorum, aut tecon-
ciliationem, ſed fit à reconciliatis, ut pro accepta remiiſ-
ſione peccatorum, & pro aliis beneſiciis acceptis, gratias

agamus, ſeu gratiam referamus.

Has duas ſpecies ſacrifcii magnopere oportet

& in

hâc controverſia, & in aliis multis diſputationibus in
conſpectu & ob oculos poſitas habere, & ſingulari dili-
gentia cavendum eſt, ne confundantur. Quòd ſi modus

hujus libri pateretur, rationes hujus diviſionis ad

dere-

mus. Habet enim ſatis multa teſtimenia in Epihtola ad
Ebræos & alibi. Et omnia ſacrificia Levitica ad hæc mem-
bra referri, tanquam ad ſua domicilia poſſunt. Diceban-
tur enim in lege quædam propitiatoria ſacrificia propter
ſigniſcationem, ſeu ſimilitudinem, non quòèd mereren-

tur remiflionam peccaterum coram DEO, Sed

quia

merebantur remiſſionem peccatorum ſecundùm juſti-
tiam legis, ne illis, pro quibus fiebant, excluderentur ab
iſta politia. Dicebantur itaque propitiatoria pro pecca-
to, pro delicto, holocauſtum. Illa verò erant & Nνιααοαι
, oblatio, libatio, retributiones, primitiæ, decimæ.

Sed rever unicum tantàùm in mundo fuit ſacrificium

Ebr. To, g.
c. 9, 26.
g, 10, 1.

propitiatorium, videlicet mors CHRISTI, ut docet E-
piſtola ad Ebræos, quxæ ait: Impoflibile eſt ſanguine
taurorum & hircorum auferri peccata. Et paulèò poſt de
voluntate CHRISTI: In qua voluntate ſanctificati ſu-

mus per oblationem corporis Jeſu Chriſti ſemel. Et E-
ſaias interpretatur legem, ut ſciamus, mortem Chriſti

verè eſſe ſatisfactionem pro peccatis noſtris, ſeu expia-

tionem, non ceremonias legis, quare ait: Poſtquam po-
ſuerit animam ſuam, hoſtiam pro delictis, videbit ſemen

longævum, &c. Nam vocabulum — 8 au

0 hic

uſus

—

uſuselb
gnikezvit
1aropee
rent hon

Propter:
nobisre
pretidar
tumide
ſtiam P
poten en
ſermoni
bant Pia
Cancamir
ſiis ſort⸗
Riam D
ltelign
eſſe hoſti
nolkire
guoch ſo
eritcium
tantiim
chlum.
inezre
Aetenkur
Dollrerel
Seliime
nes, cdn
ropitian

Nunc
dantor ſa
eztio,
rumUmnd

d. DE SACRIFICIO. 255

ſunei uſus eſt, ſignificat hofſtiam pro delicto, quæ in lege ſi=
lis nin enificavit, quod ventura eſſet heſtia quædam, ſatisfactu-
umn en e ra pro peecatis noſtris, & reconciliatara DEUM, ut ſci-
orunt rent homines, quod non propter noſtras juſtitias, ſed

Noerteſun propter aliena merita, videlicet CHRISTI, velit Deus
accepig git nobis reconciliari. Paulus idem nomen inter- Kosn, &ι
pretatur peccatum, Rom. 8. de peccato damnavit pecca-

ere dtel tum, id eſt, peccatum punivit de peccato, id eſt, per ho-
ſpntatonig ſtiam pro peccato. Significantia verbi faciliùs intelligi
8 Engokni poteſt ex moribus gentium, quos videmus ex Patrum
. halfim. ſermonibus malè intellectis acceptos eſſe. Latini voca-
ionse bant piaculum, hoſtiam, quæ in magnis calamitatibus,

iainke nbi infigniter videbatur Deus iraſci, offerebatur ad pla-
caastefh candam iram Dei, & litaverunt aliquando humanis ho-

cNunt. Dict⸗ ſtiis, fortaſſis quia audierant, quandam humanam ho-
Pſecrfrinßni ſtiam placaturam eſſe Deum toti generi humano. Græ-
Mnen ci alibi α αατιaibi n z,α dbνααwττα apellaverunt.
g PeEA Pl
nd e 1 E/α ,alibi; .
Dr0, & Intelligunt igitur Eſaias & Paulus, Chriſtum factuus
. Councinſ⸗ eſſe hoſtiam, hoc eſt, piaculum, ut ipſius meritis, non
ecloletnnn noſtris reconciliaretur Deus. Maneat ergo hoc in cauſa,
inmuſufl quod ſola mors CHRISTI eſt verè propitiatorium ſa-
e ecrificium. Nam Levitica illa ſacrificia propitiateria,
1beran 4

mn. tantuüm ſic appellabantur ad ſignificandum futurum pia-

M culum. Propterea ſimilitudine quadam erant ſatisfa-

Phitkeb ctiones redimentes juſtitiam legis, ne ex politia exclu-
. 1,, ult derentur iſti, qui peccaverant. Debebant autem ceſſare
9 ſvon⸗ poſt revelatum Evangelium. Et quia ceſſare in Evan-
ble elprt gelii revelatione debebant, non erant verè propitiatio-
kelcha⸗ nes, cùm Evangelium ideò promiſſum ſit, ut exhibeat
ten propitiationem.
i
, ne Nunc reliqua ſunt ſacriſicia νρααια, quæ vo-
nolii

ulllunt cantur ſacrificia laudis, prædicatio Evangelii, fides, in-
uit⸗ etrle⸗ vocatio, gratiaram actio, confeſſio, afflictiones ſancto-
e rum, Imò omnia bona opera ſanctorum. Hæc ſacrificia
N“,
non

2 56 XII. Dx SACRIFTCIO.

L ſumlocuti
non ſant fatisfactiones pro facientibus, vel applicabi. le uein
les pro allis, quæ mereantür eis ex opere operato re- Gimis Sec
miſhionem peccatorum, feu reconciliationem: Fiunt tenmeam
enim àreconciliatis, Et talia ſunt ſacrifcia novi teſte- memus fuc
I. Pet. 2, Y. ment:, ſicut docet Petrus r. Petri z. Sacerdotium ſan- lühim pug
Ktum, ut èfferatis hoſtids ſpirituales. Opponuntur aun- rcedili
tem hoftiæ ſpirituales, non tantuin pecudibus, ſed et⸗ teinias oi
iam humanis eperibus, ex opere operato oblatis, quia diderat e
ſpirituale ſi gnificat motus Spiritus ſancti in novis. I(dem Placarent.
Rom. Ia, 1. docet Paulus Rom. 12. exhibete corpora veſtra, hoſtzamn ceperir
viventem, ſanctam, cultum rationalem. Signiſicat au- egolin D
tem cultus rationalis, cultum, in quo Deus intelligitus, Niieereor &
mente apprehenditur, ut ſit in motibus timoris, & fidu- conſcite,
. ciæ erga Deum. Opponitur igitur non folum cultuii or, no
Levitico, in quo pecudes mactabantur, ſed étiam cultuai uillonem
1, in quo fingitur opus es opere operato offerri. Idem do- ntealni
Ebry. 13, I5. cet Epiſtola ad Ebræos cap. 13. Per ipſum offeramus Danm
hoſtiam laudis ſemper Deo, & addit interpretationem, ain
id eſt, fructum labiorum conſitentium nomini ejus. Ju- Mnguid
bet offerre laudes, hoc eſt, invocationem, gratiarum a- Meincettil
ctionem, conſeſſionem & ſimilia. Hæc valent non ex Atüne
opere operato, ſud propter fidem. Id monet particula, (ernn .
per ipſum offeramus, hoc eſ, hide in Chriſtum, Een Ml
In ſumma culkeus novi teſtamenti eſt ſpiritualis, hoe alten
eſt, juſtitia fidei in corde, & fructus ſdei. Ideoque ab- iti Aode
Jeh. g, 25. rogat Leviticos cultus, Et Chriſtus ait Joh., 4. Veri Peonilin
?VVMD adoratores adorabunt Patrem in Spiritu & veritate. Ide l
Nam & Pater tales quærit, qui aderent eum. Deus eſt Peibcinil
fſpiritus, & eos, qui adorant eum, in ſi biritun & veritate lumilian
Ooportet adorare. Hæc ſententia clare damnat épinio- Uidcate ſact
nes de ſacrificiis, quæ fingunt ex opere operato valere, tſherare
Et docet, quod oporteat ſpiritu, id eſt, motibus cor- ckterz
dis, & fide adorare, Ideo & Prophetæ damnant in vete- A. 1 .
ri teſtamento opinionem populi de opere operato, & minpocal

Jer. a 2ie docent juſtitiam, & ſacriſicia ſpiritus, Jeremiæ 7. Non

ns, Nel illis
Operehellif
lationein 1
criftintont

Sacerdotium
O)ponupun

õ

rato ONl
ncti Unnntil
or velmi;
,Deneintli-
is timoni
Kon Alinn d
telekml

ooher⸗leene.

iſſen dun
„ (
tinerean
n norikieſii)
hnen, liuin
1
Bte flan i

IA onet “ .
In Chrſtun ,

jel Pkiug
ſgei Nan

2

XII. DE SACRIFICO. 257

— — —

ſum locutus cum Patribus veſtris, & non præcepi eis in

die, qua eduxi eos de terra A.gypti, de holocauſtis & vi-

Ctimis, Sed hoc verbum præcepi eis dicens, Audite vo-

cem meam, & ero vobis DEUls, &c. Quomodo exiſti-

memus Judæos hanc concionem excepiſſe, quæ videtur

palam pugnare cum Moyſe? Conſtabat enim, Deum
præcepiſſe Patribus de holocauftis ac victimis, ſed Je-

remias opinionem de ſacrificiis damnat, hanc non tra-
diderat Deus, Vvidelicet, quod illi cultus ex opere operato
placarent eum. Addit autem de fide, quod hoc præ-
ceperit DElIlIS, Audite me, hoc eſt, credite mihi, quod
ego ſim DEllS veſter, quod velim ſic innoteſcere, cùm
nuſereor & adjuvo, nec habeam opus veſtris viétimis,
confidite, quod ego velim eſſe DEuUsS, juſtificator, ſal-
vator, non propter opera, ſed propter verbum & pro-
miſſionem meain, à me veré & ex corde petite & expe-
ctate auxilium. 4 V .
Damnat opinionem de opere operato & Pſalmus
49. qui repudiatis victimis, requirit invocationem.
Nunquid manducabo carnes taurorum, &c. Invoca
me in die tribulationis tuæ, & eripiam te, & honorifi-

cabis me. Teſtatur hanc eſſe veram Aàτε αιαν, hunc

eſſe verum honorem, ſi ex corde invocemus ipſum.

Item Pſal. 39. Sacrificium & oblationem noluiſti. Au-
res autem aperuiſti mihi, id eſt, verbum mihi propo-
ſuiſti, quod audirem, & requiris, ut credam verbo tuo,
& promiſſionibus tuis, quod verè velis milſereri, opitu-
lari, &c. Item Pſal. 5o. Holocaufſtis non delectaberis.
Sacrificium DEO ſpiritus contribulains, cor contritum

& humiliatum DElls non deſpicies. Item Pfal. 4. Sa-
crificate ſacrificium juſtitiæ, & ſperate in Domino. Ju-

bet ſperare, & dicit, id eſſe juſtum ſacrificium, ſignifi-
Gans cætera ſacrificia non eſſe vera, & juſta ſacrificia. Et
Pſalm. 115. Sacrificabo hoſtiam laudis, & nomen Do-
mini invocabo. Vocat invocationem hoſtiam laudis.
R Sed

Eſo, 13.

l.40, 7.

Eſ. 5r, 13.

Pſe-4, 6.

Pf. I16, 17.

Mal. 1, u.

2 5½J XII. DE SACRIFICIO.

Sed plena eſt ſcriptura talibus teſtimoniis, quæ docent,
quod ſacrificia ex opere operato non reconcilient DE-
um, Ideoque in novo Teſtamento abrogatis cultibus
Leviticis docet fore, ut nova & munda ſacrificia fiant,
videlicet fides, invocatio, gratiarum actio, confeſſio, &
prædicatio Evangelii, affictiones propter Evangelium,
& ſimilia.

Et de hiĩs ſacrificiis loquitur Malachias: Ab ortu ſolis

usque ad occaſum, magnum eſt nomen meum in genti=
bus, & in omni loco incenſum offertur nomini meo, &

oblatio munda. Hunc locum detorquent adverſarii ad

Miſſam, & allegant autoritatem Patrum. Facilis eſt au-
tem reſponſio, quod, ut maxime loqueretur de Miſſa,
non ſequatur, Miſſam ex opere operato juſtiſicare, aut
applicatam aliis mereri remiſſionem peccatorum, &c.
Nihil horum dicit Propheta, quæ Monachi & Sophiſtæ
impudenter affingunt.
Cæterum ipſa Prophetæ verba offerunt ſententiam.

Primùm enim hoc proponunt, magnum fore nomen

Domini, Id fit per prædicationem Evangelii. Per hanc
enim innoteſcit nomen CHRISTI, & miſericordia Pa-

tris in Chriſto prömiſſa cognoſcitur. Prædicatio Evan-

gelli parit fidem in his, qui recipiunt Evangelium, Hi in-
vocant Deum, hi agunt Deo gratias, hi tolerant afflictio-
nes in confeſſione, hi bene operantur propter gloriam
CHRISTI. Ita fit magnum nomen Domini in gentibus.
Incenſum igitur & oblatio munda, ſignificant non ce-
remoniam ex opere operato, ſed omnia illa ſacrificia,
per quæ fit magnum nomen Domini, ſcilicet fidem, In-
vocationem, prædicationem Evangelii, confefſionem,
&c. Et facile patimur, ſi quis hic velit complecti cere-
moniam, modô neque intelligat ſolam ceremoniam,
neque doceat ceremoniam ex opere operato prodeſſe.
Sicut enim inter ſacrifieia laudis, hoc eſt, inter laudes
Dei complectimur prædicationem verbi: ita laus eſſe
poteſt,

porehhſen
ſad nonex
i it mere⸗
Poſtexpon
lt. Verd
tſtamenti
Juianonp
Perato, id
nos. Re
Saumn non
Citanur
otleri
Kerunthe
cusaperte

einaturopi

ciaflloren
10, predie⸗
ſcutbannhl
Oblat!
ideſt ut
Nam ii'⸗
arm illa

((IHIIST

tuſtatem
Crtern ar
Eifcii
erin
Onlitant,
Mopu d.
non Ceren⸗
erdotii
Alep⸗
geſacrit
oyi leſt
nur 103 vit

ñũ6. XII. DE SACRIFICIOD. 2 59
— — — * ——— . — „
Nnis, ut poteſt, ſeu gratiarum actio, ipſa ſumtio cœnz Domini,
reconle ſed non ex opere operato juſtiſicans, aut applicanda ali-
arogtscin is, ut mereatur eis remiſſionem pPeceatoruni. Sed paulô
daſemik poſt exponemus, quomodo & ceremonia ſacrificium
Acho,conhl Ut. Verùm quia Malachias de omnibus cultibus novi
opter hungt teſtamenti, non ſolùm de coœna Domini loquitur ,item
quia non patrocinatur Phariſaicæ opinioni, de opere o-

: Abonmi Perato, ideo nihil contra nos facit, ſed magis adjuvat
bias: Wend P. ied magis adj

nenmeumk nOs. Requirit enim eultus oredis, per quos verè fit ma-
ur noilte gnum nomen Domini.
we Aei Gitatur ex Malachia & alius locus: Et purgabit fili⸗
umm. Mii Os Levi, & colabit eos quaſi au rum, & quaſi argentum,
oguerentil & erunt Domino offerentes ſacriſicia in juſtitia . Hic lo-
1oiſtn Cus apertè requirit ſacrificia juſtorum, quare non patro-
ncamn einatur opinioni de opere operato. Sunt autem ſacrifi-
acki AN Ci filiorum Le vi, hoc eſt, docentium in novo Teſtamen-
n to, prædicatio Evangelii, & boni fruetus prædicationis,
ſai ſicut Paulus ait Kom. I5. Sacrifico Evangelium Dei, ut
femmt oblatlo gentium fiat accepta, ſanctifcata Spiritn ſancto,
id eſt, ut gentes flant hoſtiæ, acceptæ Deo per fidem, & c.
Nam illa mactatio in lege, fignificabat & mortem
CHRISTI, & prædicationem Evangelii, qua hanc ve-
tuſtatem carnis mortificari oportet „ & inchoari novanz
& æternam vitam in nobis. Sed adverſarii ubique ſa-
crificii nomen ad ſolam ceremoniam detorquent, præ-

sonn for
& mierchn⸗
hril,
trngann,
Ditcernn,
nr hte
Dominiin
Geantne

dicationem Evangelii, fidem, in vocationem, & ſimilia
onuittunt, cùm ceremonia propter hæc inſtituta ſit, Et
enc novum Teſtamentum debeat habere ſacrificia Cordis,
nnis il ſh non ceremonialia pro peccatis facienda, more Levitici
ſiai, ſacerd otii. SZ
Aranſlei, juge ſacrincium, ita Miſſa debeat eſſe juge ſacrificium
novi Leſtamenti. Bene cum adverſariis agitur, ſi pati-
eOenOh, mar nos vinci allegoriis. Conſtat autem, quod allego-
riæ non pariunt firmas probationes. Quanquam nos
leli:laH MM R 2 quidem

Aliegant & juge ſacrificium, quod ſicut in lege fuit

Rom. 15 19

7

1. Cor. II, 26.

. Pet. 1, 2.

X

2609 XlI. DE SACRIFICIO.

quidem facile patimur , Miſſam intelligi juge ſacrifici-

um, modo ut tota Miſſa intelligatur, hoc eſt, ceremonia
cum prædicatione Evangelii, fide, invocatione, & gra-

tiarumi actione, Nam hæc ſimul conjuncta, ſunt juge ſa-
crificium novi Teſtamenti, quia ceremonia propter hæc

inſtituta eſt, nec ab his divellenda eſt. Ideo Paulus ait:

Quoties comedetis panem hunc, & poculum Domini

bibetis, annunciate mortem Domini. IIIud vero nullo gar
eccwiritnn

modo ſequitur ex hoc typo Levitico, quoôd ceremo-
nia ſit opus ex opere operato juſtificans, aut applican-
dum pro aliis, ut mereatur eis remiſſionem peccato-
rum, &c. .

Et typus aptè pingit non cere moniam ſolam, ſed et-

iam prædicationem Evangelii. In Numer. cap. 28 tres

ponuntur partes illius quotidiani ſacriſicii', crematio

agni, libatio, & oblatio ſimilæ. Lex habebat picturas

ſeu umbras rerum futurarum. Ideò in hoc ſpectaculo
CHRISTIIS, & totus cultus novi Teſtamenti pingitur.
Crematio agni ſignificat mortem CHRISTI. Libatio
ſignificat, ubique in toto mundo credentes illius agni
ſangvine aſpergi per Evangelii prædicationem, hoc eſt,
ſanctificari, ſicut Petrus loquitur: In ſanctificationem
ſpiritus, in obedientiam, & aſperſionem ſangvinis Eſu
Chriſti: Oblatio ſimiliæ, ſignificat fidem, invocationeny

& gratiarum actionem in cordibus. Ut igitur in veteri

Teſtamento umbra cernitur, ita in novo res ſigniſicata
quærenda eſt, non alius typus tanquam ad ſacrificium

ſufficiens. Quare etiamſi ceremonia eſt memoriale
mortis Chriſti, tamen ſola non eſt juge ſacrificium; ſed

ipſa memoria eſt juge ſacrificium, hoc eſt, prædicatio,
& fides, quæ vere credit, DEUM morte Chriſti recon-
ciliatum eſſe. Requiritur libatio, hoc eſt, effeétus præ-
dicationis, ut per Evangelium aſperſi ſangvine Chriſti,
ſancetificemur, mortificati, ac viviſicati. Requiruntur
& oblationes, hoc eſt, gratiarum actiones, conteſhone⸗
A⸗

E aickion
operato, int
ugeſacrife
bonorumh
entio, kegtl
ſactiktcio
bis, guian

Aun ignifie
mortifcati
Nuncig
mam hane
um abolenn
Iuifegnum
ahuntad
Ccenci
utrepesn
cleſa. Nu
Nianl, ean
Ktum. P
mererleie
docent
non oflen
ladpropo
nagtracltti
udeo juſl
intam
uunpeibͤe
ab lsne
tellount.
en beſug
titione n

Mum,

klanin.

10. XII. DE SACRIFICIO. 236 1
lig igl & afflictiones. Sic abjecta Phariſaica opinione de opere
noe chomm operato, intelligamus ſignificari cultum ſpi itualem, &
Noeminn i juge ſacrificium cordis, quia in novo teſtamento corpus
nc,ſut, bonorum, hoc eſt, Spiritus ſanctus, mortificatio & vivifi-
engtieſie (ari0, requiri debent. Ex his ſatis apparet, typum de jugi
. Noliht ſacrificio nihil contra nos facere, ſed magis pro no-
Lpelunde bis, quia nos omnes partes ſignificatas jugi ſacrificio
i nun requirimus. Adverſarii falso ſomniant ſolam ceremoni-
H

aum ſignificari, non etiam prædicationem Evangelii,
Cans, a i⸗ mortificationem & vivificationem cordis, &c.
miſſonen Nunc igitur boni viri facile judicare poterunt, falſis-
ſimam hanc criminationem eſſe, quod juge ſacrifici-
Mumſohm, um aboleamus. Res oſtendit, qui ſint Antiochi illi,
Numench qui regnum tenent in Eccleſia, qui prætextu religionis
citei, trahunt ad ſe regnum mundi, & abjecta cura religionis
airebu⸗ & docendi Evangelü, dominantur, belligerantur ve-
0 nbaiße⸗ lut reges mundi, qui novos cultus inſtitucrunti in Ec-
lelamentiſif⸗ cleſia. Nam adverſarii in Miſſa ſolam retinent ceremo-
CNll 1 1 niam, eanique conferunt publice ad ſacrilegum quæ-
lum luf ſtum. Poſtea fingunt hoc opus applicatum pro aliis,
geh mereri eis gratiam, & omnia bona. Incontionibus non
– docent Evangelium, non conſolantur conſcientias,
N non oſtendunt gratis remitti peccata propter Chriſtum,

ſn
ſonen i, ſed proponunt cultus ſanctorum, ſatisfactiones huma-
1 P
in gini⸗ nas, traditiones humanas, per has affirmant homines, co-
ti

o“ räa Deo juſtificari. Et harum quædam cum ſint manifeſtè
Abci impiæ, tamen vi defenduntur. Si qui concionatores vo-
Ahet

cas, quas neque populus, neque ipſi, qui proponunt, in-
telligunt. Poſtremo, quilſunt tolerabiliores, legem do-
cent, de juſtitia fidei nihil dicunt. Adverſarii in confu-
tatione miras tragœdias agunt de deſolatione tem-

delis, ſine ſtatuis. Has nugas indicant eſſe ornatum Ec-
cleſiarum. Longéè aliam deſolationem fignificat Daniel,
R 3 vigde-

or/ lunt perhiberi doctiores, tradunt quæſtiones Philoſo Phi-

plorum, quod videlicet ſtent inornatæ aræ, ſine can-

Dan. H.

262 XI. DE SACRIFICIO.

ii. Nam populus obru-
videlicet ignorationem Evangelii. Nam pop

AU Lt. 4II.

Chriſtianæ. Quis enim unquam e popele entelleni⸗
doctrinam de pœnitentia, Aam adrerfen tradh renn.
Et hic præcipuus locus eſt doctrinæ Chriſti din
bantur conſcientiæ enumeratione delictorum datſho.
ctionibus. De fide, qua gratis conſequimur r

,adverſarüs me
L lla pror at ab adverſariis
nem peccatorum, nulla prorſus fieb

Rdei 15 ſperatione, de
tio, de exercitiis fidei luctantis cum deſperatione,

ccce 1. 0

ioru utæ e-
mines libri, omnes conciones cerlariorunmras,
rant. Adhæc acceſſit hoôrribilis robaratis detolatie,
.. is, Hæc eſt'de
& alii multi impii cultus in templis, ie
aniel deſcribit. .
ra Dei benefici d nos ſerviunt muiniſterio
Econtra Dei beneficio apu bemefieiir nni
verbi ſacerdotes, docent Evangelium de enefic Crl
yoft remiſſi eccatorum gratis conting
Ri, oſtendunt remiſſionem p arar Er ircg Dn
hriſ c doctrina affert
re propter Chriſtum. Bæc rie ee nb
confolaionem conſcientis. Ad itur 6 iur docligm
norum operum, qu Deus Præcipit eieue d chum
tate atque uſu ſacramentorum. Quosꝗ ſi e ſae iems
let ui . os magis retinere
eſſet uſus Sacramenti, tamen n 1 9 aarccilseonr
quam adverſarii, quia apud illos ſce otes ercee el
i Apud nos crebr.
ducti utuntur Sacramento. Apu ine rialinmus,
gioſior uſus eſt. Nam populus utitur, fed priu a
. . 0
atque exploratus Docentur enim homines re

ſu Sacramenti, quod ad hoc inſtitutum ſit, r atrem,
. Pratuitæ renuiſſionis pec
Ium, & teſtimonium Sratuitæ renufi P

„△
. 1 it vere
Ideoque debeat pavidas conſcientias d eele rn
ſtatuant & credant ſibi gratis rerufti pecca uſum ſa-
igitur & redicationstn vangchide legitinum er ſ.
cramentorum retinea mus „manet apud eſt re uentia
cium. Ex, ſi de õ 2 dre ſarios.
in templis apud nos major eſt, quam apud à

—

Tenenture
Dibes Verd
Populus, ne
ns elt Eccl
ils dacra
l, valas
Proptinge
tebuscoll
in ſie,
li, guos
Apento.
Aleg⸗
exhomini
lis, gnel
Deccatis
torb
Criftcium
moretin
ſeriücie
ſimulitue
undemn
ſacrißci.
VeteriTe
8 relinn
liie mal
Etc
niin E
l Epiſte
toriplo
kertlaen
WChrick
lrerdoti⸗
Adum fi
liici

Tenen-

.. XII. DE SACRIFICIO. 263
— — — —
Tenentur enim auditoria utilibus & perſpicuis concio- .
nibus. Verùm adverſariorum doctrinam, nunquam neq; .

Lamp pohlss .

nunn populus, neque doctores intellexerunt. Et verus orna-
kehonlti E tus eſt Eccleſiarum, doctrina pia, utilis & perſpicua, uſus
erritndi. Pius Sacramentorum, oratio ardens, & ſimilia. Cande-
Chrfimnt læ, vaſa aurea, & ſi ziles ornatus, decent, ſed non ſunt
bcoenk 5 proprius ornatus Eccleſiæ. Quod ſi adverlſariii in talibus
ſegun rebus collocant cultus, non in Prædicatione Evangelii,
ibacſelnt in fide, in certaminibus ſiden ſunt in iſtis numerang.
Effnur di, quos Daniel deſcribit eolere e Deum ſuum auro &
we (rke. argento.
M Allegant ex Epiſtola ad Ebræos: Omnis Pontifex Eyr. F. 1
nnm ex hominibus aſſumtus, pro hominibus, conſtituitur in 4
ks his, quæ ſunt ad Deum, ut offeat dona & ſacriſicia pro

peccatis. Hinc ratiocinantur, cùm in novo Teſtamen-
to ſint Pontifices & Sacerdotes, ſequitur, quod ſit & ſa-
crificium aliquod pro peccatis. Hic locus vel maxime
movet indoctos, præſertim cùm illa pompa ſacerdotii &
ſacriſciorum veteris Teſtamenti offunditur oculis. Hæc
Kimilitudo decipit imperitos, ut judicent, oportere ad e-
undem modum apud nos exiſtere aliquod ceremoniale
ſacrificium, applicandum pro peccatis aliorum, ſicutin
veteri Teſtamento. Neque aliud eſt ille cultus Miſſarum,
& reliqua politia Papæ, quàm 2⁵ο«α Leviticæ po-
litiæ male intellectæ.
Et càùm ſententia noſtra habeæ præcipua teſtimo-
nia in Epiſtola ad Ebræos, tamen adverſarii locos ex Ebr. 5 1.
illa Epiſtolaà truncatos contra nos detorquent ,‚ut in
hoc ipſo loco, ubi dicitur, Pontificem conſtitui, ut of-
ferat Racrificia pro peccatis, Scriptura ipſa ſtatim atte-
xit Chriſtum Pontificem. Verba præcedentia de Levitico
ſacerdotio loquuntur, & ſignificant, Leviticum Pontif-
catum fuiſſe imaginem Pontificatus Chriſti. Nam
ſacriſicia Levitica pro peccatis, non merebantur remis-
Konem peccatorum coram Deo, tantùm erant imago
K 4 ſacri-

6 XII. DE SACRIFICNO.
264

L

57 Ppi

u⸗
1 SRcanduni tI
ſigninc
Fecotaeiliarionein ſed üärnnker um 632 2
13 11. 4 10
rum fſacrificium unius Ch- tiſicari de, ex promigſin,
Carl2
eſtamento juſtit
Ctos in veteri T

te er Ci
ccatorum, Adona: Prop
ne remifſionis pecca

2

ſ E 1 10 01 eſt aDie uft
7

O kor
mnées lan pPortu! it;
ab initi m undi fentire Rar .
. D 18 fon PDrTO geccato, Chridd qu.
Ti01 e =
ſtiam ſatis a0.

E T. F Cum P0-⸗
ℳ. P 0 4¹ 0Cet Cap. 3. 68 .
33, II. 11 ſſus Erat, ſicut E aias o5 c. B 1
Se. ſu imam a⸗ I hoftiam Di⸗ S pec cato&0 1 n 11.
uer it an 1 „

T
ſt mey acrificia C
1

alkt. 4
ſe nifcatent
ooliticam edg
recORCiliationem politica ſt erigeium
tur enim l eic P
mn galahn Alumigi.
acrificium: N
venturum1 n t aren
Chrilti, apoplic⸗ tump P0 dlgr e bert c
0v0O nn
vi eſt in n eiiii
e 0 peccatis aliorum, præt
candum pr
coram
ſacriſcium in cruce. Gngumg, rifcisLetiica
nt qui
Tota via erra

xeim-
m peccaorum, Erhote
Deo meruiſſe remiſſionen

PloO eriheianpplit ort⸗ 1. ril .
ei 1 n bit r vereris & nori Telta nen ti 40

IIs.
Vendlund operam ſuamt in temp tere in noro e
.Z ſi quis ita argumentatur, op Errall, kenet,
Iare
n Bonrtcenn e ed a. E hanc ſolutio-
ſtamen de Chriſto concedendum e 1 3 grorli⸗
nn firmat tota a Fpiſtola ad Ebræos.
nem con

eſſet

rtuit enim ſan-

—
eſletalios m
Kallan ſtis
runrecon
egiiterennu
tielt nuiſte
3. Ieoun
rium K
Mllahabet
Perato appl

Ap Keliumg 0

G rirumſa
perati.
titusſinct
mütiſteritnn
Euniegenen
Arnioer,

Okendin

pere per 41

Muiſtn oneme
bolliblle e
e, Vinci
Ulare unuil
nite bacen
ur con
Enoniac

Enpudiand
bomini ſer
er ocke

, in hoc

Uhlciancd
. conte
odapple⸗

bteen

o All. DE SACRIFICIO. 256 5
tum en e eſſet alios mediatores conſtituere præter CHRISTIIM

3 Imgiehii ſi aliami ſ: tisfactionem applicandam pro peccatis alio-

cogiod enke rum & reconciliantem Deum, præter morten Chriſti
tadorit-

requiteremus. Deinde quia ſacerdotium novi Teſtamen- 2. Cor. 3, 6.
ti eſt miniſterium piritus, ut docet Paulus :. Corinth.
3. Ideo unicum habet ſacrificium Chriſti ſatisfacto-
rium & applicatum pro peccatis aliorum. Cæterùm
nulla hauet facrificia ſimilia Leviticis, quæ ex opere o-
Perato applicari pro aliis poſſint, ſed exhibet aliis Ev-
angelium, & Sacrameta, ut per hæc concipiant fidem &

dr progia

4

etde e 1 . .
e oponi Spiritum ſanétum, & mortificentur, & vivificentur, quia
R Iuh . . . . . .
6 Cri mnuiiniſterium ſpiritus pugnat cum applicatione operis

operati. Eſt enim miniſteriun ſpiritus, por quod Spi-
ritus ſanckus efficax eſt in cordibus „ quare habet tale .
miniſterium, quod ita prodeſt allis, cùm in eis etſicax eſt,

t, Cun’

n mererenti . „
1 cpri cùnt: egenerat & vivificat eos. Id non fit applicatione
ſid im alieni operis, pro aliis ex opere operato.
i i Ofſtendimus rationem, quare Miiſa non juſtificet ex
amel AI .

opere operate, nec applicata pro aliis mereatur eis re-

aus. kiunt mihonem, quia utrumque pugnat cum juſtitia fidei. Im-
0 lacinnelmn

poflibile eſt enim remiſſionem peccatorum contin-
gere, vinci terrores peccati & mortis, ullo opere, aut Kom. D
ulla re, niſi fide in Chriſtum, juæta illud: Juſtificati n. 5 I.
ex fide pacem habemus. Adhæc oſtendimus ‚ſcriptu-
ras, quæ contra nos citantur, minimie patrocinari impiæ
opinioni adverſariorum de opere operato. Idque ju-
ec qicare omnes boni viri apud omnes getes poſſunt. Qua⸗-⸗ “
Ch rerepudiandus eſt error Thomæ, qui ſcripſit, corpi s
Nilelane Domini ſemel oblatum in cruce, pro debito originali,
ire E l jugiter offerri pro quotidianis delictis in altari, ut ha-
ele, u beat in hoc Eccleſia munus ad placandum ſibi Deum.
Repudiandi funt & reliqui communes errores, quod
teteinn Miſſa conferat gratiam ex opere operato facienti. Item 7

Tter Ullumt (

celeitit n
Gmm, Vhoee

gercis i quod applicata pro aliis, etiam injuſtis non ponenti-
Ularſig bus obicem, mereatur eis remiſſionem peccatorum,
E R S cul-

—

266 XlI. DE SACRIEICGO.

— . — —

culpe &— boœnz. Hærc omnia falla & i impia ſunt, nuper

ab indoctis M machis conficta, & obr cuunt gloriam pas-
ſionis Chriſti, & juſtitiam ſidei.

Et ex his erroribus infiniti alii nati ſunt, quantkun Mis-

ſx valeant applicatæ ſimul pro multis, quantum vale-
ant ſingulæ pr 7o ſingulis. Sophiſtæ habent deſcriptos
gradus meritorum, ſicut argentarii gradus ponderum

in auro aut argento. Deinde, vendunt Miſſam, tanquum

pretium ad impetrandum, quod quisque expetit, Mer-
catoribus, ut felix ſit negotiatio, venatoribus, ut felix

ſit venatio. Et alia infinita. Poſtremô transferunt eam
& ad mortuos, liberant animas applicatione ſacramenti,

à pœnis purg gatorii, cùm ſine fide nec vivis Miſſa pro-
ſit. Neque ex ſcripturis adverſarii afferre vel unam ſylla-
bam poſſunt ad defenſionem iſtarum fabularum, quas
in Eccleſia magna autoritate docent, Neque Eccleſiæ

veteris, neque Patrum teſtimonia habent.
Quiid. Patres de Sacrificio
ſenſerint.

T quoniam loca Scripturæ „ quæ contra nos citan⸗
tur explicavi mus, de Patribus etiam reſpondendum

eſt. Non ignoramus, Miſſam à Patribus appellari ſacri-

ficium fed hi non hoc volunt, Miſſam ex opere Oopera-

ro eonferre gratiam, & applicatam pro aliis mereri eis re-

miſſionem peccatorum, culpæ & pœnæ. Ubi leguntur

hæc portenta verborum apud Patres? ſed aperté teſtan-

rur, ſe de gratiarum actione loqui. Ideoꝗ; vocanté a-

p1&σ*. Dixinnus autem ſupra, ſacriſfici oανÜειοα

non mereri reconciliationem, ſed fieri à re econciliatis, ſic-

ut afflictiones non nie erentur reconciliationem, ſed tunc

ſunt ſacriſicia &NúâαανιιιαE, quando reconciliati ſuſti-

nent eas. Et hoc reſponſum ingenere ad Patrum dicta, ſa-
tis tuetur nos contra adverſarios. Certum eſt enim, illa

figmenta de merito o Pperis operati nuſquam extare apud
atteg

I!

—

lnes;ged

Eosde n

iunea elle

Dt

11teſtin
Pue talem
Um, Utſig
Gionezne
Tun Eaenn
Precipuun
decanitat
ni&Cwil
que, gu
Kacrar,
tantum 1
fniunt ig
lie tqni li⸗
Fabimin
it⸗ Drom
peccatot
m, guoe
Uenti HCu

Amiſſionen

ikueil
em. Er

Alr, ltai In
k⸗

AXII. DE USII SACRAM. ET SACRIF. 267
—— — —
impiſunm Patres; Sed ut tota cauſa magis perſpici poſſit, dicemus
nuntglnung & nos de uſi ſacramenti, ea, quæ certum eſt conſen-
tanea eſſe Patribus & Scripturæ. H
funtgtanmnd

Mubent Lelae.
Gralueſanen ET DE SACRIFICIO.

ifimend⸗ AIIDAM belli homines fingunt, Cœnam Domini in-
ge alfeil aiatac eſſe propter duas cauſas. Primum, ut ſit no-
nutorhic,⸗ ta & teſtimonium profeſhionis, ſicut certa forma cuculli
otanſne eſt ſignum certæ profeſſionis. Deinde cogitant, præci-
crioneheind pue talem notam Chriſto placuiſſe, videlicet convivi-
criris Mle⸗ um, ut ſignificaret mutuam inter Chriſtianos conjun-
ene ſeluun ccioné atque amicitiam, quia ſympoſia ſunt ſigna fœde-
n bulnme runt & amicitiæ. Sed hæc opinio eſt civilis, nec oſtendit
t, Nedbe OE præcipuum uſum rerum à Deo traditarum, Lantàm
ubent. de caritate exercenda loquitur, quam homines propha-
ni & c viles utcunque intelligunt, De fide non loquitur,
Gaeritch⸗ quæ, quid ſit, pauci intelligunt.
Sacra menta ſunt ſigna voluntatis Dei erga nos, non
tantùm ſigna ſunt hominum inter ſeſe, Et rectè de-

— 4
e contr “ finiunt ſacramenta in novo Teſtamento eſſe ſigna gra-
unthni tiæ. Et quia in ſacramento duo ſunt, Signum & verbum:
ibuuen erbum in novo Tefſtamento eſt promiiſio gratiæ ad-
ne dita, Promiſlio novi Teſtamemti eſt promiſſio remiſſio-
SS nis peccatorum, ſicut Textus hic dicit: Hoc eſt corpus Luc. 2:, 192
ent meum, quod pro vobis datur: Hic eſt calix novi Teſta-

e rene . . . . .
1l menti, cum ſangvine meo, qui pro multis effundetur in

— . . . . — .
eog H remiſſionem peccatorum. Verbum igitur offert remis-
A. ſionem peccatorum Et ceremonia eſt quaſi pictura ver-
Pciü . 6 1

bi ſeu ſigillum, ut Paulus vocat, oſtendens promiſſio- Rom. 4, 1.

“MB H nem. Ergo ſicut promiſſio inutilis eſt, niſi fide accipi-
inie H atur, ita inutilis eſt ceremonia, niſi fides accedat, quæ
S vere ſtatuat hic offerri remiſſionem peccatorum.
õ Et
Cemmmete
S

Paal. III, 4.

1

26 XII. DE USI SACRAM. ET SACRIFLE.„.

1
—

ſicut verbum
Et hæc fides erigit contritas mentes. Eai ſr verbiin
dhane fidem excitandam traditum eſt, lacramen⸗
1 Pies incurrer
tüin inſtitutum eſt, ut illa ſpecies incu

. . .

P1 §.
iritus ſanctu
er verbum & ſacramentum, operatur H perterrefa-
ke talis uſus ſacramenti, cùm ſdes vid ia novum teſta-
ta corda, cultus eſt novi teſtamenti, ationem & vi-
2 Ulte 1.
mentum bebei mots enge cMRISTus,
. m in .
. . Et ad hunc uſu 7 Nam me-
vificationem. D orationem, Na
cùm jubet facere in ſui connnemn ctaculi celebratio, aut
iniſſe Chriſti, non eſt otioſa ſgeé⸗ œdiis celebratur
mim ſicut in Tragoœdii
. . 7„/ 1 1CcUt in . . b e-
xempli cauſa inſtituta, = iniſſe ben
er biͤr Herculis, aut Ulyſſis: Sed eſt mmeini zriſieemmut.
memor ut per 1
12: e accipere, 11. um
hriſti, eaque fi ”” ium ſuorum,
ii⸗ S lrnns “ : Memoriam fecit mürabil
Ideo Pialmus ait:

. 8 — . . . .

iſericordiam
bus ſe Significat enim, voluniatem & m
us ſe. Signif

kactæ conſcien-
ideli erterrefactæ conicien-
nei ad ſacramentum, videlicet Pertertct
2 A Taseb

tiæx, & quomodo uti debea Bint enins unins wei tue⸗
edir & ſacrificium. S P s er bli⸗
ereet nſcientia fide erecta ſenſit, e gal.
Rines, Poſtquam comc. um vero ſerio agit 8r4
bus terroribus liberetur, tum v inla eere⸗
ro beneficio & paſſione Chriſti, e urirur dlen
pro ia ad laudem Dei, ut pakobediznrl, 5 nce⸗
ſiendat & teſtatur, ſe magnifacere na Nih. ſe⸗
temonia ſacrificium laudis. Ac Patres ꝗ

25

nſcientia-
tur, de conſolatione co
plici effectu loquuntur,

¹ 7 —5

r . t1 em pert net poſterior
m prior ad ſacr amentt ration t1 . .
um pfr . . ſi
ſa 1 1 nſolat one alit A nbro u
1 crificium. De Con
tinet ad

1 1 1 0 pec-
ache Vi ini eſt remiſſi

—
tem: Ego
(Cluicre
Inſacrame

Ede accl

hanc ſent
Adyerlari
Cüm Patr
que cond
ter hxc)
lisillaek

(anlibig

Videng
Pietzsint
ſe maepit
nokrorun
d. Eth
Nequeye
Operato
nempece
Hec bug⸗
deprol

VI

Abrn

can
ſenon 0
igitu
Kopere
Alis I
arven,
Mian
Mllnene

1 CN.
—
Etſoutuehe

R, Iaſuug
. . .
Cuntens 1n n

ecetim, ſce

r Sifnuſun⸗
iyitcat penen
qianonmd
tifcananentt
tut CMIN

ionem, NNH

culiceletrtin
eciis lin

Kmemninikehke

er ea Eiec⸗
urebhüuniut
camcelttin
Emlenat-
niallaann
ger. E tef⸗
hnaet, gu n

õ

echent,

ſeid

na
E ittur,
emnngn
dlamhe⸗l
resun

ℳ
.
elt

Elartent

Gene
c.

& fide accipi debere.

hanc ſententiam apud Patres, quæ omnia detorquent

—

tem: Ego ſum panis vitæ, qui venit ad me, non eſuriet,
& qui credit in me, non ſitier unquam. Hic teſtatur,
in ſacramento offerri remiſſionem peccatorum, teſtatur
Infinita teſtimonia leguntur in

adverſarii ad opus operatum & applicandum pro aliis,
cùm Patres aperte requirant fidem, & de propria cujus-

que confſolatione loquantur, non de applicatione. Præ-

ter hæc leguntur & ſententiæ de gratiarum aclione, qua-
lis illa eſt ſvaviſſime dicta à C ypriano de piè communi-

cantibus, Pietas, inquit, inter data & condonata ſe di-

videns, gratias agit tam uberis beneficii largitori, id eſt,
pietas intuetur data & condonata, hoc eſt, confert inter

XII. DE VOCABULIS MISS4. 269

Joh. 6, 38

ſe magnitudinem beneficiorum Dei & magnitudinem

&cc. Et hinc extitit appellatio “*ν+öâαιραιαιος in Eccleſia.

noſtrorum malorum, mortis & peccati, & agit gratias

Neque vero ceremonia pſa eſt gratiarum actio ex opere

operato applicanda pro aliis, ut mereatur eis remiſſo-
nem peccatorum, &c. ut liberet amimas defunctorum.
Hæc pugnant cum jnſtitia fidei; quaſi ceremonia ſine
fide proſit aut facienti, aut aliis.

VII. DE VOCABULIS
MISSA.

DVERSARII revocant nos etiam ad Grammati-
Acam, ſumunt argumenta ex appellationibus Miſſæ;
quæ non opus habent longa diſputatione. Non enim
ſequitur, Miſſam, etiamſi vocatur ſacrificium, opus eſſe
ex opere operato gratiam conferens, aut applicatum pro

allis, mereri eis remiſſionem peccatorum, &.

Aer86ρια, inquiunt, ſignificat ſacrificium, Et Græ-

Miſſam appellant liturgiam. Cur hic omittunt ap-
pellatioenem veterem Syntaxis? quæ oſtendit „Miſſam
elim

.

27 XII. DE VOCABULIS
olim fuiſſe multorum communicationem. Sed dica- Kinn.
mus de Liturgia. Ea vox non ſignificat proprieè ſacrifi- ubi 4 3
cium, ſed potiùs publicum miniſterium, & apte quadrat 3
ad noſtram ſententiam, quòôd videlicet unus miniſter W ſe
conſecrans, reliquo populo exhibet corpus & ſangvi- niack
.. Cor. 4, I. Rem Domini, ſicut unus miniſter docens exhibet Evan- maiine
. gelium populo, ſicut ait Paulus: Sic nos exiſtimet ho- pubkicis
mo, tanquam miniſtros CHRISTI, & diſp enſatores ſa- eur, tra
cramentorum Dei, hoc eſt, Evangelii & ſacramento- Uu
2. Cor. 5, 20. rum. Et 2. Cor. 5. Propter cauſam CHRISTI legatio- mentione
nes fungimur tanquam Deo per nos adhortante, roga- elle ſacrif
mus Chriſti cauſa, reconciliamini, &c. Ita apte quadrat banloci
nomen Aci1⁹́ la ad miniſterium. Eſt enim vetus jr
verbu m, uſurpatum in publicis miniſteriis civilibus, ac ihmolor
ſignificat Græcis onera publica, ſicut tributum, ſumtum ug 4
inſtruendæ claſſis, aut ſimilia, ut teſtatur oratio Demo- Namycun
ſthenis 66 Aςα lynv, quæ tota conſumitur in di- eolation
ſputatione de publicis muneribus, & immunitatibus: cerk⸗ .
Cnoe ε &ιααεdRι£ι ria &ν οαι⁰ v‿eoαas Nnh
Aορ εαν εονοανι uς arseαα id eſt, Niaumd
dicet indignos quosdam homines inventa immunitate Unane,
detrectare publica onera. Et fic Romanis temporibus RKr
locuti ſunt, ut oſtendit reſcriptum Pertinacis ff. de jure lre “
ĩmmumnitatis I. Semper. H n & , A⸗ 69 Eprohter
Piav 8Sτατιοαας 6τ—☚, Tςανιαναααιοα Avciſ, lnciinn
Etſi non liberat parentes omnibus oneribus publicis nu- leropte⸗
merus natorum. Et Commentarius Demoſthenis ſcribit, lges N
Aess iæ genus eſſe tributotum, ſumtus ludorum, besconie
ſumtus inſtruendarum navium, curandi gymnaſii, & ſi- kto, gic
milium publicarum curationum. Et Paulus pro colla- ltd Ca⸗
2. Cor. 9,; B. tione uſurpavit, 2. Cor. 9. Officium hujus collationis tonem el
non ſolùm ſupplet ea, quæ deſunt ſanctis, Sed etiam efſti-· hihiof
. cit, ut plures Deo ubertim agant gratias & c. Et Philip- Wilecnl
Phil. 2, 25. pPenſes 2. appel lat Epaphroditum Aciρν miniſtrum l
neceſſitatis ſuæ, ubi certe non peteſt intelligi ſacr iciun
Se

11S

——
lonem. eld
Rear orti
licet ing ni⸗
t cis Elng
õ
cnos eilkun

All enlnmm!

elii & ſnne:
CHRSII*
8 achontee,ii
Ce. I e
1 El ennnſs
ierisitild
t nbitumlu⸗
larurorttoe
cohlumnitit ii
inretu in

1.
4

zomanis en
Peninast

4 ARe,
7 0 . 1 „

Nglug
4 ce
neibioſlii 3

Peolienid⸗

Gi Gmmli⸗
Eeahis ha
mn hußds leg

ctsdelein

Cal,

4.
14.

LeeH

MISSEK. 2571

Sed nihil opus eſt pluribus teſtimoniis, cum exen Ia
U15, P

2* . ₰ . . . .
bus A 1S, ει uſurpatur pro publicis oneribus ci-
vilibus, feu miniſteriis. Et propter diphchongum Gram-

. . . .
matici non deducunt à Aεατ quod ſignificat precesſed

ubique obvia ſint legentibus Græcos ſcriptores, in qui-⸗

à publicis bonis, quæ vocant As7α, ut Acsνοαα

euro, tracto publica bona.
Illud eſt ridiculum, quod argumentantur, altaris
mentionem fieri in ſacris literis, quare neceſſe it, Miſſam
eſſe ſacrificium, cùm parabola altaris per ſimilitudinem
à Paulo citetur. Et Miſſam fingunt dictam ab altari
—2D Quorſum opus erat tam procul accerſere e-
eymologiam, niſi volebant oſtentare ſcientiam Ebraicæ
lingvæ? Quorſum opus eſt procul quærere etymolo-
giam, cùm extet nomen Miſſa Devter. 16. ubi fignſiicat
collationes, ſeu munera populi, non oblationem ſacer-
dotis. Debebant enim ſinguli venientes ad celebratio-
nem Paſchæ aliquod munus, quaſi ſymbolum afferre.
Hunc morem initio retinuerunt & Chriſtiani. Qonve-
nientes afferebant banes, vinum, & alia, ut teſtantux
Canones Apoſtolorum. Inde ſumebatur pars, quæ con-
ſecraretur. Reliqvum diſtribuebarur pauperibus. Cum
hoc more retinuerunt & nomen collationum, Miſſa.

Et propter tales collationes apparet etiam alicubi Mis-

. 5 . . . .
ſam dictam eſſe &ρwνττπν niſt quis mavult ita dictam

Deut. 16, 17.

eſſe propter commune convivium „»ſed omittamus has

nugas. Ridiculum eſt enim adverſarios in re tanta adeo
leves conjecturas afferre. Nan etiamſi Miſſa dicitur ob-
latio, quid facit vocabulum ad illa ſomnia de opere ope-

rato & applicatione, quam fingunt aliis mereri remis-

ſionem peccatorum? Et poteſt oblatio dici propterea,

quia ibi offeruntur orationes, gratiarum actiones & to-

tus ille cultus, ſicut & Sνιαιπι dicitur,
ceremoniæ, neque orationes ex opere operato ſine fide

Pro-

Verum neque

1

YGZY

272 XII. DE VOCABUILIS

proſunt. Quanquam nos hic non de orationibus, ſed
propriè de cœna Domini diſputamms.

Græcus Canon etiam multa dicit de oblatione, ſed
palam oſtendit, ſe non loqui proprièe de corpore & fan-
gvine Domini, ſed de toto cultu, de precibus & gratia-

. . . . . „ „7 —
rum actionibus. Sic enim ait: Tτοτπσο αααα
3

„ / 7 8 „ 1 . „7 .
a&‿π εαι ατπτιιοοσ αοαιρο αασρρ 1α
— —„ 7 c
Iugρταςαιαα οονα ανννα᷑αατει νεοανονποι

Xa8. Nihil offendit recte intelle tun. Orat enim
nos dignos efſici, ad offerendas preces, & ſupplicationes,

.—. &. 2,
& hoſtias incruentas: Sicut & paulo poſt: & 7800
A 7 2 .
Oésονασια ο rαν AoνπναυùN vααιαπ . A a.

7 * . . „ 4
Aατ—ονι Xu ιNι% πιοο Offerimus, inquit, hunc rationa-

lem, & incruentum cultum. Inepte enim exponunt, qui

hic rationalem hoſtiam malunt interpretari, & trans-

„» . . . B .
terunt ad ipſum corpus Chriſti, cùm Canon loquatur
de toto cultu, & Ao*ν‿αα Aα†‿ρρειοα à Paulo dicta ſit,
contra opus operatum, videlicet, de cultu mentis, de ti-

more, de fide, de invocatione, de gratiarum actione, &c.

Quod vero defendunt adverſarii noſtri applicatio-

nem ceremoniæ pro liberandis animabus defunctorum,

qua ex re quæſtum infinitum faciunt, nulla habent teſti⸗
monia, nullum mandatum ex ſcripturis. Neq ue verò eſt
leve peccatum, tales cultus ſine mandato Dei, ſine ex-

emplo ſcripturæ, in Eccleſia inttuere, & cœnam Do-

mini inſtitutam ad recordationem & prædicationem in-

ter vivos, transferre ad mortuos. Hoc eſt abuti nomine

. — . . .
Dei contra ſecundum præceptum. Primùm enim con-
tumelia eſt Evangelii, ſentire, quod ceremonia, ex ope-

re operato, ſine fide ſit ſacrificium reconcilians Deum, &

ſatisfaciens pro peccatis. Horribilis oratio eſt, tantun-

dem tribuere operi ſacerdotis, quantum morti CHRI-
STI. Deinde peccatum & mors non poſſunt vinci niſi

Kde in Chriſtum, ſicut Paulus docet, Juſtificati ex fide
. pacem

1.

—

Ppacem habe
i; applica
Ohmittenn
nia de pur⸗
Storii,d⸗

(arm ſupr

Opponetmun
elle Propte
Mem pecca
ligere, Ett
ellet ar n
poteſtalite
dedpromis
fecto nerel
ſ cogitent,
ſatisfackionn
lete ligela
nungguit
Pr ge ne
tuenpere n
IXIt reoge
ſeruntoc
usce ſan
Eetn re⸗

ruu alin

iKomnik
rorum
Klntten
0), hec D
le icez

r enim,

ater
elg cul

7

P NMMTqIS S X. 273
Oratonbis

Pacem habemus, quare non poreſt vinci pœna purgato-
rii, applicatione alieni operis.
Omittemus jam, qualia habeant adverſarii teſtimo-

le hin nia de purgatorio, quales exiſtiment pœnas eſſe pur-

deehtii gatorii, quales habeat cauſas doctrina ſatistactionum,
Nreebu quam ſuprà oſtendimus vanisſimam eſſe. Illud tantum

4TON opponemus, Certum eſt, cœnam Domini inſtitutam
o N eſſe propter remisſionem culpæ. Offert enim remisſio-
R Tyrm nem peccatorum, ubi neceſſe eſt vere culpam intel-
ligere. Et tamen pro culpa non ſatisfacit, alioqui Miſſa
„eellet par morti CHRISTI. Nec remisſio culpæ accipi
„Elihhlan⸗ poteſt aliter, niſi fide. Igitur Miſſa non eſt ſatisfactio,
hol: lun Sed promisſio & Sacramentum requirens fidem. Ac Pro-
rm fecto neceſſe eſt omnes pios acerbisſimo dolore affici,
nihumms ſi cogitent, Miſſam magna ex parte ad nmiortuos & ad r cor. , 77
apens ſatisfactiones pro pœznis translatam eſſe, Hoc eſt tol- Cov,i,
nime En lere juge ſacrificium ex Eccleſia, hoc eſt Antiochi re-
igen, o⸗ gnuny qui ſaluberrimas promisſiones de remisſione cul-
m Cinon pe, de fide, transtulit ad vanisſimas opiniones de ſatis-
,al factionibus, Hoc eſt Evangelium contaminare, cor-
caln neli, rumpere uſum ſacramentorum. Hi ſunt, quos Paulus WUDU
arund, HM dixit reos eſſe corporis & ſangvinis Domini, qui oppreſ-
e nofti gne ſerunt doctrinam de fide, & remisſionem culpæ, & cor-
whuckin pus & ſangvinem Domini ad ſacrilegum quæſtum præ-
nnnlune textu ſatisfactionum contulerunt. Et hujus ſacrilegii .
Uri⸗ Mu, pcenas aliquando dabunt. Quare cavendum eſt no-
to,; bis &ũ omnibus piis conſcientus, ne approbent adver-
eA ſariorum abuſus.
mlan Sed redeamus ad cauſam. Cùm Miſſa non ſit ſatis-
oeckinu ufactio, nec pro poœna, nec pro culpa, ex opere operato

*

Kunl. ON

„ = =

binine ſine fide; Sequitur applicationem pro mortuis inuti-
ctemoige lem eſſe. Neque hic opus eſt longiore diſputatione. Con-
munlanl, ſtat enim, quod illæ applicationes pro mortuis nulla
S habeant ex ſcripturis teſtimonia. Nec tutum eſt in .
um n Eecleſa cultus znſtituere, fine autoritate ſcripturæ.
,I

273 XlII. DE VOCABUITIS

. —
Et, ſi quãdo opus erit, prolixius de tota re dicemus. Quid dertoe col
enim nunc rixemur cum adverſariis, qui neque quid ſa- Hüfio com
crificium, neque quid ſacramentum, neque quid remis- Mepravent
ſio peccatorum, neque quid ſit fides, intelligunt? loorerio
Nec Græcus Canon applicat oblationem tanquam Nedue nos
ſatisfactionem pro mortuis, quia applicat eam pariter ſihrtelin
Eeatis omnibus Patriarchis, Prophetis, Apoſtolis. Ap- kolis bar
paret igitur, Græcos tanquam gratiarum actionem of- ex opere
ferre, non applicare tanquam ſatisfactionem pro pœ- nem culper
nis. Quanquam etiam loquuntur non de ſola oblatio- tunſinon
ne corporis & ſangvinis Domini, Sed de reliquis Miſ- Probamns
ſæ partibus, videlicet orationibus & gratiarum actio- Penituoht
nibus. Nam poſt conſecrationem precantur, ut ſumen- Perſſatoin
tibus proſit, non loquuntur de aliis. Deinde addunt: em peccat
Iri ροοσ ρονααιοασ1 142 NMoHinn rabrny )as ar
5õäl r99r. eßtar
tο, Aτοασα „ο,, &c. At Xoααο A.αοσοσDeletin
non ſignificat ipſam hoſtiam, ſed orationes & omnia, Crdinata er
quæ ibi geruntur. Quod verôò allegant adverſarii Pa- Hutttinm
tres de oblatione pro mortuis, Scimus veteres loqui culnucſn
de oratione pro mortuis, quam nos non prohibe- nescarnale
mus, ſed applicationem cœnæ Domini pro mertuis, ex ie quod
opere operato improbamus. Nec patrocinantur adverſa- lnnt ſed
riis veteres de opere operato. Et ut maxime Gregorii aut rftiis 5
recentiorum teſtimonia habeant, nos opponimus cla- ctsfali
risſimas & certisſimas ſcripturas. Et Patrum magna di- tlicltus .
ſimilitudo eſt. Homines erant, & labi ac decipi poterant. (ue impios
Quanquam ſi nunc reviviſcerent, ac viderent ſua dicta antikcio
prætexi luculentis illis mendaciis, quæ docent ad- Pleant
verſarii de opere operato, longe aliter ſe ipſi inter- ulbe Epa

——

pretantur. nnz,
Falio enim citant adverſarii contra nos damnationem tuadiudi

Asrii, quem dicunt propterea danim atum eſſe, quod ne- cngi,
gaverit in Miſſa oblationem fieri pro vivis & mortuis,
Sæpe

16G

—
2le Cicems

4
„

Jtinegreu⸗

, e egitt?

8s, intelign
ationemn tann
plegtem ke
tis, Apotels
arumm cktonu

ſaclinenft

on de ſNn e

Eelde nlgel

rinn:

Keranmie
6. Veince 4
, r]
14U7TNN
aaÜÜEA
14
a 6
e4
NoN, n
orrioneilt⸗
legum Arli
Gcimus ſetens
105 nN N
ipromece,
inigtonae,
mmtr'
marime N
105 gpvnie
trumne,
bize leeigiſcr,

.4,eent ku
,viderelt
4 en!

is, gue 6 “

lter l

1 onir

ae ih

⸗ fin

ae

Seæpe hoc colore utuntur, allegant veteres hæreſes, & cum

8S
his falso comparant noſtram cauſam, ut illa collatione
prægravent nos. Epiphanius teſtatur Aérium ſenſiſſe,
quod orationes pro mortuis ſint inutiles. Id reprehendit.
Neque nosAerio patrocinamur, ſed vobiſcum litigamo,
qui hæreſin manifeſte pugnantem cum Prophetis, Apo-
ſtolis, & Patribus ſceleſte defenditis, videlicet, quod Miſ-

ſa ex opere operato juſtificet, quod mereatur remisſio-
nem culpæ & poœnæ, etiam injuſtis, pro quibus applica-

tur, ſi non ponant obicem. Hos pernicioſos errores im-
probamus, qui lædunt gloriam pasſionis CHRISTI, &
penitus obruunt doctrinam de juſtitia fidei Similis fuit
perſvaſio impiorum in lege, quod mererentur remisſio-
nem peccatorum, non gratis, per fidem, ſed per ſacrificia

ex opere operato. Itaque augebant illos cultus & ſacri-

ficia, inſtituebant cultum Baal in Iſrael, in Juda etiam
ſacrificabant in lucis. Quare Prophetæ damnata illa

perſvaſione, belligerantur non ſolum cum cultoribo Ba-

al, ſed etiam cum aliis ſacerdotibus, qui ſacrificia à Deo

ordinata cum illa opinione impia faciebant. Verum

hæret in mundo hæc perſvaſio, & hærebit ſemper, quod
cultus & ſacrificia ſint propitiationes. Non ferunt homi-

nes carnales ſoli ſacrificio CHIRISTI tribui hunc hono-

rem, quod ſit propitiatio, quia juſtitiam fidei non intel-

ligunt, ſed parem honorem tribuunt reliquis cultibus &

ſacrificiis. Sicut igitur in Juda hæſit apud impios Pon-
tifices falſa perſvaſio de ſacrificiis, ſicut in Iſrael Baali-

tici cultus duraverunt, Et tamen erat ibi Eccleſia Dei,

quæ impios cultus improbabat: Ita hæret in tegno

Pontificio cultus Baaliticus, hoc eſt, abuſus Miſſæ, quam

applicant, ut per eam mereantur injuſtis remisſionem

culpæ & pœnæ. Et videtur hic Baaliticus cultus undà
cum regno Pontificio duraturus eſſe, donec veniet Chri=
ſtus ad judicandum, & gloria adventus ſui perdet regnũ
Antichriſti. Interim omnes, qui vere credunt Evangelio,
8 3

debent

2765 XIII. DE VOTIS .
debent improbare illos impios cultus excogitatos con- Ciuarlanls
tra mandatum Dei, ad obſcurandam gloriam CHRI- kaninen
STI, & juſtitiam fidei. MMrecli
Hæc de Miſſa breviter diximus, ut omnes boni viri Aktudins
ubiq; gentium intelligere queant, nos ſummo ſtudio di unlnd pro
gnitatem Milſſæ tueri, & verum uſuni oſtendere, & juſtis· ſtripliſet
ſimas habere cauſas, quare ab adverſariis diſſentiamus.— nachorum
⸗ Ac volumus admonitos eſſe omnes bonos viros, ne ad- hendſe
juvent adverſarios defendentes prophanationem Miſſæ, nmniniN. .)
ne gravent ſe ſocietate alieni peccati. Magna cauſa, Hancipſan
magna res eſt, nec inferior illo negotio Eliæ Prophetæz, tumn & hun
qui cultum Baal improbat. Nos modeſtisſime cau- ulnt ſga
ſam tantam propoſuimus, & nunc ſine contumelia re- ſiig inter
ſpondimus. Quod ſi commoverint nos adverſarii, ut o- Dunieis

mnia genera abuſuum Miſſæ colligamus, non tam cle- unſtere
menter erit agenda cauſa. MIIMühu
itchn
SIICIS. cmdnhn
Declinie P

Jug. C2. AuD nos in oppido Thuringiæ Iſenaco Franciſca- rCundte
nus quidam fuit ante annos triginta, Johannes Hil- nn igen

Artic. SIin. . . . . 2
ten, qui à ſuo ſodalitio conjectus eſt in carcerem, pro- ſenterhi
3

321.3 36. pterea, quod quosdam notisſimos abuſus reprehende- he,
rat. Vidimus enim ejus ſcripta, ex quibus ſatis intel- Muncei⸗
ligi poteſt, quale fuerit ipſius doctrinæ genus. Et qui H
norunt eum, teſtantur fuiſſe ſenem placidum, & ſine lin
mordoſitate gravem. Is multa prædixit, quæ partim e- gtoc ſolen
venerunt hactenus, partim jam videntur impendere, uxh' tie
quæ non volumus recitare, ne quis interpretetur, ea aut o- id ſtonu
dio cujusquam, aut in gratiam alicujus narrari. Sed ct
poſtremo, cùm vel propter ætatem, vel propter ſqua- iſen
lorem carceris in morbum incidiſſet, accerſivit ad ſe enn
Guardianum, ut ſuam valetudinem illi indicaret, cumq; qau Kin

N

—
gercgitilit.
n gorund

tomnes bliif
8ummoftn
oltendere A⸗
ſatis Allemmm
bonosfighti
hangtohen

1. Magre S

Nio Nehichr
nodektialne 6

Cnecobtund

os acreniiſ
nus, nol tan-

MON
.

girnſcun
in nritf
ndhetumn
Uriau H

Gennnt inſ
e4

J MONASTICIsSs. 777
. —
Guardianus accenſus odio Phariſaico duriter objurga-
re hominem propter doctrinæ genus, quod videbatur
ofſicere culinæ, cœpiſſer, tum iſte omiſſa jam mentione
valetudinis ingemiſcens inquit: ſe has injurias æquo
animo propter Chriſtum tolerare, cùm quidem nihil
ſcripſiſſet aut docuiſſet, quod labefactare ſtatum Mo-
nachorum poſſet, tantùm notos quosdam abuſus re-
prehendiſſet. ed alius quidam, inquit, veniet anno Do-
mini M. D. X VI. qui deſtruet vos, nec poteritis ei reiiſtere.
Hanc ipſam ſententiã de inclinatione regni Monacho-
rum, & hunc annorum numerum poſtea etiam repere-
runt ejus amici perſcriptum ab ipſo in commentariis
ſuis, inter annotationes, quas reliquerat in certos locos
Danielis. Quanquam autem, quantu huic voci tribuen-
dum ſit, eventus docebit, tamen extant aſia ſigna, quæ

minantur mutationem regno Monachorum, non mi-

nus certa, quam oracula. Conſtat enim, quantum ſit in
Monaſteriis hypocriſis ambitionis, avaritiæ, quanta in-
ſcitia, &indoctisſimi cujusque ſævitia, quanta vanitas in
concionibus, in excogitandis ſubinde novis aucupiis
pecuniæ. Et ſunt alia vitia, quæ non libet commemora-

re. Cumque fuerint olim Scholæ doctrinæ Chrittianæ,

nunc degeneraverunt velut ab aureo genere in ferreum,
ſeu ut cubus Platonicus in malas harmonias degenerat,
quas Plato ait exitium afferre. Locupletisſima quæque
Monaſteria tantùm alunt otioſam turbam, quæ ibi fal-
ſo prætextu religionis helluatur de publicis eleemoſynis
Ecclelæ CHRISTUS autem admonet de ſale inſipido,
quod ſoleat effundi & conculcari. Quare ipſi ſibi Mo-
nachi his moribus fata canunt. Et accedit nunc ali-
ud ſignum, quod pasſim autores ſunt interficiendorum
bonorum virorum. Has cædes Deus haud dubie brevi
uhifſce ur. Neque vero accuſamus o: nnes, Arbitramur
enim pasſim aliquos viros bonos in Monaſteriis ele,
qui de humanis cultibus & factitiis, ut quidam ſcripto-
8 3 res

7

7

8 Rem. DE VOTIS
27

4 . . . . 5

vari debere,
. im, licita vota ſervari d
enim, licita 4 cato-⸗
ſint. Sentimus onem peccato-
1 na n cultus illi mereantur rinagewebre⸗ Pt0
. ſtificationem,
rum & juſti

Utraͤ b -
iſmo, Utrùm ſint o
peccatis, Utrum ſint pares Baptiſmo,

per-
äli Utrum ſint p
. conſiliorum, uIn .
ſervatio Præceptorum & 1 habeant merita ſuperero-
fectio Evangelica, t illa apkeat aliis ſalvent li
ation; Tùm merita illa A1catg a Am li-
gationis, Utrùm meri his opinionibus facta, Utru
Utrùm ſint licita vota his

ſunt. am veréè ſint vota, quæ
otii cauſa ſuſcepta ſunt. Utruùm ate Bnr i
4 Ntorta aut invitis, aut his, qui per e nes
iunt extor re poterant de genere vitæ, duoe ha nre
Am ſat attuler unt in Monaccria; ut ge fublieo di
Rentur, ſine pattimoni rivati jactura. Utrum el
Iint GPa palaat we gunt ad malum exitum, vel

deſ iſſarum,
renetoetnn, Todudlis ianiendi in bonss
1, Ju ſer Hiilia i&. vIendt in boli
. ltus ctorum, cohii. H diſſ u⸗
Impios cultus ſanckorun is quæſtionibus diſpu-
viroz ab robare & adjuvare. De his Aeſ diximus de
tannntt. Ee cum nos in confeſſione Plera⸗ ntificum im-
IIS. E 4 . . on 4
ei modi votis , quæ etiam Canones
ejust 7Oti

du-
ii juben uæ pro
dverſarii jubent omnia, quæ p
probant, tamen adveria

r. A ren⸗
XIIDIIS. V 1 1 C ober.
1 rejice E His enim erbis uſi ſunt. 5O
KImiuIs, 1C, H S112 41 . 42
l e audire . quomodo Cav illentur noſtras ratio-⸗
lulm eit? 1

P „
n. Cům & copiosé
em hæcto ili ter & cop
8 h- a cauſa diligen or
rum. im auter hæct t⸗ al tüulam Keit,
5 Liuthero tractata ſit, In libro Cu D

e.
ic librum illum pro repe
votis Monaſticis, volumus hic librum ill pro repe.

tito habere S riunh

7

—
Hrimum
tum guoſe
catorumm co
lam Deo.
Dyangelü,
peccatorun
diumeg
latas: Ey⸗

min, igr

catorum,
ſticis den⸗
gunt Chri
banturate
lege oyl
Dter CHR
Aümbra
Etaddun
rulind
ſe, quam
Deliumntn
keltone,
Pter CHN
gelit 0,
inſinnl
ua mors
anlnste
lhrn
Hennipee
te perh
Mereri
lit hanc
d Colof
Itsrey

Nu, qu

ttciil

——

Probint ſeniu

ß.
nus, okmut
Ron utrunfaa
taleryati Ee
emnilionen ſer⸗
nt ſatskakn
no, Umn 1,
n, Uruni .
nt mnetti N
gta alis len
lus hla, ⸗
nis tantimn ..
vereſtat mN
ner Ptatenn
tn, dvos
urce n
4Oure. Un
4 malum em
n ſenanlnt, 6
intur Dls ii .Z
e Engenn
es unime
onnie e
lunt. Acone
ſten 1

MONASTICTILI..,. 779

——.—

Primùm hoc certiſſimum eſt, non eſſe licitum vo-
tum, quo ſentit is, qui vovet, ſe mereri remiſſionem pec-
catorum coram Deo, aut ſatisfacere pro peccatis co-
ram Deo. Nam hæc opinio eſt manifeſta contumelia
Evangelii, quod docet, nobis gratis donari remiſſionem
peccatoruni propter CHRISTU M, ut ſuprà copiosée
dictum eſt. Recte igitur citavimus Pauli locum ad Ga-
latas: Evacuati eſtis à CHRISTO, qui in lege juſtifica-
mini, à gratia excidiſtis. Qui quærunt remiſſionem pec-
catorum, non fide in CHRISTIM, ſed operibus Mona-
ſticis, detrahunt de honore CHRISTI, & iterum crucifi-
gunt Chriſtum. Audite autem, audite, quomodo hic ela-

bantur Architecti confutationis. Pauli locum tantum de

lege Moyſi exponunt, & addunt Monachos omnia pro-⸗

pter CHRIST UMobſervare, & conari propiuùs ſecun-

dùm Evangelium vivere, ut mereantur vitam æternam.
Et addunt horribilem epilogum, his verbis: Quare im-
pia ſunt, quæ hic contra Monaſticen allegantur. O Chri-

ſte, quamdiu feres has contumelias, quibus Evan-
gelium tuum afficiunt hoſtes noſtri? Diximus in con-

feſſione, remiſſionem peccatorum gratis accipi, pro-

Gal, 5 45

pter CHRISTIM per fidem. Si hæc non eſt ipſa Evan-

gelii vox, ſi non eſt ſententia Patris æterni, quam tu, qui
es in ſinu Patris, revelàſti mundo, jure plectimur. Sed
tua mors teſtis eſt, tua reſurrectio teſtis eſt, Spiritus
ſanétus teſtis eſt, tota Eccleſia tua teſtis eſt, vere hanc
eſſe Evangelii ſententiam, quod conſequamur remiſſio-
nem peccatorum, non propter noſtra merita, ſed propter

te, per fidem. Paulus cùm negat, homines lege Moyſi

mereri remiſſionem peccatorum, multo miagis detra-

hit hanc laudem traditionibus humanis, Idque aperte

ad Coloſſenſes teſtatur. Si lex Moyſi, quæ erat divi-

nitus revélata, non merebatur remiſſionem peccato-
rum, quantò minus iſtæ fatuæ obſervationes, abhorren-

tes à civili conſvetudine vitæ, merentur remiſſionem
8 4 pecca-

.

XIII. DE VOTIS
ii ſi re le-
peccatorum. Adverſarii fingunt, Paulum abole
Tem Moyfi, & CHRIST UM ita ſuccedere, ut nen
1 . ter
ei donet remisſionem peccatorum, Sed Pron 0.
itentur.
ſi quæ nunc excog
era aliarum legum, tlee
k ia &f⸗ anatfica imaginatione obruunt denchciac⸗
—
ſti. * Deinde fingunt inter hos, qui obſervant i n le.
gem CHRISTI Monachos propiuùs obſertare, uen .
ntiæ „ —
criſin paupertatis, obedie
ebrober hyhee omnia r plena ſimulationis. Pau-
ſtitatis, cùm qui nr.
ertatem jactant in ſumma copia rerum or mniumdol der
Hientiam jactant, cuùm nullum genus hominum er
i. De cœ
orem, quam Monac
tatem habeat maj H
erisque,
i quam purus ſit in p
non libet dicere, qui ꝗ dneni ee
n indicat. Et quotusq Squ
dent continere, Gerſor ccon⸗
tinere ſtudet? Scilicet hac ſimulatione rot us ſeen
unt Monachi. C
duùm Evangelium viv ZB
era remi
ut propter noſtra op
ta ſuccedit Moyſi, 6.
eccata, ſed ut ſua merita, ſuam Propitiationem opp
1 . .
kai iræ Dei pro nob's, ut gratis nobis gnoſcatut ⸗
vero præter CHRISTI propitiati lonem prop⸗ ria ⸗
enſequi re-
opponit iræ Dei, & propter propiia m erit ta cor ne e l
misſienem peccatorum conatur, ſive affe D di
Moſaicæ æ, ſive Decalogn. ſive Regulæ Benedi aler 0.
ulæ Anguſtini i ſive aliarum Re gularum is al en roi⸗
e n CHRISTI, abjecit G Arium & eaſer
Hrari atia. Hæc eſt Pauli ſententia. Vidé autem, Caro- ec⸗ e
32 4 4. E1
incipes, vide
Imperator clementisſime, videte Pri . Miotuun
Imnes ordines, quanta ſtimpud entia adverſa , d
ci Panli locmin in hanc ſententiam citaver zmnr ,ihi
41211 40 1 .
Pierunt:Iinpia lunt, quæ hic conta Mon niſo⸗
14 en autem ce tius, quàm quos ren ler
ec tori n conſeqvuntur homines le heninr
Creiſ umkHit hancg ſententia n audent Ninebu o ſe.
Piamn vocate. Nihil dubita nus- quin ſi = e.
tis de hoc loco, „eximi confutatione tantam blaip

miam

290

—

niamcural
ſt inpiame
Cohlequatnn
loeoerimus.

(inari poter
ctOrumpe

mia nullo
tat, prote
mO. bun
mandatum
Ordinatiom
Promiſhone
tæ Nerhe
decundh
mmen non ſ
ſan iutie
hurdlsbt.
Pter urilt⸗
Cendlum &
inallis
Deiignefin
Doralisexen
Aubi nun
gli ſerrin
te mpis
Rlerati⸗
teptrent
f00 uenat
od Propt

it Atetha,

luntme a
kentig: O
od aute
els appre

ün a

rlan en nuam curaſſetis. Cum autem ſupra copiose oſtenſum
ccelee,un ſit, impiam opinionem eſſe, quod propter opera noſtra
n, A conſequamur remiſſionem peccatorum, breviores in hoc
gem loco erimus. Facile enim inde prudens lector ratio-
umbetds cinari poterit, quòd non mereamur remiſſionem pec-
Cmatia catorum per opera Monaſtica. Itaque & illa blaſphe-
obenes mia nullo modo ferenda eſt, quæ apud Thomam legi-
‚obelene tur, profeſſionem Monaſticam parem eſie Baptis-
Gmdimi mo. Furor eſt, humanam traditionem, quæ neque
n Onmunt mandatum Dei, neque promiſſionem haber, * quare
s boninb ordinationi CHRISTI, quæ habet & mandatum &
achi DecdG promiſſionem Dei, quæ continet pactum gratiæ, & vi-

M MONASTICIS. 281

Crtogliget Secundo. Obedientia, Paupertas, & colibatus „ſi ta-
, ſg . 1 1 irig 5 .
gengie⸗ men non ſit impurus, exercitia ſunt c ι οοια. Ideoq;

CMNST ſancti uti eis ſine impietate Poſſunt, ſicut uſt ſunt Bern-
denn hardus Franciicus, & alii ſancti viri. Et hi uſi ſunt pro-
0 itiatonench pter util tatem corporalemput expeditiores eſſent ad do-
cendum, & ad alla pia oflicia, non quòd opera ipſa per ſe
ſint cultus, qui juſtificent, aut mereantur vitam æternã,
Denique ſunt ex illo genere, de quo Paulus ait: Cor-
poralis exercitatio parumper utilis eſt. Et credibile eſt,
alicubi nunc quoque eſſe bonos viros in Monaſteriis,
qui ſerviunt miniſterio verbi, qui illis obſervationibus
ſine impiis opinionibus utuntur. At ſentire, quod illæ

is ignolcall * 1 Tim. 4. 8
gen Pro⸗ r.
1e 12 CM

re ekten⸗

lervn ea,

e
hrtu dobſervationes ſint cultus, propter quos coram Deo ju-
4
e auten

s ſtirreputentur, & per quos miereantur vitam æternam,
„hoc pugnat cum Evangelio de juſtitia fidei, quod docet,
is quod propter CHRIS TIM donetur nobis juſtitia, &
n tden vita æterna. Pugnat & cum dicto Chriſti : Fruſtra co- .
ConnMone, lunt me mandatis hominum. Pugnat & cum hac ſen- Marth.
um de tentia: Omne, quod non eſt ex fide, peccatum eſt. Quo- 15, 9:
rines modo autem poſſunt affirmare, quod ſint cultus, quos om. ,23.
enri “WM Deus approbet, tanquam juſtitiam coram ipſo, cum

lindi nullum habeant teſtimonium verbi Dei?
nb

22 XIII. DE VOTIS

— — —
— — ——,—

Sed videte impudentiam adverſariorum. Non ſo-

lùm docent, quod obfſervationes illæ ſint cultus juſtifi

cantes, ſed addunt, perfectiores eſſe cultus, hoc eſt, ma- 6
gis mefentes remisſionem peccatorum & juſtificatio-

nern, quam ſint alia vitæ genera. Et hic concurrunt

multæ falſæ ac pernicioſæ opiniones, fingunt ſe ſervare

præcepta & conſilia. Poſtea homines liberales, cùm ſo⸗
mnient, ſe habere merita ſupererogationis, vendunt hæc

Deut. 6,5.
Rom. , 7.
Piſ. II6, II.

Rom. 14,7.
2. Cor. 3,18.

aliis. Hæc omnia plena ſunt Phariſaicæ vanitatis. Extre-
ma enim impietas eſt ſentire, quod decalogo ita ſatis-
fa ciant, ut ſuperſint merita, Cum hæc præcepta omnes
ſanctos accuſent: Diligas Dominum Deum tuum ex
toto corde tuo. tem, Non concupiſcas. Propheta ait:

is h te ſenti-
Omnis hemo mendax, id eſt, non recte de Deo ne⸗
ens, non ſatis timens, non fſatis credens Deo. Quare

falſo gloriantur Monachi, in obſervatione Mohahier
vitæ præceptis ſatisfieri, ac plus quam præcepta ſieri.

Deinde falſum & hoc eſt, quod obſervationes Mo-

1 1 11 H U-
nafticæ ſint opera conſiliorum Evangelii. Nam Bien
gelium non conſulit diſcrimina veckirue⸗ cibonun b⸗
icati 1 t traditi
dicationem rerum propriarum. Hæ un

i : Eſca non com-
humanæ, de quibus omnibus dictum eſt: Eſca non com

mendat Deo. Qiare neque cultus juſtificeantes ſann d⸗
que perfectio, imo cum his titulis fucatæ propo eu⸗
tur, ſunt meræ doctrinæ dzmoniorum. irginigelee
detur, ſed his, quu dominum habent, ut ſaprar 1
eſt. Error eſt autem pernicioisſimus, ſer tire, quod perfe

7. . is Nann ita
Ctio Evangelica ſit in traditionibus humanis Nam

hi gloriari ſe
etiam Mahometiſtarum Monachi gloriari poſſent, ſe

fecti in obſer-
habere perfectionem Evangelicam. e qur eſt .
vatione allorum, quæ dicuntur αα Dogaæ, ſed quia

. 2 17 ibis. 1d fectio
regnum Dei eſt juſtitia & vita in cordibus, ideo perfect

eſt, creſcere timorem Dei, fiduciam miſericordiæ pro

migx in CHRISTO, & curam obediendi vocationileu
& Paulus deſcribit perfectionem: transformamur à cla-

ritate

——
Iitatein cl
At alium
alt alia cin

cas, iino

(ctpertect

ta Eterna
Mülium 1
Nunc
ſententia

(MII

tanmdebi
am Dei
Vitam ate
Eis Promi
Heeſunt
impdent
ſit ritam
lognunt
ſamadee
nemo nel
men alle⸗
hoc ſuun
terea con
omines
ne ſux
tur vitam
en dedi
nON Wh

( Honn

gratis a.
qui fide
ta ſia ju⸗
dit: Nece
Oem b⸗
Peniamn

MONASTICIS. 283
— ——
tionm Nn ritate in claritatem, tanquam à Domini ſpiritu. Non
2 it anE ait, alium ſubinde cucullum accipimus, aut alios calceos,
Cllnp,hd: aut alia cingula. Miſerabile eſt, in Eccleſia tales Phariſai-
dum Ate cas, imo Mahometicas voces legi atque audiri, videli-
rliorm cet perfectionem Evangeliiregni CHRISTLquod eſt vi-
vhrgun n ta æterna, in his ſtultis oblervationibus veſtium, & ſi-
sleneu milium nugarum collocari.
Ttionislel Nunc audite Areopagitas noſtros, quàm indignam
cevIII;EH ſententiam poſuerint in confutatione. Sic ajunt: SA-
Adecie CRIS LITERIS EXPRESSLIM eſt, Monaſticam vi-
hee ee tam, debita obſervatione cuſtoditam, quam per grati-
tum Demnum am Dei quilibet Monaſtici cuſtodire poſſunt, mereri
les Mn vitam æternam, & quidem multo auctiorem Chriſtus Matth. 19,
recte de Dm eis promiſit, qui reliquerint domum aut fratres, & c. 29.
dens De.. MHæc ſunt verba adverſariorum, in quibus hoc primum
Cratione Mo impudentisſime dicitur, quod ſacris literis expreſſum
bann reagn⸗ ſit, vitam Monaſticam mereri vitam æternam. Ubi enim
1oblendese loquuntur ſacræ literæ de Monaſtica? Sic agunt cau-
NE ſam adverſarii, ſic citant ſcriptutas nihili homines, cum

fange .
reſtmgchan nemo neſciat, Monaſticam recens excogitatam eſſe ta-
Frin men allegant autoritatem ſcripturæ, & quidem dicunt,
nekbien⸗ hoc ſuum decretum expreſſum eſſe in ſcripturis. Præ-
tfcans u, terea contumelia afficiunt CHRISTUM, cum dicunt,
3 an Nep⸗ homines per Monaſticam mereri vitam æternam. Deus
1 ms ne ſux quidem legi hunc Honorem tribuit, quod merea- „„ ,
ne inek⸗ tur vitam æternam, ſicut clare dicit apud Ezech. cap. 20. Ezech. 20,
cur ℳ Ego dedi eis præcepta non bona, & judicia, in quibus
5 3 mac non vivent. Primum hoc certum eſt, quod vita Monaſti-
ca non meretur remisſionem peccatorum, ſed hanc fide
1 laren 5 gratis accipimus, ut ſuprà dictuni eſt. Deinde propter

Chriſtum, per miſericordiam donatur vita æterna his,

en qui fide accipiunt remisſionem, nec opponunt meri-
lbuitat, ta ſua judicio Dei, ſicut & Bernhardus gravisſime di-
Nilunn 6 cit: Neceſſe eſt primo omnium credere, quod remisſi-
4 ien onem peccatorum habere non posſis, niſi per indul-
Naufi „ gentiam Dei. Deinde, quod nihil prorſus habere queas

operis

YHI. DE VOTG

operis boni, niſi & hoc dederit iſe. Poſtremo, quòd x.

ternam vitam nullis potes operibus promereri, niſi gra-

tis detur & illa. Cætera, quæ in eandem ſententiam ſe-

quuntur, ſuprà fecitavimus. Addit autem in fine Bern-

hardus: Nemo ſe ſeducat, quia ſi bene cogitare volue-

rit, inveniet procul dubio, quod nec cum decem milli-
bus poſſit occurrere ei, qui cum viginti millibus ve=
nit ad ſe. Cum autem nec divinæ legis operibus me-
reamur remiſſionem peccatorum aut vitam æternam,

ſed neceſſe ſit quærere miſericordiam promiſſam in Chri-
ſto, multo minus obſervationibus Monaſticis, cum ſint
meræ traditiones humanæ, tribuendus eſt hic honor,
quod mereantur rremiſſionem peccatorum, aut vitam æ-

ternam. Ita ſimpliciter obruunt Evangelium de gra-

tuita remiſſione peccatorum, & de apprehendenda miſe-

ricordia promuſſa in CHRISTO, qui docent, Monaſti⸗
cam vitam mereri temiſſionem peccatorum, aut vitam
æternam, & fiduciam debitam CHRISTO, transferunt
in illas ſtultas obſervatiònes. ProChriſto colunt ſuos cu-

cullos, ſuas ſordes. Cùmim auteni & ipſi egeant miſericor-

dia, i impié faciunt, quod fingunt merita ſupererogatie-
nis, eaque aliis vendunt. Brevius de his rebus in imi
quia ex his, quæ ſuprà de juſtificatione, de pœnitentia
de traditionibus humianis diximus, ſatis conſtat, Vots
Monaſtica non eſſe pretium, Ppropter quod detur remis-

peccatorum & vita æterna. Et cùm CHRISTUIS vo.
et traditiones cultus inutiles, nullo modo ſunt perfe-

Gin Evangelica.
Verum adverſa arii videri volunt aſtute modcrari vul⸗

garem perſvaſionem de perfectione. Negant Monaſti-
cam vitam perfectionem eſſe, ſed dicunt ſtatum eſſe ac-
quirendæ perfectionis. Belle diétum eſt, & meninimus
hanc correctionem extare apud Gerſonem. Apparet
enim, pru dentes viros offenſos immodicis illis enco-
miis vitæ Monaſticæ, cum non auderent in totum de.

traheré

—

—

tiehereiſan

doo , gd
llee guimur,
Cionis gui

ſutſtatus

ines in
Cebent, ho-
Kione Dro⸗
tant in biſt
tum, quer
Petenti ut.
bener prot

efn Inonitt

loſtricie A
leim, explot
inhorun
antardn

MONASTICIS. 285
Nalnnh 4 trahere ei laudem perfectionis, addidiſſe hanc n avge-
hrontteilüß ao 4v, quod ſit ſtatus acquirendæ perfectionis. Hoc
demſenenim ſi ſequimur, nihilo magis erit Monaſtica ſtatus petfe-
Atenn infirke Ctionis, quàm vita agricolæ, aut fabri. Nam hi quoque
ene gier E ſi unt ſtatus acquirendæ Perfectionis. Omnes enim ho-
amn Grmd mines in quacunque vocatione perfectionem expetere
igiminlist debent, hoc eſt, creſcere in timore Dei, in ſide, in dile-
*H inn ctione Proximi & ſimilibus virtutibus ſpiritualibus. Ex-
t Ritam m tant in hiſtoriis Eremitarum exempla, Antonii & alio-
im rum, quæ exæquant genera vitæ. Scribitur Antonie
gronnce 1 Petenti, ut Deus ſibi oſtenderet, quantum in hoc vitæ
R genere proficeret, quendam in urbe Alexandria ſuto-
is etlekee rem monſtratum eſſe per ſomnium, cui compararetur.

trum S Poſtridie Antonius veniens in urbem, accedit ad ſuto-
nangelun 4 rem, exploraturus illius exercitia & dona, collocutus -
aleakel cum homine, nihil audit, niſi mane eum pro univerſa
iccenn civitate paucis verbis orare, deinde arti ſuæ operam da-
anonn e re. Hic intellexit Antonius, non eſſe juſt ificationem
NSInut tribuendam illi vitæ generi, quod ſuſceperat.
tito aümttn Sed ad verſarii, etſi nunc moderantur laudes de perfe-
egen ie Hgione, tamen aliter reipſa ſentiunt. Vendunt enim me-
en d rita, & applicant pro aliis hoc prætextu, quod obſervent
de borbuhe præcepta & conſilia, quare re ipſa ſentiunt ſibi ſupereſſe

ede gult merita. Quid eſt autem arrogare ſibi perfectionem, ſi

bunis hoc non eſt? Deinde in ipſa confutatione poſitum eſt,
rgoltn quod Monaſtici contendant propiuùs ſecundùm Evan-
V 21 . .⸗1 . . . . . . . .
1CMMNR, gelium vivere. Tribuit igitur perfectionem traditioni-

nocl' un BSus humanis, ſi ideo propius ſecundàùm Evangelium vi-
wVvunt Monachi, quia non habent proprium, quia ſunt

M ag cœlibes, quia obediunt Regulæ in veſtitu, cibis, & ſimi- .
Negunt Uibus nugis.
uſen 1 krem, confutatio dicit, Monachos mereri vitam *-
enn ternam auctiorem, & allegat Scripturam: Qui relique- Math. 19,29.
lonen. e rit domum, &c. ſcilieet hic quoque perfectionem ar⸗
mweicsii⸗ rogat factitiis religionibus, Sed hic locus Scripturæ
anin nihil

286 XII. DE vOTIG80

nihil facit ad vitam Monaſticam. Non enim hoc vulł ecur file
CHRISTIIS, quod deſerere parentes, conjugem, fratres, üiin,
ſit opus ideo faciéndũ, quia mecearur remisſionem pee (Ctanr
catorum & vitam æternam. Imo malediéta eſt illa de. Qng ele, v⸗
ſertio. Fit enim cum contumelia CHRISTL,ſi quis id veni & ſeg
eo deſerat parentes, aut conjugem, ut hoc ipſo opere uetunt perl
mereatur remisſionem peccatorum & vitam æternam- runn abiren
Matth. 5,9 Duplex autem deſertio eſt, quædam fit ſine vocatione, dicxe, qn
ſine mandato Dei, hanc non probat Chriſtus. Nam o- exempla n
pera a nobis electa, ſunt inutiles eultus. Clarius autem Rerumdiy
hinc apparet, Chriſtum non probare hanc fugam, quia (ciyiles, 4
loquitur de deſerenda uxore, & liberis. Scimus autem um DWõl
quod mandatum Dei prohibet deſerere uxorem & i. utconhlin
beros. Alia deſertio eſt, quæ fit mandato Dei, videli tanon eſt
cet, cum cogit nos poteſtas aut tyrannis cedere, aut ne- concetee
gare Evangelium- Hic habemus mandatum, ut potius meno de
. ſuſtineamus injuriam, potius eripi nobis patiamur, non Hmamek
ſolum facultates, conjugem, liberos, ſed vitam quoque. miainert
Hanc deſertionem probat Chriſtus, ideoque addit, pro- tis ommiun
ptervangelium ut ſignificet ſe de his loqui, non qui Qum& wi
faciuſit injuriam uxori & liberis, ſed qui propter con- rempuem
fesſionem Evangelii ſuſtinent injuriam. Corpus no- denrtislan
ſtrum etiam deſerere debemus propter Evangelium. poczr Ino
Hic ridiculum fuerit ſentire, quod cultus Dei ſit, ſei· Ant Perte
pſum occidere & relinquere corpus ſine mandato Dei. mehkxeml
Ita ridiculum eſt ſentire, quod cultus Dei ſit, deſerere Nqriapoe⸗
poſſesſiones, amicos, conjugem, liberos, ſine mandaæ- Komniin
to Dei. Conſtat igitur, male detorqueri dictum Chri- imuCH
ſti ad vitam Monaſticam. Niſi fortasſis hoc quadrat, mnum db-
quod centuplum in hac vita recipiunt. Plurimi enun ltanie.
fiunt Monachi non propter Evangelium, ſed propter Mrariant
culinam & otium, qui pro exiguis patrimoniis inve- entirel
niunt amplisſimas opes. Sed ut tota res Monaſti. hlhic
ca ſimulationis plena eſt, ita falſo prætextu telt i⸗ W nobi
monlia ſcripturæz citant, ut dupliciter peccent, 1 brtieni,

—

S

—
Non einkee

SConiten is
dut remdk 15
malecictet
4CHRNIYiG
m, ut hor hot
n & Tumen
In ſit ſine d
bar Chrkude

Utus. Chnis
. Moer
ute hane M

lbeis in⸗
Gelerete uſen
manckto Dii
ums cleth
uldimmit,
chs Min
“ iumg
igeoglene
ge his log 1
ldgi ee

vinan C

ter L

la men
. . celt
glein

MONASTICIS. ”˖7

2

eſt, ut fallant homines, & fallant prætextu nominis
diyvini.

Citatur & alius locus de perfectione: Si vis perfe-

Ctus eſſe, vade, vende quæ habes, & da pauperibus, &

veni, & ſequere me. Hic locus exercuit multos, qui fin-
Xerunt perfectionem eſle, poſſesſiones ac dominia re-
rum abjicere. Sinamus Philoſophos Ariſtippum præ-

dicare, qui magnum auri pondus abjecit in mare. Talia
exempla nihil pertinent ad Chriſtianam perfectionem.

Rerum diviſio, dominia, & poſſesſio, ſunt ordinationes
civiles, approbatæ verbo Dei, in præcepto: Non fur-
tum facies. Deſertio facultatum non habet mandatum,
aut conſilium in Scripturis. Nam Evangelica pauper-
tas non eſt deſertio rerum „ſed non eſſe avarum, non
conudere opibus, ſicut David pauper erat, in ditisſimo
regno, Quare cum deſertio facultatum ſit merèe traditie
humana, eſt inutilis cultus. Et immodica ſunt illa enco-
mia in extravagante, quæ ait, abdicationem proprieta-

tis omnium rerum, propter Deum, meritoriam & ſan⸗

ctam, & viam perfectionis eſſe. Et periculoſisſimum eſt,
rem pugnantem cum civili confvetudine, talibus immo-
deratis laudibus efferre. At Chriſtus hic perfectionem
vocat. Imo injuriam faciunt textui, qui truncatum alle-
gant. Perfectio eſt in hoc, quod addit Chriſtus, ſequere
me Exemplum obedientiæ in vocatione pro poſitum eſt.
Et quia vocationes disſimiles ſunt, ita hæc vocatio non
eſt omnium, ſed propriè ad illam perſonam, cum qua ibi

loquitur CHRISTIIS, pertinet, ſicut vocatio David ad

regnum, Abraham ad mactandum filium non ſunt nobis

imitandæ, Vocationes ſunt perſonales, ficut negotia
ipſa variant temporibus & perſonis, ſed exemplum ob-

edientiæ eſt generale. Perfectio erat futura illi juve-
ni, ſi huic vocationi credidiſſet & obediviſſet. Ita per-

fectio nobis eſt, obedire unumquemque vera fide ſuæ

vocatieni.
Ter-

Math. 19, 24

Exod. 21,15.

1. Cor. 7, 9.

288 XIII. DE VOTIS

Tertiò. In votis Monaſticis promittitur caſtitas. Su-
pra autem diximus de conjugio Sacerdotum, non poſſe

vetis aut legibus tolli Jus naturæ in hominibus. Et quia
non omnes habent donum continentiæ, multi propter

imbecillitatem infeliciter continent. Neque vero ulla
vota, aut ullæ leges poſſunt abolere mandatum Spiri-
tus ſancti: propter fornicationem unusquisque ha-
beat uxorem ſuam. uare hoc votum non eſt licitum
in his, qui non habent donum continentiæ, ſed pro-

pter imbecillitatem contaminantur. De hoc toto lo-

co ſatis ſupra dictum eſt, in quo profectoò mirum elh
cùm verſentur ob oculos pericula & ſcandala, tamen
adverſarios defendere ſuas traditiones, contra manitfe-
ſtum Dei præceptum. Nec commovet eos vox Chriſti,
qui objurgat hariſæos, qui traditiones contra manda-
tum Dei fecerant. .
Quartò. Liberant hos, qui vivunt in Monaſteris
impii cultus, quales ſunt, prophanatio Miſſæ ad quæ-

ſtum collatæ pro mortuis, cultus ſanctorum, in quibus

duplex vitium eſt, & quod ſancti in locum CHRIS 1I
ſurrogantur, & impie coluntur, ſicut finxerunt Domini-
caſtri Roſarium B. Virginis, quod eſt mera αατ 1 M½6 i.α
non minus ſtulta, quàm impia, vanifſimam fiduciam a-
lens. Deinde hæ ipiæ impictates tantuùm conferuntur

e
ad quæſtum. Item, Evangelinm de gratuita remiſſion F

peccatorum propter CHRISTIIM, de juſtitia fidei, de
vera pœnitentia, de operibus, quæ habent mandatum
Dei, neque audiunt, neque docent. Sed verſantut aut in
Philoſophicis diſputationibus, aut in traditionibus cere⸗
moniarum, quæ obſcurant CHRISTIIM. Non hic di-
cemus de illo toto cultu ceremoniarum, de lectionibus,
cantu, & ſimilibus rebus, quæ poterant tolerari, ſi ha-
berentur pro exercitiis, ſicut lectiones in Scholis,
quarum finis eſt, docere audientes, & inter docen-

dum aliquos commovere ad timorem, aut fden

ded nune ki⸗
Werezntur
enimn augen
Cocendos
lchonesh
or k
flasopinin
Cllum, gun
Kiri Perleg
Maohe teti
Uite gener
Porem
lecti arib
coabti ab:
Alicemro
let Plarimna⸗
Ibalaludt
ſeipoteſt
Pimionumn.
Hicob
bant ſote
mus noste
Trorumtit
TaI bomin
Incoram
larnunec
ltulens
kuuglia
a oe⸗
hnſine,
katur remi

Un Nazare

ig erat i

ledute

leleee

8
—
mittiutſtt
Nerotung un ut
in homimbelf
inentie, Inlire
ent. MNem
ere nundnm
lem unnglin
votummhanet
Continen itar
ut. De ld
profelih un
4 & ſcabcl

gones elit D

moſetezſl

ltiones onni

Vin 1 nt in) Nns
anatoo N. lutf
ſnchnn
nlaum
len Nünen
de,

ie, * ,1.S
l,ce lnid,

mmie
ntch .

het

MONASTICIS. .
299

Sed nunc fin
gunt, has ceremo
nias eſſe Enleus 5
EI, qui

18. e0

iper

docend
0
§ & adhortandes auditores, re
.
„ ves &α£— accuratæ

lectiones 1
plus prodeſſent, quam illæ infinitæ Sarſoα½
0-

Ita
tota
Saſs denernn Rionanie plena eſt hypo
culum, quod qui i ſunt 4 kee omnia accedit kean, &
1 In 1 11 CPeri-=
ma perſequentibus vt nnolle ene LoLuntilt hen
magnæ ration ultæ igitur gr⸗ ⸗
e 181t11
vitæ ſunt, quæ libera t bo r grayes &
P Rrerng M nt bonos viros ab hoc
oſtremo mu
lecti artibus nunnn lver ant ipſi Canones
coacti ab amici orum ſine judicio d i aut il-
sö voverunt. T runt, aut
UI⸗ em pronunci alia vota ne C
ret plurimias fe ant eſſe vota. Ex his 0 ib enones
eE mn
qualia nn elle aulas „quæ docent vota M us appa-
ſeri poteſt vitæ gehus ne non eſſe vota garermoce⸗ 3
2 etu —
inionum. s Pleniuim Hypocriſis & rented
Hic obji
jiciunt eXx
bant vota ſua lege Nazaræos. Sed hi
mus no eum hi5 opinionibus non ſuſcipie- Num. 6
S reprehendere i „quas hactenus di
ræorum ritus er- n votis Monachoru lri⸗
ram tipur exercitium, aut proreſt teg.
ati
tum coram De 2 non merebatur remifſionem Kidei co-
ſicut nunc circu „non juſtificabat coram Deo Hrccato
elier oultus, ita mnciſio, aut mactatio victin s
poni tanqu d ritus Nazaræorum nu bet ⸗
uam c nc de
ultus, ſed debet judicari mpli irer
iciter

αäαοανο.
ckeras ekorho Don igitur rectè confertur Me
nglionen eeogirarue⸗ ut ſit cultus, qu e⸗
Krtenrentune P ccatorum & juſtification ner.
un Naearzon qui habebat verbum Dei ae en
Rn K r in l e, ur h mereretur reinithionem Pesr a⸗
niæ legis. Item de altint externum,ſicut aliet enor
iis votis in lege traditis dici potec.
T
1 Alle-

399 WMII. DH VOTIISs

Allegantur Rechabitæ, qui nec poſſeſſiones habe-

Jerem. 35. bant ullas, nec vinum bibebant, ut ſeribit Jeremias cap.
3 5. Scilicet pulchre quadrat exemplum Rechabita-
rum ad Monachas noſtros, quorum Monaſteria ſupe-
rant palatia Regum, qui lautiſſime vivunt. Et Recha-
bitæ in illa omnium rerum penuria, tamen erant con-
juges. Noſtri Monachi, cum affluant omnibus deli-
tiis, proſitentur cœlibatum. Cæterum exempla juxta
regulam, hoc eſt, juxta ſcripturas certas & claras, non
contra regulam, ſeu contra ſcripturas- interpretari

convenit, Certiſſimum eſt autem, obſervationes no-

Rras non mereri remiſſionem peccatorum, aut juſtifica-
tionem. Quare cùm laudantur Rechabitæ, neceſſe eſt, e05

morem ſuum non ideo ſervâſſe, quod ſentirent, ſe per

eum mereri remiſſionem peccatorum, aut opus ipſum
ultum eſſe juſtin cantem, aut propter quem conſeque-
rentur vitam æternam, non per miſericordiam D EI,

propter ſemen promiſſum. Sed quia babuerunt manda-

tum parentum, laudatur obedientia, de qua extat præ-
ceptum Dei: Honera patrem & matrem. Deinde mos

habebat finem proprium, quia peregrini erant, non

Ifraélitæ, apparet, patrem voluiſſe eos certis notis dis-

cernere à fuis popularibus, ne relaberentur ad impie-

tatem popularium. V olebat his notis eos admoncre

doctrinæ fidei, & Immortalitatis. Talis finis eſt licitus.
Ar fines Monaſticæ longe alii traduntur. Fingunt ope-
. * 4 .— ——
ta Monaſtices cultus eſſe, fingunt ea mereri remiſſio-

nem peccatorum ac juſtifſcationem. Eſt igitur diſſi-

mile Monaſticæ exemplum Rechabitarum, ut omitta-
us hic alia incommoda, quæ hærent in præſenti Mona-

ſtiaaa.

Citant & ex priore ad Timotheum cap. 5. de vidu-

rTim. 5, 15.8, quæ ſervientes Eccleſiæ, alebantur de publico, ubi

Mam fidem irritam fecgrust. Primum hic finga

bant. “D

ait: Nubere volunt, Habentes damnationem, quia pri-
mus

Apo-

—
poſtolumm
Cinabitur d
bin Ehae⸗
rumn & u
Cmnes cultn
Ventur, utr
Mkopter ea
Chriſtumm
Fiduatum,
ſies. h
locumad,
uoalrett
VCtaantee,

rat Declel

Nonqulnu
Publicoſht
in eoce mc⸗
Noncutat .
uituhn
5 entpecen
Au nonch
h mulier
Percurti
Inn e, l.
1on Colam
Pter iage
R inprobe
naſticos
qu
Scimat
Anne vot
1 tug
ſeeg

I18

epolillont
lonbit erniud
emhlunm 1
Un Monatenk
runt. ENe

—

,tamen fili
uam unnihrl
ün kentl
certas Eclru
thrurcv imfe
1,Cbleni
torubn An
lubit, Uett
ofeniet,
m, Ant Chn⸗
pter gbenn
niencorce
Pabuerutn⸗
a, ge qu u
natremn. Daine!
geprin nn

S

S=

eos eel⸗

gabeneunmt4

NM10NASTICIS.

Apoſt lun
olum de voti
. . e vOti .
cinabitur Momalti, loqui, tamen hic locus —
bus, & hac obimone, votis, quæ fiunt de s non patro-
torum & juſtifica ie, ut mereantur remiſſ ts eulti⸗
omnes nen cationem. Paulus enim t donem pecca-
ventur, ut inet omnes leges, iim tota voce damnat
. „ ut miereantur „3 otHa opera ſi 1 S
propter ea co ſ remüſſionem pecc⸗ 5 11 1tà obfſer-
Chri onſequamur vi peccatorum, aut ut
. riſtum per miſe mur vitam æternam, ne aut ut
viduarum lrrieo tdiamn. Ideo propter
.. D, ii qua fuer 30 Decef .
ſticis. Ptate uerunt, diſſinulia fuiſſe eſſe eſt vota
locum ad v ot ſi non deſinar 1 2 S voris Mona-
gquod vetat eli „ detorquen 1 etOrqu
8 d vetat eligi Niduan ndum erit eoderm hoc 1queré
Oota anté eam ætat 11 minorem annis ſey quoqué;
norat Eccleſia h- tem facta erunt irrita ne Ità
. Cc irrita. Sed non
n vota. Itaqu ed non
D quia nubunt: Jub Itaque damnat Paulus adum
publico ſumtu alitæ uber enim nubere junis un sviduas, 1.7 4.
litæ laſciviebant ideodt en ſed quia 4 75 ge
deoque fidem abjici
aDjicie⸗

bant. Hoc vocat prin
am fidem, ſcilicet, non voti Mo
1 voti Mo-

maſtici
. aſtici, ſed Chriſtianiſmi
in eodem cap biſiu. Et hoc modo ſi
8Si quis pr —“l 0 ſider „.
non curat, f dem abn propsios, & maxi dein accipit
quitur, quàm 80 Rhregard. Aliter Eninr doeliln3
1 phiſt . I .
bent peccatumn mort, . Non tribuit fidem Ris ſide lo⸗
qui non curant Pto ale. Ideo dicit hos abj'i 1s, qui has
cit, muliercula pinquos. Et ad eund jicere fidem-⸗
– Percurritn LDechlanree fdem abji ndem moduni dis
Imius ali 43— ceré.
mus ea, quæ adve Ari nofſtras rationes, & ob
non ſolùm propt arii objiciunt. Et hæ Obiter dilut-
pter pias mentes er adverſarios, ſed mul c collegimus
re improbare deb t habeant in conſpecétu masis prG-
naſticos, quos q id nt hypocriſin & an canlit; Aar
gat, cùm ait: nidern totos hæc una vor in Mo⸗
Qare vota ipla uf colunt me man dar . kigi abro⸗
num, cantúum 1: obſervationes cib ör ominum.
utiles cultus ſunt eers, calceorum, cit un, lectio-
tcoram DEO. Et eringulerum in⸗
rtO iciant 0
1 t Cmnes

Matih. 15,

Piæ ment 7
DW tes, .
l 2 ſimpliciter Pharifaicam & d
danmatam

E
2 opi-=

X

XIV. DE POTESTATE.
292

—

tux re
mereant
ſſe, quod illæ obſervationes
. — £
opinionein e 7 4

m.

eneribus vixerunt,
i in his vitæ gen
os viros, qui in his vitæ g
anctos vir 1
eſt ſanct

idiciſſe, quod
iciſſe, 9
. um didi . 8.
Rducia talium ob erratoim, un gracishebe
bjecta fiduc ropter iam conſe-
abjecta torum prop iſericordiam
eccato iſerico .
remifſtonem d ter Chriſtum der ropter illos eulen⸗
ren An b am æternam, nor “ verbo inſtitutos
cuturi eſſent v tum approbet cultus
quod Deus tan

qui valeant in fide.

XIV.

DE POTESTATE EC.

CLESIASTICA.

, Drivilegiis
₰ V 11 rivilegi
rſarii de p
1 hic vociferantur adren i de r nin
Ehememer ue wo Eccleſiaſtici ſtat un
α☚ . he een
Art. m.3 1. ininun

articulo diſputa V Imus. Cæter um ſep
lis i hoc 1 .

m
cleſiaru
i tum Ec
dverſarii, Interim ſta
r a
tuentur

r. Sacramenta
Re doceri Eccleſias, &
t rec
gunt, non curan

negli⸗

. ibet
. uoslib
ttunt quosni
jum admit I abilia,
tari. Ad Sacerdotium onera intolerabili .
rite tractari. Poſtea imponunt or raditiones longe
ſine diſcrimine, itio alioruun, ſuas t
Ials rn tilir ex 1
naſi delecten
quaſi

1 Nunc
elium. Nunc-
Am Evang bus
ius iervari Poulant, qran Biene is, de uir⸗
leng, & difficilimis co rbre iaiidie⸗ ,
Betelisn e n dubitatio
17 In gravi . 4 en aid
S niſer cupit r. tes
Babulu aile non expediunt mientes,
uod ſequatur,
quo

Pr. z-
tereas

—

eien in te

oponunt,

Uibas nilin

audire
ominum,

lialiquen
ecis.
Cümal
tios 0e0s
nil Roiſe
ltlpe core
eatitucln
iti tek⸗
Katenh e,
Katt. Ma
Celknozaa
condendl ke
ehoce arii
Oottet

NAE. FCCLESIASTICA. 293
tonestermm erea in rebus manifeſtis decreta ſangvine ſcripta
tet ſif Proponunt, quæ minantur horrenda ſupplicia homi-
Gur tm m nibus, niſi manifeſte contra mandata Dei faciant. Hic
riſtun. Eu viciſſim oportebat vos videre lachrymas miſerorum,
genetihls nn. audire miſerabiles querelas multorum bonorun-
u lclef ominum, quas haud dubie reſpicit & exaudit Deus,
hrikungm ui aliquando rationem procurationis yeſtræ reddituri
ſKumdnn eſtis. s
ropteihue⸗ Qunm autem nos in confeſſione, in hoc articulo, va-
horetvin⸗ rios locos complexi ſimus, adverſarii nihil reſpondent,
niſi Epiſeopos habere poteſtatem regiminis & cocher-
citivæ correctionis, ad dirigendum ſubditos in finem
. beatitudinis æternæ. Et ad poteſtatem reginiinis, re-
T 5 quiri poteſtatem judicandi, definiendi, diſcernendi, &
WCA. ſtatuendi ea, quæ ad præfatum finem expediunt aut con-
erari lenni ducunt. Hæc ſunt verba confutationis, in quibus do-
Cent nos adverſarii, quod Epiſcopi habeant autoritatem
umrenn condendi leges utiles ad conſequendam vitam æternam.
1e! nns De hoc articulo controverſia eſt.
nine Oportet autem in Eccleſia retinere hanc doctrinam,

Karns, 11

I. .
e an quôd gratis propter Chriſtum fide accipiamus renus-
. us ſionem peccatorum, Oportet & hanc doctrinam reti-
0N neri, quod humanæ traditiones ſint inutiles cultus,
kkt quare nec peccatum, nec juſtitia in cibo, potu, veſtitu, „,
gcls 3 & ſimilibus rebus collocanda eſt, quarum uſum voluit Matth.5, k.
SA Chriſtus liberum relinqui, cùm ait: Quod intrat in os, Rom. 1. .

non coinquinat hominem. Et Paulus: Regnum Dei
ND Sh non eſt cſca, aut potus. Itaque nullum habent jus Epi-
Aunimn i ſcopi condenditraditiones extra Evangelium, ut me-
Loneti ini 35 reantur remiſſionem peccatorum, ut ſint cultus, quos
usmmi approbet Deus tanquam juſtitiam, & qui gravent con- .
hagel ſcientias, ita ut peccatum ſit eos omittere. Hæc omnia Aéct. 15, 10.
noſeliht 76 docet vel unus Locus in Actis, ubi Apoſtoli dicunt: Fi-
gabent „de purificari corda. Et deinde prohibent imponere ju-
tes g 46 8um, & oſtendunt, quantum periculi ſit, exaggerant pec-
mnt m „ T 3 catum

rngen

294 MNV. DE POTESTATE

catum iſtorum, qui onerant Eccleſiam. Quid tentatis
Deum? inquiunt. Hoc fulmine nihil terrentur adverſa-
rii noſtri, qui vi defendunt traditiones & impias opini-
ones. Nam & ſupra damnaverunt articulum Xv. in quo
poſuimus, quod traditiones non mereantur remiſſio-
nem peccatorum, & hic dicunt, traditiones conducere
ad vitam æternam. Num merentur remiſſionem pecca-

torum? num ſunt cultus, quos approbat Deus, tan-

quam juſtitiam? num vivificant corda? Paulus ad Co-

loſſenſes, ideo negat prodeſſe traditiones ad juſtitiam

æternam & vitam æternam, quia cibus, potus, veſtitus,

& ſimilia ſint res uſu pereuntes. At vita æterna in cor-

de, rebus æternis, hoc eſt, verbo Dei & Spiritu ſancto

efſicitur. Expediant igitur adverſarii, quomodo condu-

Cant traditiones ad vitam æternam.
Cùm autem Evangelium claréè teſtetur, quod non
debeant imponi Eccleſiæ traditiones, ut mereantur
remiſſionemi peccatorum, ut ſint cultus, quos approbet

Deus tanquam juſtitiam, ut gravent conſcientias, ita

ut onuittere eas judicetur eſſe peccatum: nunquam pote-
runt adverſarii oſtendere, quod Epiſcopi habeant pote-
ſtatem tales cultus inſtituendi.
Cætetam quam poteſtatem tribuat Evangelium
Epiſcepis, diximus in confeſſione. Qui nunc ſunt E-
piſcopi, non faciunt Epiſcoporum officia juxta Evan-

. .— . . . . / 7
gelium, ſed ſint ſane Epiſcopi juxta politiam Canoni-

cam, quam non reprehendimus. V erùm nos de Epiſco-
po loquimur juxta Evangelium. Et placet nobis ve-

tus partitio poteſtatis, in poteſtatem ordinis, & pote-

ſtatem Jurisdictiouis. Habet igitur Epiſcopus poteſta-
tem ordinis, hoc eſt, miniſterium verbi ſacramentorum,
habet & poteſtatem Jurisdictionis, hoc eſt, autoritatem

excommunicandi obnoxios publicis criminibus, &

rurſus abſolvendi eos, ſi converſi petant abſolutionem.
Neque vero habent poteſtatem Tyrannicam, hoc eſt:

—

ſne ertal
labentcen
dorere,
dent,
luriscdicti

Nam culti

bent verb
Jurisdick
adyerſus

quatenus.
tanquamg
Mopter tr⸗
injcere co
cultns, ſie
Chtinsy
tislihii⸗
Otdinatio
jüdicentu
Veruntip

tatradid

ſentieban
lant Ue.
Niſint nee
Hec
Tuin: videl

IIn, Etam

Uen Kttione
iin Rod
Polit Cen
kauci
tallitione
nult voc⸗
dee eſt, te
etbo, no

AI
—
ltememnnunm
s Killiutt⸗
,

tticnlumnmn
peredntur en“

dinonescondli

remmiionenge⸗

grober DeneH

la? Laliul
tone A,
bdu orhe
titzenunn
heic gini⸗
qvorwr⸗

tetetun i⸗
nes; ut
lns gihetfſ⸗
at collcennn⸗
mm:nngu

r

glani labeu

nokheu .
„politan

rumn vo

n
.

4

4 *

ECCLESIASTICA. 295

ſine certa lege, neque regiam, hoc eſt ſupra legem, ſed
habent certum mandatum, certum verbum Dei, quod

docere, juxta quod exercere ſuam Jurisdictionem de-
bent. Quare non ſequitur, etiamſi habeant aliquam

Jurisdictionem, quod poſſint novos cultus inſtituere.
Nam cultus nihil pertinent ad Jurisdictionem. Et ha-
bent verbum, habent mandatum, quatenus exercere
Jurisdictionem debeant, ſcilicet, Si quis commiſerit
adverſus illud verbum, quod acceperunt à Chriſto.
Quanquam nos in confefſione addidimus etiam,
quatenus liceat eis condere traditiones, videlicet, non
tanquam neceſſarios cultus, ſed ut ſit ordo in Eccleſia
propter tranquillitatem. Et hæ non debent laqueos
injicere conſcientiis, tanquam præcipiant neceſſarios
cultus, ſicut Paulus docet, cum ait: In libertate, qua
Chriſtus vos liberavit, ſtate, nec iterum jugo ſervitu-

tis ſubjicianini. Oportet igitur liberum uſum talium

ordinationum relinqui, modo ut ſCandala vitentur, ne
judicentur eſſe cultus neceſſarii, ſicut pleraque ordina-
verunt ipſi Apoſtoli, quæ tempore mutata ſunt. Neque
ita tradiderunt, ut mutare non liceret. Non enim dis-

ſentiebant à ſuis ſcriptis, in quibus magnopere labo-

rant, ne Eccleſiam opprimat opinio, quod ritus huma-
ni ſint neceſſarii cultus.
Hæc eſt ſimplex ratio traditionum interpretanda-

rum: videlicet, ut ſciamus, eas non eſſe neceſſarios cul-

tus, & tamen propter vitanda ſcandala in loco ſine ſu-
perſtitione obſervemus. Et ſic multi docti & magni
viri in Eccleſia ſenſerunt, Necç videmus, quid opponi

poſſit. Certum eſt enim, ſententiam illam, Qui vos audit,
me audit, non loqui de traditionibus, ſed maxime contra

traditiones facere. Non eſt enim mandatum cum libe-
ra, ut vocant, ſed Cautio de rato, de ſpeciali mandato,
hoc eſt, teſtimonium datum Apoſtolis, ut eis de alieno
verbo, non de propriò credamus. Vult enim Chriſtus
Z T-T 0S

Luc. 10, 16.

296 XIV. DE DOTESTATE

nos confirmare, quemadmodum opus erat, ut ſcire⸗
mus, verbum traditum per homines efficax eſſe, nec
quærendum eſſe aliud verbum de cœlo. De traditioni-
bus non poteſt accipi, qui vos audit, me audit. Requi-
rit enim Chriſtus, ut ita doceant, ut ipſe audiatur, qilia
dicit: Me audit. Igitur ſuam vocem, ſuum verbum vult
audire, non traditiones humanas. Ita dictum, quod ma-
ximéè pro nobis facit, & gravitmmam conſolationem &
doctrinam continet, detorquent iſti aſini ad res nuga-
ciſſimas, diſcrimina ciborum, veſtitus, & ſimilia.
Citant & hoc: Obedite præpolitis veſtris. Hæc ſen-
tentia requirit obedientiam erga Evangelium. Non
enim conſtituit regnum Epiſcopis extra Evangelium.
Nec debent Epiſcopi traditiones contra Evangelium
condere, aut traditiones ſuas contra Evangelium in-
terpretari. Idque cùm faciunt, obedientia prohibetur,
GCal. , 8. juxta illud: Si quis aliud Evangelium docet, anathe-
Matth.3, 3, ma ſit. Idemreſpondenius ad hunc locum: Quidquid
dixerint, facite, quod conſtet, non univerſaliter præci-
pi, ut ommia recipiamus, quia alibi jubet ſcriptura plus
obedire Deo, quam hominibus Quando igitur impia
Ack. 5, 29. docent , non ſunt audiendi. Hæc autem impia ſunt,
quod traditiones humanæ ſint cultus DEI, quod ſint
neceſſarii cultus, quod mereantur remiſſionem pecca-

Ebr. 13, 17.

ca, & motus, qui e xorti ſunt prætextu noſtræ doctrinæ.
Ad hæc brevite reſpondemus. Si in unum conferan-
tur omnia ſcandala, tamen unus articulus de remiſſwio-
ne peccatorum, quod propter Chriſtum gratis conſe-
quamur remiſſionem peccatorum per fidem, tantum
affert boni, ut omnia incommoda obruat. Et hic initio
conciliavit Luthero non tantùm noſtrum favorem,

. . 4 4
ſed etiam multorum, qui nunc nos oppugnant. laAα

„N 7 . 1. J4. .ð
Ya Sαοοα νααοειιιαααιανoονιι ρςοτ„α7 inquit Pin-

darus. Nos t amen neque deſerere veritatem neceſſariam

Eccle-

torum & vitam æternam. Objiciunt & ſcandala publi-·

—

Veclele
muantibe
Cbellre,
exeitatite
demnaven
tur. De
rios
Müx a
batu? ſe
Pore reſ⸗
Penmit

AIE
—
pus ert, S
es lcncli,s
l0. Detnlins
t,ne Aidt
ile Alati
Cuumicben
cickunncblts
mncoNichton
s, Elunll.
is veltni⸗ El
Vangeliun 4
etr Pyumt
Ontra Evilg
12 Pyangenn
Peatin Prhde
uun Coett, A
chocun (⸗
unietilefe
ihben H
Uanco rur
eabten S
16 Del gol⸗
enionen
1Elenkuß
morechii⸗

munum Mne

1 ete
gelus Een

Kum Arßh HDWM
er Mell, we
pnu Erhrinn
oſrum 5

eeai 3
eninſun

tremnes

—

ECCGL
CLEHSIA STTE

Eccleſiæ volum
muantibu. lumus, n
Eün un Potfiumas aſſentiri adverſariis c
excitati 2 quam korhiräbuu Oportet eni ſarii⸗ .
H Ernnt, dan “ Eg. Iſti rati enen Deo magis
ne⸗ Dande õ ifeſtam nrarianemn Sehltati⸗
u cinde nullane andah Crucdhelhirate initio con-
Miſſæ Jaentam Nlent ſea al hærent e i uun⸗
kakuef e collat zn ſacrileg aud adverſa-
ed omittamus Comapa uanta Rrode in ccel
rationem. Hæc in coæli-
PrO tem-

pore reſpor
pondin .
lus ad
Confurationern. N

permitti
Inmius O
. mni ut
emur, 1 bus piis, an ad
, ſe confeſſione . azireche glo⸗
pturis Ve. 3 m noſtram ſe . 8 0-
reê co nfutaſſe Lrie

1150.

—

2½ PNAXFATIO

ARTICGLILI CHRI.

STIANXEÆE DOCTRIN&, QCVI A

noſtris Concilio, ſi quod vel Mantuæ vel alibi

rengregandum fuiſſet, exhibendi fuerant, indicantes,
Quid recipere vel concedere poſſemus &ß
quid non: Scripti 4

D. MARTINO LUTHER

ANNO 1537.

—

Præfatio D. MART. Lurk.

Concilium indiceret anno ſuperiori, cir-
ca Pentecoſten Mantuæ congregandum, S
2 7. *
eaul poſt ab urbe Mantua alio tran fer-
ret, (unde nondum conftat, quô ilad con-
pocare pel Belit Bel poſſt) & nobis quoque ſperandum
eſſet, ut ad Concilium ipſi etian, ocavemur, Bei melu-
endum, ne non bocati damnaremur: iniungebatur mi-

bi, ut Articulos dockrinct noſträ conſcriberen &σ colli-

gerem, ſi forté res procederet, ut conſtaret, quid &
gquatenus Pontificiis ce dere, & in quibus capitibus con-

ſtanter perſeberare & bellemus & polſemus.
Conſeripſi igitur hoſce Articulos, & noſtra patti

kradidi. A noſtrir lli recepti & anazvimi oon eſſzone
approbati ſunt, & decretum est, ut Concilio (E quod 4à
Papa & Pontifciis tandem ſine mendaciis & fraudibus,
Bero, legitimo & Chriſtiano modo inftitueretur, icut

omnino deberet) publicé offerrentur, & Pdei noſtrægæ

ronfeſſzonem explicarent. .
Cum auten Romanaiſta auta ſeu Curia ades formi-
det Chriſtianun liberumzue Conciliti, 6 lucem tarpiſt.
meé

. Um Papa Paitlus hujus nominis tertinrs

ſumi unt,/
lelentipra,
rtomulti

ttiut hr
upn quamn
matignemn,
tiatur til.
niittere hy⸗
(omcili⸗
mic ij r,
tinmimni
mign’

,
SMbelken,
inzt, he

ui⸗
Sopublie
kayntume
mn, ⸗
Rnlui,
eme ia
Grene, 6
niſere e
Aulern
lur joſn
mnmum, .Y
Lonu, 5.
iWmi: 1
Aoag

—

0NN

NLN

Mantuerelz

erant, indie

polennd

UTN

,o hnni
cyepenin,
e lonreſmn

nkar, illi
, guuge 1.
, 8
cerenur), i
jureken!
c,: en,
ere !
M/ mberen 4
antnd, 3

NND. MART. LITII. 21395

mé ſwgiat, ita ut etian ipſis Ponsifeciis ſper Conciliihri-

. . SS — .—
Niani nom tantdum con boganddi,ſed, tanα ferena, & son-
cedendi prorſus ademta ſit, zade ſazs ofendantuer mer
37 7965 2
1 Z42 —Bei ” V , ge .
rito maltit Pontificit, & gre ferunt vegligentiam!?ſtan
6 . . .
Papæ, ac inde facilé colligant, malte Pabpan interitlne

totius Chriſtianit atis, & danmnationen omzinm aninmar

rum, quaz ſut, & ſaorunz bel exiguam ſatten refor-
mationem, 6 qum tyrannid: ſae modum braſribi pPar-
tiatar : ideò & nibilominus artsculos hos in pubiicume-
wittere boldi, at ſe citius ex hac hita ehoganer, quazs
Conciliunz congregaretur, (qiod ita ebentusrun eſſe, o-
miino oonfa” & ſpero, càùm lucifugi iſti zebzalones Di-
mium in protnahendo & impediendo Concilio laborent)
ut inquam it, qi poſt me bihent & remanebunt, teſti-
monmiuzm & confeſſzonem meanz haberent & proponere
poſſent adjiunkctamConfeſzoni,gitam antea publicabioin
gquaz habtenus conſtanter permanſt, O permanebo de-
zncebps, per Dei gratiam.
DQuid enim dicam' Quomodo querelam inſzitzam’
Adhuc ſaperftes ſaum, ſcribo, conciones habeo, & prale-
go pablicé & quotzdie: & tamen girulenti homines noz
tantum ex adherſariis,ſed etiam Jalſi ſratres, qai nobis-
cum ſe ſentire ajiunt, mea ſoriptäa & dolbtrinanm mean
Simpliciter contra me adferre & allegare nudent, me bi-
Bente, Bidente, O audiente, etzamſiſciant, me aliter
docere, & bolant birus ſuum meo labone exornare, &
miſeros homines meo ſab nomine decipere & ſeducere.
Muid ergo, bone Deus, poſt obitum meum fet?

Deberem quidem ad owmniareſpondere, dum adhuc
7. 9

Fißo. Sed quæſo, quowodo ommia Aiaboli ora olſtruere ſo-

Uus polſum? præſertim eorum (datpote benenatorum o

mnium) qui nec audire nec attendere bolant, quidöri-
bamus, ſed in eo toti ſunt, üt berba noſtra etiam in minu-

tiſſemis literis/celeraté pertertant & deprabent. Hid

ergò diabolus reſpondeat, & tandem ira Dei, quemad.

modune

390 PRAFATIO.

modum merentur. Sepe recordor boni Gerſonis, dubi-

tantir,num quid boni publilca ſeribendum & profenen.
dum ſit, Si ſcriptio omittitur, multa, animæ negliguntur,

qquæliberari potuiſſent. Si bero ita praſtatur, ſtatim
diabolus prafto eſt cum lingbis peſteferis & catumnia-

rum plenis, quæ omnia corrumpunt, & geneno infici-

unt, ut atilitas ſeriptorum impediatur. Quid tam en
ex iſta malitia ſua oommoi recipiant, manifeſtum
eſt. Quia enim nos mendaciis perdite enerarunt, &
Empliciores per iſta mendacia in ſuo cætu retinere bo-
luerunt, Deus opus ſuum ſubinde promobit, & ipſo-
rum cætum redadidit minorem, noſtrorum bero mar
jorem, ac ipfos ob mendacia confudit, & confandit
etiammuam.

Recitabe biſtorinn. Rait Witteberge Docor

quidan ex Gallii miſſus, qui nobis palàm indicabat,
Regi ſ0 certo certins perſsaſinm elje . apud nor zuttam

eſſe Eccleſan, sulinn, magiſtratum, nullum, conjugi-

mrn,, odg prom,’ſoue omnes pecaudum more bibere pro
2 7 7 . *.
arbitriog. Dicjam, que bultu nos coram tribunali Chri-
ſti in altima sdicio ſit aſpederi i, guttam eraſſa &

prodigigſe mendacia Regi & aliis regnis per ſaa ſori-

Pta incins drnni cele Peritanm 52 Chriſtus omnalm no-
Pram Do- & jader ſoitſé, Iſtos mentiri, & ſem-
Per menritos ehſe. E Jententinm hiciſſim audire
cogeniten, ueod, ceri ‿. Deus conbertat conkerten-
dorc, et agant panitentiam: ceteror obruet Va & ab in

2

kiι‿.

Ilt atenm redezm, adrem, Obtärim ex animo, Con-
innm, Chriſtinzun, & liberunm aliquando congregari,

. . —— . 1
ut muitit & robus & bowisibus conſuteretur, non gudòd
nos Concilio indigen,:nus, (zoſtra enim Eccleſiæ per Dei

gratiam, puritate Verh’i Q pero aſu Sacramentorum ac

cognitione bocationzs & Berorum operum, ita ſant il-
aſerat & conſtitatæ, at Concilio opus nobis non ſut mec
2 2 Con-

—

1 „
4Coneile⸗

Pelkare h

aſin mu

Vredhlne

nen nee
tihominel
(hyi :
ſaremcu
hoc memn
Cyieu
contn 6
naGα
dimn nor
rate,
ſen Mg
lſeordi
ten dilug.
Petulant
Sn nera
Meycena
benaiti,
Adey 4dll,
Nolticge
Eiué he⸗
aljaze,
his eſet,
lole talar
einguli
lum inſu
tatibi,,
laſeic,
tii G tey
lmu
4 Ria

niCenſnnih
ndmn Ijlen

imns elgnn

prlſitmn, 1
erit 6 AAANNH
. Gbeneno ii
ti
. uidte
G
nt, ninff
ti Mernn
Ctt etmnelth
„ Es
yomubi,O
ronm en
4,, 6 me

ittelengt 3
4,ul k
, mmre Eiin
,mrin

,G

i 4

„ „ℳ₰
N
S,.

en bſn/

7

D. MART. LTHA.. zo1

4 Concilio de his rebus quidquazm melius ſperare & ex-
pectare poſtmus) ſed quod in Epiſcopatibus bideamiis
paſzm multas parochins plane deſertas & pPacuas, ika ut
praæ dolore eor hominis pii ertingui facile poſſt. Et ta-
men nec Epiſeopi, nec Canonici curant, quomodo miſe-

ri homines el Bibant gtel moriantun, pro quibus tamen

Chriſtus eſt mort uus, quem miſeri homines ut berum pa-

Korem cum obibus ſuis loquentenz audire non poſſunt. Et

bhoc me mobet, aut exhorreſcen’ ehementen metaam, ne
Chriſtus inſe aliquando conpocet Concilium Angelicum

contm Germaniam, quo funditus deleamur, ſicut Sodo-
ma & Gomorrha, quandoquidemtäm temers ipfe illa-
dimus nomine & prætexrtu Concilii. SD
Præter haæc tàm necelſaria negotia Eccleſaſtica, es-
ſent quoque? res magna in tatu politico corrigendæ, at
diſcordia Principum & ſtatnnum. Uſars & abaritia
ceu dilabium inundàrunt, & ſpecie juris deſenquntar.

Petulantia, laſe:ibia, ſuperbia, & laxus at faſtus in Ber

Witu, crapula, ale a, pompa, Bitiorum & ſoelerum concur-
Jus, malitia, 6ontumacia ſul⸗ditorum, fFamiliæ, opißcnum,
mercenariorum, ruſticorum aucapia, & iniquiſzma in
Benditionibus æftimatio, & quis recitare pot eſt omnias)
ades accreberunt, üt decem Conciliis & Biginti Comitiis
Politicis corrigi nequeant.Si huec principalia in Eccleſta-
Rico & politico ſtatu, quz contra Deumz funt, in Concilio
ractarentur, ats ſiperq;, eſſet, de quibus ageretur, nec
opus eſſet ludicris & jocularibus confabulationibus de
Beſte talari, de inſignibus berticalibus, raſuris & tonſuris,
de cingulis latis ſen baltheis, eEpiſooporum & Cardina-
lium infulis, galeris, pileis & baculis, & ſimilibus bani-
tatibus Si antea Dei mawwlatum boluntatem in Ec-

cleſtaſtico & politico ordine expedibiſſemus, ſatis poflea

otii & temporis nobis relinqueretur ad reformationem
eciborum, beſtium, cereorum,raſurarnm, caſzlarum,&.
At, guia camelos deglutimus, & interea culices excola-
Regs;

102 PREFATIO D. MART. LUTH.

es, trabesreli gumts; α Ze, Meca inquirimns G& e.
dicamus, ſäperſedere Cconettis bobſemns.
Paucos igitur Articuos conſe⸗ Ph. Habemus enim
Jam auten Gati mandatorum Deiin E ccleſe. a, in politia,
in æ onomia, quibus Tatif acere inuam poſjzmus. Ad
guid ergo prodeſt Sopia Wſza decretorum, raditionum’”&

legum in Concilio, cum pracipua capita à Des mandata

nec curentur, nec ſerbentur? quaſ, bero Deur in ludi.
cris Pabulis ze 65 Pris aouieſeere, & interen ſaa aibina
nmeandata pedibus ut conculcentur, ferre cogataur. Pec-
ata autem noſtra nos aggrabant, nec ſinuzt Deucm, no-

Sis elſe Ppropitium, qiia Vanil entiam non agimis, O i⸗

ſapen omenen abominationem defendere Bolumus.
Domine JESH CHRISTE indicito & celebra
tu ipſe Concilium, & libera tuos adventu tuo glorioſo.
Actum eſt de Papa & Pontificiis. Hi te non curant.
Juva ergo nos miſeros & inopes, qui ad te gemimus, &
te ex corde quærimus ſecundum gratiam, quam nohis
dediſti, per Spiritum Sanctum tuum, qui recum &
cum Patre vivit & regnat, benedictus
in ſecula, Amen-

PRI.

lopro⸗

Wor

Kapr

Fllirt
dolleen
Pur 4 an
heliss
iltene,

bonl Ede
IVO&

4boſol
u, no
D
ceunet
Mrinnon

. Tr. 993 (303) 665.

—

PRI MA PARS

n DE SIMMIS ARTICULIS

bulſonfti DIVINA M A IESTATIS.
ann ſ Nnd
S / ⸗
, “ D ATE R, Pili us, & Spir itus ſan⸗ Aug. 6& .to.
mlae 4 ctus, in una divina eſlentia & al orſem.

4

ytert MN
pre ll HW V. 1.

natura, tres diſtinctæ perſo-
„E næ, ſunt unus Deus, qui crea- .
m ing, vit cœlum & terram.
ye lllne II.
i Pater à AmIIlo, Filius à Patre geni⸗
etin tu

lit tons tus eſt, SPiritus ſanctus Patre & Fi-
Are genin, lio Prozcdit.

Gamn, und . III.
nqi Non Pater, non Spiritus ſanctus,
arlins ſed Filiushomo actus eſt.
IW.

Filiusi ita fackt Üs eſt homo, ut à Spiritu ſan⸗
o ſine virili opera conciperetur, & ex Maria
) Pura, fancta ſemper virgine naſceretur. Poftea
paſſus & mortuus eſt, ſepultus, deſcendit ad
inferna, reſurrexit à mortuis, aſcendit ad co-
los, ſedet ad dexteram Dei, venturus judicare
vivos & mortuos, &c., ſicut de his Symbolum
Apoſtolicum, & Athanaſianum, & Catechi-
ſmus noſter puerilis, nos edocent.
DE his articulis nulla eſt inter nos & adverſarios
controverſia, cum illos utrinque conäteamur: gquam- 5

obrem non e neceſſe, ut pluribus jam de illis agamus.
38 E-

S

PD

8§1IpE PERSONA CHRISTI.
304

SEGIINLDA PAKS

X

EST DE ARTICILIS.

QUILOFFICIUM EI OPUS ESU

CHRISTI, ſive redemtionem
noſtram concernunt.
Hic primus & Principalis ar-
ticulus eſt.

4

Et quod ipſe ſolus ſit Aanis Dej,
qjui tollit peccata Imunch e
etv 3. (u0d Deus omniũ noſtrum iniq
chtes in ipſum poſuerit, Eſaĩiæ 5z.

nt, & juſtifi-
Eſ. 5, 4. Omnes peccaverun rihin ſeu
antur gratis absdque i § gratia,
meritis propriis, ex ip iel hri⸗
per redemtionem, quæ eſt in

i om. 3.
KRom 24. ſto JEſu, in ſangvine ejus, Rom. 3

N Uod JESUS cHIRISLUS,
RDEUS & Dominus no ner 6
ſit propter peccata no r
mortuus, & propter Juſti⸗

rit, Rom. 4.
an. 4. tiam noſtram reſurrexerit, Rom. 4 mahnñhB
Rom. 4,24.*

aut lege, aurt
Hoc cùm credere neceſſe ſit, & nullo opere, g

& juſtiſicans cum, qui eſt ex fide IEſu Chriſti.

ipfe juſtus
fidem absque operibus legis. Item: Ut ſit ipfe juſt

4 Qnre ope

De

—
De hoc:

luinanr ,
lun Etert
nomen hor
(nquit ber
umus,Ela.
omnia,
TuNdum

nime dnb
ibolnn
obtinent

IA

od

Dhpnan

cioltämaf
ſuopte N
Preſttum,
Piti tünin
nos lhertt
am, ner
l.

(umſini

Cnium e⸗
MWentuma

Peltionesti

Ehlatth.
1 Eerundo,

dericulo⸗
Dertio, 683

WI.

CULI
5US N
ntionen
nut.

IIDE MISSA. 305

De hoc articulo cedere, aut aliquid contra illum
largiri aut permittere nemo piorum poteſt, etiamſi cœ-
lum & terra, ac omnia corruant. Non enim eſt aliud
nomen horminibus datum, per quod ſalvari posſimus
(inquit Petrus Actorum 4.) Et per vulnera ejus ſanati

ſumus, Eſa. 53. Et in hoc articulo ſita ſunt & conſiſtunt

omnia, quæ contra Papam, diabolum & univerſum
mundum in vita noſtra docemus, teſtamur & agimus.

Quare oportet nos de hac doctrina eſſe certos, & mi-
nime dubitare, alioquin actum eſt prorſus, & Dapa &

diabolus, & omnia adverſa jus & victoriam contra nos
obtinent.

II. Articulus de Miſſa docet,

NVod Miſſa in Papatu ſit maxima & horrendz
abominatio, ſimpliciter & hoſtiliter e diametro
pugnans contra Articulum primum, quæ tamen

præ Chinibus aliis Pontificiis idololatriis ſumma & ſpe-

cioſisſima fuit. Statuerunt enim, quoôd ſacrificium iſtud
ſeu opus Miſſæ, etiam ab impio ac perdito nebulone
præſtitum, liberet hominem à peccatis cùm in hac
vitâ, tuni in purgatorio, cùm tamen ſolus agnus DEI
nos liberet, ut ſuprà dictum eſt. Hic nihil permitten-

fert.

& periculo omitti poteſt.
Tertio, Sacramentum meliori, à DEO magis acce-

pto, imo hoc ſolo accepto, ſalutari & beato mode

U ſecun-

dum, nec cedendum S quia prior articulus id non

Oum ſanioribus Pontificiis placide hoc modo con-
ferri poſſet. Primum, Quare tam rigide Miſſæ patro-
cinium ſuſcipi ant, cùm illa tantummedo ſit hominum
inventum, à Deo non mandata ſit? Hominum vero in-
ventiones tuto omittere poſſumus, ut Chriſtus tefta-
tur Matth. 15. Fruſtra colunt me mandatis hominum-.
Secundo, Res eſt non neceſſaria, quæ ſine Peccato

Aug. C. 23.
Apol. 250.

269.

6 I DE UIS SA.
—

ceſt lari
ur P PrO te 8²

re 8
§ 112 haberi Poslit, dl EKtte eine *
cum karke &£ Ttectins TEsS ibi 1

6 &£ igere ntur?
miſerias homines cogerentur & adi de N.
mir ut publice homin bus oſter 3 Uingann
rrem eonn⸗ num fig
ur e mmentitiam, ſeu huma neiun
re aerar 1, & neminem Hamnari q
1
eccato oniit 1t 5 H ace⸗
Kacen n nor urat, ſed éetiam ſine Miſf- uuen cr⸗ enre
2 on c D lc
en ſal var polſe. Sic fiet, d ng e ien.
Hines l H
e i non tantumin vulgo ru i dani E
gimn piot Tum, Chriſtianorum, 1 die
1 nium piort ra ſen
ien nlron nagis, Sum audie erint, Miſſan ck ac.
Fieule VOlu
Nalde p culoſum, ſine Dei verbo &α
riculoſu
valde pe te
neriei eri inen arabils zbuſi
1I.
fere innumer,
rto. Cum f

1 25 0 mun leg LifI
1 univ Ius A n

S iſi remO.
ab nda 1¹ erit Miila ed dut t abal 5
rogal
rint, a

⸗
VGE kur,

12, & perieunlof ſit, ia er-
nec eiſa ;

cere de-
Miſſa haberi poOsSſi ltearn ſam nf
ius aene i

2
iamnus?
ros perpetuo fugi
rah itannc 11 . aliud, nec aliud eſſe
. IHa EiIhi., 1 namm
e n Ppr. onunciant)
nes libri pr. 4
anon & om annnn
poslit cut n, (etiam impiorum nebul e nen H
inum, dl
edde kurninna ſeipſum, & alios una eun ſe en
Deo⸗ gconciliane, remisſioneni e en n gri.
“ G reri conatur. 1
ererid im alioqui
Miti. whpere axime Prædicatur: ad quid genuin di e
Nices ejicien
ee damnanda & rej
te dam H
t2) idee cer nb, 4
rdaele de pugnat cum primario art on ch lel
t n im ſacerdotem, ve .
firmat, non Misfifici ee 11
mäalurn. ſ0 opere, ſed agnum Dei um
alum, fin
lere peccata noſtra. 4 rtencere ler, ſ.
Quod ſi quis fucum facere, & p .

een
i Geyotion
i longe ert⸗

. Mügio enin
(uundum inc

5h

Iatur. N
lier)g

Re leſt e 4
glladan ge

I Re,
I hoN

Gabit Con

eNn enecnel

li lan
ifemtck
Kineres torpr

Auanm at) tM

üinran
eoſuption
inglanne

Een⸗ e

lanan
Witmun
in dur
t igli
U he
unde al 1
l ntaltis g,
con n pro

iituss dacr

. DE MISSA 3 07
ex Devorione Ebi communionem n exhibere velle,
18 longe erraret, nec ſerio & ex animo loqueretur. Com-
munio enim vera & certa eſt in Sacramento, quæ fit ſe-
RK cundum inſtitutionem Chriſti. eibium attem com-
1s Aen⸗ municare, humana perſyaſio eft, incerta, & non neceſ-
Emnnm fſaria, imo prohibita. Neſcit enim illen gud faciat, cum
inemn Eummn abs ue verbo Dei opinioni figmento humano oble-
MulemIm quatur. Non etiam recte facit is, (etianhii res alioqui pla-
ut utk Ma eſtet) qui Sacramentiun proprium Eccleſiæ, extra
pidi, An Ecclefia communionem, ſine verbo Dei, ex Propria
emKlna J , ade am devotione & affectione uſurpare vult.
Illim EeeA 1 In hoc articulo de Mila Conciliuun potisſimum lu⸗
& volonre dabit & conſummabitur. Etſi enim posſibile eſſet, ut
omnes reliquos articulos nobis concederent, tamen
hunc concedere non Poterunt, Juemadinodum Cam-⸗
pegius Auguſtæ dixit, ſe prius omnia tormenta, HMeH=
IE Prorum dilanitionem & morté Paſſe Hurum, quam ] Miſfam
e« miſſam tacturum eſſe. Et ego etiam, per Dei opem in
cineres corpus meum redigi & concremari Patiar Pprius
quam ut rinin ventrem, vel bonum ve lrmaluunm,e:
Auipara ri Chriſto Jeſ lu, Domino & Gervatori meo, aut
ofn rn 20 ſuperiorem eſie feram. Sic ſcilicer in æternum diſ=
Ains, il jungimur, & contrarii invicem Ii umus. Sentiunt quidem
Gn' optime, cadente Mifla, cadere Papatum. Hoc prius-

Illenan
ne MIau 6.

onn
cbumo Juam fieri patiantur, om nes nos truc idabunt,ſi poterunt.
Nel
n mt * . Cæterum Draconis cauda iſta (Miſſam intellis)
4 nl .

pepert multipl licegabominationes 6 &Gidololatrias.
Primo purgatorium. Misfis enim PrO animabus;
item ‚Vigiliis ,ſeptimis, & tticelif is, anhiverſariis exe-=
hiis, poſtreme Valgari 1 enrimana & omhium anima-
rum die, Dalneis, & & quiæ his af Rnia ſunt, innumeris aliis
r irruerunt in ph Sarorinrn-Sic Miſſa pr. 1ope=
modum pro ſolis derun tis fuit celebrata, cun tamen
Chriſtus Sacramentum pro ſalis 5 viventibas inſtituerit.
0 Qskrohier h purgatorium, & quicquid ei ſolennitatis,
rle 15 1I 2 cultus

W

z08 II. DE MISSSA
cultus & quæſtus adhæret, mera Diaboli larva eſt. Pu-
gnat enim cum primo articulo, qui docer, Chriſtum

ſolum & non hominum opera, animas liberare. Et con-

ſtat etiam, de mortuis nihil nobis divinituùs mandatum
eſſe. Idcirco tuto omitti illud omne
hil erroris &idololatriæ ei ineſſet.
Pontificii allegant Auguſtinum & quosdam patres;
quf de purgatorio ſcripſerint, & non putant nos intel-
ligere, ad quid & quare ſic illi locuti fint. Auguſtinus
non ſcribit eſſe purgatorium, nec etiam habet teſtimo-
nium ſcripturæ, quo nitatur, ſed in dubio relinquit,
um ſit, & inquit, matrem ſuam periifſe, ut ſui comme-
moratio fieret ad altare ſive Sacramentum. At hoc in
aniverſum nihil, niſi hominum, & quidem unius atque
alterius, devotio fuit, non confſtituens articulum fidei,
id quod ſolius Dei.
Noſtri autem Pontifcii ſententias iſtas hominum
Eitanit, ut fides habeatur tetris, blaſphenus, & maledi-
Etis nundinationibus de Misſis pro animabus in pur-
gatorio, ſeu de interiis, & oblationibus, &c. Sed ex
Auguſtino nunquam iſta probabunt, Ef cum nundina-
tiones iſtas, & Miſſas purgatorio deſtinatas adoleve-
rint, quæ per ſomnium quidem Auguſtino in men-
tem venerunt, colloquemur tandem cum illis, An Au-
guſtini dicta, deſtituta verbo, ſint admittenda, & an
mortuorum commemoratio ad Euchariſtiam ſit faci-
enda. Ex patrum enim verbis & factis non ſunt extru-
endi articuli fidei: alioquin etiam articulus fidei fieret
victus ipſorum, veſtimentorum ratio, domus, &c.
quemadmodum cum reliquiis ſanétorum luſerunt.
Regulam autem aliam habemus, ut videlicet verbum
Dei condat articulos fidei, & præterea nemo, ne An-

gelus quidem. V
Secundo. Hoc etiam inde evenit, ut cacodæmones
malitiam ſuam exercerent, & ceu animæ defuncto-

„

poteſt, etiamſi ni-
2

—
Tumn ureren
Aenniius e
Pirgee Olnn
et, Eitam
Munfmtit.
Monnes In

Ee lum,

Terto Ortæ
dafllr ſin.
e llzen
ato Krehrin
Mis nmkr
aine
ſaloheregin
Dhl poctton
deic deer
nchknn
lihnket
flirene)
Alten W
UI lnohern
mnlum peiſil
l, nec
tinurnn &
oreger
mntone dce
4 n, ſd
M erpin
NENN.

E
Canonie
commie

mänmt )

unartuis
Mne

—

NHrE. N.

Qoctt, CMind
iberur Hur.
pinitus nunthnn
Poteſ etanit⸗

glagkin kei,
,1
n Phmm moiet.

tifin. unim
lam ahakr⸗

n dubig elngi
fiſleitſüien⸗
entum AKin
glicen miut,

es mtllum

tin 1 Ponne
enis EnN

1

)
brem mu⸗
geltona Aber
Auunktounme⸗
n 14
O sAni

inehca, N .
it 4 . “

chrkin
, tenn

„ e ſn .
mabsüfe
4

rum apparerent, Miſſas, vigilias, peregrinationes, &
eleemofynas exigerent, horrendis mendaciis & ludi-
briis: quæ omnia oportuit nos pro articulis fidei reci-
pere, & vitam ſecundàùm illa inſtituere atque hæc Pa-

pa confirmavit, ſicut & Miſſam, & alias abominatio-
nes onmes In his ergo cedere, aut aliquid concedere
nec poiſumus, nec debemus.

. . — . . . —„ 4
Tertio ortæ inde ſunt peregrinationes. Ad has etiam

poſtulatæ ſunt Miſſæ, remisſio peccatorum, & gratia

Dei. Miſſa enim omnia gubernavit. Conſtat autem
certo, peregrinationes iſtiusmodi, carentes verbo Dei,
nobis mandatas non eſſe, nec eſſe neceſſarias, cum me-

liùs ad animæ curam pervenire, & ſine peccato & pe-

riculo peregrinationes illas omittere posſimus. Cùm
domi vocationes, parochiæ, verbum Dei, uxores & li-

beri, &c. deſeruntur, quorum cura neceſſaria & man-

data eſt, & non neceſſarii, incerti, periculoſi, & diabo-
lici ignes fere fatui ſeu errores illis præferuntur? Sic

ſcilicet Satanas Papam dementavit, ut iſta laudaret &

ſtabiliret, & multi magno numero à Chriſto ad pro-

pria ſua opera deſciſcerent, & idololatræ fierent, quod

omnium pesſimum eſt, cùm alioqui res ipſa per ſe nec
neceſſaria, nec præcepta ſit, ſed conſilio & certitudine
deſtituarur, & plane noxia ſit. Quamobreni hiccede-
re, aut concedere aliquid non licet, & c. Atque hoc pro
concione doceatur, peregrinationes iſtas eſſe non ne-
ceſſarias, ſed pernicioſas, & poſtea videarur, ubi-
nam peregrinationes maneant. Sic enim ſpontè cor.
ruent.
Quarto, Fraternitates ſeu ſocietates. Cœnobia e
nim, Canonicatus, & Vicariſtæ, ſcriptis ſe obligârunt,
& communicaverunt (contractu certo, & emtione

conſirmata) Miſſas omnes, & bona opera, & . pro vi-
vis & mortiis. Hoc non tantum prorſus humanum
ſgmentum eſt, ſine verbo Dei, non neceſſarium, non

U 3 man-

II. DE MISSA. o,

Vo I. DE MISSA.

—

incolistam
nobis elle i

mandatum, ſed ttiam contra Priniamum articulum Re-
demtionis. Quare nec a dmittendum, nec ferendum.
1 Quinto. Reliqui lanctoru in, refertæ mulltis men-
. dacifs, ineptiis, & eritatib §. Canum & equoraum
fa ibi ſæpe reperta ſunt. Et licet aliquid forte lau-
dandum ftuiſſ⸗ et, tamen propter impoſturas iſtas, quæ

.
diabolo riſum excit⸗ runt, jamdudum damnari debuil-
ſent, cur Præſert tim careant verbo Dei, & non neceſ- kotcsqucke
. ſariæ & inutiles ſint. Eſtque hoc omnium teterrimum, uten
quod finxerunt, iſtas reliquias indulgentiam & remuſ⸗ Propteteg
ſionem peccatorum operari, & loco cultus Dei & boni “ Guntel
Operis, ſicut Miſſam, illas venerati funt, c. ebrrre K
4 C Alis no

Sexto. Huc pertinent Indulgentiæ vivis & defuncétis Uune
pro pecunia attributæ, quibu 5 Tacrilegus & damnatus eno
5 gelt Nr 3
ille Judas ſeu Papa, meritum Chriſti, & merita ſuper- w

Aua omnium ſanctorum, & totius Eccleſiæ, vendidit; etuniio
Ke. quæ omnia & ſingula nequaquam ferenda ſunt; iauin
quia carent verbo Dei; non funt mandata, non ſunt nlt aen
neceſſaria, ſed pugnant cum articulo primo Meritum ehhheill
enim Chtiſti non noſtris operibus, aut nummis, ſed unrermer
per fidem ex gratia apprehenditur & obtinetur, ſine pe- Keeccl
, cunia & merito, non per Fapæ boteſtatele, ſed per prg ammt
dlicatie tionem verbi Dei oblatum & propoſtum. N idkabet
"III. DE Il NVOCATIONE “ aeni
SANCTORII M. ”
Ang. C. 19. TNvocatio ſanétorium eſt etiam pars abuſuum & er. dn ſeungd
Tel az Krorum Antichriſti, pugnans cum primo principali ekuuun ac⸗

I A

artieculo, & delens agnitionem Chriſti. Non etiam
eſt mandata, hoec conklio nee exemplo, nec teſtimonio

ſcripturæ nititur. Omnia in Chriſto melius & certius non
nobis ſunt propolita, ut non egean nus invocatione
. ſanétorum, etiamſi res pretioſa eſſet . cùm tafnen Egt E
res maximme pernitioſa. Miim

Etſ angeli in cœlo pro nobis orentſ ge cut ipſe quo⸗ unrdoct,
que Ohriſtus facit) & ſancti interris, & fortasſis etiam unnküin

in α

III. DE INVOCAT. SANCT. 311
in Coœlis: tamen inde non lequitur, Ang 1gelos G ſanctos 4 H
nobis eſſe invocandos, adorandos, jejuniis, feriis, HM
istis, Oblationibus, templerunn Altarium, cultuum
fu nckatzornb S, & allis modis honorandos, ut patronos
& interceſſores, W unicuiqu e eorum certa auxilia ef-
ſe tribuenda, ut ? dan⸗ ſtæ docent & faciunt. Hoc enim I-
dololatricum eſt, & hic honos ſoli Deo tribuendus eſt.
Potes quideny, ut Chriſtianus & ſanctus, in terris pro
me orare, non in una tantum, ſed 1 in omni neceslitate,
inne⸗ Propterea altemn non debeo te adorare, invocare, feri-
hlgentaniie 8, ejunia, oblationes, Miſſas in tii honorem & cultum
ocul kuohitſ⸗ celebrare, & adem ad ſalutem meam tibi mancipare, .
ilmdr cCcum aliis modis te honorare, diligére, & tibi gratias a a- JðM
tir iied “W gere in Chriſto Posfim. Hic ergo i0 iololatricus cultus de
alens n⸗ Angelis & defanctis ſanctis ſi ſublatus fuerit, reliqua
i,Kmiu veneratio periculo carebit, & cito obkvioni tradetur.
Lecleluyen, Ubi enim ſpes comimodi & ſubfidii corporalis & ſpiri-
uann ené ualis ademnta füerit, bi cultus lanctorum facile evane-
Mandata, HW ſeet, ſive illi ſint in ſepulcris ſive in cœlis. Pruſtra enim,
.

4.
—
um dtolin
Nnec Klelin

1o prino aut ex mera caritate, nemo ipſorum facile recordabitur „
ume nec eos colet & honore divino afficiet.
Latmun nt Summatim: Quidquid: Miſſa Pontificia eſt, & quid-
hrch lnp⸗ quid habet, quod ex ea natum eſt, & quidqui ei ad-
nont Olnn. rken id univerſum ferre non Poſfummus, ſed damnare
1I0N. cogimur, ut venerandum ſacramentum, purum & cer-

tum, ſecundum inſtitutionem Ohriſti per fidem uſur-
patum & acceptum, retinere posſimus.

UII. Articulus de Collegiis Ca-

nonicorum, C athedralibus, &mo-.
naſteriis.
OLLEGIA Canonicorum & cœnobia, olimn o 7
ptima intentione majorum fundata, ad educancdos
viros doctos, & caſtas ac modeſtas fœminas „ debe-
bant rurſum converti in talem uſum, ut paſtores, con-

Aulg. C.32.
Apo ol. 276.

ſeut ihet
al “

Kürm . I ciona-

)

312 MI. DE MONASTERIIS.

—
cionatores, & alii Eccleſiarunm miniſtri haberi poſſenr, auit
item, alii idonei ad’politicam admuniſtrationem, ſive mmmene
ad rempublicaln, in civitatibus & regionibus, ac pie Eirſtont
2 educatæ virgines ad œconomiam S lberorum educa- Rdch la
tionem, &c. Aniilreti
Hunc uſum ſi non retineant, conſultum el, ut vaſta Etin nhr
Qekfſerantur, aut diruantur potius, quàm ut 10 blolatricis (ien clt
cultibus & figmentis hominum propagata præferan- fiulgun
tur Chriſtianæ vitæ, & à Deo mandatis ficiis & vo- ntſer n⸗
cationibus. Hæc enim omnia pugnant cum primo Cifum.
principali articulo de Redemtione, facta per Jelum Mütitaif
Chriſtum. Quid, quod, ſicut alia hominum ſomnia, rler n
non ſunt præcepta, non neceſſaria, non utilia ſed peri- nbeninG
culoſa, & cauſam præbent vano labori „ moleltiis peri- DRK M
culofis, & cultui infrugifero, quem Prophetæ agbel- ſromtiit
lant Aven, id eſt, dolorem & laborem. lilcie nkh
IV. Articulus de Papatu docet, Eilkan

Upron
Uod Papa non ſit jure divino, ſeu ſecundum ver- unn d

bum Dei caput totins Chriſtianitatis, (hoc enim Wikhn i,
nomen uni & ſol Jeſu Chriſto debetur) ſed tantum uimumte.
Epiſcopus & paſtor Eccleſiæ, quæ eſt Romæ, & eorum, und ml
qui voluntarie, & ſponte, vel per humanam creaturam, icen
id eſt; politicum magiſtratum, ſe ad eum conferund. dricine
non ut ſub ipfo, tanquam ſub Domino wanh ſed ut

Uln non
cum eo tanquam fratres, collegæ, ſodales, & Chri- DRl
ſtiani ſint, quemadmedum hoc ipfum Veter Conci- eri
lia & ætas Cypriani oſtendunt. tianme
Hodie vero nullus Epiſcoporum audet Papam no⸗- Ninne
minare fratrenyut ætate Cypriani factum elt, ſed opor-· Qunlnck
tet, ut Epiſcopi, imo Cæſares & Reges, Papam appel- umckine
lent Omnium Gratioſisſimum Dominum. Hanc arro- ntuti,
gantiam bona conſcientia nec volumus, nec poſſu- Wa
mus, nec debemus probare. Qui verô ſe ei ſabiicere tln
Voluetit, aciat id ſuo periculo ſine nobis. ”M a ſi

wwWw. DE PADATII. z

1a . „p. S . . 4 .
ubeiſalen Hinc ſequitur, omnia, quæ Papa ex tam arrogante:

tuinnen in temeraria, mendace, blaſphema, & furtô arrepta po-
onbid i teſtate ſuſcepit & fecit, & adhuc facit, fuiſſe & eſſe me-
bernnnir:. rc diabolica acta & inſtituta, (excepta politici regni
adminiſtratione, ubi Deus Iiæpe etiam per tyrannos, &

lumdune perfidos nebulones populo alicubi benefacit) ad per-
nitddeds ditionem totius fanctæ Eccleſiæ Catholice ſen Chri-

egtn Er. ſtianæ (quantum in ipſo eſt) & d deſtructionem pri-
OHRN. mi & præcipuiarticuli de redemtione facta per Eum
lant eum m Chriſtum.
achi Ne Proſtant enim omnes ipſius Bullæ & libri, in quibus
Dminum un, rugit ut Leo, (ut Angelus Apocal. 12 ſignificat) clami- Apoc. 12.
oantiis,ſee tans, neminem Chriſtianorum poſſe ſalvari, niſi ei ob-
i, noltie ediat, & ſubjectus ſit, in omnibus, quæcunque vult,
Propter quæcunque dicit, quæcunque facit. Hoc enim quid
n. aliud dictum eſt, niſi, licert in Chriſtum credas, & omnia; H
quæ ad ſalutem neceſſaria ſunt, in ipſo ſolo habeas, ta-
ti Cocey mien te nihil proficere, niſi Papam habeas & colas ut De-
ſeneudin . um tuum, & ei ſubditus ſis & obedias? cùm tamen .
ilbrr ain manifeſtum ſit, ſanctam Eccleſiam ſine Papa fuiffe ad
AcIin minimum ultra quingentos annos, & adhuc hodie Græ-
onn corum & multarum aliarum lingvarum Eccleſias nec
kle n fuiſſe hactenus, nec adhuc eſſe ſub Papa. Taceo, quod,
e n ut ſæpe dictum eſt, hominum hoc fignientum fit, non
lan in mandatun, non neceſſarium, non utile. Sancéta enim
1I. Ohriſtiana ſive COatholica Eccleſia conſiſtere absque
c. iſto capite optime poteſt, & conſtitiſſet certe rectius,
ac meliùs cum ea ageretur, niſi diabolus illud caput in
uN mecdium projeciſſet & exaltäſſet. Et certum eſt, Papa-
her tum nullius eſe ueis in Eccleſia, quia nullum Ecclefia-
kun e, ſticum officium exercet. Et neceſſe eſt, Eccleſiam per-

es, e⸗ t. manere & conſiſtere ſine Papa.

9
41

ſochles,
n velen⸗

un e Pono autem, Papam fateri ſe non jure divino, ſive
ums, ee ex mandato Dei eſſe Supremum, ſed, ut concordia &
eo unitas Chriſtianorum adverſus ſectarios & hæreticos
cs oÄe U5 com-

IV. DE PAPATU.

—¶— —

. 2 — —
Pari posſit, caput certum eſſe cli.

gendum, cui cæteri Di mes quali innitantur, atque t2-

le caput per homines ehgi, & in heminum quoque e-

lectione & poteſtate ſitum eſſe, illud caput ut mutet &
ſemoveat, ſicut Conſtantiehié Concilium hac prope-
modum ratione tres Papas removit, & quartum ele:-
git: pono, inquam, hæc à Papa & ſede Romana ita dicit
& accipi, (quod tamen imposſibile eſt: ſic emm uni-

verſum ſuum regnum & ſtatum immiutari, everti & de-
ſtrui pateretur, omniaque jura & volumina ſua, id quod,
2 . . 7 .

ut paucis dicam, nunquam faciet) tamen neque hoc mo-

do conſuleretur Eccleliæ Chriſtiang, ſed plures, quam

antea, ſectæ orituræ eflent. Si enim non cX mandato
Dei, veruimn ex hominis libera voluntate Capiti iſti ob-
edientia præſtanda eſſet, facile & breyi tempore con-
temtum, tandem nullum membium retineret, nec et-
ilam perpetuo Ronmiæ aut quovis alio in loco illud efſe
oporterer, ſéd ubiecunque & in quacunq; Eccleſia DEE-
Us Virum talem, qui ad tantum munus obeundum
idoneus eſſet, largiretur. Hæc res perplexa & confuſi-
Ohnis plena futura ellet.
Quapropter Eceleſia nunquam melius gubernari

—,

& conlervari poteft, quam fi omnes ſub und Capite,

quéôd eſt Chriſtus, vivamus, Et Epiſcopi omnées, Ppares
ofſcio, (licet diſpares fint, quoad dona) ſumma cum
diligentia conjuncti ſint unanimitate doctrinæ, fidei
ſacramentorum, orationis, & operum caritatis, &c.
ſicut S. Hieronymus ſcribit, ſacerdotes Alexandriæx
communi opera gubernaſſe Eccleſias. Et Apoſtoli

idein fecerunmt, ac poſtea omnes Epifcopi in t0t0 orbe

Chriſtiano, donec Papa caput ſuum ſuper onmes at-

tolleret.

Hæc doctrina præclare oſtendit, Papam eſſe ipſum

verum Antichtiſtum, qui fupra & contra Chriſtum ſe-

ſe extulit & evexit, quandoquidem Chriſtianos non
8 vult

—

fult elle
a Deo
Prelogu
Ut Daule

. 4
ſtianoran
nis.
ayaf
endlim eſt
lum, etl

Mine Don

Dannſtre

nn Derlet

a

Donninnn
tertettekt

Angelii
Oun inſ
Ctiptute
ſe coen
IiC Jur
Eiaſet;
ntehrop
operlo .
ptamo
Mn i
uregtan
ellibus .
ndetur
Eleni
Cnnidztio
e Mn

cektunn ele 4
Antur, atgket⸗
Umun goge
Ca ututninat
lumhr
Kg Ganum 4

Romane! 14

K: ſ all
Utarberettiüt⸗

ninaſuniacet
er necbehocn

vult eſſe ſalvos ſine ſua poteſtate

01 I loco ait
ee

MR Pchil! 32

prie auendlo 6

nee Tur cæ nec

W. DE P APATHI. r;

. quæ tamen nihil eſt,
& à Deo née orcik⸗ ata, nec mandata eſt. Hoc pro-
ſe ferre ſupra & contra DElM, ſic-
2. 107 itur. Et hoc profecto
. quanturnvis Arit Chris
mittunt, ut credat in
nd e volnerit, & accipiunt tributum,

ſkianorum atre
Chriſtum, qui

obedientiai eXter nam five Corporalem? 4 Chriſti a-

Papa vero Prohuib et hanc fidem, ajens, ſibi obedi-
endum eſſe, ſi quis (alvari velit. Hoc autenm facere no-
lumus, etiamſi nobis Propterea HMoriendunt ſit in no.

4
2. Theſ.,.

mine Domit hi. Et id in univerſum inde oritur, quod

Papa jure divino voluit eſſe ſummum caput Chriftia-
næ. Eccletir. ideo leipſum OChriſto æquiparavit, &

ſupra Chriſtum tandem extulit, & ſe Capur, deinde

Angelis in Cclo præcipere hæc & illa conaretur. Et
cum inſtituitur diſcrimen inter dogma Papæ, & 1 ſacram
ſcripturam,& utriusque fit collatio, manifeſte patet, P
Pæ dogma, etiam Optinmmim ex civili, Cæſareo, & et D
nico Jure concinnatum eſfſe, & palirt ca negétia & ju-
dicia ſeu jura tractare, ficut oſtendunt Decretales: De-
inde proponere eCeremonias de templis, veſtibus, ci-
bis, perſonis, & ſimilibus ludicris, larvis, & jocularibus,

Dominum Eccleiiæ, poſtea totius niundi & ſimplici-
ter terreftrem Derun Præ æ dicari voluit, donec etiam ipfis

ſupra modum & inter hæc omnia nihil plane de Chri-

ſto, fide, & mandatis D EI: Poſtremo, repræſentare
ipfum diabolum, dum mendacia Papalia de Misſis,

purgatorio, monaſtica vita, operibus propriis, 6
cultibus fictitiis (in quibus ſingulis mezus Papatus

fundatur & conſiſtit) ſupra & contra DEI M urger
& diſſeminat, & omnes Chriſtianos, qui has Papæ ab-
ominationes ſuper omnia Prædicare & honora-
re nolunt, darnnat, trucidat, Excruciat: Quare ſicut

ciabo⸗

316 IW. DE PAPATII. W

dgiabolum ipſum non poſſumus adorare, & pro Domi- ]
no & Deo colere, ita nec ejus Apoſtalum Papam ſeu
Antichriſtum in regno ejus, ut caput & Donunum fer. 4

re poſſumus. Mentiri enim & occidere: animas & cor-
pora in æternum perdere, Pontificii regni proprium
elſt, ſicut heoc ipſum multis libris evidentisſime ad o- De lequent

culum demonſtravi. DLExpr
Hi articuli quatuor ſufficiunt, quos in Concilio ſihbi u
damnandos proponant. Non enim vel minimum Nen
punctulum in his articulis nobis concedunt. Et de hoc lup
certos nos eſſe oportet, & præmonitos, ac obfirma- Olnt

tos firma ſpe, Chriſtum Dominum noſtrum irruiſſe in
adverſarium ſuum, quem & inſecuturus & confecturus
eſt ſpiritu & adventu ſuo, Amen.
Nam in Concilio ſtabimus non coram Cæſare, au
Z politico magiſtratu, ſigut Auguſtæ Vindelicorum (ubt
Crlſar clementisſimum edictum promulgans, benigne
& placide cauſam & rem ipſam audiri volebat)ſed co-
ram Papa, ac ipio diabolo comparébimus, qui nihil (ibolo .
audire vult, ſed fimpliciter indicta cauſa damnare, tariuni,
occidere, & ad idololatriam vi cogere. Quare hic non Hiiu
ſunt nobis exoſculandi pedes ejus, nec dicendum, Gra. (loeo
tioſisſinmis Dominus es, ſed quemadmodum inZacha. es ſhe
ria Angelus ad Satanam dicebat: Increpet ſe, l
. Dominus te, Satana. HHZ

Zach. 3, 2.

. kerte n
5 Ihnere Vel
tiletel
. ei
4 ſ in eſt cor
tae
Poherme
liſto

I. DE FPBCCATO. =

ri TEKIIA PAKS
e AKIIC ULORUM.

e: nimute =
legti Nn “
vident ginee „De ſequentibus articulis agere Poterimmus curm doctis,
& prudentibus Wiris, vel etiam inter nos ipſos.
Ri Cineil Papa & regnum Pontiacium illos non magnope-
n wl nunn re curant, Conſcientia enin apud eos nihil eſt,
cedun. Ue) ſed pecunia, gloria, hon rec, Botentie, iplis ünt
un omnia.
11tos, CNI
e
nolrun 2 I. De Pecc: to.
Iuns Cle

Ic, con ftendumm nobis eſt, ut paulus Aug. C. 9.

Crlatt Rofan. 3. afirmat, peccatum ab uno ho- A Apol. 50.
Oran Ctlateſ a,
inleiohnn mine Adamo ortum eſſe & introiiſſe in? g.
lens, nundum, per cujus inobedientiam omnes Rom. 5I II.

Gl homines facti ſunt peccatores, morti &
in vole diabolo obnoxii. Hoc nominatur originale, hæredi-
im, tariuni, principale, & capitale peccatum.
2 Calli n Hujus peccati fructus poſtea ſunt mala opera in de.
t. “ calogo prohibita, ut ſunt diffidentia incredulitas, falſa
ede⸗ ſides ſive zανoνω, idololatria, ſine DEl timore
dnadhmi eſſe, præſumtio ſeu temeritas; deſperatio, cœcitas ſeu
bit: ae, exccatio, & ; ut ſummatim dicam, Deum non agno-
1n,. tere, non curare: Deinde, mentiri, nomine Dei abuti,
pejerare, non orare, non invocare, verbum Dei conte-
mnere vel negligere, Parcntibus immerigerum eſe 5
occidere, laſcivire, furari, decipere, &c.
Hoc peccatum heæreditarium tam profunda & te-
tra eſt corruptio naturæ, ut nullius hominis ratione Plal. 5l, 15.
intelligi posſit, ſed ex ſcripturæ patefactione agnoſcen- Kom. 5 12.
da & credenda ſit, Pfal. 5I. Rom.5. Exod. 33. Gen.3 Qua-
Propter meri ſunt errores, & caligines contra hunc arti-
eulu Acholaſticorii doctorü dogmata, quibus docetur:

Poſt

318 19 I. DE pECCATO.

Ppoſt Adæ lapſum, hominis naturales vires manſiſſ

Aug. C. 14. integras & incotruptas, & Hominem naturaliter ha-

Apol. 217.

dpes eſſe

be rationem reétam, & bonam voluntatem ſicut

philoſophi docent.
Et: Hominem habere liberum arbitrium faciendi
bonum, & omittendi malum, & eChtra, omittendi! b0 „*

num, & faciendi maluni.

Item, Honinem poflé natufalibus viribus omnia
mandata Dei ſervare & facere. . ZDM

Et: Poſſe naturalibus viribus DElIIM ſuper 0 Omnia
diligere; & Prex vimum, ſicut ſeipfum.
Itein, Si faciat homo, quantum in ſe elſt, Deum lar.
giri ei certo ſuam gratiam.
Et: Si accedere velit homo ad Enchaüriſtiam, non
ebono prepofſito reéte faciendi, ſed ſuflic ce⸗
„ſi non adſit malum brovolieran Peccandi: : tam

Bonan ſcilicet e(te naturarmn, & tantam eſſe vim ſacra-

en 81.

Ttem, Non poſte Sexſe riptura prohari „adj bonum
opus necefſariore u ri SPiritu ſanétum S= ezus gra⸗

2

tiam

Talia & ſimilia: Portenta, orta Rind exX nleira, &
iEnorantia peccati, & Chrilti ſervatefis nofſtri: fun rque

vere & mere ethnica dogmata, quæ tolerare non pos-
ſumus. Si enim iſta ap- probantun, Chriſtus raſtra mor-

QAns eſt, cùm nullum peccatum & darmnum ſit in ho-

mine PrO guO mori eum oportuerit: aut ſolummodo H

Pr corporc mortuus dicere turmnmon Pro anima „ quan-
doqindem anitna Prorius ſana, & ſoluum corpus monti
oebnoxium perniberetur. =

Oenumus, Legem à Deo datam elle, primmoi ut pec-

eatni prohiberetur tomainationibus, & metu
òèò

II. De Lege. 4 “

1
lten Ode

S=

nun Peena

PEna
larn Altei

mnine gol

glam ofker
Qum
Kinlöet
valeleenn
lalicts d⸗
ilurii, Leuit
Rnahun
Deccatumn
olnun oſe
ule ſ
X Lel Aez
Kalnte e
farmn rol
erat dn wil
Cobumnt
nit on⸗
Nage
bet e
ellcnmn

1
rern
10,Kin
aen ens: It
ac

poœnarumn. Item, Prom ihiohe & annunciatione gratiæ

&α beneficiorum. Sed hx comnia propter malitiam „
luntaten, . quam pec CcatuI In homine efleeit, male ceſſerunt. Dui-
dam enin inde deterio; edditi fuerunt, qui ſeilicet
legemn oderunt Prohihent emn e⸗ 3, qux facere ipfi mal-
lent, 6 ecipientemm, quæ grat tIm Præſtant. Quare,
niſi pœna 04 cearitur, glate patrant contra legem,
18 Wribis quam ahtea: Atque ðèèð lieffrenes, & ſecuri ho-

ETTT. DE LEGBE. 3r9
— . . reee—

rbirium kutn

ntreo

1
11
mines, gui Perpetrant mala, Juoties occaſioncm ali-
IM K gquam offerri ſibi animadvertunt.
“ uidam vero arrogantia & cocitate percutiuntur,
e dl, Din? & inſolenti opinione tenentur, I6 ſervare, & boſſe ſer-
. vare legeln viribus ſuis, ſicut jam paulo ante de ſcho-
laſticis docte Oribus diétum eſt. Hinc hypocritxæ & juſti-

chariſtun
tiarii ſeu in ip becicm ſancti, broveniunt.

ndi, 1 ſed
Pertandi1 “ Præcipuum autem officium & eys WVes legis eſt, ut
peccatum originale & omfes fructus ejus revelet, &
homini oſtendat quàm horrendum in modum natura
ejus lapſa ſit, & fünditis ac totaliter depra vata, ita, ut
Lex ei dicat, hominem nec habere, nec curare DEIM,:
& adorare alienos Deos: id quog antea & ſine lege
homo non credidiſſet. Hac ratione perterrefit, humu-
liatur, proſternitur, deſperat d de Keipſo, & anxie deſi-
derat auxilium, nec ſci it, quo fugi iat, incipit iralci Deo,
& obmurthurare Præ impatientia. Hoc eſt, quod bPaulus
inquit Roman. 4 4. Lex iram operatur. Et Roman. 5. Rom. .4, I5.

Lex auget beccatum. Lex iſubintravit, ut ahundaret e, 5, 21,
delictum.

III. De Poenitentia.

1 0C oicium Legiske tinetur in novo Teſtamen- dug. C. 12. .
“ to, & in eo exercetur, ut Paulus Roman. I. facit Apol. 161.
inquiens: Ita Dei de cœlo r evelatur ſuper omnes ho- Rom. 1, 18,
1, mines. Et 3. Gmnes ſunt rei soram Deo, Nemo homi- Ap. 3, 12.

num

Joh. 16,8.

4 Jer. 23, 29

20 III. DE POENITENTIA.

num juſtus eſt coram eo. Et Chriſtus Joh. 16 inqvit:

Spiritus ſanctus arguer mundum de peccato.
torés, & hypocritas proſternit, & nullum juſtum pro-
nunciat, ſed omnes ad terrorem & deſperationem adi-
git. Hig malleus eſt, ut Hieremias inquit: Verbum me-

um queſi malleus conterens patras. Hæc non eſt acti-

va contritio, (eil factitia, & accerſita, ſed paſſiva con-
tritio, cohſcientiæ cruciatus, vera cordis paſſio, & ſen-
ſus mortis. .
Sic ſcilicet incipit vera poœnitentig. Et hic homo

audit ſententiam promulgari dicentem: Quotquot
eſtis, nihil eſtis, ſive manifeſti peccatores, ſive opinione
veſra ſancti ſitis. Omnes vos alios fieri oportet, & ali-

ter operari, quàm quales nunc eſtis, & ſicut jam ope-
ramnini, qualescunque fané ſitis, magni, ſapientes, po-

tentes, ſancti. In ſumma, hic nemo juſtus, ſanctus,

Marc. 1, Iy5.

Eac. 24; 47

pius elſt. M
Huic offſicio novum Teſtamentum ſtatim adjungit
conſolationem & promiſſionem gratiæ Evan gelii, cui
credendum eſt, ſicut Chriſtus in quit Marc. I. Agite pœ-
nitentiam, & credite Evangeli o, id eſt, Hatis ali, & fa-
eiatis aliter, & credatis meæ promiſhioni. Et ante Chri-
ſtunr ohannes nominatur præco pernitentiæ, ſed ad

remiſſionem peccatorum, hoc eſt, Johannes omnes ar-

guit, & peccatores eſſe evicit, ut ſcirent, quid coram

nes, atque ita Deo appararentur ad gratiam amplecten-
dam, & emiſſionem peccatorum ab eo ſpefandam &

accipiendam. Sic etiam Chriſtus Luc. 24 ipſe inquit :
In nomine meo ubique prædicanda eſt poœnitentia &

remiſſio peccatorum inter omnes gentes.

Quando autein lex hoc officium ſuum ſola exercet,

ſine Evangelio, nihil aliud, niſi mors & infernus homi-

nem opprimunt, prorſus deſperantem, ut Saulem & Ju-
PP P P „ Ut de n,

Hoc igitur fulmen eſt Dei, quo & manifeſtos pecca-

Deo eſſent, & feipſos agnoſcerent, ut perditos homi-

—

dam, kanth
Nem morti t
llttoneme
Ea der verd
Gumandienn
Un ſit copt
tahorrendh
Nune
Veia peenlt
lig porlt.
0
Mposubil,

tentig, el

R ſent

manliſeo
epoſſe
Uur, prrſk
Cutn honu
libenm
Exhoe
ta aenc
ſones,
Inn Vitiof
leeunchn
0 er⸗
en Con
rlolttion
i ex
Uthram
ükeig
Fünm0
Ai e

NA. m. DE POEBNITENTIA. 321

— Rom, 7, 2
Ru l li Keut Fänſ teſtatur, legem per peccatum homi-“„7,23.
tus ſon k

nem morti tradere. Econtta Evangelium adfert con-

ecene ſolationem & remisſionem, non uno tantum moOdo ,» .
menflaft ſed per verbum, Sacramenta, & ſimiliter, quemadmo
in r dum audiemus pPaulo poſt, ut ita redemtio a De-
leſentintt um lſit copiola, ut in 130 Pfalmo ſexriptum eſe con- Pſ. 130,7.
naut ſis tra horrendam captivitarem pecc⸗ ti.
n Nunce porro fallam pœnitenfiam ſophiſtarum cum
Ane

vera ponitentia conferenius, ut utraque melius intel-

d ligi poslit.
DE FALSA POENITENTIA

e POοNaIFICIORUM.
enen C IMposſbbile fuit, Pontificios recte docere de pcni-
nrehlie⸗ tentia, cum verum peccatum non recte agnoverint.
W Nam, ut ſupra oſtenſum eſt, de peccato originali non
Elon , recte ſentiunt, quia ajunt, naturales vires hominis
agt, ling manſiſſe omnino integras & incorruptas,& rationem re-
noſakn H ct poſſe docere, ac voluntatem poſſe ea, quæ docen-
tur, præſtare, Deum certo donare ſuam gratiam,
umn! heng cum homio tantum facit, quantum in ſe eſt. ſecundum
ratie baf, liberum ſuum arbitrium.
1Mar 4 Ex hoc dogmate ſequitur, tantum ob actualia pec-
k bkilH cata agendam eſte pornitentiam, ut ſunt, malæ cogita-

tiones, quibus homo obtemperat, (concupiſcentia e-
nim, vitioſi affectus, inclinario, libido & affectio pra-
va ſecundum illos non ſunt peccata) ſermones mali,
mala opera, quæ voluntas libera onuittere potuiſſet.
Huic pœnitentiæ adjungunt tres partes, Contritio-
neny Confesſionem, & Satisfactionem; addita grandi
conſolatione & pollicitatione remisſionis peccatorum,
meri ti, expiationis Peccatorunn ac plenariæ redemtio-
nis coram Deo, ſi homo vere doleat, confiteatur, &
ſatisfaciat. Sic in pœnitentia homo d fidueiam pro:
„priorum operum ducitur. Hinc orta eſt vox; quæ in
4 ſuggeſtis cum Dralegererut vulgo publica abſolutio,
X uſur=

—

322 II. DE POENITENTIAA

uſurpata fuit: Prolonga Deus vitam meanydonec pro
meis peccatis ſatisfecero, & vitam meanm emendavero.
Hic altum fuit ſilentiũ de Chriſto & ſide, & tantum
opinio & ſpes fuit de propriis operibus, quibus peccata

ſacrifici & Monachi, ut nos ipſos peccato opponere-
mus. =
Quod ad contritionem attinet, cum nemo poſſet
omnia peccata ſua in miemoria retinere, præſertim per
integrum annum commiſſa, centones hos aſſuebant, ſi

memoria peccati abſconditi forte recurreret, etiam il-

lud ſufficiente contritione deflendum & confitendum
eſſe, & c. Interea Dei gratiæ homo committebatur.
Cum etiam nemo ſciret, quanta contritio eſſe de-

beret, quæ coram Deo ſufſiceret, dicebant, ſi quis con-

tritionem non haberer, eum ſaltem attritionem habe-
re oportere, id eſt, dimidiam quafi contritionem, vel
initium contritionis. Hæc vocabula ipſi nec intellexe-
runt, nec intelligunt, minus quam ego. Et attritio re-
putabatur pro contritione, venientibus ad confesſionè.
Et cum quis diceret, ſe non poſſe habere contritio-
nem, ſeu non dolere poſſe ob peccata ſua (ut fieri po-
tuit in illicito amore, aut vindictæ cupiditate, & Cæte-
ris) interrogabant, an is non optaret, & cuperet dole-
re? Reipondenti, cupere ſe, (quis enim, niſi ipſe dia-
bolus, negaret ſe cupere?) accipiebant hoc pro comiri-
tione, & remittebant peccata propter hoc bonum ipfi⸗-
us opus, quod nomine Contritionis ornabant. Hic al-
legabant exemplum Bernhardi, &c.
Videmus auteni, quam palpet & titubet cœca ratio

in rebus divinis, & conſolationem quærat in propriis

operibus pro ſua opinione, & Chriſti & fidei prorſus o 38
Niviſcatur, Quod ſi res ipſa perſpicue conſideretur, con-
rritio iſta eſt factitia & fictitia cogitatio ſeu imaginatio
ex propriis viribus, absque fide absque agnitione
Chrilli Et in iſta contritione miſer peccator forte fer:

cordans

-————
Lotlang ſue
bel lehr,
ellepti 118, 4
Purtn tiſti

. A . onttiti iſt
coram Deo delerentur. Et hanc ob cauſam facti ſumus

Lon mortih
lbentius D
CON
entur omn
Posllbile e
Tundamn Ne
atur, ut
cOnlterenn
ficiette
CCnkeſonis
Crtbalturl

or, nugis
dan ſcerde
KE Denion
tum Dei
Nln I
Atitonis n

icd ennn

ileber Nel
mitugteng
n.
Cernumg
Merim ſeir
tantumn
Duntur
n facile ſ
eesſeſin
madeſt
d elicer
Ae u qn
anenub

II. DE POENITENTIA. — 32323
ordans ſuæ flammæ, & cupiditatis vindictæ, wel ride-
re, vel lachrymare potius potuit, quam aliud cogitare,
exceptis iis, qui vel legis fulmine tacti; vel a diabolo
iritu triſtitiæ afflicti fuerunt. His, inquam, exceptis,
contritio iſta fuit mera hypocriſis, & peccati flammas
von mortificavit. Oportuit enim homines dolere, cum
Pecend (N libentius peccaſſent, ſi liberum ipſis fuiſſet.
CONFESS8IO ſic inſtituebatur, ut homines jube-
,Cum iNH rentur omnia ſua Peccata enumerare, (quod factu im-
ere, rte posſibile eſt) kæc ingens carnificina fuit. Et ſi quis quo-
8DOs Airu rundam peceatorum oblitus eſſet, is eatenus abſolve-
4 batur, ut ſi in memoriam illa recurrerent, ea poſtea
confiteretur. Nemo igitur ſcire potuit, num unquam
ſſet, & quando

ſufficienter, pure, & recte confeſſus e
CNHO“ Cconfesſionis finis futurus eſſet. Et tamen nihilominus
ialen gu⸗ ducebantur homines ad propria ſue opera, & hæc con-
m antöen? ſolatio ipſis Pproponebatur: Quo confesſio eſſet pu-
Cntee rior, magis ingenua & aperta, pudore & ignominia co-

UIMA ratn ſacerdote ſuffuſa, eo ſatisfactionenz pro peccato
2 1 H . „ . —7 8
e Dmm eſte pleniorem, & humilitate illa certô ac merito gra=
5

tiam Dei impetrari.
Nulla hic fides, nullus Chriſtus erat Et virtus abſo-
lutionis non explicabatur conſtenti ſed conſolatio e-
jus in enumeratione Pecgatorum & pudefactione con-
ſiſtebat. Nemo autem recitare poteſt miſerias, carni⸗=
ficinas, fraudes & idololatrias ex Confesſione iſta na-
tas. SIDð
Cæterum SATISFACTIO longe perplexior eſt. Ne=
mo enim ſcire poterat, quantum faciendum efſet Ppro
uno tantum peccato, nedum pro omnibus. Hic arte u⸗
tebantur, & parum ſatisfactionum imponebant „ quæ

inbere⸗ “ etiam facile ſervari poterant, ut quinque orationes do=-
gurte l, minicas, jejunium unius diei, &c. Cætera, quæ in pceni-
Ehte tentia deſiderari dicehant, relegabant ad purgatorium.
e i , Hic quoque magna calamitas oriebatur. Ouidam e-
tio lil r nim metuebant,ſe in æternum ex purgatorio non libe-
Aele ine ðYMVM X 2 1᷑4᷑iri
et

7

324 MI. DE POENITENTIIAAAI.

rari poſſe, cum ſecundum veteres Ganones, pro uno

peccato mortali pœnitentia ſeptennis ſeu ſeptem an-
norum conſtituta eſſet. Et tamen fiducia ſempen col-

locata erat in noſtro opere ſatisfactionis, ac ſi ſatisfa-
ctio potuiſſet eſſe perfecta, tota fducia in eam conjecka

fuiſſet, nec opus fuiſſet Chriſto & fide. At imposſibi-

lis illa erat. Et ſi quis centum annos pœitentiam iſta

ratione exercuiſſet, nondum certus tanien de ſufficien-
tia, perfectione, & fine pœnitentiæ ſuæ fuiſſet. Hoc ſci-
licet erat perpetuo pœnitere, & nunquam ad pœniten-
tiam pervenire. V
Hac de cauſa ſedes iſta Romana ſancta miſeræ Ec-
cleſiæ ſubveniebat, & indulgentias effingebat, quibus
temittebatur, & abolebatur expiatio ſeu ſatisfactio,
primum particulatim, ad annos ſeptem,

. . . Ies Piſe V 1 .
& eas diſtribuebat inter Cardinales, & Epiſcopos, ita, ut

quidam annos centum, 9 uidanmmad dies centum indul-

gentlam conferrent.
laxancdh, poteſtatem ſibi reſervabat.
Hac ratione cum accrefceret pecunla, & nun tio
ullarum eſſet fructuoſa, excogitavit annum aureumn,

Jubilæuin, vere auriferumnd Jubeljar / Guͤldenjar quem

Bomiæ celebrari voluit. Hunc appellabat remisſionem

omnis culpæ & poœnæz. Accurrebant igitur plurimi,

centum, &c.

Totam autem ſatisfactionem re-

dinatio

—
Neque ta
bebathom
ten tamen
Uimm vocat
tlgentiar
ottete 00
Nlitherare,
cukeslone
Nemo e
Riqurine
contrite
Uum corrade
imn potelte
e Abducehe
& meritz,
Cumcdte
um iſtorun
(EKormillon
69o & mei
terdotun
nedſeſanii
bu, dn
nabamur
volebamn
Cornieng

quia ab onere moleſtisſimo liberari unusquisque cupie ogne c
. ræ.
bat. Hoc erat effodere & conquirere theſauros ter 1 munng

Mors Papa annos aureos multiplicabat, &
alium accumulabat, & quô plus auri devorabat,
fauces ipſius appetebant.

Ideoque per legatos ſuos mittebat annos iſtos
empla & domus

annis aureis opplerentur. Tandem irruebat etiam in

paſſim in provincias, quoad omnia t

alium ſupra
eo plus s,ſnep

o, utbe
Uunobisad
Genacre
l, litera
(umm igi

purgatorium ad defunctos, pritnum, Miſſarum, & Vi- lgedanr
giliarum fundatione, deinde indulgentiis, & anno al- iinais
reo & animas tam vili pretio æſtimabat, ut unam
ſex nummis liberam pronu ncians dinuitteret.

Neque

znones, No
ſen ſ eftent

Dnis, elͤlin
lain emnen .
le. Ainſde
latinun
men ce imfe
lel iler Ml

gnan A

ſnon i in 7
ugtnſ⸗
o ſei luis
tenn, cehlu

Pficonm

Pes celtun/
nlansn hug

vunir & uumt⸗

W rit . mm

HI. DE POENITENTIA. 25

en

Neque tamen hoc quoque ſuficiebat. Papa enim etſi
jubebat homines indulgentiis iſtis tuto fidere ad ſalu-

tem, tamenipſe rem univerſam denuo incertam, in du-

bium vocabat. Nam in bullis ſuis ſcribit, Bum, qui
indulgentiarum ſeu Jubilæi anni particeps fieri velit,
oportere contritum, & confeſſum eſſe, ac pecuniam

numerare. Audivimus autem ſupra, Contritionem &
confesſionem illorum eſſe incertam & hypocriticam.

Nemo etiam ſciebat, quæ anima in purgatorio eſſet, ac
ſi quæ in eo eſſe dicebantur, nemo ſciebat, quæ recte &
contritæ & confeſſæ fuiſſent. Sic Papa ſanctun denari-

um corradebat, & interea ducebat homines ad fiduci- .
am poteſtatis & indulgentiarum ſuarum, & rurſum i in-

de abducebat ac remittebat, ad incerta ipſorum opera

& merita.

Cumque nonnulli eſſent, qui ſe actualium peccato-
rum iſtorum vel cogitationibus, vel verbis, vel factis
commiſſorum non agnoſcebant reos, quemadmodum

ego & mei ſimiles in monaſteriis & fundationibus, ſeun

ſacerdotum ſodalitiis, ſeu Collegiis monachi & Hami-

nes jejuniis, vigiliis, orationibus, Miſſarum celebratio-

nibus, duris lectiſterniis & veſtibus, &c. reſiſtere co-
nabamur malis cogitationibus, & violenter ſancti eſſe

volebamus, & licet innatum malum ſæpe etiam inter

dormiendum (ſicut Auguſtinus & Hieronymus & alii
quoque conqueruntur) naturam ſuam exereret, tamen
nos mutuo lanctos eſſe æſtimabamus, ſicut doceba-
mus, ſine peccato, & plenos operum bonorum usque
adeo, ut bona opera noſtra etiam aliis, quaſi ſuperflua
in nobis ad ſalutem conſequendam, communicaremus
& venderemus, id quod ita factum eſſe, teſtantur ſi-

„ gilla, literæ, exempla, quæ extant.
Cum igitur, inquam, tales eſſea lent, hi! pœnitentia non

indigebant. Quæ enim contritio poterat eſſe in iis,

qui malis cogitationibus non aſſentirentur? QiE

X 3 con-

* 4

—

326 III. DE POENITENTIA.
C

onfesſio de verbis non Prolatis? Quæ ſat sfactio pro
non factis, ſeu pro innocentia, qua aliis miſeris pecca-
toribus ſiper abundans juſtitia vendi poterat? Tales hy-
pocritæ & ſancti erant tempore Chriſti etiam Phariſæi
& Scribæ.
Hic exurgit Angelus ille i igneus B. ToHannes, præco
verus veræ pœnitentiæ, & tonitru ac fulmine uno fetit
Af atth.3 N2. amibos (vendentes & ementes opera) inquiens: Axgite
pœnitentiam, Attamen egimus Pitentiam, ajunt mi-
eri illi. C æteri vero dicunt, non indigemus Pœnitentia.
Johannes autem inquit: Ambo agite pœenitentiam, quia
falſi eſtis pœnitentiarii, & cæteri fänt falſi ſancti ſeu hy-
pocritæ, & anibo indigetis remisſione peccatorum:
cum nondum ſciatis, quid ſit vere Peccatum, nedum,
ut de eo pœnitere, & fugere illud posfitis. Nullus ve-
ſtrum bonus eſt, pleni eſtis incredulitate ruditate &
ignorantia Dei & voluntatis Dei. Præſens enim hic coram
adeſt, de cujus plenitudine nos omnes accipere oportet,
gratiam pro gratia. Et nemo hominum fſine ipſo coram.

volueritis, recte illam agite: veſtra! Pœnitentia nulla
eſt. Et, vOS hypocritæ, qui non egetis Pnitentia,
voS genimina viperarum; qu tis vos certos reddidit, ut
fugeretis à ventura ira? &c.

Rom. 3, 12. tur: Non eſt juſtus D uisquam, non eſt intelligens, nO
eſt requirens Deum: non eſt, qui faciat bonuni, ne u-
nus quidem. Omnes declinaverunt, & initiles facti
Ack. 17,30. ſunt. Et Actor. 17. N unc Deus annunciat hominibus,
ut omnes ubique ponitentiam agant: Omnes dicit, ne-

docet nos agnoſcere peccatum, videlicet, de nobis 0-
mnibus plane actum eſſe, & intus & in cute nihil boni
in nobis eſſe, & ſimpliciter fieri nos alios & novos ho-
mines oportere.

2

Deo juſtus eſſe poteſt. Quare ſi poœnitentiam agere

mine excepto, qui modo homoeſt. Hæc ponitentia

Eodem modo etiam Paulus Roman. 3 conciona-

—

Hæxc-

—..⸗—

Mhcpeent

Pekiſta act

glalsiſtael
felnon Pecc
iretlum &
Elelle in n
Qlidemium

Wuis Qan

AAlt iNett

Dltare hosl
enda nobe
Imns, glic⸗
Kimlter
ceſta, mane
uumin ſe e
Imnna ecce⸗
deKhües
Rorn umi
eſt aeſi V
Dehguite

Nuen ne
Mento Putr
hn r re

MI, DE POENITENTLA. 3:7

— — . — . . . 15. 4 . ⸗ —
u Hæc pœnitentia non eſt partialis, & mutilata, qua-
lismienft. lis eſt iſta actualium peccatorum, nec etiam eſt incerta,

qualis iſta eſt. Non enim diſputat, utrum ſit peccatum,
vel non peccatum, ſed totum proſternit, & affirmat, u-
niverſum & merum eſſe peccatum, quoò ad nos (& ni-
8. ſlumsßs hil eſſe in nobis „ quod non ſit beccatum ſive reum.)
Quid enim diu quærere, pattiri & diſtingvere volu-

iporeinlIu
hriſti etiun in

nce 4 mus: Quamobrem etiam Contritio hic non eſt dubia
utenmn aut inccrta. Nihil enim remanet, quo aliquid doni co-
lgennsnng Sitare posſimus ad expiandum peccatum, ſed abjici-
tkii enda nobis eſt omnis ſpes de omnibus, quicquid ſu⸗
rtaliſnd Is, quicquid cogitamus, loquimur & facimus, &c.

Similiter Confesſio quoque non poteſt eiſe falſa, in- S

ione Nennn „1 .
gioren Certa, manca, aut mutila. Qui enim confitetur, to-⸗

ecCAM, Ne . r
5 te. W tum in ſe eſſe merum peccatum, is comprehendit o-
Slutls. 5 . 5 . . . .
l „ mhia peccata, nullum excludit, nullius obliviſcitur.
airben Sic & ſatisfactio non poteſt eſſe incerta, quiâ non eſt

voſtrum incertum & peccato contannnatum opus, ſed
eſt pasſio & ſangvis immaculati & innocentis Agni
Dei, qui tollit peccata mundi. S
Deé hac pœnitentia concionatur Johannes, deinde
Chriſttus in Evangelio, & nos etiam. Et hac pœni-
tentiæ concione deſtruimns Papam, & omnia; quæ
nituntur noſtris bonis operibus. Omnia enim funda-
mento putri & vano inſiſtunt, quod appellatur, Bonum
opus five Lex, cùm tamen nullum bonum opus adſit,
ſed tantum mala opera, & nemo faciat legem, (ut. ,
Chriſtus Johan. 7 teſtatur) ſed omnes eam trans- 7 9,/ 7 5 192,
grediantur. OQluare ædificium, quod ſuperſtruitur, tan- 62
tummodo mendaciumn & hypocriſis eſt, etiam qua in
Parte ſanctisſimum & formoſisſimum eſt.
Hæc pœnitentia in Chriſtianis durat usque ad mor-
té, quia luctatur cũ peccato renduo in carne per totam e./,20.
vita, ſicut Paulus Rom. 7 oſtendit, ſe belligerari cum le-
ge membrorum ſuorũ, & c. idꝗ; non propriis viribus, ſed
dono Spiritus ſancti, quod remisſionem peccatorum

v 4 ELau S=

32 8 III. DE POENITENTIIA.

ſequitur, & quotidie reliquias peccati purgat & expel-
lit, & in eo eſt, ut homine purificet, rectificet, ſanctificet.
De tantis rebus Papa, Theologi, Juriftæ, alüque ho.
mines ex ratione ſua nihil norunt, ſed hæac doctrina

eſt è cœlo per Evangelium patefacta, & ab impiis ſan-
ctis ſeu hypocritis pro hæreſi proclamatur.

CZTERIIM, fſi ſectarii quidam orirentur, quorum

—J

nonnulli jam forſan adſunt & tempore ſeditionis ruſti-

canæ mihi ipſi in conſpeéctum veniebant, ſentientes; O-
mnes eos, qui ſemel Spiritum aut remisſionem pecca-
torum accepiſſent, & credentes facti eſſent, etſi dein-

de peccarent, manere tamen in fide, & peccatum ipſis
nihil obeſſe. Hinc voces ipſorum, Fac, quidquid lubet,

modo credas, nihil tibi nocett, fides omnia peccata
delet, &c. Addunt præterea: Si quis poſt fidem &
Spiritum acceptum peccet, eum nunquam Spiritum &
fidem vere habuiſſe. Et tam inſanos homines vidi &
audivi multos, & verecr, ne adhuc in nonnullis dæ-
mon iſte latitans habiter.
Si igitur, inquam, tales inpoſterum etiam orirentur,
ſciendum & docendum eſt, Quod ſi ſancti, qui origi-
nale peccatum adhuc habere ſe ſentiunt, & quotidie de

eo pœnitent, & cum eo luctantur, inſuper ruant in ma-

nifeſta peccata, ut David in adulterium, homicidium,
& blaſphemiam, eos excutere fidem & Spiritum ſan-
ctum, & abeſſe tum ab ipſis fidem & Spiritum ſan-

ctum. Spiritus enim ſanctus non ſimt peccatum do-

minari, invaleſcere, & victoriam obtinere, ac conſum-
mari, ſed reprimit & coeêrcet, ne facere posſit, quod
vult. Si vero facit, quod vult, certe S. ſanctus & fides
amittuntur, nec ſimul adſunt. Sic enim inquit Johan-

nes: Qui ex Deo natus eſt, non peccat, & peccare non

poteſt. Et tamen etiam hoc verum eſt, quod idem Jo-

hannes dicit: Si dicimus, nos peccatum non habere,

mentimur, & veritas Dei non eſt in nobis.

IV. De.

W.

—

IV.

TuNC.

modo
Cdtum. De
Etegrata

guo jubet

Verſomun
Iu. Secun
lacratnent
atque eti
nemkfratn

Irkrit

V

ATIS
Cum m
konemoe
inſerbonb
lementumn
Cutn Tho
nicanis,
Deum 1
D gn⸗
facimus
ſicanis,

enti

tantum
Aquam.
De e
4dos ben
Chridtur
om

TII. IV. DE EVANG. V. DE BAPTISMO. 329
IV. DE EVANGELIO.
e NUNG ad Evangelium redibimus, quod non une
ſeii⸗ Nmodo conſulit & auzxiliatur nobis contra pec-
64 P catum. Deus enim ſuperabundanter dives & liberalis
“ 4 eſt gratia & bonitate ſua, primum per verbum vocale,

quo jubet prædicari remisſionem peccatorum in uni-
verſo mundo. Et hoc eſt proprium officium Evange-
lii. Secundo per Baptiſmum. Tertio per venerandum

Onlenkn, da-
pore ſelton

benn finej ſacramentum Altaris. Quarto per poteſtatem clavium, . 26
vemilan,, atque etiam per mutuum colloquium & conſolatio- ttxd.
n ehen nem fratrum, Matth. 18. Ubi duo aut tres fuerint con- F. ꝛ0.
ah groegati, &c. .
⸗ V. DE BAPTISMoO.
guss hal N1 APTISMIIS nihil eſt aliud, quam Verbum Dei
amn SPpiris . ”” . AAlag. C.I2.
eſumn dhnn Jcum merſione in aquam, ſecundum ipſius inſtitu-
ds homims tionem & mandatum, ſive, ut Paulus inquit, lavacrum Door. h.
ein No in verbo, ſicut & Augnitinus ait: Accedit verbum ad e- Cr. Mn
ſfſementum, & fit ſacramentum. Quare non ſentimus 6. Car.
uumeten n. cum Thoma & monachis prædicatoribus ſeu Donui- 4cj. 4or.
lenci, a, nicanis, qui verbi & inſtitutionis Dei obliti dicunt, EPph. 5 26.
ninnr t⸗ Deum ſpiritualem virtutem aquæ contuliffe & indi-
iline u diſſe, quæ peccatum per aquam abluat. Non etiam
tenun tem facimus cum Scoto & Minoritis ſeu Monachis Fran-
en cilſcanis, qui docent, baptiſmo abhu peccatum ex aſ-
en gun ſiſtentia divinæ voluntatis, & hanc ablutionem fieri
lut Erun tantum per Dei voluntatem, & minime per verbum &
, ge,A. .
e
Eee De pædobaptiſmo docemus, infantes eſſe baptizan-

dos. Pertinent enim ad promiſſam redemtionem per
Chriſtum factam. Et Eccleſia debet illis baptimmum,
& promisſionis illius annunciationem.

X 5 VI. De

Aug. C. I 2.
21. Ap. I! 7-
233. Cat.
Min. 3 80.
ECat. Maj.
402.

IL. Cor. I.5.
28.

Pl.19, I7.
Rom., 7,25.

338 VI. DE SACR. ALTAR.

3

VI. De Sacramento Altaris.
LEacramento Altaris ſentimus, Panem & Vinum
in Cœna eſſe verum Corpus & Sangvinem Chri-

ſti, & non tantum dari, & ſumi à piis, ſed etiam ab

imipiis Chriſtianis. ,
Et non tantum unam ſpeciem eſſe dandam, Non e-

nim indigemus doxoſophia iſta, quæ nos doceat, ſub

una ſpecie tantum eſſe, quantum ſub utraque, ſicut S0-
phiſtæ & Concilium Conſtantienſe docent. Etſi enim
verum eſſe forte posſit ‚quod ſub una tantum ſit, quan-
tum ſub utraque, tamen una ſpecies non elt tota ordi-
natio & inſtitutio per Chriſtum facta, tradita & man-
data. Inprimis vero damnamus & execramur in no-
mine Donini omnes eos, qui non tantum utranique
ſpeciein omistunt, verum etiam tyrannice eam prohi-
bent, damnant, & blaſphemant ut hæreſin, & ita ſe
ipios ſupra & contra Chriſtum Dominum & Deum
noſtrum extollunt, opponentes & præponentes ſe
Chriſto, &c. ð
De FTransſubſtantiatione ſubtilitatem ſophiſticam

nihil curamus, qua fingunt, banem & vinum relinque-
re & atnittere naturalem ſuam ſubſtantiam, & tantum
ſpeciem & colorem panis, & non verum panemrema-
nere. Optime enim cum ſacra ſcriptura congruit, quod
panis adſit, & maneat, ſicut Paulus ipſe nominat: Pa-

nis quem frangimus. Et: Ita edat de pane.

. 1
VII. De Clavibus.
C A V ES funt officium & poteſtas Eccleſiæ à
hriſto data, ad ligandum & ſolvendum pecea-
ta, non tantum enormia & manifeſta, ſed etiam ſub-
tilia, abicondita, ſoli Deo nota, ſicut Pfal. 19 ſcri-
ptum eſt: Delicta quis intelligit? Et Rom. 7. Paulus

Q◻—

con⸗-⸗

4

R

Congveritun
Penes nos e
loruplicia
Inmesin ud

uIr cOramnt

glit: Null
non uſtine

lam f
Cimlam e
inlüinte,n
Dolenc
GEsconlcie
Rrllunten
odimd
Emmme
leliberg
Qundi
Arented
torem,
n mem
ofteio
mi kacien
Monuifag
ktinh
ultcon
Felgreti
0 extern
Verfum E
Verbum
Murm
r0
Ubue

A.

Danem &

Sangfitnl
is, ſeleim!

le dancdime⸗
2 nOs (N

non ettod⸗
2, fdi it
Erectanmn!
tantuum unn.

herehn, 1
otninunn &
Nehnen

Fetun uen

racongl,/

YVYVII. DE CLAV. IIX. DE CONFESS. 331
conqueritur, ſe carne ſervire legi peccati. Non enim
penes nos eſt, ſed ſolius Dei eſ Tudicatc,quasVanta & Pi.143,2.
quotuplicia ſint peccata, ut ſeriptum eſt Pfal. 144. Ne
intres in judicium cum ſervo tuo, quia non juſtincabi-
tur coram te omnis vivens. Et Paulus I. Cor. 4 in- 1. Cor. 4,4.
quit: Nullius quidem mihi conſcins ſum, ſed per hoc
non juſtificatus ſum.

IIX. De Confesſione.
UI M ABS 0 LuüuTIO & virtus clavium, et- Aug. C. II.
iam ſit conſolatio & auxilium contra peccatum 27. Apol.
& malam conſcientiam, i in Evangelio ab ipſo Chriſto 158. 181.
inſtituta, nequaquam in Eccleſia confesſio & abſolu-
ctio abolenda eſt, præſertim propter teneras & pavi-
das conſcientias, ⸗ propter juventutem indomitam, &
petulantem, ut audiatur, cxaminetur, . infſtituatur in
doctrina Chriſtiana.
Enumeratio autem peccatorum debet eſſe unicui-
que libera, quid enumerare aut non ehumerare vel it.
Quamdiu enim in carne ſumus, non mentiemur con-
Kitentes & dicentes: Agnoſco, me miſerum eſſe pecca-
torem, & ſcatere peccatis, Rom. 7. Sentio aliam legem
in membris meis, &c. Et cum Abſolutio privata ab Ren ,33.
officio Clavium oriarur,negligenda non eſt, ſed maxi-
mi facienda, ſicut & alia oflicia Chriſtiane Eceleſiæ
magnifacienda ſunt.
Et in his, quæ vocale & externum Verbum concer-
nunt, conſtanter tenendum eſt, Deum nemini Spiritum
vel gratiamn ſuam largiri, niſi per Verbum, & cum ver-
bo externo & præcedente, ut ita præ æmuniamus nos ad-
verſum Enthuſiaſtas, id eſt, ſpiritus, qui jactitant, ſe an-
te verbum & ſine verbo Spiritum habere, & ideo ſcri-
pturam ſive vocale verbum judicant, Hectunt & rele-
Ctunt pro libito, ut faciebat Monetarius, & muk
pi adhuc hodie, qui acute diſcernere volunt inter
Spiri=

4 1

„332 IIX. DE CONFESSIONE.

Spiritum & literam, & neutrum norunt, nec quid ſta-
tuant, ſciunt. Quid, quod etiam Papatus ſimpliciter

cleſia ſua ſentit & jubet, id Spiritum & juſtum eſſe, et-

quid ſtatuat & præcipiat.
Hoc in univerſum antiquus eſt Satanas & ſerpens,
qui etiam Adamum & Evam in Enthuſiaſmum conjici-
. ebat, & ab externo verbo Dei ad ſpiritualitates &
proprias opiniones abducebat, id quod tamen & ipſe
per alia externa verba perficiebat, perinde ac hodie no-

nibus implent, quaſi vero Spiritus per ſcripta & voca-
le verbum Apoſtolorum venire nequeat, ſed per ipſo-
rum verba & ſcripta primum veniat. Cur ergo non ipſi
etiam omittunt ſuas conciones & ſcriptiones, donecspi-

veniat, quemadmodum gloriantur, Spiritum ſe accepiſ⸗

tum eſt. .

Mayrc. 15. Baptilmo credere incipiunt, per externum præcedens
S. 16. verbum credunt, ut adulti. Audiunt enim: Quicunque
Ackoy. 10. crediderit & baptizatus fuerit, ſalvus erit: etiamſi pri-
mum increduli poſt decennium accipiant Spiritum &
baptiſmnum. Cornclius Actor. i0 longe ante audierat a-
pud Judæos de venturo Mesſia, per quem juſtus coram
Deo, preces & eleemoſynas Deo gratas præſtabat ex fide,

Dei) & ſine præcedente illo verbo atque auditu credere
& juſtus eſſe non poterat. Petrus autem patefacere ei

jubebatur, Mesſiam (in quem venturum hactenus

éſt merus Enthuſiaſmus, quo Papa gloriatur, omnia
iura eiſe in ſctinio ſiii pectoris, & Auidquid ipſe in Ec-
jura eſſe in ſcrinio ſui pectoris, & quidquid ipfe in Ec-

iamſi ſupra & contra ſcripturam & vocale verbum ali-

Rri Enthuſiaſtæ externum verbum damnant, & tamen
ipfi non filent, ſed mundum garrulitatibus & ſcriptio-

ritus ipie ad homines, ſine ipſorum ſcriptis, & ante ca

ſe ſine prædicatione ſcripturarumzSed de his jam non
vacat pluribus diſputare. Et ſatis alias de his à nobis di-

Nam etiam ii qui ante Baptiſmum credunt, vel in

(ſicut Lucas eum nominat juſtum, pium & timentem

I
—
llecrecicke,
Melſa,enmn
capreimum ten
Prelentem
ton negaret
Quid m
klis eſts3
quo Dracor
fllis,eſ
eriſmior
eK colla
nobilenma
Menta, &
umuſe
ohvoluit
Vethum.
Dinnnmn
ohannes b
Dreredhente
1ie Ferbo.
tatehunhu
ſanchi de
ſanchines
d rophe
ntcim

Recatores
Monem E
el. Re

7

N. IͥX. DE CO NFESSIONEY.„ 333
—
rtund, gi iIe credidetat)) jam adveniſſe, ut fides ejus de venturo
ann Imn Meſſia, eum apud induratos & incredulos Judæos non
olaen captivum teneret, ſed ut ſciret, ſe ſalvandum eſſe per

idcucd ien præſentem Meſſiam, & hunc cum Judæorum turba V
Aluache⸗ non negaret, nec perſequeretur, Ec. D
minini Quid multis? Enthuſtaſimus inſitus eſt Adamo &
Kliis ejus a primo lapſu usque ad finem mundi, ab anti-
Satanus t quo Dracone ipſis veneno quodam implantatus & in-

hual lumati fuſus eſtque omnium hæreſium, & Papatus, & Maho-

ſprindl meriſtnu origo, vis, vita & potentia. Quare in hoc nobis
al une taden dq/H eſt conſtanter perſeverandum, quod Deus non velit
rinde nobiſcum aliter agere, niſi per vocale verbum & ſacra-
lamnat menta, & quôd, quidquid ſine verbo & ſacramentis ja-
atibuskII Ctatur, ut ſpiritus, ſit ipſe diabolus. Nam Deus etiam
er ſannd Moſi voluit apparere per rubum ardentem, & vocale
ð verbum. Et nullus Propheta, ſive Elias, ſive Eliſæus,

Spiritum ſine decalogo ſive verbo vocali accepit. Et
Johannes baptiſta nec concipiebatur ſine Gabrielis
præcedent e verbo, nec in matris utero ſaliebat ſine Ma-

=.

1t. Cuten
cihtiontz
n S

Gin un e riæ verbo. Et Petrus inquit: Prophetæ non ex volun-
el lelupt tate humana, ſed Spiritu ſanéto inſpirati, locuti funt 2. Pet, l II.
Etb ſancti Dei homines, qui ſine verbo externo non erant
s en ſancti nec à Spiritu ſanéto, ut non ſancti, ſeu profani
ir,et ad prophetandum impulſi: ſed ſancti erant inquit Pe- Act. 28,25.
nden trus, cum per eos Spiritus ſanctus loqueretur.

IX. De Excommunicatione. .
Ajorem illam excommunicationem, quam Papa
cita nominat, non niſi civilem Donam eſſe duci- .
mus, non pertinentem ad nos miniſtros Eccleſiæ.
Minor autem, „quam nominat, vera & Chriſtiana
eſt excommunicatio, quæ manifeſtos & obſtinatos
peccatores non admittit ad ſacramentum & commu-
nionem Eccleſiæ, donec emendentur, & ſcelera vi-
tent. Et miniſtri non debent confundere hanc Eccle-
ſiaſti⸗

Aug. C. I0.
133. Apolog.
20 4¼.

Aug. C. 21.
Apol. 236.

334 X. DE INITIATIONE, &,

ſiaſticam pœnam ſeu excommunicationem, cum po⸗-

nis civilibus.

X. De Initiatione, Ordine &

Vocatione.

7

I Epiſcopi ſuo officio recteè fungerentur, & curam
Eccleſiæ & Evangelii gererent, poſſet illis nomine

caritatis & tranquillitatis, non ex necefſitate, per-
mitti, ut nos & noſtros concionatores ordinarent &
confirmarent, hac tamen conditione, ut ſeponerentur
omnes larvæ, præſtigiæ, deliramenta, & ſpectra Pom-
Pæ ethnicæ. Quia vero nec ſunt, nec eſſe volunt veri
Epiſcopi, ſed politici dynaſtæ & Principes, qui nee
concionantur & docent, nec baptizant, nec cœnam

adminiſtrant, nec ullum opus & officium Eccleliz

praſtant, ſed eos, qui vocati munus illud ſubeunt,

perſequuntur & condemnant, profecto, ipſorum culpâ,

Eccleſia non deſerenda, nec miniſtris ſpolianda eſt.
Quapropter, ficut vetera exempla Eccleſiæ & Pa-

trum nos docent, idoneos ad hoc officium ipfſi ordi-

nare debemus & volumus. Et hoc nobis prohibere
non poſſunt, etiam ſecundun ſua jura, quæ affirmant,

stiam ab hæreticis ordinatos, vere eſſe ordinatos, &
illam ordinationem non debere mutari. Et Hierony-

mus ſcribit de Eccleſia Alexandrina, eam primum ab

Epiſcopis, presbyteris, & miniſtris communi opera gu-

bernatam fuiſſe.
X

XI. De Conju gio Sacerdotum. .

Uôd conjugium prohibuerunt, & divinum orz-
dinem ſacerdotum perpetuo ceœlibatu oneraârunmt,
malitiose ſine omni honeſta cauſa fecerunt, & in eo

Antichriſti, tyrannorum, & peſſimorum nebulonum

1

A

—
Cpusererente
lencdlis abom
bilinum in
ke nobis e
anexkemel
Hlennst it
Dläifn
ſte unatd
Celbbatui:
ſec conſugi
Uudipfeor
deronercl
Hum cicit P
moniorun,

ſdnnee
(ular
Inlgeg
N 1
”l
ſodie
Opiellle
eni: (r
Chriſinan
lnec, inſton
. 1 .0„

7 oei

ul

juſtn

NK XI. DE CONIUG.SACERD XIL DE MCCL. 335

—

taionem, nm opus exercuerunt, ac cauſam præbuerunt multis hor-
rendis, abominandis, innumeris peccatis tetrarum li-
bilgdinum, in quibus adhuc volurantur. Sicut autem R
Orcel nec nobis, nec ipſis datum eſt, ut ex maſculo fœminam
Aut ex fœmella marem condamus, aut utrumque anni-
. hilemus: ita etiam ipſis non eſt datum, ut creaturas

ngerentir,int DElI disjungant, ſeparent, vetent, ne in conjugio ho-
lin um neſte una cohabitent & vivant. Quare ipſorum ſpurco
reehtm cœlibatui aſſentiri nolumus, nec etiam illum feremus-
N I

ſed con jugium liberum habere volumus, ſicut DElls il-

atores Old . . . . . Wl
e, ir ſgl⸗ lud ipſe ordinavit & conſtituit, cujus opus nec reſcin-
8 . . r 1. .
, e (ere, nec deſtruere, nec impedire volumus. Paulus d. —
entz &loeene . . . .. . 1 . .. 1 . I. Tim. 4*
Necele unoe nim dicit, prohibitionem conjugii eſſe doctrinam dæ- . 2.
n Wn . . . *
. moniorum, I. Tim. 4. 5

ineipes, n
Prnant, „
Atnn H XII. De Eccleſia.
mumns Und u 82
kecho iponn NEquaquam largimur ipſis, quòd ſint Eccleſia, Ang. C. II.
is Holinut —AQquia revera non ſunt Eceleſia. Non etiam audie- Apol. 144.
aTer rus ea, quæ nomine Eccleſiæ vel mandant, vel verant. ſez.

e . . .
ofii Nam (Deo ſit gratia) puer ſeptem annorum novit
. . . .
G hodie, Quid ät Eccleſia, nempe, credentes, ſancti,

Oviculæ audientes vocem paſtoris ſui. Sic enim orant
pueri: Credo ſanctam Eccleſiam Catholicam ſive
Chriſtianam. Hæac ſanctitas non conſiſtit in amiculo
linteo, inſigni verticali, veſte talari, & aliis ipſorum ceo-
remoniis contra ſacram ſcripturam excogitatis, ſed in
verbo Dei, & vera fide.

XIII. Quomodo coram Deo homo
juſtificetur. Et, de bonis operibus. “D
6 uod de juſtifcatione hactenus ſemper & aſſidue Aug. C. I0.
docui, mutare nec in minime poſſum, videli- II. Apol. 60.
cst, 83.89:. ſ6.

/

336 XIII. DE JISTIFICAT. XIV. DE VOT. MON. W.
Alcl. 15, 19. cet, nos per fidem (ut betrus loquitur) aliud novum „ WV P
mundum cor acquirere, & Deum propter Chriſtum J.D
mediatorem noſtrum, nos juſtos & fanctos reputare. pod
Et etſi peccatum in carne nondum plane ablatum & “
mortuum eſt , tamen Deus illud nobis non vult impu- lneimn
tare, nec meminiſſe. Wtt u
S Hanc ſidem, renovationem, & remiſſionem pecca- nunn
“ torum, ſequuntur bona opera. Et quod in illis pollu- Aiundel⸗
tum & imperfectum eſt, pro peccato & defectu non Duscian
cenſetur, idque etiam propter Ohriſtum, atque ita to-. I N
tus homo, cuùm quo ad perſonâ ſuam, tum quo ad ope- DW &
ra ſua, juſtus & ſanctus eſt & nominatur, ex merâ gratia (ane N⸗
& miſericordia, in Chriſto ſuper nos eſtuſa, expanſa & olin 8
amplificata. Qvare gloriari ob merita & opera non lkiahl
poſſumus, cum absque gratia & miſericordia aſpici- DOSTN
untur, ſed, ut ſcriptum eſt, I. Cor. I. Qui gloriatur, in Mrlbhig
1. Donuno glorietur, quod ſeilicet habeat DEIIM pro- Canman
pitium. Sic enim omnia bene ſe habent Dicimus Thant
præterea, ubi non ſequuntur bona opera, ibi fidem eſſe ibs,
falſam, & non veram. koſtinee
M “”M lucikt
XIV. De Votis Monaſticis. (aule

—

1. Cor. 1,3

iug. C. 32. onaſtica e diametro’ p at cum npoflir
Aug. C. 32. uIA vota monaſtica diametro pugnant lon pofſun

primo principali articulo, ideo plane abroganda olne

Apol. 276. —N Ae n
Matth. 24, ſunt. Ha enim ſunt, de quibus Chriſtus in quit Matth. gua
24 ſäg 24. Ego ſum Chriſtus, &c. Qui enim votum facit R
P 7. in monaſterio Avendi, is credit, ſe vitæ rationem Sötüekkeg

ſanctiorem initurum eſſe, quam alii Chriſtiani ducunt, Ne
& ſuis operibus non tantum ſibi, ſed etiam aliis cce- an
lum mereri vult. Hoc vero quid aliud eſt, quàm Chri- u jn

ſtum negare? Et Pontificii ex ſuo Thoma diceére non Wan
erubeſeunt, votum monaſticum eſſe xquale & par Ba- C

ptilmo. Hæc blaſphemia eft in Deum.

XV. De

.

DEOLM NXV. DE HIIIMANIS TRADITIOMIB. 337
ur) Audmn ni

0 .
Propter n
Kſanctos ni

— /E/E/⸗ R——= . . — .
XV. De humanis traditionibus. or. N.
O Vod Pontificii dicunt, humanas traditiones facere Aug. 6 3 .
lune AAmn. A ad remiſſionemn peccatorum, & mereri ſalutem, Apol. 2 cC5.
cbsIIII plane impium & daninatum eſt, ſicut Chriſtus inquit: Mat: 15,9.
Fruſtra colunt me docentes doctrinas & mandata ho- Tirz. 1, 4.
minum. Et Tit. I. averſantium veritatem. Item, quod .
dicunt, eſſe peccatum mortale, ſi quis non ſervet iſta ſta-
tuta, etiam impium eſt. “
HI StINT articuli, in quibus conſtantem me eſſe
oportet, & conſtans ero usque ad mortem meam, Deo
inungerurnß dante. Et nec mutare, nec concedere, quidquam in illis
oseffil,, poſſum. Si quis alius voluerit aliquid concedere, faciat

to & Ctktel

Perta A 1 periculo ſuæ conſcientiæ. .
iſeicetn 4„ P OSTREMO reſtant præſtigiæ Papales de ſtultis &α
iden Puerilibus articulis, ut de templorum dedicationibus,
1 E⸗ campanarum baptizationibus, altarium dedicationi-
laie bus & baptizatienibus, adhibitis patrinis ſeu ſuſcepto⸗
en ribus, qui munera largiebantur, &c. Hæc baptiza-
1ohen fit in contumeliam, ignominiam & dedecus ſacro-

ſancti baptiſmi, & ideo minime toleranda eſt. Deinde
,c Qe conſe crationibus cereorum, palmarum, placenta⸗
Morals rum, avenæ, herbarum & aromatum, &c. quæ omnia
non poſſunt dici conſecrationes, ſed ludibria & meræ
1. impoſturæ ſunt. Et ſunt talium præſtigiarum infinitæ
gun aliæ, quas committimus Deo ipſorum & ipſis adoran-
tun das, donec illis defatigentur. Nobis nihil cum iſtis ne-
ͦenn u Sotii eſſe debet. .
5 Iuſtus Jonas D. Rector, ſabſeripſit ane proprids
d gek S Johannes Bagenhagen Pomer. D. Fahſoripſit. .
d e Caſpar Creuziger D. Hobſeriphtt. JòMU
lnn Niclas Ambsdorſf ſaeb, öripher Magdeburgenſer.
le nn Ceorgins Patatinns ſubſeripſit Aidenbergentudd.
en ⸗ FT —Ek⸗

ARTICHLI

Ee⸗ Philippus Melanchthon ſupra poſitot
vrobo, at pios & Chriſtianos. De Pont; Kce auter

FKatao, ſi Ebangelinm Tadmitteret, poſſe ei, propter

pacen & commuanem tr anqbillitatem Chriſtianw-

zum, qbi jam ſab pſo Bant, & in poſterum ſub' ipſo e-

runt, ſupenioritatem in Epiſéopo⸗ ł. gu am alioqbi
habet; jure humano, etiam a Wnobis permitti.
Johannes Agricola isleben. ſubſcripßi It.
Gabriel Dydimus ſubſeripfit. “
Ego Ulrbanus Regius D. Bccleſt. Harum in Ducatu Lune-
burgenſi Superintendens ſubſe gribo meo & Fratrun
meorum nomine, & Eecleſiæ Hannophenancc.
Ego stephanus Agrioola Ecclekaßes Curienſis ſabſeribo.

cleſtaſtes Marburgenlis.
Epo Chunradus Eigenbotz pro gloria Dei ſulſerito, me
ita oredidiſſe, & adhuc Pradico & credo Rrmiter, ati

ſuprd.

Andreas Oſtander E celeß, ſ Fes Nar emkergetfe Phei.

bo.
M Vitus Dieterich Eccleſtaſtes Noribeng. Ffalſerilto.
Erhardus Schvepßius concionator Srutgardent 14.
ſeribo.

Conradus Ottingerus Phorcenfe utichi Pucis concie. Dn;

naton.
Simon Schnepheis Parochus Eccleſiæ ie, Crailiben
Johannesschlaishaußen Peſzor Eccleſta Cce Sc
M. Georgius Heltus Forchemius.
M. Adamits d Falda. SðèðU
M. Anthonius Corbinus concionatores eyf. Laci.

Rurſum ego ohannes Bugenhagius Pomeranus Dockor,

ſulſoribo zomine Magiſtri Johannis Brentii, q em.
dmodam 4 Smalzallia recedens mihi mandabit
ore & literis, qbas his fratribus ,4Bi ſubſe igeranh
offtendi.
Ego Dionyſius Melander ſeebſeribo, Conſeſtoni, co.
Sie, & Concerdis in re Buchariſti.

Cciu he
yo ririſe N

niniker,
lutne 6
Gd 6i⸗

ibael 1Ce

AI. betys 6
D
endaling

ho ahann,

umihi, G
Et ego Johannes Draconites Hucſertto; Profe, Hrck Ee

l⸗ Kilerig

. aruj at,

Aeriz,

lohtemel,

nunn mn
anonimn n
ei latrii
Donin, Mar

Nommihen

Domini Aen

Uumi, zu⸗
Dimin, , X. 1,

Diniz, 4

—
tee ftlit
de Pint, Ret
t, a r
ilitaten Cyfn
intlerun A
lpen guun 4
lu hernit⸗

ilt

) Dirutls
nilo mb ſ
linchkeius
eCmitſ
i rlſlis

nuii erkt
, cret, lrne

orenteſelsh

Vonber e 7
ti, dr,

llnicdi M

enlilten

n 4

66 .

ACXLDIͦIcc.

Paukas Rhodius Fauperintenden Sretinenſir.
Gerardus Oeniken Superintend. Eccleſtæ Mindenfe .
Ego Brixius Northanus, Eccleſiæ Chriſti, gba eſt Suſati,
miniſten, ſubſeribo articulis reberendi Patris Mart.
Lutheri, & fateor me haöbztenus ita credidiſſe, & do-
cuiſſe, & porro per spiritum Cbriſti ita edetmrme
& docturum.
Michael Cœlius concionator Man fellenße ſulſeriphi 1.
M. Petrus Geltnerus concionator Frankenfurdenſis
TJubſeripßit.
Werdalinus Eaber Parochus eburgæ in Maneldis.
Ego Johannes Wpinus ſulſeribo.
Similiten & ego Jobhannes akardamas Bremenſir.
Ego Frigericus Myconius, Gothana Becleſt. * apud Thu-
ringos Paſtor, meo & Juſti M. enii Wenacenſis nomine
ſubſeribo.
Egoohanneslangus D. 6. Erph ordienſis Becl, ſiæ conci.
enator, meo & aliorum meorum in Ebangelio Coope-
rariorem nomine, nmempe: Domini Licentiati Ludobi-
ci Platzii Meloſingi.
Domini Magiſtri Sigismundi kreheen.
Domini Wolffgangi Kismetten,
Domini Melchioris Veitman.
Domini Johannis Tatk.
Domini Johannis Kiliani.
Domini Nicolai Fabri.
Domini Andrez M. enſeri, mea waazi ſulſerilo.
2 te ded Mechlerus, mea mann Talſeriße

510. DE POTESTATE ETPRIMATII ALPAX

—— . .

DE POTESIATE
ET. PRIMAIUPAPSX k
TRACTATIS, PER THEOLODO i

Nomamsl

208 Smalcald'æ cohgregatos Klud
conſcriptus. M n
ANNO M. D. XXXVIIIII. Prhenci,

Omanus Pontifex arrogat ſibi, quòd ju- tonhenie
re divino ſit ſupra omnes Epiſcopos & pa- lesad com
ſtores- . o zt:
Deinde addit etiam, quod jure divi- mnhel
A no habeat utrumque gladium, hoc eſt au- erit minie
toritatem etiam regna conferendi & krans. minstio in
Imnſtus in

ferendi. ́”ðMU
FEt tertio dicit, quod hæc credere ſit de neceſſitate ſa- minger
lutis. Et proprter has cauſas, Romanus Epiſcopus vxoes eum nii
ſe Vicarium Chriſti in terris. ”MM
. . * . . rPFPrannis
Hos tres articulos ſentimus falſos, impios „T ranni Aan

ilimtar⸗

cos, & pernicioſos Ececleſiæ eſſe. “ unne
Ut autem intelligi noſtra confirmatio posſit : pri- mindr,
mum defhniemus, quid vocent, ſupra omnes eſſe jure (emiſin
divino. Intelligunt enim eſſe Epiſeopum univerſalem, doningti
&, ut ipſi loquuntur, tn+*αανοα id elra uo dede Calet
ant petere ordinationem & confirrmationem om i u negte
Epiſcopi & Paſtores per totum orbem terratum: 4 untln
habeat jus eligendi, ordinandi, confirmandi, deponedu win
omnes Epiſcopos. Ad hæc arrogat ſibi auroritattet dere al
condendi leges de cultibus, de mutatione Sacramento emum tin

rum, de doctrina: & vult ſuôs Articulos ſus dectette ſikeitr
ſuas leges exiſtimari pares legibus divinis, Hoc e 10 6. kin
1 tit, ſic obligari conſcientias hominum legibus on auleil
cCciis, ut peccent mortaliter, qui eas negligunt etiam ine cumhan
ſcandalo Et atrocius eſt, quod addit, quod ſit de neces: ael
ſitate ſalutis, hæc omnia credere. I.

PRIMLIIM igitur oſtendamus ex Evangelio, quocd
I Romanus Epiſcopus non ſit jure divino ſupra alios E
piſcopos & Paſtores.
I ANA Lucxz 22 .Chriſtus expreſſe prohibet dominarich Luc. 22, 25.
IHEOIO nem inter Aboſtolos. Nam hæc ipfa erat quæſtio, cum .
Chriſtus dixiſſet de ſua Paſfione, diſputabant quis eſſet

14
0
breh Præfuturus, D &anquain abſentis Ghritli Vicarius fu-
turus: ibi Chriſtus hunc Apoſtolorum errorem re-
XVI. Prehendit, & docet, non futuram inter illos domina-

oget ſhi g tionem ſeu ſupetioritatem, ſed Apoſtolas tanquam pa-
nespilntsl res ad commune miniſterium Evangelii mittendos eſſe.
Ideo ait: Reges gentium dominantur eis, vos autem
4 rer⸗ non ſic, ſed quicunque voluerit eſle major inter vos,
1 ladiun, ind erit mituilter veſter. Hic oſtendit Antithelis, quod do-
Auntmͤl minatio improbetur. Idem docet ſimilitudo, cum
Chriſtus in eadem diſputatione de regno, collocar in
kͤt ere„ medio puerum, ſi gnihcans non futurum principatum
kii⸗ lin⸗ inter miniſtros, ſicut nec puer principatum aliquem ſi-
unh bi ſumit aut appetit.

“ Johannis 20. Chriſtus pariter mittit Apoctolos ſine Jrt. 20, 22.
1
s,inß diſcrimine, cùm ait: Sicut miſit me Pater, ita & ego

ℳ mitto vos. Eodem mòdo ait ſe mittere ſingulos ſicut
bmin a, ipfe miſſus eſt: quare nulli tribuit prærogativam, aut
ſupre n dominationem præ reliquis
ichumn e⸗ Galat 2. Paulus manifeſtè affirmat, ſe neque ordina Gal. 27. 8.
4, Gekeß „ tum neque confirmatum eſſe à Petro, nec agnoſcit Pe-
ummtoin trrum talem, à quo petenda ſit confirmatio. Et nomi-
orben * natim pugnat hac dere, ſuam vocationem non pen-
mmhet, dere ab autoritate Petri. Debuit autem agneſcere Pe-
ier i, trum tanquam ſuperiorem , ſi Petrus erat jure divino
nni⸗ ſuperior. Ideo 1 inquit Paulus, ſe non conſulto Petro

licilis, %l ſtatim docuiſſe Evangelium. Item , Mea nihil refert,
Girinis, t quales illi fuerint, qui aliquid eſſe videntur: perſonam
iumn len “ enim hominis DEUS non accipit. Item, Quivideban-
ur tur eſte aliquid nulla mihi mandata dederunt. Cum

Genge I è3 igitur

9

ET PRIMATI PAPAAUA
DE POTESTATE ET PRIMATI F-
34² „1 ES1 4

voluiſſe quidem re-⸗
. Ar. e voluiſſe 4 d
C n eſterer “ iam cum ad eum Ve-
igitur Paulus c Pil, etiame e
181t onfirmationem Pe iniſterii a Verbo Dei p
ilet: d deet autoritatem Mini te Emr catetis Apedo-
euns niſ. rior Apoſto
niſſet: do L ſe pe
dere, & Petrum non fu

lis, nec unius Petri
requirendam eſſe.

cæteri
id eſt, Nec cæ
1 ſive Apollo ſive Cephas, id eſt,
ſive Paulus,

onem
mationen
rdinationem aut confir en

*
inati aut ſup
. inationem, r lile
iniſtri, nec Petrus ſibi ſumat o trarſeften .
tiortutem Eccleſtiam,; non o itas plus quam ver-
rioritatem ſupra leat ullius autoritas p cl or tats
itionibus, non valea itas Cephæ contra au era
ainnibu onatur antoritas era rud
an⸗ ggclonun ſerr ieit in erior Apoſtolus,
berne⸗ ule bleari uie ho obſervare. klunn
re: Cep 05 i debent! obſe e ende
pore Paulus & cæteri Regar ejus un
Epau tro, & ejn
Eke nt erie aur Eeclelis.
Ktum Paulus detrah aue k
Bestenrunteltnemlent eſſe cæteris,
ritatem anteferen«

EX HISTORIIS.

N

dt. Hinc pri-
. rant. 1 t
provinciis Koman oc eſt, dai ſ Kornnn Eb ien⸗
mnumbhunando dr Epiſcopi n ine non licui⸗
dutoritas Kon e divino ſüperior in Alexandrinun
uis habuiſſet jure i aliq uid juris, & in Ale etuo de-
Pus ahere ei aliquid jur Epiſcopi perpe i Ro-
Synode detra omnes Orientis Ep Armationem à Ro.
Feenn oeimne ordinationem & con =
buiſſent petere ord

rerSJngdus Nicena c

te ali 10 vicine
rentur . “D raem ſervatum eſt eti & in
Po,a

–

. drinus Epiico-
Icena Synodus n in riale⸗ & Kommanu in
cena leſias in Ori S, Ju n
ei eſt, eas,
raret Ecc hoc eſt,
bus erere ſuburbanas,
iſcopus curar
piſcop

Cin Lain
guſtnns g

Nelium. Pro
Hokklic

Auod apud

tenetur, ut

Dronintir

leeungl

Ame norit

coller no
tftegio
ſalt ſulicih
Doneretur. H

Ctionemn 8

Ordineti l
Knkin mar
latem & 4
Dheu
K, ununn
totins Orb
taspetere⸗
Ckrttid
ſane mul
Cman
Uem. ln
nongn
ſatis ppar
Muhte
s non

d en

MIINI MI

oluiſe autent
Im cum ad an
a etdoi
en Ckteri 4i .
t contlunae.
miniknes,t,
nareeno AI
pra Holim
Omnmma N
Gile, c
nationenenn
crent Eecklus
tas his m⸗
1z contta and
entabennutee
4 e
ſapenior
S
An
,An le
unlinmk
ne 6 Nunun

e cant. 9
tanr n
Rommals
gtem: Nni
. anc. 4
in Aevnd

Cömenten “
I .

r0rate,
Nan

rNX EVANOGELIO ET HISTORMS. 345
& in Latinis Ecelefiis, ſicut teſtatur Cyprianus & Au-
guſtinus. Sic enim ait yprianus in Epiſtola 4 ad Cor-

nelium. Propter quod diligenter de divina traditiòne &α

Apoſtolica obſervatione ſervandum eſt & tenendum,
quod apud nos quoque & fere in omnibus provinciis
tenetur, ut ad ordinationes rite celebrandas, ad eam
plebem cui Præpoſitus ordinatur, Epiſcopi ejusdem
provinciæ preximi quiq; conventant, & Epiſcopus de-
ligatur, plebe præſente, quæ ſingulorum vitam pleniſ-
ſimè novit: quod & apud nos factum videmus in Sabini
collegæ noſtri ordinatione, ut de univerſæ fraternitatis
ſuffragio, & de Epiſcoporum, qui in præſentia convene-

rant, judicio, Epiſcopatus ei deferretur, & manus ei im-

Poneretur. Hunc morem Cyprianus vocat divinam tra-

ditionem, & Apoſtolicam obſervationem & aflirnat

fere in omnibus provinciis obſervari. Cùm igitur nec
ordinatio, nec confirmatio à Romano Epiſcopo pete-
retur in maximia orbis parte, in Græcis & Latinis Ecclé-
ſiis; ſatis apparet, Eccleſias tunc non tribuiſſe ſuperio-

ritatem & dominationem Romano Epiſeopo.

Superioritas illa eft imposſibilis: Nam imposſibile
eſt, unum Epiſcopum eſſe inſpectorem Eccleſiatum
totius orbis terrarum, aut Eccleſias in ultimis terris ſt-
tas petere ab uno ordinationem. Conſtat enim, regnum

Cbhriſti diſperſum eſſe per totum orbem terrarum: ho-

dieque multæ ſunt Eccleſiæ in Oriente, quæ non pertunt
à Romano Epiſcopo ordinationem aut confirmatio-
nem. Itaque ſuperioritas illa cum ſit imposſibilis, &
non agnoverint eam Eccleſiæ in niaxima parte orbis:

ſatis apparet, nen inſtitutam eſſe.

Multæ veteres Synodi ſunt indicæ & habitæ ‚in qui-
bus non præſedit Romanus Epiſcopus, ut Nicena &
pleræq; aliæ. Id quoque teſtatur, quod Eccleſia tunc
non agnoverit primatum ſeu ſuperioritatem Romani

.

Epiſcopi.
1T 4 Hiero-

344 DE vorkstATE ET PRHMAT PAPAD

—
Hier onymus inquit: Si autoritas quæritur, orbis zſ 6 dtſi
major urbe. Ubicunq; Epiſcopus fuerit, ſive Romæ, ſive aſteik
3 Eugubii, ſive Conſtantinopoli, ſive Regii, ſive Alexan- zink
7, Qrix, e aser meriti eſt, & ejusdem ſacerdotii, &ec⅜.— Tteni
Grégorius ſcribens ad Alexandrinum Patriarcham, indu⸗
vetat ſe appellari univerſalem Epiſcopum. Et in Rege- 5 don
ſtis dicit in Synodo Chalce⸗ donenſi oblatum eſſe pri- R
matum Romano Epiſcopo, nec tamen acceptum. a
Poſtremo, quomodo poteſt Papa jure divino eſſe ſu- ſuheen
pra totam Eccleſiam, cum Eccleſia habeat electionem, banta
X paulatim mos invaliterit, ut Romani EPiſcopi Inůr- Aitang
peratoribus confirmarentur? uhnem
Item, cum diu fuiſſent certamina de pr jmatu, inter Ee
Romaluum & inter Conſtantinopolitanum Epiſcopum, dabali
tandein Phocas Imperator conſtituit, Romano Epiſco-. Rktänort
po tribuendum eſſe primatum. Quod ſi Eccleſia vetus Unduin
agno viſſe et Romani Pontificis primatum, hæc conten- luncke
tio non incidere pPotuiſſet nec fuiſſet opus decreto Im- eimun
peratoris. de mint
Mlaz 16,19. Jed objiciunt Quuxdamn dicta, videlicet: fu es Pe- umt ne
Jab. a1, . trus, & ſuper hanc Petram ædificabo Eccleſiam meam, eruml
Item: Tibi dabo claves, Item: Paſce oves meas, & a- emtert
. lia quædam. Cum auter hæc tota contr overſia copi- los on
. oſe & accurate tractata ſit alibi in libris noſtrorum, nec Ketinm
recenſeri omnia hoc loco posſi Int : referimus nos 2d ea Verbum⸗
ſcripta, eaque pro repetitis habere volumus, Breviter ta- oubetni
men reſpondebimus de interpretatione. urſen
In omnibus illis dictis, Petrus ſuſtinet perſonã com- Mrunld
munem totius cœtus Apoſtolorum ,‚ſicut ex ipſo textu Kn
apparet. Nam Chriſtus interrogat non unum Petrum, lelau
ſed ait: Vos quem me eſſe dicitis? 7 Et quod hic ſingulari Petiizdl
Matt. 5, 18. numero dicitur: Tibi dabo claves, Quicquid ligaveris: u
alibi plurali numero dicitur: Quicquid ligaveritis. (elafi
Sc. Et in Johanne: Quorũ remiſeritis peccata, &ce. igitl
Hæc Verba teſtantur, „pariter omnibus Apoſtolis tradi uket

claves, .

TN MNI
—
tentub atiit
ieonnſ
egin uegkir⸗

Areragih .

in Pamimmtn
m. Etin ⸗
Oblatun eleſ⸗

en Atehtun.

Ue Ctiloce
Deat ectindn

„ ier.
iEplcn Pl

de minmm
uum,iols⸗

Nomanol,i .

I Ercldli⸗
Um, hri e
Ops aten⸗

elicet: N
OEecdkum
oſeslidi

oltoſett
„,D
noktorn,

keninnn n⸗
unns, en,
e.
netpen
0

yx HISTORIͦs. s5

claves, & pariter mitti omnes Apoſtolos. Ad hæc ne-

ceſſe eſt fateri, quod claves non perſonam unius certi ho-

minis, ſed ad Eccleſiam pertineant, ut multa clariſlima

& firmisſima argumenta teſtantur. Nam Chriſtus de
clavibus dicens Matth. 1 8. addit: UHbicunque duo vel

tres conſenſerint ſuper terram, &c. Tribuit igitur prin-

Math. I 9,19

cipaliter claves Eccleſiæ, & immediate: ſicut & ob e-

amn cauſam Ecclefta principaliter habet jus vocationis.

Itaque necefle eſt in illis dictis, Petrum ſuſtinere per-
ſonam totius c&αtApofſtolorum. Quare non tribuunt

aliquam prærogativam ſeu ſuperioritatem, ſeu domi-

nationem Petro.
Quod vero dictum eſt: Super hanc petram ædifiea-
Z

bo Eccleſiam mean: certe Eccleſia non eſt ædificata ſu-

per autoritatem hominis, ſed ſuper miniſterium illius
Profesüonis, quam Petrus fecerat, in qua prædicat Je-
Hum elle Chriſtum filium Dei. Ideo alloquitur eum

tanquam miniſtrum: Super hanc petram, id eſt, ſuper

hoc miniſterlum. Porro miniſterium novi Teſta-

menti non eſt alligatum locis & perſonis, ſicut mini-
ſterium/ Leviticum: ſed eſt diſperſum per totum or-
Bem terrarum, & ibi eſt, ubi Deus dat dona ſua, Apoſto-
los, Prophetas, Paſtores, Dodétores: nec valet illud mini-

ſterium propter ullius perſonæ autoritatem, ſed propter

verbum 2 Chriſto traditum. Er hoc modo, non de per-

ſona Petri, interpretantur plurimi ex ſanctis Patribus
hanc ſententiam, (ſuper hanc petram) ut Origenes, Cy-

prianus, Auguſtinus, Hilarius, & Beda.

Sic ait Chryſoſtomus: ſuper hanc Petram, non ſu-

Per Petrum. Non enim ſuper hominem, ſed ſuper ſidem
Petri, ædificavit Eccleſiam ſuam. Quæ autem erat fi-
des? Tu es Chriſtus, filius Dei vivi. Et Hilarius : Petro
revelavit pater, ut diceret: Tu es Filius Dei vivi. Super
hanc igitur confesſionis petram, Eccleſiæ ædincatio
eſt: hæc fides Eccleſiæ fundamentum eſt.
I 5„ Et

—

346 DE POTESTATE ET PRIMATU PAPAA

Et hoc, qvod dicitur: Paſce oves meas. Item, Diligis
me plus his? Hine nondum ſequitur, peculiarem ſupe-

6. rioritatem Petro traditam eſſe. Jubet eum paſcere hoc
eſt, docere verbum, ſeu Eccleſiam verbo regere, qvod
habet Petrus conumune cum cæteris Apoſtolis.
Secundus articulus magis etiam perſpicuus eſt, qvod
Chriſtus dederit Apoſtolis tantùm poteſtatem ſpiritua-
lem, hoc eſt, mandatum docendi Evangelii, annunciandi

Joh.21, 1

H remisktonem peccatorum, adminiſtrandi Sacramen-
ta, excommunicandi impios fine vi corporali, nec de.
derit poteſtatem gladii, aut jus conſtituendi, occupan-
di, aut conferendi regna nmndi. Chriſtus enim ait: Ite,

Matth. 28.
F. 20.

docentes ſervare ea, quæ præcepi vobis. Item: Sicut
Job. 20, 21.

miſit me Pater, ita & ego mitto vos. Conſtat autem,
Chriſtum non eſſe miſſum, ut gladium gereret, aut te-

Joh. 18, 36. neret regnum mundanum, ſicut ipſe inqvit: Regnum

2. Cor. 1, 24. meum non eſt de hoc mundo. Et Paulus ait: Non do-

2. Cor. 10,4. minamur fidei veſtræ. Item: Arma militiæ noſtræ non

ſunt carnalia, &c.

Qvod igitur Chriſtus in paſſione ſpinis coronatur,

& producitur deridendus in regia purpura : ſignifica-

tum eſt fore, ut ſpreto regno ſpirituali, hoc eſt, oppres-

ſo Evangelio, conſtituatur aliud mundanum regnunn,
prætextu poteſtatis Eccleſiaſticæ. Qvare Bonifacii

Ocavi conſtitutio, & cap. Omnis diſtinct. 22. & ſi-
miles ſententiæ, ſunt fallæ & impiæ, qvæ contendunt,
jure divino Papam efle Dominum regnorum mundi.

Ex qva perſvaſione, tenebræ in Eccleſiam horribiles

invectæ ſunt: deinde etianz magni, in Europa motus

orti. Neglectum eſt enim miniſterium Evangelii: ex-
tincta eſt notitia dei, & regni ſpiritualis: Chriſtiana

juſtitia putabatur eſſe illa externa Politia, quam Papa

conſtituiſſet. Deinde Papæ rapere ad ſe Imperia cœpe-
runt, transtulerunt regna, vexarunt injuſtis excommu-

nicationibus & bellis fere omnium nationum Reges in
Euro-

Erope,
t Nanpe
Cermanix.
Inpentori
n ſeriptu
mum lucce
COntra ma
e Pethli
kactum
geiellanc
(aresa
Alliozt 4
leceslltate
no han d
0llmlen
Monig pel
IR

uus D

beret: .
Ckrinamn 3
lees, ge

lcuth

Ttlobe
ileci
lcibign
kete

ndgg Ex IISTORISs. ,;

8 lemls Europa, ſed maxime Imperatores Germanicos, alias
kei ut occuparent Italicas civitates, alias ut Epiſcopos
Culn aeente Germaniæ redigerent i in ſuam ſervitutem, & eriperent
do ee,d Imperatoribus collationem. Ime etiam in Clementi-
pokels na ſcriptum eſt: Vacante imperio; Papan eſſe legiti⸗
licnuekg gel mum ſuccefſorem. Ita Papa non ſolùm dominationem
teigten ſim. contra mandatum Chriſti invaſit, ſed etiam Tyranmi-
Deli,innnin. cê prætulit ſe omnibus Regibus. Nec tantum in haz-
rmd Ae re factum ipfum reprehendendum eſt, qvantum illud
crpotil ed deteſtandum, qvod prætexit autoritatem Chriſti, qvod
tuendi,6h Cclaves ad regnum mundanum transfert;, qvod ſalutem
Gusenmä? alligat ad has impias & nefarias opiniones, cum ait, de
bis len: N necesſitate ſalutis eſſe, ut credant homines, jure divi-
nnſtad n20 hanc dominationem competere. Hi tanti errores
inggent, W cum obſcurent fidem & regnum Chriſti, nullo modo
nart: NM diſſimulandi ſunt. Eventuis enim oſtendit, eos fuiſſe
magnas peſtes Eccleſiæ.
TERTIO loco hoc addendum eſt. Etiamſi Roma-
nus Epiſcopus divino jure primatum & fuperioritatem
haberet: tamen non debetur obedientia his Pontifici-

Alis: A
multib otnt

ls
In b „qui defendunt impios cultus, idololatriam, & do-
, achiſ⸗ “ gec pugnantem cum Evangelio: Imo tales P'onti-
umkennt 4 tale regnum, haberi debent tanqvam anathe- 5
r SS “ icut Paulus clareè docet: Si Angelus de cœlo aliud al.h, 18,
Tudu vangelium doceret, præter id, qvod' vosS docui, anathe-
roon ma ſit. Et in Actis: Oportet DEO magis obedire, Act. 5 29.
14 m qvàm hominibus. Idem & Canones claré docent, hæ-
tegi onbt retico Papæ non eſſe obediendum. Leviticus Pomitfex .

kiu W jure divino erat ſummus lacerdos: & tamen impiis Pon-
iinle⸗ 3.4 tincibus non erat obediendum, ut Jeremias & alii Pro-
umliug D phetæ diſſentiebant à Pontificibus, Apoſtoli diffentie⸗
iuals , bant à Caipha,nec debebant eiobedire. .

r g, . CONSTAT autem, Romanos Pontifices cum ſuis
dlt membris defendere impiam doctrinam & impios
ki * Külrus. Ac plane note Antichriſti competum in
nation , regnum

⸗

aulus enim ad Theſſa-
2.7 Pbt, 2, Teg

1 Ier
ichriſ eum adver-
icenſes deſcribens Antichriſtum, en ue Gieinar
lonic Chriſti, extollentein ſe ſaper Dn HS Pe⸗
n litur Deus, ſedentem in templo Dei,
aut colitu 4

in Eccleſia, non
egnante in Ecclefia, n
Loquitur igitur de aliquo reg
um. Loqu

elio exco-
i, quia doctrinam pugnantem Gum Brans n tnan
Ki, quia 10 1I .— arrogabit ſibi autoritaten leſia, &
gitaturus ſit, & Bnſtat, Papam regnare in E nbthoe
Primum Pecleſaltteg autoritatis & nuni : Tibi da-
n d aſtitailti,knmereir enim hæc verba:
regnum

1 ang
34 ⅜ DE POTESTATE ET PRIMATII PAP SF

ipliciter pugnat
bo cl Deinde doctrina Papæ multipliciter pug
0 claves.

. .

1 divi-
ari tanquam divi
. vult obſervari tar lum
doctrinam & ſuos = ſbi poteftatem, non 1 Kbi
Secundo, quia ſun 8 . lam ſumit iib
n⸗ reuss ſolnendi in hac vita, ſed Tanttg⸗ quia Papa
ligandi, . abus poſt hanc itam. & aultet .
Zus de rn Ecclena aut ab alio ludicz 1 otius Eccleſiæ.
non vult a judicio Conciliorum, & toti „
3 m judicio Eccleſia au
am utoriater 1 DEI M facere, nolle ab
Hoc autem es

ibilez er.
am horribiles e
b ullo judicari. Poſtremo, hos tam
ab ullo .

. .

terficit diſſentientes.

5

ert ſu-

„ . .
Hæc Cu 1 1 aver.

ne nHan Pa

tichriſti. deſerere
bris, tanquam resnumAn . Caveie A Pſeudoprophetis
F. debent, ſicut Chriſtus jusſit:
Matt. 7, I5.

im ſocietas
Ne ſitis conſortes infidelium, quæ eſ e .
is & tenebrarum? . atium, & dici ſchi⸗
lucis . 88 ID EREAàconſenſu tot gentium aa matie

N

—
ſnnicse⸗
is, neſit
ſer ſeriti

ſtrr: ſunte

Pkura total
Gdemoniort
Prophanat

tum ad
Annt. De

apye,
Prorerc
dubirnre
Kenrs prot
lee ſde co
Aorim
Dhäonem
Keteltigh
runtcoctnn
ehurnmer
1ES Kee
etan Od
ſimi
ealla eret
toabulis
Qunnk
QAnk

teireni

Keiumm Ch

Rerunt doe
Atones
Ut eas D
lnurtt.
Kkut ent
nhe, nee

7 1

H ”l 23 4 2=Wè?M
IINNM FX HISTORIIA, 349
äht ſircti ———
enim aa I imaticos grave eſt. Sed autoritas divina mandat omni-
eaene? bus „ né ſint ſocii & Propugnatores impletatis & inju-
mne,l ſteæ ſævitiæ. Ideo ſatis excuſatæ ſunt conſcientiæ no-

Dei mIE ſtræ: ſunt enim manifeſki errores regni Papæ. Et ſcri-
Uein Een preura tota voce clanutat, errores illos eſſe doctrinam
Aietirumk? dæmoniorum & Antichriſti. Manifeſta eſt idololatria in
mn vengem prophanatione Miſſarum: quæ cum alia vitia habent 2
tortirne rum ad turpisſimum quæſtum impudenter collatæ
nare nlatihn ſunt. Doctrina de pœnitentia prorſus depravata eſt à
Nimikmili Papa, & à ſuis membris. Docent enim remitti peccata
ecſetbr lne propter dignitatem noſtrorum operum. Deinde jubent
Puläplneth dubitare, an contingat remisſio Nusqua docent, qu.ed
4atormn gratis propter Chriſtum remittantur peccata, & quod
nit ſbiu . hac fide conſequamur remisſionem peccatorum. Ita
dinkintoge⸗ gloriam Ohriſti obſcurant „& conſcientiis firmam con-
ari nqu folationem eripiunt, & abolent veros cultus, videliccen
tem, nol eyxercitia fidei luctantis cum deſperatione. Obſcurave-
Aeamu runt doctrinam de peccato, & finxerunt traditionem
Tenio de enumeratione delictorum, parientem multos erro-
Bent Eunt res &£ deſperationem, affinxerunt ſatisfactiones, quibus
Einiisi⸗ etiam obſcuraverunt benefcium Chriſti, Ex his natæ
e baß ſunt indulgentiæ „quæ ſunt mera mendacia, quæſtus
t lantu cauſa excogitata. Deinde invocatio ſanéctorum quan-
ſnmmleti⸗ tos abuſus „& quam horrendam idololatriam peperit?
Quanta Hagitia orta ſunt ex traditione de Cœlibatu ?
ikim Quantas tenebras offudit Evangelio doctrina de Vo-
Cn tis?lbi finxerunt, vota eſſe juſtitiam coram Deo, & me-

Pſpreni

S reri remisſionem peccatorum. Ita transtulerunt bene-

amn teH ficium Chriſti in humanas traditiones, & penitus extin-
4 ene⸗ Xerunt doctrinam de fide. Finxerunt, nugacisſimas tra-
kann ditiones eiſe cultus Dei, & perfectionem „& prætule-
tando⸗

(rI runt eas operibus vocationum, quas Deus requirit æx
erdinavit. Neque hi errores ſunt exiſtimandi leves:
lkEdunt eniin gloriam Chrifti, afferunt Perniciem ani-
(46 mabus, nec poſſunt disſmnlari,. , 4

—

A3 L. DE POTEST. ET. PRIMATUI PAPY ——
DEINDE ad hos errores accedunt duo ingentia Mimml
peceata: Primum, quod defendit errores illos injuſta ienhri
1xævitia & ſupplicus: Alterum, quod judicium eripit Emdecict
EBccleſiæ nec ſinit rite judicari Eccleſiaſticas contro- mentis,⸗
verſias: imo contendir; ſe ſupra Concilium eſſe, & de. ia ynn
ereta Cenciliorum reicindere poſſe, ſicut interdum im rchteh
pudenter loquuntur Canones. Sed multo impuden- tun enie
tius hoc factum eſſe à Pontificibus, exempla teſtan. Edcrernen
tur. 9. quæſtione 3. ait Canon: Nemo judicabit pri-. drare cete
mam ſedem. Neque enim ab Auguſto, neque ab omni Eebent lor
Glero, neq; à Regibus, neg; à populo judex judicatur. chonitione
Duplicem Tyrannidem exercet Papa, defendit errores leugleet
ſuos vi & homicidiis, & vetat cognitionem. Hoc po- etprimn
ſterius etiam plus nocet, quam ulla ſupplicia. Quia ſub. tutcan⸗
lato vero judicio Eccleſiæ, non poſſunt tolli impia do. en ei ode
gmata, & impii cultus, & multis ſeculis infinitas ani- ehnio a,
mas perdunt. òèM! las lat
CONSIDERENT igitur pii tantos errores regni nſtknan
Papæ, & Tyrannidem, & cogitent primum abjiciendos plan gge
eſſe errores, & amplectendam eſſe veram doctrinam, leceſſeris
propter gloriam Dei, & ad ſalutem animarum. Wempere
Deinde cogitent etiam, quantum ſcelus ſit, adjuva- endn
re injuſtam crudelitatem in interficiendis ſanctis, quo- hilnrs
rum ſangvinem Deus haud dubie ulciſcetur. QAirer
Inprimiis autem oportet præcipua membra Eccleſiz, alunce
Reges & Principes, conſulere Eccleſiæ, & curare, ut er- Mwonibrs
rores tollantur, & conſcientiæ ſanentur, ſicut Deus no- Nkqunn,
Pin, 10. minatim Reges hortatur: Et nunc Reges intelligite, Knkecleſe
erudimini, qui judicatis terram. Prima enim cura Regum Annnen
eſſe debet, ut ornent gloriam Dei. Quare indignisſinnum D
fuerit, eos conferre autoritatem & potentiam ſuam, ad
confirmandam idololatriam, &cætera infinita flagitia,&e⅜
ad faciendas cædes ſanctorum. R
Et ut Papa Synodos habeat: quomodo ſanari E- W
cleſia Poteſt, ſi Papa nihil decerni contra arbitrium ſuin me
. Patix,

rX HNSTORIys. 1

— Patiatur, ſi nemini concedat dicere ſententiam, niſi ſu-
i iken 185 membris? quæ habet obligata horrendis juramentis
orsiln ii 8& maledictionibus ad defenſionem ſuæ Tyrannidis ☛G
uhn impietatis, ſine ulla exceptione verbi Dei. Cum altern
Aaſitunmn judicia Synodorum ſint Eccleſiæ judicia, non Pontiſcũ,
wüimmdhid præcipué Regibus convenit coercere lontificum licen-
Ctimetins tiam, & efficere, ne Ecclefiæ eripiatur facultas judicandi
Inltoimue & decernendi ex verbo Dei. Et ut reliquos errores Papæ
aranitl c4 maxare cæteri Chriſtiani debent: ita etiam reprehendere
Ino Pärat Jebent Pontificem defugientem & impedientem veram
oneqeihi⸗ cognitionem & verunm judicium Eccleſiæ. “
ucen iten Itaque etiamſi Romanus Epiſcopus jure divino ha
cefnlten beret primatum: tamen Poſteaquãâ defendit impios cul-

inen, E tus & doctrinam pugnantem cum Evangelio, non de-

hicn betur ei obedientia, imo neceſſe eſt ei tanquam An-
t toli innn⸗ tichriſto adverſari. Errores Papæ manifeſti ſunt, & non
lsifnn leves. Manifeſta eſt etiam crudelitas, quam exercet, Et
conſtat mandatum Dei eſſe, ut fugiamus idololatriam „
1s rons f impiam doctrinam, & injuſtam ſævitiam. Ideo magnas
mum a neceſſarias, & manifeſtas cauſas habent omnes pii, ne
eun n obtemperent Papxæ. Et hæ neceſſariæ cauſæ pios conſo-
mimm lantur, adverſus oimnnia convitia, quæ de ſcandalis, de
ſehis es ſchiſmate, de diſcordia objici ſolent.
encdhlniißſ⸗ Qui vero ſentiunt cum Papa, & defendunt ejus do-
tetu. Gtrinam & cultus, polluunt ſe idololatria & blaſphenuis
menbub ,Z opinionibus, fiunt rei ſangvinis piorum, quos Papa
gorm,u perſequitur, lædunt, gloriam Dei, & impediunt ſalu-
rihe, tem Eccleſæ: quia confirmant erzores & flagitia ad

Negs unli emnem poſteritatem.

e DE POTESTATE ET
iAd n IukRkISDICTION E
uinmtz EPISCOPORIM..
H NVANGELIIIM tribuit his, qui præſunt Eeccleſiis, Aug. C. 37.
Got un . mandatum docendi Evangelii, remittendi pec Apol. 292.
. ðWW cata
h L J

=

z52 DE POTESTATE ET IUBISDICT.
cata, adminiſtrandi Sacramenta: Præterea jurisdictio=
nem, videlicet, mandatum excommunicandieos, quo⸗

rum nota ſunt crimina & zeſipiſcentes rurſum abſol-

vendi. Ac omnium confesſione étiam adverſariorum
liquet, hanc poteſtatem jure divino communem eſſe

omnibus, qui præſunt Eccleſiis, ſive vocentur Paſtores,

ſive Presbyteri, ſive Epiſcopi. Ideoque Hieronymmus a-
perte docet, in literis Apoſtolicis omnes, qui præfunt
Eccleſis, & Epiſcopos & Presbyteros effe, & citat ex
Tito: Propterea te reliqui in Creta, ut conſtituas Pres-
byteros per civitates. Et deinde addit: Oportet Epi
ſeopum eſſe unius uxoris virum. Item, Petrus & Johan-

nes vocant ſe Presbyteros. Et deinde addit: Quod au-
tem poſtea unus electus eſt, qui cæteris præponeretur,
7 1 . 7 . . . l 4
in remedium ſchismatis factum eſt, ne unusquisq; ad ſe

trahens Eccleſtam Chriſti rumperet. Nam & Alexan-
Ariæx à Marco Evangeliſta usq; ad Esdram & Dionyſium
ERpiſcopos, Presbyteri ſemper ex ſe unum eligebant, &

in excelſiore loco cCollocabant, quem Epiſcopum nomi-

nabant: quomodo ſi exercitus Imperatorem ſibi faci-

at. Diaconi autem eligant ex ſe, quem induſtrium no⸗-

verint, & Archidiaconum nuncupent. Quid enim fa-

cit Epiſcopus excepta ordinatione quod Presbyter
non facit? Docet igitur Hieronymus, humana autorf-

tate diſtinétos gradus eſſe Epiſcopi, & Presbyteri ſeu

Paſtoris. Idq; res ipſa loquitur, quia Poteſtas eſt eadem,

quam ſupra dixit.
SED una res poſtea fecit diſcrimen Epiſcoporum, &
Paſtorum, videlicet, ordinatio: quia inſtitutum eſt; ut
unus Epiſcopus ordinaret miniſtros in pluribus Eccle-
ſis. Sed cum jure divino non ſint diverſi gradus E-
piſcopi, & Paſtoris: manifeſtum eſt, ordinationem 4

Paſtore, in ſua Eccleſia factam jure divino ratam elle.
Itaq; cùm Epiſcopi ordinarii fiunt hoſtes Eceleſiæ, aut

nelunt impertire ordinationem: Eccleſiæ retine

„

N

nt jus

ent

—
füum. N
iſrandi
lejis roca
zuek donm
INünd aut
teſtatur ad
Rormümibu
MKores
um, dd
Verabecle
diminiſt
Lzdls, D
Apulkin
uorumalte
nciileh
tle Criti
Ontintun
tkes eMnortg⸗
H. kremo
koale ſ⸗
nettinen
ebetinse
Communil
ln dopuln
celledat
gui cOnärn
delin IInt n
Dinti
ent &
Ores
iori
onun

fis⸗ Orc

EbPISCOPORUM z353
riende iſtrandi Evangelii Quare neceſſe eſt, Eccleſiam retine-
in m re jus vocandi, eligendi, & ordinandi miniſtros. Et hoc
n nku jus eſt donum propriè datum Eccleſiæ, quod nulla hu- D
n alltet mana autoritas Eccleſiæ eripere poteſt, ſicut & Paulus

annd teſtatur ad Epheſios, cum ait: Aſcendit, dedit dona
en Rhominibus. Et numerat inter dona propria Eccleſiæ,
elknce Paſtores & Doctores, Et addit, dari tales ad miniſteri-
mend um, ad ædificationem corporis Chriſti. Ubi eſt igitur
0 k vera Eccleſia, ibi neceſſe eſt eſſe jus eligendi & ordinan-
tonſiu di miniſtros: ſicut in caſu neceſſitatis abſolvit etiam
iſre Laicus, & fit miniſter ac Paſtor alterius: ſicut narrat
whend Auguſtinus hiſtoriam de duobus Chriſtianis in nav,
ie quorum alter baptizaverit α τατινενυν is baptiza-
ſenl , tus deinde abſolverit alterum. Huc pertinent ſenten. , WHM
en E tiæ Chriſti, quæ teſtantur, claves Eccleſiæ datas eſſe, Matth. 18.
lde⸗ non tantum certis perſonis: Ubicunq; erunt duo vel *20.

4 tres congregati in nomine meo, &c.
Poſtremo etiam hoc confirmat ſententia Petri: Vos
E eſtis regale ſacerdotium. Quæ verba ad veram Eccleſi-
am pertinent, quæ cùm ſola habeat ſacerdotium, certè
en , habet jus eligendi & ordinandi miniſtros. Idq; etiam
n Cii communiſſima Eccleſiæ conſuetudo teſtatur. Nam o-
lim populus eligebat Paſtores & Fpiſcopos. Deinde
Pjei⸗ accedebat Epiſcopus, ſeu ejus Eceleſiæ, ſeu vicinus,
Trehe qui confirmabat electum impoſitione manuum, nec
aliud fuit ordinatio, niſi talis comprobatio. Poſtea ac-
ceſſerunt novæ ceremoniæ, quales multas deſeribit
reil,iin Dionyſius. Sed eſt autor novus & fictitius, quisquis
iſinn eſt: ſicut & Clementis ſcripta ſunt ſuppoſititla. Deinde
Wrecentiores addiderunt: Do tibi poteſtatem ſacrikct-
chell Ccandi pro vivis & mortuis. Sed ne illud quidem apud
re 3 Dionyſium eſt. 2 S
ediind , Ex his omnibus liquet, Eccleſiam retinere jus eli-
bholes ie gendi & ordinandiminiſtros, Et cauſam ſchiſmati &
Palllri, diſcordiæ præbent, impietas & tyrannis Epiſcoporum
G 2 guia

1

3 DE POTESTATE ET MIRISDICT.
. quia Paulus præcipit, ut Epiſcopi docentes & defen-
Sgi. 1,8. 9: dentes impiam doctrinam & impios cultus, habean-
tur tanquam anathemata. WMB
Diximus de Ordinatione, quæ una, ut Hieronymus
ait, diſcernebat Epiſcopos reliquis Presbyteris. Itaque
nulla diſputatione opus eſt, de cæteris Epiſcoporum
officiis. Nec vero opus eſt dicere de Confirmatione,
Item de Campanarum conſecratione, quæ propemo-
dum ſola retinuerunt. De Jurisdictione aliquid dicen-
Conſtat, Jurisdictionem illam communem excom-
municandi reos manifeſtorum criminum, pertinere ad
omnes Paſtores. Hanc tyrannicè ad ſe ſolos transtule-
runt, & ad quæſtum contulerunt. Conſtat enim, offi-
ciales, ut vocantur, non toleranda licentia uſos eſſe, &
vel avaritia, vel propter allas cupiditates, vexaſſe ho-
mines, & excommunicaſſe, ſine ullo ordine judiciorum.
Quxæ eſt autem tyrannis, officiales in civitatibus habe-
Te poteſtatem, ſuo arbitratu, ſine ordine judiciorum,da-

te qualibus in rebus abuſi ſunt, videlicet non in puni-
endis veris delictis, ſed in jejuniis aut feriis violatis, aut
milibus nugis. Tantum adulteria interdum punie-
bant: & in hac re ſæpe vexabant innocentes & hone-
HRos homines. Porro cum hoc crimen ſit gravisſimum,
certe, ſine ordine judiciali nemo damnandus eſt. Cum
igitur hanc Jurisdictioneni Epiſcopi tyrannicè ad ſe ſo⸗
los transtulerint, eaque turpiter abuſi ſint: nihil opus
eſt propter hanc Jurisdictionem obedire Epiſcopis, Sed
cum ſint juſtæ cauſæ, cur non obtemperemus, rectum
eſt, & hanc Jurisdictionem reddere piis paſtoribus, ℳ
curare, ut legitime exerceatur, ad morum emendatio-
nem, & gloriam DEI.
Reliqua eſt Jurisdictio in iis cauſis, quæ jure Cano-⸗
nico ad forum, ut vocant, Eccleſiaſticum pertinent, ac
Præcipue in cauſis matrimonialibus. Hæs gnoe
habent

N

minandi & excommunicandi homines? Et hac poteſta-

—
ierpiſe
Endeteri,
ſuet ulici
tnng Nt lare

eſtdicia e
ncedunt
ridichone

Auidetn cun
conhugiis,
hanc canſen
tradläiones
ula eiun
ſnrimdeen
li kre 4
lln ehpon
Kinnller

Aleiconlcen

Kikine ii
keluntihuck
Ptopterus
e.
Oum
dartinhin
iococtor
Priglickion
tnannice
dniglbis
lei ceſii
ant e0o tar
Sat en
Praliui
Aithepuhe
unoflin

=

Hriu⸗

Mani⸗

UNC.

—
GocatsA

S le
disellt,

Uma,ut Bem
Drebjit
ceteis Eiigge
e de Cnhima
one, d N⸗
ionealgili⸗

commumar
münumn,enne
d le ſoe n
Conlti “
ltetahie
dicitates, Ven
otine
esin S
Crainejhtn⸗
nines! E Ur
delce tonli
65 Atkeni ii
tetil inedm
timgene ,
inenſigii
aranbeii
imnd,
übr:Id
irhin .
enyelanu,
lepis

mcum

E

= S

5

SW

*
.

=

☛

. 4 .
uls,Cen
AKicunß . 6

lbus

Frrrj sCOPORMM. 35§
habent Epiſcopi humano jure, & quidem non admo-
dum veteri, ſicut ex Codice & novellis Juſtiniani ap-
paret, judicia matrimoniorum tunc finiile apud Magi-

ſtratus. Et jure divino coguntur Magiſtratus mundani
hæc judicia exercere, ſi Epiſcopi ſint negligentes. Idem
concedunt & Canones. Quare etiam propter hanc

jurisdictionem non neceſſe eſt obedire Epiſcopis. Et
quidem cum leges quasdam condiderint injuſtas de

conjugiis, & in ſuis judiciis obſervent: etiam propter

hanc cauſam opus eſt alia judicia conſtitui. Quia

traditiones de cognatione ſpirituali ſunt injuſtæ. In-
juſta etiam traditio eſt, quæ prohibet conjugium per-
ſonæ innocenti, poſt factum divortium. Etiam inju-
ſta lex eſt, quæ in genere omnes clandeſtinas & do-
loſas deſponſationes contra jus parentum approbat. Eſt
& injuſta Lex de cœlibatu ſacerdotum. Sunt & alii la-

quei conſcientiarum in eorum Legibus, quos omnes

recitare nihiſ attinet, Illud ſatis eſt recitaſſe, quod mul-
tæ ſunt injuſtæ leges Papæ, de negotiis matrimonialibus,
propter quas magiſtratus debent alia judicia conſtitu⸗
ere.
Cum igitur Epiſcopiqui ſunt addicti Papæ, defen-
dant impiam doctrinam & impios cultus, nec ordinent
pios Doctores; imo adjuvent ſævitiam Papæ: Prætereza
jurisdictionem eripuerint Paſtoribus, & hanc tantam
tyrannice exerceant: poſtremo cum in cauſis matri=

monialibus multas injuſtas leges obſervent; ſatis mul-

tæ & neceſſariæ cauſæ ſunt, quare Eccleſiæ non agno-⸗

ſcant eos tanquam Epiſcopos. Ipſi autem meminerint,.

opes datas eſſe Epiſcopis, tanquam eleemoſynas, pro-
pter adminiſtrationem && utilitatem Eccleſiarum, ſicut
inquit Regula: Beneficium datur propter officium: Oua=
re non poſſunt bona conſcientia posſidere illas eleemo⸗=
ſynas: & Eccleſiam interim defraudant, cui pus eſt illis
Kacultatibus ad miniſtros alendos, & juvanda ſtudia, &
ſuppeditandũ cextis pauperibus, & conſtituenda judicia,
2 præſer⸗

7

=

7
27

156 NOMINA SUBSCRIPTA.

—

præſertim matrimonialia. Tanta enim varietas & ma-
gnitude eſt controverſiarum matrimonialium, ut iis
opus ſit peculiari foro, ad quod conſtituendum opu
eſt Eccleſiæ facultatibus. Petrus prædixit futuros impi-
os Epiſcopos, qui eleemoſynis Eccleſiarum abuteren-
tur ad luxumt, neglecto miniſterio. Sciant ergo illi,
qui Eccleſiam defraudant, etiam ejus ſceleris pœnas
Deo ſeu daturos efflfe.
DOCTORES ET CONCIONATOD.
RES, QI CONFESSIONI AUGUSTA- -
næ & Apologiæ ſubſcripſerunt.
D mandato illuſtrisſimsrumPrincipum& ordinum,
ac civitatum Evangelii doctrinam profitentium, re-
legimus articulos Confesſionis exhibitæ Imperatori in
Conventu Auguſtano, & Dei beneficio omnes Con-
cionatores, qui in hoc Smalcaldenſi conventu interfue-
runt, conſentientes profitentur, ſe juxta articulos Con-
fesſionis & Apologiæ ſentire, & docere in ſuis Eccle-
ßis. Profitentur etiam, ſe articulum de primatu Pa-
pæ, & ejus poteſtate, & de poteſtate & jurisdictione
Epiſcoporum, qui hic Principibus in hoc conventu ex-
hibitus eſt Smalcaldiæ, approbare. Ideo nomuina ſua
ſubſcribunt.
Ego gohannes Bugenhagius Pomeranus D. ſubſèribo

articulis Confeſſ. Auguſt. Apolog. & articulo de Pa-

patu Smalcald. Principibus obiato.
Vt ego Urbanus Regius, D. Eccleſßtanum in Ducatu Le⸗
næhurgenſi Superintendens, ſübſeribo.
Neicolaus Ambedorf. Magdeburgenſis ſubſeripſit.
Georgius Spalatinus Altenburgenſis Lubſeripfit.
Andreas Oſtander ſubſeribo.
M. Vitus Dieterich Noribergenſis ſiebſeripfFGi.
Stephanur Agricolakßcclefaſtes Curienſis manu propriä
Uulſeripßi. ꝗꝗM 4
Johannes Draconites Marpurgenſis ſubſeripſit.
Conradus Figenbotz ſubſeériptiit per emnia,
Martinur Bucerus.

ilc.

,
alir ein

e laſhe

—
Hlandie S

ulij Nhodh
berijlur he
linny dehn⸗
iuat Nort
uſſam o

anmmith,

Diitdur l
Aytheniug
4Filda,
olareihe
1. Gami
Mchalla,
eu Celin.
Mugſit M.
alie lei
Venidhn
muiuh
Cmncion⸗
donifaiig
hannes
Mt y
linfir
Maner E.
ilenins
uhnſu
& ¹
lig 4

nnjlie
(e:
lunml

driſe,

n vatetn AN
nomialuun, 16

Anrumrg 1

unt funnd n⸗
elammn ohrn

. Künt n

CODNe

Aue..
plenuat.
geipunkra Lol
npalnnin
bit Mi

ebcio

cObrent
Uta AtiNN
ocete in ſish⸗
n de
te En is
inhoe aner
IGeo nn

,4
m, ℳ 6
„ miaht .
0. 49
n in 8ℳ

rite.
4

ſnge S

eNrmiuHl

. eh
mi N

e fing .

NOMINA SHBSCRIPTA. 335

Binde. Schnethtus ſubſèribo.

Paulus Rhodius concionator in Stetin.

Cerardus Oeniken, Eccleſß.æ Mindenſis Miniſten.
Simon Schneßheis Parochus Crailiheim.

Brixius Northanus Saſatienſis Concionator.
Rarſaum ego Pomerznusſabſöèribo nomine Magiſtri Jo-
bannis Brentii ,guemadmodam mihi mandabit.
Philippus Melanchthon ſubſeripfit mazvu propria.
Aunthonius Corbinus ſubſeripfit, äm ſuo 7 am Adami
4 Fuldaæxnomine, manu propria.
gJohannes. Ilainlatfen ſuhiſcribit manu propria.
M. Georgiur Reltus Forchemius.
Michael Cœliaus Concionator Mansfeldenſis.
Petrus Geltnerus ConcionatbrE eetg D Prancken, ſurten-
Dionyſius Melander ſubſèripfit.
Paulus Fagius Argentinenſir.
Wendalinus Faber Parochus §. eburgaæi in M. nefela.
Conradus Otingerus Phorcenſis, Udalrici Dacis Wurt.
Con cionator.
Bonifacius W'elfart, Berbi minifter Eeclef. Auguſt.
Johannes Epinus Hl. amburgenſ.- Deperintendene ſubſeri-
pſit propria manu.
ITdipſum ſacit Johannes Amſterdamus Bremen.

Johanes Fontanus inferioris Hauſiä Saherintendens

lJulſäripßtt.
Frigericus Myconius, proſe & Juſto Menio ſabſ.
Ambroſius Blaurerus.
Legi, & iterum atq; iterum relegi Confecſtonem G
Apologiau ab Illaſßrisſimo Principe Electore Saxoniæ,
& aliis Principibus ac Statibur Romani Imperii Ccſa-

reæ Maieſtati Auguſtæ oblatam. Legi itéem Formulam

Concordie in re Sacramentaria Witeberge cum D.
Bucero 6. aliis inſtitut am. Legi etianz articulos à D.
Martino Luthero, Praceptore noſtro obſenpandisfimo,
insmalcaldenſi contentuCernanira lingha conſeriptos,
. li-

358 NOMINA SHBSCRIPTA.
& libellum de Papatu, O de poteſtate ac jurisdibzione

Epiſcoporum. Aä pro mediocritate me a udico, hac ownia

cçonhenire cum ſacra ſoriptura, & cum ſententia bera
α Pynoing Cathelicæ Ecclefæ. Quanguam autem in

tanto numero doctisſemorum BPirorum, qui nunc Smal-

caldizæ conbenerunt, minimun omnium me agnoſeam,
tamen quia mihi non licet exituen hujus conbentus exr-
pectare, obſecro te, elarisſime bir, D. gJohannes Bugen-

hagi, Paten in Chriſto bſerpande, ut bhumanitas tuag

women meum, ſi opus Jfuerit, ommnibus illis qua ſapra
commemorabi, adſoribat. Me enim ita ſentire, con-
Ereri »O perpetuo dobtarum eſſe per Feſum Chriſtum Do-
weinum noſtrune, hoc meo Chirographo teſtor. Abctcum
Smaleatdiæ AXIII. Februarii, Anno M. D. AXATII.

IOHANNES BRENIIIIs, B

Ecoleſiaſtes Hallenſ 15.

D. M.
c.

Mrtinn
bagr
ribo

Pace

: len
tenp Perign ig

CCei

umen O
kleneur,
tnentt,
lhoce
del gant
mlti
Abem

14.
—

e al imitaldin

deete
n ſammni,n
umumun

n,gimml-

n ne Ai
jateibentt

bAnmet Ne

. untytt n
ut Mir ut , ,
iufun⸗
in Cnrfu
, hen

8 Ner
es Hld

2 (359) ☛W

Enchiridion: “
CATECHISMUS
MINOR

D. Martini Luctheri, pro Paro-
chis & Concionatoribus.

PRFEFFATIOPD. MARTINI

LUTHERI.

Martinus Lutherus omnibus Kideli-

bus, piis Parochis & Concionato-
ribus Gratiam, miſericordiam &
pacem in Chriſto Jeſu Domino
noſtro precor.

ſerabilis illa facies, quam proximiè, cùm
viſitatorem agerem, vidi, me ad edendum
dhunc Catechiſmum, ſimplicisſime & bre-
visſimeè tractatum, coegit. Deum im-
mortalem! quantam calamitatem ibi
vidi: vulgus, præſertim autem illud, quod in agris vivit,
item plerique Parochi, adeo nullam Chriſtianæ doctri-

næ cognitionem habent, ut dicere etiam budeat. Et

Lce

tamen omnes ſancto illo CHRISTI nomine ap-
Pellantur, & nobiscum communibus utuntur Sa-
cramentis, cùnm orationem Dominicam, Symbo-
lum Apoſtolicum, & Decalogum non modo non
intelligant, ſed ne verba quidem referre poſſint.
Quid multis moror? nihil omnino à beſtiis differunt.
ln: autem cum Evangelium paſſim doceatur, illi
Z 4 M vel

.

360 pRAEFATIO D. M.L. SßuPrEZ

vel maxime Chriſtianorum libertate fruuntur. Quid

hic Chriſto reſpondebitis Epiſcopi, quibus illa cura eſt

divinitus demandata? Vos enim eſtis, quibus vel ſolis

illa Chriſtianæ religionis calamitas debetur. Vos per-
miſiſtis ita turpiter errare homines, veſtra ea eſt culpa,

qui nihil minùs unquàm feciſtis, quàm hoc, quod veſtri

officii erat facere. Nolo hic quicquam mali vobis im-

precari. Ea autem an non eſt ſumma impietas cum ma-
xima impudentia conjuncta, quod unicam tantùm ſpe-

ciem Sacramenti ac veſtras traditiones urgetis ? hoc
prorſus contemnitis & negligitis, an illi, qui veſtræ fidei
& curæ commendati ſunt, orationem Dominicam, Sym-
bolum Apoſtolicum aut Decalogum teneant, nec ne?
Væ væ vohbis. Per Deum igitur omnes vos Parochos &
Concionatores rogo atq; obteſtor, ut ſetio veſtrum fa-
ciatis officium, & ut divnitus vobis commendatæ ple-

. . 3 . . „— .
bis agatis curam. Quod tum rectifſimè feceritis, ſi unãa

nobiscum hunc Catechiſmum vulgo, præſertim autem
junioribus, inculcetis. Quod ſi qui ex vobis adeo ſunt

indocti, ut omnino nullam harum rerum cognitionem

habeant, illos non pudeat, ſuis auditoribus prælegere

de verbo ad verbum, à nobis præſcriptam hanc for-

mam, in hunc modum:

PRIMO omnium hoc cavebunt Concionatores, ne
ſubinde alio atq; alio modo, vel Decalogum, vel Domi-
nicam orationem vel Symbolum Apoſtolicum, vel et-
lam Sacramenta proponant, ſed ut perpetuo eademu-
tantur forma, in his proponendis & explicandis vulgo.
Ideo autem hoc do conſilium, quod ſcianynon poſſe fe-

liciter doceri ſimpliciores homines, & qui natu mino-

res ſunt quam una atq; eadem forma ſæpius propoſita
ac repetita. Quod ſi jam iſto, jam alio modo eadem pro-
ponas, facilé perturbantur ſimpliciores animi, & fiet ut
per eat omnis opera, quam in docendo ponis.

Atq; hoc viderunt ſancti Patres, qui voluerunt De-

04
—
cllogin
certisperbie
nunclgen
cbinümpl
Utheunz
Undemn Ca

ürtract

Gicandi
necnenn

tlutba doc

nimerudit
Hedſepn
Atquelinmn
Autem perge

eris Ei

Fubolumm

erbunn n

lee nolint
uod miinl
Admittend
techiſtarun

1Chridi

Md

Dapamn iet

oce gat

Damkan
Usichunn
Mexiſium
llan⸗
hi tene⸗
Iundt cun

SE CATECHISMUM MINOREM. 361
Tum E calogi Symboli & Dominicæx orationis unam eandemꝗ;
huslane Eertis verbis deſcriptam formam in Eccleſia eſſe. Illo-
cuihNn rum diligentiam nos imitari convenit, & danda opera
4 4 er elſt, ut ſimplicioribus & junioribus ſic illa proponanius,
D t ut ne una quidem ſyllaba immutetur, quotiescunque
Rchrd tandem Catechiſmum doceas & ut perpetuo ſui ſimi-
klaae lis ſit tractatio. Quaimcunque igitur tibi delegeris præ-
znnd dicandi Catechiſmi formam, eam perpetuo retinebis,
ngtd neque unquam ab ea diſcedes. Alia autem ratio eſt, ſi in
nicanumm turba doctorum hominum Evangelium doceas, ibi e-
; e nim eruditionis tuæ ſpecimen edere potes, neque prohi-
Pas beo, fl apud illos tractationem varies, & ſubinde alium

atque alium vultum dicendo fingas. Apud ſimplieiores

t⸗ Nen . . . . „ .
H autem perpetuo eadem certis verbie deſcriptà forma
mreeN ureris. Et debet is pri ſſe lab Decal
, mt AUkeris. debet is primus eſſe labor, ut Decalogum,
rltih PR Symbolum, item orationem Dominicam, de verbo ad
coIIntſ verbum nude & ſimplicisſime doceas, ut eadem ſæpius
3 oberitis, 1 . . . .
me ſweng audita; ipſi quoque auditores referre diſcant.
Urrlenn: Quòd ſi qui adeo religionem contemnunt, ut diſcere

Vobi⸗ n⸗ hæc nolint, illi monendi ſunt, quod Chriſtum negent, &
erun quod nihil minus ſint, quam Chriſtiani. Atque illi neque
otbis admittendi ſunt ad Sacramentum altaris, neque ad Ca-
ſonhte V“ trechiſtarum officium, qui pueris baptizandis adſunt, Et
Chriſtianæ libertatis jure uti velint, ubi eis eſt com-
CCnchnunnn modum, non eſt illud eis concedendum, ſed potiuùs ad
eunm. Papamatque eos, quos vocant Officiales, & ad ipſum
orlam , quoque Satanam ſunt ablegandi. Parentum autem &ι .
eell ¾ Patrumfamilias officium erit, negare talibus homini-

Lerſle bus victum, & pulchre quoquefecerint, ſi efferatis ilis
tantn i, H hominibus indicent, eam Principis eiſe ſententiaam, ut
gn n in exilium aliquo delegentur, & ejiciantur è patria.
ſein iſe Quanquam enim ſic ſentiam, ad fidem neminem
nenie, 4 vel poſſe vel debere cogi⸗ hoc tamen omnino faciendum
—H elt, ut teneat vulgus, quid jus, quid item contra jus illo-
Mne . Lum ſit, cum quibus vivit, & ſuum quæritat victum.
Cte 2 5 Hoc

362 PREFATIO D. M. L. SIIPER

—BB⸗—

Hoc enim requiritur, ut quisq; ſuæ civitatis jura, qui-
bus cen privilegio quodam uti volet, norit & obſer-

vet, ſive credat vere, ſive perditus aliquis ſit nebulo.

SECUNDIIM, Cùm fſimpliciores illa jam Catechiſ-

mi verba bene annumerare didicerint, tradéda poſt quo-

que eſt eis explicatio, ut ea etiam intelligant. Potes au-
tem vel hac noſtra forma, quam hic præſcriptam vides,

vel alia quadam uti. Sicut auté, ut ante monui, Carechil.
mus nudus iisdem ſemper verbis vulgo proponendus

eſt, ita in expoſitione Catechiſmi, cuperem perpetuò
eandem tractationem ſequendam, ne quidem immu-
tata unica ſyllaba. Sumes autem ad eam rem ſatis tem-
poris, neque enim neceſſe eſt omnia ſimul propoſuiſſe,

ſed ſunt faciendi ordines, & in tractando alterum alteri

riteè convenit ſubjicere; Ut ſi jam exacte tenuerint, quid-
nam primum præceptum poſtulet, tùm ad Pcunäum
eſt pergendum. Ut ſic omnia doceantur certo ordine,
aliàs enim fiet, ut nimia copia obrutæ & perturbatæz
mentes nihil prorſus retineant. .
TERTIO, Poſtquàm hanc brevé Catechiſmi expo-
ſitionem abſolviſti, tum illam longiorem tractationem

ingredieris, ut plenius omnia auditores intelligant.

ſingula præcepta, ſingulas Symboli & orationis Domi-

. . .ẽ? . . .⸗ D r. bis
nicæ partes, ſuis illuſtrabis coloribus, varia enumera

opera, varios fruétus & commoda, quæ inde enalein⸗
tur, Item pericula & damna quoq;, in quæ coaiiein .
ſi minus ea præſtemus, Invenies autem iſta paſſim pio.
rum hominũ ſcriptis copiose explicata. Porro maxime

urgebis illa præcepta, in quæ potiſſimum committere
tui loci homines, vides. Et ut ejus rei exempla ſubjicia,
Septimum præceptum potiſſinnim urgebis apud merca-
tores, & apud illos, qui manuarias exercent operas.
Commode quoq; hoc præceptũ apud agricolas, ſervos &£
ſervas urgetur, illi enim peſſima fide cum hominibus 8
agunt, & variis modis committuntur furta, Sic quan

l

04
——
tumn precep
tupotüfiun
Ohlnigagan
Plam paee
lterawumh

Pnasàtra
ubguiſe
V Hocquo

Publicam
ſtucigachi
tiantkebe
cungen
Clntälind
Nniſtrztion
Deötunbar
Atrelte

grari Gamnn

Honadhibern
edi, iten
Magnacal
nt. Hon
loperert
ſid anſt
ſeNegre⸗
3lratihus
nemqudi
mayiman
508 P
Klabek⸗
crament
cei rem
Nendice
Nenglamt
lekgi

uan CATECHISMIM MINOREM. 363

— —
itnt⸗ e tum præceptum apud imperitum vulgus, & minores na-
nort A r potiſſimùm urgere convenit, ut ſint quieti, bona fide
tisſtmm omnia agant, pareant magiſtratibus & parentibus, pu-
a n plicam pacem non perturbent. Sunt autem hæc ſacrarũ
bttacektl⸗ literarum hiſtoriis illuſtranda, ubi DEUS, vel graves
elient or poenas à transgreſſoribus hujus præcepti exegit, vel illo-
rrſeitn rum, qui ſervarint, omnia copta mirabiliter fortunavit.
emonnd C& Hoc quoque inprimis eo loco ages, ut commoneas ſui
lo n officii Magiſtratum & Parentes, ut ſumma diligentia
Cupetne publica munera obeant, & ſuos liberos ad literarum
e uden u ſtudia adhibeant. Sic autem commonendi ſunt, ut ſen-
eanfni triant ſe debere illa ex divino mandato, quæ ſi minus fa-
ſanul Ghhiu ciant, gravisſimè à ſe eſſe peccatum. Quid enim illi fa-
ndo enmmd Cciunt aliud, quàm ut ſimul & divinam & humanam ad-
getenetH muiniſtrationem tollant, non aliter atque infenſisſimi ti
tum d Dei, tum hominum hoſtes? H
nnure Atque hic ceu in tabula ſpectandum propones, quàm
tute Feni gravia damna rebus publicis dent illi, qui ſuos liberos
non adhibent ad literas, ut in Parochos, in miniſtros
. Caechini 7 verbi item ad alia officia, quorum hæc vita non ſine
nen Clti magna calamitate carere poteſt, aliquando diligi poſ-
eitelg⸗ ſint. Hoc quoque addes, Deum gravisſimas pœnas pro

Eortimd, illo peccato à parentibus expetiturum. Et ſanè haud
relmis ſcio, an ſit alius locus, qui æquè merebatur tractari, atq;
6 l“ hic. Neque enim dici poteſt, quantùm hac in parte à Ma-
eue⸗ is Piſtratibus & Parentibus noſtro ſeculo peccetur. Non
n? autem dubium eſt, quin id à Satana fiat, eò confilio, ut
1 un in maximam calamitatem Germaniam con liciat.
in copte POSTREMO, Quoniam Papæ tyrannis imminuta
mun S labefactata jam eſt, multos pasſim invenias, qui ad
1 gen Ne Sacramentum nunquam accedunt, ſed contemnunt pla-
rgnden ne, ceu rem inutilem & non neceſſariam. IIIi quoq; im- ⸗
en pellendi & urgendi ſunt, hac tamen ratione, Nolo ego
n mii quenquam neque ad fidem, neque ad Sacramenta cogi:
aun hinn

Ge & male faciunt illi, qui leges, certa tempora, aut certa lo-
un „Ca, ad tales res, præſcribunt.

1

364 PRAHFATIO D. M. L. SUEEEE

Sic tamen docere illi, qui in o fficio Verbi ſunt, debent,

ut ſine noſtris legibus, ultro ſua voluntate coacti, audi-
tores ad nos veniant, & nos miniſtros Verbi cogãt qua-
ſi ad porrigendum Sacramentum. Id quod tum fiet, ſi ſic

doceas, Periculum eſſe ne ii contemnant Sacramentum,

neque digni ſint, qui in Chriſtianorum numero cenſe-

antur, qui non in anno quater ut minimùm Sacramen-

1. Cor. II, 25.

tum ſumant. Quemadmodum neque illi in Chriſtiano-

rum numero cenſendi ſunt, qui Evangelio vel non cre-

dunt vel illud non audiunt. Neque enim Chriſtus, cum
inſtitueret Sacramentum, dixit: Hoc omittite vel con-

temnite; ſed: Hoc facite, quotiescunque biberitis, &c.

Hoc certè vult, ut faciamius, non vult, ut aut prorſus in-
termuittamus aut cõtemnamus, ſic enim ait: Hoc facite.
Quod ſi quis Sacramentum contemnit, certum id eſt

argumentum, quod neque is peccatum, neque carnem,

neque Satanam, neque mundum, neque mortem, neque
pericula, neque infernum habeat. Hoc eſt, quod prorſus
nihil horum credat, quanquam totus immerſus fit pec-
catis, & in Satanæ regno gravisſime teneatur capti-
vus. Contra, non gratia, non vita, non Paradiſo, non
cœlo, non Chriſto, non Deo, neque ullo alio bono, opus
habeat. Nam ſi crederet, ſe peccatis obrutum, longiſ-

ſime à gratia abeſſe, ſine dubio hoc Sacramentum non

contemneret, in quo contra peccata remedium, & tanta
omnium bonorum copia nobis exhibetur. Neque etiam
huic ullis legibus opus eſſet, quibus ad Sa ramentum
ſumendum cogeretur, ipſe ſua ſponte accurreret, coactus
peccatorum mole, &te potius cogeret ad porrigendum

ſibi Sacramentum. =S
Non igitur hic legibus agendum eſt, id quod Papa fe-

cit. Hoc fac, ut oratione, quantum potes, hujus Sacra-

menti commoda & incommoda, pericula & bona, item
necesſitatem cum ſumma utilitate cõjunctam, exagge-
res. Tum fiet, ut ultro accurrant, & ipſi ſe cogant,

Qudd ſi his nihil moveantur aliqui, ſine eos ſuo vivere

.

—

more,

S N

(

more, Hoet

(uinihil ne⸗
Auria, guan

Quieroho
geos pon
mnendi das
Verbi adeo

qaocne ſn

derent bar
ele oſlleil
e miuſ
kcilinsch
tentariones
borum Pr
Venm uii
iirte ee
anpl
Unes Ebor⸗
uns, fari
ink

SN

Verbiſun doe
qui nihil, neque fua necesſitate, neque Dei henignitate &

Utatecacdi u.
8Vetbicggi ⸗
grodtumttt
ant Ackenenn
umn unrto
inümumn Nrtne

ili in Crä.

geli⸗ Vel wo
nimn Chritna
Otnittte ildd.
gue Pibetti,
butarpuli
imait Hocka
mnicennn
mm,neglecis
gue noltente
cehctacge⸗
sünmeiuk⸗
me telemt
nonlmdii“
lo diobonoe,
ts Ohrummle⸗
ceeenenlm⸗
remecinmſd
ent Met⸗
gccunnent⸗
t ad eg
cula Ebomli

⸗

CATECHISMIIM MINORBM. 365

—

more, Hoc tantum eis dices, qued in Satanæ ſint regno
»

gratia, quam eis in Sacramento exhibet, mo veantur
ui vero hoc modo ſuos auditores non urgent, & le
bus eos potius volunt cogere, illi occaſionem con- .
mnendi Sacramenti illis præbent. Cum enim mir Ar
verbi adeo ſint oſcitantes, non eſt mirum, ſi aucliton e
quoque ſint negligentiores. Hoc igitur robe c D
derent Parochi & Miniſtri verbi, longe iin aliud 6 nnn
eſſe officium, quam olim in Papatu fuerit. Jam enim
eſt miniſterium ſalutis & gratiæ, fit igitur quo ue dit
ſicilius & laborioſius. Et cum gravisſinia Acridule “M
tentationes in nuniſterio fint perferendæ tanmen ne
laborum præmium, neque gratias in mundo meteniu
Verum nihil nos illa mundi ingraritudo, cum Kumma
impietate conjuncta, moveat. Chriſtus ipſe nobis ſ-
tis ampla præmuiia propoſuit, ſi modo fideliter in ej
vinea laboraverimus. Id autem ut commodius po
mus, faxit Pater omnis gratiæ, Cui ſit laus & glori
in ſecula, per Chriſtum Jeſum Domi-
num noſtrum, Amen.

1 () &

366 CATECHISMUIS

DECE M PRECGE P TA,
QuoMODO PATERFAMILIAS
ea ſuæ familiæ ſimplicisſime trade-
re debeat.

PRIMLINM PRECELPTIIM.

Non habebis Deos alienos.
Quæ eſt hujus præcepti ſententia?
RES-PON SIO.

Debemus Deum ſupra omnia timere, diligere,g ili

confidere.

II. PRECEPTUM.

Non aſſumes Nomen Domini DFEI tui in

vanum: Non enim habebit inſontem Domi-
nus eum, qui aſſumſerit nomen ejus in va-
Quæ eſt hujus præceptiſententiæ?
RESPONSIO.
Debemus Deum timere & diligere, ne per nomen
ejus imprecemur, juremus, incantemus, mentiamur,
aut D fallamus, Sed in omni necesſitate illud invo-

cem Sadoremus, & cum gratiarum actione laudemus,

III. PRÆ CEPTUM.
Memento, ut diem Sabbati ſanctifices.

Muc eſt hujus pracepti lententia: 2
RESPONSIO.

Debemus Deum timere & giligere, ne divinos ſer-·
mones, & ejus verbum contemnamus, Sed ut ſanctum 4

reputemus, libenter audiamus & diſcamus.

IVPRA⸗

1

Neſitti

Deben
mninoe
Mofeannns
Morem der
lcum,

. Deden
Minoſkr
lun acpe
nparine

MINOR. 77

.

FANn IV. PRXECEPTUM.

nettal⸗ Honora patrem & matrem, ut be-
nẽè ſit tibi, & ſis longævus ſuper ter-
. Que eſe hujus pracepti ſé ntentia ⸗
“”MUD RESPONSIO.

. 34
/ 4
ren Debemus Deum timere & diligere, neParentes &
, Dominos noſtros contemnamus, neque ad iram conr-
ere gee moveamius, Sed honore afficiamnus, illis ſerviamus,

morem geramus amore eos proſequamur & magni-

faciamus.
ek V. PRCEPIUM.
OI
. 4 .
eneſsn . Non occides.
“ Qu eft hujus præceptiſententia *
“ RESPONSI10.

Debemus Deum timere & diligere, ne vitæ proxi-
ge, “ n mi noſtri incommodemus, aut xgré faciamus, Sed il-

Anns, ent tiun lum adjuvemus & promoveamus, in omnibus vitæ &
elrete orporis neceſſitatibus * periculis.
Done Nm
A. VI. PRAXCEPTUM.
iſinclies Non mœchaberis.
Ned Lx eſ beujus pracepti S—nenttet
. RESPONSIO.
., echine⸗ e Debemus Deum timere & diligere,ur caſte & pudics
,r Mnmn vivamus, in verbis ac operibus, & unusquisque ſuarm

s senjugem amęet ac honeret.
VYN VII. PRE-

36 6 CATECHISMIS

—,,.— —

VII. PR,ÆCEPTUM.
Non furtum fecies.
Quæ ef hujus præcepti ſententia?
RESPONSIoO.

Debemus Deum timere & diligere, ne proximo pe-

cuniam, aut bona auferamus, neque falſis mercibus aut
impoſtura ad nos pertrahamus, Sed demus operam

ut illius opes conſerventur, & eus conditio melior,

reddatur.
IIX. P RÆ CEPTIM.

Non loqueris contra proximum tuum fal-

ſum teſtimonium.

Quæ eſt hujus præcepti ſententia?
RESPONSIO.
Debemus Deum timere & diligere, ne proximum fal-
ſis mendaciis involvamus, prodamus, traducamus, aut
infamia aliqua afficiamus, Sed illum excuſemus, bene
de eo ſentiamus, & loquamur, & omnia in meliorem
partem accipiamus & interpretemur.

IX. PRECEPTUM.
Non concupiſces domum proximi tui.
Quæ eft hujus pracepti ſententia?

RESPONSIO.
Debemus Deum timere & iligere, ne hæreditatem
vel domum proximi dolo malo Captemus, & ſub ſpecie
juris & recti, noſtris facultatibus adjungamus: Sed po-

tius eum juvemus, ut ſuas fortunas retineat inte-

XPRE-

Zras.

Hr Nnt N

—

Nee el

ſonancilt

Debem
Uporenn, ſe
braham
Neant En

de

lgo n
dore
in teitin
li oce
llig

R cepta mne

6

Delan
tanlgre
ſete⸗ Kti
Mrecepti .
tann, Son

er

- MINOKR. 369

NN TT. PRACEPTUMNA..
Nec deſiderabis uxorem ejus, non ſervum,
6 non ancillam, non bovem, non aſinum, nec o-
„ mnia, quæ illius ſunt.
D Luæ eſt huſus præcepti ſententia?
. RESPONSIO.
e ne iiiß . Debemus Deum timere & diligere, ne à proxime

finsmecnue uxorem, ſervos, ancillas, vel pecudes abalienemus, aut
. 7
ed genne di abſtrahamus, Sed eos adhortemur, & urgeamus, ut ma-
CoNAtA/NE neant, & ſuum efficium diligenter faciant.

u Quid autem ſummatim dicit
nunm tu Deus de his præceptis omnibus?
RESPONSIO.
Sic dicit Exod. 20.
udd Ego DOMINUS DEIIS tuus, ſum fortis Exod, ze, 9
elotes, viſitans iniquitatem patrum in filios,
erepninn in tertiam & quartam generationem, eorum,
de gqui oderunt me: & faciens miſericordiam in
alg, millia, his, qui diligunt me, & cuſtodiunt præ-

omman cepta mea. .
r. Wuæ eſt horum verborum ſententia?
N
fn. RESPONSIO.
tolnn Deus minatur pœnam omnibus, qui iſta præcepta
”MB transgrediuntur & violant. Debemus itaque expave-
nich fſeere, & timere iram Dei, & nihil contra hujusmodi
. M præcepta facere: Rurſus promittit etiam ſuam gra-
e

ge,e is tiam, & ommia bona omnibus, qui mandata illa obſer-
enns e vant. Merito iĩgitur debemus Deum dliigere, & illi con-
ingmg 6 fidere, & juxta mandata ejus omnem noſtram vitam ſe-
5 ſetinen dulo & diligenter inſtituere,

2

370 CATFCHISMus

SYMBOLIM APOSTO-.
LICIM, QVOMODO PATERFA-
milias id ſuæ familiæ ſimpliciſſi imé
tradere debeat.

PRIMUS ART ICULus
DE CREATION E.
Credo in Deum Patrem, omnipotentem
Greatorem cœli & terre.
Daæ eſt huſus articuli ſententia: 5
RESPONSIO.

Credo, quod Deus creavit me, una cum omnibus
creaturis, Quod corpus & animam, oculos, aures, &
omnia membra, rationem & omnes ſenſus mihi dede-
rit, & adhuc ſuſtentet: Adhæc, quod veſtes & calceos,
cibum ac potum, domum, uxorem, liberos, agros, ju⸗

menta & omnia bona, cum omnibus vitæ necefſariis,

copiosé & quotidie largiatur: Me contra omnia peri-

cula protegat, & ab omnibus malis liberet & cuſtediat:
Et hæc omnia ex mera ſua paterna ac divina bonitate &
miſericordia, ine ullis meis meritis, aut ulla dignitate:

pro quibus ommnibus illi gratias agere, pleno ore lau-
dem tribuere, inſervire, obſequi, merito debeo. Hoe

certiſſimè verum eſt.

SECuNDUS ARTIGCULus

DE REDEMTIONE.
Et in Jeſum Chriſtum, filium ejus unicum,
Dominum noſtrum, qui conceptus eſt de-

Spiritu ſancto, natus ex Maria virgine . paſſus
ſub

—

2 kontio

ils. Delce

mortuis,
lam Dei

fudicar

nthe
ke ſecula be
rin tpine,
natucnho
Uhorte, P
Krgento,
imnente
Ain tegno
Neretaſ

dertillind
1.
Ceho

unC
emion

gem Kr

Oen,
5 Donin

ATENN

ciline

LUS

Onniutan

entid

na tüne m⸗
* iies e

Nefadch,

er)
ſtenei,
Di i

i 2

lige⸗

e⸗
e,gen in
ode ebeg,

S“

. iplin elcn
eptus 6 0 6

i 4

MINOR. 3571

ſud Pontio Pilato, crucifixus, mortuus & ſepul-

tus. Deſcendit adinferna. Tertia die reſurrexit
à mortuis. Aſcendit in cœlos, ſedet ad dexte-
ram Dei Patris omnipotentis: Inde venturus

eſt judicare vivos & mortuos.

