Gb733_fol_Ex1
author: Stoer, NicolausandVincentius, Gruner

N12511888405

IIHIIIIIIIINIIIIuIIIIIII

021

—W
4

uUB Tübingen

.

* 7
—

».

4
*
4
* *½ 2

.

õ

——ꝗõ

HM
icij miſſe tociꝰ canoniſq; ẽxpoſitio

.

*

W * * „ . * .
.
— *.
“WH
*
1
7
„
*
4 .
.
–

—

HMGfficij miſſe ſacriq; cano
nis expoſitio et ſignoꝛum q
inibi quotidie fiunt miſtice re
pᷣſentatiõis declaratio. cum
periculoꝛum contingere po
tentium obuiatione in alma
Vvniuerſit ate lipcʒenſi edita
Incipit feliciter

Aꝛologus

Feuerendipa
tres et domi⸗
ni. Cogit ante
mihi crebꝛiꝰ/
ac diligenti in
dagine diebꝰ
multis et no⸗
etibus in ar⸗
mario mẽtig
mee reuoluen

felici ineremento nouelle plantationis
illuſtriũ pꝛincipum dominoꝛũ marchi
onũ miſſenenſiũ / videlicet alme noſtre

vniuerſit atis libeʒenſis facere poſſem
et exhibere cum effectu.inter ceteraof

ferebat oculus mei coꝛdis ſacri cano⸗

nis expoſitiõem et ſignoꝛũ que in ſacra

te/ quid laboꝛis/ quid ve vtilitatis/ ꝓ

ð’

tiſſime miſſe officio per vniuerſum mũ

dum dietim fiunt miſticam repᷣſentati⸗

onem intelligenoã omnibus xpᷣiſideli-
bus foꝛe neceſſariã.et ad ſalutẽ anima

rum/necnõ ſpiritualem conſolationẽ

maxime valituram. et ſign agnter cleri.

cis / non ſolu religioſis/ verumetiã ſecu
laribus de facto in ſacris conſtitutis⸗

diuina iuxta ſui oꝛdinis exigentiã tra⸗,
etantibus aut etigm in futurumtracca

re volentibus. Omnino enim expedit
vt qlibet talis intelligat ea que ad offit

cium ſuũ ſpectare dinoſcuntur /neè eis

cuilibet eoꝛum contingat ſicut ſimee

que conſimiles actus pꝛout ab homini
bus fieri videt exercet et operatur. qd
vero ſignificent minime appꝛehendit.
Nuapꝛopter ob mei ingenij exercitati

onem/et pꝛoximoꝛũ vtilitatem ad offt
cium miſſe et verboꝛum ſacri canonis

expoſitionem. necnon ſignoꝛum motu

um actuum et geſtoꝛum eiuſdem miſti⸗

cam declarationem.pꝛout deus dede⸗
rit me conuertam. Mon nouas expoſi⸗
tiones aut rationes eoꝛum que in offi⸗

cio peraguntur de capite pꝛopꝛio aſſi⸗

gnãado.ſed cum paupercula ruth poſt

meſſoꝛes id eſt ſanctos doctoꝛes et ali⸗

os hanc materiam tractantes.ſpicas
id eſt expoſitiones et qualeſcunq; rati
ones in agro ſacre ſcripture.et pꝛeſerꝰ
tim ſacri canonis miſſe colligendo
Ad huius autẽ laboꝛis aggreſſum ho?ꝛ
tatur deſiderium pꝛoſiciẽdi ſes dehoꝛ
tatur infirmitas deficiẽdi. Vereoꝛ emm
ne opus vltra vires aggrediar Cum

pꝛopter ignoꝛantie mee nouercam ce⸗

citatem/qua cogos dici ſtolidiſſunus
viroꝛum/et ſapientia hominũ non eſt
mecum.non didici ſapientiã et ſcientiã

ſanctoꝛum non noui. Dꝛouer. xiij. Tũ

pꝛopter materie pꝛopoſite nimiã diffi⸗
eultatem. Mam quoolibet verbum qð

in ſacro canone expꝛimitur. et quodli⸗

bet ſignumet opus oꝛationis et cantꝰ
et quilibet geſtus /ex diuina reuelatio⸗
ne. vel ex apoſtolica inſtitutione. ſan

ctis patribus ſic fieri. et ſub tali foꝛma

credit᷑ eſſe reuelatum. ad aliq miſteria
et miſtica repᷣſentada.Has aũt miſtica

catões qͥ enarꝛabit puteꝰ nãq; altꝰ eſt

b j⸗

Pꝛologus

eſt. Joh.iiij. Ca. Quis em̃ cognouit ſen⸗
ſum domini.quonia incomphenſibilia
ſunt iudicia eius. et inenarꝛabiles vie
eius. 10 Ro. r]. Cogitatioes moꝛtali⸗
um timide et incerte pꝛouidentie no⸗
ſtre. Difficilia enim eſtimamꝰ que ſunt
in terꝛq et que in pꝛoſpectu noſtro ſunt
inuenimus cum laboꝛe. Muis igitur in
ueſtigabit ſenſum tuum. Quis ſciet
iter tuum niſi tu dederis ſapiẽtiã ⁊ mi⸗
ſeris ſpumſanctum tuum de altiſſumis
Aum pꝛopter virtutis mee intellecti⸗
ue inhabiltatem. Mon em habeo intel
lectum tante capacitatis et ydoneita⸗
tis vt per ipᷣmet in ipo haurire valeã
aquam viuam aquam ſcilicet ſapientie
ſalut aris.q me in veſtra coꝛda irꝛigue
emanatẽ Quare merito dicere poſſum
ilnd iuſanne Panelis xih. Weguſtie
mihi ſunt vndiq; et quio eligam igno⸗
ro. Confiſus tamen de adiutoꝛio illius
qui ait. Omnis qui petit accipit.⁊ qui
querit inuenit.et pulſanti aperietur
Zuce xj. Conſolatiõem ex verbis ſan⸗
ctoꝛum accipiens non retroſpiciendo
manmn miſſam ad aratru retrabam.
ſed conſtanter bene pꝛopoſitum et be⸗
ne deliberatum fidel ter exequar ⁊ eiꝰ
adiutoꝛio perſiciam. dicit nanq; beatꝰ
Jacobus in canonica ſuaca ⸗Stquis
veſtrum indiget ſapientia poſtulet eã
a deo . qui aff luenter dat omnibus . et
nulli impꝛoperat. Et ad idem inquit
ꝓpheta dicẽs.· lperi os tuum et imple
bo illud. Aoſalxxxj. Et alibi dicitur.
Accedite ad deum et illuminamini p⸗
xxxj. Quoꝛũ ſanctoꝛum dictis ſic mu⸗
nitus et animatus. accedo conſtanter
ad fontem ſapientie lucem verqllumi
nantem omnẽ hominẽ venientẽ in hüc
mundi. Joh. j. Petens conſidenter
cum ſalomone dicendo illus Sapie:ix

bꝛi inchoando.medio ſalubꝛioꝛi con

a dinuioue trinitatis/patris vi

merſeburgeñ.ſcʒ ſancti iohanis bapti⸗

cremẽto alme vniuerſitatis Libcʒenb.

annuente vtilẽ ac fructuoſum ſcʒ ſacra
tiſſune miſſe declarationem . dꝛe
melioꝛi dicendoꝛum intelligentia

eus patrũ noſtroꝛũ et domine miſe⸗ .„
ricoꝛpdie qui feciſti om̃ia verbo tuo da .
mihi ſedium tuarũ aſſiſtricem ſapienti
am:et noli me repꝛobare a pueris tuis
quia ſeruus tuꝰ ego ſum et filius ancil⸗/
le tue homo inſirmus et exigui coꝛpo⸗
ris. Elo intellectum iudicij et legũ mit
te mihi illam de celis et de ſede magni⸗
tudinis tue.vt mecũ ſit et mecum labo
ret.vt ſciam quio acceptũ ſit coꝛam te
Scit em omnia et inteiligit vt educat
me in operibꝰ meis ſobꝛie.et cuſtodiat
me in ſua potentia vt accepta illi ſint
opera mea.ducat inqᷓ; me in actibus
docendiet legendi per ſemitas aura

tis et veritatis.pꝛincipio bonoet ſ

nuando. ao ſinem optimũ pertingẽ
et cuſtodiat me in ſua potẽtia.ne a:
ratiõis exoꝛbit ans.ʒizaniã id eſcæ
rẽ pꝛopꝛie ignoꝛantie vel queuis
centia enoꝛmiter ſubinſeram ed⸗
do vt ſic opera mea fonti ſapien e
ius adiut oꝛio totaliter conſiſus .op
vltra vires aggredioꝛ.et vobis domi
nis meis ſin grata et accepta.quoo no
bis pꝛeſtare dignetur vera ſapientia⸗
vna cum patre et ſoncto paraclito dʒ

Phbonoꝛem benedicte et in⸗

delicet ⁊ ſilij ⁊ ſpirituſſancti

ſte et ſancti laurentij necnon ꝓ felicitn

aggreſſurus laboꝛẽ grandem ſeo dñdo

— . 5

„

Auoꝝ pꝛimus erit de quibuſoam pꝛe
— cedentibus et diſponentibus ad domi

nici coꝛpoꝛis tractatiõem ⁊ ſumptiõeʒ

et de ipᷣo ſacramento coꝛpoꝛis xpᷣi in ſe
et in generali. Becundus liber erit
de perficientibus hoc ſacramentũ di⸗
gniſſimũ et de periculis circa hoc con
Bec em duo vnicuiq; ac⸗
cedenti ad tantũ miſteriũ celebꝛandũ
ſſaria. ODꝛimo vt ſciat ſeißm

tingentibꝰ.

ſi
diſponere aptius. BGecũdo vt ſciat ſe⸗
ipᷣm perficere deuocius et periculis ſi

pꝛimũ redditur hoc ſacramẽtũ valde
glezioſuma laudabile ꝓpter ſcoᷣm mltũ

mndũ ineffabile et timoꝛoſum. et

eſttractandum.
luinq; cõtinebit tractatus quoꝝ. Mꝛi

ndus de ſacramẽto eucariſtie. Terci
ominiſtro hoc ſacramentũ in offi⸗
OWiſſe vſu quotidiano tractante. Et

tus quare miſſa ſit inſtituta vnde dica⸗
tur et quò diſtinguat᷑ Quintus de ve⸗

Inſtrumentoꝝ concurꝛentiũ multifoꝛ⸗
mitate et neceſſitate Tractatus pꝛi
mus ſex bꝛeuia capitula ↄtinebit vt vi
debit᷑ in pꝛoceſſa.
De cauſis ꝓpter quas ſacra ſcriptura
feruenter ſit ſtudenda caplin pꝛima
Muot et que ĩ ſe habere debeat lectoꝛ

NQuis ſit finis ꝓpter quẽ ipaſit ſtuden⸗
dacapitulũ tereaeaeuud—
NQuotupliciter contingat peccare in
ſtudendo iſtam vel aliã lciaʒ ca:quartũ
De modo ſtudendi ſacra icripturam
B capitulũ quintü. .“

contingant obuiare cautius.pꝛopter “
de car

mnmagna diligentia et ſolicitudi⸗
Pꝛimus liber
mmns erit de ſtudio ſacre ſcripture.Ge

de quibuſoam ad eũ ꝑtinentibꝰ Quar

ſtimentoꝝ decentiũ multiplicitate. et

Secundus

. — .A.——

Vnot modis ſacra ſcriptura exponat

CTapitulũ pꝛinmmmn
Ponit cauſas q̃re

ſacra ſcriptura fer —R

genter ſit ſtuvenda⸗

Vantum að pꝛimũ capitulũü
dico ꝙ ſacra ſcriptura quan
tumao pᷣſens occurꝛit nouẽ
de cauſis feruenter eſt ſtudenda Pꝛĩo
pꝛopter ſui oꝛiginis et auctoꝛis altitu-/
dinem. Ipᷣa nãq; eſt ſapiẽtia vera que
de ſe gloꝛiatur Eccleſiaſtes.xxiij Ego
ſapientia ex oꝛe altiſſimi pꝛodiui pꝛio/
genita ante omnẽ creaturam. Mam di
uina pagina non humanis ratiõibus ẽ
adinuenta quẽadmodũ alie ſcientie ſʒ
diuinitꝰ eſt inſpirata Eius nãq; auctoꝛ
non homo nec creatura ſed deus eſt et
creatoꝛ.quare eius excellens eſt aueto
ritas. Ohaioꝛ em̃ eſt eius auctoꝛitas q;
omnis humani ingenij perſpicacitas⸗
vt inquit beatus tugꝰ.SGecundo pꝛo
pter eius copioſitatem. Mulla nanq;
ſcriptura ea copioſioꝛ inuenitur. Ma
fᷣm beatũ Tlugu.in epiſtola ad voluſio
num Inea qdamodo omnis ſcriptura
continetur. MHec inquit eſt phiſica. eo
omniũ naturarũ cauſe ſunt in deo⸗
Her ethica inquantũ per vitam bonã

et honeſtam ea que diligenda ſunt dili
guntur. Sunt namq; deus et pꝛoximi

diligendi. Hec logica.quia lumen ve⸗
ritatis. Hec Ruguſtinus. Apſe quiſpe
deus gqui obiectum eſt ſacre theologie
verus doctoꝛ mentem illuminat veri

tatẽ oñndit Et iocirco vlpo · ij. ao thi ij.

Ziber

J llat eam omnẽ ſcripturam dicens

mnis ſcriptura di diuinitus inſpira
ta. Tercio ꝓpter eius neceſſitatẽ Finde
beatus Miero.ſuꝑ yſaia dicit Ignoꝛã
tia ſcripturaꝝ eſt ignoꝛatia xpᷣi.Et me⸗
triſta. Bi xpᷣm bene ſcis ſatis eſt. ſi cete
ra neſcis. Hoc eſt neſcire ſine xpᷣo plu⸗
rima ſcire. Quarto ꝗpter eius vtiſita⸗
tem· Ipa em valet nobis ad anime re
fectioem. vnde dicit ſaluatoꝛ Mathei
iiij. Mon in ſolo pane viuit homo ſedi
omni verbo dei. Bicut em̃ panis m.

*

„

ſcripture reficit mentẽ. Ja etiam eri⸗
git hominẽ a ſtrepitu terꝛenoꝛũ.et eter
ne beatitudinis dulcedinẽ facit degu⸗
ſtare dicente beato Hiero.in pꝛologo
biblie. Ama ſcientiã ſcripturarũ et vi⸗
cia carnis non amabis. Etiam ea igno

rata nemo vere ſciens et literatus nun

cupatur. AUnde hieroꝰ Meſcit literas
qui ſacras ſcripturas ignoꝛat. Et fim
venerabilem hugonẽ in dydaſcolicon

li. v. ca. v. Aohoc geminus eſt diuine
lectionis fructus Mam mentẽ illumiat

moꝛihus oꝛnat. docet nãq; quid debe⸗/
at. et quio expediat imitari. Quinto ꝓ

pter eius illuſtratiõemn De qua beatus
ꝛego.ij:mon. loquitur in hec verba.

Sacra ſcriptura quaſi quoddã ſpecu/

lum noſtris mentibus opponitur vt no

D

ſtra interna facies vidatur. In ip̃a nã

qʒ noſtra feda noſtraq; pulcra conſpi⸗

cimus. Sexto ipᷣa ſcriptura ſacra dili⸗

genter eſt ſtudenda pꝛopter varieta⸗

tem eoꝛum que in ißa ſcripta ſunt Ipa
nanq; figuratur Eʒech.ij. vbi dꝛ. Et ec
ce manus domini ad me miſſa eſtĩ qua
erat imnolutus liber et expendit illum
coꝛam me.qui erat ſcriptus intus ⁊ fo
ris.⁊ ſcripta erant in eo lamenta carmi

na . et ve qo beatus Hego. exponeng

men vero quia ibi pꝛonunciant ß
iuſtoꝝ:

Tonuertumini ad me in ieiunoe
ſcindite coꝛda veſtra et non veſtimen⸗
ta veſtra Et rurſum .beati qui lugent.
MWath. v. Item penitentia agite appꝛo

de pꝛomiſſione gaudij hylareſcas
gnoſce q̃ in hoc volumine ſcripta ſu
carmina laudis eterne videlicet Be

ſic dicit. Oenſandũ eſtnobis quomo⸗
do in hoc ſacro volumine ſunt ſcripta.
lamenta carmen et ve Jamenta quioã
quia in eo eſt penitẽtia peccatoꝝ. Car

le ant quia ibi eſt expꝛeſſa oa⸗

natio repꝛoboꝝ · At ergo peccata per
penitẽtiam deleas lege que in hoc vo⸗

lumine ſcripta ſunt:ſcʒ illud Jol

pinquat em regnum celoꝛi At aute

„ .

ti qui habitant in domo tua domine i 2“
ſecula ſeculoꝛum laudabunt te. SZed ſi

adhuc pꝛeſenti ſeculo inheres ſi adhue

terꝛenis voluptatibus delectarisco⸗
gnoſce in hoc volumine ve ſcriptumꝰ

ab animo per timoꝛẽ expelle quod dili
gis. Ibi quippe ſub vnius damnatiſpe

cie multitudo expꝛimitur repꝛoboꝛum
cum voce veritatis dicat᷑ ligatis ma-/
nibus et pedibus Fanore eum intene

bꝛas exterioꝛes · q; volu
ne omia ſcripta que erudiunt penitere
volentem continentur. Heccaſti igit
et iam penitet te illicita perpetraſſe et

vis agere penitentiã docearis ibi ⁊ in

uenies lamenta Bi vtro ſpe celeſtium
gaudioꝝ mentẽ releuari eſideras. ti⸗
bi ad conſolatiõem internam inuenies

carmen: Etiam ſi mala perpetraſti et
hec perpetraſſe non pemtet.ſed cerui-
cemet os erigis · ao nullas penitentie

lamentationes inclinare animum ve⸗

ſeo uoirur es ve. vt quem nec tre⸗

moꝛ humiliat. nec ſpes ad eterna pꝛe⸗
mig exaltat. Damnationis enim

mia

In hoc itaq; volumi

.
4

Tractatus
ſue nunc penam pꝛoſpiciat:etſine epcu
ſatiõe in eternum ſuppliciũ cadat.quid
ergo fratres agendũ eſt nobis modo/
niſi vigilandum ad huius verba volu⸗

minis.et mala que nos egiſſe nouimus

fletibus peniteamus.vt per lamẽta pe
nitentie ꝑueniamus ad carmen vite.
ec gregoꝛiꝰ.Geptimo pꝛopter eius
internã et delectabilem refocillatiõem
De qua beatus Hieroꝰ.in pꝛologo ad
paulinũ ſic ſcribit. Oꝛo te frater cariſ

ſime inter ſcripturarũ verba iſta medi

tari nihil aliud noſcere nihilq; aliud q⸗
rere. Monne tibi videtur hic in terꝛis

regni celeſtis habitaculum quaſi dice⸗
ret vtiq; Vnde Eccleſi xliij. Pulcritu

dinem candoꝛis eius mirabatur omis

oculus. Octauo pꝛopter conſiderato

rum limpitudinẽ. De qua lugꝰ. in li.
ↄfeſ.dicit. Mec ſcientia venerabilioꝛ ẽ
et dignioꝛ omnibus.qꝛ intellectu ꝓfun
dioꝛi ſeruato. verbis aptiſſimis et hu⸗
mili modo loquendi cũctis ſe pꝛebet et
manifeſtat. Mam hec ſcientia vtit᷑ ver
bis altis et ſublimibus pꝛopter ſubti⸗

les groſſis et exemplaribꝰ pꝛopter ru

des vnde quilibet tam magnus qᷓ; paꝛ
uus in hac ſcientia nutriatur et paicat᷑.
Mono pꝛopter eius excellẽtem digni⸗
tatem Unbe de ea ðꝛ Pꝛouer.iij. Be⸗
atus vir qui inuenit ſapientiam et/ cui
aff luit pꝛudentia.melioꝛ em̃ eſt adqui
ſitio eius negociatione auri et argenti
puriet puriſſimi. pꝛecioſioꝛ eſt em̃ cun⸗

ctis opibus.et omia que deſivberantur

huic comparari non poſſunt. Tongien

do dierũ in dextera eius et in ſiniſtra il

lius diuitie et gloꝛia AWie eius vie pul⸗
cre et ſemite eius omnes pacifice. et q
tenuerit eam beatus eꝛit:Ex quo patet
eius excellens dignitas ex eo quia eſt
habitus ſapiencialis quipꝛopter ſe eli

Becunons

gibilis eſt. et eſt honoꝛabiliſſimus habi

tus et omniũ nobiliſſimus quo nulla ſci
entia dignioꝛ eſt. vt patʒ.j.methaphi⸗

Capitulũ ſecundũ. Oſtẽdit
quot et que inſe habere deʒ
beat lectoꝛ ſacre ſcripture

Ectoꝛ ſacre pagine ſeptem in
1 4 ſe debet habere. Pꝛimo dẽt
eſſe ſolivdo fundamento fun⸗
rus. Et illus fundamentũ conſiſtit
in duobus. Pꝛimũ vt bꝛeuemet luci⸗
dam noticiam de his que credere opoꝛ
tet habeat.nec diuerſoꝛũ voluminũ de
ditus ſtudio.erꝛoꝛe incidat in ignoꝛan

tiam. Gecundũ vt aliqualiter artibus

liberalibus ſit imbutus: De quibꝰ ve-
nerabilis Hugo ĩ didaſcolicon loqᷣtur
in hec verba. Muapꝛopter videt᷑ mi⸗
hi pꝛimũ operam dandã artibus/vbi
fundamenta ſunt omniũ firma ſimplex
q; veritas aperitur que tocius philo⸗
ſophie inſtrumenta ſunt et in eis om̃is
doctrine eſt fundamentũ.que pꝛecete
ris omnibus ſunt habende.ſine quibꝰ
nihil ſolet aut põt phiſica diſciplinã ex
plicare et diffinire. Gecundo lectoꝛſde
bet eſſe in veritate educatus.qð bene
innuit ↄmendatoꝛ ſuꝑ.ij.metha.ſic di⸗
cens.Conſuetudo audiendi fabulas ⁊
falſa impedimentũ eſt in cognitiõe ve⸗
ritatis Jscirco exquo perſidi iudei a

cunabulis nutriuntur in erꝛoꝛe et falſi⸗

tate ad blaſphemiã ſacramentoꝛũ dei
et xpᷣiane religionis impoſſibile aut ax
minus difficile eſt eos agnoſcere lumẽ

veritatis. Tercio dbet eſſe hũilis quia
Fſim hugo.in didaſco.ꝛincipiũ oĩs di

ſcipline huilitas et ꝓpter hoc ſcĩa aſſimi
lat᷑ aq q a locis mõtoſis ad ꝑtes tendu

6* „ .

decliuioꝛes Vnde beatus gregoꝛiꝰ. in

pꝛoloimoꝝ.dicit. Qullus ſupbus eam
attingere põt quia ipᷣa ſacra lcriptura
eſt flinnus altus et planus in quo agnꝰ
ambulat et elephas natat. Mirabilis
eſtſiſte fluuius qui eſt ita planus ꝙ ibi
agnus id eſt funplex et illiteratus po

teſt ſiccis pedibus tranſire et elephas

id eſt magnus et ſuꝑbus natat. immo

multotiens ſubmer gitur pꝛout de ſen⸗

ſu ſuo pꝛopꝛio nimiũ confioit Et iõ hm

conſiliũ apoſtoli nõ eſt plus ſapiendũ
q; opoꝛtet. Quarto debet eſſe expidi⸗

cus a curis carnis.et ſeculi.In Mat.
inj.dicitur ; ſollicitudo ſeculi iſtius. et
ſallacie diuiciarũ ſuffocant verbum di
ſic ꝙ ſine fructu efficitur. Quinto debʒ
eſſe deuotus nõ ſolum lectiõe.ſed etiã
oꝛatiõe intellectũ ſcripture ſacre inqͥ
rat. VUnde Gap̃. vij. · Optauiet da⸗
tus eſt mihi ſenſus.inuocaui et venit in
me ſpuũᷣs ſapientie. Cui alludit dietum

Hugonis li.j.de anima ſic dicentis.ad
ſacre ſcripture cognitiõem opus ẽ po⸗
cius intima compunctiõe qᷓ; pꝛofunda
inueſtigatiõe.ſuſpirijs qᷓ; argumentis.

crebꝛis gemitibus qᷓ; copioſis argumẽ
tatiõibus lacrimis q; ſenſibus oꝛatiõe
qᷓ; lectiõe gracia qᷓ; lacrimaꝝ ſcientia li/
terarũ celeſtium pocius contemplatio
ne qᷓ terꝛeſtrium occupatiõe Hec ille.
Hanc condictiõeʒ excellenter in ſe ha
buit ſanctꝰ doctoꝛ ſcʒ thomas de aqui⸗
no.qui quocienſcũq; aliquis difſicilis
textus canonis biblie ſibi occurꝛebat.
quẽ ex in genio humano intelligere nõ
potuit tociens ad oꝛatiõem deuotam
ſe conuertit. et plenariã infoꝛmationẽ
ſeu intellectum impetrauit pꝛout ĩ ipiꝰ
legẽda apparet copioſe. Sexto debet
eſſe ſtudioſus. Dꝛimo in audiendo et
legendo. Unde ?lpoẽ .beatus qui hau

dit et legit verba ꝓphecie huius. Secũ̃

do meditando de quo ꝓpheta ait Bea
tus vir qui in lege eiꝰ meditabitur die
ac nocte pſalmo.ĩ. Lercio me moꝛie cõ
mendando Ecci.iiij. Qui tenuerit eaʒ
vitam heredit abũt.et eos qui eam dili
gunt diligit deus Quarto opere adim
plendo/ ac.j. Fratres eſtote factoꝛes

ver bi dei et non auditoꝛes ti fallẽétes
voſmetipos. Gi quis veſtrũ auditoꝛ
eſt et non factoꝛ.aſſunilabitur viro cõ⸗

ſideranti vultum natiuitatis ſue ĩ ſpe⸗
culo.Conſiderat enim ſe abijt et obli⸗
tus eſt qualis fuit.qꝛ teſte poſtad ro:
ij. Non auditoꝛes legis ſed factoꝛes iu
ſtiſicabuntur. Cui alludit dictũ beati
Hiero.ſuꝑ pſalmo.jſic dicentis. Me⸗

ditatio legis diuine non ſolum in legẽ

dis ſcripturis ſed etiam in his que ſcri⸗
pta ſunt faciendis cõſiſtit Et alibi Il le
plus ediſcit qui plus facit. Ceterum ſi
qð tu ediciſti ego facio magis mea oꝑa
ſcripturas tenent qᷓ; totus ſermo qui

vane ſonat. Hec ille. Septimo debet

eſſe vigoꝛoſus / ne ꝓpter amaritudinẽ

laboꝛis in adoiſcendo et difficultatem

intelligenvo et in oꝑe adimplendo.eã

poſtponat ⁊ contemnat quia ipᷣa ſacra

ſeriptura per ſenſuum obſcuritatem ⁊
intelligentie difficultatem aſſimilatur

libꝛo inuoluto Eʒech. ij. Canta enim vt
mmmeſt xpᷣianoꝝ pꝛofunditas literarũ
t ſi in eis pꝛoficerem quotidie /ſi eas

ge.in epla ao voluſio

ſolas a iuuentute mea vſq; ad decrepi

tam ſenectutem ſimmo ſtudio melioꝛi
ingenio conarer addiſcere hoc tñmi⸗

hi contingit qd eadem ſcriptura ĩ quo

dam loco ait.cum cõſumauerit homo
tic incipiat. Hec autem ſacra ſeriptu
ra licet in intelligendo in adoiſcendo.

et in implendo pareat difficilis. tñ

—

—

Tractatus

adacta p̃dictaſen diuulgata ſuper mel
eſt dulcis. Teſte ꝓpheta cum dicit. E
dulcia faucibus meis eloquia tua ꝛcipᷣa

em̃ſacra ſcriptura teſte beato Grego.
ijmoꝝ. ↄlliquãdo nobis eſt cibus:aliqñ
potus.cibus eſt nobis in locis obſcurio

ſis potus vero in locis apercioꝛibus
qꝛ quaſi exponendo frangit᷑ et mandu
cando glutitur. Potus vero eſt in lo⸗

cis apercioꝛibus.qꝛ ita abſoꝛbetur vt
reperituꝛ Cauſam aũt huius quare tan

ta difficultas eſt in ſcripturis diuinis/

reddit beatus Mugꝰ in de vera religio
ne ꝑ hec verba Oiĩ ſacra ſcriptura tin

eſſent que faciliter intelligerentur.nec
ſtudioſe queretur nec ſuauiter veritas

H febitnltereium Inſinuat
fuinem ꝓpter quẽ ſacra ſcriptu
ra ſit ſtudenda

Nig ſunt genera hominũ / ſa
J 9 cram ſcripturam legentium.
vSyt dicit Hugo ĩ didaſcolicõ ·
quoꝝ pꝛimi ſcientiam diuine ſcripture
appetunt / vel vt diuicias congregent.
vel vt honoꝛes ⁊ famã adquirant quo
rum intentio quantũ peruerſa tm̃ miſe
randa eſt. Sunt et rurſus alij quos au

dire verba deiet opera eius delectat
diſeere.non qꝛ ſalutifera ſed quia mira

bilia ſunt ſerutari archana dei. et inau
dita cognoſcere volunt. multa ſcire ſed
nil facere. ammirant᷑ potentiã.ſed non

ammirant᷑ miſericoꝛdiã. Hos igit᷑ qᷣd

agere dicam certe nil alið qᷓ; pꝛeconia
diuina in fabulas cõmutare quibus in⸗
tendere ſolemus vt auditum paſcamꝰ

non animũ.quoꝝ voluntas itaq; nõto

taliter maligna ſed impꝛouida vᷣllij vo

ivcirco ſacram ſeripturã legunt vt ſm

Prꝛimms

apli p̃cẽpta paratiſint et pꝛoni om̃i po
ſcenti reddere rõnem de ea fide in qua
poſiti ſunt vt videlicet inimicos veri⸗
tatis foꝛtiter deſtruãt minus eruditos
doceãt ipᷣi ꝑfectius viã veritatis agno

ſcant et alcius dei ſecreta intelligen⸗
tes aptius ament. Quoꝛũ nimirum de
uotio laudanda eſt ⁊ imitatiõe digna

pꝛimi ſunt miſerãdi ſecũdi iuuandi ter

cij merito ſunt laudandi. Idem expꝛi⸗-

mit beatꝰ bern.ſer. xxxiij · ſuꝑ cantica
ſic dicens. Bunt naq; quiſcire volunt
eo fine tm̃ vt ſciant.et turpis eſt curio

ſitas. Et ſunt qui ſcire volunt vt ſciant

ipi et turpis vanitas eſt. Et ſunt iterũ
qui ſcire volũt vt ſcientiã ſuã vendãt.

et turpis queſtus eſt: Gunt quoq; qui

ſcire volunt vt ediſicentur.et pꝛuden⸗
tia eſt. Et ſunt qui ſcire volunt vt ediſi
cent et caritas ẽ Hoꝛum vltimi ſolum
duo non inueniunt᷑ in abuſione ſciẽtie
NQuixpe qꝛ adhuc volũt intelligere vt

benefaciant.deniq; inttellectus bonꝰ

omnibus facientibꝰ eũ. Neliqui om̃es
audiant ſcienti bonũ ⁊ nõ facienti pec
catum eſt illi. Ac ſi ꝑ ſimilitudinẽ dicat
ſimenti cibum et nõ digerenti ꝑnicio⸗
ſumðẽ ei. Cibus quidẽ indigeſt⸗ malos
generat humoꝛes ẽt coꝛrumpit coꝛpꝰ.

ſed non nutrit ſic ſcĩa. ſiigne caritatis

nõ fuerit decocta et ꝑ quoſoam actus
bonos trãſſuſa et digeſcta reputabitur
aiĩe ĩ peccatũ. Cui alludit beatꝰ grego.
tractans illud pſalmi. Heſcendũüt in in

fernũ viuentes: Aiui quippe ſunt qui
circa illa que agunt᷑ ſeiunt et ſenciunt-
Moꝛtui aũt ſentire nihil pñt. Moꝛtui

in infernũ deſcendent. ſi mala neſcien⸗
do perpetrant Cum vero mala ſciunt

ettñ faciunt iniquitatem in infernum

viuentes miſeriq; ſencientes deſcen⸗

b iüiij

TZiber
apitulũ quartum. Decla
rat quotupuiciter contin git
peccare in ſtudendo ſcientiam

Dodiſcere qᷓntum inſe eſt nũ⸗
qu eſt malum. ſic nec ſcire.
. Puia cuius generatio nõ eſt
mala ipᷣm quoq; non eſt malũ. vt dicit
vnga maxima.ſed contingit ꝑ accidens
eſſe peccatũ in addiſcendo vel inſcien⸗
do. Hoc aũt dupliciter põt accidere-
Ano mõ ex parte cognoſcentis.Allio
modo ex pꝑte cognoſcibilis Ex parte co
gnoſcentis eſt duplex accidens. vnum
qñ ꝓpter occupatiõem in ſtudio alicꝰ
ſcientie impedit᷑ quis in executiõe ope
ris ad qð tenet᷑ vcſi magrob ſtudiũ di
mitteret horas canonicas vel viuinũ
officiũ ad qð tenet᷑ ¶liud qñ ꝓpter dele
ctatiõem in aliqua ſcientia ſtudens ve⸗
niret in contemptũ alicuius.qð tamẽ
venerari deberet.vel deſiſteret ama⸗
gis bono et magis neceſſario.ſicut ac⸗
cidit ſancto hieronimo quitm̃ delecta
batur ĩ oꝛnatu verboꝛũ tullij. ꝙ diſpli

cuit incultꝰ ſermo ꝓphetaꝝ queadmo⸗

dum etiam accidit illis qui tm rationi
bus humanis innitentes a fioe diſce⸗
dunt et ſiceam impugnant. Ex parte
vero cognoſcibilis tripliciter ↄtingit
peccare. ꝛimo qñ cõgnoſcibile de fa

cili ad malum inclinat et in ſe eſt parue

vtilitatis.vt ſunt ſciẽtie magice.ex q̃ꝝ
cognitiõe homo faciliter labitur in ea⸗
rum exercitia Becudo quando cogno
ſcibile eſt vltra potentia cognoſcentis
Vnde Eccle.iij.ðꝛ. Alltioꝛa te ne queſi⸗
eris Et ptholomeus in almageſti. Qui
extendit ſcientiã vltra inouſtriam ſuã.
eſt ſicut paſtoꝛ debilis cum multis oui⸗

bus. Tercio qñ in ſe cognoſcibile ẽ nul

lius vtilitatis vt facta cõtingentia ho

. .
1
. .
2„

pluſ q opoꝛtet ſed ſapite ad ſobꝛieta⸗

Pꝛimus.

mini rimari id eſt ſerutari.vnðè et curi

oſi dicunt᷑qui ſunt ſcrutatoꝛes ſciẽtia⸗

rum. Pe quibus beatus Pꝛeg.ſcribit
in euangelio. Ponn quidã fecit cenã.

Et in Omelia ſic dicit. Graue eſt curio

ſitatis vicium qꝛ dum cuiuſlibet men⸗

tem ad inueſtigaoũ vitam pꝛoxim ex⸗

terius ducit.ſemꝑ in ſe ſua intima ab⸗

ſcondit vt aliena facies ſe neſciat.⁊ cu

rioſi animus qᷓntum peritus fuerit alie

mincerti tanto fiet ignarus ſui.

apitulũ quintum. Tradit

atus bernharous ſermone
xxxij.ſuper cantica.vbi aſſu
mit illud apli. Molite ſapere

tem ſic dicit Quid eſt ſapere ad ſobꝛie
tatem vigilantiſſime ſeruare quid ſcire
magis pꝛius ve opoꝛtet.tempus enim
bꝛeue eſt. Eſt aũt qntum in ſe omnis ſci
entia bona que tñ veritati ſubnixa eſt
id eſt ſtabilita ſed tu qui cum timoꝛe et
tremoꝛe viuis tuaipius operare ſalutẽ
pꝛo tempoꝛis bꝛeuitate feſtines eam
ſcire amplius:quã ſenſeris vicinioꝛem
ſaluti.Mõne medici coꝛpoꝛis diffiniũt
eligere in ſumenois cibis quid pꝛius ⁊
quid poſterius Mam et ſi bonos ↄſtat
eſſe cibos quos deus creauit tu tamen
in ſumendo oꝛdinem et modũ non ob⸗

ſeruans reddis eos plane non bonos.
– ergo ꝙ dico de cibis.hoc etiã

ſentiri opoꝛtet de ſciẽtijs. Nides ergo

quoniã non pꝛobat multa ſcientẽ ſiſciẽ

dimodũ neſcierit Vides inqᷓ; quẽ fru⸗

ctum et quã vtilitatem in modo ſciẽdi

conſtituit. Quid ergo dicis modũ ſciẽ
di niſi vt ſcias quo oꝛdine.quo ſtudio.

quo fine.queq; noſcere opoꝛteat Quo

4

—

Tractatus.

oꝛdine vt ið pꝛius qð maturius eſt ad

ſalutem. Quo ſtudio. vt id ardentius

qð vehementius eſt as amoꝛẽ.Quo ſi
ne vt non ao inanem gloꝛiã aut curioſi
tatem aut aliqð ſumile/ſʒ tm̃ ad ediſica
tiõem tuã.aut peorimi Pee bernardꝰ
In quibus vbis tria innuunt᷑ que ſuut
neceſſaria volenti ſtudere ſacram ſcri

prturam ⁊ fructũ ac vtilitatem ex eius
ſtudio cõſequi Mꝛimũ vt congruo oꝛ⸗

dine ſe go ſtudenda applicet Bcom vt
moderamen in diligẽdo obſeruet Ter
cium vt finem laudabilem et rõnabilẽ
obſeruet et intendat.de quo ſufficien⸗

ter dictũ eſt in capitulo pᷣcedenti
Arimo igitur opoꝛtet diuinũ lectoꝛẽ
conſiderare oꝛdinẽ legendi ſcʒ que hoꝝ

oꝛdine legendi alia antecedant.Nptiſſi

me em̃ incedit qui incedit recto oꝛdine

ſcʒ qui incedit oꝛdine quo cuncta ſunt
vt dicit Hugo in didaſcolicõ.Wic aũt

oꝛ:do ſeruandus poteſt ſumi dupliciteꝛ

Vno modo abſolute Alio modo ad oꝛ

dinem intentiõis legentis. Pꝛdo abſo

lute ſumptus in ſacra ſcriptura debet
eſſe talis vt pꝛius hyſtoꝛias diſcat.et

rerum geſtarũ veritatem a pꝛĩcipio re

petens vſq; ad finem.ſcʒ quio geſtum
ſit q.vhi.et a quibus geſtumſit.Non

em̃ quis pfectus fieri poteſt in allego⸗
ria Pipene fundatus fuerit in hyſto

a Hanc ſcʒ hyſtoꝛiã ĩ ſacra ſeriptura
tanq; fundamentũ et pꝛincipiũ doctri

ne ponat Deinde ꝑ ſigniſicatiõem tipi

cam ĩ arcem fidei ſe erigat.allegoꝛie mi
ſteria inueſtigando. vt ſciat non ſolum
literam. venetiam ſpũm viuiſicantem

tractet et habeat per quẽ ſpũalis inte
ligentie veritati conſolidatus. ſenſum
ſuum diuinis auctoꝛitatibus non pꝛefe
rat nec ſeipᷣm ſequatur vt ĩ ea litera to⸗

tum veritatis indiciũ pendere credat

MPꝛimus

Tali vero moderamine vtatur.vt cũ
inquirendo ſubtilis fuerit in pᷣſumendo

non temerarius inueniat᷑.hanc ſcʒ alle

goꝛiam tanq; fabꝛicam que ſuꝑ hyſto⸗
riam fundat᷑ eſſe exiſtimet. In tropolo
gia vero magis rerum qᷓ; vocum ſigni
ficatiões aĩiaduertat.ex qua naturalis
iuſticia. et noſtroꝛum moꝛũ diſciplina
naſcitur. In qua contemplando quid

fecerit deus quid nobis faciendum ſit
ↄgnoſcimus .
pulcerꝛimo coloꝛe domũ anime ab in⸗

Per quã quaſi ſuꝑducto

tra. conuerſatiõeʒ vero ab extra bonis
moꝛibus depingat.ſi lectoꝛ habebit in

hyſtoꝛia quo facta dei memoꝛatur in al
legoꝛia quo ſacramenta eius credat in
tropologia vero quo ꝑfectiõeʒ eiꝰ imi
tetur. Hꝛdo vero ſumptus ĩ oꝛdine ad
intentiõem legentis non põt determi
nate et in ſpeciali expꝛimi eo ꝙ diuer⸗
ſon diuerſe ſunt intentiões poteſt tamẽ
ſub gener ali doctrina oꝛdo ſtudẽdi ſtu
dentibꝰ ſic explicari.ſᷣm ꝙ dicit hugo:

in didaſcolico per hec verba Qui vir
tutum noticiã et foꝛmã viuendi querit

in ſacro eloquio hos libꝛos debet ma⸗
gis legere qui huius mundi ↄtemptũ
magis ꝑſuadent.st animũ ad ſui condi
toꝛis amoꝛem accenoũt.recteq; viuẽ⸗

di tramitem docent vt ſunt libꝛi in qui

bus ſanctoꝛum patrũ vita. et martirũ

triumphi deſcribũtur.et illoꝛũ docto⸗

rum libꝛi ex quoꝝ dictis ad diſciplinã

veram ſm ſtatum noſtrũ ad nos perti
nentem diſcimus. vt ſunt moꝛalitates
gregoꝛij.bernhardi.ceteroꝝq; docto
rum. Qui vero voluerit ſpꝛetis ſimpli

cioꝛibus ſcripturis pꝛofunda atq; ob/
ſcurdrimari atq; enigmatibus ꝓpheta

rum et miſticis ſacramentoꝝ intellecti⸗
bus iuſiſtere doctoꝛes querat ſtili diffi

cilioꝛis vt auguſtinũ in multis libꝛis ⁊

iber
ambꝛoſium ⁊ oꝛiginalia voctoꝛum que
ſtiõeſq; difficiles ab eis ſolutas ꝑlegat
ſtudioſe Gecundo pꝛincipaliter vt di⸗

ctum eſt volens ſtudere ſacrã ſcriptu⸗

ram moderamen in applicando et ſtu⸗

dendu debet obſeruare. Poderamen

igitur ſtudendi et addiſcendi in duobꝰ
conſiſtit:ᷣm ꝙ lectio duobꝰ modis aĩo
faſtidium ſolet ingerere ſcʒſi obſcurioꝛ
fuerit. et in quantitate pꝛolixioꝛ extite
rit. In quon vtrocß wii magis mode⸗
ramine opoꝛtet.ne illud qð ad refecti⸗
onem queſitum eſt ſumatur ad ſuffoca⸗
tiõem. Mhꝛiſtiano em philoſophica le⸗
ctio exhoꝛtatio eſſe dehet non occupa
tio. et bonam deſiveratiõem facere de
bet non necare Vti ergo debet modo

ſtudendi in qualitate lectiõis· ne inani
raptus deſidero.ſcripturas pꝛofunde

intelligentie et obſcuras exquirat in q

brus animus plus occupatur q;ᷓ ediſica
tur. Gimiliter vti debet modo ſtuden

diin lectiõis quantitate. quiaſi nõ oia
legere poteſt ea tñ que ſunt vtilioꝛa le⸗
gat. ne per pꝛolixitatem lectiõis plura
in cofuſo noſcat.nullum tñ determina⸗
te. Mam bm Bene. in li. de beneſi. plus
pꝛodeſt ſi pauca pꝛecepta ſapientie te⸗
neas fic ꝙ iſta ĩ pꝛompto tibiſint.qᷓ ꝙ

multa didiceris et iſta ad manũ non ha

beas. De tercio pꝛincipali dictũ eſt. ẽ.
Capitulũ ſextum Declarat

.

ex P onatur.

D
6

ꝗq (uot modis ſacra ſcriptura

ſtoꝛiã ſe cre ſcripture fundatur.necnon
ettropologia.ido nota ꝙ quadꝛuplex

eſt modus exponẽdi ſacram ſcripturã.

Via in pᷣcedẽti capitulo mẽ⸗
tio facta eſt de hyſtoꝛia et eti
am de allegoꝛia que ſup hy⸗

ſcʒ hyſtoꝛiacus ſiue literalis. tropolo⸗
gicus ſiue oia Nllegceſoud ſiue mi

ſticus. et anagogicus. Ahꝛimo exponit

—

byſtoꝛiace ſcz qn res quelibet eo modo
quo geſta eſt pleno pꝛofertur ſermone

et ðꝛ literalis.qꝛ pꝛout litera ſonat ac⸗

cipitur. ſicut filij iſrael tranſierũt ꝑ ma

re rubꝛum de egipto.hoc exponitur vt
geſtum eſt vel ꝙ dauid vicit goliam ⁊

eum interfecit. t ↄꝛ hyſtoꝛia ab hyſte⸗

ron grece qð eſt videre latine.quia ꝑ

hyſtoꝛiam res eo modo quo viſa eſtex⸗

primitur. Secundo mõ ſacraſcriptu⸗
ra exponitur allegoꝛice ſiue miſtice. vt

qñ litera vnũ ſonat et ſpiritus aliud pᷣ
tendit. vt illuso Egredietur virga de
radice yeſſe. qd allegoꝛice ſic exponit᷑.

virga id eſt virgo maria egredietur.i.
naſcetur de radice id eſt de ſtirpe yeſſe

AVel cum dꝛ ꝙ dauid vicit goliam. hoc
eñm̃ verum fuit ad literam et ßm hyſto

riam. ſed tñ intellectus vlterius ducit
ad accipiendũ dauid pꝛo xpᷣo.et goliã
pꝛo dyabolo. per qð intelligĩ pugna
xpᷣiin ſe vel in mẽbꝛis ſuis contra dya
bolum.⁊ tũc ſenſus allegoꝛicus dicitur

miſticus. qꝛ ibi attenditur aliqd occul-
tum ſub ſenſu literari. Dicit aut allego

ria ab alleos qð eſt alienũ.et logos ſer⸗
mo quia alieno ſenſu per allegoꝛiã ver

ba exprimunt᷑ CTercio modo exponit᷑
tropologice. videlicet qũ verba refe⸗

runtur ad moꝛes.vt ibi. Omnitemꝑe

veſtimenta tua candidaſint. et oleum
de capite tuo non deficiet.qð ſic expo
nitur. Omni tempoꝛe veſtimenta tua.
id eſt oꝑa tua fint candida id eſt mida
et oleũ id ẽ caritas nõ deficiet de tuo
capite id eſt ab intentiõe tua. Et dici᷑
a tropos id eſt cõuerſio veltranſlatio.
et logos ſermo quaſi cõuerſio ſermõis

ad moꝛes. Quarto modo exponitur

anagogice ſcʒ qn per iſtainferioꝛa in⸗

telliguntur ſuꝑioꝛa.Et dicitur ab ana
qð eſt ſurſum.et gogos ductio quaſi ſer
mo ducens nos ſurſum. ſicut qn ſit ſer
mo de ecciatriumphali.ſiue ð vita eter

na et ſanctoꝝ beatitudine. Pij autem

quattuoꝛ modi vt magis pateãt ĩ vno
exemplo ſcʒ in hac dictione hieruſalẽ
comperiuntur Hieruſalem em̃ eſe no⸗
men cuiuſdam ciuitatis et interpᷣtatur
qnaſi viſio pacis.qn ergo ſcriptura loqͥ
tur de illa ciuitate literaliter vt de eiꝰ
nobilitate vel captiuitate vel deſtru⸗
ctiõe tunc ðꝛ ſenſus hyſtoꝛialis. Gi vo
hieruſalem accipitur pꝛo anima fideli⸗
in qua debet eſſe pax.tũc ðꝛ ſenſus tro
pologicus ſiue moꝛalis. Bi aũt accipit
pꝛo xpo vel pꝛo ecciĩa militante tũc eſt
ſenſus allegoꝛicus.xpᷣc em̃ pacem pe⸗
perit et pacem ſue eccleſie reliquit:Si
vero per hieruſalem intelligitur eccĩa
triumphans ſiue vita beata in qua eſt
viſio pacis.qꝛ ibi eſt pax eternitatis.
tunc dꝛ ſenſus anagogicus.quia de pa
cetempoꝛali fit ductio ſurſum ad pacẽ
eternitatis: Ende de pᷣmiſſis mõis ha
bẽturquedam metra. Litera geſta do⸗
cet quid credas allegoꝛia. Moꝛalis qᷣd
agas quo tendis anagogia.ſequitur.

Tractatꝰ ſecunðꝰ
libꝛi pꝛimi. De ſa⸗
cramẽto eucariſtie

Gecundus

Apedito de pꝛio/
ſcꝛz de ſtudio ſacre
ſcripture · et de eiꝰ
modis exponendi

DW

ſacramento eucari

ſcie S in miſſa conficitur ſunt inquirẽ⸗

da. Et habebit ille tractatus quattu⸗
oꝛdecim capitla ſᷣm ꝙ quattuoꝛdecim

in numero ſunt declarada.vt patebit.

In quibꝰ ſacramentũ eucariſtie in ve

teri lege ſit pᷣĩiguratum.ca.pꝛimũ

A quo et quare ſit inſtitutũ hoc ſacra⸗
mentũ caplin ſecundů. “
MQuando ſit inſtitutũ et quare in vlti⸗

ma cena xpᷣi cum diſcipulis ſuis ſit inſti

tutum caplin tercein/ HW
De eius dignitate capitulũ quartum.
De eius neceſſitate caplin quintum
De noim ipᷣius multiplicit ate ca.ſextũ
De modo accedendi et ſumendi iulud

ſocramentũ caplin ſeptimũ
Que ſint ſigna et coniecture ꝑquas

ↄiecturari poſſumus nos eſſe dignos
q hoc ſacramẽtũ ꝑcipiẽdũ ca.octauũ

De vtilitatibꝰ quas cõſequunt᷑ digne

ſinnentes capitulũ nonn
De damnis que cõſequunt᷑ indigne ſu
entes capitulũ dicumlu·

capitulũ vndecimliui·
An peccata venialia poſſint impedire
effectum huius ſacramenti in ſumente
capitulũ duodecimũ H

IAn pꝛopter nocturnalem pollutionzę
Anm ſit ptermittẽda ca. tredecimũ

n melius ſit frequetius hoc ſacramẽ⸗

.— —

tun nꝑcipe re q; taroius et rarius capi
tulum quartũoecili

iam qᷓntum ad tra-
ctatum ſecunoum
aliqua generalia

uot modis hoc ſacramentũ ſumat᷑.

Capitulum pꝛimũ Oſtendit
in quibus ſacramentũ euca⸗
iſtie in veteri legè ſit pᷣfigu⸗

ratum. “
VAluberꝛimũ eucariſtie ſacra
mentũ in veteri teſtamento

chiſedech ipᷣi abꝛae. Vnde Geñ. xiiij·
82. lt vero melchiſedech offerens pa

nem et vinũ ꝛc:erat em̃ ſaceroos dei al

tiſſimi. Per qð vt qit ambꝛoſius ĩ qua⸗
dam omelia datur intelligi.ſacramẽta

xpᷣianoꝝ eſſe anterioꝛa iꝰ eſt pꝛius figu

rata q; iudeoꝝ In illa em̃ oblatione re
pꝛeſentata fuit foꝛma exterioꝛ huiꝰ ſac
menti. Aliuð em̃ in hoc ſacramentocer

nitur.et aliud creditur. Cernit᷑ em̃ pa⸗

nis et vinũ.ſed creditur vera caro et

ſanguis xpᷣi ſub ſpeciebus panis et vi⸗

ni veraciter contineri. Mam ſicut pa⸗

nis eſt pꝛincipale quo ſuſtẽtamur in ci

bis ⁊ vinũ pꝛincipale in potibus qᷓ̃ntũ
ad nutrimentũ coꝛꝑale.ſic caro et ſan
guis xpᷣi ſunt pꝛincipalia quantũ ad nu
trimentũ ſpũᷣale ſcʒ aie. Unde MDꝛoue.
xiiij. ðꝛ. Venite Sinephe panem meum

Hmnia quidẽ ſacrincia veteris teſta⸗
menti ceſſauerũt et ſolum ſacriſiciũ pa

nis et vini remanſit.et ideo deo eſt ac⸗

ceptũ Quod pᷣuidens dauio in ſpiritu

dixit in ꝑſona dei Munqd manducabo
carnes thauroꝝ aut ſanguinem hircoꝝ

potabo.qꝗſ diceret nõ acceptabo talia

ſacriſicia Et ſubdit. Anmola deo ſacri
ſicium laudis:Et iteꝝ Sacriſicium ↄo
ſpũs contribulatus.Tale igit᷑ ſacrifici

um laudis eſt pnñs ſacramentũ.quia in
ipᷣo et per ipᷣm deus potiſſime laudat.
et paſſio filij eius ad memoꝛiã reuocat᷑.
Hoc idem malachias ꝓpheta longe in

nmultis figuris eſt pᷣfiguratũ.
Aꝛimo in oblatiõe panis et vini a mel

ſpũ cocnt dicens in ꝑſona dei að iu
deos Mon eſt mihi voluntasin vobis
dicit dñs exercituum.et non ſuſcipiam

munus de manu veſtra. Ab oꝛtu enim
ſolis vſq; ad occaſum magnũ eſt nomẽz

meũ in gentibus et in omni loco ſancti
ficatur et offertur nomini meo oblatõ
munda / id eſt oblatio panis et vini. ſeu
coꝛpoꝛis et ſanguinis domini nr̃i ieſu

xpᷣi. Malach.. Becundo hoc ſacramẽæ

tum eſt pᷣiguratum per manna qð da⸗
batur iudeis in deſerto poſt tranſitum
maris rubꝛi.De quo Exodi.xvj.Ecce
ego pluam vobis de celo panem.egre⸗
diatur populus et colligat quo ſuffici⸗

at per ſingulos dies. VUnde in Pſalm.
lxx v. . anem angeloꝝ maducabit
homo id eſt panem paratũ in aere mi⸗

ſterio angeloꝝ vel panem figurantem
panem angeloꝝ. Bicut em̃ manna da⸗

tum fuit hebꝛeis.iã ſubmerſis egiptijs.

ſic eucariſtia datur xpᷣianis poſt ablu⸗
tionẽ baptiſmi ↄletis iam peccatis vt
ꝑ baptiſmũ mundati a malo.pꝑ eucari⸗
ſtiam nutrientur in bono·E᷑t ſicut man
na populũ iſtum. per faſtiditatẽ in via

ſolitudinis.ad terꝛam ꝓmiſſiõis ꝑdu⸗

xit.vt patet Joſue.v.ſic eucariſtia per
iſtum incolatum vite pꝛeſentis fideles
huius ſeculi terꝛam tranſeuntes.ad pa
triam dei perducit. vnde recte viaticũ
qꝓpellatur.qꝛ reficiens nos in via /du
cit ad patria: Item ſicut manna venit
de ſurſum Se celoſic ⁊ eucariſtia Jo
hannis. vj.

videntes manna mirabant᷑ dicentes
adinuicem. manhu.manhu. qð ſignifi⸗

cat quid eſt hoc. Exo.xvj.ſic de iſto ſac⸗

mento iudei mirabant᷑ dicẽtes.quomõ
põt nobis dare hic carnẽ ſuã ad mãdu

candũ. Joh. vſ: VUñ ꝓpheta ait. Memo

de celo deſcendi. Item ſicut filij iſrael

—
—

tem qui collegerat plus de mannan
habebat amplius nec qui minus pꝛepa
rauerat detulit minusſed ſinguli iux⸗
ta ið qdð edere poterant congregaue/
rant Exo.xvj ·ſicet in eucariſtia. QNam
quantacunq; quiſq; paruam partẽ ac⸗
cipiat.totã ꝑcipit eucariſtiã. Juxta io
qð cantat eccĩa.Mec facilles ſed memẽ
to tm̃ eſſe ſub fragmento /quantũ toto

tegitur Cui cõcoꝛdat dictũ b· gregoꝛij
in Hmelia paſchali. et hẽt de ↄſe dii.

ij. ca. Quid ſi ſanguis. vbi ꝛ. Rouertẽ
dum eſt ꝙ ſiue plus ſiue minus omnes
eq̃liter coꝛpus xpᷣi integerꝛime ſumũt.
et generaliter omes et ſpẽaliter vnuſ⸗
quiſq;. Itẽ habehat in ſe om̃e ſuauit a⸗
tis delectamentũ ſic ⁊ eucariſtia ↄfert
vitã eternõ.et eius dulcedinẽ facit de⸗
guſtare in qua vita ſunt omes delecta
tiones asgregare. Qu Joh vl.e g
quis manducauerit ex hoc pane viuet
in eternũ:Ged hec eſt differentia quia
om̃s qͥ hunc panẽ manducauerũt moꝛ
tuiſunt. iſte vero panis viuus qui de
celo deſcendit.vitam mundo tribuit.
Manna illuo de celo hoc ſupꝛa celum
illud ſcaturiebat in diẽ alterum ſerua⸗
tum. hoc ab omni coꝛruptiõe eſt alienũ
qꝛ quicũq; digne guſtauerit et ſic vſq;

in finem ꝑmanſerit.coꝛruptiõem id eſt

damnatiõeʒ eternã non videbit. vt in
quit mgf. in iinj· ſen. diſ. viij. Cercio mõ
figuratũ eſt hoc ſacramẽtũ in eſu agni
aſchalis ꝑ quẽ iſtud ſacramentũ repᷣ⸗

entatur. Un Exo. xij.ðꝛ. Decima die

menſis tollat vnuſquiſq; agnũ per fa⸗
milias ſuas Erit aut agnus ſine macu⸗
la.maſculus agniculus Gicut em̃ eſus
agni paſcalis inſtitutus fuit in ſignum
liberatiõis de ſeruitute egipciaca.ita
eſus veri agni paſcalis inſtitutus fuit

riam fecit mirabiliũ ſuoꝝ ꝛc.pſal. cxix.

Secundus

ſignnn liberatiõis apoteſtate et capti

uitate dyabolica.qꝛ iſte eſt agnus veiqͥ

tollit peccata mundi. Joh.j.. Icem eſus

agni paſcalis inſtitutus fait qn filij iſra
el erant tranſituri de egipto in terꝛam
ꝓmiſſiõis ita oũs ieſus inſtituit hoc ſa

cramentũ traſiturus de hoc muoo a0/

„

par Jon riu: Ruanta hoc ſacramẽ
tum pᷣfiguratum eſt in diuerſis ſacrini⸗
cijs. DBe quibꝰ habet᷑ in Leui.quibus fi
gurabat᷑ paſſiõis xp̃i oblatio · vbi fuit
hoſtia quo ad recõc liatiõem. victima
quo ad ſatiſſactiõez pꝛo peccatis nr̃is.
et olocauſtum quo ao tocius ſuicoꝛpo

ris leſionẽ. Quinto pᷣſigurtũ eſt ꝑ ce⸗
nam quã rex darius tecit omibus ver

naculis ſuis magiſtratibꝰ. et omnibus

purpuratis. pconibus. cõſulibus. et p/

☚

tectis.ij. Eſore.ca.uj.id eſt ieſus xpᷣc ſui

coꝛpꝑis ſanguinis cenã. pꝛeꝑauit oĩbꝰ

iuſtis et fivelibus. licet interoũ iniuſti
ſe ingerant. in quibus aliqui ſunt ſubdi

ti et illi intelligunt per vernaculos/qͥ

ſunt ſerui in domo dni. Alij vero ſunt

pᷣlati eccĩe maioꝛes.et illi intelliguntur

per magiſtratus vllij ſunt pᷣlati mino⸗/

res et illi intelligunt per pᷣtectus Qui

dam aũt ſunt reges terꝛe ⁊ hij per pur

puratos intelligunt Quidã vero ſunt

. . „ *

pꝛincipes inferioꝛes ⁊ iſtiintelligunt᷑ꝑ

pꝛecones. Demũ quidam ſunt religio
ſi et hij per cõſules deſignant᷑quia cõ⸗

ſilia ſunt pꝛofeſſi. Omma etiã ſacriñcia
tpe nature et legis ab abel iuſto pꝛimo

incipiendoet deſcendẽdo vſq; ad noe
melchiſedech abꝛaã vſq; ad ſacriſicia
legalia aaron et filioꝝ eius omnia figu/
rabant illud vnicũ et ſingulare officiũ

ſcʒ obꝑtiõem xpᷣi in cruce et ſacriſiciũ
eucariſtie in altari qꝛ m ?lpo.j.ad coꝝ

x. Omnia in figuris contingebant illis

et in fide illiꝰ ſacrificij cetera ſacriſicia

TLi ”

naturlia et legalia deo placuerune.

apitulii ſedm : quo ⁊ qua
re hoc ſacramentũ eucariſtie

ſacramentũ inſtituit verbo

ſum panis viuus qui de celo deſcendi.
Joh. vj. JFacto qñ cena facta cũ diſci⸗
Pulis ſuis poſt eſum agni paſchalis di⸗
xit. Nccipite et ↄmedite hoc eſt coꝛpꝰ
men. Juc xxij. Muattuoꝛ aũt de cauis
oñs ieſus hoc ſacramentũ inſtituit

MPꝛo vt memoꝛiale ſue moꝛtis etpal

onis nobis relinqueret. uc xx vj. Hoc
facite in meã cõmemoꝛatioeʒ · Ct. j. ad

2

Coꝛinthxj. Quocienſcũq; manducaa

bitis panẽ huc/et calicem bibetis moꝛ
tem dñi qannunciabitis donec veniat⸗

Secuũdo vt ſignum ſue caritatis fid
libus ſuis declararet.teſte Chꝛiſo. ſux

Johannẽ ſic dicente Epc hoc fecit ad
maius amicitie fedus docens nos ſuã⸗
q; caritatẽ declarans erga nos pᷣſtans
ſe non ſolũ videri a deſiverantibꝰ. ſed
etiã palpari comedia amplecti Cercõ
vt per cibum ſue carnis ad guſtum di⸗
uimtatis nos inuitaret:De quo vene⸗
rabilis hugo ſuꝑ pꝛologũ angelice hie⸗
rarchie. Sapientia increata que ſe per
viſibilia manifeſtat voluit oſtendere
quõ ipᷣa animan cibus et refectio eſt.
MPꝛopterea aſſumptam carnẽ nobis ĩ

edulium ꝓpoſuit in ſacramẽto vt per ci

bum carnis ad guſtũ nos inuitaret di⸗
uinit atis. ¶Der coꝛpus em̃ xpᷣi in ſacra
mento ſenſus quodã ſigno ſenſtbili de⸗
tinetur et fouetur / intellectus lumine
naturali fivei confoꝛtat᷑ et confirmaſ.

a ſic qamopo ꝑ ipᷣmtanq; per hoſtiũ

Pmin noſter ieſus xp̃c hoc

eet facto. verbo cũ dixit. ego

et vim
nitur. hec ile Quarto pꝛo tanto inſti

tuit hoc ſacramentũ qꝛ in pꝛopꝛia ſpe⸗

cie xpᷣc erat receſſurus a nobis.⁊ ſic in
ſacramentali ſpecie ſeipᷣm hic reliquit⸗

vt nobiſcum eſſet vſq; ad cõſummatio

nem ſeculi ſicut ipe pꝛomiſit. Mat. vlt.
Ego vobiſcum ſum vſq; ad cõſunnmna⸗

tiõem ſeculi. Unde Euſebiꝰ de hoc ſic

inquit · et habet᷑ de cõſe.dil.ij.ca.ij:quia
coꝛpus aſſumptũ ſcʒ de beata virgine.
ablaturus erat ab oculis noſtris et al⸗
laturus ſideribus. neceſſe erat ꝙ die

cene ſacramentũ nobis coꝛpoꝛis et ſan
guinis conſecraret vt coleretur iugi⸗

ter per miſteriũ qð ſemel offerebatur

in pcium ſcʒ generis humani.

Lapitulum tercin. Quando
heoc ſacramẽtũ ſit inſtitutum
ett quare in vltima cena xpᷣi
cũ diſcipulis ſins ſit inſtitutũ

Oſtq;ᷓ cenatũ eſt quart ade⸗
cima luna menſis ſcʒ apꝛilis/
ad veſperam yxpᷣc hm legem
ꝓPaſcha cũ apoſtolis celebꝛauit.de quo

cum dixiſſet Deſiderio deſiveraui hoc

paſcha manducare vobiſcũ anteq; pa
ciar.ſtatim oſtendit vt veteri paſche fi
nem imponẽs.nouum paſche ſubſtitue
ret ſacramentũ. Accipiens em panem
benedixit ac fregit. deditq; diſcipulis
ſuis dicens.hoc eſt coꝛpus meũ qð pꝛo
vobis tradetur. ſimiliter et calicẽ poſt⸗

qᷓ cenauit dicens. bibite ex hoc omnes

hic calix nouumteſtamentũ eſt in meo
ſanguine qui pꝛo vobis tradetur inre

miſſionẽ peccatoꝝ. Hac igit᷑ celebꝛati

one infoꝛmati celebꝛamꝰ iugiter ꝑ mi⸗

ſterium qðo ſemel offerebat in pꝛecium
Tuius quattuoꝛ cquſe aſſignantur. Fm

nad guſtum ſue diunitatis Ppue;

FTraactatus,

eſſe mepicinã qua quotidiana peccata
curant. Eñ ANuget habet de ſe. dil.

ij ca: Vtrũ ſub figura. Iteratur quoti-

die hec oblatio licet xpe ſemel paſſus
ſit qꝛ quotidie peccamus peccatis ſine
quibus moꝛtalis infirmitas viuere nõ
põt.Et ideo qꝛ quotidie labimur quo⸗

tidie xpᷣe pꝛo nobis miſtice immolatur
Secunda vt lignũ vite ſemper ſit in

medio paradiſi. Tercia vt nobis xpᷣc
quotidie vniatur ſacrament aliter. et
nos ei ſpuᷣaliter Quarta vt vero agno
loco tipici quotidie vtamur quẽ iudei
ad veſperã cõuertẽdi eſurient hm illð

pſalmi. Conuertent᷑ ad veſperã et fa-
mem pacient᷑ vt canes ꝛc. Mam vbi ve
ritas venit figura ceſſauit. Eſt aũt hoc

ſacramentũ in vltima cena inſtitutum

multiplici de cauſa. Pꝛima vt finẽ ve⸗

teribꝰ figuris daret. Ende poſt eſum

agni paſchalis qui inter cetera ſacriſi:

cia fuit magis pꝛincipale ſacrificiũ ſta⸗
tim hoc ſacramentũ fuit inſtitutũ.agnꝰ
em̃ paſchalis figura fuit paſſionis xpᷣi
et huius ſacramenti Congruũ igit᷑ fuit

vt figuram immediate ſequeretur figu
ratum:Gecundacauſa q; ea que vlti-
mo ab amicis dantur magis memoꝛie
cõmendant᷑.pᷣſertim qꝛ tunc magis in
flamatur affectus anicoꝝ ad amicos.
ea vero ad que magis afficimur aio ꝓ
fundius impꝛimunt᷑ igitur allexander
papa ſcos dicit Mihil in ſacrificijs põt
eſſe maius q; coꝛpꝰ ⁊ ſanguis domini
noſtri ieſu xpi nec vlla oblatio hac po
cioꝛ. De ↄſe. dil.ij. ca. Ahil. Jdeo vt in
maioꝛi veneratiõe haberet dñs in vl⸗
timo diſceſſu diſcipulis hoc ſacramen
tum inſtituit. Et hoc eſt qð inquit bea⸗/
tus Augꝰ. Galuatoꝛ ep vehementius
2menoaret miſterij illius altituoinem

Innotentiũ. Adꝛima qꝛ oꝑtet paratã

ratum fuit Ante legẽ ꝑ oblatiõem pa⸗
ncr vun zmelctnebech. ingnan
ra habemꝰ foꝛmã huius ſacramẽti ex⸗
terioꝛem et pꝛimũ eius effectũ ſcʒ pꝛio
refectiõem ſpualem Scdo in lege ĩ mã
na vbi figur abat᷑ effectus gratie: et in

Becundus

vVltimo hoc voluit infigere diſcipuloꝝ
coꝛdibus et memoꝛie a quibus ꝑ paſſi⸗
onem erat diſceſſurꝰ. Tercia cauſa vt

per hoc ſacramentũ inſtante hoꝛa paſſi

onis et neceſſitatis ſue vltimũ cõderet
teſtamentu. De quo innocentiꝰ terciꝰ
ſic ait Ob id etiã coꝛpus et ſauguinem

ſuũ poſt cenam dedit apoſtolis vt hoc

ſacramẽtũ illud vltimu teſtimonij ma

datũ arcius memoꝛie ↄmendaret. Vn
nouiſſuinũ condens heredibus teſtam
tum ait. Uos inquit eſtis q̃ ꝑmanſiſtis
mecũ in tentatioibꝰ meis.et ego diſpo
nam vobis ſicut diſpoſuit mihi pater
meus regnũ vt edatis ⁊ bibatis ſupꝛa
menſam meãꝗ in regno meo. Aue.xxij.
Lapitulũ quartũ. Dedigni⸗
tate huiꝰ ſacramenti

1 ) Ignitas huius ſacramentiĩ
multis aparet Pꝛimo qꝛ tã
in lege qᷓ; ante legem pᷣfigu⸗

igu

agno paſchali in quo ſignificabat᷑ libe
ratio a dyabolo.de quibꝰ pleniꝰ dictũ

eſt ĩ capitulo pᷣmo huiꝰ tractatus. Ge

cundo dignitas huius ſacramẽti appa⸗

ret ex hoc qꝛ a ꝓphetis pʒenunciatũ eſt

De quo ꝗꝓpheta dauio Danẽ angeloꝝ

manduc auit hõ ps.lxx vij. vbi pᷣteritũ
ponit᷑ pꝛo futuro ex certitudine ꝓphe⸗
tali. Tercio dignitas eius ex hoc appa⸗
ret qꝛs xpᷣo eſt inſtitutũ . de quo dictũ
eſt ſupꝛa ca.ij: Quarto ex hoc quia ab
aplis eſt obſeruatũ.j. ad Coꝝ. xj. Con⸗
nenientibus vobis in vnũ iam non eſt

Tractatus

vñicam cenam manducare. Quinto ex
hoc apparet.qꝛ a ſummis pontificibus
eſt ſolenniʒatũ qui ad hoc celebꝛandũñ
ↄſtituerũt or̃0onem cantũ locũ tempꝰ
veſtimenta vaſa ⁊ ſtipendium ſpũale-⸗
que oĩa ſunt ad decoꝛẽ huiꝰ ſacramen⸗

ti vtſptʒ e. de re.et ve ſanctoꝝ ca. SGi

dñm. Gexto apparet ex hoc qꝛ nõ niſi
a ſacerdote cõſicitur qꝛ ſolũ ſacerdoti
dus dñno hec poteſtas eſt reſeruata⸗
et cõmiſſa. vt habet eỹ. de ſum tri ca.
Firmiter credimꝰ. VUbi dꝛ. hoc ſacra⸗
mentũ nemo ↄficere põt niſi ſacerdo⸗
qui rite fuerit oꝛdinatus.ſm claues ec⸗
cleſie quas xpc ieſus conceſſit aplis et
eoꝝ ſucceſſoꝛibꝰ. Geptimo eius digni
tas apparet rõne cõtinentie ſue.qꝛ ſub

ſe continet xpᷣm in quo nobiliſſimũ in

celo.et nobilſſimũ in terꝛa ſunt. ſcʒ dei⸗

tas et humanit as He quo vbi ſupꝛa ſic

habetur. VUna eſt fideliũ vniuerſalis
eccia.ex. quã nullus omnino ſaluat᷑. in

qua idem ipᷣe ſacerdos eſtet ſacrificiũ

ieſus xpᷣc.cuiꝰ coꝛpus et ſanguis in ſa⸗

—
S
õ
—
2

4 41 4
— 2

Bẽatinãq; ſunt qui as cenã nuptiarũ
ſunt vocati. Ipoc. xix. Et vere beatijẽ
pfti ſcʒ ꝑ graʒ viſitantẽ et in futuro ꝑ

gloꝛia eternã exaltantẽ. Vñ glo. ſuper
illud Gap̃. vij. venerũt mihi oĩa bona
ꝑiter cũ illa ſic dicit Quicoꝛde xpᷣm ſu
ſcipit noticiã oĩm virtutũ pariter ha⸗
bebit. Hicq; gramet in futuro gliam
fternã.Manc etiã neceſſitatem innuit
beatꝰ augꝰ. in qdã. Ome. de feſtuitate
coꝛꝑis xpi ſic inquiens. Dedir ſe nobis

ſaluatoꝛ in pabuin. vt q; homo ꝑ cibũ

in moꝛtẽ coꝛruerat neceſſarium fuit vt
ipᷣe ꝑ cibum releuaret᷑ ad vitã.cecidit
hõ ꝑ cibũ ligni moꝛtiferi releuatus eſt
Ecibum ligni vitalis in illo ligno pepẽ
dit eſca moꝛtis ĩ iſto aũt vite alimentu:

Ullius eſus intulit leſiõem. iſtius guſtus
gttulit ſanit atẽ guſtus iſtius ſauciauit

guſtus aut illius curauit. vt vñ vulnꝰ
eſt exoꝛtũ inde et medela.et vnð moꝛs
ſubyijt inde et vita venit. De illo enim
guſtu dꝛ. Quacũq; die ↄmederitis ex
eo moꝛte moꝛiemini ſi qͥ aũt manduca

R

uerit ex hac carne viuet in eternũ Ge
cundo neceſſitas huiꝰ ſacramẽti axpa-
ret ex hoc qꝛ nullã ſalutem põt cõſequia
aia. ſine huius ſalutiferi cibi ſuſceptiõe
debita LTeſte Nemigio ſic dicente Mul
la nobis ſalus coꝛpoꝛis et aĩe abſq; xpi
carnis et ſanguinis ſuſceptiõe.qꝛ vt in
quit Richar. de ſancto victoꝛe. In hoc
beatiſſimo ſacramẽto xpᷣi videlicet coꝛ
poꝛe et ſanguiĩe tata conſiſtit ſalus aĩie
vt omnẽ graʒ quã habet ho ſibixpᷣi ſa.
cramẽto tribuit. Cui alludit venerabi
lis beda in hec vba. Omne qͥdẽ dofntũ
celeſtis gre ſancta eucariſtia mediãte.
Nuia ſᷣm b.berñ.in tractatu ſuo de cõ
templatiõe et copis xpᷣi manducatioe
manoucanti ꝓmittit vita ſupna at;
beata in qua eſt gaudium ſine meroꝛe

cramento altaris.ſub ſpeciebꝰ panis ⁊
vini verociter ↄtinet᷑ tranſſubſtancia⸗
tis pane in coꝛpus et vino in ſanguinẽ.
ptate diuina vt ad ꝑficiendum hoc mi
ſteriũ accipiamus ipide ſuo qð ip̃e ac⸗
cepit oe noro.

.

Caplin quintũ. De neceſſita
te huius ſacramenti.

Eceſſitas huius ſacramẽti in
nuitur iohis vj. vbi dicit do⸗
ℳ minus Miſi manducaueritis
carnẽ filij hoĩs et biberitis eius ſangui
nem nõ habebitis vita ĩ vobis. qꝛ non
hẽbit deũñ inhabitatẽ q̃ eſt vita eterna
Vſus em̃ huiꝰ ſacramẽeti ꝑducit hoĩe,ʒ
nd gre ↄſummatiõeʒ q eſt vitg eterng

??”M”MUä “l . 4

Tractatus.

reqͥes ſine laboꝛe dignitas ſine tremo⸗
re.opes ſine amiſſione.ſanitas ſine lan
guoꝛe.habũdãtia ſine vᷣfectu.vita ſine
moꝛte.ꝑpetuitas ſine coꝛruptiõe.btĩtu
do ſine calamit ate.vbi oĩa bona in ca⸗
ritate ꝑfecta.vbiſpes et viſio faciei ad
faciẽ.vbi plena ſcia in om̃ibus et ꝑ oĩa
vbi ſumma dei bonitas cernit᷑ et lumẽ
illuminãs a ſanctis gloꝛiſicat᷑ vbi maie
ſtas dei cõſpicit᷑.et hoc cibo ſine defe⸗
ctu mens intuentiũ ſaciatur. Mec ille.
Vercio neceſſitas hꝰ ſacramẽti ex hoc
apparet qꝛ ſine hoc ſacramẽto/coꝛpoꝛi
xpi miſtico nõ poſſumus incoꝛꝑari.ꝓ
ut poſtea patebit cũ de effectibꝰ huius

ſacramẽti dicet᷑. Per hoc etiã ſacramẽ

tum via nobis pᷣbetur. ad vite eterne
ingreſſum quocirca viaticũ nominat᷑
qꝛ pᷣbet viamilluc veniẽdi:ſcʒ ad eter⸗
nam patriã et fruitiõeʒ diuine maieſta
tis quã pᷣſignat Uñ dicimꝰ in quadam
collecta.Fac nos queſumꝰ dñe diuĩta

tis tue ſuꝑna fruitiõe repleri.quã pᷣcio

ſicoꝛꝑis et ſanguĩs tui tꝑalis ꝑceptio
pᷣigurat.Et in quadam pꝛoſa ſic canit
eccia Ecce panis angeloꝝ factus cibus
viatoꝝ ꝛc. Per hoc deniq; ſacramẽtũ
graʒ nõ ſolũ ꝑ patrẽ ſed ad plenitudi⸗
nem veraciter attingimꝰ. Vñ eucari⸗
ſtia dðꝛ id eſt bona gr̃a. Quid em̃ meliꝰ
coꝛꝑe et ſanguĩe ieſu xpᷣi Uñ bern pa⸗

nis iſte ꝑ excellentiã eucariſtia dðꝛ id eſt

bona gra In hoc em̃ lacramẽto nõ ſo⸗

lum gra ſed iſte a quo oĩs gr̃a fluit con

tinetur Et idẽ dicit ambꝛoſius.

apliin . Hebuuusſocr,
menti nominũ multiplicitate

gram Tercio dꝛ hoſtia de quo in PsS.

Mõ Secundus

ſacramentũ in ſcripturaſacra.ↄiuerſa
noĩa inuenit᷑ habere.ðꝛ em̃ qñq; miſſa
et hoc quadꝛuplici rõe.PDꝛimo rõe an
geloꝝ qui ibi mittunt᷑.vt patet de ↄſe.
diſ.ij. ca.ꝙ ſi ſanguis. Gecũdo rõe filij
qui ibi mittit᷑ ad deũ patrẽ Tercio rõe
noſtri qꝛ ꝑ miſteriũ ſacerdotis qui me⸗
diatoꝛis vice fungit inter deũ et hoĩeʒ
vota nr̃a mittimus et pᷣces deo fundi⸗
mns.vt deus nobis ſuã mittat graʒ et
benedictiõeʒ: Nuarto rõne aſſiſtenciũ
ſcʒ cathecuminoꝝ qui foꝛas mittebant
antiquitus in eccia pꝛimitiua.vt dicit
Hugo. Cũc em̃ dyaconꝰ lecto euange
lio.ſolebat clamare exite cathecumini.
qꝛ ſacerdos ſecretũ incipit. Ratio aũůt
huiꝰ expulſiõis erat qꝛ illi erant ſine ſa
cramento baptiſmi/ q oĩbus alijs ſac
mentis eſt pᷣmittendũ. Gcdo ðꝛ eucari
ſcia ꝑ excellentiã ab eu qð eſt bonũ/et
cariſina gra q̃i bona gra.q; in hoc ſac
mento nõ tm̃ eſt augmentũ virtutis et
gre ſicut in conſirmatiõe ſed ibi xpᷣc ſu
mitur totus ꝑfectus et integer in coꝛ⸗
poꝛe ⁊ aĩa ⁊ deitate /qui eſt finis ⁊ oꝛi
go tociꝰ gre vt inquit mgꝗjr̃.in.iiij.ſen.
diſ. viij. Etiam qꝛ cõtinet illũ in quo eſt
plenitudo gre qꝛ coꝛpꝰ xpᷣi ⁊ ſanguieʒ
Et quid melius coꝛꝑe et ſanguine xpi ·
vt Raolt, ſeculariũ Et Joh.
e plenitudine eiꝰ oẽs accipimꝰ
irupiſti dñe v m. t. ſa. ho. lau. p;. cx v.
bm yſidoꝝ. Moſtia ðꝛ ab hoſtibꝰ vĩ⸗
cendis ſicut victima ð a victis. VUn an
tiqᷣtus antequã ierãt ad bellũ.faciebat
deo ſacrificiũ et hoc vocabat᷑ hoſtia ſʒ
qn vicèft iten fecerũt ſacriſiciũ ⁊ hoc
vocabat᷑ victima. Quia ergo nos hoc

Aia in pꝛecedenti capitulo ſacramentũ offerimꝰ ao vincendũ imi⸗
ſunt tacta aliqua noĩa hꝰ ſaa⸗ micosſcz demões ergo merito dici pt
cramẽti ideo ſcienoũꝙ hboc heoſtia Quarto vocat̃immolatio ?⁊ Im

. Tractatus
vſidoꝝ ðꝛ ab in et moles qꝛ ĩ mole alta
ris ſacriſicabat᷑ Etqꝛ hoc ſacrificiũ de
bet fieri in altariiõ immolatio ꝓpꝛie di⸗
ci p̃t.vñ ps.immola deo ſacrificiũ lau⸗
dis põ.xlix. Quinto appellat̃᷑ ↄmunio
id eſt ↄmuuis eſca Cõmunicare em̃ ſᷣm
papia.i.qð ſimul participare et qꝛ oẽs
de vno pane et ð vno calice participa
mus iõ merito ↄmunio ðꝛ vel ðꝛ ↄmu⸗
nio eo ꝙ vxpᷣe ſe nobis ↄmunicat in iſto
ſacramẽto Vel a ↄmunitate qꝛ ↄmũis
eſt oĩbus Sexto ↄꝛ viaticũ / qd idẽ eſt
8 victus in via neceſſitatis m Eug.

t qꝛ iſte cibus datus eſt nobis ĩ via iu

xta illuo Joh.vj. caro mea vere eſt ci⸗
bus et eſt neceſſariꝰ ad ſalutẽ et ad per
uentiõeʒz ad terminũ noſtrũ qꝛ mandu
caueritis carnẽ filij homĩs et biberitis
eius ſanguinẽ nõ habebitis vitã in vo
bis.iocirco ꝓpꝛie et bene viaticũ dici
pt.Et figura illiꝰ habebimꝰ in iij. Reg.
vbi dꝛ. ꝙ; angelꝰ dñi poꝛtauit helye pa
nem ſubcinericiũ et vas aque dicens
Burge et ↄmede grandis em̃ tibi re⸗
ſtat via Et ſubdit᷑. Et ambulauit in foꝛ
titudine cibi illius.ꝛc. Ita et nos viato
res de pñtis exilij ꝑegrinatiõe ad ſu⸗
perne patrie beatã viſiõeʒ et manſiõeʒ
tendere debemꝰ. Septio appellat ſa⸗
crificiũ qð ſᷣm.b.greg.in ca.nõne mul⸗
ti ſeculariũ.j.q.j.ð: 5 ſacrũ officiũ.vel
q̃ſi ſacrũ factũ qꝛ pᷣce miſtica ↄſecrat᷑ ꝓ
nobis in memorin dñce palliois ꝛ bin
eundẽ ibidẽ dꝛ miſteriũ.eo q; ſecretam

et recõditã hʒ diſpenſatiõeʒ.i. vtutẽ et
gẽ̃az a do diſpenſatã et collatã ſᷣm glo⸗.
ibidẽ Octauo vocat᷑ actio qꝛ ſiyt hẽe
de ↄſe. diſ.jc. Leo papa.vocat ſacrifſici

um miſſe actiõeʒ cũ dicit ꝙ miſſa ẽ qoã

actio q̃ fit ꝑ modũ cuiuſoã cauſe Nam
hic hobemꝰ Iocũ oꝛatoꝛiũ iudex eſtdS
accuſeſtoꝛ dyabolꝰ.reus eſt pls / teſtis

Becundus

eſt ꝓpꝛia ↄſcia ſacerdos defenſoꝛ et as./
uocatꝰ vt dicit beatꝰ ambꝛo.in orone

ſumme ſacerdos ꝛc. qͥ inquit me pecca⸗
toꝛẽ inter te et eundẽ ꝓplin mediatoꝛẽ
eſſe voluiſti.ðꝛ etiã metalipſis ĩ greco.
ꝙ eſt aſſumptio ĩ latino eo ꝙ ꝑ hoc ſa⸗

cramentũ aſſummimꝰ filij diuinitatem

Capitulum.vij.De modo ae

cedendia ſumendiillud ſacrg

mentů⸗

hoc venerabile ſacramẽtum
mnmeceſſe ẽ vt iuxta doctrinaʒ
apli ad Coꝝ.xj.hõ ſeip̃m ꝓbetꝛc. Q⸗

dictũ tractas b. tho. de aqͥno in iij. ꝑte
ſue ſum. ſic di. Pꝛobet hõ ſeipᷣm.i.pᷣpa
ret examinet et purget.pꝛeparet ꝑ coꝛ

dis ↄtritiõeʒ. oꝛis ↄfeſſioeʒ et debitam
ſatiſfaetiõeʒ. examinet an habeat ſetita
tem in coꝛde.veritatẽ in oꝛe.ꝑfectã cõ

uerſatiõeʒ in oꝑe.purget a vana glia ĩ

tellectũ.a vana cupiditate afſectũ ſen⸗
ſum a rebelliõe ꝑ inobedientiã infectũ.
et ſic a ſeipo ꝓbatꝰ ad ſummi regis mẽ

ſam accedat. Modũ aũt accedendi di⸗
ſcere poſſumꝰ ex eſu agni paſcalis exo.
xij. ↄmedebãaãt em̃ iudei agnũ paſchalẽ

accinctis renibꝰ cũ aʒimis panibꝰ.cal⸗

ciatis pedibus.baculos hñtes in mani
bus. cũ lactucis aggreſtibꝰ ⁊ feſtinater
Mer pꝛimũ figurat puritas caſtitatis
vñ Auẽc: xij. Sint lumbi vri ꝛc. PPer ſe
cũdũ vo intelligit᷑ carẽtia coꝛruptõis
peccati maxie moꝛtalis qꝛ Fm. b. greg.
aſima ſumus. ſi a coꝛruptione peccati
ſumus alieni. Per tercium deſignatur
aiſect euotiois. De quo incamticis.
Æpulcera es in calciamentis tuis filia
pꝛicipis Oer quartũſiguratmemoꝛia
pñice paſſiõis. vñiacob priaꝛcha dixit

Olenti digne accederẽ ad

D f

Tractatus

In baculo ꝑtranſiui ioꝛdanẽ iſtũ. Per

quintũ innuit᷑ amaritudo ↄtritiõis pꝛo

pctis vñ ꝑps. Cibabis nos pane lacriaꝝ
der ſextum mõſtratur pꝛomptitudo
bone volũtatis.Ex his igit᷑ iam dictis
ſcʒ puritate caſtitatis/iunmunitate pec
cati moꝛtalis.xpᷣifere deuotionis. me⸗
moꝛia dominice paſſionis.pꝛomptitu⸗

dine bone voluntatis.et amaritudine

contritiois.ſit armatus omis qui ad ſa
cramenti cõmunionẽ digne vult acce⸗
dere. Unde beatꝰ Ambꝛoſius in qua⸗
dam or̃one de hoc pulcre loquitur in
hec verba. Quanta coꝛdis contriciõe
et fonte lacrimarũ/quanta reuerentia

et tremoꝛe/quanta coꝛpoꝛis caſtit ate

⁊ animi puritate illud diuinũ et celeſte
miſteriũ eſt celebꝛandũ. dñe deus. vbi
caro tua in verit ate ſumitur. vbi ſan-
guis tuus in veritate bibitur. vbi ſum
mis yma humanis diuina iunguntur-

AVbitu es ſacerdos ⁊ ſacriſicium mira

biliter et ineff biliter. Quis digne po⸗

terit celebꝛare hoc miſteriũ.niſi tu deꝰ
omnipotẽs offerentẽ feceris dignum.
Mec ille. Et vt cuilibet volenti tracta

re aut ſumere hanc eſcam nobiliſſimã

hoc contingat cum accedere voluerit
beatus Berñ.in tractatuſuo de contẽ
platione dicit.ꝙ in hune modũ poteſt

oꝛare. oiues omniũ bonoꝛũ dapum

ſuperne ſacietatis opulentiſſime largi

toꝛ deus,. da laſſo cibum. collige diſper

ſum libera captiuum reintegraſciſſum
Siſtat ad hoſtiũ et pulſat.obſecro per
viſcera miſericoꝛdie dei:quibus viſita

ſtioꝛiens ex alto. iube pulſanti miſero
aperire. ꝙ liberis greſſibus ingrediat
adte et requieſcat inte.et reficiatur de
te pane celeſti Sanctꝰ vero Thomas

bꝛeuiter ponit tri que cullibet digne
manducanti ſunt neceſſaria. dꝛimum
ððl

Tercius

eſt mundicia coꝛpoꝛalis vt per eã reue
rentia ſacramento exhibeatur. Gecũ⸗
dum eſt conſciẽtia munda vt ſic digne

ſacramento manſio et habitaculum di
ſponatur. Terciũ eſt actualis deuotio
per quã mens apud deũ eleuetur. De
quibus dicetur poſtea magis in ſpẽali:

Capitulũ octauũ.Que ſint ſi
gna et cõiecture ꝑ quas con
iecturari poſſumus nos eſſe
dignos ad hoc ſacramentũ
percipiendũ =

re dignus ſit quõ igitur aliqͥs ſᷣm hmõoi

condictiões digne poterit ad hoc ve⸗
nerabile ſacramentu accedere. boc
reſpondet ſanctus ho. dicens. LZicet

cceret aliquis cum nemo ſit
certus anſine peccato ſit eti
Aoritate qꝛ iuxta dictũ Gap.
Eccle.ix. ſdeſcit homo an odio v lamo

de hoc nõ poſſit haberi certitudo ſcie.
tñ de hoc põt haberi pꝛobabilis conie

cturaet pᷣcipue per quattuoꝛ ſigna.q

ponit Berñ. in libꝛo de ſtimulo amoꝛis
Muoꝛũ pꝛimũ eſt cum quis duote ver
bum dei audit. qꝛ teſte ſaluatoꝛe Joh.

viij. Qui ex deo eſt verbũ dei audit.

„ .

Secundũ cũ quis pꝛomptũ ſe in bene
operando inuenerit:qꝛ pꝛobatio dile/

nitentia conſiſtit. Vnde ſiquis per hu

iuſmodiſfigna facta diligenti diſcuſſiõe

ſue conſcientie.qᷓ;uis non ſufficienti de

uote ad coꝛpꝰ xpᷣi accedat aliquo pctõ
moꝛtgliĩ ipo remanẽte qd eꝰ memoꝛia

CI.

ctionis exhibitio eſt operis. AUt inquit
beatus Bꝛego. in quadam omel. Ter
cium cũ quis pꝛopoſitum habet abſti⸗
nendi a peccatis in futuro. Quartum
cum de pteritis doluit ſeu volet et con
teritur. In his ein ſjm Gꝛego. vera pe⸗

X

Liber

ſubterfugiat ñ peccat ſi acceoit immo
ex vi ſacramenti remiſſionẽ pcti ↄſeG
de beatꝰ Alugꝰ. in quodã ſer. oicit
awrenerain mandueatur / vi

uificat moꝛtuos.am tale peccatumĩ
contritiõe generali eſt dimiſſum licetñ
ita plene ſicut ea que in ſpecie ſunt con
feſgg.
Capitulum nonum. De fru⸗
ctibus et vtilitatibus quas
conſequunt᷑ digne ſumentes

Airdcoꝛpus xpᷣi digne man/
vucat.huc duodecim fructꝰ
q eet vtilitates conſequuntur-.
qui duodecim fructus figurati ſunt ꝑ
lignum vite qð eſt in meoio paradiſi.

HBeneb.ij. Alfferens duodecim fructus·

oca. vlt. et notãtur in his verſibus.
nflammat. memoꝛat. ſuſtentat. robo⸗
rat.auget.Hoſtia ſpem purgat.reficit·
vitaliter vnit. Confirmatq; fivdem mu⸗
nit. fomitemq; remittit. Pemmaſtn
ctus quẽ coſequitur digne manducãs.
eſt carit atis inflamatio De quo quidã

doctoꝛ ſic dicit. ꝛe omnibꝰ alijs gra

cijs coꝛpoꝛis ſummi ſcʒ manducatio di
gna accendit in nobis carit atem Qui
em̃ panem calioũ de clibano iam acce⸗
ptum comederit.cũ pane vtiq; ſumit
et caloꝛem.ſic qui coꝛpus xpᷣi comedit

in clibano crucis.ex ardoꝛe maxime
caritatis decoctum in eodem comedit

et earitatem. Ignitus quippe amoꝛ dei

—

in coꝛpoꝛe ipiꝰ ſuſcipitur quo ſumpto.
et nos inardeſcimus. et ipᷣm ſemꝑ am⸗/

plius eſurimus. Secundus fructus

eſt ꝙ ad memoꝛiã reoucit dominicam

paſſionem. diuinam dilectiõem.et no⸗

ſtram liberatiõem. Vnde Au xxij. boc
faeite in mea cõmemoꝛatioem. Zer ci

fructus eſt contra recidiuatiõem ſuſtẽ?
tatio. He quo in pſal. Panis coꝛ hois
confirmet Quartus fructus eſt ꝙ ro
boꝛat ſumentẽ ad bona operandum et

continuandũ. Cuius figura innuitur
Vſaie.xl.vbi dicit᷑ Qui ſperant in dño

imit abunt foꝛtitudinẽ.aſſumẽt pennas

vt aquile.ambulabũt.et non deficient.