Quæ eſt hujus artiruli ſententia?
RESPONSIO.

Credo, quòd Jeſus Chriſtus, verus Deus à Patre an-
te ſecula genitus: idemque verus homo, natus ex Ma-
ria virgine, ſit meus Dominus, qui me perditum & da-

*

mnatum hominem redemit, & ab omnibus peccatis, à

morte, à poteſtate Satanæ liberavit: non quidem auro

& argento, ſed ſuo ſancto ac pretioſo ſangvine, ſuaque
innocente paſſione ac morte, ut ego eſſem totus ipfſius,
& in regno ejus ſub ipſo viverem, ac ei ſervirem, in
perpetua juſtitia, innocentia, & beatitudine, perinde

ac ipſe à morte ſurrexit, vivit & regnat in æternum. Hoc

cCertiſſimè verum eſt.
TERTIUuS ARTICULUS
DE SANCTIFICATIONBD.

Uredo in Spiritum Sanctum, ſanctam Eccle-
ſiam Catholicam, Sanctorum communionem,

remiſſionem peccatorum, carnis reſurrectio-
nem, & vitam *ternam, Amen.

AQue eſt hujus arkiculi ſententia!
RSPONSIO.
Er tedo, me propriis rationis mex viribus, Jjeſu Chri-
ſto Domino meo fidere, aut ad eum accedere, &
AA 2 perve-

372 CATECHISMUS

perven're, RIE modo poſſt Sed Spiritus ſanctus per
Evangelium me vocavit, ſuis donis illuminavit, in recta
ſide ſan nctificavit, & conſervavit: Quemadmo ſum ſolet
totam Eccleſiam in terra vocare, congregare, illumina-
re, fanctificare, & in ESI Chriſto per veram ac uni⸗

cam fidem conſervare: in qua Eceleſia mihi & omnibus

Chriſtianis, omnia peccata quotidie benigne remittit,
& nos omnes in extremo die à morte ſuſcitabit, ac mihi
& omnibus in Chriſtum credentibus vitam æternam da-
bit. Hoc certiſſime Verum eſt.

GENEE SEeS EeAE S E N e EX)

ORA TIO 50MI.
NICA, QVOMODO PATERFA-

milids eam ſuæ familiæ ſimpliciſſimè tra-
dere debeat.

PAATER noſter, qui es in cœlis.
Quæ« eſt horum verborum ſententia?
R ESPONSIO. .

Deus amanter nos hac præfatiuncula invitat, ut ve-

r credamus, eum noſtrum verum Patrem, nosque ejus

veros filios eſſe, ut eum confidentius pleni fiducia invo-

cemus: quemadmodum videmus, liberos certa faucla,
aliquid a parentibus fuis petere.

PRIMA PETITIO.
Sandlificetur nomen tuum.
Quæ eſt hujus petitionis ſententia?
RESPONSIO. “

Nomen Dei per ſe quidem ſanctum eſt, Verum nos
Z ora⸗

1

1

—
Wraius he

(etllr,

Cumx
ſecandun
dlut, i
Aitero⸗
uen Dei
tuprohin

Reon

Veniat,

tns ſnndo e oramus hac Petitione ut apud nos quoque ſanctifi-
ninihnn . cetur.

nenpinte OQua ratione fit SFad 2

lwner
fegaten RESPONSIO.

1

erſernan Cum verbum Dei purè ac ſincerè docetur, & nos
tninikomi ſKcuandum illud, ut filios Dei decet, pie vivimus, quod
tagnen ut fist, dona nobis, mi pater, qui es in ccelis. Qui verö
n aliter docet, vel vivit, quam verbum Dei docet, ille no⸗
tam eumnud-

men Dei inter nos prophanat. Ne autem hoc accidat,
tu prohibe, mi pater cœleſtis.
W II. PHTIFTIIO09.
e Adveniat tegnum tuum.

0 A⸗ zſe hujut petitionis ſederstia: 2

ATEN RäE:POHNSIO. .
ſcſſner Regnum Dei venit etiam per ſe, ſine noſtra oratio-
ic ne, Sed petimus hac precatione, ut ad nos quoque per-
veniat.
in n ð Qua ratione ſit iſtud 5
Ge⸗ RESTONSIO.

Cum Pater cœleſtis dat nobis ſuum Sanctum Spiri-
tum, qui efficit gratia ſua, ut ſancto ejus verbo creda-

Neut, mus, ac pie vivamus, cum in hoc tempore, tum poſtea
tren in æternum.
lnifini, .
cen 1II. PETITIO.
4 Fiat voluntas tua, ſicut i in cœlo, ſic & in
terra.
0 Wae eſt hujnr petitionis ſententia?
locn. RESPONSIO.
Hrenti⸗ Brona ac miſericers Dei voluntas fit quoque ſi ſine no-
ſtra oratione, ded rogamus hac petitione, ut etiam apud
Ferinn ns ſiat. 2 Q⸗
e, .ℳ 3

—

374 CATECHISMuS

Dau⸗ ratione ſi iſtud? Rſonſi.
QCum DBeus frangit ac impedit omne malum conſi-
lium, voluntatem, & conatus, qui obſtant, quò minus

nomen Dei ſandificemus, regnuavque ejus ad nos per-

Vvenire poſſit, ut eſt diaboli, mundi, & carnis noſiræ
voluntas. Deinde cûm confortat & conſervat nos fir-
miter in ſuo verbo ac fide, usque ad finem vitæ noliræ⸗

Hæe eſt miſericors ac bona ipfius voluntas.
1 —

—

IV. PETITIO.

banem noſtrum Aduotidinum da nobis

hodie. 3
Qusr eſt hujus petitionis lententia? 2

H RESPONSIO.

eus dat quidem omnibus panem quotidianum, .

quamvis non petamus, etiam malis hominibus. Af
nos precamur hac petitione, ut agnoſcamus hoc be-
neßi lum, atque ita panem nofſtrum motidianum cum
gratiarum a actione accipiamus.

Luid utem Sniße at Panis quotidianus: 6 Reſp.

Signiſicat omne, quod ad vitæ noſtræ neceſſitaten

ac ſuſtentationem pertinet, videlicet cibum; potum;,

veſtes, eslceos, domum, aream, agros, pecudes, pecu-

nism, divitias, probam conjugem, probos hberos, pro-

bos ſervos, probum ac ſiunn magiſtratum „ Bonum
Reip uhlicæ ſtatum, ſalubrem acrem, pacem, ſanitatem,

modeſtiam, honorem, bonos amicos, fidos vicinos, &
id genus alia.

V. PETITIC.
Et remitte nobis debita noſtra, ſis cut &
nostemittimus debitoribus noſttis.

—

Ge

Petimus
ſitere & e

ramoriti

Dler tis

Dollums.

Uare omni li
Uihil n niſi h.
Conloncbi bir
nnlebcholi

Etne
A

Dens 3
Me Reriri
tancz,
4 reciha
geſperati
iant
ur ge ſ
unphemu

4

Oramn

Uerieulis

ne malunn A

Nlant (on
D ijn Am
,8 CArisul

canſerikli

nen tr n
Gntas.

rtentitl

nemn
orili 4
Me!
n ſcamus M

ge Gound

S
titn N

olre nie lin
chun, 1

nine 1 enh⸗ 1
ſatum, 4
eemn ,Chiu I
.V los ft⸗

1

4
4

voltn NNd

MINOR. 375

Aue eſt huim petitionis ſententta?
D RESPONSIO.
Petimus hac precatione, ne pater c&lleſlis velit re-

ſpicere & examinare peceata nollra, & propter iſta no-
Kriram orationem repudiare: Quandoquidem nullis re-

bus, quas petimus, digni ſumus, nec quiequam mereri

poſſamus. Sed ue velit nobis ſua gratia & bonitate do-
nare omnia: Quia quotidie multifariam pec camns, &
nihil niſi pœnas meremur. Viciſſim autem ex corde
condonabimus, quicquid iĩ in nos peccaverint alii, & pre
maleſicio libenter reddemus beneſcium.

VI. PETITIO.
Et ne nos inducas in tentationem.
u& &ſt huſus petitions entigaꝰ?
Qu« eſt bujus petitioni ſententia?
RESPONSIO.
Deus quidem neminem Lanrir⸗ fed tamen petimus
hac petitione, ut ipfe nos cuſtodiat & conſervet, ne
Satanas, mundus & caro noſiran nohis imponant, & nos
à rectâ fide ſeducant, & in ſuperſtitionem, diſidentiam:
deſperationem atque alia gravia ſtelera & flagitia con-
jiciant. Et ut maximé ejuem odi tentationtbus ſolicite-
muar, ne ſuccumbamus, ſed ut tandenr vincamus ac tri-
umphemus. 2
VII. PE TITIO.
Sed libera nos à malo.
Duxe eſt hujus petitionis ſententia *

RESPONSIO. H

Oramus hac precatione tanquam in ſamma, ut Pa.
ter noſter cœleſtis Eberet nos⸗ ab/ omnibus malis a0
Priculis, corporis & animæ, bonorum & honorum: EC
Aa 4

CATECHISMIS

376

ut tandem, cum hora mortis venerit, felicem vitæ exi-

tum nobis largiatur, nosque pro ſua gratuita bonitate,

2 ex hac miſeriarum valle ad ſe in cœlum recipiat,
= A M E N.
uaæ eſt hujus vocabul: ſ Enißcatio: 3.
AMEN ſignificat idem, quod, certe, ut ſcilicet ego

ſim certus, ejusmodi petitiones Patri noſtro cœleſti

eſſe acceptas atque ab eo exauditas. Qvia ipſe nobis
mandavit, ut ad hunc modum oremus, promiſi tque ſe
nos exauditurum eſſe, Amen, Amen, id eſt, veré, certé,
hæc ita fient.

(A E le N Ae R Ae e K)

ceSACRAMENTIHIM

Apol. .

di e BAPTISMI, QVOMODO DE
an, Car. M. 0 paterfamilias ſuam familiam ſimpli-
veor, ciſlime docere de-
S , beat.
P R I M U M.

DQuid eſt Baptiſmus? , . 9.

Baptilinus non eſt ſimpliciter aqua, ſed eſt aqua di-

vino mandato comprehenſa, & verbo Dei obſignata.
Duod eſt illud verbum Dei? Reſponſio.

Ubi Dominus noſter Jeſus Chriſtus dicit, Matthæi

n 26. ultimo: Euntes docete omnes geates, Baptiſan-
19.

ſancti.

S ECUND UM.
Quid praæſtat aut confert Raptiſnus? 2
RESPONSIO.

Operatur remiſſionem peccatorum, liberat à morte,
84

tes eos in nomine Patris, & Fili, & Spiritus

Aungalis,
lirine⸗ holl
e 1

Di b
W.

erit,

lun,

Anace
Guoding
lito (ren
agas, 8

Bapüidna

Wcrumr
lal
fecit pe
Phtu .
unhri
Frlicͤil
laliete

Quidan

Wri
lint P.

MIN,hhR,‚.s̃ 377
—— . . — — 6
ſelicem fitr ei & à Diabolo, & donat æternam beatitudinem omnibus;
retnin dnig 8X ſingulis, qui credunt hoc, quod verba & bromiſſiones
lUterigtt divinæ pollicentur.

Quas ſunt illa verba & promiſſones divinæ?

ſeeteo? — RESPONSIO.
ne, ſälltn Dbi Dominus noſter JESUS CHRISTUS dicit,
tri nolro Marci ultimo: —klarci 1.
nſſii Qui crediderit & baptizatus fuerit, ſalvus v. 16.
ee erit. Qui/verò non crediderit, condemna-
ilet bitur.
rn T ERTIVUM.
J 0 Wu poteſt aqus tam magnas res eſßfcere5
RESPONSIO. .
1000 E Agua certe tantas res nen efficit, Sed verbum Dei,
lam Copre quod in & cum aqua eſt, & fides, quæ verbo Dei aquæ
4 Addito credit. Quia aqua ſine verbo Dei eſt ſimpliciter

aqua, & non eſt Baptiſimus. Sed addito Verbo Dei eit
Baptiſmus, hoc eſt, ſalutaris aqua gratiæ & vitæ, & la-

4 . —⸗ð . 2 72t. „J. 3
„„ vacrum regenerationis in Spiritu fancto, ſicut Paulus 5 .
Nſni⸗ AQeilt ad Tit. 3. Secundum ſuam miſericordiam nos ſalvos
fecit, per lavacrum regenerationis ac renovationis “òèͤ
Dei Spiritus ſancti, quem effudit in nos opulenter per Je-
, lhnß ſum Chriſtum Salvatorem noſtrum, ut juſtifcati illius
1 „ MA ESratia, hæredes efficeremur juxta ſpem vitæ æternæ, Fi= .
Marn . . 4
die Qdelis hic ſermo elſt. .
nes, bilt
3 „. .⸗ . —
lu, & IN. AQLUARTUM.
Quid autem Egnihcat iſta in aquam immerſio?
* „, RESPONSIO. S
3 :⸗ . . . . . . 4
G Significat, quod vetus Adam, qui adhuc in nobis eſt,

enl ſubinde per quotidianam mortificationem ac pœni-
r,lben AAa y ten-

18 CATECE HisSMus D

tentiam in Robis ſubmergi & extingun debeat, una cum

omnibus peccatis & malis concupiſcentüs, atque rurſus

quotidie emergere ac reſurgere novus home, qui in ju⸗
ſtitia & puritate coràam Deo vivat in æternum.

Ilbhi hoc ſeriptum eſt? Reſponſio.

Rom. 6, g. Sancéctus Paulus ad Roman. 6 dicitæ Sepulti igitur

ſumus una cum Chriſto, per Baptiſmum in mortem, ut
quemadmodum excitatus eit Chriſtus ex mortuis per

gloriam Patris, ita & nes in novitate vitæ ambule-

mus. . 4

m,62 D E CONFESSIONE.

Artic. % Qν ο M οπυςπσ SIMPLICGIOk ES

. de ea erudiendiſiat.

Quid ſt Confe ſio? Reſponth 26.
ONEESSIO duo comprehendit, unum eſt peccata

confiteri: alterum eſt abſolutionem fſive remiſſio-
nem à confeſſionario ſive præcoe Evangelii accipere,
tanquam ab ipſo Deo, & non dubitare, ſed firmiter cre-
dere, peccata per illam abſolutionem coram Deo in α

lo remiſſa eſſe.

Qu⸗ peccata unt onf. enaa? 3 niſzonhe. .

CORAN Deo omniunn peccatorum rens nos ſiſte⸗
re debemus, etiam eorum, quæ nobis ſant ab ondita, ſic-

ut in eratione Dominica facimus. Coram miniſtro⸗ .

7

—

autemdebemus tantum ea Jecrata confitexi, quæ nobi⸗

cognita ſunt, & quæ in cor rde fentimus.

QLuanam unt iſta *Rrſponſt ſe. 9.

dum decalogum, an patzr, zater, ſilius, flia, dominus;

H ran

Hic unusquisque ex caminet vitæ ſaæ ſtatum ſecun-

ryſeryls
i analigu
Iris autin
Uleris

SNrVI

lyhune m

Bereren
Co

Mere⸗ 0

Dhiumn
4 teor COra
eK, ſal in
ſri,on ine
eticendum
multa degl
huchepet
uul, D ie
fromitto,

Hert
Nene t
ſei inbel
milie d
buſiz ſat
ſeng Prrba
Ame R
R

MINo LE. 379
— - — hera, ſervus ſis: an contumax, infidelis, negligens fus-
Bid ris: an aliquem læſeris dictis, factis: an furtum com-
nei 1 .. — . . . . - . R . 2
H miſeris, aut in juria, ignavia & ſegnitie damnum alicui
son,lf intuleris. S .

Nekn B H
BREVIS FORMA CONFESSIONIS
ide Ehhlite PRO RUDIORIBUS.

numin ued6 In hune modum alloqui Aobes miniſtrum verbie
ns anrn Reverende & dilecte Domine, rogo te, ut
tes ſu nn confeſſionem meam audias, & mihi
J propter DEUM remiſſionem annun-
610N. cies. S
ICIOANH MIEr ego peccater confiteor coram D EO, me o-
it. EV⸗ mnium pPeccatorum reum eſſe, inprimis con-
“ kEteor coram te, me quidem ſervum, ancillam „Se.
Neſpun eſſe, ſed infideliter ſervire domino meo:; non enim
6,vmnmelſe feci, non facio, quæ mihi injungit, irritavi, & ad ma-
ledicendum commovi dominum vel dominam meam,

tionem 1 .
Creng multa neglexi, & damno cauſam præbui, &c. in verbis
a CNE S& factis petulantem me præbui, impatiens fui, obftre-

arnos pui, &c. ideo doleo, gratiam imploro, emendationem
promitto. HW

. 6 1. 11-
. Herus aut hera ſic dicant:
„runtenti IMerinis confiteor coram te, me non diligentem fu-
vtalid iſſe in fideli educatione & inſtitutione liberorum &
Crall familiæ ad gloriam Dei: blaſphemavi, nomine DEI
er u abaſus ſum, malum exemplum prava loqueus & fa-
rne ciens præbui, vicinos læfi, multis obtrectavi, pondera
& menſuras violavi, decepi proximum vendendo merces,
helſ &c. REt ſi quid aliud contra præcepta Dei in cujusqus

Plsr.

GE. vocatiene occurrit, &c.
AAte SA

„380 CATECHISMIS

— —
S&1 vero quis non ſentit, ſe onerari talibus aut gravio- ubn (hri
ribus peccatis, is non ſit Colicitus, nec quærat ant fin oChriko
gat peccata, nec ex Confeſſione carnificinam faciat, ſed ly
unum atque alterum peccatum ſibi notum recitet, ut: ( krihn
Inprimis confiteor, me abuſum eſſe nomine divino, ver- lucas Alane
bis impudicis uſum, hoc vel illud neglexiſſe, &c. Sic ſa- Donunn

nè quieſcat animus. Koc
. . 21.2 . . . n0 ie, gr
Si verò plane nullius tibi conſcius es, (quod prope-
modum impoſſibile eſt) nullum etiam in ſpecie recites, uam orat

ſed accipias remiſſionem, facta generali confeſſione, , Cicen⸗
quam coram Deo ad miniſtrum pronunciss. Mmety
Reſpondeat autem miniſter: Deus tibi ſit propitius, inmeicon
& confirmet fidem tuam, Amen. .. n
Interroget etiam confitentem: Num meam remis- lier
ſionem credis eſſa Dei remiſſionem? Affirmanti & cré- .
denti porro dicat: Fiat tibi, ſicut credis. Et ego ez& ens: Pibt
mandato Domini noſtri Jeſu Chriſti, remitto tibi tua liment
peceata in nomine Patris, Filii, & Spiritus ſancti,Amen. bekinc

1

Vade in pace. 2 kete, g
Qui vero conſcientias habent afflictas, tentatas, “
1

mœſtas, eos miniſter pluribus lententiis ſcripturæx faci-
entibus ad fidei incrementum conſolabitrr. Aus.
Hæxc, quam commemoravimus, tantum eſt puerilis
& communis forma Confeſſionis pro ſimplicioribus & Niug
rudioribus. cke
elunci

, 6 e S ACRAMENTUM AL- lenpp u

Apel. V. 4 . 1
det „. T A RI1 S „QVOMODO PATERFA- nectadarn

.r.⸗ —R . 1 imre .
vo. Cat. M. milias ſimpliciſſime ſuam familiam de eo niſk
gon. docere debeat. A re
Muid eſt Sacramentum altaris! H
. E S NSIO.
RSLPONSI uinue

Sacramentum Altaris eſt verum corpus & verus ſan⸗ eindlr
gyis Domini noſtri Jeſu Chriſti, ſub pane & nodi 1
S . nobis 1

s

—

— —
italioatamtoni⸗

per ddent 1

nigciuan hitt
notumn teeſtnt

nonrine tnd
egleiſt he

ius e (a 4
ainin ſern D

enercie (ute

Deustii ſtri⸗

umn weit
N il

1 Afirmudd
“ 15, 1
. ii, remnt toti
Girtu uc

enß e i D
ollabit.

vumemel,

rolaſli⸗

MINo. S 38ʃ

nobis Chriſtianis ad manducandum ac bibendum ab i⸗

pſo Chriſto inſtitutum.

Ulbi hoc ſeriptum eſt? Raſyonß. 9.

Sic Kribunt ſancti Bvangeliſtæ, Matthæus, Marcus;

Lucas & ſanctus Paulus:

Dominus noſter ESUS CHRISTUS, in ea
nocte, qua traditas eſt, accepit panem, & poſt-
quam gratias egiſſet, fregit, & dedit diſcipulis
ſuis, dicens: Accipite, comedite, Hoc eſt cor-
pus meum, quod pro vobis datur. Hoc facite
in mei commemorationem.
Similiter & poſtquam cœnavit, accepit
calicem, & cum gratias egiſſet, dedit illis, di-

cens: Bibite cxX h omnes, Hic calix novum

Teſtamentum eſt i in meo ſangrine, qui pro vo-
bis effunditur in remiſſionem peccatorum: Hoc

facite, quotiescunque biberitis, in mei comme-

morationem.

Luid vero prodeßt, ‚ſie comediſſe & ibiſe:
RESPONSIO.

&. indicant nobis hæc verba: Pro vobis datur

& effunditur in remiflionem peccatorum“.
Nempe, quod nobis per verba illa in Sacramento remis-

ſio peceatorum, vita, juſtitia & ſalus donentur. Ubi

enim remiſſio becestorum eſt, ibi eſt & vita & ſalus.

ALus Poteſt eorporalis illa manducatio tantar

res eficere?
MM RESPONSIO.
Manducare & bibere iſta certe non efficiunt, ſed illa
verdah Au hic Ponuntur: Pro vobis datur & ef-
“ fundi-

.

3 CzTECHISMUS —
funditur in remiſſionem peccatorum, quæ ver. ilce
ba ſunt unà cum corperali manducatione caput & ſum- feieuli
ma hujus Sacramenti. Et qui credit his verbis, ille 14, me
habet, quod dicunt, & ſicut ſonant, Nempe remiſſio- eccato &
nem pecestorum. biommnia
Qus utitur hoc Sacramento dignè? Riplarean
RksPoNSIO0 Kmimen
Jejunare & corpus ſuum præparare, eſt quidem box 60, Tus
na & externa diſciplina. At ille eſt veré dignus ac pro- baluguic
be paratus, qui habet ſidem in hæc verba: Pro vobis la
datur & effunditur in remiflionem peccatorum. n h aat
Qui verd his verbis non credit, aut de illis dubitat, ille endttnr
eſt indignus ac imparatus. Quia hoc verbum, PRO WCII
VOBIS, poſtulat omnindè cor, qved Deo creaat. ubteſ⸗
” Huumn
VO PACTO PATRES
familias ſuam familiam formas Nhiiner
Benedictionis, unam manè, alteram veſperi Anmn al
dicendam, ſimpliciſſimè docere Rin
debeant. in
oc me
Manè cüm ſurgis è lecto, ſignabis te ſigno fanéæ ate ti
crucis; dicens Mniiect
In nomine Patris, & Filii, & Spiritus ſan- Keneit
cti, Amen. S= Aen
Deinde innitens genibus, vel ſtans, dicas Symbolum dennn . t
& Orationem Dominicam. His potes & hane precati- *“M
unculam addere: . 4 ce
Ratias ago tibi, mi pater c&œleſtis, per Je Lun⸗
fum Chriſtum, Filium tuum dilectum-, kn
. “ queld K

—

Orum ee ie.

lone S
it his erti, A
empe tenlle
Nempe tan

„
to derel
te,el unt
Vere lgnun
etut Pto NI
jenn Netenonn
e Nis ubin
Roe ſetdun l
Deoelt,

AIII
am n

ettn ſeß⸗
egocele

4

bis te inl⸗

1. 5
E Gtin⸗

dici⸗ n 6
tesulins

4 e.N
un Aen,

—

MINOE. 383
quòd me hac nocte ab omnibus incommodis
ac periculis conſervatum cuſtodieris. Et oro
te, ut me hac die quoque conſervare, & à
peccato & omnibus malis cuſtodire velis, ut
tibi omnia mea facta, atque adeo tota vita be-

nè placeant. Quia ego me, meumque corpus

& animam, ac omnia in manus tuas commen-
do, Tuus ſanctus Angelus ſit mecum, ne dia-
bolus quidquam in me poſſit, Amen. x
Poſtea alacriter ad vocationis tuæ operas acceden-
dum eſt cantato Pſalmo, Decalogo, vel alio carmine,
Qquo excitetur cor tuum. R’J”MB
SIMILITER veſperi, cùm confers te cubitum, ſi-
gnabis te ſigno ſanctæ crucis, dicens:
In nomine Patris, & Filii, & Spiritus ſancti,
Amen. l
Deinde flexis genibus, vel ſtans, dicas Symbolum &z

Orationem Dominicam. His potes & hanc precatiun-

culam addere: OBVB
Ratias ago tibi, mi Pater cœleſtis, per Je-
ſum Chriſtum, Filium tuum diledum,
quod me hac die gratuita miſericordia & bo.
nitate tua cuſtodieris. Et cre te, ut mihi o-
mnia peccata mea, quæ perpetravi, & quibus
offendi te, remittere, & me hac nocte, tua gra-
tia benigne conſervare velis. Qia ergo me,
meumque corpus & animam, ac omnia in ma-

ℳ hus tuas commendo, Tuus ſanctus Angelus

ſit mecum, ne diabolus quidquam in me polſ-
ſit, Amen.
Atque ita tandem placide & tranquille dormiend eſt.
QvO

3894 CATECHISMuSs

QVOPAGCTO FXTTRTS
familias ſuam familiam Bencdi-

ctionem Menſæ, & Gratiarum actionem
ſimpliciſſime docere debeant.
BENEDICTIO MENS.
Paueri una cum familia debent complicatis manibus,
modeſtiam Præ ſe ferentes, ad menſam accedere & . c
Orare:

Culi omnium in te ſperant, 50M IN E, “

& tu das eſcam illorum in tempore oportu⸗
no. Aperis tu manum tuam, & imples omne
animal benedictione.
(SCHOLION. Benedicktio bir ſa Fuißet lar-

gam diſtributionen, Der: qui omnibus a-

nimantibus tantum cibi ſuppeditat, ut
inde hilariter & jucunde vivere poſſnt.

Hanc benedittionem & letitiam, ac zce
quieæſèentiam impediunt ſilicitaido ol)

bita, cura, avaritia, tenacitas.)

Deinde addant Orationem Dominicam, cum oratio-

ne ſequenti:

DOMINE DEUS Pater cœleſtis, benedic no-
bis in his donis tuis, quæ de tua largitate ſumi-
mus, ber Jeſum Chriſtum Dominum noſtrum,

AME
GRATIARUM A CTIO.

Sic quoque poſt cibum ſumptum, ad eundem modum
mogdeſte complicatis manibus ad inenſam alliſtant eS ſ

dicant: 8

gvonie
Cüdates
eſeam

Cntibuset

Rtern habe
thin erit
Pertiment
Uiſttcorc
Deinke 44
Ule ſeclent
Gratias
Perſchum

Mhiverſis

inſeetli

TN

W

un e
ll tar

D ds

—

One
UNdris
hkien

uon Ren

— —— MINOR. 23585
AINI (Onfitemini Domino, quoniam bonusy

mhbenck quoniam in æternum miſericordia ejus.
Qui dat eſcam omni carni. Qui dat jumen-
umaden tis eſcam ipſorum, & pullis corvorum invo-
be. cantibus eum. Non in fortitudine equi volun-
5NE, tatem habebit, neque in tibiis viri benepla-
laiee citum erit ei. Beneplacituin eſt Domino ſu⸗
unateknii per timentes eum; & in eis, qui ſperaht ſuper

,D0IN miſericordia ejus.
elppore et Deinde addant Orationem Dominicam, cutn orfati-
Engse one ſequenti: ”M
Gratias agimus tibi„ Domine Deus Pater;
. ſorfidt per Jeſum Chriſtum Dominum noſtrum, pro
uHM univerſis beneficiis tuis, Qui vivis & regnas
7 in ſecula ſeculorum, Amen. H

,ſi cttn
i TABULA OEGONOMICA, IN
QVA PROPONUNITUR EILEGANTES CVX-
e dam ex ſacra ſcripfura ſententiæ, pro omni-
ullt1. L

4 bus ſanétis Ordinibus ac ſtatibus, per quas
vienen li, tanquam propria quadam lectione,
rle flui officii & muneris admo-
li, kente

Drurs nentur. è
unde. EPISCGOPIS, PAROGIHIIS ET

7 0 .◻ * „65 . . „
1 Vnmm (Okorter Epiſcopum irreprehenfibilem eſſe, unius
e ☛◻ uxoris maritum, vigilantem, ſobrlam, modeſtum,
entn hoſpitalem, aptum ad deceadam, non vinolentum,;
ℳ non Percuſſorem „ non turpis lucri cupidum, ſed
1ð Nquum,
X *
.

1I 2. „.

1

386 CarpchisxMts “

æquum, alienum à pugnis, alienum ab avaritia gal ſuæ
domui bene præſit, qui liberos habeat i in ſubjectione,
cum omni reverentia, non novitium, tenacem fidelis

2: m. 3, b ſermo ais, qui ſecundum doctrinam eſt, ut potens ſit ex-
9 2 * 39

te, & I. ad Timoth. 3. & ad Titumt.

WID DEBEANTI AUDFTORER8
. EPISCOPIS SUIS.

1: Cor· ml⸗. DOminus ordinavit his, qui Evangelium annunci. n
onnip

Cal. 6, 6. ant, de Evangelio vivere, I. Corinth. 9. Communi-
cet Doctori in omnibus bonis, is, qui docetur verbo,
Galat. 6. Qui bene præſunt presbyteri, duplici honore

digni habeantur, maximéè qui laborant in Verbo & do-

Grina. Dicit enim ſcriptura: Non obligabis os bovi
trituranti. Et: Dignus eſt operarius mercede ſua. O.

bedite præpoſitis Vellris, & cedite eis. Ipſi enim vigilant,

quaſi rationem pro animabus veſttis reddituri, ut cum
gaudio hoc faciant, & non gemnenkes, hoe enim non ex-

pedit vobis.
PDE MAGISTRATIBUS.

Rom. , OAnis anima poteſtatibus ſupereminentibus ſub⸗
dita ſit. Non enim eſt poteſtas, niſi à Deo. Quæ
verò ſunt poteſtates, a Deo ordinatæ ſunt. Itaque quis-

tor ad iram ei, qui, quod malum eſt, fecerit, Rom. 13.

QVID SüBDITI M AGISTRA-
LIBDS DE BEANT.

Matth. 22, Eddite, quæ ſunt Cæſaris, Caſari, Matth. 22. O.

2l1. emnis anima poteſtatibus ſublimioribus ſubdita

ſit „ Sc. ANdeoque necsiſitate ſubaditi eſtote, non uhfe
G Tlum

hor tari doctrina ſana, K eg⸗, qui contradicunt, argue.

quis reſiſtit poteſtati, I Dei ordinationi reſiſtit. Qui au-
tem reſtiterint, ſibi ĩpſis judicium accipient: Non e-
nim fruſtra gladium geftat. Nam Dei miniſter eſt, UI-

.
Uhten
Wetimm K

ilhrlolutn

Citrioatütn
WMrem timo
Portor Drimn

Ulerſelatie

ninizns pro
ftuti ſant,
obri hej ſit
Wetet, elote
uu We Rer

unsbeo

in, Ve
mnm,
kineit

Uror
C 3

Pelte 1
Dmiinil
tnegeii tis⸗ 1
her ſ.

Deer entes,
aceti,

MIN0 DM9. 387

—.—

dtrirſtingni folm propter iram,

ſed etiam propter conſcientiam.
t in ſleduan Ideò enim & tributa Praiſtatis. Miuiſtri enim Dei ſunt⸗
ntenden in hoec ipſum ſervientes. Keddite ergò omnibus debita: Rom. 3, ,
Utpotenstte cui triutuùm, tributum: cui vectigal, vectigal 4cui ti. v. y.

2

4
ridicurt, oͤr morem, timorem: cui honorem, honorem Rom. 13. Ad-
hortor primùm omninm feri obiecfationes,; orationes⸗
DITCRES interpellationes, Sratiarum actionest, pro omnibus ho-
minibus, pro regibus, & omnibus, qui in ſublimitate con-
HD ſtituti ſunt, ut quietam & tranquillam vitam agsmus,
gelim mm cum omni pietate & gravitate, 1. Timoth. 2. Admone il.
hth,g⸗ Cmn los, Principibus & Poteſtatibus ſubditos eſſe, &c. Tit. 3. 1. TZins. 4,; t.
ni R Subditi eſtote omni humanæ creaturæ, propter Domi- Zzz. 2. I.
r,e num, ſive Regi, tanquam Præcellenti, five ducibus, tan-
Ein end quam ab eo miſſis, &c. 1. Petr. 2, 1. Pett, 2, 5.
toblotbitnſ⸗ S SSZ
mertklelt⸗ NWNWNNARITIS.
arig Iri cohabitent cum uxoribus ſecunduùm ſcienti-
ain am, veluti infirnniori vaſi muliebri impertientes
honorem „ tanquam etiam cohæredibus gratiæ vitæ,

ne interrumpanfur preces veftræ, t. Petri 3. Viri, di-e Peiy. 3, 7.
1508 ligite uxores, & ne ſitis amarulenti adverſus illas,
tenineſttu⸗ Coloſſ. 3. S ol, g, n.
gid 4Deo N

ellit. V Slmuüliter üxores ſubditæ ſitis veſtris viris tanquam

nien: ſn Domino, quemadmodum Saràa ohbedivit Abrahr,
eiginere Dominum illum appellans, cujus factæ eſtis Hliæ, dum I. Per. »‚Gů.
ert, N) benefacitis, & non terremini ullo pavore, j. Petri 3. PPh. r sr
615IN. 3

—PARENTIBIDͦs48s.

N. 10 PArentes, ne Proveretis ad iram liberos veſtros; ſed
let 4 educetis eos per eruditionem & correptionem Domi- .
dti Ae 1⸗ “́ðßVND Bbz LIBE-.

—

288 CATECHISMInñs“

LL.iBBRIS.

RIIS⸗ ET CFTERIS

1

volentia, ſervientes Domino, & non

Eph. 6, 9.

colaſ- 4, I. 6. Colosſ. 4. S

. Detri 5,liamini igitur ſub potenti manu D E
6. 7. tempore oportuno; 1. Petri 5.

4
Fui, obedité parentibus veiltis in Domino, nam id
Teſt juſtum: Honora patrem tuum & matrem tuam,
Quod eſt præceptum primum in promiſſione, Ut bene
Ephe 6, tibi ſit, & ſis longævus in terra, Epheſ. 6.

SERVIS, ANCILLIS, MERCENA-

AD

laborem conducétis.
Ervi, obedite iis, qui Domini ſunt ſecundum carnem,
cum timore, ac tremore, cum ſimplicitate cordis ve-
ſtri, tanquam Chriſto, Non ad oculum ſervientes, ve-
luti hominibus placere ſtudentes, ſed tanquam ſervi
Chriiſti, facientes, quæ vult Deus, ex animo, cum bene-

hominibus;, illuch

ſcientes, quod unusquisque, quod fecerit bonum, hoc
reportaturus ſit à Deo, ſive ſervus fuerit, ſive liber, Epheſ.

FPATRIBUSFAMILIAS ET MA-
TTITIHRIBUSFAMILIABS.
T vos Domini, eadem facite erga illos, remittentes
Jminas: ſcientes, quod & veſter ipſorum Dominus
ſit in cœlis, nec perſonæ reſpectus ſit apud illum, Ephelſ:

COMMUNI IUVENTUTI.
= Imiliter juniores ſubditi eſtote ſenioribus. Sic, ut o⸗
mnes alius alii viciſſim ſubjiciamini. Humilitatem
animi vobis infixam habete. Propterea quia Deus ſu-
perbis reſiſtit; Humilibus autem dat gratiam. Humi-
I, ut vos exaltet

X Ver
berſere

ncene.

DIen

mone

tur, onar

ſeeratione

ummnibush

iu.
l
Einie

ee:

Donino, tint e vere vidua eſt ac deſolata, ſperet in Deo, &

Amatren tunm Perſeveret in obſecr ationibus ac precationibus no⸗
ione, Debe étu dieque. Quæ vero in delitiis vivit, ea vivens more /e Them. 5,.
ERCNH ONNIBUS IN COM
D ““ S MUNE. H“WZ
4 Ilige proximum tuum, ſicut teipſum. In hog ſer-
mone omni . mmati
lunat Ronat n Eraſtenn ſummatim comprehendun- Rom. 13, 790.
kundmen ur, Roman. rz. Et ante omnia fiant deprecationes, ob, 7,„
tttedt ſecrationes, interpellationes, gratiarum actiones, pro“
n ktiene omnibus hominibus, &c. 1. Timoth, 2.

inm cnnk Cuique ſit inprimit magnæ ſua lebfio. curæ,
voninb rs domus oiciüt ſtet dsconata ſait.
. 1 1 17 — S.⸗ 2 .
cerkt borun

tſfelit Ein ieder lern ſein Lection / “ͦUMGU
So wird es wol im Hauſe ſtohn.

II M. He Di Hοασν1hS ,αεονασν ναναανας
56. Oixoy e Wαανααα vzopsαα XαπMοαον.
tnllen

w

*

399 PgrFATIO D. M. L. Surrkk

GATECHISMUS

MAIOR

D. Martini Lutheri.

NENE e E ESE E E Rka⸗kit.
“ T CESSA.
, 7 R cohbortatio
Fatio G Pdelis 2 leri 7 inprimis
. Baie Iotberi, leriptæz ad amnes pios, inpii.
D. Martini

atores die ſe & alios ig
& Con-ionatores, ut nolidi ſ S
ga Paſtores . ma & en roen,
hiſmo, tanqam in ſuem t,
Catechi 2 E,intara, diligenter S 2 2
agera 2 “
6 illum fdeluer & arſidué Eccleſe,

breponant, Gc.

od i ipſi ſolum
Vodg in Concionibus non ipfi ſolu

i us obte⸗
iam, ut idem faciant, rogamue dre.
ſtann non contemnendas fane
a nabde videamus con
ſas habemus, maxime een ie re,
α cs & Paroches ipſos hic ueh urim n amei
gionator rentes & officium ſuum & doc nan Pleni
zacde adeo, auod uidam illorum nimis alta,
inde adeo, quod

dem videntur, ſapiunt, quidam elhergs hoe ne-
aan cura nihil prius habent, Belnn modo cauſa pa.
e ; 1D ventris ſolt li re oc-
oclum affecti, quam ſ “ antur, nec alia re
hi & præcones verbi conſtituar Qrenus prodigant,
cupatos eſſe conveniat, quam ut

. 1 3 guæ 4
Oniiv Vere C tamet 1 13

ore abundé illis ſuppe
prædicari debeant, hoc temp nd

tan ſi laris
. 44 ſint, tot præc
ant, dilucideque ob oculos poſita ſint, P ſ.

*

gemau 16 i0S et

—
Altlutari
inarecon
lalentes
Alt,itä tar
ſüintrhe
labenntin
Auim non
ele rentri
cänibus 4
4t opte
ſegne gen
5Ckandur,
Aibotſil
tonidng
nilneslin

imnenee

lus teg
. d
lbentifa
Atqe eos
angelio⸗

ſtande

cini
etiamc
ruun eth
un eri
Ineqn
HIS
Kcurit
lemlae
rent, ni
Kiam,
lta
ollun
Iumenn
kiunein

1 .

r CATECHISMIM MAYOREM. 391
Hac falutaribus ad hoc editis libris, cumque ut olim no-
US minare conſveverunt, ita nunc reipſa, Sermones per ſe
fopcquentes, Dermi ſecurè, Parates & Theſauros habe-
Ant, ita tamen ſive inertes, ſive etiam perverſi quidam
ſuunt, ut hæc ſcripta nec emere dignentur, nec, ſi empta
ett. habeant, intueri ſaltem ac legere velint. Bone Deus,
8 “ quâm noxium deteſtandumque hoc hominum genus
eſt, ventris gulæque mancipia, quos rectius porcis aut

plNN4 canibus quam Kdelium animabus Præfeceris. r
“ At optandum quidem foret, ut, cùm inutiles laborio=
ſrxque demurmurationes precularum canonicarum, ut
voeantur, deſierint, harum loco manè, meridie ac veſperi

i ANNNH.

t hin ,

6 aliquot ſaltem paginas vel in Catechiſmo, velin preca-
rdljinin tionibus, vel in novo Teſtamento evolverent, aut der
eunh,G nique aliud quippiam ex Bibliüs ſacris ſibi ſumerent, ora-
eh tionemque Dominicam aliquando ad Deum Patrem &

ſua & gregis ſui cauſa perorarent, quo tandem videli-
cCet Evangelio, cujus beneficio tot oneribus ac moleſtiis

on il ſ⸗ liberati ſunt, vel aliquam rependant gratiam, fuppude-
H atque eos, quod inſtar canum ac ſuum, non aliud ex Ev-
i⸗ angelio addidicerint, quàm deſidioſam, noxiam ac de.
1 en teſtandam hanc carnis licentiam. Nam cum vulgus ali-
ue e dui nimis frigide erga Evangelium affectum ſit, &Q nos.
un etiam, cùm omnia ſumma conamur, aut nihil aut paz
luind rum efficiamus: quanto minus præclari aliquid ſperan
ciung i dum erit, ſi, quemadmodum ſub Papatu fuimus, ita. 1
vilann lro nunc quoque deſides ac negligentes eſſe cœperimus. .
vihlben net HBHIS ACCEDIT noxzxium ata; peſtiferum illud malum
Aiete 4 ſecuritatis & fatietatis. quod m ultorum animis jam Pri.
roi urt dem latenter obrepit, eosque ita inkcit, ut ſancte de je-
, nee rent, nihileſſe faci Bus ipſa Catechiſmni doctrina, adeo
Arenle etiam, ut cum unica lectione illum percurrerint, ſtatim
peint de „velut ad ſummum provecti atque edocti librum ipſum in
1 . “ Angulum aliquem abjiciant, pudeatq; eos quodammodo *
unde l 8 in manus ſumeręg denuo. Imo, quod indignius eſt, repe-
t ſe riuntur hodie etiam esx nobilibus qaidam adeo ignobilis
D BbA4 anz⸗

Luacherus
diſeipnlus

Catechiſmi.

giſcendi
Lazeeheſmi.

SurkkR
392 PRAEFATTO D. M. —
— mare auſint, nihil opus e libros, ex
imi ut affirmar 4 ſed ſufſficere 15108,
Pa his ſive concionataribun er ſe ac nullo tra-
arochis . diſe e quilibe P iter
. adem hæc diſcere q ac fortite
quibus e Unde & ipſas arachias ſrenne at & con.
ento ac deſolari patiuntur;, erize gnunt, perinde
Collabi ag de f. e interii 1 3 4 .
. n fam . etenim
ores tantm no os. Talem e
S ſtolides ac inſanos Sann cogimur.
ut al. Germani & habenuns & koler- et, tametſi Do.
Ege r itgtor ſum, non minori, qui tanta
Aor ina rumn experientia præditus, Aritatem pervene-
doctr præſumunt „& ad tantam ſecu een Pudet ſec
de ſe haudquaquam tamen imitari “ 4 mus, ita & ego
runn; n eguin illos Catechiĩſinum wafe temporis da⸗=
anag ang quandocunque vacui glian em præcepta,
manę, la rorationem Dominicam, zecum iols quaſi
tur, ipian liquot, &c. m jdie lectio⸗
e § fidei, Pſalmos àl guor uotidie lectio-
Articulos fidei, uam adhuec qu ſſum
cito, Et quanqua quidem poſſu
ad ercam keeit vaco, attamen ne ſie li 6
ibus & ſtudi e, Ju v01D.
Pervenire, quò cupio, aut præhr Ohtechilini etiam ho-
* a ſit, ut puerum ac diſcipalum fiteorque libenter.
ien e roſtteri neceſſe habeam, * ica tantum lectio=
de nrretrn itgioſctin n iſti ve nbicue doctores be
. ente omnes ſi⸗ doctrina aut
aſlement ſciantque omm, ur verò hoc ipſo ve-
Je re tione opus amplis habeaat. Imè &d nullam pror-
inſtitutione op nto oſtendunt, què habeant,
luti certiſſimo ergu ment is populi rationem habeen
ſus nec ſui officii, nec ſaluti ker & verbum ighus⸗
ſed contemnant & Deum parite cum jam horrendiſſim
eſt quòd ruinam ultràâ metnant, 31 is ſit denuò repuera-
t, 2 jus opus illi lioqui
caſum fecerint, guin Pmararum elementa;, guc alieg

iſtimant.
ta eſſe exiſtim
Etiã ipſis calceis (ut dicitur) ſibi protrita

æſumtuoſos
ROG itaque hos ignavos ventres ac præ

ibi dere patian-
ſanctos, ut vel propter Deum hoc ſibi perſuadere p n⸗

6
——
tun ad e
famigſt
Don induc⸗
erlitieiſe
Telitatilm
ommnia
le, (grvod t⸗
ſeiit) non-
Alcennſüm
Tulimentz 4
doegerceznt

tkini

Nosmotas
itie igi
Gherp etin
Mromnittit 3
Clngtsdo⸗
r in e Gi⸗
Ahrenit
Konnes rl
erdumhei
uhllnn
Deinectn
entin,
emnones ut
GtDeij Sð
ſtroned if
nbator, 8
kräinult
Ntan m
ketne ſae
etlege
tehe⸗ 8e
un Uon eſt
1 ſnn 6

BubIN CATECHISMMM MAYOREM. 39 2

mſeſt tur, ſe ad eam eruditionem haudquaqvam perveniſſe,
Geere ltuog qvam ipfi ſibi tribuunt. Deinde, ut nec unqvam in ani-
ſe ar nllot. mum inducant, ſe Catechiſini Partes omninò, emnes
rennearirin perdidiciſſe. perſpectasque habere, etiamſi notiſſimæ ac
os utenn A meditat ĩſſi mæ ipfs videantur. Nam ut maxim demus,
Iumd m eos omnia qvàm optime & perfectiſſime tenere ac ſci=
Ientan re, (qvod tamen in hac vita propemodum impoſſibile
fuerit) non tamen neqve illud prætereundum, multi-
et, tinetl h Plicermn uſum ac fructam ex eo conſeqvi, ſi eadem illa
m oiine rudimenta quotidie legantur, meditandoqve & loquven-
„a ie do exerceantur. Nimirum qvàd Spiritus ſanctus adſit

re (binn

ban „ huic lectioni, ſermoni ac meditationi, qvi fubinde no-
itre vos motus excitet, ac majus lumen ſuppeditet, ut qvo-
ehnenn uus tidie magis magisqve hac doctrina afficiamur, ac majus
enli, operæ pretium in ea faciamus, ſicuti & Chriſtus ipſe
idee romittit apud Matthæum cap. 18., cum inqvit: Ubi Malthe ed'n
en cunqve duoaut tres cengregati fuezint in nominemeo, 20,.
menn ero in medio eorum.“

e n Adhæc nihil eſt efficacius contra Diabolum, carnem,
ſeten Somnes prayas cogitationes, qvàm ſi ſedulò tractetur

neean verbum Dei, de eo ſit ſer mo & meditatio noſtra, adeò

Eechifiein, ut Pſalmus primmus eos pronunciet beatos, qvi in Lege
Pteorgue N Dei meditantur die ac nocte, Nec eit, qvèd thus præ-
cintnen , ſtantius, aut odoramentum aliqvod efficacius adverſus
ne dæmones habiturumte ſperes, qvaàm Verbum & præ-

uliugein, cepta Dei multo uſu tractes, de iis familiares miſceas
eidhee i⸗ ſermones, illa canas ac mediteris. Hæc enmimn vere aqva
udn ailla ſanctificata ſunt, verumqve ſignum, qvo Satan &
toen 6 fugatur, & qvod fugit maxime.

thun iin Et ſi nulla alia utilitas hinc petenda ſit, qvàm qvòd Aliz atih.
ohten Satanam & pravas cogitationes depellat, certe vel ſola zaz,
Flemie hæc tanti facienda erat, ut hanc doctrinæ parté libenter
niſiin diſceres, legeres, meditareris & tractares, Non enim po-=

eilim. teſt nec ferre nec audire verbũ Dei Satan. Et ipſum Ver-
r rtimm bum non eſt tale, qvales ſunt aniles ſabulæ aut carunina Rem. Iais.
rule Iyricorum, ſed eſt, qvemadmodum Paulus ait, potentia
B b / Dei

ltiplicem poteſta-
i non ſolùm variam sc multiplicem
monem, qvi no 50

Pracé , od neqve hæ jan eitandos
OW 8 ℳ , ormmorend ae ni iligentem Catechifmi .
z. z 0 PR dosqv anhnos d di 18 ſol togene
W Az. commovendose ar eran “ .
„. 4 Ctionen ipfum Fämen Pracep U el vel¹0 24
am Dei de Etione: 1P. D um cog
diſcezo .

erbo Dei.
Deszt . G.

1

am ut maxitnè affligit & premit, nos erd .
qV& Satanam ue man & reficĩt. Et qvid mmuleie⸗ baiu,
ka H omnem, qvam verbum eung eteret
Ueuner vellem, neq;charta neq; temp pkere ſt
* Vulgo vocantSacandm mille artium ebigeen 3 een
cuj Seeſctas ſit varĩia ac multiplex. At ĩp

. ille artium ar
. 31 H6 2 —1.
„₰ lam illum ipſum . d nikhi-
habet, verum stiam imit & à
ten kihe amni potentia & arte ſua oppr it 2 nimi⸗
“ redigit, qvo tandem nomms ignulineur myria-
ui 1 ed m. —
. artium, . Gtan-
rum non mille kantum. are nes qvidem, ſi tan
m artificem meritò dixeris. Qv tas vires, tantum
dum lam, tantam utilitatem, tan „Dræfertim
tam potentiam, ar . i æſtimaremus, pr.
deniqve uſum Mliuadedparri & perhiberi volumus,
en . berh S
hi & concionatores eſſe & p us ſup-
P & conciona lùm nullus ſup-
. eni ſans eſſemus, qvibus non lüm isaremun,
Benicateturcipue, ſed qvi canibus minas ham qyoti⸗
beditareftute illis omnibus non minus, qvam v0-
ſerej uch Uhs omn ntrâ qvVOo-
Eſertim cu . dem co
diani panis opus habeahius, ac pen⸗ zuk dias mille iſtius
õ . ationes & in! .
. irreqvietas tenta
tidianas ae irreꝗ nus. —
artium artifcis carere non poſſimu

ſe⸗
æceba ipfius ſe-
, 6. ut præcep
õ d extat Deut, 6. ut entes nun-
10s debebat; qvod e jacentes, fürgen
os hbulantes, ſtantes, jacentes, ſi zydob ocu-
dentes, ambulantes, tante elut ſignum aliqvodob ocu-
vam non meditetnur, ac velut ſig Procul dubio non
bs don mus ac manibus geſtemus. vciit 8& exigit:
Ei e Heus hoc tam feveriter & itula & neceſſitates
e nen ignoret, qvæ nes peri lik⸗ aſſiduĩtate
Areguß Adhaæc qvanfa contentione, omento in
AEeank., E0 — 8 non m 7 2 ½
4 82 . 2 Vani ſpiritus nullo noen „. oluit
& pertinhacia malig rniciem ſint inſtr éti „ V luti
. . . pernitzie Pleſtis veluti
petnam nd l ſtis .
De heet tra optimus ille pater noſter cœle tos atqv e

—2

61

—
inruchosen
Eeragre i
1, del ſ
beimmdi
ten gemde
Ummäthns de⸗
Aripſorum
rqrid
Chilniritel

Iüllellinant

Atkuemnt,
Deoſbonn

egrotidie
i Groddde
ititge
Hünfhilbbi
Uer meliusr
Aplenan
perhelli hor
Nampel e

Ohus ſt leih
poltann,

n n indl

gide

rrhihben

ulienen
Nnil
Pierenn
ttian der
dahrre
te 6
Verla ſe.
tnln e
nd ri

47

OüI
ererd Meni
remitzuus ſetit⸗
il mltuthi
bumn Dei chenn
tenplultfint
Umohien t

bliigitente

ille mint
orprirtli
ignstinn,

mlumm

re nos gilimi
Vakemug e
perhibet h
on ſolummmm
etiamentgtan
1minm un
Nkigeni
Kickludl
.
Fentil
eltennCl
eldell

PCe
entes, de

gnum uchi⸗ 4
Dwodl in

inſtructos eſſe, qvò poſſimus & ignita tela ac pravas pe-

CATE cHISMUM MAJOA—/ / M. 39 5

ſtiferasqve illorum aggreſſiones repellere ac profliga-

re. Sed 6 ſtolidos ac inſenſatos nos, qvi cùm neceſſe
habeamus diverſari ac degere inter hoſtes adeò poten-

tes, nempe dæmones, nihilominus arma noſtra conte-
mnamus, defides atqve ſtertentes ea ne aſpicere qvidem,

aut ipſorum meminiſſe ſuſtineamus. L

FEt qvid qvæſo ſaturi illi præſumtuoſiq; ſancti, Cate- Camira

chiſmni videlicet doctrina refſpuentes ac longe abjectio- conzemto-
rem æſtimantes, qvam qvæ qvotidie legi ae diſci debeat, ,es Catochis
aliud agunt, qvàm qvèd ſeipſos longe doctiores reputant Ini

Deo ipſo, omnibus Angelis, Patriarchis, Apoſtolis & o-

mnibus Chriſtianis? Nam cum non pudeat Deum ipſum

hæc qvotidie docere, ut qvi melius aut præſtantius ali-

qvid, qvod doceatur, non habeat, eademqve illa ſæpius

iteret atqve inculcet, novi verò ac alienum ab hac doctri-

na nihil ſbi ſumat, addo etiam, cùm omnes ſancti nihil

ner melius nee utilius ſciant, qvod diſcant, nec unqvam
ad plenum diſcere qveant, an non ſcilicet egregii ac
perbelli homines ſumus, qvèd cùm ſemel hanc doctri-
nam vel legerimus vel audiverimus, in eam perſvaſien
veniamus, qvaſi omnia ſciamus, nec ulla amplius nobis
opus ſit lectione, adeoq; una etiam hera illud perdiſcere
poſſimus, qvod nec ipſe Deus perdocere potuit, idqve
cùm jam inde à condito mundo ad finem usqve illius idé
hoc agat. Deniq; omnes Prophetæ ac ſancti abunde ſem-
er habuerint hinc, qvod diſcerent, nihilominus diſci=
puli perpetuò manſerint, & manere neceſſe habuerint.
Nam'illud ſane certum atqve indubitatum eſt, qvod
qvi Decem præcepta probè norit ac perdidicerit, s totam
etiam Scripturam ſciat, ut poſſit in qvibuslibet negotiis

&& caſibus, còilio, auxilio, conſolatione præſtò eſſe, diſcer-

nere ac judicare civiles pariter & Eccleſia ſticas contro-=
verſias, itq; judex omnium dectrinazum, ordinum, ſpiri-
tuum, juris & ævitatis, ac qvicqvid in mundo effe poſ-

fit. Et qvid precer totus Pſalmorum liber aliud, qvàm

= M meras

PREFATIO LD. M. L. S
396

rIM,Præcehtt avos
cogitationes exereitiaque p hujusmodi Süidem
eSoee Kerele anedn hn unicum Jun
net? Ac wſutnenoid ſpiritus
res ac præiun
Venfre

2 4 5 2

. con-
. itionem ce
iidem Uli arechiſini quoddam jelenpei
terim tamen totius ſcripturæ us ſumnmarlain se
temnunt, qui mque illius atque ſun bſecro ob-
dium eſt, . Chriſtlanos
neinet. omwnes Chr
onem co nce iterum om-
Quarsnunen

es
ionatores,
Cconci9 . ire
ochos S . ja ſci
ue, inprimis vero 5 velint ſeque abu⸗ atque
. ehorelnen ini vn Gtores fieri e alſis ponderibus
Teeem- m. ne RRbinerſtaleant, Nam
exis, ifalsoſibi perſtat
ta, ſet

lax.

decedit,
. s mulcum 0*
anis keran n potius
menſuris, ita anealzigumtr. Q Edule ne
cum ad Buſtun cgerscane UI,. Giligene 4 (àae nisque
ie his ſtudüis exerc ra⸗ ac dilgente ſumptionisq
idie his Somni cura itatis præſumptie t le-
ti t ä üctngaut; utke
cent. contag cipue incun meditan-
anda caontag hoc præcipue de, & medien.
deteſtans ſeg in ho itan t, do.
corripiantur es⸗ „diſcendo, e nreg denkann dn⸗
gendo, aced ennſümantzne- an „ uns Fns Deo-
tempus cor ACc Cer Bahr facti ſins l.
omne int . que, fas 1. tiam,
1ie⸗ veipſa couiperer erint, wokiore Rane diligentian
nec! erdidie 22 od ſi hat ſa iidem
ac mortem. lngelis efas. nnen, ae usum ſint
onibus Ange ipfiz prom um indo frus ex ipſis
Bhinuerzmt, Kue quod magn viros Deus akare⸗
a . uUr, §. V105 tateantut,
etiam experient dod acketham anidnan ſere etunt.
onſecuturi; S ne ut, ipſi etiam docttinam ake ſed
O.18. S engands gugen
quod quo- ainus itſim abkrekene⸗ carltenin
iterantque, eos perpetuoillam ſurientibus & r& ni-
neceiſt ha eant herper velutie t. cujus nunc Pr&
re fiet, Utt ac ſapere illudrincip
lacere ac ſap
hus pl

Quodut fiat, Heum hrgiatun,
ſtinent. Qua nobis ſuam largi R.
tiam A M.E N. B .

Ulteret
C, au
fuut. N
ſunin dale⸗
luir huir
rumn ni
ie Ad S,
Hittengur
Munuarin
ſan non
nini pyen
Duan
leupleni
Huadiy zy,
lencg euyi
lir aty
Conagen
leyyn
lchen⸗
ur into⸗
itenkae,
Alge, 5,
eh

SpNN
—

Aaci D

uniann g
töipt turam E
tracltionen
volan ntfe
õ

Uands Men⸗
Cnlhini n
ſe⸗ ue. ofrmmnK
Nolthui, 1
15 plon te
Uiapo Cert
vae ſi ß
enei 4 deit
prrſum. ſn;
incbnn nui,t

CATECHISMuIH MAjeREM. 327

SAReſentis hbujur opuſculi Fermonen Ouo ronſi.
5 band alio animo elaboravimus, 1, Hac do-
A nina trer
Aaznam ut Aſet inſtitutio pueronum “l
Bargue implicium. Hinc apud
veteres lingya Greæca Catechiſmur dittus
eſt, quæ vox puerilem inſtitutionem Zgni-
Rcat. Hæc vero cuivis Chriſtzanorum neerzſ- Cagnitio
ſario debet zſſe perſpetcta & cognita, ita ut I atechiſmei
quis hujus cognitionem non habeat, in Chriſti- Tram Me-
anorum numernm merito nan ſit referendus, ne- SS
qué ad Sacramentorum participationem ad-
mittenausr. Quemadmoum opifex quispiam
mannarius, qur ar irrit ant opikeii ſui rationem &

uſum non callet, iure optimo reprobandus mer

nimi pretii babendus.
Quapropter pueris articuli,ad Catechiſiuum Exereizinse
ſeu puerilem inſtitutionem Pertinentes, ſSummo ocenll, Cur-
Rudio tradendi ſunt, ing, ipfis non ſegniter exer- echaſmi.
cenda eorundlem induſtriæ, Inde Pidelis ac vigi-
lantir batriiſamilias offcium exigit, ut per he-
bdomadam ad minimum ſemel habito examine
liberorum ac familiæ pericalum faciat, ar
audiens exacte perquirat, quid biſoe de re-
bur intelligant aut dicicerint, quibus ignora-
tir, eosdem ſerio &ugraviter eo, ut iſia perdſoant,
adigat. Probe ?nim tommemini, atque adeo quo-
tidie hoe ipſum uſu venire videmus, ut usgae
a des

398. PaSAEFATIO D. M. .

aded tardo arqve bebeti ingenio inveniantur

bhaomines, jamq;, natu grandiores, gribut hat de

re nihil prorfus compertum fuit, aut etiam hodie

teneant, qvanqvane nihile ſecius Sacramento-

rume nabiſ, um fiant participer, omnibuig illis

uraäntur,g Peculiariter Chriſtianis utenda da-

72 & inſtinuta ſunt, cùum tamen ii, qvi Sacra-

mentorum: uſum ſcibi vendicant, plus ſeire, neqve

non mpliore Chriſtianarum rerum intelligentia
Praæditi t4ve exculti eſſe debeant; qvam pueri
aut nopitii ſeholaſtici. Cæeteràum nos pro inſti-
ruendo pulgo hiſee tribus partibus contenti eri-

mus, qvæ d priſeis usqve ſeculis recepta conſve-

tudine in Chriſtianiſmno permanſirunt, tamelfi
perpauca ex his relcté & ſincerò tradita ſint po-
pulo, donec in iisdem Probe triti & exercitati
evaſerint, cùm ſenes, tàm juvenes, qvicungve

Cbriſtiani eſſe aut ditci contendunt. Sunt
autem hæ, 4æ ſegvan.

Non!

Non
Vnbmn
tuus inſo
Giinran

Memen

Honot

longe

—

0, iübertanmtn.
Pliben
utetidn
7 Carnuſen f
imn ilater 1
,niruttnlilt
4 H g
luſcne
. ntleen
1; uunßß

hunIH
u aalen

nchndh
. M N

1rudß

tiGend
enef i
1endN N M.
t.

ee

CaArBCHISMuS MAORK. 999

DECE M

CEPTA.

PREE.

Non hebebi Deos alichos coram me.

II.
Non aſſumes Nomen

Dofrini DEI turin

vanum, Qvia non habebit Dominus DEUS

tuus inſontem eum, gwi
ejus in vanum.
III.
Memento ut diem Sab
Honora patrem tuum,

ſis longævus ſuper terram.

allumſerit nomen

bati ſanctifice:

& mattem tuam, ut

Non occides.

Non moœchaberis.
Non furtum facies.

IIX.

Non loqveris contra Proximum tuum fal.

ſum teſtimonium. D“
IX.
Non concupiſees

Non deſiderabis Dxorem e

non ancillam, non bovem

mnia, qvæ illius ſunt.

domum proximi tui.

»non aſinum, nec o⸗

.

Is non Servum,
jus,

SECUN.

CATEcHISMSSs Fcc
. 5TIIN D O „ 23 K1 EI. irdin nit
. . UAtapiendar
C omnipotentem- Qaeiin
in Deum Patrem, n e n Chri- un nn
Redo in Deu X. Et in Jelum n 6bunant
torem cœli & um, D minum noſtrum, ilſgent
Ccreâ . icum, Do Ma- Ochiun he
iz s unicum, “ll tus ex Tiunm he
ſtum filium ient de Spiritu lancto, na crucihxus, Leaniſt
qui concep aſſes ſub Pontio itn feros, tet⸗ R
ria virgine P cendit a „ Dreenindlle
ria virgine, ltus. Defſcendit it ad cœlos, N
& lepy tus. . Aſeendit a Ueqrealed
mortuus S Orkuis. zpetentis: I⸗ in
. A m = ntIs: Kuen in hiſte
tia die rctürrerit Dei Patris rhriles⸗ Cre- WSZ
ſedet ad dexte jis dirape ivos & mo ſarmn Cas Unnin, Or
* § eſt judicare v Eccleſiam Ca i⸗
de vehturus e Aanctum, ſanctam remiſſio⸗ tradhamus
„ Iri nie ID. fe tar
doi eln, Banekdrum commüänlone mn, & vitam ſeun
tholicam, Zandi carnis reſurrectionem,
atorum,;
netn peec

eri ſam
lientian
æternam, Amen.

NOBIS IN EVANGELIO. Aificetar Eiu,
ui es in cœlis: San Fiat ull
Ater noſter, 'a geniat regnum tuum.
nomen tnum.

jam in etel
in coœælo, ſic etiam
la, quemadmodum in cœlo,
Voluntas tua, ꝗ

bi remre,
⸗ 18 0 Eiſe,
jdianum da no ene
quotidianum da n nos een
terre, keein n nobis debita noſtr ne inducas
hodée, Et remitte J) s is.
er debitoribus õ Qun
tentatiohem . loria 1 oe
euumeit regnum, & potentia, & g npomi
tuum
sculorum, Amen.

Hæc

MAO0RN. 401
IÆ C funt capita ſumme neceſſaria, qvæ cuivis
WM hriſtianorum primè perdiſtenda ſuat, atqve ad D , i-
PlDrI verbum recitanda. Sunt autem ad hoc qvotidiè aſſwe- Tn.
haciendi pueri, ut qvoties manè s ſtratis ſurrezerint, &
Cemiwrtn ad capiendum cibum acceſſerint, & ſub veſperam ite-

Exerestiem

16 rum dormitum ierint, memoriter recitent, neqve ad
—.1 . 6. . . — . *
rinſen cibum aut potum admittantur, niſi his ommibus ante
inum diligenter recitatis. Non ſecus boni Patrisfamilids Oſfeinm

do,ntual. officium herile exigit cum familia, nempe cum ſervis batriſa-
bitto Ckicre⸗ ancillis agere neqve qvemqvam in lamulitio ſuo milias.
alitfect perferre, iſta neſtientem aut recuſantem diſtere. Ne-
Atatimk Ae enim ullo modo ferendum eſt, ut hominum aliqvis
Alenlin 4 usqve adeò ferus ſit & barbarus, qvi hæc nolit diſcere,
nnindrnli, cum in hiſce tribus bartibus, ſummatim ac ruditer, &
Enonn quosd ejus Feri potuit, ſimpliciſſime comprehenſa fint aaz,
Eeci ornmnia, qvicqvid paſſim in ſacris literis longe latêqve Carchäſii.
n tractamus. Etenim ſancti Patres aut Apoſtoli (qvicun- SDA, e
ionennin qve tandem illi fuerint) hujusmodi compendio com-
Ciomenti plexi ſunt Chriſtianorum doctrinam, vitam, artem, &
ſapientiam, qua de re loqvantur & tractent, aut qvid
. tandem id ſit, qvod exerceeant.
0. Perceptis itaqye diligenter hiſce tribus articulis, de-
1 inceps conſentaneum eſt etiam noſſe, qvid de Sacra-
. mDaentis noſtris dicendum aut ſentiendum ſit, qvæ
110. 4 Chriſtus ipſe inſtituit, nempe de Baptiſino, & de Cor-

=

6: GOdAHn pore & ſanguine Jeſu Chriſti. Qumprimis verò refert
Ge. ſcire verba Matthæi ac Marci poſtremis capitibus Evan-
egnuil 6 geliorum relata, qvemadmodum Chriſtus ex hoc mun-
nce do diſcedens, ultimo munere ſuos affecerit diſcipu- girg. C. 72.
iünlu las, eosdemqve à ſe donatos dimiſerit. Apol. 6.
voltn Artic. om.

H DE BAPTISMO. wic.
. . . 37 .
oleng ITe, docete omnes gehtes, baptizantes eos ang.
Ag .⸗in nomine Patris & Eili & Spiritus ſanécti. „ „.

—

Decl. 72g. ECl

40 CATEBCHISMuS MA]J 0R

Qui crediderit & baptizatus fuerit, ſalvus e-

rit. Qui vero non crediderit, condemnabi-
tur. . 4 „1

Antum ex ſcriptura ſacra de Baptismo ſimplicem
Chriſtianum noſſe ſufficit. Similiter & de ſecundo
Sacramento paucis & Gmplicibus verbis, nempe ex Pau-

li prima ad Corinthios Epiſtola capite II.

DE COENA DOMINI.

eme. c. : )Omiaus noſter IESDUS CHRISTUS,
Apol. 157. — in qua nocte tradebatur, accepit panem,

Ariic. Sm. & gratias agens fregit, deditque diſcipulis ſuis
o. Cat. & dixit: Accipite & manducate, hoc eſt cor⸗
Min. 35*ο.
Epit. Py. k.
calicem, poſtquam cœnavit, dicens: Hic calx
novum teſtamentum eſt in meo Sangvine. Hoc
facite, quotiescunque biberitis in meam com-
memorationem.
TTa pasſm quinque partes eſſe videmus totius Chri-

Luinqie 5 1 “
Parteschri- ſtianæ doctrinæ, quas ſubinde exercer'i, atque ad ver
Dianæ do- bum 4à pueris exigi & audiri oportet. Neque enim eit,

quod ſperes, juventutem ex ſolis concionibus iſta com-

rina. His
prehenſuram, aut ſenſibus & memoriæ repoſituram. Hi

ergò probe perſpectis & cognitis, non incommode

atque intempeſtive aliquot etiam Pſalmi & hymni in

hoc formati & expoſiti, proponi poſſunt pueris, ut hisce npr
prius perceptis quaſi roborentur & confirmentur: utque D

hac ratione juventus ſcripturæ legendæ & exercendz

aſſyeſcat, ac quotidie majoribus incrementis aucta pro=

grediatur. Sed non in hoc contenti eſſe debemus, ut
hæc

üs meum, quod pro vobis tradetur. Hoc fa-
te in meam commemworationem. Similiter &

he nutu
Foretiam
Chndis,
techiemo
in lage
Lint inte
ant, Kint
Guam iſt
tetn noS
tekiomun
Lenter in
an 65
amolt,
un
Augllrin
gut
intisſinn

N

00
les
moi de
utguſde
ehjus born
Ii 4d
ls
1 gualn
un ſepen
dile

en

crt, Ant
,Conleant⸗

Pbstto Se
lter eſen
,nenbe N
Uel,

DMN

HRIA

. Glcun

e,ortie

getur. n⸗

en. D

ne: Di⸗
lcens:

dngime
in Menmi

Pnn u
er atlle,
Negeen

gcionb ln

inle .

I. PRAECEPTUM.
hac tantum werbotenus pereipiantur ac recitentur, ſed
hoc etiam curæ tibi ſit, ut juventus ſedulo interſit con-
cionibus, præſertim iis tem Poribus, quæ exercendo Ca-
techismo deſtinata ſunt, ut hæc expoſita audiant, &
quid ſingula in ſe comprehendant, non oſcitantes di-
ſtant intelligere, adeò ut Prompte audita recitare calle-
ant, & interrogati ſcitè reſpondere queant, ne citra fru-
ctum iſta pro concionibus doceantur. Eam enim ob
rem aos hanc operam hoc diligentius ſumimus, Ca-
techismum ſubinde prædicantes, ut hæc juventuti dili=-
genter inculcentur, nullo quidem orationis ſplendore
aut apparatu rhesorico, neque alto ingenii acumine,
ſed brevſter, & ſimplicisſime, ut hoc facilius & fidelius di-
Qcia noſtra percipiantur, & tenacius memoriæ inhxa hæ-
reant. Quocirca ſu Pra memoratos articulos jam nunc

4
7

ſingulatim tractandos in manus ſumemus, atque de
iis, quautum heri poterit, necesſtas poſtulaverit, ſigni=
MKicantisſime verba faciemus.

PRI MUM
Non habebis Deos alienos coram me.
Oο0ααμ², me ſolum pro DEO tuo habebis ae
.cples. Quid vero hiſce verbis ſibi vult „Ac quo-

modo hoc intell gendum eſt? Quid eſt ha bere DEUM SS
aut quid eſt DEUS Reſponſio: DEUS eſt & Vvocatur, de

eeſdn um cujus honitate & potentia omnia bona certò tibi pollice-
non “ Ari,& ad quem quibuslibet adverfis rebus atque pericu-
Plni Ans lis ingruentibus confug'as, ut D EU Mhabere nihil aliud
nfen, ſit, quam illi ex toto corde fdere & credere, quemadmo-
uümein dum ſæpenumero à me dictum eſt , quod ſola cordis ſi-
u ru⸗ Aducia DEUM pariter atque Idolum faciat & conſtituat,
eet Quod ſi ſides & fiducis recta & fincera eſt, D E UM
A ſrn 6 6GG K eaeuesctum

7

404 CATECHISMIS M AjOR

rectum habebis: contra, ſi falſa fuerit & mendax fuiu-
cia, etiam Deum tuum falſum & mendacem eſſe neceſſe
8 eſt. Si quidem hæc due, fides & Deus, una copula con-
jungenda ſunt. Jam in qvacunqve re animi tui bduci-
am & cor fixuim habueris, hæc haud dubie Deus tuus eſt.
Qvare hujus præcepti ſenſus hic eſt, ut veram cor-
pui. dis fidem atqve fiduciam exigat, à vero & unico Deo
4 non aberrantem, ſed illi ſoli conſtanter adhære tem:
idem planèe vult dicere: Hoc vide cures, ut me ſolum
Deum tuum eſſe ſtatuas, nec omnino extra me alium
qværere coneris, hoc eſt, qvarumcunqve rerum inopia
laboraveris, easdem de mea munificentia tibi pollicea-
ris, & apud me quæras, volo. Ac ubicunqyve preſſus in-
fortunio adverſa pateris, ad me pretinus opem implo-
raturus confugito. Ego, ego, inqvam, adfluente omni-
um rerum copia te implebo uberrime, atqve etiam peri-
clitantem ex omnibus malis eripiam. Tantùm hoc ca-
ve ſedulèò, ne cor tuum ulli alteri apponas, nec ab eo
endeas, nec in eo conqvieſcas. “H
Crasſsor eæ Hoc aliqvantò planius ac rudius explicandum eſt,
Plicatio. ut exemplis ſumtis à contrario, rectiüs intelligatur,
WWAWvid hæc ſibi velint. Eqvidem permultes videre licet,
exiſtimantes & ſeſe DEUM & omnia abunde habere,
qvando divitis abundant & opibus, quibus conſi
adeo inſolenter intumeſeunt, adeo conſtanter & ſecu-
rò his fruuntur, ut neminis rationem aut reſpectum ul-
lum habeant. Ecce, ii quoque Deum habent, ſed cui
Mamme nomen eſt Mammona, hoc eſt, opes & pecunia, cui to-
nat pPro tius cordis adhærent fiducia, in quem omnem ſſei ſuxæ
Deo habere, ſummam collecant, quique omnium communiſſimum

Senſñas hu-
Jus Ppræce:

. 30 3/ —— . . ,⸗
iin terris idolum eſt. Qui pecunia aut opibus large in-

ſtructus eſt, ille re ſua probe con ſtabilita ſecurum ſe
eſſe ſtatuit, animo adeo lætoatque interrito, quaſi in D
medio paradiſo vitam agat omnium feliciſſimam. Con-
tra, qui opibus & pecunia caret, ille animi dubius o⸗-
mnem

Z 4 . . . . „

. —.
Menſpen:

Antlum b
ſtitsguin
n leri ato
Ulbecuniari
Aeollehra
Ita guogr
Iun habet,
eniichpoten⸗

Kuntzeihi

lmeglel
Haud dſhe
“ inſolente

urlag Alan

6 Ultrhin
Partinlein
unhaber
Eereſclerd
AD
timns. D.
Morenm lin⸗
inmeerz
ludlinen
. Kemüchlent
tuehit
utis otg
Utiogezin
4lintend
unkceſlit
fhelteti
eNcelunt

liter ütet

CNjon ”JJMD 1. PRXCETFTUM. 405

—,—

Krendné mnem abſcit, ac ſi nihil prorſus de ullo Deo vel

4

ndeceneſeun tantillum ſibi conſtet. Etenim paucos admodum in-
As MMace Venias qui ſint bono animo ‚quique nihil triſtentur aut

teanimin conqueraantur, ſi deſtitust eos Mammona. Hæc enim

gubie Deustuu TeI Pecuniariæ cura atque cupiditras, humanam naturam

el urrernnt ad ſepulchrum usque indivulsè comitatur. Hizt
rero Ita quoque, qui ſpei aut Gduciæ ſuæ ſummami in hocn,, y Deo
nteradine ſitim habet, quod cæteros ingenio, eruditione, ſabi ſed relz, a
tes, t nel⸗ entia, potentia, favore, multorum amicitia ac dignita- iiz.
no eita en te anteeat, ille quoque D EUM habet, ſed non Verum
nge en n; 8 illum coleſtem & unicum DEUM. Hoc inde iterum
venttia ti D haud difficulter perſpicitur, quam confdenter, ſecure
& inſolenter hiſee rebus abundantes agere ſoleant:
de rurſas quam deſperanter- quam abjecte & humiliter,
S quibus hæc aut non adſunt, aut aliquando caſu fortui-
ma⸗ ⸗ to ſubtrahuntur. Quare iterum dico, quod Vera h mujus
H particulæ interpretatio, Dl UM habere nihil aliud ſit,
1 luin quam habere aliquid, cui cor humanum per omnia ſ-
1 dere leat.
ADHC conſidera quæſo, quæ nos terum por-- Alieni Dii
tenta, ſub Papatu, horrenda cœcitate pereufſi, admiſe- in PFapalz.

norem divæ Apolloniæ voluntarie jejunio carnem ſu-

aln conflagraret incendio: protinus in Lau-
rentii clientelam ac patrocinium ſemet tradebat. Me-
tuebat aliquis contagium peſtilentiæ: illico nuncu-
patis votis prefe Gtionem ad S. Sebaſtianum, aut Ro-
chium inſtituebat: Et id genus portenta atque abomi-
nationes innumerabiles, quibus fiebat, ut quisque pe-

ſus meceflitate preces fundebat, eurrehatque. Huc per-
tinent etiam illi, qui omnem modum hiſte in rebus
inct,l excedunt, ac cum Diabolo fœdus ineunt, ut eos am-
tl * Eliter ditet, aut amicarum competes faciat, aut pecus

6

kui, CG 3 HW à con-

am macerabat. Quod ſi in metu erat, ne forte poſſeſſio

rimus. Dolebat alicui denticulus: ille pre otinus ob ho-

culiarem divum ſibi celendum eligeret, ad quem pres-

406 CATECHISMusS MAVO R

à contagione ſervet incolume, aut rem keraen ro⸗
ſtituat: cujus generis ſunt incantatores, ceeRMi
magicarum artium periti. Hi eninnomnes: i⸗
gdaciam alio collocant, quan in verum Deum, .
nihil boni ſibi perſuadent, neque apud illum quæritant.
uicquam boni. “” 1
Biducimen- 4 ad hunc moôdum jam haud obleure inreligis ich
ga Deum & quantum hor præcepto „ garure nimerum an
ien . 64. anie e aucho inm Den⸗ haberi posſit, ipfe per-
ri fiducia. Quo pacte eri p 5 .
“ nec in marſupium ut moneta condi, en
vaſa argentea concludi posſit. Ie vero ie drnr aben
& apprehendi DEUS, quando corde appre. nairur, d.
que ſoli hominis animus con ſtantĩ atque inco e nag
hæret fiducia. Cæterum corde illi adhærere, nil larc
eſt, quam eidem per omniꝗ fidere. Bam ob ren anen ur⸗
bus aliis, quæ extra illum ſunt, nos conatute ellere de
& ad ſe ſolum, cum unicum illud &
rere gune n it , d Hunc modum
mortale bonum ſit attrahere, Quaſi ad hHu Enadn
diceret, Quidquid antehac é divorum Krare ge deneri⸗
lentia tibi proventurum pollicitus es e arebolu⸗
Mammona aut aliis rehus ſpem atque fi n e Lollien
iſti omne illud jam tibi certa berſaafone “ ang⸗
cere, meque eum eſſe haud dubitanter mi i erin “
labéranti opem laturus fit, teque omnibus reb
plisſime flarentem & abundantem Snnnt⸗ t & eul⸗
Qwer ewtio. Ecce jamn habes, quinam verus Dan ono ſit R e.
cole nai ve tus; gratus illi & acceptus, quemque barern ur “
es Oizn. dictoms pœna præſtandum Præcipit, n unn u den⸗
beodmhinis aullam aliam conlelatianacnla null- alng.
fiduciam ſtiat, quam ipſum ſolum, neque u d ur.
hoôc ſe divelli patiatur, ſed potius de omn; un
ſub ſole ſust, ſemel in periculum veniat, e gnain “
Wtæ citius jacturam faciat, quam ut hune Rang

——
ſnt ſim
hmundusn
lmumpauſ
Müm fuitt
Ale non dn
Onmnes eni
getund, er
ſenrerunt
Ibde ride
uldee
tn inperi
lile ſuum
Citir, t
Uuntur vol

neten,

Merumn fen
Vencicabar
Uun vener⸗
md kerebe
NNbe
etide
kencit au
nlltun a
1 Qoci
Pelulſone
aneeherun
umſrnf
Neolnniel
in cor⸗
nn zece
1 Rquer
en heno

AN

oA JM I. PRAECEPT. 4N1
——
en herten.
Nres, vetetc, I
omnes cr iſi

ſerat. am Vicisci. n facilè videbis ac judicabis, quomo- .
do mundus nihil aliud, quam falſum Dei cultum S& idolo.
latriam pasſim conſtituerit atque exerceat. Nulla enim
uspiam fuit usque adeò effera & ferina hominum natio,

m Deum lee
Hndru qduæx non aliquem DEl cultum conſtituerit & fervarit.
Omnes enim certatim eum Deum ſibi colendum dele-
nelii,O gerunt, ex quo aliquid emnolument;, opis atque ſolatij
inmain ſpheraverunt.
Y ennenin e Inde videmus Gentiles, quorum prora ac puppis Gentiuzne
fep (ut vulgato fertur proverbio) in opulentia, domina- multiplices
D u tu, imperiis ſita fuit, pro ſummo Deo cumprimis co- Dii.
Sedd n luiſſe ſuum Jovem. Perrò alii, quorum ſtopus erant
in i divitiæ, tum proſper rerum ſucceſſus, aut qui ſecta-
10 ze bantur voluptates & delicias, Herculem, Mercurium,
prekend venerem, aliosque religioſe venerabantur, Mulieres
nnd uterum ferentes Dianam ſeu Lucinam ſibi pro numine
Ereret „Vendicabant. Atque ita deinceps, quisque hunc ſibi De-
nühna um venerandum proponebat, ad quem corde & ani-
naturtin lts mo ferebatur. Ita Gentilium quoque opinione ”ꝗM
ninilu LIM habere nihil aliud et, quam fidere & credere. Err
mnc, Hoc tamen errant & falluntur, quod eorum fiducia
heren A falſa & mendaxeſt: neque enim ad Deum verum rectâ
6, uiſe tendit, aut ordinata eſt, extra quem pro certo conſtat,
eſtiun nullum alium Deum eſſe neque in cœle, neque in ter-
onecen rva. Quocirca gentes planè ſuam propriam & effictam
aihus, perſuaſionem ſeu opinionem & ſomnium, quod de Deo-
pnins nt conceperunt, pro idolo ſibimet conſtituunt, ſpemque
cturus⸗ e ſuam prorſus in mere nihilo habent repoſtam. Ea pla-
aihonnſit ne omnis Idololatriæ eſt ratio. Neque enim in hoc ſolum
lbrmne conſiſtit, ut fimulachrum aliquod erectam adoretur;
uinini / fſfed in corde potisſimum latet, quod alio intentum eſt,
n,nin opem ae conſolationem apud creaturas, divos aut dia=
4e e bolos quæritans, Deum non curans, ac ne tantillum qui-
le onndt, dem benignitatis de illo ſibi perſuadems, quod velſt opi
,,e alar; Mults- ming credit, Dei liberalitate &mmuniſicentia
duNH c4 GbI

408 CATECHISM u s MAj0E

3200 de rit.
ſ2 .
Falſin ciel. Præter hæc alius adhuc ſupereſt falſus & erroneus
mns Dei per DEI cultus, ſummam in ſeſe complectens idololatriam,
es mn Ween quarfi hactenus ſtrenue exercuimus, & adhuc paſſim in

rira, Mis- mundo vi iget ac regnat; in quem omnes religioſorum

San Ge. ordines fundati ſunt, quique ſolum attingit conſtienti-
am, quæ auxilium, confolatlonem & ſalutem quærit ex
propriis operibus, tantum ſibi ſumens, ut perverse co-
netur & temere, velit molit DREUS. in cælum perrumpe-
re, ſubducens ſecum ratienem;, quarum fundationum
auter extiterit, quantum jejunaverit, quot miſſarum
myriadas lectitaverit, &c. ipem ſuam in hoc reponens
atque ferociens, quaſi nihil velit à Deo gratuitò acci-
. pere, ſed omnia ſuâ opera ab ipſo conſequi; & abundan-
ter promereri, non ſecus ac ſi Deus nobis cogatur ob-

ſibi contingere, duicqquid bonarum rerum uspiam illi

noxius eſſe ſervitio & debito, & nos illius eſſemus Do-

mini. Quid hoc aliud eſt, quam ex DEO ficulaeum ſi-
mulachrum, aut pomarium (quod ajunt) Deum facere,
ac ſemetipſum pro Deo æſtimare, inque ejus locum ſul⸗
3 ficere? ſed hœc acutiora ſunt, quam quæ Pueris ac tene-
ræ ætati proponenda ſint.
Ceterum hoc dictum fit ſimplicioribus, quo hujns:.
præcepti ſenſum probè notent, ac retineant, ut DEO
ſoli fidamus, de eodem optima quæque nobis poll cea-
mur & expectemus, tanquam de eo, qui nobis det cor-

Qvau Deo
certa fau-
cia e νορς=
ATanda.

pus, donet vitam, largiatur victus alimoniam, ofltun.

dat annonam, tribuat membrorum valetudinem, Pa-
ret defenſionem »conciliet pacem, ac reliqua rerum

temporalium & ſeinpiternarum neceſſaria ſuppeditet,

Ad hæc, qui nos ab omnibus tueatur periculis & in-
fortunio, &, ſi quid adverſi nobis evenerit, à malis nos
Alementer ſervet & potenter eripiat. Ita ut Deus (quem-

admedum abunde dictum eſt) folus ille pro certo ha-

bendus ſit, cujus bonitate omnia conſequimur,
N 1 . tüNhE

Inaſ
tone hyn
Uuninegr
un hriue
ltis rord

Uns, guip

eld, alſi.
Auicgold
Nn
Lont et
Und lequa
Cbiing
Cun
Penerig
Menon
iamnl

ſelsomr
ends
un gene

tur Pro
Coere,

eimun
Drout .
lenh
endi non
neleen
t
Uerere
lmq
Drne
Klüliner

on I. PRECEPTIM. 40 2
un uzinm ll tum cujus ope, & opera ab omnibus malis eripimur;
Atque hing adeo eſt, ut mea fert opinio, quod nos Ger-
1s Kenuan mani usque à majoribus noſtris (pPræclarius profecto, &
Sidololattin pulchrius, quam ulla alia lingua) Deum (Gott) à boni-
Ahuc Pfünt tatis vocabulo (Gutt) ſe rmone nobis vernaculo, voca-
tlgioeam mus, quippe qui fons perennis ſit, & pPerpetuo ſtaturi- .
it onljem ens, affluentidimis bonis exundans, & à quo omne,
ten eorrte quicquid uspiam boni eſt & dicitur, emanat. „
ur erelecr Nam quanquam alioqui multis bonis cumulemur ϑ Des, o-

& afficiamur ab hominibus, omnia tamen à Deo data nnmia boena

klampen 4D . .
fulem & soncefla dicuntur, quæcunque ejus juſſu & ordine Prevenire.

gut iuan undequaque perc' bimus. Majeres enim noſtri, & ommdes, .
boc nui qui in Magiſtratu ſunt, adhæc quilibet erga Proximum
oratlitd Mi ſunm, hoc in mandatis 4 DEO acceperunt, ut omnis
Timh generis offie ia nobis oſtendant & exhibeant adeo, uIt
gett hc nON abillis, ſed per illes à Dg O beculiariter acci-
1s ellen). pPiamus. diquidem creaturæ tantum manus lunt, cana-
Oilea les, media, & organa, quorum opera & adinicalo
NDeunse Deus omnia largitur hominibus. Quemagmodumma-
u tri dat ubera lacte fœcunda, quibus infans lactandus &

alendus eſt, & campo ſuam ſegetem, & omnia fructu-
um genera, quibus veſcimur, quorum nullum ulla crea-
he Ktura proprio conatu aut ſtudio creare poteſt aut pro-

e Puenßiiti⸗

ius gn ducere. Quapropter nemo conari debet, ut vel aliquid
ene accipiat vel det, niſi à Deo præceptum fuerit, ut pro
n NDei munere cognoſcatur, illique pro ſua munificentia,
inohn e prout hoc præceptum exigit, agatur gratia. Quamob-
an rem & hæc media, videlicet per creaturas bona Percipi-
ſetucibeln, 1

u tn enqdi, non ſunt reſpuen a, neque temeraria præſumtio-
nelin ne aliæ rationes & viæ inveſtigandæ, quàm Deus pre-

etr
vrig ſubeete . . N . .
Vi iſfe⸗ cipit. Hoc enim non eſſet 4 Deo accipere, ſed 4 ſe ipſo

letelid

e g quærere. “M .
“ Jam quĩsque apud ſe exactam euram habeat, ut hec Pk ex alie
uthens r Præceptum ante omnia ma gnifaciat, neque jocum eſſe snm ex
e exiſtimet. Perquire & expiſcare ipſe cor tuum diligen-Iéle Peo.
Cllelu H Cec 5 ter;

3

44 hn CATECRISMuIS MaJOR “

pendet, ha- ter, & haud dubie invenies, num ex ſolo. Deo pendeat, .
tei Deos neçne. Quod ſiejusmodi tibi eſt animus, qui meraà bo- unm bede
alienos. na de divina bonitate perſuadere ac polliceri ſibi poteſt 5 lb gerbi
præcipue vero tempore necesſitatis & inopiæ, adhæc, iini
qui omnia poteſt contemnere; quicquid non eſt DEUS, . ti dlan
non eſt quod dubites, te habere Deum illam verum & ſaieiſil
uunicum. Contra, ſin ex alio quopiam pendet, de quo Olnkin ſ
plus boni & opis ſperat, quam ab ipſo Deo ſeſe conſe eur
cuturum, nec ad illum confugit, ſed potius aufugit re- nl
bus minime ſecundis; certum eſt, te à Deo vero alii- Nllentz⸗
num eſſe, & idolum aliud habere. ““äl
Commina- Ut autem videamus, Dei voluntatem non eſſe, ut“ iudrl
menes & hoc ſuum præceptum floccipendatur, ſed certèò ſtatua. t u
romisſio- tur, ipſum gravisſime hujus præcepti autoritatem tueri⸗ andle
nmes additæ Velle, huic ipſi præcepto primum terribiles & horrendas neni
brime pre- minas adjecit, ac deinceps amabiles & conſolatorias. enne
ce*to. pollicitationes appoſuit, quæ quoq; multoties repeten. ulkeſe
dæ ſunt, ut haſce imis ſenſius reconditas tandem me- hei)
morimente teneant. B Rlbe
eiiptu
PRIMIPREÆECEPII APP EN die in⸗
DICIS EXPOSITIO, (EHkki
IVia ego ſum Dominus Deus tuus, fortis R” lring
ꝛelotes, vfſſitans iniquitatem parrum in H . Aun
lios in tertiam & quartam generationem eorum- ſeuni⸗

qui me oderunt, & faciens miſericordiam in- Ptens
millia his qui diligunt mes & cuſtodiunt præ-. hert
ceptamea. WD rent

7

.„ Vanquam verò hæc verba communiter ad omnia ere
GCowasze ss . .. e. bon eſſiio
“ Epræcepta referenda ſunt; (ut infra audiemus) e KWD””
. ge tamen huic præceptoe, quod aliorum omnium ca- *
“ pnut eſt, peculiariter adjecta ſunt, propterea quod Per- Nin da
magni admodum referat, hominem rectum habere. meai
caputr. en

on I. PRAECEPTI APPENDIXA.. 411

—

ſrenſelet caput. Salvis enim rebus capitis, reliquam etiam Vi⸗
4, uietitr. tam bene ſe habere neceſſe eſt, & contra. Jam vero ex
lcerifticn his verbis perdiſce, quam implacabiliter Deus iraſca-
inohie, in tur ĩis, qui rei cuipiam extra ipſum confidunt :Et con-
Anonete Kra, quanta clementia & miſericordia eos proſequatur,
n ülumſeum qui ei ſoli toto corde fidunt & credunt: adeo 5 ut ira-⸗
pedtt)b⸗ ceundia ſus nullum ſinem faciat ſæviendi in tertiam & D
Deoſeben quartam generationem, &rur fum, ut ſua clementia mul-
tinainer dis millibus benefacere non deſinat: Ne tam ſecuro am-
Deoen bulemus animo, nullam noſtri aut harum rerum ratio-
neepm habentes, quemadmodum impia illa, planeque fe-
tenm wwr l rina corda cogitare conſueverunt, non ita multum re-
lele ferre, qua ratione vixerint. Ejusmodi Deus eſt, qui, ſi
2 crintait ab eo diſcedatur, inultum id non patitur, neque modum
hemd aut finem iraſcendi ſtatuit, in quartam usque generatio-
jolles &

8 olluß nem, donec omnes funditus extirpentur. Quamobrem

tenme vult eſſe formidini, non contemtui aut ludibrio,
nn hs Hoc ipſum multis etiam biſtorüs & illis memora-Pæna noz
Ncde eiltbus abunde teſtatum fecit, cujus rei nobis pasſin, ervantinns
Scriptura faeit indicium, atque etiamnum idipſum in primam
de dies fingulos quotidianis experimentis verisſimum eſ- Praceptum
14 ſe diſcimus. Siquidem jam inde ab initio omnem idolo- DKZZZ
1IO., latriam funditus extirpavit, hujusque gratia cum gen-

ess Gl,N tes, tum Judæos, ſicut adhuc hodie omnem falſum Dei
zum cultum evertit, ut plane omnibus in ea permanentibus
en, ſfuccumbendum ſit. Quocirca, tametſi tam feroces &
elm Fotentes inveniantur Sardanapali & Phalarides, qui i-
miſent ſos Derſas divitiis ſuperant, quibus ſecure freti parum
cltodn, durant, iraſcaturne an arrideat Deus, ut qui iram ejus
ſuſtinere ſe poſſe conſdant, tamen tandem perniciem

alehe

W non effugient, ſed dicto citius & bpræter omninm expe-
mk dationem cum tota ſuâ pompa, cui fidebant perperam,
Linſnan Feſſum ibunt, velut omnes cæteros periiſſe videmus.
ſorum D AℳA qui majori freti potentia in utramvis „qued ajunt, au-
e wem dormiehant,
en du 6 . AAX

—

412 CATIECHISMIS MAjOR
Cur Deus Et ob hos ipſos duros & præfractos homines, qui
panas dif-exiſtimant, Deum, quia ad tempus connivet, eosque ſe-

tantam animi ſècuritatem & contemtum emendet, &
videat Deum non ſocari. Nam illi ipſi ſunt, quos putat
Ovi me o & perſtringit, ita inquiens: Qui me oderunt, hoc eſt,
derunt. qui propria freti fiducia inſolenter intumeſcunt atque
“ ferociunt, qui, quicquid pro coneione illis dicatur, au-
dire recuſant, qui correpti, ut, priusquam obruantur
ſupplicio, fiagitioſam vitam emendent, in furorem ae
rabiem vertuntur ut ita omnibus modis iram DEIe-
gregie promereantur. Quemadmodum hodie hujus

— bus noſtris experimur- 2
Premidſia. porro autem, quantò atrociores & terribiliores hæ
funt comminationes, tantò potentior eſt promiſſionis

omni tradunt fiducia, miſericordiam ſuam certo oſten-
ſurus ſit, hoc eſt, omnis generis benefacta exhibiturus,
non tantum verè illis ipfis, ſed ipſorum quoque natis,
longa propagatione, in mille usque & iterum mille ge-
nerationes. Hæc, inquam, commevere u 5
impellere, ut tetius cordis noſtri cogitationem omni
fiducia in Deum jactemus poſtulantes, ut omnium re-
rum & temporalium & immortalium fiamus compotes,

meater nobis offert, tam amanter provocat, adeò uber-

Primem tim pollicetur.

“S Praceptn
cum com. EII 1 . .
minatione ut exiſtimet hæc dicta eſſe ab homine. Res tua agitur;,
ſemel enim hie de ſummâ ſalutis tuæ periclitaberis: ut

7

Jferat. cure ſua potentia frui permittit, vel ignarum plane eſſe
arum rerum, vel earum cura non affici, tantà neceſſa-
5. rio utitur plectendi ſævitia, ut neque natorum natos ob-
livioni poſit tradere; ut quisque hæc repetens animo,

Zei certiſſimum decumentum in Epiſcopis & Principi-

conſolatio, nempe, quòd DEUS iis, qui ſemet ei totos

os debent &

quando ſumma majeſtas Dei tanta tàm benigus & cle-
tent il

Quare quisque Chriſtianerum det operam, ut ſibi
hæcverba cordi ſint, neque in eam opinionem veniat,

aut

—
ilt herde
aut vt Per
luntites
tbes torq
Plis aut
tertibipo
Iürerum
Aeriss in
e Uroh
Ung horun
lerbabel
inbem
rarm
liiſrel
oris witn
ian eg
tuin ſüm
lüſnos
ineri,
tate mune
tali Uer
undane
. i horand

lichre

m ver
tolnanin
ſponde ;
legil

4 ur ii

[
bie inye

gigre Pare

am eX

.

ſon I. PRAECEPTIAPPENDIX. 4¹

— . — — — . 7 S
☛ aut perpetuò ſalvam, felicem S& beatam vitam exigas, G promis.-
niſet engre⸗ aut ut Perpetno damnatus Dei inelementia omnes Ca- ſzone infe-
urumn e lamitates & ærumnas 2d inferos non dicendis crucia-genda ani-
e tatitei- tibus torqvendus exhaurias. Qvid verò habebis am- mo.

Lorun un k plius, aut plus etiam poſtulabis, qvâm qvod tam aman-
uern in H ter tibi pollicetur, nimirum, ſe tuum eſſe vVelle cum o- DðWD
uun eneletd imnirerum copia, is tui defenſorem & auxiliatorem in
ſtnt, fe adverſis futurum? SJD . M
nt, r Sed oroh dolor, in hoc omnes fallimur, qvèòd mun-
ne etn dus horum verbérum nullum verum eſis credit, neqve
td el verba DEl eſſe exiſtimat, videns eos, qvi ſuam fiduciam
ili e in Deum, & non in Mammonam rejecerunt, omni mi-
sum ſeriarum genere affectos vix vitam trahere, diabolo il-
ntn lis ipfis reluctante & obſtante, ut nihil opum, nihil aAa
odi⸗ inn ae voris, nihil dignitatis uspiam conſeqvantur, imò vitam

ipſam ægré tueantur & obtineant. Contra, illi, qvo-
rum ſumma ipes atqve fiducia eſt Mammen, ad am-
plisſimos dignitatis gradus evecti in fublimi reſident
imperio, petentia, favore, dignitate & omni tranquilli-
tate mundo venerandi atqve ſpectabiles, Eam ob rem .
talia verba memoriz infigenda ſunt, ut huic rerum
mundanarum larvæ atqve obtuitui opponatur: Neqve
ignorandum eſt, Heæc non poſſe mentiti aut tallere, ſed
eſſe & fore veracisſima. S
Jam verò pauliſper retroverſa cogitatione repete Exempla
tecum animo, aut alioqvi perqvire ab aliis, mihiqve re- eæsrume, J vH
ſponde, qvidnam illi, qverum omnis conatus, ſtudium, fraſtira o.
cura & diligentia tantùm eò deſtinata fuêre, ut immen- pes congeſ
m tande ſas opes per fas atqve nefas cumularent, atqve repone- ſeraunt ſuo
tin kengt rent, qvidnam, inqvam, illi tandem sffecerint? Haud &' aliorum
dubiéè invenies, eos omnem luſiſſe & laborem & ope exztio.
tl ram. Aut qvanqvam inæſtimandes theſauros multo
let geinn ſudore partos aceumulaverint, ita tamen evanuiſſe
gitp⸗ . eos ipſos vel cum Pulviſculo comperies, ut neqve ipſi
ir. leuct unqvam ex tantis opibus ullam voluptatem Percepe-
e Giil YMMl UJUVMV DUYDM rint.

—–
D AIA4 CirzchISMus MAj0h R
. . — „ —
rint, neque poſtea quidquam ad tertium hæredem pet. ilidep
venerit. ih Nt
Harum rerum exempla abunde multa omnes ſuppe. mnron
ditabunt hiſtoriæ, & hæc eadem à natu majoribus mul. ſolttui
tarum rerum peritis audies, tantum vide, ut earundem uehnee
ecuram & rationem non levem habere digneris. lm elt
Eremplam Pro certo ſane conſtat, Saulem regem fuiſſe amplis:· Qaſift
Saulis. ſimum, ab ipfo Deo in regni adminiſtrationem ſurre. mumi
gatum, vitæ non improbæ: ſed jam conſecutus impe. innſert
rium, cum à Deo ſuo declinâſſet animo, omnemque ſaa⸗ arnbe⸗
anm fiduciam in potentia, corona, ac ſceptro ſuo collo. iiizate
catam haberet, ſuccumbendum ac pereundum illi erat
funditus, una cum reébus amnibus, quas poſſederat, Ne
adeo ut neque liberorum ſuorum ullus ſuperſtes mane= . d
ret. nun,
kremplum Contra David, infimæ fortunæ homo, erat abjectus (Mamn
Davidis. & paſtor, fugatus & pasſim actus inſectationibus, ut u- ttun
bique ferè de vita veniret in periculum, attamen à Saulis franne
impetu & inſidiis tuto cuſtodiebatur, inque ejus locum gituſ
rex creabatur. Oportebat enim haæc verba manere & ülllt 8
vera fieri, poſtea quam Deus mentiri neſcit aut fallere. Olemnan
Tantum vide, ne diabolus & mondus hac ſua ſplendida den Dt
facie, quæ quidem ad tempus durat, ſed profecto um- umnonn
bra aut ſomnio vanior eſt atque incertior, tibi impru- Athle
denti imponant. S=W . Intem
Sneleſßte. Quamobrem primi præcepti ſenfum exacte nobis üntligt,
perdiſcendum eſſe ſtatuo, ut videamus, quam Deus r, Rie
nullo modo vanam animi præſumtionem, aut falſam ilmis
erga aliam rem extra ſe fiduciam tolerare queat. Nec den quac
quidquam tantopere à nobis poſtulat, quam certam Ut alin i⸗
quandam & indubitatam omnium bonarum rerum de mg Hi
ſe perſvafionem. Ita, ut recta via porro progredientes ibeino
1 rebus omnibus, quas Deus largiri nobis cihſuevit, 1cor lo
non aliter atamur, atque ſutor quispiam acu, ſubula. 4a- hete “
leque ſutorio, ad conhciendum opus ſuum, quo conte⸗ ltii⸗
ää Go illa
= ,

. 1
.

jon H M II. PRCE PTUM. 415
nhereene Ecto illa deponit. Aut quemadmodum hoſpites diver=

ſorio, ut de concesſis opibus victum & amictum habe-
ſta Onwtſ⸗ Aamus, prout diurni victus necesſitas exege rit, quis que in

uneprbisn ſuo ſtatu, in quem divina vocatione & ordine conſtitu-
e n Lus eſt, nec quidquam rei noſtrum Dominum aut ido-
inri lam eſſe permittamus. Et hæc de primo præcepto di-

enfiſtne cta ſufficiant, quod verbis aliquanto fuſioribus expla-
Priiinenin nandum fuit, quando ſumma & caput totius pietatis

oaletn e in eo vertatur, propterea quod (ut prædictum) ubi cor-
tme di cum Deo bene convenit, & hac præceptum ſervatum
lernſoth fuerit, cetera omnia apte conſeqvuntur.
nNdndmu PRMECEPTUMII.
gus galin, Nen aſlumes nomen Domini Dei tui in

ſhetſzus yanum. ,

8 Qeinad nodum primo præcepte cor hominis inſti- Primn
nd etteſ “ tutum eſt, & fidei ratio tradita, ita hoc ſecundum præcepinm
ſadinie Foras nos producit, osque ac lingyam erga DEUM fin-erudie cer
natmei ilt ac format. Primum enim quod natum è corde e-ſocandum
iee hullit, & progreditur, ſeque oſtendit, ſermo eft. Itaque os & lin-
eeiid quemadmodum ſupra reſpondendum docui, quid ſit ha- gvam.
uſtunt bere DEUM, ita quoque hujus & aliorum præcepto- 7
neeluee⸗ rum omnium intelligentiam ſimpliciter comprehendas
EAe atque pronuncies neceſſe eſt. —
anihthiif Interrogatus ergo, quomodo ſecundum præceptum abaſas no-
intelligis, aut quid ſigniscat, Nomen Dei in vanum ſu- minis divi-
um etde mere, fſive eo abuti? Reſponde ad hunc modum pau-ai. 5
ni, An cisſimis: Hoc eſt divino abuti nomine, quando Dei no-
hen, A19 men quacunque ratione ad confirmanda mendacia,
lerreten aut alia id genus vitia atque flagitia tuenda uſurpa-
t, n mus. Hinc tantum valet hujus Præcepti conſtitutio,
obrrn einl ne Dei nomen falſo citemus, aut in os ſumamus, quan-
genner o cor longé aliter fibi conſcium eſt, aut rem aliter«

rto
nh eNe habere non ignorat, aut omnino aliter ſcire debebat.
N. ,Velutiiis perilæpe ſolet comingere, qui lites in foro

& cu-

AA¹⁰ CATECGHISMIS Maα

—

& curia ſectantur & üdicia, altera pars aliqvid per-

ſde abjurat alteri. Ne- Jve enim alia ratione nomine Dei

. Perind abutimur, qvamſ i eo ad mentiendum & fal-
lendum turpiter abutamur. Et hic hujus Præcepti ſen-
ſus⸗ ſit facilimns & ſimpliciſſimus.
Xhis omnibus quivis facilè colligere poteſt, qvo⸗
QAvam Da.- ties & qvam multifariam divino nomine abutantur

rins eſus homines, tametſi omnes abuſus perſtringere impoſſi-

divini no= bile ſit. Ut tamen hæc paucis expediamus, nominis di-
minis. vini abuſus omnium maxime in negotiis conſiſtit &
ea‚uſis ſecularibus, illis nimirum, qvæ ad rem pecunja-
riam, opes aut henores pertinent. Sive illud propa-
lam fiat in contentione forenſi, ſive alibi, ubi juratur
divini nominis adducto teſtienonio, perjuraturqve aut
ipſa anima oppignoratur perjurio. Cumprimis verò
hoc vehenienter locum habet in re connuhiali, ubi
duo furtim contracto inter ſe matrimonio, tandem

cùm ad judices ventum eſt, datam ſidem abjurat alter

alteri.
Omnium vero maximéè hic divini nominis abuſus
in rebus viget ſpiritualibus, qvæ pertingunt conſcien-

tiam, fa! ſis doctoribus emergentibus, ſuaqve menda-

cia divini verbi loeo venditantibus.
Ecce oemnibus hiſce rationibus nihil aliud wærunt

aut agunt homines, qvaàm ut ſemet divini nominis

praætextu exornent perfide Pravo qvodam conſilio
juſti eſſe contende entes 4 ſive illud in mundanis & car-

nalibus, ſive in ſublimioribus & ſübtilioribus fi-

dei & doctrinæ negotiis ſeri ſoleat, Jam in men-

tientium numerum etiam blaſphematores relerendi

ſunt, non illi qvidem crffſi & impudentes, vule
noti omnibus, qvi nullius Pprohibiti metu aut reveren-

caci, fuoinde conſpurcant & contaminant (qvorum
blaſphema impistas non in noſtra, ſed carniheis ſchola
2 emen-

tia, namen Dei ore prorſus illoto, blaſphemo & pro-

e ſat⸗

—

neltilli⸗

hunDei r
eIubani inp⸗
inpreſentis
Dilcamus
Anino, gua
trangpreiß,
tmun
oontune
Knelimmme
men i l
tot ningr
lur kut,
ltrnentt
nhtuli,
Per arii ce
Mendici,
ben 0

Chhhinat

Knün habed
Romhen D.
Inne l
ie
Coris Arr,
rlett
Wunt d
n li
unmn llonn
uugne
ien

umndin nobi

wumnt

3 .,.—— S —

emum. II. PRCEPTuMA. 417
hers iile emendanda eſt) verum etiam illi, qui veritatem & ver-
kinmenmeh bum Dei propalam contumeliose lacerant, ac Diaboli
entenlnii verbum impudenter & impie eſle confirmant, de quibus
lib getti

in præſentia amplius verba facienda non ſunt. JMM
Diſeamus itaque hoc loco, diligenterque volutenius Qsntum
igere el, animo, quantum interſit hoc præceptum ſervare aut? eferat hae
vonine dumn transgredi, ut omni ſtudio, diligentiaque caveamus Ptzcebptnm
lringred vitemusque omnem ſacratiſſimi nominis Dei abuſum Jer Vare.
nus ntlte Se contumeliam, tanquam peccatum omnium maximum
egotis i e. peſſimum, quod externe deſignari poteſt. Nam tametſi
e Atene mentiri & fallere per ſe ſatis grande ſit flagitium: mul-
Seilalde to tamen gravius illud reddunt, & majori etiam cumu-
n lant flagitio, conantes illud defendere perjurio, ac tur-
Perſurm Piter mentiendo divino nomine abutentes pro prætextu
Cünproh turpitudinis. Qua ratione fit, ut ex unico mendacio
te onil perjurii acceſſione cumulato, multiplicia pullulent
Hatriapnio tu⸗ mendacia.
Cen anda Ham ob rem Deus huic quoque præcepte ſævam Cemmina
comminationem annexuit, cujus hæc ſunt verba: Nec tio addita
enim habebit inſontem Dominus eum qui aſſumſerit lnie Praæce⸗

ink

Uint Homnd¹

.

uruaf nomen Domini Dei ſui in vanum. Hoc eſt, nemo hoc Ppee.
ee impune laturus eſt, ſed pœrnas graves dabit blaſphe-
ibus, miæ. Quam enim inultum non patitur Deus, ſi quis

cordis ſiducia ab eo diſcedat: tam impunitum non ſi⸗
net, ſi quis pro tuendis mendaciis falſo uſurpet nomen
ejus. Sed 6 DEUM immertalem, quæ tam execranda
cenſystudo divinum nomen blaſphemandi omnium
hominum animos corripuit? Nam perinde pauci ſunt,
qui ſalutifere Dei nomine ad mendacia, vanitatem &
⸗ omnem iniquitatem ſuam tuendam non abutuntur,
„ quam illorum, qui ſolum ex animo Deo credunt K-
duntque. .
Siquidem illa præclara virtus ( Chriſte placet) o. Pratextu
W emnnibus nobis natura inſita eſt, ut is, qui aliquod admi- zominis di-
ſit criminoſe flagitium, ſuam turpitudinem ſumma ope vini zegi
Dd ctelare

Peccala.

ia coërceantur.
i quoque metu & reverentia co
ye, Dei quoque
Quid ſit ab-

seti nmomine

—: 1. ſt

aledicendo,
ut illud blaſphemando, exscrando, m

. Isque adeo enim diſlo
i facinoris Crntronſeiaz. nclate malitiæ arbi-
Zuati facinoris i & deplorat E . 0⸗
. entem 4 itii ſeſe jactet c
itum, aut ſui negligent iflagitii ſeſe j⸗
lutum, au . etrati flagitii ſeie ⸗ lan-
ui perpe ccare cla
eſſe neminem, 4 det peccar .
tror eIie buz Verum nemo nen MZ reſciſcant
2 WniI .1 5 4 . .
rvulum & ſubdole, priusquam p anwoguur, aut inſi.
culum Tum ſi quis eam ob rem i
homines.

. —.„. .⸗.

3
inia gloriam, &
ignominia g .
andum vitiis virtutes, ex jam totius in
venerdoune es facere. Et hic eſt odam diluvio o
„ nor EES. i quodar “
dedecore gui dam curſus, quo Lelueid t. Flinc noſiris
18 inundant.
ee endlel, ſones orbis terrarum inun
1
mnes reg

ſi is plena ma
pla imus, hoc nobis ple
iſſimè imus, hoc nol len.
h mia procaciſſime quær tus beſiici, ann
laſp er ditur, nempe peſtilentia, me b , dener
nu AKHunditur, r enti 1
nu t irur, ndia, aquarum inunda vnct⸗ ben
. errer liberi perfida familin, & id genu ta
e de lreri, 1 im tantum calamita
umina in umerabilia. Unde enim ta
ina innume-
examina

. nutriat. 4
hæc eſt, quod terra nos ferat nrgue nuen dr räucend-
Qua ſtudio juventi entun
. rem ſummo ſtu li hor nrt un
Daaneremni ſedu lo, ut ens ughigne ⸗
D abeat, . enn
eſt & afve renter habeat, elie “
imo rever eiur ſerulis,
und cum prii reſſione protinus emend ortur iapue.
Produe tranig ræceptô, & ſabinde incu n n ſl
5 „ . . . V
tinon aut Huccntunr diſciplina &
1 um 1
ri non tan

divi omine,
Ja m e i ti divino n
rgo intelligis, quid ſit abuti P
1 . r. 2 4
(ut breviter decurram per ca ta ) quan
nicirum . P

ſ – J butimur anut ali- “
. Pliciter Pro tuendo mendascio a 2

ud 0 ini TeteX⸗
I P 4 jvini hinis P .
9 di ini nor 15 M
. n eſt, ſub 41V .
tu noiimy , 9 1 3 .

—
meintindo,

Aerttione
De recte uta

t: Nona

Ktlam Ulnd
Dosetjamre
Cikſemen
intoſtfruc
Dholchalt
loni “

Prare uln

Kenun ute
Aiones hen
Dlcune
riniunen
reurer
ſtatidus e
CUntielan
Rünnatin
Ul

Aonhrab

ſuörteri
ſuncifezen
Weamt,

ten d

hein reſn

lgirte

In byan

Uroerton

jurige le
1wenie

9
J. PRXCE PTIMN. 419
nntiigiie AIncantando, ignominiose uſurpamus. Breviter, quacun-
eidedein Aue ratione ejus adminiculo perpetrari poſſunt flagitia. “
n Ad hæc ſeitu quoque opus eſt, quomodo DElI zomi- Qesnodo
iiete ne recte utamur. Hiſce enim verbis „quibus præce-Tecte etc.
de ettctch pPit: Non aſſumes nomen Domini DEl tui ia vanum, mnur nomi
hät, ntſſſl K gtiam illud intelligendum nobis proponit, Dei nomine ne Dei⸗
Gvattit nos etiam recte & utiliter uti Poſſe. Non enim aliam
el ur iſn Ob cauſam nobis revelatum eſt, quam ut utent bus ſub.
enm a AInge fit fructuoſum & utile. Inde hoc ultro evineitur,
HS quod cùm hic præcepto cautum ſit, ne men tientes, aut
onninis gn

alioqui flagitioſè delinquentes, ſanctue DEI nomen
Eſimtgtun Prave uſurpemus, contra præceptum nobis eſſe arbi-
icnotnn eremur, ut co ad confirmandam veritatem, ae rel

iquas
Jant. Moen

actiones heneſtas utamur. Nempe, quando recte jura-

ns mus, cum aut neceflitas poſtulat, aut à nobis jasuu-,
ocnene randum exigitur, Ita quoque, quando recte & ſincerè
getus hlut Aocetur veritas Bvangeln. Præterea, quando in neces-
Cskins, 6. ſitatibus nomen Dei imploramus, aut idem rebus ſe-
Kilenumn cundis laudamus, & gratias agimus &c. Quæ omnia
ntnem Tamniatim comprehenſa ac præcepta inveniuntur
tbenenien Pfal. 50. Invoca me in die tribulationis, eripiam te, &
tianx gloriſicabis me. Omnibus hiſce r tionibus veré & ſa
nts vrE Iubriter divino nomine utimur, atque ita ejns nomen
“ * ſanctifieatur, quemadmodum in oratione Dominica
Nicleſt⸗ precamur. M
a, lta totam hujus præcepti ſammam habes explica-Ar Chr iPir
. aH tam. Ex hac intelligentia haud difficulter ad quæfſtio-anie licect
e ereii⸗ nem reſponderi poteli, quæ multorum doctorum non Jurnze.
6 “ vulgariter torfie & conturbavit ingenia, quamobrem
en ine in Evangelio nobis, ne juremus, interdictum fit, cum
hutl Nn pro certo conſtet, Chriſtum, Paulum, aliosque Sanctos
n juraſſe ſæpenumero? Eſtque breviter hæc ſententia: E-
id⸗ I7 quidem nullo mode nebis ad mala jurandum eſt, oc eſt-.
eine Ad mendacia, & ubi neque utile, neque neceſle eſt. Ve-
ae rum ad bonum & prexini utilitatem licet nobis
1o/ “ d 2 jurare.
.

1

4²⁰ CATECHISMIS MATOR

—

jurare. Eft enim opus valde bonum, quo Deus lauda-
.- „ . * . .
tur, veritas & juſtitia confirmatur, mendacium refelli-

ac bonos malosque disjungens. Quòd ſi alterutra pars
malitiosé perjurat, jam judicii ſententia pronunciata
eſt, quod pornam & fupplicium perjurii non ſit effugi-
tura. Et ſi fieret, ut ad tempus ſupplicii irrogatio pro-
trraheretur, nihil tamen illi cadet ex ſententia, ita ut
quicquid perjurio lucri fecerunt, ſub manibus ſenfim
evaneſcat, nee unquam ea re ex animo læti fruantur.
Fawazna per Hoc ipfum ego non obſcuris argumentis in bene
Jurii. multis expertus ſum, qui poſteaquam connubii ſidem
promiſſam abjurarunt, nunquam vel horulam jucun-

valetudine, atque ita pariter & corpore & animo, benis
etiam amiſtſis, calamitosè perierunt.
Pueri ar. Quapropter etiam atque stiam hortor & moneo, ut
cendi à mature pueros properemus monitis deterrere, & ver-
mendaciis beribus compeſcere, ne aſſveſcant mendaciis, potis-
& perju- ſimum verò, ne ad hæc confirmanda DElI nomen ci⸗
riir. tent & adducant. Ubi enim ea jurandi licentia pueris
impune permittitur, nulla ſpes amplius ſupereſt ullius

die videmus, ut ege exiſtimem, mundum nunquam fu-
iſſe deteriorem, & perditis moribus corruptiorem,
quam nunc eſt, quando ne facies quidem ullius Rei-
publicæ bene inſtitutæ, nullum obedientiæ & fidei
amplius ſupereſt veſtigium, verum omnia deplorstiſſi-
mis hominibus, qui nullo modo frenari aut coerceri
poſſunt, & in quibus docendis & objurgandis 8S& ole-
um (quod ajunt) periit & opera, omnia ſunt refertiſſi:
ma. Quæ emnia divinæ iræ & ſupplicii arguntehts

bonæ frugis ab illis expectandæ. Quemadmodum ho-

. . . . .
tur, homines diſſidentes in concordiam rediguntur, o-
bedientia exhibetur, & lites componuntur? Nam
bedientia exhibetur, & lit tur? Nam Deus
ipſe hie intervenit, ſegregans juſtitiam ab injuſtitia,

7

dam habuerunt, aut ſaltem dieculam incolumi fuerunt

nt ertilhen

Urariue hu

Kcundo,

ri ut Dein
eonnhernt in

Melrrere, aut

uelluseſt
uumleratione
obrenillun
Druchinm)

it, geincene
cltt.
I

biehenents

earerlnch
uprhnson
un Kkahta
Almitetesg

Uurzut celſi
Nomen hroc
orrendi
Mronibpobrn⸗

ünen hie

tinentiee
linckter

ſ
Umenin De

nenhl
Rahene,
Moninodsr
Dlen 8.

.

I 6id II. PRXCEPTUM, 421
—.— — . —
eula ſunt certiſſima, quo nos obruit propter procacem & te-

merariam hujus præcepti transgrellionem.

nencdaclum fnmn 8 — . . „
mtetieitme Secundo, viciſſim eò alliciendi & aſſvefaciendi ſunt
NhN Pueri, ut Dei nomen reverenter colant, & ſemper in o- S
Gntur? Nen Ne. 5 . „
tam 6) int re habeant in omnibus, quicquid uspiam illis queat dadg
ltehermn⸗ eoccurrere, aut accidere. Hic enim rectus nominis di- T a S.
ena nanit vini cultus eſt, ut de eo omnem nobis omnium malo-”tefacienat.
rinntiß rum levationem & conſolationem polliceamur, eamque
ne ob rem illum imploremus, ita ut cor prius (ſicut ſu-·
icii irogtie. . 120 — H
Cntendtht Pra diximus) per fidem DEO ſuum honorem tribu-
e 3Ne . . . . . .
Naniht4 at, deinceps vero os honorifica confeſſione idem fa-
ATCE hæc divini nominis invocandi conſvetu-
entine do vehementer ſalutaris eſt & utilis, ac cumprimis effi⸗
tpu nlit⸗ cax adver ſus diaboli in ſidias, quas ſemper nobis molhtur
n o lri improbus, omnes adoriendi & invadendi occaſienes ve- Vocatie
hordn nans & captans, quibus nes in peccatum & dedecus, in Pninis di

dineelune calamitates & ærumnas præcipitet. Sed perinvitus au-
ge ganinn? git divini nominis implorationem . neque din cuncta-
„Eur aut ceſſat, ubicunque ex animo ſacratisſimum DEI
tr nn nomen invocari perceperit. Et profecto multiplicibus
lermnmtl & horrendis caſibugatque periculis ſæpen umere ex im-
en proviſo obrueremar, niſi Deus per nominis ſui invoca-
1DV1 me tionem nohis in tempore ferret ſuppetias, Ipſe propriis
li lcentüße experimentis hoc verillimum eſſe didici, non raro im–
ſi ere 4 proviſum & terribilem aliquem caſum aut cladem „ in
gemmadme i⸗ ipſa nominis DEI invocatione in melius fuiſle commu-
un ungn tatum, ac nihil damni dediſſé. Ut Diabolo ægre facere-
s oNi mus, inquam) hoc ſacrum nomen ſemper in ore haben-
biten in dum eſſet, ne, quemadmodum cupit, nocere nobis boſſit 4
belenme ?, incommodare.

vint.

l . 2 . .r:⸗ . . „ ⸗„
Mnnin ler Bodem & conducit, ſi aſſveſcamus quotidie nos & Qleeridiang
mui mnt corpore & animo Deo commendare, inque ejus tu Pecntioner,
iramd⸗ 6 telam ponere uxorem, liberos, familiam, & quicquid

ſetic⸗ 4 S 8
ſt ſe kyerum poſſidemus, adverſus emnes caſus & pericula.

Nis =

zrie ſeſe cru⸗-
1. ercit ium, ut ſeſe c
Præterea puererum illud dita te alicua terriſica.
ſerunt. l. muniant, audita re- 4 Aue
ce vel precatiancula Cuſloflat nos Deus Pater,
2 1; Jicyn tes. u 1 . ta.
& horribili, dicrntes 4 iſte aut tale quippiam. Ita
. Jaſu Chri Ee, . —;— udigerit,
zilis re Domine je . . liauid boni co g
Zur ſi cui præter ſpem aliqui :Deo ſit laus &:
. rungue tasdenmn! .. . joit., S 6 dem⸗
nlumcungqu iahor mihiobtigit, &e. Quem
quant cujus munificentia hor mihi ob Biin cnl eye⸗
Eratia, cu dam pueri parentum mo- itu Wecibus,
admedum In nd? jejanio- honorare, & P R
. Nicolaum & . 1 nulto eſſent grae
runt divum Nic ſi fierent, Deo multèò eſſent g
invocare. Hæe, inquam. ſi fierent,
InvOgare. E 2

mohia.
— .. m ſanctimoni iii quadam rar
ta Cart huſianoru odum juventus puerili qua dn e.
Razis ed- Ecce ad hune modu Sru eg elnratiiß
de pue tione, & per jeſum in timor
r e An, an e itio, Inde
citio.
Gi, inuo ver ar exerci
en⸗ Gin, n fervore in continuo arenta aid . Aute
rtaene E. 2 dam fe bonæ frugis aut indolis, a! dee utalezena:
gue⸗ de 4 1 . 112 . E
wore Mom: alicu] um frucktum parituræ, ſpes eſt t, iam emana:
& immenfum fr ben ee wenan gainl
tur homnines; à quibus ir

Nratio, qus ude gratia qus tan.
ducandorum ratio, J ſſiide. Nam quj ta
volb rar tum anim f PAige⸗ dJi ſunt, hi mox.
voluprate eorut lis evincendi & cogendi le, ac Ii
„ plagis & ferv- 15 ata ſant indole, li⸗
criimep . e⸗ 1 rata ac deſperat 1 nandi Ppfſis,
ſub intiuth6 . — E Oper; IR t ei.
8t omnis diligentia, tura &ι& ineatur, tamen tanti
cet omn (1 ſer W ebtinea 3 um ac
lhiheatur, & quaſi ſummum - lagarum ac:
ntut 9Obderunt
per ta ntumm

fer E£ forn . 1 i 1 bverſätur 2

1 R erulam aut fu 3
t DEUNMA plus metuant, quah ut ferula .

H ibique
. imum penetrent, bique
. IL In animum p cum iise
plie u Nam eum pueros doceam- 9Cu
Eadices agant. R .

3 —
.

CATECHISMIS MAj alig.
te Krati meaſa & gratirum actio, aliæ.
Unde etiam conſecratio meat, tionss, in uſn permae
Unde eriamneonſer atutinæ benai’ctiones,im uſu p
nocturmæ &
AJuen

0 α Prio.

4 5. ſe. 2

ſſe let pue-
æ1 e vera eſſet pue-
et utilita Et hæc ipſa quoque
t utilitas.
re poſſet

dent

6

—
len uobi
Thinonini
Uitinne,
nerereiti
Depfamme

Itarnset,

Wdrerlürt

Men
(bbarun
Otumel,
ſuneſt i
arelabor
eri tellz
Eri⸗ otie

Ar Prece
Ube)

mannari
Khamme
Tdrent,1
Ouangu
Vehemen
A10pera
Aciedus
lo u
Peid in
cerett,
tin ſol l
turi ſun
Quann
Acrilu

. 5
MNſer III. PRXCEPTUM. 4²³
—,— — . .
dndhn gem nobis queque balbutiendum fuit. Ita quidem di-
ouejaln en vini nominis, abuſum præcavimus, & rectum uſum tra
Kekiuctten didimus, qui non tantum in verbis, verum multo mag's

ate algatrn in exercitio & vita debet conſiſtere, ut ſciamus hunc
o Deis DAefkh Deo ſumme placere, quem etiam tam muniſice remune-
raturus eſt, quàm horrende in abuſum fui nominis ani-

tale guigimm. ¹
ais boni cnt, maductſurus eit,

5

m noni ali Memento, ut diem Sabbati fanctiſices.
nm lſe⸗ S Abbatum ab Hebraica dictione, Sabbath, nomina- da bSatum
kontbiee Itum eſt, qued propriè feriari, hoc eſt, à labore otio- T i
Gonafig ſum eſſe ſignificat. Hinc dicere ſolemus, feriari ſeu va-
icur care à labore, & Sabbatum ſanctificare. Jam Deus in J
dwekile veteri teſtamento diem ſeptimum elegit;, eundemque
len Dei ena ; . —— 1
lcn er Ne ſeriis & otio deſtinavit, & præomnibus aliis ſanctiſican⸗
Keſtln i Qdum præcepit. Ejus itaque externæ quietis gratia, Ju-
ntor ainin Axæis hoc præceptum conſtitutam eſt;, ut ab externis
7 Ainimner manuariis operibus quieſcentes, indulgerent otio, quo
eeln S&. homines & pecora, alterna quadam requie vires repa-
otinn Nig rarent, neque afliduo labore debilitati abſumerentur.
an Quanquam poſtea nimis arctè ſuas ferias colebant „ ac
o gruti nen vehementer iis abutebantur adeo, ut in Chriſto quoque
ſint Naad e.aa opera damnarent & calumniarentur, quæ ipli quo-
cenl I qbrue diebus feſtis faciebant, ut paſſim le gitur in Evange:
lunt ninte lio. Quaſi verò hæc eſſet hujus præcepti perfecta com-
ers in N pletio, ſi nullum prorfus externum opus manibus con-
ktl, ſiceretur, cum tamen ejus hæc nunquam fuerit ſenten-
e Nn tia, ſed potius hæc, ut diem feſtum ſive Sabbatum ſan-
bine a Aiſearent, quemadmodum in ſequentibus latius audi.
in Cle i „turi ſumus. Uð ð
Enulia 5 Quamobrem hoc præceptum, quantum ad externum Externa ob-
eptlti⸗ alu; craſſum illum ſenſum attinet, ad nos Chriſtianos non ſervatio-
umnin pertinet. Eſt enim externa quædam res, ſicut omnes Sabbat:
ros N e Dd 4 S alix-

42²4 CATECHISMuS MAIOER

P 220 bertt

net aa chri- dam ritibus, perſonis, temperibus & locis deſtinatæ,

. Kianos. quæ omnes jam per Chriſtum liberæ factæ ſunt.
Cæterum, ut hinc Chriſtianum aliquem intellectum
M hauriamus pro ſimplicibus, quidnam DEUS hec in præ-
Cur Tabba- cepto à nebis exigat, ita habe: Nos dies feſtos celebro-
Tain ettats,; re, non propter intelligentes & eruditos Chriſtianos, hi
Epriſt akzis enim nihil opus habent feriis, verum primo etiam cor-
lervandn? poralis cujusdam cauſæ & neceſſitatis gratia; quam &
natura docet & exigit, nimirum, communis multitudi-
nis gratia, ſervorum, ancillarum, qui per totam hebde-
madam laboribus ſervierunt, ut & ipſi diem habeant,
qua ah operibus reſpirantes, ſemet ex labore reficiant;
. & corpora feſſa quiete firmare queant.
Deinde eam ob rem potiſſimum, ut die Sabbati,
quando alias ei rei vacare noen licet, otium & tempus
, ſumatur cultui divino ſerviendi: ita, ut conveniamus

ad audiendum & tractandum Dei verbum „ ac deinceps
Deum Hymnis, Pſalmis, Canticis & precibus laude-

mus-. 5

Obſervatio Sed hoc, inquam, apud nos non perinde certis tem-

diernm non porihus, ſicut apud Judæos, alligatum eſt, ut ei rei hic

Aſt neceſſa- aut ille dies dictus aut præſtitutus ſit: nullus enim dies
Pias. altero eſt melior aut præſtantior: verum hæc quidem
quetidie fieri debebant, ſed quando multitudo præpedi-

a negetiis intereſſe nequeat; ad minimum unus aliquis
dies per hebdomadam huic rei ſerviendæ eligendus eſt:
porròô autem, cum a majoribus noſtris ad hoc dies Domi-
nica ordinata ſit: non eſt immutanda temere hæc in-

noxia veterum conſvetudo jam recepta, ut unanimis

conſentiens ordo cênſiſtat, ne quis ſua non neceſſaria
Senfeies ba- innovatione conturbet omnia. „

jn, prace- Hujus ergo præcepti hic ſimplex ſenſus eſt, quando

pi. à iàs dies feſtos agimns, ut haſce ferias verbo D EI di-

N

aliæ veteris Teſtamenti conſtitutiones, certis quibus-⸗

ſeendo deſtinemus, ita, ut earundem dierum proprium
7EII. fan

Entumn

—

lnneſt off
llitukinis
te fuper
lbore⸗ gui

mnr,

Qrreinte

Reſponte: N

Dirumſantten
unhabete
Ung Eiite i
OAerſincite⸗
ſioconitor
ntencit utt
Ensalt ronh
ſtaphanig,
fncikcatin ſt⸗
nnencon
Illacn exterm
Nütingis an
tumend ve
inmelindit
Drofec

(ent kript

n
Bencuin, loe⸗
norezccorge

näüns Et

ler eblone
vunkeginn

Ajon III. PRECEPTUM. 45⁵
6, etsn anunus ſit, officium concionandi & hoc juventutis &
lboeis Eetint, multitudinis inſtituendæ gratia. Neque tamen tam
üeſim aréte & ſuperſtitiosè colantur feriæ, ut earum gratia
gnen ietin labores, qui vitari & intermitti non poſſunt, interdi-
DEUsheie cantur. l
lies ſelos klint Quare interrogatus quid ſit, Sabbatum ſanctiſices ²Qvid ſwz
tosChi, Reſponde: Sabbatum ſanctificare, idem eſt, quod Sab- Sabbatnm
prino etun batum ſanctum habere. Quid ergo eſt, Sabbatum ſan- ſancte ſica-
gretin int Gtum habere? Nihil aliud, quam ſanctis verbis, operi-
mmuns“ bus, & vitæ vacare. Siquidem hic dies pro ſe non opus
ipertotun habet ſanctificatione, jam enim inde ab initio creationis
id ciendé à ſuo conditore ſanctificatus eſt. Hoc autem Deus Ate
Xlbere HH contendit, ut tibi ſit ſanctus. Ita ſit, ut tui gratia ſan-
. ctus aut Prophanus reddatur, quatenus tu in eo ſanctis
un uce Ait aut prophanis operibus vacaveris. In quo ergo Sabbati
Gümdm fanctißcatio ſita eſt? Sanè Profectò non in hoc, ut poſt
u cCotetin ſornacem compreſſis (quod ajunt) manibus fedeas, aut
oucn, Tlen nullum externum epus opereris, aut corona florea caaz
& precinm put cingas, aut veſtitu ſplendidiore te exornes: fſed, ut
h dictum eſt, verbum Dei tractes, inque eodem, emendata
in melius vita, temet exerceas.

764

eilkete ft profectò nobis Chriſtianis ſubinde cales agendæ Oanado
nechn, uu eſſent feriæ, tantumq; ſacris rebus vacandum & incum- Sabbainm
. HSS bendum, hoc eſt, quotidie verbum Dei exercendum, & N ſan.
ſenn kut in ore sc corde ferendam. V. erum, quia non omnibus, 7 WRarernr.
mnkincſi, ut diximus, & tempus & otium fuppetit, certis aliquot
inmmiun per hebdomadam horis pro juventute, aut ad mini-
lreen, mum die quopiam pro tota Eceleſia utamur oportet, ut
Ahete,, tantum huic rei intenti ſimus, neque aliud, quam De-
teee cem præçepta, Symbelum fidei, & orationem Domini-
ta, Ul cam exponendam & diſcendam Proponamus, atque ita V
ſu cotatn hanc vitam neſtram ad divinorum verborum a-

u unuſſim & regulam inſtituamus. Quocunque ergò tem-
uſsel⸗ pore iſta communi & unanimi conſenſu rractantur &
6 Exercentur, ibi profectò rectum celebratur Sabbatum.

6 .

426 CATECHISMIS MAOR
Sin non, neque Chriſtianorum Saobatum dicendum (mmunde
eſt. Quippe ferias & ocium agere noverunt etiam ii, (inß nen

qui à Chriſto omnique pietate funt alieniffimi. Quem. (n Uen
admodum videmus, totum illud examen, & ocioſam ac Küte e
mollem turbam religioſorum noſtrorum, qui quotidiè umpris
nn tenmplis ſtantes cantillant & ſtrenuè tinniunt, boant iu rrte,
& vociferantur, ſed nullum ſanctificant Bac Stentores iinie ſed
vociferatione & lupino illo ululatu ſao Sabbatum. Ne- tmaligro⸗
que enim ullum Dei verbum docent aut exercent, ſed Nlagei le,
plane diverſuut & contrarinm, & doctrina, & vita expri⸗ Aeleti
munt. . uſen
Ferbum Dei Siquidem Dei verbum unicum illud ſacrum eſt, quod- E
ie osmnesoinnes res facras longe lateque fanctitate præcellit & einn ſ

Ienekiſtant, exuperat, imo petius unicum Ulnd myſterium, quod Print, 5
nos Chriſtiani & ſcimus, & habemus. Nam tametſo : imid .“
mnes omnium fanctorum reliquias & oſſa in acervum (mi
cnmulàta peſſideremus, aut in univerſum omnes ſa: t

cras veſtes haberemus: nihil tamen inde emolumenti leſit⸗
caperemus, aut ſentiremus auxilii. Sung enim res moè eate,
zuæ, neminem ſanctificare valentes. Verum enim vera: onnde
Dei verbum theſâurus ille & gaza eit Preciofiſſima; quæ un eon
omnia ſanctificat, cujus adminiculo etianipſi ſancti Ureſenin
emnes ſanctimoniam conſecuti ſunt. Jam quacunqus 4 ien
hora verbum Dei docetur, prædicatur, à uditur, legi⸗-

lare,
tur, conſideratur, aut repetitur memeria, eaâ, hujus tra-

4 . n egr⸗
Gtatione, audientis perſona, dies & opus ſanctificatur, Nin
non externi quidem operis gratia, ſed propter-Ver gum, riie
quo omnes nos ſancti reddimur & efficimur. Quo⸗ Gnt ii
circa nunquam non dico, omnem vitam & peraà ne- genteg ſe
ſtra verbil)ei ductu S auſpicio gubernari deberé atque RWü
inſtitui, ſi volumus hæc DEO placere & ſancta eſſe, bllen

guod ſi fit, conſtat hujus præcepti fervere efficaciamn & Wre .
plenitudinem. D Wintr
Suibus reor Contra, gus cunque res aut opera extra Dei verhum . Dü
4us Gabb, ftruntur & inſlituuntur, hæc coram Deo prophanei. Al

tut

1

NAl H uI. PRAEC EPTI M. 427

unniin rimmunda, qvamlibet tandem Præclara & ſplendida, am pro-
noetaten etiamſi meris ſacris divorum reliquiis eſſent exornata : Fbanetux.
zlenii.;CQͤ CQujus generis ſunt Acti atqve excogitsti religioſorum
nen, ollin ordines, verbum Dei prorſus ignorantes, & ſanctitatem

Crun, i E ex propriis operibus qværitantes. Qvare ita habe ⸗hu-
nvetinnin 2 Jus præcepti vim atqve virtutem non conſiſtere in 0.
cant S tiando, ſed in ſanctiſcando, ita, ut hic dies præcipu- S
ſe, Geblitmn um aliqvod ſanctarum rerum exereitium habeat. Nam
t altetktt( réeliq vi labores & exercitia propriè non dicuntur ſan-

ErneA ta xercitia, niſi homo prius ſanctus fuerit. Hic verò
ea fieri debent epera;, per qvæ homo ipſe ſanctus fat,
Audſnttk id qyòd ſolùm, ut dixi, verbo Dei ſieri poteſt. Ad qod
Atue en etiam fundata & conſtiruta ſunt certa loca, tempora,
n perſonæ, & totus externus DEI cultus, ut hæc Propa-
n * “ aſſiduo ufu exercitata ferveant.
gas.

n Qum itaqve tanti momenti ſit verbum Dei, ut citra Contemt.
15 Odn

erlonond hujus tractationem nullas ferias ſanctas eſſe certum pes vorbi
er . ire . —
unie A rH ſit: ſcire debemus, Deum hoc præceptum ſevere at- Dei puniri.
wmen INce en .
.

qVe adeò ſerio conſervari velle, ſuppliciumqve de his
omnibus eſſe ſumturum, quotqvot verbum ejus pro-
tervè contemnunt; aut audire & diſcere recuſant, eo

Præſertim tempore, qvod huic audie ndo & diſcendo
deſtinatum e

Longelun
1. D

.

CQare adverſus hoc præceptum peccant, non tan- Peccazs
tum ii, qvi contumelioſis operibus abutuntur Sabba- contna
to, idemqve irrelig ioſis profanant, ut illi, qvi dediti a- zinnm, præ.
Varitiæ, aut prava rapti libidine, verbum Dei non au ce; rutm,
diunt, aut in tabernis vinariis porulis ac gulæ induk.
gentes, ferinam atqve ſuillam vitam exigunt: verùm
etiam illi, qvi periode verbum Dei audiunt, tanqvam
fabulam qvandaq & commentum anile, tantùm pro
more ac uſitata quadam conſuetudine auditam aecce-
duat, intrantes atqve exeuntes. Famdq; anno elapſo ne pi=
lo doctiores aut meliores facti ſunt. Hactenus enim haæc
apud homines inveteravit opinio, ut exiſtimarent per
omnia

zer-⸗

. 1
4²⁸ CATECHISMuS MATOR

omnia ſatisfactum eſſe Sabbato, ſi die Dominico Miſia

mo admodum requiſivit, quemadmodum nemo quo-
que præſtò fuit, qui illud ſincerè docuiſſet. Jam verò,

tate, animique conſtantia & cura audimus.
Ferbnam Scias itaque non tantûm referre, ut audias, veruùm
Dei diſcen- multò magis etiam, ut auditum Dei verbum perdiſcas
dam. & cuſtodias. Neque in eam venias opinionem, ut hæc
tecum cogites, in tua voluntate ſitum eſſe, aut non ita

AAui aliquando auditi à te verbi ſui rationem tecum
—“ initurus eſt, quomodo illud didiceris, audieris, aut
quàâm reverenter habueris. Pari quoque ratione objur-

Feſziaitem atque unam & alteram concionem audierunt, protinus

aut doctore amplius. Hæc enim verbi Dei nauſea & fa-
ſtidium ipſum illud peccatum eft, Juce inter mortalia
peccata hactenus numeratum eſt, diciturque cαα

hoc eſt, focordia & tædiam, odioſa profectò & damno-

ſtringit pectora, ut nos oſeitantes opprimat, ac verbum
Propeer . Dei iterum nobis clanculum ſubtrahat. 2“
64. Hoc enim tibi prædictum fit, quanquam verbi divini
2 e! sli inſul. omnium eſſes ſcientisdmus „omnesque reliquos hujus
7as verbem anteires cognitione & magiſterio: quotidiè tamen in

2 ſcenaum. deſinentis tibi machinari perniciem, ut in corde tuo

omni⸗

/

ac Bvangelium zudiretur. Cæterùm, verbum Dei ne-

poſteaquam tanti theſauri facti ſumus compotes, quo
major aut amplior nullus reperiri poteſt, abuſum ne-
quaquam téllimus, ſed ſinimus quidem nobis multa
prædicari, ac nos moneri ſedulèò, cæterum nulla gravi-

multum referre, audias nec ne, ſed præceptum Dei eſſe,

gandi ſunt illi delicati & faſtidioſi ſpiritus, qui ſimu!

vorbi. faturi funt, correptique nauſea verbum faſtid iunt, utpo-
te, qui ipſi illud probè calleant, nec egeant magiſtro

ſia peſtis, qua Diabolus hoc tempore multorum per-

eaſidaé di- Satanæ poteſtate & regno poſitus es, diu noctuque non

incredulitatem exeitet, teque malis cogitationibus à
„ — * .
versůùs priora & omnia præcepta incendat. Quare

—
aonnibus no⸗
1r habets 5
Griginor,
Erdo Dei be
Muam animae
wirte
tone rerocz
Cutnungnu
Aulan inte
en ſhi
tiones urie
enortla ſce
it Adhe
etr l
Naret tan
ur merit
ttachetione
Rtam inplet

ſcenne
n da h
n lt ei e,
lun nolrin
ſinc⸗

Aut ne⸗

Ion H IyV. PRECEFPTUIM. 429

e Demmedé omnibus modis neceſlarium eſt, ut verbum Dei in prom-
n Fermmndin tu habeas, & quod dici ſolet, in numerato, hoc eſt, in
nodun ed Ccorde, in ore, in auribus. Quieſcente autem corde, nec
Poeniſet. ue vVerbo Dei perſonante, impresſionem facit, ac priùs,
quam animadvertamus, damnum dedit. Contrà, ea

npre . .
wal uin vis & virtus verbi eſt, ut, ubi ſeria quadam animi agita-
iten oi N tione revocatur in memorliam, aut auditur & tracta-
genm ul Kur, nunquam Gne fructu evaneſeat, ſed ſubinde nova
Audim quadam intelligentia voluptate ac devotione audi-
ut Aulit a. torem afficiat, retineat ac excitet, pectusque & cogita-
Ni erm i tiones purificet. Neque enim verba ſunt putrida aut
onn emortua, ſueco & vigore carentia, ſed plane viva & efFf.
cn * cacia. Adhæc, ſi nulla alia utilitas aut necesſitas ad
tune uri⸗ crebrò & diligenter audiendum Dei verbum nos pro-
e vocaret, tamen hæc una ſatis vehemens eſſe debebat,
i ntlae quæ meritò omnes nos excitaret, quòd verbi divini
ae, tractatione dæmen fugatur & abigitur, & hoc præce-

ens gne ptum impletur, Deoque acceptius eſt ſai verbi exerci-
Pa tium, quam omnia alia ſplendida hypocritarum opera.
omſalifimne,

ſec egeant eg

7

PRECEFPTUM IV.

9. 6a8* 2
ihiunt Hdenus tria priora przæcepta didicimus, quæ Repetitis
Aosinte 88 erga DEUM ſervanda nobis tradita ſünt. Pri- ſaperiori.
rinnene/, müm, ut ei ex toto corde fidamus, eum per omem
rolelts 4 vitam noſtram metuamus & diligamus. Deinde, ut
ae nilm ejus ſancte nomine nequaquam ad mendacia, ant ul-
4 7 lam aliam nequitiam tuendam abutamur; ſed idem
ad laudem DEI, ac utilitatem & falutem proximi,
atque etiam noſiram uſurpemus. Tertiò, ut diebus fe-
is verbum Dei diligenter audiatur & exerceatur, ut to-
ta vita noſtra ad ejus gnêmonem & regulam non diſcre-
pante amusſi reſpondeat. Seqvuntur nunc deinceps
reliqua ſeptem præcepta, quæ erga proximum nohis
conſervanda ſunt, quorum primm & ſummum hoc eſt.
Hono-

N

primeh
hat.

DPereztes

.
non modd

amandos,

ſed & ho-

nmogaundos.

Parentes

Propter
Dernm hbo-
zr randes.

ſis longævus ſuper terram.

occulte habenda ſit. Neqve tantùm exi

430 CaATEcHISNIS MX

Honora Ppatrem tuum & matrem tuam,

Hunc parentum ſtatum & ordinem Deus præcipuè
hoc ornavit elogio ante omnes alios, qvi fub ipſo ſant,
Rtatus & & ordines, ut non ſimpliciter præcipiat parentes
eſſe amandos, ſed honorandos Nam erga fratres, ſoro-
res & proximum in genere nihil amplius præcipit, qvàm
amore Proſ: qvendos eſſe, ita, ut parentes ab omnibus
aliis, qui in terra agunt, ſegreget, juxtaqve ſe collocet.
Eſt enim honor res amore multis modis ſublimior, ut-
pote, qvæ non tantum amorem in ſe complectatur, ve-
rùm etiam ſingularem qvandam modeſtiam, kuenli.
tàtem & reyerentiam, qvæ cuidam qvaſi majeſlati hie
git, ut amanter
& cum honore parentes compellemus, ſed omnium
maxime, ut & corpere & animo ita nos geramus, ex-
hibeamus, ut in exiſtimatione magni apud nos ſint,
ac poſt Deum pro ſummis ac maximis inter homines
intueamur. Gui enim non ſimulste, ſed es animo he-
nerem dare velumus, hunc profectò n maximi precii ho-
tninem efſe exiſtimemus oportet.
R
Necefſuriom ergo eſt, ut pueris hoc Hdentidem in.
culcetur, ut parentes iuos Dei loco revereantur, atqye
in honore habeant, itaqve ſecum animo cogitent, gvdd
qvanqvam tenues, egeni, imbecilles, deficientes & mo-
roſi ſifint, nihilominus parentes ſint, ab ipſo Deo ſibi da-
. Nam conditionis aut defectus gratis debito honore
Privatt non ſunt. (Ware parentum perſonæ intuendzæ
nen ſunt, ſed Dei voluntas conſideranda, ita jubenti⸗
& ordinantis. Alioqvi coram Deo omnes qvidem pares
lumus, ſed nos inter nos hoc diſpari & ordmato diſeri-
mine non poſfumus non diſerepare. Qramobrem 4
Deo præcepfum eſt, ut mihi tanqvam tuo patti dicto ſis
augiens egoqvei imperium in te obtincam. Dice
iſce

—
Dilce erg

Ebenlueft

eamoibus reh

tenebte,
ibeſur.
Deinde,

mlelliam

derinere r
Eho ute
unr
Uertid,
AInore X 0
übernhite
Iinlenon
Alerint, 3
eerint,
Ompig hum
delecte,
ltate & re
nt brxita
ntinem
e hon zan
Contabeſee
ſicer ein

Untur e er
Dreceſft
umentz,
tun eſlet
alligere ſ

IV. PxR AEOEFTU 431

ljon L
Rüchan Diſce ergo ſub initium, quinam honor parentibus Q⸗ Qni hoener H
na

habendus ſir, hoc præcepto exactus, nimirum ut præ parentibus
SSeSenmnunibus rebus reverenter habeantur, & tractentur babenäns.
en Deu penefice, veluti maximnus &£ precioñiſimus in terris
digtbiſ4 theſaurus.
rprecg ⁸Deinge, ut parem qvoqve in verbis humanitatem &
nergite modeſtiam à nobis ſentiant, ne acerbe eos invadant li-
Albriu, beri, nevè cum iisdem agant elate & ferociter, ſed illis
irenezihn de ſuo jure nonnihil concedant, & taceant, etlamſi V
utigeke nonnunqvam modam excefſerint.
wodis fiinin. . Tertiò, ut idem quoqye opere comprobent, hoc eſt, H
Eamli amore & officiis corporis & fortunæ talem honorem
vo⸗ Lekum Ee habeant, ut eos ſablevent obſequio, juvent munikce, eo-⸗
H gil uet rundem nen difficilem curam habeunt, ubi j jam conſe-
neig n nuerint, ac'per ætatem viribus deſtituti langveſcere
Hennd AW⅓. crint, aut ad egeſtatem redacti fuerint. Atqve hæe
itintigenns omnia humanitatis officia, non ſolùm libenter & bene-
Ganiglni⸗ vole decrepidis parentibus ſed cum omni etiam humi-
mapb litate & reyerentia, tanqvam coram Deo inſpectante
lt eleimn Hant, præſtanda ſunt. Qui enim novit, cujusmodi exiſti-
Cbnamnis mationem de parentibus in corde circumferre debeat:
AWle non patietur, eos laborare penuria, aut fame ac ſiti
contabeſcere, ſed eosdem ſupra, juxtaqve ſe collocatos

„

et,

b,

le teis faciet diſcumbere, illisqve de fortunulis ſuis, quidquid
uneen habebit, non gravatè impertiet.
inigke Deinde vide quæſo, & attende animum, quâm ma- aendza o-

l ken gna & ſancta opera hic liberis propoſita ſint, qvorum, pera libe-
8 Pproh dolor? nullus eſt reſpecdus, ſed qvæ blans negli⸗ rerzin ergae
guntur, nec qvisqvam eſt, qvi animadwertat hæc à Deo parentes.
eſſe præcepta, aut Dei verbum eſſe & Scripturæ ſacræ
documenta. Quèd ſi enim alterutrum horum æſlima- 2
cum eſſet ab hominibus: quivis ex hoc facilè potuiſſet
colligere, ſanctos qvoqve oportere eſſe homines, qvwi *
ſecundům horum verborum præſeriptum viverent.
Neqve monaſticam Vitam inſtituene aut religioſorum
. Perver-

„

A32 CATECHISMuIS MAJOR

perverſos ordines invenire neceſſe fuiſſet: ſed quivis
puer in hoc præcepto manſiſſet, potuiſſetque quietam

& ſalvam erga Deum obtinere conſcientiam, ac dice-

S

re: Si mihi bona ac ſancta facienda ſunt opera, nullum

ſcio prœſtantius, quam ut parentibus meis omnem

“ honorem & obedientiam exhibeam, quando Deus hoc

ipſam mihi faciendum tantopere præcepit. Quidquid
opera à enim Deus præcepit, neceſſariò multò debet eſſe no-
Dea præce- bilius & præſtantius, quam omne illud, quidquid nos
Ppra omni. ipſi comminiſcimur. Et cum non fſit alius ad invenien-
m præ- dum magiſter, cum ſublimior, tum acutior: certum eſt,
liantisſima. neque doctrinam ullam eſſe potiorem, quam cujus iple
autor & magiſter extiterit. Jam quidem abundè, quid
faciendum ſit, perdocet, ſi verè bona opera facçere atque
exercere cupimus, atque hoc ipſo, quod hæc facienda
præcipit, ſatis indicat, ſibhi quoque eadem mirihcè pro=
bari. Quod ſi ergo Deus eſt, qui iſta mandat fieri, ne
aliquid præclarius novit conſtituere, nulla ſpes eſt,
hiſce meliora me inventurum.
Ad hunc quidem modum probus puer docendus
erat, & ſalubriter educandus, ac domi in parentum ob-
ſequio & obedientia jugiter retinendus, unde ſpectan-
tes cepiſſent voluptatem & gaudium. Verum tanta cu-
ra ae diligentia divinum præceptum non fuit com-
mendatum, ſed poſthabitum, planeque disſimulan-
ter præteritum, ita ut puer iſta animo cogitare non
potuerit, ſed interim veluti hians lupus illud captare,
quod ipſi vix unquam conſulto, aut ſeinel ſalutato, quod
. dicitur, Deo, commenti adinvenimus. „
okediektiag Quare aliquando tandem diſcamus obſecro, ut ju.
libererum ventus reliquis omnibus poſthabitis cumprimis ad
enge Payeén- hoc præceptum inconniventer intentos habeat ocu-
Tei ſknctatn los, cupiens Deo ſervire verè bonis operibus, ut faciat,
Puds. quæ parentibus, aut his, quibus horum loco ſubjecta

eſt, grata eſſe intellexerit. Quicunque enim puer hre

com-

comnpert ha
tein in corde
ocicert le
Proris 84
tertus ſum,

ſerd llogcu

Kriſins dhe
ſeare,
ldari int
Pltentit
ientann 1
bl Verbr
Lertt, nihil
Pürentarn e
Drlord Pree
Wapro
Cumn eſet
Metis ad h
llumſn a)
Grtiälnan
lleſ
di erioe
n elefe
le or
kdet
4 n ter
ten Eet
. le ſu⸗

er

fuiſet: ſl an

dio dicere, ſeque vere jactare posſit, adverſus omnes, qui
propriis & à ſe inventis operibus occupati ſunt: Bcce

nſeentun, i⸗
2 luntepetaunn

gtibus meis e
m,gvanloeu

rrcehit E
Pult Eehetee
lad, oodhi
ſt aliosakimen
nacutiot: enn
renquancli
niden ebundeſf

lan wad “
er, Puli het

V

Uug Pber
tobis t

Lomin he⸗
endus, llel

Am. Verurt

llemlt 46
tſerelihnngf.
inus.
nus 0
biti
.
ntentos 65

.
14

P
r

bewt,.

IV. PRAMECEPTr. 433

—

comperta habet & facit: omnium primum hanc ingen-

. 9 „ . . . . . 2 7 4
tem in corde conſolationem obtinet, ut plenus gau-

certus ſum, hoc opus Deo meo acceptum eſſe. Sine

verò illos cum ſuis multis, magnis, laboriofis, amaris &

gravibus operibus, ommes ad unum prodire in medium
& jactare, videamus ſaltem, num unum aliquod pro-
ducturi ſint, quod majus ſit aut præclarius, quam obe.
dire parentibus, quod DEUS poſt ſuæ majeſtatis ob-=
edientiam primum eſle voluit, præcepitque. Ita, ut,
ſi DEI verbum & volantas locum habes, & effecta
fuerit, nihil quidquam valere debeat amplius, quam

parentum verbum & voluntas, Ita tamen, ut hæc

quoque divinæ obedientiæ ſubdita ſit, neque contra

priora præcepta feratur.

Quapropter verè atque ex animo tibi triumphan- Zite
dum eſſet gaudio Deoque gratiæ agendæ, quod te di-
gnatus ad hoc elegerit, ut illi tam grata & pretioſa fa-
ceres opera. Tantum vide, ut hoc magni æſtimes,
quamvis apud homines videatur levisſimam & con-

Jamma ci,
lätiti« de.
beny ohedi.

am Aehr eri e Parenik:
temtisſimum, & hoc non dignitatis noſtræ gratia, quæ Sus.

nulla eſt, ſed quod re omnium pretioſisſima, nemppze
Dei verbo comprehenſum & concluſum ſit. O quam
magnhe emerent omnes Carmelitæ, & Monachi, & Mo-
niales, ut in omni religione ſua vel unum opus poſſent
Producere, divinorum præceptorum juſſu factum,

poſſentque toram DEO alacri animo dicere: ſam qui-

dem certus ſum, hoc opus tibi bene placere. Ubi verè
miſerandi illi & æfumnolſi manebunt homines, quan-

do coram Deo & univerſo mundo extreme confun-
dentur, collati ad unum aliquem puerum, qui hoc in

Præcepto vixerit, cogentürque fateri, ſeſe cum om ni vi-

tæ ſuæ ratione & operibus non dignos eſſe, qui illi vel

matellam porrigant? Sed & jure hoc illis accidit, pro- S
EFe pter

☛☚

434 CATECHITSMIS MAJIOR

pter perverſitatem diabolicam, quia Dei præceptum ita
contuùmelioſe peſſundant, ut ſemet incaſſum ultro ex-
cogitatis operibus excarnificatos diſcrucient, nihil ad.
hæc præmiiinde aliud, præterquam ignominiam una
cum damno repertent.
Quomodo ergo cor hominis non geſtiret gaudio,
aut lætitia difflueret, quod labori ſe accingeret, facen-
retque, quod fibi demandatum eſſet, poſſetque dicere: Ec⸗
tcce hoc opus præſtat ac potius eſt omnium Carthuſiano=
rum ſanctimonis, etiamſi ad necem usque ſe ipſos ma-
cerarent jejunio, ac cĩtra intermisſionem innixi genibus
preculas ad Deum fanderent? Hic enim certum habes .
divini verbi teſtimonium, quod hæc facienda mandave-
rit, ceterum de illis ne Jota quidem uſpiam præceptum
invenitur. At deploranda hæc mundi plaga & horrenda
c&œcitas eſt, qvod hæc omnia nemo credit: adeo diabolas
ſimulata ſanctitate & fucatis operibus noſtros perſirin-
Xit ac dementavit oculos, ””M
obedientis Quamobrem percuperem, (ut repetam) ut apertis
bineulum oculis & auribus, ſerio tandem iſta corde complecte-
æcono- remur, ne aliquande iterum à pure Dei verbo abſtra⸗
mias mutu- Ci & abalienati, in diabelica mendacia Prolaberemur.
Quin etiam hac ratione futurum proſpicerem, ut pa-
rentes majori gaudio, amore, amicitia & concordia
fruerentur in ædibus, & liberi parentes haberent ſum-
ma devinctos benevolentia. Contra, ubi pertinaces
. ſunt, nee citis, quam fuſtibus adacti jufſa capeſſunt:
—R DEUMfſimul & parentes exaſperant, eoque ſeipſos täan-
to privant theſauro, & gaudio conſcientiæ „omneque
malum & infortunium ſibi cumulant. Atque hinc eſt,
quod ea jam per totum orbem eſt rerum conditio,
quemadmodum nemo non conqueritur, quod æque &
ſenes & juvenes ſint efferi & effrenes, in quibus nullum
aut revetentiæ aut henoris veſtigium vel ſcintilla con-
ſpiciatur, nihil niſi verberibus evictum facientes ac dln.
cCcyulum,

22 ,

tuum, guic
Eunob rem
lenitätenn t
jlenud ut
unterün ig
gnemndn
leinen ziy⸗
e;ue
nod ad hu
hentet cu
6hkenkun t
G Ax Rrope
Dtentac 4
Pkarin
hterlten

Kientir Guſen

tn henchi
dehleg
llb,ioi
Ricltun,
led i che
niqnunzet
Enfereng
Pring tiu
len Mendin

Uüm

ulin vol

rtiton
Ain off

it elos ſi

lnntlod

füumnti

Ijon
—,—
incatunulmer
ſeracientntl
I gnanitimn 4

ſe ccilbgethi
vollethneüine
gium Criid
qveleſii
Onein iniiben
4 ſtdentinn,

gelit 1el

S⸗

Pus nokree

. tepelin 1

t onke eif.
inetat.
ute Dei Peres

070 4
1 R 6

nſeic in mundo dominatur diabolus, ut liberi parentum obli.

Deiteretitt

litenn, .

W. PRAECEPTUIMNM. 43;5
culum, quidquid poſſunt, efficientes & ſubtrahentes.
Eam ob rem Deus quoque punit eos, ut in omnem ca-
lamitatem prolapſi ærumnoſe vitam exigant Perèe etiam
videmus, ut ipſi parentes quoque nihil ſciant, & omni-
um rerum ignari ſint: ita fit, ut ſtultus ſtultum doceat,
& quemadmodum parentes vixerunt, ad eum Inodum
deinceps vivant & liberi. HW ”””MẽU
Hoc, inquam, primum & maximum eſle debebat STa, ze, ,
quod ad hujus præcepti obſervantiam nos meritò pro- opes ſecuns
6 vocaret, cujus gratia, etiamſi parentibus deſticueremur, da rabalg
optandum tamen nobis fuerat, ut hobis Deus truncos oedisntis
& ſaxaà Proponeret, quæ parentum vice coleremue, aut & honor
parentum appellaeione dignaremur. Qvanto magis, erga parven=
poſteaquam vivos parentes nobis larg tus eſt, lxtitia æ=ñz7z.
nobis exultandum eft, ut illis honorgun habere „& obe-
dientiæ obſequium oſtendere queamus, non gnoran-
tes, Deo optino maximo, ac omnibus An gelis hoc ſum-
méè placere, & diabolo ægre eſſe. Ad hoc, maximum eſſe
opus, qu ipfi facere poſſumus, poſt ſammum illum
Dei cultum, in prioribus Præceptis comprehenſum, a-
deo ut elcemolynis javare egentes, neque non Omnia

reliqua opera, quæ proximo Ppræſtantur, huie nullo modo
conferenda ant. Quippe Deus huie parentum ordini
primas tribuit, eundemque in terris plane in ſuam ſe-

dem colendum evexit & extulit. Hæc qnidem DEl vo-

ν Iuntas & beneplacitum, ſat ve hementibas & cauſis & ſti⸗=

mulis noſtram debebat impuliſſe negligentiam, ut cum
quadam voluptate atque lubentia, quod officium no⸗ .
ſtrum poſtulat, faceremus.
Adhæc coram mundo quoque in hoc aſtringimur, Qnid liber;
ut acceptorum à parentibus Beneficiorum memeres, parentibus
mutuam officii vicem rependamus, utque parentés æ-sa Jure na-
tate feſſos vicisſim alamus foveamusque. Sed hie rurſum zura debe.

viſcantur: quemadmodum omnes nos Dei obliviſcimur,
Ee z nec

14

4²⁰ CATECHISMUSMAIeR/ —
nec quisquam memoria repetit, qua ſedulitate DEUS ile⸗
nos alat, cuſtodiat ac defendat, tum quanta bonorum coniiſt
copia corporis & animi nos cumulet & obruat. Præci- un ele an
pue vero, quando horulam paulo inteliciorem vix o- aalmun
ſtendentem ſe adverſitate ſuſtinemus, oprotinus malo- tem eſenl
rum impatientes, in iram prorumpimus ac murmura- eugamn
5 mus, deque tot immenſis bonis per omnem vitam à Deo e⸗ Alogel
acceptis; nulluni vel tantillum in memoria noſtra reſi- ſewareſed
Aet amplius, ſed prorſus expuncta omnia oblivioni Onno, K
mandata ſunt. Non ſe cus quoque cum parentibus agi- Eintren ti
mus, nec ullus puer eſt, qui difficultatem, quam paren- niimit
tes in nutrieando & fovendo eo multifariam perpesſi H
DMllitamen:

ſunt, agnoſcat aut perpendat; niſi hoc à Spiritu ſandto
SðJMã acceperit gratiæ. M itez etk.
Ejusmodi vitioſam mundi naturam & ingratitudi-
nem DEUS probe compertam habet, quare præceptis lbekitn
nos ſubinde impellit & admonet, ut quisque animo ſe- r le, gi
cum repetat;, quantum bonorum à parentibus accepe- Seigt,
rit, & inveniet, ſe ab iisdem & corpus & vitæ initium nadmad
accepiſſe, atque item multo ſudore & cura enutritum & um, ho

educatum eſſe, ubi alias vel ſexcenties in propriis ſordi. uum volupt
bus ſibi pereundum fuiſſet. Quocirca præclare & ſa. , nont
Uere geriſt
rſe

pienter à veteribus dictum eſt: Deo, parentibus, & ma-
iſttis, non poteſt ſatis gratiæ rependi. Quicunque ſur a lone
Porain Verborum rectée memor fuerit, non expectabit 4 Uoſßen
Aliorum commonefactiones, ut erga parentes gratus nontentigan

appareat, ſed ſua ſponte properabit eosdem & omni ho- utlis ein
nore cumulare, & in ſinu (quod ajunt) geſtare, ut eO, lblr hei
quorum opera Deus illi omnium bonorum copiam ple- er btel
7 no cornu affuderit. ladiidene
Promisſio Super hæc omnia; ad hujus præcepti conſervatio· Ve
sddita huic hem, velhæc cauſa potisſimum nos provocaſſe debebat, nlaua,t
Pracepto. quod Deus huic præcepto corporalium bonorum pro- ude veli
. misſionem annectit, inquiens: Ut ſis longævus ſuper denn beſſeri
nlia

terram, quam Dominus Deus tuus tibi dabit.

Aen
—
1 ſetolitte l

uintibidi

t Noheut in

iglelcioren int

ius, Nrotiinl l

pinls nine
Uinhenn Eni
nemnoril lalnt
ia ommnil Ullin
in etekin
Htatemngunnu

—

Gultifrnen

Poei Yiinie⸗

tin 6 te
bet guatt u
ut qabane n
Zͤetemring 1
tpus 8
Leutaenn
tiesin nti
cire
e reiinn

s
erd

.
N.
8

IV. PRXCETTUM. 437

Hic ipſe æſtima, quanta ſeveritate hoc præceptum
Deo cordi ſit, non ſolum aperte indicanti illud ſibi gra-
tum eſſe, aut gaudio ac voluptati, verum nobis etiam
ipſis caſirum eſſe felicisſime, ac non niſi in optimam
partem eventurum, ut vitam tran quillam agque ſuavem
exigamus omnibus rebus in terris adfluentes. Hinc
ipſe quoque Paulus ad Epheſios ſexto, hoc ipfum citans
pleno ore jactat, ubi inquit: Filii, obedite parentibus in

adjecta eſt.

Eph. 6, I. .

Domino, hoc enim juſtum eſt, Honora patrem tuum
& matrem tuam, qued eſt mandatum primum in pro-
misſione, ut bene tibi ſit, & ſis longævus ſuper terram.
Nam tametſi & aliis præceptis ſua incluſa ſit promisſio:
nulli tamen adeo ſigniſcanter & expreſſe, quam huic,

Hlabes itaque hujus præcepti fructum & præmium, Frucyws &&
ut ille, qui hoc transgreſſus non fuerit, dies feli praminm
ces exigat, nulla preſſus inopia: Contra quoque bzjus pra.
poœnam, ut ille, qui parentibus dicto non erit au- cepti ſer.
diens, hoc citius intereat, nec unquam ſua vita vari.

2

cum voluptate fruatur. Eſſe enim aut fieri longæ-

vum, non tantum ad decrepitam usque ætatem vi-
vere Scriptura nominat, ſed omnia habere affatim,

quæ ad-longævam vitam traducendam pertinent, ut

eſt proſpera valetudo corporis, uxor & liberi, victus

non tenuis aut ſordidus, externa rerum pax, bona & æ=-

quabilis Reipublicæ adminiſtratio, & hujusmodi, ſine

quibus hæc vita neque jucunde peragi, neque diu con-

ſiſtere poteſt. Jam ergo ſi gravaris auſcultare parentibus,

& ab isdem emnendari recuſas: eſto dicto audiens carnifi-

ci. Qued ſi neque huic obedire ſuſtines ‚obe dito vαννται
Trvàdονα

1 — „ „N 8R
To rον αανυαν⁸ι d£ο sεÏzNs*a Hoe
n. Deus, velis nolis, exigit, ut aut ̊ ipfi auſcultaveris, uo-
remq; geſſeris, tibi largiter & affatim omnib bonis pen-

let præſtiti obſequii promtitudinem: aut, ejus iracundia

Ee 3 tua

4383 CATECHISMIS MAYOR
tus pertina-ia exàſperaveris, te & morti & carnifſici cru- Anturaler
ciandunz objiciat. Minttei
Biwade zot Unde etiam agminatim pullulant & emergunt que. vniitam
IJacinoroſt Sis ie tot facinoroſorum hominum examina, quxv partim ulr Arie
goxzznes, laqueo, partim gladio, partim etiam rot & igne, plecten- Auntiope
da & extingveuda ſunt, quam & inohed ienria erga pa- Iohujus
rentes? GQaandoquidem parentum objurgationem, ex altlentio
. grat 4 & amore profectam, per ferre nolunt, fit, uat Dei ira- Certam ſu
cundia in omne facinus prelapfi, deinceps propalam ex- Win inper
. carnißcati parentibus & dolori ſint & dedecori. Perrarè Flen e
enim contingit, ut tam perditi & deplorati homines, Imkmam
rectam aut maturam mortem oppetant. Cæterum pwbi Ahlalun
& obedientes bened ictionem acci piunt, ut in multa kran⸗ Pbi adhibet
quillitate belle & molliter conſeneſcant, ac natos nato- (rcſam n
rui (ut ſupra dictum eſt)videant, in tertiam & quartam n ad e
generationem usque procreatos. M Puramfger
Exempla. Hoc ipſum experimentis quoque diſeimus, ut; ubi ho- lium u
L neſtæ & veruſtæ ſunt familiæ, divitiis & liberorum nu- (imetne
nueroſa ſobale abundantes, procul dubio iode ingre-. nligut
mentam longa quadaa propggatione acceperint, quod Alhre⸗
illerund aliquot ſencte edacati fuerint, ſuisque majori. eganch
Pſ. tos, G. bus reverenter suſi ultaverint. Rurſum de impiis ita in 3Pprlarin
. Arcris litenis memoriæ proditum legi nus, Pſal. 09. Ne. aeſaten
potes ejus era d'cabuntur, in generatione altera deleatur ſecumgam
nomen eorumn. Sit ergo tibi ſemel atque adeo dictum ſe- e in ſan
riò, quanti Deus faciat bedientiam „um illi tantum tri⸗ hlitos n
buat, tantum en delectetur; ut ejus ohſervationem am- Mlonk
plisſimis præmiis remuneret;, Se rurſus transgreſſores hb bein
acerbe & immiſericorditer pmdiat. Hæc amnia eo0 4 Itaqwonn
me d cuntur, ut iſta pueris ſedulèinculçentur. Nemp tesgttii
6 enim facile credit, quam neceſſarinm ſit hoc præceptum, (Moinon
hactenus tamen in Papatu non magui æſtimatum, c ne le dien
traditum quidem unquam. Sunt quidem verba vulga- tos eyi
ria & facilia, quæ nemo non ante ſibi prohe cognita el- ln
ſ exiſlimat, & hæc ipſa cauſa eſt, cur tantopere negll. w eeh

—.—

ortiAcnitin

t Senemuug
roti greſe
Cheſiegtin ei
Ohivemninen,
nClantteni
einceson
8 edtcni lu
8 behlagite.
tant, (Mni
iunboti Ullen
eſtant 1 iti⸗

intetandf

vecſemu;
cul Adie iu
iOgeaceht,

etiet,ſnige⸗

Rorſumkeniil

legin⸗ l
toelete

eniete
nun ir

us Cgerlathe,
rurlas uuße .

er onn

ſine ſen
ſeoeſe
un nn

IV. PR AECE PTIM. 439

gantur, adee, ut ad alia nimium curioſe intenti ſimus, i-
gnorantes interim neque credentes, tam accendi & pro-

vocari iram Dei hujus præcepti contemtu & negligentia

noſtra, & vicisſim obedientia ejus præcepti tam Præclara
&& grata opera illi præſtari.

In hujus præcepti explanatione, neque iHud tacitum Obedienih

aut ſilentio prætereundum eſt, quod ad multiplicem obe- ega magi

dientiam ſuperiorum attinet, nempe eorum, qui verſan- ſtratum.

tur in imperio, & reipublicæ procurationem ſuſtinent.

Siquidem é parentum poteſtate omnes aliæ propagan “
tur & manant. Ubi enim parens aliquis filium rebellem

& dyſcolum ſolus educare nequit: magiſtrum adjutorem

ſibi adhibet, qui literis ac diſciplinis liberalibus pueri D
ferociam molliat ac mitiget. Quod ſi hujus quoque o-

pera ad retundendam ferocientis ingenii barbariem,

parum fuerit efficax aut valida: ad jungit ſibi vicini auxi-
lium. Quod ſi diem ſuum obierit: commendat ac tradit
filium educandum Magiſtratibus, aut tutoribus ad hoc =D
conſtitutis. ððð
Adhæc, ad rei familiaris adminiſtrationem ſervis quo-Obedientia
que & ancillis opus eſt, ita, ut omnes, quotquot Domini ergas Sõ
appellatione cenſentur, vice parentum ſint, ab iisdemque nos.
poteſtatem ac vim regnandi accipiant. Unde quoque
ſecundum Scripturam omnes dicuntur Patres, utpote,
qui in ſua gubernatione officium patris obire, ergaque
fabditos patris animum inducere debeant. Quemad-
modum & olim apud Romanos, & alios plerosque popu-
los, hexos herasq;patres & matresfamiliâs nominabant.
Ita quoque ſuios magiſtratus & principes dixerunt Pa-

1

tres patriæ, nobis Chriſtianis, in dedecus & ĩignominiam,

quod non eadem appellatione parentes & principes no-

Kros dignamur, aut ad minimum eos pro talibus hono-⸗
ratos exiſtimamus. l

Jam quæcunque liberi parentibus ſuis debent, eadem Obedient?s
blane debent illis omnes, qui in œconomia verſantur. in æceno-
FPe 4 Qua- mig,

Opera gα

wopica,

s MAOR
CATECHLSMuS MAj
440⁰

P 1 PS

—

ibus:
ſtent honor
. oneſtent 6& cum.
iparentes fuos h ſed promte & .
rum etian acte,& Invito. uſam, quo Dei in
non quidem coa- pter priorem ca . ellue obesientia
gaudio. Et hos eolendr dinbehar. delectatur. Cujus
Borandos sos i peribus inprimis de
1 ; aliis operib
e omnibus
Præ

4

eſtire
. re, pla mque
. mpender antur, ta 9
tium heras conſequantur,
vosS & heras

mO⸗
jant quon
„ & ſcian 3 tar⸗
ſcieneia Eüagtur: ue. Rackenn ir
ilari con 8 ni r h er⸗
acata & hilari TFà præſtare quea E conteinta ign
6 rubiginet lore obſcurata, & c
igine & ſq
ſus rubig

emo non impuliu diabo-
i impuliu
endis n

P

decipulas abiit, magn

ummo⸗
& temporis, & n
a jactura

ientiæ.
conſci
rum, &

iĩ fieri poſſit, ut
iterum Denee er eetamghe
Lnukann eriln et gaudio, ren quo alias üeretut,
rrantei it cjuemedt atahn ane⸗ Rungua l
E 1 1, 10S Ia “
Ale⸗ ene ie E aſh er akleereht⸗ keeiſe
eg ua ne diligenter ab onachorum eer
eri laneri⸗ Bein * uam omnium 3 exigunt? A r id
nai⸗ lneliut dure & anorresden ac Elieter
aoneran haben 1 omisſionem . H eſſe beatior, au
annexam aeed Qu ratiotze ure
tibi caſuru .

1 e,
ctiorem vitam agere, 9

am
inet? N
um ad opera attinet
uantum

. it, 0-
ique ſoli ſervi
la fides vere juſtihcat, eique
apud Deum

& hominibus.
verò hom
Kionie & defenſionis 1

Hatdtim con⸗
Uultizmoror
Oelentir
Primumm guid
ſtig, oltez
nrri i
Apobann
MInem (arn!
lengi mone
eNanonu
mhe⸗ ten
l inoren
ris nvere
reohren
Finliter
Kturhgil
um ordinen
Ntrine lon
Nis unili⸗
uncth eſt
beihii
un arent
Coln uobi h
nten
tiſhnntn
ſine Pelent
Cmni honor
nizanni
lun gni

e Praya
ent

enicne 0

rumn,

1,

MINSln IV. PRCGEFTIM. 441

—

itgleeinneaen pacatam conſcientiam & faventem Deum obtineas, qui
ec koninmt multis ſervitii tui rationem tibi penſaturus eſt. Quid
Kobtennpetintet multis moror? palam beatus es, duin modo probitatis &
hneken om obedientiæ wirtutem conſtanter retineas. Sin minus:
ſel kontid primum quidem non niſtiram à4 Heo lucrifacis & inimi-
lcene citias, poſtea amiſſa eordis tranquillitate, omnes plagas
DaeCt incurris & infortunia. Quem ergo iſta non movebunt
Bisekehnnn S. probum facient, hunc tanquam deploratæ vitæ ho-
ere luenniti minem carnifici commendamus & morti. Quare quili⸗
drleq ammmie bet, qui moneri ſe patitur, cogitet, Deum hoc ſuo præ-
I,nne⸗ cepto non ludos facere, aut jocos exercere, ſciasque illum
turhis ipfſum hœc tecum loqui, & obedientiam requirere. Quod
Acortere ſi illimorem geſſeris, placebis ei, ejusque dilectus filius
non inpi eris. Sin vero contemſeris, age, & dedecus, ærumnas &
ceratiinu? dolores præmii, loco, tibi habeto. .

8 . .1* .
. Sim lliter quoque dicendum eſt de obedientia, quæ de⸗ Obedientig
betur magiſtratibus, quæ, ut diximus, & ipſa in paren- i/ bolitia.
an. tum ordinem pertinet, & huc referenda eſt, omnium, ⁴
8 o maxime longe lateque patens. N eque enim hiç ſaltem u.
tngliteti45

„nius familiæ parens eſt, ſed toties pater Princeps exiſti-
etage mandus eſp, quotquot cives aut ſubditos ſuæ ditioni
odiuni ſubjectos habuerit. Quippe Deus non ſecus per illos
nrun anſete quam parentes nos alit ac ſuſtinet, illorum opera vi-
tmngI Aum nobis præſtans, Penates, tutelam, pacem atque ſe-
SS curitatem. Quamobrem cum nomen & titulum illum,
t igomie uti ſummum decus & gloriam ſuam „merito & digniſ-
Clethu ſie geſtent: vicisſim & nos debemus eos, ut digni ſunt.
SS omni honore oſtenſo, magnifacere, ut theſaurum in
Geiglii ,3 terris omnium pretioſisſimum.

ſere et Jam qui hic promto ac lubenti animo obſequitur? Opera poli.
ſſbeni neque gravatim ea, quæ ad exhibendum honorem at. sices
leunct, tinent, exequitur: is ſcit, ſe rem Deo gratam facere
eieſif⸗ 6. Prætniique loco gaudium ac felicitatem ſe conſecutu.
hln in rum. Qucd ſigravatur facere, ac magiſtratus etiam
n IWSUSJMU Ee „ con-

442 CATECHISMuIS MAjOEB

gontemnit, aut concitato tumultu rebellat: rurſum que. wh ⸗
Pana, que ille ſciat, nullius gratiæ aut benedictionis divin?z e i
unquam ſeſe futurum compotem⸗ ſed ab his omnibus n ii
excidiſſe planisſime. Et ubi ſperat hac ſua inobedientia lusiten
aureum ſe lucraturum, alibi in decuplo graviorem ja- 1, *U
Gturam faciet, aut in carnificis manus incidet, aut vel
bello, velpeſte, vel fame peribit, aut liberos ſuos degene- Ehtinus
ves, omnique vitiorum genere coopertos videbit, à fami- n, murn
Ha, vicinis, hoſtibus, ſiſco, & tyrannis certatim compila- Uhia: ſes

bitur, damnum accipiet, & per injuriam opprimetur: ut , n⸗
ita dignum ad nos redeat præmium, id quod per inobe- Peritiſnos
dientiam & quærimus & meremur. ns, Net
. 5 de tok! Proinde, ſi perfvaderi ſaltem id nobis aliquando pa- lntit, te
zalamita- teremur, ut crederemus, in tantum hæc opera placere kami

es σmiſe Deo, tamque amplum præmium propoſitum ſibi habere: zre ero
se equidem in exuberantisſima omnium rerum copia feli. en omni
cisſimam vitam degeremus, omnia, quæcunque huma- Mrafdore
nus animus concupiſcit, poſſidentes. Quia vero tam bosr hon
leviter, & ne unius quidem aſſis Dei verbum & præce- Rinbiere
ptum æſtimare ſalemus, quaſi Cares quispiam aut Threſ- MAen⸗
ſis homuncio illud dixiſiet ſanxiſſetque, videris quoque, inle He
nu tuiis vir ſies, qui æquo Marte cum illo poilit in a- Ee ſerolic
renam deſcendere. Quam vero difficile factu hoc illi e- Nns en
rit, ut te perſolvens, tuam contundat ferociam? Quare dalinitte
multo quidem mihi videretur conſultius & præſtabili- nnmn
us, magisque in rem tusm ſoret, ut potius in Dei favore, leigte ſer
pace ac gratia;, neque non felici rerum ſucceſſu vige Mingule
zes, quam eodem tibi hoſtiliter adverſante, & inimico (io ku

xiſtente. Undénam putas univerſum jam orbem re. I r
fertum eſſe perfidia, malitia, ſceleribus, rapina, cæde,per- trcgeſ.
ariis, latrecinio, omnique genere calamitatum atque de e
C . . reſiden

decoris, quam quod nemo alieni imperii jugum ferre nanin
. . . - - . 2 3. „
ſuſtinet? quod quisque liber, quisque ſui juris 44 AUre en.
voα eſſe conatur, neminemque revereri aut metuere, den 13
ſe, quodcunque animo ſuo viſum ant libitum eſt, ſgerr⸗ Naen

—

N Sar

ebeſiͤt kiingn

benebictoni⸗
ſed lienin
haeliuimoteig

ecupho Nliienf

nrs inreet

tliberoslee

Dertos itt⸗4

nis Cettignir,
Niamo,Ninen

nn lquse
rrt
nohstlen
Uim hxcoſift

oluun

iumrerun

(
.

e
ie,Cnerngßt

.

ntes Jn

Dei ſetnind

. rsaNAD.
es gisimne

erecr.
tte olnn 1
ea6nhe
Othclenen
gltekmi
Cſlind i

winN

lamus, nos ipſos intus & in cute nebulones eſſe

IV. PRABCHEPTIM. 44 ¾
vult? Inde fit, ut Deus latronem latrone puniat;
ut ubi domi o tuo fraudulenter impoſueris, aut eun-
dem fuperbe ſpreveris, alius veniat, qui eademmen. D

ſura tibi remetiatur: imo & in propriis laribus ab uxo-

ge, Hiberis & familia, decuplo plus perferre cogaris.

Sentimus equidemn hand obſcure noſlrum infortu=

nium, murmurantes & conquerentes de perfidia, vi,

injuria: ſed interim claufis oculis de bekele⸗

perditisſimos, qui pœnam hanc ampliſſimè meriti

Kmus, nec tamen vel tantillum vita in melius com-

mutata, reſipiſcere animum inducamus. Nullum

locum gratixæ & felcitati apud nos reliqvum facimus:

faperſunt adhoc patres ſpirituales, non Aäi quidem,

de præſidentes in ædibus, UIti

jure ergo optimo non nifi införtunium & acerbita⸗ 7
tem, omni fublata miſericordia, perſentiſcimus. n

profecto reor, adhuc in humanis eſſe alicubi pios ac
Pprobos homines, cum tantum boni adhuc Deus no-

bis tribuere ſoleat, nam noſtri gniaiae Dene do.
quidem in ædibus, aut ſtipulam in arvis retinere debe-
bamus Hæcomnia eam obrem mihi percenſenda fué-
ve verboſius, ſi ſemel quispiam iſta, vel tandem emol
Htus corde conciperet, ut à miſeranda iſta cœcitate &
calamitate, in qua tam profunde immerſ jacuims libee-
raremur, Dei verbum ac voluntatem cognoſcentes, ac
denique ſerio arripientes. Ex hoc enim diſe tene, e
PaGe gaudio, proſpyeritate & ſalute, hic & in futuro ſe-

ITA friplices in koc Præcepèo Patres nobis præſti= ripdiees
tutos eſſe videmus. Primam quidem ſangvinis, Dein⸗ Pattei
ſiden Imo⸗ quibus partes Sus
bernandæ Reipuh. commendatæ funt. Præter hos.

qui

hactenus in Papatu hoc nominis ſibi falſo arfogrunt,

neque tamen ullum patxis offcium ſunt executi,;

4

— 444 CATECHISMIS MAITOE
IIIi enim ſoli ſpirituales patres dici merentur, qui verbo mniim ſin
Dei nos paſcunt, regunt ac docent: & Gdeliter præſant ““
regi: Quo nomine 8. Paulus ſe patrem jactat, ſer. Qn ſeltun
, Cer. g, Sebens Corinthiis, I. Corinth. 4. In Chriſto Jeſu per E- iln di
vangelium vos genui. Cum ergo patres eos eſſe con- inte
ſtet: & his honer præ omnibus aliis deferendus eſt. Ve- tearhet,
rum enim vero hic omnium minime cernitur. Ad hunc gänund
enim modum à mundo honorandi & honeſtandi ſunt, ibuun ten
ut pasſim ejecti oppidis agantur in exiliam, & ne fruſto h la
quidem panis paſcantur citra invidiam, & in ſumma, tuigaumn nen

I. Cor. z, 3. hujus mundi purgamenta, ut Paulus eodem capite lo- Dl
quitur, & pezipſemata omnium eſſe cogantur. OWUJUMM
⸗ ee,ingu

Qus, honor Veruntamen valde neceſſarium eſt, ut hæc quoque Iinum kacer

minißtris ſumma diligentia vulge inculcentur, eos, qui Chriſtia. abieohgaib
ba- ni eſſe contendunt, coram Deo debere pro officio, ut idingauten

verbi
bendzs. duplici honore illos afficiant, qui eorum animarum cu- omläones
ram gerunt, ut eosdem vicisſim alant ac foveant : ad tinhige
quod iterum Deus abunde ſuppeditabit, ut. nulla pre- bin⸗ üunin
maris inopia. Sed hic rurſum nemo non pertinacisſimè Muilem au
tenazx eſt, metuens, ne ſortè venter fame effractus con- iclin ſilten
taheſcat, Nec unum jam valemus doctum, probum atque eunni u
fdelem concienatorem alere, ubi ante decem cuculla- (ad zant
tos porcos ‚aut aleatores ſacriſicos tantum abdomini Kutentie 1
ſervientes, opiparè ſaginavimus. Qua ratione etiam (tchenle her,
promeremur, ut ſo verbo & benedictione Deus uos i⸗ d erdum:
terum tantæ ingratitudinis gratia privet atque defrau- krru,
det, ſinatque iterum mendaciorum doctores exoriri, qui zi H
ſuis impoſturis recta ad Orcum nos ductitent, neque non. ent
ſadorem & ſangvinem noſtrum devorent. en
prspia ho- Cæterum; qui Dei voluntatem & præceptum reve. enn e
noranzzum rentur, eam. Promisſionem acceperunt, fore, ut illis af. en n
win'ſiros fatim penſetur, q icquid in alendis cum corporalibus, 0 Kid
berbi. tum ſpiritualibus patribus inſumſerint, & ad. amplifit:· kanie rbl
candum Mnenki
1

n IIV. PRXCPTUVM. 44 5
herentunim candum ipſorum honorem præſtiterint: non quod per
Aleltene unius tantum anni ſpacium abunde habituri ſint vi-
nen hh Etum, veſtitum, & aliquantulum pecuniæ pofſleſluri: ſed
Chidſnet quod longævi futuri ſint, commeatu inſtructi ſplendi-
tes n le do, pacis tranquillitate fruituri, breviter, perpetuo divi-
detereind tes at beati. Quare etiam atque etiam cura, ut, quod of-
cernken Au ficium tuum exigit, promte facias, omnemque curam
Akonkale in Deum rejicias, quomodo te aliturus ſit, aue omni
liam en copia inſtructurus. Quod ſi promiſit, nee unquam
lam, Bnin Kuiquafn mendazx aut deceptor inventus eſt: nec tibi

bueplen ai⸗ mentietur. ”
copentn, Hæc, inquam, nos provocare debebant, ac talem a-
eld

nimum facere, qui ſe omnium amantisſime effunderet
Al, ui ergaà eos, quibus honorem debemus, ita, ut ſupinis ma-
r e il⸗ nibus gaudentes Deo gratias ageremus, qui ejusmodi
GbenfH Ppromisflienes nobis tribuit, quarum gratia ad extremos
runininie Ingdos impigerrime curſitare debebamus. Nam tametſi
lapti ben totus mundus omnes ſuas vires conferret: ne horulam
ebH quidem ad ſummam vitæ noſtræ poſlet atjicere, aut u-
on e nicum ſaltem granum é terra producere. Deus hæc
rſmmeeii omnia & vult & poteſt tibi ſuperabundanter & plena
dunfrchnn (quod ajunt) manu Præſtare, ex animi tui voto atque
teten ſententia. Jam qui talia negligit, aut ventis & auræ diſ-
6um cerpenda permittit: ille indignior eſt, quam ut ullum
OnEE& Dei verbum audiat.

elden⸗ 4 . y ð — —. 22 . „
gicten⸗ „% Hxc velut aucétarii loco iĩis, qui huic præcepto ſub- D. offycie
e ecti ſunt, diximus, Adhæc parentes quoque docendi parentnzg,
and Iecti lünt; dcimds?. Aak pareutes quoque dρcëúοäâä pa,zentnm
,D eſſent, quænam illorum ſint partes & officia, quomo- & Vaperio.

Nctten k do ſe gerere debeant erga eos, quos gubernandos & ram orgu,
mAH logo expreſſa non eſt: multis tamen aliis in locis Seri. iefer isre ..
8 nh pturæ abunde præcepta invenitur ac tradita. DEUS
uat inel quoque hoc ipſo præcepto hæc vult ſubintelligi, ubi pa-

Ccumn nf rentum mentionem facit. Neque enim ejus voluntas eſt,
eit, , ut aut

. . .
2 Cscisns MAionrn —
ut aut perditi nebulones, aut enormes tyrann, hujtte üliithzet
S= officii procurationem obeant: neqve in hoc illis ipſis meſ aſo
honorem tribuit, hoc eſt, potentiam & jus regendi, urk um iin Chn
ſe precibus tanquam numen aliqued adorari patiantar, nmahtim
ſed cogitent potius, quod & ipſi DEO obedientiam de- (untlis fict
hbeant, ut officium ſuxæ fdei delegatum iplis curæ ſit sA Kchmniend
Tolicitudini, utque liberos, familiam & ſubditos ſuos Aomn rege
non tantum nutriant, & corporalibus alimentis provi- im Quah
deant, ſed omnium mavimèe ad laudecm & gloriam Dei Ur pro olb
propagandam eduéent. Quamobrem nedvaqvam face nnchen
W cogites, hæc in tue arbitratu aut voluntate ſita eſſe, ix onmm d be
ſtatuas aut facias in his, qvæ tibi viſa fuerint, ſed quod Anett gtgte
Deus hæc tibi graviter atque adeo ſerio facienda Pre- ilt ion l
ceperit, cui sriam aliquando exigenti harum rerum ra- üſhlii in

„tionem redditurus ee. ”M Dte dl
De wegl- Sed quam hic rurſus miſerandam plagam videmu, Wü Iuean
gentig Pa- qvil hujus offici nemo reſpectum aut curam habere Hpherac

rentum G'dignatur, periade agentes, ac ſi Deus liberos tantumn iilſſeſium
In perttremin hot nohis dediffet, ut animi fallendi gratia hobis vOo- hehu e
zin ſaso off- Juptati eſſent, aut delectamento: pratérea familiam tan- i Utti,

Sie tum in hoc, ut ea tanqvam bove aut aſino opere facieir. ehttent E
. do utamur, aut cum ſubditis pro animi noſtri libidine Uibrefien

agamus,; non ſecus eos habentes neglectui, quam ſi ad Ney n dl
nos non pertinerent, ant nofira nihil intereſſet, quid üclloeite
diſcant, aut quibus pietatis ſtudiis ſuam vitam tradu- lberozgt
cant. Nec quisquam eò intendit animum, ut cogitee uin anin
hoc divinæ majeſtatis eſſe præceptum, hoc ipſum ſeye- Anamnihetre
r eNXaminaturæ, & graviter ulturæ: aut fummam ne- Riltſert
cesſitatem hoc exigere, ut juventutis recte educanda« ikrrellee
atque indituendærecipua habeatur cura &ratio, Quod Frmas o
H enim cum ad piritualem, tüm mundanam rerum ad. unkammt
miniſtrationem, homines idoneos Promtos & ap poſi- eneinü
tos habere deſideramus: profecto non erit ulli paréel- (nagge,ehin
dum labori, aut operæ, aut impenſis, diligenter docen- n nult
do atqve inſtituende liberos, ut & Deo Tervire, n luällifl

—

la

—

—
5 4

lün. H IV. PRXCEFTIM. 4247

aikmde nibus utiles eſſe qveant. Neqve tarrund. nobis cogitan- B
ge teihi dum eſt, qvo Pacto illis ipfis magnam 1 ſaltem nummo-
n Kiungaht rum vim cumulemus ac reponams. Hos enim Deus
diſpnnti in citra noſtram operam alere ac ditare Rarici quod etiam
20 Gedenint quotidie factitat. Ideò vero liberos nobis largitus eſt,
tomni ant & commiendavit, ut eosdem juxta voluntatem ejus e-
n A ſwiink ducemus regamusque, alioqui nihil opus erat paren-
n rg tibus. Quapropter quisque indubitate ita habeat, ſe de- .

bere pro officio, eoque adſtringi, qui modo nolit infen-
ſum & inclementem Deum ſuo malo experiri, ut ante
omnia ad Dei timorem & agnitionem ſuos liberos e e-

ben Atin
brem teifthun

. Areh!
Nn “ ducet. Atque ubi aliqua relucebit ſpes egregii ingenii,
“R
ſaari⸗ aut nôn malæ indolis, eosdem quoque bonis literis ag
ſ . diſciplinis imbuendas & formandos tradant, ut eorum
enti hatunttin.

opera ad politiam, & ad quamcunque rein obus fucrit,
uti queant homines.
lan Dlgmnik 4 His peractis diligenter & ſtrenue, Deus nobis haud Cmzaede
n aut ain dubie ſuam benedictionem & gratiani largiter imper- redta edee
Dens berni iiret, ut ejusmodi educarentur homines, à quibus cum rationis.
Hensigrin pſa patria, tum populares Præcipuum emolumentum
rermini, vapérent. Et hjus quoque diſciplinæ ſequlitate & ſtu-
ataimekti⸗ dio, brevi emergerent bene modeſti & recte educati ci⸗
mrim in ves, tum pudicæ beneque moratæ mattonæ, rei ſamilia-
neple ue ris diligentes & ſtudioſæ, qui deinceps indeſinenter pro-
itl inn bos liberos &familiam laudabilem Procrearent. Jam ipſe
tecum animo repete, quam nefarium admittas facinus,
ne quamque atrox damnum des, 1 hac in re negligenter a-
un kreffi 28, aut per te ſtet, quo minus liberi tui utiliter ac ſalu-
r: antiin Driter educentur. Adhæc omnibus peccatis S& ira temet

eß fedt gravas & ofieras, ita, ut liberorum tuorum erge æXter-
tttthti nam damnationem promerearis, tametſi aliâs ſanétam
üncumm atque inculpatam vitam traduxeris. Eam ob rem Deus
ftnnulii, quoque, cum iſta tam omiſſo animo negliguntur, mun-
en et dum inuſitatis & non dicendis peœnis afficit, ut nal.

lgelt lius diſciplinæ & bacatæ gubernatiopis veſtigium apud
Neokria nos

7

448 3 CATRCHISMus MAYO0OEG QGQ

e n00 0 dole onque-
tur amplius, quod non raro dolenter con
nos cernatur amplius, 4

diarum
tes tantarum tragœdiar
. . im non videntes tantarum agera ran
culpan nont. aelle. Qyemadmodum eninm renn⸗
culpam noſtram eſſe. inn en uur
culpam ne⸗ itaà rebelles ac degeneres ſabete n: atneann,
Reteein St hæc moônendi gratia in præ
experim ur. Et
X

te prolixius aliud tempus poſtulat.
hæc enim tractare prolixi

PREGEPTIM V.
inua. T Actenus & ſpiritualem, & 1parentum jus & obe-
Continnua- — 2 m, hoeeſt, cum Dei, tum p lco ex Edi-
dientiam, executi redimur, ad diſcendum, in.
us noſtris ad vicinos 5 ximum, vita
Paclohecdg⸗ inter nos chique erga pro
Pac

.

1

non ſunt comprehenſi o0
eus & magiſtratus non ſun e vam ob-
W Tea Deus elerzanmneuc aene sihumn hledend
5 illis & jus = eus jus ſu
Perinere imemt mbier⸗ . Siae Paleaktun, ins nm
kere e Liſler ſos magiſtratui p ipſi (ut in Moſe legſtur
ad magi= Vit ac crediit, Aa miusrapene, ir fudco omdenne
Eratum. l siplorun liberos in jus rehers oi hic interdicitur,
uos ipſor. . Nvicde vid hic interdl .
. opter 4 . n ma
re cogebantur. (Qapropt rinterdictum eſt, & nonm
Privatis perionis peculiariter in
Privatis llectu valde facile, ac
giſtratui. Pe aſ1 intellectu Valde Svangelio
S ptum eſt i innis in Evangelio
. c præcep in
Jam kreren „ quando quotannis
crebro declar⸗z

. . * . 15 5.
11 he ore, neque ſignis
ionibus, Jue ore, neque
neque cordis cogitationibus, nequ 3
164 .α

. Quare o-⸗
ilio eſle occidendum. Q. J..
neque conſilio & auxilio efle verigen r ut dar.
Sde nie ira ſci interdictum elt, r ⸗ eſl, paren⸗
mhnibus 110 1 iarerdictur gblinent geii, baten
= mus, qui DEf locum in terris o loreein zn
ribu⸗ magiſtracui. Dei enim &

ſunt. int ſt iraſci, indigne
hum ordinem cooptati ſunt, intereſt bjur-
uomn . . S .

——
dſirgaree
kigttioc tr⸗
Ckterumn
(auſd hec fui
tletmandin
t5 obnoxiae

Eeyptuninter
modum mult

leſ: ktiu⸗
Cm mulih

enaſheiun

tötlem Proſe

Eyenplie

Prelciore⸗
Sugſlsopi
Aitin r
niſken ine
ttbaltlooni
ſeguerizinine
Meterpon
aninunolt
Atititten
lantimti
werentoii
Kelemmen;
Ulens onnen
nacriäturin
Rebrepcepi
Matum e
uhetceh
uquitn mol

iat.

25

m »v. PRECBPTUMNI. 449
denm objurgare & punire, ob ipſos, qui hoc & alia præcepta =WUW—U
run tirin flagitiose transgrediuntur. ODWDU
mmenidn OQvwterum hnjus præcepti conſtituendi neceſſitas & Canſa bis.
ſobeitos Eli
)

cauſa heæc fuit, quod Deo obſeurum non erat, quanta jns prace-
inrrhtsſin teſſet mundi malitia & iniquitas, & quàm hæc vita mul- Pii.
enzu ne ttis obnoxia eiſet periculis, eam ob rem Deus hoc pra-
ceptum inter bonos & malos conſiſtuit. Jam quemad-

MV. modam multæ ſunt aliorum præceptorum impugnati-
ones: ita quoque hujus non ſunt paueæ aut modicæ ut
(cum mulris hominibus nobis vivendum ſit, qui nos in-
mdatun juria afficiunt, unde cauſas nanciſcimur, inimico animo .
Petenmmiui eosdem proſequendi. . . Sð
ero in it Exempli cauſa: Si vicinus tuus viderit tibi eſſe ædes Ex emplum.

,al ſtenm ſplendidiores, numeroſiorem familiam „pingviores a-
Praninuni gros, plus opum atque fortunæ à Deo eile, quam ſibi:
ite Me S iſtatim *greè patitur, tibique proſperos rerum ſucceſſus
Conßteketi 'invidere incipit, neque quidquam boni de te aut cogi-
cherdinſu tat, aut loquitur. Ita impulſu mali Genii, multos con-
s ſunmdi ſequeris inimicos, qui nihil boni neque ſpirit ualiter ne-
n do dn. que corporaliter tibi faveant. Hos erge cum videmus,
rirkok⸗ animus noſter vicĩſſim ira exæſtuat, ac vindictæ cupi- S
ned ditate ardere incipit. Inde maledictorum ac litium pul-
rimm“ Aulant initia, ex quibus deinceps calamitates & cædes e-
i edm aergunt ofiunturque. Hic verò Deus tanquam amicus
tichune ac clemens Pater prævenit, ſeque interponit arbitrum,
udd volens omnem diſcordiam componi ac præfcindi, ne

i Uu qua oriatur in juria, aut alius perdat alium. Et in ſumma,
s hoc Præcepto quemvis ab omnivi atque injuria tuum,
Pacatum ac defenſum, hocque Præceptum veluti maa
e rum, arcem, aſylum & propugnaculum proximo efſe vul,
ard n ne quam moleftiam & damnum à quoquam corpore aac-
kenimn h cipiat. Soenſi hir.
erehh e Eſt ergo hujus præcepti fenſus, ne quis ob ullum?“ LPiace-

Nrinnin d
bllditee
ilreh neht 1 .

Uend malefactum ulla conturbetur aut afficiatur injuria, et P.
4 ruchel . — S . „ .
ilor .— iamſi hanc abunde promeruiſſet. Ubi enim cœdes in-
Aiiſh J MV FE f ter-

/

1

Lvid ſit
non occi-
dere.

4 ½ CATECHISMuIS MAITOE

terdicta eſt, aut homicidium: ibi quoque cauſæ unde o-
riri poſſit homicidium, interdictæ ſunt. Crebro enim
ſit, ut aliquis, tametſi manus cæde non contaminet, ita
cruente imprecando devoveat proximum, ut non diu

ſuperſtes viveret, ſi effectus eſſet ejus imprecationibus.

Quando ergo hoc natura omnibus nobis inſitum eſt,
& uſitatum eſſe deprehenditur, ut nemo quidquam ab
alio ferre ſuſtineat: vult D EUS radicem atque adeò
ipſam ſtirpem evellere, unde cor hominis adverſus pro-
ximum exacerbatum exulceratur, nosque aſſvefacere,
ut nunquam non hoc præceptum noſtris oculis obver-
ſetur, in quo tanquam in ſpeculo vitam noſtram con-
templemur, voluntatem Dei intueamur, illiusque vin-
dictæ vim atque injuriam, quam immerenter patimur,
certa quadam animi fiducia ac nominis ſui imploratio-
ne commendemus, atque ita illos vehementer furere at-
que iraſei permittamus, ut, quod poſſunt, faciant. Ut
ad hunc modum homo diſcat ſedare iracundiam, ac pa-
tientem & manſvetum induere animum, cumprimis
erga illos, qui cauſam iraſcendi ei ſuppeditant, hoc eſt,
erga inimicos.
Quocirca tota hujus præcepti ſumma hæc eſt, ut
ſimplicihus ſignificantiſſime inculcetur, quid ſit, non
occidere. Principio, ne quis afficiatur injuria, primuùm
quidem manu aut opere. Deinde, ne utamur lingva in
hoc, ut conſilium demus alicui incommodandi. In-
ſuper, ne qua utamur via aut medio, unde aliquis de-
trimentum poſſit accipere, néve aliis utentibus conſen-
tiamus. Ac denique, ut ipſum cor hoſtiliter infenſum
ſit nemini, aut irritatum iracundia male velit. Ita, ut
& corpus & anima extra omnem fſint noxam, cum de
quovis, tum peculiariter de eo, qui tibi mali quid vel
precatur, vel etiam infert. Nam ei male facere, qui
bene de te ſit meritus, aut tuis rationibus optimè con-
ſultum cupit, non humanum eſt, ſed plane diabolicum.
Secun-

Necunde,
llifreit ſe
ueguedatnn
unn tueri &
nn accipiat
Cunquenud
lerigcin Nr.
lhirtege
loties vider
Aumeaucin
(nem mort
Pinmcalune
oumnegnen
bbnite:
Jepinipros
Anmncdn
iſe, ſoi
Rr
Detidtigeun
tumretinn
Qurel
titii qain
conſhlio an
horrengt
eCHNI
ii non 4
nin, K no
Deruiſisne
ine in
kt, ſetich
te, inque
i⸗ Oui
detg,
il hoc i
Nenineri
te atei

4

Il V. PRECEFTHM.„. AKAI

— —
wglecalen, Secundo, hujus præcepti reus eſt, non tantum is, qui eccatm
Int. (umd nala facit, ſed etiam is, qui, cùm proximo benefacere, vntrn hec
Noncontmidi ej isque damnum aut jacturam antevertere, obſtare, e-Praceptawr.
Nünun, AMmd um tueri & ſervare poſſet, ne quod malum aut injuri- .
n impredi am accipiat corpore, non facit. Jam ergo quoties-
1s mbanine Ccunque nudum videris, eundemque non adjutum dimi-
nens iun ſeris, cùm pro facultatibus, ejus nuditatem conveſtire
ndenes Poſſis ac tegere: hunc profecto frigore enecaſti. Ita

mins deefe. AJuoties videris famelicum, nec tamen paſciseum, hunc
õ fame cruciatum interire ſinis. Non ſecus quoque, ſi
noſkris oellotn quem morte condemnatum videris, aut in ſmili quo-
— piam caſu periclitantem, nec eum ſervare approperas,
unm Uice Cumm neque viæ neque occaſiones illius eripiendi tibi ſin
eeefjs ncognitæi pro certo co nſtat, hunc te neci dediſſe e. Ne-
Uiris, ſu inir Que kibi proderit hæc adducta excuſ⸗ atio, te in ejus ne-
lenenrir vem non conſenfiſſe, aut conſilio & auxilio non adju- HS .
olont nun vàſſe: ſiquidem charitatem illi ſubtraxiſti, iisque be-.

mefactis eum privſti, quibus adjutus nen difficulter vi-
nn, Lam retinuiſſet.
mimu Quare Deus non injuria omnes illes damnat homi-Qz: ' qor
ſpeitn ciqii, qui neceſſitate preſſis, aut de vita periclitantibus, homicidæ.
rconſilio aut ope non ſubveniunt. Hos in die noviffime
Gmmku horrenda quoque damnabit ſententia, quemadmodum S
lenn, i , pſe CHRISTUS annunciat, inquiens: Eſurivi, & ſi. W
S tii, & non dediſtis mihi manducare aut bibere, Hoſpes Marth. 2y,
uenm 6 eram, & nen collegiſftis me, Nudus eram, & non coo- g.
nnoln peruiſtis me, Infirmus & in carcere eram, & non viſit.
omti, ſtis me, Hoc eſt, meque meesque fame, ti, frigore peri- H
is Letine re, a feris diſcerpi, in carcere ſitu & ſqualore putreſce-
r ollimi tfte, inque omnibus neceſfitatibus fœde ſuccumbere ſi-
undlenl. Vjiſlis. Quid hoc aliud eſt, quàm homicidas, & Hανdo;
lnt ang OPou& Hαονε6Bluthunde)culpaſſe? Nam tam-
i tbinil erlſi hoc ipſum opere non perpetraſti: proximnum ta-
, Me e mmaen in periculis atque infortunio hærentem, quantam

eiracundin

5–

inbutecg ad te attinebat, immiſericerditer perire permilſiſti.
l Amri r M F f 2ꝛ Ekt

.

7

47Ü2 „CATECBISMUuS MA h-n

Et perinde eſt, ac ſi quem in profunda aqua navigantem, murmhtu
& adverſis ventis laborantem perſpicerem, aut in i⸗ hrc ſics
gnem prolabentem, poſſemque illum porrecta manu munbypocr
periculo eripere ac ſervare, & non facerem: Qui verd arint 8
coram toto mundo aliter atque funeſtus homicida & umguilm,
cruentus latro, probari aut perhiberi poſſem? Quapro- iliyentress
pter hæc deciſiva Dei eſt ſententia, ne quem hominem (coteinm
lædi aut damnum accipere patiamur, ſed omnibus hu- umtere
manitatis & benevolentiæ officiis demereamur. Eſtque hond urnen
hoc præceptum peculiariter erga eos conſervandum, uim elke
cum quibus inimicitiæ nobis interceſſerunt. Ut enim Hlantun
aajwmicis ac fautoribus noſtris benefaciamus, virtus valde don müſat
Matt. Sz6. ]evis eſt & ethnica, quemadmodum CHRISTUS Matth. mnationem
5y loquitur.
Bona opera Hoc loco iterum verbum Dei habemus propoſitum, L

buju: PTa quo nos ad vera, præclara ac ſumma opera, nempe,
"epti. manſvetudinem, patientiam, breviter, ad amorem & J
benefacta inimicis noſtris exhibenda, pellicere, ac pro- Elnentin
vocare conatur. Vultque nos ſubinde commonetface- ternetit
1 re, ut retrofflexa cogitatione, prioris præcepti ſimus Ntid,ti
memores, illum eſſe Deum noſtrum, hoc eſt, nobis velle mns Iumt
ſuppetias ferre, aſſiſtere ac tueri, ut animum vindictæ Lennkr
cupidum in nobis compeſcat atque coërceat. Jam hæc unreßie
vulgo eſſent tradenda atque inculcanda: tum abunde (ol rolin
bonorum eſſet operum, quæ nos facere oportebat. Ve- numncorns
rum hæc prædicatio non eſſet ex uſu monachorum, ſed neeorip
. Pplus juſto religioſorum ordinem defraudaret, inferret- lenteir ſl
Monacho que inſignem Carmelitarum ſanctitati injuriam, & for- uihiamill
um fiätiti. taſſe hoc ipſum diceretur bona opera interdicere, & mo- enn. g
* pers. naſteria deſolare. Hac enim ratione vulgus tanti, imd odinfud
potiùs multo majoris fieret, eosque longo interva! lo uizgue du
præcelleret: ac quivis facile perſpiceret, quomodo ipſi Denes ma
munlo tam forde hactenus impoſuerint ſua fucata K& alidatus

hypocritiea ſanctitate, quod & hoc præceptum, & alia negnehron⸗
præcepta omnia illiberaliter reſpuerint, & inutilia i. n eſcor

RAn
——
nadbamaigo
Pitemen ni!
un onecha iu
ſreten: li
nellus kenicel
ei ollent G

ſed CTrbN. .
ur,

demeteanit
e, Clſend
gelſerunt, Ui
lcalnls, Uitci

nCHNS

hubemms Gpe⸗
mia Oen, i⸗
ter, 41 mn
Aa elien 4
Pinde nnN
loris r
,bocchne
t zminun i

e oetlen

„

4

lan

ſi MoNi in
rnent 1
ditati ſtn “
tinte

1
4

eh.

V. PRCGEPTUM. 4 53

adhæc ſuos fictitios ordines & ſectas tam pernitioſas,,

jactarint & proclamarint, ut planè vitam ſvavem & .

mus. Sunt verèò eleganti ordine poſita; Primum enim

ſiimarint, tanquam non præcepta fuiſſent, ſed conſilia:
quam hypocriticas, pro perfectiſſima vita impudenter

tranquillam, omnique & cruce vacantem & patientia,
illi ventres & porci agerent. Quam ob cauſam „ſe
quoque in monaſteria abdiderunt, ut à nemine quid-
quam paterentur moleſtiæ, néve quenquam ulla in re
bona juvarent. Tu verò ſcito, hæc vera, ſancta & di-
vina eſſe opera, quibus Deus cum omnibus Angelis ex-
hilaratur, quibusque omnis humana ſanctitas collata

non niſi fœtor & ſtercus eſt, nec aliud, quam iram & da-

mnationem promeretur. 2
PRECE FPTUM VI.
Non moœchaberis. “MV
Summiaä ſo-
quentium
bracepto-
I.

QbEquentia præcepta intellectu jam ſunt facilia ex in-
Sterpretatione antecedentis. Eo enim tendunt o.
mnia, ut à damno & inferenda injuria proximo cavea

de non lædenda proximi perſonà conditum eſt. Secun-
dum reſpicit perſonam ſibi proximam, aut poſt ſe rem
ſibi proximam, nempe ſuam conjugem, qua cum u.
num corpus & una caro effectus eſt, ita ut nulla in .
re majori poſſit affici injuria. Quamobrem hoc in loco
diſerte ac ſignificanter expreſſlum eſt, ne quam igno-

Ordo Præ-
ceptorim.

miniam illi faciamus, afficientes contumelia ſuam con-=

jngem. Ac peculiariter de adulterio ſonat, propterea
quod in udaismo ita ordinatum & præceptum fuerat, ut
quisque ducta uxore matrimonium contraheret. Unde &
juvenes maturè contrahebat, ita ut virginitatis ſtatus &
cœlibatus apud Judæos nullius haberetur momenti. Sed

„

neque propalam viſebantur aut concedebantur meretri-

cum ac ſcortatorũ luſtra, ut hodie apud nos ſolenne eſt.
l Ff 3— Quam-

45 4. 4 ISMUS MAVOR
. CATECHISMIS

. - .1 . uniſimum
Quamebrem adulterium apud illos comm
fuirpecestum impadiclik adeò fæda & nefanda os
. 4 niam vero apud nos ade jtur: hoc
Owenenmam- Quoni . m lerna cernitur:
„ uitiorum & fcortationu ern
za oeten mnium Sõ adverſus omnia impudicitiæ genera
Gejns cau- Præceptum quoque adver ue tandem dici pos
ſen cera eriercondiurun el uecude opus interdici=
. ü Aum exte
Esnes, pro, ſunt nomine. Et non ſen etiam cauſi, illectamenta
ige⸗ ur: veriâm omnis ge de to⸗
Mberis, tur ñones, ut cor, os, oculi, aures, atque adeè
& occafiones, ut cor, allum locum, opem,
tum corpus purum ſit ac caſtum, nu t. Et non ſa
conſilium, impudcitiæ ſerviendæ præbea umme conatu
Ium hoc: ſed etiam hisce nefariis rsnn eceilitan
Obſtet, rueatur, Prohibeat, u Rantli MB confilio pro-
UuxiIio
iderit, ac contra præſto ſit a 1u
m viderit, ac con 0. ccepta in con:
16 uam famæ ſuæ jacturam, accep aliquid;
imso ſuo⸗ ne dr iat. Nan ubicunque tale aliquid
juge contumelia, faciat. e n oc obüſere, aut
Ver negligentiam intermittis, cum be i interdt: non
Bilimvlanter connives, quaſi tua nini e u perpe-
ſecus ejus flagitii culpa teneris, quam ĩs ipfſe, Aaciſſiems
ec ze⸗ Tantum ergò hoc præceptum, ut par u ſs
travit. õ quisque tum
omplectamur, à nobis exigit, ut Hõ hacohtl⸗
Cornp caſtam exigat, tum proximo quoque Dn koc
Kam c⸗ ili Voluit enim Deus
auxilio. olu 3,
da & tuenda ſit au cumſepire
Prgcepto cujusque uxorem tanquam alteneun ſemet
kr defendero, ne quis temere eam contreé
. pol t.
adulterio reum faceret aut polluere
atrimo- . 0 diſſerendi
no- itr ſit, ac nobis cauſam de eo d L
inz hone- hoc conſtientum ſt, dum, Se imis ſenſbus repo-
zandssne. fuppeditet: probè tibi noran 5 6d Deus RHune ma“.
nendum erit. Primo quidem, quom honoret ac præ-
trimonii ſtatum ac ordinem amp iſume 6 met & tuea-
dicet, ut eundem præcepto ſuo æque con ges do illam.
tur ab injuria. Supra quidem Quarto r aann Hoc
. . . matrem In.
waßrait: Henora Kitrul 84 0eſſet, eircumval-
Verò in loco, ut dictum eſt, ut in euto eſſet,

lavit

i r præceptum
UMautem de conjugio tam evidenter præcept

——

ltac deten
Iiputeunden
feluticiyinnn
dante omn
len ſepartein
hilindee exe
Utlegitine
Arent nutri
un iezer
Miteimonii
Vitbenedic
funt, huie
Ublicit, tar
trellet con
eum aut c
ataue aede
Ninm Pepp
Repgnimun
tam Acvirt
Ant eraſue
Ugrati,
Qoei
Mnamus,
uem irri
giola noſir
edumn n
Aun intlen
igrittee
terrellozel
Gepurpor
unque tan
aut ſecular
due lie Vven
kendus u
Woniu n

Cpot VI. PRXGPEFTNM. 455

layvit ac defendit eum. Quamobrem & à nobis requi-

8 coninundn 1V
rit, ut eundem honoremus, ſervemus & traducamus,

eckgmrind veluti divinum ac beatum ordinem, quando illum ini- S
anicank dio ante omnes alios ſervandum inſtituerit „eamque ob
iNpudotirger rem ſeparatim ma ſculum & fœminam creârit, non ad li-
e tnlenlig. bidinose exercendam ſpurcitiem atque laſciviam, ſed

ut legitime conjuncti, foœcundiel :, liberos procre-
arent, nutrirent, eosdemque ad Dei gloriam amplian:.
dam, piè ac rects educarent. Idcirco quoque Deus hun
matrimonii ordinem præ omnibus aliis tantis cumula-

umn ois tent
vſe, Vitme
res, Agoe AMot

unen vit benedictionibus, adhæc, quæcunque in munde S
len⸗ 0r ſunt, huic provehendo inſumſit, eidemque utenda
n ſan ſubdidit, tantum in hoc, ut hic ordo opulente & largi-
ulumnde ter eſſet conſtabilitus. Qua eæ re facile liquet, non ,
ie cum aut curiofſitatem, ſed rem magnam & arduam,
m uceſt 8 atque adeo conſtantem Dei voluntatem eſſe matrimo-
cnuque “ nium. Per magni enim fua refert, ut educentur homi-
ac nes, qui mundum ſua opera ad Dei cognitionem, & bea-
pihnk Mkelen

e ar tam ac virtutibus exornatam vitam exigendam, que-
wieE ant perducere, adverfus malitiam & dzmones pugnan-

tum, NW. 1 gi gratia.
guten Quocirca ſubinde docui, ne hunc ordinem conte- TCer wa-
dltage mnamus, aut tanquam jocularem leviter æſtimemus, srimonidme
it enin quem irridendi morem cœco mundo & pfeudo-reli- honorais:

nrſeloann gieoſis noſtris hactenus fuiſſs vidimus: ſed juxta Dei dum.
icltehini verbum, quo multis modis exornatus & ſanctificatus eſt,
dAd.. eum intueamur „ita ut non ſolum cæteros pretio &
ieter dignitate æquare ſoleat, ſed omnes cæteros longo in-
en beo ii⸗ tervallo poſt ſe relinquat, ſive illi ſint invicti Sæſares,
Einiſeliun ſiye purpurati Principes, aut infalati Epiſcopi, aut qui-

* . . . .
oheusfui cunque tandem. Quicunque enim, aut ſpirituales

Srehntti, aut ſeculares ( ut loquuntur) ſunt ordines, his omni⸗=
leconin 4 pus hic venerandus eſt, &omnibus hic quoque ample-
rto rti Gtendus, ut poſt audiemus latius. Quapropter matri-
gnentin menium non prixatus aliquis ſtatus habendum eſt, ſed

.

— 7

4⁵6 CATECHISMuS MA JORE 3

communiffimus & nobiliſſimus, cujus uſus per totam
Chriſtisnitatem, imo per totum muadum, longe la:
teque patet. =SðèUDMU
Matrimo. Sechndo ſcienduùm eſt, hunczordinem non ſoluùm es-

nium ne- ſe honeſtum, ſed neceſſarium etiam, neque non ſerio dà.

ceſſarinm Deo præceptum, ut in genere omnss ſtatus ac ordines,

GW % DEO cum viri;, tum mulieres, quicunque ad hunc ample.

Praceptam. Ctendum natura ſant appoſiti, in eo verſentur; exce-
ptis nonnullis, licet perpaucis, quos Deus ſingulari

uodam conſilio ſegregavit, ut ad jugum matrimonii
9 Q 2 N .

minus reperiantur idonei, aut ſublimi ac. ſupernatura-
li gratia ea libertate donavit, quò poſſint extra hunc
ordinem, ſervata vitæ pudicitia, caſtita tem tueri. Ubi:
eenim natura, quemagmodum à Deo nobis infita eſt,
fertur ac rapiture fieri nullo modo poteſt, ut extra ma⸗-
trimonium caſte vivatur. Siquidem care ac ſangvis na-
twuram ſuam immutare non poteſt, ac naturalis ille ap⸗
petitus, & carnis inclinatio confyetum iter, nulla re
obſtante aut prohibente, ſequitur, id quod omnibus li-
quet hominibus. Quare ut aliquatenus libide carnis ca⸗-
veri poſſet: Deus matrimonium inſtituit, ut quisque:-
ſua parte legitimè deſtinata fruatur, illaque contentus.
vivat, tametſi hic quoque gratia. DEIopus eſt, ut cor
quoque caſtum ſit: .
Centemte- Ex hoc jam liquide perſpicis, quam füriose illa turba:
Tes wmatri, Papiſtica, ſacriſici, monachi & monachæ; huic ordina-
moniti. tioni Sepræcepte Dei reluctentur „ qui matrimonium⸗
contemnunt & prohibent, ſeque perpetuam caſtitatem
ſervasuros, magna animi præſamptione pollicentur ac:
vovent, adhæc ſimplicium animos phaleratis dictis,,
hoc eſt, impoſturis ac menda ciis impudenter ſeaucunt.
Nerime enim perinde caſtitatem exoſam habet, aut in i-
bidinem eſt pronior, ac illi, qui matrimonium præ ma-
gna ſanctitate detrectant, &aut propalam & impuden-
ter ſcortationi &αlibidinibusindulgent, aut clanculum
— O lom-

eetrant,r

Urſten n⸗
tinen corin
Uuplenum,
ud quodam
MAntur a
dsnulls eu
Drccepto on
bunt callit
Ousommnibns
nnaſtieis,
1m
nfüint it⸗
Ualics ite
ſton nonſt
tintumn Ina
Uehrereht
lum b
onitigine
ptate ua
denc en
tempori⸗ r.
dortitionun
lſentun
Müncin wn
ogne are
uris ratio,
Prliſtant

IMOr. D VI. PRCEFTUM. 457 ”MM

—

se longe fœdiora, quæ honelle commemorari non poſſunt,
undun, n k. perpetrant, ut nimium, proh dolor] experti ſamus. Et-
BPreviter, quanquam ab ipſo opere temperent: ipſum
nemnan idn tamen cor im Ppuris cogitationibus & pravis cupiditati-
,nedne non i bus plenum, extrema flagrat lbidine ut plane perpe-
hatisr uis tuo quodam incendio & occulto quodam vulnere car- Wmnpure ”Mä
AN HINHE pantur & abſumantup: quod in matrimonie conſtitu 2. E. libatus
Orerſenmdu tis nulla cum difficultate evitare licet: Quare hoc? Vota mo-
vos Deuni Ppræcepto omnium eorum, qui extra conjugium de- aſtica da-
punnm gunt, caſtitatis vota damnata & ſoluta ſunt, imo quo Tnantnt
ni ae fhentn que omnibus irretitis & miſeris conſcientiis, quæ ſuis
hollirem monaſticis votis miſere deceptæ ſunt, præceptum eſt,

Ntatentei ut deſerto libidinoſo, & impuro ordine matrimonium “
Deo nne arripiant, ita reputantes, quod quanquam alioqui mo-
potelt,uteind naſtica vita prorſus divina eſſet, tamen in viribus ſuis N

caroac ſigi⸗ ſitum non ſit, c&libem vitam agere, in qua ſi maneant,
NnuN/AG tantum magis atque: magis libidine incenſi adverſus
etun ZZ hoc bræceptum delinquere cogantur.
1ouvd ortin Jam hæc eò à me dicta ſunt, ut Jüventus erebris
inedt monitis in eam perducatur ſententiam, ut incipiat vo. -
dene luptate quadam complecti matrimonium, ſciatque feli-

r iuken⸗ cem & Deo acceptum eſſe ordinem. Hac enim ratione
. wuchn temporis progreſſu tantùm effici poſſet, ut illi ſuus ite:.

rum honos redderetur, & forda illa & manifeſtarum“
tiels ſcortationum & aliorum turpiſſimorum vitiorum, quæ
zuceß contemtum matrimonii conſecuta ſunt, lerna paſſim.
Hache, .

nnms nunc in mundo regnans diminueretur. Quare hoc
vn Anli⸗ quoque parentum ac magiſtratus eſt officium, juven. Panentam
ethen um tutis rationem habere, ut pudicitiam & honeſtatem & magt-

dael Gu. Perdiſcant, atque ubi adoleverint, mature honeſtoAr ins eſi-
lflehzn Jungantur matrimonie, quam rem haud dubiq ſua gra c(wiuom.
udente 4

ſen litii

tia & benedictione proſperare dignaretur Deus, ut vo-
luptas & gaudium inde perciperetur. ððDJU½
Ultimo, ex his omnibus Ebilogi vice hoc adjit iatur, Mutzam
Hac præceptum non ſolüm exigera, ut quisque ope- bevsvolezn-
EFf 5S, ribus

Ueh

=

4⁵8 CATEHCHISMuIS MAIOEB

ſlt,.

itationibus caſte vivat in ſuo, hoc et
ziam & S. ribus, verbis & cogitationibus caſté vivat in 1 en 6 mnlhacht
conjugali inprimis ſtatu, ſed etiam, ut comp um kabetin

dem conjz- . 1 nmh
conjugem à DEO ſibi conceſſam, in pretio habeat, ac an innshte

a. more proſequatur. Ubienim volumus conjugali raſ lenter 6
tati locum eſſe, ibi neceſſum eſt ante omnia: ut vir lliboreat
mulier in amore concordes converſentur, ut alter alte- emplic⸗
rum ex animo mutua quadam benevolentia & fide com- 1emdids ep
plectatur. Hoc enim unum eſt ex præcipuis, quæ amo- ihnns, N
rem & ſtudium caſtitatis accendunt: quèd ſi præſto ſue⸗ ier
rit, ĩpſa quoque caſtitas ſua ſponte ſine mandato oale ltit, eli ob
quetur. Inde quoque divus Paulus tanta diligentia e tefentere, an
qui ſunt in matrimonio, admonet „ut mutuo amore 5 Mrohterſoen
diligant & venerentur. rlabes ergo hic iterum r Et, utherd
valde pretioſum, ime potius multa magna & re joſo⸗ Anggepacho!
opera, quæ alacri animo jactare, ac omnibus relig 1 eimin logn
rum ordinibus, citra verbi autoritatem inſtitutis & ele⸗ ut ani.
Gtis, opponere potes. kigittantgn
AUlluclne
PRZÆCEPTUM VII. ficenkahe
AAnrſeroc
Non furtum facies. untel
Saswccine Ab- Oſt tuam tuæque conjugis perſonam⸗ proximum Nn ten
winiorem L'eſt res familiaris: hunc quoq; Deus vult eſſe in tuto⸗, nereng

Z, Zinskio- c. zs àterius ſo invadat, aut clan-
Aiinczio præcepitq; ne quis alterius fortunas inva 1. t dici- o uchg e
nem. ilet. Furari enim nihil aliud eſt, aut dict.
culum compilet. i „endicare: zurand ah
tur, quam fortunas alterius per injuriam ſibi tjis. wilterld
qua re breviter omnis generis in omnibus c i- lonodnr
Fnrari proximi defraudationes comprehenſæ ſüunt. Jam ter ac. Eiezapoli
Tidg, tium admodum commune eſt, & longe lateque p xcedaͤt. ubitaml
tam parum curatur, ut omnem plane modum den dici eem nem
adeò ut ſi omnes, quotquot fures ſunt, fures En ölare. gemn a
nolunt, ſuſpendendi eſſent, citò totus mundus de caim irihauul
. .ſ◻ 1 i.
tur, neque cruces aut carnifices ſufficerent. Neque

ntil
. . . . . iſtas & ſäiasſn
Feritem., Hoc tantùm furtum dicendam eſt, ut diximus, cllaeſt. Midn

en

— —
iyatinſtohae

ut Colleene:

npreäoklinßt

us nſgli⸗

te onnis,u
Eentum,n ind
eyolenti
rrili ui⸗
t: Nuliten
eſue nantme⸗
gtanticlgenn
. Ut Ntlo in
mn
ergo ni iin
4 mnal 6
e ounb⸗

ateniolun

e

N VII.

s.

1:

erſonenn
ſannke

1

totis es
hftern,
yn

VII. PRAECGEPTIIM.

eum habet, in tabernis, ubi res venales proſtant,
vinaria & cereviſiaria, in officinis, Breviter, ubi

marſupia clanculum evacuare:; ſed in foro quoqve lo-

4 ⁵9

. eri eu pidi.
in cella Pils.
V Ase

cunqve 5

tractantur commercia, ubi pecunia vel pro mercibus

vel labore datur & accipitur.

Exempli cauſa, ut pro ſimplicibus aliqvantò fuſids Lenavis

bi ſimus, quando ſervus aut ancilla ſuo ſervit

ac rudiùs explanemus, ut ſaltem videamus, quàm pro- ſez negli-

io non gentia in

fideliter præeſt, heroꝗve ſuo damnum dat, aut fieri per-facaltati-
mittit, cui obſtare potuiſſet, aut quò minus fieret, an- bas nobis

tevertere, aut alioqvi rem herilem male tractas

t, aut commisßis.

propter ſocordiam, indiligentiam aut malitiam negli-

ums git, ut hero ac heræ ægre atqve moleſtè faciat, & qvo-

cunqve pacto hoc prava animi libidine fieri poteſt. Ne-
qve enim loqvor de his, quæ per incogitantiam invit-

funt animo. Sic, inquam;, quotannis herum

tuum

triginta aut quadraginta aureis defraudare potes, quos
(iͦ alius clanculum convasſſet, hujus gula eſſet per-
fringenda laqueo. Verùm tu tanti furti tibi conſcius
adlhuc ferocire audes, & inſolenter agere, neqve qvis-
qvam te audet furti accuſare, & alienæ pecuniæ con-

demnare.

Non ſecus qvoqye loqvor de fabris ſive opificibus Izjaſte
& mercenariis, qui ſua utuntur libidine, neqve ſciunt, mercedes.

uo pacte eos, qui ſuam ſibi locant operam, ſatis ex-
. V . 4 — .
hauriant, cüm nihiloſecius in epere frigeant ſegniter &

infideliter laborantes. Hi omnes longe ſuperant

inter-

vallo nocturnos illos & clancularios fures, qui vel ſeris
4 1 . . 7* .,. .. .
ac repagulis caveri, vel comprehenſi ita coërceri pof-

ſunt, ut amplis id non faciant. Hotum autem

im prò-

bitatem nemo, quamlibet perſpicax, cavere poteſt, nec
quisquam audet eos vultu aliquantò obliquiore con-
tueri, aut ullius furti accuſäre. Ita, ut aliquis decies li.

hentids æs ſuum è crumena amittere ſuſtineret.
hi mei wicini ſunt, mihi amici, mei proprii mini

Nam
ſtri, de
quibus

460 CATECHISMzuS MAjOR

quibus mihi omnia fidei & diligentiæ officia polliceoril-
li primi ſunt, à quibusindignée compilor.
Impoſtura Ita quoque in foro; in emporiis, in mercatibus, in pu-
in merci, blicis commerciis, omnium potentiſſimè hoc furti ge-
bas. nus regnat, & locum obtinet, ubi alius alium vitioſa
merce, falſa menſura⸗ iniquo pondere, adulterina mone-
ta, defraudat ac decipit, neque non- verſipelli quadam
aſtutia, & miris impoſturis atque decipalis circumdu-
Frandes Gtum diſpoliat. Adhæe, ſi quis alium pro libidine ſua
contradtnr gravat comm erciis, ad vivum usque tondens & cruci-
am. Ans. Et quis hæc omnia fando enumerare valet, aut ex-
cogitare? In ſumma, hæc communiſſima omnium ars
eſt, & omnium numeroſiſſima in terris ſodalitas. Nam ſi
Mundus quis mundum per omnes vagatus ordines recto judicio
Plenus fun- contemplabitur: nihil videbit aliud, quam ingens ali-
torum. quod & ſpacioſum. ſtabulum, quod magnis, furibus eſt.
refertiſſimum.
Lui archi- Unde quoque archipyratæ, latrocinio quaquaverſum
brats, graſfſäntes, recte dicuntur, non ciſtarum compilatores,,
aut fures clancularii, qui ſubſtantiam alicujus furto im-
minuunt, ſed qui domi deſident, magis dicuntur proce-
res, ac cives probi & integri, ſub honeſtatis prætextu.
furtum exercentes & latrocinium.
ITurta pon- Sed poſſent præteriri ſilentio, quæ de parvis & nulli⸗
tiſicum Ror us momenti furibus memoravimaus, præ illis, quæ de ma⸗
manorum. ximis illis furum anteſignanis dicenda eſſent, quibus
cum potentes & ſummi. Principes ſocietatem ineunt,
qui non unam atque alteram ſolùm, civitatem com pila-
re ſolent, ſed totam Germaniam quotidie: compilant at-.

.

que deaudant: Imò, ubi maneret, quæ totius mundi

opes furtim ad ſe rapuit, & in hunc usque diem poſſidet⸗

Sammia defenſatrix illa & caput furum omnium ſancta, ſi Deo,
im Pulita placet, ſedes Romana?
Jfurtornm. Previter, ita jam in mundo comparatum eſt, ut qui

propalam furari ac prædari novit, is conceſſa impuni-
=ðè tate

teabomnibn
bicelerri pon

lesſettelin in

Eilorumaue
unen ſeinmt
Uinos: cui
Uitri.
Cum kage
Nmotd,con
8 enter
cure Eliberee
Ffizeborlose
ahriüni
Prrlcamnd
tatteris Att
ſin, gui g
Ureatmnel
ikrthante
Uerciis aut
lo mrlo e
bona Magn
Quad ens
lum operzr
cait Proxin
An quien
lleinui
Nünmnnnq
lu taturfe
chs maneb
inquidem
brllsſin en
Nl iaterin
Kinti “R
heth dan
i ell

=— ==

B . VII. PRAECEDTUM. 461

zCkreiaheleen — tate ab omnibus libere & ſecureè agat, quin £ honorem
Pio. ſbi deferri poſtulet: parvi interim & clancularii illi fu-
nnettinn rees, ſemel i in furto deprehenſi, dedecus & pœnam perfer-
iine krimi⸗ re, illorumque honeſtatem confirmare cogantur. Verun-
dlias Aimin tamen ſciant illi, ſe coram Deo fures eſſe omnium ma-
e,allninne ximos: cui & di ignas 5 quas meriti ſunt, Pœnas ſunt S
daturi. 5
Cum itaque hoc præceptum tam multa, ut oſtenſum Enarratio
lis eſt modò, complectatur: neceſſerium eſt, ut hæc vulgo ac repetitio
hana u. diligenter proponantur & explanentur: néve tam ſe baig prace-
beetin 8 a curé & liberè eos abire patiamur, ſed ſubinde iram Dei pi⸗ crebra
wrnnk eis ob oculos ponamus & inculcemus. Neque enim ta- ad quid

n ſettel
cecpolsdhm .

niim me lia Chriſtianis, verum omnium maxime nebulonibus condncat.
mriſlitg t prædicamus, quibus multo juſtiùs judex aut miniſter
kritez nin, carceris aut earnifex prædicaret. Quapropter quilibet
baun i ſciat, qui quidem iratum Deum experiri nolit, ſibi
0 ngn præceptum eſſe, ut non ſolum proximo non damnum

Winferat, aut ejus invertat commodum, neque in com-
Cerbin merciis aut contractibus ulla perfidia, ſimulatione, aut
Tnmn ane dolo malo eundem circumducat: ſed etiam, ut ejus
* ſur, bona magna cum fide tueatur, ejus commoditatem,
magsirt quoad ejus fieri poteſt, promoveat, præcipue quando
bfcreniſ⸗ ſuam operam argento, mer ede, ac victu penſandam lo-
4 cavit Proximo.
kike, Jam quicunque hæc temere contemſerit: effugerit niner ſ.-
e Ile fortaſſe mânus carniſcis, at ipſius DElI iram & po- *i Prace-
. vu , nam nunquam effugiet. Et quanquam ad tempus hac Eri.
ſua utatur ferocia, circamſoraneus erro tamen & men. Fæna vio-
e chtnsd, 1 dicus manebit, omnes p lagas & infortunia experturus. lati bujaes
eckeen⸗ fam quidem alid te vocat animi tui prolubium, ubi res Pr eccP'i-
Yherilis ſingulari quadam fide tibi procuranda fuerat, tu
DR inken gulæ i interim ac ventri tuo ſervis, non ſecus ac fur mer-
opinn A cedem tuam accipiens, contendent etiam ob iſtam tu- 1
n amn perfidam negligentiam coli & honorari. Hujus ge- Furta gco:
„neris permultos eſt videre jam miniſtros ac famulos, "omica.
bl 3 qui

462 CATECHISM;uS MAJOR

qui non contenti omnia perfide & malignè agere, inſu=
per cum heris ſuis etiam ſuperbè & ferociter delitigant,
neque tantum humanitatis aut fidei lubentes oſtende-
rent, ut damnum aliquod antevertendo præcaverent.
Sed attende, precor, animum, quidnam hac ratione
lucri ſis conſecuturus, nempe, ut ubi ducta uxore ipſe
propriæ domus curam ſuſceperis (ad quod tibi Deuso-
mnium inauſpicatiſſimè opem ſuam non denegabit)
hæc tua perfidia ad teipſum redeat, fiatque, ut, ubi hero
tue prius vel unius obuli fraudem feceris aut damnum
dederis, trigeſies id tuo maximo malo perſolvas.
mjuſta an- Pari ratione artiſcibus quoque & mercenariis ſua
upiz opifi- penſabitur perfidia, à quibus jam non dicendam, planeq;
um & intolerabilem libidinem & audire & perferre cogimur,
Mercena- quaſi in alienis bonis obtinerent dominium, aut qui-
riorum. vis, quodcunque poſtulâſſent, citra contradictionem
mox numerare cogeretur. Hisce omnibus permitte ſa⸗
nè, ut audacter proximum iniquiſſimis exactinnibus de-
lubant ac tondeant, quamdiu poterunt: equidem De-
us ſui præcepti non erit immemor, illisque ipfſis debita
præmia redditurus eſt, eosque non in virentem cru-
gem, ſed planè in aridam furcam ſuſpenſurus, ut per o-
mnem ætatem infelices nihil unquam bonorum conſe⸗
Magiſtra- quantur. Et profectò, ſi Rempublicam haberemus bo⸗
ztas civilis nis legibus inſtitutam: facilè ac citra moram ejusmo-
offeiem. di hominum libido atque temeritas (Oëtceri poſſet at-
Romanorit que infringi, qualem olim apud Romanos morem fuiſ⸗
ſeveritas. ſe legimus, ubi talium homuncionum improbitatem
acerbiſſimis pœnis, ut alii inde exemplum ſibi ſume-
rent, coërcebant.
Fori ſen Nihilo feliciùs aliis quoque ſua debet cadere avaritia
macelli ra- & milvina rapacitas, qui & foro & macello publico, quod
Vacitas & omnibus ſervire debebat, luſtra prædonum & locum la⸗
expilatio- trocinii conſtituunt, ubi quotidiè indignis modis gra-

nes. vantur miſeri, novis ſubinde inductis oneribus & carita-
tis

—
tis rationibus

Geilli ilun
R
Pehiendatge

qvim maxime

ligzisenmob
emmnium ſec
tatn ſoali
renhpiant
int In De
kloggin etian
i din mi
benicoraſer
un inkonen,
nlohereit:
ftablaterd
Cubinmm Ven
Etlaln cumm
Ratem capi
Ne Verlin
ſeinns n
Eeſeniluene
ecornden
tümen neter
Pemmulun
nh ecti
Enistiten
Unrane
HM J
n
nls: neceſke

VII. PRXCEPDTIM., 463

MAN
— tis rationibus. Ac quisqve foro pro ſua libidine, ut-
neranet qve illi viſum fuerit, abutitur, ad hoc intolerabiliter ſu-
Chrnier perbiens atqve ferociens, qvaſi jure ſibi hoc liceat, ſua
deilidut⸗ 4qvam maximo velit pretio divendere, tantum abeſt, ut
õ aliqvis eam ob rem illi obliquè omurmuret. Horum .
güunun omnium ſpectatores erimus, permiſſuri, ut pro arbi-
riakhenn tratu ſuo alios deglubant, ſpolient, mutilent, lace-
(dquti rent, rapiant, ac omnibus modis ſuæ avaritiæ ſervi-
uun m e ant. In Deo tamen fiduciam noſtram habebimus, a e.

carave,ude oralis.
tbatghein alioqvin etiam hoc ipſum facturo, ut ea benedictione,

„ „2

nfted ubi diu multumqve alios degluberis, neqve parum
uhfetiin boni corraſeris, tuas opes proſperet, ut frumentum tu-
e &neien um in horreo, cereviſia tua in cellario, pecus tuum in ſta-
nonötenlm bulo pereat: imè potiùs, ubi proximum tuum vel auree
&ekn defraudaveris, tu de tota ſumma ac ſorte periclitans in
t omiim dubium venias, ut ita abſumta & ablata evaneſcat,
eit e⸗ etiain cum pulviſculo, ut nunqvam ullam ex ea volu-
gommien ptatem capias. . . . .
ichneric Hoc verum eſſe, eqvidem qvotidianis experimentis A ed* Pere-
retunte diſcimus, nullam rem aut furto aut fraude paratam poſ: entin.
nor,Mol⸗ le ſeſſori lucro eſſe. Quot enim eſſe putas, qui diu noctu- Male Per-
e non in n qve corradendis & cumulandis opibus ſe excruciant, qvi cre7 malé
ſthenitn tamen ne teruntio qvidem ditiores evadunt? Et quan- dilabuntisn
nebut iun 9 qvam multum cumulent: tot tamen plagis & calami- “
am be“ tatibus affecti ſunt, ut cum voluptate ac gaudio rebus
t, Ppaartis frui neqveant, neqyve liberis ſuis eam hæreditatem

—

1edl 1 z1 . . Pæna inja-
— Nrelinqvant. Verùm enim verò càùm neminem hæc, mo- „ ve ja
. . . ⸗1 1: SEE —
Ronanen „veant, atqve non ſecus, ac fſi noſtra nihil intereſſet, aga- r ne
, . . . —–„ g.
buin M, mus: neceffe eſt, ut alia ratione non inviſat, & ſapere WTietnm.

lomki. doceat, ut nempe novis ſubinde exactionibus exuga-
mur, aut numeroſo quodam peregrinorum militum ex- *.
eralkti ercitu nos adoriatur, qvi in unius horulæ ſpatio, ita e
Nee vige eiſtas & marſupia noſtra exenterent, nec ante depræ-
Cwun ii dandi finem faciant, qvam nobis nullus obulus maneat .
nsn, reliqvus: adhæc vaſtata paſſim patria, ædes nobis exu-7
Vönmen = rant

7

464 CATECRISMs MAJOR

FPaæna tali- ccctos ignominia perimant. Et ut ſummatim dicam,
enis divina., multum furaus certo tibi pollie ere, multò Plura te fur-

to amiſſurum. Tum qui pPer vim atque injuriam ra-

pto vivit, & lucro ſervit, ut alteri incommodet: ille
alium nanciſcetur, à que paria accepturus eſt. Deus
enim hujus artis eit ſcientiſſimus, quandoquidem quis-
que alterum rapinis ac furto compilat, ut furem fure,
latronem latrone puniat. Ubi alias ſufficiens nobis
ſuppeteret, ad puniendos fures, & ePatibulorum- G& la-
queorum copia.
Jam qui amicis dictis commonetur, ille certum ha-
heat, Dei eſſe præceptum, qued in jocum converti no-
Jlit. Nam etſi nos deceperis, contemſeris, aut furto ☛W

rapinis compilaveris: tuam quidem in juriam xæquo a.

nimo tolerabimus, fortalſe propterea non illico fame
perituri, tibique, quemadmodum nos docet Oratio Do-
minica, omnium injuriarum conceſſa venia, condona-
bimus, tuique miſerébimur. Probi enim & juſti non
poſſunt non exuberare copia, tuque tibi longe majus de-
trimentum, quam alteri concilias.
Sed hic, obſecro, fac attento ſis animo, tibique ca⸗
veasy ubi pauperes (quorum jam magnus eſt nume-
rus) venerint, quibus nummis diurno labore partis
omnia mercanda ſunt, tuque non ſecus agis, quam ſi o-

Tenacitas
zn dandis
neceſſariis
eleemoſ;) .
6 nis

mnibus & ctua gratia pendendum ſit, ad vivum usque de.

glubens ac rodens, quos etiam ſuperbè à te dimiſſos abi.

gis inhumaniſſime, quibus dare debebas & largiri gra-

tuitè. Illi quidem miſere à teabeunt, & àffecti triſtitia,

& cum neminem habeant, cui iſta conquerantur, ſubla- “

ta in cœlum voce, Deum ultorem invocant. Hœc, i in-
qluam, iterum atque iĩterum repetens moneo, ut caveas
tanquam ipſum cacodæmonem. Tales pauperi gemitus

bunt, quæ & tibi & univerſo mundo erit intolerabilis,
atque
ü. . .

ccrant etiam, neque non uxores & liberos noſtros *. .

& implorationes joculares non erunt, ſed vim in ſe habe-.

itque adeum

Clr Ain,
lrin. Qod
tſeri: timn v
D
6O univerlo
Nos abune
diſ negle
cienge don

(lun. lun

ſint, N in
nüftleſnn
n habent
Vine. Nadrn
honinum

umianmlk. .
Undi ae fi

Pilratus in⸗
Mum in om
Tonen 1
naqln dan
ſeneiihſh
un 2, i
rprckent,
epoti Prote
Unmanm ſtenn
Pwiluie
iitiamin inſe
n Dli
iigue Abe ſablta
mhetienti,
eri ati
e um
Coltra 1

n — VII. PRAECEPTrIM. 465
Temuwhnmd atque ad eum pertingent, qui egenorum & afflictorum Negledtie⸗
aa dd ura afficitur, ac injuriam illis illatam non patitur in nem Pas⸗

t (unmstintu . S
t lure ultam. Quod ſi hæc ſuperbe contemſeris, aut etiam ir- Pernwm pu-
e,lu Wõ riſeris: tum vide, quem inimicum tibi feceris. Si enim nirs.
0 Agoe inſura,

proſpere tibi cecideric: tuen Deum & me coram mun-
do univerſo mendacii coarguas licet. ä
Nos abundé ſatis admonuimus ac dehortati ſumns:
qui iſta neglexerit, aut non crediderit, hunc misſum
st,A aciemus, donec ſuo malo harum rerum fecerit peri-
lins ſffin⸗ culum. Juventuti tamen hæc ſludioſe inculcanda
ttihln unt, ur ſibi caveat, nec veteris & indomitæ multitudi-
mnnis inſequatur veſtigia, ſed mandatum Dei in conſpe-
Eur, Uem KRu habeat, ne & ipſam comprehendat ira & poœnæ di-
pcum m vinz. Noſtrum officium non latius Protenditur, quam

gi inconnolt1
Cetlil A 0
inkolienf
Plat, imn⸗

„ S

tenetb, ut hominum flagitia indicemus, eademnque verbo Dei be oſicis
hen inſntime. Puniamus. Verum ut tam aperta & manifeſta depræ- brincipum
teten I Adandi ac furandi libido coërceatur, Principum & ma-&α mwagi-
odKαι giſtratus intereſt: qui ſi ipſi oculos haberent & ani- ſtratus.
mum in omnibus negotiis atque commerciis certam Z
hiaind rationem atque ordinem conſtituendi & conſervandi,
nethilongen⸗ neque bauperes graventur & opprimerentur, neque
„femetipſos alienis peccatis onerarer. .
6 mino tif⸗ Sed jam ſatis ſuperque dictum eſt, quid ſit furari, ne Reperitio
mimgnel⸗ tam angutis id metis concludatur, ſed eo usque ſina de fcnitions
üm E ur protendi, quousque noſtra cum proximo exercenda furii

4
8

nrelſt ſenin in⸗

benagbiu⸗ negotia protenduntur. Et ut compendio quodam rei

: AAſGun ſummam, ſicut in aliis præceptis factitavimus, perſtrin:-
teikei gam, illud hoc præcepto cautum eſt. Primum, ne quam
kyiuzl injuriam inkertcnus Proximo ( qualescunque tandem, & pecocts
atque ſabſlantiam alienam imminuendi, decurtandi, præce prum.
1 impediendi, alienandi) neque his conſentiamus, aut
lner hæc fieri patiamur, ſed prehibeamus ac omnibus mo-
den h dis ejus damnum adyertamus. 4
en QContra vero præceptum eft, ut ejus bona promo-
unnlel rens G½ g veamus

466 CATHCHI SMus MAJOE

Bona opera Veàmhs,
hujus pra- ejus inopiam benigne ſublevemus, illi impertiamus,

cepti. præ manu aliquid demus, quo fruatur, cum amicis, tum
inimicis. Jam qui bona opera quærit aut cupit facere:

hic abunde ſatis inveniet, quæ Deo ex animno perpla-

cent & grata ſant, adhæc quæ incredibili quadam be-
nedictione remuneratur, & amplisſime cutnulat, ut ab-

unde compenſetur nobis, quidquid officii ac humani-

tatis proximo exhibuerimus. Quemadmodum ſapientis-
ſimus etiam docet Salomon, Prov. 19. Fœneratur De-
mino, qui miſeretut pauperis, & viciſſitudinem ſuam
reddet ei. Habes hic opulentum Dominum, qui tibi
hujns obe- procul dubio ſolvende eſt, nec patietur ulla te bremi
dientia ſpi- aut urgeri penuria; quo adjutore tranquilla conſcien-
ritualiaz & tia in centuplo plus frui potes, quam cum perfidia aut
corporalia. injuria proximi corradere. Jam qui hanc benedictio-
nem nauſeabundus faſtidit, ille irarum & infortunii ab-
unde inveniet. .

PRECEPTUM VIII.
Non loqueris contra proximum tuum fal⸗
ſum teſtimonium. .

Wrer BZona Pxxter corpus proprium, legitimam conjugem, &
rem familiarem, adhuc alius theſaurus nobis ſuper-

LreV. 193
77.
Præmias

externa en k.:
pracipuxm eſt, nempe nominis & famæ æquabilis atque invio-
gen Aexi. latæ præclarum teſtimonium, quo nequaquam carere
fimatis poſlumus. Neque enim præſtat, ut fama parum ſecun⸗
da vivamus inter homines, apertè infamia notabiles,

& contemti omnibus. Quocirca Deus proximi famam,
nomen, & juſtitiam nihilo magis vult imminui aut de-
1 curtari, quam argentum & opes ejus patere furto, aut
Peccata deprædationibus, ne quis aut uxoris, aut liberorum,
crasſiora aut familiæ, aut etiam vicini laboret infamia, Ac pri-

mum quidem craſlſior hujus præcepti ſenſus, quem-
admo-

augeamusque, atque ubi necesſitate preſſus eſt,

—
nplum iſa
Vorimunm tuu
mnlareterend
tinſlliagne
Utporis aut te
lin boe pe
Nlt Ckterun
1ti Keommu
Abernadetar,
Dune polun
cugeſſe. Co
Uuul ulice;
ns, rognole
Mekt, gein
bitur nemd
Aliee aſen
lummis, aut
licus 8.
ere co
clader a
Wriboni L
Nequs er
kumprini .
Afcio, pir
tuun etiͤm
a Anlmi
ete Pretiun

e oluerit,
Mentes 3ed
ltumillic
Unin (Cen
til uliat
nin ſeun

MAn

ecegſtneſth

8) Winetiu
Atur, cumanithe
Erlt uut cunti

Deo etabinoke

ncteiſol qnden

Cmecuthlnn
id offei in
enninolunte
l.lg⸗ Heemema!
Nicictlne;
n Dorinm, ,
atti Gl
e ringulms
gem aumnfei⸗
1 D
tüm Einet⸗

NA TI.

rokimunn

Ohellutgin
10 gegac

6.
uß nu R

HX. PRACEDTIM. 467
admodum ipſa verba ſonant, ( Non loqueris contra pagnantia
Proximum tuum falſum feſtimonium,) ad negotia fo caum boe
renſia referendus eſt, ubi miſer aliquis & innocens accu= præcetse.
ſatur, falſisque teſtibus opprimitur, ut luendo pœnas, aut
corporis, aut rei, aut famæ, in periculam veniat.
Jam hoc perinde apparet, quaſH parum ad nos perti-Calumn,s
neat. Cæterum apud judæos res fuit vehementer uſi. forenſer;
tata & eommunis: ſiquidem populus optimis legibus
gubernabatur. Et ubi etiam hodie eſt Respublica ad
hunc modum inſtituta, non poteſt non ei peccato lo⸗
cus eſſe. Cujus rei hæc cauſa eſt. Ubi enim pro tri-
bunali judices, conſales, principes, aut alli magiſtra-
tus, cognoſcendis cauſis dant operam: hic feri non
poteſt, quin pro hujus mundi uſitata conſvetudine rers
agatur, nemo libenter potentiorem lædere ſuſtinet, ſed
quisque aſſentatur & loquitur ad gratiam, victus aut
nummis, aut ſpe, aut amicitia. Unde fit, ut miſer ali=
quis victus & oppreſſus; cauſa cadere, ac pœnas pen-
dere cogatur, Eſtque communis quædam in mundo
clades atque calamitas, quod judicio perrard bræſunt
viri boni & inteer . ZB
Neque enim quivis ei rei invenitur appoſitus, ſed Jadex
cumprimis neceſſe eſt, ut is, qui judicis functurus eſt Teſtis.
officio, vir fit prohus & pius, & non tantum probus
verum etiam prudens ſit & perſpicax;, nec minori aud⸗
cia & animi fortitudine præditus. Non ſecus quoque
operæ pretium;, ut qui teſtem acturus eſt, vir ſit fortis, M
ac vitæ inculpatæ. Qui enim in omnibus cauſis ſem- Fudicia G
per juſté judicare, neque vim aut injuriatn inferre juſti- omniz fo⸗
tiæ voluerit: ei ſœpicule amici, afbines, cognati, vicini, vezſes eſſßz⸗
potentes ac divites, lædendi erunt & offendendi, qui cia cazfir-
multum illi aut obeſſe, aut prodeſſe queant, Quocirca mantur, ſi
omnino cœcus ſit oportet, ut clauſis & auribus & oculis rite & bo-⸗
nihil audiat aut videat, præterquam quæ illi exponun- = conſci⸗
tur, ut ſecundum illa ferat ſententiam entin ſtant.
GgA Pri-

468 CATECHISMuIS MAJORE

Primum ergo eo tendit hujus præcepti conſtitutio,
ut quivis proximo in ejus jure tuendo ferat ſuppetias,
neque obſtet, neve aliò malitioſe torqueat, aut tor-
queri ſinat: verum omnibus modis promoveat, illi⸗
que intetritè patrocinetur, ſive judicis ſive teſtis per-
Damnatur ſonam obtinuerit, quæcunque tandem res in conten-
toia ſophi-tionem venerit. Gumprimis vero hoc loco Jureperi-
Fica foren tis meta præfixa eſt, quo diligenter videant, ut cauſas
Nis. forenſes juſte tractent atque integre, ut, quod juſtum
Corruptelæ, eſt, juſtum eſſe patiantur: Et contrà, ne ſuis impoſtu-

quibus .
muntur faciant, aut verum reticentes, tacitum præteresant,

patrocinia nullo reſpectu pecuniarum, opum, dignitatis atque

n malis potentiæ habito. Et hæc eſt una pars hujus præcepti,
suſs. & ſenſus aliquantò crasſior, de omnibus, quæ agun-
2. tur in judisio.
Calumnio. Deinde multo latius patet, ſi in ſpirituale judicium

ſa mundi alut regimen referatur, ubi ita agitur, ut quivis adver-
judicia de mohlu
Evangelio bicunque enim gentium probi agunt Chriſtiani & præ-
& Ececleſia. dicatores: eo jam damnati ſunt coram mundo judicio,
ut pro hæœreticis & apoſtatis habeantur, imè potius,
ut ſeditioſi & perditisſimi latrones dicantur & Eſti-
mentur. Adhæc Dei quoque verbum turpisſime & vi⸗
rulent'sſime inſectationem patitur, blaſphematur, men.
dacii arguitur, malitioſe pervertitur & falſo huc & il-
luc torquetur ac deprayatur. Sed hæc in præſentia qui⸗
dem miſſa faciamus. Ea enim cœci mundi natura
eſt, ut veritatem & flios Dei improbè condemnet, &
injuriosè inſectetur, neque tamen hoc factum peccati
loco æſtimet. “
3. Tertiè, quod ad nos omnes pertinet, omne peccatum
Prohibetur lingvæ, quo famam proximi denigrare aut lædere pos-
Privata ſumus, hoc præcepto interdictum eſt. Nam loqui fal-

maledicen- ſum teſtimonium, nil aliud, quam oris & lingvæ opus
eſt.

ris & technis nigra in candida vertant, & prava recta

ſus proximum ſuum falſum loquatur teſtimonium. U-

—
unqua
Kenctur, e
lecdoreg P
bignor teſtes
Uencaciis &
letceteſtabile
nd übolu
Aoperquam
Orlan erni
uhcetorin
tum ſunn
lit, Erre 14
Vn Optima 8
amen non dol
lreal
ſiclet cone
ticre K o
n nii prin⸗
Tedtem ere
ntclſtninin
füm. No
bn elt igen
Antem audire
Mnne tradi
nd in

mane
Cn

ehingane
un le erat
liueg: ihl
ibus kpl
Ewinti ti
UI um.
lmillicier
Ghrn Conten

oitrun
Ua. . 0
aiiam

r
—— .
rrreßti ndim
00 kern ien⸗
torgeit, At
lis proncen, 3
lcs hiettik
nben ter nit
, hoc lNo NH
ter – n
gke, ut glni,

ntri,neſit 6

ertunt rn
tartitumn rten
m, Agini⸗
hzurshuſuft
omnibus, n⸗

in Prtuleſe 3
Ttur urgui fin
Lurteſinhane⸗ in
utlilu
rinn Innß 3
beapkun n,

auribus ſepultum relinquax i in pectore, donec judicis

IIN. PRAECEFrT. A469

eſt. Jam quacunque ratione ſingvæ operibus proximus iac in re.
offenditur, hoc Deus prohibet, ſive illud fiat per fal-bas dubiis
ſos dectores, perverſa doctrina & blaſphemiis: ſive ber calummia.
iniquos teſtes & judices, falſo judicio: ſive extra forum,
mendaciis & lingvæ virulentia. Hucque inprimis perti-
net deteſtabile illud vitium detractionis ſive calumniæ, HW
quod diabolus penitus nobis inſevit & inſpiravit, de
quo perquam multa verba facienda forent. Eſt enim hæc ppilavtia
quxdam pernicioſa & communis calamitas, ut quivis mvidis ob-
mala de proximo, quam bena audire malit. Et quanquam ſonium eſſe
ipſi tam ſumus mali, ut ſi quis mali quid de nobis refe-maledikta.
rat, ferre id non posſimus, ſed quivis optaret, ut nemo
non optima & aurea quæque de ſe prædicaret: audire
tamen non poſſumus, ut & de alũs optima prædicentur.
uare ad devitandum hoc vitium diſcamus, nemini Aliena de-
videlicet conceſſum eſle, proximum ſuum propalam lica tegen-
judicare & objurgare, tametſi eundem peccantem vi- A eG in-
deat, niſi prius judicandi & puniendi poteſtatem con-er homi-
creditam acceperit. Multo enim hæc duo ſejuncta es, & arte
ſunt diſerimine, peccatum judicare & peccati eſſe con. Eenande.
ſcium. Noſſe quidem potes peccatum: verum tuum
non eſt idem quoque judicare. Proximum meum pec-
cantem audire & videre poſſum: verùm, ut eundem
quoque traducam apud alios, ſua peccata Palam faci
endo, in mandatis non habeo. Judicans ergò alium &
condemnans; in majus & gravius delictum prolabor,
quam ille erat obnoxius. Itaque ſi alicujus delicti con-
ſcius es: nihil aliud facies, quam ut obſtructis ore &

provincia bibi tradita fuerit, & officium puniendi com-
miſſum.
Jam illi dicuntur obtrectatores, ſeu quadruplatores ,Obtrelza-
qui non contenti ſunt, ſe alienorum delictorum eſſe con-tores qui
ſcios, verum judicandi quoque partes ſibi ſumunt, atque dicantur.
ubi quippiam de alio reſeiverint, in omnes id diffundunt Selæ za-
Gg 3 angu-

470 CATECHISMuS MAJOEK

..?:
ſ met valuptuose titillan
1. gulos, pasſim deferentes, ſemet voluptuose an
Palene ter rfri tes, qlterius ſordes movendo, quen
enti erfricantes, alte uned
lentiga tes & perfric⸗ Ilte Endo anemad
vo . modum lutalenta ſus in ſuo cœρNο ſerelcenrz E ern⸗
lect e i it: Es hoc nihil aliud eſt, quam n ju
Pellit ag fœde immergit: Et hoc terireumhere, ac al
ici caciter irrum]
Zi ici & officium ejus proca
ledicen- dicium & 0 eju e lite,
. Teme. cio omnium acerbisſimo condemnare ra Zteil
& zudican. Neque enim ullus judex õ e holel du
e⸗ re « nire ſupplicio, quam ſi dixerit: lic *“ nie her
S,⸗ . e „ UuiC
eſib, r. micida eſt, proditor eſt, &c. Quare 4 e irinaaui⸗
. Eci. ſibi ſumſerit audaciæ, ut non Nereatne praun —R
„ vis petulanter evomere: ille tantum ſibi ſun hareik
. ſt rus Db E⸗
ti Nuantum Cæſar & omnes magiſtratus ſibi ver an
18 4 .. es .
Nam ꝗquanquam gladii poteſtatem non uſurpes,
. 3

2 1 4
irule gva ureris, qu
men maledica, mordaci & virulenta liag

. prohibet, ne quis alterum ma-
Etiam ve- aaleren Deus ir alteri probrose detrahat ee⸗
a & ma. ier g eus ſit ille „& hic rem probe comhertain e
rifeſta unn ultd winus vero „quando rei ipſius an er
Se, Se alirum tantum relatu quid accepit. Pietzau Re-
de, e Cur verò reticerem, cum verum eſſe certus juchicemn:
vel ex ra- 1 onded. Car non defers eum naletiennun) um
e e e inquis, hog ipſum certo eſtinonie ntatge caldl
„ 7 . 3 ada
. evincere, unmde periculum eſt, ne en mient kac illud
Xx er e0 ni pGEäas incurram. Hinc illæ lache bi ſidis, ut
zrimi Pre Riilc B ertimeſcis. Quos ſi non tantum tibi 8 en
hiberi. eit, quod hereweleig 0 rem tranſigas atque re dor⸗
eran vide, utioz tuum etiam privatim npelense
to. Sin autem confcius es: tibi ſcias 2 nond nici.
ez n latius ſparſeris, etſi verum fuerit: non n “
P-Rem, l. genter men kax eris, cum verum id eſſe aerre un
W ueas, adhaæc ſceleratum debulonenn onemine aut ſa:
Faezezs. 1K 5. . .2 mniam 0 . 1:.
agn. ema hiin 6 “ . Pptopalair damnatus judi.
ma fraudandu el⸗ n ſt. Proinde, falſum loqui
cis ſententia ea diſpoliatus eſt. Projinde, teiti.

ej e as machlas inuris,
bacchans in proximũ ej famæ perpetuas mac

—

efinoniun
birneA
Qveitca
ſtsmnniſeh
nfero reke
Kareinnmn e
Ulenemnt
Elhicangu⸗
1 nn cont
eenhinn cek
Khulareſuck
ſtun ohbr
Poninunhek
1 Mretli in
Ar. Prr⸗
Nninn ct
Pinlkeſgller
lfilks in
lun oan e
Cntionatorid
itellgatar
Nodum Gi
ceſto tame
lad ſad i
Unen Urce
auhujnn et
t am por
marit ut in
Munqnann ne
inet Aliam
n non ggci
mmii non I
iertrn oſh⸗
telltii ut
erantur 1

NJln IIX.PRAECEPTUM. 471

—.— „— . . . . . 3. — .
lupmme tült teſtimonium, omne illud loqui dicitur, quod aliqué feciſ-
mlento, e ſe, aperté, & quemadmodũ decet, non Poſſumus evincere.
4 1 . . . 1. . . A: . 4 4
Eelieianir Quocirca quidquid ſufhcienti teſtimonio nondum

ſatis manifeſtum eſt, hoc nemini revelandum eſt, aut
pro vero referendum. Et in ſumma, quidquid occultum
& arcanum eſt, hoc in océulto ſinendum eſt, aut oc-Non ſolum
culte, quemadmodum audiemus, redarguendum. Qua: peccare ſe-

el,ntm Don
irrunpere, A
ire ergne dun .

griplore el
birch „ re ubicanque in detractorem incideris, alcerius dictactante G.
erienten c facta contumeliosé deferentem, ac petulanter in eriminan-
leuims quempiam debacchantem: audacter huic in os obſiſte, ?e⸗ de ælite,
Rſtiſne4 ut pudore ſuffundatur. Ita futurum eſt⸗ ut crebro quis ſel ertiæm
ratslbiſeng 0 ſaum obſtruat „qui alioqui miſerum aliquem in ora auditorei.
non uſuteul hominum Peſtifera detrectatione dig underet, eas notas .
4 linga eiie ac maculas inuſturus „quas ægre Aut nunquam posſis
5 eluere. Præclari enim nominis ac integræ famæ teſti⸗

tuis Men
e qbis Atenn
brote deta4
e comnpertin⸗

monium cito alicui eripitur: ſed ſemel ereptum, non
pecinde facile recuperatur. J
Ita vides in univerſum interdictum eſſe, mali quip- Zadiciz
us gnode piam loqui de breximo, exceptis tamen magiſtratibus, non ſunt
, concionatoribus, & parentibus, ut hoc præceptum ita prohibita,
t. Den intelligatur, ne vitia impunita mwaneant. Jam quemad- ſed mandæ-
eem modum Quinto præcepto neminem jubemur lædere, 1s.

tſc

☛

lhegtiuun excepto tamen carnifice, qui ex officio nemini com-
tpni modat, ſed irrogatis fuppliciis efficit omnibus, neqdue
I * tamen præceptum DEltransgreditur, propterea, quod =
rlchind A Deus hujus ofſicii procurationem ſua gratia conſtitue-

ag est
tantun en rit, nam pœnarum irrogationem ſuæ voluntati re-
ſus ge „ſervavit, ut in præcepto primo minatur: Ita quoque Miniſterid

gtim nſen quanquam nemo, quantum ad propriam perſonam at- Ewangelit
, bonde tinet, aliaum judicare neque damnare debeat; tamen ubi ſex oſßcium
eik nn hoc non faciunt ii, quibus hoc demandatum eſt, eqai-cenciona-
ine ene⸗ dem ii non minus peccant ob negligentiam, quam illi, torz.
Ehin qui extra officium hoc injuſſi ſaoiunt. Hic enim exigit

.
onomine . . —
N neceslſitas, ut de vitiis ſermoô habeatur, ut accuſentur,

acen Qeferantur, in judicio perquirantur, & teſtimonio
inte ßMDUZ 63 4 com-

7

SsS Marox
CATE CHISMIS J
47⁷

—

ico,
— um med
itur, quam c eeE
tur. Neque ſecus agitu ulanaum ſuſcepit,
. Den . . W .
Juagicia Gui honmhmn dan æ*groti, echane necesſitate cogitur⸗
ℳ₰ ui nonn ri & contrecla tque ſororen.
magiſtra- g a arcana contuer 2, kratres atqvuu ores,
Tezn, enloca uoeſins magiſtratus, ent mmutus obliringuntur
Ers e inn, MZ miei unc inter eceſt. rium, alter alteri-
r⸗ & te. dikicie, ut ubi utile fuerit ac neceſſar
officio, ut, U
rentum.

dat vitia.
⁸ vicisſim reprehendat
us

io objurgandi
hæc recta eſſet getli ,betwaremus, ubi⸗
Cæterum hæ in Evangelio obferva frater tu-
ordinem õ Si ſann enc, Vides
. it: Ma 31. e & ipſum ſolu⸗
Mati.i&&, I5. Chriſtus Kebrrige eum, inter te & ip Hiram, qua hingv de
. Scor 3 R PoE da
Fiinpera- us, vade &α m doctrinam tibi prop animadverten 4
. 7 hic præclaram d' lam diligenter vitium.
zio 7 ſii hic P uce ꝛtlam. ,— di . buſum &
Cnrnd: gubernabis, ql oſum derrahendi a m vitam inſti.
ℳ — & pernici ſimn tuam
. ,. elt contra . 4 inæ amusfi 1 S§ efferas,
ℳ1 aliori eſt, zus itaque doctrina . in, vulgu 13
admonen- Ad aeitacu proximi tui mam ſed cKulte l
am cit aducas, — I; I=.
dorum can.- tue, ne rer de ac turpiter era ſipiſcat. Similiter a
en cue tmutàta ita reſtpiſcx t deferentem,
pias ac moneas, uit ai ſuſurrantem, a doce facere,
iqui “ gnaverit
u ARackne Acnt Hagitioſe de S enit⸗ ſin minus, ut
id hic aut al 1 i jat; 1videxit;
Vt vat, iMinpeue linn corripiat, 31
at, Humpqueip eneat. familia
ut eat Hone clauſum t. jdiana rei famil
à detrectatio tes ex quoti famili4s,
de⸗ tiam diſeere po . ag ere ſolet pater tem
De frater. Hoc et tione. Ita enim ſuo non fungen 1
4 admo. ris , ſrond ſuum ceſſare, au dem objurgat, & 6
tione. videns Ereun ipfe per ſe eun seſſet & amens an
27 gnaviter ofhici Verum ſi tam vecors dajunt) manibus
mone dtfienr⸗ domi compresſis auos ſervilem ſocor-
mi, ut relko in ſorum gaufadubie ab iidem auane
geſdente icomnererttin kau iaterell, 6 caput ece
37 32 CC n O 4 —
diam eini uid vero hoc nolirn 1 non exprobras? Lect
Exenmplum H H cur illi ipſi ageren ut emen daren
. r. raterne integra.
tis modis dum frater ue in
onomi. idem modu alva atꝗ jens:
„ ad hunc dem tui fama maneret datnbäm nts .
W. „ Xim ite
n. vitia, n meiſtin ipſe eodem loco 8i te
iam
Licut etia

iitaulirit an
en maoni ze

Uln borts ren

Ukleere, öine
leidl unum in
mkim ſbilaud
tnun luere
em loeo
mllert,
KNuorun ele
n ſendet de
intereſt negnid
rd,her e
End kibch au
ltuttikele
nieiſtutbus
ibegtuon lo⸗
Uun comnprob⸗
deeenan
nüfhte orc
nntalt er
lagi OIind

lijor IIX. PRXCFEFTUM. 473

„Ntemcunmi Si te audierit, animam fratris tui lucratus es. Ita qui- orde jn

dis
Mramun f dem magni ac memorabilis operis autor extitiſſes. ciorus 2
eceſtitt en Aut tu fortè rem leviculam eſſe exiſtimas, fratrem lu- Chriſts præ-
ritrezatgheſin crifacere? Sine verò omnes monachos ac ſacgos ordi- -

utno Ninnon nes ad unum in unam maſſam conſlatos prodiye, num *
Vnum, Aei tantam ſibi laudem vendicare po ſint, ſe ſuis operibus
vel unum lucratos eſſe fraterculnum.
obingmnl in kodem loco Chriſtus docçet uleerius: Si autem te
obletratenng“ non audierit, adjunge tibi adhuc unum vel duos, ut in
Veritintelaun ore duorunz vel trium teſtium ſtet omne verbum: Ita
lambhn. ut ſemper res ipſa cum eo, tranſigatun, cuajus maxime
iren gu intereit; ne quid prorfus abſenti maledicè detrahatur.
mime Porrò, fſi hæc omnia ad emendandum iratrem parum
Ratuſn dm erunt valida aut efficacia . defer hæc omnia Propalam
tunm fem judicanda Eccleſiæ, ſive ſpiritualibus ſive ſecularibus
in ler An magiſtratibus. Neque enim hic ſolus cauſam agis, ſed
1cealee habes tuos illos teſtes tibi conjunctos 2 accuſationem
e Gletm tuam comprobantes, cui innizus judex intrepide judi-
füche. * care & pœnam irrogare poteſt. Ac tum quidem legiti=
n, 8 ℳ mojure ac ordine eo perveniri poteſt, ut malorum im-
i probitas aut coërceatur; aut in melius emendetur. A-
ifaczi lioqui quando alius pasſim detractionibus infamatus,
pasſim per omnes urbis angulos traducitur, tantumque
vilun fordes commoventur: nemo emendatur, ac deinceps,
eſlet HW ubi res comprobanda erit teſtimonio, quisque à ſe dictum
ſio n eſſe pernegat. Quapropter rectisſime cum hiſce detra-
en binen ctoribus ageretur, ut gravisſimas intemperantis lingvæ
ſe Pænas luentes, omnem maledicendi & obtrectandi
taſ, voluptatem amitterent, ut alii inde exemplum ſumen-
ſs, ſenn “ tes, lingvæ virulentiam dediſeerent. Si hæc ferent à te
lebſ̃ * in rem proximi, aut veritatis amore faceres: clandeſti-
eeh ſ nis ac furtivis calumniis rem non ageres, neque diem
nnehd , & ſolem lucifugæ inſtar vitares.
let Hæc omnia hactenus de occultis peccatis dicta ſunt. I= FKlasitie
eate QCxterum ubi peccatum plane maniteſtum eſt,ut neque maniſfeſte
teetlhin 4 G g 5 judi-

474 CAXrTECHISMNS MATOB

abſtinen- judici neque cuiquam obſcurum fit: tunc ſine omni pec.
dum dà con cato illius commercium vitare, eumque miſſum facere
ſustudine potes, ut eum, qui ſe ultro expoſuerit dedecori. Ubi e-

ſeelerati. nim res manifeſte liquet omnibus, ibi neque obtrecta-
1

cus relinquitur. Veluti cum hodie Romanum Ponti-

ſicem, tanquam Antichriſtum, falſæ doctrinæ coargui-

mus, quanm editis in lucem libris paſſimn divulgavit, &

per totum orbem infinitarum animarum exitio procla-
matatn diſſeminavit. Ubi enim peccatum manifeſtum

eſt: ibi non injuria & poœna manifeſta illud conſequitur,
ut quivis exemplis monitus illud cavere posſit.

„ 47 111 . e, zn⸗
Gorrigendi Ita jam hujus præcepti ſummam & communem in

meorhbi qui c185 e. m has 5
vel parinnt Proximao, &qué amico atque inimico, lingvæ maledica
vel conft, .
mant lin. rum illud, ſive con ctum, cum neque ex mandato id
eva pern- Faciat, nequè in uſum aut ædiſicationem proximi: Sed
lantiam, itaà ſua lingva utatur, ut ejus patrocinium proſit ac ſer-
e eeet que omnibus, de univerſis ac item ſingulis ho-
norificam mentionem faciendo, ut illorum peccata at-
que defectus officioſe contegat, amice exeuſet, ſuoque
Virtutes ipGus honore amanter exernet. Ad quod hac potiſſi⸗
vel opera mum cahſa provocandi eſſemus, quam Chriſtus ipſe indi-

bujus pra cat in Evangelio, quaque quodam quaſi compendio, o-
cepri. miia præcepta erga proximum obſervanda comprehen-
i voluit, inquiens: Quidquid volueritis, ut faciant vo⸗

I. Con. 12, bis homines, hoc etiam facite illis.

22. Quin etiam natura ipfa in proprio quemque corpo-

Similitndo te hoc docet, quemadmodum Paulus 1. Cor. I?2 in-
ſnmtæz à quit Membra cyrporis, quæ videntur infirmiora eſſe,
Vrutzera neceſiariora ſunt: & quæ putamus ignobiliora eſſe
memhrort, membra corporis, his honorem abundantiorem cir-

bamani sundamus, & quæ inhoneſta ſunt noſtra, abundantiorem

aorparie. honeſkatem habent, Faciem, oculos, nares, Os nemo

con-

tioni, neque falſo judicio, neque improbis teſtibus lo-

tellectum paucis explicatum habemus, ne quis ſuo

6,. petulantia noceat, neve male de eo loquatur, ſve ve.

Idang

anntgt, ne
l nenbra
(kterumn in

nſicerent

Reniden

niil hiſee te

n nobis n
Pl in pra⸗
inmum,
rdget he
mag amnl
Puſt elki,
Plemde d
i, gur
erit (Ino
Partemn inter
lrhanttel
mits ſudi
gval in Pre
Mkerpreten
n no
Tbus ſolet
e nulte dor
le blon
hmoto 63 e
liunſe
nleninen
Keiiten u

P)
Non

en NxX. PRACEPTUM. 47 5 MM

—.— . — — — —
tunc ne oNHAe contegit, neque enim egent, ut velentur, ut quæ per
ngue üllum her ſe membra ſunt honeſtiſima omnium „quæ habemus.

itgelecori. Ui Cæterum infirmiſſima quæque, eorum nos pudet, ſi

lineim conſhpicerentur, illa omni ſtudio conteguntur, atque
Nprhß tibi⸗ hic quidem manus, oculi, una cum univerſo corpo-
e Romenum re in hiſce tegendis & velandis occupati ſunt. Non ſe-
zcüren cus nobis quoque inter nos faciendum eſt, ut quid-
glhun linſgi , quid in proximo noſtro parum fuerit honorificum &
haruneritNH infirmum, hoc accurate exornemus, ac omnibus vi-

ccatum Mi ribus ejus honori tuendo ſerviamus, opitulemur: ejus

Nilonktir famam ampliorem faciamus, & contra, quidquid illi
gereſel. posſit aut ignominiæ aut dedecori eſſe, ſtudioſe pro-
1 comnnnmen pulſemus. Eſtque præcipue hæc præclara virtus & illu-
enig, ne giis Ktris, quæ omnia, quæcunque de proximo dicta au- ea, o.
., Hygee MA dierit, (ſi non manifeſta fuerint flagitia) in optimam i
irurle⸗ partem interpretari noverit, aut æqui bonique conſu- llon,
3 e en lere, contra lingvas venenatas atque peſtiferas, quibus? S vie
* im unice ſtudio eſt, ut ſi quid expiſcentur & arribiant,. e.
tionemn re quad j . hender illad peiſi na veritati
Hinim pin quod in proximo reprehendere queant, illud pe ime, gHo,.
beins eh? interpretentur, aut malitioſe pervertant: quemadmo.
eſen e dum jam omnium maxime Dei verbo, ejusque docto- .
anl. „ ribus ſolet contingere. Sunt itaque in hoc præcepto val-
gice “ Qe multa bona opera, quæ & Deo ſumme placent, & abun-
44 n ſ dge multum benedictionis & bonorum ſecum apportant;
nlr n g, ſi modo ea perdita hujus mundi cœcitas, & falſi illi ſan-
cluſnſ Guli agnoſcere velient. Neque enim quidquam eſt in
krinkenn , toto homine, quod longe lateque perinde plus bonorum,
netitoin ac itidem plus malorum, æque cum in ſpiritualibus, tum
“ in mundanis negetiis operari poteſt, atque lingva, quan- Ping va.
p cehe quam omnium memhrorum & minimum ſit & invali=
tile ,) PRACEPTUM I. & X.
ulu, Non ceoncupiſces domum proximi tui, MM

fn Wec deſiderabis uxotem ejus, non ſervum;
Utpuueyn 6 . . nos

476 CATECHISMuIS MA] OR

non ancillam, non bovem, non aſinum, ne-
que omnia, quæ illius ſunt.

Cur peſtre. U C quo poſteriora præcepta Judæis peculiariter
ma duo data ſunt; quanquam ad nos quoque nonnulla
praceptæ ex parte pertineant. Neque enim de prava carnis libidi-
tradita, ne aut furto illa interpretantur aut intelligunt, quæ ſu-
pra abunde interdicta ſunt. Putabant quoque, alia omnia
ſancte ſe ſervaſſe, ſi externè feciſſent, aut non feciſſent o-
pera. Et eam ob rem Deus hæc duo aliis præceptis adjecit,
ut hæc quoque pro peccatis æſtimentur, Uxorem aut rem
proximi concupiſcere, aut aliquo pacto pro ea potiunda
conari. Et hec eam ob cauſam potiſſimum, cum in Juda-
ismo ſervi & aucillæ, non ut nunc erant liberi, ut huic aut
illi mercede conducti pro ſuo arbitratu, quàm diu libuiſ-
ſet, ſerviiſſent: ſed domino erant propriè mancipati, u-
na cum corpore & rebo omnibo, quemadmodum pecora,
&reliqua ſubſtantia, Adhæc ea quoq; poteſtas in uyorem
ſuam cuique erat libera, ut illam dato libello repudii 4
ſe poſſet dimittere, ac aliam ducere. Jam in hoc vicis=
ſim inter ſe periclitabantur, ne quis alterius uxoris cu-
pidus, ſumta alicubi occaſione, & ſuæ repudium renun-
ciaret, & alteri ſuam ereptam ipſe aliquo modo& prætex-
tu ficto conſequereture Jam hoc apud Judæos non habe-
batur dedecoroſum, multo minus, quam quod apud nos
jam cum mancipiis agitur, quando paterfamilias ſervum
aut ancillam èe ſervitio repudiat, aut alius alium alio
quovis modo ſuis miniſtris privat.

Conſveti⸗
aines & e=
biniores
bopuli Ja-

Aaici.

Int rpreta- Proinde hæc præcepta ita, inquam, interpretati ſunt,
tio hisius & recté quidem (tametſi & latius aliquanto pateant)
Ppræcepti. ne quis cogitaret, vel in animum induceret, rem alte-
rius, nempe, uxorem, familiam, domum, agros, prata,
pecora ſibi vendicare, etiamſi ea res cum aliquo hone-
ſtatis prætextu fieri posſit, neque tamen citra damnum
PrOAI-

—
pnini Gupr
Ein elk nitiun
Urfin porſile
ltbtaqno
1e lid proxi
Uunlgetjamſ
ellig erprob

.
üeconkecutun

Nenlo tantumn
üntumotel,
Uonfelke ſ
Nbi etian hi
ire infro
Unintg, din
r inſalutn
indin ge
nmnintur)
ſthiur iere
erde Chni
eglitntene
Ihui lonnu
Mtllnm u
hlina ſper
unnt dc tr
nfebul i
ig Et.
Gnn liean
ne 8
ünd

r Uherinnt

Ion

—

on anumn, ie.

olri elintr

6 vogne nnnd
epraracrniſbl.

intellont u.

tqvogne iunmn
autnan Kiſu⸗

ispraceßls,

tun,Orenante
do pro ephin⸗
Kümumcun r
Antliber,u nin
itiyquineike

roprle ache

emadmnokunnſenn

1 d
poteltäginun

eo lbelonrnd
1e⸗
iisalee
ſun,ing
ligno nolgn
O udlens poN

1
anN

giuntent

tetaniußt

Aut afins Aiomni

1 ie
intertern
n,

unin HNime.
rinsitil.

=

X. & X. PRAECEPT. 47v797
proximi. Supra enim præcepto ſeptimo illud interdi-
ctum eſt vitium, quo aliena bona alteri eripiuntur, &
per vim posſidentur, id quod nullo jure fieri poteſt. Hic
vero ea quoque animi pravitas & verſutia interdicta eit,
ne quid proximo perſvaſione aliqua &à manibus aufe-
ramus, etiamſi coram mundo illud honeſtè fieri posſit,
ne quis exprobrare tibi queat, te per vim & injuriam id
eſſe conſecutum. Ita enim natura comparatum eſt, ut
nemo tantum faveat alteri, quantum ſibi, & quisque
quantum poteſt, tantum ad ſe per fas atque nefas rapiat,
non valde ſolicitus, quid relinquatur alteri. Adhæc
probi etiam haberi volumus, eamque animi verſutiam
atque improbitatem pulcerrimè ornare atque tegere
novimus, diu noctuque tam ingenioſas technas at-
que impoſturas inquirimus atque fingimus (quem-
admodum quotidie jam acutisſime excogitantur &
inyveniuntur) quaſi jure ac legibus petitas. Neque
veremur, iis freti decipulis jure falſo citatis, ferociter
& ſuperbe omnibus obſiſtere: neque improbitatem aut
nequitiam hanc, ſed induſtxiam ac providentiam no.
minari volumus. His omnibus ſuffragantur & o-Juriprit
pitulantur quoque Jurisperiti atque legum doctores, Jentiæ &
qui, ſi qua ſpes improbi nummi affulſerit, jus per vim legazzm A6-
torquent ac trahunt, prout cauſæ ſervire poſſe vide- æſas.
tur, verbula in commodum ſunm excerpentes, poſt.
habita & æquitate, & proximi necesſitate. Atque ut
in ſumma dicam, qui hac in re omnium fuerit inge-
nioſisfimus & exercitatisſimus, huic jura omnium for-
tisſimè ſuffragantur, ut & inquiunt ipſi: Vigilantibus
jura ſubveniunt.
Quare poſtremum hoc præceptum non improbis Hæc peſtre.
in mundo nebulonibus cenditum eſt, ſed iis, qui volunt æ prace.
eſſe vita inculpatisſimâ, qui laudari cupiunt, & videri Pra non per-

fonge omnium optimi & integerrimi, ut qui adverſus tinent ad

priora præcepta nihil prorſus deliquerint. Quales præ- Arſcipli-,
W cipué nam.

478 CATECHISMuIuS MAJOE

ſed ad ſu- cipue Judæi eſſe contendebant, & nunc multi adhue
beriorem magni Proceres, nobiles & Principes. Etenim alia
nſum legis. illa communis turba & fex popularis, ad locum multèò
inferiorem, nempe præceptum ſeptimum, releganda eſt,
ut cui non nimium curæ eſt, qua laude aut integritate
ſaa bona ſibi paraverit.
beccade Jam hæac potisſimum in his negotiis uſu venire ſo-
pugnantia lent,; quæ in contentionem forenſemn perducta ſunt,
e& her præ- quibus decretum eſt, proximo à nonnulla parte bo-
copto. Inju- norum excuſſo aliquid eripere. Veluti exempli gratia,
Nee cupidi- cum de pingvi atque opulenta aliqua hæreditate con-
tzate hbone- tentio eſt, aut ſi quando aliæ res magnæ in medium

Fas canſas vocantur. Hic quisque ad tuendam ſuæ cauſæ æquita-

axercere. tem addqucit, quidquid uspiam vel ſpeciem juſti obti⸗
Exempla net, quod tanto verborum apparatu exornat, ut illi jus
n familiis ſuſtragari cogatur, eoque titulo erepta bona retinet,
Simderin. ut nemo poithae iis de rebus cum eo pedem (quod a-
junt) conferre audeat. Præterea, ſi quis aut arci, aut
civitati, aut comitatui, aut alioqui rei magnæ adjecit
oculum, ac tantum largitionibus, vel per amicos, ve
quavis ratione alia effiere poteſt, ut alio inde pulſoa
ſbi adjudicetur poſſeſſio, eademqve adheæc literis & ſi-
gillis confirmetur; ut titulo principali & honeſte acqvi=
lita eſſe dicatur.
Honella Similiter qvoqve in vulgaribus illis & publicis com-
apbeltatio merciis & contractibus, ubi alter alteri e manibus a-
Praæteitir liquid promta quadam aſtutia eripit, ut alteri illi tan-
wſuri, Giſe qvam lupo hianti diſcedendum ſit: aut alioqui alte-
merlats rum iniqva contractione urget & obruit, nonnulla ſpe
centracti- lucri aut emolumenti ad ſe redituri conſpecta; quam
SBezg, alter ille aut preſſus necesſitate, aut æris alieni ma⸗
gnitudine victus, ſine diſpendio obtinere aut aſſequi
non poteſt, ut dimidium, aut etiam amplius dimidio
invenerit & lucrifecerit. Neque tamen hoc inique par=
dum aut vi ereptum, verum juſtus contractus Micenäne
enf.

I.

—
R Hoe non e
firiora dan
fnen habeate
Gitproninoh
fian utonmns
iuelcogitite
Uliaſterien
Uen nundijut
finntmmnen
czanitpre
talnellirei
marmanle
lteitzan .
Dodt Pretente⸗
U hune 9l
R orin, bbi
ele Aarrigen
bealteliot
tienknumn i
lanltuen
ege inomnib
keplcittun con
lere ikabd
leg⸗ kegre
nelogroee
ir ii ſbi
egerfitkh
1 kntelinan
il lod orum
el inteken
rtaſe
akem erſpe
dtälter
Wiblang⸗

ntknne

AAI IX. & X. PRECEFTUMA. 479
TM3⅓ eſt. Hoc non eſt aliud, quam qued dicitur: Potior eſt,
es, Hund qviprior ad dandum eſt. Et qvisqve ſui emolumenti ra-
rt, aAlumd tionem habeat, foroqve utatur, non admodum ſollicitus,
mun, Kignng qvid proxim hebeat. Et qrvis velit eſſe tam ſolers ac per=
zuient imgin ſpicax, ut omnes defraudandi ac imponendi rationes ag
vias excogitatet, quibus honeſta quadam ſpecie aliquid
otis ln etieb inſidioſe eripientes alteri, nobis vendicamus? Qod ta-
en Perilllfa men mundi judicio, ut iniq; aetum aut inhoneſtum non
CKnohi Net exiſtimatur, neqve legibus vindicatur: ſed neque videt
qvisqvam ita proximum opprimi, eidemqve eripi, qvo ci-

Alutiexenplgt

ua hxretittett tra ſingulare diſpendium carere non poteſt: cum tamen
pro certo conſtet, elſe neminem, qvi hæc ſibi ab alio fierĩ
migne nn „QN .

velit, aut æqvo animo ſuſtineat, ut facile appareat, ejus-
modt prætextus & effugia mala eſſe & improba.
Ad hune quoqve modum apud antiqvos agebatur in Præterxtns

fur ceale ni
el ſecien lf
gezornat, n

tonnt“ re uxoria, ubi tales techuas commiſcebantur, adlube-adi vortio-
trentl len ſcente & arridente alicujus oculis alterius conjuge, ut am apud
ren e⸗ el per ſe aut alios (velut multiplices erant harum fraudun Jadaæos &
iniz, bili ſtruendarum viæ) tantum efficeret, ut maritus cum uxo- genters
i rei nige⸗ re ſimultatem ſuſciperet, aut illa marito adverſareturr,
neqdqke in omnibus ejus voluntati eſſet morĩgera, ita, ut
, de dt

repudiatam cogeretur à ſeſe dimittere, ac alteri conce-
dere. Hic abducendarum uxorum mos haud dubiè apud
Judæos freqvens fuit & ufitatus: qvemadmodum in Ev-

e Autc ltni
l ahuekei⸗
= angelio qvoqve de Herode legitur, qvi uxorem fratris ſui
li adhuc vivi ſibi ducebat, qui tamen alioqvi vir juſtus & Herodli; Ex-

altei enſ 1 integer vitæ haberi contendebat, ſicut Marcus illi quo- m oli
t,ir ei *e fert teſtimonium. Cæterum ejusmodi exempla ſpero “l .
14 aut ſid apud nos locum non habitura, cum in novo teſtamento c. 16
voruit, ent legibus intercepta ſit & antiqvata repudiandi licentia: J. 202

icfe, mili fertaſſe quispiam alteri ſponſam egregiè dotatam,
ℳ gqwadam verſipelli vafritie è faucibus præriperet. Porrèò
utſeke il „autem, ut alter alteri ſervos aut ancillas abalienet, aut
i alioqui blandis verbis perſvaſus abducat, equidem apud
noſtrates non eſt rarum aut inſolens:

4⁸⁰° CATEBCHISMuS MAIOR

paæna tali- Jam quocunque modo hic dolus malus fieri poteſt,
um impe- ſciendum eſt, Deum nolle pati, ut tu aliquid detrahas
urarum Proximo, quod ſuum eſt, ut ille egeat, tuque tuæ ſervias
& fran. avaritiæ, etſi illud non contradicente mundo honori-
ſice retinere poſſes. Eſt enim occulta quædam & inſi-
dioſa ſy cophantia, qua (quemadmodum dicitur) fu-
cum feciſti proximo, ne animadverti ac deprehendi
posſit. Nam tametſi perinde te geras, quaſi nemini fe-
ceris injuriam: plus juſto tamen oneroſus extitiſti
proximo. Etſi neque furti neque fraudis inſfimulandus es:
certum tamen eſt, te rem proximi concupiſſe, hoc eſt,
pro ea conſequenda laborâſſe, præter voluntatem ejus
abalienâſſe, eidemque, quod divina liberalitate conſe-
cutus eſt, invidioſe non faviſſe. Et quanquam neque ju=
dex, neque quispiam alius tibi id audeat eripere vicis-
ſim: neque tamen Deus itidem ee te pacatè frui per-
mittet. Ipſe enim fraudulentum pectus, & mundi hu-

Am.

zus vafritiem acutè peripicit, quæ ubi vel lati digiti li-
7 9

bertatem atque licentiam conſecuta fuerit, mox omnem
modum excedit, ac denique in apertam vim atque inju⸗
riam prorumpit.
Communi Hujas ergo præcepti communi intellectus eſt. Pri-
imtellectus mum, ut hoc cautum ſit, ne damnum proximi deſide-
hbejus do- remus, neque ad id adjutores ſimus, vel re, vel conſilio
Siring. cauſam nocendi proximo ſuppeditantes, verum ei;
Hac lex dus quidquid habuerit, candide faveamus, ünamusque. Ad-
sompletti- hæc, ut omnibus officiis promoventes, ab injuria quo⸗
gzar, Gaffe- que res ſuas defendamus, quemadmodum cupimus

„ 2 . — „ D . X„
Ezus malos, idem ab alio nobis feri & contingere. lta, ut præcipue

& cauſam hoc præceptum, ad invidiam & fœdam in ſatia bilemque
videlicee habendi cupidinem reſpiciat, quo Deus cauſam atque
worbum agdeo ipſam radicem funditus evulſam auferat & medio,
gaturg. unde omnes proximo nocendi viæ ac rationes pullu-
lant. Unde illud quoque hiſce verbis expreſiè & ſigni-
ficanter extulit: Non deſiderabis, &c. Cordis enim pu-
ritatem

Co⸗
—
iuen an
nnt in in
intthoe
ſcienle
(0Ne
A D
Irrleſte,
ſtuntt, i
ſunde Prede
lklkoite
icln onni
telſeng ſun

. Urlmapus,

fmmmlun ſi
MHmant m.
n eicſin
ucttt⸗ e
eiſkiſn
n aciet
Aeiunt.
1
Kektaelten
ton eghige

reſer,
Relrhtun

lſi ginher
uſenin
dd agi Hunn
un etde

nt ve
küme

Ijon . CoNcLuSIO DECALOGI. 481
maln fei s ritatem cumprimis quæritat, tametſi eandem plene,
Ai ilbetd quoad in humanis dAgemnus, nunquam conſequemur:
ttuglettſmnt ita ut hoc præceptum cum cæteris omnibus facile præce-
temm ptain maneat, quod &tra intermiſſionem nos accuſet,
uInqelni jadicetque, quam probi coram DEO ſimus.
ert Mimii⸗ AAM ergò explanata utcunque habemus Decem Decalogeer
. l ”Mcs . . . —– . . , . D 2
imealr dHA. AJPrCepta, potiorem divinæ doctrinæ ſummam in- Jnmma dor
R ntndlm: dicantia, quid nobis faciendum ſit, ut tota vita no. &trinæ 02
SInhumüidh . . F ———1 6
us ſe,MA Ara Deo probetur & placeat.
oncuptle ac ſcaturiginem,

LPræterea fontem iplum mninn

hrnmi ex qua ebulliant, & in quam redeant verzataum
t luncn VIciſgim Gumnia, quæcunque bonorum operum nomina
4 Moereltlk n. .

cenfenda ſunt, ita,

ues ut extra decem præcepta nullum
unin bonum opus, quod quidem Deo placere poſſit, eſſe exi-
gnene ſtimandum ſit, quamlibet tandem coram mundo aut
itml bonumaut magnum, aut ſpecioſum eſſ= videatur. Sine
bectils,

bi 1itin jam viciſſim videamus, quid noſtri magni illi heroes
ubivel Hudee

daa. ſanctitate ſpectabiles jactare poſſint de ſpiritualibus
aiuei dugi ſuis & difficilimis operibus, quæipſi ultrò excogitarunt,
tam vun⸗

ſibique facienda propoſuerunt , & hæcà Deo præcepta
t miſla faciunt, quaſi leviora & viliora, aut Jamdudum
intelelue * præſtita eſlent.

num – Ego equidem in ea ſum ſententia, cuivis abunde hic
0o NVelte l Præſcriptum eſſe, quod efficiat, ασορνναα oναντα νιο

Otantes, lτε rooluns nenipe, ut hæc diligenter ſervaremus,
nſnunnd manſvetudinem, patientiam, & amicum erga inimYii
nkene e, ceos animum, caſtitatem, commodandi promptitudi- Vhe IE
nin an nem, atque id genus alia, quæ his virtutibus annexa YJo! tSes

t ee ſunt. Verüm ejusnvodi opera nihil ſplendoris & au- itlis or-
lamn nltnn toritatis coram mundo habent. Neque enim rara & no- ant n D
Depaſ , va ſunt, & faſtu turgida, certis temporibus, locis, per- Tanoes ri-
an ſnnng . ſonis, ritibus, habitibus deſtinata, ſed communia, pro-a, Zea
ret trita, & domeſtica, quæ vicinus erga vicinum exercere Henmn Adivi-
velftie poteſt, eam ob rem nullius ſunt autoritatis & pretii. "d.
de. Cnhe⸗ =è IIH Porrè

48² CATECHISMUIS MAYOR

Porro autem illa alia hominum & ora & oculos in
ſe convertunt, quæ ipſi quoque ſumtuoſiſſimis cere-
moniis, magnis impenſis, regiis ædificiis provehunt, at-
que iĩta exornant, ut omnia ſummè niteant, ac ſplende-
ant. Ibi thura incenduntur ac thymiamata, ibi pulſa-
tur & cantillatur, planeque omnia concentu perſtre-
punt. Alibi incenduntur cerei, ut præ his alia neque
videriineque audiri queant. Nam quòd ſacrificus quispi-
am picturata auro caſula amictus conſpicitur, aut lai-
eus quispiam per totum diem flexis innititur genibus in
Eccleſia, ſecum neſcio quid murmurans: hoc verò o-
pus ſpecioſum & præclarum dicitur, quod à nemine ſuſ-
ſicienter laudari poteſt. Cæterum quòd miſera aliqua
puellula infanti in cunis poſito ſedulò ſervit, ac ſfideli-
ter, quod illi demandatum eſt, facit: illud verò nulli-
us pretii habendum eſt. Quid enim aliud ventrofi ma-
nachi, & laſcivæ ac prurientes libidine moniales in mo-
naſteriis ſuis quæritarent?

Phariſai- Vide verò, an non hæc deteſtabilis quædam ſit iſto⸗
vas error G. rum deſperatorum hominum præſumtio, qua ſibi tan-
inanis B- tum ſumunt, ut audeant ſublimiorem vitam & ordines
ducia wo-invenire, quàm decem præcepta docent, affirmantes,
naſticorum ut dictum eſt, vitam eſſe ſimplicem ac leviculam, tan-
zultium. tumque vulgò obſervandam & ſectandam, ſuam verò
Deliraméta ſanctis & perfectis convenientem & propoſitam.
Perfectle- Neque vident calamitoſi illi & talpis longe cœcio-
zuin mona res homines, nullum hominem eo rem deducere
RKticarum. poſſe, ut vel uni præceptorum perfecte ſatis faciat,
ut ſatisfaciendum eſt, ſed ſubvenire nobis neceſſe ſit,

ſicut audiemus, & fidem & orationem, qua præce-

ptorum ſervandorum vim atque virtutem quæramus
ac precemur, indeſinenterque accipiamus. Quapropter
eorum jactantia non eſt alia, quàm ſi jactarem & dice-

rem: Equidem neque groſſum habeo, quem debitori-
. bus

—
Uun neig gun
Aolzam,
A ro
entllen utt
Aed inerlait
Ahentomnui
dtnfin ori
lllloß ben
enpore Ulam
, Our bete
ni anit
Uuſſtidugaſſe
itgleligg⸗
btegleomnen
te ten tib⸗
Uolſgniter ſae
tnlengerer
eeſe gegti
niäſtiant,
ueaque gn
ünden tuqnd
tineite n
teogaſint

, gue

Den

4Ion Conxcrusio DECALOGTI. 483
—— . .
A ora Aoelluar dus meis numerem, decem tamen aureos perfacilè
umtuiſidoee exolvam. D
rin wonn: Hxc propterea hoc diligentius dico & inculco Deteſtanda
tennt dr ſlan identidem, ut tan em à miſerando illo abuſu, qui usque 'nſanin Fſn.
viamatn A acdeè invaluit actis profundiſſimeè radicibus, & adhuc Sentien
corert eEm adhæret omnibus, liberemur, & aſſveſcamus, ex omni- Peſſe legi
1r H 6 Bryus totius orbis ordinibus huc tantum intentos habe- De⸗ ſatis-
Aſcitfif re oculos, deque his eſſe ſoliciti. Nullo enim unquam Keri,

nhictnn u tempore ullam doctrinam aut vitæ erdines invenie-
innititur geun mus, quæ decem Præceptis aut pares ſint, aut confe-
tam: hüe rendi: cum ita ſint ſublimia, ut ea nullus homo unquam
ackinmi ſuis viribus aſſequi queat. Et qui eadem aſſecutus fue-
wdaleul⸗ it, cœleſtis & angelicus homo perhibendus eſt, longè
ul kriih 44 lateque omnem mundi ſanctitatem excedens. Tantum
. ul ene vigde, ut ea tibi proponas, tuique in iis ipſis periculum
Aidrennti⸗ non ſegniter facias, omnes virium tuarum nervos in-⸗
4 enl? Lendens & exercens: ac illicò ſenties, tantum tibi ſu-
inen pereſſe negoti, ut fupervacaneum exiftimaveris, alia
ſanctitatis ant præſtantieris vitæ opera ambitiose cu-

Aué? rare atque quærere. Et hæc de Prima parte, cum ad mo-
ubir nendum, tum docendum, dicta ſufficiant. Ut tamen
ſ za aptius ei rei finis imponatur, illa nobis verba hic repe-
ven u tenda ſunt; quæ ſupra quoque in Primo præcepto ex
ſ an⸗ planavimus, ut diſcamus, quantum operis Deus impen-
nle

ine di vult Decem præceptis probe perdiſcendis, inculcan-
r⸗ dis & exercendis.

ln “ Ego ſum Dominus DEUS tuus, fortis ze-
eo nen n lotes, viſitans iniquitatem patrum in filios
fite li in tertiam & quartam generationem, qui
ire onin „ me oderunt, Et faciens miſericordiam in mil-
enen, S lia his, qui diligunt me, & cuſtodiunt præ-
In cepta mea.
ie 1 † C appendix quanquam, ut ſupra audivimus, Mec aphene
e e ſub initium primo præcepto annexa eſt: omni- diæ zerett.

. Hh 2 um

io eius
nimo ejus
ia, unqgue a
1 atiam taciat omnia, quæcunqu
ra brimi ejus g

4 — △ 5 gα 1 6
igi Omalia
vunt & agunt (Quare hoc 4à nohs 8
6 , 8
0 6rA cAI 4
1

x & na nuina in bum (non
oc verbum (non
ina interpretatio, ita, ut hoc verb
kex ra ac genuina i erpre
.

4 0R
ATECHISMUS MA)O F egare
8 ₰ e , ne
4 Pratia poſitum eſſe, S
4 amen præceptorum gratia p. mnia huc referen-
Satur. 7d-um tanm nus, ut quæ conjunctim uoque juven-
ta toti non poſſum 2 . uare dixi, ceC quos jſcat
7— . da ſint. Quar da eſſe, ut diſca
Decalage. da & dirige da, & itentidem occinenda e t, quare ad
tuti proponen uo certum nohis fiat, igendi,
& tenaciter retineat, qu obſervationem & adigendi,
. Me . 4 n-
— r&ι ceρHhοr . hæc verba Intuen-
hujusmodi P . Neque aliter hæ 4 . djecta
impellendi eſſemus. 1 que ſigillatim adj
& impellendi d unumquodque ſig omnia
. m ſi ad unumq oronßciſcantur omnia.
da iunt, quan hie Se per hwc Profciſtant laſce, &
ita ut in *1 a uno qua
an d prædictum eſt) hæc Peihonanr, in ſe com-
Commina: ſunn uel minas, & amicam promi ant & admoneant,
tiones & terri tur ut nos partim & ketre t, ut ejus verba
Premibſio- P lecnunenr: ur provocent & bellien tenz ‚Darripiamus
partim am 2 . everi
ner. pa ivinam quandam ſeve jbſe hoc tacitum
. de ut divin 4 5 idem ipſe 0 4
nifaciamus . rhà faciat aut a n e
e perterit, quanti ſua verba faciat decreverit, nem-
Pæna. Vei bre quam ſevere eadem tueri ibiliter excrucia-
velit, tum ſuppliciis terr . 1 int ac
3, quòd acerbiſſimis a contemſerint ac
lar H nsr eos, qui ſua kene gareit r remunerari,
18 it or . 312 argiter yII
kuru int: Et viciſſim, qaam ſit iis, qui magni
Pramia. violaverit “ omnia bona largiri NE iptum eorum vi⸗
benefacere, & libenter juxta præſcript
ed facmmunt,

. mmodò
im tantu .
quod Deu 3 en-
tali profſiciſcantur ra ed edt quodque e o.
. 1S DBa 5 . uSs
ror enm, Pia nunice in ocu t, quæ& eju
tuat, eum . . eE caveat, qu iam
celter en Ust nductum omnia illa accurat Deum ad iracundiam
v. Dlacc- fu inductume identur, ne Deu uodque in
1isne epugnare v . 8 fidat
Dpra-Iuntati repug d illi uniceè fidat,
r6* e, tovocet: & contra quod il
cedunt Pe-P

micum &
tam am
igi doquidem nt
7. grata eſſe iatelligit, quand ie ſert nobisqueon .
. d eetomurte dotin Rae h uſtæ gratiæ ac bo-⸗
bus ulr o olfſert omnes totius inexha
bus ultro offe otiu Sõ
dit 1 præ ex
nitatis ſuæ ueine⸗ rim ae rreihin Pratere, a
Primi pra- Et hæc quoqr bar Pent
,„ , Etera omnia manant & ebulliunt,
cepii Emm

habe-

(Coye
bebi⸗ Dor
ſtunin ſe com

dint, nemp
Alum metas,

eſcis volo.
Cumelk hoe8

ummcomplen

ltetra ettin
mabit. lt⸗
Pum Coenit 8
leedn,
ult Cunppr
Eneonner

gletumek

Guiſſenntſde
ehtuinmicope
unm et: .
ieleni.
AWeum m
gueſoehhlen
rbeat,
enerare gebe
encunprin
ſee Conhlehnt
nerrirerei
Elihmgetnan
unnd ilere
Uentd ain
Uin bene Ard
untd Egrni
ata prim, Pr.
leinamore
nhon cont
lid ſag rid

n, Pretioli

—

on CoxNcLuüusio DECALOGI. 485
habebis Deos alienos) nihil aliud fimpliciſſime expo-Ziva inter-
m.

ſitum in ſe complectatur, quam hoc ipſum, quod hic Pretatie.
e rie⸗ exigitur, nempe: Tume velut unicum & verum Deum
eſe ncdh tuum metuas, me ames, tuam fiduciam in me ſolum
ncheld rejicias, volo. Ubi enim ejusmodi erga Deum cor ere-

Unnia huc etet

obis bat, Outl . . . 5 .
n Ktum eſt: hoc & præſens & reliqua præcepta omnia aà
etandr unum complevit. Coôntra quicunque aliud in cœlis aut
l X 7 “

in terra pertimeſcit & amat: neque hoc, neque alia ulla Tota ſeri-
ſervabit. Ita tota ſcriptura paſſim hoc unum præce-Pinra ex-
ptum docuit, & ſubinde inculcavit, neque non omnia Plicatio
nts ad hæc dauo „ nempe, timorem D EI & ſduciam, re Prime Præ-
ſoren, in tulit. Cumprimis verò Propheta David nihil aliud eενtι., de ti=
nunt Kalund penè per omnes Pſalmos docet, velut cum inquit: Be mere & R-
it, neplacitum eſt Domino ſuper timentes eum, & in eis, Ae.
itten Ang qui ſperant ſuper miſericordia ejus. Quaſi totum præ⸗LPI. 127, 01.
3 ceptum unico verſiculo explicatum eſſer, ejusque hæc
at, ant ſumma foret: IIi Deo ſummè placent, quibus non ſunt

4 1 1e
e ſoilitineſel
Obciſtantur an
Gno qai ged

en igſe e n

ni deeeſen dii alieni.

ermbliet a Ad eum modum Primum præceptum lucere debet, Operz pe-
etianen deque ſe ſplendorem emittere, ut aliis omnibus lucem ſterieris ta-
ntrte præbeat. Quamobrem hæc verba per omnia præceptabulæ, vers
eltibju e penetrare debent, veluti ligneus in ſertis circulus, ut ſant cualtas
Aaritunen finem cum principio copulent, & omnia uno quaſi fa: cum guber-
eigt oe ſce complectantur, ut ſubinde repetantur animo, nenantnr a
Deum tu“ memoriæ excidant, nempe, in Secundo prætepto, utzimore fe-
il lehin Deum metuamus, ejus nomine non fœdeè ac impie ab de.
arer, e / utamur, ad execrandam, maledicendum, mentiendum,
Nun lin, fallendum, aliasque improbitates & vitia exercenda, ve-
e tn u, fuin bené & recte eo utamur, invocando, precando, lau-
tunepee e . dando, & gratias agendo, amore ac fiducia DEl incitati.
en 1 iuzxta primi prœæcepti conſtitutionem. Similiter eo ipſüO
4 S=SZ metu, amore atque fiducia incitandi ſumus, ut ejus ver-
hukte Ntie⸗ bum non contemtim reſpuamus, aut delicati faſtidia-
mus, ſed avideè diſcamus, libenter audiamus; facroſan.
ret htum, pretioſum & honorificum Babesamuass,
ll et Hh 3 Ita
4

ſa

48⁸6⁶ CATECHISMUIS MAYOR

Ita quoque deinceps per reliqua præcepta, virtute
Primi erga Proximum obſervanda, gradus faciendi
ſunt, ut parentes, dominos, ac omnes Magiſtratus ho=-
norantes, habeamus in pretio, libenter eisdem obedi⸗
entes obſequamur, non quidem ob illorum, ſed divinæ
voluntatis autoritatem. Neque eninitibi parentes re-
ſpiciendi ſunt, neque quicquam illis gratiſicandum aut
omittendum: ſed eò fac reſpieias, quidnam rei Deus4
te exigat, quod fidenter à te poſtulaturus eſt. Qua in
xe, ſi negligens fueris, iratum ac ſævum judicem, ſin fe-
ceris, clementem Patrem experiére. Præterea ne quam
proximo tuo injariam aut damnum inferas, Vel vim fa-
cias, neve ulla in re illi incommodes, ſive corpus ejus,
ſive conjugem, ſive opes; honorem aut jus ſpectes, vel-
uti omnia hæc ordine ſunt mandata: etſi ad hæc comz
Wmodè perpetranda, neque locus tibi deeſſet, neque oc:
caſio: adhæc nullius hominis reprehenſionem eo no-⸗
mine incurreres; ſed de omnibus benè merearis, omnes
officiosè juves ac promoveas, quacunque ratione & u⸗-
bieunque potes; tantum in hoc, ut Deo obedias, hac fir
ducia, eum ipſum omnia hæc largiter tibi compenſatu=⸗
rum. Ita vides, quomodo Primum præceptum caput
ac fons ſit, unde reliqua omnia ſuam trahunt originem;,
quodque rurſus omnia alia retro pertrahat ex ſe pen-
dentia, ut & finis & principium uno indiſſolabili nodo-
colligata & copulata ſint.
Talia, inquam, operæ pretium eſt, ut juventuti nun-

Iaber quam non proponantur, monendo inculcentur, & in

tPimanm eſſememoriam aſkdue repetendo revocentur, ut non tan-

meditatio-

tùm fuſte ae plagis, quemadmodum peczora rationis

wenm Deca-expertia, ſed etiam in timere ac cultu Dei pia quadam

logi.

ratione educentur. Quicunque enim hæc conſiderant
& animi ſeria quadam cogitatione perpendunt, eſſe vi-
delicet hœæcnon humanæ rationis commenta, ſed ſum-
mæ maje ſtatis mandata, quæ tanta ſeveritate contemto-
. xes

Kebrunpunir
ülibosbonit
ſonte ad h

Wltum erat
urntur pariet
kuntum ioſer
Avlnmn ſicti
Cemnionena
Umetent, o
ntergn Ciq
umnbhrcldns
Ulhtrlais l⸗
Unacien hezer
Aellirehio
Pris etganeino⸗
unrenrre
Eemnaltas
Thisonni
ainonscheh
igrienla
Plhericonſe
MAum, uta
Pkſurt ſincti
kangng gni
Cenohorun
ſloltintl
ngrdii t
Pknöminte
iuite (en⸗
Alneſlaugie
di liis
Ndonnin

o

Urrtehtl) itue
gralus eierl

Migikrum

Atereiien oie⸗
lorun, ſelhin
tibiparenun
Orüticcuntmau
Uidnamn teiben
zurusel. n
unn tiden,
Pretetekleil
inſereg,elint
es Hve huiie
utſtsſhecih⸗
: el a0 had
geellet, hee
ehenſonen ens
minenii,
nans tlit
heo Oeliu,ii
ertibi onul,
tekutaikie
etrhitakſ⸗

niſluln

CoNcLuSIO DECALOGI. 487

res eorum punire, contra verò factores eorum inæſti-

mabilibus bonitatis ſuæ divitiis remunerari velit: illi
ſua ſponte ad faciendam Dei voluntatem ſatis erunt
propenſi. Quare in veteri Teſtamento non temeré
mandatum erat, ut Decem præcepta omnibus inſcri-
berentur parietibus, angulis, & veſtibus: non in hoc,
uttantum inſeripta ſpectanda circumferrentur, quem-
admodum factitare Judæi cenſveverant: ſed ut citra
intermiſſionem obſervarentur oculis, & memoriæ oc-
currerent, in omnibus noſtris negotiis & actionibus.
Sint ergo cuique hæc quotidiana exercitia & ſtudia, in
omnibus caſibus, negotiis & officiis, ac ſi omnibus in-
ſculpta locis legenda occurrerent, quocunque oculo-
rum aciem flexerit, imò potius ubicunque inceſſerit,
aut preſſò veſtigio ſteterit. Ita fiet, ut æque & domi, &
foris erga vicinos, ſemper ſufficientem cauſam invenia-
mus Decem præcepta exercendi, ut nemini ea incum-
bat neceſſitas, illa procul petendi.
Ex his omnibus jam facile exiſtimare licet aut vide-
ge, quousque hæc præcepta extollenda, aut quanti tan-“ oc*n
dem facienda ſint, præ omnibus & operibus & ordinibus, asncoνρ6 ſa
qui doceri conſveverunt. Hic enim confidenter dicere &ſublimi:
poſſumus, ut ad unum prodeant omnes ſapientes, & * nuneztee,
quotquot ſanctimoniæ titulo ſuperbiunt, num-unumſatis perſpi-
queant opus, quamlibet puſillum, producere, quod veléz, nun qui
extreino horum præceptorum opuſculo æquiparandum eabauxiri
ſit, quod tanta ſeveritate Deus à ſuis exigit, & facien- Palir.
dum præcipit, tantam tamque intolerabilem trans-
greſforibus interminatus iracundiam, & contra facto-
ribus adeo ſplendidas promiſſiones pollicitus, ſe nimi⸗-
rum inexhauſtis benedictionis ſuæ divitiis tantum non
obruturum eos. Quocirca non injuria hac præcepta
uomnibus aliis doctrinis anteferenda ſunt, inque magno
habenda pretio, tanquam theſaurus, quem à Deo acce-
pimus, omnium pretioſiſſimus.

Decalogi

488 ATECHIS MUS MAJOR

Symbolum Fidei.
Ord 1 em. P 2 TENUS Catechiſmni, hoc eſt,

tiem Ciate hriſtianæ doctrinæ primam partem

chiſm.

Ss ſequitur, qua nobis ſummatim, quid-
à Deo nobis expectandum & accipiendum ſit, propo-
nitur, afque ut paucis dicam, eundem nos per omnia
Qnale ſr docet cognoſcere. Quæ eò nobis ſervire ac prodeſſe

audivimus, in qus, quid facere, quid
omittere nos DE US velit, vidimus.
Hanc deinceps juſto ordine ſides ſub.

apus doöfrie debet, ut ĩd, quod præcepta exigunt;, facere queamus,
na ſeu ro- dum ea exigentibus præceptis facere cogimur. Nam

fMane (ut ſupra dictum) adeò ſublimis & alta eorum eſt con-
S)mloli. ſtitutio, ut omnium hominum vires longe leviores.
— ſint & inyalidiores, quam ut eandem poſint aſlequi aut

. . —. * — . M
Ccontingere, & ei ſatisfacere. Bam ob rem nikhilominus
neceſſarium eſt, hanc partem perdiſcere, quam prio
rem, ut ſciamus, quomedo præceptis ſatisfacere quea-

mus, & unde tanta vis ac virtus petenda aut impe=

SECNNDA PARS
A

Gnnt

tranda ſit. Etenim ſi propriis, viribus divinis præa-

ceptis ſatisfacere poſſemus „ quemadmogum illis

4

ſatisfàciendum eſt: & de & precatione haud difficul-
ter careremus. Prius verò, quam ejusmodi & utilitas.

N && neceſſitas fidei explanetur: initio ſufficit pro rudibus:
Hlane, ut fidem per ſe comprehendant, & intelligere.

difcant.

Duaodetine 5. . . è’” 1.
eeie . Principiò Theologi noſtri fidem Hactenus in duo-
srtickli, ſie. S.
“ 2 ticulæ, quas tradit Scriptura; & ad fidem referenda

decim Articulos diviſerunt: quanquam ſi omnes par-

ſunt, ſigillatim comprehenderentur, multo plures fſünt

oindeunh.

4

krihl, ſedo

Ureiprin

E C HI I S M I,

Miſbme com
Unetoeumg
iallcom
Nhalquason

Utor. lta.

inenenhlie
teitt
un Ureriſh
und gline
Rlne, ane
ihläahgei

lo i

(orern

Meuam
Ple e
ooſtumn
one
d i gu
lthet⸗ ſtce
de

AIoKk ARTICHLuUuS PRIMIuS. 4²9

PAN Articuli, ſed neqve tam bPancis verbis ſatis ſigniſicanter TM'nboli 4A-
poſſunt exprimi. Veruntamen ut quâm facilime & ſim-? NKolici
19 N Pliciſſime comprehendantur, veluti pueris tradendi esa, c
fnt: totum fideisymbolum tribus tantum principalibus l pracipuée.
idei. Articulis comple ctemur 2 juxta tres divinitatis perſo-
rnaà ssad quas omnia, quæ credimus referuntur & ordi- Pater, fons
techii, u nantur: Ita ut Primus Articulus de Deo Patre, crea-omninm be-
ine rinnn te tionem explicet, Segundus de FEilio, redemtionem, Ter- se ciornm.
1, Cuid hrete tius de Spiritu ſancto, ſanctificationem. Qvaſi fides

. e. ciſin . 8 — . ⸗—
US elt; E qvam brevifime tot verbis com prehenſaà eſſet: Cre-
oorine doin Deum Patrem, qvi me creavit, Credo in Deum

bisfummmm Frilium, quime liberavit, Credo in Spiritum ianctum, VUnus Deus
piendum 1,E q Avi me fanctificavit. Unus Deus & una Fides, verum tres "1*ε* perſo-
dam nos e perfſonæ, quaze tres etiam Articuli & confeſliones. Jam ?a.

Eriite 4AEE ergò ipſa fidei verba breviter percurremus.
t,here ARTICULUS I.

Itgemmmdid Crede in Deum Patrem „ Oomnipotentem
ccreatorem coœli & perraeæz. .

Veænam ſit Dei Patris eſſentia, voluntas & opus, primus ar.
P

nß hiſce: verbis compendioſiſſimé adumbratum & zicazlus in
ſe — . „X 2 4 „
iſete Propoſitum eſt. Cüm, enim Decem præcepta dos S)mbolo

gti ſtie cuerint, nom eſſe niſi unum Deum habendum & colen- complecti-

dum: in quæſtionem venire poſſet, quid DEus eſſet, tur dobtri-
quid operis faceret, quibus deniqve rebus laudandus ſit na de ve-
aut depingendus, ut cognoſcatur. Hoc jam ſequens ra agnitis⸗
decet Articulus, fidem nihil aliud eſſe, quàm reſpon- ne Dei.
ſionem quandam & confeſſionem Chriſtianorum „ ad
Primum præceptum ordinatam. Velut puer interro.
gatus à quopiam: Quemnam Deum habes, aut quid
Sejillo compertum tenes? Reſpondere poſſit: Pri-
mum quidem hoe, Deus meus eſt, videlicet Pater, qui
clum ac terram condidit. Extra hune unum nullum
“ ahum Deum eſſe credo, præter hunc enim nemo eſt,.
onde HhSy qui

„

4900 CATBCHISMzuS MAjOR

qui ſua virtute atque potentia cœlum ac terram poſſit
condere.
articul de. Cæterum pro doctis, & qui aliquam Scripturæ co-
creztione ghitionem ſibi paraverunt, ii tres Articuli aliquanto
fuſtus & Locupletius declarari poſſunt, inque tot partes

Sontentia

braſen- u⸗
ria DEälſa- dividi
Lentantas

cGreaturas, Snitu neceſſaria indicaſſe ſufficiat, nempe, hunc articu⸗

lIum, ut diximus, ad rerum creationem pertinere, ut huic
verbo innitamur: Creator cœli & terræ. Quid ergo
Ræc ſibi verba volunt, aut his tu ſigniscari putas?

Credo in Deum Patrem omnipotentem, creatorem;,

quot verbis fidei Symibolum contextum eſt. Ve-
rum in præſentia pro novitiis ſcholaſticis maximè co.

&c. Reſponſio: Hoc ſignificari puto & credo, me Dei

eſſe creaturam, hoc eſt, quod ille mihi dederit, quoti-
dieque alat, ſuſtentetque corpus, animam, vitam, mem-
Greagtof,“ 9 . ⸗ 5 .
tionem, rationis uſum, virtutemque intelligentiæ, ac
deinceps cibum & potum, amictum, commeatum, uxo-
rem, liberos, familiam, ædes, prædia &c. Adhæc, quio-
annes creaturas ad vitæ meæ utilitatem & neceſſitatem
ſervire mihi ſinit, ſolem, lunam, & ſidera cœleſtia, diem
& noctem, aerem, ignem, aquam, terram, & omnes fru-
ctus terræ, quos ſua ſœcunditate producit, volucres,

piſces, & omnia frumentorum & fructuum genera-

Inſuper, ſi quæ ſunt alia rerum corporalium & tem-
poralium bona, ut eſt æquabilis Reipubl. ſtatus & ad-

bra corporis, cum parva, tum magna, omnes ſenſus, ra-

miniſtratio, pax, tranquilla ſecuritas. Ita, ut ex hoc.

articulo diſcamus, noſtrum neminem vitam, omniaque
alia jam enumerata, & quæ adhuc enumerari poſſent, a.
ſe habere, neque retinere poſſe, quamlibet puſillum aut
leve fuerit, Hæc enim omnia nomine creatoris com-

Enipo- prehenſa funt.
FeEo „ . .
trem non ſolùm hæc omnia, quæ habemus, poſſidemus,
coramque oculis intuemur, nobis dediſſe, ſed quotidie
etiam

Præter hæc ingenuè quoque confitemur, Deum Pa-

= —

An
—
tüneustutel⸗
Alodriomnes
Uin 4 Rdbis
uhomanitate
Uhentibagerhin
Uinctaurx ſum
t Verimm eay
uͤherſnet, ubi
li⸗ am

un⸗ Caligidur,

derlointerr
Etur Eculai
6rälereſani
Euun denekie
n lli prorſi
buibls ſeryi

ſeuit nobi⸗

liüleenlun
wih Guihn
m Draterye
Utt ſelne 6
Kgilibſ ven
ſe aſendenal
ndottekerenn
eſernde
entuneſente
ſenid ſt,
lt nmenn
Küneſier

he
Perſr nn

CAſon
—
1a teteungal

luam derſeink
Ariill Ninmn
t ingge mmſi
Ontentum 4
akicin nnuim
vennpennnneuni
0 venimntii
tenk. Qllcg

onircni zun
tem Ctelnt⸗

or aehhrel
ihi dedettnen
Galn itam te
onmesſtiif
e ineligenit
conmett1
. Mnſ
tenn eetlu
Gern EEie.
tun, Aonnen
cait,
Fructoun W
milunti
hul. utn
len Meli

emnli,

e
ſ

ARTIcCHLuIS PIMIS. 49 1

etiam ejus tutela nos abomnibus malis atqve periculis
cuſtodiri, omnes incommoditates, ruinas atqve diſeri-
mina à nobis abigente & propulſante. Quæ omnia
mera humanitate & bonitate ſua pellectes, nobis im-
merentibus exhibet, tanquam lenis ac clemens Pater,
cui nos curæ ſumus, ne quid mali aut adverſi nobis acci-
dat. Verm ea verboſius perſequi, ad reliquas duas par-
tes pertinet, ubi dicimus: Patrem omnipotentem.
Ex his jam demonſtratis, facilè evictum conſeqvi-
tur & colligitur, cum omnia, quæ poſſidemus qvæqve
in cœlo & in terra ſunt, quotidie à Deo conceſſa ſuſten-
tentur & cuſtodiantur: debere nos eundem indeſinen-
ter diligere, laudibus extollere, agendisqve gratiis acce-
Ptorum beneficiorum eſſe memores, & ut uno verbo di-
cam, illi prorſus atqve per omnia hiſce gratuitò datis
muneribus ſervire, quemadmodum hec ipium decem
præceptis à nobis exigit & facien dum præcepit. Jam hic
multis dicendum eſſet, ſi illuſtrare id quis vellet, quàm
pauci ſint, qui hune articulum credunt. Hunc enim
omnes prætervolamus, audientes quidem & memo-=
rzantes, ſed nequaquam videntes, aut animo expenden-
tes, quid ipſa verba nobis non oſcitanter aut ſomnicu-
losè expendendum proponant. Quèd fſi enim hæc ex Maona &
animo crederemus: horum verborum juſſa haud dubiè ,
capeſſeremus, neqve tam ſuperbè incederemus, inſolen-
ter intumeſcentes, quaſi à nobismet ipſis, aut noſtra o-
Pera partis, Vita, divitiis, potentia, dignitate, honori-
bus, &c. frueremur, ut alii ſervitute nobis obnoxii nos
pertimeſcere cogerentur: quemadmodum infelix ac
berverſus mundus factitare conſuevit, qui in cœcitate
ſua ſubmerſus eſt, omnibus bonis & muneribus divini-
ts datis tantm ad fuperbiam, avaritiam, voluptates
& delitias turpiſſimè abutens, neqve Deum vel ſemel
reſpiciens, ut illi gratias ageret, aut pro Domino ac
creatore ſuo eum agnoſceret. Q.
u⸗

Creaturag
ratienalis
debet vicis.
zm ereatzg-
r1 gratitis-
dinem W
obedienti-
ℳNνα

turpis ix-
gratitudo
minzns,

492 CATECHISMüIS MAI hEKEKE

Quocirca hic Articulus omnes nos humiliare ac
conterrere debebat, ſi hæc vera eſſe certò & conſtan-

ter crederemus: ſiquidem quotidiè victi carnis affecti-

bus, peccamus oculis, auribus, manibus, corpore & a-
nima, opibus atque divitiis, breviter, omnibus rebus,
quascunque poſſidemus. Præcipue verò illi, qui etiam-
num impietate inſtigati divino, verbo repugnant ac

reluctantur. Veruntamen Chriſtiani hanc prærogati-
vam habent, quôd ſe DEO Oreatori ſue id debere a-
gnoſcunt, ut pro acceptis bonis ipſi ſerviant atque ob-
- Melſdi

temperent, id quod mundus facere neſeit.

idus
mentibis
at q, oulis:

intuenda

. .
teſtimonia.
ereattonts

&α Provi-

dentig

Proinde hic articulus nobis quotidie exercendus,

menti infigendus; & in memoriam ſubinde revocan-

dus eſt, in omnibus, quæcunque nobis objiciuntur, quan-

dovel bene & feliciter quæ nobis eveniunt, vel quan-

do & periculis & neceſiitatibus liberati emergimus:
ſicut Deus hæc omnia nobis largitur & facit, ut in hoc
certis experimentis animadvertentes, diſcamus pater-

num ejus erga nos animum, & inæſtimabilem charita-

ten. Ex hoc certé pectus incaleſcet, & ad gratiarum

actionem prompte agendam mirificè inflammabitur, ut

omnibus ejusmodi rebus ad Der laudem & gloriam uta-

tur. Ita quidem pauciſſimis erutum atque expreſſum
hujus Articuli ſenſum habemus, quantum ſimplicibus.
initiò ſcire ac diſeere neceſſe eſt, & quid à Deo habea-

mus & acceperimus, & quid pro acceptis bonis- eidem
viciſſim debeamus. Quæ ingens & pene inæſtimabilis
eſt cognitio, theſaurus tamen multò præſtantior. Ete-
nim hic plane videmus, quomodo. Pater cum omnibus.

creaturis ſe nobis tradiderit, quamq; nos, quamdiu hac.
vita fruimur, rebus omnibus opulentiſſimè inſtruat,
præterquam quòd ineffabilibus & æternis bonis per

Filium ſuum ac Spiritum ſanctum ampliſſimè cumuli-

rit, ut in ſequentibus audiemus.

4

Arr
—.—
.
krin ſelar
Donmmun ne
In ſinco,
Ponto bPieto
. Deſcen
8a Deet
Mi mortois
Errm De

00 loo
li loone
noreli ri
ecnnde,
Mkiru theſan
Kinnn ſecer
minpertiert
Hnepland W

iheriliter 4
ntntis re
nn el) u
nihonni
din nititur;
umiun, D
N Etod int
kennid ien
nſhlkehif
un Deihlun
ehinle

nn ANℳRTIICuILuS SECuNDuISs. 493 “

—.—

en QARTIICULUS II. .
kadn Et in Jeſum Chriſtum, Filium ejus unicum,
i ren Dominum noſttum, qui conceptus eſt de Spi-
fter,ͦAanihigfi ritu ſancto, natus ex Maria virgine, paſſus ſub
erenligifd Pontio pilato, crucifixus, mortuus & ſepul-
vrior tIs, Deſcendit ad inferos, tertia die reſurre-

Fanihen xit à mortuis. Aſcendit ad cœlos, ſedet ad

toti ſioſl 1AH dexteram Dei Patris omnipotentis: : Inde ven-
l git turus eſt judicare vivos & mortuos.
Aaite aen O loco ſecundam divinitatis perſonam diſci- Tcunmda
gnor Revs mus cognoſcere, ut videamus. quid Præter bona Perſona di.
— temporalia prius enumerata DEUS nobis largiri vinitatis.

s bleat, nempe, quomodo omnes bonitatis ſuæ ac di-
vitiarum theſauros ſemel nobis effuderit, nihilque ſibi
reliquum fecerit, quod nobis ntendum fruendumque

ereniunt, ſad⸗
lbetati eiege

tura licht non impertierit, Jam hic articulus quoque latè patet,
eg ſamg 4 eſtque planè fœcundiſſimus. Verûm ut & hunc breviter
lirglug „ac pueriliter diſcutiamus, unum verbum ſumemus, ,
let A „quo totjius rei ſummam complectemur, nempe (ſieut
Keinlun e diétum eſt) ut ex hoc diſcamus, quomodo per Chii. 4.

uen khi, . ſtum ab omni maledictione li berati ſimus, quod hiſce
umatkef. 3 verbis nititur: Et in JESUM CHRISTUM, Filium
un H ejus unicum, Dominum noſtrum, Sc.
Jam ergò interrogatus à quopiam; Quid credis in Doctrina
urtri ſecundo Articulo de Jeſu Chriſto Ad hunc modum ſecund,i ar-
pent. inla reſponde pauciſſimis: Ego credo, Jeſum Chriſtum ve- ziculi de
Nrelan rum Dei Filium, Daminum meum eſſe factum. Quid redemtie-
Dtedhe hoc ſibi vult, fieri Dominum? Hoc eſt, quòd me libe- ne peneris
Gad rärit ſanguine ſi ſuo à peccatis, diabolo, morte, & omni emwani,
Mlenti exitio. Ante enim neque regem habebam neque Domi- & bene ft.
4. S num, ſed ſub diaboli boteflate atque imperio captivus ciis Fli⸗
Ailmnd tenebar, ad mortem condemnatus, inque Peccgtis ae DPei.
cecitate irretitur.

494 CATECHISMuS MAIOR

Jam enim à Deo creati, cůùm omnis generis inæſti-
mabilia bona à Patre accepiſlemus, venit diabolus no-
ſtræ felicitati invidens, & nos ſuis technis in apertam
Dei rebellemqve inobedientiam, mortem, & omnia pe-

ricula pertractos injecit, adeò, ut in ejus indignatione
jaceremus, perpetuæ damnationi adjudicati, velnti

culpa noſtra promerueramus. Hic nulla erat amplius
relicta aut ſpes recuperandæ gratiæ, aut conſilium adi-
piſcendæ ſalutis, aut auxilium placandi Patris, aut con-
De miran ſilium ignoſcendi delicti, donec ille immortalis Patris
do æonſilio immortalis Filius, calamitoſam miſeriam & exilium
redemptio, noſtrum ſua profundiſſima bonitate miſeratus, de eœ-
nis generis lo nobis opem laturus deſcendit, nosqve ab omni & pec-
bumani. cati, & mortis, ac Diaboli captivitate, in libertatem
adoptionis ſuæ aſſeruit. Ita quidem omnium illorum
tyrannorum atqve exactorum poteſtas profligata & op-
preſſa eſt: qvorum in locum ſucceſſit jeſus Chriſtus,
vitæ, juſtitiæ, ſalutis, juſtificationis, ac omnium bono-
rum autor & Dominus: qvi nos miſeros, ærumnoſos
peccatores, ex inferorum faucibus eripuit, aſſeruit, inqyve
libertatem vendicavit, irati Patris favorem & gratiam
placata indignatione conciliavit, & tanqvam poſſes-
ſionem ſuam in tutelam ſuam nos ſuſcepit, ut nos pet
ſuam juſtitiam, ſapientiam, poteſtatem, vitam & beati-
tatem regat & gubernet.
Chriſti me. Sit itaqve hæc hujus Articuli ſumma, ut hæc vocu-
ritum vi- la, Deminus, fimpliciſſimè tantum ſignificet, atqve
Seris & ſalvator ſeu redemptor, hoc eſt, qui à Diabolo ad De-
eHicacis. um, morte ad vitam, à peccatis ad juſtitiam reduxit,
in qvibus & nos conſervat. Porrò reliquæ hujus Arti-
culi partes, ordine ſemet conſeqventes, nihil faciunt
aliud, qvam qvod talem redemtionem per Chriſtum
nobis partam declarant, ac exprimunt, qvomodo &
per qvem confecta ſit, hoc eſt, ꝗqvanti Chriſtum con-
ſtiterit & qvid pro ea impetranda inſumlſerit, vr nos
ucri⸗

Nſctas
illieſeccatit
iDoninus: Ad
ne ſatisfacen
Uierat perſoln
ni pretioſ⸗
Uimnem ulam,
tinſi Nrätizt
rd Nkiite
Nont: Ar Renin
Auninilrttine,
Lonnes zpr⸗
Wutid Coner
Pemſelld Dirb
Cammbaſe
Aeſo &
fl Nrolirs
Ahmbhabentur
roliriere
l, d.
inetimt
tnit wthun
ntti ſüluti⸗

Kentednnn
enaingn

AR
Enkoi
n Catholee
nllonenn
N Fitan

M
—————
onnnis genetg in
ug, enit Cabelx
ig technis in en
norten Koni

Utin eiginintmu

ni alſllcti,1
Hie auleru,
tie, atollis
Acandiatrb,ut
rille innorti
mmikerim i

tate hiſenmm 4
noSei vil

ſiees
tivitare ule⸗
bitenomin
teſtas olen
ſacelit kund

ionbs, cNNi

os niſens mn

Verltne,

lttitaroren 19
ie, tnſn

t,N
lil D

teltten, in

Eſumm1

otu
niihin,
tise iin
drre ſ
ghenten

ti Dominus: Adhæc paſſus, mortuus & ſepultus, ut
pro me ſatisfaceret, meamque culpam, qvæ mihi luen-

ſcotet 8

ARTIcC. SECHINDuS. 49 5

lucrifaceret, ſuæqve ditioni ſubjiceret: nempe, quòd ho-
mo factus, & à Spiritu fancto ac Maria virgine ſine o-
mni labe peccati conceptus & natus ſit, ut eſſet pecca-

da fuerat, perſolveret, non auro neqve argento, ſed pro-
prio & pretioſo ſuo ſanguine, Et hæc omnia non ob
aliam rem ullam, qvàm ut meus fieret Dominus. Neqve De cauſa
enim ſui gratia harum rerum quicquam fecit, aut opus Fnali biſto-
habuit. Boſt id iterum ſurrexit devicta atqve abſorpta ?7α & ap-
morte: Ac deniqve cœlos conſcendit, ſuſcepta imperii Plicatione

adminiſtratione ‚ſedens ad dexteram Patris, ut Diaboli ad nos.
ac omnes peteſtates, ad illius pedes projectæ, obedire
cogantur, donec nos in die noviſſimo prorſus ab hoc

pravo ſeculo, Diabolo, morte, peccatis liberatos ſeparet
ac ſegreget.
Cæteruùm haſce partes ſigillatim tractare, huic com-
bendioſo & pro pueris inſtituto ſermoni non conve-
nit, ſed prolixis concionibus, qvæ per totius anni cir-

culum habentur, præſertimin temporibus, qvæ tali-

bus prolixiore ſermone tractandis deſtinata ſunt, de
nativitate, paſſione, reſurrectione, aſcenſione Chri-
Qiauin etiam totum Evangelium, quod prædicamus, Articulms
eò tendit, ut hunc Articulum probè percipiamus, ut in de beneffti.
. . . . . „ 8 . .„
quo totius ſalutis & felicitatis noſtræ ſumma ſita eſt, “* Chriſßte
qvemqve ob uſum & οunditatem ſuam longè lateqve Prepria &

patentem, nunquam ſatis perdiſcere poſſumus. Præcipua
”” . Evangelii
ARTICULUS III. dodzrina,

Credo in Spiritum ſanctum, ſanctam Eccle-

ſiam Catholicam, communionem ſanctorum,

remiſſionem peccatorum, carnis reſurrectio-
nem, & vitam æternam, Amen.
Hune

4’6 CATECHISMuS MAI 0h
TLortius ar-
ticulas re-

Unc Articulum non alio commodius, qvàm ſic-
ut dictum, ad ſanctifcationen referre poſſum,
ritat off- qvòd videlicet per hunc Spiritus ſanctus; ejusqve
cia, beneſi- officium, nempeè, qvd ſanctifi et, adumbretur & de-
cia && Fe pingatur. Quare huic verbo nitendum eſt, Credoin
5Tes piri- Spiritum ſanctum, qvòd tam ſtricte & breviter com

tus &. prehenſum ſit, ut aliud habere nequeamus. Sunt enim

alioqui multiplices in ſcriptura ſpiritus, veluti huma-
ni, cœleſtes, & mali ſpiritus. Verùm enim verò Spiritus

Dei, ſolus ſanctu: Spiritus dicitur, hoc eſt, qui nos ſan⸗
Gtificavit, & adhuc ſanctificat. Nam quemadmodum

Pater creator, Filius Redemptor alt Sa lvator dicitut:
ita quoqve Spiritus ſanctus ab offieii ſui opere Zma
QOvomedo aut ſanctificator dicendus eſt. Quæveròè hujus ſan r.
far ſancti. ficationis eſt ratio? Reſphndeo: QAue nachnodum ki.
Kicatio. lius dominium ſuum, quo nos ſibi geculiariter ve⸗

&c. conſequitur: ita quoqve Spiritus ſa nctus ſanctifica-
tionis munus exequitur per ſequentia, hoc eſt, per com.
munionem ſanctorum, aut Eccleſiam Chriſtianorum,

remiſſionem Peccatoram, carnis reſurrectionem, & vi- ihin en e

e. Imnn nox dueit Spiriens ſan.
tam æt⁸rnam. Hoc eſt, primum nos ducit Spiritus ſan

ctus in ſanctam communionem ſuam, ponen: in ſ-
num Eccleſiæ, per qvam nos docet & Chriſto a
Cit. G

Spirites S. Siquidemn neqve ego, neqve tu quicqvam de Chriſto

FEcar per ſcire boſſemus, aut in eum credere, aut Pro Pem e
miniſteri- conſequi, niſi per Evangelii Prædicationem Ppi
zm verbi ſancti opera nobis oKerretur, & ultrèò donaretur. S
iv Eccleſin. quidem ipſum completum eſt. Chriſtus enim theſau-

rum nobis impetravit, & peperit ha paione, morte,
& reſurrectione, &c. Verüm ſi in occulto manens de-

liteſceret, nec quisquam aliquid de eo explorstum ha-

. — : . - 17. i-
beret, nemini eſſet uſui, ſed planè inutilis & deperdi. LuCrid

tus, Ne ergo ejusmodi theſaurus ſepultus jaceat, ſed

e60 in

.

win ulam perl

Meniit orrdi
o irtun ſa
Uni ws acere
leſ,unmn

uns er Chrill

ſummquam

ntrpo gn
Ttilonäiftei

eems bonkeini

monte reſonle

II Me ſinctheir

Quälten n
1n ior Utt

Pnannionen,

RreAionck imdinen
cavit, per ſuam nativitatem, mortem, refurrectionem,

ten in nund

1 lec gueml

Kteunn non

quod pegde

Gereat,
Predtcare 19

n hi fullra

Ubante 5 atr
urttz e

it, Meqle

üen, lub

iſe Dopi
i Untum t⸗

Encſiicſet

t⸗

hnen nuli

Mn

onmmois, gint
lemn reiene ne

ARTIC. TERTIIS. 497

eo in uſum verſo fruantur homines: Deus verbum ſu=
urm emiſit prædicandum & divalgandum omnibus, in .
g ſalin i quo Spiritum ſanétum largitus eſt, ut ejusmodi the- Saαſ£Hͤ-
e lmbeki ſauri nos faceret compotes. Quære ſanctificare nihil a-* 1aid?
tenkun eh iud eſt, quam ad Chriſtum adduçere, ad ſuſcipiendum
de mine pona per Chriſtum nobis parta, ad quæ per nosmeti-
neamn e pfos nunquam pervenire poſlemus. .
iritin en am ergo quam fieri poteſt ſigniſicantisſimè, hunc Commodis.
menin feie Articulum difce intelligere, ut interrogatus, quid hiſes ſima re.
we⸗ l inn verhis ſignifcari putas, Credo in Spiritum ſanctum 2 Ppenſi⸗ de
Nam enE promte reſpondere posſis: Credo Spiritus ſancti ope d-dfrina
rilt uti ra me ſanctihcari, cui rei nomen ejus teſtimonium eſt: husjus arti-
feiiſuigene Qua autem re illud facit, aut qua ratione, quove me- culi.
Aurferblei dio ad hoc utitur? Reſponſio. Per Chriſtis norum
(hemam communionem, remisſionem peccatorum, carnis re-
ſbi ecnlurtant ſurrectionem, & vitam æternam. Primum enim ſingu-
ttem, reſnranie larem in mundo communionem obtinet, hæc mater
ituſintue, eſt, hæc quemlibet Chriſtianum parturit, ac alit per
ti, M verbum, qued Spiritus ſanctus revelat & prædicat, &
Ndamhii per quod pectora illuminat & accendit, ut verbum ac-
nlimtechet cipiant, am plectantur, illi adhæreſcant, inque eo perſe-
gos eNet rnn verent.
ſun, “ Ubicunque enim gentium Spiritus ſanctus Verbum NWove lax
ett S Chrioz Dei prædicare non ſinit, inque corde excitat, ut accipia Kaei & e
tur, ibi fruſtra eſt ac deperditum. Quemadmodum do-zeriores
DW iec minante Papatu accidit, ubi fides prorſus neglecta & morms con-
nannch „ι obhſcurata jacuit, nemo Chriſtum pro Domino co-grauentes
ge, e gnovit, neque Spiritum Sanctum pro eo, qui ſan zeum lege
ltine , ctificaret, habuit: hoc eſt, nemo credidit, Chriſtum Dez non ac.
ltcnn * eum eſſie Dominum „qui ſine operibus & meritis no zendwaniur
Crrinen Kris tantum theſaurum nobis peperiſſet, nosque Patri ſene Spirits

(ea Daloe, . el . er
ta nn reconciliâſſet, Et quig tandem in cauſa fuit? hoc ſci- ſanbdfo.
en n licet, qvèd Spiritus ſanctus præſtè non fuerit, qui ta-
een lia de Ohriſto revelaſſet, & prædicare fiviſſet: verum

r,mi ſ & NW . . 6 .
Linnii Wãl homines mali & deæmones præſtò fuerunt, qui docue-
nans tIi runt /

– . . „

498 CATECHISMuIS MAOR

runt, propriis operibus conſequendam eſſe ſalutem, &

irati Patris gratiam impetrandam. Bam obrem, neque

Chriſtianorum fuit communio. Ubi enim de Chriſte

nihil docetur: ibi neque ullus eſt Spiritus Sancétus, qui

Tantum Chriſtianorum communionem ſolet conſtituere, con-

Ver mini- vecare, ac in unum cogere, citra cujus opem & ope-
RKeriumspi- räm nemo ad Chriſtum Dominum pervenire poteſt,

ritas S. e Hæc quidem de ſumma hujus Articuli fufficiant. Cum
aſicax, verd partes ac membra in eo enumerata;, pro captu
ſimplicium non omninò clara ſint: ea quoque paucis
percurremus. .
Grammati- Sanctam Chriſtianorum Eccleſiam, communienem
ca enarra- ſanctorum fides nominat. Utrumque enim idem con-
tio vocabun- junctim ſigniſicat. Olim vero alterum adjectum non

lorum. erat, planeque male & inepte lingva nobis vernacula

expoſitum eſt. Quod ſi ſignificanter enunciandum eſ-

ſet, Germanico ſermone prorſus aliter proferendum fo-

Eecheſia. ret. Siquidem hæc vox, Eccleſia, proprie nihil aliud

Kirche. quam congregationem ſignificat. Porro nos Germani
hanc dickionem, Kirche / uſurpare confvevimus, qvam
ſimplices non de congregata multitudine, ſed de con-
ſecratis templis aut ædificiis intelligunt. Tametſi ſa-

cra domus, Eccleſia dicenda non eſt, niſi propterea
quod hominum maltitudo in ea convenire ſoleat,

fluendi nobis deligimus, atque ita domui ſecundum
multitudinem nominis queque appellationem impo-

nihil aliud ſigniſcat, quam congregationem, neque vox

„Germana eſt, ſed Græca, ſicut etiam sοτια. Illie-
X ρα nim ſua lingva xνροâkπvuv quemadmodum Latini euriam
. nominant. Quamobrem recto Germanorum ſermo⸗

ne, Chriſtianorum communio ſeu congregatio (Eine
Chriſtliche Gemeine oder Samlung) aut omnium o-
Pptine (

Nos enim, qui convenimus, præcipuum locum con-

nimus. Ita hæc Cermanica vocula, Kirche/ propriẽ?

e
ePe dlrid
Ceſtnet)
agogne
nenel non
nli hlerat,
ulgntin
kerponere ve
1 loqion
uuinpertif
üigendanm,
Almrratinte
Wrun Imnorn
ſn Kni
m, ingna
Rirunig en
ſiuund Ai
kan Cun her
ſtterayer,
andai
n igo in
finanten
ienirel Juand
ite
ün in naſt
ns tb e
. Omnin 4
nunn en
Aocn

. Ctelo,

—
= =. =
= S=
=
☛*

=
E
S
SE
g

Wa ARTIC. TERTIuIS. 499
lameſelmn ptime & clariſſime ſancta Chriſtianitas (eine heilige
bimdwenm Chriſtenheit) dicenda fuerat.
Chiein 4 Ita quoque hæc dictiuncula, communio, quæ alteri
Hitmdumm annexa eſt, non Gemeinſchafft / ſeg, Gemein / interpre-
let onlitnene tanda fuerat. Neque aliam ob rem- quam interpre-
tuſ genl tandi. gratia priori adjecta eſt, qua quispiam haud du-
un penei OO bie exponere voluit, quid Chriſtianorum eſſet Eccle- .B
icali ſlrun 1 ſia. Pro quo noſtri, qui & germanæ & latinæ lingvæ Gemein⸗
Lumertti, iic Juxta imperiti fuére, transtulerunt, Gemeinſchafft der ſch afft
t en loſt Heiligen/ cum tamen nulla Germanorum lingva ita lo- Ge mein e.
6 quatur aut intelligat. Verùm recta & genuina Germa-
nnorum lingva vertenda erat, eine Gemeine der Hei⸗
Cam, cnkit ligen Sanctorum communio, hoc eſt, ejusmodi com-
ene epin iet munio, in qua non nili ſancti verſantur: aut adhuc ſi⸗
— gniſicantius, ein heilige Gemein / hoc eſt, ſancta com-
1ncbis H enie. Hæc ideò dico, ut verba ſane & recte intelli-
pnd i gantur, cum hæc conſvetudo usque adeò uſu recepta
t inveteraverit, ut vix unquam ex hominum animis e-
iter ſeirih⸗ velli posſit, & ſtatim hæreſin eſſe oporteat, ubi verbu-

oprI . . . .
r lnes um aliquod immutatum fuerit.
, Lor Geim D Hujus autem appendicis hæc ſumma eſt: Credo,in Vera & ſa-
re conlen .

ite e terris eſſe quandam ſanctorum congregatiunculam & lzzaris do-
linnt communionem ex merée ſanctis hominibus coactam, qrina, ar
h s ſub uno capite Chriſto, per Spiritum ſanctum convo-zicali de
bnel, in& catam, in una fide, eodem ſenſu & ſententia, multipli- Eccleſia.
e a h⸗ cibus dotibus exornatam, in amore tamen unanimem,

tgun & per omnia concordem, ſine ſectis & ſchiſmatibus.

1 donni
at Horum me quoque partem & membrum eſſe, conſtan-
e te ter credo, omnium bonorum, quæcunque habent, per

e i ticipem ac municipem, Spiritus ſancti opera eò per-
gtne ductum, iisdem uno corpors unitum, per hoc, quod Spi, 5§.
daninl i Verbum Dei audierim atque etiamnum audio „ quod S to,
vodun e principium eſt in hanc communionem ingrediendi. ,4, er,
Cemmnmn Ante enim, quam ad hanc pervenimus, penitus ſubé e
1 egligl hoteſtate eramus Diaboli, ut ii, quibus de D EO ac ve Sl “
—l 6 Chxriſto Prorſus nihil comperte exploratum/ fuerat. “

Tri- Qrin..

remisſionée

/
7

„

500 CATECHISMuIS MAjohEH

Qain etiam Spiritus ſanctus à ſänctorum communione⸗

ſeu Chriſtianitate non diſcedit, ſed cum ea usque ad

conſummationem ſeculi perieverat, Per quam nos ad.

Eccleſig ducit, ejusque in hoc utitur adminiculo, ut verbum præ-
perpetuæ
ronſer Va⸗=
tio.

communionem amplincans, ut quotidianis incremen-
tis creſcat, & in fide, ejusque fructibus „quos produ-
Ccit, corroborata fortis eyadatt * .
Explicatio Præterea cernimus etiam, nobis in hac Chriſtiani-
articnli de tate eſſe remisſionem peccatorum propoſitam, quæ

. eccaton.

Doktrina 7. WS
quæ de Sacramentis, & deinde de Sacramentorum uſu

de Sacra- . . .
. atque præſtantia tradenda ſunt, & in ſumma, totum

mentis hbuc

dicet atque exerceat, per quod ſanctificationem efficir;

fit per Sacramenta & abſolutionem Rccleſiæ, adhæc
multiplices totius Evangelii ſententias, bonæ ſpei ac
conſolationis plenisſimas. Quare huc ea pertinent;

ertxkr Evangelium, ac omnia Ohriſtianitatis officia, quæ ut
Lerin*ts asſidue exerceantur & ſedulò, ſumme neceſſarium eſt.

linpelolocns

iſo, guemts
pt. onei

ſare dhalleni

Tercatoramn
lndirätionem

anmtenunt, de
4 0lg ichostun
hrr dolr 6
bmnl

RRmgrine

erktin

Nortilirien 1rl
Ulizeſindiſi
6, Wliini
rhut, 1

en
TPeccati e. Etenim quanquam DEI gratia per Chriſtum imipetra- Nimrn
e, ta eſt, & ſanctiſicatĩo per Spiritum ſanctum facta, per liekte ,d
17 . „erbum divinum, unitate Eccleſiæ Catholicæ: nun- D u
quam tamen nos à peccatis ſumus vacui, & hoc carnls tnigunn,
noftræ gratia, quam adhuc adhærentem humeris no- Raine
ſtris circumferimus. *
Wurſteri- Qaocirca omnia in Chriſtianitate eò adornata ſunt, lenatte⸗
num publi- ut quotidie meras peccatorum condonationes aute⸗ indn
zum vemis. ramus, & verbis, & ſignis ad hoc conſtitutis, ad con- iirinen⸗
zendi pec- ſylandam & erigendam conſeéientiam, quamdiu in hac H
gats., vita futuri ſumus. Ilta facit Spiritus ſancti gratia, ne gn R
quanquam peccatis ſimus contamiaati, non tamen no- ritrid
bis noceant in Chriſtianitate conſtitutis: ubi nihil a- litn
liud, quam asſidua & indefinens eſt pet catorum remiſ. ketcklan
ſio, cum quam nobis Deus largitur, tum qua nobis in- räden
ter nos vicisſim utimur, ignoſcentes, ſufferentes & eri⸗ Run nne
„ gentes nos invicem. . . dern e mnce
Sed etiam extra hanc Chriſtianitatem, ubi huic kt i

Evan-

„ARrIC. TERTIIS. For

M.. Evangelio locus non eſt, neque ulla eſt peccatorum re- Extra Fc.
rumcunmmde misſio, quemadmodum nec ulla ſanctificatio adeſſe leſztam nec
an ae poteſt. Quocirca ab hac Eccleſia omnes ii ſemet ſua h remiio
t,bergunm ſponte abalienärunt, qui non per Evangelii gratiam, peccatori
enloiten S& peccatorum condenationem, ſed propriis operibus nec ſanlti-
üicuinen ſäanctificationem quærunt ac venantur, ac promereri ſicatio.
votidacsnds contendunt. Sed enim in hoc, quando ſanctiGcationis

ucthus, guſ⸗ opus inchoatum eſt, & quotidie augetur, expectamus, Deſerteres

t hæc noſtra caro, cum omuibus ſuis ſordibus & vi- Eccleſiæ.
bisin ne Crl⸗ tiis, abolita & ſepulta computreſcat, verum præcla-
n Drcoltun/ réé & magnifice iterum prodeat & exſurgat à mortuis, Inchoata
ken Peceit 4 ad perfectam & abſolutam ſanctitatem, nova atque im- Iux ſpiritn.-
tentias, eOH mortali vita animata. Jam enim tantum exX dimidio alzs & ini-
e e a pyri ac ſancti ſumus, ut Spiritus ſanctus ſubinde habe- tiæ nove
eSrnmum at, quod divini verbi prædicatione nobis eluat ac pu- vieæ erant
Lin ſunmu rificet, tum in dies ſingulos remisſionem peccatorum integræ poſt
* Fin diſtribuat, usque in futuram vitam, ubi remiſſioni reſurrectio-

neceliin locus non erit amplius, ſed homines in univerſum ab nem.
NCke omni peccaterum contagio puri & ſancti, pleni omni
e Am Probitate atque juſtitia, ſubtracti & liberati à peccatis,
m. (tila morte & omni exitio, in novam, perpetuam, gloriſica-
1e 1 ANeH tam, & transfiguratam vitam traducentur.
m Ecce hæc omnia Spiritus ſancti ſunt officia & opera, Spiritus S.
ut hic in terris ſanctificationem exordiatur, eandem- propria.
„SINI qͤue quotidie per hæc duo augeat, mempe per ſanctorum manera &
ntitees imot Ecclefiam, & peccatorum remiſſionem. Porrò ubi jam eperæ.
ſ ſoluti in cinerem computruerimus, hoc ipſum in mo-
r an mento oculi plene abſoluturus eſt & purificaturus, in
üin uE qua perpetuò nos retinebit duobus Articulis poſteri-
ae oribus. Quod autem hic ponitur (Aufferſtehung des

Gs nn
hrrentell .

Fleiſches/ carnis reſurrectionem) ne hoc quidem val- Expaſitio
nes de apte & bene lingva noſtra vernacula expreſlum eſt. vocabulo-
W Etenim carnem audientes, non ulterius cogitamus, ram arti-
n el quam de macello. Utrum recte & genuine loquendo, eali Carnis.
s germanice diceremus, Aufferſtehung des Leibes oder

, N Ne Ii 3 Leich⸗

—

02 . CATECHISMUS MAJOR

dOQo 8 „— α . . 2 . 3 .

2

ſum rectè petcipiamus.

6 res eſt momenti non maͤ 2111¹ du 0
Har a. 2

4 8 emper ferve-
. culus, eu jus opus ſemper ferv
Jam hic ille eſt Articulus, l lanineneatione
. — . erui
ven re debet, & efficax perſiſtere. in
reculi in, . .

ionem jat ectam hab
imus, ſed & redemtionem jam eff
wabolo re-accepimus;,

7 , mun Iern: 1

.A: ſi 0-⸗
4, ianOs ſuos
icur. Nondum Chriſt P;
hia facit & loquicur. N ſe; dæ ofiicio
0◻ 23 facit & WNioenje buen i .
ees coëgit, neque mithonis dilkrin credimus, qui
„ Gc. mnes coeg am ob rem in hunc c .
tam, OHc. S funct eſt. Eam o
§ Pertunctg
prorius-

Verbi prædicatione attrahit & aà
ivini Verbi prædicatione attr.
quotidie nos divini Verbi pr-

ve . d iini . P catorus 3* ut noS h 0

nſtanter
P bi iisdem centta
ibus perfecte abſolutis, nobisque iis Kulisjam mor-
aaher rentibus. & mundo ac omnibus per jat, i quod
ni deniqne brorſus per omnia ſanctos faciat, ln
cuis, deniqne

. 3 EX

. . 8 lam ,„ vo
BEcce hoc loco totam divinitatis eere nnbre⸗
, Ecce he is equidem 1
Doctrinc. tatem & operationem, verbis equ
Adé eſentin ACEi 1

i. ecundis, art ficio 3
alentis & fœcun geie e e
. 4 opule Leun ſapientis ſita
vibus, attame ſtra ſap
e, n, pictam habes, in quibus omnis in
irte Dei n m⸗

jonem ac ſen-
aplentiam, rationem 1.
ſt, omnem humanam ſap dne mperans: Nam uni-
Dimnlale- . longe lateque excedens ac ſuperans.
ſum, longe

. 5
ſ eſtigatiene, jam
ſus mundus, quanquam ſedula perveſtiga
verfus nundus, quan

. Jeus eſſet, aut quid
inde ab initio elaborarit, quidnam Denz elt tamen
ret ar imi ſea cui opexi fntentuselſet nian⸗ alle⸗
D Hacam tenmn unquam intelligentia aut rati
De batefa 1 rerhl

pioſiſſin in nume-
7 1 it: hie vero omnia heæc copioſiſ ie 1
Aone De,, qui potuit: hice verd
1o „

. . 1 Articulis
. z er §Stribdus
de fne Tato habes. Hic enim ipfe in enini octoris & meras
S 7 %σ° —— „ . ni iui pe
om . profundiflimam abyſſumm pater

reler⸗

—

ilis is ſui Har Sthatitelic⸗
aArdentiſſimi & ineffahilis amoris ſui flamas,

tris zut

ec

.

—.—

Nlreptene

Eireret & ſunc

Et & utend
Ullir cernun

uloih obi
1e. Negneeni⸗

Pis inbus pe
EWaka copno

binum moirun
heite gen

u en

Plenin, n
Uneſſet.
Ukinde ii
lnihlgilig
Vlnnebe eni
ils,helre⸗
Ppoerte ua
Ckedant &
n erge es
er
n, qaame
n Nene

li Kin
int

kiein
timmm,
Nen Oiken
W
Aogri i
u ſnt: ce

unlel

un lun

K’ð

X

ſlnn NARTIC. TERTTIIs.. z3oz
inen ſin reſervavitque Quippe ob id ipſum nos creavit, ut nos re-
wioſehnaß adimeret & ſanctificaret, & præterea, quod nobis poſſi-
denda & utenda ſubjecit, quæcunque uspiam in cœlo &
in terra cernuntur: Filium quoque ſuum & Spiritum
6opus ant inn ſanctum nobis largitus eſt, per quos nos ad ſe attrahe-
umenincrtn ret. Neque enim unquamcut ſupra oſtenſum eſt) eo pro.
n AEne Priis viribus pervenire Poſfemus ut Paeris ſavorem azg
gratiam cognoſceremus, miſ per jeſum Chriſtum Do-
minum noſtrum, qui paterni animi erga nos ſpeculum
enekknr en eft, extra quem niil niſi iratum & truculentum vide-
. mus judicem. Sed neque de Chriſto quidquam ſcire

citrailtenniai
etheit, gleinin⸗

Ehribiencits — .
Tluenktf poſſemus, ſi non per Spiritum ſanctum nobis zevela-
ahuercrins eum eliat. ””ů ”äñsceͤ
de geuitt Proinde ià Articuli noſtræ fidei nos Chriſtianos ab Ideè tradi-
e omnibus aliis, qui ſunt in terris, hominibus ſeparant. tur ymbo-
uqned rnst. Quicunque enim extra Chriſtianitatem ſunt, ſive Gen- Ium, et ve-
toru;An
nte

tiles, ſive Turcæ, ſive udæi, aut falſi etiam Chriſt ĩa ni, & ras Pons

jisdenn . .
ue ne „Rhypocritæ, quanquam unum tantum & verum DEUM diſcerna-
busertell eſſe credant & invocent: neque tamen certum habent, tur à com-

enctes quo erga eos animatus ſit animo, neque quidquam meniitiis
,. fayoris aut gratiæ de Deo ſibi polliceri audent aut pes- numinibas
ffaunt: quamobrem in perpetua manent ira & damna- & recte in-
Seſenm tione. Neque enim habent Chriſtum Domihum, neque vocetur.

hien WB Spiritus ſancti denis & docibus illuſtraei & donati
ucis, und. . .
uNt ſſin Enc hoc jam clare vides & cognofcis idem longe aliam Diſerimen
un, Mien 4 eſſe doctrinam, quam ſunt Decem præcepta. Nam hæc legis & Ev-
ſhetnt⸗ docent quidem, quid faciendum fſit: illa vero indicat, angelii, De-
elt quid Deus nobis fecerit & præſtiterit. Decem præce- calszgi &G
n Dene e pta alioqui etiam omnium hominum cordibus inſeri- Symboli A-
meſein pta ſunt: cæterum fides nulli humanæ ſapientiæ eſt poſtalici.
tuin i comprehenbilis, ſed à ſolo Spiritu ſancto tradenda &
1ottmem,

9 docenda eſt. Eam ob rem præceptorum doctrina nonz-
nbogtiiß 1 dum ullum Chriſtianum facit, ſemper enim Dei ira at-
ſtite We indiguatio, nobis incumbit; quamdiu fervare nequi-

c ! “ . 4 .
Hikainge 1 . Tä 4. Mus
1 7

504 CATECHISMuIS MAJOR

mus, quod Deus præceptis ſuis à nobis exigit. Hæc ve-
ro, nempe fidei doctrina, meram gratiam ſecum ap-
portat, & hæc juſtos, Deoque nos acceptos facit. Per
hujus doctrinæ cognitionem, amorem ac voluptatem
Dei præceptorum faciendorum conſequimur, videntes
hic, quomodo Deus prorſus ſe nobis tradiderit, cum
omnibus, quæ poſſidet, ut præſenti ope & auxilio in
perficiendis præceptis nos ſublevet, Pater quidem o-
mnibus ſuis creaturis, Chriſtus verò omnibus ſuis ope-
ribus, porre autem Spiritus ſanctus ommibus ſuis doti-
bus. Hæc quidem in præfſentia de fide, fundamenti pro
ſimplicibus locandi gratia, dicta ſufficiant, ne obruan-

tur multitudine, ut hujus rei intellecta jam probè ſum

ma, ipſi peſteà hance rem latius indagent & quidquid in
Scripturis didicerint, huc referant, ac ſubinde locuple-
tiorem intellectum quotidianis incrementis conſequan-
tur. Quotidie enim hæc, quam diu hic vivimus, docen-
tes & diſcentes, viz unquam fatis diſcemus aut doce=
bimus.

TERTIAPARS
CATECHISMI
Oratio Dominica.

FACTENUS audivimus, quid nobis

Terti Pars

Catochiſzsi,
debtrina de bus in rebus optima & felicisſima vita ſi⸗
in vocatis- ta ſit: ſequitur jam deinceps Pars tertia;
e Dei ſog docens, quomodo orandum ſit. Cum enim
de precati ta nobiſeum comparatum eſſe videamus, ut nemo
e. hominum decem præcepta plene & perfecté ſervare

cum faciendum, tuùm credenaum ſit, qui-

0

—
Cenntänetiei
wannati ſun
Pie larniz noll

udiinss aur⸗

4 Nueeptorum
ne kegue ad

unelinento en

lin, ne n
onte ebezmn
ſenms nionen

ſn morenlee

lrin tunen
E letur. 4 hor

Uohrentigs. e

1 (krius Gn
unng, ivini
Enicd in ſecun
donen Domin
forl atigitur,
ſein onnide
ocare enin
Unlere, leyln
Mmomnizali
ſetlenmgeng
4 Ait tnen
finke le ore
ſt neuſi
od cgitt
l wcum ne
d nec nej
enin n

1MNMor ORATIODOMINIGCA. 505

nhbergi in queat, tametſi credere inceperit: & diabolus huic no- Occaſienes
im griin ſint ſtro conatui ſummo ſtudio, una cum mundi 30c pro-ercendæ
Gartetni priæ carnis noſtræ illecebris, obluctetur ac renitatur: /dei & in-
moren nihil perinde neceſſarium eſt, quam ut asſiduis preci- vocazionis.
enſecrint,iuu bus divinas aures fatigemus & obtundamus, ut fidem
nobis triled Se præceptorum ſatisfactionem nobis largiri, ſuſten-
lent ei tare, asque adaugere, tum S& quicquid ad eam nobis
ſet, Dater iln impedimento eſt, omne hoc medio tollere dignetur.
reröoinidiit Sed enim, ne nobis obſcurum foret, quid & quomo-
Aus onnihnefi do orare debeamus, Dominus noſter Jeſus Chriſtus i-
e lle ünimen pſe nos rationem & verba orandi docuit, quemadnio-
ſaſhcunt, kin dum mox audiemus.

tehlecka ſtetna. “ . 3 „ .
elecant Prius tamen, quam ipſam orationem particulatim Qzs requi-

,l
uuger tractandam aggrediamur, vehementer operæ pretium rantur &
niſl , eſſe videtur, homines ad orandum oſtenſis nonnullis exzſeitent
incenenn 4 argumentis & perſvaſionibus hortari & provocare, vel- aæd in voca-
iingn ati Chriſtus quoque & Apoſtoli feciſſe leguntur. Et tionem.
ts

hoc qvidem prime loco recenſendum eſt, ut non igno-
remus, divini præcepti juſſu nobis orandum eile. Ita
enim in ſecundo præcepto audivimus: Non aſſumes Privmm
4 nomen Domini DEI tui in vanum; quibus verbis hoc ſit in con.
ſimul exigitur, ut ſanctum Dei nomen laudemus, idem ſpect⸗ preæ-
SNI que in omnibus necesſitatibus precando invocemus. ceptam de
. Invocare enim nihil aliud eſt, quam preces ad DEUM brecande.
fundere. Ita, ut ſevere atque adeo ſeriò præceptum ſit,
g.. Juam omnia alia minaciter interdicta, non habendos
elſſe alienos deos, non occidendum, non furandum, &c.
“ ne quis temere in eam opinionem veniat, ut exiſtimet,
thinn, n perinde eſſe, oret, nec ne: quemadmodum nonnulli

4
o cre n 18 crasſi & inculti homines factitare conſveverunt in e-
ni Jusmodi cogitationes deſcendentes: Quid vero multis
Cei , Orarem, cum neſciam, num Deus preces meas curet &

audiat, nec ne? quod ſi non oravero, oret alius. Ex quo
tandem in eam conſvetudinem deveniunt, ut nunquam
Ii 5 quid

—
17

506 CATECHISMIS MAOR
quidquam orent, prœætexentes tandem ſuæ pigritiæ, aut
ignavæ impietati potins, nos falſas & hypocriticas o-

ℳ₰

ratiunculas rejicere: quaſi verò nos unquam docuiſſe-

mus, non eſſe orandum,
pvecatio Quamquanr hoc diffiteri non poſſamus, eas eratio-
ſit ardens Nes, quæ hactenus factæ ſunt, Scentereis clamoribus
petitio cer- it 15 Bran aci he⸗
zi beneſicii; tiones. Ejusmodi enim res externæ, ubi harum rectus
naz imants eſt uſus, puerorum ſcholaſtieorum „ ac ſimplicium eſſè
bettologia. poſſunt exercitia;, legendo aut cantando conſiſtentia,
proprie tamen orationes aut preces exiſtimandæ non.
ſunt. Sed enim hoc denique orare dicitur, quemadmo⸗
dum Secundam præceptum decet, DEUM tempore
necesſitatis invocare. Hoc à nobis exigit, neque res eſt⸗
nolſtri arbitrii, verum orare debemus & cogimur, ſime-
do Chriſtiani perhiberi volumus, æque atque paren-
cibus & magiſtratibus omnibus obedientiæ officiis ob-
temperare cogimur. Siquidem invocande & precan-
do nomen Dei colitur, & ueiliter uſurpatar. Quem-
admedum enim hoc non valet, ſi flius ad patrem di-
ceret: Quid Deus meam obedientiam curat, & quid

commodi mea tibi præſtare poteft obedientia? ego va-

dam facturus, quod potero, perinde eſt, ſve morigerus

ſim, nec ne? Verum hic extat præcepgum Dei, velis no-

in tuo arbitratu ſitum non eſt, ſed omnino orandum
eſt, niſi Dei iram & indignationem incurrere velis. At.
que hæc diligenter & ante omnia ſunt notanda, ut his,
reprimamus & expellamus cogitationes „quibus ab
orando abſtrahimur & deterremur, quafßi parvi mo-

ſit iis tantum qui ſanctitate excellant, & in majore a-

pud Deum gratia ſint, quam nos: quemadmodum hu-

manum cer tam deſperatum & natura perverſum eſſe
experimur; ut ſemper Deum cugiat, & cogitet, Deum

menti res ſit, non orare: aut; quaſi, ut orent, mandatum

adyer·

—
Meldri nott
Ait gnin i
pelentes,
Cüſcerangur
Cdelſentigra

kuirerore
in Eccleſiis vociferando & tonando, &c. non ſui ſe ora= 3

reres „och

4
Ehwug Pecca
humilien

nigtit ſg
ptet ecat
et, Kortti⸗
imn ineliret
utepini
Eo ihunckemm
ſurſrees Co

ſekila ſen
teyig t

ohebeen
deitar: H
non dli ani
retenn Dh

2 . . . . nagni
Fs facias oportet. Ita quoque Bic ut omittas, aut facia. n

ndie,

Vntun 4
Ubenl 8
inebii
Recs R
unheten
lenire

INjon ORATIe DOMINIGA. 507
ne iia adverſari noſtras preces, cum ſimus peccatores, & nihil

eAetior aliud, quàm iram meriti ſimus. Ad has cogitationes
zungten nf repellendas, rurfum dico, hoc præceptum nobis eſſé
conſiderandum, ut ad Deum convertamur, ne iſta in-
oNonmdse obedientia gravius eum irritemus. Hoe enim mandato
entores indkhi (ut ſcilicet oremus) ſatis i pſe oſtendit, ſe non velle nos
c nonfnzen & preces noſtras rejicere, à ſe abigere & pellere, etiam-
e,bbi Uurmm i ſi ſimus Peccatores, ſed magis allicere ad ſe, ut coram
,ic Annltin . ipſo humiliemur, noftras, miſerias & ærumnas ipſia-
Aunh H peri amus, & gratiam opemque ejus im Pplorem us. Hinc
e Cpinanes n Scriptura ſacra legitur, Deum etiam ira ſci iis, qui
irn N propter Peccata ſua percusſ & puniti, ad Deum con-
DNH verti, & oratione ſua iræ ejus ſe ꝗquaſi opponere, & gra-
leitt leſed⸗ tiam implorare noluerunt. .
Eginn Ex hoc jam ita collige ac cogita, cum tantopere no- Coltatio
AAve Nal “ bis injunctum ſit ut oremus, ne quo modo quispiam præcipaæ
ſecl N fſuas preces contemnat, ſed magni æſtimet, & magnifi. & primæ
Petien 18Ne⸗ cCe de illis ſentiat. Ac ſubinde ſimilitndinem ex aliis egzr de co.
Ncoret⸗ 6 Praæceptis petas. DPuer nequaquam ſuamn erga paren- gnitione
i 3 Mungt tes obedientiam leviter ducere debet „ verum ſeinper De & in.
4 te ceogitare: Hoc opus. obedientiæ eſt, 8& quicquid facio, vozatione
ennan ulS non alio animo facio, quam quod in obedientia & cun cateri,
d er 6 præcepto DEB I verſor, cui inniti poſſum, atque hoc decem p
ipfum magni pendere, non quidem meæ d

6 ignitatis cept⸗

Lratia, ſed propter præceptum. Adeundem plane mo-
rniti dum & hic, quidquid & pro quacunque re Deum ora-
ſ e verimus, ita intuendum eſt, quaſi à Deo exactum, inque
leumuß ejus obedientia factum, atque ita cogitare oportet:
1 kun 4

ee Quantum ad me quidem attinet, hæc oratio nullius

is eſt habenda momenti aut pretii, quia peccator ſum „
r, au % verdm ob id reſpuenda non eſt, cum Deus orare mihi .
Hinctenn S Præceperit. Ita cuique, quamcunque tandem rem preci-
Alundn bus impetrare ſtatuie, ſemper ad Deum hujus præcepti-
denil g obedientia veniendum eft. =
S Qoocirea omnes homines per Chriſtum obteſta⸗
1
.

„*

508 CATECHISMuIS MAJOR
mur & hortamur, quam heri poteſt diligentisſimé, rt — --—
hæc denique nobis cordi ſint, neve ullo pacto noſtras Eeiuhieſi
Repugnaz orationes tanquam rem aihili aſpernemur. Ita enim Eſielun
dum dubi- hactenus in mali Genii nomine docti ſunt homines, ut 1 lkin eu
tationi, & nemo harum rerum ullam curam ſuſceperit, æſtimarit- Phunturum.
oppenendæ qus ſatis ſuperque actum eſſe, modò opus orandi factum uit Onnen
indiognitati eſſet, Deus hoc exaudiret, nec ne, non magnopere la- le o nol
necelftat boribatur. Sed hoc eſt orationem & invocationem Mn Fien
mandati. auci facere, aut loqui ventis ac littori, ita nequicquam n e rere tii
murmurando: ob id inutilis quoque & infrugifera fuit Uenn, n
oratio. Ejus enim generis cogitationibus conturba- en henr
mur & abſterremur: Ego quidem ſanctus non ſum, ne- Pmniſcnene
que ſatis dignus, quod ſi tanta probitate ac vitæ ſancti. Alorantu
monia præcellerem, ut divus l'etrus aut Paulus, liben- rhllm,.
ter orare vellem. Sed procul hinc aufer ex animo iftius. unt lilh
medi cogitationes. Nam hoc ipſo præcepto, quo Pau- leinnge
lus orare juſſus eſt, etiam nos orare jubemur. Neque mi. Quimin
nus in mei gratiam, quam ejus hoc ſecundum præce- kran rlußt
ptum conſtitutum eſt, ut non liceat illi ſanctius jactare ſeſunet ve
præceptum aut præſtantius. Quare ita tibi dicendum tippenſe
eſt: Meæ preces, quas ad Deum fundo, nihilo ſunt de- hunns ut
teriores aut profaniores, aut DEO minus acceptæ, ſtibitur il
quam fuere Pauli & omnium etiam ſanctisſimorum. Cheiſneh
Ratio eſt: Perlibenter illis, quantum ad perſoônam at- inbern
o rare

tinet, cedam vitæ ſanctimonia, verum præcepto nequa-
quam. COertum enim habeo, Deum nequaquam ora- Aumnam dent

tionem perſonæ gratia reſpicere, ſed propter verbum mmibet ite
ſuum, atque obedientiam ſibi præſtitam atque exhibi- iſeq⸗
tam. Ei enim præcepto, cui omnes ſancti orando in- i lmmla
nixi ſunt, ego quoque precans innitor: adhæc eadem rmerhere
ipſa precor, quæ ipſi omnes ad unum precantur, aut Ettr llcen
precati ſunt. lt nrket
Hæc quidem prima hujus exhortationis pars ſit, & aniſeſerde
omnium maximè neceſſaria, ut omnis noſtra oratio ltrenan

divinæ obedientiæ innitatur, nullo noſtræ perſonæ re-. dihmen
ſpectu, unſüin

n MMV ORATILO DOMINICA. 509
ailigenden - - — —— —
8 “ ſpectu, ſive juſti ſimus, ſive peccatores, digni an indigni.
en Et ſciendum eſt- Deum nullo modo æque laturum,
Etnendr. 1 ut iſta in jocum convertantur, ſed graviter nos & acer-
diſiunhnin be puniturum, ſi ſegnes in orando fuerimus, non ſe-
tizeteim cus, ac omnem aliam inobedientiam punire ſolet: De- ge 1,
danmenmllir inde, quod noſtras preces fruſtra ac temerè effundi non F.
non eee patietur. Si enim te audire nollet, ut orares, nunquam
Ben Kinzemn tam ſe vere tibi præcepiſſet.
tcortate Alterum, quod nos ad orandum hoc impenfius in- 2. Conſider

ne diuftlhinn fſtiigare debebat, hoc eſt, quod DEUS orationi quoque ratis pru-
tatinis promisſionem adjunxerit, pollicitus, certo fore, qu c. ceptx mox
ſnltuſtin⸗ quid orantes petierimus. Quemadmodum hoc teſta- quara! pPia
obitrtereſut⸗ tur Pſalmus So. Invoca me in die tribulationis, & eri- (Pſ. Ve, 17.
santhlh piam te., Et Chriſtus Matth7. Petite, & dabitur vobis, Matth. 7,
anlerefnin SSc. Quicunque enim petit, accipit. His utique promiſſio- 7. & .)
oprten nibus pectora noſtra excitanda erant & inflammanda, men Ppro-
eſtbennres⸗ ut cum voluptate & amore Deum invocaremus, cum wisſtones,
oeſeemim4 ipſe ſuomet verbo teſtatum faciat, ſibi nofſtras oratio. at ſciat, an
1t l ndi nes impenſe placere, easque exauditum iri, ne ipſi eas re & cur cx-
are u iüite ſpuamus aut nihili pendamus, in incertum orantes. audiantiur
nlo niie HMæc igitur illi potes objicere, ita dicens: Venjio ad te, indigni.
910 Uinnai Charisſime Pater, orgtum, non quidem ex proprio ar-3. Fidem in
tan S bitrio aut propoſito, aut propria dignitate adductus, in vocatio-
ton ige ſed tuo præcepto ac promiſſo incitatus, quæ mihi ne- ne accendi
eun nrtnii quaquam mentientur. Jam qui tali promisſioni fidem neceſſe eſt.
* ecfiſcii non habet, iterum ſciat, ſe Deum ad iracundiam pro-
ſel ne i . vocaſſe, ut qui ſumma eum afficit contumelia, ac men-
Alttim a 8 dacii inſimulat:. “
8ndi Preter hæc etiam hoc ipſe ad orandum non medio- 4. Cbriſtus
, criter pellicendi & pertrahendi eſſemus, quod D B US ipſe verba
„% juxta præceptum & promiſſionem etiam antevertit &v recita-
no,s, ipſe verba ac modum orandi nobis præſeribens, ac tienem cer-

n velut præmanfſum in os inſerens, quomodo & quid nos tan pra.
otzthnin . n .
ni orare oporteat, ut videamus, quam amanter necesſitas ſeripſit.
10 Z

uè noſfſira ſibi curæ fit, neque ullo pacto dubitemus, noitras
oratio-

X

S/.O CArECHISMusSs Majok 0

orationes ſibi placere, easque certò exaudiri. Quare ſa- igln Nenit
ne dominica, ſeu ab ipſo donnno præſcripta nobis o. Uplimn Aint
ratio longè antecellit omnes reliquas, quas ipſi exco. nnrchea!
gitare poſſemus. Etenim in his confſcientia ſemper fu- uſh uomo⸗
tura eſſet in dubio, atque dictura: Oravi quidem, cæ-- Melepkonen
terum ignoro quomodo illi placuerit, aut num legiti: nmiitun
mum modum ac menſuram orandi aſſecutus ſim. Qua- Eſtiinonti
Propter hac nobilior in terris non poteſt inveniri pre- gntiin
catio, cum tam præclara habeat teſtimonia; quod Deo Uineelicthte
tam ex animo arrideat, pro qua totius orbis divitins Asielhinmn
commutare non debeamus. nn miit ont
J. Respeté?. Quin etiam eam ob rem certis verbis præſcripta eſt, onndu hi⸗
da in pre- ut videamus, & in animum revocemus neceſſitatem; init
catione re- dqua ad indeſinenter orandum adigendi & impellendi itltenn necl
citetar & eſſemus. Etenim qui orare voluerit, neceſſum eſt, ut is uh annt en
cogitetur. aliquid apportet, exponat, & nominatim berſtringat, unr tunn a
quod petit;: quod niſi fit, non poteſt dici precatio. in, Utqueſin
Merito itaque rejicimus omnium Monachorum ac ſa- ulu 8 a)er
crificorum hactenus factas orationes: qui diu quidem (eiraz lt⸗
ac noctu laboriose admodum ululant & murmurant, aigde Pri
at interim nullus eorum unquam vel pro titivillitio o-. enlain obie
rare decrevit, & ſi in unum locum omnes Eccleſiæ ru- ühmtin
dentium aſinorum officinæ, una cum toto omnium Ntm lir
religioſorum examine congregarentur, non poſſent iihnlunei
non fateri, ſe nunquam ex corde, vel pro minima vini Meapt; Momniſk
guttula Deum oraàſſe. Neque enim quisquam illorum l en ſiuze
unquam aut Dei obedientia adductus, aut fide promis- Mtetknf
ſionis pellectus, orare ſtatuit, neque ullam neceſſitatem Ii terin nd
intuitus eſt: ſed non ultra cogitavit (quando preculæ n d inal
vel optime demurmuratæ ſunt) quam bonum opus un ſtun
façere, quo diurnum penſum D E O perſolveret, Knes gie
ut qui non ab eo accipiunt, ſed tantùm illi dare vo. Un zmi
3 lunt. ”M ut r ien
Res peten- CQaterum ubi oratio recte inſtituta eiſe debet, ne. im R
a tets- ceſſum eſt, ut ſeria ſit precatio, ut quis neceſſitatem ſen. I

MHaInn ORATIO DoMINICA FIII
Tanli tiat, qua premitur, & ad invocandum & clamandum ſime ordine
oeuſtit in⸗ impellitur. Atque ita demum ßt, ut recta „quemadmo- emprehen-
R dum par eſt, 24 Deum fundatur oratio, ut nullo doctore ſa in orati-
conerataae. opus ſit, quomodo aliquis ad orandum ſe Præparet, aut one Domi-
e idog Uunde devotionem hauriat. Necesſitarem verò, quæ cum nica.
ert Aunn Pro nobis, tum pro aliis nobis cordi eſſe debet . abun-
Haſrumin I. de ſatis in oratione à Chriſto nobis præſeri pta inveni-
mpki Gei es: quæ etiam ad hanc rem nobis ſervire debet, ut ex
Eetinmi en illa neceſſitatis ſæpe admoneamur, ne ad orandum ſe-
anmdh Aues reddamur. Sunt enim non parum multa, quæ de-
toänu dn ſunt nobis omnibus, hoc tamen unum cumprimis in
omnibus deſideratur, quod nemo noſtrûm ea videat
vreinſet „aut ſentiat. Quare Deus à nebis hoc ſumme conteun.·
enn it, ut eam neceflitatem, qua premeris, orans conque-
gene raris, atque exponas: non quod ignoret ipſe, verum ut
t, etlſin tu cor tuum accendas ad impenſius ac fortius peten
ninatin hn, dum, utque ſinum pallii tui ſaltem quam latisſime di-
orek Aie endas & aperias, ad multa percipiendum. MU
Monnmn, Quocirca ſtatim à pueritia aſſveſcere conveniebat, naρali ſa-
nes: e ut quisque privatim pro ſua neceſſitate, quamcunque?“ neceiſita-
lint Am tandem ſibi objectam perſentiſceret, tum etiam pro a- tibus sad-

4Ormii gulen

aei, o⸗ .„ . „ . 1 r
ndmnti, liis hominibus, quibuscum verſatur, quotidie preca-odunit Mi⸗
momeh retur, veluti pro concienatoribus, Magiſtratibus, vici- Pétant ſa⸗

Uuu tun vn. nis, familia, & aliis: ſemperque Deum (ut dictum eſt) ſui lntarin.
gentir, AH Præcepti, promiſſionisque admoneret, nihil hæſitans, e-.
ſ, lrrͤnige undem ſuas preces exauditurum. Hæc propterea dico,
in ieen perlibenter enim velim, ut his probè perceptis, homi-
NEnsid A nes iterum recte orare perdiſcerent, neque tam horri-
ate ulenne 1 dam & incultam, atque ab omni devotionis aflectu
tutAalienam vitam viverent, à qua in dies ſingulos ad pre-
cationes faciendas ineptiores evadunt: quod & Dia-
550 5 8 bolus anxiè deſiderat, omnibus viribus eo inſti-
utm gans & juvans, neque enim obfcurè ſentit, quan-
“ nm detrimenti ſibi adferre ſoleat oratio fervens &
uun α ſedula. l
D t ð Hoe

4 N

4 4 .
SI CA5TECHISMIS MAJOR

Invocatio
Pro prium ſionem

pracipuus quo Marte depugnare queamus, adeo ut nos profligatos
quaſi mu. tantum pedibus conculcare poſſent. Ideo nobis im⸗
ras. penſe dande eſt opera, ut ea arma manibus arripiamus,
quibus inſtructi Chriſtiani Diabolo queant refiſtere.
Quid enim putas hactenus tam magnas res effeciſſe,
inimicorum noſtrorum conſiliis diſcutiendis, inſidiis

detegendis, cædibus tollendis, ſeditionibus clancula-
riis opprimendis & extingvendis, quibus Diabolus nos

una cum Evangelio penitus opprimere cogitabat, niſi
aliquot proborum ae piorum hominum oblutiſſet o-
ratio, ac tanquam murus æneus ſe interpoſuiſſet, & nos
defendiſſet? Alioqui & ipſi adverſarii noſtri longe cru-
entiorem tragediam vidiſſent, quomodo nempe Dia-
bolus totam Germaniam in ſuo proprio ſangvine ſub-
merſiſtet. Nunc verò falſe hæc illi & confdenter ride-

In vocatis-
nis effica-
cia.

ant licet, & pro ludibrio habeant: nos tamen & ipſis,

& diabolo, ſblius orationis adminicnlo ſat fortes eri-
mus, dumimnodo diligenter oraverimus, nee ſegnes lacti
fuerimus. Ubicunque enim probus ac pius Chriſtia-
nus orat: Cœleſtis ac omnipotens pater, precçor, ut tu-
am voluntatem fieri ſinas: illico in ſablimi reſpondet

Deus: optime fili, plane hoc tibi perſyadeas faturum,
vel

ad retundendam Diasboli mundique ferociam.

Hactenus hec monendi gratia dicta ſint, ut ante o-

mnia diſcamus orationem magnifacere, veroque diſeri-
mine diſcernere verboſum multiloquium ab oratione
aliquid petente. Nequaquam enim precationes rejici-

mus, verum non niſi mere inutilem illum boatum ac

murmur damnamus: quemadmodum ipſe quoque
Chriſtus in oratione moleſlam, & ad oſtentationem
compoſitam battologiam damnat ac prohibet. Jam

vero

Hec enim ſcire debemus, omnem tutelam ac defen-
noſtram unice adeò in oratione ſitam eſſe. Mul-
ſolius Eccle- t0 enim viribus imbecilliores ſumus, quam ut cum Di-
ſiæ opus & abolo, ejusque ſociis auxiliaribus nos infeſtantibus æ-

Ea
imefndhnne

—

— —
lipſimortte

41:
. ndinnt

eninhiſeptem
Melſtites ordi

onthgund n
eehend, ut ez p

neleuli eſe
Il

Gan
e zlig
anter e
Ulit ren
In gomen
tkrunte,

auneinte
DI eni
Dipener
Untigea
topola
ſed Ulninoh

.

nS nor hab
ti theſ
epatre
ri
Pdn
dunett⸗ H

Untare

di⸗

Ao
——
n tittlma
toneſtin Eel
N,clannnl
Hos iatkutbit

tontneſtlige

nt. Iebiif
anibus nnſin

e

do guent
mugnis ta
iſeutieud,41
ltionibis u

Auibusien

inere “S
mionen 0bl 6
eitennſilil⸗
rüi nori lan
ponen uhl
opri⸗ lngn
lacorhlei ,
t: no mtd
ziienl⸗ ſ 8
us e hin N
1 enſene
in ſini 4
rliali⸗ 1
ſehtoein .
icalat, ig
ſcere,le
Palim 8
in eanien
len Un en
le N

6

J. PRRCATIo.. I3
verò ipſam orationem ab codsmn nobis radicat anei
—* . — 3; “ .
tractabimus, & quam fieri poteſt clariſſime. Sunt au- Septer, pe-
tem in his ſeptem Articulis ſive precationibus, omnes Tilienes o-

neceſſitates ordine comprehenſæ, quæ nobis ſubinde ationie

contingunt, & unaquæque harum ita magna eſt & ve- Pemaniez
hemens, ut ea peromnem vitam noſtram ad orandum
impellendi eſſemus.

PRIMA PRECATIO.

Sanctificetur nomen tuum.
OC aliquantèò obſcuriùs dictum eſt, nec ſigni-
ficanter expreſſum. Lingva enim nobis verna
cula ita diceremus: Coœæleflis Pater , fae quæſo, ut Nowez Dei
tantum nomen tuum ſanétum ſit. Quid ergo ſibi 7vomode
vult hæc oratio, ut nomen ejus ſanctum fiat? An non ſaænefum.
antea ſanctum eſt? Reſponſio. Imò verò nunquamnon
ſanctum eſt in ſua eſſentia, at in uſu noſtro ſanctum non
eſt. DEl enim nomen nohis datumn & inditum eſt,
poſteaquam Chriſtiani ſacti & baptizati ſumus, ut ſilii
Dei vocemur, & Sacramenta habeamus, per quæ illi
uniti & copulati ſumus, ita ut omnia, quæcunque Dei
ſunt, uſuĩ noſtro ſervire debeant. Cæterum hio jam no-
bis magna neceſſitas incumbit & imponitur, quæ no-
bis cumprimis curæ eſſe debet, ut nomini divinoa
ſuus honor habeatur, ut ſanctè ac reverenter tracte-
tur, veluti theſaurus noſter unicus, quo nobis non ma-
jor eſt aut amplior: utque nos tanquam Probi liberi
ab hoc patre precibus contendamus, ut nomen ſuum,
quod alioqui in cœlis per omnia ſanctum eſt, etiam

in Women Des
terris apud nos, inque univerſo orbe, ſanctum ſit ac qvemodo
maneat. inter mos
Porrò autem nomen ejus, quomodo inter nos ſancti. ſanadzifics
ſicatur, aut ſanctum fit? Reſponſio, ut quàm apertis. r,
Gmne potero dicam, cum e doctrina & vita noftra di
k vina

„

.

514 CArECHISMuS MAlOE

VAna & Chriſtiana fuerit. Cum enim hac oratione De-
um patrem noſtrum compe lemus: utique debemus, ut
in omnibus ita nos geramus, ita nos exhibeamus, quem-
admodum probos liberos æuu eſt, ne illi fimus dede-
cori, ſed laudi atque honori-
Jam verè ejus nomen à nobis aut verbis,
indignè violatum profanatur (quicquiĩd eni

aut factis,

Women Mei
m in terris

quomoda 4
prophane- agimus, aut verbo aut facto comprehenéitur.) Ac pri-
zur. mum quidem ad hunc modum, quando ſub divini no=

minis prætextu id prædicatur, decetur, ac dicitur, quod
falſum eſt atque erroneum, & quo ſeducuntur homines,
ita ut ejus nomine comandum ac exornandum ſit men-
dacium, atque etiam venalius faciendum. Hoc jam
ſummum dedecus eſt & contumelia, qua ſacratiſſimum
nomen DEI Patris noſtri, indigniiſimis modis contami-
natur & afficitur. Deinde queque quoties fœde ae
turpiter nomine Dei abutimür, peſerando, execrando,
maledicendo, incantsndo, &c. Tertio quoque vita &
operibus manifeſte malis ac nefariis, cum ii, qui Chr?
ani & populus Dei vocantur, ſunt adulteri, violenti;
avari, invidioſi, obtrectatores, maledici. Hic iterum
glorioſum Dei nomen, noſtri gratia, contumeliæ ae de-
decori exponitur. Sicut enim corporali patri, flius ma-
Kremp lum lIë moratus ac degener, infamiæ eſt ac turpitudini, qui
Füii ami- & dictis & factis præcepta paterna transgreditur, nobi-
lias dege litans ſemet flagitiis: ut ejus gratia, ab omnibus con-
nerit. temtus notetur ignominia: ita quoque Deo vergit in
contumeliam, ſi nos, qui juxta nominis ejus appellatio-
nem vocati ſumus, atque ab eodem omnigena bona a0.
cepimus, aliter docuerimus, locuti fuerimus, vixetimus;
atque pios ac c&œleſtes klios Del decet, adeo, ut ob hoc
ipſum male audire cogatur, nos videlicet uon eſle flios
Dei, ſed filios diaboli.
Ita clare vides, hoc Articulo idem nos orare, quod in
Secundo præcepto Deus à nobis exigit, nimirum ne

sjus

—
juronine Pra
enl flendo,
igrru ſur
in klenins
Ntm nomen
Uintt: non
llehantur
Celneltte
tützutgürer
Imfmufett.
Lalig tntunk

Pinmundus;
is lik dod
hliex docr
inenter l⸗
Eritt Dein 1
rſus klagore
in Auicgi
Uüntenetbie

1,
hRerſnerz

Uire
Uutanes
ürimaner
Enlcin
en eſe ate

dr Netet

N, 7 S .
1 NS 2 7

NNENI ejus nomine prave abutamur jurando, deteſtando, men-
8: Mieleema tiendo, fallendo, &c. ſed utiliter idem ad Dei honorem
Gerlibere & gloriam uſurpemuns. Quicunque enim divino no- Prima P
elneliimé mine, alicujus vitii tegendi gratia, abutitur: ille hoc eroer erE
uſanctum nomen profanat, viola conſpurcat, atque con-gleria DEI

alt ſemii taminat: non ſecus atque olim ſacræ domus Propha- S. Teyd eele
nicguihenn ie natæ dicebantur; cæde humana conſperſæ, aut alioqui 2, de 725
Prehenttnn 11 fœda aliqua turpitudine in iisdem flagitios Perpetra-Tccandanm .
undo ſhiimt ta, dehorteſtatæ : aut 41 res ſacra contumeliosè affice- Præcepinae
KetiAdi retur, ut quæ per ſe quidem lancta eſſet, ipſo tamen uſu onhcio*αα
leltammie⸗ brofana fieret. Eſt ergè hic Articulus jam intellectu 7ar
etmumlui facilis, tantum verbis recte Perceptis, ut ſanctifcare
reniun. lu tantum ſignificet, ac laudare, extollere, honorem ha-
iiroendbe⸗ Jam ver ipſe vide, quam iſta precatio omnibus mo- Neveſſe eſt
inn votltet dis ſit neceſlaria. Qum enim haud obſeure videamus, anee omzig
nae M quàâm mundus refertus ſit bropemodum infinitis ſe- peti nortiri-
Heſenn ucrs ctis & falſis doctoribus, omnibus divinum nomen ſuæ am, ſen a-
leth 60 diabolicæ doctrinæ Prætexentibus: non injuria nobis gntiopem
lis, * indeſjnenter clamandum erat adverſus omnes, ita ſce- Dei
unt 8⸗ leratè Divino nomine abutentes „hoc eſt, æque ad- voxationé,
mmne unet⸗ verſus falſa docentes, & prava ſuperſtitiese credentes, (Ge.
uinln i tum quicquid Eyangelium & fanam doctrinam no- 2
in, ſtram temere impugnat, ut ſunt mitrati Epiſcopi, Tyran-
ni, Svermeri, &c. Præterea pro nobismet ipſis quoque,
nu trars; E qui verbum Dei habemus, ſed qui non grati ſumus, ne-
tatis, Poc que tanti muneris m.

emores, neque perinde, ut verbo
e docemur, vivimus. Hæc de vote, atque ex anano orans;
wie certus eſſe potes, DEO ſaumme placere tuam oratio-
gen on er nem. Neque enim quicquam audiet gratius aut aman-
ifte zius, quam quod ejus honor & gloria præ omnibus res
de dus paſlim unice floreat ac vigeat, ejus Verbum
eiet 5 ncere doceatur, ac charum & pre= 2*
“ tioſum xſtimetur.
YUMUI XkA .
. 2 . . N . .
—
4. . N

516 CATECHISMuS MAIOR
SECUNDA PRECATIO.
Adveniat regnum tuum.

—

Ordo peti- (Iemadmodum primo articulo precati ſumus ea,
rionam ſ: ve quæ ad honorem & gloriam nominis D El per-
rernm, 4tec cinent, ut prohibeat Dzus, ne ſui nominis prxtex-

petuntkr. tu mundus ſuaà mendacia atque malitiam infdiosé ce-

let ac tegat, ſed ĩpſe ejus:gloriam claram habeat & in-
violabilem, cum in doctrina, tum in vita, ut per nos
„½ „ 4
celebretur & extollatur laudibus; ita quoque hic pre-
camur, ut regnum ejus veniat. Verum ſicut nomen
Cur peta- Dei per ſe ſanctum eſt, nos tamen oramus, ut apud nos
mus, ut re quoque ſanctum ſit: ita quoque regnum ejus ultro
gnum PDEI venit, citra noſtram precationem. Nihilominus ta-
sdveniat men precamur, ut ad nos veniat, id eſt, inter nos, & a-:
pud nos verſetur, ita ut nos quoque pars ſimus eorum,
inter quos nomen ejus ſanctificetur, & ejus regnum
. floreat.

Quid autem regnum Dei dieitur? Reſpon Go. Nihil

aliud, quam quod ſupra in Symbolo fidei audivimus .
quod Deus Filium ſuum Jeſam Chriſtum in mundum
miſerit, ut nos à Diaboli potentia & captivitate redi-
meret, inque libertatem affereret, & ad ſe perdudtos
regeret, veluti rex juſtitiæ, vitæ, ſalutis & felicitatis,
adverſus peccatum, mortem, & malam conſcientiam.
Ad quod etiam Spiritum ſanctum largitus eſt, qui ta-
lia nobis offerret, per ſanctum verbum fuum, perque
virtutem ſuam nes in fide illuminaret & fortifcaret,
Ppetitaur a- Eam ob rem hic primum precamur, ut id, quod Chri-
gnitionis ſtus nobis impetravit, apud nos fiat efficax, ut ejus no-
eſfettus, er men celebretur, per ſanctum Dei verbum, & vitam piè
guberne- & Chriſtiane inſtitutam: & ut nos, qui accepimus, il-
mur à Spi-lud conſtanter retineamus, & quotidie in eo creſcamus,
riitu S. ac idem ab aliis certatim arripiatur, && potenter per
mundum dominetur, ut multi ad regnum gratiæ ber-
veni-

—

enund Erete
um addud

rhropere
nileinren
lüim Keneli
Uklem, Deind
ludtrumqhe
Mnduminenn
nng gweli
nitanerna 8
6phiumnon ali
migten bate
rmn inper
enper mun
onm ſuſept,
Eyumhtunmn in
nltempirtrn
Poris Gürpe
1 linguatur

( mort
morte &

I)llien ze
1 i omm
ns alt re⸗

l Moaternot

l Meriter Pro
ee nithnei
Uleket cam
rfeknin no
unenet

Ei

in hro, d
itur,
iln ſ.
aln chi
Uenet un 4

Arruin

SNnN III. PRECATIoO. 5II
CATI. veniant, & redemtionis fiant participes, per Spiritum
tlun, ſanétum adducti, ut omnes in hujus regis regno hic
iiinchoato, perpetuo maneamus. .
en Siquidem regnum Dei duplici ratione ad nos venire puplie:
8 nowvinis Dl uplici ra-

zi mahht dicnur enel in hoc mundo temporaliter per Werbum ione venit
em, Deinde æternaliter, & hoc per revelationem. regnum Dei
niitiun in Jam utrumque hec precamur, ut & ad eos veniat, qui cqnos
drin hicn nondum in eo verſantur, & ad nos, qui illud conſecuti .
nin nde⸗ ſumus, quotidianis incrementis auctum 6.: in futuro eneszria
i in Vita æterna & immortali conſummandum. Horum e, Boshe
omnium non alius, quàm hic ſenſus eſt: cœleſtis ac o- küfe peii-.

Vetum Mn
ncnmnd u mnipotens Pater, precamur te, ut nobis initiè tuum r
pe onne Verbum impertire digneris, ut Evangelium puré ac
n. M fſincere per mundum prædicetur. Deinde, ut per fidem
ileb ine quoque ſuſceptum in nobis operetur ac vivat, ut ita
ne danlnge⸗ regnum tuum inter nos erectum vigeat, per verbum ae
etur, Aeutf virtutem Spiritus ſancti, ut regnum Diaboli sbolitum
prorſus extirpetur, ne quid juris aut poteſttis iſti in
tu! NNWι⅛ nos relinquatur, donec prorſus ſubmerſum fuerit, pec-
bolo hei A catis, morte & orco extinctis, ut nos perpetuo in perfe-
Chtiunn ta juſtitia ac felicitate vivamus.
tia a iin⸗ Ex his omnibus, vides, nos hoc loco non pro fruſto Hae petitie
et Ae panis, aut re aliquâ temporali & tranfitoria precari, compleckfi-
2, Ulltß ſed pro æterno theſauro, cujus pretium eſt inæſtima-= tar ſunenia
ndlam bile. Breviter pro omnibus iis, quæ Deus ipfe poſſidet, ac brima
7 ugtne i quæ multò majora ſunt, quàm ut homo animo conci- bena, magis
etuume pere auderet eam fiduciam tanta poſtulandi, niſi ipſe ad ſpiritum
ginut in hec petenda nobis in mandatis dediſſet. Verùm quo- qusm cor-
niam Deus eſt, & quidem omnipotens, eum etiam ho-pzas perti-

)

t ,
Alan uef noren ſibi vendicat, ut multèò plura ac magniſicen- kgentia.
ſerin ii tiora largiatur, quàm ullus queat mente comprehen-
daBn e, dere, Veluti fons perennis & indeſinens, qui quo
woileint c largius ac copioſius manando exundat, hoc liberali-
E .

er, ift us ſemet effundit. Nec quicquam impenſius à nobis
umm,, flagitat, quam ut multa & magna ab eo poſtulemus:

K k 3 &W

1

5F18 CATECHISMIS MA VO REKR .
Brewpluen & contra nohis infenſus eſt, nihil audacter & continen- den
dep'ngens terà ſua benignitate petentibus & poſtulantibus. Nam. UIaliur,
imbecillitar veluti cùm opulentisſimus & potentiſſimus Caæſir a⸗ igeig rectti
em in- licui, mendico eam/ optionem & precandi libertatem hlim e,
Poremn, eer-offerret, ut quodcunque ejus ferret animus, à ſe o-. Anmßerting
des Pumani ptaret & peteret, ſe paratum eſſs, munera plane regia elliitter ci
Ictientis & magnifica largiri petenti: ille verò ſtolidus non plus mi icunb
DBenume. Thrdido, poſtularet ſorbitio, meritò, utique ille pro ſce- imumi cun
lerato nebulone & homine nequam haberetur, qui Cæ- Enlaninen
ſareæ majeſtatis mandatum ludibrio haberet, neque Whmr Nun
dignus eſſet amplius, qui in conſpeétum Cæſaris ad. gihlgcnnlint
mitteretur: Ita quoque Deo extremè contumelioſum Iumpretomm
eſt., tanta tamque ineffabilia bena nobis offerenti & ltit reln
pollicitanti, & ejus inexhauſtam benignitatem conte- ſletan
muPnamus, aut nos certò conſecuturos non ſperemus, inese
ac pro fruſto panis impetrando precari ſuſtinea: iWmtraltl ſs
mus. 2ðèð gdnobi
Teiswg? Verumenimvero omnis hæc culpa impiæ incredu- lirnn
He ordin, litati noſtræ aſſignanda eſt, non tantum bonitatis de Bjincudandh
n/ S Deo ſibimet pollicenti, ut crederet ventrem 4. Deo nu- telutelideret
reantnr be- tritum iri, omitto, ut indubie ſperaret, aliquando ejus- ornlunel,
za, A ence modi bona immortalia ſe conſecuturum. Quare con- Ueininee
tra nos muniamus, hocque inprimis petamus, atque nggniie
ita demum reliqua quoque omnia abunde habebimus, annttaſſere
„ „ veluti Chriſtus ipſe docet: Quærite primum regnum einheiften
AMarl. 6, *Dei, & cætera omnia adjicientur vobis. Quomodo e- Nrmenin
nim pateretur rerum temporalium nos urgeri inepia, Wlbnet ii
cum æterna & cœleſtia hona ſe nohis certo daturum aete
perſanéte receperit? Autn l
AiRt;
TERTIA PBTITIO9. u
Fiat voluntas tua, quemadmodum in coelo, ned
EIc etiam in terra. 3 iie

Nxon III. PRECATIoO. 519

Andader d teni HAatÿnus ut nomen ejus à nobis ſanctiſcetur & Pe ordine
holelanb E 4 colatur Cum præterea, ut ejus regnum inter nos Petutsonnm,
ertllinn (A vigeat, precati ſumus: quibus duobus plené compre-
Arernli lhern henſum eſt, quicquid ad DBI honorem & noſtram
erret rinnt,4 ſalutem pertinet, ut DEUM cum omnibus ſuis divitiis
muren Art peculiariter conſequamur. Verum hic alia rurſus
eFerdſolduden nobis incumbit & vehemens quidem neceſſitas, ut
td ritte len tantas und cum DEO acceptas divitias conſtanter ae
lthaberehtil firmiter retineamus, neque nos ullo modo avelli inde
irio habed 4 Patia mur. Nam quemadmodum in republica bonis le-
ſedun i gibus conſtituta, non tantum eos eſſe oportet, qui ædili-
trent andmu ut prætorum & præfectorum partes obeant, hoc eſt, qui
gna nobiͦt publici⸗ præſint ædiſiciis, & officiorum procurationi-
benionitn’ bus, ſed etiam, qui imperatores agant, qui hoftiles in-
ttros non e⸗ curſiones propellant, qui ab omni vi atque injuria patri- W
i Netiß⸗ am tueantur ſedulo: Ita quoque hic „quanquam pre Impedimeé-
eo, quod nobis ſumme neceſſarium eſt; oràavimus, nem- ta & peri-
pè ut Evangelii fieremus compotes, neque non fidei ac cula rvocaæ-
Spiritus Sancti participes, qui nos regat, & Diaboli po- tionis, qua

coler imri⸗

mumma teſtate liberet, illud tamen uobis quoque nihilo ſegniùs 2 Dee dis-
et trn orandum eſt, ut voluntatem ſuam fieri patiatur Deus. cut: peti-
kurchil Ut enim in cognita veritate perſiſtamuùs, miræ exorien- mus.
Ctinum 86 tur tragœdiæ, multæque impugnationes & caſus nobis
ing e erunt ſufferendi, ab omnibus i's, qui duo priora ſumma
ii cunte „ ope impedire nituntur atque ſubvertere.

ſeſrin Nemo enim facilè credit, quam diabolus omnibus Piaboli -
repugnet viribus, ut qui ferre non poteſt quenquam rannis S&
recte docere, aut ſincerè credere: neque illi quic- inſidiæ.
quam poteſt accidere ægrius atque dolentius, quam
quod videt nugaces & abominabiles doctrinas ſuas
ſuh ſpecioſiſſimo DEl nomine adoratas, jam exorta

117100 luce Evangelii, detegi, atque ita surpiter ſabſannari,
un inſuper pectoribus hominum evelli, talique clade re-

gni ſui pomeria imminui. Quocirca tanquam inimicus
ka percitus fremit inſanijent, omnique exercitus ſui
Kk 4 ro-

520 CATECHISMusS MAJOR

1: es⸗ 1 oſeit. Et-
iæ carnis noſtræ ſocia arma auxilio ſn de⸗ d malum,
priæ& caro noſtra per ſe pigra eſt, & Pr. § & credamus.
eane ſi verbum D EI apprehenderimu 8* improbus,
ethi v. extreme malus
di Pored autem mundus extreme teſton ac pro-
es e hunc in nos omnibus modis incitat . s retrahat, pro-
o e &cx- jecto impedimento nos re 9 Rer
s, ut objecto imp imperio ſubjitiat.
emplæ no- nocans, ictos iterum ſuo imp at in
, ſternat, ac denuo vi itiones verſat
e een: lrnad⸗ ſua voluntas eſt, has . er gincmeg qui-
u Hoe diun nodvaus mola s ſnie artibus, d0.
z5z 7 otio; em n-
dem quieti indulget S is, viisque utens, quascu
, . S, modis, viis
lis, inſidiis, rationibus,
„ ii. . .
cogitare poterit. is is futu⸗
e aartenn el uòd quĩcquam r Cmeitna,
.. Uare non ell, quod jmus eſt enſſt
MWte liceamur, ſi nobis animus eſt Ae 5§, neque
r eer rum pol n Di . lo & omnibus angelis Eju itias,
. m Hrabo ,. 31. 4, inimicitias,
Teivwe. auam un mundo, nobis ſuſcipiendas ec in vexatu-
nor oimnibus modis & omni moleſtiæ Han Evangeli-
Nis & infeſtaturis, Ubicunque tenftum fuerie, & fru-
prædicatum, acceptum aut cre i quoqi e perſecu-
it: ibi neceſſariò isam c0.
oduxerit: ibi uisqtia
us br ſequuntur. Neque eſt, quod quisq l jacta
tiones conſequ ille victurum, ſed ſemel 1
gitet, ſe pacate & ririle ibus, quæcunque in rec.
1. Dea pPericlitandum eſſe de omni honore, fama, ædi-
u. T is uspiam poſſidet, de fertunis, ue etiam de vica &
Z= Becta * P njuge liberis, familia, deniq
gentibzns e bus, 60 juge,

lis ceden-
len malis c
eri vehementer dolet: neque tter, nertndrandung
Vveteri ve ed ma guo animo conſtanter Pe lerantia;
draeec tiu⸗ d ut invicta animi to zer
fius eundum, ut ir erſera⸗
& contra fortius undum rimus,
6 ibuscun que injuriis impugnati tue znrenn ne per
“ eaque *Wι u0 animeo Ram an „ ceeceſſa
m EBam ob rem æque .
. . rint. emus:
nobis erepta fue P am ger ap
Hum el i bus aliis indeſine
rium eſt, ut in omni

——

lun ſoluntas
ſegneinimicor
Cituun ſicrz
tllutopprin
Ptennonne 40
ſenoditpoon⸗
Nbatgerine
itbeelikatesn
8fetſetur
ee itn ſn
Eltiten ü
belwppterne
inn icniton
Rinmdi glon
1od ſeri Oporte
ttinnobie Non
Rnirecehet⸗ i
iquingnan
nisre
Ulens totumb
onetigſosn
metiam ad,
Aleumn inven
or cherſis
knincnne
Andhiznun

Mo

III. PRECATIO. 521

DPrkteren ohnin
Endi guogle
lo hi enſi
Pron l D
erimus ttins
nalus nnen
t, inſigemu
9os ntriht/
0 inperi⸗ inn
onitiones un
bet Ooren
us ſbis artbnn
lne ltend n

certins ti 4
elt ele Cvilin
ngel n, 4
das ele inmmdk
ſir geler⸗ *
gentiun luf
gjtun fteit 1
es wolleie
uin, Me

Vnore, iilt
teelim e in
mi tenii

1. enc⸗
anenetn

Keri. quanquam diabolus cum omnibus ſuis auxiliari-

Tua voluntas precor fiat, optime Pater, non Diaboli,
neque inimicorum noſtrorum, neque omnium illorum, Petamas
qui tuum ſacratiſſimum verbum inſectantur, quæren-gabernati-
tes illud opprimere, aut regnum tuum impedire. Lar- onem in a=
gire quoque nobis eam animi patientiam, ut quæcun-Aianibms,
que nobis propterea toleranda ſunt, patienter ſuffera-covſolatio-
mus atque vincamus, nec miſeranda noſtra caro, victa nem & ſua-
imbecillitate aut pigritia, repudiata cruce turpiter ter- ſtentatio-
giverſetur, nem in a-
Ecce ita ſimpliciſſime his tribus petitionibus, ne- mumnis,
ceſſitatem ipſi Deo incumbentem habemus, verunta-
men propter nos. MNobis enim tantuùm ſeritur ac me-
titur, ſi quid oraverimus, nempe ita (ſicut dictum eſt)
ut in nopis quoque illud fiat, quod alioqui etiam extra
nos fieri oportet, Nam quemadmodum ejus nomen
etiam nobis non orantibus ſanctificari, & regnum ejus
venire debet: ita quoque voluntas ejus non poteſt non

Oremus nos
regi & Ju-
vari, ut vo⸗
catio ſet Ffe-

bus copiis ei repugnet, iraſcatur, & inſaniat, ſumma ope x & ef-
nitens totum Evyangelium ſubvertere. Verum propter .
nosmet ipſos nobis orandum eſt, ut ejus voluntas inter
nos etiam, adverſus ejusmodi illorum inſanias comple-
ta locum inveniat, ut omnis illorum conatus fruſtra ſit,
& nos adverſus omnem injuriarum vim atque inſectati-
onem inconcuſſi perſeveremus, ac talem Dei volunta-
tem nobis nunquam diſplicere ſinamus.
Talis, inquam, oratio, jam nunc noſtra debet eſſe tu-
tela & propugnatio, quæ fuget proſternatque omne,
quicquid Diabolus, Epiſcopi, Tyranni & hæretici ad-
verſus Evangelium noſtrum inſidiesè moliuntur. Per-
mitte ſanè, ut omnes magno erga nos iraſcantur ſtlo- Tbonen-
macho, omnem (quod ajunt) moventes lapidem, ue ds Diab .
collatis in unum conſiliis decernant, quomodo nos ve- ſavitiæ, 2)-
lint opprimere, ſubvertere, evellere, ut ſuæ voluntatis“ gvzos w
& conſil fiant compotes. Horum omnium improbis *roeribm,
K k S con⸗

ℳaxilium

522 CATE CHISMHS MAJOR

Gα inßrmi- conſiliis & perfidis conſpirationibus, unum atque alte-
tati neſtrz, rum Chriſtianum, hac armatum precatiuncula, non
verebor opponere: ille noſter murus erit & propugna-
eulum, que victi ac profligati fœde ſuccumbent. Hanc
equidem conſolationem habemus, & hanc ſiduciam
obtinemus, certo fore, ut Diabali ac omnium inimico-
rum noſtrorum veluntas atque conſilium, facta irrita
evaneſcant, quamlibet tandenn ferociter inſoleſcant,
aut ſe met ſecuros & potentes eſſe confidant. Niſi enim
iHorum voluntas intercepta infringeretur „Regnum
DEI locum in terris non haberet, ſed neque nomen e-
jus ſanctificaretur.

QVARTA PETITIO.
Panem noſtrum quetidianum da nobis
hodie.
S 1 Oc lbeo oi 2G- 4αι½ memores ümh;
iia e hoc eſt, victus noſtri alendo corpori- & tempo⸗
Zer- rali vitæ ſuſtentandæ neceſſarii. Eſt autem verbum
n, o perbreve ac ſimplex, ſed tamen latè patens. Ubi eé⸗
aleen. nim panem quotidianum precaris ac nominas: ibi o⸗
G„ mnia, quæ ad quotidiani- panis fruitionem. pertinatn
Aen, precaris, & rurſus edem opera deprecaris etiam onmu-
Teide quæ huic impedimento eſſe poſſunt. Quare co.
gitationes tuæ tibi probe- aperiendæ ſunt & dilatandæ,
ne tantüm in anguſtiis mactræ ac clibani conſiſtas, ſed
in ſpacioſum campum evageris, panem quotidianum, &
omnis generis alimenta nobis producentem. N iſi esim
Deus terris fruges ſineret excreſcere, inſuper easdem
benediceret, & à calamitate defenderet: nunquam Pi⸗
ſtum panem è clibano extraheremus, aut diſcumbenti-
hus proponeremus.
Okusg geg Ut autem compendiose dicamus, hæc petitio con-

cemplecéta: eluſa in ſe oomplectitur emnis, quæcunque ad hanc vi-
tam

.

min hoe e
gutiaſauotich
Unadlune n
Eun ſt,unde
elitig ſernn
Cuin converlen
din, Komis
Aatren
nefruann
GUlen d
ing kteni
CUleadinini
inng ferit,
Nelgeat: in
Minennede
Omniumn
lgikrth
dispotigſin
Allun canc
midnenin
me hrant
uncunſe
Aätin)
ede Vie
eli lle
mrniin
sn
nl⸗ i
Aueantſer
lungiſel
Gcinen
Cthrigide
Unpel
Retedoſt
Willi

MMHM
—

6 unund atgneik

ötectinnglit
n erit A rennt

urcunbett e
ic Ohnniuminn
gnglium, Kluin
ſerocitet Uilte
coldint N
ingennn i⸗
ſed negge No

Ie.
Cumm

6606
s'ke,
nengn

cia, & omnis generis negotia & contractus ſociamus

belliei: hic quoque panis

IV. PRECATIO. 52
tam in hoc ſeculo traducendam pertinent, cujus ſolius *r hac per
gratia, quotidiano pane opus habemus. Jam non tan- lics
tum ad hanc vitam ſuffieit, ut corpori noſtro proſpe-
Gtum ſit, unde alatur & regatur, aliaque habeat ne-
ceſſarlia, verum etiam, ut eum iis hominibus, quibus.
cum converſamur & vivimus „quibus cum commer-

& exercemus, pacata ac tranquilla temporis conditio,
ne fruamur. Et in ſumma, quidquid ad politicam,
civilem, & demeſticam rerum admini ſtrationem per-
tinet. Etenim ubicunque locorum, & domeſticæ &
civilis admniniſtrationis uſus interceptus, aut contur-
batus fuerit, ut perpetuum tenorem quietis obtinere Or. andans
nequeat: ibi quoque vitæ alimenta intercepta funt, Pro Magi=
planeque de victu noſtro actum eſt. Eſtque prorſus ratibus,
res omnium maximeè neceſſaria, diligenter orare pro 2t in pace
Magiſtratibus, quippe quorum tutela & opera Deus Vi ves aiti
nobis potisſimum victus copiam, hujusque vitæ tran- Pie & bo-
quillam conditionem conſervat. Nam quanquam o- zeſte.
mnibus rebus à DEO datis abundaremus affluentiſſi-
me: harum tamen nullam retinere poſſémus, neque
etiam cum ſecuritate frui & gaudio, niſi conſtantem
& pacatam Reipublicæ adminiſtrationem nobis tribu⸗
erit. Ubi enim motus vigent, & tumultus fervent
quotidianus ſubtractus eſt,
aut ad minimum impeditus.
Quare cujusque boni & vigilantis Principis inſignia
multè juſtius pane inſignirentur, quam Eeonis ima-
gine ant ſertis rutæ, aut in ipſa moneta imaginis loco
Panes inſeulpti aptiüs cuderentur, admonendi gra-=
tia, cùm eos, tum ipſorum quoque ſubditos, eſſe videli-
cet principes, quorum officio tutelam ac pacem habe-
vemus, neque ſine illis aut panem edere, aut eundem nos
ſervare poſſe. Cujus rei gratia omni etiam henore digni
ſunt, ut illis per nos benigne detur, quicquid ex officio
Benig dars

WOX
CATECHISMuIS MA)
24

i iis, quorum benefi-
veluti iis, iter ac qvie-
& poſſumus, molliter
dare debemus eommane Podemue, eramus ſerva-
. i ne aſſem qvidem
dde omoibus, nocine allen dri⸗ oremus, noſtri eſt
te fruimur, c at pro illis ipſis enedickioms & bonorum
i. Adhæc, u lus benedi
turi. A § Deus plu
—— 608 .
. ut per lineatum,
cia officii, iri dignetur. . de .
Beneßia con.- nobis largiri dign ciſſimis naalratumes per omnia
diwina it ergò ita pau tio, nempé! liqvis
Sit ergò endatur oratio, his jam aliq
eranda e hæc proten ia-Ex his jan bis
. ve hæc p ommercia. ltis ver
. Witi quous ia atqve c „ ac mualt
in repe . egotia re, à r-
. vitæ neg mponere, latim pe
* hujus v ſſet comp ſingula
ne hbuju . las unt, ling ⸗
eiitiunt, prolixas precu “ huc referendæ eer nobis præſtet
tes, e, u r9o0.
. Victns. omnes demin hæc nos mm proſperam e⸗ ſe.
n . 0Om 7 umn
do. cenſere, ⸗ lam: is magno c
2 Valetn . mictus cop ; agris Mmag e rei
.y. . § & à fruges in à2 — qvoqve
Trtilitas. victu . utqve S t domi 4 .
3 ·Fer. is valetudinem, t. Deinde u dicam,
ris vale enire ſinat. . Xxorem pu
8provenir juvet, ut uxo- ryet
g. Sacceſſzs narc lern Hrocurationem adju det familiam, K ſerie
io- fämiliaris tam uam
. 1so= familiar bene mora iſcium, aut ꝗ
in voca libheros, be opificium, t at-
robos li n laborem, proſpere
ne. P „noſtrun bemus, p bis
„ 1 c . . 1 . 0
5§. Educatio incolumeny, rem efficiendam nan bonos amicos ⸗“
et icinos i,; Regibus,
. ve tan ſideles vicinos, &ιſari, Reg .
liberorum. 4 veat ut Cæ itionis
. omoveat, Præterea ditio
Ffenſio qve pr &c r. is verò noſtræ ditioni
6. Defenſi fferat, &c. imis verò ælectis
Veræ, Jungat & o inibus cumprim ibus atqve præt
famaæ, bus ordini 2ſ. rocerlbu 1 ne re-
Peſſelſto- & omn: jusqve conſiliariis, 1 proſperitatem be ini
rincipi, ej 1, j; arcas & omnes ini-
isnm, l m forti d erſus Turc . plebe-
ſapientiam, itet, atq ve adver omniuni p
1: editet, atꝗ .. à, & c , iven-
y. Pax & Snandi ſupkadi : Subditis verò tuam inter ſeſe nen⸗
* icos viétori . & mu trim
. IcOS Vict . I . det .
vickorier: mn bedientiam, pacem, nos ab omnibus ipeſtati-
g. Honeſta cula 5 rdiam. Oontra, ut à pernicioſis ten “r
civitalups di cenco ac vitæ cuſtodiat, ſ incendiis, à i ris,
diſeiplina., tis Metus ndine, à calamito 15 ab annis peſti i 5
7 5. pulſi bus,à ſævaà ken Kionibus, 4 belli , itia & cadihn 5
. S Palſeo b 7 at U . RNV . 0-
42 „ ärum inunda 1 4. be 1 3 a V15
11 * aqvar . ntagio, .. 4 Pr. .
eabolt & etali con — beſtiis, ja di-
lme. à Penunmxdiieuftenen, kide, Itn. enm nnlta
za- ab annor . ngvis, le, hæ- .
TW Pan minibus, Virllentieli licibus, non eſ inutile, lice.
rum, . inculcare npiicibus,
ligenter i

Mribus ine
Uotiſimum
Uizigkenſill
Aer enin on
lre Onnin
Ds Aulerat.
Procurationen
Elllkig, ſoo
Migeodſtt
Aemannre
ntleg erit
lte- rpis,
Nliconcitt
Uitite nn
Corrptocarf
faun. Inſan
Uhemvel
ghe pacate
tntum, ne
ne clnium
negheſtlrunn
Tülx Ularum
nbrerzi
ſſeſeeranin
Eece Uhun
Auomod mmr
uum guin
innen hihe
ninidue,
D Cleta
fegnen
nissben
ete te
in tpll

8

IV. PRECATrT. 525

A . L
licet atqve ſimilia à Deo dari oportere, & ab eodem
is, (urndd⸗ precibus impetranda eſſe.
p noltri Potiſſimum autem hæc oratio contra hoſtem etiam Piaboli ra-
ltemennnn nobis infenſiſſimum, nempe Diabolum, adornata elſt: bies moli.
gari Hæe enim omnis ejus eſt cogitatio & deſiderium, ut entas exiti-
ictionis Ann V

heæc omnia, quæcunqve à Deo impertita habemus, no- am przvatz
beirs auferat. Neqve contentus eſt, rerum ſpiritualium viræ & ia-
tum Uin procurationem fœdè conturbare, ut animas ſuis nugis finitas dis-
. nenpe n ſeductas, ſuo imperio ſubjiciat, verùm manibus pedi. ſepatignes.
i, HH“X. busqve obſtat etiam, enixe ſtudendo, ne qva in terris
ſe, ot lun eyxternarum rerum adminiſtratio, aut civilis ſtatus ho.
ſmneßihlin neſte & pacate inſtitutus, diu conſiſtat, unde tot paſſin
uteusane lites, jurgia, cædes, motus, ſeditiones, tumultus &
1, poſen bella concitat. Inſuper tempeſtates & grandines e-
rde mittit & nubibus, aut contagione pecus inficit, aut
e ut lumgne cCorrupto cœli tractu aerem reddit peſtilentem & tabi-
ur mnorerſi⸗ ficum. In ſumma, maxime diſcruciatur animo, unum
milun aliqvem vel Bolum panis nos à Deo habere reliquum,

Gciumau eoqve pacaté veſci. Et ſi in illius poteſtate eſſet con-
bemis, ſpfet ftitutum, nec poſt Deum oratio noſtra obſtaret: ſanè
chumd nm ne culmum quidem in agris ſervaremus incolumemm,
CAinlg, neqyve ſalvum obulum in marſupio, imò nec unius ho-
end ur, rulæ uſarum ad vivendum nobis concederet, cumpri-
rbuenſe mis verò iis, qui verbum Dei habent, & veré Chriſtia-
wſenntn ni eſſe ex animo cupiunt.
sd Pcce ad hunc quidem modum Deus nobis indicat,
Omnm quomodo omnes neceſſitates noſtræ ſibi curæ ſint,
mittii⸗ tum quàm fideliter etiam temporalis victus noſtri ra-
miuli, tieonem habeat. Et quanquam hunc impiis etiam ho- ke nartu-

minibus, & improbis nebulonibus affatim ſuppedita- as, ſaſten
re ſoleat, atqve tueri: nihilominus tamen vult, ut pro eo s De⸗
. 9
conſequendo oremus, ut certò cognoſcamus, nos hæc & præipue

nc omnia ab ejus munificentia & liberalitate accipere, quò Eeccleſiam
P,1 n ita ejus paternam bonitatem erga nos propenſam non Deo e⸗
le rCond⸗ dubüs argumentis perſpiciamus. Ubi enim malam eſ
Are en S E
tee ſuam
el inn

526 CATECHISMuS MAIOBR

Diſiculta- fſuam aut clauſerit, aut ſubtraxerit: nihil feliciter pro⸗=
7er imperi-vVenire poteſt, aut denique retiueri, id quod quotidie ve-
erum ſumn risſimum eſſe experimur. Quam enim hodie miſeriam
Pezsae pPec-non patimur, adulterina ſaltem meneta, imèò potius
ntoονosnñuns, quotidianis aggravationibus & exactionibus in publi⸗
cis commerciis, contractibus, negotiis, laboribus, eo-
rum videlicet, qui pauperes pro ſua libidine opprimunt,

eorundemque victùm decurtant & imminuunt? Quod

quidem nobis perferendum eſt: cæterum illi ſibi pro-
Tpiciant, ne communis orationis ja duram faciant, ſibi
etiam atque etiam caventes, ne hanc orationis Domi-
mieæ particçulam fibi adyverſam habeant 82

QVINTA PETITIO.
Et remitte nobis debita noſtra, ſcut & nos
remittimus debitoribus noſtris.
Ic Articulus miſeram & ærumnoſam vitam no-
e ſiram attingit, quæ, quanquam DEI Verbum
Pricts * habeamus, credamus „ ejus voluntatem faciamus
rea 8- & perferamus, ejusque donis ac benediétionibus ala-
i Y 7 mur: peccatis tamen vacua & immunis non eſt, adeò
Fatoy en, adhue quotidie prolabamur, modumque excedamus,
in mundo viventes cum hominibus, multa nobis ægré
facientibus, cauſamque impatientiæ, iracundiæ, ultio⸗
nis, & ſimilium exhibentibus. Adhæc, Diabolum à ter-
go nos infeſtantem habemus, qui ab omni parte nos
impugnat, contraque priores (ut dictum eſt) Articulos
omnibus modis decertat, ita, ut non ſit posſibile ,„ in
tam frequenti & asſiduo certamine non quandoque ſuc-=
cumbere. L
Quam ob rem hic iterum magna necesſitudo oran-
di nobis incumbit: Optimie Dater, remitte nobis debi=
ta noſtra. Nen quod non ante, aut citra noſtram pre-
cationem peccata nobis non remiſerit, (Kiquideimn
. Evan⸗

Jes osmse
Precatione

——

Mungelun nob

n condonatie
iretranlo orar
It)renmprapt
Küilonen zmet
inci Win
I lt Deonont

oneuhiſtentit,

feno § onite
tinguiliuonn
mnen tone
Hingelniti
Ctr inemilin
nnirortti⸗ gu
Pnnn
Telnm emme
Ülkients min
Tiitte nüine⸗

eletſart

Unſarend ea
ilſtercontenn
iun hawadecn
l moriufeni,
s eninnobis
riende nt
tcin Nu
Kiriarmm t
Arnnnnion
Nnnnitn)
luntante P
Peratz nolr
nni reda
ſint

NAjen V. PRECATIOo,, 27
T en Evangelium nobis dono dedit, in quo meræ beccato-
entumée räm condonationes continentur, priusquam pro illo
büg „ impetrando oravimus, aut iHud nobis in animum ve-
end Eurnn nit) verùm propterea nobis orandum eſt, ut talem re- Mir atten.
Nokec ne miſſionem agnoſcamus & accipiäamus. Cùm enim car- za mens de
ukandrüſt nis, in qua vivimus quotidiè, ea ſit indoles & ingeni- reconeilia.
Poiikuge um, ut Deo non ſidat & credat, ſemper pravis ſit dedita ziene &
lbleenin concupiſcentiis, ut in dies ſingulos dictis ac tactis, ſa- mediatere
inninun ciendo & omittendo peccemus, quare conſcientixæ Chriſto di.-
drtetum e tranquillitas conturbatur, ut Dei iram atque indigna- ligenter eo
namen t tionem perhorreſcat, & ita conſolationem & fiduciam gites.
anc Oratlons 4

Evangeli amittat: perepus eſt, quotidie atque adeò
bet, citra intermiſ:ionem huc curſitare, conſolationis pe-
D tendæ gratia, qua conſcientiam iterum erectam ſfuble-
ITIO. vemus. M
olra leee Verm enimverò hoc ed valere debet, ut Deus in-
ſoleſcentis animi tumorem nobis infringat, inque hu-

s. .1⸗* . . — . . .
militate retineat. Eam enim ſibi prærogativam ſoli

nnln ſe præſervavit, ut, fi quis ob ſuam probitatem ſibi nimi-
gtan Del 4 Im placere, eam confidenter jactare velit, a Hosque arro-

lottten ganter contemnere, ad ſe reverſus ſemetipium intuea-
beneiſinn tur, hancque orationem ſibi ante oculos ponat, ita fore,
Nunbnint ut mox inveniat, ſe aliis nihilo meliorem eile. Omni- Inſienis Re=
ſodumre en bus enim nobis coram Deo criſiæ demittendæ & con- leſiæ con-
trahendæ ſunt, ac gaudendum, ut remiſſionis fiamus feſio in her
participes. Nec quisquam inducat animum, eèò ie rem loco, agno-
perduécturum, ut, quamdiu hic vivimus, non opus ha- ſcentis ſe
beat ea remiſſione. In ſumma, nifſi citra intermiſſio- kabere pec-
nem remittat Deus, actum eſt de nobis. catam.
fam itaque bujus precationis hic eſt ſenſus, ne Deus Tenſus Bie-
peccata noſtra intueatur, neve meritis noſtris debita Jas petitioe
Præmia reddat, ſed nobiscum clementer agat, pecca- mis.

Hho 1. „
n eein torum concedens vemiam, quemadmodum pollicitus
ntente une eſt, atque ita nobis lætam ae interritam largiatur con-
etn nifi ſcientiam, qua animati coram eo & ſtare & precari

ſe,¹ 7 .
wiit quea=

S28 CATECHISMUS MAIOR

qveamus. Ubienim cordi cum Deo non recte conve-
nit, neqve talem haurire poteſt fiduciam: nunqvam in
perpetuum aliqvid ab eo precari ſuſtinebit. Porrò au-
tem ejusmodi fiducia, & animus lætitia geſtiens non
aliunde venire poteſt, qvaàm ſi certò ſciat, peccata ſibi
eſſe remiſſa.
Sacramez- Verum huic precationi neceſſarium, attamen con-
zm addi-ſolationis plenum adjectum eſt auctarium: ſicut & nos
zum huic remittimus debitoribus noſtris. Pollicitus eſt, ut ſecuri
etiioni eſlemus- omnia peccata nobis eſſe remiſſa & condona-
de neſtraæ ta, ita tamen, ut nos viciſſim proximo noſtro offenſi-
conditione, unculas, quibus ab eo læſi ſumus, benignè remitta-
ſive de pœ- hus. Nam quemadmodum nos quotidie noſtri⸗ Pec-
catis Deum offendimus & tamen ille omnia uobis beni-
gnè ignoſcendoscondonat: ita noſtri qvoqve erit oflicii.
proximo ſubinde dare veniam, qvi damno, vi, atqve inju-
ria nos afficit, dolo malo obiſeum agit, &c. Si grava-
ris ignoſcere proximo, non eſt, qvòd tibi pollicearis aut
cogites, DEUM tibi tua peccata condonaturum. Sin
autem benigne ignoveris aliis: ea tibi conſalatio & ſe-
euritas propoſita eſt, ut in cœlo quoqve certò tibi igno-
ſcatur. Et hoc qvidem non propter tuan igneſcentiam
aut veniam, qvam largiris proximo: liberé enim facit,
& gratuitò ex mera gratia, cùm illud ſe facturum rece-
perit, qvemadmodum docet Evangelium: verim ut
nos certos ac ſecuros faciat, tanqvam ſymbolo ſeu certo

nitentia,

ſigno und cum promiſſione propoſito, qvæ huic ora-

Luc. 6G, . tioni conſanat Luc. 6. Remittite, & remittetur vobis.
Matt.6, 17. Eam ob rem Chriſtus qvoqve Matth. 6. illico poſt tra-
ditam orandi rationem repetit, inqviens: Si enimre-
miſeritis hominibus peccata eorum;, remittet & vobis
Pater veſter cœleſtis delicta veſtra.
Proinde huic orationi tale ſignum annexum eſt, ut
nos orantes promiſſionis admoneat, ut ita cogitemus:
Optime l'ater, ideo ad te oratum venio, ut mihi gage
CaS

VI

—
npitis n
tlniam 4 te
lrt, alſecka
btelſickan:
Intnign bapti
Pocoltitutun
Ulentiam no
ſtelleice
Grumfrion

Narae abenn

8IX
ltdein
nlen i

hitliberi
ftere Kingli
tri oſſe d
unglan ert,
uden donſegn
Laiifimg. it
Nthode unng
ſer iterunn nol
enk litn
ſi ſerſate
Pläonibne ei

4 3
alns

ones

Nn VYVYVYI. PRECATOo 529
Deo non ncdttun
duciamn: pununt
linebit, Pemi
slrtitil Clenn
ertoſtit enke

ſcas propitius, non quod operibus queam ſatisfacere,
aut veniam à te promereri, ſed cum tu hoc nobis pro-
milſer s, adjecta etiam ſpkragide, ut tam certus ſim ve-
niæ, ac ſi dictam à te abolutionem accepifſem. Quan-
tum enim baptismus & Sacramentum, Pro externo
ſigno conſtitutum præſtat: tantum etiam hoc ſignum
frim, e conſcientiam noſtram corroborare atque exhilarare
UdkriunAit Poteſt: eſtque ideo inſtitutum pro aliis ut hoc omnibus
licmehe horis uti & frui queamus, ut re, quam ſemper nobiſcum
D Eeniſidcn in parato habeamus.

1

otino noltot⸗ 1
, Nien SENTA PETITIO
utifeiiii WM M —r
Heonmiuii, Et ne inducas nos in tentationem.

hriqugenie Ja quidem ſatis ſuperque audivimus, quantum re-
damd H quirat laboris & Ooperis, omnia, quæcunque precamur,
agt de, retinere, & in illis conſtapter Perſeverare, tamen vel ſic saverſms
dthipiltui vix fieri poſſe, ut non labamur & hallucinemur. Adhæc ven, azen
CNdonttiu quanquam erraterum veniam & conſcientiæ tranquil. Dialo lum,
1thicanli litatem conſequamur, ac per omnia à peccatis Perpur. ſezr prius
Caſetrio gati ſimus: ita tamen vitæ noſtræ ratio comparata eſt, ,
tuninin⸗ ut hodie unus aliquis ſtet, poltero die cadat. Quapro- peccatori,
no: etd prer iterum nobis orandum eſt, ne nos jam probita-
ilut Ame tem & juſtitiam coniecutos, & pacata erga Deum con-
n: fſcientia verſantes retrèò prolabi, ac tencationum impu-
gnationibus cedere ſinat. Eſt autem triplex tentatio, Trirlex
ſeu (ut Saxones noſtri jam olim locuti ſunt) converſio, ri,
videlicet carnis, mundi, & diaboli. Siquidem in carne Ccs⸗ .
verſamur ac veterem Adamum humeris noflris cir: i.
Gem cumferimus, hic ſuis movetur aff ctibus, & nos ſubin-
e de provocat ac pellicit ad turpitudinem ad ſocordiam, H

Peritury ga-
bernatio

& crapulam, & ingluviem, ad avaritiam & fraudulen.
2. tiam, ad decipiendum & defraudandum proximum, &,
um aunne ut in ſumma dicam, ad omnes pravas cupiditates, quæ
e natura nobis inſitæ ſunt, du lue in nobis ſæpenumerè
enio . . I.

exei-

1

520 CATECHISMuS MAJOR

2. Mundi.

ultionem, maledicentiam, convitia, contumelias, ſu⸗

7. Diaboli.

mam deſperationem, & Dei abnegationem & execra-

Lnita ze-

lu. Indnet illa ignita tela, quæ nequaquam caro & ſangvis, verum
in tentati- Diabolus in corda humana omnium venenatiſſimé tor-

onenm eſt

lfabi & rae

eye, cim
tentamur.

ad orandum, Deumque iavocanduin compe tlimur,

3

excitantur ab aliis videlicet ſodalibus, pernicioſis ex-
einplis, audiendo & videndo, quæ non rarò vel Davidis
animum, vel ſi uspiam adhuc fuit incorruptior, poſſint
infiämmare atqve corrumpere. Deinde huic ſucce-
dit mundus, à qvo & dictis & factis offendimur, aG
planè ad iracundiam & impatientiam compellimur.
Atqve ut ſummatim virtutes mundanas perſtringam,
hic nihil aliud videre eſt, qvàm odium & invidentiam,
inimicitias, ſimultates, jurgia, vim, in jurias, perfidiam,

perbiam & inſolentiam, nimio ornatu, honore, jactan-
tia atqve potentia ſemet efferentem, ubi nemo poſte-
riores ferre ſuſtinet, ſed reliquos omnes ſua pompa
poſt ſe relinqvere ſtudet. His ſuccenturiatus, accedit
nunc Diabolus, paſſim inſtigans ac provocans. Verüùm
præcipue in his perturbandis occupatus eſt, quæ ad
conſcientiam & ſpirituslia negotia pertinent, nimirum
ut ex æquo & Verbum & opera Dei ventis & auræzx,
quod dicitur, commitramus & contemnamus, ut à file
& charitate nos avellat, & in ſuperſtitionem, pravam
noſtti ſiduciam, & cordis indurationem, aut in extre-

tionem, aliaque innumera & deteſtanda piacula iterum
nos præcipitet. Hi jam ſunt laquei & retia, imo potius

quet & jaculatur. è!è”G
Hæc quidem magna ſunt & ardua pericula, nec le-
vium tentationum impugnationes, quæ cuique Chri⸗
ſtianorum perferendæ ſunt, graves abunde, ſi harum u-
na ſola tantam toleranda eſſet. Inde omnibus horis
quamdiu in hac calamitoſa vita conſtituti, ab omni.
bus partibus impugnamur, infeſtamur & fugamur, ne
Deus nos defeſſos patiatur occumbere, atque ita de-

mum A

—

Hun iterum in
ei, Abet
Mn tentatiung
mnhecnon

rin ac rob

Un teltatione

V gun tentat
e Uner in e
eronwcelledns ⸗

Re Nods iüſere
Dbſetſillinet

etten noliten

ne it tezeſt
ihtte, Derſegti
Nonnnes ſel
uumehrreipne
Ueu A
nbun grandi
ellredogi
alihriſtin

— =

Uonn ſnlus

D 4 5
n iſcintt
ntirentir, ten
un wſint
intlloenn
„

2 7 7

NIAen VI. PRECATIO. 5531
ſbis, eltiee mum iterum in peccata, dedecus, & incredulitatem
n N. prelabi. Absque hoc enim impoſſibile eſt, vel leviſſ-
tiwoncinefu mam tentatiunculam vincceer.
Deinlebiem fam heoc non dicitur in tentationem inducere, quo⸗-
ai lm ties vim ac robur refiſtendi nobis ſuppeditat, neque ta.
entin ls men tentatione ſublata aut ademta. Neque enim
nlamas peifiis quisquam tentationem aut illectamenta devitare pot-
Cinmn 8 mnitn elt, donec in carne vitam egerit, & Diaboli copiis
wirinirn e Qircunwallatus fuerit. Et velimus, nolimus, tentatio-
6i, omm nes nobis ſufferendæ ſunt, atque etiam in illis ipfis no-
vitwkalet ,q¹ bis verſandum eſt. Porrè autem hot deprecamur, ne in
en,Ui uinf. easdem prolabamur, & in iis ſubmergamur. Quare
onnes iuf6 longe alia res eſt, tentationes perſentire, & iisdem con-
ſentire. Perſentire omnes cogimur, neque tamen eas-

.
lecentariatiiſe 12 . . —
en dem omnes, ſed nonnulli plures & graviores, veluti ju-

38
ventus præcipue carnis tentationibus infeſtatuar. De-
he inde, qui ad maturam & conſtantem ætatem pervene-
faferin, runt, jam grandiores facti, à mundo tentantur. Alii ve-
4 – ro, qui rebus ſpiritualibus ſunt impliciti, nimirum for-
Ontkaninm tes illi Chriſtiani, à Diabolo. Verum ejusmodi tenta-
etfline tionum ſenſus, quando præter voluntatem noſtram
nen nobis ſubjiciuntur, nemini nocere poſfſunt. Niſi enim
negniinen ln ſentirentur, tentationes dici non poſſent. Porrò tùm
eltudiii demum conſentimus illis, quando laxatis habenis iis-
aignin “ dem indulgemus, neque vi neque oratione repugnan- 2
anlun . tes. Quapropter convenit nos Chriſtianes eſſe inſtru-Certamina
Un enen QGos, ac quotidiè aſſiduam tentationum pugnam ex-Piorum ad.

GeW pectare „ne quis tam ofſcitanter & ſecure in utramvis veras Biz-
lnn zetll „(quod ajant aurem dormiat, quaſi Diabolus prooul àabeli iaſidi.
r nobis abſit, ſed ubi ictus prævidendi & declinandi=r.
, ſunt, diligenter advigilet. Guippe quanquam modo
let , purus & caſtus ſim, ſim etiam patiens, mitis & dulcis,
6 ſtans firma fide munitus: fieri tamen poteſt, ut hac ho-
id, , ra Diabolus tam peſtifero & violento telo cor meum
nn, confgat, ut vix queat perſiſtere: Ejusmodi enim
et hoſtis eſt, qui nunquam ceſſat aut defatigatur,
12 ut ubi

522 CATECHISMuS MAJOR
. —.—

ut, ubi tentationis procella impugnandi finem fecerit, (gnntetrömn
ſubinde decem aliæ ſuboriantur. Quapropter in tanta uun non tander
difficultate non aliud relinquitur confſilium aut rem e- Mi‚lam non
dium, quam ad hanc orationem confugiendi, ac cum apo ſuo man
Deo ex corde ita loquendi: Tu me orare juſſiſti, opti- prcſitati,
me pater, ſac precor, ne victus tentationibus retrò in onpllures ſrg
antiquam flagitiorum lernam prolabar. Hoc facto,vi. (ii mionis
debis, ac ſenties eas deſinere ac minui, easdemque vi. (llghet a
Gtas herbam tibi porrecturas. Alioqui, ſi tuis cogita anſiſcendam
tionibus & proprio conſilio tibi opem ferre anniſus lesdibiecon
fueris: rem malam tantùm deteriorem facies, ac Dia- liſpereſt
bolo majorem te impugnandi occaſionem præbebis. Si. nitalen hine.
quidem ſerpentinum caput habet, quod ubi foramen, mbrnaremn

per quod irrepere poterit, nactum fuerit, totum cor. ämututj eſſen
pus nemine obſtante illico ſubſequitur: cæterum ora-. Akiin
tione fugari ac repelli poteſt. Dunnihurch
ULTIMA PETITIIODO ln um
Sed libera nos à malo, Amen. ellinbe
oiri Albenn

2 2 e
Ræzci codices hoc loco ita habent, æπο ο%οι

itio ge- Menei
ette e- 7 Wια .π r& Tovα. Quæ verba perindetonar ſ, “
zens lièc,ra. Videntur, quaſ loquatur de Diabolo quaſi ve nr uno knn no
ione m ab faſee omnia perſtringere, ut hujus orationi n *l
omnnisy mi. adverſus hoſtem noſtrum capitalisſimum in⸗ ituta ſir. lale gin
ſerin hnujn⸗ Ille enim is eſt, qui ea bmnis, lax oramas; u. uäh
vita, hc dio impedire conatur, nempe Dei nomen ſeug oriam, mminn
Dei regnum & voluntatem, panem quotidianum, paca- nn con
tam & lætam conſcientiam, &c. Quamobrem hæc o- “ fubrt
mnia ſummatim complectemur orantes: Charisſime ui
Pater, da precor, ut ab omni malo atque infortunio li- 4 1
beremur. Nihilo minus tamen ea quoque unà incluſa Niien
ſunt, quæcunque mala ſub regno diaboli nobis poſſunt ifn
iye

contingere, cujus generis ſunt egeſtas, dedecus, mors, R
& breviter omnium calamitatum & miſeriarũ tragœdia, geundonwe
quæ Kütulige

gunli inen
uaproperintn
r onblium tuttnr
confagieni,a
neorateſolii⸗
entationibusteti
Clabar. Hben
inui, eigenge
iogui tin gn⸗
iohen ſerte ui⸗
oren ces i
alonem nnu
dvol Mint⸗
n fuerit,tumn⸗
vitut: (xtem

T10.
lo, Aen
eerde pin 8
Trlor ll

. ararions
is oratN

VII. PRECATIO. 533

quæ in terris multiplex & immenfa eſt. Nam Diaboluss Diabolus
cum non tantum mendax, verum etiam homicida ſit: mendax α☚
nunquam non nobis inſidioſe necem machinatur, ut gomicida.
animo ſuo morem gerat, nobis in periculoſos caſus
præcipitatis, aut damno corporis affectis. Inde fit, ut
complures fractâ cervice perimat, multos immiſſa in-
ſanid rationis uſu privet, nonnullos in undis ſuhmer-
ſos ſuffocet, ac multos ad mortem voluntariam ſibimet
conſciſcendam adigat, aut alios quospiam cafus terri-
biles fabire compellat. Quare nihil aliud in terris no-
bis ſupereſt operis, quam ut indeſinenter adverſus ca-
pitalem hunc hoſtem oremus. Miſi enim divinitus
conſervaremur, ne unicam quidem horam ab inſidiis
ejus tuti eſſemus.
Ex his jam dictis facile perſpicis, quomodo Deus Chriſtus hic
proomnibus rebus, etiam iis, quæ corporales ſunt, ro- res peten-
gari poſtulat, ut nusquam alibi, quam apud eum unicè as optivis
ullum quæratur aut expectetur auxilium. Cæterum ordins com
hoc ultimo loco poſuit. Si enim ab omnibus malis cu- Plexus eſt.
ſtodiri & Hiberari cupimus: neceſſum eſt, ut antea no-
men ejus in nobis ſanctificetur, regnum ejus penes nos
ſit, voluntas ejus fiat. His, inquam, ante peractis, tum
demum nos à¾ peccatis, ab ignominia cuſtodiet, præter-
ea ab omnibus aliis, quæ aut dolori aut pernicioſa no-
bis eſſe queant.
Ita nobis Deus omnes neceſſitates noſtras, quibus men vos
premimur, compendioſisſime propoſuit, ne qua nobis ſider diſcer-
relinqueretur negligendæ orationis excuſatio. Verum nentis veér
in hoc ſumma vis orationis ſita eſt, ut dicere quoque vocantes
diſcamus A ME N: hoc eſt, non hæſitare, orationem & hypocri-
noſtram certò eſſe exauditam, & futurum eſſe, quod, 4.
precati ſumus. Nihilenim aliud eſt, quam non hæ-
ſitantis fidei verbum, non orantis temere, ſed ſcientis,

Deum non mentiri, poſteaquam audiendi facilitatem

& certitudinem pollicitus eſt. ſam ubicunque talis
LI fides

534 CATRCHISMuS MAOE —

ſides non eſt: Ric neque veræ orationi locus eſſe pot-

eſt. Quare pernicioſa quædam illorum eſt epinio ita

orantium, ut non audeant Amen quoque ad finem 0
rationis adjicere, hoc eſt, certo conclugere, ſe exaudi-
ri, verum in dubio perſeverant dicentes: Qui vero
tantum mihi ſumerem, ut jactarem, Deum meas pre-
ces exaudiviſſe, cum me peccatorem eſſe non igno-

rem? &c. Hujus rei cauſa eſt, quod non ad promilſlio-

nenm Dei, ſed ad opus proprium, ſuamque dignitatem

reſpiciant. Unde fit, ut ſuis orationibus Deum tantum
ſubſannent, & mendacii coarguant. Hinc quoque quam-
libet prolixe orantes conſeqvuntur nihil, quemadmo-

Jagob. 7, 6. dum divus Jacobus inquit: Qui orat, in fide oret, ni-

QVARTA PARS

—

Docvina

de Sacna

wientis ne-

hil hæſitans. Qui enim hæſitat, ſimilis eſt fluctui ma-
ris, qui à vento movetur & circumfertur. Non ergô
exiſtimet homo ille, quod accipiat aliquid à Domino.
Ecce tanti refert, apud Deum, ut certi ſimus, nos non
fruſtra orare, & ut nullo medo preces noſtras vili ben-
damus. . . .

CQLATECHISMM

De Baptismo.

ACTENUS tres principales communis

Præter Has fupereſt, ut de duobus quoque

ce‿ſuria Ec- Sacramentis ab ipfo Chriſto inſtjtutis diſ⸗
gleſsg. ſeramus, de quibus cuivis Chriſtiano ad mi-

nimũ brevis quæœdam inſtitutio tenenda eſt quandoqui-
dem his ignoratis, nemo Chriſtianus eſſe poteſt, tametſi
hactenus nihil prorſus recti, nihil ſani de his traditinn
1 3 . 5 &

Chriſtianæ doftrinæ partes executi ſuwus.

Aun Nobis Prope

fſuünorum cotnt
Perciiatar, on

Kilithri, gare

iinacerlashr
s reliagnen

Drineſid o
Ein gubuzi
nhicunt, gun

iChahes ind

untes

Annes gente

ſi i,

uen

serit,

udrar,

ln lis ven
tumenit h
neelbitenne
Uinibug exco
n rotend

n ili,0

oahte n
E:inann

(ehuntan

tnom 3
ogerann
cita
rtlhe

Miz

MAo Dyx BAFTTSMoO. 53 5

— . 1 — — . . 2 .
Tatam beue eſt populo, primum verò ipſum Baptismum tractan- Diabolus
rum Qeim dum nobis proponemus, per quem primitus in Chri-mendax Gα
ndingkeü bn Kiianorum communionem cooptamur. Ut vero recte homicida.
1

percipiatur, ordine cunéta explicabimus, tantum ea
tradituri, quæ cognitu erunt neceſſaria. Quomodo e-
nim adverſus hæreticos Baptismus defendendus ſit, hoc

Concloite, tin
nt icenten ie

rem, Deumn Nef . 1.
oten dt nx doctis relinquentes commendabimus.
ua mn Ae Principiò operæ pretium eſt ipfa verba exacte nos-

ſe, in quibus ſundatus eſt Baptismus, & ad quæ omnia
reſpiciunt, quæ de Baptismo tractanda ſunt, nempe u-
di Chriſtus inquit, Matthæi ultimo: Aatt. 25, 13.

kur hr Euntes in mandum univerſum, docete

inkdtm onmgnes gentes, baptizantes eos in nomine Pa-
unkeren. M tris, & Filii, & Spicitus far cti. H
it aind i) Item Marci uftimo: 2è
t erinni Qui crediderit & baptizatus fuerit, ſal-
rcaliſfluni vus etit. Qui vero non crediderit, condem-
n˙!Dæebitur.
40 In his verbis primum tibi notandum & expenden- Hatoritas
. dum venit, hic extare Dei mandatum & inſtit tionem, mandati

llol ne dubitemus, Baptismum rem divinam efſe, non ab hor ivini.
minibus excogitatam aut inventam. Nam quemadmo-
dum pro certo dicere poſſum, Decem præceptâ, Symbo-
0. lum fidei, Orationem Dominicam, nullumhominem &
ſuo capite preduxiſſe, ſed ab ipſo Deo data & manifeſtata

iik t, eſſe: ita non minus vere jactare poſſam, Baptismum non
harteßen iugs eſſe humanæ rationis commentum, ſed ab ipſo DEO in-
Uted ſiitutum, adheæc ſevere præceptum, ut nasmet baptizan-

Cnte 1 dos offeramus, aut non ſalvari nos poſſe: ne quis in
giiCrki. eam cogitationem fortè veniat, rem eſſe tam levicu-

5 7 . . . .
elhiteg lam, ac rubeam novam tunieam induere. In hoc enim
ae iu, ſumma vis & virtus pendet, ut Baptismum veluti rem

n, L 4 eræ

4

536 CATEECHISMüISs MAYO☛

præclaram ac pretioſam magni æſtimemus. De eo e-
nim vel maxime pugnamus & dimicamus: ſiquidem jam
mundus ita refertus eſt ſectis vociferantibus, Baptismum
eſſe rem externam, rem externam vero nullius eſſe uſus
aut momenti. Verum pone, eſſe rem quomodocunque
externam: hic autem extat Dei Verbum & mandatum,
quo Baptismus inſtituitun, fundatur & conſrmatur.
Quidquid autem DEUS inſtituit & faciendum præci-
pit, ceerté non rem nihili, ſed rem precioſam & utilem
eſſe, neceſſe eſt: tametſi quoad extennam faciem ſtra-
miheo culmo vilior eſſet. Potuimus hactenus per multa
ſecala magnifacere Papam, literis ac Bullis fuis vaniſ-
ſimis diſtribuentem indulgentias, altaria aut templa
confirmantem, tantum propter conceſſa ſigilla & li-
teras. Quanto majore in precio atque exiſtimatione
nobis Baptismus habendus eſt, cujus ipſe Chriſlus au-
tor extitit, quem ipſe præcepit, inſtituit, ac in cujus
nomine adminiſtratur. Ita enim verba ſonant: Ite, &
baptizate, ſed non in veſtro, verum in Dei nomine.
Baptivare. Siquidem baptizari in nomine Dei, non eſt ab ho-
in nomine minibus, ſed ab ipſo Deo bapfizari. Quapropter quan⸗-
Dei eſt ab quan manu hominis adtniniſtratur, revera tamen pro-
MoDee ba- prium Dei opus cenſendum & habendum eſt. Ex quo-
PFPiiari. quivis haud difficulter poteſt colligere, Baptismi opus
multo eſſe ſublimius & præſtantius, quam ullum opus
Celkatio di, factum ab ullo divorum, aut hominum. Quæ enim o-
vinernm o- pera poſſunt eſſe, dicive majora, quam Dei opera? Sech
Prram G enim hic omni ſtudio occupꝑatus eſt Diabolus, ut facti-
nieaho tia quadam larva & facie nos decipiat, & à Dei opere
riaem. ad noſtrum opus nos abducat. Multo enim ſplendidius
& præclarius eſſe videtur, Carmelitam quempiam ma-
gna & laborioſa quædam facere opera, & nos ipſi multè⸗
majoris opera & merita noſtra, quam Dei æſtimamus.
Verum ſeriptura ita docet, quanquam omnium mona-
chorum opera; quantumvis nitentia „ in unum “
aba

—,—
Irs oumlaren
Urent, guam
11 Quit ita
Amne eicellent
fun zunta o
binliſind
leranhic in
ngiteriſin
einlere
Ulingsetinnn
Rrliſmng
itgleinterrog
Meſe rarſe
letdo Uret
Lerboc ſins
eniinz aer
laltreken
kinceſſert
wüiluo,
nent Scontn
itnibnen
lin, agimn 4
Uſſteno or⸗
e gena
kinn dini
wi⸗

erre
Etinnit Kinch

Wpeſerdn
Paigkt

MAon

DE BAPTISMO. 537

eſlimenus. Deen
ſitanun gäkne

8
4

erantihun nnim

verophliuekee
tenonohhn
Verbum Enenlen
Etur & conluns
t8 fuiendunee

1 Pretioſin i

erternann Kinid
nshacenncſki
8 ac Polisftine

,lire A

coceli glil
atque eilnd
cjpihſi
inſttut, AN
erta ſnite
umin Dei iin
e Deiy on 4 4
S
run teſhttu
zendunch ,

Hata cumularentur, neque tamen tam precioſa habenda

forent, quam ſi Deus tantum ſtipulam humo ſuſtule-
rit. Quid ita? Propterea, quod perſona nobilior eſt,
atque excellentior. Jam vero hoc loco perſona nequa-
quam juxta opera, verum opera juxta perſonam æſti-
manda ſunt, à qua dignitatem mutuantur, & precium.

Verum hic inſana ratio perverſe, ac præpoſtere judi-

cans ita exiſtimat, cum non perinde ſplendidam faciem
Baptismus præ ſè ferre ſoleat, atque opera; quæ ipſa facit,
nullius etiam momenti eſſe Baptismum.
Ex his jam memeratis ſanum intellectum percipe, Definitio
atque interrogatus,quid Baptismus ſit: Ita zeſponde: Baipt iſmi
Non eſſe prorſus aquam fimplicem, ſed ejusmedi, quæ
Verbo & præcepto Dei comprehenfa, & illi incluſa ſit,
& per hoc ſanctificate, ita ut nihil aliud ſit, quam Dei
ſeu Divina aqua, non quod aqua hæc per ſeſe quavis
alia ſit præſtantior, ſed quoòd ei verbum ac præcçeptum
Dei acceſſerit. Quocirca mera ſycophantia eſt, & Dia- Anabapti.
boli illuſio, quod hodie noſtri novi ſpiritus, ut blaſphe- ſta.
ment & contumelia afficiant Baptismum, Verbum &
inſtitutionem Dei ab eo divellunt, nec aliter intuentur
eum, quàm aquam & puteo hauſtam, ac deinceps ita
blaſphemo ore blaterant: Quid vwerò utilitatis manus
asquæ plena præſtaret animæ? Quis verò adeo vecors
& inops animi eſt, qui hoc ignoret, divulſis Baptismi
partibus, aquam eſſe aquam ? Quâ vero fronte tu tibi
tantum ſumis, ut non verearis ab ordinatione Dei pre- Saceramen.
eĩoſis ſimum e uXtο avellere, quo DEUS illam con- tum conſtat
ſtrinxit & incluſit, neque inde divelli vult aut fejungi:? verbo & ſz-
Quippe verbum Dei, aut præceptum, item nomen Dei &, 4*ρ* 1
in aqua ipſe ſolet eſſe nucleus, qui theſaurus ipſo cœ- zſu non de-
lo & terra omnibus modis nobilior eſt & præſtantior. bent dividi.
Ad hunce ergò modum ita diſcerne, longè aliam rem I= Ceremo-
eſſe Baptismum, atque omnes alias aquas: non naturalis nias divinis
eſſentiæ gratia, ſed quod huic aliquid præſtantioris rei
„ adjan-

0R
CATECHISMIS MA)
538

2 1 honeſtat
ptismum ſuo
it Ipſe enim Deus Baptheim ne on kan⸗
gitur. Xpies L
Non Pars * ſe ge vireute conſirmat. „ ecleiis, Gndle
0260 N. nomine, lis 8 Jua, ſed etlam divina, “ . li
124 38 A * 2 5 1 2
ſ. . 7, latifeng ac uocunque a lio laudis “ iſt Verbs
ſed una i ſalutifera S“ een an . ana b
,⸗ . a ia nod leſte 3 ſanctum erspu
. a, . coele V ſt, neque
conſideane- ratia, g.

ℳ l⸗
quo nman 91 3 N 4 one dari

I vi tem & poten
P ſt Siquidem Oomnem DEI virtute e Babtismusſü⸗
. Did N
n entiam, ut Sacramenti app atkonem m.
acci eiie 2
. n aAccipr.

t 8
* 2E4 ema .

4 * 7 1 e – . m, &
aus A ( edat Oo V Dumn ad elementu lit 82-

4 enta £ℛ
im neon docemus, Sacram
Quocirca nunquat

„K made
intuemur, ſed que
nucis putamina aemur 3 Nenue *
“ aliſ erbum DEI incluſam lſit.
hiſce verbu
modum hi

. . e„ quos
re; quinur, 4.
ſtatu & Magiſtratibus loq es, oculos, au-
um itatu & M. us nares, . .
de are ieuen volumus, oſtä habeagt, tum TFurcis
ares de n pilos, carnem & olte laindiccr⸗ voſſet: Cur
e ilin ſunt ſimiles. Ac licen Atquj accedente
ilibus . 0S 2² At li⸗
& Genti uam a amy ali
ajoris facerem, qua aerem tuam,
Ros maj , Honora datrem taum & & gloria indutum
præcepto, iden divina majeſtate . ille torques
um v tum. Præceptum, ing tius corona in c
gatum. . imd votis
el Brern collo circumfere, imò p
Eit, quen

V 0„
3 9

to quide
o ſangvis honorandi ſint. Ita lr habendus ent k⸗
Kevalario. Ans entius Baptismo honor & verbe & facto ge
aivinitatis veheme quippe quem n Deu oſtenſis cenfemain
. . . r n » . 1 Rri.-
in Baæhpii- verbur dhæc miraculis co-⸗ . m- cum
Priſze ravit, à ſ iſſe oculare Cι
no Chriſti nor , tas reni fuifle ferret,
. n puta 3 . In 0 2
Fes Num enien P n Johanni baptizandu ropalam é
f. . ſtus ſemetipſum 5 itus ſanctus Pr. „
* ſimul aperiretur, & Spiritus ſa Si
lum ſimul aperiretu

——
Cel clunbi
u adeſet,

wellaten &

igue ſterum
1Anan ul
Nearato enin
Pn in cblinz
tn ſoteſgue
Ceterunn con
Kieuit, tun
Götur Ethe
ntiS Ebe
Deince l
Adnid de e
nfenit, 0
Uhinhittz
en tonſerz
ſe conpetin
fieh
Pratas ler
inpſeikine
kirutnd ep
ſecigt. N
9ilit erin
uun ſlrun
iti norti⸗ 3
nun geien
loe lteran
ier reti Da⸗
üilen tane
Utne it
i ſn i
tliz Nn pl
etbum
eni lt

MNon Drir BAPTISMoO. 2ð
minſe cœlo columbina ſpecie deſcenderet, nec quicquam ali-
amebrenmu ud adeflet, quod non certifhimis documentis Divinam
6va;crleig⸗ne majeſtatem & glor iam repræſentaret? Quare iterum
nls ttla niii atque iterum repetens moneo, ne hæœc duo, Verbum
egte WNINHHI & Aquam, ulle modo disjungi atque divelli patiamur.

Vettum el „ Separato enim inde verbo, non alia eſt aqua, atque illa, Ouamdolr.

—

e& cuollt qua in culina ad elixandas carnes culinæ præfecta uti- ovzon
irtuten A ic t, poteſtque non male balneatorum dici Baptismuæ. habent .
oquebentina. Cæterum conjuncto Verbo, ſicut Chriſtus ordinavit & tisenm Sa⸗
alclin is ſtituit, tum Sacramentum eſt, ac Chriſti Baptismus cramwen
t l N 2 6

22.

AN dicitur. Et hæc prima hujus inſtitutionis pars ſit de es-
“R . ſentia & dignitate hujus Sacramenti.
W Deinde, poſteaquam certi ſumus, quid ſit Baptismus, Eſegu,
gue * & quid de eo ſentiendum: etiam illud nobis diften- Baptismi
an dum venit, quam ob rem, & in quem uſum, Baptismi „c,? F⸗
uhin * ratio inſtituta ſit, hoc eſt, quid utilitatis baptizatis ad- pescateri,,
Ihm re⸗ ferat, conferat & pariat? Verum neque hoc melius at- Jonati
venne, que compertins, quam ex verbis Chriſti ſupra citatis ſpiritns
m 1. Nr fſciri poteſt ac percipi, nimirum, Qui crediderit, & ba- Rnn
SSZ ptizatus fuerit, ſalvus erit. Quare rei ſummam ita
s impliciſhime complectere, hanc videlicet Baptismi
hieit, n virtutem, opus, fructum, & finem eſſe, ut homines ſal- H
tleeſſ vos faciat. Nemo enim in hoc baptizatur, ut princeps galbpgm Ff.
BAE exadat, verüm ſicut verba ſonant, ut ſalvus fat. Cæte-

e* qieidt Gd.

N

Emuen rum ſalvuin fieri ſcimus nihil aliud eſſe, quam 4 pec-
e A hlrile cati, mortis & Diaboli tyrannide liberari, in Chriſti

rputnien regnum deferri, ac cum eo immortalem vitam agere.
isne Ex hoc iterum non obſcure perſpicis, quanti momen-
henbei, ti ac pretii Baptismus habendus ſit, in quo tam inæſti-
weir ncht, mabilem, tamque ineffabilem theſaurum conſequimur.
abeneu⸗ Atltque hoc ipfum ſufficienter indicat, Baptismum ſo-
nt lam ac ſimplicem aquam eſſe non poſſe. Ejus enim

olelſitg —virtutis ſimplex aqua eſſe non poteſt, verum enimverò
4 DEI verbum facit, tum quod (ut ſupra diximas) DkE
minola, nomen in illo ſit. Jam ubicunque DEl nomen eſt:

540 CATECHISMUS MADOE

ibi vitam quoque & ſummam felicitatem eſſe neceſſe
eſt, ut non injuria, divina, beata, fructuoſa, & omnis
gratiæ plena aqua dici posſit. Etenim verbi divini ac:
cesſione eam virtutem conſequitur, ut XS†τοo7να rXασσ
Gait. 3, f. Jeyeιοαιοςι avacrum regenerationis ſit, ſicuti nominat
Paulus ad Titum tertio.
Quod autem naſutuli noſtri οοροαοσασι*ιennovi illi
ſpiritus, ſupercilioſe admodum fabulantur, fſidem ſo-
lam eſſe, quæ ſalvos faciat, opera verò & res æternas
ad ſalutem conſequendam, nihil præſtare aut facere;
Reſpondeo. Sane in nobis nihil aliud facere aut ope-
rari ſalutem, quam fidem, qua de re mox infra latius.
Ad Anadba- Atqui hoc cœcorum duces videre nolunt, fidem ne-
Ptiſtarum ceſſario aliquid habere, quod credat, hoc eſt, cui inni-
* jeckionem tatur, & qvaà ze ſuffulta perliſtat. Ita jam fides aquæ ad-
reſponſie. hæret, creditque Baptismum eſſe, in qvo mera beatitudo
& vita eſt: non aquæ virtute, (ut abunde dictum eſt) ſed
per hoc, quod Baptismus Verbo & ordinatione divina
unitus & confirmatus eſt, ejusque nomiue nobilitatus.
Jam hæc credens, quid alind quam in Deum credo, ut
in eum, qui ſuum Verbum Baptismo indidit & inſeruit,
ac nebis externas res proponit, in quibus tantarum
rerum theſaurum comprehendere queamus?
Sacramen- Jam usque adeo inſaniunt novi illipiritus, nt disjun=
1a ſant ſpe- gere non vereantur pdem, & rem, cui fides adhæreſcit
Katnls ſeæ & alligata eſt, tametſiexterna ſit. Veruùm hæc non po-
zeſtimonia teſt non externa eſſe, ut ſenſibus percipi & comprehen-
Promiaſie. di posſit, atque ita deinceps animo infigi, quemadmo-
nibus addis dum totum Evangelium externa quædam & corpe-
ta, it centi- ralis eſt prædicatio. In ſumma, quidquid DEUS in no-
zs creda- bis facit & operatur, tantum externis iſtiusmodi rebus
wiuus. & conſtitutionibus operari dignatur- Ubicunque jam
loquitur, imo potius quocunque aut per quemcunque

locutus fuerit, eo ſidei dirigendi ſunt oculi, eique adhæ=

vendume Jam hic verbum Dei in promtu habemus:

——
Cecikerit
lumiſte rerda:
ihle agdu di
pe ſeguitur n
t Verbum De
Miltentenn:
Jertio cogn
ueiltini,,
Tiſienggne
Mulchetrine
dicreliert;
ſlr ſte derſi
linunanan
Uams cum 30
irtione do
u (itraſt
Etalilig
ut Ue
eanun oteſ,
Mecungue ſu
tenn donſegun
rhlliteren
. legneni,
t! U conſee
ol 6, lt
Numohle

— ⸗ —

„

1

WAO DDe- BAFTISMo. 541

atentud Qai crediderit & baptizatus fuerit, ſalvus erit. Quor-
Eudicis ſum iſta verba alias, quam de Baptismo dicta ſunt, hoo
nin mi eſt, de aqua divino ordine fundata & confirmata? Ex
õ hoc ſequitur, ut is, qui Baptismum conteinnit & reji-⸗
iblt,lanima cit, Verbum Dei, ſidem & Chriſtum quoque rejiciat, e?è
nos ducentem, & Baptiſino alligantem. H
6 rigtnil ertio, cognitâ jam ingenti cum virtute- tum utili. Ouibz Pro-
Gotlumm a tate Baptismi, videamus uſterius, quæ perſona ſit talia ſir Bapti-
21 erd en aceipiens, quæ per Baptismum offeruntur. Hoc iterum ſaanzs.
rrltne S pulcherrime & clarsſime in his verbis expreſſum eſt⸗
lalus brerdfi Qui crediderit & baptivatus fuerit, ſalvus erit. Hoc eſt;
ere nOr in G ſola fides/perſonam dignam facit, ut hanc ſalutarem 87
ne nclt, :69 divinam aquam utiliter ſuſcipiat. Cùm enim hoc in ver-
edtt hocenli. bis una cum aqua nobis offeratur & proponatur; non
la poflei alia ratione boteſt ſuſcipi, quam ut hoc ex animo creda-
enes mus. C(itra fidem nihil prodeſt Baptismus, tametſi per
n 4 wat ſeſe cœleſtis & inæſtimabilis theſaurus eſſe negari non
dnmntec posſit. Ideo unicum illud verbum (Qui crediderit) S

CrHinttOh
son tantum poteſt, ut excludat atque rejiciat omnia opera;

venonnn d quæcunque facere poterimus hoc animo, ut per ea ſalu-
unl tem conſequamur & proemereamur. Jam enim ita irre-
Gmmin td vocabiliter decretum eſt, quidquid fides non eſt, illud ad
,in gubn ienn conſequendam ſalutem nihil profuturum, neque tan-

reſ tillum conſecuturum. W .
lpi „ Quod ſi, ut ſolent, dixerint: Tamen ipſe quoque Alind ar

wuifle „ Baptismus opus eſt, & tu dicis, opera aàd ſalutem conſe gamenenm
lemninz, quendam nullius eſſe momenti, ubi tunc manet ſides à ad verſario-
vrhi, Reſponde. Sane vero noſtra opera ad ſalutem nihil fa-rum.
weinigiii⸗ . ciunt: porro autem Baptismus non noſtrum, ſed Dei
D opus eſt. Deienim Baptismus, ut dictum eit, longe
ii, lateque à balneatoris Baptisme tibi ſecernendus elt.
ensln, DEI autemn opera ſalutifera ſunt, & ad ſalutem con-
i⸗ lbem 8 ſequendam neceſſaria, neque excludunt, ſed ſidem requi-
ut xr en runt, eitra quam comprehendi non poſſent. Eo enim,

. Gobe . — . .
raclhiſte Quod te aqua perfundi ſinis, Baptismum nondum per-

——

—

542 CATECHISMuS MAJOR

Lepiſti aut ſervaſti, ut inde aliquid emolumenti ad te
ſilio temet baptizandum obtuleris, ut DEl mandato
5 atus promiſſam in aqua ſalatem conſequaris. Jam hoc
credendum eſt. Ita vides liquidèò, hic nullum eſſe opus⸗

gitur, ſola ſides apprehendit: Non ſeeus atque Domi-

prehendit & conſequitur. Injuriam itaque nobis faci-
unt, cum adverſus nos vociferantur, quaſi contra fidem
doceamus, cum tamen unice illam urgeamus & incul-
cemus, ut quæ tam ſit neceſſaria, ut ſine illa nihil quic-
quam poſſimus apprehendere aut conſequi.
Ita quidem habemus tres hujus Sacramenti partes,
quas quivis Chriſtianus tenere debet, præcipue ve-
rò, quòd Baptismus Dei ſit conſtitutio, in omni hono-

Mandatie,

e & ba-

quæ à Deo præcepta & ordinata funt. In ſumma, adeo
plena eſt con ſolationis & gratiæ, ut ejus fublimitatem

pus

redeat. Verum inde primum tibi proderit, ſi hoc con-
& inſtitutioni ſatisfacias, ut in nomine Domini bapti-
neque manus neque corpus efficere poteſt, ſed corde
quod à nobis fiat, ſed theſaurum, qaem ille nobis lar-

nus jeſus in cruce nullum opus eſt, ſed theſaurus verbo
comprehenlus, nobisque oblatus, quem ſola fides ap-

Fftan/e. re ac pretio habenda. Quæ una abundéè ſatis nos mo-
vere debet, tametſi res prorſus ſit externa. Quemad-
modum quartum præceptum, Honora patrem tuum
& matrem tuam, tantum de corporali carne & ſangvi-
ne honorandis conſtitutum eſt, in quo non carnem &
ſangvinem, ſed Dei præceptum iatuemur, cui Illa in.
yom,, cluſa ſunt, cujusque gratiâ, caro & ſangvis pater ac ma-
, , ter dicuntur. Ita quoque ſi præter hæc verba: Ite & ba-
D gα 1. ptiate, &c. nihil nobis eſſet aliud, attamen nobis il.
. la, ut Dei conſtitutio, arripienda eſſent & facienda. Jam
P'iutns hic non tantum adefl præceptum & mandatum faci-
Ie erir. endi, verum etiam promidio. Quare multèò prxſtanti-

or eſt, atque ſublimior Baptismi conſtitutio, quam alia,

cœlum ac terra aſſequi nequeant. Verum hic arte o-

uel at hre y
Aiicguam geſige
Pehenditar

Qupropter

amabunde ſat
gueexercegt.
Uer, gurcung
r, ſicoriam

autorun, gr

ſis derdis,

s kotings.
amn eortt,
kant, itltſi
Pfnizin ubin

Uinekina, 0
Ane reditus .
etltar, zut
Ptheing iheten
Unſiſtetertikin
nitrent ie
enci u
narchonnidi
nolitheſurns
A toninepin 1
bitkuc

eunr d ante

elti Griymur,

um gual dape

MWhlen DE BAPTISMO. 543
enſcnen Pus eſt, ut hæc Vera eſſe credantur, neque in theſauro
rokeit iint quicquam deſiderari poteſt, in hoc vis ſita eſt, ut com-
1 t me prehendatur, & comprehenſus firmiter retineatur.
d Gea. Quapropter quivis Chriſtianus per omnem vitam Asſidune
nnn eNnd. ſuam abunde ſatis habet, ut Baptismum recte perdiſcat, Baptismi
Gneut ,, atque exerceat. Sat enim habet negotii, ut credat fir- ſas in
lert ſnku miter; quæcunque Baptismo prom ittuntur, & oflerun- mni vieg.
kteniht tur, victoriam nempe mortis ac Diaboli, remiſſionem
i, ſen leiin peccatorum, gratiam DEI, Chriſtum cum omnibus
n benn ſuis operibus, & Spiritum Sanctum cum omnibus
hſelchlum ſnis dotibus.- Breviter iſta omnia, quæ Baptismus ſe-
cen ſun cum apportat, omnem humanam cogitationem exu-
m unnent perant, ita ut ſi imbecilla natura animo repeteret, non
u, Allunn injuria in dubium veniret, num vera eſſe posſint. Ipſe
1 Urpemd l eynim æſtima: Quod ſi uspiam gentium eſſet medicus
hrſneillunk eea arte præditus, qua poſſet eflicere, ne homines mo-
cleſfi rerentur, aut ſi mortem oppeterent, poſtea tamen

ige. . : 2
1 icrane berpetuo viverent, quàm non ad eundem maximi mi-
4 elon? . . . . . . 2
Lebet, KM nimique certatim & undarum inſtar multis cum opibus
utio, E uürfitarent, ita ut præ divitum turba nulla daretur ac:

ipunteii cedendi copia? Jam hic in Baptismo parvis & amplis,
Getrn G hoc eſt, omnibus gratuitèò ad fores usque offertur ejus-
mhdi theſaurus & medicina, quæ mortem abforbet,
ac homines in vita conſervat. Ita Baptismus intuendus

3,.

noo nol a eſt, & nobis fructuoſus faciendus, ut hoc freti corrobo-
cuanur,d reinur & confirmemur, quoties peccatis aut conſci-.
4 „A4. . . . „ .
entia gravamur, ut dicamus: Ego tamen baptizatus

ſangris
ngih
rbecverbiili

ſum: quod ſi baptizatus, certum eſt, ea promiſſa mihi
data eſle, me beatum fore, ac vitam immortalem &

præter aquam nihil plus poteſt capere, & ad hoe verba
proferuntur, ut hec anima capiat. Tam vero quoniam
& aquam&verba unum Baptismum eſſe conſtat, ſequitur
ut & corpus & anima ſalva fiant, ac in æternum vivant.
. Anima

4

54

— . . & .
prel endit qua ratione poteſt apprehendere. Quare
7

.1 £
. aptismi aux
m hbabemus: ſquidem E e alioqui nulla vita,
Foren felices reddimur, id q .
ſancti ac 1 opaS poteſt aſſequi. jlitate & uſu,
nullum uspiam uel ptismi eſſentia, utilita Roe
idem aptismn jicta ſufſiciant.
e*c quidem de . icta ſuſfic
De Bapii. e dui ſcitu erant neceſſaria, ide Diabolus per
Imo infun- erdeie 4 occurrit aliio dlua t, nempe de puero-
72 N - . U
vVero ioc ariè il aqueat, ba -
” mundum v dant, aut recte bap .
ſectas ſuas illi quoque credant, .qui
tismo, numi 1quod . ondemus: 4
rum Baptien hanc nos ita breviter ed hanc qumſtio-
„ ventur. editus eſt, ille zins iſeit⸗
Tenttre en- lici intelligentia præditus . at doctoribus diſcu
Jantes ba. limb indiſcuſſam à ſe Lell a kamen reſpondere rale⸗
prixendot. riendam relinquat. Qdd ſ Baptismum heig nal⸗
ior ». S : Puerer de oſtendi-
LPrior re- 18. it a reſponde * . epere abun .
ris, i ſe, ſuo ipſius P ſanctihca-
nſeo. tum eile, . aucos lancti
An ere de rd uod Deus illorum non geie qui ſtatim à
tur, nenſe de Spiritu ſancto inperrintt hodie non
. mꝗᷣ . Sun eti .
vit, eosde izati ſunt. imadvertimus
es baptiza is indiciis animadve
Partd mlatke⸗ duos certis indiciis a eorum, tum
U Noctrinæ e
Parum alanedum habere, cum Pie Brais DEI datum
jiam vitæ nomine: Sic etari, &
tian B met noſſe ſcripturas interp ſanctam nullo
melt, . iritum ſané
& conceſſu d citra Spiri um Ba-
oſcere, quo . ſi puerorum Ba
Hum 2. j poſſe, nemo dubitat. Ainn horum Spiri⸗
modo ke . baretur: eigs iimerti-
, n. pro 1 ejus impe
. § Chriſto no iculam quidem ej .
Ptismus articulan . r tot ſe-
aut ne p. . loqnar, pe .
tum ſanctum, . uod ſentio, e ullus ho-
ſummatim, quo abſa ſunt, nullu
ret, atque ad hunc usque diem a ar nnlin vero
cula, quæ 3 zſa hibendus eſſet. — conſir-
4 hriſtianus per 1. „ donatione cor
minum C 1 i ſancti Spiritus . ardo,
Deus Baptismum ſui ſand ibus, divo Bernh
me id quod in nonnullis Patr
Mat, id ꝗ

wuma.

—.—
penzintelisit
Auggle d con
pnotur, Dd
ninſhiipſe d.
gltirſaſfta,
ſun be hinitn
Elrnilhnaeſt
60. Meveen
Ckhoheem, ton
ſeneautſidſen
Deinde hoe
Uininbeeſtam
Nene, gerho⸗
mfunmmarej
Wen 4lignan
n lrſitur,
lenagumn
enean e
timnon cee
Giſun ſ
nhitſonen
nevihcenh
läineſmn
Im Clinqnan
tnuin
nſtidi
nni unken
ſtn Dihtſinn
MA cum fel
hut lededtk
undonini,
hn nquan
le ſites R
ennmmee
ngiun

Maon
celit oty aut
aptiunuimaſcget
Drehenten (3
re eian kinti⸗
tini Arle n
d Aofünlin
gui.
entia, kltn 1
dida ſfein 1
4 hodie Dülnu-
neat, nenpe 5
relent,ar eiti⸗
ter eſhortenn
, We hamd
,r d nin⸗
en teßnſtii
tisnun Pum
ohere 4bon

D
wertiſt,oli
Gunt etunta⸗
gliciss inaltu⸗
Loinr? “
obi⸗ grnt
viltetyre

jittun inin
9t ſ hennl,
uten ſunte

rioeohin
ſet
ſtus 6

„ ,MNNN
n

DEBAFTISMoO. 545

mentis intelligitur, neque ſancta Chriſtianorum Eccle-
ſia usque ad conſummationem ſeculi interibit: ſateri
coguntur, DEO Baptiſmum non diſplicere. Neque
anim ſibi ipſe poteſt eſſe contrarius, aut mendaciis &
nequitiæ ſuffragari, neque huic promovendæ gratiam
ſuam, ac Spiritum ſuum impertire. Et hæc ferè optima
& firmiſſima eſt pro ſimplicibus & indoctis comproba-
tio. Neque enim hunc Articulum: Gredo Eccleſiam
Catholicam, communionem ſanctorum &c. nobis eri-
pient aut ſubvertent unquam.
Deinde hoc quoque dicimus, nobis non ſummam
vim in hoc ſitam eſſe, num ille, qui haptizatur, credat
necne: per hoc enim Baptiſmo nihil detrahitur. Ve-
rum ſumma rei in Verbo & præcepto Dei conſiſtit. Hoc
quidem aliquanto eſt acutius, veruntamen in hoc to-
tum verſatur, qued dixi, Baptiſimum nihil aliud eſie,
quam aquam & verbum Dei ſimul juncta: hoc eſt, ac-
cedente aquæ verbo, Baptiſmus rectus habendus eſt,
etiam non accedente fide. Neque enim fides mea facit
Baptiſmum, ſed Baptiſmum percipit & apprehendit.
Jam Baptiſmus non vitiatur aut corrumpitur, homini-
bus eo abutentibus, aut non recè ſuſcipientibus, quĩ (ut
dictum eſt) non fidei noſtræ, ſed Verbo Dei alligatus eſt.
Nam quanquam hodierno die Judæus quispiam fraudu-
lenta quapiam ſimulatione, & malitioſo propoſito ve-

niret, ſe baptizandum offerens, nosque eundem ſerio

omni ſtudio baptizaremus, nihilominus nohis dicendum
eſſet, Baptiſinum verum & rectum eſſe. Hc enim aqua
unà cum verbo Dei præſto eſt, tamnetſi ille non recto ani-
mo, ut debebat, ſuſceperit: ſicut illi, qui indigne ad cœ-
nam Domini accedunt, verum corpus Domini accĩpi-
unt, quanquam non crediderint.
Ita vides Rottenſium Særrisk οααuαιIιοαν objectĩo.
uem vanam eſſe, & nullius roboris. Nam quemadmodum
diximus, quanquam pueri non crederent, quod nullo
M N mode

Poſterios

reſponſio.

Krempla.

546 CATEChTSMuS MAlOE ”

. modo affirmandum eſt, (ut jam oſtenſum eſt) tamen Ba- ra
ptiſmus verus eſſet, neque quispiam eos rebaptizare de- an nr ke
bet: veluti Sacramento nihil detrahitur, tametſi ahi· mtihl aſe L
quis ad ejus partieipationem improbo animo accedit: R Plrc ne en
neque ferendum eſſet, ut eadem hora propter prio- littae Kdene
tem abuſum ad ſamendum accedat denuo, quaſi initio (nian tri
verum Sacramentum non percepiſſet. Hoc enim eſſer mrler⸗,
ſumma contumelia & ignominia Sacramentum afli- Lalt 48 .
cere. Qua verò ratione verbum & inſtitutio Dei pro- ininde
pterea irrita eſſe debebuot, quia nos non rectè utimur? lerne
Propterea dico, G non recte credidiſti prius, tamen (ſeeenlon 3
adhuc crede, atque ita dicas: . Baptiſmus quidem re- en. s d⸗
ctus fuit, ego verò miſer eundem non rectè ſuſcepi. iiiitte⸗

—

Nam ego ipſe quoque, & omnes ali, qui baptizantur, Annn gunt
ceram Deoita coguntur dicere: Venio huc in mea &ι entſtet 8
aliorum fde, neque tamen aſfeveranter affirmare au- Grin
deo, me certo credere, & multi pro me precantur, ſed me

huic fidens innitor, quòd hoc verbum & præceptum emin e
Cellatise ri- tuum ſit. Quemamodumm ad cœnam corporis & ſan- Men
ke

ns Bapti- grinis Domini accedo, non mea fide, ſed Chriſti verbo Uekbeggorh
ſmi & & fretus, ſive jam firmo, ſive infirmo ſim animo, illud e- ihitanen
na Demint, go D 50 meo cominendo. Hoc tamen comperte tene Crriſnt⸗
0, quoé jaſſu DEI mihi accedendum, edendum & biben⸗ ſbun N
qum eſt &c. quodque mihi ſuum cerpus & ſangvinem likrein
donat, quæ res nunquam mihi mentietur, aut me deci- xl “ lt
iliun

piet. Ad hunc modum cum pueroruin Baptiſino quo- knanch
edie

que facimus, puerum Eccleſiæ miniſtro baptizandum kani .
apportamus, hac ſpe atque animo; quod certèò credat, trbet
& precamur, ut Deus eum fide donet, verum propteteàâ Vlraen

non baptizamus, ſed potius quèc DEUS ita faciendum Wegie
nobis præceperit. Cur ita? Ideò quod certi ſimus, D VE“ un,
UMmnon mentiri. Egoô & proximus meus, & in fumma,; a krin
omnes homines errare poſſunt & fallere, porro autem
B verbum Dei nec poteſt errare nec fallere. “
Refutatio Qugeirca nimium utique conſfidentes

& cra ſſi funt Anhulnug
Ubi fides Anol

ratiocina- ſpiritus illi, qui ita coneludentes inferunt:

W.. — Deæ BAFTISMIO. 547
enſumnekjun non eſt, ibi nec Baptiſinus rectus eſſe poseſt. Qaſi ita onis na.

mmesti velim concludere, ſi filem non habuero, ſequitur Chri- baptiſticc.

etulimn uud AKum nihil eſſe. Aut ſic: ſi majorum juis morem non
robo eilg e geſſero, nec barentes nec magiſtratus quicquam ſunt.
en ker itel Recteéne ac bene colligitur, ubi quis non facit, quod illi
elnn un faciendum fuerat, propterea ſequi, rem per ſe nihil eſſe
et. Hradhe aut valere ² Quin potius argamentum inverte, atque
Surnam ita collige. Sané ob id ipfum Baptiſmus quantivis pre- .
Kinktmie tii & rectus habendus eſt, quòd non rectè ab hominibus
ns atik ſuſceptus eſt. Si enim per ſe Baptiſmnus rectus non eſ-
relilli ien ſet, eo nullo modo poſſemus abuti, aut abutendo delin-
ul uchr guere. bulus non tollit, ſed confirmat ſubſtantiam, 1
En un ten? vu 80 dici ſolet. Siquidem aurum nihilominus manet
Ali,a u aurum, quantumvis illud meretricula cum ſcelere & de-

eniokusis decore geſtet ac circumferat.

cum nn Qaare tandem ſemel concluſum eſto, Baptiſmum
ne nn ann tempore rectum eſſe, ac plenam permanere ejus
TCantiam, etiat L minum bapti⸗
rmn mn am, etiamfi vel unus hominum baptizaretur,

unti S nedhae tamen recte crederet. Neque enim id, quod ſe-
e Cle me Deus ordinavit & locutus eſt, ab hominibus muta-
,H ri ſinit aut perverti. Verum enimverò usque adeò ex-
H cœcati ſunt fanatici illi ſpiritus, ut DI præceptum ac
Art? verbum Perſpicere nequeant: neque Baptiſinum &
Aucp, han Magiſtratus aliter intuentur, atqhe aquam in fluviis
ac olla, aut alium quempiam hominem: & cum nullam
ntitih ſfidem aut obedientiam videant, & Baptiſmnus & Magi-

ctunel

n , ſtratus nihil eſſe cogitur. Hic verò clandeſtinus &
unke 6 ſeditioſus latitat Diabelus, qui perlubenter coronam
,Ao magiſtratui eriperet, ut deinceps oppreſſus conculca- “
net, ſen retur pedibus, adhæc omnia Dei ogera & ordinatio-
ns c nes redactæ in nihilum ſubverterentur funditus. Ideò
1, .

nobi⸗ advigilanduũ eſt naviter omni panoplia inſtructis,
ne 6 ne d verbo Dei divelli & abſtrahi nos patiamur, ut aptis-
Eelerer mum non nudum & ſolum ſignum eſſ⸗ credamus, quem-
ſlee i, admodum noſtri ſpermologi ſeu Schvvermeri ſomniant.

F48 CATECHISMusS MAOR

rem De-
iſß uam ob rem
e Geſt, quid Baptiſino ſignificetur, tum ꝗ
cation ESeſ ,

. aoc Sacramen-
. bus hoc Sacramen
is ſignis & geſtibus zmum in
- us talibus externis ſignis & g od primum
Fue Bahti- us lie Kandam inſtituerit, per qu ur. Opus ve-
ſmi. S 1 orum communionem coat⸗ uam mergi-
oant gefſlus eſt, quod bapeizandi in aduan
ro aut geitus er

3 * * 4 . ern D
. . Tr „& l

ſmi ißcant, quæz
m irtutem & opus Baptiſmi ſignißcant, 4
cipzam ſi. mergere, vir

iRcatio, & poſt-
18 1 tihcatio, & poſt-
iunt alia, quàm veteris Adami morti
gnificatie- non ſunt alia, qu-

.

i dam
idianus quid
uam quotidi
jani vita nihil aliud fit, q
ſtiani vita nihu?

— ex⸗
. d qui ſemper ex.
uidem inceptus, ſe . ete-
4 mel uidem ince ut ſubinge vete
Bn,. Raenim feri neceſſe eſt, ut ſubin
ercendus bt.

r, ut norvi
atque eluantur,
. purgentur atq *
elm homo,:ris Adami ſerde⸗ felmar prodeat. Quid auteme
inis nitor & fort
hominis ni

P; 1 .
4 cont Hin 9

4 5 „die e-
iſe vi 1 jdie decr
num 4 A

M is mMitiores;
4 „ abinde 5“1 S 2
ſcendum eſt, ut 1
„icCendo

. (uperbiæ, Atque id
8 1di Ddi invidentiæ, ſuperb 2
aliquid avaritigæ, Oodi , n
2 4 3 4

Lgenus vVitiis gerrzhentes⸗ zu is inter C ri os,,
rtiſin Et hic eſt rectus Baptiſimi uſus inte Chriſtianos, pet
Ad tifica t h

*carnes, aquee „ 3 ( t . 1 Ba tiſini 3
n ſ1 nihic t18. Rterum ub Pt
. 6. 4 mè? rhionen 21¹

li.

1 89 batientiores, õ ⸗
d 2L3 Ore; Rak 2Lt

ſt verus
noitro
damo patre no
jmi ſt, quod ab & ſt, ſci-
7 hoc nimirum eit, itaria innatum eſt, ſci .
homo ne one quadam hæreditaria inna erl ſ
nobis ine

† E ri benæ la- .
.XA 1 *§ 11

E reluct ari. Qui enim extra C 3
Stiſino, ſed eigem elu t .

e
ſe 3 jus degenerare,
die in pejus degen
ſunt, non poſſunt non duot “ Rkohetbie⸗ Nun⸗
uam non deteriores, quo ieniores, (

ie aͤr⸗

lieelielang

Enoagikü (e)

( Ule noxa
Aen attentie

Cenisgaibabdar
Puernollsng
lerd inmote
Quinamentisco
Mten conſecn
liniiorumſe
ſuumderine
teebereitl e
Chrifkianiſcn
nec ror ⸗
inner, 6
Unſlig extern
nnnu chea
niftet ſuun

EeyUiduntln

et Dorda
Sruntentomn
niſezione
khenlere,g
Proprie ni

üenetiun.

fumn Veterem
nacſentin
. Qin
lithanene,

unchenn

Wein con

Aine

DE BAPTISMOOD.. 4549

5
—.— 5 5„ n e ie Ree . 1i erj eν*uGνιι.
nahmn ie arger ,e laͤnger / ie bo ſer. Quod ſi quis anno ſuperio-
Cum aneten ae nonaihil c&œpit faſtu inſoleſcere, & ad rem attentus Pro-
“ lre ne eſſe: ille mox anno ſequente multo ſit inſolentior, & Per binm.

4 ul u ad rem attentior, ita ut vitia ab incunabulis cum eo
. Cno.v, cerfis quibusdam incrementis progrediantur. Infans
coolen une puer nallis fingularibus vitiis infectus eſt: ſed ubi ado-
ndi leverit, immodeſtæ, intemperantis, & laſcivæ vitæ in-
Aefune qu nameatis contaminatur: mox conflantem ac virilem
uunnehi xtatem conſecutus, tum demum magis atque wagis vera
ſri ſocke Ula vitiorum ſeges erumpit. Quare vetus homo naturatn
minoninn⸗ ſuam nemine obſtante ſequitur, ſi non Baptiſmi virtu-
rin te eoercitus & refrenatus fuerit. Coatra, ubicunque
elnt, in Chriftiani facti ſunt, decreſcit quotidiè ac imminuitur,
em ttine⸗ donec prorſus abolitus fuerit, Et hoc eſt verè in Ba-
tn, ſigl ptiſmomergi, & iterum quotidiè emergere. Itaque hec
„conſilio externum ſignum nobis propoſitum eſt, non
eue um, tantum, ut efficaciter operetur, verum etiam, ut aliquid
Oid irmn ſigniſcet. Jam ubicunque ñdes fructibus fœcunda vi-
eb guunn en get, hic Baptiſmus non tantum inanem ſignificationem
eltruin repræſentat, ſed mortificandæ carnis opera conjuncta
Umntes habet. Porrò autem abſente fide, nudum & inefhicax ſi-
kreitt n, gnum tantummodo permanet. ”M

arauihll Ex his jam clare vides, Baptiſinum æque & virtute & Ceremeniz
Cete α. ſigniſicatione ſua tertium quoque Sacramentum com line ſde ac-

ren prchendere, quo pœnitentiam appellare conſvererunt "ipienta e-

GetarefH quæ proprie nihil aliud eſt, quàm Baptiſmus, aut ejus fi,
ie, NNX exercitium. Quid enim peenitentia dici poteſt aliud,
qꝗquam veterem hominem magno adoriri animo, ut ejur

inte , concupiſcentiæ coërceantur, ac novam vitam ample-
(temmii/ cti? Quare vivens in poenitentia, in Baptiſmo ver-
hion “õl ſaris, hanc novam vitam non ſolum ſigniſicante, verum
wnn i etiam operante, incipiente, & exercente. In hoc enin
hienn anlt 4 baAptizatis datur & gratia & Spiritus & virtus veterem
le epee hominem compeſcendi, ut novus prodeat ac confr-
N metur. Hiac Baptiſmus ſemper ſubſiſtit: & quanquam

M m 3 aliquis

1

550 CATECHISMIUS MAOR

aliqui⸗ ab eo peccatorum procellis abreptus cidat,
nobis tamen ſubinde ad eum regreſſſus patet, ut vete-
rem hominem reſipiſcentiæ jugo iterum ſubjiciamus.
Non eſſe re- Verum, ut iterum aqua perfundamur, non elt neceſſe.
betendam Nam et centies in aquam mergeremur, non tamen niſfi

„

aptiſmi ce- unus Baptiſmus eſt. Cæterum opus & ſignifcatio du.

remonianm, Fät & permanet. Ita reſipiſc entia aut poœnitentia nihi!

aliud eſt, quam regreſſus quidam & reditus ad Bapti-
ſmum, ut illud iterum petatur & exerceatur, quod an-
tè quidem inceptum, tamen hegligentii jatermiſ.
ſum.
Signem ſe. Hc ideò à me gicuntur, ne in eam veniamus opi-

mel acco- nionem, in qua permultos jam annos fuimus 3, opinati, L

pinum eſz Baptiſmum jam completum eſſe, ut eo amplius uti ne-
perpetug queamus, poſteaquam iterum in peccata prolapſi 1 fu⸗

nota,„ & mus. Qujus rei cauſa extitit, quòd eundem ulterius non

berpetnnm ſumus intuiti, nifi ſecundum externum opus, quod ſe-
weſinmen- mel factum atque completum eſt. Atque hoc inde

tam. quoque evenit, quod divus Hieronymus ſeriptum re-

liquit: Pœnitentlam ſecundam eſſe tabulam. qua no-

bis ex hujus mundi pelago natandum & trajiciendum

— —

atumoppri

nerum homm

Fumenad-
im wigr⸗

neiti Nnnn
kucteret

uni DMKZ

Chrickanier Pet
ld Pubi eur

uum poonet

AIt eihin.
gratie & miſe
Mni rohbde
Perenteshalte

u ſuorum

ninet ſam 4

Mnun condon

eſt fracta j jam navi, in quam tranſcendimus atque tra-

iiiicjmus, delati in Chriſtianitatem. Sed hiſce verbis Ba-

Mieren) wi ptiſini uſum Hieronymus nobis ſuſtulit, ut nobis am-
error, plius utilis eſie nequeat. Quamobrem nequaquam re-
S ctè docuit: neque enim navis frangitur, quando (ut di-

ximus) Dei ordo ſeu conſtitutio, & non noſirum opus

eſt. Illud verò non rarò fieri ſolet, ut labentes excida-

mus: Jam ſi quis exciderit, ille det operam, ut iterum
adnatet, huicque adhæreſcat, donec iterum in navem
recipiatur, inque ea iterum perinde verſetur, ut krämum
inceperat.
Ita jam liquido omnibus compertum eſſe arbitror,

quam præclara ac mirifica res ſit Baptiſinus „ eripiens

208 àrictu Diabolico, Deum nobis proprium faciens,
pecca-

flie ermune

R iſeteremn h

4

(on PPDPDE BAFTISMoO. H Fr

RW

I ie peccatum opprimens & auferens, deinde in dies ſingu-
eſig e ee los novum hominem fertificans, ſemper etiam durans &
ditetunn ſibitdan. permanens, donec ex hoc exilio erepti, ad immortalem Baptiſmut
tr, A gloriam migraverimus. Eam ob rem cuiqve Bapti- 1 am de-
Uiinus ita habendus eſt, ut amictus quotidianus, quo in &rinam &

dutus ſemper debet incedere, ut nunquam non in fide, conſolatis-

ejusque gructibus inveniatur, ut. coërcitis veteris ho- zem aßen
rat.

enur intmen
At henien
Aria’ aminis concupiſcentiis, in novo adoleſcat. di enim
eerceldl. nl. Chriſtiani perhiberi contendimus, Baptifmi opus ſedu-
1 nobis exercendum eſt, unde Chriftiani appellatio.

pegigertuinn . S .
nemm promeremur. Si quis autem exciderit, ille acce-
nenm feiins dat viciſſim. Nam quemadmodum Chriſtus omnis
nos hint e4 gratiæ & miſericordiæ ſedes non cedit „neque obſtat
ten ihlin ti. nobis brohibens iterum d ſeſe accedere quanquam
jatit l peccantes hallucinemur: ica quoque univerſorum bo-
fennkenllen Roruin ſuorum & donorum theſaurus ineoncuſſi us per-
mnum o,S manet. Jam quemadmodum ſemel in Bapt'ſino pecca-
t. Aebe⸗ torum condonationem aſſecuti ſumus, ta ea adhuc Jquo⸗
nfmh ſin tidie bermanet, quamdiu vivimus, hoe eſt, donec in ter-
earn ris veterem hominem collo circumferimus.
DE SACRAMENIO,
Giir 4 A LT ARIS. Pu eahe.
brem mnuſt — 8 ones de Cœ-=
giun AVUemadmodum hactenus de Baptiſmo diſſe- nz2 Demini
ln, ruimus, ita jam nobis deinceps de ſecundo Aug. C. 12.
tsen⸗ quoque Sacramento diſſerendum eſt, nem- Apel. S.

—— pe de his tribus partibus, quidſit, quid utili, Art. Sm.
eum atis adferat ſumentibus, inſuper quibus fruendum aut zyo. Cat.

ſtuleſe⸗ ſfumendum fſit. Atque hæc omnia ipſius ſeripturæ Ver- Min. d0ρ.

gver
ſe bis confirmata comprobabimus, quibus à Chriſto jam Cat. Mij.
mnm 4. inde ab initio inſtitutum eſt. Hæxc equidem cuivis 72â. Epit.
aln d, Chriſtiano cognoſcenda ſunt, qui quidem Chriſtianus „7. Decla.
n, l Mim 4. eſſe 72t.

552 CATECHISMuIS MAIOR

eſſe contendit, & hujus Sacramenti cupit eſle parti-
ceps. Neque enim nobis eſt animus poſthac admit-
tendi quemlibet, aut quibushibet illud adminiſtrandi,
ignorantibus, quid hic quærant, aut quam ob rem ac-
eedant. Cæterùm verba hæc funt:

Prte ez- Dominus noſter IESUS CHRISTUS,
z« Domi- i qua nocte tradebatur, accepit panem, &

nicaæ.

geatias agens, fregit, & dixit: Accipite &
manducate. Hoc eſt corpus meum, quod pro
vobis traditur: Hoc facise in mei comme-
morationem. Similiter & calicem, poſtquam
cœnavit, cum gratias egiſſet, dedit illis, di-
cens: Hic calix novum Teſtamentum eſt in
meo ſanguine, qui pro vobis & multis effundi-
tur, in remiſſionem peccatorum: Hoc facite,
quotiescunque biberitis, in mei commemora-
tionem.
Principio nequaquam decretum eſt nobis hic cum
quoquam pedem conferre, aut contentionis gratia cum
hujus Sacramenti deteſtandis blaſphematoribus ſuſce-
pto bello in arenam deſcendere: Verum ſub initium
potius diſcere, qua in re hujus Sacramenti vis & virtus
Cut in Baptiſmo fecimus) omnis ſita fit, nimirum, ut
ſciamus caput & nervum in hoc eſſe Dei verbum, ordi-
nem & mandatum. Neque enim à quoquam homine ex-
cogitatum aut inventum, ſed citra cujusvis conſilium
& dehberationem ab ipfo Chriſto inſtitutum eſt. Qua-
propter ſicut decem præcepta, Oratio Dominica, ſidei
sonfeſſio, ſuam dignitatein obtinent, tametſi ea in
perpetuum nunquam ſervaveris, oraveris, neque credi-
der's: ita quoque hoc venerabile Sacramentum, ſalvum

ac inviolatum permanet, ut nihil illi detrahatur, ie
ibet

Dr 8a
lbenos ilo in⸗
kuihera aurh
Mordinemmaut
Eirenim in
Un tenorem ee
Duusſemeltebn
Cüntbetandem
eteamus, Hy
tants ſant it
Denir 8 gur
enimn S
Fenincliehid
uikett DM
lienun
Kinied and
nutetum. k
lten tum elle
Uunnentun
tethanen A
delie ſel
ilgat.
untünttatg
imn agnaſ⸗
ien. Nr e

leentb.
entis Aren
Mntum.

eſtämne

MANor DY SachAMENTYO ALTARIS. 553

enti ete Iibet nos illo indigne abutamur. Quid putas, Deo no-
ninm Nlhe ſtra opera aut ſidem adeò curæ eſſe, ut eam ob rem ſu-
Uld dnmin um ordinem aut inſtitutionem immutari patiatur? Vi-
3 Nrglanttei demus enim, in omnibus mundanis rebus eum perpe-
int⸗ tuò tenorem conſiſtere & ordinam perdurare, quem
Daus ſemel rebus creandis præſcripſit & inſtituit, qua-
6 (HNNTNHcunque tandem ratione illis utamur, aut res creatas ex-
rrtitu erceamus. Hæc quidem vulgo ſemper ac fedulò ĩncul-
„ caunda ſunt, iis enim omaium ſeditioſorum Spirituum
ait: ſak „æniæ & gerræ illico labefactantur & ſubvertuntur.
meumn, Cun Illi enim Sacramenta extra Dei verbum intuentur, ut
in mei u rem à nobis factam.
clicem ple Quid eſt itaque Sacramentum altaris 4 Reſponſio: Cuid 6
ſt, Celt is Eſt verum Corpus & ſanguis Domini noſtri Jeſu Ohri- Cæns De-
t, iin & ſub pane & vino, per verbum Chriſti, nobis Chri wini?
Atimentin, ſtianis ad manducandum & bibendum inſtitutum &
& noludt mandatum. Rkt ſicut de Baptiſmo diximus, non ſim-
fum: Hꝑ plicem eum eſſe aquam: ita quoque hic dicimus, hoc
Gei nmmn Sacramentum panem & vinum eſſe, ſed non ſimplici-
ter panem & vinum eſſe, quæ proponuntur diſcum-
bentibus, ſed panem & vinum Dei verbo incluſa, & hu-
ic alligata. Verbum, inquam, illud eſt, quo hoc Sacra-
mentum fit atque diſcernitur, ne tantùm ſimpliciter vi-
fhenmm num & aqua, ſed CHRISTI corpus & ſanguis ſit ac di-
„ catur. Nos enim Auguſtini verbis ſubſcribimus, ita Piszum

un e nbili⸗
G
ptentonii 74

„ eronſihl

maini, dicentis: Accedat Verbum ad Elementum, & fit Sacra- Auguktini.
ſuſ, mentum. Hoc Auguſtini verbum tam proprie & ex- .

ſeei nnoe preſsè dictum eſt, ut vix aliud dixerit præclarius. Virtu-
woſuniee, te verbi elementum fit Sacramentum, citra cujus ac-
ud eeſſionem non niſi elementum manet. Jam hoc non eſt

Glttumne alicujus Principis aut Cæſaris, ſed omnipotentis DEI

ä Dnicn, verbum & inſtitutio, cui meritò omnes creaturæ dehe-
vent, nen bant ad pedes accidere, atq; aſſentiri, ita ſe rem habere.
meig mi ſicut dicit ipſe, omnique reverentia, metu & humilitate
rtenentli 7 illud accipere. Hoc verbo conſcientiæ tuæ imbecillitatem
Hluin ,, Mm 5 cenpr-

554 CGATECHISMuIS MAIJOR

Quod vere confirmare potes àc dicere: Etiamſi infinitæ Diabole-
adſe cor- zum myriades ana cum omnibus SWermeris, uno ore
pie Chrifti impudentiſſime affirmarent, quomodo panis & vinum
iz Cænz Chriſti corpus & ſangrvis eſſe Poſſunt? &c. tamen com-
Dominica. pertum bhabeo, oemnes ad unum ſpiritus &£ doctos non
Covmins Sa- tanta excultos eſſe prudentia atque intelligentia, quan-
cramenta- ta Deum omnipotentem vel in minimo digitulo Vale-
,ierum bla- Fe certo Kio. Jam hic expreße Ohriſti verbum poni⸗

Iphemiasg tur: Accipite, edite, Hoc eſt corpus meum, Bibite ex

Dr Se

r rramento
Eſng indoni
Ellimantirt
kinlitatuwe
küttattäigni
Unhebeitis le
Deuih, Klanor,
Tumduod D 4

in delies. hoc omnes, hic eſt calix novi Teſtamenti in meo ſan- ibräin mi
2 e, gvine, &c. In hæc verba pedibus imus, hiſce conſtan- nedonde byei
ter adhæremus, perlibenter eos viſuri, qui ſuo Magin umnem habe
ſterio Chriſtum aliter audeant docere, aut aliter ſace⸗ dnipalſit
re, atque ipſe locutus eſt. Hoc equidem non inficiabi⸗ Eter onſer
mur verum eſſe, ſi verbum auferas, aut ſine eo hoc SaA ullinm tire
cramentum intuearis, præter meum panem ac vinum memres t
nihil tibi manſurum reliqui, ſed verbis unà cum vino & nln ſelei
pane maneatibus, ſicut debet & oportet, tum conſtat Hhiknn
illa veraciter eſſe Chriſli corpus & ſangvinem. Sicut üiterkhenn
enim os Chriſti dicit ac loquitur, ita quoque eſt, ut qui ttederlilte
neque mentiri novit neque fallere. B 4. inennn ba
Ex his jam haud difficulter reſpondere poſämn . intinedelin
omnis generis quæſtiones, quibus jam Paſſim mu 1. . rendunh i
licitantur, Quarum una heæc eſt: Num pro ger (Pienuin eſt
tæ quoque vitæ ſacerdos Saeramentum miniſtrare ne Gritb ferii,
tractare poſſit, & ejusmodi. Siquidem hic nosnal rane wlroſobi⸗
cludimus, dicentes: Quanquam nebula perditiflimug nn i
Sacramentum aliis miniſtret, aut ipſe ſumat, tamen wilgn
nihilominus Sacramentum illum ſumere, hos eſt, Chri- Arun iiari
ſti corpus & ſangvinem, non ſecus atque is, quicn- ,inlloneng
um reverendiſſime & digniſſimé ſumſerit aut trac ⸗ ſenilierten
verit, Neque enim humana ſanctimonia, ſed verbo De . ctrikr .
nititur illud. Et quemadmodum nullus ſanctorum ie temlin⸗
terris, adde etiam nullus Angelorum in c Elis, anee⸗ H
, vinum in Chriſti corpus & ſangvinem- Vertere p . aiun

7

MAIf DI SACE AMENTO ALTARIS. 555
☛ ita quoque nemo aliter facere aut immutare poteſt, etii
Wermei; hoc Sacramento indigniſſime abutatur. Nam propter
Prd, nittu. perſonx indignitatem aut incredulitatem, Verbum non
ſunt: A teern ſit falſum aut irritum, per quod Sacramentum factum
ſittutinn & inſtitutum eſt. Neque enim dicit: Quando credi-
einligti⸗ deritis ant dig ni fueritis, tum corpus & ſangvinem me-
minino igt⸗ um Rapebitis, ſed Accipite, edite, ibite, Hoc eſt corpus
Chrſieruun meu, & ſangvis meus. Et iterum, Hoc facite, nimi-
erhen “ rum hid ego jam facio, inſtituo, vohis edendum &&
4 insi bibendum porrigo. Hoe perinde valet, ac ſi dixiſſet:
lren le ſive dignus ſive indignus fueris, Hc corpus & ſangvi-
uinch yk nem meum habes horum verborum virtute „quæ pani

⸗

Itur!, . — . . .— 12-
nen e ac vino ad jecta ſunt. Hoc animo reconditum fae dili-
dc ni genter conſerves. In his enim verbis omne noſtrum
eqguide

præſidium, tutela & propugnatio, adverſus omnes illo-

Nenms rum errores & ſeductiones, quæcunque vel exortæ ſunc
menn n unquam, vel deinceps adhuc exeriri poſſunt, ſita funt.
elülnig Ita habemus breviter primam partem, de Subſtan- Qviz ſen g-
oortet u tia nempe Sacramenti. Nunc porrò videamus & vir- ſas ſalztar
ſug, tutem ac utilitatem ejus, cujus gratia potiſſimum Sa- „i, hujms
itnglogke cramentum hoc inſtitutum eſt, quodque oimnium ma- coα.
4, „ Xime in eo eſt neceſſarium, ut ſeimus, quid hic nobis D
reſpller quærendum, indeque auferendum ſit. Sed & hoc valde
uinkin perſpicuum eſt & cognitu facile, ex iisdem ſupra me-
el: “ moratis verbis: Hoc eſt cerpus meum & ſangvis meus,
wentun quod pro vobis datur & efftunditur in remiſſionem pec-
bitni catorum. Horum verborum breviter hic eſt ſenſus:
n venef Ideo ad Sacramentum accedimus, ut ejusmodi the-
r llec⸗ ſaurum ibi accipiamus, per quem & in quo peccatorun

e „ remiſiionem conſequamur. Quare hoc? Ideo, quòd

adlde 46 verba illi extant & hæc dant nobis. Siquidem propter-
ne ſun i ea à Chriſto jubeor edere & bibere, ut meum ſit, mi-
en

zmorin 1 hique utilitatem adferat, veluti certum pignus &arrha- J

nwn ole bo, imd potius res ipſa, quàm pro peccatis meis, morte
bannchi, omnibus malis ille oppoſuit & oppignoravititt.
minn 7 iIiIiInde

556 CATECHISMuIuS MAJOE Des

Inde jure optimo cibus animæ dicitur, novum he-= alsnhherum
minem alens atque fortificans. Per Baptiſinum enim ini- uslugiiſn
tio regeneramur, verum nihilominus antiqus & vitio- oingnamp⸗
ſa cutis carnis & ſang iais adhæret homini. Jam hic lretkel,ne
multa ſunt impedimenta & impugnationes, quibus (mlonstionem
cùm a mundo, tum a Diabolo acerrime infeſtamur, ita nnſtennan
ut non rarò defefi viribus deficiamus, ac nennunquam Qdumr)achiefl
etiam in peecatorum ſordes prolabamur. Ideò hoc himhn gnol
Sacramentum tanquam pro quotidiano alimento no. qum theſaurn
bis datum eſt;, ut hujus efu fides iterum vires fuas repa- cimilludw.
ret atque recuperet, ne in tali certamine aut tergiverſe. umntedlitun
tur „ aut ſuccumbat denique, ſed ſubinde magis atque anenilin
magis fiat robuſtior. Etenim nova vita ſie inſtituenda qgunmlbet n
eitl, ut asſidue crescat, & porro pergendo inerementa ac- illci xine
Ad guid ſ cipiat. Verum huic contra multæ pasſiones exhaurien. Emnedleſire
initmta. dæ ſunt. Tanta enim æſtuat iracundia inimicus noſter rtenihi
Diabolus, ſimul atque conſpexerit nos adverſus ſe niti, quuim d
& hominem veterem injecto freno coêrceri, ut ille n0s meſincc
vi nequeat opprimere, tum ab omni parte poſitis inſt· n Rerament
diis occulte irrepens nos adoritur, omnes ſuos nervos ton olle )
Iintendens, omnes ſuas artes experiens, nihil non falla- eccit-
ciarum conans, nec prius abſiſtit, quam nos denique ex Aantone,
trema lasſitudine defeſſos fecerit, ut aut abjecta (quod Peſeniote
ajunt) haſla ſidem deſeramus, aut omni deſperata re- Pereml, “
pugnandi fiducia tædiofr aut impatientes fiamus- Ad Puiiaiine
hoc jam datum eſt ſ-latium, & hæc præſentaria animi Urlenetzilß
levatio adornata, ut cum cor ſenſerit, ſe nimia impu- quonie
gnatione premi, hic vires & refocillationem quærat & lte ni

auferat. liſnerine
scramex. . „ . „— —5„
aniru, Atqui hoc loco iterum naſuti ſpiritus noſtri mir, ſica ,Cede
vociferri- eruditione & ſapientia ſua ſeſe contorquent, nen Nerater

antes & vociferantes: Qu vero, inquiunt, panis & tmeml

e.. . SS
vinum peccata boſſunt remittere, aut fidem corrobora telen,
re? Cum tamen fciant & audiant, nos talia de vine nnienee
pane nunquam adhuc docuiſſe, velut panis per ſe ii
panis

r dicttu, al
bajtiſtunans
nians 1ntguid
tet honini
pngntine, i
errine ineltma
mis ar lannne
ltbemnr Ein

Cticdheno dt

Peromvire;kun⸗
ttamine Atlez⸗
2 ſobioke nit
Pait ſeiltrl
ngenkoinmme⸗
2 gnloes
ndis inin⸗
tnos Ahnltil
o hercth

. ſe NN8!
funi zant

DE SAcCRAMENTO ALTARIS. 557

panis eſt, verum de tali pane & vino, quæ Chriſti cor Quomod⸗
pus & ſangvis ſunt, & verba ſecum conjuncta habent. gacramen-
Hic, inquam, panis theſaurus ille eſt, quem jactamus, c confir-
hic certé eſt, nec alius, per quem ejusmodi peccatorum „ent idö,
condonationem (hriſtus nobis meritus eſt. Jam ille e, Eingnles
non aliter, quam per verba (pro vobis traditur & effun- applicini

ditur) nobis offertur & donatur. Nam in his utrumque promwisſio-
habes, & quod Chriſti corpus ſit, & quod tuum ſit, tan- e,

quam theſaurus & donum conceſſum gratuito. Quin

etiam illud pro certo conſtat, Chriſti Corpus & ſangui-
nem nequaquam rem otioſam & infrugiferam eſle pof-
ſe, quæ nihil fructus aut utilitatis adferat. Veruntamen
quamlibet magnus per ſe theſaurus exiſtat, verbo eum
includi ac in eo nobis offerri neceſſe eſt, alioqui eun-
dem neque ſcire, neque qu ærers poſſemus.
Quare nihil etiam illud eſt planeque frivolam com- gr ſide per
mentum, quod garriunt, Chriſti corpus & ſanguinem Seczemen.
non eſſe in cœna pro nobis traditum & effuſum, ob id m,, ppli-
in Sacramento peccatorum remiſſionem nos habere csar. o6,
non poſſe. Nam tametſi opus ipſum in cruce peractum „astia.
eft, & peccatorum ibi parta condonatio: neque tamen
alia ratione, quàm per Verbum ad nos pervenire aut
perferri poteſt. Quid enim hac de re nos comperti ha-
beremus, hæc facta eſſe aut nobis condonata, niſi hæc
prædicatione, aut vocali Verbo nobis annunciarentur 2
Unde verò illi hoc habent exploratum aut cognitum,
aut quomodo remifſionem peccatorum poſſunt appre-
hendere, niſi ſcripturæ & Evangelio crediderint & in-
nixi ſuerint? Jam totum Evangelium & fidei Articu-
lus, Credo Eccleſiam ſanctam catholicam, remifhio-
nem peccatorum, &c. virtute verbi in hoc Sacramen-
tum concluſus eſt, & nobis propoſitus. Quamobrem
ergo talem theſaurum ex hoc Sacramento violenter
atq; indigné evelli ac diripi pateremur? cum, velint no-
lint, fateri cogantur, eadem hæc eſſe verba, quæ paſſim
in

558 CATECHISM/IS MAJO=

audeant, hæc verba in Sacramenteo nellius uſtt el⸗
gquam affirmare non audent, totum Evangellum au

uſus.

juid adferat, & proſit utentibus. Nunc &
Ei manadee in ſe ſit, tum quid adferat, 8& brolt ar dur eagn herei.
catio. videndum eſt, quænam ſit perſona ea,

ferunt. Neque
ea crediderit, quæ verba loquuntur & aſkerunt deget
enim ſaxis aut truncis dicta aut annunclaen Wat⸗ ld
audientibus, ad quos ita inquic: accipite, & J

ipi ipſe iis verbis exigit, inqui
per fidem percipi. Eam fidem ipſe iis ve git,

diceret: Ideo vobis corpus & ſangvinem meuin aler⸗
& edere ac bibere jubeo, ut vobis tanduäll adl rehut
am vendicetis, illisque ita fruamini. Jam een 3 eher
ſibi dicta ſtatuit, creditque ita ſe abere, e rt onde⸗
cutus eſt. Cæterüm hiſce verbis diffidens, ni et,

—— e . eſten-
ad fores usque adductus, imè Potiùs menle 2 tioi p .
dum impoſitas: at requiritur porrò, ut hunc tib

De Prapa-

1 ba te do-
conſtanter credens 5 quemadmodum ipſa verb 0
gatione

cent. ec Sacrd-
es dine TIrc jam tota Chriſiiana præparatio eſt hac 8

henſi-
bil is.

num, adeoque perennis theſaurus non eſt app

ili Hæc eſt, ut breviter dicam, veluti
pit vim & utilitatem. Hæc eſt, ut brerieere Rarangue
ſupra de Baptiſmo, & alias non saro diximus, quicunqu

cate, &c. Et quia peccatorum condonationem
benigneque pollicetur, non poſſunt hec aliter atque

ens: Pro vobis traditur, pro vobis effunditur; Quafi

io repetit⸗ imus: im non affirmare
in Evangelio repetita audimus: & ta 1

verbum Dei extra Sacramentum nullius pretii eſle aut

. entum emus cum quid
. . in Sacramentum hab Cu
. Oui m1 Jam ergoò totum bacr

—

Dr 84

atnblocumha

k it corpus

Unninenn Chrit

Uur wobis donat
k ihrehenger
klumum cogno
eakumad com

urn atintd ict
üs älertlſt

nun,
Ulird, goon
ünfendcct
Uobertätiene .
urm Ali guo
dlibiitr,ne

ohen dederunt
Urmemti com
1

AEnus enimhnon

iis j im hic Theſaurus
ſumant., mentum dignè percipiendi. Cùm enim i ter, zuan
in verbis prorſus nobis proponatur: non „iuemmd di do-
corde apprehendi poteſt. Manibus enim ejusmodi do

culiariter vendices, huic manum extenſam admoveaâs

——

utpote qui nequicquam hæc ſibi offerri ketie1 in . .
tam ſalutari bono frui cupit. Theſaurus echei “
tus eſt, atque ominibus obvius & expoſitus, atque dde?

3

Wu niſ
nhekkeibe

osprxdezmag,
fiunt Liengelt
ſünt lubliteyne
tlti Cuns au⸗
entoeliount,
lenenondpus
Lmnnnllͤtar B
le non cecer
eneti ſi
un niz
gäiſihenae
Nrpate

ſenan (tn Sae

4 6 mndin

DE SA ATARIS. 559

inmi bilis. Jejunium &e oratio, &c. exteruæ duidem præpa-
rationis locum habere, & puerile exercitium eſſe por-

ee eſt, ut corpus modeſte & reverenter erga corpus &
liumdce ſangvinem Chriſti ſe gerat: verùm quod in hoc & per
nouliu . hoc nobis donatur, corpus nullo modo poteſt aſſequi
ai aut apprehendere, ſed ſides cordis hoc facit, ejusmodi
arenn theſaurum cognoſcentis & cupientis. Et hæc quidem,
rolit tlöle, N.

quantum ad communem hujus Sacramenti ioſtitutio-
en ee nennattinet, dicta ſufficiant. Quæ enim ea de re la-
ter cinm4 3
l ien i zis tis diſſerenda ſunt, aliud ac peculiare tempus requi-
ArO rünt.
rdm Ultimèò, quoniam de hujus Sacramenti recto intel Cznal Do-
annlmittiin lectu & vera doctrina certi ſumus, admonitione etiam min: fre-
: mhient S cohertatione peropus eſt, ne talem ac tantum the- Jusntins e⸗
ͤmirie, ſaurum, qui quotidie inter Chriſtianos adminiſtratur tendam.
line hu A & diſtribnitur, negligamus, hoc eſt, ut ii, qui Chriſto
zis ferbeiei⸗ nomen dederunt, ſe præparent ad hujus venerabilis
obi Kuim ⸗ Sacramenti communionem ſæpe frequentandam. VvNi
ngfinen n demus enim non bſeure, quam pigres & ſegnes 4d id
inmunt nos præbeamus. Eſt pené magna pars eorum, qui au-
mini. unnen diunt Evangelium, qui, poſteaquam Papæ commenta
hterlient ſunt ſublata, nosque à mandato & coactione ejus libe-

öbten i rati ſumus, duos, tres, pluresve à annos, ſine hoc Sacra-

ckniini mento exigunt: quaſi tam firmi ſiat Chriſti iani, qui eon0
eluuci plane non opus habeant. Et impediri ac abſterreri in-
anln i, e de nonnulli hoc nomine ſeſe patiuntur; quod docui-
SS mus, non accedere debere ad hoc Sacramentum, niſi

orrd quos fames ac ſitis ejus urgeat atque compellat. Sunt

hatelin rarſum, qui cauſantur, liberum eſſe, neque neceſſarium,
aun fl n Aac ſatis ſuperque eſſe, ut credant, ſe manducaſte: quo-
rum major pars es denique pervenit, ut omuibus devo-
“ tionis affectibus exutis, planeè bruteſcere incipiant, ae
nar “ gemum cum Sacramentum, tum verbum Dei extreme

ninn⸗ contemnant. Equidem quod initid docuimus, verum
mneicnn eſten⸗ non negamus, neminé Eſcilicet d hanc cœnam ullo
A Ae modo

560 CATECHISMuS MAIORA

modo adigendum aut impellenqum eſſe, ne de integro
novam animarum carnificinam conſtituamus. Hoc ta-
men interim ſeiendum eſt, tales pro Chriſtianis non
eſſe reputandos, qui tanto tempore à Sacramento ſe-
met alienos faciunt & ſubtrahunt: IIlud enim Chri⸗
ſtus non in hoc inſtituit, ut circumferatur pro ſpecta-
culo, ſed ſuis Chriſtianis præcepit, ut edant ac bibant,
ſuique per hoc ſint memores.
Et profecto, qui veri Chriſtiani ſunt, ac ꝓvyoies Chri-
ſti diſcipuli, quibus Sacramentum eſt in aliqua exiſti-
matione ac pretio, illi ſemet ſua ſponte ultrò impel-

Cauſs bor-lent. Verüm enimverò ut ſimplices etiam & infirmi,

tanrés, et

quibus aliqua voluntas eſt eſſe Chriſtianis, hoc vehe-

crebrier u-mentias incitentur, ad cauſam & neceſſitatem repu-
ſus ſir ter-tandam, qua ad Sacramentum impelli debeant, ea de

Pen: „
ſang vinis

Cbriſti.

re pauca quædam verba faciemus. Nam quemadmo-
dum in aliis negotiis ad fidem, charitatem, animi tole-
rantiam pertinentibus, non ſatis eſt tantuùm docere &
inſtituere, verum etiam quotidie ac ſedulò monere po-
pulum: ita quoque hic requirit neceſſitas, ut prædican-
do ſeduli ſimus, ne ſegnes aut tædioſi fiamus, non
ignorantes, quanto conatu & ſtudio Diabolus huic rei,
ac omni Chriſtiano exercitio reluctetur, adeò ut pre
virili ſua humanos animos ab eo fuget & ahſterreat.
Ac primuùm quidem clarum textum in ipfis Chriſti
verbis habemus: Hoc facite in mei commemoratio-
nem. Hæc ſunt verba nobis præcipientia & jubentia,

quibus iis, qui Chriſtiani cenſeri volunt, mandatur &

præcipitur, ut utantur Sacramento. Quare qui Chriſti
diſcipulus eſſe cupit, quibus cum hic verba facit, huic
curæ ſit, nt hæc verha ſibi cordi ſint, non quidem exco-
actione, velut impulſo ab honunibus, verum ut Chriſto
Domino obſequatur & obediat. Dixeris autem for-
taſſe. Tamen hæc quaque particula, Quotiescunque
Scaeritis, adjecta eſt, hæc equidem cogit neminem, ſes
in⸗

—.—
Alnquit dacrame

Um Reſponden
Nüncvam faciamn
ed: Qvotieden
Aramenticomne
Alſecum, Gvod
onn certo tempe
peſcho,gd in⸗
Wllun dien
em: boo wohi
. conſtitr
ſferin gctan
1 ando 8.
Uih itegrun
nhprialigadn
Dntifciumn han
llitard ene
mn ex ez red
Erhis jam ,
E lberum
1ad Kerament
gentafree
Aikentes

AWE ALTARIS. 561
neſenelitn relinquit Sacramenti uſum in cujusque arbitratu libe-
nfitumn ke rum? Reſpondeo: Audio, ſed non dixit, ut perpetuo
in Chitun nunquam faciamus: quin potius hæc ipſa verba di-
Greiunnmn cens: Quotiescunque feceritis, una injunxit, ut ſæpè
n:: d Sacramenti communionein iteremus. Eſtque propterea Mandatum
cunfutn f⸗ adjectum, quod Sacramentum velit habere liberum, de vſa per-
t einth non certo temperi alligatum, velut erat Judæorum zinet ad a-
„paſcha, quod ſingulis annis ſemel tantüm, ac non niſi Aultos o-
iſnt gecimo ſeptimo die primi menſis, veſyeri manducare, mmes, qui
ne inihſue nec ullum diem tranſilire cogebantur. Quaſi velit di-ſant wiem-
1 ſorte lni cere: Ego vohis feſtivitatem paſchalem ſeu cœnambrz catus
lres tnee adorno & conſtituo, quam non tantum ad hujus diæi Eccleſia.

Chrilunbzie veſperam quotannis eelebrabitis, ſed ea ſæpe fruemi-
neuſſtiu ni, quande & quotiescunque libitum fuerit, prout
imeli cuique integrum erit & neceſſarium, nulli loco aut
. Min ſee tempori alligatum. Quanquam Romanæ ſedis Idolum
hartten Pontificium hanc quoque, ut cætera omnia à Chriſto
8eſt unnmnt conftituta, perverterit, iterumque Judaicam feſtivita-
ie Eil tem ex ea reddiderit.
gecelttw iſs⸗ Ex his jam perſpicuum eſt omnibus, non ita reliſtum Centemiuns
trliiie eſſe liberum, quaſi contemni poſſit. Cæterum hoc ego acramen.
ulo Digis⸗ voco Sacramentum contemnere, quando nullo impe ri.

,10NW
106

tdlndeen dimento præpediti, tanto tempore Sacramentum quaſi
igetkuln faſtidientes, non accedimus, neque deſideramus.
teitun nil⸗ Quod ſi hanc libertatem habere contendis: cur non

nmi“ potius illam quoque tibi arrogas, ut tibi prorſus non li-
chienii,e ceat eſſe Chriſtiano, neque quicquam orare aut crede-
clim,e re? Hoc enim perinde Chriſti præceptum eſt, atque
1o Qur illud: Sin Chriſtianus perhiberi cupis, ut huic præce-
bto nonnunquam ſatisfacias atque obtemperes, neces-
ſe eft. Hoc enim mandatum permovere utiqve te de-
behat, ut in te deſcenderes, & cogitares: Ecce cujusmo-
Dütii t di ego Chriſtianus ſum? qued ſi eſſim, haud dubie
,. Os vel medico harum rerum perficiendarum caperer de-
m fiderio, quas Dominus meus mihi faciendas præcepit.
nch Nn Kt pre-

562 DE SAECRAMENTO
Et profecto quandoquidem ad hanc cœnam tam gra-
vaté & faſtidiosè affecti ſumus, ita nauſeantes illam, ſa-
tis apparet, quales in Papatu Chriſtiani fuerimus, ut
qui tantum coactu & metu humani præcepti acceſſe-
rimus, ſine omni animi voluptate & amore, præcipi-
entis Chriſti nullo reſpectu habito. Sed enim nos ne-
minem cogimus aut violenter impellimus, nec quis-
quam in noſtri gratiam hujus coœnæ conviva eſſe di-
gnetur. Hoc vero impellere & ultro cogere te debebat;
An vi co- quod Chriſtus id requirit, & placet id illi. Hominibus

gendi pro- utique non concedendum eſt, ut ab illis, aut ad fidem,

fani, nut ſwa- aut ad ullum opus adigamur. Nos non plus facimus,
mant Sa- quam ut deceamus & moneamus, quid facto opus ſit „
cramentiz., non in noſtri, ſed in tui gratiam. Ipie pellicit te, ac o-
mnibus modis ad ſe provocat: hunc ſi arroganter con-
temſeris, vide, ut ipſe pro te reſpondeas.
Cum negle- Hoc primo quidem loco dictum eſt frigidis potis-
Rtione Sa- ſimum & negligentibus Chriſtianis, ut vel tandem ſe-

cramenti riò reſipiſcant, ſeque accendant & expergefaciant. II-

ebrepunt lud enim vero verius eſt, id quod apud me ipſe exper-
prophanæ tus ſum, & quisque apud ſe ĩta eſſe inveniet, ut tam diu-
opiniones turna ſui à Sacramento alienatiene, in dies ſingulos
& extin- etiam atque etiam frigidiores & barbariores evada-
gvitur in- mus, ac denique prorſus id faſtidiamus. Alioqui de-
vocatio. ſcendendum eſt cum animo in colloquium, atque ita
gerendum, quemadmodum par eſt homini, Dei fayo-⸗
rem & gratiam ex animo cupienti. Jam quo frequen-
tius hoc factum fuerit, hoc impenſius cor caleſcit &
incenditur, ne prorſus omnibus amoris divini flam-
mis extinctis, congeleſcat. Dixeris fortaſſe: Quid autem,
ſi ſenſero, me non paratum eſſe? Reſpondeo, & hoc me
quoque impugnat adhuc Papatu usque, in quo tanta
zmentis anxietate quisque ſe excarniſicavit, ut pero=
mnia puri eſſemus, ne Deus quicquam nævi aut labis in

nobis inveniret. Unde tanta trepidatione ſumus exa-
nimati,

—.—
Ineti ut illieo
Poruperit: Hen
68 inlignus er,
Eenittisration
ſttol honi pr⸗
lhrxlaterna!

ſsgemtis, al

ſttesintuens 1
mne dede Urry⸗
Manſt, und
miſclt uun
I doe Clari, 1
turumel, u
Er⸗ ll he
ſin Noeti fe
enlumeit ur
1 etciiende

ttr Probi eſſe
ni funt 8. bell
Uülnmudo ſen
metlaloeni
ickun
Pepetritunm e
Plterieher
kiadn
er Neno

NTO.
—

Inc Ceni in
nanſeintal
Prikuni ierin
nani dretehin⸗
te & anre, n
ito. Jeletunit
wpelinn,ue
enk Colint 6
lrocogere nis
cerid . l⸗
35 Ulis, atu
Nosnon U 6
n e klat
unc ſ arugud
opleg
dumn e “

8
7

anis, e

SN.

t exetpe
nod 4,ulne ec⸗

glintnen,
diske

tione,
e

burbul
0
Pitiummn 1
colegtim
el

Pooionlin

ALTARIS.

nimati, ut illico quisque attonito animo in hœc verba

Pproruperit: Heu te miſerum, hac cœna omnibus mo-
dis indignus es. Nam natura & humana ratio hic ſuæ
dignitatis rationem inire incipit, erga ingentis hujus &
pretioſß boni præſtantiam, ac tunc perindè nitet, atque
ebſcura laterna lucido oli collata, aut inſtar fimi can-
didis gemuns, aut unionibus comparati. Has ſuæ vitæ
ſordes intuens, recuſat accedere, & tantiſper differt,
donec bene Præparata fuerit, usque dum dies diei, men-
ſis menſi, aunus anno ſucceſlerit. Cæterum hoc ſi in-
tueri voles, quam videlicet tu ſis probus & gꝑurus, atque
in hoc conari, ut nihil conſcientiam tuam mordeat,
futurum eſt, ut vix unquam aceedas.
Qare hic homines habita ratione diſcersendi ſunt. Arcenmad;
Nam procaci feritate & improbitate inſoleſcentibus ſeent à com-
dicendum eſt, ut à Sacramento abſtineant: neque enim mranione,
ad percipiendam peccatorum remiſſionem ſunt ap- qui pollieti
pPoſiti, utpote qui eaut non deſiderant, nec liben: manifeſter
ter probi eſſe ſtudent. Reliqui verò, qui non ita feri- Jelicin, mon,
ni ſunt & belluini, quique probitatis amantes ſunt, emendane
nullo modo ſemet ab hac cœna debent ſejungere, ta- ſe.
metfſi alioqui fragiles ſint & imbecilles, quemadmodum
& dictum eſt ab Hilario: Si quod peccatum non ita ilaris ds-
perpetratum eſt, cujus gratia aliquis jure ex Eccleſia tα.
poſſit exigi, ac pro gentili exiſtimari, huic nequaquam
à Sacramento temperandum eſt, ne quis ſe ipſa vita
privet. Nemo enim eo probitatis unquam ſe ventu-
rum ſperet, ut non infinitos defectus in carne & ſan-
gyine ſuo retineat.
Quapropter ejusmodi hominibus diſcendum eſt, ſum- dAgstes
mam eſſe ſcientiam, noſſe, noſtrum Sacramentum non Paænitentia
dignitatis noſtræ gratia inſtitutum eſſe. Non enim ut di- on fagiatet
gnuos & fanctos nos baptizari permittimus, neque hoc eſam a-
nomine peccata noſtra confitemur, quaſi puri & à eramenti,
delictis alieni eſſemus, ſed plane contraria quadam
Nn z ratio⸗

564 DE SACRAMENTO

ratione, ut miſeri ac ærumnoſi peccatores, & prorſus
propterea, quia indigni ſumus: niſi fortaſſe quispiam

talis eſſet, qui nullam gratiam aut abſolutionem deſi-

deraret, neque cogitaret unquam vita in melius muta-
ta reſipiſcere.
Sed enim qui gratiam ac conſolationem habendi &
imps trandi cupidus eſt, ille ſemet inſtiget, nulloque mo-
do abſterreri ſe patiatur, itaque dicat: Perlibenter qui-

dem hac cœnd dignus eſſe velim, null adductus digni-

tate venio, verum tuo verbo fretus adſum, propter-
ea quod tu mihi præcepiſti, egoque non invitus in
diſeipulorum tuorum numerum referri cupio, qvan-
tulacunque tandem mea ſit dignitas, nihil moror. Ve-
rum hoc arduum & grave eſt factu, hoc enim nobis
nunquam non impedimento eſt & obſtat, quod longe
attentiores ad nos ipſos, quam ad os & verba Chriſti
ſumus. Ita enim natura humana agere cuperet, ut ſe-
curitate quadam & certitudine ſe ipfſa potius frui & niti
poſſet: qua re fruſtrata, abhorret accedere. Verum hae
Qeſ pritma parte ſatis ſuperque diximus.
Ampliſ. Secundò, benigna quoque huic præcepto adjecta
„ eſt promiſſio, ut ſupra etiam memoratum eſt, quæ nos

mæ promis ae
ſienes pro- omnium vehementiſſime inſtigare debebat atque im-
llere. Hæc enim illa ſunt verba, perquam amica & a-

Loſiræ, ut Pe
invitemnr Mma
ad frequen- eſt corpus me
tiorem g. ſangvis meus,
ſun Sacra. Peccatorum. Hæc, inquam, ver ca
tibus neque quercubus eſſe prædicata, verum mihi &
tibi: alioqui eadem opera æque tacere potuĩſſet, ne-
que ullum Sacramentum inſtituere. Quare fac etiam
atque etiam, ut & te in hæc verba (PRO VOBIS) in-
cludas, ne nequicquam tecum loquatur. Hic enim o⸗
mnes theſauri ſui nobis offert divitias, quascunque

coœlitus ſecum humano generi detulit: ad quas ena
alias

bilia, humanitatis ac benevolentiæ pleniſſima: Hoe
um, quod pro vobis traditur. Hic eſt
qui pro vobis effunditur in remiſſionem
ba dixi neque ullis cau-

wenti.

—
Aikemieiclme
Uumh n inqui
Ranertieltise
Unn fagttium
Nuneratque
Dnmnum & man
lenon l ſore
1dicramenti zn
Drorſis anino ir
lellerii Aut am
et Nnidems
4 Utes noni⸗
Elhn Pgiend
en, gun tui
Kunmeg. cor
Meanglutt
Uteronog l
eſſek uri
In è
Ontsnnunt al
lſen & amn
Ul bet elſe h
tikere ſlet,
e ifi dele
i⸗ iirnitken
inn Juerent

in ALTARIS. 56 5

——,— alias amiciſſime & amantiſſime nos provocat, veluti

kunel Matth. nn inquit: Venite ad me omnes, qui laboratis v tne, v,2
3 —„ſu 2 . . 4 4 6⁶
na & onerati eſtis, ego reficiam vos. Jam quidem extre-
ut abſolutipoenek

nad mum flagitium & facinus eſt, quòd, cum ille tam a-
rſiunmiun manter atque fideliter nos vocet & moneat, ad noſtrum
ſummum & maximum bonum confluendos, nos tam
6htnmmh alienos erga vocantem geramus, ac tantum temporis
nligenniir à Sacramenti participatione remoti exigamus, donee
at: Nbef prorſus animo indurato relrixerimus, ut nulla usquam
lliafäliuf deſiderii aut amoris ſcintilla in nobis ſuperſtes rema-
euns Knn, naeat. Equidem Sacramentum non perinde intuendum
oape on hnn eſt, ut res noxia, à qua vitanda ambobus (quod ajunt)
rehni h pedibus fugiendum ſit, verum ut ſalutifera & utilis me. o Pecc.
itivkühlmms dicina, quæ tuis morbis medeatur, vitamque tibi det ια α
An, koeene & animæ & corporis. Ubi enim anima recuperata ſa applicatur
olit ui⸗ lute convaluit, ibi corporis quoque valetudo ſalva eſt. 7 edenti-
1Een Oar ergo nos illud ita abominantes cavemus, quaſi ci- Mca.

Hic oſfer-
twar remis-
ℳ -

11 geafm,, cuta eſſet, quæ devoxata mortem nobis inferret præſen-
iapgtin ti tem *
acrtlet in Ilhud equidem inficias non iverim, eos ipſos, qui
contemnunt, aut beluino more vivunt, tantum in per-

wimus
enri niciem. & damnationem fibi fumere. Talibus enim ni-
enerunneiſ⸗ hil debet eſſe bono aut. ſaluti: perinde atque ægroto
lantrißt accidere ſolet, pro libidine ſua edenti atque bibenti 8
lmnnne, quæ ipſi à medico interdicta ſunt. li vero, qui ſuæ car-
. uſeli nis infirmitatem ſentiunt, eaque libenter exenerati
s rumn eſſent „quærentes, auxilium, non aliter intueri debent
urin Kuld & uti atque pretioſiſſima tyriaca, aut antidoto præ-
riinpen ſentiſſimo, adverſas omnia venena, quibus infecti ſunt.
8 ſ Hic enim in Sacramente ex ore Chriſti ſumes peccato-
ſes rum condonationem, ſecum habentem, unaque appor-

4 tantem Dei gratiam & Spiritum, una cum omnibus
e ſuis bonis, tutela, protectione & poteſtate, contra
10 mortem, Diabolum, atque omnia mala,
a⸗ e Ita quidem à DEO & Chriſio præceptum, ejusque
69s Nna 3 pro=

566 DE SACRAMENTO

Sexſiez in.-Promiſſionem habes. Adhæc tui rat, tan Pnir ae⸗
nie ais cesſitas, quæ cervici tuæ incumbit, & cujus g dat⸗
e jusmodi præcepta, illectamenta & promiſſiones
. eerſane, impellere te debebat. Ipfe enim dicit: ion WK
lre “ us medico valentibus, ſed male habentibus, oe ,
S S laboraneibits, & qui peccatis, mortis formidine, carni
eg T. atque Disboli tentatione onerati ſunt. Jam ſi bercuto-
de, en e. e pr e ſentis infirmitatem:
9. 5, rum faſce gravatus es, tuamque ſe . ienni
I n caz nit. tum alacri accedas animo, teque Chriſto reſciene .
levandum & corroborandum offeras. Etenim ra nan
Ai vocek. rocraſtinare volueris, donec defecatis vitiis mun n
u S dignus Sacramentum poſſis accedere . ker elto RM
See ab hac cœna abſtinendum erit. Etenim eam! al .
nuneiat ſententiam: Si purus & probus uare i
non indiges, neque viciſſim te mihi oyus eſt. Qu

lefect ſen-
tantum indigni dicuntur, qui ſuos defectus non

iunt eccatores eſſe ſuſtinent. “
tiunt neque pecc. id mihi tum faciendum fſyades,
Hjicienau:; (Quod ſi dixeris, quid mihi ſentiſcere ne-
2 zimzs ſi talem carnis meæ necesſtatem egere nonr Re
6d*& A. . ſititeneor? Ke-
CG nti fame aut ſitit
neque ulla Sacramen t1 fentiant
Rtapor co- queo, i ita affecti funt, hil tale fentiant,
. . e unt, ut ni .
te. ſpondeo. TIis, qui ita affecti in änuin
Tit altene ſtio 4 ſilin ſtantig, quam ut in
dare conſilium præ
de noſiri, nullum ſcio e confii, m ibſi quoque car-
1 & Proprium infſpiciant, videantque, num t eſke com-
aeta⸗ nem & fanguinem habeant: quod cum it

& audiant, cu-
ſtolam ſcriptam ad Galatas requirant, & auci iclla
Gal, 55: 9. ſoleat producere. Mani
jusmodi ſua caro fructus ſolea P⸗ fuant adulte-
ſunt autem (inquit) opera carnis, qug ja, luxhria,
fornicatio, immundicia, impudicitia, Xli
rium; forni 2 fcia, inimicitiæ, contentiones,
Idolorum ſervitus, venefcia, inimicitiæ, invidiv, ho=
æmulationes, fræ, rixæ, diſſenſiones, el glin
micidia, ebrietates, comeſſationes, & * n der pturæ
Quapropter ſi hæc ſentire nequis, ſaltem Apropi-
eredas, quæ tibi non mentietur, & cu aus van cluiit
31: ius quo
u5, quam tibi nota eſt. Imo amplius 104] Paulus

r—

Duulsad Rom
nme horehi
l ſu carne ie
ſartg ſel ſant

ern non

unne, Signn
lmn ells inte
nen interim,
Gun, vog
1 telimoni
n tbiſno t⸗
Dills tls per
Allethiſe
Gueritanci
Deinle in h
fiin,num in
Rer ſicinis t
Nhnnlo condtt
Uecelckaten
ita te ber⸗
Uild ſire g
ufltirus
inſeratz Nret
Gcockſtnon
Ulrt kic zu
inoni ti⸗
Urter lre
en lri
tun honinng
oruetit u
ſoceumn r
Nndirg. hon
uninum
N, ne tuam
ienn wel

I5NEO

—.—

i gneti, ton

8

di ,agt G .

4 & prorle
enimn dieit⸗ No .

le habenton ai.

Hortis Crmiiſet
ti ſunt. lniee

hn kenti inn
ne Ch Prigo ei
keri, Eteninta
eecetisritis
Arelete: eie
Etenimeuni

probi OO

timdh e⸗
ſacs beſtld
ſtivent.
tum kre
taten ile ſnilen
6ne ant ütii rt
Bt,ut nluen, geſan
ſtaot ihlutt⸗
ue, umiee
goc eun ſach⸗
N 1

Ne

1

“

jen Ne.

enai⸗
girnit Kalcle

4 ſvluen Cet N

rußs, Gr in
3

rhe .

7

ArrTANTS. 6

Paulus Roman. 7 inquiens: Scio, quod non habitet Rom. 7, 18.
in me, hoc eſt, in carne mea bonum. Quod ſi Paulus
de ſua carne id pronunciare audet: neque nos vel me-
Hores, vel ſanctiores illo eſſe volumus. Qued autem
nos idem non. perſentiſcimus , hoc periculoſius ægre- =
mus. Signum enim eſt certiſſimum, noſtram carnem
lepra eſſe infeſtam, quæ nihil quidem ſentit, ſævit ta-
men interim, & circumcirca ſerpit. Veruntamen ut
dictum, quod ſi usque adeò mortuus es, ſaltem Scriptu-
ræ teſtimonio fdem habere digneris, quæ qualis ſis,
jam tibi ſuo comprobavit judicio. Et in ſumma; quo » „
minus tua peccata & defectus perſentiſcis, hoc plures:
cauſæ tibi ſuperſunt, accedendi, opemque S medicinamn „
guvrit tandi.
Deinde in hoc quoque fac attentus ſis, ut circum- Mandi du-
ſpicias, num in mundo quoque verſeris, aut ſi ĩignoras rizia erge
id ex vicinis tuis exquirito. Quod ſi una cum aliis in Eccleſians.
mundo conſtitutus es, non eſt, ut cogites, Peccatum &
neceſſitatem tibi defaturam. TLantum enim incipias,
ac ita te geras, quaſi probitatem ſectari, & cum Evan=
gelio ſtare decreveris, ac vide, num nemo tibi infen-
ſus futurus ſit, inſuper ægrè faciat, vim atque injariam
inferat; prætereà ad peccata & vitia cauſam ſuppeditet.
QOuod ſi ſi nondum expertus es, hoc ipſum Scripturâ ma⸗
giſtrâ fac audias, ſurſum ac deorfümn his præclaris te-
Himoniis & titulis mundum Prædicante.
Præter hæc Diabolum quoque juxta te habebis, Rabies
quem proſtratum nequaquam prorfus conculçabis, Diaboli.
cum Dominus noiter Jeſus Chriſtus ipfe devitare non
potuerit. Quid ergò eſt Diabolus? ni ihil aliud, quam
quod eum Scriptura nominans eſſe perhibet, nempè Mendaziie.
mendax & homicida. Mendax quidem ob id, quod cor
humanum à verbo DEI abducere & excœcare cona-
tur, ne tuam neceſſitatem ſentias, neve ad Chriſtum Howieideoi⸗.
megicum venire queas. Homicida vero; qui ne ad unius
Nn 4 quidem .

D 2

568 DE SACEAMEN T G

quidem Horulæ ſpatium vitam tibi favet. Quod ſi vi-
dendi tibi dretur copia, quot gladiis, quot haſtis, quot
ſagittis & telis, omnibus momentis in te collimet;
gauderes toties tibi patere ad Sacramentum accedendi

januim, quoties poſſis conſequi. Quod autem tàm

ſecurè, tam incog tanter ambulamus, nihil facit aliud,
quam quod non cogitamus aut credimus, nos in car-
ne & hoc pravo mundo vivere; aut verſari in regno
Diabolt.
Quamebrem hæc probe experienda & exercenda
tibi proponito, teque ipſe accurate fac excutias, & no-
ſfcas, tum pauliſper circumſpicito, & vide, quid Scri-
Precare, ptura loquatur. Quod' ſi ne tum quidem quicquam
Pre alise. ſenſeris: hoc major te urget ad conquerendum neceſ-
ſitas æquè apud DEUMac preximum tuum. Ab his
petas auxilium, utque pro te precentur, poſtula, neque
prius abfſiffas, quann cor tuum adamantina illa duritie
liberatum fuerit:. Ita fiet, ut demum tua tibi pateat
neceſſitas, clare viſaro, te terque quaterque in omnium
vitiorum lernam profundius eſſe immerſum, quamul-
lum alium peetatorem: teque Sacramento multo e-
gere impenſius, medendæ calamitati tibi occultæ „DEO
ſuam tibi largiente gratiam, ut magis ſentias, fiasque ad
hunc moduim Sacramenti eſurientior. Præcipué verè
Diabolo, tantopere te infeſtante, tibique perniciem
machinante, ut te- comprehenſum & anima & vita
juxtà ſpoliet, ita ut nulla horâ ab ejus inſidiis tibi in
teto eſſe liccat. Quam citò vero & ſubitò te ofcitan-
tem, & nil tale opinantem in omne calamitatis genus
prætipitaverit?
Hæ womme Hxc Jam hactenus monendi gratia dicta ſint, non
nefacttones tantům- nobis grandioribus, veriim etiam natu mino-
on ſs: n m ribus, qui in Chriſtiana doctrina, ejusdemque intellectu
wdelin, ſea educandi ſünt. Ad hunc eninz modum hoc minere ne-
ciiam er gotio decem Præcepta;, fidei ſymbolum, & oratio-
. nem

——

Nenchminicam
uim olupta
liin d igls
tr eierterent
nd natu grine
ſünhetrere
te uerd e
lumgmropiss
bee z ſiſe
ſetund ſülente
nan, Oun
Hieſe Oſii,
ſos oceat
rtl.Cumen
In numeraqn
Eljus Sri
ult eſſe util
ns & n⸗
dr

ALTARIS. 869
diftoet un nem dominicam juventuti inculcare poſſemus, ut cum nere n
Mtisguthmhe quadam voluptate, atque adeò ſeriò hæc caperent, & ita , e —
Nentis in te nt ſtatim ab' ipſis infantiæ crepundiis percepta indeſinen- PTs.
crametmudkt ter exereerent atque aſſveſcerent. Jam enim pene .
1. Qool und cum natu grandioribus actum eſt, ut hæc atque alia ab
mus, Hikiittu ipfſis impetrare nequeamus, niſi ejusmodi homines jam
Gdinuum inde à puero educentur, qui nobis ſucceſſuri ſunt, no-
alt ſeinim ſtrumque opus & officium arrepturi, ut & ipſi ſuos libe-
rTo05 bene ac ſaàlutariter educent, quorum opera DEEI
erienda Aenmm. verbum ſüſtentetur, & Chriſtianorum communio ædi
te ſlr endtin ſicetur. Quapropter quisque paterfamilias ſciat, hnc ofheinm
, ie,gin ſui eſſe oflicii ut DEI juſſa atque præcepto hæc libe- Peririsfe
uun gutten it⸗ ros ſuos doceat, ant alios docere ſinat, quæ eos noſſe ,
eonghetening. par eſt. Cum enim baptizati ſint, Jamque in Chriſtiano-
imumm tuum rum numerum & communionem eooptati: æqvum eſt „
cetnn lii ut hujus Sacramenti participatione fruantur, ut nobis
uanantm queant eſſe utilitati & ſubſidio. Oportet enim eos
nn triif omnes & ſingulos nobiscum credere, diligere,
dntekenim DOArare & adverſus Diabolum pu-
immeri gnare-
Geranen /
atittialil

ENLO

lids,

TOME — bugticoee
S ———= . me T — ung Apole
ARTICII Ar
AR IB I ₰ E . e mkline,
— E GvIEII estoce g berlete
DI 14 O ſtanæ Cor dum v &☛ ileum Nee
VERS Auguß . i ſecund ti ſunt Ulie nod ill
logos 2 ſequenti, declarati ſi igi
Theo ione ie . Se mnin
epetition tum, p iliati. 3 SS 4 unn inh
. D S : UI . D ir innoh⸗
. OMr 3 Mad,dr goninet teig Con
GULA dogmata e ie declara ſübis e
REG m omnia rtamina, lie ſint. docemus ue łR
S MUS, co
. IM

ecundum:
ſecun S
»„ 1 r6
ormam . docto
regula mata, 0 een en & A⸗
uam m iadeen un bin Pherde ti, ſic⸗
„ . juc . 9.
limari & eſſe, ANovi ethumubn
1t a iam tum is verb Etiamt,
innino Veteris, tu neis ait: 8
mha m Veter pedibus nla inquit. anathe
oRolica ſripta raeers Eiius gelium, avat
. oſtoli m eſt is. Et dicet Evang im ſcri-
ſ. 119, Toj dr ſcrip tu⸗ mitis nli d pegdicet ricorum na⸗
P. 1i u en ſe lo aliu “ oterice nequ
5 lum CGE e Ne iteris
. , 44 elus de atrum ſix ſacris lit
ma lit. vero n jant nom
iqua veni
ocu

ſa illis ita in ie
ida, ſed unive 2
1 *J.
uiparanda
m ſunt æquipar

Amriman
Peritori C
Peni Conit
4 Unfulos

(purmm Ie

nhreihetn,
tnh
kant, ſheg
unlr ubl
n Doch
n inlerti
Aumg
ne, gue

EPITOtMYY. S5F
engdea ſunt, ut alia ratione non recipiantur, niſiteſtium
ra;, & in quibus partibus orbis, dectrina illa Propheta-
RRN. rum & Apoſtolorum ſincerior conſervata ſit.

„„ Ft quia ſtatim poſt Apoſtolorum tempora, imò et. IK.
. 00N iam cum adhuc ſuperſtites eſſent, falſi doctores & hr.
8 retici exorti ſunt, contra quos in primitiva Eccleſia
UNT, N Symbolaà ſunt compoſita, id eſt, breves & categoricæ
leskoni: N confefliones, quæ unanimem Catholicæ Chriſtianæ ſt⸗
ndime dei Conſenſum & Confeſſionem Orthodexorum & ve-
beni ſort ræ Eccleſiæ complectebantur (ut hoc Symbolum Apo-
aln Rolicum, Nicenum, & Athanaſianum Jproßtemur pu-
S . blice, nos illa amplecti, & rejicimus omnes hæreſes,
SN omniaque dogmata, quæ contra illorum ſententiam
Aunquam in Eccleſiam DEI ſunt invecta.

Quscd vero ad ſchismata in negotiis fidei attinet, Hl.
NONMA quæ in noſtra tempora inciderunt, judicamus, unani-
e Egun mem Conſenſum, & declarationem Chriſtianæ noſtræ
eut ſidei & Confeſſionis „ inprimis contra Papatum, & hu-
gecla⸗ jus falſos ac idololatricos cultus, & ſüper ſtitiones, & ali-
Lnt. as ſectas, eſſe noſtri temporis Symbolum, Auguſtanam
Senm in illam primam, & non mutatam Con feſſionem, quæ Im-

Pperatori Carolo V Auguſtæ Anno 30 in magnis im-
A vormin , . s 141172 3 Snis S
meen Perii Comitiis exhihbita eſt: Similiter & Apologiam;
DAtdAN

ter, & Articulos Smalcaldicos Anno 37 conſcriptos, & præ-

cipuorum Theologorum illius temporis ſubſcriptione
gann Prs comprobatos. L
i 1 . 2 ,„„ . . „ .
—☛ Et quia hæc Religionis cauſa etiam ad LEaicos, quos:
e

ur vocant, ſpectat, eorumque perpetua ſalus agitur: profi-
Nn Aum,. temur publice, nos etiam amplecti Minorem & Majo-
thinge rem Doct. Lutheri Catechismos, ut ii Tomis Lutheri
el fünt inſerti: quod eos quaſi Laĩcorum Biblia eſſe
be eun , cenſeamus, in quibus omnia illa breviter comprehen-
goſuti * duntur, quæ in ſacra ſtriptura fuſius tractantur, &
iel quorum

I. DE PECcCATO
72

—

quorum cognitio homini Chriſtiano ad ætern
eig ationes, paulo ante monſtratas, om
ahaeelen io conformanda eſt, &, ſi
Gtrina in Keligionis negetio con

1 cum unanimi fi-
atque damnandum eſt: quippe quod cun nimig
dei noſtræ declaratione pugnet. ian Geras vete
Hoc modo luculentum diſcrimen in E ſucn ari te
is & novi Teſtamenti literas, & omnia alio
ris 1 Te

ri ma & regu-
etinetur: & ſola mcra ſeriptura,ſidles⸗ nn lapide Se.
12 cognoſcitur, ad quam, ceu ad Lydium m

judican ia, an
adicanda, an pia,
exigenda ſunt & . n
impia nn an verd falſ⸗ ſint. n dan
im Ratera autem Symbola, & alia ſcripta, anen mban.
lo ante mentionem fecimus, non obtinent autori

is. ſäcris literis debetur:
Judicis: hæc enim dignitas ſolis ſacris literis debetur
udicis: hæ

d duntaxat pro Religione neſrazeſimoninen eune
ann licant, ac oſtendunt, quomodo ſingt grele.
poribus ſcr e ters in articulis controverſis in aer
hadei⸗ e n qui tum Nixerunt inteller .
balaenefnertan & quibus rationibus s nele nt.
Hra ſriptura pugnantia rejecta & condemn t

DE PECCATO ORH
SINIS.
Status controverſiæ.

10 Se

—= hominis corrup
S omni diſcrimine, I P SA ESSEN-
1: — ol te. RATURA SUBöTA NHIA &ES SF
Artic. r,. TIA, aut certè principalis & præ
517.

ionalis A NI-
612. Pars ipfſius ſubſtantiæ: utpote, IPSA ration- 4

—

0

—

Ml, in fuinmn
CNiterata. A
Urum eſſenti⸗
nnni gener
ſteiſnmeni
DuuIbSU)
Mura corrup

4
Ancera
kio unn
Pendl

Meiimn,
71d diſeri
) Mon!
Uurnd, Kſanc
erm etiam,
bemnus, gi
guretian Pol
Kinter ereäd
re & Peccati
ubbl,
Cetinns,
fulo hor i
lnd li 1
mninbar

S.

Almen, Cunn

. dne, de keder
. itnigno
W olt.
AA enin
nun ante
tukl

i⸗ OIGINIS EPIT / MI.„,. 773
o Ann MaA, in ſummo ſuo gradu, & in ſummis ipſius viribus
conliderata. An verò inter hominis Subſtantiam, Na-
elutm turam, eſſentiam, corpus, & animam, etiam poſt lapſum
Grmankt humani generis, & inter Originale peccatum aliquod
ltu, Unf ſit diſcrimen, ita, ut aliud ſit IP SA N A TURA, &
uol u aliud ILPSUM PECCATUM Originis, quod IN
Natura corrupta hæret, & Naturam etiam depravat,

rurni AFFIRMATIV A. .
uaa Sincera doctrina, fides & Con-
In feſſio, cum ſuperiore Norma & com-

õ pendioſa declaratione conſen-
t. . 4
cbtinenram Redimus, docemus, & conktemur, quod ſi ali- I.
ſcri⸗ ſtentli⸗ quod diſerimen inter IDPSA M hominis N A T C.-
Aelincnid RAM, non tantàùm, quemadmodum initio 2 Deo
Cunotoln purus, & ſanctus, & absque peccato homo conditus eſt,
cutcetſit verum etiam, qualem jam poſt lapſum naturam illam
ungitilib) habemus: diſcrimen, inquam, inter IPSAM Naturam,

os enudn quæ etiam poſt lapſum eſt permanetque DHI creatura,
conemn? & inter peccatum Originis: Et, quèd tanta ſit illa Na-
turæ & peccati Originalis differentia, quanta eft inter
opus D EI, & inter opus Diaboli. .
Credimus, docemus, & confitemur, quèd ſummo H.
10 0 ſtudio hoc diſcrimen ſit conſervandum: propterea
“ quod illud dogma, nullum videlicet inter Naturam

. hominis corrupti & inter peccatum Originis eſſe diſ-
r2—rimen, cum præcipuis fidei noſtræ articulis (de creanz:“
Neche. tione, de redemtione, de ſanctificatione, & reſurrectio-
“ ne carnis noſtræ) pugnet, neque ſalvis hiſce articulis
äl ” l
Ar 1. . Deus enim non modo Adami & Hevæ corpus S& a- Dent,72, I1.
N AM nimam, ante lapſum, verům etiam corpora & animas Eſa. zy, 5.
lnd noſtras, poſt lapſum, creavit: eti hæc jam ſunt cor. S.. ¶

574 Y. Dz Prcchro .

—

Ad. 17, z6. Tupta. Et ſane hodie Dominus animas & corpora no. iI inliga
Fob. 10, S. ſtra, creaturas & opus ſuum eſſe agnofſcit, ſicut ſcri- umtgnaſei
Pſal. oo, 2. Ptum eſt: Manus tuæ fecerunt me, & plasmaverunt n corrupti

9. me totumin circuitu. Dem, ſpera
— . . . 1
Eccl. 12, t. Et Filius Dei unione perſonali illam humanam na- inleimmec
turam, ſed ſine peccato, aſſumſit: & non alienam, ſeſt uninuquam
noſtram carnem fibi adjungens arctisſime copulavit: Eli Kade
ejusque aſſumtæ carais ratiene veré frater noſter factus ien⸗
el De⸗ e me

eſt: ut ſcriptura teſtatur, Hebr. 2. Peſteaquam pueri
„ commercium habent cum carne & ſangvine, &ipſe fi. und guem
„ militer particeps factus eſt eorundem. Item: Non An- Colſpectriſ
„ gelos aſſumit: ſed ſemen Abrahæ aſſumit, unde & de-
„ buit per omnia fratribus aſſimilari, excepte peccato.
Eandem humanam noſtram Naturam (opus videlicet
Iuum) Chriſtus REDEMII: eandem (quæ ipſius o-
pus eſt) ſanctificat: eandem à mortuis reſuſcitat, &
ingenti gloria (opus videlicet ſuum) ornat. Pecca-
tum autem originale non creavit, non affumſit: non
gedemit, non ſanctificat: non reſaſcitabit in Plectis: .
neque unquam gloria cerleſti ornabit aut ſalvabit, ſed Rüiin

gur

in beata illa reſurrectione plane abolitum erit. Mer
. Ex his, quæ à nobis allata ſunt, diſerimen inter cor- en
ruptam naturam, & inter corruptionem, quæ NATU. Nen
R infixa eſt & per quam Natura eſt corrupta, facile D 0
agnoſci poteſt. * 1
III. Viciſſim autem credimus, docemus, atque confite- Cenei nobis
mur, peccatum originis non eſſe levem, ſed tàm prô- Gtnn,
fundam humanæ Naturæ corruptionem, quæ nihi iusire
ſanum, nihil incorruptum, in corpore & anima homi- Näjän
nis, atque adeò in interioribus & exterioribus viribus Oninis 1
ejus reliquit, Sicut Ecclefia canit: Lapſus Adæ vi pes. nin i
ſima, Humana tota maſſs, Natura & ipſa eſſentia, cor- rbun li⸗
rupta, luce caſſa, &c. Hoc quantum fit malum, yerbis K
revera eſt inexplicabile: neque humanæ rationis acu- de

wine

1I0O

—.—

nimnsAcns

eglaltin 4

ne, 8 Uund

Han hunmkt:

non denun’

ITrCköne d,e

rerdter lad

84

„ Dolkeagture

Kinging i
ſten Nen Ne
AMunt, u
lin aenk

urem (onee

mortvis tidh
Hum) orni 1
t, M ſſn
rabit in. N
beltungtt
e
Ptonen

irerfte⸗
t, A⸗

tuaskamm

Ncem 4
bliemlin

4
6

Ne

17

dem in ſpiritualibus rebus t

OHA IGINIS EFITOME. 57 5

mine indagari, ſed duntazat per verbum Dei revela-

tum agnoſci poteſt. Et ſanè affirmamus, quod hanc na-
turæ corruptionem ab IPSA Natura nemo, niſi ſolus
Deus, ſeparare queat: id quod per mortem in beata
illa Reſurrectione plene fiet. Ibi enim ea ipſa Natura
noſtra, quam nunc circumferimus, absque peccato Ori-
ginis, & ab eodem omnino ſeparata & remota reſur-
get, & æterna felicitate fruetur. Sic enim ſcriptum
eſt: Pelle mea circumdabor, & in carne mea videbo
Deum, quem ego viſurus ſum mihi, & oculi mei eum Job. 19; e6.
conſpecturi ſunt.

4

NEG ATIVA.
Rejectio falſorum dogmatum,

quæ commemoratæ ſanæ doctrinæ
Tepugnant.

Pjicimus ergo & damnamus dogma illud, quo I.
Daſſeritur, peccatum Originale tantummodò RRA
TUM & debitum eſſe, ex alieno deliéto, absque ulla
naturæ noſtræ corruptione, in nos derivatauam.
Iltem, Goncupiſcentias pravas non eſſe peccatum; II.
ſed concreatas naturæ conditiones, & proprietates

quasdam eſſentiales: aut defectus illos, & malum in-
gens à nobis paulèò anté commemoratum, non eſſe pec-
catum, propter quod homo, Chriſto non inſertus, ſit

ulius iræ.
Rejicimus etiam Pelagianam hærefin, qua aſſeritur, III.,
hominis naturam poſt lapſum incorruptam eſſe, & qui-
otam bonam & puram in

7

viribus ſuis naturalibus manſiſſe.

tltem: Peccatum originis externum, levem, & nul- IV:

Hus prope momenti eſſe nævum, aut aſperam quandam
macu-

VII.

IIX.

IX.

I. DFE PECCATO

maculam: ſub qua nihilominus natura bonas ſuas vires
etiam in rebus ſpiritualibus retinuerit.
Item, Peccatum Originale tantùm eſſe externum
impedimentum bonorum ſpiritualium virium, & non
eſſe deſpoliationem & defectum earundem, ſicuti cum
Magnes allü ſucco illinitur, vis ejus naturalis attra-
hendi ferrum non tollitur, ſed tantum impeditur: aut
ſicut macula de facie, aut celor de pariete abſtergi fa-
cile poteſt.
Item, Homini Naturam & eſſentiam non prorſus
eſſe corruptam: ſed aliquid boni adhuc in hominereli-
qvum, etiam in rebus ſpiritualibus: videlicet, bonitatem,
capacitatem, aptitudinem, facultatem, induſtriam, aut
vires, quibus in rebus ſpiritualibus inchoare aliquid bo-
ni, operari, aut cooperari valeat.
Contra autem rejicimus etiam falſum dogma Mani-
chæorum, cum docetur: peccatum Originis tanquam
quiddam eſſentiale atque ſubſtantiale à Satana in Natu-
ram eſſe infuſum, & cum eadem permixtum: quemad-
modum venenum & vinum miſcentur.
Item, Non ipſum animalem hominem, ſed aliquid
aliud, & peregrinum quiddam, quod ſit in homine, pec-
care: ideoque nen ipſam Naturam, ſed tantummodè
peccatum Originale in natura exiſtens, accuſari.
Rejicimus etiam atque damnamus, ut Manichæum
errorem, quando docetur, Originale peccatum pro-
priè, & quidem nullo pofito diſcrimine, eſſe IPSAM
hominis cerrupti Subſtantiam, Naturam & eſſentiam:
ita, ut inter naturam corruptam poſt lapſum, per ſe
ipſam conſideratam, & inter peccatum Originis nul-
la prorſus ſit differentia, neque ulla diſtinctio cogitari,
aut ſaltem peccatum illud à Natura cogitatione diſeer-
ni posſit. .
D. Lutherus quidem Originis illud malum, pecca-
tum Naturæ, perſonale, eſſentiale vocat: ſed non cein
0

(N.

1
6 aſann qu

bateceofn
Uilißz fel iden
)nlbus ch
Uuunk natun

taln voean

Uaritum en
ol an Perp
Uiind ſnſtn
ruin uullar
nuchrrhti ex.
Erretlte n
r: tamnen
ihiulle er
Mini onatunm
Uni liorun
igiarine,
P ie eni
nitätionegen

nennnnod

EN Etiann
cabuli/N.
Rentee

1

oo OHIGINIS EPITOMEyE.„, y

—.— . . - — —
Aturabintlaf ob cauſam, quaſi Natura, perſona, aut eſſentia homi-
nett nis, absque omni diſcrimine, ſit ipſum peccatum Ori-

ntin dt am ginis: ſed ideo ad hunc modum loquitur, ut hujusmo-
lum funm in di phraſibus diſcrimen inter peccatum originale, quod
erinteninmd humanæ naturæ infixum eſt, & inter alia peccata, quæ

eis umit actualia voeantur, melius intelligi poſſit.
. inen Peeccatum enim Originis non eſ quoddam delictum, XI.
nti quod actu perpetratur: ſed intimè inhæret infixum ipſi
naturæ, ſubſtantiæ, & eſſentiæ hominis. Et quidem, ſi .

ſenumtmße maxime nulla unquam prava cogitatio in corde homi-
nb⸗ nis corrupti exoriretur: ſi nullum verbum otioſum pro- 6
lelens ferretur: ſi nullum malum opus aut facinus deligna-
igeliet

uulise retur: tamen Natura nihilominus corrupta eſt per
atecyin 16 Originale peccatum, qued nobis ratione corrupti ſe-
gichut minis agnatum eſt: quod ipſum etiam fcaturigo eſt o-
4 mnium aliorum actualium peccatorum, ut ſunt pravæ
a (ogitationes, prava colloquia, prayè & ſtelerate fa-
n Oriom

* cta. Sic enim ſcriptum legimus: Ex corde oriuntur Matth. 11.
ileiKm cogitationes malæ. Et alibi: Omne ſigmentum cordis Caen. 6, .
peninmn tantummodè malum eſt, à pueritia.
dan Eſt etiam diligenter obſervanda varia ſigniſicatio XII.
Pmnnen 47 vocabuli (Naturæ- )cujus æquivocatione Manichæi ab-
olkt rtu utentes, errorem ſuum occultant, multosque fimpli-
an, eltnn ces homines in errorem inducunt. Quandoque enim

1

SS (Natura) ipſam hominis ſubſtantiam ſignificat: ut, cum
mngr dicimus: Deus humanam Naturam creavit. Inter-

ile ſe . dum verò per vocabulum Naturæ, intelligitur ingenin“
inmz, d „um, conditio, defectus, aut vitium alicujus rei, in ipſa
Ccand ſe natura inſitum & inhærens. Ut cum dicimus: Ser-
t iin Pentis natura eſt icere: Hominis natura eſt peccare, &
tun iie peccatum. Et in hac poſteriore ſignificatione voca-

,
laitni , bulum (Naturæ )non ipſam hominis ſobſtantiam, ſed
8 agein⸗ alauid, quod in natura aut ſubſtantia fixum inhæret,
5 enotat.
aalmf⸗ Qood veròad Latina vocabula Subſtantiæ & Acci- XIII.
at 1, . O dentis

1. 2

.

— AA—.1i ini as quadruplicem habeat con-
Kag. C. 2.( MA hominis voluntas quadruplicem habe

pol, 217.

DPrtec. Im. . . . “S
„S. Decl. refurre ionem carnis: nunc quæſlio prætipua eſt tanꝰ
2; g.

ſcernefs eſſentiam alicujus rei ab ee nod aliunde ei
,

IIL DE LIBER0O
dentis attinet, cum ea non ſint ſcripturæ ſacræ voca-
buls, præterea etiam à plebe non intelligantur, abſti-
nendum eſt abillis in publicis ſacris concionibus: ubi
indocta plebs docetur: & hac in re ſimplicium & ru-
diorum meritò habenda eſt ratio. ôòôèGc
In ſcholis autem, & apud homines doctos (quibus
horum vocabulorum ſignihcatio nota eſt, & qui iis-
dem rectè atque citra abuſum uti poſ:unt, propriè di-

57

accidit & per atcidens inhæret) in diſputatione de pac-
cate Originis, retinenda ſunt. SJèðMD

Nam hiſce vocabulis diſcrimen inter opus Dei, &
inter opus Disboli quam maxime perſpicueè explicari
poteſt. Diabolus enim ſubitantiam nullam creare, ſed
tantummedo per accidens, permittente Donuno, ſub⸗
Rantiam à Deo creatam depravare pote.

DE LIBERO ARBI-
TRIO.
Status controverſiæ.

ſderationem, Primo ante lapſum: Secundo, poſt
lapſum: Tertio, poſt regenerationem: Quarto, poſt
tüm d luntate & viribus hominis in ſecundo ſtatu,
Aquasna
ſtrorum, ante regenerationem ex ſe ipſo habeat, in
rebus ſpiritualibus: an propriis viribus, antequam pber
ſpiritum Dei fuerit regeneratus, poſſit ſeſe ad gratiam
Dei applicaré & præparare: & num gratiam divinam
(quæ illi per Spiritum ſanctum in verbo & Sac -
to divinitus inſtitutis offertur) accipere & apprehen?
dere poſſit, nee ne. AAFFIR-

ud

ires poſt lapſum primorum parentum no-

ramen-—

wena d

teng

ſ noſkr:
k in neb
e roptii
un eſt:
umett A
fütun ſillei
hitualihn
ſaimm,

4 1 ,
ſe r lich ſel

4 ttünnod
ennl ſint,
ne enin.
An DRrona
Put urich
etnk, e
Uantumn abe⸗ 1

=–

’”YJZUMVM AREITRIO EFTTOMEyA, S/
ie AFFIRMATIVA.
ligmmmi

michi Sincera doctrina de hoc Articu-

8 en congruens. —
1 e D’ hoc négotio hæc eſt fides, docrina S& confes: l.,
u ſio noſtra: quèd videlicet hominis intellectus k
9, Oodl

r? tatio in rebus ſpiritualibus prorſus fint ceœca, nihil-
te (ue propriis viribus intelligere poſſint. Sicut ſtri. 7. Cer. 2,

1Dptum eftt Animalis homo non Percipit ea, quæ ſunt
ſe ſpiritus: ſtultitia illi eſt, & non Poteſt intelligere, quia
1icne e

IAde, ſpiritualibus examinatur.
nulan e QCredimus, docemus, & confitemur etiam: Volun- II.
ente D tatem hominis nonduin tenatam, non tantàùm à Deo
orel eſſe averſam „Verum etiam inimicam Deo factam: ita
utt tantummodo ea velit S cupiat, iisque delectetur, Cen. F., 1.
gquæ mala ſunt, & voluntati divinæ repugnant. Scri=
. ptum eſt enim: Senſus & cogitatio humani cordis in Rozn, S, g.
malum prona ſunt ab adoleſtentia ſua. Item: affectus SUM
carnis inimicitia eſt adverſus Deum; neque enim legi
etiu. ifubjicitur; ac ne poteſt id quidem. Itaque credimus
ee quantum abeſt, ut corpus mortuum ſe ipſum viviſca. XS
ce re, atque ſibi ipſi corpoxalem vitam r

eſtituere posſit tan=
ſun: tum abeſſe, ut homo, qui ratione peccati ſpiritualiter
uen: , mortuus eſt , ſeipfum in vitam ſpiritualem revocandi
ir peiſui, ullam facultatem habeat: ſicut ſcriptum eſt: Cum eſ: BPp. 2) f.
noin en⸗ ſemus mortui in Peccatis, convivificavit nos cum Ohri.
run ſus ſto, &c. Itaque etiam ex nobismeti Pſis, tanquam ex no.
Eih⸗ bis, non ſumus idonei, ut aliquid boni cogitemus: quod
Sl verò idonei ſumus, idipſum à DEO eſt- 2. Co- ,
n Converſionem autem haminis operatur Spiritus III
o us ſanétus non ſine mediis: ſed ad eam effciendam uti
aric, Eglet prædicatione & auſcultatlone verbi DEI, ficut
het⸗ QOoz⸗

II. DE LIEERO
58⁰

it bi Dei. Et
— . auditu vVer
nni credenti. Et: Fides eſt Verbum audistur, neque
Remre,17. nid le Dominus, ut ipſius Ve .
Xe: lſanèe vult
5§.. ſane
Pſal 9,

Huic verbo
tur. H.
dicationem aures obturentu
ad illius prædic

anominum ape-
corda hom ..
& præſens Spiritus ſand Apoſtolicis, diligen er at
1 adeſt præſe Lydia in Actis Apo tia & virtute Spi-
2 3 rit, ut, ſeu Ir4. onvertantur, fola g
t ndant, &α 1r c 6G ſtrum
Ree Si enim Spiritus ſn igratnehi & rigare,
velle eurrers, noſtrum plantare,
. 8 .
2. 7. Vell
1. Cor. 7,

it: Sine me nihil
7. - it; Sine è”
. iſtus inquit; 4 riſtus
largiatur, Sicut Chr paucis verbis Ch
. non largie Ec his quidem P
Joh. 1ſ; potelſtis facere. 4

jaque gratiæ
. 3 at;, omniaque g£ 6
rbitrio omnes vires brans Deo habeat, de quo
T. Cor. I⸗ di . 5 adit ri *
2 2 divinæz
Jer., 92 2e

orietur. “
glorie NESAN falſæ

. 1.
qu

jo fieri, & aliter
jant, ario fieri,
ia, quæ eveniant, neceſſa
„omnia,
erunt,

poſſe: ebes enternisagat: eummu⸗ a1
ſeri prorfus non .“ in rebus erternizatich ſunt, libidi-
gefgmanda mola opemn & elera nlia, eoe
deſignanda H cædes, furta, & Ktu jancrumer-
nes vagæ⸗ mus etiain craſſum illum Pe homo pro-
Brnrlaus ere no dubitarunt, du lele ad De-
II. rorem, qui a rere “ tia Spiritus ſan Nc nree
priis bus re Evan gelio credere, „16855,
um convertere,

Anln 1t
Ueſinaler

. 1 . ang elion C PO ertia
cri dum eit!

nin arere,

itam ttert

Urtter se
4
Uün 6oon
irloare poſſe

. rEtI 2 U U 1

1 lei rit

dei tote co
id predicztin
in in erho
woriis,
hlitit lier

cor

ae
erga leh
ten kzmin
.

eehen

ſuſe bler,a

uu

RDR

ineſ no

Agernin 1

eeimug et
eg
34

Ule

„

egne.

llurine,

len D

n
nkiam
enianmn r
id eſſentiz⸗
Done (rezre
Cün
len glel Vi⸗
in i

10

—.—
entin Deidilt
aeita detii
Dimm audüntunte!
Fentur. Hüts
cordahuginn’
boliis, penn
getrlmnt

=

ratiasbetuk
e, ſemina e bin
cet tileinme,

nſit; nn

aucis ſenil

t, g, e

4,
e

-

=

Amis 1
1bj Uictn tn

ſe
wiann; 1
ſmwen ⸗ 1
alinhit, 6
em Onni

MU ARBITRIO ErITOME. 581

is ts

ommſe 3

..— A . ——
animo bParere; & hac ratione peccatorum reiniſſionem

ac vitam æternam ipſe promereri valeat.

rrter hos errores rejicimus & & Semipelagianorum 1II.

falſumm dogma, qui docent, hominem propriis viribus
inchoare poſſe Pttam converlſionem: abſolvere autem
fine Spiritus ſancti gratia non poſſe.
Item, cum docetur, licet homo non renatus, ratio- IV.
ne liberi arbitrii, ante ſui regenerstionem infirmior
quidem ft, quam ut converſionis ſuæ initium ſacere,
atque propriis viribus ſeſe ad Deum convertere, & le-
gi Dei toto corde Parére valeat: tamen, ſi Spiritus fan-
(tus Prædicatione verbi inſtiam fecerit, ſuamque gra-
tiam in verbo homiai ebtulerit, tum hominis volun-
tatem, propriis & naturalibus ſuis viribus quodammo-
do aliquid, I licet id modiculum, infirmum, & langv idam
admodum ſit, converlionem adjuvar e, atque cooperari, S
& ſeipſam ad gratiam applicare, Ppræparare, eam appre-
hen lere, amplecti, & Evan gelio credere poſſe
I[tem, Hominem, poſt regenerationem . legem Dei V.
perfecte obfervare atque im plere oſſe: eamque imple-
tionem eſſe noſtram coram D E juſtitiam, „qua vi-
tam &ternam promereamur. VI.
Re'icimus etiam damnamusque Enthufiaſtarum er- Enibeßahe
rorem: qui ſi fingunt, Deumi immediate, absque verbi Dei bocaztz,
auditu, & ſine Sacramentorum uiu, hotnines ad ſe tra- gni H

here, illaminare, juſtificare & ſalvars.
Itenn, Deum in conve rſione & re eger neratione homi- VII.
nis, Subſtantiam & Eſſentiau veteris Ad mi, & præ ci- pradicatio.

ss 7 . 2
pue animam rationalem penitus abolere;, novamque ** verbi
animæ eſſentiam ex nihilo, i in illa converſione 5 & rege- divini, co-

neratione create. leſtes re Ve-

.
4 t/ 2263

Item, Cum hi ſermones eitra decla arationem uſur⸗
pantur, quod videlicet h hominis voluncas, ante conver-
ſi ionem, in ipſa converſione, & poſt converſone
OQο 3 Spint

G Spiriine
5o vPeci a bet.

582 II. Dz LIBBBho
Spiritui fancto repugnet: & quod Spiritus ſanctus iis
detur, qui ex propoſito & pertinaeiter ipſi reſiſtunt: Nam
Deus in converſione ex nolentibus volentes facit, & in
volentibus habitat: ue Auguſtinus loqui ſole.
Quòd verò ad dicta quædam, tum Patrum, tum
Neoetericorum querundam doctorum attinet: Deus
trahit, ſed volentem trahie: & hominis voluntas in
converſione non eſt otioſa, ſed agit aliquid: judica.
muas hæc ſormæ ſanorum verborum non eſſe analoga.
Afferuntur eaim hæc dicta, ad confirmandam fallam
Opinioßem, de viribus humani arbitrii in hominis con-
verſione, contra doctrinam, quæ ſoli gratiæ divinæ
id opus ateribuit. Ideeque ab ejusmodi ſermenibus,
quando de converſione hominis ad Deum agitur, ab.
ſtinendum cenſeinus.
Contra autem rects docetur, quod Dominus in

4

converfiane, per Spiritus Sancti tractionem (id elt,

motum & operationem) ex hominibas repugnantibus
& nelentibus, volentes homines faciat: & quèd pot
converſionem in quotidianis peenitentiæz exercitiis

His ſi
in etian
hettut.
Relnapnn
hr tntin

icen nimirn

Alilemer
mninig eſfe
ſcl tne
Rrutione Dei

hominis renati voluntas non ſit otioſa, ſed omnibus (ewe

Spiritus Sancti operibus, quæ ille per nos efficit; etiaam

cooperetur.

. Z .8 . 8
Item, Quod D. Lutherus ſcripſit, hominis volun.

tatem in converſione purè pasſive ſe habere: id rede
& dextré eſt accipiendum, videlicet, reſpectu divinæ
gratiæ in accendendis novis maotibus, hoc eſt, de eo
intelligi oportet, quando Spiritus Dei per verbum au:

ditum, aut per uſum Sacramentorum hominis volun-

tatem aggreditur, & converſionem atque regeneratio-
nem in homine operatur. Poſtquam enim Spiritus fan-
ctus hec ipſum jam operatus eſt, atque eflecit, homi-

nisque voluntatem ſola ſua divina virtute & operatio-
ne immutavit atque renovavit: tunc revera hominis 4

nova illa voluntas inſtrumentum eſt & organon ll

liig o
fin Kunz
rlum ii
D
eminter ſe
Ue enimn
ldiina
ele derh
Wn eerit

neffini

10 ARETRIO EPIroME. 883
. nid Spicſens ſancti, ut ea non modo gratiam apprehendat,
verùm etiam in operibus ſequentibus Spirikut ſancto N

eritinikuk
Gs Nolertehet cooperetur.
nunhihe Relinqvuntur igitur ante converſi onem hominis
duæ tantùm ſci:ntes cauſæ „ ad converſionern effi- .

e caces, nimirum Spirieus ſanctus, & verbum Dei, qu nod
rloninb iin eſt inſtrumentum Spiritus ſancti, quo converſionem
gt iſni hominis efficit. Hoc verbum homo certè audire de-
“ at bet: ſed tamen ut illud ipfum vera fide amplectatur,
an oniin nequaquam fuis viribus propriis, ſed fola gratia &e-

nſrmne ee
dnr peratione Dei Spiritus Sancti obtinere poteſt.

irüikmu
e ſ gi III.
8 ſer “ r
e Pk IIISTITIA FIDEI
R CORAM DE
de Status controverlir.

NANIMI confſe/ fͦù (ad normam verbi Aug, C. 10.

ginibas Stehlen⸗
G, 9) divini, & ſententiam Auguſtanæ Con-II. re.

tin
. katilt: 1

lirti 4 N fſeſhionis) in Eccleſfis no ofſtris docetur, a. r. Ar
, noz pe eccatores longè miſerrimeos ola Smw. zoc.
le er gh in Chriſtum ſide coram De 0 juſtiſßcari zSS. Decl.
* 2 & ſalvari: ita ut Chriſtus ſolus noſtra
1 SS frjachenn Uie autem Je ſus Chriſtas Salvator noſter,
eſ oe & juſtictia noeſtra, verus Deus eli⸗ & verus hemo, etenim Jer. 22, 16.
iet e dvins &humana naturæ in ipſo ſunt perſonaliter! unitæ. I. Cor. 1, 30.
thus, 6 Quaæxſitum igitur fuit: ſecundum quam naturam Chri. z. Cer. y, 2r.

sDei ſtus noſtra ſt juſtitia? Et hac oceaſione duo errores &qùi-
turonfn dem inter ſe pugnantes, Becleſtas quasdâ perturbârunt.
Una enim pars ſenſit, C. hriſtum tantummodo ſecun-
Asiu divinalin naturam eſſe noſram juſtitiam: ſi vide-
licet ille Per idem in nobis habitet: etenim omnia ho-
minum peccs Ata, collata nimirum cum illa per fidem inha-
kitante divinitate, eſſe inſtar unius guttulæ aquæ, cum
00 4 mmage0

1
1

584 III. D E JusTITTTA FIDEI

magno mari comparatz. Contra hanc opinionem
ali quidam aſſeruerunt, Chriſtunm veſſe noſtram coram

Deo juſtitiam, duntaxat 17 ecundum humanam naturam.

A FPIRMATIVA.

Sinccra doctrina piarum Eccle

ſiarum, uttique commemorato errori

oppoſit ta

I. Ab reſellendum utrumque errerem, credimus do.
cemus, & confitemur unanimiter: quod Chriſtus
veré ſit noſtra juſtitia: ſed tamen neque ſecundum ſo-
lam divinam naturam, neque ſecundum ſolam huma-
nam naturam, ſed totus Chriſtus, ſecundum utramque
haturdm, in 8OLA, videlicet, obedientia ſua: quam
Patri ad mortem usque abſolutiin ſimam Deus & homo
præſtitit: eaque nobis pec catorum omnium remiſſio-
nem, & vitam æternam promeruit. Sicat ſcriptum
eſt: Sieut per inobedientiam unius hominis peccato-
res conſtituti ſunt multi: ita & per unius obedientiam

Rom. F5, 9. juſti conſtituentur multi, Rom. f. V. 19.

II. Credimus igitar, docemus, & conſitemur, hoc ipſum
noſtram eſſe coram Dea juſtitiam, qeod Dominus no-
bis peccata remittit, ex mera gratia, absque ullo reſpe-
éctu præcedentium, bræſentium, ant couſequentium

noſtrorum operum, dignitatis aut meriti.

Ille enim

donat atque imputat nobis jut ſtitiam obedientiæ Chri-
ſti: propter eam juſtitiam 4 DOi in gratiam recipi-

mur, & juſti repatamur.

III. QOredimus etiam, decemus, & confitenur, SOLAM

FIDEM eſſe illud medium & inſtrumentum, quo Chri-

ſtum Salvatorem, & ita in Chriſto juſtitiam illam, quæ
coram judicio Dei conſiflere poteſt, apprehendimus:
Propter Chriſtum enim fides illar nobis ad juſtitiam im-

Rom. g; y. pPutatur, Rom 4. v. 5.

Credi-

Coy

(elimns Prr
lin illibeante
leChr rilo, ſed
Ain Recden

1Ge 1noſeinin

uher ſölen i

Memn percatornl
DtO Datre 1e

(muamr.

Cedinne doe
llenre, ,Phrs
tenit cure, gnos
hnont ittin
bnnt ule
Ime len: .
r
Eeignunh
lep Renerttibni⸗
rhe u
kinileti WWl

e es de hor

kifia d
Griinn do

nChitun cre

nuſhte lte eſe⸗
Knnun el
Gnn Ni
vntinne
nlen pur
llece

Plbrl CORAM DEO EFITOMEE.„. 5595

hae dmom (redimus præterea, docemus & canftemur, figem IV.
heſlemkun illam juſtificantem non eſſe nudam notitiam hiſtoriæ
humaumtmmm de Chriſto, ſed ingens atque tale Dei donum, quo
V1. Chriſtum, Redemtorem noſtrum, in verbo Evangelii
recté agnoſcimus, ipfique confidimus: quod videlicet
AIUII ⸗ propter ſolam ipſius obedientiam, ex gratia, remiili-
ttni en peccatorum habeamus, ſancti & juſti coram
Patre reputemur, & æternam ſalutem conſe-
quamur.
men, arlm⸗ OQOQD.eͤredimus, docemus & conſitemur, vocabulum ( ja⸗ V.
ter: ln ſtiſicare) phraſi ſcripturæ ſacræ, in hoc articulo, idem Infra Pag.
negbe ſntin ſigniſicare, quod abſilvere à peccatis: ut ex dicto Sa- agÿ7*.
ntnn ſlune lomonis intelligi poteſt: Qui juſtificat impium, & qui proverb.
ſeununun sondemnat juſtum, abominabilis eſt uterque apud De-77, 17. Romz.

teliennlag um. Item: Quis accuſabit electos Dei? Deus eſt, qui ꝙ, 7.
Iumacon Deutke 1 uſtificat.
omminn s Et, ſi quando pro vocabulo juſtificationis, vocabu-
8 Gcnr lin la regenerationis & vivificationis ufurpantur: (quod
Vmnd“ i0 Apologia Auguſtanæ Confeſſionis factum eiſt) ſunt

es in illa ſuperiore fignificatione accipienda. Nam ali4s

“ ex veces de hominis renovatione intelligendæ ſant,
cnſenn u quæ à ſidei juſtificatione rect diſcernitur. 1.
eneie Qredimus, docemus, & conttemur etiam, etſi vere VI.
n keches in Chriſtum credentes & renati multis infirmitatibus
ae⸗ & nævis usque ad mortem ſunt obnoxii: non tamen illis
t on.

ſ vel de juſtitia, quæ per fidem iplis imputatur, vel de æ-
e eb terna ſalute eſſe dubitandum: quin potius firmiter il-
. lis ſtatuendum eſſe, quod propter Chriſtum, juxta pro-.
O miſhonem & immotum verbum Evangelii, Deum ſibi
placatum habeant.
ontenne , Oredimus, docemus, S& conftemur, quòd ad con- VII.
ntinn ſervandam Puram doctrinam de juſtitia fidei coram
lttn , Deo, neceſſarium ſit, ut particulæ excluſivæ ( quibus
,ii Apoſtolus Paulus Chriſti meritum ab operibus no- Rom. 3, 7.
i . ſtris prorſus ſeparat, SOLIQVE Chriſto eam gloriam
(8, 7 O ο5 tri-

2–

886 III. DETuSTITIA FIDEI

. — —ð —, .
tribuit) quam diligentiſſimè retineantur, ut cum l'au

. — “ .
lus ſcribit, ex gratia, gratis ſine meritis, absque lege, ſi-
ne operibus, non ex operibus: Quæ omnia hoc ipſum

dicunt: S O LA fde in Chriſtum juſtificamur & ſal-

vamur.
Credimus, decemus, & cenftemur, etſi antece-

dens contritio, & ſubfequens nova obedientia ad ar-

iculum juſtiſeationis toram Deo non pertinent: noa

— ,Z .,.N. —– SKE
tamen talein ſidem juſtiticantem eſſe ſingendam, quæ

icet, & contra

una cum malo propoſite, peceandi Nideliet coutre
conſcientiam agendi. eſſe & ſtare poſſit. Sed poſtg

Galat. 5,; 6.home per fidem eſt juſtificatus, tum veram illam &

J.
II.

III.

vam fdem elle per charitatem efficacem, & bona Ope-

des enim vera nundquam ſola eſt, quin charitatem &
ſpem ſemper ſeécum habeat. =

ANTITHESIS, SEUI NE.
GATIVA.

Rejectio contrariæ & fall- B

doctrinæ. ”
R budiamus ergo, & damnamus oemnia falſa do-

gmata, quæ jan recitabinmus.

ſecundum divinam natäram.

.

ra ſaemper fidem juſticantem ſequi, & und cum raz
modo vera & vivaà fides eſt, certiſſime deptehendi i-

H

Chriſtum eſſs juſtitiam noſtram;, ſolummodè

„ ⸗ ° . Xxta
Chriſtum eſſe juſtitiam noſtram tanenunmodo jux

7

humanäm naturam.

.⸗Q◻- ——-— . tiſ-
In dictis Propheticis & Apo ſtolicis, ubi de jaſtit,
(juſtiſicare & juſtigcari)
atis sbſolvere, & abſolvi, &

catione figei agieur, vocabula

non idem eſſe, ac à peccea cha
remiflionem peccatorum conſequi; Sed nos e er
ritatem à Spiritu ſancto infuſam, per Virtutes, & p

2

ceri gur
lllos heri,
Filem n
Aindiin
in wbis ha
Utihnem P
e ſlitin
Niſen e
let.
Non i
tbeg uhte
Uilen i
fugur in⸗
li er ihe
Ellem in
Dutez tenstr
lenali
Henoyvatio
ſi nolrx i
Deof (au⸗

kagente
ahe, linn
Deboatitn
Er inltri
um nor
Drnich

Ere, & .

1) er alin
. kigen ne
Operd n
preſin

Gnun CORAM DEO EFITOME. 587

—

— 7. .
Aotur telnlI opera, quæ à charitate promanant, reipſa coram Deo
t,Dele juſtos fieri. HS
z onna Pigdem non reſpicere in ſolam Chriſti obedientiatn, IVe
kfenut! =ð ſed in divinam ejus naturam: quatenus, vi idelicet, ea
in nobis habitet atque efficax fit: ut per eam inhabi-
rnt, A tationem peccata noſtra tegantur.
4 ,DetertAd4 Fidem eſle talem fiduciam i in obedientiam Chrii, V.
non etnmata? quæ poſſit in eo etiam homine permanere & conſiſtere;:
le geln qui vera Pœnitentia carezt, & ubi charitas non ſe-
uie 4quatur: ſed qui contra cConffientiam in peccatis perſeve-
8 ret.

polt 5
Im Ver

mint Non ipſum Deum, ſed tantum dona DEl in creden. VI.
an, K tibus habitar. HW rJMV
1 tin ⸗ Fidem ideo ſalutem nebis conferre, quod nevitas VII.
illa, quæ in dilectione erga Deum & proximum conſi —
ſtit, per fſidem in nobis zachastur. 4
Fidem in juſtifieationis negotio primas gaidem VIII.

partes tenere: ſed tamen etiam renovationem & chari-

2–

e N tatem ad juſtitiam noſtram coram Deo pertinere; ita ut
r renovatio & charitas quidem non ſint principalis Cäau⸗
1. .Y ſa noſtræ juſtitiæ: ſed tamen juſtitiam noſtram coram H
, ( N. Deo (ſ abſint renovatio & charitas) Anon eſſei eintegram
S& perfectam.
D Credentes in Chriſtuch coram D B O juſtos eſſe & MX.
½ Aalvos, ſimul per imputataimn Chriſti juſtitiam, & per
n inchoatam novam obedientiam: vel, partim quidem
. per imputationem juftitiæ Chriſti, partim verò per in-
choatam novam obedientiam. 3

Promiſſionem gratiæ nobis applicari per ſidem in X.
corde, & præteren etiam per conieſſionem . qaæ ore ſit,
& per alias virtutes. .
Fidem non juftihcare ſine bonis operibus : Naquebe ba- .
na opera neceſſario ad juſtitiam requiri, & absque eees.
mm Præſentin hominem lſtiäkari non polle. 6.

2

DE

DE BONIS OPFE.

cera!

RIBUS.
Status Controverſiæx.

Aug. C. I.
jt. 10. Spol.
SF. Artic.
vwal. 275

troverſiæ in quibusdam Eccleſiis ortæ ſunt.
Primum ſchisma inter Theologos quosdam

J. vari ſine bonis operibus: Et neminen unquam fſine
bonis operibus ſalvatum eſpe: Alii vero docerent: Bo-
na opera ad ſalutem eſſe pernicioſa.
Alterum ſthisma inter Theologos nonnullos ſuper

II. 3
vocabulis (negeſſariam & liberum) ortum eſt. Al-⸗

tara enim pars contendit, vocabulum (neceſiarium)

non eſſe uſurpandum de nova obedientia: eam enim
non à necefſitate quadam & coactions, ſed 4 ſponta⸗

neo ſpiritu promanare. Altera verò pars vocabulum
(heceſſarium) prerſus retinendum ceniuit: proptered;
quod illa obedientia non in noſiro arbitrio poſita/&ι
libera ſit, ſed homines renatos illud obſequium debere

2

præſtare.

Et duin de commemseratis illis vocabulis diſputa-
tum eſt, tande n etiam de re ipſa fuit diſceptatum. Alii
enim contenderunt, Legem apud Chriſtianos prorſus
uen eſſe docendam: ſed tantummodo dodtrin4 Bvan-
gelii homines ad bona opera invitandos eſſe. Alii hanc
opinionem impugnârunt.

AEFIR-

S8 Wv. Dr Boxrs

elet,

N DOCTRINA de bonis operibus duæ con-

factum eſt, cum alii affererent: bona opera
Lea. Sb. neceflaria eſſe ad ſalutem: impoſſibile eſſe ſal-

4 in
l e

L hr cor
lne gecid

Quldona

“ bttußbl ji

auntihting
Criinnses
1iehend en
itatione
ngtens
inkient cl
n honini

fpibn lerd

Qharum tec

4 ſthati

lun elt, non
Ctüinng,
ſhereniſin
Fiterer
ler
ebere N
1 Mrter

RNant.
ded tinen

1ſ crdi

9
Ctecente

ndoll

OrERIBISEPITOHMFF. 989
AFFIRMATIVA.
Sincera Eccleſiæ doctrina de hac
H controverſis. ðèðð
L T hæ controverſiæ ſolide & dextre explicentur at-
que decidantur, hæc neſtra fides, doctrina & con-
feſſio eſt.
Quod bona opera veram fidem (fi modo ea non fſit
mortua, ſed viva fides) certiſſime atque indubitato ſe-
quantur, tanquam fructus bonæ arboris.
Credimus etiam, docemus, & conmitemur: Qquod be-
na opera penitus excludenda fint, non tantum cum de
juſtificatione fidei agitur, fed etiam cum de falute no-
ſtra æterna diſputatur, ſicut Apoſtolus perſpicuis ver-
bis teſtatur, cum ait: Sicut & David dicit, beatitudi-
7*

nem hounnis, cui Deus accepto fert juſtitiam ſine o. "m. 4, 6.

peribus. Beati, quorum remiſiæ ſunt iniquitates, &
querum tecta funt peccata. Beatus vir, cui non impu-
tavit Dominus peccatum, &c. Et alibi: Gratia, inquit,
eſtis falvati, per fidem, & hoc non ex vobis, Dei enim
donum eſt, non ex operibus, ne quis glorietur.
Credimus, docemus, & confitemur, omnes quidem
homines, præcipuè verò 6os, qui per Spiritum ſanétum
regenerati ſunt & renovati, ad bona opera facienda
debitores eſſe.
Et in hac fſententia vocabula illa (neceſſarium,
debere, oportere) recte uſurpantur, etiam de renatis
hominibus, & cum forma ſanorum verborum non pu-
gnant.. G
Sed tamen per vocabula (necesſitas, neceſſarium)
quando videlicet de renatis eſt ſermo, non intelligen-
da eſt coactio, ſed tantum debita illa obedientia: quam
veréè credentes, quatenus renati ſunt, non ex coactio-
ne, compulſa legis, ſed libero & ſpontaneo ſpiritu
præ.

50 IV. DE BONTSOFERIBIS.

ſed ſub gratia.

id non ita accipiendum eſſe, quod in hominis renati
arbitrio relictum ſit, bene aut male agere, quando ip

lamſi in peccatis ex propoſito perſeveret.
VII. Hoc tamen non aliter, quam de ſpiritu hominis jam

ritus hominis liberatus bene operetur, non formidine

tiam filii præſtare ſolent.

Gal. y, il. re de ſua ipſius perſona conqueritur.

R

nim ſctiptum eſt: nihil jam damnationis eſt his, qui in
Chriſto jeſu ſunt.

pefa, ſed tantum per Spiritum Dei, & per fidem (qua
ſeilicet ſalus cuſtoditur) bona autem opera teſtimonia

habitet.

1 NEGATIVA.

pugnans.
FZeb. 6, 2y.— ſes, cum docetur: Bona opera necellſaria eſſe 4

Rom. 7, b. præſtant: quandoquidem non amplius ſub lege ſunt,
VI Credimus igitur, docemus & conftemur, cum dici
tur: renatos bene operari libero & ſpontaneo ſpiritu:.
vifum fuerit: ut nihilominus tamen fidem retinest, eet-
liberato intelligendum eſt: ſicut hanc rem ipſe Chri-
Rom. 6, 15. ſtus, ejusque Apoſtoli declarant: qued videlicet ſpi-
pœnæ, ut ſervus: ſed juſtitiæ amere: qualem obedien-
VIII. Hanc verò libertatem ſpiritus, in eleétie Dei fliis
non perfectam, ſed multiplici infirmitate adhuc grava-
Rem. g. tam agnoſcimus: quemadmodum D. Paulus ſuper ea
IX. IIam tamen infirmitatem Dominus electis fuis non

imputat: idque propter mediatorem Chriſtum. Sicees

X. Credimus præterea, docemus, & confitemur, fdem
& ſalutem in nobis conſervari aut retineri non pero⸗

eſſe, quod Spiritus ſanctus præſens ſit, atque in nobis

Falſa doctrina, ſuperiori re-.

Mes. 2, 14. Q Ejicimus igitur, & damnamus ſubſequentes phrz

ſalu?

V.DrLxez

ien Nenin
umt Ipoclbil
eylkignus

6in, Chri
n opera no
Abenin p
nimn eckuthe
ngleopera
lrimniſtyu
Gtun unm ed
: glan ee⸗
Nh ifati
Mdlnes picn

upficn fin

lemn incutn
Urtetei te

heudi tien

elm mirion
lenenk e

luim nii

Cleuſtolidg

IND V. DELEGE Er EvANGELIO EPITOME. 91
isſblgen fſalutem: Neminem unquam ſine bonis operibus ſalva-
tum: Impoſſibile eſſe ſine bonis operibus ſalvari.
hennch Repudiamus & damnamus nudam hanc, offendiculi II.
Homntfimm plenam, & Chriſtianæ diſciplinæ pernicioſam phraän:
in horimdaa Bona opera noxia eſſe ad ſalutem.

eceſ-

gete luli Hliis enim poſtremis temporibus, non minus n
tdenntnee ſarium eft, ut hemines ad recte & pie vivendi rationem,
Ieret. benaque opera invitentur atque moneantur, quàâm ne-

ſtinhu B ceſſarium ſit, ut ad declarandam ſdem atque gratitu-
ne ten ige dinem ſuam erga DEUMin bonis operibus ſeſe exerce-
el iilef am: quam neceſſarium eft, cavere, ne bona opera ne-
d ini gotio juſtificationis admiſéeantur. Non minus enim
ulea homines Epicurea perſvyaſione de fide, quam Phariſaica
1 Papiſtica fiducis in propria opera & merita, damna-
eein u tionem incurrere poſſunt.
ictetluſe Prætereà reprobamus atque damnamus dogma A- III.
– lud, quòd ſides in Chriſtum non aàmittatur, & Spiritus
ſanctus nihilominus in homine habitet, etiamſi ſtiens gx

1 na ed. 6, 78
uclitt⸗ volensque peccet: & quòd ſancti atque electi Spiritum e. 15 75

Chitas ſanétum retineant, tametſi in adulterium, aut in alia nſa n *
ndcifi ſcelera prolabautur, & in is perſeverent, hi⸗
Miti in C *°
ontenn, V.
H DELECGEET EVAN.

t, en Status controverſiæ.

VFSITUDM fuit: an Evangelium pro- 46. .
„ prie ſit tantumodò concio de gratia DErI, Ter ..
eiont quæ remiſſionem peccatorum nobis an.
=W nunciet: an verò etiam ſit concio perni. ,
äs astentizæ, arguens peccatum incredulitatis, eel, voye
ſetent 4 Quippe quæ non per legem, ſed per Evangelion dunta-
tſi, at arguatur. APFIR

„ . 2

I

III.

iv.

59 2 V. DELEGE Er
AFFIRMATIVA—

Sincera doctrina, cum norma

verbi Dei congruens.

Redimus, docemus., & confitemur, diſcrimen Le-

gis & Evangelii, ut clariſſimum quoddam lumen,

ſingulari diligentia in Eccleſia DEl retinendum eſſe:
ut verbum Dei, juxta admonitionem D. Pauli, rocte
ſecari quaͤtt.

Credimus, docemus, & confitemur, Legem eſſe
proprie doctrinam divinitus revelatam, quæ doceat,

quid juſtum, Deoque gratum ſit: quæ etiam, quicquid

peccatum eit, & voluntati divinæ adverſatur, redar-
guat.
Quare- quicquid extat in ſacris literis, quod pecca-
ta arguit, id revera ad Legis concionem pertinet.
Evangelion verdò proprie doctrinam eſſe cenſemus,
quæ doceat, quid homo credere debeat, qui Legi Dei

non ſatisfecit, & idcirco per eandem damnatur: vide-

licet, quod illum credere oporteat, Jeſum Ohriſtumo-
mnia peccata expiâſſe- atque pro ĩis ſatisfeciſſe, & re-

miſſionem peccatorum, juſtitiam coram Deo conſiſten-

tem, & vitam æternam, nullo interveniente peccato-
ris illius merito, impetrâſſe.

Cum autem vocabulum (Evangelii) non ſemper in

una eademque ſignificatione in facra ſcriptura uſurpe-
tur: unde & diſſenſio illa primum orta eſt: credimus,
docemus, & conktemur, ſi vocabulum ( Evangelii) de

NE

tota Chriſti doctrina accipiatur, quam ipfe in miniſte-

rio ſuo (quemadmodum & ejus Apoſtoli) profeſſus

Matt. 1, g. eſt, (in qua ſignificatione Marc. I. & Act. 20 vox illa
Ac. 2e, 2. uſurpatur) recte dici & doceri, Evangelium eſſe con-

/

cionem de pœnitentia & remiſſione peccatorum.

Quando

;R—

Ey
—,

Quanto Vere
Entocor l
Uterſe ontern
Ibqud Eſan
Oenspeccatz,
tihnan uo
Olconi, nen
Conſekenigs eon
Mrumn ſhlins
Pelietine,
Orfüinenn
lerdz
fibent, V.
Ullsel Cd

fumihilaten
lege non
u liſuliti⸗

lirzwiir i
nſt ſdi le
ntbin De-
es: rer
uun, Glantz ſ

r EhVANGEFLIO EPITOME. 5593
— Quando vero Lex & Evangelion, ſicut ipſe Moy-
IVA ſes, ut doctor Legis, & Chriſtas, ut doctor Evangelii,
„inter ſe conferuntur: credimus, docemus, & conſite-
CUN NNH.. mur, quòd Evangelion non ſit concio pœnitentix, ar-
gurn guens peccata: ſed quòd propriè nihil aliud ſit, quàm
Iætisſiniam quoddam nuncium, & coneio plena con-
ſtenun dlninl ſolationis, non arguens aut terrens: quandoquidem
“ Oolu conſcientias contra terrores Legis ſolatur, easque in
Del eimine merſtum ſolius C briſti reſpicere jubet, & dulcisſima
egen . Alt prædicatione, de gratia & favore Dei, Per meritum
Ohr'iſti impetrato, rurſus erigir. S
Pltenir, Quod verò ad revelationem peccati attinet, ſic ſeſe

elatan, uee⸗
t: guretiamſe⸗
nr Adſetlin
ris litens gls
Arinam ete et⸗
eer ii
i⸗ lihiii,7
norine⸗ e⸗ 8
ttenenient⸗

and
tend

9

4 “
k)onk

unſ

res habent. Velum illud Moyſis omnium hominum

oeulis eſt obductum, quamdiu ſolam Legis concĩo-
nem, nihil autem de Chriſto audiunt. Itaque peccata

ha ex Lege non veré agnoſcunt: ſed aut hypocritz
fiunt, qui juſtitiæ propriæ opinione turgent, quales o-
lim erant Phariſæi: aut in peccatis ſuis deſperant, quod Matth.

Judas proditor ille fecit. Eam ob cauſam Chriſtus

ſumlſit ſibi legem explicandam ſpiritualiter: & hoc

modo ira DEl de cœlo revslatur ſuper omnes pecca-

tores: ut vera legis ſententia intellecta, animadverta- Romm.

tur, quanta ſit illa ira. Et ſic demuùm peccatores ad le-
gem remisſi, verè & rectè peccata ſua agnoſcunt. Ta-
lem verò peccatorum agnitionem ſolus Moyſes nun-
quam ex ipſis extorquere potuiſſet.
Etſi igitur concio illa de pasſione & morte Chriſti,
flii Dei, ſeveritatis & terroris plena eſt, quæ iram Dei

adyverſus peccata oſtendit: unde demum homines ad
legem Dei propids adducuntur: poſtquam Velum il-
lud Moyſis ablatum eſt: ut tandem exacte agnoſcant,
quanta videlicet Dominus in Lege ſua à nobis exigat,
quorum nihil nos præſtare poſſumus: ita, ut univer-

ſam noſtram juſtitiam in ſolo Chriſto quærere oporteat.

Tamen, quamdiu nobis Chriſti pasſio & mors iram

PpPp Dei

y.
1, 15.

IIx.

,X

4

PDecl. Z1.

594 VI. DE TERTI,OoO

Dei ob oculos ponunt, & hominem perterrefaciunt,

tam diu non ſunt proprie concio Evangelii, ſed Legis
& Moylſis doctrina: & ſunt alienum opus Chriſti, per

quod accedit ad proprium ſuum officium, quod eſt, 8

prædicare de gratia Dei, conſolari, & vivificare. Hæc
propria ſunt prædicationis Evangelicæ.
NEGATIV A.
Contraria & falſa doctrina,
quæ relicitur.
B Ejicimus igitur, ut falſum & periculoſum dogma,
cum aſſeritur: quod Evangelion proprié ſit concio
pœnitentiæ, arguens, accuſans, & damnans peccata:
quodque non ſit tantummodò concio de grat ia Dei. Plac
enim ratione Evangelion rurſus in legem transforma-
tur: meritum Chriiti, & ſacræ literæ obſcurantur: piis
mentibus vera & ſolida conſolatio eripitur: & Pontifi-
ciis erroribus & ſuperſtitionibus fores aperiuntur.

DE TERTIO UsU

Status controverſiæ.