Ande yſido.de hoc ſicinquit Cibus il

le coꝛpus illius nõ impinguat.ſed coꝛ
hominis in bono confirmat. Mic eſtpa
nis vite qui ergo vitam manducat di⸗
gne.moꝛi non poteſt ſcʒ moꝛte ſpiritu
ali et eternali: NQuintus fructus ẽ
ſpei et deuotionis augmentatio.⁊ non
ſolum ſpei /ſed et cartatis vt dictumẽ
in pꝛimo fructu.et etiam fidei vt dicet
in decimo fructu.que ſunul bene innu⸗
untur. Eʒech. xv. vbi anime deuote/ſa
cramentũ eucariſtie percipienti.cũ iſta
rum virtutũ augmento ſic ðꝛ. Similã

mel et oleum come diſti. et decoꝛa facta

es vehementer.⁊ pꝛofeciſti in regnum
et egreſſum eſt nomen tuum in gentes

ꝓpter ſpeciem tuã. Vbi ꝑ ſunila ꝓpter
ſui puritatem intelligere poſſumus ſin

ceritatem fidei. Ider mel pꝛopter ſui
ſuauitatem intelligere poſſumꝰ digne
ſumentis eminentẽ caritatẽ Per oleũ
Apter ſui intrinſecã ſubtilitatem intelli⸗
gere poſſumus ſpem. Mam ſicut oleum

eeſt vᷣtutis penetratiue et ſuꝑnatat ce

teris liquoꝛibus:ſic ſpes diligentis aĩe
omnia creata quaſi deſpiciens.pene⸗
trat et tranſcendit Et non obſtante tẽ
peſtate huiꝰ mũditanq; maris magni

et ſpacioſi iu quo ſunt reptilia/quoꝛũ

non eſt numerus.anchoꝛam ſue conſfi⸗

dentie figit in ſolo ſuo creatoꝛe/et in
virtute perfecte eucariſtie. Unde do.
hoc fructu quĩto dicitur pſalmo.xxiiij

—☛

— — —

——

— —

—

S

Sl
co
da
N dir
n
me
non
me
le
WE
e
il
ct

ſtes

n.

M G
N õ

Xractatus.

& calix meus inebꝛians qᷓ; pᷣelarus eſt·
Gextus fructꝰ eſt peccatoꝝ remiſſio
et hoc intelligitur de venialibus pecca
tis. quia per iſtum cibum fit reſtaura/

tio ⁊ reparatio deperditi vapoꝛis id ẽ

ip̃ius caritatis. Et non intelligitur de
moꝛtalibus qꝛ ſicut alimentũ naturale
ſolum pꝛodeit viuenti ⁊ nõ moꝛtuo ſic
olimentũ ſpuale. Attamen ſi homo ſuf⸗
ficienti facta diſcuſſione. de omnibus
peccatis cõtritus fuerit et ꝓpoſitum ſa
tiſſaciendi habuerit de quocũq; pecca

to moꝛtali ab eo perpetrato / ſi ſibi a
memoꝛiam reduceret᷑ ſi alicuius pecca
ti moꝛtalis reus extiterit deo cognito
ſibi tũ totaliter ignoto · et a memoꝛia
eius remoto ex viſacramenti quod ſu
mit remiſſionẽ illius peccati conſequi⸗
tur. pꝛout innuit beatꝰ Augꝰ.cũ dicit.
MNñ coꝛpus xpᷣimanducatur viuificat
moꝛtuos. De iſto etiã fructu dicit yſid⸗
Accedite igitur ad eum et illuminami⸗
ni quia lux eſt. lccedite ad eum et ſaci

emini. qꝛ panis eſt. lccedite ad eum ⁊

liberamini.qꝛ vbiſpiritus domini⸗ ibi
libertas. Accedite ad eum et abſolue⸗
mini.q; remiſſio peccatoꝝ eſt. ¶ui cõſo
nat Hieroꝰ. in hec verba. Mihil adeo

eſt extinctiuũ et remiſſiuum peccatiſiẽ
hmoi oblatio et ſacrificiũ.et hoc eſt ve
rum ſi digne offeratur Popter quod
Ambꝛoſius in quadam orone ſic oꝛat.
Manis qui de celo deſcendiſti veni in
coꝛ meũ et munda me ab omni inqui⸗

namento carnis et ſpus.Et ad iſtã pur

Per ſguranagni paſchalis aui vie
Hima ſic dicens. Expurgate vetus fer
nem refectio. De qua : Sapie. xvj.
Panem de celo pſtitiſtieis. habentem

Gecundus

oine delectamentüũ. et omnẽ ſapoꝛem
ſuauitatis Et in Pſal.xxij. In loco pa
ſeue ibi me collocauit. Et ideo xpᷣe qui

eſt ſacerdos ⁊ hoſtia ait Uenite ao me

om̃es qui laboꝛatis et onerati eſtis.et

ego vos reficia. Math.xj. In rei enim

veritate dulciſſime põt reficere. quia
eius ſpiritus eſt ſuper mel dulcis/⁊ he

reditas eius ſuꝑ mel ⁊ fauum.Eccle.xx

Vnde beatus bern. de iſta vtilitate ⁊

quarta ſic dicit. In hoc ſacramẽto aĩa

celeſti dulcedine inebꝛiatur. peccatũ
veniale deletur ⁊ homo in gratia robo
ratur. Idem de hoc ſeptimo fructulo⸗
quitur in hec verba Quiſanctam euca
riſtiam digne ſumit/nunqᷓ; maius into
ta ſua vita gaudium refrigeriumq; ex
pertus fuerit qᷓ; in ſumptiõe coꝛpoꝛis
et ſanguinis domini noſtri ieſu chriſti
deguſtauit. Octauus fructus ẽ interi⸗/
oꝛ per gratie collatiõem viuificatio qꝛ
lignũ vite cõmeſtum vitã pꝛeſtabit.nã
per virtutem huius ſacramẽti de attri
to fit contritꝰ. de irꝛiſoꝛe fit penitens.
Vnde Joh. vj. Qui manducat me ip̃e
viuet pꝛopter me. Rationabiliter eſm̃
vita per cibum reout. per quẽ moꝛs in
trauit. ꝙ aũt in ſumendo hoc ſacramẽ
tum gra ↄferatur De boc habetfigura
Exo.xvj.vbi ðꝛ. Heſcendente manna
deſcẽdebat ꝑiter et ros. Monus fruct.ꝰ
is xpi miſtici incoꝛperatio. OHe
quo 1mbꝛo. in or one vbi. S. ſic git. Cu
em dixiſti dñe panis quẽ ego dabo/ca

eſt coꝛpis

ro mea eſt ꝓ mũdi vita.qui manducat
me viuet ꝓpter me et ipe in me manet
et ego in eo. Joh. vj Et illud figuratũ
eſt xo:x vj. vbi dꝛ q cũ ſol incaluiſſet

liquefiébat mana et ꝑ ↄſequẽs per flu⸗
ximm vnitum fuit cumterꝛa⸗ ꝛopter
quod ipſe chriſtꝰ qui eſt cibꝰ clamauit.
2t beatum dluguſtinũ vt ptʒ in liofeſ.

gihus ſum grandium creſee et mandu
cabis me:et ſuboitur. WMec tu me muta
bis in te. ſicut ibum carnis tue. ſed tu
mutaber is in me. Mam per iſtu cibum
efficimur membꝛa incoꝛpoꝛata in xpo.
et ynũ in xpo. Et ideo hec ſpiritualis
manducqtio iure comunio nuncupa⸗

tur vt patet ſupꝛa ca.vj.huiꝰ tractatꝰ
et vt Mamaſcenus dicit. Decimꝰ fru⸗

ctus eſt fivei confirmatio ꝑ intellectus

illimminatioem.

qð deſignatur per illuo

PMs. YParaſti in conſpectumeo men⸗

Im aouerſus eos qui tribulãt me. ſuꝑ
quo dicit yſivo. Guſcipe dñũm ieſum in
tue mentis hoſpicium. cũ aũt aduerſa⸗
rius hoſpicium tuũ viderit occupatũ
celeſtis fulgoꝛe hſerrie hrellige oeum
temptamẽtis ſuis per xpᷣm eſſe circum
cluſum ſeuclauſum. h o ef
cõſequendo beatus ambꝛoſiius in oꝛa
tione vbi ſupꝛa ſic oꝛat. Homine muni
me beatoꝝ angeloꝛũ pia atq; fioeli cu⸗
ſtodia atq; foꝛtiſſima tutela.vt hoſtes

ℳ

dꝛo quo effectu

omniũ bonoꝛum confuſi a me diſcedat

per hoc magnificum et apmirabile ſaẽ

vbilegitur ꝙ qñ filij iſrael comederũt

mentũu. Et de hoc habet᷑ ſigura Exo.xij

agninn palchale. tunc poſuerũt de ſan
guine in ſuperioꝛi liminari et in ytroq;

poſte hoſtij ſui.et ſic domus eoꝝ erant
Peeleruate ab angeli pꝑcuſſura. DHe eoð
abetur figura Gechielir. vdi dꝛ. &

illi ſoli pſeruati fuerunt quos vir veiti

tus lineis ſez dominus ieſus Epe ſigna

q habetur j.Reg riiij vbi dꝛ iona⸗
thas guſtauit de melle et illuĩnati ſunt
oculi eius VUnde berñ. ſup can. ſic inq̃t.
MWer fidem intellectus illuninatus x
confoꝛt atus,. attingit hanc veritatem
indubitanter ꝙ xpc vere eſt inſacram̃
to et diuinitas vere ĩ xpᷣo. Vndecimꝰ
fructus eſt ꝙ pceptio eucariſtie munit

*
— —

bat thau thau in frontibus eoꝝ.thauẽ

figura crucis/que cum accedimus ad
altare in fronte id eſt in pꝛoſpectunr̃e

rationis debet eſſe depicta. Duodeci⸗

mus fructus eſt fomitis mitigatio / ſeu

inoꝛdinate concupiſcẽtie extinctio. de
quo in pſalmo. Guper aquã refectiõis
educauit me ꝛc̃. Bicut em̃ aqua refri⸗
gerat ſic illud ſacramentũ etiam refri
gerat a feruoꝛe concupiſcentie. Tnde

berñ. Gacramentũ coꝛpoꝛis xpᷣi duo
operatur ĩ nobis videlicet ſenſum mu

nit et a grauioꝛibus peccatis tollit om
nino conſenſum verbigra Gi quis no
ſtrum non tam crebꝛos vt ſolebat. nec
tam acros ſuſtinet iracundie vel luxu⸗
rie inuidie ac ceteroꝝ vicioꝛum motꝰ/

gracias agat coꝛp oꝛi ⁊ ſauguini domĩ
noſtri ieſu xpᷣi.quoniã virtus huius ſa

cramenti operatur hec in eo. DHec ille.
Mꝛopter qð beatꝰ ambꝛoſius in q̃dã
oꝛatiõe dominũ noſtrũ ieſum chꝛiſtum
ſic adoꝛat. Domine rex virginũ ama⸗

toꝛ caſtitatis et integritatis decus ce⸗

leſti roꝛe benedictiõis tue extingue in
me totim fomitem ardentis libidinis
vt maneat in me tenoꝛ tociꝰ caſtitatis

anime et coꝛpoꝛis. Et illud videt᷑ eſſe

figuratũij. Mach.j. vbi legitur. ꝙ flaã
ma accenſa a lapidibus perfuſis/aqua
reſidua a lumnne qð reſfulſit ab altari

conſumpta eſt. Gepe em flmmma con⸗

cupiſcentie que naſcitur ex aqua reſi⸗

dua id eſt ex rerum tempoꝛaliu aff luẽ
tia et ſupfluitate. qua lapides et homi⸗

nes mundan perfunduntur extingui⸗
tur a lumine ab altari fulgente. id eſt a

gracia ſacramẽti eucariſtie. Obꝛopter
tanta igĩ᷑ dona que ex hmõiſacramẽ⸗

ti ꝑceptioõe digne ſumẽti ↄferunt᷑ dili-
gentiaĩo deuotaq; mete eſt inquirẽdũ

— — — —ð

— ———— — —

— — —w,–

— = .

—. —

— — —. —

— — —

õ

18
ri⸗
fri
We
do

xe
̃⸗
o/
on
.

m⸗
cen
en
.
ſe

n
l

— —

ỹẽõ

Tractatus

Mualis eſſe debeat qui að hane men⸗
ſam digne accedere mereatur. o
quod reſpondet Pꝛopheta m pſalmo

ri. Vbi in perſona chriſtiſic dicit.
dent pauperes et ſaturabunt᷑ ꝛc. q̃ᷓſ

diceret. pm beatum ugu. et glo. ibidẽ

VWota mea id eſt ſacramenta et ſacriſi⸗
cia coꝛpoꝛis et ſanguinis mei reddam-

et hec ſacriñcia edẽt pauperes.et hui

ſeculi cõtemptoꝛes. quos xp̃ᷣ̃e Math.

v.vocat pauperes ſpũ qui ad hunc pa

nem vite ſumendu digne merentur ac
cedere. Tales enim ſunt vere humiles

et huius ſeculi cõtemptoꝛes xpᷣm regẽ
ſuꝑ omnia diligentes et omnes affecti

ones ſuas in xpᷣm oꝛdinantes. Ita vt
nihil cupiant nec habere deſiderẽt pꝛe

teripᷣm Ft illa reuera aperte dicit᷑ pau
pertas ſpũs dum quis mente ⁊ ſpiritu
nihil ſibi vendicat immo nec ſeip̃ᷣm nec

aliqð aliud temꝑale niſi hoc alteri to⸗
tũ liberaliter et ſponte donet etã xpᷣm

referat.ita vt fic nec velit eſſe ſui iuris

ſeod domini ſui cui ſe donauit. nec aliqᷣd

poſſideat tanq;ᷓ ſuum ſed tanq; dñiſui/⸗
ad cuius honoꝛem reꝝ ſuarum ſi quas

habet poſſeſſionẽ oꝛdinabit. vt dicere
poſſit cum Aplo. ij.ad coꝝ. vj. Lanqᷓ;ᷓ

—

nihil habentes et omia p oſſidentes qꝛ
poſſidet oĩa. cuius poſſeſſio eſt veꝰ.vñ

in pſona cuiuſlibet talis dꝛ in pſal. lv.
Ecce cognoui Be me⸗ es tu. Bu
per quo augꝰ.
led eoꝝ pꝛopꝛie deus eſt.qui eũ diligũt
qui eũ timent.qui eũ poſſident et colũt
et ſunt tanq; magna familia de domo
ipᷣius.redemptimagno ſanguine vni⸗
ci filij eius. Et ſubdit. Quanmnn dedit

nobis deus pater. vt filij dei nomine⸗

mur et ſimus Ecce mirahilis coniũctio

ſiunmne paupertatis cũ maxiĩs diuicjjs.
Quid nãq; pauperius illo qui nibil ſi

mmũ quidẽ deus eſt.

—.— „*

Becundus

bi retinet q́ð alteri non donat. Et qͥð
dicius illo qui deũ poſſidet.Et ergo be
atus augꝰ. ſuꝑ pſal. vbi.S.hoꝛtat᷑ nos
vdicens. Nos ergo deum amemus frẽs

puri et caſti.ſed nõ eſt caſtũ coꝛſi deum

ob mercedẽ colit: Zed diceres Quid
ergo de cultu dei.ſi mercedẽ non habe
remus Reſpondet augꝰ. Mabebimus

plenarie ip̃m deũ quẽ colimus ipᷣe no⸗
bis merces erit qꝛ vivebimus eũ ſicuti
eſt. Johã. iij. Ipe dixit abꝛae Beñ.xv.

Ego pꝛotectoꝛ tuus ſum et merces tua

magna nimis. Ex quibus ver bis elicit
ꝙ de omni ſtatu eccleſie poſſunt eẽ ho⸗

tes.quia dictũ eſt ſupra:Edent paupe
res et ſaturabuntur pauperes. ſcilicet
ſpiritu. Lales aũt pauperes poſſunt eẽ

boni reges et pꝛĩcipes finium terꝛe.cõ

iugati. virgines et vidue.layci et cleri
ci.ſeculares et religioſi. Qam quiſquis
talium in caritate dei eſt. et deũ ſuper
om̃ia diligit.ſi pꝛinceps vel pꝛelatus
vel qualitercũq; ſuper alios conſtitu⸗

tus.potentatus.honoꝛes.diuicias.⁊c̃.

que ſuo ſtatui cõmuniter attribuuntur

ipe non ſolũ ſibi ſed deotribuit.cui mi

litat:cui ſeruit.et pꝛo quo diligentẽ cu⸗

ram ſubditoꝝ ſuoꝝ geriti et non ſolum

ſua ſed etiam ſeipſum pꝛo eoꝛum ſalu⸗

te exponit. hic dignus eſt vt ad hanc
menſam accedat. Pauperes enim xpi
magnates et diuites pauperes ſubdi⸗

ti et in bonaſimplicitate viuentes pau

peres ad arcioꝛem obſeruantiam et in

abdicatiõe tempoꝛaliũ / et multiplicis

regularis diſcipline vt ſecurius chꝛi⸗/
ſto regi famulentur ſe ſtudioſe aſtrin⸗

gentes MHij ſunt qui digne hunc pa⸗

nem celeſtem ſumentes. angeloꝛum,
ſunt cõuiue. Juxta illud pſalmi Panẽ—
angeloꝝ manducauit homo. Et ita hie

c iij

in gratia viuificante pꝛomerent᷑ gloꝛi

am ſublimantẽ ßᷣm eꝙ

euangelio. Joh. vj. naducat car⸗
nem meã et bibit meum ſanguinẽ habe

dixit vominus in

bit vitam eterna Et tantũ ſit dictum ð

his duodecun fructbus. Poſſunt tmñ

hij fructus piſtingui m tres ſtatus bo

refectiuum.

CLapitulum. x. DPe malis et·

dsanmnnis que conſequu

gne ſumente«

curꝛunt Teſte aplo ad cox. xj ſic.
te. Qui manducat et bibit coꝛpu

.

indigne . inoicum ſibi manducat et bi /
bit. Et ſubdit ideo inter vos multi inm/
becilles/ et infirmi viuunt. Et dꝛ multi.
Mullius enim opus placet deo niſi iſe
pꝛius placeat deo. Indigna naq; com
munio hominẽ peccatis illaqueat. di⸗
natiõem pꝛeparat.pꝛoximum ſcanoalli
zat. mentem excecat.temptatiõem ſub
iungit. deum irꝛitat. vit am temꝑalem
bꝛeuiat. cuncris gratuitis et eternis bo.
ms ſpoliat. De quibus omibus per o ſpũualrt

1

minũ in eccia miitante Eſt em hoc ſa /
pientibus culpe expiatiuum. gratie co
lſematiuũj. xpᷣi incoꝛpoꝛatiuũ et cõtra
recioiustioem ſuſtent atiuũ. Et in pꝛo
ficientibus eſt fidei confirmatiuũ/ſpei
augment atiuum.et fomitis extermina
tiuum.Eſt in viris perfectis dominice
bene operandum roboꝛatiuum cõtra
temptatiõem dyabolicam munitiuum
per internam coniolationem ipſoꝛum

Icut recte cõmunicantibus
multa bona pꝛoueniũt vt di/
cctum eſt in capitulo pceden/
mala in/
ic dicen

Aꝛimns.

dinem dicitur in pſal lxvuij. Fiat men⸗

ſa eoꝛum coꝛamipis in laqueum: quo

90 pꝛimũ.et in retributiões quo ao ſeæ

cunoũ. et in ſcandalũ quo ad tercium

et obſcurentur oculi eoꝛum ne videar
quo ao quartum et doꝛſum eoꝛũ ſemꝑ
incurua quo ad quintum.effunde ſup

eos iram tuam quo ao ſextum. fiat ha⸗

bitatio eoꝛum deſerta quo ad ſeptimũ

et in tabernaculis eoꝛũ non ſit qui iᷣ⸗

habitet quo ad octauum. Be quo etiia
hylar ius ſic dicit Lalis homo denind
vindictã excitat:ſuam vitam bꝛeuiat.
ſanctos a ſe fugat. hoſtem ſun letiſicat⸗
qui coꝛpus xpᷣi indigne maducat.Cui

alludit Mꝛigenes in hec verba oap⸗

quidem et ſanguinem xpi in vamnatio

nem ſumit tam mentis q; coꝛpoꝛis:qui

abſq; guſtu acceſſerit interne dei dul⸗
ceoinis et amoꝛis.Ex quibꝰ dictis ap⸗
paret. ꝙ vterq; tam bonus qᷓ; malus
cõmunicans coꝛpus et ſanguinem xpᷣi
ſumit equaliter quo ad eſſentiã. quis
tf inequaliter quo ad efficientiam In
bono em efficit vitam gre in pnti/ ad
gloꝛiã in futuro.in malo vero damna,
tiõem pꝛepat et moꝛtem eterna inou⸗
cit. Unde canit eccia Gumũt boni ſu⸗

mũt mali.ſoꝛte tñ inequali ꝛc. Et beatꝰ

Augꝰ. de hoc ſic inquit.Eſt quidẽ ĩ pec

catoꝛibꝰ et indigne ſumentibꝰ vera ca
ro et verus ſanguis xpᷣi eſſentia nõ tñ
ſalubꝛi efficientita

apitulũi xj. Quot modis
S oc ſacramentũ ſumat ab ho

mine viatoꝛe

mois pt ſinni ab homine via

—

Acramentũ eucariſtie tribꝰ

Tractatus Fecundbuns
ocuiꝰ maioꝛi intellectu aduertẽdũ tudinẽ illa ſpecies viſibilis cũ coꝛpoꝛẽ

q; ſm mgr̃mĩiiij.ſen. diſ. xviij in ſacra xpᷣi miſtico que eſt vnitas fideliũ.quia
mẽto eucariſtie eſt aliquio qð ſolum eſt ſicut ex multis granis cõficitur vnꝰ pa

. ſacramentũ id eſtſignũ ſacre rei / vt eſt nis.et ex pluribus vuis vinũ confluit
h foꝛma vel ſpecies panis vel vini que in vnũ ſic ex multis fidelibꝰ perſouis
ibi videtur quia pꝛeter ſpeciẽ quã inge vnũ coꝛpus xpᷣi miſticũ cõſtituit᷑. cuiꝰ
rit ſenſibus aliquid aliud facit venire ĩ ipe xpᷣc eſt caput.AUnd apls.j.ad coꝝ⸗
4 cognitiõeʒ.ſcilicet coꝛpus xpᷣi verum xj. VUnus panis et vnum coꝛpus multi
“ et miſticũ. Eſt ergo ſpecies poſt conſe,⸗ ſumus. Et ANugꝰ.ſuꝑ nẽ Ome.
cratiõem. vocabula rerũ que ante fue vj. et allegatur a magiſtro in.iiij.ſniaz
ed runt · ſcʒ panis et vini.vt patet de 2ſec. diſ. viij.q ſic dicit. Anus panis ⁊ vnuũu
ir. diſ. ij. c Benſus. AUnde in fine cuiuſdã coꝛpus eccleſia dicit᷑ pꝛo eoꝙ ſiẽ vnꝰ
r miſſe que celebꝛatur inſ. abbato quat⸗ panis ex multis granis.et vnũ coꝛpus
li tuoꝛ tempoꝝ in menſe ſeptembꝛis oꝛat̃ ex pluribus membꝛis componit᷑· ſicec⸗
y et dicitur. Perficient in nobis domie cleſia ex multis fidelibus caritate coꝛ
queſumus tua ſacramẽta qð cõtinent. pulante annectitur. Huius coꝛpoꝛis
c vt que nũc ſpecie gerimus.rerũ veri⸗ miſtici pꝛopꝛiũ coꝛpus xpᷣi ſumptũ de
di tate capiamus. llius eſt res ſacramen virgine eſt ſacramentü id eſt ignũ . g
n ti et illa eſt triplex. Alliqua eſt res con⸗ ſicut coꝛpꝰ xpᷣi ex multis membꝛis pu⸗
tenta et ſignificata. Altera ſigniſicata riſſimis et immaculatis conſtat. ſicet
et nõ contẽta Lercia operata.res con ſocietas eccleſiaſtica ex multis perſo⸗
tenta et ſignificata eſt caro xpᷣi quã de nis a criminali macula liberis conſiſtit.
is virginẽ maria traxit. et ſanguis quem In cuius ſcʒ coꝛpoꝛis xpᷣi typo ſeu figu
Nn pꝛo nobis effudit. ſeu ipe xpᷣc qui ſub ra factaẽ arca domini ð lignis cetbim.
65 ſpecie panis et vini veraciter contine Exo.xxv: que ſunt imputribilia. Bed
tur: Sed res ſignificata et nõ contẽta res operata eſt gratia que in ſacramen
dn eſt coꝛpꝰ xpᷣi miſticũ.ſeu eccĩa ſiue vni to et in eius digna acceptiõe co ert.
tas eccleſie in pꝛedeſtinatis quo adec ſmꝙ dictũ eſt ſupꝛa ca. ix. Iſtis iam de
7 cleſiam militantẽ vocatis per pᷣdictaʒ⸗ claratis dicetur q iſte ſumit coꝛpꝰ xpᷣi ðWWð
inuſtificatis per graciã in pᷣſenti · et gloꝛi ſi piritualiter tm̃.qui per fidem tanq; ꝑ W
. ficatis in futuro per gloꝛiã.quo ad ec⸗ cognitiõeʒ et caritatẽ tanqᷓ per refecti D
i cleſiam triũphantẽ. Atriuſq; aũt coꝛ⸗ onem coniungit᷑ xpᷣo:et vnitur coꝛpo⸗
poꝛis xpᷣiſcilicet veri et miſticiſ⸗ pecies rixp̃i miſtico ſcʒ eccleſie. AUnde Augꝰ.
viſibilis eſt ſacramentũ eucariſtie quia ſuꝑ Johannẽ mel xx vj. et habetur

vtrãq; rem ſigniſicat.et vtriuſq; rei ſi⸗ de conſecra. diſ.ij. ca. Quid eſt ſic dicit.
militudinẽ gerit expꝛeſſam. Qam ſicut Quid eſt xpᷣm manducare nõ hoc ſolũ

panis triticeus pᷣ ceteris cibus eſt pꝛe⸗ eſt coꝛpus eius accipere multi enim in
cipuus ad humani coꝛpoꝛis ſuſtentati digne accipiunt ſed in ipo manere io E
onem et refectiõeʒ et vinũ hominẽ leti eſſe de cðꝛpoꝛe eius miſtico per gratiã
ficat et inebꝛiat ſic caro xpᷣi interioꝛem et habere ipm in ſe manentẽ piritua

hoĩem plus ·ceteris SBan ſpirituali⸗ liter em̃ manducat qui in vnit ate xpi
ter reſcit et ſaginat. Mabet etiã ſimili⸗ et ecciĩe quã ſacramtu ſigniſicat manet
ün

ðèðW

Liber
9 = .
* . = . .

Hum qu diſcoꝛdant axpo nec cornem
xpᷣi ſcʒ miſticam manoucant nec ſan⸗

guinem miſticum bibunt. et ſic tante

reiſacramenti ap inoicium accipiunt
tualiter tatum. qm exiſtens in caritate

firmiter credit in altari eſſe verum coꝛ

pus ppi et ſanguinem eius ex hinc eſt
accipiens rem ſacramenti io eſt graciã

non autem ipᷣm ſacramẽtum coꝛpoꝛis
xpiſub ſpecie panis et vini De iſta mã

ducatiõe dicit beatus ↄlugꝰ.in libꝛo d
remedio penitentie.et habetur de ↄſe.

diſij. c. Vt quio paras.ſub his verbis.
NQuid paras dentem et ventrẽ crede
et manducaſii. crede ſcilicet fide ope⸗
rante per dilectionẽ.et manducaſti io
eſt coꝛpoꝛi xpᷣi miſtico es incoꝛpoꝛatus
Et eſt ſciendũ. ꝙ bonus duobus mõis
manducat xpᷣm ſpiritualiter. VUno mõ
in ſemetipᷣo.dumſacramentũ ipᷣm oꝛe

coꝛpoꝛali percipit.fide ⁊ caritate ſpũs

in ſe ſpuůaliter trahit et ſibi vnit: Nlio
modo in alijs ſcʒ vum iuſtus alijs com⸗
mnnicat. ſicut em̃ os coꝛpoꝛale non ſo⸗
lumſibi ſumit cibum/ſed membꝛis om
nibus ↄmunicat. ſic quoplibet membꝝ
eccleſie non ſibi ſoli cõmunicat ſed toti
eccleſie.vt virtus ſpiritualis ↄmeſtio⸗
nis / ao homines fideles pueniat ꝑ cari

tatem qua vniuntur. Seo iſte ſumit ſa

cramentaliter tantũ qui ſub ſpecie pa
nis et vini / hoc ſacramentũ in pecca⸗
to moꝛtali ſciẽter ſumit. Iſte vero ſpi
ritualiter et ſacramẽtaliter ſimul ſumit.
qui hoc ſacramentũ ſub ꝓpꝛijs ſpecie⸗
bus ſimnit. et rem ſacramenti ſeu gr̃aʒ
conſequitur. Et de hoc modo mandu⸗

candi beatus Bern. ſic dicit:· Coꝛpus

xp̃i egrotis eſt medicina peregrinanti
bus dieta. debiles confoꝛtat. languo⸗
res ſanat. valentes delectat.ſanitatem

conſeruat. fit bomo manſuetio: ad coꝛ

reptiõem pacientioꝛ ad laboꝛem.aroẽ
tioꝛ ad amoꝛem.ſagatioꝛ ad cautelam
ad obedientiã pꝛonioꝛ.ad graciaꝝacti
ones deuorlo⸗ PDec ille. Mij aũt modi
manducandi xpᷣm ſᷣm Adetrũ de tharẽ
taſia diſix.iiij. li.tripliciter poſſunt di⸗
ſtingui. vel ex pte manoucatis. vel ex

parte rei que manducat᷑.· velex parte

modi manducandi.Dꝛimo ſic.aut em

manoucans accedit ad ſacramentun
diſpoſitus.et ſic dicit᷑ mãoucare ſacra

mentaliter ex ꝑte rei que manoucatur
Aut em̃ manducat rem ſignificatam ⁊

contentam. et ſic iterum manducatur

ſacramentaliter. Rtut manducat remſi
gniſic atamet nõ contentãet ſic man⸗
ducat ſpualiter. Aut percipit graciam

ex parte modimanducãdi.ſic aut em

„

ſumitur ſolo oꝛe coꝛpoꝛis.et ſic mandu

catur ſacramentaliter. aut etiam ſumi⸗

tur oꝛe coꝛdis.et ſic manducat᷑ ſpiritu⸗
aliter. Gpiritualiter em manducare.=

xpo et ecciĩe incoꝛpoꝛari. Hoc aũt du⸗

pliciter eſt. vel per modũ meriti cred⸗
do. vel virtute lacramenti credendo

percipiendo.ꝛimo modo accipitu

ſpiritualiter mapucare ↄmuniter. De
cundo mõ magis ꝗpꝛie. Mꝛimꝰ mod⸗
ſpũaliter manoucavi poteſt alicui pꝛo⸗
uenire ſine ſacramento. Secudus aut
modus nõ. Et quauis ſpiritualis man
ducatio ſufficiat pꝛo mo meriti ad ſaln
tem.non tñ ſufficit ſacramẽtaliter quia
melioꝛ eſt iſte modus maducandiſpiri⸗

tualiter q; alter. eo q; vtrũq; comple⸗
ctitur. Ex his dictis faciliter poteſt ha
beri ſolutio cuiuſoã dicti ↄmunis quo
querit᷑ aln moꝛtalis peccatoꝛ non con

feſſus nec contritꝰ.ſumens illuo ſacra⸗
mentum vere ſumat coꝛpus xpi. q ve

ly vere determinat veritatem ſumptig

— — m - — — — — =ðð

— — —

ſen
r.
n
ur.
enſ
nn
cun
ten
non
ni⸗

gun
4
N

l

Tractatus.

nis ſacramentalis / vel ſpͦalis. Quo
ad pꝛimũ dicit᷑. ꝙ qᷓntumcuq; ſit alis

magnus peccatoꝛ. ſi ſumit illud ſacra⸗
ment iᷣ. vere ſimnit coꝛpus xpᷣi· loquen⸗

do de veritate ſumptiõis ſacramenta⸗
lis.qꝛ qui vere ſumit continẽs vere ſu⸗

mit et contentũ. ſᷣm ꝙꝙ continetur ſub

hmõi continente. ſcʒ ſub ſpeciebus pa

½

nis. que ſunt ſacramentũ licet nonſint
res ſacramenti. Tere tñ ſacramentali
ter continẽt coꝛpus xpᷣi.vt patet ex au
ctoꝛibus ſupꝛa adductis. Seo quo ad
ſecundũ dicit᷑ ꝙ nullus peccatoꝛ moꝛ⸗

talis ſciens ſe eſſe talem ſumit vere coꝛ

pus xpᷣi.loquẽdo de veritate ſpiritua⸗
lis ſumptiois.quia qui illo modo ſinnit

manet in xpᷣo.et xpᷣc in eo.ſed nullus

pctõꝛ moꝛtalis manet ĩ xpᷣo.nec xpᷣein
eo:cum talis non ſit membꝛum viuens
xpᷣietiam nullus moꝛtuus poteſt cibũ
vitalem vit aliter ſumere. ſeꝰ peccatoꝛ
moꝛtalis quantũ ad vitam ſpuᷣalẽ moꝛ
tuus eſt. qꝛ ſeparatus ab eo qui eſt vita
anime. bm Augu:Et cibus iſte eſt viuꝰ
cibus ſeu vitalis. dans vitam ſpnalem
ſumenti eum. Juxta illuo Joh. vj. ego
ſum panis viuus qui de celo deſcendi⸗
ſi quis maducauerit ex hoc pane viuet
in etermin

gaphn xrij. ln peccata veni
glia poſſint impedire effectũ
huius ſacrameti in ſumente.

tliqua ſunt peccata venialia
per que mens non numis di⸗
üſtrabitur nec feruoꝛ carita⸗
tis ſenſibiliter diminuitur. hec in nullo

impeoiunt effectum huus ſacramenti

unt etiã nonnulla peccata venialia.
que non ex toto impediũt ſed in parte

effectum huius ſacramenti. Nameffe⸗

ctus huius ſacramenti nõ ſolum eſt ad
eptio gratie vel caritatis. ſed etiameſt

quedam actualis refectio ſpualis dul⸗
cedinis que per peccata venialia impe
ditur. He hoc ſic loquitur ſanctus tho
mas Peccata venialia dupliciter pnt
cõſiderari. Ino modo inqntum ſunt
pᷣterita. Alio modo inquantũ ſunt ex⸗
ercitata. Pꝛio modo in nullo imgedi
unt effectum huius ſacramenti.
em contingere ꝙ aliquis poſt multa
peccata venialia cõmiſſa deuote acce⸗
dat ad illud ſacramentum. et plenarie
effectum huius ſacramenti conſequat
Gecũdo modo peccata venialia non
in toto ſed in parte impediũt effectum

huius ſacramenti. qꝛ ſic quis accedit
mente diſtracta per peccata venialia N

que tollunt ab eo actualem deuotionẽ
et refectionem ſpũalis dulcedinis.non
aũt augmentum gratie habitualis vel

carit atis Inde iſte qui cum actu ve,

nialis peccati accedit ao hoc ſacramẽ⸗
tum/ manducat in Ennn ſpiritualiter.

ſed non actualiter Et ideo habitualem
effectum une ſacramenti percipit noõ

ant actualẽ. Hec Tho.Ex quibus ver

bis colligitur. ꝙ accedens in peccatis

venialibus percipit augmentũ grotie
et caritatis habitualiter quis tñ per in
ternam dulcedinẽ ſpiritualem non re⸗
ficiatur actualiter. Et ſic patet cõſequẽ

ter ꝙ peccata venialia in ſumente im⸗

pediunt effectum huiꝰ ſacramenti actu

gliter tantũ. q;uis tñ non habitualiter.

ſic ꝙ nõ efficit actualiter in eo. qmuis

per virtutemſacrqmenti ↄſequitur ha
bitum et augmentũ caritatis. Hee in⸗
telligenda ſunt de ſimeute nõ exiſtente
in peccato moꝛtali et accedente ĩ pec⸗
catis venialibus / deuotis oꝛatiõibus

. — —

——— — -

Döt

Jiber

c&miſſis polente.Et qᷓ;uis pẽccata vẽni
alia non tollunt huiꝰ ſacramenti effe⸗
ctum quantũ ad habitũ vt premiſſum
eſt. tñ magis bonũ eſtſi homo per con

his emendare Verecundũ nãq; debet
eſſe anime deuote cũ ad hocſacramen
tum celeſte ſumendũ acceſſerit.ne cele
ſtis ſponſus ad ip̃am veniens aliquam
maculã cuiuſcunq; peccati etiam veni
alis quantũ poſſibile eſt inueniat.quia
quanto quis cum maioꝛicoꝛdis et coꝛ
poris munditia ad hoc ſacramentum

exinde repoꝛtabit. Etiam quia nihil pu
rius ea mente eſſe debet. que in dei ha⸗

bitaculũ eſtpꝛeꝑanda

Lapitulũ tredecimũ 'ln pꝛio
AlbtgH pter nocturnalem pollutio⸗

Dhoc ꝙ; quis digne accedit

requiruntur. Pꝛimo mundi
cia conſcĩe que non tollitur niſi ꝑ pec⸗
catum. Scdo ne ſit ibi indeuotio ſeu
mentis ebetudo. Tertio ne ſit ibi coꝛ⸗

concurꝛũt in aliqua pollutiõe noctur⸗
nali. qñq; duo de his.qñq; vnũ tantũ
et ᷣm hoc homo magis vl minus impe
ditur. Et ideo diſtinguendũ eſt de pol⸗
lutione. Vnde ſciendum pollutio no⸗
cturualis eſt coinquinatio.qua quis in
ſomno coꝛrumpitur per ſeminis emiſſi

fluitate ſeu ex abundatia materie ſemi
nalis et repletione in vaſis ſeminalibꝰ
non valentibus eam retinere.qnq; ex

feſſionẽ vel alia remedia.ſtudeat ſe ab

acceſſerit. non dubiũ.quin maioꝛẽ gr̃aʒ
et vberioꝛẽ fructum ſpũalium bonoꝝꝛ

nem cõmunio ſit pᷣtermittenda⸗

ad eucariſtie ſacramẽtũ.tria

poꝛis immũditia: Mec tria qñq; ſimul

onem. Et contingit qñnq; ex nature ſu-

infirmitate et debilitate virtutis retẽ⸗

tiuẽ pꝛopter debilitatem neruoꝝ.ſicut

qñq; contingit cũ homines ieiunant.
et in iſtis non eſt peccatũ.ſed quedam
ena vel infirmitas ⁊ in talibus caſibꝰ
Fomo relinquitur ſibumetipᷣi Qñq; ꝓp⸗
uenit ex crapula.et hec pꝛohibet a per
ceptiõe coꝛpoꝛis xpᷣi.niſi tunc neceſſi⸗
tas aliqua. vel feſtiuitas alicuius ſolen

nitatis cogat ad oppoſitũ · Mñq; cõtin
git ex imaginatiõe et cogitatiõe turpi

pꝛecedẽte.et hec tantũ eſt peccatũ q̃n⸗
tum meruit cogitatio pꝛecedẽs. Qñnq;
em̃ cogitatio hmõiturpiũ eſt ſine pec⸗

cato veniali.vt cũ quis de talibus eſſ,
diſputaturus.opoꝛteret ꝙ de his cogi

taret. Aliqñ etia eſt eũ peccato venia⸗
li. ſcilicet qñ cogitatio inſola delectati⸗
one finitur.ſine conſenſu deliberatiõis

Qñq; etiã eſt moꝛtale ſcʒ quando con-
ſenſus adiungit᷑. Et ſi dubitatur de con
ſenſu. an concurꝛebat ad cauſam pol-
lutionis an non.et ſic conſequẽter du⸗
bitatur.an ex peccato moꝛtali.vel ve-⸗
niali pollutio acciderit.abſtinere debʒ

Quia teſte beato gregoꝛio Bonarum

mentiñ eſt ibi culpam agnoſcere / vbi
culpa non eſt. Et habetur de ↄſec. diſ.

v.c. No eos. Si aũt eraeſ inuenerit
conſenſum non pꝛeceſſi
ceſſerũt /ſcilicet imaginatio et delecta
tio mala.ſic tñ ꝙ talis imaginatio fini⸗
ta erat in delectatiõe.abſq; cõſenſu de
liberatiõis.tunc poteſt comunicare/iſi
vrget neceſſitas et ſolennitas feſti im⸗

mineat. Qñq; aũt accidit ex illuſione
dyabolica deo permittẽte.tũc ſi illuſio

nis cauſa in nobis pᷣceſſit.ſcʒ cogitatio
turpis et imaginatio.tunc idem eſt iudi
cium ſicut de cogitatiõe pꝛecedẽte Gi
vero non.ſed oppoſita cauſa pocius et

hoc frequenter accidit in diebus in qui
bus debet cõmunicare tunc ſignum eſt

—

ſſe. et tñ alia p⸗

=

22

— — ‚ — — —

— —. —

— — — — — —

— — —

— — —

N⸗ð —

or

———

qy vyabolus conatur homini auferꝛ?
fructum eucariſtie Unde ĩ tali caſu cõ⸗/
ſultum fuit cuidam monacho. vt lcgit
in collatiõibus patrũ ꝙ cõmuuicaret⸗

etſic dyabolus videns le non poſſe cõ
ſequi intentũ ab illuſione ceſſauit Bed

quia non poteſt vefacili ſciri cauſa ex ꝗqᷓ

contingat pollutio.iocirco conſultum

et tucius eſt tali die abſtinere ꝓpter re⸗

uerentiam ſacramenti. Et dicut quidã

q; debet abſtinere ad vigintiquattuoꝛ
hoꝛas.qꝛ in tali ſpacio natura deoꝛdi⸗/
nata per mentis ebetudinem et coꝛpo
ralem immundiciã/econuerſo reoꝛdi-
natur.niſi neceſſitas incumbat. vel ſo⸗
lennitas feſti immineat.que contrariũ

exigit. Dico tñ ꝙ in pꝛedictis omnibꝰ

pollutiõibus cõmuniter eſt immundi⸗
cia coꝛpoꝛalis.ſed mentis ebetudo non
eſt niſi in illis p ollutõibus que acciduůt
cum imaginatiõe.qꝛ ĩ illis que ſine ima⸗
ginatioe acciount anima nihil videtur
perdere. Rulla aũt dictarũ pollutio⸗
mum eſt peccatum in ſe. qꝛ in ſomnis ex

qjuo ratio eſt ligata nemo põt peccare

põt tamen eſſe ſignum vel effectus pec
cati. et iðo ſemꝑ recurꝛendũ eſt ad cau⸗
ſam pollutiõis.Ex hoc videtur quado
ſit abſtinrndoũ a cõmunione et qn non.
al Lrimen
habet noctis pollutio qñ fuiſti ebꝛius.
Aut pꝛimo meditatus turpe fuiſti. ¶ri
menſabeſt tua ſi natura ſuꝑflua tollit.
Aut ſi debilioꝛ vacuo ſe ventre reſol⸗

Vnoe de hoc habent᷑ metra:

uit. De hac materia plene habetur de

ſe diſ vj ca. Teſtame

lo qð reſpondet ꝙ pollutio qntů ad

ti Bꝛegoꝛij Et ꝓꝑ magr m.j.li.ſniaꝝ
habetur hoc idem. Sed dubiũ ma/
net an pollutio que incipit Ooꝛmiẽdo
et terminatur in vigilia ſit peccatum.

Gecundus

catur ſm pꝛincipium qð eſt in doꝛmien
do qᷓ; ſ̃m ninem qu eſt in vigilanoo.c x
quo excitatus eſt motu carnis in doꝛ.
mienoo non ſubiacet voluntati vigilã
tis ille motus vltimus.Nec reputatur
vigilaſſe quouſq; perfectũ vſum liberi
arbitrij recuperauit. Poteſt tñ contin
gere ꝙꝙ in ipᷣa vigilatioe peccatũ oꝛiat

fit qñ pollutio placet ꝓpter delecta
tiõem.tunc talis coplacentia aut eſt ex

ſurꝛeptiõe tunc eſt peccatum veniale.

gaut eſt deliberate et cum cõſenſu et tũc
eſt moꝛt ale. Iſta aut complacentia nõ

facit pꝛeterita pollutiõem peccatũ.q?
non eſt ip̃ius cauſa ſed ipᷣa in ſe eſt pec⸗
catum Gi autem pollutio in euigilatio
ne placeat ꝓpter hoc ꝙ eſt nature alle
uiatio et exoneratio.tunc peccatũ foꝛe
non creditur Geo qꝛ in pꝛincipio hꝰ
capituli dictũ eſt ꝙ in accedente ad ſa
cramentũ eucariſtie requiritun ꝙᷓ; non
ſitimmundus coꝛpoꝛaliter.ideo dubiũ
pulſat mẽtem. an immunditia pure coꝛꝛ
poꝛalis ſicut lepꝛa fluxyus ſanguinis. ſe
minis.aut menſtrui impediant eucari⸗
ſtie ꝑceptionẽ. Ao qð dicendũ exquo
iſte cbus non eſt coꝛpoꝛalis cibus ſeo

mentalis et ſpiritualis.ideo in eius ſu/

ſceptione.magis conſideranda et attẽ
denda eſt mentis deuotio ⁊ diſpoſitõ
qᷓ; coꝛpoꝛ is mũditia t ivco diſciguen
dum e.q; talis immunditia ſeu infirmi
tas.aut ẽ perpetua ſeu diuturna.aut
tempoꝛalis et cito curabilis. Giẽ per⸗
petua et diuturna.tũc talis homo nul

lo modo debʒ abſtinere.ne pꝛopterim

munditiã coꝛꝑis perdant᷑ fructus mẽ

tis vt accidit in lepꝛoſis et pacientibꝰ

fluxunſſeminis vel ſanguinis. Bi ault
eſt tempoꝛalis et cito curabilis:tuncſi
aliquis in mente ẽ bene diſpoſitus. nõ
ꝓhibet᷑ ſinnere qᷓuis ao tempꝰ debeat

abſtinere pꝛopter reuerentiã ſacramẽ

So eos.

ECapitulum.xiiij. An melius
ſiit hoc ſacramẽtũ eucariſtie
frrequẽtius ſumere qᷓ; rarius

Alm hec queſtio inter diſpẽ
ſatoꝛes miſterioꝛũ xpᷣi vide⸗
licet ſacerdotes.ſepius mo⸗
nUeatur.ideo de ea q̃ntum ex doctoꝛibꝰ
haberi poterit aliqua dicent᷑. Queſtio
igitur ꝓponitur ſub hac verboꝝ foꝛma
AVAtrũ ſacerdoti inſcio peccati moꝛta⸗
lis exiſtenti in firmo pꝛopoſito a pctis
Abſtinendi melius ſit quotidie ⁊ inpᷣter

terdum abſtinere:Et arguitur pꝛimo
GCGHWWmelius ſit imptermiſſe celebꝛare . aꝛ
“ Dicit beat? Aug. Accipe quotidie qð

dDum abſtinere patet per ſanctũ Tho.

0
ſic inquientem. Mõ eſt res qᷓntumcũq;

mern

re.dlo illam queſtionẽ ſaluo iudicio me

uius cibi ſpiritualis /ſit continue xpᷣi

rena tepipioꝛ.elongatioꝛ a carnalibug⸗

ti. VBe hoc plene in canone diſ. vj. ca⸗

miſſe miſſam celebꝛare.vel meliꝰ ſit inꝰ

tibi pꝛoſit. modo miſſa ſacerdoti et nõ
ſolum ſibi. ſeo cunctis fidelibus viuis
et defunctis pꝛodeſtideo debet coꝛpꝰ
xpᷣi in celebꝛatõe miſſe quotidie accipe
re Beo ꝙꝙ melius ſit ſacerdoti inter:

pꝛecioſa et bona/ſi nimis eſt cõmuniaga:
aut tepeſcit in amoꝛe.vel vileſcit in re
putatiõe. Idheo ne hoc pᷣcioſum ſacra⸗
mentũ vileſcat.vel eius amoꝛ tepeſcat
melius eſt ſacerdoti interdum abſtine⸗

lioꝛi primo plane reſpõdebo. NPeinde
per ſeptem concluſiöes Quantũ ao
Peimanic⸗ Si quis ex frequenti vſu

foꝛmioꝛ id eſt xpᷣo in virtutibus ſimili⸗
oꝛ.ſcʒ humilioꝛ.magis miſericoꝛs.paci
entioꝛ.feruentioꝛ ad celeſtia.et ad ter⸗

—.,.—

dẽuotioꝛ in dei laudibuset largio:ꝛ in
operibꝰ pietatis.ille poterit omni die
celebꝛare. Ged qui ſedule illo cibo vti
tur.et non ſit xpᷣifoꝛmioꝛ. ſed foꝛtaſſis

ypo diffoꝛmioꝛ.vel in eadem habitudi

ne vel ebetudine ſemper manet. nõ yi
dert ydonee diſpoſitꝰ ad hoc. ꝙ poſſit
omni die celebꝛare aut communicare⸗

Beo diceres ſi ſic· tunc boni viriſemꝑ

diſpoſiti qui quotidie celebꝛant. vtiq;

deberent ſentire ſe augeri in pꝛedictis

virtutibus.et notabiliter fieri xpᷣifoꝛ⸗

mioꝛ:es. Reſpondet᷑̃ ꝙ nonnulli ſancti

pᷣſbiteri olim ex pꝛiuilegio efſectus hꝰ
ſacramenti notabiliter ſenſerunt ſe xpᷣi
foꝛmioꝛes.ſicut adhuc aliqui deuoti pᷣ

ſbiteri ſenciunt.et hoc ſᷣm eoꝛũ in fide
et deuotiõe diſpoſitionẽ/ ac diuine vo
luntatis erga eos dignatiõem.ꝙ autẽ
in omibus qui cõmuniter bene diſpoſi

ti ſunt non fiat ſimiliter. rõ eſt. De ſi ex
effectibus concluderetur huius ſacra—z
menti veritas meritum tam magne ſi

dei vacuaretur. Cum ergo hoc ſacra⸗

mentum agat non naturaliter ſed pꝛo
voluntate xpᷣi qui omniũ coꝛda nouit᷑

qñq; vnus ſentit interiꝰ hunc eius effe
ctum.alter alium.et alius nullum. Vñ
licet hoc ſacramentũ quodam occulto
influxu augeat habitualiter fidẽ ſpem
caritatem ac ceteraꝝ virtutum oĩm
habitus. hec tũ augmentatio ſicut in qͥ

buſoam pceptibiliter redundat ĩ actu

alem feruoꝛem.et quendã ſpiritualem
dulcedinis guſtum.ita in quibuſdam

ſolũ manet ĩ hitu ſuſpẽſa tli redudãtia

in actu ⁊ aohuc qñq; ſuſpẽdit ĩ aliqbꝰ

illa redundatia ſic ꝙ ñ ſolũ nihil deuo
tiois feruoꝛis aut ſpualis dulcedĩs ſen
cinunt.ſed minus feruidos et alacres ad
deum ſe reperiũt. et quaſi graciam plꝰ
ſolito ſubtrabi licet bene diſpoſiti fue⸗

==
—

—

—

==ZS2

— — —

on
nen
vßy

iß
ſde

e
.
ſpoſ
ſier

o
oni

eſe

e
im

ni

AFractatus.

rint qñ ſacramentũ ſumpſerunt. Geos
nec cui tale accidit diffidat.quia ſi ſibi

actus foꝛtitudinis puta ſuſtinere marti
rium pꝛo xpᷣo aut grauis tentatio ineũ
beret.foꝛtitudinem reperiret.vbi foꝛ⸗
taſſis alter qui ſpiritualiter guſtũ ſen⸗
ſit caderet. Nonne petrus plus erga
xpᷣm verbuit.et tñ ipſum pꝛimo nega⸗
nit Itaet hic eſſe poteſt Item aduer
tere pebet talis ꝙ quidam ſunt natu.
raliter molles et incit atoꝛes animi. et

ideo ex facili compungunt᷑ et delectan

tur. Nlij aũt naturaliter ſunt duri et ri
gidi animi.in quibus idcirco non facili
ter ſe monſtrat interna ſpũalis refectõ
ſicut in alijs qui tũ minus ſunt conſtan
tes immo in caſu arduitatis.iſti q̃ ſunt
rigidi animi ſirmioꝛes ſunt qᷓ; viri mu⸗
liebꝛes. YItem multis de cauſis et mo
dis ſepe hominũ ſpiritus aff liguntur
rigoꝛe et duritia quibus ſi reperit ho⸗
mo pꝛobabiliter ſe cauſam non dediſſe
nonfatiget eum res illa.qꝛ deus mille
modis electos ſuos affiigendo pꝛoba⸗
re ſolet. Nec adhuc ſacriſicium ſalutis.
offerꝛe pigritetur. Ut dicit quivam
Diuina em pietas ſalutem anime ſepi⸗
us et ſecretiſſime et fideliſſime operat᷑
cum ſolum fidei anima innititur nec ali
qua dulcedine ſpuali fulcitur. non mi⸗
nus q;ſi pꝛoſperitate ſpũalium chariſ⸗
matum afflueret. Et ideo interdumta
les gratie ſubtrahunt᷑ vt ſubtracte aui
dius repetant᷑.et recepte cautius co

ſeruentur. et vt ſic anima deo vilecta.
humilitatis ſtola exercitetur VUnde di

ligenter eſt aduertendũ q; pmiſſus ſi

ritualis ſapoꝛ aut internꝰ quidẽ guſtꝰ

non eſt niſi fidei debitus effectus. Ne

qꝙ eſt pntis tempoꝛis ſed eterne beati⸗
tudinis. Et ergo cum datur alicuiin ſa

cramento vel extra gratias agat deo

Secundus

Aum vero non datur iterum gratias
agat et pacienter ſuſtineat.ſciens quia

non eſt in poteſtate ſua ſed ſummi ⁊ be

migniſſimi lar git oꝛis.qui non ad volũ⸗
tatem hominis qñ iße vult. ſed quado

ſibi placuerit tribuit.pꝛout iudicauerit

eſſe ao laudem ſuam ⁊ hominis vtilita
tem et ſalutem. Non ergo qui nihil ſpi

ritualis ſapoꝛis perceperit. in huius ſa
cramenti ſumptiõe diffidat aut deſpe⸗

ret ſed putet hoc aut ad pꝛobatiõem fi
dei aut incitatiõem ſui incidere. vt ſic
attentius aut particularius circa illus
excellentiſſimu miſterium conſideret/⸗
et meditetur.vt ex hoc inardeſcens ſe
ad hoc dignius ſumendũ habilitet et
diſponat. Iſtis ſic ſtantibus. venio ad
concluſões Mꝛima concluſio ſit hec
Mon poteſt dari omnibus ſacerdoti⸗

regula vnifoꝛmis. Et loquoꝛ etiam de
ſacerdotibus inſcijs peccatoꝛum moꝛ⸗
talium. de quibus querit queſtio. Et ꝓ

batur concluſio hec ex ſimili qꝛ ſicut nõ

põt vna foꝛma ſeruari in dandis medi
cinis coꝛpoꝛum.qũq; pꝛopter diuerſi⸗
tatem complexionũ.qnq; ob diuerſita
diete. ſic etiam de medicina ſpuali in⸗

telligendu eſt. ꝙ; ſic pꝛobatur qꝛ omnes

tranſſerentes ſe hm aliquã ſumlitudiez

ſe tranſferũt. vt Dhilo. dicit ĩ topicis

Sunt em diuerſoꝝ diuerſa ſtudia. Ali

qui ſunt occupati terꝛenis curis. Aliqᷣ
gis circumſpecti in cuſtodia vite ſue ⸗

Alij minus. ſpꝛimi meliꝰ poſſunt ſe di⸗

ſponere ad lacramentũ q; ſecudi igit

NAuotidie celebꝛare de facto eſt lauda

ble Pꝛobatim illacocluſo. Illuo ds

4 ℛR
ℳ N

deſiciat hoc de facto eſt laudabile ſeð
quotipiana celebꝛatio ſacerdotis ad
poc diſpoſiti eſt hmõi.igitur ⁊c. maioꝛ
pꝛobat᷑.Mam ſicut alimentum quodia
num onimali coꝛpoꝛali ad ſeruandã vi

tam naturalem eſt neceſſariũ.ſie alimẽ

tum ſpnale vt eſt hoc venerabile ſacra

mentũ ad vitam anime ſeruandã ſum/

me eſt neceſſarium igit ꝛc. Lonelu⸗
ſio tercia. Interdũ abſtinere a celebꝛa
tiõe miſſe rõne facientis eſt laudabile.

Abdꝛobat᷑ concluſio ſic. Omne illud q

oꝛdinatur ad reuerentiã huius ſacra⸗
menti ratione facientis eſt laudabile.

ſed interdum abſtinere a celebꝛatione

miſſe oꝛdinatur ao augmentũ reueren
tie et deuotiõis:igitur rõne facientis
eſt laud abile. et per conſequẽs conclu
ſio vera Loꝛrelarie ſequitur ꝙ boni
ſacerdotes qnq; ad tempus abſtinent

a celebꝛatiõe/vt eoꝛũ deuotio augea⸗
et vt eo melius diſponẽt ſe. Coꝛrelariid

patet ex concluſise Concluſio uat
ta Sacerdos qᷓnto ſepiꝰ poteſt ad hoc
ſacramentũ ſtudeat ſe pꝛeparare. pꝛo
batur. quia in hoc erit in maioꝛi cuſto⸗/
Dia vite ſue et conſcientie.⁊ ſecurius in
tendit viuere. igitur concluſio vera
Concluſio quinta. Gacerdos faciens
qð inſe eſt. potius debet ex confidẽtia

diuine pietatis accedere ad miſſam ce

lebꝛandam /ꝙᷓ; ex conſideratione ꝓpꝛia

abſtinere. ꝛobatur ↄcluſio auctoꝛi⸗

tate ambꝛoſij ſic dicentis. BGraue eſtſi

ad menſam domini mundo coꝛde.ma⸗

nibus innocentibus nõ venimus. grꝗ⸗
nius eſt ſi de peccatis metuimus et ſa⸗
criſñcium non reopamus. Moncluſio
ſexta Melius eſt quotidie celebꝛare ex
amoꝛe ⁊ deuotiõe qᷓ;interdum abſtine
re ex timoꝛe: IOꝛobat᷑ ſic omne bonũ
per ſe melius eſt bono ꝑ gecivens. ſed

celebꝛare quotidie ex peuotiõe et amo
re eſt de per ſe bonum. ſed abſtinere in

terdum eſt bonũ per accidens. vt ſcʒ
augeatur deuotio.⁊ maioꝛetur reuere
tia.igitur pꝛimũ eſt melius. Coꝛrela

rie ſequitur. Si ſacerdos quotidie ſen

tit ſe pꝛeparatũ ad miſſam celebꝛandã
et deuotio eius et amoꝛ ergaſacramen
tum nõ diminuat᷑laudabile eſtꝙ quo/⸗
tidie celebꝛet MDatet ex concluſione ⁊
illuo coꝛrelariũ innuit beatus elugu.

ſic dicens. Quotidie accipe qðᷣ tibi pꝛo

ſit. ſie viue qÿ quotidie merearis acci⸗
pere. Cui conſonat beatus Pꝛegoꝛius.
in hec verba. Si quis peccandi poſi
tum non habet. quotidie celebꝛare de⸗
bet ne pꝛiuet ſanctã trinitatem.maxia
laude et gloꝛia:angelos leticia.viuos

gratia. defunctos venia. Iter omia eĩ

opera meritoꝛia pꝛimatum tenet miſſa
Et in libꝛo dyalo· ſic inquit. Hebemus

itaq; pꝛeſens ſeculũ tota mente cõtem

8

nere. quotidiana deo lacrunarũ ſacriĩ
cia offerꝛe quotidianas eius carnis bo

ſtias immolare et ſanguinis Kon⸗
eluſio ſeptima. Ex ꝑte fragilitatis hua

ne laudabile videtur. ꝙ ſacerdos non

raro nec impᷣtermiſſe ſanctã hoſtiamm
celebꝛatiõe miſſarũ accipiat. Pꝛobat

illa concluſio.qꝛ ſi raro celebꝛat minus
circumſpectus erit in vita ſua ſi vero

imptermiſſe celebꝛat. hoc notare vide
tur aliqualem irꝛeuerentiã. cum vix ali

quis tam deuotus ſit. quiſemꝑ eadem

peuotiõe ferueat.quin etiã aliqñ aliq̃n

tulum tepeat. Hec concluſio videtur
eſſe de intentioe beati Nugu.in libꝛo ð

eccleſiaſticis dogmatibus. Et habetur

de oſe. diſ.ij. ca. Quotidie. vbi ſic dicit.

Nuotidie eucariſti ſumere.nec laudo

nec vitupero.omnibus tñ dominicis

bicbus mnunicanpiierbortoa. Bi tij

9
len

ei

on
üs
3non
MN

nus
ero
de
rali
den
nin
v
.

S=SR

Tractatus.

mens en affectu peceandieſt. grauari

puricari. Et ſm glo ibidem. deng hoc
dicit. ignoꝛans mentẽ ſumentin. vtru

rius vipere non poterat.et ſuboit ibi⸗

.

dem Dixerit ergo quiſpiam cõmuni⸗
candũ eſſe quotidie alius affirmat quo

quiſq; ꝙ ßm ſuam fidem pie credit eſſe

faciendu. Meq; em litigauerunt aoinui

cem ʒacheus et ipße centurio.cum alter
eoꝛũ gaudens in domũ ſuã ſuſcepit do
minũ ſuum: Alter vero dixit. Domine
non ſum dignus vt intres ſub tectum
meñ ꝛc. Idem innuit Innocentius ſic
dicens. In perceptiõe coꝛpoꝛis et ſan⸗
guinis xpi. magna eſt diligentia adhi⸗
benda. Lauendũu em eſt ne ſi nimi de
feratur. moꝛtis peꝛiculum incurꝛatur.
oñno dicente. Niii manducaueritis car

nem filij hominis et biberitis eius ſan

guinem. non habebitis vitã in vobis.

cium damnatiõis incurꝛit Wpoſtolote

Joeoq; iuxta eiuſoem apoſtoli doctri

nam pꝛobet ſeipᷣm homo. et ſic de pa⸗

ne illo edat et de calice bibat. Meceſſa⸗
ria itaq; videt᷑ nobis bñ viuẽdi neceſſi

tas ne coꝛpus dñi vel indigne ſinnen⸗
do ſumamus iudicium. vel ceſſando m
hilominus incurꝛamus periculum.e

ceſſario quippe ſumendus eſt agnus.

vt a deuaſtante angelo pꝛotegamur.

Mon em exire poſſumus de egipto niſi

agnum paſchalẽ evendo phaſe vomĩo

celebꝛemus: Hec ille. Ex his dictis pa
tet ſolutio queſtionis et rationum ao

vtrãq; partem Dicto ergo de ſa⸗
cerbotibus aliqua ſunt videnda de cõ

tidie nõ eſſe cõmunicandũ.faciat vnuſ

munione laicoꝝ Tlnde ſm canones ex

mſtiutione Fabiami pope. Wunlibet
xpᷣianus ſi non frequentius ſaltem ter
in anno debet cõmunicare ſed nõ vult

eccleſiaſticis carere liminibus.ſcilicet i

paſcha penthecoſte ⁊ in natali domini

quentius.immo

non ↄmunicauerint catholicinon eſti⸗

mantur. nec inter catholicos habeant
oc eſt veru bim glo. niſi pꝛopter huu⸗
militatem vel delicti conſcientiã abſti⸗

neant. Beo qꝛ hoĩes multũ ceperunt

in caritate tepeſcere et eſſe negligẽteg⸗.
Ioeo Ynnocentius tercius ſtatuit. c
ad minus xpiſdelis ſemel manno com

nicatiois et carentia eccleſiaſtice ſepul

ture. vt habetur ex. de penitẽct re.ca.
Hmnis vtriulq; Auida tamen
doctoꝛ ponit alium modũ capiendi co⸗/

D mnis vtriuſq; ſexus 1

munionẽ dicens. Si homo ſentit ſe in

ſtatu primitiue eccie foꝛe.videlicet ꝙ;

ſentit ſe eſſe ita feruentem in caritate

rpᷣi ſicut ſancti apoſtoli et martires fu

erũt cõmunicet frequenter. Si vero

ſentit ſe eſſe in ſtatu finalis eccie ſcilic,
coꝛ ſuũ eſſe frigidum et in amoꝛe dei te
pioum raro omunicet Si vero nedio
vt plus inflametur ardoꝛe caritatis et

ere ad illam declinet. qo
homo faciliter in ſe per experientiam
poteſt cognoſcere . Et tm̃ ſit dictum de
ſacramento eucariſtie in generali·

melius pꝛo

tius. immo m conciliũ agatenſe.

S

Aber

Tractatus tercius
libꝛi pꝛimi. De mi

niſtro ſacramenti

eucariſtiie.

Alia in pꝛece⸗

denti tracta⸗
tu viſum eſt/
„ ZZellacramen⸗

M xo eucariſtie ĩ
.... generali. vi⸗
pelicet 8 ipᷣiꝰ
vignit ate. ne⸗
teſſit ate.et ſic

de alijs. Io

lam q̃ntum að tractatũ terciũ/aliqua
ſunt dicenda de huius ſacramenti mini
ſtroĩ officio miſſe vſu quotidiano ipᷣm
ſumente et tractante: Et habebit ille

tractatus octo capitula que ſequuntur

He quibuſoam condictioibus requiſi⸗
tis ao dehitumminiſtrũ huius ſacramẽ

4 7

ti. caplin pꝛimũ.

none biblie expꝛeſſis capitulũ ſecũdũ.

He eoꝛum dignitate et excellentia. ca⸗
pitulum tercum.

.

He ipon honeſtate et clericali decen⸗

ia.capitulum quartũ

De ipoꝝ caſtitate capitulũ quintum
e clericali coꝛona. capitulũ ſextum
Muomodo ſaceꝛdotes ad miſſam ſe de
eant pꝛeparare caplin ſeptimm.

VDe indigne conſicientibus et ſumenti⸗
bus coꝛpus xpᷣi capitulũ octauuũn.

apituhmnpauni Dereduu
litis ad debitum miniſtri Bu

Pꝛimus

llegitimũ miniſtrũ huiꝰ ſacra
menti ſex condictiões requirunt᷑ qua⸗
rum ſi vna defuerit in aliqua perſona
talis nõ erit debitus miniſter.nec opꝰ

ſuũ alicuius erit momenti vel valoꝛis⸗

ꝛima condictio requiſita ad debi
eum miniſtrũ huius ſacramenti eſt. q;

debet eſſe homo quia nec angelus bo⸗

nus nec malus hoc ſacramentum confi

cere poteſt Patet ſic quia miniſtri hu

ius ſacramenti debent eſſe confoꝛmes
xpᷣo qui in foꝛma hominis confecit.et

hominibus dixit. Hoc facite in meã cõ

memoꝛatiõem.tales autẽ non ſunt an⸗
geli. igitunꝛẽ. Becunda condictio

cy debet eſſe maſculus quia mulier nul
lo modo eſt caracteris ſuſceptiua q̃ntũ

cunq; etiam ſancta. Vnde non beate
virgini ſed apoſtolis dictum eſt. Moc
quocienſcũq; feceritis ꝛc̃. Bicut ergo
xpᷣc fuit homo maſculus. ſic miniſter qͥ
libet eſſe debet. Oautem mulier non
poteſt recipere caracterem alicuius oꝛ
dinis clericalis/oſtendit beatus Am⸗

bꝛoſius ſuꝑ illud apli.j.ad Thimo.ij. di

cens.ſimiliter mulieres pudice ꝛc. Mu

lieres caracterem non recipiunt impe⸗

diente ſexu.ex conſtitutioe.nec poſſunt
pꝛedicare. Gloſoa.publice. Etiam abba
tiſſa / nec excommunicare. nec benedi⸗
cere. aut abſoluere. aut penit entiam da

re.nec aliqð officium exercere poteſt.

xxiij.ca.Mulier. Seod dubium oc

curꝛit circa hoc de hermofroditis. an
poſſunt oꝛdinari. Ao qð reſpondet
Si magis vergeant ad ſexum virilem
H av ſexum femineũ tunc pñt recipere

Aantum ad pꝛimũ capitulũ
eſt ſciendũ ꝙ ad debitum et

=—

— G— —

ull

ere
A

I
n⸗
ndi

npe⸗
ur
ba
dir

caracterẽ ſi at econuerſo tũc nõpñt.
Seo tñ in darß ſexu nõ debent oꝛdi
naripꝛopter di oꝛmitatẽ ⁊ monſtruo
ſitatem 8
ſceret ſexus ſemineus et virilis. cara⸗
cterem recipere nõ poteſt ſm wilh. qꝛ
non põt dici aliquis ſed bene aliqua
Tercio requiritur ꝙ ſit ſaceroos rite

—

oꝛdinatus ᷣm claues ecc

conceſſit aplis et eoꝛum ſucceſſoꝛibus

ex. de ſum. tri. ca Firmiter credimus.
Vnde nõ põt dyaconus ſeuſuboyaco
nus q;tumcũq; ſanctus hui⸗ ſacramen

ti yooneus eſſe miniſter eo ꝙ ſolis ſa⸗

cerdotibꝰ poteſtas cõficiendi hoc ſa⸗
cramentũ eſt cõceſſa. vt patet in locis

pallegatis. Quarto requirit᷑ intentio

ſacerdotis qᷓntumcũq; em eſſet bomo
maſculus et ſacerdos et pꝛoferꝛet ver
ba debita ſuꝑ debitam materiã ſi non
haberet intentiõem facere illud qð ec⸗
cleſa facit nihil eſſet. Unde ĩ collatiõe
ſacramentoꝝ requirit᷑ intentio Racio
qꝛ ad actiõem que pꝛocedit ex libero
arbitrio requiritur intentio agentis ·
ſed et miniſtratio ſacramẽtoꝝ eſt actio
pꝛocedẽs ex libero arbitrio miniſtri er
go ad eã requirit᷑ intentio mĩſtri Qua
lis aũt debeat eſſe an actualis vel habi

tualis loquendo de actuali qua bhbomo

int endit aliquio facere continue et ſp·

dicendũ ꝙ talis non requirit᷑ ſed ſuffi⸗

cit habere talẽ in pꝛincipio ⁊ hoc oꝑtʒ
q; poſteatotum ꝑficit᷑ ex vi illius intẽ⸗

tionis babet in pꝛincipio. Uix ein

eſt poſſibile quin in opere qntumcũq;
modico interꝛumpat᷑ intentio actualis

Et ergotalis non ſemꝑ requiritur ſed
ſufficit in pꝛiĩcipio actus vt premiſſum
eſt. Loquẽdo aut de intent ioe habitua
liſcʒ ey cõtraria vel oppoſita intentio

nõ int erneniat. tic dico ꝙ talis ꝑt otũ

i vero equaliter ĩ eoinuale/

iĩe quas xps

— — —

Quartus

req̃rit Quinta ↄdictio eſt ꝙ ſit loquẽs
Ratio qꝛ nullum ſacramentũ põt eſſe
ſine foꝛma In hoc aũt ſacramẽto ver⸗
ba pꝛolata a xpᷣo ſunt foꝛma huiꝰ ſacra

menti. vnde de neceſſitate opoꝛtet ꝓ
verba pꝛoferant᷑ alias qᷓntumcũq; ha/

—

beret caracterẽ ⁊ intentiõem niſi vba
ꝓferant᷑ nihil eſſet Bicut ergo ſine pa

ne et vino que ſunt materia hui ſacra

menti non poteſt confici· ſic etiam ſine

verbis pꝛolatis que ſunt foꝛma huius

ſacramenti non conficit᷑ ſacramentum
Exquo ſequitur ꝙ pᷣſ biter mutus non
poteſt conficere hoc ſacramentũ · Be⸗
xta conditio eſt ꝙ habeat ratiõem. qꝛ

ſi eſſet amens vel doꝛmiens aut freneti

cus ⁊ ſi habeꝛet materiã ꝓferꝛet ver
batñ qꝛ non vteretur roe nec haberet
intentiõem faciendi qd eccĩa facit nihl

fieret. Ilie ſunt conditiões que impedi

unt ex pᷣcepto eccĩe et non ſunpliciter.

quia non obſtantib? his adhuc poteſt
confici hoc ſacramentũ licet non rite

et conuenienter. ODꝛima eſt ꝙ ſacer⸗/

dos ſit ieiunus et hoc ecciĩa ſtatuit pꝛo
pter reuerenti ſacramenti. vt patz de
conſe. dil.ij.ca. IOlacuit. et ca. ſacramen
tum. Geda conditio ꝙ ſit mudus men
te et ſine peccato moꝛtali. De qua di⸗
ctum eſt pꝛius. Tercia ꝙ non ſit coꝛpo

re viciatus.ſed integer in membris naã
viciati in coꝛꝑe pꝛohibent᷑ pꝛomoue⸗

ripꝛopter diffoꝛmit atem ex qua timet᷑
periculum. Quarta condictio eſt quo
ad tempus determinatũ quo miſſa e
celebꝛanda. DVebet autem dici in die
et nonin nocte regulariter loquendo.
quia ſacramentũ hoc ad tempꝰ gratie

pertinet. quoð per diem ſigniſicatur

tribus hoꝛis diei eſt inſtituta ſolennis
miſſe celebꝛatio:ſcʒ hoꝛa terciaꝝ in die

bo feſtiuis vt ptz de ſe. dil. c. Mocte.

—a-

In diebus pfeſtis hoꝛa ſexta Et in bdie
bus ieiunioꝝ hoꝛa nona.de ↄſe.dil.j. c.
ſolent plures. Ot ratio eſt qꝛ in miſſa re
colitur moꝛs xpi.qꝛ hoꝛa tercia crucii’ij
xus eſt linguis iudeoꝝ. ſed hoꝛa ſexta
manibus gentilium.et hoꝛa nona expi-
rauit in cruce ſpꝛiuate aũt miſſe/ dici
poſſunt amane vſq; ad terciam. vel
920 hoꝛgin nonã. vt patet de ↄſe. dil. . c.
Meceſſe. Quinta condictio ꝙ non ſit
pꝛiuatus ſciſmaticus.degradatus.ſu⸗
ſpenſus.velexcõmunicatus.de quibꝰ
dicet᷑ poſtea magis in ſpeciail.

Caplinſcom De diuerſis no

minibus mĩſtroꝝ huiꝰ ſacra,⸗

menti in canone biblie expſſis.

— M

liter nominant᷑ om̃s qui in eccia deſer
uiunt et ad hoc oꝛdinant᷑.et dicuntur
clerici.a cleros grece qð eſt ſoꝛs latine
⁊ pꝛimũ oꝛdinatũ ab apoſtolis ſoꝛte
legimus electum ſcʒ beatũ mathiam.q

ſoꝛte electus annumeratꝰ eſt inter vn⸗

decim aplos ſicut : alctuũ. Ca. ſdꝛo
pterea dicti ſunt clerici qꝛ de ſoꝛte dñi
ſunt.vel qꝛ domini partẽ habent id eſt
decimas et pꝛimicias que dicunt᷑ pars

dei. vt dicit glo. ibidem. Gcdo noiant᷑

pſ biteri·p̃ſ biter em̃ grece latine ſenioꝛ
interptatur.nam nõ pꝛo etate nec de⸗
crepita ſenectute:ſed ꝓpter honoꝛem

⁊ dignitatẽ quẽ acceperũt pᷣſ biteri no
minant᷑ QNuncupant ergo pᷣbiteri qſi

ſenioꝛes ꝗpter tria Pꝛimo pter moz

NPſacra ſeriptura miniſtri cõ
ſecratiõis ſacramẽti eucariꝰ
ſtie qnq; nominantur clerici
qũñq; pᷣ biteri.qnq; ſacerdotes.⁊ aliſin
reges Pꝛimo nominant᷑ clerici Unde
ſciendũ ſᷣm yſidoꝝ.vij:ethimo.et habe
tur dii.xxj.ca.Clericus.Clerici genera

honeſtatem qua debẽt ſuꝑ alios eluce⸗
re ſicut em ſenes vt plurimũ vigẽt mo
rum honeſtate. ſic et pſ biteri moꝛũ ho⸗
neſtatẽ et maturitatẽ habere debent.

vt homines ex moꝛibus eoꝝ exemplũ
ſumant virtutũ vt infra dicer᷑. Gcdo
ideo dicunt᷑ pᷣſbiteri q̃ſi ſenioꝛes ꝓpter
ſapientie veritatem qua alios dñt eðo
cere qꝛ in ſenibus eſt ſcientia.et in mul⸗

to tempoꝛe pꝛudentia. vt habet in li.

Mꝛouer. Bebet ergo habere ſcientiã

eoꝝ que ad ſuum officiũ ſpectant com/

petentem.vt per doctrinas dño popu
lum faciat acceptum.ne eis dominus
impꝛoperãter loquat᷑ per ꝓphetam di⸗
cea hul tu repuliſti ſcientiã H

⁊ ego te ne ſacerdotio fungaris †tem
dicunt᷑ pᷣſbiteri quaſi ſenioꝛes ꝓpter tẽ
ptatiõem et paſſionũ immunitatem qꝛ

ſicut ſenes minus vexant᷑ a paſſionibꝰ
⁊. temptatiõibus carnis qᷓ; iuuenes ita

et pᷣſ biteri non debent eſie paſſionum

ſecutoꝛes ſed in vita penitus immacu⸗
lati. Mam ſenectus venerabilis eſt. nõ
diuturna neq; annoꝝ numero compu
tata.Cani em ſunt ſenſus hoĩs.etas ſe
nectutis. vita innnaculata. Gapĩe.iiij.
Tercio noĩnant᷑ ſacerdotes ⁊ hoc mul
tiplici de cauſa.Dꝛimo dicunt᷑ ideo ſa
cerdotes quaſi ſacra recipientes. reci⸗
piunt em̃ ſpũmſanctũ per manus ep̃i
impoſitiõem.ratiõe cuius omnia dicũ
tur ſacra et ſancta cum eis dicit᷑. Acci

pite ſpũmſanctum. quoꝛũ remiſeritis

beccata remittunt᷑ eis. OGcdo ideo q̃ſi
acra cõficientes In eoꝛũ nãq; vnctio⸗
ne ðꝛ ꝑ epᷣm Conſecrentqueſumus do
mine manus iſte et benedicautnr. vt q̃ᷓ
cunq; benevixerint et conſecrauerint⸗
benedictaſint et conſecrata Lonfici⸗
unt pꝛeterea coꝛpus et ſanguinem ie⸗
ſuchriſti que maxime ſunt veraſacra.

SEE — — — 0- ð— f —b

— —

— —

—

mul

orm⸗
Nopr
16
1di⸗
eli
tem
aß
mnc
vnc
Bl
um

BGicut enim rex dðꝛaregendo.ita ſacer
dos a ſanctificando dictus eſt. Lonſe⸗
crat em̃ ⁊ ſanctificat diſxxj.c. Clericꝰ
Tercio dicuntur ſacerdotes quaſi ſa⸗
cra dantes.ſolis enim ſacerdotibus da

ta eſt poteſtas ſacramentoꝛum mini-
ſtrandi ſub quo modo etiã comp̃hen⸗
ditur iſte modus quo ſacerdotes quaſi
ſacra docẽtes interpᷣtant᷑.in officio em̃

Pdicatiois dant doctrinas ꝑ verboꝝ
ſacroꝝ ſeminatiõeʒ Item quarto dicũ
tur ſacerdotes q̃ſi ſacra dicẽtes q;ꝛ hñt

dicere miſſam ⁊ hoꝛas canonicas ⁊ nõ

ſolũ ipi ſed et om̃es beneficiati.qꝛ ſᷣm
doctoꝛes a laycis dati ſunt reoditus

clericis vt ipi in officio eoꝝ vices lay⸗
conꝝ ſuppleant. Et ido beneſiciati tenen

tur ad hoꝛas ⁊ nõ ſolũ ex ſtatuto eccĩe
ſed etiam ex obligatiõe iuſticie Et qꝛ oꝛ
dines ſacri nulli dñt ↄferꝛi niſi benefici
ato vel ei qui ad ſuũ patrimoniũ loco

eccĩaſticoꝝ reddituũ voluerit oꝛdina⸗

ri.ep:de pᷣben.ca.epᷣs.⁊ ca cum ſeruus-
Ideo q̃ibet habẽs oꝛdinẽ ſacrũ tenet
ad hoꝛas canonicas etiã ſi bñficiũ non
habeat qꝛ exquo recipit oꝛdĩes ⁊ pote

ſtatẽ ſpẽalemtenet etiã in ſpẽali do mi
niſtrare et hoc facit dicẽdo hoꝛas. niſi
tũc habuerit legitimũ impedimentum

puta ꝓpter defectũ viſus vel infirmita

tis vel qꝛ carent libꝛo rõne pauꝑtatis
tũc recõpenſat ꝑ pſalmos penitentia⸗
les vel ꝑ oronem dñicam Di vo nullũ
impedimentũ habuerit peccat moꝛta⸗
liter hoꝛas canonicas nõ dicẽdo. Vñ
ep. de cele. miſſan. dꝛ diſtricte pcipimꝰ
in virtute ſancte obediẽtie vt diuinũ
officiũ nocturnũ piter et diurnũ q;dtũ

eis ðs dederit ſtudioſe celebꝛent ꝑiter
et deuote pᷣceptũ aũt obligat ad moꝛ⸗

icere ſingulas hoꝛas immo ſacerdoti

lato eſttraditus:et. ꝗ moꝛte reſurgens

.

DQuartus

pmittithr. vt de mane dicat om̃es ho⸗
ras vſq; ad veſperam incluſiue.patet
e.de cele.miſſaꝝ ca.pᷣſbiter.Ex cauſa

em rõnabili frequẽter licet anticipare-
vel potius ſupplere qꝛ ante tꝑs oꝛare ẽ
puidentia in tꝑe oꝛare eſt obedientia.
poſttempus vo eſt negligentia Gunt
aũt ſeptem hoꝛe deputate pꝛo hoꝛis ca
nonicis et nõ plures MPꝛimo ꝓpter ſcri
pturã dicentẽ Septies in die laudem
dixitibi. Gcdo ꝓpter recognitiõem ſe⸗
ptifoꝛmis gratie ſpũſſanctiꝑ quã eou
cti ſumus de ſeruitute dyaboli.Tercõ
ꝓpter ſeptem etates ſcʒ infanciã. pueri
ciam. adoleſcentiã.iuuentutẽ.ſenectu⸗
tem.ſenium.et decrepitũ. Oer matuti
nas et laudes repᷣſentat᷑ infantia · ꝑ pꝛi
mam pueritia ꝑ terciam adoleſcẽtia. p
ſextam iuuentus.ꝓ nonam ſenectus.p
veſperam ſeniũ.ꝑ completoꝛium finis
noſtre vite. In his om̃ibus creatoꝛem
noſtꝝ laudare debemus.ꝙ aũt in tem/
— homo poſſit laudare deũ
eatus nicolaus nobis cedit in exem/
plum. qui quartis et ſextis ferijs ſemel
ſugebat vbera matris. He alijs aut ſa⸗
tis notñ eſt. AUñ pſalmiſta Benedicam
dñm in omnitpe · pſalmo.xxxiij. Ma⸗
tutinas dicimꝰ ꝓpter illud pſalmi. Me
dia nocte ſurgebam ad confitendũ ti⸗

bi. Eccleſia em̃ inſtituit matutinas dici

in nocte ad domãdũ carnis illecebꝛas.
pſallendo et oꝛando.qꝛ eccleſia xrri⸗
Vigilia honeſtatis tepefacit carnis il⸗
lecebꝛas. Laudes aũt dicimus ad tem/
ptatiões dyaboli repellendas. Unde
xxvj. ðꝛ.Exꝑgiſcimini et laudate q
abitatig in puluere Alie aũt hoꝛe ad
oꝛandum ſunt deputate pꝛopter que⸗

dam pꝛiuilegia quibus decoꝛantur.

ꝛima em̃ hoꝛa chriſtus a iudeis py

9 ij⸗

Alber.

hoꝛa pꝛia marie magpalene apparuit
Inſuꝑ hoꝛa pꝛima viſus ẽ in litoꝛe ma
ris ſeptem diſcipulis piſcantibꝰ dicens
Joh.xxj.Moꝛa tercia xpᷣ crucifixus ẽ
linguis iudeon et flagellatus et eadem
hoꝛa ſpumſanctũ muit apoſtolis in lin⸗
guis igneis Actuu. ij. Hoꝛa ſexta pꝛo
nobis in lingno crucis eſt affixus et in
die aſcenſiois eadem hoꝛa cũ diſcipu⸗

lis diſcubuit Mona hoꝛa exclamãs emi

ſit ſpum et lanceatꝰ de eius latere duo
ſacramęæta ſalutis noſtre ſcʒ aquam ba
ptiſmi.et ſanguinem redemptiõis no⸗
bis eduxit. In veſpera de cruce depo

.

ſitus eſt. et envem hoꝛa cum diſcipulis

ſuis cenauit in die cene.et ſacramentũ

coꝛꝑis ſui et ſanguinis illis tradidit et
tradendo inſtituit. Eadem etiam hoꝛa
ipo die reſurꝛectiõis du obus diſciplis
euntibus in emaus aꝓparuit. in fracti
one panis cognitus fuit. Au. xxiiij. In
completoꝛio vero ſepultus fuit ꝓpter

hec igit᷑ pꝛiuilegia hee hoꝛe ſpecialiter
ſunt deprate. Larto vocant reges
et hoc ꝓpeer tria. ſbꝛimo ꝓpter coꝛone
dignitatem qꝛ ſicut coꝛona decꝰ rega⸗
le ſignificat.ſic et deo ſeruire regnare
eſt. nam ſicut regibus coꝛona imponit᷑
ſic ad modũ coꝛone ſacerdotibus cri⸗
nes tundunt᷑. Bcdo ideo pter regen⸗

et ſm yſioonix. ethimo. Regis nomen
recte viuendo ſeruatur. male aũt viuẽ
do amittitur. Vnde apud veteres ta⸗
le erat ꝓuerbium.Rex eris ſi recte fece

ris aberoos igit qꝛ ſe et alios rege⸗

re debet ideo rex dꝛ vt vult mgr.ĩ.iiij

ſman diſ. xx caiiij. ¶Lercio dieunt̃ re⸗

ges ꝓpter auctoꝛit atem recipiendi tri⸗
buta q; ſicut regbus dant tributa ob

Pacis pꝛocuratioem et ſubditoꝝ pꝛote

—

ctiõem:ita tiã decime et tributa vant᷑

ſacerdotibꝰ ĩ peccatoꝝ populi remiſſi⸗

onẽ. Vñ dauid in pſalmo.Et dedit illis

regiões gentium et laboꝛes populoꝛũ

poſſedert vt cuſtodiant iuſtifſicatiões

eius et legem eius exquirant. VUñ pꝛo⸗/

phet atum eſt de eis ꝙ peccata come⸗
dunt. immo et maioꝛibus regibus pñnt
aſſimilari/eo qꝙ ipi auctoꝛitatẽ recipiẽ
di ab ipis tributa habẽt. AUnde de mel

chiſedech qui ꝑ omia figur abat xpᷣm⸗

et ſacerpotes noui teſtamẽti ad hebꝛe⸗
vij. ðꝛ. Mic eſt melchiſedech rex ſalem
ſacerdos dei ſummi. qͥ obuiauit abꝛae
regreſſus a ſede regum et benedixit ei
eun et decimas oĩm dimiſit abꝛaam:

goapitulũ terciũ De dignita
te ⁊ excellentia miſtroꝝ huiꝰ

Yonitas ſacerootalis tenet
uo pᷣcipue cõmendat᷑ pꝛĩo
atatꝰ ſublimitate Gcdo ab
officij miniſtratiõe Gublimitas ſtatus
ſacerootalis ex tribus oſtendit᷑. ſcʒ ex
diuina electioe.ex ſpuali ↄſecratiõe.ex
ſingulari et ſuꝑexcellenti dignitate vl
poteſtate Mec oĩa innunt᷑j. PDe.ij.ca.
Abi beatus petrus dignitatẽ ſacerdo
talem expꝛimit his verbis ad ipos di⸗

rigens ſermonẽ Wos inquit eſtis genꝰ

electũ regale ſacerdotiũ gens ſancta.
populus adquiſitiõis. vt virtutes eius
annuncietis qui de tenebꝛis vos voca

uit in aomirabile lumen. In quibus in

; verbis dignitas ſacerdotalis et eiꝰ
ſublimitas/ pꝛimo oſtenditur ex diui⸗
na electione. Mam ip̃i ſacerdotes dñt

immediate vocari et eligi a Zo vt nul⸗
lus ſibi aſſumat honoꝛẽ niſi qui vocat̃
deo tanq; aaron Alo. ebꝛeos.

v⸗

enet
io
oab

ſher
be er
gey
c.
din
ve⸗
a⸗

voct
noin
ga⸗

ul⸗
t

Tractatus

Et ſic de quolibet clerico electo merito
dicet illud qð ſcribit᷑ Eccĩaſti.v. Ipm
elegit ex omni gente.offerꝛe ſacriñciũ
deo.incenſum et bonũ odoꝛem. Ipe ei

nõ debet eligi ad ſpuᷣalia beneſicia nec

n9 ea oꝛdinari per parentũ potentiam
vel ꝑ ipᷣoꝝ nobilitatem ſeuꝑ ſymonia⸗
cam pꝛauitatem. immo ſic volentibus
aſſumere eccleſiaſtica beneſicia debet
dici illuo qð petrus dixit ſymoni ma⸗
go. Pecunia tuatecum ſit in perditio⸗
nem qꝛ exiſtimaſti donum dei pecunia
poſſidere Actuñ.vij.ca. Gecundo in
verbis pᷣmiſſis ſtatus ſacerdotalis et
ſublimitas oſtendit᷑ ex ſpũali conſecra
tiõe. Nam ſacerdotes inungunt᷑ quem
admodũ et reges ⁊ ab ep̃ᷣis conſecran
tur. In quoꝝ manuum inunctiõe dicit

eis Conſecrent᷑ queſumus dñe manus

iſte et benedicant᷑.vt quecunq; bene⸗

dixerint et conſecrauerint/benedicta
ſint et cõſecrata Tercio in verbis pꝛe⸗

miſſis oſtendit᷑ ſublimitas ſtatus ſacer
dotalis ex ſingulari et ſupexcellẽti po
teſtate vel dignit ate.Cõſiciũt nãq; coꝛ
pus ⁊ ſanguinem dñi noſtri ieſu chꝛiſti
in quo maxima et ſingularis poteſtas
annotatur qꝛ ſacerdos cũ ſit homo et

creatura miro modo ſuũ creatoꝛẽ cre⸗

at qñ officium miſſe pagit et celebꝛat.
Teſte beato Berñ in pſona ſacerdotis
ſic dicẽte Qui me crequit creare ſe mi⸗
hi dedit Qui creauit me ſine me creat
mediãte me. Lalis itaq; eſt poteſtas ſa⸗
cerdotalis ꝙ; nulla poteſtas in celo et
in terꝛa poſt deũ ſit ei comꝑabilis cum
verba ſancta a ſacerdote pꝛolata co⸗
oꝑante ſpũſancto panis in coꝛpus xpᷣi
tranſſubſtantiat et vno atq; eodẽ mo
mento deus qui pᷣſidet celo manibus
eoꝝ continet᷑ in ſacriſicio: De quo idẽ
bern in libꝛo de ſacrqamẽto altaris pul⸗

LCTCTercius

ere loquit in hec verba. Crevimus ꝙ;

nõ eſt poſt deum aliqua poteſtas/ſicut
eſt poteſtas veſtrao ſacerdotes vobis

a deo conceſſa vt conſecratus in ſacer
dotem penitꝰ idem offerat in altari qʒᷣ
chriſtus ſuis manibꝰ fecit ĩ cena paſcha
liEt ſubdit. O venerãda ſacerdotum
dignitas. intra quoꝛum manꝰ velut in

uteꝛo virginis marie dei filiꝰ incarna⸗

tur qdð per vos pater filiꝰ et ſpritꝰ ſan⸗
ctus mirabiliter operatur. Guper hoc
tam inſigni veſtro pꝛiuilegio ſtupet ce
lum.miratur terra.hoꝛret infernus.cõ
tremiſcit dyabolus.veret᷑ homo.ãmi⸗
ratur angelica creatura.qð vno atq;
eodem momento deus ipſe q̃ pꝛeſidet
celo manibꝰ vris ẽ ĩ ſacrificõ Bvene
rabiliũ manuũ ſanctitudo o felix exer
cieiũ overe mdi gaudiũ Vbi yma ſum
mis coniũguntur cũ xpᷣc tractat xpᷣm
ſaceꝛdos dei filiũ cuius delicie ſunt eſſe
cum filiſshominum hec. bern.Ex qui⸗
bus colligere poſſumus admirandam

excellentiam ſacerdotalis dignitatis.

pretulit enim deus eos regibus et mũ⸗
di pꝛincipibus.et quantum ad officium
angelicis ewiubua errreica
dubitat de quo idem.bern.ſic dicit.D.
quantã dignitatem deus cõtulit ſacer⸗
dotibus.quanta eſt pꝛeꝛogatiua ſacer⸗
dotalis oꝛdinis · Dꝛetulit enĩ eos om̃i⸗
bus regibus et pꝛĩcipibꝰ terre pꝛetulit
enim hunc oꝛdinẽ ſacerdot alem omni
bus hominibus Immo vt audatius lo
quar. Abꝛetulit eum angelis. archan⸗
gelis thꝛonis. dominatioibus. et omni

bus ongelicis oꝛdinibus. Secundo di

xi pꝛineipaliter. q in verbis pꝛemiſſis
ſacerdotalis dignitas commendatur
ex officij dignitate. et hoc tangitur
cum beatus petrus dicit vt vᷣtutes eiꝰ
d iij⸗

Iiber

Eirca qð ſciẽdũ officiũ ſacerdotum
in tribus pꝛincipalter videtur conſi⸗

atiõe.