) cauſas hominibus datam eſſe. Pri-

6S conſervetur, & feri atq; intractabi-
les homines quaſi repagulis qui-

muorum p atorum adducantur. Tertiò, ut homines jam
renati, quibus tamen omnibus multum adhuc carnis ad-

hyxret,

„UM conſtet, legem DEl propter tres

,&&α busdam coërceantur. Secundo, ut
SSE) per legem homines ad agnitionem

mo, ut externa quædam diſciplina

Mient

—

Utt en il

beinte e
Kault ge (
Utthlerſiat
kitn kenatis

benliſih a
AI Uegarunt,

neng

Retimus,
Ohrikuen

utetin

Ulge. Guid

ecbarl
den Dai

diu

Eirratior
1 one lele

Kalnoltr, zir
ge Uierunt

gui
“l

Crriimn

R hon
lbe, not⸗

10% UsuLEGIS EPITOME. Fo05

n enmen haret, eam ipſam ob cauſam certam aliquam regulam
nangeli,ll⸗ habeant, ad quam totam ſuam vitam formare poſſint &
n dulttki debeant, Gc. Orta eſt inter haucos quosdam Theologoc
Frium e controverſia, ſuper tertio uſu Legis: videlicet; an Lex
i, Aifh etiam renatis inculcanda, & ejus obſervatio apud eos

lce, urgenda ſit, an non. Alii urgendam legem cenſuerunt:
4 alii negarunt.
Octtin AAFFIRMATIVA. V
Sincera & pia doctrina de hac
õ M controverſia.
Gcopcct
damctnsre Kedimus, docemus, & confitemur: etſi verè in T.
degt — Chriſtum credentes, & fincere ad Deum converf,
nlegen⸗ „ à maled ctione & coactione legis per Chriſtum libera-
rrodli tiſunt: quod ii tamen propterea non ſint absque lege:

itu Ad quippe ques fllius Del eam ob cauſam redemit, ut le- Eſ. IIg9, 2.
e⸗ im gem Dei diu noctuque meditentur, atque in ejus ob-
Griazi ſervatione ſeſe asſidue exerceant. Etenim ne primi qui-
dem noſtri parentes, etiam ante lapſum, prorſus ſine

l lege vixerunt; quæ certe cordibus ipſorum tum inſceri- Geg. 2, I6.
0 Pta erat: quia Dominus ees ad imaginem ſuam Creave- cæp. 3, 3.
rat. „ HDW
S Credimus, docemus, & contemur, concionem le- II.
ele gis non modo apud eos, qui fidem in Chriſtum non

habent, & pernitentiam nondum agunt, ſed etiam a-
Pud eos, qui vere in Chriſtum credunt, vere ad Deum
converſi & renati, & per fidem juſtißcati ſunt, ſedalꝰ?Bd; H
kArgendam eſſe. DWUWU
Eeſi enim renati, & ſpiritu mentis ſuzæ renovati III.
ſunt: tamen regeneratio illa & renovatio, in hac vita
non eſt omnibus numeris abſaluta, ſed dunt axat in-
choata. Et credentes illi, ſpiritu mentis ſuæ berpetuò CGal. 5, .
luctantur cum carne, hoc eſt, c corrupta natura, quæ in Roz, 7,; 2.
Pp zꝛ = nobis

Rom, 72.

1
g. Cor., 9.
Galat. 6.
Pſæal. 19.
Heb. 17.
IV.

V.

7

596 DE TERTIO UsI LEGis.

nobis ad mortem usque hærer. Et propter veterem A-
damum, qui adhuc in hominis intellectu, voluntate, &
in omnibus viribus ejus infixus reſidet, opus eſt, ut ho-
mini Lex Dei ſemper præluceat: ne quid privatæ de-
votionis affectu in negotie Religionis confingat, & cul⸗
tus divinos verbo Dei non inſtitutos eligat. Item, ne
vetus Adam pro ſuo ingenio agat, ſed potius contra ſu-
am voluntatem, non modo admonitionibus & minis Le=
gis, verum etiam poœnis & plagis coërceatur, ut ſpiritui
obſequatur, ſeque ipſi captivum tradat.
Jam quod ad diſcrimen operum, legis & fructuum
ſpiritus attinet, credimus, docemus, & confitemur,
quòd opera illa, quæ ſecundum præſcriptum legis fi-
unt, eatenus opera legis ſint & appellentur, quatenus
ea ſolummodò urgendo, & minis pœnarum atque iræ
divinæ, ab homine extorquentur.
Fructus verò ſpiritus ſunt opera illa, quæ Spiritus
Dei in Credentibus habitans, per homines renatos o-
peratur: & quæ à Credentibus fiunt, quatenus renati
ſunt: ita quidem ſponteè ac libere, quaſi nullum præ-
ceptum unquam accepiſſent, nullas minas audiviſſent,
nullamque remunerationem expectarent. Et hoc mo-
do filii Dei in lege vivunt, & ſecundum normam legis
divinæ vitam ſuam inſtituunt: hanc videndi rationem

Roem. y, ey. D. Paulus vocare ſolet in ſuis epiſtolis, legem Chri-

VI.

ſti, & legem mentis. B
Ad hune modum una eademque lex eſt manetque,
immota videlicet Dei voluntas, five pœnitentibus ſive

impœnitentibus, renatis aut non renatis proponatur,.

Diſcrimen autem, quò ad obedientiam, duntaxat in
hominibus eſt: quorum alii non renari legi obedien-
tiam qualemcunque 4 lege requiſitam præſtant: ſed
coacti & inviti id faciunt: (ſicut etiam renati faciunt,
quatenus adhac carnales ſunt) Credentes verò in Chri-

ſtum, quatenꝗ renati ſunt, absq; coactione, libero& ſpon=-
tanes

VI. bed

—.—
Ind ſpirttht
lbnuleyuan
Atorgere hol

kalſa

Lonkiamun
on, guoe
erfumrcun
umim imin
tlamm 1 Propon
Lenia

ropterſtumt
ledhoſolinuel

ethnet, tbH

ne gi Ufirt⸗

. 4
niscorſngt te
delit. I
ſelorin CNNH

tonbuegninl

vercentniſai.

tradat,

enlns, Aclitn
rlipeun
helemun uns
anumnt

1. 3
Au re e
rkomnns tun,
bunt, utmuns

olin⸗

1 8
sninkilii⸗
16
tbus
mmn Hid

um ormmn

ndun
i i
6

jluls, gn D .

extorquere poſſent.

/

VII. DE CorxNA DoMINI EFPITOME. 597

taneo ſpiritu, talem obedientiam Præſſant, qualem a-

. . 2⸗ 2* . — .
lias nullæ, quantumwis ſeveriſſimæ legis comminationes

NEGATIVA ””MV
Falſæ doctrinæ rejectio.
Epudiamus itaque ut pernicioſum & falſum do-
gma, quod Ohriſtianæ diſciplinæ & veræ pietati
adverſatur: cum docetur, quòd lex Dei (eo modo, quo

ſuprà dictum eſt) non ſit piis & veré credentibus, ſed
tantùm impiis, infidelibus & non agentibus pœniten.

tiam, Proponenda, atque apud hos ſolos ſit ur-

genda.
VII.

DHE COENADOMINN

18I Cingliani doctores non in eorum Theò- Aag. C. 12.
logorum numero, qui Auguſtanam Confeſ- Abol. 117.
ſionem agnoſcunt & prohtentur, habendi Ar! vgl.
ſunt: quippe qui tum, cum illa Confeſſio ex- dnal. zse.
hiberetur, ab eis ſeceſſionem fecerunt: Ta- Uat. Min.
men cum nunc ſeſe in eorum cœtum callidè ingerant, er. 7ο. Cat.
roremq; ſuum ſub prætextu piæ illius conhfefſionis quanm Maj. zoz.

latiſſime ſpargere conentur, etiam de hac controverſta ι

Eccleſiam Dei erudiendam judicavimus. Pecl. J2t.
Status controverſiæ, quæ eſt in-
ter nos & Sacramentarios, in hoc
articulo.
. Væritur, an in ſacra Cœna verum corpus & ve-
O rus ſangvis Domini noſtri IESU CHRISTI
verée & ſubſtantialiter ſint præſentia, atque cum
PpZ pane

„98 VII. DE COENA

pane & vino diſtribuantur, & ore fumantur, ab omni⸗

bus illis, qui hoc Sacramenté utuntur: ſive digni ſint,
ſive indigni, boni aut mali, fideles aut inſideles: ita

tamen, ut fideles è& Cona Domini confolationem & vi-

tam percipiant; infideles autem eam ad judicium ſu-

corporis & ſangvinis Chriſti in ſacra cœns negant: nos
Veròô eandem saſſeveramns.

Ad ſolidam hujus controverſiæ explicationem pri-

mum ſciendum eſt, duo eſſe Sacramentariorum ge-

nera. Quidam enim funt Sacramentarii craſſi admo-

dum: hi perſpicuis & claris verbis id aperté proften- “

tur, quod corde ſentiunt: quod videlicet in cœ-

na Domini nihil amplius quam panis & vinum ſint

præſentia, ibique diiribuantur, & ore percipiantur.
Alii autem funt verſuti & callidi, & quidem omnium
nocentisſimi Sacramentarii: hi de negotio cœnæ Do-
minicæ loquentes, ex parte noſtris verbis ſplendide
admodum utuntur: & præ ſe ferunt, quod & ipſi ve-
ram præſentiam veri, ſibſtantialis, atque vivi corporis
& ſangvinis Chriſti in Sacra Ceena credant: eam ta-
men præſentiam & manducationem dicunt eſſe 1biri-

tualem, quæ fiat fide. Et hi poſteriorès Sacramen-

carii ſub his ſplendidis verbis eandem craſſam, quam
priores habent, opinionem occultant & retinent: quod
videlicet præter panem & vinum, nihil amplius in Cœ-

na Domini ſit præſens, & ore ſumatur. Vocabulum enim

(ſpiritualiter) nihil aliud ipſis ſignificat, quam ſpiri-
tum Chriſti, ſeu virtuteni abſentis corporis Chriſti,
ejusque meritum, quod præſens ſit: Ipfum vero

ſti corpus nullo prorſus modo eſſe præſens, ſed tan-
tummodo id ſurſum in ſupremo cœlo contine
unt: & affirmant, oportere nos cogitationi
ſurſum aſſurgere, inque cœlum aſcendere:
dem (nulla autem ratione cum pane & vi

ri ſenti-

& ibi.
no ſacræ

17

Chri-
bus fHdei

Cœnx)

7

(me) iUn
llun elle.

(nke

mant. Cingliani hanc præſentiam & diſpenſationem

(cen⸗

Meüinne
na Domi
eatialter
ins ſetd ii
Cretinus
iChifinon
lal lieer
ieern
tnltſalut,
inumn rere
un quol
Nemus, &
nene ulla
org1
ndl hogl
niſiſttri
Uein t
n, Feongte
tutonid C
ktentz ent
libenlcin
A I
unmn
. IUnkanen
N .
An D ln

D OMINI EPITOME. 599

ſmamm vn Cenæ) illud corpu⸗ & ſangvinem Chriſti, quten-
n be⸗ z⸗ dun eſſle.
Mnenan
ie Conteiſie 10 ſincere doctrinæ, de
näſeoa Cna Domini, contra Sacramen-
cacente tarios.
Redimus, docen nus, &⸗ conftemur, quèd in Cœ. I.
e lries W na Domini, corpus & ſangvis Chriſti verèe & ſub-
Itnnenlnie 1 ſtantialiter ſint præſentia: & quòd und cum pane &
rentri ino verc diſtribuantur, atque ſumantur.
i nure 3 Credimus, docemus, & confitemur, verba Teſtamen- II.
1 ſiklen , ti Chriſti nom aliter accipienda eſſe, quàm ſicut verba
mmübin⸗ ipſa ad literam ſonant: ita, ne panis abſens Chri- Declarat.
ne Ai corpus, & vinum abſentem Chriſti ſangvinem ſi ſigni. pag. 727.
,Anitad, 4 ficent: ſed ut propter Sacramentalem unisnem, panis &
D egihinn vinum vere fint corpus & ſangvis Chriſti.
Mts enn Jam quod ad Conſocrationem- attinet, credimus „ III.

docemus, & confitemur, quod nullum opus humanum;
8 neque ulla miniſtri Eccleſiæ pronunciatio bræſentiæ
ni celti, corporis & ſangvinis Chriſti in Cœna cauſa ſit, ſed

n ndd hoc ſoli omnipotenti virtuti Domini noſiri Jeſa
okeige nriſti ſit tribuendum.
lencrſin Innterim tamen unanimi conſenſu, credimus, doce- IV.
e Kil mus, & conſitemur, in uſu Cœnæ Dominicæ verba in-
iblanglut fſtitutionis Chriſti nequaquam omittenda, ſed publicè 1. Cir. 10,16. .
.Nh. recitanda eſſe, ſicut ſcriptum eſt: Calix bencdictionis,
tet eæui benedicimus, nonne communicatio ſangvinis Chriſti
mi eſt? &c. la autem benedictio ſit per recitationem.
ſe len, verborum Chriſti. .
4 nlie, Fundamenta autem, quibus in- hoc negotio C O N.- V.
rntinen FT5 RA SACRAMENTARIOS nitimur, hæc lſunt: quz
retnn, Eetiam D. Lutherus in majore ſua. D Cem Domini
al confeſſione poſuit. D ”
i, P P 4 D Primum

600 VII. DECOEFNA 3
—.—
PpPrimum fundamentum eit articulus fidei noſtræ Ne nec conſol
Chriſtianæ, videlicet jeſus Chriſtus eſt verus, eſſentia- le, utilli
lis, naturalis, perfectus Deus & homo in unitate perſo- Cltt (non ce
næ, infeparabilis & indiviſus. fenimn (
Secundum: quod Dextera Dei ubique eſt: ad eam (mmaentem,
autem Chriſtus, ratione humanitatis ſuæ, verè & re- en alnſttere
ipſa, collocatus eſt: ideoque præſens gubernat, in ma: iidim ſaum
Eph. i, aa. nu ſua, & ſub pedibus ſuis, ut ſcriptura loquitur, habet echgan or
omnia, quæ in cœlo ſunt & in terra. Ad eam Dei dex n aaler
teram nullus alius homo, ac ne Angelus quidem, ſed Uitur.
ſolus Mariæ filius collocatus eſt, unde & ea, quæ dixi- Cräin,i
mus, præſtare poteſt. Kenlz tſe ie
Tertium: quod verbum Dei non eſt falſum, aut mendax. (ui mnrimn
Quartum: quod Deus varios modos novit, & in ſua nickeenel
poôteſtate habet, quibus alicubi eſſe poteſt: neque ad uin unhe
unicum illum alligatus eſt, quem Philoſophi LOCA- NInd in
LEM aut circumfcriptum appellare ſolent. Korlentinm
VI. Credimus, docemus, & confitemur, corpus & gtiicenen.
ſangvinem CHRISTI non tantum ſpiritualiter per 4 thellta⸗
fidem, ſed etiam ore, non tamen Capernaiticè, ſed ſu⸗ üntring,
pernaturali & cœleſti modo, ratione Sasramentalis u. Mmehet a
nionis, cum pane & vino ſumi. Hoc enim verba Chri. (iſ Confirn
ſii perſpicue teſtantur, quibus præcipit, accipere, ede- Niinde,3
Marc. 1g, re, bibere: idque ab Apoſtolis factum eſſe, ſcriptura iun tminer
.. commemorat, dicens: Et Eiberunt ex eo omnes. Et AIn deij
1: Cor- o, Paulus inquit: Panis, quem frangimus, eſt communi- nilere Un
46, catio corporis Chriſti: hoc eſt, qui hunc panem edit E lai
corpus Chriſti edit. Idem magno conſenſu præcipnli inlin
ex antiquiſfimis Eccleſiæ doctoribus, Chry ſoſtomus, Cy⸗ lehunnn 1
prianus, Leo primus, Gregorius, Ambroſius, Augu- ler iuri
ſtinus, teſtantur. er.
VII. Credimus, docemus, & conftemur, quod non tan-
tum verè in Chriſtum credentes, & qui digne ad er: oee.
nam Domini accedunt: verum etiam indigni & inſideles Untrati⸗
Verum corpus & ſangvinem Chriſti ſumant: ita tamen Neln
ut nec J

4 DDOMINI EFITOME. 601
ntlind ut nec conſolationem, nec vitam inde percipiant, ſed
Sde potiüs, ut illis ſumtio ea ad judicium & damnationem
Unbin wnitt el cedat, ſi non convertantur, & pœnitentiam agant.
Ptſi enim Chriſtum, ut Salvatorem, à ſe repellunt,
iänrti tamen eundem, licet maxime inviti, ut ſeverum judi-
Statis ir, Nin cem, admittere coguntur. Is verò wn minus præſens “
ualett zn judicium ſuum, in convivis illis impœnitentibus „ex-
irmpggink⸗ ercet, quam præſens conſolationem & vitam in cordi-
nu. Al ndiH bus Veré credentium & dignorum convivarum ope-
Angelu ilnt rate 1: IIX
le Nen le. redimus, docemus, & confitemur, unum tantum X.
nte Red genus eſſe indignorum convivarum: ii ſunt ſoli illi,:
Eünzrr; qui non credunt. De his ſcriptum eſt: Qui non credit, Joh. 3, 16.
lunn jam judicatus eſt. Et hoc judicium indigno ſacræ Cœ-. Cor , 12.
næ uſu cumulatur & aggravatur. =ðððMD

modos MiEin
tel tege

rie Credimus, docemus, & conftemur, quod nullus ve. IX.
nLhübhon re credentium, quamdiu vivam fidem retinet, ſacram
re ſhlen⸗ 8 Domini cœnam ad judicium ſumat: quantacunque ſi-
nirnat dei imbecillitate laboret. Coœna enim Domini inpri- Matth. 9,
un hiin mis propter infirmos in fde, pœnitentes tamen, inſti. 12.
00 erie tuta eſt: ut ex ea veram conſolationem & imbecillis Matth. II1,
vne fidei ſuæ confirmationem percipiant. 26.
Urennſe Credimus, doceimnus, & confitemur, totam digni- X.
niſtichen⸗ tatem convivarum cœleſlis hujus Cœnæ in fola ſa.
ann ⸗ cratiſſima obedientia & abſolutiſſimo Chriſti merito
mat ne conſiſtere. Illud autem nobis vera fide applicamus,
ginptlor „ de applicatione hujus meriti per Sacramentum
1 ſuu certi reddimur, atque in animis noſtris confirmamuar.

“l
o cunſtiſe⸗ Nequaquam autem dignitas illa ex virtutibus noſtris,

Ciſte aut ex internis vel externis noſtris præparationibus
Ainii/ pengdet. B
Aink⸗ NEGATIVA.
niie, Contrariæ & damnatæ Saca
inlnti, mmaiaentariorum doctrinæ rejectio. .
ilos,. Pp 5 Rejici⸗

III.

VI.

VII.

IIX.

8

602 VII. D E CorxN
EBjicimus atg; da amnamus unanimn nanfä omnes

erroneos, quos Jam recitabimus, articulos, ut qui
commemoratæ piæ doctrinæ, fimplicitati fidei, & ſince.

ræ confeilioni de Cœna Dotini repugnant.

Papiſticam Transſubſtantiationem: cum videlicet
in Papatu docetur, panem & vinum in ſacra Ceena ſub-

Rtantiam atque naturalem ſuam eſſentiam amittere, & , neu
6

ita annihilari: atque elementa illa ita in Chriſti corpus
transmurtari; ut præter externas ſpecies n nihil de iis re-
liqvum maneat.

Papiſticum Miſæ ſacrifieium, quod pro peccatis vi-

vorum & mortuorum offertur.
Sacrilegium, quo Laicis una tantum pars Sacramen-
ti datur: cum nimirum contra expreſſa verba Teſtamen-
ti Chriſti, calice illis interdicitur, atque i ita ſangeine
Chriſti ſpoliantur.

Dogma, quo docetur, quod verba Teſtamenti JE-

8 U Cfriſti non ſimpliciter intelligenda & fide ample-
ctenda ſint, uti ſonant: ea enim obſcura eſſe: ideoque

verum eorum ſenſum ex aliis ſcripturæ locis Deten⸗
dum eſſe.

Corpus Chriſti in ſacra Cœna non ore und cum

pane fami: ſed tantum panem & vinum ore accipi:
corpus vero Chriſti ſpiritualiter duntaxat, ſde nimi-
rum, ſumi.-
Panem & vinum in Cœna Dominitantummoddö ſym-

agnoſeant.
Panem & vinum tantum eſte 6guras, ſi 6 milktuciner
& typos corporis & ſangvinis Chriſi⸗ longiſſumo ih⸗
tervallo à nobis abſentis. =JM

Panem & vinum tantummede 6ſ igna, memoriæ con-
ſervandæ gratia, inſlituta eſſe, quæ gillorum & pigno-

rum ratienem habeant: qaibus⸗ nobis confirmetur “
qud

bola ſeu teſſeras eſte Jle, quibus Chriſtiani mutuò ſeſe

——

lis ſes er
tiai ere cerp
gtin fere no

inn bibimm

ltben nolk
in(omDon,

lr D ingn
n ſicta ((
meritonn Dr
,
ſunt in
inin terri⸗
in
Ohrion,
Prürthin n
And guiden
Untr Heeqna
eum he
Rnlun ejche
imdelen
tun he ſcd
enomni
len reſ⸗
Cem canl

grinicendien.
ns, atitllihef
ictet D
inſgten
onem: (un ſ
Umin ſuntu⸗
jellentiun untte⸗
Haitaindh Prkfen
uheris Cninuis

“ Uoſete

griſt
n atgte lly

verbt ua
lanlbiig
Cblettn el⸗ zs
lignu li⸗

quòd fides, cum in cœlum illa afcendit & evehitur, ibi
tam veré corporis & ſangvinis Chrifti partieeps fiat,

DoNMINI EPITOME. 60

quam vese nos in ſacra cœna panem manducamus, &
vinum bibimus.
Fidem noſtram de ſalute certam reddi & confirmari IX,
in Cœna Domini, non niſi ſignis illis externis, pane &
vino: nequaquam autem vere præſentibus vero cor-

pore & ſangvine Chriſti.

In ſacra cœna duntaxwat virtutem operationem & X.
meritum abfentis corporis & ſangvinis Chriſti diſpen-
ſari.
Chriſtèà corpus ita celo incluſu⸗ um eſſe, ut nulle pror. XI.
ſus modo, ſi mul, eodem dempore, pluribus aut omnibus
Tocis in terris præſens eſſe poſtit, ubi ccena Domini

celebratur. ⸗

Ohriſtum, ſubſtantialem corperis & ſangrinis ſai XII.
præſentiam neque promittere neque exhibere potuiſſe,
quandaquidem id propristas humanæ ipfius naturæ aſ-
ſumtæ nequaquam ferre aut admittere poſſit.
Deum ne quidem univerſa ſua omnipotentia (hor- AlII.
rendum dictu & auditu) efficere poſſe, ut corpus Chri-

Kti, uno eodemque tempore in pluribus, quam uno tan-

tum loco, ſubſtantialiter præſens ſit.
Non omnipotens illud verbum Teſtamenti Chriſtz, XAXlv.

ſed fidem præſentiæ corporis & ſangvinis Chriſti in ſax

era Cœna cauſam eſſe.
Fideles corpus & ſangvinem Chriſti non in pane & XV.
vino cœnæ Dominicæ quærere, ſed eculos in cœlum
attollere, & ibi corpus Chriſti quærere debere.

Infideles & impoœnitentes Chriſtianos in cœna Do- XVI.
mini, non verum corpus & ſangvinem Chrilti, ſed pa-

nem tantum, & vinum ſumere.

Dignitat em convivarum in hac cœleſti Cœæna non XVII.

ex ſola vera in Chriſlum fide, ſed etiam ex præparatio-

ne hominum externâ FPendere-

. Eos-

. WMUD —

XIIX.

XXI.

.

604 VII. DECOENA DOMINI.

Fos etiam, qui veram & vivam in Chriſtum fidem

habent, eamque retinent, nihilominus hoc Sacramen-

tum ad judicium ſumere poſſe: propterea quod in ex-
terna ſua converſatione adhuc imperfecti ſint.
Externa viſibilia Elementa, panis & vini, in ſacra-
mento adoranda eſſe. .
Præter hæc, juſto Dei judicio, relinquimus omnes
curioſas, ſannis virulentis tinctas, & blaſphemas quæ-

ſtiones, quæ honeſte, piè, & ſine gravi offenſione reci-
tari nequeunt, aliosque ſermones: quando ſe ſuperna- .

turali & cœleſti myſterio hujus ſacramenti, craſe, car-
naliter, Capernaiticè, & plane abominandis modis,
blasphemè, & maximo cum Eccleſiæ offendiculo, Sa-
cramentarii loqvuntur. “
Prorſus etiam rejicimus atque damnamus Capernai-
ticam manducationem corporis Chriſti: quam nobis

6

Sacramentarii contra ſuæ confſcientiæ teſtimonium,

poſt tot noſtras proteſtationes, malitioſe affingunt, ut
doctrinam noſtram apud auditores ſuos in odium ad-
ducant: quaſi videlicet doceamus, eorpus Chriſti den-

tibus laniari, & inſtar alterius cujusdam cibi, in corpo-

re humano digeri. Oredimus autein & aſſerimus, ſe-
cundum clara verba Teſtamenti Chriſti, veram, ſed ſu-

pernaturalem manducationem corporis Chriſti: quem.

admodum etiam verè, ſupernaturaliter tamen, ſangvi-
nem Chriſti bibi docemus. Hæc autem humanis ſen-
ſibus aut ratione nemo comprehendere poteſt: quare

Gum noſtrum in obedientiam Chriſti captivare o⸗
portet. Hoc enim myſterium in ſolo Dei ver-
ho revelatur, & ſolà fide compe
henditur.

VIII. DE

IUII De

Dh

6

ri,Ae ilir

atl

ichll
Iunind nat
namn herſon

Aounmr ila co

Mtrir in Chr
lelktg leri ui

l ſafugne

Unin 4
in hoc negotio, ſicut & in aliis fidei articulis, intelle- ( tln

Eet antunn
gritut honme

Douiy!.

—

—

roptere gulte
inzerkliln

eni A in re

m in Chiſim aa.
Amiaus boe me .

DE PERSONA

,, telngninnin.
1 & blihheuf

graſiolelat.
6: auanchkis⸗
ſutawenti
mhomnianti
celr NeNH

edanuunu

.

6

Chrli: u⸗

ſcentie e

malti⸗
res ſlͤlei

—

VIII. Ds PrERSONA CaRISTI EPTTOMBE. 605

VIII.

CIIRISTII. HM

X controverſia ſuperiore de Cœna Ang. C. 10.
Domini inter ſinceros Theologos Au- Apol. 9.
S guſtanæ Conſfeſſionis, & Calviniſtas, 4reic Em,
D. aui alios etiam quosdam Theologos zoz. Dec.
6 E perturbarunt, diſſenſio orta eſt, de per- 76.
oyna Chriſti, de duabus in Chriſte na-
turis, & de ipſarum proprietatibus.

Status Controverſiæ.

PnRincipalis hujus disſidi quæſtio fuit, an divina &I
humana natura & utriusque proprietates propter
unionem perſonalem, RRALITER, hec eſt, veré &

reipfa in perſona Chriſti invicem communicent; &

quousque illa communicatio extendatur?
Sacramentarii affirmarunt, divinam & humanam
naturas in Chriſto eo modo perſonaliter unitas eſſe, ut
neutra alteri quicquam realiter, hoc eſt, veré, & reipſa,

quod cujusque naturæ proprium ſit, communicet: ſed

nomina tantäm nuda communicari. Uno (inquiunt
illi) facit tantum nomina communia: ut videlicet De-

us dicatur homo, & homo Deus appelletur: ita tamen,
ut Deus nihil cum humanitate commune habeat: &

viciſſim humanitas nihil cum divinitate, quoad ipſius
Majeſtatem & proprietates, realiter, hoc eſt, reverâ &
reipſa commune habet. Contrariam veroò huic do-
gmati ſententiam D. Lutherus, & qui cum ipſo faci-
unt, adyerſus Sacramentarios propugnàrunt.
AFFPIR-⸗

—

I.
Kaec. f.
KRom. 9.

III.

IV.

V.

606 DE PERSONA

AFFIRM ATIVvA„
Sincera doctrina Eccleſiæ Dei,

de perſona Chriſti. MM

D explicandam hanc controverſiam & juxta ana-

logiam ſidei noſtræ Chriſtianæ decidendam, fidem,
ummn ilud or
gkofüterini
m. Mr hane uni

doctrinam & confeſſionem noſtram piam perſpicue pro-
fitemur, videlicet:

Quèd divina & humana natura in Chriſio perſo. .

naliter unitæ ſint, ita prorſus, ut non fint duo Chriſti,

unus fllius Dei, alter filius hominis: ſed ut unus &
uite, Elkkin

idem ſit Dei & hominis filius.
. » — . . S X
Credimus, docemus, & confitemur, divinam & hu-

manam naturas, non in unam fubſtantiam commistas,

nec unam in alteram mutatam eſſe: ſed utramque natu-

ram retinere ſuas proprietates eſſentiales: ut quæ alte-

rius naturæ proprietates fieri nequeant.
Proprietates divinæ naturæ ſunt, eſſe omnipoten-
tem, æternam, infinitam & ſecundum naturæ, natura-
lisque ſuæ eſſentiæ proprietatem, per ſe, ubique præſen-
tem eſſe, omnia noviſſe, &c. Hæc omnia neque ſunt,
neque unquam fiunt humanæ naturæ proprietàtes.
Humanæ autem naturæ proprietates ſunt: corpo-
ream eſſe creaturam, conſtare carne & ſangvine, eſſe ſ⸗
nitam & circumſcriptam, pati, mori, aſcendere, deſcen-
dere, de loco ad locum moveri, efurire, ſitire, algere,
æſtu affligi: & ſi quæ ſunt ſimilia. Heœc neque ſuntne-
que unquam fiunt proprietates divinæ naturæ.
Cum vero divina & humana naturæ perſonaliter,
hoc eſt, ad conſtituendum unum O1‿εαHsavä int uni-
tæ, credimus, docemus, & confitemur, unionem iHlam
hypoſtaticam non eſie talem copulationem aut com-
kinationem, cujus ratione neutra natura cum altera
perſo-

—,.—

eneliter, hoc
euum commt

N

uglet ſe

lo zleres
emun conſert
Mutieſumma
urvlomine ver

nni ineſlah

IEnn antgilim
Cnhetit lenn

Hine ktiech et
ul Deig hon

uhlmn ite ſeh⸗
ulv iter ſer

Voimdl en⸗

iideclnir
umunitas cun
le ta rezlite
co lo/n

eet,
1firo Mar

-

er
1
letect⸗ ater

NA. CLHRISTI EPITOME. c07

erſonaliter, hoc eſt, propter unionem perſonalem,
IIVA. quicquam commune habeat: qualis combinatio fit,
Pcckele. cum duo aſſeres cenglutinantur: ubi neuter alteri
quicquam con fert, aut aliquid ab altero accipit. Quin
rcti potius hic ſumma communio eſt, quam Deus cum aſ-
ſumto homine verè habet: & ex perſonali unione, &

eii „fummma ac ineffabili communione, quæ inde conſequi-
ürterikhanid tur, totum illud promanat, quicquiit humani de DEO,
mhn e S&. quicquid divini de homine Chriflo dicitur & credi-

tur. Et hanc unienem atque communionem natu-
rarum antiquiſſimi Eccleſiæ doctores ſimilitudine ferri
candentis, itemque unione corporis & animæ in ho-
mine, declararunt.
Hlinc etiam credimus, docemus, atque conſitemur,
temmiii quod Deus ſit homo, & homo ſit Deus: id quod ne-
ſubſtinimde quaquacm ita ſe haberet, ſi divina & humana natura
eelun Pprorfus inter ſe nihil revera & reipſa communicarent.
eſtentitlesA. Quomodo enim home, Mariæ filius, Deus aut Bli-
enbennt „us Dei altifſimi veré appellari poſſet, auc eſſet, ſi ipſius
lunt, eW humanitas cum filio Dei non eſſet perſonaliter unita:
urkunumd / atque ita realiter, hoc eſt, vere & reipia, nihil prorſus,
n ereiſet excepto ſolo nudo nomine, cum ipſo commune ha-

turi n (mih-⸗
t voniitn 4
Mninisn tel 4nm

Heronin it beret? ”B
uritt pnis Eam ob cauſam credimus, docemus, & confitemur,
ete ſh quod virgo Maria non nudum aut merum hominem
e npie, duntaxat, ſed verum Dei filium conceperit & genuerit:
wel ilb g unde recte Mater Dei & appellatur & revera eſt.
Inde porrò credimus, docemus, & confitemur, quod
non nudus homo tantùm pro nobis paſſus, mortuus,
—& ſepultus ſit, ad inferos deſcenderit, à mortuis refur-
rexerit, ad œlos aſcenderit, & ad Majeſtatem & Omni-

„ ineffabilemque unionem & communicationem habet, ut
„ eG .
oplltine „ Lum eo una ſit faéta perſona. .

do9 Qua

potentem LDei virtutem evectus fuerit: ſed talis ho.
eno, cujus humana natura cum flio DEl tam arttam

VI.

VII.

IIX.

608 DE PERSONA c

IX. Quapropter vere filius Dei pro nobis eſt paſſus: ſed kimgiiren ſn
ſecundui proprietatem humanæ naturæ, quam in uni- pl INveron
tatem divinæ ſuæ perſonæ aſſumſit, ſibique eam propri- en hmunz na
I. Cor: 2, F. am feeit: ut videlicet pati, & Pontifex noſter ſummus, ten letre
Acz. zo, 256. reconciliationis noſtræ cum Deo cauſa, eſſe poſſet. dic Wimltre (
enim ſtriptum eſt: Dominum gloriæ crucifixerunt, Et: Müſlet, Ei

„Sangvine Dei redemti ſumus. . Nfhpca an
X. Ex eodem etiam fundamento credimus, docemus, inuuben veril
& confitemur, Filium hominis ad dextram omnipo- in ſtihleli
tentis Majeſtatis, & virtutis Dei, REALITER, hoc nln nenn,5
eſt, verè & reipſa, ſecundum humanam ſuam naturam, r lti
eſſe exaltatumn, cum homo ille in Deum aſſumtus fue. (Ipfiinn l

rit, quàmprimum in utero matris a Spiritu Sancto eſt in ſerain co
conceptus, ejusque humanitas jam tum cum ſlio Dei al- feltumurni
tiſſimi perſonaliter fuerit unita. Mine Chrici
XI. Eamque Majeſtatem, ratione unionis perſonalis, ſem. min lbello
per Chriſtus habuit: ſed in ſtatu ſuæ humiliationis ſe-. Eeneh
ſe exinanivit: qua de cauſa revera ætate, ſapientia, & uunge n
gratia apud Deum atque homines PROFEBCII. Quare S
Majeſtatem illam non ſemper, ſed quoties ipſi viſum Nleindumn
fuit, exeruit: donec formam ſervi, non autem naturam? dMler: ge
humanam, poſt reſurrectionem plenè & prorſus depo- Orirſern
neret, & in plenariam uſurpationem, manifeſtationem, kmanetle
& declarationem divinæ majeſtatis collocaretur, & lintri ſ
hoc modo in gloriam ſuam ingrederetur. Itaque jlamn miin
,„non tantùm ut DEUS, verum etiam ut homo, omnia Mnegt⸗
„ novit, omnia poteſt, omnibus creaturis præſens eſt,
Joh. 1y, 3. & omnia, quæ in cœlis, in terris, & ſub terra ſunt, ſub
pedibus ſuis, & in manu ſua habet. Hæc ita ſe habere, Conn

„

Matth. zé?, Chriſtus ipſe teſtatur, inquiens: Mihi data eſt omnis l
18. poteſtas in cœlo & in terra. Et Daulus ait: àſcendit ſu⸗
Ephi 4, 10. per omnes cœlos, ut omnia impleat. Hanc fuam pote- Palun
ſtatem ubique præſens exercere poteſt: neque quicquam nlene
illi aut impoſſibile eſt, aut ignotum. 8 3
XII. Inde adeò, & quidem facilime, corpus ſuum verum

& ſan- aum

8 MHD CäRISTI EFITONME. 6

nobielain . ſangvinem ſuum in ſacra Corna præſens diſtribuere
uuutpetnin poteſt. Id verò non fit ſecundum modum & proprieta-
t, ſnigleenngtt tem humanæ naturæ; ſed ſecundum modum & propri-
ia nain tatem dextræ Dei: ut Lutherus ſecundum analogiam
alluel⸗ e fidei noſtræ Chriſtianæ, in Oatecheſi compreheniee,=
pectkefnenmt loqjlui ſolet. Et hæc Chriſti in ſacra Cêna præſentia 6
neque phyſica aut terrena et, neque Capernaitica: inte-
crecimib, An . rim tamen veriſſima & quidem ſubſtantialis eſt. Sic e-
A nim verba Teſtamenti Chriſti ſonant: Hoc eſt, eit, eſt,
, NEAIINA Ccorpus meum, &c.
dununſumum Hac noſtra fide, doctrina & confeſſione perſona XII.
buuile Ohriſti non ſolvitur: quòd olim Neſtorius fecit. ISs
enim veram communicationem Idiomatum ſeu pro-
prietatum utriusque naturæ in Chriſto negavit, & hac
ratione Chriſti perſonam ſolvit: quam rem D. Luthe-

ntunm cun 6

mniu rus in libello ſuo de Conciliis perſpicue decçlaravit.
ſue Puriinmit Neque hac pia noſtra doctrina duæ in Chriſto naturæ,
tile, lini earumque proprietates confunduntur, aut in unam eſ-
49 Ornne⸗ e⸗ ſentiam commiſcentur: (in quo errore Eutyches fuit)
80NO, 6 neque humana natura in perſona Chriſti negatur, aut .
ſel go aboletur: neque altera natura in alteram mutatur. Sed
n s Chriſtus verus Deus & homo in una indiviſa periona eſt,
permanetque in omnem æternitatem. Hoc poſt illud
1 n Trinitatis ſummum eſt myſterium, ut Apoſolus teſta- 1. Tim. 3, 16.
lun⸗ * „tur: in quo ſolo tota noſtra conſolatio; vita & ſalus
bin s Poſi ita eſt.
uir, NXEGATIVA. ⸗

ung Contrariæ & falſæ doctrinæ de
16 Perſona Chr. ſti rejectio.

Ny.
uluir , R Epudiamus igitur atque damnamus omnes er-
roneos, quos jam recitabimus, srtieulos: eo quod
Nettee verbo LD EI & finceræ ſidei noſtræ Chriſtianæ re-
n. zun pugnent, cum videlicet ſequentes errores docentur:

n i D Q4 Quèd

6i00 Drs PERSONACRäsTI EpHTONM. WILDEP
D

I. Quod Deus & homo in Chriſto non conſtituant u- r
S nam perſonam: 1 ſed quòd alius ſit Dei filius, & aliur telun vd
hominis flius: ut Neſtorius deliravit. M r *
II. ued divina & humana naturæ in unam eſentlim ut & qu
commixtæ ſint, 8 humana natura in Deitatecn muta- ann Muman
ta ſit, ut Eutyches furenter dixit. uuut erile
III- Quod Chriſtus non ſit verus, naturalis, &ternu ulſet
Deus: ut Arius blaſphemavit. lklins
IV. Quèd Chriſtus non veram huüumanam naturam a. utetig inhet
nima rationali & corpore conſtantem habuerit: ut unni nokti,
Mlarcion finxit. “ mdkälhn
V. Quòd unio perſonalis faciat tantum communiano- Uun, pokquum
mina, & communes titulos. eunndimn un
vYT. Quod phraſis tantum & modus quidam loquendiſt t, Amniz eſe ne
cum dicitur: Deus eſt homo, & homo eſt Deus: ſi iqui- Niiiu de
dem divinitas nihil cum humanitate, & humanitas ni. ol heolt
hil cum Deitate REALITER, hoc eſt, vere & reipſa⸗ nitnlirſir
commune habeat. iblitandn
VII. Quod tantum ſit V ERBAIL. 18, ſine re ipſa, idio- tibumamn m
atum communicatio, cum dicitur: Filium Dei pro Qool ſrunl
peccatis mundi mortuum eſſe: Filium hominis omni- wuneſrcn
potentem factum eſſe. “ n llne
Hx. Qud humana in Chriſto: natura eo mocde, quo eſt dnium Chriſ
. divinitas, facta ſit eſſentia quædam inſtnita: & ex hic ter ⸗

eſſentiali ‚communicata, in humanam naturam eſfuſa, r ir
& ¾ Deo ſeparata virtute & proprietate, eo modo, ded⸗ Citchie
IX. divina natura, ubique præſens ſit. n d
Quod humana natura diyinæ, ratione ſubſtantiæ at. zinn ilr,
que eſſentiæ ſuæ, vel Proprietatum divinarum eſſen⸗ ſitan.
tialium, exæquata ſi ſit. hen.
Quòd humana natura in Chriſto, in amnia locs ſ
. X, ccli & terræ localiter expanlſa ſi t: quod ne qaidem di di. d ie ei,

vinæ naturæ eſt tribuendum. eun
n

Quod Chriſto impollibile ſit, kroßter humanzna- Per
e a

n VIII. D PgRSONA CHRISTI ErIroME, 6II

—,—

ononantiu turæ proprietatem, ut fimul in pluribus, quàm in uno
tDiliuisß loco, nedum ubique, ſuo cum corpere eſſe poſſit.
itt. Quod ſola humanitas pro nobis paſſa ſit, nosque re. XII

uunmetn demerit: & quod flius Dei in paſſione nullam pror-
de, ſfus cum humanitate (reipſa) communicationem ha-
manben buerit: perinde ac ſi id negotium nihil ad iplum perti-
nuiſſet.
Quèd filius DEI tantummodo divinitate ſua nobis XIII.
in terris, in verbo, Sacramentis, in omnibus denique æ-
ummn t rumnis noſtris, præſens ſit: & quod hæc præſentia
lunent prorſus ad humanitatem nihil pertineat. Chriſto e-
nim, poſtquam nos paſſione & morte ſua redemerit
utumc ſecundum humanitatem ſuam nihil amplius nobiscum
in terris eſle negotii.

unülule⸗ Quèd filius Dei, qui humanam naturam aſlumſii, XIV.

it.
hnruiit⸗

N jam poſt depoſitam ſervi formam, nen omnia opera o-
itr, Rue mnipotentiæ ſuæ, in, & cum humanitate ſua, & per eam
or et, ei efficiat, ſed tantum aliqua, & quidem in eo tantum loeo,
ubi humana natura eſt localiter. V
E,leti, Quod ſecundum humanitatem, Omnipotentiæ a- XV.
ien Ain / liarumque proprietatum divinæ naturæ prorſus non ſit .
.Pln oun capax: Idque aſſerere audent contra expreſſum teſti-
. monium Chriſti: Mihi data eſt omnis poteſtas in cœlo arié/ 25
Ne && in terra. Et contradicunt Paulo, qui ait: In ipſo in- . 7.
m habitat tota divinitatis Plenitudo corporaliter. Colosſ. 2
n ung Qvèd Chriſto ſecundum humanitatem data quidem XVI.
4 fit maxima poteſtas in cœlo & in terra, videlicet, mma- .
jor & amplior, quam omnes Angeli & creaturæ acce-

Per int: ſed tamen ita, ut cum omnipotentia Dei nullam
6 u habeat communicationem: neque omnipotentia illi data
ſit. Itaque mediam quandam potentiam, inter omni-
potentiam Dei, & inter aliarum creaturarum poten-
ℳ. tiam, fingunt, datam Chriſto ſecundum humanam es
t go ias naturam per exaltationem: quæ minor quidem ſit,
quam Dei omnipotentia, major tamen omnium aliarum
, ut 6 creaturarum poteſtate. Q : Qvèd

.

/éI VIII. DE PERSONA CRERISTI EFITOME.

XVII. Quòd Chriſto ſecundumn ſpiritum ſuum humanum

certi limites poſiti ſint, quantum, videli et, ipſum ſcire
oporteat: & quod non plus ſciat, quam ipſi conveniat,
& ad executionem ſui officii, judicis nimirum, neceſ-

23 () 5

XDrDre

ſariò requiratur. õ dtatl
XIIX. Quèd Chriſtus ne hodie quidem perfectam habeat
* cognitionem Dei, & omnium ipfius operum: Cum ta- N I5
Gal. 2, 7. men de Chriſto ſcriptum ſit- In ipſo omnes theſauros N
, ſapientiæ & cientiæ abſconditos eſſe.
XIX. Quèd Chriſto ſecundum humanitatis ſuæ ſpirituam 1
imposlibile ſit ſcire, quid ab æterno fuerit, quid jam WNAN
nunc ubique fiat, & quid in ommem æternitatem ſit fu. sAn
turum. leit n iſanten
XX. Rejicimus etiam, damnamusque, quod diéctum Chri- ttilleltum ſuit
2datt. 28,18. ſti ( Mihi data eſt omnis poteſtas in cœlo & in terra) iin iech anin
horribili & blaſphema intetpretatione à quibusdam de- Ptknlter an e
pravatur, in hanc ſententiam: quod Chriſlo ſecundunn umzimm ei,
divinam ſuam naturam in reſurrectione & aſcenfione ad umnil ganif
cœlos iterum reſtituta fuerit omnis poteſtas in cœlo & nneus.
in terra, perinde quaſi, dum in ſtatu humiliationis erat, Cln auten l
eam poteſtatem, etiam ſecundum divinitatem. depoſuiſ- Kkens geſſleſen
ſet & ex uiſſet. Hac enim doctrina non modò verba TIe- Riqnett ſola
ſſtamenti Chriſti falſa explicatione pervertuntur: ve- nſenl conſal
rùm etiam dudum damnatæ Arianæ hæreſi via de novo luamimlil
ſKternitur: ut tandem æterna Chriſti divinitas negetur, 8 6nlunn eſt⸗ 44
& Chriſtus totus, quantus quantus eſt, unà cum ſalute tkerſoctin,
5 noſtra amittatur: niſi huic impiæ doctrinæ ex ſolidis RbantilaN
verbi Dei & fidei noſtræ Catholicæ fundamentis unerinltle
conſtanter contradieatur. liin
atie

1 . . 1
1 5

lS Ppiron.

II.,m DE DEICENS. CHR. Ap INFER. Eprr. 613
Aiee DE DESCENSICHRISII
Nies tinummo 4A INFE RS.
. Status Controverſiæ.
tu . ees ge I8 CEP TATUM fuit ſuper hoc arti⸗ pecl. 735b.
gsche Rige culo inter quosdam Theologos, qui
nee Anguſtanam Confeſſionem profiten-

eſ⸗ * eur: quande & quomodo Dominus
ninitti ſiufi noſter Jeſus Chriſtus, ut teſtatur fides
terno hlttt, noſtra Catholica, ad inferos deſcen-
Ben Eenn gerit: an id ante vel poſt mortem ejus factum ſit. Præ-
na terea quæſitum fuit, num anim4 tantum, an divinitate
de anutbin ſobla, an verò anima & corpore deſcenderit: idque an
1 in cl iie ſpiritualiter, an vero corporaliter ſit fatum. Diſpu-
tone 10lt tatum etiam eſt, num hic articulus ad paſſionem, an

c verum ad glorioſam victoriam & triumphum Chriſti ſit
tectones6 referendus. ß
mns ekuhie Qum autem hic fidei noſtræ articulus, ſicut & præ-
Ernkunlitan cedens, ne que ſenſibus neque ratione noſtra comprehen-
ndrktn H di quest: fola autem fide acceptandus ſit: unanimi 1.
a NrN conſenſu conſulimus, de hac re non eſſe diſputanuml, M
ſeqd quam ſimpliciſſime hunc articulum credendum &do.
nt i cendum eſſe. Atque in hoc negotio ſequamur piam D.
rldhintuef Lutheri doctrinam, qui hunc articulum in concione Tor-
sel,m cæ habita (ANNO &c. xXxXIII,) Ppie admodum explicuit,

. kin omanes inutiles & curioſas quæſtiopes præcidit, atque ad
rlerſuen biam fidei ſimplicitatem omnes Chriſtianos adhortatus
“S Adkaatis enim nobis eſſe debet: ſi ſciamus, Chfiſtum ad
inferos deſcendiſſe, infernum omnibus credentibus
6 deſtruxiſſe, nosque per ipſum poteſtate mortis & Sa-

tanæ, ab æterna damnatione, atque adeo é faucibus
inferni ereptos. Quo autem modo hæc effecta fuerint,
Qα 3 nan

614 X. DE CEEEMeONIIS EcCIES. E’lI. AbiöI
fnnnon quriose ſcrutemur, ſed hujus rei agnitionem al. Dhme ant

teri ſeculo reſervemus: ubi non modè hoc myſterium, llſegſa gelimt
ſed alia multa, in hac vita fimpliciter à nobis credi- uemir hent
ta, revelabuntur: quæ captum cœcæ noſtræ orationis lunti lut, de
excedunt. Ulinis cauti inci
X. . rdian ſaltem
. ñ — un krulrz celu
CLESIASTICIS, QVZ vVVLGO A- en 1
diaphora ſeu res mediæ & indifferentes n ame
vocantur. Ar hhſe
RTA eſt etiam inter Theologos Au⸗ En matimedceo

guſtanæ Confefſionis controverſa de tumminte
Ceremoniis ſeu ritibus Eccleſiafſticis? inl nenkt:
Idui in verbo Dei neque præcepti ſunt, nrhteninn
. neque prohibiti: ſed ordinis tantm (nmnn ere
&ι decori gratia in Eccleſiam ſunt in. INgſeltint
Status Controverſiæ.

hors non in
Qrtum fuit, num perſecutionis tempore, & in ſadſteie

l. Qoahbert
terum!

caſu confeſſionis (etiamſi adverſarii nobiscum in um Arere
doctrina conſentire nolint) nihilominus ſalva conſci: briad tene
entia aliquæ abrogatæ Ceremoniæz, quæ per ſe indiſe⸗ ucellimus i
rentes, & à Deo neque mandatæ neque prohibitæ int, rtandd me
poſtulantibus id & urgentibus adyerſariis, irerunn in Miuhlince⸗
uſum revocaii poſſint: & an hoc modo cum Pontihciis Ee ec

. . „„ . . 5. re-⸗ .
in ejusmodi ceremoniis & adiaphoris conformari . Inmuc
t queamus. Una pars hoc fieri poſſe affirmavit: aur- men,

4 igrn
tera vero negavit. . e mſtnn te
AFFIRMATIVA. ſtin nol

. . . . en
Sincera doctrina & conteſſio de n a

hoc articulo. ulin nder

AR m. X. Dä CEREMONIIS ECCLES. EnITONk, 6IS5
— — . — —, — .†
el igninertte à D hanc controverſiam dirimendam unanimi con- I.
nphNtn — ſen ſu credimus, docemus, & conſitemur, quod

leket ioten reremoniæ ſive ritus Eccleſiaſiici (qui verbo Dei neque
CcE ialte tiel pracepti ſunt, neque prohibiti, ſed tantùm decori &
orgdinis cauſa inſtituti) non ſint per ſe cultus divinus,
aut aliqua ſaltem pars cultus divini. Scriptum eſt e- B
nim: Prüſtra celunt me, docentes doctrinas, manda- Marth. yrs.
3 VCLI Credimus, docemus, & confitemur, Eccleſiæ DEI, II.
2 ubivis terrarum, & quocunque tempore, licere, pro
E iullteen re nata, ceremonias tales mutare: juxta eam rationem,
quxæ Eccleſiæ Dei utiliſſima, & ad ædificationem ejus-
inter Ilelletb dem maxime accommodata judicatur.
e Ea tamen in re omnem levitatem fugiendam & offen- III.
dicula cavenda: inprimis verò infirmorum in fide ra-?. Cor. , 9.
— tionem habendam, & is pärcendum eſſe cenſemus. Rom. k, 13.
ſel int Credimus, docemus, & confſitemur, quod tempori- IV.
nkaltaß bus perſecutionum, quando perſpicua & conſtäans con-
ſfaelſio à nobis exigitur, hoſtibus Evangelii in rebus aæ.
diaphoris non ſit cedendum: Sic enim Apoſtolus in-Gal, ſ, 1.
Oe . quit: Qua libertate Chriſtus nos liberavit, in ea ſate,
Pet & nolite iterum jugo ſervitutis ſubjici. Et alibi: Nolite 2. Cor., 17
jugum ducere cum infidelibus, &c. Quæ enim eſt ſocie- Cal. 2, 5.

loni Nurl
iitib btet

Gtioniten

elui woi . 2u
rhig tas luci ad tenebras? &c. Item, quibus neque ad ho-
ihn RK ram cefſſimus ſubjectione: ut veritas Evangelii perma-
dnin neret apud nos. In tali enim rerum ſtatu non agitur
n

e jam amplius de adiaphoris: ſed de veritate Evangelii,
A⸗ 8 de libertate Chriſtiana ſarta tectaque conſervanda:
nchh t & quomodo cavendum ſit, ne manifeſte idololatria con-
gwn n firmetur& iafßrmi in fide offendantur, In hujusmodi
iole6 rebus noſtrum certê non eſt, aliquid adverſ Ariis largiri:
ſed officium noſtrum requirit, ut pism & ingenuam

FTIEN,. confeſſionem edamus, & ea patienter feramus, quæ
che⸗ Dominus nobis ferenda impoſuerit, & hoſtibus verbi
16 l in noss permiſerit.
. 1 Q½ Cte-

.

616 X. DE CEREMONIISFCCLES. EFITOME.

Credimus, docemus, & confitemur, quod Eccleſia
alia aliam damnare i non debeat, propterea, quod hæcx
vel illa plus minusve externarum ceremoniarum, quas

Dominus non inſtituit, obſervet: ſi medò in doctrina e-

jusque articulis omnibus, & in vero Sacramentorum

uſu ſit inter eas conſenſus. Hoc enim vetus & verum

dictum eſt: Diſſonantia jejunii non giſſolrit conſo.

nantiam fidet.

NSoaTiVA

Falſæ doctrinæ de hoc articulo

rejectie.

REpullamus atque damnamus hæc falſa & verbo

DEI contraria dogmata-

Quèd humanæ traditiones & conſtitutiones, in Ec-

cleſiaſticis rebus, per ſe, pro cultu Dei aut certe bro
parte divini cultus ſint habendæ.
Quando ejusmodi ceremoniæ & conſtitntiones, Ec-

cleſiæ Dei coactione quadam tanquam neceſſariæ ob-
truduntur;: & quidem contra libertatem Chriſtianam,

quam Eccleſia Chriſti, in rebus ejusmocdi externis,
habet.

Cum afferitur, quòd tempore perſecutionis, Juan-
do clara confeſſio requiritur, hoſtibus Evangelii in ob.
ſervatione ejusmodi rerum adiaphorarum gratificari, ö

cum ipſis paciſci & conſentire liceat: quæ res cum de-
trimento veritatis cœleſtis conjuncta eſt.
Cum externæ ceremoniæ, quæ indifferentes ſunt,

ea opinione abrogantur, quaſi Eccleſiæ Dei liberum

non ſit, pro re nata, ut judicaverit ad ædificationem
utile eſſe, hanc vel illam ceremeoniam, ratione
libertatis Chriſtianæ, u-

ſurpare.
XI. DE

por⸗
Gn ll

ſ
n

ſ

Un Aeinden

Progrelln d
kuiutte

A

Kince,

mmumomn
E diſrine
airen, ſ WVeæ

entiz en

.

1s EId XI. Dr FTERNA PRAFPESTINAT. Epr. 6iy

1

roſtere,, lk

er dnnneik S NIE DEI. “
etimn retinten — M
Inon llitu E hoc articulo non quidem publicè motà Decl. ey.

eſt contraverſia inter Auguſtanæ Conſeſ-
ſionis Theologos, ſed tamen cum hic arti-
4 μ culus magnam piis mentibus conſolatio,
14, — neunm asferat, ſi rectè & dextre explicetur:
ſoc N viſum eſt eundem in hoc ſcripto declarare, ne forte tem-
poris progreſſu diſputationes aliquæ cum offendiculo
conjunctæ de hac re exoriantur. ,

ns her tliln . AFFIRMATIVA.
e Sincera doctrina de hoc
. 7 Articulo.
rel PORimum omnium eſt, quod accuratè obſervari opor- .
nansCi tet: diſcrimen eſſe inter Præſcientiam, & Prædeſti-
Wert.

wd n nationem, ſive æternam electionem Dei.

Prxſcientia enim D El nihil aliud eſt, quam quod II.
ſehſe Deus omnia noverit, antequam fiant, ſicut ſcriptum
,ett Aöm eſt: Eſt Deus in cœlo, revelans myſteria, qui indicavit
uvgi tibi Rex Nabuchodonofor, quæ ventura ſunt in novis-
borarung

ceut,ur

Dau. 2,
% fſimis temporibus.
Hæc Dei præſcientia ſimul ad bonos & malos per- III.
ma tinet: ſed interim non eſt cauſa mali: neque eſt cauſa
r inliten peccati, quæ hominem ad ſcelus impellat. Peccatam
laltel enim ex diabolo, & ex hominis prava & mala volun-
erit 4 tate oritur. Neque hæc Dei Ppræſcientia cauſa eſt, quod
eeliin homines pereant: hoc enim ſibi ipſis imputare de-
e hent. Sed præſcientia Dei diſponit malum, & metas illi

Q 5 con⸗

.

618 D B KHKIELENA PRALESTINAT.

l — —
conſſituit, quous que progredi & quamdiu durare debe-
at, idque eo dirigit, ut, licet per ſe malum ſit, nihilo-
minus electis Dei ad ſalutem cedat.
Prædeſtinatio verò, ſau æterna Dei electio, tantum
ad bonos & dilectos flios Dei pertinet: & hæc eſt cauſa

ipſorum ſalutis. Etenim eorum ſalutem procurat⸗ &

Johaæn. je. ea, quæ ad ipſam pertinent, diſponit- Super hanc Dei
AMatth. 16, prædeſtinationem ſalus noſtra ita fundata eſt, ut infe-

7.
V.

VI.

Epb. 1 4, qui ſalutem æternam conſeqvuntur.

VII.

IIX.

xorum portæ eam evertere nequeant.
Hæc Dei prædeſtinatio non in arcano Dei conſilio
eſt ſerutanda, ſed in verbo Dei, in quo revelatur, quæ-
xenda eſt.
Verbum autém Dei deducit nos ad C hriſtum: is
eſt Liber ille vitæ, in quo omnes infcripti & electi ſunt,
Sic enim ſeri-
ptum eſt: Elegit nos in Chriſto, ante mundi conſtitu-
tionem.
Chriſtus verò omnes peccatores àd ſe vocat,
Mittit illis levationem: Et ſerio vult, ut omnes
nes ad ſeveniant; & ſibi confuli & ſabveniri ſinant. His
ſeſe redemterem in verbo offert: & vult ut verbum au-
diatur, & ut aures non obturentur,
atur & contemnatur. Et promittit ſe largiturum vir⸗
cutem & operationem Spiritus ſanéti, & auxilium di-
vinum, ut in fide conſtantes permaneamus; & vitam
æternam conſequamur.
De noſtra igitur electione ad vitam æternam neque
ex rationis noſtræ judicio, neque ex lege DEl judican-
dqum eſt: ne vel diſſolutæ & Epicureæ vitæ nos trada-
mus;, vel in deſperationem incidamus. Qui enim tatio-
mis ſuæ judicium in hoc negotio ſeqvuntur, in horum
cordibus hæ pernicioſe cogitationes (quibus ægeeri-
mè reſiſtere poſſunt) excitantur: Si (inquiunt) DEUS
me ad æternam ſalutem elegit, non po
quicquid etiam deſignavero. Contra Vsr,

& pro-
homi-

tero damnari,
ſi non ſum
electus

Ir EI

—.—

elne 44 VRam
ultumeungue
mtienunt.

nec verbum negli-
lhlrent

ſemigitun ſe
EloChrili git
I, Auod Deus
it M ommiun
Rüin: ſed poti
Hun credant,
igitur r
koche rine Pr⸗
4 N Nomanos
it ad eentent
Een in Chriſtun
un ge xtem
i rina de 1.
Mnin tonſclati
d erd ſe
Edt ſerd eke
lul Deng ndli
1i inhiorumn
Non Münt, ſe
Seor in
in Crliurian
re liehllegt 4
Anlin, 1
de⸗ ln
en
e Riclecinn
llet e
t in

ner.
umds Ohrid

ngeli
lihtune
lgidur dleci⸗

1stlölt. NI EIECTIONE DEI EFITOMNEI. 619
—,——— — — —
mdinlier 4 . ectus ad vitam æternam, nihil plane mihi profuerit,
6e nelin idtiti d quantumeunque boni fecero: omnes enim conatus mei
lut. ifrriti erunt. .
Deidelnoe Vera igitur fententia de Prædeſtinatione ex Evän- IX.
nt Ed gelio Chriſti diſcenda eſt. In eo enim perſpicue doce-
Cluten mwem! tur, quèd Deus omnes ſub incredulitatem concluſe. Rom. 1,33.
i rit, ut omnium miſereatur: & quod nolit quenquam Ex. S, 72.
ſündttnetI perire: ſed potius ut omnes convertantur, & in Chri- cap. 27, 71,
cant. um credant. 111.. Fab. 2, A
n uhinn Qui igitur voluntatem DEI revelatam inquirunt, X.
eeiH ecoque ordine pregrediuntur, quem D. Paulus in Epiſto-
la ad Romanos ſecutus eſt; (qui hominem prius dedu-
ACh cit ad pœnitentiam, ad agnitionem peccatorum, ad fi-
ner AH dem in Chriſtum, ad obedientiam mandatorum DEI,
u quam de æternæ prædeſtinationis myſterio loquatur)
iis doctrina de Pprædeſtinatione Dei falutaris eft, & ma-

ximam conſolationem affert. H
Qudòd verò ſcriptum eſt: multos quidem vocatos, XJ.
paucos vero electos eſſe: non ita accipiendum eſt, Mazth, 22,
ue e quaſi Deus nolit, ut omnes falventur: ſed damnatio- 17y7.
ſein nis impiorum cauſa eſt, quod verbum Dei aut prorſus 2. Per. 7.
4 ad non audiant, ſed contumaciter contemnant, aures ob- LEac. 1.
nntee turent, & cor indurent, & hoc modo Spiritui fincto vi- Hebr.2,
itte, am ordinariam præcludant, ut opus ſuum in his effi-
cere nequeat: aut certe quòd verbum auditum floc-

gresll ken
Conzl⸗

„ð . . — ⸗ .—
ernanelnun . pendant, atque abjiciant. Quòd igitur persunt, ne-
ℳ que Deus, neque ipſius electio, ſed malitia ecrum in
dien, culpa eſt. H ”M
ke Huc usque homo pius in meditatione articuli de æ- XII.

iurer terna Dei electione tutè progredi poteſt: quatenus, =ðð
znnt. , „vigdelicet, ea in verbo Dei eſt revelata. Verbum Dei
oſeſunn enim nobis Chriſtum, Librum vitæ, prepenit: is nobis

ne n ber Evangelii prædicationem aperitur & evolxitur,

t n i ſicut ſeriptum eſt: Quos elegit, hos vocavit. In Chri. Rom, , Je,
von M „ ſto igitur electio æterna D EI Patris eſt quærenda.
e9 H 1s in

2 XIII.

2.

XIV.

20 XI. Dz FrrzRNA DPRAEDESTINAT.

vVerè credunt, nemmem ſalvum facere velit. Reliquæ

cogitationes ex animis piorum penitus excutiendæ

ſunt: quia non à Deo, ſed ex afflatu Satanæ probciſcuun-

tur: quibus humani generis hoſtis hoc agit, ut duleis-
ſimam illam conſolationem vel enervet, vel penitus

medio tollat, quam ex ſaluberrima hac doctrina hau-

rire poſſumus; qua videlicet certi reddimur, quòd me-

ra gratia, ſine ullo noſtro merito, in Chriſto ad virtam

æternam electi ſimus: & quèòd nemo ex ipſius manihus
rapere nos posſit. Et hanc clementisſimam electionem
non nudis verbis, ſed interpoſito jurejurando Dominus
nobis obſignavit: quorum in ſummis ten tationihus me-
miniſfe, & ex iis conſolationem petere debemus, ut
jgnita Diaboli tela extingvamus. “”
Interim tamen ſummo ſtudio in eo elaboremus, ut
ad normam voluntatis divinæ vitam noſtram infſtitua-

ue à Dei revelato verbo latum un-
gvem recedamus: illad enim nunquam nos ſallet.

Hac brevi explicatione æternæ electionis divinæ ho-

nos ſuus Deo plene & in ſolidum tribuitur: quèd vide-
licet ſecundum voluntatis ſuæ propoſitum, mera miſe-
ricordia, ſine ullo noſtro n

præbetur. .
NEGATIVA—
Falſæ doctrinæ, de hoc ar-
ticulo, rejectio. H

7

gerito ſalvos nos faciat. Ne-
que tamen hac dectrina vel gravioribus illis animi per-
turbationibus, & puſillanimitati, vel Epicureisme anſa

ſhinr

Er Ein

—....—

Is in æterno ſuo conſilio decrevit, quèòd præter eos, “

qui flium ejus Jeſum Chriſtum agnoſcunt & in eum Nnczig

Aectione

unitur, ut pert
Aſuonullan cah
iinoulitgant
ernitentez in di

ticllus bi non
elſuta humen⸗

Sakans mile

Uin ſetptn ſnt

8

üirmanlrieifi
enmryturaruk

conteſtando confirmavit, & venerabilibus ſacramentis neg gus ſam

Coldens n

unt, 8 kyang

untd eus

4

It,tomnes h

mus, & vocationem noſtram (ut D. Petrus loquitur) Non tari

2. Petr. I, firmam faciamus: neq

iaanilo rn

mſtd Ere
lronl
ülmertumtele
onidciine,
tan elerett

8 rnatt
. agle ie e

glämer
Pre bekerent, 8

ntſienl

in ehel

ddn Kplie
llene Con

Unnnihi in

6 alrtüine

d

DDESIKhIn, FEr HILECTIONE DEI ELITON EF. 621
— “ — . —–
t, vol reite Redimus igitur & ſentimus, quando doctrina de

ignaſont ihe “ OOelectione Dei ad vitam æternam ee modo pro-
Ceer t m ponitur, ut perturbatæ piæ mentes ex ea conſolatio-
pentk ei nem nullam capere queant: ſed gotius per eam in ani-
ugrmne miin mi anguſtias aut deſperationem conjiciantur- aut im-
s eg oenitentes in diſſioluta ſua vita confirmentur- quòd
Berſtt eln articulus hic non ad normam verbi & voluntatis Dei,
na har ufiniii ſead juxta humanæ rationis judicium, & quidem impul-
reldineH fü Satanæ malé & perperam tractetur. Quæcunque e-
in Chrfnuf nim ſcripta ſunt, (inquit Apoſtolus) ad noſtram do- Rom. 15, 4⸗
enner n Etrinam ſcripta ſunt: ut per patientiam & conſolatio-
tbfnunem nem ſcripturarum ſpem habeamus, Rejicimus itaque
reſhrntn ie eomnes, quos jam enumerabimus, errores.

rebkinn un uod Deus nolit, ut omnes homines pœnitentiam I.
Unietettn agant, & Evangelio credant.
petn laen Quando Deus nos ad ſe vocat, quòd non ſerio hoc II.

velit, ut omnes homines ad ipſum veniant.

Quod nolit Deus, ut omnes ſalventur: ſed quèd III.

4 e⸗ quidam, non ratione peccatorum ſuorum, verum ſolo
tin e Dei conſilio, propofito, & voluntate;, ad exitium deſti⸗
vt e ⸗ nati ſint, ut prorſus ſalutem eonſequi non poſſint.
HUelmn etn AQonod non ſola Dei miſericordia, & ſanctiſſimum hri. IV.

M. D . . . .. . . ⸗ 17. 1.
Ddn ſti meritum, ſed etiam in nobis ipiis aliqua cauſa ſit ele-

„9

reeſihinii, GRGionis divinæ, cujus cauſæ ratione Deus nos ad vitam

nrkutn zternam elegerit.
un . Hæc dogmata emnia falſa ſunt, horrenda & blaſphe-

DCA 4 . .. ☛☚ . . .
Cos NN ma: iisque piis mentibus omnis prorſus conſolqtio e⸗

ſrbn bun ripifur, quam ex Evangelio & ſacramentorum uſu ca-⸗
eeſiunc pere deberent:- & idcirco in Becleſia DEI nequaquam
4 ſunt ferenda. ́MUBƷ1 4ODYSDUD
HBc brevis eſt & ſimpliciſſima articulorum contro-
verſorum explicatio, de quibus inter Theologes
fa⸗ Auguſtanæz QOonfeſſionis aliquandiu diſceptatum &

getoe “ diſerepantibus inter ſe ſententiis diſputatum eſt. Et eæ
Aac declaratione homo pius quantumvis ſimplex, ſe-
do 6 cundum

.

2

612 XII. DE ALIIS HAKESINIuIS EPITOMEz.

Chriſti, ut per gratiam Spiritus ſancti omnes in ipſo con-
ſentientes & concordes ſimus, atque in conſenſu pio,
qui ipſi probetur, conſtanter perſeveremus, Amen.

17 XII.

4

ET SECTIS, QVX NUNQVAM
Auguſtanam Confeſſionem ſunt
amplexæ.

bis tribuantur, propterea, quod earum in
commemorata declaratione expreſlam men-

tare, in quibus noſtri temporis hæretici à veritate diſ-

ſentiunt, & ſinceræ noſtræ religioni & confeſſioni con. Wl
è
”MÿMUVͤ ſeq
AA.

trarium docent. D
ERRORES ANA
BAPIISLARUMxMAMnM)ſ

A Nabaptiſæ in multas ſectas funt diviſi: quarum
aliæ plures, aliæ pauciores errores defendunt: Ge-

F

neratim tamen omnes talem ductrinam profitentur,
quæ neque in Eccleſia, neque in Politia, neque in

Oeconomia tolerari poteſft.

DE ALIIS HRESIBIIS

E tacita cogitatione hæreſes illæ & ſectæ no.

tionem non fecimus: viſum eſt articulos
earum ad calcem (ut dicitur) hujus ſeripti nude reci.

I Dr Arn
. —0— —
cundum analogiam verbi Dei, & Catechiſmi ſimpli. ( .
cem doctrinam deprehendere poteſt, quid verum ſit,
quid falſum. Non enim tantummodò ſincera doctrina
diſertè eſt recitata, verum etiam contraria & falſa doctri.
na repudiata eſt, & rejecta: & controverſiæ illæ, offen.
diculorum plenæ, ſolide funt deciſæ atque dijudicat)z.
Faxit Deus omnipotens, Pater Domini noſtri jeſu

oG Chub:
Maria Frpie

(EChriſius

enerig ſincie

udi donn men
ſNS.e.
N mnin el

Pufriehritete
dingſern
Humeni
d ilinte

ſntun,ſäiſl

rit, nm dſun

imo (Aoſid
Mltem Conſecn

eeken
ol inſinte

Xll. DI ArIIs= HXRESIEUS EPITOME. 623

„ ⸗ * ⸗ „ „ „ „
Articuli Anabaptiſtici, qui in Ec-
. cleſia ferri non poſſunt.
contruil Vèd Chriſtus carnem & ſangvinein ſuum non &
ontdofeſte e Maria virgine aſſumſerit, ſed & cœlo attulerit.
ile Nelaun Quèd Chriſtus non fit verus Deus: ſed tantummo-

nlo bmer

eronii id do cæteris ſanéis ſit ſuperior, quia plura Spiritus

ſenckionneinßil ſancti dona acceperit, quam alius quispiam homo

abermi Quòd juſtitia noſtra coram Deo, uon in ſolo Chri.

ſti merito, ſed in renovatione atque afeo in noſtra
propria proprietate, in qua ambulemus, coniiſtat, Ea
verò Anabaptiſtarum juſtitia magna ex parte electitia,
100. & humanitus excogitata quadam ſanctimonia conſtlat,
& reverà nil aliud eſt, quam novus quidam Monacha-
NUNNN tue.

elionenun Quod inſantes non baptizati ,coram Deo non ſint
. peccatores, ſed juſti & innocentes: & in illa ſua inno-
etriblitt⸗ centia, cum uſum rationis nondum habeant, ſine ba-

ln ptismo (quo videlicet, ipſorum opinione, non egeant)

tchten, o. ſalutem conſequantur. Et hoc modo rejiciunt totam
lntiel de peccato Originali doctrinam, reliqua etiam, quæ ex
nns: “ ea dependent. l
) eie Quod infantes baptizandi non ſunt, donec uſum
ns hrr

u rationis conſequantur, & fidem ſuam ipſi profiteri poſ-
dgnd aeaa.
QQuod Chriſtianorum liberi eam ob cauſam, quia
parentibus Chrifſtianis & fidelibus orti ſunt, (etiam
4N Præter & ante ſuſceptum Baptismum) revera ſancti, &
. in filiorum Dei numero fint habendi. Qua de cauſis
etiam neque Pædobaptismum magnitfacjunt, neque id

IIt,

IV.

V.

lts r operam dant, ut infantes baptizentur: Quod cum ex. Geneſ. 17,

ganlui 4 preſſis verbis Promiſſionis divinæ bugnat: ea enim
nitnn , tantum ad eos pertinet, qui ſœdus Dei obſervant il.
uui fudque non contemnunt.
.

Quod

VII.

IIX.

IX.

III.

IV.

624 XlI. Dr Arns HArkREsISus EpITOME.

Quèòd ea non ſit vera & Chrifliana Ecclelia, in qua

aliqui adhuc peccatorss reperiuntur.

Quèd conciones nen ſint audiendæ ullæ, in iis tem-

plis, in quibus aliquando Miſſæ Pontificiæ ſunt ce-
lebratæ. —
uèd homo pius nihil prorſus commercii habere

debeat cum Eccleſiæ miniſtris, qui Evangelion Chriſti

juxta Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam docent, &£

Anabaptiſtarum conciones ac errores reprehendunt:
&& quòd ejusmodi Eccleſiæ miniſtris neque ſervire, ne-

que operam locare liceat: ſed quòd ijidem ut perverſo-
res verbi divini vitandi & fugiendi ſint.

Articuli Anabaptiſtici, qui in
Politia ſunt intolerabiles.

Vèd Magiſtratus officium non fit, ſub novo Te-
Kamento, genus vitæ, quod Deo placaatt.
uèd homo Chriſtianus ſalva & illæia conſcientis
officio Magiftratus fungi non poſſit. .
Quod homo Chriſtianus illæſa conſcientia offeium
magiſtratus, rebus ita ferentibus, adverſus improbos
adiminiſtrare & exequi, & ſubditi poteſtatem illam, quam

magiſtratus à Deo accepit, ad defenſionem implorare

non poſſint. —“
Quod homo Chriſtianus ſana conſcientia jusju-
randum præſtare, & juramento interpoſito,

tiam & fidem ſuo principi aut magiſtratui promittere

nequeat.

Quòd Magiſtratus, ſub novo Teſtamento „bona
conſcientia homines facinoroſos capitali ſupplicio at⸗

ficere non poſſit.

Articuli Anabaptiſtici, qui in

Oeconomia ferri non poſſunt.

7

DPA

.00——

obedien-

o homo

Drlumtener

Aunninoferltat
negebet
Qodtomo
Euponmim, 1
nnbttrepozlt

4 1
Cod Conjug
Nnum kacere,
Mallentir n

ENRO
00

d omnes
Waturame

ucleſtis Regi

d caro

Upprietzte

Ehngonh hn
kidnden
1e Onninedr
urnemtell
tibmce

e einters

WAminiſe
uunhen 1

leken, er

7
A

DEBALIIS HERESIBUS EFPITOMEB. czz;

— ;
s Phllon — — —
— — Qu homo pius non poſſit conſcientia ſalva pro-
Nümn kallsn prium tenere & posſidere: ſed quòd is, quicquid
ttut. Omnino facultatum habeat, id totum in commune con-

ienlellyflin ferre debeat. L ”Mä
õ Quod homo Chriſtianus illæſa conſcientia neque

cauponariam, neque mercaturam exercere, aut arma

d mumde conficere posſit. .
3 Qusod conjugibus, propter diverſam religionem, di-
kneninut vortium facere, & cum alia perſona, quæ in religione
ertre⸗ unte non diſſentiat, matrimonium contrahere liceat.
Proneteſtee

ie ERRORES SCHWyEN-
6 CoCOFEIL-DlANORUM.

ſtic, 1. Uod omnes illi, qui Chriſtum, ſecundum carnem,
Vcreaturam eſſe dicunt, non habeant veram regnan-
lercble iss coxleſtis Regis agnitionem.
gon lt, n Quòd caro Chriſti per exaltationem eo modo o-
AHee mnes proprietates divinas acceperit, ut Chriſtus, qua-
Ia id“ tenus homo eſt, potentia, virtute, majeſtate, gloria,
lht. Patri & 100 Aπv per omnia, in gradu & ſtatu eſſen-

D W tiæ, omnino æqualis ſit: ita, ut jam utriusque in Chriſto
n, li naturæ una ſit eſſentia, eædem proprietates, eadem vo-
6 ektunle luntas eademque gloria: & quod caro Chriſti ad Sacro-
.

4laktlatt ſanctæ Trinitatis eſſentiam pertineat.
in oltti, ceptum verbum, non ſit inſtrumentum illud, per quod
terptd DREus Spiritus ſanctus homines doceat, ſalutarenique
zintif Chriſti agnitionem largiatur, & converſionem, veram
Penitentiam, fidem, & novam obedientiam in ipfis ef-
h Knciat.
Tolim 4 „ . . 4 .
RD iiſie Quòd aqua baptiſmi non ſit medium „ per quod
Dominus adoptionem in aliis Dei obſignet, & regene-
rationem efficiat.
4 . . . . 5* „——ð . .
c, IQuocd panis & vinum in ſacra Ccœna non ſint orga-

goi
1

¹

on

Quòd miniſterium verbi, prædicatum & auditu per-

* z mna, ber

II.

III.

VI.
VII.

IIX.

626 DE ALIIS HERESIBIIS EPITOME.

na, per quæ & cum quibus Chriſtus corpus & ſangvi-

nem ſuun diſtribuat.
uod homo pius, vere per ſpiritum Dei regeneratus,
Legem Dei in hac vita perfecte ſervare & implere va-

leat. .
Quod non ſit vera Eccleſia Chriſti, in qua non vi-

geat publica excommunicatio, & ſolennis aliquis ex-

communicationis modus, ſeu, ut vulgo dicitur, proceſ-

fus ordinarius.

Quod is Eccleſiæ miniſter alios homines cum fruétu
docere, aut vera Sacramenta diſpenſare non posſit, qui

iipſe non ſit vere renovatus, enatus & vere juſtus.

ERRO RFS NOVORLUM

gloria: ſicut alias tres numero differentes ho

ARIANORIM.

Udd Chriſtus non ſit verus, ſubſtantialis, natura-
atre & Spiritu ſancto

lis Deus, ejusdem cum P
eſſentiæ: ſed divina tantum Majeſtate ita cum Patre or-
natus, ut Patre ſit inferior.

ERROR ANTITRL
NITARIORUIMAMNnNn«lͦk-

tantum divinam & æternam Patris, Filii, & 8
fancti eſſentiam: ſed quemadmodum Pater, Filius,

& Spiritus ſanctus tres ſunt diſtinctæ perſonæ; ita

unamiquamque perſonam habere diſtinctam, & à reli-
quis perſonis divinitatis ſeparatam effentiam. Et ho-
rum alii ſentiunt, quod ſingulæ perſo
eſſentiis æquali ſint poteſtate, ſapientia; majeſtate, &

raxlo-⸗

—

EF* prorſus nova eſt hæreſis, quæ antehac Ec-

cleſiis Chriſti ignota fuit, eorun- videlicet, qui

opinantur, docent, & profitentur, non eſſe unicam
Spiritus

næ in ſingulis

1

ils Deus ater.

mines,

e

DI An
one eentie
r Aükenti
uelilg eſſe,

patehis
Kich ti Eepen
MMalle damn⸗

ui ve⸗

Ultanr Conl
Aticulis, g
unenctes om
Untdchent, ni
1e ſeln

lod Atem
udiel Don

Areliee ⸗
un nil

1 el
nk Si
nn in ens
1Nifnnere
Dtomen

lel

2„

TroN.

Euscops Kine.

rrum Deigene
ſerwate Njun

Crſti, Nguim.
Kcleons de

Ut olloo Catuere

—
Gelm uſe
tbdeſee)e

O7ONI
blun
Pane
SS

NI.

DAö
gels,
,

tentur,
Luis, n

DE ALIIS HERESIBHS EPITOME. 627

ratione eſſentiæ ſuæ, ſunt à ſe invicem disjuncéli & ſe-

Jarati. Alii ſentiunt tres illas perſonas & eſſentias ita

inæquales eſſe, ratione eſſentiæ & proprietatum, ut

ſolus Deus Pater verus ſit Deus.

Hos, atque his ſimiles errores omnes, & eos etiam,

qui ab his dependent, & ex his conſequuntur, rejici-

mus atque damnamus: utpote, qui falſi ſint arque hæ-
rerici, & qui vecbo Dei, tribus approbatis Symbolis,
Auguſtanæ Confesſioni, ejusdem Apologiæ, Smalcal-
dicis articulis, & Catechiſmis Lutheri repugnent: quos

ctiain errores omnes pii ſiuummi atque infimi cavere &

vitare debent: niſi æternæ fuæ ſalutis jäcturam face-
re velint.
Uod autem hæc ſit omnium noſtrum ſides, do-
Gtrina, & Confesſio, (de qua in novisſimo illo
die judici Domino noſtro JESU CHRISTO ratio-
nem reddere parat! ſumus:) & quod contra hanc do-

trinam nihil vel occulte vel aperte dicere aut ſcribe-

re; ſed per gratiam Dei in ea conſtanter perſeverare
velimus: in ejus rei fidem, re bene meditata ,in ve-
ro Dei timore & invocatione nominis ejus, hanc
epitomen Propriis manibus ſubſcripf-

4

2

652 8 PREFATIO.

SOLID A, PLANA,

AC PERSPICUAREPE-
TITIO ET DECLARATIO QWUo-

rundam Articulorum Auguſtanæ Confeſlio-
nis, de quibus aliquandiu inter nonnullos Theolgos ei-

dem addictos diſputatum fuit: continens earum contro-
verſiarum, ad normam & analogiam verbi DEl & com
pendiariam Chriſtianæ noſtræ doctrinæ formulam &
rationem, deciſionem atque con-
ciliationem.

ratione aczxum eſt : ut doctrina de præcipuie
Chriſtianæ noſtre religionis articulis, quaæ opinio=
nibus & traditionibus humanis durante Papatu,
porribiliter obſeurata ſuerat; opera D. Lutheri,

pia ſanltaäue memoriæ, rurſus ſocundum præſeriptum

& analogiam ßerbi DEI ſncere explicaretur, & re-

purgaretur; Pontifcii berò errores, abuſus, & idolo-
maniæ grabiter redarguerentur. Hac pia Reforma-
tione adperſarii noha dogmata in Eccleſam D EI in-

zroduci put averunt: eam igitur, qJaaſi erbo de pror-
ſus repugnaret, & pias Ordinationer penitus eberte-
et, Gebementer, faliö tamen, eriminat: ſant, G calu.
weniis prope infnitis , quaz nullo tamen zel probabili

ſaltem colore fulcirentur, oppugnarunt. Ea re moti

Illaſtriſſimi, pietateqne religioſa praftantiſſimi Ble-⸗

kores, Princiher, & Ordines ILnperii (gui tùm
ſinceram Ebangelii doctrinam amplexi fuerant,

Mmenſa Dei optimi Marimi bonitate atque miſe-

.

——

alſer ſ 44d

munt) in lomit

Aulle V.

ſunkenteſmun

lenſſepic,/,
nſßelonfeſfe,
n heaherſ
Eyui mtu
otiſcigrin

13 baßlarb nj
ſieur. Lem Co⸗,

en ſt are ni

lor imn,
xtruct4
n zerlne 1
nnniſen,
unſenentien
lineng,

ſiulſie nej

mechere de,
tian, in er
mnlnzoriy ler,
dnloli ſin

Pſtehan, V

—
UANN
ALI

Eltem Cnt
nonnMde
cokkineemu
gan
dorine fmin
hennatgler.
ll⸗

tmbntuet
1,
urmi 1
,inu Auiliil
AM
umnunk
ſenu; ha

NRFATIO. 629
Eecleſias ſuar ad gerli DEI vormam piés reforma-
Berant) in comitiis, freqbßentiſſimis & celeberrimis

illis Auguſta Vindelicorum, Anno poſt milleſimum

guingenteſimum trigeſimo habitis, ſedulo cararunt,
ut Conſeſſo pia, 6ſacris literis collecta, conferibereturz-
eamzbe Confeſſionem Imperatori Carolo V exhibue-
runt. In ea perſpcué & candidé profeſſe ſant, gquid
de præcipuis articulis (iis præſertim qui inter ipſos
& Pontifcios in controberſiam ßenerant) in Eccteſiis
Etangelicis & reformatis crederetur & publicé doce-
retur. Eam Confesßionem Adberſarii moleſté qui-
dem grabiterque acceperunt: ſed au hunc usque diem
neque refutare neque ebertere potuerunt.
Hanc piam atque fſundamentis berbi D EI ſo-
Uidiſſimis erxeructam Augußtanam Confeſzonem nor
toto peclore amplecti, publice & ſolenniter etiam-
num proſitemur: & ſimplicem illius, ſinceram & per-
Picuam ſententiam, quam gerba ipſa monſtrant, re-
zinemus. Eamque pium noſtri temporis Symbolum

eæſſe, quod piæ mentes poſt inbicta tperbi DEl autorita-

tem recipere debeant, judicamus: quemadmodum o-
Uim etiam in Eccleſiz D E L, exortis grabißimis in Reli-

gionis negotio certaminibus, Confeſſiones & pia quæ-

dam Symbolaz ſunt conſeripta: quæ ſinceri Aoctores &
auditores toto animo amplectebantur, & publice
Proßtebantur. Et quidem, bene jubante nos gratiaz
DEI Opt. Maximi, in illius confeſſionis piâ doctrinæz

Cquemadmodamea Carolo V Anno &. 30 exhibi-

ta eſt) ad ultimos usque Bitæ noſiræ ſpiritus con-
Nanter perſeberabimus. Neque in wimo habemus,

veoc ſeripto aut qoocunque alio, à commemorata jam

Confeſſione gel transßerſum, ut ajunt, ungbem di-
ſcedere: Bel aliam aut nopam confeſſzonem condere.
PEiſt autem pia Confeſſionis illius doctrina, magna

„

R r 3 exparte

Act. 15.
1. Cor. 15.

1

& de rebus
runt : etſt non ignorabant, errores illos,

. . 15 ecut
cnm altera pare alterins föéntentiam or AD e
c ut quibusaam fortabſs, in hoc religionis Zes

630

PRXFATIO.

er/ 4 4 iſicii,. tatum
parte prterquam quod à Pontificiis faltit, „
da . : pugnatz : fateri kames Taerr non.-
) non ait im J. 1rergen ethee ge
. ibus E
nullos Theologos in pracipuis 4

2 14. .

m aſſecutos
Ele Beramué llins Jèntentiam aut non ASWe⸗ .
S aut certènon conſtanter retinuiſſe, ar ſ . 1
Wn et alienam ſententiam aßzngert 6 aſaßolen He
vegzlonsnes tamen Aaseſ ag, riamte de gjus
plecti ſenuldzunt, & zeα . el £. Ex es 2 tcn re
7 SSGe en, ,. P⸗ iig, in refoxmatu e
Re rcrie ., qui Chriſtiani habent
Bis adhuc Apoſtolis, inter 69 e; 7. loriabantur, borri-
bolebant, & de Koc⸗na c. a enim per opera
biles, errores ſant exorti. ui D alii reſur
reltionem mortuorum negabant. Er lerte 4-
o DE . Zne DWa ſetipti ſebere oppoſue-
Poſtoli ſeſe & concioni .

. W. oſenſioném,;
tantu aterrima certamina, g or, Wnen⸗ Waar-
apad infideles, qudm apud inhe. Pontifeu pro-
ne ee ac hodie noſtri d ae⸗ 7 “ Sem Han
pter Aigidia illa, inter nos α, * „Fore ut ek
minime piam & guidemf alſam N rige rains
Sss mutuis concertationibus, ſa 6 6 interim bal-
& mniere s con haanesr. Weßrm, dmn, dubitant, an
de offemduntur & pertarbantur S= Anors docri
ze 92 O& tanta diſſdia etiam bera apa e, aze.
eezce, . guican, non bident, cui 1 at ,
„ c Pé, 7 1—. zt.
erl controberfiſt Kericre e , berbis in-
illa gertamina,mon, unt o e Nel, les oniri ſolent,
aness n neceharic Atſseptattonesgullé

tio, res

iin elbabere

Mer Peueig

aarte non

tlſut, egui
kiliueerti
u0Dblyerzej

lu netͤ
UimDEI &
ihlunamn harti
UDEIG. Aen
oe obe
eneten il

(iigi etiß,

Ree
NIA D
undame
igtamom

elidei chi

clar⸗

Nind,
Cordian
Eelſarin
lrmad
. obe
lin, Jam
Koni atte
enl en in 1
ünnr . e
nlehen

PPREFATIO. 63 4 =W
zi 0, res babere dentur: qui exiſtimant, aiſputare tan-
nm, de paucis quihusdanm Bocabulis, guc niltius pene,
itmnen ohn aut certe non magni ſint momenti. Séd res grabisſi.
gitm ie ſunt, de quibus controbertitur, & prorſus tales,
jlig lthd r Mlius bpartis, quæ 2 ßero aberrat, ſententiain Eccle-

tun AA Da D EInec boſſ t nec debeat ſerri, nedism erceſari,aut
etiniſer Mu qdefendi.
ugenn nini/ Muare rr Miree exigit, ut controßerſt illi tirnd
mlCi ‿ berbo DEI & prohalis ſoèriptis perſpicue explicentur:
A A AO uo omnrs pii O intelligent es animadbertere poſſint,
rut. Eiu cujusnam partisſententia in controberſiis illis motis, er-

nnfmul bo DEI α Augasft ana Conſeſſzoni orthodoxrxa, confor. ir
Iiulmrginii it, & quæ probatis illis ſeriptis adgerfentur: ut bonæ &
, S vic menter, qibus beritas cordi eſt, corrupt elas & erro-
3 ikhri rei, qui ewortiſunt,eſfugere & Bitare gueant.

uidan An!
DkE COMPE NDIA-
ese RIA DOCTRINEÆ FORMA,
Cekii, Fundamento, norma atque regula, „
mrtl il ad quam omnia dogmata Jjuxta analogiam

ſ verbi Dei, dijudicanda, & controverſiæ motæ pièe de-

Ninfmt
clarandæ atque decidendæ ſunt.
baßn

te, i

ſſ enenh
n u

=

1

Rimd, ad ſe Dlidarn, diuturnam & firmam con-
cordiam in Eccleſia DEl conſtituendam, ne-
ceſſarium omnino eſt, ut certa compendiaria
forma & quaſi typus, unanimi conſenſu ap-
probatus extet: in quo communis do-
QArina, quam Eccleſiæ ſincerioris & reformatz 2
religionis profitentur, verbo DEl collecta extet.
Eteninmi ea in re exemplum primitivæ Eccleſiæ ſe.
quimur: quæ in talem uſum ſua quædam certa
Iymbola ſemper habuit. Cùm veroô compendiaria i
Rr 4 desY

N

—

FoORMA arr. ſcriptis niti
doctrinæ forns non, approbata, & retep
debeat, quæ confec

. & reli-
. Ctrinam
mine, quæ ſinceram do : mentem no-
Eccleſiarum nomineaa ſu proſfitentur:
n unanimi conſen P
gion

jam
ore ita declaravimue;
— . de & or Knanlaretn
am invicem corde r gngule
ren i uod nullam novam aut ſi
declaramus, qr
fesſionem fidei noſtræ

in o⸗ 18 Eccleſi
Gtimur, quæ in omnibr
Acripta amplectimur,

1 & 0 m ibus
81 ml 1 C mußn
ſyr abolis 1 1
næ Co fesſionis PrO
Ttat nre
SBuitar

iſſen-
„ it: rIUIS
fesſionibus ſemper habita ſun Cntesſtonem pro
Confeslionibus . A iguſtanam 91 blicam au-
es inter eos, qui Aug iam ſcripta public
ſiones inter ſa t: quæ etiam ſcrip
„ortæ ſunt: qua
ſitentur, O

enſu
— d g conſe
Tt0or1 ein O n 4 iu magno
x ibus 2 ticulis ſincera erbi DEI doc
528 1 1 r
l in in omn

. ur fuit.
atque uſurpata fu

ica & Apo-
UM igitur toto pectore Propheti
PRIM

nenti, ut limpid
is & novi Teſtamenti,
Rolica ſer ipta Veter

fontes, recipimus ſeun
7 1. . n 3
urisſimosque Iſtaelis on ereinw Ku L
ſimos pu & ſacras literas folas, u n weelt dochnu
reu uan .
Pl airaur ese eſſe credimus, 2 47 n genni 48a
illam reg urnd
5 ndum
ta exigere, & ſecundr za eorn
doctoribus jud
nis, ctum

. ina, in genu
. jam olim ſincera r elteel E& in articu
Et quia jamne ſackis literis icorum corru-
no fenſu, ex ſac 1 cticori
no & ſano rſtl⸗ erue contra hær
4
los ſeu capi

6 at1s ſy mbo P
Sr 8 neralia ſummæ autorit 1
lica 5„ 1

im a
i. Hæc enim à
ranum de ath maſt. dem maximée
gnoſcimus eſſe hrere⸗ “ de fundatas, Drre en vor,
pias, atque 1 erbo 5 omnes hæreſes, quæ iis te
fesſiones fidei, quibu

Eccleſias Chriſti berturbarunt, perſpi e
bus Eccle .

refutantur. pen

conſ r. cipere In ani-
b otius p ica illa & comnmunia
2 10 1a 6

0

—

Dinde amn
Füme)Maimu
liernebrshor

e lantu 0
eunmti luthe

it: geſinncera
eun adrer

edeei inar

Mölgelta ele
nmmram, 6
adecalll Kcim
ſihtl ſ gvi⸗
bulanentis ſar
1lnnd Fzoſ
nin per glos
nuilhperi
nn donesſi
ütenpors 8
kenoltn Eecle
annats

wihkun

eltbiegtent
hil Ncenum

lci hublie

Keacüm hoc
Fuun Conkeshe⸗

ſiner AFerli
n

Ahlemnr
timineen

conm CoONTROVERSIAS.. szz W=Wð
ennblisd Deinde, cum poſtremis hiſce temporibus, Deus O- ür.
Ceden n ptimus Maximus ſumma clementia puritatem verbi

etimdoCrun ſui tenebris horrendis, & plus quam Cimmeriis, qui-
Ktenn Iem? bus ſub Papatu oppreſſa fuerat, fideli opera præſtantisſi-
GerkrmnnmlA mi viri D. Lutheri viri Dei rurſus in lucem produxe-
mat rit: quæ ſincera doctrina non modo contra Papatum,
etealt ſed etiam adverſus aliarum Sectarum corruptelas, &
ublc kes verbo Dei in articulos & capita Auguſtanæ Confesſio-
ommbs “ mis digeſta eſt: etlam Auguſtanam, primam illam &
tbels Au non mutatam „Confesſionem amplectimur. Idque non
lut: ign ea de cauſa facimus quod à noſtris Theologis ſit con- MM
man Cnkinn ſcripta: ſed quia e verbo Domini eſt deſumta, & ex
nſait fundamentis ſacrarum literarum ſolide extructa, ſicut
mäin ea Anno 1530 ſcripto comprehenſa, & Imperatori Ca-
Geenſeii rolo V per quosdam Electores, Principes, & ordines
ſir clenan Romani Imperii, (ut communis pie reformatarum Ec-
cleſiarum confesſio) Auguſtæ eſt exhibita. Hanc enim
verit noſtri temporis Symbolum eſſe judicamus, quo refor-
e matæ noſtræ Eccleſiæ ab Romanenſibus , aliisque reje-
ctis & damnatis ſectis & hæreſibus ſejunguntur. Et
ſane hoc ipſum olim uſu in primitiva Eccleſia receptum
eſt, ut ſubſequentes Synodi, pii item Epiſcopi & docto-

Jeamein
. ow.
ontes . e

A genn

res, ad Nicænum Symbolum provocarent, atque ſe id
mnceond amplecti, publice profiterentur.
choiet , Poſtea cùm hoc etiam curandum eſſet ‚ut propria & IV.
S genuina Confesſionis Auguſtanæ ſententia conſervare-
ri tur, atque adverſus Pontificiorum calumnias plenius

m explicaretur, & præmuniretur, ne ſub Auguſtanæ Con-
nr etinn in fesſionis prætextu & patrocinio damnati errores ſeſe in
dil Eccleſiam Dei paulatim inſinuarent: poſt exhibitam
Aihmn „„ conkfesſionem luculenta Apologia conſ. cripta, & Anno
,le 65 I1 typis vulgata eſt. Eam etiam unanimi conſenſu
efiochle approbannus & amplectimur: quia in ea non modo
erliſe Auguſtana Confesſio perſpicue explicatur, atque
Put ab adverſariorum calumniis vindicatur, verùm etiam

9 AKxr 5 cla-

„

D

=
☚
*

doctrinam à falſa diſcernant: amplectimur
norem & majorem D. Lutheri Catechi

ædibus propoſiti fuerint. Et P

7„

63 4 FORMA DIuoicANDII

clarisſimis & ſolidisſimis ſacræ ſcripturæ teſtimoniis

confirmatur.

. . 11 1 . .
Præterea etiam articulos illos toto pectore ample-

Ctimur; qui Smalcaldixæ, in frequentisſimo Theologo-

rum conventu, Anno fſalutis 1537 conſcripti, appro-

bati & recepti ſunt. Eos autem articulos intelligimus,
quales initio conſcripti, poſtea typis in lucem editi
funt: in eum, videlicet, finem, ut Concilio, vel Mantuæ
vel alibi celebrando, nomine IIluſtrisſimorum Electo-

rum, Principum atque Ordinum Imperii (ur Auguſtanæ

Gonfesſionis uberior declaratio, in qua per Dei gra-
tiam conſtantes perſeverare decreviſſent) publice pro-

poni poſſet. In iis enim articulis doctrina Auguſtanæ

Gonfesſionis repetita eſt, & in quibusdam artieulis 6
verbo Dei amplius declarata: & inſuper fundamenta
monſtrataà & graves cauſæ recitatæ ſunt, cur à Pontif-
ciis erroribus & Idolomaniis ſecesſionem fecerimius:
cur etiam in iis rebus cum Pontifice Romano nobis
convenire non posſit, quodque cum
liari nequeamus. .
Poſtremo, quando negotium
lutem vulgi & Laicorum ( quos vocant) pertinet, & il⸗
lis etiam, ratione ſalutis, neceſſarium eſt, ut ſinceram

ſmos: eos dici-

mus, quales illli ab ipſo ſcripti & Tomis e
Omnes enim Eccleſiæ Auguſtanæ Cor
Gatechiſmos approbarunt atq; receperunt: ita Ut pal-

eo in illis conci-

etiam mi-

jus inſerti ſunt.
nfesſionis hos

religionis etiam ad ſa-

ſim in Eccleſis & ſcholis publice, & in privatis ctiaun

ia doctrina e verbo D EI
defumta, in iis quam maxime perſpicue & ſimplicisſi-
me,in uſum rudiorum & Laicorum, eſt compre
& dilucide declarata. XJa
Hæc publica & ab omnibus piis approbata ſcripta
in purioribus Eccleſiis & ſcholis ſemper habita fuere

☚ 1

henſa

Auleäine)

ils:
pro g

—
Pwoonpendla
IkylamD. In
nra apammmn

Alhrart, Alo

tiones Pechrr⸗

Unn krrscot

ckt

I.. 1.. †
uhdr Elſcrim

Nienk alut:
Autenlhck norn
Ucgnenllins orn
Pünsorntüaſnn
Hre Autem
ſcripta (
Arpertorumt
ere vehimng
urhrotzo

Cnnn lint) ta
lirnein
uud en
anin nade
Grine Girimn
n conlentu
ne Uubezm

ul Onnes

üneclme
Pnlireck

ende e

oce⸗ .
Wlern .

ulnel
enorenn
rne hollra

Ka

N CONTROVERSIABL. 635
eſoihtm nn pro compendiaria hypotypoſi, ſeu forma ſanæ doctri-
næz,; quam D. Lutherus in ſuis ſcriptis e ſacris literis,
contra Papatum & alias ſectas, depromſit, luculenter
declaravit, & ſolide fundavit; Et ad D. Lutheri expli-
cationes præclaras tam in polemicis, quam didacticis
ipfius ſcriptis comprehenſas provocamus: eo videli-
cet modo, quem D. Lutherus in Latina ſua præfatione
Tomis operum ejus præfixa, de ſcriptis ſuis, pia &
neceſſaria admonitione, nobis ipſe monſtravit. Ibi e-
nim hoc diſcrimen (inter divina & humana ſcripta)
perſpicue poſuit: ſolas videlicet ſacras literas pro uni-
ca tegula & norma omnium dogmatun agnoſcendas:
iisque nullius omnino hominis ſcripta adæquanda, ſed
potius onmnia ſubjicienda efſe.
Hæc autem non ita accipi debent, quaſi alia utilia &
ſincera ſcripta (verbi gratia, commentarios in ſacras
literas, errorum refutationesarticulorum præcipuorum
6 explicationes) rejicere, aut ex hominum manibus ex-
cutere velimus. Ba enim ſcripta (quatenus commemo-
ratæ hypotypoſi & compendiariæ ſanæ- doctrinæ con-
formia ſunt) tanquam explicationes atque declaratio-
nes utiles, retineri, & cum fructu legi poſſunt. Quic-
quid enim hactenus de compendiaria hypotypoſi ſanæ

4

0stei Re
entinil .
, cller
⸗ . nfe
martetlons

cdnin , doctrinz diximus, eo tantum referendum eſt, ut una-
. ghtun nimi conſenſu approbatam certamque formam do-
Cichi Grinæ habeamus, quam Evangelicæ Eccleſiæ noſtræ
ENonsd ſimul omnes agnoſcant & amplectantur: ſecundum

quam, cum e verbo Dei ſit deſumta, omnia alia ſeri-
pta judicare & accommodare oportet, quatenus pro-
banda ſint & recipienda. D
Quod enim commemorata ſcripta, videlicet, Augu-
ſtanam Confesſionem, ApologiamySmalcaldicos arti-
culos, Minorem & Majorem Catechiſlmos Lutheri, illa
doctrinæ noſtræ Chriſtianæ ſumma complecti volu
erimus: eam ob cauſam factum eſt, quod in iigs
2 . N . .

„

unani-

DE ANTITHESI, SEU RE-

2.Tim. 3, 16.
Tit. I, 9.
Job. 10, 12.

Jer. 15,19.

e;z 6 DE ANTITIH. FALSE DOCTR.

unanimem & communem Eccleſiarum noſtrarum pi-
am ſententiam contineri, ſemper ſit judicatum: quip-

pe quæ à præcipuis iisque excellentisſimis illius tempo-

ris Theologis ſubſcriptione confirmata, & in Evange-

licis Eccleſfiis & ſcholis recepta fuére. Et ea quidem

(ut paulo ante monuimus) omnia conſcripta atque

edita ſunt, priusquam controverſiæ illæ inter Auguſtan-

Confesſionis Theologos orirentur: ideoque nihil in il-
lis datum eſt affectibus: quare etiam ab iis, qui inter
ſe diſceptant, reprobari nullo jure poſſunt. Neque vero

quisquam (modo ſincerèe & fine fuco Auguſtanam Con-

fesſionem amplectatur) eorum autoritatem elevabit
aut contemnet, ſed eadcut veritatis teſtes) recipiet. Qua-
re nemo vitio nobis vertet, quod ad eorum ſcriptorum
declarationem & deciſionem, in obortis controverſiis,
provocamus. Ut enim verbum Dei, tanquam immo-
tam veritatem pro fundamento ponimus: ita illa ſcri-

pta, tanquam veritatis teſtes, & quæ unanimem ſince-

ramque majorum noſtrorum, qui in puriore doctrina
conſtantes permanſere, ſententiam complectantur, in
medium recte producinms. .

IECIIONE FALS DOCTRINEZE
in articulis controverſis.

Eceſſarium eſt ad conſervandam in Eccleſia ſinee-

1 Nram doctrinam, & ad ſolidam, firmam, Deo-

que probatam atque gratam concordiam, ut non tan-
tum ſana doctrina dextrè proponatur, ſed etiam con-
tradicentes diverſumque docentes redarguantur. Fide-

lium enim paſtorum utrumque officium eft (ut D. Lu-

therus dicere ſolet) & oviculas paſcere, & lupum ar-
cere: ut alienas voces vitare diſcant, & pretioſum à vili
ſecernere posſint. ”

non⸗

D

—
(uure in

Elranmis,

(Ulimen ſt
uuler conten

ente neis

Emumim: qn⸗

ctalsfdel
r ipktur: tun
lin conttati
Etſi autem
ſchriglirert
nerlsntie
iei, krophe
Wrmam Verun
eictenchm.
ihndrethan
le & Une o

leeo conſil

bnn,

dn ſethie ut
inne
r Colttroy
WM eher
UIN jein
clin
lold
verde
äl thi

pon, D ANTITH EATSE DOCTr. 6;7
— . Quare in hac etiam parte mentem noſtram invicem
arun nokrnn declaravimus, & perſpicue declaranius: quod, videlicet,
Etidam diſcrimen ſit habendum inter non neceſſarias, atque
Em inutiles contentiones, quæ plus deſtruunt, quam æ⸗
imm nb dificant: ne iis Eccleſia perturbetur: & inter neceſſaria
fuen. Ha certamina: quando tales controverſiæ incidunt ubi de
oni dlaft articulis fidei aut præcipuis partibus Chriſtianæ doctri-
Reilrin næ agitur: tum enim ad veritatis defenſionem, neceſ-
f; Aonei fſarioô contraria & falſa doctrina eſt refutanda.
aum Ai Etſi autem panlo anté commemorata ſeripta pio
e dolin M leckori, qui veritatis cœleſtis amore flagrat, in omnibus
fico Age & ſingulis articulis Chriſtianæ noſtræ Religionis per-
1 Andtiiatn 1 ſpicuè & dilucide commonſtrant, quidnam, juxta ver-
tselaO bi Dei, Propheticorum & Apoſtolicorum ſeriptorum
An eonnſtß normam verum fit, & amplectendum: & quid falſum
nobort⸗ ane & rejiciendum atque fugiendum fſit: tarnen de præci-
De, N pruis & ſummis articulis fingulis, qui hiſce temporibus
uEE in controverſiam venerunt, ſententiam noſtram perſpi-
cue & ſine omni ambiguitate proponere voluimus.
Idque eo conſilio, ut veritas magis eluceſcat, clariusque
agnoſcatur, & ab erroribus facilius diſcernatur: ne
quicquam, quod veritati officiat, ſub nimis generali-
bus verbis aut phraſibus occultari posſit: Tum etian
NE . ut publicum ſolidumque teſtimonium, non modo ad
NM. eos, qui nunc vivunt, ſed etiam ad omnem poſterita-

3 000 tem extaret: oſtendens, quænam Eccleſiarum noſtra-
oeſt⸗ frfum de controverfſis articulis unanimis fuerit, eſſeqdue
N“ perpetuo debeat, deciſio atque ſententia, videlicet: B
Mdnn Primo rejicimus atque damnamus omnes hæreſes & l.
cnn, 4 errores, qui in Primitiva (recte credentium) Eccleſia;
ni Eex lolidis verbi DEl fundamentis rejecti ſunt & da-
natnch mnati. .
erge Deinde reprobamus & dammamus omnes ſectas at- I.
a e que hæreſes, quæ in ſcriptis paule ante eommemora- “
ifes MNreprobata ſunt. “
e⸗ o2 Præa-

verſus omnes, quæ inciderunt, corru
perſeveremus.

6 8 PDEANTITH. FAISE DOCKMTxr.

Præterea, cum intra triginta annos partim ex inter-

religionis, quam Interim vocant, formula, partim aliis

ccalionibus disſidia inter Theologos quosdam Augu-
ſtanæ Confesſionis orta ſint, de illis omnibus & ſingu-
lis Adem & confeskhionem noſtram, non modo in the-

ſi, verum etiam in antitheſi (veram videlicet, & falſam

contrariam doctrinam) diſerte, categoricé, & perſpicus
proponere & declarare voluimus. Idque ea de cauſa a
nobis factum eſt, ut ſolida cœleſtis doctrinæ in omni-

bus articulis fuündamenta rectius confſpicerentur: & o-⸗ 8

mnia falſa, ambigua, ſuſpecta, & damnata dogmatacqui-
buscunque libris contineantur, & à quocunque tan-
dem vel confcripta fint, vel hodie etiammum defen-
dantur) diſerte repudientur: & omnes, ad cavendos
errores (hinc inde in quorundam Theologorum libris
ſparſos) fideliter præmoneantur & exeitentur: ne in
rebus tantis ullius hominis autoritate leducantur.

HIanc noſtram controverſiarum explicationem ſi pius
P .

lector ſedulo perpenderit, eamque cum ſcriptis illis ali-
quioties commemioratis contulerit: liquido intelliget
ea, quæ de unoquoque articulo (in compendiaria il-
la doctrina noſtræ religionis & fdei) initio majores
noſtri ſenſerunt atque publiceè profesſi ſunt, easque de-
clarationes, quæ diverſis temporibus, per intervalla,
ſunt conſecutæ, & eam doctrinam, quam nunc hoc
. er ſe diſerepare:
tisſimam verita-

ſcripto repetimus, haudquaquam int
ſed eſſe ſimplicem, immotam, ac cer .
tem. Et agnoſcet lector candidus, nos non de uno do-
gmiate ad aliud (levitate quadam, ut 2 TI⸗
minantur) tranſilire: ſed potius nos in eo elaborare, ut
ſemel exhibitam illam Auguſtanam Confeslionem,
ejusque unanimem, piam, & veram ſententiam firmiter
retineamus, atque in ea doctrina per gratia
ptelas) conſtantes

3

4

4

A uimn.

dverſarii nos cri-

r gratiam Dei(ad-

(cin
emintllrr ce

Cninscrnita
1eNreiia Ndre
iklechi
utgemtis)
n relk ec⸗
Ellgtid rh

enn he

N

atan
8
DInnd, „D
güicenn
glane diſtin

Munn ſen eſſe
DZ Mra rer
ſ elice . .
llce⸗ .
adine
entun ant⸗

ümenl
ennseleal

blcd,. TI. Pfä PECCATO ORIGININS. 635

Poge ned ☚

3

ls Onnbiuſte ORIGINIS.
atm, nen hodend⸗ DS
u⸗ irke RTA eſt inter nonnullos Auguſtanæ Con- Aug. C. 9.10
oge ) . . 7 . * .
en dc feſſionis Theologos controverſia de pec- Apol. z0.
Us. ale D . . . . . —
tis ato Originali, quidnam hoc proprie & Art. Smai
uſi t ' revera ſit. Una enim pars contendit 317. Epit. 5l2
us (CNI 8 3

(cùn per lapſum Adæ, humana natura &

lemnat. 8 .
an eklſſentia totaliter corrupta ſit) quod nunc poſt lapſum
lns hominis corrupta natura, ſubſtantia & eſſentia, aut cer-
hoce etan

te præcipua & Præſtantisſima pars ipfſius eſſentiæ (ani-
ma, videlicet, rationalis in ſummo ſuo gradu, aut præ-
cipuis potentiis) ſit ipſum peccatum Originale, quod
„ ideo vocetur peccatum Naturæ, vel perſonæ, quod non
fſit cogitatio, verbum, aut opus quòddam, ſed ipſifſima
Natura, équa, tanquam ex radice, omnia alia peccata o- .
riantur: eamque cauſam affirmarunt, jam poſt lapſum
(quandoquidem natura per pecçatum corrupta eſt) nul-
lum plane diſcrimen eſſe, inter hominis Naturam, ſub-
ſtantiam, ſeu eſſentiam, & inter peccatum Originis.
Altera verô pars contrarium aſſeruit: Peccatum,
videlicet, originale non eſſe ipſam hominis naturam,
ſubſtantiam, aut eſſentiam, hoc eſt i bfſius hominis cor-
pus & animam: (quæ hodie in nobis, etia poſt lapſum
ſunt manentque Dei opus & creatura) ſed malum illud
Originis eſſe aliquid IN ipſa hominis natura, corpore,
e anima omnibusque viribus humanis: horrendam, vide-
Uicet, profundam, intimant atque verbis inexplicabi-
lem humanæ naturæ corruptionem ita, ut homo Ori⸗
ginali juſtitia, cum qua initio creatus erat, penitus HM
ſpoliatus careat, atque [in rebus ſ Piritualibus] ad bo-
num prorſus t mortuus: ad omne vero malum tofhs
plane

nner, 416
oor⸗

un Tteol 5

recteè ac ſincerè proponitur, & ab omnibus cum b'ela-

1.

640 I. DE PECcCA0OD

plane ſit converſus, & ut propter hanc Naturæ cor-

ruptionem & inſitum ac innatum peccatum (quod in
ipſa natura infixum hæret) corde humano omnis ge-
neris actualia peccata promanent. Diſcrimen itaque re-
tinendumeſſe afſirmarunt, inter corrupti honinis na-
turam & eſſentiam, ſeu animam & corpus hominis,
quæ in nobis etiam poſt lapſum ſunt Dei opus & cre-
atura: & inter peccatum originale, quod eſt Diaboli
opus, per quod Natura eſt depravaa.
Hæc diſceptatio de peccato originis non eſt certa-
men quoddam non neceſſarium, ſed maximi momen-
ti. Cumn enim hæc doctrina juxta verbi Dei analogiam

um Manichæis erroribus ſeparatur, tunc (utA-
pologia habet) beneficia Chriſti, & ſatisfactio, ſeu pre-
tioſismmum ipſius meritum, atque operationes Spiri-
tus ſancti gratuitæ rectius agnoicuntux, & magis cele-
brantur, ac inſuper Deo gloria ſua tribuitur, quando
opus Dei & creatura, in honune, à Diaboli opere ( Per
quod natura corrupta eit) recte diſcernitur. Ut igitur.
hæc controverſia pie, ſecundum verbi Dei analogiam,
explicetur, & ſincera doctrina de peccato Originis
conſervetur, ex illis, quorum ſupra mentionem feci-
mus, ſcriptis Theſin & Antitheſin, id eſt, ſinceram do-
Grinam, & falſlam huic contrariam, in certa, eaque
previa capita colligemus. “ “M
Et primum quidem conſtat, Chriſtanos non tan-
tum actualia delicta & transgresiiones mandatorum
Dei, peccata eſſe, agnoſcere & dennire debere: ſed et-
iam, horrendum atque abominabilem illum hiedita-
rium morbu, per quemn tota natura corrupta eſt, inrte
mis pro horribili peccato, & quidem pro priucipio E
capite omnium peccatorum (c quo r liquæ transgres
ſiones, tanquam & radice naſcantur, & quaii
gine promanent) omnuino habendum eſſe; Et hoc nla-

gianis, t

ſe) ul an

6 ſcaturi

lando
tun berſonz

Me

mlono protl
chent (guoch
uumlaplum, in
le.) tumenn di

nun ile leccat
kühn qun
Uinig etan vie
mnsttaneſe
küiizcgmt
me Dnmorum .

Ar elin komin

1 Ut ngtur.
ſfülans, nih
ur Elenen
kaimne
kium nonls

elgnadi
r unum
eUätlre cortl
eccanmn
ann in hon
Gnal E carn V

= =

— OIENISISOS 962H2
perhu iut lum aliquando D. Lutherus Peccatum naturæ, item
*“ Ntemn Peccatum Perſonæ appellare ſolet: ut ſignificet, et= “M
Ntelmmmm iamſi hemo prorſus nihil mali cogitaret, loqueretur,

entiuinn aut ageret, quod ſane poſt Primorum noſtrorum pa-
er onuht Ma rentum lapſum, in hac vita, humanæ naturæ eſt impos-
Tan & t Kibile ) tamen nihilominus hominis Naturam & Per-
mum Das ſonam eſſe Peccatricem, hoc eſt, Peccato Originali
inde, gilal. (quaſi lepra quadam ſpirituali) prorſus & totaliter in
6 intimis etiam viſceribus, & cordis receſſibus profun-
n i met diſſimis totam eſſe „coram Deo, infectam, venena tam
–—— & penitùs corruptam, & propter hanc corruptionem,
lu,

ebiD atque primorum noſtrorum parentum lapſum natura
GNta Een Bus aut perſona hominis lege Dei accuſatur & condemna- .
vomn 8 tur: ita, ut natura filii iræ, mortis & damnationis man- .
cipia ſimus, niſi beneficio meriti Chriſti ab his malis li-
ikikr luttann beremur & ſervemur.

Deinde etiam hoc extra controverſiam eſt poſitum, .
(ut decimus nonus articulus Confelſionis Auguſtanæ
D habet) quod Deus non ſit cauſa, creator vel alitor
„Ppeccati: ſed quod inſtinctu, opera & niachinationibus ⸗
Satanæ per unum hominen- peccatum (quod eſt Dia- Ro. 5 172.
boli opus) in mundum intraverit. Et hodie, etiam in I. Job. 3, 8&
hac naturæ corruptione, Deus non creat aut facit in
nobis peccatum: ſed una cum natura, quam DEI8s
etiamnum in hominibus creat & efhcit, peccatum o⸗
riginale per carnalem conceptionem & nativitatem 4 L
patre & matre (ex ſemine per ꝓpeccatum corrupto) pro= .
Præterea, quid & quantum ſit hoc ingens hæredi- III.
tftarium malum, id nulla humana ratio indagare, aautt
agnofcere poteſt: ſed ut Smalcaldici articuli loquuun- W
GN tur, ex ſcripturæ ſaeræ patefactione diſcendum & cre
Qenqdum eſt, id quod in Apologia breviter his præcipuis
“capitibus comprehenditur. lä
Primo: quod hoc hæreditarium malum ſit culpa ſeu 1.
882 Xgatus,y

Eph. 2, 3.
Rom. 5, 19.

1

II.

77
2⁹
97

I.

640 I. DE PHECCATO
reatus, quo fit, ut omnes, propter mobedientiam Adæ &
Hevæ, in odio apud Deum, & natura Blii iræ ſimus: ut *

Apoſtolus teſtatur. . EEEES anne
. SS ulntnte
Deinde, quod fit per omnia totalis carentia, defe-
us ſeu privatio concreatæ in Paradiſo juſtitiæ origi. n ſeche
aellin ete
1

nalis, ſeu imaginis Dei, ad qvam homo initio, in veri. e
tate, ſanctitate, atqve juſtitia creatus fuerat: & vod eah, &
. . . . & . 23 nrporles ate
ſimul etiam ſit impotentia ineptitudo, α v&ανbi/ α. ſen
& ſtupiditas, qva homo ad omnia divina ſeu ſpiritua- nan
lia ſit prorſus ineptus. Verb⸗ Apologiæ latiné ſic ha- min 6
t naturz er tut

bent : Deſcriptio peccati originalis detrahit naturæ en
non renovatæ & dona, & vim ſeu facultatem & actus nde
. . . . . . . . ertortd⸗
inchoandi, & efficiendi ſpifitualia. artener
Præteres, qvod peccatum Originale in humana enan
natura non tantummodo ſit ejusmodi totals caren- tapne
tia ſeu defectus onmium bonorum in rebus ſpirituali- kareltet
bus ad Deum pertinentibus: ſed qvod ſit etim, loco ſec, unl⸗
imaginis Dei amiſſæ in homine, intima, peſſima, pro-. lutmmitͤ

.R 1. — . W — . — 1 .1 : 70 (Ohtan .
fundiſſima, (inſtar cujusdam abymh) inſcrutabilis & in- Snleni R con
eſtabilis corruptio totius naturæ, & onmium virium, en hor

inprimis vero ſuperiorum & principalium animæ fa: tari non
. ðð 1 AAAeaeernr .,
cultatum, in mente, inte lectu, corde, & voluntate. Ita- ult Eten

homo hæteditario à pareéntibus tntumm

qve jam poſt lapſum “
nam mmundi-

accipit congenitam pravam vim, inte
ciem cordis, pravas concupiſcentias „& pravas inclina-
tiones: ita, ut omnes naturàâ, talia corda, tales chſus i n
& cogitationes ab Adamo, hæreditaria & naturali pro-
pagatione conſequanmr, qvæ ſecundàùm ſummas ſuas
vires, & juxta lumen rationis, naturaliter e diametro
cum Deo & ſummis iphus mandatis pugnent, afqvVe
inimuicitia ſint adverſus Deum, præſertim Jvantum 4
res divinas & ſpirituales attinet. In allis enim externis
& hujus nwundi rebus, queæ rationi ſubjectæ ſum, reli. en.
Gum eſt homini adhuc aliqvid intellectus virium & fa-
cultatum: etſi hæ etiam miieræ reliqviæ Ade Nere

+☛
1

Hebiles: & qvidem hæc ipſa quantulacunqve, per mor-=
bum illum hæreditarium veneno infecta ſunt atqve
tontaminata, ut coram Deo nullius momenti ſint.

ia tos ee Pponez vero Pecéati Originalis, qvas Deus filiis Adæ;
n Larddlo tnn , ratione hujus peccati, impoſuit, hæ ſunt: Mors, æter-

2
cen es, temporales atq ve æternæ ærumnz & miſeriæ: ty⸗
4 (le⸗

murimn 144 Tannis & dominium Satanz „ quod videlicet humana

vambomdtin, na damnatio, & præter has, aliæ corporales ſpiritua⸗

ma dines“ natura regno Diaboli ſubjecta eſt, cui in miſerrimam
Apolael ſervitutem tradita captiva ab eo tenetur. IS certe
baen

Snls Hiiltes magnos & ſapientes homines in mundo hor⸗
duhn Glrk ribilibus erroribus ac hæreſibus cœcitate multipliéi
mffe faſcinat & ſeducit, ac miſeros morta les ſæpè in varia &
atrocia ſcelera præcipitat.

44

Hoc heæreditarium malum tantum, tamꝗve horren-=
dum eſt, ut nullo alio modo; niſi propter fſolum Chri⸗
ſtum; in homnifibus baptizatis & credentibus] coram.
6 Contegi, & condonari poſſit. Et quidem humanâ
natura, quæ hoc malo perverſa; & tota corru
aliter ſanari non poteſt, niſi ut

pra eſt;
per Spiritum ſanctum
regeneretur & renovetur. Idq; opus Spiritus Sancti in
hac vita tantummodé in nobis inchoatur: in altera de=
iuum vita abſolvetur & perficietur.

Hæc capita de peccato originis;, qvæ hoc 10c0 ſum-
marie tantùm recitavimus in commemoratis ſeriptis;
qvà confeſſionem Chriſtianæ noſtræ doctrinæ com-
blectuntur, copioſiùs explicantur.
4 Hæc verò doctrina ſic aſſerenda, conſervanda, atq veᷣe
,H.. „munienda eſt, ut in neutram Partem, hoc eſt, neque ad
Pelagianos neq; ad Manichæos errores, declinet. Ita-⸗
que qvanta fieri poteſt brevitate] etiam contraria de
hoc articulo doctrina qvæ ab Eccleſiis noſtris reproba-
tur & rejicitur, eſt recitanda.
Repudiantur igitur & rejiciuntur veterum & recen-

”M 88 2 . tioruni

II.

Ww.

2

642 T. DE DECCATO

tiorum Pelagianorum falſæ opiniones & dogmata vanag: =
ule noſre

quod peccatum originale ſit tantum reatus aut culpa,;
quæ ex aliena transgiesſione (absque ulla naturæ no-
Kræ corruptione) fit contracta. S

Qud pravæ concupiſcentiæ non ſint peccatum, ſed
Uumt;tenn

conditiones quædam, aut concreatæ eſſentiales natu:
ræ proprietatés. ”M
Quod defectus ille, & malum hæreditarium non
ſit proprie & vere coram Deo tale peccatum ,propter
quod homo filius iræ & damnationis habeatur: cujus

—

ratione ſub tyrannide & regno Satanæ ei ſit pereun-
duny niſi Chriſto inſeratur, & per eumn libererur.

Reprobantur etiam, & rejſiciuntur hi & ſimiles Pe=
lagiani errores: ut, Quod natura, etiam poſt lapſum,
incorrupta, & quidem præcipuè, quoad res ſpiritua-
les tota adhuc bona ac pura fit, & in ſuis naturalibus,
hoc eſt, in potentiis & viribus ſuis naturalibus perfecta
& integra ſit. Aut, quod peccatum originis tantum ſit
externus quidam, nullius prope momenti, nævus, aut

habeat & retineat. Vel, quod Originale peccatum non

ternum quoddam impedimentum ſpiritualium bona-
rum virium, perinde ac ſi magnes allii ſucco illini-
tur, ubi non tollitur vis ipfius naturalis ‚fed tantum-

modo impeditur: Vel, quod macula iſta, tanquam
’”JDä
ſit. n n4

miacula à facie, aut coler à pariete, facile abstergi poſ-

Repudiantur ſimiliter & rejiciuntur etiam ii; qui
docent: naturam, ex lapfu humani generis, valde qui-
dem debilitatam atque corruptam eſſe, non tamen
prorſus omnem bonitatem (quo ad res divinas & ſpiti-
tuales) amiſiſſe. Et falſum eſſe contendunt H

H

ſit defectus, ſpoliatio aut privatio, ſed tantummodo ex

neo

Umun naturam
unn honunem
Unn,untulur

iulen 4ptitu

ulinlad in ret

Fruli aut coo
5
ginilihecla
Tolisdienn.
Hx ugre hu

an obeallan

0 Domünt
n mibib i
nbene minin

Uanones lubenr

aſperſa macula: aut corruptio tantum accidentinm && un Droniti
qualitatum: cum qua & fub qua nihilominus natura

fuam bonitatem & vires, etiam in rebus ſpiritualibus,

1 Murtanmn

Kelklnila

Venen,:
um pin

Elnc tez

,. Wo i
nee ilet
orum core.
4 Conmiſe

A.
uun llinn

10

hnesKtognan Eccleſiæ noſtræ canunt: er lapſum Adæ 8

un kend 1li

Nane nan!

um hxrinit
le Eenn, E

tionls Mian
Betann 6i
ek kuin lhn

ſat.
binmm his
miein N

:
k

1e, gobal ne⸗

iis murluß⸗
um oneni
Pe homnen 4

,nmin tel

utinlnn
min hoehi
,Auum

non in eir
ctent Auld

Rin s a

ORIGINISs 4

manam naturam & eſſentiam corruptam eſſe. Ajunt
enim, hominem ex naturali nativitate adhuc aliquid
boni, quantulumicunq; etiam, & quam minutulum,ex-
iguum atq; tenue id fſit, reliquum habere: capacitatem
vigdelicet, aptitudinem, habilitatem, potentiam, & vi-
res aliquas, in rebus ſpiritualibus aliquid inchoandi, o-
perandi, aut cooperandi. Quod vero ad externa, tem-
poralia, & ad hunc mundum pertinentia negotia, quæ
tationi ſubjecta ſunt, attinet: de his in ſequentibus ar=
ticulis dicetur. Mv
Hæc atque hujus generis veritati contraria dogma-
ta eam ob cauſam reprehenduntur & rejiciuntur: quia
verbo Domini docemur, quod corrupta natura ex ſe,
& ſuis viribus, in rebus ſpiritualibus & divinis, nihil
boni, & ne minimum quidem, utpote, ullas bonas co-
gitationes habeat. Neque id modo: fed inſuper etiam
aſſerunt, quod natura corrupta ex ſe, & viribus ſuis
coram Deo nihil aliud, niſi peccare posſit.
Vera autem hæc doctrina etiam ab altera parte con-
tra Manichæorum errores probè munienda eſt. Quare
hæc & ſimilia alia falſa dogmata rejiciuntur, ut: Quod
initio quidem humana natura bona & pura à Deo cre-
ata ſit: verum jam poſt lapſum, extrinſecus peccatum
originale ( tanquam quiddam eſſentiale)per Satanam in
naturam infuſum, & cum ea permixtum ſit, quemadmo-
dum venenum vino admiſcetur.
Etſi enim in Adamo & Heva, natura initio pura,
bona & ſancta creata eſt: tamen per lapſum peccatum
non eo modo ipſorum naturam invaſit, (ut Manichæi
furenter dixerunt) quaſi Satan aliquod malum ſub-
ſtantiale creaſſet aut formaſſet, & illud cum natura
ipſorum commiſcuiſſet. Quin potius cum ſeductione
Satanæ, per lapſum, juſto Dei judicio (in pœnam ho-

X

en , minum) juſtitia concreata ſeu originalis amiſſa eſſet,

§ 5 3 gefectu

644 I. DE PECCATO

defectu illo, privatione, ſeu ſpoliatione, & vulneratio-

ne (quorum malorum Satan cauſa eſt) humana natu-
12,60 modo, quo ſupra diximus, perverſa & corrupta
eſt: ut jam narura; una cum illo defectu & corruptio-

ne, ad omnes homines, qui naturali modo à parenti-

bus concipiuntur & naicuntur, hæreditario propagetur.
Poſt lapſum enim jam humana natura non pura &

bona primum creatur, & deinde demum ber originis
1is 6n.

eccatum corrumpitur: ſed in primo conception
ræ momento, ipſum ſemen, ex quo homo forn r,
peccato contaminztum & cor rri ruptum eſt. Et hoc ori⸗
ginale - peccatum non e * quiddam;, in natura Vel ex-
tra naturam corrupti homin nis ber ſe ſubſiſtens: ſed
necque eſt hominis corrupti propria ? ſſentia, corptis aut
Aanhina, alut homo iple. Neque etiam original le pecca-
tun, eo modo à coerup ta Per illud natura eſt diſcer-
nendua, quaf ipfa natura coram Deo pura, bona,
ſancka, N in eorttupta extaret: & tantum inhabitans
in illa 1 Originis ellet malum.
Neque ed ſentent iaz quam Auguſtit us Manichæis tri⸗
huit, ulla ratione probar 1 potel: quod nimirum non
homo iple corra = innati peceati originalis)
Peccet; ſe. ddam & alienum in homine : &
quodI Deus per 1 em non i bſam Natufam, (quatenus
peccatO corrupta elt) ſed tantum peccatumn originale
(quod ſit in Natura) accuſet atque damner. Tota e-

nim hominis Natura, (ut fupra in theſi ſeu aſſertione
un Di

ſinceræz doctrinæ de peccato originali diximus )qualis
naturali modo à parentibus generatur, corpore & ani-
ma, in omnibus virihus Prorſitz, tota extreme eſt per
becegtumori⸗ iginis Cor rupta perverſa „ quO 4d boni⸗
tatem ſuam, veritatem, fanctiratem, & juſtitiam: quæ

dotes in Paradiſo Naturæ erant concreatæz. Non ta-

men penitus deleta, abolita, aut in Aliam ſubſtantiam,
ere aut ſpecie diverſan, id eſt, quæ ſeeutaun
uam

WD

Se

—

—

ellentiam

Unöclun non
guem pr
1 unhia nat
1r. ml eccatt
ler tem n⸗

flliE damn⸗

Hiade calla,
Grnlglex nata
Uklolum,en.
krea & eate
Iatk.

Elrero pecca

u üntuale

l kiun

ſẽ npit: itn an

Gtrlm noN
n uin ſoh⸗
Uon uan um Kiie

ampi hotrünis

neitus: i
nion natur
uuniis hatun
ni. Qen
UI Crnſep
Imimmmn Kigen

Ulun

E! rinn Nei
. “R etüm
kincee nl
l
1. der

S

eIw ONIGINIʒsSs. 443

“ — fan Sentialn non ſit imilis noſtræ naturæ, atque ita
latione, K e

nobiscum non unius eſſentiæ ſit, transmutata eſt.

hr
eeRe Et quidem propter hanc cor ruptionem tota homi-
Kicc nis corrupta natura per legem accuſatur & condemna-
lohkennn tur: niſi 1 peccatum bropter Chriſtum remittatur.
Lex autem naturam noſtram non eam ob cauſam
hert. tao

eatenus lex naturam accuſat & damnat, quatenus, etiam
poſt laplum, ea in nobis eſt opus & creatura Dei, ſed
propterea & eatenus, quod per Peccatfiin infecta & cor
rupta eſt.
Etſi vero peccatum otiginale totam homiinis Natu-

pra (quemadmodum D. Lutherus loquitur) infecit &
corrupit: ita quidem, ut jam in noſtra Natura corrupta
ad oculum non monſtrari posſint diſtincte hæc duo,
ipſa natura ſola, & originale peccatum ſolum: tamen
non unum & iden eſt, corrupta natura, ſeu ſubſtantia

Deo creatus: in quo originale peccatum habitat, (cu-
jus ratione natura, ſubſtantia, totus deniq; homo cor-
ruptus eſt:) & I PSII M origin le peccatum, quod

rumpit. Quemadmodum etiam in lepra corporalia
ipſum corpus leproſum, & lepra ipfa in corpore non
ſunt unum & idem: ſi proprie & diſtincte ea de re diſſe-
rere velitnus. Diſcrimen igitur retinendum eſt, inter
Naturam noſtram, qualis à Deo creata eſt, hodieque
conſervatur: in qua peccatum originale habitat: & in-
ter ipſum peccatum originis, quod in Natura habi-
tat. Hæc enim duo ſecundum S. ſcripturæ regulam
diſtincte conſiderari, doceri, & credi debent, & poſ-
ſunt.

88 4 urge-

ram, ut ſpirituale quoddam venenum & horribilis le-

corrupti hominis, corpus & anima, aut homo ipſe 4

Et quidem ad retinendum hoc diſcrimen movemur,

aecuſat & damnat, quod homines ſimus, à Deo creati?-
ſed ea de cauſa, quod peccatores & tmali ſimus. Neque

in hominis natura aut eſſentia habitat, eamque cor-

Deut. 52.
M.45.
6 4,
Aln. .
Wbr. 10.

oc. 4.

646 L. D PECCATO

ipuis articuls Chriſliang
innur uis articulis Chriftianæ
urgemur atque cogimur præcipu

modo ante lapſum .
docet ſacra ſcriptura: Deum non mo tiam eandem,
mmanam naturam creaſſe: Verum etiam e,
poſt lapſum ,eſſe Dei opus & creaturam. . & glalnu .
Manus tuæ (inquit lob) fecerunt m 3 rrcipitas
verunt mne totum in circuitu; & ſic um keeeris me,
me ² Memento, quæſo „quod ſic ſicut lac mulſiſti
& in pulverem reduces me. Nonuè Pelle & carnibus
me, & ſicut caſeum me coagulaſti? ii me Vitam
jiſtime, ofſibus & nervis compegiſti me. e
veſtiiſtime, oſſibus & nerxvis c tItatio tua cuſto⸗
Frnlericordiana trihuigti mihi, & v
ivit ſpiritum meum. õ iliter for-=
Confteor tibi (inquir David) quod mirih mea c0=
marus ſum: mirabilia ſunt opera tua, & anin àte, quotd
noſcit abunde. Non eſt occultarum eeſl formatig
Teciliin occulto, & ſubſtantia mea (id eſt, forma

S erfe⸗
er) in inferioribus terræ, Imperte-
meꝶ ſeu cum formarer) in inferioribus

tui: & in libro tuo omnes
ctum meum viderunmt oculli tui: & in brote nullus
dies mei ſcripti ſunt, qui adhuc futuri ſunt,
adhuc ex eis eſſet. “”ä K. Revertetur
1 Et Eccleſiaſtæ Salomonis ſcriptum eſ S Keline ad
pulvis in terram ſuam, unde erat: & ſpirit las⸗ UMUMd⅓
eum, qui dedit illum. ur, quod Deus
e ſerxipturæ dicta luculenter teltanttir de EA
etiam poſt lapſum nihilominus ſit konui i⸗ Nerum eſſe
TOR:qui ipſius corpus& animam creet. Itaq; verum en

— 1

ti diſcrinis
t 1 homo, ſine omni diſe ⸗
non poteſt, quod corruptus homo, ſine

. Deum d⸗-
ne, ſit ipſum peccatum alias Lonleaner er ete
ſe peccati creatorem, ſicut etiam m uli, teſtatur, ubi
chiſnus in explicatione primi articu octeaverit, ies
ita ſcriptum eft: Credo, quod Deus m dq; mihi sni:
ut & omnes alias creaturas; quodg; muhl zant.

mnj bra'rationé e
mam & corpus, oculos, aures, & omnia memb

& ſenſus omnes largitus ſit, & adhuc conſer nir

—

Nre Catecl
fidei noſtræ. IN PRIMO enim articulo de creatione

Eeto, me en
Ncentzeſle,
Umnam, Vltath, 1
Cntslenligtota
E Humd neg⸗

ſpobei erpecca

Leliniiz eran
Ztinigamoce
inoloin nos
Ethoelocoom
Mel merito 3on
Puitihaunuptan

unmalarn Ders

nm incendlium
Kumkarnibilte
Immmunam, guan
fAnntdhecem

Atfin andel

ureex hoc

iunciſcrinen.
o: mque Deu

upinlle Recatun

ubitbol.

Colh Prorlin
nfuinſteni
R Nrcgumn drig
n Griini

= ==

ennr ien

nscrer

kaenr e

—
ipus Anmlilkun in Majore Catcchiſino hæc Verba extant: Hoc ſentio
in mnte & credo, me eſſe Dei Creaturam: hoc eſt, mihi ab
o Ml ipfſo donata eſſe, & ſemper conſervari corpus meum,

co ONIOTIIs. ,

Venun nas animam, vitam, membra, tam minima, quàm maxima,

cteatlknn- omnes ſenſus, totamque meam rationem & intellectum,
ennt “ Sc. Etiamſi negari non poſſit, quod iſta creatura & o-
k leng erntß pus Dei per peccatum horribiliter ſint corrupta. Mas-

ſet n⸗ un ſa enim illa, en qua hodie Deus hominem format & fin-
4 Lit, in Adamo corrupta & perverſa eſt: E1 ita hæredita-

Mume bun

rio modo in nos propagatur.
Et hoc loco omnes piæ mentes ineffabilem Dei boni-

gliel M
taten merito agnoſcere debent: quod videlicet hanc
penitùs corruptam, perverſam, & peccato contamina-
iegalei un tam maſſam Deus non fratim à facie ſua in æternum ge-
lains hennæ incendium abjicit: ſed quod ex ea, quantumvis
ru u peccato horribiliter corrupta, format atque Eingit huma-
lununoene A“ nam naturam, quam hodie circumferimus, ut per uni-
tia ne 6t W genitum d'ectum Filium ſuum à peccato eam emundet,
Kinhute “ ſancétificet, atque ſalvam faciat.
u: Kining⸗ Quare ex hoc primo fidei noſtræ articulo clariſſime

ehnn iſa elucet diſcrimen. Originale enim peccatum non eſt à
Deo: neque Deus eſt creator vel autor peccati. Nec
ſoihtun uni originale peccatum eſt opus aut creatura Dei: ſed eſt
rdli s ⸗ opus Diaboli.
5 uod ſi prorſus nulla differentia eſſet inter Natu-
ram ſeu ſubſtantiam corporis atque⸗ animæ noſtræ: quæ
per peccatum originis corrupta ſunt: & inter ipſum
peccatum originale, quod Naturam corrumpit: ſe-
queretur alterutrum, videlicet, aut Deum (quippe hu-

originis creare & formare: id enim, hac ratione, ipfius
Opus & creatura eſſet: aut certè conficerctur, Ccümm pee-
catum ſit opus Diaboli) ipſum Satanam hujus noſtræ
naturæ, corporis atque animæ, creatorem, atque ita natu=
fam nolſtram, opus & creaturam Diaboli eſſe: ſi absque
HM 5 § 5 omni

jus naturæ noſtræ creatorem) etiamn ipſum peccatum

3

643 I. PE PECCAT'O

omni diſcrimine noſtra corrupta natura ipſum pecca. (ymimot
tum eſſet. Utrumq; autem abſurdum primo fidei no- eeſint
ſtræ Chriſtianæ artiéulo repugnat. Quapropter, ut o- W TENIN

pus & creatura Dei in homine, ab opeére Diaboli diſ-

cerni queat: aſſerimus, quod homo corpus & animam

habet, id habere eum beneficio creationis divinæ: &&

quidem id ipſum Dei eſſe opus, quod homo aliquid
cogitare; loqui, agere, operari poteſt. In ipſo enim vi-

Acdk.17, 29. vimus, movemur & ſumus, inquit Apoſtolus. Quod ve-

ro Natura hominis corrupta eſt, quod cogitationes, ver-
ba & facta ejus prava ſunt: hoc originaliter & princi-.

paliter eſt opus Satanæ, qui per peccatuimn opus Dei in
Adamo miſerabiliter corrupit: quæ naturæ deprava-
tio inde in nos hæredirario derivata eſt.
IN SECIINDO fidei noſtræ articulo, de redemtio-

ne, ſacræ literæ luculenter teſtantur, quod filius Dei hu-

manam noſtram naturam (ſine peccato tamen ) afſum-
ſerit: ita quidem, ut nobis, fratribus ſilis, per omnia ſi-
Hebr.2, 17. milis peret: peccato excepto, ut Apoſtolus docet. Un-

de omnes veteres orthodoxi dixerunt, Chriſtum ſecun-

„ . 1 2 7 ⸗„“
dum aſſumtam humanam naturam nobis, fratribus

ſuis, conſubſtantialen eſſe. Quia naturam;, quæ (ex⸗
Dejusderm generis, ſpeciei &. ſubſtantiæ cum
Git. Et contrariam ſententiam ut hæ-=
te damnarunt.

cepto pecc-
noſtra eſt, aſſum

reſin manifeſ

Jam ſi nullum eſſet diſcrimen inter hominis corru;

pti naturam ſeu ſubſtantiam, & inter peccatum origi⸗
nis, horum alterntrum conſequeretur : aut Chriſtum
naturam noſtram non aſſumſiſſe; quandoquidem cer-
tum eſt, quod peccatum non aſſumſerit:
ſum aſſamfiſſe etiam peccatum, cum nat
ſtram aſſumſerit. Horunmi utrumq; ſacræ fſcripturæ repu-
gnat. Cum igitur filius Dei naturam noſtram huma-

uram no-

nam, non autem peccatun originale, af
feſtum eſt, quod humana natura, etiam poſt I

apſum,

aut Chri-

ſſumſerit, mani-

& pec

ron
1
a

jonet

MIdenm 2 peocat

uun Hoopece

l re WI
.
Anm orieimte
Pükkur ſn

Uiokine

enß

Pro.

lt ding me
II

Nene 1 †
C mug.

Een

unlnnlla
„ ll oſtran
unlus du

topignnt,
n ig en
Aemn loo ſe
ltrr
oune

oorernrs 665

& Peccatum originis, non ſint unt m & idem: ſed u0
Alligenter ſint diſcernenda.
IN TERTIO articulo fidei noſtræ Chriſtianæ de

minem a peccato abluat, emundet, ſanétificet: & quod
. enrihu Cheiſtus populum ſuum Civum faciat à peccatis eo-
. olim rum. Ergo p beccatum Originis non Poteſt elle ipfer mnet
et. h int homo. Deus enim hominem prop pter C hriſtum in gra-
e poſeni tram recipit: Peccatum autem in omnem æternitatem
i odit. Quare impinm eft, G&auditu horrendum ‚quod pec-
catun Originale in nomine ſacroſanctæ Trinitatis ba-
Ptizetur, ſanctificetur & ſalvetur: & ſi quæ ſunt alia
hujus farinæ prorſus paradoxa, quæ in icriptis recen-
tiorum Manichæorum leguntur. Et recitare nolu-
1e . mus, ne pias mentes offendamus. .
micn QARTO: In articulo de reſurrectione ſeriptura
. Perſpi cue docet, quod hujus noſtræ carnis, quam cir-
cumferimus, ſubſtantia [ſed tamen à peccato munda-
ta ſit relurtectura: & quod in vita æterna eam ipſam
animam (ſed peccato non contaminatam) habituri &
retenturi ſimus 5.
Jam ſi nulla prorſus eſſet di ſerentia, inter corpus &
animam noſtram corruptam, & inter peccatum origi-
, nale, rurſus duo abfſurda, quæ cum hoc rticulo e dia-
Ninm metro bugnant, conſequerentur. Aut, videlicet, hanc
catnem in die novisſimo non reſuttecturam: & nos in
altero illo ſeculo, non has corporis & animæ noſtræ
fubſtantias, ſed aliam ſubſtantiam, ſive aliam animam
habituros: cum conſtet, nos tum ab omni peccato fo-
re mundos. Aut, quod' etiam peccatum in novisſinie
die geſurrecturutn, & in vita illa æterna in electis fu-
turum & manſurum ſit.
Ex his omnibus luce meridiana clarius eſt, hanc Ma-
nichæorum doctrinam, & omnes opiniones, quæ ex
dependent & cohſequuntur „ rejici oportere:

guld,
9c otigl
. Pecctil

que unn ee

=.

ivate el.

ep Ein Dtinel ,

als
“Bõ Apolnn

en ter

H“ ſanctificatione teſt Katur ſac ta ſcriptura, quod Deus ho-

cum „

Matth. 1.

am, & inter peccatutn originis. Præcipui enim articuli

656 I. DE PECCATO

cum videlicet aſſeritur, quod peccatum originale ſit
hominis corrupta natura, ſubſtantia, eſſentia, corpus &
anima ipſa, adeo ut nullum prorſus ſit diſcrimen, inter
corruptam noſtram naturam „ſubſtantiam & eſſenti⸗

ſdei noſtræ Chrifſtianz magnas gravisſimasque cauſas
adferunt, quare differentia inter naturam ſeu ſubſtan.
tiam homunis per peccatum corrupti) & inter ipſum
peccatum (quo homo corruptus eſt) conſtituenda &
retinenda ſit. Et hæc ſufficere exiſtimamus ad ſimpli-
cem declarationem doctrinæ ſinceræ, & falſæ contrariæ
(in theſi & antitheſi) de hac controverſia: quantum ad
principalem ipfſius ſtatum attinet: hoc quidem loco,
ubi non copioſe & argute diſputatur, ſed certis qui-
busdam articulis tantum præcipua capita tractanda

1

ſunt. “

Quod vero ad vocabula & Phraſes attinet, utilisſi-
mum eſt & tulisſimum, ut forma ſanorum verborum

(quibus in hoc articulo explicando ſacræ literæ & ſu-⸗
pra commemorata ſcripta publica & recepta utuntur)
uſurpetur & retineatur. “
Sed & æquivocationes vocabulorum ad cavendas
AovvoνααναντIHπάιl1. diligenter & diſerte ſunt explicandæ.
Verbi gratia: cum dicitur: Deus creat hominum na-
turam: per vocabulum (Naturæ) intelligitur ipſa ſub-
ſtantia, corpus & anima hominis. Sæpe autem pro-
prietas aut conditio alicujus rei (tam in bonam, quam
in malam partem) vocatur ejus rei natura, ut cum di-
citur: Serpentis natura eſt icere & veneno inficere (ibi
exprimitur non ſerpentis ſubſtantia, ſed malitia.) In
hac ſententia D. Lutherus utitur vocabulo Naturæ, cum
dicit, peccatum, & peccare eſſe corrupti hominis na-
turam. H B
Sic igitur peccatum originale proprie ſigniſicat pro-

.

fundisſumam illam naturæz noſtræ, corruptionem:—

quemad-

7

t

—

Oemnnodum

Mimdlin etizn
Catum eſt Kint

mabcaln,
eneno inkcks
ommmungſit

engcun in
mmübentin
doollta

kamlithe

nuur, Reecatun
entige: laris
itenon unn
Detaelſe go,
Rutc
n
A

oc ned⸗

—,

Unb attinet

le Uebe a
lenErin non

rl (nan
(ubis e Po

.

F i wenero
Uen ponnn
Aenponunt.

ne „.⸗
lalban deſcene

ant wii

— quemadmodum ea in articulis Smalcaldicis deſcribitur.
peccinmn giu
Mineleniu ni hominem ipſum
horlus ltlltim⸗ catum eſt, & inſ
Ubkmn eam ob cauſam, quo
Jnchuane veneno infectus, & fodisſima lue originalis peccati
es gniinee Ccontaminatus ſit. In hanc ſententiam loquitur D. Lu-
er uunmnſil⸗ therus, cum inquit:
NKim .
Corupi) Anmef⸗
prus eh ukei cato polluta & impurisſima.

cum corpore & anima, in quo pec-

Interdum etiam concretum ſeu ſubjectum, hoc eſt,

xum heæret, ſimul complectimur: idqd;
d totus homo peccato corruptus,

Tua nativitas, tua natura, tota
tua ſubſtantia eſt peccatum, hoc eſt, peccatrix, ſeu pec.

eritimmm Et cum Lutherus utitur hiſce vocabulis: Peccatum

wenr At naturæ, Peccatum perſonæ, peccatum fubſtantiale aut
Ontoofelia ai⸗ eſſentiale: ſatis ipſe mentem ſuam declarat, quod hoc

ne N — velit: non tantum hominis ſermones „cogitationes, &

lennn, M opera eſſe peccata: ſed totam hominis naturam: per-

ne

teeſu ſonam & ſubſtantiam hominis, per originale peccatum

prorſus & omnino eſſe depravata & totaliter corru-
re , . . ò ad Latina vocabula, Subſtantiæ: 1.
rom e Quod verò ad Latina vocabula, Subſtantiæ & Acci-
tmd lal

larlmi .
uns plice plebe (quæz horum vocabulorum ſignificatio-

nem & vim non tenet) ab iis abſtinendum cenſemus:
ut ea in re piæ & ſanctæ ſimplicitatis Eccleſiæ ratio ha-
beatur. Cum autem viri docti, vel inter ſe, vel cum aliis
„ (quibus hæc vocabula non ſunt ignota) diſſerentes,
4 e uius in hoc negotio utuntur, tum inimediatam hanc divi-
, Kianem ponunt: quod omne, quidquid eſt, aut ſubſtan-
, tia ſit, aut accidens, quod non per ſe ſubſiſtit, ſed in ali-
ℳ. qua ſubſtantia eſt, & ab ea diſcerni poteſt. Et ſequun-
Ktur eca in re viri eruditi exemplum Euſebii, Ambroſii,

1, 42 puorum Eccleſiæ doctorum: qui cogente necesſitate, in
N explicatione articuli de Peccato Originis, hisce voca-
bulis in genuina ſua ſententia Contra hæreticos ſunt

dentis, attinet, in publicis concionibus coram ſim-

end inprimis Auguſtini, Oytilli, Baſilii, aliorumque præci-

ð

6⸗ I. DE ODECCATOG

Et cùm ſit indubitatum Certiſhmmumique axioma in
re Theologica, quod omnis ſubſtantià (quatenus eſt

ſubſtantia) aur ſit Deus ipie, aut opus & creatura Dei:

Auguſtinus in muhis ſuis ſcriptis contra Manichæos
(quemadmodum & reliqui ſinceri Eccleſiæ doctores)
rem diligentisfime expendit : & Propoſitionem hanc
(peccatum originis eſt ſubſtantia vel natura) magno
zZelo rejecit atq; daminavit. Et poſt eum etiam ommes

eruditi & intelligentes ſemper ſenſerunt, quicquid non
per ſe ſubſiſtit, nec eſt pars alterius per ſe ſubſiſtentis

eſſentiæ, ſed in alio eſt murabiliter, id ſubſtantiam non
eſſe, id e, quiddam per ſe ſubſiſtens, ſed accidens, quod
aliunde accedit. Et Auguſtinus conſtanter in hanc ſen-

tentiam loqui ſolet: peccatum originale non eſt ipſa

natura,ſed accidens vitium in natura. Et hoc ipſo mo⸗
do etiam noſtro ſeculo in ſcholis & Eccleſiis noſtris

(Juxta regulas Dialecticæ) ante motam hanc contro-
verſiam libere, & ſine ulla hæzeleos ſuſpicione locnti

ſunt viri docti, neque eam ob cauiai nvcl à D. Luthero
vel ab ullo alio ſincero doctore Ev angelicarum Eccle-
ſiarum unquam ſunt reprehenſi.

Cùm igitur hæc ſit inunota veritas, quoôd, quicquid

eſt, id aut ſubſt antia ſit, aut accidens, hoc eſt, vel berſe
ſubüſtens quiddam, vel quod aliunde accidit, & in ſub⸗
ſtantia hæret, quemadmodum paulo anteè teſ ſtimonio
Eccleſiaſticorum ſcriptorum docuimus & demonſtra-

vimus: neque ea de re quisquam, qui eſt ſanæ mentis,

dubitaverit: profecto neceſſario fatendum eſt, neque
effugio ulli locus eſt: ſi quis quærat, an peccatum ſi ſ t

ſubſtantia, id eſt, res quædam per ſe fubſiſtens, & non in
alio, an vero accidens, hoc eſt, res non per ſe ſubſiſtens,

ſed in alio inhærens, quod ſimpliciter categoricé, & ro-
tunde reſpondendum ac fatendum fit⸗ Peccatum non
eſſe ſubſtantiam, ſed accidens.
Quare Eccleſiæ Dei (ad conſtituendam firmam pa⸗
cem,

(Eenlnorie i

—
enguo 1 luanc

lana nngis fo
Nülkin Cubio

taſt, an,
4 Fkarant

ronter i

tnlons der t
Kalrim eſhh
Munr,

Eni uten
(le ſt Peccati

fugufi flonis

, llus ls Pap-

ui lque

Mek lelt P ſed elus er
n E ero te

nidkn nal! Aum,

r in IGtare
anni hih
ni e enitus deyr
tat
de e Ador
1 Wn

N ta e

o e O RIGINIs. 3,

O

Tnmgean cem, quo ad hanc controverſiam) non conſulitur, ſed “
leblamni unmt dislidia magis foventur & confirmantur, ſi Eccleſæ
Atonsttum miniſtri in dubio relinquantur, an peccatum originale
irs chnn Unke ſubſtantia ſit, an vero accidens: & an illud recte & pro-
1 prié ſubſtantia vel accidens nominetur.
uapropter ſi controverſiam hanc [plenam certe
offenfionis & detrimenti] ſolide componere velimus,
neceſſarium eſt, ut unusquisq; de hoc negotio recte e-
rudiatur. 4 “
Quando autem præterea quæritur, qvalenam Ac-
cidens fit peccatum originis: hæc jam alia eſt quæſtio.
Hujus quæſtionis declarationem veram nullus Philoſo-
phus, nullus Papiſta, nullus Sophiſta, imo nulla hu-
mana ratio ſquæ etiam acutisſimi ſit judicii] proferre
poteſt: ſed ejus explicatio é ſola ſacra ſcriptura eſt pe-
tenda. Ea vero teſtatur, quod peccatum originale ſit
ineffabile malum, & tanta humanæ naturæ corruptio,
quæ in natura, omnibusque ejus viribus tam internis
quam externis, nihil ſinceri, nihil boni reliquerit, ſed
omnia penitus depravarit: ita quidem certe, ut homo,
ratione peccati originalis, coram Deo vere & ſpiritu-
aliter ad bonum cum omnibus viribus ſuis plane ſit
emortuus. JMVDMU H
Haac facta explicatione, per vocabulum Accidentis,
peccatum originis haudquaquam extenuatur: cum vi-
delicet illud juxta verbi Dei Analogiam ita declaratur,
quemadmodum D. Lutherus in latino ſuo Commenta “
rio in caput tertium Geneſeos contra extenuatio-
nem peccati originalis magno zelo difſeruit. Voca.
bulum autem accidentis in hunc tantum ſinem uſur-
patur, ut diſcrimen inter opus Dei (quod eſt noſtra na-
tura, etiam corrupta) & inter Diaboli opus (quod eſt
Peccatum in opere Dei inhærens, ejus videlicet operis

ncett Eedl

4 tel nann

t polt eumenan
1 „4
ſenlemnt,
lerins het

m orginden

5
1 Ptboe

intima & ineffabilis corruptio) monſtretur. “
Et ſane D. Lutherus ipſe in hoc negotio uſus eſt
M VoCa⸗
1.

Aug. C. 14.
Apol. 217.
Art. m.
218. Epit. 578

vocabulo accidentis, quemadmodum etiam Qualita.

tura non tantum contaminata, aut impura facta, ve-

eſt, non ſolum pati æternam iram & morteny ſed ne
agnoſcere quidem, quæ pateris. Et in commentario

no peccati originis à planta pedis, usq; ad verticem in=

2.

64 . PE tIBE h Eüůüů

tis: neque eas voces rejecit. Interim tamen fſingulari
diligentia & magno zelo declaravit, & inculcavit, quam
horribilis ſit qualitas & accidens: per quod humana na-

rum etiam adeo in univerſum corrupta eſt, ut nihil ſin-
ceri, nihil ſani prorſus in ea ſit relictum. Sic enim ver-
ba ejus in explicatione Pſalmi nonageſimi habent: Si-
ve igitur peccatum originis QIlALITATEM, five
MORBIM vocaverimus, profecto extremum malum

ſuper tertium caput Geneſeos inquit: Qui iſto vene-

fecti ſumus: ſiquidem in natura adhuc integra hæc ac=
DE LIBERO AKBI.
ILRIO, SIVE DE V IRI-
AUm de libero arbitrio, ſeu viribus humanis
Genus controverſum fuerit: verum ét:
iam ea de re quidam Auguſtanæ Con-
—– fesſionis Theologi diſceptarint: primum
omnium, quinam controverſiæ hujus inter Augu-

ſtanæ Confesſionis Theologos ſtatus fuerit, Per· HDR

ſpicue docebimus. .. ’“d
Quandoquidem homo, ratione liberi ſui arbitrü, in
quatuor, & quidem valde diverſis ſtatibus, conſide⸗
rari poteſt: jam non quæritur, quale fuerit ipfius arbi⸗
trium ANTELAPSIM: aut quale id fit, poſt lapfum,
ante hominis converſioneni, in REBIIS HNIERNTSE

7 2

7

u

Tnon modo inter nos &£ Pontificios ha a

ei e Ftt
Ktilid wirrin

Ubusſinmalbe

WONERATI
ſt, glll liber

1MORnun re

uummle Zt
UIlimelleckn
N regenn

Hin MLNO
itälſetſerdi

okemmr. N
ſpriim apprchen

6, etbo
m alqquor 6
Aln Conkeſß
Grt
n Uars ſenſt

Fieſiis Firibus

imimere
un ſellt: tan

algretam
hletinen

hinlicnſi

. ben Auten
Feemiores dhenn
. 1

110 ARBITRIO. 655
nodim em h quæ ad hanc vitam ſpectant: Neque quæritur, quale
Mterin tme e ſit illud arbitrium, aut quantæ ipfſius vires, etiam in
tKilmi rebus ſpiritualibus, POST QA“M per Spiritum DEI
Vir N REGENERATUS EST, & à Dei Spiritu jam regitur:
t nnnta aut, quale liberum arbitrium ſit habiturus, quando
ncorinehetin MORTIIS reſurget. Sed hic eſt verus & unicus
tlidum Aun controverſiæ Status: quid hominis NONDIIM RE-
ungfnke NATI intellectus & voluntas, IN IPSA CONVER-
DALIIAII SIONE & regeneratione, ex PROPRIIS ſuis, & poſt
dn ememm“ lapſum RELIQVIS VIRIBIIS præſtare poſſit: quan-
ramce naub do videlicet verbum Dei prædicatur, & Dei gratia no-
nnen bis offertur. Hic quæritur, an homo ad hanc DEI
zinu Ele gratiam apprehendendam ſeſe applicare „ eam ample-
ei agen cti, & verbo DEI aſſentiri poſſit? Hæc diſputatio
naluring“ jam aliquot, & quidem multos annos in Eccleſiis Au-
guſtanæ Confeſſionis, inter Theologos nonnullos fuit
agitata. ,
Una pars ſenſit atque docuit: quamvis homo pro-
0 NN. priis ſuis viribus legem Dei implere, Deo vere conſide-
re, ipſum timere & diligere, ſine gratia Spiritus ſancti
DE VII non poôſſit: tamen tantum adhuc ipſi virium naturali-
NW um, ante regenerationem, reliquum eſſe, ut aliquo mo-
do ſe ad gratiam Dei præparare, applicare, & aſſentiri,
luanguide tamen, poſſit. Sed niſi accedat gratia Spiritus
ſancti, nihil illum qualemeunque aſſenſum præſtare poſ-
ſe, ſed in lucta ſuccumbere. . “M .
Ex altera autem parte Enthuſiaſtæ, tum veteres, tum
recentiores docuére: quod Deus hominem, ſine ullo
e n “ medio aut inſtrumento creaturarum, hoc eſt, ſine exter-
s na Prædicatione, & absque auditione verbi Dei, per
u6, Spiritum ſuum convertat, & ad ſalutarem Chriſti agni=
ele tionem pertrahat.
ett * CLontra utriusque partis corruptelas, ſinceri Augu-
guakfin ſtanæ Confeſſionis dockores aſſeruerunt: hominem

1a. . R
e N N
zue

4

M ex lapſu primorum noſtrorum parentum ita penitùs
N . 4 Orru⸗

S

.. Cox.2, 14.

Joh. 8,34.
Eph. 2, 2.

66 n. DE LIBERO

corruptum eſſe, ut in rebus ſpiritualibus, quæ ad con-

verſionem & ſalutem noſtram ſpeétant, naturâ cœcus

ſit, & verbum Dei prædicatum neque intelligat, neque

intelligere posſit, ſed illud ut rem ſtultam judicet, &

nunquam à ſeipio ad Deum appropinquet, ſed potius
inimicus Dei fit, & maneat, donec virtute Spiritus
Sancti, per verbum prædicatum & auditum, ex mera
gratia, ſine omni ſua propria cooperatione, converta-

tzur, fide donetur, regeneretur & renovetur.

Ut autem hæc controverſia juxta verbi Dei analo-
giam pie declaretur, & per ipſius gratiani decidatur, do-=
Grina, fides & confesſio noſtra hæc eſt, ut ſequitur:

CREDIMUS, quod hominis non renati intelle-

Rus, cor, & voluntas, in rebus ſpiritualibus & divinis,
ex propriis naturalibus viribus prorſus nihil intellige-
re, credere, amplecti, cogitare, velle, inchoare, perficere,
agere, operari, aut cooperari posſint, ſed homo ad bo-
num prorſus corruptus & mortuus ſit, ita, ut in ho-
minis natura, poſt lapſum, ante regenerationem, ne

ſcintillula quidem ſpiritualium virium reliqua man-

ſerit, aut reſtet, quibus ille ex ſe ad gratiam Dei præ-
parare ſe, aut oblatam gratiam apprehen dere, aut ejus
gratiæ ex ſeſe & per ſe] capax eſſe posſit, aut ſe ad gra-

tiam applicare aut accommodare, aut viribus ſuis pro-

priis, aliquid ad converſionem ſuam vel ex toto, vel ex

dimidia, vel minima parte, conferre, agere, operari aut
cooperari (ex ſeipſo, tanquam ex ſemetipſo)posſit; Sed
homo ſit peccati SERVIIS, & mancipium Satanæ, à
guo agitatur. Inde adeo naturale liberum arbitrium-
ratione corruptarum virium & naturæ ſuæ depravatæ,
duntaxat ad ea, quæ Deo diſplicent & adverſantur acti-
yum & efficax eſt.
Hanc piam declarationem & generalem ( ad ſtatum
cauſæ, in exordio hujus traétationis propoſitum) fe-

ſponſionem, & verbe Dei deſumta argumenta, quæ
reci⸗

uUnt

.
Fülimsconärm
uEnionis & P
eumundi hujn
ſe ch Kultitiam
loſte tantum
An.
AlNt erk n
alnin oblenn
AIrlgiam hab
es tenet:
ſhh niig illa
Eimi hanire in
6 Mromictones
ſutim: tanden e⸗
ncrelere Ee
gun igen
E leſie n
etlentmoni
uhb ſtlttin 1
Piritu
a ibit Apol
ſaſeſun Spi
8 hek intl
sen Dei
. unenm:
S facer

4

„„ Akn BITRIODO0D. 657
nalbis, ede recitabimus, confirmant. Liceèt autem ea ſupercilio hu-
ecan, nim manæ rationis &W& Philoſophiæ diſpliceant: tamen no-
neteinlet vimus, mundi hujus Perverſisſimi ſapientiam, coram
em ulmin Deo eſſe ſtultitiam, &£ quod de capitibus religio-
Grhine if. nis noſtræ tantummodo ex verbo Dei ſit judi-
Amcinp candum.
m ainn PRIM. 0, etſi humana ratio, ſeu naturalis intelle- Rom.
„* W tus hominis obſcuram aliquam notitiæ illius ſcintil⸗ HS
nunen lulam reliquam habet: quod ſit Deus: & particulam
“l BDi aliquam legis tenet: tamen adeo ignorans, cœca, &
ri ie Gu Pperverſa eſt ratio illa, ut etiamſi ingenioſisſimi & do-
usgritant r. tisſimi homines in hoc mundo Evangelion de Filio
SSõ Dei, & promisſiones divinas de æterna ſalute legant
t vel audiant tamen ea propriis viribus percipere, in- =JJM
s⸗ telligere, credere, & vera eſſe, ſtatuere nequeant. Quin
n , potius, quanto diligentius in ea re elaborant, ut ſpiri- H
Fele, n tuales res iſtas ſuæ rationis acumine indagent & com-
wolt prehendant: tanto minus intelligunt & credunt: & ea
ortis i omnia pro ſtultitia & meris nugis & fabulis habent,
me rrie Priusquam à Spiritu ſancto illuminentur & doceantur,
ium finm/ 1 Sic enim ſ(cribit Apoſtolus: Animalis homo non per- 1. Cor.2, .
elſ in cipit ea, quæ ſunt Spiritus Dei: ſtultitia enim eſt illis
ciam Aen & non poteſt intelligere: quia ſpiritualiter exanmina-⸗
erl l, tur. Et quia in Dei ſapientia non cognovit mundus
volrett i „per fſapientiam Deum: placuit Deo per ſtultitiam Præ-
lunntei, dlicationis ſalvos facere credentes. Et alibi de homini-
gee i bus impiis é nondum renatis in hanc ſententiam ſcri- 4, I
me en bit: Gentes ambulant in vanitate ſenſus ſui, tenebris
E thi“, obſcuratum habentes intellectum, alienati à vita Dei
ne lben 6 Per ignorantiam, quæ eſtin illis, propter cœcitaten cor-
. mnm i dis ipſorum. Et Chriſtus inquit: Videntes non vident, Marsp 3.
— & audientes non audiunt, neque intelligunt, Ec. à obis 6.4.
yautem datum eſt, noſſe myſterium regni Dei. Et rur- Tuc.g, 10
nlppein, 4 ſus Apoſtolus ait: Non eſt intelligens, non eſt requirens
ainbl Deum. Omnes declinaverunt: ſimul inutiles facti ſunt:

mmn . Tt 2 neang H

1

F .„.
I, 13,
2 .

2

I. Cor. 1 .2 I.

—

658

II. DE LIBERO

6 non eſt, qui faciat bonum,
ſacra ſcriptura hominem natu

Epheſ. 5§.
All. 26, 18.
Joh. 1, 9.

& ſpiritualibus, t
hoc eſt, in tene
um neque novit
prehenderunt.

V

Epheſ. 2, I.

neque Ccur

nem in peccatis non

enebras vocat.
bricoſo & esccato mundo, qui De-
at, & tenebræ eam non com-
Quin etiam ſacræ literæ docent, homi-
tantummodo languidum & ægro-
rorſus mortuum eſſe. “

tum, veruùm etiam p
Sicut igitur homo, qui corp
ſeipſum propriis viribus præparare aut accommodare
non poteſt, ut vitam externam recipiat: ita homo ſpi-
ritualiter in peccatis mortuus, ſeipſum propriis viri-
bus ad conſequendam ſpiritualem & cœleſtem juſtiti-
am & vitam præparare, applicare aut vertere non po-
teſt: niſi per filium Dei à morte peccati liberetur & vi-

viſcetur.
Scriptura igitur kominis naturalis intellectui, cor-
di, & voluntati omnem aptitudinem;, capacitatem, &
facultatem in rebus ſpiritualibus aliquid boni & recti
(Ex ſemetipſo cogitandi, intelligendi, inchoandi, vo-
lendi, proponendi, agendi- operandi, & cooperandi adi-
mit. Sic enim inquit Apoſtolus: Non quod idonei ſi -
mus cogitare aliquid à nobis, quaſi ex nobis: ſed quod
idoneiſumus, id ex Deo eſt, &c. Omnes inutiles facti
ſunt. Sermo meus (ait Chriſtus) non capitur à vobis
Tenebræ non comprehenderunt (ſeu receperunt) lu-
cem. Animalis homo non percipit (vel ut græcum vo-
cabulum ſignificanter exprimit 8 5αR ℳ non capit, V
non comprehendit, non accipit) ea, quæ ſunt Spiritus
Dei, vel, non eſt capax rerum ſpiritualium: ſtultitia
enim eſt illi, & non poteſt intelligere, &c. Multo mi-
nus igitur ejusmodi animalis ſeu naturalis homo Ey-
angelio vere credere, aut aſſentiri, & id pro veritate a-
gnoſcere poterit. Carnis ſive naturalis hominis ſen-

ſus inirmicitia eſt adverſus DBeum: quia legi DEl .

Eoloſſ. 2, 13.
oraliter mortuus eſlt,

2. Cor. 3, §.

Rom. 3, 11.
Job. 8, 43.
Foh. 1I, 1I.
I. Cor. 2, 14.

non eſt usque ad unmn. EK
ralem, in rebus divinis
Lux in tenebris lucet,
De- e gniopetatur

himmr nepor
nmq e maneb
Ernenlilpoteſt

, robona

ubkrer omn

um e ele
Wincordlbus ſu
Milen. Centi
ſere gietztis
Uurun Kdengerit:

mitme ond
Aüen la epetſe
Thercketantire
Pguibnspetunt
indiftennn,

upunt ſis nzr

fütenaiid i
l 0rat Dt
cpere &
Realnolum
. genemir, 8
aumtufne
lacle mectan

= =

lhnteccin
B

ignegl
Ul Rercat 1 .
Erberiin
drllminere
nabe
id Mlioe
enneih
lüntehn
Uagrati

l

D
— ſubjicitur, ac ne poteſt id quidem. Summa, verum eſt,
nckungri perpetuoque manebit verum, quod filius D E inquit: Joh. 15 5.
unden, un Sine me nihil poteſtis facere: Et Apoſtolus ait: Deus Phil. 2., 13.
1. an eſt, qui opetatur in vobis & VELLE, & PERFI-
kort nin e CERE, pro bona voluntate: quæ ſcripturæ dulciſſi-
Ernnen ma ſententia omnibus piis mentibus, quæ fſcintillu-
Mer Antg. lam aliquam & deſiderium gratiæ divinæ & æternæ ſa- H
nto enid utis in cordibus ſuis ſentiunt, eximiam conſolatio- WR
mnumele 1 nem adfert. Certi enim ſunt, quod ipſe DEus initium
annorlt illlud veræ pietatis, tanquam flammulam, in cordibus
gargte r ipſorum accenderit: quodque velit eos etiam in magna
mnnenit infrinitate porro confirmare, & juvare, ut in vera fidle
ad finem usque perſeverent.
Huc referantur etiam omnes ſanctorum precatio-
enn nes, quibus petunt, ut à Deo doceantur, illuminentur,
teheten & ſanctificentur. His enim precibus fatentur, quod ea,
qurx petunt, ſuis naturalibus vitibus habere nequeant; 2
Ntnrlsine EItt quidem David in uno duntaxat Pſalmo decies & Pſal. II9.
nudten, n ampliùs orat pro intellectu, ut doctrinam divinam
Ubis dan recté capere & diſcere queat. Tales precatiunculæ Eph. 1, 17.
ligd,in multæ admodum in ſcriptis Paulinis extant: quæ pre- Col. 1, 10.
ces & ſententiæ, de ignorantia & impotentia noſtra, P hil. 1, 9.
non ideo nobis præſcriptæ ſunt, ut ad legend, audien-
. qum atque meditandum verbum DEl tardiores atque
remiſſiores reddamur, ſed ut primum Deo toto pectore
gratias agamus, quod nos tenebris ignorantiæ, & ca-
„Ptiivitate peccati ac mortis, per Filium ſuum liberave-
rit, & per Baptiſinum & Spiritum ſanctum regenerave-
iit atque illuminaverit.
Et, poſtquam Deus per Spiritum ſanctum ſuum ini-
tium in Baptiſmo fecit, atque veram DEl agnitionem
fidem in cordibus noſtris accendit atque operatus
elt: aſſiduis precibus orandus eſt, ut per eundem ſpi- 1
lan⸗ N, ritum, ſua gratia (per quotidiana exercitia audiendi,
enn, e, legendi, & ad uſum transferendi verbum Dei) in nobis
n ==ðMͤ 3 fdem
euN

660 II. DE LIBERO
fidem & cœleſtia ſua dona fovere, de die in diem con- –
firmare, & ad finem usque conſervare velit. Niſi enim imm Moyris
Dominus ipſe Doctoris & præceptoris officio funga- ouälacomer
tur: nihileorum, quæ ipſi grata, nobis autem & aliis ſermar cope
ſalutaria ſunt, diſcemus. Uilhengelo
DEINDE, verbum Dei teſtatur, hominis natu- (anler R
ralis non renati intellectum, cor, & voluntatem in re- thälickconn
bus divinis prorſus non modo à Deo averſa, veruùm r ehlne
etiam adverſus Deum ad omne malum converſa, & m 5
penitus depravata eſſe. Item, hominem non tantùm lmobcall
infrmum, imbecillem, ineptum, & ad bonum emor- inmlmid .
tuum: verum etiam per peccatum originis adeo miſera- Animm
biliter perverſunn veneno peccati infectum & corruptum tnt, n 4
eſe: ut ex ingenio & natura ſua totus ſit malus, Deo mnkemu

rebellis & inimicus, & ad omnia ea, quæ Deus odit, ni-
mium ſit potens, vivus, efficax. Senſus & cogitatio
Gem 8, 21. humani cordis tantùm mala ſunt, ab adoleſcentia ſua.
Pravum eſt cor hominis (ait Jeremias) & inſcrutabi-
Jer. 17, 9. le: quis cognoſcet illud? Hoc dictum Apoſtolus his

Rom. & 7. verbis interpretatur: Senſus carnis inimicitia eſt ad-

verſus Deum. Caro concupiſcit adverſus Spiritum:
Gal. 5 y. Hæc ſibi invicem adverſantur. Et ad Romanos ſic ait:
Rome. 7, 14. Scimus, quod lex ſpiritualis eſt: ego autem carnalis,
venundatus ſub peccato. Et paulo poſt: Scio quod in

g. ig. me, hoc eſt, in carne mea non habitet bonum, &.

Condelector enim lege Dei ſecundum interiorem ho-
minem (qui ex Spiritu ſanéto renatus eſt:) Video
autem aliam legem in membris meis, repugnantem
legi mentis meæ, & captivantem me in lege peccati, c.
Si autem in beato Apoſtolo Paulo, & aliis renatis
hominibus, naturale vel carnale liberum arbitrium,
etiam poſt regenerationem legi divinæ repugnat: duan-
to magis ante regenerationem legi & voluntæi Dei re-
Dellabit & inimicum erit? Ex bis manifeſtum eſt (ut

articulo de peccato originis pluribus oſtendimus, ad
quæ

menbi iiniz

rhnentmnik

Puplt, anl

E

M.
D Mam D
icit:)i⸗
k corpore
AKlilking ing
Alrcelin ſpir
n ltem ſ5

long t
cuenlnorh

cot, EiNlnumn:
Deo neld,e
malum ſe 4

honninemden .

n, A A bmne
ndiging:
äinkanmtan⸗
unltn

la al,aeute⸗

int, 4b4
eteniu

lun

e,Cedeildnt
ſetyatervelt. Nen.
Kepiers Kent —
,nchi uen te

ARBITRIO. 661
quæ brevitatis cauſa nunc non referimus (liberum ar-
bitrium, propriis & naturalibus ſuis viribus, non mo-
do nihil ad converſionem, juſtitiam, & ſalutem ſuam

Operari, aut cooperari, aut Spiritui ſancto (qui homi-

ni in Evangelio gratiam Dei & ſalutem offert) obſe-

qui, credere, aut aſſentiri poſſe: ſed potius, pro inſita

ſua rebelli & contumaci natura, Deo & voluntati ejus

hoſtiliter repugnare: niſi Spiritu Dei illuminetur atque

regatur.

7

Eam ob cauſam ſacræ literæ hominis non renati
cor duro lapidi, qui ad ta cum non cedat, ſed reſiſtat,

iten rudi trunco, interdum etiam feræ indomitæ com-

parant, non quod home poſt lapſum non amplius ſit

rationalis creatura: aut quod absque auditu & medita-
tione verbi divini ad Déum convertatur: aut quod

in rebus externis & civilibus nihil boni aut mali intel-

ligere poſſit, aut libers aliquid agere vel omittere

Naeam (ut D. Lutherus in Commentario ſuper D. LTuthe-
Pſal. 90 dicit:) in civilibus externis rebus, quæ ad vi- Pas in 6 ca-
ctum & corporalem ſuſtentationemi pertinent, homo Put QOſéæ:
eſt induſtrius, ingenioſus & quidem admodum nego- Et inPoſtil-
tioſus: Sed in ſpiritualibus & divinis rebus, quæ ad LEis Eccleſa-

aniniæ ſalutem ſpectant, homo eſt inſtar ſtatuæ ſalisſticis in e-

(in quam uxor Patriarchæ Loth eſt converſa:) Imo eſt piſtolam
ſinulis trunco & lapidi, ac ſtatuæ vita carenti, quæ ne- natibitatis
que oculorum, oris, aut ullorum ſenſuum, cordisveè u- Chriſti, Tit.

ſum habet. Homo enim horrendam Deiiram adver-3.Exibidem

pericula, tandem etiam in æternam mortem & damna-

ſus peccatum, & ex ea conſequentem mortem neque Dominic.

vigdet, neque agnoſcit: ſed ſtrenue in carnali ſua ſe- post Epie

curitate (etiam ſciens volens;) pergit: & ita in mille phanizg.

tionem ſe præcipitat. Meq; ab eo ad interitum curſu, ho-

mo precibus, admonitionibus, obſecrationibus, minis,

objurgationibus, revecari ſe patitur: nulla doctrina,

„

Tt 4 nullæ

.

Tome. I.
P. 23 6.

in ipſo accendat & operetur. HWH

66 7„ I. DE LIBE YZYYTT
nullæ conciones apud eum locum habent, antequam ETEREA,ſaY

per Spiritum Sanctum illuminatur, convertitur & re- EuinChnſtum,

generarur. Ad hanc verô Spiritus Sancti renovatio- ſai gr id i
nem nullus lapis, nullus truncus, ſed ſolus homo crea- ulnn Uerin
tus eſt. Et cum Deus, ſeverisſimo & juſtisſimo ſuo judi- unllliberiarbi
cio, lapſos malos ſpiritus prorſus in æternum abjecerit: alh minin
ſingulari nihilominus & mera miſeratione voluit, ut aleier 8011 d
miſerrima & lapſi hominis natura converſionis &σ gra- Arbint, dend et
tiæ Dei, ac vitæ æternæ rurſus capax particepsque fie⸗ tid & natur
ret, & eſſet, non ex ſua propria, naturali, & activa aut hiciltrech
efficaci habilitate, aptitudine aut capacitate, (natura noalt: 1 nt
enim hominis eſt inimicitia adverſus Deum) ſed X IKamums inn
mera gratia, per clementem & efficacem operationem eck Nieis
Spiritus Sancti. Et hoc ipſum vocat D. ”õ füirſcihtutan
pacitatem: (non activam, ſed pasſivam ) camque his urluer ſn
verbis declarat: Quando Patres Liberum arbitidn Aim mtellgeren
defendunt, capacitatem lihertatis ejus Pprædicant quodl. ank enit e
ſcilicet verti poteſt ad bonum per gratiam Dei fin 1 Oennnen
revera liberum, ad quod creatun eſt. Horum ſimi D peltcere
etiam Auguſtinus lib. 2 contra Julianum ſcripſit. 1. eirt Vob
Antequam autem homo per Spiritum ſanckum 1 ⸗ unbeiet. h
luminatur, convertitur, regeneratur, & trahitur, ex Ei ittiineum
& propriis naturalibus ſuis viribus in rebus ſpirkn⸗ ledellos
bus, & ad converſionem aut regenerationem nene ſakneſt 9 iri
nihil inchoare, operari, aut cooperari poteſt nec pluis, urinm
li Etſi enint locomott·
quam lapis, truncus, aut limus. Evange, ennmdcorn
vam potentiam ſeu externa membr a régere, E an de Rnchtide e
lium audire, & aliquo modo meditari, atque etiam ſüung let,

co diſſerere poteſt: ut in Phariſæis & hypocritis eſt vi. mnn A;

dere: tamen id tacitis cogitationibus, ut rem ſtultam 6tühetren
ſpernit, neque credere poteſt. Et hac in parte daet⸗ klunen
or eſt trunco: quia voluntati divinæ rebellis ein . üun B
inimicus: niſi Spiritus ſanctus in ipſo ſit efficax, u rih
dem aliasque Deo probatas virtutes atque obedientiam w nnln

—
=
E=

““ PRA i

3nge ARBITRI9 é63

N

Num hibel, a k PRETEREA, ſacræ literæ, hominis converſionem,
VunNCANNIII fiden in Chriſtum, regenerationem, renovationem, &α
pintus nci nm omnia, quæ ad illam efficaciter inchoandam & ab-
as ſeiſtichmn ſolvendam pertinent, nequaquam humanis viribus
&MidmE naturalis Liberi arbitrii, neque ex toto, neque dimidia, .
sinztmundé aut ulla vel minima ex parte, ſed in ſolidum, id eſt,
miſdaieis fimpliciter SOLI divinæ operationi & Spiritui ſancto
hura conſehce adſcribunt, ſicut etiam Apologia teſtatur. “
cahur ntift Ratio & naturale liberum arbitrium habet aliquo
,nentahd i modo facultatem, ut externam honeſtam vitam inſti-
aut capectnſ tuere posſit: at ut interne homo renaſcatur, ipſiusque
Aerfts D cor & animus immutentur, hoc ſolius Spiritus Sancti

eſcxeni“ opus eſt. Et ſane is donat intellectum, & cor hominis
miocn Dlus aperit, ut ſcripturam intelligat, & verbo Domini atten-
4 zalm ef, dat, ut Lucæ 24 ſcriptum eſt: Aperuit ipſis ſcripturam Luc. 24, 27.
es lihein 5 ut eam intelligerent. Et Actor. 16. Lydiæ auſcultanti Ack. 16, 14.
ses eien, Dominus aperuit cor, intendere his quæ dicebantur a
teN Paulo. Operatur enim Dominus in nobis utrumque, & phil. 2, 1.
an un?“ velle & perficere, dat pœnitentiam, operatur fidem: ut gcρ. 5, 31
uumtl. A4½ Apoſtolus ait: Vobis donatuni eſt, ut in eum credatis. 2 T 3.
iſtlanm „Donum Dei eſt. Et Chriſtus inquit: Hoc eſt opus Dei, ppyi . 29
r rn tIt credatis in eum, quem miſit ille. Doniinus donat cor Ept. 2 5
eunhan intelligens, oculos videntes, & aures audientes. Spiri- Joh. 6 29.
nbisn tus ſanctus eſt Spiritus regenerationis & renovationis. Deat. zo, 4.

tet .
t tegelil ss Ille aufert durum, lapideum cor, & donat novum, mol- Matt. 13, 1.

=S 66 le, & carneum cor, ut in præceptis ejus ambulemus. II- Tit. 3, 6.
Mi ., le nos in Chriſto Jeſu creat ad opera bona: & nos no- Ezg. n. 19
õ Vas creaturas facit. Et ut paucis dicamus: omne do- Deut. 30 5
ritni, n num bonum eſt à Deo. Nemo poteſt ad Chriſtum ve- pſal Fr ,12.

ſise nire, niſi Pater traxerit eum. Nemo novit Patrem, niſi Eph. 2, 10
nb, * cui Filius revelare voluerit. Nemo poteſt ChriſtumDo- 2. Cor 5, .
Ith le minum appellare, niſi per Spiritum Sanctum. Sine me Gal. 6 5 7
in (inquit Chriſtus) nihil facere poteſtis. Omnis ſuffi⸗ Jac. n 17.
sin e . Ccientia noſtra à Deo eſt. Et quid habes, quod non ac- Foh. 6,44.
cepiſti? quid igitur gloriaris, quaſi non acceperis? Meeth. II,
SS Tt 5 Et 27.

664 H. DE LIBHRO

Et ſane D. Auguſtinus hoc ſcripturæ loco, convictum ſe
5

2 kenncni
. eſſe fatetur, ut opinionem, quam antea ea de re falſam “
2. Cor. 3, F. conceperat, abjiceret. Senſerat enim gratiam Dei in Umirborm,
r. Coy. 4,7. eo tantum conſiſtere, quod in præconio veritatis Dei bikinfb
De prade- Voluntas nobis revelaretur: ut autem prædicato nobis Ehulſcoz
Kindt.c. 4. Evangelio conſentiremus ⸗ noſtrum eſſe proprium, S
& ex nobis eſſe, Item, Eravi (inquit) cùm dicerem, no- Keuld
ſtrum eſſe credere & velle, Dei autem, dare credentibus “ de
& volentibus facultatem operandi. è ⸗
Hæc doctrina in ſacris literis ſolidisſima fundamen- lanice r
ta habet, & Auguſtanæ Confesſioni, aliisque ſcriptis haintene
publicis & approbatis, quorum ſupra mentionem Rl
fecimus, plane conformis eſt: quemadmodum dicta, Atrinn N
. onum.

quæ recitabimus, luculenter teſtantur.
In Articulo X Auguſtana Confesſio hæc verba
habet: Homines ſine Chriſto, ſine fide, & ſine Spiri:
tu ſancto ſunt in poteſtate Diaboli, qui impellit homi-
nes ad varia & manifeſta ſcelera. Ideo primum do-
centur homines de fide, quomodo Spiritus ſanétus de-

tur, & quod Chriſtus nos juvet, & tegat contra Diabo- SSZ
eiren

Ptigtatungta
Urnlter ſnhr
Udrei Cprz,
ni Soirttun
eniinartien
eententiz;
henteniin

lum, &c. Et paulo poſt: Humana ratio & virtus ſine 8 * mad
Chriſto nimis infirma eſt ad reſiſtendum Diabolo, qui in giamk
impellit homines ad peccandum, &c. ſirihnd
Ex his manifeſtum eſt, quod Auguſtana Cenfesſio mienetgon
hominis voluntatem in rebus ſpiritualibus haudqua- ea algü de
quam liberam pronunciet: ſed affirmet, hominem el⸗ ntn
ſe in Diaboli poteſtate: Quomodo igitur ſuis ipſe vi- eeeb
ribus ad Evangelion, aut ad Chriſtum ſe converterée H nirhei
»e 0flet? S oale koperetn
Saee 5 Apologia Confesſionis de libero arbitrio ad hine heul
zis. modum docet: Non adimimus humanæ voluntati li- Knie n ſan

bertatem. Habet enim libertatem in operibus & rebus
deligendis, quas ratio per ſe comprehendit, &c. Et pau-
lo poſt: Humana corda ſine Spiritu Sancto, ſunt ſine

timore Dei, ſine fide, & fiducia erga Deum, non crede ſe kenänin
eex⸗

110

pure Monir

t⸗ *
anantes ateni

r enim gain

.
R

n rechni kin
t auren rlint

noſtrun dl⸗ n⸗
(ugti) nine

iantenn, Meti

etandl.
sſolasdme

ketoni, Ane

honmn ln ee

: Aenuima.

,teſtantut.

na Coxfeſid

,kwil 1

juboli gu e⸗

ſcelen. Nn

nnd in
et, tegt (Nlli,,

launa du0

nns
ein nl N
voOwmplehee ,
en en⸗
ende!

nume

AkBITRIO 665
ſe exaudiri à Deo, ſibi remitti peccata, & in tribula-
tione velle Deum opem ferre: igitur ſunt impia.
Porrô arbor mala non poteſt ferre bonos fructus. Et
ſine fide iĩmpoſſibile eſt placere Deo. Igitur, etiamſi con-
cedimus Libero arbitrio libertatem & facultatem ex- .
terna legis opera efficiendi: tamen illa ſpiri tnalia non
tribuemus libero arbitrio, ſcilicet, vere timere Deum,

Matt.7,18.
Ebr. II, 7.

vereé credere Deo, &c. Hæc ſatis clareè teſtantur, quod

Apologia humanæ voluntati nullas vires attribuat, vel
bonum inchoandi, vel ex ſeſe cooperandi.
In articulis Smalcaldicis ſequentes errores de libe-
ro arbitrio rejicuntur: quòd homo liberum habeat
arbitrium, bonum agendi, & malum omittendi, &c. Et
poſt aliqua tanquam error repudiatur, cùm docetur:
Non poſſe ex ſcriptura probari, ad bonum opus neces-
ſario requiri Spiritum Sanctum, & ejus gratiam.
Prætereà in articulis Smalcaldicis hæc leguntur. Et
hæc pœnitentia in Chriſtianis usque ad mortem durat.
Luctatur enim cum reliquiis peccati in carne, per to-
tam vitam: quemadmodum D. Paulus Rom. 7. teſta-
tur, ſe luctari cum lege membrorum ſuorum, atque hoc
non propriis viribus, ſed Spiritus ſancti dono, quod re-
miſſionem peceatorum ſtatim ſequitur. Hoc doenum

De pecca-
Origs-

nis.

De pœni-
tentia.

Rom. 7, 23.

quortidie aliquid de reliquiis peccati expurgat, & in

hoc incumbit, ut hominem verèe mundum & ſanctum
reddat. Hæc verba Prorſus nihil de noſtra voluntate
loquuntur: neque dicunt, quod ea, etiam in renatis,

aliquid ex ſeſe operetur, ſed omnia Spiritus ſancti do-

no adſcribunt: quòd hominem emundet, & de die in
diem meliorem & ſanctiorem faciat: & ab eo opere vi-
res noſtræ propriæ prorſus excluduntur. De entio
Major D. Lutheri Catechismus ſie habet: IIlius 1ιοanιοπ

Catholicæ Chriſtianæ Eccleſiæ ego quoque pars ſum & snbolt

membrum: omnium bonorum, quæ ipia habet, parti- Wofftoli.

Cceps & conſors: per Spiritum Sanctum enim ad eam

bom⸗

666 II. DE LIBERO

comnmmnionem cœleſtium bonorunt intro „ &D

. . ⸗ et.
Eccleſiæ ſum inſertus: hoc videlicet medio dancd der-
bum Dei audivi & adhuc audio: noe cniun d
eſt, per quod aditus ad Eccleſiam D 1 deratee lu.
Antequam enim in Eccleſiam Chriſti

jaboli ipi : quia de DEO
mus,vilisſima Diaboli mancipia eramus: q EO

& Chriſto nihil norerarrg. Spluitut nen men
cum ſancta Eccleſia Catholica ad!
de diem: & per Eccleſiam nos ſanat, ebenber usd
utitur in docendo & propagando Dei de Pebinga
ipſe ſanctiſicationem noſtram operatu Uememut
ut de die in diem proficiamus, & in fide ac le eif⸗
atque in ferendis bonis ſidei fruétibus 1 hle e
cit, progreſſus ſubinde majores Seintnlte;, Ge ,heni
omnibus, quæ jam e Catechiſmo reci de und au
noſtri arbitrii, aut cooperationis noſtræ, anega
dem verbulo fit mentio: ſed omnia Spiren ar eihi
rribuuntur: quod, videlicet nos per minickakn ⸗ 5
in Eccleſiam Dei introducat, in qua nos erihus hroſtei.
ficiat, ut quotidie in fide & bonis op ridus Hrone
18. . ique
¹(Qamnisautemn renati, etiam in hac e tentunc
progrediantur, ut bonum velint, coane dcant: tamnen
Bene agere atque in õ rnsar 20.
hoc ipſum (ut paulo ante dictum eſt)

ſed Spiritus

Cceole, guand
ugkliun roceyit
(AIncintcarit & co
Wltumam Ecc

uit ndiicr, &
hllblconter⸗

Ii epliation

Unitrikee ſunt

uialnosven
Mermobis Dint

Erhoiiulndoe
Umnd d⸗
Huenſinonia
EChriumv

iInfumm lanctum,

uChrikum pe
AINIII. H,

unsntntot,

inhmngemsdl

Anoenone
W
llatelitr
S umnlniel dela

nntangun

“ unimmn ben

eani Kgan

SSs noſtris proficiſcitur: im ürmuna
D 3, luntate, aut à viribus noſtris proficiſcitur ratur in Dunt.
Phil. 2 I: , u Paulus ipſe de hac re loquitur) her dum Rrmmnbisd
nobis illud VELLE & PERFICERE. SWen tribuit, ufln 1
etiam anbi Apoſtolum hoc ogue ſoi ien Cuilo ar ial,
Eph.z, Io. cum inquit: Ipſius ſumus factura, crea 5, ut in il- ufrälſinn
Ph. 2, Jeſu, ad opera bona, quæ præparavit Deu » ut in e aaurm
ambulemus. . iptum eſt: „. Aholm
Us li minoti Catechiſmno D. Lutheri ſic erire eſt. aſeffe
Credo me non propria mea ruclone aut ahide (A
ſiun Chriſtum Dominum meum credere, aca venire iunha

PE

Onofudl inodt
ilcet rdi u
Ccio: noc eun u

am Deinobiſet⸗ R

am Cniti, Umtn

lpia Crimlt,guti 1.

Catholcaa Mi
ns ſmteſiſtf
gango Ding D
mopetenun
mEinbi⸗
Gres finni

igno Ketnmm

tion’s SS
m
msetti
, quanos
ngun

bons 0)

. 4
Ginm
„ NleN.

de.
3

e,

3
..

n

5
4

etiaminhr
elint,

ebe

ARBITRIO. 65557

venire poſſe, quandoquidem Spiritus ſanctus me per

Evangelium vocavit, ſuis donis illuminavit, in recta fi-

de ſan ctificavit & conſervavit, quemadmodum univer-
ſam Chriſtianam Eccleſiam in terris vocat, colligit, illu-

minat, ſanctificat, & in vera ac una fide in JESI M

CHRISTUM conſervat, &c. 4
Et in explicatione ſecundæ petitionis in Oratione
Dominica hæc ſunt verba: Qui fit hoc? (ut ſcilicet re-
gnum Dei ad nos veniat) Reſponſio: Quando cœle-

fſtis Pater nobis Spiritum Sanéctum ſuum largitur, ut

verbo ejus ſancto per gratiam Dei credamus, & pie vi-
vamus, &c. . S
Hæc teſtimonia affirmant, nos propriis viribus non
poſſe ad Chriſtum venire, ſed Deum dare nobis Spiri-
tum ſuum ſanctum, à quo illuminamur, ſanctificamur,
& ita ad Chriſtum per fidem adducimur, atque in ipſo
conſervamur. Hic nec voluntatis noſtræ, nec coope-
rationis mentio fit.

His adjungemus dictum, quo D. Lutherus tandem

adhibita proteſtatione ſeipſum declarat, quod in hac
doctrina usque ad vitæ finem perſeverare velit. Verba in
majore Confeſſ. de ſacroſancta Cœna hæc ſunt: Reji-
cio & damno tanquam meros errores, omnia dogma-

ta, quæ noſtrum liberum arbitrium prædicant, utpote

quæ auxilio & gratiæ Salvatoris noſtri Eſu Chriſti ſim-

pliciter repugnant. Cùm enim (extra Chriſtum) mors
& peccatum nobis dominentur, & Diabolus ſit DEUIS

& princeps noſter, non poteſt hic eſſe ulla potentia
aut virtus, ſapientia, aut intelligentia in nobis, qua

àld juſtitiam & vitam nos parare & eam quærere poſhi-

mus, ſed conſtat nos plané excœcatos & captivos, &

peccati ac diaboli mancipia eſſe, & facere atque cogita-

re ea, quæ ipfis placent, & DEO & præceptis ejus ad-

verſa ſuunt.

In his verbis D. Lutherus piæz ſanctæque memoriæ,
V libero

R.

es II DäE LIBERO

—

Ubero noſtro arbitrio prorſus nibil virium tribuit, qui-
bus ſe homo ad juſtitiam præparare, aut eam quærere

posſit. Contrà vero docet, hominem excocatum

memntten

&
tlemonibus
üm augneom

captivum tantummodo voluntati Satanæ parére, & ea, euleionem,
quæ Deo diſplicent, facere. Quare non eſt in hoc ne- u liz negl
gotio ſomnianda ulla cooperatio voluntatis noſtræ, in püſiie muural
hominis converſione. Etenim neceſſe eſt, ut homo di- mem penet
Vinitus trahatur, & ex Deo renaſcatur: aliàs nulla in mäuatter,
cordibus noſtris cogitatio eſt, quæ à ſeipſo ad Evange- mſun il
lion amplectendum, ſeſe convertat. Hoc negotium D. nnhleſpi
Lutherus in libro ſue, De Servo arbitrio contra Era- tbeallſel
ſmum, egregie & ſolide explicuit, atque fententiam wWhinnalcn
hanc piam & invictam eſſe demonſtravit. Poſteà, in Eiyelackinn
Commentario illo præclaro quem in Geneſin ſcripſit Alnechine re
(præcipuè in explicatione 26 capitis) eandem repetivit uiitfinc
& declaravit. Eo loco etiam alias quasdam peculia- tti iſ genin
res ab Eraſmo motas diſpurationes (ut, de abſoluta E
necesſitate, &c.) attigit: & quomodo eaintelligi &σac- Aüirn ui
cipi vellet, contra omnes finiſtras ſuſpiciones & corru- ſuünceingleg
ptelas, pia explicatione optime munivit. Ea hic re- dſnlen
petita eſſe volumus: & ut diligenter legantur, omnes tnokenin
Quare male docetur, cum fingitur; hominem non hlt l
renatum adhuc tantum habere virium, ut Evangelion und
amplecti, eoque ſeſe conſolari cupiat: & hoc modo hu- Ellllmmnos .
manam voluntatem (qualis natura eſt) in converſione lu ſatin
aliquo modo cooperari. Hæc enim falſa opinio ſacro- kene cbeal
ſan&tæ ſcripturæ, piæ Auguſtanæ Confesſioni, ejuslem Mhhang,
Apologiæ, Smalcaldicis articulis, Majori & minori Ca- miisdi
techiſinis Lutheri, & aliis hujus excellentisſimi & divi- ſunſzi
nitus illuminati Theologi (criptis repugnat. * . entin ſde
Non ignoramus autem, & Enthuſiaſtas & Epicuræz-⸗ dene eenl
os pia hac, de impotentia & malitia naturalis liberi ar- ilt 4
bitrii, doctrina (qua converſio & regeneratio noſtra ſo- enn 8
u Deo, nequaquam autem noſtris viribus tribuitur) Nnle
iimie,;,

0. MMM ARBITRIO 669
, impie turpiter, & maligne abuti. Et multi impiis i illo-
e, ten e rum. ſermonibus offenſi atque depravati, diſſoluti & fe-
Enen eemne rI i fiunt, atque omnia pietatis exercitia, orationem, ſa-
Zrmrrte le cram lectionem, pias meditationes, remiſſe tractant
are onekilla . aut prorſus negligunt, ac dicunt: quandoquidem pro-
ümunn priis ſuis naturalibus viribus ad Deum ſeſe convertere
Ccle hb keu nequeant, perrecturos ſe in illa ſua adverſus Deum con-
ſanr äntli tumacia: aut expectaturos, donec à Deo violenter, &
Ae Contra ſuam ipſorum voluntatem convertantur. Et
8 ean cum in hiſce ſpiritualibus rebus nullan- agendi faculta-

umi tem habeant, ſed totum illud converſionis negotium ſo⸗
abiti ſr lius Spiritus ſancti operatio ſit, negant ſe porro verbum
it, nl ie Dei vel audituros vel lecturos, aut Sacramento uſuros:
t ſed expectare velle, donec ipſis Deus immediaté cœlitus
.

lnnu dona ſua infundat, ut revera in ſe ipſis ſentire & experi-
senon entia ipſa certiores ſieri posſint, ſe 4 Deo converſos
lins quus elſle.
, Alrllii vere ‚utinfrmæ && perturbatæ mentes, non ſa-
neer tis rectè intellecta pia noſtra doctrina de libero arbi-
lilhcin⸗ „trio, fortaſſe in triſtes has cogitationes & periculoſam
mIIN. dqdubitationem incidere poſſent: an ſint à Deo electi: &
entet eunnh an Deus dona illa per Spiritum ſanctum in ipſis opera-
ri velit: præſertim cum in cordibus ſuis non adeo fir-
Putun tmmm/ „mam & Rlagrantem fidem, promtamque obedientiam-
run, tbef, 4 ſed ſolummodo meras infirmitates, miſerias & angu-
i4 43 ſtias ſentiant.
E)in eune Hanc ob cauſam porrò verbo Dei docebimus: que-

intaho, ii modo homo ad Deum convertatur: quomodo & qui⸗

. Cekiu bus mediis (videlicet per verbum vocale, & per Sacra-
SS un menta) Spiritus ſanctus in nobis efficax ſit, & veram pœ-
celenn nii nitentiam ‚fidem, novasque ſpirituales vires ac facultates
enn “D ad bene agendum, in cordibus noſtris operari & largi-
“ ri velit: & quemadmodum nos erga oblata illa me-
D 2 dia gerere, & iis quomodo uti debeamus.
eo Non eſt voluntas Dei, ut quisquam pereat: ſed vulke,

Ez. 33, I.

Joh. 3,16.

1. Cor. I, 21.

Act. 10, 6.

Rom. 10, 17.

Foh. 17.

B. I. 20.

Matth. 17.
g. F 7

—

670% II. DE LIBERO

ut omnes homines ad ipſum convertantur, & in æter-

num ſalvi fiant. Vivo ego (inquit Dominus) nolo mor-
tem peccatoris: ſed ut convertatur & vivat. Sic enim

Deus dilexit mundum, ut filium ſuum unigenitum da-
ret: ut omnis, qui in eum crediderit, non pereat, ſed
habeat vitam æternam.
Proptereà Deus pro ſua ineffabili bonitate & cle-
mientia curat, ut & ſua divina & immota lex, & miran-
dum conſilium, de liberatione noſtra, ſanéctum videli-
cet & ſalvificum Evangelion de æterno filio ſuo, unico
Salvatore & Redemtore noſtro JEſu Chriſto, publicè
annuncientur. Ea prædicatione æternam Eccleſiam
ſibi genere humano colligit: & in hominum menti-
bus veram ponitentiam, agnitionem peccatorum, &

ſidem veram in filium Dei, Eſum Chriſtum, operatur.

Et viſum eſt Deo per hoc medium, & non alio modo,
nimirum per ſanctum verbum ſuum, cùm id vel prædi-
cari auditur vel legitur, & per Sacramentorum legi-
tmum uſum homines ad æternam ſalutem vocare, a
ſe trahere, convertere, regenerare, & ſanctificare. Quia
in Dei ſapientia(inquit Apoſtolus) non cognovit mun-
dus per ſapientiam Deum: placuit Deo per ſtultitiam
prædicationisilalvos facere credentes. Et Angelus in-
quit: Petrus loquetur tibi verba, in quibus ſalvus eris
tu, & univerſa domus tua. Et: Fides eſt ex auditu, au-
ditus autem per verbum Dei. Item: Sanctifica eos, pa-
ter, in veritate tua, verbum tuum eſt veritas &c. Oro

autem pro iis etiam, qui per ſermonem ipſorum in me

ſunt credituri. Quapropter æternus Deus pater Co

Ieſtis cœlitus de filio ſuo dilecto, & de omnibus, qui
ipfſius nomine pœnitentiam &α remiſſionem peccato-
rum prædicant, clamat: HINC AUDITE.

Hanc verbi Dei prædicationem audire oportet

omnes, qui æternam ſalutem conſequi cupiu

catio enim verbi Dei, & ejusdem auſcultatio, ſunt Spi-
ritus

„

0

daat

nt. Prædi-

imbnckiinktrun
reredthom
s leck ert

4
Hebbl verbu
hhels nerte

choe nuedium
4

Arumn Kandn

Umnlilakt⸗ tr
isEpecczt

rttrrores tue
annuncarion

Tinun N dern en⸗
ind dement

l olerrtl

ahe
Monen Der
Pei

odgikglan
lnr.

Una

ieen
enhnele (One

&gare:
usckogert

um
ſerho cre

y.

rnator

o ARRBITRIO. 671
menm,AIE ritus ſancti inſtrumenta, cum quibus, & per quæ effica- ðð

tonine citer agere, & homines ad DEllM convertere, arque in
Nunt N t Ali pſis & velle & perficere operari vult. H

num mp Hoc DEI verbum homo, etiam nondum ad DEIIM
idert,uN Converſus, nec renatus, externis auribus audire aut le-
gere poteſt. In Ejusmodi enim externis rebus, ut ſupra

efakintenmete dictum eſt, homo adhuc, etiam poſt lapſum, alique
TimmnAE modo liberum arbitrium habet, ut ad cœtus publicos
Folreſandum “ Eccleſiaſticos accedere, verbum Dei audire, vel non
entemofln audire poſſit. 2OðOèMBM
n Oingg Der hoc medium ſeu inſtrumentum, prædicationem
One zenmeé nimirum & auditionem verbi, DEus operatur: emol-
Linhonnme⸗ lit corda neſtra, trahitque hominem, ut ex concioni-
tonem Na bus legis & Peccata ſua, & iram DEI aghoſcat, & ve-
mChiHE“ ros terrores atque contritionem in corde ſuo ſentiat.
Et per annunciationem ac meditationem Evan gelii, de
gratuita & clementisſima peccatorum remisſione in
Grummmu Chriſto, cintillula fidei in corde ipſius accenditur, quæ
unlmnii remiſſionem Peccatorum Propter Chriſtunn amplecti- .
IA/ tur, & ſeſe promiſhione Evangelii conſolatur: & hoc
mam modo Spiritus ſanctus, qui hæc omnia operatur, in cor
mittitur. S
Etſi autem utrumque, tum concionatoris plantare &
rigare, tum auditoris currere & velle, fruſtrà omnino
eſſent, neque converſio ſequeretur, niſi Spiritus San-
cti virtus & operatio accederet: qui per verbum prza-
dicatum & auditum corda illuminat & convertit „ Ut
u homines verbo credere & aſſentiri poſſint: tamien
neque concionator neque auditor de hac Spiritus
" Sancti gratia & operatione dubitare debent. Quin
potiùs uterque certo ſciat, ſi verbum DEI, juxta man-
datum & voluntatem DElI pure & ſincere prædicatum
fuerit, & homines diligenter & ſerio auſcultaverint,
. illudque meditati fuerint, certiſſime Dominum gra-

Cal. 4, 6.

ſunm cuun

onemn 77.
eglienn tia ſua præſentem adeiſe, & largiri ea, ut paulo ante

S. Ta,
1 Machun 9 U u dictum

dictum eſt, quæ homo aliâs ſuis propriis viribus neque –
accipere, neque dare poteſt. De præſentia enim, eitme
operatione & donis Spiritus ſancti non ſemper ex ſenſu tihim)pror
. (quomodo videlicet & quando in corde ſentiuntur) fülltek den
judicari debet aut poteſt: Sed quia hæc ſæpe multiplici noc wolunt
infrmitate contecta ſunt, ex promifhone verbi Dei Ainilcithll
certo ſtatuere debemus, quod verbum Dei prædicatum nind hoffünenn
& auditum reverà ſit miniſterium & organon Spiritus lmer Palnitnis

I. Cor. 21, .
p. 14. ſeq;. ſancéti, per quod in cordibus noſtris vere efficax eſt & crmnt⸗ kepug
operauarr— ſlri i
At ſi homo quispiam neque verbum Dei audire, ne- rit Deng h
que legere velit, ſed potiùs miniſterium verbi & Eccle- Nc Auem ann
ſiam Dei contemnat, & in peccatis ſuis ita moriatur & ultrittel
. pereat: is neque ex æterna Dei prædeſtinatione quic. lktlens

quam conſolationis capere, neque miſericordiam apuc N C0
Deum conſequi poteſt. Chriſtus enim, in quo electi ſu- MWectcttur:
mus, omnibus hominibus clementiam ſuam in verbo fünalbo hab
& Sacramento offert, & ſerio vult, ut verbum illud au- Ihmum &l,
diatur: ac promiſit: ubicunque duo ut tres in nomi- kinſeccgtöm
Matth. 18. ne ejus congregati fuerint, &verbum ejus piè tractave-. nd gentin
65p. 20. rint, ibi ſe in medio ipſorum adfuturum. J “ wriede nockn

uare cum homo prophanus inſtrumenta ſeu me- lhiid n
dia Spiritus ſancti contemnit, neque verbum DEl au- Wiinee
dire vult, non hit illi injuria, ſi à Spiritu ſancto non EH e megendi
luminetur, ſed in tenebris infidelitatis ſuæ relinquatur, imi & Mur
èSd pereat. De hac re ſic ſeriptum extat: Qudbties volui melin l
äatth.. congregare filios tuos, quemadmodum gallina con- imnte 4
b. 37. gregat pullos ſuos ſub alas, & NOLIISTIZA Kiintedig g
Et hac ratione recté etiam dici poteſt, homifſem non nhmbihe,
eſſe lapidem aut truncum. Lapis enim aut truncus nntk
non reluétatur ei, à quo movetur: ſed neque intelligir munfum
aut ſentit, quid ſecum agatur, ſicut homo DEO fua vo- intien
luntate reluctatur, donec ad Dominum converſus fue- ncihonn
rit. Et tamen verum eſt, quod homo, etiam ante con- S
verſionem, ſit creatura rationalis, quæ intellectum & i
voluntatem habeat: (intellectum autem non in Wu
” divv-

4 *

Wivinis, & volun⸗ AnDIrNIG
velty inraienon ut bonum Cſalutare aliquid D
eſt dictum) prorſus n eainire ſuam (ut fxpé janl.
lenn heout Benmiort ntn poteſt. E Et hac in par- M
verbo & voluntati Pel, e aut trunco: quia repughat
6 cati reſuſcitet, ill i Dei, donec Deus eum à morte pec-
t; uminet atque renovet. Etſi autem- Do-

nnlan tetkan
in corte 4
allee eſe

tikionentl
Dulmn Deipr inus hominen m non 60 1
& otoman r⸗ Aemper ir git, it convertatir (qui enim
G Dlann f e Spin itui Sancéto ? eſiſtunt 7
,& veritati agnitæ per- Ack. 7, Fl.

ſeveran
tes 1 „
daniz Aairi ien ignant: quod ſanctus Stephanus indu-
rtahir en ibuk⸗ : hi non convertuntur:) attamien .
Ominer S
Sic autem eum ahit, n; duem (Curcten decrevit.
natus fiat intellectus, ut ex intellectu cœecato, illumni
ta & obedliens vol us, & ex rebelli voluntate fiat prom-
¹
NOVIIM COR CREA hoc ipſum ſcriptura vocat, ,
rectè dicitur: hominem E. Bam ob cauſam etiam n 12.
ſpirit ante converſi
ualib rſionem in rebus
o habere MODIIM AGERNDI ali l
it onum & ſalutare: C NDI aliquid, quod I.
um enim homo ante c converſio-

. Kor A
lisvere erail

bumDinint .
tinin
tisſuslun
Prltt üutaete

enſen ni

né in peccat
4 arde en nbrkuit ſit: non poteſt in ipſo aliqua vis
umesi“ non habet Sockun. in rebus ſpiritualibus ineſſe: itaque
II ope 1
Tmm’ . tandi ſe u age
iNtumen mne Quando vero de eo endh alidmd inrebus
SII ag gi Ar.
e omine operetur tur, quomodo Deus in
ecteſatan) nodum gend ihe erum quidem eſt, quod D Deius alium
1 4 habeat it . eus aliu
Stn tionali, & alium eo In upoe resturs e⸗
HI alta licin
qua irrationali cre-

atura, vel in
homini ante iraen trunco: nihilominus ea de cauſa
wodm eS doni in rebus divin rſionem ejus modus agendi aliquid
Ouedi iam homo eſt lnis rri. tibui non poteſt 6 Huando veroö
g e. converſus& 0
ctehn . renovata eſt: gilluminatus, eitis . D
oreh i ejusque vo DZ
Trenarus E noynd he homo N ILT BRtiiN ta⸗ “MM
s homo eſt: & 5 tenus ee
eſt: & lege Dei delectatur, ſecun- Remnm. §, I4.

I .
s eul
. D e Nr
A, dü interiore
m hominem. Et in p poſteruin tantum b
antum boeni &

rtol
( M.

thonn tamdiu bonu
n m opera
in 6 tu Dei impellitur: Nrugdbaneume „& quamdiu à 8 Piri⸗
N Paulus e
Cnt aguntur, hi ſu us ait; QuiS Piritu Dei
ik L 3 nt lii Dei. Hac autenn We Spiri 1
naltenn 6 Un⸗ . V

6 74 II. DE LIBERO ”
ſancti non eſt coactio: ſed homo converſus ſponte bo-
num ôperatur: Quemadmodum David inquit: l'oſt
victoriam tuam populus tuus tibi ſpontaneus offeret.

Plal. o,3.

Et tamen ſinuil etiam in renatis lucta carnis & ſpiritus
reliqua manet, de qua Paulus ait: Delector lege DEI
ſecundam interiorem hominem: video autem aliam
legem in membris meis, repugnantem legi mentis
meæx, & captivantem me in lege peccati, quæ eſt in

Rom. 7, 22.

v. 25.

”l Imembris meis. Et ibidem: Servio igitur mente legi
Gal. 53 17. nembris t ibidem: Servio ig leg

Dei, carne vero legi peccati. Et ad Galatas inquit:
Caro concupiſcit adverſus ſpiritum: Spiritus autem
adverſus carnenl. Hæc ſibi invicem adverſantur: ut
non, quæcunque vultis, illa faciatis.

Ex his conſequitur, quàm primum Spiritus Sanctus

(ut dictum eſt) per Verbum & Sacramenta opus ſu-
um regenerationis & renovationis in nobis inchoa-

vit: quod reverà tunc per virtutem Spiritus ſancti co-
operari poſſimus ac debeamus: quanwis multa ad-

huc infrmitas concurrat. Hoc vero ipſum, quod co-

2. Cor. 6 1. operamur, non ex noſtris carnalibus & naturalibus vi-
. . 7 .„* .

7 Sταιιιι ſententiam D. Paulus expreſſis verbis graviter horta-
cαι “‧εινÜ tur, ut curemus, ne, tanquam DElI cooperarii, fruſtra
Nos, qui DEl gratiam acceperimus. Quod tamen ſic, & non
Jumus ad- aliter intelligendum eſt: hominem janm converſum
miniſßtri ſcu tantum atque tamdiu benè operari, qnantum & quam-
cooperarii diu à Deo per Spiritum ſanctum ducitur, regitur &
Dei, mone- gubernatur. Quamprimum enim Dominus clemen-

mus os, ut tem ſuam manum ab ipſo retraheret, homo quidem
noſtrum ex- ne ad minimum momentum in obedientia divina per-

emplu imi- ſeverare poſſet. Si quis vero Pauli dictum in ea ſen-
temeini, qui tentia accipeére vellet, quaſi home converſus unà cum
eſtis arfum Spiritu Sancto eo modo cooperaretur, quemadmodum
duo equi ſimul und eurrum trahunt: equidem hoc
=SèJMU citra

vso, Te⸗ ribus eſt, ſed ex novis illis viribus & donis, quæ Spiritus
ι εραSε Sanctus in converſione in nobis inchoavit. In quam

—

taeritatis d

ct.
Qupropter

atos & non⸗

Criamom

Int, teyera
IIIIN: hoe
lunr Unde etl

inctiam,
(iti, iluc

Cum enin
eheninmn, E
lummodn;
unmco IN1
n lczinten
ekenztis hor

I hie intim
3 Unecliertt
Uüaimnaceter
Und eſe
. ed dde
Eumgte

Dlunc
(lart

((LXPBITRRI. 67 5

citra veritatis divinæ jacturam concedi haudquaquam & cdifer-
poſſet. tio Dei.

Quapropter ingens diſcrimen eſt inter homines ba- I. Cor. 3.
1 ptizatos & non baptizatos. Cùm enim, juxta Pauli Gal. 3, 27.
t: Dide doctrinam, omnes qui baptizati ſunt, Chriſtum indue- Ne gratia
iden An rint, & revera ſint renati, habent illi jam liberatum Deicin bo-
um HE arbitrium: hoc eſt, rurſus liberati ſunt: ut Chriſtus te- bir ſit na-
epecenh ſtatur. Unde etiam non modo verbum DEl audiunt, 21.
verùm etiam, licet non ſine multa infirmitate, eidem 1. Cor Ile
aflentiri, illudque ſide amplecti poſlnt. lLedut ſiis
Cunm enim in hac vita tantum primitias Spiritus demplam
em ehet acceperimus, & regeneratio nondum ſit abſoluta, ſed De bißben-
H ſolummodo in nobis inchoata: manet perpetua quæ- tis & ba-
dam lucta inter carnem & Spiritum etiam in electis & bet nlis n
veré renatis hominibus. Et quidem non modé inter bobic.
Chriſtianos magnum diſcrimen deprehenditur: quo- 2. Cor 6,16.
rum hic infirmus, ille robuſtus eſt ſpiritu: verum eti-
am hanc diverſitatem quilibet Chriſtianus in ſemeti-

Oa Cariuns

eroiphun pſo animadvertere poteſt, ſe nunc quidem excelſo a-
bus& nun nimo eſſe, & ad omnia virtute Spiritus paratum prom-
Koncgel⸗ btumque, nunc verôò timido & trepido: jam quidem

Tchruit P,. charitate ardere, firmum in fide & ſpe eſſe, poſt vero

Ub frigere, & imbecillitatem ſuam ſentire.
ſetbis ei 88 .
elal,
ElcN

Cùm vero homines baptizati contra conſcientiam
olumal 1 aliquid patrârint, & peccato in mortali ſuo corpore
P n e, dominiuni conceſſerint, atque Spiritum Sanctum in
ſe ipſis contriſtàrint & amiſerint, non opus eſt quidem,

„„vaNtuE
igtanin

Lorr, ut rebaptizentur: neceſſe eſt autem, ut rurſus conver-
Donin tantur, de qua re antea ſatis dictum eſt. VMV
n Hoonc Hoc enim certisſimum eſt, in vera converſione im-
bett, zddeH mutationem, renovationem „& motum fieri oportere
eien in hominis intellectu „voluntaté & corde: ut nimirum
i

hominis mens peccata agnoſcat, iram D EI metuat, à
peccato ſeſe avertat, promisſionem gratiæ in Chriſto
agnoſcat & apprehendat, pias cogitationes animo
=ðWðWU Uu 3. agitet,

I1. Cor. 2,
14.

2. Cor.2, 12.

675 II DELIBERO

agitet, bonum propoſtum habeat; atque diligentiam

pugnet. Ubi enim nihil horum ſt: ibi procul dubio

etiam non eſt vera ad Deum converſio. Cùm autem

nam hæc in nobis operetur, unde komo hoc iplurn ha-
beat, & quomodo id conſequi posſit: hæc pi a doctrina

quæſtio ſit de OCAllSA EFFICIENTE, hoc eſt, quis-

oſtendit horum bonorum fontem, hoc videlicet mo-

doe. Cùm naturales hominis vires ad veram conver-
fionem nihil conferre, aut quicquam adjumenti ad-
ferre posſint, DEUS ineffabili bonitate, & miſericor-
dia nos prævenit: & Evangelion (per quod Spiritus
ſancus converſionem & regenerationem in nobis o-
Perari & perficere vule) annunciari curat: & ber ver-
bi ſui prædicationem & meditationem, fidem, aliasque
Pietatis virtutes in nobis accendit: ita quidem, ut hæg

incera dectina oſtendit nobis media,

4 7 2
vult inchoare & eilicere: &οmonet, quomodo hæc do-
Nacon lerventur „ Con- Armentu 1& al geantur: & hor-
tatur; ut gratiam illam divinam nen fruſtra acceperi-

mus: ſed ut dona illa ſedu 10 exerceamus, cogitantes,

Juan grave ſit peccatum, tale 8 Spiritus ſancti operatio-
nes impedire, aut illis reſiſtere.

Ex hac ſolida totius docri inæ deli dero arbitrio ex.

1 plicati tione, de ueſtiomibnns illis, quæ jam multis annis

in Ec Ccle ſiis Au Sun ſtanz Confesſionis agitatæ ſunt, ju-⸗
dicari Poteſt. Verbi gratia: quod quæſitum fuit: an

homo ante, in, vel poſt converſionem Spiritui ſancto.

„

repugn . vel pure pasſive ſe habeat: an homo

convertatur ut truncus? an Spiritus ſanctus detur re⸗

pugnanti “ us? & an converſio hominis fiat per mo-

dum coactionis? Hæc atque huj usmodi multa, juxta
4 1

reci⸗

1 ia ſoliuspirit us ſancti dona ſint atque operationes.

us hæc, quæ diximus, in nobis

28

.
tittam piam n

. öiidicr,3
in moribus ſuis regendis adhibcat, & contra carnem HSSl

Eul,tedrpui
III0 droi c
KEnerunt omn
neo,giohunt
nm Omnmia face
Uitetni dperibu
Algenld exte
unhonelam gli
ettetn elezin
minnim 44d
(lr folente

Dinte cralli
eerüm ubitrium
Fiulatpſth
M e

le
E, le⸗ 1 D

NR umm

H *
n Elrten
initn i um à
n k Acere i
E bptap Perſiee
e 2 ann riübt

. -

0 Dð ARBIT RIODO 86977
E recitatam piam noſtram de hoc articulo doctrinam,
Agnecen e ile dijudicari, & contraria falſa dogmata & errores
agnoſci, redargui atque rejici poſſunt.

aſſeruerunt: omnia, quæ fiunt, neceſſario fieri, & qui-
actum omnia facere. Et, quod hominis voluntas etiam

cultatem (ad externam civilem juſtitiam, & di ſcipli-
nam honeſtam aliquo modo præſtandam, & ad vitan-
da externa peceatà & flagitia ) habeat: aut, quod ho-
minis voluntas ad externa ſcelera, libidines, rapinas, cx-
er, Ec. violenter cogatur.

gnan Aie
nitnte, 4

perum arbitrium ex propriis naturalibus visibus, ſine

credere, legem Dei eſam toto corde implere, atque
hac libe era X ſpontanea ſua obedientia remisſionem

Poltea & Papiſtarum & Scholaſticorum error, qui ali-
quanto ſubtilius fallam opinionem ſuam propoſue-

bus initium ad agendum bonum & ad converſionem

né cœpta perficere queat, quod Spiritus ſanctus illa,

ver & abſolvat.

Item, Svnergiſtarum dogma: qui ſingunt hominem
in rebus ſpiritualibus non prorſus ad bonum eſſe e-

mortuum eſſe. Et quanwis liberum arbitrium infir-
mius ſit, quam ut initium facere, & ſeipſum propriis
konins 1 4 viribus ad Deu cõvertere, & legi Dei toto corde obedire
ſandn, in n 4 B Poslit .

PRIMO Stoi corum & Manichæorum furores, qui
dem eo quof fiunt, & non alio modo: & hominem co-

in externis operibus nullam omnino libertaterm aut fa-

Deinde craſſus ille Pelagianorum error: quod li-

Spiritu ſancto ſeſe ad D E UM convertere, Evangelio
Peccatorum & vitam æternam bromcreri posſit.
runt, & docuerunt, quod homo naturalibus ſuis viri-

ſuam facere hosſfit: : ſed quia infirmior ſit, quam ut be-

quæ naturalibus propriis viribus inchoata erant, adju-

mortuum, ſed tantùm graviter vulneratum & ſemi-

A . ⸗ . —–—

628 II. DE LIBERO
2 — SEE —— - . 4 — .
, posſit: tamen ſi Spiritus ſanctus initium faciat ,& nos aum erpolt

Per Evangelion vocet, gratiam ſuam, remisſionem pec. in Einglite
catorum, & ætennam ſalutem nobis offerat, tunc libe- ttpgucgrote
rum arbitrium propriis ſuis naturalibus viribus DEO wuren Eete
ccurtere, aliquo modo (aliquid faltem, etſi parum (inclere non
& langvide) ad converſionem ſuam conferre, eam ad- Nendamis
juvare, cooperari, ſeſe ad gratiam Præparare & applica- (iis etn dee
re, eam apprehendere, amplecti, Evangelio credere, I mecony
& quidem in continuatione & conſervatione hujuso- unſttonemn
Peris, propriis ſuis viribus, una cum Spiritu Sanécto ugands get
COOPERARI POSSE. trin,
Contra hunc errorem ſupra luculenter demonſtra- nemantkfum
tum eſt, quod facultas applicandi ſe ad gratiam non Anhimleetun,

. ex noſtris naturalibus propriis viribus, ſed ex ſola Spi- Ihltzrio adbo
ritus ſancti operatione promanet. rorlig on
Item, Pontificum & Monachorum doctrina: quod ul doneng

homo, poſiquam regeneratus eſt, Legem Dei in hac vita ünhamal
perfectè implere posſit: & quod per hanc impletionem in nii⸗ ali
legis coram DEO juſtificetur, & vitam æternam pro. rnulnci in

. mereatur. L umnn
VI. Ab altera parte magna ſeveritate & pio zelo redar- Midhhtan
guendi ſunt Enthuſiaſtæ, neque in Eccleſia Dei feren- rgigeie
di: qui ſomniant, Deum ſine omnibus mediis, ſine au⸗ Tretben unt
ditione verbi divini & ſine uſu Sacramentorum homi- Mar, n 4
L nem ad ſe trahere, illuminare, juſtificare, & ſalvum fün Rnchn
faerre qihn
VII. tem, qui fingunt: Deum in converſione & regene- Kaſtine n
ratione novum cor, atque adeo novum hominem uunglit
ita creare, ut veterisAdami ſubſtantia & eſſentia(præſer- 3 iglenre Sl
tim vero anima rationalis) penitus aboleatur, & nova „
nimæ eſſentia ex nihilo creetur. Hunc erroreni expreſſè .

refatat D. Auguſtinus, in explicatione Pſalmi vigeſimi une
Eph. 4, 22. quinti, quo loco dictum Pauli: Deponite veterem höo- undum
minem, &c. adtert & interpretatur, hisce verbis: Ne mini
aliquis arbitretur deponendam eſſe aliquam nan eh

ARBITRIO. 679

——— —

nitim keeen,An

an, temnisloner.

obisoftenttunlt
tutalibus in

id arn, el ean.

Hamn contente,ent

4

mprepamee

ti, Euanrla ig,
Confervatone n⸗

cumn Szumn aa

perharl

EEtam Aeltu;

e iini
in Ferlels ude
Vnubustne
Nelanenn

liften,

nyerſore
0 Lorum

enim hominis talis eſt immutatio, per operationem

ſtantiam, expoſuit, quid eſſet, deponite veterem homi-

nem, & induite novum, &c. cum dieit in conſequen-
tibus: quapropter deponentes mendacium, loquimini
veritatem. Ecce hoc eſt depoônere vererem hominem,
& induere novvum.
Repudiamus etiam ſequentes loquendi formas, ſi VIII.
quis iis citra declarationem utatur: quod hôminis vo-
luntas ante converſionem in ipſa converſione, & poſt

converſionem Spiritui ſancto repugnet: & quod Spi-

ritus Sanctus detur ipſi repugnantibus.
Ex ea enim, quam paulo ante recitavimus, explica-
tione manifeſtum eſt, ubi per Spiritum Sanctum in ho-
minis intellectu, voluntate & corde prorſus nulla fit
immutatio ad bonum, & homo pronuslioni divinæ fi-
dem prorſus non adhibet, & à DEO ad gratiam non
redditur idoneus, ſed totus verbo DEI repugnat, quod
ibi nulla converſio vel fieri vel eſſe posſit. Converſio

Spiritus ſancti, in hominis intellectu, voluntate & cor-
de, qua homo (operatione, videlicet, Spiritus ſancti)
poteſt oblatanmi gratiam apprehendere. Et quidém o-
mnes, qui operationi & motibus Spiritus Sancti (quæ
per verbum fiunt) contumaciter & perſeveranter re-
Pugnant, non accipiunt, ſed çontriſtant & amirtunt

Spiritum Sanétum.

Manet quidem etiam in renatis rehellio quædam, Gal.5 17.
cujus ſcriptura mentionem facit: quod nimirum, ca-

tir 4 I. Pet. 2, II.
ro concupiſcit adverſus ſpiritum: quod carnales con-

cupiſcentiæ adverſus animam militant: &τ quodlex il- Rom., 23.

la in membris legi mentis repugnat.

mentis repugnat. Quare mente quidem ſervit legi Dei,

Homo autem non renatus, Deo prorſus rebellis eſt, ,
& totus eſt ſervus peccati. Renatus vero delectatur le-
ge DEl, ſecundum interiorem hominem. Videt autem 21 ſe. .
nihilominus in membris ſuis legem peccati, quæ legi .4

Uu s5 carne 7. g.

II. DE EIBERO
Ram. 7, 25. carne vero legi peccati. Ad hunc modum vera de hoc
negotio ſententia ſolide, perſpicue & dextre declaran-
da & docenda eſt. .
Quod vero attinet ad phraſes & dicéta Chryſoſtomi
& Baſilii: Trahit Deus, ſed volentem trahit: Tantum
velis, & Deus præoccurrit. Itemcholaſticorum & Pon-
tificiorum: Hominis voluntas in converſione non eſt

mando naturali libero arbitrio in converſione homi-
nis, contra doctrinam gratiæ Dei introducta ſunt:
ex propoſita declaratione manifeſtè apparet, formaæ ſa-
norum verborum ea non eſſe analoga, ſed cum illa pu-
gnare: & idcirco, cum de converſione ad Deum agi⸗
tur, merito vitanda eſſe.
Converſio enim voluntatis noſtræ depravatæ (quæ
reverà nihil aliud eſt, quam ejusdem reſuſcitatio à fpiri-
tuali morte) omnino blius Dei opus eſt: ſicut etiam
reſuſcitatio in corporali carnis reſurrectione ſoli Deo

plicatum, & ſolidis ſcripturæ ſacræ teſtimoniis demon-
KRratum eſt. .
Ouomodo vero Dominus in converſione ex rebel-
libus & nolentibus hominibus, per Spiritus ſancti tra-⸗
ctum, volentes & promtos faciat: & quod poſt homi-
nis converſionem voluntas jam renata, in quotidianis
pœnitentiæ exercitiis, non ſit otioſa, ſed omnibus operi-

ſuprà ſatis perſpicue eſt decla atum.
Et quando LDoct. Lutherus aflfirmat, hominem in con-
verſione ſua pure pasſive ſeſe habere, id eſt, plané ni-
SI hil agere, ſed tantummodo pati id, quod D EI 8 in
ipſo agit, certe non ſentit, quod converſio absque præ-

cipi voluit, quaſi in converſione per Spiritum ſanctum
P 29 Per

prorſus mulli novi motus in nobis excitenfur,
. neque

otioſa, ſed agit aliquid, &c. quia dicta illa pro confir-

dicatione & auditione verbi Dei fiat: neque hæc ita ac-

.

bus Spiritus fancti (quæ ille per nos efficit) cooperetur, ing

4 lel
e

ierl

Hnnternnn
Utellaſpinitn
Ueſohuit Doc
nelbus ſuis
Ahömertum ad
Ulns ceerſior

uwin elonen⸗

ncigu ee
uimeleckn, c
lbed Patie

ſ,ſed tntnm

unen non e 1

nnenr: a ſ

„.
e hoitian

eſt tribuenda: quemadmodum ſupra perſpicueè- id cx- i len

, um
n elicet Pr
e,Ghomnig
n Volumns ex
P,
al Deum

10

—

modumtentett

ſame 1 NS
verodle .½
ferhoue

nolm⸗

.

ARBITRIO. or

neque ulla ſpiritualis operatio in nobis inchoerur. Sed
hoc voluit Doct. Lutherus: hominem ex ſeipſo, aut
naturalibus ſuis viribus non poſſe aliquid conferre, vel
adjumer tum adferre ad ſuam converſionem: & ho-
minis converſionem non tantùm es parte, ſed totam
prorſus eſſe operationem, donum, & opus ſol us Spiri-
tus ſancti: qui eam virtute & potentia ſua, per verbum
(in intellectu, corde & voluntate hominis, tanquam
in ſubjecto patiente, ubi homo nihil agit, aut opera-
tur, ſed tantum patitur, )eficiat atque operetur. Quod
tamen non eo modo fit, quaſi cum ſtatua & lapide
formatur: aut ſigillum in ceram imprimitur: quæ ce-
ra neque notitiam, neque ſenſum, neque voluntatem
habet: ſed eo modo hominis immutationem & renova-

tionem fieri credimus, quem ſatis luculenter ſupraà ex-

plicuimus.
Quandoquidem etiam juventus in ſcholis, doctri-
nalilla de tribus cauſis efficientibus concurrentibus in
converſione hominis non renati, vehementer pertur-
bata eſt, dum diſputatum fuit, quomodo illæ (ver-

bum videlicet prædicatum & auditum, Spiritus San-

ctus, & hominis voluntas) concurrant: denuo repeti-
tum volumus ex ſupra polita explicatione, quod con⸗
verſio ad Deum ſit ſolius Spiritus ſancti opus: qui
ſolus eſt egregius ille artifex, hæc in nobis efficiens:
interim tamen prædicatione & auditu ſancti/ verbi ſui
(tanquam ordinario & legitimo medio ſeu inſtru-
mento ſuo) utitur. Hominis autem nondumrenati in-
tellectus & voluntas, tantum ſunt ſubjectum conver-
tendum, ſunt enim hominis ipiritualiter mortui in-
tellectus & voluntas, in quo homine Spiritus ſanctus
converſionem & renovationem operatur; Ad quod

„ epus hominis convertendi voluntas nihil confert: ſecd

Patitur ut Deus in ipfa operetur, donec regeneretur.
WDD poſtes

MI. DF JSTITIA FIDEI
681 HI. DE JUIST

— ibus Spiri-
. eribus Piri.
o in alus ſequentibus bonis of ata ſunt:
Poſtea vero in alus 164 faciens, quiæ Deo grat⸗ ſati
Hie beratitr, ea f . bunde ſalis
= 20oper atitr, * ripto abund 4
i ſe li jam à nobis in hoc ſcript
60 Mm00,

eſt arharatus
III.

DE JUSTITIA FIDEI

CORAM D EO.

. . logos f
ſia inter Theo 68
IA coneroverſfia u ſionis orta, eſt
uſt. C. rcalet, Auutane ntestomit ‚quæ à
s . ge Ktiria ehrilti, i aecitgeibr ad ju-
10.1I1. . 111t1 —— 15 pe 3
1 er fſidem, miſer
60.71. Art. DEO, per
Sm. 304.

Itiam ex gratia in Kdeit aſuan Apolſtolus
. 6
Ac. Epi. runt, juſtitiam ſfentialem:
Epit. aui D. rel en juſtitiam EI ſeatiahi⸗
593. juſtitiam De ut verus, matura ad be-
ſit ipſe Chriſtus, Etis habitct, eosq;
quæ in electi Irn ſit
Deit Batandhan iune en & hac ipſa ratione eori
ne operan

ctu,
itiæ reſpe
inhabitantis eſſentialis juſti
ia: cujus
juſtiti

læ
ar guttu
eant inſt
nium hominum peccata ſel⸗ hab
tæ.
g ad magnummare Lollai zallitam ha
ri
ſeruerunt
Ali ere a h naturam. .
umanam Auguſe
taxat juxta in eli ui
ſtremdun nimi conſen u
Nuclr Chriſtum e
Crete ue docuerunt, .
ologi do runt nn
esſtonis The rii
Re ouleloni⸗ non ſecundum divin
ſtram ju

d
tum, ſe
nam tan
neque etiam ſecundum huma
ram,

&
ut Deus
ui nOs (
uippe dientia
naturam: q obedi
juxta raue n⸗ noſtris perfectisſima ſua I gucale⸗
Pecca tecerit. Ita
Hnt Kie nainianee ara rem isſionem peccatbi “
fidei juſtitiam doptiqnem in
ruerunt DE O, & adop . *
iationem cum 1: quæ pe
Froncil at er laimn Chriſti obedientian n
pter
ron

int

lam impu

Ultiaablolvan

Urer hane co
Ptones de arti
Arlterim ſer
ſr okei inant
intecockrine
ſhunnr.

Nkamem R

ktidagul
Eud conlcient
rumconſchtior
ti ſecktagnſer
Einonio conht

“ ialislnce erusp⸗

lul uler⸗ concon
lren Corrumpt

utinſoirinn

Dherihsp

miemmenti l tor

ndl D keuuſ
ine
n EX ſe
Fnintunocne

dun

( Ain lt: 4

Wtri

de Kihd

AFT
D10.

erla intet 1
1eConfektons
ſenſeſitn

õ

Pütatut.
ſceil qun
tiam Dlldk

Vatutals

Nishaic

e .

gattin
tilie Krrt
hubennd O

un Ae M

centen⸗
ubis ieen

,1,4

teſtimonio confrmavit, cùm inquit: Si unicus hic ar-

CORAM DEO. 69

ad juſtitjam imputetur: ita ut ut ipſi propterea ab omni

injuſtitia abſolvantur.

Præter hanc controverſiam etiam aliæ quædam dis-

putationes de articulo juſtificationis (occaſione for-

mulæ Interim ſeu Interreligionis) & aliàs motæ ſunt,
quæ poſteà in antitheſi, id eſt, in recitatione errorum,
qui puræ doctrinæ in hoc articulo adverſantur, expli-
cabuntur.
Hic autem articulus, de juſtitia fidei, Drxciguus e
(ut Apologia loquitur) in tota doctrina Chriſtian
ne quo conſcientiæ perturbatæ nullum veram “ ziu H
mam conſolationem habere, aut divitias gratixæx C Chri- Tom. 3. Jen.
ſti recte agnofcere Poſſunt. Id D. Lutherus ſuo etiam pag. 159.
ticulus ſincerus permanſerit, etiam Chriſtiana Eccle-
ſia ſincera, concors, & ſine omnibus ſectis, permanet:
ſin vero corrumpitur, impoſſibile eſt, ut uni errôri aut
fanatico ſpiritui rectè obviam iri Poſſit. Et de hoc ar-

ticulo D. Paulus præcipuè loquitur, cùm inquit: paulu- Gal,5, 9.

lumft fexmenti totam conſperſionem fermentat. Atque I. Cor. 5, 6.
ea ipſa de cauſa Paulus particulas excluſivas, (videli- Rom.3, 28.
cet, ſine lege, ſine operibus, ex gratia, gratis) quibus hu- Eph.2, 8. .
mana opera éxcluduntur, in hoc articulo tanta dili-
gentia, tantoque zelo urget: ut oſtendat, quod valdè ne-
ceſſarium ſit: ut in hoc articulo non modo ſincera do-
Ctrina perſpicue explicetur verùm etiam antitheſis
ponatur, & omnia veritati contraria do gmata à pia do-
ctrina ſegregentur, excludantur & rejiciantur.

Quare ut hæc controverſia bié, juxta verbi Dei ana-
logiam, explicetur, ut per gratiam D EI componatur,
ſinceram doctrinam, fidem & confeſſiomem noſtram
ad modum recitamus.

De juſtitia fidei coram Deo, unanimi conſenſu cre-
Aimus, docemus & confitemur, (juxta compendiaria
Chri-

nem peccatôrum habeamus, & juſti à Deo Patre repu⸗

Rom. 3, 2. us dicit: Fide nos juſtificari. Aut, fidem nobis ad ju⸗

Rom. 45 §.
Romz. 5, 19
Nbidem 18

6 HI. DE STITIA FID:HI
Chriſtianæz noſtræ fidei & confesſionis capita, quæ
ſuprà poſuimus) quod homo peccator coram 520 ju⸗
ſtificetur, hoc eſt, abſolvatur ab omnibus ſhis peccatis,
& à judicio juſtisſimæ condemnationis, & adoptetur
in numerum filiorum Dei, atque hæres æternæ vitz
ſeribatur, ſine ullis noſtris meritis, aut dignitate: & abs-
que ullis præcedentibus, præſentibus, aut ſequentibus
noſtris operibus, ex mera gratia, tantummodo propter
unicum meritum, perfectisſimamque obedientiam, pas-
ſionem acerbisſimam, mortem, & reſurrectionem Do-
mini noſtri Jeſu Chriſti, cujus obedientia nobis ad ju= .
putatur. ès
Hæc bona nobis inpromisſione Evangelii per Spiri
tum ſanctum offeruntur. Fides autem unicum eſt me-
dium illud, quo illa apprehendimus, accipimus, no⸗-
bisque applicamus. Ea fides donum DEl eſt; per quod
Chriſtum redemtorem noſtrum in verbo Evangelii re⸗-
te agnoſcimus, & ipſi confidinus: quod videlicet tan-
tum proprer ipfius obedientiam, ex gratia, remisſio=

7

temur, & in æternum ſalvemur. Itaque hæ propoſitio-
nes ſunt æquipollentes, & idem planè volunt, cum Pau=

ſtitiam imputari. Et, cum docet: quod unius media-
toris Chriſti obedientia juſtificemur. Aut; quod per
unius juſtitiam in omnes homines juſtiſicatio vitæ ve⸗-
niat. Fides enim non propterea juſtificat, quod ipſa tam
bonum opus, tamque præclara virtus ſit, ſed quia in pro⸗
misſione Evangelli meritum CHRIST I apprehendit ει
amplectitur: illull enim per fidem nobis applicari de-
bet, ſi eo ipſo merito juſtificari velimus. Itaque juſti=
tia illa, quæ coram Deo fidei, aut ere entibus, ex mera
gratia imputatur, eſt obedientia, pasſio & reſurrectio
CHRISTI: quibus ille legi noſtra cauſa ſatisfecit,
& peccata noſtra expiavit. Cùm enim Chriſtus non
H täntum

Odlil

4
b

tnumm homo, ve
* . 1. 5 .
uiidin ſutam

atfonl & mo

Glu DONMINIS
klintacnonea
koneEnonte,
elkleibſee

. Drütnimg
umatteſua,n

Eearn nobis rer
Elühr ete
on, din der
ck erülem
Eendenes na

8 eccato
hetelt

.
cibrlum

Uhniezt,
spetzonn

g.

Elli n
nlus
hnig anodtn
tleu
uiſullite⸗

Uulkn n ,5

ellDerg 4
lr

Mon Dror
urn 0
1 bietleege
Eunrih u⸗

Kng

—

k CdOXNAM DFOD. e;

tons rantum homo, verum Deus & home ſit, in una per-
Cndr cninl ſona indiv ſa, tam non fuit legi ſubjectus, quam non fu.
midufune it pasſioni & morti (ratione ſuæ perſonæ) obnoxins.,.
iinni,A quia DOMINUS legis erat. Eam ob cauſam ipſius o-
e uund 2' bedientia ( non ea tantum, qua Patri paruit in tota ſuæ

gente

Pasſione & morte, verum etiam, qua noſtra cauſa ſpon-
lbis

te ſeſe legi ſubjecit, eamque obedientia illa ſua implevit)
nobis ad juſtitiam impurtatur: ita ut Deus propter totam
Oobedientiam (quam Chriſtus agendo & patiendo, in vi-
ta & morte ſua, noſtra cauſa Patri ſuo cœleſti præſtitit)
peccata nobis remittat, pro bonis & juſtis nos repu-
Eet, & ſalute æterna donet. Hæc juſtitia per Evan-“
elion, & in Sacramentis, à Spiritu ſanécto nobis offer-
gur, & per fidem applicatur, atque apprehenditur: un-
tde credentes habent reconciliationem cum Deo, remiſ-
ſionem peccatorum, Dei favorem, adoptionem filio- .

ninſe tum, & hæreditatem vitæ æternæ.

1

uust g Vocabulum igitur JusT IFICATIONIS in hoc ne- Sauprd bage
, ai i gotio ſignificat, juſtum Pronunciate, à peccatis & æX= 505.
julti ternis peccatorum ſuppliciis abſolvere: propter juſtiti- .
r. lne am Chriſti, quæ à Deo fidei im putatur. Et ſane hic vo- Thil. 3, 9.

cabuli illins uſus tam in Veteri, quam in novo Teſta-
mento admodum frequens eſt. Salomon inquit : Proß. 17.
Qui juſtificat impium, & qui condemnæt Juſtum, abo- B. 15.⸗
mn An minabilis eſ uterque apud Deum. Eiaias væ denunciar la. 5, 23.
s iſienn⸗ illis, qui juſtificant impium Propter munera, & juſtitiam

n

e juſti auferunt ab eo. Paulus ait: Quis accuſabit ele- Rom, 8, 33
luſtß ctos Dei? Deus eſt, qui juſtificat: hoc eſt, qui à peccatis
abſolvit.

CLCum autem interdum vocabulum REGEN ERA-
TIONIS pro voeabulo IISIIFICATIONIS uſur.)
petur neceſſe eſt, ut illud dextre & Propriè explicetur: ne
renovatio, quæ juſtificationem ſequitur, ecum juſtinca-
tione fidei confundatur, ſed hæc recte à ſe invicem
dilcernantur. HH

Voca-

688 PDä IusTITIA FDIEETI
Vocabulum enim Regenerationis interdum in e0o ſageii
ſenſu accipetur: ut ſimul & remiſſionem peccatorum d

(quæ duntasat propter Chriſtum contingit) & ſubſe- muanni
quentem renovationem complectatur: quam Spiri- rume
tus ſanctus in illis, qui per fidem juſtincati funt, opera- euzngte
tur. Quandoque etiam ſolam remiſſionem peccatorum, lemude
c babe
& adoptionem in filios Dei ſignificat. Et in hoc poſte- etaf .
riore uſu ſæpeè multumque id vocabulum in Apologia D “
Tit. 3, F. Confeſſionis ponitur. Verbi gratia,cum dicitur: Juſti-· Dim
ficatio eſt regeneratio. Sed & Paulus hæc vocabula mig
cum diſcrinune ponit, cùm dicit: Salvos nos fecit per tinnet E
lavacrum regenerationis & renovationis Spiritus ſan- aie
Gcti. Quin etiam VIVIFICATIONIS vocabulum in. Aeirn
terdum ita accipitur, ut remiſſionem peccatorum no- Wce⸗
tet. Cùm enim homo per fidem (quam quidem ſolus H
Spiritus ſanctus operatur) juſtificatur, idipſum revera Ke ien
eſt quædanmtregeneratio: quia ex filio iræ fit filiuns Räntin
DlI, & hoc modo é morte in vitam transfertur, ſicut 6 ir de⸗
Eph. 2, 5. ſcriptum eſt: Cum eſſemus mortui in peccatis, convi- n
Rom. 1, 17. vificavit nos in Chriſto. Et alibi: Juſtus de ſua vivet. ů R
Hæb. :„4. Et in hac poſteriore ſignimicatione Apologia vocabuls 1 A n
regenerationis frequenter uti ſolet. an⸗

. Deinde etian RE GENERATIO ſæpéè pro SAN- uur
CTIFICATIONE & renovatione [quæ fidei juſticf.-. oec

anicl
. . „ . . .
cationem ſequitur] uſurpatur. In qua fignificatione D. n de

. U
Lutherus hac voce, tum in libro de Eccleſia & conci- eagu
liis, tum alibi etiam, multum uſus el. *“ aur
Quando autem docemus, quod per operationem ' Wenrh
Spiritus Sancti regeneremur & juſtiſicemur: non ita n
accipiendum eſt, quod juſtificatis & renatis nulla pror- P En
ſus injuſtitia poſt regenerationem] ſubſtantiæ ipſo- ellin
rum & converlſationi adhæreat: ſed, quod Chriſtus per- tmad
fe ctiſſima obedientia ſua omnia ipſorum peccata tée- ineuint,
“ gat: quæ quidem in ipſa natura in hac vita] adhuc in- ageri
kxa hærent. Nihileminus tamen per dem,propter obe. laiben
dienti=
/ 1. „

I

—

onis intecdun nu

ilionen aum
vconingt)i⸗
echunr: dun e
uttücnihmnſer

ilionenſetame.

ihcat Hinhe
Ccabelhumn,
Nigchund

aulus hat u⸗

tuiin lec⸗

: Phnstaig
ge A,on

tis, habitet: juſtitia fidei coram Deo, in gratuita &

dientiam Chriſti (quam Chriſtus inde à nativitate
fua usque ad ignominioſifſimam crucis mortem pro

nobis Patri ſuo præſtitit) boni & juſti Pronunciantur

& repurantur: etiamſi ratione corruptæ naturæ ſuæ

adhuc ſint maneantque peccatores, dum mortale hoc ?U

Corpus circumferunt. Sed neque hoc ſentimus, quod

liceat nobis absque peœnitentia, & vitæ emendatione
Peceatis frenos laxare, in iisque perſeverare & ſubinde
Pergere.
Oportet enim præcedere veram & non ſimulatam
contritionem. Et qui mera gratia (ut dixinuis) propter
unicum mediatorem Chriſtum, tantàùm per fidem ſine
omnibus operibus & meritis coram Deo juſti ſunt»

hoc eſt, in gratiam D EI recipiuntur: his tiam Spiri-

tus ſanctus datur, qui eos ſenovat atque ſanctificat, in
ipſis dilectionem erga DEll M & proximum Operatur.

QCuùm autem inchoata illa renovatio in hac vita ſit im-

. . . .—
perfecta, & peccatum adhuc in carne, etiam in rena-

benigniſſima im Putatione juſtitiæ Chriſti ( absque ul-
la noſtrorum operum additione) conſiſtit: quod, vi-
delicet, peccata nobis rezniſſa & tecta ſint, neque no-
bis imputentur. “

ũ

Secd & hec diligentiſſuneè obſervandum eſt, ſi mo-

dò articulum de juſtificatione ſincerum retinere veli-

mus, ne ea, quæ fidem przcedunt, & queæ eam ſeqvun-

tur, articulo huic, tanquam ad juſtiſicationem neces=

ſaria, & ad eam pertinentia, admiſceantur aut inferan-

tur. Non enim unum idemque eſt de converſione
hkoeminis, & de juſtificatione ejus agere. .
Non omnia illa quæ ad veram converſionem requi=

runtur, etiam ad juſtificationem Pertinent. Ad juſtit-

cationem enim tantum hæc requiruntur atque neces-
Taria ſunt: Gratia Dei, meritum Chriſti, & fides: quæ,

kæc ipſa Dei beneficia in Promiſfſione Evangelii am-

1

MI. OE IuSTITIA FDEI

1. Joh. 3, 10.

.

Rom. 3, 29.

plectitur: qua ratione nobis Chriſti juſtitia imputatur, un- .
. 5 1. . 7 ALALld
unde rêmisſionem peccatorum, reconciliationem cDum

Deo, adoptionem in filios Dei & hæreditatem vitæ æ;-

ternæ conſequimur.

Quare vera & ſalvans fides in iis non eſt, qui con-

tritione carent, & propoſitum in peccatis pergendi &

perſeverandi habent. Vera enim contritio præcedit:
& fdes juſtificans in iis eſt, qui vere, non fictèe, poœ-

nitentiam agunt.

Et charitas fructus eſt, qui veram fidem certisſimè
& neceſſario ſequitur. Qui enim non iligit, de eo re-
tè judicari poteſt, quod non ſit juſtificatus, ſed quod

adhuc in morte detineatur: aut rurſus juſtitiam fidei

amiſerit, ut Johannes teſtatur. Et quando D. Paulus
affirmat, fide nos juſtificari, ſine operibus: hoc ipſo
docet, nequeè præcedentem contritionem, neque ſe-
quentia bona opera, ad articulum aut negotium juſti-
tiæ fidei pertinere. Bona enim opera non præcedunt
juſtificationem, ſed eam demum ſequuntur. Et opor-
tet perſonam primum eſſe juſtam, antequam bona o-

pera facere queat.

Similiter & renovatio ſeu ſanctificatio, quamris &
ipſa ſit beneficium mediatoris Chriſti, & opus Spiri-
tus Sancti, non tamen ad articulum aut negotium ju⸗

ſtificationis coram Deo, pertinet: ſed eam ſequitur.

Quia propter cannis noſtræ corruptionem, in hac vita

imperfecta eſt, & nondum omnibus numeris abſolu-
ta. De hac re erudite & pie D. Lutherus in præclaro
illo ſuo & copioſo ſuper Epiſtolam ad Gal
mentario ad hunc modum docet: Conce
charitate & bonis operibus etiam docendum eſſe, ſed
ſuo tempore & loco, quando ſcilicet quæſtio eſt de bo⸗

atas com-

nis operibus extra hunc articulum de juſtificatione.
Hic autem ſtatus cauſæ & caput eſt, de quo agitur, ut
ſcilicet quæratur, non, an bona opera fint facienda, &

charitas exercenda ſit, ſed qua re juſtifice

mur, & vitam

X eTRAN

1

–

4R

dimus de

—

MutceinCht

tbikeban
n Kiciamus
. Cokelen call

kfinen pre

krimlumn

lnr,& gun
Cnnnni Dar
1
Euanns O
A Aolttirchi⸗
Anmiurhoe
Onnine l
ur n per
ohttonen
iechyine Eebi⸗

, iltttian

ek in ſoli de
neſetemi
nner
: & der
ehntebengitn
iitkrztione

um CoORRHNAM DBO0R. 835
inltu . æternam conſequamur. Hic reſpondemus cum Paulo:
ronclinman Sola fide in Chriſtum nos pronunciari juſtos, non ope-
Eluedlummt ribus jegis aut charitate. Non quod opera aut charita-
tem rejiciamus, ut adverſarii nos falso accuſant, ſed
quod à ſtatu cauſæ in alienum negotium, quod ad hanc
in eerb quæſtionem prorſus non pertinet, abſtrahi 1108, & imn-
cim nt Pplicari nolumus, id quod tamen Satanas maximopere
liteti molitur, & quærit. Itaque cum jam verſemur in loco
. communi & articulo de Juſtificatione rejicimus &
damnamus opera. Is enim 10 cus nequaquam patitur
aut admittit diſputationem de bonis operibus. Abſcin-
dimus igitur hoc propofito ſimpliciter omnes leges, &G&
omnia opera legis. Hactenus Lutherus. .
Quare ut perturbatæ mentes certam, firmamque
conſolationem habeant: & merito Chriſti atque gra-
tiæ divinæ debitus honor tribuatur: docet nos ſcri-

N i non e n

Verin ciht

nd Ptura, juſtitiam fidei coram Deo tantummodo con-
uumd met ſiſtere in ſola clementi & quidem gratuita reconcili-
inche⸗ atione ſeu remisſione peccatorum: quæ ex mera gratia,
proprer ſolum Chriſti mediatoris meritum, nobis do-
tam, Al.]

natur: & per ſolam fidem, in promisſione Evange-
lii, apprehenditur. Ad eundem modum etiam fides illa

RM S in juſtificatione coram Deo, neque contritione, neque
8 Guhe⸗ dilectione, aliisve virtutibus, ſed ſolo Chriſto confi-
M

tiollum⸗ lu dis: & in Chriſto, ipſius perfectisſima obedientia (qua

enit. pro nobis legem implevit) nititur: quæ obedientia

uminn credentibus ad-juſtitiam impiutatur. “
mnt ne EFt quidem neque contritio, neque dileétio, neque
0. luhenen ulla alia virtus, ſed ſola fides eſt illud unicum mednun
Calimn 1 2 inſtrumentum, que gratiam Dei, merituin Chriſti,
Coeet: le & remisſionem Peccatorum (quæ bona nobis in pro-
en “ misfſione Evangelii offeruntur) apprehendere & acci-
1 pere poſſumus.

Recte etiam dicitur: quod credentes, qui per fidem
in Chriſtum juſtificati ſunt, in hac vita primum qui-

1.

69s HI. DE JllsTTTIA FDEI

deni imputatam fidei juſtitiam, deinde vero etiam im-

choatam juſtitiam novæ obedientiæ, ſeu bonorum o⸗-

perum, habeant. Sed hæc duo non inter ſe permi-
P . 1 Perin

ſcenda, aut ſimul in articulum de juſtificatione ſidei
coram DEO ingerenda ſunt. Cùm enim incheata illa

juſtitia ſeu renovatio in nobis, propter carnem, in hac

vita imperfecta ſit & impura: ejus juſtitiæ ratione per-
ſona coram DEl Judicio conſiſtere non poteſt. Sola

autem juſtitia obedientiæ, paſſionis & mortis Chri-
ſti, quæ fidei imputatur] coram judicio DEI ſtare

poteſt: ita quidem, ut tantum propter hanc obedien-
tiam perſona (etiam poſtquàm renovata eſt & multa

bona opera habet, atque jam honeſte & innocenter vi-
vit) Deo placeat, & accepta, in filium Dei adoptata,
atque hæres vitæ æternæ ſcriptaſit. =ðò
Rom. 4, 3. Huc referendum eſt, quod Paulus fcribit, Abraha-
mum coram DEO juſtificatum eſſe, ſola fide propter
mediatorem, ſine operibus, idque non tantùm, cum
rimo ab Idololatria converſus, nulla bona opera ha-
Cen. I5, 10: peret: ſed etiam cum poſteâ per Spiritum Sanctum re-
Heb. II, 8. novatus, muultis præclaris bonis operibus ornatus
Rom. 4, B: eſſet. Et movet Paulus quæſtionem hanc, in quanam
re Abrahami juſtitia coram Deo ( propter quam Deum
clementem habuerit, ipſique placuerit, & acceptus

—
AEummnChriſto
ſunofaobedie
ſucunlcentis

tne wleant.
Eehne ioſum

ab ianas
ufciiezerzen
uu lne legel
ſmaropenbns
E Heantem
FWennnn

UEfcamtreſil
krorhicuntur:

afglteniſtere

N
.

enanneceſlan

e legnant
uledemnt hene
N CMran

nd licat
e

nnn ete

AWwnllce⸗

ſter & ſecl
ac hæres regni D EI fuerit) poſita & conſtituta fue- gle “
. rit? 2 r Endd Pen
Rem. 4, 5. Reſpondet autem: Ei, qui non operatur, credenti meit di
auteniin eum, qui juſtificat impium, reputatur fides Illhſtonnn
ejus ad juſtitiam. Sicut & David dicit, beatitudinem Unure gi
hominis eſſe] cui Deus acceptam fert juſtitiam ſine ſehemeiitlin
operibus. Quare, etſi converſi & in Chriſtum cre- regtion “
dentes habent inchoatam in ſe renovationem, ſan- itemnd,
Gtiſcationem, delectionem, virtutes & bona opera: (binonen
tamen hæc omnia nequaquam poſſunt aut debent Mnhen r
immiſceri articulo juſtihcationis ceram D EO: ut re-. albmaner
dem- ane,

iim CORAM DFfO0D Soyr
Geinde ſen üin R.
Ntie ſenb
Auo nonn unte⸗
de
Cümenn
Proſteter
lus kin muf

demtori Chriſto honor illibatus maneat: & cùm no-
Kra nova obedientia imperfecta & impura ſit, pertur-

tentare valeant. .
Et hoc ipſum vult D. Paulus, quando in hoc arti-
culo particulas excluſivas, quibus ex articulo juſti⸗
tiIæ fidei, opera excluduntur, ut ſunt hæ ( absque operi-
Ktere unſe c bus, ſine lege, ſine merito, non niſi ex gratia, gratis,
hui Annal⸗ „non ex operibus) tanta diligentia, tantoque zelo ur-
n ſnich M get. Hæ autem excluſivæ onines hiſce verbis com-
mki prehenduntur, cum docemus: Sola fide coram Deo
tenontet „iuſtificamur & ſalvamur. Hoc enim modo opera no-
voreſtecr kie ſtra excluduntur: non quidem ea ratione, quaſi vera fi-
eum N es poſſit exiſtere ſine contritione: aut, quaſi bona o-

aſt. pera non neceſſariò fidem veram (tanquam certiſſimi
Aburlu ſuli tructus) ſequantur: aut, quaſi credentes in Chriſtum
nele il non debeant benè operari. Sed ab articulo IUS TIFI-
Ggne men CATIONIS coram Deo bona opera excluduntur, ne
3, lhiunſ negotio juſtificationis peccatoris coram DEO, quaſi
rliim⸗ 2 ade eam rem neceſſaria, pertinentia; & tequiſita, inſe-
Cnis chein 64 rantur & admiſceantur. Et hæc eſt vera particularum
bonan Mhn f⸗ Xcluſivarum in articulo juſtificationis ſententia: quæ
nffn , diligent ter & ſedulo in hoc articulo retinenda atque
Nant, urgenda eſt: Ppropter rationes, quas ſtatim ſubjiciemus.

lutan Primum, ut per illas particulas omnia Opera pro-
pria, merita, dignitas, gloria, & fiducia omnium ope-

hnon wsd rum noſtrorum in articulo juſtificationis penitùs ex-
min, Cludantur: ita quidem, ut opera noſtfra, neque cauſæ,
ilt, “ neque meriti ullius, in juſtificatione, ad quæ DElIs in

hoc negotio reſpiciat, aut quibus nos fidere poſſimus,
E n 0 aut debeamus, vel ex toto, vel dimidia aut minima ex
4 unmen/ Parte, rationem habeant.
. uig Deinde ut hoc officium & hæc proprietas fidei

un
nh N/ n. erdtſus aliares, ſit illud medium & inſtrumentum, quo
nyn XX 3 Dei

batæ conſcientiæ certa & firma conſolatione ſeſe ſus-

ſolius ſit, maneatque, quod videlicet ſola fides & nulla

II.

2 D

9x MlI. DE IJuS TITIA FIDEI
99 4„ III.

.
8 1 4 . . 1 fſi . 2 . -

C„◻

1 ationis, aut
tang nam for ma, ut pa Alit Ccar ſ uſt ſic

ine, articulo
1, ti omine, artic
ſub qualicunque prætextu, titulo aut onun, dur da⸗
juſtificationis, tanquam ad eam rem 1 eria eun n⸗
tinentia immiſceantut: ſed ut ſidei ju .
.

rrati ter
8 H ratla, prop .
dò in remiſſione peccatorum (ex mera g P

iſti conſiſtat . quæ .
miſſio ne Evangelii nobis Hfkannnn „ & ſola ſ rec1.
Piantur app 1. nobisꝗ E applic entu⸗ 1.
12 F 5 rehendantur,
odem

* & renova-
4 in &! opera: inter jusſtificationem, & te
Bdem & bona .

tionem, ſeu ſanctificationem.

itu Ev-
ex auditu Ev-
converſione per Spiritum Sanctum fides

. lit gra-
ngelii in nobis accenditur. IIla vero aphrelnend
angelii in ne Chriſto: qua perſona juſtificatu Suftid
“ raam elt juſtificara, tum etiam ker ek ra⸗
Rnclur or nr & ſancékificatur: ex a See Bona
e einockiſicationodemcebs fructus, hoc eſt, bo
tion 1

ita divelluntur, quaſi ve-
E. Et hæc non ita divelluntur, qual!
opera ſequuntur.

t cum ma-
Ii aliquandiu ſtare pofſſit 1
ra fides aliquando, & al'quand e & Keskunmn, an.
lo propoſito: ſed ordine cauſarum eibuntur. M.
equentium, ita onyeni.
tecedentium & conſequ ieir: bens comeni.
et enim, quod Lutherus recte Rerr operat ih
n & ſunt connexa infeparabiliter dee e chei oe
ſol⸗ hendit benedictionem, ſunrd
õä ſt ſola. De qua re luptz
peribus: & tamen nunquam eſt ſo .

ſatis eſt dictum. 2

—„

j,
“
Un

—
emultr ſa
Conentilte
ſeim 4polota,
doenimnde
Aiäeethrcelt
tſnk openib
Cerumutcirin
ntoquartun
Chtkkunns zli
Tüamäcen i
lſcereck leen

Eenn Chuiſtta

Unpilennyc
tere Apolo⸗

mumn ſdem,
Efnch Spir

ntimkimn ,

ſEntllide I

du etnar

hbs ate
Oedbe

adugui

30 Keoncilt

Cnnlluntee

Shoc lubert .

ſtlnfllin

greſige opet

lofuime

ehi lkkee

Emncenm:,
liicrnont
IEnm Uelde
kherpatinl
unmn erelddi
Alkiſen

tmun QCoORAM DHEO. ””M
mſh Ac multæ ſane diſputationes hac vera & ſolida di-
nobiseneiggeu. ſtinctione utiliter & dextrè explicari bosſſunt ; quam
r “ etiam Apologia, cumn agit de dicto (Jacobi 2.) aſlert. P. Io7.
kün tn Quando enim de fide agitur, quomodo, videlicet, ea
zan afnd juſtificet hæc eſt ea de re D. Pauli doctrina, quod ſola Rom. 3, 28.
let e ſides, ſine operibus, juſtiſicet: quatenus nobis Chriſti
eunnz e mertum, ut diximus, applicat & comniunicat. Quan-
un do vero quæritur, qua in re, & quonam indicio homo
Chriſtianus, vel in ſeipſo, vel in aliis hominibus, veram

caula in

an uunen & vivam fidem item ſimulatam & mortuam fidem, æ
ten eili Inoſcere & diſcernere poſſit: (cuùm multi torpentes 4
glei lia & ſecuri Chriſtiani ſibi opinionem quandam, loco ſidei
almaf⸗ imaginentur, cùm tamen veram fidem non habeant:)
t de hac re Apologia fic reſpondet: Jacobus eam vocat

unn, Eu⸗ mortuam fidem, quam non omnis generis bona ope-
qle S ra, & fruétus Spiritus ſequuntur. Et in hanc ſententi-
Awandls d àm etiam latina Apologia loquitur. Jacobus recte ne-
Eftenime at, nos tali fide juſtificari, quæ eſt ſine operibus, hoc
“ eſt, quæ eſt, mortua.

—

Jacobus autem (ut Apologia docet) agit de eorum
operibus, qui per Chriſtum jam ſunt juſtificati, cum
DEO reconciliati, & per Chriſtum remiſſionem pec-
catoruni ſunt conſecuti. Cùm verô quæritur, unde fi-
des hoc habeat, & quid requiratur, ut juſtificet & ſal-
vet, tum falſum erit, ſi quis dicat, fidem non poſſe ju-
ſtificare ſine operibus: vel, ſidem quatenus charita-
tem, Aua formetun, conjuétam habe t, juſtificare: vel,
ſdei, ut juſtificet, neceſſariam eſſe præſentiam bono-
rum operum: aut ad juſtificationem, vel in articulo
juſtiſicationis eſſe neceſſariam præſentiam bonorum
operum: vel, bona opera eſſe cauſam, ſine qua non:
quæ per particulas excluſivas ex articulo juſtificatio-
mnis non excludantur. Fides enim tantum eam ob cau-
ſam juſtificat, & inde vim illam haber, quod gratiam
H Xx 4 Deux

–

7

VI.

694 II. DE MISTITIA FIDEI

Dei, & meritum Chriſti in promiſſione Evangelii (an⸗
quam medium & inſtrumentum) apprehendit & am-

plectitur.
Et hæo quidem, pro ratione compendiariæ erplica

tionis articuli de juſtificatione, ſuſficiant, qui articulus
in ſcriptis ſuprà nominatis copioſiùs tractatur. Ex
his autem, quæ jam dicta ſunt, facile intelligi poteſt, in
non modo ſupra commemoratos err Ores, verum etiam
ea falſa dogmata, quæ jam recitabimus tecarguenan

repudianda & rejicienda eſſe.
uod dilectio noſtra, ſeu bona opera: ſint meritum

vel cauſa noſtræ coram Deo juſtificationis: aut ex to⸗

to, aut ſaltem ex aliqua parte

Quod homo bonis operibus ſuis ſ præparare den
beat, ut dignus fiat applicatione &£ ommunication

HMeritorum Chriſti.

Formalem noſtram zuſtitiam coram DEO eſie znher

gentem noſtram novitatem ſeu charitatem.

Quod juſtitia fidei coram DEO duabus partibus

conſtet: remiſſione gccatoruan „ & renovatione ſen
ſanctikhcatione. =

F idem juſtificare tantùm initial ter, vel pa artialiter;
vel principaliter :& novitatem vel Ccharitateni noſtram
laſtigcare etiath coram Deo, vel completive, Vel mi⸗= .

nus princi ipaliter.

C redentes coram Deo julticati, vel gambyG

juſtos eſſe, ſimul & imputatione & inchoatione: vel

Piartin imputatione juſtitiæ Chriſtin partim iachos

tione novæ obedientiæ.

Applicationem Promisſioni 5gratiæ fieri & ſide cor⸗

Eis, & conteſſione oris, & reliquis virtutihus.

Sed & hic error rejiciendus eſt, cùm docetur: ho-⸗

minem alio modo, ſeu per aliquid alind SALVAR l
quam per id, quo coram DEO JUSTIFI CAT UR:
ita ut ſine opetihus per ſolam quidem fidem con

—

2 ,, —
Daſigiäcemur:
nmnlanſeti

ideo kaltun

icnul 1: Beatit

lamnr. ke

nag d eſt,
NMüpram Nerita Pro
ulr elheibus,

ſ, eürtn,
e. (mnes

obed

l,

7

In CORAM DECO. 569;5 =
Horebeife De juſtificemur: ſed tamen absque operibus ſalutem
eoprhenmta zternam conſequi impoſſibile ſit.
Hoc ideo falſum eſt, quia e diametro pugnat cum

Rome. 45 7 *

Ongenh dicto Pauli: Beatitudo hominis eſt, cui DEus juſtitiam
I „»„ . .„
Kennt, and imputat, ſine operibus. Et hoc eſt fimdamentum Pau-

Volis redm 1. N linæ diſputationis, quod eodem prorſus modo & ju
cle nelg ſtitiam, & ſalutem conſequamur. Imo, quod eo ipſo,
getronehine, cuùm fide juſtificamur, ſimul etiam adloptionem in fili-
Pinns ts os Dei, & hæreditatem vitæ æternæ atque ſalutem adi-
biſcamur. Eamque ob cauſam Paulus particulas illas
acktuit excluſivas, id eſt, ejusmodi voces, qiubus opera; cE
anians an⸗ Propria merita brorſus excluduntur, videlicet (ex gra-
tia, ſine operibus, & ſimiles) non minus conſtanter
& graviter in articulos SALIITIS, quam in articule
IuSTIFICATIONIS noſtræ urget.
Præterea etiam diſputatio illa de in habitatione es-
ſentialis juſtitiæ Dei in nobis, recte declaranda eſt. Et-
ſi enim Deus Pater, Filius & Spiritus Sanctus, (qui eſt
æterna & eſſentialis juſtitia) per Fidem in electis, qut
per Chriſtum juſtificati „& cum Deo reconciliati ſunt,
habitat: (omnes enim verse pii ſunt templa Dei Patris,
Pilii, & Spiritus Sancti; a quo etiam ad recte agendun
impellunrur:) tamen hæc inhabitatio Dei non eſt ju-
ſtitia illa fidei, de qua Paulus agit, eamque juſtitiam DElI
appellat: propter quam coram Deo juſti pronuncia- —“YRM
mur. dSed inhabitatio Dei ſequitur antecedentem fi-
dei juſtitiam: quæ nihil aliud eſt, quàm remiſſio pec-
catorum, gratiita acceptatio peccatoris, propter 10=
lam obedientiam, & meritum perfectiſſimum unius

Chriftii.
Cum igitur in Eccleſüs noſtris apud Theologos
Auguſtanæ Confeſſionis extra controverſiam polſi⸗ ”J

Tum ſit: totam juſtitiam noſtram extra nos , & extra
Omnium hominum merita, o pera, virtutes, atque digni-

tatem quærendam, eamque in ſolo Domino noſtro] Eſu

H
— 7 1. 4
696 III. DE IIISTITIA FIDEI ““ .
Chriſto con ſiſtere: dextre conſiderandum eſt, qua rati- N R .
one Chriſtus, in negotio juſtificationis, noſtra juſtitia niiei,
dicatur. Nempe, quod juſtitia noſtra neque in divina neq; D en
in humana natura, ſed in tota ipſis perſona conſiſtat: nd K
quippe qui ut DElls & homo IN 80LA S I A, 10- ſun oa
AE pERFECTISSTIMA OBEDIENTIA eſt no. wultel
Kra JllsTITIA. OÓJMV rnith
Etiamſi enim Chriſtus de Spiritu Sancto quidem ſi.- entae
ne peccato conceptus & natus eſſet, & in ſola humani- H
tate ſua omnem juſtitiam impleviſſet, nec tamen verus errirkan
& zternus Deus fuiſſet: talis tamen ipfius humanæz ſunnhKti
naturæ obedientia & pasſio nobis ad juſtitiam im- untmſuſn
. . .—— Urlekt nob
putari non poſſtet. Et vicisſim, ſi filius Dei non homo n unbi
factus eſſet, non poſſet ſola divina natura noſtra eſſe Elecheiie
juſtitia. Quare credimus, docemus, & confitemur, feinaltan⸗
quod tota TOTIIIS perſonæ Chriſti OBEDIENTIA, uad hrtet
quam ille Patri usque ad ignominioſisſimaimn crucismor: ulglttnne
tem, noſtra cauſa, præſtitit, nobis ad juſtitiam impute- Athlarenr.
tur. Humana énim natura ſola, ſine divinitate, æ- irlhignnr
erno, omnipotenti Deo, neque obedientia, neque paſ- a ſupe dor
ſione, pro TOTIIIS MIINDI peccatis ſatisfacere valu- . “
iſet. Divinias vero ſola, ſine humanitate, in- nekerc4
ter Deum & nos, mediatoris partes implere non po- lepnonant,
Cùm autem, ut ſuprà commemoratum eſt, obedi- unlim iin,
entla illa Chriſtinon ſit unius duntaxat naturæ, ſed to- Vilhi
tius perlonæ; ideo ea eſt perfectisſima pro humano ge- uuam unn
nere latisfactio & expiatio: quæ æternæ & immuta bili iakon
juſtitiæ divinæ (quæ in lege revelata eſt) ſatis eſt fa- eiti
ctum. Ea obedientia eſt illa noſtra juſtitia, quæ coram IcN

Deo valet, & in in Evangelio revelata ſen monſtrata no-

— — . . “
b's eſt: qua des noſtra coram Deo nititur: quam -u- N Per ö

KRom, 5 197 ſtitiam Deus fidei imputat, ut ſcriptum eſt: Zicut per r An,
inobedientiam unius hominis peccatores conſtitutt iiſo a
ſunt multi: ita per unius obedientiam juiliconſtinnen üik n

GORAM. DEO. 677

tur Emulti. Et Johannes inquit: Sangvis JESI Chri- HH

ſti, Filii Dei, emundat nos ab omni i peccato. Item, l
JIuſtus fide ſun vivet. Tat. v, 4.
Hac ratione nobis neque divina neque humana Chri-
ſti natura (per ſe) ad juſtitiam imputatur: ſed ſola o-
pedientia illius perſonæ, quæ ſimul Deus eſt, & homo.
Etihoc modo fides noſtra reſpicit in perſonam Chrifiiii
quatenus illa pro nobis legi ſeſe ſubjecit, peccata no-
fKra pertulit, & cum ad Patrem ſuu um iret, ſoli dam, ab-
ſolutam, & perfectisſimam obedientiam (jam inde 4
nativitate ſua ſanctisſima, usque ad mortem) Patri ſuo
cœleſti pro nobis miſerrimis peccatoribus præſtitit.
Qua ſua obedientia omnem noſtram inobedientiam
(quæ in noſtra natura, & hujus cogitationibus, verbis
&& operibus hæret) texit: ut ea nobis ad damnationem
non imputetur, ſed ex mera grat ia, propter ſolum: Chri-
ſtum, condonetur atque remittatur.
Rejicimus igitur atque unanimi conſenſu damnamus,
præter ſuprà commemoratos errores, etiam ſequentes
& omnes alios hiſce ſimiles: quippe qui verbo D EI,
Propheticæ & Apoſtolicæ doctriiæ piæ noſtræ roligi
oni repugnant.
Quod Chriſtus fit juſtitia noſra coram Deo, tantum I.
Eecumdirm divinam naturam.

gimunfe⸗
⸗ Eh

cehli,4

n Quod Chriſtus noſtra ſit juſtitia duntaxat ſecuncddum II.
mmem⸗ run humanam naturam. DW
n 4 Quodin Prophetarum & Apoſtolorum dictis (ubi III.
D ſee⸗ de juſtitia fidei agitur) vocabula (Iuls TIFICARE, & .

2

fen elata te 6

ThSTIFICARI non ſignificent à peccatis ablolvere,
& remisſionem peccatorum conſequi, ſed propter in-
fuſam (per Spiritum Sanctun) charitatem, vir-
tutes & opera, quæ inde promanant, reipſa &
revera juſtos effici.
Quod fides non reſpiciat tantum obedientiam Chri- IV.
ſtiſed divinam ipſius naturam: quatenus, videlicet,

,

ſcirm
65 Feecli
Gentanßi

IV. DE B0 NIS

ea in nobis habitet WB operetur: £ quod Per kanc inhs-

bitationem nale a coram Deo peccata tegantur.

Quod Kides ſit talis in obedientiam Chriſti fiducia,

quæ exiſtere & manere poſſit in ejusmodi homine, qui
non vere peeniter ntiam habeat, & qui charitate ſit va-
cuus, & in peccatis contra conſcientiam perſeveret.

7

Quod non Deus ipſe, ſed dona Dei duntaxat in cre-

dentibus habitent.

Hos errores, hisque ſimiles, omnes unanimiter reji⸗

cinms: quia verbo Dei larisſimmo repugnam. Et per Dei

7
atial mn conſtantes perſeveramus in doctrina ſincera,

4

de juſtificatione fidei coram DEO: ut ea in Auguſtana
GontesGoneejusque Apologia per- picué Propoſita ex-
plicata, & verbo Dei nminita eſt.

*

Quodp Præterea ad copioſiorem hujus ardui & prr.

cipui articuli juſtificationis coram DEO (in quo no-
ſtra ſalus vertitur) explicationem requiritur, de eo
Præclarum D). Lutheri commentarium in Epiſtolam
Pauli ad Galatas, ab unoquoque confſuli & diligenter
legi monemus, ad quem brevitatis ſtudio, hoc loco nos
reſrimus. S .
IV.

DE BONIS OrERr

B US.

1881DIII M por ro ortum eſt inter quos-
dam Theologos Auguſtanæ Conkesſionis,

ceſſaria ad ſalutem: Impollibile eſt ſine
be his operibus ſalvari: Nemot nquam ſine bonis ope-

ribus eſt ſalvatus: Quandoquidem à 4 verè credentibus

bona opera, ut fructus fidei requirantur: :& ſides ſine

charitate mortua ſit: etiam i charitas non ſit cauſa no-

ſtræ ſalutis. Alü

de bonis operibus. Alii enim has propo-
ſitiones uſurpaârunt: Bona opera ſunt ne-

Ir kllo ante
Diwn eſt kere

—

.

Uio hoc

ſn gol ban⸗

nem: Veri

ſetborum 6.
indkri ſte i
oke i eas

4

Kitkine g

4

e
ſeun lnn
n etli E

ſunez

2 ben
“ nnet

nEconn

S=

H Ait ſonten
rbil

lerern
ke Nodenor
üone D
unmm ſun nft
uin inmneh

onn
aKaltii )

NIs

gnodperir.

cCatateganul.
nkiam Cntifdnn
etsnolihhnne e
Egichattaeltn
lentiam Utlien
a Dei umtaetnan

ne
mmnes un

e (on
1,
6sKtudn

D aN 1
N

ſunt, & adſtricti) verum etiam

tkuit diſceptatum.

HDZ OPERIBIIS. 699
Alii vero hoc dogma impugnarunt, tque docue-
runt, quod bona opera neceſſaria quidem fint:ſed non

ad ſalutem: Verùm propter alias cauſas. Et affirma-

ð . .
runt paulo ante recitatas propoſitiones in Eccleſia

Dei non eſſe ferendas: propterea quod formæ ſano
rum verborum & piæ doctrinæ non ſint conformes:

& quod Papiſtæ cum ante4 ſemper, tum vero inprimis

noſtro ſeculo eas propoſitiones oppolſuerint piæ no-
ſtræ doctrinæ, qua aſſerimus, ſola fide nos juſtificari

ſalvari. Itaque eas rejiciendas judicarunt: ne me-
ritum Chriſti Servatoris no ſtri extenuetur:
misſio de ſalute noſtra credentibus certa ſit, & firma
manéat.

&α ut pro-

In hoc disſidio quidam pauci hanc propoſitionem
(quæ & ipſa controverſiæ occaſionem dedit) attule-

runt: Bona opera ad ſalutem eſſe Pernicioſa. Sed & à
quibusdam diſpuratum fuit:

quod bona opera non
neceſſaria, ſed libera & ſpontanea ſint, proptereà quod
non metu & comminationibus Legis es
ſed ſpiritu ſpontaneo, & alacri mente fieri debeant.
Alii vero aſſeruerunt: bona opera eſſe neceſſaria.
Hæc poſterior controverſia i

rtatis) oc-

(qua omnes homines ad obediendum Deo de bitores

interdum coactionemi,
qua lex homines ad bona opera ſevere urget, deſi-
gnet. .

Progreſſu autem temporis nonjam de verbis am-
plius diſpuratum, ſed d

5 *

Età quibusdam acriter pugnatum
eſt, novam obedientiam in renatis (quam ſupra comi-

memoratus ordo divinus requirit) non eſſe necel-

ſariam.
5 Ut

Xtorqueantur „

nitiò tantum ex æqui-
vocatione vocabulorum (necesſitatis & libe

caſionem ſumſit: quod vocabulum necesſitatis non
tantum immutabilem & æternum ordinem divinum

e rebus ipſis magna vehemefitia

700 IV. D E, BONIS

am pie declaretur, & per Dei gratiam prorſus compo-
natur, doctrinam, fidem, & confesſionem noſtram de
hoc negotio recitabimus. S

2=ðð ſenſio, de his propoſitionibus. Quod,videlicet, Dei vo-
luntas & ordinatio ſit atque mandatum, ut credentes in

na opera, quæ quisque bona intentione ipſemet exco-
M ea, quæ Deus ipſe in verbo ſuo Præicripfſit atque præ-

cepit. Quod vere bona opera non propriis naturali-
bus viribus, ſed tum demum fiant, cum perſona per

Eph.2, I0. fdem cum Deo eſt reconciliata, & per Spiritum Sancétum
renovata, & in Chriſto Jeſu (ut Paulus loquitur) denuò
„ d bona opera, creata eſt.

Sed & hoc extra controverſiam eſt, quomodo, &

ne noſtra impura & imperfecta) Deo placeant & acce-
pta fint: videlicet, propter Dominum noſtrum Jeſum
Chriſtum, per fidem: propterea quòd perſona DEO
accepta eſt. Etſi enim opera illa, quæ ad conſervandam

libus & non ad Deum converſis hominibus fiunt, &
uidem requiruntur) ſuam, coram mundo, dignitatem

miis, in hoc mundo, à Deo ornantur: attamen, cum
non ex vera fide proficiſcantur, revera coram Deo ſunt
peccata, hoc eſt, peccatis contaminata: & 4DEO pro
peccatis & immundicia reputantur: propter natuteæ
Matt. 7, 18. humanæ corruptioné, & quia perſona cum Deo non eſt
reconciliata. Mala enim arbor non poteſt bonos fructus
Rom.4,23. ferre. Et in ea, quæ ad Romanos ſcripta eſt, legitur:
Quicquid non ex ſde eſt, peccatum eſt. Neceſſe eſt e-
== nim, ut perſona Deo antea placet, idque propter ſolum

Ut autem & hoc disſidium, juxta verbi Dei analogi=

R Crteonum
olkgur ciin
PRIMO, in hoc articulo nulla eſt inter noſtros diſ-
7 3 7

bonis operibus ambulent. Quod ea non ſint verè bo-
ulabt)eſt d

gitat, aut quæ ſecundum humanas traditiones fiunt: ſed

qua de cauſa, bona credentium opera (licet in hac car-

externam diſciplinam faciunt (qualia etiam ab infide-
rinn D

& laudem habent: & temporalibus quibusdam præ-
Wanin

Chri-

OIrilamn,A moc

marn ee deben

nletlopult ren
MMeungege ver

Derlo Pppelle

D ithennsin .

MIImmnutat, ex

uIbet Kex
ind G'omb-,
ukhnnobico
(uappoteng:it
uheretur. Nen

Puirticiend
Thedamn oper
n rer

Mblan dere

eudon

Akemel iv⸗

a
Akueglum .
Nr c1. .
näriee

IIS

—

OPERIBI S. or

/

Gtaralienee Chriſtum, ſi modo perſonæ illius opera Deo placere &

tiän ehli umn

fesſonem idknn e

Ia el inettcd

Nolytletin

õ

.

1

cccepta eſſe debent. .

ro ſeculo vult remunerari, mater & fons eſt IPSA FI-
DES: unde & veri fructus fidei, ſicut & fructus Spiritus
à D. Paulo appellantur’, Fides enim (quemadmodum

oder lirtq“ D. Lutherus in præfatione Epiſtolæ Pauli ad Roma-

tentione i

13s tradttore im

Prrſcigt uß
non ontitnin
funt, oln ſel
Eperginmun
Pzulusloum en

ſam et, dotnnnn
1Openn (aan un

1

mimum Hon 6

5 Poniun
kam Guntn 3
Abus ſihun

—
1

nos immutat, ex Deo regenerat, veterem Adamum
mortificat, & ex nobis plane alios homines (in corde,
animo, & omnibus viribus noſtris) facit, & Spiritum

Sanctum nobis confert. Et eſt fides illa quiddam vivum,

Quare eorum operum, quæ revera bona ſunt, & Deo
placent, quæ etiam Dominus, tum in hoc, tum in futu-
7 . 5 5 .

nos ſcribit) eſt divinum quoddam opus in nobis, quod

Gal,5y 22.

efficax, potens: ita ur fieri non posſit, quin ſemper bo-

na operetur. Neque fides quærit demum, an bona o-

pera ſint facienda, ſed priusquam de ea re inquiratur, jam

multa bona opera effecit, & ſemper in agendo eſt oc-

cupata. Qui vero non ad hunc modum bene opera-

tur; is homo vera fide caret: & ubi ſit fides, ubi bona o-

inepte de fide & bonis operibus garrit & nugatur. Fides
luſtificans eſt viva & ſolida fiducia in gratiam ſeu cle-
mentiam DElI, adeo certa; ut homo millies mortem
oppetere, quam eam fiduciam ſibi eripi pateretur. Et
hac fiducia atque agnitio divinæ gratiæ & clementiæ,
lætos, animoſos, alacres efficit, cum erga DEum, tum
erga omnes treaturas: quam lætitiam & alacritatem

S8piritus Sanctus excitat per fidem. Inde homo ſine
ulla coactione promptus & alacris redditur, ut omnibus

benefaciat, oninibus inſerviat, ominia toleret: idque in

honorem & laudem Dei, pro ea gratia, qua Dominus

pera, quaſi cœcus palpando quæritat, neque tamen, quid
fgdes, aut bona opera fint, novit: interim tamen multa

eum eſt proſecutus. Itaque imposlibile eſt, bona ope-

ra à fide vera ſeparare: quemadmodum calor urens &
Iux ab igne ſeparari non peteſt.

„

71 WwWw. DE BONIS

4

iis rebus, quæ in controverſiam venerunt, quanta fieri

declarabimus.
S Quod igituf ad Neceiſitatem aut lihertatem bono-
rum operum attinet, negari non poteſt, quod in Au-

guſtana Confeſſione, ejusdemque Apologia hæc ver-

ba ſæpe uſurpentur atque repetantur: Bona opera eſſe

neceſſaria: &, quod neceſſe ſit bena opera facere: quia

neceſſariò hidem & reconciliationem cum DEO ſequi
debent: &, quòd neceſſariò ea opera, quæ Deus præ
tcLepit, à nobis ſint facienda. Sed & ſacræ literæ vocabu-
Rom. B, 15. lis (neceſſitatis, neceſſarii, debiti, debemus, oportet,

1. Cor. 5. &c.) utuntur, quoties de iis rebus agunt, quas ratione

Actor. ö. mandati, ordinationis & voluntatis divinæ præſtare
Johan. I;. tenemur.
IJohen. 4A. QQuare propolſitiones hæ (bona opera eſſe neceſſa=
ria: & neceſſe eſſe, benè agere) in commemorata pia
& genuina ſententia, immerito à quibusdam reprehen-
duntur & rejiciuntur. Hæ enim retinendæ atque urgen-
dæ ſunt ad redarguendam atque refutandam ſecuritatis
Epicureæ opinionem, qua nuulti fidem mortuam, auf?
perſvaſionem quandam vanam, quæ ſine poœnitentiaâ

& bonis operibus eſt, pro vera fide fals habent: qua-

ſi ſcilicet, in uno eodemque corde ſiniul ſtare poſſint,
vera ſides, & malum propoſitum in peccatis perſeve-
randi & progrediendi: quod tamen prorſus eſt im⸗
poſſibile: aut, quaſi aliquis veram fidem, juſtitiam &
ſaluten habere ac retinere valeat, etiamſi arbor pu-=

trida & infrugifera ſit maneatque, neque ullos bonos

fructus ferat: imoô, quamvis in peccatis contra conſci⸗
entiam perſeveret, aut rurſus deſtinata malitia in ſce⸗
lera priora relabatur. Hæc falſa & impia ſunt. Interim

tamé de hoc etia diſcrimine comonefactis obſerva nda

Eitz

Quia vero de hac re inter noſtros non eſt contro-
verſia, nolumus eſſe nunc Prolixiores: ſed tantuùm de

poteſt ſimplicitate & perſpicuitate⸗ mentem noſtram

=

R WrNTIr

(
(gol der wea
IIIGORDINI
Ubhr Ebin no

.

lenint

tr necentate

mmierr polun
i trahentur
Etmnen contta:
Lain poctiti
in doplus N
ſann: K ſont
Uanim on init
Hlten eni
A Enentiarn
übn Opera
in Deihberazit
ie lhutrio
Pihltad hane

Amgtatg ell.

Ie aem eti
o halls loe
ulin Aene
Ulgincm⸗
wi iink b
J 1 ktun en Wen
Drtllnc äiſk
hrhallshe ite

it (
h

os nonel otne
lokes, ſel wmint.

Fenerunt, Glul Hanna ban

D
te, Mentenn Mn

alt Ibetnen khe
Potelt, ud N
ſe Apolen
ntur: Bon

Ona opeli
nemm cumn Dok
Opera, ue De
larlimt e
. debermu z
5 punt AN
tars ieſi

5 iins anu,
qut Loe

efloöh n f 8

kid 1 „

vere bona opera ſponteè, libero ſpiritu ab iis, quos

.— OFPERIRI S. 3

eſt, quod per vocabulum Necesſratis mtellgenſi ſit
necesfitas ORDINIS', mandati, & voluntatis HRI-
STI, jac debiti noſtri, non autem neceslitas coactionis.
Vult enim mandatum Dei, ut creatura ſuo Creatori ob-
ediar. In allis enim quibusdam ſeripturæ locis vocabu- 2J
la (ex nécesſitate) de iis reébus accipiuntur, quæ ho-? Phile-
mini præter voluntatem ejns, coaétione quadam aut Rorze A.
alias extorquentur, ur externe, & quidem in ſpeciem, 1.·Petr. 5.
ſed tamen contra ſuam voluntatem aliquid faciat. Ta-
lia enim hypocritica opera DElS non Probat: ſed .
vult, ut populus Novi Teſtamenti fit populus ſpon- Sal. No, 3.
taneus: & ut ſpot ntanea ſacrificia offerat: atque obe- Eſal. 54,8.
dientiam non invitus aut coactus, ſed ex animo Præ- 2. Cor. 9.
ſtet. Hilarem enim datorem diligit Dominus. In b.·. 7.

hanc ſententiam recte dicitur atque docetur: quod . 6, 19.
2. or. §.

Klius Dei liberavit, Reri debeant: quemadmodum ". 3.
etiam diſputatio illa de libertate honorum operum,
præcipue ad hanc ſententiam confirmandam à quibus-

dam agitata eſt.

Hic autem etiam diſcrimen hoc obſervandum eſt, 3 ,

de quo Paulus loquitur: Delector lege Dei (prom- em,2. 22.

tus ſum ad bene agendum) ſecundum interiorem ho-
mineny ſed in carne mea legem aliam reperio, quæ non
modo invita & ad bene operandinn difficilis eſft, ve-
ruüm etiam legi mentis meæ repugnat. Et- quod ad il-
lam rebellem & difficilem carnem noſtram attinet, ea
de re Paulus ſic ait: CASTIGO corpus nieum, —«
IN SERVITUTEM REDIGO, &c. Be: qui Cer o.

ſfunt Chriſti „cCarnem ſuam CRIICIFIXERIN I, 6. 27.

imo mortificarunt „ cum vitiis & concupilcentiis. al. 5, 24.
Contra autem opinio falſa redarguenda & rejicienda Rom. 5, 14.
eſt, cum docetur: bona opera ita eſſe libera homini
Clkriſtiano, ut in ejus libero arbitrio poſitum ſit, ea
vel facere yvel omittere: aut licet contra legem Dei
4 TIy pecce- 2-

2. Cor. 9, 5.

„4 W. DE BO NIs

—

peccetur, nihilominus tamen fidem, Dei gratiam atq;

favorem retinere poſſe.

DEINDE, cùm docetur: Bona opera neceſt eſſe,
1 ibu. cau-
etiam hoc explicandum eſt „quare, Auibiscnie eran
ſis ea ſint neceſſaria: quæ cauſæ in Auguſtana Con
ſione ejusque Apologia recitantur.

Interim tamen diligenter in hoc negotio cavendum

eſt, ne bona opera articulo Juſtificationis & ſalutis no-
„ .

ſtræ immiſceantur. Proptereà merito hæ propoſitio-

nes rejiciuntur: bona opera fidelibus neceſſaria eſſe ad

ſalutem: ita it imposſibile ſit, ſine bonis oper hus
ſalvari: quia ſimpliciter pugnant cum do i ade ber.
ticulis excluſivis in articulo jut ine kiont ltacſ⸗
nis: quibus particulis D. Paulus opera & merita

Hlra ab articulo juſtificationis & ſalutis noſtræ penitus

excluſit, & omnia ſoli gratiæ atque dlementi⸗ rine,
& Chriſti merito adſcripſit: quemadmodum erin
declaravimus. Et propoſitiones illæ (de ne arc.
bonorum operum ad ſalutem) perturbatis . dint⸗
conſcientiis veram Evangelii conſktianem er r nl.
occaſionem præbent dubitationi de Zrark 1 en d.
tis modis ſunt periculoſæ: præſumtionem li iehi.
nionem de propria juſtitia, & fiduciam prohai Eium
tatis confirmant: 2 Papiſtis acceptantur, en
malam cauſam fulciendam (contra ſinceram doctrin⸗

de ſola fide ſalvante) adducuntur. Juin “ te⸗
mæ ſanorum verborum repugnant: cùm ſeriptum i

inis, cui imputat
Beatitudinem tantùm etſſe hominis, cui Deus imf

juſtitiam, ſine operibus. Et in Confesſione iguda⸗
na Articulo ſexto ſcriptum legimus: Lalwan no⸗ e
opere, SOLA FIDE. Sed & D. Lutherus has Prfopoſi-

tiones rejecit atque damnavititt: in er⸗
Primo quidem in falſis Apoſtolis, qui Galatas n
rorem induxerant.

Deinde in Papiſtis, multis admodum loci O.

Poſtea

Mei iamin
lorm adterunt,
iteis cheum
(in ſt conſite
Mremoin gui
Ue i loguuntt
mnime diceba
wetlana kequüram

ülülhelbusſit con

rs meito doe

ol rles ſen
akläiremn nee
Uingehde
E non ſince
Eiu tempore ,
unkalnne Alerl
emrnühnes ai
1e Uteret

ante emnn

NNNI en
nhlnmcont
In ſanlamt
i ilener
linbli
Rum gnin
Uenl lilts er
cäc Uunn
nürtm
ilni
termiranne
t, Ent
cktliͤke

— . — — .* . — 8 . £
ln Niing Poſtea etiam in Anabaptiſtis: qui hane interpreta- III,
tionem adferunt, quod fides quidem non debeat ni-
1 ornnelah. ti meritis operum: ſed tamen ea neceſſario ad ſalutem

„requiri ſit confitendum.

re, ubgſeti
in Agttaden Poſtremo in quibusdam aliis, ſuis hominibus, qui IV.

tu. hanc, ut loquuntur, gloſſam in medium adducebant:
boengtinach ſi maxime, dicebant, bona pera tanquam ad ſalutem In commen.
crtomstis necelſaria requiramus, tamen non docemus, quod bo- tarioſuo ſa-

nentd ke nis operibus ſit conſtendum. S verGeneſin

6
elbis enlinn Quare & ex jam commemoratis cauſis in Ecclefiis 7. 72.
ſne bos noſtris merito hoc ratum; certum & fixum eſſe debet: ðW
mtcumtn quod phraſes ſeu propoſitiones ille, de bonis operi-
Eütcninste baus ad ſalutem neceſſariis, non ſint docendæ, defen-
8 Cheri 1 dendæ, pingendæ, ſed potiùs ex Eccleſtis noſtris, ut
EChts“ fallæ & non finceræ explodendæ atque réjiciendæ: quip- .
nneclnennn pe quæ tempore perſecutionis (ubi clara & perſpicua
lemeimis f confesſione adverſus omnis generis corrruptelas &
Nes M (. d, depravationes articuli juſtificationis maxime opus e=
9 Pernithii rat) ex Interreligionis formula renovatæ, promanâ-
ontkninen rint, atque denue diſputationibus novis occaſionem
di legniu li/ præbuerint. .
funtionen 1 POSTEA, eum de eo etiam diſputatur: an bona o-
Paucu e⸗ pera ſalutem conſervent: aut, num ad retinendam auf
umm a conſervandam fidem, juſtitiam & ſalutem ſint neceſ⸗ .
rabmenndn . ſaria: diligenter & accuratè declarandurm eſt, qua ratio
umg. (n ne juſtitia & ſalus in nobis conſerventur, ne rurſus a- Marth. WH.
uot: anh, mittantur. Scriptum eſt enim: qui perſeyeraverit usque 5F. 22.

ni,cie, acd finem, ſalvus erit. Et Apoſtolus ait: Participes Hlebr. 3, 6.
oiege . Ohriſti effecti ſumus: ſi tamen initium ſubſtantiæ usq;
Ghn dad finem firmum retinuerimus.
Luhaub, Et quidem inprimis falſa & Epicuræa illa opinio
u graviter redarguenda atq; rejicienda eſt, quod quidam
elsiſ üngunt; ſidem & acceptam juſtitiam atque ſalutem
on poſſe ullis peceatis auf ſceleribus (tametſi omninò
wodlnnlen „ T y 2 volun-

70⁰⁵ WW. DE BONI8
A . — — —
„voluntariè & deſtinata malitia mala opera perpetrentur) leln;
amitti: ſed etiamſi homo absque omni Dei timere CE ſtar
. 1 . . .. —-2 . . . A n
pudore pravis ſuis concupiſcentiis indulgeat, Spirituu un nnl⸗
Dẽ .,— . . . . Al 0
ſancto repugnet, & atrocia flagitia contra confcientiam n En
ſuam (& quidem malo propoſito) deſignet, nihilominus in gtlepol
tamen fidem, gratiam Dei, juſtitiam atque ſalutem reti:· Fumeklam
nere poſſe. . Gerualic
Contra hanc peſtilentiſſimam perſvaſionem, ſingula- Vi⸗ EDI
. . 1: . . . 2 . . R— 2 KUt em 11
ri diligentia hæ veriſſimæ, immotæ, divinæ commina- ln ſham
tiones, poœnæ, admonitiones, Chriſtianis, per fidem ju- 1lColofl
Qſificatis, ſæpe repetendæ atque inculcandæ ſunt. Nolite Mnaliths,
Oal. §5, 21. —. vari, Sc. Unen ennanetis
errare, neque fornicari: neque adulteri, neque avari, &Hα. i

5. 4 4 1.. Uhennat. In ,
Eph. 5, 5 regnum Dei poſſidebunt. Et alibi: Qui talia agunt, i t Inrt
regnum Dei non conſequentur. Et ad Romanos: si. r l: de

Lonmz. . . .. . . . . UIIII
. . d5 ſecunduùm carnem vixeritis, moriemini. Et: Propter Qrdnn
ol. 3, 6. alj . . ls, morlee ne
Col. 3, 6. talia venit ira Dei ſuper filios incredulitatis. Uigturer

=WDð en
Quando autem & qua ratione ex hoc fundamento ami⸗ goii
exhortationes ad bona opera (absque obſcuratione do- , goin
Arinæ de fide, & articuli de juſtiſicat one) acui poſſint: ctin 4
Apologia luculentum ejus rei exemplar depingit, ubi 6 nckt Nident
capite XX ſuper verba Petri (Satagite vocationem ve- enn ſaremie
ſtram firmam facere) hæc verba habet: Petrus docet 2 aeiſtatkel
quare ſint bona opera facienda, ſcilicet, ut ſit firma vo- 8 Ktlicii
catio, hoc eſt, ne vocatione ſua excidant, ſi iterum pec- lerto, li
cent. Facite (inquit) bona opera, ut perſeveretis in ve- H
ſtra cœlitus vobis injuncta vocatione, ne rurſum deficia- Arinaltee
tis, & amittatis Spiritum ac dona, quæ priùs contige- unts efümnoi

2. Pet. I, I0.

: . .
runt, non propter ſequentia opera, ſed ex gratia, ber callr NW
Chriſtum, & jam RETINENTUR FIDE. At fides Adeicnune
non manet in his, qui pravam vitam agunt, & amittunt rakeeſahe
la

Spiritum Sanctum, & abjiciunt pœnitentiam. Hacte- eüinging
nnus Apologia. Audaliln
— F contrario autem non eſt ſentiendum, quòd fides nn nüinon
initio tantùm juſtitiam & ſa lutem apprchendat, poſteà S dmin
veroò officium ſuum oporibus reſignet, ut ea deinceps Küüchnden
ſdem, iakkenc

. —

. OOPERIBIs. Zo

1oetiſehenenmn ſidem, apprehenſam juſtitiam, & ſalutem conſervare de-
onmi Deiie beant. Ilt enim nobis promiſſio de juſtitia & ſalute no-
ſtra non modo conſequenda, verùm etiam retinenda,
LcoIid Ccerta & firma eſſe poſſit: Paulus non tantùm aditum ad Rom. 5, I. 2.
deleneht gratiam, verùm etiam, quod in gratia perſeveramus, &
unadtehlm de futura gloria gloriamur, Choc eſt, initium, medium & .
fiunem) SOLI FIDEI adſcribit. Et alibi ait: Propter Rom. II, 20.
perſ,aiommmi⸗ incredulitatem ſuam defracti ſunt: tu autem FID E
te, dimd 8TAS: Et ad Coloſſenſes inquit: Exhibebit vos ſan-
ünis, Kn QRos & immaculatos, & irreprehenſibiles coram ſeipſo:
Culenckeln i ſi tamen permianetis IN FIDE fundati & ſtabiles, &.
letiteleſi Et Petrus ait: In virtute Dei cuſtodimini PER FIDEM 1 Dem. . 5
bi: Qu ie in ſalutem. Et: Reportabitis finem ſfidei veſtræ, ſalu- erz:. l. 5.
Adee tem animarum. H 2.
gemmm .. Cyum igitur ex ſacrarum literarum teſtimoniis ma-
elliti⸗ nifeltum fit, quod fides proprium & unicum illud me-
neerka dium ſit „quo juſtitia & ſalus non modo apprehendun-
baie bien tur, verùm etiam à DEO conſervantur: merito reji-
ferote l ciendum eſt Tridentinæ Synodi Decretum (& ſi quid
—M luinn alibi in eam ſententiam fuit propoſitum:) quod vide-
õl licet bona noſtra opera ſalutem conſervent: aut, quo d
tche NEH apprehenſa fidei Juſtitia, aut fides ipſa, per noſtra oper-

indllgent,)

Col. 1, 23.

len rl i ra, vel ex toto, vel ſaltem ex parte retineantur, ac con-
, aS,N ſerventur. .
enn⸗ ſem, Etſi enim ante motam hanc controverſiam multi ſin-
,en“ ceri doctores ejusmodi phraſibus in explicatione ſacræ
Cond α ſcripturæ uſi ſunt; non autem ex animo, quod comme-
ndla , moratos Papiſtarum errores confrmare vellent: tamen
4 cùm interea de ejusmodi phraſibus diſceptationes, ſcan. —
n uEEν dala, & diſtractiones variæ exortæ ſint, longè tutiſſimum
“ N V eſt (juxta Pauli admonitionem) formam ſanorum ver- I. Cor. b 10.

+

cenehd. .
e borum non minori diligentia, quàm ipſam ſinceram
ſele . 2 5
,M, doctrinam, firmiter retinere: qua ratione multis non
lenten cluſtt neceſſariis concertationibus anſa præciditur, & multa in

RK . . . 8
n N α Eccleſia Dei offendicula præcaventur.
on, ü Ty 3 PRE-

„os W. DE BONIS OPERIBUs.

PRTTEREA, quod ad propoſitionem illam atti-·
UIE

articulo juſtificationis immiſcere, juſtitiam ſuam, aur

net: Bona opera ad ſalutem eſſe pernicioſa: ſententi-
ain noſtram perſpicuè exponemus. Si quis bona opera

fiduciam ſalutis ſuæ in ea reponere, gratiam Dei iis
il promereri, & per ea ſalutem conſequi velit: reſpon-
Philih. 3, demus, non quidem nos, ſed D. Paulus ipſe, idq; tertio

repetit: quoôd tali homini opera ſua non tantum ſint

inutilia, atque ad ſalutem impedimento: verum etiam

pernicioſa ſint. Culpa tamen non eſt bonorum operum

per ſe, ſed vanæ fiduciæ, quæ contra expreſſium Dei ver-
bum in opera collocatur. 2“
Inde tamen haudquaquam conſequitur, quòd ſim-
pliciter & nude aſſerere liceat: Bona opera credentibus
ad ſalutem eſſe pernicioſa. Bona enim opera in creden-
dbus (cum propter veras cauſas fiunt, & ad veros fi-
nes, ſicuti ea Deus à renatis exigit, referuntur) indicia
PhLI 20. ſunt æternæ ſalutis. Siquidem hæc eſt voluntas, & hoe
eyxpreſſlum Dei mandatum, ut cre
faciant: quæ Spiritus Sanctus in credentibus opera-
tur: eaque Deus Pater
grata habet, & præclar
vitæ, promittit.
Ham ob cauſam etiam paulo ante com rat⸗
propoſitio in Eccleſiis noſtris reprehenditur- & rejici⸗
tur, propterea, quod ita nude uſurpata, falſa eſt,
offendiculi plena: qua diſciplina & morum honeſtas
labetactantur, diſſolutæ vero & Epicurex
nua aperitur, &ũ confirmatur. Abea enim re, quæ ali⸗
cui ad animæ noſtræ ſalutem pernicioſa creditur, ab⸗
ſtinendum & cavendum eſſe omnes judicant.