ſtere Knen in dei virtutum annunci
ic vos exiſtimet homo. vt miſtros

xpiet diſ penſatoꝛes miniſterioꝛum dei

Secũudo conſiſtit in peccatoꝝ expulſi

one.Mam ipᷣi ſacerdotes ſacramẽta ec
cleſie miniſtrando tenebꝛas peccatoꝝ
expellunt Tercio in diuine gratie infu⸗
ſione Vnde apli ꝑ manus impoſitionẽ
dabant ſpuſanctuů. vt habet᷑ in actibꝰ
eorundẽ.Et apo.ad gall.dicit.ſe ſpům
ſanctũ eis tribuiſſe.q; miniſterium ha⸗
buit in quo dabatur eis ſpuͦſſa unctus⸗ 3

deo.

Caphin quartũ 6 De boneſtga

ti timinſtro?ꝛ

ne lale
faciant cathedre.dil. xl calmulti. Ba⸗

cerdos em̃ nõ ab intra oꝛnatus virtu⸗/
tibus nec ab extra decoꝛatꝰ bonis mo
ribus ſacerdos eſt ſolo nomine et non
re.teſte chꝛiſoſto.ſic dicente. YMulti ſa⸗
cerdotes.et pauci ſacerdotes. Multi
nomine pauci vero oꝑe. VUidete ergo
quõ ſedeatis ſupꝛa cathedram . qꝛ ca⸗
thedra non efficit ſacerdotẽ ſed ſacerꝰ
dos cathedram Mon locus ſanctificat
gentem ſed gens locum. Non om̃is ſa⸗
cerdos ſanctus ſed omnis ſanctꝰ ſacer
dos. Qui ergo bene ſedet ſuper cathe
pram honoꝛem facit caqheore.ideoqq
malus ſacerdos de ſacerdotio ſuo cri
men adquirit nõ 5 dignitatem. Ini iudi⸗
cio em ſedes.ſi nõ benedixeris et recte

nde apoſto ao· coꝝ.iiij. dicit.

1 te et decentia huius ſacramẽ .

HVHneſtas clericalis ĩ duob⸗
b ) Zfiſtit Mꝛimo in hoc vt 022*
mnati ſint interius virtutibus
ſedẽtes in cathedra. iniuriam .

populi dei inſtruis. Bi em bene voen
eris et male vixeris tui ſolius condem

natoꝛ es Mam bene viuendo et bene

docendo populũ inſtruis quõ viuere

debeat Be ene aũt docendo et male vi⸗

uendo deũ inſtruis quõ te ↄdemnare

debeat. Oec ille. Et habet in cano. diſ·

Palle. ecũdo honeſtas clericalis con
ſiſtit in hoc. vt ſint exterius oꝛnati et
boc in pluribus Mꝛimo in inceſſu et ce
teris geſtibus coꝛꝑis vt ſacerdotes nõ

curꝛant.ſed moꝰerato ⁊ equali greſſu

incedant.et vt ſic maturitas coꝛpoꝛis
maturitatem iudicet mentis. Incom⸗
poſitio em̃ coꝛꝑis vt ait augꝰ. inequali
tatem iundicat mẽtis.diſ.xl.circafſinem
Gcdo in habitu vt nõ habeat veſtimẽ

ta fractilata.vt ioculatoꝛes.nec varij
coloꝛis.ſeu veſtes partitas ꝑ coloꝛes.
nec veſtes virides nec rubeas:non ni⸗
mis longas. nec nimis bꝛeues vt patet
ex. de viet ho.cleri.ca.Alerici. Nec

lana nimis pcioſa niſi tunc ſtatus exi⸗
gat. nec etiam de nimis vili lana.quia
vt ait beatꝰ Miero.ſec affectate ſoꝛ⸗
des nec exquiſite delitie laudem pari⸗
unt. dil. xlj.circa pncipium. Añ beat?

Au ugy. in li.de doc.xpᷣiana ſic ait. Quiſ⸗
quis is rebus pᷣtereuntibus ſtrictius vtit᷑
qᷓ; habeant ſenioꝛes eoꝝ cum quibꝰ vi
uit aut intempoꝛatꝰ aut ſupſticioſus ẽ,
Nuiſquis vero ſic vtitur vt metas ca

ſuetudinis bonoꝝ inter quos verſatur
excedat aut aliquid ſignificat aut flagi

cioſus eſt. In omnibꝰ em talibus/non

vſus eoꝛum ſed libido culpãda eſt diſ⸗
ea. ca. Quiſquis. Lercio honeſtas cleri
calis conſiſtit in coꝛona et in tonſura.

quia comã et barbam debent depone⸗

re extra de viet hone cle. ca. Gi quis.

Coꝛonam etiã debent habere decentẽ

de qua dicekinfr. ca.v. huiꝰ tractatus

. — 0— 2-2-—

—
— =

2—— e y -0 —. —

N

,

u⸗

on

Tractatus

luqrto in cõuerſatione SGacerdotes

em debent oculos et alia membꝛa ſub
freno caſtitatis et modeſtie cohercere
vj. q.j.cca.ex merito. Et diligenter dñt

—

ꝓuide

re ꝙ non laboꝛent vicio inconti

nentie maxime ideo.qꝙ ꝓpter hoc vici

um venit ira dei in filios diffidentie q̃⸗

tenus in conſpectu dei. puro coꝛde et
mundo coꝛꝑe valcant miniſtrare. BGi

qui vero fuerint inuenti vicio inconti

nentie laboꝛare pꝛout magis vel minꝰ

peccauerint puniant᷑ vt quos diuinus
timoꝛ amalo nõ reuocat.temꝑalis aũt
pena cohibeat a peccato ex.e.ti.vt cle/
ricoꝝ. Pe ſacerdotibus em̃ incontinẽ/
tibus loquitur beatꝰ Augꝰ in hec vᷣba

Di ſacerdos fuerit vas incontinentie
et libidinis iuxta filium virginis in al-

tari ſtatuit ydolum veneris et cũ pꝛo⸗
fert canonis verba os eius plenum eſt
qmaritudine.et dolo ⁊ qᷓ;uis oꝛat cum
labijs tamen in faciẽ expuit ſaluatoꝛis
Et cum pᷣſumit coꝛpus domini ſumere
in os ſuũ pollutum leuius ei eſſet ſi pꝛo
ijceret ipᷣm in lutum Hec augꝰ.Cui al⸗/

ludit. b. Berñ. in bec verba. Turpiſſi⸗

mum eſt manus deo dicatas / et ſacro
chriſmate dedicatas et cõſecrat as pu⸗
dendis ingerere.⁊ poſt hoc coꝛpꝰ dũi
ſanctiſſimu cum eiſoem tangere P qᷓ;
temerarium tãq; nephandu eſt pollu⸗

tis manibus tangere filiũ virginis. et
immũdis labijs oſculari.et oꝛe ſoꝛdido

ſumere. Que mens non rapitur ad ex
ceſſum. Quis oculus nõ erubeſcit Cu⸗
ius auditus nõ reueret᷑.vbi mũdi pᷣciũ
pꝛoijcit᷑ in ſterquiliniũ id eſt in os indi⸗
gne ſumentis ſt alibi ſic dicit. Clerice
qualiter audes eiſdem labijs oſculari

filium virgis quibꝰ pauloante oſcula-

tus es labia meretricis.ꝓfecto.oſculo.
cum iuda filium hois tradis: Hec ille.

Tercius

Quinto honeſtas exterioꝛ ſacerdota⸗
lis apparet in ſobꝛietate quã ſacerdos
in cibo et potu debet obſeruare.ſacer⸗

dotes em̃ maxime debent cauere ebꝛi

etatem qꝛ ebꝛietas mentis inducit exili
um et pꝛouocat ad libidinẽ eo.ti.ca.cra
pula ventris.Nanq; repletio ad luxu
riam facile pꝛouocatet omne opus bo
num diſſoluit. Vñ hieroꝰ. venter ⁊ ge
nitalia ſibimetipᷣis ſunt vicina. vt ex

vicinitate membꝛoꝝ confederatio in⸗

telligatur vicioꝝ.xliiij.diſ.circa pꝛinci
pium Ft alibi dicit idem Venter mero
eſtuans ↄe facili ſpumat in libidinem.
xxxv.dilſ.ca.j.et ca.venter. IOtem quia
impedit ſapientiã. Pꝛouer.vj. Vi
rioſa res eſt vinum et tumultuoſa ebꝛi
etas qui his delectatur nõ erit ſapiens
NMec aũt duo ſcʒ munditia et ſapiẽtia⸗
maxime dei miniſtro ſunt neceſſaria⸗
qꝛ ambulans in via umnaculata hic mi
hi miniſtrabit Et quia acceptus eſt rei
miniſter intelligens. Mena aũt eius qͥ
ebꝛietati inſiſtit eſt vt ſi monitus non
deſiſtit ſi eßs pᷣl biter vel dyaconus de
ponatur.ſi vero ſubdyaconus velinfe
rioꝛis oꝛdinis communione pᷣuetur diſ.
xxxv.ca.Epᷣus.xt hoc intelligitur de
ebꝛiet ate pꝛout ebꝛietaseſt quedã indi
ſpoſitio mentis et ſtudiũ ad ſe de facili
inebꝛiandũ Bimiliter ⁊ intempoꝛãtia
cibi ſacerdotes debẽt euitare.qꝛ vt ait
Hiero.Guꝑfluitas cibi diuerſos gene

rat moꝛbos et moꝛtiferos· Moderata

vero refectio egritudines fugat ſenſu⸗
um acumen oꝑatur.ſoſpitatem et hyIla
ritatem pꝛocurat Pe cõſe.diſiv.ca.Ni
hil. Gexto honeſtas clericalis exteriꝰ
debet eſſe oꝛnata in ſocietate. et hec ſo
cietas in tribus conſiſtit/ ſꝛimo in
hoc ꝙ confoꝛmat ſe his cum quibus vi⸗

Liber

Secũdo in hoc vt abſtrahant ſe acon
ſoꝛtio mulieꝝ. quia honeſtas clericoꝛũ

ſepius a conſoꝛtio earundem depꝛaua

ſtatuitur ꝙ pᷣſ biteri nõ cohabitẽt mu⸗
lieribus.neq; illas quas canones conꝰ

cedunt apuo ſe retineant.ſcʒ amicam
matrem.ſoꝛoꝛem vel glotem.ſi ſint ſu⸗

ſpecte qꝛ inſtigante vyabolo.etiamin
illis io eſt occaſione illarum ſcelus re⸗

Krin perpetratũ. Unde augꝰ. dicit

on omes que cum ſoꝛoꝛe mea ſunt.

ſoꝛoꝛes mee ſunt.lxxxj.diſ.ca.legitur

Tercio in hoc vt non ſocient ſe malis
et ſuſpectis ꝑſonis.qꝛ ſepe cõſoꝛtia ma
loꝛum etiam bonos coꝛrumpũt.nð
xvij. Geptimo honeſtas exterioꝛ pꝛeſi⸗
biteroꝛũ oꝛnatur in depoſitiõe armoꝝꝛl
Alerici em nõ debent arma deferꝛe.ni
ſi ex iuſta cauſa. ſcʒ ꝓpter latrones ad
terꝛoꝛem poſſunt poꝛtare.ſed non de

ꝓpheta.Cum ſancto ſanctus eris.

bẽt pcutere niſi extrema inſtet neceſſi⸗
tas. Pena oppoſitum facientiũ eſt. vt

ſipoſt trinam monitiõem poꝛtare non

deſiſtant/pꝛiuilegiũ clericale amittũt.
er. de ſen.ex.ca.ex l̃is.eo.ti. Octauo
in ſolatio honeſto.non em̃ ao taxillos
debent videri. nec hmõi ludis debent

intereſſe.qꝛ talis ludus inſe turpis eſt.
etſine peccato difficulter põt exerce-⸗
ri.ex. eodem ti.ca.clerici.⁊ in ca.de ſan
ctis epᷣis.interdicinus.Cetera omnia
que ob cauſam ſolacij fieri dicunt᷑ ſaceꝛ
dotes debent ſub rois iudicio coherce

re. Mono honeſtas clericoꝝ exterioꝛ in

locoꝛum honeſtoꝝ viſitatiõe conſiſtit.
Mon em̃ debent viſitare loca ſuſpecta

ꝓſtibula.aut lupanar:et taberngs. Ta

bernas tñ cauſa neceſſitatis in ꝑegriꝰ-
natiõe poſſunt intrare vt patet e.tica.

clerici circa pꝛincipiũ. Mec etiã ſpecta

Pꝛimus.

culis mundanis ſcx choꝛeis toꝛneamẽ⸗
tis.aut haſtiludijs.et ſimilibus debent

intereſſe. Et generaliter omibus ꝗᷓ ſcãa⸗

dala imponere poſſent plebi aut ſubdi
tis et laycis cauere debent. et ſic hone
ſte/ interius et ab extra bonis moꝛibꝰ

refulgentes. digne kathedram ſacer⸗

dotalem obſeruabunt.

Caplin v. Pe caſtit ate mini
ſtroꝝ eucariſtie ſacramenti
QEͤto de cauſis ſacerdotibus
o indicta eſt caſtitas: Pꝛima
Qqꝛ nõ poſſunt deo placere ſi
carnaliter viuãt.teſte Apoſto.ad Ro.
ſic dicente. Qui in carne ſunt deo pla⸗
cere nõ poſſunt. Et concoꝛdat Alugꝰ.
lxxxij.diſ.ca. ꝓpoſuiſti:ſic dicens. Qui
em̃ interceſſoꝛes pꝛo populo ad deum
parant᷑.neceſſe eſt vt eius graciã bene

viuendo mereant᷑. Nec is quẽ crimen

depꝛauat pꝛopꝛiũ.interceſſoꝛ fieri ap⸗

petat pꝛo culpis alioꝛũ:Quia ſᷣm bea⸗

tum Gꝛego.cum is qui diſplicet ad in⸗
tercedendũ mittitur.irati animus ad
deterioꝛa pꝛouocat᷑. Opus em̃ carnis

immunoccia et luxuria. ld Gall. v. Et
ideo apls.j. ao Thimo. vj. pᷣcipit eum

foꝛnicatiõem fugere.Quia foꝛnicatio⸗

nem fugere et gule ſeruire. aut impoſſi

bile eſt aut difficilimũ. Vnde deo pla.
cere nõ poſſunt.vt inquit policratus.
li:viij. Gacerdotes em̃ habent officiũ
aduocati.vt oꝛent.et coꝛam deo alle⸗
gant pꝛo populo ſibi cõmiſſo.et ꝓ om⸗
nibus quoꝛũ elemoſinas et oblationes
accipiũt. x.q.ĩ. Quia ſacerdotes:Et ſᷣm
Gꝛego Sacerdotis negociũ eſt funde
re oꝛationẽ pꝛo iuſtis ne cadant et pꝛo
peccatoꝛibus vt reſurgant. VUt igit ex
audiantur neceſſaria eſt eicaſtitas

is
*

0
1

½

Tractatus

ecunda cauſa cũ deus ſit ſpũs minn⸗

ſtri eius ſeʒ ſacerdotes ſpũᷣaliter debẽt
viuere et nõ carnaliter. Juxta illð yſa.

xlj Vos ſacerdotes vocabimini miſtri

di Et.j.ad coꝝ.iiij:ſic dicit Gic vos exi

ſtimet homo. vt miniſtros xpᷣi et diſp-

ſatoꝛes miſterioꝝ dei.Et qꝛ non ſolum
religioſi.ſed etiam ſeculares pᷣſ biteri

ſunt ſub regula degentes:et eccleſiaſti
cis oꝛdinibus mancipati.ideo canoni/⸗

cis regulis tene antur aſtricti.xxiij · dil.
ca.qᷓ;; Et eadẽ diſ.c His ergo.yſido.

vt a vulgari vita ſecluſi.a mundi voln
ptatibus ſe abſtineant.nõ pompis nec

ſpectaculis interſint. conuiuia publica

vitent. et ita caſtimoniã id eſt caſtitatẽ

inuiolati coꝛpoꝛis perpetue ſtudeant
cõſeruare.Et iocirco ſpũaliter viuere
debent mente et coꝛpoꝛe. diuiĩo officio
et ſacriſicio diligentius intendenꝰoj.
ꝗqj. Tercia cauſa qꝛ ſacerdotes ſoda⸗/
les ſunt angeloꝝ et ergo debent habe⸗
re puritatem angelicam. Eſt em̃ vetus
auctoꝛitas iam inde ab inicio conſtitu
ta.q in templo vite ſue habitare pce⸗
pti ſunt ſacerdotes/vt ſeruiẽtes ſacris
oblatiõibus puri ab omni labe purga⸗

ti/ſibi vendicẽt diuina miſteria. lx. diſ.
ca ꝓpoſuiſti. Et non immerito.quia ſᷣm
beatũ Bꝛego. ad mauriciũ. vt habet

rxſ. q·j. Ipi ſacerdotes qũq; in diuinis
eloquijs angeli vocant᷑.qnq; dy Mam
ad moyſen de eo qui ad iuramentũ du

cendus erat. vt habet᷑ Exo xxij.dicit

Applica eum ad deos id eſt ad ſacerdo

tes Et iteru ibidem habet Pis non re
trahes.io eſt ſacerdotibus Et malach.

ij.ð Labia ſacerdotis cuſtodiũt ſciam

et legem de oꝛe eius requiret qꝛ ange⸗
lus dñi exercituũ eſtid eſt nuncius fi⸗

delium Eſt em ſacerdos angelus ĩ gra

Tercius
cianactiõe. in conſolatiõe. in cõtempla
tiõe.et in aãminiſtratioe.immo dignioꝛ
eſt angelis in auctoꝛitate ↄficiendi coꝛ

pus et ſanguinẽ dñi nr̃i ieſuxpᷣi qꝛ hoc

nulli angeloxꝝ ab inicio mũdiẽ oceſſum
AUnde Berñn. O ſacerdotes qᷓ; felices

vos diximus .qꝛ non eſt poteſtas pᷣter

deũ ſicut ptãs vr̃a eſt Joem em̃ deus
qui mirabilis ẽ in om̃ibus.oſtendit mi⸗
racula in ſacerdotibꝰ et ꝑ eos ſua mira
cula oꝑatur.qð nullis oꝛdinibus ange
loꝛum neq; potentibꝰ terꝛe cõceſſumẽ
Muarta cauſa qꝛ ſacerdotes intendũt

generatiõi ſpuali que ſancta eſt et mu⸗
daꝗ ideo abſtinere debent a generacioõe
carnali q̃ ẽ fetida et immũda.ne amoꝛ

filioꝝ carnalium minuat amoꝛẽ et affe⸗

ctum habendũ ad filios ſpuales. M ſa

cerdotibus em̃ eligendaẽ fides cu vi⸗

ta qꝛ ſi vita deeſt fides meritũ non hẽt.

tes tractant ſancta ideo ſancti et puri

eſſe debent ſaltem quo ado carnis mun-
diciam.iuxta illud Leuiti. xx: Bancti
eſtote qꝛ ego ſanctus ſum dñs deus ve
ſter. qꝛ ſᷣm Alugu. Melius ẽ ſpiritualia
penitus obmittere qᷓ; indigne tracta⸗
re Et hieronimꝰ in doctrinis in agone
datis ſic loqui᷑ Qui vita puerſam ſa⸗

cerdotis cognoſcit et illũ ante ſe cele⸗

bꝛare facit ſit eiuſdem peccati conſcius

et pene ꝑticeps. Gexta cauſa qꝛ cũ ali

os mundãt doctrina et pᷣdicatiõe ſua⸗
mundi eſſe debẽt. iuxta illud Vſaie. liu.

Nundamini vos qui fertis vaſa dñi

Ct ido iudas elegit ſacerdotes ſine ma
cula voluptatẽ habẽtes in lege dei In
cuius figura ðꝛ Leui.vxxij. Homo qͥ ac⸗
ceſſerit de ſtirpe vra ad ea ꝗ ſanctifica
ta ſunt in quibus nõ eſt immũdicia pe⸗
ribit coꝛã dño.Geptima cauſa qꝛ nobi
liſſima habẽt ſponſam ſcʒ ſopientiam.

De qua Sap̃.viij.dꝛ Hanc amquiet qᷓ
ſun mihi ſponſam aſſumere eam.⁊ ama

toꝛ factus ſum foꝛme illius. Anñ chꝛiſo.

celo angelis.omi creature immo ſeipᷣo
carioꝛem cũ omibus ſuis dotibꝰ id eſt
ſacramentis ſacerdotibus ↄmenoauit.
Eſt aũt ſacerdotis officium docere po⸗

puliet bene vinere q; docendi officiñ
dei habet in populo. Daulo teſte..ad

Thimo.iiij. vbi dꝛ. Attende lectõi ⁊ ex
hoꝛtatioi.et doctrine.et ſemꝑ in his ꝑ

mane. Sciant ergo ſacerdotes ſacras

ſcripturas. et opus eoꝝ.in pᷣdicatione

et doctrina cõſiſtere. atq; eoicent cũ/
ctos tã fidei ſcĩa q́ open diſciplina diſ.
xxx viij. ca. ignoꝛatia. Ubi dꝛ Hebet ei

ſacerdos docere credenda. ſicut ſidei
orticulos.⁊ faciẽda et ernanpalen

mandata dei.fugiẽda ſicut pctã.timen

da ſicut moꝛtem eternã et appetenda ſi

cut regnũ deiet iuſticiã eius. Octaua

cauſa qꝛ ſacerdotes dñt eſſe ꝓpꝛijipiꝰ
dei. vt habet᷑ in Exo. vbi ðꝛ Elegi vos

de cuctis tribubꝰ iſr ael vt eſſetis mei.
Et berñ:Elegi et pᷣelegimihi ſacerdotẽ
ad cõdignum maſionis habitaculum-

Añet ſacerdotes dicunt᷑ pupilla ocli

ꝗ ſipeccauerint gradis eſt eoꝝ ruina.
teſte beato Hiero.ſuꝑ Ezech. ſic dicen

te. Grandis dignitas ſacerdotũ ſ̊ grã

dioꝛ eſt ruina ſipeccat . Et ſuboit Neta

pſum. Mec em̃ ſolũ pꝛo lictis noſtris
reddem rõnem ſeꝰ etiã pꝛo omibus

peccatis eoꝝ quoꝛũ vtimur donis ꝛc.

Capitulũ ſextñ. De coꝛona

Idꝛimus

ſniauꝝ. Qð habet oꝛiginẽ a veteri ⁊ no
uo teſtamẽto Nam naʒarei ad munda
ciõem crines abradebãt. Gilr in nouo
teſtamẽto legit᷑ ꝙ gẽtiles beatũ petrũ
in anthiochia / ao deriſionẽ et pudoꝛẽ
detonderũt ꝑ gyrum qð nũc clericis

cedit in honoꝛẽ. Circa quã coꝛonã tria

notant᷑.ſcʒ capitis abraſio.crinium de⸗
truncatio.et foꝛme circulatio. Crines
em̃ ſacerdotũ ex ꝑte ſupioꝛi raount᷑ ne
mens eoꝝ tꝑalibus occupatiõibꝰ a con

templatiõe diuinoꝝ retardet᷑ ſʒ reuela

ta facie dei gloꝛiã libere ⁊ expedite cõ
templent. Gürmttas em̃ capitis eminẽ
tia eſt mẽtis Henudatio capitis eſt re⸗
uelatio mentis. Aericus em ſecretoꝛũ
dei cognitoꝛ eſt. id eſt ſacrarũ ſcriptu⸗

raᷣrũ non debet eſſe ignarus. vt inquit
magr in. iiij. diſ. xxiiij. In Pte aũt infe⸗

rioꝛi capitis crines ſacerdotis tondun
tur et detrucant᷑/vſq; ad reuelatiõem
ſenſuũ. ſcʒ oculoꝝ et auriũ vt vicia in
coꝛde ⁊ opꝑe pullulantia doceant᷑ pᷣſcin
denda. ne ad audiendũ et intelligẽdũ
verbũ dei impediat᷑ mens . qua ꝓpter

datur ĩ excelſis Exquot coꝛonaẽ fi

gura rotunda que nullũ angulũ habʒ.
ſignificat ꝙ clericinõ debent hfe ſoꝛ⸗
des. Mam vbi angulꝰ ibi ſoꝛdes. Et de
bent hr̃e veritatẽ ĩ doctrina · qꝛ vitas
nõ habet anguſũ vt dicit Hiero. Itẽ
hec figura oim figurarum eſt pulcerꝛi⸗
ma VUñ adinſtar illius figure ↄs cele⸗
ſtes figuras fecit Item ꝑ hoc ſigniſica

tur ꝙ clerici debẽt hr̃e virtutũ pulcri

tudinẽ interiꝰ in mente ⁊ exterius ĩ cõ
uerſatiõe In coꝛona clericali et capi⸗
tis abraſiõe tria cõſequunt Mꝛimũ eſt

müüditie oſeruatio q; ex crinibꝰ innnũ

NPꝛona clericalis ẽſt ſignun
caracteris qð in aiaʒ oꝛdina⸗
tiimpmitur. vt dic magt iij

— — — —

Xractatus
dicie ĩ capite congregant Per qdð de
ſignatur ꝙ clerici ummũdicia ⁊ caſtita
teſe debent cõſeruare. Gcom eſt coꝛ
oꝛalis defoꝛmatio.ꝑ qð deſignat᷑ nõ
ſe ab extra/habito exquiſito debet oꝛ⸗
nare ſed honeſtate vite.Lerciu eſt ca⸗

pitis enudatio.qð nulium mediũ inter

deum et cleru monſtrat

CLaplin vij Quõ ſacerdotes
ſe go miſſam debeant pꝛeꝑare:

Acerdos celebꝛaturꝰ miſſaʒ
pꝛimo ſe examinet. an ſit in
tantũ coꝛꝑaliter vigoꝛoſus.
vt ſciat officium inchoatũ cõtinuare⸗
et tandem ꝑficere. Quare ſacerdotes
habentes tremulas manꝰ vel moꝛbum
caducũ vel aliam hmõi infirmitatẽ ao
celebꝛandũ nõ ſunt aomittendi.vij.q⸗
ij. Et hoc maxime eſt veꝝ ſi moꝛbꝰ vel

infirmitas illa eis continue vel ſepius

adueniat ſed ſi ſemel in anno poſſunt qͥ
dam admitti Gcdo coꝛꝑaliter ſe mun⸗

dent et videãt ne coꝛpauter ſint immũ
di.qꝛ ſᷣin ſanctũ thoma.Munditia con

ſcientie mẽtis ad deum eleuatio.et mũ
ditia coꝛꝑalis ad.digne cõmunicantẽ
requirunt᷑ Quare ob reuerentiã ſacra
menti conſulitur ſacerdoti ꝑ illuſiõem
nocturnalem polluto ne celebꝛet vt di
ctimn eſt in tractatu pᷣcedenti. Gimili⸗

ter ſi quis haberet manus lutoſas non
deberet cumeis coꝛpus xpᷣi tractare.
Tercio ſi ieiuniũ nature no cuſtodiuit
Mꝛo quo ſciendũ ꝙ duplex eſt ieiuniũ
ſcʒ eccie et nature ieiunũ nature eſt cũ
nihil ſumitur ab extra in os.qð volun⸗
tarie ꝑmittit᷑ intrare ſtomachũ. Dico
notãter ab extra q; ſi ſaliua deglutiret

nõ eſſet ſolutũ ieiuniũ nature.Et dico

qð voluntaxie ꝑmittit᷑ intrare ſtoma/

Lercius

chum qꝛ ſi ſcerdos abluẽdo os aliquã

guttulam aque pᷣter intentioem et vo⸗
luntatẽ in ventre mitteret ieiuniũ na⸗
ture nõ frangeret. Jeiuniũ vero eccĩe
bene ꝑmittit medicinam de mane ſume
re ante pꝛandiũ in neceſſitate ꝓpter re
creatiõem.ita ꝙ ieiuniũ eque bene nõ
ſoluitur ꝑ talem medicinã quo ad me⸗

ritum qᷓ;uis quo ad eſſentia bene ſolua

tun & taleietumu no ſuſſcit a miſ in

celebꝛandã Uñ patet erꝛoꝛ dicentium

ꝙ poſt medicina ſumptã ſacerdos lici⸗

te poſſit celebꝛare Sed diceres: po⸗
ſito ꝙ ſacerdos nõ ieiunus celebꝛet.an
cõficiat.ðꝛ ꝙ ſic.licet grauiter peccet.
De hac materia habet.vij:q.ca.Mihil
Vbi ðꝛ ꝙ nullus poſt cibum potumq;
q́;tumcũq; minime ſimptũ miſſas face
re pᷣſumat Quarto requirit ꝙ numeꝝ
oꝛationũ ↄſuetũ et ad quẽ tenetur ꝑſol
uat. Unde ſicut moꝛtaliter peccaret ſi
ante diẽ celebꝛaret/pᷣterqᷓ; in nocte na
talis xniſic ſi celebꝛaret anteq; matu⸗
tinũ diceret.et alias or̃ones ad pꝛepa
ratiõem neceſſarias ſm ↄſuetuoinem
eccie mnoꝛtaliter peccaret. Quintore⸗
quirit᷑ ꝙ ad minus a media nocte vſq;
ad diẽ:a cibo et potu abſtineat ſi vult
celebꝛare.vt ſic cibus ſit digeſtus. Et
qꝛ talis digeſtio maxie oꝑat᷑ in ſomno
ideo oꝑtet ꝙ ſi poſſit naturalẽ ſomnũ
Pſex aut ꝑ ſeptem hoꝛas compleat in
nocte.vel ſaltem ſex hoꝛis abſtineat ſe
acibo et potu ſi illuceſcẽte die vult ce
lebꝛare. Gexto reqtirit᷑ ꝙ ꝑ pꝛofundã
contritiõemet coꝛdis compunctiõem
ſe aptet et pꝛeparet De quo venerabi
lis Huge ſe dicit Nriplex eſt ſacrificij
genus. Vnũ eſt onici coꝛꝑis alius con
triti coꝛdis.terciũ moꝛtiſicate carnig.
Dptet ergo pᷣcedere ſacrificiũ hũilita
tis in mente et aff lictionis in carne. vt

Liber

habeat᷑ deuotio ĩ dominici coꝛpis ſuſce
ptiõe et ↄſecratiõe Multum em valet
hec ſalutaris hoſtia ſi fuerit cũ coꝛdis
contritiõe et lacrimaꝝ effuſiõe pꝛolata.
teſte beato gꝛego.ſic inquiẽte. Gingu
lariter nãq; ad noſtrã abſolutiõem ob
lata cũ lacrimis et benignitate mentis.
ſacri altaris hoſtia ſuffragat᷑.q; is quiĩ
ſe reſurgens ex moꝛtuis iam nõ moꝛit᷑
gohuc ꝑ hanc in ſuo mĩſterio ꝓ nobis
patitur. Mam quotiens ei hoſtiam ſue
paſſiõis offerimus:tociẽs nobis ad ab
ſolutioez nr̃am paſſiõemillius reꝑamꝰ
Aauate ergo lacrimis maculas pctõꝝ.
elemoſinis tergite.ſacris hoſtijs expia
te PHec ille. Geptimo requirit᷑ vt ꝑ cõ
feſſionis lauacru ſe expurget.nõ ſolum
gꝗ moꝛtalibꝰ.ſed etiã a venialibus pec⸗
catis.Mam nõ ſolũ indigne ſumũt qui
ſcienter ſunt in moꝛtalibꝰ/ſedqͥ de ve⸗

nialibus nolũt penitere.vt dicẽ beatus

Ambꝛoſiꝰ ſuꝑ hec vᷣba.indigne eucari
ſtiam ſumũt.q de venialibꝰ nolũt peni
tere.iqui ex quadamnegligentia et in
curia de venialibꝰ nõ curãt ſatiſſacere
⁊ eis remedia exhibere.vñ augꝰ.qᷓ;uis
quis moꝛdeat᷑ peccato veniali.peccan
ditñ voluntatẽ de ceteronon habeat
ſatiſfſaciat lacrimis et oꝛatiõibus de di
uina pietate et miſericoꝛdig ↄfidens⸗
intrepidus accedat et ſecurꝰ. Octauo
vt ſeipᷣm pꝛimo deo ſacrificium offerat
anteq; deo ſtudeat ſacrificare. Git em̃
agnus paſchalis ꝑ pacientiã. ſit imma⸗
culatus ꝑ mũdiciã.ſit agniculus ꝓꝑ tem

perantia.ſit a lacte cõcupie carnaliter

ſegregatus.Fm illuo apli Ao Ro.xij.

Mbſecro vos fratres cariſſimi ꝑ miaz

dei. vt exhibeatis coꝛpa vr̃a hoſtiã vi
uentem deo placentẽ VUñ beat? gregꝰ

in dyalo.ſic dicit. Lunc em̃ pꝛo vobis

heo vero hoſtia erit. cum voſmetipos

ſibi hoſtiã feceritis. Nono requirit᷑ vt
habilitet ſe qntum poſſit ao actualem
deuotiõem adqrendã et mentis eleua⸗

tiõem Anteq; celebꝛet deuotiõem inci
tare exerceat.deuitet occupatioes cir
ca ſecularia negotia vel euagatioes.⁊

ſic exterioꝛẽ et interioꝛẽ quietẽ habẽs.

diuinũ liberius poſſit ꝑtractare ſacriſi
cium Et ſi ſacerdos fecerit qᷓntum in ſe
eſt. et deuotiõem gr̃e nõ ſentit.vel nõ
tantꝗ ſicut libenter vellet.aohuc ſacri
ficiũ intrepious accedat in fide et cari
tate nihil heſitans de dei pietate.quia

nõ eſt curꝛentis nec volẽtis ſeo dei mi⸗

ſerentis. vt ait apls Etiã nõ eſt in pote
ſtate hoĩs hre iſta dona gratuita qñcũ
qᷓ; vult ſe deus pꝛout vult ſingulis di
ſtribuit. Aliqñ dona gratuita et gr̃am
deuotiõis ad tꝑs ſubtrahit.vt poſtea ĩ
graꝝactiõe ſuſcipiant᷑. Hecimo requi⸗
ritur vt gloꝛioſe recogitet et ꝑtractet
virtutẽ et dignitatẽ huiꝰ ſacramẽti ſcʒ
vt pᷣmeditet᷑ quis ſit quẽ ſuſciꝑe quẽq;
tractare intendit. Ilel q̃nta bona con

ſequit qui digne accedit.et qᷓnta mala 8

is qui indigne accedit. De quibꝰ oĩbꝰ
dictũ ẽ in tractatu pᷣcedenti Ged con

tra hoc heu multi faciũt ↄtra quos qui

dam abbas inuehit᷑ ſic dicẽs O q; młi
ſunt qui nõ adhibent diligentiã nec cu
rant ponderare huiꝰ ſacramẽti virtu⸗
tem pcioſiſſunã ac eillkare gerenune
q̃dẽ quadã arida ↄſuetudĩe feſtinãtes
nõ vt accedãt ſed vt recedant feſtinan
tes nõ ex affectu deuotiõis ſed ex defe⸗
ctu diuini feruoꝛis. Et ideo ſicut vacui
accedũt ita inanes et ſine gr̃a recedũt
Pec ille. Andecimo requirit᷑ vt quili

bet qᷓntumcũq; deuotus cuiuſcumq;

gradus ſit cũ timoꝛe et reuerẽtia acce⸗
dat. vt ꝑ talem ſumptiõem ſalutem aĩe
ſue valeat ↄſequi Eñ dlug. Aiaduer

N— —

=ç=. SN

ote
di

i
n

Tractatus

titeo vos ſacerdotes qᷓ;a puritate tre
moꝛe et reuerentia ad ulud ſacramen⸗/
tum accedatis.ad qð xpᷣc acceſſurus⸗
qñ pati voluit ſanguineũ ſudoꝛem ſu⸗
dauit. in quo fuit ipe mirabiliter et in⸗
effabiliter ſacerdos et ſacrificium Qui

libet etiq ſacerdos aĩaduertcat et ĩ aio

ſuo ſedule reuoluat ſcʒ ꝙ ipᷣe iohannes

baptiſta in vtero matris ſanctiſicatus
pueritia in heremo cõuerſatus. et a

ono vocatus timuit tangere ſanctam

dei verticem. VUnñ de eo canit eccia B

ptiſta cõtremuit. et nõ audet tangere
ſanctã dei verticem ſed clamat cũ tre⸗
moꝛe ſanctiſica me pater et ſaluatoꝛ.
Nuõ ergolaliquis immũdus. etſi non
coꝛpoꝛe tñcoꝛde nõ tunet ſumere coꝛ⸗
pus xpᷣi gloꝛificatum

apitulũ viij. Pe indigne cõ
ficientibus et ſumẽtibus eu
cariſtie ſacrqmentũ.

Mdigne conſiciẽtes et ſumentes coꝛpꝰ
xpᷣi multipliciter deũ grauiſſime offen
dunt. Pꝛimo nãq; cum iuda traditoꝛe
filium dei et hoĩs tradunt demonibus
teſte beato Gꝛegoꝛio ſuꝑ illud Au xxij⸗
Verũtamen manus tradentis me me
cumeſt in menſa ſic dicẽte Judas xpᷣm
trapidit ꝑſecutoꝛibꝰ ſic cõſciens et ſu⸗
mens coꝛpus xpᷣi indigne qᷓntum in ſe
eſt tradit illum demonibus. dum ponit
eum in loco qui eſt in poteſtate demo⸗
num. Gcdo tales magis peccant qᷓ; q̃
cruciſixerũt dñm in terꝛa ambulantem
Vnde beatus Augꝰ. magis inquit de⸗

linquunt qui iam regentẽ in celis ↄtem

nunt q; qui crucifixerũt eum ambulan
tem in terꝛa. nõ quaſi cruciſxoꝛes.ſed
quaſi tanti ſacramẽti indigni confecto

res ⁊ pᷣſumptuoſi ꝑceptoꝛes Quia iſti

Tereius

eun ſemel crucifixerũt. Ali vero q;ᷓtũ
in eis eſt quotidie eũ cruciſigũt. Nuia

dñs ait. O pctõꝛ noli me amplius aff li

gere tuis pctĩs plus em ledit me vul⸗
nus peccati qᷓ; vulnꝰ lateris mei: Mec

Aug. ad idẽ Berñ. ſic dicit. Heu quid

dico qꝛ ſunt quidã ſacerdotes qui lotis

tryim manibꝰ. illotis vero oꝑibus cruen

ta ↄſcia accedũt ao diuinũ ſacrifſicium
LComedũt ſine timoꝛe et reuerẽtia car
nes agni qui pꝛeſidet celo.ſicut carnes
agni que vendunt in foꝛo. non ſicut ſa⸗
cerdotes aſtates in altari ſed ſicut car
nifices in macello.Et ꝙ hoc ita ſit mul
tis declarat circumſtancijs. Dꝛimoxex
hoc qꝛ tales indigne ↄficientes ⁊ ſumẽ

tes ↄtumeliã xpᷣo inferũt/quẽ verum

deũ eſſe credũt.deterioꝛes in hoc ſunt
iudeis qui ſi regẽ gloꝛie cognouiſſent/⸗
nunq; eu crucinxiſſent. vt ait apls. Vñ
dñs nõ põt ſic oꝛare pꝛo indigne ſumẽ
tibus et ↄficientibꝰ ſicut pꝛo iudeis ro⸗
gauit dicẽs. Pater ignolce illis. qꝛ ne⸗
ſciunt qͥd faciunt Gcoo/q; ↄtemnunt
rpᷣm regnantẽ quẽ iudei cõtempſerũt
moꝛtalem. Maioꝛ em̃ eſt cõtumelia qᷓ
alicui infertur in ſtatu honoꝛis et glie.
q; que ei infertur in ſtatu humilitatis-
Paeto qꝛ ↄtumelia iudeoꝝ cruciſixoꝝ
ti ſemel illata eſt ſed ab indigne ſumẽ

tibus et cõficientibꝰ hoc ſacramentum

ntum in eis eſt quotidie interficitur
Puanto indigne conficiẽtes maxime
et grauiſſime deũ offendũt.qꝛ maximã
ↄtumeliã dño ſuo inferunt Que em̃ eſt
maioꝛ ↄtumelia qᷓ; ꝙ quis dñm ſuũ re⸗
cipiat et cõculcet et in carcerẽ immun⸗
diſſimũ pꝛoijciat. Hanc indigne ſumẽs
et ↄficies dno ſuo infert. Vñ ad hebꝛe

ix. ðꝛ IJrꝛitam quis faciens legemmoy⸗
ſi ſine vlla miſeratiõe duobus vel tri⸗

bus teſtibꝰ moꝛitur q;omagis putatis

Aiber

deterioꝛa mereri ſupplicia qui filium di

conculcauerint ꝛc. Abi dicit glo. xpᷣm
ↄculcat qui libere peccat abſq; timoꝛe

et pnig et indigne eo ꝑticipat Quinto
tales indigne ↄficientes et ſumẽtes rei

et culpabiles erũt. ac ſi xpᷣm occiderẽt
Jurxta illuo apli Qui maducat panem
Hunc et bibit calicem dñni indigne reus

erit coꝛꝑis et ſanguinis dñi vñn ambꝛo

ſus.Nui indigne xpᷣm ſumit ivemẽ ac
ſi eũ interficiat. Et talis iterũ xpᷣm cru
cifigit. Juxta illuo ad Hebꝛe. vj. Rur⸗
ſum crucifigentes filiũ dei · Biqᷣs fioẽ
hñs ſciret ſe ſeme xpᷣm cruciſixiſſe.ipᷣe

vellet nudis pedibus ꝑ mundu ambu⸗
lando gdorn tꝑs vite ſue penitentiam

agere. Quid ergo dñt tales facere qui
multociẽs fecerũt peccatũ huic ſimile
Gexto deũ tales offendunt ex magna
ingratitudine Ibi ei venit diuĩa ma⸗
ieſtas viſitare hoiem in ſacramẽto alta
ris cũj plenitudĩe chꝛiſmatũ.et vilis hõ

—,

nõ timet deo ↄtumeliam inferꝛe · We⸗

ioꝛes ſunt hij latronibꝰ. Ma latrones

iſtis ad quon menſam ↄmevũt ſepius
annũ ſeruãat fidem et in nullo eos ↄtur
bant. indigne vo ↄficiẽtes et ſumentes

in ipᷣa menſa ei cũ quo comedũt. ſcʒ ðo
inferũt cõtimeliam. Et vltra iſtas gra
uiſſunas offenſas hõ incurꝛit lõgas in⸗
firmitates et impꝛouiſam moꝛtẽ. Teſte

Aplo ao Ro vin ſic dicente. Pꝛopter
qð inter vos imłti infirmi et imbecilles
et doꝛmiũt multi. Legitur nãq; in libꝛo

paſchaſij ꝙ hij qui invigne ↄnunicant.
niſi bonitas xpi cuiꝰ inditio pendẽt om
nino gladiñ vlciõis ſuſpenderet et tem
poꝛalẽ moꝛtẽ remoueret. ab angelis ſta

tim pꝑimerent᷑qꝛ ciuitas iudeoꝝ ꝓ moꝛ

.

ſicut factũ fuit anno xlij.poſt moꝛtem

xpᷣi· ꝑ tytumet veſpaſionũet peccatũ

poſſent tales inter
dei ad pmaʒ eos reſeruaret.

te xpᷣi deſtrui debuit.et iudei interfici.

Paꝛimus

indigne Aficientiñ ſimile eſt peccato il

loꝝ qui xpᷣm cruciſixert· igit᷑ iuſtiſſime
ci.niſi tũc bonitas

Tractatus quartus libꝛipꝛi
mi De miſſa⸗ =
Amin tractatibꝰ
tribus pᷣcedentibꝰ
dictũ eſt de ſacra⸗
mento eucariſtie/
et de eiꝰ debito mi
niſtro ſcʒz de ſacer⸗
dote ĩ officio miſſe

fpm ſumente ⁊ cõſiciẽte quare expedit

m ad tractatũ quartũ·qliqua
in ſpẽali de ißa miſſa declarent l abe
bit aũttractaty iſte decẽſeptem bꝛeuia
copituuag
Quot modis miſſa dꝛ.⁊ quõ diuiditur
et vnde dicat᷑ caplin pꝛimuim.
Quomodo milla ſit celebꝛandaet vbi

capitulũ ſcom.

De progatiuis miſſe caplin terciiũ/·
Nuare quotidie miſſa celebꝛatur cũtñ
ppᷣe tm̃ ſemel paſſus ſit caplin quartũ.
An lceari aliqno caſu ſacerdoti bis ce
lebꝛare in vno die capitulũ quintum
In miſſa boni ſacerdotis melioꝛ ſit qᷓ
miſſa mali ſacerdotis caplin ſextu
MPuare miſſa ſemp ſit libenter audiẽda
capitulũ ſeptiimm ⸗⸗“

.

uare officium miſſe verſus oꝛientem

Zuane rmiſſaſit audienda ca. octauũ

offert᷑ cũ tñ deus ſit vbiq; ca:ꝛnonum-

Qualiter a ſacerdote exquo in miſſa

adoꝛdus vs ſit. et qs.·et qiter ſuas oꝛa
tiões ꝓnunciare debet caplin decimũ

Quot mõis miſſa ꝑagitur.et de contu

quo miſſa ſolennizatur ca. vndecimũ.

De diuerſitate officij ambꝛoſiani et

–

—
—

qʒð offer? in pactiõe talis officij. Lotũ
offficiũ ↄꝛ miſſa quaſi tranſmiſſio eo q;

Tractatus

Sroni eMinnc ouopecimi.
e hoꝛa celebꝛatiõis miſſax.ca.xiiſ.

De pꝛĩa inſtitutiõe miſſe et a qᷣbꝰ miſſa

ſim hmõi ritũ eſt oꝛdinata.ca.xiiij
e ꝓuida oꝛdinatiõe miſſe et in quibꝰ
ↄſiſtit capitulũ quindecimũ. “M
De retoꝛſiõe legalis ſacrificij ad ſacri⸗
ficiũ miſſe caplin ſedecimũ
NQuore dies ſabbati ceſſit beate vᷣgini
in ſpẽalem ↄmemoꝛatiõeʒ·et q̃liter offi
cia miſſe diſtinguunt᷑ ſ̃ᷣm aliquaꝝ terꝛa

rũ ↄſuetudĩeʒ iuxta numeꝝ dierum in

ebdomada caplin decimũſeptimiũ.
Lapitulũ pᷣmũ Quot mois miſſa
ðꝛ et quõ diuidit᷑ et vnde dicatmf
ſſa vno mõ ſignificat miſte
riũ ſeu officiũ llio mõ ſigni

—

ficat miſteriũ ſeu ſacrificiũ.

—

plebs fidelis ꝑ miſteriũ ſacerdotis qui
fungit᷑ vice mediatoꝛis deiet hoĩm/pᷣ
ces et vota trãſmittit altiſſimo. Ipm
vo ſacrificiũ ſeu hoſtia qᷓĩ miſſa trt
miſſa vocat᷑ qᷓſi traſmiſſa.nobis qdem
pᷣmo ꝑ incarnatiõeʒ trãſmiſſa poſtea a
nobis do pr̃i trãſiniſſa ꝑ oblatoeʒ Dꝛi
mo nobis traſiniſſa a pre vt ſit nobiſcũ
poſtea a nobis trãſmiſſa pr̃i vt ꝓ nobᷣ
intercedat apud ipᷣm.hec em̃ miſſio ſeu
legatio ſola ſufficies eſt ad ſoluẽdũ oẽs
inimicitias ⁊ offenſas ĩter deũ ⁊ hoĩeʒ

.

Miſſa etiã generaliter ↄꝛ a mittẽdo.iõ

hm dlugu.qꝛ celeſtis nunciꝰ miſſus ad

Zſecraãdũ coꝛpꝰ dñi aduenit. Juxta q;

ſacerdos oꝛat Jube hec trãſſerꝛi ꝑma
nus ſcti angeli tui ĩ ſublime altare tuũ
Gfficiũ miſſe diuidit᷑imiſſam cathecu
minoꝝ.⁊ in miſſaʒ orli hi a cathe
cuminoʒꝝ eſt ab iutroitu vſq; pꝰ offer⸗
toꝛiũ et dꝛ illa miſſa ab emittẽdo qꝛ tꝑe
illo quo ſacerdos incipit ↄſecrare euca

—

NQuartus.
riſtiã cathecumĩ foꝛas de eccia mittũt᷑
Tecto ſiqͥdẽ euãgelio dyaconꝰ clamaa
re ſolebat.ſi qͥ cathecuminꝰ adeſt excz
qt foꝛas. Nathecum ſacris miſterijs ñ
oñt intereſſe qᷓ nõ niſi ſidelihꝰ baptiſa⸗
tis ↄmittunt᷑. Miſſa vo fideliũ eſtaab
offertoꝛio vſq; ad finẽ. Et dꝛ tũc pꝛie
miſſa a mittẽdo qꝛ tũc ad ꝓpꝛia fidelis
qſq; traſmittit᷑ ↄyacono dicente. Ite
miſſa eſt. Lõſtitutũ em̃ eſt i aurelionẽſi
ↄcilio.ꝙ cũ ad celebꝛãdas miſſas ꝓplłs
ↄueniret in dei noĩe nõ ante diſcedat
q; miſſe ſolẽnitas ↄpleat.de ↄſe. dil.j.. c.
Aumaad celebꝛanda.
Caplinſcom ?l quoet quõ ⁊
vvbi miſſa ſit celebꝛanda
NMſa nõ eſt celebꝛãda niſi a ſa
1 cerdote ꝓpter hocſi laycꝰ ex
HMHAI temeritate veſtes ſacras in⸗
dueret.et canonẽ legeret ⁊ vba ↄſecra
tiõis cũ intentiõe ꝓferꝛet nihil ageret.
qꝛ reqrit᷑ oꝛdo ſacerdotalis.vt poſtea
dicet Gedo miſſa nõ eſt celebꝛada niſi
a ſacerdote induto veſtibꝰ as hmõi ſa⸗
cramẽti ⁊ offieij ſolennitatẽ oꝛdinatus
qᷓ;ᷓuis ſine veſtibꝰ ↄficeret.eque bñ.tñ
nõ dẽt ſine veſtibꝰ celebꝛare ne videa
tur eſſe ↄtemptoꝛ ſacroꝝ canonũ vt ha
bet de aſe. dii.jca. Aeſtimẽta. Cercio
miſſaẽ celebꝛãda in eccĩa ↄſecrata niſi
in magna neceſſitate vt poſitis ĩ itine⸗
re ſi eccia defuerit in tẽtoꝛijs celebꝛari
Pmittit᷑.vt habet᷑.de ↄſe. diſ.j.ca.Con
cedimꝰ. Quarto ꝙ ſupꝛa altare vel ſu⸗

pꝛa tabula cõſecrat i qua lapis firmi⸗

ter ſit ↄiunctꝰ celebꝛat᷑.qꝛ eccia funda
ta eſt ſupꝛa firmꝗ petrã.qui lapis ſi mo
tus fueꝛit a ſua capſaperit bñdictio Et
dẽt tlis lapis iteꝝ ſirmari ⁊ conſecrari
de nouo anq; ſuꝑ eũ celebꝛet᷑ Añ in coõ

cilio cribꝛimẽeſi ſtatutũ habet᷑ ſitabula

altaris cõſecrata ceteraq; miſteria ad
OJ”JMƷM

Liber

Aluð officiũ ꝑtinẽtia affuerint miſſarũ
ſolennia celebꝛare ↄcedimꝰ: vt patz de
2le. diſ. ·. Bitabula. Motandũu ẽ hic in⸗
cidẽtaliter ꝙ vſus altaris in veterite⸗
ſtamẽto ſinnpſit iniciñ. vt legit. Geñ· ix
vbi dꝛ. Edificauit noe altare dño ⁊ tol
lens ð cũctis pecoꝛibꝰ et volucribus
mundis / obtulit holocauſta ſuꝑ altare
oↄñno.qui noe pꝛimũ ritũ altaris exhibu
it. poſt hoc abꝛaã vſum in oblatiõe al⸗
taris habuit.poſt hoc tꝑs legis moſay
ce ritꝰ legalis multũ altaris indiguit. ⁊
8: altare qſ alta ara. tũ rõe ſitus q; e
eleuatũ ſupꝛa terꝛã.tũ pter ſacrificium
qð ĩ altari offert᷑:q; ſuꝑ altare cõſecra
tur coꝛpꝰ ⁊ ſunguis xpi.qð ẽ altiſſumũ
ſacrificiũ. Et ſic ðꝛ ara ab ardoꝛe qꝛ ĩ le
ge antiqua holocauſta ↄcremebant᷑ in
altari Quĩto miſſa celebꝛari dʒa ſacer
dote nõ irꝛegulari. nõ excõmunicato ·
aut alias pꝛepedito.qᷓ;uis ita ſit. ꝙ ſa⸗

cerdvos ſi ſit hereticꝰ. ſciſmaticꝰ.excom

municatꝰ: irꝛegularis. vel ſuſpenſus.
dummõ ſeruat foꝛmã vboꝝ et intentio
nem ↄficiẽdi habeat eque bene ↄficit.
Hec tñ ↄdictio axpoĩtaẽ ꝓpter cautelã
Gexto miſſa eſt celebꝛãda cũ lumĩe ac
cenſo.ſine em̃ igne ſacrificari nõ dʒ · iux
illud Leui. vj. Ignis ĩ altari meo ſp ar
debit. lumẽ illud fidẽ ppli deſignat qñ

dẽt eẽ abſconſa ſub modio / ſ poſita ſu⸗

pꝛa cadelabꝝ. vt ingred iẽtes vnit atẽ

eccĩe videãt oꝑa ex fide relucẽtia ⁊ cla

rificent preʒ qͥ celis eſt. Beptimo a ſa
cerdote calceato miſſa debet celebꝛari

WNMec odictio eſt honeſtatis nõ tñ neceſ

ſitatis. Uñ not andu. ꝙ religioſus ßᷣm
ſui ꝓfeſſiõis oꝛdinẽ diſcalceatus. ſi ince
dat miſſam celebꝛaturꝰ calceat ſe ex p⸗
cepto apli ad Eph. vlt. dicẽtis. Gtate
calceati pedes ĩ prepꝑatiõe euãgelij pa
cis. Calcei fiũt de pellibꝰ moꝛtuoꝝ qia⸗

liumet calcat hõ cũ his terꝛam.⁊ ſun
clauſi de ſubtus ⁊ aꝑti deſuꝑ ꝑ qð delẽ
gnat᷑ ꝙ ſacerdos dẽt eſſe moꝛtu mðo
et coꝛ hr̃e clauſuz ð terꝛenis ⁊ ipᷣa tacqᷓ
lubꝛica calcare et vilipẽdere et coꝛ aꝑ
tum hre. ad int elligẽdũ et ad ipasn
du ⁊ ad deſiverandũ celeſtia Hctauo
ſacerdos dʒ celebꝛare miſſam ſuꝑ glta⸗
re adminꝰ duobꝰ pãnis tecto / vt vult
Ray. Mono miſſa dẽt celebꝛari ĩ die et
añ meridiẽ. de quo dicet᷑ infra xiiij · ca⸗
hy tractatꝰ Becimo adminꝰ vno pñte
debet miſſaz celebꝛare ſi aliquo mõ eũ
hr̃e pt. vt dicit glo. ſux ca. Hec
de 2ↄe. dil. j. Di vo nemo reſpõderet ſi
bi. vel ſi nemo aſtaret vel ſea olũ vn? ad

huc dicere dẽt. dñs vobiſcũ.et oꝛate ꝓ

me. Quia ſacerdos eſt pſona enumns⸗
et loqᷣtur ad totã eccĩax:et in pſona to⸗

cius eccĩe ſacrificat. Nmmno ßᷣm gloſam

4

vbi ſupꝛa. incluſus miſſam ſolus canta
re põt Moc intellige. vbi clerici copia
non ſuffragatur. alias ſecus eſſet. De
hoc plenius patebit infra circa pꝛumã
ſalutationem ſcʒ dñs vobiſcũ

Capitulũ.iij. De progatiuis
ißius miſie.

NKerogatiua ipᷣꝰ miſſe ex ĩ
p dictis aliqualiter patuerunt
poſſunt tñ adhuc plura alia
aſſignari. Unum eſt quia mſſſa pꝛeimo
achꝛiſto eſt inſtituta. vt patet de oſeẽ.
diſ. ij · ca. Quia coꝛpus.Gecundum qꝛ

ab apoſtolis et a ſanctis patribus. per

indumenta et oꝛnamenta.et cantus.et
geſtus eſt ſe olennizata. quia vt habetur
de conſecra. diſ..ca. Jacobus. Hꝛdo
celebꝛandi miſſam abeato iacobo fra⸗
tre domini et baſilio ceſarienſi epiſco⸗
po inſcriptis eſt redactus. 4

Hec quoq;

—— ——

S

— == —

— =

—
— , 1 —

cii

ſ

no.
10
n
1

Tractatus

Terciũ qʒ ibi ſonant vᷣba diuina ange
gelica⁊ humana Abi em eãtatun pater

noſter. qeſt oo dnica.⁊ vba euangelij

vba ↄſecratõis legũtur. que oĩa ſunt
vba diuina. qꝛ a dño nr̃o ieſu xpᷣo pꝛo

lata ⁊ oꝛdinata. IJlngelica verba ſunt.
Amen. olla. gloꝛia ĩ excelſis ꝛc. Cetera
ſunt humana. Quartũ pᷣrogatiuũ ẽqp
in miſſa audiũtur tria notabilioꝛa yde
omata qᷓ ſunt in mðo ſcʒ hebꝛaicũ.gre

cũj. ⁊ latinũ. De quo dicet᷑ in hiri eley⸗

ſon. Quintũ qe miſſa ta plena eſt miſte
rijs.ſuo mõ ſic mare guttis.⁊ ſol atha⸗

mis ſicut firmamentũ ſtellis ⁊ celũ em

irꝛeũ angelis. Gextũ q; ſacerdotes
in ſolẽnibꝰ eccleſis ⁊ feſtiuitatibꝰhñt
plures mniſtros ad hoc ofliciũ ↄſecra
tos ⁊ oꝛdinatos.ſcʒ dyaconũ.ſubdya⸗
conũ.⁊accollitos. Geptimũ q; ibi eſt

ↄñis celia terꝛe. ſub ſpẽbꝰ panis ⁊ vini

ui poſt ↄſecratiõem offert deo patri.
Petzuc qꝛ nil tam ſalubꝛe⁊ do accep

tabilius eſt ad ſalutẽ viuoꝝ ⁊ moꝛtuoꝝ

ſicut miſſe celebꝛatio.
Capitulũ.iiij. Quare quoti
die miſla celebꝛat cũ tnxpᷣe
tantũ ſemel paſſus ſit.

Dꝛtaſſis ⁊ hec dubitatõ pul
ſat aim. q̃re quotidie miſſ. ce
lebꝛatur. cũ tñ xpᷣc ſemel ſo⸗
lum paſſus ſit. cuiꝰ paſſionis memoꝛia

in miſſa recolit.Et licet hui dubitatio

nis aliq cauſe ſint pus aſſignate.tñ pꝛo
pñti tres cauſe ſpealiter aſſignantur.
Aꝛima qꝛ ſic coꝛpꝰ naturaliter ĩdiget
quotidie nutrimẽto coꝛp oꝛali.ſic ⁊ aĩa

quotidie indiget nutrunẽto ſpũali. ſed
coꝛpus ⁊ ſanguis xpᷣi ſunt nutrimenta
ſpualia anime . vt ſufficiẽter ſuperius
dictum eſt cũ de ſacramẽto eucariſtie

MNuartus.

ageretur ido quotidie offertur. Gcda

cauſa eſt qꝛ ↄtra moꝛbũ quotidianum.

neceſſaria ẽ medicina quotidiana. Dʒ

homo quotidie labitur in pctm̃.ideo

quotidie indiget hoc ſacramẽto ꝓ me⸗
dicina. teſte btõ ambꝛo. ſic dicente. Bi
quoeiẽſcũq; ſanguis xpᷣi in remiſſionẽ

pctõꝝeffunditur. debeo ſemꝑ aceede

re vt lemꝑ mihi petã dimittãt᷑.qͥ ſemꝑ
pecco. ſemꝑq; debeo hr̃e medicinam.
Cui alludit be. Alugꝰ. dicẽs. Quotidie
hec oblatio iterat᷑: licet xpᷣc ſemel ſit
paſſus.qꝛ quotidie peccam.pctĩs ſine
qbus huana ⁊ moꝛtalis ĩfirmitas viue
re nõ põ:.ct qꝛ quotidie labimur.quo
tidie ꝓ nobis xp miſtice immolatur.
Tercia cauſa qꝛ hoc ſacmentũ eſt inſti
tutũ in memoꝛiã paſſiõis dñi Au.xxij.
NHoc facite in mea cõmemoꝛacõeʒ. Et
g quotidie recoꝛdemur paſſionis dñi.
quotidie miſſa celebꝛat Eñ de ſe. dil.
ij. ca. ſemel ðꝛ Bemel xpᷣc moꝛtuꝰ eſt. iu
ſtus ꝓ ĩiiuſtis.⁊ certũ hẽmꝰ ⁊ ſpe immo⸗
bili tenemꝰ.qꝛ iꝗ nõ moꝛit᷑.moꝛs illi vl⸗
tra no dnabit. Tñ ne obliuiſcamur qð
ſemel factũ eſt quotidie fit immolatio
miſſe. tõq; videaꝰ dñm pẽdentẽ ĩcruce

aplin. v. An liceat ſacdoti ĩ aliquo

caſu bis celebꝛare vno die.
lcerdos ẽ qᷓi publica ꝑſona

iõ oꝑtet ꝙ nõ ſolũ ꝓſe.ſʒ et iã
ꝓ alijs celebꝛet.qᷓ ꝓpter ne⸗

ceſſit ate cogẽte. pt pluries vno die ce
lebꝛare · Quilibet g alter homo ĩ vno

die ſolũ ſemel cõmunicet. Tũ ꝓpter pu
ritatẽ paſſionis xpᷣi. Tũ ꝓpter reueren
tiam ſaeramenti. vt in hoc ꝙ ſemel ſu
matur. reuerentia ſacramento exhi/
beatur. Si autem neceſſitas non co⸗
gat. ſufficiat ſacerdoti vnam miſſam

in vno die celebꝛare · quia xpᷣus ſemel

e .

——= SS
”ƷMẽ DUD

õ 2 „*

paſſus eſt. et tũc totũ mundũ revemit⸗
vt dꝛ de Zeſe. diſ ij. ca. Gufficit. Mam

nõ modica res eſt vnam miſſam face⸗

re et valge felix eſt. qui vnã miſſam di
gne põt celebꝛare.vt patʒ de oſe ·dil.ij⸗
ca. Mon modica. Bunt tñ ſex caſus in

quibus ſacerdos licite vna die p̃t bis

celebꝛare. Pꝛimus caſus / in die natal
dni. immo ter vt infra dicet Becũdus
caſus ſi funus eſt pns tũc põt vnã miſ

ſam de die/ alteram pꝛo defunctis ce⸗

lebꝛare ſic ꝙ illam de die pꝛiꝰ celebꝛet

et poſtea ꝓ defunctis. VUnde de ↄſec⸗

dil. ij. ca. Mon modica dꝛ. Quioamtũ
vnãa pꝛo defunctis faciũt.alterã de die
ſi neceſſe ſit. Ex iſto videt᷑ ſequi pꝛout
dicit dñs wilhemꝰ.qꝙ qui vnã celebꝛat
de feſto / alterã pꝛo aniuerſario abſq;
funere pñti moꝛtaliter peccat. ſi facit
in locis in quibꝰ pꝛohibitũ eſt. Bi aut
nõ eſt inhibitum ⁊ ſi nõ facit hoc ꝓpter
cupiditatẽ.ſed ꝓpter euitare ſcandalũ
qꝛ: foꝛte ãniuerſariũ alicuiꝰ notabilis
occurꝛit.et ſcandaliʒarent᷑ foꝛte amici

eius ſi qniuerſarium nõ faceret. vel ex
alia neceſſaria cauſa nõ peccat Zerciꝰ
ꝓpter neceſſitatẽ ꝑegrinoꝝ cõmeantiũ

20 limina vel reliquias ſanctoꝝ in die
ſolenni illoꝝ ſanctoꝝ.vl in dedicatioe
eccleſie.ſi non poſſunt om̃es eadẽ ho⸗
ra ao eccleſiam cõuenire. põt bis cele
bꝛare.ne populum pꝛiuet deuotione‚

iterũ põt bis celebꝛare. Quintꝰ ꝓpter

aouentũ pꝛincipis vel magne ꝑſone

põt bis geelnare. excns pter ne⸗

ceſſitatem nuptiaꝝ.cu tempꝰ nupciaꝝ
labitur ſi neceſſe eſt põt bis celabꝛare.
Nerſus. Unus dies miſſam tantũmõ
poſtulat vnã Excipit̃ functus.neceſſi⸗
tascum ꝑegrinus. Infirmus cõmeãs

dmi natalis ⁊ hoſpes Et mulier nubẽa

Haꝛimus.

dem. Matalis nuptus functus eger ꝑe
grinus. HMoſpes ſi fuerit miſſam licite

duplicabis. Ader nulla aũt neceſſitatẽ

vltra duas miſſas celebꝛabit pᷣterqᷓ

die natalis domini.ĩ qua licite poterit
tres celebꝛare. Verſus Tres vult na⸗

talis niſi binas cetera querũt. Qui vᷣo
pꝛo pecunijs.ex cupiditate vel adula⸗

ciõibus ſeculariũ vna die pᷣſumit plu⸗

res miſſas facere grauiter peccat. nec

eſtimo eũ euadere eſtimatiõem. intelli
a nõ peniteat.qð ptʒ de ↄſe. diſij. c.
Mon modica. Beo quare in die nata⸗
lis dñitres miſſas ab vno ſacerdote li
citũ ſit celebꝛare.eſt ſciendũ.ꝙ hoc fit
Ipter certũ miſteriũ. QAm̃ ꝑillas tres
miſſas repᷣſentat᷑ triplex ſtatus ſcʒ ſta⸗

tus ante legem ſub lege.et ſtatus gre.

lla miſſa que cantat in nocte ſigniſi⸗
cat ſtatũ ante legem.qñ hoĩes erant in
tenebꝛis. VUnde in illa miſſa legit ꝓphe
cia.populus genciũ qui ambulabat in
tenebꝛis vidit lucẽ magnã. Secund
miſſa que dꝛ in auroꝛa/ſignificat tꝑus
ſub lege in quo iam incipiebãt aliqua⸗
liter ↄgnoſcere xpᷣm/ꝓpter dicta legis
et ꝓphetaꝝ. ſed no plene.et ideo canta
tur inter diẽ et noctẽ. Cercia miſſa dꝛ
in die et ſignificat tꝑs gratie id eſt pns
tꝑs.Et de officiũ miſſe. Puer natꝰ eſt
nobis. Et hoc intelligi põt velſe cirijin
his verſibus. Tres in natali miſſe pñt
celebꝛari. Quarũ pꝛima ſacram xp̃ᷣi
ſignat genituram. ↄlltera venturi deſi
gnat gaudia xpᷣiercia iã factũ vt lex
foꝛe facta dſignat. Etiã ille tres miſſe

Apter aliud miſterium celebꝛantur. ſcʒ

Ipter triplicẽ xpᷣigeneratiõem et nati
uitatẽ. Quonia pꝛima miſſa ſignificat
generationem chꝛiſti/qua genitus eſt

4 —

Tofficiũ ca

— –S= —

—— — — —

.,,, ——————— —— —

— — —

.
nn
rin

Tactaens

nt Dñs dixit ad me. et graduale Te⸗
cum pꝛincipin.⁊ cõmunio In ſplendo
ribus ſanctoꝝ:que omnia din un
iſtam eternã generat õem.qꝛ iſta gene⸗
ratio eſt impſcrutabilis et inenarꝛabi⸗
lis.ſci ꝙ dicit Vſai Generatiõem eiꝰ

quis enarꝛabit. Idcirco miſſa illã ge⸗
neratiõeʒ repᷣſentans in nocte celebꝛa
tur. Secunda miſſa ſigniſicat genera⸗
tiõem et natiuitatem xpᷣi ſpualem qua
naſcitur in coꝛdibꝰ fidelium ꝓ graciã.
Vnñ cantat᷑ officiũ Lux fulgebit hodie
Tercia miſſa ſigniſicat generatiõeʒ et
natiuitatẽ xpᷣitꝑalem qᷓ natꝰ ẽ de vᷣgie
ꝛmaria Vñ cantat᷑ officiũ Duer natus
eſt nobis.Et eſt notandũ pꝛo cautela.
ꝙ ſacerdos volẽs bis celebꝛare vno
die non debet ſumere ablutioem cali⸗
cis in pꝛima miſſa.quia alias ſacramẽ⸗
tum. in ſecunda miſſa nõ ſumeret ieiu⸗
nus. ſed poteſt iſtam dare puero mo.

vlpoteſt ſeruare eandem/quouſq; eu⸗

ccriſtiam in ſecunda miſſa ſumpſerit et
tũc iſtam ablutiõem cum ſecũda ſunul

ſumere poteſt IJIdem faciat ſiter cele⸗

— — — ——

bꝛat vel celebꝛare intendat vt in die

natalis domimi⸗

apitulũ. vj. aln miſſa boni.tu

ſacerdotis melioꝛ ſit qᷓ; miſſa
mali ſacerdotis

Emiſſa poſſumus loqui dus
pliciter. Uno modo quo ad
id qʒð eſteſſenciale miſſe/ſeu

ſunt eque bone cum in om̃ibus miſſ

ſit idem xpᷣc.et ioẽ coꝛpus xpᷣi c

*
„ 1r

qᷓntum ad opus operatu/ſcʒ coꝛpus
xpᷣi / qʒ in miſſa conficit᷑ et ſic oẽs miſſe
atur. llio mõ poſſumus loqui de miſſa
qntum ad id qð eſt annexũ ſacramẽto

AQuartus

— .— 8

miſſe. vel quantůͦ ao opus operantis

et ſic qꝛ nõ ſolum miſſa efficatiã habet
ab opꝑe operato.ſed etiã ex oꝑe operã

te ideo ceteris paribus melius eſt au⸗

dire miſſam boni ſacerdotis q; maliſiẽ

in menſa coꝛꝑali eundem cibũ iocundi
us ſumimus a miniſtro mũdo.q; ab in
mundo Altt amẽ ſacramentũ coꝛpoꝛis
xpᷣi nec melius dicet᷑ ꝓpter bonũ ſacer
dotem ſicut nec deteriꝰ ꝓpter malum
ſacerdotem.qꝛ nõ immerito cõſiciẽtes
ſed ĩ virtute ꝑficitur creatoꝛis.verſus
Vim ſacramenti nõ mutat vita miſtri
Sicut deterius nõſit ꝑ deterioꝛem:ſic
nõfit melius ꝑ pᷣſ biterũ melioꝛem.
Seo circa hoc occurꝛunt duo dubia.
Pꝛimũ an quelibet miſſa eque efficax
ſit ad ſalutem viuoꝝ et moꝛtuoꝝ. et lo⸗
quoꝛ de his viuis et defunctis quica⸗
paces ſunt effectus miſſe. Secundum

dubiũ In miſſa pꝛo defunctis celebꝛa

ta plus eis pꝛoſit pꝛo quibꝰ celebꝛatur
qᷓ; pꝛo alijs pꝛo quibꝰ non. Ad pꝛumũ
reſpondet᷑ ꝙ miſſa quo ad ſacriſicium
qð ibi offertur ſcʒ quo ad coꝛpꝰ ⁊ ſan⸗
guinem xpᷣi eque efficax eſt ad ſalutem
viuoꝝ et moꝛtuoꝝ eo ; in omni miſſa
agit᷑ cõmemoꝛatio tam viuoꝝ q; moꝛ⸗
tuoꝝ.ſed q̃ᷓntũ ad ſacriſicantẽ et qᷓntũ
ad orones annexas miſſe tũc vna miſ
ſa ꝓdeſt plus vni qᷓ; alteri. In miſſa ei
que eſt ꝓ defunctis vbi introitꝰ ⁊ to⸗
tum officium ↄcernit defunctos deu-
tio ſacerdotis ⁊ orones ſpẽales ibi fa⸗
cte plus pꝛodeſſe videntur moꝛtuis ᷓ
viuis eo ꝙ non fiunt pꝛo viuis ſeo ta⸗/
tummõ pꝛo moꝛtuis. lo ſecundũ dubi
um reſpdnoet hieronimus ꝑ ſimile di/
cens. ſicereus accenſus offeraturĩ do
mum aliquã ob reuerentiã alicuiꝰ dñni
ibi reſidẽtis q;uis iſte ceresu ſingl- ad

reuerẽtiã iſtiꝰ dñi offerat᷑ oẽs tñqͥ ſunt

e ij.

Aber /

inilla domo ꝑticipant de illo luminẽ.·
Codem mõ ſi celebꝛat᷑ miſſa ꝓ vno de
functo oĩbus eque ꝓdeſt lumen illud.
qð in tenebꝛis oſtendit᷑.ſcʒ lucioũ coꝛ⸗

pus xpᷣi ipis defunctis/qui dum viue.

rent in fide ꝑmanſerũt. Ueꝝtñ or̃oes
ſpẽales et deuotiões.et elemoſine ⁊ ce
tera talia pꝛo vno facta plus pꝛoſunt

vni qᷓ; alteri.

aplin. vij. Quare miſſa ſg
eſt libenter audienda

multipuci de ca. Pꝛima ca/

deuote audiẽtes vna cũ ſacerdote ſa⸗
crificium miſſe deo pr̃i ofterunt oĩpo⸗

tenti. Uñ et ſacerdos oꝛat in canone

in ꝑſona ecciĩe et circũſtantiũ Gicut in

pꝛinns tibi offerimus Et iteꝝ. Er oim
circumſtantiũ quitibi offerunt hoc ſa⸗
criſcium laudis Gcda ca/qꝛ ſacriſiciũ
eucariſtie pꝛo circũſtantibꝰ et miſſam
audientib? ſpẽaliter offertur. AUnde
Innocen.tertiꝰ ſuꝑ illum locum cano
nis vbi ſit memoꝛia viuoꝛum ſic dicit.
Hic euidenter apparet qᷓ; ſanctũſit et
ſalubꝛe miſſaꝝ intereſſe ſolennijs cum

ſacriſicium miſſe ſpẽaliter pꝛo circum
ſtantibus offeratur Lertia cauſa qe in
miſſa ꝓipis circumſtantibꝰ et miſſam
audientibus ſpẽaliter virigit᷑ a ſacer⸗
dote or̃o ad deũ/et ipᷣoꝝ ſpecialis fit
cõmemoꝛatio cum ſacerdos dicit YPe

mento dñe famuloꝝ famularũq; tuaꝝ

et omniũ circũſtantiũ/quoꝝ tibi fides
cognita eſt et nota deuotio. Ruarta
cauſa qꝛ miſſam audiens deuote/non
exiſtens ſcienter in pctõ moꝛtali coꝛ⸗
pus xpᷣi ſpujaliter manducat. Vñ bea
tus qug.icit. At quid paras dentẽ

Allſa eſt libenter audienda/

q;ꝛ circumſtantes et miſſam

Fꝛũmus

Eet ventrẽ crede et mãducaſti. Bé oſe

diſ. ij. Ut quid. Quinta cã qꝛ decedẽs

in iſto die cõmunicatus eſt cenſendus
q coꝛpus xpᷣi quod ſaceroos in altari

ſumpſit ſacramentaliter. ipᷣe creditur

ſumpſiſſe ſ pũᷣaliter. Gexta cã qꝛ qͥ de
uote miſſam audiũt accipiũt influxum

diuine gre ex pᷣſentia vtriuſq; ſcʒ tam
coꝛꝑis qᷓ; ſanguinis xpᷣi. Et qnq; maio
rem influxum gr̃e qᷓ; ſacerdos qui rea
liter et in veritate coꝛpus xpᷣi mandu⸗

cat Oeptima cã/qꝛ ex hoc quis de⸗
uote miſſam audit peccata venialia ſi⸗
biremittunt. VUnde generaliter ↄfeſſ

frequens pectoꝛis tonſio/miſſe audi⸗
tio. oronis dñice deuota pꝛolatio.ele⸗
moſina. aque benedicte aſperſio. Hee
ſex remouẽt a nobis peccata venialia

Hctaua cã/qꝛ nullum ſacriſcium ita
pꝛodeſt ad augmentũ gr̃e et ad dimi⸗
nutioem pene/et ad relaxatiõem cul⸗

pe ſicut ſacrificium miſſe qð ſacerdos

in ꝑſona circumſtantiũ et tocius eccĩe
ſacrincat. Nona cauſa/q; pie credit᷑
ꝙ quidquid homo ad neceſſitatem co

mederit vel biberit ꝙ hoc plus ſibi ad

ſanitatẽ et ad ſalutem ꝓficit in illa die

qua miſſam audit qᷓ;i miſſam nõ audi⸗
ret. Decima cauſa quia deuota et fre⸗
quens miſſe auditio.valet ad mitigati
onem pene.parentũ et amicoꝝ.et eoꝝ
pꝛo quibus oꝛare tenetur ſi ſunt ĩ pur⸗
gatoꝛio.

Laplin. viij Qualiter miſſa
ſit audiẽda et quid audieniti

ſit neceſſarim
Aldientibꝰ miſſam quattuoꝛ

mum eſt ſides ſic ꝙ audiens

ſunt pᷣcipue neceſſaria. ſDꝛi

5

—,— rrrrrT —— —

— 5— ͤRꝰ

.

d

— — — —

Tractatus

panis ẽt vini veꝝ coꝛpus et ver? ſan⸗
guis xpᷣi cõtinetur. Et ꝙ fides ad hoc

ſit neceſſaria patet qꝛ iſta que ibi fiunt

oĩno humana ratiõeʒ trãſcẽdũt ⁊ nihil

experimento ſenſibus ingerũt. Elñ le⸗

gitur de quodã qui hoc ſacramẽtũ nõ

credidit.et occulte hoc in coꝛde ſuote
nuit Contigit ꝙ vna dien duo viri re
ligioſi. ad hoſpicium ſuũ ꝑuenerunt.et
ibi hoſpit ati fuerũt Mane facto hij re
ligioſi ado eccleſiam adierũt ad legen⸗

dum miſſam ſicut et legerũt puer qui⸗

dam hoſpitis filius.cum iſtis ad ecciaʒ
cucurꝛit.qui in miſſa vidit ſacerdotem

hoꝛa eleuatiõis pueꝝ eleuare ⁊ poſtea

diuidere.et crudũ in cõmuniõe come⸗
dere: Puer valde timens. domum cu
curꝛit et ſe abſcondit poſtea ſuꝑueniẽ⸗
tibus iſtis religioſis puer queritur et

minime inuenitur. Landẽ diligenti fa
cta inquiſitiõe puerũ inueniunt et que

runt cauſam ſui latibuli. Qui puer re⸗

ſpondit timeo illos viros qui puerũĩ
altari ↄmederunt.ne foꝛte me etiã ↄme
dant. Quo audito pater pueri erꝛoꝛẽ
quẽ de hoc ſacramento habuerat con

feſſus fuit.et tandem firmiter credidit
deo referens graciaꝝactiões.qꝛ reco⸗
gnouit hoc miraculũ ꝓpter ſui incre⸗
vulitatem foꝛe factum. Simili huic le
gitur in legẽoa ſancti gregoꝛij de qua
ↄam matrona. que fioẽ dubiã habuit

de ſacramẽto coꝛꝑis xpᷣi quare pꝛo fi⸗

dei confirmatiõe ad petitiones beati

gregoꝛij panis in altari ſub foꝛma cru

de carnis apparuit. VUnde de eo cãtat

eccĩa Vere felicem pᷣſulem. vere fidei
doctoꝛem quo petẽte panis xpᷣi fꝛmã
accepit digiti. Becũdũ qð debet eſſe

in audientibꝰ miſſam debet eſſe deuo⸗
tio qꝛ hoĩes deuote aſtantes ſpũaliter

ↄmunicant. Iñ cum quadã die ſacer⸗

Quartus .

dos miſſam celebꝛartt/ et Iuẽ ã dfis

aſtaret ipᷣe ſacerdos in cõmunione tm̃

duas ꝑtes hoſtie inuenit. et terciã ami
ſit.pꝛo qua inquiſitiõe facta et nõ inuẽ

ta.alias duas ꝑtes ſumpſit.et poſt miſ⸗

ſam ante alt are ſe pꝛoſtrauit et amariſ
ſime fleuit. Tunc illa deuota domina/
ad eũ acceſſit.querẽs ab eo cur fleret
et cõturbatus eſſet.qui reſpondit ei
dicere non poſſet.domina vero dixit.
domine mi / ne triſtemini. terciã partẽ

hoſtie quã amiſiſtis/angelus domini

mihi attulit.et me cũ ea cõmunicauit⸗
NHec em̃ duo ſcʒ fidemet deuotiõem ſi
audiens miſſam in ſe habuerit / fructũ
et vtilitatem huiꝰ ſacramenti ꝑcipit ⁊
ſepius abundantius qᷓ; conficiẽs. Ex

quibus dictis patet ꝙ ſi deuotio dẽt

eſſe in audiente miſſam.qᷓntomagis dʒ
eſſe in celebꝛante et cõficiente Cerciũ

qð debet eſſe in audientibꝰ miſſam eſt
diſcretio in adoꝛando.diligẽter em au

diens miſſam acta ſacerdotis ↄſideret
et videat ne pꝛius adoꝛet hoſtiam qᷓ;

fuerit conſecrata/ſeu foꝛma conſecra⸗
tiõis ꝗ ſacerdote pꝛolata.ne oppoſitũ
faciendo ydolatriam cõmittat · Et con
ſideratiõem ſumere põt ex hoc.cum vi
derit ſacerdotẽ hoſtiã in manu tenen
tem et adoꝛantẽ ꝑ genuflectionẽ. Pe⸗
bet igit᷑ ſacerdos eſſe cautus in tenen
dohoſtiam in manu ne nimium eleuet
eam ante conſecratiõem.ſicut quidam
indiſcreti ſacerdotes facere ↄſueuert
in hoc ſunplicibus laicis occaſionẽ dã
tes ydolatrandiqð grande eſt pecca⸗
tum Me ergo hoc contingat poſſet ſa⸗

cerdoti quo ad hoc bona dari infoꝛma

tio et cautela videlicet qũcunq; ſacer⸗

dos dicẽdo hanc ꝑtẽ canonis qͥ pꝛidie

qᷓ; pateretur accepit panem. Recipit
hoſtiã ad manus non eleuet eã in altũ.

e. iij.

. 2 ſn

ſeaed

Aber

ſiniſtre manus partim/ et ꝑtim ſupꝛa
coꝛꝑale Et eleuado oculos ĩ celum ꝓ
graꝝact iõ tangat pectus dextera ma
nu ipᷣm tundendo.et facta cruce ſuper

hoſtiã antequã ꝓferat verba ↄſecrati

onis.recolligat ſe de debita materia

ꝓ ſacriſicio miſſeſibi obiecta Et ꝙ ipe

debitus ſit miſter iuxta ritũ eccie oꝛdi⸗
natus. volens ſeu intendens facere io

qð xpc in vltima cena fecit eñ diſcipu
lis ſuis. in memoꝛiã paſſiõis et moꝛtis

ſue inſtituit eſſe faciendũ ꝓ vba ad hoc

apta · Dua meditatiõe pꝛemiſſa ſacer⸗
dos ꝓferat foꝛmã verboꝝ traditam a

xpᷣo.icʒ hoc eſt em coꝛpus meũ.Ettũc
hoſtiam conſecratã capiat ad digitos

pꝛioꝛes vtriuſq; manus decẽter et ſoli
cite et tũc eleuet eam nõ nimis veloci⸗

ter nec nimis tarde.ſed medio modo⸗
reuerẽter eleuando vltra caput ſuum
qnto melius pᷣt.vt ꝓpls circũſtans vi⸗

dere poſſit coꝛpus xpᷣi. et ecõtra reue⸗
renter ſuꝑ coꝛꝑale ad ſiniſtrã partẽ ca
licis deponẽdo.vel ad partẽ anterio:

rem calicis pꝛout ſacerdos habet in

cõſue ſudine q;uis pꝛimũ ſit cautius.⁊
ita ſe habẽdo nõ ſimplicibꝰ de facilipo

terit dare occaſiõem ydolatrandi.ſuo
mõ faciat de calice Tideat tñ ꝙ in ele

uUando nõ nimiũ inclinet calicẽ ad ſe
vel a ſe.ne ſibi cõtingat periculũ effu⸗

ſionis ſanguinis xpᷣi ſicut heu ſepiꝰ cõ

DPꝛimus
riet mulieres in faciẽ pꝛoſpiciũt ſacer⸗
dotis ⁊ ad latera altaris apinquan⸗
tes.ſtant cõtra faciẽ ſacerootis multũ

deteſtabile eſt et diuine iuſticie cõtra⸗

rium Cales ſiquidẽ aduertere debent

illud qð ſcribit᷑.ijRegũ vj. Dum da⸗

uid voluit educere arcam dñi in ciui⸗

tatem impoſuerũt eã ſuꝑ plauſtrũ no⸗
uum. et qꝛ boues calcitrabant et decli

nauerũt eam/expendit oſan manum

indignatiõe dvns contra eũ ſuꝑ temeri
tate ſua/ꝑcuſſit eum.et moꝛtuus eſt ibi

ad arcam dñi ꝙ eamteneret. iratuſqqʒ

qui nihil aliud fecit niſi ꝙ ꝓpꝛiam vxo

rem in nocte pᷣcedenti cognouit. Gilr
aduertere debẽt illud qð legit᷑j. Reg.⸗

vi. Percuſſit aut de viris bethſami⸗
tis eo ꝙ vidiſſent arcam vni quinq; mi

lia plebis et ſeptuaginta viros. Piigi
tur bethſamite ꝑcuſſi ſunt/eo ꝙ teme⸗
rarie denudauerũt arcam dni et eã vi

derunt.que fuit figura coꝛꝑis xpᷣi q;to

magis temerarie ao loca cõſecratiois
accedẽtes ſunt puniendi.

Capitulum.ix.Quare
officium miſſe verſus
oꝛientem offeratur

Vbitant nonnulli. qua / vel
. 7 quibus de cauſis/ſacrificiũ
miſſe domino verſus oꝛien⸗
tem offeratur. cum tñ vbiq; ſit eſſencia

— e O—

tingit bnerie indiſcretis. Nuarto liter.pᷣſencialiter et potẽtialiter. Ged
debet eſſe in audientibꝰ miſſam reuerẽ pahuius viuerſe cauſe aſſignantur Ana
tia cũ timoꝛe. Unde decretũ ſtatuit p gquia dominus crucifixus ad occiden⸗
nulli laycoꝝ licet in eo loco conſiſtere tem reſpiciebat. Vt igitur nos oꝛãtes
ꝓpinquare ad altare. vt ſic ſacervdos entẽ offerimꝰ vt inq̃t Joh.damaſcenꝰ
ſine impedimẽto et diſtractiõe celebꝛa 2 Scva cauſa eſt pter ſignificatiõem.
tiõis officium valeat liberius expedi q ficut illuminatio medij coꝛpalis in⸗
1e Ande qo nüc muntter ſt ſez / vi ¶ cipit ab oꝛiente ſic noſtre mẽtis ilumi

——

vel

tere

Tractatus

natio fit axpo deo.quieſt verũ oꝛiens

De quo legit

hunc mundũ venientẽ . Tercia cauſa

qꝛ iſta pars eſt nobilioꝛ ꝑs müdi et oꝛ⸗

7„ 9

bis. vt igitur animũ nr̃m ad pocioꝛa
cõuertamus et ſemꝑ nobilioꝛa et poci
irco ad iſtã partẽ
adoꝛamus. QMuarta cauſa q; ibi appa⸗

oꝛa offeramus · J0

rẽt oꝑa eius melioꝛa. ibi nãq; ꝑadiſum
volupt atis noſtrã patriã ð qua expul
ſi ſumus collocauit.

tem igiẽ adoꝛamus. vt ſea olem iuſtitie

nos adoꝛare iutelligamꝰ. Bextaicau⸗

ſa vt memoꝛiã gloꝛiam nre reſurꝛecti⸗
onis que erit pᷣclaritate ſolis ſplendi⸗
dioꝛ reuocemus. Geptima cã vt dum

ad iſtam partẽ aſcendiſſe et ad iudicin

ventuꝝ ab illa ꝑte quaſi expectantes
moõſtremꝰ. Gi vo in eccleſijs aliquibꝰ

altaria ao occidentẽ cõſtructa inueni

unk vt in eccia romana ſic foꝛe narꝛa
tur.hoc fit ad deſignandu moꝛte rſi
ta

quex gccalim intclligi . xpᷣc in a
riintelligit᷑ ↄmoꝛari Gi vero ad alias

ꝑtes mudi hoc fit ad extirpanoũ mo⸗

res gentilitatis. Mã et ip̃i gentiles vt

dicit Ariſto. viij phiſicon ad oꝛientem

eos ſuos adoꝛãt. Me ergo videamur
gentilit atẽ ſequi tũc etiã ad alias ꝑtes

adoꝛamus et ſacrificamus.

adoꝛare debeat miſſam cele
bratuurnrs.

cerdos volẽs hoſtiã miſſe

pꝛo populo offerꝛe aiaduer

—.— —

Fcce oꝛiens nomen ed.
et lux vera illuminãs omne hoiem in

c. Quinta cauſa qꝛ
ſol in oꝛiẽte oꝛi. ꝑ quem ſol iuſticie ſcʒ
xpc qui eſt verus ſol expꝛimit. Ao oꝛiẽ

celebꝛare/a oroes deuotag

debet. qualiter oroes deo offere

Quartus

debeat et ipᷣm adoꝛare Eſdigit᷑ ſciẽdũ.
deus eſt adoꝛandus ex puro coꝛde.·
ↄſcĩa bona.et fide nõ ficta. Contra pꝛi
mũ peccant bij qui deo in ꝓſperis ſa⸗
crificãt. in aduerſis vero deũ blaſphe

—

man :et maledicũtde quibꝰ ꝓpheta p

dixit. Lonfitebunt tibi cñ bñnfeceris
eis. Si vero nõ fuerint ſaturati mur⸗
murabũt. Pz. viij. Contra ſcom pec
cant hij qui deũ grauiſſune offendunt
et poſtea temere ſ⸗ acriſicãt De quibus
Wůʒipſalmo xlix. Peccatoꝛi aũt dixit
deus.quare tu enarꝛas iuſticias meas.
et aſſumis teſtamentũ meñ ꝑ os tuum
Aluo vtiq; teſtamentum de,quo dñs

ait Auc xxij. Hic eñ calix ſanguĩs mei

*

noui teſtamẽti. Lontra terciũ peccat
hij qui recte dicũt et pꝛaue viuũt. qui
bus oñs impꝛoperat ꝑ ꝓphetam dicẽs
Hic populus labijs me honoꝛat.coꝛ

aut eoꝝ longe eſt a me. Qua ꝓpter a ſa
cerdote ſacrificiũ eſt offerendum coꝛ⸗

de puro ꝑ deuotiõem fide recta ꝑ con

feſſionẽ. ↄſcia pura ꝑ opeꝝ exhibitiõez

vel veneratiõem Qualiter aut or oes
a ſacerdote ꝓnũciari debeãt⸗ infra pa
tebit circa inicin canonis et finẽ expo⸗
ſitiõis miſſe

aplin. xj. Quot mois miſſa ha /
gat ⁊ de cãtu quo miſſa ſolẽnizaẽ
VLienoũ q; officium miſſe du
BRQpliciter ꝑagif Anomo ſum⸗

pliciter Alio mõ ſolenniter Simplici⸗

ter dico ꝙ tũc ꝑagitur qñſine cqtu et
ſine miſtris ſcʒ dyacono et ſubdyaco⸗

no celebꝛat᷑ t ꝑ oppoſitũ ſolẽniter qau
ci modulatioe cantus et cu hmoi mini

ſtris et ceteris que ſunt de ſolennitate
pagit᷑. Qualiter ergo illoꝝ vtroq; mo

c. U:

Liber

Fratres mei immolantes hoſtiã lau⸗
dis. iungamus verbis ſenſum. ſenſui af
fectum.affectui exultatiõem exultatio
ni maturitatẽ.maturitati humiliatõeʒ
humilitati libertatem. Bed de cantu
quo miſſa ſolenniʒatur eſt aouertendũ
ꝓ vſus cantandi a veteri teſtamento
ſumpſit in cium. vt legit᷑. . Paralip.et

92

in li Eſche Bane dauid ꝓphetaꝝ exi⸗
mius cultum dei volens ampliare can
toꝛes inſtituit/qui coꝛam arca federis
muſicis inſtrumentis et modulatis vo
cibus decantarẽt. inter quos tres fue⸗
runt pcipui. ſcʒ eman aʒzack ethan Tiñ

ſic legit in li. Poralip. Iſti ſunt quos

dauid ↄſtituit ſuꝑ cantoꝛes domus dei

ſtantes iuxta oꝛdinẽ ſuum ĩ miniſterio
de filijs iaphet et eman cantoꝛ ſiliꝰ io⸗
hel. et a dextris illius aʒaph filius ba⸗
lachie. Ao ſiniſtram aũt eius ethan fi
lius leyoſi et fecit ſtare contra altare
cantoꝛes.et in ſono eoꝝ dulces modu⸗
los fecit. Et de cantu dicit pſalmiſta.
Cantate ono canticũ nouũ ꝛc. Gcom
aut hugonem de ſancto victoꝛe/tres

ſunt ſpecies ſonoꝝ que mudulationes
fociunt Fit em ſonꝰ/pulſu. flatu. et vo
ce. Pulſu/vt in pſalterio et lutinis.

Voce vt in cantu. Flatu vt in tubis ⁊

oꝛganis Hec genera muſicoꝝ antiqui

tus populus exercebat in laudem dei

et ſic officium miſſe ſcom Richardum
epm/eõſiſtit in pſalmis/cantu ⁊ lectio

nibus. A pꝛimũ gen⸗ muſicoꝝ quod

ſit pulſu/ ſpectant pſalmodie. Juxta

illuo pſalmi. Laudte in pſalterio et ei

thara Ps. cxlviij. Plallin em grece
ðꝛ canere latine. Ao ſcom genus muſi

Pꝛimus

Cantus vero reflectitur ſiuẽ refertur
ad gen? muſicoꝛũ qð fit flatu.Celebꝛa
tur itaq; cantus vt om̃es ſatagant re⸗
ferꝛe gracias et laudem deo.et non ſo
lum manibus immo oꝛe lingua et alijs
membꝛis debent opera agere quibus
valeant placere deo. Et etiam /vt ani⸗

mus audientiũ ad deuotiõem valeat
excitari MPoteſt etiã conſonãtia ſono

rum aſſignari cõcoꝛdia moꝛum.ſic ꝙ
pulſum cythare manuũ operatio in⸗

telligatur. ꝑ flatum oꝛganimentis de⸗

uotio.ꝑ cantum vero ſermonis exhoꝛ
tatio deſignetur. Vnde berñ. Quid
pꝛodeſt dulcedo vocis ſine dulcedine
mentis.frangis vocem.frangas ⁊ vo
luntatem. ſeruas cõſonantia vocum.