Gum vero Ohriftiani 4 bonis operibus non deter-
rendi, ſed potias quan diligentisſime ad ea adhortand’
“=ð ſint: profecto nuda a propoſitio in Eccleſia Chriſti
4 rolerari non pete, nec defendenda eQſft.

dentes bona opera

propter Chriſtum accepta &
illis præmia;, hujus & futitxI
memorata

feræ Vitzæ ja-

v. pH

tta e

V. Dr.

—

Um
gnam
adkera
e ſe
ca ſeri

PEeunt Aaratz

nandhen que
Enera intet
¹ gen tansto
li obleuraet
Anennllet

Eerſulrtd, hu

Rinin Aren
eibrent,
alten
nn eſe ta
Atineſſ ſi

v. pr TEOE Er HvVANOGEIO. 75

X

1

ſtonennon.
DE LEGEETEVAN-
unini GELIO.

unNl
naſ e. Um diſcrimen Legis & Evangelii ma⸗ . Apel. 83⸗
gnam & clarisſimam lucem ſacris literis Artic. Sm.
adferat, cujus adminiculo verbum Dei re- 318- 3 29 %
ctè ſecari, & Prophetica atque Apoſtoli- Epit. 5 dr⸗
ca ſcripta dextrè explicari atque intelligi

ulgin eltn
Pulun ,e r
ſua non naut .
mentor enn ncn
bonolun hncen 4

mmarleht poſſunt: accurata diligentia illud eſt in Eccleſia con-

ſervandum atque retinendum, ne hæc duo doctrina-
rum genera inter ſe comnuſceantur: aut Evangelion
in Legem transformetur. Ea enim ratione meritum
Chriſti obſcuraretur: & conſcientiis perturbatis dul-
cisſima conſolatio (quam in Evangelio Chriſti, ſin- OJJMU
cereè prædicato, habent, qua etiam ſeſe in gravisſimis
tentationibus adverſus kegis terrores ſuſtentant) pror-
ſus eriperetur.
Orta eſt autem etiam de hoc iplo negotio quædam
inter aliquos Auguſtanæ Confesſionis Theologos con-
troverſia-Una enim pars afſeruit: Evangelion PRO-
PRIE non eſſe tantum doctrinam de gratia Dei, ve
rum etiam eſſe ſimul concionem pœnitentiæ: quæ ſum.
mum peccatum, videlicet incredulitatem, redarguit.
Arltera verò pars contrariamſententiam propugnavit:
quod, nimirum, Evangelion propriè non ſit concio peo-
nitentiæ, arguens peccatum ( hoc enim Legis Dei pro-
prium eſſe officium, arguere omnia peccata atque ita
etiam incredulitatem:) ſed Evangelion proprie eſſe pra-
liche dicationem, de gratia & clementia Dei, propter Carei·:·
nsd ſtum: per quem converſis ad Chriſtum, incredulitas
6 ofeh 4 (in qua anteà hæſerant, quam etiam Lex Dei redarga-
S 4 erat) condonetur atque remittatur.
Cum autem de hoc disſidio diligenter cogitamus,
TYy A4 depre

—
=-
„.
☛
=

4 f od o. —
„710 —— — m eſſe, quod vo= uinpreclezti
. .7 tu „ 4 1 4
. nditur, inde adeo illud o de eademque ſigni in M..
eremenarerein non ſemper in una ea

. in ſacris mun gir, Ke
dis, tum In acrS? Ke
ipiatur: ſed duobus mo tum ſcriptis uſur. itnen
. acCIPIA IEeN E . 49 . N
ficatione ac 1 veterum ac neoterico do totam Chriſti Akrinemean
literis: ei zattit Uno enim ſuo in his terris utmm enim ſa
ur & accl erike iniſterio 1uO0 In b. .
etur & ne ficat, quam miniſter roponendam præ- tianä
Hoctrinam E in novo Teſtamento brop licationem & umguit: N
bropolnit, & inne hriſtus Legis explicat ſui (c⸗. ltäit
ke „ & hac ratione Chriit, tiæ Dei patris iu ſt: PMhitſs Erall
Cepit; & hacr entiæ & gratiæ Dei iptum eſt:
cek iat ionem clementi- 5 ſcriptum et
nnunclat onern el ſicut Marci primo EI &, Et
ſtis eſt complexus; Chriſti, filii D EI, ipua rer e
letti a E lii JESII ſtis præcipua e- Pententla,
Initium Evangelii ] ius doctrine ccle 18 pr to
aei apita totius doctrit . remiſſio peccate EIkn peccat
aulo poſt cap Be titentia & iſtus poſt reſur= bcgr ang
Mang. I, I. Pa tux: videlicet, n cùm Chriſtus acl rent him
eaur: Nuctoh aum, cum hin dicarent n voſte
eundem modur . t. pradilcafen n poſte
rum. Ad eun oſtolis præciperet, ut p doctrinæ Aiderl
Maxrc, I6, IJ. El Rionem ſuam Apoſtolis p orbe, totius do DngerEe
etie i univerſo terrarum orbe, tor
PVanseeonmum

=

Pententian ger
Uumall,ante a

it, inquiens: Ummmtſaffeit
Tehendit, 1 eg, Matt
ſummam breviſſimis narh iſtum pati, & reſurg Lnumm drle,
1. 6 ſirr ſumn Nt, & ic oportebat Chriſtun omine ehus pes e onh
aC. 24, 46. ſeriptum eſt, & ſis die: & prædicari in non omnes gen- ( Koncione
2 rtuis tertia die: orum, in omn weat tr Ml
re à or & remiſſionem beccalot doctrinami vocat igeicnenin
nentam. cetiam Paulus totam crdeſne diſtribuit. Ebueſle
Act. 20, 21. Evangelion; Summam: in pœnitentiam neralis Elecon
4 õ n hoc ſenſi Hopuse
in hæc duo pr in Chriſtum. Et in ccipitur, & extra alll
DrIitu té accipitur, & extrà Wkk utem
6Efdem in Ch ii (cùnt late accipitur, n 2
um.: & ſide angelii (cum late eſt, cum
1 initio Evangelii ( 22 r) vera eit
illa deſnitio F⸗ & Evangelii uſurpatur)
dilcrimen Legis & Evan

io de pœnitentia, & de re= nlhrii)
Evangelion eſt concio de pœnitentia,

etia umt,n
. à pœnitentia e ent
icationem ſuam à pœnit emnt, an
iſtus, & Apoſtoli prædicatione womiſlionem illam littleen
ar drhen & ita non tantum hr tque peceatorum K D
ſi e mam de immenſa Dei grat . ti Legem Dei ex- un HDKDũ
clrle ſti ne propoſuerunt: Verunr de vocabulum Evan- lin P
Patdrant nane urſerunt. Deinde vo
7 er t 3 EL

ge iisſima ſua ſi nifi Catione
li in alia 5 el ionem de poenitent 4 ſed Kinn
elii 23 : & tuni non concionen tantum
Murp atur P

)

u I kVANGELIO. zrr

as . . . . . .
Orumn tleH tantùm prædicationem de clementia Dei complectitur,
numeken ut ſtatim Marc. I ſequitur, cum Chriſtus inquit: Pœni- Marc. 1, 15

nosun rentiam agite, & credite Evangelio.

oonumſane Sed & Pornitentiæ vocabulum in ſacris literis non
n mNNHE ſemper unam eandemque ſignificationem habet. Qui-
ſkeno Honme busdamm enim ſacræ ſcripturæ locis pro tota hominis 1
n reei converſione ad Deum ſumitur. Verbi gratia, cum Chri- ke. 13, 3J.
Legs enti ſtus inquit: Niſi ponitentiam egeritis, omnes ſimiliter 2, 10.
tr Dei nH peribitis. Et alibi: Gaudium erit ſuper uno peccatore e. 1, 15:
igun E pconitentiam agente, &c. At in Marco (quod teſtimoni- . . 16
yanE unm paulo ante attulimus) & alibi, ubi diſtincte ponun- 46.2 , 46.
cclets ut, tuIr, Pœnitentia, & fides in Chriſtum: aut pœnitentia, &
Ken retiflio peccatorum: pœnitentiam agere nihil aliud
nCrif tH ſignifi cat, quàm peccata vere agnoſcere, ſerio dolere, à
cpent e peccatis in poſterum abſtinere: ea vero peccatorum
ode, asnitio ex LEGE eſt, & ad ſalutarem converſionem ad
rii Deum non ſufficit, ſi non fides in Chriſtum accedat: cu-
mmtt ſus meritum dulciſſima & conſolationis plena Evangelii
inlun Qoctrina, omnibus reſipiſcentibus peccatoribus offert,
en qui per concionem legis perterriti & proſtrati erant.
n Evangelion enim remiſhonem peccatorum non ſecuris “Z
un ciu mentibus, ſed perturbatis, & vere pœnitentibus annun- .
ſur l „ciat. Et ne contritio & terrores legis in deſperationem Lae. 4, 15.
vertantur, opus eſt prædicatione Evangelii, ut ſit pœni- * Co7⅞⁰ .

.

tentia ad ſalutem.
Cuùm enim nuda illa Legis prædicatio (ſine men-
tione Chriſti) aut inlatos hypocritas efficiat, qui ſibi
imaginantur, quod Legem externis operibus ſuis im-
plere valeant, aut homines ad deſperationem adigat:
Ohriſtus Legem in manus ſuas ſumit, eamque ſpiritua- Matth. 5.
liter explicat; & ſic iram ſuam de cœlô revelat, ſuper Rom. , 7.
omnem impietatem hominum, & oſtendit, quanta ſit.
ira divina. Ea ratione ad legem illi ablegantur, ut ex
ea demum recte peccata ſua agnoſcere diſcant: quani
agnitionem peccatorum Moyſes nunquam ab illis ex-
Ty 5 torque=

.

n rv. DE LEGErFr tr

—

torquere potuiſſet. Quia (ut Apoſtolus teſtatur) etſi ma
— . 1 S 1 . . . Pllott 4
— Moyſes prælegitur: manet tamen nihilominus velo-⸗ *
2. Cor. 3, 14. õõü agnolctre pehangelüialt
3, H4: men ſuper faciem ejus, non retectum ut non agnoſcere a aui
posſint homines, legem eſſe ſpiritualem, & exigere 4 Kaninnden
nobis res longe maximas, quas cum præſtare & imple- trke e Matan
re nequeant, Legem nos horribili & extrema maledi- t iluine
5 ai olllammes

Gione atque damnatione obruere. Quando autem ad
I. Cor. 3, 1 Chriſtum convertuntur, tum velamen illud tollitur:
ut idem Apoſtolus docet. .
Hæc cùm ita ſe habeant, manifeſtum eft, Spiritus
ſancti oflicium eſſe, non tantum conſolari, verume-
tiam (minikerio Legis) arguere mundum de peccato:
& ita (etiam in novo Teſtamento) facere opus alie-
num, ut Propheta loquitur, quod eſt, arguere: ut po-
ſteà faciat opus proprium, quod eſt, conſolari, & grati-
am Dei prædicare. Hanc enim ob cauſam Chriſtus D .
precibus ſuis & ſanctisſimo merito eundem nobis àa- flihuin
rre impetravit, & miſit: unde & paracletus ſeu conſo- maunſfit
lator dicitur: quemadmodum D. Lutherus in expli⸗ nhaglin
satione Evangeli Dominicæ 5 poſt Trinitatis ſequen- arinldh
ribus verbis hanc rem perſpicue expoſuitt. r ändk
Concio Legis eſt, quicquid de peccatis noſtris & de uenmenn
ira Dei docet: quomodocunque aut quandocunque id Gnn legise
Kat. Evangelion vero talis eſt cõcio, quæ nihil niſi gra- Aarkge, ſec
tiam & clementiam DEl atque remisſionem peccatorum Eniianem
in Chriſto monſtrat & exhibet. Interim tamen Verum 4 nem omne
eſt & rectè fit, quod Apoſtoli & Evangeli miniſtricquod uihligim
& ipſe Chriſtus fecit) concioné Legis confirmant, eam- Nuniti
que inchoant apud eos, qui peccata ſua nondum agno- nilderohd

(punnr. Et alb
fimdnahs ar⸗
niel non potel
lihnr kntenti
Euumt: NMuum
unktnum Legis
Ulrrlr Sed ad
Eumsſonenn g

ſcunt, & ſenſu iræ DEl nondum ſunt perturbati, urt ibnlt
y⸗ .16, 8. ipſe inquit: Spiritus Sanctus arguet mundum de pec- aing, i
cCato: qulia in me non credunt. Imo, quæ magis ſevera eaatler
& horrenda ſignificatio atque concio iræ divinæ adver- umgKimnn

Chrigi, fli DEl? Veruntamen quoad hæc ommia iram Prtiha⸗

ſus peccata eſt, quam illa ipſa pasſio & mors JESU inmnerlt

65 ET EVANGELIO. 713

okelsthhH PDEI Oſtendunt, & hominem terrent, nondum ſunt pro-

1:ſ eenne we
nenn mlimun,, Prie Evangelii aut Chriſti concio: ſed potius Moſes &
ennie Lex, contra impcœnitentes. Evangelion enim & Chri-
nimien, Ka Kus nobis non eam ob cauſam donantur, ut nos per-
ecimfhrfutin terrefaciant atque condemnent: ſed ut ii, qui pertur-
biltunmn bati & puſillanimes ſunt, conſolationem capiant atque
nere, wulhe erigantur. Et alibi inquit D. Lutherus: Chriſtus ait: Tom.2. Fe-
chmen Spiritus Sanétus arguet mundum de peccato. Hoc au- nenſ. fol.
rem feri non poteſt, NISI per explicationem LEGIS. 455.
uniiſtm d, In hanc ſententiam etiam Smalecaldici articuli lo-

un coiiinAH quuntur: Novum Teſtamentum retiner atque urget
genmine nuniſterium Legis: quæ & peccata arguit, & iram
eno) kae PI revelat. Sed ad illud Legis officium adjungit mox
Uoc ek, promisſioneni gratiæ divinæ, per Evangelii prædica-

☛

Ah c tionem.
mob culaſe Et Apologia inquit: Ad ſalutarem & veram poeni⸗

ztoenden tentiam non ſufficit Legis prædicatio: ſed accedere o-

unden porter Evangelion. Hoc modo duo hæc doctrinarum
D. Limh genera conjuncta ſunt, & ambo urgenda ſunt: certo
ATNNEH tamen ordine, & convenienti diſcrimine obſervato. Et
cue aii “ juſts damnantur Antinomi adveriatii Legis, qui præ-
Ade eatin dicationem legis ex Eccleſia explodunt, & aflirmant, H
u“ non ex lege, ſed ex ſolo Evangelio peccata arguenda, “’”Z

e g/

tcdc etn &, contritionem docçcendam eſſe.

t autem omnes intelligant, quod in hac contro-
ain M/ verſia nihil disſimulare, ſed pio Lectori totum nego.
edl Mätium, quanta fieri poteſt ſimplicitate & perſpicuitate,
G Ante oculos proponere cupiamus, ſententiam noſtram
GU exponemus. H
ge Credimus, decemus, & confitemur unanimi con-
ſenſu: quod Lex proprie ſit Doctrina Divina, in qua
ſeli juſtisſima & imniutabilis DEl voluntas revelatur? qua-=

n tun lem oporteat eſſe hominem in ſua natura, cogitationi-
onſ bus, verbis, factis, ut DEO probari & acceptus eſſe poſ- “S
li fſit. Simul autem transgreſſoribus, Dei iram & temporalia
g =”M Atqus

Rom. 3, 7.

ſalve mur.

4 . 2

SE v. DE LEIFEFEy

*

atque æterna ſupplicia Lex denunciat. Nam (ut D. Lu-
therus contra Antinomos ſcribit) quicquid peccatum

arguit, id Legis habet rationem, & ad Legem pertinet:

cujus proprium officium eſt, peccata arguere, & ad a-
gnitionem peccatorum adducere. Et quia incredu-
litas radix & fons eſt omnium peccatorum, quæ argu-
enda & reprehendenda ſunt, Lex Dei etiam incredu-
litatenn arguit.
Eſt autem etiam hoc verum, Legis doctrinam per

Evangelion illuſtrari & declarari. Nihilominus Vero

proprium Legis officium eſt manetque, peccata arguere,

& de bonis operibus docere. .

Hac ratione Lex incredulitatem arguit: quando vi-
delicet verbo Dei fides non adhibetur. Cùm autem

Evangelion (quod ſolùm, & proprie docet ac jubet in
Chriſtum credere) ſit verbum Dei, Spiritus ſanctus per
miniſterium Legis etiam incredulitatem arguit: qued

peccatores non in Chriſtum credant: quòd Evange-
lium tamen ſolum proprie docet de ſalvinca fide in
Chriſtum. . 5

Evangelion autem propriè doctrina eſt, quæ docet,

(quandoquidem homo Legi Dei non ſatisfecit, ſed e-
am transgreſſus eſt, & Legi Dei tota ipſius natura, co-
gitationes, ſermones, facta repugnant: unde & iræ Dei,

morti, omnibusque temporalibus ærumnis, & æterno

gehennæ incendio obno xius eſt) quid miſerrimus ille
Peccator CREDERE debeat, ut remisſionem pecca-

malediétionem Legis ferendam, omnia noſtra peccata,
plenisſima ſatisfactione expiaſſe: ita quidem ut per
ipſum ſolum cum Deo reconciliemur, remisſionem
peccatorum per fidem conſequamur, à morte omm-

busque aliis peccati ſuppliciis liberemur, & in cernum

Qic.

torum apud Deum obtineat: videlicet, Filium Dei,
Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum in ſeſe ſuſcepiſſe

VT.
gulenim p⸗
uimoen & gra
ntwe roptie eſt
hkiiſhmun nun
ulutn nolitpun

Er Necatores
unmlunm ſdut
fl iiklcet Prope
hr ltium no
Ann oon novera
ckn oseſfte
Eickgeſtiulltin⸗
umbei adicio
ehri obenlume
utilt, En
eunit orenta
Kin tiam 9

U luſens h

. rlus Trins
Etünui Nonge
um X lepe h⸗
algun D
ſnncke l
un uo
4 thntin II Decl

ezs EErT EVANGELIOD. H“

B 6

Gcet Nim-ah Quicquid enim Pavidas menkes conſolatur D quic-
dt)giaifni quid favorem & gratiam D EI transgreſſoribus Legis
Kallanpie offert, hoc proprie eſt, & recte dicitur Evangelion hoc SB
Rn N tl eſt, lætisſimum nuncium: quod Dominus Deus pec-
. l dumn cata noſtra nolit Punire , ſed propter Chriſtum condo-
dhecennun luf Que — 4 deb
Mfmird peccatores poœrnitentes credere debent, hoc
ler ü elt, totam ſuam fiduciam in ſolum Chriſtum collocent:
2tun quod videlicet propter peccata noſtra traditus ſit, &
m en ⸗“ propter juſtitiam noſtram reſurrexerit: qui peccatum Rom. 4, 8.
ie quidem non noverat, & tamen pro nobis peccatum 2. Cor. 5214
anetgue, eenni e

factus eſt: ut nos efficeremur juſtitia Dei in ipſo, qui no-
Deies factus eſt juſtitia: & cujus obedientia nobis coram 1. Cor. I,30.
ene ſevero Dei judicio ad juſtitiam imputatur: ut ita' lex,
Atenn. ut ſuprà oſtenſum eſt, miniſterium ſit; quod per lite- 2. Cor. 3, 7.

roprie i ram occidit, & damnationem denunciat, Evangelion Rom. I, 16.
ne autem fit potentia D EI ad ſalutem omni credenti,
reclllitrenn * prædicans juſtitiam, & dans Spiritum: quemadmo-

artut li dum D. Lutherus hoc diſcrimen propemodum in o-
eet e n“ mnibus ſuis ſcriptis diligenter inculcavit: atque accu-
fate monuit, longe aliam Dei agnitionem ex Evange-
ldrim 4. lio, quâm ex lege hauriri: quia etiam gentes ex Lege Rom. 10.
Deinon ki Naturx aliquam Dei cognitionem habuéère: nec ta-
men eum recte vel agnoverunt, vel cokherunt.
Hæc autem duo doctrinarum genera jam inde à con-
dito mundo in Eccleſia Dei, convenienti tamen diſcri-
mine, propoſita fuere. Patriarcharum enim poſteri
(quemadmodum etiam ipfſi Patriarchæ) non modo
Asſidue in memoriam revocärunt, quod homo initio à
Deo juſtus & ſanctus creatus, fraude autem ſerpentis
mandatum Dei transgreſſus peccator ſit factus, eaque
re non mode ſe, verum etiam totam ſuam poſterita-
tem perdiderit, atque in mortem & æternam damnatio-
nem præcipitaverit: Sed rurſus ſe erexerunt, & conſo-
16E lati ſunt dulcisſinna illa concione, de ſemine mulieris,

4

Gen. 22, 18.
Pſ. I10, 2. 3.
HEſa. 49. &G
553, 5.

7

Cal. 3, 24.
Rom. 10, 4.

X.

2, Cor. 3.

1

— 4 ½

16 Drf IEGE ET EVANGELIIO

contrituro caput Serpentis:
ne, in quo benedicendæ erant omnes ge
Davidis, qui regnu
gentium futurus erat: qui vulneratus eſt propter ini=
quitates noſtras, & attritus eſt propter ſcelera noſtta, cu-
jus livore ſanati ſumus.

Hæc duo doctrinæ Chriſtianæ tapita crechmus atque
„usque ad noviſſimum diem fedule, conve-
nienti tamen diſcrimine, in Eccleſia Dei proponenda at-

profitemur

Concione enim LE GIS8, ejusque
graviſſimis comminationibus in miniſterio Novi Teſta-
menti, mentes impœnitentium hominum perterrefaci-
endæ, atque ad veram peccatorum ſuorum agnitionem,

que urgenda eſſe.

& ad agendam poœenitentiam ſunt adducendæ. Id ta-

men non eo modo, ut propter peccata deſperent: ſed ut
ad Chriſtum confugiant: Lex enim pædagogus eſt in
Chriſtum, ut per fidem juſtificemur: & cùm Chriſtus
ſit kmis legis, non à Chriſto, ſed ad Chriſtum nos ducat.
Quare poſt agnita peccata ex Lege, mentes perturbatæ
erigendæ ſunt, ut ex E VANGELII de Chriſto præ-⸗
dicatione ſolidam conſolationem capiant, atque con-
firmato animo ſint, ſcientes, quod
Evangelio crediderint) omnia pec
ipſis condonet,
& ex mera gratia; ſine ullo ip
ſicet, & ſalvare velit. Non tamen
abutantur: aut ejus fiducia
Et hoc diſcrimen Legis & Evangelii Paulus in Epiſto-
la ad Corinthios poſteriore luculenter. admodum
ravit.
Quare ne doctrina Legis & Evangelii denuò com
miſceantur, & uni, quod alterius eſt, tribuatur fummo
ſtudio vera & propria differentia Legis
tinenda atque urgenda eſt: eaque omnia, ꝗ on
fuſeonmi inter Legem & Evangelium ecc aſionem rs
er

cata per Chriſtum

ſorum merito, juſti⸗

Item, de Abrahami ſemi⸗
ntes: & dé filio
m Iraèlis reſtaurare debebat: &lumen

N IN

—

ſerle, Kucie
Euntonkuſo fac

ſun, Ebrnge

Senlb Datitn 4
Uerbbls eta con

ummaltishanti

ewidus kneſtrgi

Aertenu,

mnnckumeh, ne
Uaglimaon
hedonrone
Ukennd
icbinn etianr
lagelimge en
Eluunſtcon⸗
umm Interin

Hugton oO

Epumnm &j

eummdele do

Cuimmn gern

Dominus (ſiquidem 4

eos propter mediatorem filios adoptet,

divina illa gratia »„

ſcientes volenres peccenf.
0 60 m-

& Evangelii re-
uæ nevæ O *:

N T

D cnin

.
9

NCA VI. DE TERTIO USU LEGIS DWVINX. zry

E bere poſſent, ſtudiose cavenda atque vitanda ſunt. Talis

“Z
n, Kna enim confuſio facilé meritum & beneficia Chriſti ob-
nege “ ſcurare, & Evangelium in Legem transformare poſſet.
nmeid quod ſub Papatu accidiſſe videmus. Et hac ratione piis
nami ge mentibus vefa conſolatio, quam ex Evangelio contrà
aptt terrores legis haurire debent, eriperetur: & Pontificiis
cchnns erroribus feneſtra in Eccleſiam Dei irrependi & inva⸗
netetl Ne dendi aperiretur. Quapropter magno cum periculo
umdkenind conjunctum eſt, neque approbari poteſt, quod aſſeritur,
efeiſ Evangelium (propriè ſic dictum, & cùm à lege diſcerni-
ennk. ind⸗ tur) eſſe concionem pœnitentiæ, arguentem peccata.
nmmifcinen Aliàas vero quando generaliter de tota doctrina Chriſtia-
nlomimmm, na accipitur, etiam Apologia aliquoties docet, quod

tumſuorun “ Evangelium ſit concio de pœnitentia & remifſione pec-
ſunt ANe catorum. Interim tamen Apologia etiam oſtendit: B
mnee Eyvangelion PROPRIE dici promiſſionem de remiſſio-
Lemm ne peccatorum, & juſtificatione noſtra per Chriſtum-
e Legem vero eſſe doctrinam, quæ & peccata arguat, &
AadCi damnationem denunciet. =JMU

MD vVI.
dne DE TERIIO UU LEGIS

Um conſtet, triplicem eſſe legis dlvinæ uſum, Epit. 594.
(Lege enim difſciplina externa & honeſtuas
contra feros & indomitos homines utcunque
(conſervatur. Lege peccatores ad agnitionem II.
peccati adducuntur. Denique qui per Spiritum Dei re- III. 3
„ nati, & ad Dominum converſi ſunt, & quibus jam velas

engkl „ men Moyfis ſublatum eſt, lege docentur, ut in vera pie-
3 bu⸗ „ tate vivant & ambulent ) orta eſt de tertio illo uſu Legis .
nalaßtbla⸗ Controverſia inter paucos quosdam Theologos. Horum

ronli alii docuerunt atque ſenſerunt, non opus eſſe, ut renati
elumeſe R L nnorvam

7

Pſal. I,2.

SIS VI. DE TERTIO USil

—

novam obedientiam, ſed bona opera (in quibus am
bulare oporteat) ex lege diſcant: aut ut doctrina de
bonis operibus ex lege depromatur vel urgeatur, quan-
doquidem per filium Dei libertati reſtituti, & jam fa-
cti ſint templa Spiritus Sancti, & propterea liberi, per-
inde ac Sôl absque alieno impulſu, ſponte curſum ſu-

um naturalem conficit: ita enim & renatos ſua ſpon-

te, inſtinctu & impulſu Spiritus Sancti, ea agere, quæ
Deus ab ipſis requirat. Alii vero docueère: etiamſi veré

credentes Spiritu Dei reverà agantur, & hac ratione
ſecundum interiorem hominem libero & ſpontaneo

Spiritu voluntatem Dei faciant: tamen Spiritum San-
ctum ſcripta lege ad doctrinam ipſorum uti ſolere, qua

etiam recte credentes informentur, & diſcant, Deo non

eſſe ſerviendum juxta ipſorum cogitationes aut opini-
ones, ſed juxta ſcriptam legem, & verbum ejus revela-
tum. IIlud enim certisſimam eſſe regulam & normam,
ad quam vita, ſecundum immutabilem voluntatem Dei,
ſit pieè inſtituenda.

Ad declarandam igitur & componendam hanc diſ-

ſenſionem, credimus, docemus, & confitemur unani-

miter, quod etſi credentes & ad Deum vere converſi

atque juſtificati, liberati ſunt à MALEDICTIONE le-
gis, ita quidem, ut ea ratione jam liberi dicantur: tamen
in lege divina quotidie exercere ſe debeant, ut ſcriptum

eſt: Beatus, qui lege Domini delectatur, & in lege ejus
meditatur die ac nocte. Eſt enim lex Dei inſtar ſpe-
culi limpidisſimi, in quo voluntas Dei, & quæ ipſi placent,

1

Ane,

1

funelomini gati
Efit, ſecundun

r fetborunn

.

an, lli per C

uletctone ſi ob
ne ſin, mol

n l feoncnnn

Eentur.

credent

En Gni in!

en ntotz

luun
le Unpullu 8

r rfen .
Enint 33
hrinn crez;
ſa
ompten
Aryd
abant

icne . rze nr. r. ea cre- nn
perſpicue oculis noſtris proponuntur: igitur ea cre- unn

dentibus ſemper inculcanda, & apud eos diligenter &
aſſiduè eſt urgenda. J S=ðUðð

1. Tim. 1, 9. Etfi enim juſto lex non eſt poſita, (ut Apoſtoluste-
ſtatur) ſed injuſtis: hoc tamen non ita nude accipi-
endum eſt, quaſi juſtis ſine lege vivere liceat. Lex c- Uit

nim divina cordibus ipſorum inſcripta eſt. Et

—

„ /
/

ül LGIS DITVIN FẽYZ. „
ene primo homini ſtatim poſt ipſius creationem etiam Lex

.

1

ant: At dn (ata fuit, ſecundum quam vivere debebat. Hæc igi-

Matur Wel u
ertit teſttu,
,& Porteril

tur eſt verborum Pauli vera & genuina ſententia: quod

lex eos, qui Per Chriſtum cum Deo reconciliati lunt,
maledictione ſua obruere nequeéat: & quod renatis,

pullu, han⸗ coactione ſua, moleſta eſſe non posſit: quandoqui-
nin ANA den illi ſecundunz interiorem Hominem lege EEl de-
nsSnch lectentur. = H—
rero Coener: t Et ſane, ſi credentes, & electi filii Dei per inhabi-
agann, tantem Spiritunt, in hac vita perfecte renovarentur: ta
en lben quidem, ut in tota ipforum natura, & in omnibus vi-
’tnen I ribus peccatum non amplius hæreret, non indige-
Gmiginmmn i rent illi ge, neque ullo exactore, qui eos àd bene o-
eltnd dlan perandum urgeret. Quia ſponte & liberrimo Spi-
mn cogtrons ritu, ſine omni octtina, admonitione, cohortatione, aut .
emnr elin imp Iſu legis, ea ipſa facerent, quæ juxta voluntatem
aſe glun Dei agere debent. Sicht etiam 801, Luna, & reliqua

Uchlennkan aſtra n turalem ſuum curſum, fine admonictione, co-
hortatione, impulſu & coactione per ſe ſine impedi-
eonngrtm u mento abſolvunt: ad eum modum „quem Dominus
n Cnitin ſemel in Prima creatione inſtituit: imo, ſicut ſancti

ſaert
8

AlDon nit Angeli, promptam & per omnia ſpontaneam obedien-
141EMN tiam præſtant.
alkeicin⸗ At vero credentes in hac vita non perfecte, com-
41 — 7 8 .
eumt pletive vel conſummative (ut veteres locuti ſunt) re-
nopyantur. Et quamvis ipſorum peccata CHRI TI obe-
Qdelechenn,

iubrhen, dientia abſolutisſima contecta ſint, ut credentibus non
Ken Ecre“ ad danmnationem imputentur: & per Spiritum ſanctum
i veteris Adami mortificatio, & renovatio in Spiritu
s mentis eorum inchoata ſit: tamen vetus Adam in
ach ipſa natura . omnibusque illius interioribus & exteri-
Oribus viribus adhuc ſemper inhæret. De hac re Apo-
Ni e ſtolus ait: Scio, quod in me, hoc eſt, in carne mea, non
Bel MN D habitet bonum. Et rurſus: Non quod volo bonum,
aad N, hoc facio: ſed, quod nolo malum;, hoc ago. Et: Video
ileih 2 2 aliam

Rom. 7, 19.
19. 23.

72„ TIWI. DE TERTIOD uG 4

aliam legem in membris meis, repugnantem legi men-

unntt. Ethoe
tis mexæ &α captivantem me in lege peccati. Item, Ca- lnicdenbom

ro concupiſcit adverfus Spiritum: Spiritus autem ad- (Edlitadink
verſis carnem. Hæc autem ſibi invicem adverſantur,
ut non quæcunque vultis, illa faciatis. e
D Eam ob cauſam credentes, electi, & renati filii DEl in (Kb
(propter illas concupiſcentias carnis) non modo aſſidua (Eegeto &
Legis admonitione, doctrina, & comminationibus in- ridaltcgnig
digent, veruùm etiam ſæpe caſtigationibus, ut veternus
. Ülis excutiatur, & Spiritui Sancto obtemperent, ſicut
P. 1I9, 71. ſcriptum eſt: Bonum eſt mihi, Domine, quod humilia- Erotum s
1. Cor. 9,27. t; me, ut diſcerem juſtificationes tuas. Et: Caſtigo alännn
corpus meum, & in ſervitutem redigo, ne fortè, cum Khklime
Heb. E2, 8. aliis prædicaverim, ipſe reprobus efficiar. Et: Duod ktanſlcn
ſi extra diſciplinam eſtis, cujus participes facti ſunt 0- l
mnes: ergo ſpurii, & hon Klii eſtis. Ea de re D. Luthe-
us in'explicatione Evangelii Dominicæ 19 poſt Trinita-⸗ H

Gal. 5, 17.

tis luculenter admodum docuit. . len
Diſtinctèe autem etiam explicandum eſt, quid Evan- plrith
gelium ad Novam obedientiam credentium faciat &
præſtet: & quodnam (quoad bona opera eredentium)
ſit Legis officium. =
Lex enim inculcat quidem, eſſe voluntatem & man-
datum Dei, ut in nova vita ambulemus: at vVires & fa-

cultatem non donat, quibus novam obedientiam in- tauüin
choare & præſktare poſſimus. Spiritus autem Sanétus, Ren dech
qui non per Legis, ſed per Evangelii præadicationem da- eblnritn
Gal. 3, tur & aecipitur, cor hominis renevat. Deinde idem li
Spiritus miniſtezio Legis utitur, ut per eam renatos do- enmeeli
Rom. 1, 2, ceat, afque in Decalogo ipſfis monſtret, quæ ſit volun- eeael
Eph. z, Io. tas Dei bona, & ipſi placens: uit noôverint, quibus bo⸗ ſnl
entiar

nis operi bus opera danda ſit, quæ DEIIS præparavit, ut
in illis ambulemus. Er exhorcatur Spiritus Sanctus a Alelk: z.
bona opera: ac ſi quan do propter carnem remiſſfiores Ralnſropre
ſunt & negligentiores, aut etiam rebelles, per legent A ni.
= coS

—

LEGIS DIVINZ. HM

eOs arguit. Et hoc modo idem Spiri itus duo officia di-
verſa in iisdem hominibus facit: mortificat, & vivifi-
cCat: deducit ad inferos & redutit. Ejus enim kHlici-
um non tantùm eſt CONSOLARI, veruꝭͥm etiam AR-
CGüERE, ut ſcriptum eſt: Cùm venerit Paracletus, ar—
guet mundum (ſub quo & vetus Adam comprehendi-
tur) de peccato, & de juſtitia „ & de judicio. Peccatum
autem eſt, quicquid le egi divinæ adverſatur. Et Paulus

. Etelttin
tnid) nunhil

kammnad elus⸗ Tim 6. .
i tonbun rt ait: Omnis ſcriptura divinitùs inſpirata, utilis eſt ad do- . 3)
Po Oheeneet cendum, ad ARGHUENDIIM, &c. Arguere autem pec.
onine,lit Lata eſt broprium officium legis. Quare quoties ere-
Es tlas dentes delinqvunt, corripiuntur & arguuntur à Spiritu

Sancto per Legem: & ab eodem Spiritu rurſus erigun-
tur & conſolationem accipiunt Per Eyangeli Prædica- 22?2??
tionem.
Ut autem omnis ainb guitas & erroris occaſio, eauno«
ad ejus fieri poteſt, caveatur;, £ Gdiſrimen inter opera
Legis & opera Spirits propriè & dextre tradatur atque
—GDG conſervetur: ſingulari diligentia obſervandum eſt,
cnn e quando de bonis operibus agitur, quæ LEGI DEI ſunt
nn en conformia, (aliaàs enim bona opera nequaquam cenſe-
bonichen rentur: ) uod, hoc loco, vocabulum LEGIS unam
tantùm rem ſignificet: immutabilem, videlicet, volun-

Pirtiche⸗ lc
e. Laceh

lnuni 4 ehhhn

tatem Dei, ſecundum quam homines omnes vitæ ſuæ ra- .
bulen tiones inſtitueré debeant. OS”ð”ðU
DOTANN Eſt autem diſcrimen in operibus propter differenti-

ran . * am HOMINIM, qui ſecundum Legem illam & volun-
gclilan 69, tatem Dei vivere ſtudent. Homo enim nondunm rena-
tus, qui utcunque ſecunduùm Leg gem Dei vivit, & obera l
Legis ideo facit, quia ad eum modum ſunt mandata:
ceamque obedientiam formidine poœnnæ, aut ſpe præmii
n alicujus præſtat: is adhuc ſub Lege eſt, tanquam ſervus:
1 Eopera ejus proprie à D. Paulo Tegis opera vocantur.
enr en . “ Quia talia opera à Lege extorta ſunt: & hi ſunt Caini-

SS „ ci fanctuli Po⸗ eſt, hypockitz)
zn ſche orl 4 . 2 Cùm

1. Tim. I.

Rom. 6, 8.

& ß. I4.

Deut. 12,

8. & 32

illa, qux eſt in membris eorum, legi mentis repugnat.
Undef ſit: ut. nunqu armh quidem ſine lege, & tamen
non ſub lege, ſed in lege ſint, ſecundum legem Donuni in

=

ritum, adhæreat: manet etiam in illis lucta inter Spiri-
tum & carnem. Quareé dele ctantur quidem lege DEI,
ſecundùm interiorem hominem: interim tamen Lex

vivant & ambulent: & tamen bona opera: non hEXK Co-
ACTIONE legis faciant.
Quod vero ad veterem Adamum attinet, qui in
ipſis adhuc hæret: ille non modo Lege, verùm etiam
Poœnis urgendus & coercendus eſt; & tamen omnia in-

vitus & coactus facit: non minus quàm impii, qui com-

minationibus Legis urgentur, & in officio & obedientia
inviti uteunque retinentur.
Quine etiam legis doctrina hoc nomine ctedentibus
neceſiaria eſt: ne propria quadam ſanctimonia religio- 4
ſum vitæ genus de ſuo ingenio excogitent, & ſub præ-

textu Spiri irus Dei electitios cultus ſine verbo & manda-

to Dei inſtituant. De qua re ſic ſcriptum eſt: Non-
facieris ſinguli, quod ſi bi rectum videtur, &c. Quod
Præcipio tibi, hoc tantùm facito Domino: neque addas
quicquam, nec minuas.

Sed & aliam ob cauſam doctrina jegis in exercitio R

bono-

722 VI. DE TERTIO UsI l.
Cm autem homo per Spirictum Sanctum renatus Iumopenum c
atque à lege, hoc eſt, à co actione Legis, liberatus eſt, Quno imagina
jamque Spiritu DEl agitur: tum ſecundum immuta- Genlin ommne
bilem Dei voluntatemyin Lege revelatam, vivit: & o- Arbu em 9
mnia, quatenus renatus eſt, libero & promto? Ppiritu nh, tngtam
agit. Et talia obera pro opriè non ſunt appellanda Ope- uin hiin h
ra legis, ſed opera & fructus Spiritus: aut ut D. Paulus ; Gicen,
ea vocat, dicuntur, Lex mentis, & Lex Chriſti. Hi enim 1 Mmtinihil e⸗
homines non amplius ſub lege ſunt, ſed ſub graria ut Hm 0 Er .
idem Apoſtolus Steſtatur. Umnoentinn
Cùm autem credentes in hac vita non plene reno- tüapnſu ind
ventur, ſed vetus Adam ipſis, usque ad extremum ſpi- Ali it bnd

ndanmm hiimn

Aolmn ſero i:

Eno Onnnis vir
on, Altem,
u in u

“M
vonmnihe e
üi⸗ Amoct
ndcocet 5
ſued er
r kfen 1
lhug 1 ere,
nufmi

fin 1Crid

Alnzettin

om LIHEGIS DIVINXMA. 73
bonorum operum credentibus neceſſaria eſt. Facile e-
nim homo imaginari & perſvadere ſibi poteſt: vitam
& opera ſua omnino pura & perfecta eſſe. At lex DEI
credentibus bona opera ad eum modum præſcribit:

ritun Gnenmn

ferelntnn i
lbeo E in ut ſimul, tanquam in ſpeculo, nobis commonſtret, ea
oniur⸗ Al omnia in nobis in hac vita adhuc imperfecta & i impu- Cor
jins: Iu ra eſſe; ita quidem, ut cunn Apoſt tolo fatendum nobis . 1†.
S ge ſit: Etſi mihi nihil conſcius ſum, tamen in eo non ſum
5 * juſtificatus. Quare cum D. Paulus renatos hor tatur, Rom. 13. F.
nkli ut bona opera faciant, expreſse Decalogum eis propo- 8.9.

. le nit: & opera ſua imperfecta & impura eſſe, ipſe ex le- Rom. 7.
e in tiſe ge agnoſcit. Et David inquit: Viam mandatorum tuo- Pl.19, 32.
Sungle len rum cucurri. Interim tamen orat: Non intres in judi- H. 14 93.
inils lln cium cum ſervo tuo: quia non juſtinicabitur i in con-
Ctannur ſpectu tuo omnis vivens.
nem: Un Quomodo autem, & qua de cauſa bona opera cre-
tumylegin dentium ( licet in hac vita propter peccatum in carne
Gemn luete hrærens imperfecta & impura) grata DEO acceptaque
Neanin ſint, hoc non docet Lex: quæ integram,perfectam &-
Nbonachennn puram, omnibusque numeris abſolutisſiniam obedien-
tiam requirit: ſi niodo ea Deo probari debeat. Evan-
Admm gelion verô docet, Spiritualia ſacrificia noſtra Deo ac-
moo ee cepta eſſe per fidem, propter Chriſtum. Et hac ratione 1 per. 2. 5§.
ch k pii non ſunt ſub lege, ſed ſub gratia: propterea quod Mebr. n,13.
Auunm ipſa perſona piorum à maledictiône & damnatione le-
Einoferlie⸗ Lis per fidem in Chriſtura ſitliberata, & quod bona o-
pera ipſorum, etſi imperfecta & impura, Deo; Propter
1lor voni, S Ohriſtum, ſint accepta & grata: & quod non ex coa-
unlolii, dionelegis, ſed ex renovatione Spiritus ſancti ex ani-
o eh Cgnan mo promte & ſponte ea faciant, quæ D EO placent:
hul i , „quatenus ſecundum interiorem hominem ſunt rena-
nle i mé, ti. Interim tamen asſidue cum veteri ſuo Adamo lu-
iunbe, Cantur.
3 opoe ß. Vetus enim ille Adam (quaſi aſinus indomitus.&
“ tonamax) eſt adhuc crizn pars aliqua ipſorum, quæ .
ciu e ”MVM non

ins

72 4 VII. DE COENA DOMINI.

R

non modo legis doctrina, exhortationibus, Impulſu, &

comminationibus, verum etiam (quaſi fuſte) plagis &
Peœnis cohercenda, in obedientiam Chriſti cogenda eſt:

kte in beata illa reſurrectione renovetur. Tum vero

nec doctrina, nec comminationibus & reprehenſioni-
bus legis, denique ne Evangelii quidem Prædicatione
indigebit: hæc enim ad hanc mortalem duntaxat £
imperfectam vitam ſpectant. Sed quemadmodum
Dominum facie ad faciem intuebuntur; ita virtuté in-
habitantis Spiritus Dei, ſponte . ſine ulla coacticn,
absque omni impedimento, puri prorſus & perfedi,
maximo cum gaudio voluntatem Patris Cleſtis fac-
ent: & in Deo, in omnem æternitateni, lætabuntur
Quare rejicimus & danmamus, ut errorem permi-
cioſum, qui Chriſtianam diſciplinam ſolvit G&£ Vere
pietati adverſatur: cum docetur, quod Lex (eo mo-

1
T

11 ſü oud pios & creden-
do, qui ſupra e pud pios & cred

Xplicatus eſt) non 3

VII.

—
Umofenent
lelogi guice
nnts Agk

4

donec carnem peccati prorſus exuamus, & homo per- (ani in hoc

mnim etian
Rtontti conie
Clestonem
Imn in hoc:
Ulenn ſent
lentare n
min oe ſcr

elninamn te
2Conkesſtoni
illonolcin
qlidem in
n lune, Per
Aönittamus

ulelter zan

12 ‚⸗f imd it U=
tes, ſed tantàùm apud infideles, impios & impœniten “

1

tes urgenda ſit.
L VII.

DE COENA D

ulignoties

Aag. C. 12. – U AM. V I8 fortaſſe qguibram ein r
pol. 157. posſit, declarationem atticuli de 1oS.
Artze. Sm. Cna, huic ſcripto inſerendam W doi
33. Casr. tniſſe: in quo ecs duntaxat arſen “B s
Mim. 380. qui inter Theologos Auguſtanz e S
Cat. Ma, esſionis in controverſiam venerunt . min ve
402. . declarandos ſimcipimus, & vero maniteſ in d
Epit. coy, fit, Sacramentarios jam olim „ (cùm Con ean ked k
Auguſtana Anno Domini 15 30 primum con lnt
ſceriberetur & Imperatori exhiberetur) penitus ab ungemt.
ea alienos fuiſſe, atque talem eo tempore ſecel· D Perlpi
ſionem fecifſe, ut peculiarem ea de re Contesſio- Qllnn ſium
2 nem

N

VII. DE COENA DOMINI. 72 ½
nem offerrent. Quia tamen (quod ſane dolendum eſt)
Theologi quidam, & alii præterea nonnulli, qui Con-
fesſionis Auguſtanæ religionem jactitant, proXimis hiſ-

MWI.
—
imm
Atonibusun
(Clanflie
nChrikicopen

.

&⁊ contra conſcientiæ ſuæ teſtimonium Auguſtanam
Conkesſionem (quaſi ea cum Sacramentariorum do-
Arina in hoc articulo per omnia faceret) violenter

do depravare nituntur: facere non potuimus, quin e⸗
tiam in hoc ſcripto veritati cœleſti pia & ſincera no-
ſtra Confesſione teſtimonium perhiberemus, & veram
ac genuinam tàm verborum Chrifti, quâm Auguſta-
næ Confesſionis ſententiam, de hoc negotio repete-
remus. Agnoſcimus enim, noſtri officii eſſe, ut (quan-
tum quidem in nobis eſt) piam & ſinceram doctri-
nam hanc, per gratiam Dei, etiam ad poſteritatem
transmittamus: & aiuiditores noſtros aliosque pios homi-
nes fideliter admoneamus, ut à peſtilenti errore illo(qui
& verbo Dei & Auguſtanæ Confesſioni fepugnat, ac du=
dum aliquoties damnatus eſt) quam diligentisſime ſi⸗
pili caveant. .

erWepfſ, i
Status controverſiæ, quæ eſt in-
ter nos & Sacramentarios, In ne-
7 . . 1 —,.
gotio Cœnæ Dominicæ.
IIIi Sacramentarli quidâ in eo elaborant, ut quam
cedant, & noſtrarum Eccleſtiarum formas loquendi
ulſurpent: ac fatentur, quod in Cœna Domini corpus
ſerio urgentur, ut ſententiam ſuam ingenue;, a-
ne⸗ animum ſuum declarant, quod credant, verum &

r .l

ce annis in hoc articulo non clam tantum & oceultè,
ſed partim etiam aperte ad Sacramentarios defecerunt

in alienam ſententiam pertrahere, eamque hoc mo-

proxime verbis ad Auguſtanam Confesſionem ac-

Chriſti vere à fidelibus accipiatur: attamen, quando

è”ZMZM pertèê, & perſpicue pronteantur, tum uno ore omnes

7

—

1

„6 VII. De COENA DOMHNNI.

ſubſtantiale Chriſti corpus, ejusque ſangvinem à bene-

dicto pane & vino, in cœna ſacra, tanto locorum in-

tervallo abeſſe, quanto ſummum cœlum ab infima

terra diſtet. Hæc enim ſunt ipſorum verba: Abeſſe
Chriſti corous & ſangvinem à ſignis tanto intervallo

dicimus: quanto abeſt terra ab altisſimis cœlis. Qua-

re cum de præſentia corporis & ſangvinis Chriſii in
ccœna loquuntur, non volunt ea in terris adeſſe, niſi
reſpectu fidei noſtræ: hoc eſt, ſdem noſtram dicunt
per viſibilia ſymbola, perinde ut verbum prædicatum,

commonekteri & excitari: ut ſeſe attollat, atque o-

mnes cœlos tranſcendat: & hoc modo præſens, in cœ-
le corpus Chriſti, ejusque langvinem (imo ipſum Chri-
ſtum, cum omnibaus beneficiis ſuis) vere & ſubſtanti⸗
aliter, ſed tamen SPIRITUALITER TANTIIM fu-
mat eoque fruatur. Sentiunt enim, uti panis & vi-

num hic ſunt in terris, & non in cœlo: ita corpus Chri-

ſti jam in ccælis eſſe, & non in terra: quare in cœna Do-
mini nihil aliud ore ſumi, quàm panem & vinum.
Ac initio quide, cum hæc controverſia orta fuiſſet, fin-
gebant, cœnam Domini eſſe tantùm externum fignum
profesſionis, quo Chriſtiani ab aliis hominibus diſcer-
nerentur: & in ee Sacramento nihil niſi panem & vi-
num (abſentis videlicet corporis Chriſti nuda ſymbo-
la) exhiberi. At cum intelligerent, hoc figmentum mi-

hil prorſus coloris habere, neque conſiſtere poſſe, cœ-

perunt fateri, Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum in

nem Idibmatum: hoc eſt, tantummodo ſecundum divi-

nam ſuam naturam: ſed non ſuo corpore & ſangvine.
Poſtea etiamſi verbis Chriſti graviter urgebantur.
ut præſentiam corporis Chriſti in ſacra cœna fateri
cogerentur: id tamen aliter non intellexerunt, & de-
clararunt, quam quod ſpiritualem tantum præſenti-
am crederent: hoc eſt, quod Chriſtus tantum virtete⸗ „
7 o pera-

ummmeliannt i
umm ueni

UeChu

eclhlnd ⸗

dlum, e
n, cor
un ſern

B leri

33 . .
ſacra cœna ſua vereè præſentem eſſe, per communicatio- Pl

llt, o

II

—

ſennis, be

mibes teret.

(Eligte ptaſe

ſuirtene g Ir 1
eunhile lic in
ol n derli

(r hendic

mbhe rrclzri,

uu

qlan qnol

lter, ningin

II

beitalun
Aroiniumzobi
nnſenginen
Anfrrtibſl
. n enminki
ſe⸗ N 00N
llm Itenmn

UIhs tons
Ahle lonidce

In gan: Eu
Unnternis
An erle
. alt. Ver
Kdt
tepr

1 7 1 . 4 1

NKMAůA2 VII. DE COENA DOMINI. „27
are ſngitnike 4 operationis, & beneficiorum fuorum, per fidem nos
a, tmno un participes faceret. Quia (inquiunt) Spiritus Chriſti

umn ceI A. (qui ubique præſens eſt) corpora noſtra (in quibus
Cnumn eu Spiritus ille hic in terris habitat) cum corpore Chri-
ſgni tme ſti, quod in cœlis eſt, conjungit.

b Aiini dnE Quare ſplendidis & magnincis verbis illis, multis
Lluginsx magnis & præclaris viris impoſuerunt, quando nimi-
ea in Ers rum affirmarunt atque jactitarunt, ſe plane nihil aliud
üten Ulmnte ſentire, quamn quod Dominus Jeſus Chriſtus vere, ſub-
Ut verbiungetir ſtantialiter, vivus in ſacra ſua cœna præſens ſit. Hoc
Gle aula autem intelligunt ipſi tantum de divina Chriſti natu-

Nemotoprre Ia non autem de ipſius carne & ſangvine. De his enim
inennf ſetttiunt, ea tantum in cœlis, & præterea nullibi eſſe: id-
ſtis) i oque Chriſtum nobis cum pane & vino verum corpus
LTIEN M & Verim ſa nguinée manducandum & bibendu dare, ſpi-
enin, Litaiiteber fidle,ſed non corporaliter ore ſumendum.
gccelo:n Hoc E trim inſtitutionis cœnæ Dominicæ, EDIT E,
era:un CORPIS MEIIM, non proprie, ut ſonat,

ſecunduùm literam, ſed quaſi figuratum ſermonem, fi-
gurate accipiunt: ita, ut ED ERE corpus Chriſti nihil
aliud ipſis ſignificet, quam CRED ERE in Chriſtum:
Et vocabulum, Corporis, illis nil niſi Symbolum, hoc
eſt, ſignum ſeu figuram corporis Chriſti denotet: quod
tamen non in terris & in ſacra Cœna præſens, ſed tan-
ℳ* tüm in cœ-lis ſit. Verbum (EST ſacramentaliter, ſeu
modo ſignificativo interpretantur: ne quis rem cum
ſignis ita putet copulari, ut Chriſti quoque caro nunc
in terris adſit, modo quodam inviſibili & incompre-
henfibili. Hoc, nimirum, volunt, corpus Chriſti cum
PpPane Sacramentaliter ſeu ſignificative unitum eſſe: ita,
ut credentes ac pii homines tam certò corpus Chriſti
(quod ſurſum in clis ſit) ſide ſpiritualiter accipiant;
quàm certo panem ore manducant. Quod vero cor-
pus Chriſti in ſacra Cœna in his terris ſubſtantialiter
(licet inviſibili & incomprehenſibili modo) præſens
„2 5 fſit

dgttoretiuni
menrein

3

I. Cor. 10.
ß. 16.

rinth. 10. & teſtimonio Cyrilli confirmatur hiſce ver-

72 WVII. DE COENA DOMMI.

—.— — —— —

—

ſit, & unà cum r ene benedicto, ore etiam Tocrl
tis, & aomine duntaxat Chriſtianis, ſumatur, id ſolent
quaſi Rortendam Plaſphem iam damnare & execrari.
Contra vero de Cœna Domini in Confesſione Au-
guſtana, ex verbo Dei ſic docetur: verum corpus &
Fangvinem Chriſti vere, ſub ſpecie panis & vini, in ſacra
Domini Coœna præſentia eſſe, diſtribui & ſumi: ſecus
autem docentes, improbari. His poſtremis verbis Sa-
cramentariorum error perſpicue rejicitur: qui eo ipſo
tempore Auguſtæ peculiarem Confesſionem obtule-

ruht: quæ veram & ſubſtantialem corporis & ſangvi⸗

nis Chriſti bpræſentiam i in Sacramento coœnzæ, in terris

admiinickratæ, idcircò negabat, quia Chriſtus aſcendiſ-

ſet in coœlos. Pia etiam noſtra de hac re ſententia in
Minore D. Lu itheri Catechiſmo perſpicuè ſequentibus
verbis expreſſa eſt: Sacramentum altaris eſt verum cor-
pus & verus ſangvis Domini noſtri Jeſu Chriſti, ſub
pane & Vino nobiz Chriſtianis ad manducandum & bi-
bendum à à Chriſto ipſo inſtitutum. Luculentius etiam-
num hæc ipfa ſententia noſtra in Apol ogia non mo-
do declaratur, verum etiam illuſtri dicto PauliI. Co⸗

Bis: Decimus articuhus approba atus eſt: in quo con-
ſitemur, nos ſentire, quodi in coœna Domini vere &

fubſtantialiter adſint corpus & ſangvis Chriſti: &τ e⸗
re exhibeantur cum illis rebus „quæ videntur, pane &

vino, his, qui Sacramentum accipiunt. Cùm enim

Paulus dicat: Panem, quem frangimus, communi-

cationem coxporis CHRISTI efſſe &c. ſequeretur, Pa
nen non corporis, ſed Spiritus Chriſti par rticipario-
nem eſſe, ſi non ipſum Chriſti corpus ſed duntaxat

Spiritus Sanctus Vere præſens eſſet. Et comperimus,
non tantum Romanam Eccleſtam affirmare corpo
lem Chriſti Præ ſentiam: ſed idem & nunc ſenti 1e,

olim etiam ſenſiſſe Græcam Eccleſiam. Sed Bü
ecxXx

S net⸗ lamen concen

4 lec Cxer

VI.

(ICillo teſt
rlterin

4 uubs Habita
e cum
onn e he
(lunm Cont
U nberge
Cronlirl 1

lperiort

iin, K D. M

i)liraogorn

Mbet:
Audininns

CoNciOnat

Umnanento co

ligun ⸗

eChriſt

1e ex
in erlli tur,⸗

(E und
Chi
R

DNXRe WII. DE COENA DOMIHNI. 729

. Tr.
jote Gianabhypoe

man ——
ex Cyrillo teſtimonium adducitur, Chriſſum etiarmm

ns Kum. Ccorporaliter in ſacra cœna communicatione ſuæ carnis
Ammmhari in nobis habitare.
m nCieͤ Poſtea cum illi, qui Auguſtæ peculiarem ſuam con-
etnr mmmukt fesſionem de hoc articulo obtulerant, noſtrarum Ec-

Qcleſiarum Confesſionem approbare velle viderentur,
ie ensknüii

ilrihiklni , VV ittenbergæ anno Domini 15 36 formuila quædam
Okenorei Concordiæ (quam nunc recitabimus) inter Saxoni
kelld me⸗
W ed Ccos, & ſuperioris Germaniæ quosdam Theologos, con-
eicl
. ſcripta, & D. Mart. Lutheri aliorumque (utriusq; par-
on

tis) Theologorum ſubſcriptione approbata eſt. Fa ſic
habet:
Audivimius Bucerum explicantem ſuam & alio-
rum concionatorum, qui una adfuer unt, ſententiam de
Sacramlento corporis & ſangvinis Chriſti, hoc modo: S
Conkfitentur, juxta verbadrenæi, Euchariſtiam con-
ſtare duabus rebus, terrena & cœleſti. Proinde ſenti- “
unt & docent, cum pane & vino vere & ſubſiantialiter
adeſſe, exhiberi & ſumni corpus & ſangvinem Chriſti.
Et quanquam negant, fieri Transſubſtantiationem,nec
ſentiunt heri localem incluſionem in bane, aut du ra-
bilem aliquam conjunctionem extra uſ ſum Sacramen-
ti: tamen concedunt, Sacramentali unione panem eſſe
corpus Chriſti: hoc eſt: porrecto pane ſentiunt ſimul
adeſſe & vere exhiberi corpus Chriſti. Nam extra uſum,
dum reponitur, aut aſſervatur in pixide, aut oſtenditur
in procesſionibus, ut fit apud Papiſtas, ſentiunt lnon ad=
eſſe corpus Chriſti.
Deinde hanc inſtitutionem Sacramenti à Chriſto
factam ſentiunt valere in Eccleſia: nec pendere eX di-
gnitate vel indignitate Miniſtri & ſumentis. Quare, ſic⸗=
ut Paulus ait, etiam indignos manducare Sacramen-
tum: ita ſentiunt, corpus Chriſti & ſangvinem verée
porrigi etiam indignis: & indignos vere Rilla ſumere:
ubi ſervantur verba & inſtitutio CH RISTI: Sed
tales ſumunt ad judiciumyut Laulus ait: quia abutuntur

Sacra-

10 hell⸗ Hien
um lni i

1

730 VII. DE COENA DOMINI. =

Sacramento, Cùnm ſine vera pœnitentia & fide eo utun-

tur. Ideo enim inſtitutum eſt, ut teſtetur, illis applicari
gratiam & beneficia Chriſti: illos inſeri Chriſto, & ſan-
gvine ejus ablui, qui agunt poznitentiam, & erigunt
ſe fide in Chriſtum. MVMWB YM
In ſequenti anno præcipui Auguſtanæ Confeſſionis
Theologi e tota Germania Smalcaldiam convocati
ſunt: ut in medium conſulerent, quæ doctrinæ capi-
ta, in noſtris Eccleſiis hactenus propoſita, Concilio
(quod Pontiſcii celebraturi dicebantur) exhibenda &

defendenda eſſent. Ibi D. Lutherus articulos illos,

quos Smalcaldicos vocant, compoſuit: qui commu-
ni & unanimi conſenſu ab omnibus illis Theologis, qui
. . . 7 . . . . —
convenerant, ſubſcriptione confirmati ſunt. In his ar

ticulis D. Lutherus veram & genuinam ſuprà comme-

moratæ formulæ, VVittebergæ conſcriptæ, ſententi-
am, brevibus quidem, ſed ſignificantibus & perſpicuis

verbis, quæ proxime ad verba Chriſti accederent, ex-

plicuit. Sacramentarii enim jam dictæ ſormulæ verba
ad malam ſuam cauſam fulciendam planeè in alienan
ſententiam detorſerant: quod videlicet Corpus Chri-
ſti non alia ratione in cœna diſtribueretur,
ut idem corpus unà cum omnibus beneficiis ſuis ver-
bo Evangeliiexhibetur. Et Sacramentalem unionem
nihil aliud eſſe, quam præſentiam Chriſti ſpiritualem,
quæ fit fide, interpretati fuerant. Has rimas, per quas

illi effugium quærebant, Smalcaldici articuli obſtruxe-
a Cona

runt. Aſſerunt enim, panem & vinum in ſacr
eſſe verum corpus & verum ſangvinem JEſu Chriſti:
quæ & exhibeantur & ſumantur non môdo ja piis, ve-
rum etiam ab iis, qui præter nomen nihil habent
Chriſtianum.
Hanc piam ſententiam D. Lutherus copioſius ver-
bo Dei, in Majore ſuo Catechiſmo declarat: & fic ait:

Quid igitur eſt Sacramentum, quod ad altare diſtri-

buitur?

7

nam

quàm ſic

4

I

l

ehpon
Miti in &

Uunlmenlacit,
Mn edithec

Uumcnnämare
ullten Dil

utmmicgco
e gonnh
Unen Cdi;

tigſirin
tns E
Non tantum
len .
iu elinm

UekChrii
ektanni ner

neſtamnen
Atrinſlchimne

Acgentumn,
unmeſlen

Kade bhoe
Etd Gin
unſtum,

tbum CUN
ran

DOMNNI

Lentia A te en unn

elketut, A

ginſen Chnitpale
tentan, A

ugultant Coklu
Gmelcicdim nnde
t, gue Goenmne⸗
c
1us ropolts
nn hin , u

cbantur) enl

1
cherus otllni
polutt: gul
1
ſdusilis lo

rmmmiſun.
euuinam n

(onlenpre,
KEe
itcatbub⸗ .
hrikri Alaktti 7
. Gnnle
amncidt ⸗“
dum Nrd O
.

ielet Cn

Uar

Kribueei .

bus henenens n
Nen,

*

1II. DE COENA DOMINN 73 1
duitur? Reſpondetur: Eſt verum corpus & verus ſan-
gvis Chriſti, in, & ſub pane & vino: quæ edere & bibe-
re Chriſti verbo jubemiur. Et poſt aliqua: Verbum Dei,
inquam, illud eſt, quod hoc Sacramentum conſtituit,
& diſcrimen ſacit, ut non ſit merus panis & merum vi-
num, ſed ut hæc Chriſti corpus & ſanguis ſint & dican-
tur. Et poſt pauca: Hoc Chriſti verbo conſcientiam
tuam confirmare, & intrepido animo dicere potes:
etiamſi decem Diabolorum myriades, unà cum omni-
bus fanaticis doctoribus irruentes, mihi objiciant, di-
centes: quomodo panis & vinum Ppoſſunt eſſe corpus
& ſangvis Chriſti; tamen certôſcio, quod omnes fa-
natici ſpiritus, & doctiſſimi quique homines, omnes ſi-
mul non tantum ſapientiæ habeant „quantum divina
Majeſtas vel in minimo digitulo habet. Hic vero in
mmedio eſt Chriſti verbum expreſſum: Accipite, edite,
hec eſt corpus meum: Bibite ex hoc omnes, hoc eſt
Novum Teſtamentum in meo ſangvine. Huic verbo
firmiter inſiſtimus: hic tuto manebimus: & expectabi-
mus eventum, an IPSII M vincere, & inſtitutionen
ejus mutare valeant. Hoc quidem verum eſt, quando
verbum Dei ab hoc Sacramento removeris : aut abs-
que verbo divino Sacramentum conſiderare volueris:
quod tum præter panem & vinum nihil habeas. At ſi
verbum cum Sacramento retineatur, ut fieri omnino
convenit: tum Sacramentum illud (ut ipſa verba
teſtantur) reverà eſt corpus & ſangvis Jeſu Chriſti. Ut
enim Chriſtus ore ſuo de hoc Sacramento loquitur
ita res veriſſime habet: I PS E enim mentiri & fallere Tit. I.

7

7

nelcit.
Hlis fundamentis jactis, facilè eſt reſpondere ad quæ-
ſtiones multas, quæ hoc ſeculo plurimam agitantur:
an, videlicet, miniſter Eccleſiæ, qui vitæ eſt diſſolutio-
ris, poſſit Cœnam Domini recte adminiſtrare & exhi-
dbere? & ſi quæ ſunt alia his non diſſimilia „de quibus
?ðYSUVM diſpu-

22. vII. DE COENA PDOMN I

diſputatur. Ita enim ſentimus & ſkatuimus: ſi maxi- übnigigni
me homo improbus & ſceleratus Sacramentum cœnæ H,
Doniinicæ ſumat, aut diſtribuat: tamien ſumere illum la Unhllar
. — . 1 .
R aT +☛ hriſti E 4 TE
verum Sacramentum, hoc eſt, Chriſti corpus & ſangvi- inöllumingtn

nem, non minus, quàm eum, qui digniſſime illud ſu- ilbgno ok
Miat aut diſtribuat. Hoc enim Sacramentum non ha- Emhini eſe

bet fundamentum, hominunmt ſancétitatem, ſed ipfum mmm iel ad⸗
verbum Dei. Et quemadmodum nec ullus ſanétus in umnſeit R

terris, neque Angelus in cœlis efficere poteſt, ut panis Winnkifſoni
& vinum ſint corpus & ſangvis Chriſti: ita nen'o ic
Sacramentum mutare poteſt, ut non ſit Chriſti corpus iik ul
& ſangvis: etiamſi quidam eo abutantur. nin
Non enim propter alicujus aut perſonam aut incre- Knsin

dulitatem, verbum Dei (quoô cœna Domini inſtituta Karmottus
eſt, & propter quod rationem Sacfamenti Habet) irritum taemehal
& vanum fieri poteſt. Quia Chriſtus non dixit: fi cre- MI lti 5
dideritis, aut digni fueritis, tum in coœna facra corpus & Imtn: 4 13
. 2. . . . . . SS “
ſangvinem meum præſentia habebitis; ſed potius ait: Imne“ 14
Accipite, edite, & bibite: hoc eſt corpäs meum: hic kenhuni
eſt ſangvis meus. Et præterea inquit: Hoc facite? taſt den⸗
quidnam? hoc ipſum certe, quod ego nunc facio, quod Prir
. . . S . 3 1 Plrien
inſtituo, quod vobis trado, & vos accipere jubeo. Ver-
1 3 3 —„ 2 . — . . –„
ba Chriſti hoc volunt: ſive dignus, ſive indignus ſis; ha- „

bes hic in cœna, Chriſti corpus & ſangvinem: idque etn k
virtute verborum, quæ ad panem & vinum acceſferunt. an⸗ umä
Hæc memori mente repone, quia in his verbis ( inſtitu ehee
tionis cœnæ) fundamentum noſtrum, defenſio & arma Eeen
noſtra ſunt, adverſus omnes etrorés & fallacias, quæ aut (n keuct
allatæ ſunt hactenus, aut unquam adferri in hoc nego- esen
tio poterunt: e e u
Hæc Catechiſmi Majoris recitata verba veram ur I hal

— . . . . ——— - . ð?MÿMU
præſentiam corporis & ſangvinis Chriſti in cœnaà Do- i
= . .. S “
mini verbo Dei egregie confrmant: & iis ſolide de- uni
monſtratur, præientiam illam non tantüm de mandu- „ die

catione credentium & dignorum, verùm etiam de in-

III. DE COENA DOMINI.

Rtmimim Acdelibus & indignis communicantibus intelligendam
is Ackanennch

4

ehe. .

S

Et quia ſingularibus & excellentiſſimis Spiritus ſan-

t: tankn N: . 1. . 1 .
nriſkiennnt Gti donis illuminatus Heros, Doct. Lutherus, in Spiritu
Aucigiime“ prævidit, quod poſt mortem ipſius, quidam ipſum ſu-
nnen WH ſpectum facturi eſſent, quaſi vel à doctrina jam com-

memorata, vel ab aliis etiam partibus purioris doctri-
næ receſſerit: eam ob cauſam Majori ſuæ, de cœna Do-⸗
mini, confeſſioni hanc proteſtationem, ſub ſinem, in-
ſeruit.
Qlia video nullum eſſe ſectarum & errorum finetu, Tomw. Wit

ſandkiteteni
uunnee uibt
encere ho
i5Chriſti: u

.

rn n ſed hæc mala indies incrementa ſumere, Satanamque teb. Germ.

eetomt magis ac magis furere: nie quis igitur Sectariorum, mée z. Jol. 243.
n , vivo, aut mortuô, aliquando nomen meum ſuo figmeſ-

Dom .
Cena n to Prætexeré poſſit, erroremque ſuum (non candidè in

chme medium allatis mieis ſeriptis) ſtabilire auſit: quod Sa-
rikusndnd cramentarii, & Anabaptiſtæ jam facere cœperunt: Fi-
nin cen dem meam, in hoc ſcri Pto, coram Deo & toto mundo,
bebiis; ge omnibus religionis noſtræ articulis, profitebor. Et
elk coln in ea fide (Domi

lunt

usque vitæ Spiritum perieverafe, atque ex hac vita emii-
grare, & coram tribunali Donuni noſtri JEſu Chriſti in-
trepide comparere paratus ſum. Ac ſ quis fortè poſt
meum obituni dicturus eſſet: ſi D. Lutherus nunc vive-
ret, profecto de hoc vel illo articulo longe aliter ſenti-
ret atque doceret: (non enim ſatis diligenter eam rem
hactenus expendit) Contra hoc figtentum id jam di-
Sco, quod tunc eſſem affirinaturus: & quod tunc dicturus
ellem, idem jam nunc proſiteor: me, videlicet, per gra-
tiam Dei omnes hofſce articulos quàâm diligentiffime
expendiſſe, & non ſemel, ſed ſæpiffſime ad normam ſa-
eræ ſeripturæ exegiſſe, & tanquam ad Lydium lapidem
examinſſe: nec minore ànimi côhifantia atque rX/
oo Ogν ſingulos articulos defenſurum, quam qua
Aunc docttinam de Sactamento altaris propugnavi.
Non

1
—

ino me benè juvante) ad extremum ð

„ . 7
1

234 VII. DE COENA DOMNM —„Nͦͤͦ1

Mnhunus Orea

Non temulentus ſum, aut parum conſiderate loquor: unmm
Scio, quid afrmem: & intelligo, quanta res mea aga- lüm: ui
tur in illo die Donuni noſtri Jeſu Chriſti, cum venerit, Anntiit: n
DM vivos & mortuos judicaturus. Quare nemo me, in re ueni ne ethe
tam magna & ſeria, nugari exiſtimet: hæc enim res Velun
maxime cordi mihi eſt. Novi (Dei beneficio) Sata- Alllelprrl
nam magna ex parte: qui cum posit verbum Dei & nn Augul⸗
ſacras literas pervertere & depravare: quid ille meis aut llne teci
cujuspiam alterius ſcriptis non faceret. “ uh eitatis &
Poſt hanc Prôteſtationé D. Lutherus ſancétæ memo- eenn E ingubi

MN um Unrati

rer. 245. riæ inter alios articulos etiam hunc ponit: Eodem mo- emuum & ve
do (inquit) loquor & confiteor etiam de Sacramento XTIN.
altaris: quod nimirum, ibi revera corpus & ſangvis Od ren
Chriſti in pane & vino ore edatur & bibatur, etiamſi lunnnn,
miniſtri, qui Cœnam Domini diſtribuunt, aut qui eam unctni; z
ſumunt, non credant, aut allàs ſacra Cœna abutantur. ſean Jis, .
Cœna enim Domini non nititur hominum fide aut ſuginctim
incredulitate, ſed verbo Dei & ipſius inſtitutione. Niſi Cerlbe d
rte verbum Dei prius immutent, & prorſus aliter, trinn
= quam oportet, interpretentur: ut hodie Sacramenti railin

hoſtes faciunt. Hi procul dubio nil niſi panem & vi- Etin rran
num in Cœna habent, quia neque verba neque inſti⸗ UUre
tutionem Domini habent, ſed ea ad ſuam falſam opi- ilend⸗
nionem inflexerunt, mutârunt & depravârunt. AcARO 1
Et ſané D. Lutherus (qui certé veram & genninam Iz i
Tom. 2. Auguſtanæ Confesſionis ſententiam præ aliis intelle- SSl
IIIN ha

Pleni

Witteb. xXit, & eam conſtanter, usq; ad ſinem vitæ, retinuit & de- K
Germ. Jol. fendit) paulo ante ſuum ex hac vita diſceſſum, in poſtre-.
252. ma illa ſua de Cœna Domini confesſione, fidem ſuam
de hoc articulo magno zelo, ſequentibus verbis pro-
feſſus eſt, atque repetivit, ubi ſic ait: Ego omnes eos eo-
dem numero habeo, hoc eſt, pro Sacramentariis & fa⸗
naticis agnoſco, (ſunt enim tales,) qui credere nolunt, (dn
quod panis Domini in ſacra Cœna ſit verum ipſius na- a de⸗
turale corpus, quod impius quispiam, vel Judas ipſe, 5

non

V

—r d non minus ore accipiat, quam D. Fetrus, & omnes a-
um Cnlck ſü Sancti: Qui (inquam) hoc credere recuſat, is me
Swllate miſſum faciat: neque ullam anuicitiam aut lamiliari-
e Cnifeankt, tatem à me expectet: ſic enim ſtat ſententia, quam
Cre emd Vnon ſum murtaturns. “OðM
tina tutnn Ex hiſce (præſertim vero D. Lutheri, ut Primarii
i (häe Doctoris Auguſtanæ Confesſionis,) declarationibus,
n poeft edn quas prolixe recitavimus, cuilibet homini cordato(ſi
rijae: G ni0de veritatis & pacis ſit ſtudioſus) manifeſtum,
ntrett. „Ccertum & indubitatum eſſe poteſt, quæ fuerit, hodieque
lurhene MMunt ſit genuina & vera Confeslſionis Auguſtanæ S E N-

— S=
E

e etan Er⸗ Quod autem præter illas phraſes, quibus Chriſtus

leſeteo⸗ 7 & Paulus utuntur, (cum dicunt: panem in cœna eſſe
Hur biun corpus Chriſti, aut communicationem corporis Chri-
ſti) etiam alias loquendi formas uſurpamus: verbi
gratia, cum dicimus, ſub pane, cum pane, in pane ad-
eſſe & exhiberi corpus Chriſti: id non ſine gravibus
„ cauſis facimus. Primùm enim his phraſibus ad rejici-
s endam Papiſticam Transſubſtantiationem utimur. De-
* inge etiam Sacramentalem unionem ſubſtantiæ panis
non mutatæ, & corporis Chriſti hac ratione docere
volumus Ad eundem enim modum hoc dictum, VER- Yoh. 1, 14.
BüNM CARO FACTIHIM EST, repetitur & decla- Col. 2. . 9.
ratur aliis æquipollentibus propoſitionibus: exempli
gratia: Verbum habitavit IN N OBIS: In Chriſto
inhabitat tota plenitudo divinitatis corporaliter: Deus
erat cum eo: Deus erat in Chriſto, &c. & alia plu-
ra hujus generis. Hæ Phraſes ſuprà commemoratum
dictunn Johannis reperunt & declarant: videlicet, quod
Per incarnationem divina eſſentia non fſit in huma-
„nam naturam converſa; ſed quod duæ naturæ ſine
confuſione perſonaliter ſint unitæ. Et quidem multi
„ excellentes Doctores ex erudita antiquitate, Juſtinus,
Eyprianus, Auguſtinus, Leo, Gelanus, Chryſoſtomus
ðUðWBã Aa à2 Sc alii

1.
.
„ „ . 1

VI. DE COENA Onn. Chriſtimy⸗ W
34 ac ipſa fimilitudine Cde per explicant. Do- mnilbel
& alii, hac ip Coœnæ Dormirice * u Giſlinetz
ſterium Sacraine nadmodum in Seriddo du unitæ: ita
zvent enim, rt naturr inſeparabilit ias, panem vide⸗
& non Gcetne Jas dixcrlas ricitagdh Chaſiin
in ſacra Cœna verum naturale ni in terris ſimul
= licet mararclera⸗de adminiſtratione! eſt accipiendum,
e reunas: A tamen non ita el
eſſe præſentia:

ei cactieis
Etgnilehre i⸗
nainmiczſol
Tunpolta petra
Irn ſerbo Dei
Uunſind Byang

inis Chriſti cum Pane unm modmn
. ſangvinis . natu-⸗ ( Derzr
lI0 hæc . i0: qualis 18: Ut ea m en D
uaſi UIIO lis unio: 4 talis: Sc 22 un Dea
rſonalis . men S
ino ſt perſo õ formula,Anno wno ir
Chriſto: ii (in illa Concordiæ iſicare vo- Uun mnd
XX in ( & alii (in illa uo ſigni ndqtum
D. Lutherus & alias) appellant. ⸗ Tub pane, e NC A
. pPta . j.1 ane, . 0 “ .
3 6 conſcrip rmnis loquendi, in ofitionem ( Aielis: e
lunt, etiamiſi for ntur, tamen ſe prop erba ſonant, ac- nlain
“ utantur, tam ver 4, „. u
pane, quandoq; ) ſimpliciter, & S prO figurata, abehn haie
eſt corp lecti, eamque 1oſcere. uct ceheih6
ipere & amplecti, dicatione agti liens: Nonut rliſtme ech
cipe ræGiC . uUien eihe
4 1 nuſitata p 1tur, indg emad- (l
ſed PrO i1 — 18 C negotio loqu . imus: ſed gu un
X 0 C
Juſtinus em & potum accip
2 gar
. m vu 8²
. Pane

. . terra
er verbum Depee AAhnn
hriſtus Servator noſter, Ecangrinem Prop . aloin tert
dum Ohriſtu uoque && imus, per ver- lhimtini⸗
mO ſt factus, mebat. ita etiain rreai . Domini hi
1TO. Stt I4 habuit: . a cibum, ne enltor n
Kram ſalutem! nétificatum Et ſan 4
ſtram ſo ſan . . eſſe. En nun t
bum & Frtce al cbrus &W— Noben d ultima ſua Pril
noſtri ein e M Majori, præſertim
D. Lutherus

Inn
n de hac re formam 104 eſt, Wniminmn
de ha ida uſus eſt,. Pü
de Cœna) eam celebranda uſus 12 ibern
esſione ; ima Coœna .“ Cnernn Reggee
confes . n prin . ne
di, qua ſtus ¹ L detendi⸗ dubiè præcipuus ca⸗ lunmäi mn
aviter Lutherus fesſi tam Wini
Er m autem D. Lut iguſtanam Con ina, tanquam don Eard
Oun eſiarum, quæ Aug 1sS totaà doctrit a, lal ſione ug o
am Eccleſiarum, 12 rit, (Cujus tota Confes 10 Knnef
ſunt, Doctor fuerit, Auguſtana exhibita an nn
plexæ dio, ſummatim in ri Carolo V uſtanz? Ammni ſl
mipen 5* Im erato ,11. Augr .
ebrnbrehenlu cemwuemietats ilius
rofeste
. Nt) prs

Con- Winn

—

. —

on. r DE COENA DOMNI.237

e elH. Qontesfionis propria, vera, & genuina ſententia ex nul-
Ginicr eiglenn lus hominis libellis rectius & certius, quam ex D. Lu-

1Crlo Ae“ theri Didacticis & Polemicis ſcriptis hauriri poteſt.
tebim im Et quidé hæc ipſa jam commemorata D. Lutheri ſen-
eblamis, Nl tentiain unica ſolidisſima, immota, & extra omne du-
rdle o ium poſita petra veritatis (inſtitutione nimirü Coœnæ,
oreeen quex in verbo Dei recitatur) fundata eſt: & hanc ſenten-
onitetai tiam ſancti Evangeliſtæ, Apoſtoli, & ipſorum diſcipuli
Grinnnic, ad eum modum acceperunt & amplexi ſunt, eamque S
As un alios docuerunt, atque ad poſteritatem propagarunt.

X . ,7
Gactaliemnls Cùm enim Dominus & Salvator noſter Jeſus Chri-
p e 3 8 3 a 111 8 8 ☚ ſe 42—
Mmcorcie in us, de quo (ut de unico noſtro præceptore) ſeverisſi-

lr loſ⸗ mum mandatum de cœlis omnibus hominibus datum
H eiſt: HINC AULDITE:non fit vulgaris aliquis homo,
uut Angelus: nec fir tantummodo verax, ſapiens, po-
tens: ſed & ipſa æterna veritas & ſapientia, & verus O-
nnipotens Deus, qui rectisſime novit, quid & quomo-
d0 loqui debeat, & omnia, quæ loquitur ac promittit,
Relar im eflicere & præſtare valet, ſicut ipſe inquit:
Cœlum & terra tranfibunt, verba autem mea non
tranſibunt. Et alibi: Mihi data eſt omnis poteſtas
in cœlo & in terra, &c. ðUðUM
, gel i Cum, inqui, hic verax, omnipotens Dominus, crea-
gine tor & Redemtor noſter Jeſus Chriſtus, poſt ultimamß
ſen illam Cœnam, cum jam jam acerbisſimam ſuam pal-
tl NA fſionem & mortem pro peccatis noſtris accederet, tri-
fſishimo nimirum illo, & poſtremo tempore, re graviſ-
Amsé deliberata, & magno zelo auguſtisſimnum hoc Sa-
cramentum Eccleſiæ or dinaverit, (quod usque ad f-
nem mundi magna cum reverentia, obedientia, 6
humilitate ſumendum, & perpetuũ acerbisſimnæ pasſiomis
& mortis, & omnium beneficiorum eſus mommmentum
futurum erat, ſimulque obgnatio & confirmatio No-
vi Teſtamenti, ſolatium omnium perturbatarum con-
ſcientiarum, firmnum vinculum focietatis Chriſtianæ

2 UMUM Aà a 2 S curn

Martt.n.

Luc. 21,33.
Matth.ag. “
5,198. 3

7

1

738 VII. DE COENA DOMINI. VI.
& cum capite ſuo Chriſto, & inter ſe invicem, conjun- tingdl den
dtio arctisſima: ) certe res gravisſimas & longe maxi- hcloqvent
mas animo agitavit, cum hæc verba inſtitutionis Cœ- ileiſecundn
næ (de pane illo, cui benedicebat, & quem diſcipulis feni 8 pie
porrigebat) pronunciaret: Accipite, comedite, HOC pshibere mo
EST CORPIS MEILIM, quod pro vobis traditur. Et (nine, ab I
de calice, ſeu vino: HIC E S T SANGVIS MEUS ige cceen
NOVI TESTAMEN TI, qui pro vobis effunditur in aine modin
remisſionem peccatorum. “ trorsd
Hæc cùm ita ſe habeant: profecto æterni, veracis- M maine
ſimi atq; omnipotentis Filii Dei ‚Domini, Creatoris, & Aultuionec
Redemtoris noſtri Jeſu Chriſti verba, non ut figurate, Auen gialtet

Metaphorice, tropicè dicta aut prolata, in aliam ſen- b ebems,

tentiam detorquenda ſunt: ut noſtræ humanæ rationi Il le,guit
veriſimilia hiant. Quin potiùs hæc Chriſti verba, ut ſo- wil gi
nant, in propria ſua ac perſpicua ſententia ‚ſimplici fi- Inter &
de & debita obedientia atque reverentia accipere tene- Kimomngci

mur. Neque committendum eſt, ut ullæ objectiones Melolkner D

aut hominum contradictiones, quæ ab humanæ rati- Eninktiſnn
onis acumine promanant, utcunque humanæ rationi Ennändiae
plandiantur, nos ab expreſſo illo Chriſti Teſtamen- ucommun
to abducant. . Cnenin Cig
Sanctisſimus Patriarcha Abrahamus, cùm verbum Aiuke)in Ne
Dei, de offerendo filio ſuo, audiſſet, poterat certe oo- Atheuin e⸗
caſionem diſputandi arripere, an verba ſecundum lite:. Waemn 4

1

ram accipere; an vero commoda & tolerabiliore aliqua ucehuſe
. 2. ;—— .
interpretatione lenire deberet: quandoquidem non mo. nuſintn
do cum omni ratione, & cum Lege Dei & naturæ, Vtrſclier⸗
1 1 1

verùm etiam cum præcipuo illo fidei articulo, de pro- ſeuennri
miſſo ſemine Chriſto, qui ex Iſaaci ſtirpe naſciturus e. inafſ l

. 5 H“ mared
rat, apertéè pugnare viderentur. Veruntamen, ſicut an- MWhzq
teà promisfionem de benedicto ſemine (ex Iſaaci pro- Kli ſan de
genie naſcendo) fide acceperat atq; amplexus fuerat: urmenie
etſi idipſum rationi ejus imposſibile videretur: & ſic DM
Deo laudem venitatis tribuerat, certislime ſciens atque Mik

4

CMNI — FJII. DE COENA DOMINI. 739
ctedens, quod Deus, quæ promiſiſſet, etiam præſtare poſ-
kekmän u ſet: ita quoque nunc ſimpliciter accipit verbum& man-
lna n datuũ Dei ſecundu literam, remque totani divinæ Omni-
ehe e votentir & Sapientiæ permittens: quam ſcit multo
plures habere modos, per quos promisſionem illam

det, ſen A

gie i de ſemine, ab Iſaaco propagando, implere poſſet,
quam ipſe cœca ſua ratione comprehendere valeret.
T MR

n Et ad hunc modum etiam nos vera humilitate & obe
o rü dientia creatoris & redemtoris noſtri, perſpicuo, firmo-
Qclaro & maxime ſerio verbo & mandato (absque o-
voteclo iN mni hæſitatione&diſputatione, quomodo id ad noſtram
Donine, rationem quadret, aut posſibile ſit) ſimpliciter CRE-
Nele, E DERE debemus. Hæc enim verba locutus eſt DO-

t ohn, 6 MINUS ille, qui immenſa eſt DEI patris Sapientia, &
rohre “ veritas ipſa: qui omnia, quæ promittit, certisſimeè re-
eeCNI ipfa perficere & præſtare poteſt.
n ſenem kt ſſane omnes circumſtantiæ inſtitutionis Cœnæ Do-

minicæ luculenter teſtantur: verba illa Domini &al⸗
vatoris noſtri Jeſu Chriſti ( quæ per ſe perſpicua, firma,

em1 . . . . — .
(ur bwe clara, & indubitata ſunt) non aliter, quam in uſitata,
Cangr um propria & communi ſigniſcatione accipi poſſe & debe-
n ee . . . .
o Crl re. Cum enim Chriſtus mandatum illud (de edendo cor-

Pore ſuo, &c.) in menſa, & in Cœna dederit, dubium eſſe
Prchmm,t non poteſt, quin de vero naturali pane, & de vero natura-
dt N li vino, atqꝗ; de manducatione, quæ ore fit, loquatur: ita ut
ſeli e nulla in vocabulo (panis) metaphora eſſe posſit: quaſi
16 erka, Chriſti corpus ſpiritualem panem aut ſpiritualem cibum
e⸗ ndn“ anime dicere voluerit. Et Chriſtus ipſe præcavere ſtu-
gun ite, duit, ne metonymia in vocabulo (corporis) intelligere-
i ümial, tur: & ne exiſtimaretur de ſigno corporis ſui, aut tantum
6 . neni, de ſymbolo, vel de ſigurato corpore, aut de virtute cor-
lurl en, poris ſui, ſeu beneficiis, quæ oblatione corporis ſui
ſend S nobis promeruit, agere. Diſerte enim loquitur de vero,
1o ke u eſſentiali, & ſubſtatiali ſuo corpore, quod in mortem pre
irm , nobis tradidit, & de vero, ſubſtantialiſ: angvine ſuo, quem

ile ee e
ein ℳ Aàa 3“ Fre

740 FVII. DE COENA DOMINI.
ro nobis in ara crucis, in remisſionem peccatorum
effau dit.
Atqui nullus poteſt eſſe tam fidelis aut idoneus at-

1
ipſe Chriſtus Dominus, qui fua verba illa certisſima,

ſuam mentem atque ſententiam omnium optime in-
telligit, atque ad eam dextre declarandam intelligen-

cia & ſapientia inſtructisſimus eſt. Hic in declaratione

inprimis ultimæ ſuæ voluntatis, Teſtamenti & perpe-
xui fœderis atque conjunctionis, non figuratis, non am-
Biguis, ſed propriis, ſimplicisſimis & diſertis verbis uti
voluit: quemadmodum etiam in aliis fidei articulis
ponendis & confirmandis, atque in ſignis gratiæ & pa-
i, ſeu Sacramentis inſtituendis, (verbi gratia in cir-
cumciſiene, in conſtituendis olim Sacrificiis veteris

Teſtamenti, poſteà vero in Baptiſmi inſtitutione) non

verbis obſcuris, ſiguratis, aut ambiguis vti ſolitus eſt:
Et, ut omnem ambiguitatem caveret, ſatis mentem

ſuam declaravit, cùm de corpore ſuo in ſacra Cœna

exhibendo dixit: quod pro vobis datur; & de ſangvine:
qui pro vobis effunditur. Et cùm Apoſtoli hæc ipfius
verba ſimplicisſime acciperent, relinquit eos- in hac
propria & ſimplici ſententia, ac mandat illis, ut omnes

gentes ad eum modum doceant; jubeantq; eas obſer⸗

vare, quæ ipſis, Apoflelis, à Chriſto præcepta erant.

Qua de cauſa etiam tres Evangeliſtæ, Matthæus,
456. 25 Marcus, Lucas, & D. Paulus, qui inſtitutionem Cœnæ
39. 29½ Dominicæ ab ipſo Chriſto poſt aſcenſionem ipſius ac-

1

ceperat, unanimi conſenſu, iisdem verbis & ſyllabis;

*. d., rec clara, firma, perſpicua, & vera verba Chriſti, HO00 A
7. 22. 7 F 7 .
1 22. EoT CORP HS M E U M, prorſus eodem modò de
22, 19. benedicte & diſtributo pane, ſine omni tropo, figura,

„Cor. II . . . .
I. Con Hy ant variatione, recitant. Itaque dubium eſſe non pot-
eſt, quin & de altera parte Sacramenti hæc vesba

. 1- . . 5 . .
(Hic calix eſt Novum Teſtamentum in meo ſangvine) 4 5

que docus interpres verborum Jeiu Chriſti, quam ille

„

2“

—
heelltabu
amltan ver
E od oreen
Ikuneni: qu
Enk Noyumfed
Wſoböhornin
n.
EUlc ker ren
GEnnn Cmili.
Mſer ſübſta
mi ſungri
al iligenti
iitCalirben
nuligi ſan⸗
1hng, nonne
Gtnld Apoltoli
4 e dcli Chri

d Panis,

—

öhcnen etun in Evangeliſta Luca & Paulo nullam aliam ſententiam
habeant, quam verba Matthæi & Marci: qui dicunt:

Gleksar dms Hoc, quod ore ex calice bibitis, eſt ſangvis meus No-
hd

ſenCnki, vi Teſtamenti: quo, videlicet, hoc Teſtamentum me-

hilnenmn um &£ Novum fœdus, videlicet, remisſionem peceato-
rum, vobis hominibus ſancio, ferio, obſigno & con-

Gethrndm mns
, Nhmmtk verborum Chriſti, quam D. Paulus ponit, (ut clarisſi-
, e nt mum veræ ſubſtantialis præſentiæ, & diſtributionis

fon un . ⸗ „ „ 24- -. 1. . X
non ke corporis & ſangvinis Chriſti in Cœna teſtimonium)

nekäſe ſingulari diligentia & accuratè eſt expendenda. Sic e-
n in ds uIE nim ait: Calix benedictionis, cui benedicimus, nonne
lein communicatio ſangvinis Chriſti eſt 2 & panis, quem
frangimus, nonné participatio corporis Domini eſt?
olim d His enim Apoſtoli verbis docemur, quod non modò
wrint , calix ille, cui Chriſtus in prima Cœna benedixit, &

non modo panis, quem Chriſtus fregit & diſtribuit,
ſed etiam panis, quem nos frangimus, & calix, cui nos

1n benedicimus, ſint corporis & ſangvinis Chriſti, commu-

pole N
oküne
dunt, atque e calice bibunt, vere accipiant atque par-
ticipent verum corpus, & verum ſangvinem Chriſti.
Etenim, niſi corpus Chriſti verée & ſubſtantialiter, ſed

retur, panis non corporis, ſed Spiritus, virtutis & be-
neficiorum Chriſti communicatio dici debuiſſet, quem-
admodum etiam Apologia prorſus eadem ratione in
hoc ipſo negotio argumentatur & ſtatuit. Et ſane ſi D

.

ris Chriſti, quæ per fidem fit, ageret, (ut Sacramen-

comnuunicatio corporis Chriſti: At Apoſtolus affirmat,
panem eſſe communicationem corporis Chriſti, quod,
e Aaa 4 vide-

„

vn. PE COENA DOMINI. „41

duntaxat virtute & efficacia ſua præſens eſſet, & ſume-

Sed & hæc repetitio, confirmatio, & declaratie

I. Cor. I0.
ß. I16.

nicatio; ita quidem, ut omnes, qui hunc panem e-

Ppaulus duntaxat de ſpirituali communicatione corpo.

tarii hoc Paulinum dictum ſuo more depravare ſo-
lent) non dixiſſet, panis, ſed Spiritus, aut fides eſt

X

I. Cen. [0,36,

742 VII. DE COENA DOMINI.

videlicet, omnes, qui participant benediétum panem,

2

etiam corporis Chriſti participes fiant. Ex eo ergo hoc

7
conficitur, Paulum haudquaquam de ſpirituali, ſed de
Sacramentali, ſeu ea quæ ore fit, participatione corpo-
ris Chriſti loqui, quæ piis & impiis, titulo duntaxat Chri-
ſtianis communis eſt. . .
Hanc piam noſtram ſententiam etiam ratio & cir-
cumſtantiæ concionis illius Paulinæ confirmant. Eos

enim, qui de Idolothytis edebant, & Ethnicis cultibus
diabolicis communicabant, nihilominus autem etiam

ad menſam Domini accedebant, & corporis & ſangvi-

nis Chriſti participes fiebant, Paulus à tanto facinore

deterret, & admonet, ne ſibiipſis ad judicium & damna
tionem corpus & ſangvinem Chriſti ſumant. Cuùm

enim omnes illi, qui benedicti & diſtributi panis in ſa-

cra Cœna participes fiunt, etiam cum corpore Chriſti
comnninicationem habeant, profecto D. Pauli verba
non poſſunt accipi de ſpirituali communicatione cum

Chriſto, qua nemo abuti unquam poteſt, & à qua homi⸗

nes non fſunt deterrendi.

Quare Patres & pii Majores noſtri, D. Lutherus &
alii ſinceri Doctores Auguſtanæ Confeſſionis, hoc D.

Pauli dictum ejusmodi verbis declarant, ut cum verbis

Chriſti optimè conſentiant: ut cum ad hunc modum id

explicant: Panis, quem feangimus eſt corpus in⸗
STI diſtributum, ſen communicatum corpus Chrilti,

In hac ſimplici & ſolide fundata explicatione dorrr
lenti illius teſtimonii Paulini magno conſenſu acquielci-
mug. Et non injuria miramur, quod audaces homines

reperiantur, qui, cüm ipfi ante hæc tempora gactaeln
tariis hoc Pauli dictum oppoſuerint, nunc illud ip um
pro fundamento erroris ſui (quòd videlicet corpus Chri- n
ſti in Cœna ſpiritualiter tantummodo ſumatur) ponere

non erubeſcant. Sic enim loqvuntur: Panis eſt com-

3 —

quod inter eos diſtribuitur, qui fractum panem accipi-

Dr

Enunttiocorpori
ummanpcre Chri
n her lo ſi
AUnpti ide ap
Grio hienalite

i, —
odlla inleri

(larem n
hnmum etiam
1n Els, Eho
funalem er
E üine pera
MACenam
erunſang
n,E grande
onns &langy
Irle crt cun
uune chlnt &
urn tmum ,⸗
Pprenrnkren
reiſn corde
Ini ſNtaC
Mficiunt:

Ugnis moclis

Wörn horrib
Eum gie en
lie hoe

ulenii in
AI.

Mlbben t,,
1eN
Luuref
enEeqlanr
bent

Ede;

de in Dr
min
ſnice, lnin

Aitn

D0NMN.

—
nt beneciun .
un Ee üin tie
t, Dinicſniint
iginlotmul

tiamzetun itaH

ine conirmm 4

nl, & Emmsan

lonümnsan
4,Ccoipnihen

Pak 1 t i
Gal ſlcinm ie

CMrifkiſman
Cäkteies

ain cunn
oketto

4

An eoommmm 2
IN

un aehhi

Gnolti, N

r Cl

NW
4 glentru
hn
tmd

municatio corporis Chriſti, h

ul D

VII. DE COENA DOMINJ, 74;

oc eſt, id, quo fit ſocietas
cum corpore Chriſti, quod eſt Ecclefia: ſeu eſt medi-

Chriſto ſpiritualiter unimur, & corpori Chriſti; quod
eſt Eccleſia, inſerimur. l

Qudd autem non tantùm pii & credentes in Chri-
Aum, verum etiam indigni, impii, hypocritæ (verbi gra-

tia: Judas, & hujus farinæ homines, qui nullam pror-

ſus ſpiritualem cum Chriſto communicationem ha-

bent, & ſine vera pœnitentia atq; converſione ad DE-

UM, ad Cœnam DOMINI accedunt) etiam verum cor-
pus, & verum ſangvinem Chriſti, ore, in Sacramento
ſumant, & grande ſcelus, indigne edendo & bibendo,
in corpus & ſangvinem Chriſti admittant, id D. Paulus
expreſſe docet, cum affirmat, quod ii, qui indigne de

illo pane edunt, & de calice DOMINI bibunt, rei fi-
ant non tantum panis & vini, non tantum ſignorum
& ſymbolorum, aur figuræ corporis & ſangvinis: ſed
quod rei ſint corporis & ſangvinis JESU CH RISTI,
quem in ſacra Coœna præſentem contumelia atq; igno-

minia afficiunt: ſicut Judæi, qui ipſo facto & opere
(indignis modis Salvatorem tractantes) in corpus

CHRISTI horribiliter peccarunt, & CHRISTIIM OC -

ciderunt. Sic enim antiquisſimi „Pii & eruditi Docto-
res Eceleſæz hoc Pauli dictum intellexerunt: & ma-
gno conſenſu in hanc ſententiam ſunt interpre-

tati. V

unm, per quod fideles unimur Chriſto: ſicut verbum
Evangelii fide apprehenſum, eſt medium, per quod

I. Cor. I.
b. 27.

Duplex igitur eſt manducatio carnis Chriſti. Una

ſpiritualis, de qua præcipue Chriſtus in Evangeliſta Jo-

hanne, capite ſexto, agit: quæ non alio modo, quam

“ ſpiritu & fide in prædicatione & meditatione Evan-

gelüi ſit, non minus, quam cum Cœna Domini digne,
& in fide, ſumitur. Hæc ſpiritualis manducatio per ſe

utilis & SALTARIS eſt, OMNIBISQIUIE Chriflia-

A 4 à 5 nis;

1

ohann. 6.

ℳ₰D₰f

VII. DE COENA DOMINI.
nis, & quidem O MNIBHS temporibus ad ſalutem
NECESSARlA eſt: ſine qua ſpirituali participatione
aentalis illa, aut quæ ore duntaxat mit, manduca-

„

Sacran

tio in Cœna non modo accipientibus non ſalutaris,

ſed nozia etiam & damnationis cauſa eſſe ſolet.
Spiritualiter igitur manducare nihilominus, quàm
REDERE prædicato verbo Dei, in quo nobis Chri-
ſtus verus Deus & homo, cum omnibus beneficiis, quæ

carne ſua, pro nobis in mortem tradita, & ſangvine

ſio pro nobis effuſo, promeruit, offertur, videlicet,
gratia & clementia Dei, remisſio peccatorum, juſtitia,
& vita &
audit, fide accipit, ſibique applicat, & hac conſolati-

one totus nititur [quod Deum placatum, & vitam æ=⸗-⸗
ternam, propter mediatorem Jeſum Chriſtum habee-

mus: ] qui, inquam, vera ſfiducia in verbo Evangelii fir-

miter, in ormnnibus tribulationibus & tentationibus,
acquieſcit: hic ſpiritualiter Corpus Chriſti edit, & ſan-

gvinem ejus bibit. 2
Altera vero manducatio corporis Chriſti eſt Sacra-
mentalis, & ore fit, quando in ſacra Coœna verum &
atque participantur: ab ommibus, qui panem illum
benedictunn, & vinum in Cœna Dominica, edunt &
bibunt. Ac pii quidem corpus & ſangvinem Chriſti

in certum pignus & coônfi mationem accipiunt, quod

rto ſint remiſſa, & quod Chriſtus

peccata ipſis ce .
efſicax eſſe velit. Impii vero idem

in ipfſis habitet atꝗ;
corpus & eundem ſangvinem
ſuo, ſed ad judicium & damnationem ſum
Chriſti verba, quibus Cœnam inſtituit,

cent. In prima enim Cona menſæ aſſidens, diſcipulis
ſuus naturalem panem, & naturale vinum porrigit: &

de iis pronunciat, verum eſſe corpus & fan ⸗
um: & jubet eos edere & bibere. Ergo illud Chriſti

7

“

erna. Hæc qui ex verbo Dei commemoratt

ſubſtantiale corpus & ſangvis Chriſti, ore accipiuntur

a CHRISTI etiam ore
aunt. Hoch r

. 7 b
gvinem ſu-

Iuhlmun, conl

Amis lon pot
hamil, Caer,

Ttenlbili man
Ulne nunduc
Aſo etianll
rimei coll
ſuek lirinal

11

ur
ur tota erun
E etbeilllinti
erhrit, c
Unſenſi Chalt,
ttuit ſeeke
inipork) nn
llkeini

5

AUAmmonn rec;
It
e ad e

ige tracletn

aniten

4

Wepannent⸗

expreſse do- 4

ONkglcl, VI. DE COENA DOMII. 74 5
mnbnn mandatum „conſideratis diligenter omnibus circum-
tinl kniiir ſtantiis, non poteſt niſi de orali, non auten de craſ-
Humr,NA fſa, carnali, Capernaitica, ſed de ſu Pernaturali &£ incom-
Eetbus unimn prehenſibili manducatione corporis Chriſti intelligi.
8cal lee Ad hanc manducationem, quæ ore fit, Chriſtus man-
dato ſuo etiani alteram requirit, cùm inquit: Hoc fa-

——

re mnlaninnn

, nanontels cite in mei commeniorationem: hic enim FID E M
Nirn “ (dquæ eſt ſpiritualis corporis Chriſti participatio) po-
en taünt, Quare tota erudita & pia antiquitas (ſecundum
e leen hæc verba inſtitutionis Chriſti, & explicationem Pau- “
10 Pecca I

li) expreſsé, & cum tota Cactholica Eccleſia magno
conſenſu docuit, quod corpus Chriſti non tantum
ſpiritualiter, fide, ( quod etiam extra uſum Sacramenti
Keri poteſt) verùm etiam ore, non modo à credenti-
bus, ſed & ab indignis „infidelibus, aypocritis, nomine
duntaxat Chriſtianis, accipiuntur. Quæ antiquitatis
teſtimonia recitare, hoc loco nimis eſſet prolixum:
quare Lectorem ad noſtrorum ſcripta, in quibus hæc
copioſe traéctata ſunt, remittimus. M
Ex his manifeſtum eſt, quam inique virulentis ſar-
calſmis Sacxamentarii Domino noſtro Jeſu Chriſto &
, D. Paulo, totique Eccleſiæ inſultent, qui oralem & in-
ibo, i, dignorum manducationem vocant, duos pilos caudæ
Donin, equinæ: & commentum, cujus vel ipſum Satanam
„pudeat: doctrinam vero de Majeſtate Chriſti EX-
QCREMENTUM Satanx, quo Diabolus ſibi ipſi & ho⸗
„minibus illudat, appellare auſi fuerint. Hæc adeo hor-
„ rengda ſunt, ut homo Chriſtianus ea ſine horrore non
1% recitare posſit.
Accurate autem hoc etiam declarandum eſt, qui-
nam ſint indigni convivæ in hac ſacra Cœna. Hi ni-
mirum, qui ſine verâ pœnitentia & contritione, & ſine
vera fide, & absque bono propoſito vitam emendandi,
ad cœnam Domini accedunt. Hi ſibi ipſis judicium,

in fetvoin

ibis &

!.
lee⸗

is Ci

ͦUͦUV— 22ð

—

S. DE COENA DOMINII.

pœNas indigna ſuâ ora-
eſt, temporales & æternas Pœnas ene⸗ & cor⸗
hoc eſt, aihne corporis Chriſti acce. .
li manducat inis CHRISTI rei fiunt.
Gris atque ſangvinis CH firmi
poris atq . Domini ſunt, in
Digni vero convivæ in cœna 1. iſtiani, qui dum
in ſide puſillanimes, berutbart Chriſtieniz ſuorum
Kudinem & multitudinem pe
magnitt

ect

de ſau-
isſimo theſa
mnundiciem Tonſderantes, hoe ptecoſsfimo qui fi-
0 beneficiis Chriſti indignos ſeſe

. lorant, & ninn
dei ſuæ infirmitatem ſentiunt atque 3 alino Deo firmio-
riuæ Mmh habent, quam ut Dom
Miagis in votis ha 11
—„

e: dientia ſervire po
Sy . uriOre obe „ . . 0-
re & alacriore fide, & p 8 digni illi convivæ, in qu
ſint. Hi (utdiximus) ſunt verè digni ill primis hoc au-
zaͤr⸗ gratiam, & quibus recreandis inp
rum

ivium eſt
9, m conviviumn .
guſtisſimum Sacramentum & eral homines beni-
Lu — . . n „2
5 ſtitutum. Chriſtus enim e me omnes, qui la-
Ini 4 — *. D ;— 2
. . „Vvenite
. . 4. . 3 tat dicens: v .
Matth. I gnisſimè invit

. Et alibi
. iam vos.
5.2 8. Poratis & onerati eſtis: & ego ſci⸗ ſed male haben-
Matt. 9, 19. i: Non eſt opus valentibus me u nea 6 dicit Domi-
2 Cor. 12,9. ihs Et Apoſtolus inquit: ären Romanos ſcribit:
Ram 14, I. aus) in infirmitate perficitur. 15 polt: DElls eum
1 num in fide aſſumite: & pan Dei crediderit, ſiye
oh. 3, 16 1 ſit Quisquis enim in fllium fuerit, habet vitam
Je 16. knann aſ infirmia fide Præditus fuerit,
is firma ſive
æternam. .

1

ito Chriſti con-
in merito Chri
frmitate aut firmitate fidei, ſed in m
C1. 0
. lio miſerrim
„ . riſti in curando fi
MMarc. 7. i parens, qui opem Chriſti i Patriarcha Abraham,
in Mlorabae; non minus, quar buſtam fidem habué-
Apoſtolus Paulus, & alii, qui robu la M
re, participat. ia & duplici manducatione
ſentia ſiritualiter
æc de vera præ t ade ſpiritualiter,
oned ſangriuis Chriſti, quæ aut fide ſpiritu aut
CcO . ,

jus fructum infirmus ille in fide anguſtiq
ſiſtit. Hujus fi

II!

ur ſt gue
(ch ſunt.

(I)Ml vero et
rellr Niuil
ſalen tionen

ulinl ilter ali
meerint:
umn & Dium
hetke nore
in, beltimb:

pinehrſti
Afeihumn vel
UInoiero miniſte
umnimm: horm
alhnſtiprale

mCriki corp

ühmomn 0

N

tallgbendum.
cülſimneminn
ii, gur in
in Drimnia i
uclten certe,

. tene Domin
8 & erbe
le in exigua in-
ignitas igitur neque in magna, neqr
Dignitas ig

DNN. VII. DE COENA DOMINI. 2747

— aut ore fit ( quæ poſterior dignis & indignis communis
enns intgulu elſt) dicta ſunt. 8
Ri ceſim T CrllM verô etiam de Conſecratione, & de uſitata il-
ei un. la regula (Nihil habet rationem Sacramenti extra u-
Dommmilmn iin ſum ſeu actionem divinitus inſtinnam) diſenſones
CRelkean,“e. quædam inter aliqueos Au guſtanæ C onfesſionis Theo-
pecctonm logos inciderint: de his etiam duobus capitibus una-
– nimem & pium noſtrum conſenſum declarare viſum
. etohſnt t⸗ eſt. Ac de priore illa quæftione, quæ eſt de Conſecra-
eſient tione, ſentimus: quod veram Præſentiam corporis &ℳ
3 on. ſangvinis Chriſti in cœna non efficiat, ullius hominis
ne ct vel gerbum, vel opus, dignitas, ſeu meritum, ſive pro-
rhannd nunciatio miniſtri: ſeu manducatio, ſeu fides commu-
dbeleu nicantium: horum nullum nobis corpus & ſangvi⸗

mnillan nem Chriſti præſentia facit. Sed hoc totum, quod in
nd ine cona Chrifti corpus præſens habemus, ſimplieiter, &
ſectun te in ſolidum omnipotentis Dei virtuti, & verbo, inſtitu-
smocl tioni atque ordinationi Domini noſtri JEsII CHRIST I
ad eſt adſcribenduum. Sðͦ
tehchin Verisſima enin' illa & omnipotentia verba JESLI
elenſi Chriſti, quæ in prima inſtitutione pronunciavit, non
ſitus wenl 6s modo in primia illa eœna efficacia fuére: ſed eorunz
bae g⸗ vis, virtus, & efficacia adhuc hodie durant & valent: V
dſ ita quidem certe, ut eorum virtute in omnibus locis,
huneich . ubi cœna Domini juxta Chriſti inſtitutionem cele-
inn KentM bratur, & verba ipſius uſurpantur, virtute & potentia

„ eorum verborum, quæ Chriſtus in prima cœna locu-
tus eſt, corpus & ſangvis Chriſti verè præſentia diſtri-
buantur & ſumantur. Chriſtus ipſe enim (ubi ipſius
inſtitutio obſervatur, & verba ejus ſuper pane & vino
recitantur, & benedictus panis & vinum benedictum
diſtribuuntur ) per verba illa recitata, VIRTHUTE „ .
PRIMA INSTITNTTOMNIS, hodie criam, ver- De wodi⸗
bo ſuo, quod repeti vult, efficax eſt. Hanc piam no- tone Jsse.
Kram ſententiam Chryſoſtomus his verbis conſrmat:

Hom. 7. ſ. .

ge de pas-

ſione.

Gen. 1, 28. um: hoc verbo propoſita elementa in Cœna ca.

Tom. 6. Je- D. Lutherus de hac ipia re ad eundem modum ſcri-

nenſ f. 99

Tom.3. Je-

nenſ. I ol.
446=

7

„48 VI. DE COENA DOMINAMA

Ghriftus, qui illam or-
Et nunc (inquit) illi præſto eſt Chriſtus, qui il unöem Do

Elre keitentt
Unmittantur:

navit menſam, ipie iſtam quoque coniecrat. Non enimn
homo eſt, qui propoſita, panem & vinum, corpus Chri-
Ri facit & iangvinem: ſed ille, qui crucifixus pro nobis
eſt, Chriſtus. Sacerdotis ore verba proferuntur, & Dei
virtute confecrantur, & gratia. Hoc eſt, ait, Corpus me-

. .⸗ .
crantur. Et ſicut illa vox, quæ dicit: creſcite & multi⸗ D
plicamini, & replete terram, ſemel quidem dicta eſt,
ſed omni tempore ſentit effeétum, ad generationemO-
perante natura: ita & vox illa (hoc eſt corpus meuin:
hic eſt ſangvis meus) ſemel quidem dicta eſt: ſed ber
omnes menſas Eccleſiæ, usque ad hodiernum diem, £☚
usque ad ejus adventum præſtat ſacriſicio firmitatem.

bit: Hæc illius juſſio & inſtitutio poſſunt hæc præſt e:
& efhciunt, ut non nudum tantum panem & vinunn
verùm etiam corpus & ſangvinem iphius diihebnemut
& accipiamus. Sic enim verba ipfius habent: Hoc e
corpus meum: Hic eſt ſangvis meus. Itaque non e.
pus noſtrum, non pronunciatio noſtra, ſed mane a-
tum & ordinatio Chriſti efficiunt, ut panis ſit corpus,
& vinum ſit ſangvis Chriſti: idq; jam inde à prima uill⸗
tutione Cœnæ, usq; ad finem mundi fieri ſolet: no 10
autem miniſterio hæc quotidie diſtribuuntur.
bus hæc verba pronunciarem: Hoc eft corpus SS
nihil tamen ea re eficeretur. At quando ad ipfius 1)
datum & inititutionem in adminiſtratione Cœnæ I
minicæ dicimus: Hoc eſt corpus meum: tnin 1etei3
eſt ipſius corpus. Non propter noſtram pronunciati
nem: zut, quod hæc verba pronunciata
efhicaciam: ſed quia Chriſtus nobis præcipit, ee
ba pronuncieinus, & hoc agamus, quod ipſe in pr n
eιa fecit: & hoc modo ſuum mandatum & factum 4
Gum recitatione neſtra cenjunxit.

r

1

Item alibi: Sic & hic fit: Etiamſi de ommnibus Pam- ui Orriti
unmled

hanc habeant
a hanc ,.
ipit, ut hæc r

VII.

—
Equicen Ver

nnun guidem
1

Un glinguit:
(d Chriſt

Alionmn ſades
dckhreſe

ntſone Pecca
s Chrii m
34 ln Knobii
1 Tekamenti

Güilna kedllet

bämneſarin
lechi

li corpu
genibentur

1

limit.

4

A

=
S-

hre aute

= =
. —

urumincbi
a tamende

Won ſ;
unechriſti

doCN,
.

e .
Rickablerye

nancigrib,⸗
tibin
Ulc

beſaer

1

lt,totn
s tern d,
*“ en ,

“ 2

VII. DE COENA DOMINI. 749
Et quidem verba inſtitutionis Chriſti in adminiſtra-
tione Cœnz Dominicæ palam coram Eccleſia diſerté
& clarè recitentur, aut decantentur: neque ulla ratione

intermittantur: idq; plurinis & gravisſimis de caufis.

S Primum quidem, ut ſatisfiat & pareatur Chriſti man-
tba proh dato „qui inquit: Hoc facite: non igitut omittendum

Horchi eſt, quod Chriſtus: pſe in ſacra Cœna fecit. Deinde, ut
mem ue auditorum fides, de ſubſtantia & fructu hujus Sacra-
Get: anlt menti, (de præſentia corporis & ſangvinis Chriſti, & de

ſemnel gn remisſione peccatorum, omnibusque beneficiis, quxæ

unn ic genin nobis Chriſti morte, & ſangvinis profuſione parta
achocekenn ſunt, & nobis in Teſtamento Chriſti donantur) per ver-

iden dchen ba Teſtamenti Chriſti excitetur, confirmetur, & quam
A ocdtn certisſima reddatur. Præterea, ut elementa panis & vi⸗=
lnnedn ni, ad hunc ſacrum uſum quo videlicet nobis unà cum
ſ illis Chriſti corpus manducandum, & ſangvis ejus bi-
bendus exhibeatur] ſanctificentur ſeu benedicantur, ut
D. Paulus inquit: Calix benedictionis, cui benedici- I Cor. 10.
mus, &c. hæc auté benedictio non alia ratione fit, quam F. 16.
verborum inſtitutionis repetitione & recitatione.
Hec tamen benedictio ſeu recitatio verborum infti—
tutionis Chriſti ſola, non efficit Sacramentum, ſi non
tota actio Cœnæz, quemadmodum ea à Chriſto ordi-
nata eſt, obſervetur. Verbi gratià: cum benedictus pPa-

m
ahud . . . . . 4 . .
fate nis non diſtribuitur, ſumitur, aut participatur: ſed vel
ne 4 includitur, vel ſacrificatur, vel circumgeſtatur; Manda-
eane tum enim Chriſti, (Hoc facite) quod totam actionein

ne e complectitur, totum & inviolatum obſervandum ef.
H e. Ad hujus autem Sacramefiti adminiſtrationem requi-
ritur, ut in conventu aliquo piorum hominum panis &
vinum benedictione conſecrentur, diſpenſentur, ſuman-
tur, hec eſt, edantur & bibantur, & mors Domini an-
nuncietur. Ad hunc enim modum D. Paulus totani I. Cor. I10.
actionem, in qua panis trangitur, ſeu diſtribuitux &
mitur, oh ochles nebis propomt. —
4 Acce-

Tom. 4.
Tenenſ.

75 0
Accedamus jam etiam ad alterum caput, de quo
paulo ante mentio eſt facta. Ut vera & pia doctrina

di Pontificiis abuſibus hæc regu

DE COENA DOMINI.

de Cœna Domini ſincere conſervaretur: & multiplices
Idololatrici abuſus atque corruptelæ hujus ſacroſanéti
Teſtamenti Chriſti vitarentur, & abolerentur: utilis
hæc regula & norma ex verbis inſtitutionis Cœnæ de-
ſumta eſt: Nihil habet rationem Sacramenti extra u-
ſum à Chriſto inſtitutum: ſeu extra actionem divini-

tùs inſtitutam. Hæc regula nequaquam rejicienda eſt:

magno enim cum
poteſt & debet. Vocabula autemä(uſus ſeu actio)in hoc
negotio proprie non ſignificant
ducationem, quæ ore fit: ſed t
lem actionem cœnzæz Dominicæ à Chriſto inſtitutam.
Ad eam verô requiritur: Con
tutionis: diſtributio & ſumtio, ſeu externa, quæ dici-=
tur, oralis manducat
corporis & ſangvinis Chriſti perceptio. Er, cum extra
hunc uſum panis in Miſſa
ſed vel offertur, vel includitur,
aut adorandus proponitur

vel circumgeſtatur,

ſmi, ſi ad campanas baptizandas, aut a
pram adhiberetur, aut ad
haberet Sacramenti (Baptilmati

vangelii oppoſita, & ab ipſo D. Lut
ta eſt. 1. —
Interim tamen disſimulare non debemus, quod Sa-
cramentarii hanc utilem & neceſſariam re
ſubdole, & malitiosè ad negandam veram
alem præſentiam, & oralem manducationem corpo-

communis eſt) falſa interpretatione de

pretantur enim eam de ſpirituali uſu FI DEIinterno,

ac ſen-

fructu in Eccleſia Chrifti retineri

ſecratio, ſeu verba inſti-
V (en

io benedicti panis & vIni: item
Pontificia non diſtribuitur,

, non eit ille pro Sacramen-
t0 agnoſcendus. Quemadmodum etiam aqua Bapti-
d curandam le-
oranda proponeretur, nullam
5⁸) rationem-Hujustno-
la initio renalcentis E-
hero pie declara-

gulam vafré,

& ſubſtanti-

ligter
ſidem, nec ſolam man-
otam externam viſibi-

7

—–

tis Chriſti (quæ hic in terris fit, & dignis arch indignis
pravent. Inter-

=

—
lenint, ſumti
tlekgamentum
uti ötantumme

Eſeſze uteo

Eefonocoll
kmocoligunt
OuChrilineoprz
(n ſc
4 its nol
uncnnpoe
t Certiflmum
nmenim Dom

unn Merdllitat
UAanaratur,
redungtl
Ulden
Nad ſaluten
min Chrigg
Ker
8 INpfu ckea
n

tporig⸗Y

MN.
. ac ſentiunt, ſumtionem cœnæ dominicæ indignis non
lterumn an E

k en Kn H Ohriſti, tantummodo ſpiritualiter per nidem: aut fidem
enaten, Al hoc præſtare, ut corpus Chriſti in cœna præſens ſit. In-
gtckhit ge porro colligunt, indignos, infideles, hypocritas, cor-
& ME pus Chriſti nec Præſens habere, nec accipere
inkimten Atqui fides noſtra Sacramentum non efficit: ſed

en Netanenl ni tanium Omnipotentis Dei atque Salvatoris noſtri Jeſu

Ohriſti certisſimum verbum & inſtitutio hoc præſtant.

eſſe Sacramentum: & fieri comm nicationem corporis

VII DE COENA DOMINI. 51

4

egtagt Verbum enim Domini in Eccleſia eſſicax eſt manetque:
Lccleia e neque vel dignitate vel, indignitate miniſtri, neque ſu-
enlis Hiè mentis incredulitate quicquam ei derogatur, aut vir-
IrheRle tus ejus enervatur. Sanctum Chriſti Evangelion eſt per-
Awumeme manetque Evangelion, etiamſi impii quidam auditores
ce1CE“. nmullam illi fidem adhibeant, in quibus etiam illud non
e eſt efficax ad ſalutem: idem etiam fit in ſumtione Sa-⸗
lu en6 cramenti: ut Chriſtus in verbis ſuis ( Accipite, edite;

hoc eſt corpus meum) verax maneat, ſive communi-
cantes in ipſum credant, ſive non credant: præſenti-

fidem, ſed per omnipotentiam ſuam efſicit.
Quare pernicioſus error eſt, quem adverſarii impu-
. denter defendunt, & ſubdola depravatione uſitatæ hujus
GW regulæ, plus fidei noſtræ (quippe quæ, ipſorum opinio-
ne, corpus Ohriſti præſens nobis ſiſtat, atque participet)
quâm omnipotentiæ Domini atque Salvatoris noſtri
Jeſu Chriſti, adſcribunt. S
6 IAM quod ad Sacramentariornum varia & imagi-
naria fundamenta atque futiles objectiones attinet,
quas illi de eſſentialibus & naturalibus humani corpo-
iis proprietatibus, de aſcenſu Chriſti ad cœlos, & de

ipfius ex hoc mundo diſceſſu, & ſi quæ ſunt his ſimilia,
mentis é verbo Dei deſumtis, ſolide, nervose & côpiose
4 D. Luthero in Polemicis ipfius ſcriptis refutatæ
BbbDbE ſunt.

adferunt: hæ nugæ, inquam, oinnes & ſingulæ argu-

am enim corporis & ſangvinis ſui non per noſtram

ſunt. Quare pium Lectorem (brevitatis Ktudio) ad iH

/S: Vj.. DE COENA DOMNI. n.

.

lius ſcripta remittimus. In his autem principem locum licamd
habent, Libellus, quem contra cœleſtes rophetas (ut lerto loco l
tum vocabantur) edidit: & aliud opuiculnny, cujus in- ſecnin Hhe
ſcriptio eſt: Quod verba (hoc eſt corpus meum) ad iaumu
huc firma conſtent: item, major ipfius, & minor(poſt ſ et,i⸗
aliquot annos) edita Confesſio de Cœna Domini: & a- Allikedt
lia prætereà ejusdem de hoc negotio evulgata opuſcua- Anlust
la. Neque enim fanatici Spiritus à morte D. Lutheri lrenge
7 ullum novum argumentum in medium atttule- Chlol in
runt. èM nn Hoenn
Quod autem nullis argumentis ab hominibus ar- lclairt
guteé excogitatis, utcunque rationi blandiantur, abduci “ core
nos patimur, nec pati vel volumus, vel poſſumus, vel n Plenrur⸗
debemus, à perſpicua, ſimplicisſima & clara verborum ennnol
D. Luthe- Teſtamenti Chriſti ſententia, in aliam opinionem, quæ ladpatenn

yus in ma-ab expresſis verbis OHRISTI recedit: ſed ſimpliciter a ealio inen
jori ſua depotius ea intelligimus & credimus: hæc noſtra ſunt eſoteſt, ut
Cana Do-fundamenta, quibus hactenus, poſt motam contro- Cettlraspen

mini Con-verſiam in hoc articulo, conſtanter nixi ſumus: quæ Kuinn
fesſone. etiam D. Lutherus initio exortæ hujus diſſenſionis con- Aurbrem
a Sacramentarios ſequentibus verbis poſuit: Mea Ran Penetra
fundamenta, quib. in hoc negotio niter, hæc ſunt: Aln cireunle
1 Primum, eſt hic articulus fidei: Jeſus Chriſtus eſt achann,
ſubſtantialis, naturalis, verus, perfectus Deus & homo, aetvezr
in una perſona indiviſus & inſeparabilis. H tüamurce
J. Secundum, quod dextera Dei eſt ubigdgee. ln, .
III. Tertiũ, quod verbum Dei neq; falſum eſt neq; fallax itn tan
IV. Quartum, quod Deus varios modos habet; novitq; ; imnlle
quibus aliquo in loco eſſe poteſt: neque uno illo tan- Nr
tummodo contentus eſſe cogitur, de quo fanatici ho- iu Ml
mines nugantur, quem Philoſophi localem vocant. S in⸗
D

Et Chriſti unicum corpus (inquit Lutherus) tribus Eee:e
modis ſeu triplici ratione poteſt alicubi eſſe. 4
Primo, cemprehenſibili & serperali ratiene; quali H
e inde ce

.

nnm I. DE COENA DOMNLI „„

Creftniia ulus eſt, cum in his terris corporaliter converſaretur:
wern Peinirt ie cum certo loco ſecundum quantitatem ſuam circum -
ckkſts H Icriberetur. Hoc modo etiam hodie uti poteſt, quoti-
1 Chücli h es ipſi viſum fuerit: id quod poſt reſurrectionem ſuã ali-
e nis an quoties fecit, & in novisſimo die tali ratione præſentiæ Tin 6,
or is ſeſe manifeſtabit: ſicut Paulus de Chriſto docet, inqui-⸗nmn., 6, 15.

„.4
.

EeCennd ens: Quem ſuis temporibus OSTENDET beatus, &
egotio leide ſolus potens, rex regnum, & Dominus dominantium. cor ,
imsi wAe Et ad Coloſſ. ait: Cum Chriſtus APPARIERIT, vita ?“ 3,
n min veſtra, &c. Hoc modo non eſt in Deo, aut apud Patrem;
Aut in cœlis: ſieut fanaticus ille ſpiritus ſomniat. Deus
genis 6 onikt enim non eſt corporalis locus. Et de hoc modo agi-
onilhnlum: tur in illis ſcripturæ dictis, quæ à fanaticis hominibus
adteruntur: quod videlicet Chriſtus mundum relique-
it⸗ Deingde alio incomprehenſibili & ſpirituali modo a-
licubi eſſe poteſt, ut loco non circumſeribatur, ſed per
Ouimnnes creaturas penetret, pro liberrima ſua voluntates
quemadmodum (ut craſſa quadam ſimilitudine rem ut=
cunque adumbrem) viſuùs meus per aerem, lumen 7
G. aut aquam penetrat, atque in iis rebus eſt: neque ta-
6men loco circumſcribitur. Et quemadmodum ſonus
Per aquam, aerem, aſſerem, aut parietem tranſit, & im
iis rebus eſt: neque tamen loco circumſcribitur Eodemm
uDS“ modo etiam lux & calor per aerem, aquam, vitrum à
cryſtallum, & per ſimiles materias penetrant, & in iis
rebus ſunt: nec tamen loco circumſcribuntur: & qui⸗=
“ dem ejus rei multæ comparationes adduci poſſent. Hoe&
“ modo uſus CHRISTUS, cum reſurgens é ſepulcro clau=
ſo & obſignato prodiret: & quando per januas clau-
S ad difcipulos ingrederetur: & ſicut eſt in pane &
vino Cœnæ: atque hoc modo creditur de ſanctisſimæ

4
ums,

,eelen . 1101
Pinhil virgine Mari4, matre ſua, natus eſſe.
Coit EFPrztereà alicubi eſſe poteſt divino & eœleſti modo,
ote 6m, EeuRdnm quem cum Deo una eſt perſona. Ha ratione
, sszbb er⸗

4 . *

WI. D

OMINI. (A inpidi
VII. DE COENA H Etratu facilio. amaninonn
754 i præſentiores & penée Si enim juxta Publemprrlen
2 turæ longé illi Hcundum modumr reaturis, & bnodo robare
CreA im juxta ſee teſt eſſe in c ſ oe
. ;——“ nt, 1a pwonet. Egoe
int, quam ] oteſt nt, tangant, fbonet Ee⸗
res ſun 7 modum P non ſentia rzra ect taen
. ſecundum n ipſum non ĩe ilt rotecte “ elno
llum 5, ut tamen 1pi dant: nuilto pro bli-. üundhe locis
pud creaturas, ut t comprehen dmirandum, ſubli mubes
tib au S dmirandum, in bi- lo, elle,
ircumſctibant, um, a mirabr. adeſe bos
cumſcri — C terti êR— toque n ern
magis ſecundum me ber creaturis, mul ſclibant, aut erincet, guo
mem modum ſi on includant, circu
/ — —— mn n
it: ut ipfu
Uuus erit:

„

ione perſonali cum ommogitatid
dum, quem ex Unione per
iſti um,
riſti modun
tiæ Ch

eas quam longé vi- Elete kes ogit
extra creaturas, eré te O- Utheng.
eo habet, longis creaturas en D rope eundem lxisD. Luth
rer Deus extra tam profunde Fn de & prope Elgnitczton⸗
utem tam - m profunde & una er
Rurſus a uras, qua ſt enim uin noltris,
4 ortet. 5 - tes creaturas, Bones E ni. bi
. . . . 2 .1
Hodum in “ creatuzis eſt; kb igitur Deus el Tumain
8in omnibus a Deo: u m falſam eſſe
Deus in om rſona cum De ſtram falſam eſſ ni.
inſeparabilis per ur fidem noſt m cogitatiomi-
nlepe le eſſe, a . ut ſalte (s
ipſum gn tem explicare, au
is aute
P0

iigrifen, an

n: Jnandlo win
do hoc fiat? gci 2 lenteschril
oterit, quomodo hos idelicet fit in menbra
iffequi poterit, d ere: quod videl erſona:
bus ſuis aſlequi Erà ita ſe haber ipſo una e o
m remn revye 8, & cum i Excedit “
uidem r creaturas, & c mus. Excedit!
De⸗ mantem quo iſta fant ign humanæ, imo eétlam
4 autem, jionis „,
modum Bnn matutiun G raciom
rium
myſte

. .

Cum rero D.

m nobis ererbe conti⸗ Inekenb
. rCanu 2* ipſius . ri.
igitur hoc non decet nos ip osſimus, quod C
verisſimumn entls probare P
niſi firmis argunmn
niſi firt

üitinnihe
ubi Deus eſt, &

aleat Raticis nilui
ibi eſſe valeat, c fanaticis
ti corpus nequaquam ibi eſſe Hoc a

Auurines, de D
æ ſentix ronen r dale uem Enſeimu u
quod Hc modis kobandumn incum f SZMD enkc i a
illis hominibus p .M & norit, n Rtin ea ſ
id præſtabunt. Plures modos hal haudqua- ſinnler
vero Deus etiam = ſir, ese n dum
an veroene Eiſti corpus alic indicare volui, ;EHE
Juxta quos Chrikti altsemms in lcate roli, dul
JjuXta gaverim. Hoc 3 4 a1
Auam Neg e 0 le de nen l
6

— & ſinpidi homines ſint Fanatici illi, qui Chri-
ores D Ehmmmt Hi corpori non niſi unicum illum, primum & compre-
6 henſfibilem præſentiæ modum tribuunt. Sed neque de

umn mdn 3

Ctel dien illo modo probare poterunt, quod cum noſtra ſenten-
im nauſtin . tia pugnet. Ego enim nunquam aſſerere velim, quod
hecchn. l potentia Dei non efficere valeat, ut unum corpus ſi ſimul
Gun, Ammin, in pluribus locis, etiam corporali & comprehenſibili
canirik modo, adeſſe posſit. Quis enim & quibus argumen-

ndent⸗ Clen .
lanet porentiæ ilius ſnem deprehendit? Fanatici quidem
6
. Hur as; id cogitant: Hoc Deus præſtare non poteſt: ſed quis
N e. ipſorum cogitationibus credat, & quo argumentorum
net ie⸗ 4

genere has cogitationes ſuas confirmabunt? 2 Hactenus
Lutherus.

ra Ex his D. Lutheri erbis etiam manitsſtuin eſt, in
gronne qua ſigniſcatione vocgabulum (Spiritualiter) in Eccle-
len 3 ſiis nolttis, quo ad hoc negotium, uſurpetur. Vo-
A, o cabulum enim (Spititualiter Sactamentätiis nihil -
Debilcie liud ſignificat, quam ſpiritualem illam communio-
Gennote⸗ nem: quando nimirum;, per fidem, in Spiritu veréè
lcwea credentes Chriſto Bomino incorporantur, & reverà ſpi⸗
“ ritnalia membra corporis ejus fiunt.
e ba ele⸗

ken ,, Cum vero D. Lutherus, aut nos rocabitlo (Spiri-
uinang, mnmaaliter) in hoc negotio utimur, intelligimus ſpiritua-
muimg nn lem, ſupernaturalem, cœleſtem modum, ſecundum
—H 6% quem Chriſtus in ſacra Cona præſens eſt: & non tan-
inane tùm in credentibus conſolationem & vitam, verùm et-
hle iam in infidelibus judicium efficit. Et quidem per vo-
Cbee l tabulum illud (Spiritualiter) Capernaiticas illas ima-
Adeni ginationes, de craſſa & carnali præſentia excludimus
onheteH & rejicimus: quæ Eccleſiis noſtris per Sacramentari-
ncuntl os, poſt tot publicas noſtras proteſtationes, affingi-
9 tur. Et in ea ſententia intelligi volumus wocabulum
65 wnirkH (ſpiritualiter )cùm dicimus, corpus & ſangvinem Chri-
la 1,. B b b 3 2 ſtiin
lem ilu

VII. DE COENA DOMINI., 755

tis evincet, quod hoc Deo ſit IMPOSSIBILE? Quis

7 566 VII. DE COENA DOMINI.

Rti in ſacra Cœna ſpiritualiter accipi, edi & bibi. Tam
etſi enim participatio illa ore fiat: tamen modus ſpi-

Fitualis eſt.

Fides igitur noſtra in hoc articulo de vera præſentia
corporis & ſangvinis Chriſti in ſacra Cœna, ſuper veri
& omnipotentis Dei, Domini & Salvatoris noſiri Jeſu
Chriſti, VERITATEM & OMNIPOTEN TIAM eff

fundata & extructa, Hæc fundamenta ita ſolida atque

immota ſunt, ut & fidem noſtram in omnibus ten⸗
gationibus (quæ de hoc articulo incidere poſſunt) con-
firmare & ſtabilire: & omnes Sacramentariorum obje-
Ctioônes & argutias, utcunque ſpecioſæ ſnt, & humanz
vationi plurimum blandiantur, refutare & evertere, &

Pis animis per omnia ſufficere, & præſentisſimam con-

dolationem & fiduciam afferre posſint.
UHARE rejicimus & damnamus corde & ore, ut⸗
pote fallaces & fraude plenos, omnes errores, qui reci-
tatæ jam ſanæ doctrinæ, & in ſaeris literis fundatæ, ad-
verſantur & repugnant.
Pontificiam Transſubſtanriationem: cum docetur,
quod panis & vinum, ſi conſecrata ſeu benedicta fue⸗
rint, in ſacroſancta Cœna, ſubſtantiam & efſentiam ſu=
am penitus amittant, & in fubſtantiam corporis E ſan⸗
gvinis Chriſti convertantur: ita quidem, ut ſola exker⸗
na ſpecies panis & vini, ſive accidentia ſine ſubjecto,
reliqua maneant. Et quòd fingunt, corpus Chritti fub
ſpecie panis (qui tamen panis ipforum opimione jam
non amphus eit panis, fed naturalem ſuam effentiam
amiſit) revera præſens eſſeetiam extra actionem Cœnæ
Dominicæ: cum videlicet panis in macrario incluſus ad-
ſervatur aut in folenni theatrica pompa adorandus o=
ſtentatur & circumgeſtatur. Nihil enim rationem Sa-
cramenti habere poteſt, extra mandatum Dei, & uſum
à Chriſto inſtitutum: ut fupra monuimus.
Repudianus & damnamus etiam omnes aloes rao:

laullto

UI D

—
Uicos duſus hi
Mintionem ſacr
Qd aics
etsſyfe an
Uunck carmming
itligneplunmni
e
lirmials &
nei Eeruit⸗
Ufrti reſecti

(Cim alten in

4 eclagtonenn 1
emnin Chrigi,
n d Auguſtan
oſne kronteſe
nob canlan 8
heled keeltare e
es noltrie
4 änns igitur
Kimnpoſtur

ones, & d⸗

lrtoe füncd
Aklntur & D
C Coce

tur:
ter

4 8 4 —

Doh MI. DE COENA DOMINI., 5557

tifcios abuſus hujus Sacramenti: inprimis vero abo-

ae Gatüit minationem ſacrificii Miſſæ pro vivis & defunctis.
in: anmt Quad Laicis (ut vocant) una tantàùm Sacramenti
ſpecies ſive pars (& quidem contra expreſſum manda-
tlgden tum & claram inſtitutionem Chriſti) porrigitur. Et ſane
inbentvifn hi aliique plurimi Pontinicii abuſus, in Eccleſiis noſtris,
ikute, in communi illa Confesſione & Apologia, in Smalcal-
ONNDCALYNNE dicis articulis, & aliis noſtrorum ſcriptis, ſolide ver-
nimenn bo Dei, & erüditx atque piæ antiquitatis teſtimoniis,
otrmin rin refutati & rejecti ſunt.
40 necerin, Cum autem in hoc ſcripto præcipue confesſtonom
zunmai & declarationem noſtram de vera præſentia corporis &

bechlit ſangvinis Chriſti, contra Sacramentarios (quorum a-

i tünku e liqui ſub Augullar næ Confesſionis titulo in Eccleſias no-
D Plui ſtras ſine fronte ſeſe ingerunt) proponere voluerimus:
3)

ne oäll Rt eam ob eauſam Sacramentariorum errores pr xcipuè
mumudst, hoc loco recitare & commemorare viſum eſt, eo fine,
ocngens ut auditores noſtri eos agnoſcere & cavere poslint.
laihe Henite Rejicimus igitur atque damnamus corde & ore, ut
fallas & impoſturæ plenas, omnes Sactamentariorum
mnionits opiniones, & dogmata, quæ ſupra commemoratæ, &
anrunntt * in verbo Dei fundatæ doctrinæ non conſentiunt, ſed

adverſantur & repugnant.
Cum docetur: quod verba inſtitutionis non ſim-
V pliciter in propria ſua ſignificatione, ut ſonant, de ve-
ta ſubſtantiali corporis & ſangvinis CHRISTI præſen-
tia in Cœna Domini ‚accipienda, ſed per tropos & fi-
guratas ſgnifcationes: in alienam & novam ſententi-
am ſint torquenda. Et hoc loco omnes Sacramentario-

, pugnant (quot aut quàm variæ illæ ſint) rejicimus.
. Quod oralis ſumtio corporis & ſangvinis Chriſti in
Rr ſacra Cœna à Sacramentariis negatur: eique opponi-
N tur, quod corpus Chriſti in Cœna ſpiritualiter tantum,
per fidem accipiatur: ita quidem, ut ore in ſacra Cœna
tantum panem & vinum edamus atque bibamus.

SbD4 Q

rum opiniones ejusmodi, quarum aliquæ inter ſe etiam

1

III.

V.

—

8

75 8½ VII. DE OOENA DOMINA

Quod docetur, panem & vinum in Cœna Domini ni-
hil allud eſſe, niſi notas quasdam profesſionis, quibus
Chriftiani ſe invicem agnoſcant. Vel, quod panis &
vinum ſint tantum figuræ, ſymbola, typi, ac ſimili⸗
tudines longisſumé abſentis corporis Chriſti: ea quidem

ratione, quod ut panis & vinum ſunt cibus externus no-

ſtri corporis, ita abſens corpus Chriſti, una cum ipfius

R

Quod panis & vinum non ſint niſi be dat.

gna memorialia abſentis corporis Chriſti, quibus ſi⸗
tlunginig

Znis, tanquam externo pignore confirmemur, quod fi⸗
des illa (quæ à Coœna ſeſe avertit, & ſdre ein de ſan⸗

gyvyinis Chriſti particeps fiat, quam revera in cœna Do-

mini ore externa ſymbola accipimus. Er, quod hoc
modo fides noſtra in ſacra Cœna, tantummodo per

externa ſymbola, non autem per verum, præſens, &
nobis exhibitum cçorpus & ſangvinem Ohriſti dba.
. .

£

tus, operatio, & meritum longe ablſentis corporis
e, 0 ribnantue & communicentur: ut hac ratio=

m, unio Sacramentalis ſit in-

—

telligenda: videlicet, de analogia ſigni &

quatenus; rum;, corpus & ſangvis Chriſti, Een
quid fimilitudinis habent.

.

Dane & vino al

Quod corpus & ſangvis Chriſti ſpititualiter dunta-
9 — „ 2* “

Quod Chriſtus propter aſcenſum ſuum ie

corpore iuo in certo quodam cGli loco ita en 8
prehenſus & circumiſcriptus, ut ſuo corpore nobiaen
in/ ſacra Cœna (quæ juxta inſtitutionem Chriſti in KWü
terris celebratur) vere & ſubſtantialiter ede

Quod in Cwgna ODoimini, FIDEIL tantummodo vir⸗

e nobiscum Il

neque posſit, neque velit: ſed potius tam longeé à lae

Coœna ablit, quantũ altisſimum cœlũ à terris diſt

t. Zic
enim

PII. D

— —
aun guiam Fael

ſläß conet Clri
ultie (ad conl

l loco Unce
Ur oportet Chr
an, Chriſtum!
Uummlenbarur ⸗
6ti, humang ſus

ee oelt,

Glerkus,

I r geb

dlepreſtre dosl.

los alcendit) furſum non minus verè corporis & ſan- Mnicaaſunte
4
lon ſolun
Iin ſecd ſaes e
84 M. 1
nnnd iſtet.

neCene D
enn Hpiſtic
anumn, tungt
t, gaſt e

hencitur tgu

one Oen
ent: i
K eſt 4
Cedenten

DOhx VII. DE COENA DOMINI.„. 2759
—

Ador. zur.

ummCfhe enim quidam Sacramentarii verba illa in actis Apoſto-
Cam PoſellenI licis (oportet Chriſtum coœlum accipere) de induſtrià
u ſind malitiose (ad confirmandum errorem ſuum) deprayà-
ſan ſ runt: & loco ſinceræ translationis hæc verba repoſue-
Urie Pe runt: oportet Chriſtum cœlo CAbPI: quæ verba ſigni-
enn ſicant, Chriſtum ita in cœlum receptum, ut cœl
nrin H circumferibatur & comprehendatur: ut nobiscum in
Pis Miſi.

terris, humana ſua natura nullo prorlus modo, Præ-

is
abs ſon “ ſens eſſe posſit, aut velit.
on unt nli h Quod Chriſtus veram ſubſantialem præſentiame cor-
lors poris & ſangvinis ſui in ſacra ſua Cœna neq; pr omiſerit,
Grhrechl n

neque præſtare posſit aut velit; cum iplius natura, &

ert nkin proprictas aſſumtæ ſuæ humanitatis id non admittant.

ſele dan

minus Quod non ſolùm verbum, & ſola Chriſti omnipo-
,quen tentia, ſed fides corpus Chriſti in Cœna Domini præ-

neeipnn
4CeNN 1
Utenn en

E lunt enn

ſens nobis ſiſtat. Unde quidam verba inſtitutionis
in actione Cornæ Dominic non recitant,ſe d onuttunt.

ni verborum, tanquam operi Sacerdotis, eam vim ad-
ſoribit, qu uaſt ea Sacramentum efficiat) non iniuria
reprehenditur atque rejicitur: tamen verba inſtitutio-
nis in actione Cœnæ Dominicæ nequaquam omitti poſ-
ſunt aut debent: id quod ex ſaperioe declatatione
manifeſtum eſt.
Quod credentes jubentur corpus Chriſti non cum
pane & vino Cœnæ (juxta Chriſti inſtitutionem) quæ-
rere: ſed à pane ſacræ Coœnæ, fide ſua in cœlum, ad lo-
cum illum ablegantur, 1 in quoe Chriſtus ſuo corpore
ſit: ut ibi ejus f Riant participes.

quod infideles & impenitentes qui titulo duntaxat
gvinem Chriſti, ſed tantum panem & vinum accipiant.

Eieum non niſi duo genera convivarum in hoc cœle-
Bbb S ſti con-

Rejicimus etiam hunc errorem, cum docetur:

Ohriſtiani ſunt, reverà autem fidem vivam, veram & ſal-
vificam non habent)in Cœna Domini non corpus &ſan-

Etſi autem Papiſtica Conſecratio (quæ pronunciatio-

XI.

al

76e VII. DE COENA DOMINI. . Ab
ſti convivio reperiantur, digni videlicet, & indigni: re- Künguſi
jicimus etiam illud diſcrimè inter indignos, quod aliqui ttecocine
faciunt, qui aſſerunt, impios Epicuræos, empæctas £ nbtteue dam
verbi Dei contemtores (qui in externa Eccleſiæ com-
munione ſunt) non corpus & ſangvinem Chriſti ad D E
judicium in uſu Cœnæ, ſed tantummodo panem & 4
vinum ſumere. D

m

Et, cum docetur: dignitatem non tantum in vera fi- N4
XIII. de, verum etiam in propria hominis præparatione con- *
ſiſtere. =?M M c
XIV. Similiter, cum docetur, etiam vereè credentes, qui *
viva & vera fide præditi ſunt, eamque retinent, ſi tamen den
ea præparatione propria & ſufficiente careant, quam Uinm ain ).
ipfi ſibi propoſuerunt, hoc ſacramentum, tanquam in-⸗ S
dignos convivas, ad judicium accipere. ” aamnng
XV. Elementa illa, ſeu viſibiles ſpecies benedicti panis *½ rilnun
vini adorari oportere. Quod autem Chriſtus ipſe, e- Innſte: 1cil
rus Deus & homo, (qui in Cœna ſua, in legitimo mi- (gtt laln
mirum ejus uſu, vere & ſubſtantialiter præſens din ruſt M
ſpiritu & in veritate (quemadmodum etiam omnibus linmmt

. . 8 urn Orpo
aliis locis, præcipuè vero, ubi Eccleſia ipſius eſ cn ialun, 5
gregata) adorari debeat: id nemo, niſi Arianus hær Ae.

2 . — .
ticus, negaverit. ”M . ghech
. curio⸗ one
. Repudiamus præterea & damnamus omnes enr ⸗ len ünn
XVI. ſas, ſarcaſmis tinctas & Hiaſphemas queſtione Tacr lifei⸗
is ſerm e; er neg. ,
hujus generis ſermones, qui craſſe, carnalit e dsor. eimii
naitice de ſupernaturalibus & cœleſtibus Myſteriisαι. niſnn
næ Dominicæ proferuntur. ſitimnel
. . r . m 4. , e
Reliquæ antitheſes & rejectæ, opiniones, quæ cum D1WR oln

. re- EOenint
pia doctrina pugnant, in ſuperiore declaratione repfe- I

. . 1 12 lenn
henſæ atque repudiatæ ſunt: eas ( quia Preriten reng tanßſe
. mus) hoc loco repetere noluimus. Si quæ funt autem Mie

7 . . 4 1- . . ra
præter hæc, alia falla & damnata dogmata, egr X (KK uk hü
judicatio ex præmiſſa copioſa explicatione pede im ens het
t) nominatim reprobari poſſunt. imn ee Wfanti
opus ſit) stim reprol bot omnin ein n

. . 1
, 7 .

4 DONNĩũꝰR MN. DE PERSONA CHRISTILI. 76r
omnia, quæ ſuprà commemoratæ & in verbo Dei bene
imtulgegſiiͤ fundatæ doctrinæ non conſentiunt, ſed repugnant, reji-

Hiamn i cimus atque damnamus.
stam D E PDERSON A
l CHRISTI.
D — . AWiwg. C. 10
tem non umni à RTIA eſt etiam controverſia inter Augu- “ e, 59 4
– ſtanæ Confesſionis Theologos, de perſo- Arti S
Vna Chriſti: quam tamen non ipfſi inter 30. 5. i.
eim ri e ſe moverunt, ſed ei oecaſionem Sacra- 6 3.
emglenie mentarii originaliter dederunt. vor.
)

ſgäme e? Cum enim D. Lutherus veram & ſubſtantialem
ſemmennn corporis & ſangvinis Chriſti in ſacra Cœna præſen-
tiam comtra Sacramentarios, e verbis inſtitutionis Cor-

u “ Iixæ firmisſimis argumentis liquido probaſſet atque con-
ehes Gts:“ Armaſſet: à Cinglianis illi objectum eſt: Si corpus
nne Chriſti ſimul in coœlo & in terris, in Cœna Domini,
Cen . 6 Præſens ſit: neceſſariò eonſequi, illud non eſſe verum
nlud * humanum corpus: talem enim Majeſtatem ſoliDeo
anoe e tribuendam, corpus verò Chriſti nequaquam illius
dihan, capax eſſe.
Hneno, IIan objectionem D. Lutherus refutavite, amiq; ni-
cts hil ponderis habere, luculenter, in didacticis & pole-
D unn micis ſuis ſcriptis, de Cœna Domini, quæ Sacramen-
Hene ,i, tariis oppoſuit, demonſtravit: quæ nos non minus, quam
ienle didactica hujus viri ſcripta approbamus: Idque publi-
Karihe s teſtatum eſſe volumus. Interim, poſt mortem D. Lu-
. theri, prodierunt quidam Theologi ( Auguſtanam

gec gar Confesſionem profitentes) qui non quidem aper-
Peinne „te & manifeſtè ad Sacramentarios, in negotio Cœnæ
Dominicæ tranſierunt: ſed tamen eadem funda-
unns „ menta falſa, de perſona Chriſti, quibus Sacramentarii
mati ge veram & ſubſtantialem corporis & ſangvinis Chriſti-

glai Præſentiam e Ceœna Domini tollere conati funt, in
Gr i medium

6 HIX: DE PERSONA CHRISTI.

—

—

ſſe

S, humanæ natu
edi attulerunt: af rentes, huma
medium U nt
lales pro-
etiam contra humanas illius naturale . theti ui
prictat . 1 ue ſuper hoc negotio: D lut e Z
N———ʒ—— Atq ue UP Ii eatn, u
loctrine 4omnes illos 7 Jui 4111 Ote
doctri lam; G unga on

que accuſarunt. ſa pié, juxta Yerbi D Pei
ut autem hæc controver I. retur, & per ran 1 &
fidei noſtræ analogiam ſenſu doctrinam, ſi-
mmponatur, unanimi confteniu ticulo recitabimus.
H nem noſtram de hoc mur: eiſi Filius Dei
Lor ee s‚docemus, & confit en zternæ perſona
Lr e legta & diſtincta div nitar rfectus Deus, cum
per le in Lerus, lubſtancklin erten od tamen
C. 3 20 1 – æte 4 1 . ni⸗
e e o iritu ſanéto, ab erernd t naturam inum
Patre &-Sp . emporis) humanam! ſi duæ jam
(in plenitudine tempori it, non ita, qilaſt HD 10d
in == aſfumſerit, non it a; n. u0
Ffonæ affumſerit, t: ſed
. erſonæ 41 iſti facti ſint: 1 .
taten ſuæ perfo duo Chriſti fac ſit eter-
„ ; erſonte, aut erſona ſimul verus ſit æte
10 Chriſto p = . erſona 11 . 1 ho-
. n una p itus: & verus ho-
hriſtus Jeſus jam in nitus: Ver .
ur igne ab æterno ex Patre ge tus, ut ſcriptum ell:
nus DEIIS, ab æterno atia natus, ut lenbe .
. ns laudatisſima virgine Mlad m carnem;, qui eſt ſu
v. mo, riſtus ſecundum « .
Rom. 9, 5. Ex quibus eſt Chriſtus ſe in fecula.
inia Deus benedictus Gtemur: jam i
per on 1 emnts, & conhtem 1Ctas nati
Credimus, docemus, & c- as eſſe diſtincéta
indi iſe perſona Chriſti, dua no eſt: &
indivila periane Cirie æterno elſt: .
diwinamn videlicet, quæ abe in unitatem per
e
1 111 re aſſumnta eſt na C .
in tempo in perſona C alteram
A Et hæ duæ aturæ in per e, vel altera in S
NDei. ncur. velconfunduntur;, a & ſubſtantia ſeu
vel epar⸗ fed utraque in ſua natur nem æternitatem
. .f . 2 — . 1 *
muta ia (in perſona Chriſti) in om =èòMD:
eſſentia (i
permanet.

neonfiſa
— inconfi
traq; in ſua natura & eſſentia neque
natura utraq; 1

elle ib lenda „ qil ſint ſupra vel
ſona Chriſti 64 nOon eſſe 1

plexi ſunt, omnmm lait “
6 er. emn, amplex mu mar
Jei conform 15 u “
rerun 10 rr 1 ilium . „* la Uturaltter, n00
dum veterum ho b hæreſed

ſun moprietates

uras:
ſonæ fllii Hl lumt,
hriſti nunquam ſxn iü)e
neinm

uod, ut
mur: q aet.
di etiam, docemus, & confiten manet,
Credimus 3 neque

II Df

—
Nelie unguan abe

ils Alantilespre

entkenn eas de
ittes ellentiales
ts eſentiales ſi⸗
Crelimus auten
mborentem elſe

rEtturalszilns
,omnia nöſle,
ne giohniines,
les onintes
A Nen elle o
leinünturn 8
enkt, lelcenden
elin r 2
e hohritntes hun,

Cielinus Kocenn
Rdam 1

R ncarn
ſe ita
n, a uo
Eint ſec it nat
mmder

d

ſonann
Eunnbr dirine
blkant it
tepram C
hu
IN

1.

Une

1Cidi,

n. — IX. DE PERSONA CHRISTI. 6=3

ummn neque unquam aboletur, ita etiam utraque ſuas natu-
htes cuni rales eſſentiale Sproprietates retineat, neque in omnem 7 D
ahi . zternitatem eas deponat: & quod unius naturæ Proxr
Natun DI prietates eſſentiales nunquam alterius naturæ Proprie-
ene tates eſſentiales fiant. ““””

Credimus autem, docemus, & confitemur: qud
8 omnipotentem eſſe, æternum ‚infnitum, ubique mul
eſſe, naturaliter, hoc eſt, ſecundum drobrietarem naru atu
rX, & naturalis illins eſſentix, per ſe ubique Præſentem
eſſe, omnia noiſe, &c. ſint revera eſſentiales naturæ
divinæ proprietates, quæ etiam himnanæ naturz eſſen-
tiales proprietates in æternum nunquam fiant. .
en „ At vera: eſſe corpoream creaturam, carnem & ſan-
Koumm, gvinem, finitun n & circumſcriptum eſſe, pati, mo ri, a-
14 Gratrs ſcendere, deſcendere, de locoj in locum moveri, eſu-
i rire, ſitire ‚algere, xſtu affligi, & ſi quæ ſunt ſimilia. el⸗ “
4 Aumm t . ſe proprietates humanæ naturæ ſtatuimus, quæ nun-
Aliatn proprietates divinæ naturæ fant.
Credimus, docemus, & confitemur etiam, quod j jam .
poſt factam incarnationem non quælibet natura in Mß
Chriſto Per ſe ita ſubſiſtat, ut utraque ſit perſona ſe- UMUD
parata, aut quod utraque perſonam ſingularem con-
ſtituat: ſed ita naturas unitas eſſe ſentimus, ut unicam S
tantum perſonam conſtituant: in qua ſimul Perſonali-
ter ambæ divina & humana natura aſſi Iumta, unitæ ſint.
„ & ſubſiſtant: ita quidem, ut jam, poſt incarnatio-
nem, ad integram Chriſti perſonam non modo divina,
ſed etiam aſkunta humana natura pertineat: & quod
perſona flii DEI INCARNATI, ut ſine divinitate ſua,
tta etiam ſine humanitate ſua non ſit integra perſona.
In Chriſto i igitur non ſunt duæ diſtinctæ, ſed unica
tantùm perſona non obſtante, quod duæ diſtinctæ na-
turæ, utraque in ſua eſſentia, & proprietatibus natura-
Ibus, inconfuſße in iplo reperiantur.

Cliredi-

X

Lph. 1,21.

e IX. DE PERSONA CHRISTIITI.

. . . .

onalem, qua cum
er unionem perſonalem, .
ſed prætereà etiam per unione nbe d vlen et
divinitate mirando modo copu el dan Meſelan
lorifcationen, exaltatam efſe a Keen, Nlejelte
8 iæ, ſuper omne, quod non
“ virtutis, & potentiæ, ſuper omne, q

X 7 3

. .„- .
idelicet, divina
t homo fieret: quando videlicet,
conciperetur, & ho

illz naturæ,
ipiunt:) quaſi duæ il .
dam ſiniſtre eam accipiunt:) e ſint, quo duo aſ-
divina & humana, eo NREALLIEER ſeu reipſa & ve-
conglutinantur: ut REALI. interſe habeant.
e⸗ “ prorſus communicationem eſt& hæreſis: qui.
TéE, nullan- rii & Satnofateni error Jen-
ic enim Neſtorii & Sar Ster Rethen-
enin ut Suidas, & Theodorus Krecd) to roen
E ſ. ſerunt atque docuerun . 4 av-
ſis reſtannur) ſeuſerunt 9 Auowco78& 60ορο⅜
G,ασ *ννσR,ασ & tim ſeu
monusvα X . duas naturas ſepara jnter
ταααααταιNιi h. e. ad invicem ſeu inter
onſimie habentes & omni mod dogmmate naturæ
rene uanenbile⸗ eſſe. Hoc miuett unus ſit Chri-
16 iſti finguntur: quo habitet.
tur. & duo Chri . . hriſto 4 1
Kharan verd Deus Logos, qui in l quidam
aus aker Theodorus Presbyter ſcribit:
Sic enim The

idem
1 oſatenus quiden
lisdem, quibus Manes, temporibus, Samo
1187 e

4 ͦ impie dixit
ortu, ſed Antiochiæ Syriæ oiar ſerur ⸗ in
nudumn fuiſſe hominem, in qua R S uas natu.
4 1 itaverit: ac proine
ingulis Prophetis, habitav
ſingulis Prop

s inter ſe commn
ſeparatas, & citra omnem prorſus i
kas

Chriſtus, alius
ionemi, in Chriſto eſſe: quaſi alius ſit Chriſtus, alin
nioneni,

Peus Verbum in ipſo habitans. ä

u
—
CONTNA
Eriti Eecleſza ſe
kllne erdicki
inm inperlona
Urſecammmunie
ummeinunam ell
inn perſona
uethane ype
Iin ſertes Orthe
ichnon moco⸗

Unulimm, pot

in & de iſ
Ulkr griia nl

ollen en⸗

Püteperite ler
n hpoltticzn
lidine anim
nodo de
mlum Ctiam
tin alt moch
Eulter comn
Ie modo
uläng: gun

4

un Conhieit

ik mena

“ Kar Potus.

hungteninli

41

(Gnnk . N. DE PERSONA CHRISTI. „65E
1 mn d GCONTRA hanc damnatam hæreſin Catholica

o mentmmnd. Chriſti Eccleſia ſemper, omnibusque temporibus ſim-
ns kheehte plicisſime credidit & ſenſit, humanam & divinam na-
npehnenn turam in perſona Chriſti, eo modo unitas eſſe, ut veram
laadhEe inter ſe communicationem habeant. Neque tamen ides

A Eeumm naturæ in unam eſſentiam, ſed ut D. Lutherus loquitur,

Omne,cUNI in unam perſonam conveniunt & commiſcentur. Et
OH — N . R— . .
min immh propter hanc hypoſtaticam unionem & communicatio-

rem miis nem veteres orthodoxi Eccleſiæ Doctores, ſæpe admo-

en ſumn te dum, non modo ante, verum etiam poſt Chalcedonen-
cüm4 moN ſe Concilium, vocabulo (Mixtionis) in pia tamen ſen-
mnciminums tentia & vero diſerimine, uſi ſunt. Ejus rei confir-
cahlnitit mandæ gratia multa Patrum teſtimonia in medium ad-
du inn NH terri poſſent quæ pasſim in hominum noſtrorum ſcri⸗
eneume“ Pris reperire licet. Et quidem erudita antiquitas unio-
gel nem hypoſtaticam, & naturarum comimunicationem,
ie margt Kmilitudine animæ & corporis: item ferri candentis „
n ogt aliquo modo declaravit. Anima enim & corpus(quem-
e e admodum etiam ignis & ferrum) non tantum per

inen phraſin aut modum loquendi, aut verbaliter, ſed vere
iene & realiter communicationem inter ſe habent: neque ta-
maenſ , men hoc modo confuſio aut naturarum exæquatio in.
oclente troducitur: qualis fieri ſolet, cùm ex melle & aqua

DGu mulſum conficitur: talis enim potus non amplids aut
0, . P P
mH aqua eſt mera, aut mel merum, ſed mixtus quidam ex

utroque potus. Longé certè aliter ſe res in illa divinæ
0 6 S &t hunlianæ naturæ unione (in perſona CHRISTI) ha-
awil betilonge enim ſublimior eſt, & plane ineffabilis com
inlin municatio & unio divinæ & humanæ naturæ, in per-
1

tihan, ſona CHRISTI: propter quam unionem & communi⸗

uat, cationem, DEIls homo eſt, & homo DElIS. Nee
aiiie tamen hae unione & eommunicatione naturarum ,
tee vel ipfæ naturæ, vel harum proprietates confundun-

Den tur: ſed utraqus natura sſlentiam & preprietates ſuas

ofisine

Propter

Tuec. 2, 32.

7

csommunione Maria, laudatisſima illa virge, non homi-
veré filius Dei

„66 HNX. DE PERSONA CHRISTI.

Propter hanc hypoſtaticam unionem (quæ ſine vera ten denonſir
illa communicatione naturam nec cogitari nec ſubſi- piltne, natn
ſtere poteſt) non nude & ſola humana natura „cujus Riich,
. proprium eſt, pati & mori, pro totius muri peccatis Iluhy DR
eſt paſſa: ſed ipſe filius Dei verè ( ſecundum tamen na- ſriamt Tt
turam humanam aſſumtam) paſſus, &, ut Symbolum nn ſiee
noſtrum Apoſtolicum teſtarur, verè mortuus eſt: etſi Ai iim
divina natura neque pati neque mori poteſt. Hanc ſan kiſe i
rem D. Lutherus in Majore ſuâà de Cœna Domini con- ing Almhn
fesſione, copiosè & ſolidè declaravit: ubi blaſphemam Hõl
Cinglii Allœoſin, qui docuit, unam naturam pro al- Cenn lerte
tera ſumi & intelligi, tanquam Diaboli larvam reje- Ing
cit, & ad inferni barathrum damnavit. ” rii des
Et ſane veteres Eccleſiæ Doctores duo hæc voca- eln di
bula oi*0ααν & Fuog, communicçationem & uni- ſimo mne⸗
onem, in explicatione hujus my ſterii conjunxerunt: & l
alterum per alterum declararunt, renæus lib. 4. Cap-3/* nn a
Athanaſius in Epiſtola ad Epictetum. Hilarius de Tri- drinhan
nitate lib. 9. Balilius & Nyſſenus in Theodoreto. Da- ir miſle
maſcenus lib. 3. Cap. 19. . liſet
Propter hanc hypoſtaticam unionem & communio- E el
nem, divinæ & humanæ naturæ in Chriſto, credimus, Aheun
docemus, & confitemur, juxta Edei noſtræ Chriſtianæ utirite⸗
analogiam omnia ea, quæ de Chriſti Majeſtate ſecun⸗ 6 in an
dùm humanam ejus naturam, qua ad dextram omnt- Bwniil un
in⸗

potentiæ & virtutis Dei ſedet, & 1
tur, dici ſolent, locum non habitura, neque ſtare poſ⸗
ſe: niſi hypoſtatica illa unio & communicatio natu-
rarum in perſona Chriſti REALIITER & veré exiſte.
rent. . ”M

Hujus hypoſt aticæ
non homi-

jis, quæ ex eàâ conſequun- n 4

unionis ratione & naturarum

nem duntaxat, ſed talem hominem, qui De
altisſimi eſt, genuit: ut Archangelus Gabriel teſtatur.
Is Klius Dei etiam in utero matris divinam ſnam ui
ſtatem

4

7

NI —X. PE PERSONA CHRISTI. z„„,⁊
D-

e ſtatem demonſtravit, quod de virgine, inviolata ipfiu
nein Aunk. . . . . - 7 ;]——
hhud mand virginitate, natus eſt. Unde &α veré ορνα Dei
genitrix eſt, & tamen virgo manſit.
4A Hummmi nun

giA e IIius hypoſtaticæ unionis communicationis vir-
nond m tute, omnia miracula ſi ua edidit, & divinam ſuam ma-
e hena jeſtatem pro liberrima voluntate „ quando & quomo-
SS do ipſi viſum fuit (non tantum poſt reſurrectionem S
n ui ſuam & aſcenſum ad cœlos, verum etiam in ſtatu exi- S
egue nn Nd aniti,ri,

de nanitionis) manifeſtavit. Verbi gratia: in nuptiis, quæ T'bh. 2, II.
nucelen in Cana Galilæx celebratæ fuerunt: item, cum duode- Mc. 2, 46.

4 t: WN . . . . . . —— 4.
curnn an cimn annos natus, inter viros eruditos eruditisſimè di- Toh. 18, 6.
bue⸗ ileen ſputaret: Prætereà in horto „ quando unico propemo-
R
un Dil

„Adum verbulo hoſtes ſuos in terram proſterneret: quin
imo in ipſa morte. Non enim ut alius quispiam vulga-
Doctorts e ris homo mortuus eſte ſed in morte, & quidem per
de⸗ ſuam mortem, ipſam mortem, peccatum „»Diabolum,
W infernum, & æternam damnationem devicit. Hæc cer-
teè admiranda opera, humana natura ſola, nequaquam
praæſtare potuiſſet, niſi cum divina natura perſonaliter
unita fuiſſet, & realem cum ea communicationem ha-
buiſſet. . JJM
Ex hac unione & naturarum comnuimione humana
νnatura habet illam exaltationem, poſt reſurrectionem

3 mortuis, ſuper omnes creaturas in cœlo & in terra:
quæ revera nihil aliud eſt, quàm quod Chriſtus formam
ſervi prorſus depoſuit; Humanam vero naturam non
Qepolſuit, ſed in omnemi æternitatem retinet, & ad Ple-
nam poſſesſionem & divinæ majeſtatis uſurpationem
ſecundum aſſumptam humianam naturam evectus eſt.
Fam vere Majeſtatem ſtatim in ſua conceptione, etiam
9 in utero matris habuit: ſed ut Apoſtolus loquitur, ſei-
. cue Pfum exinanivit eainque, ut D. Lutherus docet, in ſta- Phil. 2, 7.
4 SS tuſuæ humiliationis ſecreto habuit, neque eam ſemper, J
lun iie Lſed quoties ipſi viſum fuit, uſurpavit. .

ConN
Gkei c

* it, Jam vero, poſtquam non communi ratione, ut alius
. en CccC quis-

656 DE PERSONA CHRISrI. I
. Eph. 4,10. quispiam ſanctus in cCœlos aſcendit, ſed ut Apoſtolus gotmd Pen
Pſal. 8, 2. teſtatur, ſuper omnes cœlos aſcendit; & reverà o0⸗8 küarür
Zacsh. 9.: munia implet, & ubique non tantum ut DEUS,verum den noen
etiam ut homo, præſens dominatur & regnat, à mari Untſiintt⸗
ad mare, & usque ad terminos terræ, quemadmodum geliroimo com
olim Prophetæ de ipſo ſunt vaticinati: & Apoſteli te- un Rwdhhi
ſtantur, quod Chriſtus ipſis ubique cooperatus ſit, & ununlnceu
ſermonem ipforum ſequentibus ſignis confirmave- En aitm ¹
Martc. 6. it. Hæc autem non terreno modo, ſed, ut D. Lu- umit, quoe

ihr ek, ar
Emiles keine⸗
IIn, Tqne in
(d,mnnekun

/

P.2 O: cherus loqui ſolet, pro modo & ratione dextræ Dei
facta ſunt: quæ non eſt certus aliquis & circumſcri-
ptus in cœlo locus: urt Sacramentarii ſine teſtimo-
nio ſacræ ſcripturæ fingunt:] ſed nihil aliud eſt, niſi

1 . . S . . .Z . „ . D fſſ .
omnipotens Dei virtus, quæ colum & terfam implet: ltt prop⸗
in cujus poſſesſionem Ohriſtus, juxta humanitatem nus, pet
2„ 2 . C . . . —ð Io lr,⸗
ſuam, finhe confuſione tamen & exxæquatione natura- communie

11

rum, & in efſentia; & in efſentlalibus proprietatibus, ann den
rS&aliter ſeu teverà venit. Ex hac communicata ſibi di⸗ uad inter

na virtute homo CHRISTIIS, juxta verba teſtamen- . Kemagntmek
ti fui, corpore & ſangvine ſuo in ſacra Cœna, ad quam ren elr in
. . T. 1 27, E
nos verbo ſuo ablegat, præſens eſſe poteſt, & revera enscharisam

eſt. Quod alioqui nulli alii homini poslibile eſt: quia nChniſtustt
nemo hominurmm cum divina natura hoc moôdo uni- Eummyſzenun
tus, & in divinam illam Omni potentem Majeſtatermn qnantan
& virtutem ratione hypoſtaticæ duarum in Chriſto anen dhine n
„ „ naturarum unionis] collocatus eſt: ſicut unus & ſo⸗ liclieet in
Gal.2,9: Jus ille Jelus, virgiilis Mariæ filius. In ipſo enimm di. Abrcnhon
vina & humana natura hypoſtaticé ſunt unitæ: ita ut Ehehn Ulunn
in Chriſto tota divinitatis plenitudo corporaliter inha- llln nn
bitet, & in illa perſonali unione tani aréta & ineffabi⸗ inde t
lis eſt naturarum communioin quam etiam (ut Apoſto⸗- aan drei
I. Pet.1,; 12. lusbPetrus ait) deſiderant Angeli cum admiratione & gau⸗
dio proſpicere. De qua re paulo poſt ſuo loéo ordine
& copioſius digetur. MMM u
Et ex hoc fundamento, cujus jam facéta eſt eric Pr, n
qu

DIn — DpE PERSONA CHRISTI. „769
— & quod umio Perſonalis docet, Aomodo,videlicendivi-
Gt, ed n & humana natura in perſona Chriſti ſint unitæ, ut
Kentt, Nr non modo nomina communia, ſed REALITER ctiam B
umm u l⸗ & reipſa inter ſe, ſine omni confuſione & eα uatione ä
ufnrerti eſſentiarum, communicent; promianat etiam doctrinz
illa de communicatione idiomatum duarum in Chriſto
naturarum, de qua infra aliquid amplius dicetur.
Cum autem indubitatum & extra controverſiam
pofitum ſit, quod Propria non egred'antur ſua ſubje-
Gta: hoc eſt, quod quælibet natura ſuas proprietatés
eſſentiales retineat: & illæ non ab una natura ſepa-
rentur, atque in alteram, tanquam aqua de uno vaſe
in aliud, transfundantur: nulla prorſus fieri aut con-
ſtare Ppoſlet proprietatum communicatio, nifſi illa, de .
qua diximus perſonalis naturarum i in Chriſto eſſet u-
nio & communicatio. Hoc autem(poſt articulum ſan-
ctæ Trinitatis) ſummum eſt Miyſteriurn qao nullum ma-
jus in cœlo & in terra reperitur. unde Paulus ait: Ma-
nifeſtè magnum eſt pietatis myſterium, quod DEUIS
manifeſtatus eſt in carne, & . Qum enim Apoſt
lus Petrus clarisſimis verbis teſtetur, quod nos etiam, in
quibus Chriſtus(tantummodo ex gratia )habitat propter
tantum myſterium, divinæ naturæ participes fiamus in
Chriſto: quantam exiſtimabimus carmn elle communi-
cationem divinæ naturæ, de quz Apo oſtolus loquitur?: Col. 2,
quod videlicet in Chriſto tota divinitatis plenitudo
inhabitat corporaliter, ita quidem, ut Deus & homo una
ſint perſona. Plurimum autem refert, ut hæc doctrina
de communicatione Idiomatum convenienti diſcrimi-
ne &£ diſtincte tractetur & explicetur. Propofitio-
nes enim & prædicationes, qul bus utimur, cum de
perſona Chriſti, & de naturis & proptietatibis ejus
loquimur, non omnes unius ſunt generis aut modi. Et
ſi quandé: non ſatis dextre & diſtincte hoc KeKorium
tratatur, tum doctrina hæc involvitur, & Lecto
W Ecc z Haßles

.
“ . .

eimt.
bigne Chean

117m.3, Ib.

2. Petr. 1.

4

o MNX. DE PERSONA CHRISII.

ſimplex facile perturbatur. Quare ea, quam ſubjicie-⸗ . U. Dr pl
mus, explicatio alta mente reponatur: ca autem, ut res tamingſnam
ipſa Lectori planior, & intellectu facilior ſit, tribus Præ. allm,Cnſs
cipuis capitibus comprehendi poteſt.
PRIMO cum in Cbriſto duæ ſint diſtinctæ natu- dinlrit
ræ, quæ efſentiis & proprietatibus ſuis neque mutan- Ilnitn in
tur, neque confunduntur: utriusque vero natu- minch Chin
ræ una tantum fit perſona: ea, quæ unius tantum na-. (Inanii Amplin
turæ propria ſunt, alteri naturæ non ſeorſim, quaſi ſepa- enin Pi
ratæ, ſed toti perſonæc(quæ ſimul Deus & homo eſt)attri· Augun
hbuuntur, ſfive Deus, ſive homo nominetur. lueſeirſ
Sed in hoc prædicationum genere non ſequitur, quod D ſi
ea, quæ toti perſonæ tribuuntur, ſimul utriusq; nllue n wdi a
ſint proprietates: ſed diſtincte declarandum elt ecun du Pimneillegoſinne
quam naturam aliquid perſonæ adſcribatur. Ad nunc emin lut
modum loquitur Paulus, cum de Chriſto dicit: S lotg *
ſtum genitum eſſe ex ſemine Davidis SECUNDIM ein en
CARNEM. Et Petrus de Chriſto inquit, quod ſit mor- Wiai dune
Kom. 1,3. tificatus CARNE: & quod paſſus ſit in CARNE. thnnu i
¹. Pet. 3, 6. Cum autem & occulti & aperti Sacramentarii, ſub n in C
1. Pet. 4, I. hac regula (quando dicitur, quod toti perſonæ tribua. “ Kanr
tur, quod uni naturæ proprium eſt ) pernicioſum ſu- Arkn
um errorem occultent: dum totani quidem Perſonam anraiam
nominant, interim tamen unam, eamque (ut ſic dica- Aa llarez

Ir eſt, dec
.—̃7ꝑͤ1 . erſo
mus) nudam tantum naturam intelligunt, alteram i perſon

2 . hec
autem penitus excludunt: quaſi nuda ſolahim. ln gle
na natura pro nobis paſſa ſit: placuit D. Luth teri ver. Aaila
ba hoc loco recenſere, è Majori ipſius de Cœna Damnni ae 9
Confesſione, in quibus de Cinglii Allœoſi eei . ii . e. innn
Tom. 2. cleſia Dei quam optime adverſus crrorenn i un . chkcneie
Witteb. muniatur. Verba autem D. Lutheri ſic ha n di. al inn
fol. 188. Hoc Cinglius vocat Allœoſin, cum slicui⸗ de d. ui n
Lc.24,26. vinitate Chriſti dicitur, quod tamen ! en tura en
proprium eſt: & contra. Verbi gratia, ubi in ipni Eud ngi
dicitur: Nonnéè hæc oportuit pati CH RIS TUM, & Ain ert

u engtunet, IIXNX. DE PERSONA CHRISTI. 771

ehonnn: aum ita intrare in gloriam ſuam? ibi nugatur Cinglius, quod
ein belhche vocabulum (Chriſtus) hoc loco pro humana natura ſu-
iet. matur. Cave tibi, cave, inquam, tibi ab iſta Allœ-
odr indns ofi: eſt enim larva quædam Diaboli: quæ tandem
bisün“ talem Chriſtum fingit, ſecundum cujus rationes ego
t: mt i certe nolim eſſe Chriſtianus. Hoc enim illa vult: quod
eaylu liſſke Ohriſtus nihil amplius ſit, aut efficiat ſua pasſione &£
Urznonſehi vita, quam alius quispiam ſanctus. Si enim perſvaderi
nDesAe nuhi patiar, ut credam „ſolam humanam naturam pro
mo mim me paſſam eſſe, profecto Chriſtus mihi non magni pre-
ngter neif tii Salvator erit, ſed ipſe tandem Salvatore eget. In
lucr dnl tne ſumma, verbis explicari non poteſt, quid Diabolus
Gecedlrenlmm Per hancAllœoſin moliatur. Et paucis interpoſitis: 8 i for-
rz ald te venefica illa domina RATIO (cujus neptis eſt
Amce hirdi ipſa Allœoſis) reclamare voluerit, dicens: Divinitas
ine Doids neque Pati neque mori poteſt T u reſpondebis . Ve-
ntoineen , rum id quidem eſt; nihilominus tamen, quia divini-
4 paſs 1. tas & humanitas in Chriſto unam perſonam conſtitu-

S=

veniunr unt: ſcriptura, propter hypoſtaticam illam unionem,
eltnkns etiam divinitati omnia illa tribuit, quæ humanitati
nqti e accidunt: & vicisſim humanitati, quæ divinitatis ſunt.
prium Et ſaneè revera ita res ſeſe habent. Hoc enim fateri te ne-

ceſſe eſt: hæc perſona (monſtrato Chriſto) patitur,
moritur, hæc autem perſona eſt verus DEUIS. Rectè
IN“ igitur dicitur: Filius Dei patitur. Etſi enim una ipfius
bul Ppars (ut ſic loquatur) divinitas videlicet, non patiatur:
1 Cal tamen ea perſona, quæ Deus eſt, patitur in altera ſua
rie parte, nimirum in humanitate: Revera enim filius Dei
Ppro nobis eſt cruciſixus, hoc eſt, perſona, quæ Deus eſt pſa
Gyelſisen „ enim, ipſa (inquam) perſona crucifixa eſt, ſecundum
)Lurten ae humanitatem. Et rurſus poſt aliqua: Si conſtabit Al-
elin, n, looſis, ut eam Cinglius proponit, in Chriſto duas per-
00 tne h ſonas eſſe neceſſe erit, divinam, videlicet, & humanam:
dit quandoquidem Cinglius dicta ſcripturæ de pasſione
tic tantum ad humanitatem inflectit, eaque per omnia
Ccc 3 à divi-

: . DE PERSONA CHRISI — N

à divinitate ſeparat. Ubi enim opera divelluntur & Len Da,
ſeparantur, ibi etiam perſonam ipſam dividi necefſſe Allottuus in
DENNDE, qu

eſt: cum omnia opera, omnesque pasſiones, non natu-
Xis, ſed perſonæ tribuantur. Perfona enim ipſa eſt,
quæ omnia illa agit & patitur: hoc quidem ſecundum
hanc naturam; ilbud vero ſecundum alteram naturam:
quzæ ſané omnia viris eruditis ſunt notisſima. Ware Encicrclden
agnoſeimus Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum De- W A commn
um & hominem in una perſona: non confundendo Ihim . l

Ftom non agi
F Mamn natura
enlumatgee Pe

. naturas, nee dividendo perſonam. “ aantſiam
7. T9m. In eandem ſententiam loquitur D. Lutherus etiam ln mam
Wiirteb. in ee libello, quem de coneiliis & Eccleſia ſcripfit; r ſedſe
F. Sciendum id nobis Chriſtianis eſt, niſi Deus in altera Wenan (opi⸗

7 vincat, nos lance noſtra deorſum IULNTIOVere

Hoc ſic accipi volo: niſi hæc ve- ſuütur, diſer⸗
ra ſint: Deus mortuus eſt pro nobis: &, ſi ſolus homo hſpokatcaum
pro nobis mortuus eſt, tunn profecto prorſus actum ututtles ele
Auerit de nobis. At vero: ſi DEI MORS, &, quod Alneuken heb

DEus ipfe mortuus eft, in altera lance ponitur, tum Qutum ug
ille deorſum fertur: nos vere inſtar vacuæ & levioris Int,clmimi
laneis furſum tendimus. Sed & ille deinde rurſus mmio: dvin
vel ſurſum tendere, vel e lance exilire poteſt. Non au- ellcronle
ten poterat in lancem deſcendere&conſidere, niſ noſtri el deces
milis, hoc eſt, homo fieret: ut vere & recté de ipfius mimnta negn
pasſione dici poſſet: Deus mortuus eſt, Dei Pasſi0 „ Pnquodadh

Dei ſangvis, Dei mors. Non enim in ſua natura Deus Whnon dete

lance ſit, & pondere
(ad interitum) ferri.

mori poteft. Poſtquam autem Deus & homo umitus u ktinmn
. . . AR 1: . tu⸗=
eſt in una perſona: recte & verè dicitur: Deus mortu- er, um d

us eſt, quando, videlicet, ille homo mortur, qui cum üumqnnmn

Dee umim quiddam, ſeu una perſona eſt. Hactenus rk ttafh
Lutherus. Ex his liquet, non carere errore, ſi quis Aonmn tibri
dixerit ſeripſeritve, quod commemoratæ propoſitio- Nonm it
nes (Deus paſſus eſt: Deus mortuus eſt) ſint tantum- r Kſtoni
meodo prædicationes verbales, hoc eſt, nuda verba „ſine MWnn. n
re. Simplicisſima enim Chriſtiana ſides noſtra doceè, Eered De

quo⸗

4

A CNDII.. .- .
— quod flius Dei, qui homo factus eſt, pro nobis pal⸗

n Gen iil

umn ihen en

: loequitn

Cumunirmm

IIN. DE PERSONA CHRISTI. 773

ſus ac mortuus ſit, nosque ſangvine ſuo redemerit.

perſona non agit & operatur, in, ſeu cum una, vVel
per unam naturam tantum, ſed potius in, cumn& fe⸗
cundum atque per utramque naturam: ſeu, ut Conci-
lium Chalcedonenſe loquitur, una narura agit ſeu ope-
ratur cum communicatione alterius, quod cujusque

DEINDE, quod ad rationes officii Chriſti attinet,

proprium eſt. Itaque Chriſtus eſt noſter mediator, fe-

demtor, rex, ſummus Pontifex, caput & paſtor, &c. non

ſecundum unam tantum naturam, ſive divinam, ſive

humanam; ſed ſecundum utramq; naturam: de qua re

alias etiam co Pioſius dicitur.

TERTIO vero longe adhuc aliud eſt, quando de eo
quæritur, diſſeritur, vel tractatur, an duæ illæ naturæz
inn hypoſtatica unione in Chriſto nihil amplius, niſi fu-

as naturales eſſentiales proprietates habeant: quod
enim easdem habeant ac retineant, ſupra docuimus.
Quantum ergo ad divinam in Chriſto naturam at-

ninet, cum in ipſo nulla fit (ut Jacobus teſtatur) tranſ-

mutatio: divinæ Chriſti naturæ per incarnationem
nihil (quoad effentiam & proprietates ejus) vel ac-
cesſit, vel decesſit, & per eam in ſe, vel per ſe neque
diminuta neque aucta eſt. H
Jam quod ad humanam naturam in perſona Chriſti at-
tinet, non defuerunt quidam, qui contenderent, eam in

perſonali etiam cum divinitate unione nihil amplius
habere, quam duntaxat ſuas naturales eſſentiales pro-

prietates: quarum ratione fratribus ſuis per omnia ſimi-
ilis eſt. Unde affirmarunt, umanæ in Chriſto naturæ ni-
hil eorum tribui vel debere vel poſſeé, quod ſit ſupra
vel contra naturales ipſius proprietates, etiamſi ſcri-
pturæ teſtimonia huntanæz CHRISTI naturæ talia
tribuant. Hanc vero ipſorum opinionem falſam
eſſe, verbo Dei adeo perſpicue demonſtrari poteſt,
?MBM CccC 4 It etiarn

7

Joh. 1, 17.

774

HX. DE. PERSONA CHRISTI.

2

ut etiam ipſorum conſortes eum ipſum érrorem re-
prehendere & rejicere tandem cœperint. Sacræ enim
literæ, & Orthodoxi Patres, ſcripturæ verbis edocti,
— Ppraclare teſtantur „quod humana natura in CHRL
STO, eam ob cauſam, & inde adeo, quod cum divi-
na natura perſonaliter unita eft, ( depoſito ſervili ſta-
tu & humiliatione, jam glorificata & ad dexteram Ma-
jeſtatis & virtutis divinæ exaltata) præter & ſupra na-
turales, eſſentiales, atque in ipſa permanentes huma-
nas proprietates, etiam ſingulares, excellentisſimas,
maximas, ſupernaturales, imperveſtigabiles , ineflabi⸗
les, atque cœleſtes Prærogativas, Majeſtatis, gloriæ, vir-
tutis ac potentiæ ſuper omne, quod nominatur, non
ſolum in hoc ſeculo, ſed etiam in futuro, acceperit:
Eph. 1, z1. Uut ita humana in Chriſto natura ſuo modo & fatio-
ne] in exequendo officio Chriſti fimul adhibearur,
cooperetur, & ſuam efficaciam, id eſt, virtutem & o-
perationem habeat, non tantum ex ſuis naturalibus
. proprietatibus, aut ſecundum eſſentiales proprietates,
aut quousque earum virtus & efficacia Pprogreditur .
ſed præcipue ſecundum Majeſtatem gloriam, virtutem
atque potentiam, quam per unionem hypoſtaticam,
glorificationem, & exaltationem accepit. Et hoc ipſum
hogie ne adverſarii quidem noſtri prorſus negare Sÿ”MM
dent: niſi quod diſputant & contendunt, illa tantum à
eſſe dona creata, & FlNI TAS dotes ſeu qualitates:
quibus humanam in Chriſto naturam donatam & or-
natam eſſe ſentiunt; quales ſunt etiam in ſanctis ho-
minibus. Et argutis cogitationibus ac frivolis n
mentationibus atque fictis probationibus metiri, &
calculum revocare conantur, quorum donorum hu-
mana natura in Chriſto, ſine abolitione ſua, capax, aut
non capax eſſe queat.
Rect h
controverſiæ dijudicatione eſt hæc, videlicet, nemi-

.

isſima autem & omnium tutisſnna via in hulus

nem

Uum humun

UI. D

rn neliu E erti
Aun humanan
a'6 glrikcat
un prerogati⸗
Unmrettes) ſine
uiplim Dominn
ler illm(gua
tdcnnl, in hac

I Veiibis t
inilt, erti ⸗
Mleit Uishdem
Atlhneme, qual
ille negt
ſen Aickem funt
innnt Chril
a nonſits enl
AInam Criput

Car

idcare ein or
„„ .
Aalockin terr⸗

R

aumn ihininm⸗ nem melius & certius noſſe, quid Chriſtus ſecundum
1ceeint. Ne aſſumtam humanam naturam (ratione unionis hypo-
ſcihnnme n ſtaticæ, & glorificationis ſeu exaltationis acceperit, &

mani wnm AH quarum prærogativarum ræter & ſupra naturales ſu-
S .

de leng n a8 Proprietates) ſine ejusdem abolitione, Ccapax ſit:
el( quam ipſum Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum: Is

ſemddtend vero hoc ipſum ( quantum quidem noſtra, & quidem

Naa)maiH falutis cauſa, in hac vita intereſt) in verbo ſuo reve-
it PemumH lavit. De quibus igitur in ſacra ſcriptura, quod ad hanc

glne, enli⸗ rem attinet „certa & perſpicua teſtimonia habemus „
npenekie

fimpliciter illis ädem adhibeamus: & nequaquam con-
1 eſtin⸗ tra diſputemus, quaſi humana natura in Chriſto illo-
ols rum capax eſſe nequeat.

Vera quidem ſunt, quæ de creatis donis humanæ
naturæ in Chriſto datis & communicatis dicuntur:
quod humanitas Chriſti ea per ſe, & in ſeipſa habeat.
Sed hæc non ſatis explicant vel aſſequuntur Majeſtaten
cnum ali illam, quam ſcriptura & orthodoxi Patres ſecundum
m lerlef ſcripturam humanæ in Chriſto naturæ adſcribunt.

17, . ,.—UDu0.˙v-— 2* . . ,„„
au che „ Vivificare enim, omne judicium, omnemque poteſta-
elaten, u temin cœlo & in terra, adeoque omnia in manibus ſuis

r unionen ⸗ .

habere, omnia ſub pedibus ipſius ſubjecta eſſe, à Pec-
penae , catis mundare, &c. non ſunt dona creata, ſed divinæ,

*

S infinitæ Pproprietates: quæ tamen (juxta teſtimonia
coel ſcripturæ) (hriſto homini datæ & communicatæ ſunt,
SCo hA Johan. 5. & 6. Matth. 28. Daniel. 7. Johan. 3 & 1 3.
uu , Matth. II. Epheſ. 1. Hebr. 2. 1. Corinth. 15. Johan. 1.
Cur enn „

ahnaide, Chriſti ſecundum ipſius divinitatem, ſed potius ſecun-
dum aſſumtam humanam naturam ſit intelligenda, id
tribus firmisſimis atque adeo invictis argumentis, quæ
kam recitabimus, demonſtrari poteft.

“l Ccc 3 Primo

Ahn M. DE PERSONA CHRISTIM. 575

Quod autem hæc communicatio non tantùm, quaſi
iend es ber phraſin aut modum loquendi dicta, de perſona

₰

X DE PHRSONA C imao totius
776 1 gula communislima bata: videlicet,
— extat reg obata:-
I Primo, nen conſeniu appr ccepiſſe affirmat,
Eecleſiæ Kura Eiiſtunt in tempore iſſe: (ſecundum
E SS cce g, S
W ſerigeun Cün Aininircerma⸗ 1le quod perſo
1* lecun . E. . 1 m-
6a non iecu ab æterno Posſie æ naturæ ea in tem
quamn omnia à & reſpectu human
. tionec 3
Chrifti Naidr
pore acceperit.

II. . 7

ercendi judicii,
X 3. ((.
ivificandi & poteſtas e; hominis eſt
quod virtus vivificay erea quia Klius habet.
6 tiſto datæ ſint: prop & ſangvinem ha ntum in
. .S Sürii 7r. carnem 7 . non tar in ir
Fob. 5 27. atenus Mdclcet carn- hoc negotio aſi digitũ
4 ſcriptura n facit ſed gquan. it:
III. boſtremo, is mentionem fa tendit, cuni inquit:
11. . Elii homin m intene . ab o⸗
genere nill am natura idat nos 0
S numana . mundat Ho n-⸗
in affumtam hu Phriſti, filii Dei, e de meruo ſa
11 VIS ſeſu Chriſt M . eſt:
84NQVIS I Id autem non tar cto accipiendum i
3 . * . 4 . 0t10
H 1 † e iſto
gvinis Chrifti ir loco de ea re 281 natura in Chriſto,
2 60 Iwi
ied Johannes e non tantum divina r 10
Juſtification 2 ſangvis pe iſti eſt .
Terum etiam ipſius nse Ita caro iol dicto
„ cato e geliſtæ ſti ha-
ab omn c hoc Ev 58 nem en
t ExX iavit, carnem no-
N 6, 54. ſicus cibus. helämir Pronunclay ticulo miulta in ho-
Jehr. *4 concilium Ephel di. Et de hoc A eteris & ortho.
. . 71 vinican S .1. . ſima V
bere vim viv inuin ſcriptis glart⸗ Dasſim extant
cOllecCta
lerorun n Steſtimonta collecta p
Sccleiiæ
doxæ Ec

ivihcandi ſecu “
irtutem vIV. VI1S 2.
Chriſtus virtu
igieur
Quod 18 11

— itatem ſfuam cerr dad atquie dene⸗
dum humanitat naturæ in rin Dei credere tehs
ſumtæ humalne ex analogia ver scuin duæ nat
municata ſr⸗, “ ante o lla⸗ ſit facta
ure Bec in Pau ſint unirer nula d i 3
ſuas natu .

& utraquè

ciæ 1058
Caciæ .
um effi
r modu

uræ in
confuſio, IN

UN.!1

——
ſE popretates
üllrende & a
umle
loc utemt
Khinns: ſec a
In,gnam vetus

Cnko rn it
lo, lecnnilind
Ines Eiins Pr⸗

4 ͤelt: Ei
ntſk Ex his n
enerecintan

Uilo atllete, P

eſt in Carne Cl
Acet ut ellent
Ummmunicati,
ie tnaturalen
SH
erſ

en detuſt
tineat: ita Annig

oen IX. DE PERSONA CHRISTI. 7777

ræ Proprietates fiant: hæc doctrina dextréa admodum

Anmhus 2 declaranda & adverſus hæreſium corruptelas bene mu-
oe Aeglin “ nienda eſtt.
RZ In hoc autem negotio nihil novi de ingenio nollr
e)el lgat⸗ finginus: : ſed ammplectimur & repetimus declaratio-
mum uli nem, quam vetus & orthodoxa Eccleſia é ſacræ ſcri-

Pturæ fundamentis deſumptam, ad nos incorruptain
transmiſit: videlicet „quod divina illa virtus, vita, po⸗-

er ttent iuf

eRas etna teſtas, Majeſtas, & gloria aſſumtæ HMANAX naturz
iatlone in Chriſto data fſit. Id vero nen eo modo, ſicut Pater
lagimg Ppilio, ſecundum divinam naturam, eſſentiam ſuam &

Nezdinl 4 Oomnes divinas proprietates ab æterno comn nunicavit:
en hot, . H unde & unius cum Patre eſſentiæ, & ipſi æqualis eſt.
Chriſtus enim tantum ſecundum divinam naturambPa-
tri qualis eſt: ſecundun humanam vero naturam ſub
Deo eſt. Ex his manifeſtum eſt, nullam nos co nfuſi-
onem, exæquationem, aut abolitionem naturarum in
Chriſto ſtatuere. Etenim virtus vivificandi non eo mo-
do eſt in carne Chriſti, quo eſt in divina ejus natura:
videlicex, ut eſſentialis proprietas.
Gatnmunicatio, autem illa non facta eſt p Per eilen-
Ptialem aut naturalem effuſionem Proprietat um divinæ
naturæ in humanam naturam: quali humanitas Chriſti
eas per ſe & à divina eſſentia ſeparatas haberet: aut,
al per illam commuicationem humana natura in
Chriſto naturales ac eſſentiales ſuas proprietates pror-
ſus depoſiuerit, & vel in divinam naturam converſa, MD
divinæz naturæz communicatis illis ſuis proptietatibi
in ſeipſa & per ſe exæ quata ſit: aut quod tliusde
naturæ exdem, aut certé æquales naturales & eflſentia-
les Proprietates & operationes ſint. Hi enim & ſimi-
les errores in veruſtisſinis & approbatis conciliis fun-
damentis ſacræ ſoripturæ merito ſunt rejecti & damna-
ti. Nullo enim modo vel faciend vel admittenda eſt,
aut c nverſio, aut confuſio, aut X†uatio, ſive natura-
rum in Chriſto, ſive eſſentialium proprietatum.

Ete

Col. 2, 9.

IIN. DE PERSONA CHRISTI.

Er quidem his vocabulis (realis communicatio,
realiter conmunicari) nunquam ullam Pphyſicam com-
municationem, vel eſſentialem transfuſionem ( qua na-
turæ in iuis eſſentiis, aut eſſentialbus proprietatibus
confunderentur) docere voluimus: ut quidem voca-

bula, & phraſes illas aſtute & malitiose falſa interpre-. uunnd
nogin Aen ila
ealtiekm vic

tatione contra conſcientiam ſuam, pervertere non du-
bitarunt: tantum, ut piam doctrinam ſuſpicionibus
iniquisſimis gravarent. Sed vocabula & phraſes illas
verbali communicationi oppoſuimus: cuùm quidam
fingerent, communicationem Idiomarum nihil aliud,
niſi phraſin & modum quendam loquendi, hoc elt, me-
ra tantum verba, nomina, & titulos inanes eſſe, & hanc

verbalem communicationem adeo urſerunt, ut de nul⸗
la alia communieatione audire quicquam vellent Qua-

propter ad recte declarandam Majefſtatem Chriſti, voca-
bula (de reali communicatione) uſurpavimus, ut ſigni-

ficaremus, communicationem illam vere & reipſa(ſine 5 .
4 . 2 —„ 1. . Kenn
& proprietatum eſſentialium

omni tamen naturarum
confuſtione) factam eſſe.
Sentimus itaque & docemus cum

veteri orthodoxa

Eccleſia, quemadmodum illa hanc doctrinam ex ſcri-.

ptura ſacra declaravit: quod humana in Chriſto natu-
ra Majeſtatem illam acceperit, ſecundum rationem
hypoſtaticæ unionis, videlicer, quod cum tota divinita-
tis plenitudo in Chriſto habitet, non quemadmodum
in ſanctis hominibus & angelis; ſed corporaliter, ut
IN PROPRIO SIO CORPORE, etiam omni ſua Maje-

ſtate, Wirtute, gloria, operatione, in aſſumta humana

natura, liberrime (quando & quomodo- OChriſto vi-
ſum fuerit) luceat, & in ea, cum ea, & per eam, divi-
nam ſuam virtutem, Majeſtatem & efficaciam exerceat,
operetur, & perficiat. Idq; ea, quodammodo, ratione,
qua anima in corpore, & ignis in ferro candente agit.
Hac enim ſimilitudine (ut ſuprà monuimus) totaerk⸗

U DE
tni Antignite
enimmanr nati
ir er ant gec
ue poſtcepoltan
beks Crigi Pler
umomnbis ſan⸗

ennioneeſt
Udim omn ot⸗
Kklins Gipine

8

HX. DE PERSONA CHRISTIL

ONACWNI — — err
Er be antiquitas doctrinam hanc declaravit. HHæc
(iis anmii aautem humanæ naturæ Mayeſtas in ſtatu humiliationis
tamulun kiinn

majore ex parte occultata & quaſi disſimulata ſunt. Ar
enttaiffiotan f⸗ nunc, poſt depoſitam ſervi formam ſen exinanitionée
Nennidu Majeſtas Chriſti plene, efficacisſime atque maniteſte
kinn: coram omnibus ſanctis in cœlo & in terris ſeſe exerit. H
& miltnetli Et nos in altera illa beatisſima vita hanc ipſius gloriam
ſum, EI“ à facie ad faciem videbimus: ut Johannes teſtatur c. 17. Joh. 17,2.
n Codtinm e. Hac ratione eſt Permanetque in Chriſto unica tan- 7V. 7, 24.
el weebelfa tum divina omnipotentia, virtus, Majeſtas & gloria: 1
Ppoluinms: f⸗ quæ eſt ſolins divinæ naturæ Propria., Ea vere lucet, &

n Gomenn m ſuam plene, liberrimé tamen, exerit, in & cumn al- 2
denlote ſumpta humanitate, & per illam aſſumtam, exaltatam in
ttuloinma“ Chriſto humanitatem.

uemadmodum etiam in ferro
candente non duplex eſt vis lucendi & urendi [quaſi 2
ignis peculiarem, & ferrum etiani peculiarem & ſepara-
tam vim lucendi & utendi haberet] quin potius illa vis
ne,intnne, lucendi & utendi eſt Proprietas ignis. Sed tamen, quia
n ian i ignis cum ferro unitus eſt, ideo Vim & virtutem lucen-
netus di & urendi, in & cumn ferro „&£ per ferrum illud can- “
N dens, exerit: ita quidem, ut ferrum IShitum ex hac u-
erides nione vim habeat, & lucendi, & urendi:
ts einas fit ſine transmutatione eſſentiæ aut na
e, prietacum tam ferri „Juam ignis. R
ſammA Quare teſtimonia illa ſacræ ſcripturæ „ quæ de ea
+–☛ Majeſtate loquuntur, ad quam humana in Chriſto na-
Et, 1 tura exaltata eſt, non in eam ſententiam accipimus,
1 quod divina illa Majeſtas (quæ divinæ naturæ filii Dei
gil men propria eſt) in perſona filii hominis tantumn ſecundum
e , ivinam naturam, Chriſto ſit adicri
– Majeſtas illa tantum ea ratione ſit i

IA .

madeoi
ir gien d
miMlaetund

6

& tamen hoc 4
turalium pro-

benda: aut, quod

hn humana Chriſti
64 u natura, ut humana Chriſti natura nudum tantum ti-
amen is tulum & nomen ſolum divinæ illius Majeſtatis, per
unlce ℳ Phraſin & modum loquendi, reverà autem nullam
t as broerſus cum ea dommunicationem habeat. Cum enim
9

N

„o M DE PFRSONA CHRISTL.

Deus ſit ſpititualis indiviſa eſſentia: quæ ubique E in

omnibus créeaturis eft, & ubi eſt, ibi (præſiertim in cre-

dentibus & ſanctis habitans) ſuam ſecum Majeſtatem
Ad. 17. habet: tum ſecundum ſuperiorem falſam hypothe-
ſin) dici poſſet, in omnibus creaturis, in quibus Deus
eſt, præcipue veroô in electis & ſanctis, qui ſunt templa

Dei, totam plenitudinern divinitatis corporaliter in-

habitare, in eis omnes theſzuros fapientiæ & ſcientiæ

abſconditos, illisomnem poteſtatem in cœlo & in ter-

ra datam efſſe: cum fateri oporteat, credentibus Spiri-
tum ſanctum datun eſſe, qui & ipfe omnem poteſta-

tem in cœlo & in terra habet. Ea vero ratione in-

ter Ohriſtum, juxta humanam ipſius naturam, & inter

alios ſanctos homines nullum diſcrimen relinqueretur:
& Chriſtus Majeſtate illa ſua, quam præ omnibus aliis

creaturis, ut homo, ſen ſecundum humanitatem ſuam
accepit, extueretur. Nulla autem creatura (ſive homo-,

ſive Angelus) dicere poreſt aut debet: Mihr data eſt

omnis poteſtas in colo & in terta: cum tamen Deus

univerſa divinitatis fuæ plenitudine (quam ubique ſe-

cum habet) in electis quidem fit, veruntamen non
corporaliter in illis habitet, nec perſonaliter cum illis
unitus ſit, ſicut in Cbriſto corporaliter inhabitat. Nam

ratione illius hypoſtaticæ unionis Chriſtus dicit, etiam

Matth. 28. ſecundum humanam fuam naturam: Mihi data eſt o-
B.18. mmnis poteſtas in Co'lo & in terra. Et alibi:

Joh. 13,3. ſus, quod omnia dediſſet ei Pater in manus. Item: in

Tol. 2, 9. ipio inhabirat tota divinitatis plenitudo corporaliter.

Pſal. 8,6.7 Et: Gloria & honore coronaſti eum, & conſtituiſti
eum ſuper onmia opera manuum tuarum: Ominia ſun .
Hebr.2, 8. jeciſti ſub pedibus ejus. Dum autem omnia ſubjecit en
ICor.15,27. nihil excepto eo, qui omnia ei fubjecit) reliquit, quo
non ipfſi ſubjecerit.

Credimus autem, docemus, & confitemur, non fieri
ejus
eſtu⸗

talem Majeſtatis Dei & omnium proprietatun

Sciebat Je-

efuflonem in hun
UInr lignid dec
nutgnodhae
i,gnodhufana
lunmm Majeſtat
u Aying naturzæ
IId adnd aut oler
In Nege enimn
d Creatura i
Inppretie divin⸗
kenin & nitut
le er ſe hab
nin Chnlto abn
vunmnmrar. A
OCnnium Dro
lnat.
Gtedinnns alten
Delnharer Dkritun
I0,rone Alun
Unlec Merſe
un 24 mendut⸗
Wtin,s don
inldumſenn

Un lnchellenri⸗

= =
=

.

——
u: ur td
beimn
Mann ſcum 1
flotenn kilan
Geatllis iül
lanckts,
nitans confin

— S

u0s lahe
elatemin er
fehet

n ipüusnun
eriwenne
hdllenimenn

tucine

ſit. I
lem t,

„

.

— X. DE PERSONA CHRISTLI. „zrP

/

effuſionem in humanam naturam Chriſti: qua divinæ
naturæ aliquid decedat: aut, ut de ſuo alit ita largiatur

liquid, quod hac ratione ſibi ipſa non in ſe retineat:

ut, quod humana natura, in ſubſtantia atque efſſentia “R
ſua parem Majeſtatem acceperit: quæ à natura & eſſen-
tia divinæ naturæ ſit ſeparata & diviſa: quaſi cum vi-
num, aqua, aut oleum, de uno vaſe in aliud transfundi-
tur. Neque enim vel humana in Chriſto natura, vel
ulla alia creatura in cœlo aut in terra, eo modo o-
mnipotentiæ divinæ capax eſt: ut per ſe, omnm'potens
eſſentia & natura fiat, aut omnipotentes proprietates
in ſe, & per ſe habeat. Hac enim ratione Hhumana na-
tura in Chriſto abnegaretur, & in divinitatem prorſus
transmutaretur. Quod ſane & Chriſtianæ noſtræ fidei,
& omnium Prophetarum & Apoſtolorum doctrinæ
Tepugnat. .
Credimus autem, docemus, & confitemur, quod
Deus Pater Spiritum ſuum dilecto filio ſuo CH RI-
8TO, ratione aſſunittæ humanitatis, eo modo dede-
rit, (unde & Mesſiæ, hoc eſt, uncti nomen accepit) ut
ille non ad menſuram (quemadmodum alii ſancti) il-
lius Spiritus dona acceperit. In Chriſto enim Domino
moſtro (cum ſecundum divinitatem unius ſit cum Spi-
ritu ſancto eſſentiæ) requieſcit (ratione humanæ natu- a. II, 2.
ræ) Spiritus ſapientiæ & intellectus, Spiritus conſilii &
fortitudinis, Spiritus ſcientizæ & Pietatis. Id vero non
ed certe modo fit, quod ille, quatenus homo, aliqua
tantum nôrit & præſtare posſit: quemadmodum alii
ſancti virtute Spiritus ſancti ( qui tantum dona cre-

ata in iplis efficit) quædam noôrunt & præſtare poſ-

ſunt. Gum enim Chriſtus, divinitatis ratione ‚ſecan-
da ſit perſona in ſacroſancta Trinitate, & ab ipſo non
minus, quam à Patre, Spiritus ſanctus procedat nam
& Patris & Filii proprius Spiritus eſt, manetque in o=
Ninem xternitatem: nec à Filio unquam ſeparatur]
”ä Certe

7822 MMIX. DE PERSONA CHRISI.

certe Chriſto, ſecundum carnem, quæ cum filio D El
perſonaliter unita eſt, tota plenitudo ſpiritus (ut Pa-
tres loquuntur) per hypoſtaticam illam unionem com-
municata eſt. Ea vero liberrimè in & cum humana
Chriſti natura, & per eam, omnent vim ſuam exerit:
non eo modo, ut Chriſtus ſecundum humanam ſuam
naturam aliqua tantum norit, aliqua vero ignoret: &£
quædam præſtare posſit, quædani vero præſtare neque-
at: ſed jam etiam ſecundum aſſumtam humanam natu-
ram omnia novit, & poteſt. Pater enim ſuper hunc fi-
lium absque menſura Spiritum ſapientiæ & fortitudinis
ita effudit, ut quatenus homo eſt, per hypoſtaticam il-
lam unionem, omnem ſcientiam & omnem poteſtatem
reipſa & verè acceperit. Eaà ratione omnes theſauri
ſcientiæ in Chriſto ſunt abſconditi: hoc modo ommis
ipſi poteſtas, in cœlo & in terra, data eſt: & ipſe 2d dex-
teram Majeſtatis & virtutis Dei collocatus eſt. Mani-
teſtum eſt autem ex hiſtoriis, quod temporibus Impe-
ratôris Valentis inter Arianos peculiaris quædam ſe-
cta reperta fuerit eorum, qui Agnoétæ appellabantur:
proptereà quod fingerent, filium quidem (utpote, ver-
bum Patris) omnia ſcire: At aſſumtam ipſius huma-
nam naturam multarum rerum ignaram efſſe, Hanc
hæreſin etiam Gregorius Magnus refutavit.
Propter unionem autem hypoſtaticam, & ex ea con-
ſequentem communicationem, (J uam divina & huma-
na natura in perſona Chriſti, revera & reipſa inter ſe
habent) Chriſto ſecundum carnem id tribuitur, quod
ipſius caro (in natura & eſſentia ſua per ſe conſiderata)
non eſſe, & extra unionem illam, id non habere poteſt.
Verbi gratia: Carni Chriſti recte adſcribitur, quod
ſit vere vivificus cibus: & quod ſangvis ejus vere ſit.
vivificus potus. Sic enim ducentiPatres Epheſini Con-
cilii pronunciasunt: Carneni Chriſti eſſe vivificam

ſeu vivificatricem: unde ſolus hic homo Jeſus Chriſtus

X

.

4

U D

Eihhkmntem ain
(c ſere dicere

FuInomuine m.
al . .
rabicun ſun
Uumgtionem ſee

Er hee ſoitur

Iumna

uamn ce Preſent

ntur: u
klemn Darlns &

ins prel

e Ps kabitet
e Uullo Hio be
ns ve⸗
is pero, ſuen
homninis
lln un lum

N plrenete

IRs

4
n e epi
uumptat
U, aeige
quiden

Aindſentinng e

Nnn S
Aenunl eſſe N
h eſle Non

lncnntre i

Wie 1

n

7
*

CERhn. IX. DE PERSONA CIHIRISTI. 783

, r umd (nullus autem alius homo vel in cœlo vel in terris) re- „
äs 1. Matth.8.
enitndofantn de (cdte & vere dicere poteſt: ubi ſunt duo aut tres congre- „ 0
m um mi“ sati in nomliine meo, ibi ſum in medio eorum. ſtem, 5 Sõ
. . ran 1. . . . 1*H. 2
umenann Ego vobiſcum ſum omnibus diebus, usque ad con- . 10,

Annen N ud ſummationem ſeculi.
ondum him Et hæc ſcripturæ teſtimonia non ita accipimus, quod
Aqies tantum de præſentia divinitatis Chriſti in ipſius Eccle-
nen ſia loquantur: quaſi ea præſentia ad Chriſtum, qua
Gümmmhuus homo ipſe eſt, prorſus non pertineat. Ea enim ratio-
Prrterin iie⸗ ne Petrus, Paulus,& omnes ſancti in cœlo, nobiſeum in
nſigentieir terris Ppræſentes eſſent: cum divinitas, quæ ubique
, erlae eſt, in ipſis habitet: id quod tamen de ſolo Chriſto,
mxbener & de nullo alio homine, ſacra ſeriptura teſtatur. Cre-
õ dimus vero, ſuperioribus ſoripturæ teſtimoniis Maje-
ondti O ſtatem hominis Chriſti declarari, quam Ohriſtus ſe⸗
rlenitlitie cundum ſuam humanitatem, ad dexteram Majeſtatis
icolarne & virtutis Dei accepit: ut videlicet etiam ſecundum
od uneb illam ſuam aſſumptam naturam,& cum ea, præſens eſſe
alin posſit „ & quidem præſens ſit, ubicunque velit: Præſer-

=

6 Ee α rim vero ſentimus, eum Eccleſiæ ſuæ in terris, ut Me-.
e diatorem, Caput, Regem & ſummum Sacerdotem,
W præſenten! eſſe. Non autem dimidiatus tantum Chriſtus,
4 m Aut una duntaxat ipſius pars Eccleſiæ præſto eſt: ſed to-
un , mt. ta Ohriſti perſona. Ad eam autem pertinent ambz
gnuf kis naturæ, divina & humana: quare eum præſentem ha-
Mine it⸗ bemus non tantum ſecundùm divinam, verum etiam
n un ſecundum aſſiumptam humanam ipſius naturam: juxta S
eri naf quam ipſe frater noſter eſt, & nos caro ſumus de car. S

nien Kende ne ejus & os de osſibus ejus. Et ſane in hujus rei con-
1 ue nnß frmationem ſacram ſuam Coenam inſtituit: ut teſta-
, retur, ſe etiam ſecundum eam naturam, qua carnem Eph. 5.
Kne, 1ipe & ſangvinem habet, nobiscum eſſe, in nobis habita-
ll “ re, operari, & efficacem eſſe velle.

,Pzttes. . . . .
ailin G ie/ Huic firmisſimo fundamento D. Lutherus, ſanctæ

C i, memoriæ, innixus, doctrinam de Majeſtate Chriſti
Fee Dd d juxta

Tom. Wit-
veb. 2. Ger.
Ffolr9h.

A4 MNX. DE PERSONA CHRISTI.
784

——

denter ſpicuè Eecle
humanitatem, fide ter & perlp
juxta um.
propoſuit.

i Conſ de
ini Confesſione le
jori/ ſua/de Cœna Domini . Chri-
. Dlier iee modum ſceripſit: Cum
per Ona

2 P

2 .

2 4 5
4 4

divinum illum modum.

. ibi al
8 d

eu

4 iter perſonalit
na opo uOd ſi naturaliter de i .
F abi K profecto ibidem etiam 2
eſt, ubi ubi eſt, neceſſario ho

7

mo eri on enim in Chriſto ſunt du ,
. recteè 4 X ris . hic eſt Deus 3 jbi fater oporte &
6 .
que

1

U aU⸗-
ma quen monitrare in qu ſolus DE .
ſ ę“ 1 na di⸗ 106.
1 et Jam ſtatim perſo 1
E.

1 ui non
St hic eſt Deus ille, ꝗ
recte dicere; hic ef
nim tum
ſem e

homo fact
eſt homo & qui adhuc nunquam
bſ aut em, ut ego talem Deum asnolean aut 00
. Ex his enim con eꝗ uod locu
Sx .
lam.

tandem,
obſecro⸗;

& ſpa-
Chri-
. perſonam Ch .
t duas naturas ſepar arez omnes Dia
rina Hacre quam ramen l ert. Et quanti
1: ere: e.
a tädere aut ſeparare potuere. Et di
boli divide “

N br
okſal, ret i eſte
hulmn ehzina
UIbloeis, Cuntan
in etlon, ellet,
Peglam veto ich
iueloenmgteloce
Eümaltten Chri
in ur in Chri
In; Unn in Chri
Amm humanit
lbdlo, de u
lo ane morter
Ealmlun alteranl
Nttinn data el
n, & non ,b g,
tib gerno
nn npungkionen
ilsgigent
en MMomento, in
ekin man e
mſent eſt & vd
ümemim haher
almrſper con
Ed quod cum
tens⸗ Deezte
hſimiere
ncrlo & in te
nilcet el
Ktetno gi
4 ſün tono eren
rdaeet
Um: Occiltay

J celoga

=

E

klin

CNN.. IIIX. DE PERSONA CHRISTI. 7 35
1T tiat e obſecro, pretii eſſet talis Cheiſtus, qui unicò tantum
loco ſimul divina & humana perſona eſſet: in omnibus
Domiici vero locis, duntaxat & quidem ſeparatus Deus, aut di-
um ſaiſt vina perſona eſſet, ſine aſſamta ſua humanitate. Ne-
etr turiα quaquam verô id tibi, quisquis es, conceſſero: quin po-
ahur Mi“ tius quocunque locorum Deum collocaveris: eo etiam
Oufcinn ll humanitatem Chriſti unà collocare te oportebit: non
Nun nom enim duæ in Chriſto naturæ ſeparari aut dividi Poſ- S
ESI: i u ſunt; Una in Chriſto facta eſt perſona: & filius Dei
n aſſumtam humanitatem à ſe non ſegregat.
TAHNMNI . . fegal. TJom. 5§5.
n In libello, de ultimis verbis Davidis D. Lutherus .
mum Nlnn hon ſ in hanc ſententiam ſetinſit: . W it
ſd inulig paulo ante mortem uam in hanc ſententiam crip it: teb fol. 4.
Secundum alteram temporalem humanam nativita-
tem etiam data eſt illi æterna Dei poteſtas: ſed in tem-
pore, & non ab æterno. Humanitas enim Chriſti non
fuit ab æterno, ut divinitas: ſed Jeſus Mariæ filius,
juxta ſupputationem veram, hoc anno natus eſt an-
nos mille, quingentos, quadraginta tres. Interim tamen
ab eo momento, in quo divinitas cum humanitate u-
nita eſt in unam perſonam, homo ille, qui eſt filius Ma-
riæ, reverà eſt & vocatur omnipotens æternus Deus ,
qui æternam habet poteſtatem: qui oninia creavit &
conſervat (per communicationem Idiomatum:) pro- .
„ ptereà quod cum divinitate una ſit perſona, & verus
EIt Deus. De ea re loquitur, cum inquit: Omnia mihi,
tradita ſunt à Patre. Et alibi: Mihi dara eſt omnis pote- Matt 127.
ſtas in cœlo & in terra. Quis eſt ille, qui dicit, MIHII . 28, 15.
Mihi, videlicet, Jeſu Nazareno, Mariæ filiò, nato homi-
mni. Ab æterno quidem habebam eam à Patre, prius-
„quam homo fierem. Qum autem humanam naturam
aſſumerem, accepi eam in tempore, ſecundum huma-
nitatem: occultavi autem eam, donec à morte reſurge-
rem, & ad cœ los aſcenderem: tum ea debebat manife- Nozp. 1, 4.
ſtari & declarari, ſicut Paulus dicit, eum declaratum ſeu Joh. ,. D
„ emonſtratum filium Dei cum potentia: Johannes E
vocat, clarificatum, ſeu glorificatum,
M Dddz Plura

„7.

1

nos caro de carne ejus

XII. DE PERS 8ONA CHRISTI.
Plara in hanc ſententiam teſtimonia in D. Tuthen
ſeriptis reperire licet, præſe tim in eo libro, cui titu⸗=

6g
728

lum fecit: Quod hæc Verba (hoc. eſt corpus Tnetun ad.

huc firma maneant: Præterea in majori ipfius Con-

fesſione de Coœna Domini multa in hoc genere legun-
tur. IIIa tanti viri pia ſcripta (ut bene fundatas de-

Glarationes articuli de Majeſtate CHRISTI, ſedentis ad
dexteram Dei, & ipſius Teſtamenti) brevitatis ſtudio
(eo modoquo ſupra diximus) hoc loco, & de perſona
Chriſti, & de ſacra Cœna repetita eſſe wvolunms.
Quare pernicioſum errorem eſſe judicamus, quan-
do Chriſto juxta humanitatem Majeſtas illa deroga-
tur. Chriſtiani enim ea ratione fümuna illa confolatie
eripitur, quam e promisſionibus paulo anté comme-

moratis de præſentia & inhabitatione capitis, regis, 6
& ſummi ſui Pomificis, haurire poterant. Is enim pro-

miſit, non modo nudam ſuam divinitatem ipfis præſto
futuram, (quæ nobis miſeris peccatoribus eſt, tanquam
ignis conſumens aridisſimas ſtipulas: ) ſed ille ipſe,

Homo i ille, qui cum a diſcipulis locutus eſt, qui omnis ge-
neéris tribulation nes in aſſumta ſua humana natura gu-
fſtavit: qui ea de cauſa nobis (ut &£ hominibus & fra-
ctribius ſuis) condoler e poteſt: ſe in omnibus anguſtiis

noſtris nobiscum futurum promiſit: ſecundum eam
etiam naturam, juxta Auarn ille frater noſter eſt, &
umus.
Rejicimus igitur, at 4 le eunanimi conſenſivore &or.
de damnamus omnes errores, qui à commemorats pia
doctrina diſſentiunt: qui cum Propheticis & Apolſtoli-
cis (criptis, cum receptis & approbatis ſymbolis, & cum
Pi⸗ noſtra Augu ſtana onfesſione pugnant, ut ſunt:
Quod humana natura pr opter perſonalem unionem,
cum divinitate fit confuſa, aut in eam transmutata.
Quod humana in Chrido natura eo modo, quo di-

vinitas, ut infinita aliqua effentia, & ex virtuteé aut

pro Ptierare eſſentiali ſux natutæ ubiane præſens ſi ſit.

Quod

M. D
—
ähunun
ui len eſen
bnenit⸗

Er Numman

ulelier exten

i ibui gebe
fun Onnipote

AEmmnn ſaject

(er.

nſe Eile⸗ Posſit,

1l am Prelenti

kdalupami

I

Gov Ptuine echere
e rerr ſur

Humana.
Uh htogg terecen n
Re eulen rfiiriu

CN. e
—,

kimoniana
m in eo Ibto l

in mionn
lta indoegene
tn (itbenfnn
e CHNbII
zmenti)brein
voe o Af
ut elle llni

n lejdlnn?

e ſummih
Sbis puld i⸗
bitatione
rite porln
nCV
eccadide
ſihils
locurustt
ſa ummn
(ut u⸗
il tun

E

5, . 4
ninien
inmen
H, N
eeies 4
Lobanel 1
one teu 1e
,„Derlonale
epe eni

Gert

. . . .J 4

HX. DE PERSONA CHRISTII. „7

Qusd humana natura in Chriſto divinæ natusæ ſub-

Kantia ſeu eſſentia ſua, aut in ſuis eſſentialibus proprie-
tatibus exæquata ſit.
Quod humanitas Chriſti in omnia loca eceli & ter-

rIæ localiter extenſa ſit: quod tamen ne quidem divini-

tati tribui debet. Quod autem Chriſtus per di-
vinam omnipotentiam ſuam, corpore ſuo ( quod ad
dexteram Majeſtatis & virtutis Dei collocavit) præ-
ſens eſſe posſit, ubicunque voluerit: ibique inprimis,

tia optimeè efficere poteſt, ſine transmutatione aut abo-

litione veræ ſuæ humanæ naturæ.

Quòd humana natura in Chriſto ſola pro nobis paſ-

ſa ſit, osque redemerit: cum qua filius Dei in pasſio-
ne nullam prorſus communicationem habuerit.
Quod Chriſtus ſecundum divinitatem ſuam dunta-
Xat nobiſcum in terris, cum verbo Dei prædicato, le-
gitimo Sacramentorum uſu, præſens ſit: & hæcChri-
Kſti præſentia ad humanam ipfius naturam prorſus ni-
il pertineat.
Quod aſſumta humana natura in Chriſto cum divina

vjirtute, ſapientia, potentia, Majeſtate & gloria, reipſa 6&u

verè, nullam habeat communicationem: ſed quod tan-
tum titulo & nomine nudo cum divinitate communicet.
Hos errores & alios omnes, 4à pia & ſincera doctri-
na, paulo anté commemorata, diſſentientes, rejicimus at-

que damnamus: ut qui verbo Dei, Propheticis &
Apoſtolicis ſcriptis, & Chriſtianæ noſtiæ fidei & Con-

fesſioni repugnent, & hortamur omnes pias mentes
(quandoquidem Chriftus in ſacra ſcriptura Myſte-
rtium vocatur, ad quod omnes hæretici capitibus fiis
impingunt) ne fua ratione humana in tantis myſteriis
perſcrutandis curioſæ ſint, ſed potius cum Apoſtolis
Ohriſti ſimpliciter credant, oculos rationis ſuæ clau-
L Ddd z3 dant,

UIE

ubi ſuam præſentiam illam, ut in ſacra ſua Cœna, in
verbo ſuo promiſit, hoc ipſius Omnipotentia & ſapien-

1

78 % N. DE DESCENSII CHRISTI AD INFER.

dant, & intellectum ſuunm in Chriſti obedientiam ca-

2.Cor. 10, 5.

ſolationem petant, atque ſibi perpetuo gratulemur;

quod caro noſtra & ſangvis noſter in Chriſto in tan-

tam fublimitatem, ad dexteram Majeſtatis, & omnipo-
tentis virtutis Dei ſit collocata. Sic in omnibus adver-
ſis inveniemus, quo nes ſolide conſolemur, & ab o-
mnibus pernicioſis erroribus præſervemur.

DESCEN
STI AD INFEROS.

DE

quibusdam recentioribus, verum etiam olim
A ab Orthodoxis veteribus Eccleſiæ Doctori-
bus non prorſus eodem miodo explicatum
eſſe. Nos igitur tutisſfimum judicamus, ſi ſimplicita-

mus: ad quam D. Lutherus pia ſua concione, in arce

Torgenſi Anno Domini 153 3 de (Chriſti ad inferos de-

ſcenſu habita, remiſit. Ubi confitemur, quod credamus
in JESIM CHRISTIM Dominum noſtrum, fllium
Dei, qui mortuus, ſepultus eſt, & ad inferos deſcendit:
in qua onfesſione videmus, ſepulturam & deſcenſum
Chriſti ad inferos, tanquam diverſos articulos diſtin-
gvi. Simpliciter igitur credimus, quod tota perſona,
Deus & hemo, poſt ſepulturam, ad inferos deſcende-
rit, Satanam devicerit, poteſtatem inferorum everté⸗
rit, & Diabolo omnem vim & potentiam eripuerit.
Quomo do vero Chriſtus id effecerit, non eſt, ut argutis
& ſublimibus imaginationibus ſcrutemur. Hic enim
articulus non magis ratione humana & ſenſibus com-
prehendi poteſt, quam prior, quomodo Chriſtus ad

1

7

ptivent. Inde autem dulcisſimam & firm isſimam con-

SUI CHRI-

NO NST AT, hunc fidei noſtræ articulum, de
deſcenſu Chriſti ad inferos, non mode à

tem fidei noſtræ in ſymbolo comprehenſam retinea-

dexte-

1D CR
Emnm Omm

aloeng: in his
benl, & erbn
eblcam doctr
itlcktegne 82
PinChüſtume
n wobis nocere

C.
CLLSIAS
.
NI

kam
le ce
nlequ
dond
mh at conle
llutpantur n
etunckocont
rllenoel:.:
bingeliin .
en lma elche
nbatasceremar
recehte net
“ . ſr.
rebus illi
enenl il

M doc pen
elngitt
runun

ekri e

NHDHn X. PE CEREMONIIS ECCLESIASTICIS. 789

Ge iur dexteram Omnipotentis virtutis & Majeſtatis Dei ſit
Amn & humsunud

B cCcollocatus: in his ergo myſteriis fides duntaxat eſt ad-
Hepend hibenda, & verbum Dei firmo aſſenſu retinendum eſt:
dte n Entu⸗ ſic ſolidam doctrinam, & veram conſolationem (quod
MickniKe⸗ vigdelicet neque Satan neque ipſi inferi nos, omnesque a-
die nlmiu, lios in Chriſtum credentes, in poteſtatem ſuam redigere
condn,E aut nobis nocere valeant) ex hoc articulo hauriemus.
rrſenena. L X

: DE CEREMONIIS EE
GeGLESIASTICIS, Q Æ vut6eo0o

E110 Adiaphora ſeu res mediæ & indif:-·
il ferentes vocantur. 44 .
m N BTIM eſt etiam inter quosdam Augu- c 7. ,
eibiubuii⸗ ſtanæ Confesſionis Theologos disſidium Apol. 205.
eCen ohi de ceremoniis Eccleſiaſticis, quæ verbo Dei Art. Snal.
mdl, neque mandatæ, neq; prohibitæ ſunt: ſed 337.
a Ghnin⸗ bono conſilio Propter SuαααdMααι ordi- Epit. 6144.
neum, aut ad conſervandam piam diſciplinam in Eccle-
ſia uſurpantur. Una pars ſenſit, quod perſecutionis tem-
girnA pore(quando confesſio fidei edenda eſt) etiamſi adver-
mimun m, ſarliEvangelii in doctrina nobiscum non conſentiant,

isH tamen ſana & ſalva conſcientia liceat quasdam dudum
l, abrogatas ceremonias (quæ per ſe adiaphoræ, & à Deo ne-
uch, que præceptæ neque prohibitæ ſunt) poſtulantibus id
d mß, & urgentibus adverſariis reſtituere, & hoc modo cum
, e iis, in rebus illis per ſe adiaphoris conformem quan-

n dam rationem inſtituere poſſe. Altera vero pars con-
kuen Gn tendit, quod perſecutionis tempore ( quando con-
8 ge⸗ fesſio fidei requiritur) adverſariis illæſa conſcientia, &
Keeimd ſine jactura veritatis cœleſtis, reſtitutione rerum adia-
Knne o phorarum gratificari non posſimus: præſertim, quan-
unan do adverſarü hoe agunt, ut aut vi manifeſta, aut
4N. Ddd 4 occu-
Z

2. Cor. E.

Autiles nugas & puerilia ſpectacula nihil habent.

X. DE CEREMONHAs«

7%7%°

occultis machinationibus ſinceram doctrinam oppri-

mant, & paulatim falia dogmata in Eccleſias noſtras

reducant.

Ut autem hæc etiam controverſia piè declaretur, &
tandem per Dei gratiam componatur, candidoLecto-
ri ſimplicem & verbo Deirconformem ſententiam no-
Rtram aperiemus.
Si quando talia ſub titulo & prætextu externarum

rerum adiaphorarum proponuntur, quæ (licet alius
color illis induatur) revera verbo Dei adverſantur: ea

nequaquam pro rebus adiaphoris habenda, ſed tan-

quam verbo Dei prohibita vitanda ſunt. Et ſane inter

res adiaphoras non numerandæ ſunt tales ceremoniæ,

quæ ſpeciem quandam præ ſe ferunt, aut quibus (ad
effugiendam perſecutionem) ſimulatur, quaſi noſtra
Religio à Pontificia non multum diſtaret: aut certe,
quaſi ab ea non admodum animus noſter abhorreret:
aut: cum ejusmodi ceremoniæ in eum finem reſtau-

vantur, & earum reſtauratio ita accipitur, quaſi hoc

àpſo diſſentientes duæ illæ religiones jam in unam re⸗
dactxæ eſſent, atque in unum corpus coaluiſſent: aut
cum periculum eſt, ne videamur ad Papatum rurſus
accesſiiſe, & ſincera Evangelii doctrina receſſiſſe, vel
paulatim receſſuri.
In hoc enim rerum ſtatu maximum pondus habere
debet illud Apoſtoli dictum: Nolite jugum ducere cum
infidelibus. Quæ enim participatio juſtitiæ cum

„ . — 3 . . 5
hiquitate? aut, quæ focietas luei ad tenebras? &c, Pro-
4 4 S

pter quod exite de medio corum & ſeparamini, dicit
Dominus.

8Sed & hæc non ſunt vera adiaphora, quæ neque a4 .
obſervandum bonum ordinem neque ad piam diſci⸗

. „ 7 . E⸗
plinam conſervandam, neque ad s raiat in EPccle-
ſia conſtituendam quicquam conferunt: ſed præter in-

,

De r⸗e.

Derbusaute
IInhira menti
n conkesſio

Fl nonſint

nilelinter il

3omnen ng;
limn elle iucl

edſtionibus
ins Mandet
Orcims lte
uuli Del, gui
. elbenimunn Pote
us) Ainid
non igabect
Uline fat:
üloribus a
im retinengl
alca rotg
ſuilttn kebis

.

lamplur

Ai 1

Di xerin Kian

nde
hſeritatis

clleet Verbi
ſtulent
/ ..

1 e Vere

Unn Decleße
e.

Wam ju

on EICCLESIASTICHI. r

an Codimne Derebus autemillis, quæ revera ſuntadiaphoræ, (qua-

ain ballsm rum ſupra mentionem fecimus) hæc eſt fides, doctri-

na, & confesſio noſtra: quod ejusmodi ceremoniæ
Netin eam per ſe non ſint cultus Dei neque etiam pars cultus di-
onunnilS vini: ſed inter illas veros Dei cultus diligenter diſcer-

Kormenſnmmm nendum efle judicamus. Scriptum eſt enim de huma- Marth. 15,9.

5 nis traditionibus: Fruſtra colunt me „docentes do-

2 Grinas, mandata hominum.

prrrtent
8 e u Credimus autem, docemus, & confitemur, quod
rbo Deinleten Eccleſia Dei, quibusvis temporibus & locis pro re na-
Gtis ktal “ ta liberrimam poteſtatem habeat, (in rebus verèe adia-
plaſun. 5 phoris) aliquid mutandi, abrogandi, conſtituendi:
1 ſir a a⸗ ſi tamen id absque levitate & ſcandalo, decenter & bo-

1 . . 3 IrI 1 .
iet no ordine fiat: & , ſi accurate expendatur, quid ſingu-

Emulatur,

-

S

Ad piam retinendam diſciplinam, atque ad sv r*ναν
Eyvangelica profesſione dignam, & ad Eccleſiæ ædifca-

nitnus

lis temporibus ad conſervandum bonum ordinem

e Nenn Ne tionem 2 quamplurimum faciat. Quousque etiamn infir- 8
rtin/ mis in fide, in rebus illis externis bona cum conſcientia Rom. I4.
Zl cedere posſimus, Apoſtolus Paulus perſpicue non modo gey. 26, 21.
n clu verbis, verùm etiam ſuo ipſus exemplo docuit. 1. Ca..
mn Al Credimus docemus & confitemur, quod eo tem-
lain pore, quo veritatis ccleſtis confesſio requiritur, (quan-
QdQo, videlicet, verbi Dei hoſtes doctrinam Evangelii op-
e primere ſtudent) tota Eccleſia, & finguli Chriſtiani-
ninne Præcipué vero miniſtri verbi Dei ( tanquan ii, quos
lte Dominus Eccleſiæ ſuæ regendæ præfecit) teneantur,
nict , piam doctrinam juxta verbum Dei, & quicquid omni-
i no ad ſinceram religionem pertinet, palam & libere

non modo verbis, verum etiam factis profiteri. Et ſen-

glan 6 phoris, non eſſe adverſariis cedendum: neque permit-
negie N. tendum, ut adverſarii nobis talia adiaphora (ad detri-

AN 4 1 mentum veri cultus divini, & ad plantandam & ſtabi=

ukm liendam Idololatriam) obſervanda imponant & ob-
bklk Dd d z— trudant;

ℳ% tmus, tali tempore etiam in rebus vere & per ſe adia-

792 X. DE CEREMONI1l 8
trudant; ſive id manifeſta vi ſive dolis efſicere conen-
Galat. 5 I. tur. Scriptum eſt enim: in libertate igitur, qua Chri-
ſtus vos liberavit, ſtate, & ne rurſus jugo ſervitutis im-
plicemini. Et in eadem Epiſtola: Propter ſubintrodu-
Galat. 2, 4. Ctos falſos fratres, qui ſubintroierant, explorare liber-
Galat. 3. em noſtram, quam habemus in Chrifto Jeſu, ut nos
ervitutem redigerent: iis neque ad horam cesſimus
ſubjectione, ut veritas Evangelii permaneat apud vos.
Manifeſtum eſt autem, Paulum ibi agere de circumci-

ſione: quæ illis temporibus jam res adiaphora facta

1. Cor. 7. exat: & quam Paulus alias (in libertate tamen Chri-
Actor. 16. Ktiana & ſpirituali) obſervare aliquoties ſolebat. Cum
autem Pieudoapoſtoli circumciſionem ad ſtabiliendum
fallum ſuum dogma (quod opera legis ad juſtitiam &
ſalutem neceſſaria eſſent) urgerent, eaque ad confir-
mandum ſuum errorem in animis hominum, abute-

rentur: ingenue affirmat Paulus, quod ne ad horam

quidem ipſis ceſſerit: ut veritas Evangelii ſarta tectaq;
permaneret.
Ram. I4. Sic Paulus infrmis in fide cedit, oblervatione diſ-
= criminis ciborum, & temporum ſeu dierum: Pſeudoa-
poſtolis autem, qui hæc, TANQIAM N E CESSA-
RIA, conſcientiis imponere volebant, etiam in rebus
per ſe adiaphoris cedere recuſat. Et alibi inquit: Ne-

mo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei

Eal. 2, 16. feſti, & . Et cum Petrus & Barnabas ea in re Judæis
Galat. 2, 1I. plus, quam oportebat, cesfiſſent, in faciem eis reſtitit:
eo quod non recte ambularent ad veritatem Evan-
In eo enim rerum ſtatu non jam de externis à
phoris agitur, quæ natura ſua per ſe libera ſunt, perma-
nentq;: unde neque mandanda ſunt,

ut vel obſerventur, vel intermittantur. Sed agitur præci- . an

uus religionis noſtræ Chriſtianæ articulus: ut nimi-
Gal 2, ß. rum VERITAS EVANGELII conſtet: ſicut

neque prohibenda,

4

E0
P
Caoh teſtatn
1 kbetzctan
Cutine coneie
llmmoe,
llnir, Kal
enatem Chr
euhntur, vel
n & prann
Deterez in
P tine Chriſtia
hlitis dane

Uli ut od/
Uet

0N MU⸗B FCCLESIASTICIS. 793
— ——— .
e Cols landee Apoſtolus teſtatur. Veritas enim Evangelii obſcura.
bermr uii⸗ tur & labefactatur cum adiaphora cum mandato æ&G₰–.Wdß
is eniniin ackione conſcientiis obſervanda imponuntur. Quia
RK ls ollſrmationem ſuperſtitionum, falſæ doctrinæ, &
ienut, enine a atriæ, & ad opprimendam ſinceram doctrinam
uinrin es“ Ee libertatem Ohriſtianam „vel palam ab adverſariis
— mu relununuur, vel certè ita ab ipſis recipiuntur, &in hunc.
Nipmunft bufum & pravum finem reſtituta creduntur.

mtiurka⸗ Prætereà in hoc negotio agitur etiam articulus de
mmiin libertate Chriſtiana: quem diligentisſime conſervan-

inbbenneue ſahiritus Sanctus per os Apoſtoli Pauli Eccleſiæ
iinatsie 1, ut modo dictum eſt , ſeverisſimè præcepit.
lirnaae Quamprimum enim articulus ille labefactatur, & hu-
e manæ traditiones per modum coactionis Eccleſiæ Dei,
Ger de tanquam obſervatu neceſſariæ, obtruduntur, quaſi ſine
e , Peccato negligi non poſſent, tum jam Idololatriæ ma- JJè
nc s Sna feneſtra eſt patefacta: ut deinceps humanæ tra-
uhu ditiones cumulentur, & pro cultu divino habeantur:
sSi neque modo Dei præceptis exæquentur, verum etiam
Ullis longe præponantur.

egt

d

-

„

Quin etiam ejusmodi intempeſtiva cesſione in ex-
ternis illis rebus adiaphoris (ubi nondum de doctrina
ipſa pius conſenſus eſt factus) Idololatræ in ſua Ido-
lomania confirmantur. Contra vero piæ mentes, & ve-
ré in Chriſtum credentes, contriſtantur, perturbantur „
offendunmtur, & ipſarum fides, quaſi ariete quodam,
graviter concutitur & quodammodo labefactatur:
huic malo ne occaſionem præbeamus, ſummo ſtudio (ſi
. 6% modo æterna ſalus nobis cordi eſt) cavere debemus.
aince⸗ 6S dic enim Chriſtus dicit: Væ mundo à ſcandalis! Et
lelten ℳ ibidem: Qui ſcandalizaverit unum de puſillis iſtis, Matth. 18.

gepe . - . .
ſond g, Qqui in me credunt, expediret ei, ut ſuſpenderetur mo- . 6.7.
rintu la aſinaria in collo ejus, & demergeretur in profundum

Im-

.
„ .
794 X. DE CEREMONIs
Marth. ”o. — .
1 Inprimis vero hoc Chriſti dictum alta mente eſt (uumbomin
3.. veponendum: Qui me confeſſus fuerit coram homi-
nibus, eum etiam ego confitebor coram Patre meo cæ- Wlkthg gli ad
leſti. . iin eſciunn
Et ſane, quod hæc ſemper fuerit clarisſimorum Au- imlut: ortecl
„Au P 1 . 11 A11 . Protect
guſtaneæ Confesſionis T heologorum fides & confesſio unngere non pot
Qe rebusAdiaphoris, (quam & nos ipſorum veſtigiis in. nur.
uitentes profitemur, & in ea conſtanter, per Dei gra-⸗ 1nriielo, dep
tiam, permanere cupimus:) id liquidisſime teſtimo- In lententian
nia, quæ recitabimus, demonſtrarunt: ea in Smalcal- Miſim Diabol
Qdicis articulis Anno 1537 conſignata, & à præcipuis non poſlun
Theologis ſubſcriptioné confirmata ſunt. wanum, len Ant
. . . : Pr aut honnn
& . . 1C 4 ſee III.
Teſtimonia & Smalcaldicis ar- kngin,
ticulis Anno Domini 153y conſcri·. u rente
ptis deprompta. .
N . .
A Rticuli Smalcaldici de hoc negotio ſic loquuntur: iſci
. . —— . — . Aalealdicie,
De Eccle- Nequaquam hoc Epiſcopis (Pontiſciis concedi. e
Na. mus, quod ipſi fint Eceleſiacquia non ſunt Ecclelia. )Ne-. Aie

que ea audiemus, quæ illi nobis ſub Eccleſiæ nomine
De ordina- vel mandaverint, vel prohibuerint. Nam Dei beneſ⸗
zione é cio)puer ſeptennisjam novit, quæ ſit vera Eccleſia: ſan-=
Gti, videlicet, credentes, & oviculæ, quæ paſkoris ſui vo-
cem audiunt. Et paulo ante: Si Epiſcopi recte officio
Epiſcopali fungi, & Eccleſiæz regendæ atq; Evangeliipro-,
pagandi curam ſerio ſuſcipere vellent, hoc illis, ratio-
ne charitatis, & propter bonum pacis (non tamen ex
quadam necesſitate) concedi poſſet, ut nos & Eccle-
ſiæ noltræ Miniſtros ordinarent, atque in functionelc-
cleſiaſtica confirmarent: remotis tamen omnibus lar-
vatis, ineptis & impiis nugis, atque magicis pompis. Cum
autem neque veri ſint, aut eſſe velint Epiſcopi, ſed
potius hujus mundi Principes ac Domini: qui neque E
concionantur, neque docent, neque baptizant, neque . Algigte⸗
. Coenam

gscatione.

W

CNWNW KCCLESIASTICIS. 795
um au tet Cœnam Domini adminiſtrant, neque ullum opus Ec-
cleſiaſticum facere, aut munus tale obire velint, quin

nnn exilium ejiciunt, perſequuntur, atque anathema-
atckilne⸗ te feriunt: profecto Eccleſia Dei in ipforum gratiamn 7
n cOHlvere non poteſt, ut interea idoneis miniſtris d⸗ꝛo-
orumn 66 tituatur. U
ustgeme In articulo, de Primatu Papæ, articuli Smalcaldici
in hanc ſententiam loquuntur: Quare, ut non poſlſu.
mus ipfum Diabolum ceu Dominum & Deum adora-
re: ita non poſſumus ipſius Apoſtolum, Pontificem H

igreti KRomanum, feu Antichriſtum, in ſuo illo imperio, pro
mdIIu. capite aut Domino agnoſcere. Mentiri enim, innocen-
Adr tein ſangvineni fundere, corpora & animas in æternum
exitium præcipitare, hæc ſunt Pontificii regni pro=⸗

niſgond pria.
Et in ſcripto, de poteſtate & jurisdictione Pabæ;
quod Smalcaldicis articulis annexum ,& à Theologis,
qui tum Snialcaldiæ erant, fubſcriptione confrmarum
elt, hæc leguntur: Nemo Eccleſiam Dei gravet propriis
aliquibus traditionibus: In hoc enim negotio fixum & .
rmum eſſe deber: quod nullius hominis poteſtas vel
autoritas verbo DEl ſit præferenda.
Et poſt aliqua: Quæ cum ita ſe habeant, omnes
Ohriſtiani quam diligentisſime fibi caveant, ne im.
Piæ illius (Pontiſciæ) doétrinæ, blasphemiarum, tyran- .
nidis crudelisſimæ participes ſeſe faciant. Pontifisem
autem, membra & ſqvamas ejus, ut regnum ipfisſimi
Antichriſti, averſentur atque execrentur. Chriſtus enim Matth.y, y.
id præcipit, dicens Cavete à Pſeudoprophetis. Et 2. G0. 6, 14.
, Paulus præcipit, ut falſos doctores vitemus, & veluti
en Abominationem quaudam execremur. Nolite (inquit) 4
Bebret Jusum duçere cunt infidelibus „quæ enim participatio
11 Nannaen iniquitate? aut, quæ iocietas lInei ad tene-
E, Kc. . S

Grave =

. 8 .

7

796 L. PDE CEREMONIIS 10
Grave id quidem videri poteſt, ſeſe à tot regnis & Nefcimns & da
populis ſejungere & ſeparare, & peculiarem quandam aglitiphorge⸗
doctrinam profiteri. Sed clarum eſt Dei mandatum, uneſet lbemm
quod præcipit nobis, ut omnes caveamus 4 conſenſu, un,c Hecleſir
cum iis, qui vel falſa docent, vel falſam doctrinamim- fuhen, rora
mani crudelitate tueri conantur. . I kanc de
Sed & D. Lutherus in alio quodam ſcripto (in quo ohnr ceremoni

Tom. 3. . . 1. Re. de adi ho⸗ an ſemon
Jen f. 52 3. ad quæſtionem de Ceremoniis in genere, de 2 iapho⸗ . Domtione lͤb⸗
ris vero etiam in ſpecie quid ſentiendum fit, docuit) ullknent) Altc
Tom. 5y. Fccleſiam Dei de hoc negotio pie & luculenter erudivit. Gnginammibu
Jeoen. Germ. Et extant quædam ab ipſo, anno Domini 1530 ex- umenohmuß
arata, quæ magno cum fructu legi poſſun. umonl (ictun
Ex his omnibus perſpicue intelligi poteſt, quid u- ſtoolinnfiam
namquamque Eccleſiam, quid ſingulos Chriſtianos,

præſertim temporibus illis, quando Confesſio ſidei e- M
denda eſt, inprimis Eccleſiæ miniſtros, in rebus adia-
phoris, bona & illæſa conſcientia, facere vel omittere de- N XTP.
céat: ne Deus ad juſtam indignationem provocetur, NrNar
charitas violetur, hoſtes verbi Dei animoſiores red 10
Aantur, & infirmu in fide offendantur.
1. Rejicimus igitur, & damnamus hos errores: Quando

humanæ traditiones per ſe pro Dei cultuy aut pro illius zer
aliqua parte habentur. ai Altm
II. uando humanæ traditiones per modum tc⸗ i⸗ “ beuu⸗
nis, tanquam neceſſariæ, Eccleſiæ Dei obſervan 0 5 hegt
truduntur. 1 . . i oen
Hl. Repudiamus & damnamus et am eorum opiai⸗ . K ekein
nem, qui ſentiunt, quod perſecutionis tempore hoſti- apin

. . .. . . A tg
. ji. (eum e) in Nden
bus Evangelii (cum jactura certé veritatis divinæ) n mones uſt

11 . .- . . * “ I e
adiaphoris reſtituendis gratificari, & cum ipfis, éa in. lei ,lann
. . . 7 „ .
Parte, conſentire liceat.

1

uando utn Cnts alll
Illud etiam crimine non vacare judicamus, quando Adwſtam

IV perſecutionis tempore, vel in adiaphoris, vel in doctrina, iinem l
vel in aliis rebus ad religionem pertinentibus, propte- a Karktſtum
Evangelii hoſtes, ipſo facto aliquid committuur, quod a okrin⸗
piæ Confesſioni repugnet. HMM

Reji

4 . . D
Rejicimus & damnamus etiam eorum intemperiem;,
eteum qui adiaphora ea opinione abrogant, quaſi Eccleſiæ Dei
alun non eſſet liberum, (quovis loco aut tempore) pro re
umn tine nata „& Eccleſiæ utilitate, unum vel plura adiaphora
recipere, & pro ratione libertatis Chriſtianæ uſurpare.

flimtit⸗ Juxta hanc de adiaphoris doctrinam, nulla Eccleſia
M propter cerenioniarum disſimilitudinem ( quarum a-
otn bifn liæ pro ratione libertatis Chriſtianæ pauciores, aliæ plu-
ieingeer res obſervant) alteram condemnabit: ſi modo in do-
enenim ctrina, & in omnibus illius partibus, atque in legitimo
ehlen Sacramentorum uſu concordes fuerint. Vetus enim &
emae⸗ 1 memorabile dictum eſt: Diſſonantia jejunii non diſſol-

vit conſonantiam fidei.

4

XI.

STINATIO NE ET ELECTIO.-
NE LEI.

E æterna electione filiorum Dei inter Au-
guſtanæ Confesſionis Theologos nulla ha-
ctenus aperta & cum ſcandalo conjuncta
lateque ſparſa controverſia exorta eſt. Ouia
Kones e vero apud exteros de eo articulo veheméeter M
clle h diſceptatum eſt: & inter noſtros etiam homines aliquid
Lliſcere cœpit: & Theologi non ſemper fimiles de hod
Ws k ℳ negotio ſermones uſurpant: ſtudebimus per gratiam
kr DHI in eo elaborare, ut, quantum quideni in no-
e dis erit, omnes diſſenſiones & ſchiſmata apud po-
tcià ſteritatem noſtram præcaveantur. Itaque illius arti-
ut culi declarationem huic ſcripto inſerere placuit: ut o-
1ven ic mnibus manifeſtum fiat, quæ etiam de hoc articulo

Ppit. 617.

4
.

1

dai,, uoſtra fides, doctrina & confeslio ſit. N eque enim

aligun

D

“ EI
6STINAT.
Og XI. DE E.
793

—
en, on ſmul
hoc articulo (ſi tamen tanrum ad flios
— hoc ar i & fidei pro- lean elect
3 am de L: 1 &£— lencan
eſt, doctrinæ verbi Dei Te: umul. he
ſent ſcriptum & n neceſſa ſionis u Nekthina,
izuxt Rrd . vel nor d offen — ells brede Inay
— Juxta † linutilem, eft quoꝗ afe.
onatur) velir ciſtimandum diis mentibus adfe- lim Chridum
† autem minus ex ntum aliquod nii non ſemel tan- Nſiani
1e na ſit, & derdin⸗ cra hujus articuli
e . a enim ia
criptura ei
rat. S

ſed multis locis enn- amn hant: lech
. ——. 1 . rO⸗
entionem facit: at⸗ Meque veroki
tum & obiter “ tractat er bliret⸗ opiniones, da,
dem ſatis c den ſiniſtras aliau eſt aut reji
pter abuſum Gleftis negligen
Eripa verbi cœleſtis

Poptig la lit,
Dolc hominum

Uleetiam eiſect
abuſus & bra⸗ eſit &e novit
ipſam ob cauſam, egatie ſenten- lrbus dperib
1 2 —— .
in potius eam ip vera de hoc1 roferenda tebus mals
Fniones tollantur, 1 fundenenhtis Hrine ccleſti⸗ n metz ponan
eerere opintones iterarun CtII nu⸗
tia ex Rerarum di Summa ur recenſtbimmsco Pün ranh
que proponen ei capitibus, quæ inmn & r elt:
de hoc articulo . nam præſcientiam, ikck unt gede
Ade henditur. n inter æternam 1
E JI: T..: Inter
Ppre —/ diſcrimen
Initio d

Dei ad æternam Wanr, A non
ernam filiorum ſcientia enim ſonun ſl
ionem æternam ſt. Præſc ‚pre-
inter electione 8 obſervandum eſt. tequam fiant, m rke Pllehan
L ſalutem accuratè duc ille omnia, atans malas, quar nrhium zue
. el præviſio Dei, 4 mnes creaturas, viſtoye vel kei⸗ kendg: (Dei
V . eſci a 0 X*V 22. . *
vigdet, berleit⸗ Hac enim vel e miequidh e „ Ehen malun
8 1ir. 4 . . tᷣ . 9 e . .
extenditi vit vide 4 id jam . 4t Diabolie⸗
bonas extend * ante novit. vid- icqui t, ſive
Kientia Padi iturum eſt, ale 1 bonum gelie calla elt a
. 1 4 1 . . –£ — at 1
liquando et: ive 10 futura latent tk eſtlla,
vel aliq liquando continget: neque futura ſeri. zu übllael⸗
vel quod ence aar præterita e ia. Si gnl X inir
„quia Deu 4 ifefta & præſ . & u CX nſenei
malum: d ipſi ſunt manifeſt veneunt? t Pſal- 1,
ſed ommia S duo paſſeres Re Patre veſtro. E eeͦ Aene
. prum eſt: No ſuper térram züre runt oculi tui, unte.
ro. Pr cadet ſup meum vi⸗ erun ri erant, aute. uuIllt
Mat 1. illis non erfectum mer jes, qui futuri m, & K
56.29. tes canit Imnp s ſcripti erant eA tionem 1u ſan- De Wahrone
1/139, 16. bro tuo h. Et Efnias ai: Na cognevi, & inlin
quam en. & introitum tuum 9 ſalu- R lan⸗ 43
Eſa. 37,3 egreſſu contra me. . deſtinqtio Del tembam
am tuam 2 eledtio ſeu præde 6
Wterna vero

„
1

2.

N FT ELECTIONE DEI. 799
Wn tem, non ſimul ad bonos & ad malos pertinet ſed
Min tantum ad filios Dei, qui ad æternam vitam conſe ð
quendam electi & ordinati ſunt, priusquam niundi . 1 . I.
fundamienta jacerentur: ut Apoſtolus teſtatur, inqui- 2 „.
ens: Prædeſtinavit nos in adoptionem filiorum, per
Jeſum Chriſtum in iſaoam.
Prreafſcientia Dei prævidet & novit etiam mala, ante-
quam fiant: ſed non ea ratione, quaſi Dei voluntas
Propitia illa ſit, ut fiant. Sed ea, quæ perveria Dia-
boli & hominum voluntas molitur & efficere conatur,
atque etiam effectura eſt, hæc Deus omnia longe ante
prævidet & novit. Et ipfſius præſcientia etiam in ma-·
lis rebus & operibus ordinem ſuum ita ſervat, ut à Do-
mino rebus malis (quas Deus nec vult nec approbat)
en iiis certæ metæ ponantur atque circumſcribantur, quas e-
ueA gredi nequeant, & iisdem Præſcribitur, quamdiu dura-
5 re debeant: & quando & quomodo ea mala impediri
rurſus & puniri debeant. Et hæc omnia Dominus ita
gubernat, ut ad nominis ſui divini gleriam, & ad ele-
nde“ ctorum ſuorum ſalutem cedant: impii vero confun-
e aur dantur & pudefiant. =
Principium autem & cauſa mali non eſt ipſa Dei M
præſcientia: (Deus enim non creat, procurat, efficit
aut operatur malum: ſed neque illud juvat aut promo-
vet:) at Diaboli & hominum prava & perverſa vo⸗
luntas, cauſa eſt mali. Sic enim ſcriptum eſt: Perditio Ue: 13, 2.
TIA ex te eſt, Iſrael: tantummodo in me SALIIS ti- Plal.5, 5. WB

on Glin
A ar 6
umn ek, chol
gboc isne

s Artlll

gonme
enea ek al!

Indamens

Ltetnann

Arnnli Gc bi. Et David inquit: Non Deus volens iniquitatem tu es.
Ertee Eterna vero electio Dei non tantü Pprævidet & præ ſcit
enent electorum ſalutem, ſed ex clementisſima Dei volun-
r en D tate & beneplacito in Chriſto Jeſu cauſa eſt, quæ no-
t 9 ſtram ſalutem, & quæ ad eam pertinent, procurat, Matiz. 16
eifit efficit, juvat, promovet. Et quidem in ea divina prede- . 18
ubri 1 ſtinatione æterna noſtra ſalus ita fundata eſt, ut etiam 6.
uac inferoruni portæ adverſus eam Prævalere nequeant.
. „ E ee Scri-

Ma. 14.
Rom. 9.

—
7

3 5

Soe XI. DE ETERNA PREDESTHNATNIA. . 1!

. Feh. 10,23.
4 . Acf. 13 r49.

lectionem Dei fieri neceſſario oportet. Sin vero præ-

Scriptum eſt enim: Oves meas nemo rapiet de mann RM
4 1⸗ . . . . ⸗ n
mea. Et alibi: Crediderunt, quotquot ad vitam æter- kidlinloqkin

. . ” Ins
nam erant ordinati. = tl mrimee

Et hæc ſane æterna electio ſeu ordinatio Dei ad vi- Erütmcttn
zam terni, non nude, in arcano illo cœleſti & imper· ent, nͤion
ſcrutabili Dei conſilio conſideranda eſt: quaſi ea nihil uon 3 Zterno
Prætereà complectatur, aut ad eam requiratur, aut in yomnistunec.
ea meditanda expendendum ſit, niſi hoc: quòd Deus l. iiuc t
præviderit, quinam & quot homines ſalutem ſinz- Lnmpaumſun
conſecuturi: & qui atque quàm multi in æternum fingz Lrchanini 0
IINeNU

perituri: aut, quaſi Dominus militarem quendam uemneqnep⸗

ſalvandus eſ, ille vero damnandus: hic ad finem usque Comtahin
in fide conſtans perſeverabit, ille verò non perſevera- kones, huie
durus eſt. Sè — lhnenn nof
Eßxz opinione enim hae multi abfurdas, pericule- Nilimimet jnt
ſas & pernicioſascogitationes hauriunt: quæ aut ſe-. uniafmnem
curitatem & impenitentiam, aut angufſtias & deſpe- kalttatene
rationem in mentibus hominum gignunt & confir- ilerclienee
mant. Sic enim quidam periculose ſecum cogitant, ropoſtam
quin etiam interdum in hanc ſententiam loquuntur: nſcriptur
Deus (inquiunt) electos ſuos ad vitam æternam piæ-

delectum inſtituerit., atque dixerit aut ſtatuerit: hic tatemturlus

inn t
deſtinavit, antequam mundi fundamenta jacerentur. kimnien,
Electio autem Dei errare non poteſt: neque eam quis⸗ au ur
quam impedire aut mutare valet. Ergo ſi ad viam æ. haltſen
ternam ſum electus: nihil ſaluti meæ decedet, etiamſi wune Dei

absque omni poœnitentia omnis generis ſcelera atqus Wilhominm

7 . £ e .
Qagitia deſignavero, verbum & Sacramenta contem⸗ N lene,

ſero: neque unquam de pœnitentia, fide, precibus aut gimen
pietate cogitavero. Neceſſario enim ſalvabor: quia e⸗ e teliannmn ,
Allin ren
. 1- „ 1. c . “ 5
deſtinatus non fuero, nihil prorſus mihi profuerit, et⸗ linegtel
iamſi verbum Dei meditatus fuero, ponitentiam ege- (ncinc
ro, in Chriſtum credidero, &c. quia prædeſtinationsem enine
Dei neque impedire neque mutare queo. eean ar

Gar

Neque

4

. ð
7 —

9

ET ELECTIONE DEFr. zor

— Neque vero tantàm homines impii, verum etiam
A henid kannd Eeni “Z

„Ddii quandoque in has cogitationes veniunt & incidunt:
Nonctal tun ut fi maxime per Dei gratiam pœnitentiam agant, in
Obhriſtum credant, & pié vivendi laudabile inſtitutum
Nenerinnnhi habeant, nihilominus ita ſecum rem reputent: Quid?
olecreie S non ab æterno ad ſalutem electus ſeu prædeſtinatus

randeett n es, omnis tuus conatus, totusque labor tuus irritus
Mem erit. Etheæc tum præcipue homini pio in mentem
ſt, nid k veniunt, cùm ſuas infirmitates conſiderat: & in eorum
ot honie l exempla animi oculos defixos habet, qui non in fide
nmlin ad finem usque perſéverarunt, ſed à veraà pietate in im-
s niα pietatem rurſus prolapfi, & apoſtatæ facti lunt. “

e Eiretttan

Oontra hanc falſlam opinionem & periculoſas co-
anlnis

gitationes, huic ſolidiſſimo fundamento, quod expe-
ctationem noſtram fallere non poteſt, ſed longe fir-
miſſimum eſt, inniti oportet, nempe: Certum eſt, o-
mnem ſcripturam divinitus inſpiratam, non ad alen- 2. T/en. 3.
dam ſecuritatem aut impœnitentiam, ſed ad arguen- gr6.
dum, ad erudiendum in juſtitia, & ad vitz emendatio-
nenm propoſitam eſſe: Certum eſt etiam, quod omnia,
quæ in ſcriptura ſacra nobis Proponuntur, non ideo
. lmanu H revelata ſint, ut 2 deſperationem adigamur ſed ur
adem per patientiam, & conſolationem ſcripturæ ſpem ha- Rom.I5, .
. ucummni, beamus. Quare hæc nequaquam erit vera & ſana ſen-
Geſ: tentia, aut legitimus uſus doctrinæ de æterna præde-
hl⸗ ſtinatione Dei, quibus vel impcnitentia, vel deſpe-
Ter e ratio in hominum mentibus excitatur. aut confirma-
u HX. tur. Neque vero nobis ſeriptura hanc doctrinam M
n aliter, quam hoc modo proponit, ut nos ad verbum Epheſ. l.
nce e“ Dei revelatum, fide amplectendum ableget: ad pœni- I. Cor. 1.

e fentiam agendanwhortetur: & de ſalute noſtra quam 2: Tim. 3,
n ler N cCertiſſimos reddat. S 7 sbann. 15.
den GEHAW⅝. Quare cum de æterna electione feu prædeſtinatio- Joh. 3, 10.
1 .

io hrun, te & ordinatione filiorum Dei ad vitam æternam, re- 2.77 AM. 2.
en leneßl AA S& cum fructu cogitare aut loqui velemus, adſve-
eng ⸗ Eee ⸗z⸗ facig-

,

go;: XI. DE ETERNA DREDETINATLI. 1
faciamus nos, nec nudam, occultam, nulli homini ex- dir Ndeſi
ploratam & cognitam Dei præſcientiam, rationé noſtra (Cinnißſiig gec
perſe Crutari conemur. Sed ad eum modum divinam e- 4 Hlnn ferin,
lectionem meditemur, quemadmodurmn Dei conſilium, ltengtionibeg
propolitum & ordinatio in Chriſto Jeſu (qui eſt verus. mmeal unn ce
ille liber vitzæ) per verbum nobis revelatur. Totam I Ilisztern
igitur doctrinam de propoſito, conſilio „voluntate & mnm dle in il
ordinatione Dei (omnia videlicet, quæ ad noſtram re funte Ka Ke
demtionem, vocationem, juſtificationem, & ſalutem fchoiſig tanen
pertinent) ſimul mente complectamur. Sic enim D. Aunnn “
Reyr. 8. Paulus hunc articulum in ſcriptis ſuis tractavit & ex. geiee e.
1„ a. 1 plicuit; idem fecit Chriſtus in parabola illa, de nupttis In.
Malth.nn. regiis: quod videlicet Deus in ſuo conſilio & propo- Utemin

ſito decreverit hæęc: ckit o
I. Ut humanum genus vere redimeretur, atque cum lüſlroskarere
. TCA — . . ze nno- D en
Deo per CHRIST IM. reconciliaretur: qui nobis inno ligen en

.

isſima obedientia, pasſione ac mor-

centia atque pen Nopee⸗
1 . . 1on tantn
te acerbisſima juſtitiam, quæ coram ipſo valet, & vi- tnenn
. .V „lI ctlan⸗
tam æternam promeruit. i der
4 ll

II. Ut Chriſti meritum ejusque beneficia per verbum talcl
& Sacramenta nobis offerrentur, exhiberentur, & di⸗ enin d
ſtribnerentur. ” ecke
III. Decrevit etiam, ſe Spiriru ſancto ſuo per ver- aee
bum annunciatum, anditione perceptum, & memoriæ
commendatum, velle in nobis efficacem elſſe, & corda xon
ad veram poœnitentiam agendam inflectere, & in vera dinion
ſide conſervare. “”
IV. HIius æternum propoſitum eſt, quod omnes, lirtil e
qui pœnitentiam vere agunt, & Chriſtum vera fide am⸗ ui cee
plectuntur, juſtiſcare, in gratiam recipere, & in flios AAi
& hæredes vitæ æternæ adoptare velit. “ SSZ
. V. Et quod fide juſtificatos, in vera charitate ſancti- Di Helecti
sph. 1, 4 icare velit: ut Apoſtolus teſtatur Epheſ. . “ we teumm
VI. Idem in æterno ſuo conſilio propoſuit: ſe juſtif- eEer dergr⸗
catos etiam in multiplici & variâ ipſorum inſinnneer 4 eh
. adver

NENESN. — FIT ELECTIONE DFII. z0;
NNen,Ninn adverſus Diabolum, mundum, & carnem, defenſurum,
Lüinin el 4 && in viis ſuis deducturum atque gubernaturum: & ,

eum Mocuin

ſi lapſi fuerint, manum ſuppoſiturum, ut in cruce at-
Cnolume que tentationibus ſolidam conſolationem percipiant,
R 4 atquc ad vitam conſerventur.
. ? VII. Hlius æternuni decretum eſt, quod opus illud
nobis enn b num, à ſe, in illis inceptum promovere, atque con-
firmare, & ad finem usque conſervare velit: ſi modo
l verbo ipſius, tanquam ſcipioni conſtanter innitantur,
ſfonae ipſius opem ardentibus precibus implorent, in gratia
= Dei perſeverent, & dona accepta fideliter & bene col-
ihtisluin⸗

!

=

o,Collo,
lceh lr 4i⸗

„locent. =W
nuchi VlIlII. Ille item in æterno conſilio ſuo decrevit, quod
in eos, quos elegit, vocavit, juſtificavit, in altera æterna il-
Ala vita ſalvos facere & æterna gloria ornare velit.

e redin Et quidem Deus illo ſuo conſilio, propoſito & or-
cillaret, inatione, non tantum in genere ſalutem ſuorum pro-
bediente curavit: verum etiam omnes & ſingulas perſonas ele-
ecorin h ctorum ( qui per Chriſtum ſalvandi ſunt) clementer
Pprræſeivit, ad ſalutem elegit, & decrevit, quod eo mo-
rtee do (quem jam recitavimus) ipſos, per ſuam gratiam,

Sõ dona, atque efficaciam, ſalutis æternæ participes fa-
EEre, juvare, eorum ſalutem promovere, ipſos confir-
Gyirin mare, & conſervare velit. .
eeeſe Hæc omnia ſecundum ſcripturam in articulo Præ-
cbis fa deſtinationis ternæ electionis divinæ ad adoptio-
dan uliin nem in filios, & ad æternam ſalutem, comprehendun-
16 tur: lniverſa illa, de quibus diximus, ſub hoc articulo
puinn , 1 complecti debemus : nec quicquam horum excluden —
ECrſt / dum aut omittendum eſt, quando de propoſito Dei,
unleifß Prædeſtinatione, electione & ordinatione ad vitam æter-
Nee „nam agitur. Et cum ſecundum ſcripturam de hoc ne-
N NNH Sotio cogitatur, per gratiam Dei hic articulus & perſpi-
cue & dextre intelligi, & ſalubriter tractari poteit.
ee ν Sed & hoc ad pleniorem hujus negotii declara-
n , WKr gee 3 tionem

4
4*

ratii

. „

XI. DE FTERNA PREDESTINAT.

tionem & ſalutarem uſum doctrinzæ de divina præde-

ſtinatione electorum ad ſalutem, eſ
Cum, videlicet, ſoli electi ſalventur, quorum
itæ: quomodo & unde
bus hæc do-

Fium.
nomina ſcripta ſunt in libro vitæ: H
agnoſci poſſit quinam ſint electi, & qui
Etrina ſolatio eile poſſit & debestt. R
De hac autem quæſtione non judicandum eſt ex
rationis noſtræ ſententia: ſed n
ulla aliqua externa ſpecie. Et cav

ditam & occultiſſimam abyſſum divinæ prædeſtinatio-

potius in revelatam

y5 1 nis P . eveſti gare conemim. Quin D
PP B. Hy Hla 1 er ige . . portet tenim cer⸗
2. 2 3 22. 1e 10 Dei voluntatem infuert nos ope . E 1
Ze Se. . .
V XW voluntatis: dqu X
EOShnOS reddidit de my ſterio ſuæ

. . Sl
arcano ille conſilio ſuo per Chriſtum,
ci curavit: blicè prædicaretur.
Ci curavit: ut publice præcdie ir. con
Ad hunc modum autem nobis illud grcanun .
Klhium Deirevelatur. Quos prædeligais in .
præordinavit, ( inquit Paulus Roman. 8.) 105 Tnnk
Rom. 8, 30, CAVIL. Dominus autem non ſoler homine⸗ n
Lucc. 245 diate vocare: ſed per verbum: unde &ι Binn e⸗
4 gomine prædicari pœnitentfatn & remi⸗ ſon ien .
2. Core S»se. carorum. ldem 'teſtatur Paulus, 2. Corinth. e “
Pro Chriſto legatione fangimur;, randne Reiſtote-
hortante P E R N OS. Oblſecramus pro! hr oett,
conciliamini DEO. Et parabola Evangelica docet;,
aivas ii ſui tias convenire Vv0-⸗=
Matt.2n, 3. convivas, quos kex ad filii fni nuptias con & doen
lebat, per emiſſos ipſius miniſtros, iritaton alios
tos eſſe. Et ſane Dominus in vineam ſuam vocat,alle
Matth. 20. quidem hora prima, alios tertia, ſexta 1
undecima hora, Matth. 20.
Si igitur æternam ele m ur
ð 1 er illu
conliderare voluerimus, firmiſſime & conſtanter illu.

tiæ, verum etiam promiſhie Evangelii
hoc eſt, ad omnes homines pertineat.

cognitu eſt neceſſa-

eque ex lege: neque ex
endum eſt, ne abſcon-

in lucem produ-

nona, vel etiam
ionem ad ſalutem utiliter

con en.
= retinendü eſt: quòd naon tantum prædicatio pœn
ſit univerialls :
Eam ob cauſam
Chri-

N

einko ſſt Prrd

Crienillionem dee
1N Deusenim

Umunigenitum do

lllt, Ieem ca
TIEA. llins ſa
nnnlperczti.
Ei uilebora
e Deus omm
DDNIN MNSER
Uperire, ſeg (
Undemimng 0)

iun. uſt

o e
ſntin .
It lucike
ic
a nhercclm,
Ealu Ut in det
Fut Nrdiczuur
orntur.
d hane vDa
UUhis Ofenuhr
Em. a,
ed certo ſt
Knengolinta

T ELMCTIONE Dk. 5
Ehriſtus juſſit prædicari in nomine ſuo pœnitentiam D
& remiſſionem peccatorum, IN O MNES GE M- Luc. 24, 4-

TES. Deus enim MIINDIIM dilexit, eique filium fu- Joh. 3, 16.
um unigenitum donavit: Chriſtus peccata MIINDI Zeh. I, 29.

, Chint
lecki Arennn

tr: ſemh, ſuſtulit. Idem carnem ſuam tradidit pro MHNDI Joh. 6, F.
i,A VIT A: Ipfius ſangvis propitiatio eſt pro TOTIIIS 1. Joh. 2, 2.

. mundi peccatis. Chriſtus dicit: Venite AD ME O- Matt. I1,29.
non dcn NES, qui laboratis & onerati eſtis: & ego rehciam

voOS. Deus omnia in incredulitate concluſit, II T O- Rom. 11, ze5
MANIIIM MISEREATIR. Non vult Dominus ali- 2. Pet. 3, 9

quos perire, ſed O MNES ad ponitentiam reverti. Rom. 10.
Idem Dominus OMNIIIM., dives in OMNES, qui iun?
vocant illum. Juſtitia Dei per fidem JESII Chrifſti Rom. 2.
venit in O MNES, & ſuper OMNES, qui credunt in
eum. Et hæc eſt voluntas Patris; ut OMNES, qui in Zoh. 6, 40.
Chriſtum credunt, vitam æternam habeant. Et vult Lac. 4 6B.
Ohriſtus, ut in genere omnibus, quibus poœnitentia 47.
agenda prædicatur, etiam hæc promilſſio Evangelii Marc.16,15.
Proponatur.— H S
Et hanc vocationem Dei, quæ per verbum Evange-
lii nobis offertur, non exſtimemus eſſe ſimulatam & fu-
catam: ſed certo ſtatuamus, Deum nobis per eam vo S
cationem voluntatem ſuam revelare: quod, videlicet,
in iis, quos ad eum modum vocat, per verbum efficax
eſſe velit, ut illuminentur, convertantur, & ſalventur.
Verbum enim illud, quo vocamur miniſterium Spiri- 2. Cor. 4.
tus eſt: quod Spiritum ſanctum adfert: ſeu, per quod Romz. 1, 16.
Spiritus ſanctus hominibus confertur: & eſt virtus
Dei ad ſalutem omni credenti. Cum igitur Spiritus
4 ſanctus per verbü efficax eſſe, nos corroborare, & vires
ſubminiſtrare velit: profecto vult Dominus, ut verbum
1, Eyvangelii recipiamus, ei credamus atque pareamiis.
ornn 1 , Qua de cauſa electi his notis, in ſacris literis ab a-
in⸗ P N liis diſcernendi, deſcribuntur. Oves meæ vocem meanm«
ADIINT, & ego cognoſco eas, & ſequuntur me, 79. 10, 2 .
Eee 4 & ego

96 XI. DE FEFTERNA PREDESTINAT.

VT
—
& ego illis do vitam æternam. Et, qui ſecundum pro- Qdantem
Eph. , 13. poſitum ordinati ſunt ad capiendam hæreditatem: au- eleticauſo non e

diunt Evangelion, credunt in CHRISTIM: invocant aEid hecſi
Rom. 8. Deum, eiq; gratias agunt: ſanctificantur in charitate, ſethum mentm
perſe verant in ſpe, patientia & conſolatione ſub cruce. (nts ſocdad re
Matth. ö. Et quamvis hæc bona omnia in ipfis adhuc tenuia atc;ß. Lonteneo nonce
Rom. 8, 16. infirma ſint: tamen eſuriunt & ſitiunt juſtitiiaom. ſelüceanit
I. Cor. I. Sic ſcilicet Spiritus Dei teſtimonium electis perhi- rehmapret
Philip. I. bet, quod ſint flii Dei: & c ùni quid petendum ſit, ne- Eſkllmineti,,
1 ſciunt, ſicut oportet, ipſe Spiritus pro eis intercedit lelrem mon
gemitibus inenarrabilibus. ocintm lter
2. Pek. 3. Præterea ſcriptura teſtatur, Deuny qui nos vocayit, Nelinelt Dee
Hebr. 3. agdeo fidelem eſſe, ut cum bonum opus in nobis ince- lin ui
Phifl. 1, 6, perit, illud conſervare, & continuare, atque ad finem e aliud lo⸗
usque perducere & perficere velit: ſi modo non ipſi nos dka kitten
ab eo avertamus, ſed initium ſubſtantiæ usq; ad finem eid monttun⸗
frmum retineamus: ad quam conſtantiam, ſuam nobis einmminb⸗
gratiam promilit. 222ð Iitfanräthaen
Hane revelatam Dei voluntatẽ inquiramus, mn edite- uletecellatiun
mur, atque ut eidé pareamus ‚ſedulo elaberemus: quan- Arotiueſen
doquidem Spiritus ſanctus per verbũ (quo nos Nora aonethefer
gratiam, vires & facultaté largiri vult: arcanæ autem &ε rol ergno⸗
occultæ prædeſtinationis divinæ abyſſum perſcrutati waeleneie
Luc. 13, 14. ne conemur- In hanc ſententiamn Ohriſtus cuidam cu- lng Kn den
In præfati- riosè interroganti, an pauci ſalvarentur, reſpondit: Co⸗ Aromithinn
one ſuper tendite, ut intretis per anguſtam portam. Et D. Luthe- icnebte
Ppiſtolavm rus inquit: Eodem ordine, quem Paulus in Epiſt. ad Ro- lu

zd Roma- manos obſervavit, procede. Prima tua cura ſit, de Chri ich uner
ipſius Uenoc lr

nos, ſto, ejusq; Evangelio: ut & tua peccata, &
ratiam atq; clementia agnoſcas. Deinde, luctare cum
peccato, ſicut docet Paulus à primo capite, usque ader
Gtavum. Poſteà ubi (in octavo capite) ſub cruce, ten- unin
tationibus, & afflictionibus exercitatus fueris, nonum, lenen
decimum, & undecimũ caput rectè te docebunt, quan- ecl
ta in prædeſtinatione divina conſolatio repoſita

DEEN. FHECTIONE DII e/

Quod autem multi vocati ſunt, pauci vero electi,

ln n Ki ejus rei cauſa non eſt vocatio divina, quæ per verbum
kiniar ſt, quaſi Dei hæc ſit ſententia: ego quidem vos, qui-
CMMle bus verbum meum propono, externe, per id verbum
nckftnr omnes voco ad regni mei cœleſtis participationem, at
nſitee in corde meo non de omnibus ſerio ad ſalutem vocan-
nii dis, ſed de paucis tantum, cogito. Voluntas enini mea
tuunt .

hæc eſt, ut major eorum, quos per verbum voco, pars
neque illuminetur, neq; convertatur, ſed condemnetur

unquahe atque in æterna morte maneat: etſi per verbum meum,

Prins n quo vocantur, aliter meam illis nientem declaro, & c.

Hoc enim eſſet Deo contradictorias voluntates affin-
gere: quaſi is, qui æterna veritas eſt, ſecum ipſe diſſen-
tiret: aut aliud loqueretur, aliud vero corde preme- 4
ret. Hanc levitatem, hanc improbitatem (cùm aliud
verbis proponitur, aliud in corde fovetur) Deus ipife Hlal. 5 I2.
etiam in hominibus arguit & punit: ut David aliquo-
ties teſtatur. Et hac ratione fundamentum fidei noſtræ B
maxime necefſlarium & conſolationis veræ pleniſſi-
mum prorſus everteretur: ex quo nobis quotidie ad-
monitiones hæ afferuntur & inculcantur, quod ex ſolo
Dei verbo (per quod nobiscum agit, nosq; vocat) di-
cere atque ſtatuere debeamus, quæ fit ipſius erga nos
voluntas: & quod ominia illa, quæ nobis in verbo Do-
mini promittuntur , firma fide amplecti, neque de iis
ulla ratione dubitare debeamus.
Et quidem eam ipſam ob cauſam (ne de revelata
Dei erga nos voluntate dubitemus) promiſſionem
Evangelii Chriſtus non tantum generaliter proponi
curat: ſed etiam Sacramenta promiſſioni annectere
voluit, quibus tanquam ſigillis ad promilionem ap-
penſis, unicuique credenti promiſſionis Evangelicæ
certitudinem confirmat.
Ea de cauſa retinemus etiam privatam abſolutio-
nem (ut Auguſtana Confeſſio articulo undecime lo-
Pee;5 qui-

ℳ-

89⁸ XI DE „TERNA PRXDESTINAT.

—

, Dei abſolutio⸗
quitur:) docentes, Dei mandatum eſſe, ut abſol ie
ni fidem habeamus, ac certo ſtatuamus, tani vere (aren
do verbis abſolutionis ſidem habemus) Deo re⸗ ranei
. litus delapſam ea de r
liatos nos eſſe, ac ſi vocem c& zaelaplae en Ee e
audiviſſemus: quam ſententianr etiam Apolog e en.
Grmat. Hæc vero conſolatio eximia prorſus nol
Dei ſtatuendum
Sacramenta, de voluntate Dei erga nos ſt ehnn
eller religionis noſtræ
Quin etiam illud fundamentum neligioui⸗ =
everteretur: quod credimus, Spiritum ſane or.
verbo prædicato, audito & diligenter con ider nbrt.
T , . D L
Matt. 22. ſentem atque efficacem eſſe & operari Crinns ,
Alk. 15. quaquam ſentiendum eſt, ut and at aui vetbam
13 . 1 * na en . t .
Hebr. 4. eos etiam in electorum numero du berſe
“ i contemnunt, repellunt, execrantur, atq
ct. 7. Dei contemnun rep errarct obe
Tuc. 14. quuntur: qui audito verbo ardn i ront loccati
Marc. 16. Kr mant: qui Spiritui fancto reſiſtunt: q

„

⸗
g: in Chriſtum veré
. itenti : neq; in Chriſtun
Matt. 7, 22. absque pœnitentia perſeverant in d etergurt
Rom. 97. credunt: externa tantuin ſpecie p

.— z-
iſtũ alias juſtiti rationes qu
aut extra Chriſt alias juſtitiæ & ſalutis

. 1 10 ordinavit,
i uO conſili
runt. Ut enim Deus in *terno ſi

ut Spiritus ſanctus electos per rlen ui Chriſtum
net atque convertat, atque omnes illos, 4 os æternam
—.. . ... 8 e
ver ſide amplectuntur, uſtiſcet, ſud conſlio decreyit,
onterat: ita in eodem fuo c .
ſalutem conterat: ita in eode , illud repudiant, & Spi-
quod eos, qui per verbum vocati, illud Hibaciter operari
ritui ſancéto (qui in ipſis per verhum di in ea contu-
C& ecax elſe le) reſnſtunt, & ob & æternæ da-
macia perſeverant, indurare, repro n bas rationes in-=
mitlationi devovere velit. Et cnndum h Nas vocats
telligendum eſt, quod ſcriptura dicit: Multos vocatoe,
paucos vero electos eſſe.

llumi⸗

(erid reciin iq; ſincere
Pauci enim verbum Dei ſerio recipiunt, eiq;!

. : neque in
btemperant: major pars contemnit verbum: neq

*

—

ati * er verbum &ι
peretur: ſi non ex vocatione, quæ fit p

regiis

ð
r
eiß lls nuptün
ſbinonelt in
toDiſec peryer
. illkinſkmnmen
Unper vocation
Fiiniſincko,
ſbre lenet en
eenete & NO]
HM J Uli glicken
eumnim ſelpol
alinnhectk,

lni Cpus umince

Cncarnlit I
Elrri caula dee
lohei Urrcepto
t: rod piriti
unt: ned⸗
Gule dt
lea
Dun

ingtn
n Stan
bonium
arlahlent
Ks mylen
Ntnos önilin

trimg ofe
ond Vere Mater
in ſe..:
kunt Kingrion
(eolliumgt. uod
let n
Rün meritisn
nChigeneg.
larti

unhidtnng
Sie n
14
and netn

us

NDRN
——
umele,
õ
Inbenu) nt

And eten
r

1

4

cauſa non hæc eſt, quaſi Deus illis, in quibus bonum

ET ELEOTIONE DEI. ez

2

regiis illis nuptiis vult comparere. Hujus contemptus
verbi non eſt in cauſa, vel præſcientia vel prædeſtina-
tio Dei, ſed perverſa hominis voluntas, quæ medium
illud & inſtrumentum Spiritus ſancti, quod Deus ho-

mnini per vocationem offert, rejicit, aut depravat: : &

Spiritui ſancto, qui per verbum efficaciter operari cu- AMarz. 237
pit, repugnat, ſicut Chriſtus dicit: Quoties volui con- g. 137.
gregare te, & N O LIISTIA R Leeec. 7 1.
Multi quidemm verbum Dei initio magno gaudio
recipiunt: ſed poſteò rurſus deficiunt. Ejus autem rei
illud opus jam incepit, gratiam ſuam ad perſeveran- Phil, 1, 6.
dum dare nolit: Hoc enim cum Pauli verbis pugnat: 2. Pety. 2.
Sed vera cauſa defectionis ipſorum eſt, quod ſeſe aſan- g. 10.
Cto Dei Præcepto rurſus, & quidem petulanter aver- Eph. 4, 36.
tunt: quod Spiritum ſanétum contriſtant, & exaſpe- Receno.
rant: quod coinquinationibus hujus mundi rurſus ſeſe 2. Pot
implicant, & Satanæ hoſpitium cordis ſui adornant. Laug. , 2 25.
Horum hominum poſteriora deteriora funt prioribus.
Hucusq; ſacra ſcriptura i in revelando divinæ præde-
ſtinationis myſterio progreditur. Quied ſi infra has
metas nos continuerimus, & verbo Dei revelato inni-
Xi fuerimus, profecto docétrina illa ampliſſimam conſo-
lationis veræ materiam nobis ſuppeditabit. Egregie
enim prædeſtinationis doctrina articulum juſtiſicatio-
nis confirmat: quod, videlicet, gratuito, ſine omnibus
Ooperibus & meritis noſtris, e mera gratia propter ſo-
lum Chriſtum juſtificemur atq: ſalvemur. Ante ſecu--
la eni im hujus mundi priusquam in rerum natura eſſ- –
mus, imé antequam mundi fundamenta jacerentur:
cùm quidem nihil boni agere adhuc poteramus: ſecun-
dum propoſitum Deiin Chriſto ad rternam ſalutem Kem. 9.
electi ſumus: Hacetiam doctrina omnes falſæ opinio- 2. Tim. 1.
nes, & errores deviribus naturalis noſtri arbitrii, ever.
tuntur: quia manitfeſtum eſt, quod Deus in ſuo confſilio
1 HM aute

n,

„16 XI. DE FETERNA PREDESTINATr.„. IT I.
ante mundi ſecula decreverit atque ordinarit „ quod o- Cereſki uromnia
4 mnia, quæ ad converſionem noſtram pertinent, ipſe ung Mnoeant
virtute Spiritus ſui ſancti (per verbum) in nobis effice-⸗ Gltnen er hoc
re & operari velit. . unſio gopal
Quin etiam hæc doctrina præclaram nobis conſo- hiammttbulin
lationem monſtrat. Quantum enim eſt hoc benefici- iun Engrlis Chr
um Dei, quod is de uniuscujusq; Chriſtiani converſio- untumezfattine
ne, juſtitia & ſalute, adeo ſolicitus fuit, atque tam fide- ugriofiuctirin
1 liter procuravit, ut ante jacta fundamenta mundi deli- EIlmriquodpii
beraverit, atque in illo arcano ſuo propoſito jam tum ilbeihrrori
ordinaverit, quomodo me ad ſalutem vocare, adduce- uod negztribi
re, & in illa conſervare velit? Quid? quod meam ſalu. uns e lit e
tem adeo firmis præſidiis munire voluit, ut eam in &. Aahritafn.
ternum ſuum propoſitum ( quod falli aut everti nun- Nattalicari
quam poteſt) tanquam in arcem munitiſſimam cor⸗ enahfeti .
b. 29. Caret atque adeo in omnipotenti manu Domini noſtri tninſita Ete
Joy. o, 7. Jeſu Chriſti ( unde nemo rapere nos poteſt) conſervan- uneng il ler
dam poneret. Si enim nobis tutela & defenſio noſtrz it ofindan
ſalutis committeretur, Deus bone, quam levi momen- 4 lertoenal,
to eam, propter infirmitatem, pravitatem & corrupti- hortatonerle
onem carnis noſtræ amitteremus? quam facile ea no- Manfſim⸗ an
bis per inſidias & vim diaboli atque mundi tmaeküns: plntoien
noſtris manibus extorqueretur atque eriperetur? I 0 H lriti M
Paulus certitudinem beatitudinis noſtræ ſuper funda- Euni: “W,
mentum propoſiti divini extruit, cum ex éo, quod e wundh ad,
cundům PROPOSITIM Dei vocati ſumus, colligit, ltans eſh
Rom. 9, 39. neminem nos poſſe ſeparare à dilectione Dei, quæ eſt Onldrocbt
. in Chriſto Jeſu Domino noſtro. edul etrealtem gi
In afflictionibus vero & gravibus tentationibus. R thner l
cidiämam ex hoc articulo conſolationem petere licet. ülenn
Docemur enim, Deum in conſilio ſuo, ante ſecula muü- l *“ H
di decreviſie: quod in omnibus calamitatibus miſe- U Chil
. riis, & anguſtiis nobis adeſſe; tolerantiam ſub cruce Aboninel
largiri, conſolari nos, ſpem Chriſtianam exſuſcitare, al ſaſe
ventum Mi apie

tutante igere, talemque tandem e dl
slere & nuta usm Etigere, 7 dare htogitei

1* 4 . 2 D 1 . . ů
REDNENeꝰg FT ELECGCTIONE DEI„. rr
gte Nunt E dare velit, ut omnia mala ad ſalutem noſtram cedant, 8
norm in camq; promoveant. Unde & D. Paulus egregiani con- Rome. 8.: 28.
rverhun innss ſolationem ex, hoc articulo depromit, cum docet: Ieg.
Deum in ſuo propoſito ante rempora mundi ordimas-
ſe, quasnam tribulationes, &, quod crucis genus LDo-

len
1 Precuiniisd

he Wminus fingulis Chrifſtianis irnponere velit, ut omnes
i conformes fiant imagini filii ſui, & oſtendit, quòd uni-
ieh C „ Ccuique pio ſua crux in bonum cedat ſeu cooperetur:
ſcnutii proptereà quod pii omnes ſecundum P RO P OS I-
fudmen FIIIMDei ſint vocati. Ac tandem univerla complecti-
anſa tur: quod neq; tribulatio, neq; anguſtia, neq; vita, neq;
AAlan

mors, &. poſſit nos ſeparare àa dilectione Dei, quæ eſt
(ud Uän Chriſto Jeſi.
Præterea hié articulus luculenter teſtatur, quod Ec-
cleſia Dei adverſus omnes inferorum portas & impe-
tus ſit manſura. Et docet, quæ ſit vera Dei Eccleſia: Rom. 9.
ne magna illa falſæ Eccleſiæ autoritate & auguſta il⸗
lins ſpecie offendamur. H
Et ex hoc articulo multæ graviſſimæ admonitiones
& exhortationes depromuntur, ut, Luc. 7. Contemnüt
Dei conſilium adverſus ſemetipſos. Et Luc. 14. Dico vo- Luc. 7. F.
bis, quod nemo virerum illorum guſtaturus ſit coœnam 30. 6. I4. B.
meam. Et alibi: Multi votcati ſunt, pauci veroô electi. 24.
Et rurſus: Qui aures habet audiendi, audiat. Et: Vi= Mazih. 22,
dete, quomodo audiatis. Atq; ita doctrina de hoc arti- g. 14.
culo ſalutaris eſt, plena conſolationis, & ad uſum no- Lac. 2, 8.
ſtrum multis modis transferri poteſt. 5
Accutaté autem diſcrimen obſervandum & retinen-
dum eſt, inter id, quod de hoc negotio expreſſè in ſa-
, gibrort cris literis revelatum eſt: & inter ea, quæ non ſunt re-
ibimat, Velata. Præter illa enim, de quibus hactenus dictum
llelo⸗n eſt, & quæ in Chriſto maniteſte revelata ſunt, multa
i adhuc Dominus de hoc myſterio reticuit & occulta-
ſrmm/, vit: eaq; ſoli ſuæ ſapientiæ & ſcientiæ reſervavit. Talia —
Srlim „ inveſtigare, cogitationibus noſtris indulgere, aliquid
Agae iis

Irz XI. DE ETERNA PRXYDESTINAA.„D„
de iis ſtatuere, aut ſcrutari nobis non licet, ſed toti à re
verbo Dei revelato, quod ipſe nobis proponit, pende- ſhuniſgin
xe debemus. Hæc admonitio in hoc myſterio apprimes iginchgi
neceſſaria eft. ”l Müugn lnnd
D Ba enim eſt corruptæ naturæ noſtræ curioſitas, ut mekkan
magis iis, quæ abſtruſa & arcana ſunt, indagandis, Paireanen
quam iis quæ de hoc negotio Deus in verbo ſuo no- crrmeg Uin
Dis revelavit, cognoſcendis, deleétemur: præſertim ißtionbis
cum quædam in hoc myſterio tam intricata & Per- mtmuntts
plexa occurrant; quæ nos in mentibus noſtris acumi. ietenmn
ne ingenii noſtri conciliare non poſſumus ſed ne⸗- rdeſdc
que id nobis à Deo demandatum eſt. 22 RM
Dubium quidem non eſt, quin Deus exactiſſimeòe wi apece
certiſſime ante tempora mundi præviderit, & hodie MNc a

i vocati ſunt, eun) in u
etiam nôrit, quinam ex eorum numero, qui vocatt lunr; hhonnpoſter,
in Chriſtum credituri, aut non credituri ſint: qui ex “ in
peccata gravia prolapfſi, reverſuri ſint, & qui in ſceleri- arun

,ubſerenir
bus perituri. Et haud dubie etiam numerus ecrum, quI nſ

. PtI ti Womestdin
ſalvabuntur, & damnandorum Deo probé notus elt. Dittd
DSDnia verò Dominus kalia arcana ſoli ſuæ ſapientiæx olugrati
Qula der⸗ icquam in verbo ſuo revela- Ditiin ſane
reſervavit: neq; ea de re quicquam in verbo ſuo ibus Inlkboni
⸗ vit: multo vero minus hæc myſteria cogitationibus Ninengh
. . . . —. 7 . 18 1 are⸗ us:
Ram., 11 noſtris indagare nos juſfſit; quin potius, né 1 ediz Winnb E
mur, prohibuit : non decet nos cogitatiomid nn e

. . . . . . . 1 N 1
indulgere, ſtatuere aliquid, ratiocinari, aut illa occultis. ie deee
ſima inveſtigare velle: ſed in verbo ipfſius revelato (ad ndMecelc

Weni
uod ille nos ablegavit) acquieſcere nos oporttet. (n üumnen
Noyvit enim Dominus procul dubio tempus & ho- ſnek
„ „ — . . . 1* S 1
ram, eamq; apud ſe conſtituit quando, videlicet, u ers ünti hnii
1 quemque vocare, convertere: & lapfum rurſus crige- DWr ln

velit. Quia vero id nobis non eſt revelatum: ndo & e e

mus hoc nobis injungi ſerio, ut ſemper prædica

Af. 1, 5. 7 tractando Dei verboiinſtemus, tempus vero, & horam nd Ke
ohveyionis Deo permitzang⁴³. ͤſgin

„

n. F ELECTIONE DI. e
non liet, 8l 4 Anc eundem modum cum videmus, quod Deus ver-
odis Non um ſuuin alicui regno aut ditioni donat, idem vere
Mor miſed “ alii genti non largitur: irem, quod id ipſum ab uno po-
pulo aufert, alii vero diutius concedit: quod hic indu-
ge okn ni ratur, excoœcatur, & in reprobum ſenſum datur, ille ve-
cmn iit, r, qui in eadem culpa hæret, ad Deum convertitur, &c.
Deus in h cavendum eſt diligenter, ne in his rebus expendendis, R
Stedem E“ cogitationibus noſtris nimium indulgeamus. Paulus“. 1I1, 22,
umimia autem certas metas nobis poſuit, quousq; progredi li-
entbis nti ceat. Jubet enim nos in illis, qui pereunt, conſiderare
juſtum Dei IuDICIIM & pœnas peccatorum: Sunt
md. „ enim hæc digna peceatis ſupplicia, ſi Deus totam ali-
quam provinciam aut gentem (propter verbi divini
contemtum) ita punit, ut hoe ingens malum etiam V
in ipſorum poſteritatem redundet: ut eſt videre in ob-
Ktinatis & perditiſſimis hominibus, Judæis. Et hoc meo-
do Dominus quarundam provinciarum & perſonarum
Ppœnis ſeveritatem ſuam oſtendit, ut demonſtret, qu

mndi If
numeng
n teluſ⸗
bn gin
Curi Nah

qui-

unemde, bus nos omnes malis digni eſſemus, qui Deo pro re-
n velato verbo ingrati ſumus, & indigne Evangelio vivi-
mleo 6 mus, Spiritum ſanctum ſæpe graviter contriſtamus.

Neni n 1,4

Et vult Dominus, ut illorum exemplis moniti, in timo-
re Dei vivamus: & ut ipfius bonitatem ( quæ præter
meritum nobis contingit) in nobis, quos verbo ſue
Qignatur, neque nos indurat, aut rejicit, agnoſcamus,
& grata mente celebremus.
OQùm enim natura noſtra peccato corrupta, & id-
circo iræ divinæ & æternæ damnationis rea ſit: Deus
nobhis prorſus nihil debet: neque ullo jure tenetur; uf H
nobis verbum ſuum & Sprritum ſanétum largiatur, atq; 4
WKratia & favore nos proſequatur. Quid? quod ſæpe er-.
. iam eà dona, quæ ipſe nobis ex gratia largitur; repu- .
diamus, nosq; æterna vita indignos reddimus. Juſtum &α0. v.
igitur ſuum judicium, quod hominum impietas mere- 6
Hur, cenſpisiendü in quibusd regnis, pepulis, perſonis,

814 XI. DE FTERNA PREDESTINATN.—

proponit, ut nos cum illis collati, & quam ſimiſitni illis
Aunntlectio de

deprehenſi, tanto accuratius D EI immenſam miſeri-
cordiam (quæ nulli merito noſtro deberur) in vaſis mi-
ſericordiæ agnoſcere & celebrare diſcamus.
Illi enim nulla afficiuntur injuria, qui pœnas ſuæ im-
pietatis luunt, & ſcelerum uorum ſtipendia accipiunt.

At in his, quos Deus luce vVerbi ſui donat, eamque apud

ipſos conſervat, qua miſeri mortales illuminantur, con-
vertuntur, ſalvantur, Dominus immenſam ſuam gra-
tiam & miſericordiam ſine ipſorum meritis commen=
dat. ,
Cum eo usque in hujus articuli meditatione pro-
gredimur, tum in tuta & regia via ambulamus. Scriptum
eſt enim de hoc myſterio: Perditio TA exte eſt, ſra-

7

ELI
l Clod Domin

Mrienionem e
is Tellg dilect
IN. ArTE

une, guilabot⸗

In Deghititus
Erfeni, gbia de
ne kagne to

AEumnolcant. l

Ole. 13, 9. ilae, guoch
el: TANTIMMODO in me AllXILIIM TüUM: Euter el,
Quæcunque autem cogitationes & quicunque ſermo-⸗ “ umn ni
nes extra hos limites in hac diſputatione evagari vo- i niſi
lent, eos ſtatim cohibeamus, & cum D. Paulo labellum lenere
Rom. 9, 20. digito compeſcamus, memores dicti: ◻ homo, tu quis lnhin ann
. es, qui reſponſes Deo? eineei
Kt ſané, quod in hoc articulo non omnia perſcruta- u ul
ri & perveſtigare posſimus aut debeamus, docet D. Pau- get ine,
lus ſuo ipſius exemplo. Cum enim de hoc articulo unnn. Er
multis e verbo Dei revelato diſputaſſet: tandem cum 1 3ls n. 1
eo ventum eſſet, ut diceretur, quænam Deus arcanæ fnlkinen
ſuæ ſapientiæ de hoc myſterio reſervaiſet : ſilentio ea Ulkr nbat
tegit, diſputationem abrumpit, & his verbis conchu- —
Rem. 11, 33. dit: O altitudo divitiarum ſapientiæ & ſcientiæ Dei! i
quam incomprehenſibilia ſunt judicia ejus: Quis enim kmile ter
cognovit ſenſum Domini, &c. ſcilicet, extra & ſupra —
id, quod ipſe in verbo ſuo nobis revelavt. nrude
EPterna igitur Dei prædeſtinatio in Chriſto, & ne-, e Nkiin
quaquam extra mediatorem Chriſtum conſideranda Cin Aumet
eſt. In Chriſto enim (inquit Paulus) elegit nos Deus, larn
Eph. 1,4. antequam mundi fundamenta jacerentur. Et S aahil
. “H 6 odem

7

grenn mlmnd eſt: quod Dominus dilexerit nos in DILECTO. Hæc 8 9 P.
El immeln autem electio de cœlo nobis revelatur, per verbi Dei Malth. 1Ij.
n ethn Prædicationem, cùm Pater cœleſtis inquit: Hic eſt fi- ß. 15.
õ lius meus dilectus, in u mihi complacitum eſt: S
oſnigipenie HINC AllDITE. Et Chriſtus dicit : Venite ad me Maieh. Ii⸗
un ſmia? omnes, qui laboratis & onerati eſtis: & ego reficiam 258.
iAnpenm? vos. De Spiritu Sancto veroò Ohriſtus inquit: Ille me Joh. 16, 14.
dnimt ariacabin quia de meo accipiet, & annunciabit vo-
ni uunrnt is, &c. Itaque tota ſacratiſſima Trinitas, PATER,
W FILIUIS ET SPIRITIS SANCTUS, ablegat o-
mnes homines ad Chriſtum, tanquam ad librum vitæ,
ut in eo æternam Patris prædeſtinationem inveſtigent 1

elit „ && cognoſcant. Hoc enim jam ab æterno decretum
*M 5“ elt à Patre, quod eos, quos ſalvare vult, per Chriſtum
ln Aſalvos facere velit: ut Chriſtus ipſe inquit: Nemo ve- Jobh. 14, 6.
AlNNI “ nit ad Patrem, niſi per me. Et alibi: Ego ſum oſti- Job. 1o, 9.

on
" um: Si quis per me introierit, ſalvabitur. “
. OIHRISTIUS autem, unigenitus Dei filius, qui eſt Joh. 1, 19.
Nam, „ in ſinu Patris, nobis voluntatem Patris cœleſtis, atque
hac ratione etiam ele ctionem noſtram ad vitam r.
ternam annunciavit: idque his verbis: Pœnitentiam Marc. 1, 15.
lonne, agite, & credite Evangelio: appropinquavit enim re-
Gbag gnum cœlorum. Et alio loco ait: Hæc eſt VOLIINI. Zoh. 6,40,
n ein „ LAS EUIS, QIl MISIT ME, ut qui Filium vidert.
ſhtralt & credit in eum, habeat vitam æternam. Et alibi: Sic
tgen Deus dilexit mundum, ut Filium ſuum unigenitum Joh. 3, 16
io tl daret, ut omnis, qui in eum crediderit, non pereat;

„„„ Neld, Vir-
,Al ſed habeat vitam æternam, Ec.

ieni 1 4 Hanc dulciſſimam concionem vult Deus Pater, ut .
ic ee , omnes homines audiant: vult, ut ad Chriſtum veni-

cv ive 1 — . „* . .
lͤte, an. Qui vero venerint, eos Chriſtus non à ſe repellit. Jeh. 6, 37.
dor l ic enim ſcriptum eſt: Quod venerit ad me, non eji-
etie 10 cam foras. —
ahm . Ut autem ad Chriſtum venire poſſimus, Spiritus ſan-
alche, , Aus per auditionem verbi Deiveram in nobis fidem

õ FPrfr. Pexs-

„☚R

ne XI. DpE ETERNA PRADESTNMAr. n

KRam. 1 o; 17. operatur. Sic enim Apoſtolus ait: Fides eſt ex auditu minh ſchir
„erbi Dei: quando, videlicet, illud ſincere & pure an- gill, ſelimp
nunciatur. Whipreſanch
Qui igitur æternæ ſalutis vero deſiderio tenentur,; le Allto rerd
non macerent atque excrucient ſeſe cogitationibus & innlſtere ce
imaginationibus de arcano Dei conſilio: an ad vitam fnubig homi
æternam ſint prædeſtinati, & ordinati: quibus curis Ihhitne, moch
Satanas pias mentes quandoque affligere atque excru- inkrna: ma
ciare ſolet. Chriſtum potius audiant, & in eum, ut in Uiaremn & ele
Ribrum vitæ, intneantur: in quo perſcripta eſt omnium Mngceez dubi
gBliorum Dei electio ad vitam æternam. Hic vero o- Mulen Krohn
mnibus hominibus, absq; ullo diſcrimine teſtis locu- mpninn rehib
pletiſſimus eſt: Hanc eſſe Dei voluntatem, ut omnes umaiqgnndi
homines ad Chriſtum veniant, qui peccatis gravati && uprarlis nln
onerati ſunt: ut ab ipſo recreentur & ſalvi fiam. inteninſean
Hac doctrina Ohriſti percepta, vitam emendemus, c AMiteqenhn
verè pœnitentiam agamus, & promiſſioni ejus creda- Mrimez, ri
mus, totamq; noſtram in ipſum ſiduciam collocemus. unmnmlun le⸗
Quuia vero hæc noſtris viribus & ex nobis ipfis præſta- (tennezi
re non poſſumus, Spiritus ſanctus ipſe per verbum &ει WONäiONs
Sacramenta in nobis pœnitentiã & fidem vult operar.. (nctian
Ut autem in bono iſto propoſito usq; ad beatum finem mhan 1
progredi, perſeverare, atq; in vera pietate conſtantes l

maneré valeamus, invocandus eſt Deus ardentibus vo- Hinnegenon
tis, ut gratiam nobis ſuam benigne largiatur, quam no- luitinmn
bis in ſacro Baptiſmate pollicitus eſt: nec dubitemus hobelttin
. quin eam ſit, juxta promiſſionem ſuam, nobis donatu- , Ptetinen
rus. Hoc enim Chriſtus nobis ipſe ſanéke promiſit, di- “
iuc. 3, M. cens: Quis autem ex vobis patrem petit panem, nun-
quid lapidem dabit illi? aut piſcem, nunquid pro piſce
ſerpentem dabit illi ? aut ſi petierit ovũ, nunquid porz Aurrſet
riget illi fcorpionem? ſi ergo vos, cum ſitis mali, noſßis
bona dona dare filiis veſtris, quanto magis Pater veſtex ttionin
. cœleſtis dabit Spiritum bonum petentibus ſe? nrnli, D
1Cor.3, 16. Et quia Spiritus ſanétus iu electis, dqui am in Chcidd ane
. ”M eredunt,

7

DNNI.
— —
at: Hostlae

d ſnreneft

Fetoclceiont⸗
ſae Gnnn
conllo:ui

ordnan n.

gre Aitriß
aucint, id
Zernamn. .
o le
eirChuntak
tui e⸗

E

eteri

oh⸗ le

Mnoleh,

tredunt, habitat, ut in templo ſuo: & in ipſis non eſt

te fraterna: magnamq; diligentiam adhibeant, ut vo-

mnibus ſuis oſtendere vult, qui ad verbu ejus tremimit, Yet ete. ,

.)

nbin

— –
6

.

ET ELECTIONE DUR. tr17

ocioſus, ſed impellit filios Dei ad obedientiam manda-
tis Dei præſtandam: ipſos etiam credentes non otioſos
eſſe, multoò verò minus agenti & operanti Spiritui ſan-
co reſiſtere decet. Exerceant igitur ſeſe in omnibus
virtutibus, homine Chriſtiano dignis: in omni, videli-
Ccet, pietate, modeſtia, temperantia, patientia, & charita-

cationem & electionem ſuan krmam faciant: ut tantò

minus de ea dubitent, quanto efficacius Spiritus ſancti

virtutem & robur in ſe ſentiunt. Spiritus Dei enim te- Kpgr. g, 15.
ſtimonium perhibet electis, quod ſint Klii Dei. Quodi
etiam aliquando in tam graves tentationes inciderint;

ut prorſus nullam amplius inhabitantis Spiritus D EI

virtutem in ſe animadvertere & ſentire poſſint, ut cum
Davide queribunda voce dicant: ego dixi in exceſſa „„,,

mentis mex, projectus ſum à facie oculorum tuoruin:

tamenrurſum ſe erigant, & illud, cum Davide, adjici-

ant: (utcungq; aliud in ſe ſentiant) Ideo exaudiſti vo. “

cem orationis mex, dum clamarem ad te.
Cum etiam electio noſtra ad vitam æternann non

virtutibus aut juſtitia noſtra, ſed ſolo Chriſti merito » —

& benigna cœleſtis patris voluntate nitatur, qui ſe-

ipfum negare non poteſt: (cùm in voluntate & eſſen-
tia ſua ſit immutabilis) eam ob cauſam, quando flii
ipfſius obedientiam non præſtant, ſed in peccata labun-

tur, per verbum eos ad pœnitentiam revocat: & Spi-=
ritus ſanctus per verbum vult in iis eflicax eſſe, ux in

viam redeant, & vitam emendent. Quando igitur ve-

ra pœnitentia & fide rurſus ad iplum ſele convertunt: 5
pater cœleſtis animum ſuum paternum conſtanter O- M. 66.