ſerua concoꝛdiã moꝝ. vt ſis per exem⸗
plum ↄcoꝛs pꝛoximo.ꝑ voluntatẽ do

per obedientiã magiſtro. Et augꝰ.in
li. ↄfeſ.ſic dicit. Conſuetudinẽ canta⸗
di pꝛobat eccia. vt ꝑ oblectamenta au
rium / infirmioꝛ animus ad affectũ pie
tatis conſurgat. Mon em modulatio⸗
nes et neumata / in eccia debent canta
ri as complacentiã hoĩm.qꝛſcom bea
rio dum vox blanda queri. congru⸗
vita negligitur Et cantoꝛ peñ vocibꝰ

tum Bꝛego. Plermnq; in ſacro miſte⸗

ſtimulat cum populũ vocibus delectat

ui alludit Miero.qui ſic inquit Audi

ant adoleſcentuli. audiant hij quibus

eſt in eccia officium dñi cõmiſſum. deo
nõtantũ voce pſallendũ.ſed et coꝛde

eſſe cantandũ m magis deuotione

qᷓ; vocis iubilatiõe cantandũ eſt. quia
non clamoꝛ/ſed amoꝛ ſonat in aure di
Keterũ nõ pꝛopter carnales ſeo pꝛo⸗

coꝛñ q fit ꝑ voces/ꝑtinent lectiones pter ſpnales delectatiões vſus cantã
vt apoſtolus vocanit lectiõem per vo diineccĩa inſtitutus eſt. vt qui verbig
cen dices Ignoꝛantes ieſum 7 voces no compungunf ſalein iſ̃ nan tate mo⸗
Aphetarum que . ſabbatum leguntur: dulatiõis moueqnt᷑. bec Pieroꝰ.

ie⸗

Tractatus

apitulũ. xij e diuerſitate
officij ambꝛoſiani ⁊ gregoꝛiani

Mpꝛimitiua eccĩa diuerſa diuerſi qᷣſq;

pꝛo ſuo velle cantabat. dnmodo id qð
cantabat ad laudẽ dei ꝑtinebat: Offi
cia tñ ab omnibꝰ obſeruabant᷑ que ab

apoſtolis ⁊ axpo inſtituta erant vioe
licet dnica oro.et ſimbolum.et verba
cõſecrationis Succedentibꝰ verotẽ

poꝛibus qꝛ eccĩa dei hereſibus ſciſſa

erat/theodoſius imꝑatoꝛ / hereticoꝛũ

extirpatoꝛ/rogauit damaſum papam

vt ꝑ aliquẽ virum pꝛudẽtem et catho
licũ eccleſiaſticũ faceret oꝛdinari offi-
cium. Inde idem papa pᷣcepit hiero.

pᷣſ bit ero pꝛo tũe in bethleem cũ pau⸗
la ⁊ euſtochio virginibus moꝛanti q̃ti
nus officium eccĩe oꝛdinaret Ipᷣe em
nouerat linguã.grecam.hebꝛaicam et
latinã. et caldaycam.qui mandato erꝰ

obtemperans/oꝛdinauit qᷓntum ĩi vna

quaq; dñica vel feria de pſalmis legi
deberet.Euangelia quoq; ⁊ epiſtolas

pter cantũ ex magna parte oꝛdinauit

MQuo ope completo / idem hieroꝰ. ro⸗
mam miſit.et a damaſo papa canoniſa
tum eſt. ⁊ pᷣceptum eſt ab omnibꝰ ecele
ſijs obſeruari. Apꝛopꝛiatũq; eſt illud
damaſo pape/ ꝓpter auctoꝛitatem quã

interpoſuit. Officium vero miſſe tam

ambꝛoſius qᷓ; gregoꝛius cantu oꝛdina
uerũt. q;uis diuerſimode. De qua di⸗

uerſitate legit᷑ in vita eugenij . ꝙ cum

officium ambꝛoſianũ magis ab eccia

frequent aret᷑ qᷓ gregoꝛianũ / adꝛian⸗

papa celebꝛauit conciliũ. et ſtatuit q;
officium gregoꝛianũ deberet vniuer⸗
ſaliter obſeruari ad qð karolus impe⸗

ratoꝛ om̃s clericos minis et ſupplicijs

per diuerſas pꝛouincias cogebat Be⸗
atus vero eugenius ao hoc cõcilium

foꝛes eccie clauderent᷑.et omnes tota

edocti diuinitus ſtatuerũt ꝙ officium

na eccĩa no ſit canoniʒatũ et aPpbatũ.

diſ.j. ca.nocte. de miſſis populari⸗
bus et cõuentualibꝰ in quibus ſit con⸗

beatũ lug. Dopul a publicis miſſis
que hoꝛa tertia dicunt᷑ nõ retrabatur.
Neo tirpapa diluculo ſiue in pꝛim ꝑte
diei ad celebꝛandum miſſam intrauit.
cuius auctoꝛitate adhuc hodie miſſa
pst celebꝛari. vt dꝛ: de ↄſecra.diſ.j. co.
Hocte. Celebꝛat᷑ aũt miſſa popularis

Quartus

veniens / poſt ið̃m ꝑ triouum induxit
papam. vt omes pᷣlatos qui hmõi eon
cilio interfuerãt et iam receſſerant re⸗
uocaret.quo facto.et concilio congre
gato/ oĩm patrũ concoꝛs fuit ſentẽtia.
qp ambo miſſalia. ſcʒ gregoꝛij ⁊ ambꝛo
ſij ſuꝑ altare ſancti petri ponerentur.
ſignaculis epoꝝ munita et clauſa et ꝙ;

nocte inſiſterent.vt dñs indicaret per
aliqſignũ. ꝙ eoꝛũ officiũ ab eccleſia
magis vellet obſeruari Et hoc per oĩa
factum eſt. Mane aũt intrantes ecciĩaʒ
inuenerũt ambo miſſalia aperta.et mii
ſale gregoꝛianũ penitus diſſolutũ huc
illucq; diſperſum. Imbꝛoſianũ ſolum
modo apertũ in eo loco vbi poſitum
erat inuenerũt. Quoſigno ſufncienter

ambꝛoſianũ tm̃ in ſua eccleſia ſeruaret
gregoꝛianũ vero ꝑ totum mundũ.de⸗
beret obſeruari etita aohuc hodie ſer
uatur. Ceterum in eccĩa nihil eſt can?⸗
dum vel legendũ / q a ſancta roma⸗

Vapitulũ riij De hoꝛa celebꝛa
ciõis miſſarunm.
HMelefferꝰ papa inſtituit ꝓ
ante hoꝛam terciã miſſe non
celebꝛarent vt habet ↄſe.

curſus populi intelligẽdũ eſt. qꝛ ſcõm

Aiber
ſeu publica aut hoꝛatertia ſexta vłno
na In hoꝛa tertia.qꝛ hoꝛa tertia ſpns
ſanctus ſuꝑ aplos in linguis igneis de
ſcendit ⁊ eadem hoꝛa vpᷣe crucem poꝛ

.

tauit.et liguis iudðoꝝ eſt cruciſixus cla

mantiũ/crucifige cruciſige emn. In ſe
xta hoꝛa xpᷣc vere eſt crucifixus mani
bus gentilium. In nona qꝛ in illa hoꝛa
in cruee pendens emiſit ſpũm Celebꝛa
tur aũt hec miſſa popularis in diebus
dnicis et feſtiuis hoꝛa tertia.ĩ ꝓteſtis
hoꝛa ſexta.in quaprageſuma vero ho⸗
ra nona Pe hac materia etiam aliqua
liter dictũ eſt in tractatu ſecundo

apitulũ.xiiij. Pe pꝛima in
tutione miſſe et a quibus
miſſa ſcom hmõi ritũ eſt oꝛ
dinata

.

NMter cetera eccie ſacramẽta / illuo cõ
ſtat eſſe pcipuum qð in miſſe officio ſu

pꝛa mẽſam ſacratiſſimi altaris celebꝛa

tur repᷣſentãs illud eccĩe officium ⁊ cõ

uiuium. in quo filio reuertẽte pater oc

cidit vitulu ſaginatum. id eſt panẽ vi⸗

te ⁊ vinũ qo ſapientia miſcuit ꝓponẽg

NLoc aũt officin miſſe xpc inſtituit. cũñ
nouum cõdidit teſtamentũ diſponẽs
heredibus ſuis regnũ ſicutdiſpoſuit ei
pater vt epant et bibant ſupꝛa mẽſam
eius in regno ſuo.Et cenantibꝰ illis ac
cepit panem bñdixit ac fregit dicens·.

Accipite et comedite. hoc eſt coꝛpus
meñ q pꝛo vobis tradet᷑. Gimiliter
et ealicein poſtq; cenauit dicẽs · Hic ẽ
calix ſanguinis mei q pꝛo vobis effun
detur. Math. xx vj. et Auce.xxij. Mis
ver bis panẽ et vinñ in coꝛpus ſuum vꝰ

ſanguinẽ tranſſubſtanciado miſſam in
ſtituit. Mac igitur inſtitutione apli in

foꝛmati ceperũt hoc ſacroſanctũ fne⸗.

PHꝛimus

expᷣſſit dominus dicẽs. NQoc facite in
meã cõmemoꝛatiõem foꝛmã ſeruantes

in verbis materiã ſeruantes in rebꝰ

paout 1pla.-ad coꝛinth.vil teſtat di⸗

Ego em̃ accepi a domino qð et tradi⸗/
di vobis Apoſtoli aut hãc miſſam ad⸗

auxerũt dicentes nõ ſolum hec verba
circa cõſecratiõem.ſed et dominicam
oꝛatiõem ſcʒ pater noſter. VUnde ſan⸗

ctus petrus pꝛimo ſic in antiochia le⸗
gitur miſſam celebꝛaſſe. et beatus ia⸗

cobus frater vñi ſimili modo in ponti
ficalibꝰ hieroſolimis pꝛimo dꝛ miſſam
celebꝛaſſe.marcus in alexandꝛia.iaco⸗
bus em̃ frater domini qui pꝛimũ poſſe
dit hieroſolimitana eccleſiam.et baſili
us ceſarienſis epᷣus cuiꝰ ſanctitas tũc
toto oꝛbe claruit addider̃t in ſcriptu⸗
ris bunc modũ celebꝛandi miſſam. vt
habet᷑ de ↄſe. dil. j.ca. Jacobus. Cete
ra diuerſis tempoꝛibꝰ a ſanctis ꝓatri⸗
bus et doctoꝛibꝰ et ſummis pontifici⸗
bus/ſcz celeſtino. gregoꝛio· ambꝛoſio⸗
theleffero.ſixto:et multis alijs legunt
adiecta. pꝛout xpᷣiane religionis cultu
creſcente viſa ſunt decẽtius expedire

CLapitulũ xv. De pꝛouida oꝛdi⸗
natiõe miſſe et in qbꝰ ↄſiſtit.

fficium miſſe tam puida oꝛ⸗
dinatibe legit᷑ diſpoſitum qꝙ;
dOdie que circa xpᷣm et ꝑ xpᷣm
geſſta ſunt. ab incarnatiõe vſq; dũ ce⸗
ſos aſcendit/maxima ex ꝑte cõtineat.
et ipᷣa tam in verbis qᷓ; in ſignis aomi
rabili ſpecie repᷣſentat. vt infra lucide
axpparebit ipm aũt officiũ miſſe ĩ quat⸗
twuoꝛ cõſiſtit videlicet in ꝑſonis · in oꝑi
bus . in ver bis.et in rebꝰ. MPerſonaꝝ

tres ſunt oꝛdines ſcʒ ꝑfone celebꝛãtes

——
—,.— —r ꝑ r=- —

icn
ſo.
nt

elhr

ℳ

ñ
n

mi
we
t;
i
1

Tractatus

miniſtrates et circũſtantes. ſderſona
rum miſtrantiũ tres ſunt oꝛdines.ſcʒ/
accoliti.dyaconi.et ſuboyac om. Ac⸗
coliti grece latine ceroferarij dicunt.

ad depoꝛtandũ cereos /qñ euangeliũ
eſt legendum.vel ſacrificium oſſeren⸗
dum. Luc em accendunt᷑ luminaria et
depoꝛtant᷑ ab eis / non ad effugandas
geris tenebꝛas. cũ ſol eo temꝑe rutilat

ſed ad ſignũ leticie demonſtrandu. vt

ſub typo luminis coꝛꝑalis illa lux oſtẽ
dat᷑ Ve qua Johᷣj.dꝛ. Erat lux vera

que illumiat omnẽ hoĩem venientẽ in
hunc mom. Fd accolitũ etiam ꝑtinet

—

pꝛeꝑatio luminariũ in ſacrario. Ipᷣe eĩ
cereũ poꝛtat ipe vrceolum cũ vino et
aqua ſubmĩſtrat pꝛo eucariſtia. Gub⸗
dyaconus pꝛeparat.et ad ipᷣm ꝑtinet
calicem et patenã ad altare xpᷣi defer⸗
re.et leuitis tradere. et mĩiſtrare aquã
et manutergiũ pᷣſ biteris ante altare.
S dyaconũ vero ꝑtinet aſſiſtere ſa⸗

cerpotibꝰ.et mĩſtrare in oĩbus qᷓ agun

tur in ſacramẽtis xpᷣi ſcʒ in baptiſmo ⁊
ſirmatiõe et eucariſtie mẽſam.i.altare

veſtire et pdicare euangeliũ et epiſto-

lam. Dpen vero tres ſunt ſpẽs.videli

cet actus.geſtus. et motus. Verboꝛũ

etiã tres ſunt diuerſitates.ſcʒ orones.

modulatiões.ct lectiões. Rerũ ſimili⸗

ter ſunt tres ꝑtes ſcʒ oꝛnamenta.inſtru

mẽta et clenodia. que oĩa diuinis ple⸗
na ſunt miſterijs vt infra patebit ·

Capitulũ .·x vj. De retoꝛſiõe lega

lis lacrificij ad ſacificiũ miſſe

ſum ĩ duas ꝑtes Velo inter⸗
poſito vna ꝑs fuit extra ve⸗

lum. et iſta vocabat᷑ pꝛioꝛ edes.alia in
terioꝛ et vocabat᷑ ſanctaſanctoꝝ Hãc

VBmplum olim dñi erat diui⸗

Auartus

tem ſcdaʒ templi interioꝛẽ ſe ſanctã
ſctõꝝ ſolus pontifex intrabat ſemel in

anno. hñs noĩa prm in rõnali ſcripta⸗
ferens ſanguinẽ et carbones ignitos
cũ thime amate in thuribulo ponẽs ad
urebat. donec fumus eũ obumbꝛaret.
Deinde ad ꝓpiciatoꝛiũ et arã ſangui⸗
nem aſpgebat. hec oĩa ſigna fuerũt ſed
receſſert poſtq; verit as et ſignata að
uenerũt. Et qͥd hec ſignificãt circa ca⸗
nonẽ oſtendet pcipue tñtria ſacrificia

eccĩe ꝑ ꝓpiciatoꝛiũ.thuribulũ ⁊ altare

ſignata ſunt ſcʒ ſacrificiũ penitẽtie.ſa⸗
criſiciũ iuſticie et ſacrificin laudis. De
pꝛĩo dicit ꝓpha NCẽ.l. S acrificiũ deo
ſpũs ↄtribulatus coꝛ cotritumꝛc. De
ſcdo idẽ ꝓpha dicit Luc acceptabis ſa
criſiciũ iuſticie ꝛc. De tercio ioẽ ꝓphᷣa.
Libi ſacrificabo hoſtiã laudis Buꝑal
tare caro mactat᷑̃ · intra thuribulum

thus avoletur. Et ad ꝓpiciat oꝛiũ ſan

guinis infert᷑ Caro mactatur ĩ ↄtritio .

ne.thus adolet᷑ ex deuotione.ſanguis
infertur ꝓ redemptiõe ſuꝑ altare coꝛ⸗

poꝛis intra thuribulũ coꝛdis ad ꝓpici⸗

atoꝛiũ dei pr̃is. In ſacriſicijs panis et
vinũ ⁊ aqua ſpualiter offerunt. In ſa
crificio penitentie offert᷑ vinũ doloꝛis
et ↄpunctiõis.aqua meroꝛis ⁊ ploꝛati
onis panis laboꝛis et aff ictiõis. Do⸗
loꝛis i coꝛde meroꝛis in oꝛe.laboꝛis in
oꝑe. In ſacrificio vo iuſticie offerẽ pa
nis foꝛtitudĩs ⁊ conſtatie.vinũ rectitu
dinis et pꝛudẽtie.aqua maſuetudis et
tꝑantie. Foꝛtitudĩs inter aduerſa. re⸗

ctitudinis inter iniqua.manſuetudis

inter ꝓbꝛa. Geo ĩ ſacriſicio eucariſtie

offert panis vnitatis· vinũ caritatis.

aqua felicitatis.panis ꝓcoꝛꝑe.vinũ ꝓ
aĩa.aqua ꝓ ꝓplo.vt.j.pleniꝰ oſtendet᷑.

Inter hec ſacrificia pᷣmũ eoucit.ſcom
deducit.terciũ inducit. Coucit incipi⸗

2

ALiber

entes: Sepucit pficientes inducit pfici

entes.Eoucit incipiẽteg ex egipto.de
ducit ꝓficiẽtes ꝑ deſertũ ꝑegrinatiois
et inducit ꝑfectos in pr̃iam gloꝛificati

onis.hec tria ſacrificia ſacerdos offert

in mẽſa. Dꝛimũ in eonfeſſiõe.ſecundũ
in pᷣfatiõe.tereiũ in actiõe ſeu canone.
Hamet tria ſunt q̃ ſeom ꝓpham deus

requirit ab hoĩe ſcʒ diligere miſericoꝛ⸗

diã.facere iudiciũ.⁊ ſolicite ambulare

cũ deo Hiligat ergo mĩaʒ qͥ vult offer

re ſacriſiciũ pnĩe. Faciat iudiciũ qui

vult offerꝛe ſacrificiũ iuſticie. Cũ deo
ſolicitꝰ ambulet qͥ vult offerꝛe ſacrifici

um eucariſtie.hec Innocentius /

Caplin x vij. Quare dies ſabbati

ceſſit beate marie vᷣgini in ſpẽalem cõ
meratiõeʒ. Et qliter officia miſſe diſtin
guant᷑ ßᷣm aliq̃ꝝ terꝛaꝝ ↄſuetudinẽ iux
numerũ dieꝝ in ebdomada.

ſtructioe alcuini mgri. et rogatu ka⸗

roliet bonifacij archiepi moguntineñ

eccĩe ſtatuto/quolibet die dnico miſſa

de ſancta triniate celebꝛabat ſcda fe
ria de ſapĩa.tercia feria de ſpũſancto⸗.
quarta feria de carit ate.quinta de an⸗
gelis.ſexta de ſancta cruce.ſabbato ̊

beata vgine. Cauſa vo ceſſante ceſſa⸗

uit iſtius dñicalis officij oꝛdinatio. Et

Poſte· ſtatutũ fuit vt pᷣma feria hret
ſuũ officiũ.ſcõa feria de angelis.qꝛ tũc

pꝛimo creati ſunt in bonis gratuitis.
Tũc em̃ lux diuiſa erat a tenebꝛis.io

eſt boni angeli a malis qꝛ tũc boni ↄfir

mati ſunt in gra.et mali ceeiderũt.ſc,

in ſcda feria. ſeo in pꝛima feria creati

ſunt in bonis naturalibꝰ. Ded ↄſuetu

hiſtinis tgiboin eccia here⸗
ſibus pullulantibꝰ. ſanctã

——

do inoleuit. ꝙ ſcda feria celebꝛat᷑ pꝛo
defunctis.qꝛ vt innuit quidã aĩe que
ſunt ĩ purgatoꝛio pꝛĩa feria refrigeriũ
hñt.et ſtatim ſcdᷣa feria redeunt ad pe
nas.qᷓre vt ſubueniat᷑ eaꝝ laboꝛibus.

miſſa ꝓ illis in ſcda feria celebꝛat᷑. In
tercia feria tũc pꝛo pctĩs celebꝛabat᷑.

In quarta feria ꝓ pace. In quinta ꝓ

tribulatiõe/vel reſumebat᷑ officiũ do⸗
minice.ſʒ nũc ↄſuetudo induxit vt ce/
lebꝛet᷑ de coꝛꝑe xpᷣi. In ſexta feria de

ſancta cruce ꝗᷓ aꝓpꝛiatur paſſiõi xpᷣit in

qua xpᷣc cꝛuciñgi ⁊ moꝛi voluit In ſab
bato de beata vgine. Quare aũt dies

ſabbati ceſſit ad ſpẽalem ↄmemoꝛatio

nem beate vir ginis. huiꝰ multiplex rõ

aſſignat᷑. VUna hyſtoꝛialis Legit᷑ enim

ſie ꝙ in quadã eccĩa ciuitatis cõſtanti
nopolitane erat imago beate vᷣginis⸗/
coꝛã qua dependebat velũ qð totã ve
labat imaginẽ.ſeo hoc feria ſexta hoꝛa

veſpaꝝ recedebat ab imagĩe nullo mo

uente. ſeo ſolo dei miraculo et qᷓſi in ce
lum deferebat᷑ vt ad plenũ poſſet ima

go a ꝓplo cõſpici Celebꝛatis vo veſpe
ris in labbato deſcẽdebat ipᷣm velum

an eandẽ imaginẽ et ibi manebat vſq;
in ſextã feriã hoc miraculo viſo ſtatu⸗

ria niſi feſtũ impediat ↄmemoꝛatio et
miſſa de beata virgine habeat᷑. Gcða
rõ qꝛ dño cruciſixo et moꝛtuo in ſexta
feria ſuis diſciplis fugientibꝰ et de re⸗/

ſurꝛectiõe nõ credentibꝰ tota fides ca

tholica in ſabbato qua dñs ĩ ſepulcro

quieuit ĩ ſola beata vᷣgine ꝑmanfſit.id⸗

circo iſta dies magis ↄmemoꝛatiõi ſue

qᷓ; alia a ꝓpꝛiat᷑. Cercia rõ.qꝛ dies ſab⸗

bati eſt qᷓñ introitꝰ et ianua ad diẽ do⸗

minicu Dies aũt dñicꝰ eſt dies requi⸗
ei et ſignificat vita eternã vñ eũ ſumꝰ
in gra oñe nre qſi ſumus ĩ ianna ꝑadiſi

um
ſit
e

—*

et ip̃a nobis eſt poꝛta ad regnũ celoꝝ
idcirco ſibi inſabbato qð pꝓᷣcedit diem
dñicum ſolennizamꝰ Quarta rõ vt ſo
lennitas et memoꝛatio mr̃is ↄmemo
ratiõi et ſolẽnitati filij qᷓ ſexta feria ꝑa⸗
gitur continuet᷑ Quinta rõ.vt feſtiuiꝰ
agat in die iſta qua ðs ab omni oꝑe qð
patrarat quieuit qui eſt dies ſabbati.

Sequit᷑ tractatus quintus libꝛi
pꝛimi. De oꝛnamẽtis ſacerdotalibꝰ et
inſtrumẽtis ad officiũ miſſe requiſitis.

Ictum erat ĩ tractatu

bpccedenti ca. ij. ꝙ miſſa
nöuü ſit celebꝛanoa niſi a
ſocerdote veſtibꝰ ſacer
dDdotalibus ad hmõi offi
QCinum requiſitis et oꝛna⸗
mẽtis induto.et vbi aſſunt certa inſtru
menta ad hoc reqͥſita Quare iam qᷓ;tũ

ad quintũ tractatũ et vltimũ huius li⸗

bꝛi pꝛimi/de eiſdem in ſpꝛẽali aliqd eſt

dicẽdũ. Et hẽbit tractatꝰ ille duo ca.

De indumẽtis et oꝛnamentis ſacerdo
talibus caplin pꝛimũ’·
De inſtrumentis ad officium miſſe re⸗
quiſitis capitulũ ſcom.

Caplin pꝛimũ De indumẽtis
et oꝛnamẽtis ſacerootalibus

èM

.

em habitꝰ vita mutet᷑ in melius · et

ciõ

ſcom ſpũm viuẽdo ipᷣe ſacerdos exem
plũ cũcto xpᷣiano ꝓplo pᷣbeat bone cõ⸗

uerſatiõis Mec ĩ quotidiano vſu veſti

bus ſacris licet vti etiã in veſtibꝰ ↄmu
nis vite vſu pollutis.nõ licet ingrediĩ
ſanctaſanctoꝝ. ſeo veſtibus ſacris et

2 Eligio dinĩa alteꝝ habitũ hʒ
r in eccĩaſticis oſſicijs ⁊ alteꝝ
incõmuni vſu vt ſeoðm muta

Quintus

mdis etaſcia pura quã deſignãt diuia

ſacramẽta ſunt tractãda ſcðm ꝙ inſti⸗

tuit ſtephanꝰ papa dicens. Veſtibus
ſacris nõ niſi in ecciaſticis ⁊ Zo dignis
vtiliceat officijs ꝑ qᷓs veſtes in ſacris
vtẽdas nõ oĩa ſacra et miſteria ⁊ intel
lectũ ſacre ſcripture foꝛe ꝓplo reuelan

da intelligimus Et eſt ſciendũ ꝙ ſacre
veſtes a veteri teſtamẽto ſumpſer᷑̃t oꝛi
ginẽ. pᷣcepit em̃ dñs moyſi. ꝙ faceret
garon ⁊ filijs eiꝰ veſtes ſacras in gliaʒ
et decoꝛẽ.vt loti ⁊ ſacris veſtibꝰ indu
ti ſacerdotio fungerent. vt ðꝛ Exoð.
xx viij. De eodẽ hẽtur Eʒech.xlv.ĩ hec
verba. Ipi ingredient ſanctuarium
meũ.et accedẽt ad mẽſam meã.⁊ mini
ſtrẽt mihi · et cuſtodiãt cerimonias me⸗
as veſtibꝰ vtãtur lineis. nec aſcẽdant
ſuꝑ eos quicq; laneũ qñ miniſtrãt mihi
in poꝛtas atrij et intrinſecꝰ.Cumq; in⸗
gredient᷑ atriũ exterius ad populũ ex
uant ſe a veſtibꝰ. in quibꝰ miſtrauerũt
et veſtiẽt ſe veſtimẽtis alijs et non ſan
ctiſicabũt ĩ veſtibꝰ ſuis.Ex qͥbꝰ dictis
ↄfutant᷑ erꝛoꝛes quondã hereticoꝝ.re
pᷣhendentiũ nos temere qꝛ talibꝰ oꝛna
mur dicẽtes ꝙ nunq; xpᷣc et diſcipuli
eius hmõi veſtibꝰ legunt induti fuiſſe.
Quibꝰ obuiat ſic reſpõdendo.xpᷣc no
luit oĩa ꝑ ſe inſtituere.ſed voluit ſuos
ſucceſſoꝛes ⁊ vicarios ĩ hoc honoꝛare

ꝙin ꝓceſſu tꝑis ꝑ inſpiratiõeʒ ſpũſſctĩ

ad ſua reuerẽtiã multa ꝑ ſuos miſtros
inſtituerent᷑.qð notauit in his vbis cũ

diryxit aplis. Mlta adhuc habeo vobis

loqui.ſed nõ poteſtis ea poꝛtare modo
Ueſtes ſacrate qͥbꝰ ſacerdos induitur
com ↄmunẽ vſum ſunt hee. Suꝑhu⸗
merale qð caput velat ⁊ humeros te⸗
git. Alba linea que totũ coꝛpꝰ tegit et
veſtit Cingulũ qð albã ſtringit ⁊ coar
tat Manipul qui ſiniſtrum bꝛachimm

A õ S
—
“

Liber

mancipat. Stola qᷓ eolli eingit et ĩ mo
dũ crucis pectus oꝛnat.⁊ ſub cingulo
2nexa ĩ duas diuidit᷑ lineas. Laſula q̃

ſua latitudĩie coꝛpis mẽbꝛa ambit vni⸗

uerſa. ſzʒ ĩ duobꝰ bꝛachijs collecta an

terius et poſteriꝰ ſue latitudĩs mẽſurã
nõ abbꝛeuiat. De his vo qᷓ ao pontiſi-

calem oꝛnatũ pᷣdictis addunt᷑ vtpote
mitra palliũ. annulꝰ baculus paſtoꝛa
lis.ꝗᷓ nõ altaris obſequiũ ſ- acerdotale

reſpiciũt.pñti ↄſiperatiõi imntinent

videnft et intentiõe remota.Ceteꝝ de

neceſſarijs indumætis / omi et cuilibet
ſacerdoti et celebꝛãti ſacroſaneta mi⸗

ſteria. qdð allegoꝛice aut tropologice

deſignat eſt inqrendu Gedm allegoꝛi
am. hee veſtes veniẽtis ĩ carne filij di.

hũilitatis habitũ et ſuſcepte foꝛme ſer

uilẽ ↄditiõez ſigurãt. qꝛ ſemetipᷣm exi⸗
namiuit foꝛmã ſerui accipies. ⁊ habitu
inuent? vt hõ ſuos cultoꝛes docuit hu

miliare vſq;quaq;.vt ⁊ viuificari me⸗
reant᷑.⁊ ſertim ilos quos ritu ⁊ hĩtu
ſue gregis voluit eẽ doctoꝛes ⁊ duces
Buphumerale ſuſeeptũ ĩ capite ſigni⸗
ficat ſubiectiõeʒ xpᷣi qᷓ paterne voluta
ti obtemꝑans.ipe xpc qͥ caput eſt eccĩe

hũuũanitatẽ aſſumpſit. et diuinitatẽ ſub

carnis tegimie abſcondit. vt rebellem
hoĩem ad pr̃iaʒ reuocaret.et offenſum

pr̃em placaret. Allba linea qua indui᷑

ſacerdos paſſibilis carnis xpᷣi mũdici

am et ſanctiſſimi coꝛdis ac immaculati

coꝛpis puritatẽ ondit qꝛ pctm̃ nõ fecit
pec inuent? eſt dolus in oꝛe eius et ipe

ſpecioſus foꝛma p filijs hoim. ¶ingulꝰ
albã aſtringes ſignificat meritũ iuſticie
quo voluit xpc electis ſuis ſuff⸗=agari.

et ſalutis nre inſidiatoꝛẽ dyabolũ liga

r.

vide bat cũ dixit. Ett erit iuſticia cingu

——

tũ tenere. Et taliter eũ cinctum yſaias

lũ lũboꝝ eiꝰ et fives cinctoꝛiũ renũ eiꝰ

Yai x. Fp̃c em iuſtꝰ et a peccatoꝛibꝰ
ſegregatꝰ.inter pctõꝛes aꝓparuit. et

eoꝝ moꝛes ſua ouerſatiõe corꝛexit ⁊ iu

ſticie ſue meritũ indigentibꝰ ↄmunica

uit. vt ſic iße iuſt? iuſtificaret eos q ex
fide ſunt ieſu xpᷣi.vt oĩs qͥ creoideritiẽ

ipᷣm nõ pereat ſʒ habeat vitã eternam
Manipulꝰ in ſiniſtra manu ſuſceptus.
ſignificat xpᷣi immutabilẽ ↄſtantiã in
tentatiõibꝰ et ĩ mãdato pr̃is ꝑſeuera⸗

tẽ volũ atẽ. Mã neq; dyabolicis neq

hũanis ceſſit inſidijs nec frangebatin
iurijs.⁊ ergo pugnã xpᷣi ꝓ iuſticia deſi
gnat Fpᷣc em ꝓ iuſticia certauit m
ſuꝑauit ⁊ poteſtatẽ dyabolieiecit Ot
la q collũ ſtrigit et pectus ſᷣm foꝛm
crucis adoꝛnat/ſignificat illa maximã
obediẽtiã xpᷣi q̃ moꝛtẽ ſuſcepit ⁊ ſubijt
moꝛtẽ valde ſuſpectã videlicet crucis

penã latronũ aut malefactoꝝ. Vnde
apls ait. Epᷣc factꝰ ẽ obediẽs pri vſq;

ao moꝛtẽ.moꝛtẽ aũt crucis ad Eph.ij.
BGicut em ſtola collo ſubijcit. ſic xpc
baiulas ſibi crucẽ in humero q̃ſiſtolã

in collo.t ſtola in pectoꝛe cãcellata⸗

ꝓ modũ crucis ipᷣius moꝛtis ↄtẽptibil
ꝓPpꝛiũ genꝰ et ignominmiã crucis deſigẽt.
quã xpᷣc ꝓpoſito ſibi gaudio et glia vi⸗
ctoꝛioſe reſurꝛectõis ſuſtinuit omi con
fuſiõe ↄtempta. Qaſula larga et ampla
ſignificat latitudinẽ caritatis ĩ xpᷣo.q̃
nõ ſolũ amicos venetiã ↄplexus eſt ini
micos Mõ qᷓ; dulci caritate amicos ſu
os ꝓſequeret᷑ expᷣſſit cũ dixit Maioꝛẽ
carit atẽ nemo hʒ/qᷓ; vt aĩaʒ ſuã qͥs po
nat ꝓ amicis ſuis Nuantũ aũt dilexe
rat inimicos ĩ hoc patuit cũ ꝓ ſuis cru

cifixoꝛibꝰ et deriſoꝛibus tam vulciter

oꝛauit dicẽs ater ignoſce illis qe ne
ſeiũt ꝗd faeiũt. IZcom alios vo hec in⸗
dumeta quoꝝdã armoꝝ deiet xpᷣi rep

ſentat inignia Buphumerale repnrat

—, —

☛

— —2
d — – e e = —

S KBe S

1 .

Tractatus

cooꝑtoꝛiũ quo iudei faciẽ xpᷣi velaue
rũt dicentes. Pꝛophetiʒa nobis xpᷣe⸗

quis eſt qte ꝑcuſſit Mach. xxvl. Alba

vo repñtat veſtẽ albam.qua herodes
xpᷣm induit et illuſit Auc.xxiiij.q̃ veſtis
creditur ſtaturã xpᷣi exceſſiſſe.et eum
in greſſu impediuiſſe:et ſic ſepius ꝑ im
petũ iudeoꝝ coꝛruiſſe qð nunc figurat
alba. lõge ſtaturã ſacerdotis excedẽs
anteq; ligat. Bed cingulũ ſeu ʒona re
pᷣſentat flagellũ quo pylatꝰ xpᷣm ceci⸗
dit Joh. xix. Stola vo repñtat illamli
gatura q xpᷣc ligatꝰ fuit ad columnam
Paniput repntat funẽ quo xpᷣc liga⸗
tus fuit qn a iudeis pꝛio ↄphendebat
vt ðꝛ Joh.xviij. Compᷣhendert ieſum
et ligauerũt eũ. Caſula veroſignificat
veſtimentũ purpureũ quo milites cir
cũdederũt ieſum Joh xix. Nllegoꝛice
aũt veſtes ſacerdot ales geneꝛ aliter lo
quẽdo ſignificãt vᷣtutes qbus ſacerdo

tes dñt oꝛnari Juxta illud ꝓpheticum

Sacerdotes tui induant᷑ iuſticia. Et ſi
gnificãt ſpũalia arma qbꝰ ſacerdotes
armari dñ̃t ↄtra ſpũales nequicias pu
gnaturi De quib armaturis di. apls⸗
ad Ephe. vlti. Induite vos armatura
dei. vt poſſitis ſtare aduerſus inſidias
dyaboli. State igit᷑ ſuccincti lůbis in
veritate.⁊ induite loꝛicã iuſticie et cal
ciate pedes ĩ euãgelij pacis pꝛeꝑatiõe.
In oibus ſumẽtes ſcutum fiei in quo
poſſitis oĩa tela ignea neqͥſſimi hoſtis
extinguere et galeã ſalutis aſſumite ⁊

gladin ſpũs qð eſt verbũ dei . ſPꝛoui⸗

deat ergo diligẽter ep̃s et attẽdat ſtu⸗
dioſe ſacerdos.vt ſignũ ſine ſignato ñ
ferat ne veſtes ſine vtute poꝛtet ne foꝛ
te ſit ſils ſepulcro foꝛas dealbato intꝰ
xvo omni ſpurcitia pleno.qͥſquis ſacer
dos indumẽtis oꝛnat᷑ et honeſtis moꝛi
bus nõ inouit.qto venerabilioꝛ aſpʒ

rẽt hoĩbꝰ tãto reddit᷑ indignioꝛ apuð
deũ · Pontiſicalẽ itaq; et ſacerdotalẽ
gliaʒ iam nõ honoꝛ ↄmẽdat veſtiũ /ſed
ſplendoꝛ aĩaꝝ qm et illa q̃ quondã ab
tuitibꝰblandiebant᷑ ea pociꝰ q̃ in ipis
intelligẽda erãt poſcebãt. At quioqͥdð
illa velamia ĩ fulgoꝛe auriĩ nitoꝛe gem
marũ et mitimodi oꝑis varietate ſigni
ficabãt. hec oĩa in actibus ſacerdotũ ⁊
moꝛibꝰ eluceſcãt. Hec IAnnocentiꝰ et
rõnale diuinoꝝ. Gcom tropologiam
vo magis ſpẽaliter loquẽdo ſacer ha⸗
bitꝰ ſacerdot alis ſigniſicatq̃lis eſſe de
beat ſacerdos celebꝛaturꝰ Rmictꝰ emm

ſuꝑhumerali quo caput velatur et hu

meri circũquaq; ↄtegũtur ſigniſicat ꝙ;
ſacerdos in mẽte ſua dʒ hr̃e firmũ ꝓpo
ſitũ et fidele.exequẽdi volũtatẽ dei ſa⸗
croſanctũ miſteriũ ꝓ ſanctificatione
populi oſſerẽdi pᷣſertim in hoc oꝑe ne
ceſiario ſaluti aie vt intẽdat immolare
deo rogare ꝓ ꝓplo ↄſecrare ⁊ ↄficere
coꝛpꝰ xpᷣi et oibus ꝓficere qͥ ↄmunicãt
etñ tali ꝓpoſito firmiter ꝑmanere deſi⸗
derãt oe em̃ eſt caput velare ſancti
ficatiõis fructũ intẽdere ⁊ q̃rere ſcðm
oꝛdinẽ diuie volũtatis. Gicut em̃ ca⸗

put oĩbꝰ mẽbꝛis coꝛꝑis pꝛincipat᷑ ſic

metis intẽtio cunctis oꝑibus dnatur-
Vnñ intẽtio iudicat hoĩem et talẽ exhi⸗
bet iuditio.q̃lis fuerat intentio qᷓ ꝑ ca⸗
put deſignat᷑ ſᷣm expoſitiõeʒ b. Berũ.
ſuꝑ illud dictũ euangelij.vnge caput
tuũ et faciẽ tuã laua. Ded ꝙ ſuphume
rale humeris circũquaq; coextẽditur.
hoc ſcm innocentiũ foꝛtitudo oꝑm
dſignatur. Humeri quippe foꝛtes ſunt
ad oꝑa ꝑagenda iuxta illud pr̃iarche
iacob. Supꝑpoſuit humeros ſuos ad
poꝛt andũ.et factꝰ eſt tributis ſeruiens
Dacerdos vo nõ dẽt ocioſus exiſtere
ſz bonis oꝑibus quotidie inſudare hm

. — »„ —
. . „ 4. —.—

dicit aplus ad thymo. Jaboꝛa ſicut
bonꝰ miles ieſu xpᷣi. In ſingulis em̃ pa
cienter ſe heat. vt ſic in pacia ſua poſſi⸗
deat aĩiam ſuã. Mabzʒ etiã ſuphumerale
ↄuas coꝛdulas. qͥbus añ pectus ligat᷑:
⁊ hee ſignificant intẽtionẽ ⁊ finẽ.qbus
opus infoꝛmandũ eſt.ne fiat opꝰ in fer
mento malicie ⁊ neqͥcie.ſʒ in aʒimis ſin⸗

ceritatis ⁊ verit atis.j.ad Conꝝ.v. Pe⸗

inde ſacerdos albã induit.que vt plu⸗
rimũ eſt de biſſo vł detela candida in
ſignũ hꝰ. ꝙ ſacerdotes debẽt hr̃e coꝛ
caſtũ ſeu innocentiã vite iuxta illud ec
cleſiaſticix v. Omnitꝑe veſtimẽtatua
cadida ſint. Gicut em̃ biſſus vltela.cã
poꝛem q; nõ habʒ ex natura.ſʒ ex mul⸗
tis tunſioibꝰtrita ꝑ artem adqᷣrit ſic et

caro hoĩs. mũditiã ſeu caſtitatẽ quam

nõ obtinet a natura.multis caſtigatiõi
bus macerata ſoꝛtit ꝑ graʒ. VUnſacer
dos Fm aplin. caſtiget coꝛpꝰ ſuũ.⁊ ĩſer
uitutẽ redigat. ne foꝛte cu alijs pᷣdica⸗
uerit ipᷣe repꝛobꝰ fiat. Deinde ſacdos
cingulo ſeu ʒona cingit qua alba coꝛꝑi
coartat᷑.⁊ tũc a lumbis pcingit᷑.vt ca/⸗

ſtitas ⁊ mũditia ꝑ albã dſignata nullis

ſtimulis diſſoluat. ſmillud luc.xij. Bit

lũ. vri pcin. In lübis em luxuria vnat

Sicut dñs de dyabolo ait. Virt eius
in lumbis eius. ⁊ foꝛtitudo ĩ vmbilico
ventris eius. Job. xl. Debent g lumbi
ſacerdotis pᷣcingi ꝑ ↄtinentiã.⁊ ſuccin
gip abſtmnentis n gres, Zübos pꝛe
cingimꝰ.dũ carnis luxuriã ꝑ ↄtinẽtiã
coartamus. Ocdm alios vo cingulũ
quo alba coꝛpoꝛi coartat᷑.ſignificat q;
ſacerdos debet hr̃e iuſticiã opis cingẽ
tem ⁊ munientẽ caſtitatẽ eiꝰ.vt iuſticia
ſeruata in oꝑe/ↄmendet pur it atẽ pua

tam in caſtitate. OQm̃ vt diẽ gregoꝛiꝰ.

Vaſtitas modicaẽ ſine bono oꝑe.nec

Pꝛimus.

ponũ opus aliqd eſt ſine caſtitate P⸗
hoc ſacerdos ſtolã q leue ⁊ ſuaue iugũ

domini ſignificat.ſuꝑ collum ſuum im⸗

ponit. vt ingum domini ſe ſuſcepiſſe Z

monſtret. Vn cum ſacerdotes ſtolã ſu⸗
ſcipiũt epũs dicit. Accipite iugum dñi
Jugũ em dñi ſuaue eſt ⁊ onus erꝰ leue⸗
Buaue in pꝛoſperis.leue in aduerſis.

MNDuã ſtolam ſacerdos ſibi cũ oſculo im

bontr. ad denotandũ deſideriũ quo ſe
huic iugo ſubiecit Iſta ſtola ꝑ anterio
raſdeſcendẽs.dextꝝ⁊ ſiniſtꝝ adoꝛnat.

q; ꝑ arma iuſticie.a dextris ⁊a ſiniſtꝛis
idd eſt in aduerſis ⁊ in ꝓſperis.ſacerdos
debet eſſe munitꝰ. ſez ne eleuetur in ꝓ⸗
ſperis. ⁊ ne fragatur in aduerſis Debʒ

etiam ſacerdos mediante ſtola. cerui⸗
cem ꝑiter⁊ vtrũq; humerũ.inſignum
crucis in ſuo pectoꝛe Peepare⸗ Blq
gutẽ aliter egerit. excõmunicacoi ſub⸗
laceat. Et hoc ſit ido vt ſacerdos ſe do
minice paſſionis memoꝛiã. in mente de

ſignet habere ſine qua hoc ſacriſtin·.

in memoꝛiã dominice paſſionis inſtitu
tum.non liceat offerre:vt ſicimit ator
dominice paſſionis. mundinnſibi cru⸗
cifixum. et ſe mundo crucifixum exhi/⸗
beat. Crucem poꝛtat in coꝛpoꝛe per
penam abſtinentie crucem poꝛtat in
coꝛde credendo in ſe damna inſirmita

tis aliene. Inſuper ſtola a pectore vſ

q; ad genua pꝛotenditur. vt ſaceroo⸗
tem mitem coꝛde. et humilem eſſe in o⸗

pere extra obere inſinuet. iuxta dictũ
ſaluatoꝛis Math.x. Diſcite a me quia
mitis ſum ⁊ humilis coꝛde. Peine ſa⸗

cerdos manipulum in ſiniſtrum bꝛa⸗
chium ponit. quaſi captus detentuſq;
ne malicia mutet intellectum eius.et
ne ðᷣcipiat aĩaʒ eiꝰ.ſʒ it tioꝛe di a malo
coartatꝰ. etiã diuino amoꝛe cohibeat᷑

— — 2T-——ð

— — — — — —

— — — — —

S –

+ — „ — =—

8
in⸗

me.
78

nom
c
ſih⸗
no

iü⸗
tu
Kor
erbi
.
nica
evſ
ro,
10
cti
qi
/
5
et
lo

N

Tractatus

eius affect? ne tranſeat inſiniſty cõſen
ſum ⁊ perdat iuſticie fructũ et ſiniſtre
maledictionis ſe reddat obnoxium.
com alios vero manipulus penitẽ⸗
tiam deſignat. qua labes et quotidia⸗
nus exceſſus/et vicia humane ↄuerſa
ciõis extinguũtur Et cum hoc manipu
lus ſacerdotẽ amonet habere vigilan
tiam in oꝑe.ne quodã toꝛpoꝛe ⁊ tedio
ipᷣius animus reddat᷑ ad agenda acci

dioſus Eriq ꝑ manipulũ pᷣmioꝝ retri⸗
butio deſignat iux illuꝰ PDs. Veniẽ⸗
tes auũt venient cu exultatioe poꝛtan⸗
tes manipulos ſuos.Et ſiniſtrum bꝛa⸗
chium cui imponit᷑ manipulꝰ vitam 5
ſentẽ figurat. vt quidqͥd laboꝛis et cu⸗
re ſacerdos ꝓ xpᷣi grege in caritate in
hae vita ꝑegerit. ꝓ his ĩ futura patria

ſcom ꝗpꝛiam mercedẽ recipiat retri:

butiõem.qm̃ oꝑa illoꝛũ ſequunt᷑ illos.
oſtremo ſuꝑ omnes veſtes caſila
ꝗ lacerdote induit ſignificans carita
tẽ ſine qua ſacerdos eſt quaſi es ſonãs
et cimbalũ tiniẽs Et recte caritas per
caſulã deſignatur.qꝛ ſicut caſula oꝑit
cetera indumẽta.ſic caritas oꝑit mul⸗
titudinẽ pctõꝝ.vt habetur Jaco. vlt.
Et ſicut hec veſtis cetera veſtimenta

in ſe includit et ↄtinet. ſic pᷣceptũ carni
tatis oĩa ſeripta legis ⁊ ꝓhetaꝝ inclu

S

dit vt dñs dixit. In hac pendet tota

lex ⁊ ꝓphete. Ouꝑ quo beatꝰ augꝰ.di.

Hic tenet qð latet et qð patet in diui
nis codicibꝰ qui caritatẽ ſeruat in mo
ribus De hac caritate apls. ad eoꝛint.
xiij. ſic dicit Aohuc excellentioꝛẽ viã

demõſtro vobis Nam ſi linguis homm

loquar et angeloꝝ.carit atẽ aũt nõ ha
bea factus ſum ſicut es ſonãs et cimba
lum tinniẽs.Et ſi habuero ꝓpheciã.ita
vt nouerim oĩa miſteria et omnẽ ſciam
et ſi habuero omnẽ fioẽ ita vt montes

Ouintus⸗

trãſferam caritatẽ aũt nõ habeã nihil
ſum ·Et ſi diſtribuero in cibos paupeꝝ
omes facultates meas. et ſitradidero
coꝛpus meũ ita vt ardeã caritatẽ autẽ
nõ habea. nihil mihi poeſt. Hec ſiqui⸗
dem caritas eſt veſtis nuptialis. De qᷓ
dicit dñs in euangelio mice quõ huc
intraſti nõ habẽs veſtẽ nuptialẽ Caſu
la eſt lata, cuius latitudo latitudinem
caritatis ſigniſicat q̃ amicũ in deũ di⸗
rigit. et ꝓpter deũ hoſtem nõ excludit
Sropteregmengor dei finis. et le⸗
gis plenitudo caritas.non immerito
nuncupat.teſte ꝓpheta pẽ. cx viijſic in
quiẽte. Ois cõſumatiẽ s vidi fmemla
tũ mandatũ tuũ nimis Item caſula in
extenſiõe bꝛachioꝝ in anterioꝛẽ et po⸗
ſterioꝛẽ ꝑtẽ diuidit᷑.ꝑ qð duo bꝛachia
carit atis deſignant᷑ ſcʒ erga deũ ⁊ er
ga ꝓrximũ Vnde dñs pᷣcepit Hiliges
ons deũ tuũ ex toto coꝛde tuo/et pꝛo
ximũ tuũ ſicut teipᷣm. Ex dictis patet.
ſex eſſe indumẽta ſocerdotis quibus ĩ
officio miſſe ſe cõſueuit exoꝛnare.qua⸗
re aũt hec indumẽta poꝛtat. Dicendũ
ꝙ; hoc eſt rõe officij ꝑtinentis ad ſacer
dotẽ q; ſacerdos habet alios catheci⸗
ʒare qð amictus ſignificat hẽt baptiſa
re qð alba ſigmficat.hẽt pᷣdicare.qð
manipulꝰ ſignificat. hẽt ligare qð cin⸗

gulus ſigniſicat. habet abſoluere. q
ſtola repñtat.et hʒ cõſecrare ꝙ ſtola ſi

gnificat. Et eſt ſciendũ ꝙ indumenta
miniſtroꝛum ſignificant ydoneitatem
que in eis requiritur ad tractandum
diuina et quia quedam ſunt que in om
nibus requirũtur ⁊ quedã requirũtur
ſolũ in ſupioꝛibꝰ q nõ exigũt᷑ ab inferi
oꝛibꝰ ipeo qᷓdã veſtes ſunt oĩbus mini

ſtris cõmunes quedã ſuꝑioꝛibus tm̃.

Hmnibꝰ em̃ miniſtris cõpetit amictꝰ:
Rqð ſignificatur foꝛtitudo ao diuina

—

Liber

officia exẽquenda. Similiter alba qu

ſignincat puritatẽ vite/ et cingulũ qʒ
ſigniſicat rephenſiõem carnis. Dʒ ſub

dyaconus vlterius poꝛtat manipulũ
quo ſigniſicat᷑ abſterſio minimaꝝ cul-
parum qꝛ quaſi ſudariũ poꝛtatur quia

——

ipe pꝛimo admittitur ad ſacra tracta⸗
da. Item poꝛtat tunicam ſtrictã que ſi
gniſicat doctrinã xpᷣiqꝛ ipᷣe adð doctri
nam noue legis annunciandũ oꝛdina
tur. DPyaconꝰ at vltra hoc habet ſto
lam in ſiniſtro humero.in ſignum cuꝰ
axpplicat᷑ að miniſteriũ in ipis ſacramẽ
tis. Gacerdoti aũt in vtroq; humero

ſtola imponit᷑.vt oſtendat᷑ plena po⸗-
teſtas diſpẽſandi ſacramẽta iõ ſtola de
ſcendit vſq; ad inferioꝛa, Habet etia
caſulã qᷓ ſigniſicat caritatem qꝛ ſacrm

ↄſecrat caritatisſcʒ eucariſti. Se ep̃i
vltra illa hutnouem oꝛnamẽta.ſc

ligas.ſandaliaſuccinctoꝛiũ.mitrã.Oal
maticã.tunicã. cyrotecas. anulũ ⁊ ba

culũ.qꝛ nouem ſunt que epipñt vltra

ſimplices ſacerdotes.ſcʒ oꝛdinare vgi
nes bñdicere.baſilicas dedicare. cleri
cos ↄponere.ſynodos celebꝛare. chꝛiſ

ma cõſicere.veſtes et vaſa cõſecrare.

ac ↄfirmare. Per caligas ſignifſicatur

rectitudo greſſuũ.per ſandalia q pe⸗
pes tegũt ſigniſicat ↄtemptꝰ terꝛenoꝝ

Per ſuccinctoꝛiũ quo ſtola ligat cum
alba ſignificat᷑ amoꝛ ſocietatis. ¶DDer
tunicã ꝑſeueratia qꝛ ioſephtunicã ta⸗
larẽ legit᷑ habuiſſe ꝑ quã ſignificat᷑ exx

tremitas vite. Ader dalmaticã ſigniſi⸗
cat᷑ largitas in opibus miſericoꝛdie.
Ader cyrotecas ↄſignat᷑ cautslaĩ oꝑe

ita ꝙ ſic opus faciat ĩ publico ꝙ inten

tio maneat in occulto Mer mitrã ſcia

vtriuſq; teſtamẽti deſignat᷑ iõ duo coꝛꝛ

qua debet coꝛrigere vagos qð ſignifi

Pꝛumus

cat curuitas baculi et pungere lentos
ſeu tepidos qð ſignificat ſtimulus ĩpe

de baculi. verſus. Coꝛrige ſuſtenta iti⸗

mula vagos moꝛbiva lenta. Der anu
lum ſacramentũ fioei deſignat. qua ec
cleſia xpᷣo deſponſat᷑ Ipᷣi em ſunt ĩ ec
cleſia loco xpᷣi Vltra hoc archiep̃i as

huc hñt palliũ inſigne puilegiate pote

ſtatis qð ſignificat toꝛquẽ aurea qua
ſolebat legitime certates accipe Vtꝝ

aũt ſacre veſtes refici pnt qñ rumput
ita vt de nouo nõ ſit opus eas ↄſecre·

rñdet bern.in glo.ſuꝑ ca. Quid in dvdu
bijs. ex. de ↄſe.eccĩe. Et dꝛ ꝙ filum vel
pannꝰ nõ cõſecratꝰ pᷣt apponi cõſecra
to.nec eſt opus noua cõſecratiõe cõſe

crari Et alanus dic q q;diu remanet

foꝛma ſacre veſtis eã iterato cõſecrari

nõ optet licet ꝑ ꝑtes ples reficiat. De

cus aũt ſi foꝛma ſaluat vel mutat huic
coõcoꝛdat hoſtieñ.in glo.ca.pᷣallegato

—

Quio aut agẽdũ ſit qn vetuſtate ſunt

coõſumpta. vtn ad alios vſus ſint ↄuer
tenda. de hoc dicetur in caplo ſequẽti:

Capitulũ ſcom De inſtrumentis

co officium miſſe requiſitis

Mſtrumenta cõcurꝛentia ad officium
miſſeꝑagenoũſunt plura ſcʒ domꝰ⸗ vl
ecciĩa altare calix coꝛꝑale et lumen. Ct
3 his q;uiſ aliq̃liter. dictũ ſit ĩtractatu
Sce denti. tñ aliqua in ſpeciali de his

—

iunt dicẽda Et pꝛio de eccia Añ dicco
ꝙ miſſa nõ debet celebꝛari niſi ĩ eccia
coſecrata ſi fieri pᷣt vel ſaltem in altari

conſecrata. vel ſi hec non habent. tũc

2d minus habeat parua tabula conſe

crata. In neceſſit ate tñ miſſa celebꝛa⸗

ri põt in tentoꝛijs ſcilicet in itinere vel
in exercitu honeſto dummo tamenba

beatur ibi paruatabula vt dictũ eſt

ſe

num
yl
ſt
ehis
dico
eluu
ic
ſſe
649

veel

ſe

2

Tractatus

cetera inſtrumenta ſeu oꝛnamenta ne
ceſſaria. He aſe⸗ diſ. ..ca. Concedimus.
et c. 9iſſa. Debet etiam miſſa celebꝛa

ri ſupꝛa terꝛam ſolidam.et nõ in mari⸗
vel in flumninibus tempeſtate imminẽ⸗
te ne fieret ſanguinis effuſio vł coꝛpo

ris xp̃ᷣi indebita motio. Moteſt tñ in⸗
troitus miſſe ibi dici. Hebet aũt eccĩia

ꝓpter quattuoꝛ cõſecrari Pꝛimo pꝛo⸗

pter reuerentiam illius qui realiter in
hoc ſacramento continet᷑. de ↄſeẽ. diſ.

Eccĩaꝝ cõſecrationẽ. Secundo pꝛo⸗
pter hmõi loci efficatiam qꝛ in templo
antique legis erat aliqua virtus. vt

habet᷑.ij macha,iij. Mõ minus ergo in

eccleſijs Tertio ꝓpter angeloꝝ frequẽ
tiam ⁊ demonũ terꝛoꝛem et excluſioezʒ
Quarto opter infoꝛmatiõem deuoto
rum.qui perpendere debent ea q̃ ma

terialiter agunt᷑ ſpũaliter in ſe cõple⸗

ri · Quantũ ad altare dico.qꝙ quatuoꝛ

ſunt eius conditiões. IPꝛimo ꝙ ſit la⸗
pideum.et hoc pꝛopter tria DBDꝛimo/⸗/

pꝛopter xpᷣi ſepulcri lapidei repᷣſenta
tiõem Scdo ꝓpter ipᷣius xpᷣi ſigniſica
tionem qꝛ altare ſigniſicat xpᷣm quipe
tre comꝑatur.j.ad coꝝ.iiij. Ietra aũt
erat xpᷣc Tertio pꝛopter materie ↄdi⸗
tionẽ qꝛ cõmunis eſt et vbiq; inuenit

Scda cõditio eſt ꝙ debet eſſe ↄſecra⸗

tum qꝛ eius ↄſecratio ſignificat conſe⸗/
cratioem xpᷣi. De qua pſalmiſta. Vn⸗

xit te deus deꝰ tuus oleo leticie. P⸗

xliiij Tertia cõditio ꝙ debet eſſe com
poſitum ex ee e. et ſtructura vel ca

pſula quadam ęt ſignificat vnionẽ di⸗
uine nature et hůane Quarta ↄdicio
ꝙ ſit integrum et nõ motũ De fractu⸗
ra tñ eſt diſtinguendũ qꝛ aut eſtenoꝛ⸗

mis.eęt tũc conſecrari debet.aut eſt mo

dica et inxta extremitates. et tũc non
debet cõſecrari. Sed de motione eſt

᷑ꝙᷓ debet eſſe de panno lineo moo Xñ

Quintus.·

ſcienpũ ꝙ ſilapis motus fuerit de cap
ſula ſua.tũc cõſecrari debet.qꝛ conſe⸗
cratio fit in cõiunctiõe lapidis ⁊ ſtru⸗
cture Et ideo dicunt quidam ꝙ altare
poꝛtatile ſi amotum fuerit a ligno ſeu
a capſula tunc cõſecrandum eſt. Hoc
credo intelligendũ qñ lapis eſt ſinu
conſecratus cum ligno.ſi aũteſſet con

ſecratus ꝑ ſe vt fiebat antiquitus non
eſſet bis conſecranoũ ſcdᷣm quoſdam-
Quantũ ad calicẽ qualis eſſe debeat/
ſciendũ ꝙ debet eſſe aureꝰ vel argen⸗
teus vel ao minꝰ ſtanneꝰ et hoc ꝓpter

eoꝝ puritatẽ et ſoliditatẽ õ aũt debʒ
eſſe de cupꝛo vel de ferꝛo.qꝛ hec duoõ
rubiginẽ cõtrahũt nec ex ere aut auri
calco qꝛ etiã rubiginant᷑ et ad fomitũ
inducunt. Dec de vitro aut criſtallo.

ꝓpter frangibilitatẽ qꝛ de facili frägũt

Nec de lapide ꝓpter ineptitudinẽ ma⸗

terie. NMec de ligno qꝛ poꝛoſum eſt et

poſſet in poꝛis de ſanguĩe xpᷣi aliquid

diſ.j. Quantũ ad coꝛꝑale diceudũ eſt⸗

8
1
—
. „

„.

in epla ſilueſtri pape de ↄſec.diſ.j.ca
Coõſilio.ðꝛ ¶õſilio oĩm ſtatuimꝰ vt ſa
criſiciũ altaris nõ de ſerico pano/aut

tincto quiſ q; celebrare pᷣſumat ſed in
puro lineo ab epᷣo ↄſecrato ſicut coꝛ:
pus xpᷣi in ſindone mũda ⁊ linea ſepu1
tũ fuit Et hoc ↄpetit ſignificatiõe qꝛ ſi-
cut talis pannꝰ multis tunſiõibus ⁊ ꝓ
cuſſiõibꝰ parat᷑ ſic etiã xpᷣc młta ⁊ plu
rima ſuſtinuit ĩ hac vita. Ged dubiũ &ẽ
q̃d agendũ eſt de lignis eccĩe ↄſecrate
et de ſacris pãnis qñ antiquant᷑ DHicẽ
dũ ꝓꝙ ligna eccie ↄſecrate pñt poni in

gliã ecciam vl in alio loco honeſto vl

vſu ſili plta ĩ ca.doꝛmitoꝛio łrefecto⸗
rio. vt igloea ign de ſe. di j · et

i vineis aut hmõi

ñ dñt poniĩ coqͥna f.

Alſ.
Celent

G Parms

—— . 2

De pãnis aũt ſicut ſunt palleẽ altaris

coꝛtine eccĩe.veſtimenta miniſtroꝛum

ſiue ſacra vaſa.nõ debent conuerti in
vſum laicoꝝ vel ao/ꝓphanos vſus.ſʒ ſi

aliqua veſtimẽta ſacra vel panni ſint
vetuſtate conſumpta/debent cõburi⸗
et cineres recondi ſub baptiſterio. vł
in pariete eccie.aut alio loco tuto.ne

ab incedentiũ pedibus ↄculcent. De
lumine vero dicit Hoſtiñ/qꝙ ſine lumi

ne non debeat miſſa celebꝛari. VUñ e
uitici. vi. ca. Jgnis in altari meo ſemꝑ

ardebit. Cuiꝰ ratio eſt. qꝛ ille ibi ſacra⸗
mentaliter exiſtit.qui de ſeipſo dixit-
Joh. viij. Ego ſum lux mundi.Et de

quo ſune on Luc.i.Lumen ad reuelati

onem gentium. et gloꝛiam plebis tue
ſraefcl. ..

2

AIncipit liber ſecunouns

de pꝛima parte/ ſeu de

puimo libꝛo huius to⸗
tius laboꝛis/ſcʒ de qui

buuſdam pcedentibus
diſponentibus / ad dominici coꝛpoꝛis
tractatiõem et ſumptiõem/et de ipᷣo
ſacramento coꝛpoꝛis xpi ſcom ſe.⁊ de

ipa miſſa in generali/que omnia pꝛo⸗

hemialiter ſeu introductoꝛie ſunt pꝛe⸗

libata.iam qᷓntum ao libꝛum ſecundũ.
officium mille in ſe et in ſuis ꝑtibus ſi-

gillatim et diuiſim/ vna cum geſtibus

ſacerdotis/ reſtat declaranduquibuas
expoſitis et declaratis/ clare appare⸗

bit que ſint perficientia ſacramentum

coꝛpoꝛis xpi Et q; off cium miſſe ſcom
quoſdam tm in tres partes diuiditur.
ſcʒ in partem pꝛeparatoꝛiã.inſtructoꝛi

Fpeditus per deigr̃aʒ

am. et oblatoꝛiam. Pars inſtructoꝛia
incipit ab epiſtola. ⁊ terminat᷑ in offer
toꝛio.Et pars antecedens epiſtolã eſt
pꝛeparatoꝛia. Oblatoꝛia vero pars in
cipit in offertoꝛio. et terminat᷑ in fine
miſſe Yoeo illam diuiſionem cauſa bꝛe
uit atis ſequẽdo/hunc libꝛum ſecundũ

diuidam in tres tractatus Quoꝝ pꝛi⸗

mus erit de parte pꝛeparatoꝛia Becũ
dus de inſtructoꝛia Percius de obla
toꝛia. Lractatꝰ pꝛimus xj.ca.ↄtinebit.
De debita miniſtri diſpoſitioe et eius
pꝛeparatiõe capitulũ pꝛimũ
De introitus allegoꝛica et etiam tro⸗
pologica ſigniſicatiõe caplin ſcõm.
De laude ſancte trinitatis /ſcʒ gloꝛia
patri capitulũ terciũ

De At ſ u altaris capitulũ quartum.

e oſculo altaris et de ſigno crucis⸗
capitulum quintum.

De tranſlatiõe ad dexteram partem

gltaris et de libꝛi apertione ca.ſextum

De cantu angelico/ſcʒ gloꝛia in excel
s et de eiꝰ expoſitiõe.et quare ĩ miſſa
beate virginis in hoc cantico interpo
nitur / ſpiritus et alme oꝛphanoꝛum.
capitulum octauum
Quare non ſemper canitur gloꝛia in
excelſis caplin nonum 2
De ſalutatione ſacerdotis ſcilicet.do
minus vobiſcum et de collecta capitu
lum decimum
De numero collectarumet de conclu
ſione earundem capitulũ vndecimũ

Ryri eleyſon caplin ſeptimũ.

— — — —

— —

1o

mn.
s,

men
m

cc
iſſa
mo
m.

,0
pen

nchu

Tractatus

ſttri diſpoſitiõe et eiꝰ pꝛeꝑatiõe.

DDOD debitam miniſtri pꝛepa⸗
Mꝛimũ eſt manuum lotio.Et hoc pꝛo
pter duo. Pꝛimo vt mũdus accedat
ad tangenoũ coꝛpus xpᷣi.qꝛ ſi munde
debet tangi panis materialis milto foꝛ
tius ille pams celeſtis Secundo quia
ſignificat ablutionẽ mentis ꝑ contri⸗
cionis amaritudinẽ Juxta illud yſaie.
pPmo.Lauamini et mudi eſtote. Secũ
ↄum qð requirit᷑ eſt pectinatio.ꝓpter
duas cauſas. MDꝛima eſt literalis / ſcʒ
qꝙ pili decenter oꝛnẽtur ⁊ ſtent bene
foꝛmati.et ne aliqui cadant ſuꝑ ſacriſi
eium. Becũda cauſa eſt magis miſtica
ꝛ ſacra ſcriptura per pilos noſtros
intelligit cogitatiões noſtras innume
rabiles/que tũc debent eradicari Ju
xta illuo Aqie.xvij. ITluferte mala co
git ationum de coꝛdibus veſtris. Et

Deutro.x vij.luferes malũ de medio

Tercimnm eſt quoꝛundã pſalmoꝛũ oꝛa⸗
tio.qᷓntum ad illos pᷣcipue qui dicunt
officium romanũ/qð linus papa inſti
tuit.ſcʒ Quã dilecta. Benedixiſti dñe
Inclina domine.Credidi:et De pꝛo⸗
fundis. Et dicunt᷑ quinq; pſalmi ſcom
Innocenti. vt ſi quis quinq; ſenſuum
traſgreſſione aliquio ↄmiſerit. quinq;
pſalmoꝝ oꝛatiõe detergat. Et dicunt
iſti ſingulariter qꝛ in quolibet illoꝛum
fit recoꝛdatio de his.que ſpectant ad
hoc ſacriſicium vel ad remiſſionẽ pec⸗
catoꝛũ. In pꝛimo de altaris offitio cũ
ðꝛ altaria tua domine virtutũ. In ſe⸗
cundo de miſericoꝛdie dei oſtenſione.
cum ðↄꝛ. Oſtende nobis vomine miſe⸗
ricoꝛdiã tuam Intertio de adoꝛatõe
Venient et adoꝛabũt coꝛã te domine⸗/

Capitulũ pꝛimũ.De debita mini

ratioeʒ quattuoꝛ requirunt

MPꝛimus

In quarto de deuota oblatiõe cum ðꝛ
Calicem ſalutaris accipiam et nomen
domini inuocabo. In quinto ðe finali
redemptiõe.cum ðꝛ. pud dominum
miſericoꝛdia et copioſa apud eum re⸗
demptio. Quartum qs ibi concurꝛit.
eſt ſui et populi cum aqua benedictꝗ
aſperſio/ et pᷣcipue in die dominico.
Vbipꝛimo videndũ eſt ex quibus de
beat conſtare aqua benedicta. Et di⸗
cendũ ꝙ debet conſtare ex aqua et ſa
le. Sai aũt ſignificat diſcretiõem ſa⸗

cerdotis. Vnde in antiqua lege in ſa⸗

crifitio ſal imponebat᷑. In immerſiõe
aut ſeu in immixtiõe ſalis cum aqua.
tres cruces fiunt.ad denot andum qꝙ;
totũ a ſancta trinitate ꝓcedit.aqua
vero ſignificat populũ. Vnde poẽ.
que multe / populi multi. De modo
aũt aſpergendi cũ aqua benedicta eſt
ſeiendu.ꝙ pꝛimo debet aſpergere al⸗
tare qð ſignificat xpᷣm.ad effugandũ
demones ab illo.a quo ad populũ gꝛa
tia diriuatur. poſtea populus debet
aſpergi pꝛopter tria. Pꝛĩo ꝓpter de⸗
momun expulſionẽ. Becundo ꝓpter
venialium deletionẽ Tertio ad men⸗
tis ſatiſſactiõem.de ↄſec.di.iiij.c. Me
quaq;. Quid autem debeat cantari in
aſperſiõe ſciendũ.ꝙ a feſto pentheco⸗
ſtes A feſtum paſche debet can⸗
tari 2lſperges me dñne ꝛc.cũ verſu mi⸗
ſerere mei deꝰ. In quo petimꝰ graciã

iuſtificantẽ dicendo. lſperges me. id

eſt aſpgas me.qꝛ hebꝛei nõ hñt optati

uum modum Geod pꝛo eo vtunt᷑ futu
ro indicatiui modi ſequitur. yſopo et
mũdaboꝛ. hic loquit᷑ de mũdatiõe ſpi

rituali gmodũ emũdatiõis coꝛpꝑalis.

Abi ſeiendũ ſcom dlug. ⁊ glo. ſuꝑ ver
ſum aſpges me. pſal. lLq yſopꝰ ẽ herba

humida et medicinalis raoicihus ſut

Liber.

adherens ſaxo ·et ſcom medicos. pul⸗

mones in quibꝰ eſt inflamatio ꝓpur⸗

gat. Ideo dicit TNugꝰ. Eſto humilis in

humili deo tuo.et aſpergeris yſoꝑo.et
humilitas xpi te mudabit. et omnẽ in⸗
flatiõem ſupꝑbie tollet.et ita pulmonẽ
purgabit. dum fixus ſis in radice ca⸗
ritatis Item Leui xiiij. habet quõ le⸗
pꝛoſus mũdandus aſpergebat yſopo
intincto in ſanguine paſſeris ita ꝙ yſo
pus erat tanqᷓ; aſperſoꝛiũ Conſtat aut
ꝙ peccatũ eſt lepꝛa ſpũalis. Sicut er⸗
go coꝛꝑalis yſopus intinctus in ſan⸗

guine paſſeris.valuit ad emundatioõeʒ

lepꝛe coꝛpꝑalis.ſic humilitas in radice
caritatis fixa id eſt in xpᷣo.et tincta in
eius ſanguine ꝑ efficatiam paſſiõis eiꝰ
mundat nos a lepꝛa ſpũaliſcʒ a pecca
to. Juxta illud elgo Hebꝛe. ix. Si
ſanguis hyrcoꝝ ⁊ thauroꝛum ⁊ vituli
aſperſus inquinata ſanctiſicat. qᷓnto/
magis ſanguis xpᷣi/qui ꝑ ſpũmſanctũ
obtulit ſeipᷣm immaculatũ deo/emun⸗
dabit conicientiã noſtrã ab oꝑibꝰ moꝛ
tuis. Conſtat aũt ꝙ hoc fecit ꝑ maxi⸗
ij Humiliauit ſeipᷣm facius obediens
vſq; ad moꝛtem Vnde hãc humilitatẽ
cum memoꝛia paſſiõis xpᷣi habentes⸗
beatus petrꝰ vocat electos ſcom pꝛe
ſcientiã dei patris / in iuſtiſicatiõeʒ ſpi
ritus/ in obedientiã et aſperſionẽ ſan
guinis ieſu xpᷣi. Pꝛima pe.pꝛimo. Eſt
ergo ſenſus. quaſi diceret ſcom gloſaʒ
Incerta et occulta ſapientie tue mani

feſtaſti mihi.et ita certius. ꝙ aſperges
me dñe yſopo id eſt virtute humilita⸗

tis / fixa in radice caritatis inxpo ⁊ in
tincta in eius ſanguine/a quo habet
efficatiam.ſicut omia ſacramẽta euca

riſtie efficatiam hñt a paſſione xpᷣi. et

ſic mũdaboꝛ a lepꝛa peccati. Et notat

mann huilitatẽ. Juxta illud ad TOhlli.

Innoceéntius in pꝛima particula tria-
ſcilicet. in redemptis pluralitatẽ.in re
mptiõe humilitatem. atq; in revem/

ptione vtilitatem. Oluraliras in redẽ

ptis innuitur cñ dicitur ꝛlſperges me.
Auoo enim aſpergitur i multis locis
circumfundit᷑.pꝛopter qð veritas ait
Hic eſt ſanguis meus nouiteſtamenti
qui pꝛo multis effundetur ĩ remiſſiõeʒ
peccatoꝝ. Math xxiij. Humilitas in
redemptõe deſignat᷑ cum dicit᷑ yſopo
Quia humilis et medicinalis heroaẽ

chꝛiſtus Ohꝛiſtus enim per ſuam humi

litatem / fidelibus ſuis tribuit ſalutarẽ
medicinam. Vnde dicebat . Dilcite a
me quia mitis ſum et humilis coꝛde.
Math. vij. Vriucas in redemptione

axpparet cum lubditur. et mundaboꝛ ſu

per niuem. Quonia ſicut apoſtol? ait
languis eius emunoabit conſcientias
noſtras ab operibus moꝛtuis. vbi ſu⸗
pꝛa. Cum igitur audis AWUſperges me
domime yſopo et mundaboꝛ. in aſper

ſione ſanguinis xpᷣi paſſionem intelli⸗

ge Deinde lauabis me. ibi ſubdit emũ

dationem que fit in aqua baptiſini / vl

in penitentie lotione. Quia vt dicit
Innocentius Qum audis lauabis ine
et ſuper niuem dealbaboꝛ:in ablutiõe
aque baptiſmi/ſacramentũ regenera
tionis agnoſce. vt ſit ſenſus ſcom glo.

Aauu me aqua baptiſiniid eſt ſicut in
baptiſmo lauas fideles tuos tempoꝛe

gratie. ita nũc lauabis me aqua ſaluta

ris penitentie. Et illa aqua eſt gratia
dei que in anima efficit penitentiã fru

Efſundam ſupꝛa vos aquam mundã

et mundabimini ab ommibus inquina
mentis veſtris · Et tanguntur hic tria
ſcom Innocentium ad effectum ba⸗

ptiſmi pertinentia / ſcilicet remiſſio

— 4 ———

——— — — — -----——

nbe
Go

Tractatus

culpe.deletio pene.⁊ infuſio gratie pᷣ⸗

mnum notatur cũ dicitur.lauabis me.
Gecundum cum additur. dealbaboꝛ:
Tertiũ eum ſubditur:ſuper niuem id
eſt incõperabiliter vt dicit glo. Can/
doꝛ enim ſpiritualis/ incõperabiliter
maioꝛ eſt qᷓ; coꝛpoꝛalis.vñ ?lpoẽ.·vij.
dicit Lauerũt ſtolas ſuas.⁊ dealbaue⸗
runt eas in ſanguine agni. Et vſaie pꝛi
mo dicit. Gi fuerĩt peccata veſtra vt
coceinũ /quaſi nix dealbabũtur.⁊ ſi fu
erit rubꝛa quaſi vermiculus/ velut la⸗
na alba erũt vt notat hic Alugꝰ.q ſan

ctiſic loti dealbati/recte poſſunt di

ci vẽſtis chꝛiſti ſine macula⁊ ſine ruga

Vnde veſtis xpᷣi in monte tanq;ᷓ deal

bata refulſit OMathei.xvij. Joeo ſigm
ficat eceleſiã ab omni macula mundam
Vnde apoſtolꝰ ad epheꝰ.v. Rpc dilex
it eccleſiama ſemetipᷣm tradidit pꝛo ea
vt illam ſanctificaret/mũdans eam la

uacro aq̃ in verbo vite: vt exhiberet

ſibüp̃i gloꝛioſam eccleſiam nõ haben⸗

tem maculã aut rugam aut aliqͥd huiꝰ⸗

amodi. ſed ut ſit ſancta⁊ immaculata.
Sequitur verſus Miſerere mei deus
vnde Alugꝰ. Qui magnam miſericoꝛ⸗
diam depcatus eſt. magnam miſeriam

confitetur. Ubiſciendũ. ꝙ; ↄfitetur ſe

miſeram creaturam.et deũ miſericoꝛ⸗
dem creatoꝛem ⁊ ſic cõfitetur quattu

oꝛ. ſcilicet duo in ſe.ſcʒ miſeriã ⁊ natu/

ram In deo duo ſcilicet.omĩpotentiã
a clementiam. Miſeriã confitetur cũ
dicit.miſerere.naturã cũ dic.mei.oĩpo
tentiã cũ dic.s.clementiã cũ dic.ſecũ
dum magnam miſericoꝛdiã tuã.quaſi

dicat. Narcat u Ncregn n⸗

ſericoꝛs miſerie. vnð Ilugꝰ. Gubueni

graui vulneri.ſcdðᷣm magnã medicinã

tuã. Graue eſt quod habeo.ſed ad omi

potentem cõfugio. de meo tam letali

Wꝛimus!

vulnere deſperarem. niſi tantũ medi⸗
cum reperirem. Et dicit miſerere mei
deus. quaſi diceret.tibi pꝛopꝛiũ eſt mi
ſereri ⁊ parcere.quia natura tua miſe//

ricoꝛdia eſt.⁊ tu ſolug peccara dimit /
uis poteſt pec

tis.iuxta illð Luce.v.
cata dimittere niſi ſolꝰ ds.quaſi dicat
nullus. Et bene dicit ßm magnã miſe /
ricoꝛdiã tuã.⁊ nõ dicit ſecunoũ legis
iuſticiaʒ. quia Leui.xx.dicitur. Moꝛti
adiudicabunt᷑ mechus et adultera.Et
quãuis foꝛte rex dauid huic pene ſub/
iaceret.licet per nuliũ hominẽ ſibi in/
fligi poſſet talis pena cum nõ haberet
talem iudicem ſuperioꝛem ſe.nouit ta
men ſe quantũ ad viuinam iuſticiã di/
gnũ eſſe pena grauioꝛi. Ideo cõſugit
ad miſericoꝛdiã dei. Innocentiꝰ 9i⸗
ſerere mei deus.quia miſericoꝛdia tua
plena eſt terꝛa.⁊ miſerationes tne ſuꝑ
omia opera tua. O q; delectabilis ſer
mo. ſuauis locutio. dulce verbum.⁊nè
ceſſariũ peccatoꝛi.vtile miſero.⁊ con⸗
gruũ penitenti. NPec ſemel/ ſeo ſepe cũ
omaritudinẽ cogitãdum. cũ doloꝛe di

ſternendũ.⁊cum lacrimis iterandum.

ex toto coꝛð.ex tota mẽte.ex tota ani

ma.ex totis afſectibꝰ.⁊totis viſteribꝰ
tuis.totis meoullis.cũ ſuſpir ijs ⁊ ſin/⸗
gultibus atq; lamẽtis exclamadũ / ſtʒ

miſeꝛere mei ds.Al paſca vo vſq; ad pẽ

thecoſten cãtatur. Vidi aq;. ⁊ eſt ſum

ptum de eʒech. ca. xl vij. Un ibi duo ſi⸗

Snificãt ſcʒ redẽptio ꝑ paſſionem.⁊ ſa
tiſſactio per ſacranentoꝛum inſtituti
onem. Et ideo illo tempoꝛe cantatur
quod eſt pꝛopinquũ paſſioni/a ſatiſſa

ctioni/et vſui baptiſini/quod fiebat

antiquitꝰ ſabbato ante paſcha et pen
tecoſten. de conſecra.diſ.iiij.capitulo
baptiſnicc.

Liber.

Capitulũ ſcm De introit?
allegoꝛica ⁊tropologica ſi⸗
gnificatione.

ceptio miſſe tres habuit vaꝛietates
olim. Iliquando em̃ a lectione incho⸗
abatur.ſicut hodie fit ĩ ſabbato paſehe
Moſtea celeſtinus papa pᷣmus / pfſal⸗
mum decãatari ad introitum miſſe inſti
tuit. vnde adhuc vnus verſus eiuſdẽ
pſalmi anthiphonatim ad introitũ cã
tatur: Secundo ex oꝛdinatione beati
gregoꝛij/ qui anthiphonas ad introi⸗
tum modulandas cõpoſuit.⁊ cumcan
tu oꝛdinauit. t de conſe.diſ.pᷣma di⸗

citur. ꝙ philogius papa ꝓpter tedium
cantanciũ/ et grauitatẽ/ ꝓpter mul⸗

titudinem pſalmoꝝ/oꝛdmmauit ꝙ de il
lis pſalmis ſumeret᷑ aliqua pars/m q̃ᷓ
intentio pſalmiſte explicaret᷑.ſicut eſt
introitus cõmuniter/a verſus/⁊ gra
duale. offertoꝛiũ. et cõmune: Antroitꝰ
miſſe in duplici ſunt differentia. Aliqͥ
ſunt regulares.aliqui nomĩantur irꝛe
gulares. Iie qulares ſunt qui accipiñ⸗
tur de pſalmis / vt ſunt iſti introitus.
Ildte leuaui. Dixit dñs ad me.Et pꝛo
maioꝛi parte / ipſi introit? de pſalmis
ſumũtur. Cuius vna cauſa ſᷣm yſidoꝝ
eſt iſta. quia iſte liber pſalmoꝛũ quaſi
cõcluſiue. continet in ſe totam ſacram
ſcripturã. quia in eo ſcribitur pᷣmium
bonoꝛũ ut ibi gratiã ⁊ gloꝛiã dabit do

minus: Ouppliciũ maloꝛũ / ut ibi veni

at moꝛs ſuꝑ illos Pꝛofectus vᷣtutum
ibi. unr de virtute in virtutẽ . Itẽ
ibi deſcribit̃ ꝑfectio oꝑationum / Ybi

expecta dñ̃m: viriliter age. Vita eter .

na beatoꝛũ / Jbi. Credo vidare bona
domini in terꝛa viuentium: Specula
tio ſuꝑnoꝛũ / ibi placebo domino in re
gione viuoꝛũ. Et cum hoc liber ille ha

re intrat.
nam. ad officium miſſe intratur: Et eſt

ſcdus

bet modũ loquendi narꝛatoꝛiũ.oꝛato
rium. ⁊ inuocatoꝛiũ. Et verſus facile

et apte / omnibus feſtis ⁊ cuilibet ma⸗
terie ac tempoꝛi/ ſunt applicabiles. R

liga cauſa eſt. qͥa pſalmiſta anthonoma⸗
tice id eſt ꝑ excellẽtiam. pꝛe ceteris de
incarnatione dñi⁊ de ei paſſione pꝛo
phetauit. Irꝛegulares introitus ſunt
qui ſᷣm varietates ſolennitatum ex

diuerſis locis ſacre ſcripture.preter⸗
qᷓ; de pſalmis excerpti ſunt ⁊ copoſiti⸗

vt ibi. Vliri galilei.de actibꝰ apoſtolo⸗

rum. Ouer natus eſt nobis.de yſaia⸗
⁊ ſic de alijs.Et dicit᷑ introitus ab in
troeundo. eo ꝙ dum illa anthiphona
cantatur.ſacerdos celebꝛaturꝰ ad alta
lquia ꝑ ip̃am anthipho⸗

ſciendum de introitu regulari.ꝙ ſip/
mus verſus pſalmi eſt introitus.tunc
gliquis de ſequentibꝰ verſibus eiuſoẽ
pſalmi erit verſus ipiꝰ introitus:ver⸗
bi gratia. Dꝛimꝰ int roitus in aduen⸗

tu dñieſt. aote leuaui Huius verſus ẽ
vias tuas domine demonſtramihi.
Sic poteſt de ↄſimilibꝰ ſuo modo de⸗

clarari. Gi vero introitus nõ eſt pᷣmꝰ

verſus pſalmi. ſed aliqͥs alius de ſequẽ
tibus.tunc pᷣmus verſus ipᷣius pſalmi
erit verſus ipᷣiꝰ introitus.vt in pꝛima
miſſa nat alis vomini introitꝰ eſt Ho⸗

2

minus dixit ad me.⁊ vſus: Muare fre

muerũt gentes.⁊ hoc fit ad deſignan⸗/
dum vnionẽ ⁊ ↄnexionem capitis ſcʒ
chꝛiſti.et ſui coꝛpoꝛis miſtici ſcʒ eccle⸗

ſie. SZed quia officium miſſe. pꝛincipa

liter ⁊ de per ſe xpᷣm reſpicit.et cũ om
nia facta chꝛiſti.a pᷣncipio vſq; ad finẽ
agd memoꝛiam ⁊ ſpecialiter in miſſa de
bent reuocari:igit᷑ ſcᷣm expoſitoꝛes.
per introitum repᷣſentat᷑deſideriũ ſan
ctoꝝ patrũ:⁊ ſuſpiria eoꝛũ de aduẽtu

— DW

—

Fractatꝰ:

chꝛiſti in carnem. hoꝛus intonans ⁊

cantãs introitum mititudinem deſig⸗

nat ꝓphetarum.⁊choꝛũ ſanctoꝝ patꝝ
aduentum xpᷣi cum multis ſuſpirijs et
gemitibus expectantiũ ⁊ dicentium:

Fmitte domine agnum dvñatoꝛem ter

re.de petra deſerti ad montem filie ſy
on.Et iterum. Veni domine ⁊ noli tar
dare.relaxa facinoꝛa plebis tue.Quo
rum deſideria dominꝰ nota fecit diſci⸗

pulis ſuis dicens: Beati oculiqͥ vidẽt
que vos videtis.multi em̃ reges ⁊ pꝛo

phete voluerũt videre que vos vide

tis. et audire que vos auditis.⁊nõ vi
derunt neq; audierũt. Auce.x. Et iðo
in pᷣma dñica aduentꝰ.in qua aduẽtus

domini in carnem ab eccleſia recolit᷑ ·
introitus in ꝑſona ſanctoꝛũ patrũ ſic
intonatur. Ad te leuaui animã meam⸗
Beo repetitio introitus.multiplica⸗
tionẽ deſiderij ⁊ clamoꝛis illiꝰ inſinu⸗
at. Vnde yſaie.xx viij. Manda reman
da:expecta reexpecta:modicũ ibi.ino
dicum ibi.Et abac.ij.dicit᷑ · Et fimoꝛã
fecerit expecta eum.quia veniens ve

niet ⁊ nõ tardabit. Vel ſcom alios in⸗

troitus ido reſumit᷑.quia tam pᷣceden
tes xpᷣm ſcʒ patriarche ⁊ ꝓphete: qᷓ; ſe⸗
quentes ſcilicʒ apoſtoli ⁊ euãgeliſte ⁊

alij cõcoꝛdes ſunt de fide chꝛiſti:qꝛ; tur
ba que pᷣcedebat ⁊ que ſequebatur cla
mabat dicens. Oſanna fili dauio.Ma

thei xxj. Verſus vero introitus/ qui
qdamodo vt plurimũ videtur altius
ſonare / illius deſiderij clamoꝛis deſi

Var immẽſicatẽ. Vndð qͥdam dicebãt

Atinam dirumperes celos et deſcen⸗
deres. Alij. Mitte qᷓʒ miſſurus es. Et

pſalmiſta. Homine inclina celos tuos
deſcẽde.Oecundũ alios vero intro
itus cuiꝰcantus eſt grauioꝛ ⁊ innoluti
oꝛ.deſignat exultationẽ ſanctoꝝ patꝝ

gnte legem de aduentu chꝛiſti. VUnde
ſaluatoꝛ. Abꝛaam exultauit videre di

em meum: vidit. ⁊ gauiſus eſt. Johis.

viij. Verſus vo cuius cantus clarior

eſt planioꝛ.expꝛimit deſideriũ ꝓphe⸗

tarum ſub lege. qð ex clarioꝛi noticia
pꝓceſſit. Geo repetitio introitus deſi⸗
gnat exultationẽ patrũ nouiteſtamẽ⸗
ti.de ĩcarnationẽe xpᷣi: qui ↄmemoꝛan⸗

tes ⁊ ad memoꝛiã reuocates.⁊ repetẽ
tes ſuſpiria patrũ veteris teſtamenti
recurꝛunt ad antiquas ſcriptuꝛas pꝛo
teſtimonio chꝛiſti incarnati.

ſancte trinitatis ſcilicʒ glia

patri.

Au1ls ſancte trinitatis que in
hboc cantico ſcʒ gloꝛia patri
expᷣmitur.inter intꝛoitum⁊

eæius repetitionẽ poſt vᷣſum interponi
tur ⁊ decãtatur. ad ↄfutationẽ erꝛoꝛũ

arꝛij ⁊ neſtoꝛij hereticoꝝ.qui dixerunt

ſpiritũ ſanctũ nõ eſſe equalẽ in gloꝛia:
eri⸗ filio. ſed eſſe ſeruũ patris ⁊ filij

Legitur em̃ ꝙ ad petitionẽ damaſipa
pe. beat? Pierer glorl patri compo
u8

ſuit. ⁊ ie damaſus papa ad miſſam cã

tari inſtituit ⁊ pᷣcepit Vt igitur pr̃em

filium ⁊ ſpiritũ ſanctũ.eqlem gloꝛiã

amaieſtatẽ credamꝰ habere. Jdcirco
gloꝛia patri ⁊c ſic miſſe adiungitur. vt
ſit ſenſus cõtra arꝛiũ. Inde ſit par ho⸗
noꝛ patri filio ⁊ ſpiritui ſancto.ſicut

erat ei gloꝛia in pᷣncipio. id eſt anteqᷓ;

angelica humana natura laberetur.-
qñ eum laudabãt aſtra matutina: qlis

gloꝛia nuc eſtei a beatis. ⁊ erit inper⸗
petuũ el quaſi ſic dicat. q;uis deus
pater genuerit filium. ⁊ fili eiꝰ hoimno
factus ſit ⁊ ſpũs ſanctus miſſus: Non

. „* fnaf 70

terponitur. Ocom vero inn

tamen eoꝛũ digni: ati in aliquo eſt de⸗
tractum aut derogatum ſed tãta glo⸗
ria et perfectio eis nũc eſt⁊ erit inper
petuũ quanta erat eis in pꝛincipio et
ab eterno. Ecce qᷓ; pꝛofundi miſterij
et qᷓ;tremende maieſtatis iudicium in
gerit nobis auditio huius verſiculi ut
merito ad eius pꝛolacõʒ inclinemus ⁊
genua flectamꝰ. conſiderantes altitu
dinem diuine maieſtatis ⁊ immẽſitatẽ
ſumme bonitatis · Geo quare gloꝛia
patri interponitur. quidam dicũt ſic
ao deſignadũ ꝙ tota ſancta trinitas
indiuiſe incarnationem filij deiẽ oꝑa⸗

ta quam deſiderabant venturam ſctĩ

patres veteris teſtamenti vt dictum
eſt in capitulo pꝛecedenti.ideo ad lau
dandũu et ad regratiandũ et ad reddẽ
dam gloꝛiam deo de hac ineffabili ma⸗

ieſtate ſancte trinitatis goꝛianaerii
cẽtiu
et rationale interpoſitio gloꝛie ſeu hꝰ·
cãtalene gloꝛia patri captationembe

muolentie deſignat ut eum quẽ expec

tabant ſancti patres obtinerent et to
tam trinitatem gloꝛificado cantabãt
dicentes. Oſtẽde nobis domine miſe
ricoꝛdiam tuã. Oſtende nobis faciem
tuam et ſalui erimus: Quiſedes ſuper
cherubin appare. Bed dubiũ quare
gliquando gloꝛia nõ dicitur. vt patet
in miſſa ꝓ defunctis Mõ canitur glo⸗
ria patri ꝓpter tria. ꝛimo ꝓpter in⸗
certitudinẽ de eoꝛũ liberacõne.Gcdðo
pꝛopter hoc. quia creditur eos eſſe in

ſtatu pene ſcʒ in purgatoꝛio ⁊a gloꝛia

diſtãtes.Tercio quia ibi nil meritoꝛiũ
agunt ſed taãtum penam ſoluunt Ado
minica vero paſſionis vſq; ad paſcha

non dicitur.quia tunc fit memoꝛia de

paſſione filij dei que paſſio in mẽtibus

noſtris memorata magis lugere licet

qᷓ; gaudẽre

Lapitulum quartum De ac
ceſſu altaris.

Vmintroitus a choꝛo cani
tur ſacerdos ð ſac ede egre⸗
ditur. et ad altare accedit
ſignificas ꝙ xpũs expectacio gentiũ
de occulta habit atione egreſſus eſt in
mundum vt ſe pꝛo nobis in ſacrificiũ
et hoſtiam placabilem deo patri offer
ret et de ſancta ac ſecreta ede iugiter
clauſa ſcʒ de virginali vtero tanquam
ſponſus de thalamo ingreſſus eſt mũ⸗
dum. vt in ipſo benedicerentur omẽs
gẽtes. Quadoq; autẽ ſacerdos ſacris

veſtibus indutus cum ſolẽnitate pꝛe⸗

cedentibus miniſtris vislicʒ ſubdiaco
no ⁊ dyacono oꝛdinate ingreditur ad
gltare di Et in ſolẽnitatibꝰ ſcom moꝛẽ
quoꝛunda eccleſiarum pꝛecedũt mini⸗
ſtri cereos deferẽtes. ⁊ thuribulariꝰ q̃
pꝛimo pꝛecedit et deſignat opoꝛẽ bõe
fame vt poſſet dicere xpᷣo. Bonꝰ ovoꝛ

ſumus. ij. ad Coꝛinthe. ij. Item ſigni⸗

ſicat q̃liter ſacerdos debet oꝛare quo⸗

niam debet eſſe in carit ate: lo ſenſum

em̃ ptʒ.ꝙ niſi ſint accẽſi fumꝰnõ ẽ nec

aſcendit ſurſum niſi ſit in thuribulo in
quo ſit ignis. ſic nec oꝛat io aſcẽdit ad
deum. nec placet ſibi niſi in coꝛde oꝛã
tis ſit ignis caritatis.⁊ tũc optime aſ⸗
cẽdit. Vnde pſalmiſta. Pirigatur ao

te domine oꝛatio mea ſicut incenſum
Dyaconus et ſubdyaconus qui ſacer⸗
dotem pꝛecedunt ſignificat homines
qui fuerũt tempoꝛe legis nature⁊ ſub

tꝑe legis ſcripte qui chꝛiſtum pꝛeibãt

per eandem fidem eadem expectaci

one eavemq; deuotione venientẽ dei

filimm aſſumpto hoĩe ſuſciꝑe cupiebãt

—
– —

Tractatus

Hij tamen qui erant ſub lege nature/

cum eſſentin erꝛantiũ multituoine/ iõ
a ſiniſtris poſiti erãt quaſi remotioꝛes

aut minoꝛes in benedictiõe dei vt ſub

dyaconus in oꝛdine miniſterij ſui. Hij
vero qui erant ſub tempoꝛe legis ſcri⸗
pte ſeu ſub lege gratie / eo ꝙ inconta⸗
mingtuũ lumen legis effulſilſet et cla⸗
ruiſſet. oꝛaculo ꝓphetarũ verius ⁊ cla
rius xpᷣm in carne venturũ cognoue⸗
runt.ido quaſi a dextris poſiti vt dyꝗ

conus expectabãt benedictiõem quã

Daturus erat legiſlatoꝛ id eſt interpꝛe
tatoꝛ legis/ et legis executoꝛ xpᷣe/ pꝛo
ximo affuturus. Geo miniſtri cereos
deferẽtes cũ quibus ꝓccdit ſacerdos
qñq; in ſolennitatibꝰ.ſigniſicãt duote
ſtameuta,.ſcʒ vetus et nouum.ſub du⸗
plici ſenſu. literali videlicet et miſtico
plenius intelligenda. que in aſpiratiõe
gratie ſpũſſancti xpᷣm mundi lucẽ nun
ciabãt. Ipe em̃ xpᷣc a ꝓphetis in veteri
teſtamento aduenire eſt ꝓphetatus. in
nouo teſtamẽto iam adueniſſe ab apo
ſtolis eſt pᷣoicatus.Et notanoum ꝙ in
diebus feſtiuis duo ſunt accolliti/ſeð
in pꝛofeſtis tantũ vnus. Ratio poteſt
eſſe. qꝛ ſacerdos ad altare veniens ſi⸗
gnificat xpᷣm venientẽ in huc mundũ

Duplex ant eſt ꝛduent? xpi vnus qſi

ſpẽalis et occultus ſcʒ in carnem/quẽ

pꝛeceſſit tatum vnus pcurſoꝛ videlicʒ

iohannes baptiſta. De quo dꝛ Joh. i.
Mꝛeibis em ante faciem oñi Aliꝰ aũt
erit generalis ſolennis et manifeſtus.

ſcʒ aduẽtus ad iudiciũ. De quo MPẽ.

Deus noſter manifeſte veniet huc aũt

duo p̈cedent. ſcʒ helyas et enoch. et iõ
in pꝛofeſtis diebus et ferialibꝰ eſt vnꝰ

accollitus / reßſentans iohannẽ b apti
ſtam. in ſolennibus duo repᷣſentantes
belyam et enoch · Rationale vo dicit.

ſigniſica

Aꝛimus

ꝙ ſubdyaconus ſignificat iohannem
baptiſta / qui xpᷣm pꝛeceſſit in ſpiritu ⁊
virtute helye / qui et ante xpᷣm pᷣdicati
onem euãgelicam inchoauit/icẽs pe
nitentiã agite a pinquabit em̃ regnũ
celoꝛũ Math.iij. Bed oyaeonꝰ repꝛe

ſentat ꝓphetas / qui annuciaueruͦt vi⸗

tam xpi vt in euõgelio ↄtin et venturã
Sacerdos aũnt anteq; gradus altaris
aſcẽdat et aggrediat̃᷑ diuinũ officium.
reuerẽter inclinat ſe ante altare.ꝑ qðᷣ
xpᷣi exinanitio qua ſemetipᷣm
exinaniuit inclinado celos et deſcen⸗
dendo. vterũ virginis nõ abhoꝛrẽdo

ſed hominẽ ſuſcepturꝰ humiliado a0
noſtram infermitatem in hoc ꝙ carnẽ.
ſuſciperet paſſibilem. vt ſic ſe humiliã

doet inclinando/ nos exaltaret ⁊ glo
rificaret Debet aut ſacerdos ĩ via an

teqᷓ; ad altare veniat dicere et oꝛare
hunc pſalmum xlij. Judica me dñe et

diſcerne cauſam mea.in quo datur in

telligi. qꝙ ſacerdos accedat ad altare

1 ad dei.nõ pꝛopter aliqð teꝑale ſeo

pꝛopter letiricatiõem gratie S ſpe⸗
rat in pñti et gloꝛie in futuro.Et habʒ
ille pſalmus leptem verſus. In pꝛio

petit a dyabolo liberari. q; aliqn per
ſe. aliqũ per homines vel etiã in foꝛma
hbominis tentat. Joeo dicit diſcerne

cauſam meã de gente nõ ſancta.ſcili⸗
cet ipius dyaboli. Ab homine iniquo

dici dyabolus. Juxta illuo iniquus

et doloſo erue enn iniquus põt

homo hoc fecit. In ſecundo verſu in⸗
uocat dei auxilium.qꝛ tu es foꝛtitudo
mea. In tercio diuinã gꝛaciam jmplo
rat.cum dicit emitte lucẽ tuã. In quar
topꝛomittit ſe ſacrificiũ pꝛo ſe et po⸗
pulo facere cũ dicit. Introibo ad alta

re dei. In quinto pꝛomittit pec cata ð

teſtari. ibi confieboꝛ tibi in cythara⸗

mcken ar e

en ſexto dicit ſe ſolum de dei pᷣſentia
coſolari.cũ dicit.ſpera in deo quoniã
adhuc cõfiteboꝛ illi/ſalutare vultus
meiet deus meus · In ſeptimo ponit
gloꝛia patri.et ſignificat ꝙ non ſolum
vnam pſonã ſed totam trinitatẽ cupit
lauoare. Et quia ſcom ſalomonẽ. 3.
ſtus in pꝛincipio accuſatoꝛ eſt ſuijpᷣiꝰ.
ſacerdos cõfiſus de iſta ꝓphetica cõſo
latione.ſcʒ dixi confiteboꝛ aduerſum
me iniuſticiã meã domino.ettu remiſi
ſti impietatem peccati meivt de pec⸗

catis ſuis remiſſionẽ cõſequatur et vt

magis acceptabile fiat ſacriſicium ſuũ
ideo de peccatis ſuis cum aſtantibus
conſitet᷑ Iſta aũt confeſſio debet fieri
in genere et nõ in ſpecie.non em̃ ſacer
dos debet dicere et ſe accuſare de lu⸗
xuria.inuidia.homicidio.et de ceteris
peccatis in ſpeciali/de quibus foꝛte ñ
eſſet reus et ita hoc omnino eſſet ſuꝑ⸗
ſluum et vicioſum. Mec in ſpeciali dẽt
ſe accuſare de hijs in quibus eſt reus.
eo ꝙ iſta confeſſio non eſt occulta ſeð
publica et manifeſta.et ergo confitea
tur tm ſe peccaſſe cogitatione locutio
ne et oꝑe.et hoc ſufficit. Et poſtqᷓ; hec
cõfitendo dixit ſubiungit. mea culpa/
vt ſeipᷣm ſolum acculet et non alios ac
cuſet et ſic aduerſus ſe iniuſticias ſuas
domino confitet᷑.Et aliqui dicunt ibi
ter mea culpa incuſando ſeipos. Mꝛi
mo/mea culpa/pꝛopter peccatũ fragi
litatis per unpotentiã reſiſtenoi Ge⸗
cundo/mea culpa/pter peccatũ ſim⸗
plicitatis qd fit ꝑ ignoꝛantiã. Tertio
mea maxima culpa.pꝛopter peccatum
malignit atis. Vel põt dici.ꝙ dicit ter
mea culpa/qpter triplex peccatũ. ſcʒ
coꝛdis.oꝛis.et operis.Et cum ſic dicit
mea culpa.tãgit pectus exemplo pub
licani dicẽt is. Heus ꝓpicius eſto mihi

u⸗

Secudus

—.— —,,——.—.—

peccatoꝛi. vt ſic vna ſecum deſcendat

iuſtiſicatus in domũſuam. In ꝑcuſſio
ne em̃ pectoꝛis tria ↄcurꝛunt.ſcx/ictꝰ
ſonus.et tactus ꝑ que tria ſignificant
que in vera penitẽtia ſunt neceſſaria.

ſcʒ coꝛdis compunctio. oꝛis confeſſio-
et operis ſatiſſactio.vt ſicut tribꝰ mo

dis peccare ſolemus ſcʒ coꝛde cogitã⸗
do.oꝛe loquendo.et opere perpetran
do. ita tribus modis ſatiſſaciamꝰ.ſcx/⸗
coꝛde ꝑ doloꝛem. oꝛe ꝑ oꝛationẽ ⁊ pu⸗
doꝛem. oꝑe ꝑ laboꝛem. In huiuſmodi
confeſſiõe ſcom plurimoꝝ ↄſuetudinẽ
depcatur virginem mariam vt pꝛo eo
oꝛet et intercedat. Et hoc rationabili
ter ſit Quia vt dicit beatus Bernhar
dus ſupꝑ miſſus eſt:Redempturꝰ deus
humanũ genus tocius boni plenitudi
nem poſuit in maria.vt ſi quid ſpei in
nobis eſt / ſi quio gratie / ſi quid gloꝛie

ſi quio ſalutis.totũ ab ea nouerimus

reꝰundare.· Deinde depᷣcatur omnes
ſanctos ⁊ aſtantes vt pꝛo eo oꝛent ex
eo vt dñs abundantiã ſue pꝛopiciatio
nis ſibi multiplicatis interceſſoꝛbus
et oꝛantibꝰ largiatur. Hec ↄfeſſio ſa⸗
cerdotis ac miniſtroꝝ mutuo conferẽ⸗

tium / allegoꝛice ſignificat ongelicum

alloquium cum virgine obſequioſum
et fidele.quoniã miſſus a deo angelus
ſalutauit virginem que virgo cũ pꝛo

poſito pudoꝛis/et pꝛofeſſione humili⸗
tatis / debuit fecundari ſide pariter

miraculo/potius q;ᷓ virili aminiculo.
qm non erat impoſſibile apud deum

omne verbum. Ab angelo deniq; ſalu

tata/et mater dei electa/non alta dei
ſapere.ſed nouerat humilibus ↄſenti
re. Ecce inquit ancilla dñi / fiat mihi

ſcom verbum tun. Mũilitatis ↄfeſſio
gancullam exhibuit. fidei deuotio grani
dam effecit. AUnde ſicut humilitatis

— 1, — —£

—
—

W
in
veo

hi
.

Wi
NN
mes
terx
io
bus
dicun
pꝛo
mi,

ulo.
Neum
Pſan
n
hi
ſo
raui

„₰

Tractatus

dat gratiam Rationabiliter per con⸗/
feſſionem ſacerdotis cum aſtantibus⸗
angelicum alloquium cum virgine de

ſignatur.qꝛ ſicut ſacerdos in audiẽtia

eccleſie reddit ſe culpabilem/et offer⸗
re intendit hoſtiam/non ſolum pꝛo de

licto ſuo/ſed etiam pꝛo delicto populi

ſic et xpᷣc volens incarnationem ſuam
per angelum annũciari.et poſt conſen
ſum virginis in eius vtero incarnari ſi
militudinẽ ⁊ ſpeciem culpe aſſumpfit.
et ommiũũ noſtrum iniquitates pertulit
vt dicit Vſa. Deus poſuit in eo iniqui⸗
tates omniũ noſtrum Et alibi Heꝰ vo
luit illũ conterere iniquit ate.vt ſic cau
ſam ſuſcipiens hominis/que non rapu
it exolueret et hominẽ excuſaret DBo
quippe debuit/ſed non potuit delictũ

abſoluere. Deus potuit ſed nõ debuit
ideoq; deus factus eſt homo/ vt Ae⸗
oſt

beret poſſet:et qͥ potuit deberet
hoc ſacerdos oꝛat pꝛo circumſtantibꝰ
imploꝛans eis remiſſionem criminum
dicens. Miſereatur veſtri omnipotẽs
deus · Mec oꝛatio ſupplex ſacerdotis
ante altare/ ſignificat pꝛopoſitum ſa⸗
cerdotis oꝛandi pꝛo populo/et recon⸗
ciliandi cum deo.quia cum ſuꝑplicatio
ne pauper pauperum ſit aduocatus.

AVnde in Pꝛouer· Germo enim mol⸗

lis frangit ir am. Et ſicut pꝛo delicto ſic
et in conſpectu depcari intendit altiſſi
mi. vt auditus aſtantium ſibi paratur
ob reſpectum pietatis/et pꝛo illius re⸗
uerentia cuius vicem ſupplet in ꝑſona

pꝛofeſſio faciens conceptum/virginẽ
fecundauit.ſic et humilis confeſſio.ec
cleſiam fructuoſam virtutibus efficit/
et ad gratie obtentũ habilitauit. Deꝰ
enim ſuꝑbis reſiſtit. humilibus autem

apitulum quintũ De oſen
lLovo altaris et de ſigno crucis

üSH.rntkeſſione facta/ſacerdos
ſſe ſignat ſancte crucis ſigno
ett are aſtans ſacrum oſcula
tur altare. Signatur ſacerdos domi⸗/
nice paſſionis triumpho/ſcʒ ſigno ſan
cte crucis vt muniatur cõtra inſidias
dyaboli.qui ſemꝑ obſiſtit bono· et ma⸗
xime nititur impedire hoc bonum. qð
nõ dubitat cunctis pꝛoficere. Munit
ſe ſcuto fidei et memoꝛia dñice paſſio/⸗
nis vt ſcriptum eſt ad Kpec vi. In
omnibus ſumentes ſcutu nidei/in quo
poſſitis omnia tela nequiſſimi hoſtis
ignea extinguere. In paſſionibus em
crucis xpᷣc laboꝛauit vt illarum memo
res ſe tueantur in tentatiõibus. Ged
oſculum qð facit in altari tropologice
hoc pᷣtendit.ꝙ ſacerdos debet habe⸗
re coꝛ placatum cum omnibus deo re⸗
conciliandũ et pacem omniũ querere
qᷓntumcunq; alieniſint. Juxta apoſto
li as Eph.viij. Quantũ in vobis ẽ pa⸗

cem cum omnibus ſeruantes. Allego⸗

rice vero oſculatio altaris ſignificat.
ꝙ xpᷣc per aduentum ſuum ad nos in
carne.ſanctam ſibi copulauit eccleſiãa.
Juxta illud ephithalamicum Oſcule
tur me oſculo oꝛis ſui.Cant.i. In oſcu
lo ſiquidẽ os oꝛi cõiungitur ſicut et in
xpᷣo nõ ſolum humanitas vnita eſt di⸗
uinitati. veꝝetiam ſponſa eccleſia co⸗
pulata eſt ſuo ſponio ſcʒ xpᷣo. Juxta
ilud ꝓpheticũ.quaſi ſponſam decoꝛa⸗
uit me coꝛona.et quali ſponſam oꝛna⸗
uit me monilibus. Oſculum etiam qñʒ
ſigniſicat pacem Juxtailluo Coꝛinth⸗
et ad Roma.vlt. Salutate inuicẽ oſcu
lo ſancto.deus antem auctoꝛ pacis in
omnibus vobis amen At ergo oñoat

—

Liber

pacẽm illam in aduentu xp̃i adueniſſe
quã ꝓphete pꝛomiſerant.quoꝝ vnus

ſcʒ dauid dixit. Mꝛietur in diebus eiꝰ
iuſticia et abundantia pacis donec au

feratur luna. lalmo. lj.et alius ꝓphe
ta. Et pax erit in terꝛa noſtra cum ve⸗
nerit ideo xpᷣo nato/angeloꝛum vox
intonuit.et in terꝛa pax hominibus.
oſt hoc ſeᷣm ritum aliquarũ eccle⸗
rum.ſacerdos debet accipere thuri

bulum qo eſt clauſum inferius et aper

tum ſuperius/et fumigans. et ſignifi⸗
cat ꝙ ſacerdos debet eſſe clauſus ad
terꝛena et inferioꝛa apertus aũt ad ce
leſtia et ſuperna Juxta illud i
Due ſurſum ſunt querite.non que ſu
per terꝛam.Xt ſic fumũ deuote oꝛatio

nis mittere debet ad deum / dicẽs cũ
Pſalmiſta. Dirigatur ad te domine

oꝛatio mea / ſicut incenſum in conſpe⸗
Lapitulum. vi. De traſlatio
ne ad dexteram partem al⸗
taris et de libꝛi apertiõe

nit go iudeos qᷓ; ad gentes

„

te fuerũt.in ſiniſtra vero gentes eo

ydolac olebant. Gacerdos igitur ve
ſtibus oꝛnatus/xpᷣm carne noſtre hu⸗

milit atis indutum ſigniſieat.veniens

de ſecretario ad altare. xpᷣm de celis
in mundum veniſſe vt eum ſanaret de
ſignat/ Heinde in dexteram tranſiẽs

Acta oſculatione/ſacerdos
dQqao dexteram partem alta⸗
itttis ſe tranſfert.ibi ſi mĩſtros
habet cum eis plene introitum legen-
do. et Ryri eleyſon. ꝓꝑ quod innuit. ꝗ;
emanuel in lege pꝛomiſſus pꝛius ve/
dei aũt
pꝛo tunc pꝛopter legem. et quia vnũ
verum deum eolebant in dextera paf

Secunbs.

altaris deſignat ꝙ xpᷣc inmunduũ we⸗
niens venit ad viſitandum filios ifr⸗

ſcom ꝙ iße dicit Math. xv. Mon ſum
miſſus niſi ad oues que perierant do⸗
mus iſrael.de quibus naſci voluit Be

ata nanq; maria iudea fuit. Ioſt hoe

ad libꝛum clauſum veniens / ĩm ape

rit.tandem oſculando ad inſinuandũ

illud qð ſcribitur ace vlt. Et vidi
in dextera ſedentis ſuꝑ thꝛonum. libꝝ

ſcriptum intus et foꝛis.ſignatum ſigil⸗
lis ſeptem et nemo poterat.nec in ce⸗
lo.nec in terꝛa.nec ſuper terꝛam.ape⸗
rire niſi leo ð tribu iuda et yeſſe.iuxta

eanticum quattuoꝛ animaliũ et vigin

tiquattuoꝛ ſenioꝛũ dicentium. Dignꝰ

es domine accipere libꝛum et aperire

ſignacula eius.qui occiſus es et rede⸗

miſti nos in ſanguine tuo. Gimiliter ⁊
illud qdð ſcꝛibitur Luẽ.iiij. Venit ieſus
naʒzareth. vbi nutritus erat.et intra⸗/
uit ſcᷣm conſuetudinẽ ſuam in ſinago

gam. et ſurꝛexit legere.et traditus eſt
ille liber yſaie ꝓphete.et vt reuoluit li⸗
bꝛum inuenit ſcriptum.ſpiritus domi
ni ſuꝑ me eo ꝙ vnxit me.euangeliſare
pauperibus miſit me et pᷣdicare capti

uis remiſſionem et pᷣdicare annũ acce
ptum et diem retributionis:vxſaie.xlj.
Et cum compleuiſſet libꝛum dedit mi⸗
niſtro et receſſit. Der hoc em̃ ꝙ ſacer
dos libꝛum aperit. deſignatur ꝙ xpᷣc

verus ſacerdos ſcripta ꝓphetarũ de
eo occulte ꝓphetata ð eo eſſe quotidie

exhibita oſtendebat. AUnde poſt vba
piꝛioꝛa ſubſequitur cepit dicere eis
Mec ſcriptura hodie completa eſt in
auribus veſtris. Gecũvo ex hoc libꝛũ
aperit. quoniam vt xpᷣc pꝛimitiuam

apoſtoloꝛũ congregauit eccleſiam do

cens eos/miſteria ſcripturarum reue

lauit eis Juxta illuo Luẽ viij. Nobis

S☛rd Qe — -2-̃

0%

mi
ne
mi
e

cr

Tractatus

Satum eſt noſcere miſterium regni dei
ceteris aũt in parabolis. VUnde poſt
reſurꝛectiõeʒ aperuit illis ſenſum vt in
telligerent ſcripturas Luẽ.vlti. Ged
quare oſculatur libꝛũ et poſtea a par⸗

te ſiniſtra oſculat ip̃m euangeliũ. De

hoc poſtea habebimus

Capitulũ ſeptimüũ.
C De Ryri eleyſon

Ranſlato iam ſacerdote as
dexteram partẽ altaris exin
dtde q temp?ꝰ benignitatis et

annus pleni udinis aduenit/ſcom ꝓp

pſalmiſta dixerat.tu exurgens miſere

beris ſyon.qꝛ venit tꝑs miſerendi ei? .
NPlſalmo cj.cogrue choꝛus laudat ⁊ in

uocat ſanctam trinitatem in reiteran/

do Ryri eleyſon Et ideo poſt introitũ
et ante collectas dꝛ.Quoniã añ omnẽz

oꝛatiõem neceſſe eſt imploꝛare diuinã

miſericoꝛdiã vt eo citius petitum obti

neatur. Circa qð canticũ videndum

eſt vnde ſit inſtitutũ et a quo Gecũdo
quio ſigniſicet.Lertio de eius efficaci
virtute.Quarto quare nonies replice
tur. Quinto quare illuo vocabulum
ad patrem et ad ſpiritum ſanctum nõ

variatur.ad filium vero variatur.ter
dicẽdo xpᷣe eleyſon. Gexto qre alter

natim cantat᷑ Beptimo quare oꝛdina
tur poſt officium ſeu introitum Quan
tum ad pꝛimũ ſciendũ ꝙ hoc vocabu
lum kyri eleyſon ſilueſter papa a gre,
cis aſſumpſit ao decant andu in miſſa.·
Peatus vero gregoꝛius inſtituit kyri
eleyſon nonies. et a clero tm̃ publice
decantari in miſſa q pꝛius apuo grey,
cos tam a clero qᷓ; a populo decataba

tur. vt infra dicetur circa finem capi⸗
tuli Quantũ ad ſcom ſciendũ ꝙ kyri

eleyſon xpe eleyſon. ymas et anchpi

eleyſon ſcom iohannẽ ianuenſem in ca
tholicon eſt due partes oꝛatiõis.et nõ

eſt vnũ nomen compoſitũ.quarũ pꝛĩa
eſt kyri/et tantũ valet latine ſicut dne
et ſcdᷣa pars eſt eleyſon.⁊ hoc tantum

valet ſicut miſerere.inde kyri eley ſon
id eſt domĩe miſerere.Ergo wilhelmꝰ

in rationali dicit.kyri id eſt dñe.ely.i.

deus.eyl. id eſt miſerere.ſon io eſt no⸗
bis. quod tantũ ſit dictũ.domine deus
miſerere nobis. VUnde ꝓpheta. Homie
milerere nobis eſto bꝛachium noſtrũ ĩ
mane Et vltra notãdũ eſt ꝙ kyri eley

ſon eſt vocabulum grecũ.vbi ſciendũ

ꝙ in miſſa audiunt᷑ tria ypeomata no

bilioꝛa ſcʒ grecum. hebꝛaicum.et lati⸗

num Auduunt em̃ quattuoꝛ dictiones
hebꝛaice ſcʒ oſanna.ſabaoth. amen. al⸗

leluia.qñq; tria verba greca.ſcʒ kyri

cetera vero omnia ſunt latina. Bed
dubium eſt quare ſpecialiter illa tria

ydeomata pꝛoferunt᷑ et audiuntur in
miſſa et non glia. Illius tres P gtion es

ponũtur ſꝛima qe titulus triumpha⸗
lis xpᷣi. erat ſcriptus lit eris grecis· he⸗

bꝛacis.et latinis. Joh.xix. Gecunda
cauſa qꝛ ꝑ has tres linguas cetere lin⸗
gue intelliguntur q; omis lingua· aut

eſt hebꝛaica aut latina aut greca. Vt

igitur omis lingua deum laudet et cõ
ſiteatur qꝛ dñs xpᷣc in gloꝛia eſt dei pa
tris ad Dhilipenij. ideo ſpẽaliter uta
tria ydeomata pꝛoferunt᷑ et audiunt
in miſſa magis q; alia. Cercia cauſa qꝛ

iſte lingue inter ceteras ſunt pꝛincipa

lioꝛes. pebꝛaica qꝛ omniũ eſt mater t

pꝛima.greca pꝛopter ſapiam.q in gre

ca ſapientia ⁊ philoſophie ſtudiũ pꝛio
viguit. Etiam pꝛopter nobilitatẽ 1 di
gmtatẽ romani imperij latina ibi aſſn
mitur. Quantũ ao terciũ eſt ſciendũ.

Aiber

q magna eſt hoꝝ verboꝛũ ẽfficatia. le
gitur em dum beatus baſilius clamaſ⸗
ſet kyri eleyſon/poꝛte apienſis eccĩe
claule/ nullo reſerante / vltra hoc ſunt
operte. Rurſus dum beatus germanꝰ
kyri eleyſon clamaret/quinq; reges ĩ
fugam cõouerſi ſunt. Vnde foꝛte kyri
eleyſon ſignificat aliuo qᷓ; one miſere⸗
re qð tamen ignoꝛamus. Vel meliꝰ di
citur ꝙ hoc pꝛopter ſanctitatẽ illoꝛum

hominũ factum ſit.⁊ fidutiam ⁊ firmã

fſidem quã habuerũt in inuocatidõe di⸗
uine miſericoꝛdie.clamando kyri eley
ſon. Ao quartũ ſez quare nonies reite⸗
ratur huius multe ſunt cauſe. ꝛima
eſt alexandꝛi ð halis dicẽtis.qꝙ hoc fit
vt eccia ad nouem oꝛdines angeloꝛũ
aſſociata pueniat. Mã de quolibet oꝛ⸗
dine aliqui ceciderũt ⁊ non ꝑſtiterunt

qꝛ nondũ erant diſtincti.ſcom alios.

vt ruinas iſtonꝝ angeloꝛũ implere vale
amus nonies cantat. Bedo nonies re
iteratur cõtra nouem genera peccato
rum Eſt em peccatum cogitatiõis.lo⸗
cutiõis et operis Item peccatũ venia
le. moꝛt ale et oꝛiginale Item peccatũ
malignitatis ſeu m ſpiritũſanctũ.fra⸗
gilit atis per impotentiã reſiſtendi qð

ðꝛ peccatum in patrẽ.et peccatũ ſun⸗

plicitatis ꝑ ignoꝛanti qð dꝛ peccatũ

in filium. Quia ergo nouẽ modis pec⸗
cando excedimus rationabile eſt vt
nonies veimiſericoꝛpiã imploꝛamus.
Fertia cauſa ſic ponitur.kyri ſigniſi⸗

cat diuine miſericoꝛdie inuocationem

qua nouem modis indigemꝰ. PBꝛimo

tribus modis ao peccatoꝝ remiſſionẽ

que perpetramꝰ tripliciter ſeʒ oꝛe.coꝛ
de.et opere. Gcdo tribus modis ao
gratie collatiõem ſcʒ fideiſpei.et cari⸗/
tatis. Nertio tribus modis qntum ad
gloꝛificatiõem qua gaudebimus ſupꝛa

Gecundus

nos in futuro.in deo.ſcʒ intota trinita

te· intra nos de gloꝛificatiõe anime et

coꝛpoꝛis iuxta nos de pꝛoximis et ſan

ctis angelis. Quarta cauſa vt nouem

effectus gratie impetremus qui ſunt
viuiſicatio.ſimilitudo:gratiſicatio.pur
gatio.perfectio.illuminatio.excitatio
ad bonum. iuſtiſicatio et pᷣmiatio. No
quintũ eſt ſciendũ ꝙ kyri.ter dicitur
referendo ad patrem xpᷣeeleyſon ter
Zꝛ referẽdo ad filium. Item kyri eley

ſonter dicit᷑ referẽdo ad ſpumſanctñ

Dubit atur modo quare ſub eodẽ vo⸗

cabulo dirigit᷑ ad patrem et ad ſpiri⸗

tum ſanetum tt ſub alio vocabulo ad

filium. Et ratio eſt iſta.qꝛ ſi ivem filius

ſit eiuſdem nature cum patre ⁊ ſpiritu
ſancto tñ etiam eſt alterius nature/a
patre et ſpũſaucto. cum ipe ſit gygas
gemine ſubſtantie.qꝛ natura diuinita
tis et humanitatis in xpᷣo.vnũ ſuppoſi

tum intelligunt᷑.qꝛ deus et homo vnꝰ
eſt xpᷣe iuxta ſimbolum athanaſij. Jo⸗
circo vocabulũ illud variat᷑ ad filium
Quare aũt xpᷣc ponitur in medio hꝰ
ternarij Iſtius ratio eſt qꝛ ipᷣa eſt per⸗
ſona media in diuinis Item qꝛ ipe hẽt

rationẽ multiplicis meoij.ſcʒ gramati

citenent is congruit atem. logici docẽ

tis verit atem.rethoꝛice cõferentis de
coꝛem.ethici deferentis bonitatẽ.ma
thematici abſtrahentis dyaboli pote⸗

ſtatem In quibuſdam eccleſijs ſtatim

poſt vltimum kyri eleyſon ſubijciunt

ymasqð eſt verbum grecum et ſonat
latine nobis etẽ ſenſus Ryri eley ſon
ynnas id eſt potentia diuina miſerere

nobis Alo ſextum dicit᷑ ꝙ in pꝛunitiu
eccĩa tam a populo q; a clero cantaba
tur Ryri eleyſon qð etiã nunc vt dici⸗

tur de coꝛonatõe pape ſeruatur Beo
pter diſſonantiam beatus gregoꝛus

EeC1—— — , — —

rin
/4

unt
f
m
o⸗
lum
l
pern/

. - – —

rꝛdinauit. ꝙ a clericis alternatim can

taretur. Ad vltimũ dicitur. ꝙ ſicut di⸗
ctum eſt. officium ſeu introitus ſigniſt⸗

cat deſiverium aduentus xpᷣi in carnę

poſtqᷓ; ſequitur kyri eleyſon. vbi aduẽ
tus ſpũalis in mẽte petitur.ideo dicit᷑
kyri eleyſon id eſt miſerere nobis
Capitulũ.viij. DPe cantu an
gelico ſcʒ gloꝛia in excelſis eiꝰ
expoſitiõe Et quare in miſſa
beate vgis ĩ hoc cãtico inter
ponit᷑ ſpus et alme oꝛphanon
VFinſtitutiõe theleſſeri pape
mox dicto kiri eleyſon ſacer
dos in feſtiuitatibꝰ congru⸗
entibus inchoat himnũ angelicum vi
delicet gloꝛia in excelſis. Pimnum qui
dem angelicum quẽ angeli auditi ſunt
decantari ſicut legitur Au.ij. Iſte him
nus angelicus teſtimonium perhibet
tempoꝛali natiuit ati xpᷣi quẽ ſacerdos

tum ſaluatoꝛis ſolus angelus cuius ꝑ⸗

ſonam pᷣſ biter gerit iudeis tunc a de/

xtris poſitis.pꝛimo nunciauit luce vbi

ſupꝛa.Ecce euangeliʒo vobis gaudiũ
magnum quod erit omni populo quia
hodie natus eſt ſaluatoꝛ. Nirca iſtum
himnũ pꝛimo videndum eſt quio repᷣ⸗

ſentatur Gecundo quare immediate

poſt introitum et kyri eleyſon decan⸗

tatur quare ſacerdos pꝛimo incipit et
ꝓnunciat.et poſtea clerus ꝓſequitur.
quare in medio altaris a facerdote in⸗

cipitur. Tercio videndũ eſt de expoſi
ciõe toeius himni quis reſibuam ꝑtem
cõpoſuerat. Quarto quare in miſſa be
ate virginis interponunt᷑ aliqui tropi
ſcʒ pꝛimogenitus. Quatum ad pꝛimũ
ſciendũ. ꝙ illud canticũ cantat ad repᷣ
ſentandũ illud gaudium quo gauiſi fu

erunt angeli in natiuitate domini . de

4
.

humani generis reconciliationèe et dẽᷣ

ruine reſtauratiõe. Ante natiuit atem
enim xpᷣi tres fuerũt inimiciciarum pa
rietes. IDꝛimus paries fuit inter deũ
et hominẽ. Becundus inter angelos
et hominẽ. Tercius inter homines et
homines:pomo nanq; ſuum creatoꝛẽ
ꝓ inobedientiã offenderat et ꝑ ſuũ ca⸗
ſum reſtauraciõem angeloꝛum impedi
uit et homo ab homine per varios ri⸗
tus ſe ſeparauerat. Judeus nanq; ceri
monias excolebat.gentilis ydolatriã
exercebat ritꝰ vnius alteri diſplicuit
SGed veniens pax noſtra fecit vtraq;
vnum. Deſtruxit enim inimiciciarum

materiam.et cõcurꝛẽtes parietes in ſe

angulari lapide copulauit.vt de cete⸗
ro eſſet vnimn ouile et vnus paſtoꝛ.ab
ſtulit ergo peccatũ et reconciliauit ho

minem deo.reparauit caſum et recon⸗/

ciliauit hominẽ deo:reparauit caſum.
et recõciliauit angelo hoĩein deſtruxit
ritus.et recõciliauit honintin homini.
Reſtaur auit ergo ſᷣm eᷣłpo.as Eph.j.
que in celis et in terꝛis ſunt.Et ob hoc
iſta celeſtis milicie mitituꝰo pſallebat
gloꝛia in excelſis deo.Et in terꝛa pax
hoĩbus.iudeis et gentilibus / bone vo
lunt atis.Exhinc ꝙ angelus loq̃tur pa
ſtoꝛibus ⁊ gaudet ſatis aꝓparet ꝙ pax
inter hoĩem et angelum eſt refoꝛmata.

Maſcit᷑ ds hõ iõ pax inter deũ et hoĩeʒ

eſt reſtituta. Maſcit in pᷣſepio bouis et

gaſini. qꝛ pax inter hoĩes et hoĩes eſt re⸗/

foꝛmata ꝑ bouẽ em̃ iudaicꝰ et ꝑ aſinum
gentilis ꝓpls deſignat᷑.iux illo yſa.j.0o
gnouit bos poſſeſſoꝛẽ ſuũ ⁊ aſinus pſe
pe dñi ſui hoc ergo canticũ ꝑtimẽ an⸗
gelicũ et ꝑtim huanũ M hoc deſignã

dũu ꝙ qᷓ; angeli venerat᷑ ĩ celis et nos

hoies veneremur ĩter:is.Et ſilr in hoc

*

—.—

deſignatur ſpes eccleſie quia vna cum

g. j.

angelis ſperamus nos decantatuꝛos⸗

et laudaturos deim quoridie. Vnde
illoꝛn comticimn aſſinnimus. Quantum
ad ſcom vidẽonm. videlicet quare im
mediate poſt introitũ et kyri elyeſon
ſequitur Gloꝛia in excelſis. Gecundo
quare ſacerdos pꝛimo incipit et ꝓnun
ciat et poſtea clerus pꝛoſequit᷑ Cercõ
quare in medio altaris a ſacerdote inci
pitur.ld pꝛimũ dicit᷑ quia vt dictũ eſt
ſupꝛa ꝑ mmtroitum ſeu officium. et per
kyrieleyſon duplex apuentus xpᷣi deſi
gnatur. Poſt vtrũq; autem aduentũ
xpi ſcʒ in carnem et in mentem. debet
aut homo gaudere leticia ſpirituali. et
egm expꝛimere voce vocali.qð gloꝛia
in excelſis ſignat. IJoeo ſtatim poſt offi

cium et kyri eleyſon ſequitur o ſedm

ðʒ. ꝙ ſacerdos ſignificat angelum pꝛi⸗

mo cantantẽ ſed choꝛos ſigmſicat illos

Auce.·ij. Reſpondet aũt totus choꝛus

boſt inceptionem ſaterdotis pꝛopter
oc vt detur intelligi affectio intenſa.
qus habet eccleſia eſſendi cum angelis
Per dicitur ab omnibꝰ ſimul vt vnꝰ
fiat choꝛus angeloꝛum et hominũ quia
tunc homines eruntſicut angeli in ce⸗

lis. Quare aut ſacerdos canit gloꝛia in

excelſis ſtans an mepiñ altaris uius
tres cauſe poſſunt aſſignari. PDꝛima qe

iſte himnus angelicꝰ fuit dictus ad lau
dem xpi. AIpoſtolus aũt dicit pꝛima ad

thymotheum.q mediatoꝛ dei et hoim

eſt xpᷣc ꝑ cuius mepiatiõem placatiſu⸗
mus deo. vt ergo ille ieſum xpᷣm medi
atoꝛem deſignat.ioeo dꝛ in medio alta
ris. Item ſit ad cõmemoꝛandum illud
quod ðꝛ ſapientie · xviij. Dum medium

SZecuous

curſu medium iter haberet om̃ipotẽs

ſermo tuus vomine decelo exiliens/a
regalibus ſedibus venit. IAd deſignan
dum ergo ꝙ chꝛiſtꝰ natus eſt in media
nocte. ieo dꝛ in medio altaris. Lertio
hoc repᷣſentat illud ꝙ angelus qui pꝛi⸗
mo natiuit atem xpi annuciauit. ſtetit
in medio illoꝛum quibus annunciauit.
Juxta illud Au.ij.Et ecce angelus do
mini ſtetit iuxta illos.et claritas di cir
cumfulſit eos. Quare aũt incipiatur a
ſacerdote facie verſa ad oꝛientem. Di
cendũ ꝙ ido quia iſte himnus vt dictũ
eſt: cantatus fuit in oꝛtuſuo. Pe xpo
gut em dicit Yob. Ecce vir oꝛiẽs nomẽ
eius. Et Luc.ij. Viſitauit nos oꝛiens ex
alto Conſuetudo autem aliquoꝝ religi
oſoꝛum eſt. ꝙ ſacerdos in dextera par⸗
te altaris ſtans intonat loꝛia in excel

ſis. Et hoc iterum couenienter fit quia
natiuitas xpᷣi plena fuit gaudio et leti⸗

cie.in cuius annũciatione hoc canticũ
ab angelis fuit auditum. Juxta illud
Luce.ij. Ecce enangeliſo vobis gaudiũ
magnu. Modo ea que leta ſuut gaudio
ſa et pꝛoſpera.per dexteꝛã deſignant᷑.

adquerſa vero ſeu triſticia ꝑ ſiniſtram/

Juxta illud pſalmiſte.lxj. Cadent a la⸗
tere tuo mille.et decem milia ꝛc. Ratio

nabiliter ergo p̃ᷣſ biter illius natiuita⸗

tis gaudioſe annunciatioeʒ commemo
rans in dextera parte altaris illud can
ticum intonat: Muantum ad tercium.
quo ad illius himni angelici et humam
expoſitionem eſt ſciendum illuo to⸗

tum canticum pꝛima ſui diuiſiõe diuidiũ

in duas ptes ſcʒ in partem angelice de
cantatam ⁊ partem humanitatis appo

ſitam. Becunda ibi·laudamus te · Dꝛꝛ

ma ps eſt bimembꝛis. in qua duo expꝛi
mũt᷑. Mꝛio expᷣmit᷑ exultatio angloꝝ ĩ

t
n
io
i,
tit
it.
do
cir
Wa
Di
diti
Nri⸗
home
wer
rllg
1,
epcel
rqu
n
nci
lvo
din
wio
m.
ram/
Kaln
Rro
tuy
can
nun.
nun
to⸗
nah;
cede
o
N

Tractatus

tempoꝛali natiuitate xpᷣi. pter quam
gloꝛificauerũt deũ in diuinis et in ex/
celſis ratione reſtaurationis angelice
ruine cum dicitur gloꝛia in excelſis ðo.
Seco expꝛimit᷑ ab angelis cãtantibꝰ⸗
humani generis cum deo recõciliatio

quã temꝑe oꝛtus ſui ꝑ abundantiã pa⸗
cis in terꝛis pꝛo tunc exiſtentẽ dũs de⸗

ſignauit Jux illud pſalmiſte. Oꝛietur

in diebus eius iuſticia.et abundantia
pacis ſdſalmo xlj. Gecunda pars tan
gitur cum ſubiungitur. Et in terꝛa pax
hominibus bone volunt atis. Dꝛima
pars exponitur ſic vna cum ſequente

particula. Gloꝛia io eſt clara laudis le

ticia / ſupple ſit deo in excelſis. Quod

dupliciter exponitur. Uno modo in

excelſis id eſt in angelis quinõ pecca⸗
uerũt nec inter ſe diſcoꝛdiam habuer᷑̃t.

Secũo modo in excelſis id eſtin ſub

limibus angeloꝝ habitaculis.Et pꝛo⸗
pter hoc euangeliſta dicit Gloꝛia in al

tiſſimis deo Et ſic eſt ſenſus iſtius parti

cule Gloꝛia eſt/ et ſit deo.in excelſis io

eſt in celis. et in angelis de angelice rui
ne reparatiõe que facta eſt ꝑ xpi nati-

uitatem. Et ĩ terꝛa ſubintellige / ſit pax
hominibus io eſt tam iudeis q; gentili

bus bone volunt atis id eſt iſtis q xpᷣm

recepturi ſunt. et in ipᷣm credituri.et

eius manvata obſeruaturi Inter iude
os et gentiles facta eſt pax ꝑ xpᷣi nati-
uit atem. qꝛ xpᷣc vtriuſq; partis ritus
deſtruens tanq; in ſe angulari lapide
in vnitate fidei ex vtraq; parte popu⸗
lum ſibi electũ copulauit.et gentẽ ſan
ctam in ſanguine ſuo ſibi conſecrauit.
Secunda pars huius himni ſcʒ lauda
mus te. vſq; ad finem a beato hylario
pictauienſi epᷣo legit fuiſſe appoſita qꝛ
ſolum pꝛima pars in pꝛimitiua eccia
dicebat in miſſa · Innocenti vero ꝛ

Erꝛimus

iſta ateleffero papa eſſe addita. Alij zẽ
ſymacho papa.Et idẽ inſtituit q; illu1d

canticũ in diebus feſtiuis apoſtoloꝛum

martirũ virginũ. et confeſſoꝝ. Et ge⸗

neraliter diebus dñicis qñ nõ eſſet tꝑs
luctus et penitentie.debeat decantari
vt in hoc recolamꝰ ſanctos ꝑ domini-
cam reſurꝛectiõem eſſe angelis aſſociã

dos.et iam in gloꝛia eſſe ſociatos. Veꝝ

qꝛ ſᷣm ſenecam. Mõ quis dicat ſed quio
dicatur attendendũ eſt. Et ideo firmi⸗
ter eſt credendũ ea eccleſiaſticos do⸗
ctoꝛes compoſuiſſe.et a ſummis ponti
ficibus illas particulas appoſitas fuiſſe
vt dꝛ dẽ ↄſec. diſ. j. Et diuiditur illa ꝑs
vno mõin duas ꝑtes. Pꝛimo enim po
nitur illuo qð ꝑtinet ad laudem ſancte
trinitatis in comuni. Secũdo quod ꝑ⸗
tinet ad laudem cuiuſlibet perſone in
ſpecialiibi. Dñe deus rex celeſtis PDꝛi
ma adhuc in quinq; ſcom ꝙ quinq; at

tribuunt᷑ trinit ati ꝑ excellentiam. et

ſᷣm hoc ponuntur hic quinq; clauſule-
Pꝛimo em̃ attribuitur trinitati potẽ
tia.ideo dicimus laudamus te.ſcʒ rati
one potẽtie benè operantis Nam tam

bene operanti laus debetur. Item at⸗

tribuitur trinitati ſapientia.ideo dici⸗
mus benedicimus te. rõe ſapientie oĩa
diſponentis. Item pꝛouidentia. ideo
dicimus adoꝛamus te. ſcilicet ratione
pꝛouidentie omnia ſuſtinẽtis. Iẽ ma⸗
ieſtas cinn dicimus gloꝛificamus te ſcʒ
ratione maieſtatis omnibus pꝛeſiden⸗

tis. Item bonitas per excellentiam.iõ

ſubiungitur. tibi gratias agimus.tibi
ſcʒ ratione bonitatis omnibus exhibi⸗

te. Et hec omnia facere debemus quia

tu es dignus ꝙ fiant tibi pꝛopter ma/
gnam gloꝛiam tuam quia dignus es

laudari bũdici deind ibidñe ðs rex
celeſtis ponũt᷑ laudes ꝑtinẽtes ad ſin⸗

414
9g . ⸗
*

Aiber.

gulas ꝑſonas ſpecialiter. Et diuiditur

in tres particulas.dꝛimo ponit᷑ laus

ibi. Homine deus rex celeſtis. vbi oſtẽ
ditur pꝛimo potentia imperialis Se⸗
cundo laus filij ibi Pomine fili vnige⸗
nite. vbioſtenditur pietas filij. Tercio
laus ſpirituſſanctiibi. Cum ſancto ſpi
ritu. vbi ponitur bonitas naturalis
Pꝛimo igitur dicimus a⸗ laudem pa⸗

tris Homine deus rex celeſtis am

in ipo eſt pꝛimitas auctoꝛitatis. ido dꝛ
Domine. Cauſalitas vniuerſalitatis.
ideo ðꝛ deus. Ype etiam eſt. a quo eſt

omnis maieſtas imperialis ideo dꝛ rex

quia ipᷣe eſt rex regum. Felicitas eter⸗
nalis.ideo dðꝛ celeſtis.quia ibi ſuam feli
citatem manifeſtat.
ſonalis. iveo dꝛ deus pater. Pꝛopꝛie
tas generalis. iveo dðꝛ omnipotens q̃ſi
per omnia potens facere que non im⸗

.

plicant contradictiõeʒ Gequitur Do

mine fili. vbi ponitur laus filij. et quat
tuoꝛ innuunt᷑ ſm ꝙ quattuoꝛ mõis ſibi

aliqua cõueniunt. Idꝛimo conueniũt

ſibi aliqua ratiõe diuinitatis ⁊ ſm hoc

conuemit ſibitria. Pꝛimo ꝙ deus exi

conuenit ꝙ eſt a patre per modũ natu

re.ideo dꝛ filij. Lercio ꝙ pꝛocedẽs to
tam natin am patris habuerat.ideo ðꝛ
vnigenite. Gecundo conueniunt ſibi

aliqua ratiõe humanitatis.ſcʒ vniuer⸗
ſalis redemptio. .ideo dꝛ ieſu. qd inter⸗

pꝛetatur ſaluatoꝛ. Secunoũ eſt gene⸗

ralis diffuſio ideo ðꝛ rhe an interpꝛe⸗

tatur vnctus. In chꝛiſto em fuit pleni

tudo graciaꝝ et vnctio.a quo tanq; a
copite fluunt riui gratie ſicut a fonte.
Tercio conueniũt xpᷣo aliqua ratione
ſuppoſit alis vnionis vl vnitatis natu
re leʒ diuine et humane. Quia ſicut d

ꝛopꝛietas per⸗

tas. vñ Apoc ij. H en e
teſtis fidelis. zAliqñ eſt aduerbiũ. vt in

Bécundus

nalis et caro vnus eſt homo ita peus

et homo vnus eſt chꝛiſtus. Et ex ho

competit ſibi ꝙ eſt deus Jpeo ðꝛ deus

contra arꝛianos. qui dicunt eum eſſe

creaturam Item ꝙ ſit immolatus.ido
dicit. agnus dei contra manicheos. qͥ
dicunt ip̃ᷣm non fuiſſe immolatum nec
paſſum. Item ꝙ ſit filius patris. cõtra
ſabellianos/qui dicunt alium filiũ vir
ginis a filio patris. Quarto cõueniũt
ſilio aliqua rõne ſue miſerationis. que
ſunt tria. Dꝛimo ſupplicamus pꝛo ex⸗

piatiõe peccaminũ.ibi.Qui tollis pec

cata mundi miſerere nobis. Secundo
pꝛo exauditiõe pꝛecaminum.ibi.Nui
tollis peccata mũudi ſuſcipe depꝛecatio
nem noſtram Tertio pꝛo remuueratio

ne ſolaminis. ibi. Qui ſedes ad dexte⸗/

„ . , . —
ram patris miſerere nobis.Et quoniã

ſupplic antes cõmuniter conſueuerunt

allegare cauſam et rationem quare de
bent exaudiriideo conſequenter alle
gamus triplicem cauſam dicendo.qm̃
tu ſolus ſanctus.ideo debes indulgere

peccata. Tu ſolus dominus. ſcʒ exau⸗
diens pꝛecamina Tu ſolus altiſſimus.
ſcʒ conferens eterna ſolamina. Cum
ſancto ſpiritu. Hic ponunt᷑ ſpectantia
ad laudem ſpirituſſancti que ſunt duo.
dzimũ ꝑſonalis pꝛopꝛietas.ideo dꝛ.

um ſancto ſpũ. BGeom ſumma et coe

terna felicita s iõ addit᷑.in gloꝛia dei
patris: Vltimo ſequit᷑ amen. In quo
optamus nobis omia ↄfirmari et fieri
Vbi nota ꝙ amen eſt dictio hebꝛaica

et aliqñ eſt nomen et tũc ioẽ eſt ꝙ veri

euan Amen amen dico vobis.i. vere.

Aliqn eſt ᷣbu et tũc ioẽ eſt ꝙ ſiat. n
Plſalmiſta. Et in ſeculũ ſe eculi fiat fiat.
binos habem fiat. ibi bñt amen. Et

ic dicit amen qͥ eſt

”

Lm

o⸗
9 5
e
dei
o

ic
Neri
zch
en

Tractatus

ſcſto mõ ſumitur hit et in cõcluñonibꝰ

collectarũj. verſus. ðmen ꝓ vere duo

ſunt aduerbia quali. Amen ꝓ fiat tunc
yerbũ deficiẽs eſt. Bi de eſt amen in

declinabile nomen. Aliter poteſt legi
iſta ſcdᷣa ꝑs.et ſᷣm hoc ꝑt diuidi ĩtres

ptes ĩ pꝛia ꝑte deũ laudãtes ſibi gras
referimus de xpᷣi natiuit ate. In ſecun
da parte ſpecialiter filium inuocamus
et imploꝛamus ſuam miſericoꝛdiã alle

gantes pꝛopter que decet deum noſtri

miſereri Tercio ſanctã trinit atem ſub
vnit ate eſſentie expꝛimẽtes et cõſiten⸗

tes concluſiue pconiſamus. Gcda ibi
doñe deus agnus dei.Tercia ibi qm tu

7

ſolus Et expomi᷑ litera. O dñe ds rex
celeſtis deus pater omnipotẽs.o dñne
ieſu xpe fili vnigenite et ſancte ſpiritꝰ
AIpter tuã magnã gloꝛiam. io eſt ꝓpter

tuã ineffabilem maieſtatem et dignita⸗
tem. omni honoꝛe et quibuſlibet mois
reuerẽtie excolendã et magnificandã.

nos laudamus te cũcta optime facien
tem benedicinius te plenitudinẽ omis

boni cõtinentẽ adoꝛamus te deũ ſum⸗
mum deuote pꝓfitentes. gloꝛificamus

te tua inenarꝛabilia oꝑa pꝛedicantes

gras agimus tibi tuam mirificam bo⸗
nitatem in redimẽdo nos cognoſcen⸗
tes. Gecũda pars dñe deus agnus di.
In qua ſpẽaliter filium imploꝛamus.
ailegantes pꝛopter que decet deũnr̃i
miſereri. Et conſtruit᷑ iſta pars ſic. dñe
ieſu xpᷣe agnꝰ dei.filius patris/ꝗt ollis
peccata mũdi miſerere nobis.Qui tol
lis peccata mundi ſuſcipe depᷣcatiõem
noſtrã. Qui ſedes ad dextrã pr̃is miſe
rere nobie Wie bis imploꝛamꝰ miſeri⸗
coꝛdiã dei. dicẽtes bis miſerere nobis
ꝓpter duplex genus peccati. ſcʒ ꝓpter

peccatũ oꝛiginale et ꝓpter pctm actua
le ſic. ꝙ pꝛimũ referat᷑ ad peccatũ oꝛi⸗

Pꝛmus

ginale qd pie : peccatũ mũdi.eo ꝙ;
totum mundñ fecit reü eterna damna
tiõe et ſecũdũ miſerere reſerat᷑ ad pec

catũ actuale.qdð eſt duplex.ſcʒ veniale
et moꝛtale et ergo etiã petit.o xpᷣe qui
tollis peccata mũdi ſuſcipe depcatio⸗

nem noſtrã ꝑ hoc inſinuans ꝙ ðs nos
habilitat peccata tollẽdo. vt depᷣcatio
et oro exaudibilis reddat᷑ Et eſt hic ſci
endũ de hoc ꝙ dicit ꝙ xpᷣc ſedeat ad
dexterã pr̃is qꝛ pñt intelligi tria. vno
mõ gloꝛia diuit atis in qua filius dei ex
titit ante ſecula/ vt ds eſt pri ↄſubſtan
cialis vllio mõ ꝑ dexterã beatitudo pa

tris intelligit Unbeat aug;. ꝑſedere
habitare intelligit᷑ quẽ admodum dici

mus de quocũq; hoĩe ꝙ; in iſta patria
ptres annos ſedit. Bic ergo credite
xpm habitare in dextera dei pr̃is Be

atus em̃ eſt qͥ hitat in beatitudine q̃ de
xtera dei vocat᷑ Tercio ꝑ dexterã dei
patris. intelligit᷑ poteſtas iudiciaria.

poteſtatẽ quã accepit ille h ſuſceptus

g deo vt veniet iudicaturus qui pꝛius

venerat iuoicãdus Igit xpᷣe ſᷣm ꝙ ðs

ad dexterã pr̃is ſedet id eſt equalis eſt

pr̃i in diuinitate et maieſtate ſm pᷣmã
expoſitiõem Rpᷣc vo ᷣm hũanitatem
ſedet ad dexterã pr̃is id eſt in pocioꝛi⸗
bus bonis pr̃is.i in eterna beatitudĩe
habẽs iudiciariã poteſtatẽ iuxta ſcdaʒ
et terciã acceptiõeʒ dextere. In tercia

ꝑte trinit atẽ ꝑſonaꝝ ĩ vnit ate ↄfitẽtes

eſſentie ⁊cluſiue laudamꝰ dicẽtes. qin
tu ieſu xpᷣe cũ ſancto ſpũ in glia di pr̃is

id eſt idẽ cũ ſancto ſpuet pr̃e es ſolus
ſanctꝰ.ſolus dñs ſolus altiſſimꝰ. ꝓ ple/⸗

nitutinẽ et nõ ꝑ participatiõeʒ vel cõ
municatiõem ab alio. Et nota ꝙ hic et
in pᷣcedẽti ꝑte tagunt᷑ quiq; ꝓpcer que

pebet peii eii miereri. Paim giße

ñ aug;. Ipam dexteram intelligite

Liber.

eſt agnus dei oblatus ꝓ peccatis moi.
tollendis in ara crucis. ſemel realiter
et vſq; ad coſinnatioeʒ ſeculi in foꝛma
pPanis ſacramentaliter Geom eſt g
acta noſtra redẽptiõe et deuicta moꝛ⸗
te ſactus eſt noſter qquocatus ſedens
20 dexteram patris in gloꝛia Terciũ
eſt qm ipe ſcedm ꝙ homo eſt ſanct? ſan

ctoꝝ q;ʒ vnxit deꝰ pꝛe cõſoꝛtibus ſuis

Lleo leticie vt iße ſolus inter homines

ſit ſanctus ꝑ plenitudinẽ virtutũ / et

ſpuũalium cariſmatũ vt de plenitudine

eius omes accipiamꝰ gratiã. Muartũ
eſt qꝛ ipe vt eſt ſilius hoĩs/ſolus eſt do
minus/ ↄſtitutus iudex a deo viuoꝝ ⁊
moꝛtuoꝝ. Cui dictũ eſt. Moſtula a me
et dabo tibi gentes. Quintũ qe iße eſt
ſolus altiſſunus quẽ ꝓpter meritũ paſſi
onis deꝰ exaltauit. et dedit illi nomen
qð eſt ſup omne nomen ad Ohilip.ij.
Hoꝛũ igitur quinq; intuitu decet xpᷣm
pᷣcipue deuotiõe ad ſe clamantiũ acce

ptare et eoꝝ miſereri. Quantum ad

quartũ pꝛincipale/quare videlicet in

miſſa beate virginis aliqui tropi inter

pPonunt᷑ Reſpondet᷑ ꝙ ſpter ſex pꝛiui

9

legia beate virgĩs ſex tropi interpo⸗
nunt. Pꝛimũ eſt ↄceptõis. Qoncepit
em̃ opatiõe et obumbꝛatiõe ſpuſſancti
et ideo aꝓponitur pꝛimꝰ tropus ſcʒ ſpi⸗
ritus et qalme oꝛphanoꝝ ꝑaclite. poſt
illum verſum. Dne fili vnigenite Be
cundũ pꝛiuilegiũ habuit roe diuini ge
neris. qꝛ beata virgo mernit eũ tpali⸗
ter generare et ſine patre/ quẽ ds pr
ſine matre genuit eternaliter. Et iqeo
ðꝛ pꝛimogenitꝰ marie. Et li pꝛimogeni
cus nõ dicit ibi oꝛdinẽ quaſi alius ſit ſe
eutus poſt eũ ſed dicit dignitatẽ. Uel
pꝛimogenitus id eſt anteq; nullus fue⸗
rat genitus nec etiã poſt. Lerciũ habu
it roe materne dignitatis / que eſt lli

maxima laus et gloꝛia. Joeo abditur

IAd marie gloꝛiã. VWel aliter Apter pꝛi⸗

uilegium diuine miſe eratõis que nobis
Ream ↄmunicata eſt. qꝛ q; deus nos
exaudit ad gloꝛiã eius cedit. Fñ deea

canitur. AMudi nos nam te filius nihil

negans honoꝛat. Quartũ habuit rõe
ſanctiſicatiois.qꝛ nullo mõpeccare po

tuit. Uñ in pſal. Sanctificauit taber⸗

naculũ ſuũ altiſſimus. Et ideo additur
mariã ſanctificãs. Quintũ habuit rõe

conſeruatiõis. qꝛ tanta plenitudo gr̃e
in eã ſupuenit ꝗᷓ eã ab omni pctõ actua

li cõſeruauit. Vnde augꝰ. Num de pec
catis agit᷑.ð maria noli fieri mentioõez

Ergo aodit᷑. mari gubernãs. Gextũ

habuit rõe exaltatiõis ſeu coꝛ onatiõis
Vnde de ea canit eccĩa. Ecce exaltata
es ſuꝑ choꝛos angeloꝝ. Et iveo addit᷑.
mariã coꝛonãs.
NLapitulũ ix. Quare nõ ſemꝑ

canit᷑ gloꝛia in excelſis.

cõom ſymachũ papam̃ glia
1gfmnnmexcelſis vt dictũ eſt in ca.

decantari Et generaliter ĩ diebꝰ domi
nicis / niſi fuerit tꝑs luctus et pnie. vt

in aduẽtu dñi et in ſeptuageſima vſq;

ad vigiliã paſche Etiã nõ debet decan
tari in diebꝰ ꝓfeſtis.⁊ in diebꝰ ieiunio
rum. niſi ſit ieiuniũ exultatioõis vt in vi
gilia paſcbe et penthecoſtes. et ĩ miſſa
defunctoꝝ etiã nõ cantat Eſttñ ſcien
ep̃s bethlehemitanꝰ om̃i die omi
iſch etiã ꝓ defunctis cãtat glia in ex⸗
celſis. Sc ie himnꝰ luca atteſtante/⸗
vᷣmo ĩ bethlecmitana regiõe ẽ decanta
tus Bzʒ re glia in excelſis nõ canit᷑ in
aduẽtu pᷣterq; ĩ ſolẽni et duplici feſto.

h multiplex rõ aſſignatur. Pꝛĩa vrꝑ

Pcedenti in diebus feſtiuis
aploꝝ martiꝝ. vir ginũ. et ofeſſa oꝝ debʒ

f— —— ——

wis
den

FTractatus

iter pellatõʒ cãt iſtiꝰ himniiſte himnꝰ
quaſñi innouari videt᷑ in nocte natalis
oñm / in qua pᷣmũ fuit decantatus. et ſic
in maioꝛi deuocõe et leticia decantet᷑.
Sca rõ vt cũ maioꝛi reuerẽtia.hono
re.leticia. ⁊ deuotione decantetur.qꝛ q̃
cum interpellatiõe dicunt᷑ maioꝛẽ fer⸗
uoꝛẽ hñt.Tercia cauſa q; hoc tempus
aduẽtus deſignat tempus añ natiuita
tem xpᷣi qð erat tempꝰtriſticie ⁊ nõ leti
cie nec iocũditatis eo ꝙ adhuc ianua
padiſi erat clauſa. que xpᷣo adueniẽte
patefacta eſt.⁊ idᷣo tunc ab angelis de

uit decãt ari: MQuarta cauſa/qꝛ gla in

excelſis eſt cantus leticie.ido tunc ob⸗
mittitur ꝓpter ſignificandã aff lictionẽ
ſanctoꝝ patrum. ⁊ ad figurãdũ quãta
paciebant᷑ ex longa expectatione xpᷣi
venturi. Gpes ein qᷓ differtur aff ligit
aiĩiam ꝓuerbi.ij. Bed diceres· qᷓre tũc

cant atur alla in aduentu dñni. Rñdet᷑
ꝙ duplici rõe.qꝛ licet haberẽt aff lictõ
nem ð eo ꝙꝙ filiꝰ dei tm̃ tardabat veni
re.⁊ido dimittit glia in excelſis.habe⸗
bant tñ leticiã de certitudine ꝓmiſſio⸗
nis. qꝛ certiſicati fuerũt ð redemptõe

generis huani ꝑ xpᷣm factura.⁊ in iſta
ſpe firma exultabat / iuxta illo ioh. viij.
Abꝛaã exultauit videre diẽ meũ.ideo

tũc cãtatur alla. Gcda rõ eſt.qꝛ tũc fit

mẽtio de aduẽtu xpᷣi qͥ eſt duplex Unꝰ

in carnẽ qͥ eſt iocundꝰ.⁊ ideo canitur
alla Alius erit ad iudiciũ. ⁊iſte eſt dolo
roſus ⁊ tremendꝰ.iõ dimittit᷑ glia in ex
celſis Ged qre nõ cantat᷑ in feſto inno
centũ. duplex eſt rõ. Pꝛima qꝛ innocẽ

tes in vituperiũ xpᷣi fuerunt occiſi igit
in ſignũ deteſtatõis ꝓpter doloꝛẽ pa⸗/

rentum nõ cantat᷑ in ipoꝝ feſto · Quia
tunc impletũ eſt ill Mieremie. ⁊ hẽtur
Math.ij. Vox in rama auita eſt plo⸗
ratus ⁊ vlulaiꝰ ꝛc. Geda rõ qꝗy tunc in⸗

nocentes occiſi ſtatim deſcẽderunt ad
lumbũi.⁊ nõ venerũt ad padiſuin / niſi
pꝰ xpᷣi paſſionẽ.⁊ g in ipſoꝝ die nõ ca⸗
nitur. Sʒ in octaua canit᷑qꝛ dies octã

ſignificat tempus adepcõnis glie cele⸗

ſtis ⁊ future reſurꝛectois / q̃ erit in glia

Igaudio. Sed qre nõ cantat᷑ in qᷓoꝛa

geſima vſq; ad vigiliã paſche. Muiꝰrõ
aſſignatur de 2ſe. diſ. .ca. ij duo. ꝛ
tunc ſancta eccleſia recolit traãſgreſſio
nempmi parẽtis.ꝑ quã impedita fuit
reſtauratio ruine angelice.⁊ ideo tũo
tacet cantũ angelicum⁊leticie. Gcda
cauſa q; illð tempꝰrepntat tempꝰquo
filij iſrael fuerunt in captiuitate babilo

nica / in qſiluert a caticis leticic.ita xpᷣi
ani / veri iſraelite ſolent ſuſpendere cã

tica iocundit atis vſq; ad paſcha.ĩ quo

facta eſt a xpᷣo liberatio pienaria a fui⸗

tute dyaboli.q ꝑ captiuitatem babilo
nicam fuit figurata. In miſſis etiã de

functoꝝ.nò canitur.qꝛ certitudinẽ de

gloꝛia vefunctoꝝ nõ habemꝰt ã quia

Officiũ defunctoꝝ eſt lamẽt abile. iõ cã⸗

tica leticie in eodẽ obmittunf. Bed

dubium adhuc manet. qñ regulariter
debeat decantari ſeu dici himnꝰ ange
licus.A¶dhoc rñdetur extra de ce. miſſ⸗
rum ca.cõcilium. vbi ðꝛ.ꝙ debeat de⸗

cantari qñ in matutinis ðꝛte deũ lau⸗
damus. Ged hec regula fallit in ſabba
to paſche⁊ in die cene ſcom officiũ ro
manũu. De ſabbato ſancto reddit᷑ ratõ
de ↄſe. diſ. vbi dꝛ. ꝙ illa miſſa ſpectat

ad diem paſche.q̃re tunc r alleluia.æ
gloꝛia in excelſis.qꝛ tunc redditum eſt

gaudiñ angelicum. In die aut cene Ir.
ab aliqbus epis . ſcʒ cum chriſma cõfici
unt ⁊ non aliter.nec a ſimplicibꝰſacer⸗

dotibus. et hoc ratione pꝛiuilegij⁊ ce⸗
lebꝛitate ſingulari.quia ulo die fuit a

2222—

chꝛiſto ſacrificium inſtitutum.

SWl

H

Jn na F.

. .R . pitulu. x. De ſalutati on 3 S

mIggelico himno ſinito/ lacer
dDdoos ſe ad ꝓplin voluens ſeu
Dñs vobiſcu. Que ſalutatõ ſumptaẽE
de libꝛo ruth capitulo.ij. vbi legit bo⸗
os ſic ſalutaſſe meſſoꝛes ſuos Et iudicũ
Vi. Angelus ſalutas gedeonem dixit
VOñns tecũ viron foꝛtiſſunie Et illa ſalu⸗
tat io repntat ſalutationẽ/quã ieſus fe
eit diſcipulis ſuis poſt reſurꝛectionem
Nuã ſalutationẽ ſacerdos pᷣmittit añ
oꝛões / vt ꝓplin reddat attentũ ⁊ vt erꝰ
mens ad deũ dirigatur. Xt exponitur.
Dñns vobiſcũ.i. dñs in vobis maneat.
⁊ vos pᷣmio vite eterne remuneret.et
peticionibꝰ veſtris affectũ tribuat. vt
gram veiimpetretis ſeuerates ĩ illa
Alio mõ exponit ſic. Bmis vobiſcu.i.
oñns ꝑ ſuam gram vos viſitet. ⁊ vobi⸗
ſeum manẽs ſanctifcet. vt ſic petitões
vrfe effectum ↄſequatur. hoꝛꝰ reſpõ⸗
det. Et cum ſpũ tuo Qo ſumptũ eſt de
ſeda epiſtola beati pauli ad th mo: ij.
vbi dieit. Oñs nr ieſus xpe cũ ſpũ tuo
Et eſt ſenſus. Tu ꝓ nobis fuſurꝰ es pꝛe⸗
ces ao dñm. Et qm tantũ illa p̃ces ap⸗
pꝛobat ⁊ exaudit que de bono coꝛde ꝓ
cedunt Hꝛamus ⁊ nos ſimiliter pꝛote
vt iſte ſine quo nullũ eſt bonũ.ſit cum
tuo ſpij. vt qͥ ate oꝛe ꝓfertur⁊ in os tu
um ſumit. ſit tecũ in coꝛde ⁊ inte mane
at. Bʒ Biceret alims. quare ꝓpłs opt at
vt dñs ſit ſolum cũ ſpuᷣ eius.⁊ nõ cuim
toto ſacerdote. LCum tñ dixit ſacerdos
Dñs vobiſcum. nõ ſolũ in ſpũ at etiã ĩ
coꝛpoꝛe. Moteſt ſic rñderiꝙ in hac re
ſponſione populꝰ ſe totaliter offert ad

—

BGecundus

impetrandũ petenda. I: qd immolati

onẽ ſacerdos ꝓcedit. in qua ꝑ ſpm̃ to⸗
taliter eleuatus. ⁊ ab omni terꝛenitate
orſiſe abſtractꝰdebet eſſe Et ideõ dðẽ
ſibi cum ſpũ tuo.ſcʒ vt detur intelligi
cp ſacerdos debet eſſe totꝰ ſpualis. Et
nota ꝙ iſta ſalutatio dñs vobiſcũ/að
ſimplices ſpectat ſacerdotes. Bʒ epᷣs
qq ꝑfectus vebet eſſe.⁊ expᷣſſam ſimilitu
dinẽ pᷣi gerit. vt ſe vicariũ xpᷣi ondat
vtitur oꝛaturꝰ pᷣma vice vᷣbo dñi ioh.
Fr hor vobis.qꝗᷓ fuit pꝛima vox dñiad
diſcipulos pꝰreſurꝛectiõem/qñ eis pꝰ
reſurꝛectionẽ apparuit q̃ñ diceret. g.
pſenti detur vobis pax pectoꝛis ⁊ cor
dis. ſed in futuro pax eternitatis. DBe
vtraq; pace dðꝛ Joh.xiij. Pacẽ meã re
linquo vobis. pacem mea do vobis Et
epᷣs oꝛaturꝰmitram deponit. vt ſic nu
do capite.ſiẽ ⁊ alter ſacerdos oꝛatõnẽ
ↄpleat.qꝛ vir ſᷣm apoſtolũ reuelato c
pite debet oꝛare.qᷓtenꝰinter deũ ⁊ ipᷣin
nullũ malicie ſit velamẽ. ⁊ reuelata fa⸗
cie gloꝛia dñi ↄtemplet᷑ Poſtea adð in⸗
ſtar ceteroꝝ ſacerdotũ dicit dñs vobi
ſcũ.vt ſic ſe vnũ ex eis eſſe oñdat Irẽ
nota.ꝙ populꝰ ſeptẽ vicibꝰ ſacerdotũ
in miſia ſalutatur.qᷓtenꝰ excluſis ſeptẽ
vicijs capitalibꝰ/ gram ſancti ſpũs ſu
ſcipiet ſeptifoꝛmẽ · Miſteriũ em miſſe
ad ſeptem dona ſpũs ſancti refert᷑ Et
ergo ſex vicibus in miſſa dꝛ dñs vobi
ſcum. ⁊ vna vice/pax dñi 2c. qð etiam
ꝓ ſalutatione habetur. Et g in qttuoꝛ
cpibus /ſalutatio ante pᷣmas collectas
obmittit/ ne numeꝝ ſeptenarium trqſ⸗
grediamur Pꝛima ſalutatio fit antep
mã collectq. ⁊refertur ad ſpm ſapiẽtie
qꝛ tunc ibi recoli᷑ quomõ dei ſapiẽtia
intrauit mũdũ ad ſaluadũ nos. Gca
ſit in pᷣncipio euangelij ꝑ qua intelligi

—

tur ſpus intellectꝰ. qꝛ circa euagelinm

4 ☛ .

— —, — — —

Tractatus
nitate cõfidens/ vniuerſalẽ ad ſe colli

rec olitur xp̃i pdicatio. xpc em pꝛedica tate conoens/ vmuerſale.
re uit Kulunnnaqo itt eleiru nod Doce, git eccleſa pice. oscii ſi dꝑccrer oꝛ
. ret. Tercia fit poſt euãgeliũ/ vel pꝰcre te om̃s fimul mecu/vt qð poſtulamus
. doꝑ quã intelligit ſpus alilij qr ibire, ecicius impetrem.qm fioueialiter ons
. colitur quõ xp ſecreto di ↄſilio.paſſio mu tituoinẽ citius exaudit. Dicẽoo g
5 Hiilſe obtulit at teclineret nos. Muar- oꝛeiihostatur ad osaoſ qꝛ xipſe rpc
5 ta in pᷣncipio pᷣfationis.ꝑ qᷓ; intelligit monuit oꝛare diſcipulos dicẽs.vigila⸗
. ſpũs foꝛtitudinis. q; ibi recolĩ xpi ceru teoꝛate c. Moſtea ipe ſacerdos oꝛa
ciſxio xpc em in cruce pendẽs dynabo tiones ꝓnũciat/qᷓ noiant collecte. Di
icd⸗ lm expugnaquit. nos ab eterna mo: citur ait collecta ꝓ tanto q; ſup popu
Rn ko liber aux. Nuit aibipur dni. meuug uimncolleern regat uni r vr habet
* ſpũͦs ſcientie inuitur.q xpᷣi reſurꝛecto de ↄſe. dil. iiij. Et ſic hee oꝛões ꝗpꝛie di⸗
”ßß recolitur. q; xpc reſurgendo ſalutauit ¶cunt collecte / qfiũt ſup collectionẽ po
diſcipulos ſuos.⁊ eoꝝ ſenſus aperut puli.ſcʒ qn ꝓplus colligit᷑ ad ſtacionẽ fa
1r vt nos erudiret. Sexta fit in ncipio cienoã vl ꝓceſſionẽ de vna eccleſia ꝗd
„. orois poſt ↄmunionẽ. in qᷓ xpᷣi aſceIsio galiã Ylel dꝛ collecta.qꝛ ſacerdos qͥ fun
recolitun. ꝑ quã ſpus pietatis notatur gitur legatione populi/ vſtat qſi medi
qa ſola pietate natura bumana ſuprr atoꝛ inter deũ a hoiem vel populũ/ꝑe
ſem— aſtra leuauit.vt nos exaltaret Gepti ticões populi in ſe colligit ⁊ Pcludit. in
rir ma fit in fine añ benedictionẽ. qᷓ recoli qbus depcatur ꝓ noſtris neceſſitatibꝰ
wi tur xp̃i aduẽtꝰ ad iudiciũ.⁊ ꝑ eã ſpy is ſpũalibus ⁊tempoꝛalibꝰ Vicunt autẽ
zn amoꝛis repntatur.qꝛ angelitremẽt ced in dextera ꝑte altaris. quia ꝑ dexterã
in venerit ad iudicium vt nos iudicet Et bona eterna.⁊ ꝑ ſiniſtra tꝑalia dſignã
n⸗ qq epties populũ ſalutat vt dictu ẽ. tur. Vt ẽᷓ oſtẽdatur ꝙ eternaa ſpnalia
bi tamẽ ſolum qnquies in iſtis ſalutatiõi Bus petere debemꝰ uxta illud. pᷣmum
bus ſe ad ꝓplm vertit.⁊ hoc ſigniſtcat ¶rite regnum dei.iõ collecta dꝛ in dex
b qnq; aꝓparitiones quas xpᷣc fecit diſei tera parte altaris: Ael eti iveo. quia
ſi pulis ſuis in die reſurꝛectionis/ qᷓ unt orones in noie xpᷣi fiunt. qui ſedet ad
ioſ magis pbate ex euagelio. Mꝛia fuu derxtera dei Mach. vlt. Et nota. ꝙ oꝛa

obi
iam
noꝛ
108
tri
e
Un

marie magoalene Joh xx. ⁊ Mar. vl.
Geða fuit eidẽ ⁊ aljs mulieribꝰredeũ⸗
tibus de ſepulcro cũ dixit. luete Mat
vltimo. Tercia petro.q̃ aꝓparitio deſi
gnatur ꝓꝑterciã vſionẽ q fit pꝰ manuũ
lotionẽ. vbi ſacerdos nihil alte dicit.

qꝛ illa repñtat apparitionẽ factã petro

de qua nõ fit mẽtio in euãgelio quãdo.
aut vbi.aut quõ facta ſit. Quarta fctã
fuit duobꝰ diſciplis euntibꝰ in emaus.
QZuẽ. vlt. Quĩta in domo abſente tho⸗

ma· Poſt hoc ſacerdos panꝝ de ſug bo

tionũ varij fuerunt inuentoꝛes/ quoꝝ
numerus ⁊ varietas tantum excreſce⸗
bat. ꝙ octauũ ↄcilium affricanũ oſtitu⸗
it ꝙ nulle pᷣces vel orones vel pᷣfatio
nes dicãtur / nili in cõcilijs fuerint a p
bate. Poſt hoc gelaſiꝰpapa orones⁊
collectas t a ſe qᷓ; ꝑ alios ↄpoſitas in
vnũ oꝛdinauit. Bcaft greg⸗ ſeclu
ſis hijs ꝗᷓ nimia ſiue minꝰ ↄgrua vide⸗
bantur. rõnabilia condunauit. ↄgrua
multa nihilominus neceſſaria ſuperqd

collectaꝝ ⁊ de concluſione

Eterum q̊dam modũ ⁊ oꝛdi⸗

e nem exceoẽtes/oroes intm̃
multiplicãt. vt quditoꝛibus

tediũ generant ⁊ faſtidium. qſi deꝰ vt
hõ multitudie vboꝝ flecti poſſet. cum
ecõtra dñs ꝑ yſaia dicat. Cummltipli
caueritis oroes nõ exaudiam vos. Et
ñs ꝑ ſe in euagelio dic. Molite multũ
loqui oꝛantes/ſicut ethnici faciunt pu
tant em̃ multiloqo ſeexaudiri Math.
vjñj. Vn cum dixiſſent apli. DHñe doce
nos oꝛare ↄpenvioſam eos docuit oꝛa
tionẽ dicẽs.ſic oꝛabitis Dr nr ꝛc̃.ſep⸗
tem peticõoes in ſe ↄtinentẽ.Eius ergo
oronis foꝛmã ſequẽtes ſacerdotes/in
miſſa ſeptenariũ numeꝝ nõ excedunt
NMa xpcc ſeptẽ peticõibus / oĩa neceſſa
ria coꝛpis et anie ↄpᷣhendit. ĩmo ſcom
ↄmunẽ ↄſuetudinẽ. oroes ſemꝑ ſub im
pari numero dicunt᷑ Na ꝙ in ſummis
Muor mſannb ſeſtis/ſiẽ qñ eſt vuplex veltotũ feſtum
5 tm̃ vna collecta dꝛ.niſi foꝛte in eodem

die aliud feſtum occurꝛat.⁊ tunc dicit

vna / ad deſignandũ fidei vnitatẽ. Ali
qñ dicunt tres ao deſignadum miſteri
um trinitatis.⁊ qꝛ xpᷣe/ter añ paſſionẽ

oꝛauit dicẽs.pr ſi poſſibile eſt tranſeat

a me calix iſte. Aliqñ qᷣnq;/ ad deſignã
lecia dumqnq; vulnera xpᷣiſeu quintiparti

tam xpᷣi paſſionẽ. Itẽ qñq; dicuntur
ſeptẽ ad deſignandũ ſpm gre ſeptifoꝛ⸗
mis ſeu ſeptẽ dona ſpus ſancti.Et ſᷣm
innocẽtiũ ille numerus excedi nõ debʒ
Et eſt ſciendũ.ꝙ totidẽ collecte ⁊eodẽ
oꝛdine diei debent in ſecreta⁊ poſt cõ⸗

munionẽ.quot pᷣceſſerũt añ epiſtolam

nec plures nec paucõꝛes.Finis quoq;
debet ſuo pᷣncipio coꝛreſpõdere.Ct q̃ii

bẽt collecta poſt vmnnionẽ ⁊ in ſecre⸗
ta debet pᷣcedẽtibus ↄuenire.Et nota
cqſi in miſſa ꝓ viuis / vis interponere
collectã ꝓ defunctis. tũc talis nõ debʒ
eſſe vltima/ ſʒ antepenultia ſeu penui⸗
tima. Rõ qꝛ finis ſemꝑ debet coꝛreſpõ⸗
dere ſuo pᷣncipio. Et in miſſa ꝓ defun⸗

ctis nõ debet interponi collecta ꝓ vi⸗

uis.vt dicit wilhelmus.qꝛ moꝛtuinon
valent iuuare viuẽtes in hac vita. nec
etiã valent imploꝛare viuẽtibꝰ vitam
eternã.licet eↄuerſo ipſi poſſunt iuua⸗
riab eis quo ad vtꝝq;. Immo nec iſta
oro ↄmunis auguſtini.ſcʒ omĩpotens
ſempiterne ðs qͥ viuoꝝ dnaris ſimul ⁊
moꝛtuoꝝ.eſt dicenda in miſſa ꝓdefun⸗
ctis Ocom aliquos tñ collecta pᷣt inter
Bn de ſanctis ſic ꝙ ſit penultima

Sed de mõ claudendi oroes ſciendũ.
ꝙ ſi in oroe ſermo dirigitur ao patrẽ/
nõ habita mentione filij ⁊ ſpuũs ſoncti/⸗
tunc ↄcludit᷑ ſimpliciter ꝑ dñm nr̃mie
ſum xpᷣm.vt hic Cõcede nos famulos

ꝛc: Bifit autẽ mentio de filio hoc ẽ du

plieiter vel in pncipio. vel circa finem
Biin pᷣncipiotunc ↄeluditur ꝑeundẽ

dſim nr m.vt ibi.os qui in filij tui hua⸗

nitate iacentẽ mũdũ erexiſti ꝛc. Si cir

ca finẽ tunc ↄcludit᷑ qui tecũ viuit⁊ re
gnat / ſiẽ in illa. Reſpice qſumꝰ one ſup

hanc familiã tuã. Aliqũ etiam ipᷣa or̃o
dirigitur filio directe.ſicut iſta oꝛatio.
Deus q vginalẽ aula.⁊ tunc debʒ dici
q̃ viuis ⁊ regnas. Bi autẽ fit mẽtio de

ſpũ ſancto.tunc ↄcludit᷑ꝑ dnm nr̃mꝛc:

et in fine ðꝛ ĩ vnitate eiuſdẽ ſpũuũᷣſſancti

deus. ſic in iſta oꝛatiõe.deus qͥ coꝛda fi

delimn ſancti ſpũs illuſtratione docui

ſti. Bi autẽ fit mẽtio de filio ⁊ ſpũ ſctõ.

tunc cõcludit᷑ ꝑ eundẽ dñm ⁊c.⁊in fine

dicitur. in vnit ate eiuſdem ſpũſſancti
Aliqñ autẽ ðᷣ nullo iſtoꝝ fit mentio.ſiẽ

en

u
„

lo,
„

eti
ſi

=

Tractatus

in exoꝛciſmis/a in oronibꝰ qque bñdi

cte et in quibuſcũq; offcijs ſepulture.

tũc ðꝛ ꝑ eũ qui venturꝰ eſt iudicare ꝛc
ad terꝛoꝛem demonũ.qui de iudicio fi⸗
nali plurimum terꝛentur. qᷓ;uis tñ dici
poſſet ꝑ dñm.verſus.Ader dñm dicat
cum patrẽ pᷣſ biter oꝛat.Cum xpᷣm me⸗

moꝛat.ꝑ eundẽ dicere debet Cum quo

ſi loqueris.qui viuis dicere q̃ris. Nui
tecum / ſi ſit collige finis ĩ ilo. Si ſpuũs
almi. eiuſdem dicere debes. Et in hic
ſciendũ.ꝙ vt plurimũ in fine collecte

cõcluſiue ſubiungit᷑. Per dũm noſtrũ

☛

ieſum xpᷣm. qꝛ ſicut bulla autenticat li⸗
teras papales ita et oẽs orones bullã

tur noĩe dñi nri ieſu xpᷣi. Cuiꝰ duplexẽ
ratio. Pꝛima qꝛ hoc ſit ad implendũ
documentũ xpᷣi/qð ponit᷑.xxvij.ioh.
Quidquid pecieritis pr̃em ĩ noĩe meo
dabit vobis. Aſder ipᷣm em̃ ſeʒ xpᷣm ⁊ ñ

P aliam viã/diuina beneficia ad nos
pnñt decurꝛere.qꝛ ipᷣe ſolus extitit me⸗
diatoꝛ dei et hoim Vnde ⁊ ipᷣe ſeꝑius
manus vel bꝛachiũ dñi aꝓpellat Nuid

quid em̃ nobis donat᷑ ꝑ ipm nobis da

tur Scðdo hoc fit pꝛopter meritũ paſñ

onis xpᷣi. qꝛ omia nobis in merito paſſi

onis eius dant᷑. Tunc ſubiungitur. in
vnitate ſpũſſancti deus.qð dupliciter
exponitur.

¶Ano modo ſic. in vnitate
ſpus ſancti/id eſt vna cũ ſpũſancto qꝛ

tres ꝑſone pr̃ filus et ſpuũſſanctꝰ ſunt

vnus deus . Gcdo in vnitate ſpuſſan⸗

cti id eſt in ſpuſancto quieſt vnitas pa
tr is et filij/ amoꝛ et connexio vtriuſq;
Bubiungit per oĩa ſecula ſeculoꝛum.

qdð etiã dupliciter intelligi pt Vno mõ
ↄſecutiue id eſt ꝑ generatioes genera

tionũ ſibi continue ſuccedentiũ. quia

vna luccedente alia ſubſequit᷑. Gcðo
exponit᷑ ſic. oĩa ſecula ſeculoꝝ/id eſt

Ante oĩa ſecula:dñs nr̃ ieſus xpe vixit

tecum. ſic in pñti viuit et in futuro vi⸗
cLturus eſt. Et tñ valet bꝛeuiter.per oĩa
ſecula ſeculoꝝ.id ẽ eternaliter. vt vult
beatus lug. Et additur hec particu⸗

la pꝛopter luciferianos hereticos.qui

dicũt adhuc luciferum regnatuꝝ et ao

ſevẽ xpᷣi collocatuꝝ. Contra quos ſcri

bitur Vſai.ix · Guper ſoliũ dauid et ſu

per regnũ eius ſedebit vt conſirmet il

lud in indicio et iuſticia vſq; in leipi⸗

ternũ Choꝛus reſpondet.amen. Vbi
ſciendũ fm beatu Bern. in ſermõe de
cena dñi. ꝙ amen qnq; eſt aduerbium

optandi.ec valet intantũ ſicut fiat. vñ

vbi nos habemus in pſalmis fiat fiat.

ibi hebꝛei habent amen amen. Bicut

etiam amen ſimitur in orone domĩca.

cumðꝛ ſed libera nos a malo amen.

Bimiliter quando ↄcludit᷑ collecta ꝑ
oñm noſtꝝ ꝛc et choꝛ/ reſpondet amẽ.
Mopulus em aſſentiens voci ſacerdo
tis qui dixit ſder oĩa ſecula ſeculoꝛum
gſſentit ꝙ ſeculũ ꝑ eum creatũ eſt. Re⸗
ſpicit ergo ad foꝛmã oronis vt qð oꝛꝛaꝛ
tur hoc detur vel ao modũ cõcluſiõis
vt qð concludit᷑ affirmetur.⁊ in tantũ
valet ſicut vere.⁊ ſic pᷣt ſumi in reſpon
ſione qñ concludit᷑.quitecũ viuit ⁊ re⸗

gnat. et choꝛus reſpondet amen. id eſt
veꝝ eſt ꝙ viuit et regnat in ſecula ſecu
la ſeculoꝝ.· DVe hac materia dictum fuit
ſupꝛa capitulo octauo.

Tractatus ſecundus libꝛiſe
cundi de ſecũda parte miſſe
ſcilicet inſtructoꝛi..

Er Alber
peditus de pꝛĩo
cum dei adiutoꝛio
ſcʒ de parte pꝛeꝑa
toꝛia q;tum ad pꝛi⸗
mam ptem miſſe.
tIt ꝑ ↄſequẽs quo
ʒ᷑99PB90 tractatu peammn
huiꝰ fecũdi libꝛi iam aliq̃ quo ad ſcdaʒ
partẽ miſſe et quo ad tractatũ ſcm hꝰ
lubꝛi ſecũdi bꝛeuiter ſunt dicẽda.Con/⸗

gruum em eſt vt oro pᷣcedat lectionẽ/
et poſt or̃onem ſeq̃tur lectio.qꝛ ꝑ lecti

onem inſtruimur de diuĩis mandatis et
declaratiõe tradende veritatis. QNam
ad hoc tẽdere dẽt fideliũ oꝑatio ⁊ oro
vt cognoſcant ⁊ intelligat volũtatem
dei et m eam viuãt. Alia põt poni rõ
ſm wilhel.et ↄfoꝛmis huic. In epiſtol

em̃ vt plurimũ ↄtinetur doctrina apo
ſtoloꝝ. Et ideo eleganter doctrinã illã

pcedit oro.qꝛ oꝛare debemꝰ vt doctri
na dei ⁊ aploꝝ nos in agendo inſtruat
Juxta illd Auc.x. lRogate dũm meſſis
vt mitt at oꝑarios in meſſem ſuã. Uel

pt ſic poni rõ oꝛdinis.q; collecta ſig⸗

nificat deuotã oronem.Epla vo legis
xpᷣiet pᷣceptoꝝ eius ſeruatiõem. modo
deuot a oro impetrare debet añceden
ter legis obſeruantiam. Et habebit ille
tractatus ſeptem capitula
De epiſtola capitulũ pꝛimũ
De graduali. caplin ſecundũ
He alleluia. caplin terciũ
DHe tractu ſeutractibꝰ caplin quartũ.

eeuangelio capitulum ſextũ
eſimbolo et de eiꝰ expoſitiõe ca.vij

8

Capitulũ pꝛimũ De epiſtola

Npꝛimo capitulo hui⸗ tractatus ſedi
pꝛimo vidẽdũ eſt quid repᷣſentat epla.

He pꝛoſis ſeu ſequẽtia caplin quintůj.

Becũdus.

Sedo quare epła aliq ex nouo teſta⸗
mento ſumit᷑. et aliqñ ex veteri Tercõ

quare aliqñ ĩ pᷣncipio epiſtole dꝛ cariſſi

mi. aliq fratres.aliqñ in diebus illis.
NQuarto quare legentẽ epiſtolã in ec⸗

cleſus collegiatis ſolum vnus ſeqtur ſʒ

legentẽ euangeliũ plures ſequuntur
Muinto vnde dicat᷑ epiſtola. Gexto/⸗
quare aliqñ legit᷑ in dextera parte ał

tar is ⁊ aliqñ a miĩſtro q̃ſi in medio cho

ri in aliquibꝰ eccleſijs.et quare cuage⸗
lium legit᷑ in parte ſuꝑioꝛi.epiſtola vo

in loco inferioꝛi. Beptimo de diuerli⸗

tate miſtri ipius epiſtole. Vñ quantũ
ad pꝛimũ eſt ſciẽdũ ſᷣm innocentiũ.qꝙ;
epla que pᷣmttitur euangelio repntat

officiu et pdicatiõem pᷣcurſoꝛis xpᷣi ſcʒ

beati iohanis baptiſte qd exercuit ipe
iohannes ante xpm qui pᷣiuit ante faci

em pp̃i parare viã eius ſicut ipᷣe ſanctꝰ

iohannes de ſe teſtat dicẽs. Ego vox
clamãatis in deſerto parate vias dñi.
rectas facite ſemitas ei. Johᷣ.j. Et xpᷣc
de eo dicit Malach.xxx vij. Hic eſt de
quo ſcriptũ eſt:ecce ego mitto angelũ
meũ qui pꝛeꝑabit viam ante te Jopᷣes

nãq; fuit ſubminiſter illius.qui de ſe di

cit non veni miniſtrari ſed miniſtrare

Marerx. Ynoe ſicut dicatio iohis
pceſſit pꝛedicatiõem xpi ſic epiſtola p
cedit euangeliũ.ſᷣm vilhel. epla gerit

figuram legis et ꝓphecie que xpᷣi aduẽ
tum pceſſerũt.ſicut epla pᷣcedit euan⸗
gelium MPꝛeceſſit nãq; lex euangeliũ.
ſicut vmbꝛa lucẽ. litera ſpũm.timoꝛ ca
rit atem. iniciũ ꝑfectionẽ. dominantis
pᷣceptum.amantis conſiliũ.Nam lex ꝑ

moyſen data eſt. gratia et veritas per
xpᷣm ieſum facta eſt. Joh.j.Epiſtola g
vox eſt legis ſuam imꝑfectionem teſti⸗

monio iohannis pꝛofitentis.et ad ꝑfe

ctionem euangelij tranſinittentis Hic

— — NA 5—²n—U

—– — — – —= r rrrCrr

— —

ia⸗
cõ
iſi
is.
ec⸗
rſz
r
to/
ab⸗
cdo
Nade
diert⸗
nii.
Pirar
t i⸗
ntefe
Eſine
vnx
ii.
pi⸗
elt de
mgei
Jode
deſe
niirer
vihs
ſh
gerit
ladrẽ
euan⸗
geli⸗
moꝛd
mans
mlerg
vpej
olog
eſt
Pe

Tractatus

me venit. ante me factus eſt. me oꝑtet

minui.illum aũt oꝑtet creſcere Pon ei

erat lux.ſed vt teſtimoniũ perhiberet

de luce. Lex neminẽ ducit ao ꝑfectum
euangeliũ vero ꝑfectionem inducit et

oſtendit. Quantu ao ſecundũ eſt dicẽ
dum. exquo iohannes fuit limes pᷣce⸗
dentiumet ſequentium/ medius inter

aplos et ꝓphetas.nam lex et ꝓphete vſ

qᷓ; ad iohannẽ durabãt et ex eo regnũ
dei euãgelizatur. Math. vij. et iõ epla
nec ſemꝑ legit᷑ ex pꝛophetis.nec ſemꝑ
ex dictis aploꝝ.ſed interdũ ſumitur ex
ꝓphetis ſeu veteri teſtamẽto.et inter⸗
dum de nouo teſtamento. ſcʒ ex dictis

aploꝝ. Johannes em̃ cuius vocem re-

pꝛeſentat epla cum modernis vpᷣm inſi
nuat pᷣſentem dicens: Ecce agnus dei
Joh.).Et cm anrigin pdixit xpᷣm eẽ
venturũ dicens. Hui poſt me venit⸗
ante me factus eſt. Ao terciũ notandũ
ꝙ epiſtole ſemꝑ accipiunt᷑/ aut de epi⸗
ſtolis pauli/ aut ex canonicis/aut ex
actibus aploꝝ/aut ex libꝛis ſalomonis
nunq;ᷓ aut ex quinq; libꝛis moyſi. Rõ
q; in ulis tantũ ꝓmittuntur temꝑalia.
in cuius ſignũ/tales lectiones ſemper
terminant᷑ in grauem accentũ deſcen⸗
dentem. In nouo vero teſtamento ꝓ
mittuntur ſpũalia et eterna. In cuius
ſignum euangeliũ et epiſtola terminã⸗

tur in accentũ acutum. Iſto ſtante re

ſpondet᷑ ad tercium ꝙ qñ epiſtole ſu⸗
munt᷑ ex dictis pauli/tunc ðꝛ in pꝛinci
pio Fratres. Rõ qꝛ illas epiſtolas mit
tebat adillos quos conuerterat.inter
quos quedam fraternitas generabat᷑.
ideo vocat eos fratres. Ged qñn ſumit
a canonicis iohannis et iacobi.quas
ipi dixerũt nõ tm̃ ad illos quos couer

Erant ſed omuniter et generaliter ao

omnes qꝛ ao omnes deꝰ habuit carita
tem ideo in illis epiſtolis debemꝰ dice
re cariſſimi. Ded qñ ſumunt de actibꝰ
aploꝝ.tũc dꝛ in diebꝰ illis. Ged in euã
gelijs nunq; ðꝛ in diebus. Sed in illo
temꝑe.Et ratio eſt triplex. Dꝛima/qꝛ
in textu actuum.vt frequẽter ponitur
in diebus illis. vt patet in actibꝰ apo⸗
ſtoloꝝ. Scðda rõ qꝛ ſicut tꝑs continet ĩ
ſe diem ita euangeliũ ↄtinet epiſtolas
que declarãt ipᷣm Tercia rõqꝛ euange
liumeſt de vno ſcʒ de xpᷣo / et de vita
eiꝰ ſed epiſtole facte ſunt ado diuerſos
diuerſis tempꝑibus iõ ðꝛ in diebus illis
vt cuilibet poſſit melius aꝓplicari. Et
qñ lectiões ſumunt᷑ de libꝛis legalibus
tũuc nunqᷓ; debet apponi titulus aucuiꝰ
libꝛi. Ratio qꝛ in penthateucon conti⸗
nentur ea que ꝑtinent ad ſinagogam/
que iã deficit in ſacerdotio et in regno
iuxta ꝓphetam danielemcum venerit
ſanctus ſanctoꝝ ceſſabit vnctio veſtra
Vñ non intitulatur ſalomon in libꝛis
ſapientialibus aut qꝛ depꝛauatũ eſt coꝛ
eius cum mulieribꝰ ſeu ꝑ mulieres. aut
qꝛ nõ oĩs veritas illoꝝ plenarie ſcitur

iõ a ſapiẽtia increata intitulatur.