+

& ſerio reſipiſcunt. Sic enim ſeriptum eſt: Si dimilſerit

vir uxorem ſuã, & recedens àb eo viro alteri nupferit,
dunquid revertetur ad eum ultra? nunquid nen ipfa

D PFf 2£ terrs

4 1

2r 8 XI. DE ETERNA PRXDESTINAr.

terra ſie contaminaretur? Tu autem fornicata es cum Uuliebol
amatoribus multis: TAMEN REVERTERE AD (iIN sn
ME, dicit Dominus. “ Duſiſinitin
Quod vero in ſacris literis aſſeritur: neminem d ininm: ro
p. 6, 44 Chriſtum venire poſſe, niſi Pater eum trahat; id pie miffioniis
7 h. 6, 44 & recte dicitur. Pater autem neminem trahere vult, Hisetbis⸗
absque mediis, ſed utitur tanquam ordinariis mediis iimniſülii
& inſtrumentis, verbo ſuo & Sacramentis. Et neque Enlairæ,

Patris neque Filii voluntas eſt, ut quisquam prædica- uenuulum ce
tionem verbi negligat aut contemnat, & interim ex- mngntn ſüunt
pectet, donec à Patre, absque Verbo & Sacramento nines: nul
trahatur. Pater enim trahit quidem hominem, virtute Omitain

Spiritus ſui ſancti: trahit tamen eum juxta ordinem Dabet kad
à ſe decretum & inſtitutum, videlicet, per auditionem aMiibed Degg
verbi ſui divini, tanquam reti aut ſagenà, quà electi in Toanclhie
faucibus Satanæ eripiuntur. Ad conciones itaquè ſa- HMunſaan
cras miſeri peccatores conveniant, verbum Dei aceu- H lattititnetinn
rata diligentia audiant: neque dubitent, quin Pater niscall d
eos ad slium ſuum Chriſtum ſit pertracturus. Spiri- Wein Ntcni

10
tus enim ſanctus virtute ſua miniſterio adeſſe, & per il- an, Ne N
lud ad hominum ſalutem vult operari. Et hic eſt tra- “ en Pecettor
Gus ille l'atris, de quo ſacræ literæ loquuntur. . Mnenin,
Quod autem non omnes, qui verbum Dei audiunt, R Rammg en

. . ..” . um (din
ctedunt: Ideoque ad graviora ſupplicia in erſal⸗ Frkrich
damnantur: non exiſtimandum eſt, Deum i “ä “H Anari
tem invidere. Ipſi ſuæ perditionis cauſa ſunt, & 61 . cbnütn
pam ſuſtinent: propterea, quoôd verbum non ea D
tentione, aut eo propoſito audierint, ut illud ſerio & AIn. gee I

cum deſiderio diſcerent: ſed ut auditum verbum ſper- eiiin
nerent, blaſphemarent, convitiis proſcinderent, & Spi- oon u
titui ſanécto, qui per verbum in ipſis operari volebat, uirie
reſiſterent. Tales olim erant Chriſti temporibus Phari- dinpunn n
7 ſæi, eorumq; aſſeclæ. Unde accuratè Apoſtolus diſtin⸗ ⸗ Ruun nind
guit inter opus Dei, qui ſolus facit vaſa honoris : G dnie or
inter opus Diaboli, & hominis, qui ex inſtinctu Ein⸗ Knen
Pulſcn Dã eid

5 7

DNNWEW ET ELECTIONEDEI.„ 8r9
—- pulſu Diaboli ( nequaquam autem impellente D EO)
ten kotninHn leipſum liæ fecit. Sic enim ſcriptum eſt: Rom. 9.
NIAeh ſeipfum vas contumeliæ: ecit. Sic enin Ptum eſt: 6.22
M Deus ſuſtinuit in multa patientia, vaſa iræ, aptata in 2² . 23.
e interitum: ut oſtenderet divitias gloriæ ſuæ in vaſa
ſer nuſericordiæ, quæ Præparavit in gloriam.
er eun e His verbis Paulus diſerte dicit: Deum vaſa iræ mul-

— — *

H ta patientia ſuſtinuiſſe; non autem dicit: Deum FE-
Gam otälnmm

4 ClISSE vaſa iræ. Si enim hæc ipſius fuiſſet voluntas “

Annee non multum certeo pus erat divina patientia. Quod au-
irign ⸗ tem aptata ſunt ad interitum, in culpa ſunt Diabolus
ennt in & homines: nullo autem modo Deus. ”UM
ſad d Omnisenim Præparatio ſeu aptatio ad interirum à
idenbue Diazbolo eſt, & ab homine per peccatum: nequaquam
eun n 18 autẽ à Deo. Deus enim non vult, ut homo ullus damne-
idelcenet

eur: quomodo igitur hominem ad damnationem ipſe
utgen Præpararet ſeu aptaret? Ut enim Deus non eſt cauſa
ANHa peccati: ita etiam non eſt poœnæ, hoc eſt, damnationis:
ot, eX ſecunica cauſa damnationis eſt Peccatum. Stipendi-

Rom. 6, 23.
bien H um enim peccati mors eſt. Et, ur Deus non vult pec-

ſt Genim catum, nec peccato delectatur: ita etiam non vult
„,de A” . . . .
infen, mortem peccatoris, neque ipſius damnatione dele-

oe. (Catur. Non enim vult Deus quenquam perire, ſed po-
erlelm tius, ut omnes Pœnitentiam agant. Sic enim ſcriptum Ezech. 33.
ge l, eſt in Egechiele: Vivo ego, dicit Dominus, nolo mor- 2. Petr. 3, 9.
illicni,, tem peccatoris: ſed ut convertatur & vivat. Et Paulus Ez. 18. 33.
n r diſertis verbis teſtatur, quod ex vaſis ignominiæ, vaſa F. II. 23.
s, in honorem (per virtutem & operationem Dei) fieri
1 tun poſſint. Sic enim ſcribit: Si quis emundaverit ſe ab
ſir D s iſtis, erit vas in honorem, ſanctificatum & utile Domi- .
,dnmm,e 4 no, ad omne opus bonum bparatum. Qui autem ſe e- 2. Tim. 2, 21
Hν mundare debet, eum neceſſe eſt priùs fuiſſe immun- .
ohenn 4 dum, impurum, & per conſequens Vas ignominiæ. De
in⸗ vaſis autem miſericordiæ Apoſtolus clare dicit, quòd
o/ Dominus ipſe Præparaverit ea ad gloriam: id quod ne-
1 H quaquam affirmat de damnatis: qui ipſi ( non autem
tat un⸗ Deus) ſeſe vaſa damnationis fecerunt.
. Fff z„ Sed

HD

e X.. DE ETERNA PREDFSTNN. n

Sed & hoc magna cura conſiderandum eſt: quan- unéoſnam
do Dominus peccata peccatis punit, hoc eſt, cum iHummimme
cos, qui aliquando converſi fuerant“, propter ſubſe-⸗ miſeſtzenm
quentem ſecuritatem carnalem, impeenitentiam, con- nakem gehenn
tumaciam in ſeeleribus, & propter voluntaria flagitia lperenpllm
punit excœcatione, & induratione: id non ita accipi- lunct ebiplo
endum eſſe, quaſi Deus nunquam ferio voluiſſet, ut ta- pnſenihs on-
les ad agnitionem veritatis pervenirent, & ſalutem uuenliz de
conſequerentur. Ut enim hæc voluntas Dei revelata eſt, lunck, guo

. Quod Deus omnes reſipiſcentes & in Chriſtum cre- ülltemimie
dentes, in gratiam recipere velit; ita & hæc eſt Dei re- Aran “
II. velata voluntas, Quod eos, qui ſponte ſeſeà ſancto ulonpdoli,
E. Pet. 3. Dei mandato avertunt, in coinquinationes mundi ſe Hii dochr
Euc. I. denuéo implicant, & Satanæ cor adornant, ſpiritumq; Elhis lecko

gratiæ contumelia affieiunt, ſeveriſſime punire velit? ebeiafiaom
Hlebr I. & quod tales, ſi in impietate perſeveraverint, induran- e Egratn
AQdi, exccœcandi & in æternum damnandi ſin. bie noltii
Erod. 9, 16. Iltaque Pharao (de que ſcriptum eſt:? In hoc ipſuim dhrin hulnn
Rogz. 92 M« EXcitavi te, ut oſtendam in te virtutem meam & ut Oalihunehe
annuncietur nomen meum in univerſa terra) non üünm r

ideo periit, quod DEs illi ſalutem invideret 1 engnegt⸗ .
quaſi Deus ipfius damnatione & interitu delectaretur. (n ni
Deus enim non vuł quenquam perire, neque morte lnn ui
peccatoris delectatur; ſed vult, ut convertatur & NH algſimum
. vat, Ezech. 33. . WN WO

E. 33 K. uod autem Dominus cor Pharaonis indurtzut Ifmguod nosl
Pharao ſubinde peccando pergat, & qu gravius a Non en
monetur, eo magis ipfe induretur: id peena eſt antecer- Gerdd erlme
dentium ipſius peccatorum, & immaniffimæ & mul⸗ ai en
tiplicis tyrannidis, quam in fihos IHraél (contra con- lhn n
ſcientiæ ſuæ ſtimulos) exercuerat. Et cuùm Dominus m e
1 ciari curaret 3 nen.. Periden
ipfi verbum ac voluntatem ſuam annunciari 3 Enrhn ben

. 1. . — ——
Pharao verò nihilominus ex propoſito & deſtinata ma- Katnd

litia ſimpliciter, adverſus omnes exhortationes & ad⸗ z i
monitiones contumaciter inſurgeret: Dominus ma- inndi

ummr.

ſdetanumek:
punk, Porches

„ * 4
etant, Noge

n, Unheenſtei

. 1en
oter vOliaen

*

one: W in

. , . 14
omſetnolle

Perenitti, 5
VoluntasDiine
SSõ
griſpom
=

ſverillne

eleretnt

4
ſag .
ilten ,
,eN.,
Hotn&
to 3
mnese⸗

ret: non ex operibus, ſed ex vocante, dictum eſt ei:

8Sed & hæc pia doctrina nulli vel ad animi anguſtias,
vel ad vitam diſſolutam & impiam, ullam occaſionem

7

ET ELECTIONE DEILI.. szr—
num ab eo ſuam retraxit, eum deſeruit: atque ita cor
ipſius induratum eſt, & Dominus juſtum judicium ſu-
um adverſus eum executus eſt. Omnino enim Pha-
rao æterno gehennæ incendio dignus erat. Et ſane D.
Paulus exemplum Pharaonis non alio fine adfert,
quam ut eo ipſo Dei juſtitiam declararet, quam in im-
peœnitentibus hominibus, & verbi divini contemtori-
bus puniendis, demonſtrat. Nequaquam autem Pau-
li mens eſt, quòd Dominus Pharaoni aut ulli alii ho-
mini ſalutem invideat: aut quod in arcano ſuo conſi-

lio quenquam ad damnationem prædeſtinaverit, ut il⸗

le nullo modo ſalutem conſequi poſſit.
Hac pia doctrina & declaratione articuli de æterna
& ſalvifica electorum filiorum Dei prædeſtinatione

Deo gloria ſua omnis ſolide tribuitur: quod , videli-

cet, mera & gratuita miſericordia in Chriſto ( absque
omnibus noſtris meritis aut bonis operibus) ſfalvos
nos faciat, ſecundum voluntatis ſuæ propoſitum. Sic Eph. 1, 5.
enim ſcriptum eſt: Quiprædeſtinavit nos in adoptio-
nem filiorum, per Jeſum Chriſtum, in ipſum, in lau-
dem gloriæ gratiæ ſuæ, in quâ acceptos nos fecit, in

dilecto. Falſum igitur eſt, & cum verbo Dei pugnat,

cùm docetur, quod non ſola Dei miſericordia, & uni-
cum ſanctiſſimum Chriſti meritum, verùm etiam A-
DIQIID IN NBlIS, cauſa ſit electionis divinz:
propter quod nos Deus ad vitam æternam prædeſti-
naverit. Non enim tantùm, antequam aliquid boni
faceremus, verum etiam, priusquam naſceremur, imo
ante jacta fundamentaà mundi elegit nos Deus in Chri-
ſto. Ut ſecundum electionem propoſitum Dei mane-
Rom. 9, H.
Gen. 25, 33.
Mal. 1, 2.

Major ſerviet minori; ſicut ſcriptum eſt: Jacob dilexi,
Eſau autem odio habui, Rom. 9. Geneſ. 25. Malach. I.

Eft 4 præbet:

7

J 7

e XI. PE E TERNA PRAEDESTINATrN.„.

— Kcmines Hocohkar adgdi
præbet: quando, videli ines docentur, qu
præbet: quando, videlicet, homines

zternam electionem in Chriſto, qui liber vitæ elt,
æterna

ſancto ejus Evangelio quærere debeant. Evangelio
an 1s Pvangel

1 . em à ſalute ex-
enim nullum reſipiſcentem Pexcatorem 3

rt . iti eccato⸗
cludit: ſed ad pcnitentiam, ad agnitionem p

=è peccato
ſuorum, & ad fidem in Chriſtum omnes pe

. . atores vo⸗
ravatos & ſenſu iræ Dei perturbatos peccat
8£ 6 ◻ 1 1

. mundationem
cat & invitat: & Spiritum Sanctum ad emundat

& ſanctificationem promittit. Eeum lic enien i
te & dextre explicatus, veram & on eibus præbet,
zman conſolationem perturhatis enltn bain manu
“l inde certi Kunt, quod ſalus æterna non in mar

Adam & Eva in paradiſo, imo ewit clementi di-=
6 ean 1
. itterent:) ſed noôrunt,
mentis amittere

E * eſſe 4

. nos raplet;
velavit in Chriſto, ex cujus manu nemo nos

Joh, I0, 28: Johan. I0. 2. Tim. 2.

. .

.

. tes ex
ione eo modo proponat, ut vel bernnher ſed potis
tacouſolationein nullam haurire poſh 4 vel impeni⸗
33 delperationem ns anla Ereebcarir malitia confir-
remes in ſua ſecuritate, improbitate quod articulus
entur: tum nihil certius eſt, gquam 4 luntatem Dei,
lectie ne non ad normam & Juxta 1 uch jum, &
lenmmianhantnns rationis cœcum judiemum

. eryerss
ex impulſu atque inſtinctu Diaboli male & perverss

Atur. e. E olus teſtatin
doceatur, id enimn ſeriptum eſt, iut Apoſt tientiatn
Quiequid enin criptum eſt, ut per patie 6
n doczinam noſtram ſeriorn habeamus Quod ſi
& conſolationenn ſcripturæ ſpem! ina vel enervatur,
nobis per ſcripturam conſolatio il ripturam contra
vel eripitur: certo certius eſt ſoripturat

iri i explicari & in-.
ſententiam & mentem Spiritus Sancti explicari & in-

I

YN

—
Ukeſmlici
uizſoluntate DP
Cnenun, cqliel
Talelitentionem
iunfyimns atqu
luhlge atne
finkanrcan
Diurcecontre
ulen Augulta
nhnnne,
kllbeies COgtror.

nnm)arile ſuche

S zu

Unolrds, ex

Uhnnpropoßtum
Mrn lacem trar
n ekur

4 ahktinmmrehilg
i prædeſtina-
H erna Dei prgscidl
Quare ſi quis doctrinam de æter

qihdetiam no
tli er& con
k Iedenn o

Eelc nein 4

Hpuriorig
Dktncemnetn

NDDENNI DEI. 8
mine, doen,6 In hac ſimplici, perſpicua & ſalutari declaratione,
ſ u quæ in voluntate Dei revelata ſolidiſſimum habet fun-
e ent e damentum, acquieſcimus. Et omnes argutas, curioſas,
& ad ædificationem inutiles quæſtiones atque diſputa-
Nnn ns tiones fugimus atque averſamur. Et ſi quæ huic ſim-
u ſereſ plici, ſinceræ atque ſalutari explicationi repugnant, ea
WG „rejicimus atque damnamus.
wuhmm kt hæc de controverſis articulis ( de quibus inter
ndumdlant Theologos Auguſtanæ Confeſſionis multos jam an-
. Peum “ nos diſputatum eſt, cum quidam in illis errâſſent: un-
Nen nnne e difficiles coôntroverſiæ, & certamina religionis eru-

ais menle 6

5

ſalusr
Aiusnnln tiln
nolpgilsni,
Unp en n
zmelen a
ranl kN

Gextenie
del henin

ET ELECTIONE DEI.„. 82;
— 4

perunt) dixiſſe ſuſſiciat.
SPERAMIIS autem, omnes, tam adverſarios, quam
amicos noſtros, ex hac declaratione deprehenſuros,
noſtrum propoſitum haudquaquam fuiſſe propter tem-
porariam pacem, tranquilliratem, aut concordiam ali-

quid (cum jactura aut detrimento æterno immo-

tæ atque immutabilis veritatis cœleſtis) cuiquam lar-
giri: id quod etiam non in noſtra eſt poteſtate. N eque

Verò talis pax & concordia, quæ veritati adverſare-

tur, & ejusdem oppreſſionem moliretur, diu durare
Poſſet. Sed & ne in animum quidem noſtrum unquam
induximus, purioris doctrinæz corruptelas, vel etiam
manifeſtos damnatosq; errores fuco quodam commen-
dare, difſimulare aut occultare. Hanc verôò concor-
diam ex animo diligimus, & toto pectore amplecti-

mur, camq; pro virili (quantum quidem in nobis erit)
promovere ſummo ſtudio cupimus, qua Deo honor

ſuus illibatus ſervetur, veritati Evangelicæ nihil dece-
dat: nulli etiam falſo dogmati locus concedatur: pec-
catores ad ſeriani poenitentiam invitentur: perturbatæ
mentes fide erigantur: in obedientia nova confirmen-

tur: atque adeo per unicum Chriſti meritum, juſtiti⸗

am veram, & ſalutem æternam conſequantur.

Fff 3 DE

4:24 XII. DE ALIIS HERESIBIls

JMM eIh NMils con
Oð AllI. ſfm
DE ALIIS HERETICIS ie
ET SECTARIIS, QHIAUGUSIAA fkumltiſign
nam Confeſſionem nunquam Anrnlli ſll
ſunt amplexi. . emimnoſtramli,
. unozetiam nolt

RREPSERIUNT etiam hinc inde alii quidam aummelſarum
bæretici & Sectarii, qui Auguſtanam Contfeſſio- inltem imne,
nem non amplectuntur aut profitentur: quo- (gltmne Cante
rum in hac declaratione nominatim nullam ue Nlmdine⸗
— mentionem fecimus, ut ſunt Anabaptiſtæ, ſner Mulämn
Schvvenckfeldiani, novi Ariani, & Anti-Trinitarii. RHummqlid
Horum errores unanimi conſenſu ab omnibus Eccle- hucgmnierii n
ſiis Auguſtanam Confeſſionem profitentibus damnati monridenn
ſunt. Noluimus autem de illis erroribus in hoc ſcri-· Battuttel
pto, niſi incidenter, agere, propterea, quod hoc “ nbisant
pore ſcopum illum præfixum habuerimus, ut potiſſi- mhe hral
mum adverſariorum Pontificiorum calummias refu- Ntſeanz
us. au
enim ſine fronte in toto Chriſtiano orbe Eccle- Kann
Gas noſtras, earumq; ſinceros doctores hactenus tra⸗ WK fn
duxerunt, atq; jactärunt: non reperiri duos ſaltem . wennhenn
angelicos concionatores, qui de omnibus & uͤnge hnntot ler,
articulis Auguſtanæ Conteſſionis conſentiant: ſed S
tantas inter eos omnes eſſe diſſenſiones, ut ne quidem n unili
amplius nôrint, quæ ſit vera Auguſtana Confeſſio, RS lm Kin
ipfius genuina & germana ſententia. Non igitur nu.
& pauc& verbis, aut nominum noſtrorum ſubſcriptio- SSZ

nibus tantummodo de noſtro conſenſu teſtari wolc iaie⸗
mus: ſed de omnibus articulis, de quibus ab Augnn a- ⸗
næ Confeſſionis Theologis diſceptatum fuit, peripr- l

euam, diſertam, ſinceram declarationem conleriden fnn
. 4 8 —2 2. 6 8
voluimus. Idq; eo conſilio fecinms, ut omnes intelli re
gant;: i

NExIH XI. DE AIS IIERESEBIs. 825
—

*

Bant, nos illas controverſias & falſas opiniones neque
malitioſe diſſimulare, neque occultare voluiſſe. Et de-
prehendent boni & intelligentes viri, non hoc nos e-
1 NIII giſle, ut fucatam & ſimulatam concordiam faceremus,
IIAONAI. nec ut malis iſtis medicinam aliquam ſuperſiciariam
mnunon ſed ut remedia ſolida & vera adhiberemus. Itaque ſen-
tentiam noſtramliquidiſſi me prôpoſuimus, ut adver-

eri ſarios etiam noſtros fateri oporteat, quod in tota hac
lin ile ün controverſiarum tractatione & explicatione veram ⸗
Auenſtuunt ſimplicem, ſinceram genuinam atque propriiſſimam 67
n ſen Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam retinere volueri=

mus. Et ſane in ea pia ſententia per gratiam Dei, con-
ſtanter ad ultimum usq; ſpiritum perſeverare cupimus:
Et quantum quidem proficiſci à cura noſtra, rationi-
busq; miniſterii noſtri Poteſt, non connivebimus, aut
ſilentio noſtro committemus ut aliquid, quod cùm ge-
nuina & pia Auguſtanæ Contfeſſionis ſententia pugnet,
in Eccleſias aut Scholas noſtras invehatur: in quibus
nos Deus & Pater Domini noſtri Jeſu Chriſti, docto-
rees & paſtores eſſe voluit.
Ne quis autem tacitis nos cogitationibus accultt 5
q]quaſi errores damnatos earum hæreſium & ſectarum

Gimen

toCk (quarum ſupra paucis mentionem fecimus) ulla ex
d, parte approbemus: facerenon potuimus, quin publi-
unrii cè coram tota Eccleſia in hoc ſcripto proteſtaremur ,
le onnbu 7 „nos illis erroribus omnibus, qualescunq; & quotcun-
Dons que tandem ill iſint) nulla ex parte ſubicribere,; aut eoòs

Menleyl 0 approbare; ſed potius penitust ejicere atque damna-
iamar, re, propterea quod eos impios & fanaticos eſſe, & cum
tenti. N Prophetica & Apoſtolica doctrina, atque cumi pia no-
n ſtira Auguſtana Confeſſione in verbo DEI probe fun-
voleill deata, pugnare judicemus. Atque illi ſane errores
e ail 5 maximé in iis locis, & tum temporis potiſſimùm
letun , irrepſerunt, (ut eſt ingenium fanaticorum ſpirituum)
alnfinn ubi ſincero Chriſti Evangelio locus non erat: &
eilliyl 6 D .R unde

1
—

326 XII. ERRORES ANABAPTISTARUIM. M0h
— — J W— —
unde omnes ſinceri Doctores & Confeſſores Evange- Ihkekhanim
lii fuére repulſi aut ejecti. Ubi enim craſſiſſimæ & plus Mulmmgenn
quàm Cimmeriæ, ut dici ſolet, Papatus tenebræ regna- igomiſſomis:
bant, ibi miſeri homines, qui Pontifician maniteſtiſſi- ubeioblervan
mam Idololatriam & falſam doctrinam tantum non Mneleemm
manibus palpabant, ex mera ſimplicitate amplexi ſunt, fuſeccztotts 1
S , quicquid à Papatu diſcrepabat, & ſub Evangelii nomii- Nonelecone
ne ipſis obtrudebatur. Quorum malorum Pontificia ianbodigtane
tyrannis, quæ ſinceram doctrinam perſequitur, vel Mnkdbendl
pPræcipua cauſa eſt. uenmiſtig qui

E R R S R E 8 A N A- ſabtſtune
. 3 Ejicimus & damnamus falſa Anabaptiſtarum do- Nozetque vita

7

gmata, quæ neque in Eccleſia Dei, neque in Poli- airnd
tia, ne ue in Oeconomia tolerari poſſunt. . s omin
I. Quod juſtitia noſtra coram Deo, non tantum in ſo. Lins nempin
la obedientia & unico merito Chriſti, verum etiam in apa
noſtra renovatione & propria juſtitia (in qua coram unem Ch

. 5 lntus n;
Deo ambulemus) conſiſtat. Et eam probitatem ſeu ju-. eenlt, kit

Re Far..
ſtitiam Anabapiſtæ ut plurimum in peculiaribus ob. ndilen
ſervationibus & ſua quadam electitia ſanctimonia, K
quaſi in quodam novo Monachatu, collocant. 5 Andan⸗ ſe⸗
I. . Quod infantes non-baptizati coram Deo non ſint inn u
peccatores, ſed juſti, & proõrſus innocentes, & quod in Mcnne
fua illa innocentia ſine Baptiſmo (quo non indigeant) K gilkrar
ſalventur. Et hac ratione negant atque rejiciunt Ana- aigtfeſne

baptiſtæ totam de originali peccato doctrinam, “ anirn Ch
quicquid ad eam pertinet. “ð”ðͦMVMW. iigeref
II. uod docent, infantes non eſſe baptizandos, do- lebin
nec ulſum rationis habeant, & fidem ſuam ipfi confiteri aien in
poſſint. enerz
IV. Infantes Chriſtianorum ob eam cauſam (etiamn ſine iku dr
Baptiſino, & ante ſuſceptum Baptiſinũ) ſanctos, & flli- R denede
5 Dei eſſe: quod parentibus Chriſtianis prognati hu lgone

Ino n. FRRORES ANABAPTISTARINM. 8S17

Cimke Unde & Baptiimum infantum non magni faciunt, ne;
nctilihmet, admodum urgent. Id quod pugnat cum expreſſis ver- D
bis promiſſionis: quæ ad eos tantum pertinent, qui fe⸗
htkcenmn dus Dei obſervant, neque illud contemnunt.
n um Mo Non eſſe eam veram & Chriſtianam Eccleſiam, in V.
Bimat⸗ qua peccatores reperiantur.

R Non eſſe conciones ſacras audiendas in iis templis, VI. “
u in quibus aliquando Miſſæ Pontificiæ ſunt celebratz. .
mm H Non habendum quicquam commercii cum Eccle- V.
inann dne

ſiæ miniſtris, qui & ſanctum Chriſti Evangelion juxta
iam Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam docent, &
DN Anabaptiſtarum errores refutant neque illis operam
. locandam, quin potius, ut verbi Dei corruptores fu-
ANUN. giendos atque vitandos eſſe.
laly 1 Magiſtratus officium non eſſe (in novo Teſtamento) VIII.
la De genus vitæ, homine & pio Chriſtiano dignum.
e Hominem pium ſalva conſcientia officio magiſtra- IX.
tus fungi non poſſe.
Hominem Chriſtianum illæſa conſcientia &cium X.
magiſtratus, re ita poſtulante, adverſus facinoroſos fa
cere & exequi non poſſe, nec quenquam ſubditorum
implorare opem magiſtratus debere. ””M”
Chriſtianos ſana conſcientia in foro civili juramen- XI.
tum præſtare, aut principi ac magiſtratui ſuo fidem ſub
religione jurisjurandi aſtringere non poſſe.
Quod Magiſtratus ſontes & morte dignos ſupplicio
eapitis afficere, ſine vulnere & labe conſcientix nequeat.
Hominem Chriſtianum ſalva ſua conſcientia pro- XIII.
prium tenere ac poſſidere non poſſe, ſed oportere,
quicquid id eſt, in communem fiſcum conferre.
Hominem pium ſana conſcientia non poſſe caupo-
nariam aut mercaturam exercere, aut armia confcere.
Conjugibus propter religionis diverſitatem, divor-
tium facere, & matrimonium cum alia perſona, qua
cum in religione conveniat, contrahere, licitum eſſe.

*

XII.

XIV.

92 8 ERRORES SCHVVENCKFELDIAN.
Chriſtum carnem & ſangvinem ſuum non NMaria
virgine aſſumſiſſe, ſed de cœlo attuliſſe.
Chriſtum non eſſe verum & eſſentialem Deum: ſecd
duntaxat alios homines multitudine & excellentia do⸗
norum & gloriæ ſuperare.
Hos atq; ſimiles falſos arti
tentur. Et quidem in multas ſectas ſunt diviſi: & alii
plures, alii pauciores religionis errores amplectuntur.-
Tota vero ipſorum ſecta nil n
Monachiſmus.

ERRORES SCHVV
FrHLDIANORIM.

7 4 4
Ejicimus atque damnamus etiam Schvvenckfel-
Sdianorum errores, quibus docent: WM
Quod omnesilli non habeant cœle
Ri jam regnantis veram agnitionem, qui ſentiunt
Chriſtum ſecundum carnem ſeu Chriſti humanam na-
turam, eſſe creaturam. Quod caro Chriſti per exalta-
tionem omnmes divinas proprietates ita acceperit, ut
jam Chriſtus humanitatis ſuæ ratione, potentia, Nar-e
tute, Majeſtate, gloria, Patri & æterno Verbo, prorſus
& eſſentia ſit æqualis: ita, ut ſit eadem o-
naturæ in Chriſto ESSENTIA, exdem
una gloria. Quod
IA M ſacroſanctæ

culos Anabaptiſt⸗ profi-

iſi novus quidam eſt

mnino utriusq;
proprietates, una eademq; voluntas,
denique caro Chriſtiad ESSENT
TRINITATIS pertineat.
Quod miniſterium Eccleſiaſticum, hoc eſt,
prædicatum & auditum, non ſit mediu
tum, quo Deus Spiritus ſanctus homines doceat,
quod ipſis donet veram Chriſt
& ſidem, & quo in ipſis novam obedientiam operetut.

Quod aqua baptiſmi non fit m

m ſeu inſtrumen-
i agnitioné, pœnitentia

edium aut inſtru- 1

mentum, quo Dominus adoptionem ſiliorum Dei
ſignet, & homines regeneret: =

MMNORS N
—
(ldenis⸗

ſuiſhument, cl
Iunluum diſkribn
(QdhomoCh
uuleen Deiinhe
Qbod nonſt
In crlena exce
Memuordinari
Enpceſſus
Qodiseclet
tlran alt dac
Meltzere nnov

MROR
N.. 4

Bicimc ,
unmimginm
E edang⸗
luie, Cu d 8
o Pa

ENCNTLNN

— I4
nen ſuunm nntela.

0 attllle,
Kelentgben)

tucine eelt⸗

tiollos Arine,
ſed lin and
is etrota

el n n

JONNN
mns ein

s Cocelti

7

2

/

nem ſuum diſtribut. B
Quod homo Chriſtianus vere per Spiritum Dei rena-
tus legem Dei in hac vita perfecte implere poſwſit.
Quod non fit ea vera & Chriſtiana Eccleſia, in quâ
non externa excommunicatio vigeat, aut in qua non
externus ordinarius excommunicationis modus, dele-
ctus, & proceſſus obſervetur. 8
Quod is Eccleſiæ miniſter non poſſit alios ſalubri-
ter docere, aut Sacramenta rite adminiſtrare „ qui non
ipſe ſit vere renovatus, juſtus & pius.

ERRORES NOVORUM

ARlIANORUM.

Ejicimus & damnamus etiam novorum Ariano-

rum impium & blasphemum dogma: quôd af-

firmant, Chriſtum non eſſe verum, eſſentialem, natura-
IIIR 1 3 .
lem Deum, ejusdem æternæ atq; divinæ efſentiæ cum

Deo Patre: ſed fingunt, eundem tanrummodo divina
Majeſtate, cum Patre, ornatum, ita ut reverà ſit inte-

6S tior Deo Patre.

EERRORES NOVORUM

ANTI-TRINITARIORLIIM.

IUdèod Anti-Trinirarii aliqui vetera, & in Eccleſia

Chriſti approbata ſymbola, Nicenum & Atha-
naſianum, tum quoad verba, tum quoad ſententiani,
repudiant atque condernant. Quod iäidem hæreti=

cieaſſerunt, non eſſe unicam tantum æternam divinam
eſſentiam, Patris, Filii, & Spiritus ſancti: ſed ut tres ſunt

diſtinctæ Trinitatis perſonæ, (videlicet, Deus Pater, Fi=-
lius, & Spiritus ſanctus) ita etiam unamquam z perſo⸗
„ Juamq; ber.

nam habere diſtinctam, & ab aliis perſonis ſeparatam
AAentiam. Et alii fingunt, tres illas ſeparatas eſſentias

(ut

ERRORES NOVOBR. ARlIAN. ET ANTI-T. 929

Quod panis & vinum in ſacra Cœna non ſint media
ſfſeu inſtrumenta, cum quibus Chriſtus corpus & ſangui-

VI.

830 ERRORES NOVORUIM ANTIL-TRINIII.
(ut alias tres diſtinctos & in eſſentiis ſuis ſeparatos —
homines) ejusdem eſſe potentiæ, ſapientiæ, majeſtatis
& gloriæ: alii vero ſentiunt, tres illas perſonas, ratione 47

eſſentiæ & proprietatum, non eſſe æquales. 1 ATI
2 uod ſolus Pater ſit verus Deus. ðMU 8 TI
II. Hos OMNES ARTICULOS ſimul, & ſi quid ceum (1 S.
illis cohæret, aut ex iis conſequitur, rejicimus atque da- P

mnamus, ut falſos, impios, hæreticos, verbo Dei, tribus
approbatis Symbolis, Auguſtanæ CGonfeſſioni, ejus-
demq; Apologiæ, Smialcaldicis articulis, & (atechi-
ſinis Lutheri repugnantes. Et hortamur omnes pias DTN
mentes, ut hos errores fugiant, & deteſtentur, ſi mo-
do ipſis animæ ſalus eſt cordi. DGM⸗ W VT
IN CONSPECTI IGITUR Dei omnipotentis, M Dö ppde
& coram tota Eccleſia Chriſti, quæ nunc eſt, & quæ a- ljedt A
liquando in poſteritate erit, clara voce & diſerté teſta- . dteh
mur: quod declaratio illa noſtra de omnibus comme- ri R
moratis controverſis articulis, & nulla prorſus alia, re- I 0
verà ſit noſtra doctrina, fides, & confeſſio. In ea per 1 nr
gratiam Dei intrepido animo coram tribunali JESII erlt, ſe
CHRISTI comparebimus: de ea juſto judici ratio- guene
nem reddituri. Contra hanc declarationem etiam ni-
hil vel occulte vel aperte loquemur aut ſcribemus:
ſed in ea, Domino nos bene juvante, usq; ad vitæ fmẽ
conſtantes perſeverabimus. In ejus rei fidem matura
cum deliberatione, in timore Dei, & nominis ipſius
inyvocatione, propriis manibus huic declara-
tioni ſubſcripſimus.

()

KAS—

,inim
ila imu C A TA L O GU S
eee CuM SCRIPTURE, TIA4
iinn tiind FPrurioris antiquitatis.“
onmre, OSTENDEN I1 U M 2
1eregereur,
InnAle Majoſtats humnan DE.E DIVINA
n no 11 1 68U CHRISII, evectæ ad
e, dextram omnipotentiæ DEI, tra-
Aa diderit, ſed etiam quibus 10-.
ocnt⸗ quendi formulis uſa
6: Kenſn ſit.

832²

—

A
—
*

DE PRS. CanR. Er NArüun.

AD CHRISTIAN UM
LECTOREM.

4

Zuz, de perſona Chriſti; hac calummia de-
ſformare nen bereantur nonnull, quèd d
SDphraſibus & modis loquendi beteri ac pu-
riori Eceleſiæ atque Patribus orthodoxs
receptis & approbatis recedendo, noßas, peregrinas,
proprio arbitrio exrogitatas, inuſitatas O inauditas
loqendi ſormulas in Eccleſean inbehat, teſtimonia be-
1 antiquiſzma Eccleſiæ, & Patrum, ad Juc in hoc ipſo
libro probocatur, einem inſeri nimis longe futurum ſit,
guzx peſted illaſtri ſimis aliquot Elelctoribus & Printi-
Pebus exhibita ſunt ſengulari diligentidâ excerpta &
eonſignata.

Hes relcté & ſolid informandi Chriſtiani lectoru
cauſa, mediocris eorum amulus tertis capitibus diſßtin-
&zus, ad calcem libri adjelbtus és, unde illi cogneſcere
Jacils erit, n mods nominat libré neque quod ad reu,
neque quod ad phraſes attinet, id eiz, neque in doectri-
na, nequé in ſermonis geénere quicquam innobat am,
ſed càùm ſacræ ſeripturæ, tum beteris atque purioris Ec-
eleſiæ, de hoc zeypfterio käm doctrinan gudm lo-
quendi ſormam retentam alae
auaſurpatam eWſe.

—HM

— 7 4 . — . 4
N Um Librum Concordiæ, Praſertim artien-

—
(NC DN
Puatienlo d
de duarun
uumgue eſſent
(6Kporroecl
(onn och
Uinnlonim
Kdurum
bs Eltind
bletkhumm
6unain.
In,tenatura
nent 1 Ue
bleponane
iälezglee
r uunet

loſtengl
uunlmiliord
ubpheline
aſcipture

lülteeis

= = — S==

.

=

Wn. HW NIONE TESTIMON. ANTIG. 933

IINWI Qic PRDMO, quod liber Concordiæ in
NEN. articulo de unitate perſonæ & diſcrimi-

◻VBrne duarum naturarum in Chriſto, ea-
Nlit, ungH rumque eſſentialibus proprietatibus, veteris
Hrfkd a0 purioris Eceleſiæ, Patrum ejusdem & Con-
r ciliorum doctrinam & ſermonem imitetur,
aſlerendo nimirum, non duas perſonas Chri-
il, nin l ſti, ſed unum Chriſtum, & hanc perſonam in
iuſin duabus diſtinctis naturis ſubſiſtentem, divina
mineht ſcilicet & humana, non divulſis neque confu-
ſis, aut unà in alteram conversà, ſed ita, ut
utraque natura ſubſtantiales proprietates ſuas
retincat, neque in omnem æternitatem eas-
dem deponat, & unius naturæ proprietates es-
ſentiales, quæ toti perſonæ recte & verè adſcri-
buntur, nunquam fiant alterius naturæ idio:.
mata, i oſtendunt ſequentia veterum purio-
rum Conciliorum teſtimonia.
In Ephe ſino Concilio, Canone 4. Si quisr
voces ſcripturæ de Chriſto in duabus perſonis
n,,e Vel ſubſiſtentiis dividit, & aliquas quidem ve-
liu, lut homini, qui præter DEI VERBIUM ! ſpe-
cialiter intelligatur, aptaverit, aliquas veroò
85. tanquam dignas DEO, fſoli DEl patris Verbo
Qeputaycrit, anathema ſit.
Canone 5. Si quis audeat dicere hominem
= theoph noron, ac non potius DE-
UM eſſe, tanquam filiam per naturam vera-
citer dixerit: ſecundum quod verbum caro
Egg 2 factum

Tom. Con-
cil.I. p. 606.

34 De Pens Cmn. Er NArusaA-

factum eſt, & communicarit ſimiliter, ut uos,

2

carni & ſangvini, anathema ſit.
Canoneé. Si quis non confſitetur: eun-

dem CHERISTUM DEUM fimul & homi-

nem, proptereà/ quod Verbum caro factum
eſt, ſecunduùm ſeripturas, anathema ſit.

verbum paſſum carne, & crucifixum carne, &

—

mortem carne guſtaſſe, factum que primoge-

nitum ex mortuis, ſeeundum quod Vita & Vi-
vificator eſt, ut DEUsS, anathema ſit.
Et decretum Chalcedonenſis Concilii

citante Evagrio lib. 2. cap. 4. ſie habet:
„. „ 7 e/
zrαι τοιυι1οαςαα õ

»„ c. c 1 „ c —„+ „
Æτοα1 00α½*ρ vio, 10 Xαννουν α Iyes*

1 R X „ . ef 12171 7 . .
XpisSνα²” “οâοσανιασαπαανα α õ

2 22 7 2„ 7—,
ARétον †τανν ντον * geoτν, 92 T„ι0ο T αναπεμι

2 5 7 7 . —
Ey AνNυddsrοντα. e α.eEαe a*dο c.
„ 5 » 4 » — ..
Xe To* „ατϑ Xα Pux X0ιαι 2 9 αα.

e 7 „ .
7 ο νασον α rοαατ dτο Tα 9eoτ 0α

7 SSSõü .
οα⁰⁵οντHπαανατιτ ανN uvτovcvv 5F/Tν Hαα

4 el Kc „ eY — ⸗ 7 —“
T& αο⅛ο⁄ααι αασαι αNτοορπſ A.ασινοναοσ αα

2 — N / „ 2
zx raà r&*νοο ρααααρνναανιατπιν⁰ georer, 6

— — „ „ „ .„„
rν⅜ öà vοαdS‿HιαοουTöT0“ Aνντον MAXενιναταHςα d αα
2 — 2. 7* .
eατανwnνúᷣαρα.âkwι Mægiss 17 ræbt* n

1 à2 . 7 . PFPO
Oeorοτια αατοραι rνν Nνααοvτν7†v——, 6 A/, Aαν**

. b 2 „ . „QN „ „
saνααινντυς &τà-érτ, er “ 4α.

äl D S
Tyog“ Xoοꝶ νιονα,. αν/ο ονσEν e dyo O „

ð Tig Tαα Oοiα, H t
8 — . K HSõ 2
Dopa &ναονυπινασ dea& T õ 7obα 8
— 2425 7 e . S
&α W0N r7 1010αW Sααιι+α νσεοXN s ee

4 7

10

Pαυ Hν X Hα rsααονντιι 2X
ððẽ

r. „,
RNLeE

Alnot

—
eN a
7
2
tora
t, zh re
e

Eelen

Canone 12. Si quis non confitetur, DEI

(onnn

Whu n

Kin Voce e

Uhlnenitae,

n

tmntelen

lublintil

nbenlun

Fe. .

Nmg. — Urex TEsSTBI. AxrIG. Er PArx. 8 8

— 0n, a. Pr 4 r0, 4τ⁹ιαι croαραn B⸗ A-
or, 4g* νραν17ασα XgiS, 2 da⁸, N g4Ke
ο0d0ατο§ α „αιτανς Tεο αντα õ ρτοααι
oncem Zeugs, 46 r rα τ☛⁰ροο ι ρααdοαει,
1M lmi Eke &ιοσüοαν ”
etumoanm ..’.
c ,* Sequentes igitu
unonentt? A
llumie (Onftemur unum & eundem filium Do- To, .
nnge minum noſtrum [ESClM CHRISTIIM, Concftpa.
rlenm & una voce omnes deprædicamus, eundem 14.
Aieiltii perfectum in Divinitate, & perfectum eundem
ub. in humanitate, verè Deum, & verèe hominem,
eundem ex anima rationali & corpore, eon-
ſubſtantialem Patri ſecunduùm divinitatem, &
conſubſtantialem nobis ſecundum humanita-
tem, per omnia nobis ſimilem absque peccato,
ante ſecula quidem ex Patre genitum ſecun-
„dum divinitatem; In extremis autem diebus
ipſum eundem propter nos& propter noſtram
ſalutem ex Maria virgine Dei genitrice ſeceun-
duùm humanitatem genitum, unum & eun-
dem IESIIM CHRISTIIM fllium& Dominum
unigenitum, in duabus naturis inconfusè, in-
convertibiliter, indivise, inſegregabiliter co-
gnitum, nequaquam differentia naturarum
ſublata propter unionem, ſed ſervata potiuus
Proprietate utriusque naturæ & utraque in
unam perſonam eoncurrente „non velut in
MVMU cgg 3 duas

galt

Ur San-
Ctos Patres: H

„

7

836 DE PgRS. CHR. Er NArun. i

duas perſonas diſpertitum aut diviſum, ſed u- ſen Eflus
num & eundem filium unigenitum Deum, chcümlt
Verbum & Dominum IESMCHRISTIM, (nki.
quemadmodum olim Prophetæ & de ſeipſo KEurus:
Chriſtus ipſe nos docuit, & patrum nobis tra- Polnu, chm
didit Symbolum. blential
Ita etiam degçima Epiſtola Leonis Synodica leſtmnürmnitz
drisig- loquitur: Salvaà proprietate utriusque natu- Hungque⸗
num cap. ræ, & in unam coëunte perſonam, ſuſcepta eſt nidchele
fol 92. à Majeſtate humilitas, à virtute infirm itas, ab inciereso
æternitate mortalitas, & ad reſolvendum con- Ethoe i
aubkmctam ditionis noſtræ debitum natura inviolabilis Aulkris, vetbig
be DWWVWe naturæ eſt unita pasſibili, ut unus & idem me. (lraennſt
diator noſter & mori poſſet ex uno, & mori gferberel
tnon poſſet er altero. ””
2 Item: Qui verus eſt Deus, idem verus entno
Cap. 4. fal. eſt homo, dum invicem ſunt & humilitas ho- entaroport
93 3. minis, & altitudo Deitatis. Sicut enim Deus Coneretz
non mutatur miſeratione, ita homo non con- uitegram
ſumitur dignitate, agit enim utraque forma- tDeNn
cui alterius communione, quod proprium bs Ukture
eeltt, verbo ſcilicet operante, quod verbi eſt, uuun t
&S&SH carne exequente, quod carnis eſt. Unum ennd
haoeorum coruſcat miraculis, alterum ſuccum- rnd. eta
Pit injuriis. DElIS eſt per id, quod in prin. M „
cipio erat Verbum, & DEUsS erat Verbuta, blinttzen
per quod omnia facta ſunt. Homo per ic,; itg
quôd Verbum caro factum eſt, quodque fa- llen

iyi⸗
1

kati

ctus eſt ex muliere. Item, propter hanc um- niu neine
= tatem perſonæ in utraque natura intelligen-

g an,n.

8 .

e.

r Nn.,

Ciin ne
igentuna

NACNN

hetrti

Ntuntcmg x
“ conlſubſtantialis eſt Patri, ſed in natorx huma- H
Ged næ ſit infirmitate perpeſſus, &c.

l langt
Ne utrighi⸗
tlooaml 1

inteiini⸗ “W

Aueloneter⸗

turi ui, H .
un declarare voluerunt, ad quæ hic liber etiam

lraumts paucis verbis reſpexit; quæ verba, quemadmo-
Aletn

tuunkie⸗

tDevghe 14
e,

. gatet

UMONE Trsrht. PATRN. 3837

dam, & filius hominis legitur deſcendiſſe de
cœlO cüm filius Dei ex Maria Vir gine carnem

aſlumſerit.

Et rurſus: : Filius Dei cruciſius dicitur 8. G es
ſepultus, cùm hæc non in ipſa Givinmtate, quas

Hucusque verba utriusque Concilii Ephe- D
ſini & Chalcedonenſis, quibuscum reliqai
ſancti Patres omnes conſentiunt.
Et hoc ipſum hactenus eruditi in ſcholis
noſtris, verbis abſtracti & concreti indicare &

dum hæc omnia optimè néôrunt eruditi, in ve-

ro& genuino ſenfu, nece ſlari in ſcholis reti⸗

ut Deus, homo. Abſtracta verò ſunt nomina,

ut unius naturæ idiomata de altera natura in
abſtracto quaſi alterius naturæ idiomata ſint,

eanturoportet. D — R

Concreta enim ejusmodi voeabula ſunt, In 3,
quæ integram CHRISTI perſonam deſignant, Concorad.

quibus naturæ in perſona CHRISTI expri-
muntur, ut divinitas, humanitas. D
Secundaùm quam diſtinctionem rectè dici.
tur in Concreto, DEUs eſt homo, homo eſt H

DEUS. Contrà perperam dicitur in abſtra-

9 do, divinitas eſt humanitas, humanitas eſt di-
vinitas. “

Eadem eſt ratio eſſentialium idiomatum, ita

Egg 4 Ppræ.

33⁸ Dr Pass. C. & NAr. Ux. TEsrht. PAr. eh
prædicari nequeant. Quamobrem falſeæ & beleler docto
erroneæ locutiones fuerint, ſi quis dixerit: Hu-

. C(urnor Oech
mana natura eſt omnipotentia, eſt ab æterno, igrenig
ſicut neque ipſa Idiomata de ſe mutuèò prædi- ſecete ſen
eari poſſunt, ut ſi quis dicere vellet: morta- Nunnkt
litas eſt immortalitas & contra, propterea ſeitt dredin
quòd his loquendi formulis diſerimen natura- ſenngind

rum & proprietatum tollatur, eædem con-
fundantur, una in alteram convertatur; atſaue
ita earum ſiat exæquatio. ANA
Cùm autem non tantùm ſcire & firmiter Eringe zt
dredere oporteat, aſſumptam humanam na- Eilre, an
turam Chriſti, in perſona ejusdem & ſubſtan⸗ mnnhetſhubn
tiam & naturales atque ſubſtantiales proprie- Mummm

tates ſuas in omnem æternitatem retinere, mii
ſed etiam plurimum momenti habeat, ac
ſumma conſolatio Chriſtianis in eo propoſita d.
ſit, ut ſecundùm revelationem ſacræ ſeriptu- onizze dich
ræ agnoſcamus, & indubitata fide amplecta- in W,ü
mur ſummam Majeſtatem, ad quam natura rten n

illa humana in & per unionem hypoſtaticam D .
veré & re ipſa evecta, & cujus perſonaliter thnan
particeps facta eſt, quæ in libro Concordiæ Mk
copiosé declaratur: Ideò & ut ſimiliter quis. inene 0
que videat, etiam hac in parte libri nominati e⸗
non nova, peregrina, ab hominibus excogt- nſ, 4
tata & inaudita dogmata & phraſes in Eccle- i
ſiam DEl invehi, ſequens Catalogus teſtimo- V D
niorum cùm ſcripturæ, tùm veterum Putiee

2

eIANn L. D-z rox. Goamtnk. TESTI. 8.8. 839

Auncnil nd Eccleſi iæ doctorum, præcipue verò eorum, qui
mtſne Z quatuor Oecumenicorum Conciliorum anz
ent eten teſignani & directores fuerunt: quomodo ililii N=
adelemumiH hac de re locuti ſint, dilucide oſtendet.
Kertikt“ Suntque teſtimonia illa, quò faciliùs ea in-

e cortt toſ venire & rectius intelligere lector boſſet, 1 in
lſslltnn certa capita diſtribnta, quæ ſeqyuntur.

tolletur, aun
mecurettn

”MD Primum, ſacras Iitetas,

uinté, perinde atque patres, loquentes de
m Majeſtate, quam humana natura Chriſti per
mpt . unionem perſonalem accepit, uti verbis: Communica
Dna ejos tionis, communionis, Pparticipationis, donatio-
eſtnin, nis „traditionis, ſubjectionis, exalta-
emiin? HH tionis, dari & c.
1 worenn 9 D
6 Dung an. 7. Ecoc in nubibus coxli⸗ quaſi filius Dan. 7 3.
ri unie hkominis veniebat, &c. & DEDIT ei poteſta-
eletionen e tem, honorem & regnum, Potelles ejus bo-
ubt ⸗ ve telte⸗ æterna.
tit em⸗ Iohan. 13. Sciens quia omnia DEDITei Pa- “ z.
unel 6 ter in manus. 1
H Matth. II. Omnia mihi TR ADITA ſunt à Mari. n.
65 n i Matth. 28. Data eſt mihi omnis ?O TESTAS nanit. 28.

4 in cœlo & in terra. 6. 18.
W Philip. 2. DONAVIIT ei nomen ſuper Ph-
OMNE nomem Ke. H

Ggg 5 Ephef.

l
3840 I. DE IDIOMAT. CONMMuNIc. —— —
Eph. , 22. Epheſ. I. Omnia SUBIECIT fub pedibus nannre
ejus. anel
bſad. 9, 7. Plal S. I. Cor. 15. Hebr. 2. Phil. 2. Propter uurnſttum
qquod DEUS EXALIAVII pfum. immne i
Euſebius &οαιd. 8:6. ₰. 2e . iy. nonmnione
A Aa Tα αεααι ατιαιmοασ A6α) unn
70 &υσαπαι 7αο α Sunrs un d*αιS+½αοα Hihuihen
Crau. Kal 276 e* Ges uua Asaρ Din- inl Muſas
2& voοαααναα, T7s 19 Orτπνεααοααα nu
g2½ gursna α°6⁰. ”ĩůꝗÿ irmnlher
Sed illa quidem à ſeipſo communicans ieargre
(° ο° G£⁵*9) homini, hæc veròô Amortali ipſe Nafgan⸗
neon recipiens. Item, mortali quidem boten- uijr/ otn
tiæ divinæ ſubminiſtrans, à mortali vero ipſe iunntz.
non contra in partem aut communitatem ad- M Cro, gue
Irm h Tero dvr*(or d;Oeατοο) ⅜αùεοςRe etcn)
) Aτοα ρ Ardis, 4al ae Seor m⸗ elamten,
Ranagt6r†àα noivαςαοαι. ztet⸗ uma
Hunc ipſum interim ad illius vitæ eter ienin en
næ, quam penes ſe habet „at que ad dignitatis tt
in divinitate ac beatitudine communitatem Cjrles li

aſſumens. ne . end
Athanaſ. in Epiſt. ad Epictetum, reſcrente 2 Alimt
. 5 . 11 . .
tiam Epiphan. contra Dimeritas: O 9 7. 6 ł genitltedn⸗

Onles deon e οα ca&ρα eE. llktrer

l &c. a Roν ab ννα H ntzernoh⸗

1 7, „ . 8 PS s
0 aα . oο iαα sαα½ 1αοα* e5 e H elnt
8 407*SS reνα Aτ+ aρινιααςτι αα *ααςdere
*2 467 1eo ao*α⁰ 76ιαοςτι α Non radotai

dde ILIESTIMONIA PATRIMA. 241
ridek Nonenim verbum caro factum eſt, ut deitati
aliqua acceflio fieret, neque ut Verbum in me- ͤJ
. luNer liorem ſtatum reduceretur. Magis verò ibi
g humanæ naturæ acceſſio magna facta eſt ex
Gln, communione & unione Verbi ad humamnamß
, aturäim.
1 FEpiphan. hære ſi 6o. p. 344. AÜXo †.οαον’
eſtele iAταο Maglas S Nα 6s es kerερν ν
uae t*ν†uv α+ιοο ναα ε⅛ινοοτο τ boο d
n din Kaysriera dRGz Jeor, , 2W τöE l
2 reNaοττ1α 2 a Jokva Tla in geztvto* . „,
S n *„αρααραaddn' äσν οναυαι ⅛ Xααςα.
kertlke αsειναοNννα⁸QαoοhHνhüï—rx: 19 Oea A0ν. Contra Ar-
dd e riomantgs.—
Awodn Caro, quæ ex Maria & ex noſtro genere
cn erat, transformabatur in gloriam (in transfi-
Zguratione) inſuper acquirens gloriam Deita-

Ceurhe tis, honorem, perfectionem & gloriam cœle
eN,

SSõ ſtem, quam caro ab initio non habebat, ſed
ie ibi aln in counitione ſcilicet Dei verbi ac-
na I Cepit. S DMB
ari, . Cyrillus lib. 5. Dialog. Quomodo ergé
ie and vivificat caro Chriſti? Et reſpondet: Secun-
. , duùm unionem cum vivente Verbo, quod &
Cenn ſuæ naturæ bona Proprio corpori COMM-
tui, NIA ſolet facer. .
uak inli K T heodoretus Epheſ. I. Quod verò as- Tom2. pag.
li „ſumpta ex nobis natura ejusdem honoris cum 14.

N

Gihn, co, qui aſſumſit, Sl T PARTICEPS, ut nulla

GN videatur adorationis differentia, ſed per natu-
il . ramn

17

7

842 I. DE IDIOM. CoMMuN. TESTM.PATRN.

non cernitur, divinitas, hoc verò omne mira-

culum ſuperat.

2

PDamaſcenus lib. 3. I go oο.⁰. cap:

3 1 . — 7 „„ —2
ο.
7. & 1. Kaæd Aανvν αα ( &αε νσστα αZσον

õ T gα ονν αιττνν ddaoοι Ks*α στ
2 — 2 —— „¹½ „ . .
&αααπαα οαο 7 οοιια α αοαειισ*²²
pag. 194. Divina natura proprias ſuas excel-

lentias ſeu glorificationes carni COMMUNI-

CAT ſeu impertit, ipſa verò in ſe pallionum
carnis manet expers. .

Idem cap. 19. H & α0o r Seornl 15), *

2 4 — „ c „ 2 7 —
zvg ραρνοα (ννοναις dα rς α Hαν e eh.

5 » —„☛ „ 77
ar & Taασ ας eατ⅞ sd, Sveo'eς 111 e

. „ » .. O e
r 5vαν Hανναα , svενLu*τꝶ*⁹, Jeieg Ts L. .
„ . . 7,8üͤ . e c NT&
&νοoτταο. Eids*να YαοXαν α⅝ νυ

— X 5 JSY „ 1/ .
„8 ρ6rασ Ooνας αντ*ähι sννανρορα ⅜ρρ6ι⅝αα E&c.
„— — 5 „ —

ιννανοι r0α ορνναοοα Aρ εαοαπα α dee- “

l l
Sierrdh“ S. eX A*αοkꝛ ve, N o, Dee
2 ν τσοσα ναιρ Ses Xα.
- = M

Caro operanti Deitati verbi COMMUNI-

CAT, cùᷣ n quòd divinæ operationes per cor-

pus tanquam per organum perficiantur, tum
quòd unus & idem ſit, qui divina &* humana
operetur. Noſſe enim oportet, quòd ſicuti

ſancta ejus mens etiam naturales ſuas opera-

tiones operatur, Ec. Et ſimul communicat
etiam Deitati verbi operanti & gubernanti ipſa

etiam intelligens, cognoſcens & diſponens to-
SDð tum

leug.

—
kumumiverlun
(lut DEOſe
Dll encon

hriſta
ilm inte,
Gimnimen ſen
Uumpremm mtun
nnlurhlinm
t umamitat
Alin

Hebr .

N N
J ncelie

7

un De
ube

erti pirtut
iel
etuni
undnerith
AtHaRs.

= =
S

-= — =
S
S=

—

Iurin. II. C. Mar. Src. Humi. Nar. Dar. Tnsz... 843

edemm tum univerſum, non ut nuda hominis mens;
ſed ut DEO ſeeundùm hypoſtaſin counita, &
DEI mens conſtituta. H 7

„Chriſtum Majeſtatem⸗

Sd 2 2 . — — .
— illam in tempore, neque ſecundum
CNn divinitatem ſeu divinam naturam, ſed ſecundàm

er in ſ⸗ affumptam naturam, vel ſecundum carnem „ut homi-
nem vel ut slium hominis, humanitus, ratione corporis
ſeu humanitatis propter carnem, quia homo, aut
Kilius hominis eſt, accepiſſe.

7

Hlebr. I. Facta purgatione peccatorum Hebr. 1, 3,.
PER SEIPSM, ſedet ad degtram Majeſtatis
in excelſis,

Hebr. 2. Videmus IESUM propter PAS

= Hebr.2, 9,
SIONEM mortis, gloria & honore corona-
tum, & conſtitutum ſuper omnia opera ma-
nuum Dei, & omnia ei ſubjecta ſub pedibus
elus.
Luc. 22. Ex hoc erit filius hominis ſedens Læc.-22, 69.
„à dextris virtutis Dei. S GðGWG—WW
„ Lucæ I. Et dabit EI Dominus Deus ſedem Lati 3
David patris, & regnabit in æternum, & regni decoze.
ejus non erit finis. 4
Athanaſ. citante Theodor. Dialog. 2. p. 330.
Oααιο. Pcαυ Sr 2Xαιπο οοαα,
eov Sdo ,, ιατιr & vHocoρνοανâαςnd pdö1s ASνρρ,. &
H r/" Oeetzja. Quæcunque ſeriptura dicit Chri.

N

1

bgag. 250.

Fob. 5, 27. .

S44 II. Maj. Cun. Ssculmd.

ſſtum in tempore accepiſſe, PROPTER Hl-

MANITATEM dicit, non propter divinita-
tem. S

EST. S

Athanaſius Oratione contra Arianos 2.
& 4. Seriptura non intelligit ſubſtantiam
Verbi exaltatam, ſed ad HIMANIITATFEM
ejus hoc ſpectat, & propter CARNEM exal-
tari dicitur. Cùm enim ipfius ſit corpus,
merito ipſe ut HOMO, RATIONE COR-
PORIS HUMANITUS exaltari & accipere

memoratur, eò quòd corpus illa recipiat, quæ

Verbum ſemper poſſidebat, ſecunduùm ſuam

ex Patre Deitatem & perfectionem. Dicit

igitur ſe poteſtatem ACCEPISSE UTI HO-
MINEM, quam ſemper habet ut DElIs. Di-

citque (glorifica me) qui alios glorificat, ut

oſtendat, carnem ſe habere iſtarum rerum in-
digam. Ac proinde CARNE SU. HI-
MANITATIS hanc glorificationem accipi.
ente, ita loquitur, quaſi ipſe eam accepiſſet.

cet, ita ſe accepiſſe, quaſi non habuiſſet: ha-

Illud enim ubique animadvertendum,
corum, quæ dicit ſe accepiſſe, in tempore

bebat enim illa utpote ſemper ut DEUS &

verbum. Nunc autem dicit, HIMANII us .

Johan. 5. Dedit Filio habere vit am in
ſe ipſo, & poteſtatem dedit ei etiam judici-
um facere, quia FILIUS HOMINIS

Mu

—

aepile
(CCDIENT
ilos rinite
Allein de it
lomniüm: C
omimum &
EiFinltate ein⸗

Tyverbumn 4

Polterucempr
NDNINNITA

DOlNN

IIACCEYNS
Ueſtuintellig
tis Peclele,

ebethana

AAmherlam
Balllus)

Kond⸗ Hux. NArT. DAT. TESTIM. PATR. 845

g aecepiſſe , ut CARNE EIIIS IN IPDSSO
MOIHI ACCIPIENTE, in poſterum ea ex carne illius
dn oohen S in nos firmiter poſſidenda traderentur.
IIdem de ſuſcepta humanitate contra Apol- Pec. 0.
lohke linarium: Cum Petrus dicit, IESI M factum
edt tm Dominum & CHRISTIM A DEO, non de
IuS NON Qdivinitate ejus loquitur, ſed de HUIMANITA-
TE, verbum ejus ſemper erat Dominus, neqdqque
poſt crucem primum factus eſt Dominus, ſeed
HIMANIITATEM ejus divinitas FECII
DOMINIIM & CHRISTHIM.
Iltem: Quæcunque ſcriptura dicit Fili- Ec. 34.
um ACCEPISSE, RAITIONE CORPORISs
accepta intelligit, corpusque illud eſſe primi-
, tias Eccleſiæ?. Primùm igitur DOMINIS
kal, StlllM CORPUsS excitavit & exaltavit. Poſt-
otpusl liun, hac autem membra ſui corporis. Quibus
ebet, in verbis Athanaſius explicavit, quod paulò poſt
1 ad univerſam Eccleſiam etiam ſuo modo ac⸗
CMN commodavit.
ten Bralilius Magnus contra Funomium lib.
idae 4. Quôd Dominus celebratur & accepit no-

rl ſel
es re , men ſuper omne nomen. Item: Data eſt
NN . mihi omnis poteſtas in cœlo & in terra, ego
he vivo propter Patrem, glorifica me ea gloria,
7

iſ quam ante mundum habui apud te, &c. Eg
dfente 7, veνα 6 SX H&1ταπ B 6rnræ Tav-
lon 7α 2οοπνν Hoc eſt: IIIa intelligere opor-
. N. 4
dwonla , tetde IN CARNATIONE, & non Dei-
4 ate.
cb HMM Ambre-

Tom. 2.
Pat: 109.

Pgg. 99.

Pag. 108.

Tom. 4.
Homil. 3.

Pag. I493.

Pag. 235.

846 II. Mar. Can. StcuND.

Ambroſius lib. 5. de Fide cap. 6. Didieiſti⸗
quod omnia ſibi ipſi ſubjicere poſſit ſecundum
operationem utiqueDeitatis: Diſce nune, quòd
SECUNDUM CARNEM omnia ſubjecta ac-

cipiat, ſicut ſeriptum eſt Epheſ. t. Secundum

carnem igitur omnia ipſi ſubjecta traduntur.

Idem lib. 5. cap. 2. Non enim DEls ſuæ ſe-
dis Apoſtolis dat conſortium, CHRISTO ve-

xG SECUNDIM HIIMANITATEM datur
conſortium divinæ ſedis.

Et cap. 6. In CHRISTO communis SE-:

CINDIM CARNEM natura prærogativam
ſedis cœleſtis meruit. .
Chryſoſtomus Ebr. I. Serm. 3. p. 117. T
ασ½ ροναα „αναασ „xal 0ασνατI☛.α Ao-
TτmMÜντειzα ννa „Üe ε Secundum CARNEM
dicens: Et adorarent ipſum omnesAngeli DEl.
Theophylactus oh. 3. Ka] ra7aααραàοαο
v Tꝙ Yααται ονωawruan rAνEοονντNW%ον Tater
omnia dedit in manum Filii IUXTA HIMA-
NIIAIEM õ
Oecumen. ex Chryſoſt. Ebr. f. Qvααραοαρ0ο
id X‿αιοισ ι ο ρνα. 900 £ G8 Oeon
Pnæv, eis Tr Aiu⁹ * t—oο, νο τα 1 Y
Savpννοτασd 7ορ. Ta**τ†νo αeos Tig Tiens H8:
O/, aN 2)Gιρσσ ανNUUςo⁰ο τSdo ναα Geo⸗
Et paulo poſt: α dνυdnο⁊äoô% roivox a., 7a9e
2n des⸗dey . Lg Xαο eο õ xp&τ*
Quatenus Deus eſt Filius, æternum habetthro-=

num, thronus tuus, inquit DEUS, in ſeculum

ſeculi. Non enim poſt crucem & paſlionem

Du. N

Celonore ut
tept ut HO
Eialot
lenti nei,
Nkinpetunn,
Crlloslib.
encominend
Uen ſb, 1
unerlubunt
apone Pre
Pcocuntur
heradeſtan
U lub cue
en b. 2,3
plelttem &
untk Acone
aelidten
ominus
erlum np
lobhel

RN

ſor al

— –

—
E0

.
. Cel, HIIM. NATuR. DAr. TksSTN. PATR. 849
N hoc honore ut DEUs dignus habitus fuit, ſed
Cerepoltienn accepit ut HOMO, quod habebat ut DEIIS.
Dlemm Et paulò poſt: Ut homo igitur audit: Sedeaà HDW
Alonmis dextris meis. Ut enim DEus æternum ha-
Cſobecttruan. Cyrillus lib. 9. Theſauri cap. 3. In poteſta- Tom pag.
ini öH tem dominandi UT HOMOaſcendit. I.
i HAem lib. I1. cap. 17. Gloriam ſuam, quam
en⸗ e ſemper habuit ut Dazus, ut HOMO petiit, nec,
DlN quia gloriæ propriæ unquam expers fuit, hæc
⸗ „ab eo dicuntur, ſed quia in gloriam, quæ ſibi
NSIOe“, ſemper adeſt ut DEO, PROPRIIIM. TEM-
Iudtnm PLIM ſubducere volebt.
em lib. 2. ad Reginas: Accepiſſe gloriam,
r.r em ,½ poteſtatem & regnum ſuper omnia, referen-
alnrtu dum eſt ad conditiones HIMANITATIS.
geeminmn Theodoretus in Pfal. 2. Ohriſtus cum na- Teom. 1.
ſnons, turà Dominus ſit ut DEUs, etiam ut HOMO Pag. 242.
en univerſum imperium accwpęit.
0n In Pfal. 1I0. Sede à dextris meis, HIMA- Tom. .
kliſoltt⸗ NITUsS hoc dictum eſt; ut enim Dkus ſempi-?· 24½.
ternum habet imperium, ſic ut homo accepit,
ſterN, quocd ut Deus habebat, ut homo igitur audit:
0 Sege à dextris meis, nam ut D E US ſempiter-
ℳG 0α num habet imperiuuim.
Idem Ebr. 1. Chriſtus ſemper arcepit ab Tom. 2.
g: 1, oe Angelis cultum & adorationem , erat enim Pag. 15,t4½

S NN N

ue l ſemper DEUsS, jam autem adorant ipſum etiam
amu , ut HOMINEMN. MUW
gu . .
4 auent Hhh Leo

Fol. 99.
Jacra-
mweent arii.

842 MI. MaI. CnR. Srcumb.

Leo Rpiſt. 23. tractans locum Ephelſ. I. in.

uit: Dicant * adverſarii veritatis, quando

omnipotens Pater, vel ſecundùm quam NA-

TURAM, FILIIM ſuum ſuper OMNIA

evexerit, vel cui ſubſtantiæ cuncta ſubjecerit?

Deitati enim, ut creatori, ſemper ſubjecta fue-

runt. Huic ſi addita poteſtas, ſi exaltata

Fol. 134
nitatis in Chriſto una prorſus eademque Per-

ſublimitas, minor erat prevehente nec habe-
bat divitias ejus naturæ, cujus indiguit largi-
tate, ſed talla ſentientem in ſocietatem ſuam
Arrius rapit. OYJYUMUVBẽ
Igdem Epiſt. 38. Licèt Deitatis & huma-

ſona, exaltationem tamen & nomen ſuper
omne nomen ad eam intelligimus pertinere
formam, quæ ditanda erat tantæ glorifica-
tionis augmento. Non enim per incarna-
tionem aliquid deceſſerat Verbo, quod eiba.
tris munere redderetur. FOR MA autem

SERVI humana eſt humilitas, quæ in glo⸗
riam divinæ poteſtatis ERECTA cſt, ut nec

ſine homine divina, nec ſine Deo agerentur
humana. M

Ibidem: Quicquid in tempore accepit

Chriſtus, ſecundum hominem accepit, cui,
uæ non habuit, conferuntur. Nam Ie-
cundùm potentiam verbi indiflerenter o-

mnia, quæ habet Pater, etiam Filius ha-

„ ni

—

vVigi.

AMunt N
—
Vigllusli
IIa nonin.
Uittproech
tnrobechent
(INNS NA.
N GUi ſeeun
nhlegitälge
encomininr
zebt lt n
Uetalipotir

Rieepho

fuls in
.R tre ſumman
r IINMAN

eontmt

(ln .
kamfumfin
gele batren
oczhalkeble
ennenn
unio
En in

lar te⸗

rſel

lat e⸗

Ctclw.

eumg

Pi vertgange
. N 32
Vecutdincr.

n ſ

gecunelie
lenpetiiſte

Cteltus le

teſlenen habebat, ut noviſſimis temporibus muneris

gratia his potiretur?

m inloe
cetDetad.
wllise 4
ven m.

E Cüm ſacram ſeriptu-
ram, tum ſanctos veteris & purioris
Eccleſiæ Patres de hoc myſterio etiam loqui

on enn

Hun. NAruß. DAr. TESTIM. PATR. 849
Vigilius lib. 5. contra Eutychen: Divina
natura non indiget honoribus ſublimari, dui.
gnitatis profectibus augeri, poteſtatem cœli &

terræ obedientiæ merito accipere. Secundum
CARNIS NATURAM igitur illa ADEPTUIS
EST, qui ſecundum naturam VERBI horum

nihil egnit aliquando, nunquid enim poteſta-
tem & dominium creaturæ ſuæ conditor non

Nicephorus lib. I. cap. 36. Chriſtus à Kol. 86.

diſcipulis in Galilææ monte conſpicitur, & ibi

à Patre ſummam poteſtatem cœli & terræ ſibi,

Juxta HIMANITATEM feihcet, traditam

eſle confirmat.

III.

per vocabula abſtracéta, hoc eſt, per ejusmodi nomina,

quæ expreſsè naturam humanam in Chriſto deſignant,

& ad illam in unione perſonali reſpiciunt, quod videli-
cer natura humana talem Majeſtatem rea-
fiter & reverà acceperit, eàque
utatur.

M Johan. 6. CARO MEA eſt veréê cibus, & Fohan. 6, .
4SANGVIS MEUS verèe eſt potus. Qui man- 5†. 5.
ducat meam carnem, & bibit meum ſangvi-
nem, habet vitam ætern‚nam. —

Hhh 2 1. Joh.

l

850 II. De MaAI. Dww. C. Sac. Huxt. Nar. Cox. õ

1. Joh. I, 7.
Ebr. 9; 14.

1

Maith. 26.
6.26.
Pag. 40.

I. Joh. I. SANGVIS IESI Chriſti, fihi Dei, Ahana
emundat nos ab omni peccato. . De
Ebr. 9. SANGVIS CHRISTI, qui per emen vel
Spirſtum ſanctum ſeipſum obtulit immacu. Unlt, l

latum Deo, emundat conſcientiam noſtram münms&mo

ab operibus mortuis, ad ſerviendum Deo V. uokeent in

Matth. 26. Aceipite, manducate, hoceſt leam 4
GORPUS meum. Bibite ex hoc omnes, hic eſft 4,
SANGVIS meus novi Teſtament. Uen d

Euſtachius citante Theodoreto dialog. 2. Duliunim.
— . 2 „ 4 .
Eyrevber rolvun *T, 0 6*αα er c1τορ Xi* beninn,
xοεα, νο ννοιαιςα⁰⁰ αα5ssdn reel 100

2 (ali
Sreuora ra νεαννναιτιοι α αο ατα £α * ναα.ỹ litilnue
denven. ”MV “MVä Ue ect n
Huic igitur prædixit fore, ut ſederet (Chri- onen, Uſeil
ſtus homo) in throno ſancto, ſignificans ſeſſu. anne genn

rum eum in eodem throno cum diviniſſimo Wkel

. . . as,N.
Spiritu, propter Deum inhabitantem in ipſo idie

inſeparabiliter. Whſrp
Ilein apud Gelaſium: HO MO CHRE been
STUS, qui profecit ſapientia, ætate & gratiis, Im h.
rerum univerſarum imperium accepit. “ lfiim 1
Idem ibidem: Chriſtus ipſo corpore dd ntdan in
proprios venit Apoſtolos, dicens: Data eſt
mihi omnis poteſtas in cœlo & in terra, duam
poteſtatem accepit EXTRINSECS TENM n Ng
PLUM & non Deus, qui templum illud praga- el
cipua pulchritudine ædificavit. . “?” meitane

aeNren Lod. IN AßBsSTR. S. §. Er PArE. 85 S D

l rikilin Athanaſius de Ariana & Catholica Con-
o, feſſione. Deus non eſt mutatus in humanam
HRISII, Ccarnem vel ſubſtantiam, ſed in ſeipſo, quam
m ottlt nx aſſumſit; glorificabat naturam, ut humana,
Dlcettanm? infirma & mortalis caro atque natura divinam
mientmm profecerit in G LORIAM, ta ut omnem
poteſtatem in cœlo & in terra habeat, quam,
nmilert anteduam à verbo aſſumeretur, non habe-
lacomate LPat.
eant “ Idem de ſuſcepta humanitate contra A- Pag. e.
H „ pollinarium: Paulus Phil. 2. de TEMPLO
heo Ge loquiturx, quod eſt corpus ſuum: Non enim
. qui altiſſimus eſt, ſed caro exaltatur: & CARR-
mH I ſuæ dedit nomen, quod eſt ſuper omne
noymen, ut ſcilicet in nomine [ESU ſflecta-
Geltilt tur omne genu, & omnis lingva confiteatur, S
Ade quuod IESIlIS CHRISTUS ſit Dominus in
gloria Patris. Et addit regulam generalem:

oro e
uebmnt Quando ſcriptura loquitur de glorifieatione
“ Chriſti, de carne loquitur, quæ Percepit glo-
0M 1 “ riam. Et quæcunque ſcriptura dicit acce-
ete Autt, pilſe Filium, RATIONE HIIMANITATIIS
eruntt illius, non divinitatis loquitur, ut cuùm dicit
Ahbpoſtolus, quòd in Chriſto habitet omnis ple-

=
=
=
S=
=S
=☛
=
=
2

Cen O nitudo Deitatis corporaliter, plenitudinem
Ae illam IN CARNE Chriſti habitare intelligen-
Coie Idem citante Theodoreto dial. 2. K8α 82* e- Tozg, 3
itelt 4 Eiav As. eig r ü ⸗ 2 6.
afhe eHα. Toi„ Ssiν XGEe 2A Sõ 8. l

„ Hhh z3 Cor.

8z;a III. DE MAI. Dv. C. Szcumb HuM. NAr. Lolnnn.
Corpus eſt, cui dicit Dominus: ſede à destris R nnohiln
meis. 1 rin
Athanaſius de Incarnatione, ſicut citatur e 6/ .
apud Cyrillum in defenſione Anathematiſmi
8. Et in libro de rectà fide ad Reginas: Si quis anb, ahe
dicat, inadorabilem Domini noſtri carnem ut 6 1
hominis, & non adorandam ut DOMINI & ſi nagin n,
DEI CARNEM, hunc anathematilat Handta eden
& catholica Eccleſia. nn
Item: Quæcunque ſcriptura dicit, Filium nn
accepiſſe, RATIONE CORPORIS nerehe⸗ U,
intelligit, corpusque illud eſſe primitias Ecci e- ie
ſiæ. brimum igitur Dominus ſuum corpus Kinn
excitavit & exaltavit, poſthac autem & mem- en .
bicorporis. (eck! l
Pag. 137. bur Hhlarius lib. 9. Ut ita homoEslls ma- a
Concretung erst in gloria DeubPatris, ſi in Verbi glorum eanali linns
Wre dSre- GAaRO *sE ENIIA, & glonamn Ver a unm
caro aſſumta teneret. — eleic
Homiliaferiaſæra . gein
Peris 6. Euſ Gbius Emilſiaus in Homi tem n Humn
Paſehator poſt Paſcha: Qur ſecundum diwinienten lit poſe
in Romiliis lemper ſimul cum Patre & Spiritu San 3 uugcin
* Patrum, omnium rerum poteſtatem habuit, nun Eireemmme
5. 297. etiam ſecundùm humanitatem omnium . init oſte
rerum PO TESTATE M accepit, ut inenelt
HOMO ille, qui nuper paſſus eſt, cœlo & ntenn)de
terræ dominetur, quin hic & ibi facit, quic. re
quid vult. orinn
Gregorius )äcnus citanteGelaſ ren⸗ unorile,

mDHrGN.

—
1.
inn: ſcettn
nitione,rlite.
one Anlen-
ead etnu

hini noktieine

AmathenmtiA

eriptotaon 4dal
rnn⸗

gelle giue⸗
olhinus lu⸗
Ahae A1tuls e

uumſ
8,t olen t⸗

,At

/

Coxntux. Lod IN Assrk. PaArR. 83

doreto Dial.2. Ty de Rie 2 e 20 Ses 5.,,, Tis
e 5n, 6 0 raxrerv „ 6 , rl &ε r r;ꝶ

õ 6 21 19 A“ροααιον, T1 152 Ro ra 0

gergy s αÜ is , 2R i; ½Oe„ aob.

V 2 eoτα dcbis ο Ar, 70 a,derren de

Arεn Gα a, X6α Wan, Givæ e die

78 9i . 29 Xeisρ evboreeſ, Sr Dy 1r rr 6οα.

. νιον dragd 4 18 voli* d& r& rolnc Hαατ
Traols— rοο[οα ℳ R&α 140 78 r Tr.ααν

760 r cnνα⁰ Nerrοοαα rir, e debtcν 78S
OeS Pepeyntesvnv. Et paul poſt: r. „ dekia .
Ses „ roinpr 10) durteor rar, r Arrν iris sy
2,., 5 2 1 zArr dvero, 29 ⁰ρ

res Tcoy e o⁵ν„ù7“ 29er, 4wvν 702 eber res RM

r0⁴ AordͤD õ eig 79 deor KvWααασιν
ρα deXαrτσ ναοα.

Hoc eſt: Dextera jgitur Dei exaltatus
dAa. 2.) Quis igitur exaltatus eſt? humilis-
né an altiſſimus? quid- autem eſt humile, niſi

humanum? Quid verò aliud præter divinita-
tem appellatione altiſſimi ſignificatur 2 At

Deus exaltatione non indiget, cum ſit altiſſi⸗

mus. Humanam igitur naturam exaltatam

eſſe dieit Apoſtolus, exaltatam verò quia Do-
minus & Chriſtus factus eſt (homo.) Non
4 igitur æternam eſſentiam Domini verbo, fecit,

exprimit Apoſtolus, ſed humilis naturæ eve-
Gionem, ad ſummam celſitudinem, videlicet

dAl dexteram Dei. Et paulò poſt: Quia dex-
tera Dei, fabricatrix ommium rerum, quæ eſt

ille Dominus, per quem omnia facta ſunt; &&

fine duo nihil eorum, quæ facta fünt, ſubſiſtit,

Hhh 4 hæc

Apud Thee-
erum H
Tom. 2. Vag.

8 4 III. De M Dr. CM. SEC Hex N. (KCohhtr

haæc ipſa unitum ſibi hominem ad broprjim ure
extulit celſitudinem per unionem. (( Angell

Baſilius Magnus contra Eunomium lib. 2. nrink⸗
Pag. 66r. Kugiev a) Xausu“ Sede exolze r. t ſet il
.
royv 107 Lgesr, eis esοσ⁰ ραπ⁰πς T1 deurriri Unndam, Uar
ODau, A6ο 29. 7 60²⁹ 1T0 A”ονο Nντ+☚W de SS inellieit.
evo“ XWMασσ r 6, Nαα reperdot: eEGr. oe⸗ tellgtur, bl
hoſt: s eirh, 1ρ Aαννονασde X an Chrtt;gvam
Sroincs, r& rAvrα ρ% deeroreien hcuem

4gia, 227 XSα r οαρα α narbo erizgakcica a. üNan
. Ura duimus
. Petrus Actor. 2. inquit: Dominum & Auline
Chriſtum fecit Deus hunc IEſum, ‚quem vos UCritusno
crucifxiſtis, demonſtrativa voce humanæ uretolrd
omnibus viſibili ipſius naturæ palam prope- Klil⸗ lalter
modum incumbens ſeu innitens. Et paulè uiret d⸗
poſt: Quamobtemi inquiens, quòôd Deus Do- u lunn
minum & Chriftum ipfum fecerit, Frincipa: eis
ra. 3. tum & dominium ſuper omnia à Patre ipſi ni
“ commiſſum dicit. 3 Eeminbh
Epiphanius contra Ariomanitas 7 TSror 70 Keibe

A7α
LresSv, 3 õ En ræsei§“ nnletet
zugagn O οο οovpb AXα 78 ArXουρ 2441 34 rien 9
α 42N& cvvs να. 10 Arise 4 kcrne
TSTO“ tοα 4 Xrts *, ¾ Oe0α roger 13 elndln
Maæpiag αMWαααν 7 2r. αοτντι ασιονsες..‧ en nods
ci NN.
Hoc eſt: Hunc igitur Jeſum, quem ernc. i N
Kxiſtis, ut ne relinqueretur ſancta in eren⸗ l HNIT
diſpenlatio à paſſionis erperte Kinerei⸗ “ aetlr tele
r Dol ſal.
bo, ſed couniretur ſupernè increato Ru nlold P
quapropter & Dominum & Ohriſum eat un .
„ fecit id, quod ex Maria conceptum 2 N “ i Roſton
unitum eſt.

eHudRe ConMTuN. LoQG. IN ApsrTR. PATE. 355
nen A m Anmbroſius lib. 3. cap. 12. de Spiritu San- Tom. 2. :
QGo: Angeli adorant non ſolùm divinitatem 17.

mionen.
mihuoin Chriſti, ſed & SCABELLUM PEDIIM ejus.
Neue Et poſteàa: illam terram Propheta dicit ado-

GIHE randam, quam Dominus JEſus in carnis aſſum-
kanmin , tione ſuſcepit. Itaque per ſeabellum terra in-
d telligitur, PER TERRAM autem CARO
o Chriſti, quam hodie quoque in myſteriis ado-
. nns rimus, & quam Apoſtoli in Domino IEst, ut
ffupra diximus, adorârunt. .
Cut: Dr? Auguſtinus de verbis Domini Sermone 58. Tom. io..
egin . Si Chriſtus non eſt natura DEUS, ſed creatu- 217.
Gatet ra, nec colendus eſt, nec ut Deus adorandus:

unte du Sed illi ad hæc replieabunt & dicent: Quid
Gnten igitur eſt, quòd CARNEMejus, quam creatu-
en ram eſſe non negas, ſimul cum DIVINITA-
— kran TE adoras, & ei non minus quàm Deitati de-
omnu i ſervis? HW .
kon Tom. §S.

Idem in Pſal. 98. Adorate ſcabellum pedum
min. . cjus. Scabellum eſt terra, & Chriſtus ſuſcepit F. I03.
Sue, tetram de terra, quia caro de terra eſt, & de car-
7 nnits , ne Mariæ carnem accepit. Et quia in ipſa car-
ine ne hic ambulavit, & ipſam carnem manducan-
bin dam nobis ad ſalutem dedit. Nemo autem
inni CARNEM illam manducat, niſi prius ADO-
elun, O RAVERIT. Inventum ergoò eſt, quomodo

1

ne adoretur tale ſcabellum pedum Domini, utt
NUn , D
dert rle. non ſoluùm non peccemus adorando, ſed pee-
e cemus non adorando. J

1 ⸗ Chryſoſtomus ad Hebr. 2. RKæl vde bvreæs-
vncghe Hhh -5 Yc

5é6 III. Dr Ma Dv C. Stcuxö Hu Nir.

.,LR
ESSl NA

4

a α Jαν⁄ρα,τεN ασςν„‿Nen , e
* — 7 5 — X — „„
M*νHαρνα νυdœ5d²8w α αοαρπαννποαο vr we
. 2 2 ⸗. 2— eA.
SWιονRHαιαα αασαιανν α ο8 ñ c9 ſaall

1* ροαωιοτιdιsä οιHαe *ν e A.Aͤ
4. Magnum, admirabile & ſtupore ple-
num eſt, CARNEM noſtram ſurſum ſedere &
adorari ab Angelis & Archangelis. Hoc ſæpé L
mente verſans ecſtaſin patior, & c. Id. I. Cor. 10.
Trο rοναι ααε Aa‿απααοναρ ca* „Seναα11uv,

jacens, Magi venerati ſunt, &c. & à longé ve-

nieltes cum timore & tremore multo adora-

verat. Idem apud Leonem Epiſt. 95. Cogno-
ſca nus, quæ natura ſit, cui Pater dixit: Eſto
meæ particeps ſedis, Illa natura eſt, cui dictum
eſt: Terra es, & in terram ibis. ”YMUMG
Theophylact. ex Chryſoſt. in caput Matth.
28. 6α 6 &ανC%o r=n Oνισν οαν 1aνα.NNϑ
ρ oαℳναα rα eν Xα õ
Sνο „⅛νuαπτv. . —Y7YX„οον .νυNυEh,
2Sroρ S&‿,r 6àαο ιNdNN⸗ *SSoia en s6&;
. K! Yas 2bανα oπ debο vvy
& Rois Eοα*νε Tαατιοαο.

Qia HIIMANA NATIRA prins con

demnat, nunc verè juncta Deo Verbo perſo-

„

naliter, ſedet in cœlo, & ab Angelis adoratur,;
meritòô dicit: Data eſt mihi omnis poteſtas
in cœlo & in terra. Etenim humana natura

prius ſerviebat, nunc in Chriſto omnibus im-

4

(NMMNN
—
lemin;, (

AreN.

riluscer

Nid,Arodnon
I MTIN

liine Müjelte
7 NANA , . 2X 00
P &. 1 07νεααανι αοονι τNN NMροο
4 - 7 —8 34 .
re& Auετα os .& rT6αα αοααπ⅓ rοσιναυ⁰αιν,;

1. GOr. 10. Hoc CORPUS Chriſti in præſepi

Ipobtetei,
Enlamni,
bil
kln eit:

rntridure

heodor’
„Iheodoret⸗

ehe

scuxd Hetn Com. Lo IN Assrk PATR. 8 7
— .

iiu iun Tlem in 3. Cap. Tohan. 10 Arα ze Raxsr
A eraniit 5 77 er,, 78 vis zαατνα *α AνN☛τον. Pater
A e onia dedit in manum Fili lusta HIMANI-.
67 i TATEM.
ſatlif Cyrillus de incarnatione cap. II. Verbum Ton.4. p.
temfuinte in id, quod non erat, ſe immiſit, ut & HOMI- 241.
chnee R NIS NATURA id, quod non erat, fieret,
indel divinæ Majeſtatis dignitatibus per adunitio-
ν nem fulgens quæ ſublevata magis eſt ultra
it naturam, quàm dejecit infra naturam inver-
eckim tibilem DEUM.
. Ppheſinum Concilium Canone u. Si quis Sypg
S “ non confitetur, CARNEM Domini eſſe vivifi- Tom. 4 .
n cam, proptereà, quòd propria facta eſt Verbi, 140.
quod' omnia vivificat, Anathema ſit.
Lit Cyrillus in Explicatione illius Anathe-
matiſmi dicit: Neſtorium noluiſſe vivifica-
tioneim tribuere CARNI Chriſti, ſed ſententi-
as Joh. 6. expoſuiſſe de ſola Divinitate.
Theodoretus dialogo? 2: 49]) ri ir de eSiaon
7αN*αρTr αα r* 2vgi) 29 ræ&
N TrAOπσασ 7oοσννραταα α roοορ dy &
NN& SEαuιιιο ν 1 e&εοτνι Trς O⅜υ⅞⅜n/ M
Haoc eſt: illud corpus & tesſione ad dexte-
GNN“ ram Dei dignum habitum eſt, & ab omni crea-
tura adoratur, quia corpus appellatur natura
Domini.
Idem Pſal. 8. Hujusmodihonorem à Deo,
univerſitatis, ſcilicet, imperium humana in
OChriſto natura accepit.

Mid. pag.
140.

Leo

858 II. DEMA. Div. CH. Src. Hunt. NATr. Lopon
. r—
Pol. 94. Leo Epifſtola II. Aſſumti non aſſumentis mmn ni he

provecétio eſt, quòd Deus illum exaltavit, & tsſe
4
Honavitillinomen, quod eſt ſuper omneno- e
uſinhurn
men, ut in nomine ] ES U omne genu flecta- N
tur, & omnis lingva confiteatur, ued Do- c Gen
KAl, ided

minns ſt IESUs CHRISTUS in giore Dei
Patris. 4 beuum for⸗
“ 44

Damalcenus lb. 3. cap. 1. HSö42 dorg Prtines
( Xas 5) 86αιιοαο— Te αααα r, &. M
H 8& Aubοτ aατα eNα Xαονπνο**I Se- IId erdi
T0, 9 ori 1 ooin 244 AdiaEαiατrαευυ rt r Ur
Eerve, 42Oocir 8 rayrodν⅜α , g d⸗ ISPON
18 Ses *⅛u, ιπ sKaταταπ Obαι Paroklun non u
ντοαd⸗r v⁵ο. ucdn po
Divina Chriſti voluntas crat xterna & iilt,
omnipotens, &c. HIUMANA verô ejus volun- 4 lkenlen
tas à tempore cœpit, & naturales ac innoxias elei
affectiones ſuſtinuit: Et naturaliter quidem “
non erat omnipotens, ut autem verẽé && ſecun- “ e
Jum nsturam DEI Verbi voluntas est falta, „ , nin
omnipotent est: Hoc eſt, ſicut commentator ex- B 27 *
plicat: Divina voluntas ſuapte natura habet Prkn
otentiam omnia efficiendi, quæ velit: Huma- W it
na verò Cbrifti voluntas non ſua nalura habet b- ſig,
mwießt-acem virtutem, ſed ut Deo Verbo unita. . gia rien
Idem Lap. 19. 8e α Jeornr: 1r 9 16)£ Nalſe “
gve, (zorv*hα) di& TS α 8 “““ααι 78 34 t un
RarG- 1 del Sxreνπαα Sveo'eρ, 1d: unn .
T ν E&*ναα α , Sysανα⅜⅞⅜ννο. α Jeina Te& &‿ναα 49 e l
Aαꝶ „g“ -. Pedevai PaοXνρον 6 9 4G6 dorr kan te
vg 4 TX Oαααααας gν*τ veα vegei *“ umrnn
4 “

2

—
X

— . „

l1. te. Nnee CoxMI. LoQ IN ABSTR. PATKR. 959

utintäi? Kosvs⅜² TνHνvov3WD r7 T̈ X Seòrur: 1) ,e
onertnt TSαααανGον 7 τααοdα αααοαπαä.αο
unn deer., S α ix Aaνρoοντ ν „ αςSe
Ndee „ τναο„vτνυ8μο vνααα α Oes α¹⅞Hατο.
Nome CARO operanti Deitati VERBI COMMII-
ftett NICAT, ideò quòd divinæ operationes per
SIIsfr organum corporis perficiebantur: ita SAN-
CIA EIjUS MENS etiam naturales ſuas
operationes operatur. Communicat autem
mdN & Deitati verbi operanti ac gubernanti IPSA
etas , ETIAM INTELLIGENS, COGNOSCENS
4 dAHEHET DISPONENS TOTUIM UNIVER—
. SIM, non ut hominis mens, ſed ut Deo ſe-
u Gαcundum hypoſtaſin counita & Dei mens con-
oluntes * Idem libro eodem c.21. H As Aασo„avwoοττρ ον—
Nei, i Sote“ & errααι οα 5
A nunnh H dur&ορ Pox di& Ti ρραι οℳ τιMm ) οoe
ſt SS vaαναα r9r †ooντuτπ Ta*τ†τ1⅜dτιτασ . Xατ*τοα
Or TWοσ⅞Eeα†τ† TοανXοντν Oeoοσ.νι 2 r TæS*re
Uel D TvονP*νοσν. Et in fine capitis: H
Gok Heg dà οτοττν «ννταυν ραννα αυοιι
uwern e 7 — / „ Dr 5 2 . 941 .,
cute⸗ Tacr õä
toſuſte Deon Te AvροvQo Tr&αναστ 2 e dlral. Ey vor
uchgeſtl Tap eio! TXαντ⁷αρ6. Inαονσ⁰ T ασ1αασαα 1T7⁹
e⸗ 10d Pvνερεανα 0 õ
g lnns Hlumana natura in Chriſto eſſentialiter
ℳ

7.

non poſſidet ſeu obtinet futurorum cognitio-

ANℳNH nem, ſed ut DOMINI ANIMA, propter
6 unienem ad ipſum Deum Verbum, locuple-
4 06 tata eſt cum reliquis divinis prædictionibus

9 % etiam futurorum cognitione, Et in fine ca-
,1, , DZ
0. „

ee, Pitis:

=

860 IV. MAI. DIv. Ck. IN TEMP. CoxnmM, JðZD o. .
—

pitis: Nos ergo dicimus, UINLIM CHRISTUM hr 1 Dexte
eundemque SIMLDEIIM & HOMINEM ur)
omnia ſcire: in ipſo enim omnes theſauri ſa- 11 30 ar,
pientiæ & ſcientiæ abſconditi ſuntt. leneti
Nicephorus lib. 18. cap. 36. Chriſtus à di- nmnptumi
ſeipulisi in Galilææ monte conlſpicitur, E ibi à minenper
Patre ſummam poteſtatem cœl & terræ, juxta lemde
HIIMANAM NATURAM keilieet, traclitem onmunione!

eſſe confirmat. thithe
IV. (cenz Pikin
Scripturam S& ſanctos Unes
Patres Majeſtatem illam, quam u wuntt
Chriſtus in tempore accepit, non tantûm de N
. donis creatis & qualitatibus finitis intellexiſſe, ſed de ea lus 6
gloria & Majeſtate divinitatis, quæ Dei propria eſt, ach ii reine e
quam affumpta illius natura humana in perſona lii Kung
Dei exaltata eſt, ita ut efſicaciam & operatio. cie e
nem divinæ naturæ, quæ Dei propria er beradie
eſt acceperit. aſnhan
Zas. 17. g. uohan. 17. Et nunc glorifica me t u Pater l
apud temetipſum a gloris, quam habuiapud i
te, priusquam mundus fieret. an dan
Cala. . 9. Coloſl. 2. In ipſo habitat nnte lentuio * ſcen
Deitatis cor poraliter. “W ni lo lo⸗
Pap. 28s. HMilarius de Trinitate lib. 3. Verbum caro R gtnpto
factum orabat, ut ID, W OD DE TEMVO- cein
RE ERAT, gloriam ejus alarttatis, quæ ſi ine i
tempo⸗ e eſt, acciperet. lälcckunie
Gregorius Nyſſenus, citante Gehſio . ln
1

Theodoreto dialogoz. de dicto illo⸗ Petri A- H”

e
Aor. ſdi

E k uD. Hut. NAr. DE INFIN. MaAI. 861

IN ICNIe. Tor 2. Dextera DEI exaltatus, Ec. Svr (2

ElAI NN⅞ dE, r8 Oe8) r0 éveoheτνα. ορ orα vbpe*
eis 70 3 eo8 Avuααι õl

mne Tpla dextera CINITLIM SIBI HOMINENM
onüt in propriam ſuam evexit celſitudinem ſeu ſub-

can) eCn. Ii
imitatem per unionem.
kakſaneſ R Tom. 2. p.
encnin end Idem de Anima: PEUs VERBLIM A Jo.
tAoie communione illa, quæ ſibi eſt ad CORP̈I1s
& A NIMAM, nunquam alteratur, neque par-
ticeps eſt imperfectioônis illarum, ſed TRA-

DENS EIS SUZEE PDIVINITATIS VIRTII-
IEM, manet idem, u0d. erat & ante unio-
nem.
Baſilius: ecig 759, &αρ⅜ Tes Yévrn, Pag. 231.
rivo T gτ⁰* Sv οαιαπ „ Os r; g T x Sy 74-
Dice, 8 ereHB‿τW.ααα AN err aor cas. O ⁵
xrpé T0 o Tαορορ 79 gideνα, & ααιαπ
X⁹ rαdοοοτι νnůο 1T7° dixeta dov aρ
ore ere Xαατ.ν r srdàρα α ονNR
707 avrS& 10 uST*εανα.ù .
4 Quomodo Deitas eſt in carne? ſicut i ignis
Hr in ferro, non tranſitivè, ſed communicativè.
Non enim excurrit ignis ad ferrum, ſed ma-
nens in ſuo loco communicat ſeu impertit
ferro ignito propriam ſuam facultatem (vim
4 ſeu potentiam) nec communicatione illa mi-
ele 7, nor ſit, ſed ſeipſo totum ferrum replet, quod
Cin ſcilicet unione) particeps eſt ignis.

₰ Eßpiphan. in Ancorato: urdovakedhcars α e tatzed.
SS r5 Jeormri, cie kiav αα α is

Soσ & 5. XgisS 8 5e ⅛ο ρπ ταρ.

(Idem Deus, idem Homo) CORPUs TER-

RENIIMundà cum Deitate potens efficiens, N
NAM POTENTIAM UNIVII, in unita-
tem reduxit, unus exiſtens Dominus, unus
Chriſtus, non duo, &c.

Cyrillus in ſohannem l̃b. 4. cap. 33. Non

imperité omninò vivificam carnem eſſe nega-
tis. Nam ſi ſola intelligatur , nihil prorſus
vivificare poteſt, Juippe quæ vivificante indi-

geat. Cum verô incarnationis myſterium

laudabile ſerutati fueritis, & vitam habitan-
tem in carne cognoveritis, quamvis NIHIL.

PENITUS CARO PE R SEIPSAM POS-
81T, VIVIFICAM TAMEN factam efſle cre-

detis. Nam quoniam cum vivificante Verbo

enim ad corruptibilem ſuam naturam jun-

ctum DEI VERBLIM detraxit, ſed ipſa ad me-
lioris virtutem elevata eſt. Quamvis ergé cpel
natura Carnis, ut Caro eſt, vivificare nequeat,
facit tamen hoc, quia TOTAM VERBI OPE
RATIONEM SUSCEPIT. Non enim Pau-

li aut Petri aut cæterorum, ſedi ſius vitæ cor-
P

pus, in quo Deitatis plenitudo corporaliter
habitat, facere hoc poteſt. Quas ob res caro

cæterorum omnium nihil prodeſt: CHRlISTI

autem CARO, quia in ipſaunigenitus Dei Fi-

lius habitat, ſol viviſicare Poteſt.

962 IV. MAJ. Dr. Cn. IN Tkur. Conafhidn.

Plon decrer viαια 1 ον G, 66 Xoe

Augu-

II. juria 1
Diinem, 1
uun norinus
leocoret

Uorohdhumn
kiime D

lerd
Sintute

Prircr bon

ltem Bbr,

unintan

Uimiſeenl
agien

ang,
conjuncta eſt, tota effecta eſt viviſica. Non di

Hina 1
n, an Ve
2

„WD . . –

ImeCANH IV. SEC. H. N. DEINF, MaAJ. PROn. Ex PAr. 96 3¾
Tc nf WKWl Auguiſtinus contra Felicianum Arianum cap.
A. II. Injuria iui corporis affectam non fateor S
omno)COANN. Deitatem, ſicut Majeſtate Deitatis glorifica-
tte oteckin tam novimus carnem. l
IUNIL I Theodoretus cap. de Antidhriſto? Verbum Turw. a Pag.
leminm homo factum non particularem gratiam contu- AiI.
lit alſumtæ naturæ, ſed toram plenitudinem Dei-
“ 1 tatis complacuit in ipſa habitare.
an eantniet Idem in Pſalmum 24. Simaturaafſſumta cum Jam.a. Ppegg.
pe nkee gloriæ & honoris particeps & conſors facta eſt.
arnaid Idem Ebr. I. I pſa humanitas poſt reſurrectio-
18, iNH nem, divinam gloriameſt conſecuta.
umd Damalcenus Iib. 3 cap. 7. & I5. Aννα*
nin e ( Daa uc) T*αοο αααιι. u— o*τρσααι
it“ tesad Hosi, Kirres duis, dresbit, as] ran
Tic αα ra oaααατια⁵⁰.
n n Dieivina natura preprias ſuas excellentias ²A. A
cei, ſen glor ficatiohes carni communicat ſeu im-
pertit, ipſa vero in ſe paſſionum carnis manet

Crrt, ,i expers.

Cnd .

eſn g Chriſtum, unam candemque
wente Majeſtatem divinam, aliter ut DEllM, numi-
rum ellentialiter & ut eſſentialem proprieta-
g. tem, aliter ut hominem, videlicet non eſlentia-
e liter, neque in & ſecundum ſeſe, ſed prora-
. W tione & modo unionis perſonalis
lpocel H hhabere. SS 1
uae Li i Johan,

864 v. Cu. EA Np. . Arr. ur Danb

Foh. 14, 6. Johan 14. Ego ſum vita.
Joh. 5 17. Johan. 5. Dedit ei vitam habere in Epo gi⸗
“ FILIUS HOMINIS E8SITI.
Cyrillus lib. I12. Theſauri cap. T5. Cond'-
tio & proprietas alia creaturæ, alia creatori in-
eſt, ſed N ATURA NOSTRA à Flio Dei
allumta menſuram ſuam exceſſit & in condi-
tiouem aſſumentis eam per gratiamm translata eſt.
Tum. Speg. Idem in Johannem lib. 2. cap. 144. Chri-⸗
134. ſtus cauſam ſubjecit „ quare vitam & po-
. teſtatem judicii ſibi à Patre data dixerit, dicens
(quiĩa kilius Hominis eſt) ut intelligamus, 0⸗
mnia ſibi data eſſe ut HOMINI. Ünigenitus
vero filius non vitæ particeps, ſed vita natu-
raliter eſt.
Tum.I. Pag. Idem lib. 3. cap. 37. Viwiſicat COREUS
18r. CHRIST I, quia ipſius v. tæ corpus eſt, virtutem
Verkbi incarnati retinene, & plenum Poteſtate
illius, quo univerſa ſunt & vivunt.

—

Pag. 20. Iqdem lHib. 4.- cap 14. Quoniam SalvatorisCA-

RO conjuncta eſt Verbo DEl, quod natardlter
vita eſt, effecta eſt viviſfica.
Et cap. 18. CORPIS MEU M vita replei 8

. mortalem carnem aſſlumſi, ſed quia naturaliter

vita exiſtens habito in pſa, oram ad vitam me-

7 am reformavi.
Pag. 210. Qap. 24. NATURA CARNIS pl⸗ per ſo

viitate non poteſt, nec ſola eſſe in Chriſito
ntelligitur, 7 ſed habet filium Dei ſibi conjun- “
cum ma

All

ncn gri
Urffrifcam
uitili,ut
ſendi trib
iicit ad cn

tit, necm
ollmis, ſed
Uenlbeo

nticded vi

(lien Eb. l
noniel

la Verbiyj in
I

mtin: No

atoni citine

=

hnu Arr. Urklom. HAB. PROn. Ex Pars. 865

”M Gum, ‚qui ſubſtantialiter vita eſt. Quando!: igi- S
ohärerinſii. tur vivificam Chriſtus carnem ſuam appellat,
non tita illi, ut ſibi ſive proprio ſpiritui vim vivi-
huti O ficandi attribuit. Nam per ſcipſum Spititus
ture inen vivificat, ad cujus virtutem Caro per conjun-
OSINMAUNH. ctionem conſcendit. QVOMODO autem
altkit id fiat, nec mente intelligere nec lingva dicere
geümtui poſſumus, ſed ſilentio ac firma fide id Ratipimus
1 1enI Iaem lib. 1o. cap. 13. Caro vitæ facta unige- 3E. 5or.
niti caro ed virtutem vitæ redultaeſt.
Ai Icdem Rb. II. cap. 12. Ipſa CARO CHRI- rag. WV2.
* STI non à ſe ſancta fuit, ſed conjunctione Ver-
N N pi ad Verbi virtutem quadamiuodo- reformata,
s üſalutis atque ſanctificationis cauſa eſt partici.
pantibus: Non ergo carni, ut caro eſt, o⸗

glan⸗ tn

Kekcrcs perationis divinæ virtutom, ſed naturæ Verbi at⸗ .
a tribuimus. “
teol 4 Lib. 6. Dialog. Glorifcatur a Patre „non

. lre, quia DEUs, ſed quoniam erat HOMO, quaſi
n g Propriæ paturæ fructam non habens, potenti-
andg am operandi efficaciter, divine accepit qto-
dammodo illam „per unionem & ineffabilem
4 „ 3 concurſum, qui intelligitur Dei eſſe Verbi cum
humanitate.
Idem de recta fide ad Theodofium: immiſit
alſumto corpori ſuam vitam, ipſa per unionem
Aosge diſpenſatione.
lbidem: Vivificat Verbum propter ineffa- T. „7.
e i bilen nativitatem ex Vivente Patre; Atta-
un —HRZ lIii 2 men

866 V. CH. EAND. MAJ. ATIT. ur DEuM, Aumrk
men eſt videre, ubi tribuatur etiam propriæa m: Har
rxarni divineg effcacia gloriz. Item: Otioſam iin; ſed d
FPreg. 2yo. confitebimur terrenam carnem ad hoc, ut PosS. Milun, D
tit vivificare, quatenus pertinet ad propriam ejus n,ſigi 4.
naturam. M terur.
Epiphanius contra Ariomanitas pag. 337 Uind
H αaα τ+ροντſWτας.αατ⅓⅜ idias Soc, Hir Chr
& aο aα£ xex pis Ab 7 7% Zeer er , ℳ ikzſch per
Zaσται zαρ αα )eper 5AAs iteſmn
Agα α 4 αναανα⅜ Fvaygναοb 0N corſtetir
T eονττιαααςοαι aναιαπςας 2c, vav- ſoptenen zuo⸗
T/ T& reMàaανννααρταιιενασαo αR Oecασσινt mni Piſſer
vοεανα , ropi,ioch
Humanitas enim illius non ſeorſim per ſe ſirt, 4
ſubſiſtit, non enim ſeparatâ Deitate & ſeorſim iadnrirh
, ex'ſtente natura humana dicebat, velut alius eee
& alius, ſed counita humanitate cum Deitate, Omnia dedit
una exiſtente ſanctificatione, & jam in ipſa, unn: ſialrer
quæ perfectiſſima ſunt, ſciente nimirum in D?0 ſlen Dedi
& in unam Deitatem coaptat. oni gyani⸗
VYVrw. 10. p. Auguſtinus de verbis Domini Sermone 58. en lath,
v. Ego vero DOMINICAM CARNEM, u ni
perfectam in Chriſto humanitatem ideò adoto, ſile ⸗
quod à Divinitate ſuſcepta & Deitati unus eſh er Dlä
& non alium & alium, ſed unum eundemq; De- ſſzen
um & hominem filium Dei eſſe confiteor. Deniq; adnin
f· hom nem ſeparaveris à Deo, illi nunquam cren NKinnge
AQo nec ſervio. ” 8 ianze
kten nk
)

DuII NDtA.

—

natur etunn

ie len: OO
nemn ANhoO
inet pnfen
ionni
Aim, gugt 19
4 ie dunch
nis Uinl
idie
s ,
ncN
IE

Arrr. ur How. HAB. PROB. Ex PATR. 967
Item: Hamanitatem NON NUD AM vel

ſolam; ſed divinitati unitam, ſcilicet unum

DEI flium, D EUM verum & Hominem ve-
rum, ſi quis adorafe contemſerit, , terhaliter
morictur-

Auguſtinus de civitate libro 10. cap. 24. Non

ergo caro Chriſti PER SEIPSAM mundat cre-

dentes, ſed per verbum, à quo ſuſcepta eſt.

Epheſinum Concilium Canone II. Si- quis

non confitetur, carnem Domini eſſe vivificam,

propterea, quod propria faälta eſt verbi, quod

oimnia vivificat, anathema ſi 1.

Theophylactus Ioh., 3. cäν darer ey

s , G 1 Xapi r 8 78 cα τατα arbcτ. Ei ₰ 2a r†³α

is non i⸗
4 enn
4 Gicebet/N 64

mmtne rn

“

Pneih,
Cutig
inei

Ain
umi⸗ HR
ilen,

Nenlu

61 .

70 eicde,: Ti Sro, dsdox 6 a*τς Tazdρα 7—0

5 A*νρα Ouoe, AXWα αααρπαι α.
Omoia dedit in manum Filii juxta humani-
tatem: ſi autem & ſecundum divinitatem in-

telligatur, Dedit Pater omnia Filio ratione Næ-

turæ, non gratig.

Idem Matth. 28. Er udε ασ α 75 Oes iye

= IxMaibis,6 .*τ*. 1359/, ot rAàσα Ees-
i 2203α 4 Axcvres . Séres voy n iC.
uSα 46 Geèsy, 64 goα xaτ—s 1† ς riâ Aαα .

οαρ rca Jε Xεοντια M0α. PEi c 4
ri 2 pauzr iuns Poaev Aes νοο*ι tα vo, ir:

w& roeo; 3arauen Doαι, xa†τ—σι d re
es: r& ατ+ οα aov*ννυes? vασια ρορνα

N Gor S S&ρα1ααναNπ ντον.
— li i 3 Si

4

86 89 V. CH. EAND. MAJ. ALIT. ur DruM, .

Si de divinitate Deo verbo intelligas (data eſt

mihi omnis poteſtas) ſenſus erit, & nolentes &

volentes nunc me Deum agnoſcunt, qui prig mi-
hi ſerviebant involuntariæ obedientiæ modo. Si
autem de humana natura dicitur, ſic intellige;
Ego prius condemnatæ natura, exiſtens autem
PEUS ſezundum unionem ad Filium Dei, absque

naturarum confuſione accepi poteſtatem 0:

mnem. M
Damaſcenus lib. 3. cap. 17: & ua sat
eveνρaναυο A*εRα 26* õ aui épe*&
9äα ναͤνα, αν Aαα rIà αο
rνudUUs örso,ede, eie 20 n*”eH-
cτιπ+οα 0ονοα£ 8 Pugixs R6v rBe 4ab.
èò 38 ezs 176

r0 Sαοτιρτνοααταοο½. Havαàαρααauρα .

& Sun 16 u di sant r, , Cwezmisg Al& T
eS Aναανααααι παnαnιοναεαου.
Naon ſecundum propriam operationem, lee
propter unitum ſibi verbum divina operaba:
tur (Caero Domini) Verbo per eam, propfiam
ſuam operationem manifeſtante. Nam & fer⸗
rum ignitum urit, non naturali ratione polſi.
dens utricem operationem, ſed optinens eam

ex unione ignis & ferri. Ipſa igitur CARO

DOMINI mortalis erat propter

VIVIFICA proépter, hypoſtaticam ad verbum

unionem.
Idam cap ig. „ 6
„Idem cap. 18. Dig

iacxis n 2 urr s5S. 1, &C. 5 a,eg

ſed

nh

Aum
agenta
oaue ⸗
altli
Dlrina Chr
ens HN.
orgin
(iorlt. Nen,

Poens, Nt an

Deintlivole
lheelt, ſtut
G lyratſat,
(ien, ge
UEb u ſiu
Unttem ſedut
Albwveode
NN
Mpneioi,
ninlyeo

dn 0
nire

„ 7
1 ue
e
Miaze

i
aſu

ArII. ur. Hox. HAB. PRon. EX PATR. 869

UI. d
nene rnn a Rzt 2e oi*ε ekel,e, auri
eitus Ta Puzix 4 2leͤ˙ zrehij αal 490,
zrſoneiſf A. αDdNανοαÜ Joduba ny, d ) 2 OeS

Nirnn 8S. 2ae« & oc elo Nn 1 Wc
tinn, ſei ſaadG
H Divina Chriſti V oluntas erat æterna & omni-
umn ein uh potens. HllM ANA vero ejus voluntas àtenpo-
AFhurl rye cœit, & naturales ac innoxias aftectiones ſu-
ccch i⸗ ſtinuit. Et naturaliter quidem non erat omni-
ie, potens, ut ausem verò & ſecundum naturam
ei verbi volantas eſt facta, & ebeen eſt.
uf Hoc eſt, ſicut commentator explicat: Dirinæ
i, volustas tapté natura habet potentiam omnia
4, efficiendi, quæ velit: Humana vero Chriſti vo-
e, 4 luntas non ſus vatura habet omniefficacem
ig, virtutem, ſed ut DEO verbo unita
3e Inn libro eodem cap. 21. I . ,leenis e⸗
e n Smadhens Senοαα T a&α*ν* MXριταν 5
1G 8 Prainr, „ 3 e‿α Voxꝙ 21 Tles 8ρ²⁰ Aτο* P.
mn inn Ge A6,7 Svcoσασ Srl ss, n T&α erlg, a=
un Uin, 4 X& ατσαου Noνααροοααια0 TGe T
Koſetn esRér† Poα°ν.] Et in fine capitis: &εα 3
Eelmne, . oà5.ρποαι Oa N. 2e⅜*α. d 1T
Gnlut Nταασ * Sv& XepS&τν*, † auze ½⁸ Oeo* 7* 9 S

bla 4 duba nrirr dererf. Ey dnel,d An r
Ee ere ol T7s gdαεd 6 ττιd αναοαροαο ι
ſſeH 2ain *Oat.
Men Biumana natura in Chrido eſſentialiter non „
7 „ poſſidet ſeu obtinet futurorum cognitio-
„ nem, ſed ut Domini Anime, propter unionem
i & Klum DEUM Verbum, locupletata eff
Lii 4 h—CEcufͥRE

&o VI. DEITY. MAJ. ExER IT IN, CGNM, Er PEE

cum reliquis divinis prædictionibus etiam futu-

rorum cognitione. Et in fine capitis: Nos ergo

dieimus, unum Chriſtum, eundemq; ſimul Deum

& J hominem, omnia ſeires In ipſo enim omnes
the ſauri ſapientiæ & ſcientiæ abiconditi ſunt.

Icdem lib. 2. c. 22. Ei ααNαM α Aνοννοαρα

Ees Ro*ρ Ooοραοααρ ν1d os Voxi) aR'ô-
ανGαααναYr& T&α eα Ne*αρνNαα⅜
7aανταν7ρνXοαοσιανεανναασι.HH1 Hν.ο τ—— ο
èl paulo poſt: en Jeroανραι
SIud*I*νé Xéss&, érea+ eε ααt+⁰οο. α⁵

ers, ſοροο ρον ααοα DPuoi*ααα⅞h .

Ayring, uννàetr, 4
Domimi anima, etſi ſecundum ſe erat naturæ
futura gmoranlis attamen ſecundum hypoſta-
ſin unita Deo Verbo, omnium cognitionem habe-
Sar, non ex g'atia (ſeu participative) ſed propter

Hy Pens

on.

eerbdemin 8.

Rom. u

(oli r. in
Uulemerucise

Akhaaſtus
Nunoßᷣ0
nbſie; Cun

meakehieng

liincrur
ſment.
len inſop
gA. » 5
id,ee,

girg.

1 »

hypoſtaticam unionem. Et paulò poſt: Et quia ig
in Domino noſtro Jeſu Chriſto naturæ differunt, u cia
et iam natiales ſcientiæ & voluntates Divinitatis NS
& Humanitatis, &c. H oy
. Vr DYU e
Deitatem nunc Majeſtatem, po- uil
rentiam & efficaciam ſuam (quæ Deitatis pro- n
Pria eſt & manet) efficaciter exerere, in, cum & “ in
per humanitatem perſonaliter ſibi unitam, quæ Imienie,
Majeſtatem illam inde conſecuta eſt, quod tota unnſ
plenitudo Deitatis in afſumtà carne & ſan- ann ot
gvine Chriſti habitet perſonaliter. An
4 “ Kom. Dlu

4

ICeh Hunx. PERSON. UIT. PRos Ex PxrR. 8yr

korbiztinf Rom. y. Propo ſuit Chriſtum propitiatonum Rem, yy ꝛr.
neci⸗ N per fidemn in SANGVINE ejus.
Ndenghkh Rom. 5§. Juſtificamur: in ſangvine ejus. Rom 5, 2.
lnitennn . Coloſl. I. in ipſo pacificantur omnia per ſan. cl
2ihenint⸗ gyinem crucis ejus, cQcc. hrs.
u Althanaſius oratione . centra Arunos:
b Quomodo CORPUS DOMINI non eſſet ad-
60ℳα orabile; cum Verbum manum ſuam corpora-
6 AMiunt lem extendens fanatit febricitantem „ vooem
l⸗ min bumanam edens ſuſcitaverit Lazarum, mani-·
4 e 64 bus ſuus in cruee Protent, 7 Principem aeris pro-
ew ſiaverit.
Idem dialogo ỹ5. de Trinitate: Geè XνM⁰
ir ntasH anele a dne SXα Tα TSααe 8 *a=
Eanieſ 640. eS 1is ardeazr ,didore zva=-
mmagtbee⸗ 4 1 , 2 per auris πυταιας1 Saur& Deiar
heihe raαα re6ναα. Kkt paulo poſt: α ναεαρ 15
uit Pogir Tivr idiat äw*οναπ 7ο Oααοzατι
om taor&, r0 Göor s uαο XeYiααι 6M„νουσι.
wurh⸗ DEUS AM⁰– unitus homini edit miracula, Coneremmrs
& operatur non ſeorſim aut ſeparatim à natu- FPoalhre-
ra humana aſſumta, ſed pro ſus bonitate pla- *ορ.
ſabren n 4 cuit ipſi 1, per aſſumtam humanitatem, in en G
cumea, propriam divinam ſuam porentiam ope-
rando exercere. Et paulo poſt: Et humanita-
H tem illam ſuam ultra & ſupra propriam ipſius na-

=
S=
S.
E
—☛
X

1
ſbi Lur.
4 ols turam, pro ſuo beneplacito perfectam reddidit,
Feue ke non tamen prohibet, quòè minus ſit animal ratio-
mii nale ſeu vera humana natura.

Orillus de recla fide ad Theodoſum: „
4 Iii F Ani⸗

in infernum, Divina autem pirtute & Pcaetia “

Matrh. 16, Matth. 16. Filius heminis venturus eſt ng.

27.

—

872 VII. COoMM. MAI. GINE PERM. H. N.
Anima unionem fſortita ad Verbum deſcendit

utens dixit compeditis: Egredimini.

Idem lib. I. ad Reginas: Chriſtus ut Deus

vivificat per propriam carnem.
VII.

Et banc communicationcm

Majeſtatis divinæ ſine permixtione, abolitione

vel abnegatione humanæ naturæ, etiam
in gloria, fieri.

ria Patris. 32
Et A ctor. I. Sic veniet, quemadmmodom vidi.
ſtis euntem in cœlum.

Athanaſi us dialogo 5. de Trinitate: 2 rde

T; * Pocin 1 1dia* Arοντ%α 7 (or, 5danstc

7 5 SaντIι²ε, 210 oν Avà õ 9* nοοε⁰. .

Humanitatem illam ſuam ſupra & ultra Pro-
priam ipſius naturam, pro ſuo beneplacito

Perfectam zeddidit, non ftamen prohibet, q0
minus ſit animal rationzle ſeu vera huimana

Hatuara.

T hophylactus ex Chryſoſtomo in caput

Matth. 28. 3 7 ngcue 2aranei O Oite⸗r .
4 rEâ s 0* *5 :S dο*νννvoe]t οονπ Geos
Son, tAa Bov Tles e⸗g Eαd& auS ν..h.
Ego’ priùs damnata natura, nunc-

erxiſtens ſecundům unionemad frlium Dei 2
duc naturarum confuſone accepi Pauluen .
omnium.

Cron

—.—
(prilus lb.
ſifea Pirit
n quol nata

n mitata ſit
Otim wiviftcan

Dru⸗

G⅞ D

ummmm in
UIn qulden
Unanlſurniſe
en gyerani
AEbnitig elt

conkerenz

1

ber 4

in E

1 eratmſin

D 6511l

Crnn Da
rlrihile, i

ſuun,l “

3 h aen

n

, mk⸗ 4

geii
: Ckräuah

nec.
.
mun, un
riton
nine Catund
beri 4
nis eutd

=
=(
= —
S
—

INGrOE. FIERI PROE. Ex PAFrRR,. 973

Cyrillus lib. 4. cal cap. 24. Totum corpus ſu ſuum
viviſtea Spiritus virtute plenum eſſe oſtendit,

non quod naturam carnis amiſerit, & in Piri- L

tum mutata ſit, ſed quia cum Spiritu conjuncta,
totam vivificandi vim hauſit.
Idem de incarnatione cap. 8. In carbone
tanquam in imagine licet conſpicere, adu-
natum quidem humanitati DElIIM Verbum,

tranſormaſſe aſſumtam naturam in ſuam glori-

am & operztionem, ſicut ignis ligno affixus, ita

Adunitus eſt inæſtimabiliter humanitati DE-

Us conferens ei etiam naturæ ſuæ operatio-
nem.

Theodor. Dialog. 2. C 7 rerkst roiyaß-

Sy αααα a os e A Ancα a az Qa-
dæiraſox, C 77 Dein dobn Jedobasvor 2„

ol en goabic Eα. quua ASο. Tα

Jε οαια TR νοοοα τ⁸ον 2Eoppa Olw.
Corpus Dominicum ſurrexit à mortuis in-
corrapribile, impaßß bile, immortale, divina gla-
rißeaztum gloria, & à cœleftibus adoratur pote-

ſtatibus, Corpus tamen eſt, & habet, quam
prius habuit, circumſcriptionem.

Idem Dialogo 3 probat hanc Apollinarii
ſententiam: Si mixtio ignis cum ferro, quz

ferrum oſtendit igneum, ita ut etiam ea faci-
At, quæ ſunt ignis, non mutat naturam ferri?

Neque i igitur DEI cum corpore unio eſt mu-

tatio corporis, licèt corpori diginas Operatho-

nes Præbeat. HMU
””M Dama-

874 IIX. H. N. MAJ. DIv. CAFrAC. PROPTS.
Damaſcenus lib. 3. cap. 7. H T8S n α gaα
7α Jetas eveνιοαυ *ατσ αετ ασα⅜
7“ Aéν⅜ονhαRαιαPresατ,, Sract ror va
is&ασαν,&α½ι67ααι HDαοσαι dias rs-
õ

Caro Domini locupletata eſt divinis operati-

onibas, propter hypoſtaticam ejus ad verbumu-
nionem, non paſſa excidentiam eorum, quæ ſo⸗
cundum naturam ipſi propria ſunt.

y. r. . „⏑ ·„ 6. 2à„* 2
IdQdem lib. 2. c. 22. E: 7αιρσ *α 7/s Are&αα

νMo α PoσαναοανRmd)B 15 †8 οι Voxi) 4R=
alα‿αραααπb*οααheοοαNα
Tν 7 νuvbo—86ν αραι & „ααιπτιααα da 49 veͤ
vααραπιν οσ Et paulo poſt: n 92 75.
ga uαHαd NX67S, &nοαοa Ae* dei Dopes
uαοαι. Nα ⁵ορααιααααις ασσαααιπα
NAiſacο JuανααπιιW
Domini anima, etſi ſecundum fe erat naturæ
ignorantis futura: attamen ſecundum hypoſta-
ſin unita DEOverbo, omnium cognitionem bar
bait, non ex gratia ſeu participat've, ſed propter
hypoſtaticam unionem. Et paulo poſt: In Do-
mino noſtro Eſu Chriſto, quia naturæ differunt,

differunt etiam naturales ſcientiæ & voluntates

Divinitatis & Humanitatis.
Humanam naturam divinæ Ma-
jeſtatis, quæ Dei propria eſt, participem & capa-
cem eſſe propter unionem & pro modou-
nionis hypoſtaticæ. L
Coloſſ.

da.

Deiaricotpe
Clnnepthelan
ühinusin
8 „ K
Nare
unig,sd
ce
erenp 4 r

iUlmin kart

.
ndem,
Contrahrur,

Funt, modar

d

en,
n rs
Nt. Etpaud
„7
fs,A.
. W
Mu,

„

6
e N .
rNEe legoy

14

CrHh IIIM. PrRS. PROE. Ex S. S. Er PATR. 875

Andda e Coloſſ. 2. In ipſo inhabitat omnis plenitudo a. 9. 3.
rIn,lam Deitatis corporaliter. In ipſo abſconditi ſunt

Su Omnes theſauri ſapieutiæ & cognitionis.
rde ð Juſtinus in expoſitione ſidei pag. 182. Kon,
ETW„νσς AuUT&ν er ο ταατρ α ςν E α
gel fnfei Aeuzois, & d rσταασüυανοY †⁸ρ àRoρo;

unejualiin nRenm ρ⅜νπαασ, A N 76 1401 dexotener
rimmenmhf Katn o, aer&νααα 1v a*νo 1 Haar. Necita
. ſ. ipſum in Patre, ut in reliquis eile dicimus, nom
13 ℳ ed quidem, quod ſubſtantia in aliis exiſtens
Gr contrahatur, ſed propter eorum, qui illam ca-
urabi piunt, modulum, per imbecillitatem ſuam di-
vinam ræſentiam non admittentium. Item⸗
61 2a εσρανσις bon aναα Rer Ge.
W Nam corpus pollutum radios divinitatis non ca-

4 “
. HD . . e 7 — 4
n tcopt pit. Et paulo poſt :Sr αιαιτα Tα ααμυρ ρο—
NM LH„„„ouNeαν⅜hHασ ρασιας ταrn Sσαaν, Ar J

NH Oeo ;la: wogriro, r& ατúαας ια ααας½²
andn 9 iis , Miy&α⅜ρ 7 Poνατ Aααραι 1
enfene, αAαα αςανατ τ⁰ &αο ινς,
niun 19“ hd iοο οανàε S RSαα αο ααdροτοαrℳ'

iifune esgsS Pante&ιααςια Ar rαααdas-
m T a e⅜ Ca beννιαι ½Aàναν ααρſnνρe Aα.
SS Garak ue‿αοοu«uhwn6οv. Eodem modo mihi con-
Cuirn ſidera juſtitiæ ſolem univerſis quidem ex æ u
ſubſtantia, ut, qui Deus ſit, præſentem eſſe, nos

.
A„ verò omnes utpote infirmos & peccatorum
mcN ſTordibus lippientes oculis noſtris, propter

giſent . langvorem 5 lucis præſentiam ſuſtinere non

„* . 11. 4
ezmcs poſle, proptium vetò illius templum, oculum
kaie Puris-

9876 IX. De OxmIPRESCCa Ssc. irg. NAr.

cem eſſe, utpote à Spiritu ſancto formatum, &
à peccato ex parte ſegregatum.

Origenes de principiis lib. 2. cap. 6. Anima

Chriſti tota, tetum Aασv recipit, atque in ejus
lucem ſplendoremque cedit.
Et lib. 4. Anima Chriſti cum Verbo DEI
conjuncta, filii DEl plene capax fuii.
Auguſtinus Epiſt. 57. DEUS licèt omnibus
creaturis totus ſit præſens, ac præcipuè in cre-

dentibus habitet; non tamen ex toto illum capi-

unt, ſed pro ſuæ capacitatis diverſitate alii am-
pliuùs, alii minùs ipſum habent & capiunt. De
capite vero noſtro, Chriſto, Apoſtolus ait: In
ipſo inhabitat zotæa plenitudo Deitatis corpora-
liter. IX.
Etſi in confeſſo eſt neque ne-

gari poteſt, Divinitatem unà cum ſua Majeſta-

te divina nequaquam carnis circumſcriptionè
tanquam vaſe aliquo contineri, quemadmo-
dum Athanaſius, Origenes, Nyſlenus & alii

rectè ſcripſerunt, & in libro Concordiæ tan-

quam erroneum rejicitur dogma, de humani-
tate Chriſti in omnibus locis expanſa ſive de
humana natura in Chriſto per unionem perſo⸗
nalem in infioitam eſſentiam converſa: Quia ta-

men divina & humana natura perſoualiter & na-
diſſolubiliter in Chriſto unitæ ſunt: ideò cum ſg.
cra ſcriptura, tum ſancti patres teſtantur :ubicun-

que Chriſtus eſt, ibi non dimnidiatii, aur dmidin i-
. 1US

Moohro

—

puriſſimum & ſplendoris univerſæ lucis capa- lufetonan,

(diyinitatem
ſmm Aumpt
umaniatemn
etlnlem cn

milin perſe

Nrrlenl

i 4

inbrer omni

elatr. ,„
1 ur: n,

Ta 6 7,

DN „NR .
nc

Ponn Uld
mnlbr. 8

8StelN deN. — — —
— liuius perfonam, aut partem taothm perſonæ illius,

Uehetr i .

Jndo onte:

tum.

lb¹ l DRMB

Necpit lt

t. .
icun ſ6
ene lon

6
ts Cnuſati

0 Nati
d, Deid

lon cunn l
tnis nd

ptinell, N

Mopo Dso NorO, TLEsT. 88. & PATR. 877

ut divinitatem ſolam, ſeorſim & nudéè, citra &

extra aſſumptam & perſonaliter ſibi unitam

humanitatem, vel ab ea ſeparatam & extra

perſonalem cum humanitate unionem, ſed to.

tam illius perſonam, nempe, ut Demmn & homi-

neqm pro modo perionalis cum humanitate uni-=
onis, quæ imperſcrutabile myſterium eſt, ubi-

que præſentem, ea ratione & modo, qui
ſoli Deo notus eſt.

Epheſ. 4. Aſcendit ſuper omnes cœlos, ut EXpt. 4, 10.

impleret omnia. Quod Oecumenius ita inter-

1

pretatur: Ka) 2 α νυνινNHτ⅞d οτ τπιαα

* rανDιεν νο. Kaj onου εας, wς .⅓

Tur † u& eρο ονουο, οτυατο. ανονπ.
Etenim nuda quoque divinitate olim omnia
impkret, deſcendit & aſcendit.
Et Theophylackus ibidem: ut omnia im-
pleat dominatione operationeque, idque in
carne, quandoquidem divinitate jam antea
cuncta compleret. Hæc autem adverſus Pau-
lum Samoſatenum & Neſtorium ſunt.
Leo Epiſtola 10. Catholica Eccleſia hac fide

implebat. Et incarnatus, ut omnia cum zarne

Vivit ac proficit, ut in Chriſto eſu nec ſine vera

divinitate humanitas, nec ſine vera credatur hu-
manitate divinitas.

Idem ſermone 3. de paſſione: Hoc Catho-

lica fides tradit, hoc exigit, ut in Redemtore

noſtro duas noverimus conveniſſe naturas,

& manentibus proprictatibus ſuis, tantam fa-
MD Cciam

878 IX. DEOMNIPR C. MDO DEo Noro.

Ram unitatem utriusque ſubſtantiæ, ut ab illo
tempore, quo in beatæ virginis utero Verbum

earo factum eſt, nec DEUM illum ſine hoc,

quod eſt homo, nec hominem ſine hoc liceat
cogitare, quod eſt DEUS. ggie
ITbidem: Exprimit quidem ſub diſtinctis
operationibus veritatem ſuam ntraque nauu.
ra, ſed neutra ſe ab alterius connerione
jungit, nihil ibi ab invicem vacar, ſed ſa tepi
totum hominem DEDUS, & ita ſe illi atque
illum ſibi conſeruit „ ut utraque alteri naturæ
ineſſet, & neutra in alteram à ſua proprietate
tranſiret.
X. „— „.
Cum autem bujus articuli do-
ctrina eo, ut, ubi tota perſona Mediatorieige-
A.τιτ quæri debeat & aPprchenei polſt.
ſciatur, præcipuè directa ſit, ideo ber⸗ .
diæ, perinde atque omnes alii §. larer⸗ ſed
non ad ligna aut lapides aut aliu n :
eò, quò nos Chriſts in &G£ cum V.
bo ſuo, remittit & deducxit. R
Cyrillus lib. 12. in Johannem cad R. ung
quatuor partes veſtimenta Chriſti dwviſa are
& tunica ſola indiviſa manſit, Juod mny n
cujusdam rei ſignum eſſe dixerim. Dam ar.
tuor orbis partes ad ſalutem reductæ, un.
mentum Verbi, id eſt, carnem ejus impa
kiliter inter ſæ partitæ ſunt. In ſingulis .

00
——
Panebiliter
lpes eoru
Perübilterat
nisbbiqueſi,
Theopl
Iniu,
nr D
Svalar
a, .
iel⸗
lginrlanch
u Ke
lorpartes
Ulci lnsgue
NCARS
Urhindwviſ

kultchmngt

lme
ſnn Neoſt
UN UN Ant:

ninen ilo!

iin ih

ſuun MA

cas cotnH
N NuN/ ,

8, Kuu i

n
ne
rbn

r,

HM Ouurrs. Uar Qvrnr Dfr. 879

partibtliter tranhens uigenitus & animam £
corpus corum per carnem ſuam lanctificans im-
partibiliter atque integrè in omnibu; eſt, eum u-
nus ubique ſit nullo mocdo d' viſus.
Theophylactus in caput i Johannis⸗
Tèò rinvus ror ℳς *⅝d etᷣÿ̈s* A Eοαρ

651 Tois οσο 6⁵οα sραιο eeeGset,

79 2lc⁵ι.b l 2 .
Telsn c gνααναστνααια Tops, acan A
g cααασ õ 3 c; orucορορ ³0%¾
2ARipαα 2 er es Cs α 6S1, Omupza*
z aà*‿*,, &αο° Keleses a,, cab G

IIaαM£ odt.

Igitur ſanctum Chriſti corpus INDIVISIBI-
LE EST, & dividitur & communicatur in qua-
tuor partes orbis, diſtributus enim ſingulis & u-
niuscujusque animam ſau ctificans cum corpore,
PER CARNEM SUAM, unigenitus & inte-
ger & indiviſus in omnibus eſt, EXISTENS
UBIQVE, nunquam enim diviſus eſt, ſicut &
Paulus clamat.
Chryſoſt. Hom. 17. 23 Ebr.p. 10. (& Ambr. c.

. Io. ad Hebræos adn 7 MRXαα+ cPepera,,
22 Mol Xes7l; nd‿ρα. ANR cg auρν⅝yν .

6 25 2 à ααα XXo 5 n „Ü0ορ 1, 72
Ea. e Sy Raν c”Pegö⸗doe, α˙²
&& &α, O & Rα 7 τ 2 4l Dogia 9
2g*6ρsν Teder Caccveg Sun, τ oσιανοττ
u αταοιοναν ku aE&αρραοουρ . Exeavlee Ecoα⅓.
õ οναρνροοα 1v
Kk k aAAα.

830 Cuk PATrR. TESTIM. CIr.

7 — 2 —
Aαν υùeuN r: . TST. ig & &1ασ Yirera, rere
Yevokkc* . Tgr 22 otaro Oriv, t, a-

vdrdnts. S dRlc, Dogics, abanes 0 aXα⅓.
AMXα r Adτι iy a& rorkeier. MMν

aαναιρια vιρ+ *Jogiag.
Nunquid, quia in multis locis offettun,
ideo multi Chriſti ſunt? Negquaquam, ſed unus

pbique eſt Chriſtus, & hic plenus exiſtens & l.
lic plenus unum corpus. Quemadmodum e-

nim, qui in multis locis offertur, unum corpus

eſt, & non multa corpora: ita etiam & unum
ſacr: ficium. Pontifex autem noſter ille eſt, qui
hoſtiam mundantem nos obtulit, ipſam offeri-

mus & nunc, quæ tunc oblata quidem, conſumi

non poteſt. Hoc in memoriam ejus fit, quod

tunc factum eſt: Hoc enim facite, i inquit, in mei

recordationem. Non igitur aliud ſacrificium

quemadmodum ſummus ſacerdos, ſed ĩdem ſem· d,
per facimus. Magis autem recordationem ſa- . Ge
M ſian,

crificii operamur.

EPILOGUS.

SDic teſtimonia priſcorum Ecclehs!¹ S.

Aorum, lector Chriſtianz religionis

amans, non eo conſilio huc appofta ſunt,

quòdfides noſßtra autoritate hominum vel-

ut fundamento nitatur, (cum peram

Tal vifinm Raem nulius neu veterisneg

r. eren-

CuRN!
— —
lntioriy

ſiis G gni

letarun &

r behis
ſeu ſunle,

lu ſan
Waut ut ha
deis hefci⸗

Re ueß
n 6 4
pte, et

runttt ſ
uuglatit
iuen
tn nalegan,

=

ſai lere⸗

S

4 Ale; e

ſy ſi litn,

an Uuta,

1. CI.

, hiſcdi 5

1

W.
N 4 W.

zulastit Ut

Gu. M
/

3

1

nS eülen

ee
kut ulnn

in uti
aſgli 6

glite 3

un e6 1, 1
geite,

uanli?

zun 0 fſacræſc. ripturz fundamento, guäm purio-
ſir , vii antiquitatis teſtimonie deſtituatur,ime
4 ℳ utrique ex diametro repugnet, antigquita-
ehnt tis ſcilicet dictis in alienam ſententiam,
N Pugnantem cum eſusdem mente &intenti-
. mmd one detortis, Pernc atg. plana & dilucida

i loes 4
benußt

ult,i

t 1
r in
GCe 4
eh irde,

CuR PATR. TESTIM. Crr. 881

recentioris Eecleſiee Doctoriz teſtimonio Ted .

lolins & unius DEI verbo in ſeriptis Pro-
dhetarum GS Apoſtolorum, teſtium verita-

k15 cœleſtis nea. ASon comprebhenſo b9„
pelukt fundamento immotoinniti oporteat)

ſod gqusd fanatici ſ; Perit es aſtu Diabolico hoc

agant, ut hominer d ſeripto verbo, quocd

Dei beneficio etiam ab idiotir utiliter nunc

legi pozeſt, abducts, ad ſandtorunz Pa-

trum, & antiguotum Eccleſ. ℳ Doltorum

fſripta, velut in ampliſſimum pe igus de-

ducant, ut qui iſta non legerit, ſitne éa piæ
vetußatir & monumentorum ejusdem ſen-
tentia, in quam nopi ili Doltores verba eo-
runi allegant, certoſcire nequeat, atg boc
vacto in grapi & periculoſa dubitatione re-
linquatur. Quare neceſſtas nobis impoſi-

Ea Ffuit, hoc catalogo planum faciendi So=⸗

culis quaſi omnium ſpe‿tandum exhibendi,

gquod hæc nova falſa doctrina, non minur

X . 4 2 verba

S

882 F. C. Ab SS. Er SIMPL. (ATTCH. DBrCI.

verba Teſtamenti Chriſti & perſpicuateſti-
moniaz ſcripturæ ab iurdem data opera, ne-

Qua porrò de cauſa Liber Concordiz unum-

—.

fäaria quadam petulantia depravantur. 5

DIIIAN.

quemque ad. ſeripturam ſacram & ad ſim- (0 M
plicitatem catecheticam deducit, quod
. gui illam ſimplici Rdei aſſenſtone mpledta gmbole
Manh. z, tur, animæ & conſctentiæ ſux gquam opt. Enbol.
1g. c. d. e , ſe, , 71 ,. . 2 5 iD, mota
v. I5. conſ. lat, 4 me ſ Perk, 2 8 ,, 2 Fymboln
al , r. petraerxtractaſit, ut dicitur Mattb. Ar
n. 4, 12. 7.17. Gal. 1. & Pſat. II9.. 6
Lool
v 15. 6. . L “ (Areunli
Iog. 1ν+ 160. N. (ree
¾ (Ceclil
rum
ſo lida
““M Caratio⸗
S 1rhoe
E u
Rlutecz

“ 1nNH

Gnßt ieer
rI BRO CHRIL
fCin eree
nmnd 14

rdutt

Gelut,
ſillutn
nirfe 160
4 ſrmibn “ 00
e

ieh

1 N D E

STIANXE CONCORDIE
COMPREHENDNTUR
ſeripta ſequentia:

1. Sym bolum Apoſtolicum foj.r.

2. Symbolum Nicenum ĩibid.
3. Symbolum Athanaſii fol. 2.
4. Auguſtana Confeſſio fol. 5.

5 Apologia Confesſionis fol. 47.
6. Articuli Smalcaldici fol. 298.
7. Catechiſmus Lutheri Minor f. 359.
18. Catechiſmus Major fol. 390.

9. Epitome articulorum controver-

G ſorum &c. fſol. 570.
to. Solida & uberior repetitio & de-

claratio eorundem fol. 628.

II. Catalogus teſtimoniorum ſcriptu-

ræ & purioris antiquitatis, de ma-
jeſtate carnis Chriſti fol. 831.

WoS⅜
3
Kkk4 IN.

R.

IN “l UND UIM. „0c0S S Umqnemtu
I. 1 ſt unica norma igeanere, ena. - Krünniſin
Sriptura aAcra e Pol.;70. 772. 63;2 thade
tum tis quid ſentien. tldelthong
De batrum & aliorum doctorum ſeripti is n Ho. 51 l⸗ Miter
dum ſtræ Eccleſix am. Nüfliubei
bola & ſcripta ſymbolica no
enbal . „77. . s Nrnuntn
. F Calettinuur eſt Laicoruin Bibli 17
Habet huncs articulum Aagnſtare “ linus gralir
Neo, artic. J. fol. 9: SU Klndas Fra dln
Apolagia, kol. o. “ ugun
Artieuli Smalcald. 35. ſonis, fol. 2.3. R
Perionis, 3. A antien
DEUS unus in ellentia & trinus in 6 „7. z0. 83 Ii htini
DEUS quid ſit „M 9 malcde
Perſona quid ſi ignigcet 403 nCriſii
DEUM Nübere Jur non tantum ipſius irmiim
DEUS aei in credentibus habitat, n 65 (uſigerf
ona . und
Dii alieni in Mäbatt vo, –
apud Gentiles
Dii alieni III. DE CHRISTO, EIUS e
perſona & ofhcio. “ tanen rezli
.
AKagußana Conftſſo, art. 3. e! 0. 4 krilit
7 Bemitn
4 absiefol 9. ”JZMä n⸗

Epnome, fot. 2.

eiie
Solida declaratio, zc.

Dur

,0005

0CININ

iimimni

Ann
nſahigii

Aoltel en

nſt

*

G).
1 R

„

t, Iu

4

IN DEX.

Dux ſunt in Chrifto naturæ perionäliter unitæ, fol. *

4. 10. 59. 303. 583. 606. 762. 763. 833
Utraque natura retinet ſaas e hroprietates 606. 763. 833.

& ſeqq-.
Naturarum ſumma eſt communio 607. 765
Myſterium iſtius unionis & communicationis maximum
. 769
DEUS eſt honm, & homo DEUS 607
Maria Mater Dei . 607. 766
Vere filius Dei pro nobis paſſus eſt, ſed ſecundum car-
nem 608. 771. 772
Nhoaͤen nudus hotno paſſus eſt, nec ſola humanitas 607.
D — 611. 766
Gradus communicationis idiomatun 770
Primus gradas . 7790
Secundas gradus . 773
Tertius gradus 773. & ſeq.

C. hriſtus ſecundum carnem verè exaltatus 608.764.474
Status exinanitienis & exaltationis 688

Chriſtus etiam ut homo omnia novit, 608. 78. omnia
poteſt, 608. omnibus creaturis præſens eſt, 608. 768.
783

Caro Chriſti viviſica 782

Tria firmiſſima argumenta, quod iſta majeſtas Carni
Chriſti acceſſerit 776

Quando Qaro Chriſti majeſtatem illam acceperit 7564

C ommunicatio majeſtatis quomodo ſit ſacra 777.778.

779
Cur vocetur realis communicatio 1 77 8
Corpus Chriſti tribus modis alicubi eſſe poteſt 752
ð«UMD & ſeqꝗ.
Lutherus de omnipræſentia carnis Chril ſti 781. 785

Arrores & falſa dogmata de perſona Chriſti, & natura-
rum ac idiomatum communicatione 605. 609. 6t0.
& ſegq. 786. 787,
Kk k 4 AllæSr-

IN D E xN.
Alleæoſis Cingliana 770⁰
Dicti Mactth. S. Data eſt mihi omnis peteſtas, &c. Aria-

na depravatio 6j/
Depravatio loci Act. 3. Oportet Chriſtum cœlum ac-
cipere S 759
Origo controverſiæ de perſona Chriſti 751
De beneficiis hlii Dei R(10. 43
Chriſtus unicus Mediator

Chriſtus juſtitia noſtra ſecundum utramque naturam
= 584. 612, 696
Chriſtus non tantum pro originali, ſed & pro actuali-
bus peccatis ſatis fecit I0. 25.

17

De Majeſtate Carnis Chriſti, in

Appendice habentur capita
ſequentia:
I. Quod ſacræ literæ & Patres in hac doctrina utantur
„„ QA a jonis, exaltationis,
verbis: communicationis, donationis, exal 39
. . . n-
2. Chriſtum Majeſtatem illam in tempore, non ſecu

4

. . .». 9 4
dum divinitatem, ſed ſecundum carnem aecanie 3
. . 11 yO d abiträ-
3. Et Scripturam & Patres loqui per vocabula a

Cta, de ipſa humanitate, quæ omnia acecperit L
4. Quod ſcriptura & Patres non tan: um dons reeti
ſinita, ſed majeſtatem, quæ Dei propria eiſt, 0
Chriſti tribuant 15

5. Quod Chriſtus unam eandemque majeltatem

nam aliter ut Deus, aliter ut homo habeat 3

. aſtatem, potentiam & effic-
6. Quod Deitas nunc majeſtatem, potentiam &

1 en ita 4 &c. .
ciam ſuam exerat, in, cum & per humanitatem, 70

7. Quod communicatio majeſtatis divinæ, ſine beran, R ſen
tione, abolitione vel abnegatione humanæ na „

3 2
etiam in gloria, fiat 87

8. Quocd

M l
¹Coothungn
tepropterun
a
Ooltotus
ſens ſt

Cot Chrin

Debelo
Ryirom
0dlida
Gtetnaa
Clilfhrius
ſtor articul
N . 17
elliherti

MSnl,
uniti
D1
ALu
Atic
hiion

INDE X.
1 . humana natura Particeps ſit divinæ Majeſta-
ueintt ctis ie propter unionem, & bro modo unionis hypoſtati-
874
Chimd 9. Quod totus Chrilſtus, DEUS & hom, wbique præ-
ſenns ſit 876 WW
(hll 10. Quod Chriſtus quærendus ibi ſit, quo nos in & cum –
. verbo ſuo remittit & deducit 878
umes De Deſcenſu Chriſti ad inferos
Eyirome, ſol G.
ili ſu int Solida declaratio, 795 .
Iota perſona ad inferos deſ endit 788
„„Quid Ohriſtus ſue deſcenſu ad inferas effecerit 613
nis O1 De hoc articulo non diſput andum 6 1ů
Nror. ci , IV. DE PECCATO.
: De cauſa peccati, Auguſt. Conf. artie. ig. fol. F.
1, wologia, Wol. 219. 220.
inhe eH DEUS non eſt peccari caufa, ſed Diabolus & voluntas
wontant heminis 15. 220. 639.

DE PECCATO ORIGINIS.
Asguſtana Confe⸗ſio, artic. 2. Fol. g. 10.

Apologia, fol po.
Articul, Smaleald fol. Zt. l
Poitome, fol. 572.
, Declaratio, ſol. G39.
etem Doctrina de peccato Originis neceſſaria 6. 59
Pwnohre OQOnmne- homines in peccatis naſecii 9 2317 “
e Qui. ſit peccatum Originis 9. 10.50. 5. 5. 574. 57 5.
er ponan 39.6
d 9 Vetus definitio . 33
5 tnbe, Definitio Auguſtini 44
— Dehinitio Thomæ, Bonaventuræ, Hugonis 55

4 SSðUMD Kkk 5 Pæcca

S INDE X.

X

Peccatum originis admodum Rorribſie peccatum 640
Jaſtitia originalis ſeu i eimage Deiin hotmine quid fuerit

Fundamenta hujus ſententiæ

1

Conver-

—.—

Cimerko honin

Elamcomerle

53. 54 ſain
An peceatum originis maneat poſt baptiſinum 56 bmoio deen
Concupiſcentia ſitne peœna an peccatum 77. 78 acki
0 oncupiſcentia non eſt quiddam õ 7 Keie
Pœnæ peccati originis 99. 644 tüzolunt⸗
Fructus peccati originis „ 1¹7 An
Falſa dogmata ex ignorantia peccati originis enana ePrn
“ 2
Peccatum originis non eſt quiddam le i zens faimu
5 643 ſkuldk ca
Non eſt ipſa hominis ſabſtantia, &c. 577. &£ ſeg. 64 4½
Cur neceſſario retineatur diſerimen inter ſubſtantiam il
hominin & inter peccatum originis 573. 574. 666. Giuct
647. & ſegd. n,
,
Cur à Tuthero vocetur peccatum naturæ 576. Ge. R 6 S
. N
Fquivotatio vocabuli Naturæ L Hvy. 650 . ailrer
Peccatum originis eſſe accidens, & quale ſi t 578. n. 2. elirheun
3
V. DE LIBERO ARBITRlO. –
Auguſtana Confe G 0, artic. J. . Ie, 14. ior
Apologia, fol. 217. , unpiiid f
Articuli Gmalraldici, 315. Eröm in
Epitome, fol. 575 ſünnclllnn
Solida declaratio, O4. 8. 64 ati n
Quadruplex ſtatus hominis . 57 “ nckalnt
Homo poſt lapſum habet aliquod liberum ar lrri 66. oher
rebus rationi ſubjectis 11. 217. 318. 7 aclalus
ex
In ſpiritualibus nullum 15. 18. 219. Z8. 7. gtoN . Tinnnen
n hürſtu „ . . 57. & ſeg. 661 ſiier .

INDDEX.

— = Sonrerfo hominis merum opus Spiritus ſndi 579.
Urrbleſer R 7590. 663. & ſeqq.
einttonmn Medium conuerſionis ‚verbum prædicatu[m 779. 670
. Qomodo deceat ſe; gerere erga media converſionis
zok Uehüſtun 669
Karue Dux eſſeientes cauſe converſi ionis 583
mnabludeen Hominis voluntas quomodo pure paſſivè ſe habeat, 582.
2 680
Quomodo homo ſit lapis aut truncus 672
ertieiſtt De dicto, DEUS trahit, ſed volentem 592. 680

Hominis renati voluntas non eſt otioſa 182. 673. 674

Perpetua lucta carnis & Spiri itus in renatis 675.6 679. 722

RK VI. DE LECPDPH.
Apolag. Confeſſ. de impletione Legit, fol, H.
Articuli nalcald. de Lege, fol. 3i5.
Epirome, de diſerimine Iegis? &Evangelit,

um utm fol. gl. de tertio uſu Legis, Jol. o4.
J Tolida declaratio, fol. Zog. & .
Univerſa ſcriptura in Legem & promiſſiones diſtribuen-
6 da 60. 94
kaultt HJ’
Lex & Evangelium Eper docenda 712. 716
ume Lex quid ſit proprié WZ 792. 713
HN Cur ſit à DEO data 318. 594. 717
Prjus proprium officium H 319. 712
LLegein in nobis inchoari oportet 83. 85
NM Lex etiam apud renatos urgenda 595. 719. & ſeq q.
7 Non poteſt fierĩ ſine fide 84
Obedientia noſtra imperfecta eſt 90. 91. 79 1
4 Quomodo Deo placeat 8 5. 89. 90. 723
Quo ſenſu Paulus dicat, Juſto non eſt lex poſita 718. 719
0 len H Quomodo Lex per ſdem ſtabiliatur 92
6 Diſtrimen operum Legis & fructuum Spiritus 596.,72t
8 l Phariſaicæ opiniones de Lege 6r
149 Expoſitio Decalogi 366.399

Enar-

IN DEX.

ori, fol.
Tatechiſmo majo
mi ræcepti in majeri i⸗
Fnrraco hein . Tertii, 423. Qoare! 4
e. Sarthtzz. Septimi, 478, Octari 4
4
cimi, 471.

.„ 1e. 48, 48
Epilogus Decalogi

VII. DE EVANGELIO.

Arttis Smalcald. 329.
Epitome, fol. ot. “
Solida Zeckerati 9, 709.

van LCe dum
E 4 tu à Leg L giſterner r. 1
4 anen id’ pliciter uſurpatur 3 . . 1. 7 .
ia; pr prié ſit Eu angs lium 9. 9 9. 4
Qui 4

71¹4.
gelium declarat, & Uluſtrat Legem 593. 712
Evan
VIII. DE üSTIFICATIONE.

6. fol.
Anguſt. C. onf. artic. 2. fol. 1o. art. 6. ſo
7 & art. Io. fol. 16.
Apologia, fol. 6. 71. =
E, Snaleask. 304. 35.
Lynome 9l. G⸗
S Dclaatio, fol. 65z

N4

125. 8,.
Juſlicare i in hae doctrina quich ſignificůte 33.

685
Duo odi juſtiſf 1 12⁰
1 II
modi juſti catio is à Pontificiis traditi “ .
8
Verus modus juſtiſ Hcationis 4

—

—

71.11. l

Qolſolaht⸗
Qomodohde

kcelſitas nu;

tsin hacd

Qomodo ale

4 Dejartieulas
Ornhßnora
acbeedha
oneraliu

(kAjllifrati⸗
Verſtone

liitadin ſiſe

telt ulen
I leh ſezel
zn
uu ⸗R
I ftantoni
Dlnnen lei

Uniteiidode⸗

(iti incho⸗

D Crikes ellne
iun
. ebulore

ei non

O. 11. 16. 67.
Juſtĩſicatio eſt ex fide bropter Chriſtum 4 71. 22.

Cido Chri
lerkotes

—

terſiſco jind
21. 122. 123. 172. & ſedq
ri ,66 NA 221. 304:
Cani e “ fides z ia 304 33 583 . S.
uomodo fides ſtificet L 690
4 ES 3 11 .
ſo . Neceſſitas huj W, aen ur juſtificare 73 & ſeqꝗq. 584. 684.
Fides in hac Goctrin⸗ 14 ctrinæ. 694 693
Quemed ſdes contin 18. 68. 69. 81.
zy 6 particula 8SOL* “ . 125. 585. 701
randaſat i eexcluſivis 73 2ð
Won objecta fidei jail) Rtra nos quærenda 73. 586. 691
1 Ad jaltit Per ali ud ſalyan ar dian “ 695
1 SS nonem ent Ol 594
tur 11 Tria aa inſtigearienem aun qux ad con-
H er el enene D requirunttt Ee⸗
legen idés & ipes quou 687
Salvamur per miſè edo differant 426
„RK Juſttitia rationi e icordiam 126⁶
cüue alien e negin en 3
8 iſe u ie gis n . . Z S 3
r p cximen fidei & jullitir non juſtificat 64
N0 ontiſ Le
4ANNNN „ cii docent tantu gis Ss
4 ilectio ſidem neceſt. mn juſ ſfitiam legis 5659
“ ſlario ſequitur gis 6 1r. 63
Dilectio non zalib d 83. 86. 586.
1/ Juſtitia i inchoa cat . 68
iriltus e, oata non juſtiſie 3
% ram itra juiditia ſecundu 20. 91. 92,68
De wocabulor rege m utramquè natu-
e 6 nerationis &viviftcationi 5284. 6982
iſet De gratia non dubitandu is 587. 68 .
n De rdn Chriſti: Cun nan⸗ H 686
iste⸗ 6 Varii errores e pognante eceritis omnia, &c. 58
4 5 cum articulo 4 : 134
4on . . 6. ge t. Kaei

IN DEX.

PoGcrina Pontiſciorum quam pernicioſi 61. 62
Commentum de merito congrui & condigni 63. 126.
. nz
De actu elicito dilectionis 66. 12 5
Commentum de fide formata 2 81I
Reſponſio ad argumenta Pontificiorum 9
Ad dicta ſcri ipturæ.
Luc. 7. Remittuntur ei Peccata multa, quia- dilexit mBul.
tum 87. 8 8
I. Cor. 13. Si omnem filem habe am, cc. w
Ibid. Major harum charitas vvoꝛ
Col. 3. Charitas vinculum perfectionis 104
I. Pet. 4. Delicta operit charitas of
Jaceb. 2. Ex operibus juſtificatur homo 107. 693
Luc. 6. Remittite, &. Eſa. 58. Frange eſurienti, Sc.
Matth. 5. Beati miſericordes, c. 1I0. MI
Dan. 4. Redime peccata tua eleemoſynis 12
Tob. 4. Eleemoſy na à peccato liberat 117
Luc. 1I. Date eleemeſynam, &c. i
Vita æterna vocatur merces ðYMWũ
Rom. 2. Reddet unicuique ſecundum opera 1389
Rom. 10. Ore ſit confeſſio ad ſalutem 140
2. Petr., 1. Firmam facite vocationem veſtram 222.

IX. DE BONIS OPERIBU8WSs..
Augnſtana Confeſſto, artic. 6. ol. 11, &

art. 20. fol. 15. 16. ſegt. =M 4

Ahpologia, fol. Hy.

Articuli maalcald, 3yr. 2 “

Epitome, fol. ygy.
Solida dectaratio 8 loh. b.

———

muulhrril

4 K ſnt bon⸗
(nrlin eeſl
(oncdofant
4 Qomsoleo

on Cperä ſot
lnuy ſunt

a he⸗ remi⸗

Eiretſtmne

Veoptribns n
uuczerz no

inprediun

loni bonort
intel tll gena

Hikſ eulliti

uar hrkti in!

UNnd Nr len

—
ntiok

conlgni h

4

1

n.

la tüle⸗

ome
nge
l
erit
1

n un oen

du

pENN
ti. 9

Slaf

.

Sona Opera ſunt ſacienda 11. I5. 16. 18.64. 85. 9 5. 97.

Qux ſi ſint bona opera 198. 700
Cur ſint neceſſaria t. 18. 13 3.703
Quomodof fiant bona opera 700
Quomodo Deo placeant 700

Bona opera ſequuntur ſidem 18. 19. 81. 83. 94. 86. 336.
586.589. 6 88,701
ona opera ſunt meritoria eorporalium prænmiorum 96.

333 1S
Cur hæc præmia ſæpe differantur 97
Cur eis fit annexa promi ſſio 116
De operibus non renatorum 72700

Bona opera non juſtificant, nec in actum juſtiſcationis
ingrediuntur II. 16. 87. 90. 9r. 92. 220. 589.

694
Encomia bonorum operum in ſeriptura quomodo ſint
intelligenda n. 114. II5

Ohpinio de juliti⸗ operum quam ſit pernicioſa 89. 100,
I19. 124. I27. 128., 220. 221
Semper hæfiti in munde 93. 142
Bona opera Arenatis fiunt ex debitoynon tamen coacte
589. 590. 702.706

Non eſt dicendum: Bona epera ſunt neceſſaria ad ſa-

lutem 590. 704
Non eſt dicendum: Bona opera ſunt noxia ad ſalutem
591. 708
kide: & ſlus non conſervatur per bona opera, ſed per
Spiritum ſanctum 590. 705. 707
Mala opera & peccata contra conſcientiam, fidem &
Spiritum ſanctum excutiunt 328. 591. 698.705

X. DE ECCLESIA.

Apgußana Conft . lo: artic. „& 5 S n.

„

I ND E X.

Apolagis Jol. 1t.
Articuli Smalcald. .

ANGEFII.

aaben Conferſto, art. J. 1 lo. n.

Miniſterium ad ſfidem conſeuenam eſt neſſafiun
I E

n. 201. 1496

Spiritus ſanctus per miniſterium effcax

II

Una ſancta Eccleſia ſemper manſura
Eccleſia quid ſit 11. 144. 335. 499
Notæ veræ Eccleſiæ 14 G
Ad unitatem Eecleſiæ quæ requirantur II. i t
Vera membra Eccleſiæ ſunt ſancti 145. 33
Eccleſiæ ſanctitas in quibus conſiſtas 33
Quid ſit ſanctorum communio 145S
Quid ſit Eccleſia Catholica 146
Et cleſiæ admixti mali II. 144. 1) 5
Eccleſia non eſt monarchia externa 149
Pontihcii non ſunt Eccleſia 3;3
Papa non eſt caput Eccleſiæ 312
Diſciplina Eccleſiæ apud nòs honeſtior eſt quam apud
Pontiſicios 212. 213
XI. DE MINISTERIO EV-

Deus non largitur Spiritum & Gratiam, niſi per ver-

bhum

331. 332. 333

Miniſterium Evangelii non eſt Sacerdotium ſ ſimile Le-

vitico
Offſicium concionaterum 8& Parechorum
Miniſtris verbi qui honos debeatur

201 E
560. 385
386. e

Etiam muali poſſunt adminiſtrare Sacramenta II. .

.

Ayg.
pol
Ayt,

liniſdrerd
Drcinstioe

ranturt

E.

lu

15

erna

belior A

IRIO H

II
4 ,)

lendan
a .
Ctin

3
N 3

rtin
nekan 6 D
.
ehte
Gerine
“

6

a
3

Etiam Laicus in caſu necefſitatis poteſt abſolvere

QCauſæ matrimoniales querſum pertineant 354. 355
LII

IND E X.

De ordine Eccleſia-
ſtico.
Auguſtana Confeſto, artic. 14. Fol. S.
Ppologia, fol. 20 4.
Articuli Smalealdici, 3.

Miniſtro verbi neceſſaria eſt vocatio

13. 204
Ordinatio an à Pontificiis petenda 334
Depoteſtate Eccleſia-
ſticãa.
Augiſtana Confe ſo, Iol. 37.
AWologia, fol. 292.
Articuli Smalcald. fol. 3y1.
Poteſtas Eccleſiaſtica quid complectatur 39
Daplex poteſtas, ordinis & Jurisdictionis 294
Eſt communis omnibus qui præſunt Eccleſiis 352
Epiſcopi & presbyteri olim iidem 352
Epiſcopis attributa ordinatio 352

3
Jus vocandi, eligendi & ordinandi Miniſtros habet Ec-
cleſia 333

.. 353
Jurisdictio excemmunicandi eſt omnium Paſtorum
D 354
Abuſus Jurisdictionis Officialium ibid.

Pote-

INDE X.

Poteſtas Eccleſiaſtica non verſatur circa res politicas

38. 346

Conſfuſio poteſtatĩs Eccleſiaſticæ & gladii in Papatu 37.

“ 293
Poteſtati Eccleſiaſticxæ quatenus debeatur obedientia
“ 39
An liceat Epiſcopis inſtituere ceremonias, & traditiones
condere
Ordinationes paſtoribus facere licet, & quatenus 42.
De ordinatione Sabbathi, die Dominico & feriis 43
Qur Apoſtoli juſſerint abſtmere à ſangvine 437
De dicto: Qui vos audit, me audit, quomodo accipien-
dum 295

De dicto: Obedite præpoſitis veſtris, &t. 296
De Papatu.
Articuli Snalealdici, fol. 3i2. & 346:
Papa quantum ſibi arroget 340
Papa non eſt caput Chriitianitatis 312½
Non eſt jure divino ſupra alios Epiſcopos 6
ſeg.
Non eſt ei tradita poteſtas gladii 346
313

Papæ acta mere diabolica
Papa defendit impiam doctrinam & i

347
Papa verus Antichriſtus, & execrandus 314. 315. 348.
351. 795
De dicto: Tu es Petrus, &c. 344
De dicto: Paſce oves meas 346
Abominationes in Papatu 349. 350

XII.

40.293

—

mpios cultus

Augu
olee
Aytier

Dchin lede

krinet Ater
ranedtg u
e requiran⸗
enumero F
rlat inſlitt
ſenefeckus
Uurinenta te
Uulconferunt g

minentumn 4

3

LIND EBXxXx. ð

“ AlII. De Sacramentis.
ktennt iu⸗ Aaguſt. Confeſto, artir. 13. fol. 13.
Apologia, fol. 200. 267⅞.
ningni Artieuli maleald.fol yag. DS 2
6 Doctrina de Sacramentis neceſſaria Eecleſiæ .534
et, 8 Men! Pertinet ad tertium articulum . 500
. Sacramenta quid ſint 200.253. 2677
ivioe Quæ requirantur ad Sacramentum 276
ſipin . De numero Sacramentorum 200. 20 1. 202
,gtomhi Cur ſint lnſtituta 1 13. 267
Idem effectus Sactamentorum & verbi 20
is, & dSacramenta requirunt fidem 13. 203. 26 7
Non conferunt gratiam eX Opere perato 13. 203.
2 52. 265
l. asacramentum à ſacrificio ut differat 453
. . — * 5
,6½ De Sacrificiis.
dacrificium quid 253
6 Species Sacrificii 253
Hilaß⸗ Sacrificia propitiatoria in Lege

2½4
Sacrificium propitiatorium reyverà unicum 254
Chriſtus factus pro nobis — R

25
1, Recridcia eæcisira in eꝙ,e „ 16
Sacriſicig esνανσαα Chriſtianorum 255. 256. 25⁸
dvlns ,4 Opinie de meritis ſacrihcioram damnatùr in ſcriptura
256: 257
Sign ficatio jugis ſacrihcii Levitici 260
y' Iuge ſacrificium apud nos manet 262
4 Juge ſacrificium in N. T., quodnam ſit 25ʒ9. 269
LII 2 Quid

INDEX. — —
— — — . —,— kuiritentie
Quid Patres de ſacrificio ſenſerint 266
In uſu Sacramenti Chriſtianorum, ſemper accedit ſa-⸗ Preuniten
sriſiciam 268 mnſntioi
. Cntrtſoquid
Auguſtana Eonfeſtio, artic. g. fols 2. Ptikntiiom
—⸗ . 3 lulpol bapti
olog . a, Ff. l. 6 6. . fnitentia deb
Axiiculi Smalcald. fol. 329. Ormeduntn
Catechiſmus Minor, fol. 376. nentrell
Caee biſinus Major, 401. g4. nitentilin
27 Arbyanpelin
Baptiſmus quid ſit 319. V5. 137 nitntut
Baptiſmus eft neceſſarius ad ſalutem 1256 leack
PBffecus Baptiſmi 376. 59 AUl emiti
jus ſigniſicatio Vvy. 18 en
Quibus proſit baptiinus SFi demni ud
243. 5j½

Baptiſmi uſus in omni vita
Infantes eſſe baptizandeos
Baptiſini profanatio in ba patu .
baptiſinum rejicitur 613.

I2. 156. 157. 329. 54 4
12.15 157. 3 38, Dec(

Sanctitas infantum ante
28826
XIN. DE POENITENMNM 4
T I A-. OU”JMZM
?VM 40
AJaguſtana Confesho, artic. 12)) vlolz. Ayti
Apologia, fol. 167. (Le
Artièuli Smalcald fol. 3ig9. „ (i
pitaome, in loso de Legé & Evangelisigl. nklioer
, Solida declaratio, fol. s: M

INDE K.
oœnitentiæ vocabulam duobus modis accipitur

erkrri: Dartes pœnitentiæ duæ 12.161. 3 0“
Demonſtratio iſtarum partium 168. & ſeqq.
Contritio quid ſit & quomodo fiat 165. 320
rigdes quod fit neceſſaxia pars pœnitentiæ 166. 172
MMulde S ſeqq. 320
. Pœnitentiâ omnes indigent 326 7.
i Lapfi poſt baptiſinum recipiendi ſunt 12
Pœnitentia debet eſſe quotidiana 3²7
1, Quam abundanter nos Deus de remiſſione peccatorum
, certos reddat — 23229
g Pornitentia incipit à concione Legis 2
„A An Evangelium ſit concio pœnitentiæ 591. 709
1 Pœnitentia debet bonos fructus parere 198
Pernitentiæ deſcriptiones inſufficientes 17 9
M Falſa & pernicioſa doctrina Pontifciorum de pœniten-
1 162, & ſeqq. 321 & ſeqꝗ.

324

De Confeſſione & Abſo-

lIutione.

tla
Origo anni Jubilæi

Goun te

Auguſtana Conf-ſto, artic. 11. fol. 12. &

UIT fol. 27.
INH Apologia, fol. F§. 751.
Articuli Suaaleald. 330. 3I-
r R Cartechiſmus Minor, fol. 375.
ℳ,H
Confeſſio & abſolutio priyata retinendæ ſunt 12. 27.
r 178. 181. 331. 807
11 CGon:
. M

R

INDE X.

Con ſesſio coram Deo, Proximo, & Miniſiro 188 .
Confesſio coram Miniſtro duo comprehendit 37
Formæ Confesſionis 379
Enumeratio omnium delictorum non eſt neceſſaria, ne⸗
que poſſibilis 12. 27. 150. 160. 181. 183. 331
Poteſtate clavium etiam abſcondita peccata remittun⸗
tur 181.3390
Quid ſit ſolvere & ligare 99
Forma abſolutionis 380
Abſolutio maximi facienda 27. 159.3 331, 808
Abſolutioni firmiter aſſentiendum 172
Abſolutio Sacramentum pœnitentiæ 167, 200

De Satisfactione.

Satisfactionis nomen ex ritu Publicg pœnitentiæ reli⸗

quum eſt 183⸗ 197
Quomodo Patres eò utantur 197
Satisfactiones Canonicæ non ſunt neceſſlariæ] jare divi-
. 184
20

Commenta Pontificia de ſatisfactionibus 184: 19 5G
Dicta Scripturæ pro ſatisfactionibus allegata 185SV

Confutatio impudentiæ Pontificiæ 196. & ſeqq.
Objectio, quod poœna ad Pœnitentiam ſit neceſſaria
192.
Reſponſio ad objectionem iſtam 192. 193
Quomodo Deus in ſanctis peccata puniat 193
Afflictionum plures fines 195

De dicto Pauli: Si judicaremus nos s ipſos, g&c. 196

De Excommunicationc.

Axticali Smalkald. Fol. 333
Excom-

—

vcommunicat
Mebrelt poena
cleler

Muorexcomm

WV.
Auſa
Oyolog
Articul
Catech
Cuech
Eyivon
lce

Cruonin;

enſreſent

M Umſmahri

late Dei
Uulteatio can
enli maud
Neuncatioin

binindigno⸗

Nnmehnlo:
En Nain
urſtinlint
elllnterinſi

Der i

ket

centur)
uuntamtun

INDE X.

—

Minilro

Nonek reeſtie
17 o o le
in eti

Cione⸗

hlcr inn

Gtpeelinf⸗

ldionu 1

e e
pitentunmn

.

wolckenkt. 7

Excommunicatio duplex, major & minor 333
Major eſt poœena civilis, non pertinens ad miniftros Ec-
cleſiæ . (Eibbid.
Minor excommunicatie quid ſit ibid.

XV. DE COENA DOMINI.
Auguſtana Cinfe fio, artic. 10. fol. 12.
Apologia, fol .
Artizuli Smalcald. e.
Catechiſmus Minor, 356.
Catechiſmus major, 402. J51.
Epitome, fol. 397. D
Solida declaratio, fol. 7324.

Cœna Domin' quid ſit 380. 553
De vera præſentia corporis & ſangvinis Chriſti in Cœ:-
na I2. 157. 330. 554. 599. 7:8. ſeq⸗
Præſentia Chriſti in Cœna fit fecundum propristatem
dextræ Dei 609
Manducatio carnis Chriſti duplex 743
60⁰°

De orali manducatione

Manducatio in Cœna eſt ſupernaturalis 604

Etiam indignos manducare corpus Chriſti 330. 600.
601. 743.751

De vocabulo: ſpiritualiter 755

Cœna Domini utendum ſæpius 363. 364. 559. 76 4

Cur ſit inſtituta, & quĩd ſit meminiſſe Chriſti 2. 268

De ſalutari uſu Cœnæ 381. 555
De præparatione & digna ſumtione 382.558
Dignitas convivarum Cœnæ Domini, qua in re conſi-
ſtat 601. 746
Qui vocentur indigni 5566. 745
Unumtantum genus indignorum 601.76
. LI 1 4 Con-

FNDE X.

R —

Alggi
Ankhcul,

Aod gor

Contemtus Sacramenti = 3563. 56 G
A communione qui ſint arcendi 563
De utraque ſpecie 2. 233. 330. 602
Quomodo mutilationem cœnæ conentur defendere
Pontiſicii/ 234. 2356
Rejicitur cransſubſtantiatio. 6 002.756
Proceſſio cur apud nos omittatur ð
Adoratio panis & vini in ſacramento damnatur 604.
* 760
Damnatur Capernaitica manducatio 6 4
Status controverſiæ inter nos & Sacramentarios 597*
Sacramentariorum errores de Cœna Domini 12. 598.
60a. 603,726. 757
Sacramentarii dupſices 598

Pundamenta quibus Eccleſia contra Sacramentarios
nititur 599. G00. 752
Unicum fundamentum veræ de cœna. Domini ſenten.
tiæ, verba inſtitutionis 737. & ſeq.
Lutheri conſtans ſententia 7”3. 73
Formula Concordiæ, Wittebergæ anno 36 conſcripta
729
De particulis IN, C UM, SUB, 73
De dicto Pauli: Panis, quem fran gâmus, &c. 74*

De regula: Nihil habet rationem Sacramenti extra u-
ſum &c. quomodo eam Sacramentarii depravent

L 750
De Conſecratione . 559. 747
Recitatio verborum Cœnæ cur non ſit zuetnttenes
D E Miſſa. H
Anguſtana Confiſſto, fol, ad. .
Ahols.

—

Cpcremoni

k rietrah
Mnuin patu
Nhrsbulohi
ipiaqnii
Mlicen Unde ie
ntun Mllcis⸗
Mn ell ſacr
lons Malachir
lunser Ebr,

üren otek

hnüthne⸗

4 .
iltgrimton

4 ntrnite

eline
6biiei,

WI.

ito⸗
Gha

—
V en ologia, fol. 20. 2090.
mur bn AAxrticuli malcald. fol. Zoy.
„Mliſſa apud nos retinetur 23.,˖ 2 6. 2 G
de. QAQuibus ceremoniis adminiſtretur 2.24,250
Nento Nur Miſſe brivatæ abrogatæ, & cur 24.: 2506 251. 30 5
Miſſas in Papatu quid auxerit 2½
erſd De Vbesdulo NM f, 269
ns N τ †τιαοο quid ſignificet 270
enmin HKr Niicam unde ertent Pontihicii 51
Mi Quantum Miſſis tribuerint Pontihcii 26 7. 266. 305
Can e Miſſa non eſt ſacriſicium 253. 602.
Leocus Malachiæ ad Miſſam male detortus 259. 259
M Locus ex Ebr. 5. MMM . 263. 264
Gonttt Miſſa non poteſt applicari deſunctis 272. 273. & ſed.
ce A Miſſa Pontiſicia peperit: 1. Purgatorium 307. 308
2. Apparitiones animarum. 308
ℳ 3. PDeregrinationes 309
ergr An 4. Fraäternitates 309
5. Reliquias ſanctorum 310
. „ 6G. Indulgentias . 310
XVI. DE PREDESTI-
H NATIONE.
r wndt Spitome, fol. 612.
DU Solida declaratio, 297. B
ſ. Doctrina de prædeſtinatione utilis & neceſſaria 798
Diſcrimen inter præſcientiam & prædeſtinationem 612.
,B H 798
img r L1 1 Præ-

1INDKEX.
Præſt ientia DEl non eſt cauſa mali, nec cauſa peccani
617. 799
Prædeſtinatio eſt cauſa ſalutis electorum 68.799
Tantum ad benos & dilectos filios Dei pertinet

1

799

Tantum in verbo Dei quærenda 6¹⁸. 802
Dectrina de prædeftinatione complectitur octo capita

. 8⁰²
uomodoe reveletur nobis electic Dei dlz
Liber vitæ Chriſtus 618. 802
Chriſtus omnes ad ſe vocat 61⁸
6²¹

Eledtionis cauſa non eſt in nobis 8
Quomodo & unde agnoſei poſſit, qui ſint electi 804. &

Quæ revelata non ſunt, ne ſcerutemur 812. & ſeq-

Falſa & erronea dogmata de prædeſtinatione
Pernicioſæ cogitationes de prædeſtinatione 618. 800

Salutaris uſus doctrinæ de prædeſtinatione 809. &
ſeéèq. 812.
Quæ ſit cauſa damnationis multorum 818
Deus non fecit vaſa iræ 8¹⁰
82⁰

Quomodo Deus dicatur indurare
De dicto Johann, 6. Nemo venit ad me,

S2 „
lumn,

xerit eum 35
XVII. D E INVOCA-
TIONE.-
Invocatio quetidiana cur non intermittenda 42¹
Quæ requirantur & exuſcitent ad orationem 505 8 8
8 ſeg.
Invocationis efficacĩa
Oratio Dominica 400
Ejus expoſitio 372. 504
rimæ

Enarratio petitionum, in Catechſſmo majori. P
513.

61'8.

ti
621¼

N

niſ pater tra-

——
1h Krunle,

ty delte 1,

Dec

Agußean
Gllgia
Arrueuhj

Pemoin Uüincton
ihlerhenor ſar
holin inyoc
aioeztione
u orent
micii er ſinc

1.

ligtore
Done

iines lſi
Sn

Auelmngin

de in
dbut .

Atiul

lid 4 8

lin
kech
ltis in

4 IN D E X,

Wans Si;, Secundæ, c(16. Tertiæ, 718. Quartæ, 522. Quin:⸗

tx, ext æ, 529. Septimæ, 532, 1
inißi De cultu Sanctorum.
4. . Auguſtana Confecſio, art, 21. fol. 19.
onhleür Apologia, fol. 227.
N Axrriculi malrald. ſol. 310,

Memoria ſanctorum cur proponenda

19
. Triplex honor ſanctorum probatux 22
in öN Sanpcti non invocandi
,

19. 2984. 3¹⁰
Pro invocatione ſanctorum argumenta Pontificia 223
Sancti an orent pro Eccleſia 22 5
Ntemut

ſinie Pontiſicii ex ſanctis etiam propitiatores faciunt 225.
rrdeſtirk˖¶
glellinniet 4

s“ In propitiatore quæ requirantur 226
rrielin⸗ 4 Quomodo ſingulis ſanctis in Papatu ſingula⸗ procu⸗
rationes aſſignarint 29. 40 5
rmn Qultus Imaginum H 229
tuni, XIIX.
i „ . 2 „
* De adiaphoris, ritibus huma-
5 nis & traditionibus.
NV . Auguſt. Confesſio, art. F. ſol. 77. & fol. 25.
N. 4 Ahpologia, 205.
gkermft eu.
ie h6 Articuli Sðmaleald, zz7.
,. “ TPpitome, fol. Glg.
4 Solida declaratio, 759.
Ritus Eccleſiaſtici non ſunt cultus divinus;, nec parz
3 cultũs C5. 79

Ritus

1

TNDEX.

Ritus qui & quomodo ſervandi 3. 31. 205. 25
Ceremoniis cur ſit opus 23. lin. ult. 207. 209 Mgllratumge
. Quæ ſint vera adiaphora, quæ non ſint 799 Migitritus ol
Traditiones non faciunt ad juſtitiam coram Deo 13. Drimen eg,
30. 205.337 ngelunne
Autores traditionum quomodo peccent 41 Uilemtia⸗
Eccleſiæ licet mutare ceremonias 615.791 Qunhmanlt
Tempore per ſecutionis hoſtihus Evangelii in adiapho- Agilrri
ris non eſt cedendum 6l5. 79 1 nlien i
Similieudo rituum humanorum non eſt neceſſaria ad uünlteltjatar
unitatem Eccleſiæ iI. z0. 151. 152 Mefinfiam
Species ſapientiæ in humanis ritibus fallit homines 209 Auink üilaru
210
Perſvaſio de traditionibus quæ incommoda pepererit:ꝛs98. XX,
210. 214
uatenus liceat Epiſcopis traditiones condere 295
Dedie Dominico & feſtis 42. 43. 154 AS⸗
De diſſimilitudine in celebratione Paſchatis 32,11 4 l
De diſcrimine ciborum. ( a
Egiam ha
onorandh
Auguſtana Confeſio, fol. 2595. Fuek imm
Traditio de diſcrimine ciborum verbo Dei contraria 32 kin daceri
Vera mortiĩficatio carnis in quibus conſiſtat 31.2;3 unene
. Rimprob⸗
XIX. DE MAGISTRATUI ET RE- Hmlul
BUSLPOLITICIS. NN
Thiitunr
Auguſtana Confetſto, articxiéb. fol. 14. umente h

Catechiſmur Major in enarratione Deca-
logi, & in quarta petitione, S. W.
. Magi-

X

E

Magiſtratum gerere licert 14. 214. 215

mlainm, Magiſtratus officium ” 386
ouin Diſcrimen regni Chriſti & regnorum eivilium ziy
fimeune Eyangelium non abolet Politias 215. 216
Obedientia Ma giſtratui debita 14. 441. 386
hetten 6 Quando non ſit parendum 14
S Ppro Magiſtratibus orandum & quare J 523
benglint Ain liceat Chriſtianis tenere proprium 14. 216.45 8
6 An liceat jurare 14. 419
non ui⸗ De vindicta privata & publica 216
B Anabaptiſtarum deliria 624.827
nunni, CERDOTUMNM.
tiones ma Anguſtana Confeißo, Fol. 21.
Dõ . Apologiæ, ol. 236.
e Smalesldici articuli, Jol. 334.
. covn⸗ Goniugunhabet mandatum DEI 33. 34
honorandum . 455
Non eſt immundicies . 241
,₰ Etiam Sacerdotibus concefſum 2. 37
Mien Sex rationes, cur lex de perpetuo cœlibatu Sacerdotum
nferdo 4 ſit improbanda 237. 238. & ſeq.
uncne Pericula & ſcandala ex lege de cœlibatu orta 245. 3 5
4 Dictum Pauli: Mulier ſalvatur per filiorum generatio:
AAIN nem B . 242
IG5 Virginitas cur in ſcriptura laudetur 243
Argumenta Pontificiorum & eorum refutatio 24.
H 247. & ſeqel.
eN XXI. DE FINE MUNDI ET EK-
ND TREMO IUDICIO0.
e Ahga-

LND B X. — —
Aagtſtane Confetßo, artie. . fol, i. illl
Wologia⸗ fol. 217. oConcord
Chriſtus rediturus ad judicium 14. 27 Mee
Salvabit pies, & impios condemnabit Pbid.
Impiis pœnarum finis non futurus ibid. “S Aubepeiſta
XXII. DE VOTIS MO- de
NACHORUM. ecke
Aauguſtana Confexßtio, fol. yz2. nti- Trini
Apologiæ, 276. ODM iani
Artieuli omalcald. zi. Sr. ((iili nori
um fon di EIlani
Votorum Monaſticorum origo 32

Quantum votis ſuis tribuerint Monachi 3. 35. 36. 336 Cbarice
Vota Monaſlica eſſe ĩmpia & irrita 34. 35. 278. & ſeq. Eneretit-
289. 36. ⁰ Achuſialt

Monaſteria quid olim fuerint“ 33. 311 “R
Quomodo degenerarint 222/79 nomiani
Impudens jactatio de perfectione ſtatus Monaſtici . “ Ueyches
Quæ ſit vera perfectio Chriſtianorum 55 tllan
De dicto: Qui reliquerit domum, Ac. 285
De loco Matth. 19. Si vis perfectus eſſe, c. 287 Uihometki
De Votis Nazaræorum, an cum iis congruant vota Mo.-. li Hej
naſtica . 289 Mchel
De Rechabitis 299 .
De viduis, I. Tim. 5. 2900 ſereion
De Cœnobiis & Collegiis 311 lirite

SE- Uretnris

1. . . INDEX.
= ECTARII, H.„R EFIGI.
GefIH ET ALII FANATICI, QVORUM HN
Libro Concordiæ nominatim fit mentio, corum-
que errores recitantur & da-
nadtr. mnaantur. —
rus 1 Anabaptiſtæ, tol. II. 12. 13. I4. 72. 156.
AAo. 547. Errores Anabaptiſtarum
SE inſpecie recitati 623. & ſeqq. 826. &

D

ſeqq.
“ Anti-Trinitarii novi 626.829
Ariani r 9.610.612
„.ℳ.. Ariani novi 626. 829
Cingliani V 597
Donatiſtæ 1. 156
Eea Encratitz‚ 244
4 Enthuſiaſtæ 331. 332.581. 655.668. ES
Eunomiani
eſen en Eutyches 609. 60
e Franciſcani 329
mnin Judæai 14
4 Mahometfta 9
– 6 Manichæi 9. 217. 576. 580. 643. 644.
649. 677
“Z Marcion 610
Minoritæ 329
. Monetarius 33⁷
r Ne-

INDFX.

Neſtorius 609. 610. 764
Novatiani 12 6
Pelagiani 10. 15. 217. 222. 575. 580. 0
642. 677 „
Sacramentarii 12. 554. 556. 59 8. 602. ((
605. 725. Kiel
Samnoſateni 9. 764
Scotus . 32 “
Semipelagiani 591 10
Svvenckfeldiani G25. 82 8 0
Synergiſtæ 5Sl. „2 (Ui
Valentiniani Ie

Vigleviſtæ o a.

pUO INDICE8

Super

FORMILA M
CONCORDIE.

quorum alter

Ilbi vel obiter, vel Prolixeé expo-
nuntur, vindic antur &e.

Alter

ad
MATERIAS ?RAZCISEUAS

juxta

Ordinem Alpl habeticum
Lectorem remittit.

Uterque autem ita adornatus eſt; ut omnibus
Lipfiæ i in octavo, ultra 50 annos, exeuſis Exemplas
ribus adhiheri poſſit.

Operà E Studio

l

Nl. 1 .
2
3 i
4 1¹
u
.
D „1
0
.·. .Y
7
12
.

1
e

3 1
In 2 1
P
9
5
H 19
“ .
12
6
.
5

D,
1 N D E x —=—
Dictorum vel Locorum 8S. Scripturæ.

Lüs Cap. Verſ. Pag. Tir, Ca b. Verſ. Paßp.
Gen. 1 27 54 Piſal. 7 9 29
28 22. 237 8 6. 7. 786. 840,
2 is 34 S 16 193
3 i? 58. 715½ 19 13 33.28.
4 28 648 31 23;3 817
8 21 5yg.. 6695 32 14 80,96. 9 :
22 18 71 6 5 182
2 5 23 821 6 91
Exod. 9 16 820 335 1 97
20 23569 3686 5 16 5
6 irz 46 5„ 2 57
„ 17 4314 ig
12 137 4“ 8 98
i 197 3 257
Lev. 19 18 126 15 114
Dev. 4 24 130 41 12 663. 6
ter. 6 3 84.120. 13 257
182. f4 8 73
16 17 271 68 19 85
23 11 33;3 zi UI 226
39 4 663 9 ½ 8 580
2. Sam, 11 13 151 1oy 1;3 4 8
r. Reg. 2 3 23 4 9H 3 64178
Hiob. 9 30 1389 unul 4 268
10 8 (74. 546 SI II 56. ꝛ862.
199 26 175 7 15S
Pfſal. 2 10 358 iyg 3: 33
71 58 105 570
12. 867 8 3 130
6 1 193 y
3 16 19 1 3 646
;½ 798

2

9

Matth.

INDEX LOGCORUIM —
Libri Cap. Zerſ. Pag. ribni Cap. ſ. Pag. Sh.
Pſal, 133 2 5: zech. 18 21 IIz 9
. 3 129. 176 26 18 207
72²3 33 11 180. 6750: n
Prev. 10 12 106. 820 13
7. 15 58 5 Dan. 4 24 12. 197,
k9 17 466 7 133 838 “
20 9 130 9 19 131
27 23 18¹ 41 37 241
Eſai. 1 17 196 Hof. 23 9 8r4 .
5 23 685 14 190. 1
1t 2 781¹ Habac: 2 4 79. 169 .
26 56 193 680.697. .
28 2 1 95 Zach: è& 3 114
37 28 198 12 224
38 13 166 2 143* 130 11
45 53. 6,. 573 z : 16 4
F2 1I1 248 XMal⸗. 1 2 81
533 4 304 II 258. 259 1
66 20 3 3 119
I 79. 264 Tob. 4 6 u7 1
53yy iII 201 1 ibid
5y8 7 110. MI. 20 idid. y
39 20. 2f. 137 Matth. 3 2 3²¹ 1
Jerem. 3 1 977 4 27 199
7 2ꝛ2 938. 256 5 2 no. III. .
9 2 580 10 97 4
20* 24 193 22 448 2
1 19 14.636 39 216
17 9 298 46 45² S
2 2 29 220 6 k4 I15. 528 3
3¹ 33 83. W01. 33 518 ““
33 6 383 7 15 40. 345. 4
Ezech. 27 236 795
660 28 667. 700 2

S. SCRIPTURMER.

Libri

Matth.

Si. —

9

IE

15

16.
7

18

19

19

2

LVorſ. Pag.

12
27
11
14
7
9

13
14
19

21

2.
3

45
18
19
20

11

12

17

„

2
* E

24. 25. 336

ſeq.

35

357. 393

566,746
66. 785
663
657
144
31. 36,191.
206. 281
291
42 ½
42
143. 344.
126.670.
737
3²
190
472
34 4

672: 329.

341.242
22
240
383. II5
38

619. 80 8.

336
12
296

Marg. r.

14

16

138

Cap.
26

34

Zenſ. Pag.

42
26
27
28
8

19

20
1
15

2
22
23
15

20
32.
3 2²
4
8
38 £

ſec.

18
35

3*

3⁰
29
10
13
16

7
—

167.295.

4 5⁄1
740
21
167
SGog. 61II.
612
4156.376
401.5352

783

710
7 Fl. 815,
479

740⁰

600
3⅝. 77⁰
243. 3322
377,13 5
768 “
843
767
TI3. 188.
R717

T
528
1190. II⸗

811

8S
88

656

809

Luc.

AhEx roconvu

Luc.

12

17
21

22

22

Joh 1

— ſr.

5
41½
14
3
24
19
10
19

33
34

20

2

26

12
18
30
1I
5
16
18
23
49
23
27

29
35
39

40

Pag.
816
809
117
39
71¹1
806
711
1a. I131
267
737
31. 213
20 3
34
843
770⁰
320. 804
805
78
815
304
767
6
746.815
601
256.26 5
138
226
776. 844
864
66
269
126
Si;5

Joh.

Act.

Tibri

Cap.

1¹4

16

17

18

20

21

44 663 668. 44. 2 2
818 z 2:
19.20, 327.
ſecg.
36 6sz. 12
44 16
3 195 „
9 815½
12 636 J
28 Loo. 810
822— 1,
3 6o. 780.
34 679
35 14
6⁶ 17,817,86 6 5
13 l 2772
19, I13. 114
127. 178. 2
8 z⁰³ò=. .
12 40 11
14 85 lu S
860
10 785
17,20. 670
24 779
767 —NHrH’Z *
21.22. 35. 136
2; ibid.
22 34
16 346 R
1 872
Acer.

X

U S. SCRIPTURX.
Liiri cap. Verſ. Pag. rLibri Cap. Z erſ. Pag.
e AAS. Act, 2 222.23 85⁵4 Rom. 3 fr 6 77
64 3 21 7579 12 119, 326
4 4 If 78 3 18 29
„ 112 220⁰ 21 67
14 5 29 45.296 24 6Yy)
6 0 V 347 32 221, 30 4
4 ie 31 663 25 20.26., 75
91 ½ 220 26 26.76.304
9 44 174 28 304.585⸗
“ 3 38 78 683. 684.
WHr 17 9 775. II0 68 9
84 21 31¹ 83.84.92.
43 6 0 37. 244. 22 3
1 293 4 3 II. I121. 125.
4 16 14 580. 663 690
11 . 28 648 5 77. 584.
1 V 30 326 684
1N 20 21 592. 710 6 589.687
4 28 608 704
4 11 28 2 333 9 738
Rom., 1 3 770 loe 203
4 785 1 267
4 D 7 711 13 2 5˖ 119.190
o1 3 67 71;
en N 16 39.580. 4 14 67
4 2i5 15 66. u . 178
4 4 177 201.697 „ 29.
2 6 18 3119.593 16 69.172.177
1, ½% 2% 15 22
„ 56 4 6 138 8 u8
. 13 10'9 20 79. ?n 0b
“ 3 4 74. 77 4 zʒ304n
14 A 4 Rom.

4

INDEX LOGORIM

ri eg ej, Pag.

12
18

49

21

19
21
22

23

kibri Cap. Verſ.
18.778 Rom, 8 20
100. u5 28
111. 18 30
2 52 ”
74. 123 33
127,.167 37
173 39
87r 9 5S
311. 639 2⁰
3984 22
684.696 f 10 10
3¹9 17
198.703
5S 1
57. 282 f n 356
19⁰ 17
91 20
679 22
674.703 23
321. 327 32
331. 595 33
679 12 1
596.674. 2
680 20
9r1 3 ſeq.
86. 590 2
255 &5.
65. 579 10
65⁵58 14 14
86 13
703 17
590 22
806. 817 23
137. 820

. —
84
817

802
68 5
9⁰

810

762
814
819

78. 140

167. 200
580. 67⁰
8¹6⁶
67
31
707
8¹3

66

198.211.256
72²⁰
216
386

216. 702

399

746

615

3. 293

700
179.207
281

Rom.

Lih, eh⸗ 7
ſien .
.
.
3
33
51
4
6.
6
2
1
2
9
1
1 .

UM

4

0

l

ſ.
10

5

6

E — —
£☛ = — —

—

N

= —

—

4
9

8S. SCRIPTURAM.

Tile, Cap.

Rom. 15.

2
. Cor. 1

10

A SWF ONr *— e

Verſ.
1I

4

21
29
30
32
7
8

D

*

p
R

Rag.
272
61. 801
822

24
657. 678
58⁰
715. 583
336
341
608
341
15. 5e 579.
656. 676
137.: 22,8
270
90
342
683
22.2.48

244

22.288
242
243
615
703
32. 213
720
157,. 599
600, 728
741. 742
749
158

Libri Cap.
I. Cor. 1I

12
13

15

2. Cor. ¹

.

5

19

23
26

21

33
9
2
3
13
16
40
10
27
56
77
9
5
7
I5
16
18
20

21

1*½
14
16
6

159. 601

233
99. 260
25. 273
743
133. 330
114.196
2
19 5
100, I01

8 3¾

10:

21

8

78⁰
194
19 2²
193
5379

804
125. 598 3

6 74.6 7

790.795
675

237

2 Cor.

INDEX LOGORUM

Libri Cap.

2. Cor,

Gal⸗

9
10

15
1

Verſ.
12
5
8.10.

Pag.
746
39
788
4⁰
40.296.
347.354.
170
155
79 2²
615. 792
792
78
117,.207
166
71⁰

76

93

83.207

177

67

671

4 ³². 211
295. 615.
792.
36. 65
206. 279.
68
599
91. 128
720

566

206

81.663

800. 802 †

Libri
Eph.

Phil.

Cap. Verſ.

1

4.

80602

799
1¹6

lii (e.
ol . .

764. 774
600.840°

673

779
589
78.175.205
663

200. 720

12

608. 768

377

2 2¾
28
30⁰

22
2 5. 26

2.3*

30
29

13

388

6585

678

197
909

706 .

2
397
145. 329 10
43⁷ ðUW 14
966 4
Ihet
806
7 8
663
767
838⁸
653·663 :
666

1

—

— „
D Libri

§. SCRIPTURX.

Cæp.
il. 3
Col. F
2
3
I1. Theſ. 2
4
2. Theſ. 2

I. Tim. 1

2

Verſ. Pag.
20 39.
20 871
23 70⁰7
3 62. 875
9 6 1. 735
768.769
778. 780.
860
190 9²
I1 368
12 109
14 169
16 11.31.152
ſeq. 211. 792
18 24 ½
26⁰ 31 152
2 FJ
ſeq.
23 200
4 753
10% 14
14 104
19 387
22 3288
4 31 ½
4 24 4. 24
4 144. 348
16. 17., 22G
5 108
2 18. 719
I. 2 389
5 17. 20.
15 242
2 33

Trii⸗
1. Tim.

4àA 6

2. Tim.

„ —

Caßp. Verſ. Pag.

3.

ℳ

16 609. 769
4 24. 31. 153⸗
448
2.3 335
5 242

8 ꝛzsg

8 291
15 290

753

10% 80⁰4
21 819
16 66. 301
8 16
„ 7 372
9 636
4 42
25 242. 2498
187. 337
1 397
727.377,
540
6 66
2 260
5 141.7 0S
21 338
6 172
7 2506
133 387
1.6 87
& 7.
1 77G
8 Iof
7 193
3 45
1. Petr.

–

8. SCRIPTURJ.
INDE

rat..
.p. Verſ-.
. , . kbn. 9 „“
TLuir, e. Ver, 256 6S“ auube
Libr. . . 3 5 * io
bete S , 311 Sr⸗ „ ern o, 64
9 err. 1 850 “ Pdae,
2. Petr. 2377 9 13. 18S èê S.na
2 3 697. z . zn 1 „ (iluioni,
I. Jch. r 3 1,77 1. Mehami
318 6 29 Abbert,,
a5 209 . 279 .
a r 74. 619 7 66 5 1aud
2 16 3 g Aaztn,
8 85. 639 . 8 256 . Auin
3 5 23 3z3 15 296 Allſinel,
5§ 12 17 4 . 2½ . 182. 6
3 84 16 in 4
—— 39 è”M”M Plitmi ℳ,
br. 11 e
Ebr. 8 786 yſmnat
, It denim
e Oera
ur
2ð??
. rone,

TNTE nnu ere

cAIN

◻ (e) £

H TINDEX MXTERIARUNM
4 “ juxta orcdiuetmn Alphab.
4 AAolaio Cnfetheivate retinendæ ſant. n.27.158.
5 K 1538:331,8029
9 1 YeYe Sacramentum paænitentie 22. 167. 200
u. 1. 4 eſt maximi facienda 2. ¹59.331,808
“ Abſolutionis forma L 38
bſolationt eſßt krmiter, aſſentiendum 17²
Alſolvere poteſt etiam laicus in ca 2necethtat 853
ALe Acitu elicito dilectiouis 66. 175
AdLe Adiaphori 13, 28, 205. 327. 6 4. 789
3 Adiaphora veraæ quanam Eint 790
e 1 D Ales’. „ Cinglii 1. 770
. Bumu uid'ſit L 29. 376. 33ʒ7
4 eſt neceſſarius ad ſalaten 12,156
1R uid proſit 541
baytimi ffedtut . 376.539
profanatio in Papati 327
Signißcatio 2377. 548
Ilſus in omni vita J 543,5=I4
poſt Baptiemum manet peceztum originis 556G6
Bona opera cur ſint neceſſaria 1I. 18.133,703
Fiunt d renatis ex debisosznon tamen coacta 589.590.
702. 703
Non juſtißicant II. 16.87. 90. 91. 92. 220.589. 694
Bromerentur præmia corporalis 96. 135. 137
kona opera quæ ſint 189.700
Qomodo Deo placeant 700

Seqvags

INDEX ATERIARUM. 8
Tvemeu, Fdem 18 19 8¹. 83. 84. 86. 33

599. 688. 700
omodo int in
Bonorum operum encomia in Seripiura 72* M . “
, alutem
uänne⸗ Bona opera ſ neceſaria ad ſe
Non eſt dicendum: Go. 14
559¹70
ten “
ra Sunt noxia 14 aa ſalute e,ſ
Woss, de, Jod per Syirnum J. ronſi/ne ⸗ 6
MWer 2. er bona opera 2 530,7057
de
Aro Chrißzi eſt riviſca H er g. 26
Carni Chriſti majeſtas divina

75⁵4
ndo caro Cbrißi wiajeſtatem ilen arct Seri .W Z
We kranden dipinitatem, ſod ſecundum 643
.
gatem Chriſtus accepi ,,nu “,
ceG riſti data non donaæ creata, ſed majeſtar ſo 6

Propria

743
Carnis Chriſti manducatto duplex H za,a3
. ortifcatio E2,82
Crna * EPiritns berpetua lubta in revart “
Sn hismus eſt Laicorum Biblia . 7140
Eccleſta quia ſit 222. 6 9
dam, ecen i, A ens ſes diabolus & homo I. 608. 78
Snce etiam ut homo omnia novit do
ommnia poteſt os 768 33
omnibus ereaturu præſens
eſt unieus mediator Gis. 2
Qa, ᷣſt liber Vitæ 64.7
e- S⸗ ke, carnem verd eraltatus ae D
Snsn eandemq; majeſtatem divinam a 863
aliter ut homo habet

r.

S

IN

Mn, noſt,
Mn tant:
jar 6 ec
erundun
yo pohis
Relibir

l ro/,N
rr yſtmpu⸗

nli omn

iſi orhon

lyiß Meiz,
liemni 1u,
(enoiit oj
linni
lene Ai
Ulltat, ſace
Ullie pari,
Cruohiit g
li⸗ uni
ain,
ecu
Ne utya,
yn Muti
(ete⸗ onpid
4 ejus B
lunlze
nnctori

an
i

ur uunul/ 4

heetſemnin

m,Alltſth

nduEKH m

11

INDEX MATERIARVM.

Juſtitia noſtra ſæcundumatramq;, natura efts4 612. 696
Non tantum pro ortginali, ſed & altnalibus peccatu

Jatlsfecit Lo. 25
Secundum totam perſonam deſcendit ad infernum 88
Pro nobis facta eſt hofia 254.25 5
Redibit ad judicium 14.217

In ,⸗ duæſunt naturæ perſonaliter anitæ 1. 4. 10. 69.
303 583 606.762 763. 83ͦ3
Utrag, Natura ſuas retinet Progrtervers 6 606.76 3.833
Chriſti eorpus tribus modis alicubi poteſt SN 7„752. ſeqj.
de Chriſti omnipræſentiateſtimonia Lutheri 784. 78 5
Cirdh corporis & Iang vinis vera praæſantia in &. cœnd 12.

157.330. 554 599. 609. 72 8.

Obriſti meminiße quid ſit 23. 268
Ceremontis cur opus ſit 23.207.209
Ceremonia paſſunt mutari ab Eecleſta 6 5. 79 1
de Ciborum Aiſerimine traditio verbo Dei eſt vontraria 3 t
Cingliana Allcoftr 77
Cælibatur ſaterdotum improbatur 2277,2 38
mmnmulta parit incommoda 2452 335
de Cænobiis & Collegis — 2 31 53
Exna Domini quid ſir 380. 503
cur ſit inſlituta 25. 268
N opius utenda 363. ſeg. 5Fy. 564
De eſus ſalutari uſu 381. 555

De utraque ſpecie 21,233. 330.602
Hjo mutilationé quomodoPontißt: ii defendant 234.235
Cuanæ tonvivarum dignitas qua in re conſiſtat 6S.1.

ab ejus communione quinam ſint arcendi 563
Concilium liberum Chriſtianum & c. optandum zo0o0
Contionaiorum &σ PBarothorum oſficium 360. 585G

INDEX MATERIARUM.

Commmmnicationi unionis perſonalis maximi imyſteriu 17769

Communicationis idiowatune gradus 770. 773 l.4.
Communicatio majeſtatis quomodo ſit fatta 777
Tit ſine permixtiont, abolitione humana naturæ 872
Cur vocetur realis 77
Talſa de Communicatione idiom. dogmata 605. 609.
7. 786./87
Communio ſantctorum uid Ri 148
C'oncupiſeentia au ſit pœna, an peccatum ..5
Confeſſo & abſolutio privata ſunt retinendæ 12.27.158.188
Z331. 807
Confeſio coram Deos, proximo & Miniſiro 182²
Conſfesſto ocoram Miniſtro duo comprehenait 378
Confesſionis formæ 379
de Congrui & condigni moerito 63, 1120. 27
Conjugium habet mandatum DEI 33.34
eſt henoranäaum 45
non eſt immundicies . B (241
etiam Sacerdetibis couceſſum 2. 157
Gantritie qquid ſet. e,
Jgzjuomodo ſiat
Converſio heminis eſt epus öpiritus Santi; 79580, c0
Ejus medium eſt verbum Tredicnten 579. 6. .
Converſtonir dug cazeſa efcientés 633
Cerpus Chriſti ribns modisr alicubi praſens H 2
in Credentibzs habitat iß TVeme,on tantum ipſi pſi , deng 69
Kealogi Epils =s 420.481. 483
e, S, 17 366. 399
Deſcen s Cihriſti ad inferos quid nobis ehyecerit 85
In tota Chriſti perſona eſt factaus =ð

. De iklo non eſt. Diſputenaäer 03
Deus enaz, eſs de Wöntin S. erinus in perſonis i.2 3. 9, 50. 3
Dens quigt ſie

303

.*.
1

6660

Non

INL
Myrht cat
Uu e, hunh, 6
Dain halere,
leuſſchiſu,
Ser Gumtam
u i in la

gul gentil lel
uinere an
Non
jer altu
Una erlle,
kontiſcior

behſia Catho⸗
Hu vera
tlße neng,
doulzite,
leput m,

le non e

Halberſin

Di hrer
Ad , 6. jus
keliigi⸗
Dean 6 4 4 e
in⸗
balſitei
Uii Dei Y

7.

AN

ma Nike Nef

fi

n,7
(W 17

e Huſtkkte

, 4 Aruiß
1

4t6
urtin

ii

ebent

41

Si
1R

Wn . cauſa beccati I5. 220. .639
Deus eſt homo, & homo DeNnd 6 7%7
Deum habere, quid ſit 403
Deur (IE. Chriſtus) exerit nunc majeſtatem ſuam, in, cum &
per aſſumtam humanitaten 870
Dii alient in P an 405
apuad gentiles 407
Dilebtio neceſſario ſe gaiturſdlem 41. 83. 86. 586.687
Non juſtiſicat 87
Bjns altus elicitua 66.175
Deſeiplina eccleſtaſtica Asa nos honeſtior eſt, quam apad
Pontiſicior 210. 21j
Edrleh. 4 quid ſtt 11. 144. 335. 158
— Uns, ſanéta, ſemper manſurne il
Eccloſia Catholica quid ſet 146
“ PEjus veræ notz 148
Eccleſiz membra ſunt Jan Si 144.335
Santititas in quibus conſiſtat 83335
Caput non t Papu 12
In ei ſunt bonis admmixti mali n. 144. 155
Fecleſia non eſt monarchia externa 199
Habet jus vocandi eligendi & ordinandi miniſtros 353
Ei licet mutare ceremonias 615. 791
Ad ejus anitatem quæ requirantur . 151

eleſt. Sſtica yoteſtas (vid. Eoteſt. Ecel.)

INDEX MATERIARUIM.

PEecleſtaſtica d, VNeipkine boneſtior eſt apud nos, guanm Ponti-

cios

212.213
Eeccleſiaſtici ritus non ſunt cultus divinus 625.791
Electio Dei quomodo nobis reveletur l 8¹5
Ejus cauſa non eſt in nobis 621

„ iſte

*

INDEX MATERIARIM.

Epiſcopi & preibyteri olim iidem 352
His attributa ordinatio 352

Num liceat ipfis inſtituere eeremoniss 40.293

Evangelium quid proprie ſit 2329 592. 593. 714

des 0.705.707
ſervantur 2 . 2 ,S, Ev-
Aa Fidem conſiquendam e zſſar ium eſt wini 1I
an gelii . 92
Tidem ſtalilitur Lex l
ver I. dem) abilitur Centi-

. . . 7 , .
ELides & ſalus non per bona opera, Ned per

716
Evangelium & lex ſemper docendaæ 712,716

Declarat & illuſtrat Legem 593. 712 ſ74.

ar. 70
An ſit concio Pœnitentiæ 5 ne
Non abolet politias 1 5·2
592.510

Ervangelii vox dupliciter ſumitur
Evangelii & Legts dAiſè rimen
Euchariſtica ſaerifecta

galtationis & exinanitionis ſtatzss

154. 255. ſ4.
25 4 65

rErxtremum judicium 14.
PEPUer ſola juſtifiat “ 73. ſ4. . G
Wionkas cleeet Si,ied de, 49 iſcatione 18.68 69.
i enifcet in doctrina de juſt Rcat! 08.69.
Quid ſignificet in dodtti 17 81. 25.58.701
Quomodo contingat 126
Eſ; cultus Dei “S 27 “
E/. neceſſaria Ppars pæœnitentiæ 166. 172. ſeg. 36
Fides G& ſyes quomodo diſßf erant 69
Pidei juſtifcantis tria Wn “”
Fidei & juſtitiæ Legis Aiſerimen ” ,
93. 86.586.687
Hanc neceſſario lequitur dilebtio 81.83. 86.5 8 94

Tides formata quid

— 2 .

5§91 592 709

Kviritum & con-

IN

ſlutiliet colun
Oozadus lomn
eranas nn eſ

Hn Hata

jut ande⸗
Umimninnati de
umnit olantas
ſubjecli
lminet omnes „
ns uh ſve)
run E he Ag,
ſatem

Piomatazn cyn,
mne hei in hon
lagnum cult,
hlemi etiamm.
ligi quinanm,
Uloram
hduratige

mrarn gaoria,

ilin ayn, o,,
1 eatren,
n icè
lKime quidd
Piſatien 3

Duo n

1 ex

le
Deany,

INDEX MATERIARUM.

Entiles colunt Deos alienos« 4 407
“ Gradus communicationis idiomatauam 770⁰0
moni AQe Gratia non eſt daubitandum S D 185
Hon* ſatus quadruplex 578.67 ½
Eius con verſio eßt mernm ob=ts Spiritus S8. 579.580.663
Homimis renati Voluntas in con verſizne nen eſt tiο 582 673
Hom'sis volazntas guomode ſe habeat buré pasſevé 582. 680
Homo poſt la pſzem habet aliqsosl liberim arbitrinmz in rebus ratiosei
Iabjelcte . 14. 217. 318. 578. 656. /g47.
eri In öpiritzalibus mielliem I5. 219. 318. 579. 656. 6.
omines smnes naſcintur in bectatis 9. 317

Hiomo nud ſsve Hismani: as ſolss) ro nobis no eſt baſſe 35C 607.611.766
tr,cnz, & per Humanitaten exerit nunc Deitar Chriſti ſaam ma,je-

1 ſtatem 8709
Diomatnn, communicationts graduas 7 2
Falſa de illa Aogwiata 605. 609. 610. 786
Imago Dei in homine quis fuerit 33.54
Imaginnim ueltus . 219
ITedigni etiam mandacant conpies Cbrifti 330. 600. 601. 74 3. 7, H
Indigni quinam Voceztar. r 566.74 3
. Illorz m unuens tantum genies S 601. 760
8 de Induratiene Dei W 820
. SA. In vocatio 7T2etidiana non eft intermittenda 421
Inbilai anni origs . 324
Vedicinm er!remnenm – 14.217
Jurare an liceat 14.19
Fuſtihcare Tnid ſegni ſicet 73. 125. 58 5. 68 5
7, H PDuo modi à Pontiſicits traditi WD 119. 120
1 “ Eſt e ſide Propter Chriſtam 1I0. 16. 67. 7I. 22. 171.221.30 4.
335. 593.690
AIJria ad hanc reqirnntur 687
Non pertinent ad hanc omnia, quz adl converſionem 687
Doctrina de hac eſt neceßſaris 17.72.8 . 683
52 Juſtitiea

1

INDEX MATE RIA RUM.

turam 584. 682
Zraeſt C lri ſtas, ſecandme niremine natn
Faſi ria noſtra

689
90.91. 92
6Ar 659
. choata non juſtiſi. 1 ,
Fauſti tia “ ctra nos quarenada 3
Eſt extra .
reæ lJepzs Iidei diſcrime 16
Wi, . it entine Aocent Jſa rian Legis 4
Ponti feeei ta 7
T Kitin rationts Pra, Zanda 4
ac noie jaſiſteat 28. ,
aA
Taſte non eſt Eex Poſe⸗ I. 8
dicus in caſe nereiratis poteſt etiam a 5 2
1
SIs*ανα 1ℳ qquid ſegnific ef . z7
52 iirte⸗ Bomwper docenda . nrn
e&x
Za ſit ,
Tex er, 63 e gi S tae a, ergends . “
1 etia: . 4 .
n poteéſt Per ſine Paäe A
Der de Kabilitur 713. 792
er Idem Aa ian
Legir definitio „„35
Uſaes ,
O Mio:zim Proprin

EHnjas & E vangelii diſerimen
de hac opiniones nsasfrinee 67
perum, & frnstaenm peritis
Eegis e

83.85
6
Legem in zoebis inchoari opertet 1j. 38. 64
Tonn,, arbitrizm
Liber vitæ ſt ce⸗ e, .
1aere & ſolvere quid ſit . 7
3
deiſtratum lioet gerere 1
Eizes ſfreinvm

12 „ aui-
ro Chriſti aecep & per hum
rijalem Ajvinen i Chriſto nunc ewerit im eum - 870
Han Deitasi 86
vaktem . 874
ta e ionem
eern- ,e, d . Hene natern propter an. 7
PEjus Partzcé

1 fasZeer
Ejzns commznicatio quomeae Vr f.

4 it ſen S atztiene 2 abolitione bumana alae, 4 872
„ P

3 74
1 ns
Menancatis corporz Chriſti eſe Si ke⸗ . ⸗ D

61

IN

Orala

djernatn

licte, unicus

rumn ae, ngru

ol hult

lenang Evan

Pery hoc
44 ſdem

uſßurum derl

l nereſ

ericordia,
ſ ſhud nos

kygkicis DPe
Argfna uich

l j

Ne⸗ H, raz, ,

ENnm,

Natyre

J ereuz vot,

ſ

lacentig „
Lomodeo
homixes
ee bena, y.
(ra male,
iriran
lale man. duc
atiegt, eſße⸗

Cne: ,

Anainn

e gua⸗

1 Grci del
nuti, 4
inatin. 4

linali Dere

Non

Ei⸗

NRUVN.

—

mſee nah

nel

Aeker

me

“

Oralis 500
J Sa permaranalis 604
Mediator nnicus eſt Chriſtaer, 19
Meritum congrni & condigni 6. 120. 127
Miniſteri, iam Evangeli; nozx eſt Tacerdotinm,ſtmile Le verico 201
Per hoc sbiritas S. eficaxr eſt II. 201. 469
ad Pdem gonſeqzendaum eſt ecſariaze II
Miniſzrernzm verbi Honos 386. 443. ſeg.
His neceſſaria eſt vocatie 13. 204
ber Miſericordiam ſalvamun 233
Miſſa apua zos reétinetur 23. 26. 251
de Monaſticzz Votis 3² 26. 311.336
Monaſteria 1rild olim fnerint 33 314
Lüuia jam factta 227
NNeimnnen in er⸗ ſtoſzmma eſt communio 667. 765
de Natierarnumin, riſto om meenicatione errarezs“oß. 609.610. 786
Vocabuli Naturæ 2 dui vocatio 1577. 6⁵0
Nazargornke vota 2989
MU O*diemis noſtra imperſecta eſ 90.69 1
LOuomodo Deo placeat 85.89.90. 723
Omnes hemines nzaſcuntur in peccati 9. 317
Opera bona. Pide Bona ρ—α
Opera malz, & peccata ontra conſeientisa, exrzetinnt Faenm Sρ
spiritmm G. 2328.591. 698.705
Oralis manducatie 60oO
Orationis eſpcacia 512
ad Orationem quz reqizirsntnn. 508. ſeqj-
de Ordine Eecleſe. aſtico 13 204. 334
Ordinatio an à Pontificits perend 334
Ordinationes licet Faceré Paſtorikzes 4²., 29 ½
Oniginalis Peccati dobtrina e e . eſ 56.59
P quantum ſibi arreget 340
Non eſt capat Eccleſis 312

INDEX MATERIARLM.

Eſt ipſe Antichriſt as

0

314.348:35F. 705

7

A

INDENX MATERIARIMR„5„ MN

——
Defendlit im pia a doctrinam 347 Mit ter,
Non eſt jure divino ſiper alios Epiſczpbs 4ͤo. ſej. G
Nec ei tradita eſt poteſtas gladii 3406 eſeti kelleſe⸗
Eins alta mere diabolice 313 yuelrum get
en Papatn profanatur Be Pptisweis 337 racleſinatiunu/
Coluntur Dit aliens 40 uj, G
gJe Patruns & aliorune Doctoram Icriptis gisid ſentiendim 570, ſe. Muneße
Peceati originis deſinitio 9.10. 50 51. 57. 574 . Te4. 639, ſ Alar,
Vetns deſiaitis = 3 alum
Deſinitie Angeeſtini k4qg Eie
Thomæ, Bonæzventuræ, Hugons 5Vy uitiaſori, re⸗
Peccati pcng 58. 641
PFrilZies . 3177 )] Hbabitcgg
HPſt peccatam admsdum bhorribile S 640 rni,
An maneat Ppoſt baptismzeem 56 lmi Lelunzn,
Non eſt quiddan per ſe ſubſiſtens 642 ins, erzetmn,

Nec ipſa hominis ſabltantia 573. 64 ½ Eény Repateruz,
Sed accideni .,6)1 eh. ugi un
peccatori omninm enumeratio non eſt neceſſaria I2.27. 1 59.160.181.337 Mo “

Peccata ettam abſeondita remittunter 191. 30
Peccata contra conſcientiam erxcutiznt ſiaen GW Spiritum F. 328.691. tmmnn
. . 698. ſe.. eſuiſia
Peccatt calſa non eſt Deus i5. 220.639 l
in Peccatis naſeuntur omnes hbomines 2 31¹7 Mun S
Per ſona quid enificet HS „9 Herun
de Perſena Chriſti falſa dogmata 8Sozß. 609 ſe. 7 86. ſ 7. Meren
Pas,tentise vocabzulun duobiss modis accipitur ui Dertz
Ejas paites ſunt dua . 12. 161. 320 Arament an
PEjus deſcriptienes inſe ſicientés 16 tisz
Häc omnes indigent 26 Negui,
Dboebet eſſe qnuotidiana 0 “ rc,
Ineipit à concioné Leégte 198 le ſe

Debet bonos fructkiss Parere

„. (iun
Bosztiſicii non ſant erz Ecgleſia 35 lurp

Potgſtas ecleſzaſtica qiid com pledbtatun 12
Eſt duplex, Ordints Gα gwris didtionts 294 de 4
Eſz c-ommnnes onzzibzas Eccleſea miniſtris “ 1 B

.

.

Ru. INDEXNX MATERIARUM.

— — —
Non verſatur circa res politicars S 38. 3460
. Hujus & gladii eenſieſio in Papatas 5737.293
eoteſtati Eccleſsiaſticæ huic quateners Aebeantter. obedientie 39
. Praceptorums decalogi Enumeratio Väl 403. ſeg.
Pradeſtinationts Aoätrina utilis & neceſſaris 7298
ł Hujns & praſzientia diſerimen 617.798
Non eſt cauſa mali 617.790
Sed cauſa ſalutis eledtotnm 617.799
Zuntum ad benos pertinet V 618. 799
Et in verbo Dei qarenda 618.802
Propitiatorss reqziſtta 226
Echabitarnnms ad monaches applicatis 290
Regenerationes vocabnlume 58. 687. ſeg.
Renati veluntas in con verſtiane ſitd maon eſt ottoρα 582. 673
Renatis perpetmit IdZa carnes & S Piritzes 675
. 700

de non Renatorum operibies
Ritus qui W quoimnodo ſervnned
Non ſunt ultns diviness

13. 31. 20 f. 212
615. 791

4 S eramenkorum deſenitie 228.253. 267
50 nr Regiiſeta 76
7 Numern 200. 201. ſeq.
Horun & ſacrificiorzm differentia 5 3
“ Horum & verbi idem effel‿uus 201
Ilorum doctrina eſt neceſſaries 334
Persinet ad tertium articulum 00
33.267

Sacramenta cur ſint inſtituta HD
rrnrniam a malis Miniſtris adminiſtrari Poſtit I1.144. 15 5. 732
13. 203. 267

Requitnnt Iidem
. Neon conſerunt gratinne ex opere erate 13. 20 . 255. 265
2 m— „ . 2— 65 5 y„.
Te nſir Suzeramenti Chbriſztianoren ſoemper aAcει.it ſacrift
IE ium 268
Sacrifieinm quid ſit . 253
Hjus ſpecies dus ”MUD 253. ſecj.
M Propitiatorium reverd unicum R 224
, Euchariſticum quld ſit 254° ſäg.
. 4 . Sanet,
ℳ

.INDEX MATERIARUM.

ancbIi n. membra Eccleſea . . 335
Sandtortmm oemmsenis quid ſit 4 O 14 ſ
Sandti non ſanr invecanad =ð 1. 184. 310
Num orent pro Eccleſizd DW W 225
Ilornem cerli ue 29. 223. 319
Hoenos triplex 223
Memeria illorzm cur proponenadlaer 19
Satis fatzionis vocabezlo rosnocke Parres tstäntur 197
Nonsen hoc ex ritwz publicæ Pænitentia reliqvam esN 183.1m97
Satisfactiones Canomeca non ſamnt neceſſaria jJure di vino 184
Scriptura Tiſtribuitnr in Degem & Ewangelium 60. 94
Eſt unica norma judicandorzm doginatasn 570.572. 632
ae partic: Sola 73.585.691
Solvere G ligare quid R . 109
Spe, & 7des qquomode aißerant 126
de vocab. & Pirirnallter . 755
Fp pir inu & carnis Perperns iz rezatis Hacka 675.679.732
Tyzabola G Fcriptes ymbelien Eccleſiæ noſtre Syiſe. G3 ſef.
T.
1 Radit: on*s non ſaciisnt d ußtiriam corava Deo p. 13.30.20 6. 37
Vana de his perſ vaſio mesltamala peberit 2,8. 210. 214
Harunm natores quomodo beccent 41
. Tang ſebſtnnriatto Pontiſici⸗ cia rejieitur —M Sor. 15
V. H
V Zan Eraædicatum eſt med ium converſzonis hominie 579. 67⁵%
Per hoc donatnr nobis biritm & gratia B 33 /4 ec
Vinditta privata & publicz B 216
Virginitatis in Scriptura laus 243
Tita aterna Bocatur mercer 135
Vi v. Iſratienrs vocab. . . ). 68,. ſeꝗj.
Fecatie neceſzaria eſ verbi miniſtro 3. 204
olnntas hominrs g omods ſe babent bare Pa c re inconven e
A Voris monaſticii 32.276. 311. 336
Horznm origo 32
Sernt impia & irrita 34.: 15. 278. 289 336. 475

F I N I §s.

ieli H 4

LIBROS E0OCLESIA
S1 MBOi0O6 H
„ (cd erarian sruDIOι ZurzXNTüris
e ADORNATA
D A j
d. APANO RECHENBEERG.

Editio gvarta corfectior:

115514,

AHEEPESOHANNIS GROssi
NS i PpPCCX,

TIRIPARIIIA

—

PREFATIOD
AD S
BENEVOILIM ILHCTOREM.

BlIomnibuscon-
(WEſtaret de cau-
, ſis, quæ me ad
confcriben-
NS dam hance Ap-
PENDICEM iIiOPUlerunt, for-
tenulla, LECTOR BENEVO-
LE, opus foret præfatione
ad axcuſandam ſcriptionis
hujus operam. Sed cum

Pri-

inter Panc, –
geruntur multorum noriti uldem
am fügiant; paucis expo. Eekiel
nendum duxi, cur ego po- rON
tiffimum, qui aliis jam di- IIM
ſtinebar ſtuchis, operatu WN,n
meam qualemcunque in WMin
hoc labore inſumſerim. I
Nempeſemel iterumque à (C
VIRIS HNIL SSNs, quifum- Epren
tusint BROSECCLESIALLIL WWin
TEIERANE SVYMBOLICOSty- Catorun
Pis noewis denuo exſcriptos Ums
tecerant, mMonebar: ut in Eende
gratiam Studioſorum The: GCen
Ologiæ, quosLIBROSInOdO ui
laudatos legere maxime o- opn

porteat, APPENDICEM ecxr
com-

FPRK5K PATIO. =
componerem, quæ non

quidemnova dogmata Ec-

cleſiæ Lutheranæ, ſed HI-
GTORIAMiIIIOrüum & NOTI-
TIAM CONTROVERSIA-
RIIM, nec non HERETICO-.
RIIM in CONCII IIS & COIL-

I IOQVIIS publicis DAMNA-
FORIIM, Complecteretur:

deprehendiſſe enim Theo-
logosin examinibus Candi-
datorum Miniſteri, ubiex
LIBRIS SYMBOLICIS reſpon-
dendum ſit, in multis eru-
beſcendam ejusmodi re-
rumignorantiam. Egove-
ro primum malebam de-
precari Hboden . Partimn

PR EFATIO.
3b aliis jam occupatum,
partim ſi nova addenda,
Pprolixiorem paulo futu-
rum, quamut jam typis ex-
cua CoNcoRDIA, lleintra
breve adeo temporis ſpati-
um, & quidem a me abſol-
wipoſlet. Veruntamenper⸗
ſvaderi mihi tandem patie-
bar, ut ſpecimen ejus MA-
GNO THEOLOGO exhibe-
rem; qui probato inſtituto
meo, me cohortabaturipſe,

ut cœερtojam laboredefun-

gerer. Itaque judicio hoc

fretus, ex bonæ fidei ſcri- (
ptoribus a me allegatis, pr-
mumkHISsTORIAMLIBRORIM

SYM-.

—

WWoI
qu
Wüme
Maminn
IleSaeen
Fueret
DMMSOI
0 int
Chritin
Goce
het

PRXFATIO.
SYMBOLICORUIMGSYMBOLO-
RuM quam fieri potuit bre-

viſſime excerpſi, excer-

ptam in Locos quaſi Conmu-
nes ssaaαα Chgeſſi: & cum
Syncretiſtæ hodie paſſim
SYMBOLUM APOSTOLICUM,
pro ſumma & norma fidei
Chriſtianæ habeant; illius
quoque diverſum ſenſum
abs heterodoxis fictum ex
TABILIS Celeberrimorum
Theologorum inſerui. De-
inde SYLLABUM CONTROVERSIA-
RuM EX LIBRIS SYMBOLICISs, UOII
ſine labore SECuNDüM L0COs
THOLOGICoOS digeſtarum, ſer-
vato ſcilicet ordine à B. Muu:
2=ð

PRFEFATIO.

SEMANNO IN BREVIARIO SUO 0O-
ſtenſo, collegi: ut Studioſi
diligentiores in compen-

dio noſcerent, quæ hodie

orthodoxiæ noſtræ à mul-
ris heterodoxis ſchiſmnaticis
& hæreticis opponuntur.
Cæteras controverſias, q;
directe libris Symbolicis
non repugnant, omiſi: quia
forte ſcitu cuivis Studioſo
non adeo neceſſariæ ſunt.
Tandé CATrALOLOGIM PartiIHI
HXERETICORIM PartiI SCHISNMN.
TICORIM ANTIQVIORUM & JuNlO-
RuM Per ſecula à Chriſto na-
to ad noſtra usque tempo-
ra contexui, ſimulque msro.-
RIAM.

Nc
NN D
hobitor
isanto
cpio
Hiemu
Hundi
nes he
Molixo
Rope
4O1
Uiſper⸗
Depid
tonl r
Nincho

üm

Darane
end

PREFATLIO. S
RIAN CONCILIORIM & COLLOQUIO-
RIIM DE RELIGIONE CHBISTIANA
habitorumrecenſii, indica-
tisautoribus, quiillaomnia
copioſius executi ſunt. Mi-
hi enim tum ob inſtantes
nundinas, tum ob alias rati-
onescheic non allegandas
prolixo eſſe non licuit. Qua-
propter etiam veniam ab
QOιLECTORE Mihi datum
iri ſpero petoque; ſi, quod
prævideo, ipſius expecta-
tioni minus ſatisfecerim.
Studioſistamen, quibus co-
pia multos libros ſibi com-
parandi, aut eosdem evol-
vendi deeſt, non inutilem
ope-

PREFATIO.
operam me navaſſe credo;

cum quæ abaliis vel proli-
xe, vel ſparſim deſcripta

proſtant, in hanc epitomen
redegerim, quæ (ſi dicere

licet, ) multapaucis com-

plectitur. Qui explicatio-
nem libr. Symbolicorum
deſiderat, 18 B. D. CARDzZoVII
I1sAGOGEN G& alios non incele-
bres Theologos conſulat.
Ego tantum hiſtoriam re-
rum ad Religionem Chri-

ſtianam pertinentium &

notitiam controverſiarum
ſeribere juſſus fueram, &
quidem in gratiam Studio-
ſorum, quibus lbro-
rum

222

un I

Ullu

llbekt.
knn,
wut, g
Wunæe 1
S ignn
rant.
lerd, ſ
Codoe
Uliveri
veſe
ſe

ecnl 00
NN
WIxIyn.

—

rum in hoc genere
utilium copia non ad ma.
Lnuseſt. In quo labore fe
ſtinato, ſi alicubi erratunm
fuit, rogo, LrCTORB. hu-
manæ imbecillitatis me
s mor ignoſcas non ſponte
erranti. Imoſi quid ris
literis, ſi quid Eccleſiæ or-
thodoxæ, aut pietati, vel M
ulli veritati diſſentaneum à

ſxriptum eſto.

EI Tvüe Cal. Odobr.
A. CHRISTII
MDCLXXVII.

DpRXFATIO.

ſacris

meſcriptumeſt, idnec

.
/
2
.
SS . NS
.
7

Wτ . . L L E H. E VE
344C5C5 33233 *
P D ,—
AbPPENDICIS TRIPARTITE
PARS I.

IIBR. SVMBOLICIS
ET SYMBOLIS

CAP. I.
Pe.
LIBR. SYMBOL. IN
GENERE.
SuMMA:
Ibri noſtri Symbolici ſunt ſcripta
publica Eccleſiæ Lutheranæ, quæ
Statuum Proteſtantium autoritate,
ex verbo Dei, per pios atque doctos Theo-
logos fuerunt adornata; partim ut
ipfi religionis ſuæ rationem Cæſari &
orbi Chriſtiano redderent; partim ut
formulam credendi, docendi, confiten-
di & agendi ſuis Doctoribus & auditori-
bus præſcriberent; ac adee demonſtra-
A rent

—

1 eſt,
r. Atque hæc ratio e
hodoxi diſcernebantur. e
ni ortho

i B eologis.
monnullis edita fuerunt Theolog

7 4 7 elatum,

CAb. I. DE LIBR. SYMBOIICI
2

corum Ddcodce d
. uantum ab vemn tua ane iüaimer
rent publice, 4 placitis vera ſua et un. mſe
& ſchiſmaticorum Catholica diſtar ui inntdiet
aC Apoſtolico . hi vero hbri
1due lti diei Cbeund
Religio. lterulgintus

d uri Syelah, he. teſſ⸗
Ci, 0 02 .
. 3i dicuntur à &m inquam 6, f.
Wri a oleci de in militia, & cei verd ea.
La vel ſigno, cr 1 s erat. Ab Eccleſiaſti iſthæc chr. .
in contractu H Concilium Nicrnum pu- angen
Scriptoribus itur, de cnnf⸗Mone H ilitante ab „
ex ir nesieu qua in Tccleſi
blica Chriſti

iule 4
. We, ima
ria teſſera Chriſtia- )ine
ſtibus veritatis, ceu ipſis prop
hoſtibu

Ur. Ameen imni
ienum appellantu ent vid prate
mun appellante
ibri confeſſionum hodier „ ſeldedl
cur libri ja uhblica Ec- 1 morem be
Smbolici. uca ripta ienaelec augeliec Aun
2. Pelleces ut, (ſi mavis,) Eva poſita, e.
Aeüx Luchcranæ, barine fuerunt Rl doce- ane
voritate, ac adp n confene ederem ur Statuum tnoemmen
publice ranu! pr ohat rincid us mhe⸗ gigonepurn
rentur. Id, in hoc ſacro, quo XXI. Principi. i ſal one⸗
Evangelicorum à III. Electoribus, ibus, XXXV. d
, ſi Dſæriptio . 0mDs, ⸗
eRr Comitibus, 1V. Baf
bus, .

4 Pormn.C

erane di
itur major eſt illorum ſb
Eorm. Conc. Longe 18 u privato AU! ten
Praæf. s, quam ſcriptorum, quæ priv
autoritas,

hi libri e⸗
neigi que uod
§. 3. Fons & Prin p 4

4

Spntn Er SYMBOLIS 2

— ð —

—— . 77
2 Uetenr. in S. codice ad informationem noſtram exaratum
Hkuit, cui tamen illi à noſtra Eecleſia non æquipa-
cun e 1 rantur. Nam ſcriptura ſacra ratione communica-
Calolad tionis immediatæ Oeonννονςο . eſt 2. Tamoth. III;
16: hi vero libri tantum divina ſcripta ratione obje-
Eti, dici queunt: quia continent dogmata in ſacris
lGnd literis à Spiritus. revelata. vid. Præfatien. in Form.
rm Am Conc. & præf. A. Conf. ad Carolum E p. 6.
A S. 4. Cavſæ; ob quas hi libri publice confecti
ium Mu ſunt, potiſſimum fuerunt tres. Et, quod A. Conf.
nftſiem en ejusdemque Apologianm ac Artienlos malcaldicos
nkecki“ attinet, prima erat ut Cxſari (tum temporis Caro-
ohrurt lo V.) rationem religionis ſuæ, quam Sactificuli
Artn, paſſim ceu impiam traduxerant, ſic publice redde-
demm“ rent. vid. præfat. A. Cad Carolum VF. p. 6. Alteræ
cauſa (reſpectu inprimis Fermulæ Conc.) fuit, ut
o ad morem Eccleſiæ antiquæ purioris Chriſtianæ,
man tam docentes tum audientes ad certam formulam
6 credendi & confitendi adſtringerentur, nec (reſi ici-
entesad bνοτοι τα ναιιατσρ Xαο ab po⸗

=

e, ſtolo commendatam 2. Tim. I,; 13.) quicquam in
luncke n KReligione pura hac, in poſterum temere innova-
go . rent, ſed Concerdiam in una fide colerent. Vid.
nt Form. Conc. Tertia cauſa fuit, ut Religionis
, M 0% utheranæ diſcrimen, que à perverſis aliorum hæ-
Es b 6 reſibus & Schiſmatis differt, omnibus inqui-
gin . 6 rentibus veritatem, pateret.
eNN.
n I

4 CAr. II. De LIEBR. V. SxMBOI. IN SpECIE
e CAP. II.
DE
LIBR. V. SYMBOL. IN SPECIE: PRI-
MO DE AUG. CONFESSIONE.
F. 1.

libri Symbolici ſunt quinque numero-
(W Auguſtana confeſſio caque inva-

riata: (2) Ejusdem Apologia: 63) Articuli
Smalealdici: (4) Uterquc Catechiſmus B.
Lutheri, Minor ſcil. & Major: G) Formu-
Ia Concordiæ ſtrictius ſic dicta. Hi libri
conjunctim ſumti paulo latius accepto Vo-

. . . . . 10
cabulo, uno nomine dicuntur in titu
ſyſtematis hujus, CONCORDIA: it. TOR-
MULA CONCORDIE.

8§S. 2. De his libris ſeorſim nunc paucisagendum
eſt. Ac primo quidem biſtoriam Aug- Confel. B
compendio recirabimus. Quod ut melius fat, Hi-

bet ejusdem deſcriptionem præmittere.

AUGUSTANA CONFES-
S1O ecſt liber Symbolicus Eccleſiæ Lu- 7
m Cæſaris,
um & f
Ktetentor.

theranæ, qucm ad mandatu ſr
Status Proteſtantes per Theologos Huos
ex verbo Dei conſcriptum, in Comi

tiis Auguſtanis, anno Chriſti 1530. d. 25.

runt,

Jün. Carelo V. Imperateri exhibue-

De

) — —

— ut I de

Uitibus eie
Wulqoe ad,
lEeNtt.
ſpn qui erat
rtitatn & p⸗
Cnliteri Me,
nh 2.

inmrial 4g⸗

iknoninatu
urbe Nüinnir
ftun eit.
. Erl,
uNodrein
EE eNldön e
tüum cumde
fſerktitionibu
Uantam lenft
Aos deles
D Lutherus
und publi

Ali niltus,

1. Uujnsvir

onhlleez
umprin
un d

DE Aueusr. CoNFEssveNyYy.

1SOI. N NNA 2
—— runt, ut de præcipuis religionis ſuæ ca-
l pitibus eidem rationem redderent, ſi⸗

mulque adverſariorum calumnias amoli-
rentur. R
NLe . 4. Liber hicce Confeſſio, dicitur à forma &
ſcopo, qui erat publice confiteri doctrinam hactenus
enewer creditam & populo traditam. Ita enim fidem ſuam
lninqu. 5 confiteri Hieropſaltes Pſal. C, I. & Apoſtolus 1.12-—
eſſio e . moth. V,I2. præceperant: Auguſtana vero ab urbe
gid: n imperiali Auguſta ſcil. Vindelicorum, ubi fuit exhi-
eCI“ Pita, nominatur; perinde ut ymbolum Nicæanum ab
urbe Bithyniæ Nicæ, nomen olim ſuum inde-

la ptum eſt.
ſee Ne §. 5. Eccleſiæ autem Lutheranæ liber Symbo-
ids Ticns proprie audit. Quia illa ſic juſſa hanc publi-

CHIH ce exhibuit, hodieque tuetur. Nam Religio Chri-
ONDII“ ſtiana cum hactenus tor tantisque erroribus ac ſu-
perſtitionibus per Pontificiorum m altiam & igno-

1
. ℳ . . . .
c Krantiam ſenſun contaminata fuiſſet; poſt multos
alios teſtes veritatis à Papa Romano oppreſſos,

i D. Lutherus inſtinétu divino, anno 1517. occaſio?
dn nem publica indulgentiarum nundinatione Te-
6 celii nactus, religionem repurgare cœpit. Quæ cœc
Ecten pta Deus ita ſecundavit, ut Evangelii lux miniſte
us , rio hujus viri ſic reſtituta, mox longe lateque ſpat-
hdatuo geretur, & fraudes ac errores Papæ paſſim animad-
Teoncn, gerterentur. Hoc dum ægerrime ferrtent Papæ
n: . complices, Lutheranos apud Cxlarem Carolum
i N V. cumprimis traduxerunt, mde ipſe mox cen-
n ℳ feſionem doctrinæ Lutheranorum publicam po-
Col . A 3 Kula-

6 CAr. II. Dz LIBR. V. SYMBOL. IN SPECIE

ſtulavit. Quam læti lubentesque Proteſtantes ex-
hibuerunt vide Ssleidani Comment. de ſtatu KRelig. &
Keiy Perperam vero eundem librum SVntagmarti
Confeſſionum ſuarum inſerunt Calviniani ſeu Ke-
ormati; cum non ſolum in Articulo l Tae Chriſto
X. de S. oœna ab hac diſſideant, ſed & in aliis dogma-
tibus in illa c mtentis, longe in diverſum abeant.
Quod per ſingulos fere Articulos B. D. Menzxerms
in Exegeſ. A. C. oſtendit. conf librum hucusque r
concuſſum, quem Theologi Haſſo-Darmſtatini ul
titulo gruͤndliche Ausfuͤhrung wider die Caſſeli⸗
ſchen Wechſel⸗Schrifften / An. 1656. ediderum.
§. 6. Mandatum Ceſaris, in præfatione .
Germanice exprimitur his verbis: Sie ( larus
Proteſtantes,) ſolten ihre Meynung in Echriff⸗
ten ſtellen. Nam ur Seidanus l. VII. Comment Pe:
morat, Pontificii non ſemel apud Cæſarem de n
theranorum nova & improba doctrina vonee i
fuerant. lgitur ut hujus rei veritas pateſceret, I
rolus V Statibus dictis injunxit, ut confeſſione
literis exaratam publice exhiberent. C
§. 7. atus Proteſtantes, promti morend
ſari geſſerunt exhibendo confeſſionem Latine e
Germanice conſcriptam. Carolus V. mhenle
accepta jam Confeſſione, per Fridericum . n.
num Proteſtantes monet, ut decreto Spirenſi à
no præcedente menſe Martii facto bremper-
rent, h. e. religionem veram & à ſuperſtitione

4 —— 0 ſe⸗
Pæa repurgatam miſſam facerent, ſubmittend .

1

—
e Eccleſiæ RK
UI verum v
Getumm Bled
bugicns,
Landgtavius
nus proteſtan
tium accepe
Publica nun
1is neque

Potnit. D

danuml. VI

conkeſſione
Cu Drincip
lant. Nam
nhiatu Elecke
lunter lebi
Ghelatinus in
dopen
Kelos ſei
Uie at man
Conoltos,
inle lur
Gumn Wanser
teris telſtad
dprobare
lom.) Vi
1. nſtrat

Col,lA en
gue Datkute
ert de enl
(Alinien 14.
ieebllA.
ſel Endit
ein etinde
Ulos ,.. M
Srenbung?
wdr O
in Prelmm

rurgn 4
.VICe
di.
t c

1
E⸗
Monen E.
NS5
0
Iulen „A8

GNe
gectelo 6

DE Aucusr. CoNFESSIONEYZYD. 7

ſe Eccleſiæ Romanæ, h. e. Pontifici t. t. Clementi
VII. verum ut jam ante, contra iniquum illud de-
cretum Elector Saxo Zohannes, Georgius Brande-

burgicus, Erneſtus & Franciſous Luneburgici,

Landgravius Haſſiæ Philippus, Wolffga/g Anhalti-
nus proteſtati erant; (unde & nomen Proteſtan-
tium acceperunt:) ita à religione in Confeſſione
publica nunc propoſita diſcedere, neque promis-
ſis neque minis Cæſar Proteſtantibus perſvadere
potuit. Digna eſt hiſtoria, quæ legatur apud Slei-
danum l. VI. circafinem & l. VII. Theologi, qui hanc

coufeſſionem autoritate publica conſcripſerunt,

cum Principibus ad comitia Auguſtana convene-
rant. Nam ut Ssleidanus l. VII. memorat, in Co-

mitatu Electoris Saxoniæ Philippus Melanchthon,

Joannes Blebius Agricola, Zuſtus Zonas, Georgsus
Spalatinus fuerunt. His accellerunt Svevici Theo-

logi Zoh. Brentius & Erhardus chnepfius, qui jun-
Qa opera, Melanchthone ſtylum moderante, ar-

ticulos fidei Chriſtianæ XVII. à Luthero Torga-

viæ ad mandatum Electoris Sazxoniæ Johannis

compoſitos, in ordinem hunc digeſſerunt, & de-

inde D. Luthero tum Coburgi hærenti ad reviden-
dum transmiſerunt: qui datis ad ipſos Principes li-

teris, teſtatus eſt, ſe hanc Confeſſionem perlegille &

adprobare. Ita refert Melanchthon in præf. opp.

Tom. I. Vid. D. Georg. Cæleſtini Hiſt. Comit. Anno

1530. f. m. 40. 4I. ſeqv. Fallit ergo Dan. Camier.
Panſtrat. Tom. IV. l. I. c. I. qui Aug. Confell. Au-

A 4 torem

/

3 CAr. II. DE LIER. V. SvMBOL. IN SpgCIE De

— —

torem nominat Melanchthonem, Lutherum vero Hin Hfeit.
approbatorem. unnguh N
§.8. Purusz DElverbum revelatum & in S. Scri- Gxiunm commn
tura contentum principium & norma Aug. Conf. Cyuwerſ.
ſolum eſt. Quapropter in præfat. ad Carolum V. tenin arale 6
& in Epilogo diſerte affirmant Proteſtantes, Do- uppeoblitns
ctrinam hanc ex Scripturis ſanctis & puro verbo WVgreſvecone
DEl deſumptam eſſe, nec quicquam contra Scri- um lnge lat
pturam aut Eccleſiam Catholicam (puram ſc. ac ngolo illa
antiquam,) in illa contineri. Vid. D. Hulſemanni Korir tudis
Man. Aug. Confeſſ. in quo hanc Proteſtantium ſen⸗ Anpliſlmis te
tentiam contra nænias Lojolitæ Balth. Hageri accu- Ium ſolennin
rate vindicat- (tulnniIn kein
g. 9. Comitia Auguſtana a Carolo . 15730. ikl lee,z
indicta erant ob duplicem cauſam, una attine- Ulfn g.
bat Religionem, altera bellum Turcicum. Hinc Ckeſho inin
facta à Cæſare per Fridericum bPalatinum propo- Onſtmntindde
ſitione, ipſi Principes habita deliberatione, primo (0. ſnc
defheligione agendum eſſe cenſebant; deinde de iin ſlum co
altero deliberationis capite. Vid. Sleiaan. Il. c. lomſciorumn
Inde d. 25. Junii hæc Confeßto publice recitata nkeihen fate
& per D. Chbriſtianum Beiernm Electoris Sax. lhlcopig
Cancellarium Cæſareæ Majeſtati oblata fuit. Et ſeminun ſyeg
quanquam Cæſar illam clementer acciperet; in- Iunm Gockei
ſtinctu tamen Pontificiorum illam per omma ap- Seholi rr
probare noluit. Interim in linguam Hiſpanicam ſont noſtri
& Italicam eandem convertere, Secretariis ſuis pehdii ſa
Paldeſio & Schvveigio mandavit. Quo facto, & eſe
aliorum Regum exterorum ac Principum legatt lonenn len
in ſuæ gentis idioma transtulerunt. Vid. D. Cæ-

TNvol. AEe Dz Aucusr. CoNFESSIONE.- 9

— .
Gen, Mlene leſtini Hiſt. cit. Tom. I1. f. 19. ſeqq. Fallit e rgo Bel-
larminus, & quæ ipſius eſt formula, illuſt re men-
erdumeX dacium committit, cum Aug. Confeſſione m Tom.
. Controverſ. in jud. de Form. Conc. f. m. 1 537. ſal-
tem in angulo Germaniæ percrebuifle ſcri bit. Sui
quippe oblitus Cardinalis, cum antea in orat. Tom.
IV præfixa conqueſtus eſſet, Religionem Lutherano-
rum longe lateque per orbem ſparſam f uifle, nunc
in angulo illam abſconditam fingit. Niſi omnis
hiſtoriæ rudis videri velit, neſcire non poterat in
ampliſſimis regnis, præſertim ſeptenitrionalibus,
illam ſolenniter receptam fuiſſe & conſtanter
etiamnum retineri. Confer Locçsenii Antiqu. ειο—.
CGorh. l. 1. 6. 3. Martinus Cruſius in T'urco-Græcia
I. VII. f., m. 42 3. ſeqv. it. f. 496. memc'rat, quod A.
Oonteſſio in lingvam Græcam converlia Patriarchæ
Conſtantinopolitano fuerit transmiſſzt.
§. 10. In Confeſſione hac, pracipua religionis ca-
Gelbnne pita ſolum contineri, nec omnes errores ac abuſus
elebunt in Pontificiorum propoſitos fuiſſe, ip ſi. Conteſlores

a Nin Epilogo fatentur; dum aliog no minant, quos

4

,
lnn ab Epiſcopis correctum iri ate Concilium Tri-

Qdentinum ſpos erat. Deinde brevitati ſtudentes
. 1 . „ . .
tiNn, ſumma doctrinæ fidei capita, more modoque in

N

Symbolis recepto proponebant; ut veritas Reli-

gionis noſtræ in compendio exhiberetur. confer B.

Carpzovii Iſagog. p. I 17. ſeq⸗ “
R.1I Cauſæ, quæ Proteſtantes impulerunt ad Con-
fellionem hancce edendam, in hiſtoria duæ nomi-
A 535 nantur⸗

7

CAp. II. DE LIBR. V. SYMBOL. IN SPECI
10 .II.

—
—

—

e i confes-
na fuit parere Cæſari poſcenti cor in
nantur. ha liera amoliri Sycophantia
ſionem publicam; Por ſtantes paſſim à Papæis
queis Prote is legatus
& calumnias, 4 Alphonſus Cælaris leg
onerabantur. Nam Alpt en dixerat, fa-
Hiſpanicus Melanchthoni in c e acri ocpni⸗
man in Hiſpania tuliſſe, Prorchanrlen vitam
5 . ere, ac Inita . A
ayſteria contemn 217. ellit.
egee vid. Lutheri Tom. V. enenſcfol, Ei Smal-
nb. Inde ipſe Lutherus in braſe. Salismis.
kes refert, ſibi doctorem quene n de Lutherans
. Wyittebergæ aſſeveralle, 1 T ur Lutherani,
eſ aſum eſſe Regi Galliarurn. luir ſſionem reli-
Hetl mniashaicé retunderent, confe . ud Pontifi-
vül ſuæ ediderunt. Mos enim aliiscalumni-
Lioms luæ cx ſt. D. Lutherum v heri
tios receptiſſimus eſt, ita perſona Lutheri,
i roſcindere; ut exoſa rod dita 14. B. D. Mülleri
. viri doctrina fiat ſaſhega. Defenſonen contta
um Luthernm, anno 165
Rn, Carolum à Creutæ, Hamburg
o/oli D
. in Archiv
edinam. Exemplar hujus nſeſenii 1 ſenſus re-
zuberiali cuſtoditur. Cum quo, an inquarto fa-
icitur, convenit e er huic editio
icidur:; bergæ An. 153 1. Quapropiet de pro-
Aa ite in conventu Numburge ndo I.
0 1561I. 1 c Ferdinand
täſtantes denuo ſuſcripſerunt ac Sed Philippus
te eſter illam exhibuerunt. Ro mtior, ur
ele, pthon in cauſa religionis ju
Melanc

. 4 Lu-
. jibus inſcio
nonnullis falſis gratificaretur fratribu thero,

DI!1
lnn, & inriti
lo & mrori
n Conkeſſion
Eelenlam in
K npinis
Aanorum trun
lino hecllu
Olmnatisvero in
ilange §
at. Gerede an,
irca u mu
ntasuIn
lo lolent
nicg traclta 5
Urhedevng
tllori A ſ
n ſeleg,
hlennd,
li, imita⸗
eni Cdhiniane

1 inn ennt,
n Ro o
lionhdas

nnl earumntn

XMnol lin
alnlian e thero, & invitis Statibus Proteſtantibus, privato
umeln def⸗ ſtudio & autoritate, anno 150. W ittebergæ no-
uen vam Confeſſionis Auguſt. editionem adornaverat,
nnſi G quæ ſenſum in aliquot articulis corruptum exhi-
nconiit bet inprimis vero articulus J. in gratiam Zwin-
Gekunan glianorum truncatus fuit. Atque hac de cauſa
SSS editio hæc à Lutheranis ceu ſpuria rejicitur; à Re-
ſauſſf formatis vero inter libros Symbolicos recenſetur.
Vigd corpus & Syntagma Confeſſionum Fidei Refor-
„ mat. Genevæ anno 164. denao editum. Quæ vero
circa ipſam mutationem A. C. & ejusdem circum-
ſantias tum à Pontificiis, tum à Qalvinianis objici
vulgo ſolent, ea fuſius & ſolide à Theologis Sa-
xonicis tradita & confutata legas, in der Haupt⸗
Vertheidigung des Aug⸗Apffels h. e. Ang. Con-
feſionis c. 20. ſeqq ad c. 3 3. usque. Mutatæ ſic con-
feſſioni Auguſt. Calviniani ſubſcribere non detre-
ctant. Ipſe Calvinus, Zanchius & P. MWartyreidem
ſubſcripſerunt, ſenſu ſc. Zwingliano; ſeu, ut ipſe
Zanchius limitavit: modo orthodoexe h. e. ex ſen-
tentia Calvinianorum) intelligatur. Vid. Hornbe-
chii Samm. controv. l. IX. de Luther. p. m. 6 3 3 ſeq-
Verum hoc modo quibusvis heterodoxorum con-
3 feſſionibus ſubſcribere licebit orthodoxe; cum
nulla earum tam abſurda ſfit, ut mhil ex vero con-
tineat. Hoc autem contra ſcopum ejusmodi con-
feſſionum eſſe, omnes cordati Theologi pariter ac
Politici fatentur.
§. 13. In Hiſtoria A. Confeſſioni? eahibita Theo-
logi

D Aucusr. CoNFESSIONE. 11

—
—

12 CAP. II. DE LIBR. V. SyMBeL. IN SpeCIE

—

logi varia divina providentiæ documenta obſer-

vant. Nam comitia indicta fuerant, ut Religio Ev-
angelica à ſuperſtitione Pontificia repurgata de-
nuO opprimeretur; & ipſa tamen, quod mirandum
eſt, Gitra tot tantosque hoſtes veritatis emer-
ſit ac latius propagata fuit. vid. B. Lutheri Tom. V.
JZenenſ. 26 ſeq. & f. 157: ſeqq. B. D. Dorſchei dis-
ſert. de provid. eirca A. Confeſſ. & D. larenii Exe-
geſ. A. Confeſſ. p. 4. S. Biennio poſt oblatam con-
feſſionem, à Cæſare Carolo V. Proteſtantibus pax

indulta fuit. Quæ cum minus fida eſſet, tandem

poſt transactionem Paſſavienſem, quam exhibet
Goldaſtus Tom. II. Reichs⸗GSatz. f. 2577. Pax re-
ligioſa communi Procerum Im perialium conſenſu
Anno 1555. in comitiis Auguſtanis facta eſt, qua
A. confeſſioni addictis libertas religionis conſir-
matur. confer Limnæi ſ. Publ. lib. I. cap. 13.§. 17.
Hanc pacem cum hoc noſtro ævo Lojolitæ ſive Je-

ſuitæ cenvellere omnibus modis niterentur, (vid.

eit. Vertheidigung des Aug⸗Apfſels) denuo
per gratiam divinam in Iuſtrumento Lacis Osna-
brugenſis Art. . publice repetita & confirmata fuit;
ringente licet Papa Ianocentio X. qui edita bulla,
pacem deſideratiſſimam, addita proteſtatione per
Fabium Chiſium, abrogare nitebatur. Vid. Herm.
Conringii de Pace civili inter Inperii Ordines reli-
gione diſſaentes perpetuo conſervanda

bechii Ewam. Bullæ cit.

9. 14. Præter Auguſtanam Confeſſ. Droteſlantin

4

X

aetlamm .
lſerne, 4
4 Capitone ix
en Hodie⸗
biagoigem,
ſ. Cymus
Eena ut ei⸗
Ton iden (Wer
unt. Omm
nut Tim.
ocmodlo pr
4 Uncut-
1o le Rekorn
ir Ungnlu
1 Obtulit, g
C legnat.

oI

Imum inn
orltate
8s conſa

Gem NNO DE AuG. CoNFESSIONE- 12
Ndut alia etiam quatuor civitatum, puta Argentorati,
vetami N GConſtantiæ, MWMemmingæ & Lindaviæ, autore Bucero
unfangu⸗ & Capitone Imperatori in iisdem comitüs per Ca-
nengin⸗ parum Hedionem Eccleſiaſten Argentinenſem ex-
Cles el hibita quidem, ſed necaccepta nec prælecta fuit.
EEGEVid. Cyyeraus in Hiſt. A. C. f. 678. In Artic. de8.
4,DME cœna (ut Sslei danns l. 7. com ment. f. m. 78. refert,)
U non idem cum Saxonicis dicti confeſſores ſentie-
dio elr bant. Omnia Confeſſionis hujus capita D. Cœle-
ſtinus Tom. I. Hiſt. cit. f. 94. ſeq. recitat. Atqus
hoc modo primum cauſa ſchiſmatis publice data
eſt. Uricus Zvvinglius etiam, qui zmulandiſtu-
dio ſe Reformatorem Helvetiæ tulerat,) ſuæ ſen-
tentiæ ſingularem confeſſionem in iisdem comi-
tiis obtulit, qua utpote privati hominis itidem re-
jecta legitur-

CdAP. III. “
APOLOGIA AUG. CON
FESSIONIS.
S. I.

/
ArorOσπ A. C. eſt liber Sym-
1 Abolicus à Philippo Melanchthone
primum in comitis Auguſtanis ſvaſu &
autoritate publica ſcriptus, ut confuta-
tionem A. Confeſſionis à Pontificiis Theo-
Ahd, logis conſarcinatam refelleret, & doctri-
MU S nam

CAPD. III. Dzx ArorocfA

—

. PEE amrum 5
blice; ule B
ſemel traditam adſereret gyange Ureetishe
nam le auctus publica Statuum Boli⸗ rarunen
. torurn adprobatione ſcriptis Symbolt e⸗ 4
1COrI icitlen
. 1 eſt. . 7 Slan-⸗ e, ſe.
Ccis inlertus ell. Apolagia fuit ve oA. omlit; d
ſuſſe⸗ Satibus Proreſtantibus con rer ninimium
chthon, ju ntefoni Pontificiam refutare. jtetati nncnſe
nem A. nfe cie. refent, qu 0d mmpetator ere ſee ſt C.
. 7. . . . 1 ⁸
Rieiber petſhanere Proteſtantibus anniſus ſit,
vicibus

e mntentur.
Nanch Refutationi à prler 44
Hentirentur Re 6 i1 r.
ſerta confeſſione ſua, Dentt in quibus facile pri lftiantur.
is &S. rificulis Papæis i Juidus ſa Verutun
Monachis & Sac ber & Eccius, )compoſitæ. Ver unt N Cg
mier ant/ sde n i tia ſi ua nihilremittentes, Con= elent ul
Conſeſſotegde el cdi. en tuentur, & confatationem rqus encdie
feſſionem ſemel e tam kuer legendum ex eadem unge n,
, uantum inter præ eg hinpum viciſſinn
Tapasm, (u i potuerat, Philippum vici mis enne
ercipi annotati- Gexemplar confitationis Pehunhe,
Perc re jubent; Nam et lexeinp . D. Cæy⸗ Pane „,
confutare ju „ licuit, conf D. in ginge
SS rent, impetrare non lic „ j8. Poſtez
leſt. prafat. Tom. III. En. exhibuerunt; leſcitur. g,
. amn Cæſari Proteſtantes exhibu ctur, &
Pologian

. 4 . . Cepta⸗ A:.
ir onem diſcept linni o
1,5 5 riorem circa relig- rMkeſt, Hiſt. un
is dedignatus ulteriore enuit. Vid. Cæleſt. Hiſt. torſagn
. ill accipere renult. 1. . .
tionem, i 2 6.8 or Tout 1 lsed⸗
. W. Py . ſe . eic, Prout 1
eie Ten. it Tarfntatiottis Pontificiæ, p
§. 3. di

Ee. uettiniſ
Ar æc fuit. Pontific Eirlog
Weicdanci . VII. e weriten⸗ Nerc tm⸗ in duas 14 ſt, iei
Theologi, Confelſionem Iro XXl. dirce cen ſe dueriße
1 reratriler teceperant. alia rejcecetant (Aadul, dere niß
Partimn füctunt admiſſa, Pattin repucdiata, m

Potoet

—

Alere ii
Otatuonn ba.

e ſcügt A

Aurhitpel

Neluntuane
cimefu

voelihein

busmt,
tirentor e

.
4

4o)eopte

lrlrenmm
atot, N H

crlezenoln,
1t, hihs
erengun,
vonlonn u

„ INN
74
tfn

Auc. CoONFESSIONIS. 15

tis Patrum & Conciliorum adductis teſtimoniis,
In rejectis hæc erant: opera bona nihil mereri: ju-
Kificationem tribui ſoli fidei; non etiam operibus:
Eccleſiam eſſe congregationem piorum: non poſ-
ſe ſatisfieri pro peccatis: Divos non intercedere
pro nobis; alia receperant cum modo, de ceremo-
niis nimirum; item, verum corpus atqus Sangvi-
nem Chriſti eſſe in Sacramento; ſic, ut ſab qualibet
Pecie ſit Chriſtus, & vinum atque panis omnino
mutentur. Illud de confeſpone ſic admittebant; ſi
populus adſtringeretur, ut quotannis ad paſcha
confiteantur, & delitta omnia diligenter enume-
rent & Cænam Domini percipiant, & ſeptem eſſe
credant Eccleſiæ ſacramenta cavebant etiam,
ne quis erudiendo populo præficiatur, niſi de vo-
luntate & permiſſu Epiſeoporum ad hac, at le-
ges omnes & Eecleſiæ pracepta ſervarentur, &-
quibus in locis abrogata ſint, reſtituantur. ArrERA
PARS quinque præcipue completctitur : Commu-
nio cœnæ Domini ſub atraque ſpecie, quod ajunt
rejicitur; & petebat Cæſar, ut in eo totius orbis
Chriſtiani conſenſum atque morem ſequantur:
De conjugio Sacerdetum mirari ſe dicebat, hoc
ab ipſis peti, cum inde ab Apoſtolorum ætate non
fuerit in uſu: Miſſa recipitur ipſorum, modo cum
ritu Eccleſie Romanæ conveniat; ſi vero muta

ta ſit, rejicitur, ac ſimul affirmatur; miſam

eſſe Sacrificium pro vivis & mortuis, neſue

debere miſſam privatam abrogari: Danielem.
muhk

16 CAP. III. DE ApoLOGIA

—

multòô ante prænunciaſſe, fore, cum Antichriſtus

venerit, ut ſacrificium aboleatur: hoc quidem

nondun accidiſſe; véruntamen iis in locis, ubi
miſſa jacet, altaria deſtruuntur, exuruntur ſta-

tuæ, quibus in templis nihil cantatur, nihil legitur,
nulla lucen t amplius luminaria, ibi nimirum illud

jam repræ ſentari Prophetæ vaticinium: itaque

cavendum efſle diligenter omnibus, ne cauſam
præbeant "idventus Antichriſti: vota Monaſtica
niti tam Niovi, quam Veteris Teſtamenti autori-
tate: plec tendos igitur, qui ſuæ profeſſionis ob-
liti, deſeri iiſſe ordinem! Epiſcopos habere poteſta-

tem non docendi tantum, ſed & adminiſtrandi
remp. nec: in ſuo jure impediendos eſſe, quod liber-
tate majorum ſint conſecuti: non abſtinere 3
carnibus tempore prohibito, non jejunare per

quadrage:ſimæ tempus, non confiteri peccata, pro-
terviam eſſe, non libertatem Chriſtianam. Hæc

Sleidants.

§. 4. Hos in confatatione memoratajan con-

tentos errores, diſtincte Melanchthon in Apologia
dicta diluit; oſtendendo inania eſſe illa, nec ul-
lum in ſacris literis fundamentum habere, quæ
oggerebant Papæi. Primum quidem laudatus mo-
do Philippus cum nondum haberer exemplar con-
futatioms Papææ, brevior fuit in refatando; mox.
vero tale: exemplar in Comitiis nactus, Apologiam
inſigniter auxit, cum aliquot doctrinas A. Con-
feſionis, inprimis de juſtificatione, impletione Le-
“ gis

utifalin
Gezie Cluci
8 5 mye,
nt Imologos
Olletendo, et
Donrifciorum
Moteſtunium
Onmni ſbbi cone
ue Cipunatie
Carnetet conſt⸗
feieltgiit
eridundus⸗
Miipes br
un bona cor
Aedunt 2.
16 Aic e,
Un Kbomifie
fonesninoe
liſe lius
mumi udi
Aeurautem
ibaebrihit
llen.
Uutri dem
Oun alnoni,
ſn memor
lur,ihff

. Aus. CoNFFSSIGNIL. r1/7

tog Lie, ſatisfallione, pœnitentia & Sacrifcio Miatico

—— egregie dilucidaret.

HNH . 5. Imperator intereà utrinque deligi juſſe-
r: WE rat Theologos, qui de Religionis controverſiis

en id ub conferendo, concordiæ rationes inirent. Ex
n eum Pontificiorum parte præcipuus erat Ecciu; ex
nn,IE Proteſtantium, Philippus. Sed cum Pontificii
pinmmm omni ſibi concedi vellent, fruſtra fuerunt inſti-
ihiin tutæ diſputationes. Cæſar cum Proteſtantium

mihs ee cerneret conſtantiam plane invictam, decretum
fieri curavit, quo Pontificia Religio omnibus Im-
perii Statibus & ſupditis denuò imperabatur. Sed

Principes Proteſtantes reſpondent, ſe illud decre-
tum bona conſcientià non poſſe recipere, hinc
diſcedunt. v. D. Cæleſtin. Hiſt. cit. Tom. IV. fF. .

n ſris & Pontificiorum fremitum atque commina-
M tiones animo erat ſolicito & anxio; non quidem
enſe ſui, ſed ipſius exitus & poſteritatis cauſa, ſeque
Ohrllamm morori, ſuſpiriis atque lacrymis totum dabat. La-
therus autem tum Coburgi hærens, ubi id cogno-

,„ .

nm vit, crebris literis ipſum erigit & conſolatur. viꝗ.
Aen 4 ISleid. c. f. m. 54. De decretoAuguſtano judicium
4 Lutheri idem Cæleſtinus f. 8. ſeqj. exbibet ſimul
uuhhe cum admonitione ejusdem ad Germanos, in quàâ

ſeq. & Sleid comment. l. PII. Melanchthon ob Cæ-

enhut fol. og. memoratu dignum eſt dictum Caroli: R

re Sacerdotes (Pontificii) facerent ſuum oßfeinm, ni-

i, it opus eſſit Luthero Magiſtro. Dicta hæc Apolo-

uln iea per Juſtum Jonam, Germanies reddita l'om.F.
lckan B Jsnen.

,
ℳ

ONnMV.
/ p

28 Coyr. IV. Ds Axrc. ”

Jenenſ. cit. B. Luthero exhibetur, & libtis Sym⸗ Ulterine ac⸗
bolicis communi Statuum Proteſtantium con- i luben h
ſenſu poſtea inſerta legitur. uiſein
Aite injuntt
CAP. IV. ind olee re
DE Enipolgir
ART. SMALCALDICIS. Niln tore
e eeed
§. 1 64 Come

ArricuI SMALCALDICI ſunt Scriptum eAmmo1;3.

SymbolicumEccleſiæ Lutheranæ, quod eilinu ann,

D. Lutherus in conventu Statuum Prote- ut kedorgn

ſtantium Smalcaldienſi anno 1537. com- Fonſu lun
poſuit, ut, ſi liberum concilium, totles — “
petitum, aliquando haberetur, capita ſum- kicn 8
ma doctrinæ controverſæ exhiberi poſſent. iſin in
. 2. Hi Articuli cognomen ab oppido, in o- Verſyſtabe
mitatu Hennebergico noto, Smalcaldia ſortiti Propker faclus
ſunt. Scil. ut olim quibusdam Symboli à locis: (bilechzil
ubi facta leguntur, nomina impoſita; ita & libti ſen ſit
tres ombolici à locis cognominati fuerunt: ut mi- Ullinitigni,
rum ſit, Ludovicum Jacobum 4 5. Carolo in Bibbo⸗ Kieleri
tkheca Pontikcia lib. Il. fol 455. ita hiſtoriæ religio- enu Nn
nis fuiſſe ignarum; ut putarit, Articulor Swmalcal- Noon ietr
dicos, eſſe Lutheranum Germanum . AKriitnle uninenſu
Smalcaldicus, inquit, Lutheranus edidit de prima- ea, ilun

.

zu & proteſtate Papæ librum. becher

§. 3. Gmbolicnm librum eſſe Publies Ferleſe erCr

NNN SMAILCAIDIcIS. 19

E
AibenAine Lutheranæ adprobatio & receptio probat. Nam
n octui etſi Lutherus hoſce Articulos conſer ripſerat; ta-
ur. men ut ipſe in præfatione fatetur, ſibi publica au-
toritate in junéctus fuerat is labor. Quapropter
IV,. ctiam hoſce repetità Auguſt. Confeſſonis & ejus-
demApologiæ doctrina, multi graves Doctores &
CNUE Concionatores ſubſcriptione adprobarunt. vid.
Pag. 33 8. & 356. ſeqv.
„ 8. 4. Conventus hicce Proteſtantium Smalcal-
Llel AN die Anno 153 7. d. 1I 5. Febr. hiabitus eſt, in quo, ut
eſeel len Sleidanus comment.I. XIfolm. 32. memorat, fue-
dun, runt Elecor Saxo Johannes Fridericus, Eineſtus &
etn Franciſius Luneburgici Fratres, 0lricus Würten-
1 amſh⸗ pergicus, Landgravius Philippus, PomeraniæPrin-
nrliin ceps, Anhaldi tres & Albertus Mansfeldicus: De-
peretug inde ci vitatum nomine Legati quamplurimi cum
elkrelig⸗ ampliſſimis mandatis. Atque hic conventus di-
Verſus eſt ab eo, qui An. 1 533 1. d. 2 9. Martii ibidem
romn i 6 ropter ſœdus defenſivum adverſus Pontificios,
v⸗ ſl ob ſuſpectas illorum molitiones pangendum, ce-
Prin , lebratus fuit. vid. Sleidan. l. VII. ſub ſnem & h.
ini min, VIII. initium it. . X. ſub ſmn. Acta illius conven-
Omixti, tus & fœderis duobus Valuminibur exhibet D. Hort-
mi lLoderus, von Urſachen des Teutſchen Krieges,
iniin, Locus hicee Carolo V. Imper. propter fœdus di-
rtα Qum ita exoſus fuit, ut victo poſtea Jobanne Fi-
Qerico, illum exſcindere decreverit, niſi Mauri-
tius Elector novus interceſſiſſet. Vid. Cyr. Span-
m. genbeng. Chron. Henneberg. L. V.5 3. Ad Cal. Mar-
md NN, B 2z ris

260 CAb. IV. DE ARzic.

vii Anno I5 40. Principium & eiwitatumbtoecſtan.
tium legati denuo Smalcaldiam veniunt. n
quoque venerunt Theologi enar toyte tverelle⸗
lanehthen, Cruciger, Bucerus; quibus injun .
. formulam conſeriberent, qua putarent
t e ii ificiis: ſſe de con-
cum adverſariis Pontificiis agendum ei⸗ deeor.
ciliatione do ctrinæ. Sed iſta formula li D ,
bolicis anmnumerari haut meretur. vid. Sleud. l.
N. .
Pe . Ga, impulſfiva horum rikeulorua ſi
berum concilium, cujus ſpem Prote kutibu id
non ſemel petentibus Imperator ſebius rene⸗⸗
vid. Sleid. l. IIX. ſub ſin. Itaque illi. ut KWW5
juxta cum Aug. Confeſſione haberent u nue⸗
præcipuarum Eomroncrſiarun õ nu
cxhiberent, hoſce articulos c .
1 Kenine Verum cum Paulus III. Papa, oriech
cilium Mantue, Pontificiis loco tonumocheoch.
ceret, ſpe ſua Proteſtantes exciderunt. debin.
pter denuo ſententiam ſuam de iſtoc denee.
dicto publicam, ſimulque ob varias, esdus r⸗
gnantes rationes, aliud coneilium 1¹
Chriſtianum in Germania à Cöeſate, e⸗ oren
Ecoleſta recepto cogendum petunt, in 4 degaen
doctrinæ & vitia Eccleſiæ manifeſta gematch .
tur, nec rei (h. e. Pontiſicii) Judices , 6i die
mul forent. Vid. Sleid. l XI. & XIL ſa 6 . 81.
Haupt⸗Vertheidigung des Aug⸗Apffels e. .

edit- nov. p. 87O. ſeq4. H §. 6. Hi

(6. Hi.
Nlod contta.
(d eonum
palo ful
lellrin ir
ulet, guibu
Eminann
Ullann.1539
run ealum
tinmn pre
cmilidpolte
67. Pap
nor ienne,
lilnninaß
Unbieltleſ
ndue conciliu
Mgnegnodin

nelium libe
en Uetierant
es Uürtes 4 9
r int, i
inen ſcon,
en drmen,
eſ ſult, D.
ſſG. Ahenta
nnianalt ,
ies ti

Dard

Mrr.

— — *
Keininake
Cldiamvenin!

gi yuluk .

eu; gibli
iberen
liha tommn
wertn i4

Gherct e,
ne FirrsO
Crum, N

ℳ

.. . . SXMALCALDICISsSs.. 2 1

§S. 6. Hi Articuli Smalcaldiei nullum dogma,
quod contra A. Confeſſ. ſit, continent; ſed ut le-
Gtio eorum probat, errores Pontificiorum publi-
cos paulo fuſius, ac in Confeſſione factum fuerat,
declarant atque refutant. Diſpeſeuntur in tres
panes, quibus ſubjungitur appendix de pateſtate
& primatu Papaæ, ut & Jurisdicétione Epiſcopotnm,
qui ann. 153 8. à Luthero retundendas adverſa-
riorum calumnias, queis paſſim Proteſtantium
doctrinam proſcindebant, in lucem publicam
emiſſi & poſtea libris Symbolicis additi fuerunt.
8S. 7. Papa, Paulus III. qui primum Mantuæ,
mox Vicentiæ, demum Anno 1546. 4d idus Martii
Tridenti, in alpibus adAtheſin flumen, oppido in

finibus Italiæ ſito id indixit. Verum Proteſtantes

neque concilium hocce Pontificis, neque locum,
neque quod in decreto ſit ejus facta mentio, ad-
probant. vid. Stcid. l. XIV. Ff-m. 56. Nam illi
concilium liberum in Germania 4 Cæſare cogen-
dum petierant, in quo Papa utpote reus, non ju-

ſumb „dicis partes ageret. Quaropter contra illud pro-

teſtati ſunt, vid. Adverſus sSynodi Tridont. inſti-
mtionem ſ. continuationem à Pio II. Pontifßce indi-
&tam, Gravamina, quæ àGͤermanico in Latinum von-

verſa ſuut, a D. Lanrentio Tuppio JCto Argeno-

ienf, & Argentorati anno 1 56 5. edita. Hoc igitur
concilium aut verius conciliabulum poſtquam ali⸗
quoties fuiſſet interruptum, tandem Anno 15 63.

4. 2 41 Decemb. finitum legitur. Proteſtantessqui

3 neque

22 CAb. IV. Dr ARrTIC. SAAtc.

neque admilli neque auditi fuerant, contra mo-
rem in Eecleſia Chriſtiano olim receptum, daman-

tur. vid. Sleid. lib. XXII. & XII. Iniquum hu-

jus Synodi proceſſum deicripſit PetrurSvavir, ſel
ut vero nomine citatur, Paulus Sarpius Venetus,
Servitarum ordinis. Ex quo multa in gratiam

ſtudioſorum excerpſit B. Hülſémannus Man. Aug.

Conf. diſp. XIX. ad quæſt. VIII. de Caufir recuſati
à Catholicis (Lutheranis) Concili Tridentini. Zacob.
Aug. IThuanur, Gallus quidem, ſed cordatus vir, e-
jusdem acta Hiſtoriæ ſuæ inſeruerat. Verum, quæ
eſt jeſuitarum fraus & aſtutia, illa in prima ?1 buani
editione, aliisque ſequentibus nonnullis omiſſa
ſuerunt. Joh. Heinr. Heideggerus vero ex MSC.
& editione Aurelianenſi eruta, non ita pridem A-
natomæ ſuæ Contilii Tridentini ſubjunxit. Ex qui-

bus adparet, ut multi Pontificii, decretis Papæ con-

tradixerint. Quæ tamen poſteà ceu oracula divina
omnibus Chriſtianis credenda obtrudere Papa
Piur I., Bulla fuper confirmatione hujus con-=

cilii edita, mirum quantum laboravit.

DE CATECHISMO
B. LUTHERI.

ATFCHISMuISs B. LurHERI eſt libellus
Symbolicus Eccleſiæ Lutheranæ, conti-
nens ſumma religionis veræ capita, quem

(h.V.

—

il gatiam p

pinis ümph
aeripturas
12. Catech
ainafalla eſl
n Een, guo
ituere liu
e luel, 4
türtlorpuram
coorem Ca
eG,
ni, el ronn
Duima clement
on ll Ig.n
lilerut ech
antur, gu
iteun in hy
Non guret.
id ſlauihr
e. Rie. EC.
4 Ccſaulin,
4. Modn
lgubeeſae
,1. rt,
6 Hine Pan,
Miri Ce
lullie⸗ non
13 bi

le ate

—
ei ſoerutnnn
Pin tuhtin

fipltbendu⸗

aular efiu e

Iomluine
Hilenmmg
V eC
Cnglilium;
Geo,danim
itenen n

Nttilain ,

4

ibus womidn

gen lnch

.

ut, Moniufe

.

Ppniſchiin/

ifeiberil⸗

etdlane,
ench Cewen
„ 4
ſrnmtie

m bont

Ko
IN..
1
I 61
eluhen

hluf

Cr. V. De CArrtchIsxo Lurunk. z

in gratiam parochorum & auditorum, in-
primis ſimplicium, B. vir ſingulari ſtudio
ex Scriptura S. conſcripfit. “
S.2. Catechiſinus vox origine Græca, ſed uſa
Latina facta eſt. Nam uarXνααιααπς & uorοραςσιι
n τταον quod ſtylo Patrum Eccleſiæ ſignificat,
inſtituere aliquem fabla imterrogalione & (quaſi
uerd 1 α reſponfione. Hoc ſenſu etiam ma-
1c Luc I, 4. Alt. XVIII, 24. Gal. VI, 6. vide-
tur uſurpatum fuiſſe. Inde uaναονπν¹ς eſt, quod
doctorem Catechiſmi notat, & uarnyvαεα6* ſen
x ααι ααπια quod olim vel candidatum Baptis-
mi, vel tyronem, in religione Chriſtin adhue
prima elementa diſcentem ſignifieabat. Hince
Rom. II, 1 8. uατααραπανGς r vοαπlegitur quod
videtur eſſe dictum à voce, qua olim myſteria tra-
debantur, quæ nefas erat libris committere. vid.
Budeum in Epiſt. ad Eraſmum, quæ incipit: Dici
non poteſt. Quod oi nærm*⁰ι. & oi Aααροαοα
voi, id eſt, auditores ſint diviſi, apparet ex Can. XIV.
Conc. Nic. & Can. XIII. Conc. Neocæſarienſir, Con-
fer Caſauboni Exercit. Anti-Baron. XVI. u. 43. P.
m. 487. Modus autem hicee informandi in an-
tiqua Eccleſia fuit uſitatiſſimus. vid. Euſeb. Hiſt. I.
VI. c. 2. Socrat. H. E. l. I. C. 5. Ruſin. H. E. I. 1.
c.6. Hine Patrum, (ut Cyrilli Hieroſolymitani, du-
guſtini & Chryſoſftomi,) Catecheſes in hiftoria eo-
cleſiaſtica non ignotæ ſunt.
S. 3. Libellum Symbolicum appellavimus, quia
B 4 Ratus

24 Crxgp. V. DE CATECHIS400

—

.

Status Proteſlantes in Epir Torm. Conc. p. 57 i,

in ejusdem Declaratione, p. 6 3 4. utrutnque dee
chiſmumh. Lutheri Minorem&- Maiorem, ut in

Lutheri inſertus eſt, prosymbolicis agn ius dicitur
§. 4 Lutheranæ autens Eocleſiæ proprius

ob ſectas diverſas, quæ ſuos Catechiſmos habent.

& jactant, ut Pontificii Goncilii Trident. Catecbiſ-

. iniani Cate-
mum, Romanum, Caniſi, O. alios; Cainunn P
chiſmum Heidelbergenſem „qui in Synodo Dor-

dracena de CXLVIII. pro libro mdollea
Belgio fœderato receptus fuit: licet contineat

quædam, quæ quemplurimis Eceleſiæ Reforma-

1& Doctoribus repugnent. Vid. Epift. Eccleßaſt.

Armin. & inter hos Arnoldi Pælenburgii fol. m.

. „ atorum
. utemé mus Reformato,
22 5. Quantum autem Catechiſimus Ræfea

m , S& Eacendes, gilorutn
brevius amant! in credendis S& fciendir is effe-
la propoſitionibus theoreticis; Has pra .

mntur. Utrumque preæſtitit vir beatus

“”
(yi;Oratione
UAranentu, S

heietute ſaci

inl, continentt

Een lbfoncha

eranentiz,
Ceiptopomnta
Lynpelii
AEminmumave,
ln Ommhia üla

1 Friptura

Iiäioldmini

66 Caiſe,
bte. Uilnumprim
eutheranorum diſtet, non ita pridem detun te
viter D. Fohan. Dürrius in der gruͤnd iſche Be⸗
nothwendigen⸗Antwort auf die Zirickſe keider
trachtung des kleinen Catechiſmi D. Luth eri

tin, populi

8

(aRcne Fecle

Uthencerat,

ES. 5. iusmea religionis veræ caß e laint,
mum D. Lusheri compiefti omnez aduitunt,
quieum Crillo Weraßs uaya atee e er
erumi, qui illaminantun, Aatuum. Relgion 2. o
hbus iſtis conſtare, dogmatum de k O ſenſe
vitia, &bani, operibus, h. c. ver). 1 ialias efſerre
rectoejusdem cultu; vel, ut Theologi D

mackerret,

1 eri

leideiſdſt

kanr hb
tder Viſa .

„cCcalogo,

rEeINN

inCtſ
634 unmge
cienntin

hbolesig iu
Eu l ne

6Cedhind?
ililitn

AMunCinr

gi n
* Nau

fuit: 4.

6 kin,

R
ita Go h⸗
n der

ℳd.

donm,

GamnCAH
unt, Ne⸗ ne
9 8 hunt

“
ery N,

a,
uß

ii 601 d.

7

fegt. e,
chühn D1 4

LurmEit. 235

—

desacramentie, & de ofpriis Chriftianorum in quaæ-

vis Jocietate facienda, ſeu, quæ ad cultum perti-
nent, continentur: in Symbolo Apoſtolico & ejus-
dem ſubjuncta explicatione, nec non in dodtrina

de Sacramentis, cREDENDA ſ. præcipui articuli fi-
dei proponuntur. Hinc in E. C. Epitome p. 57 1. Sta-
tus Evangelici merito cenſent, Catechiſizum Lu-

theri utrumque, eſſe quaſi Biblia Laicorum, in qui-

Pus omnia illa breviter comprehenduntur, quæ

in S. Scriptura fuſius tractantur, & quorum co-
gnitio homini Chriſtiano laico ad ſalutem æter-

nam eſt neceſſaria.

§. 6. Cauſa, quæ impnlit Lutherum, ut Cate-

calogo, Oratione Dominica, & ex parte, in doctrina

chiſmum primum componeret, fuit/ Rerten Paro-

chorum ac Concionatorum fupina negligentia;
artim populi & auditorum ruditas, quam in vi-
ſitatione Eccleliarum non ſine commileratione
deprehenderat. Cauſam utramque allegat vir bea-
zus in praæf. tum Caterhiſm i Minoris p. 356. tum
Major P. 390. ſeqv.
§. 7. Huic ergo Eccleſiæ morbo, ut mecdici⸗
nam adferret?? beander, An. 1529. menſe anuarii
Minorem, inſequenti menſe Octobr. Majorem tcon-
ſcripfſit. Qui etiam mox in Eccleſia receptus & pu-

blice inculcatus fuit. Vid. Apolog. A. C. art. XV.

„. 2 12. & D. Lutheri Tom. IW. Jenenſ. VomlUnter⸗

richt der Viſration an die Pfarrherren im Chur⸗

4 fuͤrſtenthum i Sochſen 1, 391 Rr. zdait. Aten-

B 5 uurg.

26 CAP. V. DE CATECHISMO

gurg. Hac de cauſa in OPzdin. Eccleſ. Sereniß-. Elelt.

Sax. Augiſti cit. General. Articul. num. IV. & V. f.

mm. 3 01. ſegq. omnibus Eccleſiaſtis & Diaconis præ-

cĩpitur, ut Catechiſmuu hunc auditoribus ſuis di-
ligenter inculcent, ac ſtatis temporibus ExMl-
NA CATECHETICA Obeant. Quæ quantum uſum ha-
beant, quisque Chriſtianorum paulo prudentior
intelligit. Et ſane Arminianorum licentiam do-

cendi & credendi noxiam ſapit, quod contra Ca-

techeſes diſſerit D. Heinr. Sealkius in Epiſt. ad Con-
rad. Vorſtium ſol. m. 3 9 I. At ſi Paulus vrorurαα
νιαaιιντι Xανι h. e. ut LTheodorus ad h. l. mo-
net, accuratiſſimum exemplar & archetypum fidei
propoſuit, ad cujus intuitum, omnes doctrinæ
ſuæ duceret lineas, (vocat 5ρπα τ¾αα α

XοιT& sZ.) Si Clem. Alexandrinus voτuς

aoρειαα, Origenes 4 α Dionyſus Aexrand. go-
Xtααοαια sSονπαοττιας, Euſebius Sτιατοαα οι

» — 7 „
rimn, Joh. Damaſeenus Sudoροαν αα dodo Ti-

Ssw« Eccleſiæ bono ediderunt; an nefas fuerit
morem hunc imitari, & juventutem incautam illi
alligare? non puto. DEus ſervet nobis B. Lu-

theri Catechiſmnum, compendium doctrinæ Chri-

ſtianæ laudatiſſimum! “
S. 8. Studium, quod Lutherus in concinnando
Catethiſmo hocce inſumſit, & ordo tractandi per-
ſpicuus, ac articulis fidei in compendium redaclis
accommodatus probat, & virorum celebrium e-
logia, quibus libellum commendant, ſatis etiam
con-

——w—

onnkrmmanh u
Mrini D. Pa

Ilel D. Che
Iun, quos
II4,ſegg.:
g. bynin
ſitomen deh
Uulla ſentent
leris Congru⸗
lſit Cueeh

lechinco den
1
Conſold,

mim ficei e⸗
Ninihinn

10RM

OMNNI
lecjeſix

Erſey dey

Penſi dio (
nfiſag tane
heni re

—

Mend) S LuTHERI. ”Y”VM

—
Delſ rn, confirnant, ut Juſti Jonæ D. Pomerani, D. Joach.
iudlundh E Marlini D. Polye. Lyſeri (in dedicat. Tom. I. Loc.
D Theol. D. Chemnitii,) D. Zach. Schiülteri & alio-
eadto huu rum, quos M. Nic. Rebhan in Concionat, Suo c. 2.
tende b. 114. ſeqq. allegat.
etaes §. 9. Principium, er quo hanc Chriſtianiſmi E-
unne pitomen deducit Lutherus, eſt S. Scriptura. Inde
nbrunkii nulla ſententia adferri poteſt, quæ non cum S. li-
mit la teris congruat. Quod prolixius O. Diteriecus in
liunhii Inſtit. Catechetica, & D. Dannhauerus in Lalte ca-
tſ Nist, techitico demonſtrant. Papaus vero Catechiſmnur
lußm 9 2 Caniſto editus, in frontiſpicio ſtatim fatetur, nor-
E “l mam fidei traditæ non tam ſcripturam S. quam
Eceleſiam Romano-Catholicam, h. e. Papam eſſe.

un, , Nam humanæ doctrinæ par erat, ut humanum
es Principium & norma aſſignaretur.
WCa. VI.
nni Rir. DE
Ner trt, FOBRMUILA CONCORDIE.
runt; 1 ½% , S. 1.
Vennenn COnnurA Coxc. eſt liber Symbolicue
ulete 1 Eccleſiæ Lutheranæ, publica autoritate,

lud per ſex deputatos Theologos Torgæ An-
mri ms no 1576. conſcriptus, & in cœnobio Ber-
Cort uk, genſi pio conſilio & ſtudio Anno 1577.
nli, reviſus, tandemque Dresdæ 1580. publica-

84
onmn e, tus, qui religionis controverſi ias, quæ poſt
adn, “ 1: Lu-

lliilicet adverſariorum erplieatio s cæne dum Aug ð
Lonfeſtone conerueret. Quod, cum poſt re dituin— um, nonp

28 CAp. VI. Dr FoRMuTA

1

B. Lutheri reformationem in Eccleſia ort- ger utt
fuerant, continet olvit; ut adpareaat eben
fuerant, einet & reſolvit; ut adp lag.

ræ religionis i Eccleſia concor-
Veræ religionis in noſtra Eccleſia concor. „ ziſ.

dia ad poſteros propagana. mdnt.

§. 2. Muintus hic liber Smbolicus ſtrictius o- d 3. bie

cepto titulo, dicitur Formula Concordiæ ad mo-. Uwuelbpi

rem antiquioris Eccleſiæ, quæ ſimiles concordiæ u, lans .
Formulas aut 6vüsrmd conſcripſit. Quanquam umunlan
hic etiam fraus aliquando latuerit: ut de Henotico Uteraat ag
Zenonis, quod inſtinctu Acacii Epiſcopi Con- Nm Jue i
ſtantinopol. in gratiam Eutychianorum, ex ſtudio Unhin alen
Syncretiſtico componi Cæſar curaverat. Vid. fundiments

Eagrii lib. III. c. 14. f. m. 550. ſeqv. & Nicephl. 4. 1

XL.c. II. & 12. De Irenico Conſtantini M. quo QNund 1ppe
Euſebius iu vita ejus lI. II.c. 62. ſeq g. memorat; nee Aurnguſtan
non de Eneyclicis Baſliſei ab Evagrio l. II. e. 4. leet gno
deſcriptis, nihil addo. Ilnio in fide ſincera, eidem ſublet
quæ veritatem divinam ins. literis maniteſtatam Cockeinmn .
pro fundamento habet, hic denotatur. Vid. EC. CMUn, ,
g. 606. Multum vero differt à Formula Con. len cont
cordiez Wittebergenhir, quæ anno 1536. inter Sa⸗. hrumhne

xgonicos & quosdam alios ſuperiores Germaniæ iancorun ele

Theologos (ut 'olfigangum Capitonem, Mart-. oeis e
num Bucerum, aliosque qui Lutheri lingua uten-: telenm Ce,

tes, mentem Zvvinglii, tegebant,) ſuper articulo cilfen ſobleri

de SF. cænæ tantum ſancita fuerat hypothetice; ½. Ellag enart
5.

Buce.
9 4 .

PoNNNNA1

veminkectnmd.
klohet;ute
Eritcckiuen-

Etnu,
uel ſnistunf
int. E
mmtnb⸗
Aui.
eli biamn ⸗
clar onn,
o ile
cefe
Nfte
.

aml 9
3
2
1 liue
S lig
Prthſfe
ahen Gnpo .

N

CoONCOE PIAE. 9
29

.
5 ceri ad Flelveticos, aliter cvenide, intelligerent

Wittebergentes, Concordia ſic dicta exſpiravit.

Vid. Oſtandr. Epit. Hiſt. Fecleſ. centur. XVI.l. n

c. 5y. P.246. ſeq. Alii tamen haci in n parte Buceum

excuſant.
§. 3. Prætered aliis duobur tinnli inſi ignitur:

Uxus eſt, Epitome Articulorum p7o. ALTER, Sol-
2

da, plana ac perſpic
ua Repetitio &
Tcen articulorum a. Confeſſ. e
terque argumentum & ſcopum libri eagtunt

Nam
Hian u in priori ſeripto breviter notata fue-
altero uberius, adductis controverſiaru
ndamentis declarantur & deciduntur m

S. 4. Lutheranæ autem Ec
cloſiæ G
quando appellatur, id ri greckenn Aec

quæAuguſtanæ Confeſioni in
variata addict
Et licet quoque in hac membra illuſtria 6 aat

Acen ſubſcribere detrectaverunt; tamen illa in
oe rinam ejusdem libri conſenſiſſe D. Haree
in Concord. conc. c. XXIIV. fol. zoz. docet. Ubr

– nere Hoſpinianum 7. XI. f. 92. perne at,
li brum hunc debuiſſe omnium Eecſeſia umhrt.
orum eſſe Symbolum; cum ſcopus ſuſceptt

oper
peris repugnet, & e jusdeth bræfatio etiam pro⸗

teſtetur.
tur. Cæterum, cur aliqui inter Evangelicos

eidem
eine⸗ ſubſcribere, aut eam recipere noluerint,
l⸗ enarrat Hutterus C. g. XXXV.
.p
5. Publieâ autoritate ſeriptum eſſe hanc

li
ibrum, ne non prolixa eget Probatione. Nam Au-⸗

Luſine

„

30 CAb. VI. Dr FonMurA

guſtus Elector Sax. vere Auguſtus, anno 15761

menſe Majo, conventum Theologorum numero
XVIII. Torgæ non tantum indixerat, ut hujus
Formulæz capita cum cura & pietate examinarent

ac digererent. vid. D. Hutteri Concord. conccit. .

XI.] ſed & inſequenti anno, in cœnobio Bergenſi
Formulam hanc reviſam & emendatam [vid. D.
Hatterur l. c. c. XIII.] communicavit cum aliis
Statibus Proteſtantibus; ut cenſuras ſuas expo-

nerent, quas memorat jam laudatus Hutterus lb.

cit. c. XII. & c. XV. inde & publica ſubſcriptio-
ne tandem confirmatus, & anno 1580. typis pu-
blicis ringentibus licet Reformatis,] exſcriptus
fuit. vid. D. Hutteri l. c. cap. XXXVI. f. 251.
ſeqv. .
§. 6. Miniſtri Scriptionis præcipui fuerunt ſex
Theologi tum temporis celebres, & quorum vitas
(excepto Muſculo) Melchior Adami enarravit;

nempe Jacobus Andreæ, David Chytreus, Mari-

nus Chemnitius, Andreas Maſeulus, Chriſßtopborus
Cornerus, Nicolaus Selneccerur, qui pecularibus
ſinguli literis ab Electore Saxoniæ & Brandenbur-
ico, ut & Principe Megapolitano ad hoc opus
delecti & legitime vocati fuerant. vid. D. Hutten
Concord. cit. c. XIII. Horum quos nominavimus
Doctorum ſententiam poſtea adprobàrunt Prin-
cipes, Conſiliarii & alii Theologi. vid. D. Hutten
I. c. cap. XII. Anſa autem meditandi hancce con-

cordiam, quæ data fuerat Electori Saxon. Auge⸗
05

1o, 4 D. Luca
11,,.665. d,.
d 7. yceni
ſouima ma
Ueroinvariis
1570. Dyeſce,
tenberpen ⸗An
Noreris ait

igeſiizin con

udio, olnne

(eperunt pari⸗

Cellire vic
a &C. W
Ninochlir
1e Inn ſgtim
n lemnnr
b fub ir
Cllie errores
Uun vanitgten
ttione er⸗
tteryr La⸗
mmntuſngtin

oen l

noniniten

erſehß Ne

W 9. Cn,

Ulhen

e

Pomwor!

uſtu emnn
Hheolozounun.
m indent, 14

A pietieeuumn

eniCNut
0in cenctpbel

A enencen

Otmmmunient e

r celinn ii
, laudenshten

4

7

lade 9

lio An , .

nis C;
,,
ertl, liß⸗,
SZ
Gnimn,
ernne

n guo N .

CoNcon pIAA. 331

ſto, à D. Luea Oſtandyo in Epitome Eiſ. Eccl. ltr
c. 2. p. 86 5. deſeribitur.
S. 7. In cœnotio Bergenf: prope Magdeburgum
ſito uktima manus huic libro admota eſt. Ante
vero in variis conventibus ut E itebergenfi, Anno

1570. Dreſdenfi, Anno 7I. Torgenft, An. 74. Lich-
tenhergenſi Anno 76. menſ. Febr. de iisdem con-

troverſis capitibus diſputatum fuerat non ſemel,
ſed Zorgaæ poſtea anno 1576. iisdem certo ordine
digeſtis, in cnventu Rergenſ: anno 1577. ſingulari
ſtudio, omnes illi articuli reviſi & tandem anno
15 80. publicati fuerunt. Publicationem lIibri ex-
ceperunt variæ eæque ſatis iniquæ adverſariorum
cenſuræ. vid. D. Hutteri Præf, Apologet. conc. con-

r & C. XXXVII. & XLl. it. Prg. Sudes quip-
pe in oculis Zvvinglianis hæc concordia erat. Qua-

re anno ſeptimo hujus ævi, Rudolphus Hoſpinia-
nur, Tigurinus, integrum volumen conſarcinavit,
in quo ſub titulo, Concordiaæ diſéors, noſtræ Con-

cordiæ errores & abſurda graviſſima affinxit. Ve-

rum vanitatem hujus Autoris detexit oppoſita re-
futatione ex actis publicis deſumpta D. Leonh.

Hutterus Acad. Eittebergenſis Proleſſor celeberi-

mus, cujus titulus, Concordia Concors. Ex qua le-
vi operà dilui quoque poſſunt νπναατα, qu

non ita pridem D. Hoornbeck in Summs conero-

verſ. lib. K. contra eandem ſparſit.
§. 8. Cortroverſiæ, quas poſt Reformationenm

H B, Latherin mota; in hoc libro cx verbo DEI dixi-

mus

Eocleſiz in curiam eſſe nadesen 2A oſ.
Oecolampadine, Calvinur, ipſe 9 W 5

132 Cagv. VI. De- FokMUTA

ℳ

mus fuiſſe definitas, ad undecim arti culos referun-

tur. Nam in XII. Sect. de Sectariis & hæreticis

i 1Ar nem nunquam
agitur, qui Auguſtanam Confeſſio 4

. ͤ .. . A. Con-
amplexi fuerant, hæ autem ab iis, qui ſe

feſſioni addictos profitebantur, agitari cœperant.
Nempe Matthias Flacius IUlyricus, vir doctior,

i0. igini antiam
quam moderatior, peccatum originis ſubſt

eſſe, ex fervore diſputandi cum Victerino Srige-

lio tradere eœperat: Victorinus derigelin 1 r
lippo Melanchthone Præceptore uſus, vires homi-

1 . . jis
nis in converſione ſua non eſſe nullas, cum D
qui a α ανοσοvs‚tας ſen cooperatione viriun

. . „, i⸗ .
hominis in converſione tradita, nomen Gneng

ſtarum ind epti fuerunt) defendit . riac Genten
qui propter librum Interimiſticum, Norinber⸗

ga in Poruſſiam conceſſerat, doctrinam dejuſßtift-

„ .⸗ 2 unm
catione impugnaverat, aſſerens, bominen ua
eſſe juſtitid DEl eſſentialie Franciſeus Stan

. bar⸗
Mantuanus, Regiomonti kornner Larten
do Magiſtro ſententiarum propoſuerat, C/

bhumanam ha-
eſſe mediatorem tantum ſecundum amale
turam. Georgiur Major novam propoſi

„ . 0 6-
Wittebergæ defendendam ſuſceperat: Bona
e S mreien hinc Majoriſtæ: Ei
ra eſſe neceſſariæa ad ſalutem; 4 e ho.
cortrarius fuit Nicolaus Amnbidorſtus, cri e e
na opora eſſe noxiadamnoſa al ſalutem Joban-

em Moßir er
ner Agricola Itlebienſes docuerat Legem Moßts

Reulunn idlolu

—

Chtumn Luthe

los palhmhat

peſentiamn Ner⸗

ridnert itione
utlun hunin
cram cenſn
nyteylunis a

lencebant. F
bnienelit,
ſer hilopiſl
Mug P ſege

Iittem uſt
apliiſic,

aliſingimeq
Unſais Cunts l

init gyi
Niinem mot
Umegjgityrl
l Cunegradla
Uerliene
nilseimag,

Mlacg egen

oontinetut,

Fokun!

inmil obitum Lutheri, in partes Zvvinglii pronior,
e Sednisdhm ſuos paſſim habebant aſſeclas, qui corvors & ſaun-
Lonſelormm gvinis Chrißti, in, cum, & ſub Symbolis,in J. 6 ene
niiil preſöntiam ram ar rea lem, nec non zomzagi
ntmnigti cationen, idiomatum, ad omnipræſentiam Chriſti ſe-
,Niu,ii cundum humanam naturam negabant: Prætereas
mGn“ etiam deſeenſum Chriſti adinfezos non prapriè, ſed
dlamum, met aphoricò aut fguraté exponendum eſſe con-
õ tendebant Flacius ſuprà citatus, in rebur aaia.
ere uͤſt, Phori cenſebut, Interimiſtis nullo modo indulgendum
wnelense eſſer Pbiligpiſte (h. e. Melanchthonis aſſeclæ, ut
Alzunt Rberur, Pfefingerur, Menius Major & alii,) ob ri⸗
mi,a“ miditatem juſt hic mitiores erant. Inde ela
endi:: 4 adiaphoriſticum ſatis turbidum. De Mebkione aut
tinikicun, 7 rædeſtinatione ad pitam gtérnam, aliqui ex noſtris
rin, non ſatis caute locuti erant; & Calvinns am hor-
Neeb Ha rendum abſolutum prædeſtinationis decretum
u:ae harlrat. Anabapeaerum, Shwene ſeldii &
Anti-TIrinitæariorum ſuores ac errores poſt refor-

CoNCORDIAE. 33 D D S

jinbonluen. 77. r
in NNeNn. mationem motos, nondum oppreſſerat Eccleſia.
2 zut ſop .

N
lulun mula Contordia ex verbo DEl conſcripta fuit, quæ
mian i illas perſpieue reſolvit, erroresque moderatè, o-
nſuel miſſis etiam adverſariorum nominibus, confutat,
nzkioel G & concordiam ac unitatem fidei Chriſtianæ ad
4 poſteros transplantandæ oſten dit. Summa arti⸗
. 39 3uulorum ſequentibus verſiculis propter memori-

oeuel 1 am continetur.
Peli OLU e Peca-

684 CaAr. VI. DE FokMurz

ð

Peccatum, arbitrium, ußtus, Vnd fada, ſeque

iia M
Ilſas, edas, Chbriſtus, infera, nitus, amor. “WB

Horum ſenſum exponunt alii verſuaus:—
gulen Nejus⸗
(nebrcle min

Scripturam fidei normam concordia ſancit,
Peccuta, arbitrium, juſtitiamque docet

Poſt bonum opus, Legen: Legisque didactit«

canannnnng,g,
Chriſtum, deſcenſum ad tartara, res mealas,
Tandem declarans æterna eledtio quid ſit,
—Sub'jicit haæreſcen dagmata falſa ſimul.

§. 9. Finis ergo hujus Sywboli fuit concordia in

zeligione & ſide, quæ hactenus per novos loquendi

modos & contentiones varias mirum lacerata

fuerat: nequaquam vero novakfdei confeſio, ut ad-
duag.

verſarii criminabantur. Nam contra hanc ſyco-
phantiam aatorer Form. Concord. p.6eg. diſertè pro=

——

bliplerund⸗
6) Corpzwi

.“ Ncnidiſentan

ur civrmis

oun conkell

connallent .

Ednendi in
n ich yit.

Hanleyi; i.
wſäner in Be

„—
tNrNyr,
Etile inper

.

n, omhes

teſtantur, ſeopumque ſuum hunc laudabilem p.

631. 637. luculenter ſatis exponunt. conf. die

Et hac de causa Eccleſiæ & Scholarum miniſtri

omnes Aug. Confeſſioni invariatæ addicti, ſuſhei-
enti accepta informatione, ultra octo millia Theo-
logorum læti lubentesque illi ſubſcripſerunt. Ne-
que quisquam illorum aut vi aut plan ditiis (ut Ho-

QGBiinianus mentitur) ad ſabferiptionem coactus fu-
it vid. D. Hutteril c. c. XIX. de ſubſeriptione. Imo.

ipſi Principes, Electores, Duces ac Status Prote
itantes, in evidens rei teſtimonium nomina iua

ub-

n
Dlheenn
enter fuete

Mran ſetepere

unt in erlleli

lo Cum

—
=

Haupt⸗Vertheidigung des Aug⸗Apfſels. o. 3 8.

nein lkegun
litn ,
Eetei, Hly,
e Diati ,
Prath dr

=S = — — – —
— —

1

e lholoe

koban - CoxNcORDIAE. 35

le, zusta Gibſeripſerunt,additis etiam ſigillis. vid. Pe Cone.
. &G B. Carpzovii Iag. z. 20. nec non D. Jobam
introt Olearii dAi Wertationem ſolennem, cui titulus; Con-

ani vele ſiansz concor dia concors §. 7. p. 5 6. ſegj. Aini

am oonedi⸗A
iiſiuunſleli a
gin ie 84 1a cum confeſlionibus atque Catechefſibus abro-
tAe/,
ii,
l,

“ & loquendi in 1 Eccleſia vel Academiis norma fo-
rent. vid. Epiſt. Eccleſ. Arminian. vy. 92 8. & Friqerici

P l e
oon

dr

ltl in, 4 rés Iactari in Belgio disſidils P. 2 5. ſeqq. Verum la-
N

tet s Nam abrogatis formulis, vident

us erin
nuehen 6 ſe facile impetrare poſſe; ut, quod ipſi maxime

4 volunt, omnes ſectæ & hæreſes, quæ Scripturam
9 Sacram ſe revereri ac mandata DEl obſervare di⸗
, cunt in eccleſia tolerentur.

runt ,4,le F. ro. Cum itaque publici juris ſactus eſſet
un * — dicus liber, contra ipſum à Calvinianis varia ſeri⸗
i mon, pta edita leguntur: ut Admonitio Neoſtadiana:
3 lu . Judicium Anhaltinorum Bremenſium defenſio

li Eaee ſubſeriptionis: Ervamen M. Chrifopho-

muirch, 4 ri lrenei, Hiſtoria Aug. Confeſſ. Ambroſit W. olſti

un and h. e. Cyriaci Hedeſtani, quæ omnia in Apologia,
S hujus gratia Erffurdiæ à D. Timotbe Kirehnero,
l D. Selneccero & D. Chemnitio, anno 1582. ſeripta
eiͤhina evidenter fuére confutata. Brevem analyt ſin

eſil dicte Apologiæ D. Hutterus in Cone, concord.
Drasl 9 Sop. X.I. 5 261. ſeqv. exhibet. Exemplar
nen è , C2 tius

*

quidem & ejus aſſeclæ, de formulis conſenſus ſeu
concordiæ n minus benigne ſentiunt, dum illas jux⸗

atas mallent; ita, ut ſacræ literæ unica ſentiendi

4 Spanhemii Fil. Epiſt. adAmicum de noviſſizis cineca

36 CAP. VI. DrE FoEMIIA

iMüäus ctiam MSC. in Bibliotheca Hallenſi al- uibeiu
ſervari ſuprà laudatus D. Joh. Olearius l. c. p. &. umginit i
tetert. (undi materia
S. II. Calvinianorum caluminas imitatus ett
hac in parte Cardinalis Rob. Bellarminus, qui Lom.
IV. Cöntrov. ubjungit judicium de libro concordie
Lutheranerum, in quo ſi ſycophantias & menda- TRNIS
cia demas, nihil veri deprehendes reliquum. De-
monſtrarunt hoc Zheologi Tubingenſer, qui ejus- 4
dem rhapſodias ſolidè anno 1587. confutarunt. Pemimn
J§. 12. Perſtabit (quod ſperamus & optamus) à fignink.
haæc Covcordiaz verbo DEl ſubnixa, quamdiu in 4oſtolien
terris militabit pura Chriſti Eccleſia; imprimis mn 4
cum jam contra tot tantosque adverſariorum tu- . otte
rores, per ævum duraverit. Quod dum ozrenis- 8 lec antig
ſimus juxta ac Religioficſimus Elelt. Sax. Du. 70H. et KK ok
G—0 0τI. Dominus noſter Ckwentißimur, MMdd nomine
anno ſuperiori expenderet animo, d. 7. Jun. Tor- (ele Ronun⸗
Le., in honorem DEl, ut & memoriam tantæ fel- Clonumn bei
feſtum ſeculare celebravit præſentibus ſimul Sam- II Gr 6
mis quibusdam Miniſtris ac Conſiliariis Intimis c; ben
Magnö Frißis & Gersdorfo; nec non primariis ha- 4 Thon
rum regionum Doctoribus-Theologis, Geiero, Ca- or
hreovio, Meiſnero, Scherzero & Lebmanno, Viris un-. AOnlle
diquaque celeberrimis & de Eccleſia Chriſti benée HA auciun de
meritis. Cum his Princeps Optimus de concordia ltiiſieo)
ISO puritate Religionis porrò tuenda devote egit, Urum
aac habitai à prælule Torgavienſi, D. Hey mayo-; contro
concione sροοςνα, in Domino lætatus eit woyen

Gn CoxcokRopIr. 7

Piu D raxit Deus, ut annum publicationis Concordiæ hu-
theg ii jus attingat Princeps laudatiſſimus, quâ nova ipi
Ninul ixtandi matcria ſi uppetat & Eccleſia Saudeat?
Hmini (Co. VII.
u, ITIHNRIBuS SYMBOLIS IN “
ſhhmn GENERE.
els ni S. .. ðèðWð

S; TDRrmittuntur Aug. Confeſſioni tria an-
uie s tiqua in Eccleſia Latina recepta Symbo-
bau Ia, Apoſtolicum puta, Nicænum & Athana-
flat “ 6 ſianum, ut oſtendatur, Lutheranos non no-

r eß, 0 vam, ſed antiquam Verè à&Catholicam fidem

Qtenere ac profiteri. Tria autem tantum-
AMM“E modèô nominantur, quia in ſolennibus Ec-
CEclefiæ Romanæ ſacris, hic ternarius Sym-

nm bolorum obtinebat. vid. Alex. Ales. part.
eE III. qv. 69. Durand. Rational. offic. div. J.
e 5* IV. c. 25. Thom. Argent. I. III. diſt. 24. G.
S 25. J. I. a. 5. non excluſo aut ignorato Ephe-
it, ſino vel Chalcedonenſi, quæ æque ac tria
D iſta audiunt oecumenica. Symbola (lenſu
lig, Eccleſiaſtico,) dicuntur compendiariæ arti-
rlnin culorum fidei, præcipue ob hæreticos cer-
eu, tos controverſorum „confeſſiones publico
ſein % n nomine editæ aut receptæ, ut per ea chri:“
Dm YJM c 3 ſtians

36 Ch. VII. Dr TäIEusS SYMBorSI —
ſliani puri & veri, ab impuris & hæreticis nang
diſtinguantur. vid, Epitom. Form. conc, pmin 4
P. 57I. ”M . Obmateriame
§. 2. De Symbol; voce non eſt, cur heie anquis eleteniir
ramus: nota eſt ejus origo doctis, vulgo Colan dbetyhe.
Latinis redditur. Sed confundi ⁰ρο cum (educentes ve
veοορορο, Voſtas docet. Xup Soxe enim juxta igilt, ut
Athenæum l. PII. circa fin. eſt ess Te S cnerent àble
r6α αναιννοννâ ραιο0ρoααν. Græcis alias dici- onmhoni cut
tur é 0ι. At oνX notare teſſeram milita- memunia lab
tem, aut Lgnum in contractu datum, ſupta declara- Elſet venere,
vimus. Cæterum ratio metaphoræ eſt ſimilitu-⸗ Ob. G Can
dô, quam ejusmodi confeſſio Chriſtianorum har- (intomnran
pet cum teſſera militari, mit der Loſung, qua mi-⸗ umim rerinn
lites certi exercitus ab hoſte diſeernuntur. Nam, lenporidug 1
ut in bello miles Symbolo; ita in Eccleſia Chriſtia- tan. Qunr
nus cös 2aN6s sarisb"r̈s Iioâ Xois. 2. Timotbh. Munilihnnt
II, 3. Symbolo, ſeu teſſera ſua, ab hæreticorum nmasſitte
ceu hoſtium veritatis turba diſcernitur. Et ficuti umedtund
Olim in fœderibus ſanciendis, aut contractu vete ißn Calr,
res teſſera utebantut, qua quælibet contrahientium 4 h,,
pars intemeratam fidem ſibi invicem ſancte pro“ tunun0,
mittebat; ita Chriſtianus cum Deo quafi ſodere ie Nan el
in baptiſaio inite 2. Petr. III, 17. obſtringitur, ut (iA uole
Symbolo fidei teſtetur ſidem, eamque ſervet illi. ontn,,
batam 2. Petr. III, I7. conf. Vosſti de Tiib. Giub. ADan aſin
ien: I-S. 3. ſi, & 6aſauloni Auimadr. inArbera, ntih,
. III. 7. 31. vl. m. 22 4 Te g. nec non D. Danhauett in Symbol
Ckbrißeiä, Protheor., pag. 44. 8. 5

GmuSnag „ IN CGENERE. 39
— — 8. 3. Compendiarias doctrinæ Chrifiane, certo
mnntudn tempore controverſæ ob haæreticor, confe ſiontt appel-
itom uns lo, partim propter cauſam impellentem, partine
ob materiam & ſfinem. Nam ut tales Confefſio-
nes ederentur, in cauſa fuerunt aναιαοντιταπ
ν ρρονohh.e. hæretici & Schiſmatici, populum vel
ſeducentes, vel fidem Chriſtianam turbantes. AüA b
his igitur, ut diſcernerentur Orthodoxi, ſibique
„ caverent à Pleudoprophetis, Symbola ejusmodi
, componi curarunt: ſcil. ne tardorum hominum
memoria laboraret, ac ut omnis homo poſſet dicere,
e voſſet tenere, quod credit, verba ſunt Auguſt. ll. de
Symb. & Catech. c. I. Materia ſeu argumenta non
ieſunt omnes articuli ſeu partes fidei Chriſtia næ, ſecd
liib Crin tantùm præcipuæ, quæ forte primis Chriſtianiſmi
gkur temporibus ab hæreticis in dubium vocatæ fue-
lelenm rant. Quapropter & apud Orthodoxos Symbolz
non habentur pro adequatâ norm credendo-
rum, ad ſalutem æternam neceſſariorum, quia id
contra eorundem ſcopum eſt. vid. D. Calonii Sypa-
creniſmn. Calixtin. Prim. poſtul, Sect.1.. I0,20. ſeqq.

won ehe
1, ois rA
otladci

)etukoen 4

l 4 . 4. Publico nemine edita ac recepta fuiſſe hæc
le, tria Symbola Oecumenica, hiſtoria Ecclefiaſtica do-
win cet. Nam etſi nos non lateat, à privatis privatim
un Doſe ędita quoque fuiſſe Symbola, ut Greg. Neocaæſari-
Nin enhir contra Paulum Samoſatenum, & Hieronymi
ln nſ ad Damaſum: tamen nos h. I. de publicis, aut ſal-
4 zli, tem gublicè editis loquimur. Equidem tria adhuc
Ss alia Symbola eccumenica Conſtantinopolitanutt,
Ee SH -

12 .
— . 7 D .
.