Quantũ ad quartũ ſciendum. q; ſub
dyaconũ ſolum vnus comitatur. dya
conũ vero plures.ad deſignandũ ꝙ; pᷣ

dicationẽ iohannis pauci ſuſceperunt
ppdicatiõem aũt xpᷣi plurimi ſuſcepeft
AVñ diſcipuli iohannis dixerũt ad ee..
Rabbi qui erat tranſioꝛdanẽ tecum cui
teſtimoniũ phibuiſti ecce hic baptiſat.
et omnes veniẽt ao eum Etiam ſignifi
cat duplices pᷣcurſoꝛes ad duplicẽ xpᷣi

aduentum manifeſtanoũ · quoꝝ pꝛimꝰ

iam tranſactus.tinñ vnũ habuit pꝛecur
ſoꝛem/ſecũdus vero habebit duos ſcJ
enoch et helyam.qui cõuertent coꝛda

patrũ ad filiso et reſidui iſrael ſalui fiẽt

Aiber
Dit ſine lumine.et cum vno ſolo accoli
to. Reſpondet᷑ ꝙ ideo qꝛ ſignificat io⸗

hannem in pᷣdicatiõe eius de quo dicit᷑

Joh.j. Mon erat ille lux ſed vt teſtimo
nium phiberet de lumine. Et vadit cũ

Vno ſolo accolito ideo qꝛ ſigniſicat io

hannẽ baptiſtã.qui ꝓnunciauit aduen
tum xp̃i in carnẽ.qui fuit humilimus ⁊
quaſi occultus.ideo vadit ſine lumine.
et cum vno ſolo accolito. Quantũ ad

quintũ ſcʒ vnde dicat᷑epla.ðꝛ ꝙ eplłla

grece.ſuꝑmiſſio vl ſuꝑerogatio ſonat
Et ðꝛ ab epi qð ẽ ſupꝛa.et ſtolon miſſio
q̃ſi ſupꝛa miſſio.ſcʒ ſupꝛa legem et euã⸗
gelium qꝛ eple ſunt declarationes di⸗
ctoꝝ in euangelijs ⁊ in lege.et eoꝝ que

in ipis continent᷑ Miſſa em̃ eſt doctri⸗

na apoſtolica ſuꝑ legẽ moyſi pſalmos.

Aphetas et euangelin.ſicut ꝓphecie ſup

legem Vnde ⁊ litere de vna ꝑſona ad
altera miſſe. vocãt eple qᷓſ ſupꝛa miſſe
qꝛ ſunt miſſe ſupꝛa illud qð refert nun⸗
ciꝰ viua voce.Epla etiã ſuꝑerꝛogatio

ðꝛ oͦlngelicus em̃ oꝛoo ꝑ iſtum ſtabula/

rium intelligitur. Luc.x.cui ſamarita⸗
nus xpc.ↄmiſit hominem a latronibus

ſpoliatum. vulneratũ.et ſemiuiuũ reli
ctim. In naturalibus.ſpoliatũ.in gra

tuitis ſemiuiuũ.per peccatũ relictum-
qꝛ vita gratie aufert᷑ ꝑ peccatũ a pec⸗
catoꝛe ſola vita nature remanente.
Aer ferens duos denarios id eſt duo

teſtamenta.in quibus imago eterni re
gis ſcripta eſt et dicens ei ſcʒ cetui an-
gelico:et etiam cetui apoſtolico.qui ꝑ
ſtabulariũ deſignatur ſeu intelligttur.

curam iſtius homĩs.vulnerati a latro⸗/
nibꝰ. id eſt a ſuggeſtionibꝰ dyabolicis
habe:et quecũq; ſuꝑerogaueris ſcʒ cõ
ſilia dando.vltra pcepta reodam tibi.

ſupple mercedem. qua vnuſqquiſq; im

Becusus⸗

pꝛium laboꝛẽ ſuũ accipiet.j.ad coꝛint.

iij. Congrue em̃ epiſtola ſuꝑerogatio
vocatur.qꝛ doctrina eius ſuperogata
eſt doctrine euangelice. o ſextum ðꝛ
ßſm anthiliodoꝛenſem ꝙ epla debet le⸗
gi in dextera parte altaris et eccie.qꝛ
xpᷣc pꝛimo venit ad iudeos qui dicebã
tur eſſe in dextera. et olim in dextera
fuerũt. Bepius tñ a miniſtris legit᷑ in
medio choꝛi ſeu eccĩe ad ſignificandũ
xpᷣm ſedentẽ in medio voctoꝛum. vel
Apter illud pſalmiſte. In medio eccĩe

apperuit os eius vel ideo qꝛ epla ſigni

ficat pᷣdicatiõem iohannis.qui fuit me

dius inter ꝓphetas et aplos iniciũ no
uiteſtamenti et finis veteris. Et legi

epla in loco inferioꝛi.q;ꝛ doctrina xpi.
excellentioꝛ et eminentioꝛ eſt/doctrĩs
et inſtructiõibus factis ꝑ miniſtros ve

teris et noui teſtamenti.quas epiſtola
deſignat. Et qᷓ;uis lex in monte data ſit

tñ diuulgatio eius in iudea clauſa fuit

et nõ extra. Juxta illud pſalmi. Notus

in iudea deus ꝛc̃. euangelica vero do⸗

ctrina ꝑ totum oꝛbem fuit diffuſa. Jux
illud In omnẽ terꝛam exiuit ſonꝰ eoꝝ
Seo diceres quare populus ſedet qn
epla legitur.et ſacerdos tũc tacet.Re⸗
ſpondet ad pꝛimũ ꝙ populus ideo ſe
det vt cum maioꝛi diligentia ↄudiat ⁊
de moꝛibus inſtruat᷑ qꝛ m vᷣlriſto. vij.
phiſicoꝝ. Anima quieſcendo et ſedẽdo
ſit pꝛudens. Ipeo aũt tuc ſacerdos ta
cet qꝛ ſuboyaconus ſigniſicat iohannẽ
baptiſtam vt ſepiꝰ dictũ eſt.ſacerdos
aut ſignificat xpᷣm.ſed pᷣdicante iohan

ne xpc tacuit. ideo etia tunc ſacerdos
tacet · Quantũ ad ſeptimũ dicendũ.q;
duo ſunt miniſtri eple. vnus eſt lectoꝛ
qñ eſt de veteri teſtamento. alius eſt
ubdyaconus et hoc de quocũq; accio
piatur. Beo dubiñ eſt cireg lectoꝛ.

=

———

— –—–-æũ W „— —

n.
tio
eg
nde
le⸗
ec
eba
terg
itin
wda
. N
dece
lſoi
urne
aii no
tlgt
ar.
drs
os e
Giſol
ra
ſſint
hotus
odo⸗
Za
Weon
erc

7

*
peoſe

irt
nl
voste
dan
edos
iohan
ceros
miq
coꝛ
1g eſt

ccN

o.

Fractatus

quare ſemꝑ legit de veteriteſtamento
et nuuq; de nouo Dicit᷑ ideo q; lectoꝛ
ſigniſicat pᷣdicatoꝛes veteris teſtamen
ti Item quare nõ accipit benedictiõeʒ
qñ debet legere Reſpondet ꝙ illi pdi
catoꝛes et ꝓphete pᷣdicabant ſolo deo
inſpirante.et nõ fuerũt manifeſte miſſi
ideo nõ recipiũt benedictiõem paten
tem. Item dubitatur quare immedia⸗/
te poſt lectionẽ lectoꝛis ſubſequit᷑ epla
vt ĩ natali xpᷣi.ſteſpondet᷑ ꝙ fit ad de
ſignandum ꝓpheciam eſſe impletam re
cte ſicut glo.immediate ſequitur textũ

Hoc em non ſfit niſi in illis ſeſtiuitati/

bus.in quibus tangunt᷑ ſpeciales ꝓphe
cie de illis que iam impleta ſunt ĩ eplis.
Lirca ſecũdũ miniſtrũ ſcʒ ſubdyaconũ
dubit atur pꝛimo quare legit ð vtroq;
teſtamẽto:Reſpondet᷑ ꝙ ideoqꝛ ſigni
ſicat iohannem baptiſtam qui medius

fuit legis et euangelij.ideo aliqñ de ve

teri teſtamẽto aliqñ de nouo legit. Sʒ
quare ſemꝑ legit facie verſa ad altare.
Reſpondet᷑ ad demonſtrandũ ꝙ iohã⸗
nes pᷣdicando xpᷣm ipᷣm digito demon
ſtrauit dicens.Ccce agnus dei. Quare
aũt nõ recipiat benedictionẽ.ðꝛ ꝙ iðo
qꝛ deſignat iohannem baptiſtã quipꝛe
dicauit ſolo deo inſpirante. et publice
eum mittente et ideo nõ accipit bene⸗
dictionem.

Capitulum ſcðm De graduali.

p duale qð alionomine vocat
reſponſoꝛiũ. uius duplexẽ
9. qꝛ graduale ptinet ad opera vite
actiue. vt igitur notet᷑ nos operibꝰ re⸗

ſpondere eis que in lectiõe audiuimus
iocirco graduale reſpõſoꝛiũ ꝛ. Gcða

rõ qꝛ epla fignificat pdietiõem iohis⸗

QODſt epiſtolam cantatur gra

Secũdus

u porebat dicens. Adenitentiã agi⸗

te a ꝓpinquat em̃ regnu celoꝛũ.Et iteꝝ

FYaciatis dignos fructus penitentie.

Merito ergo poſt eplam ſequitur gra⸗
duale.qð in voce graui cantat᷑ quia pe
nitentia lamentũ ſigniñcat. Ydcirco in
diebus paſche tollitur ſeu non cantat᷑
qꝛ ille dies ſigniſicat futurũ felicem ſta
tum in regno celoꝝ in quo nõ eſt opus
penitentie. Nec erit ibi fletus ſeo gau⸗
dium et leticia ſm ꝙ canit eccleſia. Et
non erit amplius neq; luctus neq; cla⸗
moꝛ.neq; vllus doloꝛ ꝛc. :lpoc:xxi.Et
licet differũt in hoc ꝙ liber gradale cã
tus vero graduale vocat᷑tñ communi
ter capiunt᷑ tanq; ſynonima pꝛo eodẽ.
Et dꝛ graduale vl gravale.ad deſignã
dum eꝙ verus penitẽs gradus ſeu aſcẽ

ſiones in coꝛde ſuo debet diſponere. et

ire de vna virtute in aliam: quaſi per
gradus quoſdam.donec videatur dðs
deonꝝ in ſyon./ ꝓpter qð graduale deſigt

conuerſionẽ felium penitentiũ Dicit

em̃ graduale a gradiendo qꝛ poſt pᷣdi⸗
catioõem iohannis aliqui dilcipuli ſecu
ti ſunt xpᷣm et poſt ipᷣm gradiebantur.
ſicut iohannes euangeliſta ſcribit Gta
bat iohanes ⁊ ex diſcipulis eius duo ⁊
reſpiciẽs ieſim ambulantẽ dixit.Ecce
agnus dei ecceꝛc.Et audierũt duo di⸗

ſcipuli iohanis ⁊ ſecuti ſunt xpᷣm Joh.

j. Vocatur etiã reſponſoꝛiũ qð poteſt

vyno modo referꝛi ad reſponſiõem apo

ſtoloꝝ qui ꝑ p̃ᷣdicatiõem iohannis aliqᷓ
liter illuminati et imbuti.xpᷣo ipᷣos vo
cante et dicente.venite poſt meꝛc̃. non
tin verbo ſed et opere reſponderunt.
qꝛ relictis omnibus ſecuti funt eũ. Be⸗
cundo refert᷑ ad quoſlibet fiveles quia
ꝑ oꝑa vite noſtre actiue debemus re⸗
ſpondere lectiõi in epla dicte vt pꝛius

Aber.

ronale ſignificat adiutoꝛiũ:q adiutoꝛi
um nobis neceſſariumeſt. q;diu em̃ in
Hoc ergaſculo detinemur a dño pegri⸗
namur et lamenta penitẽtie peragimꝰ.
Vel ad denotandũ ꝙ nullus plenã et
verã facit penitentiã. niſi pleniſſime cõ
uertat᷑ Juxta illud Johel. ij. Conuer⸗
tumini ad me in toto coꝛde veſtro in ie⸗
iunio ꝛc̃. Ia ꝙ homo nihil diligat con
tra deũ ſed oĩa que affectat et diligit/
wꝙwilla diligat in oꝛvine ad deũ. Illo re
ſponſoꝛiũ non repetit᷑ poſt verſum. qꝛ
Vt pᷣmiſſum eſt deſignat reſponſiõe m
oploꝝ.qui xpᷣo eos vocante reliquerũt
oĩa.Quia ergoilli nihil retinuerũt pꝛo
qjuo eositerũ vocare oꝑteret ideo nul
lo mõ repetitur· Mec finit᷑ cum gloꝛia
pf̃i qꝛ nõ ad gloꝛiã in hoc ſeculo ſed ad
luetũ et ad contemꝑtũ voca
Juxta illud Auẽ. ij.
ego mitto vos in mundũ Kt nota ꝙ;
BGBꝛego. et Gelaſius ↄpoſuerũt.tractꝰ
gradualia.alleluia.et ea ad miſſam can
tari inſtituerũt. Vbi ſciendũ ꝙ ſacer⸗
Ddos et ep̃us poſt collectã ſedet.infra ꝑ
actiõem trium parciũ officium miſſe ia
dDictarũᷣ.ſcʒ infra eplam.graduale et al
leluia.ſigniſicans tres dies in quibꝰ do
minus ſedit in templo hieroſolimis in
medio doctoꝝ.audiens et interꝛogãs

eos. Seſſio etiã ſacerdotis.victoꝛiam
xpi ſigniſficat.qꝛ ſedere victoꝛis eſt.ſi-

gnificas ꝙ xpᷣc poſt ieiuniũ vicit dya⸗
bolum. Mam reliquit eũ tentatoꝛ. et ac
ceſſerũt angeli et miſtrabant ei Mat.
iiij. acten? et tacitus ſedet ſacerdos
inſinuans ꝙ pᷣdicante iohanne xpᷣe ta

cebat.qꝛ nõ pᷣoicauit aperte ſed vt tra

dit euangeliſta nolc; ravin eſſet io
hannes in vinculis / venit ieſus in gali
leam. euangeliʒans verbũ dei: Gʒ ſᷣm

wilhel. in ronali. Beſſio ſacerdotis ſi⸗

Gecundus

gnificat ſeſſionẽ xp̃i ad dexterã patris

et ꝙ ſedet cũ miniſtris ſignificat ſeſſio
nem xp̃i cum diſcipulis in die iudicij qᷓ
bus dꝛ. Gedebitis et vos ſuper ſedeꝰ
duodecim iudicãtes tribus iſrael

¶ ſolatio.iuxta illud. Luce.vj.
Beati qui nũc fletis/q; ride
bitis. Et Mat. v. Beati qui lugent qm̃
ipᷣi conſolabunt᷑. Jocirco poſt gradua
le qð lamenta deſignat penitẽtie.quã
pᷣdicabat iohannes.ſequit᷑ alleluia.cã
ticum leticie. Circa qdð canticũ pꝛinci⸗
paliter nouem ꝑ oꝛdinẽ ſunt videnda.
Mꝛimo vñ hoc vocabulũ ſumpſit oꝛi
ginem et quis ad miſſam cantari inſti⸗
tuit. Gecũdo cuiuſmodi vocabulũ ſit

1 Aluia poſt luctum ſequit᷑ cõ

alleluia.et cuiꝰ dignitatis et quare mãa

ſit ininterpᷣtatũ. Tercio de eius expo
ſitiõe. Quarto quid repᷣſentet in miſſa
Quinto quid eius verſus ſigniſicat.
Gexto quare repetitur poſt verſum
Beptimo quare tꝑe reſurꝛectiõis xpᷣi

plus frequẽtatur Octauo quare in ſe
ptuageſuna non cantat᷑. Pono quare
neumatica cauda ĩ fine ſubiungitur.et

quidſignificet Quantũ ad pꝛimum
ſciendũ.ꝙ hoc vocabulũ ſumptum eſt
ex veteri teſtamẽto.ſcʒ ex li.tho.ca.pe
nultimo. vbi legit᷑ de hieruſalem Pla

tee eius ex lapioe candido et mundo
ſternentur. et in vicis eius cantabitur

alla. Et eſt vox angelica audita ab an⸗
gelis et decantata ſᷣm ꝙ ſcribit AMpo.

xix. Audiui vocem q̃ſi tube magne. et

ſicut vocem aquaꝝ multarũ etſicutto

nitruũ magnoꝝ dicentiñ alleluia. quo
niam regnabit deus noſter omipotẽs.
Et audiui ſimiliter a vigintiquattuoꝛ

—

—

ris
ſio

des

c⸗
e
nefn
N
in
pinei⸗
enda.
Nori
iſn⸗
duliſ⸗
geni
et
miſa
l.
eſum
reinſe
6gon
ar
uimum
nyett
ape
undo
bitur
wan
po.
eto
o
tes.
ttuo:

Tractatus

ſenioꝛibus. et quattuoꝛ aĩglibus ado
rauerũt deũ ſedentemſuꝑ thꝛonum di

centes. amen et alleluia. Quis autem

nd miſſam decãtari inſtituit. ꝛ ꝙ, gela⸗
ſius papa Et hieroꝰ.dicit q; alla canta
tur in miſſa. hoc tractũ eſt de eccleſijs
hieroſolimitanoꝝ · in qbus tꝑe paſcha⸗
i in miſſa frequentabat ſicut et nüc:
at alis tempoꝛib⸗ caneret᷑ ad miſſaz
olim eccleſie romane conſuetudo non

.

7

7

erat ſeo a beato gregoꝛio inſtitutum/
immo pocius reſtitutũ eſt. Nam cu an
ↄſuetudo fuerat a temꝑe damaſi pape

defecerat Vnde a beato gregoꝛio re⸗

ſolumtꝑe paſchali.ſed et alijs tempoꝛi

bus decantet ꝑ circulum anni. pterqᷓ;

in quibuſdam exceptis tꝑibus ſcʒ in ſe
ptuageſima et quaoꝛageſima / vſq; àd

vigiliã paſche de quibus infra dicetur
Nuantũ ao ſecundũ ſcʒ cuiuſmodi
vocabulũ ſit alla.ſciendũ ſᷣm Iſiooꝝ.
vj. ethimo. Amen et alleluia ſunt dicti⸗
ones hebꝛayce que nec grecis vellati⸗
nis nec barbaris licet in ſuã linguam

omnino tranſſerꝛe vel ſub alia lingua

enũciare Nam q;uis alleluia interpꝛe
tari poſſit tñ ꝓpter ſanctioꝛẽ auctoꝛita
tem ſeruata eſt ab apoſtolis in his pꝛo
pꝛie lingue antiquitas Tantũ em̃ ſacra

ſunt nomina vt etiã iohes in apoc. re⸗
fert. ſe reuelate ſpuũſancto vidille ⁊ au

vocem aquaꝝ multarũ et tonitrun va
lidoꝛũ dicentiũ amenet alleluia · Ac ꝑ
hoc ſic optet vtraq; verba in terza di⸗
ci ſicut in celo reſonat. vt dicit Nug⸗
in li. de doctrina xpᷣiana. Ex iſta aucto⸗

rit ate yſidoꝛi patet ꝙ alleluia eſt voca

bulũ hebe Neum ſimiliter et amen.Et
no traniſe

„

ſtitutũ eſt. in miſſa poſt graduale nõ

ert ea in alteru ydeoma. ſʒ

Secũdus

ſemp retinẽt ea Una cã iam eſt poſita

q; hoc fit ꝓpter reuerentiã cantaciũ in
celis illud vocabulũ. Ged ſcda cauſa
ſic ponitur vllleluia gaudiũ et laudem
celeſtem inſinnat qdð nemo nouit ĩ hoc
ſeculo. ideo exquo hoc gaudium nobis
ignotum eſt. ↄgrue ſub ignoto expꝛimi
tur voalala ncent⸗ dicit. Rllelu
ia eſt vocabulu hebꝛaycũ. et ininterp/

tatum intranſlatũ ꝑmanſit vt pegri
num ab hac vita gaudium. pegrinum

quoq; vocabulũ ſignificaret Ex quibꝰ

dictis ſatis patet dignitas et peminen
tia huius vocabuli. Quantũ ad ter:
cium ſez de expoſitiõe huius vocabuli
eſt ſciendũ ꝙꝙ yſive. vj. ethimo. de hoc

ſic dicit Alleluia duoꝝ vocabuloꝝ in⸗
terp̃tatio eſt hoc eſt laus di.ia enim eſt
vnñ de decem nominibus quibꝰ apud
hebꝛeos ds nominat᷑ etſic jm yſideꝝ.·
alleluia tm̃ valet ſicut laus dei Inno/

centius terciꝰ ſic dicit quid ſit alleluia.
pſal.cvij.exponit᷑ cui cũ pmittitur in

citulo alla ſtatim pſalmus exponenvdo

titulũ dicit Laudate pueri vmmm hiero.
vero dicit Zllla tm̃ valet ſicut dicam⸗
laudes domino.vt etiã dicit wilhelmꝰ

in ronali. Vel m hieronunũ dllleluia

ↄꝛ ab alle quod eſt cant ate. et lu io eſt

laudem.et iaid eſt domino. ANuguſtinꝰ

ſic exponit. al io eſt ſaluum. le id eſt me.
lu id eſt fac ia id eſt vomine. id eſt ſaluũ
me fac dñe. Grego.ſic exponit Alle. io

eſt pater. lu io eſtſilius ig id eſt ſpuſſan⸗

etus Ambꝛofius gut ſic Alle io eſt lux

lu id eſt vita,ia eſt ſalus.bᷣm alios ðꝛ ab

alle qd ẽ laudate. luid eſt dñm. ia io eſt
vnũ quaſilaudate vnũ oñm Hug. di.

Alleluia dicitur ab alle id eſt laus.lu id
eſt inuiſibilis. ia id eſt dei. quaſi laus in⸗

* —

niſibilis dei Geom vero Papianm

Laen vlſz
=

rara

Liber

Alleluia hebꝛaice tm̃ valet ſicut landa
te emn. Hoc idem appꝛobat iohes ia
nuenb. in catholicon. et dicit. ꝙ; allelu⸗

ia ſolum eſt tetraſillabum et debet feri

biꝑ y grecum qð habet ibi vim conſo

nantis.et eſt vocabulũ indeclinabile.

.

et debet in fine acui. Unde de illis in⸗
terpᷣtatiõibus habentur quedã metra
verſus Allle narꝛate.lu laudẽia dnoqq
Saluifica dñe.me tecũ.denotat aug.
Al ſaluum. le me. lu fac. ſeo deus eſttibi
ia. Da landem dñno. hieronimꝰ a ꝓpbat

hyſtoꝛia ſuꝑ lpoẽ. et dlug
volunt ſit vnum verby

—

et himologiʒatur ſic. Alid eſt altiſſim⸗
xpc.le id eſt leuatur in cruce.lu id eſt lu

gebant apoſtoli. ya id eſt reſurꝛexit do
minus MNuantũ ad quartũ ſcʒ qͥd

ſignificet vel rep̃ſentet in miſſa dꝛ q al

—

leluia quis non expꝛimat tñ ſignificat
ineffabile gaudiũ angloꝝet hoim ĩ eter
na felicitate letancium qð oculus non
vidit.nec auris audiuit nec in coꝛ hoĩs

aſcendit. Hoc em̃ gaudium eſt ſemper
letare et laudare deũ. Mam beati qui
habit ant in domo tua domine. qm in
ſecula ſeculoꝝ laudabuntte.Et rurſus
in voce exultatiõis et confeſſiohis ſo⸗
nus epulantis.ſupple in menſa domini
Ende beatus iohannes baptiſta mox

ipe. Gꝛegoꝛiꝰ patrẽ. natũ. ſignat quo⸗
q; pneuma lſſerit ambꝛoſius ꝙ ſit lux
vita ſaluſq;. Alle laudate.oñm luliaſitĩ
vnum.Cuius aũt partis oꝛatiõis ſit al-
leluya. etrus cõmeſtoꝛ in ſcolaſtica
.in glo. po.
uũ imperatiui
modi defectiuum. Ged iobannes de
garlandꝛia dicit ſub diſtinctiõe. qꝛ pᷣm
pꝛimã.quintã ſext am.et ſeptimã expo
ſitiões ſit nomen neutri generis inde⸗
clinabile. ſed ſm alias ſignificatiões eſt
verbum imperatiui modi vt dictũ eſt.
Et hm magiſtꝝ petꝝ anthiſiopoꝛenſem

Becundus

poſtq;ᷓ vixit penitentiã agite. in qua eſt
lamentum ſubiunxit.appꝛopinquabit

em regnum celoꝛum in qua eſt ſumma
leticia. Canim ergo alla poſt gradua⸗

le canticum leticie poſt luctum peniten

tie. ſumope nitentes expꝛimere cõſola

tiõis magnitudinẽ/ que repoſica eſt lu

gentibus in hoc ſeculo Pocius in hoc
vocabulo iubillantes q; canẽtes vnan
bꝛeuem digni ſermonis ſillab am. ĩ plu
ra neumata pꝛotrahimus et mnramus
vt iocundo auditu mens repleatur.et
rapiatur illuc.vbi ſemꝑ erit vita ſine
moꝛte dies ſine nocte certitudo ſine ſoꝛ
te.iocunditas et ſecuritas ſine doloꝛe.
trãquillitas ſine laboꝛe.foꝛtitudo ſine
debilitate. rectitudo ſine peruerſitate.
pulcritudo ſine diffoꝛmitate. veritqs
ſine fallatia. caritas ſine malicia.et felici
tas ſine miſeria. Ibi em ſunt quattuoꝛ
maxima miracula. quattuoꝛ leges. et

quattuoꝛ dignitates Miracula ſunt vi

ta ſine moꝛte. iuuentus ſine ſenectute.

decus ſine defoꝛmitate.memoꝛia ſine
obliuione. Quattuoꝛ leges/ſunt pax

ſine diſcoꝛdia.voluntas line iniuria. iu

ſticia ſine falſitate. leticia ſine pturbati
one. Quattuoꝛ dignitates qꝛ ibi carmi
na nõ deſinunt pꝛemia nõ defciũt ami
ci non moꝛiunt᷑ regnum nõ amittitur.
Ftiam alleluya poteſt referꝛiad exul⸗
tatiõem eoꝛũ.qui in miraculis xpᷣi gau
debant. laudates oñm et dicẽtes Am
vidimus hodie miracula et qꝛ deus vi
ſitauit plebem ſuã. Cunc em in iubilo
decantabatur alleluia cum omnis po⸗
pulus in vniuerſis gaudebat/⸗ que ab

eo gloꝛioſe fiebant Mam et ſeptuagin⸗

ta duo diſcipuli reuerſi ſunt cũ gaudio
dicentes domine.ecce demonia ſubij⸗
ciuntur nobis in nomine tuo. ILuce.x.
Muantũ ad quintum ſcz quid repſen⸗

— — — — ———UN

— —Y2R —

— — —+ ———

geſ

abi
Ima
i⸗
ten
ſola
ſtlu
hoe
nam
iu
ns
WM K
heſo
vhe
ſne
fere.
eritas
urn
chre.
ſine
rpar
guin
wurdari
citam
WW.
un./
gan
Anm
s vi
bdo
s po/
Pec
do
ſbij/

ℳ₰ 6

Tractatus

tet verſus ſciendum ꝙ verſus nihil ſi,⸗
niſtrum vel triſte ſed dulce totũ et io,

cundum debet conſonare.quales ſunt
hmõi verſus Dñs regnauit. Jubilate
deo oĩs terꝛa. Juſtus vt palma floꝛe⸗
bit. Attamen verſus ðꝛ areuertendo
q; ꝑ eam reuertimur ad alleluia Jocir
co ſigniſicat operatiõem bonam q lau
di debet coniungi.qꝛ non bene lauvat
deum qui bene operari ceſſ⸗ te non

nullis eccleſijs alleluia cum verſu can⸗

tatur a pueris.vt notat᷑ in pſalmo Ex

oꝛe infancium et lactentiũ ꝑfeciſti lau-

dem tuã.Et iterũ laudate pueri dñm⸗

Cuius titulus eſt alleluia ꝓYlli em̃ qͥ pue
ri ſunt a puritate.et qui ſunt innocen⸗

tis vite cõgrue laudi dei conueniunt.
et hoꝛũ eſt regnum celoꝛum. .

Auãtum ad ſextũ quare alleluia
reſumitur poſt verſum et ſic interpoſi

to verſu bis cantat᷑:huius cauſa eſt.qꝛ

ſancti interuallo interpoſito geminam

ſtolam accipient.ſcʒ mentis et carnis.

anime et coꝛpoꝛis QLam pm ſtolam mẽæ
tis et anime exult abunt ſancti in glia.
ſᷣm vero ſtolam carnis et coꝛpoꝛis que

eſt coꝛꝑis gloꝛiſicatio fulgebunt iuſti ⁊

tanq; ſcintille in arundineto diſcurꝛẽt.
Sap.iij.et erunt ſepties clarioꝛes ſole
Nuantũ ad ſeptimũ ſcʒ quare tem/
oꝛe reſurꝛectiõis xpᷣiplus frequentat
Pe hoc Innocentius tercius ſic dicit
Quia alleluia future beatitudinis q̃ſi
ꝓpꝛium eſt vocabulũ Joeoiure magis
iſto temꝑe frequentat᷑.quo xpᷣc reſur⸗
gens ex moꝛtuis eiuſdem beatitudinis
nobis ſpem tribuit et pꝛomiſit. Vel ſic

Qucidius.qꝛ hoc fit ad deſignandum

multiplicit atem laudis et leticie habz

de.ex cõtemplatiõe celeſtim gaudio⸗
rum que xpᷣe paciendo et reſurgendo⸗/

nobis diſpoſuit et pꝛeꝑauit Eſt em̃ ibi

lud ꝓpheticũ. Quõ cantabimꝰ canticũ
ↄñi in terꝛa aliena. Geptuageſuna em̃

ptiuit atis babilonice inquo tempꝑe filij

MNuantũ ad vltimũ ſcʒ quare neumati

Secundus

gaudium eſſenciale.qð habetur in viſi/
one ⁊ fruicione maieſtatis dei de facie
ad faciem et de coꝛpoꝛis xp̃ᷣi gloꝛiſcati
claritate et accioẽtale de gaudijs pꝛo
ximi.et de gloꝛiſicatiõe et de pᷣmijs ſpe
cialibus vt de aureola. Quare autem
temꝑe paſchali geminatur. ο hoc dꝛ
ꝙ hoc ſit ꝓpter duplicem reſurꝛectiõeʒ
ſcʒ capitis et membꝛoꝝ.de quibus gau
dere debemus: qꝛ m epo.Sixpᷣc re
ſurꝛexit et nos reſurgemus.:lijs autẽ
tempoꝛibꝰ graduale pᷣcedit in ſignũ ꝙ;
penitentia et lamnentũ.pᷣcedit gaudiuʒ
vite contemplatiue qdð ꝑ alleluia deſi/

ſche ðꝛ hoc reſponſoꝛiũ.Pec dies huiꝰ
cauſa põt eſſe qꝛ vſq; ad ſabbatum ſe⸗
quens fit memoꝛia de captiuit ate filio⸗
rum iſrael Ged poſteacant at᷑ alleluia
ꝓpter gaudiũ reſurꝛectiõis. Quãa
tum ao octauũ quare in ſeptuageſi⸗
ma non cantat᷑ alleluia.de hoc Inno
cẽtius terciꝰ ſic dicit.ꝙ temꝑe triſticie
non debet canticũ leticie cantari.pᷣm il

repñntat ſeptuaginta annos et tꝑs ca/

iſrael ſup flumina babilonis ſedentes ꝰ
flentes ſuſpenderũt oꝛgana ſua

ca cauda in fine ſubiungit᷑ et quid ſigni
ficet ſciendũ ꝙ alleluia modicũ eſtĩ ſer⸗
mone magnũ in neumate qð canit᷑ ſine
verbis ⁊ vocibus ſignificatiuis Et ßᷣm
wilhel.in rõnali:ſignificat ꝙ gaudium
celeſte maiꝰ eſt qᷓ; ſermõe poſſit expli⸗
cari Memma em̃ ſiue iubilꝰ ꝗ fit ĩ fine ex
pᷣmit gaudiũ ⁊ amoꝛẽ credẽciũ ⁊ qnta
leticia ⁊ laus ſecuta ſit ꝑ fidem audita
pdicatiõe xpᷣi ſm illuo· qudiuit et leta
ta eſt ſyon · hm Innoceñ · iij ic põt dici

i

Ziber

Anam bꝛeuem dictiõem ſermonẽ/in

plura neumata pꝛotrahimus. vt iocũ
do auditu mens repleat᷑ et rapiat ado

contemplatiõem leticie illius feſtiuita⸗
tis eterne. vbi a deo qᷣ deſideratur in

Lapitulũ iiij. De tractu

d Rad feſtum palche / in diebꝰ
officijs luctus et penitentie

loco iſtius cantici leticie capitur tractꝰ“
ex inſtitutõe thelefferi pape.Hicit at
tractus atrahendo.qꝛ aſperitate vocũ
et ꝓlixitate verboꝛũ dum canitur po
trahitur in tractibus.ſm rõnale repite
ſentat᷑ longa ſanctoꝝ patꝝ expectatio
et iundeoꝝ captiuoꝛũ meroꝛ et a ff lictio
quã tꝑe captiuitatis babilonice per ſe,
ptuaginta ouos annos anteqᷓ; plene li
berarent᷑ ꝑtulerunt. M eccleſia ſigu⸗-

rat per ſeptuaginta dies vſq; ad feſtũ

paſche. Innocentius aũt dicit. Cractꝰ
tam a pꝛoſperitate vocũ/iqᷓ; pꝛolixits
te verboꝛum/miſeriam pntis incolatꝰ

reſenrat imilluo pg. Ieunnhiqin,
rõnale. et hm magiſtru in ſimma ſacriſfi
cioꝝ.· Tractus ſignificat lamentatiöes

colatus meus pꝛo

lacrimas ſanctoꝝ viroꝛum ↄtejnpla

tiuoꝝ.qu lugent et flebiliter gemunth
pꝛo ſuperne beatitudinis dilatiõe aff li
cti tedio incolatus et bilileiun die

⸗2-

et miſerie ſtatus pᷣſentis. Qñq; lugent

Ppꝛo ſuis ſuoꝛũc exceſſibus.dum ex v·
cinitate babilonici fluuij io eſt munda
ne miſerie. vident ſeipos aſperſos. et
alios penitus immer ſos / ipius fluuij
rapacit ate iam ferꝛi deoꝛſum Et qꝛ hic

»„

—

„ *

—

EDminica ſeptuageſime vſqg

ploꝛamus qnq; rõne ſupermi gauoj.

Zecundus

qnq; rõne noſtroꝛum et alioꝛum exceſ
ſuum.idcirco tractus qñq; ſunt de leti

cia ſu perioꝛi.vt iſti Jubilate deo om̃is
Zaudate dnm omnes gentes. Dnq;
de miſeria inferioꝛi.vt iſti. De pꝛofun⸗
dis clamaui.ꝛc. No te leuaui ocuios me

os. Qñq; de peccatis. vt hic One nõ

Fm peccata noſtra. NQuare aũt in aliq⸗
bus tempoꝛibꝰ tractus ſequunt᷑ imme

diate poſt epiſtolam vt in quarta feria

Vltime onice quaorageſume. rõ qꝛ illis

diebus recolimus.quomo ille verꝰ mu

ſicus in quo exultabimus et letabimur

nobis fuit oblatus. Quia quarta feria

venditus.ſexta feria crucifirus. Jbeo

90 maioꝛem luctũ inſinuãdũ.quem ex
hibere debemꝰ plus illo temꝑe qᷓ; alio
tempoꝛe tractus qui maioꝛem inſinuat
luctum qᷓ; graduale ſtatim ſubiungituꝛ
poſt eplam. Sed ꝙ tractus maioꝛem
luctum inſinuat qᷓ; graduale. huius ſi⸗
gnum ex hoc ſumitur.ꝙ nunqᷓ; tractus

cantatur cum alleluia niſi ſemel. ſcʒ in

vigilia paſche et graduale ſepius cum
alleluia cantat᷑.ſed quare in vigilia pa

ſche tractus cum alleluia cantat᷑ Picit
ᷣper hoc inſinuatur/qꝙ xpc ad infer⸗
na deſcenderat ao patres cõſolandos
et eos ſua claritate letiſicados.d iſta
leticiam ſigniſicandã canitur alleluia-

Bed q; nondũ reſurꝛexerat ideo tra⸗

ctus lamentũ repᷣſentans ſubiungitur

iſcipuli nanq; xp̃i de eius obitu con

triſtati abſentiam eius lamentabantur
Rocionale vicit ꝙ ideo fit q; non expe
dit gaud ium ſine luctu in hoc ſabbato⸗

LLooapitulim. v. De

pꝛola ſeu ſequentia

q nobis defertur. qñq; rõne miſerie/

*

—

—
——

ceſ⸗
eti
is
;
⸗

„

no
iqi
me

“

s
Ven

dem
le

ner
do
mu
MW
rn
nus ſt
W
an
cum
upa
Deñ
inior⸗
mdos

1 S
W
tn
tur.
con
ncur
e

Tractatus

Vandoq; in feſtiuitatibꝰ añ
gſeptuageſunã poſt alleluia cã
tatur pꝛoſa vel ſequentia Et
ðꝛ ſequentia a ſequendo q; ſequit᷑ poſt
neuma iubili id eſt poſt alleluia. Et ſᷣm
doctoꝛes olim melodia ſequentie ↄfoꝛ
mis erat melodie ipᷣius alla:q;uis nunc
nun ſeruat᷑. Et ꝛ pꝛoſa quaſi pꝛofuſa.
Vel ðꝛ ſequentia a conſequendo qꝛ cõ
ſecuta eſt antiquoꝝ patrũ cantica.Et
vltimo quaſi nouiſſimũ inter cetera cã
tica miſſe/ a modernis officio miſſe eſt

ꝗdiuncta.idcirco ciſtercienſes eis ĩ mii

ſis decantãdis nõ vtuntur. Sequẽtia
em̃ eſt canticum exultatiõis etſigniſi
cat laudes vite eterne.et iubilũ ineter
na feſtiuit ate:qui moꝛtalibus eſt inco⸗
gnitꝰ quibus ſancti deum eternaliter
collaudabũt. Rotherus vero abbas⸗
pꝛimo ſequentias pꝛoneumatibꝰ ipᷣius
alleluia compoſuit:Gimiliter herman
nus teutonicꝰ/inuentoꝛ aſtrolabij mł
tas compoſuit ſequẽtias.videlicet illã:
Sanctiſpũs aſſit nobis gratia. Item
illa. Rue maria.et anthiphonã. æ¶llma
redemptoꝛis.et illam Gymon bariõa
Et petrus cõpoſtolanus fecit illã Bal
ue regina · Quidam rex francie noĩe
Rupertus.compoſuit illam ſequentiã
Veni ſancte ſpũs.Et himnũ. Choꝛus
noue hieruſalem.Et nicolaus papa as
miſſam conceſſit cantari ſequẽtias An
tiquitus veromos erat.vt ſemꝑ allelu
ia cant aret᷑ cũ neumate.ſed poſtea di
ctus papa ſtatuit loco iſtius neumatis
in pᷣcipuis feſtiuitatibꝰ ſequentias dici
Nñ ergo nõ ðꝛ alleluia.nõ debet dici
ſequẽtia.quoniã loco neumatis eiꝰ ðꝛ.

Laplin vj. De euangelio ·

55 OGſt hoc ſequitur pꝛĩcipalis
pet ſalutaris inſtructio que fit

„ °.

Zecũdus
per ẽuangelium: in quo ipᷣe chꝛiſtus
met/et non ꝑ miniſtros ſed per ſeipᷣim
nos de celeſtibus ĩfoꝛmat Et gratiam
apercionis ianue regniceloꝛum perip
ſum facte mundo denunctiat.et quali⸗
ter dyabolũ vicit et nos ab ipĩus ſerui
tute liberauit.et ad ſua veſtigia ſequẽ⸗
da nos amonet et hoꝛtatur. CLirca
quod videndumeſt pꝛincipaliter ð ſex
Dꝛimo ſacerdos lecturus euangelium
quare mutat locum ð dexteraparteva
dens adſiniſtran. Gecũdo ð oꝛdinaci
one euangeliſtarum et de eorum titulo
Tertio de benedictione dyaconi.et de
ceꝛoferarijs et ð thurificatiõe.Quarto
de ſalutatione que pꝛemittit ante euan
gelium. et de reſponſione choꝛi.et de
ſigno crucis Quinto quare euangeliũ
verſus aquilonem legitur etquomodo
debeat catari. Gexto qualiter debeat
audiri et legi.et de his que dicto euan
gelio ſunt facienda. uantum ao
pꝛimum dico.qꝙ ſacerdos lecturus euã
gelium ideo mutat locũ de dextera par
te altaris ad ſiniſtrum latus vt per hoc
inſinuet.ꝙ chꝛiſtus non vẽit vocare iu
ſtos ſed peccatoꝛes Juxta qð ipſe dicit
in euãgelio Quia nõ indigent ſani me
dico ſʒ qui male habent.luce.v.Et mat

xi. Mon eſt opus valentibus medicus

Et ibidem dicit non vẽi vocare iuſtos
ſed peccatoꝛes et lucas addit per peni
tentiam. Per dexteram enim iuſti per
ſiniſtram vero peccatoꝛes deſignant᷑.
pꝛopter quod dominꝰ in iudicio ſtatu⸗
et oues a dextris hedos aũt aſiniſtris
Mat.xxv. Duioa vo dixer̃t in hoc lo
co ꝙ ſacerdos in pꝛincipio miſſe conſĩ
ſtit ad dexteram cum autem pꝛonunci
at euangeliũ cõuertit᷑ ad ſiniſtrã et cir
ca finẽ iteꝝ redit ad dexteramido quia
cultus fivei pꝛimo fuit in ꝓplo ngalco⸗

Liber

Deinde tranſiuit ad gentiles et circa
finem iterũ reuertetur ad iudeos. per
ppdicatiõem enoch et helye qui couer⸗
tunt coꝛda patrũ að filios. Malach.iij
Mm in diebus illis ſaluabitur iuda et
reliquie iſrael ſalui fient. Hiere.xxiij⸗
verſus.Aſt ratio cur pars altaris dex
tera miſſe. Principium finemq; tenet.
mediũq; ſiniſtra. Dextera iudeos gen
tiles leua figurat. Cepit ab his. defert᷑
ad hos.refertur ad illos. Moſtra fides
et erunt in fine omes fideles. Alio mõ
põt dici ꝙ ideo fit. qꝛ ſacerdos pꝛonũ⸗
cians euangeliũ ꝑſonam gerit xpᷣi qui
non pdicauit gentilibus ſed iudeis Ju
xta illud Math. xv. Non ſum miſſus
niſi ad oues que perierãt domus iſrael.
Vel ſic.pꝛimũ ad dexteram.vt gaudi
um dominice incarnatiõis et natiuita
tis inſinuet.deinde ad ſiniſtram cõuer
titur. vt paſſiõis triſticiam inſinuet. et
iteꝝ redit ad dexteram vt reſurꝛectio
nis gaudiũ annunciet Quantum ad
ſecundũ notandũ.ꝙ euangeliũ in ali⸗
quo die feſto.qñq; legitur bin hyſtoꝛiã
vt illud quod ðꝛ in die paſche.maria
magdalene et maria iacobiꝛc. Math.
xv:Mñq; ſm allegoꝛiam vt illud in fe⸗
ſto aſſumptiõis marie Auc. viij. Intra
uit ieſus in quoddam caſtellũ ꝛc. Qñq;

fm rem.vt illud ð ſancta tri. Johᷣ.xvj.

cum venerit ꝑaclitus ꝛc. Qnq; ſᷣm per
ſonam vt illud in die ſancti thome Jo.
x.thomas vnus de duodecimꝛc̃. Nñʒ
fm partẽ vt in feſto ſancte crucis. vbi
ſic dꝛ Pptet exaltari filum homis In
quibus verbis ſuam paſſiõem inſinuat
Nñq; ſᷣm totum vt illud de circumci⸗
ſione oñi. Luce. v. Poſtqᷓ; cõſinmmati

ſunt dies otto. Qnq; ſin tempus vt il

lud qdð degrern in quarta feria cinerum
Mat. vj. Qñq; ꝓpter letanias.vt illð

BGecundus

5 quio pecieritis patrẽ in noĩe meo:

Joh. xvj. ñq; pꝛopter locũ vt illud
exijt qui ſeminat· ius notẽ
dum. ꝙ in euangelijs que in eccĩa le/
gunkt ouo tituli generaliter pᷣmittunt

Vllterius notã

Mꝛimus inicium ſancci euangelij. Be

cundus ſequentia ſancti euangelij. pꝛi

mus titulus omibus pꝛincipijs euage
lioꝝ quattuoꝛ euangeliſtaꝝ pᷣmitti dẽt

ita ꝙ qñ ſumitur de pꝛincipio textꝰ vt

ibi. In pꝛincipio erat verbum. vel ibi.
Aber generatiõis ieſu xpᷣi.vel ibi 1

Diebus herodis. in ills debet dici In

icium ſancti euangelij.et tũc nõ debet
dici in illo temꝑe. Gecundus vero ti⸗
tulus pᷣmittitur omibus alijs euange⸗
lijs et ðꝛ ſequẽtia.quia iſta verba legẽ/
da ſequuntur poſt inicium ſeu poſt ea
que pꝛecedũt in textu euangelij vnde
ſumpta ſunt. Vnde cum dꝛ. ſequentia
ſanc i euãgelij.ſupplendũ eſt. hec ſunt
verba.ita ꝙ ſit ſenſus.ſequentia.ſupple
verba.ſunt ſancti euangelij.Etc vt ſic ly
ſequẽtia eſt pluralis numeri.Et poſtea
debet addi euangeliſta cuius illa ſunt

ver ba. puta ſᷣm iohanne. Vel ſᷣm ma⸗

theum. Wel põt dici ꝙ ly ſequent ia ſit

ſingularis numeri. vt ſit ſenſus hec eſt

ſequẽtia ſancti euangelij.Allij ſᷣm pmũ
ſeuſum intelligunt ly dicunt᷑.vt ſit ſen⸗
ſus.ſequentia verba ſancti euangelij.
ſupple dicunt᷑ ſm iohannem. Et in tali⸗
bus titulis ſubiũgitur. in illo tempoꝛe
et hoc debet fieri qñ in euangelio non
expꝛimit᷑ tꝑs determinatũ.ſʒ qñ ex v⸗
bis euãgelij certũ eſt de tꝑe tuc debet
omitti vt ibi anno quĩt odecĩio imperij
BGimiliter qñ euangeliũ eſt ſimplex rei
geſte narꝛatio.certũ tꝑs determinãs.

tũc iteꝝ nõ debet addi vt ibi. Poſtqᷓ;

conſumati ſunt dies octo ꝛc̃. Eliʒabeth
impletũ eſt tempus pariendiet ceterꝗ

ſiß

4

Tractatus

Kuin natus eſſet ieſus. Et ſignificat: in

illo temꝑe ſupple gre. De quo apls.ij.
ad coꝝ.iij.Ecce nũc tempꝰ acceptabi⸗

le. Ged dubium nüc eſt. quare in epi⸗
ſtolis nõ dicimus ſcõᷣm paulum vel ᷣm

petxꝝſicut in euangelie dicimus ym io⸗
annẽ bim lucam ꝛc Ao qð dicendũ ꝙ;
eple facte ſunt ꝑ eos a quibus denomi

nant᷑. Ideo optime põt dici epla pau
li vel petri. Sed euãgeliũ nõ eſt ſactũ
per illum cuius ↄꝛ ſed ſolum eſt recita⸗
tum ab eo vnde euangeliſte nõ ſunt au

ctoꝛes verboꝝ dei.ſed ſolum recitato⸗
res: Iveo debet dici ſᷣm iohannẽ hoc ẽ

ſignũ iohannes vel lucas recitat.ſed

debet dici euangelium xpᷣi. qꝛ ipe fuit
auctoꝛ ¶ Quantũ ad tercium ſciendũ.
ꝙ dyaconus lecturus euangeliũ.reci⸗

pit benedictiõem a ſacerdote.in ſignũ

uius ꝙ nullus ex ꝓpꝛia auctoꝛitate de

bet pᷣdicare.ſed tanq; miſſus Juxta il
luo apli. ad Pe r⸗Quon⸗ pᷣdicabũt

niſi mitt ant. Et Auc ·x. Dñs ad. aplos
inquit.meſſis quidem multa operarij
aut pauci: Rogate ergo dñm meſſis

vyt mittat oꝑarios in meſſem ſuã yſaias
quoq; cũ audiuiſſet vocem dñi dicẽtis

quem mittã et quis eſt ille ꝛc. dixit.ecce
ego ſum. mitte me. Et dixit dñs Tade

et dic populo huic. audite audientes ⁊

nolite intelligere. videte viſiõem ⁊ no
lite ↄcupiſcere vVſaie.vj. Guboyaconꝰ
vero nõ recipit benedictiõem lecturꝰ

epiſtolã qꝛ xpc iohannẽ baptiſtã cuius
typum gerit ſuboyaconus.et ꝓphetas

inuiſibiliter miſit. et ſic nõ publica dei
miſſione et exterioꝛi.ſed occulta eius

inſpiratiõe pᷣdicabãt. Sed poſtq; xpᷣc
in ter:is viſus eſt et cum hominibꝰ con

uerſatus eſt. aplos et euangeliſtas ꝗᷓs
dyaconus et ſacerdos repᷣſentãt viſibi

liter miſit. dicens: Euntes pdicate et

Gecudus.

Socete ofes gentes. Math. vlt. dya⸗
conus benedictiõem capiẽs caput ad
ſacerdotem in dextera ꝑte altaris ſtan
tem inclinat.ad ſigniſicandũ.q; pᷣdica
toꝛ caput io eſt intentiõem ſuã.debz in

clinare ad gloꝛiam xpᷣi.cuiꝰ typim ge⸗
rit ſacerdos.Licet enim ſedm apoſto⸗
lum qui ſeminant ſpũalia poſſunt me⸗
tere tempoꝛalia. Non tamen eſt ꝓpter
tempoꝛalia verbum dei finaliter ſemi⸗
nandum. ſed pꝛo ſpuᷣalibus et eternis.

Wam qui ſeminãt in benedictiõibus de
benedictiõibus et metent vitam eter⸗
nam Mercenariꝰ em̃ de pᷣdicatiõis of
fieio querat pꝛemium ſempiternum.⁊
nõ ↄmodumtempoꝛale.ec Innocẽ.
GBeld occurꝛit dubium quis ſit debitus

miniſter euangelij et quid debeat poꝛ
tare. Reſpondet᷑ ad pꝛimum ꝙ ſacer⸗
dos vel dyaconus et nullo modo ali
inferioꝛ. eſt debitus miniſter euangelij
imm ſi aliquis cantaret ſolẽniter eſſet

irꝛegularis. Ad ſecundã partem du⸗

bij reſpondetur ꝙ dicens euangeliũ ĩ
duitur dalmatica.in ſignum caſtitatis

quia ad eam eſt obligatus etiã ſubopya
conus Ged dalmatica dyaconi habet
manicas amplas in ſignum largitatis
et piet atis. Mam ad dyaconum ꝑtinet

miniſtrare ſacramentũ eucariſtie ſeu ſa
crificia. In qua miniſtratiõe debet eẽ
largit as. Etiam et ĩ alijs debet eſſe lar⸗
gus.vnde in pꝛincipio eccleſie.miniſtri

. Pandere erant dyaconi. vt legitur de

eato ſtephano ctuũ.vj.ca.Et ð ſan

cto laurentio canit᷑ qꝙ; leuita laurentiꝰ
theſaꝝ eccĩe dedit pauꝑibus Itẽ debʒ

poꝛtare ſtolam in ſiniſtra ꝑte vᷣſus de⸗
xterã In ſignũ qᷓ; aſcendemꝰ a ſiniſtra

huiꝰ miſerie ad dexterã glie celeſtis.

Seo tunc eſt dubium quomodo ad cãa

tandũ euangeliũ dyaconꝰ dʒ incedre

hu iiij.

Liber.

Ao qð dicitur.ꝙ in diebus ſolennibus
in quibuſdam locis pᷣcedit crux añ euã
gelium in quo ſignificat᷑. ꝙ qui pᷣoicat
euangeliũ mente debet ſequi xpᷣm cru⸗
cifixum et in memoꝛia habere. VUñ do
minus dixit petro Johᷣ xxij. Gequere
me. oſtea duo pᷣcedunt accoliti. inſi
gnum ꝙ pdicatoꝛes dñt habere ſcĩiam

et noticiam vtriuſq; teſtamenti. Lelĩi

ſignum ꝙ xpᷣe quiꝑ euangelium nunci
atur illuminat omnẽ hominẽ venien⸗
tem in hunc mundũ Joh:j. Vel dicen
dum eꝙ candelabꝝ cum lumine ſignifi⸗
cat fidem cum bona oꝑatione quia fi⸗
des ſine oꝑibus moꝛtua eſt vt di Zag.
Et ſunt duo poꝛtantes cereos ad deſi⸗
gnandum ꝙ in euangelio veritas pꝛo
phet aꝝ et patriarcharũ continet᷑. vel
ad deſignandũu duplicem xpᷣi aduentũ
quoꝝ pꝛimus habuit vnũ pᷣcurſoꝛem.
ldeo in diebus ferialibus tantũ vnus
pcedit accolitus. Ged ſecundus qͥ erit
manifeſtus et generalis habebit duos

pcurſoꝛes ſcʒ enoch et hel yam ideo in

Diebus feſtiuis pᷣcedũt duo accoliti cũ
luminibus qꝛ illi cum publica pᷣcedunt
pᷣdicatione. Uel põt dici ꝙ dyaconus
pmittit ceroferarios cum candelis ad
deſignandũ ꝙ, pdicatoꝛ deſiderium in
coꝛdibus auditoꝝ debet attẽdere q̃te

nus libenter audiant et gratater obe⸗

diant. Duis em̃ nõ veſiderat bonum
nuncium et de bono nuncio quis non
gaudeat.Fuangeliũ aũt bonũ nunciũ
ipᷣa noĩs interpᷣt atiõe ſignificat.qꝛ dꝛ
ab eu qð eſt bonũ. et angelus vel gelõ
quod eſt nuncius q̃ſi bona nunciatio

q ꝑ euangeliũ pꝛomittit᷑nobis gratia

in pñti et gloꝛia in futuro. Dꝛemittit
dysaconus accolitũ cum incenſu. ao de

Secunbus

bone fame et opis. Juxta illud Apoſt.
Bonus odoꝛ ſumus in omni loco. Mã
hfᷣm Bꝛego. Cuius vita deſpicit᷑. reſtat
vt eius pᷣpicatio cõtemnatur.Et iuxta
ill ſaluatoꝛis medice cura teipᷣm.eice
pꝛimo ipoertia trabem de oculo tuo qᷓ;

etiam iſta. ſeʒ thuribulum et cãdela.qꝛ
virtus.⁊ fama pᷣibant euangelium xpi
teſte euangeliſta. Exijt ieſus in virtute
ſpũs in galileam. et fama exiuit in om
nem regiõem de illo et ipe docebat in
ſinagogis. MPoſtea ſequitur ſuboyaco

nus poꝛtass puluinar. ſignificans q;

dignus eſt mercenarius mercede ſua-
Unde Apoſto. ad con ix. Bi nos vo⸗
bis ſpũalia ſeminamus. nõ eſt magnũ

ſi veſtra carnalia metamus Quare au

tem dyaconus · cũ tot ſociatim vadit.
Dicit ꝙ ideo qꝛ ſigniſicat xpᷣm. quem
multi ſecuti ſunt vt habet᷑ Joh/ xiij Et

oꝙ tüc totus mundꝰ poſt ip̃m abiſt

NDuantũ ad quartũ nota ꝙ ſacerdoꝰ

ante inceptioem euangelij ſalutando

populum dicit. Pñs vobiſcum ꝑ hoc
oꝛqt ⁊ optat populo vt dñs ſit cum eis
et eos attentos reddit ad audiendum
verbum dei Magna aũt leticia auſcul
tanda ſunt verba euangeluj et ſingula
verba ponderãda qꝛ plena ſunt celeſti

bus miſterijs. Bane ſicut caput pemi-

net coꝛꝑi.et cetera membꝛa ſibi ſubſer

uiunt. ſic enangeliũ totũ pᷣcellit officiũ.
et ei cetere partes intellectuali rõne

conſentiũt. Hoc em̃ ſcʒ euangelium eſt

verbũ dei. ſermo ſermõis ſapientia ſa⸗

pientie. verbum verbi dei. qð erat in

quia regalibns ſedibꝰ venit poꝛtãs ſe
cum patris imperiũ ſermo viuus et ef

ſtupam de oculo alterius Dꝛecedunt

— — —— —. ———

— —

ſignandũ bone ſcientie odoꝛem. quags ficax penetrabilioꝛ omi gladio ancipiti
Poicatoꝛ debet de ſe emittere odvoꝛ»em Ad hebꝛe iüij. Gapientia ſapiẽtie que

—
—

— ⸗

— .eZ-. Hr..ee —☛ —

in
KoOS

u

R.
Vem

wum

ſi

Etingit a fine vſq; ad finem foꝛtiter/
et diſponens omnia ſuauiter. Gapie⸗

viij. Hoc verbum nõ eſt locutus moy

ſes qui heri et nudiuſtercius nõ eſt elo

quens.ſeð impeditioꝛis et tardioꝛis lĩ

gue factus eſt. Exo.iij. Hoc verbumũ

loquit᷑ yſaias qui dixit Ve mihi/quia
tacui.qꝛ vir polutis labijs ego ſum yſa
ie.vj.nec hieremias qui dixit.a.a.a.do

mine deꝰ neſcio loqui. qꝛ puer ego ſum
Hiere.j. Ged loquit᷑ hic pater in filio/

—

quem cõſtituit heredem vniuerſoꝛum.
P quẽ fecit et ſecula.lð hebꝛe.j. Jocir
co dyaconus vel ſacerdos lecturꝰ euã
gelium.ſtudeat ſe habere. et exhibere
purum coꝛde,mundũ oꝛe et caſtũ oꝑe
quatenꝰ ſacroſanctũ euangeliũ digne

poſſit pꝛoferꝛe.qꝛ eſt puteus aquarum

viuentiũ.id eſt pdicatio euãgelica nõ

fluit impetu id eſt libere niſi delibano.

id eſt de coꝛde caſtoet oꝛe candido.nã
nõ eſt ſpecioſa laus in oꝛe peccatoꝛis.

aueat ergo ne ſibi tanq; ummundo ⁊
indigno.dicat᷑ illꝰ ꝑſal. Nuare tu enaꝛ

ras iuſticias meas.et aſſumis teſtamen
tum meũ per os tuũ.
populi miniſter euãgelij obſeruat illð

er ſalutatiõeʒ

quod dũs iuſſerat.in quãcunq; domũ

intraueritis pꝛimum dicite Pax huic

domui: Gtans ergo populus et cho⸗
rus attentus et deuotus reſpondet.⁊

cum ſpũ tuo.qdð anteqᷓ; epla legeretur
nõ fecerat.lc ſi diceret dñũs tecum ſit.

a dicendũu et ad pꝛoferendum digne
xpᷣi euangeliũ. Peinde vt cunctos do

ciles et beniuolos reddat ad audiẽdũ
verbum dei. vel vt digne poſſit enun⸗
ciare euangeliũ xpᷣi.ſeu bonn nuncin/
nunciantẽ regnum der. Bubdit Geqᷓ;
tia ſancti euangelij.ſignans libꝝ cruce

tribus digitis quaſi dicat. hic eſt liber

cruciſixi quẽ pdico Yur illuo ad coꝝ. j.

Secũudus

Mos p̈dicamus xpᷣm cruciſixum iudis

quidem ſcandalũ.gentibus aũt ad ſtul

ticiam ꝛc̃.ipᷣis at vocatis iudis ⁊ gre

cis xpᷣm dei virtutem et ſapĩiam ⁊ dya
conus ſigno ſancete crucis ſe munit.ne
ſemen ver bi dei in eo ſuffocetur. Vndð
Auce.viij. Uolucres celi comederunt

illuo. Et vt dyabolum a ſe fugat ne foꝛ

te ſemonẽ diuinũ de oꝛe ⁊ pectoꝛe ſuo

rapiat.qꝛ nihil dyabolus tantũ odit ſi
cut euangelium Poſtea bᷣm conſuetu⸗

dinem aliquoꝝ ſignat frontem ſimul ⁊

ceret. redo cruciſixumet crucem nõ
erubelco. immo mihi abſit gloꝛiari niſi
in cruce dñi noſtri ieſu xpᷣi Rd gall. vj.
GBevd ſignat os. quaſi diceret. Eruciſx
um quẽ coꝛde credooꝛe conſiteoꝛ.coꝛ⸗
de nanq; creditur ad iuſticiã. oꝛe autẽ
fit confeſſio ad ſalutem Ald ro.x. Poſt
hoc ſignat pectus quaſi diceret. Cruci
fixum coꝛde credo. DPeinde populꝰ cũ
honoꝛe et reuerentia reſpondet. Blo⸗

os. et — ſignat quaſi di

ria tibi vne gloꝛiſicans deum in hoc ꝙ

miſit eis verbum ſalutis ſicut in actibꝰ
aopoſtoloꝝ legit᷑ ꝙ gloꝛificauerũt deũ.
eo ꝙ miſerat eis verbum ſalut is dicen
tes:qꝙ deus gentibꝰ penitentiã dedit
a6 vitam. Actuũ̃.x. et xiij.
av quintũ dico ꝙ ſacerdos vel dyaco
nus legendo euageliũ. vertit ſe verſus
gqaquilonem vt oſtẽdat p̃dicatiõem xpᷣi
contra eum ſpecialiter dirigi qui dixit
ponam ſedem meã ad aquilonẽ et ero
ſimilis altiſſimo.vſa.xuiij. Legitur etiã
vyerſus aquilonem vt aquilo fugiat et
auſter adueniat id eſt vt dyabolus fu⸗
gieat.et ſpũs ſanctus adueniat. Item le
gitur verſus aquilonem.in ſignum ꝙ;
euangeliũ eſt ao euitatiõem maloꝛũ.et
imitationem bonoꝝ.Malienun ꝑ aqui
onemintelligunt Juxtaillud hier.j.

mantum

Libẽr.

Ab gquilone pandetur omnè malũ. vʒ

aũt legi in loco alto et eminenti ꝓpter
HGBoc:qꝛ locus eminẽs ſcʒ celum creden⸗

tibus ꝑ euangeliũ offertur. iuxta illud
Luẽ.xj. Peati qui audiũt verbum dei

et cuſtodiũt illud Yelinſignum ꝙ euã
gelium publice eſt pᷣdicãdũ.Guxta illð
Mathei.· Mð dico vobis in tenebꝛis.
vos dicite in lumine Et yſaias. Buper
montẽ excelſum aſcende tu qui euãge⸗

liſas ſyon. Nuõ aũt debet cantarieua⸗
gelium.et ſᷣin quẽ modũ intonandi lb0

4.—

igmun ꝙ doctrina xpᷣi omes alias dẽt

—

Pa ur 2 pire. Unde apls. ad Ro. vij

Lex neminem ducit ao pfectum. euan

gelium aũt oꝑatur ſalutem om̃i credẽ
ti. Ao ſecundũ dico. ꝙ debet incipi a
ſono maturo.ad inſinuandũ ꝙ xpᷣm
nunciat᷑ illuꝰ quõ ſobꝛie.pieet iuſte.vi

uamus.et terminat᷑ in acuto.vt oſten⸗

vatur ꝙ ad introitum glie iam ſumus
eleuati alte. Vel iveo.qꝛ in euangelio
ꝓmittuut᷑ celeſtia.ideo terminatur in
accentu acuto vocem eleuando. Lecti
ones vero terminant᷑ depꝛimendo in
accentu graui.qꝛ ꝑ legem antiquã ſolũ
temꝑalia pꝛomittebant. Quantũ ad
ſextum ſcʒ qualiter ſe populus debeat
habere in audiendo euangeliũ. ꝛo
quo ſciendũ ꝙ qñ legit᷑ euangeliũ pᷣo⸗

baunnns quinq; in ſe ſim oꝛdinem debet

abere Pꝛimo ꝙ debet ſtare et non
ſedere. in ſignum eꝙ pꝛo euaugelio et ſi
de vpp̃i ſeruanda parati ſint pugnare/
dicentes eũ petro. Paratus ſum tecũ
in carcerem et in moꝛtem ire. Gecũdo

capita debent Zergere et diſcoopire.
. et poicari nuda et
clara veritas. In cuius ſignum velum

in ſignum eꝙ eis de
templi ſeiſſum eſt. Luẽ xx.
in ſignum qꝙ; parati ſint o

iiij. Vel etiaʒ

eimn dico ꝙ debet alte legi et vici. in

eu
g9ö9

ret · j. Pe. v. Doſt hoc lecto
pyaconꝰ libꝛũ offert ſacerdoti.qꝛ ad

edire eusn⸗

Beeunbi

gelicè veritati. Vel vt detur iutelligi
ꝙinter deũ et ipᷣos nullum debet eſſe
mediũ. Uel ad ſignificandum ꝙ mens
debet eſſe apta ad obſeruantia illoꝛum
que ibi dicunt᷑.et auida et voluntaria

et attenta ad audiendũ et poſtea ad
exequendũ.Lercio vebent baculos ſi

poꝛtat deponeread deſignandum qð

ðdꝛ Math. vj. Bi quis te pereuſſerit ad
maxillam dexteram.pꝛebe ei et alterã⸗

Duarto faciem debẽt að euangelium

vertere.in ſignum reuerẽtie ⁊ timoꝛis
dirigentis ad ea que ibi dicunt᷑ Quin
to debẽt ſe ſignare ſigno erucis inpꝛin

cipiso et in fine euangelij. In pꝛincipio

ne dyabolus auertat mentes eoꝛũ ab
euangelij pᷣdicatione · Et in fine dicto

—-

ggelio ne dyabolus de coꝛdibꝰ eoꝝ

ic ergo euangeliũ audire debemus

et legere diſcooꝑto capite et ſtantes.

Detectio capitis allegoꝛice ſigniſicat
illud qð olim in lege fuit velatum.nũc

aboucto velo datur ꝑſpici. id eſt aꝑte
cognoſci Cropologice vero ſigniſtcat

ꝙ aures debemus habere patentes et
quĩq; ſenſus noſtros totaliter expedi⸗/
tos ad audiendum verbum dei. Per
hoc ꝙ ſtantes debemus audire.notat

pꝛomptitudo quã debemꝰ habere ad
pugnam pꝛo fide xpᷣi ſeruanda eo q;

ſtantes ſolemus pugnare ⁊ ꝑ fidem re

ſiſtimus dyabolo qui circuit quaſi leo

rugiens et rapiens querens quẽ deuo
oſt hoc lecto euangelio

deum cũcta bona ſunt referẽda a quo

bona cũcta ꝓcedunt. Vnde xpᷣc finis
eſt conſummãas et nõ conſumẽs abr
nis

et o pᷣmus et nouiſſimꝰ iniciumet

erat ſemen verbi dei. Mam demo⸗
nes ſignificant᷑ ꝑ illas volucres. AIuẽc.
. ZPi enalene celi comederunt illud.

— —,i — ———.———

— ⸗

ſſe
s
m.
e
0
ſi
wid.
Gum
mos
npen
iab
dicto
Neon
deno⸗
Suo
vS
mtes.
ncat
m. N
Rate
onſer
nes
votzf
read
lõ
emre
Klo
7
Co
ins
loba
fmi⸗

Et ſucer os oſculat libꝛũ· quaſi dicat

atiõem accepimꝰ. Et pm ritum aliqua⸗

run eccleſtzk liber offrtur lacerooti
apertus et alijs qui ſunt in choꝛo clau⸗

ſus. cuius rõ tangitur in euagelio. vbi
ðde vobis datum eſt noſcere miſterium

regni dei.ceteris aũt in parabolis.ido
offertur ſacerdoti apertus et ceteris
clauſus.qꝛ ſacerdos ſignificat xpᷣmqͥ
apperuit libꝛu ſeptem ſignaculis ſigna
tum. vt dꝛ ĩ Apoc. Et traditur ad oſcu⸗
landũ ſacerdoti.et poſt alijs miniſtris
in ſignum volũtarie impletiõis ibi. cõ⸗
tentoꝝ. Et oſculatur ſacerdos.in ſignũ
ꝙ xpᷣc appꝛobat ſermonẽ pꝛedicantiũ.

et poſt dyaconus · in ſignum ꝙ nihil hʒ

ibi niſ poſt xpᷣmet axpo
Capitulũ.vij. Pe ſimbolo et
eius expoſitiõe KZ
öQia iuxta ſententiã apoſto⸗
li.ſine fide eſt impoſſibile pla
cere deo vlo hebꝛe. xj. Qul⸗

lus em̃ ſaluari poteſt nifi oꝑa eius pla⸗

ceant deo.idcirco fides neceſſaria eſt

asð ſalutem. Quare de ipo ſimbolo in
quo ſides noſtra continet᷑ aliqua ſunt.

dicenda. Et pꝛio quare fides nobis ne
ceſſaria ſrg e
dicatur.et de eius oꝛdine ad euãgeliũ:
Tercio de tripliciſimbolo et quare va

rijs tempoꝛibꝰ et modis decantetur.

NQuarto de articulis fideiĩ ſimbolo cõ
tentis ⁊ quid ſit articulus eſt dicendũ
Ponte quibꝰ diebꝰ ſunbolum ĩ miſſa
Bebeat decantari Gexto de eius expo
ſitiöe. Nuantũ ad pꝛimũ dubium eſt
dicendũ:ꝙ fides eſt nobis neceſſaria
Apter quattuoꝛ bona que in nobis oꝑa
tur.Adꝛimũ qꝛ per fidẽ anima deo con

ecũdo de ſimbolo. vnde

Becundus

iungitur. Nam aĩa xpᷣiana ꝑfidem faẽ
Ani quoddam matrimoniũ cum deo
Ande oſee.ij. dꝛ Gponſabo te mihi in
fide. Et inde eſt ꝙ homo cũ pꝛimo ba
ptiſatur confitetur fivem. cũ dꝛ ei Cre
dis in deum Baptiſimnus em ſine fide ni
hil pꝛodeſt. IJdðo dñs dixit Math. vlt.
Mui crediderit ⁊ baptiſatus fuerit ſal
uus erit. Gecundũ eſt qꝛ ex fide nobis
vita eterna inchoatur. qꝛ vita eterna
nihil eſt. niſi cognoſcere deum. VUnde

Joß̃·xvij.ð Hec eſt vita eterna vt ag

noſcant te ſolum verũ deum. et quem
miſiſti ieſum xpᷣm. Et hec cognitio inci
pit in nobis hic ꝑ fidem. ſed pficietur

in vita futura et eterna. vbi cognoſce⸗
mus eum ſicuti eſt. j. Job. iij. Et ido ad

hebꝛe.iij.ðꝛ ꝙ fides eſt ſubſtantia ſpe⸗
randaꝝ rerum. Tercium qð operatur
in nobis eſt. qꝛ per fidem pᷣſens vita di
rigitur. Qam ad hoc ꝙ homo bene vi
uat opoꝛtet ꝙ ſciat neceſſaria ad bene
viuendu. Fides aũt docet omia neceſ
ſaria ad bene viuendũ. Ipᷣa em̃ docet

weſt vnus deus qui eſt retributoꝛ bo⸗

noꝛu.et punitoꝛ maloꝝ et ꝙ eſt alia vi⸗
ta pᷣter iſtam. Et hmõi qͥbus allicimur
ad bene operandũ et ad malũ vitaoũ
Abacuck. i. Quartũ qð in nobis oꝑa⸗
tur eſt q; ꝑ ſidem vincimus temptatio
nes. Ald hebꝛe xj. Gancti ꝑ fidem vice
rũt regna.Et hoc patet.qꝛ om̃is tenta
tio vel eſt a dyabolo vel a mundo vel
a carne.Gia dyabolo qui temptat vt
nõ obedias deo.nec te ſubijcias ei. iſta
tẽtatio remouetur ꝑ fidem. Nam per
fidem ↄgnoſcimus ꝙ deus eſt dominꝰ
omniũ · et ꝙ ei eſt obediendũ ido dicit

petrus. lduerſarius veſter dyabolus
tanqᷓ; leo rugiens circuit. querens quz

deuoꝛet. cui reſiſtite foꝛtes in fide.j.pe.

y. Si aut tentatio eſt a mũdoqͥ tentat

Aiber.

alliciendo in pꝛoſperis.vel terꝛendoĩ
aduerſis.iſta tentatio remouetur ꝑ fi⸗
dem. que facit nos credere aliam vitã
melioꝛem qᷓ; iſtam idobeſpicimus pꝛo

ſpera et nõ foꝛmidamꝰ aduerſa:j. Yob.,.

v. Mec eſt victoꝛia que vincit munoũ.
ſides veſtra. Quia ipᷣa docet nos creę⸗
dere bona maioꝛa ſcʒ paradiſi. et mala
peioꝛa ſcʒ inſerni. Gi vero tentatio eſt
gcarne que nos inducit in tent atioes

et deleetatiões momentaneas pᷣſentis

vite Pec eriam remouet᷑ ꝑ fidem que
oſtendit nobis.ꝙ ſiiſtis adheremus in
debite ꝙ tüe ꝑdemus eterna.qꝛ vt ait
Apo. Bi ſm carnẽ vixeritis moꝛiemi⸗
Ao ro.viij. Ideo ad epheſi. vj.ðꝛ. In
omnibus ſumentes ſcutum fivei inquo
poſſitis omĩatela ignea nequiſſimi ho⸗
ſtis extĩguere.Et ſic patet quomõ mul
tum vtile eſt ſiem habere Quantum
ad ſecundum de ordine. ſcʒ quare poſt
eusgelium ſequiturſunbolum. eſpon
detur vno mõ ꝙꝙ hoc ſit in ſignũ ꝙ his
que dicũtur in euangelio debeat fides
aohiberi . ⁊ credere debemuspredica⸗
cionibus quas audiuimus in euãgelio
vt ait aplus at ro.x. Fides eſt ex audi
tu. auditus aut per verbum dei. Vel
ideo qꝛ ᷣm apoſto.ibidem.coꝛde credi
tur ad iuſticiam.oꝛe autem fit eonfeſſio
ad ſalutem Alt igitur eccleſia oſtendat
ꝙ euangelij verbũ coꝛde recepit mox

igitur poſt euangeliũ oſtendit fipem q̃ᷓ

conſecuta eſt ꝑ xpᷣi pᷣdicatiõem. Mam

teſte iohanne euangeliſta. Hee eo lo⸗
quente multi crediderũt in eum. Mua
re aũt ſacerdos ipᷣm incipit et choꝛus
ꝓſequitur.ratio eſt.q;ꝛ fides a xpᷣo no⸗
bis reuelatur. In ſignum ergo huiꝰ q;
ſignificet ꝙ omne bonuma xpᷣo pꝛoce

dat ideo ſacerdos inchoat. Mam ome

ſimbolũ fidei oꝛe decantat. BGimbolu

Satum optimũ et omne vonũ perfectũ
deſurſum eſt deſcendens a patre lumi
num. Jaco.j. Bimbolum aũt ſpe dicit
collectio multoꝝ ſermonũ:vel etiã pe⸗
cuniarũ.Et ↄꝛ a ſimultate et collectiõe

Ande ſimboliʒare dicunt᷑ aliqui quan

do ex pluribꝰ partibus faciunt vnum

continuũ.ſᷣm aũt theologos rõnabili⸗
ter ſimbolum collectio ðꝛ. Una quat⸗
tuoꝛ collectiõibꝰ nomen ſumboli impo
nitur. Pꝛimo a collectiõe multoꝛum
hominũ in vnã ſioem. SGcdo ex colle⸗

2

ctiõe pᷣoicantium fidem. Omes enim

apoſtoli collecti.hanc ſidei regulã tra⸗
diderũt. Dicit em Innocenẽ. Poſtq;ᷓ
apoſtoli ſpumſanctũ acceperũt cũ iam
foꝛent ad pᷣdicandum euangelium pꝛo
fecturi. conferentes in vnũ duodecim

grticulos fioei ſtatuerũt.vt ſicut om̃s

in vna fide erant eoncoꝛdes.ſic vnam
fidem omnes ↄcoꝛditer pᷣdicarent Et
ideo ſimbolum componætes.quilibet
ipoꝝ bolum id eſt particulã vnam adie
cit vt infra patebit.et ſic duodecim ar
ticulos ſᷣm duodecim aplos ðꝛ contine
re.ercõ qꝛ ex diuerſis locis ſacre ſcri
pture ea que credenda ſunt ibi colligũ
tur.et ibi in pꝛompto habent᷑ Mam cũ
fidei veritas in ſacra ſcriptura cõtinet᷑
in pluribus locis.longum ſtudium reqͥ
reretur ad colligendam ſimnatim ve⸗
ritatẽ fidei noſtre neceſſe fuit vt ĩ vna
ſummma colligeretur. vt ſic collecta om
nibus ꝓponeretur ad credendũ. ne fi⸗
des ſimplicum per hereticos ſcriptu⸗
ras ſuis gloſis depꝛauãtes coꝛrumpe⸗
retur.et vtſic facilioꝛ cognitio creden
doꝝ haberetur Quarto ſumpſit nomẽ
a collectiõe.quia omia beneficia nobis
diuinitus collata ibi colligunfẽ Gʒ di
ceres ꝙ articuli fidei non deberẽt col

„*

ligiiſinbolo, eo ꝙ tota fides ſpẽaliter

ti⸗
mi
af
dey,
we
um
num
bili
nat/
wo⸗
Wn
e⸗
Senn
n
Ml;
jun
wo
No
ts
h
llxt
nadie
n er
eſoi
coli
nch
ucej
nf
r⸗
Vn
gom
nefn
ſiro⸗
unpe
ceden
Eton
nobig
Got
it col
lite

Tractatus.

ſuꝑfluum fuit articulos in ſimbolo cõ/
ponere Reſpondetur vt aliqualiter ta
ctum eſt. ꝙ opoꝛtuit ea que a diuerſis

locis ſacre ſcripture tacta ſunt.colligi
in vnum locũ.vt fides magis in pꝛom

pto haberetur. AYeritas nanq; fidei di
fuſa in ſacra ſcriptura continetur ĩ plu

ribus libꝛoꝛum locis.⁊ longum ſtudiiũ
reqͥreretur ad legenoum ſigillatim ve
ritatem fiei neceſſe igitur fuit in vnũ
colligere.vt ſic collecta omnibus pꝛo⸗
poneretur clare.ne ſides ſimpliciũ coꝛ
rumperetur ꝑ hereticos.depꝛauantes
ſuis gloſis ſacras ſcripturas Quan⸗
tum ad tercium eſt ſciendũ.ꝙ tria ſunt
ſimbola. vnum aploꝝ.ſcʒ Credo in de⸗ꝝ
um. Becundũ Miceni concilij.qð dĩi
diebus dominicis poſt euangelium ſc,
TCredo in vnũ deum Tercium athana
ſij.ſcʒ Quicunq; vult ſaluus eſſe ꝛc.
Hec em̃ ſunbola facta ſunt diuerſis tẽ

poꝛibus. Gimbolum em̃ apoſtoloꝛum
factum fuit tempoꝛe veritatis nondũ
pꝛopalate ideo ðꝛ ſubmiſſa voce in pꝛi

ma et in completoꝛio nõdũ ſole ꝑfecte

lucente BGimbolum enim grece latine

.

ſignificat indicium.quia regulam fidei

plene indicat et ꝑfecte.ſᷣm alios vero

dicitur collectio pꝛopter cauſas pꝛius

tactas. Gimbolu aũt nicenũ quod ym
JZnoceri vocatur conſtantinopoli
thnum factum fuit tempoꝛe verit atis

iam publicate. contra aliquos hereti⸗

cos inſurgentes contra fidem ideo ſo⸗

lenniter in miſſa poſt euangeliũ decan
tatur Bimbolum aũt athanaſy / factũ
fuit tempoꝛe veritatis concuſſe ꝑ he⸗
reticos in quo tñ veritas pꝛeualuit ꝓ⸗

pter quod mane iã pulſis tenebꝛis reci

tatur Ilud tamen magis per modum

—.—

Secundus

Et in his tribus ſimbolis eadem veris
tas eontinetur. ſed tũ magis clare in
vno q; in alio Gimbolum apoſtoloꝛũ
editum fuit ad pꝛoponendam fidei do
ctrinam ideo dicitur quotidie in pꝛia
et in completoꝛio quaſi in pꝛincipio di
ei et noctis in ſignum huius.qꝙ omnis
noſtra operatio a fide debet ſumere in
icium et in fide terminari. Etiam quia

pfſiemt am in pꝛoſperis q; in aduer⸗

ſis que per diem et noct em deſignant
pꝛotegimur. Etiam ſimbolum apoſto⸗
loꝝ dꝛ in pꝛima ſub ſilentio quia in ꝑpꝛi⸗
mitiua eccleſia viguit perſecutio xpᷣia
noꝛum.⁊ ſic xpᷣe occulte colebatur Bi
militer in completoꝛio qꝛ in fine mũdi
fides etiam pacietur ꝑſecutiõem maio
rem ab antixpᷣo.qᷓ; pꝛius vnq; fuit paſ/
ſa Tunc em̃ erit tanta tribulatio qua/
ante non fuit et tunc pꝛopter metů añ
xpᷣiſideles confugient ad antra deſer⸗
ti. Etiam ex hoc vt ſi homoiſta die mo
reretur ꝙ inueniretur in five catholi⸗
ca deceſſiſſe. Gcomſumbolũ ſcilicet ni

cenũ.non ſingulis diebus ðꝛ. ſeo ĩ iſtis

in quibus hoies maxime ad ecciamcõ
uenire conſueuerũt. et in quibus aliq

ſolennizatio facta eſt.in his que ad artt

culos fioei ꝑtinent Et editum eſt qu⸗
ſi ad manifeſtatiõem ſidei et ao elucivã
dam et defendendã ißam Beo di
ceres ſimbolum pꝛoponit᷑ vt regula fi
dei cuius actus eſt aſſentire.ſed dicit
Aug. in epiſtola ad Hieroni.ꝙ ſolis

gpoſtolis et ꝓphetis eſt honoꝛ exhibẽ

dus. vt quecunq; dixerint vera eẽ cre
dantur.ergo poſt ſimbolũ aploꝝ non
debuerũt fieri aliaſunbola.nec alijs vi
detur eſſe aſſencienoũ. Reſpondet ÿ
pr̃es qui alia ſimbola poſt aplos edi/

derunt nihil de ſuis appoſuerũt.ſed ex

doctrine traditur qᷓ; ꝑ modũ ſimboli. ſacris ſcripturis ea que addiderunt

Liber

accepeꝛũt.Et qꝛ quedã difficilia in ſim
bolo aploꝝ continent᷑ ideo ad eoꝛum
explanatioem editum eſt ſimbolũ nice
num.qð diffuſius ſeu clarius fidẽ/quo
ad aliquos articulos pꝛoſequit᷑ et quia

queda iniſtis ſumbolis ↄtinebat᷑ impli

cite que opoꝛtuit ꝓpter inſurgentes he
reſes explicari ideo additũ eſt ſimbo⸗
lum athanaſy priarche alexanorini ·q̃
ſufficienter cotra hereticos ſe oppoſuit
Muant ũ ad quartũ eſt ſciendum.
ꝙarticulus duobus modis dꝛ. Uno
mõ omne illud adqð artat nos fioes ⁊
iſto mõ deũ eſſe vnum eſt articulus.qꝛ

qỹj;uis alio modo hoc ſcire poſſumꝰ.ſcʒ
per ſciẽtiãtñ etia ꝑ fidem artamur ad

hoc credendũ.Allio mõ.omne illud qð
artat nos ſola fide dꝛ articulus. et iſto
modo articulus ðꝛ illud qð excedit ra
tiõem naturalem vt deũ eſſe trinũ in

ꝑſonis et vnũ in eſſentia.et filium dei

incarnari.et ſic de alijs. Et iſti ꝓpꝛie et

ſtricte dicunt᷑ articuli fidei.Et difſiniẽ

ſic hm Rich.de ſancto victoꝛe. Articu
lus eſt indiuiſibilis veritas de deo ar⸗
tans nos að credendum Et talis veri
tas ðꝛ articulus ad ſimilitudinemĩ re⸗
bus naturalibus. In quibꝰ articulus
vocat᷑ oꝛganũ qð non eſt diuiſibile in
lura alia membꝛa.Nð aũt eſt diuiſi⸗

bile in plura. nõ eſt articulus.ſicut ma⸗

nus que in plures digitos diuidi põt ñ
⁊ articulus.ſed ſolũ pars eius ðꝛ arti

culus. Gimiliter veritas fidei que nõ
diuiditur in plures difficultates ſpecia

les ðꝛ articulus.ꝙ aũt ðꝛ artans nos
ad credendũ. intelligendũ eſt de arta⸗
tiõe non coactiõis.qꝛ nullus credit ni⸗
ſi volens.ſed de artatiõe ſupplicatiõis.
ſcʒ ſi volumus ſaluari artamur ad cre⸗

dendum qꝛ qui nõ crediderit pdemna

bitur. Mar. vlt. Bel põt dici · artat

Becũdus

nos neceſſitate finis qꝛ ſine fide articu⸗

lon non põt eſſe ſalus. Articuli autem
fidei dupliciter diſtinguunt̃ Uno mõ

Intum ad ipᷣa credibilia. et ſic ſunt xiiij
lio mõ qᷓntum ad ipos qui articulos

diſtinxerut.etſic ſunt xij. m numeꝝ xij

apoſtoloꝝ Et ſufficientia ſic ſumitur.
mnis articulus fidei eſt veritas de
deo. aut ergo eſt de ipᷣo deo tm̃.aut de
deo rõe humane nature aſſumpte. Bi
pꝛimo mõ·hoc cõtingit eſſe tripliciter-

qꝛ aut eſt de deo rõne nature.aut rõne

ſone. aut rõne effectus ꝓpꝛij. Si rõe

nature ſic habemus pꝛimu articulũ ſcʒ
credo in deũ Birõne ꝑſone hoc eſt tri

pliciter. aut rõne patris.aut filij. aut
ſpuᷣſſancti. Gipꝛimũ.ſic habemus ſe⸗

cuudũ articulum ſcʒ patrẽ omnipoten
tem. Gi ſecundũ ſic habemꝰ terciũ. ſcʒ

et in ieſum xpᷣm filium eius. Giterciu
ſic habemus quartu.ſcʒ credo in ſpũm
ſanctũ. Si aut eſt rõne effectus hoc eſt
dupliciter. aut ꝑtinet ad conditionem

natur e et ſic habemus quintũ.ſcʒ crea

toꝛem celi et terꝛe.aut ad donum gr̃e.
et ſic habemus ſextũ ſcʒ ſanctã ecciam
catholicam.ſanctoꝝ cõmunionẽ.remiſ
ſionem peccatoꝝ.Et effectus gratie cõ
ſiſtit in duobus.ſcilicʒ in conſecutione

boni et remiſſione mali. Nam vue ſunt

ꝑRtes noſtre iuſtiicatiõis.ſcʒ declinare
a malo.et facere bonum. Aut talis effe
ctus refertur ad donũ gloꝛie.et ſic ha

bemus carnis reſurꝛectiõem Quidam

tamen hos tres articulos diſtinguunt
qꝛ opus creatiõis ineludunt in pꝛimo
articulo.qꝛ ꝑtinet ad vnitatẽ eſientie:

Et vltimu opus diuidunt in duos arti

culos dicentes vnũ eſſe carnis reſurꝛe
ctionẽ.et ſecundũ dicunt eſſe vitã eter
nam. Geo pꝛima diſtinctio videtur eẽ

melioꝛ quo ad ſecundã ꝑtem.qꝛ ↄpletio

ecundus
Tractatus P
— rt i te tie Zacharias.slſpiciẽt ad me quẽ cruc
em vite eterne et glie cauſat urtionenn Farhara d ſe Peſcendit ad ine⸗
es:nis et anunte j Se en ſie iteꝝ ros.tercia die reſurꝛexit a moꝛtuis po
rüij rõne nature humane aſſi uncte⸗ . ſuit philippus. Et illud pꝛedictum erat-
los ſunt ſeptem Pꝛimus ptinet a Ter⸗, WVWſee xiij. OM moꝛs ero moꝛs tua moꝛ
Ai ptiõem.Gecũuũdus ad naciuſtale eſcẽ ſis tuus ero inferne. EFt notanter dicit
w. eius ad paſſionem Quartus oi t l moꝛſus. q; partẽ tulit et bartem maio⸗
ode ſim ad inferos. NQuintus ao reſurꝛe⸗ ndimiſit ibi. Gextũ ſcʒ Aſcendit ad
tiöem. G d aſcenſiõem. BGepti rem di Erterain potris Poſint
nede ctiõem. Gextus ad a emn. los ſedet ad dexteram patris poſui
nus a0 aouentũ xp̃i ao iudiciũ . Et q celos ſe d de PN
G Mesdgdthrun Eh lie ꝑſone.iõ iacobus maioꝛ Et hoc pᷣoixit Amos ix
e natar el wiſcns ſtount glie pſone , ediſicat aſcenſiõem ſuã in celũ
we Apter effectũ mi oms pl fi⸗ Geptimũ ſcʒ Inde venturus elſt iudi⸗
dee eis appꝛopꝛiant᷑ qᷓ; patri.Et na ia⸗ dr vinos et moꝛtuos poſuit thomas
i 5es geco-gerineeraneanecho⸗ t illud poixit Gophoniac. ilrca. Er,
gein ibua de oibns bino⸗ nfe⸗ z iſto pecta me dicit oñs in futurũ qꝛ iudiciũ
oen lo - ſanctum.poſuit bartho XDee
„* baptiſma. Alij dicunt ꝙ fioes ſacramẽ ſan Johelis. ij ca. Effundã ſpi⸗
duch ſtur ad paſſionem xp̃i. eo qꝙ; dictumeſt Jo ij ſ.
m PAtoppcsahtbiaſceranwntis tributt ritũ meũ ſup omnẽ carnem Mond eʒ
Rti aſſio xpi omibus ſacramentis in ſanctam eccleſiq catholicã. anctoꝛum
nßin Halno xpioimpusſaer⸗ loꝝ tres/in ſanctam eccle licg. l. 4
efficatiã. Hoꝛũ aũt articuloꝝ tres/⸗ õmuniõem: poſuit matheus Et hoc pᷣ
kwri onum! ſt ↄplexus.ſcʒ credo in comunioem: ppoſui SEr Po!
vmun petrus eſt ↄplexus.ſc 721i3 ixit micheas: Inuocabũt omes deũ.
nopen ũ deũ patrẽ omipotentẽ factoꝛem dixit michegs: Inuocabut omes de
ces celi et terꝛe viſibiliũ omniũ et inuiſibi et leruiet ei. DHecunuũ ſcʒ Remiſlionen
celi et terꝛe viſibi m er oſuit ſymon Etillud pᷣdixit
ngfe. ſq; ibi et ĩieſumxpᷣm. Et talis ar / preccatoꝝ poſuit ſymo mibus ini
um⸗vlq; ibi e 1 ſt Adlalmiſta. Qui ꝓpiciatur omibus ini
E ticulus ↄpetit p urn quitatibꝰ tuis.Ds.cij. Vndecimũ ſcʒ
wni fons diuinitatis. ſic petrus eſt coput quitat denz holingtaddeng
14 AEEU , Lre Pc e carnis reſurꝛectiõem.poſuit taddeus.
grrd aploꝝ Et hoc pᷣdixit hieremias dicens carnis reſurꝛ. och re⸗
Pacre inoc ghuiu afoarterꝛ ein⸗ Et illud pᷣdixit Yobix. ca. Bcio ꝙ re⸗
carione Parré inuocabitis qͥ fecit terꝛa et co⸗ ir S0.. vodecimff.
Datt n.. AIn ͦncipio ere demptoꝛ meus viuit ꝛc Puodecimũ
orſr didit celos. Et geñj. In pᷣncipio erea⸗ na. ↄpoſuit mathias. Et
. . —— m articulum ſcz. vit am eterna.ↄpoſuit ma 138. X.
winm uit dðs celũ ⁊ terꝛam. Gcom articulum hetizatũ fii iel. vij. vbi dꝛ Eui
ioſzum m li eij9 oni hetiʒatũ fuit Haniel. vjj. vbi dꝛ E
luff Et in ieſum xpᷣm filiũ ei⸗ Killmo depe⸗ sbir hij in Wain eternã alij in op⸗
tſe ha noſtꝝ. ↄpoſuit ndꝛegs Ki eſhn⸗ pꝛobꝛiũ vt videãt ſemꝑ.Ex dictis ptʒ
uden Dauid dicẽs. Oñs Mni conce cpaulus et barnabas ui nũc apoſto
uunt us es tu· ¶ẽ. ij. Lerciũ cʒ Q£& nke õ boſmerat
Neu⸗ Ficeſtelbiſſencro eß A poirte qꝛ nõ continent in illo mimero duode
ſeu vninch e⸗ n Nigies aafier fi. nario et poſt miſſiõem duodecim opo⸗
in VeCueNREs Wanteni perr ednindeRrndrrKm deb- .
nin. Vſa.ix. Quartũſeʒ Maſſus ſub põtio debeat decant ari De boc Innocent
nre pylato crucifixus.moꝛtuꝰ.et ſenplnn
geo poſiit icobus minoꝛ. Et hoc pꝛedixit

dicit. ꝙ ſunbolum tm̃ ĩ his feſtiuitatib⸗

Aiber

pebet decantari adaniſſam. dẽ quibus
fit aliqna mentio in ſimbolo: videlicet
omnibus diebus dũñicis. in die natalis
domini. circimneiſiõis. et epiphanie. in
cena dñi paſche.aſcenſiois domini. pẽ⸗

thecoſtes in omibus feſtiuitatibus ſan

cte marie. crucis. angeloꝛum apoſtolo
rum.dedicatõis ecciaꝝ omniũ ſancto

rum. in feſtis patronoꝛum.infra octa⸗

uam natalis oni:excepta die innocen/
tum. In octaua innocentũ licite can⸗
tatur. qꝛ talis octaua ſignificat futurã
reſurꝛectiõem. Infra oct auas epipha
nie. paſche. aſ cenſiõis. penthecoſtes.
octauas petriet ꝑauli.et beate virgis.