49 Car. VII. DE TRIBusSSYMBOTIs IN GCFENERE,

C. VII

——

Epheſinum & Cbalcedonenſe memorantur, quæ tultions
Proteſtantes non excludunt aut improbant. Sed rminus des

quia Romanenſes dicta jam illa priora tria dun-

taxat in ſolennibus ſacris uſurpare ſolent; ideo
oſtendere voluerunt ſe hae in parte ab lis non
diſſentire. Finiz & Scopus ilorum, ipſo vocab

notatur: nempe Chriſtianos ſinceros partin
gentibus, partim ab hæreticis & Schiſmaticis, Ceu

ſolenni & vocali teſſera diſtingvere. vic. Dann-
bauer. I. cit. L

Crr. VIII
DE S1MOLO 4rOSTOIο⅞

Gihnbolum Apoſtolicum vulgo ſic ab au⸗
toribus dictum putant. Genebrardus in
I. III. de Trinit. p. 204. edit. Pariſ. 1685. præ-

fractam temeritatem dicit, ſi quis hoc indu-
bium vocare velit. Verum ſi præcipuum

eorum argumentum, quod à traditione

Ruffini Aquilſegienſis § petitur, videas, ſatis

id temere aſſeritur. Quomodo enim Ru-
finus, qui ſeculo quarto vixit, ea nnno.
re potuit, quæ ipſo antiquiores patres no
allegant? deinde Hieronymus tom. II.
8r. f. 221. fidem Ruffino Dkno dero⸗

Ho. Ruffnd

ult mentin
is de Ruffin

re
non b.
(ocdisſmus
Contra illam

onit, conel

mici nei e
oderar tum
ine ier
n c
etconte um
inleluisno⸗ non
lahionum
un Cun, l

on cni

DNdtlan

e menarmm

ntaut inpthu

n iln nn “
lurp Cte Nen
ne i 4
t tiunt. vid. Poſſevini Apparat. Sacr. tom.
ands nted
tiunge. .

I

I

Chr. VII. Dr SGruxdro Arosrorwo. 4 ⁰

fraditiones referre ſcribit. Imo ipſe Bel-

larminus de Scriptor. Eccleſiaſtic. ad an.
390. Ruffinum i in Apologia pro Origine,

multa mentiri, diſerte affirmat. Nec mi-
tius de Ruffino alii doctiores Pontificii ſen-

II. p. 358. it. D. Calovii Syncretiſ. Calitt.

p. I. ſeqq. ut & Dannhavv. Chriſteid phlæ-
nom. IX. p. 394. ſeqq. Taceo alia, quæ
doctisſimus Vosſius diſſert. I. de trib. Symb.
contra illam inveteratam opinionem pro-
ponit. confer. D. Sam. Bened. Carpzovii,

Amici mei conjunctisſimi, eruditum &ü

mmue "moderatum Examen novæ Praxeosà Lojo-

lita Jac. Maſenio propoſitæ p. 166.

§. 2. Sane, ſi ab Apoſtolis hoc Symbolum fu-

iet contectum, Lucas rem memoria digniſſimam,
in Actis ſuis non omiſiſſet: nec aliiScriptores ætati
apoſtolorum Ppropiores, ſilentio involviſſent
ISymbolum, qui minoris momenti res annotave-
trunt. (conf. de hujus argumenti negativi auctori-
tate, Johannis aunoji Theologi Pariſini Tractat.
peculiar.) Imò ſi Apoſtoli propoſuerunt, quò jure
illud Ee ſa augere potuit, addito ſcil. articulo
QLe deſeenſu
praf. ad Expoſit. Symbol. habet, in illo aliàâs non
1 vomptekenlas fuerat? Sanè ſi ab Apoſtolis pro-
C 5. ſectum,

briſti ad inferor, qui ut ipſe Raßfnus in

—

e e —
am, S. codici, tanquam ſignoarauet4
ſedum, it. Præſertim, st, verum iit,.
inſerendum fuer 17. ſal. 349. Sn Gogma per
quem libet ex . & adleeille: ker⸗z dteie ce⸗
ulars inſeruil nookveeeneeni , & in Jeſum
go in D gum Paæcn 2; Zacobum: cred z noſtrunn
t orem cœd , , ⸗ unicum, antn iglann Jaco-
Chriſtaum Fi 1 Quod tamen Jux xtum. Verior V
& ſic de erir,g y.26. per eſt inter id gpel 4-
Pn keien en tentia Geribrotum, 3 oſtoliciz i
igitur e : quia vel res Eccleſiæ
n dici eneini Nenam kare he M4d
quales ante SNiibenden Te deſ it,collelum
nomina bamtar. ex Apoſtolicis nihil cer-
⸗ Vetnago,⸗ autem, quo condi
fuit. De

.

ſ is ſit
Veriſimile tamen doctis fit,.
ſlumus. Veriſimile tam
i e poſſumus. Ve
ti afficmar

hawerus .
tiquius. Hinc 6. umn putiat: derd,
N aie 8 Alludh ſatis antiquum

imo ſoculo fun-
, prin
eſt illa domus, quæ in p
ait, antiqua'e,

er-
in quarto .R
Ta, in 4 et ?
do tertioque a e is laude præſſ s
data, in ſocun’l, inquam antiquitat in orientalibus
. 3 uan . i in.
fecta G Erd nekin Grædis, denn quactin⸗
tamen 1 obtinuiſſe, ſed in Rom nuiſſe; indequ L
ntefimo, po SS ivatum eiz. im ac
Fentcſinonbe Ecolefias ſerirerunn e ene⸗ num
alias 0 „ 2 QO. icri 23 nobolit “==
24. H. Conktantinopolt.
ſenaldn Nieanum &
orientalit .
uſurpantibus.

R

zJ

63. Mare,
ul ſcei, ne
teillotem
il Calyi
ier totiis
e Fmbolo
buunyhfei
tiserorien
Hanterir ,
eiweinitifui
non oblcure
deranopih
lbium ij/
ulam Gkahſea
Mnal,aclitn
letcunumn don
heß hnhin
nni ſimi⸗
6foltainin
enon ewi
emni ſtne
tonidus Hilee
titidhen 1
olnmerettn
Chiſtalinf,
or non eri
ntio

Sneter
—
ſiſin in
innſoldeee
49. Grnne

. IE 4
Lentan A
4

e:Demti
Mentenn ℳ

1

4unt eli;

en, t

Amen untſe
creltinemn

1
torucn, ck

oNHY

nihd
ieh N

8S. 3. Matkzria hujus Symboli; ſunt capita ſive ar-
ticuli fidei; non quidem omnes, ſed præcipui, qui

forte illo temporè ab hæreticis impugnati fuerant.

vid. B. Calovii Diſput. tit. Quanquam etiam virtu-
aliter; totius doctrinæ ſalvificæ cognitionem, in
hoc Sym bolo contineri afſeri poſſit. vid. B. Dann-
haueri Chriſteid. y. 399. Hinc diverſo tempore ad-
verſus exorientes hæreſes id auctum fuiſſe Remon-
MNrantes in Apoleg. c. I p. 3 8. affirmant: clauſulam

ejus initiò fuiſſe hanc: credo in Spiritum S. & hoc

non obſcure colligi ex Tertull. adverſus Praxeam,

& ex Canonibus Synodi Nicenæ: Sed ad tollendum

Novati, additum eſſe articulum: credo remiſtonem
peccatorum; porro in gratiam hareticoruv reſurre
étionem corporis negantium adjectum eſſe: creds
carnis reſurreltionem; tandem in gratiam Orige-
niſtarum admittentium reſurrectionem corporis,
at non ejus, in quo degit anima, annexum eſſe, hu-
jurs carnis reſurrettionem. Quiequid vero ſit de ad-

ditionibus hiſce ſingulis, id certum eſt, inſignem
variationem hoc Symbolum per intervalla tem-
porum expertum eſſe, vid. Voſium diſſert. I. cit. J.

31. 4d 4. 43. qui obſervat, articualum de dAeſcenſit
Chriſti adinferos, per annos multos in Symbolo

hoc non extitiſſe. Quamquam deſcenſus dicti
mDentionem injiciunt Patres antiqui. vid. Gnegen.
Nacianzeni Orat. XLII. in Paſcha 11 fol. m. 69 3.

dubium, abi ſit Ecelefta? dein fuiſſe additum arti-
culum; redo ſanttamEccleſtam. Iterum in gratiam

CAp. VIII. DE SvMBOr.

44
§. 4. Brevem articulorum hujus Somboli ana- .
Hin B. Caryzovius in Iſagog. p. 35. ſeqv. cxhibet: Mi . .
Überiorem contra Syncretiſtarum hypotheſin ih rio i
declarationem, ex noſtro B. Dannhawero Chui- o . .
ſteid. p. 400. ſeqq. ad 43 3. petas. Nos ex D. Selaii mnihg .
Scruntinio Artic. Fid., fandam. diſz. IV. adjiciemus Rottadz .
diagramma, ex, quo adparet, omnia ejus capita in (EepuIne.
V. & N. inſtrumenti codice contineri, adeoque . (lenit ad
literis examuſſim congruere. e .
èBUU Nov. Teſt. Vet. Teſt. mtaci⸗
Credo - - Rom. IV, 5. Habb. II. 4. ninat .
in Deum - - 1I. Cor. VIII, 6. Deut. VI, 4. nottuis
Patrem - -— Marth. VII, 11. Deur. XXII, ö. Mault e
omnipotentem H“ 22“ 8
Creatorem 2. Cor. VI, 18. Gen. XVIILI. (Ieta lene
Coli & terræ, Act. XIV, 15. Gen. II1. ain
Et in Elum J”MWW unke Uenrur
Cluiſtum . Marik haxaz „„„..
Luc. I, r. Dan. IX, 24. zine .
Filiumm cjus — Matth. X VI, 16. bſal. II,. 7.. in &
unicum - Joh. I. 18. Zach- AIII, 7. k wor.
Dominum no- “ (th in
ſtrum - oh. XX, 21. Jer. XXII. 6. An
Au gonceptus Mam..
- Luc. 1,20. Ir. N (alcltin
De iin 8§S. Matth, lie 20. Dan. II, 4 5. ,
Natus . — Pt n. I, 14. El. X. 6. indhoen .
ex Maria Vir- 3 waunn
gine e uc 30. Eä VI . ulenn

Nov. Teſt. Vet. Teſt.
NN Paſlus - - Luc. XXIV, 26. Eſa. L. 6.
iſran ſub Pontio bPi-
Duanhin, lito - - Matth. XNX VII, 26. Pſal. II, 2.
las poen crucifixus - Luc. XXIII, 3 3. Pfal. XXII, 17.
16 aet mortuus - -Rom. V, 6. Dan. IX, 26.
tnitei ſepultus — —Matth. XXVII, 60 Eſ. LIII, 9.
corririu, deſcendit ad
inferos -— Eph. IV. 9 . 8
1 an Tertia die - Matth. XII, 4. Oſeæ VI, 2.
. reſurrexit à YJZUVMẽR⸗
6 Dal, mortuis. -2. Timoth. II, 8. Eſa. LIII. 8.
el Aſcendit ad
1, e œlos - -Aeb, l 11. Ppl. LXVIII, 19.

S

cleſiam
Catholicam, .-

Sancorum
communionem
temiſſicnem DW

ArosrorIco.

E ſedet ad dexte-

ram Patris

ungde venturus

eſt -

judicare - -

viyvos & mor-

tuos

Credo inspir. §.

Sanctam Ec-

Marc. XVEL 1 .

AG. XV, 31.

1. Cor. XV. 51 .
Joh. XV, 26.

Eſ. XLV, 2 3.

Dan. XII, 2.
Dan. XII, 1 5 .

FEph. V, 26.

Math.XVI. 1 3 .

* „

Eph. IV, 3.

b(XCV, 14.

bſal. XXII, 26.

Exod. 5.

pecea:

46 CAr. VIII. Dr SGvMBOr.

peceatorum Act. X, 4;2. Pl. XXXII, 1.

Carnis reſurre-

Et vitam æter-·
nam - -— I.Petr. I, 4. Pſ. XVI, II.

& perfetctum Fidei Chriſtianæ normam erhibere; ſed

ſi ſcopum reſpicias autorum, epitomen doctrinæ
proponere, ut ſimpliciores memoriæ imprime-
rent, ac à falsà fide, quam hæretici tradiderant, ſibi

caverent; adeoque in promptu haberent ſemper,

quaſi vocalem teſſeram, qua à perverſis diſcerne-

rentur, vonf. Dannh. Chriſteid. p. 399.
§. 6. Hoc Symbolum hodie Syncretiſtæ pro

adæquata norma fidei Chriſtianæ habent; adeô, ut

ſi quis illud profiteatur, pro fratre in Chriſte ha-

beri debeat. Ita Ealenburgii & alii, inprimis Re-
monſtrantes ſentiunt. conf. Azorii Jeſuite Iſtit.
Moral Lib. VIII. c. 7. 1. I. & Carpzovii noſtri ſu-
pra laudatum Exam. Nov. Prax. p. 11 52 Verum

ut falſum & ſubdolum hoc ſit poſtulatum,
D. Calovius in Syncretiſmo cit. prolixe docet. B.
Deannhawerus eandem hypotheſin tum in &-
galione, tm in ſcripto Elenchtieo im wohlver⸗
dienten Schulrechte, adverſus D. Borthenium (En

Reinbotbium) p. 2 3 8. ſubruit. ubi Symbalam Apor

EPeolicum in ſenſu Eccleſiæ orthodoxæ; dein in ſenſu
F'apeo, & tandem in ſenſu, uti vocari volunt; Re-

forma

Nov. Teſt. Vet. Ieſt.

—
cynatoin exl

boliſdiverlsz e⸗

Surtlt agna

GKionem; - Joh, V, 2, 8. ElLXVh. 14.

ad ſenſan huj⸗

Aonmus dor
. ((örbolun
S. S5. Finis hujus Symboli non eſt, adequatam

dIun gd
Ineretiſtarunk
titatem ſuam
67. ſeluit
hoe oſfol
l Apbonſas
Caſenn
lnen,dn
, n
nleaneeei
eptſehe i
enlis neceſſa
un rocurat
Atbinm, &⸗
nis tridun
lgho⸗ atn⸗
ulateetli
Beim ietnan
unn Moriun.

Sncn,. Aresrorice. 47
II Formatorum exhibet. Unde collatis unius Sym-
4 HWUboli diverlſis explicationibus, adparet, s dt r
zu"̈ÿ“tres magnas in Europa Religiones etiam quo-
EEad ſenſum hujus Symboli differre. Edidit quoque
Anonymus Socinianus (qui Jonas sehlichtingins
. r eſt, Symbolum Apoſtolicum, noſtrum qua vo-
rnd es, ſuum quà ſenſum. Sed ſi voces ſufſiciunt,;
MOnh Syncrctiſtarum fuerit, etiam Socinianos in frater.

1

uuntlist
4nmnn nts nitatem ſuam recipere
nef * §. 7. Jeſuitæ in Hiſpania & Anglia, S olans
es Mel 6

hocce Apoſtolicum quam nefarie depravarint, tra-
ert tin⸗ dit Alphonſus de Vargai Toletanus, (quem ferunt
Pl lihne⸗ eſſe Caſparam Sioppinm,) in Relatione de Serate-
MR gematiy & Sophiſmat. Societztis Amo 1636 excuſa,
il, , Cap. 49. ſeg. Blatphemæ illorum paraphrafi pa-
lodie Rre rallelum fere eſt geſuiticum fidei Spmbotum ex Joh.
kunthig, Bapeiſta Poze libris conflatum, unaque cum docu-
oee mentis neceſſariis ab Hifſpanicarum Academia-
itun, rum procuratore S. Inquifitionis conſilio Madriti
Akun e, exhibitum, & ad ſacroſanctum Romanæ Inquiſi-
AC, tionis tribunal deportatum 4 Franciſio Roales,
ufllͤ, Tbeologo Salmanticenſi & Catholici Hiſpaviarum
oe E Kegis Sacellano. Niſi impiis ac blaſphemis voci-
DAαι bpus ſcateret, heic tranſeriberem. Sed præſtat neſci⸗·
nteine, re impietatem, quam ſcire, ut ſcandalum inde pe-.
enehti tatur noxium.
§. 3. Urt vero pateat omnibus,quantum noſtra
Religio reliquis in Europà maxime notis, quo-
Sõ 4d ſenſum SIinboli Apoſfolitis diſtet; viſum eſt,

ioes , heie

–☛—
=
S
=
=☛

, . . . . ,7 „ “
4⁸ — Viri, D. D annhawer,, allnlo guoyi⸗
ic inſerere ſupra laudati ocant,) irium ma
heice! ueis diſcrimen (ut et. tis exponit FHlis
tabuks li ionum lueulenter “ A, quarum
Nasttam & aittan, 72 Pridem in gra⸗
addimus 4 Armivianiſmo, non rleri D. Scherze-
tiam ſtu lari ſtudio & curâ comp D. Calovii
bge Collegio Anti.·Sociniano,
sdem

onc p. 10.

7

Cir. WI. Dr SYMBOTO

Sociniſmo pr 2 niſmunn continente

ata 2. . R
hon igraam aut inutilem.

—

TABuILA IJI.

Symboli Apoſtolici in ſenſu Eccleſi

At Schmalk.

Orthodoxzz.

Ire. 4 acu⸗.
B 1: filius iræ, a] va
idem nihil, natura filius i⸗ ECOor:
E ga⸗ Gducin erga PE D⸗ aderſus
non ſolum à DEG zverſig, ſe d inſcriptu-
Re perſwaſus ore Domini, quod in

.. ſonat ] 841 noſco,
— 8 ( anohieis re er . ,
t gula ac normâè e] CRELDO „ 9n
unica regul.

do, fiducialitet a ue ſolum,
e t, 1d. DEC h eumaus

it. de liber. ar „
ſene Etie 9. a. & 247. 4. D.
log. Conf. nrtr. 5 K. A. C. p. ee. .
n. 2. n. p. 579. rt. XIIX. d 765. ſeqꝗq. 1. Apol Aus:
Menz. Exeg. 2 . f] Form. Conc. b urenta adrer⸗
8. “WV i. i aſtit. in reſpon. ad argu ie
Conf. art. 4.

i Is
ſariorum., Declaratio P. 701.

1E C

iE S

9)Sandtis,
Icbe ellenti

ee elentialit

inlter ie itber

eſ kad, nec

ecka volum
ekfterci in Ol

furltet rechi
Eem cckeſtem
ILNTEM:
IIRRAX ſee

Rmali nullt

eppes .
hmalk, att.
1,D. Menzern

, Pe I,. I

A Conk art
Hlin C. .
1 Nch
. enn Nxen

Ried Menn

4 R . 4

——,—

or⸗ . : Tat. 1. Sran. Ab. IN SENsu Eccr. Ohkrk. 49 e

Vii DDune excluſo quoyis alio extra ipfum, Angelis i in cœlo

dt ent, inn & 9) Sanctis, h) UNIM ſimpliciſſima puriſſi-

uurits maque eſſentiæ unitate i) TRINUM: perſonis,
n ti nec eſſentialiter, nec ratione tantum, ſed realiter

mnn en 3 inter ſe differentibus: k) PAREM, qui à nullo

nu nie Ne eſt factus, nec creatus, nec genitus: 1) Patrem

4 mug 2 affecta voluntate antecedanea, miſericordi; &
GeitemeDO eſhicaci in omnes, m) at voluntate conſequente,
nmmmi finaliter credituros in Chriſtum, ad bærendita-
esſe termn cœleſtem prædeſtinantem: n) OMNIPO-
. pENTEM: O0) CREATOREM COELI EFFE
TERRLE. ſc. ex nihilo, inviſibilium ac viſibilium,
4l. Pp) mali nullatenus autorem. ) D
, ,
nkeli 2) Art. Schmalk. part. 2. art. 2. h) Apolog. art. 21. P. 224 ½
ore, , D. Pappus p. 257, ſeq. Myl. P. 289. & 292. 1) Artic.
giui⸗ 4 Schmalk, art. I. D. Pappus in Aug. C. p. 17. Myl p. 13.
traflißn Pp P. 17. Myl p.
2,D. Menzerus Exeg. p. 28. kK) F. C. p. 8. D. Papp. in
N A. C. p. 15. 19. ſeq. Myl. p. 1. 18. 19. Menz. p 32. 1)
Aug. Conf. art. I. F. C. p. 9. & 30;3. m) F. C. 619. 8052
nin Myl in A. C. p. 192. a D. Menzer Exegeſ. Art. VII. p. 30⸗
4 en⸗ n[) F. C. p. 69. 620. 814. 8l 5. 618. 619. 807. 808 815. 821.
u 4 D. Menz. Exeg. p. 31I. 0) D. Pappus in A. C. P. 18. Myl. S
4 p.q 15. à Méenz. p. 30. P) F. C. p. 72. q) A. C. art. 19. F.

1
Piint C P. 15. & 639. Myl. p. 258. 2. 267. C, 260. 2.D. Meie,

Wlert 4 Exeg. Art. 19. P. 792. ſec q.

l ſie plum reliquis viribus plané œcus, impos, mor-
9 D tttuUs:
Gnn N 13) Epi p. 594, b) Decamtoche. etdl Hutt. in F. C. P. 29e

eℳ Go fætens i in naribus divinis, ſub dominio
e 12 Satanæ conſtitutus, a) vinculis peccati atten-
tus, P) in ſalutis via, ex propriis meis, & poſt

So TAE. I. SvMBOr. Avosron.
tuus: c) CREDO HN TESCM CHIRISTCM-- Iun. 0) Hine )
verum Deum ex ſubſtantia Patris ante ſecula ge- al l
nitum, d) & Hominem, qui hanc ipſam carnem iggne neture
noſtram aſſumſit, e) nobis factus αορS f) umnbnicant
fuſpitatorem, mali averſorem, fontem ſalutis, mmonntnm divi
quam acquiſivit oblatione ſui ipſius g) in victi⸗ ituts Npoten
mam univerſalem, quæ ſingula hominum indivi- ig Onnipote
dua redemit, pro totig mundi peceatis, juſtitiæ læ-⸗ upeliorkg: 1))
ſæ ex aſſe ſatisfaciens, h) expiatoriam non tantum i tetan
culpæ originalis, ſed etiam omnium actualium ddtentian, ſo
peccatorum, ) Meritoriam, implendo legem, à 4 Citiatie,
cujus maledictione jam ſumus liberati: E) Esuk Cenihne ohanti
Uuxv, non plures, Din quo ſumma unio, ad; non en
rpæsτ „cujus ratione duæ naturæ in uno unmkue
quidem tertio conveniant, neutra tamen cum al-
tera perſonaliter quicquam commune habeat: mm)
. Naturarum non exæquativa, n)) ſed TS010ρι OR Nen
S qua duæ naturæ Xρρος a&ατπαυhv˖ pronila
Saruas unitæ, ut XSe nullibi ſit extra car- –

vencll natlrimn
oseſna, t u

Ca COrhrNd

—

neny MMN N
& 73. e. Epitom. p. 599. Declaratio P. 657 ſedq. kuc d
In F. C. art. 2. p. 1440. d) F. C p- 4. D. Pappus da . ”Y”M
P. 23.M), lius . tr. a. & . 446 Menzerus eS, Nir. e
. &. 92. e) Epit. art. 2. n. 2. Declaratio p. 64⁸. ylin Dlam

in F. C. art. I. p. 33. D. Pappus in A. C. p. 41. l F. . dor
eandem pag. 46. Menzerus Excg. pag. 10. . n. n l
C. p. 493. 494. h) Epit. p. 2r0, 1) Augec. CoN. We h
feſſ. art. 3. Hutt. in F. C. art. I. p- 41. k) Epigb od N, 3
Declaratio p.7. 718. Hutt. in F. C. p. 490 ſegq. 1) vdus Kr) a
zer. Exeg. p. 10 5˙. m) F. C. pag. 606. 607. D. anb⸗ N bol,,
1. c. p. 43. Menzer. p. 154, n) F. C. . 610. D. Habt 1 3

Nom.

. 3 — „
INx SENSN Eccr. Oaruon. 571

—

NACN nem. 0) Hinc Koweuaoviæ idiomatum veæl recipro-
binsKEc ad perſonam, quâ realiter, h. e. vere & reipſa u-
ihmeine triusque naturæ proprietates, in perſona Chriſti

Us ibn “
Dren, Anen

4

communicant p) vel non reciproca ad naturam
axiomatum divinorum q) majeſtatis & gloriæ,

eli u t virtutis & potentiæ divinæ: r) Koiveviæ Majeſta-

tis s) Omnipotentiariæ ac infinitæ cœlo terraque

ndi eti ſuperieoris: t) Non ejus, quæ media eſt inter o-

potentiam, ſed abſolutètalis: u) Omniſciæ, x)

n Oininn
2, mhonet
m, ihei

mi lbei

N
oſumaaue

cntt
E— eſt, cum communicatiene alterius aa) MEDIA-

Ncommun?

12,1

mnipotentiam Dei & inter aliarum creaturarum

judiciariæ, y) Cultus adorationis: 2) Komovizæ
34 . .
Oooν peroſa in, eum, ſecundum atque per u-
tramque naturam, ita coneurrentium ad unum
apoteleſma, ut urraque natura agat quod luum

TOREM, cui tot veterum deſideria, tot ſacrificia,
tot promiſſa præluſerunt Univerſalem & ſecun-
dum utramque naturam bb) UNICUM cec) DOD.
MlINUM NOSTRIIM jure redemptionis; dd)

qui CONCEPTUS EST fine virili opera à SPlI

—

p. 5r. 0) F. C. p. 7, 62. Hutt art. in p. 35. Pappus p. 58.
P) Menzer. Exeg 106. q. Myl. p 50. b. 5S a. r) Epit.

art. 8. P. 607. Declaratio p. 775. Pappus in A. C. p. 59.
ſeqq. Myl p. 58 b. Menzer. Exeg. p. 180. s) Menzer.
Exeg. p. III. t) Declar. p. 774. ſeqq. u) Menzer. Exeg.

Fil. 2) Apol I. 1. c. 2. p. 46, Pappus p. 52. aa) F. C. p.

, 766. Myl. p 232, bb) F. C. loc. cit. D. Pappus p. 58.

cc) F. C. P. 773. dd) Epit. p. 383, declaratio p. 82, Ht

denique operationum fluentium à perſona g.

p. 42. X) F. C. p. 606. y.) Epit/ p. 611. D. Pappus Pp.

catæ uſu plenario; hh) MORTUUS ſecundu

1 6

5S2 Fs.è I. SVMnOr. Aposrof.
52

RITU Sancto, ee Natus ex MARI don
Rr Kard, ee ſecundum humanitatem,
f) PA SSU

ei in paſlione nullam
non ſolam, quaſi filius Dei in kellione nn ha=
nanitate communicationem ha-
prorſus cum humani o re l.
Prorii ſed juxta proprietatem humanæ na-
buerit, gg) ſed j

j i: CRUCIFIXUS
ſumſit, verè paſſus eſt filius Dei: e
ſapplicio crudeliſſimo, conſeguent⸗ eommumdk
me exinanitus, abdicato Majeſtatis ſib

. 2
5. 2 quam veré &
. m', ii) quang . 1..
bumanftatem non ſola n, 1 integri nihilo-
minas manente unione berſonal⸗ mm) El SE-

itã nn) deſcenſu
imas i redunità nn) dete
. corpori red
N 6„RM*, animàâ corp

TERTIAA
io, triumphatorio. 00) IE 4
alicatibns immutat loros eletu COE- 4
ropriâ virtute. 44) ASCE ita luſus eſt, ut
105 beatorum, quibus non ita inclulus

lu⸗
„Gmi m tempore, plu

art Schmalc. part. 2. art. 2. gg) ibi S 767. Myl. 79.
p. 6ov. ii) ibid. P. 6o & 6. KK) F. Pe:, Mylus b.
1. II) Menzerus Exeg. p. 139. Pappus p. 4 =

80. b. mm] idem ibid. p. 56. a. n) Mene C. P.7.
P. 42. 00) Epit. p. 607. pp) D. Tapp 4

r. Exeg. p. 7. 44)
Mylius in eandem P. Sz. 2. Menze 5 P *di

2

N

NS

ibuelociginterr

DEXTRA

UINIIS. K gr
Eunomnipoten
Umhumanam
itenttſamque
lono, Onnia
Dus creatltis i
Ovein celiz in
bus ſui, A in
ſemtiinniverliſ
agte u Præſenn
lula, guene
en, 1 .
l; Wſed ſi

Aobis habitar

PULTUS, DESCENDIT AD INFERNAtotu

. 5
Ullter adeſt Cor
1verd enid
n pene & vine

uunb iſtbili

IIa Ditris dbb

Uuaham norurz

MANN

1. Nn
art,7 d.60,
e n e

n Srnen Eocr. Orrkon. 3
— ribus locis in terrà præſens eſſe poſſit: rr) SEDET
SGlHHR AD DEXNXTRAM DEI PATRIS OMNIPO-
emdin Uum TENTIS. Is qui aſcendit αααι ad dex-
Dei in ln⸗ tram omnipotentis majeſtatis & virtutis, ſecun-
Rð dum humanam naturam, ss) neque tamen loca-
Nreten i liter, tt)jamque non tantum ut Deus, ſed etiam ut
Drime homo, omnia cognoſeit, omnia poteſt, & omni-
sDe: Pus creaturis ſubſtantialiter præſens eſt, omnia,
Cnleſtlnkften quæ in cœlis, in terris & ſub terra ſunt, ſub pedi-
rsſim. Pus ſuis, & in manu ſuâ habet: uu) Idque præ-
ſentià univerſali, quà omnibus, creaturis humani-
i) utate ſua præſentiſſimus, præſentia non locali ex-
panſiva, quæ ne divinæ quidem naturæ eſt tribu
enda; Xx) ſed ſubſtantiali prælentia gratioſa, gduu
6 in nobis habitat, yy) qua etiam vere & ſubſtan-
tialiter adeſt corpus & ſangvis ejus in S. cœna,
C22) & verè exhibentur cum his rebus, quæ viden-
o. M tur pene & vino. aaa) INDE, & cœlo ſc. beato-
MI rum, viſibili éαdοοιοο VEN TURUS eſt, in glo-
eRin, ria patris bbb) UDICARE, etiam ſecundum
1M1 humanam naturam judicio omniſeio ccc) VIVOG8

zaſt ie

NET MORITUOS.
„ Dd 3 CkRE-

F. C. p. 602. Pappus p. 71. rr.) Myl. p. S81. b. 88) Epit
(„ art. 7 p. 603. Myl. p 841. & 855. tt) Epit. p. 638. Myl.
Zñ p. 86. b. uu) Pappus p. 53. & 6. XX) F. C p. 568. yy)
4 1) il Epit. art. 7. de Perſ. Chrifti p. 610. 611. 22) Apolog.
C art. 10. p. 168. Menz. exeg. p. 146. aaa) ibid. Apol. p.

g, 157. & 178. bbb) Apol. art. 17. p. 215. Menzer, Exeg.
61. 146. p. 119. Ccc) ibid Myl. p. 232.
9 er .

CREDO IN SPIRITUM Bontemcgeazus
eutn b) Sanctiſie em c) Fontem Gratie, q
Bearn eit dydnvinnon nalacf conatum,
ſuperabundat,

4TA. I. DE SYMBOT. Abosror.

. divinorr hoſtis nau-
REDO. nni ivinorum hoſt
REDO, ego omnium d

mnial ſpiritualia.
Longenito omnia fſpiritualia,
8 ongenito omnia fpi⸗ e
Aleans ex malo cong tienie Viribus,
arne er ex proprüs rationis In anig gratiæ
1 Deo meo fidere neſcius, om hench,
nib debe a) agnoſco, aſſentior, appre L
cœleſt 80 2

in mines &⸗
ſtibilis, f) amiſſiblis, g) in omnes hom

Credo k) ECCLESIAM, quam conſtituunt ver
redo E

.

ilem fidelium & Electorum, quæ derio-
üb ien die ſde conſtanter ad finem ndli ſangui-
Eerleüix: in er⸗ AM hoſti ſaocen ile.

CAM

4) Catechiſin. Minor. Luther. art. 3. Symb. Apo

.d) E=
Exeg. p. 37. c) Hutter. in F. C. p. 156. feqq.
zer. Exeg. p. 37. .

524. E) Huttef. in 2.
D 1 clar. p. 19. S& 724. E tter afti 2.
dir p. c. ec Hs, Declar. p. 677. Hu
P. 171. * .

7. h) Hutter.
p. 61I. 9g) Apol. de juſtit. p. 71. F. C. p. 817. h)

F.
p. 6 .807. 908. K)
Art. 2. P. 164. ſc qq. 1) F. C. p. 613. 904. 807

c. z. m)
. 1. C. p. I2 . 4
C. p. 805. 1) Apol. art. 7. p. 148. Myl. 1. C.

Pappus p. 118. Menz.
Apol. art. J. de Eccleſ. p. 145. D. Pappus p

.Pappus Pp.
Exeg. art. VI. p. 29 4. ſeqq. n) Apol. p. 144

nalk. p. 335*¾
te2. De Menzer, art. 7. P. 297. 0) art. Schmalk. P. 35
102. à e

((Mloeo&
Eime tum im
imltau,
ſant notus ſ⸗
(o N (0M
Mnin Verbis
Iis Konyerlati
xime ziena,
udis oribu
lopaulus loqr

qualis

PCCXTO
er ſuſtirie
uunſuſſa a,

&& Unn:abloluiin

18 Eegu, tiar
um ſuſtitizi

. 3. Memer
¹ Ckthiſne
Ot
Nr. 209. ſe⸗
32) Apol. de
E p. ne.
Menreng

,

l At. MW SENSu Ecer. OhrHOD. 55
CAM loco & tempore. P) SA NCTORUM, ſan-

Girnmumktin
Nito Ctnafin.
tetioni me ie
Necäu,i, cunt mo itu
ſenc 9 Rio. r) COMMUNIONEM non tantum exter-
5 3
SANNN
1)romenda
memnolrund

Qitate tum imputatâ, quà meritum Chriſti nobis

ximè internam, fidei & dilectionis, de quo, copu-
landis pluribus Eccleſiæ membris inter ſe, vincu-

„ gmn ſetket .—— . ,‚. .
tfee 1o paulus loquitur. 5) eine heilige Gemeine / oder
eine Gemeine der Heiligen: ) REMISSIONEM

gjnonm
g PECCATORUM, conſequenter juſtificationem,
gvanch 4 per juſtitiæ Chriſti, u) obedientia tum activa,
— —— ——
ertonme cum paſſiva acquiſitæ x) imputationem y) tectio-

nsGHH netn: abſolutionem à peccatis & peccatorum ſup-

Lrungeli N pliciis 2) gratuitam, aa) excluſis meritis, operi-=

*

emorin Dus legis, etiam à juſtificato factis, bb) excluſa
oum e“ etiam juſtitia infuſa & inhærente cc) quæ juſtifi-

letadfuung D 4 catio-
PoänHeH M
?ð part. 3. Art. 12. Hutter. in F. C. art. I. p. 49. D. Pappus

in A. C. p. 130. ſeq q. Mylius p. 125. b. b) Apol. p. 148=

de dilect. & implet. legis in reſponſ. ad argum. adverſ-
P. 13 4. Menzer. art. VII. p. 2. 92. 29 4. 8) Apolog. p. 104⸗

—
=
= — —,=—,
= =
S===

3. & p. I16. D. Pappus p. 78. Mylius p. II5. a. 297. 252„

1
„. bp. Menzerus Exeg. art. 4. p. 73. & 179. ſeqq. 213, Cc)
, lſi⸗ Apol. art. de dilect. & impl. legis p. 12200.
1 H
4

imputatur, q) tùm inchoatâ, quà ſubinde cre-
ſeunt motus ſpirituales, notitia, timor, ſpes & dile-

nam, in Verbis Sacramentorum, rituum, profeſſio-
nis, converſationis ſocietate poſitam, ſed vel ma-

Menzer. Exeg. p. 2. 97. q) Apol. p. 434. 1) ibid. artic.

t) Catechiſmus Major Lutheri p. 498. 499. u) Apol. 102,
X) F. C. p. 685. y) ibid. p. 385. Menxer. Exeg. aft. 4
p. I71. 209. ſeqq. 2) Hutter. in F. C. art. 3. P- 270. ſeqq.
aa) Apol. de juſtif. p. 69. Myl. p. 96. a. bb) Apol. p,.

56 . TAB. II. Svxbor. Aposr-.

cationis fructus eſt non forma, dd) ſola fide ap-

prehendendam, ee) operoſa poſt actum juſtifi-

cationis, & efficaci per Charitatem. ff.) CAR-
NIS RESURRECTIONFPM, illius carnis, quæ

per mortem cecidit, quam nunc circumferimus

gg) E VITAM X TERNAM, prorſus gra-

tuitam. hh) .

dd) Hutterus p. 283. ſeqq. Apol. p⸗ Tor. & 102. Pappus

P 93. ſeqq. Myl. p. 88. b. Hutt. art. F. p. 4 3. Menzer. p.
178. 181. ſe qq. ee) Apol. A. C. p. 16 5⁄ Myl. p. 184. b.
IQ Epit. art. 3. n. 8. p. 584. Menzer. art. 6. p. 266. ſeqꝗq-
S&ι 277. gg) Epit. art. z. n. 2, p. 574. Myl. p. 223,233. Hh)
Epit. p. 22. Apol. p. 135. Menzer. Exeg. p. 315.

TAnurAII. “
Symboli Apoſtolici in
ſſenſu Papco.

X

6 a) ſolo aſſenſu, perſvaſus verbo di-

vino b) æque non ſcripto ac ſcripto c) in

Cano-

²) Solo aſſenſu ignorans licet, fide implicita contentus

Bellarm. 1. 1. de juſtif. c. 7. Tolet Il. 4. c. 3. ſine fiducia

ſpeciali, ac appropriante Concil. Trident. leſſ. 9. can
Bellarm. I. I. de juſtir. c. F. Tanner. Tom. 2. diſp. 6. dub.

——

3. num. 56. b) Conc. Trident. ſeſſ. 4. decret. 1. Catech.

Rom. præfat. q. 12. Caniſ. oper. catech. c.r. P. 22. Bel-
larmin. I. 4A de V. D. c. 3. Canns I. I 2. loc. P.567. Tan-
ner. tom. I. diſp. 1. q. 5. dub. I. num. 5. c) Concil. Trid. H
ſeſſ. 4. decret. I. Bellarm. I. I. V. D. c. 4. Agenda Colon.

P. 38½ Bec. Th. Schol. de ſcript. c. 3..1. n.3.kol. m 296.

—
(one Iiden
cmleſo, pere

iimato, ilumm
Dirosgne ſanc

on Pare.
. oq. Ratis

(dlendos ofe.
3 encs el

019, &
bfänrai

Ptovidutn pr

Ihomiſtes,3

MNal l 1, e
Hum la de d
AgendaColor

(m. 3 liſp,1

Cteg. deyale
Hinlv com

40 5.709, 929

Gteg de y
kenle

Aent.
I4 0 Can
tes, Auddos,
und, rehe
telibione WD
tom,

1, Opulc,
Rengel dese
Neoye /,

l3,. Fore

0

Mramer.

1 20, Corn,
ginigalid
ſeconlegeni
rmant el 4
AdqeÜs Alrzre

IN SFENSI PAPAOWOD.. 77

n, in Canone Tridenti deſignato, d) in Latina vulgata

.
ſa poladun
Nritaten. HO

ChrN

m Nune

Wen ſi⸗

enret, Pligh,

,Plimione
e i dil
eil

G expreſſo, per e) eliſan Romanam præſentem

intimato, illuminato ) αππ vSνοâοi DEIIM g)
Divosque ſanctos cœlites. Patrem omnipotentem,

providum h) prædeterminatorem etiam mali jux⸗

ta Thomiſtas, adeoque auctorem peccati; i) im-

5 miſe-

manual. I1. c 1.q. I. n. 3. d) Concil. Trident. I. cit. Bel-

larm. l. 2. ' de V. D c. Io. conf. Gretſer in defenſ. I cit. e)

Adgenda Colon. p. 383. Bellarm. l2. de Sacram. c. 25. Tann.

tom. 3. diſp. I. q. 5. dub. I. Bellarm. I. 3. de V. D. c. 3.
Sreg. de Valent. tom. 3. diſp 1. q. 1. punct. 7. Gorde
Huntlæ. controv. I. c. 3. Caniſ. p. 42. Th, Henrici anat.

A. C. P. 309.320. f) Bellarm. l. 4. de R L. c. 1. 2. 3. Col-
loq. Ratisbon. ſeſſ.i. p. 3½. Tanner. diſp. I. q. 4. dub. x.

Greg. de Valent. tom: 3. punct. I. n. 6. Gretſ. tomin. de-

lenk P. I 4 0. Canus ! 5. loc. c. 5 g Deosque ſanctos eœ⸗

tom. I. Opuſc, 14. c. 22. Drexel. in horol tutel. P. 33

–

lites, Angelos, Agenda Lelen. Pp. 373. duliaà quidem, ut
ajunt, lech religiosâà, eâà religiône, quæ ſoli Deo debetur,

religione fe. icrificii (labiorum) & juramenti. Becan.

Stengel deS. Gabriele p. 1i32. 12 8. ſanétas animas homi-

nesve αο ⁷οια (quam agnofcunt Serar. in litaneut

1.2. J. I 3. Forer. Antanatom. ſect. 8. P. III) conſecratos,

olendor religione latriæ extrinſecæ. Tanner. tom. 3.

diſp. 5. dub. 2. num. 60. & interpretativæ, dum cis ſa-

crificia (labiorum) decernuntur Bellarm. I. I. de S. beat.

c. 19. & juramenta Tolet. I. 4. inſtruct. Sacerdot. c. 20

uo fiducia in Sanctos pertinet Bellarmel. 1 de S. beat.
c. 20. Corn. à Lap. ad Philem. v. 4. De AMα sαοςα

B. Virginis alibi agetur. h) Auctorem peccati, agnoſcen-

te couſequentiam, Tannero tom I. q. I dub. iepræmiſlas
formant Bellarm. I. 2. de amiſſ grat. & ſtatu peccat, c.13.
Didacus Alvarez.l. dc, auxiheg grat. diſb ,Eττ0

ARS ⸗ 3

2½SE£ ᷑ FPN. II. Srab. Aroor.

—

3

miſericordem, cujus k) voluntas in homines be- mmn ſed Swiſum
andos ſufſficiens ſit in omnes, ſed efficax & con- dimarem .)
grua particulariter in ſolis abſoluto decreto præ- lren: Hhi,
deſtinatis: ineflicax & incongrua in abſoluto de- nnajfrmn,
cceto reprobatorio: Creatorem cœli terræque, ac in manlat, e)qui.
terra hominis, naturæ primævæ ſorte & !) pecca- Irſhhernethatre

bilis m) & mortalis. —–
. 7 7

Immiſericordem, qui tot millia innocentum ad æterſas Cnndotemn
&œnas ex merà puniendi libidine deſtinarit: antecedens “ Una cum Re
porrigit aflertio de Infant. ante bapriſmum morruis ad iple enturu 5
pœnam damni æternam reprobatis. Conſequentiam 7. Oe
dit Becan, tom. I. opuſc. 3. c. 14. k) Bellarm. I. 2. de
grat. & lib. arbitr. C. 9. 12. 16, Tanner. tom. I. diſp. 2. q. è
vo. dub. 4. n. 9. diſp. 3. q. 6. dub. 2. q. 4. dub. Corn. 2 (bb,2, )luch
Lap. ad Epiſt. Jacob. p. 102. & in ſy nopſ. doctr. prædeſt. lotupex obiedi

p. 159. Suarez. de auxil. grat. 1. 3. c. 17. q. 9. du . 2 ·4 “ . ttaa
1 Bellarm. l. de grat. prim. hom. c. 2. Moguntint ant- ioomniumce
madv. Anti-Becan. Crocii Controv. 1I4. ſect. I. m) Bellarm. ldenillgagin
1. cit. C. 9. Becan. tract. 5. theol. ſcholaſt. c. 4. q. I. N. . . eiutit can 3

Crede in 7ESu CHRISTILM & a) non u. weummece
icl it
) Diviſum in ſe, quia A6⅞Sextra carnem Bellarm. 1. 3. mtenhte

AQAQe Incarn. c. I7. Becan. manual. l. 2. c. I. n. 24 guls greitlpton
. carni idoamata divina non ſunt communicata. del Mlkm] d
larm. I. de Chriſt. c. 6. Buſæ diſp de perſ. Chriſt. arn. is borenbel
1583. th. 14. Corn. à Lap. ad Joh. 3. p. 297. Bor. Onmnbig En
theol. ſchol. de Chriſto, q. 3. c. 7 quia ſola humanitaes ean gel
.

eſt mediatrix, Bellarm. l. y de Chriſt. c. 1. Gretſ. in de- R 3 ehile⸗

fenſ. Bellarm. tom. 2. p. 352. Tanner. Tom. 4. diſp 1⸗ e)bellarn
q. 7. dub. 3. n. 46. quia/non unà adoratione Immanue agid
AaAadorandus eſt, ſed ejus Deitas Xοοαι, Hema ait oper,

nitas hypefduli Bellarm. Il. I. debeat. 5: c. 12. 13 Cub,,

Tanner, tom, 4. diſp. 1, 4. 7. tom. 3. diſp. 5. d . aeen

nl

N.:

nS. NcKa IN SENSUI PAPAEO. 89
—— —

Volumsintmts num, ſed diviſum in ſe, b) indiviſum ab alio'EsC:
nnelliente Mediatorem c) imperfectum, /aXτοαν par-
is dolmoant tienlarem: Filium Ilnigenitum natum, &c. aſ-
wongriait SS ſum, eruciftxum, mortuum, ſepultum d) ſola hu-
Atonnetlmm“ manitate, e) qui deſéendit ad inferos ſola anima,

„

rimeſelanl⸗ ut lib eratet Patres & Limbo, aſcendit ad ſummum
Cœli Empyréi locum, g) ſedet ad dextram Pa-
tris Ommpotentis, humanitate per accidens ſo-
lunm una cum Rege exaltata inſtar purpuræ regiæ,

et mülla inttcenii

bidine ehmn H„ .
l e is inde venturus Oc.
ſc. 3. „14 M) S . . . „ .
ui, lr dub. 2, b) Indiviſum ab alio Jeſu, qui totuplex eſt,
. 6. Adn 1 quotuplex objectum fiduciæ tale eſt. Virgo cum cho-

7. E in ſno 8 — . 1 „ .
n „ ragio omnium cœlitům Bellarm. l. I. de beat S. c. 20. k.

n dor 2 I. de indulg. c.A.in fine. Tale merita humana Conc. Trid.
Cum de juſtif. can, 3te in quibus fiducia collocanda eſt. Bel-
elihalcte⸗ larm. l. . de juſtif. . 7.S. prima pro poſiti Tale ſatisfactio⸗
nes humanæ Concil Trident. c. 0. de oper, ſatisf. Tan-
1 nN ner. tom. 4 diſp. 1. q2. dub. 2. num. 50. tale ſuffragia, ê
miſſatica ſacrificia Concil Trident. ſeſſ. 9. Talis juſtitia
infuſa, imputativæ oppoſita. c) Impertectum, ac „ i-
Nροτπν α, qui mortis æternæ nullum guſtum per-

Ga atan ceperit, ſeu pro nobis non paſſus fuerit pœnam inferni.
. mnul lud D Bellarm. I 4. de Chriſt. anim. c. 8. Gretſer. in defenſ. p.
non ſun n 284: Forer. bell. ubiqv. p. 293, nec mortuus fuerit pro
glla li BU omnibus, ac nominatim pro infantibus c ρ0οααιαα
j Becan. theol ſcho laſt. de prædeſt. c. 1I5. q. 8. d) Bellarm.
7 Cll, l. 3. de Chriſt. c. 9. Benedict. Juſtin in Epiſt. Joh. p. 146.

,0,3. e) Bellarm. l. 4. de anim. Chriſt. c, 12. Tanner. tom. 4.
Im, diſp. 2. q. 3. dub. 3. n. 69. Catech. Rom. p. 48. & 79.
Aidn Caniſ. oper. Catech. p. 18. f) Tanner. tom. 4. diſp. 2.

* g 4.3. dub 5. n. 118. Corn. à Lap. ad Eph. p. 567. Gretſer.
,11 % om: 2, defen p. 35, 8) Bellarm, l, 3. de Ciſto c,I5,
461 = S=

.

696 TA. II. SYMBOL. ArOsroOT.

Credo Ego ſc. quoad concupiſcentiam in acta

primo conüderatam, a) inculpabilis, b) prædi-
tus potentia activa liberi arbitrii eadem, quæ
fuit ante lapfum, ad ſervanda præcepta inclinan-

te ante gratiam ad opera ſuperuaturalia, actuanda
per gratiam excitantem, cooperatrice cum gra-
tia in actibus ſupernaturalibus: in Spiritam San-
Aum, c) ſanétificantem per juſtitiam non impu-

tativam, ſed infuſam; Excleſiam non ſolum mili⸗
tantem & triumphantem, ſed & d) laborantem

N

—
(re, hypocrit
mh ſub mo .
nmonem Sa⸗
Iocandotum:
ieletticen 0)
(Wum. Carnis te
iiis debitun te
tellom peyg

Ditt,l antig⸗
de N.d Aen

in purgatorio: Eccleſiam Remanam e) matrem nenes
& Magiſtram omnium Eccleſiarum, f) ſolam ig. Aſradic
Verâm, extra quam non elt ſalus, g) ſignatam 5 db⸗ *
ſedecim notis, h) ſemper ac neceſſario viſibiꝰ lzceillit c2,.
lem, i) indeficibilem; ita tamen, ut comprehen- deno.
dat ſuo ſinu etiam k) grayves, maniſeſtosque pec. mun n
. cato⸗ 11, manudhe,

a) Inculpabilis. Becan. l. 1. manual. c. 17. b) Concil. I ri⸗
Qent. ſeſſ. 6. c. I. 4. 5. Bellarm. I.5. de grat. & lib. arb. c.
5F. 1. 6., C. 15. Caniſ. p. 749. Tann, tom. 2. diſp. 6. q. 3. n.
79. & n. F29. Coſter. enchirid. p. m. 207. C) Caniſe oper.
Catech. p. 29. Bellarmde purgat. c. 1. 4) Concil. Trid.
ſeſſ. 7. can. 3. & alibi Bellarm. l. 4. de Pontif. Rom. C, 4.
e) Sanctificantem & juſtificantem per jnſtitiam nonim-
putatam, ſed infuſam. Concil. Trid. ſeſſ. 6. can. I1.
Bellarm. I. I. de juſtif. c. 2. I. I. de grat. & lib. arb. c. 3·

Coſter. enchirid. de juſtif. Tanner- tom. 2. diſq. 6 4‧ .

dub. 1. f) Caniſ. p. 26. g) Bellarm. l. 4. de Eccl. c. 3.

Rh) Bellarm. I. 3. de Eccl.c. 2. Caniſ. p. 139. Becan. l. I.
man. c. 2. 1) Catech. Rom. part. I. p. 83. Caniſ. Pp. 139.
Bellarm. 1, 3, de Eccleſ. c, 13. I. 4. de R. L. c: 4. 1¹) Ca- in

Eebitamm, Conc!

iec34
6 d. 1e

—

Fnb
eenl
lor de

Ne- IN Srxsu PAPAO0D,⸗ r1

conenhpiüimmnmni catores, hypocritas, hedos: ⸗Lolanz, conten-⸗

imelgtii die, tam 1) ſub uno capite viſibili Pontifice Romang.

7

eri Etmitin Communionem Sanbtortem extra hanc vitam, m)

hminfufe invocandorum: Remiſzenem n) radicitug pecca-⸗
lperumnl, ti deletticem o) incertam, p) Pecoatorum mor-

a, cheume e
ralbos: ndn ritis debitam, æternam.

talium. Carnis reſurredtionem, & vitam Dh me-

rſlüan tech. Rom. p. 78. Bellatm. I. 3 de Eccl. c. 2. Forer.
iſnnn Dart. I. antiq. papat. l. 1. c. 2. 1 47. 1) Catech. Rom. I.
nA A, de R. P. Agenda Colon. p. 38. Quali & nantede
Romammn dus Bzovius l. de R. P. em) Be ltarn . I. dee cult, Sanct.
en “” purg. n) radicitus delgtricem, Lanner. tom. 2 diſp. 6.
n gltimm, g. F. dub. I. Becan, de juſtif. c 3. O) incertam Bellarm.
on 1.3. de juſtif. c. 2,3, l. 2. de purg. 6.4. in Semitu columb-

dub. 5 . 1) nam minora peccata per ſe ſunt venalia ex

nens, . I, manual. C. 4. & theol. ſchola S S2 d. I. q) meritis
debitam. Concil. Trid. ſefl. 6. 5. 32. Bell arm. I. §. de j i-
ſtific. c. I. 3,.1, 3. de R. P. e.23. Tanner. tom. 2. diſp. 6.

idee 4
1mmd 1 6. du dub. I. ſeq.

NNikte
= e

e

TASur. III.
Syiboli Apoſtolici in
ſenſu Reformatorum.

REDO perſvaſu; lumine Verbi Aivini, o.
los electos illůminante a) Aε a

1,2. c. 11. C orn. Lap. Joh. 3. p. 510. tom. 2. d iſp. G. q. 4.

naturâ ſud. Bellarm. I. 1. de amiſſ. grat. c, II. 12-Becan.

otio-
a) Bera a4 Matth. 12. p. a8. Wichack. diſp.de 8. Seripncez. q.
. OH 3. Rivet. Iſag. 6. 3. p. 20. Wendel, prolog. c. 2. p. 13.
mki⸗ 9NE . Grot. Antib, tom, 2. Pr 131, r 4e Biſterfeld. I. I.
13 1 ½

62 TAt, III. Syxtnor. Abosr. OJJUMBDẽ

otioſo b) αα νυα quod voluntati divfhæ in= i Ri ri
teriori, quam decreti appellant, contradictoriè eſt ſiit raoin
oppoſitũ: Nolo mortem peccatoris: 'Volo mor- in ni⸗ ehh
tam peecatoris ſub rationis judicis normantis Ma- Urckade
giſterio, d) Eoo, ſi electus, nam hujus duntaxat eſt fumm gl
ſides vera e) in Deum, Deitate mutabili, fAucto- tae us lin
rem peccati, g9) PA TREM Electorum; nam alig- deehchnik
rum duntaxat creator eſt; h] Quia abſoluto des pyim Aſil
”MMM et, 0.NNhl,
. l tadidionem no
contr. Crell. ſect. 3. & . p. 367. b) Helvet. Synodale COEI& TE
ad artic. 3. & 4. th, 2. p. 148. Gryneus præfat. in Joh. um Angelorun
conf. teſtimonia adducta à D. Hunnio in daone, 8 9 lerteſtris H.
p.5 39. C) Piſcator in Apol. ad Con. Forſtii parſc p.8. )
Urſin. Explic. catech. de Cœna D. p. m 166. Piſcator ad ni gmm
Lue.24 Lehr 7. p. 561. Keckerm. Syſtem. Theol l1.3 ſect. nod. Nut

. 2. (. 9. l. I. C. 4. Coccej. ad 2. Tim. 3. p. 1. V ndel Koio. 4 dn g
M Theol. p. 72. Maſſon. part. I. anstom. c. 12. ) Quod detn de
B aliqui in tempore fide à Deo non donantur, id ab æter- WW“ l 1s.
1 . . . d D dr. cape endelin.
no ipfſius decreto provenire ſtatuit Synod. Dordr. let.

I. art. 6. f†) Maſſon. part. I. Anat. c 25. bart. s⸗ 9) R
p.955 973.980. g) Quod ut clara teſtimonid à . l.
ſtratibus collecta non commemorem, ex prædeterm In . d0

. 6 rh. Conleng
. E . 11 onſen
nationis antecedaneæ ac irreſiſtibilis doctrina, ſequitur ,e

neceſſario. Quicquid enim fit ex prredetetwinchle tlcR--
divma, antecedaneà ac irreſiſtibili, id fit à Deo caule
liter; At lapſus Adæ e. g. hunc in modum fachtre⸗ A D R
Maſſon. part 3. anat. p. 362. Sic etiamnum utitur Hia- rertoes

bolis, omnibus peccantibus hominibus tanquam ige e Konk
ſtrumentis, ut quicquid illi male agunt, id ipfe juite elte guie
prædeterminârit Harm. confeſſ. ſect. 7. Dei provid. pH.
62. De ſyncretiſmo Papæo hàâc quidem in rs Aorkin⸗ tnon
tur Rivet, in Cathol. Orthod p. 358. Maret- in Antic. n hord
Reyel, , 2. c. I. h) Chamier toin. 3. panſtrat. 1,7, 6. 7 N Eehin

—

cor an⸗ IN SENSUu REFORMATORUMA.. 63

— W —¶

ANice Creto alios ad vitam elegit, alios ad mortem re-
Helinh ontili. Probarit: ĩ) abſoluto inquam omnem antecedancæ
prunni ifi⸗ conditionis r eſpectum excludente K) imprimis
ſiunne fidei: ) eprobawit, inquam reprobatione; cujus
pantijnirf cauſa ſumma gloria Dei: non peccatum & infi.
rnludb delitas, quæ ſal va ſcriptura dici non poſſunt cau.
Nlbepnn: E seprohafionis: ſed beneplacitum Dei, ſive li-
N berrima & juſtiſſima ejus voluntas, m) OMNI-
iE POTENTEM, eorum, quæ rationis judicio con-
tfradictionem non involvunt, n) CREATOREM
(CoOELI & TERRE, h. c. cœ eſtium creatura=
,be rum, Angelorum, cum lapſus periculo factorum,
e ) terreſtris HOMINIS, quem labilem fecit. p)

11 D Muni N
1aenit 9/
Dnn 106. Syntagma Confefſ. Genevæ editum art. 12. p. 95.
Co 8 Synod. Dordr. ſeſſ. 136. p. 341. Pareus Iren. p. 262. &
cerm Ylan⸗ dub. 8. cap. 9. Rom, arg. 5. 1. 3. inſtitut. c. I2. & 22. Pi-
82,Tml ſcator diſp. de prædeſt. th. 3. ¹) Trigland. Medit. de
ie Vol. Dei p. 166. k) Pareus ad c. 9. KRom. arg. dub. J.
t, I len 16. Wendelin. Theol. Chr. p. 1I6. 1 Chamier tom. 3.
Deononc 1. 8. c. 8. S. XI. p. 117. m) Synod. Dordr. p. 514. F61. 571.

ne ſatuiti H vyz. n) Calvin. 1. 4. inſtit. c. 7. n. 16. Cham. I. 2. C. 12.
1. At ii num. 58. 1. 9. de Corp. Chriſt. c. II. Urfin. Catechiſ. pag.
¹ g. Joh. Crocius part. 2. converſ. Pruten. c. 7. & 206.

wanenn Orth. Conſenſus. p. 6. p. IIS. Walæus p. 9898. 0) Bu-
umeran canus l. 6. de Angelis q- 30. P) Marei. l. 2. Antichr.
imttii Revel. c. I. p. 1 ”MM
mdii 1, FT HN IESUM CHRISTIIM Salvatorem
an⸗ merito electianis decretum non ingrediente, a)
. . ſufficiente quidem in ſe, at efficaci quoad ſolos

lus n
,ſ. ſed, ,e/ 8 „ ⸗ . . „ .
olel il , a) Synod. Dord. in judic. Extr. p. 32. & 8e. p. Trigland.
,hi , Medit, de Trina gr, p. 27 4. 276. c: Catech, Heid, q 4sè„

ele-

64 TA. III. SyMEOr. Aposr.
electos. b) ESIM non Unum, in quo Unio
Naturarum talis, ut X% ſit ultra & extra car-
nem, c) cum caro Chriſti ſemel unum tantum
locum occupet, d) per ſuſtentationem, e) præ-
dicationem ſynecdochicam ut & tropicam expri-
menda. f) Unio inquam, absque real tum hypo-
fſiaſeéos, g) tum proprietatum communicatione
& noiovia h) qualis proprietates ſunt, Majeſtas
omnipotentiæ, quæ non communicata carni
Chriſti, i) ſicut nec omniſcientia, k) Virtus 1

“ p. 23. Admon. Neuſt. p. 729. &c, 8. p. 269. L. Grot.

Apol. diſp. 13. p. 377. Joh. Maccov. Colleg. de Mediat.
Chriſt, diſp. 5. 21 I. Wendel. lib. I. Theol. Chr. c.16. p.
166. Beza in colloq. Montisb. p. 22 I. Martin. in Menz.

3. toto. d. L. CGrot. Apol. diſp. 14. Harm. Conf. ſed.

6. p III. Sadeël de verit. H. N. p. I48, e) Leidenſes in if

Iynopſi pur. Theol. diſput. 5. th. 4. Mareſius in Theol.

Elench. p. 107. f) Orth. Cont. ſect. 6. P. I8. & 122. Hen-

Ec. Dieſt. Ench. Theol. Chr. loc. 161 p. 79. 90 Alſted.
TPheol. polem. P. 4. Wendel. 1. C. libr. 1. C. 16.P. 259.

Mareſ. in Theol. Elench. Controverſia 4, P. I07. & P, 1 3

Maſſon. part. 2. p. 596. h) Cham. tom. 2. ly. C. 8. Se
23.P. 130. Palat. Im ausfuͤhrlichen Bericht .. P c
Joh. Scharp. curiu Theol.719. Admonit. Neuſtec S..
256. W alæus L. C. P.699, Orthod. conſent.p. 123. Mer
ret. L. c. IIO. & IIA. Leidenf. in ſyntag. diſp. len.
diſp. 17. th. I7. Kurtzer

Endliche Uberweiſung. p. 44.A ſted. part. v. Theol-p.-
che ub 9 polanus ſyn.

eEeEem. p. 618. feqq. i) Piſcator vol. 2, P4I. I 6. p.
102. Adm. Neuſt. c. 8 Pp. 255. . endel. l.:. c16. .

*
.
. R

ordinan,

Anhang Heidelberger P.22 7˙

V

Kratin ) Cl
Ara guem in

eta in ſolose

(EPTUN ENT

Duambatre, NA
10 UILATO
ten: ONon yr
minibus PpplC

Uerhangyinem

mayit, eromni

onnnes Flolos,
Ta Patre jpli

ORTNS or

nmm m. 2,

lltan, Kag
llog Montisd
ekl. C,.
etta, Anat, ,
bes Wentel
hergin⸗ Giß, t
4 laccoy, hc, ,
An )ureng
nnſer idid
Atehtr Deie⸗
un Conf art.

„ B

—

—

don Unm g vificatrix, 1) Cultus adorationis, m) UNICUM,

fimim: alus ordinata, n) DOMINIIM NOSTRIIM, ·

luleminm affectu in ſolos electos propitio, o) QyI CON-
wikhenk quambatre; NATUS &c. PASSCS SCB PON-

ktuumemm. TIIO PlIILATO p) ſecundum ſolam humanita-
Loptietats u tem: q) Non pro omnibus indiſeriminatim ho-

minibus EFFICACITER, r) CRUCIFIXUS, ut
per ſangvinem crucis, quo novum fœdus confir-
mavit, ex omni populo, tribu, gente & lingva, eos
omnes & ſolos, qui ab gtetno ad ſalutem Electi,
S& ³à Patre ipſi dati ſunt, efficaciter redimeret, s)
MORTIUUS moörte XXααα denuo particulari, ac
eE ſolis

nniienin

Cham: tom. 2, 1, 4. c. 9. §, 4. P. 63. Joh. Berg. Ana=
lyſ. th. 237, & 285. Adm. N, c, 3. p 95. & 87. Beza in

Prart. 2. Anat. p. 422. Maccov, college de Mediat. diſp.
Bergius diſp. cit. th, 2912 Alting. LL CC. P- 225. m)
Maccoy, I. c. diſp. 38. 386. Vogt. tom. I. diſp. ſelect.
p. 527. h) areus in ſcripto ad ſynod, Dordr. miſſo p.
394. confer. ibid. p. 531. 0) Syn Dordr. p, 405, Zanch.
I. 2, de Nat. Dei cap. I. p. 63. Sohnius in Exegen Persr⸗
Häarm., Conf. art. 19. Pp. I13. Urſin. part, 2, Catecheſ. p.
233. quxeſt, 246. P) Lud, Grot. in aſſert. A. C. p. 43. J
Adm, N. P. 2Zâ. &£ 23. Bremenſes çontra Hunnium p. 70.
Herborn. I, 2. Rudim. p. 100 Martinus in ſpic,p. 482
Zwinglius tom. 2. fol. 466. & 2. r) Cham, tom, 3, l.

5 p. 225. Wendel. I. I. c. T6. p. 222. Adm. N.c. 8. p. 25 2

66 TA. III. SvMnor. Abposror.

ſolis, electis ex divina goοο ſalutem allatura:
SEPULTUS eo ipſo dum deſcendit ad Inferos:
u) DESCENDIUV AD INFERNA, deſcenſu
non proprio, reali, X) neque locali, y) non ut
tanquam victor triumpharet, ſed ut acutiſſimos
dolores perferret: 2) TERTIA DIE RESUR-
REXIT, in carne qualitatibus ſpiritualibus delſti-

1

cuta: aa) ASCENDIT AD COELOS, tum
quà Deus, tum quà homo, aliter tamen reſpectu

divinitatis, aliter reſpectu humanitatis: bb)

SEDET AD DEXTRAM DEI PATRIS
OMNIPOTENTIS, ſeſſione locali, cc)
In throno nequaquam omnipræſenti. Neque
enim præſens in regno potentiæ humana natura,

dd) neque præſens in regno gratiæ, niſi ſigno cor-
poris,

præced. p. 395, Synod. Dordr. p. 301. & z02. 677. 463. 407.
6II. 618. 623. 637. 659. 660. 661.
Urſin. in Catech. p. 326. Beza ad Act. 2. p. 438.
m expoſ. fidei Chriſt. fol. 552. Whitack. in controv.
Script. S. p. 403. Druſ. quæſt. miſcell. cent. II. c. 76. P. 52.
u) Maſſon, part. 2. p. 177. Chamier. tom. 2. I. 5. c. 5. toto.
2) Idem tom. I. I. 9. c. 10. §. 3. P. 159. V) Calvinus l. 2.
Inſtit. c. 16. Maſſ. part. 3. p. 258. Catech. Heidelb. P. 14.
Rivet. Cath. Orthod. tr. II. q. 60. Gomarus diſp. Theol.
XXI. th. 8. ſeqq. Wendelinus 1. r. c. 18. th. 3. n. 9. 2)
Chamier. tom. l. 6. c. 4. G. 16. Maſſon. part. 3. P. 305.
Calvin. Il. 4. Inſtit. c. 17. ſect. 29.

Zwingl.

t) Piſcat. in Act. C. 2.

de W

3a) Sohnius in Excg-

p. 246. Polanus I. 6. c. 13. 18. 22. bb) Anhaltini in A

pol. oppoſ. Electoral. argumento. 38. P. 43. cc) Synt.

Conf. p. 32. Beza tom. 3. fol. 89. & tom. 2. fol 8 t, p.

Helvet. ſecét. 5. p. roI. Chamicr. tom. a. I. c. 5.
405. dd) Harm. Conf. ſect. 6. p. 100. Cham. tom. 2. l .
c. 9. §. 3. & c. II. S. 6. Adm. N. c. S. P. 265.

.293. Conf.

INY.
rss, & preſer
ibttamtelem ee
Elet ut intetce
ec ekegor
UNCS ESr,
DCARE
on ſumdum!
Kofenndim 4

e) Harm. Conk.
1669, 83
16. Harm. Con
hh Chan. an
Cont Kcd

d. 2h
Are

em unn poris, & præſentia ſpirituali, in oppoſitione ad
ndeenitike fubſtantialem ee) Myſticea fide intelligen da. ff)

NNN, Sedet ut interceſſor non omnium, non mundi
nenebd, 22) ſed electorum tantum. hh) INDE VEN-

hartlln TURUS EST, ab illo loco ſeſſionis ad dextram,
TNNHNE ä) UDICARE VIVOS ET MORTUOS, ſola
Trihnßhrnin voce ſecundum humanitatem, kk) judicio omni-
1 0 &. ſcio ſecundum divinam tantum naturam. Il)
no ie ti S

ce) Harm. Conf. ſeét. 6. p. 109. 109: ff) Chamier. tomy

ect ent.
1 un I. 6. c, 9. G. 39. Beza in creoph. fol. a7I. Pareus in re-
XINNNVyRN. VPenſ ad . Tybing. p. 199: Maſlon. part. 4. c 20. p. 4.
lsyein e W 16. Harm. Conf. ſect. 14. p. Irö. gg) Maſſon part. 3. p. 3.

omnirtin .

W

hh) Cham. tom. 3. I. 9. c. 4. §. 14. p. 124. li) Harm.

ſon, part. 3. C. 7.

ChäEDO IN SPIRITIM SANCTYIM.gra-
tioſe præſentem, in ipsò actu moraliter peccami-=

ie, duntaxat quoad reprobos æternæ, by parti-=

, ſtitutum, d) cujus explicatio hodieque nonnun-
UM”MðU E z AJuam

c. 5. art. 67 8. p. 77 , 884. 80 . 806 & Part. 2. 408.409. b)

greatia p. 355. & 504. £) Calvinus i. 3. inſtit. c. 24. . 12
inſtit, C., 14. Beza reſponſ. 2, ad acta colloꝗ. Montish, P.

—

Conf. fect. 6. art. 2. p. III. kk) Adm. N. p. 23; 11) Maſ-

noſo conſtitutis. a) FO NTEM gratiæ I. vocan-

cularis, c) fackæ per verbum, divina érsge de-

²) Maſſon. part. 3,c, 8. aſſert, X P 344. & 351 c. 13. P. 60.
Grotius cçontra Pegrum Bertium, i. I.c. 2. Syn. Dordrac,

Molinæus in Epiſt. ad Syn. Dordr. p 4II. Trigl. de Trinà

quam animis ſuſpiratur divinitus: e) Ad ſingula „
generum usque ex mente promiſſionum Evan- Hmboli
elicarum nequaquam extendendæ, f) II. Gr a- 4
tiæ diſpenſatæ, hæc ſolis electis conceſſla, 9) Ndo
IRRESISTIBILS, h) Inefſicacis quoad repro- („ )
bos: i) ECCLESIAM CATHOLICAM, cui ne Niat oͦ⸗
infantes electi ante baptiſmum actu inſunt: K) en c
SANCTORUM COMMCUNIONEM, conſi- e umline Sit

ſtentem in Sacramentorum utriusque Teſtamen- a, 0rnon
ti eadem ſubſtantia: RESURRECIIONEM. e e) qua
CARNIS, quoad fideles qualitatibus Angelicis amn hum
nequaquam imbuendæ. m)
P dmiktunt incuy

15. e) Maſſon. p. r. c. 18. p. 27. f) Pareus in dolin. oanttirhe
p.f.Ü 100. & 101. Maſſon. part. 3. C. 21. P. 786. Calvinus l. 3. ieca “
nnſtit. c. 24. g) Chamier. tom. 7. l. 9. c. 5. §. 2. p. 1. lli nn ,
&S&υ° 1. 9. c. 5. F. I3. P. 25. h) Trigl. de Trina Gr. b.zor⸗ . taran
377. Pareus in Syn. Dord. p. 314. 315.316. ſeqq- con eneng B
ibid. p. 689. 690. 69 I. 699.736. 1) Saul fœderi Dei lr⸗ ie 1
rcimmtſionem licet inſitus, hat den Geiſ der Kinde e
ſchafft niemahlen gehabt. Mall. part. 3. c. . 5 3l,. 9 areidt⸗
Calvin. 4. inſtit. c. 15. & 16. Beza part. 2. relponl. uaminn
. Montisb. p. 102. Harm. Conf. ſect. 13. P. 20. ( Kn

p. 5. 1) Maſſon, part. 4. anat. c, P. 42, m) Idem adtas. Ailuen Crhtl
k: 3 uuullte, Kndm

38 (29 e

Aoopro
—

174

finius Atn
e Pominun
gecis ond
Neſhears lf
CATHOCCN,

ilnun A n

gencente, tH

un Utrinogbelnn

NLSCNN

65 Imiutia,

n)

68
,5
on.7.

1
1
60

IN SENSuI ARMINIANWORuIM. 69
TASaTA IIMI.

H Symboli Apoſtolici in ſenſu

Arminianorum.

REDO a) probaliliter, tantum certa au-
A toritate Scripturz, b) tanquam normæ

conſcientias coactive non obligantis, c) abs-
que lumine Spiritus Sancti ſalutariter intelligi-
DICNRNNe.
1, A

bilis, d) & non niſi rationi convenienter intel-
ligendæ, e) quanquam fide fallibili & certitudi-
ne tantum humana perſvaſus: EGO f) non ab
— E 3 ter⸗

a) Admittunt inculpationem, ſe cum Socino argumenta

nj. H)lren vVvVige Cenſur Leydenſ. in Confeſſ. n. XXXIII. Conf.

pro autoritate Scripturæ agnoſcere probabilia tantum.

Caloß. Armin. fol. 40. b) Nemo obligatur ad verum ſen-
ſum V. D. ſequendum contra conſcientiam ſuam licet
erroneam Apoeal. XXV. fol, 2yg. Scriptura eſt mera
norma dirigens, (ſuaggerendoſenſum) non obligans A
vol.o. VII Fol.3. Conf. Caloß. Jol. yy. ſeq. e)Si lumen Spir.
S. prærequiritur ad ſpiritualem evidentiam, ſcriptura
cereus naſus, & Enthuſiaſmis opus erit. Apol. c. n fol. 34.
Conf. Caloß. fol: Fy. ſeq. Pelt. Harm. Jol: 2. Rhetorf.
Exam. Armin. fol. I. ſeq. ) Si quis ſenſum neceſſarium
ad ſalutem ſcripturæ ineſſe dicat, qui primàâ fronte
abſurdus & rectæ rationi repugnans eſt, is eo ipſo judi-
candus eſt, ſenſum ſcripturæ falſum affingere. Epi/ op.
T. 1. fol. 233. 4. Conf. Confeſſ. c. 1, 5. 16. & Calob. ſol0.
e) Fidem vel certitudinem humanam vocant Re-
monſtrantes, qvæ rationibus ex ipio Dei verbo judicio

naſtro petitis nititur, quibus tamen ſubeſſe falſum po=

teſt, Vedel Rhapſod fol 47. Conf. Vedel. Arcan. p 3 fol.
A : ſeq; J⸗ſeq7. HFalſum eſt, quod electio facta ſit ab æ⸗

76 Tar. IV. Svisor. Arosror.

æterno, ſed in tempore, defintè, revocabili tamen (ſegetere jur
zlelctione, g) cui reprobatio, ad ſolos Evangelii au- plibilem
ditores ſe extendens, opponitur, h)ex conditione inm mini
obedientiæ ac fidei, Legi & Evangelio præſtitæ, Mne eſt. D
electus, i) & ex divinâ obligatione ad ſidem vo- ſeniilia cogi
catus: IN DEUM K) utu nuſpiam ſe Deum

eſſe tepeiellt uſh
terno Apel. e. XIX ſol, ioo. Decretum tamen ab ætet- 1 M
no factum dicunt. Cllat. Hag. fol. 7. Singularium per- enn
ſonarum non eſt electio Epiſzop . 3. Di. XXLYII t, manncte
ult. Pradeſtinatio non eſt certarlim pefſonarum ad knepi
ſalutem, quæ nomihatim fiat: eſt prædeſtinatio omni- an
um hominum ſi modo credant, & in virtute prædeſti- ianithsn.
natio certarum perſonarum; quæ & quando credunt: dg
Ex vi enim prædeſtinationis ejusmodi generalis, pfeE⸗ elii 8
Qeſtinati ab æterno cenſeri poſſunt, quicunque in tem= lroroe
pore credunt. Apol. r. IX. Pol. 102. ſeq. Summa cte- multunn⸗
dentes (omner) prædeſtinari ab æterno; ſed (Oolos) minügi

perſeverantes eligi in tempore dicunt. Vid. Col. Hag. ttationent;
Fol. 3. Electio ad ſalutem perempteria diſtingyvenda elel
eſt ab eà, quæ non eſt peremptoria ſed interciſa. Apolt. A lel

S fol. 100. g) Vide Rhetorf-Exam. Aymin. foli 279. ltamend
“ Acuat Vedelius ingenium, & mordeat utrumque pol- K ent,
licem, ut probet neceſſarium eſſe credi, Deum gentiles n hunm
omnes, qui de Evangelio nunquam quicquam audive- Ppntümu
runt, ad æternos interni cruciatus reprobaſſe. Vedel. Nlaballie

Rhbapſ. . I.c. IX. Fol. ya. h) ſunt Epiſcopii p 3. Dißß. R lutccan
VII, Th.5.verba: Nemo placuit unquam Deo ad vitam Nnand
æternam niſi per fidem, &, quæ fidei conjuncta ſemper eanüimh
ſunt, bona opera Apol.c. EI. fot. 74. 1) Deus ex æ& ule atekehu
tate tenetur omnibus, à quibus poſt lapſum obedien- 71 inkelii
tiam exegit, vires ad præſtandum conferre. Art: Re- n ei contro⸗
monſer. Art. IV. fol. 106, OMNINO TENETUIR le relim.
Corbin, in mol. Encheir, Moiin. e, II. ſol. k) Nec 1 nfel

Nn H SENSU ARMINIANORUM. 75*½

küntreus eſſe credere jubeat, ) ex natura inſito habitn in-
aſisle cognoſcibilem, m) cujus nomen — ficédii.
oniru ted tium, n) minime eſſentiale o) & creaturis com. —
ign mune eſt. DEUM, inquam, p) cujus? pgauca
Plgnio i eſſentialia cognitu ad ſalutem neteſſaria ſunt: )

uun mlhin “ E 4 H ſpiri-
reperietur uſpiam, Deum jubere populo, ut credat ſe
Deum eſſe, aut Deum populi efſſe. Epiſcop. E. III. Inft.
o Decenttt“ S. II. c. I. Jol. 60. Speculativa Dei cognitio ſub præ-
gehli ceptum non cadit. Eſt enim mera mentis paſſio: a-zs M

Wmens non eſt capax præcepti, ſed rationis. Voluntas ſo-
* la præcepti capax eſt. Vedel. Rhapſ. c. X. L. I. fol. 55.
An cognitio Dei naturalis ſit? diſtingvimus. An
cognitio, quæ ex natura habetur, naturalis ſit? nega-
mus. Epiſè. Diſp. Prib. de Cognit. Dei Coroll. II. III. ci⸗
e“ tante Peltio Harm. fol. I. ſed in Epiſcopio in Caroll. III.
oubeſi⸗ le⸗ pro voce naturali eſt ſalutarus. Cognitio non eſt ſic
ialung G naturalis, ut omni homini neceſſario inſit tanquam ex
f 4 D naturæ principiis fluens; ſed ſic tantum, ut ſi homo vveo.

nin h * lit ratione uti, principia quædam reperire poſſit &c.
mnwreͤnn Epiſe. Inſt. L. 1.6. 6. m) Jehovæ nomen Rabini, Judæi
ren emm pene omnes, & complures orthodoxi pro voce planz
engcinii, fictitia habent. Apol. c. III. fol. 5. n) An ratione eſ⸗
mſlag Eentiæ tribuatur Deo in ſacris nomen ?D diſquiri
n permittimus. Nobis contrà videtur, Epiſe. Inſt. L. D

imnde IV. Inft.S. Il: c. II. Fol.250. ſezg. O) Nihil. certius aut i.

nungen quidius eſt, quam nomen hoc creaturis etiam in ſcriptu-

nind ris paſſim attributum eſſe. Apolog. c. III. fol F1. p) Alia,
Nlal⸗ Pprærterquàm hac quatuor (Deum eſſe I. irrefragabilis
nti proteſtatis.2. inflexibilis æquitatis. 3. irreſiſtibilis poten-
luike tiece. 4. infallibilis ſcientiæ.) omnia, quæ circa eſſenti-
Niuſt am Dei controvertuntur, abſolute neceſſaria ſcitu eſſe, .
bbaſii, non credimus. Epiſcop. Diſp. IV. de Nat. Dei Th. 3. 4.
tui 6 Conf. Inſt. LV. S. Il. tot. J) Spiritualis extenſionis in

„2 — *.
— . . M Trinitate
zrj ité tenſum ac quantum, r) an mpler N
ſpiricualiler ex t) futurorum contingentium ſe lilin er .
8) ommipræſens 8 Jit e aſanire e .
& ³) omnipraſe. batum, nec creditu neceſſarium elltil 44)
præſcius, nec probatt um vv) nec absque ſuc. Afk)lubordi
1e ternum u) nec ſolum vv) 5 dd iam
Eit: , r afteétibus etiam
Ze ut mutattonet y) Ax neceſſitate )At Deitan
velton a meo abitrio; non ex SWõ . han d
Piæ am⸗ aa) ac juſtum, ut absque al b. ormniti bat.
entor S. ata remittere queat IRINU. uy Lis n
ne miſereri, & pec E . d NUM

nedit Ciycel,
tammen ſentent
B ”” II. c. IIE, lalis Emin.
Deo manitfeſtè meminit PEpiſé. Teßt . .lVill n ſcri⸗ Onacducant,
Des e ſin lici natura Dei ne 1614 Pude n eſt ne- Ill con
1r) De R. Hog . 1I. Fol. 11. hoc rueſtenm vdi ITV.. (untaiktün
e Re Adltem , 22. Conf. 1 7. erhemi elehmenhg,
. ViI. Dei ſecundum eſſentiam alialus necel · Aikecklamebin
utopica, atomica ſcripturis igno „ = & Non eſt ne- E: ne Neen
ifelgitaralt, Apolagl.I. Jal. 12 ſeg itatomngt rieAft,
laria ered dſalt tem credere, Deum futura co jptura Tinm Cttchtn ,
ſe mlch: , “V Inſt. L. IV. c. EIIX. u) Scrip ttcirn di
tia præſcire, Epiſé. Inſt.

imam ex nihilo factam li eröliare
nunquam allerit Reckian e tlcneten⸗ iane,
elle eNt mntinionan Robagaeld edadv. 15,
tatis, 1 ,B . 1314 1/6. ”õä TLilſol,
VI Te. Vll, Vonciones bcns ere, LVv. Anaſin
VI. 1/. N. i ſed aceidentia ſunt. 14. W Deo, lritatdun
. XN vafkictud in Deo eſſe; docet Vorſt. th. X.

I and den.
bil
Epiſcop. p. II. Dzſp. VII. IIX. IX. Iuf. L. IV. Am,

2 7 ead
Amen emollire nititur. 2) Juſtitia naturali⸗ enter
. Pechbeieta⸗ hon eſt, uti nec miſericor jaſtitiam Dei ecio ene
aa N. 1605. g. Mart. z0. 7 ſentialem, ut Deus vi ejus (Alubo lnze,
27 3 eſſe Deo eſſentialem, a ineptis- ed0. Inate,
wvindicatricem ſic eſſe ” beccata, inep H lozam dice
bli etar & necellitetur ad puniendum p cencd

Amuam & Deo indigniſtimum eſt. Aor. c,1 1 aiglin

1 huni IN SENSu ARMINIANORUM. 73

-ð

lunmn tißf NIM Trinitate bb) ex Scripturà nequaquam,
utorun mige vel ſaltim ex V. T. vix probabili, cc) creditu nec

etctdunts neceſſaria dd) nec utilia ec) nec unius eſſentiæ,
n WMNα ſed ff) ſubordinata: ATHEM gg) ſolum ſum-
de HSZ E 5§ mum ,

bb) Eterna Deitas tàm ſimplex eſt Eflentia, ut talis Tri-
nitas Perſonarum non ſit, qvalis docetur in Eccleſia Re-
vui formata. Slat. apert. declar. fol. 5I. Conf. Belt. Harm.
minen dl Po. Iy. Tres perſonas unam numero habere eſſentiam
G. ; negat Curcell. batern, fol. 225 &totà diſſert. I. Hanc
tamen ſententiam non ommnibus tribuemus. Vide

tio; Non er e

Chkloß. Armin. fol, 9i. licet cæteri ex V. T. probationes

ehe11 nn non adducant. Vid. Conf. cap. III. Epiſe Inſt. L. IV.
i rt t. XXXII cc) non eſt neceſſe colere illos, quatenus tres
hoe en int,aut trinitatem faciunt: probandum eſt, colendum
1. lete, eſſe Patrem F. & Sp. quà Pater, F. & Sp. S. ſunt Falſum
elatlm ue eſt Eccleſiam ab initio ad hunc diem neceſſaria judicâſ-
an iu⸗ ſe: ne Nicænum quidem Concilium. Vedel Rhapſocdt.
Ufe L. I. . VII fol 37. Decipiunt, dum fol. præced. neceſſa-
7 Dauſen, rium creditu dicunt dd) Ex ipſo numero Trinitatis
l.lv. M. D nmulli peculiares uſus ad pietatem & bonos mores ex-
n Nrnnaln ſculpi poſſunt. Vedel. Rbapſod. l.e. fol. 36. Apol. e. II.
. Ded Jol 2 Conf. Vedel. P. IV. Arcan. fol, 35. ſegq. Vet. Sel.

Diſpp. p. P. I. Jol. 1ä. ad ig. de neceſſ. & ultilit. dogm.

Trinit. ee) Oubozοαον Carcelleus in quaternione tot
diſſert. l.ad fol. 254. negat. Vedelius Arcan P. III. c. VII. 16
modos, quibus in hoc dogmate diſſentiunt, annotat. Fi=
Hius & quà Filius & quâ Deus Deitatem à Patre habet.
Armin.reſp. ad XXXI. Artic Jol 13. oper. artic. I. Reli⸗
qua patent ex. ff )Subordinatione Perionarum divina-
rum. Certum eft ex Scri ipturis, Per ſonis tribus divinas
perfectiones tribui non collateraliter aut coordinate,
ſed ſubordinate, Epiſe Inſt. L. IV. c XXXII vide de Fi-
lio, jam dicenda gg) Hâc ſubordinatione poſita certum
eſt, Patri ſoli iſtame xinitatis perfectionem ſt ſiy e aAnu

1 . .
1 23

ð 5 . 4

DEUM hh Filio tum dignitate, mn pot
Duoindetiorem 1 MNIPOTEN ate,
creditu hereſlariumn non eſt: CREA

ditu neceſ-
ex nihilo iterum nec certum nec cre
an

— . . ſi⸗
ſarium eſt: COELI ET TERR, Il) non in ipii
ſariu . E.

7 r

—.—

1 intertumn eſt⸗

ulreoriginal
Ueccandumtn

3 *. 5

) an ſpirituales, 00 £½
ditorum, nn) an ſp
dum conditoru

„ . ile

imum & ſaramum elſe, in quo dwini-
com petere, ut primum & ſuràamum eſſe, 41
E

piſe le Conf. Wel-
ti n eſt ac faſti gium habeat. Epiſc. l e. Conf.
tatis 7

ater ſic eſt
. „Pelt. Hurm. fol. 16. ignitate, tum
ſa S Rer. cPen er⸗ ſit tum ordine, tum dignitate,
ſummus,

ſtate Epiſt. I. c. T. I. opp. ſol. 33 4. 11) Qlanq
Toteſtate. Epiſc. I. c. ,

4 2

-. XII. Conf. Calob. Tom.
. . Inſt. 5. II. e. XII. Conf. Caloß. bor
4 ae. . .j, 4r. enim, ſi ſuſfſicit, non tene
Bliem., ſol. og. ſ4.

a G

N)peccato non

(arer lequeo⸗

130, n excidere
kekert, ſhe quis
Kuin elreqtuis
anc totam ine

julitiam origin

enptitanttimg
1l uſtitin
ſmin Articul.
A quem locum
67. Deus horr
Lem Geiſteran
art. Per ſoin

et. Mrætere

272 ren Honhne 1 . e Lit. . .

. 1 in di excepit ſecu
. di 40 temporis, quod liimnme lat

unteu non

timeorime;

ſtimo enim creationem
mmporis, mo enim
tio lex diebus facta: Exiſtin ſſe, Eptſep.
. i0 lex diebus iCcr factam efſle, Ep
da creauo lex lto ante tempore factam
coli & teræ mu

V S . m A ngeles a

. tradit i. Ribid. ¹ 1
d CO nditos ridicula fabella traditi

g. Ualis ſit
irituales. Sed qual
2 2 8 eſſe ſpiritu e
emendum! arie/Angelo Feitate con juncta,
ſpiritualitas, an cum corporette

J. 7 .
4 01190 I1

. miter & certo condo=
aſſ firmiter & cer
difficulter probare Poſſunt, ego e

. Wetiſ Auj,

n,niſ Uhernatu
eſ erlezet
ſuder nellgs
Oranndt, Diß.
IIE Adan ignd
I Me
lolo Gominie
lenc, ll. 6)
mage Dej inh
her ſol g1 5

I. Abos .

—
tumdignittu,

eſkCNNI

cettumneecell

TENh 4

lonpe ma u

7

elnmn Nn,

in Pinte,

—

7 6
ſaudmumn ee⸗
inbhaber ,
n ſiſehe

umorinet

cr

arn cedendA

etotoneggt
In alltonbii 4
, CEH.
ce,

P.

„
in'lulin
EN/ 5

IX SENSu ARMINTANORUM. 75

ac incertum eſt: & hominis pp) cum, vel ſine,
qualive originali juſtitia, nil relet; proelivis qq)
ad peccandum: rr) ſolo Dominio imaginem DEI
8s) peccato non deletam gerentis tt) mortalis
.R boni

cefacere nequeo. Armiz. Reſp. ad XXXI. Art. optr. fols
130. an excidere beatitudine poſtint, non omnino cer-
tum eſt EpiſeInſt. L. IV. S. III. c. II. fol. 349. pp! Quid
refert, ſive quis dieat, Adamum juſtitia tali præditum
fiüſſe, ſive quis id neget? Remonſtrantes quæſtionem
hanc totam ineptam & inutilem cenſent: qual meunq;
juſtitiam originalem Adamo tribuerie, tiiivillitio non

enptitant tàm vilem controverſiam. Apol. c. V. fol. 6o

qꝗ) Juſtitia & ſanctitas in Adamo ſupernaturalis fuit.
Armin. Articul. perpend. V. de ereat. oper. fol. 7zS.
ad quem locum vide Rhetorf. Exam Armin. fol. 297.
ſeg. Deus homini repugnantiam indidit adverſus le-
gem Geifternnus. Si Pelitio fol. 10. credas, qui Arminio .
art. perp. fol: IS. quædam verba tribuit, quæ non ha-
bet. Præterea idem Peltius l. c. 6& Rhetorforti Exam.

fol. z9g. de moleſtia obſequendi Adami Arminianis tri-

buunt, quæ non ſunt ſententiæ, ſed conſequentiæ tan-=
tum eorum ex hypotheſibus Calviniſtarum ductæ. Ali=
as, niſi ſupernaturalem dieeret imaginem Arminius, be-
ne ſe explicaret confeſſo c. VII. S. 2. Sed & Epiſcopius
ſuper incluſas qualitates vocat, in quibo, nos imaginem

locamus. Diſp. Priß. p. II. Diſp. XIII. fol. 415. & ani-

mæ Adami ignorantiam errandique potentiamlnſt. L.
IV. 8S. III. c. VI. fol. 355. tribuit. rr) lImaginem in
ſolo dominio collocat Epiſcopiis Inft. L. IV. Sect. IIIl.
zet. c. VII. ss) Peccato primi hominis, non fuit deleta
jmago Dei in homine. Epiſeop/ P. II. Diſp. XIII. T. M.
eper. ſol. 415. b. tt) Falſum eſt corpus Adami immor-

aale fuiſſe Apoſ:c. V. ſol, . Mottalitas non minus quam

M

1

76 TaAB. IV. SYMEBOL. Arosror.
76 1

1

— ) actu negativo nen umeroh
. ique neſcii: Xx o28 iotibui potelt:
) boni maliqu b⸗
uu) ame . ult net in ind
ov natur tribuenda fuit Chmunicatione
s animalibus Adamo ex natur I. IV. KelI. Naoren ee⸗
reliquis anim ſp. V. S. 4. conf. Inſt. L. bonum &
Eiſä. P. . ) Aausder dkac iane ttan
* . 1 . .
W. fol. 2 “H adhuc Deum ienenn & pruden-
malum, nelcie ſerpentem ſe calli⸗ L. IV. §. III. .
erpentem; imo Va debat Epiſe. inſt. e.. an
ſerp eſſe ſibi perſvadebat. io ſit actus potentiæ, 319. 9) Nego
. tiorem eſſe ) An conſervatio uo Vult res creatas iſltantid me
IV ſel. rS. XX) ntatis negaidte, i de Taterin a⸗ lez E derl
aAus merus dre, diſ utandum en dieinon ſH. oſaig:
non annihilare, poſitivum eſſe, Sc .VI fol.sh. littentationem
egativum non pe dunt. Apolog. c.! AII c WIIN /
Etum neg e contendu A
ne magnaâ vVeri ſpeci 1 . cum Calnnianie
X fſide in V. T. non pr. ae . 4lo ſälratotio
— 5 onitu omnil- . IINX. fll 94.4
Redo ETIAM 1 UM, b) cogn . o⸗ e ons rar
N ESUM CHRIST *) Patre inferio 69 lehn
. ariumi, . are ) cui
non nece uTrobεοαρ°, 4)
4 kus Rarct õ
ne 1
rem, d)

cinianum in

ortuus eſt .
tamen, mhoſttionge
Lce Anmius conty.
. Uet paſſionem
præ⸗ Vit r noſtris
n V. T. clarè taaran ſol. IIt. anchenid.
ſpiam in V. .. l. . co⸗ OmmnI us trib
. nuſpiam 1 Chriſtum. Ap antem c0⸗ e
) en ei i enwotind eton, ai, wenine b, w.
cepßtüm ase b) Vide prolixe t. III. tots conf. . 6h. & uän mulli ob!
cunkf. Jol. 23 4. d Qvatern. Diſſert. Vide ſapis a. Calov. Ommnig humane
2 nein Chriſti, „.α.W 377. C) ap. D . . . 4 1n
Ey g,. ſec. 361, 36 7. e Hiratem nescnt. . a. 74. N. ue ſid pline
. tionem: ioland. Antapol 4. us Qva lt: Der
adde quæi l. 215. Triclcnd. AareLol. Occelcse . Alit⸗ .
Armimaniſn. ſoe. “l diſputat ex profeiſo urobsS ſai mlene
d) Contrà ροπιιον di e. e) Chriſtum a .”MB
) ontra , 44. Vide ſuprà ee. 0 fal. Br. ſeg. Ehi-
kern. Diſſert. 1. 15 . c Art. XXXI. pe . 2,6. ſiqc. b⸗ ollt n
negat Arminius , Curcell. e r ut mero ſle .h⸗ Rrar ib
4 ,, ge, d. ap. R 4 . uit. . 0 iO— Or nd
Kol. ad Wrerhae, e15g. Teg. 256.764. ) honores tribui p- am Anchriſo ſid
rekol Fetge era ſe v igi⸗ idenſes tanqyam
t divingin Pobentta . 5 quod Leide-
mini . c. XII. Jol. 1357. Au ,
atetur Apolage e.

GCt. An ILX SENSu ARMINIANORUM. 77

Gi: u) ii tamen, ut mero homini, divina potentia & adora:
tio tribui poteſt: g) non unum, quia unio perſo.
nmalis, nec in indiſtantia naturarum conſiſtit, nec
moeAIHImI communicationem idiomatum ſecum trahit, h)
itfl Salvatorem exemplarem, i) cujus ſatisfactio non
cDeum me
ntemler

Socinianum in ipſis taxant. Conf. Calov. Armin. fol.
319. 29) Nego unionem hypoſtaticam, formaliter in in.

diſtantia ſive ſubſtantiali naturarum conjunctione fitam

gegatiyucheſo — ear . Nea
1 talliu elſle; & neceſſe non eſt, ut quis ſciat; an humanitas in
n kelncm.. — 4 . 7 . 1
4 Punch ½ hypoſtaſi A6ρ ſubſiſtat per Noον vel illapſum, vel
oliifii e ſuſtentationem, vel diſpenſationem PEpiſs. Intir. L. IV-
ntencunt/, S. II. c. XIII. Ffol. 293. ſeq. Communicationem idiomarum
cum Calvmhianis negant. Vide omnino verba Epiſcobis
Ipnſt. L. IV. G. I. c. XXXHI. Fol. 335: Princ. h) Erfi in ofBf

ge W.T. cio ſalvatorio meritum, exemplum & Præconium Apol-
6 c. IIX. Tol. 94. cohiungant: tamen, in quo formalis re-
demptionis ratio conſiſtat, (vide Calov. Amin. fol. 22 2½
elariotn, N ſq.) definire nolunt, & hæterodoxe dicunt; Chriſtus
,. mortuus eſt & reſurrexit, quatenus eſt Redemptor officii 4
)eeN iummpeſitione & ſuſcçeptione, non ejusdem præſtatione,
4 Arminius contr. Perkinſ. fol. So: operunm v. Jol. 533. Chriſtus
per paſſionem & mortem ſuam nil meritus eſt, nec ſol- “
vit pro noſtris peccatis veluti Vas pro debitore, qui non
eſt ſolvendo. Slat. declar. apert. Jol: F2. uanquam hocd
omnibus tribuendum non ſit. Conf. Apol. l. c. i) Potuiſ-
ſet DRus pro abſoluto jure & ſupremâ poteſtate, tan-
quâm nulli obligatus, nulli juratus Dominus, peccata
omnia humano generi condonare, atque ita de proprio- ”
jure ſuo planèe cedere. Epiſsep. l. V. Infſt. . V. c. III. fol-
oz. Addit: Deum tamen miſiſſe Chriſtum, ut utrique
affeRui miſericordiæ atque juſtitiæz ALIQVO MODVO
fatisfieret. Ibid. fol. 1oτ & gο. Juſtitia divina non po-
ſtulat præcisè „ ut Deus teneatur punire, ſed ut jure
poſſit punire, quando vult fel. go7. vide ſuperius αα &α
K. ſeq. Et cur dubitat Arminius: an idem ſit Juſtitiæ Dei
in Chriſto ſatisfactum eſſe, & Legi per Chriſtum eſſe ſa-
tisfactum? Armtic. perpend. oßer. fol, 756. An Chriſtus pro-
priè pro peccatis ſatisfecerit? Reſpondeo, nos negare:

TAB. II. SYMBOT. Abosr.

ſan.
tilatio quædam
k) ſolum accep
neceſſarin, „&

herationem,
qu non fidem rege ret
. . & Deus in gratiam redit. n
hoc tantum, G obi §

NITIM M)
promeruit, FILIUM ENUS UNIGEN Z

ti
n pecca
lam inter ſe culpam SHS
m inter ie eà acci-
irat. Pugnant etia isfaétionem pro eâ .
nem requirat. & tamen ſatisfaétione Ap. Peli. Harmm:
„. : are, . 16056. .
aicui condon Mart- 9. & Jun. 30. sHieri potuiſſe ne
pere. Slat. Ep. N. 2. ubi à Chriſto Giopem pfoprie
11 3
Tol. I342. conf. Arminius non ſatis
. VI etur
t. K)
gant

dict ſed ſo am uærens
4, 1tccreE;, 9
acgeptilationem admi cie i
HkRISTO BEnam luexrt
(tus 1 C & obe n am
An ele

m.
ina tantu
tione divi .
IPSA, an verò Eſtimar e. ertpti
praæſtiterit RE fol. 756. n. X. & cur. D Tecchuit,
“ e tei , 1à Deus obedientiam Uisc
m p. T
lationis Pm⸗ ,, ncnec gut enin
2 Confer.
meminit

opor-—
ſubſtituant,
nt acceprilationem in eache⸗
ie Cenn Am m
ſatisſactionem E Laibre hor tan
t inquit
tet. 1) At,

itu 4 n nee: 16 eratio-
ſtus „ tum nobis no N ini l .
Sanè ITA

l. :
u/
4 ol. c.
Ch iſti merito d tribucre. .
hoc ri⸗
quann

dum 3

in zara te. .
ibr § reconciliari 5 Sat eri Ram
UAt t peccatori „ Se „e ng alin aauus iun
dire velit. i DEI unigenitus, e⸗ ea Knn.
(Chriſtus eſt § conſtans ex duabus e ne jue.
Rar ean⸗ DEI ſecundum naturan 1
mana, eſt

em efilentiæ cum 1 a⸗ 1 nſum 11 11
re ud ſe
. Patt ) verum eſſe: li
—.:
eſle li⸗ ⸗ lem iſtorum verborum ſenſu 5 &— gu keekcn
P u.
im artis erbi DEI 5 a

IN

oc ctedletet
IN O) nonu
un creete,
WANI .1)Le
en NOSTRI

d litem.
tiis negent.
Prokeſ⸗ doce
SNgid⸗ ſeg
0) Nhi kibng,
uann nnican
flo migenitd
UICA tandamn
tandann Aliad

Verlas ob cal

Aüncunt zut
ſonen ſoh.
1 Gerttig ſe
. d Me. X
en ſil Filius
Precise 4 ſalt
negant, An⸗
8 epa nſ. 1/
tum ndrun f
bem Penfccior
1 e lege
enhinch is
R

WI. AN I SENSI ANirNtTANOKuns 79

— ,
niun l quod credere tamen ad ſalutem non eſt neceſliri-
enertinen, 4 unn., o) non una 17 Ss6rντ πp. I1.) cujus mo-
Ngntimtis dum credere, neceſſe non eſt, ratione, DOMlI-
N CNNI NM p. 2) Legislatorem novum ac Redempto-

. rem N OSTRUNM 4) ut cauſam inſtrumentalem,

Deo el,n 7 . . rM .
aim un bah ae⸗ ad ſalutem. Vedel. Rhapſ. L. I. c. VII. fol. 4o. ubi poſte-
rius negant. Vide Vedel. Arcan. P. II. ſol. 2g. Idem ex

ven ſrolten e —— „
profeſſo docet Epiſeopins Inſi. L. IV. §. II. 4. XXXII. ſol.

335. vide ſeq. Lit, P.)
0) Nihil falſius & ſcripturæ magis directe contrarium eſt
dquàm unicam tantum Deitaris communicationem à patre
filio unigenitò factam eſſe. Tantum enim abeſt; ut u-
S nicam tantum Deitatis communicationem ſive unicam
tantm filiationem Chriſto tribuat ſcriptura, ut eum di-
werſas ob cauſas filium DEI vocet. Apol. c. III. fol. 1%.
adducunt autem quatuor: congeptionem Luc, I. 35. miſ⸗
ſionem Joh. X. 35. ſeq. reſurrectionem Act. XIII. 32. ſeq. .
& à dextris ſeſſionem Ebr. 1, 4. ibid. Conf. Epiſe. Pſt. L.
IV. S. II. c. XXXIII. fol. 337. PF. 1. „ Modus fili ationis
an ſcil. Filius ſit genitus ex eſſentia DEI patris, an
præcisè ad ſalutem creditu ſit neceſſarius ito, ut iis, qua
id negant, Anathema ſir dicendum, quærit Epiſcopius
&&α negat. Mſt. I. c. XXXIV. fol. 339. roll, 337. F. 2) Chri-
ſRum novum legislatorem eſſe;, qui nevis mandatis le-
gem perfectiorem reddiderit cum Socinianis ſtatuunt.
Vide Apolog. e. XIII. Jol. 143. q) Sequitur ut de cauſa
redemptionis inſtrumentali agamus. Hæc cauſa eſt BE.
ſus Chriſtus Nazarenus. Epiſe. Inſti T. IV. G. V. c. IIX.

l. 41. ſec: “K

tilationem 4
peun luentt

M
ℳ 7

“ Hi 1

. 4 4 1 XK
“

980 TAR. IV. SYMEOI. Aposror. kx.st
—

1) cui peculiaris atque divino diſtinctus cultus de- UeIN
petur, s) & ad quem Oratio dominica non diri uuli originem
gitur, QVI CONCEPTUS ESTI A SPIRITU ieGjn
SANCLO ¹1) peccabilis, u) Incarnatione novam Gorolbb
ſibi Deitatem acquiſiturus: NATIIS Y) non ut l humantt
peccata, in quibus naſcimur, tegeret; EX MARIA- eni chri
. VlR- (IIII, M
KLMIT A
orio, pol a

1r) Cultum, quo DEus ex ſeſe ob naturam ſuam divinam di⸗
gniſſimus eſt, diſtinctum eſſe volunt (Remonſtrante) 4
cultu, quem ſcriptura Chriſto IHſu, ut Mediatori tribu-
endum eſſe dictat & . Apolog. c. II. Jol. 39. Gloria ado- .
rationis, quæ Chriſto ur Mediatori competit, non eſt Dbrocts 1
Abſolutè divina. Apolog. c. XVI. Jol. 13. 5) Sanctifice- ex S Ue
tur nomen TIIIIM ad Perſonam ſolam Patris reſtringunt “ Cer
Remonſtrantes. Quomodo enim aliter potuiſſent, niſi e unn
precationis dominicæ verba violenter detorquere vo⸗ r dunzlt
luiſſent? Filius ipſe Däl ad Patrem ſuum & noſtrum di⸗ can dbee N
Xv. ſoel. orcs hduſſe in

rigere nos jubet orationem noſtram, Apolog: C: tln hg ſp e
I7. t) Ex tentatione Chriſti à Diabolo factâ apparet:; 1 eb N n
eum potuiſſe peccare: eſt marginale Epiſopi Reßß. 23 4 ll, 8
def. camer. c. XIII. J. I. oper. Tol. 292. b: Vide totum hos 8 Gehollmmn
caput, quod peccabilitatem Chriſti adſtruere conatur, ſun itiagn

u) Nativitas ex Maria non eſt æterna illa nativiras, nec
æterna illa filiatio. Ergo non unica rantum generatio⸗ Kreallerimng
nec unica tantâm Deitatis communicatio. Apol: ce. II. fol. h. XII 1
2sS. vide ſupra Lit. O. &) Perpendi vult Armminius: Äan Fiftr fe Uin

ſancta Chriſti ex Sp. S. conceptio & ex Virgine Mari3 H“ 8
nativitas horſum tendat, ut naturæ noſtræ corruptio te-⸗ 5 rnſaſeid
gatur, ne in conſpectum veniat. Ar. perpend. d- erſ. ePteram ditris

n. 3. oper. Fol. 752. Quis ſcripturæ locus vel quæ lect⸗ (op. e I II
inde deſumpta probat J. C. innocentiâ ſuã & pertectza I lazen
ſanctitate, in quâ nimirum conceptus & natus ſit, bec⸗ D
cata noſtra, in quibus concipimur & naſcimur, in conſpe- ü E s Prcv
ctu DEl tegeres Remonkr. ꝛn conſiderationibus ad Catech. Hei⸗ rerie. omnibr

delt, 4. XXXVI. in Actis Remenkr. iß. feol. Mie⸗ W W t, 1,.

„

n Nm Apott⸗ 4 D

1 maihhd

Iediatori a
tonanm ſlun

erba i
44 e

IN SENSUI ARMINIANORIM. 222

VIRGINE y) ita, ut qui eum ex Mattis ſuh⸗
ſtamtia originem habere neget, in fundamento
fidei nequaquam erret: PASSUS X) in mortali
Corpore, SUB PONTIO PIIL ATO, aa) ſecundum
ſolam humanitatem, paſſione bb) non ſatisfa-
Aboria nec cc) rigore juſtitiæ divinæ exacta: CRIU-
crFIXUS, MORTINIS AC SEPULTUS, DE-
SCENDET AD INFEROS dch) deſcenſu meta-
Phorico, poſt aſeenſionem demum, & noni in ſua

ſed

7) Pracist ad aalutem neceſlariam eſſe, ut creceturſ, C.

ex ſubſtantia carnis & ſangvinis Mariæ, carnem &
ſangvinem ſuum vel ſumpfſi ſſe vel habuife, non addu-
cor, ut credam, aut firmiter adſeyerem. Epiſcop. Inſt.

L. IV. S§. V. c. X fo!, 421, ſgg. 2) Chriſtum immortale

corpus habuiſſe inter palpabili ia abſurda numerat Epi-
ſeop. I. o. c. IX. fol. 418. 2a) Planè ut Calviniſtæ. Vid.

Tab. III Lit. p. bb) Vid, fuprà lit. H. cc) Nullo modo

credere poſſumus, Deum ob omnia ae ſingula peccata,
per ſuam juſtitiam ad puniendum urgeri: . quinimo

illud i in dominium ſupremum Dei non le viter impin-
.Z gere aſſerimus. Epiſcop. P. 1. Diſp. VPII. de Domin, Dei
Th. XIII. T. II. oper. fol: 396, b. Conf. Au. 22 Remonhtr.
Hiſtor: fol. 106. & Ppr'ec. Lit. J. dd) Quatuor tantum,
ſfſepultura, ſuſeitatio, ſublatio in cœlum, & poſitio ad
dexteram Patris, Chr iſto poſt mortem evenerunt Epi-

ſcop. Inſt. L. III. §. IV. c. X&αVII. fol, 191 Chriſtus 1 Pet,

cere, i. e. omnibus gentibus, Epiſt, Inſt, L. IV. 8, II. e

7

III, II. in Spiritui. e. per ſpiritum in Apoſtolos effuſum,
profectus Prædicavit ſce. Evangelium ſpiritibus in car=

ee

82. TAB. IV. SvMBOL. Aposr.

AD COELOS, SEDET AD DENXTRAM DEI
gg) Seſſione locali quia in throno non omnipræ-

. —„ .

IN!

ſed Apoſtolorum Perſona; TERTIA Did ee) H
aliena virtute RESURREXIT, ff. carne os⸗ .
tatibus ſpiritualibus non dotatàa: AS CENDITY

Cns. NDE
Nentig ae bot
Im, VIVOS.
o inpios iin
enptotes Eva

ſente, neque enim in regno potentiæ, hh) nec in mn minenht
2 7

regno gratiæ, niſi ſigno corporis & præſentia ſp

tuali: ſedet, ut Intereeſor ii) erab riene ſ 1 b.
us potiſſimum oblatione: kk) jam Patri jeclus

ee) Cadaver Chriſti ſua vi non fuiſſe ſulcitatum ſun Ba
e or in r6) Caliudtarinn rpeehnd
V N Tvit: 1 ab. gir lit. aa. Ait uidem ai
Chriſtum glo rio ſam carnem ex er ete we⸗ a
opera glorioſi corporis ipſi denegat. “ . Ph be
§. V. IXx. fol. 418. gg) Ne ipſum ai , .
ſantid omnipræſentem credunt. Vi Epi
Tai gatag = 293 Vide re. rrc 64. Illad
Ealvinianis hic faciunt III. . 4. Nide
dan III 13. c0 2 ev de eſſe mentali eehani HW
Pa,. Infk. L. IV. S. V. c. IX. fol. 41¹⁸. hh) . anii
Ke tealis cum phyſicâ corporis Chriſti ſubſtant

à fini tuicur, nec
. è 1, * dcra Coœnæ ſta n⸗
nuſpiam in ſcripturàâ finis Sacr-

dun Irrnn
fol. 26. Corpus Chriſti ſi adeſſet, non niſi per modu 2)

e& ſolid nititt . 1. I. c. W.
ullà ratione ſolidâ nititur. Vegel Rhapſöod .

cadaveris foret in Euchariſtià, Epiſcop. Dõ dr.
e.XXXV. ſol. 3 42. 11) Interpe llatio inkree one
Buatar neceſſe eſt: conſiſtit porimum in Odan *½
lui Ppfius, quà ſeipſum coram Patre ſno r 1i, Cor.
XV, 28. Iplſe Filius ſubjicietur, quaſi XVILEe.
ſubjectus non eſt, Epiſcop. Inſt. L. III. ”. IV. e. f

196. Hic Socin
1) Omniſcien
Ali e gratia
omniſclentian

turæ commur

dNe
ſugent, i un⸗
arnt ce an
letigentit Sa
dertipidbl
1,I 2
ſant ſe,⸗
d. nf e,
al 6

(Noy
ite

ro Reccat
eidigno

ophiecce

le n Vll.

un nullos

Pternis cri

NNRr H SENSU AnINiAwORA. 8 3

„U 1e jectus. INDE VENTURUS UDICARE, I1)
N, Hemm Scientia ac Potentia finita ſecundum humanita-
R tem, VIVOS AC MORTUOS, mm) judicio⸗
D DNII, quo impios finitis cruciatibus nn) qui ſolos con-
ronon ma temptores Evangelii & ſuffocatores luminis Na-

opwenu⸗ turæ manent, tandem annihilabit.

=

Porsntmn 1 195. Hic Socinizant. Vide Col. Anti. Socin. Pei F15. Iege
Dmemgbih hgu I1) Omniſcientiam & omnipotentiam infinitam Deus
T),nletin, Alii ex gratia communicare nequit. Finitam autem

omniſclentiam & omnipotentiam humanæ ChRriſti na-
turæ communicatam eſſe non nego. Epiſeop. Inſt. E.
IV. S. II. c. XXXV. fol. 312., mm Veri fideles tantüm
ſuiſſe ſlciare m, reſurteétionis participes erunt, non impii, aut ſi i qui re-
tcomridtit ſurgent, ii unà cum impiis, qui in extremo ſuperſtites
Clhiulu erunt die, aliquandiu cruciabuntur, & tune in nihilüm
2. Ait giee redigentur, Slat, apert. declaxr. fol. 53. Solos fideles in.
n er ſehl ue . corruptibili corpore donaturus eſt, Confeſ Remonſtr.

1

enern. 1 c, XIX §. 2. Ppiſe opius PœNam damni annihilationem
mpin gien vocant. Reſp. ad quæſt. LEXII. Concl, III. Tom. I opp. fal.
un 1 ſitß Sog. b. Conf. beli. Harmon., ſol. 260., nn) Vide e.
R

Rbapſed. L. I. c. X fol. 74. citatum ſupr lit. 4

Co Ego eer rm, proprie dige
non

Nae are a) Peccatum itaque originale nec habent Remonfrar.
R tes) pro peccato proprie dicto, quod poſteros Adami
e Coaio Dei dignos faciat, nee pro malo, quod per modum
l, Mie proprie dictæ pornæz ab Adamo in poſteros dimanet,
ri A, Apolog. c. VII. Jol. §S. Conf. Cureell. quatern, totam
iͤpotl nn D Bihſert. II. fol. 276. ſeggg. 253. 302 Pro vero ſtatuunt,
nliug ſor Deum nullos infantes ſine adtualibus peccatis morien-
e. e 6 use tes, eternis cruciatibus deſtinare velle, aut jure deſti=
N mare poſſe ob peccatum, quod vocatux Originis. pole
64N.

5

34 TAE. IV. SvMBOT. Aposrof. S

—

non inquinatus, b) ad ſpirituahia naturaliter aa mortemn
non impotens, c) legem pertecte ſervare potens, M hyſum ket
d) adiu, non ex vitio congenito, ſed actuum fre: n Vehum i
quentia peccans e) nec ſemper, f) nec concu- (meffonem
piſcentia indeliberata delinquens, g) nec quovis mminema
pec. guncnyerſi

ibid. ſol. py, b) Fructus peccati Adami non eſt impo-
tentia ad bonum & inevitabilis operatio mali Venater.
derlar. ſol. 175. Adamus hec vires obedientiam præ-
ſtandi quæ non fœdere exigitur, nec ex peccato per
reſipiicentiam reſurgendi amiſit. Art. Remonſtr. ad
trtic. IV. Jol. 107. c) Qui dicit regenitos poſſe per
Deigratiam legem perfcte præſtare in hac vitaille non 8

t, goruntia,
laaoktholun
Viniig heſß
Cont Corbin
iride Omnino

Pelagianus eſt, nec gratiæ divinæ facit in juriam. A⸗ Clilumen Mutn
min. Artic. perpend oper. ol. 35. quod repetit. Aol. Enntian ſund
c. XVIII. ſol. 15S. Fidelis co usque pervenire poteſt, ut lmat ſertc. N
nullius peccati aut culpæ conſcius ſibi ſit. Apol. c. XI. Clelt arm
ol. 133. d) Homo non natcitur voluntaté ad malum mlepreoer
propenla Venat. deelar. fol. I75. Pronitas ad peccan= tenilutarem
dum non fluxit ex primo peccato, ſed homines poſt enſdevolunt

iſtud peccatum continuatis peccandi actibus peccandi (lut hagien.
. habitum ſibi contraxerunt. Welſngus de oc. hom. n Euntur ,
apriſ. Fol. E. 7. Conf. Epiſé., Comm. in c. II III. Apocal. als Cf P.
7. II. oper. ſol. 140. ſeq. a. e) vid. . c. Remonſtran- cliai nori
tes uti non affirmant, quenquam ſub ſole vivere, qui Aunmpfurimos,
ſine omni peccato actuali ſit; ita negare etiam nolunt. Aulited kerel⸗
Apol. e. XIV. ſol. 149. f) Concupiſcentia in primo ſtatu— Nihetnm:
Adamo vetita non eſt, ac proinde peccatum non fuit. quoc timen ,
Non committit prava is, qui dedita opera & voluntate Oechltg in
non facit ea, quæ mala eſſe novit. Epiſe. P. III. 1th. ominiz, Deo
XX. Tb. ult. XVI. Th. V. T. II. oper. fol. t. 41. g) anſr. aa
Deus non omnibus peccatis, id eſt peccatoribus alli⸗ fuſitcanei
gnavit æternam pœnam ſenſus & damni Apol. 6. VII. obeclent 4

HWwl. 0. excipiendi enim ſunt leviores lapſus ex infirmita- oguſre

Modro

Conf. Corbin. cont. Tilen. fol. S. 406. 1) De gratia

xltare

inz tctit

o
egue helt⸗

ains ie,

* —

Giid md peccato mortem promerens: h) rudera gratie
erſele ſen gſtt
nper, Due
ilbeng ß

poſt lapſum retinens: i) Gratiam communem

extrà Verbum in promptu habens, k) ad mei
Converſionem multa præoperans: 1) nonnun-

quam interna revelatione, aut miniſterio Ange-
lorum converſus: m) Fide ut actu obedientiæ, er-

te, ignerantia, inadvertentia &c. ibid. ſol. Sg. h) Be-
licta poſt lapſum rudera Gratiæ nomine cCompellat Ar-
minius Keſz. ad Ayt. XXXI. art. XVII. oper. fol. 127.

illa vide omnino Du. Caloß. Arminianiſin ſol. 360. ſ74.
Qui lumen naturæ non ſuffocant, iis NB. ulteriorem
gratiam ſuam Deus non denegat. Antidot. ſ. de de-

iN SENen ARMETANORum. d5

zlarat, ſent. c. VI. ſol. 73. ap Epiſeop. 1. II. fol. 32. b.

„In peli. Harm: ſol. 192. K) Homo ad ſui converſionem
multa præoperatur à Deo requiſita, qualia ſunt verida-
tem ſalutarem agnoſcere, affectus ad charitatem habere

intenſos, voluntatem ad receptionem earundem urgere,
Collat. Hagienſ. fol. P. 25 4. Unde gratiæ ſufficientis

culi aut erroris in hoc ſitum eſt, ſi quis dicat, Deuin

/ ei Quamplurimos, hoc eſt, aliquammultos convertere per
e Spiritus S. revelationem internam aut Angelorum mi=-

mniſterium ? (Armin. reſp. ad Art. XIIX. oper. Tel. 12 5,

Remonſtr. ad Art, IV. fol. 6.: m) Obedientia eſt ge-

nus ſjuſtificantis fidei qua talis. Apoc. c. X. fol. III. Fi-
dei obedientia in negotio juſtificationis conſideranda

Fenit ut Opus ſive actus noſter,ébid, ſi fides non eſt opus

vim duntaxat ?VARTIAL E M vocat. Apol. c. XVI.
ol. tg. Conf. Pelt. Hlarm. ol. 190. TLeq. 1) Quid peri-

.

qquod tamen vult I. c. emollire. Non excludimus va-
rias occultas inſpirationes, quæ intellectu & voluntate
hominis à Deo immediatè aliquando fieri poſſunt Art.

96 TAS. IV. Svimor. Asosrorx. u
ga mandatum CHRISTI Charitatis, & bonorum IUN NN.
Operumn, humanæ, non ſolius gratiæ divinæ, nec dete neeele
inſtrumento merftum Chriſti adprehendente, net. Ginu
comminationes autem etiam pro objecto haben- Hmininlanih
te, n) ſolam credendi potentiam accipiens, actum bum nonnu
verò credendi liberè eliciens, CREDO IN Sbt

melto alnyve
. Gelupta lit.
Gus noſter, quomodo feri poteſt, ut accipiatur in poſtllut, in
telligibiliter, ut à Deo nobis præſcripta & mandata? negantdirin
zbid Fidei obedientiam tantum requirimus ad juſtifica- nonelſen
tionem, noôn aliam quam quæ viva eſt, & ſi ita libet, NB. ritus §. eſt i
quatenus viva eſt. Reſp.24 ſecim. Calumn. fol. . Fides Haemn ſz,
proptie inſtrumentum juſtificationis, dicl non poteſt. non et
Apol. I c. Jol. 112. Non fides nec converſio efficiuntur inchcim .
in homine per Dei gratiam ſolam, adeo ut homo nihil ifeptmien
ad eam conferat Colat. Hag. ap. Du. Calob. Armin. 1lorid r
Jol. 270. Apprehenſionem quà fides Chriſtum in juſti⸗ Wrch. Ded
tiam apprehendit juſtiſicatione priorem cenſet Armin. De Shititus
Aytie, perpend. oper. fol. 786. Conf. Pelt. Harm. fole ſlſ O)F
146. /777.. Fides eſt objectum imputationis, Chriſtus cum hx iad
obedientiaà eſt objectum fidei, ſed non objectum juſtifi⸗ lenin Adan
cationis ſeu imputationis divinæ. Armin. Epif. 4d ttenun velit
Hyppolit. à Cohib. oper. fol. 7372. ſégg. Non juſtitis yVj, nle,
Chriſti proprie, id eſt, quod imputatur, ſed id, propter Fomimdus
quod nobis credentibus in ipſum imputatur juſtitia nontniſ mor
Epiſcop. P. III, Dipp. XXII. T1. 4. J. II, Jol. â. b. ki⸗ niſtetald
des non minus reſpicit comminationes diyvinas qum eqirin
promiſſa Apol. e. XI. fol. 1225. n) Poſtequam homini po- M.quiat
tentia credendi per irreſiſtibilem gratiam collata eſt, fa⸗ verhum ſt
temur aliam à nobis ad actum fidei eliciendum neceſſa- )bii decl
riam gratiam non agnoſci quam moralem&. .. Rem. Wrici eti
asd AMri§. IV. ſol. 6a. Hinc dicunt: Hominem initio ſlu Aüm
cenverſionis mer? paſſive & irreñſtibiliter, in comple- Glttii

Vz.bß—

UurhersKlonet

1s gir inr
tiſi eme
m pwotſent⸗
tianacchtn:

6CN N

ihr tui⸗
prali le
hintecſiit
eViwdehel,
nCalin, 1

nec conſet⸗
lum ieo
ſis it,
tehrieene

tinmif
inun
pn n⸗ D 8
4. 1Ii 4 4
mininslſe,
Noſeſin,
SS
mnmni ,
S
geifitlen

IN StNSuI ARMINIANORUM. 87

rareren

TUM SANCTUM, de quo, 0) quod Deus ſit,
credere neceſſe non eſt, p) an adorandus ſit, non
liquet. Spiritum, inquam, q) Juſtitiam origina-
lem in infſantibus non reparantem: r) adultos per
verbum nonniſi moraliter efficax, s) immediaté
F 4 tamen,

mento activè & libere habere. Armin. eper- ol 783. 0) Vi-
de ſuprà Lit. VV. ſed & qui adorationem incertitudinis
poſtulant, in eundem errorem incidunt. Alii plane
negant divinam eſſe Perſonam: ſequitur ſatis Spiritum
S. non eſſe perſonam, ſed vim & efficaciam Dei, nec Spi⸗
vitus S. eſt unicus ille verus Deus. Welſeng. ap. Pelt.
Harm. ſol-25:ſeg. Sed hæc ſententia omnibus tribuenda
non eſt. p) Nec mandatum, nec exemplum, nec
indicium aliquod adorati Spiritůs Sancti manifeſtum
in ſcripturàâ extat, «d Specim. Calumn Reſpfol †o.-Unde
adoratio pro argumento divinitatis Sp. S. adduci non
poteſt. De Patre & Filio adorando ſcriptura plena eſt,
De Spiritu S. ne bilum quidem occurrit. Apol. c. III.
Jol. 5l. q) Falſum eſt de infantibus, quod Deus in omni-
bus iis, ad quos remedium pertinet, juſtitiam origina-
lem in Adamo omiſſam, per Spiritum Sanétum operari
iterum velit, eo quod illi incapaces ſunt Apol. &.
VII. fol. 87. r) Abſurdum eſt converſionem tribuegre
hominibus & prædicato verbo, quorum efficacia tota
non niſwi moralis eſt, Apol. c. XxVII. Jol. 182. Nulla mi-
niſterialis actio concurrere poteſt, cum peculiari actio⸗
ne divina, ſic ut per eam aliquo modo fides efficiatur?
NB. quia tota actio miniſterialis, quæ per homines &
yerbum fit, moralis actio eſt. ibid. fol. 188. conſe lit. Me
8) Etſi declinâſſent Enthuſiaſmum & arcanos motus (ut
lubrici etiam hic ſunt) ſtatim tamen hæc ſubjungunt?
addimus & ſupernaturalem potentiam voluntati
conferri, & häc ratione Deum NB. immediate in volun-

— KW Ww. SyMBOr. Arosror.
886 L.

—
& t) irteſiſtibiliter Uten wnon neceſſari-
Sacramenta, . ven quam quivis priva-
um, & Eaebhari
um, &

d quam carnifices
oteſt, & X) 2J quamm carniſte
iniſtrare poteſt, 432 „zon
adminiſtrare pe

4.

y5 . de Grat.
Rem. cire. III. IV. Arz. de 1od
m agere. Ari. Rem. ſec, t) Quod
n Se A,. Armin den elſei i⸗
Pc. efe Bnii per ids earn ertin non potebeut,
mens lrren minern tradunt. entetii:, intel-
prellione lüinet Sp: 8. menti len Gat, necho-
lectus renectts ſe illi ilamination
teſt inteilect

iti fape homines Veritatl D uandam ViIm
Art. Raem. . c. Jol.

Ku, tum in cerde.
us tum in intelle Quamvis ali
itus agnoſcimus tum 1 /, n. uar 715 31I
Spiritus aeg, 1. 2r6. Conf Lir. aris Deratonenm
Cohar. S e Effectus brptii
n a ee Z. c. Collat. r. 18 ſed ſola tantum di-
oceant, p⸗ aliqua gratiæ Goliztio,
non eſt realis aliqua g

A biſe.
i ac profeilionis noſtræ ken⸗ che
vVnzæ gratiæ dc pro Te. §. Finis celebrationis

82 quæ in animam
eſt gratiæ aicujus eficax e ti reprælentatid
on es Sa redundet, ſed ſola
influat atque I
influat at

e ult. vV) Uſus baptiſt
zb: 1 Ds. d. Th.eult. vV)
nortis, E. Ia. ib: d Diſ. ſsg. Th.n
Mortis, C.

lute neceſſarlüs non eit. M 4e Alunis poſitos
abſolute nece 8 exttà ſtatum gratiæ a
non baptizato
non bap

, Jaset. Deßs. N.) Ue
bprodarinm piinmuc itetbei ,aroCkeilie
E eR En “ ene dolele in cenſur & e
12 Feh as citantibus Leydenfibi

NS8

—

onſant tni

lerentern.

Wl )da
Nüitantem,
U)inkllbii
enitus delebi

Uln fol. 1

ſes quos e0 I

inhomimm

IIE. re.
lt ,ecle
intonpen
e ol c XV
Ciholcx Recdde

Ehhrchendi

XNII. ſol. 33
ſam errores
Aunms ver⸗
ſente rlti,
1Cahß. 4,
te certer
u ſt gocht
Atrſtungta
lientes de⸗
Nttgtig ad

„24
Verbj E Non

Mo IN SENSuI ARMINIANORUIMA. 89
mmermIInon ſunt admittendi, null am gratiam efficacitet
t,TIi conſerentem. Credo & SANCTAM ECCLE-=
n n n. SIAM, y) Stata non definiendam, & 2) ſolum
an un militantem, aa) non neceſſario inveſtigandam:
Pb) infallibilibus notis non innoteſcentem: cc)
penitus delebilem, dd) ita, ut regnum CHRISTI

S F Fi
:. II IV * 5
e. n N .
unſeti ed XXIII 245. Xx) Acendi lact4 cœnâ A funt . arnifi⸗
t. ber ces quos ego non modo non in Chriſtianorum. ſed ne .

in hominum quidem numerum retulerim. Epiſcop. ad
ſlnhen: LXIL. gaq. reſs. ad quæſt. XLVI. T. I. op- fol. 45. a. y)
mntonl ldhe? ⸗ Status ad Eccleſiam, qua Eccleſia eſt, juxta ſcripturæ
1ri alenseH Phraſin non pertinet: imo Eccleſia ſemper ante ſtatum
elſt. Abol c XVII fol. 235. 2) Sub nomine Eccleſiæ

gentltthtta

er DW Catholicæ. Eccleſiam triumphantem, quam appellant,
lrn comprehendi nec poſſe nec debere arbitrantur. Apol.
eer ntre „c. XXII. fol. 2;5. vide in hoc capite plures circa Eccle-
. u, ſiam errores ex profeſſo. aa) Necefle non eſſe, ut in-

quiramus veram Eccleſiam doctrinæ ſalutaris cogno-
ſcendæ gratià, doctrina eſt, Apolog. per cap. XXII Conf.
Dn. Calos. Armin. fol. 484. bb) Ad quæſtionem: an
notæ certæ atque infallibiles dentur, per quas neſciens
quæ ſi ſit doctrina veritatis pura ac vera Eccleſia, aut in
eà hæſitans, tanquam per notas, Eceleſiam veram certe
indicantes, deduci poſſit in cognitionem veræ Eccleſiæ
&& veritatis ad ſalutem neceſſariæ reſpondet Apologia
c. XXII. Jol. 243. negative, addens: pura prædicatio
verbi & c. non poſſunt eſſe notæ Eccleſiæ, quod miti-

2

biun .

8 gare volunt dicentes: ex prædicatione puræ doctrinæ
Uilbetun n cognoſeo, quæ ſit Vera Eccleſia,ſen non tanquam ex no-
fanh ol, 14, ſed tanquam ex re conſtituente viſibilem Eccleſiam:
ſhntel YL. c. cc) Tota & univerſa in terris Eccleſia deficere po-

„

1 Alr , teſt. Epiſcep P. III. Diſpe XAXFII. Th. X. dd) ut nililo-

X

90 TAB. IV. SvMBOL. APOSTOL.

—

1

Imiominus permaneat: ke a verdAinuirit,e⸗
ninrioe tio nec Ordinatio neceſſaria eſt,
bus nec Vocatio n CSA M ff) i.e. Chriſtianam,
formatam: CATHOLICAM;: nii⸗ tribus per-
dazas deſinitioni tamen adoratio We ſalus Ohe
344; ) Extra quam lalt 2*
ſonis non benè additur, g8) 4 =ð venire

. . .

jata, ſive mhe-
1 ge immediata, ſive:
XX ee) Miſſio ſive im

2 . . 4

ſtrum Evangelicum, ſive fis jure & legitimè
g uis jure & legitim
elicum, ſive ad hoc, ut q- ne Ae s d⸗
lium pet Apoſlolos prædicatum, porro aliis hom
Evangeliu

2 4 . .
1 . . . E 1.

. d. L. I. 6. 1
ſcopi: voce Eccleſia, & ſignificatur Vedeli Rhapſo⸗
Leopit

. tſonis
n im in tribus Perſon
ſin, reſtrictam ad Eccleſiam, quæ Deum in tribusk ere
or t. Quæ proſecto reſtringendi ratio non modo inn
adorat. B

cis omnibus

1 . zive eamque va
pectam reddit definitionem univerſalem, 6 qu
rV . r. t Hæreti
vat ſed & juſtam cauſam p æbet
ene 9

E C

ia ſua, ſimili reſtrictio-
dum hæreſes & placita omnia ſua, ſimili reitt
minandum pl⸗
ne, imo conrrariâ. Vide Plura 1. . 35 onn
4 ratiâ communi extrà verbum Lit. . Rnde Piolet
. . 3 uæ in neceſſariorum artlehoree e r l, una
e aſentiumt; etſi in multis aliis e r ve.
ion
Eccleſia dicenda ſunt. Epiſcop. P. III

neceſ-
VII. Nulla dogmata inter Chriſtianos roe n d.
. d ſalutem ſunt. Vedel. Rhapf: 1. 1. “
ſaria da ad ſalutem creditu neceſſaria ſunt, en.
anen ommin ad ſalutem neceſſaria Anien ..
ega. .
n⸗ . Lrilola comtfnert Ajunt. Aad c. XIII. cum de⸗

Vide ſuperius
5Ee-

enite poteſ
uUn Magiſtta
Unes, gui
Unlicet Anti-
Uphemi &
(ſientiam erto

Ohriciani
Lmatibus
cdire, &⸗
debent.
liquet ane
ticulor iei
Gatir, & Fi
Don ſtatunt,
Chridiana e
diſetb. 4
Magiſttatus
hembrum
Rembrume
icus blal⸗
enim propr
giüſcat ar
kel 26. .
Commune in
lont imerh
0dlienn a
tna conlten
eminem
ta omnl n
elle credit
Vie ſüpt⸗

Aaean IN SENeu ARMINIANORnII. 91
Dinenlii venite poteſt: hh) cujus membra, ii) non ta-
nmiotlis men Magiſtratus Chriſtianus, qua talis, ſunt
Mhielmg omnes, qui Symboli Apoſtolici literam recipiunt,
ruiK ſint licet Anti-Trinitarii, Hæretiti, kk) quales nec
gumnute blaſphemi & Apoſtatæ eſſe poſſunt; nec Il) con-
ſcientiam erroneam deponere obligati lunt, mm)

nec
steginitnt Chriſtiani in præcipuis & fundamentalibus Religionis do-
Mſ⸗ H . gmatibus inter ſe conſentiant, in unum Eccleſiæ corpus
teſuri Auhe⸗ Coire, & ſe ut Fratres mutuâ in Chriſto charitate proſequi
toe, gu⸗ . debent. Omnes autem in fundamento convenire inde
hrelienmf⸗ liquet, quod nulla ſit inter Chriſtianos ſecta NB. quæ ar-.
E KAm ticulos fidei Symbolo Apoſtolico contentos non ample-
nbentalil SSatur, & vitam ad præcepta Chriſti componendam eſſe

beber uitH non ſtatuat. Quibus duobus capitibus univerſa Religie
leaut uit Phriſtiana comprehenditur. Carcell. praf. in T. I. oper. E.
tecelrtin⸗ piſcoh. ** 4. Conf. Dn. Calop. Armin. fol. Diſſert. proæm. ii)
12Dena9 Magiſtratus (etiam Chriſtianus) quà Magiſtratus non eſt
ni “ä membrum Eccleſiæ, non magis, quam Pater qua Pater,
g 4 3 3 membrum eſt Eceleſiæ, Apol. c. XXV. fol. 303. kk) Hære-
nu 4

A ticus blaſphemus proprie eſſe non poteſt, blaſphemia
N enim propriè voluntariam divinæ majeſtatis læſionem ſi-
Inificat, ar hærefis planè eſt involuntaria. Apol, c. XXIV.
Jol. 265. Aliud eſt apoſtata. aliud hæreticus. Nihi
commune inter ſe habent, ſed tota religione & profeſ-
ſione inter ſe differunt. Apol. lI. c. fol. 265. 11) Neme
obligatur ad verum Verbi divini ſenſum ſequendum con-
tra conſcientiam ſuam licet erroneam, & Verbum DEI
neminem obligat niſi intellectum, & ſic prout adhibi-
ta omni poſſibili diligentia & prudentia intelligendum
eſſe creditur, eſt zubrica capitis II. L. I. Vedel. Rhaplod.
Vide ſupra lit. b. mm) Hæreſis, de qua quæritur, non
eiſt manifeſtum opus carnis; ſæpilſimè cnim innocen-

9

„

P»2 TAS. IV. SzMBOL. Arosrf.

nec Hæreſi omnis ad opera carnis pertinet. SAN.
CTORUM COMMUNIONEM nn) ex omni-=

bus Sectis: REMISSIONEM oO) ex merito ope-
rum, pp) in altero ſecuio expectandum, PECCA-
TORUM, 44) quæ etiamtamen nom omnia pœ-

nam æternam merentur;, & rr) & quibus peccats

emiſzenis propriè NIHII ſunt, Ss) ad ipſum quo⸗

tiſſimi & opfimi homines, carnis & mundi ofores ac
contemptores, hæretici eſſe deprehen duntur. Nec quis
eſt hæreticus, qui ſi hereſin ſuam opus carms eiſe intel-
ligeret, non ſtatim eam abdicaturus ſit. Apol, c. XXIV.
Jol. 377. Cohf- Vedel. Rasdj. E. II. c. IV. fol. 96. ſeq.
nn) Vide litt. hh. oo) Salus fidei & operibus indiſtin-

que

ctim ſen conjunctim in ſcripturâ tribuitur. Spol. 6.

XXII. jol. 277. Nos etiam ex operibus juſtincari &
non ex fide tantum Jacobus afirmat. Confeg. c. X. 5. 2.
Aſſenſus ſiducialis, vel NB. obſequiofa heæc fiducia, de-
mum ea vera eſt fides illius, qui certo perſvaſus eſt, JE-
8UM eſſe autorem falutis ſolis ipſi obedientibus & pie
ſancteque viventibus, neque fieri poſſe, ut alia ratione
ad ſalutem æternam pervematur, quàm per veram Vi-
am obedientiæ ſen bonorum operum. Conf. c. XI. §. 2.
Canf. Mol. e XI. tot. pp) Remilio peccati vel fiturum
iecalum concernit vel in hujus mundi ſeeula incidit.
IIIa feit completa, firma atque irretractabilis reatüs
condonatio, & non pœnæ tantum ſublatio, Hæc incom-

Pleta, vel ſi completa, retractabilis tamen eſt. Epifcop.

Inft. F. IV. c. X VI. T. J. oper. ol. 399. 4, q) Vide Lit.

g. & z. Ir) Peccata omiflionis NB. et/ſt nebera nibil

YJun,, tamen ut actus poſitivi concipiuntur. 1 2
Inſk. D. IV. 5. II. r. XVI. Tam. I. oper. fol. 299. 86) Etli

(Ebr. VI, 4.) apertè dieatur, quod tales renovari non

.

—
e gecegtutgi
(NNN)
umid n) ua
ümmm intere

ATRRECTI

holliut Ge
meum inquce
X decteto ſ
hune textum
tatem maim
Een, ſiye ex
4 „ 1*
e Ni le relin
uuamcil cettc
delt honins 13
nene guateni
nen ſhent⸗
(Eclurun non e
lins eſt ih
Coden ir noye
1 8
Nalc XIY
Dep. XX
Pethitem man
conkdenter a
Uat, gut pere

danem ſelt
RM
e,dnd er

RNEN

zan, d
M. 24
34 rr]
al

Ara

84. enur

1. AN. H SENsu AkRMINIANORINMM. 23

Carnpeti A que peccatum in Spiritum Sanctum ampliandum,
uer 16 CARNIS tr) an tanquam partis eſſentialis ho-
minis uu) usdemejue mumers, non liquet: vv)
animam interea dormiiſſe negare non auſim:
RESURRECIIONEM. ) ſolorum fidelium,
Er

poſſint α—☛ eααννουαια tamen vix poſſum in animum
meum inducere, quod id aut prorſus impoſſibile ſit, aut
e ex decreto five actione impoſiibile fiat. Quare malim
Crnise . hunc textum aliosque ſimiles ſic exponere, ne difficul-
geprehentmn tatem maximam noetent, non vero meram impoſſibilita-
lamo ttein, ſive ex pafte rei, ſive ex parte DEl. Id. Epiſcop.
turis I Reſp. ad g. XIII. T. II. oper, Tol. 12. ſeq. tt) Fieri non poteſt,
1 II e., HN 4 ut lis (de reſurrect, ecjusd. numerò cofpor.) decidatur,
tai kche⸗ Qquamdiu certo non conſtar;, an hoc corpus pars eſſen-
eutt lethän tialis hominis, an vero inſtrumentum tantùm ſit animæ

humanæ, quatenùs in hâcg vitâa ejus miniſterio indiget; ad
ſe in eo ſuſtentandam, & quod in futurâ vita planè ne-
cCeſlarium non erit: quam litem DEIIS in futuro ſeculo
blequot, 8 deciſurus eſt, ubi tüm demùm intelligemus & ſentiemus;
icetto ſen ln⸗ 2 codem an noyeo corpore nos donaverit omnipotens. A⸗-
pol. .. XLX. Fol. 219. Quanquam ita doceat Epiſcopius P.
III. Diß. XXIII. Th. IIX. uN) Vid. Eit. Prac. Ww.) Su-

confidenter aſſerere, quod extra ſe quidpiam agat, ſen-
tiat, aut percipiat Spiritus corpore exutus. Epiſcop. P.
III. Diſp. XXIII. Th. VII. Ad realem poſſeſſionem ſeu
fruitionem felicitatis æternæ vitæ expectari debet tem-
pus, in quo excitari à morte coram tribunali CHRISTI
ſiſtemur. Eduardus Poppius (nunquam ſatis laudandus
CHRISTI ſervus juxta gpolog. Rem. Eas cals. in anguſt.
part. ſol. 24 . xx) Veri fideles tantùm reſurrectionis
participes erunt, non impii, aut qui reſurgent, ii unz
cum impiis, qui in extremo ſuperſtites erunt die, ali-
quandiu cruciabuntur, & tunc in nihilum redigentur.
“õ declarat. apent⸗ 4 ſol. S. uanquam id cæteris non
ſit tribuendum. Vid. tamen lapra Lit. Mw.

4

. Perſtitem manere (animam) cum licimus, non audemus

—

. 146,V. SM
IN SErtsn AkM. —W.
IWV. Srim. Aposr.
94 TA8.

. ſtatim poſt
XTERNAM Vy) non .
Er Nran vita adeundam, urr Sndol
eſn i aaa) in V. T. exſerte nedua-⸗
tiæ m

Juam pr S 4 Vlnni
. . tim abeunt a rigine
& corpore diſcedentes nor ſl Conf. lit. Preced.
7) aenime dia, Slat. declarat. apert. l. c,
terna gaudia,

Nnn coruſea
DEI
&g. aaa) Si claræ & r ſon V. Ms 5) ſanen
2XX) Conf. lit. “ ainie & vita æterna;, 1 de re dil i. N DEN
nes de eſt ea e .
promiſſio tur, quid opus 1. ſal.
continentur, Apol. c.
Aeſamen nent loca & conclamatum X
Ari? Pre mkicſa V. Teſtamenti omnia ſer⸗ lummocdo perri⸗
z6. Pro ræſentem ſo
hanc vitam P romiſſione
tempatalia ad enim ſub vitæ nomine;, ue pi⸗ hon ne.
nentia. continetur, vitam æternam mn tan Rum legis-
lesi adili en ejus promiſſienem in prima .
zus; tam
Lgemus;

1)ein. 2 5
Dnlum homine
tlem onfuiſſe

Zils csnty Pra
auc verſatur, tiaſitridunu
. . rum adhue vVée. DW
. kiæ circa homincm integrum adhuc XII. Uen de he,
latione, quæ ci dicimus. Epiſcop. III. Diſp. uæ A
locum habere Poſſe d ſunt, Vitæ æternæ; qus dmumante
dc Promiſſa Novi T. duo tunt, nem cX e IIin qlid elſ.
1. . Prom & reſuſcitationem ex sl. hen g,
remiſſionem peccatorum . ctus. Pyiſtoßi z. Diß.
xemiſſie bet, & Spiritus Sane 1⸗ 1. Eiu 4
ſibi præcedanea ha 1e. IX. Conf. Pelt. Ham. iinla d
vih. XIV. de N. fad. 7 laler Hti
7. OM . in ainuc
— Uiteteniya
63 (0) 6 “ llelt
„ E ” non Corgen
n
Nüllatenng
”M ob, c, I.
TABUu⸗ 4 heront
JM leim,,

IN Sn 1

In lim
ndim, 1,
V.T. lenem

Ctes ton kin 44
Gen ,6 0,
Kdre & amn
in Nema, etiank
Lois hnl Eng
clinauntt ll
ommnin kete lu
Alentem ſolas
Momine, .
erernam un .

nem in
in integkun 6s
lno ſun, ſunni
teſtlatuintnn
piritis in

11X. ℳ

“

tH

TAB. V. SYMB. Aposr. IN SENS SociN. 95

TLAB⸗muLA V.

Symboli Apoſtolici in ſenſu

Socinianorum.

LGo, ut 1) primus homo mortalis, in 2)
— ſimplicitate & innocentia, ſine 3) peccato
originali natus, 4) imagine tamen divina

äidhuc coruſcans, autoritate Scripturæ S. quate-

nus 5⁵) ſanæ rationi congruit, inductus, CREDO
IHN DEUM 6) korvréwτ“ 7) exclusaà Perſona-
rum

1) Soein. lil. de Stat. prim. Hom. c. Pucc. p. 35. aſſero

primum hominem, antequam laberetu r, naturà immor⸗
talem non fuiſſe: adde eimz denz Miſtell. p. 5. 2) mal-
zius contra Franz. p. 44. ſeqgb. Simplicitas & innocen=
tia ſi tribuatur Adamo ante laptum, ſatis ſuperque eſt.

MWoem de Ver. & Nat. Dei Filio æ& 7. p. †9. & ſeq tradit

Adamum ante peccatum inſtar infantis & pueri fuiſſe,
quia, quid eſſet nudum, ſcire non potuerit 3) Smalz.
c. Fraz. Di. II p. 46. Peccatum illud originale mera
eſt fabula. Socin. Prælect. Theolog. c. 4. F. I) Scherz.
Coleg. Anti- Socin. p. 274. ſeg. 4) Socinus de ſt at. pr
h. p. 7. Prælect. Theolog: e. 3. P. §. Smalz. t. Franz. p 2.
Durat adhuc imago DEI. 5) Jon. Schlichting. de Tri-
nit. gontra Meiſner. p. 125. it. Homil. §. in c. 1. Johe
p. 85. nulla eſt religionis particula, quæ cum ratione
non conveniat. Bid. D. Scherz. Coll. cit. p. 17. ſege
6⁶) Quoniam eſſentia divina tantum unica eſt, ideo
nullatenus in ea plures perſonæ poſſunt eſſe. Catecb.
Racoß. c. I. g. 27. it. unica perſona, eſt unus ille Deus,
Pater Domini Jeſu Chriſti. Crellius de uno Deo Patre,
Schlichting. c. Meiſn. de Trinit, 7). Crek, lib. I, de une

TAB. V. SyMBoOr. Aposror. — —
⸗ idem, ſed non ſo- RI4)mite
um Trinitate 38) eternum quidem, ſe o5 b- felentiali
lum nec 9) ſucceſſione, nec 10) Sub- faſuakilium:
lum, nec 9) absque ſ aloakilium:

ſtantia ſua ubique præſentem, N II) ſiciſktind m. unbater ſocl
„X ilem vel 13) ſimp iuns IumOMNI
aut 12) immutabilem cujus
S lo,CRLAT.
L Plnsenelu
PDeo, cap. 2. & in comment. in 1. Cor. IIX. 6. Nobt eryatommia,
Pe, Cap. 2.

omnia Oc. Ergo Deuz n natn
uenus (eſt) Deus, trerr e. Partemn. Sacin. lib. S Gn- . los, in.,,
ille unus nd, t Colleg. eit. p. 71. ſeg. 5) et. Drl miterie
B SE , Te dng Sgeigtes, ,,js. Teltmenie er ithu
. Noros. Ref anpen t Daum ſolum æternum eſſe, con . lue de
ertez ve chogg, g, 2f. Smalz e- Franz’p Ia. Deum ab ug )i
Secin relece biarardd haberi negat.r. h Ce hs Il rurſun
æterno eſſe in crip “ ſeqg. Temhpiusztam De/ . ic,Na
“ä ſunt
ternum ac increatu fol.ior. Quidem etiam nele . an.)e3,1
21 Gouαπι..6.. Keckerm. 6. Zoroß. append. Smige Ee⸗ b, ocmriſn
Pri æternam docent. Moj- 5 9) Succeſſivam zit onni
ol. 29. . „. r, Goslab. C. e W Anti⸗
Jol. S. alii c Kut . .

14 ([na non ubique eſle
fol. 49. ſeqq. 10) Deum ſubſtanti nn hie y.
. Kutem ait Sovinus Fragm. Latte 4 . a gr. Nec⸗ 4
. Rane Krancſ Dabid, de inbac. &. XIV.
Cantra Fr . L

, Vil. Hornbect. Soci- Uotitia ⸗
Pranz. Diſz.t. fol. 3. D. XII Fol. P9. Vid. Horn E

iſzm. C onf. L-II. f l. 25geſé. II)Socin, Prælect .F. P
niſm. LII. fol. 2509

umand de. Vohleni
gat, Deum peccata, quæ à eR anmn un. teliuß
bendent ee fi nti ia præſcire, an n fium
pendent & futura contingetis præſci

. juch
in cits 4
But. e, 22. 6 D. Calob Socin cit,. t dgg
it. Er Rus de Deo Garttribut. e, 22.,6 B din. p 34084 Mr e
V. * . r0O pfer t Sec e zu⸗ ragmn,
diſerte affrmat, in Deo (p iſi in Deo imnutatio quæ tſrin
quam mutationem eſſe n 1 ) Grellius de Do W
dam ſit, Deum fruſtà placari 13)

attrib. diß, l, c. Deo accidentin tribuir.

Gret. IN SENSV SOcINIANORIM,. » HM
en Anadt. cujus 14) miſericordia nec inſinita, neque 1 ) ju⸗
4 W 1
ne, mee⸗ 10 N ſtitia eſſentiali 18 eſt, PATREM, qui EXI 6)ſubſtan-
A.
. honie tia ſua Filium ab æterno non genuit, Iy) noſter au-
Pingtuin tem Pater factus demum in Nov. Teſt. per Chri=
4 ſtum: OMNIPOTENTEM, 1 8) modo haut infi-
nito, CREATOREM COELI ET TERRE, qui
19) ſolus excluſo Filio & Spiritus produxit & con- B
CIſervat omnia, adorandus non præciſe propter 20)
mie G divinam naturam, ſed alias ob cauſas.
en ſi⸗ los. Socin. p. 158. 14) Smnalz. c. Franz. p. 3. negat
,1r 4 DrI miſericordiam infinitam & immenſam eſſe, it, Cæ-
s linni ech, Raccob. p. 266. 15) Catechiſin., Raccob. l. c. Crele
n te rnmin Iius de D. & A, D. c 19. p. 268., 6 Dn. Caloß. Socini it.“
Funzyll p. 149, 16.) in Catceh. KRaccob. p. 65. generatio Fili?
kingu DrEI prorſus impoſſibilis DEO dicitur, 17) Volchkel.
ugenl I. 3. de L, R. c, 2. p. 57. DEus jam demum in N. T. pex
cin. Et Chriſtum factus eſt Pater noſter. 18.) Smalz. in Reſs
tnanni 4 Frang. p. 3. it. Examin. centum errorum p. 76. 5, D CA-⸗
Aznl leoß. Sociniſim. p. I5. 10.) Crellius, ſolat Pater creak
Alugzu⸗ it omnia. b. Anti-Crell. D. Botfſacci &D. Scherg.
aebrlele D Coll. Anti-Soc. p. I03. 20) Smalz. Refut. norſßror. P.Sè⸗
oCie , Caloß. Sociniſm. Pp. 163
ti unmid G
d en
G Redo ET T) fide in V. T. non requiſita, 2.)
l notitis ſolum & aſlenſu conſtante, IN E-
ige, G SUM
n unn 1) olelelius 1.TV. . R. e .. 151. ſegs. Sma læ.c. Franz.
n⸗ p. 103. Juſtitia Per fidem ante N. T. non fuit propoſita,
in ,⸗ id. l. c. p. 93. Fides V. T. reſpexit ſolum fidem in DEum,
1,60 1 6 1 non Ohriſtum: v. D. Scherzg. coll. cit. p. 643. 2) So=
tcin. Fragm. de Juſtißte. Tom I., opp. f. 621. Fides ſigni=
e lee r licat prim credere, Jeſum eſſe Chriſtum, ſec undea ſi-
ePatel, Anificat confidere Chriſto, atque hæc ſides ad i pſius
ℳ

„8 TAB. V- Svuor-: ApOsror. ui

—
SM CHRISTLIM 3) tanquam fidei objectum )Des aliſim
fLecundarium, FILIUM EIUS UNICUM non nntss non n
naturalem, ſed 4 adoptivum, DOMINUM teteum, Ag
NOSTRIM 5) poſt refſurrectionem factum: miincglum
QVI CONCEPTUS ESTI DE SPIRIII S. ⁰) lgenferr
Deo Patre vices viri ſupplente, NATUS 7) ex annorizpror
MARIA VIRGINE non 3⁸) Seardgwταρ aut I I AT
“”Ml 9) De- (MCENNS
Chriſti præcepta & promiſſa præcipu reſpicit: acceſ-· 4
Torie autem & antecedenter ad ejus perionam atque
unus 7d. Part. 1V. de ſerbatc. 11I. 3) Socinus libeba⸗
Jor. c. 5. p. 62. contra Wujeck. p. Ug. contendit Ppanm o) pyli,
Patrem primarium fidei objectum eſſe, in quem rse. nnlr,, u
Puè credendum ſit; Chriſtum autem eſſe objectum Dbigie n
dei ſecundarium, fidemque non acquieſcere in Chriſ 0, 0 Eten Cl
ſced per ipſum dirigi in DEum. 4) Soein. in Anti- Wu- ce
Jeck. c. reſp. ad Claſſ. 3. arg. I. dicit Ghriſtum dantam (e ſen
Filium DEI adoptivum eſſe, ratione ſimilitudinis cum Rrotoplaſi Na
DEO, amoris DEl, conceptionis e Spiritu, ſanctifica- mines 1,
tionis, miſſionis, reſuscitationis, exaltationis ad re- ldſcenin d.
gnum & ſummum ſacerdotium v. D. Caleb. W edlan mu
. 09. ſecij. J.) Smalz. Eram. C. Error. p. 16, Ch ie ios Cal,
omnium hominum Dominum ante mortem non u i,
veipſa: it. p. I7. ante reſurrectionem non tant De . ervd l, i⸗
Angelorum. 6.) Socin. in Anti - W'njeck. à . (ſag
Deum in Chriſto homine in Mariæ virginis utetoe 0½* 1n, . dden
mando, ſeminis viri, vel potius „viri ipſius Nickt dd⸗ Aun dimm
pleviſſe p. 2109. Spiritus S. ſuperveniet, perinde et “ ahnt, 14
ſi dixiſſet, quod viri operâ in homine gignendo ker 0. .N II len
let, hic virtutis divinæ operà fiet p. 221. vid. D. Seber. Qnzre dnee
Coll. cit. p. 372. 7.) Crell. tom. 2. 6omment. f 10. 11. 17. : & o
IJeéqgg. tradit Mariam non ex tribu Juda, & familia Davi- aer; y
dis. ſed ex Levi ortam eſſe,it. Socin: ke on. Sacr. P. ngooht

X

.

Mun IN SENsu SocrxIANORUM. 99

—
guun futsh 9) Deus altifſimus, 10) venturus etiam, ſi primi
S TNN⸗ parentes non peccaſſent, ut 11) officium Pro-
n, DOMNN Pheticum, ad quod tempore quadrageſimalis je=
Gmetinentn junii in cœlum raptus, fuit informatus, perficien-
n do legem veterem, promulgandoque 12) novam
Ue cum novis promiſſi is obiret: PASILS SUB PON-
en TIO PIIL ATO 13) cruciatus non infernales
CRUCIFIXUS, MORTUUS ET SEPUL TUS,.
non ur 14) Jultitiæ divinæ ſatisfaceret, ac 15)
PD 2 . Ex=

5) & 9) Volckel-l. V. de V. R. e. 9. p. 4115. Chriſtus non
naturâ, ſed DEl beneficio DEus. it. e. 710. p. 4121. Chri⸗
ſtus DEus ille ſummus non eſt, ſed ab eo diſtingvitur.
v. D. Scherz. Coll. eit .pe 133. 391. & D. Caloß. Sociniſin.
p. 134, 70.) Smalz. & Franz. diſp. 12. de cauſaz peccati
y. 429,. ſeq. affirmant Chriſtum venturum fuiſſe, ſi
Protoplaſti non peccaſſent, ad ſervandum in æternum
homines. 11.) Socin. inſtitut. ck⸗. Relig. p. 127. ſeq.
de Alcenſu & comoratione Chriſti hominis in cœlo,
antequam munus ſuum in terris obirxe inciperet Conf,
Sckherz. Colleg., Anti- Socin. 403. ſeq4. I2.) Socin. ad
AIytie. Cutheni theſ. I10. it. de aſi. c. Ohbriſti them., II4
Oſterod. Inſtitut. c: I2. 5. D. Seherz. Coll. git. Pp. ZI4e
403. ſeqg. 13) Smalz. contra Smiglec. de ſaticfact. &. 6.
p. 222, tt. Socin. P. LII. de Serb. Clr. g. 4, egant Chri-
ſtum damnatorum poœnas ſuſtinuiſſe. v. D. Scherz.
Colle cit. p. 48, ſég. I4.) Socin, de Chn. Serbß. p. I. G. 1a
zt. P. III. c. I. aſſerit, DEum & jure potuiſſe nobis con⸗
donare peccata noſtra, aulla pro ipfſis-ſatisfactione ac.
ceptâ; & voluiſſe nobis peccata noſtra condonare, it.
Volekl l, V. de V. R. c. 22, p. 675. 15.) Volckel. oc, eit,
Antea propitius xſeipſo PEus fuit, quam Chr iſtus nos

— 7

S

* .
ðD

1700 TAE. V. SyMBOT. Aposgrof.

expiando hominum peccata . 16) DEUM nobis

reconciliaret, ſed ut 17) exemplum daret & vi-
am ſalutis 18) confirmaret: 19) DESCEN-
DIT AD INFERNA. h. e. figurate, in ſtatum
mortuorum pęrvenit: TERTIA DIE RESUR-

REXIT A MORTUIS 20) non propria ſed
Dei Patris virtute; ita, ut poſt 21) vivificatio-

. nem
illi conciliaret. it. Etſi nunc vulgo Chriſtiani ſentiunt,
Chriſtum morte ſua nobis ſalutem meruiſſe, & pro pec-
catis noſtris plenarie ſatisfeciſſe quæ ſententia fallax
eſt, erronea & admodum pernicioſa. v D Siherz. Coll.

cit/p. 430. 16) Socin. de Chr. Serbß. P. L. c. 7, 8 Nus⸗
quam Scriptura aſſerit, DEum nobis à Chriſto recone
ciliatum; verum id tantum, quod nos per Chriſtum aut
mortem ejus ſimus reconciliati: dum Chriſtus nobis vi-

am oſtendit, quemadmodum nos ad Deum converti, at=

R—W – 1⸗ 2 . 2:⸗. . .
que ad eum modum reconciliari oporteat, inquit Ca-

tech. Raccofß. c. 7. de mort. Chriſti qb.31. ſeqq. 17) Socin. Ps
I. de Chr. Serß., c. g. Chriſtus ideo Servator eſt, quia
nobis exemplum, quod imitemu, dedit. v. O. Scherze
Coll. cit. p. 466. ſeq. 18) Socin. P. I. de Chr. Serb. c. 3.

Chriſtus miraculis & vel maxime ſangvinis effuſione

viam ſalutis confirmavit. it. P. II. « 25 & Prælect. Tbea-
log. c. 20. P. 124. 19) Smalz. Refut. l. 1. de Err.
Mrian. I4. p. 148. Deſcendere figurate accipi debet,

ad inferos, non eſt actio Jeiu Chriſti; ſed tantum con-⸗

ditio conſequens mortis perpeſſionem. v. D. Scherz.

Coll. cit. p. 5339 20) Socen. diſs, de unigen. Fil. DEI

eſſentia, p. 117 tom. II. opp. f. 513. ſegg. Ereptus eſt
Chriſtus ex ſtatu reliquorum mortuorum: à quo vero

2

N!

—

DAuncCtptg n
(0ELOS, ut

s lorioſn

MAMDp

fſopwum Dei
iilmortpat,l

umaſegto
magls iſlent⸗
dbere Calle
4 Uc, 1. 6.
ſronampli

Mrtältrem 4

tlunc Bori

emes. Onr

llgeretut,3
uferehin
Uunmmori
un aleendit,
iaſztisi⸗

tiſtus dera⸗

Ummitttione,

iech, Narcog
ll Nen.

. „ r.. 21 Y noß non
pro eo, quod Chriftus poſt mortem inciderit in iſtum ir 8

ſtatum in quem omnes mortui incidunt. it. Deſcenſus

eDkON
Chrſtug le
n ſe
lit Duus

Tuntumn igi
Andeſien

4AWe. IN SFENeI SocINTINORMI. rot

Iü nem corpus mortaic retinuerit: ASCENLDITAD
enplun Enbi COELOS, ut 22) exuta carne & ſangvine
et:9) W corpus glorioſum indueret: SEDET AD DEX-
.V ie TRAM DEI PATRIS OMNIPOTENTIS, ut
TINeN Ppopulum Dei 23) ceu vicarius ad tempus 24)
) m abſens regat, N DE VENTURUS EST IUDI-
tokur)ii G 3 “ CARE
rnuzm à ſeipſo? Quid rogamus abſurdius aut ſcripturæ
loCekui magis diſſentaneum it. Catech. Racc.c. 12 76. 4. 6. D.
Ctennheutent scherz Coll. cit. p. 549. 21r) Socin. de ſtat. pr. Homin.

le gu c. Pucc. c. 8. P. 235. Non eſt Chriſtus JEſus, quam-
niciolerh VIS non amplius moreretur, à mortuis excitatus, im-
,, riI mortalitatem & gloriam ſui corporis adeptus, niſi cum
nnoben in cœlum translatus eſt; ubi ſedes eſt corporum immor-
Nodwlr talium & glorioſorum. 22) Volekel. l. III. de V. R. .
tun “ 19. p. 106. Chriſtus ut immortali glorioſeque corpore
— Lingeretur & porro vitam viveret ſempiternam, h. c.
rigienai⸗ ut fieret, qui non ſolum non moreretur, ſed natura et-
ſikre iam ſua mori non poſſet, terras has reliquit, & in cœ-
8 lum aſcendit, in quo aſcenſu eum transmutatum eſſe,
ih res ĩ pſa ſatis indicat. Smalz. de dib. Chr. c. I4. p. 90.
“ Chriſtus per aſcenſionem conſecutus eſt naturæ ipſius
Lehv. .

immutationem v. D. Scherz. Colkl. cit. p. 5So 23) Ca-

l tech. Racco“. c. 12. 46ß. 16. Quid eſt ſedere ad dextram

6 1 DEI? Reſp. eſt vices DEl gerere Smalz Reſp. ad

ℳAE
.

noß monſir. Smiglec. c. 14. p. 138. ſcribit, Jeſum popu-
lo à DEO Patre præfectum eſſe, ut ad certum tempus
hr ſtus eſſet omnia in omnibus Confer D. Scherg.
Coll. p. 5 8 24) Smalz Exam c. Error. n. 22 pP. II. vo-
luit DEus JEſum Chriſtum ſemel in cœlos exaltatum,

te ſni

, 1 4 .1⸗ . . .*
eluuen . ibidem manere, usque ad inſtaurationem omnium
9 l Tantum igitur abeſt à populo ſuo Rex JEſus Cbriſtus,
N , quoad eſſentiam, quantum illud ſummum cœlum diſtat
oenme .

52 TAB. V. SYMBOL. ApoOsrot.
102 B

CARE poteſtate 2 5) vicaria & poſt 26) reſur⸗

27. fideles ſeilicet, 28) impiis H
redactis. 1 Sma , e Dii , Chy, , a 9 100
R infima terrà. Smalz. de Gr Heuz du⸗
2 lctel. l. III. de Vi K. 6. 29. P. 12 3. E Pha-
65. i ais DEl dicitur, ut olim Perma u⸗
1a. nis loco omnia procuravit &c. 26) Smalz.
raon

XIIX, 18. poſt
C. Error. n. 3. p. 16. Chriſto Matth. XXIIX, 18. P
„ rry. * 55. 8 *

eſt ominis poteſtas in cœ⸗
reſurrectionem demum data eſt ominis pos
reſurrect

& - ate mortem fummam in hom
Io & in terrà. Ergo ante mortem ſu
10

. aA D. 1
diſeipulis ſenſit; teſte Felspingero in epißol. apr

impi reſurrectio-
6g.. negans impiorum o.
e Se ſern enn ul eſſe pe⸗
. eere:e Soren aſſerit impios nmesücnul P
nicus abolondos, v. D. Scherz. Golla c. p. 1220.
LE1 Uese

. „ 4 1 §
REDO 1) per vires naturæ adhuc integfas,

L *) perſonam di-
SPIRITUM S. non ut 2) P li.
Wnd ſummum DEum, 3) Deo karrc ei⸗
lio ab æterno procedentem, ſed ut 4) virtuten

DEI

7 ” z, . Nonne
E*) Sehiebting. c. Meiſner. de ſert. arhitr. F. 533

ir; interiori bono
ngelie Spiritus S. inter
ad credendum Evangelie Spiri

c. p.244.
opus eſt? Nullo modo: Catech. Racoß. e. b. . I.

is adminiſtra eſt.
Voluntas hominis cauſa converſionis ad

iſn. Trinite
P. ob. ſegq. 2t. v. 6zg9. 2) Schlicbt. c. Meiſn. de Tr.

a illa divina, ſeu ſum-=
. Nνσ. Spiritus S. non eſt Perſona illa divina, ſeu ſum-

mus DEus Catech. Racog. c. I. de ent. Del 4 . H.
) Socin defenf. animadberſ. p. 318. , Sperira S.
,6 . . 4) Crellius in Tractat. Vratiohe
3 I. 141. Animadvertendum ele⸗ Gublen &
Sonlſiderari Spiritum S, vel qvatenus aliqvi- ar

1

N

D, gui hor
Pumilum ne
er repenetati
inpntaum Ch
Lhedientie
IICNMN, 9
Urceſſaiam,

niplotelig

homine relis
hominis, ,
dnaly e y,
ſuiſenotum.
E. 6) o.
Auebaptiin

AuNhomines

Feidumſ
Mlam corar
uodl ſteut
ur itzetiam
toyttate vit,
kat e. 4.

fuſtitir Chr

ſus Dro „
, ue

iurecept
p. 12v. B. D. Scherz. Coll. cit.
Smalz c. Frangz. aiſp. F. p. 42. P. De Sch

ein, Trad,
63.
Auti. dri
. lerleſ⸗
5,935.
tmnaten
Eertim vitt

*„

Ct. Mat⸗ . HS IN SEWeI SOCINIANORuI. roy

d , DEI, qua homines ſanclificat, in 5) V. T. nec
O5 EI MN promiſſum nece notum: SANCTAM non pro-
imiiswiin, pter regenerationem 6) in, Baptiſmo, aut 7)
imputatam Chriſti Juſtitiam, ſed ſtudio virtutis
Duſciu & obedientiæ 8) EC CLESIAM CATHO-=-
ELICAM, 9) ſcitu quidem & creditůù non
neceſſariam, nec 10) perpetuò duraturam, aut
CCEC 4 Ler⸗-
in iplo reſidet, aut ab eo proficiſcitur: vel quaténus in
homine reſidet, & ſic ex divinàâ benignitate eſt aliquid
hominis. v. Dn. D. Caloß. Sociniſm. p. 226. ſeq. 5)
Smalz c. Franz. F. gz. ſeq. negat Spiritum S. in V. Te.
fuiſſe notum aut promiſſum. v D. Scherz. Colt, cit. p.
367. 6⁶) Wolzogen, in Joh. III. F. Tom. I. pp. f. 4I

0ah eum homines regenerarentur, ſed ut ii; qui perSpiritum
atute ale & verbum jam ſunt regeniti, eè tanquam viſibili ſigno
9 palam coram Eccleſia J. C. teſtentur, ac profiteantur,

u n quod ſicut corpora ipſorum aquà elementari abluun-
1. zehol tur, ita etiam ipſi ſemel peccato mortui, impoſterum in
n, ſdu novitate vitæ ambulaturi ſint. 7) Socinus P. I. de Ser=
Bat z. 71 Non per imputationem, ſed imitationem
zuſtitiæ Chriſti & obedientiæ ejus, quà nos ita ut Chri-
ſtus DEO obediamus, nos juſtificari docet. Chriſti

Gints5 des, quce nos juſtificat, reipſa nihil ahud eſt, quam
elelas ejus præceptis obedire ſpe futuræ immortalitatis., So⸗
elans cin. Track. de Fid. & oper. p. 4. Di Seherz. Coll. pe
,, 0 621. 5⁵) Volokelius l. IV. de V. R. c. I. p. 168. F. College
Anti-Soein. D. Scherz: p. 6Go. ſegg. 9⁹) Socin. tracke
de Eccleſ. & miſſ. Miniſtr. c. I. B. D Caloß. Sociniſm.
p. 935. 10) Oforod. inſtitut. c. 42. p. 412. 426. ubi
affirmat, non neceſſe eſſe, ſtatuere ſemper aliquam, præ-
ſertim viſibilem fuiſſe Eccleſiam. Volckelius l. V. de V.
. c. 7. p. 39I. 1t. Theophil. Nicolaid. contr. Miedzyboz

1, 7
rd

Aquæ baptiſmus non eſt eum in finem inſtitutus, ut pex

4 .
—

NoA FAL. V. SYMSOr. Arosro. gen

Certis I1) notis inſignem, vel 12) ordinario mi⸗ ((Qarumvocabun
niſterio indigentem; SANCTORLM, qui ſacra- N0NN EEG
mentis ceu 13) cremoniis chriſtianis initiati ine 10 fbe in
Chriſtianiſino, 14) Chtiſtum colunt & ſtudio on 1)) ejude
Pietatis vacant, COMMUNIONEM externam, NWNHICTHON
SH ſeclae inll)l ign

ge⸗

?. 4. p. 72. Negamus, quod neceſſe ſit Eccle ſiam I.C.
ſemper ab eo tempore, quò à Chriſto & Apoſtolis ſti0n-:.
data eſt, durare v. D. Sebherz. Coll. cit. p. 978. n) tenenqum cer
Salz, e. Franz. p. 282. Notæ Eccleſiæ nullæ ſunt, (tiſtuettte
nec ut ſint, neceſſe eſt. it. Oolkel. I. VI. de lV. K. c. . ietatisſerln
706 b. D. Caloß. Sociniſzn. p. 939 12) ö5malz. dihp.
V. dé Ecg lej PFranz p. 386. ait: Firmum maneat, quem- B
admodum aliquis alios docere poteſt, etiamſi à nemi= Gliheize c,
ne ſit vocatus aut miſſus, ſic etiam ritus illos ſacros ad Decitis manſe
miniſtrare eundem poſſe, abs que miſſione v. D.sehere. Enhors ip
Coll cit, p. 1000. 13) Secblichtingins contra Meiſzer. Almorienqn
de Trinitat .2. c. ex hypotheſi,quodsaeramenta ſint wfunih⸗
tantum ritus Chriſtiani, ſcrxibit: Articulus de cœna Faocetbchunn
Baptiſmo ignoratus aut repudiatus ſalutem non adi- Anunten
mit, dummodo quispiam cœna domini & baptiſmou- Auens ejngen
tatur Soctz. de Baptiimn. agba Diſp. p. 229. Te. bapti- mur e,,
ſinum rem indifferentem eſſe diſputat. v. D. Scherz. ven Peccato
Colleg. it. p. 762¾. ſJeqs. 5t. 750. Caech. KRacoß. r. 3. 4e Chtiiconle
c&ατ Dom. g. II. Nos ritus iſtius naturam in panis dnalt Pran⸗
fractione & uſu & & poculo potu, perque hæc in mor- e ct⸗
tis Chriſti repræſentatione quadam ſitam eſſe dicimus. 4 ſl Aanobi,
14] Smnalz e. Frang. ſp. H. de Ecellſ. p. 282. Cre- 1.Dte,,

dimus, omnes illos, Lutheranos & Galviniſtas & alios, neni,
348; Q „ alv . . 4.
= Qqui aPapatu defecerunt; in unam Eccleſiam congregart . Ptom
.poſſe, ſi Spiritu E/u Chriſti ſe regere aterentur, & Ccha- ulti⸗
. Kitatis oiciis potius, quam iſtis odiis mutuis certarent- ihug

Nam (quod pro regula immota& maxima nos quidem

. W

Ma IXN SSNSU SOcINIANORuM.. 1r0oz

—

Anyains, ſectarum vocabulis tamen diſtinétam: REMIs.
CTONN. SIONEM PECCATORUM I5) quorundarnr.
s chitimdi ſine 16) fide in Chriſtum parabili: CARNIS
un olme non 17) ejusdem numero & ſubſtantia RE.
NONMeHESURRECTIONEM ET VITAM EFTERNAM
in 18) V. I. ignoratam nec 19) gradibus præmio⸗
rum diſtinctam. U

ere Cl tt ⸗ tenendum cenſemus) NB. inter quos DEas & JEſus
otr Ne Chriſtus rite colitur & adorfatur. & inter quos ſtudiunt

pietatis ſecundum Chriſti præcepta viget, ii omnes pro e
Chriſti Eccleſia haberi poſſunt & debent. v. D. Scherz.
Coll. cit. p. 979. & D. Calob. Sociniſm. p. 942. 15)
Schlichting. c. Mezſa. g. I. p. 25. ſi ſit homo, qui in
peccatis manſerit eo usque , ut ei non amplins tantun
temporis ſuppetat, ut vitam & mores emendet, utpote
cui moriendum jam ſit, quicquid tandem lacrymarum
profundat, & quamcunque in partem ſe verſet, vi Novi
Foœderis damnandus eſt. 16] Smalzius e. Franz. p. 353.
ad naturam pœnitentiæ non pertinet fides, ſed conſe-
quens ejus eſt. quod ex divina benignitate accedit. So⸗
tinus Part. III. de Serbat. Chr.c.9., negat nos remiflio-
nem peccatorum per & propter ſagvinem ac mortem
dilh, Ohriſti conſequi. v. D. Calsß. Sociniſm. p. 747. 17
.M Smale. Eram. c. Error. aderr. S9. p. 36. Corpora hæ,
Sas uiru, quæ nunc circumferimus, reſurrectura, non credimus,
ſed alia nobis danda eſſe, ab Apoſtolo edoceri ſtatuimus
v. D Scherz. Coll. cit. p. II194., 18) Socinus lib. quod
regni Pol. 6. . it. part. IV. contra Palaolog. p. 349. In
V. T. promitlio vitæ æternæ nulla fuit. vVv. D. Scherz.

. 939 M
titmumde.E

nkaelin . coll. it, p. 361. 19) Negat Smalzius v. D. Scherz. Colte
Etlinn cit. p. 1225. & D. Calob. Socinilm., p. HI0.
Ddismund .

7

7

106 CaAr. IX. DE SYMBOLIO

Ex diverſitate hâc ſenſus, quem contra Sctiptu.

ræ S. analogiam, modò nominatæ ſectæ, Symbolo

Hlenhn
erum etin

Apoſtolico affingunt, ſatis opinior, liquet; gravis- Mm nd il

ſimè errarc Syncretiſmi patronos, qui cum M. An-
ronio de Dominis lib. 7. de Republ. Eccleſ. in calce,

“

tradunt, hoc Symbolum eſſe medium idoneum
conciliandi religiones totéò Cœlo diverſas. Confer
cabulas heic inſertas, earumque diverſas ſententias
expende, & quam lubricum ac falſum hoc Syncre-
tiſmi fundamentum ſit, facilé deprehendes.

Car. IX.

DE

SYMBOLO NICEN0O.

Qlelum Nicenum dicitur à node, ſeu coneilio
Niceno Oecumenico, quod A. ChR. CCCXXV.

vaſu Alexandri Epiſcopi Alexandrini, Impe-
rator Conſtantinus M. ex omni Aſia, Africa &

Europa convocatis CCCXVIII. Epilcopis, in Regi?

ſua, Niceæ urbis Bithyniæ habuit, ut

Presbyteri Alexandrini, qui Chriſtum D
eſſe bονειd4ÜH⸗ α νααdÜ0νnegabat, ex S. literis
convincerent ac damnarent. v. 7 beodoret. H.-E. e
1. c. 5.6. 7. Euſeb. I. III. de vita Conſtantinit. 10. So⸗-⸗

hæreſin Arii

eo Patrè

. „ . ,.—ℳ/5R. .
zom. I. I. 6. 16. JSocrat. l. I. 6. 5. 10. & Severini Bi-

nii tom. I: concil,: in not. ad Cone. Nic lit. K.

—

4

9. 2

Hoc

Clio Conſtant
Dittescl. teg
cerum vic.
lamidemm n
n Milautun
holatur Nie
Araud,, 4
Ci, ginn
Deidi in ont
GliceCpolut⸗

heorntü

fü6lucigene
lum kuit,
Nſiu Aiſe,
AUthue hine
nos conler
enchtur,

Onbolun 4
Caionum i
lume enin
tam pen
ei erprin

Aun, in

NCcNo NiickNoO. 12o07

enamee Hoc Symbolum, prout libris noſtris Symbolicis
nrelk inſertum; etiam Conſtantinopolitanum diei poteſt.
nioie Nam plane illos articulos continet, quos in con--
ln cilio Conſtantinopolitano, anno CCC. LXXXI.
G1 NMα Patres CI. regnante beodoſio Seniore, Niceno ad-
meima diderunt. vid. Theodoret. Hiſt. l. V. c. g9. Idcircò et=
Nochett iam idem Symbolum (Conſtantinopolitanum) quò
Nehheit in Miſſa utuntur Papæi, à ſcriptoribus paſſim ap-
efulnn e pellatur Nicenum. vid. Lombard.l. n. diftintk. XI. &
eni D Alexandr. Aleſium Part. II. Quæſt. 6 9. mebr. Ze
Quia, quicquid continetur in Niceno, id iisdem
verbis in Conſtantinopolitano repetitur: & quic-
quid adpoſuit Conſtantinopolitanum, id νοααορ
cEN he. potentid ſive virtute ineſt Niceno, quod majo-
tis lucis causa poſteà ad jectis paucis verbis explica-
tum fuit. Præter hanc, aliam cauſam adducit
ſae, Voſſus Aiſſert. IIl. de Symbol. n. 7. p. 5§ 8. ſeq.

,
49

0NNO Atque hinc fortè eſt, quod ſi Conciliorum To-
Henn 7 Mnad conſeras, aliqua hic diſerepantia depre=
aeN e Rendatüur. „ 2
e Gn olum autem hoc (obſervante G. Carpzovis
riond, in Vag. cit. p. 5 5.) ita appellatur ad differentiam
Lanonum in cadem Synodo Nicena conditorum.
in “ Canones enim dicuntur ad diſeiplinam Eceleſia=
e . ſticam pertinere? Symbolum veérO doctrinam
U fidei exprimit. Canones hujus concilii & ali-
10,

“ orum, in Gallia edidit Cbriſtophorus Juſtelluss

4

eujus

.

5

olymita-
E Gcuen, aliis Macarium Mina ,
entn pi

aliis Exſta-
liis Euſebium =
ruas nriochenumn Epileopum Pron Setee
Bece Erertit. A e
e,e arum ſolliciti,
nomine p R
Scriptoris 10 n
a⸗ o de der diligenter Cognita
ais co

copos
ſententia, ipſum henrorem&kell or
n lenie llatis inter ſe ſententii unn dol
6enli de Symbolum ex ſacris literi elna
enlendn n, diam ſcriptor, aut (ut 4 8
ſ ð fuerit. Si HWH 7
aman

etiam. Bi⸗-
lum Gichrur, comcchiſſs, On en⸗
Sribo Conc. fol. 26 3. concedit. gſe.
leine iponi ſum fuiſſe Legatum ſe. e
an acen ern tores antiquiores muin ga,
Pmmes e den legatorum, ſeu p
omnes tan

i E

7. V ac
rAr. Orna it,
ſt dio Haeh. Camen⸗ ℳ ins ador
I
guhri

01 66.
ronolagis Nicephori ſabjunxit, ann g6

Agunent,

aie ſonnie

iritud
xrlonarum

1oanbugue
mütymbolun
nnuminedce
MHehateledt
Monanianon
lentia & teee
Proſtiptum N

unaberlett,

neorthe

ugmverit
(lrerat A
Meſentibus

iNetum den

m Theo,o

ritumn Aiiu

14 Sdaülti,
Viti
erint,
Kan Romani memin
um
muntion

ent rle 00
liens, conte
Emtione Ver
.) Noneſ

uo len

8Mtdn

nnſun h
,Alüs lus 4
riun Heni

Niene⸗ ℳ,

Ane
mrel f

ES

ſeni e
I, D ruß
iung .
eng
ne
4 abl,
ue ktt len
oruc, ſuß⸗
nmie, GNO
SS

ſimuſ
Amn

terna EFecleſix iæ diſciplinàâ.

Nickhkyo. 109

§F. 5. .
eunintun & ſeopus Spmboli fuit, alſartio uni.
us Dei eſſentiæ in tribus d'ſtinäéis perſonis, Patre, F.
lio & Spiritu S. Nam unitatem eſſentiæ divinæ &
Perſonarum Trinitatem, in unâ iſta eſſentià, expreſ-
ſo cujusque Perſonæ charactere perſonali confir-
mat Symbolum. v. Mag. B. D. Caryzoy. p.54. Ce.
terum in eodem concilio controverſia de die, quz
Paſeha celebrari debebat, ſopita, & C. Meletii ac
Norvatianorum dogma, de neganda lapſi⸗ s pœni-
tentia & receptione in communionem Eccleſiy
proſeriptum fuit, conditis ſimul canonibus de ex-

§. 6.
Hanc orthodoxam & Catholicam ſententiam im-
pugnaverat Arius Presbyter Alexandrinur. Nam
dixerat Alexander Arc hiepiſcopus aliquando
Præſentibus Epiſcopis & Clericis, cum de perſo-
nis divinis verba faceret, in T'initate eſſe mitatem:
inde cum de re ardua & aliena à captu rationis hu-
manæ diſputaret eruditius, & Philoſophice magis,
quam Theologicam ſimplicitatem decere credere-
tur: tum Arius ſive, exiſtimans ab Archiepiſcopo
SabelliiAfri Judaiſnum aſſeri; ſeu anſam Hanc o-
flentandæ contra illum doctrinæ ſuæ cupidè arri-
piens, contrarium planè defendere, & omni con-
tentione verborum Archiepiſcopum refellere coœ-
pit: Non æſſe unum ſilium cum Patre, quippe cujus
origo demonſtretur, ſ, cum inquit, genuit PFilium
Pater

110 Cr. INX. DrE SvYOro.

.

Pater, eſt initium aliquod Filii, & extitit hic & non
fuie aliquando: v, inquiebat, à7 & viοα⅝., UI⸗
terius argutabatur, ſequi Filium extitiſſe illum qui⸗
dem, ſed extitiſſe de nullis rebus, quæ res eſſent: id
eſt, && zn Gνροντα τνοοονHοαν ασνρεο. Nam
Latino ſermone hæ res exponi atque demonſtrari
commodè nequeunt. Mox addidit alia contume-
lioſa verba inilium Dei, ipſum creatum & factum
eſſe, id eſt tναα ντσνι.α wοαιο. hegans Filium

. — „ 1
Dei eſſe rꝙs TατT——ot οναοσοοονπισ αναιαιdιHÜv, vid. Ca-

erarit Hiſtor. cit. p. m. I8 3. ſeq. Dogma Arii, qui

ex Antiquis cognoſcere, avet, 1heodoretuml. I. 6. d.

& 5. Epiphanium Hereſ.- 6g. evolvat. adde Euſeb.l.
TI. de vit. Conſtant. z. 6z. Sozomen. l. I. 6. 15. Nu-
per eadem hominis dogmata deſcripſit, & propa-

gare ſtuduit Chriſtophorus Sandins, in Nacleo Hiße.

Eecleſequem vocat, p. 2 3 8. 239. ſeq41.
Impio vero illius dogmati opponitur Swubolam
Catholicis compoſitum. Quod Imperator &
concilii Patres exceptis poſt Arium nonnullis Epi=
ſcopis excommunicatis, ſubſcriptione ſuâ (quam-
Vis ex parte dolosà,) omnes adprobarunt, & con-
firmarunt, ſeriptisque epiſtolis, Ecoleſiis Chriſtia-
nis commendarunt. vid. Theodoret. L. I. 7. & 8. G

er e Niceph.l.S. 6.I8. Socrat. l. l.e. 9. Et quanquam

Arius ſuos haberet complices; tamen veritati in
concilio aſſertæ cedere coactus fuit. Erat, cum ita
gfferri animo cœpit, ætate admodum grandi, inge-
.e

1 ergwam c
EIo, . vultu
Mohletam habi
EIm E cotmis 8
inosypoluntan
Leconſtimenda
(anerciut, qui
Pendiocdelcribi
AVſa ante n
Uundrino, orddn
in tegnenti
Cnyvichus gen
G 3Verum cm
Perroris (ontta

eemenharen

teterdidid
ilio, Anathedh

nit. p. Icrar

Aulie gmn

Eehiins derſo
bilin & .
D . .
tih, )
ind Maria
ellfus rtoni
leleuumm
(lͤaa 7
ebalſiz
unm den

Nnhe NreENo. T1 1
Gmnkis nio perquam callido, naturà ſimulatrice, inceſſu
lento, ac vultu ſemper demiſſo, oſtentator ſancti⸗
umerilels moniæ tam habitu, quam aliis rebus. Affabilis au-
dusin tem & comis & propter facundiam idoneus ad
i animos voluntatesque hominum ſibi conciliandos
ninne s S conſtituendam autoritatem profeſſionis ſuæ. vV.
didtug Camerarius, qui hominis vitam & mores in com-
umaemm“ pendio deſcribit l. c. p. m. 179. ſe . Cæterum Ari-
rlhene zs jam ante quidem ab Alexandro Epiſcopo Ale-
,,u?H xandrino, ordine & officio Presbyteri privatus, &
Der in frequenti ſynodo Epiſcoporum Alexandring
Tedm“ Conviétus & excommunicatus fuerat. Socrat. l. I.c.
3. Verùm cum Euſebius Nicomedienſer & aulici Im⸗
peratoris Conſtantini M. controverſiam hanc mi-
re extenuarent, & Arius illam interim propagare
ſuuderet, publico orthodoxorum conſenſu in con-

A 1 Lii ;
07 31 l

Nilton 1

hher
nlie,ir

.“ cilio, anathemate ipſe eum doctrina percuſſus V
29E fuit. v. doc‿ταααι. l. 1. C. 5. 6.

a t Haic Symbolo Niceno, Conſtantinopolitanum,
nod ANNN . = . . —⸗R .
WMα„ cujus ſupra facta eſt mentio, addit quoad verba
Mium de prima perſona Deitatis, faétorem cœli & terræ

. (e e
S viſibilium & inviſililium; deinde de ſecunda,
hnne g Chriſto, 1) natum ante omnia ſecula: 2.) ex Spi-
lelutt⸗ 1 ritus. & Maria Virgine- 3) ſedeét ad dexeram Deie
Gru eſ ) cujus regnii non erit kinis: De Zertiaꝗ Spiritu ĩ8.
legl gun, quæ ſequuntur, de una ſancza Catholica & Apoſto-

8; ne 9licd Beclehtiä; de uno baptiſmate in remiſſionem pec-
„. e . 3 . „
sfit satorum; de refurrectione mortuorum & futuro ſe-

vänmg , culi

—

CAp. X. DE'Svi. ATHANASII.
112

—

tus S. 2 .
utem de proceſß, tone Syiri⸗
d iaau poſt ſeculis fuiſſe
tre e
III. §. 1 5. de Symb. p.
Fracdubhes ina poſtea prohibuit Wün
quidquam ulterius adjicere. vi
/. Erccleſ. l. II. c. 4. f. m. 516. 517.

S is fuit
Iu ſus Symboli tanta in Eccleſis Geirh
roriies ut id confiteri neceſſe habuerin lereltr
ch & Archicpiſcopi, quando dignitatem e

ræco-Ro-
ſticam conſecuti ſunt. Id quod ex jureG

teſt
mano a Marzy. rebero aito p. 440. Colligi Po eſte

CAb. X.
DE
SYMBOI. ATHANASII CONTRA
AklANOS SCRIPTO.

S.

tia
Une titulum præ ſe fert S nhalkn, ex ſententi

—
gari, quæ i llud Ahanaſto Epiſcopo A
vul 9 6-

umn Dia-= 4
xandrino tribuit. Nam ki iple peimn . “
4 Conci 10 Ni eno im
Conus Alexandrinus j in diſpu-
Tat. 30 Aerandro Epiſeopo ſuo ſeniori in di ſpu-
2

ſtiterat,
tatione contra Arianos tàam malele ad i
t Sozemenus l. I. c. 16. f- m. 2, I . ſaeikreiin⸗
aximam partem concilii
eum m

urrit gra⸗
ſebianorum & Arianorum odium incurrit gr

vViſſim Neo - dSy. odie
Sociniani h
imum, qwod Neo= Ariani & buſm

4 ee n

—
7 n contim

Hbaſil

Verum utn

D iſis Theode

el in Catech,

boſert i ci⸗
Ur iluänona

Uiler in Ieu
luchin ihen⸗
Auumbyiſtolis

Meglieſesvi
Cllnt: P. gui

porichig

1 Kcren dnnum

1 d obtind
de Indolo 6

n it p,

ebaienii 44

4 engrd Ger
lit Ted a

inca colee

lheifni
üülnn, gi .

& Eur ta d
ſuſcepti ſuſtinuiſſe, viſum eſſe. Hinc 8

oleg

6ppel

de CoxIRA ARIAWOS SckIo. 113

—

Nnin paſſim continuarunt. v. Chritoph. Sandti Nrcl.
isfulenpi, HMiſt. Ecleſã l. II. p. m. 176.179.18 0. 188.18 9.2 20.
rohibutN. Verum, utut ſententia hæc vulgò à multis Pon-
itee ii/ tificiis Theologis recepta ſit; cum Camerario ta-
l men in Catechi&r. Cavpzovio in Tag. p. 72. & Vot-
Z So diſſert. Il. cit. ab illa nobis diſcedere licebit; quia
HH (r. illud non adparet in ejus cod. MSC. v. Abrak.
celelhtru Scultet. in Med. Patr. part. II. de Athanſio t. 3o.

lodnene Lz-quia Athanaſiur iſtius non meminit in Hiiſtoria,
uoda quam Epiſtolis de fuga ſua & Apologiis prætexuit;

09,4 nec qui ejus vitam ſignarunt, illius mentionem fa-
ciunt: [3. quia diſſentientes fatentur, longo poſt
. tempora Athunaſii, ſpacio, Eceleſiæ fuiſſe ignotum,
8N circa annum milleſimum demum in Eceleſiis
KI NH aliquibus obtinuiſſe. Hine cum ſeculo MCC. ex
nhoc Symbolo contra Græcos pugnarent Latini,
non conſtitit planè; utrum vere Atbanaſa eſſet:
grel nec PatriavehaAlexanarinuz & præſerConſtamtino-
n PVoleos, pro Germano illud Symbolum habere vo-

en um“ luit. Taceo alias rationes, quas Aoctiſimus Voſtue
in ine Prldl .
eielun., .

ne , I. jam c. collegit.
IA veriſimile elt, eegnezez hocce Ginbolo ſaiſſe
additum, quia ſummam flej Athanzſianæz con-
tinet; adeo ut ex libris ejusdem adornatum eſe
videatur. Perinde ut Apoſtolicum à doctrina A-
pvoſtolica appellari ſvevit. Itacum Aihanaſßtas mi
ximoperé hujus Symboli doctrinam contra Afia-
. g. :

114 CAr. X. Dr SyMBor. ArmANASI (zr
Pplius fata ab Athanmafio eidem nomen ſit inditum llihlu

§. 4. t deſſnr e.

Lingyi primum Latin hoc Symbolum erarotum inmichen
eſt; ſed poſtmodum Græcè redditum fuit. Quod E
Sterum argument Att, lud Aihana, o, quip 53 Weln u
Græco Scriptore, non fuiſſe compoſitum. Atque Krmg
hinc Vofia Latinum purius eſſe Græc putit, nN onl
quod non ſit unius modi, ſed variet. vid. Voſtus Daliun⸗
aiſſert. 11. n. 2 3. P. 54. iatenine
Ayegumentum ejus ſunt duo præcipua Catholics har
ſive Chriſtianæ fidei myſteria; alterum Sd. Trini⸗ “l
tatis; incarnationis Filii DElI alteran, quorum “
hoc vetus Eccleſia Oeconomiam, illud vero Lheolo- nen in
giam quaſi mar co appellavit. vid. Baſli . iin
C conera Eunomium ſol.m. 660. ſeqc- edit. Gr- rien, V
r

Troben. & Greg. Nazianzen. Orat. XLII. in §. Pa-

. . „ . „hi pillii Pru- nlcgerit, de
Eba. 2: f. m. 676. cait. Pariſin. Jacobi Billi Pra- N ⸗,
naæi, ubi uterque dicta myſteria deſeribit & egre⸗ 4

gie commendat. . nnd
Fides horum my ſteriorum, quæ Syml 010 C Wrapni ,
tinentur, maximopere in principio ejus commen- R D
datur: Quicunque vult ſalvus eſſe, ante emé . e n
opus eſt, ut teneat Catholicam fidem. Quan Meit Ne 8
uisque integram inviolatameq;ué ſervaverit, abiqué lii 8 19
dubio in æternum peribit. Hoc Exordium eſus ſu- in om.
. E

perbum & crudele drwimiant Renſtraneie vi⸗

Ann CoeNTRA Anikwos SchIDro. r 15

—

donibin detur. v. Nicolai Pedelä edna drminianiſe 1
mmnaiii c. 6. Srephanus Cucelleus di Wert. I1. de vocibus Tri-
mie. Berſonæ &c. opp. fol. 814. arrogantem præfa-
entin tionem dicit; qua ſic multas Chriſtianorum myria-
telcium ul des, qui iſta non intelligunt, ac proindè credere
Alagti 8 nequeunt, orceo dammnarit- Verum, ſi, ut par eſt.
ongaln ſcriptur am S. ſeruteris, nihil iniqui continet. Nam
ele on, ſiin N. T. omnibus ſalvandis neceſlaria eſt cogni-
Ant Gie O tioDer Triuniy, adeò ut baptizantes ac baptizati in
actu baptiſini debeant credere in Deum Triunum,
, in quem baptizant & baptizantur. Matth. XXVIII,
4 Puine 29. etiam in V. T. hæc fides neceſſaria fuerit, opor-
de tet; cum Patres non per aliam fidem ſalvati ſint,
Ammf quam nos in N. T. Act XV, II. Hic modus, quò
ninien E Abraham juſtificatus fuit, communis eſſe dicitur
Nit. “ omnibus jaſtificanclis & ſalvandis Rom. IV, 23.24.
i, conſequenter etiam idem objectum fidei juſtifi-
cantis erit. Sané Chriſtus Joh. VIII, 24. confir-
mat: Amen, Amen dico vobis, niſi redideritis, me
zum eſſe, (ſeil. quem vos negatis, æternum, Deum,
non nudum hominem, Pſ. LVII. LIIX. ) moriemini
in peccatis Veſtris, C. X VII, 3. vita æterna acquiritur
rln, per cognitionem, quod Chriſtus æque ſit verus
Deus, ac Deus Pater; & I. oh. Il, 2 3. Mai negat Fi-

= =☛

04 4
S
et W

ℳ.
in S

er lium (lcil. prout ſeſa revelavit) ne- Patrem habet.
. G Et porro V quis Spiritum Chriſti non habet, non
. 6 eſt éjus, Rom. VIII, 9. it. nemo poteſt Ilſum dicere
, Dominum, niſi per piritum S§. I. Cor. XII, 3. Ex
EB

2 qui⸗

116 CAp. X. D SyMB. ATHAN. Cowr. An. Sckipr. 4 NI.D

quibus opinor ſatis liquet, fidem Symboli Athana- —
ſiani eſſe Catholicam, ac omnibus ad ſalutem æter- 4
conſequendam neceſſariam. vid. D. Hülſe- emcon

manni Brev. exnnf. c. II. n. V. & VIl. inzetbs

7 ““ (chiano.
Hoc memoratum Symbolum, unà cum duobus Kimuh
,Durdart

illis ſuprà nominatis Oecumenicis, præmittitur hie Uriiſra
libris noſtris Symbolicis, ad demonſtrandam con- y den .
formitatem fſidei noſtræ cum fide antiqua Catho- dNu Nen.
.. iſle⸗ — rlallumine
lica, à quà nos defeciſſe paſſim adverſarii clamita- 6
„—1 . ,., eAwind, pri
verant. Eandem ob cauſam ſub finem Concordiæ; henie Ma
ſubjungitur catalogus teſtimoniorum tum divino- Porn .
rum tum humanorum, quæ ſententiam Luthera- litamih
norum, de Perſona, & de divina Majeſtate huma- Prlrn i
næ naturæ Domininoſtri ESU CEIRISTI con-UNe

uſolann er
ſirmant. um per
ddaradr

CAP. kJ. prer Calri
„ Dgg m h⸗
ALIIS SCRIPTIS TIHIEOLO. wine
GICIS, PuBLICA AUTORITAELETY,
POST LIBROS SYMBOLICOS, imuel
EDIIIs. AKs
2½. gl
Pimen Seriptum eſt Apolagia Formule Concor- A/, 1
LNie, quam ſupra cap. VI. §. 10. deſcripſimus. ini 9,4
vid. D. Hutteri Concord, Concord. C. XWl. f. eOeran
276. ſeqg. e,

7

Conhnn CrxurF. XI. Dr'ArII SCRIPT. TuEOT. &c. 117

——

n nbolkhnn — 6. 2.
Dugadlteneen 4 ODD ruler vi „„
s , zerum continet quatuor Articulos vißtationi
icſe Miſnicæ, qui Calvinianis, in Saxoniam clam palam-

M véè irrepentibus fuerunt oppoſiti. Nam mortuò
Cbhriſtiano I. Electore Saxoniæ, Fridericus E ilbel-
„ mmimm4 mus, Dux Saxoniæ, Tutor Filiorum Principum &
iyhei Adminiſtrator ditionum factus, Torgaviæ anno
mnfne 1592. Menſ. Febr. prius conventu ordinum pro-
dentni“ „incialium indicté, curam de Religione purà con-
1hyeſnini⸗ ſervandâ, primum ſuſcepit. Mox inſequenti
bimn menſe Majo Lipſiæ de viſitatione Eceleſiarum & 8
immuti Scholarum in Electorali Saxoni & Miſniâ denud
metnli“ conſultatum fuit; & cum omnibus hoc Religionis
MittH conſervandæ ſtudium probaretur, Viſßtatio illa
( non ſolum per viros prudentes & doctos peraéta,
ſed & quatuor Viſitationis Articali, tum temporis
prropter Calvinianos maximè controverſi, per D.
vgidium Hunnium, D. Mirum, Mylium, Herbar-
tum, Lonnerum & Mamphrafium conſcripti fuc-

OEiD . §. 3z. —
COH Primus eſt deS. Cæn, ſecundus, de Perſonaâ Chii-
ſti, tertius, de Baptiſmo, quartus, de Praaeſtinatione,
confer quoad biſtoriam D. Hutteri Concord. cont.
„c. XLIX. f. 3 3 2. ſeq q. & Triad. Hlectoral. Auguſtinn
mulla’ Brunnii, p. 472 ſeq. quoad Doctrinam, vide gruͤnde
iiii liche Verantwortung der IV. ſtreitigen Articul,
40H quam B. Hunnium adornaſſe putant; nec non B.
Balaaini XIlII. Diſputationer pro V'ißit. Miſn. ibellt
MU H z Wite-

118 CAr. XI. Dr ArIIS SckIPT. Turor. Pußf. Mut. bo

V. tiebenge, Anno 1607. & D. Heinrici duno I1662. n. Teu.
Diſp. Lipſiæ editas. * AAen, I
S. 4. uuuuum futep

Toertium, eſt Deciſio quatuor illorum inter aliquos
Theologos Auguſtanæ Confeſſtonis controverſorvum (QuimumSe
capitum principaliorum, de veræ deſeriptione Filii nfeſionu, l
ESII CHRISTII apud creaturas, net non de in- Aln der Nlebt
cante & plenurio dominio Chriſti ſecundum hu- pe llhpendig
manam naturam in ſtatu humiliationis, G quill hu- Nichs Ctang
miliatio e†eι½anitio, a evacuatio Chrifti ſit, juſſu ſe. Aunopfſeh ,
Electotis Sax. OH. GEORGII I. à Theologisa- ſeluitr enim
xonicis anno 1624. conſcripta. Et cum Theolo- reſic, ur
gi Wittenbergici mox ſuper Deci Lone, Amicam itnientiß ie
Admonttionem ederent; Theologi Saxonici Apolo- Res propter
giam ſeu Aſertionem Decifonis, ex mandato lauda- Antklügrird
ti Electoris Anno 162 5. adornarunt. v. ejusdem dln ſam he
Præfat. & D. Feurbornii vevοσkdies Chriſtolo Ns immmnnt

gicam Marpurgi Anno 1627. edit. 1 “ Cemmemnt On
Quartum, eſt Deciſio controverſie Ratbmannia- lnntht nor

ne, quæ nomen à M. Hermanno Rathmanno, Ee- Mlihſeann
clefaſte Dantiſeano, accepit. Is enim internam vi, ernident,
& efcaciam verbi divini homines conver lend & ſon Nics,
ſalvandi, partim in dubium vocaſſe, partim negaſſe . Giim ſoche
arguebatur. Hinc juſſu Electoris modo laudati, e- Alinodtſn
futatio iſtius opinionis conſcripta legitur. vid. tintionen
Ruthmanni Trabtat. cuin reſutatione anno 1629. ripnns de
Lipſiæ editum, & ;. Carpzov. Iag. in Libr. Hub . ßfing e
Rriic. V. A. Confel p. 2 50. ſöga. nec non Calodit inlt .
Suſtem.

4 .

Pl, Ttror et.

—

eipruientt

,iHoeururnt
ni aummi⸗
lers in
uruj,kl !
,,Eerenu

NruCN.

CII NmH
t⸗ Hioniet
Orharonn
oont
1,lt
zmnuluus
AGv ANNN
Fennimm

min
tſeetnn —
rli
ſrhe 6
Ulrtoent
IN
P,

A hect-

.

, MM,
4

Auroh. Posr & LIEROS SYMn-Eor-. rrIg

Sſtem. Theoleg. Tom. I. c. IV. q. 24. P. 69 6. ſe 4,.
ſint tamen, qui mentem Rathmanni male intel-
lectum fuiſſe probarunt.
Quintum Scriptum eſt, Defenfo Pupillæe daguft.
Confeſtonis. Hanc Theologi Saxonieci peculiari
juſſu Ser. Electoris Sax. contra Jeſuitas ſub nomi-
ne nothwendige Vertheidigung des Heil, Roͤm.
Reichs Evangeliſcher Churfuͤrſten und Staͤnde,
Augapffel, ꝛc. Anno 1628. Lipſiæ adornarunt.

ſeluitæ enim (ut ſunt ſubdoli & turbidi homines,)

neſcio, quæ figmenta de negata Aug. Confeſſio-
nis exiſtentiàâ, veritate, ſenſu, ejusque mutatione,
& pacis propter religionem initæ incertitudine,
paſſim editis virulentis ſcriptis, ſparſerant. Et cum
edita jam Apologia nominata, Jeſuitæ denuo ſcri-
ptis immani maledicentia fœtis, Proteſtantes in
Germania omnes impeterent; laudatiſſimus He-
KorSax. Theologis ad id negotii deputatis in-
junxit,ut novam Pupillæ Apologiam conſcriberent,
quæ Lipſiæ anno 16 31. ſub nomine. Nochmahlige
unvermeidentliche Haupt⸗Vertheidigung des H.
Roͤm. Reichs, Evangeliſcher Chur⸗Fuͤrſten und
Staͤnde hochwertheſten Augapffels und theucen
Kleinods / prodiit. Inhujus operis (quod ſolidam
refutationem Papiſmi continet,) elaboratione
præcipuas partes fuiſſe B. D. Matthiæ Hob, nuper
ex ipſius avroyedddbe me Amicus meus ſingularis
docnit. v. ibri bujus præfat.
H 4 S. 6. Cz-

X=

12, CAr. XI. Dr ATIIS ScRIPTIS THkOT. &.

Cæterum quæ de infelici ſtudio Syncretiſini;

Pprx

hoc ſeculo maxime invaleſcentis, publicà autori-

tate paſſim in Academiis ſeript fuerunt edita, no-
l1o commemorare; Cm partim in vulgus nota

ſint; partim infrà de eò dicendi reditura ſit oc-

caſio. Itaque hæc quoad hiſtoriam, librorum
Symbelicorum, & quæ his cognata ſunt,
in compendiò dixiſſe ſufſficiant.

WNNA

AIL A
Dhud

W. P

Noyr.

Hinn,

62.

„

cſeenn Ue

X. v
. 4

Uhyenkit

IIII derhum

alltu

NArr A

ſtudi⸗ Feni⸗
ens, lrlaen
a fventeda.
ndi elin
biſtoin A

nis gnn V

r. F. conc. p. 655.

8 (e1) ,

AppENDIC. Tura

PFPAR II.

CONTINENs8èNütupw’
SVYILLABLIM CSNTROVER.
SlARIM, SECUNDIM LOCOS
THEOLOGICOS,

EX

LEIBHR. SMBOLCIS DIOGESTARUM.

Cgv. I.
DB

PRINCIPIO FIDEI ET RELIG,.
CHRISTIANKA.

H. I.

ſtianæ, eſt ſola Scriptura S. codice V. &
Novi Teſtamenti Canonico comprehenſa.

4 Pekreun & norma doctrinæ Chri- D

vid. Epitem. Artic. p. 5 70. ſeg. & ſolid. declarat.
Y. 632.

Contra Pontificos, qui traditiones pari pieizii:
affelctu, cum verbo DEl ſcripto amplectendas eſſe

ſciſcunt. vid. Concil. Trident. ſeſſ. IV. Fanaticos, ut

Schvvenckfeldium, Weigelium, & Anabaptiſtas, D
qui verbum internum & enthuſiaſmos pro prin-
cipio cultus divini venditant. vid. Solid. Decle-

122 CAr. II. DE Dro UNO.

Si Scriptura S. ſola eſt norma Religionis, o-

ortet. —
(1I. Illam eſſe AUTHENTICAM & indubiam,

ut poſſit alterum reddere certum: Contra Pon-

rificios auν—y ſeripturæ S. paſſim impugnan-

tes: v. Gord. Huntlæi controv. c: 1. 8. G Bellarmin.
I. II. de V. D. c.I I. S. quos refutat D. Glalſſius Phi⸗-
lolog. S. lib. I. tract. I.

FALLIBILEM, contra Pontificios, qui illam ſu-

Apendunt ab autoritate Eccleſiæ, & Socin. tralt.
autorit. ſeript. p. 7 8.79: ubi Script. S. certam polle

ſidem fadere, negat.

(3. Oportet eſſe PERFECTAM, ut omnia ea

menſuret, quorum norma eſt, contra Pontificios,

qui cum Bellarm. l. IV. de V. D. c. 12. Scripturam
ſacram pro partiali tantum norma habent, quique
c. 3. diſerte negat, in ea expreſſe totam doltrinam
neceſſariam contineri. =
(A4. Oportet eifſe PERSPICUAMI, alias vcn
normæ non ſuſtinebit, quod negat Bellarm. 1.1 .
deV. D. &. I. it. L. MI. de R. Pc. 21. GG*öor del. alent.
I.IV. Analyſ. c. 2. confer Seſſ. IV. cone. 1 ident.

(S. Oportet eéſſe IMMOU PABILEM, ac adeb Dbi

. . . . „ . &
ſemper conſtantem, quod negant Pontificii, qui

corruptionem fontium & multos libros Canoni-

cos deperditos eſſe ſtatuunt. Bellarm.l. Il. de V. D.
c.2. it. acob. Cretſer. Azſenſ. Bellarm. l. II. C. 11. 1.
Dellasi, l. 1V. de V. D. b.⸗ 4 — §. 3

Eriptura S.

oos Precipuc
v hoc credena

1600. 69, 94.

Coolra Pon

funldenteslit.

gem brangeli

ielketum H.
(2. Oportet eſſe quoad AUTORITATEM IN.

Uur, N.hb.1,

Simbol tr

Memun G4

Uucza iun,
Uuhenmipak
Mroftentur,,

WnVee

Bndamental

1.6 ſha

Contta .

Chife ,.

I. Roymnin

barum
lunheran
uunt &
ent. vid
nan h 0.

0 UNüNo.

— —

Ctmn Miiine,

ECAEiGi
Ettuen Cunnke
8 lninaß⸗
,c1SM

u 9. el

ſe

lilciopeul
cript

4

Pnmmhia
Ale maN

CNe
S

NVe
,71
ſykpor

GNle
ſer 8
S
ls
S P
ſ
ent

9

1
(1
N

4

Er SS. TRINITATE. 127

§. 3. .

Scriptura S. in Legem & Evangelium ceu duos
locos præcipuos diſpeſcitur; quorum illa facien-

da, hoc credenda homini proponit. v. Aol. A. C.
y. 60. &p. 94. R
Contra Fontifcios Legem & Evangelium eon-
fundentes: it. Socinian. & Arminianos novam le-
gem Evangelicam comminiſcentes. Qua hypo-

theſi etiam H. Grotii epus de J. B. & P. contamina-

Symbola tria Catholica, Apoſtolicum videlicet,
Nicenum & Athanaſßi, quia in verbo DEI ſolide
fundata ſunt, Chriſtique doctrinam comtinent,
Lutherani poſt Scripturam S. primo loco quidem
profitentur; nequaquam vero pro norma & regu-
la univoce & proprie ſic dicta dogmatum fidei
fundamentalium habent. vid. Epitom. Artic. p.
371. G& ſolid. Declarat. p. 632.
Contra Papiſtas Jaz. Bajum l. I. inſtit. Relig.
Chriſt. e. 27. p. 25. Ederum in Partit. I1 heolog.l. V.

tab. 72. p. 673. ſecutum Vigverium c. y. inſtitut.

p. I. Baronium lib. I. Annal. 2d A. Chr. XLIII.
n. 15. F. 317.

Patrum ſeu Doctorum Eccleſiæ ſeripta eatenus
à Lutheranis recipiüntur, quatenus S. literis con-
gruunt & de Religione vera teſtimonium perhi-
bent. vid. Epit. Artic. . 570. & 572. Solid. De-
clarat. p. 63 5.

7

Con-

.

Car. I. Dr PTwerre Pibrt
124

1 vr.
Contra Pontificios Gordon. ren men .
I7. Melzhior. Canum
, Scrivenerum kresh reruen e
Fäcanunti in Apologia pro S. Eccleſie i, ⸗.
Ferſe Joann. Dalleum Lonain. ann. 1

vel vari.
qui autoritatem rar um, Kerirur⸗ §.

,.

M
quinque ſecularem pro s Rongions Chei V

10 venditant,
princip 5 6.

nt novam
Libri noſtri Symbolici non eontine

Apo-
Prophetico
Religionem, ſed antiquæ veræ Propl

lara-
ſt lica doctrinæ in verbo DEI propoſte gfeir
tionem & sonfeiſtlonem. vid. præf. non/

Eriton ærtic. . 571. Solid. Declarat. p. 632. e17.

m Luthe-
Contra calumnias parin Pontiſßiciora

vid.
accuſantes,
in religione
im novitatis
ranos paſſi

ite 6, I5-P.
OGregor. de Valentia Mialyſ.l. I. C. 3. P. F. i

. P.
13. Coſterus Enchirid. c. 2, de Eccleſ. 1. P. 108.

Conc. no⸗
artim Calrinianorum, qui F aen . r.
Tais paſſim arguunt vid. Hornbee
*

roverſ.p. 6 59. ſ44. „

l d
7. 2. Soud. Declaret. „. 63 5. ancel in pr Cone.

. 16 ½

r!

—

nr eirea ine
iris Cockri

mfſinitcei

ſti elcgioni⸗

(alo, lefor,

Nin AConf.
Anti Cahin. e
Conm Por
Ceneli ſent
Drantes. Nid,

iehy, Maia

Phuntur: pid.

ug. ſec ett

Retorman

nn. Contor⸗

1 alan 9. 6

Contri ,
elorman
ate le

Repir, N⸗
an opol

1 Whe

Contra de
ntroverſizr

R Conct,

Im Er RrFIIG. CRRISTIANAI 12 5

cinen Conc. circa finem, Formula Concordiæ narma
GteeRCNN.

I purioris doctrinæ appellatur, intelligitur normæz
VI profeſionit fidei in verbo Dei propoſitæ, non norma
. l dei & religionis in ſe conſideratæ. vid. D. Danhau-
ſ VaN*²

eri Salv. Reform. p. 13 5. D. Grauer. part. I. Pra-
en ſnb Lect. in A. Conf. p. 3. ſeꝗq. it. D. Jacob. Martini coleg
gutiſie Anti. Calvin. de principio ſidei Aiſ. 7. S. 7.
mnin Contra Pontificios autofitatem decretorum
vlifte Concilii & ſententiam Eccleſiæ, Scripturæs. qui-
gieng n parantes. vid. Aphonſ. à Caſtro l. X. adv. Hereſ-
verto, Maria Virgo: Bellarm. l, I1. de Concil, c. 2.
§. 8.
cinin Libri noſtri Symbolici non tantum Papatui op⸗
Pooplen ponuntur: vid. Epitom. Artic p.57t. Declar. YV. 633
rorolt &Sd 82 8. ſed etiam aliis errores noxios in Eccleſia
4 e poſt Reformationem ſpargentibus. vid. Prafat.
, Form. Concord. general. lit. B. . it. 1. Prafat. Soud.
finn PPzeclarat. p. 6 30.

mrinlii Contra Alting. inkxeg. A. Conf. & Syncretiſtas,
3 ti qui Reformatos inter Fratres & conſangvineos fi⸗
N dei noſtræ habere volunt.
—

68 9
aide Negotium Religionis & dolrine in libris Sym -
bolicis propoſitæ cognitio, etiam ad Laicos ſpe-
ctat. vid. Epitom. Artic. p. 571. ola, Declarat.

hioniM p. 634.

r uthhnn Contra Pontificios leclionem Scripturæ S. &
aneeh controverſiarum religionis, laicis interdicentes.
1 , H vid. Concil. Ligaent. Seß XVII. & indices expurga-
urp, toriot

126 CA. II. DE Dro TEruNo.

rorior (verius corruptorios) libtorum, ut Hi ſpani-.
rus, Sandovalii, Amonii de Sotomajor. &. Hoſius
Tom. 1. de Expreſſ. V. D. f. 664. ſeribit, Laicis per-
mittere lectionem Bibliorum, eſſe, ſanctum cani-
bus & poreis margaritas objicer.

CAb. II.
DE DEO uNO ET 8S8. TRNRIHAT.
§. I.

Eus eſſentia r unus tantum eſt & unicus: in
una vero illa divina eſſentia Perſonarum ſa⸗

crolancla Trinitas, eſt Pater, Filius & Spiritus S.

Hinc unum Deum in Trinitate & Trinitatem i in

unitate cum fidelibus venerari tenemur. vicd.

Symbola A. Conf. præmiſſaæ p. I. 2. 3. & artic. I. A.

R

Nilbel. ,,, 6

ion phpeſ e,

Cluncterej
iſinggritnn

(lia uz ab e

araſ. 14,4
Contra 80c

Art,

Kcuncaen
ſer Eolls

Me omni, ee

ins nonice

CLonf. p. 9. Apolog. P. 50. Artie. Smalc. 1303. r.

Carzech. Mäaj. p. 400.
Contra Socinianos, SS. Trinitatem neganles,
vid. Crellii lib. 1. de Uno Deor. 2. Socin. lib. Ppaſer

p. 24. 32. Hos refutat D. Seberz. Colleg. Anti-Soein.

p. 7 1. ſcqq. item Manichæos, duos deos, unum
bonum, alterum malum ſtatuentes.
§. 2.

prima Perſona SS. Trinitatis eſt P. ter romnipo-

lit. & artic. 1. A. C. py. 9.
Contra Socinianos, qui DECM Puremn ſolum

æternum & omnipotentem eſlen neg gant. vich Socini

Præ-

Unnia ſadat ſan

linaſt3

ſen⸗ doc

liz n,

Chrder

Y Meonnni ſee
er E4
L ſons. creator cœli & terræ, factor viſibilium &&σ n-
viſibilium, eorumque conſervator. vid. akole

Connd
iſn, 19).

le ti berl

un)ti

o Luume.

—

Nühmmimuk
ormnin elt
66, Kintlin
õ
bieer.

I.

G nun

tun e un

ſedtia etun

en Fiiglhn

itgte Elinn

clati lenm/

Itinhmen 4
4002 Glne 6660
en. 10
og bd⸗
vente⸗

i
i

Ctot li
crt

N Dne 1

Ees

. “ N

NeR H

CAb. II. Dr Dro TnuxNo. 127

Prælelr. 7. §. & Ginbol. Aoh. ſuprà in Euſ Soci-
nian. ropef. ert. 1.

3.
Character ejus perſonalis. quo à Filio & Spiritu

S. diſtingvitur, eſt generatio Filü unigeniti ex eſ-

ſentia ſua ab æterno. vid. Symb. Nicen. P. I G& A
ZIbanaſ. p. 4. Artit. Smalc. P. 30 3.
Contra Socinian. Catech. Racov. p. 266. Crelj.
de Deo & Atribit. Divin. c. 16, vid. D. Ctor- doci⸗
niſm. p. 149. ſeqq.

„ *

Secunda Perſona S8. Trinitatis eſt Dominus no=-

ſter ESUS CHRISTUS, Filius DEle ex Patre natus

ante omnia ſecula, Deus verus, de Deo vero: :ge-
nitus non factus, conſubſtantialis Patri, per quem
omnia facta ſunt, &c. vid. &αρ Nicen. p. 1. G&A-
thanæſp.y. & g. Aytic Smalc. Lc. Declar. E C. p.829.
Contra Socinian. vid. Socin. in Antil; ujeck. c:5.

Reſp. ad Claſſ. 3. arg. I. quem refatat D. Calov,

Sociniſm. Proßtig. Pr2 96 ſegqg.
5.
Character ejus perſonalis eſt generatio paſſta

ante omnia ſecula ex ſubſtantia Patris. vid. viub.

Nie. p. 1. & Athan. P. 4.
Contra Socinian. negantes, vid. D. Cabe. Se⸗

einiſm. p. p. 193.
6.

Tertia Perſona 88. T kinitatis eſt Spiritus §. Do-
münus s viwiſicans, qui ex Patrs Filioque procedit:
qui

2

=òO
7 5

128 Cdp. II. DE DrO TRmuw.

qui eum Patre & Filio ſimul adoratur & gloriſica⸗

tur: qui locutus eſt per Prophetas & ſanctiſicat
Eccleſiam. vid. Symb. Nic. p. 2. & Athanaſ. p. 3.

Contra eosdem. vid. D. Cælov. ociniſm. art. 3. .

Character ejus perſonalis, eſt precæſto er Parre

& BEilio aterna. vid. Ginb. Nic. p. 2. & Athanaſ.
Negat Socin. defenſ. Animadyerſ.p. 31 8. & mo-
derni Græci. vid. Euchirid. de ſtatu hodiern. Grat.
Chriſßophori Angeli Græi cum Annotat. Georgii

Feblavii Epiſtol. dedicat. primæ edit. premiſ-non

Procul ab initio. confer B. Dannhawer. Seyl. vindic.
de Proce. Spir. S. “ 16.

7

Præterea ſingulis SS. Trinitatis perſonis quæ-

dam opera externa, qua ſi propria, ſtylo S. ſcriptu-

rræ aſſignantur, ut DEO-Patri creatio; DEO
Filio redemtio generis humani; Spiritui S. ſandti-
Rcatio Eccleſiæ. v. tria Symbola Cath. cit.
Contra Socinian. & Anabaptiſtas, qui hæc di-
vinarum Perſonarum opera aut malè explicant,
aut negant. “
G. 7979.—
Hæ tres SS. Divinitatis Perſonæ ſunt ejusdem

X

eſſentiæ infinitæ, coæternæ, coæquales: ita ut per

omnia & Trinitas in unitate, & unitas in Trinitate

veneranda ſit. v. Symb. Nic. & Athanaſep. 3.
7

C1
KrernumDe

lemeffndern
Eeikum &

orina de
Ving ebend

fone crede
Uu Conlegn
Nemnt ,
nungefn,
11 NWovate,

ololern

un 1

(kKkatttib,

upugnant

O IImnm CA P. II. DE Dro TaTune. 22²

— —.—

Comtra Socinianos, qui⸗1 10 elun Patrem ſummum
de, docent, & Arminianos „qui
onem inæqualem ſtatu-

, Unt, V. Careele , Diſ. Nen. de vocib. Trinit. AAWert. 1
epp. J. 5
Relmgehr Nec tamen Pater eſ, Filius, nec Filius eſt Pater,
itge ae aut Spiritus S. Pater vel Filius: ſed hæ tres Perſo-
Ne ule 1* r didling intur realiter. V. Geb. Athanaſ. p 2.

t Negant Sabelliani, Samoſateniani. Serveti Afle-
nuhtſt I ‚Se qui cum Keckermanno modalem diſtine Rtio-
Iſulin hem effingerunt; it contra Weigelhum., qui, Patrem

Cun 1e, eſie Filium &G£ Spiritum S. ait, Confih. p. 5:
S. Ir.
enlin * Doctrina de SS. Trinitate Perlonarum in una
Qirvina eſſentia eſt Catholica, & ſine omni dubi-
“ 8 tatione credenda ac neceflaria ad falutem Xter⸗
limmue nam conſequendam, v a. Arhan. p. 2. HWZ
Proſrg ſlt, Neganmt Armimiani in Confeſſ. Apol. . 2. P. 45. Hr-
. Drinui rmin. in præfart, Apolog. Neſp. asd er ia Pere p.Fie

mani ini/ . lz. &WNovatores, qui judæos ac Muhammedahos,

bonC R ab. idololatrias crimine abſol Were veldnn.
+R —
era ut ndl . §. 12.
Deo huic Triuni dompetunt Varia atiributa,
quæ i2 Artic. 1. 4. Lonf. H. 9. recenſentur, & eſlen-
SS tiæ divinæ ſimpliciſſimæ ſummam ac ineffabilem
mnenls , Perfectionem notant.
mu HE Hæc attributa DEI per falſam dochtinamer par-
6At Ge te impugnant Calwirnani, v.P B.D. Aerſer Ande⸗

7

130 CAP. II. DE DEo TRIuNO

re Probe der Catholiſchen Religion / ubi demon-

ſtrat, non poſſe abſolutum Prædeſtinationis de-
cretum conſiſtere cum omnipotentia, ſanétitate, ſa-
pientia, veracitate & miſericordia DEl.

§. 13

Cum in Deum Triunum credere fiducia divina

debeamus, tum ipſum etiam ſolum invocare ju-
bemur, v. tria gmbola p. 1. 2. 3. Catechiſ. Min. p.
366. Major. p. 403. ſeqv.
Contrasocinianos, invocationem Dei Triunius
negantes. & contra Pontificios, Sanctos invocan-
tes, v. A. C. art. II. p. 19. Apolog. p. 22. ſeqq. Cate-
chiſm. Maj. p. 705.
.I4.
Soli Deo Triuni debetur tum cultus internm, ut
ſides, ſpes, delectio, honor, obſequium; tum ex-
ternus, gratiarum actio, celebratio, preces, Jura-
mentum, confeſſio & c. v. Catecb. Maſor. præcept.
J1. 2. & 3. & eorundem expoſitionem.
Contra Pontificios cultum divinum per idolola-
triam & invocationem Sanctorum contamman-
tes, & Epicureos eundem contemnentes.
§. I5. .
Non tantum dona DEI, ſed tota SS. Trinitas
per fidem in Electis habitat, tanquam in templis
ſuis, v. Declarat. E. C. p. 695. & 695. .
Contra Papiſtas, Socinianos & Weigelianos ne-
gantes, aut eſſentialem fingentes. v. Weigelu bi-
loſoph. AMtyſtic. p. 146., confer. B. Hulſemanni Bre-
viar. extenſ. cap. AlV. ſupplem. theſ.1. . Gar

C4r. II

—

CAREAT
L0

Wezti
X*
Gal
Negat.

laca fuill

Caula,
4 Unf ent
Negant
Eitticteat
ael de (

Mundu

6
,quæ )

Nerunt
gul lis 1

lmurr hſe
.

bnethe
n Uc

Tnnun n

a li
etenii /hu
rtisDl

n Chminnc
2 Cℳtſ

Atiodene iſ⸗
, Auni⸗

0 . Pliif

n aluen 6
leie,
Dkatiopec', ⸗
uut leß
zont 4“
Gnmgen

Gond w.
Olenm

Aa , 487
⸗, ,

CA. III. Dr CREAT. UNIV. ANG. Er Hox. 131

CAb. III.
DE
CREATIONH UNIVERSI, ANGE-
LORUM ET HOMINUM.

Reatio eſt opus ſolius DEI omnipotentis.
(ia. trisa ͥmb. Cath. & artic. 1. A. Conf. Artic.
Snalcald. p. 307Z.
Negat Weigelim, qui⸗ ab Angelis Aſtra & Elementa

facta fuiſſe ſomniat, im Guͤldengri ff/ p. 7.

. 2.
Cauſa effciens creationis eſt tota 88S. Trinitas. V.

A. Conf. artic. I. & artic. Smalcald. p. 303.

Negant Sociniani, Arminiani & Judæi, ſoli Deo
Patri creationem tribuentes. vid. K. Menaſſe Ben-

Eeel de Creat. Probl. XIV.

Mundus verè creatus eſt ex nihilô, nullâ præ-
eyxiſtente materia. vid. Artic. 1. ₰ Confeſſ. antithe-
ſin, quæ Manichæorum hæreſin damnat, rir “
DEO coæternam ſtatuentium.
Negant Philoſophi Gentiles, Griſtoteles, alii, &£
qui his adſtipulantur, Zheologaſtri Weigeliani, &
aracel iſtæ: it. eror. Kef. Abera. e p.

29. 30.

Sabreclaum creationis ſunt partim ſuhßentie vi⸗
kbiles, ut corpora cœleſtia & ſublunaria, ſimplicia
I 2

— = =—

3a Car. III. Df GazATIONH UNTVYIRSD, e

poſita: partim inviſibiler, ut piritus ereati Centi ſu
Gm bh. Apoſi. & Nic. p. I. & A. Conf. art. 1. p. g. mehonine⸗
Contra Epicureos, Paracelſiſtas & Weigelu Phi- tulo teluſe
loſoph. WMjſtic. p. 165. ſeq*. uokeli Pyes
“ §. F. 2 intel Exe
Protoplaſtos noſtros, Adamum & Evam, De- Mrefntai
us divina ſuâ imagine coruſcantes, puros & ſan- M: H.
GRos creavit. vid. Declarat. F. C. I. p. 643. vel 64t’ft.
Contra Socinianos, qui eosdem ſanctos fuiſſe Mundusie
negant. vid. Scin. Prælect. c. 3. Imalz, 6. Fanx. P- Ckatns. Jid
42. & Scholaſticos ſtatum purorum naturalium Contra4
Engentium v. Bellarmin. lib. unic. de grat. prim. e, Mimu
hom c. e nHec noh Armimianos, ſtatum hunc perfe- lientiles
Gionis impugnantes. Vid. Apolog. ipſorum c. II. Eim er ton
& ubi inchnationem ad peccandum in homi- En
me ante lapſum fuiſſe afſeruut. Z
PEinis creationis & conſervationis rerum ommi-
um, à Deo intentus, eſt utilitas hominum & DEI
gloria. vid. Catecbiſ. Maj. p. 790. N
Non ergò medium proportionatum ex deſtina-
Hone divina, producendi homines proxime ad ſa-
lutem æternam, ut Armin. Reſponſ.ad Specim. p. 4=. Ee
7og. voluit, & poſt eum Meyj. Ampraldus in efe 77 (tion

JNemtent. Calvin. de Ahlolnt. Vecret. c, 12, ſab Fn. .

§. 7 — ler
Non novimus, præter Adamum & Evam alios Nelepſi
homines à Deo, initi rerum fuiſie conditos Vid. Gefend

Declarat. F. C. p. 644. 4 pricel
Con-

rDin
len Uhmme Contra oe agelle im, ui anteé
6ACtA uiſſe homines, ſomniârunt. Quam! fabu
ecorfe⸗ ſeculo reſuſcitavit Iſaacus Peyrerius, Galla
rasl. de Præadamitis. Vid. Thomæ Bangiz (

Oriental. Exercit. II. p. m. 132. Pe-

mumkbet alios refutavit B. Dannhanerus, in libro, cui titu=.
*RKl lus: PR- ADAMITA I. 18.
ait 4 Mundus igitur non eſtæternus, ſed in-
bii creatus. vid. Catech. Maj. p. 496.
Contra Ariſtotelem l. All. Met. c. 7. duem Pre-

nn
nd, chan, Pliniut; Simplicins: Averrhäes & alli
ir phi Gentiles ſecuti ſunt: it. Epicurum, qui mut
5 dum ex atomis coaluidle deliravit. vid. Lactant.

1 4 lb., II. p. m. 165. 1ſe74: edite der vats Calleis.

2

ſ õ CAP. IV-.
nann, DE
3s hid eROVIDENTIA DEIL.

TR Terna DEI Pr- tovidentia. decretum crea-
tionis ordine ſequĩtur. Hinc A. Cenfeſſio
art. 1. Deum prius creatorem quàâm von-
ſervatorem deſcribit. vid. g. 9.
Invertunt ordinem hunc Calviniani, inprimis
8 Supralapſarii, abſolutun n prædeſtinationis decre-
hmthe, tum defendentes. vid. Bexe tractat. de præſtindte.
eee nen proca! 45 inirioe

inespe
o
N
.,6NWE

184 CAP. IV. DE PROVIDENTIA DEI. S

Providentia DEI ſeſe extendit in omnes res

creatas. vid. A. Conf. Artic. I. p. 9. Catechij.B. Luth.
Min. p. 370. Major. 99.
Contra Epicureos & Philoſophos gentiles, ut

Ariſtotelem, qui providentiam DEl circa ſublu-

naria corpora negant. vid. Mornæi libr. de Verit.
Rolig,. Chriſt. g. XI. 6

Providentiz divinæ objectum etiam funt res

parvæ, ſeu bonæ ſint, quibus homo opus habet,
ſeu malæ, quæ eidem accidere poſſunt. vid. Ca-
techiſ. min. p. 370. Maj. p. 290. ſeq;.

Negant aliqui Photinianorum & Arminiano-

rum. Confer. Petavium ITom. 1. dogmat. Theolog. 1.

WIII. c. 4. Negat quoque, quod mireris, Heerony-
mus in Habac. c. 14. de Judæis vide K. Majiem.
M. N. P. III. C. XVII. ubi & dictum cit. Habac.
pervertit. l

Providentia DEl in actus quidem hominum in-
fluit, dirigitque illos; ſed tamen ſingulis ordinarie

libertatem ſpecificationis permittit; ita, ut præſen-
tibus omnibus ad àgendum requiſitis, poſſint ali-

ter agere. vid. A. Confeſſ. artic. EII. .

Negant Calviniani & multi Pontißicii, qui Tho-

miſtarum prædeterminationem amplecétuntur.
vid. Leſſium lib. de grat. effc. c. 3. SWarex. l. 3. de au-

il gr. c. 7. 5. §. F.

Malas actiones & peccata Deus nullo cauſarum

Lere procu
Etgat vic.

(Contra Ca

ntn. ,. fol.
Cenkinjult,

cl. 1.1

In cauſam

(cjetan. i2.

Ne Aril Gra

DRus, lie
rumbhominn

ſitiam gua

Pelaretribuit.
Grit F. Cone
(Ontah
Genwiamin

Mhentlie,

eſcient

ertinet, nor

Mlnem ad ſe
wrat g 79
Contra
in Tetum
Nor. Vid

i haomif

eils pec

iclluratig

INII CAP. IV. DE PROVIPDENTIA DEI. 135

—

genere producit? Quanquam ad bonum finem
dt ineme dirigat. vid. A. Confeſſ. Ar. XIIX. p. i5. & p. 64.
,9,Cdelu Contra Calvinianos & Pontificios. v. Zwingli-
um tom. 1. fol. 36 4. I. de Providentiæ c. j. ubi DEum
ſptagtnt diſerté injuſtitiæ autorem vocat; it. Calvin. I. . In-
uDeldub ℳit. c./5. n. 7. Cyamier. tom. II. l. 3. C. 3. p. 39. qui DE-
lrraſ utm, cauſam peccati per accidens eſſe, vult. idem
Cejetan. in 2. Sam. XXIV, I. Alvarex. Diſp. XXIV.
Ade Auxil. Grat. ſentiun.
umn eien am. §. 6. . .
komme DEus, licet ad tempus conniveat in præfracto-
. olir i⸗ rum hominum malitià; tamen exſerit tandem ju-
. ſtitiam, qua delicta punit & cuique ſecundum o-
n & ν Pera retribuit. vid. Catechiſ. Maj. p. 412. Solid. De-
clarat. F. Conc. artic XI. p. 813. 820.

Contra Epicureos & atheos, inde divinam pro-

ienH videntiam in dubium vocantes aut negantes, vid.
Dn. D. Tobiæ agneri Exam. Elencht. Atheiſmi c. xXxI.
Præſcientia DEI, quæ ſimul ad bonos & malos
nri pertinet, non eſt cauſa mali, aut peccati, quæ ho-
t minem ad ſcelus impellat. vid. Epitom. p. 617. De-
le, clarat. p. 795. ſeq. M
tii⸗ „Contra Calvinianos, qui præviſionem DEl cau-
in ſam rerum præſcitarum faciunt vid Maccov.
N , Tvrecr. Pe Arminian. C. 1. p. 103. it. contra quos-
– dam Fontificios, V. Vaſquez. Tom. 1. diſp. 65. C. 6.
1 ce⸗ .
N Deus . 8. it., h H
peccata peccatis punit, h. e. excæcatione
ℳ & induratione, Formul. Canc. artic. XI. p. &20.
n „ contra Huberianos. I 4 CAP.

66 Cir V. Ds Larsu PhRrN Hounmis Eimeett

7

—–

tecct0

CaAr. V.
DE

QVE FECCATO CDM eRIMO
TUM ORTO.

4

§. 1.

T Apfus Protoplah ſtotum fuit 1t Eiberrupa dechi-
natio voluntatis & exſecutia operis contra

legem DEI, citra ullum Dal influxum mo-
ralem aut phyſicum decreti aut motus divini in

talem actum. vid. A Conſ. artie. II. & lolid. 4de.

glarat. E. C. C. 1. p. 64I.

Contra Calvimianos: qui docent, Deum homi-

nem creaſſe ut laberetur it. Deum id ideò præ-

ſeiviſſe quia decreto ſuo ſic fieri conſtituerit:

imò Deum inpuliſſe hominem ad peccandu. vid.
DZanch. I. V. de Nat. DEl. c 2. Piſcat. vol. 2 dißp. p.
rS. Calvin. inſtitut. l. 11 l. c. 23. n. 7. Ausfuͤhrl.
Bericht Palatinor. c. 7. Pag 31 . 317. kurtzet An⸗

bang. t. n.
§. 2.

L lurn Protoplaſtorum ſecuta eſt naturalitet

& moraliter perfectionis concreatæ amiſſi 0,& pro-

clivitas ad malum. vid. ₰. Conf. Art. 4. p. 19. 10.&
dolid. Declarat. PF C. o. I. p. 520 ſeqq.

Contra quosdam Pa iſtas in II. 28 1Tome .

23. Socinianer. vid. Socin. Præledk. 6. 4. p. /3 Catech.

Racov. g. 10. yag. eo9z & Arminianos, qui 1 inclina-

tonem ad, Peccandum in homine primo ante .
bfum

e, pend

LAPSTI PRIMI HONINIS EIUS-

(Ment ia
azdmaur
Mominis pece
Aale⸗. .
Contta be
lent Cl.e
AAtatuonemm
Mintanos, 4

Eiſin.

Hxe
Ctut, (voni
bar Derauonet
fopagatur;
Ühi Kndi⸗
e .
(ontra L.
ten um epo

Eert, .

3 eceator
dins n

Contra.
IIIE

Pntid PrccAto Cux PRIHo, Tux Oar. . 137

pfum fuiſſe tradunt eum Socinianis. Vid. Armizx,
avrtic. perpend. p. 15.
UNHMI Carentia perfectionis concreatæ & prochvitas
10 illa ad malum, ſeu prava concupiſcentia, eſt veriĩ
noyminis peccatum. vid. A. Confeſſ. ark. II. pag. 10.
Apolog.: p. 77. Golid. Declar. p. 642.
Contra Pelagianos, Pentificios. vid. Concil. Fi-
Aent. Jeſſ. V. can. 23. Anabaptiſtas & Socinianos, qui
àad rationem peccati z gο*εεεαεερ requirunt. it. Ar-
minianos, qui peccatum propriè eſſe negant, e*

MEN leg. Epiſcop. diſp. M. 1. 160. .=
“ Hæc ipſa pravitas, quæ peccatam originale di-

Demenr citur, (non illius tantum reatus) per naturalem
eice Eenerationenn naturaliter in omnes péſteroòs Adæ
propagatur; non Vero per quandam judiciariam
deon DI conſtitutionem naturæ ſuperadditam. vid.

A Aug. Canf. Art. Il. & ſalid. Dexlarat. F. C. C. I. pag.

e M Contra Pontificios, qui pecc. orig. per reatum
tantum exponunt. vid. B. Chemnitit Exam. Conc.
NVident: &ſ. E. decret. 1. fol. m. 55. ſeqj.

SS § F.
Ppeccatum originis non eſt pura privatio, ſed
habitus quidam cerruptus. vid. A. C. Art. I. p.
l.u tn. Apolog. 75. M
Roed Contra &bolaſticos Pontificios. vid. Belarmin.
l A L. VIII. de amif. grat. 6. 16. Confer. B. Chemnitii
ieſtd, JMMZ I15 Exrxame

„

138 CAr. V. DE LAFSsUO PRIMI HOMIIS EIUSCVE

Exam. I. c. ubi Pighii & Ambrofii Catharini ſenten-
uifingente

tias proponit & confutat.

Peccati originis pravitas ex lumine naturæ non
pêteſt agnoſci. vid. Artic. &alcald. part. II. p. 3n.

Epitom. artic. pag. 775. Slid. Declarat. F. C. C. 1.

. Se. Scholaſticos ex philoſophia Ariſtoteli-
ca de peccato originis ratiocinantes. confer Che-
mnñnit. Exam. Conc. Irid. f. 91.
Corrupit quidem illa totam naturam hominis,
ac infecit labe ſua; non tamen eſt ipſa hominis
ſubſtantia, ſed accidens. vid. Epit. artic. c. 6.1.
y. 573. ſeq. & ſolid. Declarat. p. 647. (corr. 675.) ſeq/j.
QCLontra Maithiam Flacium Iliric. qui in 4/ſputat.
cum VEictorino Strigelio, pecc. orig. hominis ſubſtan-
tiam eſſe defendit. it. Wezigelium im guͤlden
Griff/ p. 53. U

Cum hoc peccato omnes homines ſecundum

naturam propagati naſcuntuf. v. A. Conf. Art. II.
p. 9. Artic. gmalcald. part. 3. p. 317.

Contra Franciſcanos & Jeſuitas, qui B. re.
nem Mariam Deiparam excipiunt. v. Bellarm. Nit. V
de Amiſſ. Grat. c. I5. Ambroſ. Catharin. & Jodoc.

Chlichtov. de parit concept Mariæ. vid. nol .
K .1 Diſpat. ae concept. Mariæ Deiparæ. it. C
Sberperi Diſp t. ade concep Ma 7 vinia⸗

PeccA

—

nianos, Al-

In Bapdiſ
Clitur (que
ndiplum pe
inclinatio.
Contra .
lil Nident.

Pœna de⸗
na damnati

C . Gi

Contra 4
delem elle ce
jiſe). 1i)l
Cahtumn non
le ſiaente
n. 64

Peccati6
tuens mell
m. ll pz
ADulmacon
Cortrace
Qunt. Nn
metaſe
6. 56.

i Pee⸗

Ces en

—

(Abennte⸗

lurinenmnen
ale. iie

Declere

gantes t

PECCATO CUM PRIMO, LUM ORTO. 136

vinianos, Anabaptiſtas juſtorum liberos ſanctos

naſci fingentes, vV. Epitom. F. C. p. 623.

§. 2.
In Baptiſmo peccati originalis reatus quidem

tollitur (quem aliqui formale appellant; non ve-

rò ipſum peccatum quoad materiale, h. e. Prava
inclinatio. V. Apolog. F. C. p. 56. MVß
Contra Pontificios. V. B. Chemnitii Exam. Con-
cil. Tident. I. c. M
§. 10.
Pœna peccati originalis etiam eſt mors & æter-

na damnatio. v. Apoleg. A. C. p. 51. Jolid. declarat.

EC. p. 621. (orrige num. F C. & erit p. 643.)

Hiit eN

„ tA
Hnu
6
n

onins SO.

14,C
j. 4—
, DAN.

.

Contra Arminianos, qui ſententiam hanc cru-

delem eſle cenſent. v. Apol. ipſorum c. VII. J. 4.
Expiſcop. diſp. I. theſ. 2. & Pontificios pœnæ damni

tantum, non vero ſenſus, ob id infantes obnoxios
eſſe ſtatuentes. Bellarm. lib. VI. de amiſſ. grat.
. I. & 4.
Peccata actualia ex originali ceu malæ arboris
fructus mali progerminant. vid. Artic. Swalcald.
part. II. p. 377. Solidam Declarat. E. C. p. 640. ( ſi
Sphalma corrigatur,) p. 6442.
Contra Socinianos, qui aſlvetudine illa diſci tra-
dunt: Nam peccatum originis cum Pelagianis
pro mera fabula habent. V. uazal. 6. Franx. p. 24.

26. 56.

Sine peccato actuali nullus mortalium vitam
hanc

I40 CAD. V. DE LAPsU PRIMI HOMINISETUSGYE

hanc tranſigere valet. v. Apol. A. C. Artic. 3. p. gle.

129. ſeq. Artic. Smalcald. part. III. p. 319. ſeqv.
Contra nonullos Papiſtazs & Arminianos Apo-

log. c. EI. ſect. 6. p. 37. Sanctitatem neſcio qvam,.)

Vitæ jactantes, it. Socinianos, qui ſanctitatem &

juſtitiam noſtram in hac vita perfectam eſſe poſſle

docent, v. D. Calovii Sociniſm. Praflig. Atic. IX.

. §. 13. “
Non omnia peccata actualia ſunt formaliter-

voluntaria, & ex deliberato animo commiſſa. viil.

Apolog. A. C. Artic. MI. p. g.

Contra Pontificios Bellarm. I. V. de amiſ. grat. c.
15. weinianos. V. Volckel. l. W. Relig. c. 17. Arminisge-

nos.

* . „ *°. — *
Peccata actualia contra conſcientiam commiſ⸗

ſa, ut adulterium, homicidium, blaſpemia 8 ſi-
milia excutiunt fidem & Spiritum S. V. Artic.
Sin ilcald. p. 32 ½. Epit. F. C. p. 591. Solid. Declarat.

CGontra Calvinianos & Anabaptiſtas. vid. Ada

SGnod. Dordr. Remonſtrant. ad Artic. V. fol. 206.

ſegg. & Gnod. Derdr. &. V art, 6. 1t. Galvin. Iyſtitat.
I. III. c. 2. n. Il. Bexa colloequ. Mompelgart. p. 463.
confer R. D. Menveri Diſpat. de Perſeveran. sone
Derady. 4h. 6;3. & ſerD..

tra doctren. Snod.

—

Puc

. aa—

peeni pecc

v. Holg.

(ontra
Nüüm qua
WIV,c. II

.R .
Altere

B Ater
N. Hiun. .

ſiod he

Plante⸗

Perments
Idokenti
od onn

a . z0

Contka

“ a aze

. ℳeg

I, .
ArNtienl ,

en reſonte
Gui unäne

Druſe Sl

ig un n .

it. 61 1 4 4 61

lenmmde
,Daenn,
NN

PrtcATOoO CWwM PRIMO, TVUM OrO. I41

peœnâ peccatorum ſuorum, Deo ſatisfacere poteſt.
Contra Fontißivios, ſatisfactiones humanas ni-
mium quantum extollentes. v. Concil. Trident. ſeſ.
XIV, c. III. Can. g. c. VIII. c, 13. 14,

LaAr. VI.
DDFE
PACULTATIBUS HOMINIS
NATURAIHBUS POST LAPSLIM
RELIQVIS.

4 LAcultates hominis aliter ante lapſum,
aliter poſt lapſum, aliter poſt regenerationem,

aliter poſt reſurrectionem carnis ſeſe habent.

V. Epitom. F. C. C. II. p. 5775. & Declarat. 654.

Gontra Pelatianes. Peutifeiss & nergifta,, hos

diverſos hominis ſtatus confundentes, aut male
explicantes, quando de libero arbitrio agunt.

„
„ .

Homo poſt lapſum ante regenerationem, pro-

ptermentis cœcitatem & voluntatis ac apperitus
impotentiam, in rebus ſpiritualibus, prorfus nihil,

quod bonum eſt, efficere valet. V. artic XIIX.
A. C. p. 15. it. N X. p. 15. Apolog. p. 219 artic. Swal-
cald. p. 315. Epitem. E. C. p. 5379. Ve'qv. Declarat. p.
Contra Pelagianos, Socinianos & Pontificios
Mααανοονααι. B. Chemn. PL. Teolog. c. VIII.

—

I42 CAP VI. DE FACUTT HOMINIS NAr.

de liber. Arbitr. ubi ex hiſtoria oſtendit, quomo- (ontal
do Pelagianiſmus apud Pontificios, Schoſas irre- nergiltis
pſerit. v. Bellarm. l. M. Ae gratid & liber. Arbitr. c.y. (ntf. Han,
it. Jogin. Prælection. I. E. pag. I4. Catechiſm. Racov. M. d. 164.
p. 2544. qui poſt lapſum in homine liberum arbitri- maemate
um & liberam Deo obediendi voluntatem eſſe tium Dl
contendunt. it. Arminianos v. Collat. Hagienſ. pag. belcn.l.,
250.
Retinuit autem homo poſt lapſum vires co. enim
gnoſcendi res naturales & civiles, nec non libe- eltnon
rum arbitrium bonum naturale aut civile eligen- dicitur pen
di; ita, ut liber quidem homo ſit à coactione, quan- mlationen
quam, ſi legem DEl & hominis impotentiam re- (reaturis fi
ſpicis, non ſit liber à peccandi neceſſitate. V. A. C. ltiere

artic. EIII. p. 14. Apolog. pag. 215. Artic. Salcald. (uinquam

p. 215. Declar. FE. C. p. 6ö64. ſeq. AAdeqwall
Contra fatalem Stoicorum neceſſitatem, quaem (laret EG
Calviniani ex parte, ſuam faciunt. v. A. Riviere Contra

libelhl. cui titulus: Calviniſmus beſtiarum Religio, Wichmu,
primum Pariſiis, poſtea Lugduni an. 16zo. edit. G aren ihe
Socinianos, qui plenam libertatem circa quævis lomhau 4
objecta homini in ſtatu lapſus tribuunt. v Swalx. Uatonis do
c. Franx. p. 216. it. Arminian. in coll. Hag. p. 260. antfmrer
Homo in converſione ſua, qua ex fllio iræ fitftt-· u e,
lius gratiæ. non cooperatur Spiritui S. quippe cu- H
jus unius & ſolus opus eſt hominis converſio. VYV.
Apolog. artic VIII. p. 219. Epitom. F. C. p. 579. ſe omdie
& ſolid. declarat. p. 667. ſe,. tuund
0D=

akelten

kcios *

1c, vber k
4. Catslſiult
inelbennet
i vonun
Cle

lyinti
Fils, kin
e aut i

dde; .

8 inen
G1d.N

11. M G

1.
ecele,
ciunt. 4

Mmn
4 0 ⸗
tatennd 8
Ibuun ,e.

idg

—

Posr LAPSUM RaELIQOVIS. 143

Contra Pelagianos, Socinianos, Pontificios &

Synergiſtas. v. ISalx. in nov. monſtr. c. 20. p. 166. &
contr. Franx. p. 419. 421. it. Kemonſtrant. in coll.

Hag. p. 264. Concil. Trident. Seſſ. NM. can. 4. quod
anathemate ferit illos, qui negant hominis arbi-

trium à DEO motum cooperari aſſentiendo. v.
Belarm. l. 1.114 de Grat. & liber. irbirr. c. 11.

Interim voluntas hominis lapſi ſbera immu-
nis eſt non ſolum à coactione intrinſeca, quæ fieri
dicitur per intellectus judicium & appetitus ſti-
mulationem; ſed & extrinſeca ſive à createre ſeu
creaturis fiat ad objecta quævis occurrentia: ut

poſſit libere velle & nolle tam hoc, quam illud,
quanquam facultas illa non circa quævis objecta

ſeſe æqualiter habeat. vid. Apolog. p. 279. Jolid. De-
clarat. F. C. p. 673.
Contra Calvin. inſtitut. lib. II. c. 3. G. 1. „. m. 5.

ubi diſertè negat, eſſe in manu hominis, reſpuere vel

accipere oblatam DEI gratiam. tit. Dominicanos &

Themiſtas apud Pontificios abſurdum prædetermi-

nationis dogma propugnantes. v. Kadam. Tom. 1.
controverſ. XXJ. Art. 4. & 6. coneluſ. 5. 6. 7. it. Di-
daci Rui, de voluntate & proprius ejus actionibus
er. „. ad 71.

J. 6.

Homo igitur in converſione ſua ſeſe palſe⸗ àha-

bet, quandon uon contumaciter Spiritui S. conver-

ſionem

(1 UII. Dal
Vid. E. Epite. gm. E. C. “ 142. Parlanet. p. 672. “ “
CLon 5” & Imerimiſtas, D. Georg. Me- (1§610 N
lorem, Panulum Eberum, Strigelium, Crellium apud (00 Rl
D. Schluſßſelburg. l. V. Catalog. Heret. Semipelagia-
nos, Pontificies. vid, Ce⸗ neil. Tridentin Se. PD..
Lan. ge Bellarm. I. V- l. 2 Zrat. C. 17 1., W. e. 1, & inr
Sacinianos, qui cooperationemn hominis i in con- Uinetegn
verſione ſua ſtatuunt (eerun ſec
H. 6. “ lübnt tpre
Hominis voluntas jam renati, per vires gratiæ hun hhit.
Spirituis. cooperatur ac adeò plané divetſa eſt ab. (ontka Calk
irregeniti voluntate. V. Epitom. P. C. p. 352, ſeq. Dordre.
Deelarat. 6zy. euernog
Contra Pelagian. Socin. & Papiſias, vires homi- lul IGa,,
nis non ſecundum ſtatum naturæz & gratiæx di. alegerel
ſtingventes. . . inende
S v. l
Quia verò regeneratio & renovatio In hac Vi.
ta tantum inchosta eſt, non abſoluta, & conſum-. (yltes 1
mata; hinc neque intellectus, neque voluntas, nhec ſ, giͤin

appetitus hominis ad debitum pertectionis gra- er Marj
dum perveniunt. V. Apoleg⸗ A. Conf P. zo & Per- umnd eriten
slarat. F. C. p. 675. A. one
Contra Pontificios perleétionem regatorum e hin
jactantes. it. Socinianoz. V. Imalxius ontra F. .. (ont e

J5. 17 4½ & 150. ut & vchlichting De. ſp. 2. contra Meiſ- Aunbra lnhe⸗
nerum p. 155. it. egelinmy. , Pagih. p. bo⸗ Theol. Gm
A. *. 1.
Eurun

— 1

Bonen N Cu. VII. peesienens, Er, Or. Run. . . 4½

—

Vermd kon CA 1. VI.
ſe D MISSIONE. PERSON A ET orr--
en, CG CIO REDEMTORIS JTESU CHRISTI.
Hon rſſe DD
S §. 1.
nen N Ncarnatio Filii DETnon eſt facta, ut eſlet me-
dium exſequendi prædeſtinationis abſolutæ de-
cretum; ſed ut is reconciliaret nobis Patrem, &
hoſtia foret pro totius mundi peccatis, v. A. Con-
adet YG. p. 70. Epit. FE. C. p. 614.
Contra Calvinianos ,Supra-Lapſarios, qui in 4.
Grnod. Dordrac. ad artic. II. & plerosque Pontifici-
os modernos, qui (ut apud Alvarexd. diſput. 39. de
Auxil. Grat. & Radam Tom. III. controv. E. ovoncluſ. s.
F. 164. legere eſt,) Redemtoris miſſionem ad exſe-

ate cutionem decren DPrædeſkinationis Perunere do-
cent.
. .2.
Gnid Chriſtus Redemtor Roſter eſt Rilius Dei natu-
henie ralis, qui in tempore afſumpfſit humanam natu-

ram, ex Maria Virg gine in unitatem Perſonæ a b
3 eterno exiſtentis. v. Gyb. Wecen. p. I. Athanaſ. p. 3.
4. A. C. artic. 3. p. 19. Apolog. 19. axrtic. Smalcald,
P. 303. Epitom. F. C. p. 6i6. Declarat. 7362.
CLoontra Arrianoz & Photinianos modernos,
AN& membra hujus aſſertionis plane negantes: v. D.
Nf,en, herder. Colleg. Anti- Socin. Diſſput. XLk. Jeqg.

3
Qanquam Chrillus ie Hurim in Synb

46 CaAr. VII. Dr MissIONE, PpRSON Er roro
Niceno dicitur i incarnatus; tamen ilta jncatnatio ——
non fuit ex ſubſtatia Spiritus S. ut pater ejus dici chernlonhn
poſſit: ſed fuit productio humanæ naturæ quoad ſhrudr⸗
animam & corpus ex ſemine virginis, quam “02 “ kkentüſpe
G aſſumſit, ſibique univit. vid. Gmb. Wicen. p.r. lmgat, 9
Arhanaf. p. 4. A. C. art. 3. p. 100.
Contra Photinianos, Enthuſiaſtas, Weigelia- ODatra N.
nos & quosdam Scholaſiicos. vid. Sanbemu Daæb. natenns Ve
Evangel. 1XX. Part. 1. p. 254. ſeqv. it. Veigelium, inc iſtoneg

qui Poſtill. p. 35. part. 2. p. 29. 59. & in Theolog. M- er
ſtic. p. 1775. Chriſto aKingit corpus ſpirituale & i lat. h. .
ſupernaturale, quod de cclo attuliſſet. ſeir bu⸗
* Manuah ont,
§. 4.

In Chriſti incarnatione duæ naturæ per unio- Ran
nem perſonalem conjunctæ fuerunt modèò ineffa- htelieri
bili; ita, ut ſit inſeparabilis, inconfuſa &gualis hntes dichnc⸗
unio duarum naturarum in unam hypoſtaſin, vid. Evera Kadunt
Epuom. F. C. p. 6o6. Declarat. p. 762. ſeqv. & 533. Remenr
6 0,
Conta Socinianos unionem n hanc plane negan- n ſedilli
tes, & Pontificios ac Calvinianos perperam illam ex- n de “
plicantes. vid. Polani Sntagm. lI. VI. c. 16. it. Bexam 1 Per
in colloq. Mompelgart. b. 327. Zanch. de Nat. DEI. ne il 4
l. 2. c. 6. p. 127. ubi totum 1νà† ita in humanitate
aſſumptà eſſe tradunt, ut idem ſit totus extra ean- hurhin
dem. Eiadie
§. 5. In uttamne
Ex nunione hac perſanali fluit tum naturarum (1 13,4
in una vrosaααοι communio, tum proprietatum are Gich
ſn uper⸗

Pid

weniktiren
tteht
ann nr
igns an
id H

1.

Ulads, Ner
ſid. undh
mt ſ
1. 6N 1 S
Cotpes
nan

2 uutn
Herunt mi.
inmnſ 4
tnamn eie
f

e
nbene e
Aperpen en⸗
Ae
nſtute

“ ℳ

uiͤn
inn
un Mn

OrICIO RrEDFEMrORIS JrsO CkISII. 14

& operationum in officio communicatio vera,
propria & realis: ſalva tamen utriusque naturæ
differentiâ ſpecificâ. vid. Epitom. F. C. p. 6ob. ſeq.
Declarat. p 766. ſeqgq. & 533. 535.

Contra Neſtorianos, Calvinianor & Pontificios
modernos veram communicationem idiomatum
in Chriſto negantes. vid. Colloq. Mompelgart. p. 207.
Admonit. Nroſtad,. p. 25. Anton. Sadeel de verit.
bum. nat. p. ë4. Parenm in Irenic, c. 25. art. II. &
W Buſæum diſp. de perſon. Chr. th. 14. Becanum
Manual. controv. l. II. c. I. n. 25. p. m. 478. ſeqv.

Ut prædicationes de Chriſto in Scriptura S. ex-
tantes diſtinctius capiantur, tria communicationis
genera ſtatuuntur. Primum dicitur, quando pro-
pria naturarum communicata dicuntur perſonæ
in concreto, nec tamen utriusque naturæ propria
fiunt, ſed illius, cujus ſunt, manent; ut Kom. l, 3.
Pilius DEI. natus exr ſemine Davidis Fonndam car-
nem, 1. Petr. III, 18. Chriſtus dicitur mortificatus
carne. vid. Epitom. r. 607. ſeqv. Declarat. Solid. F.
C. p. 770.
Secundum (juxta F. C. Declarationem p. .)
eſt, ubi actiones officii Chriſto tribuuntur ſecun-
dum utramque naturam: idque conjunéte, ut
Gal. 3, 13. Chriſtus nos redétmit a malediötione le-
gis, vel diſtinctè, ut I. Johann. 3, 8. Filin DEI.
S opera Diabeli, Gen. III. v. i5. Jomen mu-
K 2 lieris

1

„

148 Cyr. VII. Dz MISssIONE, PrRSONAETY Omnels

w—.—

heris conteret caput Srpentis; una enim natura a- Anorisfu
git ſeu operatur cum communicatione alterius, eelaus
quod cujusque proprium ef. ? nerelt
Ternum eſt, quando propter unitatem perſo. u.h
nalem Chriſto ſecundum humanam naturam in
tempore data dicuntur, Majeſtas, gloria, omnipo. Ceik
tentia & omniſcientia cum præſentiſſimo omnium Ennct,ſic
rerum dominio, Manhb. XIIII Data eſt mihi o- Geli i.
mnis poleſtas mn cœlo & terra, v. Declarat. p. 337. ſeq4. ſu alen
Epnom p. s. leq. prolixèé & S32. 7ſ47. ſinid la-

Contra Calvinianos, qui prædicationes prini mghart,
gZeneri tantum verbales eſſe dicunt, vid. Admenit. inianos
Weoſtad. c. §. p. 250. it. Coll. Mompelgart. p. 213. ubi ealkes, il
a oιωνπτιι Zwinglii defenditur. Deinde quoadſe- Dircrae,,l
szundam genus (ut in F. C. ordinatur.) negant com- ien, Anſe⸗
municçationem in agendo, humanæ naturz hu- eqnemesl
mana, divinæ divina tribuentes tantum. vid. Ad- (agztzene
monit. Neoſtad. c. 1I. p. 22. C. 5. p. 1273. Danæus in
Exam., Chbemnit. p. o5. Wendelin. l. 1. Chrif. Theol. 4
c. 16. Quoad tertium genus (alias ſecundum dici- Nein
tur,) pertinaciter negant communicationem ma. Wmigemn
jeſtatis, & Lutheranos paſſim traducunt, quan er ſei

Eutychianiſmum foverent. vid. Agmen. Weeſtad. eni g,
c. 3. Ausfuͤhrl. Bericht. Palatin. p. 296. it. Je- ang
naom l. c. ſci⸗ Chriſh
niid Ar

Oficium ſacerdotale Chriſti eſt, quò paſſonie eid

81, MA OrncIO REDEMTORIS JESU CHRISTI. 149

— —

Uneintu mortis ſuæ ſacrificiò DEO Patri pro totius mun-
gicknmeen di peccatis ſatisfecit, & adhuc pro nobis in cœlo
intercedit. vid. A. C art. XXI. p. Apol. p. 25 4. ſe 4*
Cruinen Declarat. F. C. p. 686. & Catechiſ. Minor. p. 371.
r atunl .„„ . . . *⁶
mmmdn Contra Socinianos ſatisfactionem Chriſti ne-

keine gantes, Vid. Socin. P. II. de Servat. Chriſti p. 104.
eliſitdne Crellii Kefut. Hug. Groti de Satisfabt. Ohbriſti. ponti-
1 u Vcios eidem detrahentes per fatisfactiones huma-
DNnas, S& dacirinam, quod fibi exaltationem meritus
H ſit. Vid. Lombard. I. III. J.nt. diſt. 15. Thom P. III.
Uetires gv. 49. art 6. Bellarmin. I. V. de Chriſt. g. 9. & Cal-
vinianos univerſalem Chriſti ſatisfactionem ne-
gantes, vid. Colloqv. Mompelgart. p. 514. Gnod.

e

int, N

as Dordras. c. II. art. 5. it. Hypotheticos, qui Camere-
nuan u” nem, Amp'aldum „ Bremenſes G. Johann. Berginum
mmn M ſequentes ſtatuunt, Chriſtum omnes reconciliâſſe;
umn i ſi omnes erederent; quod tamen non poſſent.
e LrCH SS “ S. 8. r —
laeH Regium offcium, quo Chriſtus Beci Sevr G, in
. ν utraque natura, tanquam Rex & Dominus cœli
n &Xterræ præſentiſſime gubernat omnia, in regno-
potentiæ, gratiæ & gloriæ. vid. A. C artis.3. p 10.
44 LCoatech. Min. p. 37 1I. Declarat. F. C. p. 738. &. 876.

en , CLontra Socinianos Calvinianos & Pontificios of-
ℳℳℳ* ſicio Chriſti regio per negationem omnipræſentiæ
varie detrahentes. vid Oſtorodi Inſtit. p. 386.
Smalz. de divin. Chriſßt: p. 16. qui Ghriſtum ſolo fa-
6 Fore && potentia præſentem dominari tradunt.
,if, x 3 §. 9.

70 CQr. VII. De MrssSTONE, PERSONA Er.
. 9.

Deſcenſus Chriſti ad interos ſimpliciſſime ex-

plicatur per actum glorioſum & triumphatorium,

quo totus Chriſtus voſt ſepulturam, ante manite-
ſtatam reſurrectionem, infernum omnibus cre-
dentibus deſtruxit, poteſtatem inferiorem evertit

& Diabolo omnem vim & potentiam eripuit. vid.

Epitem. F. C. p. 612. Declarat P. 755.

Contra Calvinianos, qui partim per ſepulturam

explicant, partim ſecundum animam deſcenſum
factum eſſe ajunt. vid. ge Vol. 1. p. 261. 1t. Calvin.
I. II. Inſtit. c. 16. J. o. zꝛt. Socinianos, qui de ſtatu
mortis explicant. vid. Sna c. Franz. 1. 7.

. 1I0O.
Chriſtus etiam Kmim humanamn naturam
eſt omnipræſens, utpote ſecundum quam aſcen-
dit ſeſſurus ad dextram Patris. V. A. C. artic. 3.p. 0.
Epitom. p. 611. &. Declarat. p. 76. 753. ſeq.
Contra Calvinianos, omnipræſentiam carni
Ghrifti d enegantes, & Pontificios multipræſentiam
tantumin S. cœnd admittentes. v. Admenit. Neo-

ſtad. p. 253. zt. Sohnium in Exegeſ. A. C. p. 279. qui

Chriſtum ſecundum: utramque naturam ad dex-
tram DEI ſedere aſlerir. =èèM
Beneficia ex gratuita Chriſti miſſione & palſo.
ne promanantia ſunt fides, reconciliatio. juſtitia,

conſolatio & beatitudo æterna. v. A- k aArt. S.
p.70. ateekaſn. Min. 5u. Deolarat, 2,. F. C. .852.

Con-

OrrICIO

— —

(ontra ci

(ovumlegist

charitatem
Cadunt. v. 0/
mipianorum
6NTibe.

Chriſtus h
Invocandus
mediator. v
P. 31o. Decla
Contra?
iſn, Son,
Cundum i
ſeionem cor,

Crfiſ. Ren

inpe

.4. 1

Chriſtus

bwomnͤ

belt, . 4, 6
Conlta ba
bman ) de
um 4 abd
Peccato
lels rad
lequirunt

cat. 20

. 7

N, ENINh OrrCIO REDHMTORIS JxsU CaRISTI. 151

— — —

Contra Socinianos præcipuè, qui cum Chriſtum

D . novum legislatorem faciant, perfectiorem vitam
len⸗ &S& charitatem illum nobis præcepiſſe & docuiſſe
ei tradunt. v. Oſtorod, Inſtit. c. 21. 22. it. Epiſeopium Ar-
TIum

minianorum promachur, diſp. de conv. & c. 7.
ennian 8 F. 12.
⸗ Chriſtus hic umicus humani generis mediator
tüngeke ſr invocandus eſt, ſecundum utramque naturam ceu

Anl iink mediator. v. A. G. artic. 21. p. 29. Artic., malcald.
1,A p. 310. Declarat. FC. p. 779.
iands, Contra Pontificios, Sanctos invocantes. v. Cate-

1, Hety chiſm. Rom. p. go. & Calvinianos, qui Chriſto ſe-
cundum divinam naturam ſolum religioſam ado-
rationem com petere dogent. Vv. Theol. LEeidenſ. in cenſ.

tummumn Confeſſ. Remonſtr. cap. 16. p. 225. & Bevam in Coll.
budung AMWompelg. p. 344. Danzum iz Exam. Chemmit.
A p. 1.
7. 13.
inten/ Chriſtus non ſolutn pro culpa originis, ſecl &
nu“ pro omnibus peccatis actualibus, Deo Patri ſa tis-
n fecit. V. A. C. art. 4. p. o. it. Abuſ. 3. b. 25.
4, 30, Contra Fontificios & Scinianos negantes: vid.
nitnu Tbomam, de Sacr. Altar. c. 1. & Ambroſi um Ca tha-
rinum, nast. de incruent. MW. 71. ſacrificio, qui, pro

peccato origin. ſolum ſatisfeciſſe per ſacrifiium

nined, 4 crucis tradit. it. qui cum Boee l. 13. in Concil. Trid.
clto/ c. 56. aſſerunt, nos pro culpa ſatisfacere poſſe; aut
140ℳ6 4 requirunt ſacrificium Miſiæ ad ſatisfactionem pro
9 a 4 peccat. actual. V. Greger. de Valent. l. 2. de Miſſa c. 3.

K 4 „.: 14.

§. 14.

Vere Filius DEl pro nobis Palfus & mortuus

en. v. Epitomi. p. 6os. Declarat. p. 772.
Contra Calvinianos engli: & Rolacgi deten.

dentes.
§. 155.
Caro Chriſti veré eſt Vivifica. v. Declarat. p. C,
p. 752.

Contra Calwirians negantes. v. Bex. in colloqv.
Aompelg. P. 235. Angius 1. CC. .. S⸗.

. 16.
Status Chriſii uple⸗ eſt, Erinanitionis & Eral.
zutianis, V. Declarat. F. C. p. 767.
Contra Exiedinum, qui 4 Loc. srte . 307.
la. triplicem ege ſtatuit.
§. 17.
Chriſtus tantùm ſecundum humanam naturam

eſt exinanitus & exaltatus. v. Deelarat. F. C. p. 367.

Huom. p. 605.
Contra quosdam Calvinianos, qui Chriſtum

ſec undum utramque naturam exinanitum & ex-
altitum eſſe tradunt. v. Be. p. 7. ad coll. Menheg, 4

p. 9 6. Polani Gnagna. I. 6. 21.
B xinaaitio Chriſti non eſt ipſa incarnatio, nec
omr imoda majeſtatis abjectio, ſed ejusdem, quan-

tum ad plenarium uſum „vera ac realis evacuatio.

v. Declarat. F. C. loc. cit.
ontra Pontifies & Calvinianos quosdam, V.

152 CAr. VII. P- MISSIOEY PERSRAEr .

n lneli

OrncIo!
mtlilan
mmn gi e
unt,

0eAr

D ſe
cleſia
VCat

ann S
unb effteen
Auniverl
remnte
e, 1G2,
multhn
i,acne

e ilea

1
SONIII OrrICIO REDEMTORIS JESu CHRISTI. 153

—

Cornel. 4 Lap. Comment. in c. II. ad Philipp. & Sal-
nomm wmeron. qui exinanitionem de incarnatione expeo-
oe Celen. .
CAP. VIII.

Ddre O VOCATIONE REDEMT ORUM
EUSQCVE MEDIIS.
en Glepe. HSS

1. F. I.
3 AMus ſeria intentione omnes homines ad Ec-
Lcleliam & ſalutem æternam conſequendam
mee Nra vocat. v. Epitom. F. G p. 6S. Declarat. p. S04..
eqv. Catechiſ. Min. p. 372. Mal. 496. ſeq. .
ig N Contra Calvinianos aniverſalem eamque ſeri.

am & eſſcacem vocationem aut diſertè negantes,
aut univerſalitatem verbis quidem profitentes, re
duniten ips4 negantes. v. Bremenſ. Aäct. Gnod. Dordr. ad
PC/ artic. 3. & te de gratia Dei theſ. . Monſ. Amyraldi
animadverſiones part. Iil. p. 119. 122. 150. & 193. aut
Cim puplicem voluntatem contrariam, beneplacit: &
mimd. Mni, arcanam & revelatam eidem affingentes. v.
un Zanch. Mſcell. Confeſſ. de Prædeſt. c. 1I. th. 6. &. de
Nat. Dei l. E. c. 2. Danæum Iagog. P. W. l. 3. C. Iy.

p. 149.
e ii . 2,
gleAH Vocatio hæc fit per prædicationem verbi divi-
enmio mi, non per immediatam inſpirationem doctrinæ

ſalvificæ, vel revelationem per Angelos. v. A Con-

guo⸗

—

1I74 CAP. VIII. Dz VocATIONE ReDEMTORUNM

Contra Anabaptiſtas, Weigelianos, & Quacheros e qul
in Anglia, qui per immediatam inſpirationem fide- in cont
les vocari ſomniant, S lt am.
Medium vocationis eſt verbum DEl auditum cedum
aut lectum, & Sacramentorum uſus, per quæ Spi- ilingfitn
ritus S. Converſionem hominis operatur. v. Epi- leck .
tom. F C. p. 679. & Declarat. p. 6,o. ſeq. Ang feri
Contra Enthuſiaſtas & M'eigelianos. V. P. 7. Po- h.
Eill. Weigel. p. 179. P. II. p. 227. 235. item Moſen A- Coata!
myraldum, qui tract. Gall. ann. 16)4. edit. duas ſpe- Remähr.
cies Chriſtian. Fidei aſſerit, anam per miniſterium inn legi y
verbi, alteram per ſolam adminiſtrationem pro- Mint. N.
videntiæ divinz. vid. B. Halſemanni diſput. 2. de Ule,ean
Auxil. grat. th. I. J. 4. oneleſe
M A. u hſt e.
Hæc media in ſe quidem ſunt efficacia ad pro- Mhè
ducendam converſionem cujusvis hominis; ſed
cum ſæpius per malitiam hominis vis illa impedi- kuneien
tur, culpa non ſecutæ converſionis in homine re- heleni
ſidet. vid. Epitom. F. C. p. 619. 6y. Declarat. p. 672. tanci e
51§. ſeq. & p. So. ubi Deus contumaces in hac vita Ennd,
judicialiter excœcare & indurare etiam dicitur. Cnlecramr
Contra Calvinianos vocationem DEl ſemper Imnpn,
efficacem eſſe debere ex intentione negant; effica- (um-
cem autem, irreſiſtibilem ſtatuunt. vid. Bexam Melimmee
Reſp. ad Acta Colloqv. Mompelgart. P. IlI. p. j. elum
SGnod. Deordr. Jud! Provinc. p. n7. 152. 229. it. Al git
G Gn. DerAr. art. 2. Mhrajectin. in Jadic. provinc., p.
125. Frifios p. I12. it. contra Jeſuitas & Domini- lu
ca-

EDütonH

—
—

Oclerer
E efficax conferre aflerunt. vid. Bellarm. lI.1. de grat.

S lib. arbitr. c. 1. 12. & 13: & l. HP. c. 15.

katonenkde⸗

DI Iulum
eaut⸗
elitut h⸗
17
, N Lilr.
ſem Me 4
elit uushe.
mninterum
tionen pro⸗
nnd

cacin A .

ſsilainel·

Duli it

n ker
did Ns
it .

1 * .

(l⸗

gele⸗ 1h. 6.

5

EJUSQOVE MEPTIS. 155

canos, qui ſolis prædeſtinatis DEum auxilium

§. §.
Verbum hocce DEI in Legem Frasgelien

diſtingvitur; ila docet, quid hominem facere o-

porteat. hæc, quid homo credere debeat, ſi velit

ſalvus fieri. vid. Eputom. F. C. p. 592. Declarar.

p. 709.

Contra Pontificios, Weinianos & Arminianas le-
gem & Evangelium confundentes; ut obedienti-

am legi præſtitam cauſam juſtificationis facere

poſſint. Nam legis Præcepta plerumque carnalia
fuiſſe; Evangelii verò ſpiritualia & multè perfe-
Giora eſſe, ſcribunt. vid. &malx.c. Fran 7. p. 269. Oſto-
rod. Infſtit. c. 22. p. 70. Armin. 18.⸗ de leg. &. Evan-

J. 4 6.
Evankelium Rtricte acceptum non eſt concio

poœnitentiæ arguens peccata, ſed lætum nuntium
& concio plena conſolationis; quod homo per fi-

dem in Chriſtum gratis remiſſionem peccatorum
conſequatur. vid. Epitom. F. C. p. 592. ſeq. & De-
clarat. p. 712. ſeqq.
Contra Pontificios & merimie legem & Ev-
angelium confundentes. it. Novos Prophetas Ev-

angelium, Pœnitentiæ concionem eſſe dicentes. v.

libel, ni tit. Vorhof præfat. p. 17. 1.
N. 7.
Lex Xptoprie eſt doctrina divina, in quà juſtiſſi-

3

156 Car. VIII. Dz VocXTIONE REzDFMTORUMH

—

ma & immutabilis DEl voluntas revelatur, & qua-
lem oporteat eſſe hominem in ſua natura, cogita-

tionibus, verbis, factis, ut Deo probari & acceptus

eſſe poſſit: Simulautem trangreſſoribus iram Dei
denuntiat & ſupplicia. v. F. C Declarat. p. 313. ſeq.
Contra Socinianos & Pontificios, qui legem et-
jam juſtificare contendunt, item Antinomos &
Novatores, qui Evangelium præfrace contuma-
cibus & impœnitentibus annunciandum efſe tra-
Quanquam Lex & Evang
tamen in vocatione & converſione hominis con-
juncta eſſe debent; ut homo per legem peccati pri-
mum arguatur, deinde per Evangelium erigatur
ac fidem accipiat. V. F. C. p. 594. ſeqv. & Declarat.
P. 713. 717. M

Contra Antinomor legis uſum inter Chriſtianos

tollentes, & ſpontaneam à renatis rejecta lege,

obedientiam poſcentes. vid. Catalog. Heæreſ Schlüiſ-

ſelburg.l. V. p. 39. & 4‧ 6.ðè
S §. 9.

Leæ etiam renatis norma agendi eſſe debet. vid.

Epitom. p. 595. Declarat. 7317. Jegg.e
Contra Antinomos, Agricolam Tlebienſem & af-
ſeclas ejus, qui conciones divinas legales in Evan-
gelicas mutant. g. .
Nullus homo poſt lapfum potefſt legem DEE.
implere. vid. Apolog. Aag. Conf. p. 83. ſeqq. it. p· 89.
Contra Socinianos & Pontificios. vid. Concil.
Rident. &rf. Eli e. . Bellarmin. lib. de Jul df.

C= IGIOE

lium ſpecie differunt;

io. ein.

Nigel h.Il.

CONV

Pe
otote
mitur,
gnitio
unnotat
Comtra bo-

E 0C

uſitent e,

Dertes bo⸗
lere ell ce⸗
Eriiöneet⸗
angelio

oher hr

4A
7inh
Nen.

Eneme
in.
tteliagn

Aunens

DEANTOANUN

latur Er⸗
tura, col⸗
tiAacteyins
bus dunbei
1.,310.
ui ſepenet⸗
gtinons
e contum.
lum elenr⸗

e diferunt
omins⸗ cor⸗
Pecenihli⸗
n Etipill

2Dl A,

(olinnos
te, ſeche le
ſ 6

EjuwsauE MEDTIIS. 157

c. io. Socin. lib. SWwaſor. p. 60. Catech. Kacou. b· 2s
egel P. II. Poſtill. p. 246.

“M CLAP. IX.
DkE
CONVERSIONH PE R POENL
TENTIAM.

7

§. I. .

Pazrne: vocabulum in S. literis interdum

pro tota hominis converſione ad Deum ſu-
mitur, interdum partem ejus primam, quæ
eſt agnitio peccati ac dolor absque fide in Chri-
ſum notat. vid. Declarat. F. C. p. 201.
Contra Pontificios confundentes has acceptio-

nes vocabuli. vid. Concil. identin. Seſſ. XIV. de

Pœnitent. C. 4.
§. 2.
Partes penitenti⸗ eſlentiales duæ tantum Rfünt⸗
altera eſt contritio ſeu terror incuſſus conſcientiæ
agnitéô peccato: altera eſt fides, quæ concipitur ex
Evangelio, ſeu abſolutione, qua homo credit, ſibi

propter Chriſtum peccata remitti gratis. vid. A. C.

Artic. 12. P. 72. Solas b. 161. 165. Artic. Smalcaid.

P. 320.

Contra FPontificios partim negantes fidem eſſe
partem pœnitentiæ; vid. Catech. Wid. c. de P&-

nit. p. 272. Bellarm. lib. i. de Pœnit, o g. partim
tres alias nominantes patrtes, contritionem, con-

Seonem & ſatisfactionem, vid. concil, Vid. .
AlIV.

„

78 CQCAP. IX. DE CONVERSIONE

XI. de Pœnit. c. 2. it. Contra Calvinianos, quiĩ
. . ,. „ „— .
mortificationem & vivificationem, partes pœeni-

tentiæ ſtatuunt, vid. Calvin. inſtit. lib. III. c. 3. §. 3.

it. Socinianos qui cum Swnalzio c. Franx. p. 353. di-
gquer 4 .

4

cunt, pœnitentiam nihil eſſe, niſi corfectionem

vitæ.
Studium novæ obedientiæ, & bona opera pro-
ximéè veram pœnitentiam, ceu fructus boni ſe-
quuntur, (Hcet non ſint pars eſentialis) ut invoca-

tio Dei, gratiarum actio, Confeſſio Evangelii, obe-

dire ſuperioribus ſervire vocationi &c. v. A. C.
art. 12. p. 12. & Apolog. p. 9SS.
Contra Socinianas Volchel. I. W. c. 4. Socin. tratt.

de fid. & bon op. p. 137. & Pontifcies novam obedi-

entiam pœnitentiæ partem præcipuam ſtatuentes.
v. Bellarmin. I. I. de Pœnit. c. 19. it. Kemonſtrant. in
Apolog. Al. C. 10. II. S
. 1 §. 4. ( . .
A contritione, quæ eſt terror conſcientiæ ex lege

ob admiiſa peccata ortus, vera pœnitentia incipit.

v. A. C. Apolog. p. 165. artic. Smalcald. p. 320.

Contra Calvin. inſtitut. I. III. c. 3. J. 1. 2. ſeqv.
ubi fidem, pœnitentiam & contritionem antecede-

re debere docet, & Pontificios. v. Apolog. A. C. p. 772.
v. Bellarmin. I. z. de Pœnit. c. 2 & concil. Tidentin.
Seſſ. IlI. c. 4. ubi deſcriptio contritionis in Aug.
Confeſſ. extans rejicitur.
Fides, quæ altera pi pœnitentiæ eſt, adpre-
. “ 8 hendit

X

2. ehlt mer

Ulionen⸗
a Arle.
Contra
lln ccep⸗
n. li 4,
Ulperqua⸗

IImb
itrtahor
Contra 1
Underiten
nineinlie
Mne, 6. 1.

. (aulaeh

lentix eſt
whrgien
Ung. Deela
encony⸗
. Ohutra P.
itiri
tglottibe

Etude
Eltiann
eg
lo. guing
(ontr

HE P. PER POENITENTIAM. 15'9
hendit meritum Chriſti illoque innixa gratis re-
nd miſſionem peccatorum ſola conſequitur. A. Conf-
3 ontra Pontificios & Socinianos, qui fidem hoc
d ſenſu acceptam, a pœnitentia excludunt. v. Bel-
ketinen larm. l. 1. de juſtific. c. 10o & l. 1. de Pœnitent. c. 79. it. =
I. y. de jaſtif- ic. 1. 16. 21. ubi ſatisfactiones requi-
rit, per quas gratiam homo mereri poſſitt.
pe 6.
8 hoi⸗ Tum ob peccatum originale, tum actualia, pœ
t luſper. nitentia homini agenda eſt. V. artic. &alcald. p. 321.
geliode Contra Pontifticios, qui ob peccata a ctualia tan-
rA— tum pœnitentiam eſſe docent; it. non omnes ho-
mnmines indigere peœnitentia. v. Bellarm. I. 1. de Pœ-
in muh, nitent. c. 19.
obell.

Cauſa efficiens principalis converſionis & peo-
Punt in nitentiæ eſt Deus per Chriſtum nobis reconcilia-
tus, largiens Spiritum S. qui converſionem opera-
tur. v. Declar. F. C. p. 676. 679. 687. item tempus &
tere poram converſionis conſtituit. Decl. F C. p. §12.

Gentes.

ninct Contra Pelagianos, Socinianos & Pontificios libe-
ti arbitrii viribus converſionem vel ex parte, vel
l. eyx toto tribuentes.
Mteet. . §. 8. .
40 , Gratia Dei, quæ hominem convertit, ut pœni-

ie. tentiam agat, eſt veſiſtibilis v. Declarat. F. C p. 676.
s 8& 679.808.820. quam conſequitur Dei deſertio, p.
820. quia gratia illa non eſt abſoluta, ſed ordinata.
Contra Calvinianos gratiam DEI propter ab-
ſolu⸗

lihn
Pendit

160 CAP IX. Dz GoxvERSTONE

ſolutum prædeſtinationis decretum, inreß, Wibilem

ſtatúentes. v. Naſſovio Wetteravic. in Gnod. Dor-

Arac. p. 710 Rivet. in Cathol. Ortbodex. tract. 4. qv. 7.

p. 3056. Molineus in Anatom. e, 72. 46. P-I2.

9. 9.

Confeſſio peccatorum, tum quæ Deo, tum quæ

coram miniſtro Eccleſiæ ſi t, in Eccleſia retinenda

eſt: non verò omnium peccatorum enumeratſo
requiritur, aut etiam neceſſaria eſt ad ſalutem, ₰.
C. art. II. p. 72. 27. Apolog. p. 151. ſeq. Catechiſm.

Min. p. 375. Declarat. FE. C. p. 5oz.

Contra Pontifcios, qui enumerationem ommum

peccatorum ceu neceſſariam ad ſalutem à confi-
tentibus & pœnitentibus exigunt. v. Apolog. A. C.
p. 153. & Concil. Trident. Seſſ. VIm. c. J. con. 6. adde
FP. SGavis Hiſtor. I. II. p. 377. Bellarm. I. 1. de pœni-
tent. c.tI. &. 12. & Calvinianos privatam confeſſio-

nem rejicientes. v. Calvin. Defenſ. contra ⸗k-

phal. p. 712. it Inſtitut. l. III. c. 4. l. V. c. 1. it. Lava-
zerum de Ketih. Eccleſ. Tigurin p. I4. it. He geisy.

., Part. II. Poſtill. Weig. P. 29.
§. 10.

Omnia peccata, quorum hominem vere pœni-
tet, per quemcunque paſtorem Eccleſiæ remitti
Podunt, ut adeò jure divino non poſſint probari

ee⸗

pPec-

caſus reſervati. vid. Apolog. P. 151. Art. Srialr. P.ai⸗e
ſe. Catech. MWin. p. 375.
Dontra Socinian. Volckel. I. IV. o. 23. &α Ana-

Paptiſtas. 9nfe . ek. Artic. 35). 36. qui quædem

104

eccatait

lelimitati

lif. l.2

. Me

etimſet
rrelad
. oli
(Cont
Gones de
Orationem
Ticen, S
t,.,

II .*W

rle. 4.0
1
Anment

5 PrR POENITENTIAM. II6I
lien peccata irremiſſibilia ob Sravitatem ſuam eſſe, ſi.
na,U. ne limitatione ajunt: Pontificios Belarm. I. kWk. de Rom.
4. Paontif. c. 22. caſas reſervatos ſtatuentes. V. C. Tident.

B Vaitisfaktio non eſt d pœnitentiæ, nec ad cul-
une Bræ vel ad pœnz remiſſionem neceflaria. vid. A. C.
etineldt „. 13. Apolog. p. 183. ſoqq 197.
Uumeo Contra Pontificios contradicentes, & ſatisfa-
hten 4 ctiones per opera laborioſa hujus vitæ urgentes, ut
tae Srationem, jejunium & eleemoſynas. vid. Concil.
Viident. Seſſ. EIV. c. 9. Bellermin, I. IW. de pænit.
Onniun L. 7. &g. S

13n. H „§. 12.
4. 4.6. M Abſolutio hypothetice & laxius loquendo cum
1t de Patribus, Poœnitentiæ ſacramentum dicitur. vVid.
e e. 2polog. A. C. b. 167. & 200. Wl l
(Oltelio. Contra Pontificios, qui Kridte loquendo illam
NNtN LSacramentum efle tradunt. vid. Concil. Inidentin.
8.A. SJeſſ. All. c. 13. M
1. .N . „ . . . —
eleh r
N CLC. AP. X.
bPPP....
efi PERBAPTISMUM
. N.. (eSpytiſmus ceun Sacramentum & medlum ſa-
7* * + 4 .
Olutis ab ipſo Deo expreſle mandato & certo
M.. verbo inſtitutus eit. vid. Artic. Smalcald.
tlen P. 329.
ie. . Con-

I62 CAPp. X. DHx VoCAT. CoNVERS.
Contra Socinianos baptiſmum pro ritu exter-
no & nota Chriſtianorum tantum habentes. vid.
Socin. de Baptiſ. c. 5, Volckel. inſtitut. l. 6. 6. 14. p. 671.
& 6S. Pontificios, qui negant, de Pædobaptiſmo
exſtare divinum mandatum. vid. Becan. Manual.
l. 1. c. 2. n. 24. G. t. 5. N. 3b.

Baptiſmus omnibus hominibus natis ad falu-
tem eſt neceſſarius, etiam infantibus. vid. A. C. Art.
9. Apolog. p. I76. Artic. Smalealad. p.329.
Contra Socinianos neceſſitatem negantes, &
Anabaptiſtas Pædobaptiſmum cum his impugnan-
tes. v. Socin. de Bapt. p. z. 39. Catechiſm. Kacov.
p. 225. Weigel. Part. 1. Poſtikl. p. 37. it. Pontificios,

qui pædobaptiſmum ex S. Scriptura probari poſſe,

H“ negant. vid. Bellarm. I. .V. de l. D. c.
Materia baptiſmi viſibilis eſt aqua tantum, quæ

Vim a verbo Dei accipit, vid. Catechiſ. Min. p. 377.
Contra Socinianos, Bexam Epik. 2. Sadeel. opp.

zom. III. fol. 93. & Scholaſticos, qui alium liquo-
rem ſubſtitui poſſe tradunt. vid. Tvom. IUII. daumm,

Ad formam baptiſmi pertinet tum immerſio,
ſeu aſperſio aquæ [ vid. Artic. omalcald. p. 329.

.

IInpronun
Penta
(Contrad
(hhtantes⸗
ll urt. .

Mniſter
iülrurdebe
Cltiamisb

(Contta
r.
hans
Dkorunig,
l,Cutech
atache
linant,

zmniſein,
Imere d⸗

NVn.

—

0 titn extel .

lentes, 0

t k g.
lodanin

i, Nemd

r.

Eeines, A
inpngna.
ſn. RACON.

ontibcio

Gdeipole

4

niſtrare debet; in caſu autem necefſitatis licet aliis

PIR BaAPrISMmUN. „
tum pronunciatio formulæ, Matth. rnm, 9
præſcripta. vid. Catechiſin. Min. p. 3 “
Contra & bolaſticos otioſe de anmila baptiſmi
diſputantes & quosdam Calvinianos. Vid Naaetev.
1L. part. 4. adiſpur. 17. pag. 366.

Miniſter Eccleſiæ ordinarie Haptiſmum adini- .

Chriſtianis baptizare. vid. A. C. art. J. p. 11. Artic.

Fmalec. .
c. malc P. 303

Contra Jocinianos & Calvin Inßit. l. 12. . 7 j. 7 29.

lev. . 6.

Effectus daptiſimi a Deo intentus eh regenera-
io hominis ad falutem æternam. vid. A. 6. ertic.
9. p. 12. Catech. Min. p. 37.
Contra Socinianos, qui hunc effectum negant, &
Calvinianos, qui ad electos ſolum reſtringunt:
Pontißicios, qui characterem indelebilem anima
imprimere baptiſmun fingunt. vid. BEellarm. l. 2. de

Mfack. Sacrament. C. 175. 79. egh.

Rt quia Bapfifimus Rlin remiſſionem pecca-
torum & confert ſalutem; neceſſe eſt, ut & fidem
baptiſate conferat, ceu medium ſalutis ex parte
noſtra. vid. A. Conl. arkic. 13. f. 173. Apolog. P. 5 1456.
Cgiech. Min. 3y6.
Contra Socinianos & Weigelianos negantes, it.
Cilvinianos ad electos tantum reſtringentes fi-
dem, & intantes fidelium ante bapuimum in fœ-
L 2 dere

CAP. X. DE VocAT. CONVERS. PER BAPTIS.

dere Dei eſſe daocentes. vid. Calvin. luhi. 1. TF. =.

15. n. 22. Beam vol⸗ 1. opp. 352.
g. “
Baptiſmus non tollit peccatum originale quo-
ad materiale, extincta prava concupiſcentia; ſed
reatum ejus. vid. Apoleg. A. C. p. 56.

Contra Poniificios. vid. Bellarm. l. 1. de Baptiſm.

4. 12. 13. & l. y. de amiſſt. gratia, 6. 7.

§. 9.
Effectus baptiſmi dependef ab inſtitutione di-
vina, adeoque actu baptiſmi. vid. A. C. artic. 13.
p. 13. Catechiſ. Min, p. 3277.
Contra Pontificios, qui effectum Baptiſmi ab in-
tentione Miniſtri ſuſpendunt. vid.. Bellarm. l. 1. de
Sacrament. in Kenene 6. 27. 25.

Car. Xr.

VoOGATORUM DUSTIFICATIO.
NE PER FIDEM.

. §. T.
Rüculus de juſtificatione hominis coram
Deo per ſolam fidem in doctrina Chriſtia-

na præcipuus eſt. vid. Declarat. F. C. p. 653.

A. C. p.7. Apolog. p. 61. 62. 72.59.
Contra Syncretiſtas, qui controverſias de hoc
articulo putant eſſe disſidia ferme tantum Meta-

phyſica. vid. M. Anton. de Dominis l. VII. de Keg.

Eecleſ. c. . f. 265. 8& hujus ſequaces Novatores.

cuN

Mifcat
o,korent
eprot
hlon h.
(datra
Uut inkule
norilter,
. Belurmi

Negenet
nehne⸗
uens al
2 R
(ont tra

1erid. Gen

u. Conri,
“
ig onne
MnCu

luſa zul
roptern
4 .le4
Colitn
funt, n
Tunnie
Vic

NDüonts,

ſelle⸗ MAH

inneg.

Tcenta; A

Eitſa⸗

Eunon d.

CAh⸗

n 11,

Gar. XI. Ebevocan verrz. PER FrPEYM. ie;

S. 2.

Iificationis vocabulum, ſeu jaſzificare hot in

loco, forenſi conſvetudine, ſigmificat, reum abſol-

vere & pronunciare juſtum. vid. Apolog. A. C. p. 125.

Epitom F. C. p. 15). Declarat. p. 655.

Contra Pontificios, qui per virtutis infuſionem,

aut infuſæ receptionem, aut actionem hominis

moraliter juſtam explicant. vide Apvlog. A. C. p. 120.

G. Bellarmin. !, de juſtißic. c. 1.
§. 3.

Regeneratio, quando pro renovatione & ſäancti-
ficatione accipitur, a juſtificatione tanquam con-

ſequens ab antecedente diſtingvenda eſt. vid. De-
elarat. ERG. p 655. ſog.

Contra Svcinianos & Pontificios-hæc confangen.

ter. vid. Socizum de Juſtiſicat. p. 65. Imalx. c. Frangx.

de Juſtißcat. c. 12. ĩtem Novatores, qui dum mil⸗

lies hominem regenerari poſſe ſtatuunt, regenera-
uonem cum renovatione confundunt.

Caaſe juſtifieationis principalk Frienm eſt De⸗
us propter meritum Chriſti gratioſus. vid. A. Ciar-

nic. 4. p. 10. Apolog. p. 22. Declarat. K. C. p. 67..
0 ontra Socintanos 6y Pontificios, quorum hi ſta-
tuunt, gratiam juſtificantem eſſe habitum ſu-

pernaturalem infuſum & qualitatem permanen-
tem. vid. Cvnecrl. Wident. Seſſ. M. can. 1I. Bellar-
min. l. I. de Grat. & liber. urbirr. c. 3. illi vero tra-

dunt-PEum neminem juſtificare, niſi qui ſe jam

L. 3 obe⸗

p. 105. Concil. Fident. Sſſ. FlI. can. 7. Belarmin. l. 17..—

cI.

166 CAbP. XI. DE VocATORUN
obedientem præceptis ipfiu us praſtiterit, omni-
busque virtutibus ſitornatiſmus, meritum Chri-

ſti plane exchidunt, vid. Socin. 4e Ichif. .. P. 74.

K. c. Fr. Vexx. . „2055.

Aölus juſtificationis conſi ſit in abſolutione
peccatis, & imputatione juſtitiæ a Chriſto aquiſi-
tæ. vid. A. Cont. artit, 4. p. 16. Apolog. 64. ſeq7. 121.
ſeq/. Epitom. F. C. p. 55 4 Declarat. p. 6544 ſeqq.
Contra Sacinianae & Pontifries, qui hanc ratio-
nem formalem juſtificationis negant vid. Bellarm.
I. 2. de juſtit. 6. 2. & Soeinaum, qui fidem hanc no-
ſtram ſœdam & exſecrabilem dicit. k. W. de derv.
Chbriſt. c. I. ſegqj. Imalzyius c. Fran?. p. 104. errorem
appellat. Hos Kunur liiu⸗ De.⸗ 1III.
th. 4.
. F. 6.
Materia, ſeu id, quod imputatur credenti., eſt
juſtititia Chriſti, quam obedientia ſua perfectiſſi-
ma nobis meruit. vid. Apolog. A. C. p. I2 5. Musne
F. C p. 554. Declarat. p. 654. 696.
Contra eosdem negantes imputationem & bla-
ſphemantes. vid. loca alegat. J. anteted.
—7.
Juſtitia i igitur Chritd eſſentialis non eſt ea juſti-

tia, qua nos S5juſtificamur. aut juſti conſtituimur. V.

Epiom. F. C. p. 554. Declarat. b. 65e. 695.
Contra Andr. Oſiandrum, qui confeſſione ſua
P. 2. ſeq. docet, hominem eſſentiali DElI judiciain- .
habitante juſtificari.

—

R usr

lifin h
Meobech
(409,
.
ontra

4 ndt 9

(auſa ir

1

Mem tee

Im Chric
erſiem
lell ar⸗
Ne. Decta
(Euntti
y. Gcin

leen N.

s he
I Mon t
Alqugtenn
eppr
Kr. Ael
Carn 4
euis,
Pnlest
e. 1
econt

= == =
Se S

fſenr

D

JusrIFICATIONE PR EIDEM. 162

— . . . . . §. 8. .
ent omn. Juſtitia hominis regenti inchoata, & ſtudium
funchi. novæ obedientiæ non juſtificat hominem. v. o-

,6,,n log. A. C. p. g90. 91. ſeqv. it. p. ?9. & Declarat. F. C. p.

..r Contra Pontificios & Socinianos. vV. Bellarmin.
nin lb. 2. de juſtif. c. 3. & Sacini Dialeg. de juſtif. p. 14
Cauſa inſtrumentalis ex parte noſtra juſtifica-
urni- tionem recipiens, eſt ſola ſides juſtitiam ſeu meri
dMm, tum Chriſti apprehendens, eoque nitens. Hinc
nhNCEHO.. per fidem in Chriſtum juſtificari dicimur. v. A.
6 Conkfeſſ artic. 4. p lo. Apolog. p. 71. Epitem. F. C.
eoen. p. 554. Declarat. p. 68 4½
N9. M Contra Pontificios & Socinianos abſolute nean-
tes. v. Jocin. de juſtiſicat. p. 71. & P. W. de ſervat.
ki Cr. c. I. Bellarwin. I. I. de uftific. c. 12. & 21.
ecen,e èß S. 1I0.
etttl. Pides hæc in actu Ratdacionis conſiderends
1, en, eſt non ut qualitas, aut actus noſter, ſed relative.
ceil. quatenus correlatum ſuum, nempe meritum
ten r. Chriſti apprehendit & ſibi applicat, eatenus juſti⸗
Afcat. v. Apolog. A. C. p. 69. & 129. ODU
QCLontra Arminianos, qui eandem ut actum cre-
Nelki dentis, qui poſtulato obedientiæ Evangelicæ re-
eümm“ ſpondeat conſiderant. v. Arminii Reſp. ad art. 31.
„ 5.159. B. Po- tificies fidem diſpoſitiombus merito-
fehefn riis de congruo accenſentes. v. Bellarm. l. 1. deju-
Ntan. ftif. c. 12. & 21. it. Socin: anos fidem, ut eſt obedien-

1

„2

168 CAP. XI. D E VoCATORIM
tia mandatis divinis præſtita, ſpectantes. V. Gein. Toncda
ge elif. n. 75. 15. 2S 4.. uin po
SS. II. AAAAlle. vid
Pides juſliſica non eſt ſola notitia hictoriæ de Maly e,
Chriſto & miſericordia DEI, aut aſſenſus, ſed fida
cia ſimul merito Chriſti innixa. v. A. C. art. I. p. n. Dilec
Apolog. p. 69. 71. ſegq. 1t. 125. & Epitom. F. C. p. 30. mili
Contra Bellarm. ! 1. da jaftifcat. c. 7. S. Concil, Wnjulit
Trident zn Seaſſ. VI. c. 12 it. Arminiano:, qui fiduci- Ukbontik
am cum allenſu confundunt. v. Confe S. c. c. 11. ſd. 2. ( ll ,,

Cogltt
§. 12. 4 enn
Sola e, vi Iobjecti ſui ſcil. meriti Chriſu, quod Buir ta
apprehendit, excluſis operibus juſtificat, v. A. Conf. R
artic. 6. p. 11. Apolag. b. 7 ſe. Tuom. F. C. . oͤt. 4
Declarat. p. 65öy Re⸗
QContra Pontificios, Scinianos & Atmini ino bo⸗ Nhüinn
na opera & obedientiam ad cauſas meritorias ju-. „ lun
ſtificationis referentes. v. Socin. de fid. & operibus .
p. 55. ſeqv. Sρ Simon. Epiſcopinm diß. 22. th. to. Con-— Cnne
D il. ideulin. Seſſ. EI. c. 12. quod anathemate ferit H
omnes, qui ſola fide hominem jſtificari ſtatuunt. 1ne ¹
. v. Beharzain.. 1. de zulſtif: &. 12. & tz. mnc,
§. 13.

r Fides ſola, & nulla prorſus alia res, eſlt illud
medium & inſtrumentum, quo gratia DEI & meri-

tum Chriſti in promiſſione Evangelii apprebendi- tin
tur, accipitur, nobisque applicatur, v. Mkon. QAonn
C. P. 552. Declarat. p. bol. ſeqv. er
1g.⸗

Len- ſpetz⸗

IN

—

e V, ,.

R

ilgi, le

llelte.
,ℳt NM.
Cpr
„,6Cnrtl.
guifi⸗

1el ſie

p

inianen do⸗

einotae .
6 he
1 A . vont
congruo immiſeentes. v. Apol. A. C. p. 63. 126. &G
Taikuedk

Lenektt

IAs Juſtificatus per meritum Chriſti fide vera appre-

Dläten
inp

Sei⸗

dem proprie inſtrumentum juſtificationis dici

Jus rIFICATTONE PrR FIDEM. 169

Contra Pontificios & Arminianos negantes H-

poſſe. vid. Apolog. Armin. p. n2. it. Gocinianos, Vid.
malx. e. Franx. p. 99. & 102,
Dilectio quidem fidem, quæ juſtifcat, ſequitur,
aut illi potius arctiſſime conjuncta eſt; ſed fides
non juſtificat, quatenus dilectione informata, aut
ut Pontificii loquuntur, fermata eſt. v. Apolog. A.
C. p. 5§! 59. & 94. 1. & Declarat. F. C. p. 6S. 6o1.
Contra Pontiſicios it. Armin Cateshiſm. qu. 46.
Epiſcopinm Apolog. pro Catechiſmo p. 217. ſeqq. it.
winglium in Confeſſ. Aoguſta anno 1530. oblata &
repudiata artic. 4. .—
FTres cauſæ ad juſtificationem hominis tantum

requüiruntur atque neceſſariæ ſunt: Grata Dei, me-

ritum Cbrifti, & des. vid. Declarat. FE. C. p. 687. it.
Contra Pontificios, meritum de condigno & de

127. 1t. Socinianos & Arminianos, qui ſtudium be-

norum operum, fidei adjungunt.

henſum, certus eſt de gratia Dei & remiſſione pec-
catorum, & quod in Filium Dei adoptatus ſit. v.
DSpoleg. A. C. p. 124, 126. Epitom. p. 55s. Declarat. E.

L 5 Con-

—

W70 CaAr. XI. DE VocAr. JusrIr. PLR EIDru.

Contra Pontificios negantes, quenquam de gra⸗
tia Dei & ſalute æterna certum eſſe poſt . cerd .
dine fidei. v. Concil. Trident Seſſ. VI. c. 9. Bellarmin.

l. 3. de Juſtif c. 3. 6. it. M. Anton. de Dominis l. EII.

n. 2 lem ſolum certi-
de Rep. Eccleſ. c. El. n. 223. mora blum cer
tucinem quæ cum formidine oppoſiti con juncta
ſit, ſtatuentem. ðð
“ §. 17.

4

Homo. qui juſtificatur, non habetpropoftum
in peccatis pergendi & perſeverandi. v. Apolog.

ueis Lutheranos baſim oneram: e onalori⸗
qui fidem veram etiam in adulteris . &i.
bus ponunt. v. Concil. Irident. deſ.. c. y. .

Bellarmin. l. 1. de Baptiſm. C. 14.

6E (Cas. XII.

IUSTIFICATORUM. RENOVA

.

TIONE ET BONIS OPERIBUS.

Rticulus de Renovatione intellectus & vor

2

luntatis, cum Articulo de juſtiſcatione e.
Aquaquam confundi debet. v. Epitom. E. G.

5. Declarat, 655. ſeq. „„, NI. wey.
Contra Pantificies V. Coneil. Tid. Seſſ. Vl. c. 9

dER0 i, i juſtificationem per
Socinianos & Arminianos, qui juſtifica reno-

CNX

EnovatiO
Dinis e

Homo
knovari
inquotidi
Monſtotie
,n,
Contta
Ali mot
Urepeniti

Renoy

Aoc mo

inhrmit
le Deel
Conta!
Auinher⸗
Ehenont,

. „

nine,
Mizer V
unee
Deumin
96, Dee
V Contr,
ladmi

neu.
egre⸗
cemiu⸗
omnn.
(NWI.
neeni⸗
nnde

vobfun

gl

Uminss
itao⸗
tatorl⸗

o⸗

Cyr. XII. Drz JusrIE. RENOV. Er BoONIS Or. 171

renovationem & ſanctificationem interioris ho-

Homo poſt Conveilionem & juſtißcationem
renovari mente & intellectu demum incipit; ita, ut
in quotidianis pœnitentiæ exercitiis ejus voluntas
non ſit otioſa. v. Epitom. F. C. p. 552. Declarar. 673.

r minis explicant.

lLeaaq. o.

Contra Pontificigs, Seinianos & eigelianes,
qui motus & actiones ſpiritualiter bonas etiam in
irregenitis & gentilibus agnofcunt.
‚Renovatio hominis in hac vita imperfecta eſt⸗
& hoc non eſt ex impotentia DEl renovantis, ſed

ex infirmitate hominis regeniti. vepalag. A. C. p.

91. ſeq. Declarat. F. c. p„. 472˙. 706.
Contra Pontificios, Seinianos α Prwinienot;
qui in hac vita imperfecta, bona opera perfecta es-

ſe ſtatuunt. v. Bellarm. I. IF. de juſtif. &. i0. Smald c.
Franx. p. 173. Armiv. artic. perpend. p. 36.

4.
Cauſa i igitur & fons bonorum operum eſt i iple
fides viva, quam Spiritus S. tanquam cauſa princi-
palis per verbum & Sacramenta produxit: hæc ho-

mines lætos, animoſos &alacres efficit, tum erga

Deum, tum erga omnes creaturas. vid. Art. malc.
p. z6. Declarat, F. C. p. 767.
Contra Pelagianos, Socinianos & Pontißcios libe.
ri arbitrii viribus eadem tribuentes. vid. Smalx.
c. Fanx. .

2

172 CAP. XII Drz JusTIFICATORUN “

——.—
1

v. Franx. p. 167. Concil. Trident. Seſſ. VI. o. 7. Bellar- .
min. I. V grat. & lib. arbitr. c. 9. infidelibus bona

opera tribuentes.
Regeneratio, Juſtificatio & Renovatio in Theo-
logia non ſunt confundenda. v. F. C. Solid. Decla-
rat. art. 3. p. 677. ſeqq. Contra Pontific. Socin. &
Arminian.