AVinde lcet in feſtiuitate iohannis ba⸗

ptiſte et ſancti laurencij.credo decan⸗
tari non debeat. tamenin octaua iohã
nis baptiſte. et ſancti laurentij ſimbo⸗
lum poteſt decantari.exquo oetauaio
bamis baptiſte venit infra octauam
apoſtoloꝝ petri et pauli.in qua pᷣfatio

de apoſtolis canitur · ſed oct aua laurẽ

cij venit infra octauam aſſumptionis
beate virginis.in qua canitur Ppfatio 8
beata virgine. Hoꝛũ omniũ feſtoꝛum
ↄmemoꝛatio fit in ſinbolo quoꝛũdam
tñ obſcure.vt epihanie quod eſt feſtum
baptiſini. De quo in ſimbolo Confite⸗
oꝛ vnmm baptiſma. Kene domini · que ẽ

ſolennit as eucariſtie, ad quam reſpicit
illud.ſanet oꝛum cõmunionẽ. Ungelon

qui nomine celi debent intelligi. come
moꝛatio fit cũ dꝛ. Factoꝛẽ eeli ⁊ terꝛe.
fm illud. In pꝛincipio creauit deus ce

7

lumet terꝛam.id eſt naturam angelicã
et humanã. Attamen iſto non obſtan⸗
te. videtur quibuſdam in feſto angelo⸗
rimn ſimbolum nõ eſſe cantandum. eo
ꝙ angelinunq; habuerũt fioẽ ſʒ ſpem.

5credentes ſeo agnoſcentes ſeu ſciẽ⸗

Secundus

illud ſanct am ecciam catholicam.paſſi
onis et ſepulture articuli quis in ſim⸗
bolo continent:tñ in cõmemoꝛatione
ipoꝝ ſimbolum nõ cantatur quia iſtoꝝ
dierũ officium regulam non ſectatur⸗
enthecoſtes tangitur ibi.et in ſpiri
tum ſanctũ verſus Mꝛima canit feria

ſemp credoſimlłiſta. Crux et terꝛibilis

xpᷣc cum virgine matre. DHmnes ſan⸗

ctillucas patronus. cũ duodems. Ged

tñ kathedꝛam demas.oleiq; iobannẽ⸗
Gi dant octauas.credo cantaſq; per
illas. Mon habet hoc mihael. nec hoc
baptiſta iohaãnes. Martir cõfeſſoꝛ nec

cir go retinet illuo. Magoalena canit

luce marcoq; negatur. Quidamtame
canũt credo in diebus luce et marcieo
qꝙ doctrina eoꝝ eccĩa eſt coꝛroboꝛata.·
fpmillud.et vnã ſanctam ecciamcatho
licam. Alij vero dicũt qꝙ; nõ. qꝛ non fue
runt apoſtoli Rõnale tñ ſonat ꝙ rõna
biliter in die iohãnis baptiſte ſimbolũ

ppoſſit decant ari eo ꝙ iohes pluſ q; pꝛo

pheta fuit. De ꝓphetis aũt talis fit mẽ
tio inſimbolo en ðꝛ. Qui locutus eſt ꝑ
tas. Quantũ ad vltimũ ſcz de
expoſitiõe ſumbolieſt ſciendum . ꝙ ſim⸗
bolũ nicenũ quod in miſſa cantatin di
uidit᷑ in duodecim ꝑtes ſᷣm duodecim

fioei articulos. Pꝛima pars eſt de vni

tate eſſentie deitatis et de ꝑſona pris.

ſpẽaliter. Scda pars eſt de gſona filij

et incipit ibi Et in vnũ dñm. Tercia ꝑs
de incarnatione et natiuitate xp̃i
ꝓpter nos hoĩes. Quarta de paſſione
et ſepultura xpᷣi · ibi crucifixus etiã pꝛo
nobis Quita de reſurꝛectiõe ibi. et re⸗
ſurꝛexit tercia die exta de aſcenſioõe
ibi. et aſcendit in celũ. Geptima de ad
uentu ad iudiciũ. ibi et iterũ venturus

eſt em gloꝛia iudicare Octaua de pſo

na ſpuſancti . ibi et in ſpuſſanctũ dñm

ſ
ſia
Nre
ſn

wſ
pfön
wi
⸗
Eme
ſte
ſde
gimn
r
mn
V
6ℳ
gflij,
nts
Aui
ühen
etre⸗
ſiani
ecd
urus
letſo
ſdun

„—, —

ſanctã catholicã Hecima de baptiſino

ibi confiteoꝛ vnũ baptiſma. Vndecĩa

de reſurꝛectõe nouiſſima.ibi ⁊expecto
reſurꝛectionem. Suodecima de vita
eterna.ibi et vitã venturi ſech. Aliter
poteſt diu idi ita ꝙ pꝛimo ponũt᷑ que⸗
da que ꝑtinent ad eſſentie vnitatem ſe
cundo que ꝑtinent ad perſonaꝝ trini⸗
tatem.ibi.patrẽ omnipotentẽ.Quan⸗
tum ad eſſentie vnit atẽ.dꝛ hic.credoĩ
vnũ deũ. Ibi nota differentia eſt inter
credere deumacredere doet credere ĩ
deum: Credere deũ.ẽ credere deũ eſſe
ſeu ꝙ ipſe veus ſit.et hoc demones fa⸗

2

ciunt.Fm ꝙꝙ dicitur in canonica iaco.ij

Demones credunt ⁊ cõtremiſcũt. Sʒ
credere deo:eſt credere vera eſſe q̃ deꝰ
loquitin.et ſic mali etiam crebüt. Bed
credere in deum.eſt credẽdo deũ ama
re.et per amoꝛem ei adherere.quod ſo
li boni faciũt.Et ergo qui dicit ſe crede
re in deum mẽtitur ſi non diligit ipſum

Et dicitur notanter in vnũ.quod addi

tum fuit per eccleſiam ao ſimbolũ aplo
rũ ad coꝛrigendũ erꝛoꝛẽ quoꝛundã he⸗
reticoꝝ. qui ſicut tres in trinitate per⸗

ſonas.ita quoq; tres aſſerunt eſſe deos

Contra quos ðꝛ deutro. vi. Audi iſra
el.dominus deus tuus vnus ẽ Et inuit
etiam ĩ hoc vnitas eſſentie diuinitatis.
ↄtra quod erꝛant arriani.qui diuerſas
in trinit ate ſubſtãtias aſſerunt.ↄtra il⸗
lud eſt quod domiꝰ dicit.ego et pater

vnũ ſumus. Gequitur patrẽ omnipotẽ

tem.vbi ponuntur ea que ꝑtinẽt ad ꝑ⸗
ſonan trinitatẽ. Et diuiditur itres ꝑ⸗
tes. Quia pꝛimo ponũtur ea que per⸗
tinent ad perſona patris Ocdo ꝗᷓ ꝑti⸗
nent ad perſonã filij.ibi.et in vnũ dñm
ieſimn xpᷣm. Tertio que pertinẽt ad ſpi
ritũ ſanctum ibi et ĩ ſpiritũ ſanctũ do

Mona de eccleſia catholica: ibiẽt vnã

Secundus

minum. Pꝛima aohuc in vuas: Quia
pꝛimo ponitur quod ꝑtinet ad patrem
ĩſe. Scðo qð pertinet ad ipſum per re
ſpectum ad creaturas.ibi factoꝛeʒ celi
x illis ergo ꝑticulis colligitur.ꝙ tres
ſunt ꝑſone in viuinitate.Contra qð er
rant ſabelliani.qui aſſerũt vnã ꝑſonam
pr̃is etfilij ⁊ ſpũſſancti.HNanc ꝑſonarũ
diſtictõʒ innuit pſalmiſta.cũ dicit. Be⸗
dicat nos deus.deꝰ nr ⁊ benedicat nos

deꝰ. Dicit Peuno b enedicat nos deus

ſup: pr̃ ⁊ſub ſcʒ
us qui ſignanter dꝛ noſter ratioe aſſum
te humanitatis quia caro ⁊ fraternr ẽ

T addit benedicat nos deꝰ ſupple ſpũns

ſanctus.Et ðꝛ notanter oĩpotẽtẽ.quia
omnia que vult poteſt.eo ꝙ non eſtim
Pnr apuo deũ omne verbũ. luce. i⸗

Vontra hoc errant phi gẽtiles vt ariſ⸗
totiles ⁊ ſin ſequaces negantes deũ eſſe

infiniti vigoꝛis. Et ꝙꝙ nõ poſſit aliqd ꝓ⸗
ducere ex nihilo. Gcdo dicit factoꝛẽ ce

li terre per hoc ↄfundũt᷑ heretici qui

alium celi aliũ terꝛe aſſerũt creatoꝛem
vnũ coꝛpoꝛalem aliũ ſpiritualẽ. Cõtra
quos moyſes dicit gen.i. In pꝛincipio
creauit deꝰ celũ ⁊ terꝛã.Et iohis.i.Dĩa
per ipᷣm facta ſunt.Et ſpetialiter archi⸗
machyaci menandꝛini.qui vniuerſita
tẽ mũdialẽ oꝑaãgeloꝝ eẽ defendũt Cõ
tra quos ðꝛ in põ. Initio tu dñe terꝛaʒ

fundaſti et opera manuũ tuaꝝ ſunt celi.

Et ſubdit᷑ Et ĩuiſibiliũ oĩm qð ẽ ↄtraer
roꝛẽ manicheoꝝ.qͥ ſpũᷣalia dicũt eẽ cre
ata a bono pꝛimo pꝛicipio.⁊coꝛpoꝛalia
ſeu tpalia dicũt eſſe creata a malo pꝛici

—

pio. Cõfutat᷑ ĩ hoc etiã eꝛroꝛ auicẽne.q̃

ſicut recitat: auerꝛoys cõmentatoꝛ ſuꝑ

xij. methaphiſice:voluit ꝙ pꝛima ĩtel⸗
ligentia crearet ſecundam. et ſecunda

tertiam.et ſic deinceps. Sequitur. Et
in vm dominum noſtrumieſum xpᷣm.

1 *

—

iũgit deꝰ noſter ſcʒ deꝰ fili

£

Abi ponuntur ea que ꝑtinẽt ad perſo

nam filij. Et diuiditur in duas partes.
Nuia pꝛimo ponũtur ea que pertinẽt
ad filij diuinitatem. Becundo ea qᷓ per
tinent ad filij humanitatẽ: Ibi qͥ ꝓpter
nos homines. Quantũ ad diuinitatẽ
dic. Et ĩ vnũ dñm Hic expmit᷑ ſecũdꝰ
fidei articulus qui eſt de media pſona
in trinitate. ſeʒ ieſu qui interpᷣtatſal⸗
uator.mat.j. Ipe em̃ ſaluũ faciet popu
lum ſuũ a peccatis eoꝝ. Et eſt xpᷣs qui ĩ
terpꝛetatur vnctus. Ipſe em̃ e vnctꝰ
oleo leticie pꝛe cõſoꝛtibꝰ ſuis.ps.xliiij:.
Et ẽ filius dei patris ſᷣm illð dauid ps:
ij. Filius meus es tu ego hodie genui
te.Et eſt dominus noſter qui nos crea

uit. et nos ſuo ſanguiĩe lauit.apoc̃.i.d

quem dominũ deus pater ſic loquitur
ps.cix.dixit domĩꝰ domino meo ſede a
dextris meis. Mic eſt ſilius vnigenitꝰ
quia in dĩnitate nõ ſunt pluresfilij ſᷣm
generationem.Et ergo dicitur in vnũ
quod eſt contra dicẽtes ꝙxpᷣs erat.du
plex ꝑſona.cũ tamen athanaſius dicat
ꝙſicut anima ratiõalis et caro vnus ẽ
nomo. Ita deus et homo vnus ẽ xpᷣs
Et dicitur dominũ ↄtra illos qui dixe⸗
rüũt ypᷣm eſſe puꝝ hominẽ.quia dñatio
ad diuinitatẽ pertinet. Sequitur. Fi
lium dei vnigenitũ.qð eſt ↄtra iudeos
negãtes eũ eẽ ſaluatoꝛẽ ⁊ filiũ di Et eti
am cõtra illos qui dixerunt eũ nõ ema
naſſe ꝑ modum oꝛiginis a patre.Et ad
ditur vngenitum. quod eſt ↄtra fonti⸗
nũ qui dixit xpᷣm non eſſe filium deiali
ter qᷓ; ſicut alij boni viri qui ſunt filij di
per adoptiõem.Et etiam contra mani
cheos qui poſuerunt plures filios in di
linis⸗ Geſuicun Er ex patre natũ an⸗
te omĩa ſecula.xpᷣs em̃ filius dei ex pa⸗
tre ẽ genitus. Et ẽ filius ſeom genera⸗
tionemet ꝑticppationemeſſentie. ¶õ

Secundus
tra quod crediderunt boneſyaci et bo
niſaciy qui xpᷣmſiliũ dei adoptiuũ⁊ nõ
Pꝛium aſſerut. Et eſt genitus ſilius dei

ex patre ante omnia ſecula. Quoo dici

tur ꝓpter arrianos.qui dicunt filiũ dei
non eſſe coeternũ priſic arguẽtes.Gi
Fruruse⸗ pr̃e.ergo poſterioꝛ eſt pr̃e
TCoõtra quos ait beatꝰ augꝰ.vi.de tri.
Statim cũ ignis ẽ naſcit᷑ eiꝰ ſplẽdoꝛ.⁊
tñ ſplendoꝛ ignis nõ eſt poſterioꝛ igne
Et dato pꝛo poſſibili ꝓignis fuiſſet ab
eterno.etiã ſplendoꝛ eiꝰ fuiſſet ab eter
no. Kt ſi pes ab eterno ſtetiſſet ĩ pulue
re tunc etiã veſtigium pedis fuiſſet ab
eterno. qᷓ;uis tñ veſtigiũ haberet eẽ a
pede. Sic ⁊ in diuinis. quis filiꝰ ſit ge⸗
nitus a patre tñ eque bene eſt coeternꝰ

patri. Gequitur: Deum de deo Moc

dicitur contra hereticos qui xpᷣmtm̃
hoĩem aſſerebãt ſicut carpocriſianiEt
contra alios qui arguebat: Si genitꝰ
eſce tũc creatura eſt ⁊ nõ deus.Et addit

lumẽ de lumĩe.ad oſtẽdẽdũ ſiliũ eſſe ge⸗

nitum a pr̃e ſine ſubſtantie paterne di⸗
minutione. Pater em̃ generando ſiliũ
totãꝗ ſubſtãtiã ſibi dedit ſine diminuti⸗/
one et ſine diuiſione.et tñ totã ſubſtãti

am ſibi retinuit ſine diminutõe ſicut lu

mẽ a lumine accenditur abſq; alterius
lummis defectu.Et ſubiungit Heum
verũ de deo vero:Quia ſine alteratio⸗
ne ſine traſmutatõe ac ſine fictione ve⸗
rus deus de vero deo naſcit. Et quia
arrius dixit ipᷣm eſſe factumſicut aliam

creaturam. ↄtra hoc addit᷑. Genitũ nõ

factũ. Iẽ qᷣa dixit.ꝙ nõ ſit vna natura
cũ pꝛe iõ addit᷑ Cõſubſtatialẽ pri.i vĩꝰ
ſubſtatie ſeu eẽntie cũ pr̃e.⁊ ſubiũgit᷑ ꝑ

ʒ oĩa fcta ſunt. Juxta illd io:·. Mia p⸗

ipm feta ſunt qoẽ ↄtraillos qñ poſuer̃t
eũ eẽ creatoꝛẽ.· Sic gptʒ ꝙ crdere dẽ
Epe ſit vnigeitus et verus dei filius

eh
10
Sdei
dici
üdei
sBi
ſepte
etn.
doꝛ 7
gne
ſſarad
err
tinle
ſerp
ræ
nenp
he
W
nt
Gigene
frwol
jeſege⸗
ernedi⸗
cdoflii
Gminuti

N

küſdſ

eeſortl
eens
nro⸗
none ve⸗
frquu
nralum
itünd
d
hfün
ſbiin⸗
ahup
iniert
eede
Neflis

Tractatus

Et q fuit enmn patre eternaſiter. ⁊ vni
us nature et ſubſtãtie cũ patre.alia tñ
nos homines. Illa ẽ tercia ꝑticula ĩ q̃
ponũtur ꝑtinẽtia ad hum ꝛtatẽ chꝛiſti
Abi quĩq; declarantur. Pruno incar
natõis miſteriũ cij dicit᷑. Qui pꝛopter
nos homines ꝛc: Gcdo paſſio ibi.Cru⸗
ciſixus Tertio reſurꝛectõ ibi.Et reſur

rexit. Quarto aſcenſio ibi aſcendit ĩce

lum. Quĩto aduentus ad iudicimm ibi
Et iten vẽturus eſt cũ gloꝛia. Adꝛĩo

igit᷑ agitur de incarnatione xpᷣi vbi qᷓ;

tuoꝛ tãgit ↄcurꝛentia ad incarnationẽ

Mꝛimo cauſam finalẽ. ⁊ hanc duplice,ʒ

quia pꝛopter nos homines et pꝛopter
noſtram ſalutẽ: Ocdo ponit modũ et
foꝛmã ibi deſcẽdit de celis.Tercio po⸗
nit cauſam efficientẽ ibi. de ſpiritu ſan
ceo Quarto ponit cauſim mateꝛialem
ibi ex maria virgine. Sequitur et ho⸗
mo factꝰ eſt. ſupple nõ confuſiõe ſubſtã⸗
tie aut tranſnutatione ſed humanita⸗
tẽ aſſumẽdo ad vnitatẽ perſone.Et iõ

credere debemꝰ. non ſolũ xpᷣm filiũ di

imo eiꝰ incarnationẽ. Vñ ⁊ iohes pꝰ⸗
qᷓ; dixerat de verbo dei multa ſubtilia
⁊ardua ↄſequẽter inſmnuat nobis eius
incarnatõʒ dicẽs.Et verbũ caro factũ

ẽ.et habitauit in nobis. Dicit ergo. ꝓ

ipſe filiꝰ Zi vnigenitꝰ pꝛopter noſtram
glutẽ deſcendit de celis Unð iohĩs iij
dicitur. Bic deꝰ dilexit mũdũ vt filiũ
ſuũ vnigenitũ varet. Et augꝰ dicit. Bi

deus peccatoꝛes nõ dilexiſſet. de celis
ad liberandũ eos nõ deſcendiſſet. De
iſto deſcẽſu dicitur in ps. Inclinauit ce

los ⁊ deſcẽdit. Iſtũ deſcẽſuʒ ſuſpirãdo

petijt yſa.xliiij. ca dicẽs Otinã dirũpe

res celos ⁊ deſcẽderes.t incarnatꝰ ẽ

de ſpiritu ſancto.iuxtaillo lucen. SGpi

perſona a patre. Gequitur. Qui ꝓpter

altiſſimi obumbꝛabit tibi. Et licet tota
trinitas fuerit ncarnationẽ xpᷣi opera

ta attribuitur t amẽ ſpetialiter ſpui ſan

cto.quia incarnatio eſc opꝰ caritatis ⁊
donũ largitatis.Et qꝛ ſpiritꝰ ſanctꝰ eſt
donũ et amoꝛ. et nexus patris et filij
ido ſibi attribuitur.Et nota ꝙ ly ð qñ
q; ſignificat cauſam materialem vt i
chꝛutus natus eſt de virgine. Quãdo⸗
q; circũſtantiam cauſe efficiẽtis.vt hic
æincarnatus eſt de ſpiritu ſancto.Qñ
q; ydemptitatem ſubſtãtie vt cũ dicit᷑
deum de vco. Quãdoq; tranſubſtãtia
tionẽ vt cum dicitur coꝛpꝰxpᷣi fit ð pa
ne. Subditur ex maria virgine hocẽ
ↄtra valentinianos.qui dixerũt xpᷣm
nihil coꝛpoꝛis ex maria virgĩe ſumpſiſ⸗
ſe. ſed tanq;ᷓ ꝑ fiſtulam trãſiuiſſe. Etiam

eſt ↄtra illos qui dixerũt ꝙ; beata vᷣgo
Eelt q 2 g

pꝰea plures genuit filios.Et iõ ſpũſſan
cti infoꝛmatione deuotio vulgarium
picit.ex maria ꝑpetua virgĩe.vbi nos

dicimus ex maria vgine Et implicite ĩ

telligimus vᷣginis ꝑpetuitatem.Et hoc
ꝓphetiʒauit yſa.dicens.Ccce vᷣgo cõcis
piet ⁊ pariet filium.yſa.vij . Erubeſcat
ergo infelix iudeus · qui dicit xpᷣm ex io

ſeph ſemine eſſe natũ. Ft quia arrius ⁊

appollinaris dicũt. ꝙ licz chꝛiſt? fuit v⸗
bũu dei ⁊ virginis filiꝰ.nõ tñ habuit ve⸗
rã aĩam.ſed loco anime fuit in eo diuini
tas.qð ẽ ↄtra euãgeliũ mat.xxvi.Tri⸗
ſtis ẽ aia mea vſq; ad moꝛtẽ.Et ad hoc

deſtruenoum additur. Ft homo foctus
eſt. Nomo enimex coꝛpoꝛe et amma ex
neceſſitate cõſtituitur. Jdẽ etiamẽ eõ

tra manicheos qui dicũt.chꝛiſtũ nõ aſ⸗
ſimpſiſſe carnẽ verã ſeo fantaſticã. Et
hoc ẽ falſum qͥa nõ decʒ doctoꝛẽ verita
tis aliq; hre falſitatẽ ꝓpter hoc dixit di

ſciplis lu xxiij galpate ⁊ viote mo? me⸗

as ⁊peds meos q; ſpuũs carnẽ voſſañ hʒ
M i ij

Liber.

Et quando hoc cantatnr. tunc gẽnua
flectũtur a populo ob reuerentiam do
minice ĩncarnationis. Et cum dicitur
crucifixus etiam pꝛo nobis.tũc cũ pol
lice crux foꝛmatur.et oſculatur alt are
ob reuerẽtiam paſſionis dominice. Et
in hoc orticulo de paſſione xpᷣi uatu⸗
oꝛtangũtur ex ꝑte paſſionis. Idꝛimo
cangit paſſionis actũ cum dicit.cruci⸗
fixus id eſt cruci affixus. Hoc dicit̃cõ⸗
tra baſilianos.qͥ xpᷣm paſſum abnegãt
Et ↄtra manicheos ·q ſicut dicunt chꝛi
ſtum habuiſſe coꝛpus fantaſticum: ita
paſſionem veram nõ habuiſſe. Contra
quos ðꝛ in ps.xxi: Foderũt manꝰ me
as et pedes meos:t yſa.liij. VUere lan
guoꝛes noſtros ipſe poꝛtanit. Secun⸗
do tãgit paſſionis obiectum ſiue illos
Pꝛo quibus eſt paſſus.cum dicitur.eci
am pꝛo nobis. VUnde ad philip̃: ij. dici⸗
tur: xpᷣe ſemel moꝛtuus ẽ pꝛo peccatis
noſtris Et yſai.liij. Ipſe vulneratꝰ eſt
Pꝛopter mmiqͥtates noſtras.CTertio de⸗
ſcribit tẽpꝰ paſſionis. cũ dicit᷑ ſub pon
tio pilato. Crucifixus ẽ em tempe pila
tipꝛeſidis. qui dicebatur potius a põ⸗
tia inſula in qua exulauit. Nuarto po⸗
nit ſignum ibi. paſſus ⁊ ſepultus eſt. Et
paſſus additur ↄtra hereticos. qui di⸗

cebant ꝙ xpᷣe nõ vere doluiſſʒ nec paſ

ſus fuiſſz niſi apparẽter. Contra quos
ipſa veritas ait. Triſtis eſt anima mea
vſq; a moꝛtem. Math.xxvi. Vbi oꝛa
uit patrem. ater inquit ſi vis tranſ⸗
fer calicema me. Et factꝰ eſt ſudoꝛ eiꝰ
ſicut gutte ſauguĩs in terram decurrẽ
tis. luce: xxiiij. Et dicitur ſepultꝰ eſt in
quo ſepulcro licet fuerit coꝛpus.ani/⸗
matamẽ fuit ſeparata acoꝛpoꝛe. q̃ ad
inferos deſcẽdit.ſed diuinitas erat iñ
cta cum vtroq;.· quia quidquio verbũ
deiſemel aſſumpſit nucq; dinmnſit. ergo

Secundus⸗

pꝓpoꝛtʒ nos crepere ⁊ dicere nõ ſolũ fi⸗
lij icarnationem ſz paſſionẽ. Quia ſᷣin
gre. nipil nobis naſci ꝓfuiſſet ſi redemi
nõ affuiſſzʒ ⁊ĩ hoc ſimbolo a ſetis patri⸗
bꝰ diſſaẽ hec clauſulamoꝛtuꝰ ẽ.q; nũẽᷓ;
fuit hereſis otra hoc De ſepultura xpᷣ
de yſa: ix. Icm gẽtes pᷣeabũt᷑ ⁊ ſepul
cx eiꝰ erit gloꝛioſum ꝑ hoc qð dicitur⸗
Ipᷣm gẽtes dpᷣcabũt᷑ tãgiteiꝰ diuĩtas
q ſolꝰdeꝰẽ adorãdꝰ. Geo per hoc qð
ðꝛ t erit ſepulcꝝ eiꝰglioſum.tãgit᷑ eiꝰ
humanitas.Ft in hebꝛeo habetur. ⁊ære
quies eius erit gloꝛioſa.quia factaẽr
quies coꝛpoꝛis eius iu ſepulcro. ⁊reqͥ⸗
es anime eius gloꝛioſa fuit in inferno⸗
ſed requies vtriuſq; ſcilicʒ coꝛpoꝛis et
gnime in eternum eſt in celo. Requies
coꝛpoꝛis eius facta eſt gloꝛioſa in ſepl⸗
cro quia coꝛpus eius in ſe nlergvon⸗
coꝛruptũ.iuxta illud pſalmiſt. Qm nõ
dereliques animam meã ĩ inferno.nec
dabis ſanctũ tuum videre coꝛruptio⸗
nẽ. Hoc dauid de ſeipᷣo nõ potuit dice
re. qͥa ipſe vidit coꝛruptionem. Item
facta eſt requies anime eius in inferno
gloꝛioſa.quia ſolus fuit inter moꝛtuos
liber. VUñ pſalmiſta.vita mea in infer/⸗
no aꝓpinquabit. eſtimatus ſum cũ de⸗
ſcendẽtibus in lacum:factus ſum ſicut
homo ſine adiutoꝛio inter moꝛtuos li⸗
ber. Deſcẽdit em̃ſicut homo ĩ infernũ
ſeo ſolus inter moꝛtuos fuit liber. quia
moꝛs illum tenere non potuit. Requi⸗
es anime ꝛ coꝛpoꝛis ſimul iam eſt in reg

no celoꝝ. Jocirco exquo per ſepultu⸗

ram intelligitur requies xpᷣi. et quia aĩ
ma requieſcente in inferno coꝛpus eiꝰ
requieuit ĩ ſepulcro.idcirco articulus
de deſcenſu xp̃i ad inferos ſub iſto po⸗

teſt cõprehẽdi. Geqt articulꝰde reſur
ꝛectõe vbi duo facit.pꝛĩo ponit᷑ reſur⸗
tõis actus. Ocdo reſurꝛectioĩs tꝑꝰ ibi

4
ſſ
tur
tn
ſeu
n
lenn

WVr

ſn

gomnh
meno⸗
portzet
eqnies
nſeot⸗
onn
D
ſſerno
wmnpro⸗
oturoice
Fem
inſerno
morvos
zminier/
ſuncide⸗
sſumſar
wwerwosl⸗
iineni
rgi
ſequi⸗
ſtinreg
epultu⸗
tqrias
aprseß
Mticls
bnopo/
Ppefeſur
ninſr,

Tractatus

Tercia die. Et ergo dicit· Et reſurꝛex
it. ſutple ꝓpꝛia virtute.Vnde ð ſe dicit
in põ Ego doꝛmiui⁊ ſopoꝛatus ſum.⁊
exurrexi.Et pater dicit ad filiũ.in pẽ

Exurge gloꝛia mea.exurge pſalterium

meumet cithara. Filius reſpondet.ex

urgã diluculo.Et nota licet multos in
uenimus reſurrexiſſe. ſicutlaʒarũ filiũ

vidue.filium archiſynagoge.tñ xpᷣi re⸗
ſurꝛectio ab iſtis differt: ꝛimo ratio

ne vᷣtuoſitatis qͥa.ꝓpᷣa ſurrexit vtute ·
iohĩs.i. Doteſtatem habeo ponẽdi aiꝰ
mam meã et iteꝝ aſſumẽdi ea. ARlij aut
xpᷣi reſurrexerunt virtute vel ad pꝛe-⸗
ces eiꝰ Scdo rõe vite ⁊ imoꝛtalitatis.

quia alij reſurrexerunt ad vitãmoꝛtal
xpᷣc ãt ad ĩmoꝛtalẽ. Vñ ad ro.vi. Rpᷣc
reſurgens ex moꝛtuis iam nõ moꝛitur

ertio ratiõe cauſalitatis quia reſur
rctio ſua eſt cauſa noſtre reſurrectõöis
i.ad coꝝ.xv. Si xpc reſurꝛexit ⁊ nos

reſurgemus.Quarto ratione tẽpoꝛis
⁊pꝛimitatis.quia reſurrectio alioꝛum

Iifſertur vſq; in finem mundi.ipſe aũt
die tercia reſurꝛexit.Et aſcẽdit in celũ

iſte eſt articulus de aſcẽſione. Vbi oſtẽ

ditur pꝛimo actus virtuoſus.qꝛ aſcen

dit in celũ virtute ꝓpꝛia. Nemo em̃ aſ⸗

cendit in celum ſtʒ virtute ꝓpa niſi filiꝰ

homis qui deſcendit de celo.iohĩs ·iij⸗

Et actuũ.i ðꝛ. Et videntibꝰ illis eleua⸗

tus eſt iucelum: Scdo oſtenditur ſitꝰ
gloꝛioſus cum dicitur: Gedʒz ao dexte

ram patris.qð nõ eſt ĩtelligendũ qua

ſi pater habeat manũ dexteram vel ſi
niſtram quia hoc eſt hereſis antropo
foꝛmitanoꝝ: Sʒ quio ꝑ dexterãſigm⸗
ficatur dictum eſt ĩ expoſitione gloꝛa
in excelſis.Et poteſt hic dextera ſumi⸗
pꝛo equalitate. quia ſicut ſiniſtraĩ ſaẽ
ſeriptura ſumitur pꝛo aduerſis ⁊ malis
ita dextera pꝛo bonis ⁊ pꝛoſperis.Vñ

Secũdꝰ
ſenſuseſt ſedet ad dexteramdei patris

idẽ eadẽ pꝛoſperitateẽ ſibi ſimilis ſeu-
ęqualis. Contra hunc articulũ errauit

celentianꝰ:qui negat xpᷣm ſᷣm carnem
ſedere ad dexterã patris. ſʒ dicit ꝙ eã
exuit ⁊ĩ ſolem poſuit. Contra qð dici –c
marci vltimo. Hominus quidem ieſus
pꝰq; locutus ẽ eis aſſumptus ẽ in celũ
ſedet ad dexteram patris.Et mathi⸗

xvi. ammodo videbitis ſiliũ homĩs ſez

— „

dẽtẽ a dexteris vᷣtutis di: ⁊ veniẽtẽ in
nubibus celi. Et ergo ſubditur. Et itez
venturus ẽ iudicare. Abiponit quiq
Mꝛimo aouẽtũ:cũ dicit vẽturꝰ ẽ. Se
cundo modumibi. cũ gloꝛia.luce. xxi.
Tũc videbũt filium hominis cũ ptate
magna et maieſtate.Tercio actũ.cũ dðꝛ
iudicare.vnð pſal. Juſticia ⁊iudicium
pᷣparatio ſedis eius. Quarto obiectũ
quia viuos ⁊ moꝛtuos. Et de hijs dici.
tur actuũ i. Viri galilei quid ſtatis aſpi
ciẽtes iu celũ.hicieſus qui aſſumptus ẽ
in celum a vobis ſic veniet.Et eccleſia
cauit. Diſtrictus rediet arbiter omniũ
qui mitis modo tranſit. Sicut em̃ pꝛi⸗
mus aduẽtus videlicet ĩ carnẽ fuit cũ
humllitate.ita ſecundus aduẽtus eiꝰ vi
velicet ad iudiciũ erit cum gloꝛia⁊ ma⸗
ieſtate.Et licetiudicet auctoꝛitate diui⸗/
nitatis.tamẽ iudicabit ĩ humanitate ĩ q̃
iudicatus eſt. Et quia iniuſte iudicatus

eſt ido iuſte iudicabit viuos et moꝛtu

os. Mer viuos intelliguntur boni ad
regnum celoꝝ pꝛedeſtinati.ſeo ꝑ moꝛ⸗
tuos intelligũt᷑ iſti qui in peccato moꝛ
tali ſine penitentia defuncti ſunt. Quĩ

to tangit iudicis ſtatum cum dicit. C¶u

ius regni non erit ſinis. Unde danie⸗
lis vij. Doteſtas eius poteſtas eter⸗
na.et regnum ipſius non coꝛrupetur.

Ec illd or ↄtra luciferianos hereticos

iij. i⸗

Ziber.

qui dicunt ꝙ poſt iudiciũ filius di reg⸗
nabit mille annos et poſtea regnũ ſuũ
ceſſabit.⁊lucifer regnare ĩcipiet. Ge⸗/

quitur articulłꝰde ſpiritu ſancto.ĩ quo

ponunt᷑ ea que ꝑtinent ad ꝑſonã ſpũs
ſancti.qui eſt tercia ꝑſona in diuinis
De qua dixit moyſes. Gpiritus domi
ni ferebatur ſuper aquas. Vbi pꝛimo
cõfitemur eius perſonalẽ ꝓpꝛietatẽ cũ
dicimꝰ ſpi ſanctum. Gcdo eius impe
rialem poteſtatem cõtra macedonos
dicentes ſpm̃ ſanctum eſſe creaturam
contra quos dicitur.ij:ad coꝝ.iij. Spi
ritus eſt deus.Et ido ↄtra hoc dicimꝰ
hic dñm. quia licet ſunt miti alij ſpiri/⸗
tus ſancti ſcilicet angeli omẽs tñ ſunt
qminiſtratoꝛij ſpiritus. vtdicit᷑ ad he

bꝛe. ſed iſte nõ eſt miniſter nõ ſeruꝰ ſed

dominus: Tertio eius vitalem opera⸗
tionem viuificantem.⁊ hoc eſt ↄtra il⸗

los qui dicebant ꝙ ſpiritus ſanctꝰ ſo⸗

lum purgaret mentẽ ⁊ non viuificaret
Ctiam dicit᷑ ad differẽtiam amoꝛis no

ſtri quinõ viuificat. Quarto tãgit eiꝰ
oꝛiginalem pꝛoceſſionẽ ibi. Quiex pa

tre filioq; pꝛocedit. Quod dicitur cõ⸗
tra grecos.qui dicunt ſpiritũ ſolũ pꝛo
cedere a patre non ab vtroq;. Dicit
tamen rationale.qipſi greciſe erraſſe
vidẽtes quoſdam pꝛelatos de ſuis ad

generale conciliũ lugounenſe ſub gre⸗

goꝛio papa decimo celebꝛatũ miſerũt
qui in dicto concilio nobis videntibꝰ
ſuo ⁊ oim pᷣlatoꝛum ⁊ imperatoꝝ noĩe

pꝛofeſſiſunt ꝙ ſpũſſanct.eternaliter a

pre ⁊ filio non tãq; ex duobꝰſj tãqᷓ; ex
vno nõ duabus ſed vnica ſpiratõe ꝓ⸗

cedit.pꝛout in eiuſoem gregoꝛij conſti

tutione ↄtinetur. Quinto ponit eius
cum patre et ſilio eq̃litatis ꝑfectionẽ

ibi: Qui cum patre ⁊filio ſimul adoꝛa⸗

tur. Hoc eſt contraillos· qui dicũt ſpi

Gecundus

ritũ ſanctũ eſſe nũciũ ſeu famulũ pꝛĩs
et filij. Et ĩ hoc innuitur. ꝙ ſpiritꝰ ſan⸗
ctus ſit deus ↄtra macedonos qui ne
gant ſpiritũ ſanctũ eſſe deum Et ſubdi

tur. At ↄgloꝛificatur ↄtra donatiſtas
qui dicũt eũ minoꝛem eſſe patre ⁊ filio
Tſic nõ eſt ↄſubſtãtialis nec eiuſdẽ na⸗

ture.Nõtra quos dicitur hic. Qui cũ
patre ⁊ filio ſil adoratur ⁊ cõgloꝛificat
qð nõ eſſet niſi eſſet eis ↄſubſtantialis
coequalis.Et ſubdit᷑. Qui locutus ẽ
per pꝛophetas:Contra erꝛoꝛem illoꝛũ
qui dicut ꝙ ꝓphete locutiſuut ſpiritu
fantaſtico ⁊ quaſi ſomniando. Contra
quos dicitur.i.petri.i.ꝙ ſpiritu ſancto
inſpirante locuti ſunt ſancti di omnes
Et rõ dictat eſſe falſum. Quia licet ꝓ
phete fuerũt in magna diſtãtia ab ĩui⸗
cem tñ vnꝰalteri in nullo cõtradixit ⁊

idẽ deſtruiterꝛoꝛ manichei qui dixit

vetꝰ? teſtamẽtũ nõ eſſe ð bono deo Se
quit᷑ articulꝰꝑtinẽs ad diuinitatẽ quo
9o effectũ grie:Et vnã ſanctã catholi
cã. Circa quod nota.ꝙ ſicut videmus
ĩcoꝛpore naturali hoĩs ſic et in miſtico
i.in eccia. In hoĩe ãt eſt vna aia ⁊ vnũ
coꝛpꝰ diuerſa tñ mẽbꝛa diuerſa offitia
habentia:ſed neceſſaria ad regimen et
ad integꝛitatẽ coꝛpoꝛis.ſic ẽ in eccĩa q̃
ẽ qᷓſi vnũ coꝛpꝰ habẽs diuerſa mẽbꝛa.
Ania autem q hoc viuiſicat eſt ſpiritꝰ
ſanctus. Et ideo poſt fidem de ſpiritu
ſancto inuehitur. credo eccleſiam ca⸗
tholicam Et ſciendum eccĩa.i.con⸗
gregatõ ſideliũ ĩ qᷓ qlibet bonꝰ xpĩanꝰ
ẽ ſiẽ mẽbꝝ:q̃tuoꝛ hʒ ↄditões. ꝛiĩa eſt

ꝙ ẽ vna.q het᷑ Can.vi. Vna eſt colũba

mea Hec at vnitas ex tribꝰcãt᷑ Pꝛĩo
ex vnitate fidei · Omnes enim xpiani
idẽ credunt coꝛde ⁊oꝛe ↄfitentur. Et

ideo apoſtolus ad epheſeus.iiij. dicit
Vnus deꝰ ⁊ vna fides vnũ baptiſma

ty⸗
cie
tof
Vi!
V
lca
gli

901
non
lon
n.
lece
N

on
if
n

lon⸗

ig
an⸗
ine
bdi
as
flio
na⸗
nici
ſcat
dais
gi
wo
Lonm
ſao
ommes
lcetp
cin⸗
wet

dre
R£½
xigo
cxholi
demus
miſtico
ari
ſaoſrn
ſinihy⸗
ißn⸗
pincy
ſam c
i. con⸗
tpiar
Pügert
ſtcolib⸗
i Peo
n t
nrk
,deet
Prin

VFract atus

Gecundo ex vnitate ſpei.quia omẽs
firmati ſunt in vna ſpe perueniẽdi ad

vit am eternam. ao ephe.iiij. VUnꝰ ſpi⸗
ritus.⁊ vnum coꝛpus.ĩ vna ſpe voca

tionis:Tertio ex vnitate caritatis.qꝛ
omnes ↄnectuntur in amoꝛe di⁊ ad ĩ⸗

unicem amoꝛe mutuo. Johannis xvij.

Aolo ꝙ vnum ſitis. ſicut ego et pater

vnum ſumus. Ax quo ſequitur.ꝙ nul⸗

lus debet velle abijci vl excomunica
ri ab illa eccleſia.quia non eſt niſi vna

in qua poſſumus ſaluari et non extra.

Sicut ex ra archã noe nullus fuit ſal⸗

uus. Ocda conditio eſt ꝙ ẽ ſancta Et

iõ in ſimbolo ðꝛ ſanctã. rõe puritatis
vel ſanctam id eſt ſanguine ĩtinctam
S hoc dicitur ad differentiam eccle⸗
ie vel ↄgregationis malignãtiũ. De
qua pſalmiſta pſalmo.xxv. Odiui ec⸗
cleſiam malignantiũ.Tercia eſt ꝙ di
citur catholica id eſt vniuerſalis a ca
thos grece io ẽ ↄmune latine.Et dici⸗
tur vniuerſalis.Tdꝛimo quantũ ad lo
cũ.qꝛ ꝑ totũ mom.Mã eccia ẽ ↄgrega
tio fioliũ Fides at ꝑ totũ momẽ diſꝑſa
vñ Math vltimo. Euntes in munoũ
vniuerſum pꝛedicate euãgeliũ.Et hec
eccleſia habet tres ꝑtes. Vnã in celo
aliamĩ terra. Terciam in purgatoꝛio
Gcdo dicitur vniuerſalis quantũ ad
ↄditiones hoĩm · quia nullꝰ abijcitur
non dominus nec ſeruus non maſcu⸗

lus nec femĩa. ad gall.iij. Lercio quã⸗
tum ad tempus. licet aliqui dixerit ꝙ;

eccleſia debet durare in eternũ. Ged
hoc eſt falſum.quia eccleſia hec ĩcepit
ab abel et durabit vſq; ad conſumati⸗/
onẽ ſeculi.Quarta ↄditio ꝙ ðr aplica
i.firma.rõe doctrine aploꝝ.qꝛ ꝑ docu

mẽta aplica ſideles ĩ vnitate fidei ſunt

adunati. Muia ĩ oẽm terrã exiuit ſonꝰ
5 F oin: 74 „ =. V
eoꝝ Pv. x viij: Et bñ dꝛ qplica.:firma⸗

Cercius

qꝛ firmũ hbʒ fundamẽtũ.ixpᷣm.j.að coꝝ
iiij. Füdamentũ alið nẽo põt ponere
pᷣter illð qð poſitũ ẽ.qð ẽ xpᷣc. Funda
mentũ ãt ſecũdariũ ſunt apli⁊ eoꝝ ſuc
ceſſoꝛes.Et iõ ðr aplica.i.firma ĩ aplis
fundata vñ ᷣłpoc.xxi.dꝛ.ꝙ ciuitas ha
bebat duodecĩ fundamẽta.⁊ erãt ĩ ſcri
pta noĩa.xij.aploꝝ Et inde ẽ.ꝙ ad deſi
gnãdũ firmit atẽ eccĩe.vtex vocatꝰeſt
etrꝰ.i.firinꝰ Firmitas ãt eccĩe apparʒ
qꝛ nullo mõ deſtrui a pctõꝛibꝰ potuit
imo in pſecutõibus creuit.quia funda
ta erat ſupꝛa firmã petram. Sequitur
Confiteoꝛ vnum baptiſſma.Et diuidi
tur in duas partes. Pꝛimo ponit᷑ ipᷣiꝰ
ſacramẽti expᷣſſio cũ dicitur.vnũ bap⸗

tiſma. Secundo eius virtus vel oe⸗
hic

ratio.ibi remiſſionẽ peccatoꝛũ.vñ hi
ponitur confirmatio ſacramẽtoꝛũ qui
bus peccata delẽtur. vnde ad hunc ar
ticulum pertinẽt omĩa ſacramẽta licet

ſols baptiſſmꝰ expꝛimatur. Quia bap

tiſſmus.eſt pꝛincipium ⁊ ianua omniu
ſacramẽtoꝛũ alioꝛũ ſine quo nullꝰ po⸗
terit ſaluari.ideo de ipſo ſolo fit men⸗
tio ſingulariter. ⁊ per pꝛincipiũ dãtur

intelligi pꝛincipiata. He hoc ſacramẽ

to dicitur. exech xxx vi Effund am ſup

veos aquã mudã.et mudabimĩ ab om⸗

nibus inquinamẽtis vrĩs. Geqt arti⸗
culus vltimus de coꝛpoꝛũ⁊ aniaꝝ glo
rificatione cum dicitur Et expecto
reſurrectionẽ moꝛtuoꝛum. In quo po
nitur coꝛpoꝛũ reparatio.ibi reſurrec⸗
tionem moꝛtuoꝛum. Gcdo animarum
et coꝛpoꝛũ gloꝛiſicatio ſimul.ibi et vi⸗
tã vẽturiſeculi. Tercio oĩm pᷣdictoꝛũ
ↄfirmatio.ſcʒ amen.Circa pꝛimũ ẽ ſci⸗
eudum. ꝙ opoꝛtz confiteri carnis no⸗
ſtre reſurrectõz. Quia ſm aplin. Dẽs
quidem reſurgemus.Et iſte articulus

ꝑtinʒ ad diuitatẽ quãtũ ad effectũ gle

*nig. 16

7
=ðèUMB
S..

Ziber⸗

Et aoditur iſte articulus as cõfutãoũ̃
erroꝛem phõꝝ. qui dicunt ioẽ in nume
ro nõ poſſe regenerari Et ſarracenoꝝ
qui non recipiũt reſurrectionẽ moꝛtu
oꝛum. Eciã additur ꝓpter hereſim ara
bicoꝛum. qui dicunt aiam cum coꝛpo⸗
re moꝛi.atq; in nouiſſimo die vtrumq;
reſurgere. Vnde iob. xix. dicitur: Ere
doꝙ redemptoꝛ meus viuit. et in no⸗
uiſſimo die de terra ſurrecturꝰ ſum Et
aplus Omnes quidem reſurgemus. ſz
non omnes imutabimur. Gequitur
vtriuſq; ſeʒ coꝛpoꝛis ⁊ anime gloꝛifica
tione. cum dicit:Et vitam vẽturi ſech
Hoc pertinet ad effectũ gloꝛie Et ex⸗
pPonitur ſic is eſt interra viuentiñ.· Be
qua dauio. Credo videre bona domi
nimterra viuentium: Eſt autem vita
eterna videre patrem ⁊ q́; miſit ieſum
xpᷣn filium eius Q adijcitur contra
hos phõs qui negant vitam poſt hãc
vitam. Et ↄuenienter ponitur iſte ar⸗

ticulus vltimo. cum ſit finis deſiveri⸗

oꝛum nrõꝝ.et vltimũ pꝛemiũ noſtrum

Circa quod ſciensũ. ꝙ in vita eterna
ſunt hec. Iꝛimũ ꝙ ibi homo ĩtime do
ↄiungitur. Ipſe enim eſt merces pꝛe
mium nr̃m vltimũ et finis noſtroꝛum
laboꝝ. Hec vnio oↄſiſtit in nuda et aꝑ
ta dei viſione.j.ad coꝝ xiij. Videmus
nũc pꝑſpeculũ et menigmate. tunc aũt
facie ad faciem. Item ĩ feruẽtiſſuna di
lectione quãto em perfectiꝰcognoſcit
aliquod bonũ tanto ampliꝰ amat Itẽ
in laude plena. Vñ augꝰ. Videbimꝰ
eñ amabimꝰ ⁊ laudabi Gcom .pleĩtu
do deſiderij et ꝑfecta ſacietas que ibi
habetur. ull, em̃ bonũ creatũ ſaci⸗
at appetitũ. ſev deus qui eſt infinitum
bonu otinẽs omnia ſupereminẽter ille
ſolus ſatiat et implet. iuxta illuo pſal⸗
miſte. Qui replet in bonis deſiderium

ꝓpꝛie vocatur ſecretũ vel ſecreta. In

ſedus /

tuum. Terciũ eſt perfectiſſima ſeecuri⸗

tas que ibi datur quia nulla triſticia
nullus timoꝛ nullus laboꝛ. Quoniam
hec prioꝛa abierũt. poc̃.xxi.Et per
oppoſitũ mali moꝛte eterna cruciabun
tur. ſpꝛimo ex ſeparatione dia bono⸗
rum que eſt maxima oim penarũ. Se
cundo ex remoꝛſu ↄſcientie. Vñ pſal
miſta. Arguã te et ſtatuã cõtra te faci⸗
emtuã.Tercio ex immẽſitate pene ſen
ſibilis ſcʒ inferni que erit moꝛs eterna
NQuarto ex deſperatione. qꝛ non hñt
ſpem de liberatione. Jdeo voloꝛ miti
gari non poteſt. Vñ yſa. vlt. Vermis
eoꝛum non moꝛiet᷑ et ignis eoꝝ non ex
tinguetur. Et ſequit᷑ vitio mẽ qð eſt

confirmatio oim pᷣcedenciũ. De quo

dictũ eſt ſupꝛa ĩ hunno angelico.

Tractatus tercius de tercia ꝑte miſſe
ſcʒ oblatoꝛia ſdꝛĩa ꝑs capituli pꝛimi ẽ
de ſalutatione q̃ pmittit᷑ offert oꝛio ⁊
de ipᷣo offertoꝛio.
VHſt; viſum eſt
duabꝰ ptibꝰ miſſe
quo ad pꝛios du⸗/
os tractatus huiꝰ
ℳ licbꝛi ſecundi ſcʒ de
pꝛeparatoꝛia et inſtructoꝛia. ia quan⸗
tum að tractatũ terciũ aliqua dicẽda
ſunt de oblatione ſeu de tercia ꝑte miſ
ſe que oblatoꝛia nucupat᷑. in qua ꝑte ĩ
cipit miſſa fiveliũ.Et diuiditur iſta miſ
ſa fideliũ in quiq; ꝑtes.ſcom q; quina
fuit ſanguis xpᷣi effuſio. Pꝛima fuit in
circũciſione. Gcda in ſupoꝛe. Tercia
in flagellacione. Quarta in cruciſixi/
one. Quinta in lateris aptione. Pꝛi⸗
ma ꝑs vocatur ſecretella diminutiue
Fim rationale ad differẽciã canonis qͥ

3
—

4

ſ
ſe
ſcl
en
des
le

r

S
ner
et

We
mme
woz

ſtö
nice⸗
6
sbe
iſczve
un
/
rni
geei
zmi
nina
enci

ari/
cir
de⸗
4
4

Tractatus

qua partẽ pꝛemittũr quedã figuralia
et quedam pꝛeambula miſtice verum
ſacramẽtum pꝛecedẽcia. Ge cũda ꝑs
vocatur pꝛefatio. Tercia vocatur ca
non. in qua ſacerdos accedit ad ſacri
ficandũ et ad offerẽdũ illo verũ ſacri

ficiũ ꝓpter qʒð miſſa inſtituta eſt Muar

ta vocatur dmica oꝛatio. Quita lau⸗
des ſeu graciaꝝ actio. Vbi q̃libʒ pars
habebit iniciũ patebit in loeis ſuis· Et
fſm hoc tractatus ille poteſt diuidi in

qnq; magna capitla. Laplm pꝛimum

ſex habet partes · In pꝛima dicetur ð

ſalutatõe que pᷣmittit᷑ offertoꝛio et de
ipſo offertoꝛio. In ſecunda de obla/
tionis pñtacione.ibi ſuſcipe ſancta tri
nitas. An tercia de altaris thuriſica⸗
tione. In quarta ð manuũ ablutione
In quita de coꝛdis humiliatione.cum
dicitur in ſpũ humilitatis. In ſexta ð
oꝛatione ſequẽte ſcʒ ð ſecreta.Mõ oꝛdi
nis a wilhelmo in rationali.ſic ponit
Dolus oꝛdo eſt ↄueniẽs vt poſt pꝛedi
cationem fipes iequatur in coꝛde laus
in oꝛe fructus in opere.pꝛedicatio qͥdẽ
eſt in euãgelio. fides in ſimbolo.laus
et honoꝛificẽtia in offertoꝛio.fructus ĩ
ſacrificio. Et quia nulla oblatio eſt ac⸗
cepta do niſi deus ſit cũ offerẽte ꝑ gra
tiam quia oblatio offerentis a deo ac/⸗

ceptatur et acceptabilis reddit᷑ pꝛop⸗

ter offerẽtem. Mã ds pꝛius reſpicit ad
offerẽtẽ qᷓ; ao oblatũ iuxta illuo gene.
iiij. Reſpexit deus ad abelet ao mune
ra eius. Hoc tamẽ non eſt intelligẽdũ
de oblatione que ꝑ ſe placet deo ſicut
ẽ oblatio coꝛꝑis ⁊ ſangumis xpᷣi.qꝗ pla
cet deo rõne oblati⁊ nõ rõe offerẽtis.

Jdo ſacerdos añ offertoꝛiũ depᷣcatur

⁊adoptat ꝓplo diuinã gram.vt ipſius
oblatio deo fiat acceptabilis dicens.
Dñs vobilcũ. Que gra ſibi reoptata

——

tercius⸗

Tplo. vt ſua oblatio acceptabilis fiat

deo.ꝓplus rñdet.t cũ ſpũ tuo. Gcom
rõnale vo ſacerdos dic oñs vobiſcũ.
Monẽs vnũquẽq; ad ſeipᷣm redire.⁊
ↄſciam ſuã diſcutere.vt ſic mentẽ ſuã⁊
ſeipᷣm in holocauſtũ iuſtũ ⁊ hoſtiã ſan⸗

ctam deo placentẽ offerꝛe valeat. Et

ſubiũgit. oꝛemꝰmonẽs ꝓplin oꝛare.q⁊ ⁊
oñs diſciplos ad oꝛandũ hoꝛtabatur
picens. Vigilate ⁊ oꝛate. ac ſi diceret.
Dꝛate vt fidẽ in ſinbolo recitatã ⁊ in
euãgelio edictã firmiter tene atis.⁊ vt
in ea ſtabiles pꝑmaneatis. Innocẽtius

diẽ. Sacerdos dicturꝰ oꝛemꝰ. pᷣmittit

oñs vobiſcũ.q̃ſi diceret.niſi ñs ſit vo
biſcũ.nõ poſſum oꝛaꝛe ad ſalutẽ vram
Et q;uis ſacerdos dicat oꝛemꝰ non tñ
ſtatim oꝛat.ſed ante oronẽ acceptat ⁊
thurificat.q̃ſi di.nõ ceſſat oꝛare q non
ceſſat bene agere. Scom quoſdꝗa illð
oꝛemus nõ refertur ad offertoꝛiũ can
tandũ ſed ad oꝛatõnẽ ſecretã dicendã
Et illud oꝛemꝰ ↄr ex alta mentis eleua
tione.ex auditu euagelij⁊ ſimboli ↄce⸗
pta Icom alios vo vr. ꝙ illud oꝛemꝰ
qð pᷣmittit᷑ offertoꝛio.reſfert᷑ ad mẽta⸗
lem regratiationẽ ðↄ donis fidei regra
tiantis deo intimo ſuſpirio ð mirabili
noſtre reoẽptionis benefitio qð euan
geliũa ſimbolũ ĩ nobis rememoꝛãtur
igitor oꝛemꝰ. vt hec in nobis ſuũ effe⸗

ctũ ↄſequãt. VUidetur em̃ ꝙ ꝓpter mul

titudinẽ interualli in quo mes ad młta
alia multipliciter oiuertit᷑.nõ referat
ad ſecretã.ideoq; ↄſuetudo plurimoꝝ
eſt. vt oꝛemus oꝛatõni ſecrete pᷣmittũt
Quare aũt ſacerdos oronẽ no ꝓſeqͥ
huiꝰinnocẽtius reddit cauſam vicens
ꝙ oꝛatio nõ eſt ꝓſequẽda.qꝛ ſigniſicat
teẽpus quo xpᷣe occulte ambulauit ĩter

iudeos. Uel aliter ad deſignãdũ ꝙ ſa⸗

cerdos debet eſſe attent/ circa oblata

—

Vel etiã ꝙ ſacerdos aggreſſurus að
diuinũ ⁊ ſanctiſſunum ſacramẽtũ debʒ
totam intentionẽ ad deũ recolligere.
Deinde poſt oremus dicitur offerto⸗
rium cũ cantico deſignans iocundita
tem ⁊ leticiã offerentium quam in offe
rendo debent habere. Muia hilarem
datoꝛem diligit deus. AUñ pſalmiſta

Circuibo et ummolabo in tabernacu⸗

lo tuo. hoſtiã vociferationis cãtabo
Et ĩ ꝑalip. Mũ offerrent olocauſta ce
perunt laudes vomino decantare. ⁊
in diuerſis oꝛganis q̃rex dauid fece/⸗
rat ↄcrepare. Filij naq; iſrael cũ offe
rebant in tubis clangebat. Dũ em̃ cã
tatur populꝰ offerre debet. deſignãs
ꝙ ſalomon in dedicatione templi inu
merabilem multitudinẽ olocauſtoꝛũ
obtulit cũ magna ſolenmtate. Vnde
ij.paralipᷣ.v.dicit᷑ ſRex ſalomõ ⁊ vni
uerſus cetus iſrahel⁊ oms qui fuerãt
congregati ante archam federis arie
tes ⁊ boues ymmolabãt abſq; vllo nu
mero. vt moyſi deſcendentide mõte

occurrit ꝓplus ⁊ munera obtulit exo.
xxxv. Egreſſaq; ois multitudo filioꝝ

iſrael ð conſpectu movſi ⁊ obtulit mẽ⸗
tem pꝛõptiſſimam atq; deuotam pꝛi⸗/
mitias dno. Gcdm ↄſtitutionẽ grego
rij ſeptimi.ſꝑ aliqͥd ĩ miſſa ẽ offerenoũ
vt dr de oſe.diſ.j.oĩs.in hec vᷣba omĩs
xpᷣianꝰ ad miſſaꝝ ſolẽnia aliqͥd pcuret
do offerꝛe ⁊ ducere ad mẽoꝛiã ills qð
dðs ꝑ moyſen dixit. MNõ axparebis ĩ cõ
ſpectu meo vacuus. ⁊ ĩ collatõibꝰſan
ctoꝛũ patrum liquide aꝓparet ꝙ oẽs

xpĩani ex vſu ſanctoꝛũ patrũ aliquio

debent offerre. quia ad ipſum pꝛimũ
eſt confugiendum qui noſtre pᷣt cura⸗
re anime paſſiones. Et ↄſtitutio ĩtelli
git᷑ de oblatiõe interioꝛi ſeu bonoꝝ ĩte
rioꝝ ⁊nõ exterioꝛũ.lldꝛ ꝙ ſit cõſiliũ

Becundus

d iſtũ ſenſum. ꝙ nullꝰxpĩanꝰ in ↄſpec

tu dei debet apparere vacuus. ſeo q;

quilibet qui apparet in conſpectu dei

aliquod donũ tempoꝛale vel ſaltẽ ſpi⸗

rituale debet offerre. Cempoꝛale qui
Dem in recognitioneʒ ꝙ omnia exteri

oꝛa a deo habemus. ideo ex eis deum
honorare tenemur. Gpirtuale vt fa
teamur fidem.ſpẽ. et caritatẽ ⁊ quid/
quid boni operis in nobis relucet do
num dei eſſe. Unde aplus. Auid ha⸗
bes quod non accepiſti. Bi accepiſti
quid ergo gloꝛiaris. Inmo nos de⸗
bemus offerre deo hoſtiam viua pla
centem. ad ro. xij. Qui ſemetipᷣm ob
tulit pꝛo nobis in ſacrfitiũ redainpti⸗
onis noſtre. Abi notaãdum. qꝙ qᷣ vult
acceptã deo offerre oblationẽ. ¶Dꝛio
offerat ei ſuam voluũtatem mentem
NQuia dominus non ea que offerũtur

ſed volunt atem reſpicit offerentium.

xxiuij.q.ca. i.odi. et augꝰ de penĩa
diſ. v. ca. i. dicit. Menitens ſemper
mentem offerat et contritionẽ coꝛdis
Deinde poſſeſſionẽ tunc quod offert
ſecurꝰ offert. Et ita qui vult peccata
ſua redimere per temporaliũ oblatio
nem. pꝛimo debet offerre mẽtẽ. Be⸗
cundo cõſideret diligẽter añ quẽ offe
rat.non quid offerat. Unde augꝰ.nõ
eſt conſiderandũ quid offerat. ſed an
te quem offerat. thuribula naab
abiud ſanctiſicata ſunt.et circũpo⸗
ſita ſunt altari. nõ pter offerentes qꝛ
illimali fuerũt, ſed ꝓpter deũ ante qʒ
offerebantur. de ↄſe. diſ. ij. ca.⁊ dix
it. Tercio debet conſiderare q; munꝰ
offerendum ſit decens. Indignum eſt

em̃ dare do qdð dedignatur ho.xlviij⸗
dil.ca. vltimo. Quarto vt cum fratre

—

ſuo ſe pꝛius cõponat. Ende ĩ euange⸗

lio mat. v. Gi offers munus tuum ao

5 U ⸗

—

e⸗
5 9
dei
qui
teri
eum
vtfa
nid,
t do
dda⸗
cſti
osN
n
nnob
irut
d
oren
Wir
tardn.
peni
coꝛdis
offert
ccara
WMario⸗
icioſ
t ſco
nub
ripo⸗,
ſtese
mreq;
.1
Pmny
nunet
nffee
uge⸗
na

altare ⁊ ibi recoꝛoatus fueris quia fra
tertuns habet aliqͥd aouerſumte reli⸗
que ibi munus tuũ ante altare ⁊ vade
pꝛius reconciliari fratri tuo tunc ve
niens offeras munus tuũ: Quito af⸗
flictis ſuccurꝛat. Vnde criſoſt. Libat
domĩo pꝛoſpera. qui ab affflictis tollit

aduerſ. diſ. xxxvi. Gcom yſido. vij.
ethuno. P flertoꝛiũ tali ex cã ſumpſit
vocabulũ. Fertum em̃ dicitur oblatõ

que altari offertur. ⁊ ſacriſicatura põ
tiſicibus a quo offertoꝛiũ nomĩat᷑ qua
ſi ꝓpter fertũ. Et dicitur offertoꝛiũ· ab
offero offers. quia medio tempoꝛe dũ
offertoꝛiũ canitur. populus offert. Et
ſacerdos recipit oblatõnes a populis

vel poſtmodum hoſtiã vel ſacrificium
ↄſecrandũ a miniſtris:vel quia tũc ſa⸗

crificiũ laudis offertur. Et oli offerto⸗
rium habuit ples verſus ſicut adhuc
ſcripti inuemũtur in antiquis grada
libus qui hodie in pleriſq; locis obmit
tũtur cauſa bꝛeuitatis.ut tam miniſtri
q; populus liberius oblationibꝰ ⁊ora
tõibꝰ vacẽt. Etiã ꝓpter hoc vt ait augꝰ
de ↄſe:diſ ij. Chriſtianam religionem
pauciſſimis ⁊ maĩfeſtiſſums miſericoꝛ/
dia dei voluit eſſe liberã. Et ſcom iero
nimuũ. Mõ multitudine verboꝝ flectit
dñs vt homo. Melior eſt em̃ quinq;

pſalmoꝝ cũ hijlaritate decantatio.q;
tocius pſalterij cũ anxietate modula⸗

tio In offitio tñ defunctoꝝ iſti verſus
adhuc decantãtur.qꝛ illud offitiũ ĩml:
tis nõ ſequitur noꝛmã officij alterius.

D igit᷑ offertoꝛiũ cantãdũ ẽ ſeu can /
t

tum et incenſum paratum ſaceroos
ſilencij ſolitudinem expectat. Et ĩſtan

te iam memoꝛia dominice paſſionis ſi⸗

lenciũ obſeruat. Alud inſinuans ꝙ ie⸗
ſus iam nõ palã abulabat apud iudeos
dũ cogitarent eũ interficere.ſedabijt

in regionem iuxta deſertum in ciuita⸗
tem que dicitur effraym. et ibi moꝛa⸗
batur cum diſcipulis ſuis.iohãnis.xi⸗

Silentiũ igit᷑ ſacerdotis xpᷣi latibulũ

ſignificat ¶Circa ſcdᷣam partem capi

tuli illius ſcʒ circa oblationis pꝛeſenta

tionẽ plura ſunt declarãda. Dꝛio ſolẽ
nis pꝛeparatio ex ꝑte vaſoꝛum. Mam
quatuoꝛ requirũt᷑. Mꝛimo calix q qua

lis eſſe debeat dictu eſt ſupꝛa.⁊inferiꝰ

aliqua reſumẽt᷑: Gcdo patenaqᷓ debz
eſſe lata et rotunda.ſignificans coꝛda
noſtra que debent eſſe dilat ata in cari⸗
tate. ⁊ rotũda in ꝑſeuerãtia. Item ibi
debet poni ane et vinũ aqua mixt ũ
De hoſtia eſt ſciẽdũ. ꝙ ipᷣa dʒ eſſe alba
ao deſignadũ xpᷣi innocẽtiam. Gcdo
debet eſſe triticia. ad deſignandũ xpᷣi
ſuauiſſimã delect abilitatẽ. Lertio de⸗
bet eſſe tenuis. ad deſignãdã xpᷣi mag

nam paupertatẽ. Item debec eſſe non

magna.ad deſignadã xpᷣl abiectiſſimã

humilit atem Itẽ oebet eſſe rotũda ad

deſignandã xpᷣi eternitatẽ Itẽ debet

eſſe ſine fermento: addeſignãdam xpᷣi

ſinceriſſunã benignitatẽ. IAtem debet

Inn paten .ℳ

Whoſnaeſ

eſſe nõ ſalſa. ad deſignadam xpᷣi ſine cu

piditate liberalitatẽ. Gal em cõmeſtů
ſitim facit. per quod deſignatur cupi⸗
ditas que eſt bonoꝝt pᷣaliũ.verſus.Cã

dida triticea tennis nõ magna rotun
da. Expers fermẽti non ſalſa ſit hoſtia

xpᷣi. Mec ſeptem deſignant ſeptẽ vtu
tes quas in ſe ſacerdos debet habere
volens celebꝛare Debet em̃ eſſe cadi⸗

dus per vite caſtitatẽ. DHebet eſſe triti
cius ꝑ mãſuetudinis duicedinem. TeQ/

nuis per abſtinẽtie ſa obꝛietatem. Pebz
eſſe nõ magnꝰſcdm ſui eſtimationem ꝑ
veram humiltatẽ. Pebet eſſe rotundꝰ
per caritatis perpetue ꝑfectionẽ. Ex⸗
pers fermenti ꝑ peccatoꝛu moꝛtalium

ber·

imnũditatem Mon ſaliꝰ per cupidita⸗
rem ꝓr ex iſns patet.ꝙ ſacerdos debʒ

conſicere panẽ triticiũ nõ fermẽtatũ⸗

hoc duplici de cauſa. Yna ratione
facti.Mam exo.xij.pꝛeceptum fuit. vbi
ſic legitur. menſis pꝛimi quarta decĩa
die ad veſperam ↄmedetis aʒimos pa

nes vſq; ao diem Farlmnani eiuſ⸗

Dem menſis ad veſperam. Beptẽ die⸗

bus fermẽtum non iuemiatur in domi

bus veſtris. qui ↄme erit fermẽtatũ

Peribit anima eius in iſrael.tã de adue

nis qᷓ; de incolis iſrael.Cum ergo xpᷣs

decimaqrta die mẽſis pᷣmi cenauerat
cum diſcipulis ſuis.⁊ agnũ paſchalem
comederat et vtiq; ritu legali cũ lactu
cis agreſtibus.conſtat ꝙ eadem hoꝛa
fermẽtũ nõ inueniebatur ĩ domibꝰ iu⸗

deoꝛum ⁊ ſic panem aʒimum ↄſecrauit
Ande exemplo xpᷣi et nos in pane aʒi
mo cõficere debemꝰ. Ocdo debet hoc
fieri ratione miſterij. Fermẽtumenim

coꝛruptionem ſignificat.apoſt.teſtäte
qui dicit. Modicũ fermẽtitotam mafß·

ſom coꝛrũpit.i.ad coꝝ.v. Vt ergo ni⸗

hil coꝛruptum nihil coꝛrumpens ſed
totum eſſe ſincerũ iu hoc ſcramento
demonſtretur. ideo non fermentatũ

ſed aʒimũ panem ↄſecramꝰ. Maʒ ſcom
Ygpoſtolum vbi ſupꝛa. Caſcha noſtrũ

imolatus eſt xpᷣe. IJFaq; epulemur nõ

in fermento malitie T nequicie ſed ĩ aʒi
mis ſinceritatis ⁊ veritatis. Grecita⸗

men pſeuerantes in ſuo erꝛoꝛe ↄſiciũt
in fermẽtato · aſſerantes in ꝑaſceue lu

nam decimã quartam inſtetiſſe in qua
Verus agnus ĩmolatus ẽ. vt legis iĩple
retur ſigura ꝗᷓ decimaquarta lũa men

ſis pꝛimi paſchalem agnũ iiſſerat ĩimo
ri. Bominꝰ ergo ea die ſe paſſurũ eſ⸗
ſe epꝛenoſtens:in pcedẽti veſpera anti⸗
cipauit comedere paſcha. Et qͥa tũc li

Secũdꝰ.

citẽ poterat comeere fermẽtatumn S
ipſi coꝛpus dom de fermẽto ↄficiunt
Ft ↄfirmant ex alio. Quia iohĩs. x viij⸗
dicitur. ꝙ iudei non introierũt in pꝛe⸗
toꝛium ne ↄtaminarentur ſed vt man⸗

ducarẽt paſcha.et ergo ĩ paraſceue ad
veſperã debebat maducaripaſcha.et
ſic videtur fuiſſe luna decimaquarta.

ed iſti nõ recte intelligẽtes ſeducũt

quia beatus iohannes dicit. qiudei nõ

introierũt in pꝛetoꝛium vt manduca /
rẽt paſcha. ibi paſcha nõ accipit᷑ ꝓ age⸗
no paſchali ſed ꝓpane aʒimo q; ſeptẽ

diebus cõmedebant. Bed diceret
quis.ſi ſcerdos latinꝰ attẽptaret con

ſecrare ĩ pane fermẽtato an cõſiceret.

Reſpõdetur ꝙſic.licet peruerteret ri

tum eccleſie ſue. ⁊ĩ hoc peccaret. quaa

panem eſſe fermẽtatum hoc eſt accidẽ
tale pani nec pꝛopter hoc ſubſtãtia pa

nis mutatur ideo poteſt fieri conſecra

tio in pane fermẽtato. Mã ſacerdos
grecus ↄficit ⁊ tũ in pane fermentato
Vnñ innocentiꝰdicit. Oʒ ad huc młiĩ
fermẽto ſacrificãt qbꝰtanq;catholicis

eccleſia cat holica⁊ romana ↄmunicat
Yerum hoc qm melius ſoluẽdo differ

tur.vt alias ↄtemptus abſoluat᷑ Et·di
cit ſanctꝰ thomas ĩ iij parte queſtiõe.
lxxiiij.ꝙ quamnis ↄſuetudo confciẽ⸗
diĩ aʒimo rationabiliter ſit tamẽ apꝰ
grecos peccaret quis ↄficiendo in aʒi
mis quaſi peruertẽs eccleſie ſue ritum.

Sed diceres que eſt cauſa ꝙ ð tritico
debet fieri hoſtia. Reſpondet᷑ vna cau

ſaẽ.q; inter frumẽta triticũ ẽ optimũ

ſeo quia ſm alexan.papã nihil in ſacri⸗
ficijs poteſt eſſe maiꝰ q; coꝛpus ⁊ ſan/
guis xpᷣi iocirco ð pane optimi frumẽ
rni debet ↄſici. GBedacauſaeſt. qꝛ ſicut

triticum electius et purius eſt ceteris

grans ex quibꝰ fit panis. ita caro xpᷣi

——— — — — — —. -———

ſt
ano
N
e
ſepee
Nceret
tcℳ
neri
ngnn
onſen
cos
o
emli
hols
wicN
dodſſer
mitre
crtci
nmip
vinazi
rtum.
mco
meca
Hrinih
inſoen
81ſe
ſifmm
lar
lurris
rorp

Tractatus

formata fuit ð puriſſimo ſanguinẽe bea

te virginis et eius caro depurata fuit

ab omni labe peccati:ð qua ſumpta fu
it caro xpᷣi.Etiam idcirco.quia domiꝰ
ſeipᷣm cõparauit grano frumẽti dicẽs.
iſi granum frumenti cadens in ter⸗
ram moꝛtuũ fuerit ꝛc̃ iohĩs.xij: Sed
diceres ſi oblata eſſet facta de tritico
mixto cumſiligine vtrum ex iſto poſſʒ
ↄfici coꝛpus xpᷣi. Reſpondetur diſtin⸗
guendo de mixto. quia vel ibi eſt plus
de ſiligine vel plus de tritico vel ſunt
in equali menſura. VDꝛimo ⁊tercio mo

do nõ poteſt ↄficere.ſed ſecũdo modo

eonficit ſed grauiter peccat.Et debet
de hoc penitere. Sed magiſter heinri
cus dicit.ſi grana alterius geneꝛis ad

mixta fuerĩt piculũ eſt. quia vbi granũ

ſic admixtumſit vt nõ totũ abſoꝛbeat
a tritico coꝛpus xpᷣi inde nõ cõſicitur
Seo de materia eucariſtiẽ quo ad ſan
guinem dicit ſanctus thomas ſuꝑ.iiij
ſnĩaꝝ diſxi.q; vinũ naturale ſcilicet vi
tis in quo xp ↄficiteſt debita materia
calicis. Et ſi vinũ penitus ↄuerſum eſt
in acetũ nõ poteſt ↄfici:quia acetũ nõ
eſt vinum ſed fuit vinũ. Etiam quia dif
ferunt vinũ ⁊ acetũ:ſicut viuũ⁊ moꝛtu

um. xij.metha. Sed ſi vinũ eſt quaſi in

ꝓpinquo ⁊ in via ad acetũ:pᷣt quidẽ ↄſi⸗
ci. Peccat tamen ↄficiens ꝓpter reue⸗
rentiã ſacramẽti: IJdẽ intelligit̃ de pa⸗
ne muſcido vel coꝛrupto. Ad ioẽ pcoꝛ⸗

dat albertus. Si vinũ ẽ oĩino putrioũ

adeo ꝙ naturam a ſapoꝛem perdit nõ
poteſt ↄfici.ſi autem nõ ſit coꝛruptũ ſ

in via ad coꝛruptionẽ ↄfici quidem pᷣt

ſed ꝓpter reuerentiã ſacramenti nõ de
bet. Idẽ intelligendũ ẽ de pendulo vi
no⁊ multũ acro.VUns de ſanctis patri
bus legit᷑ ꝙ vinũ bonũ mundũ ⁊ recẽs
et quanto melius poterãt haberea pᷣ⸗

cioſiꝰ pꝛo iſto ſacrifitio aptauẽrunt.ad

reuerentiam iſtius ſacramenti. Unde
quidã doctoꝛ dicit. Inquãtũ vigoꝛo⸗
ſius ⁊ foꝛtius tanto melius ẽ ad ↄſe crã
dum. vt ſic minꝰ p aquam ↄmixtã natu
ram vini ꝑdat. Innocentius dicit.L⸗
cet autem diligẽtiſtudio vinũ optimũ
ſit querendũ vt in ſacriſiciũ offerat vi
ciatum tamẽ non maculat mũdiciã ſac
mẽti:Quo circa ſiue nouũ vinũ quoꝰ

dicitur muſtũ. ſiue acidum vinũ qð di⸗

citur acetoſum:in ſacrificiũ offeratur

ſacramentum ↄficitur.⁊ diuinitus ↄſe
cratur quod intelligitur modis ſupꝛa
poſitis. Seod dubitatur. an de agre

ſta poteſt ↄfici. Reſpondet ſanctꝰ tho

mas vbi ſupꝛa ꝙ noquia adhuc nõ ha

betſpetiẽ neq; ſapoꝛem vini· ſ tm̃ eſtĩ

via generationis. Mec poteſt ex aqua

fuſa ſuper feces vini ↄfici.quia hoc ni-

hil aliud eſt niſi aqua ſumẽs aliqualẽ ſa
poꝛem ex fecibus vini. Ged vtrũ poſ⸗

ſit ↄfici ve muſto.Rũñdet ſanctus tho.
mas vbi ſupꝛa.⁊ petrus de tharẽtaſia

ꝙ ſic. Et albertus in expoſitione miſſe
dicit. Si eſt aliquat erꝛa vbi nõ habe⸗

tur vetus vinũ valẽs tunc poteſt cele
bꝛari cum muſto. Debet etiam vinũ eſ

ſe puꝝ ⁊ non mixtũ ſpetiebꝰ nec ↄditũ

Ans raymũdus. Ainũ mixtũ vel ↄdi

tum ſpetiebus ad miſſam domini non
accipias nec acetum. Ged.. quid in
iſtis terꝛis fiet vbi nõ eſt vinũ.nec pot

haberi vinũ vtrum ibi ſine vino poſſz

ↄfici:ſteſpondeo ꝙ nõ eſt aliqua terꝛa
quin ad eam poſſit tantũ de vino poꝛ⸗
tari quantũſufficit as celebꝛandũ. Al⸗
bertus ſuper expoſitionem mi ſe dicit
Ginon paſcit aliqua terꝛa vinun nec
per aliquẽ modum poſſit ibiperueni/
re.nõ ẽ abſtinẽduma miſſa ꝓpter ſalutẽ
fivelium. ed tamẽ ꝓpter hoc domin⸗

papa ↄſulẽdus eſt et cim licẽtia ipſius

debet fieri. Dicit etiã ꝙꝙ ſi ſolu ſub ſpe⸗
tie pams fieret conſecratio adhuc eſſʒ
ibi ſanguis xpᷣi cum coꝛpoꝛe ex quadvã

2comitantia.qᷓ;uis non vtnq; eſſet ibi
ſingulariter et ſacramẽtaliter. Geo

quid ſi eſſet vas plenum vino.⁊intro⸗
mitteretur vna gutta aque.vtrum poſ
ſet ſieri ↄſecratio. Rñdet ſanctus tho.

ꝙ ſic.quia ibi aqua conuerſa eſt ĩ ſubſtã
tiam vini Circa qð ſciendim ꝙ vino Z
bet admiſceri vna gutta aque vel due
VYel tres.⁊ adeo parum.qꝙ penitus ab⸗
ſoꝛbeatur a vino. ſic ꝙ nec fuerit in eq⸗
li mẽſura.nec ĩ maioꝛi qᷓtitate ſit aqua

Et debet eſſe aqua naturalis et nõ arti

ficialis:Gi tñ apponeret᷑ nihiloĩnꝰ con
ſiceretur. Mam ipſa ita bene ↄuertere
cur in vinũ ſicut aq̃ naturalis. Quare
gutem ſiat talis mixtio vini et aque hu
ius triplex ẽ ratio. Vna quia facimus
hoc exẽplo xpᷣi qui ĩ cena miſcuit aquã

cum vino.vt dicit cipꝛianus de oſe. diſ.

ij et quedã gloiero.ſuper mathe. Be⸗
cndo ſit ꝓpter hoc quia ſanguis ⁊aqua
fuxerunt coꝛpoꝛe xpᷣi.Tertio ꝓpter
boc vt populus xpᷣo adunetur. vt po/
pulus in xpoęet xp in populo maneat
Scominnocentium quia per aquã po
pülus deſignatur luxta illoa C. xvij:

que multe populi multi. et oc ratio
nabiliter. quia ſicut aqua eſt fluxibilis

itg et homines labiles. Ged per vinũ
ſonguis xpᷣi vel eius diuinitas deſigna
tur. Chꝛiſtus em ſanguinem ſuũ effudit
pꝛo populo iuxta illud.hic eſt ſanguis
mneꝰ noui teſtamẽti. Gacerdos igitur
aquam miſcet vino. quia xpᷣe ĩmoꝛte ꝑ
uſionẽ ſui ſanguinis recõciliauit po
pulum deo. Vnde gloſa. ſup matheum
xx vi. Nec panis ſine aqua nec vinũ ſi⸗

ue gug oflertur. Per aquam popul/

Secunous

ſignatur. qa nec ſine xpi paſiõe popu⸗
lus ſaluatur. nec ſine eiꝰ ſtʒ ꝓpli amoꝛe

xpc paſſus ẽ. Bed quid ſi ſacerdos
obmiſerit aquã an poſſit cõficere Re⸗
ſpondet ĩnocentius ꝙ ſic. grauiter tñ

Peccat.qui negligẽter alterutrã ſpeti⸗

emobmittit: grauius qͥ ſcienter et ſpon
te.maxime ſi foꝛmam intẽdit mutare⁊

hereſim introducere. Di igitur per ne
gligentiam obmitteret aqua: ꝑfectum
eſſet ſacramentum. quia remanent ibi

ea que totum xpᷣmſigniſicant.ſed vnio
mẽbꝛoꝝ ad caput ſcʒ ad xpᷣm nõ ſeruat
ibi ꝓpter defectum gaue Ali dubia pa
tebunt infra loco ſuo. Et quia vmũ cũ

aqua debet miſceri.ideo de calice ⁊ eiꝰ

materia debet videri. Unde calix quã

do; nrretſionere in euãge

lio mathei xxvi. ater ſi vis tranſter

hunc calicem a me. Et alibi. Doteſtis

bibere calicem quẽ ego bibiturꝰ ſinn?c
Muandoq; ſumitur ꝓſinguine xpi vt

patebit circa verba ↄſecrationis. Itẽ
paſſio dicitur calix.quia ſm antiquam
ↄſuetudinẽ moꝛiẽtibus vel moꝛe debẽ

tibus miniſtrabatur qmarus potus de

calice. Ginnitur etiam calix pꝛo ſan/
guine xpᷣi.⁊ ſic dicitur calix a calida po
tõne qͥa calix io eſt ſinguis xpᷣi ad maxi

mam caritatẽ vel feruoꝛẽ pꝛouocat de .
uotionis. Ged de materia ẽ ſciendũ q;
in pꝛimitiua eccleſia in vaſis ligneis cõ
ficiebatur quia vt dicit rationale.Tũc
erant aurei ſacerdotes ⁊ lignei calices
tandẽ ſucceſſu tempoꝛis illud fuit ĩmu⸗
tatum.eo ꝙ lignũ eſſet poꝛoſum.et ſic ĩ
ſe poterat inbibere ſanguinem xpᷣ.ido
ſtatutũ fuit ꝙ in ipis de cetero non de
beret ↄfici. Landẽ fuerunt vitrei illud
itex immutatũ ſint ꝓpter vitri frãgibi
litatem. Pemũ vrbanus papa ſtatuit
Yt in aureis et orgenteis conficeretur

— —ð

,

um
i
tbup
mnüci
ceres
rq
ruſer.
eſts
erüin
gum
debe
wusde
winj
idapo
men
notoe
nndig
nisco
Ke
calices
timn
etſici
hido
nonde
reinld
ifigbi
ſemit
etur.