Bona opera ſunt tantum actiones a Deo in ver-
bo legis mandatæ; non vero ex bona intentione

ſecundum humanas traditiones, excogitatus cul-
tus aut actiones. vid. Aug. Conf. Aric. 2zo. p. 16.
ſeqv. 29. Apolog. p. 19g5. G

Contra Pontificios, varias bonorum operum

fpecies effingentés; quas in verbo DEl nemo in-
venerit præceptas aut approbatas.

Bona opera digeri poſſunt ſecundum utramque

Decalogi tabuſam, ita ut in priori officia Deo, in al-

tera proximo debita contineantur. v. Catechif: Men. r
& Maj. p. 366. ſeqgj. SS'399. ſeqej. Apolog. A. C. p. 64.

Contra Pontificios non tantum nova genera

bonorum operuin effingentes; ſed & circa mala
opera temere ac impie diſpenſantes. vid. Ludovici
Montaltit literas Provinciales, de Morali & Politica

Jeſuitarum Diſciplina, ex edition. Sam. KRachelii.
Bona opera factu neceſſaria ſunt multis ex cau-
ſis. vid. A. C. art. p. . art. 2o. p. 15. Apolog. p. 64

95. it. 33. Declarat. F. C. p. 702. ſeqv. Epitom. p. 559.

1

Cogte

Contra

“ tbinpin
ele vid,

llaret. .

MWoxer.

lutisetert

i

Contra
luiseke

Uemmere
Catholice
11. Alias
ſ. l q
622. er

mendat;

culalitat
i, elle,
nmagve

nng ſe

Uibe
; non
lem, b.
3,Aln,

Atoret i,

17. Mle

dus bora.

Oinheo.

i. Dule.
.Soein &

eo in e
igtentione
itatus lil⸗
,,,l.

Operumn

ſenoiai.

üttamnee

tes

7

ei dOH

1V

Rnoli

„,,
tene
.

32 7

REMOVATIONEY Ef BONIS OPERIEUS. 13

Contra Calumnias Pontificiorum, qui Luthera-
nis impingunt, ipſos bona opera rejicere & prohi-
pere. vid. Apolog. A. C. p. 5). Epitom. E. C p. 591. De-
clarat. p. od.
Non vero ſunt neceſſaria, ut cauſa meritoria ſa-
lutis æternæ, ita ut actum juſtificationis ingredian-
tur. vid. Epitom. F. C. p. 559. Declarat. p. 702. ſeqq.
CLontra Pontificios & Socinianos, illa cauſam ſa-
lutis eſſe ſtatuentes, vid. Concil. Trident. Seſſ. VI. c.

⸗

.

16. c. 23. ubi juſtificati de condigno ſalutem æter-
nem mereri dicuntur. Quam ſententiam omnium
Catholicorum eſſe Bellarmin. aicit l. E. de juſtif.
c. I. Alias cum Thoma I. 2. qv. 2. & Durando 2. ſent.
diſt. 12. qv. 2. ipſe Bellarmin. I. de juſtif. c. 21. 4. „%—
c. 22. meritum bonorum oper. de congruo com-
mendat; it. Gishertum Voetium, qui B. O. eadem
cauſalitatis veritate, cauſam juſtificationis, qua fi-
des, eſſe, ſtatuit. vid. Andream KRivetumin Exam.
Animadverſ. Grotiæn. p. 23. it, in Dialyſ. Diſouſſ. Grot.
p. 12 8. ſeg. it. Voetium & Socios in Therſite Heanton-
tim. p. 165. J. 9.
Hinc bona opera quidem neceſſaria ſunt rege-
nitis; non vero ut cauſa neceſſaria ad ſalutem. v.
Epitom. F. C. p. 790. & Declarat. p. 7og. ſeqq. confer
, ſmann Previar. extenſ. c. XII. ſupplem. n. 7.

Contra Pontifcios „ Majoriſtas & nonnullos Ne-
vatores, it. Calvin. I. IUII. inſtit. g, I4. §. 21. Paſcat. l.
ITI. de jieſtef. e.K L

174 CaAp. XII. D JusIE. REN. Er BoNS Or. (.

§S. 10.
Bona Opera non accurate conditio ſine qua

non, remiſſionis peccatorum dicuntur, vid. Apoleg.

A. Conf. p. 95.
Contra quosdam Novatores.
Bona opera in homine nec fidem nec ſalutem

conſervant; ſed Spiritus S. vid. Epitom. F. .

590. Declarat. p. 705. Neq/j. HS
Contra Pontificios, Socinianorz, Interimiſtas &
Arminianox, qui ad jus vitæ æternæ retinendum, ju-

gem requirunt piam operationem,
Bona opera, Iicet mereamur præmia hujus vitæ
cerporalia & ſpiritualia. vid. Apol. A. C. p. 96. 135.

& 137. tamen neque ex condigno neque ex con-
gruo remiſfionem peccatorum aut vitæ zternæ

Re t
1ropten

N
Vereutun

.,.
Cotka
hyt, if⸗
IIiaum

gloriam merentur. vid. A. C. artic. 7. & 6. Apolog. “

P. 96. ſ. 47. it. P. 135.139:. ſe .

Contra Pontifiios. Vid. Tbhomam. 1. 2. 4. 2. Bel-

larm. I. I. de uftif. c. 27. I. V. c. 22. G Concil. Tident.
ſeſ-. El. c. 16. c. 32. it. Socinianoz & Arminianos Pa-
Piſtis hic adſtipulantes.

Opera ſupererogationis nulla dantur. vid Apol.

*

Contra Pontificios. vid. Salmeron. in Luce c. Y.

theſ. 7. Bellarm. de Monach. c. 7.

CdAbP.

. 1

. keinnt 4

lmnen

m , ſn
(dattal

ginni

duf

hli⸗
. eh, e,

0NI 0.

—— 4

ſtne aau.

Nig.

A

—

Cur. XII. PDe Jwerk. CoON. Er r Constnv.
“ Ca II. ́”ä

IUSTIFTICATORUM CONFIgIN
MATIONHEET CONSERVATIO NE

PER 8. COENA M.

TINS. cœna eſt myſterium venerandum, tum
Hpropter inſtitutionem DEI, tum propter cor-
pus & ſangvinem Chriſti quæ cum pane & vino

vere uniuntur. vid. Catech. Maj. P. 553. 197. Decla-

rat. p. 7337.
Gontra Socinianos, vid. Catech. Rarov. c. 3. de

Proph. offic. Chriſti. p. 229. it. Socin. lib. Svaſ. p. 27.
qui adum hunc, ritum eſſe & commemorationem,
vel ſignum Paſſionis Chriſti tradunt. Cum his
faciunt quidem Calviniani.

H. 2.
Pundamentum doctrinæ de 8. cœna fant verba

inſlitutionis Chriſti; quæ, cum ſint verba teſta-

menti, in ſenſu proprio accipienda funt. vid. Epi-

n. tom. p. 599. 6o2. n. 4. Declarat. p. 745. 752. 757.

Contra Calvinianor, qui ifigurate illa explicanda

cenſent. vid. Coloqv. Mompelgart. p. 303. 305. G. D.
Berginn in Stereomate verborum Cbriſti.

3⸗
caanf⸗ Filent pa Anror en, Saeramenti brin-

cipalis eſt ſolus eaven G- Chriſtus. vid. Ca-
tech. Maj. p. 552. Declarat. E. C. p. 733. ſeq.

Com

roCa. XIII. DrJusTIFICATY eRun GoxrINM. II C0

Contra Pontificios apud Bellarminum hb. I. de Aieziun
Sacrament. C. 23. H. prima ig igitur quæſtio, & l. 11. de unn hla
Exßelt. Sacram. c. 31. propoſit ¹1 Alerandr. Peſantiuns
in 2. Thom. qv. 6g. Aiſput. 2. VYaſq. Diſput. z35. C. 1.
qui Eccleſiæ multum circa Sacramentorum ordi- (npus
nationem tribuunt. ls hane
kEkEkeconſnr
5. 4. M
Materia S. ccœnæ gemina eſt: terreſtrir, panis & huntrit
vinum, cœleftis, corpus & ſangvis Chriſti, qui in dylal

cruce effuſus eſt. vid. Apolog. 57. Ariic. Waltald. nil ſen
p. 330. Catechiſ. p. 35. Epitoni. p. 597. Sg9.. (Altra n
Contra acinianos V. Socin. qui de uſi 2 & fin. Cœn. 66alvi,
Domin. py. 140. materiam cœleſtem cum Calvinia- Ginis Chr.

nis negat: it. Begam Epift. 2. ad TLilen. qui pro pane unt &4
& vino alla, quæ ex uſu communi ſuppetunt, poſſe kleſuft
adhiberi cenſet: it. Alexandrum Papam, qui vinum arunn

aquæ permiſcendum efle conſtituit. c. In Sacram. Ulcug
daſtincét. 2. de Conſecratione, cui Concil. Bident. h. ke DS
XIII. te5. Rrdgarer. Püns⸗
”M è nuum

Ad 8. coœnæ itegtitgemppr ræter panem Eucha- ns cce⸗
riſticum, requiritur calix benediétw, qui ex man- (li ner
dato Chriſti bn. bu diſtribuendus, quotquot de 0 ſnien,,
pane Euchariſtico participant. v. A. Conſ. p. 21. Apo- hin
log. p. 233. Artic. Smalcald. 30 Epitom. p. 6oz. H conin
Contra Pontificios Sacrile egos, qui in concike wun
Conſtantienſi, non obſtante inſtitutione Chriſti, en le
anno 14 15. laicis uſu calicis interdixerunt. Quod li tinen
M S “M Sacri-

4,

Crlsnt.: Er Gox- SER VATIONE PER S. COENAM 177
rle, 4 ſacrilegium in Concil. Lidentin. Seſſ. XXI. ac Il.

eld anno 1562., denuo confirmatum legitur.
1ulnn 1 .

,idtun èð
umdd. Corpus & ſangvis Chri ti in S. cœna cum ſym-
PDoeolis pane & vino per unionem ſacramentalem
vere conjunguntur; ita, ut vere & ſubſtantialiter
ſint præſentia, & una cum pane & vino vere diſtri-
“ buantur atque ſumantur. vid. A. Contfeſ.. b. 12. dr.
gii uc. Smalcald, p. 330. Epitom. p. 599. Declarat. b. “
725. ſeq/77. MV S
Contra negantes ocinianos. vid. Socin. I. c. p.
. oe. Ss. & Calvinianos, qui præſentiam corporis & ſan-
Giin Svinis Chriſti in S. cœna realem & ſubſtantialem
AlVIuhd⸗

MAl

Nnegant, & aliam diſtributionem Dei, aliam miniſtri
nnhet⸗ KEeccleſiæ fingunt: iſtam fidelibus ſolum propriam,
Pmee hanc communem omnibus. v. Confeſ Helvet Artic.
Cütiinum 1XXIL. Getag Confeſſ. p. t. ubi dicitur, quod foris of-
lde feratur a miniſtro panis & vinum, intus operetur
N OH Spiritus S. carnem & ſangvinem Chriſti. vid. Con,·
feſ. Palatin. ght. Confeſſ. p. 207. “W,
„. InS. cœna panis Euchariſticus non in corpus
. Chriſti, nec vinum in ſangvinem Chriſti per trans-
l Eree fſubſtantiatienem mutatur. vid. Artig. Sèmalcald. p. 3;0.
ongt Epitom. p. 6oz. Declarat. p. 756.
nuc Contra Pontificios, qui transſubſtanitationem

„ℳ ſtatuuot; ita, ut poſt conſecrationem tantum acci-
e gens & ſpecies externæ panis & vini relinquantur.
ſori Ita in Concil. Latenanenſi anno Iatz. fub Innocenno
nr C ðð M. III. c

T 8 CAP. XIII. DäE JusrIFICATORUIMN CGoNFIRM. l Coxs
III. Ermiter credimus, & Trident. Seſſ. XIII. Can. zan, gin
2. ſeiverunt. AAAitionemn
Conſ crato in S Buchariſtia uæ eſt repetitio m Küt
nſa „Euchariftia, q tepetitin enora

conſecrationis a Chriſto peraæ, non eſt omitten- elent. i

Aa; utut non efficiat præſentiam corporis & ſangvi- r,
nis (hriſti. vid. Epitom. p. 599. Declarat. p. 747. 749. eaig 3
Gontra Pontificios, qui transſubantiationem l en⸗
ſimul efficere illam tradunt; & SoραadXb ui o. Prle , 2
mittendam eſle cenſent. G
l §. 9. cnd
Accedens ad S. cœnam, vere, ſed modo incom- mhwei

corpus Domini, in, cum S ech
ſub pane Euchariſtico; item bibite jusdem ſangvi- ii
nem, in, cum & ſub vino Euchariſtico; ita, ut ore 4 aer
corporis participet vid. Epitom. p. 6oo. & oc. De- M
clarat. p. 744. Atque hæc manducatio Sacramen- Pe ra⸗
talis diſtincta eſt aſpirituali, quæ in eadem Eucha- en n
riſtigäconvivis dignis t.
Contra Calvinianos, qui hanc ſacramentalem
manducationem Capernaiticam & carnalem im- Uene,
pie vocant, damnantque. vid. Harm. Confel’. Gali. art Eto

prehenſibili manducat

carum & Belgicar. Eccleſiar. nomine edit. it. Helve- Külmmn

tio. Confeſj. art. III. p. 71. 1t. Confeſſ. Ceyger:.⸗ 2 i
Sntagm. Confeſſ. p. 193. Contra fingunt Spyirisalem 4 Met
tantum & cœleſtem perceptionem, quæ per fidem WN
fiat in cœlo, ubi nunc corpus Chriſti ſit, vid. Confeſſ. utn

Epiſe. Angl. Art. XXIII. Gntagm. p. 53. & Notican-. igene
Artic. XI. Gutagm. Confeſſ. p. 53. it. Contra ocr⸗

nia- lan

(ommI.

— *

el eneit

oniten⸗
Nibkluvyr.

bzlugtoten

Er CeNSERVATIONE PER S. Com. 172 Hẽ’

mniaenos, qui neque oralem neque ſpiritualem man-
ducationem corporis & ſangvinis Chriſti admit-
tunt; ſed tantum verba inſtitutionis (hriſti de
commemoratione & adumbratione paſſionis ſuæ

explicant. vid. Catech. Kacov. c. 3. p. 375. & 223
Smalxz. o. Franx. p. 335. it. Arminianos oralem man-

6 ducationem & bibitionem negantes. vicl eorenden

Apolog. b. 269.

onet,A .

8. 10.
Indigni & hypocritæ in Euchariſtia non tantum

nuda Symbola patticipant, ſed ſumunt ore etiam

V2—IRmEla

corpus Chriſti ac bibunt ſangvinem ipſius ſacra-
mentaliter, ſed non ſalutariter, ut digni. vid. Artie.,
„

Spwalcald. p. 330 Catechiſ. Ma
. . p. 555. Epit
p. 743. 751. 8 “ Rer
ontra Calvinianos, impios inania ſig-
pere ſtatuentes. vid. Calvin. Inſtit. ! IV. o. Snnber .

Sexe part, II. Keſp. ad. col. p. 19. Lerginn: in Srereo-

viat.
§. II.
kinis S. cœnæ à Chriſto intentus, eſt non tantum

commemoratio paſſionis ſuæ, ſed applĩcatio re⸗
miſſionis peccatorum ad individuum &oppigno-

ratio quaſi æternæ ſalutis. vid. Catech. Min. p. 351.
Maj. p. 5y5. ſegv. “
Contra Socinianos & Calvinianos aheimen F.

en⸗ negantes.

8. Cœna non eſt inſtituta, ut ſit Sactifcium pro-
M 2. Ppitia-

1

180 CAP. XIII. D JusrIF. CONrF. Er Conxs PER 8.C.

quoDeo offeratur victima; ſed Sacramentum, quo
Deus nobis confert theſaurum inæſtimabilem, vid.
A. Contf. p. 25. Apolog. P. 254. ſeg.

Contra Pontificios anathema dicentes iis, qui

non admittunt per verba Chriſti, Hacfacie. Apo-
ſtolos fuiſſe ſacerdotes inſtitutos, ut ejusmodi ſa-

crificium, licet incruentum, offerrent. vid. Concil.
TNrid. Seſ. El. c.I. Bellarm l. I. de Miſſ. . 5. ”M

pitiatorium pro peccatis vivorum & mortuorum,

—

EL
UN

1

([ledo
dame

Miſiſæ Pontificiorum ſunt impius ac idololatri-. id.
cus DEI cuhkus; nec ex opere operato conferunt it. N.
gratiam. vid. A. Confeſ. p.2 5. Apolog. p. 251. 26). 273. (Oltti
ſeqq. Artic. Smalcald. p. 305. ſeq/,. D ln perl
Contra Pontificios quæſtum celebrationis mis- Weihlec
ſæ imprimis privatæ exercentes & de fendentes. edfuat
vid. Concil. Tident. dſſ. EXII. c.6. Bellarm. l.2. de iun iin
Miſ. c. 9. S
rProceſſio ſeu circumgeſtatio panis Euchariſtici, Eanverl
ut & adoratio ejusdem, tanquam ſuperſtitio idolo- n o
latrica omittenda & rejicienda eſt. vid, A. C. p. 2. inß rins
Contra Pontificies utramque propugnantes & niun,
exercentes. V. Concil. Trident. =ſ. WII. c. 5. Bellarm, iln N
c. W. de Euchariſt. c. 299 M S

. C. XIV. Ds FID. PrRSEV. PRED ANVIT. ErERN. I81
od CLCLCLLar. NIV., ber e

FIDELIUM PERSEVERANTI-
UM PREDESTINATIONE AD

i,

ſen. 40 CM TY H
. YII AM. ETERN AM
“ Lectio & prædeſtinatio DEl ad vitam æter-

nam ex verbo Dei revelato cognoſcenda eſt.
Moka vid. Epitow. p. 6s. Declarat. p. Soo. ſeqv. S04.
Gif . Contra Calvinianos, qui in arcano Dei conſilio,
illam perſcrutari malunt, qvam in verbo revelato.
Hinc ipſe Calvinus ad Rom. El. p. §z. ſcribit: Eſt
prædeſtinatio DEl verè labyrinihus, unde bominitin-
genium nullo modo ſe explicare queat, adde p. 102.

Doctrina de prædeſtinatione hac, poſt articulum W
de converſione, juſtificatione & ſanctificatione
optimo. ordine tractatur: quia Deus in ſigno ra-
CAe tionis prius convertit, juſtificat atqve ſan Ktificat
Gush hominem, quam glorificet ac ad prædeſtinatienis
n finem perducat. vVid. Epitom. p. 6145. & Declarat.
Contra Calvinianos, qui in pædia Chriſtiana,
doctrinam de prædeſtinatione primum caput eſſe
volunt. vid. Catechiſm. Palatinum, qui in prima
0 ſtatim quæſtione de prædeſtinat. agit.

Ools inls⸗
endentes⸗

Uckril;
Giont.

132 Car. XIV. DE EipEt. PrRsnVER. Pakmrer.

—

F. 3. ((((TLon
Prædeſtinatio eſt actuis æternus && mere gratui- oris ebe
J tus DEI eligentis, propter commune Chriſti me. uutons.
ritum, quosdam homines ad æternam gloriim,
qvos videlicet prævidit, non eſſe petulanter reje- Abjece

cturos gratiam vocationis, juſtificatiopis, ſancti- libcatns
ficationis & perſeverantiæ in tempore ipfis offe- trinseck
rendam, ad laudem gloriæ ſuæ. vid. Epitom. *. 675. Onnbüs

620. Declarat. p. &4. 515. en e;
rumm, Ki
Contra Calvinianor, qui abſolutum prædeſtina- 6,. Der
tionis decretum, ceu Palladium religionis ac

& vαα deox eje defendunt. vid. Aa. Gnod.
Dordr. Genevenſ. Sſſ. E1II. pag. 212. 11. calven! In-
Kunt. I. III. c. 21. N. J. 4 e
Facta eſt igitur Electio ex mera gratia DEI, ex- nſt ai
cluſa homints actione, ſive ex viribus naturæ, ſi ſi⸗ Ute
ve gratiæ, proficiſcatur. vid. Deelarat. F.C. ag d. “
5§21. G
Contra quosdam Papiſas „ Becanzm pef. de e,
prædeſt. Cath. 6. 3. vid: ap. Cumel. tom. III. diſputat. Gnta
ad 12e Thome f. 339. Bellarm. de Grat. & lib. arbitr. mdoter
c. 16. & alios. 1it. Joginianos & Arminianos, . qui ab
opere humano illam ſuſpendunt.
. een
Meritum Chrilti non eſt medium exſecutivum c
ltae

gratiæ eligentis; ſed cauſa impulſiva ordine prior,
quæ Deum ad gratiam hominibus declarandam tnan
moylt. . Wid. Epitom. p. 620. DPeclarat. r. o2. ſthv. ndotor

1

Utenc

Con.

Eorsr,

—

ete getui⸗

Criline.
gonan,
laterreſe⸗
nis ndi.
rn

omn,. mpeht.

nn 1Eli

igoon⸗ 4

4 NM
Celolni A

batare, ſ.

1N.

El.1 nuu
6Ml

, l 1

a nin

e

E

N.

4

ApD VITAM E.TERNAMN. 183

Contra Calvinianos, qui, meritum Chriſti ele.

Gionis effectum, ſive medium exſequendi Præde- ðDM

ſtinationis decretum eſſe, docent.

g. 6.
Subjectum prædeſtinationis eſt homo vocatus,
juſtificatus & ſanctificatus, quem Deus ab æterno
intuitus eſt, tanquam non rejecturum primam ſeu

Oommn bus vocatis communem gratiam, ſed credi-

turum, & in illaſide perſeveraturum. Vic. Pitom.
p. 619. Declarat. p. So2. ſeq.
Contra Calvinianos, qui in Harmon. Cauf⸗ I. el.
vetic. poſterior. 4. 93. ſcribunt: Deus ab æterno præ- D

deſtinavit vel elegit liberè & mera ſua gratia, nulio ho-

minum reſpebtu ſandtos, quos vult ſalvos facere in

Q”YƷUq chrUe. adde Zaneh. l. V. de N. D. c: 2. 4.

PFinis electionis quoad Deum, eſt gloria miſeri
cordix; quoad nos vero, vitæ ſanctimonia. vid.

Epitom. p. 6oz. Declarat. p. 507.
, ⸗A

Contra quosdam Calvimianos, qui, ſecuritatetn

de! impotentia rela Dendi finem eſſe, ſtatuunt.

Ut Prædeſtinatio five Electio ad vitam æternam

non eſt abſoluta; ita nec ejus oppoſitum Keprobatio

abſoluta eſt, neque poſiti ive ſeun inferendo damnan-

di cau asinhominem; neque negative, non con-

ferendo homini media gratiæ; neque privative ſeu

linquendo hominem in peccato originali & actua-

Uideo, quia non piacet eum erigere; ſed eſt hypo-
. M 4 thetisa

—

—

7814 CA p. xv. DE GOE EIDL DAxx

thetica, quia ſcilicet hominis infidelitas eſt Volun-
taria, vincibilis ac finalis. Ideo Deus tanquam ju-
ſtus judex voluntate conſequente judiciaria ho-

minem reprobat. v. Epitom. p. 621. Declarat. *p. 5o.

Jeqv. FlI3. ſeq. p. 5l5. ſequ.
Contra Calviniſtas abſolutum prædeſlinatio-
nis decretum defendentes. v. Acta Vhodica Ke-

monltkrantium part. I. p. 229. ſeqq. it. Dupralapſarios,

qui objectum reprobationis ponunt hominem ad-

huc creandum; ita, ut ante creationis decretum

jam condemnatus ſit v. Begam in c. IX. ad Rom.

Gomarum in dißput. ann. 6og. habit. Maccovinm vo-
lum. I. diſp. 29, & Mlirajedtinos in Gnod. Darar. pag.

1j. Deſertio Dei totaliz & omnimoda in hac vita,

non eſt ex abſoluto ejus decreto. F. Conc. art.
11. p. 820. ſeqv. contra Calvini afleclas.
Gex RV.

61. ORIFIGATIONE Fl DELIUM.
DAMNATIONE INFIDELIUM ET ME-

DIIS UTRIUSCQVE.
§. 1.

E beatitudine & vita æterna, qu animæ
9 immortalitatem includit, non ex rationis,

ſed lumine ſcripturæ,cognoſcendum eſt- v.

Epitom. p. 618. Declarat p. So2.

Contra quosd. Papiſtas apud Jeh. de Rade, 4
ragonium tom. I. Controverſ. inter Thomam & NWo⸗

tum co⸗ ntroverſ. 1. art. 2. Ite tom. Il. contnov. 12. art. 6.

E 7. it. controverſ. 13. art, 2. qui beatitudinem *
ternam

.)

N

emamn.
Nrer u

Unt. V.

Vitizt
(petke
i Peyer

Contrz

Utes ila

Cent.

Vitazt
Ut tercke,
. M. 1

37
Contra

NI dona

Oppolt
Ungtio i

nl. arr

Contta
fbendn ne

uug 4
ach, e

Nonetk
Uemn &

AMV.

—

elrnn.

nqbanzv⸗
icinia h.

,eN⸗ .

edeſionio⸗
tudet le
Neligonn⸗

inen.

6Cecketum

. 44 N.

NN/⸗

Dr S.

ac ity
Cinl, A.

IETM.

1 ,atons,
Glumet

melin

. igenn ?
itudren
en

—

ineH

2 ‚

INETPETIUM Erx MaPIIS UrNuscVr. 185

ternam naturaliter appeti & immortalitatem ani-
mæ ex ratione humana demonſtrari podle, exiſti-

mant. v. Hulſemanm Brev. c. WI. n. 1. &. 2.

Vita æterna noh poted a partibus ſuis conſtitu-
tivis perfecte definiri; generaliter tamen per gau-
dia perpetaz deſcribitur, V. A. C. art. WIl. p. 14.
Contra Judæos. Scinianos & Anabdptiſtas, qui,
partes illas ſine certa reyelatione exprimere au-

Vita æterna eſt donum DEl gratuitum, perſeve-

dent.

ranter ctedentibus tantum conferendum. v. A. C.

art. AVII. p. 14. Apolog. p. 125. p. I35. Catechiſm.
Atin. p. 3222
Contra Papiſtas, Arminianos & Socinianos, qui
per bona opera hominem vitam æternam mereri
poſſe, ſtatuunt. V. Concil. Kid. Seſſ. M. . 16. C. 32.
Oppoſitum beatitudinis in vita æterna eſt do.
mnatio impiorum ad æternos cruciatus, v. Aug.
Conf. art. XVII. p. 144.
Contrasocinianos, Arminianos & eigelianos
finem cruciatuum æternorum cum Origene, I. de
Princiy. & Doctoribus miſericordiæ ſtatuentes, v.

Anguſt. de civ. Dei libr. XXI. c. 17. Ff. m. 1299.

Non eſtstatus intermedius inter æternam beati-

tudinem & damnationem. v. A. C. artic. X VII. p. rz.

M F Non

1

186 CAE. NXV. DzGTOR. FIFDII. DAMMN.

Contra Pontificios, qui varia animarum poſt

mortem receptacula comminiſcuntur, ut purgat⸗o-

rium nondum plene a peccatis purgatorum; Lim-
bum Patrum & Sanktorum ante Chriſtum mortuo-
rum; Limbum infantum nondum baptizatorum.
v. Catechiſm. Rom. p. 57. Concil. Tident. Seſſ. XXII.
c. 2. Bellarm.! 2. de purgat. C. 1. & Arminianos ſta-
tum intermedium inter beatitudinem & damnatio-
nem fingentes. v. Apolog eorum c. 7. ty. 7.

v. .

Ante reſurredionem mortuorum, fore aure-

um ſeculum, ſeu regnum Chriſfti in terris, quod pii

occupaturi fint, ubique oppreſſis impiis, falſum
eſt. v. A. Conf. art. XVII. p. 14.
Contra Chiliaſtas craſſos, Anabaptiſtas. Fratres
eſeæ erucis, Paracelfiſftas ante univerſalem reſurre-
ionem, particularem quandam fidelium ſtatuen-

tes, quam primam vocant. v. ARedii Diairib. de

miille annis Apocalypt.
ſmo trall. 1

& B. D. Gerhardi de Chilia-

F. 7.

Glorifcationem & Damnationem æternam an-

tecedent reſuſcitatio corporis, extremum judici-
um & conſummatio ſèculi, tanquam media exſe-
quendi; ſed diverſo refpectu quoad glorifican-

dos & damnandos. v. A. Conkf. artic. AXII. pag. 1t.

Ar olog. p. 277. Catech. min. p. 371.
Contra Socenianos & Arminianes.

§. 8.

Co
ubus l

yn⸗ſ

Cont
. Anin
on h.
. Aal
ui he
(r nun
edlon

In ex
otq
Conk. ar
Contr.
Merta
Meyt. in

i (aal.

lpin in

Un; in-

DNn. .
umm

9 4 M.
lre, 1
Cannnto⸗

1

Gemt.
,go öi

,kalum

Q
1

Gtelmte⸗

ſetuer⸗

„

D TNTIDEIITUM ET MrpIIS UrRIUsGVE. 2

.

Corpora eadem ſpeciĩe & numero, unita ani-
mabus ſuis, reſurgent in extrema die. vid. Gmb,
Apoſt. p. 1. Micen. p. 2. 4. Conf. p. I14. Catechiſm. Alin.

p. 372. ſeq.

Contra Socinianos v. eorum Smb. ſapra p. 1oös5.
Armin. Syecim. ad Excerpta Leidenſ. Part. U. ſype-
cim. 19. p. 120. & Arminianorum Apolog. c. XI. pag.
217. Anabapt iſtas i in colleg. Fanchenthal. art. 29. th.
7. qui negant, eadem corpora reſurrectura effe,
quæ nunc circumferimus; ſed alia plane ſpiritua-
lie quoad fubſtantiam & cleſtia expectant.

§. 9.

In extremo judicio Angeli mali 8. Romines

4

quotquot vixerunt omnes, judicandi ſunt. v. A.

Conf. art. XVII. p. 14.
Contra &bolaſticos & Pontißcios, qui excipiunt
paupertatem voluntariam voventes. Confer com-
ment. in I. ſent. diſtincét. z2. & Petr. Martyrem,
qani Claſſ. II. LL. comm. c. 17. in Expoſit. Gmbol.

rnuum. 29. f. m. 432. infideles a judicio diſcuſſionis

excipit.
§. 10.
In zudicio extremo Chriſtus judex feret ſenten-
tiam de operibus bonis & malis, tanquam ey effe-
Gis propriis de hominum fide, vel αααα teſtan-
tibus. v. Apolog. A. C. p. 135.
Contra Poniificios, qui non de fide vel infi deli-
tte, ſed de operibus tanquam meritis vel caufis
damna-

188 CA. XVI. Ds Ecct. Stu INr. Er ExrfRN.

damnationis judicium fieri debere ſtatuunt. v. He-
ſelium in Catech. c. 44. & alios paſſim obvioos.

QA b. XVI.

ECCLESIA SEU INTERNA ET
EXTERNA SOCIETATE PFIDELIUM

Jpædia Chriſtiana non debet primo locò tra-
di, vid. Method. Gmblp'I.2. & A. C. p. II.

Contra Pontificiorum methodum, qui ex ratio-

ne ſtatus primum de Eccleſis & eins capite Papa 4-
gunt. vid. Becanum lib. 1. Man. p. 1. & Bellarm.
qui poſt doctr. de F. D. & Chr. de Rom. Pontif. agit:

verbum DEI præmittit, non tam ut autoritatem

ejus defendat, quam deſtruat, per Pontificis R.
autoritatem illo majorem. Ml
Eeccleſia, ſtylo Scripturæz eſt nomen collecti-

vum; ideoque cœtum ex pluribus fidelibus con-

ſtantem notat: hinc in A. Conf. p. II. &ezus Apo-

log. p. I44. per congregationem Sanétorum exponitur.

QContra Lontifcios, qui Pontificem R.pro Eccle-
ſia repræſentativa habent, v. Gregor. de Valent. tom.

III. in Thom. diſp i qv. 1. punét. 1. Gretſer. tom. 1. de-

fenſ.e controv. Bellarm. 1. 5. 6. 19.

Eccleſia proprie eſt

à Octrina de Eccleſia Chriſti in his terris in

Mj . 4
(Outr

eccatote
Ncleſ-

Ad un
wembror⸗
COElenlus

tuII.vid.

Contre
guimunt,

Silurm.

Mituum

Etutarum

(leſir nor

Ahe. .

Contr

(elierit

congregatio antorum. 8
VId.

lellarios.

Notr
atio, &

WAACo

Contta

gelie ntt

dein de
lalir in
i urtat

“ SociEr. FID. I1 UNA ECCLSIA. 189
mn.

— Vid. A. Cont. p. II. & ADpolog. p. 144. 1z0. Suecdiſn.
is. Ontra Pontifcios, qui impios S& manifeſtos
peccatores ad Eccleſiam referunt. Vi. Bellarm. 13.
de Fccleſ. .7. e. 7.
NLI Ad unitatem Eccleſiæ non requiritur umo
ELIC membtorum cum Epiſcopo Romano; ſed ſatis eſt
Conſenſus in unitate doctrinæ & uſu Sacramento-
rum. vid A. Conf. p. II. Apoleg. 1751.

terib n Contra Pontificios, qtii: i ad unionem Recleſæ iæ re-
letr. quirunt, ut quis Romano Pontifici ſubſit, vid.
Chl. Bellarm.l. 3. de Eeccleſ. r. 2.
ierd . F. F.
ad- Rituum aut ceremoniarum ab hominibus in-
Nlornn. ſtitutarum unitas, aut ſimilitudo, ad unitatem Ec-

hifae t cleſiæ non eſt neceſſaria. vid. A. Conk.⸗ art. IIl. b.n.
inen Apolog. p. 151 ſeqg.

Ctöhes Contra Pontificios defendentes Rbman Ec-
cLleſiæ ritus tanquam catholicos, & ad unitatem ne⸗
ceſlarios.
cnek . 6.
tsdr Notæ Ecclefix ſunt verbi divini ſincera prædi-
SA cGatio, & Sacramentorum legitima adminiſtratio.
nin vig. A. Conf. art. E-l. y. II. Apolog. p. 145.
adc Contra S cinianos, quæſtionem de notis Ec-
ne Cleſiæ enutilem dicentes. vid. Catech. Racov. p. 336.

*R/ Socin. de Eccleſ. theſ. 123. & pontificios, qui cum
Bellarn ino l. W. de Eccleſ. c. 3. nomen Catholicum,
“ aniiquitatem. daranonem diuturnam amplitadi
D nenm

en.
,lootn
.

4 190 Dr EcCcITISTA Srü INTERNA ErTr EXTERNA

nem ſucceſſionem Epiſooporum, anionem cum Roma-
no Pontifice, Janétitatem Vitæ, auterem religionis .
loriam miraculorum, lamen Prophetarnm, confes-
ſionem & infelicem exitum adverſariorum, felicita-
tem temperalem Eceleſiæ pro notis Eccleſiæz veræ
§. 7.

In Eccleſia ſunt multi hypogritæ & mali, ſed 8

non ſunt membra Eccleſiæ, aut de Eccleſia. vid. A.
C. art. IINX. p. n. Apoleg. p. 14 . 146. B

Contra Pontificios, qui impios pro membris

Eccleſiæ veræ habent; ut Pontificem impium quo-

que caput Rccleſiæ eſſe obtineant. vid. Bellarm. 1.
III. de Eccleſ. c. 9. Stapleton. coentrov. Thomam Hein-
rici. Anatom. Aug. Conf, art. 8. 60. 1Ie .

17

Vera Eccleſia non ſemper eſt vißbli⸗ & conſpi-

cua, ſed quandoque tebta. vid. Polog. 4. Conf. p.
147. ſeqv. — .
Gohtra Pontiäcios ‚qui Eccleſiam ut Rempu-
blicam Venetorum aut Gallorum viſibilem ſtatu-
unt. vid. Bellarm. I. III. de Eecleſ. c. 12. . &15.

„

Eeccleſia perpetua usque ad confummationem

ſeculi durabit. vid. Apolog. A. Cunf. p. 14 5. ſeqv.

Contra Socinianos V. Socin. Jolut. ſorup. P. 34.
Smalx. c. Franzinm. p. 27z. & Remonkfrantes., in eor⸗
Feſ. c. 22. & Apolog. . 139. negantes, neceſſum eize,
Xt Eccleſia ſemper du

.

65.100.

docII

—

(uifa

ENS

unione

Cout.

Contta
ſla in
leclpere y

keeleſi
DNI&
. A.

(ontta
Iumſue

KuliCath

lecleſe

Ununca
(commn
(ahe hr
8 athi
N.

Contra

nN
AIn NN
ini,
AN Ciler⸗
n, lote⸗
Gele eae

mui,
a V,1.

end
iumgub.
ilerml,.

anni
AC,

NeNN.
en ka .

nadone

niet⸗ r 4

SocIET. FTPDEI. IN UNA EcCTEST. 191

§. 10.
Qui ſdem aut fundamentum fidei, doctrinam
a⸗ CRISTO evertunt, autimpugnant; non poſſunt
imunionem myſticam Eccleſiæ recipi. vid. alog.

A. Conf. p. 149.

Contra Vncretiſtas, qui Pontificies G Calvini ab-

leclas in myſticam & ſpiritmalem ce⸗ communionem

recipere volunt.

11

RecleſiaChriſti ſandta & Catholica dicitur 4 ver-

bo DEI G fide vera, vid. Artic. Smalc. ila. p. 3 . A.
polog. A. Conf. p. 16. ſeqv.

Gontra Pontifieios, ſanctitatem & CGatholici-
ſmum ſuæ Eccleſiæ perperam vindicantes. vid. Eel-
larmin. I. W. de not. Eccl. 6. 4. 7. & n. confer de uſu

tituli Catholici, Breviar. lemanni cXVIII. n. 23.

. 12.
Eccleſ ia, non ut politia aut monarchia in mun-

do deſcribenda eſt, in qua oporteatontificem Ro-

manum caput eſſe, & illam monarchie regere; ſed

eit communio ſanctorum i in hoc mund fub uno

capite Chriſto. vid. Apolog. A. Conf. p. 146. & 149.
& Catechiſm. A. p. 2s. ſeg. Artic. Smalcald.
P. 312.
Contra Pontifclorum palmare ac fundamen-
tale dogma, quod ipſe Bellarm. tom. t. controverſ.
HBa. Peſ. in n de ſ. ſywm. Pontif. Fol. m. 977*

19: CiP. XVII. DE KRITTrEBUSs
SUMMAM REICHRISTIAN. dicit: it. E.'Gro-

tium in Annot. ad Artic. VUIl. Aug. Conf. & Ani-
madverſ. in Animadverſ. Riveti artic. eod it. Bellar-

min. .xi 4. &. Pnitf o r : : S. .
Concilia in Eccleſia ſecu ndum quid ſunt neces-
ſaria; ad unitatem doctrinæ ſerv andam & ad mores
ac diſciplinam corrigendam. vid. Præf:a, aruc. mal.
cald. p, 3260. ſev.

Contra Pontificios, qui abſolute neceſlaria eſſe

3 volunt. vid. Bellarm. l. I. de Concil. c. II. & Weigeli-
anos ac Socinianos; nec non KRemonſtranter, quj con-
tra omnem neceſſitatem eorum negant; ut perver-

ant. 3
6 CAr. XVII.
!”äl
KRlTIBUS ECGLESIA.
S 8TICIS.
§. I.

ſam libertatem novandi circa religionem obtine-

Itus & ceremoniæ Eccleſi aſticæ Jivinitus

non inſtitutæ, ſi verbo Dei non repugnant,

ſunt indifferentes, nec tamen pro cultu ne-

ceſſario Eecleſiæ obtrudendæ. vid. A. Conf- art. W.

p. 13. abuſ. V. . 2. ſeqv. Apolog. p. 2j. rlom. p. 517.

Doeclarat. p. 759.

Contra Pontificios, gin cêrêmonias ex traditio-

ne ſolum derivatas; ut ſacramentum Chriſmatis,

ceremonias baptiſmi, ſignum crucis &* ſimiles
pro

5 .

72

ocultu d
V Marm., 1.2
ge Litn

Nitus 8
Ndinen 8

eccil let
dr Nil A

Contra
1es & rirr

, pen
r
kleras 4 1
art, 10

Cirech, Ra

Lietthe⸗
ücikenon
Ann un
betinac
e. Deel
Cntra
Cuner
eclag

Cereme
nemfur

Conk
dtelt

—

ECCLESIASTICI8s. 193

pro cultu divino eoque neceſſario habent. confer
Belkarm. I. 2. de Sdacrament. o. 31. & Cardinal. Bonæ
br. de Liturg.

nf.A⸗
gi. Mlg-

Ritus & ceremoniæ, quæ in Eccleſia ad bonum

Pntnetes. ordinem & tranquillitatem faciunt „ ac adeo ſine
Alltus peccato ſervari poſſunt, non ſunttemere abrogan-
diuic drxæ. vid. A. Cont. p. 7. & 31. Apolog. p. 207.

rrrrrrrrnner mmmmmn
—

„ Contra Reformatos rigorofos, qui ejusmodi
Lelin d res & ritus innoxios, ut EFrorciſmum, privatam
4 Confeſſionem, gennfteaionem, erucis Regnum, alta-
Mcde. nia, apertionem capiti, quando nomen ESU no-
lpeſet. minatur, zmagines &e. abominantur, & tanquum
nbie, teſſeras Antichriſli damnant. vid. Confeſſ. Baſile-
enſ. art. X. Catech. Heidelberg. qv. 25. 5t. Socinianos
v. Catech. Racov. p. 155.

Licet Eccleſia poteſtatem habeat mutandi ritus
4 Sceremonias indifferentes, perſecutionis tamen
tempore, ubi confeſſio exigitur, in rebus adiapho-
ris etiam adverſariis cedendum non eſt. v. Epitom.
ddim p. 615. Declarat. p. 790. feqq.
nt Gontra quosdam Reformatos, & Yhcretiſtas,
ale, ut Caſſandrum, M. Anton. de Dominis, & horum

G1n. . aſſeclas.
CLeremoniæ & ritus Pontificiorum maximam
ee tedie partem ſunt ſuperſtitioſi, impii & ſcandaloſi. vid.
Crint A. Conf. abuſ. V. P. 28. & 71. Apolog. p. 20. artic.
Prie Smalcald. p. 337.

N Con-

. 1
= 1

194 CaAbp. XVII. DE RITIBUS ECCLESIASTICIS. . (4r. X
Contra Pontificios negantes S& M. Anton. de Do- Cont⸗

minis l. I. de Republ. Eccleſ- c. 12. . 105. fol. 315.
Caſſandrum & H Grotium, qui ritus illos aut excu-

ſant, aut tolerandos cenſent.

Ritus & ceremoniæ Eccleſiaſticæ nihil faciunt
ad internam cultus divini naturam, neque grati-
am Dei promerentur, v. Aug. Conteſſ. p. 3. & 30.
Apolog. P. 205. ſeqq. Art. Emalc. 337. SD
Contra Pontificios,

ſiſtit in farragine rituum humanorum, cui opinio-

. erſtitionem popu-

nem meriti affingunt; & ĩta ſup
lo miſello perivadent, ac ſi Deus
num colatur.

mandatis homi-

Rituum in Eccleſia diſſimilitudo non parit di-
verſitatem religionis & fidei. v.
polag. p. 151. ſeq. ”l
*Gontra Anabaptiſtas, qui ob ceremoniarum di-
ſcrepantiam, nova ſchiſmata faciunt. Confer P.

Hornhechii Samm. controverſ.

baptiſ. & Enthuſiafßf-„..
“ CAP. XVIII.

PpPf
VOCATIONE ET ORDIMATI 0-

NE MINIST RORUM
ECCLESIEZ..

Iniſterium externum in Eccleſia eſt neces-
R “ ſarium. V. A. Conf. Art⸗ V. P. 10. II. 3 .

A. Conf. p. u. ℳ

Con-

M. AMab.
Noalles,

Adhoe

4 Conl,
Conpntra

in Angl

66.
quorum cultus divinus con-

DReclel
os Ec
Contra
dintes,
Lnnifte

Uetutalit
EClnr.,

(Alimi

findocle

uhz

Contta

—

SrIdld. CaAr. XVIII. DE VocAT. Er ORD. MiIN. Eccr. 9 /½
teh, e D. Contra Weigelianes v. Wei gel. part. I. Poy Kill. p. 799
l,fAd 240. Snabaptiſtas, chwenchfaldianos & docinianes
losatef; Megantes. V 2=ð

=

H. 2. S Z
Ald hoc conſtituendum, ôpus eſt vocatione. v.
iikäm A. Conf. art. XI'V. .⸗R
Eegtegti⸗ 2 Qontra Anabaptiſtas, Socinianos & Puritanos
,6 in Anglia; it Acontium l. WI.. de Gratag. Sdatanæ p.
486. “
Niopidß- Eccleſia habet Jus vocandi S& ordinandi mini-
en Ne. Kros Eccleſiæ, V. artic. Smalcald. p. 3 5383.
is ori· Contra Pontificios, jus hoc Epiſcopis vindi-
Ccantes, & radicem omnis vocationis legitimæ in
Pontifice Romano conſtituentes, à quo commu-

—

apuit l. nicetur aliis, V. Bellarm. I. W. de K. BP. C. 24.1t. labm. D
n .A. de Ceric. c. g.

elnc⸗ Ordinatio ad miniſterium quidem neceſſaria
(t. eſt in Eccleſia libera, ſed non ſolis Epiſcopis com-
5 Petit, nec Sacramentum proprie dictum eſt. v. Art.
Vmalc. p. 334. p. 352. 353: Apolog. p. 267.
Contra Pontificios, V. Bellarm. libr. de Clericis
c. I1. Concil. Trident Seſſ. EIIII. de ordin. c. 2. itr.
⸗ de ordinae. . c. 3. Bellarw. de Scram. Ord. c. 9. it.
Epifſcopos Anglicanos Carletonum Hallum, Bil-
AHonum, presbyteros ab Epiſcepis per poteſtatem

—

1

orcdinationis diſtingventes.
chelres E „ uſtr . .* 5”ñ”õ
KEt miniſtrorum Ecclefixæ, & Epiſicoporum offi-

7

cium elt, docere verbum DEI & Sacramenta ad-
miniſtrare. v. A. Conf. p. u. p. 35. Artic. Salc.

196 CArF. XVIII. D VOCAT. ET ORPpIN. .

M

—

(inam

arlie,

p. 334. Catech. Min. p 2s,0. (([Lonlt
Conira Pontificios, qui Epiſcopos plane trans- lugihß,.
formarunt in Dynaſtas; & miniſtros verbi, in Sacri-
ficulos. vV. Bellarm. I. 1. de Clericis l. 1. Gap. 3. & l. 5. Hiſcopi
de Rem. P. c. 9. ubi tradit, non eſſe contra verbum mWertah
DEI, ut Epiſcopus ſit Princeps. detbens
Mys.
poteRtas clavium, ſeu ligandi & ſolvendi, jure ſen.
divino omnibus, qui præſunt Eccleſiæ, æqualiter
competit. v. Artic. Smalcald. p. 3’,2. Vocat
Contra Papiſtas, prærogativam circa quosdam umelte
caſus Epiſcopus tribuentes. (Conta
Poteſtas excommunicandi (puta excommuni- liag ta
catione minori, de qua Artic. Swalcald p. 233.) zuhiſcr
reos manifeſtorum criminum pertinetad omnes miibete
Paſtores; ſed ad majorem, cum fine ordine judi-.
ciali fieri non debeat, conſenſus & ſententia plu- Minigr
rium requiritur. v. artic, Smalcald. p. 3, 4 limel
Cootra Pontificios ſolis Epiſcopis id juris vin- lk. /,,
dicantes. 5 8 ”s (mtta
Jurisdictio Epiſcopalis, quam jure humano & Cnn
quidem non admodum veteri habent Epiſcopi, t
qui addicti ſunt Papæ & jurarunt in decreta & for- p.
mulam fidei in Tridentine Concilie Seſſ. XXIV. C. I2. Contr
de Reformat, ſancitæ cum defendant impiam 0 = rn

Oaoly. MINTSTRORU EcCCLMSII. 197
mennd. Grinam & impios cultus, ipſit is reſtitui haut gebet,
it, Male. v. artic. Snalcald. p. 355. L
Contra H. Grotii Appendic. ad comment. in n.
lretnã. Evangeliſt. & Apologiam de Antichriſto.
Abitcecti J. 9.
el Eypiſcopi nullum habent jus condehdi traditio- H
ſen nes extra Evang lium, ut ſint cultus, quos appro.
bet Deus tanquam juſiitiam. v. Ekoleg. A. Conf.
2. 297. 296.
Contra Pontiſicios, v. Bellarm. lI. I. de R. P. c. 15.
eniine 76. :ſeg. MMM
Allaltet 6565.. 10.
Vocatio & ordinatio Miniſtrorum Lutherano-
Aoslan rum eſt legitima. art. V. Salcald. p. 33¼.
Contra Pontificios Lutheranorum Paſtorum
vocationem & ordinationem i irritam dicentes. v.
nmuni⸗ Becan. Mannal. I. 1. C.12. &breiner. Apol. part. 2. c.
40 1 32. & alios nugatores paſſin obvios, Lutheranos
Mongg non habere veros Eccleſiæ miniſtros, Sartientes.
Nletd: H. 11.
*K 2=ð iniſkrorum etiam malorum in Eccleſia mini-
. ſterium eſt efficax. v. Aug. Conf. art. . 5. .12. ₰.
ut⸗ kole⸗ p. 144 ſeqv.
.D Qontra Donatiſtas & Ayahapyißa. V
HorA Conjugium Clericis non eſt interdicendum. A.
biin Sn . p. 22. Apolog. p. 2336. artic. Smale. . 554.
„At JYeé .
in Contra Poniifrior v. Concil. Trident. Seſt. XMIV.
1 N n de Marrimen. can. 9. Bellarm. de Cleric. c. 19. ubi

—

198 CAP. XIX. D MAGIFSTRATIVWV
n ntes, i
Eres,

cælibatum Jure Apoſtolico rectiſſime annexum
Ordinibus ſacris contendit.

GA. XIXI. S esges
MAGISTRATU CIVILI. nonſan

EAkiſtratus civilis & quidem ſupremus, pro- Contta.
orqdinatiêne divina habendus eſt. vid. A. (teroc
Conf. art. i6. p. 12. Apolog. p. 215. Catech. Miut. V.
Contra Anabaptiſtas V. Conf. Harlem. art. 37. G
Uigel. Parr. H. Voſtill. p. 337. qui magiſtratum Tyy- Clerici

rannicum aut infidelem a Deo eſſe negant. Aenli,

2 lon. XII

Licet Chriſtianis ſalva pietate Magiſtratus off (ort
ſicio fungi. vid. Loca allegat, conſ. A. C. art. 16. imunt-
Contra Anabaptiſtas Weigel. Part. Il. Poſftill page. Wlu,

155. & p. 335.
. §. 3. Aayik

Magiſtratus ſeu ſumma poteſtas civilis jure pot- ulc
eſt leges civiles ferre, judicia inſtituere, ſupplicla it ani

capitalia conſtituere, jus belli ac pacis exercere; ſiz
Apolog.

tributa exigere. vid. A. Conf. art. 16. p. I6. (Conta
p. 214. ſeqv. 216. Form. Conc. aft. I2. p. 624. (ciumde

ContraAnabaptiſtas, Weigelianos & Socinia-
nos, qui jus vitæ & necis ex delicto Magiſtratui
Chriſtiano denegant. vid. Oſtorod. inſtiint. 6. 28. Magit
py. 255. it. Arminianos ſupplicia capitalia impro- Me non
V e . bantes, 1lh

5
.„

7

CryIrY. 199

— . . , 8 * .
Rannerue bantes ‚Vid. Specim. Leidenſ. part. W. n. I14. it. No-

vatores, qui jus aggratiandi nimium extendunt.
Tege imperatorie, ut ſunt juſtinianeæ, ex
Republica Chriſtiana, ſubſtitutis legibus Moſai.
I cis, non ſunt exterminandæ. vid. A. Conf. p. 147.
MApolog. p. 215. ſeqy. S
Contra Carolſiadium & alios, qui legem Moſai-
cam revocare malunt; ut Piſcator, Zepperus, Mac-
covius. V. D. Oſiandri obſerv. in l. 2. C. I. H. Grot, de

.

tens

lj. uk.

ei Clerici a poteſtate Magiſtratus civilis non ſunt
exemti, ſed eidem ſubjecti: quia omnis amima
3 poteſtatibus ſupereminentibus ſubdita eſſe debet.
Ropm. XIII, I. vid. Catech. Min. p. 386. l
0l. Contra Pontificios, qui Clericos a poteſtate civili
fun . . eximunt. v. Concil. Trid. S&ſſ. M MI. c. 20. it. Jur. Can.
I. Nallus, Cauſ. XI. qv.. Bellarm. de Cleric. C. 25t29:30.
H 6.
Magiſtratui civili competit jus circa externa,
Y Adquæx diſciplinam in Eccleſia attinent, ordinanda.
ſein vigdd. Artic. Smalcald. p. 355. it. 333. Form. Conc.
eiwp p 571. 634. W

1

kudd CLontra Pontificios Epiſcopis vindicantes, & ju-
& dicium de Religione „Magiſtratui denegantes. v.
g. 8. Bellarmin. de Laic. c. 17.
ſoeu „ .☚n .* 2 2e 1. . 0 7 3
NAe AMagiſkratui civili in omnibus parendum eſi,

quæ non ſunt contra verbum DEl. vid. A. Conf.
li art. 16. p. 4. Catech. Maj. p. 441. ſegY

e⸗ N 4 Con-

200 CAr. XIX. os MAGISTRATU

S.

Magiſtratum ſuum arma ſumerte aut rebellare. v.
4A. Conf. art. 16. & Catech Maj. loc. cit. Min. p. 256.

Contra Anabaptiſtas & quosdam Calvinianes,

qui cum larvato Sephano Janio Bruto, h. e. ut
Grotini in Apologetieo ſuo exiſtimat, Mornæo, vel
ut ali putant, H. Langveto,) & Aubhaßi %in Gſtem.
Politie. ſubditos adverſus Principes ſuos in tyran-

nos degenerantes armant cum monarchomachis.

§. 9.

Licet Chriſtiano coram magiſtratu civili jus

ſuum per actionem inſtitutam proſequi. vid. A-⸗
Conf. l. c. Apolog. p. 215. ſeq;.
Contra Anabaptiſtas v. Weigel. Parr. II. Poſtill.
p. 65. Jocinianos, qui Chriſtiano haud convenire
putant; ut contra fratrem in judicio agat. vid.
Oſtorod. Inſtit. p. 169.
§. 10.

Non eſt perfectio Chriſtiana obedientiæ, paren- n
tibus, Dominis aut Magiſtratui debitæ ſeſe ſub-

trahere, & voto monaſtico facto, clauſtra ingredi.

vid. A. Cont Abuſ. EI. . Apoleg. py. 21s. p. 276. V. ſ uiin

Artic. GHalc. p. 336.

Contra Pontificios, vitam mohaſticam ommi⸗ ,

bus maxime commendantes, & Reipublicæ, Ec-

clelſi iæ & ſcholis utiles viros ſubtrahentes; . utilli

in monaſteriis Vacunæ litare Poſſ int. v. Belurm.

— .

Contra Anabaptifta id negantes. 1 41 , e usd

—

y. d M.
ͤren
Non licet Chriſtiamis mere .fübditis adverſus

A
ſinol
hert.
N/G.
(ntta
rehpn

nnfe, f.

S

Mop
mim, 8

Eozt.
4l. 346,

IGrvTI. „ 201 HM

las agvers
etelare,.
N ,.
CAonte
Go, eN
M

an
tlamdi⸗ ”
3751. 795.
Contra Pontifcios, quorum hic articulus fidei H
præcipuus eſt. v. Bellarm. præfat. libror. de Saumm.
Pontiſic. fol. m. 595. & l. 2. de F. K. G. 12. ſeqv. it. l. 6.

cirii G
wid. A.

.e.

dcunelt

tt d

b,. 4 Aonacs. it. Jacobi cdaatdere orgn.
Anachoretic. Glv. Wr

=
pAPA ROMANO.

§. I.
Apa R. non eſt caput Eccleſiæ, nec jure di.
vino Epiſcopus univerſalis. v. artic. Salc.
pvart. II. art. 4. σ Part. ðI. F. 141. ſ.94. 345.

c. 7. ſeq.
§. 2.
Epiſeopus Rom. contra verbum DEI ſibi pri-
matum, & poteſtatem civilem ſeu temporalem
arrogat. vid. A. Conlt. b. 37. Ezu. Artic. Smale.

·. 241. 346.

Contra Pontißcios, v. Jur. Can. c., omnes dißtinéi.
EXII. Extra de Major. & obedient. & . anam ſan-

ktam. it. Bellarm. l. I. d. F. K. c. 15e 1t. l. V. c. 6.
ubi Papam aſlerit, indirecte habere poteſtatem

temporalem; Jus autem canonicum ſine limitati-
one in l. c. eidem, tanquam vitæ æternæ lavzgero⸗

H terreni 1, mul & oelehu, imperii jura tribuit.

3.
Papa en Linſis Concili ium, nec poteſtatem ali⸗

N 5 quid

202 CAP. XX. DEI PAPA
quid ſtatuendi contra dectrinam Chriſti habet. v.
A. Conf. abuſ. VIl. p. 40. & Artic. Imalc. pag. 314.
345. 356.

Contra Pontificios. v. Bellarmin. qui lib. II. de

Concil austor. affirmat, ſummum Pontificem abſo-

futs eſſe ſupra concilium, quod concilii Conſtan-

tienſis decreto repugnat.

Papa Romanus eſt Antichriſtus ille magnus in

Scriptura S. prædictus. vid. Artic. Smalc. art. W.

p. 314. 3477. ſegv.

Contra Fontificios negantes v. pellarmin. .3.

de R. P. Vannerum in Anti-Chriſto preſeripto, Tctos
Dillingenſ. quos partim B. D. Nicol. Hunnius in ne-
ceſſaria depulſione duarum graviſſimarum accαa.
tion. partim Theolegi Saxonici, in Defenſ. Pupillæ

Saixon. ſive A. Conf. c. 8. ſeqv. ſufficienter refu-
tarunt. item H. Grotium & Syncretiſtas nonullos,
qui Papam pro Antichriĩſto habere nolunt. vid. B.

Hilſem. Brev. c. XXII. ſupplem.

&c. non poteſt probari, R. Ponti
Eccleſiæ & habere primatum. V
p. 54. Tehe.
C. 10. 11. 12. 13.
8. 6. 2
Veri Chriſtiani, ſalva conſcientia, Pontifici Ro-

mano idololatriam & impios cultus defendenti

Ex dicto Chriſti Matth. XVI, 19. Zu es Petrua leel. 6,
ficem eſſe caput

Aerere,
Aruc. Gja
Contt⸗
lche. . jo.
ies⸗
ianlu, 6
nino talitt,
lii hjin
Aernum .
luere preſ
lulatupu
line 4 ſa⸗
MaN

illbins,

Conelloßr
nal. 5. 3
(Ontta

uniil-

Contra Pontiſcios, V. Bellarmin. l. 1. de R. Pontiſ. nzurl

Per onn D

. Contti

S ROMANo. 2 Z
finde H aARaters, aut eidem obedire non poſſunt. vid.
A A6 Artc. Sialc. p. 347. 349. 250. it. p. 313. leq. l
Contra Poniificios. vid. Bellarmin. l. Ik. de not.
Uiib Fecleſ. c. Io. & Jus Canon. Diſtinét. XL. c. 6. Pa-
Gcened. pa ſuæ & fraternæ Jalutis negligens deprehenditur,
linde. inutilis, & remiſſus in operabiu⸗ ſuis, & inſuper 4Mℳ
bono taciturnu, quod magis offcit ſibi, & omnibus;
nihilominn, innumerabiles populos catervatim ſecum
Ngnun ducit primo mancipio gebennæ, cum ipſo plagis in
Sh egiernum vapulaturus. Hujus que culpas iſtic redar-
gguere præſumit mertalium nullus: quia cunblos ipſe
nir, zudicaturut, a nemine ſt juditandus, niſi deprehen-
y, Eo datur a fde deviui. Quod tamen juxta Bellarmin.
uiM. J. I. de K. P. C. 3. ſeq. timendum non eſt „cum ſi nſit
intallibilis.
D ufle “
Ne Papa Rom. in concilio judicandus, non poteſt
8noNH S concilio frmitatem & antoritatem largin. v. Art.
n i. Vmalc. p. 350. ſeqq.
Contra Bellarmin I. IIl. de concil. e.n. de concil,.
& Eccl. &W. ae K. P. 6. 7.

ze
chahe 8. 8.
N . Pontif. Romani imperium eſd tyrannicum. vid.

Artic. Smalcald p. 315. 35 0. & confer hiſtorias ſu-
l. periorum ætatum & Gravamina Nation. German.
cContra curiam Rom. a. 1522. publicata.
Contra Poniificiot & eorum paraſitos, qui Di-
orhile. Qatus Gregorii VII. Papæ defendunt.

4 ArPFEN-

204 CAP. I. DE HNSI Er

APPENDIC. TE

P ARS III.
CONTINENS

N O TIPNA N* PAR-

TIM HRETIGORUM, A Wr.
BUS DOGTRINA LIBR.
SYMBOI. DPISGEDIT;

PARTIM CONCOILIL

ORUM ET COLEOQVIORUM

RELIGIONIS CAUSA
HABITORUM.

C2². l.

HERESI ET FTERETICIS IN
GENERBE. ””Mõ

ng. 1

D RET 1 US dicitur .

re Aiεραρον, Quæx vox apud Græ-

(1I) notat electionen vel optionem,

inde Heſychins in Lexic. dicit; Agταα, νναι⁰. B
(2) notat certam vitæ rationem; ita enim
Achenen lib. E. Dipnoſs Phiſt. c. 4. ulupat ‚cum de

Hielena

— .

Hcos tres præcipue ſignificatus habet:

ſriarnn 4
lidicii ſet,

0) ronet
ement .

4 4 „
arN,
Ni 0
era ehi

eſi eſt

cunt, in
lonſiquen

l relſe

laeriu,
Abi notas
lenlet Sin

(iteynni in
Alas nller⸗

lcrer 6

rvorum .
emn zntekzk

I leris
eriten tur, N

wn

Stat en

a0.

o

i

Ans e
ia
Neltet .
. n
Upeh d
Aen

HERETICIS IN GENERE. 205

Helena Joyvis filia loquitur àM“οορ αι Sαα+ 77

roidv oer, quod domi banc vitæ rationem

didiciſſet, confer Cauſaboni animadv. in h. l. f. 337.

(3) notat electionem certorum dogmatum. Hinc
Clemens Alexandrinus l. VIII. Stromat. fol. 777.

edit. Pariſ. Sylburg. Ageα 66 rbααι do:
uarαν,, „, α 16 g ουιι ααα T ο“ab-

Adi οι△Rαα n 60²ρ 4NMαα α Da.ανσb

usα τερhννορνααοιο,,.ο r * νανυνNàMν7ς. He-
reſis est dogmatum inclinatio, aut, ut quidam di-

cunt, inclinatio, quæz muhe dogwatihas præbet

conſequentiam i inter ſe & ea, quæ videntur, tendens
ad recéte vivendum. Eodem fere ſenſu Diogenez
Laertins, Proœm. in vit. Philoſoph. deſcripferat,
ubi notas in Græca Philoſophorum hæreſes re-
cenſet. Similis quoque vocabuli notio uſitata eſt
Ciceroni in Paradox. Cato in ea, inquit, eſt bereſi,
quæ nullum ſeqvitnr ſorem, Gl. M. Epiſt. ad Fami-
liares Epiſt. 16. in iſta ipſa ait tεεννο metno, ne plus
nervorum ſit, quam ego putarim. Loquitur au-

tem de Epicuri ſecta, quam ipſe Epiphanius, I. 1. adv.

Hereſ. f. 12. ſextamn Zentiiiu m hæreſin vocat.

In ſacris literis aναααια Kimili fere intelletu re.

peritur. Nam Act. V. v. 7. digρνιαι rοα vadαd aοaο
nominatur, &c. XXVI. v. 5. Paulus de ſe affirmat,
quod, priusquam Chriſtianus fieret, æατα 1ιM α

X απεαααππ απιαυι τπι õ IS do, ſeeun-
dum S . imam karcſt 2. religionis Judaicæ
Vixerit

206 CAP. I. Dr HXRESI EY

—

xerit: & cap. XI- Alt. V. I4. ipſa religio Chri-
ſtiana, à Paulo, ex mente Jjudæorum, εαας
vocatur. Confer Euſeb. l. V. H. Eccl. c. F. ubi ab

Imperat. Conſtantino in Epiſt. qua alteram Epiſco-
porum Synodum fieri)USSIT, Chriſtiana religio

ειουισ „aααναο audit: quam vocem Valeſius

per ſententiam reddidit: Hæreſin vero Catholicam
Grynæzi editio retinuit. M
Verum etſi vox hæc tam apud rofanos, quam
ſcrĩptores ſacros olim inter æ4½ uαααν relata ſit; ta-

men ſtylo Apoſtolorum & ſcriptorum ſacrorum,

mox in ſequiorem partem accipi ſvevit. Paulus

enim in Epiſteli ſuss nunquam in bono ſenſu u-
ſurpat: ut 7. Cor. Xl. 19. Oporter bæreſes eſſe inter

vos, ut, qui probi ſant, manifeſti fiant inter vos?
Calat. V, 2o. digοννâιner opera carnis refert. Et

Petrus 2. Epiſt. c. I, 1. ρρραασ dr ο Xαεας, hæreſes

exitiales prædicit. Paulus Tit. III, 10. hæreticum

hominem poſt unam & alteram admonitionem
devitare jubet. Cum itaque hærefis apud Chriſtia-
nos in malam tantum partem accipiatur; nimi-
rum pro animi perverſa ſententia, quamobſtinate
contra verbum Dei tuetur aliquis; Hinc Tertul-
lianus lib. de Præſcript. c. 6. negat, doctrinam
Chriſtianam poſſe dici hæreſin: quia illa nihil ſuo
arbitrio eligat, ſed doctrina ab Apoſtolis 8 Chri-
ſto accepta ſit, Et Theophylaltus ad Coloſſ. II. v. 5. ait:

. „ ässä
dia rSr aipsοs Asvααιν u e ,ανπανnn
Sebe

Pr his,
lon vi voc

Alari deb

nar av
n Duta

eſetidit;

1

anln lih.
en Triv
Aun (ut
herlyadet
nirotza
Uus M. 4
teeicos v⸗
ter 4 er

er,

“

A

N

—

Elchin
eeiſceher⸗
unnn tann

ſ ve
enſter
del, ſhn

un b Ee,

1

—

lgio(n .

n, Ainge
h, l,
Anlgieo⸗
umtelgi⸗
n in

Cselee

1

HERETICIS IN GENERE. 207

er . 3 „ HDW „ » 1, W
doρ. Hos 7οα Xαεεανρ Tν1α Sa &νασοτιι
νααι o & 7οονσ õ

Eßx his, quæ dicta ſunt, facile colligi poterit, qvis

non vi vocis, ignominioſo hbæretici nomine com-
pellari debeat. Scilicet ε „½% ααρα τιM &M“

Isiar dipoεα ˙ 5Sνααα qui aliquid præter verita-
tem (puta cœleſtem) ampletctitur: ita Heſychius
deſcribit; vel qui audet, (ut cum Clemente Ale-

randr. lib. VII. romat. fol. m. 76. loquar) L0α

60, umm
Itiltztt⸗
Ierotun

dinus M. apud Euſebium l. III. de vit. Conft. c. 62.

ſenla d.

inge

iſtr un
ler. N
uels
Pmminn
Conliſe
n on

uune
Gehine

=

GcNe

bin⸗

GNen

r.
hn .

s hr.
8. Han
geun

tftoresß,

Yévav T“ „ ροααν,. h. e. adulterat veritatem:
dum (ut idem Clemens I. III. Stromat. loquitur)

perſvadet aliis, nvgοανο αι rà οσ απιο

zuντονaνντ ιr ον εα. Quapropter Conſtan-

beæreticos vocat ααεRNο ο0, râ anαας

2 Asuls ο nτιαmw»Niας νν⅞υοςονπ veritatis ini-

micos, hoſtes vitæ ac internecionis conſiliarios ac au-

Sed clarius fiet, quis proprie ac (ut loquuntur)

ſpecifice hæreticus dicendus ſit; opus eſt, ut Aef-

. nitonem tam bereſis, quam hbæretici adducamus.

HMereſis vero in J. Can. Cauſ. XXIl. qv. 3. rap. 26.
generaliter deſcribitur, quod perverſum dogma
habeat; ſchiſma autem propter Epiſcopalem diſſen-

. Nionem ab Eccleſia pariter ſeparet, & aliquam haære-
AUn confingat.

CAP. I. Dg HRESI ET

d. 7.
Thomas Ajuinas II. 2. 79. N. art. 1. &. 2. : pol

quam diſputaſſet, an ſpecies infidelitatis ſit, per
corruptionem fidei Chriſtianæ definit. Hæreticum

vero cum Auguſtino lib. de utilitat. cxed. ad Hono-
ratum c. i. deſcribit, quod ſit ir, qui alicujus tempora-
lis commodi & maxime gloriæ prineipatusque ſui

gratia falſas ac novas opiniones Vel gignat vel ſequa-

tur. Qvæ deſcriptio adprime convenit Jeſuitis .
qui papatum hodie ſtabiliunt.

2 4

Si Doctores eccleſiæ conſulas, hæreſis mibil aliad

Sk, quam ſententia præter aut contra ſeripturam ſa-

cram prolata, ac doctrinam Edei inde probatam im-

pugnans, quæ pertinaciter ab autore defenditur.
Hinc Irenæus l. III. C.1. 2. ſeq. probat. numquemé,
hareticerum deprævare egulam veritatis: Opprianns

lih. de lapſi r, ad Novatianum, hæreticos vocat de-
ſertores ſidei, it. lib. de unitate Eccleſ. Hereſis, inquit

invenit (Diabolus,) quibus ſubverteret fidem, unitatem

corrumperet. Athanaſiur, in orat. contra gentes, di:

cit hæreticos α r ls ANoerTrYνει

naufragos in ſide. Baſilius Magnns, E piſt. ad Am-
philochium, cum hæreſin Matichaottmm, Valen-
tinianorum & Marcioniſtarum allegalſſet, ratio- M
nem hanc addit: ° Yag? TSbl Tig sig esn TISI
Ssc, „di Dopa, Katim enim de ipſa in DEum fi-
de eſt diſſenſio. Non opus eſſe videtur, ut plura Pa-
trum teſtimonia hic cumulentur; cum omnes, qui

Wr.

in
ſa vide

et, quo
Cihnue

i. Lomm
Herißey 1

“ nildde

ſnentie,
ohts nepe
deeen

ditang

us deon
unrn
1 buena
nse
i kalnueter
iheeind.
un

Weum

vi ſin .

ſtnk 1 irti .

iche

n Rretici ex

“ ze

Eprpbami aut aaguſiini libros de Heæreticis & hexre-
Sibus viderunt, in hoc nobiſcum conſentire opor-
teat, quod hæreſis ex ſententia Patrum & uſu S.
Scripturæ dicto j jam modo deſcribenda ſit.

42, .

elt, her.
eeticyin

M.
Alenft
e 1
ſel enur⸗

laidd

un ſi⸗
am.

niem

ente

ingut

ttin

n .

34 4

HEREBTICIS IN GENERE. 2 9 .

Lamberzar Dancn eodem fere ſenſun Prolegamee

32. rommentar. in Auguſtin. libr. de Hereſi, b. definit.
Hereſis igitur, ait, eſ eleblio perverſæ falſæque ac eo,

gquod ad animarnm ſalatem credi ex DEl verbo debet,
ſententiæ, quam pertinaciter defendimus ,lve illa s

nobis reperta, ſive jam ab alio inventa ſit. Atque

hinc idem autorl, G. p. m. 9. Schiſma ab hæreſi diſtin-
gvit, quod illud conſiſtat i in defenſione pertinaci

opinionis novæ circa ceremonias Eccleſiæ rece-
ptas & honeſtas; hæc vero (hæreſis) circa doctri-

nelne

nam. Ex qua diſfterentia ſimul diſcrimen Scbiſmati-

ci & hbaretici cognoſci poteſt. Nempe quod bie

2 vera & recepta doctrina fidei diſcedat eamque

pertinaciter impugnet; ie autem a ceremoniis &

ritibus in Eccleſia receptis: quam tamen diſceſſio-

nem plerumque hæreſis comitati ſolet.

§. 10.
Sede cum dogmata idei, vel ſint principalis, vel

mwinuu⸗ principulia hinc conſequitur, quod Hare-
iicus, ſi articulum fidei fundamentalem impugnet,
aut neget, pernicioſior ſit eo, qui tantum minus

principalem deſtruere laborat. Adeoque vox
hæretici ex eorum numero eſt, quæ Græcis dicun-

tur 7 aH 7*τ ngr 601 5so,

o §. 11.

Dyuo autem vitia in hæretico cumprimis notan-

da occurrunt, ſi quidem pro tali proprie habendus

ſit: anum eſt mentis, ſeu intellettus error ſcilicet
circa dogma fidei in Scriptura S. revelatum, alte-
rum voluntatis, quod eſt pertinacia in palliando
aut detendendo errore demonſtrato. Utrumque
adſit neceſſe eſt, ſi quis hæretieus cenſeri debeat.
Nam ut Auguſtinus lib. de Hereſ. in præfat. loqui-
tur: Non omnis error hkæreſis eſt, quamvis ommnis haæ-

reſit, quæ in vitio ponitur, niſi errore aliquo, bareſis

cH. ad

ecſſe non poſſit. Hinc eſt, quod Patres hæreticum a

malitia & pravitate mentis deſcribunt. Jaſtinns

Martyr. Quaæſt. Iäé. affirmat hæreticos nova dog-

mata contra veritatem propalare, a αſαν+υe

uvauasνορα, & Xτα ο1τα 7νιραιον imbecilli-

tate quadam intelleltus, ſed ex malignitate mentis.
Et S holaſtici diſtingvunt inter hæreticum materic-

liter, & formaliter ſic dictum. Ilum vocant, qui
errorem contra fidem fovet, hanc, qui ex mentis
quadam malitia talem pertinaciter defendit.

§S. 122.

Hæc mentis pertinacia in heæreticisiut pluri-

= CAP. I. DE HRISI FEr

ar, .
gem ls e
1.Cen. Ae
ſadducit
vacat.

Romufci
menlc,
. r. 1
en coniir
Ent ſbi p
(liituere
un ſt f
un hl
üllimael
umelle,

Aud d
l inter/

mum gloriam aut lueraum ſpectat. Namilli non Ciitee

Qdilſlſimiles ſunt oophiſtie, quos Græcia olim tulit,

qui αhαιας νααοαν aut propter ORodeiay ſi.

ve gloriæ cupiditatem, pugnans de verbis ciebant.

1 riscdr

läm

Hos imitantur hæretici, teſte speſtolo. Tim. VI. 45. (I “R

votiov7αα rogiα zασ vαν νειοαν. Fvid. 2.

Peir.

„ .

4

echendus

otliltet

tun ie.
ldich
Utturare
gidehen
1. on
oM 4„
, eH

feticuma
Wi
0.

7 7
eet

GkeoN.

4 ert
Ntutit-
i gu

tells 4
Yy. 190

N

b notal.

HkRETICIS IN GExNER. AàeIr

Peir. rr. Quod poſſet multis ex hiſtoria petitis
exemplis comprobari, ni jam manifeſtum foret.

v. Clem. Alexandr. lI. Ell. SEromat. f. 762. Alias cau-

ſas adducit Danæm He. .6. quos hiĩc tranſeribete HW
non vacat.
F§. 13.

Pontificiis lereticas eſt, qui Romanæe kocliße * non
concordat , ita Gregorius EUll. Epiſcopus Romanus

lib. PII. Epif. 2g. deſcribit. Quam deſcriptio-

nem confirmat decretum Gregorii IXI. in Decretal.
cap. ad abolendam, de heretici. Verum perſv a-
dent ſibi Papicolæ, ut olim Donatiſtæ, ſe ſcilicet
conſtituere ſolos Eccleſiam Catholicam. Quod
quam ſit falſum, docet apoſtaſia Eccleſiæz Roma-
næ, quæ hodie omnibus ſcrutantibus veritatem
notiſſima eſt. Syncretiſtæ hæreticum proprie di-
AQum eſſle a junt,qui dogma quoddam fidei in Sym-
bolo Apoſt. propoſitum, p- eee & directe negat.
Quod ſi admiſeris, i impiæz doctrinæ defenſores, or-
thodoxi erunt. vid. D B. Cat. . tom 1. Sect. M.

14.
IIlud diſcrimen Bic non Pprætereundum eft,
qquod inter hereſiarcham, & beæretienm oblervant
Ekres Nempe is nominatur, qui autor eſt
erroris contra fidem, ſeu qui hæreſin excogitavit:
hic vero dicitur, qui hæreſin ab aliis in ventam
amplecétitur & propugnat: uterque religioni veræ,

certo ſacramento i initiatus eſſe & & S. ſetipturam,

an at partem ejus recipere deber. Nam ſi horum

2 requi- S

2I2 CAP. I. DE HERESI ET HERET. IN GENERE.

requiſitorum forte unum deſit, licet veram fidem
doctrina impugnet, tamen infidelis potius (ut gen-
tiles, Turcæ & Judæi hodierni funt,) cenſendus
eit, quam hæreticus aut hæreſiarcha. vid. Dane
comment. cit. C. 3. p. m. . ſeqv. 4 B
DVilis jam illis, quæ hæreſin aut hæreticum con-
ſtituunt hæreticos habita temporis ratione, in dau-
as claſſes diſpeſcemus. Quarum prima continebit

antiquiores; altera recentiores. Omnes autem 11.

lorum hæreſes mox adducendæ, nomina accepe-
runt, vVel ab autore, ut Valentinianbrum & Marcio-
nitarum, a Valentino & Marcione; vel ex loco, ut
Peraticorum; vel ex gente, ut Phrygum hæreſis;
vel ex operatione, ut Encracitarum; vVel ex pro-
priis dogmatibus, ut Docitarum & Hæmatitarum?
vel ex poſitionibus & iis, quæ honorarunt; ut qui
appellantur Cajaniſtæ Opbianiz vel ex iis, quæ
nefarie auſæ ſunt & perpetrarunt: ut qui ex Simo-
nianis vocantur Eutychitæ. vid. Clem. Alexandrin.
Gromat. l. VII. prope ſab ſin. f. m. 6.
De aliis quæſtionibus huc forte pertinentibus
nobis agere non eſtintegrum. Legi autem mere-
tur B. D. Kesleri noſtratis, Methodus convertendi
Hereiitos in duas partes diſtributa, anno 1ézt. Co-
burg: edita: ex Reformatis præter Danaum; jam
citatum Hart manni opringlii de hodiernis Hereſibus
& Hereticis Wactatus in tres libros diſtributu, gni
Oppenheimii anno t6ls. prodiitt.
B GaAr.

H

Yunt
Ulis
umqui
ut heæret
aite, 1,
n vero/
nmhehie
Nnes Ord
kreße
ecku etiam
ſ je⸗
elgen. it
tr eiian
loruicvrn,
llopniſn ,
tarnzie,
alug le
64.0 te
meranm,
Thann
ylen
ſeutes:

l.

—

centener
il. Dons

kinumen.
U Ullis accenſemus, tum qui Samaritanorum,
tum qui Judaiſmi ab Epiphanio dicuntur hæreſes
n aCe.
Alctti .

exloc,
,herels,
der o.
Aneun,

eAtn

1s (e

Car. II. Dr HEEFTIOIS ANriIAVIORWüus. 213

H CAP. II.
HERETICGIS ANTIQVIODO-
RIBU98.
8. I.
Kretici nobis antiquiores dicti, vel fue-
runt in Eccleſia Judaica, Vel in Chriſtiana.

aut hæretici. Morum numerantur quinque da-
maritæ, Eſſeni, Sebaſæi, Gorthens, Doſitbei. Ho-
rum vero ſeptem, Saddatæi, Srrribz, Phariſæi, He-
werobaptiſtæ, Naxaræi, Oſſeni & Herodiani, quos
omnes ordine defcribit Epiphanius lib. I. adver-
in Hereſes a fol. 2k4. ad. 4,. edit. Fariſ. Petavii.
Ledcu etiam digni funt Commentarii Joh. Drußi

erii, ne de ſectis Judaicis, cum Elencho Tihæréſii Jaſephe,

Uiendine.

Sraligeri. it. MMiodori lib. 5. Eiymolog. cap 4. Con-

Alien fer etiam Philaſtrii Epiſcopi Brixienſis Calalog um

Hreticorum, qui Ophitas, Cajanos, Sthianos,
Heliognoſtos, Ranarum Caltores, Muſoritat, Maſca-

LerürtnGH Accaronitas, Troglodytas Fortunæ cœli cultores,

ent AMoloch & Remphan idolorum cultores, hæreticos
ume de Ara Tophet, Puteoritas, cultores, enei ſerpentis,
tn eN. ſubterraneorum idolorum cultores haæreſin mulierum
Dmus eum Thamur ſimulachro, Belitas, Bahalsta , here-
mi uicos Pythoniſſam foventes: Aſhar α. AMuaroth
p (colentes: Hosomnegs, inquam, Philaſtrim accen-
“ °3 2ðð

2144 CArF. II. D HXRETICIS

ſet Hæreticis, qui ante adventum Chriſti in Ec-
cleſia judaica fuerunt noti. vid. Catalog. ejus a p.
2. adiz. Verum notandum eſt, inter hoſce no=-
minatos homines fuperſtitioſos, aliquos fuiſſe in-
fideles, adeoque hæreticorum numero, ſi accura-
te loqvi velimus, eximendos.
Qui in Cbriſtiana Eccleſia, poſt exortam Evan-
gelii jucem, innotuerunt hæretici, & orthodoxis

facesſiverunt negotium, potiſſimum nofſtræ com-
mentationis argumentum erunt: ita quidem, ut

non omnes ſecundum ſeculorum ſeriem recenſea-
mus, ſed tantum illos, quorum aut mentio in li-
bris noſtris Symbolicis extat; aut alias, crebro al-
legantur. “

Heæretici igitur poſt Chr. N. ve! in ſcriptura S.
allegantur, vel in antiquiori hiſtoria deſeribuntur.
li non adeo multi ſunt; borum vero ingens eſt
numerus, ſi ſecula ordine perluſtrare inſtituas.

In ſeriptis Apoſtolicis, primo quaſi loco me-

moratur Smon Magus rarno M) nναα½ι£α .
gtσαεα, At. MII., 9i ſegg. Hic gente fuit Sama-

ritanmus, arte Magus & impoſtor, mentiens, ſe eſte
rv A6ρ“hMι ννααν 1 s. Docuit Inter alia

portenta, mundum ab Angelis eſſe factum, &
kofſce fefelliſſe genus humanum. Negabat car-

uis reſurrectionem & aflerebat deteſtandam tur-

pitu

—
Uitudinem
Keleris ſib
focat, le
cumſuadi
li kuita.
enere pi⸗
datutnot
Can. ui .
5 Romæ
Eet ab Ar
Diſcipuni
tein, telt
Hreſ ſta
he.
te lereſ
l. ð
lomnmentt en
ulen. ,

218

.
4

ANTIGVIORTIBIIs. 215

min. pitudinem, licere promiſcue uti fœminis. Sociam
A,d fceleris ſibi fecerat Helenam, (vel ut Auguſtinus

erloſen⸗ vocat, Slenam) meretricem, cnjus inaginemuna
osfiki cum ſua diſcipulis præbebatadorandam. Baptiza-

4

oKede tus fuit a Philippo, && cum ab Apoltolis voluiſſet

batur, nomen ſceleri, quod SONIA dicitur, fecit.

Gtnt. Can. qui pro pecunia 1. quæſt. 1. Can. Altare! Quzſt.
otkes 2». Romæ cumilludere populo arte magica voluis-
tear. fſet, ab Angelo DEl percuſſus eſt miſereqve periit.
gbilen I Diſcipuli eus dicti fuerunt &oahaʒi. Peoſt mor-

nerener tem, teſte Eraſmo in præfat. ad Irenæi libr. advenſ.

entonl. Hareſ. ſtatuam Romæ meruit, cum hac inſcriptio-
crettod ne: S MOXNXI & DEO, qued alii negant. Plura

de heæreſi ejusdem habent Epiphan. lib. 1. tom. 2.
l. 55. ſeq;v. Auguſtin. de Hereſ. C. 1. & Daxæus ir

Künanns. comment. edit. Helmſtad. p. 40. ſeqq. Philaſtrius Ci-

Eihumt. talog. 6. p. 13. J' h..

hieota S
Præter monem hunc Magum, Apoſtoli memo-
truant Hymenæum & Philetum, 2. Timoth. Il, 18. qui
vibone reſurrectionem jam factam fuiſſe docuerunt: item
SS 2. . . 1
ugh uaMicos „quos ar ic WsιαννDhͤαàαυos ſic
efund ⸗ dictos fuiſſe ex . Timoth. VI, 20. notum eſt. Autores
müenst fœdiſſimæ hujus ſectæ extiterunt Baſilides & Car-

crit

zeocrates. vid. Euſebii l. W. H. E. 6 7. Nimirum

ſe en, 1 Præter ſingularen ſcientiam, quam jactabant, in
Mer fſuis myſteriis turpitudinem contra VI. Decalogi
tn præceptum fœdiſſimam exercebant. De DEO

Q4 *

emere Spiritums qui per impoſitionem manus da

216 CXAP. II. Dr HRETICIS

& Angelis & animabus, fabuloſa & ab Oomni ratio-
ne abhorrentia dogmata ſpargebant. vid. Auguſtin.
lib. cit. e. 6. Ad hos pertinent, qui communes cum
ipſis & Simone Mago hæreſiarcha . errores feve-
runt poſtea, Menandrus, Suturninus. Baſilides, in-
de Menandrini, Saturniliani &Baßhlidiane ab Epi-
phanio hæreſ. 22. 23. 24. deſcripti. Eorum propagi-
nes Hæreſ. 26. idem ſcriptor adducit.
J. 6.
Hos excipiunt Pſendo- Apeſtoli, qui, ut Epiftola
Pauli ad Galatas teſtatur, obſervationem legis Mo-
ſaicæ ad juſtiſicationem neceſſariam eſſe propu-
gnabant: Cæterum vero doctrinam Chriſtianam
profitebantur. His fœdiores fuerunr Wicolaitæ, qui
nomen à Nicolao diacono All. VI, 5. accepiſſe di-
cuntur. Mentio eorum extat Apocalypſ. XI, 6.
Nicolaus enim (ut apud Epiphanium Hereſ. 25. ol.
m. 72. eſt,) cum haberet uxorem vu ρOen, id eſt
elegantem, Cœpit ſpargere fœdum dogma †αα
α Sααναν ανααν Aay tsα Cazc & orα
uer*ναιντ⅓% dαιει⁄. Ab his originem habe-
re quosdam Gnoſticos, Epiphan. I. c. fol. 27. tradit.

S. Johannis quoqus tempore notatur Diotre-
Pber, 6 OiXον*uwwnνε Yv[ü qui, ut laudatus Apoſtolus
PBpiſt. II. v. 9. ſcribit, primatum quendam affectas-
ſe in Eccleſia. eoque Antichriſto Magno præluſis-
ſe dicitur. Quos tamen in fidei doctrina errores
foverit, non legitur annotatum. 6 3

—

Ceriai
due 4
clfonemm
Verum
cundum
eliſtarn
Legen
4t. vie
Gilcipul
pheniu⸗ 4
tatemt
laer ud
ge hareg
Glavivz⸗
Dutgtur G
Ctrcani
Finitgen
Ney,.
ndhus ert⸗
Montanos
100, anni,
Et. 3 6.

HAN-

Alhn

eis

—

onmuintio.
iAGn
Oinmesun.
ertorstole.
gili.
tni .

un e

uehu

enlegsNl.

ele ton.
Milamnn

Aöliite,gul

leplle G.

Ene

vinitatem Ghriſti adſtruunt, corrupit. v. Euſebium

e9 d 4
n

8 u.

epmntne
in .

15 e
gnnif
es 4 ⸗

4

/A y, —

AaroNTaue. 212

—

„

cerinihis, primi ſechli Eccleſi am fuperſitibus

ndnuc Apoſtolis, in Aſia turbavit, dicens, circum-

ciſionem eſſe necefſfariam: Chriſtum non eſſe
verum Deum, nec reſurrexiſſe; Evangelium ſe-
cundum Matthæum ſolum accepit, reliqua Evan-
geliſtarum ſcripta cum Actis Apoſtolicis rejecit:
Legem ac Prophetas ab Angelis profectos aſſere-

bat. vid. Epiphan bæreſ. 25. fol. Io. ſeqg. Ejus

diſcipulus fuit Ebion, inde Ebionitæ, ſeu, ut Epi-
phaniuis hæreſe, appellat, Ebionæi, qui itidem Dei-
tatem Chriſti impugnarunt, & alia nefanda dogma-
ta ex Judaiſmo & Gentiliſmo betita ſparlerunt, In-
de hæreſin hanc Epiphanius o)hαιιι 7aοααρνιαοe..
)h o5uννιαο ε%οαα vοοτοα. Eiaddicusfuiſſe
putatur ꝙmmachus, qui Biblia Ebraica vertit in
Græcam lingvam. Hinc omnes locos V. T. qui di-

l. yI. o. 7. & Philaſtr. l. . bareſ. 37. p. I. Obiter no-

tandus error idori, qui l. S. C. 5. Etymolog. poſt — .

Montanos & Novatiano s, Collocat;bionitas, cum
200. annis ante vixerit Ebion. v. Danæi commem

cit. p. 56.

1 .
4

CAP. III.
DgF
HXRETICIS POST CHR. N.
SEC. II. FA MOSIS.

Srul ulla ztaslerax luit krreſi lium, certe hoc ſecu-=
OGS = um

„ –

8 CAP. III. DE HEREFTICIS POSY
21 . III.

iles Phile i, converſi
ſt: ubi judæi & gentiles n Pce ion
ES ceremonias vel placita ſua igierr
ilnmmiſcere Chriſtianz ſtudebant. Etenim ſub nr
nilcare Antonii Pii, orta eſt ſtum h reſis
Carpocran norum, qui nomen à npeen einde
pei, idem Eimiſtinam S& dikiplnam ienen n
us negabant, mundu e⸗
Rihm Chriti ct zitatem impugnabant, reſu .
on cringtnegitabentun. Spigher e . ten.
S 6 rpocraſios vocat, & ex omnib sere⸗
ies horeſin en atam putat; præcipue tame
⸗ V. Auguſtin. de Hæreſ. c.7.

de Meniinis-
inde eod- onio Imperante, Va
Deinde Amme arssee bYinagolied
Drunri uam Chriſtiano. Hic in Fapre⸗
Nlo en⸗ finxit cumbPoetis ex chao bro ⸗
Nncla deg & veritatem, de intellecétu uren den
anelentunn De verbo autem & vita h- ninen
de 6 iam de homine autem & Eceleii P ee
Kead decim Acwvαες. i. e. ſecula. e chiim
ae ind Præterea aſferunt, Chri un thalek⸗
a cleli corpus ſecum attuſifle, nihilque,
ale ve .

P 1 5 1

4 Te, de hæreſ. 6.
aſſumta carne tranſüſſe. v.⸗ .e7 ſet. Nam
ſr . 9s Gnoftic fuide
Spiphanius. hæreſ. 31. 60 nomenfu
lrorann hæreticorum rre .
Enoſticorum, idem Epiphanit §. 3.

Iub 4
Gieinnot.
Herebont
fonemv
concelſit
lattectior
Baptilnu
Vullt duo⸗
Principia
ſin. .
ſrv. Diſ
vm Mar
ſunt/
lantur, /
Etoree
Kunnon
ſit imn
Eneln
i Hine
31 Marcig
tum nu
Eihyiyle

Mina,
Pere ceede
iphanin
tni cli
Ulumeſe

198

—.—

icoeti

1 relſei
in ſubli⸗
in trres
atilce-
Plinecot⸗
ibaltr.
t,telnn
AIlind.
Ahusen⸗

Anenerge

lettins
cotugs
Cgine.
ntelie
Akenn et⸗
atoninen
iantcee⸗
Ml
lolir⸗
uſet⸗
lo gancon
en tule i⸗

6,4.

ſe Nonel

4 5

CaRHR. N. Szc. II. FA MOSIs. 219

Sub Antonino Philoſopho Imperatore Marcio-
nitæ innotuerunt. Autor hæreſis fuit Marcion, ge-
nere Ponticus, Cerdonis diſcipulus, qui ob ſtupra-
tionem virginis a Patre excommunicatus, Romam
conceſſit & hæreſin excitavit novam; negans, re-
ſurrectionem carnis, legem ac Prophetas reſpuit,
Baptiſmum ſæpius inſtaurari juſſit, &, ut Aug uſtinus
vult, duo principia; vel, ut Epipahamiu ſcribit, tria
principia, bonum, juſtum, & pravum ſtatuit. v. An-
guſtin. l. . cap. 22. Epiphanins Hereſ. 42. fol. 304.
ſeqv. Diſcipuli ejus Marcionitæ & apud Epiphani-
um Marcioniſtæ appellaatur. Qui diſtingvendi
ſunt à Marcitis, vel ut apud Epiphanium nomi-
nantur, Aarcoſu. is. Hi enim nomen à Marco au-

ditore & ſectatore Valentini acceperant, qvi Chri-

ſtum non vere, ſed putative paſſum eſſe aſſevera-
vit: ſimul etiam duo principia rerum, bonum ſcil.
& malum ſtatuit, carnisque reſurrectionem nega-
vit. Hinc forte eſt, quod Philafrius, hæreſ. g7. p.
21. Marcioni tribuerit quæ Marcus aſſeruerat. Cæ-
terum nugas Marcoſiorum ſeuMarcitarum recen-
ſet Epiphanius hæreſ. 34. fol. 236. ſeq.

*

.4.
Nastiani ſub eodem Impe ratore hæreſin ſpar-
gere cœperunt. Autor fuit Noëtus Aſianus, vel, ut
Epiphanius ſcribit, &yrnæns vel Epheſinus, Mon-
tani diſcipulus, qui aſſeruit; Chriſtum eundem
ipfum eſſe patrem & Spiritums, itaque hunc ipfam
efle

220 CA p. III. DE HERHTICIS POST

eſſe viſibilem & inviſibilem, mortalem & immor-
talem: patibilem & impatibilem, in cœlis Deum,
in terris hominem ex Maria Virgine: Trinitatem
non perſonis ſed officiorum tantum nominibus
diſtinxit: Se Moſem eſte, & fratrem ſuum Eliam
finxit. vid. dugeſt. cap 36. Philaſtr. bæreſ. 53. poſt
mortem ipſe cum fratre inſepultus abjectus eſt. v.
Epiphan. hæreſ. 52. fol. 2g580.

§S. 5.
Poſt Decii perſecutionem Tacianus emerſit, pri⸗
mum Juſtini Martyris diſcipulus, mox illo per
martyrium ablato, apoſtata. Damnavit nuptias
& conjugium: carnibus veſci diſcipulis ſuis vetuit.
Adamum Protoplaſtum non ſalvatum eſſe delira-
vit. Aſſeclæ ejus dicuntur etiam Encratitæ, a pro-
feſſione, quod cœlibatum, & a vino atque eſu car-
nium abſtinentiam profiterentur, ad licentiam vi-
tiorum nomine τα α οπωτςυα Conficto. Epi-
phanius igitur hoſce vult eſſe A&obs nns οαaα , i. e. ſur-
culum Tacianorum. v. Auguſtin. C. 25. & Epiphan.
Haæreſ. 46.
F. 6.
Idem ſeculum vidit Cataphryges a Phrygia pro-
vincia, quam inhabitarunt, nomen gerentes. Hi
V. & N. Teſtamentum accepere, & 88. Trinita-
tem confeſſi ſunt. Sed Montanum hominem ambi-

tioſum & jam Encratitarum errore corruptum ſe-

cuti cœperunt delirare, doçentes adventum Spi-
gitus S. a Domino promiſſum, in ſe potius, quam
in

in Aoke
tamunpr
krop
Cen form.
ücaliſan
is pund
Chariltie
indecont
bebatut
Sno ſacen

„Dicuntun

Siritual.
Hereſez
inein
D ,.

Rvepeſ
CCltrorert
Pkerſeſe
Cchant,
Wake Ma
llagerar,
ſone dar
ſehimdee
enaltheen
1,l,32, G
oee i
yera aut

0 ¹

—

nEimnor⸗

cis Demn.
Titiaan
toinnhuu
vun Eian

GiſN

tert N
riloer
Dunptis
zs renuit
ſe Gelirr⸗
, 1)to⸗
net
i mi.

ek.

„
— —

Ppro Prophetiſſis habůerunt. Secundas nuptias

ceu fornicationes damnarunt, & de infantis an-
niculi ſangvine, quem de toto ejus corpore minu-
tis punctionum vulneribus extorſerunt, ad Eu-
chariſtiæ uſum, milcentes illum cum farina panem
inde confecerunt, qui puer, ſi mortuus fuerit, ha-
bebatur pro martyre: ſin autem vixerit, pro ma-
gno ſacerdote. vid. Auguſt. c. 26. Philaſtrii beæreſ. 149.
8 Dicuntur etiam aliis nominibus, ut Zaſeedrongitæ,
Spirituales. Pepaxiani & Quinuliant. vid. Epiphan.

Hereſ. as, ubi Pirzeeſas vocat. Hæreſis hæc diu-

§. „.

Kevero Tmpeta at. reghante, de paſebate nata fit

controverſia, qua ande ilnd Celebrandum ſit. Qru
2 b Eccleſia Romana & recepto alias more diſce-
debant, inferentes nonniſi quarta decima luna,
menſfe Martio celebrandum eſſe dicebantur Teſa-

resbhadecatitæ, ſen Latine Quartodecimani. H.5

Victor Epiſcopus Romanus, magna animi ambi-
tione damnavit & excommunicavit, tanquam

ſchiſmaticos. Quem hac de cauſa merito repre-

hendit Iræneus Lugdunenſi sEpiſcopus. vid. Euſeb.

l. 7. c. 32. & Soratem. I. V. cC. 22. Hæreticorum ca-⸗

talogo illi ex mente Romaniſtarum inſeruntur;
revera autem non ſunt. v. sdr. . ey.

CuR. N. SEC. II. FAMOSIS. 221

in ohol, ejus fuiſſe impletum. Quare Mon-
tanum pro Paracleto & Priſcillam ac Maximillam

tiſſime in Galatia & Phrygia duravit. vid. eTomen.
lib. 2. cap. 32.

1 4

222 CAF. IV- DE HnRErIC. III. SEcur.

Pejor fuit hæreſis Alogianorum, quæ circa idem
tempus innoteſcebat. Negabant enim DEUM

Aν, ſeu éirbum dici. Hinc & Johannis Evange-
lium & Apocalypſin rejiciebant ceu ſcripta ſuppo-
ſititia. vid. Epiphan. Bæreſ. 5l. fol. «z23. Dicuntur

etiam Alogi. Alogii & Artemonitæ. Inventor hæreſis

dicitur fuiſſe Teeodotius quidam Byzaniins. vid.

—

Keciſen
(B. &Ei,

Tempe
Ullienſis
IumC

(us, Afen

Tertallian. libr. de Præſcript. Theodoretus l. 1. Hiſt.

r. g. ab Ebione hæreſin derivat. Euſebins Artemo-
nem pro autore habere videtur. vid, Eiſt. l. V. c. 26.
SV᷑Vninco

CAP. IV. =

H-ERETIC. III. SECUL. “

POST CH. N.

Miſſis hæreſibus non ita famoſis, quæ in ſe⸗

præcipuos in compendio deſcribemus.

§. 2.

Anno hujus ſeculi 217. in Arabia feraci hære-

4

–

alpirang,
nOxiutn 8
nothinab
Praxiter!

Hdeneg⸗
iſuanticl
ioregele
(A. Abard
Delati,t

ius ſn

Jculo alias ſecundo ab Auguſtino & aliis ſcri. 4
ptoribus memorantur, hæreticos III. ſeculi

ſium terra orti ſunt hæretici, qui animas cum cor-

poribus mori atque diſſolvi, & in fine ſeculi reſur.
gere tradiderunt. Damaſcenns ab hoc dogmate
Jryrocuvvrααρ vocat, alias à patria Arabici di⸗
cuntur. Origenem ajunt, cum ipſis diſputando

—“ effe-

RNu. PogsTr Ca. ND. 223
ęfſeciſſe, ut errores ſuos correxerint. vid. Aagueſtin.
ctca een c. gz. & Euſeb. I. EI. c. 37. Nicephor, l. . C. 22.
mDeA e g. 33.
ede. Tempore Cornelii Bomani, Cypriani Cartha-
u. ginienſis Epiſcopi, & Decii Imperatoris, circa an:
Demr num à Chriſto paſſo 220. Ortus eſt Novatus, hæreti-
torech cus, Afer natione, Presbyter, qui ad Epiſcopatum
mia. aſpirans, dolore repulſæ, novum dogma Eccleſiæz
N noxium cudit: ſcil. ſe & ſuos ſolum aſſeclas puros
uMene nominabat: Secundas nuptias non admittebat,
Aα Sraviter lapſis Pœnitentiam, aut potius receptie-
nem in communionem Eceleſiæ, v. Socrat. l. I. c.
. denegabat. Hinc aſſeclæ ejusdem Cathari di-
cti ſunt ideo, quod reliquis vita moribusque pu-
. tiores eſſe jactarent: Ks acορ enimparum ſignifi-
Ccat. A barbaris ſcriptoribus ſæ pius Gaxvari ſunt ap-
pellati, ut Diabolu, Zabolm. Refutat eos Epipha-
nmnius hareſ. yg. Danæus tamen in comment. in Augu-
enl⸗ Nini libr. 1. de haæreſm. c. 35. inter Novatianos & Ca-
tharos aliquam differentiam obſervat. Cæterum
*R haæreſis hæc citiſſime propagata eſt, quia ipſi ſalvo
eNe erxrore ſuo, contra Arianos cum orthodoxis ſentie-
„ beant. vid. Werat. l. 2. C. z5.
ee Circa id. tempus ab Origene, 2ognomento
Wd Adamantio, celebri ſcriptore, hæreſis nata eſt, quzx
1 Origeniſtarum & Adamantioxrum, Monachorum
ig fſcil. in 5Ægypto dicitur. Origenes enim in reli-
loe gione (Rriſtiana fatis alias conſtans, varia Ethni-
eel corum philoſophorum dogmata dum Chriſtianz
. =ðBð re

224 CArF. IV. DE HERETIC. III. SsSCVI.

—

religioni admiſcere voluit, hæreſin novam procu-
dit. vid. Evagrium l. IV. c. 38. Auguſtinus ſex er-
roris capita de Hereſ. claj. allegat. Plura vero
alias vel deprehenduntur, vei ipſi imputantur:
(rI. Chriſtum & Spiritum S. creaturam eſſe: (2. Fili-
um quidem eſſe νοννο ι Patri; attamen ab ipſo
creatum: (3. Spiritum S. creaturam DEl eſſe, non
de Patris & Filii ſubſtantia: (4. Animas hominum
præextitiſſe in cœlo, ibidem peccaſſe, & ideo in
corpora tanquam in carcerem a DEO miſſas aut
detruſas eſſe: (C. Mundum hunc propter ſupplicia
animarum factum eſſe: (6. carnis ejusdem reſur-
rectionem non eſſe, ſed αnd ααανιιοαα quandam
& animarum revolutionem more Pythagoreo-
rum ſtatuit: (7. Pœnas damnatorum & Diabolo-
rum non fore æternas, ſed mille annorum ſpatio
Eniendas. (S8. Regnum Chriſti Chiliaſticum ſtatuit
(d9.in ſcripturæ explicatione perpetuo 4 Rrον.
Vid. Aupuſt. de Civ. D. l. XI. c. J. & g. ir. Iib. XI.

r. 23. & ib. XxII. Baſilii Homil. & Epiphan. Heæreſ.

64. fol. 527. ſcqq. ubi prolixe contra Origenem di-

ſputat, & baæreſ. LXl. I. 2. tom. I1. fol. 6oy. ipſe la-
pſum Originis graviter luget. Alii contra Orige-
nem excuſant, tum quia éαονvwov⸗wς clariſſima te-
ſimonia in Origene Homil. VI. in Exod. Homil.
XII. in c. XXI. Numer. J. 1. = αες*ναα C. III. Diah
de Reſurrect. in & ᷣaναια„. fidei &c. extant, tum
Quia orthodoxiæ teſtimonium a Patribus habet,
& ab ipſis contra Arianos allegatus fuit. Sane
cau⸗

—

ciuſamOr
Ulus
Uis orat, d
Kriinos a
Mudentibn
Cnfidenten
it cork
En Aol Pr

itiace,

idGall
nagne hpi⸗
Manorum
bellioze
ena, a
) tem
Momnhatm
Marm Trir
Ellim &s
Mliſin tres
neinune
Uünt; it
lrſt pr
Wün kur
Etüihniine .

Ssc.

amnpon⸗
ituſelet
Pluta vene
inpnuntr:
ele M.
nen h
Plele w
honumn
Licoin
Onilis u
beriupln
gbenteir.
glancan
Mapoteo⸗
Diabolo⸗
Penſhetio

1

cvoherik
1

ℳ Un⸗
hienn .
n M.
onhe
ſoak.

G
Pyt hn

.exil

ubuuthe,

,, .

Posr. CHk. N. 2

cauſam Origenis Socrates. L. VI. c. XXI. & Pam-
phylus Martyr peculiari Apologia egit. Athana-
ſius orat. de Decret. Syn. Nic. Origenem contra
Arianos allegat, excuſat, &, ne ab uùno quidem ex
prudentibus & doctis pro Arianis allegari poſſe,
confidenter Tom. I. edit. Comelin. fol. 423. afſe-
rit. conf. Baſil. M. L. de Sp. S, c. X XIX. & Ruf-
fin. Apol. pro Orig. confer. P. Daniel. Huetii Ori
geniana.
Sub Gallo & Voluſiano Imperatoribus Stepha-
noque Epiſcopo Romano, anno circiter230. Sa-
bellianorum hæreſis prognata eſt, quæ nomen 4
Sabellio accepit: qui paucis exceptis, eadem cum
MNeetianis aſſeruit. Inde & Mosëtiani nominan-
tur, item Monarchici. Quia DEum tanquam
Monarcham mundi induxerunt, negantes perſo-
narum Trinitatem. Nam eundem eſſe Patrem
& Filium & Spiritum S. dixerunt: ad eandem hy-
poſtaſin tres appellationes convenire. Perinde
atque in uno homine corpus & anima & Spiritus
inſunt; ita dicunt de divinitate, quod corporis
inſtar ſt pater; animæ Filius; Spiritus S. vero
Spiritus humani inſtar habeatur. Quôd & ſolis
ſimilitudine declarabant:? in quo cum una ſit hy-
poſtaſis, triplex nihilominus actus eſt; nimirum
7 οντσιαενιοα αNαũ 7ο hα„νυ, .α a 1 r rs=-
ei epea *„+‿ν. Ac vim quidem illam cale-
faciendi, h. e. calorem atque æſtum Spiritui S. re-
ſpondere, illuminandi vero vim Filio; Patrem
P deni-

226 CAP. IV. DE HXERET III,. SECuL.

denique totius hypoſtaſis velut quandam formam
eſſe. vid. Epiphan. adv. Hereſ. LAXII.I. 2. tom. 1. f.
513. ſeqq. Dicuntur etiam Fatripaſſiani; quia cum
unam Perſonam in Divinitate agnoſcunt, Patrem
paſſum eſſe delirarunt. Auguſtinus de hæreſã. c. 41-
Putat, illos etiam Hermogenianos dici poſſe Sed
Danæus in comment. ad ill. loc. merito dubitat, hanc
appellationem iis convenienter tribui. Id cer-
tum eſt, Sabellianos, Photinianorum hæreſin pe-
periſſe, quod Danæus etiam I. c. p. 201. obſer-
Vat,

F. 6.
Cum Gallienus imperit præeſſet, anno 232. poſt
Novatum, Sabellium & Originem, Paulus, qui à
patria Samoſata anνιαορνανιο, i. e. Jamoſatenſis vel
Samoſatenus dicitur, prodiit, negans ſemper fuiſſe
Chriſtum. Nam pro nudo homine ipſum habuit
ex Maria natum, diſerte docens; un rα ρααερ
Se& tvurα *o it. eſſe Aéνο*oꝶ e& ſed ρο bραα—
2αναρα a ντιατ—α. Quæ heæreſis, obſervante An-
guſtino, l. de hæreſ. 6. 44. cujusdam Artemonis fue-
rat. Hanc. Paulm inſtauravit. Photinus poſtea con-
Krmavit. v. Epipban. adverſj. Hereſ. LMW. fol. 605.
Diſcipuli hujus dicti fuerunt, Fauliani, Panliſtæ,
Panlianiſtæ, item Samoſateniani & Samoſatei, ab
Epiphanio auogarira. Poſtea vero Photinia-
ni, Luciani & Marcelliani, nominati ſunt. Wvia illi
omnes erroris dicti propugnatores extiterunt. E-
piphawins à dogmatis fœditate ipſos appellat geo⸗
70

rns; 4
am bormm
nominet
khaptizati

lſir. Hi.

Morcun
ehisdemn
kareish
Pit. Nome
A dlus

ualreg

ſenpertii
un Kantor
Sgenidgtene
n rkcau
Peunigya
belin ex
Matum
ret Cmng
nin toreſ⸗ .
ſähionn
lian gr
di⸗ Danes
lrer, ſabul
Keln Kin

Alelopon

danlotmam
ll2 Aonlf
i; guincun
Cutl, iten
Shel,6
Cobiukkane
. Ucr.
vharelnſe⸗
,or ⸗

1
, gis
Nletiille
hunzann
an
eNe
ſergtte 4
ennsfie
SlAc.
1
ut
niſcen

PoST CI. N. 227

7 7 » 4 . .5
u6ν, Uhh*οαυννε & d αααναιι ρανρ. Baptiſmi
etiam formam corruperunt, cum non baptizarent
in nomine Chriſti. Inde in concilio Nic. jubentur

rebaptizari, qui à Paulinis baptizati fuerunt. vid.

Rußßin. Haſt. le I. C. 6. 6 canen. Gnodi. X.

H. 7 .
Mox cum Aarelianus imperium teneret, anne
ejusdem quarto, peſtilentiſſima Mäanichæorum
hæreſis Chriſtianæ doctrinæ labem aſpergere coœ-
pPit. Nomen ſectæ eſbà Manete, Perſa quodam. Qvi,
ut Auguſtinus de bæreſ. c. 46. notat, ante hac Erbi-
cus dictus fuerat. Iſte duo Principia inter ſe diver-
ſa atqve adverſa, eademque æterna & coæterna, h.
e. ſemper fuiſſe compoſuit? quorum unum ſit bo-
num & autor boni; alterum malum, quia ſit malh
gentis tenebrarum princeps: illumDeum voca-
vVit, hunc autem diabolum & Hylen. Vetus eſt &
perantiqva fabulæ origo: v. Euſeb. lI. V. c. 27. Mul-
tis enim ex Pythagoreorum &εορνταιUις & Marci-
onitarum lacunis hauſta videtur hæreſis. vid.
Danæi Comment. cit. p. 22 4. Teterrima ejus do-
gmata Augesſtinus I. C. pro lixius enarrat. Epipha-
nins bæreſ. EM. f. 622. ſcribit, quod ex numere
diſcipulorum tres elegerit, Thonzam, Hermeam, &
Addam, qvos ut diſſeminarent zizania, in varias
erbis partes emiſit Manes. vid. Tyeoret. lib. I.
Heret. fabul. Idcirco mirum non eſt, latiſſime
heæreſin fuiſſe propagatam. Nam ex Arabia ſtatim
in Meſopotamiam & Perſidem delata eſt: ex Perſi-
P à2 de

.

:8 Car. IV. DE EHERET. III. SEFCVUT.

de ins yriam rediit & in gyptum, Afrieam ac po-
ſtea in Hiſpaniam, Galliam mari trajecto, pene-
travit. v. Danæns comment. p. 226. Ipſe Manicbaæ-
, ſe ja ctabat & diſcipulis ſuis multa promiſit do-
na, v. Epiphan. haæreſ bit . 6ey. Danæus demon-
ſtrat, Muhammedaniſmum ex Manichæiſmo or-
tum traxiſſe. Ipſe Aagufſtinus hac peſte aliquam-
diu infectus fuerat, ſed precibus matris ſuæ ac gra-
tia DEl motus; nefandam hærfelin mox deſete-
re & impugnare cept.
SubConſtantini M. imperio, ſetulo IVeo inche-
ato, Meleriani Græci vocant usMXριονν orti funt,
qui à AMeletio Egyptio in Thebaide regione E-
piſcopo dicuntur, v. Auguſt. de bæreſ. 6. 48. it. w-

Txyar. I. 1 Hift. o. 5. Hic noluit orare cum convenſe,

id eſt, eis, qui in perſecutione lapſi erant, vel ſchi-
ſma fecerant. Nam ipfe tempore perſecutionis à
Diocletiano excitatæ, teſte Epipban. Har’eſ. LXHX.
fol. 7l. in carcerem propter nomen Chriſti con:
jectus, idolis ſacrificarat. Inde à Petro Alexan-
driæ Epiſcopo de gradu dejectus, ut ſe ulciſcere-
tur, eo veſaniæ propter impatientiam & ambitio-
nem tandem profectus
qui ſemel a fide diſceſſiſſent & poſtea reſipuiſſent
in Recleſiam recipiendos eſſe contenderet; cum
ipſe propter lapſum Epiſeopatu tantum privatus
ellet. Similes igitur hujus ſequaces videtur NWova-
tionis, 4à quibus etiam erant enim frequentes in A-

frica:

—

benmn Chricia
Wkelfaun

eit; ut ne laicos quidem,

ica:) got
ne llorn
Ferioris cr
Ain Dpun
unes pene

. V. Gera
lole,

Arium here
ut. v. lip
UliAriani⸗
ſum in 8
Arleniume

ſperat, Me

tlhit,

alt alil
lnd M inpi

Arundün
Nelnl 1 4,

drrcent

Uiins.
Cenmrohr
etanfe,
notaninne

rin in

fion 1e

gcin PosTY. Ck. N. 2 29
ſtanc. frica:) profecti ſunt, ſnd tempore poſteriores. La-

geco, ee tiſſime illorum dogma per monachos, ſub ſpecie
eue ſeverioris cujusdam in gSun Os,α diſcipling, &
zeli in DEum majoris propagatum eſt: adeo, ut

Em. Omnes pene nominis Chriſtiani regiones intece-
celwo. rIt. V. Socrat. l. Wv. c. 2 ½. && Theodor. l. 1I. hæret. Fa-
ſeaia bal. Ipſe Meletim quidem Alexandriæ primum
Pfutfr Arium hæreticum detexit, ut ex Ecoleſia ejicer e⸗
torirt tur. V. Epiphan. l. c. f- 719. leg ſed ejusdem diſci-

puli Arianis poſtea ſeſe adjunzerunt, ac Athana-
ſium in Synodo Tyria conniſi funt opprimere.
Arſenium enim, qui Athanaſium homicidii accu-
ſayerat, Meletianum fuige, Epiphan. l. c. fol. 723.

ind . ANer
Poiind ſeribit. . §. 9.
g. Poſt Mrletianos; eodem Imperatore Conſtan-
eH dino M. impia proximo tempore hæreſis Arii or-

n hem Chriſtianum inundare cœpit. Nomen illa

li nacta eſt ſuum ab autore Ario, qui fuit Presbyter
rnn Alexandrinus. V. Epiphan. Hæreſ. LIAX. f. z27. Ne-
6Eavit, Chriſtum eſſe Elium Dei αo8νια 106 naturaque
l * Deum. 1r, or &n Jv, hæretica ipſius voxerat. Hinc
Hanee in Sardicenſi Synodo verusaaαρν dictus eſt.
e SpiritumS. creaturam creaturæz h. e. ab ipſo Filio

umnie creatum voluit, v. Aug uſt. de bæreſ. 6. 49. Epiphan.
ereſ. cit. f. 731. & quæ ſupra Part. 1. C. 9. N. 6. 7.
Ai annotavimus. Ita variis modis hactenus doctrina
elae ge Chriſto impugnata fuerat. Simon, Valentinuse,

Numriie, Marcion negaverant humanitatem Chriſti: Arte-
. eDe . 7 . . 2 . „. . .
u woen, dsmeſetenus, Theodorus negarant ejus divini-.
eſttleii 4P3 tatem

230 CAF. IV. DE HERT. III. SzcVUI.

tatem; Arius, Eaunomiis ejus divinitatem creatam
dixerunt. vid. Theodoret. Dialog. 2. in confuſ. Exi=-

tum hujus hæretici fuiſſe miſerum, Epbiphan. ha-

reſ. 6. fol. 722. annotat. Nam Arius de nocte le-
vandi ventris gratia, ad cellam veniens crepuit, ut
olim judas proditor, & in fœtido illo loco ani-
mam exhalavit blaſphemam. Atque hoc preci-
bus ſuis obtinuiſſe Alexandrum Epiſcop. Con-
ſtantinopol. qui coactus fuerat Arium ad commu-
ionem admittere, Epiphanius laudatus refert.
Muhammedanos hujus infelicis ſtirpis ſtolones
eſſe, plerique ſcriptores Eccleſiaſtici putant. Hala-
im, qui SS. Trinitatem maxime defendit, Arium
Anti-Chriſti principium vocat. Ejus diſcipuli,
quos Epiphanins nominat Ariomanitas, latiſſime
propagarunt hæreſin: quæ vires majores indies
fumens in variis regnis, ab orthodoxis deleri haut
potuit. V. Jacrat. I. El. c. s. Floruit enim plus quam
80. annos, publice in Eccleſia recepta & in novas
fectas ſciſſa varias civit turbas; nempe Arianorum
ipſorum, Aetianorum ſive Eunomianoram & Ma-
cedoniansram. vid. Kußinus I. I. Hiſt. c. 25. & Werat.
l. V. c. o. Hi orthodoxos longe gravius, quam
pagani perſecuti ſunt. vid. erat. l. V. 6. g. & ν
Tom. l. VI. c. 37.

5. 10.

Circa ejusdem ſeculi a. 3r5. Denatifarum hæ-
reſis enata eſt, quæ autorem habet Donatum ex
Numi-

Nutnidia
raionem
Man hrre
Aedione
latilianie,
Chriſtianz
lcutope,
Umpp. ci
Nololatis
ſt kagr
ehus cotun
dole pra⸗
Necleſtam
lmCart⸗
Udkam il⸗
i. Coc
Cledlene⸗
keyltempo
Ulne ſedin
ilagerene
Uratorum
Ulhtur etia
npo, M.
n t1,
Cäpun. A
odinri
Euinne
lrhanhnn
e . 4

düm

eyl.

emncrenam
datfh. M.
Hylilar k⸗
8cerockle.
necthlhut
lo ooni.
eloeſti⸗
ſcop ⸗
adconmmr⸗
Mans ket.
U holne
ant R
di, Aiun
Mllne
es icies
Geunot
n scn
ubincoti⸗
ſe unn
orNN
6α
ip e
,igb

NR.

PoST. Cu. N. 231

Numidia oriundum, dictum a Caſis Nigris (ad di-
ſtinctionem ejus Donati, qui Carthagine hane
ipſam hæreſin fortiſſime defenderat:) Hi cum in
electione Epiſcopi Carthaginenſis ſibi præferretur
Cæcilianus, eum perfidiæ atque abluratæ fidei
Chriſtianæ apuo Eccleſiam accuſavit, quod in per-
ſecutione, quæ ſub Maximiliano & Diocletiano
Impp. acciderat, ſacros codices hoſtibus fidei &
Idololatris, Chriſtianos perſequentibus tradidiſ-
ſet. Itaque nec Cæcilianum pro- Epiſcopo, nec
ejus cœtum pro vera DEI Eecleſia, ſe agnoſcere
poſſe prædicabat. Collegit ergo ſibi privatam
Eccleſiam, homo ambitioſus ac arrogans & ſchi-
ſma Carthagine faciens, cœtum ſuum ſolum eſſe
ſanctam illam Eccleſiam, quæ creditur, conten-
dit. Quod ſchiſma mox in manifeſtam hæreſin,
accedente perficacia auteris, degeneravit. Inde &
brevi tempore multos fautores non ſolum Cartha-
gine, ſed in tota Africa inyenit. Et cum inſolen-
tius agerent contra Orthodoxos, Donatiſtæ, Im-
peratorum legibus & pœnnis coerciti fuerunt. Di-
cuntur etiam Donatianz, Majorini, Canmpates a
campo, Montenſes, a monte, ubi clam convenie-
bant: it. Parmenianiſtæ, a Parmeniano Donati di-
ſcipulo. Appellantur aliis quoque Cireumcelliones,
quod inagris cellas quasdam haberent, in quibus
veluti Kremitæ habitabant. Alii ex eadem ſecta
dicebantur Kogatiſtæ, alii AMaximianiſtæ, alii Cre-
tenſes V. Auguſt. contra Creſconinm Grammat, C. 26.

2=y. qui multa contra hofce ſcripſit. vid. & libras

P* 4 de

232 CAP. V. DE HERET.

de Heæreſ. g. bg. Summa doctrinæ hæreticæ erat,

I.) Suum cœtum tantum eſſe veram S. Eccle-
ſiam: 2.) Neminem ad bene vivendum eſſe com-
pellendum, nec coacta ſit obedientia: 3.) Hæ-
reticos à Magiſtratu nullo modo eſſe coërcen-
dos: 4.) Sacramentorum vim & efficaeiam ex
miniſtri adminiſtrantis dignitate & ſanctitate de-
pendere: y. rebaptizandos eſſe eos, qvi ſuo
cœtui non eſſent inferti, licet ab Orthodoxis jam
baptizati: 6.] quidam erant crudeles & diſſen-
tientes à ſua hæreſi, ubivis forent obvii, cædebant
& jugulabant furioſe; imo etiam ſe ipſos, longo
ante tempore opiparis delitiis ſaginatos;, ex alto
præcipitarunt, aut alio violentæ mortis genere in-
teremerunt: 7.] Arianorum hæreſi favebant: 8.]
Purgationes magicas oſtentabant & enthuſiaſmos
jactabant. V. Danæ: Comment. p. 319. ſeqq. Hanc
hæreſin ſuperiori ævo Anabaptiſtas in Germania,

Belgio & Anglia reſuſcitaſſe, ex infra dicendis pa-

tebit.
CALY. Vv.
DE
ALIIS HERET. SEC. IV.

§. 1. .
Um hoc ævo Eccleſia ſub ſummis Poteſta-
tibus Chriſtianis, libertatem quaſi ² perſe-

cutione tyrannica Imperatorum gentilium
nacta eſſet, Diabolus magnam hæreſium ſegetem

excitavit, quæ fidem turbaret Chriſtianam.

Nam fut
Ote, Arche
zuy vel o
ſelut ſecut
Pattes nom
rus quidan
gui vanis
læreſnn no
e cXX.
Pius ſeu
Conditumn
ptinis itn
hona Oper⸗
lpich, .

tehotte

Commen t
Jque alios
Ohtemtu
ſeluhtan
hurii,
äcminz
onminu

Hodkn
tnatael
diſte, (
ltozaet
eghor.

—

teicrent,
de Beck.
mele con.
i9) K.

ſe coincen.

Neaennen
nCättece⸗
8, giiſo
Ocoris
ler⸗
iceleht
ſos, no
ex al
elerein⸗
ant,H.
ualnos
ſc Paoc

GCercenu;

entopr⸗

N.

ot⸗

ak e

gumkeze⸗
Bimn,,

Sac IVv. 233

9. 2.
Nam ſub Conſtantio Conſtantini F. Impera-
tore, Archontici prodiere, qui ι αα αςνα;=
zuov, vel ao „uuνι ſen poteſtatibus, quas ſtatuebant
velut ſecundarios quosdam Deos & Angelorum
patres nomen accepere. Autor hæreſis fuit Pe-
trus quidam Anachoreta & monachus Palæſtinus,
qui vanis de Angelis ſpeculationibus indulgens
hæreſin novam genuit. Cujus capita Auguſti-
nur c. XX. tria recenſet: I.] mundum 4² Princi-
pibus ſeu quibusdam poteſtatibus cœleſtibus
conditum eſſe: 2.] turpitudinem morum & in-
primis ſtuprorum commendabant; ſpernentes
bona opera: inde Epiphanius vitam illorum Gο%;
Gooc, i. e. ſpurcitiei plenam appellat: 3.) Car-
nis reſurrectionem negabant. Sed Danæia in
Comment. in l. c. p. 122. recte obſervat adhuc quo-
que alios ipſorum errores; quorum unus de
contemtu Sacramentorum ipſis nomen fecit A-
ſeodruptarum ſeu Aſcodryptarum, [Græce Acqko-
ovzgrνοι propterea quod omnia vaſa Sacramen-
tis adminiſtrandis deſtinata frangerent & furioſe
comminuerent.

§. 3.
Eodem Conſtantino Imperatore alia hæreſis
enata eſt, quæ, cum in Chriſto divinitatem do-
luiſſe, cum figeretur caro ejus in cruce, doceret,
Theopaſchitarum & Theopa ſianorum dicitur, vid.
Nicephor. l. XV. c. 28. Nam, ut Sabellianos Patri-
e . P 5 paſſia-

234 CAP. V. DE HKERXT.

—

paſſianos, vulgo nominant; ita landatus ſcriptor
ab errore hoſce snταατπτιις appellavit, quod
Deum paſſum eſſe delirarent. Qui error Neſto-
rianorum & Euthychianorum hæreſi mox cauſam
aut anſam dediſſe videtur. vid. Tveodoreti tres
Dialogos.

Fœdior eſt hæreſis Photinianorum, quam ſub
Imperio memorati Conſtantii, excitavit Photinus
ex minori Galatia ortus primum Ancyranæ Ec-
cleſiæ Presbyter; poſt autem Syrmii (non Stnyr-
næ,) Epiſcopus eloquentiſſimus. Hic cum Mar-
cello Samoſateni errore inſecto præceptore uſus
eſſet, ſtatuit, Chriſtum eſſe „αι ειασαπισ1 vid. So⸗
crat. lI. MI. c sa. qui tunc demum ννορια acce-
piſſet, cum ex Maria conceptus eſlet. vid. Theodo⸗
yet. lib. E- c. Ii. Sovem. I. I. c. 6. Atque propter
hunc capitalem fidei Chriſtianæ errorem in Syno-

do Syrmienſi a Baſilio QAncyræ Epiſcopo, erroris

convictus damnatus eſt. vid. Socrat. l. II. c. 29.
30. Et cum ad Imperatorem provocaret in Syno-
do Sardienſi, iterum rejectus & ab ipſis Arianis ex-
ploſus fuit. vid. Svomen. l. Vl. c. 6. Hieronymus
& Philaſtrius Photinianos eum Ebionitis conjun-
gunt. Alii magis cum Samoſatenianis illos ſen-
ſiſſe autumant; ut Epiphanius. Vid. Herxreſ. LXXI.
Fl. 8a5. Jeq4. SS

Mox Conſtantio Imper. adhuc ſuperſtite Ae-
tiani

—.—

nni A
cum Ana
in h jus
(miſtum!
nen ſed
lnde Ne
Poſtquam
Otmnidus
1 rini i E
iPpellati!
li ha
Niumdr
goon
lepatusii
Nlium n
en. hell

i nunnz
eſe Deo la
aye
ien &E
1 Plron
Akenn eſſea D
Menme,
kenptihi
Fnoco)
u due

—

tuſeiror
Ut, gno
rior Nelo⸗
orcanien
Mren

iekounu
Gun Ne⸗
HVwrn⸗
cun)i.

e s
i N

h Cce⸗
d r
Geptche
enndne⸗
f000 lls
I. 96
Netiig⸗
Suder.
eungond
dconn
Gölloſ

ſ 4

SEC. IV. 235

—

tiani & Ennomiani novam hæreſin fabricarunt. Hi
cum Aètio Antiochenæ Eocleſiæ diacono & Eano-
mio hujus diſcipulo in Dialectica probe verſato,
Chriſtum Dei Filium, Patri Deo non tantum 7α
gsοo ſed zanνα αααι αιοναοο eſſe docuerunt.
Inde & Anomii, Anomæi & Anomiani dicuntur.
Poſtquam Theodoſius Magnus ediécto urbibus
omnibus illos in deſerta expuliſſet, in cavernis &
privatis ædibus clam convenerunt & Troglodyta
appellati ſunt. vid. & 7ν. l. VI. c. 26. & Weodorer.
lib. W. haret. fab. Aéëtius ob blasphemiam in
Filium DElI, paſſim etiam α dictus eſt. & ab
ipſo Conſtantio Imper in ſolitudines Phrygiæ re-
legatus fuit. Quem tamen Julianus Apoſtata, in
odium Chriſtianorum poſtea revocavit. vid. Theo-
dorer. l. II. Eiſt. c. 27. ν l. V. c. .

Ab his non multum differunt Acatiani ſeu &-
miariani, qui eadem ætate tradiderunt, Chriſtum
eſſe Deo Patri αισ₰“ναÜο, h. e. ſimilis eſſentiæ eum
Patre. Quam α0οοταια aliqui expoſueruntaaad
Ovονν & Soiar, & hi dicti funt &miariani: alii za-
7& 92Anππ 1ta, ut ſimilem voluntate tantum, non
autem eſſentia docerent. Et hi fuerunt Acatiani
peſteriores. Autor fectæ erat Acatius, qui Euſebio
Bamphili in Epiſcopatu ſuccefſit. vid. Sorrat. . M.
c. 4j. & l. IV. c. 22. Hic poſtquam hæreſis Arii in
Synodo Nicæna proſcripta eſſet, ſubdole Filium
DEI 0νπαο appellavit; ne videretur dideria

236 CAP. V. DEHKERrT.

—

ſentire a Synodo, quæ αοοσπο eſſe contra Ari-

um probaverat. Spiritum S. arioaa ſeu creatu-

ram eſſe etiam docuerunt. vid. Epiphan. Hereſ.
LXXIII. fol. 845. ſeq.
Cum Semiarianis ſenſerunt Macedoniaxi hære-
tici a Macedanio Conſtantinopol. Epiſcopo no-
men habentes. Is dum Filium DRI cum Aria-
nis craſſioribus creaturam appellare noluit, epi-
ſcopatu pulſus, novæ ſæctæ mox autor extitit; ſta⸗
tuens cum Eunomianis, quod SpiritusS. ſit crea-
tura Patris & Filii Miniſter. Ejus aſſeclæ ab hac
hæreſi Pnesmatomachi fuerunt dicti, confer. Ruffin.
lib. 1. c. 25. ov„τ. libr. IV. c. 22. L
Javinianiſte, imperante Joviniano, a Joviniano⸗
monacho primum Romæ, poſtea Clerico, jam
ætate Auguſtini nomen indepti ſunt. Hic omnia
peccata (ſicut Stoici Philoſophi) paria eſſe dice-
bat; nec poſſe peccare hominem lavacro rege-
nerationis accepto. Virginitatem Mariæ deſtrue-
bat, dicens, eam pariendo fuiſſe corruptam. vid.
Auguſi. de Hereſ. c. S?. Nuptias virginitati præ-

ferebat. Quod Patribus Eccleſiæ valde diſpli-

cuit; imprimis Hieronymo Virginitatis ſingulari
patrono. Auguſtinus adverſus hunc librum de
bono conjugali ſcripſit, quĩ tom. . opp. extat.

S. 9. eri
Cum WValens Imperator potius ellet imperlo⸗

—
Andiani
lur itaab
Udlor. l,V.
⸗ lgai
in ſimtlit⸗
Ge Out
Aulrht
z lom. 1.
Maltm
ſiln,

Aulian

e Erctpitn

e poſte
Nenickftit
enchinoe
ncoeman
Ms Ktatn
Un dekun⸗
kebyten
aden
eifinen
Ptio lco
bninn⸗
ngd Ko

oltra i⸗

n n
in Han.

ziecihee⸗
ſopo nn⸗
cun AMn.
Phuit,e⸗
etiitzEr
Gt Gei⸗
NeAhi

E N.

ſinid
ed, N In

Re⸗ Conie

ace ee.

wichdle⸗
nhenn, n
“

jiin
d

eMn
ms

rlhe

er⸗

SEC. IV. 237

Aaaiani, quos appellant, innotuere. Qui dicun-

tur ita ab autore, monacho quodam Andæo v. The-

odor. I. V. Eiſt. c. io. qui, ut Auguſtinns c. Jo. de Ha-
reſ. loqaitur, ſinvit . ibi DEum cagitatione carnali

in ſimlitudinem imagints corruptibilis hominis. In-

de Græcis Anthropomorphitæ, à Lactantio vere

Anthropiani l. W. c. 30. nominantur. Epiphanius I.

3. tom. 1. Hæreſ. EXX. fol. St. conditorem ſectz

Audium vocat, quem alias non malum hominem

fuiſſe ſoribit. Qvapropter mavult errorem illum,
ſhiſtma guam hæreſi in appellare.

HF. 10.
Maalisnus ſeu Audeanas ſub eodem Imperate-
re, excipiunt Aeriani, ab Aerio primum monacho,

ac poſtea presbytero cognominati. Qvi ſecta

penitus fuit Arinnms, neque enim aliter atque iſte

ſentit, imo dicente Epiphanio hæreſ. 77. fol. 90. Ari-
um dogmatum novitate ſuperavit. Præterea je-

junia ſtatuta ſolenniter celebranda eſſe negavit,

ne Chriſtiani viderentur eſſe ſub lege. Preces
pro defunctis reſpuit: nec inter Epiſcopum

Presbyterum differentiam, quam multi agnoſce-

bant;, admittere voluit: omnium rerum abdi-
cationem initio præ ſe tulit, mox ptochotro-
phio reliſto, magnam vim ſecum utriusque ſexus
hominum abduxit, qvi omnes ab Eccleſiis agris,
pagis & oppidis arcebantur. v. Epiphan. haæreſ.

cit. . 9oé. ſeq v. & ABuguſtin. de hæreſ. c. 733. Dicti
etiam uetunt abiri quaſi verba & ſyllabas
Audic-

238 CAP. V. DE HXERET.

ſtudioſe captarent. Danæus in Comment. ad l. c.
Auguſtini p. m. 260. Aërenianos ab hæreſis macula
abſolvere mavult, quia neque Socrates, neque ν;
Zomenus, neque Evagrius aut Theodevetus, qvi
mnes ante Aérium vixerunt, hujus ſeéctæ men-
tionem injiciunt. Quare putat ex in vidia & am-
bitione Epiſcoporum, quorum autoritatem ipſe
oppugnaverat, viro hæreſis crimen impactum fu-
iſſe, licet forte adeo malus non fuerit. Eaſtathius
*ν1σοναιjus & Epiſcopus Sebaſtiæ, à quo Ae-
rius Presbyter ordinatus erat, aperte Arianum
dogma ſecutus eſt, hic vero propter adminiſtra-
tionem pecuniæ pauperibus collectæ, & quam ſibi
Euſtuthius ſoli arrogabat, ab ipſo primum diſſen-
ſit; mox vero contentione graviori orta, hærefis
Aerio tributa fuit.

. I1.
Circa idem tempus, 40 Aéëriani accuſati pri-
mum fuerunt hæreſis, Maſſaliani (ita enim rectius
quam Pſalianos dici, Danæus in comment. cit. p.
2581. obſervat) excitarunt hæreſin, ſtatuentes, ſem-
per orandum eſſe, nec opus eſſe labore. Inde
Græcis ?vvera, i. e. precatores, dτα ννρ. di⸗
cuntur; quia Deum, & qvidem cum Sabellianis ut
ouνννοεαHορ invοοaunt. Hi, ut Anabaptiſtæ in
varias ſectas denuo quaſi ſciſſi fuerunt. Nam ali-
qui nominabantur Mariyriani, quod quendam ex
ſuis a duce militum Luppiciano necatum colunt,

ganquam fidei Chriſtianæ martyrem: alii ααaια

——

ni vel .⸗
noceat;
repti ſe
PhetzsAn
Clerorum
Cothmun
dant, vi
LAa
poluerunn
Ommnino⸗
wpent, Mr.
terelinib

yſeili⸗
Uatianus
AI origin
bnſe⸗
Tumn labe B
Mopagavi
us occi,
je
ne , 6
en kekute
Mlarte n
. 1 zel
Eri ite u

uni
i .

elt, ℳs1
elstnaeui
legleg⸗
trut,, G
lebenet⸗
dachen.
jilrtenine
ountr
lafuli
igo4
e Atiamn
Aininilrr⸗
gum ſi
bereis

olti N.
enun cins
gvert O

SEcC. IVy.. 239

ni vel atanici, quod Satanam ſubmiſſe colant, ne
noceat; alii Entbhuſiaſte, qvod in ſacro furore ab-
repti, ſe qvidvis eſſe ſomnient, Chriſtum, Pro-
phetas, Angelos; plane, ut Anabaptiſtarum & Qva-
ckerorum colluvies delirare ſolet hodie, etiam
communionem bonorum & fœminarum fove-
bant. vid. poſt Auguſtinum, Epiphanium hæreſ.
LXX. alt. l. 3. Tomo II. fol. 1oébs. ſeqq. His ſeſe op-
poſuerunt Prodiciani, à Prodico dicti, qvi DEum

omnino precandum eſſe, negarunt. confer Cle-

ment. Alexandrin. Strow. I. VII. f. 722. qvi ſimilem
hæreſin à Philoſophis Cyrenaicis ortam ſcribit.

V. 12. .

Priſcillianiſte circa medium hujus ſeculi, cum

Gratianus imperium teneret, in Eccleſia occiden-

tali originem habuere. Nomen ſectæ teterrimæ

eſt à Priſcilliano, qui Gnoſticorum & Manichæo-

rum labe infectus, malum hocce in Hiſpaniam
propagavit. Dogma præcipuum ad turpitudines
ſuas occultandas fuit:
Jura, perjura, ſecretum prodere noli.
Hinc Auguſtinns inlibro de men dacio, ipſorum er-
rorem refutat, & præterea multas alias ſectæ hu-
Jus ſordes fuiſſe de bæreſ. o. vo. docet; omnes au-
tem illæ e lacunis Gnoſticorum & Manichæorum
derivatæ ſunt. vid. Danæi comment. l. c. p. 126.
§. 13.
In medio circiter hujus ſeculi Apollinaris, ſeu A-
pollinarius; Laodicenſis Eccleſiæ Presbyter cum

24 % C-zA-b. V. DE HERET.

ſpe indipiſcendi Epiſcopatus excidiſſet, hæreſin
inſtituit; docens ſicut Ariani, Deum Chriſtum,
carnem ſine anima ſuſcepiſſe; quia loco animæ
verbum fuiſiſet. V. Auguſt. de bæreſ. c. yf. Apollia-
nariſtæ igitur conſenſerunt, Chriſtum aſſumſſſe
ρaαα ρεννρναοιια ſed anima rationali deſtitu-
tam. Fuifle enim volunt in Chriſto animam qui-
dem peαααα à αονR, non autem )oον
non eam animæ partem, quæ in homine & &
8αοανs appellatur. Atque in hoc ab Arianis
deflexerunt, qui Chriſtum omnino corpus cρνv
aſſumſiſſe docuerant. vid. Tpeodoret. Dialeg, z. in-
confaſ. Hæreſis hæc in duas ſectas mox ſciſſa eſt.
Alii enim dicti fuerunt Apollinariſtæ ſimpliciter,
ui Chriſtum incarnatum dixerunt; alii Apollina-
riſtæ Martionitici, qui Chriſtum corpus ſuum de
cœlo ſumſiſſe, & in cœlis Qaαα ιονοιhabuil-
ſe contenderunt. vid. Danæzi comment. cit. p. 27

Hactenus Chriſti n nam, naturas & doctri-
nam hæretici impugnaverant; nunc imperante
Theodoſio Majore, Antidicomarianitæ prodiere Ma-
riæ virginitati usque adeo contradicentes; ut affir⸗
marint, eam poſt Chriſtum natum, viro ſuo de-
ſpoaſato fuiſſe commixtam. Nomen igitur eſt,
ab hæreſi, quod ſint æιsαο Ma*ρααρν.e. Mariæ
adverſarii. Appellantur etiam ob eandem cauſam
Antimaritæy ab autore vero Helvidio homine ru-

ſticano & vix literis imbuto, Helvidiani, qui Au-
xen-

—
Eenti Ari⸗
ſtenitt 92
t,

REiate!
li bran,
Partamint
Krocelge
ellam xle
nantut.
bimiinho
gii⸗ nega
revacn
Emenie l
Cult, Paral
ln Reſos
linber Ma
unekkhere
Errrr de
ſihemerd
Miela zan
ien di, 46
n henn

Idnbg

E Et
r

, bkiein
cd tine
Aunle

icelr
Uüramc.

leee

nine et
4 Arlans
agt
nN.
liet
Plclhlieti

Nolcltet,

grlus

8Wwum le

Suc. IyN 241

xentii Ariani Epiſcopi diſcipulus fuerat. vid. Epi-
pbanius, qui hæreſ. 75. F. iozz., eundem prolixe refu-

HFltate Auguſtini, regnante Arcadio, a. 415. Pela-

gii Britanni monachi hæreſis, gratiam à Chriſto

partam infeſtare cœpit. Et qvia is uſus erat magi-
ſtro Cœleſtio, diſcipuli fui non tantum pelagiani, ſed

etiam Cœleſtiani ab Augiſtino de uæreſ. c. 5g. nomi-

nantur. Hic gratiæ divinæ hoftis, vires liberi ar-

bitrii in homine integras eſſe ſtatuit, peccatum ori-

Einis negavit, Chriſti mortem & promifſiones gra-

tiæ evacuavit, & hominem per obedientiam legis

& merita ſua conſequi æternam ſalutem poſſe do.
cuit. Paraſtatas habuit Cæleſtium, Julianum, Fau

Num, & alios apud Anguſtinum citatos. Eruditi pu-
arpi

tant, ex Novatianorum & MWManichæorum deliriis or-
tam eſſe hæreſin: contra quam auguſtinns acriter
diſputat. Sed tam altas illa radices egit, ut ne nunc

videm exſtirpari potuerit. Manſit enim in Papatu
Semipelagianiſmm in hunc usque diem. vid. B.
Chemmniti LL. Thevlog. r. ElIII. de lib. arbitr. Jupra
p. I47. cit. A Socinianis vero hodie Pelagianiſmus

ipſe fovetur craſſiſſimus.

CAP. VI. “
HERESIB. V. SECUL. ALIIS.

—– C æztas hæreſes antecedente ævo ortas
Laut propagare, aut interpolare in Eccleſiæz
. per-

dO CAP. VI. DFE HXRKIS.

pern
ſiæ invaluiſſent magis.

8 2.

Sub Theodoſio Juniore, Wehtorim, Epiſcopus

Conſtantinopolitanus, Diabolicæ nequitiæ (ut =-
erates l. Fll. 6. 29. lo quitur) Capax inſtrumentum,
qui dicente Auguſtino de bæreſ.c. 9i. auſus eſt, do-

gmatixare, Dominum noſtrum Chriſtam hominem
tantum: nec id, quod mediator DEl & hominuam fa-

&tus eft, in utero virginis de Wiritn & fniſſe tonteptam,
led poſtea Deum homini fuiſſe permiatum, nec Deum
bominenm paſſum eſſe pro nobiv. Qare nolebat Ma-
riam Ossréser appellare: eisr 7ναοονο igitur cen-
ſebat eam appellandam ede. Sed damnata fuit ejus
hæreſis in Concil. Epheſino, quod Theodoſius Mi-
nor coegit. Weſtoriu: poſtea in exilium miſlus
miſere perüiſſe ſcribitur. vid. Socrat. 17. Evagy. lib.
1. Mecephor. I. 12. qui pluribus hiſtoriam de Neſto-
rio exponunt. Hodie Zwinglianos eandem hære-
ſin incruſtare, notiſſimum elſt. vid. Scbreæder: tratt.

dLe Meſtorianiſmwo.

Euriychiani ſeu Eutyehitæ, illis ſeſe opponentes,

more ſtultorum in contraria currebant. Euty-

ches enin Presbyter Conſtantinopolitanus, ſeu ut

alii vocant, Archimandrita, homo arroôgans &
a D An ſenex, cum Neſtorium refutare vellet,

dixit poſt unionem naturarum in Chriſto, non

iciem tentavit. Et niſi Imperatorem & Con-
ciliorum autoritas illas damnaſſet, damno Eccle-

iumn duas,
Uum manſi
as contu
Maruianu,
Cppidum
lodum ce
Munavlt, V
4. beriſ
io ut Nel
Enatifant
can in
Eeltocapi
tinto

AMune
luu Ho
uczinhi
itun⸗
ſimrel
Mener 61

hic hatu
olmprobe
ſeti dic
en, 1
lan en⸗

¹—

otenn Aon.

anno Ne.

,Eptee 1 & ci 283 c
mnavit. vid. Evagrii lib. j. c. 2. 4 16. Theodoret. I.

glir d.
gironenun⸗
lbe,
on onplen
unmmnſt
enddeni

, net DN
Dlehat MA.

enrch
atolteſs
Chans N.
.

nd
Lenleint
lyent

ſeolpotei⸗

a.

4

V SzcuI. 42

jam duas, ſed unam tantum, nempe divinam natu-

ram manſiſſe: adeoqve naturasin Chriſto diſtin-

Gas confudit. Quare mortuo jam Theodoſio,

—

Martianus Imperator Chalcedone (quæ Bithyniæ

oppidum eſt, ex adverio objectum Byzantio,) Sy-

nodum collegit, quæ Eatchen auditum prius da-

4. hæreſ. Fabul. MWicepher. I. I4. c. 47. ſeq. qui in exi-
lio, ut Neſterius miſere obiit. Ex hæreſi hac pro-
Enati funt Monophyſitæ, qui naturam duntaxat uni-
cam in Chriſto ſtatuebant: Item Acephali, qui a

certo capite nominari nolebant, Eutychianiſmum

Interim foventes.

Monorheletæ ad idem ſeculum in Supplemento

Catalog. Heret. Philaſtrii p. m. os. referuntur, qui

duas in Chriſto voluntates negabant, divinam ſci-
Hcet & humanam. Coutra hos celebrata eſt Sy-
nodus VI. Conſtant. ann. 5s. Sectæ princeps fuit
Arrgins præſul Conſtantinopol. Appellantur etiam
Manenergitæ: quæ appellatio cum priori, ipfis pro-
pter dogma adhæſit. Cum enim Eutychis de una
Ghriſti natura doctrinam in Chalcedonenſ Syno-
do improbatam fſcirent, & propter anathema Eu-
tychi dictum vererentur autoritatem Eccle-
ſæ, alia rem via aggreſſi ſunt, Ssnmae αia*
zvsααα 6½ eis& eiαα l Ma n
veluntatem unamqut operationem in Chriſto aſſerere

anſi ſunt. Ita Photins in Bibliotheca ced. XIX. eo-

l rum

144 CAP. VI. DE HERES.

rum hæreſin exponit. Jacobuavum & Maronita-
rum nomina, a quibus autoribus iidem accepe-
runt, hic inqvirere non vacat prolixius. vide inte-
rim de Jacobitarum origine Micepherum Calli-
ſtum, XIII. c. 52. & Danæum in Camment. ad Anguft.
de hæreſ. 6 93. nec non Job. Heinric. Hotting. in biſt.
Eccleſ. 6. VII. g. 44. L

Notantur in hoc ſeculo etiam Prædeſtinatiani,
qvos nonnulli Reformati Auguſtini diſcipulos fa⸗
ciunt. Verum aliis fit veriſimilius, ipſos fuiſſe Mo-
nachos Adrumetanos prope Tunetum in Africa li-
torali habitantes; qvi ſtatuerunt, qvod nec pie vi-
ventibus bonorum operum labor proſit, ſi à Deo
ad mortem deſtinati ſint; nec impiis obſtaculo eſſe
peccata ſua ſi fuerint ad vitam prædeſtinati. Aqua
hæreſi B. Auguſtinum fuiſſe immunem D. Calovins

in Gntretiſ. Calixt. Diſpatat. W. p. 25. ſeqq. demon-

ſtrat. Id tamen vero congruit; Monachos dictos
hæreſin ſuam ex ſcriptis Auguſtini male intellectis,
& ad ſuam hæreſin vi qvaſi pertractis non tam hau-
ſiſſe quam perperam collegiſſe. vid. Jacobi Sr-
mondi Prædeſtinatsm; ſeu Prædeſtinatorum Here-
ſin. & libri S. Auguſtino kemere adſeripti Refutatio-
nem. Cui ſubjunca eſt cenſura Auvræi Ibeologe
Docétosis Sorbonici, in qva oſtendit, nullam fuiſle
unqvam Prædeſtinatorum hæreſin.

§. 6. .

Aemeete jam memorato ſeculo ex hæreſi Neſto-
ria-

iimaptog

foomia

tamperim
Honen A
Aunal. Ba
Gann. ſ0

Beter
Obeun br
dumAnt
Precibus
Nettria
dam nep⸗
ertincci
fnacisnon

HA

A
cu
1
unnd
itun
Uer prei
lapart
drime

—

AMayonitA.
en aecent
Vigeite.

un Cl/.

4 Agf.

ig nh⸗

irnii,
tiun
ile l⸗
tigal l.
nec jeri⸗

D. CAovts
Cetuon⸗
nd G cos
betteletis

n

u i

ftni
imäihnif

olim

.

r

, ,1 1Deo
euloelle

obotim rentut-

riana prognati Ran tuerunt Aévοα quidem in Chri- ⸗

ſto omnia noviſſe; humanitatem autem ipſi uni-

tam permuta ignoraſſe. A qua ignorantia ipfſis
nomen Agnoëtarum fuit inditum. vid. Epitom.
Annal. Baron. Wendan ann. Cer. Bi. 10. fol. m. 606.
. ann. 563. fol. 633. G

27

Referunt aliqui ad hanc ætatem Petrum Gna⸗

. pbeum Presbyterum Chalcedonenſem & poſtmo-

dum Antiochenum, qui nomen Mariæ in omnibus
precibus inv- candum ſtatuit; odio forte hæreſis

Neſt rianorum, qui Mariam oτWιzον eſſe dicen-

dam negabant. Quia ta nen incertum eſt, an cum
pertinacia errorem ſuum defenderit, hæretici per-
tinacis notam ipſi inurere nolimus.

CAr. VII. 4
AERETIC8S VI. SECUI.
Novis quidem hæreticis Eccleſia in hoc ſe-

culo non adeo turbata fuit; ſed tamen re-
liquiæ antiquarum hæreſi um, ut Origenia-

norum, Neſtorianorum, Eutychianorum, Mono-

phyſitarum non penitus conquievere. Quapro-
pter præter concilium Conſtantinopolitanum II.
alia particularia lesuntur habita, ut illæ telici⸗

4 .
2

246 CAP. VII. DE HXRET ICIS VI. Szc.

Sopitis igitur quodammodo hæreſibus, aut ſchi- Cunhe

ſmatibus, quæ hactenus Eccleſiam exercuerant,
Diabolus tam in oriente, quam occidente, Apoſta-
ſiam à vera & antiqua fide Chriſtiana Catholica

per Paniſmum, & Mahamediſmum introducere mo-

litus eſt. Utraque apoſtaſia, illa partialis, hæc tota-
lu ſeculo ſubſequente vires ſumſit, & Eccleſiam
mirum quantum laceravit.

HE,ÆRET. ET SCHISMATICIS
SEC. VII. IIX. IX. X. XI. XIII. XIV.

Um ſeculo VII. Bonifacius III. Epiſcopus
Romanus, auxilio Phocæ Imperatoris parri-
cidæ, primatum in Eccleſia obtinuiſlet; pri-
mus fuit, qui ſe Epiſeopum Oecumenicum vocari

2–

CAV. INX

—

Kocciden
et & Man
lilno,S

(iam An

ceepit.

dus Hjn

((45 Guath
IOriente

Cecidente
liri Hiſio,
lent. Vj.

deculo
aun Iwper⸗
umn th Geni

0tiente d

præcepit; licet ipſius anteceſlor Gregorim Magnus

vel Antichriſtum, vel Antichriſti præcurſorem di-

cupaturus eſlſet.

. . . . 2. 4 6 5 . . X„ .
Haanc Romani Epiſcopi ſuperbiam deteſtati O.
rientales Epiſcopi, (inprimis Conſtantinopolita-

nus,) cœperunt ſchiſma ab Eceleſia Romana face-

erit, quisqvis Epiſcopum Oecumenicum ſeſe nun-

–

re, quod in hodiernum usque diem durat. De ortu

& progreſſu ſchiſmatis hujus vid. D. Hornbecti
Summ. Controv. I. IX. p. 537. ſodo l. 3

upnl nola

tin M in.

.

Gtodum C
ſtuupecul

Ad/ lnetic

ſeloranig

ndun he
Aunun.

Unhatish
ent.

Car. IINX. D HR. Er ScmSM. SSC. VII. c. 247.
“ Cum hæc diſſenſio inter Eccleſiam orientalem
nedpt. & occidentalem vigeret, Mahammed (aliis Maho-
ecu, Wet Seiamedus diciturnowam religionem egfu-
Aueekeno⸗ dai ſmo, Sa maritaniſmo & Chriſtianiſino, adjutus
na.. etia Arianiſmi & Neſtorianiſmni afſeclis, cudere
Pecknn Cœpit. Qnæ cum ex notis illius temporis religioni-
dus, Syncretiſmum contineret, mox invenit afſe-
cllas quam plurimos, qvi Eccleſiam florentiſſimam
in Oriente graviſſime afflixerunt, eo tempore, quo
ecidentem Longobardi premebant, vid. Hottin-
els geri Hiſtor. Oriental. I. I. C. 7. ſeq. & Magaeburg.
cent. Eikdk ðẽðð

l. Se,

—,————

Seculo IIX. contemtotes Epiſtoporuim Rom.
cmum ImWwperatoribus Orientis. ſuper euliu imagi-
lonns um & Santtorum turbarunt Eccleſiam. Quare
isr. in Oriente duo concilia, Nicenum II. &σ Conſtanti-
tilaihi „opol. Iconolaſticam, fuerunt convocata. Cerelas
min etiam M. in occidente Francofurti eadem de cauſa
ns M Synodum celebravit, quam Goldaſtus & D. Dor-
elltn ſebeus peculiaribus ſcriptis delinearunt.
iwsen. 8. F.
Egx actis autem Cuncilii Francofurtani nota funt
3 duo hæreticorum illius temporis nomina; nempe
nCehn. 8 Felicis Urgelitani & Elipandi Toletani Epiſcopi, qui
enk Nelttorianiſmum incruſtantes docebant, Chriſtum
m ſeoundum humanam naturam eſſe tantum Filium Dei
adoptivum. Quod dogma in conventu Epiſcopo-
1. ℳN rum Ratishonenſi, & Francofurtenſit damnatum

fnerat. M D 4 85.6.

7

248 CAP. IIX. DEHERET. Er ScHISMATICIS

F. 6.
Seculo IX. Gadeſchalcus, vel ut alii ſcribunt Go-
theſchalcus, Monachus quidam ex Gallia Belgicao-
riundus, veterum Præaeſtinatianorum hæreſin reſu-
ſcitavit. Verum in Synodo Moguntina, quam
Ludoviçus Pins, Imperat. convocaverat: a Rabano
Maure Epiſcopo Moguntino & Haymone Halber-
ſtadienſi, conſentientibus aliis dicta hæreſis da-
mnata eſt; ipſe autem Felix Urgelitanus carceri
incluſus hæreſin latius diſſeminare fuit prohibi-
tus. vid. Spontani Epuom. Ann. Baren. ad ann. 5zs.
Fol. 503.

7.

Eodem ſeculo Johannes Erigena, natione Sco-

tus, magis innotuit, qui in S. Euchariſtia Chriſtia-
nos tantum percipere figuras & ſigna corporis
Chriſti afleruit. vid. Hores Hiſtor. Matthæi W.ſt.
monaſterienſit ad ann. Chriſti ggs. n. 62. & 5982. n. 41.
Hujus errorem Beriramus Presbyter ac Monachus,
in Gallia Paſchaſii σρνα M Propagavit, negare
auſus weniaz ſubſtantialem corporis & ſangvi-
nis Chriſti in S. cœna vid. B. D. Henric. Mualleri
Hiſtor. Berengarianiſmi P. 12.

Seculo X. Pontifices Romani operam navarunt
omnem, ut Monarchiam in Eccleſia ſtabilirent.
Sed dum Ottones imperatores reſiſterent ſtrenue,
Clericis cælibatum imperarunt & Monachorum
otdines ſtabilire contenderunt quo Plurcs ſbi
addi-

Ac.

— —

ddidos
Marattt

Lecul
Lecleliæ⸗
fationis
Uinum in,
Gin e/
ſantuxen,
Atem c⸗
memoria
bvinis (
Pario Ha,
ſcopus .
ſop lis,
1sChrich
0r. Beyen

Hirten
lenlem
. e Proe⸗
mi, n
hen dbb⸗
1 luchar

lel lichi,

Unt.

Fecnl.

“ datur

Muren

“

iſibmd.
llabelgae⸗
herelnt
miim, gun
at:s M
mlrt hiber

nns Gi

ut Notii.

,,A ol.

ztione dco⸗
iCla⸗

louben h⸗
,6 Rr. N

cMonchu
“ hte
rblligr.
Humn M

eninbardui

s tshim

leentkne,
Gomm

Mond

Ssc. VII. IX. IX. X. XI. XIII. XIV. 9

addictos haberent ſubditos. vid, Haſpinian. de
Monachis libr. H

Seculo XI. Eerengarius Andegavenſis in Gallia

Eccleſiæ archidiaconus, occaſione a transſubſtan

tiationis dogmate ſumta, docere cœpit, panem &

vinum in menſa Dominica, etiam poſt conſecrationem,
laberelsrr.

& in nſu ſuo Euchariſtico non eſſe verum corpus &
ſanguinem Domini, ſed duntaxat figura: vocari
autem carnem & ſangvinem propterea, quia in
memoriam crucifixz carnis de latere effuſi ſan-
gvinis Chriſti celebrentur. Oppoſuêre ſe Beren-
gario Lanfranem, ex Cadamenſi Abbate Archiepi-
ſcopus, Cantuarienſis, & Gaitwundus AverſanusEpi-
ſcopus, qui veram preſentiam corporis & ſangvi-
nis Chriſti in S. Euchariſtia defendebant. vid. Hi-
Kor. Berengarianiſms D. Malleri cit. p. I. 162: ſeq;.
§. 10.
Præterea inter Eccleſiam Orientalem & Occi-
dentalemæ alicontroverſiæ agita tæfuerunt; nem-
pe de procetſione Spiritu & a Filio, de forma Bapti-

Imi, an aſperſione, an immerſione fieri debeat; it.

ſuperabbatis in quadrageſima obſervandis, ſuper pa-
ne Euchariſticé & ſimilibus, quæ ex Chriſtophori An-

gLeli Enchiridio & Feblavit Annotat. in iſtud, notæ

ſunt. .
Secul. XIII. cum Palæſtinam & Syriæ partem
Chriſtiani, Saracenis & Turcis bello ſacro, ut di-
cebatur, extorſiſſent, reliquiæ veterum hæreſium

——

250 Car. IIX. Drz HERFT. Er ScISMATICES

ibidem deprehenfæ fuerunt, quæ nec hodie extin-
Etæ ſunt inter Chriſtianos orientales. In occidente

Ppapa Romanus Hætericis accenſere voluit Walden-

ſes, quĩ à Petro de Waldis nomen habent & alias
Pauperes de Eugduno vocantur. Hi Papatum jam-
jam quaſi in auααaα conſtitutum impugnare & Pa-
pam Antichriſtum appellare non verebantur. Ve-
ram contra jus fasque illos appellari hæreticos, o-
mnes norunt, qui hiſtoriam Waldenſium, cum
Lyaii, KRoterodami ann. 616. edita.

ſtatu Papæ non ignorant. vid. Malgenſia Baltbaſ.

Nonommittendus eſt, qui hoc ſeculoArii & Pe-

lagii hæreſin in Gallia ab orco revocare & propa-
are ſtuduit. Is vero eſt Petrus Abailardin, (alii
Abalardum, Abaliardum, Balardum vocant .

natione Gallus, qui Pariſiis Theologiam & Philo-
ſophiam profefſus eſt. Hi iſe J
Epiſcopo Pictavienſi, cum de Trinitate loqueba-

Hic cum diſcipulo Giberio

tur, Arium ſapiebat, cum de gratia, Pelagium; cum

de Perſona Chriſti, Neſtorium. Ita ejus hæreſin
deſceribit Bernhardus in Epiſtolis. Quapropter iIn.

concilie Svefſionenſt, Pariſino & Rhemenfi da-
mnatus eſt. vid. Epiſt. Bernhard. 157. 159. 193. Huic

Abhailardo adſtipulatus efſt Arnoldus Brivianks,

quem Eernhardus Epiſt. 196. cauda m oorpionis vocal;

quem Brixia evomuerit, Roma exhorruerit, Francia

vepulerit, Germania abominetur. vid. D. Calovii Jo-

einiſm. P refligat. p. 11. ſeqq. & D. Schereri olleg. An-

H n

H. i

cc.
Leculo-
(onilioru
anuſubſe
iumeratto
bannß
Pehataac
in. ret
turetiam
tumpettee
ſechcunt
Morare
teine

deculi)
(ooriga
lerat.
rnuglem,

bed Ut

. lue 7,
vonpa cceh
Upeteli
Aneſidin

i)

iſer (hy
ſomoa 4
Krmnmh

ſ

net

cle all.

noccicete
lithhelen.
detAA
pamfr.
Pueblt
nn
elichdl⸗
Mun, u

AriNe

r.
, i
. Oee,

moblnt
tehinenr
lgmnen
Z ten
Duc⸗ te 1

r
hi

65 1 n

*

D VII. N. & XI. XII XIV. N1

py. 13. ”MM
Seculo XIII. Papæorum dogmata & errores ver

conciliorum decreta facta ſunt articuli fidei, ut
transſubſtantiatio, confeſſio auricularis, ſpecialis e-

nu meratio omnium peccatorum, requirens atisſa-
ctionem pro pœnis, & quæ ſunt alia ejus generis do-
gmata ad Clericorum ſtatum maxime conducen-

tia. Przter fictos a Pontificis hæreticos, notan-

tur etiam Fratricelli, qui ihomines in hac vita tan-
tum perfectionis gradum conſequi poſſe, tradidis-

ſe dicuntur, ut fiant αναeαται; nec opus habe-
ant orare aut jejunare. Quierror Monachiſmo de-

bet originem.

§.14.
Seculi XIV. Papalis potentia cum erroribus i in
doctrina & vita, in immenſum propemodum aucta

fuerat. Nam Bonifacius UI. ſibi temporalem &
Piritaalem poteſtatem abſolutam arrogaverat;
adeo, ut albertus Cranzim, Canonitts Ham.

bargenſin, ſcripſerit; cum dictus Papa magna
pompa celebraret jubilæum a ſe inſtitutum, &

imperiali habitu iudutus eſſet, ante ſe nuda-

um gladium oſtendens diceret: Ecce, hbic duo
gladii:) vides 6 Petre Iucceſſorem tum , & in ſa-

lutifer Chriſte, tunm cerne vicarium: vide,
Jsonode adſoendit ſuperbia ſervi ſervorum zuo-

rum. vid. Cranzii Saxoniamlib. VIII. G. 26. p. 22 5.
Cæterum hæreſes fuiſſe ortas non meminimus fa-

molſas, niſi quod Benzletie de Korbath, Chriſktum

in

252 CAP. IX. DE HERET. Er SchIsMATIEIS
£

in cruce deſperaſſe dixerit, quem errorem tamen
Herbipoli mox revocavit.
Iſ.
Seculo XV. (alii XIV. conputant) aiit
concilio Conſtantienſi ane vAedia probterperi.
culum effuſionis e transſubſtantiationis g ait
natum, in Eccleſiam introduxerunt, ſnn 4 ſan
xerunt: Hereticas non eſſe ſervandam fidem: au 4
axioma ad diſſolvendam eictatem komin Ern
Diabolo ſuppeditatum, mox inaut erenbl
erfidiæ confirmarunt, ad ignem ſci geemee
lis innocentibus viris Tolanve S . c an
v. Actla &n ßMortem
H & tom 1. Hiſt. & Menawal, Joh. Maa
Norinbergæ ann. 151. im preſſa.

CAPD. I X.
DE
4 ISMATICIS
ETICIS ET SCHI
õ NEMPE SECU
LI XVI. ALIIS XV.

do ſum-
Papatus ad faſtigium in mun .
Cd Kere di & g. Lutheru znllind .
. vino cœpiſſet orbi Chriſtiano wilan t n
dobtrine tum merum & diſciplinæ, a oni igin⸗
troducta manifeſtare; pura, aniqus s allals⸗
doctrina quaſi luci denuo expoſita meelehllime⸗
fuit. Sed mox novorum hæreticoru G

Recs

—

fcorum
e ſoat
hololice

Fümam!:
Conltitin
nisChritd
Crarinde
ſa erore
Tunt Dreæ
ſine,
atio 1.
liſon
Ver⸗ taba
utnaaßt
Conine et
Mürende
.Ranen
n, 6
Uon b. B
Henpt
Rn,

An Fg
lle
ktncd
it.

nigue an

lels

—

ein tanen

ntiteüin
Cerei⸗
Cgnte
ulgleln.
6n. glol
otminun⸗
gelerpo
et damnr.
Mmrlpne

G ſj

CE⁵
mmhſ⸗
1iniinanc

Polihclene

Eold
teuen
ſor

RECcENTIORIBuS NSMPE SzcurI XVI. 2 73

ticorum colluvies puritatem religionis Evangeli-
cæ fſœdatura prorupit, ut tempore jam ſeculo A-
poſtolico factum eſſe legimus.
§. 2.
Primam igitur ac præcipuam hæreticorum claſſem
conſtituunt Pipæi; qvi cum ſemel à vera Religio-
nis Chriſtianæ norma, qvæ eſt ſola ſcripturas. S. ab-
errarint, circa omnes fere fidei articulos, in Eccle-
ſia errores noxios pertinaciter defendere cœpe-
runt. Præcipui hodie Papatus propugnatores ſunt
Jeſuite, hominum genus gausepSrαιν quod ab
Ignatio Lojola, milite Hiſpano, originem trahit. Or-
doipſorum ann. I5%. à R. Pontifice confirmatus,
per traudes varias ad magnam in republica poten-
tiam adſpiravit. Compendium doctrinæ ipſorum
continet Cencilium Tridentinz ævo ſuperiori ad op-
primendam puram Evangelii doctrinam habitum.
V. Examen ejasdem Concil. d. B. D. Cemnitio conſeri-
ptum, & B. D. Gerhardi Confeſſ. Catholicam, nec
non B. Hopfneri Saxon. Evangelici. & die Saͤchſ.
Haupt⸗Vertheidigung des Augapffels / & D.
MWe. Hunnii Apoſtaſiam Roman. Eccleſ. & alios.

In Helvetia lricus Zwinplin, Vgurinut qui
anno I519. Samſoni Mediolanenii Franciſcano
indulgentiarum nundinatori ſeſe fortiter in Hel-
vetia oppoſuerat, (primus enim Reformator non
fuit. Nam Lutherum omnium primum noſire
ſeæzuloltin errores & abuſus Papiſticos palam magne
fortigue animo inveëtum eſſe, ipie Ludevicus Lava-
terns

254 CA. IX. Dr HEERET. Er SCHISMATICIs

terus Hiſtor. Sacrament. fol. 322. contra reliquo-
rum Calvinianorum vanam gloriam aſleverat,

cœpit Andreæ Bodenſtein, Franci, 4 patria Carolſta-

dio cognominati & Wittebergæ Profeſl. ſententiæ

de S. cœna favere: Quod verba Chriſti in inſtitu-

tione S. cœnæ non proprie, ſed figurate accipienda
ſint. Hinc certamen Sacramentariorum ſatis tur-

bidum in Eccleſia ortum. Et cum illorum partes

mox ſtrenue tueretur Jobannes Calvinas, Noviodar

nenſis Gallus, & præterea Goedeſehalci hereſin de
abſoluto prædeſtinationis decreto reduceret; nova
hærelis enata eit, quæ Zwinglianorum & Calvinia-

noram à Promachis dicitur. Nomen hoc alviniſtæ
ipſi non deprecantur: vid. Jadie. ſuper Epiſt. Ehilipp.
edit. Lendin. Lit. L. voce Iaſco. Apell. fol. 51. ſeiner
kuürtzen Antwort. Calvin. Volam. Tractat. Theol. fol.
SAg. An, raldus ay. TPanh. Exercit. de Grat. univerſ.
fal. 325. Apertum ait, Calviniſtam me proficitelr, qui
doëtrinam, quam dockit Calvinus, publice probet at-

que amplexas Aſt, inquit, Jacobus Lanrentins in E-
iſt. Grot. anatomipata fol. 25. Nominari enim besta-
rii ab Auteribin poſſuant, ſicati Chriſtas vocavit Nico-
laitas à Wicolao, ut a ſdelibus diſtingveret, Pareus

Comm. ſuper Apocal. II, 15. fol. 49. Par- eAſt, ut qno-
rum pravam opinionem acceperunt, eoram quoque

vocabula & titulos accipiant, inquit Athanaſ. ad
Adelphium Tom, I. fol. 331. =uus P Vero Aſt, gaorum
nomina deprecatur, eorum quogae ſententtas te-
fegere. Id. Orat. W. c. Arianes T. . f. 272. Sanhei⸗
mius

7

RrcEX
Viu E,

lirnatoru

ſa, 20.
rels capi
dloe. Hen
ciorum er,
lunoti, quo
ſornezor

tuſ lit 1

Iotorutn i
Uurpar,, vie
75,Orige
Cun inggul
u haben⸗
txter

lhlhlterre

iſler ce

(fis obe
Dere gin

Eendasitid
Plintimin

„. . “
Achert

los

lncß

n telgno⸗
nn Terett,
rCr
llenentr.
nnnlir.
ahen
uunlatstr.
Cumpns
u, Muudt
lerein
, M.
CAuin lulie
6n. ſer
elecbfa.
stunt⸗
foretgn
lepitt
ernnun.
ninle⸗
urmrNM
V g
„7*
An ſ ſß
14a
el 4
ſun 1

7 3

=

„

7

ſumm 8

RECENTIORIEUS NeupE SeEcüII XVI. I. 25

wiins & Helveticorum nomen conventius quam
Reformatorum judicat in Gatagm. Diſp. Theol. P. I.
f. 305. 326.) vulgo etiam Sacramentarii à primo
heæreſis capite appellantur. v. D. Shlaſſelburgii
Catalog. Heret. lib. III. ubi cum biſtoriag, Sacramen:
tarioruns errores confutat. In Gallia dicuntur Hu-
gonoti, quod nomen ann. 1561. ad contumeliam
Reformatoram effictum eſt. Sed mox à Rege ſanci-
tum fkuit, neque nomen Papiſtarum neque Hugo-
notorum in poſterum debere contumeliose u-
ſurpari. vid. Ipnan. Hiſtor. lib. 28. ediz. Pariſ. p. m.
71.73. Origo nominis 2 Thuano hæc refertur; quod,
cum ſingulæ urbes apud Gallos peculiaria nomi-

na habeant, quibus mormones, lemures, mandu-
cos & cætera hujusmodi monfra inania anilibus
tabulis ad incutiendum infantibus ac fimplicibus

fœminis terrorem vulgo indigitent; Cæſar oduni
Huge Rex celebratus fuerit, qui noctu pomeœria

civitatis obequitare, & obvios homines pulſare ac

rapere dictus fuerit; ab eo Hagonoss appellati, qui
ad ea loca, ad conciones audiendas, ac preces fa-
ciendas itidem noctu, quum interdiu non liceret,

agminatim in occulto convweniſſent. V. Tuani lib.

rru. ad ann. Sée.

4

Auahaptiße ann. 1I 1522. ut aliquid ad Refor-

mationem contuliſſe viderentur, duce Mioslao.

Pelargo Storch Paſzore Oyeneo, docuerunt,
egreſſos papatu rebaptigandos eſſe. Indo a pri-

4 mo

—

— & in com-
mo &rors Momen ingen 6 en, Geoyn
. . ü
Pofie Grn aganſtel eban ne
ei reni errores erroribus eularunt
1 i cun Deo finxerunt, Ma giſtratum adamna
on Acuncor rejecerunt, legem N10 H nomina:
ας Inde variæ Anabapiiſtarnm ſectæ ciomibus
runt. qui ſilendumm eſſe omiſſis conci du
ur t⸗ e ntes qui ſemper orationi utamiſtæ,
elarenle os fovent., jactantes ſe rapi ex ibus
enthu õ Deo miſcere colloqvia, X (. unt
in mi rdicerepoſſintillorum quidam “ e &
inteteam, nquam epileptici, tremunt co ſ tiunt
an verramt . onesiadh m ieberne ui len nt
Ber hriſtuma lege ſiberatos eſſe „communi
ſe per Chriſtuma jeg

ſariam eſſe inter Chriſmianos:
nem mulierum neceſſariameſſe inter C

lius peccare; liberum eſſe, an
egeneratos non amplius beccare; ier an non;
. os conventus frequentare Nociriaz in perni-
& uæ ſunt aliæ hujus furfuris 5 b Anabaptiſtis
n Rccleſiæ & Rcipubl. inventæs .
ciem Eccleſ
S& Fanaticis. §. 5
Widam Anabaptiſtæ (qvas innraeleerſaa.
di jam diximus) poſtea nomiha 4 lec⸗ iore Hofman-
re hs ai de Georgio- Aug uſti
Davidiani à Davide 2%2 d diem
Aener eeungane⸗ docuit. Mangonihe
extremum occluſum u M um dosmatbtn in
Aenene. V. plures monſtro 5 vento-

D

—

inyentore
M.. .2
Nde4
ruiit.

AnAO
fla. Nob⸗
ſius min
rum ufur
Chriſtum
turatm ſt⸗
loattulii.
Ponit non
Pinnalic,
(onkellone
hihratere
Kortho
llerinn 1
ün.
kolt den
nicoleſh
lambiti
ur gezb
Perniifit
wenit
uran,
a lſe
lonese

uico⸗

d RECOENTIORIUS NEMPE SrcuT. XVI. N 2,7
Aumm. inventores apud D. ecblaſſelburg. Ceralog.heret. lilrr.
,na:n UII. p. 22. 23, ſeqjq. &. D. Hornbe- ui Sam. controverſ.
, Herm 4. V. de Anabaptiſm. & lib. Ml. de Enihuſiaſti & Li-.
nmuemes eersz.

——

inErm. Anso 1528. ejusdem ſeculi Caſparus Schwenckk-
einumir Ield. Nobilis ab Oſſink, ex ducatu Lignicenſi Sile-
otcOAmn ſius, miniſterium Eccleſiaſticum & Sacramento-

inacundun rum uſum improbare aggreſſus eſt, ſimul negans
W Chriſtum ſecundum humanam naturam eſſe crea-
ienh 4 turam, ſtatuendo etiam, quod carnem ſuam de cæ-
erczihis 10 attuliſſet. V erba S. cœnæ, hoc eſt corpus meum, ex-
geummm Ponit non proprie ſed fgurate, &, ut ipſe loquitur,
amtet ſpirituæliter. v. Confeſſ. ejus p. m. 16. ſeq. Edidit enim
ilerinnt Confeſſionem fidei ſuæ, ex qua patet, quod in o-
commo⸗ mnibus fere articulis doctrinæ Chriſtianæ, a verita-
Crüm te & orthodoxia abeat. Burcholzerus ſcribit fu-
deuntlonn ilſſe virum non malum, ſed caput habuiſſe irregru-
Ppoſt chwenckfeldii furorum Johannes Islebius
rnke⸗ Agricola, ludimoderator primum Islebienſis, The-

binpe oſogiæ poſtea Wittebergæ Profeſſorem agens, va-
naambitione turgidus ex male intellectis locis,
quæz de abrogatione aut impletione legis agunt,

atit PDer. nicioſiſſimum errorem anno 1538. In accleſiam
celel invexit; Legem non eſſe verbun D EI, pertinere
inl ad curiam, nonad ſuggeſtunz Chriſtianos eſſe libe-

Nnn „os ab ohſervatione legie. B. Lutherus ſex diſpu-
6n tationes contra ipſum &Antinomos(ita enim cm-
Mud plices à dogmate hoc nominabantur) habuit Wit-
R teber.

zSS CAb. IN. DF HXRET. Er SCHISMATICIS Recd
teberge. v. D. Scbluſſelburgii Catalog. Hæretic. l. P..
p. 3. ſe q/. . luierim
L 8. Mrimdet

Inter Auguſtanæ (onfeſſioni addictos, occaſio- Kinenili
ne Formulæe Interim, enata quoque inter Theologos nonüpte
Lutheranos fuerunt ſchiſmata. Nam Jalin Pflu- d1 lans,
gius, Michael Heldin & Johannes Islebius juſſu Cæ- Dbl bei
ſaris Caroli V. Auguſtæ lbram conſcripſerant, de miigal
KReligione interim obſervanda, dum concilium le- adüſet
gitimum inſtituatur. Hic libellus Syncretiſticus Kxeredar
dicebatur INrERIM, & à Cæſare omnibus Statibus tesigette
& civitatibus Proteſtantibus imperii obtruſus eſt. ſlurſin
Verum, cum autores libe lli oraſſiſũmos Pontificio- ſims err
rum errores aut tegerent, aut emollirent; non- ſyele t
milli Proteſtantes imprimis Magdeburgici maſcu-
Te contradixerunt; Symboli quaſi vice utentes:
Seelig iſt der Mann / der GOtt vertrauen kan/ Hunſ.
und willigt nicht ins Interim, denn es hat den ic⸗
Schalck hinter ihm. Alii potentiam Cæſaris Ve. Himer
riti, librum Iierimiſticum admiſerunt & miniſtris iuen
ſuis Eecleſiæ, additis comminationibus obtruſe- maigze,,
runt. Quod cum improbarent cordati & conſtan- xr bekent
tes Lutheranorum Theologi, ut Amsdorfius Mico= numcone
Jaus Gallus, Matthias Flacius Iyricus & alii, con- c, .
troverſiæ adiaphoriſticæ exortæ ſunt graviſſimæx. ,
Nam Imterimiſte multa fingebant adiaphora, in “
quibus Papiſtis cedere & pacis ſtudio gratificari
poſlent Lutherani, alii contra fraudes Interimiſta- ir or
rum advertentes, negabant. v. D. Sohluſſelburgi Ca- irngla
zalog. Hæretic. lib. MII. & ulin. p. 73. 74. ſeq. lice

.ℳ

₰

—

unes REcENTIORIBUS NrMFE SECurTI XN 22 ð

,. Ermukh. “ L
herim illud adroas o ander, miniſter verbi r
Norimbergenſi is, cum amplecti nollet, Norimber:
danei. ga in exilium miſſus, in Boruſſiam venit & Regio.
ſterttedons monti profeſſor Theologiæ & Paſtor veteris oppi-
nſee di factus, novas quasdam ſententias de imagine
u ilile DEI, de incarnatione Filii Dei, de juſtificatione ho-
ſeiſetmn winis & aliis rebui ſpargere cœpit; inprimis, dum
anclie⸗ audiiſſet de B. Lutheri obitu; Hunc enim viuum
gre geifs reverebatur. Diſcipules, quos habuit conſentien-
bn Sn-e. tes in erroribus ſuis recenſet ac refutat D. Schlu-
1oherultse Ge. Selbarg. in Catalog. Hæret. I. . p. 43. 44. ſeqq. Notis-
Mmife. Kmus error fuit, quod nos Iaſtitia Dei eſſentiali ju-
itent, . Kiee⸗ eſſe ſomniarit. V. Sekiahelark. l. . p. 5. 674.
nmin
Ne Wettes : §. 10.
eekcentnn . Wanciſt. Sranckarus, natione Italus, . dum
6N N Oſiandro contradicere in Boruſſia ſtuduit in con-
unliri Ee frarium errorem incidit, ſtartuendo Chriſtum me-
nt hrün iti diatorem noſtrum eſſe tantum ſecundum bumanam
gihrchen⸗ nainram. Et cum ob hanc ſententiam pertinaci-
bitnilr ter defenſam, Regiomontio pelleretur, in Polo-
ſiiß ber mam conceſſit & Calvinianis ſeſe aſſocians, Pro-
en feſſor Ebr. Linguæ in Academia Cracovienſi 7 factus
umi elſt. V. Hornbeck. Sum. Cvntroverſ. I. IJ. p. 755.

C “ . §. 11. K
tumm D. Gtorgin Major, Wittebergæ Prof. Theole-

2

r, giæ ordinarius, per pbingen⸗ eguſtanam, h. e.
is Formulam iaterim forte ſeduétus ann. 1552. ſeq v.

publice QJifendere ſuſtinuit has spropoüconein ſine

— . 7 7 — — „
¹ . .

260 CArs. IX. DE HERET. Er SaISMATICII Auictx
limitatione idonea addita: I. Bona opera eſſe ne- bominen.
ceſſaria ad ſalutem: (2.) neminem abique bonis ope- (ommplces
ribus ſalvatuimn eſſe: (3.] im peſſibile eſſe, ullum bomi- u Har
nem absae bonis operibis ſalvari. Præterea etiam Vafe
proteſſus eſt &νανιααh. e.- cooperationem Veteris Urt.l..
hominis cum SpirituS. &£ verbo Dei in converſio- ntidiſlet,
ne hominis ad Deum. Ejus afleclæ nominantur (ntradlizi
Majorißæ & deſcribuntur à &blaßelburgio Catalog. QAkahliſ
Heretic I. Fll. p. 29. 30. ſeqq. Huic Nicolaus Ams- e ſefui,
Adorfius inepte contradicens, aſſerit; boua opera ad
ſalutem eſſe noxia & pernicioſa, verba Lutheri non Onergi
recte intelligens. òM gelle, po
§. 12. dareſtudu

Poſt Majoriſtas Flaciani turbas in Eccleſia (püiſunt
concitarunt graviſſimas. Nam Matthias Flacius iir wun
Ilyricus (à quo nomen habent,) in diſputaone enmtz
Vinariæ Thuringorum cum Yidkorine Strigelio, Abiag hijn

anno I561. habita, afferturus peccati originalis Hyiſmu ie
atrocitatem, ſtatuit, peccatum originis eſſe ipſam Aliet o

bominis ſubſtantiam. Strigelius enim Synergyſta oditan
dixerat, geccatum ori zinis eſſe leve al'quod acci- s ditin⸗
dens, inſtar alli magnete Mici: per quoa non tzotæ liiu, Cel
ſubſtantia corrupta, ſed tantum leviter in accident- Mnte
bus vulnerata eſſet. IIIyricus igitur, ut erat vehe- (alle. R
mens, ſtatim contradicendo in Manichæiſmum
iincidit, dum fubſtantiam pecocatum originis vo. lnim
cat. D. Joban. Wigandm, D. Gmon Muſæus & ali iImhrreſt
Theologi, qui diſ putationi intereranti pfumillico iel Grre
fraterne admonuerunt, ut ab hac novà & blaſphe- ini)
ma propoſitione deſteret: Verum nihil penes it .
homi.

. 8„

RECINTIORIBUS NEMPE SBcCII. XVI. 26 6

Nrlcs
miche. hominem pertinacem & acrem profecerunt.
imiſr Complices ipfius dicuntur Jubſtantialiſtæ, ut .
alen in. Piacus Sangenberg, Chriſtophorus Irenæus, Marti-
etreimn nus Walfius & alii apud Schluſſelburginm Catalog.
mſes 1127et. I. in, memorati p. j. Antequam in errorem
ncolſkie⸗ incidiſſet, Imierimiftu & Sacramentariis maſcule
oniam Contradixit. Ideo etiam nomen ipfius odioſum
minCal⸗ eſt apud Calvinianos. V. Hornbecheu Sunim. lI. IX. „.
dens An. 6552. ſeqv. 736. . „
§. 13⸗

in H Gnergiſtæ jam ante Flacianos innotuerant Ec-
Ecleſiæ; poſt illos vero non quieverunt, ſed propa-
gare ſtuduerunt errorem ſuum, à quo nomen in-
1 Lclli depti ſunt. Scilicet volantatem bominis non rena-
8 uau ti ea naturalibus viribus poſſe ſe ad gratiam applica-
tit ne re, conari, aſſentiri atque cooperari Spiritui &. Sen-
W tentiæ hujus autor hoc feculo primus fuerat
i rene Braſmus KRoterodamus, qui librum de libero arbitrio
S ediderat, quem B. Latherus refutavit. Eraſmum
nn g poſt obitum Lutheri ſecutus eſt Melanchthon &
n rche ejus diſcipuli D. Rajor, Ebherus, Pfefſingerus, Sri-
Ael iAH gelius, Crellius & alii, qui 2oνε - r“ νσνναις ρν.

M men oovse Yσα acceperunt. V. D. Subluſſelburg.

a Caialog. Heret. lib. E. 17 ſegg.
laitinn tEyxtra imperium Germanicum in Helvetia no-
iid vam hæreſin anno 1530. reſuſcitare ſtuduit Mi-
ehael Servetus Hiſpanus, qui Samoſateni, Arii,
i Photini & Muhammedis erroribus oceupatus, ne-
gige gayvit J. TVinitatem in Deitate. Edidit enim ..
R 3* bros

262 CAP. IX. Dx HRET Er ScCIsMar.

bros de Tinitate 6. Dialogos de Regeneratione, Epi-
ſtolas quasdam & Apologiam, quibus blaſphema
dogmata proponit. Sectatores nactus eſt Valen-
tinum Gentilem, Companunm, Johannem Aleiatum,
Gregorium Blandratam Medicum, Bernhardum -
chinum, Franciſecum Davidis & alios plures. vid. D.
Sehlaſſelburg. Catalog. Hæretic. lib. Al. p. 2. ſeqq. ob
blasphemias hinc inde ſparſas in Helvetia Pabli
Cce combuſtus eſt. V. noſtri D. Scherveri Colleg. Ant.
Socin. diſp t. p. 9. De ejusdem combuſtione poſtes
varie diſputatum fuit. .
I5.
Hunc excipit diſcipulus ejus præcipuus Lalin
Scinm, Italm, qui explicationem in cap. 1. Johan. ſcri-
bens, ſatis prodidit ſe Photin:anum eſſe. Hoc, anno
1562. Tiguti mortuo, ex fratre ſuo Alexandro natus
Fanftus Tcna, hæreſin Chriſtianiſme infeſtam pro-
pagavit latius; adeo, ut mox in Tranſylvania Po- 5
lonia, hodie in Belgio & Anglia invenerit ſequa-

ces nomine Socinianorum notos. vid. D. Scherzxeri

HXN

colleg. Inti-Socin. p. 10. ſeq. & D. Calovii Seiniſin.
preftigat. p. 29. ſeqg. Summam hujus hæreſis ſeu hæ-
reſeos Sſupra Part. 1I. p. 95. .asr. tradidimnus.
Foſtquam magna vontroverfi. arum pars inter
Proteſtantes, per Formulam Concordiæ ſopita aut
fublata eſſet; Samnel Hubherus, Bernas Helvetins
Wittebergæ Theologiæ Profeſſor aliquandiu pu-

blicus, novam controverſi ſam. de p ale,
46

Rec

Mone 6
rſenl,

oritco⸗
Ayitam:

felutinx
Plenaſit

ſit. An
inlerioten

, d

alhten

In Aca
Pyyfiſire⸗
nßi in P
1is Einke
oeſecnl
ſnt.

NOV

bant
Korn

Auelbetn
oyatores

Ihlut

1gar.,

im, H.

Diſſpena

1 el r.
, Aicn,

Pheltmn 0.
res d.
1 god

fetin .

Cile. A.
boneota
ri LL. commun. de Huberianiſmo fol. 8g2. ſoqv.

is l

Plan ſi⸗
Noc, and .
aroratus
Gamp.

wvumako.

eitlee.
Cher
ibotiin.
gelslenb .

s,

n

1 Hdn
gunt
,mie .

nmen

DN

RECENTIORIBLIS NEMPE SECuLI XVI.

——

8

263

.

velut invito damnari. Quæ ſententia cum ſcandali
plena fit, rejecta & à B. D. EÆtgidio Hunnio refutata
ſuit. Autor ejus ob pertinaciam officio motus in
inferiorem Saxoniam concefſit. v. B. Hunnii tra-

ad ſalutem. Francefurti ann: I6oz. edit. & D. Hutte-
Profeſſores Theologiæ publici, omnipræſentiam cornis
Chriſti in Form. Concordiæ aſſertam negando, no-
vas & infelices in Eecleſia lites excitarunt. Quæ

NOVATOR. SEC. XVII. CURR.
7 1. 7 4

Pontificiorum & Reformatorum Religio tum
nnoyminibus certis, tum doctrina diſcreta eſt,
quælibetnovos velhæreticos, vel ſchifmaticos aut
novatores in ſuo cœtu vidit. S
In Lutheranorum Eccleſta ineptire cepit Vi-

„

Hlione & prædeſtinatione omnium hominum, etiam
verſeveranter impœnitentium ad ſalutem æternam
movit; contendens, omnes homines ſic electos eſſe
ad vitam æternam; impios autem in fine vitæ à Deo

at. de Etern. Prædeſtinat. ſeu Eleét. fliorum DEI

In Academia Julia D. Heshuſint, & Hofmanna,
hoc ſeculo, magna contentione utrinque agitata

HERET. SCHISMATICIS ET

Oc currente ſeculo, quo Lutheranornum,

„

2

264 CAr. X. DE HEREf. SCHISMATTGCTS Er.

lentinus Weigelius . paſtor Techoppavienſis in Micnia

qui Anabaptiſtarum & Enthuſiaſtarum errrores in,
cruſtare & editis variis ſcriptis propagare ſtuduit.
Cum hoc ſenſerunt Eſaias Grifelius & Exechiel Meth,
nota in Thuringia Anabaptiſtarum nomina.

*

Eilbardus Labinus, Prof. Academiæ Roſtochi-
enſis, ut bonum cognoſceretur, peccatum neces-
ſarium fuiſſe, illudque parum à nihilo diſtare do-

cuit: ſed refutatus eſt à D. Grauero, vid. Lubini

Phoſphorum, ſive de prima cauſa & natura mali tra-
dtatum.

D §. 4.
In Academia Helmſtadienſi Heinricus Botius
tradidit: vi reſurrectionis Chriſti etiam impios re-
Wurrecturos eſſe. In Academia Tubingenſi, Theodo-
rus Thummius ſtatum Exinanitionis Cbriſti, cum
collegis ſuis, per nudam zναι deſcripſit; quod
Chriſtus in profundiſimo zsvοννννρο Gatu, etiam ſe-
cundum bumanam naturam cœlum & terram gu-
bernarit s ſed modo occulto. Rathmannus, miniſter
Eecleſiæ, Dantiſcanæ, efficaciam verbi divini im-
pPugnaſſe arguebatur. D. Georgius Calixtus Myſte-
rium &. Trinitatis ex ſolo E. Teſtamento contra Ju.
Aæor & MWeo- Arianos ſußfsienter probari poſſe, pri-
mum negavit; mox alias falſas hypotheſessyncre-
tiſmo aptas aſſumſit & detendit. D. Gonrad. Herne-

Jus, Calixti in Academia Julia collega, D. Majioris in rige,
. 1

ſen-

No
ſententie
lmn gropu
ſenispea

luter
um & h.
Ptione 1
aliz ſi
mnen hab
ſeni,
in biblio
Hie Aug
eroel
kalcaſee
Uuptellum
Mones,
Dulle⸗ 3
Wkom,
Cidoslit
thr. ele

. ingue

prelepta
ltucun
ſaurpiſit
e in aln
efenda,

NovAI. SFcu. XVII. CuxRn. 266⸗
in Mii ſententiam de neceſſtate bonorum operum ad ſalu-
Crorei tem propugnare viſus eſt. Vide ſcripta de his contrto.

tersEr.

elucei,. verſiis paſſim obvia.
AeA,
Grin.

Inter Pontificios, præter ſchiſmata Dominicano.
rum & Franciſcanorum, ſuper immaculata concoeo.
eNoſtoci. ptione Mariæ, prædeſtinatiene, prædeterminatione
unee. && aliis fidei capitibus, orti funt Janſeniſtæ. Qui no-
er men habent ab autore hujus ſectæ. Cornelio Jan-
AͤEς ſenio, cujus vitam deſcripſit Valerius Andreæ
ilte in Bibliotheca Belgica ann. 1I643. typis exſcripta.
Hic Auguſtini operibus omnibus decies, librie
vero de Grat, div. & liber. arbitr. plus tricies à capi-
te ad calcem perlectis librum edidit 1640. Pariſiis
4Mie impreſſum, cui titulus eſt, AucusrINUS; qui cra-
mue. Prones, Jeſuitas puta, irritavit maxime. Nam
M Bullas ab Urbano II. & Alexandro UlI. Pontifici-
,n bus Rom. contra Janſeniſtas obtinuerunt ſeveras,
H quibus liber Autoris dici damnatur & proſcribi-
NH tur. Defendunt autem Janſeniſtæ contra jeſuĩtas
um E guinque propoſitiones: (1. pars eſt: Aliqua DEI
seer præcepta hominibus juſtis volentibus & conannbus
irr ſecundum præſentes vires, quas habent, ſuni impogr-
n N 2 ſibilia deeſt quoque illis gratia, gua poſſibilia Jant:
4 altera pars eſt: deeſſe quoque gratiam, qua præcepta
ner hant poſibilia, valde probabile eſt: (2. Mmteriori Fra
ede ia in ſtatu nuturæ lapſæ nunqunm reſiſtitur. (3. ℳ
“ merendum & demerendum in Katn naturæ lapſe,
0 M non requiritur in bomine libertas a neciſitate „ ſed

nN, e

„

1

266 CAP. X. DEHERET. SRISMATICIS Er

—

ſußßcit liberias à cosctione: (4. Semipelagiani ad.

mittebant gratiæ prævenients interieris neceſſitatem
ad ſingulos aöbtus, etiam ad initium fidei, & in hoc
erant hæretici; quod vellent eam gratiam eſſe talem,
cum poſſet lumana voluntas reſiſtere vel obtempera-
re: (5S. Semipelagianum eſt, dicere Chriſtum proo-
mnibus omnino hominibus mortunm fuiſſe & ſangvi-

nem fadiſſe Hæc ſumma Janſeniſmi eſt. Ac licet je-

ſuitæ Romæ habeant judicem valde favorabilem;

tamen Janſeniſtas, quippe Regis Galliæ & Proce-
rum aliorum gratia nixos, hactenus opprimere

nequeunt.
. §. 6. 4

Reformatos etiam varios in ſua Eccleſia ſchi-

ſmaticos expertos eſſe, hiſtoria noſtri temporis

franc. (

hoſtea ver
Cllm aliis
Dite ucke
Ptopter A

belofun

foeratln

Excluſitun

Hildenti
Les. did.

non valuerunt. Deſinant ergo Lojolitæ Lutheranis
exprobrare ſchiſmata, cum in ſinu Eccleſiæ ſuæ ta-
lia habeant, quæ aPapa ipſemet Monarcha extingvi

Docdtring

riiat .

uuc,C,

confirmat. Nam ſub initium hujus ſeculi an. 1603.

Jacohu⸗s Arminius (alias Jac. Hermanni nominaba-

tur) Veteraquinas. in AcademiaLeidenſi Profeſſor

Theologus, circa quinque articulos Franciſeo Go-

maro & reliquis Calvinianis controverſiam movit:
1.) de prædeſtinatione: 2.) de mortis Chriſti univerſa-

litate & effeacia: 3) de converſionis noſtræ cauſa?:

4A.) de converſionis modo: F.) Denique de ſancto-

rum perſeverantia. Et cum hic anno 1609. vivere

deſiiſſet, Canradus Vorſtius, Socini hæreſi infeétus
ipſius partes tueri cœpit. Cum quo etiam ſentitRe-
monſtrantium promachus dectiſſimus M. ον.

„.

7

(Abodi, Cn

N Ca

lezin.

(lindä.

nunltſnn
Utate dec

neltin

deonne
Ultin 3,0

enonie

.
1

r NoVAI. SIG. XVII Cuax. 267

—

n. Piinin, ſedulus Arminii diſcipulus, quiin locum
uſian Franc. Gomari Leidam accitus fuerat ann. 1612.
Beste . poſtea vero in Synodo Dordracena ann. 19. una
4 n, cum aliis Remonſtrantium munere exauctoratus
l abire juſſus eſt. Nam Synodus dicta Dordracena
propter Arminianos ſen Remenſtrantes (ut alias à
nßn. libello ſupplice exhibito appellantur,) convocata
1696 fuerat. In qua ipſi inauditi, nec convicti damnati &
Ueltel⸗ excluſi fuerunt: plane ut Proôteſtantes in Concilio
⸗ Tridentino. Prolixa elſt hiſtoria, longæ ſunt amba-
khoc:

i ges. vid. Acta Remonltrant. & Epiſ. ola Armenian, Ec-
ne clſiaſtic a, & Tbeologicas 16é6o. Amſtelodami editas

6
inn S Doctrinam i ipſorum ſupr⸗ ſummatim ex D. ber-
t⸗ D Teri tab. p. 69. propoſui. Prolixius eandem iſto.
Tit pius & Curcellæus in Opper ſuis exhibent. Contfer D.
Calovi⸗ Coglidera. Arminaniſmi.
einei -. .7.
W 1pf Galviniani poſt Synodum Dordracenam
iud poſtea in Saupra lapſarios & Iinfra-lapſarios fuerunt
jhonum⸗ diſtincti. Quorum li cum Franciſc. Gomaro, Oob-

d NNN jectum prædeſtinationis (ſenſu Calviniano) bo⸗
kuul nunt ſapra lapſum; imo ſupra creationem in æter-
nitate decretum: bi vero dici untur, qui oiaum.
et Prædeſtinationis ponunt hominem jam lapſam;
e adeoque maſſam corruptam ſupponunt. Sed in
ν ultima aα εανσιαοα convenire ipſos, facile ex ipſo-
Ge6 rum hypothefi probari poſſet, ni jam Theologis,
utiti demonſtratum foret. .
anlede §8. 3.
4 AMℳ Dura illa Calvinianorum dogmata de 3Ws

=
S=S
=
=
—— —
=

terianorum,

—

— ——

268 Car. X. Dr HREr. SaIsMATICIS E·r«

Dei & eficacia meriti Cbriſti, dum in gratiam Armi-
nianorum emollire voluit Moyſes Amyraldus, Sal-
murienſis in Gallia Profeſſor, cum Teſtardo & aliis
HEypotheticis, ſchiſma inter fratres ſuos Calvinianos
fecit. Nam Andreas Kivetus, & Spanhemius ſenten-

tiam ejus de univerſali vocatione citra verbum DEI
& gratiam DEl univerſalem, (qualem ipſe bypotbe-

ticej ſub conditione fidei haut præſtabili ftatuit,)
non ſemel vocant deriſoriam, illuſoriam, fruſtrane-

am, hiftrionicam & deceptricem. Vid. B. Hulſemanni

de Anvil. Grat. p. o. ſeq. it. Andr. & Gailielmi Ri-

vet. Epiſt. Apolog. contra Moſ. Amyrald. & Petri

Alolinæi de Amyralai adverſus Spanheminm lbre

Omitto ſchiſmata, quæ Reformatos in Anglia

Partim propter codicem novum Liturgiarum ſive
communionem precationum fub auſpieiis Guilielmi
Laudi, Cantuarienſis Archiepiſcopi excuſum; par-
tim propter alia dogmataburitanorum; & Presby-
rum, in partes & turbas Varias traxerunt.
vid. Honorium Reggium, ſeu Georg- Hornium, qui ſta⸗
tum Eccleſiæ Anglic. deſcripſit Quacherorum col-

luviem, quæ inter Reformatos emerfit, Job. Joach.

Zentgrafius, amicus noſter honoratiſſimus, eli-

neavit. Jungihuic poteſt libellus Puritaniſcher

Glaubens⸗Spiegel/ cujus autor, eſt Petrus
Garqgz / prodiit Lipſiæ ex officina Ritſchii.

IIIn Belgio non ita pridem ſchifmata nova Re.
l for⸗

—

Oormitor
(üzenin
ſannuz
Fum fand
nenn Belte
Varvejene,/
erumpen
Noiih
tnui Hilſ̃
num ſupe
Mruche
keum, (t
allm ter

Aler
Uretofi
S ninamn⸗
torhereſte
(uama D.

9
arug daz

( mente
oglta pri
42,
lel ⸗
ern In

Orerenſe
onßhe
ch es

S

ian Ani .

1li, N.
, K ais
leinenos
iuſenn⸗
rhen N!
kmni,)
pAat
iſnint
leim N

46 ri

n hint

Mi
erem,
Colein
in, NA.

ökenſ.

enu n.

!.

ng
4 ſ 8
ſt,N 4

⸗

l ipt. .

— . P

Ee

NovA r. SECUI. XVII. CURR. 2569

formatorum cœtum turbaſſe, omnibus notum eſt.

Quis enim neſcit Rothii & Culmanni furorem? quis

Johannis de Labadie & Sociorumsociarumque no-
vyum fancitatis cœtum jactantium, & reformatio-

nem Reformatæ Eccleſiæ: Quis Heidanorum &

Cccejanorum concertationes in fammam jam
erumpentes? vid. Frid. panhemii Epißt. ad Amic.
de Novigſimis circa res ſacras in Belgio disſidiis, & An-
tonii Halſii Theolog. Hypotheticam, Lugduni Batavo-

rum ſaperiori anno editam. De Mareſii & Voëtii.

W,nuchii & Carteſianorum diſceptationibus nihil re-
feram, cum illorum Hibri ſtudioſorum manibus
paſſim terantur.

Autor quidem anonymus ante paucos annos
Thneto Pſychitarum hæreſin, de ſtatu, loco & vita A-
nimarum diſquiſitione edita, revocavit, & quia au-
tor hæreſis ignoratur, videtur illla exſpiraſſe, poſt-

gquam a D. Bebelio refutata fuit ann. 1671. Critto.

phborus Sandius autem præexiſtentiam Animarum

ex mente Platonicorum & Origeniſtarum etiam
non ita pridem adſtruere laboravit. Sed confuta-

tus a noſtro 7. Thomaſio & D. Bebelio ſiluit, interea

iſhe Arianiſmum propugnavit & Waclenm Hfß. Ec=

lleſ. ſeu Arianorum Hiſtoriam edidit, quam Gardi-

nerns in Anglia confuta vit.

Gneretsſte ſuperſunt, qui poſt Reformationem re-

lEiionis Papiſticæ, non ſine ſcandalo Eccleſiæ per-
verſo pacis & concordiæ amore ducti, diſſidentes

270 CAt. X. Dr HERET Scunlsaf. Er.

4

articulis religionis. (quii tamen definitionem ſidei
alvificæ ingrediuntur ac adeo fundamentales
ſunt,) pro fr atribusi in Chriſto habent, e eosqve in

ſua religione ſalv ari i poſſe, æque ac nos, temere ac
impie ſlatuunt. Hinc elenchum nominalem i in

Cathedris Eccleſiaſticis intermittendum eſſe cen-

ſent: ne forte offendantur adverſarii, & auditori-
bus im Pia diſidentium dogmata innoteſcant ma-

gis.

§. 13.

Nominis Gncretiſtarum origo elſte Creia, men-
daciorum Patria, juxta nota Græcorum pro-

verbia: agiαρ d& eUαᷣ: 6 6Ss 10
or. 2pnrGoνο. Inde vox compoſita æνα

X

ie. guff
interſe
unſ ſicont
Hnre

p. . ,

iinde
Tdlam &

Clon 1)
borumin
ſtohoe⸗

opnriτναααμι, quæ Cretico proverbio dicebatur,.
(sie (i

quoties fieret, ut qui modo videbantur hoſtes a-

cerrimi, repente in ſummam concordiam redige-

rentur, id quod frequenter evenire ſolet, maxime
ſi quandomalum aliquod inciderit utrisque com-

recenſet, ſimulque explicat paræmiam his verbis ?

Præterea oportebit & illud meminiſſe, fratribus iu
ter ſe diſſi Jentibus, obſervareque, ut potiſſimum ee
tempore conſvetudinem babeas & conviltum cum
ilorum amicii. Rurſum inimicos fugias neqve ad-

mittas ad familiaritatem, illud videlicet Cretenfi-

am emplum Jecutus, „ (eyrsc) Wπ α

cidoyres c& QSA“οσι+ e 7 α SNs Eo ³-

or r 0ιιια JsAvor 76, 24 ooνεπιιοτο, “

v, (2 S α εαντααν νNW⅜Hʒ,Gas

i. e.

„

ndemuire

den &
nKj
Uet

n⸗
mune. Plutarchus in comment. rs) Dia⸗

le igitn
tidlo, 5
Attractar

1i S n

8

ltei

I. r.

—,—

enenfi . “
nter ſeſe pugnarent, invadentibus alinnde hoſtibut,

omiſſa contentione conſuncti ſunt atque is erat, quem

Ginentaes
elbhſe i
Gteneteie
ündenin
mele cer.
Kanchlor⸗
Elent ⸗

e, M

i tN..

ſunz

ecunat.

utaker.
un khe⸗
HWM

t

Novar. SEC. XVII. Gunss. 271

1. e. qui fequenter cum fatlionibus G bellis inteſtinis

ili Gnoretiſmum APelalant. v. Eraſmi Cpiliad. cen-
rur. 7. 1. J. m. 27.

6. 14. 1

RErinde apparet, quod hæc vox Vi originis fu-

catam & ſubleſtam confœderationem & concor-
diam hypocriticam ſignificet. Atque inde à The-
ologis applicata fuit ſtudio quorundam Theolo-
gorum intempeſtivo, qui tam ſuperiori, quam no-
firo hoc ævo, aut omnium religionum Chriſtiana-
rum tolerantiam cum Arminianis ſvadent; aut
omnes, qui Gmbolum Apoſtolicum amplebtantur,
convenire in fundamento fidei Chrifſtianæ aſſerunt,
eosque (licet diſſentiant in quæſtionibus circa fi-
dem, & juxta annatis,) pro fratribus in Chrifio

habent; aut qui miſeere religiones & ex omnibus
quædam ſeligere more Philoſophorum enAXenzi-

„7 07 cum nonnullis Criticis & Politicis amant.
Hoc igitur ſtudium non inepto ex Græcitate vo-
cabulo, Gncretiſmus dicitur, & qui illi incumbunt
aut tractant, paſſim Gncrenßie audiunt. H

D. I5.

Hi autem vel ſunt aniverſalie Vel particu-

laris Syncretiſmi fautores & architecti: IIIi,
& quidem, qui craſſiores ſunt, hominem in quꝛ

vis religione ſalvari poſſe ſtatuunt: ut Franci-

ſcus Puccius, Florentinus; Autor libri de Keligione

Medici, gui elt Tboema, Browne, Eduardus Bars

Her-

272 CAP. X. DEHERET. SCHISMAT. ET

Herbert de Cherbury item Autor Tratlatns Theologico-
Politici, de libertate philaſophandi, qui creditur eſſe
Syinoſa, converſus aut perverſus Jjudæus, & alii.
Qui paulo meliores videri nolunt, bominem in qua-
vis religiene Chriſtiand, (dummodo in J. Chriſtum
ſe credere profiteatur,) ſalvari poſſe tantum ſtatu-
unt: Ut Daniel Zwikerus, Stephanus Curcelleus, Jo-
hannes Seinsis; neſcio, an H. Grotium his accenſe-
re debeam.
14.
Hi (nempe Syncretiſmi particularis patroni)
ſunt, qui vel SGucretiſmum inter tres magnas reli-
giones Europæ Lutheran. Pontif. & Calvin. moliti
ſunt: ut ſeculo ſuperiori, Interimiſtæ poſt obitum
Lutheri maxime noti, Caſander, & hoc noſtro,
Marcus Antonius de Dominis, D. Geergius Calixtus,
D. Dreierus & alii, non ignota Theologis nomina:
vel, qui inter Reformatos & Lutheranos contra Pa-
piſtas ꝙncretiſmum cudere inſtituerunt; ut David
Pareus, Gothofredus Hotton, Duræus & alii pacis
optandæ magis, quam ſperandæ Apoſtoli. Hos in-
quam deſcribere ſimulque ipſorum fundamente
excutere voluiſſem, niſi chartarum & temporis an-
guſtia abrumpere filum juberet. vide interim B.
D. Danhaueri Myſterium Syncretiſii, D. Calovii
Sneretiſm. Calixtinum, B. Hulſemanni Calixtin.
Gewiſſens⸗Wurm / D. Selau Entdeckung des
Syncretiſtiſchen Abgotts und Greuels / D. Bbie
Wagneri Alta Henotica & alios.

NOTI=

V. rr.
Geliu
pitru
Alimte⸗
Eentin

II. Er

—,. —

esbgi .

cteliturele

kaid

Glenir:

mtelesg t W

corGLan

gntumken.⸗

baccele

4 Gml,
nas keli⸗

gn roli
obiun

a

r atr
1t e

Sum

N.

Ndtena
enen

l gein
,0 “

4 CAie
N fo,

7

—,

MN

—

1 . *

(n) B.

LIORUM,

RELIGIONIS CAUSA HA-
BIITORUM.

CAP.
CONCILIIS IN GENERE.

. B. I.
Oncilii vox apud Latinos primum
ſignificabat nundinas; poſtea con-
ventum notare cœpit. Hinc qui-
dam Grammatici à concire, alii à
cencalare h. e. convocare derivant.

v. Iſidor. Orig. I. EI. c. 16. & Feſtum de verb. ſio niſic.

SGelliu 1. MW. r. 27. concilium 4 Comitiis diſtin-
gvit: «* (ait) qui non univerſam pepulum, ſed par-
tem aliquam adeſſe jubet. non CGoMITIA, Jea CoN-
CILIUM editere debet. In Conſtitutienibus Gratiani 3
Valentiniani & Theodoſii, Cncilium pro Dice-

S. Ccef

* B6 es , 5* õ

274 CAE. I. Dr CokcIIIIS

ceſi uſurpatur. Quia Conſtantini M. tempore quot- mhenin
annis in præcipua urbe conventus gebatur civi- AMaygre
lis. inde Concelium metonymice i& eſin notare (mmeru⸗
vevit. =
M 5§. 2.
Eocleſiaſtici ſcriptores Concilium pro ſolenni Cuneig⸗
conventu Eccleſiaſticorum & aliorum piorum ac Minezin
eruditorum virorum, ob controverſias in Eccleſia 0en

ire 4 1

ortas, ex verbo DElI componendas, publica auto-
ritate inſtituto, uſurpant. (hriſtiani Græci q. en ſinis
äl Eſtque Gaod vocabu- in win
lum recentius, & ab hoc fere tempore, quo Nicæ- lenoik
na Synodus fuerat coacta, obtinuit. Antiquiores, e lb
& quidem gentiles, Ynodum vocarunt coctum inperio
Deorum, & quidem eorum, quos malorum Sek- u
* tium appellabant, quorum numero, gun ex homi- trimnhu
nibus adſcribebantur, aαοροαα α αεb dne nllinn
9e dicti fuerunt Chriſtiani, qui Deos loqui ne- unnen
ſciunt, pro conventu hominum vulgo adhibent. Mn

. Grotius de Imper. Summ. Poteſt. cirea ſa- ma
cra c. 7. n. I. annotavit: diſtare nodum, s denaltti, ingenn
qui Græcis ιοσο αρορονο, eοοα dirt. Ciſlani
perſonis una in urbe locove commorantibus der un.—
1 Gnodas collegiumn on eſt, neque definitas hal et
perſonas. Concio igitur (Græci s ααο ia, aut l Atquet
a ιαον vocant,) hoc fenſu Synodus noneſt. D n enin
enim conventus ejus multitudinis, quæ eandem Ae
“ urbem (onf

anntn

„ ℳ

15

—

henſe Nolare

n o Genmi

unpin nu⸗
l in Peclen Clene
,Nhltnaun
ni ocleNX.

in ,otr

igone,

runt Cefun
ſonn gel.

ües w holal⸗
ad en
Pelgün
Coclien

IIIIGENERNͦA. 275
knpotelil.
urc⸗⸗

urbem inhabitant: At ca conv entus ordinem regni
alicujus vel Reipublicæ, ut Latine Concilium, it⸗

Eræce α⁵ο ⁰ recte dicitur.

§. 4.
Concilia, proutg. 2. deſcripſi gmus, diſlingvun-
Kur in uni verſælia, & particnlaria. IIla Græci Syno-
dos Oecumenicas nominarunt; Latini concilia ge-
neralia. oiss“n quidem univerſam terrarum or-
dem ſi gnificat; verum Græcos etiam id vocabu-
lum, pro imperio ſeu orbe Romano uſurpare ex Luc.
Ih, I. notiſſimum eſt. Sicuti Gelaſi n ricenas in ex-

ordio lib. 1. Act. Concil. Nic. adoαοον Patalor, pro

imperio Romano adhibet; cum ait, Synodum
Convocatam, & rαaοαναοα Puftcli& 4ααι ιιαν

ex omnibus mandi Romani provinciis: quæ ſane non

mundum univerſum conſtituebam, ſed magnam
ejus. Partem, ut ναα. Lac. C. I.

§. 5§.

Pariiculaxria Concilia alias WNationalia appel- .

Auantur: Græcis autem ννοαoο ρνuα⅓. Ea mimi-

rum, quæ neque apparatu, neque autoritate paria

ſunt Oecumenicis. Quia ex aliqua tantum orbis

Chriſtiani parte congregantur, aut non ab ipfſis

Auguſtis, ſed Epiſcopis aut Metropolitis indiéta
funt.

§. 6.
Atque hæc iterum non ſunt unius generis. Qua-

m onim a Patriarchis & Metropolitis in ſua dice-

ceſi convocata ſunt, & dicuntur Diaceſiana, ſeu
S 2 N-

SS . . S Z .

2776 Cauvr. I. DE CoNcCIIIIS D

Nationalia; ut Komana, ex Diœceſi urbis Roma- Guct

næ; Antiochenſia ex diœceſi orientis; Africana ſeu uolicrent
Carthaginenſia ex Africæ diceceſi, Toletans ex Hi- en ha
ſpaniarum diœceſi, & quæ ſunt alia hujus generis
in CGeanciliorum Tomis deſcripta. Dicceſis autem
feu ewvinngeig 5san=“ rMds smr‿αρiaας Xεασνα. e e,
tauvr. vid. Balſamonem ad can. XII. Concil. hente, pe
Chalcedon, fol. m. 194. edit. & Biblioth. D. Job. Lilii neretim
Briocenſ. Epiſcopi. Quare Diœceſis non ut vulgo Weagn
uſurpatur pro a6ςWας ius Epiſcopi, ſed plu- GoAguſk
Tium accipiendaeſt. =êð iimcee
Quædam etlam (particalaria) appellantur irerceſi⸗
Provincialia. Quia Rpiſcopus ſen Metropolita M ala
cum omnibus ſuæ provinciæ REpiſcopis & Presby- mum gn
teris ad illa convenit. Nam ορ αa6ναια n l
h. e. Metropolita ſeu præcipuus REpiſcopus metro- ſi ih
polin alicujus provinciæ inhabitans, diverſarum pmmi
in provincia aααααα Epiſcopos quotannis ſe- Mhetate
mel aut bis convocaxre ſolebat. vid. Can. 8. &un ſ, hzl
VI. in Trullo & Can. 6. æcum. UII. Nicen. II. Iem ilcpnian
can. 31. (in Samma Concil. Carandz eſt can. 35.] qui inn i,

dicuntur Apoſtolorum; & can. j. Nicen. . rfſilli
8 onxit,

Oecumenica Concilia habebantur, ubi conten- lice
tio aut hærefſis in Eccleſia creverat, ut etiam alia ſaucn
loca corriperet, orbisque adeo maximam partem gen
per vaderet: tunc undique accitis in orbe terrarum n.ne
Eccleſiarum præſidibus & presbyteris, Imperato- m ,, 6

nb Norr. res Gnodos Oecumenicas indicebant, quo dubia
Fandhl explicarentur, errores corrigerentur aC proſcri⸗-
mnter .. beretur hæreſis Eccleſiæ noxia. D
wi genen 2
WSan ANͤ.
Hoc vero, quia non potuit fieri, niſi volente
MlCeͤl. jubente, penes quem ſumma rerum eſſet, & qui
0,ℳ0, teneret imperium: ideo ſola æcumenica concilia
ur vocantur, quæ indicta celebrataque fuerunt edi-
i bihr to Auguſtorum. Nam religianis curam, ſau cis
ri Xατν Principi competere, adeo dubium
non habet; ut omnes, qui vel politicæ vel hiſto-
Ppelinml riæ eceleſiaſticæ pertiti ſunt, fateantur. Ariſtotel. 1 :
ſetopolt WII. P olit. 6. F. ani9 Ts̈? r cν s r αε„αιανρ dicit
Nebf. Teτοο ρνν — ſeu præcipunm eſſe eorum, v
naſl n Hει S A, ſine quibus oivitas ſſe non
gunen⸗ poſſit. Scriptores hiſt. eccleſ. Socrates, Euſebiu,, Jo-
Renn Temenus, Theodaretus, Nicetas & alii comprobant
genl. Imperatores vel ſponte ſua, vel rogatos ab Epiſco-
len pis, coëgiſſe Synodos. Ut mirum ſit paraſitlos
, N r Epiſcopi Romani, Cochlæum, Bellarminum, Azo-
“ rium & alios id juris velle abjudicare Cæſari, S&
fau/ papz vindicare. Primus certe Imperator Chriſtia-
nus, primam Synodum Oecumenicam non ſolum
convocavit, ſed interfuit ℳτι1ε ταιαι⁄* ααπιον
ner ens Jenbi&dεα tanquam communis à DEO E-
Ait piſiopus conſtituluts. vid. Euſeb. in Vit. ejus I. I. 6. 37.
,leici & H. Grot. libr. de Imper. ſamm. Poteſt. circa ſacra
inn c. 1. n. 7. nec non B. Hulſem. Breviar. e. III.
otel nam. 6. & Sibrandi Luberti de concil. lib. 1. C. 2.

2738 CAr. I. Dz CeNeILIIs
Unde & Proteſtantes ſuperiori ſeculo, cum Paulus ts colin
III. illis, per Paulum Vergerium legatum ſeu nunti- 116h.
um ſuum, perſvadere laboraret, iſtam poteſtatem
ad ſe ſpectare, Cæſaris & reliquorum Statuum eſſe
jus ſuum in concilio interponere conteſtati funt. Numa
vigd. Peiz. Svav. lib. . Hift. cit. Poſtea ann. 1562. (ntover
cum autoritas concilii dicti obtruderetur, iterum mgreſ⸗
reſponderunt concilium iſtud à Papa indictum fu- aναα
iſſe, cum non ille, ſed Imperatores ac Reges con- Qummg s
cilii indicendi poteſtatem haberent. vid Polit. Im. edecau

—

.

perial. Goldasti part. 27. n. S8. Cha,
§. 10. aN

Qvando Patriarchæ & Metropolitæ in ſuis Die- , e3
ceſibus aut provinchs convocarunt gnodos, ic
indultu & confenſu tacito, aut mandato fummo- umme
rum imperantium factum eſt. Imperatores enim he
Chriſtiani ob urbium ſplendorem, Epiſcopis ſeu Mienmn,
Patriarchis, ut Romano, Alexandrino, Antiocheno, tubdellehe
Hhieroſolymitano & (qui additus fuit à II. Oecu- ont
menica Synodo, quod novæ Romæ Epiſcopus eſ- iur)s
Eet) Ceonſtantinopolitana conceflerunt, iisdem in ſua yen,
dieœæcefi rerum Ecclefiaſticarum quaſi ſummmm (aele
nmnibunal, cujus imaginem adhuc in Patriarchis „ SW
Græcis deprehendere licet ſub Turcico imperio.
⸗ §. 11. emnnden
Alateria ſeu objeltum coneiliorum & Synodo- nan
rum fuerunt quæſtiones circa dogmata hidei & e en
mores, vel ritus, qui in Eccleſia retinendi vel abro- mMien,
gandi eſſent: ut eum ſana doctrina, morum probi-· e, 6
s

cum Paulus
ſen nunti.
hpoectaur

etuunn ee

Gekanunt.
Nn Nt.

.

ef,Keitun

Piauntr.
Neges o.
APotlt⸗

ſisie.

Npkllt, d

7
Oſunmo.
es eN..

Nos

niegn⸗

II Neel

giemul⸗

Ceninu

R lunn
ms
co e.

—

R

IN GENERE.„.

n. 1. & B. Hopfneri Diſpur. de oncsl. theſ. 25.

Noerma, ut credendi & vivendi, ita decidendi

279
tas conſervaretur. v. B. Halſemanni Brev. .. WIIII.

7

controverſias fidei ac morum in conciliis, ſola

ſeriptura ſacra eſſe debet. vid. Halſeman. l. c. numy.

79. 20. 27. 22. Hieronymus fatetur; nefas eſſe, ſi quid

Summæ antem Poteſtatis eſt, deſinire in concilio,

& acta ejusdem confirmare. Rationes vide apud

Hlalſemann. in Brev. c. MIII. n. 6, tt. 21. Hiſtoria ve-
tus Eceleſiaſticaid paſſim confirmat. Nam zeοο.
OorzriXν, ſive dedicatoria Epiſtola (ut vulgo red
ditur,) Synodi Conſtantinop. I. ad Theodoſium Impe-
rnatorem, diſerte rogat a Cæſare confirmationem:

Asαεαι vονιννι sαα ας iαααπ e, dαμαααατι

— . 7 c, — — 1— — 4 .
Py Dor, eα Aοαπς οα Tτα Ai H*νεαανασ A .nονiHσig

contra canonem c Il[vDiuvæ J. ſtatuant ooncilia. Et
hac de cauſa ſummis Poteſtatibus convenit, exem-
plò Coxſtantinz M. videre, e aτα αας et, .
Oαεμ αανρααυααε „ „ο. onf. Lubberti de concil.
libr. V. 6. 3.

Ig o s νοονααιπτα ιανριαα +αιαοα τ—w νοορι T

— „7 / . /
v tkAngiay vsrιαααι τα☛ &α r οoE*‿Xônhh
2 . X „ 22 . . 4
õ 76 GR: LQuapropter clementi:
am tuam obnie rogamus, ut literis pistalis ug, Gr-
nodi decreta confirmes; & quemadmodum literis in-
nitationis Eccleſiam honore es proſecutas; ita & ſi
gillo confirmes & finem imponas. Socrate l. . 6. Syr
M 3

nodi

4

—

280 CAP. I. DE CoxcrIIIIS

nodi Nicenæ decreta autoritate ſua confirmaſſe
Imperatorem teſtatur. Et Epbeſina I. Synodus, 2

Tveodoſio Minore &s Valentiniano III. Imperatori-
bus actorum confirmationem rogavit his verbis:

2 ðs 0. 1 2 —
cαταͤαυρνονuαιν τααα “ en r c ri
tsραερσεα ς; Jeeeres we Ar Ne-

. . 7 7 . 2
sve‿ÿS n r 6α Kαανα, & T Nes & Dααν„u;=
5 „2 W 2 — „ 4 6
7 Sνραu CeH Or, r& 3 r*. 7 Xiα νοαν
Sνρα aανεα τ ,ͥα dev Conf. Ei. Grot. libr.

cit. cap. Fl. n. I4- 15. p. m. 8. ſeqq. Hinc etiaam

eſt, quod Imperatorum legati & ſenatores, ſuffra-
gia abſentibus dominis ferentes, addidiſſe legan-
tur: Oau ezas * dlααονa, Apéon 0 geisſarα
ασπει ραα deoνdνo nobis juſtum

vigdetur, modo ita placuerit diviniſſimo & ſanctisſi-
mo Domino noſtro. v, Evagrii Hiſt. l. 2. c. 4. & Nice-

phor. l. 15. c. z. & ſeqd.
§. 14.

quam locum & tewpus conventus indixerunt, de-

ſignareEpiſcopos; Presbyteros aut alios etiam lai-

cos, quos concilio intereſſe velint. vid. Hopfnero
Diſput. Cit. Cap. 2. theſ. 15. 19. 20. ſeqg. Si autem hoc

negligatur à ſummis Poteſtatibus, Eccleſiæ parti-
culares de conſenſu partium, Synodum aliquam

cĩtra injuriam in principem & ejus imperium con-

vocare poſſunt. Utrumque hiſtoria Eccleſiaſtica

nlenda

S& acta conciliorum probant. vid. B. Hulſemanni
Brev. loc. cit. nuzxe, 6.

/

Magn.
(bijus ce
endi com
lorum,
ynocis⸗
adis, teg
um, luse
Imperate
ſenſu tri
MWan

mrg
err oc
aylin diſ
uiorelce

Principum & ſummarum boteſtatum eſt, poſt-

4 Canon.
(ve haut
Liſcopos
ete neof
. 8 . negl

Conarmmſe
Gocht

Ime Ao.

i velho:

kir D t
uni e
n e
Hic eian
es ſulir.
lenn.

goird

veræ doctrinæ aſſertio, & hæreſium damnatio;

6 Me-

mel) nt
genn, e
enl

, ſn

cle i i
i⸗

e

autiendas baberi, decretum eſt. Et hinc Syn

—

4

K. 15.

Magna impudentia eſt, quod Epiſcapus Rom.

ſibi jus convocandi concilia, præſidendi & defini-

endi controverſias ſoli arrogat. Hiſtoria conci-

liorum, quæ allegatur, nihil aliud docet, quam in

Synodis extra diœceſin Patriarchatus Romani co-
actis, requiſitum fuiſſe Epiſcopi Romani ſuffragi-

um, nusquam vero ipſ hoc jus, vel Eceleſiæ, vel
Imperatorum ac principum Chriſtianorum con-

ſenſu tributum legas. vid. Hualſemenni Peee

. contra Hagerum Okel. J.

. —

Einit & uſus conciliorum proximus eſt paruvs

parim diſciplinæ externæ in Eccleſia vel inſti-
tutio vel corrrectio. Uterque finis ad ſalutem Ec-

cleſiæ & ultimato ad DEl gloriam tendit, Zonaras

d

ad Canon. g40. Concil. Laodiceni, vi idetur utrum-
qve haut obſcure innuere, nam canon habet:

Eypiſcopos, qvi vocantur ad S Sy nodum, non opor-
tere negligere; X an1Iα 4 αανε
Seddνασ ei aTρπνιο rie enAeo,
cN 7 ch; Xonαν: ad bunc can. laudatus Zona-

ra commentatur ſequentia: Gnodos, ait,
ob tas controverſias, quæ vel de dogma-
tum veritate, vel de muléltarum agisitate e-

mergerent, aut ob alias canonicas quæſtiones cx-

IXN Qmrr 2821

.

yu 6

que a giſci linam 50 . atqne na
.

.

mores
f. Gos ede. Quorum ila fidem, Hi
nenes 2

Di/ a.

ae.
24. il. iete, aſee
. ihutee e

ler-
Canon. Eec
canon. nec non — b. Jaſteli
i – Eegin⸗ i. , aem.
Wune editum. it. Codic. ncr.
un. 2G3, Imperatore
Pariſiis a à Juſtiniano Int de .
e cn
S en er recenſione Iedei Fenrarit . .
dem 1i. lrſtadii denuo tpin exſe
dem He V
MWeierus.

§. 1.

la-
men dͤec
aut par H 8. ſed tan
Prætoria,

ra⸗S.
in Scriptu
& indicium ejus, quod Deus
ratio

ia Conci-
Nam ommi .
re ræcepit. ie Crru
credere aut gere Riri τνενα grmeri Si oria
ae nig e ditio hominum ku garie⸗ Gaalnian
Bode, * Nec Belklarminus ech FPonuſß
Ferrdenttprilvaddcbit, comprobati
1
pruden

eE V. “M
tatis autoritatem iiar V. in
cis veri theſ. 35. 39. 1744. ¹ D. en. ef 1.
Preuts, . S 21. 22 3 ſupglme
Dreviare

7. 182 “

Eif.

De NM

Fyo ille
nuNdat
(llenci

A melius
das hrret
Hio conpre
tollend
Privatimn

Myfiey.
Cermani

ſtea non

Tunt, r

Ehmni

Koig un⸗
enaſante

1 14 nlh.

Hin

ln e 6

NWE. 1 S . 5 5 7 —

JIIN CENERE. 28
ötiun F. 18.
an, De Neceſſitate Synodorum judicant Theologi,
Algnekt qvod illæ non ſint à Deo expreſſo in Scriptura 8.
tun mandato inſtitutæ, aut ut medium necefſarium
ümms tollendi controverſias commendatæ; ſed faciant
Efen ad melius confundendos hæreticos & opprimen-
e das hæreſes. Nam autoritas multorum in conci-
,ℳ, lio congregatorum publica, plus cenſetur valere
Gcl G ad tollenda ſchiſmata & hæreſes, quam ſi quis M
K. Privatim hæreſin confutare aggrediatur. v. B.

1 Hopfner. d'ſp. cit. thef. 37. Quapropter Proceres
umr Germaniæ in Dita Norinbergenſ 7 n. 1J. 22. & Po-
, anf. ſtea non ſemel, ævo ſuperiori à Cæſare petive-
u runt, ut liberuzm & Cbriſtianum concilium in

“ Germania indiceretur, quo controverſiæ reliIi-
gionis tandem componerentur & Eccleſiæ vul-
nera ſanarentur. Confer Wriederur, de Cauſ. B.
G. ib. 1. 6. 3.
wnel .
en Pin §. 19. .
d ura qui de Conciliis legere cupit, præter An-
ne tores à nobis jam allegatos, evolvat B. Lutheri
ne Tom. PHII. opp. de Concil. edit. Altenburg. f. 23 7. ad 296.
e i it. tom. VII. Jen. Germ. f. 221. ad 237. B. Gerhardi

do lim Confeſſ. Cutholic. l. 1. part. 2. c. 10. de Concil. it. Sl-
necceri, & Bulingeri traël. de concil. & alios pas-
n ſim obvios, quibus addi meretur recentiſſimum
R utiliſſmumque opus Conciliorum illuſtratorum:
quod Jah. Ludovic. Ruclim incepit, D. Sobate
mudl Pudovien Hartmannm autem abſol vit.

„ ””
—

r. TDr GCosert. -Er Srwon.
284 C

= CAP. II. è felisconci.
CONCIL. E ICIS. elidet⸗
OECUMENIA

” §. r. 0 ut.ſ,nci
Theologis, Synodos in Oe- orll
a cum Theologis. à partiales ſeu
Um ſubra ſeu aniverſales & partiales1
K oumenivas,

viſerimus; uupol
inciales diviſerimus;
ats, a E ilas ſervato hoc ordine
nunc viſum eſt, Paucis S d
ecenlere. S Omngladee⸗
A Theolegis quatuor tantum

. LAtetanent
dici queaat

. icæ& . e Aunnmn
õ eſinasæ c
merantur, quæ uar sEo*ναα. I. Epheſ.

c⸗ autinopolitanæ As Plemmn
. . . autinopoli mperator
Synodi: Nicæna l. Sharren decreta Imperat „ oadaſun
1. & Chalcedonenfit. elac e de ) Ge eee ie
ign, .
Juſtinianua, r

in imperio
tanquam divinas alnit. v. Novell. 133. mohuzcor
Romano obſervare j ä Poter e
i Oecumenicæ
ill⸗ Synodi Oe Impera-
nimvero, ſi illæ ⸗ c eſt mpe ðð
cendan gerr edicto Auguſtorum Code audiunt.) iim
qvi Vomini rie 6:as akvne L ann un
torum, qvi l plures numerentur je. emottn
r; oportet, nox ällcle
elebraniur: mlal egatæz. Nam ut mor⸗ indixe- bt,hion
,. 8 5 .
nue, Imperatores præter iſtas, adhuc a et h

bri ſint minores ab ipt Mlzets .
runt, quæ licet cele ritate ſint mr 2 tamen 4 it brin

„

osnulla

INod.

MN

gol nce
n

Petil

lcein
bocolte

clehe il.
i

11 n D

anni nl

A
4 us

N
ein

Lateranenſia, duo Lugdunenſia, uanaum Viennen.

2 .

„

OscuNENICIS. 285

tamen convocatæ ſunt. Si autem Oecumenica dici

velis concilia, a perſonls, en 7c ciksgnssne convo-

catis, dubium manet; an tale concilium unquam
fuerit in quo nullius particularis Eccleſſiæ conſen,

ſus deſiderari potuerit; ut adeo inepta ſit concilio-

rum œcumenicorum deſcriptio, quam Binius in
not. in coneil. Nic. I. Tom. 7. f. 297. adfert. Nos gua-
tuor illa «41 =So*αν propter autoritatem, dici æc:
menica poſſe, nulli dubitamus,

1

Quod dum aſſeritun, ſimul patet, hautquaquam
omnia decem illa Papzorum nota concilia, ad Sy-
nodos uni verſales referri debere: nempe quinque

ſe, anam Plorentinum, & altimum omnibus fraudi-
bus plenum Tridentinum. Nam neque legitime
coacta ſunt, neque omnes: Epiſcopi, quorum inter-
erat disdem intereſſe, convocati faerrut⸗ nec
cauſæ diſceptatæ Eccleſi aſticæ, ſed civiles, nec

modus conveniens conciliis Ghriſtianis fuit. Qva-
propter etiam autoritas illorum penes orthode- V

Xos nulla elſt.

4
E

Primum alias in Eccleſia Chriſtiana Concilin m
memoratur Actor. XV. quod Theologi ſupra lau-

dati, pro norma omnium conciliorum agnoſcunt?⸗ 2

Licet Baronius ad ann. Chriſt XXIIII. num. 17.

malit, primum concilium Matth. M.!1, iz. Marc.
JMVU lIII. 2

4 .

286 CAP. II. DE CoNcCII. Er SYNOD.

VIII, iy. Luc. X „15. à Chriſto & Apoſtolis fuiſſe

habitum; ſi tamen materiam concilii ex deſinitio-

ne ejusdem judicare debemus, apparet, nugas
eſſe, quæ Baronius fingit. Quas etiam merito cen-
ſores doctiſſimi, Caſaubonus Exercit. E. ad An-

nal. B. num. II. & Richard. Montacutius Origin. Ec-

doerunt
Il,n
ulllravi
dolur,

(Couler
lonm,

cleſ. tom. prior. part, poſt. f. 1779. ſeqq. Confutarunt.

Nobis autem hic quæſtio eſt de prima Synodo

Oecumenica. =è

J. 6.

iIla autem eſt omnium confeſſione Nicæna, co-

acta ſtudio & cura Imperatoris Conſtantini cogno-
mento Magni: qui cum primus palam & libere

religionem Chriſtianam amplexus eſlet, ultro con-

flandæ Synodi curam ſuſcepit; cum aliæ Epiſco-

porum ſtudio & precibus impetratæ legantur.

Convenerunt tuncpræſtantisſimi pietate & doctri-
na viri, ut plerique tradiderunt, treceni & oαο

decim Niceæ in Bithynia; ut Arii hæreſin, quam
ſupra deſcripſimus, publica autoritate confuta-
rent. Tempus non indicatur idem ab omnibus.
Duravit hic congreſſus non paucioribus annis
tribus. Græci conferunt hanc Synodum in ann.

Lbriſti, Cc OC1XXIII. Sic enim illi , & NinA

Deun
Cenletun
len 1 47
Macelo
&Filio
lequeb.
Percum
onah,
In ann. (
Verate
hon cor.
Pollitin
idqnod
farius
Videtur,
niucg,
U⸗ Auno

„ 2 „ — 1 S
ard dotts& αραο αναταυ. .e ee e
zeisS νααπνναααι.. Et hunc annum faciunt

DGCCXXXVI. a regno Alexandri Macedonis.

Ahhac Synodo Smbolum Micænem nomen habet.
v. quæ ſupra diximus part. I c. IX. Finito hoc con-
cilio Arianorum complices Imperatori non deſie-
DHZ rvunt

uis
e
um celed

el ile
dennino⸗
atet unnis
neriocen⸗
NKA⸗
Crinke
Ohkuncute
nSoi

Meereco⸗
g Cen⸗

Ulero col.
ilyiſo⸗
leunut.
hdhir
n Kod.

. anin

1 mih;

tbu⸗ nns

hon Wmin

ſduß
6

n

M 2
iGonde
ton

. s.
la,
. el

OECuMENICIS. l 2 8

derunt Regotium faceſſere. v. Euſeb. in vit. Conſt. 1.
III. . 22. 23. Acta hujus concilii commentario il-
luſtravit Gelaſiu⸗ Cydicenus, quem Kob. Balforerus
Seotar, culr notis Lutetiis ann. M. C. IC. edidit.
Conlter etiam tom. 7. Concil cum not. Binii & part. 2.
tom, 1 fyl. S
§. 7.

Founda S Gnodas Oecumenica numeratur & Te=

cenſetur, i imperium adminiſtrante Theodoſi⸗ 9 Priore
ſeu Magne, Conſtantinopoli habita: in qua hæreſis

Macedonii negantis S. Spiritus æqualem cum Patre

8 Filio divinitatem damnata eſt. Qui Macedonium
ſequebantur msvuarocarο6 dicti anathematibus
percuſſi ſunt. Hæc SGnedos ſecuta eſt priorem N-

cænam, annis LVI. ut Pſellus tradidit. Ita incidet

in ann. Chr. CCCLXXXIX. indicatorum COSs8s.
a ocrate tempus Eucharidæ & Evagrii tot annos

non compreh ndit: ut venire alicui in mentem
poſſit in Pſeli numeris poſitam eſſe notam 6. pro F.
id quod alibi quoque accidiſſe doctiſſimus Came-

rari deprehendit. Illud obſervatione dignum

videtur, præter decretum de S. Spiritu, canones

hujus Synodi ab Eccleſia Romana ejici. vich, Bi⸗

mi Annot. ad hanc Yuodam.

–—

N. 8.

Ternia Oecumenica Synodus eſt Epheſi e, quæ
uxta Pſellum annis XL poſt Conſtantinopolita-

nanm celebrata fuit. Sed alii an. XMV. faciunt.
Voerates indicat Coſſ. tum fiuſſe Baſſam & Antio-

chum.

N * . .

288 CAP. II. Dz COoNCII. Er SrNon.

cchum. Quod tempus i in ann. Chr. CCCCXXXII. ſe innuire
incidit. Hanc cCoëgit Teodoſius Arcadii filius, qui md. 6
Minor alias dicitur; cum Weſtorius Patriarcha
Conſtantinopoli hæreſin excitaret, negando, Ma⸗ lacia
riam Virgenem poßſe Oeowgoy dici: X⸗ 6os6⁵ (xlikumn
igitur cenſebat dicendam. Hinc crimen ſubiit ulumC
Neſtorius dogmatis, Chriſtum eſſe α„0α ar-⸗ Niaione
geν. Quod ipſe tamen diluere conatus fuit. Fiderent
Seripſit de hujus doctrina 1heophylaltas Pla- LNerdor
né hæc? Neρ 7r9 XESs or uerd turbarun
rz Auasaρα Geonορα 7αα, 8& alibi docuiſſe pheli
hunc, ait, r. S* sιααiε οα 0 e&, C 177 une Synocir⸗
eæ ric “αν α A bgoα PAe en det nu, n
α¹o Sσ*να Ta&NHτhhsv aun T0r so. Qui- num
bus hoc dicitur, & Cbriftum Deum eſſe tum demnm ino leg⸗
Ffalbzam eum reſarrexiſſet a morie: & non aſſamipſiſe naimd
FPilium DEI carnem in utero virginis, ſed natum in
hominem tantum poſten habuiſſe accedentem ſibi Cnal 8
Daeum. Nempe non poterat ille myſerium ad- mnr.
mirandæ awosεο divinz & humanz naturz in
una hy poſtaſi lapprehendere cœca ratione. Qua-
re in hanc hæreſin lapfus etiam communica- Lon
tionem 1huανα.νrr„τ utriusquè naturæ in Chriſto ninenſe,
negavit: ſcilicet r ραα+ sent “ ς αNXhα. re D
Oνα A*τbb. reS,a: & Avridec v ri ard ninan fi
1T1 õ Damaſcenus loquitur. æ atre⸗

—

Atque hinc colle gerunt Patres, Neſtorium, CCNN
2 9‿αα „ 31 nτπ) 78 ,„ RuS* 30 62 orαwa ens, D
IWIsαh. i. e. per illa duo, (naturas ſcil. non iſtong
hypoſtatice unitas) duas berſonas = G ete W

—

Nob.

OzcUVMENITCIS. 2⁸³9
I. tee innuere, vid. Theodori Presbyteri kaithi Pre.
ifüg parat. & MWMeditat. de incurnat, Chriſti Atz. Concil.
krk Wie Gelaſii Oviceni addit. p. 233. Accedente per-
GrAe icacia ipſe damnatus & in exilium acdtus eſt.
NNn CQrzterum conveniſle in hac Synodo perhibetur,
innmm Patres CC. cum autem OGrilli Alexandriæ Epilco-
. piattiones, nimis feſtinatæ & quaſi præcipitatæ
ns n vigerentur; non expectati Epiſcopi, inter quos
le N. SE& Theodoretus memoratur, nonnihil adverſando
Ne turbarunt. Confirmata tamen fuerunt omnia
thall. Epheſi geſta mox Conſtantinopoli, manſitque
AHE Synodi rata ac firma autoritas. Johanner Antio-
„ende chenus, reciprocis anathematiſmis in Orillam &£
„ E Aemnenem, concilio itidem Epheſi habito egit?
Dno in quo legati orthodoxi ita verberibus excepti,
ſemſi ut etiam in diſcrimen vitæ adducéti fuerint. Ideæ
Am etiame Aypsgeao“ iſtud dictum eſt. vid. tom. 1.
um Concil. part. 2, nabi fol. 223 ſeqq. acta fuſe ſatis enar-·
Nenund. rantur. “
Nee n .
unm Quarta numero Gnodus Oecnmenica eſt Chak
ulin eedonenſis, ſeu Chalchedonenſir, à Marciano Augu-
D ſto coacta Chalcedone: ubi doctrina BEutychis exa-
uu minata fuit, cum conveniſlent in æde S. Ephe-
im miæz Patres, quemadmodum quidam perhibent
run DCCCXXX. Eutyches autem, qui Dioſcoro fa-

Hee . vens, metu anathematiſmorum Cyrilli, duas in
m Chriſto naturas poſt unionem non ſecundumscri-
e pturas diſtinctas, ſed confuſas docuit; aαa‿Mοναα

290 CAbP. II. DE GoNCIL. ETrSYNOD.

— —

inquiebat, eX ο O sρuοαεαο τα νν
7 ⁶ρ 7τ οο Asrα εr— Suαν. αιαανOαααα
νοανναυ. Idem Eutyches negabat, corpus Chriſti
noſtris corporibus fuiſſe par aut ſimile, i, e. αασ⁰
mov. Incidit in annnum Chriſti CCCCLVIII. &
paulo antecedens Romæ cladem captæ à Genſerico
Vandalorumrege. Itaque Camerarius ponit hanc
Synodum poſt tertiam, annis XXV. cum Pſellus
exponat XXX. vid. tom. II. Concil. part. I. cum not.
Binii, ubi fol. 6. Epiſcopus Romanus Lee in Epiſt.
ad Flavianum Archiepiſ. Conſtantinopol. fatetur,
curam religionis à Cæſare Ygisaααααιατια ſibi fu⸗
iſſe commiſſam.

§. 10.
Quinta Ghodus E à'quibusdam orthodoxis
numeratur) Oecamenica, eſt Conſtantinopoli habi-
ta, quæ nominatur inde Conſtantinopolitana II. In
hac diſputatum fuit de Chriſti corpore; fuiſſetne
hoc O&αaY οαν1. e. quod lædi interireque poßet; an
ommis afflictionis & corruptionis expers,i. e. Oræ-
pTo". Quæ ſententia cum à quibusdam aſſerere-
tur, habuiſſe fertur approbatorem una cum Con-
juge ſua, ipſum Auguſtum. Hæc W.tam. eſt ſecuta an-
nis CCII. incidens in annum Chriſti DCLX. Con-

Venere tunc Patres CLXV. & damnata eſt doctrina
Aphthariocitarum, & comprobata autoritas Chal-

cedonenſis concilii, de quo adhuc aliqui ambigue
loquerentur. Rejectæ etiam Eccleſiaque extermi-

natæ ſunt Origenis & Didymi abſurdæ allegoriæ;
II-

inprimi⸗
ſententi⸗
Gendum
Hujus co
Katuerun
c omp

Gexta
ltemum
hiniano
toris, loc
Colyemn:

Cnſannzi

lelinini )
üleir e
6peſer,
Anadver
in gwie
tur, ſe
lnntem
kea Eur 4

XO.

er in
in
uCli
ie us⸗
N
elereo
puitkun
un Ml
t⸗
0) kren,
itr⸗

gtinhi⸗
tdl I
4 n
etole
ere⸗

4
m r

OEcCuIMENICGIS. 291

—

inprimis labefa ſtantes reſurrectionis mortuorum
ſententiam. Si Bedæ libr. de ſex ætatibus MWundi cre-
dendum eſt, Synodus Aquilegiæ coacta fuit, qua
hujus concilii decreta rejicienda nonnulli Patres
ſtatuerunt. Adeoque Patet, autoritatem ejus non
fuiſſe parem illis prioribus IV. concil. quæ æcρ;=
nmica omnium conſenſu dicuntur.

H. II.
dxta Gnodus Oecum. Conſtantinopolitana II.
iterum à loco nominatur, tenente imperium Ju-
iniano Minore. Convenere tum in Palatio Impera-
toris, Ioco cui nomen Trullus, multi Patres & ab-
ſolverunt inchoatas jam diſputationes tempore
Conſtantini cognomento Pogonati: qui pater fuit
Juſtiniani Minoris cognomento gοταaο quæ in
Trulleis canonibus „Sexta Oecumenica Synodus
appellatur, ut utramque una numero hoc indicari
animadvertatur. Occaſio fuit doctrins Monorbhele-
teram, qui duas quidem in Chriſto naturas confite-
bantur, ſed ular S6 “νσπ αsνονννuι⸗⸗ nünam vo-
luntatem efficacitatem ſtatuebant. Quo pacto
reipſa Eutychis & Dioſcori deliria nominibus diver-
ſis aſſerebantur. Hæc Synodus com putante Came-
ario, Vtam ſequitur annis CXXX. Quod tempus
erit finitæ diſputationis in Trull imperante Juſti-
niano cœptæ. Nam inceptæ illius à Conſtantino

tempus anticipabit annos circiter VIII. quod bre-

vius tamen facit Gratiani narratio. Maronitæ de-
creta iſtius concilii amplecti noluerunt, ſed Mono-
T 2 theletis

CaAb. II. DECoOoNCIL. Er SYNOb.

theletis adſtipulati ſunt, usqueè ad unionem cum ſe.
de Romana, quæ ſub Clemente IIX. tacta eſt. De

292

alio concilio huic oppoſito ſub Philippico habita,

vid. Binii not, ad hoc concile
⸗ . .
Septima Gnodu (minus recte dicta) æam. àlo-
Co Nicæna II. appellatur. Nam lrene cum FilioCon-
Ntantino Imperium tenen

—

ritus ”. & cultu ſeu veneratione imaginum, quæ decre-
tia fuit. Incidit in ann. Chriſti DCEXC. quæ ſancit
alias etiam quasdam usgiαα νονν confirmans
cçanones expoſitos Ancyræ Neccæſariæ, Gangris,
Antiochieæ in Gria, Laodiceæ in Phrygia, Sardicæ,
Caribagini: item 5õl ward rr S
l „ Dev. Pſekus refert hanc
S inter Oecumenicas. Carolus M. Impe-

ultimam¹
rfator occidentis oppoſita Francofurtana Syno-

do eandem rejecit. vid. Capitular. Caroli M. apud

Goldaſtum tom. 1. de M, S. K. J. Ex quo liquet, cur

illa Synodus in Eccleſia pro æcumeniea haberi
haut poſſit.
polt Septimam hant Synodum aliqui osavam
ponunt & Cenſtantinopolitaham IW. appellant, quæ
tempore Baſelii Imperatoris an. Ch. DCCCCLXX.
autore Adriano II. Pontifce Romano habita fuit?
in qua Photius Patriarehe damnatus, & reſtitutus
Iagnatius fuit. Verum cum hæc Synodus non au-

te, Nicææ convenere Pa-
tres CCCL. diſputatum eſt in illa de proceſſione Spi- .

v

ritztel
Rationen
utetit
llsſeué
cquodue
ppellant

Cun
lo poe
(CCCX

odina

nſyui

eranher⸗
icen ⸗
ur Norin

1

Nos cn
Nroger 6

Pllcim

ebres,
ar

in ise

cate

—

encund.

ctel. De.

olebitz,

n.10
uEio.
Ferere

ſinehe

Ge.
uC

Grſiei PD
Oonrmans

Grake;

Nn e

Ge M.
MIe.

—

—

toritate Cæſaris, nec de hæreſi aliqua, ſed ob affe-

Rationem dominationisPontificis Romani inſtitu-

ta fuerit, perperam à Theodoro Balſamone, univer-

ſalis ſeu Gecumenica appellatur. Ipſi Græci illam
quoque rejecerunt, Eſeudo- Gnodum Phetiananm

appellantes.

7. Camerarius inter æcumenicas Synodos ultimo

loco ponit Conſtantienſem, quæ ann. Chriſti M.

CGCCEXIV. Conſtantiæ in Germania ab Impera-
tore Sigismunda, Caroli IV. filio coacta legitur; ut
doctrina Wiclefi, Jobannis Haaji & Hierenymi Pra-
genſir, qui doctrinæ & monarchiæ Papali contradi.

xerant, examinaretur. Verum quam inique actum
ſit cum laudatis viris, quam impia etiam dogmata
ibidem ſtabilita fuerint, Acta teſtantur publica;,
quæ Norimbergæ excuſa fuerunt.

Nos cum recepta Theologorum doctrina, E.
Snodos Oecumenicas omnium confeſſione tales
aghoſcimus; reliquas modo recenſitas non ita

celebres, aut paris autoritatis ĩn Eecleſia eſſe ſcien-

tes. Quia partim controverfiæ in iis diſcepta-

teæ non par momentum cum illis prioribus ha-

bent, partim non ita multi docti & orthodoxi vi⸗-

ri in iis convenerunt; licet ab Imperatoribus con-
vocatæ fuerint. Cætera vero Pontificiorum ſex
concilia, hautquaquam pro Oecumenicis a.
S TIT 2 gnof

COCOlnsscuHEICIS

CA D. II. De CoxNcIL. Er SzNoD.
294 àA P.

ro 1 5 8 sr
&½ i poſſunt, certe ατσπ☛ 7ονσ αHααια 7 5
3
Snoſei P

Ac vα☛ Jr. ev à ρα α

16. jus 4 .
octrinam
De Tridentino eAuh auſus doe inan
ii tur
ificii ſequuntur, gencllint ſuprs
hodie Ponti rn etee Auec
editunn ilium à
non⸗ 0 Kcnegieni aut generale conc
e
non eſſe

ificiis multa in eo im-
ſt., quod ab ipfis Lontincdizmu l SGelie
dicbat ſ vid. P. &waviue . tarem publſicam
a imt. vid. iber i
proba diebantur, li imi querenti-
m audit . TII que
voces paſſi 1 Concilium opp cle-
. eccle
er Tridentinum imo libros precum c
Pper lib. os. imo itos, ibidem
. an lib. 1: 1408
m⸗ V. unentg iteil concilii . Kanfer ad an-
icart j 1602.
enrn vetitum fuit ann. 160 endus lib. 1. p. m.
intro it. Hiſtor. Thuani. Gram Cardinalem Pero-
num G . 7. D f iſſe inter . in
72. ſcribiĩt: diſp rat ac Sdavarenum: , ipſe di-
. 2r 0 4 — . kanum!?
Gud. H concilium tarmtr hanc legem:
it, nihil vetare admit iæ libertat
cit, nihil v . um Corons reg onum
3 ndicio Jur m C* xempion ,
. itesne privilegiorum, 6Geloran vſe cok.
e S aut Sõ erela o. Metee:
1ue ĩ notabilis eſt qu 7, ui quodl
i notabi Ae⸗ ulis, ut 4
7elir Ge ieniennte, nia tee⸗ mretuicnti
Voiten “ cogen Baſileenſi n t, 7uod M
uerebatte in conciliis id anze Neogorew, e⸗
ee at, e halice „t quæ ſola Epi umero nar
vocem :
& ipſi ſoli voce

—

oner ali
Hirejuce
Her et i
Ahikuit,
ſune (vt
Laruiu di
le Calce
Cadencdo)
ßen
llem 2.
Mravgs
lMoruf
Huhnauto
Doterit:.
Nenſisin E,
Proteltztion
Suehexfer
ce ſt (Oy
lahent,
ſocari don
. . 25
4 ial. F.l
iun Statn

uqumte

gunlhemnn
Ut den
E. Heige
Gitan
voli Il⸗

.

4

, R

odnnern
un
uc aen
Mrituni
addete
neoin⸗

lhlam

Cetti⸗

m eecle⸗
ibiten
tad ar⸗
h. k Nr

geliemei
N1 N
nockegn
cunst
nginunn

1 1 ict

. Hencch .

1 6 .

,Ke
mel

G.

=

OECUMENICIISRZ. 295*

tiones alias æquet aut ſuperet, ſicut ſeripſii L. 1. de ge-
ſtis ejni Concilii Eneas Glvius nondum Pius. NB.

Hec eſt ila HELEN A, quæ nuper TRIDENTII.
obtinuit, Comm. in Ep. ad Tit. Oper fol. 473. Et

ſane (ut jam nihil de Litularibus iſtis Epiſeopornm
Larvis dicam, vid. Dudithii Epiſt. ad Maximil.i II.
de Calice Laicis & conjugio Sacerdotibus con-
cedendo,.) Tridentino Concilio intererant Præz‚la-:
ti Hiſpani tum 31. Galli, 26. Genmani z. Laſitani 3.
Foloni 2. Ungari 2. Anglus I. Flondri z. Croatus 1.

Moravus 1. Ilörici 3. qui umiverſim faciunt 83.

haialorum vero erant 187. Quanta igitur ſit concilii

hujus autoritas, quivis non obeſæ naris judicare
poterit. Innocentius Gentilettus, JCtus Delphio-

nenſis in Exam. Concil. Tident. l. E adducit varias
proteſtationes contra ilud prolatas. Angliæ quo.
que Rex ſcripto concilium rejecit; quod a Pontifi-

genben ce ſit corwocatum, cujus ille rei poteſtatem non

habeat;, de Cæſaris atque Regum autoritate con-

vocari ſolita eſſe concilia. vid: Hortlederi-Tom. 1.

lib. 1. c. 25. 29. 30. nec non Goldaſti Politica Im-
perial. fataoo. & 1I266. ubi adducuntur Proteſtan-
tium Statuum in Germania Rationes, cur illud ceu
iniquum rejecerunt. Dogmatum falſitatem ma-
gnus Chemnitius, in Examine ſupra laudato dete-
xit. Quem ſecutus eſtex Reformatis Jubann. Hein-

rvir. Heideggerus, quĩ Anatomen H'ſtorico- Theo-
lagicam Tiguri non ita pridem edidit. vide etiam
Caroli Molinei conſilium ſuper facto Concilii ni-

T 4

* . 4 7
— X N

4

296 Car. III D Swop. PAäric. Er Corro.

—

Ninnni, quod D. Scherzerw Tom. 1. Biblioth. Pon- „Cn

tificiæ ſuæ inferuit. ojc /
UDW CA, III. ite
SVYNODIS P ARTICULARIBUS inianin
ET COLLOCVIIS RELIGIONIS CAUl. (qguſue
“ SA HABITIII8949. publi
e
§8S. 1I.
Rdo nos ducit ad Gasdos particularer, qux
& Wationales dicuntur, ac à qvovis principe ninu⸗

aut imperantibus in ſua civitate indici pos- J 0,
funt; vel, ſi ab Epiſcopis aut Metropolitanis le- Ceculn
guntur convocata Concilia, id conſenſu & autori- Mhetin
tate ſummi Magiſtratus factum efſe cenſendum Adomni
eſt. Talia autem permulta in Conciliorum tomis WDl
reperiuntur, quæ heic recenſere nimis prolixum Litpettr
foret; ut ſunt Nomana, Antioehenſia, Gallicang, ltr, C
Joletana, Braccærenſia, Africana, ſeu Cearihaginen- aiien
ſa; item à Rege Francorum indicta Aarelianenſo, Iag ſaig
Avernenſe, Pariſienſe, & ſimilia. v. Concil. tow. Il.

es, keyoe⸗
part. 2. lom. IUIIl. part, 1. ſebk. poſter. tom. III. pari. 2. i ge
tom. W. part. prior. & ö poſter. enm not. Severini Bi- uneſenm
nvii. Snm mam Conciliorum emnium more Pontifi- (mii do
ciis uſitato, exhibet Franc. Pongus Cariolano: vehk kaiienar⸗
qui brevior eſt, Bartholom. Caranza, cujus dum- ümumfin
mam concil. Franc. Glvius additionibus auxit. In edi 1
crxompendio præcipua etiam recitat Dav. Chytreus ene

tnn RTIGIONIS CAusA HanirIs. 297
bloch r in icaraheg. Concilierum, Onomaſtico ipſius Theo-
logico ſigiansie. = l
§. 2.

Nos potius recenſebimus Gnodos & Callguia,
quæ à tempore Reformationis, partim Auguſtanz
Confeſſioni addicti, partim Pontificii, partm Cal-
ANINSS viniani religionis cauſa habuerunt. Quorum ali-
. quua fuere Plennia, alia minus sſolennia; in illis plu⸗
1 res publica autoritate convocati ſunt rologaentes:
in his Pauciores convenerunt.

, I §F. 3.
iui Primum Auguſtæ Vindelicorum ann. 1518.
iain⸗ d. 23. Octobr. habitum eſt inter Lurherum &
iſn Cardinalem Cajetanum. Nam Maximilianus I.
Raek. Imperator Lutherum, inſtinctu Papæ Leonis X.
Cufnin ad comitia, quæ tum temporis celebrabantur,
lrom m vocaverat. Hic bonitate cauſæ ſuæ fiſus 60 venit,
Gsim & impetrata publica fide cautionis à Cæſare in-
Nmt dultæ, C ajetanum acceſſit. Qui ipſum humaniter
Cnbln excipiens duo propoſuit juſſu Pontificis, prinumnm
A ℳ ut ad ſanitatem rediret, & quos divulgalſet erro⸗-
Gnlinl res, revocaret: ſterem, ut ab ejusmodi ſeri.
„ Uim. ptis, quæ tranquillitatem Eccleſiæ perturbarent,
„Oemn A inpoſterum abſtineret. Lutherus, cum ſe nullius
e erroris conſcium eſſe reſpondilſet, petit demon-
ſtrari errores objectos. Ibi Cajetanus indulgen-
“ tiarum vim & Pontificiis R. dignitatem prædicare
ccpit. LutherusS. Scripturæ autoritatem urget,
ℳ camdue Papæ autoritati prætert. Contra hanc
en, B T 5„ Caje-

8 CAp. III. DE SvNOD. PARTIC. Er CorLOC.
29 . III.

— ke.
i nihi oteſt, minis Lut
bi nihil reponere p futhe⸗
ahterrere inſtituit. At Lutherus ad ponufteen
melius doctum, & tandem ad publicum co
rovocavit.
P .

lio, Li iſputatio
Anno ſequenti, menſe Julio, Tigſigdithutene
inter Andr. Carolſtadium (nondum roe deo⸗
inter 8& Johb. Eccium, Ingolſtadien en eo⸗
ſep iictun habita eſt. Carolſta dun eo⸗
okaen. eſt Lutherus, qui ſalvo anhe *
Principe impetrato, cum Eccio niten
gio bia, de purgatorio, indulgentiis, p ee
Uie, Gace goa poteſtate dilait. inie de
ii pla pro ie 4. n anneiiunen
ripen draile ce unicatione & Proſcri-
tione . .

PI. eſt. & D. Pfeifferi Lipſiam.
§. §

J 4* ii J. Papa
Poſtquam ann. 1520. d. 15. „R õ D
tenni bulla edita, Lutherum 0 8 4 ius ad
Wienn angelica excommunicaſſet; 1P Huno ſe-
e lum v Imperatorem literis datis⸗ ee⸗
carnti d comitia Wormatienſia a Cæ a iscom
ad s. Aprilis, diſvadentibus licet amick s
Parit, & coram ipſo & Bnpar znia reſponclit.
Boctrina fidei magna animi con an tinr, d. 8.
Verum Ceæſar, ut Pontificiis gratific

Maji Lutherum proſcribit, quem Ele dert.

—

lericusi
hominibe
herecet
fiWitte
le ſtatua
Uneret,
atam 4

Luther
perſtitio⸗
10 lbru,
Hon Caro
Næx h⸗
temconk
liocol
larciler

Lodem
bedrumk

(anos

oqui un.
uumelt.

Anno
Collocnin
Us, Ba4
lontifci
1 Hel Ve
Meſenti⸗

no

—

neluure.

otißcen
cCteltuun

htore c⸗
ſen The⸗

Edun .

uteor.

zutfuh

Niti

hnſ.
ftunnt

oLMNA

Atninn
N Unns
is,

C n
cco

eht,
i un
clend

4 . .

in d
kero .

e

dericus in arcem Wartburg. clam, (octo tantum
hominibus ejus rei conſciis) deduci juſſit. Obi cum
per decem menſes delituiſſet, ann. I522. d. 6. Mr-
tii Wittebergam rediit, Carolſtadio perſvaſurus,
ne ſtatuas & imagines templi ejiceret & furere de-
dlpneit

ſineret. De proſeriptione Lutheri v. Erauchii lau-
datam diſſertat. n. 9. p. m. 165. ſeqyj.

F. 6.

Lutherus, qui poſtea ann. I523. ritus Miſſæ ſu-
perſtitioſos reformaverat, & ann. 1424. Eraſmo
acd libram de viribus liberi arbitrii reſponderat, nec

non Carolſtadium primum, verba inſtitutionis S.
cœnæ cum Zwinglio & Oecolampadie perverten-

tem confutaſſet, Jenæ d. 22. Auguſti cum Carol-
ſtadio collocutus de Euchariſtia publice explican-
da paciſcitur. MU

§6. .

Eodem anno Ligurinum, inter Zwinglium &

Fabrum Pontificium, & Groningæ inter Domini-

canos atque Sacerdotes Eccleſiæ D. Martini, col-
loquium de Religionis Pontificiæ erroribus habi-

tum eſt. .

4

Anno 1526. duodecim Helvetiorum pagi
colloquium ſuper controverſis religionis capiti-

bus, Badenæ inſtituebant. Venerant eo præcipui
Pontificiorum Theologi, Faber, Eccins, UMurnerus;

ex Helvetiis Oecolampadius aderat, qui & contra

præſentiam realem corporis & ſangvinis Chriſti
& con-

1

RHILIGIONIS CAus/. HABIIIS 299

.

ſervaſſent, religione, omnes permanerent, & con-
Miced

Annal. Evang.

pe Celloquio ni Comitiis Auguſianis ann. 30

1

300 CAP. III. DE SvNOD. Panrc. Er Cortoc.

ultitute

& contra Transſabſtantiationem, invocationem San-

Roram, purgatorium & imagines diſputabat. De-

cretum ibi factum eſt, ut in ea, quam hucusque

cilii ſequerentur autoritatem, neque novum do-
gma ullum ſuos intra fines admitterent. Eodem

anno Homburgi inter Fanc. Lambertum & Crato-
nem; atque ex Pontificiis Nicol. Herbornenſem de
Religione actum eſt.

Anno 27. Upſaliæ in Svecia inter Olaum M. „ eelen

GSGallum de Religione Pontifieia abroganda diſpu-
tatum eſt. Olaus illum acriter defendit: Rex au-

”M

„„

Pra actu
lnpact
XZwin
diain⸗
rant e
cumI
taria C.

ſeiſaet

tem Guſtavus poſt concilium Oerebröenſe conci-
oenatores Evangelii a ſe auditos ſingulis cathedra-

libus Rccleſiis & earum Epiſcopis commendavit.

V. Loccenii Hiſt. Suecic. lib. V. p. m. 246. ſe4

§. IO.

Anno 29. Philippus Landgrafius Haſſiæ Mar-
burgi convocavit Theologos; ut de &. cœna con-
cordiam inirent. Ex una parte aderan
74, Melanchthon, Juſtus Jonas, Johannes Bren-
ius, Andr. Oſiander & Agricola: ex altera par- uo

te Oecolampadius, Zwinglius, Bucerus & Hedio.

Sed utraque parte in ſententia ſua perfſiſtente,

Concordiæ ſpes fuit fruſtra. v. SReidan, & Sultei,

1 Luthe-

Annd

tes, Went

(isſ
Iunn 4,
Inconcil
titcios⸗

ſprununt
Aalltran⸗

. in gui

Uum & an
Eng

n

tenn NM.

da. De-

noieele

1 A⸗
Ged

„oen
76.

on1
n⸗ . l⸗
Rei.

cobel⸗ 2

carbectt.

reauit.
tes, menſe Februario Saalcaldiz conveneruntad-

k

Me 1.

1tnst

vnt
hunnt⸗ l

T

. 1.

RLICGIONIS CAusA HABITIS. 301
inſiituto, ubi Confeſſio Proteſtantium exhibita, fu-
pra actum eſt. Anno ſequenti Ulmæ inter Oece-

lampadium & Georg. Oswaldum, denuo de & cα
& Zwinglianis controverſiis actum eſt. Anno36.

Witteberge i inter Lutherum & Bucerum concor-

dia in articulo de S. cœna denuo tentata eſt. Vene-
rant eo Wolfgangus Capito,., Martinus Buceru,
Volfgangus Wuſculus & alii Theologi, cupientes
cum Luthero & cæteris Theologis i in re ſacramen-

taria concordiam inire. Quæ tamen cum ex par-

te Helvetiorum male fida fuerint, pau lo poſt re-
ſciſſa eſt, vide, quæ ſupra Part. 1 annotavimus.

§. 12.
Anno 37. cum dies Concilii inſtaret, Proteſtan.
ductis ſecum Theologis, quos ſupra deſcripſimus.
Tum Articuli à Luthero fuerunt conſcripti, qui

in concilio eſſent exhibendi. Hos a loco SWnaltal-
dicos appellant. Anno 41. Wormatiæ inter Pon-

tificios, & Proteſtantes colloquium inſtitutum eſt:
In quo collocutores Philſippus Melanchihen G&

Joh. Eccius, de peccçato originis per dies tres di-

ſputarunt. Quod ipſe Cæſar abrupit & Ratisbo.

nam transtulit: Ubi etiam Julius Pflaug, Grepperne
& Bucerus comparuerunt. Cæſar librum obtu-

li, qui conciliationem dogmatum controverſo-
rum & quidem præcipuorum continebat. Verum
falſitas 8& veritas combinari non potuerunt: igi⸗

i IX

tur res illa ad concilium futurum denuè reje-

4
4 2

302 CAbP. III. D· SyNOD. PahTIC. ErT Corroo.

cta elt.

§. 13. S

Ann. 46. d. „7. Jan. Cupciliabulum Tridentinum

ir int
tanpl
iatio de
illorin,

inchoatum fuit, quod ſemel atque iterum abru-

tius, Sehnepſi as, Vitus TWeodorns S& Johann, Piſtorius
tum adhuc Lutheranus. Anno 48. Formula INTE-
KIM, lucem aſpexit, quæ poſtea multas turbas exci-

ptum, annos duravit octodecim, ut ſupra dictum.
Eodem hoc anno Menſ. Jan. & Febr. Ratisbone de
Juſtißcatione colloquebantur Malvenda Hiſpanus,

Pontificius, & Bucerus, nec non Orthodoxi, Bren-

tavit. v. Daſerr. noſtlam de interim ug uſtano.

Anno 47. Wormatiæ, Melanehthon, Ererd.
Schnepfiar, Brentius , Jacob. Rungius; & ex parte
Pontificiorum, Staphylus, Michael Sdonius Epiſco-

pus Martisburgenſi. , Delphius Jußfraganeus Argen-

tin. de norma Jadicii in controvwerſiis Religionis

collocuti ſunt. Sed Pontificiis abrumpentibus

colloquium, res ſucceſſu caruit. Inter Proteſtan-

tes interim, diſſenſio de rebu⸗ adiaphori. diſputa-

tiones peperit varias.
1I15.
Anno 60. Colloquium Heidelberge habitum

elt 1 inter D. Maximil. Morlinum, M. Roſſelium,
(tunc adhuc Lutheranum!) &ex altera parte Cle-

vicium, qui cum ſociis Calvinianiſmum in Palati-

natum introduceère laboravit; Sicut anno 57. Job.
Laſeus, nobilis Polonus, illum in regnum Polo-

niæx

Aun
keltante
nor⸗
fſublecr
Egerun
(erel
ſuſpech
Krarent,
kere,
quo mig
Vid. ni

Boc-
log nint
lca v⸗
exhi bite
4 pi non,
Rer coll
„ Dl
Acla der
9 8
un: 4

n REBTIGIONIS CAuSA HAITIS. 303

—

ndd. niæ intulerat, & P. Mariyr ann. 49. in Angliam
tftransplantaverat. Eodem ann. 60. Vinariæ diſpu-
tatio de peceato originali inter Matthiam Flaciumg
Pidinttunm Fittorinum Strigelium habita eſt. M
terun d . =
lilmeeee Annoél. d. 20. Jan. Numburgi Principes Pro.
—R teſtantes convenerunt, ut exemplar authenticum
lit, Ner. Aug. Confeſſionis, ab 60 quod Melan pihon an-
1 tnda nO 540. mutaverat, recognoſcerent, eique denuo
W ſubſcriberent. Præterea de Concilio Tridentino
miset, egerunt, decernentes, legatos eſſe mittendos, qui

u querelas in Pontificem R. & exceptiones judicis
hn ſlſuluſpecti locique non tuti proponerent ac demo.—«
ſtrarent, ſe legitimi concilii autoritatem non defu-·

nbin gere, nec per ſe, ſed hoſtium ambitionem ſtare,
A hun quo minus concordiæ ſanciendæ ratio habeatur,
n 4 vid. Ihuani libr. 25. & Chytræi Cbronicon Sax, f. 5Ssj,
Ngs g9. 7.ag
nnin FEodem anno in Gallia Rex Carolus IX. Col
etkwei loquium Posſiaci inſtituit, ad quod data fide ppu-
ni Cie blica venerunt Beya, P. Mariyr, & Moloratus, hi H
exhibito Regi libello, quatuor petunt: ut Epiſco-
Uen pi non tanquam judices, ſed partes ſedeant „
Nd Kex colloquio cum ſuis Senatoribus præſit:? ut ex ſo—

4 lelin lo DElI verbo controverſiæ decidantur: ut denique
enbine acta decretaque per MWotarios in riptis annoten»rrurnrn.
hun nke d. 9. Septembr. fit Rege præſente, actionis ini:
unſit tium: tum Bexa explicat, in quibus cum Pontif-

304 Car. III. DE SNoOD. PARrIC. Er Coro0.

ciis conveniant vel diſſentiant ipſi; & denique
porrecta confeſſione, cujus capita examinari ſup-

lex petebat, ſinem facit. Cardinalis Lotharingus
d. 16. Septembris reſpondet ad duos potiffimum
articulos de Eceleſia & & Cœna, utque huic articu-
lo, prout in Aug. Confeſſione habetur, Beza ſub⸗
ſcribat, petit: ille autem in habito poſt conſesſu
ſubſcribere renuit: tandem ſine concordiæ ſpe,
colloquium abruptum eſt. vid. Ihuan.l. 25.

§. 18.
Eodem anno in Saxonia inferiori Lüneburgi,
inter Theologos Saxonicos colloquium habitum
eſt. Convenerant Theologi Lubecenſes, Magde-
burgenſes, Brunſvicenſes, Lüneburgenſes & Wis⸗
marienſes; diſputantes: (I. de corpore doétrinæ:
(2. damnatione Heterodoxorum: (3. de jurisdittio-
ne Pontifcis. Nam Calviniſmus in Saxonia ſu-
eriori ſenſim irrepens, Eccleſias &Scholas per au-
toritatem Philippi infecerat. Itaque Theologi ſin-
ceri in Saxonia inferiori mature obviam ire malo
conſultarunt.

Anno 1564. in monaſterio Maulbrunnenfi,

quod in ditione Würtenbergicaeſt, d. 4. April.
inter Calvinianos & Lutheranos colloquium in-
ſtitutum fuerat, præſentibus Friderico Palatino
& Chriſtophoro duce Würtenbergico. Materia
illius fuit partim Aajeſtas bominis Chriſte, inpri⸗
mis

nis ige
uſimpli
laſint.
Aindeoe
fuerint
un, h
cum, 50
funcuse
Brertiu
his nota
lodtium
Propaga
Interim /
ulatione
auc leii

Annor
tsAuge
guium
PlOS Th
logi de,
iberar
mmoantien
tro einoe
Unnis 50
c ne

pub

Cotoe.

Cenie.
Cüuriſp⸗
Ottanngus
Nälmm
icarued⸗
ſh⸗
Ccoreksl
orlir hen

.

Lirbone,
m ubirumn
e
4 gechtine⸗
ruhe
Oenolinln
Colshetr
Thenagir
umitemd

7, (e e

.
Nn

RELIGITONIS CAuSA HAEBTTTISs. 305

mis ubiquitas, quam vocant; partim verba cœna S.
an ſimpliciter, ut ſonant, absque figura accipien-
da ſint. Colloquium toto ſeptiduo duravit, nec
aliud eo effectum, quam quod majores excitatæ
fuerint lites. Palatinus ſecum adduxerat Urſi-
num, Boquinum & Olevianum, cumque iis Ehbe-
mium Cancellarium & Thomam Eraſtum Medi-
cum, poſtremo Mlandrum, qui notarii munere
functus eſt. Cum Würtenbergico Duce veneêre
Brentius, Jac. Andreæz, Balthaſ. Bidenbachius, ab
his notarius delectus Lucas Oſiender. Poſt col-
loquium Palatinus Calviniſmum magis magisque
propagare ſtuduit. Confer Tpuan. l. 6z. Caſlander
interim juſſu Ferdinandi I. & Maximiliani II. con-
ſulationem de Articulis controverſis amice concili-
andis ſcripſit. .

§. 10.
Anno 83. Oäbbribxwdomte ‚conſenſu Electo-
ris Auguſti & Joh. Wilhelmi Ducum Saxoniæ, col-
loquiun Altenburgi, inter Miſnenſes & Thurin-
ꝑicos Theologos habitum eſt. Diſſidebant Theo-
logi de neceſſitate bonorum opernm ad ſalutem; de
libero arbitrio & adiaphoris. Cum autem de pri-
mo articulo, ſcripta inter ſe animis exacerbatis ul-
tro citroque commutaſſent, & Thuringiei in cor-
pore doctrinæ Miſnico multa improbarent actio
omnis poſt quatuor menſes abrupta eſt. Deinde
Acécta utrinque edita, & non ſolum inter Theo-
logos publicis invectivis certatum, ſed & animi
U— Prin-

3

TZpnan. l. 46.
an 66„C . 21. =YYUs
Anno I570. poſt colloqv. Altenburg. Theolo-
Egi è diverſis locis VI. Id. Martii, Serveſta conve-

niunt, acturi de Concordia, quo controverſiæ ali-
quO modo componere ntur. v. Thuan. I. 47.

.22.

. Anno 1570. eum D. Jacobus Andreæ per Ar-
pilalr

gentinam iter faceret, ab Ecol eſiæillius Miniſtris
rogatus, cum Flacis, qui tum ibi gegerat/ de pec-
cato originis amice contulit, eique errorem, quod
non ſit TPabſtantia, commonſtravit. Sed Flacius,
qua erat pertinacia, ad has monitiones cedere no-
§. 23.

Anno 1571. Pridericus Palatinus audiens A-

nabaptiſtarum ſectam in vicinia atque ſuis ditio-
nibus late graſſari, ad furorem illius reprimen-
dum Colloquium Francotalii ad Idus Aprilis indicit:
Diſputatione às. Calend. Junii ad 13. Calend. Julii

habita, cum nullis ſcripturæ teſtimoniis àpertina-

cCia ſua & mentis vefania dimoveri poſſent, collo-
quium ſolvitur. vid. Thnan. l. 50. MMM

M Eodem anne Auguſtus Elector Saxoniæ obno⸗
vam Caiecheſin à crypto- Calvinianis Witte-
pergæ editam, menſe Octobr. Theologos ſuos,

Principium inter ſe odio inſlammati ſunt. confer

06 CAP. III. DE SYNOD. PARTIC. Er CorOO. ADir
Drezdam
iguam c

lude Wite

(tiipfum

Juodd mn
Theolog

Mumopp
kexlt.

Anno

Utulug &

Qupot

bamſurch

Cena 5

eids.

en, un

nigr,

Onhpi⸗

E paulo

Georhiu
Meciicns

totes fui

lecnige

Cenmium

Rnder

cle Dresdam vocat, & ut perſpicuam minimeque am-
beignguam confeſſionem de S. cœna edant, jubet.
Inge Wittenbergici, qui primas habebant partes,
GTb. fſcriptum contexunt, ſub tit. Conſanſus Dresdenſis;
NeN. quod multas ſuſpectas phraſes continebat. Huic
weted.. Theologus Tubingenſis L. Ofiander aliud ſcri.

„ ptum opponit, quòô Wittebergenſiumtechnas de

SW 1 §. 2 %. M R Z
er e A Anno i74. Wittebergenſes & Lipfienies Theo-
une logi Calvinianiſino infecti ſibrum ediderunt, cujus
eA. Litulus, Erxregeſis: in quo Calviniſmus continebatur.
en,Nl Quapropter Auguſtus Elector Majo menſe Tor-
4 Dc,, gam ſuæ ditionis T heologos vVocat, isque certos
leen. de Cæna &. articulos tam affirmativos, quam ne-
gativos, quibus ſubſcribant, proponit. IIlis au-
tem, quitum erant Wittebergenſes Cruciger Ju-
len . nior, Henricus WMollerns, PFridericus Bidebram & MW
i. nngerge ee ſubſcribere recuſant. Qua-
en r re paulo poſt Electoris ditione excedere juſſi funt.
Georgius Gracovius, Cancellarius, & Caſper Peucerus
e Moedicus, quod Calviniſmo introducendo adju-
G ir tores fuiſſent ad perpetuos carceres damnati. Et
ille quidem in carcere mortem ſubiit; hic poſt de-
Cennium dimiſſus eſt. e EBe

S 2a6..
„„ Anno IV6. cum Flacii etrorem duo Eccleſiæ

ne, Lindavienſis miniſtri, Tobias KXuppius, & Schefferuas
nis e delſenderent; Senatus dictæ urbis D, Jacolum An.
U2, Ares

4 1,

308. Car. III. Dr STNoD. PaRrIC. Er Corroc.

Areæ àd colloquium in curia inſtitutum vocavit.
qum vero illi pertinaciter in ſententia perſiſterent,
Senatus utrumque oficio removit.

Hodem anno laudatiſſimum Electorem Saxo-

niæ Auguſtum menſe Juni Torgæ conventum
Theologorum inſtituiſſe, ad controwerfasdus in-
ter Theologos invaluerant, ſopiendas 10 lendas-
que, ſupra ex Huitero, Part.i. declaravimus.
— 2è . —„ * „282822 5 panan .
Jam dicto annomenſe Februarii, Maulbrunke,

genſes, & unus a Marchione Badenſ. miſus ronge⸗
niunt. Hi ſcriptum quoddam à D. L. Oſiandro

8 Balthaſ. Bidenbachio de controverſüs inter Au-.

guſtanæ Confeſſionis Theologos addictos agita-
„

Gs adornatum expendunt. I nquo fundamenta li-

bri Chriflianæ Concordiæ (qui poſtea in conven-

tu Theologorum Bergenſi reviſus & Confirmatus

Y. 29.

eſt,) jacta fuerunt.

2 Anno 1577. menſ Mart. Langermundi, Autotes

libri Concordiæ denuo conveniunt, & de exami-

neCenſurarumearumque refutatione deliberant.
Quemadmodum & eodem tempore Langenſalxz

de libro Concordiæ, cum Haſſiacis Theologis di-

Sitat.

1

7

Aunnor
Anhaltin
Upote qr
dant Di

(ana Do

Anne
Gilſidia

cipe n
duo Theologi urtenbergici, duo Henneber-

manie
deret
etz ine
is leni
es depe

Paucis
conhlin

lccelß

Aun
ſputarunt. v. D. Hutteri Concord. Concordem

bus ex

darum .

FH. 30.

a

onnd

focart.

en ded⸗
henm
ACrld⸗
Alend
6.

AMre,
elneet⸗
Ccolye⸗
Clenty⸗

Nter .

conven⸗

hums

. ge enan
eſdennt 4
laumni “
eologeſ⸗
. Ctum HM

1

Dereon

—

utpote qui libro Concordiæ fubſcribere recuſa-
bant Diſputatum eſt (1. de converſionis canſis, (2.

de juſtificatione, (3. de definitione Evangelii, (4 dH⸗

Cæna Domini, G. de perſona Chriſti.

V. 31.

Anno 1583. Heinricus Navarræ Rex, Eccleſiz

diſſidia compoſiturus, Jacobum Legurinm e præ-
cipua nobilitate eruditi ingenii virum, ad Ger-

maniæ Principes miſit, qui pacem Religionis ſva-

deret. Quam ita obtineri poſſe cenſebat; ſi Syno-
dus haberetur, quæ omnes controverſias dijudi-
cet; interim utriusque partis Theologi ab aculea-
tis ſcriptis abſtineant. Auguſtus El. Saxon. conſi-
lium probavit, Johannes Georgius Brandenburgi-
cus Septemvwir, & Wilhelmus Haſſus ſuper ea re

D. Chemnitium conſulentes, ut colloquium cum

paucis habeatur, itidem conſentiunt. Aliis idem
conſilium placuit; ſed auctis in Gallia turbis, res
fucceſſe caruit. vide Thnan. l. 79. Chytræi l. 46.

Anno 1586: Martio menſe-Mompelgardi à Fri-

derico Duce Würtenbergico⸗ colloquium petenti-

bus exulibus, inter D. Jacobum Andreæ, & Theo-

dorum Bexam. inſtitutum eſt, in quo diſputabatur

(v. de & G&a, (2. de perſona Chrifti, (3. de Bapti-

U03 ſno:)

RIIIGIONIS CAUSA HAEBITTS. 309

Anno I578. menſe Auguſto propter Theologos
Anhaltinos colloquium Herzberge habitum eſt;

310 CAP. III. Dg SYNoOD. P PARTC. Er Corroe.

ſwo: (4 de nradeftinanone. vid. Acla calofui
Aomge Earaenſtt.

§. 33.

Anno 1589. menſe Nov embr. Badgene præſente
Duce Friderico Würtenberg. glacobonlarcione

Badenſi, D. Jacobu., Andreæ, & Joh. Piſtorim, de
ver kccleſi ia collocuti ſunt. Poſt colloquium Piſto-

rius perſvaſit Marchioni Badenſi; ut deſertâ Augu-

ſtana Confeſſione ad Pontificios deficeret.
H. 34½:

Cum anno 1591. in Electoratu Saxon. abrogatio

Exorciſmi turbas dediſſet; ſequenti anno D. Sema-

el Hubherus errôrem de⸗ sniverſal. bominum Electione

ſpargere cœpit. Contra quem Wittebergæ, Ra-
tisbonæ, Torgæ & Tubingæ Theologorum collo-

quia habita funt. v. Alls Huleriana Theol Wür-

tenber. edita.

F.

Anno 1595 Thorumii menſe Auguſli geurdun

quibusdam Eccleſiarum Evangelicarum in Polo-

nia miniſtris conſenſu patronorum habita eſt: in

qua de Conſenſu Sendomirienſi retinendo decretum

fuit. Scil. cum antea alii Auguſtanam alii Bohemi-
cam, alii Helveticam Confeſſionem amplexi es-

ſent, Inereriſmum, contra hoſtes externos ipſi ini-

erunt, inde vocabulum Bnererſnt 4 Theolosis

mſupari cœpit.

Ducis, & Philippi irudoviti Comitis Palatini Rer

R

Anno 160:. Nailhone de Maximiliani Bavatix

hurgici

Leolot
ayarici
er ſocun
duteici,

raham.

azone⸗

Ih. bla⸗

nerum, I.

Adr. (
Lete,

Tum Pra
Pok W

Mipge

Ann

ductod

nes Et
laſar N
Matione

iodim

(um
gie, Dr

Fecihe, bu⸗
itam ha

(cujus

eept

NKN

4 Al‚

Ahrrent
Mdie

tne, 4

inmtito⸗
tingr
et.

Drogtin

oNut.
er N.

mncol.
l Vu.

6 l
Unplk

goceceinn

üibten .

mhſiin
Deole⸗

Nre

ſum he

RIEIIGIONIS CAusSsA HABITIs. 311

hburgici voluntate, inter Lutheranos & Pontificios
Theologos colloquium inſtitutum eſt. Theologi

Bavarici erant, Hungerus, Gretferus & Tannerus (qui

per jocum dicebantur fames, ſcabies, abies,) Neo-
burgici, Jacobus & Philippi Heilbruneri fratres, d.
braham Mann, Tobias Bruno & alii: quibus Ele ctor

Saxoniæ, Pgidium Hunnium. Davidem Rungium d

Joh. Fladungum; Brandenburgicus Abdiam Wiche
nerum, Laurentium Lælium; Dux Würtenbergicus,

Amngdr. Oſiandrum & Felicem Bidenbachium adjun-

xere. Diſputatio de norma & judice controverſia-

trium præcipue fuit, quæ quatuordecim feſſionibus,

poſt multas altercationes, re infecta finiebatur. vid.
mirinque publicatæ colloquii adta.
8 §. 37.
Anno 1I605. cum Academia Marpurgenſis, intro-
ducto Calviniſmo reformaretur, variæ diſputatio-
nes & tumultus orti ſunt. D. Winctelmannus, Bal-

thaſar Menxerus & Henricus Leichterus cum refor-

nHE mationem approbare nollent, à Aauritio Landgra-
bincte n. 8

vio dimisſi fuerunt.
Cum anno 1614. Wolfgangus Wilhelm. Weebar-
gicus, Ducis Bavariæ gener, ad Pontificiam religio-

nem tranſüſtet; ſequenti anno coloquium inter D.

acobum Heilbrunnerum. & Jacobum Kellerum jeſu-
itam habitum eſt: in quo ſuper libro Heilbrunner
(cujus titulus, das uncatholiſche Pabſtthum)
diſceptabatunur.
4« F. 39.

.

PFoœderato ab Arminio & Gomaro excitata invale-

1

312 CAr. III. Ds SvNon. PaRIC. Er Corzoe.

—.—

Cum anno 618. diſüdia Religionis in Belgi

—

„

ſcerent; ordines Belgici, hortante Angliæ Rege
Jacobo, Gnodunm Doraraci indicunt. In qua Ar-
miniani ſeu Remonſtrantes non convicti licet,

damnati fuerunt vid. Acla e& ripta Gaodalia

Doraracena Miniſtrorum Remonſtrantium Herder-
wici ann. 1620. edita.
§. 40.

Anno 1624. juſſu Electoris Saxoniæ conventus
Theologorum Saxonicorum indictus eſt, ut con-

troverſiæ Gieſſenſium & Tubingenſium Theologo-
rum, de &atu Exinanitionis & Exaltationis Chriſti

deciderentur. v. quæ ſupra part. I. C. I. N. z. anno-

tavimus.

Anno 1628. Elector Saxoniæ Theologis ſuis in-
junxit ut jeſuitarum calumnias & falſas accuſatio-

nes (quaſi Proteſtantes ab Auguſtana Conleſſio-

ne diſſentirent (publico ſcripto diluerent. Hinc

ann. 1631. publica autoritate PupillæSaxonicæ Apo-

Anno 1631:. Martio menſe inter Theologos Ele- H

logia edita fuit.
g. 42.

Gorales Saxonicos D. Matthiam Hoe, D. Polycer-

puum Lyſerum & D. Heinricum Hapfnerum; & inter
Theologos Brandenburgicos & Haſſiacos, D. Jo.

bannem Bergium, D. Johann. Crotium & Theophi-

lum

Dir

—

lem NMeul
citn pra

Verſiæ Re
ſinon co

D. Krom

coliguie

Anne

miiad ce
nosPor

indixit.

ruND.

D. A,

Pr. rcipn
D. ng.

dus (un
ciorum
ſcopus

fine frn

Anr
Landg
Marr

Di.

Qicn

tſc⸗

n

tl inre⸗
Nple Neg⸗
Icut⸗

nicllre,
9 iniin
Arler

conrentus
el utlot.
Teoloeo⸗

,Alll⸗

lisi⸗
ee

GAli .

4 Cnidir

NAEH

lum Neubergerum, colloquium habitum eſt; num

citra præjudicium aliarum Eccleſiarum contro-

Verſiæ Religionis inter Lutheranos & Calvinianos,
ſi non componi. ſaltem minui poſſent. vid. B. noſtri
D. Kromayeri Loc. Anti -Gncretiſtic. Appendicem de

colloquio Lipſienſi p. 36.

.4.
Anno I64 5. Uladislaus IV. Rex Poloniæ Thoru-

nii ad componendas controverſias inter Luthera-

nos, Pontificios & Reformatos agitatas colloquium
indixit. Collocutores ex parte Lutheranorum fue-

runt D. Jahann. Hulſemannus, D. Johann. Botſaccuu.

D. Abrahbam Calovius: ex parte Reformatorum

præcipuus fuit Johannes Bergius, cui ſe adjunxerat
D. Georg. Calixætus retſi proteſtaretur, ſe in articulo
de S. cꝙna & de prædeſtinatione & aliis dogmati-
bus cum Reformatis haut facere: Ex parte Pontifi-
ciorum primas tenuit Matthias Lubinſci, Archiepi-

ſcopus Gneſnenfis, Colloquium 36. Seſſionibus

ſine frucétu finitum eſt. vid. D. Hulſem. Relat. de col-
loquio Thorunienſi.

V. 44.

Anno 1661. menfe Jul. autoritate Ser. Hafſſiæ
Landgravii ilhelmi, inter Theologos quosdam
Marpurgenſes & Rintelenſes, Caſſelis Synodus in-

ſtituitur. Collocutores erant D. &baſtianus Curtius,

D. Jo. Heiniur, & D. Petr. Muſæns ac Joh. Heinichiuda.

Qui cum Reformatis, ſuper controverſus fidei non
ſine ſcandalo Eceleſiæ purioris ſyncretiſmum inie-

U5 runt.

RKEIIGIONIS CAusA HAEBITIS. 313

314 C. III. DE SYN. PAEr. Er Corl. RrI. Caus. Hi. .

runt. v. Relation. Colloquii Caheli excuſam & Theo-
logorum Witiebergenſ. ſuper illo imaeinn anno 1663.

editum.
5. 4.

Fuerunt præter commemorata jam colloquia
etiam alia inſtituta. Sed cum non ita celebria ſint,

viſum eſt, illa hic præterire. Quæ autem adduxi-

mus, bona fide, vel ex Attis & Colloquiis pubt. vel
ex Sleidano, Tynano, Ceyiræo ,Oſiandro & Kromaye-
ro petita ſunt. Qui plura de iisdem cogno-
fſccere cupit, laudatos modo autores
igſeret conſulat.

5S0OLI DEO GLORIA.

us, le
1 .

it,

ologti

Ebiet .
Alunl⸗ W
IA

yuncſe

Ne.

Ns.

“ð”MB ee 4 4

MOAOeEO „ 0.

Be 6 De& Oe E Se:,& De⸗5 e,& e⸗IS.

NES

EEEEEE EEEEEEESSE
INDEX GENERALIS H

PARTIS PRIME,

CAb. 1. De Libris gymbol. in Genere.
CAP. II. De Libr. V. Symbol. in ſpecie, & eo-
rum præcipuo, qui eſt Aug. Confeſſio.
CAbP. III. De Apologia Aug. Gonfeſſ.

CAbP. IV. De Artic. Smalcaldicis.
CAbP. V. De Uroque Catechiſlmo B. Lutheri.
CAP. VI. De Formula Concordiae.
CAP. VII. De Symbolis Fidei Chriſt. in genere.
CAP. VIII. De Symbolo Apoſtolico in ſpecie,

& ejus ſenſu vario: & quidem
Aa) Orthodoxo Ecclef. Luth. p. 48. ſeqgd.
68) Papao p. 56. ſeqq.
2) Reformatorum. p. 61. ſeqd.
) Arminianorum. p. 69. ſedq.
²) Socinianorum. p. 95. ſeqq.
CAP. IX. De Symbolo Niceno.

CAP. X. De Symbolo Athanaſio.

CAFP. XI. De aliis Scriptis Theologicis Luthera-
norum publica autorit. poſt. Libr. Symbo-
licos editis:
èMUDMWDU ſunt: „
I. Ape-

CAP. III. De Creatione univerſi 5. Angelorum

INDEX GENERALIS.

T. Apologia Formulæ Concord. p. ns. 7
2. Quatuor Articuli viſitat. p. 117.

3. Deciſio capit. principal. controv. inter ali⸗

quos Aug. Conf. Theolog. p. 118.

4, Deciſio Gontroverſiæ Rathmanno motæ.

p. 118.

5. efenſie 10 Pupillæ Auguſt. Conlell. bag.

119.

PARTIS SECGUN D XÆ

CAP. I. De Principio Fidei & Relig. Chriſtian.

quod eſt ſola Scriptura S. p. I21. ſeqq.

CAbP. II. De DEO uno & 88. Trinitat. Pas. 126

ſeqq.

& hominum p. 131. ſeqq.

CAP. IV. De Prov identia DI. pag. 133. ſeag.

CAbP. V. De Lapſu primi hominis, Kae.

cato cum primo, tum orto. p. 136.
CAP. VI. De Facultatibus hominis naturalibus
poſt lapſum reliquis. p. 141. ſeqq.

CAP. VII. De Miſſione, Perſona, & officio Re- (
demptoris JESU CHRISTI. p. 145. ſeqq·
CAF. VIII. De Vocatione tedemptorum, eius-

que mediis. pag. 153. ſeqq.

CAP. IX. De Converſione per penitentiam. P.

157. ſeqq.

CAP. X. De Vocatorum converſione per Bapti- .

ſmum. p. 161. ſeq.

CAP. XI. De vocatorum Juſtificatione per ſr⸗
CAr.

dem. p. 164. eg

160.
iterd

nnd woe⸗

lel OeH

.

Crifln

elefe-
.
.

“D 1

n

tetum
nehel

ior

6

AbuH

CAr. XII. De Juſtificatorum renovatione & bo.

IN DEX GEMNERAIIS.

— .
7

nis operibus p. 170. ſeqq.

EAP. XIII. DE Juſtiſcatorum confirmatione &

conſervatione per S. Cœnam. p. 175 ſeqq.

CAP. XIV. De Fidehium perſeverantium præde-

ſtinatione ad vitam æternam. p. 181. ſeqq.

CAP. XV. De Glorificatione Fdeſium, damna- D

tione infidelium & mediis mittiusdue P. 184.

ſeqq.

CGAP. XVI. De Eccleſia, ſeu interna & externa

Societate fidelium in una Eccleſia. p. 188. ſqq.
CAP. XVII. De Ritibus Eccleſaſticis. p. 192. ſqq.

QCAb. XVIII. De vocatione Miaiſtorum Eccleſ.
gn

Pp. 194. ſfeqq.

CAPF. XIX. De Magiſtratu Civil. p. 198. ſeqq.
CAp. XX. De Papa Romano P. 201. ſeqq.

PpPARTIS TERTIE

CAbP. I. De Haæreſi & hæreticis in genere. p. 204.
CAP. II. De Hareticis & Schiſmmat. antiquioribus,
tum qui ante Chriſtum N. tum a qui poſt Chr.
N. Seculo I. fuerunt noti, ut .
21.) Simon Magus p. 214. ſeqq. W
2.) Hymenæus & Philetus. p. 215. ſeqg.
3.) Pſeudo- Apoſtoli p. 216.
4.) Diotrephes p. 216.
5.) Cerinthus. p. 217.
6.) Ebionæi. ibid.
7.) Symmachus. ibid.
CAb. III.

IN PEX GrERaALIS.

CAr. III. De hæreticis & Schiſmat. poſt, n — (Ld
AN. Sec. II. famoſis: ut ſunt Cir
5.) Carpocratiani. p. 218. õ . ni
2.) Valentiniani. p 2I 8. cAb, V
3.) ) Marcionitæ. p. 21t9. — N
4.) Noëtiani. P. 219. ſegdqq. 21
R 6 racianus. p. 22 0. K 71
Ejus afleclæ Encratitæ ibid. eHE 41
6.) Cataphryges p. 220. & ſeqq. n
7.) Teſſareskadecatitæ ſive Quartodecima ſeu
ni, p. 22 1. fſ. A
8. Alogiani p. 222. 6
CaAr. IV. De Haretic. & Schiſmat. III. Sec. Roſ “”
Chr. N. 2)
1.) Grnro PoxlIrat, alias Arabici dicti. b. 222 ſeq. 8 Au
2.) Novatus p. 22z3. ir
ejus diſcipuli dicuntur Cathari, a barbaris 9)
Gazari ib. 1o.)
3.) Origeniſtæ & Adamantii Pp. 223. ſeqq.
4.] Sabelliani, alias Noëtiani, it. nnrclict, i
it. Patripaſſiani & Hermogeniani, p. af. ðJMU
5.] & ſegg. )
paulus Vatnoſatenſi 18, p. 226. ſeqq. a que 12. Pi
dicuntur Pauliſtæ & Samoſateniani. 4
6.] Photiniani, Luciasi & Marcelliani ibicd,. eis
7.] Manichæi, p. 227. ſeqq. 2
2.] Meletiani, Pp. 229.
2.) Arius, p. 229. ſeqq. 99. i
Diſcipuli Ariomanitæ p. 2390% N.)]
H.] Donatiſtæ, alias Donatiani, Majorini, Re

Cam⸗

M. INDPEX GENERAIS.

N,C. Campates, „ Montenſes, Parmenianiſtæ
Circumcelliones. it. Bogatiſtæ, Maxima-
niſtæ, Qretenſes p. 230. & ſeqq.

CAb. V. De Hæretic. & Schiſmat. Sec. 1v.
I.] Archonitici p. 23z3z.
2.] Theopaſchitæ & Theopaſſiani, p. .233. ſeh.
3.] Photiniani, p. 234.
4.] Aéëtiani & Eunomiani, it. Anomii, Ano-
mæzi & Anominiani, Troglodytx, Pag. 234.
lciu. ſeqq.
5.] Acatiani ſeu Semiariani. pag. 236. ſeqd.
6.] Macedoniani, p. 236.

e N &Cc horum aſſeclæ Phäeumatomachi ibid.
7.) Jovinianiſtæ pag. 236. Z
nle 8. Audiani, ſeu Anthropomorphäxr, it. An-

throphiani. p. 236. ſcqq.
1daldets 9,) Aériani & Syllabici. p. 237. ſeqq.
10.) Malſlaliani, alias Pſalliani pag. 23 38. qui
propter varias ſectas vocati ſunt Marty-
riani, Sataniani vel Satanici, Enthuſiaſtæ,
pag. 238. ſeqq.
11.) Prodiciani p. 3357
t ald 122. Priſcillianiſtæ p. 23
13 Apollinaris ſeu Allinarus, p. 239. ſeqg.
i ejus complices Apollianariſtæ ibid.

ſeg
ſonti,
),1).

ii⸗ qui in duas ſectas dividuntur, quarum ſunt
i,] Apollinariſtæ ſimpliciter, [3.] Apolli-
naariſtæ Marcionitici. p. 240. D
M4.] Antidicomarianitæ, jalias Antimaritæ &
Nii ⸗ Hielvidiani, Pag 240.

Cn.

15.) be-

–

INDIN GrNERALIS.

15. ) Pelagins Britannus, cujus diſcipuli dicun-
tur Pelagiani, alias Cœleſtiani: quia ejus pa-

raſtatæ fuerunt Cœleſtius, Julius, kauſius

Sc. pag. 241.
CAP. VI. De Hæretic. & Schiſmat. V. Secul.
r.) Neſtorius p. 241.

2.) Eutychiani ſeu Eutychitæ, nomen haben-

tes ab Eutyche, dicuntur etiam Monophy-
ſitæ Acephali p. 222. ſeqq.

3.) Monotheletæ, alias Monenergitæ, eorum
princeps Sergius, item Jacobitæ & Maro-

mitæ, p. 243. ſeqq.
4.) Prædeſtinatiani P. 244.

5.) Agnoëtæ, p. 244.
6.) Petrus Gnapheus p. 245.

CaA. VII. In Seculo VI. Papiſmi & Muhame-

dilſmi primordia notantur, p. 246.

CAP. VIII. De Hæretic. & Schiſmat. Sec. VII.
VIII. IX. X. XI. XII. XIII. XIV.
1.) Primatus Pontif. Rom. ortus, p. 246.
2.) Schiſmatis in Kccl. Lat. origo, p. 246.
3.) Muhamediſmus, p. 247.

4.) Contentiones pilcoporum Orient. c.

cid. p. 247.

5.) Felix Urlegitanus EB;imandus Toletanus.

P. 247.
6.) Godeſchalcus, p. 248.
7.) Johannes Erigena, ejus e ſucceſr,
Vertramus p. 248.

“ na
) Mo. “«MM

8 Monarc
in Mon⸗
betenga
Lanf

lo. Contro⸗

Deeiden
Il Valden
ip. 15

11. Petrus
ſaGi
13. Papet

religior

“ 14,. Fratri

15. Eapalis
016. Bertho

Ij.

Pg 25

heemin

N ſunt .
hringl

Rrt
lantn-
Aün

Snetp

—— Ibrt GENLRATIS.

. r. n
ihlidon⸗ 8. Sonarchi⸗ Papalis, coœlibatas & ordinuumm“
gnuene . in Monachatu introductio. P. 248. l
n, Elus 9.. Berengarius Andegavenſis, ejus antagoni
ſta Lanfrancus & Guitmundus, p. 249.
, derll, 10. Controverſiæ aliæ inter Eceleſ. Orient, &
Occident. p. 2 49.
menkier. II. Waldenſes, alias pauperes de Lugdund,
Mon. pag. 250.
1I2. Petrus Abailardus vel Baliardus, ejus di-
tn enin ſcip. Gilbertus & Arnoldus Brixianus. p. 250.
e EMw. 13. Papæorum errofes tandem fiunt atticnli
religionis p. 251.
1. Fratricelli pag. 2 51.
15. Papalis poteſtas, p. 251 MM
13. Bertholdus de Rorbach. p. 251. S
17. rorthioxN ins in pipatu inroductio:

MNne . Pag. 252
CAX². uS„
. H de “
IJN. Recentioribus Mareiteu, item Shiſmatiei,
1 16 a Novatoribus:

Ut ſunt Fipai & Papiſmi ſtatores Jeſuitæ,
Zvvingliani ſeu Calviniani, qui & Helveti-

iersc. ci, Sacramtentarii, & in Gallia Hugonotti a-
HM pellanturn, Aabaptiſtæ, Schvvenckfeldiani,
TCeuum Antinomi, Interimiſtæ, Oſiandriſtæ, Stan-

cCckariſtæ, Majoriſtæ, Amsdorfius, Flaciani,
Synergiſiæ, Serveriani, Neo-Ariani & Soci-
AM, niani, Samuel Hub crus & alii Schiſinatici.

IkpEx GrEALTIS.
CAP. X. l
Z
æreticis, Schiſinariei, Snncretiſtis⸗ & Novwa- n
toribus, tum qui poft reformationem hoec i

ipſo currente ſeculo, in vera & orthodoxa
Lutheranorum; tum in falſa Calviniano-
rum & Pontifciorum Ecclelia; diſſenſiones
&ασtturbas excitarunt. Horum nomina & hi- Col
Koria baneis recenſentun.

NOTIIIA CONCIHLIORLM ET o.

10 RELIGIONIS CA
8A HlAEIICORN.: =
E Cucttonn Nains4 in Zenere. —
de Conciliis & Seec Qerameniri veris σ½ MMM
Falſ. dlta recenſeniur. O”Y”
M p. 386. ſeg. .
. Eonſtantinopolitanum I. p. 187.
Pphelinum p- 387,
. . Chäalcedonenfe, p. IgÜ9. ..
Conſtantinopol. II. p. 290. ſeal .
„“ Conſtantinopol. III. p. „9l. ſeqd. .
Niicænum II. p. 20n,. UMM
Conltantinopolitanum IV. e 292.
ſeg. .
2 onlſtantienle p. 293: =ò HMMUl
2 Faped Itid ridemtinum 4 e,
HW

HW IxD Ex GrxrEArT

“l Pe
We Deaodi &. ðW arcealengu, ſuper ½

nen oc rel, Sionem atkzinentibus, mawximé poſt Refor-
Utclda mationem B. Larberi ber RA.
ignb. culum habitis,
iing „ ur ſune “MVMd
une cssloqmiue Auguſtanum P. 297.ſc. l
- Lipfſienfe, p. 298.
1 „ :2 Wormatienſe p. 298. 301. 302. HW
I . r — ⸗ Jenenle. p. 299.
n . . Tigurinum, p. 299.
7 -2 Badenſe, p. 299. ſeq. 310.
.⸗ ⸗ Fomburgenſe, 300.
⸗ 2⸗ Upſalienſe, p. 300. Sð
— Marpurgenle, p. 300. 1
4 . Ulmenſe, p. 30 1. 4
4 1,0 —— VWittebergenſe, p. 301.
. Smalcaldienſe, p. 301.
- ⸗ Ratisbonenle, p. 30 I. 302. 3 16,.
„ „ Hleidel lbergenſe, p. 30 3. ſeqd.
pi⸗ „ „% Vinarienſe, p. 30 ;z3.
Numburgenſe, p. 30z3 —
. ⸗ Poſlacenum, 303. ſeqq.
o elc . . Luneburgenſe, p. 304. G
e . Maulbrunnenſe, p. 304. ſeqq. 308.
. Altenhurgenſe, p. 36. ſegk.
U „ 2 Seryeſtanum, p. 306.
4 „ ⸗ Argentinenſe, p. 306.
2 ⸗ Francotalenſe ,p. 306.
Prcs

.——— INDAX GENEEATIS ——

1

= 2 — Drcsdehk, . 307. DMZDMUĩ᷑
⸗ Torgenſe, p. 307. 308. W
. . Lindavienſe, p. 307. ſeqq.
Tangermundenſe, p. 308.

8
3*

- - Langenlſalzenſe, p. 3008s.
·. Herzbergenſe, p. 308. ſeqq.
. Hugenottorum cum Proteliantibus
⸗ . mn Germania collatio p. 309.
Mompel gardenſe, p. 309.
. THoruniente. p, 3tKOOoo.
Reformatio Acidemi Marpurgenſis pag.
z1I1. 1

Colloquium inter Heilbrunnerum & Kel. .

Colloquium Lipſienſe inter Theolog. Saxon.

lenum. p. 31r1. HWZ H
Colloquium & Synodus Dordtacem, p. 311.
ſeqg.

Theologorum Satvonicorum deciſio Con-

tfroverſ. Gieſſenſium & Tubingenſium
.3 12
Apologia Pupillæ Salon in conventu Theo-
logorum Lipſienſ. conlecta, p. 3 z.

Brandenb. & Haſſiacos, p. zn. ſeq.

Colloquium Thorunien „313. D

Cohloqnium c Caſſel anum, p. 31 3. .

Celin „

tu er⸗
dudt
.

Et Inanimi conſenſu Repetita

FIDEIET DOCTRINX

ET ORDINUM IMPERII, ATQVE EO-
R UNDEM THBOLOGORUM,

amplectuntur:

tis normà & regulâ, qvorundam Articulorum, qui poſt
D. MARIINI LUTHERI felicem ex h4⁴c vità exitum

in controverſiam venerunt, ſolida

acceſſit .

Ante hæc tempora communi eorundem Elecko-

rum, Principum ac Ordinum Imperii conſilio, poſt verò ſin-
gulari Gereniſſimi Saxoniæ Electoris CHRISTIANI II manda-
to, inſtitnendis & erudiendis ſubditis Eccleſiis atque Scho-
lis ſuis ad Poſteritatis Memorigm typis
vVulgata-

NOVIS INDICIBUS, &
SEREN. 40 POTENTLISS. POLON. REGIS & &AX. ELECE. PRIIEEIO.

Editio nova à mendis denuèò repurgata-

—

E I PDP S I «S,; .

Anno M. DCC. V.

-Euroskala Offset

VierFarbSelector Standard*

Copyright 4/71999 VxVMaster GmbH wwwW.yXymaster. com