FTractatus

Ande de ſe. diſij. dicitur. Vaſa qbus
ſacra ↄãciuntur aurea vel argetea eſſe
requirũtur coꝛpoꝛalia. de quo in canõe
de e. dil. iſic legitur. Conſilio omniũ
conſtituimꝰ:vt ſacrificiũ altaris nõ ĩ ſe
rico panno vel intincto q̃ſquã celebꝛa⸗
re pᷣſumat.ſed in puro linteo ab epᷣo cõ
ſecrato terraneo ſeu lineo et contexto
ſicut coꝛpus dommi noſtri ieſu xpᷣiĩ ſin
done munda linea ſepulta fuit. 12 hec
eſt ↄſtitutio ſixti pape et euſebij.Et coꝛ
poꝛalia ſeu pallee que diſponuntur ſuꝑ
altare ſigniſicant lintheamina quibus
inuolutus erat coꝛpus xpᷣi. Pars aũt

illa que plicata poĩt᷑ ſupꝛa calicẽ ſigniſi⸗

cat ſudoꝛiũ qð fuit ſupꝛa caput ieſu ſe⸗
paratim inuolutum in vnum locum. vt
dicitur iohis. x. Bed pars extenſa ſig
niſicat ſindonem lineam et mundã qua

fuerat coꝛpꝰ xpᷣia ioſeph ab arõathia

inuolutum. llij vero habent tmm vnum
coꝛpoꝛale.vt religioſi ꝓeo ꝙ ĩ euãgelio
legitur. ioſeph coꝛpus xpᷣi inuoluit ĩ
ſindone munda. don em̃ dicitur plali
ter ſindões.ad deſignandum ſacramẽ⸗
ti vnit atem. Poteſt tñ in hijs aliud fi⸗

gurari · io eſt pars extenſa ſignificat fi⸗/

demſedpars ſupꝛapoſita ſignificat ĩtel

lectum. HMoc em miſteriũ credi debet ſʒ
non poteſt comp̃hendi aliquo intellectu
ꝓt fides habeat meritũ cui humana ra⸗

tio non pꝛebet exꝑimẽtum. Credamus

et nõ pꝛeſumamus diſcutere.quia ſm.

pſahmiſt. Defecerunt ſcrutantes ſcruti
nio. Et iuxt a dictum ſapiẽtis:Qui ſcru
tatoꝛ ẽ maieſtatis oꝓpꝛimetur a gloꝛia
Mam qui dixerũt.durus eſt hic ſermo
quis poteſt ipſum audire.abierunt re⸗
tro ⁊ nõ ambulabant cũ xpᷣo.iohisvi.
Debet autem coꝛpoꝛale in latũ habe⸗

pᷣcipimꝰ. Item circa ſolennẽ pparatõ,ʒ

J
.

re quattuoꝛ plicaturas:ad deſignandũ
quattuoꝛ perfectiones xpᷣi.q ſunt gra⸗
titudo caritatis ſeu latitudo.lõgitudo
eterĩtatis. altitudo maieſtatis. ꝓfundi⸗
tas immẽſitatis. Etiã quatt uoꝛ eius pli
cature in longũ deſignant quattuoꝛ v
tutes cardinales ſcʒ iuſticiã pꝛudẽtiaʒ
temperãtiã:et foꝛtituoinẽ.per quas in
nate paſſiones in nobis repꝛimuntur.
Tres vero plicature in latũ tres theo
logicales virtutes ſigniicãt. ſeʒ fidem
peanc caritatẽ per quas deo vnimur
ſiguraliter. Sed queritur. an talis
variatõ ſit licita circa coꝛpoꝛale.ſcilicʒ
ꝙ aliqui habẽt ſolũ vnũ aliqui vo duo

quon qslibet vocatcoꝛꝑale:Siliter ⁊
de lotione manuũ:aliquiante oblatõeʒ

ſacrificij aliqui ſtatim pꝰ aliqui pꝰ ſan

ctus. lo hoc rñdet beatus augꝰ.ad va
lerianum dicens. Mihil officit. id eſt no

cet diuerſa ↄſuetudo eccie duũmõ ſerua
tur vnitas caritatis. Et de ↄſe.Oſtiiij ·

terquina diekenr⸗ In vna fide nihil off
cit ſancte eccleſie ↄſuetudo diuerſa. Si⸗

ue em̃ puer ſemel tm̃ vel ter imergat

baptiʒzatus creditur: Et ↄſuetudo vni
us eccie non debet ſubuerti ꝓpter ↄſue
tudinẽ alteriꝰ eccleſie. diſ.xij. illud. In

—

uererata em̃ conſuetudo pꝛo lege ſerua
ri debet.vt habet ff in legibus. Et iðo

ſicut nihil debet ↄtra legẽfieriſic nihil
debet fieri contra longam ↄſuetudinẽ·
Codice. que ſit longa oſuetudo lege o⸗

ma . Eque em puniri debet traſgreſſoꝛ

laudabilis ↄſuetudinis.ſicut trangreſ⸗

ſoꝛ legis xi.diſ In Mijs Et hec intelli/
gi debent de ↄſuetudinibus rationabi
libus que non ſunt oneroſe nec obuiãt

ſtatutis canonũet diuinis pᷣceptis. et
maxime ſi ſint redacte in ſcriptũ. quia
tunc vocant᷑ ↄſtitutiones. Illis ſic diſ⸗
poſitis . ſacerdos accipiet hoſtiam in

patenam.et vinum in calicem cum ſuis

oꝛationibꝰ offerens illa domino. Aꝛe
ceſſit em veritatem huiꝰ ſacramẽti vm
bꝛa ĩ melchiſedech ſacerdote di ſummi
offerẽte panem ⁊ vinũ in typum ſeu fi⸗
guram eucariſtie. Quare et hodie ĩ me
moꝛiam huiꝰ acceptabilis figure ſacer⸗

dos hm oꝛdinem melchiſedech inſtitu⸗
tus xpo panem ⁊ vinũ ante ↄſecratiõʒ

offert. depꝛecans. vt deꝰ ea benedicat
et ſanctiſicet. vt ĩde ſacriſiciũ verũ ſiat

quod in oblatione melchiſedech ſigura

batur. Et populus etiam reali exhibiti
one recognoſcat benefitiũ oblationis
xpᷣi pꝛo eoꝝ ſalute in ara crucis factũ.
et in ſacramento altarisſiendum dicẽs
quãdo offert. Guſcipe ſancta trimtas
2c· In qua oratione patet cui ofſert qꝛ
ſancte trinitati. Qund offert quia obla
tionem. Quare offert quia in memoꝛiã
paſſioĩs xpᷣi ⁊ pꝛo ſalute oĩm. Qua oꝛa
rione finita locat caliceʒ Et aliqui ſcom

ↄſuetudinem romanam locant calicem

ad dexterum latus hoſtie quia ſanguis

—

dommi noſtri ieſu Bielamg dexte

ro latere ꝓfluxiſſe. VUel ſᷣm alium vſuʒ
oblata locatur inter ſacerdotẽ et cali⸗

cem.ad denotandum ꝙ vpᷣe homo me

diat oꝛ fuit inter deum hominẽ. Ilurũ
diuinitatẽ ſignificat panis xpᷣm ſacer
dos hoĩem. patena vero lata et parue
pꝛofunditatis ad retinẽdum hoſtiã oꝛ

dinata ſignificat latitudinem caritatis

aploꝝ qui xpᷣm receperũt.Et ſic hoſtiã
ſuper patenã offert vt ſupꝑ latitudinez
caritatis ſacrifitiũ iuſticie debet offer⸗
ri vt olocauſtũ anĩe pingue fiat Manc
latitudinẽ carit atis coꝛda diſcipuloꝛũ
habebant eñ petrus dicebat. Abarar⸗
ſum tecum in carcerẽ et in moꝛtem ire.
ꝙ autẽ patena ſublata hoſtia abſcondi

Becundus

quaʒ dyaconus retinet imolutãſigniſi
cat ꝙ apli ſe abſconderunt et ĩ manibꝰ

capientium relicto ieſu omẽs fugerũt
ſicut do minus eis pᷣdixerat. Hmnes
vos ſcãdalum paciemĩ in me ĩ hac noc⸗

te.mat.xxvi. Bcriptum eſt em̃ ꝑcuci

am paſtoꝛem ꝛc. Et ideo ſacerdos ãnũ⸗
ciaturus reſurꝛectionis eulogiũ reſer⸗
uat patenã.quia cum eſſet ſero die illa
vna ſabbatoꝝ⁊ foꝛes erãt clauſe vbi di

ſcipuli erant congregati ꝓpter metum

iudeoꝝ venit ieſus ſtans in medio eoꝝ

et dixit. pax vobis.iohis xx· Inueniẽs
oues que trepidantes aufugerunt:·
uantum ad tertiũ ſcʒ ð thuriſicatõẽ
altaris ſciendum ꝙ calix coopertꝰ ſig⸗
nificat xpᷣm ſepultum. ſed thuriſicatio
ſigniſicat vngentũ pꝛecioſum qð muli
eres obtulerut. Vel ſignificat aroma⸗

ta que emerunt vt venientes vngerẽt
ieſum. mat. vlt. Vel eſt dicẽdũ.q; thu⸗
riſicatio deſignat. ꝙ maria magdalẽa

accepta libꝛa vngenti nardipiſtici pꝛe
cioſiefſudit ſuper caput ieſu.mat.xxvi

et domus impleta eſt ex odoꝛe vngẽti
Vnde ⁊ ſaluatoꝛ dixit ibidem. Mittẽs
hec mulier vngentum hoc in coꝛpꝰ me
um ad ſepeliendũ me fecit.Et iterum:

Abicũq; pꝛedicatum fuerit hoc euĩge

lium in vniuerſo mũdo.dicetꝙ hoc fe⸗
cit in memoꝛiã eiꝰ Et ergo dicũt docto
res· ꝙ hec thurificatio fit in memoꝛiaʒ

ſepulture domĩ.ꝙ aũt ſacerdos ter di

cit ſupꝛa incẽſum. ſignificat ꝙ maria
ter adhibuit vngentũ circa coꝛpꝰ ieſu
AIꝛimo quando vnxit pedes ieſuĩ do⸗

mo ſymonis phariſei. luce.vij. Gecun⸗

vo cum in domo ſymonis lepꝛoſi ſuper
caput ieſu effudit vngẽtum.mat. xxvi⸗
Tereio cũ venit vt vngeret ieſum iã

poſit ũ in ſepulcro. Et circũducitur cũ

ſigno erucis vt in pluribus.vt omms

niki
rüt
neg
hoce
i
ini⸗
fer⸗
eil
Wo
M
doe
eni
iri⸗
ſ
ſero
Pei
n
e
igthe⸗
ti
Ors
opne
rienm:
ai
gberß
ro
emorq;
gterdi
wris
wieſ⸗
einide⸗
Bem
iinĩ
darc
onns

1

dyabolice fraudis/ ⁊ omĩs malignita⸗

tis conatus.ꝑ vcutem ſancte crucis⸗/⁊
ex thuris incenſione effugatur. vt nec
cõtra ſacerdotem nec ↄtra ſacriſitium
pᷣualeat. Fumi em̃ incenſio valet ↄtra

demones effugandos Uñ thobie. vj:

hobias minoꝛ interꝛogabat angelu
dicens Quot remedia hñt ea que obſ

uare iuſſiſti de piſce Reſpondit. Coꝛð

eius ꝑticulam.ſi ſupꝛa carbones ponas
fumus eius omne demonioꝝ genus ex
tirpat.Et ſciendũ.q dyaconꝰ vlthu⸗
ribulum poꝛtãs/ accipiendo incenſum
anteq; mittat in thuribulum. debet pᷣ⸗

ſentare ſacerdoti.inſignum ꝙ nihil eſt

acceptum deo niſi benedictũ. Cuuc ſa
cerdos accipiens thuribulum ſcom ali
quos facit tres ductus.in ſiguũ vel ob
reuerentiã trinitatis in circuitu hoſtie
vnam crucẽ deſuꝑ obreuerẽtiã vni⸗
tatis diuine eſſentie. Etimmediate pꝰ
hoc vadit ad dexteram ꝑtem altaris.
ſignificans xpᷣi predicationem miſſam
ad iudeos.⁊ ad oues que perierunt
domus iſrahel. Ged poſt hoc dimiſſa
dextera vadit adſiniſtram.ſigniſicans

axpploꝝ predicacõnẽ repulſama iudeis

conuerſam ao gentiles.Doſtea totã
fatiem altaris afiniſtra vſq; ad dexte/
ram thuriſicat.inſignũ pᷣdicacionis gẽ
tibus miſſe finaliter ad iudðos reuerſu⸗
re.quia in fine mũdi ſᷣm aplin ad ro.vi.
Reliquie iudeoꝝ ſalue fient: einde ſa⸗

cerdos thurificatur a dyacono et mini

ſtri ab accolito vel a thuriferario. et
poſtea totus choꝛus mediãtibus mini
ſtris in ſignũ ꝙ a xpᷣo ſacerdote magno
cuncta bona pꝛocedunt mediãtibꝰ ec/
cleſie miniſtris ad populum:qꝛ influyꝰ
diuinus per media deſcendit ad infima

hnoyo. de angelica ierarchua. J9öo dꝛ

KM

Tercius

ad con.ij. Odoꝛem notitie ſue ſparſit
ſuper nos in omi loco Et notaq ſcom

alios.ſacerdos thurificas nihil diẽ Sʒ

fm offit ium rom mũ dꝛ.dirigatur dñe

að te oro mea.vbi pᷣmo optat exaudi⸗

ri. ſcoo acceptaricu dicit Eleuatio ma

nuum mearu ſacrifitiũ veſpertinũ.qd
erat ſolẽniſſumũ in lege.Tertio optat a
malis pᷣſeruari.ſcʒ in coꝛoe cogitatiõe
T in oꝛe a ꝓlatione mala dicens TPPone
dñe cuſtodiã oꝛi meo. Quantũ ad q̃r

2

tam ꝑtem huiꝰcapituli q̃ eſt de manuũ

ablutiõe eſt ſciendũ: qᷓ;is ſacerdos in
pꝛĩicipio miſſe dũ ſe veſtibns oꝛnat ma

nus abluit. in ſignũ ꝙꝙ carere debet ma
cula moꝛtali.tñ in hoc loco volens ſac⸗

ficare iterum lauat ſe.in ſignum caren

tie venialium ⁊ minoꝛũ. Ideo fit in ca
pitibꝰ digitoꝛum:quatenꝰſic lotis ma

nibus. oblationem accipiat.incenſum

offerat ⁊ oꝛationẽ effundat.Quia ſcrip
tum eſt Exo.xxv F. cias lauacrum ene
um. et ad lauadum ponas illud in teſti⸗

moniũ tabernaculi ad altare ⁊ miſſa.in
eo aqua lauabunt.in eo aaron ⁊ filij eiꝰ

manus ſuas ac pedes:quãdo ingreſiu⸗
riſunt in tabernaculũ teſtimonij et qñ
acceſſuri ſunt ad altare Iſta fuit figura
vt ſacerdotes oblaturi.abluti eẽnt ma

nibus ⁊ pedibus.quod nuuc veraciter

⁊ miſtice debet eſſe in noſtris ſaceꝛdoti
bus. Hebẽt enim purgati eſſe apꝛauis
oꝑibus:⁊ mundatia noxijs affectioni⸗
bus:quia per pedes affectiones.et per
manus opera deſignantur. Sic igitur
lotionem manuum coꝛꝑalem reiteret.
magiſq; mundatus. offerat hoſtiam
immaculatam. ſanctam. deo placen⸗/⸗
tem. Unde dauid cum eſſet munda⸗
tus petebat amplius mundari dicens

k 77

.

Implius laua me ab iniq̃tate mea pz.

Sacerdos eĩ ſacriſicaturꝰ debʒ lauare

ↄſciẽtiam lacrimis pniĩe.ſᷣm illð pſalmi

Zauabo ꝑ ſingulas noctes lectum meũ

Zectus homiĩs eſt ſua ↄſcientia. in que
ſecure mens delectat᷑ ⁊ qͥeſcit ſi bona

iur dictũ ſapientis Gecura mẽs eſt q̃ſi
iuge puiuiũ Bi vo mala eſt inamaritu
dine ⁊ timoꝛe eſt.quianõ eſt pax impijs
yſa.xlviij. Innocẽtiusdicẽ̃. ꝙ ipſe xpᷣc
anteq; veꝝ⁊ vnicũ ſacrifitiũ offerret ĩ
ꝗra crucis/ in lazari reſuſcitatiõe lacri⸗
mas miſeratꝰeffudit Joh.xj. Jeſus in⸗
gemuit ſpiritu et turbauit ſeipſum/
et lacrimatus eſt
cerdos etiam hoc facere debet. Et ſci⸗

endũ ꝙ ſacerdos lauando digitos.diẽ

illud pſalmi.xx v. Aauabo inter innocẽ
tes manus meas.Et eſt ſentẽtia talis.i.
ↄſitendo ⁊ penitẽdo/ faciã munda oꝑa
q̃ ꝑ manus deſignãt᷑.⁊ hoc inter inno⸗
centes ↄuerſas mẽte ſepe ⁊ coꝛpe. Mꝛ
ſic dicit ps. Aũ innocẽte mnnocẽs eris:
oc facto dicẽ̃. ⁊ circũdabo altare tuũ
dñe.qꝛ nullꝰniſi mũdus debʒ accedere
ad altare Auantũ ad qͥntã ꝑtem /q̃ eſt
de coꝛdis huĩiliatiõe eſt aduertendũ q;
ſacerdos poſt hec qᷓ dicta ſunt /huĩliter
ſe declinat dicẽs illud dañ.iij.in ſpũ hu
milit atis. Quã or̃oem diẽ in medio al⸗
taris/inclinatꝰ ꝓfunde ⁊ manibꝰiũctis
añ pectꝰ. vbitangunt᷑ tria q̃ debẽt eſſe
in ſacerdote ſacrifitiũ offerẽte/iĩmo ⁊ ĩ
oibus aſſiſtẽtibꝰ ꝓqͥbus ſacdos offert
Mꝛimũ eſt coꝛdis humiliatio cũ dicit.

in ſpũ huĩlitatis. Ocom eſt mentis cõ⸗

tritioibi ⁊ in aĩo ↄtrito.Tercium eſt re
cta intentio offerẽtis / ibi vt ſic fiat ſac
fitium nr̃mꝛc.Hec aũt huĩliatio ſacer⸗

dot is humiliatiõʒ xpᷣi ſignificat.qᷓ exin
aiuit ſemetipᷣm/foꝛmã ſeruiaccipiens

texemplo chriſti ſa

Gecũbus.

onem coꝛꝑis diſcat humilitatẽ mentis

vt ſic ineo ꝓuocetur mẽtalis deuotio.
Maã cum frequẽter oꝛans / humiliat ſe

coꝛꝑaliter inclinãdo/vel genuflectẽdo

vel manꝰ leuado ad deũ.in ipſo ſurgit
humilitas mentis ad deũ ⁊ deuotio Ex
hoc dicebat aplus. Volo vos in omni
loco oꝛare.leuãtes manꝰ vr̃as ad deũ
Dehinc ſaceꝛdos inclinãs ſe:oꝛat pᷣmũ

ꝓſe.poſt hoc monet ꝓpl'in ꝓ ſe oꝛare.et

poſtea oꝛat ꝓ ꝓplo FPpc em̃ pᷣmo pꝛo ſe

deinde ꝓ populo oꝛauit dicẽs. IDater

clarifica filiũ tuũ vt filiꝰ tuus clarificet
te. Poſtea ꝓp aplis dicẽs. Pater bᷣua
eos quos dediſti mihi vt ſint vnũ.ſicut

Inos vnũ ſumus Joh. x vij. Et iteꝝ ꝓ

omnibꝰcredituris in ip̃ᷣm dicens.Non
tm̃ pꝛo ipſis rogo.ſed ꝓ oĩbus qͥ ꝑ vbũ
eoꝝ credituri ſunt in me. DHeinde ſacer
dos ꝓplin admonet oꝛare pꝛo ſe/vten⸗

do ſe ad populum dicens Hꝛate ꝓme

pctõꝛe ꝛc. Debemꝰ em̃ ꝓ inuicẽ oꝛare
vt ſaluemur Jacobi. vlt. Mã ⁊ dñs in⸗
quit in euãgelio 'mẽ amen dico vobis

Di duo vl tres ↄſenſerint de oĩ re ſu

terꝛa:quecũq; pecierint ſient illis a pa
tre meo qͥ eſt in celis. In hijs aũt vbis/⸗
ſaceꝛdos imploꝛat quxiliũ circũſtanciũ

Apter altitudinẽ ſacramenti. Et debẽt
iſta vᷣba aliquantulũ ſonare. ſic ꝙ aſſi⸗

ſtentes capere poſſint.qꝛ ꝑ hec vbaad
ſupplicandũ inuit amur.ibi oꝛate.Et ad
nos mutuo amondum inflamamur. ibi
vt meum pariter et veſtrum ſacrifitiũ
acceptum fiat omnipotenti deo:
NQuontum ad vltimum /ſcilicet de oꝛa
tione ſecreta eſt ſciendum. ꝙ poſt vba
que dicta ſunt/ſequitur oꝛatio ſecreta
que ſic vocatur.quia ſecrete et ſub ſilẽ⸗
tio/et recollecta mente/ vici debet vt
denotetur mentalis conuerſio in de⸗
um . vt ſacriſit ium deo ſit acceptum.

lja
bamn
diſ
ceri
ute
inno
gütt
ſſinn.
lyis
ctve
ns⸗
oule

entis
otio.
maſe
fegede
bſ
robe
omm
Pdeñ̃
römi
nneet

wpoſe
Schrkfet
Mrerh
üfar
rirr
s ſon
o
wel
ryne
nioxe
rosin
wyobis
direſug
saa
s
riſtmoi
.Kae
Kpaſ
em
vfrad
mu. bi
iriũ
0:
ded
joſen.
aloſi⸗
evt
vude⸗
Nun.

. Zractatus.
Huiꝰaũt ſilentij. ⁊ alioꝝ que ſacerdos
ſub ſilentio legit. cauſa oꝛiginalis fuit
occultatio ſpũalium miſterioꝝ hꝰſacri⸗

ficij a ↄmuni circũſtãti ꝓplo Uñb.oyo⸗

in ecclaſtica hierarchia.loquẽs de ritu

ſacriſicioꝝ dic. Greci hec vidẽtes ⁊ au-/
diẽtes ridebãt.putãtes tã hũilibꝰ vᷣbis

rebꝰnon poſſe ineſſe tantã ſanctifica
tionẽ Et debẽt tot ſecrete dici.quot fu
erũt in pᷣncipio collecte. exceptis aliqͥ⸗
bus diebꝰ pcipue ᷣm officiũ romanũ.
ſicut ſunt dies qᷓttuoꝛ tꝑm.ſabbatũ pa
ſche.⁊aliqᷓ vigilie ⁊ ꝑaſceue qꝛ hij dies
hñt q̃dam ſinglaria.Etia ſacerdos ꝑ il⸗
lud qð obſuat ſilentij ſolitudinẽ / ſigni
ſicat latibulũ xpᷣi.quo xpᷣc nõ palã am
bulabat apudiudeos.cũ cogitarent eũ

interſicere. ſ abijt in regionẽ iuxta de

ſertũ/in ciuitatẽ que ðꝛ effraym. et ibi

moꝛabat᷑ cũ diſcipulis ſuis.vt dðdꝛ Joh.

xjĩ: Et poſtqᷓ; ſubiunxit ſecretã oroem
ſacerdos leuat vocẽ ꝑ quã inſinuat.q;
xpᷣc demũ redijt hieroſolimã ad tẽplũ
orois.qð ad tẽpꝰ deſeruerat cũ receſſe
rat in effraym Bic em̃ ſcribit᷑ Luẽ. xix.
Ingreſſus tẽplum cepit eicere emẽtes
⁊ vẽdẽtes dicẽs. DHomꝰmea domꝰor̃o
nis vocabit᷑ ꝛc· Ideo tunc ſacerdos ele
uat vocẽ palã.dicẽdo ꝑ oĩa ſecula ſecu
loꝛum over hoc inſinuas:q ieſus iterũ
palã ambulabat Itaq; incraſtinũ/tur
bamulta qᷓ ↄuenerat ad diẽ feſtum cũ
audiſſet ꝙ ieſus venit hieroſolimã/ ac
ceperũt ramos palmaꝝ ⁊obuia pᷣceſſe
runt clamãtes.oſanna bñdictus qͥ veĩt
in noĩe dñi rex iſrael Hath.xxj. Finis
aũt huiꝰ orois.iniciũ eſt pᷣfatiõis.p qð
ĩſinuat ſacerdos.ꝙ xpᷣc eſt lapis angu⸗
laris quẽ repꝛobauer̃t edificãtes· q fe⸗
cit vtraq; vnũ yſa.xxviij. Judeos ↄti
nens 7 gentiles vt ſit vn paſtoꝛ⁊ vnũ
ouile· Et ꝓpter hoc ꝙ oroeʒ quã ſecrete

Tercius

dixit ↄcludit aꝑte.querit aſſenſum po⸗
puli ⁊ ↄfirmationẽ.qꝛ ipᷣe quaſi ligatus
eſt populi ideo populꝰ ↄſentiens voci
eius dicit Amen id eſt fiat. Hoc ꝑ xpᷣm
in quo exaudimur apfre ſicut petiſti in
ſecreta. Uel ꝑ hoc monet ꝓplin / vtſibi
adoptet ⁊ petat/vt dñs velit eũ exau⸗
dire. q̃tenꝰ peticões quas ſecrete effu
dit effectũ ↄſequãtur. Uel poteſt dici.
qꝙ or̃o ſecreta alte termat᷑.ad deſignã
dã publicam pdicacõeʒ xpᷣi poſt laʒari
reſuſcitationẽ.qꝛ extunc publice pᷣdica
uit. Et ſciendñ ꝙ ſacerdos hec dicẽdo
debet manus deßſſas tenere donec di
cat ſurſum coꝛoa.qꝛ tũc debet manus
leuare.⁊ipᷣas extẽſas tenere.adeo alte
ſictñ ꝙ aſſiſtẽtes ſuꝑ humen ſuum ali/⸗
quantulum poſſint videre

——

Lapitulum.ij. Be pᷣfatione.

NRefatio/ðꝛ a pre qð eſt ante
Tfoꝛ faris.qꝛ fatur añ pꝛinci
pale ſacſiciu. ad qð offerẽdũ
miſſa eſt inſtituta.Eſt em̃ pᷣlocutio toci
us canonis ſecuturi. In hoc em̃ pᷣloqͥt
ſacerdos grates ⁊ laudes deo.vt meliꝰ
ad ↄſecrandũ coꝛpꝰxpᷣi poſſet ꝑuenire
Vocat᷑ etiam pꝛeꝑatio:qꝛ pꝛeparat fi/
delium mẽtes ad future ↄſecratiõis re
uerentiã. Et ab aliqͥbꝰ vocatur himnꝰ
angelicꝰ.qꝛ angelicis laudibus eſt ple⸗
nus:ↄlb illa enim parte/ dominus vo⸗
biſcum/vſq; ad ſanctus.rite poteſt vo
cari himnus.Et habebit illud capitulũ
duas partes pꝛincipales. In pꝛima
dicetur de pꝛefatione in generali.⁊ de
expoſitione cõmunis pꝛefationis. In
ſcda de numero ſpecialiũ pᷣfationum ⁊
eaꝝdẽ expoſitõe.Pꝛima ꝑs diuidit᷑ in
tres. In pᷣma Wpius xclaturann or.

Nominus vobiſcũ. In ſeda ratio aſſi⸗

gnatur a ſacerdote ibi vere dignum

iuſtum eſt. In tercia laus diuina a ꝓplo
decantatur ibi.ſanctus.Idꝛima ad huc
in tres:quia pꝛimo excitatur populus
o9 attentionẽ cũ dꝛ:oñs vobiſcũ. Ge⸗
cundo ad mentis erectionẽ ibi.ſurſum
coꝛda. Tercõ ad gratiarum actionẽ ibi
gratias agamus: Nuantum ao pꝛimã

pticulam eſt ſciendum. ꝙ ſacerdos di⸗

cturus rem digniſſimam cum attentio
ne ſalutat populum dicẽs dominꝰ vo⸗
biſcum. Optans nos tales exiſtere.cũ

quibus dominus manere dignetur. Et

illꝰ ↄuiuiũ digniſſimũ in quo xpᷣe fons
pietatis et bonitatis ſumitur nobiſcũ
celebꝛare.De quo ſcribitur iohis.xiij.
Bi quis diligit me ſermones meos ſer
uat.⁊ pater meus diliget eum.et ad eũ
veniemus et manſionẽ apud eum facie
mus:Et apoc iij. Igo ſto ad hoſtium et
pulſo.ſiquis audierit vocem meã ⁊ ape

merit mihi ianuam introibo ad eum ⁊

cenabo cum eo.et ipſe mecũ. Chorꝰ in
perſona populi rñdet. et cum ſpũti o:
ſacerdoti hoc idẽ iterate reoptãs Gie
em̃ mutuo pꝛo ſe oꝛant.facientes iuxta
dictum apoſtoli Oꝛate pꝛo inuicem vt
ſaluemini.iacobi:vlti.Et rñdet populꝰ
et cum ſpũ tuo.et non cũ coꝛde vel oꝛe
tuo ſeu cũ coꝛpoꝛe tuo:quia totũ illud
quod agit ſacerdos ẽ ſpũale ⁊ miſterijs
plenum. Peinde ibi ſubiũgitur aſacer⸗
dote incitatio ad ſingularem deuotõʒ
et mentis ad celeſtiũ eleuationẽ ꝓpter
ſacramentalis miſterij magnitudinem
cum dicitur.ſurſum coꝛda.ſupᷣ.habete
ul leuate ad dñmper celeſtium medita
tionẽ. Monet em̃ nos ſacerdos vt coꝛ⸗
da ſurſum habeamꝰ ad dñm. ſᷣm exhoꝛ
tat ionem apli ad colocenſesiij. Due
ſurſum ſunt querite et ſapite.non que
ſunt ſuper terram: Nam vbi eſt theʒau

tias agẽdo domino deo nro.Ct nota g.

Becũdus⸗

rus ibi eſt et coꝛ tuũ mat.vi.Multi em̃
oꝛe loquũtur celeſtia.et exterioꝛi habi⸗
tu celeſtibꝰ et diuinis ſe ingerunt.coꝛo
vero terreſtria meditantur. Quibus
dñs imperat ꝑ pꝛophetã dicẽs. No/⸗
pulus hic labijs me honoꝛat.coꝛ auteʒ
eoꝝ longe eſt a me yſai.xxix: n quali⸗
bʒ ergo oꝛatione cogitare terrena vel
vana · ꝓpeccatũ eſt celeſtibꝰ vacare debẽ
ti. ⁊ in iſta teꝛrena volũtarie vel ex ma
la conſuetudine ſe ingerentem grauis
peccati moles veriſſune ſuxpꝛimit. Sʒ
et ꝑiculũ eſt coꝛ habere diuiſum ab oꝛe

et os diuiſum a coꝛde.Nam qui ſemet/

ipᷣm nõ audit.nec deus illum exaudit.
ecinnoc. Quilibet em̃ homo xpᷣianꝰ
tempoꝛe quo celebꝛat vł audit miſſam
debet effundere vnguẽtũ ſuper caput
recũbentis moꝛe mulieris vnguẽtarie
q̃ quod geſſit coꝛꝑaliter nos peragere

debemꝰ ſpuᷣaliter. Quilibet em̃ homo

coꝛ ſuũ adipᷣam verbi deitatẽ eleuet.⁊
ad illuo caput eqle pri fide ↄtingẽs ca⸗
tholice confeſſionis non ſolũ verbalis
ſed rationalis in factis vngenda pun/
gat. credẽdo et ↄſitendo.et ſedule gra
ſuper hoc werunn um coꝛda de ↄſe
diſ. pꝛimadꝛ.
fratres dilectiſſumi inuigilare ⁊ in cum
bere ad pᷣces toto coꝛde debemꝰ.Cogi
tatio oĩs carnalis et ſecularis abſcedat
ne quidq; tũc aĩꝰ aliud cogitet qᷓ; illud
ſolũ qð pᷣcat᷑.It ſacerdos ante oꝛatõnẽ
prefationis premiſſa intentõe ſurſum
mittentis dicendo ſurſum coꝛda · et dũ

populꝰ rñdet. habemus ad dñm ammo

netur.nmihil alud qᷓ; dommũ cogitare⸗
debere⸗.Maudat᷑ cõtra aduerſariũ pec
tꝰ. ⁊ ſoli vo pateat.nec ad ſe hoſiẽ tꝑe
oꝛatõis puenire paciat᷑. hoꝛꝰ rñdet
habẽꝰ ao dñm.Et ĩ hoc ꝓſitetſe moĩta

ſacerdotis ſuſcepiſſe cũ ait hẽꝰ qꝗd dñm

— ců

ñ aũt ſtamꝰ ad oꝛatoeʒ

ein
bi⸗
08
bus
e
e
nuuli,
avel
cebe
Iw
Oas
. G
mebor
uſene/
or.
miſem
a
Wre
derper
gce
erdas
N
Me
bung
deN
porri⸗
rR GRN
cedac
oꝛacone
eſurſun
do d
namo
co
ſixec
the
ſemoitr
in

Tractatus

Aaene ergo ꝓuideat populus ⁊q̃⸗
libet de populo ne coꝛ habẽs deoꝛſinn
ad ſechin ſpui ſancto dãnabiliter mẽci
atur ps.iiij.QMam vt quidam dicũt hoc
eſt ſolenne mendatiũ mũdi quia vt plu
rimũ qui hoc rñdet oꝓpoſitum tenet

facto/quia non habet coꝛ ad deum ſeo

ad terram deoꝛſum. Contra quos ait.
pſalmiſta.Filij hominum vſq; quo gra
ui coꝛde vt quid diligitis va.et queri⸗

tis mẽdatium· Gacerdos autẽ poſtqᷓ;

homines deuotos et attẽtos reddidit

excitat populum vt reuocatis ad mẽo

riam beneſicijs dei innumerabilibꝰ ei
referat graciarum actiones dicẽs Gra
tias agamus domino deo noſtro. Nm̃
ipſe eſt dominus id eſt redemptoꝛ.ipᷣe
eſt deus ideſt creatoꝛ.ipſe ẽ noſter.iſal

uatoꝛ · Lunc em̃ veriſſime erit nr cum

erit omnia in omnibus.i.ad coꝝ:x v:q̃a
ergo eſt redẽptoꝛ noſter.creatoꝛ⁊ glo
rificatoꝛ:ideo gratias agere tenemur ſi
bi ex noſtra creatione.qua dedit nobis

naturam.ideo dicimꝰ dño.Et quia eſt

redẽptoꝛ nr̃.quia dedit nobis gratiam
ideo dicimus deo.Et quia eſt ſaluatoꝛ

nr et gloꝛificatoꝛ.quia dedit nobis glo

riam ideo dicimꝰ noſtro. Ojmes enim

tenemur gratias reddere deo ſcʒtã ĩno
centes qᷓ; penitẽtes. Innocẽtes qꝛ eos

in gra conſeruat. Penitẽtes vo quia
eis indulgẽtiã dedit. Choꝛꝰ aũt rñdẽs

Oppbat et ↄfirmat dictũ⁊ vbũ ſacerdo

tis dicẽs. Nignũ et iuſtũ eſt. Pignũ eſt
q;tũ ad deũ ſeu ratione diuine maieſta
tis.quia ipſe eſt gloꝛia ⁊ honoꝛ digniſſiꝰ
dñs deus m. Vñn.apoc.iij.dꝛ:Gñndictõ
et claritas et ſapia ⁊ graꝝactio.honoꝛ
vtus et foꝛtitudo.deo nro in ſecla ſecu
loꝝ amen. Juſtũ qᷓ;tũ ad nos vt ei reo⸗
damꝰ grãꝝ actiones.qꝛ nos ſumus po⸗
pulus eius et oues paſcue eius.pſalm.

Tercius

lxxxxiiij.Tũc ibi ve dignũ ⁊ iuſtũ ẽ.
laẽ ſcða ꝑs miꝰ pꝛĩcipalis capitſi ĩi qua

a ſacerdote aſſignat᷑rõ Sraracroa .

ſᷣmmgrm petꝝ anthiſiodoꝛenſem. hic
incipit pᷣfatio ĩ qua ſacerdos captat be

niuolẽciã oñi vt as ↄſecrãdũ coꝛpꝰ dñi

meliꝰ ſalubꝛiꝰ poſſit puenire Et in pᷣfa
tõe tagũt᷑ duo. Dꝛĩo ꝙ ĩcitamurad re
gratiãd ũ deo priet recolẽdã dei pr̃is
bonitatem ĩ nobis ꝑ filiũ eiꝰ dñm nr̃jm
ieſum xpᷣm viuificataʒ. Bcdo ꝑ ea q in
pᷣfatõe ↄgeſta ſunt ad magnificadũ eiꝰ
maieſtatẽ ãgelis et hoĩbꝰ tremẽdã ado
rãda vna cũ angelis excitamur. Et no.
qpᷣfatio repñtat et ſignificat.ill gau/
diũ et pᷣconiũ laudis quo pueri hebꝛeo
ꝝ exultãtes ſuſceperũt xpᷣin veĩentẽ ie
ruſalẽ ad ſuã paſſionẽ canẽtes bñoictꝰ

qqui venit in noĩe dñi. ↄĩter aũt ĩ libꝛis

añ pᷣfatõʒ ſcribitur qᷓdã ſigura repntãs
a ꝑte ãterioꝛi hãc lram v.a ꝑte vo po⸗
ſterioꝛi ·d.q̃ due lr̃e ſic ↄnexe capiũtur
pꝛo vere dignũ:łra vidlicet pꝛodictõe
Inſup non caret miſtice intellectionis
acumine. Hec em̃ lr̃a.v.q iferiꝰ ẽ clau⸗
ſa et ſuꝑius aꝑta hñs iniciũ linea lõgio
ꝛi hñaĩtatẽ ſeu hũaʒ xpᷣi naturã q̃ ĩ vgie
pꝛincipiñ habuit ſʒ fine carebit vſignat
er ð vo q̃ſi circulariter clauſum dĩni
tas ſeu diuina natura que nec pꝛĩcipiũ
nec finẽ hʒ ſiguratur. Tractus vero in
medio vtrãq; ꝑtẽ copulãs ſignũ crucis
efficit: Et hec figura ſic in pꝛicipio pᷣfa⸗
tionis ponit᷑ ad ðᷣſignãdũ ꝙ; humoĩtas
ↄiũcta deitati cruciſixa fuit ꝓ nobis ex
boĩt ate eterni pr̃is. Vel ꝙ ꝑ miſteriũ
paſſionis xpᷣi et ꝑ crucẽ hoĩes recõcili⸗
ati ſunt deo.paciſicati ſunt cum anglis
et ꝙ humana diuinis aſſociãtur ⁊ ſunt
aſſociata.quia in pꝛefationibus homi⸗
nes ⁊ angeli combinantur ad concin/.
nẽda regis pꝛeconia.dehoc bPetin.

=

Aber. “

deit atem. Stans crux in medio fede⸗
rat iſta duo.Ctiam pᷣt dici ꝙ pᷣfatio ſig
mificat ꝙ illud altiſſimũ ſacriſitiũ req⸗
rit altiſſumã mẽtis eleuatonem in deũn.
Apꝛima pars peꝛfationis cõmunis ſie
ponitur in verbis: Vere dignũ ⁊ iuſtũ
eſt equũ et ſalutare nos tibi ſemper et
vbiq; gros agere oñe ſancte pᷣr omni⸗
pPotẽs eterne deus.ꝑ xpᷣm dñmnoſtrũ
In qua incitamur ao reddẽoũgratiaꝝ
actiones deo patri et ad recoledã eius
bonitatẽ et dilectionẽ.ꝑ filiũ eius dñm
noſtrũ ieſum vpᷣm nobis exhibitã. Et
exponitur ſic. Pne ſancte pater omni
potens eterne deus. O domine ꝑ pꝛe
ſidẽtiain cuiꝰ magnificentia eleuata eſt
ſuper celos ſancte eſſentialiter ⁊ pꝛĩoꝛ⸗
dialiter ꝑ ſanctitatẽ non ab aliquo alio

tibi inexiſtẽtem ſed in nos ꝑ participa
tionem t anq; a ſuꝑabundantia plenitu

dinis redũdantẽ et nos ſanctiſicantem
AYuxta illud ſanctificetur nomen tuum
Vr ꝑ pietatem⁊ creationẽ ⁊ ↄſeruati
onẽ.eterne deus per immarceſſibilem
et intranſinutabilẽ maieſtatẽ. Vere id
eſt certe dignũ eſt nos tibi ſemper gra
tias agere id eſt gratiaꝝ actiones refeꝛ
re. Dignũ eſt quia mira voluntate tua
nos feciſti:Et iuſtũ ẽ nos tibi ſemꝑ gra⸗
tias agere quia pura miſericoꝛdia nos
redemiſti. Equũ eſt nos tibi ſemꝑ gra/⸗

tias agere quia gratuito nos iuſt fics

Et ſalutare eſt nos tibi ſemper⁊ vbiq;
⁊c. In hoc quod dicitur ſemper inclu⸗/
ditur omne tempus.In hoc quod dici
tur vbiq; ↄtinetur omnis locus. Sa/
lutare eſt id eſt ſalute plenũ.qꝛ ꝑpetue
nos gloꝛiſicas. ld idem hoꝛtatur nos
Apheta dicens. Benedicom dñm ĩ omni
tempoꝛe.ps.xxxiij.Et alibi. In omĩ lo⸗
co dominatioms eius benedic aia mea

Beecnndus

vomino.pð cij. Concludit ꝑ xpᷣm dñm
noſtrũ.quia aduocatum habemꝰ apud
patrem vñm noſtrũ ieſum xpᷣm.qui in⸗
terpellat ꝓ nobis ad ro.viij. Et ipſe ẽ
Aiciatio noſtra qui pꝛo omnibus et in
omnibus exauditur pꝛo ſua reuerẽtia
Per eũ ergo quaſi per mediatoꝛẽ gra
tes referimꝰ ſimul et laudes. Ider eun
dem etiam quaſi per aduocatum grati
as exhibemꝰ. Sed dubiñ eſt. dln ſemp
debemus deo gratias referre et videt
ꝙ non.quia ſic nulluspoſſet intendere

neceſſarijs coꝛpoꝛis.et nullꝰ poſſet qᷣeſ

cere et doꝛmire quod non ſuffert hũa⸗
na fragilitas · No hoc dicitur ꝙ deus
ſemꝑ eſt laudandus et benedicẽoꝰ non

actualiter ſo habitualiter ſeu quãtũ ad
habitum. ſic 6 in conſcientia nr̃a nihil

habeamꝰ? qð ſit ↄtra deũ ſed ſunꝰ ſemꝑ
in bono ꝓpoſito faciendi bona.Tũc ſi⸗
ue comedamꝰ ſiue bibamꝰ ſemꝑ oꝛamꝰ
habitu. lctu em̃ ſemꝑ laudare deũ ⁊ei
himniſare eſſʒ coꝛruptibile nature na
turali modo eſſet impoſſibile: Be⸗
quitur ſeda ꝑs.AIder quẽ maieſtatẽ tuã
laudat angeli ꝛc᷑: Ubi duo fiunt.pꝛimo
oſtẽdit᷑ quõ ꝑ xpᷣm angeli maieſtatẽ di
umã ↄcoꝛditer exultantes venerãtur.
magniſicãt adorãt ⁊ tremũt. Der qðĩ
citamur ad ↄſimiliter facienꝰ Scvo di
rigit᷑ oꝛatio ex ꝑte nr̃a ads deum vt no⸗
bis grazx ↄſilr laudadi⁊ magniſicandi.

vna cũ anglis largiat᷑ ibi cũ qͥbꝰ nr̃as

voces.pꝛia vᷣba ſic ponũt᷑.ber q̃ʒ ma
ieſtatẽ tuã laudãt ãgli adoꝛat dñatões
tremũt ptates celi celoꝝq; virtutes ac
beata ſeraphĩi ſocia exultatione ↄcele/
bꝛãt. Et exponit᷑ſic. der quẽ ſeʒ xpᷣm

tanq; per nr̃m mediatoꝛẽ et aduocatũ

angeli lauvant maieſtatẽ tuam.· ITixta

—

illð pſal. laudate eñ omẽs angli eiꝰ. Et

alibi Eñdicite dño omnes angeli eius:

.è

tn⸗

im
ud
lin⸗
ſe
Kin
eg
reun
Nri
ſng
NR
Nerd
nhir
pdals
Vn
üed
nhl
npormd
roitcj
wezna
ge⸗
nretr
npemo
neſtnidi
rirn⸗
Gcdve
unwy
iimdi⸗
anfes
vräzma
dütoes
rnres
exk
neſoin
NNN

Tractatus

Roorant dominationes id eſt ſpiritus
celeſtes ſic dicti. Juxtaillð eſoꝛe Exer
citus celite adorant.Xt iteꝝ pſalmiſta

adorate eum omnes angeli eius.Tre/
munt poteſtates. VUnde iob. Nolumne

celicontremiſcunt et pauent ad eiꝰ nu
tum:Tremere autem dicumtur bᷣm in⸗
nocenti.non metu foꝛmidinis cum ſint
perfecte beati. Geo dicuntur tremere
ſpiritu ãmirationis vel obedientie fa⸗
mulatu quia ſᷣm aplin omnes ſunt ãmi
niſtratoꝛij ſpũs in miſterium deſtinati
Tumoꝛ eſt duo complectere. videlicet
illatõʒ mali futuri. ⁊reuereri illũ a quo
illud malũ inferri poteſt. Vtiq; rite ꝑ
iſtun lauvant. adorant ⁊ tremunt per

— om̃s ſpirituũ oꝛdines creatiſunt

um dixit deus. Fiat lux ⁊ facta ẽ lux

verbo diuino. Verbo dixit: et verbo

fecit:quia verbo domĩ celiſirmatiſunt
et ſpũ oꝛis eius omnis virtus eoꝝ. Et
alibi. Ipſe vixit et facta ſunt ipſe man/

dauit et creata ſunt · Celi celoꝝq; vᷣtu⸗
tes ac beata ſeraphin io eſt ſancti ange
li quoꝝ quilibet ſeraphin eſt vocatꝰ cõ

celebꝛãt.id eſt vnanimiter magniſcãt
ſocia exultatione id eſt ↄcoꝛdi iubilati⸗
one.Et ðꝛ ſocia exultatõe:qꝛ in celo eſt
vera ſotietas ſine omm ĩuidia et diſcoꝛ

dia. Ft ẽ notãdũ.ꝙ celi dicũt᷑ laudare
deum i laudis materiã pꝛeſtãt.ps⸗
cxl viij.
celos ſunt laudent nomen domini.Vl

eli celoꝝ et aque omnes q̃ ſuꝑ

per celos intelligere poſſumus thꝛo⸗

nos ideſt angelos ſic dictos.per quos

domin ſua iuditia diſtribuit. Thꝛonꝰ
em̃ eſt ſedes iudicij. ſm ꝙ dominꝰ. Ce⸗

lum mihi ſedes eſt thꝛonusꝛc̃. Et ps.x.

Dñs m celo ſedes eiut. Tuc vlteriꝰ ðꝛ
ſeraphin Vbi nota ꝙ nouẽ ſunt choꝛi

ſeu oꝛdies angeloꝝ vtres ierarchie qꝛ
tres ſunt ĩfimi choꝛi. ⁊hec ẽ pᷣma ierar

chia tres medij choꝛi ⁊c ſea ierarchia
tres mpmi ⁊ẽ tertia ierarchia Ynfimi
vocãt᷑ ãgeli arhangeli vtutes. Pedij

vocãtur dñatões ptãtes pꝛincipatus:

Buperioꝛes thꝛoni.cherubin ⁊ ſeraphi
Et vide ſimilitudinẽ miniſtroꝝ qui ſunt
apud regẽ tꝑalẽ.NQã quidã operant᷑im
mediate circa ꝑſonã regis.ſcʒ cubicula

rij vel aſſeſſoꝛes. et hoc cõpetit ſupᷣme

ierarchie reſpectu dei.Quidã vero ha
bent offitia ad regimẽ regni in ↄmuni
nõ deputati huic vlilli ꝓuicie vel offi⸗
tio.ſicut ſunt pꝛincipes militie.Et hijs
ſunt ſimiles angeli ſcde ierarchie. Qui
dã vero pᷣponũt᷑ ad regimẽ partis ali⸗
cꝰ regni. ſicut ſunt officiales capitanei
et aduocati.hijs ſunt ſiles oꝛdines ter/⸗
cie ierarchie angeloꝝ:ↄlingelus em̃ ſᷣm
vocabulum nomẽ ẽ officij . Mam ſancti

ſpus celeſtis patrie ſꝑ quidẽ ſpũᷣs ſunt·

3ͤ nequaq; ſꝑ ãgeli vocari poſſunt. ſj ſo
lũ quãdo mittunt᷑ quibus debẽt. Joõo
pictoꝝ licẽtia alas facit H celerẽ
diſcurſum mcũuctis ſigniſicẽt. Angli vo
cãt᷑ eo ꝙ de celis ad nũciãdũ homĩbus
mittũtur ãgeli grece hębꝛayce molach
latine nũcij dicutur. AUrchãgeli greca
ligua ſumminũcij dicunt᷑ et interpᷣtãt
Nui em̃ ꝑua nũciant vel mima oicunt
angeli Qui vero ſumma nuciant arch
angeli vocantur. Archangeli em̃ dicti
ſunt eo ꝙ pᷣmatũ ĩter ãgelos tenẽt. Ar

chos em grece pꝛiceps latiĩe dꝛ. Mã q;
archãgeli agelis pᷣſunt ʒacharias teſta

tur dicẽs. Ecce agelꝰ qui loqbat᷑ adme

egrediebat: aliꝰ madiba in occur

en iſtũ dicẽs: bſq; muro hitabit hrin

Di em in ipis officijs ãgeloꝝ nequaq;

poteſtates ſuperioꝛes diſpoſte eſſent.

nullo modo hoc quod homini diceret.

angelus ab angelo cognouiſſet
HM Rk. iiij.

=è=èGSGDG

Liber.

Virtutes ſunt angeli ꝑ quos in mũdo

ſfint miracula ꝓpter qð ⁊ vtutes dicũt
Noteſtates ſunt angeli quibꝰ maligna

.*

ſpũs ſunt ſubiecti Et ideo ſic ſunt voca

tiqꝛ eoꝝ poteſtate maligni ſpũs arcẽt

ꝙ non tantũ noceant quantũ nocere

deſiderant Adꝛincipatus ſunt angeli q̃
pꝛeſunt alijs agminibus · qui pꝛo eo ꝙ;
ſubditos angelos ad explendũ diuinũ

miſteriũ diſponũt pꝛincipatus vocabu

lum acceperũt. Mam alij ſunt qui mini⸗

ſtrant. alij qui aſſiſtunt.iuxta illud dañ.

vij: Milia miliũ m niſtrabãt ei.⁊ decies
milies centena milia aſſiſtebant ei.· Do
minationes ſunt qui virtutibus et ptã⸗
tibus pᷣeminent.qui pꝛo eo ꝙ ceterisã
geloꝝ dominantur agminibus nomen
dñationis acceperunt.Lhꝛoni ſunt ag
mina angeloꝝ qui latine ſedes ĩterpꝛe⸗
ttur. ⁊ vocati ſunt thꝛoni·eo ꝙ illic cõ
vitoꝛ noſter pᷣſidet et ꝓꝑ eos iudicia ſua
diuponat. Cherubin vero ſunt ſublimi
oꝛa angeloꝝ agmina qui pꝛo eo ꝙ vici⸗
nius poſiti ſunt deo.diuina ſcia ceteris
aplius ſunt pleni. g ex hebꝛayco ᷣmõe
plenitudo latine ſcientie ĩterpꝛetãtur
Seraphin vero eſt multitudo angelo
ꝛum .·qui latine ardentes vel nitentes
dicũtur. quia inter eos nulli angeli me
dij exiſtunt. Et ideo quantũ viciniꝰ cõ
ram deo aſſiſtunt.tato magis diuini lu
minis inflamõt᷑ claritate.vnð ⁊ipᷣi vt
legitur yſa:vi. Aelant fatiem et pedes
ſedentis in thꝛono.idcirco centa ange⸗
loꝝ agmina videre plene dei eſſentiam
non valent · qm ſeraphin eamtegunt.
lec yſa. Et nota ſm innocẽtiũ. Gera⸗
phin inuenitur neutraliter et maſculi
ne. MPꝛimo modo terminat in. n. vt hic
in lĩa.ſecudo modo terminat inm: vñ
vſa:vi. Oeraphin clamabat alter ad al
teꝝ. Inno. mouet dubin. exquo nouẽ

Becundus

ſumt oꝛdines angeloꝝ vt dictum eſt qua
re tribus excluſis tmn ſex in pfatione po
nuntur. et iſti tres excludũt.ſcʒ cheru⸗
bin. pꝛincipatus et archangeli:nũquid
illitres non gloꝛiſicant di maieſtatem

Ao hoc rñdetqꝙ ꝑ virtutes celoꝝtres

alij oꝛdines cõphendũtur et intelligũt
nð in ps.xxiij Dominus vtutũ ipſe
eſt rex gloꝛie. Et alibi.Et ſpũ oꝛis eius

oĩs vtus eoꝝ hoc põt elici ex ome.gre
ſuꝑ · i. luẽ. vbi diẽ ꝙ vtutes celoꝝ moue

buntur. Scda cauſa hoc fit ad deſignã
dum.ꝙ in cõpaꝛatione eterne trinita⸗

tis cuius maieſtas hic pꝛincipaliter cõ

mendatur omnis alia trinitas diminu

ta reꝑitur ⁊ imꝑfecta.Nam quis ĩ nu⸗
bibus equabitur domino. aut quis ſi⸗
milis do in filijs di Quelibet autem tri
nitas ſiue ſpũᷣalis ſiue coꝛpoꝛalis ſimili
tudinẽ quandã diuine triuit atis oſten⸗
dit: Ipſius tamen ſimilitudinis non
perſicit verit atem. Hec innocen. Se⸗
quitur:Cum quibus ꝛc. Jam dirigitur
orat io ad deum ex ꝑſona nra.vt nobis
gratiã ↄſimiliter laudãdi vna cũ ange⸗
lis largiatur. Exponit᷑ ſic: um quibꝰ
ſupᷣ angelis laudatibus nos vpᷣcamur
iubeas aomitti etiã noſtras voces.et
nr̃as laudes.ſupplici confeſſione nõ ſu⸗
perba pᷣſumptione ſed humili laude di
centes:Oanctus. Nota ſᷣm inno.Deꝰ
omĩpotẽs duas creaturas rõales ↄdi⸗
dit. ſcʒ angelicam ⁊ humanã.· ꝓpter hoc
vt laudibꝰ inſiſterẽt diuinis. Et ei gra
tiaꝝ actiones referrẽt.quatenus cũ pa
ri voce ↄcelebrent vt inferioꝛes ⁊ ſupe
rioꝛes ĩ celeſti cythara ſociẽt. De quo
dicit iohßes apoc.iij.Et audiuivocemſi
cut citharedoꝝ cithariſantiũ in citha⸗
ris ſuis et cantabant quaſi canticũ no⸗

uũ dicentes. Nanctus. Danctꝰ. Dan
ttus c. Illa eſt tercis pars pꝛime ꝑtis

Tractatus

pꝛincipalis huius capith ſecundi. in q

diuina laus a populo decantatur. Gccle
ſia ãt ſperãs ſe ſaluari⁊ vna cũ angelis
eternaliter deum laudare ſtatim pꝰ pᷣ⸗
fationem confoꝛmat ſe ſanctis angelis
De quibus ⁊ de quoꝝ laudationis pᷣco
nio mẽ io facta eſt in pᷣfacõne:antum
quẽ ipſi angeliſancti quotidie vna vo⸗
ce coꝛam maieſtate diuina decantare ñ
ceſſant.ſimiliter vnanimiter cũ ſacerdo
te pꝛoſequit᷑ dicẽs. Ganctus:⁊c̃. Pic
himnꝰ ꝑtim angeloꝝ ⁊ ꝑtim hoĩm ver
ba oplectitur. Peim pars ẽ angeloꝝ

ſcda hoĩm. Jegit em̃ yſa.ca.vi.Vidi do

minũ ſedentẽ ſuper ſoliũ excelſumaele

uatũ . et ſeraphin ſtabant ſuper illð.et

clamabat alter ad alteꝝn ⁊ dicebãt. Oã
ctus. Qanctus. Qanctus.dñs deꝰ ex⸗

ercituũ. Adlena eſt omnis terꝛa gloꝛia
eius. Regitetiam in euangelio.Et qui pᷣ

ibant ⁊ qui ſequebant᷑ clamabãt. Hene
dictus qui venit in nomine dñi oſanna
ĩexcelſis. Oath.x xi.et.io.xij.lox an
geloꝝ trinitatis et vnitatis in domino
ↄmẽdat archanũ. Vox vero hoĩm hu⸗
manitat is ⁊ diumit atis in xpᷣo ꝑſonat
vnionem· Scdo notaſixtus papahũc
himnũ ad miſſam decãt ari inſtituit.Et

merito cãtica ãgeloꝝ ĩ miſſa decantaꝰ

quia per hꝰmoĩ ſacratiſſimũ ſacriſiciũ
derrena celeſtibus ſociari non dubitãꝰ
Etiam ideo qꝛ cũ eis in excelſisſaluari

ſperamus. Etiam quia deus has na/⸗

turas ſcʒ humanã ⁊ angelicã ad inſiſten

dũ ſuis laudibus ⁊ ad reddẽdũ gratiaꝝ

actõnes creauit. Vel vt ſibi laudes pa⸗
ri voce ↄcelebꝛẽt oꝛdinauit.Lertio no
ta:q.ter Wanecuen ſemel oñs deꝰ
vt trinitas ꝑſonaꝝ in diuinis ⁊ vnitas
eſſentie in diuinitate com pbet᷑. Deꝰ
em̃ nr̃ ſanctus ẽ.id ẽ ſanctiſicans ⁊ non
ſanctificatus. Vel ſin innoẽ ẽ ſanctus

Tercius

idẽ ſanetitatis ſanctiſicatoꝛ. VUnde ſan
cti eſtote.quia ſanctus ſum domiꝰ deus
Wens pater ſanctus eſt. teſtãte
filio qui dicit. ¶Qater ſanctiſica eos in
veritate quos dediſti mihi: qm tu ſan⸗
ctus es.Et alibi. Gerua eos in noĩe tuo
quos dediſti mihi iohis.x vij Fllius eſt

veſter

ſanetus angelo pꝛoteſtãte luce.i.t qð
naſcetur ex te ſanctum vocabit᷑ fili di.
Spiritus eſt ſanctus xpᷣo dicẽte.lcci

pite ſpiritũ ſanctum. quoꝝ remiſeritis
peccata remittuntur eisiohis vltimo

Subiñgitur. Domĩꝰ deus ſabaoth. ið
eſt exercituũ videlicet angeloꝝn⁊ hoĩim
quoꝝ terribilis eſt vt caſtroꝛũ aties oꝛ
dinata. Tot em̃ exercitus deus habet
in terra.quot ſunt oꝛdines ſtatuũ ĩ ec⸗
cleſia. Tot habet in celis.quot ſunt oꝛ
dines in anglis: Et ſubdit. PDleni ſunt
celivterra gloꝛia tua.lo lam:lena
ẽ terra quia gloꝛia diuina celi ⁊ terra re
plẽtur eo ꝙ deitas eſt vbiq;. Vnð pſal

miſta. Si aſcẽdero in celum tu illic es.·

Di deſcendero ad infernũ ades.po.cx

xx viij:Et iere.dicit. Celum⁊terrã ego

implebo.glo dicit. Super omnia deus
eſt non elatus. Subtus omnia nõ pꝛo
ſtratus.inter omnia non ĩcluſus extra
oĩa nõ excluſus.Nomie ergo celi⁊ ter

re angeli⁊ homies pleni diuina gratia

intelliguntur. Vel pleni ſunt celiater⸗
ra gloꝛia tua eo ꝙ tua gloꝛia ⁊ que ince
lis et que in terra ſunt gloꝛioſe guber⸗
nantur. Neli em̃ iã ſunt pleni re.terra

vero ſpe.tune vero reaſpe plena erit

terra. cum deus erit omnia in omnibꝰ
et merces nra.· Item nota ꝙ de miſte⸗
rio trinitatis perſonarum et vnit atis
eſſentie.innoc. dicit. DHeus ſpiritus eſt
increatus immenſus et incõmutabilis
ſunmme ſapiens ⁊ ſumne bonus. Incre

atus eſt. quia non incepit in tempoꝛe·

Aber.

Immenſus:quia non circumſcribit᷑lo⸗

co. Incõmutabilis quia non variat af⸗
fectum ſuum. ene potens quia nulli
us eſtimpotentie.

tenter ſunt creata per quem oĩa ſapiẽ⸗
ter ſunt foꝛmata.in quo omnia diligen

ter ſunt ſeruata. Lreata per potentiaʒ

foꝛmata per ſopientiam. Conſeruataꝑ

diligentiam: Ier potẽtiã intellige pa⸗

trem cauſam efficientem. Per ſapien⸗
tiam filium cauſam diſponentem. Per
diligẽtiam ſpm̃ ſanctũ cauſam pficiẽtẽ

Tres em̃ ſunt qui teſtimoniũ ꝓhibent

in celo.pater verbum.et ſpũs ſanctus
Et hij tres vnũ ſunt. Tres ꝑſonaliter
quia quiſqʒ ſua notione diſtictus. Da
ter ageneratione. Wiltaſliatione
ritus ſanctus apꝛoceſſione. Sed ſunt
vnum eſſencialiter. Omẽsq;et ſinguli

natura potentia ⁊ voluntate vnũ ſunt
et oĩno quidquid ꝑ ſubſtantiam pᷣdica⸗

tur. Manc eternamet indiuiduã trini/

tatem angeli laudare nõ ceſſant dicen
tes. Sanctus. Qanctus. Danctꝰ. Oʒ

qwuia neceſſarium ẽ ad eternam ſalutẽ

incarnationis xpᷣi miſteriũ ↄfiteri.ideo
recte ſubiungitur. Benedictus qui ve⸗

nit in nomine dommi. Ego inquit veni

in nomine patris mei. Nomen patris

eſt filius. De quo pꝛopheta dicit. Ecce

nomen domini venit de lõginquo. Et

tunc pꝛeſbiter ſolłʒ ſignum crucis face⸗

re ãte ſe ad deſignandumꝙ iſte qui ve
nit ꝑcrucem triumphabit per virtutẽ

ſancte crucis ⁊ nos triũphare fecit ⁊ ꝙ
per cruciſixionem nos ſaluauit. ¶õſue
uerunt etiam ſideles in rebus ſenſibili

bus videlicet in ſtatuis in parietibus
et in manibus ſignum crucis facere et
ſigno crucis facto oſcla altari dare. q

——,— —

ie. Güme ſapiens cui ni
hil eſt ignorantie.¶ quo omniain quo
omnia.ꝑ quem omnia.ꝗ quo omnia po

Gecunous.

fit ad excitandam deuotionẽ ad xpᷣm?

ex amoꝛe oꝛdinatꝗ ad xppi crucemet ad
eius paſſionem. Nit vtiq; quantumex

maioꝛi deuotione tanto laudabilius.ꝓ

ſi foꝛte quað ſiniſtra intentiõe euenerit

vt ne manus ledatur vel quidquid ma⸗
nus attigerit optatum habeatur quan

to tunc intentio fuerit ꝑuerſioꝛ: ð tãto
miſerabilioꝛ. Ot antes autem decanta
mus.et ſcᷣm quoſoam inclinamꝰ.quia
tunc incarnationem et maieſtatem di⸗/

uinam per angeloꝝ hoĩmq; cantumre
cognitam veneramur. Gequit᷑.oſan⸗
na in excelſis Oſanna dictio ẽ hebꝛa,yx

ca.et ſᷣm vſodoꝝ.vi.ethymo.in alte
rius lingue interpretationem in toto

tranſire non poteſt. Oſi enim ſaluiſica
interpretatur. ſed anna interiectio eſt

motum animi ſigniſicans ſub depꝛecati
onis aſſectu. Integre autẽ dicitur oſy
anna.quoð nos coꝛrupte media voca
li depoſita.i.Fa dicimus oſanna. ſicut
ſit in verſibus quando ſcãdimus vſus

Eclipſis necat m ꝑimit ſinalipha voca
lem. Zitera em̃ pꝛima ſequentis verbi

extremam verbi pꝛioꝛis excludit. At

hic: Ira odium generat. ſcandiendo

dicitur. Ir odium generat. Et in⸗
terpꝛetatur oſanna idẽ ſaluifica.ſubau⸗
diendo vel populum tuũ vel totũ mũ/⸗/
dum In excelſis id eſt in altiſſimis.Bi
citur autem bis oſanna ĩ excelſis. ꝓpter
dquas partes ſalutis que ſunt ſtola men
tis.et ſtola carnis.quibus beatifſicãtur
ſanctiĩ gloꝛia.vt videlicet coꝛpoꝛe ⁊ aĩ⸗
ma ſaluati inter angelos deputemur in
excelſis. Hic etiam verſiculus laudis
reꝑitur in põ. cxvij.ꝙ em̃ turbe dixer̃t
oſanna hoc eſt quod dicit᷑ o domine ſal
uum me fae. Et eiſoẽ verbis ibi ſubiun

gitur Benedictus qui venit in nomine

domini. Per hoc etiam ꝙ ſubiugitur

S,,S .ν.

=*

R
d
er
M
un
oco
au
nd
dmn
,ſen/
Ntey
nale
toro
nſe
R
chnd
uwe
Kr
vis
gvoc4
sJerbi
t. r
mdeoe
4. Kin
aſbe
rini⸗
nsN
ſ ſeer
lamen
cacur
e
tenme
nslond
theomt
.
luubiun
nponmine
pigeu

—

Tractatus

oſanna in excelſis ꝑſpicue oſtenditurq;
aduentus xpᷣi nõ ti hoĩm ſalus ſit ſed
tocius mũdi.iungẽs terrena celeſtibꝰ
vt omne genu ei flectatur celeſtiũ ter/
reſtrium et infernoꝝ. Ahriſoſto. dicit
Quod quidaz interpꝛetantur oſanna
gloꝛia NHuidam redemptionem quidã

Biuncg W illi gloꝛia debetur et re
i conuenit Qui omnia re/

demptio i
demit. et pᷣcioſi ſanguĩs ſui effuſione ſal
uauit. Item nota ꝙ ſabbaotheſt vnũ
de decem nominibus quibus apud he
bꝛeos deus nominatur qð ↄuertiturĩ
latinumet valet tm̃ſicut exercituũ ſeu
virtutum. De quo ab angelis in ps:ðꝛ
quis eſt iſte rex gloꝛie/ dñs vᷣtutũ ipᷣe

eſt rex gloꝛie. Sunt em̃ in huiꝰ mundi

oꝛdinatione virtutes multe. vt ange⸗
li archangeli.cũctiq; celeſtis milicie oꝛ
dines. quoꝝ tm̃ iſte dominus eſt. Dẽs

em̃ ſub ipſo ſunt et eius domĩ tõni ſub

iacent Sed dubium eſt quare imme

diate poſt pᷣfationẽſequitur ſanctꝰ ld
quod reſpondetur ꝙ in pᷣfacionis fine

ſacerdos depꝛecatur vt voces nr̃e cũ
laudibꝰ et vocibꝰ angeloꝝ ſocient᷑ ⁊ ad
mittant cſdieirur. Pom quibus ⁊ no⸗
ſtras voces.⁊c.Et quia angeliſemꝑ can
tant deo. Sanctus. Sanctꝰ. DPanctꝰ
Ideo nos illis ↄformãdo hymmũiſtũ
anglicũ ꝑiter et humanũ decantamus
vel incho amus. Et quia hic fit mentõ

de aduentu xp̃iideo ſciendum ꝙ ſeptẽ
ſunt aduentus xpᷣt qui deſignantur ꝑ

ſeptem antiphonas que in aduẽtu can
tantur. Idꝛimus fuit de celoin vteꝝn v
ginis ad dandũ nobis ſapientiã et pꝛu
dentiam. Joeo cantatur o ſapientia qᷓ

ex oꝛe altiſſuni pꝛodiſti:cus fuit de

vtero virginis in mundũ. Jdo cantat

eccleſia. O adonay dñatoꝛ et dux dõꝰ
iſrael q moyſi in ignis flama apparuiſti

Lercius

veni ad liberandũ nos.Terc iusfuit ꝗ
mundo ad crucs patibulũ.et tũe poſi
tus fuit inſignũ priarchaꝝ et pꝛophe⸗
taꝝ Ideo dicunus. O radix yeſſe qui
ſtas in ſignũ populoꝝ. Quartus fuit ð
ce as limbũ hũs clauemet aperiẽs
infernũ. YWo dicimus. Oclauis dauio
veni educ vinctos de carcere.Quintꝰ
apuentus ſpiritualisao deuotũ anim
q; iluminat et ſplẽdere facit ꝑ verã no
ticiam. Ideo dicimus.Ooꝛiẽs et ſplẽ
doꝛ lucis eterne veni et illumina ſedẽ⸗
tes in tenebꝛis ⁊ĩ vmbꝛa moꝛtis. Sex⸗
tus erit ad iudiciũ.vbi iudicabit et ap⸗
parebit vt rex regum. IJveo dicitur.o
rex gentium et deſideratus eoꝝ. Oep⸗
timus ẽ inducẽs ĩ regnũ celeſte: Jõ dꝛ
D emanuel id eſt nobiſcũ deus. rex et
legifer noſter veni ad ſaluanoũ. Jam
quantum ad ſecundam ꝑtem pꝛincipa
lem huius capituli videndũ eſt de duo
bus Pꝛimo quoꝛ ſunt pᷣfatiões ſpetia⸗
les. Gecũdo vidẽdum eſt ð vnaquaq;
eanꝝ in ſpeciali. Quantũ ad pꝛimũ ẽ ſci⸗
endum q olim multe fuerũt pᷣfatõnes
ſim offitin ambꝛoſianũ qͥa quilibʒ ſanc⸗
tus famoſus habuit pꝛefationẽ ſpẽaleʒ
MHelagius tamẽ papa natione romanꝰ
ceteris relictis omnes ad nouẽ reſtrin⸗
xit: Vnd de ꝛſe. diſ. ca. muemmus dꝛ
Aelagius romae eccĩe et aplice ſedis
eps vniuerſis gallicoꝝ atq; germanoꝝ
epᷣis. Inuenimus has nouem pꝛefatio

nes in cathalogo tm̃ recipiẽdas. VUnã

ĩ diebus paſchalibus Alliam in die aſcẽ

ſionis domini. Lerciã in die pentheco

ſtes. Quartam de natali domn. AQui⸗
tam de apparitione. Sextam de aplis

Septimã de trinitate: Octauã de ſm
cta cruce Nonam in ieiunio ſeu in qua
dꝛageſima tmmõ dicendam. Vrban⸗
veropapaſuꝑaddidit decimã pfatõnẽ

ber

ſez de beata virgine. uantũ ad ſecum

dum agendũ eſt de qualibet eaꝝ in ſpe

tiali eo oꝛdine quo in miſſali ſcribũtur
MPꝛima eſt de natinitate domini et inci
pit ſic. Muia ꝑ incarnati verbiꝛc. Vbi
pꝛimo tangitur incarnationis miſteri⸗
um. Wocatur autem incarnatio miſte/
runn quia miſterium.eſt idem quod ſa⸗
erimſecretum. Cale autem ſecretũ eſt
incarnatio. quia nulla mens ad ipſam
gttingere valet. nec etiam capere põt
quomodo verbum dei factum ſit caro
iohis. Oecundo inſinuatur diuine illu
minationis pꝛeſidium.ibi noua mẽtis
noſtre quia ad l̃am de hijs que debẽꝰ
credere et ſperare ſumꝰ infoꝛmati ꝑv⸗
bum incarnatumet illuſtratũ quia vt
dicitur luc:i. Ipe venit illuminare hijs
qui in tenebꝛis et ĩ vmbꝛa moꝛtis ſedẽt
Perri tangitur alte ↄtemplatõnis ſo
laciũ ibi.vt dũ viſibiliter deum cogno

ſcimus.quia vbũ caro factum eſt⁊ vidi

mus gloꝛiam eius.ioh.i.ſber hunc ſci⸗

licet deum viſum in carne quẽ tamẽ vi

C

Dere nõ poſſumꝰrapiamur raptu amo
ꝛis in amoꝛem inuiſibilium Muartotã
git̃ diuine iubilationis tripudium.ibi
et ideo cum angelis. Abi quaſi omnes
oꝛdines tangit angeloꝝ.Et hoc idᷣo qꝛ
in die natiuitatis domini angeli canta
uerunt laudes deoſcʒ gloꝛia in excelſis
deo. Gecũda eſt de epiphania domini
Vbi bꝛeuiter duo continentur ꝛimo
ſublimitas luminis apparentis cum dꝛ
Nuia cum vnigenitus tuus in ſubſtan
tia noſtre moꝛtalitatis aꝓparuit ſcʒ car
nem aſſumendo. Becundo vtilitas ho
minis indigentis cum ſubiungitur no
ua nos immoꝛtalitatis ſue luce repara
uit. Nicitur epiphania ab epi quod eſt

ſupꝛa phanes apparitio. qimm in illa die
ſupenmm lumen arparuit tribusregi /

Gecundus.

bus ipm adoꝛantibus mat. i. Itẽ in eo
dem die reuolutis triginta anis muta⸗

uit aquam in vinũ in nupcijs:ioh.x vij⸗
In quo eius poteſtas diuina apparuit

euidenter Nercia eſt de quadꝛageſima
ſeu ieiunio coꝛpoꝛali in qua ponũt᷑.uij

vtilitates. Pꝛima ẽ quia vicia ↄpᷣmit

Joeo dicit.vicia ↄpᷣmis/Oecunda qꝛ

mẽtem ad ſuperna erigit et leuat: ꝗo

dicit mentem eleuas.Hercia eſt quia v
tutes colligit et congregat. Jdo dicit
VWirtutem langiris.Quarta eſt qꝛ mer
cedem adquirit et donat. IJdeo dicitur
Et pꝛemia.ſupᷣ largiris.Etquia omnia
iſta fiunt in virtute xp̃i. Weo icitur

per xpᷣm dominum noſtrum. Quarta
eſt de paſſione dominiſeu ð ſanctacru⸗

ce ſcʒ qui ſalutẽ huani generis in ligno
crucis conſtituiſti. Abi duo oſtendũt
Peimo xpᷣi paſſionis vtilitas cũ dicit
Dun ſalutem humani generis. Ocdo
ꝙ paſſio xpᷣi fuit ſatiſſactoꝛia cũ dicit
vt vnde moꝛs oꝛiebatur.inde vita re⸗
ſurgeret Tertõ oſtenditur crucis ſub⸗
limitas.et hoc in duobꝰ pꝛimo ĩ hoſtis
pꝛoſtratiõe cum dicitur. Et qui ꝑ lignũ

vincebat in ligno quoq; vinceret᷑. Ge⸗
cũdo in cruciñxi coditoe, quia dicttur

per xpᷣm dominũ noſtrum. Nuinta
eſt de reſurꝛectioneſcʒ te quidemdomi
ne omnitempoꝛeꝛc. In qua quattuoꝛ
oſtenduntur. ſdꝛimo tꝑis ſumma con.
gruitas cũ dicitur. Le quidem domĩe
omni tempoꝛe ſed in hoc potiſſimũ die
ꝛc. Mam nunc pocius laudandꝰ ẽ quia
reſurꝛexit ꝓpꝛia vᷣtute tanq; ille qui hʒ
APpꝛiam poteſtatem Gecũdotangitur
paſſioĩs acerbitas ĩ hoc ꝙ dicit᷑ ců pa⸗

ſcha noſtrum immolatus ẽ xpᷣc. ¶d c⸗

reieuidentiam ſciendũ ꝙ filij ſraelce⸗
lebꝛabant paſcha in ſignũ et memoꝛiã

——— —

tranſitus angli percucientis egiptios

dede
vomi

⸗
igo
wi

ian
oſts
i
a e⸗
e
An

mn.
donie
nüdie
ianu
guy
noen
icüp⸗
ſc
ri

Xrractatus

interſiciendo pꝛimogenitaegiptiorum
et tranſeundo et adnittendo hebꝛeos q̃
habebant de ſanguine agni in ſuꝑlimĩa

ri domus.vt habetur exo xij.Et idðᷣo pa
ſcha celebꝛabãt.quod interpᷣtatur tran⸗

ſitus. Ael in memoꝛiam tranſitꝰ maris
rubꝛi ꝗð ſicco pede trãſierũt. Vnð exo
xiiij. Filij autem iſiael tranſierunt ꝑ me

dium ſicci maris: Ideo paſcha colebãt

et agnum ĩmolabant ad veſperã.exo. xij
Sic ſimiliter et nos colimus paſchaĩ ſi
gnũ trãſitus filij di per limbum.ð quo
eduxit patres ſanctos dimiſſis peccato
ribus malis.⁊ hoc ꝑ ſanguinẽ ſuum nos
redimendo. et trãſeundo ꝑ mare rubꝝ
nos liberando.quod figurat baptiſinus
vbi egiptij id eſt peccata ſubmergutur
et filij iſrael liberant per agnũpaſchalẽ
qui pꝛo omnibꝰ in veſpere paſche iude
oꝝtanq; verus agnus fuit ĩmolatꝰ ſicut
pᷣdixerat yſaxiij. ca· Et ergo d h cũ pa
icha nr̃m imolatus eſt xpᷣc. Non agnus
iudeoꝝ typicus et ſiguratiuus. ſed ipſe
qui eſt veritas.Tertio oſtenditur paci⸗
entis trãquillitas cum ſubdit. Ipie em̃

verus eſt agnus.qui abſtulit pectã moi

Quar to paſſionis vtilitas cu ſubditur
NQui moꝛtem nr̃am moꝛiẽdo deſtruxit.

Frt ẽ ſenſus.qui moꝛtẽ ſcʒ peccatið quo
dicit iacobus. Beccatũ cũ ↄſumatũ fu

erit generat moꝛtem. Hanc moꝛtẽ ipſe

Sſtruxit moꝛiẽdo ꝓ nobis coꝛpoꝛaliter

et vitam ſcʒ gloꝛie et gratie reparauit.
Quia ſᷣm aplin. Di xpᷣ reſarrexit ⁊ nos

reſurgemus.quia ſumꝰ eius mẽbꝛa niſi
in nobis deficiat. Sextaeſt de alcen

ſione. ſcʒ qui poſt reſurꝛectionẽ ſuamꝛc

Abi quattuoꝛ oſtendũt. IOPꝛimo reſur

rectionis viſibilis pbatio cimn ðꝛ Qui

poſt reſurꝛectionẽ ſuam omnibus diſci⸗
pulis ſuis manifeſtꝰ apparuit. Gcdore

ſurrectionis ſolẽnis 2ſumatio cũ ſubiũ⸗
gitur. Et ipis cernentibus eleuntꝛ eſtin

lis et archangelis.

Tercius

celum. Tertio reſurrrctõis vtilis intẽ⸗
tio.ibivt nos diuinitatis ſue tribueret
eſſe participes. Quarto noſtre mentis
eleuatio cum infertur. Et ideo cũ ange⸗
eptima eſt de
ſpu ſancto ſeu de feſto penthecoſtes ſcʒ
qui aſcendens ſuper om̃s celos. Vbi
ſex inuũtur.¶Dꝛimo aſcenſionis digni⸗
tas quia ſuꝑ omnes celos Gecundo aſ

cenſionis felicitas ibi ſedens ad dexte/

ram tuã.Tertio pꝛomiſſionis veritas

ibi ꝓmiſſum ſpm̃ſanctum. Quarto im

pletionis felicitas ibi Hodierna die in

filios adoptionis effudit. Quĩto pñtis

diei ſolennitas ibi Quappter pꝛofuſis

gaudijs totus in oꝛbe terrarũ mũdus

exultat Gexto ipſoꝝ angeloꝛum tripu

diumet laudatio ibi ſedet ſuperne vᷣtu

tes.at q; angelice poteſtates hymnum

gloꝛie tue concinnũt et ſine finedicen/

tes. NOctaua eſt de ſancta trinitate

que incipit. qui cũ vnigenito tuo ⁊ ſpũ

ſanctoꝛc AVbi videtur pꝛimo que debe

mus credere de ipſa trinitate. qꝛ ꝑſona

rum pluralit atẽ in eſſentie vnit ate ido
dicitur dirigendo ad patrem verbum

eterne deus.qui cum vnigenito tuo⁊

ſpũ ſancto vnus es deus. Opoꝛtet er⸗

go credere in trinitate vnitatem eſſen
tie. Vt ergo credamꝰ in trinitate vni

tatemeſſentie dicit. vnus eſt deus vnꝰ

eſt dominus.Et vt credamꝰ in vnita/

te eſſentie trinitatẽ perſonaꝝ ideo ſub
ditur. Mõ in vniꝰ ſingularitate pſone
ſed vnius trinitate ſubſtantie.ↄtraer⸗

roꝛem ſabellianoꝝ qui negabant plura
Sarund⸗ oſtendit qᷣd
debeamus credere de perſonaꝝ digni⸗

litatẽ perſonaꝝ.

tate. quia eaꝝ in omnibus equalitatem
cum dꝛ. Quoo em̃ de tua gloꝛia reuelã

9

te te credimus.qꝛ nihil de trinitate niſi
ber- reuelationẽ ſcimus.hoc de filio tuo

——

oc ð ſpũ ſancto credimꝰ.quaequales

7 Hl

Aber

ſunt in gloꝛia. Vñ athanaſius.Qualis
pater.talis filius talis ſpũſſanctus IYtẽ
equalis gloꝛia.coeterna maieſtas. IJdo
talem equalitatẽ ſine diſcretione diffe⸗

rentie ſentimꝰ. quia in hoc nõ difſerũt

immo ↄueniũt ⁊ ſunt vnũ.Cercio oſtẽ⸗
dit quid credere debemꝰ de ꝑſonarum
viuinaꝝ vnius ab alia emanatione ⁊ ꝓ
ceſſione.ibi vt in cõfeſſione vere ſempi

terneq; deitatis.⁊in ꝑſonis ꝓpetas.ic,
credi debet ⁊ adoꝛari. ꝛopꝛiũ autem
filij eſt ꝙ ſit a patre ſicut lux a ſole Da

tris ꝓpꝛiũ eng ſit a nullo. Opirituſſan
cti ꝓpꝛium ꝙ ſit ab vtroq;.ſcʒ ſole ⁊ lu⸗
ce ⁊ nõ eouerſo. Vñ generare ↄuenit
patri. generari filio. ꝓcedere ſpũiſan⸗
cto Et hee ſunt ꝓpꝛietates ipᷣoꝝgt ideo

dicit in pſonis pꝛietas. Et quis pꝑſona

liter diſtinguũtur.non tñ eſſiencialiter.
ideo ſubdit᷑ Et in eſſencia vnit as.quia
ſunt vnus deus ⁊ nõ tres ꝛopter qð
ſequitur ⁊ in maieſtate adoꝛetur equa⸗
lit as Quarto tangit᷑ quid debemꝰcre
dere de ipſius trinitatis laudatione qꝛ
ſemp laudatur ab angelis:ideo ſeqͥtur.
Nuã laudant angeli. qui ſunt oꝛdines

inferioꝛes. cheꝛubin quoq; ac ſeraphin

qui ſunt oꝛdines ſuperioꝛes. Mona eſt
de beata virgine. quã vꝛbanꝰ papa cõ
pilauit.ſcʒ ⁊ in veneratiõe beate marie
Abi q̃ttuoꝛ tangũt᷑ Pꝛimo ſeruitus⁊

ſubiectio filialis/cum dꝛ.Et te in vene-

ratiõe beate marie ſemꝑ virginis. Ge
cundo maternitas diuinalis cum dicit᷑
Que et vnigenitũ tuum ſancti ſpiritꝰ
obumbꝛatiõe ↄcepit. Tercio dignitas
virginalis cum ðꝛ. Et virginitatis glo
ria ꝑmanẽte. Quarto huiꝰmundi vti⸗
litas. ab ipſa ꝓcedens cum dicit᷑. Huic
mundo lumẽ eternũ effudit. Decimaẽ
de aplis. ſcʒ te dñe ſuppliciter exoꝛare

Eti hac pfatione pmutitpauno deuo

Secundus-

tam meditacõem ⁊ ſupplicatõem: ibite

dñe ſuppliciter exoꝛare. Gcdo ſuxpli/⸗
cat gregis pᷣſentationẽ/ ibi vt gregem

tuum paſtoꝛ eterne nõ deſeras Tercio

petit gregis ꝓtectionẽ.ibiſʒ ꝑ beatos
apoſtolos tuos ↄtinua ꝓtectiõe cuſto
dias. Quarto optat ſupernã guberna
tionem. ibi vt eiſdem rectoꝛibꝰ guber⸗
netur. quos operis tui vicarios / eidẽ
ↄtuliſti pꝛeeſſe paſtoꝛes.

CLapitulum tercium. De co⸗
none⸗ G L

8Sſtacclamatĩ pconumm ſeq̊
P tur ſecretum ſilentiũ.in quo
ermiſſe canon deuote dicit ⁊
ſacrum miſteriũ in quo xpᷣc ſumitur ꝑ
agitur.quod fit ꝑ ſolum ſacerdotẽ · qͥᷣa
xpc ſolus oꝛauit. Et habet hoc capitu⸗

lum duas partes pᷣncipales. In pꝛima

agitur de ritu pᷣcedenti canonem ⁊ de
diuerſis noĩb eiuſoem. In ſecũda agit
de diuiſione canonis in ſuas ꝑtes.⁊ de
ꝓſecutione earũdẽ. Pꝛima ꝑs pꝛinci⸗

palis diuiditur ĩ tres. In pᷣma dicetur
de ritu.quẽ debet ſacerdos ſeruare vo

lens cononem aggredi. In ſcda de no⸗

minibꝰ?canonis. In tercia videndũ eſt

de modo legendi canonẽ et q̃re verba

canonis ſecrete ⁊ ſubſilentio dicuntur.

Nuantũ ao pᷣmũ dico. ꝙ ritus quẽ de
bet ſacerdos obſeruare/eſt iſte ꝙ pmo
debet reſpicere cruciſixum. Vñn ↄmuni

ter in antiquis libꝛis ante canonem de

pingitur ymago crucifixi/ etiã dñice
maieſcatis. Pebet gᷓ ſacerdos ſᷣm ↄmu
nem vſum: pmo quantũ ad oſculũ yma
ginẽ crucifixi reſpicere.cuiꝰ hic memo⸗
ria agitur. Gcðdo debet oſculari. Sed

quantum ad oꝛdinẽ oſculandi diuerſi

ritus obſeruãt.Alliqͥ em pᷣmo oſculant

me
nqo
cir
iund
N
tepen
ppunn,
mide
lagit
97de
wndi
Rcdr
mew
dadero⸗
mict
rvo
mnnn.
lde
puno
onmni
wmde
tad
n
Mümm
o .
nheo
oierſt
Kln/

Tractatus

peocs cruciſixi. poſtea pedes maieſta/

tis. ĩ ſignũ ꝙ ꝑ filij dei m änge olin

niemꝰ ad pedes maieſtatis diumne.llij
autem econuerſo pꝛimo oſculantur pe/
des maieſtatis poſtea crucifixi.hacra⸗
tione quia omne datum optimũ et om
nedonum perfectum deſurſum eſt de⸗
ſcendens a patreluminũ.iacobi.i.Cer⸗
tio debet ſe inclinare iunctis manibus

et hec inclinatio aliud in chꝛiſto et alio

in ſacerdote figurat. In chꝛiſto enimſi
gurat inclinacõeʒ et orõeʒ qᷓ; fecit ante
paſſionẽ in qua factꝰ eſt ſudoꝛ eius ſicut
gutte ſanguinis decurrẽtis in terram.
luẽ.xxij. In ſacerdote vo ſigniſicat.q;
debet conſiderare ſeipſum quaſi origi⸗
naliter eſſe terrenum. et ſic ſe humilian

do et ſeipſum recogitando accedat að

ſacrificium Quarto ſᷣm aliquos debet
ſe eleuando oſculari altare.et hoc tripli

ci rõe.Pꝛimo að deſignandum veran

dilectõeʒ ad deum. Gcdo ad deſignan
dum fixam deuotionẽ Ande ⁊ rebus ſi⸗
gno crucis ſignatis/ oſculũ damus ad
deuotionẽ.Tercio ad deſignandũ fide
lem miniſtrũ.quia nõ debet eſſe infide⸗
lis vt iudas fuit Quantũ ad ſcom eſt
ſciendum. ꝙ aliquãdo vocatur canon/
quod eſt regula ꝛᷣlliqũ ſecreta Aliquan
do actio Et interdũ ſacriſcinm Canon
aũt grece dr regula latine.Dicit᷑ autẽ
canon ſiue regula.Pꝛimo rõne ſignifi⸗
cationis.quia ſignificat paſſionẽ chꝛiſti
que eſt tanqᷓ; regula in iſto toto offitio.

ſeu quia in eo chꝛiſtꝰ verus ſacerdos re

gulariter ꝑñtatur. Scðo rõne ↄpoſiti
onis eſt em factus ⁊ ↄpoſitus ex regul
multoꝝ ſanctoꝛum patrum.⁊ ex dictis
plurium aggregatus ⁊ oꝛdinatus.vt in
fra patebit.Cercio rõne interpꝛetati⸗
onis.quiaut dictũ eſt.regula intelligit
eo ꝙ nos ſingulariter habet regulare.

Tercius.

quia ibi ↄtiner̃ maioꝛ deuotio qᷓ; in ali
quo alio offitio: quod fit in eccleſia dei
quare merito nos ſolite regulamus:qñ

debemꝰcelebꝛare vel cõicare.quia de⸗
uotius nos diſponimꝰ ⁊ ꝑfectiꝰ confite
mur. 8 ideo quia ꝑ hunc fit regulari

ter conſecratio ſacramenti. Quarto ra
tione mirabilis oꝑatiõis. Habet em̃ ef
fectus ⁊ fructus mirabiles in nobis.qui
bus nos regulat qui ſunt duodecim. de

quibꝰ dictũ eſt ſupꝛa lij. Secundo ðr
ſecreta quaſi occultatio.qꝛ humana rõ
plenarie nequaq; poteſt caꝑe tm̃ miſte⸗
rium. Verba em̃ que ibi dicũtur /ſecre
tiſſunam hnt vᷣtutem. ſcʒ ꝙ mutant ea
que ſunt diſtantia in infinitũ.Tam oc⸗
cultam vim hñt verba canonis.ꝙ etiã
angeli de eoꝝ virtute mirant᷑.⁊ ideo ſe
creta vocecelebꝛatur. Idcirco etiã ſa⸗
cerdos velatur quibuſoam coꝛtinis qᷓ
ſunt in lateribus altaris ne turbetur.
ad denotãdum maximũ ſecretũ Tercõ
vocatur actio ꝓpter ſacra miſteria que
ibi aguntur. Velideo qꝛ in eo cauſa no
ſtra agitur tanq; coꝛam iudice. VUñ qͥa
certis diebꝰ vltra oꝛdinaria verba ca⸗
nonis addũtur q̃dam/vt in iſta ratione
cõmunicãtes ꝛc̃ Et iiſta.hac igitur ob
latiõem ꝛc̃.ideo in miſſalibꝰ ſupꝛa iſtas
additiones/ſcribitur talis titulus infra
actionem:eo ꝙ infracanonẽ vel quaſi ĩ

medio addunt. Quarto r ſacrifitium

a ſua ꝑte dignioꝛi quãobꝛem decretum
ſtatuit: ꝙ nulli laycoꝛum liceat in eo cõ
ſiſtere loco. vbi miſſa celebꝛatur.vt ſa⸗
cerdos libere abſq; impedimẽto ⁊ ſine

diſtractione celebꝛatiõis offitium expe

diat. Vñ ꝙ nunc fit. ſcʒ e viri v mulie⸗
res in faciem pꝛoſpiciũt ſacerootis.et

ſtant contra eius faciem multũ deteſta
bile eſt. ⁊ diuine iuſticie ↄtrarium.quia
gduertere deberẽt illud qð legitur ·ij.

LAiber.

Regum. vj.ca. Dum dauid voluit de⸗
ducere archam oni in ciuitatem ſuam/
impoſuerũt eam ſupꝛa plauſtrũ nouũ.
Mlſa aũt extẽoit manũ od archam do⸗
mini ⁊ tenuit eam.qm calcitrabant bo
ues⁊ declinauerũt eam ad caſum. Ira
tuſq; indignatiõe dñs contra oʒam/ꝓ
cuſſit eum ſuper temeritate ſua/⁊mor
tuus eſt ibi Et ðr ꝙꝙ nihil aliud fecit.ni
ſi ꝙ ꝓpꝛiam vxoꝛem pꝛecedẽti nocte co
gnouit. Bet hʒamite quoq; qꝛ voluer̃t
videre archam dñi/ ꝓcuſſi ſunt ſeptua
Ginta viri.j.Regũ.vj. Siigitur beth/
gamite eo ꝙ; temerarie ↄtegerũt arch⸗
um dñi ⁊ eam viderunt /que fuit figu/
ra coꝛꝑis chꝛiſti/ moꝛtui ſunt. qᷓ;oma⸗
gis temerarie ad loca ↄſecrationis ac⸗
cedentes ſunt pumendi. Huantum
ad terciũ ſcʒ. de modo legendi canonẽ
eſt not anou. qꝙ canon debet legi regu⸗
lariter. ita ꝙ nihil addat᷑ quia ſi quis
aliquid aꝓpoſuerit ad hec axpponet deꝰ

ſuper illum plagas. Et ſi quis diminue⸗

rit de verbis libꝛi ꝓphetie huiꝰ.quffert
deus ptem eius de libꝛo vite Ilpoc.vl.
Debet etiam legi integraliter ⁊ diſtin⸗
cte Verba em̃ nõ debẽt coꝛrumpi nec
reſecari:Etiam debet legi expedite.id
eſt nõ nimis tarde.ne auditoꝛibꝰ miſſe
tedium generetur In cuiꝰfigura legit
Exo.xij. Comedebãat agnum feſanãter
Etiã non nimis feſtinanter.quia nõ de
bet hoc ſacrifitiũ ſine ſale.id eſt ſine di⸗
ſcretione ⁊ deuotione offerri. Etiã de

bet legi in libꝛo.ne vllus erꝛoꝛ ↄtingat

Et debet legi attente. qꝛ ſᷣim gregoꝛiũ.
Illam oꝛationẽ deus nõ audit. cui ille

qqui oꝛat nõ attendit. Hebet etiamſilen

ter legi. dꝛimo rõne ſignificatiõis.qꝛ
hoc ſcretum ſilentiũ repñtat latibulũ

chꝛiſti Mam vt oᷣr Johis. xij. ſPoſtq;

ielſus laudabiliter fuit ſuſceptus aturbᷣ

cum palmis ⁊ laudibus / abijt ⁊ abſcon⸗
dit ſe ab eis.nõ vtiq; cauſa foꝛmidims
ſed diſpenſatiõis officio.qꝛ nondũ veit
hoꝛa eius.que poſtq; aduenit ſoõtaneꝰ
ad paſſionem acceſſit dicens. Gurgite
inquit eamus hinc. eccæ a ꝓpinquabit qᷣ
me tradet. Oblatus eſt qna ipe voli
it. Nam cũ chooꝛs ⁊ miſtri. veniſſent

cũ laternis ⁊ facibus ⁊ armis/vc ↄpꝛe⸗
henderent eum ſciens ieſus omi q vẽ⸗
tura erant ſuꝑ eum ꝓceſſit ⁊ oixit.quẽ
queritis. Reſponoerũt ieſum naʒare⸗
num Dixit eis ego ſinn Item ſilenter
legitur. ad inſinuadũ ꝙ nõ debet legi

clamoꝛoſa voce ſed tacita deuotione.ĩ
qjua ceſſante vboꝝ tumultu ſolum/oiri

gitur ad deum intẽta deuotio. Lũc em̃
ſacerdos debet intrare cubiculum cor

dis Thoſtio ſenſuum interciuſo/ deum
patrem oꝛare non in multuoquio ſicut
ethnici faciunt.qui putont exaudiri in
multiloquio.ſed coꝛoe puro.ↄſcientia
bono fioe nõ ſicta. Ous em non eſtex
auditoꝛ vocis ſed coꝛdis.Mec eſt amo⸗
nendus clamoꝛibus.q; ſcrutatoꝛ eſt re
num ⁊ coꝛdiũ.Quod anna typum ge
rens eccleſie legitur obſeruaſie.que nõ
peticione clamoꝛoſo/ ſeo tacita deuoti

one quod petijt impetrauit. Gcriptũ

eſt em.. Regum.j.ꝙ anna loquebat᷑ in
coꝛde ſuo.t mq; labia illiꝰtnouebantur
⁊vox penitus nõ audiebatur Vñ mo⸗
yſi dixit dñs Quid clamas ad me Exo
xiiij ca. cũ tamẽ ipe taceret ꝓphetapẽ
iiij.dic. Que dicitis in coꝛdibꝰ veſtris
ꝛin cubilibus veſtris ↄpugimini.Opi
ritus eſt deus.et eos qui adoꝛant deũ.
in ſpña veritate opoꝛtet adoꝛare. Itẽ

ne ſacerdos clamando in hijs q agunt

minus intendat ideo legitſecrete. It
ne ſacra ⁊ ſancta verba vileſcerent.dũ

pene oẽs ꝑ vſum ſcientes / ea ĩ plateis

von,
ns
Nit
tn
re
r

wa
ſent
pre,
W
ng
lerer
r .
ei
ori
meor
N
woſen
nonn
neſtex
kämo,
deſtre
Punge
en
doon
pri
rbyrin
nwr
limo⸗
xtro
xtaps
voſris
mBpi
me ſ
jyn⸗
r. du

gaten

FTractatus

Et vicis/alijſq; locis incõgruis vecãta
rent Decreuit eccleſia. vt hec obſecra
tio que ſecreta cenſetur.a ſacerdote ſe
crete dicatur Ande aſſerunt quidã.q;
an oſuetudinem que poſtmodũ inole⸗
uit. cum qdam paſtoꝛes ea verba decã

tarent in agro et panem ſupꝛa lapi⸗

dem poſuiſſent.ad ipoꝝ vᷣboꝛum ꝓla⸗

tionem. panis in carnem ↄuerſus eſt. ſz

1

ipſi diuino iuditio igne celitus miſſo/⸗

pcuſſi ſunt. ¶dꝛopter qð ſancti pr̃es

ſtatuerunt verba iſta ſub ſilentio diei.
Inhibentes ſub anathemate ne pꝛofe
rantur niſi a ſacerdote ſuꝑ altare.et in
miſſa et cum veſtibus ſacris ↄſecratis
Ergo mens pᷣm rõnale vt pᷣmiſſumeſt⸗
ad illud ſolum debet eſſe intenta Nam
eos qui adoꝛant.in ſpũ⁊ veritate opoꝛ
tet adoꝛare.ne muſce venientes ꝑdãt

ſuauitatẽ vnguenti eccleſiaſtici.x. NMe

impoꝛtune cogitationes / tollant deuo
tionẽ oꝛatiõis flabello ſpiritus abigã

tur.i.inſpiratione gratie repellantur.

q̃tenus auſter veniens id ẽſpũſſanctꝰ
pflet oꝛtum ideſt fecũdet.vt aromata
fluant id eſt vt vtutes abundent Ad
qð deſignãdum. eſtiuo tꝑe dum ſecre⸗
ta r flabellum adhibetur. Et ſciẽdum
q miniſtri infra canonẽ ſtant. poſtter

gum ſacerdotis. in ſignum huius. in⸗

ſtante paſſõe domini diſcipuli relicto
eo. omnes fugerũt poſt tergum. Del

pꝛotunc retrocedũt.multo mahie alij
aſtãtes retrocedere tenent᷑ Bed du

bium eſt. quomodo facta fuit cõuerſio
panis in carnem ad vba paſtoꝛũ. cum

nõ eſſent ſacerdotes.et cũ de neceſſita⸗
te requiritur ꝙ celebꝛans ſit ſaceroos.
Dicendum ꝙ illa ↄuerſio nõ fuit facta

habebant. ſed fuit qdam aparitio car.

Fercius

nis nobis in exemplũ.ne t ales irreue⸗
rentias faciamꝰ. Vel potuit eſſe ↄuer⸗
ſio virtute dei.que nõ eſt obligata ali⸗
quibus vᷣbis. Item vᷣba canonis dicũ
tur ſub ſilentio ꝓpter maioꝛẽ reueren⸗
tiam ⁊ reputatõnẽ Que em̃ ſunt in pu
blico.in minoꝛiſunt reputatõe. Quia
nimia familiarit as ↄtemptũ parit.Et
ideo non licet vt hec ſacratiſſima vba
a laycis audiantur. Uidemꝰ em̃ ꝙ reli
quie que tardius ⁊ rarius oſtẽduntur ĩ
maioꝛi reuerẽtia habent. Et eſt ſᷣm in⸗
nocentiũ ſciendũ.ꝙ inter pᷣfationẽ et
canonem.fere in omibus libꝛis ymago
crucifixi depingitur.vt nõ ſolũ intelle
ctus Fe. verũetiam aſpectus picture/
memoꝛiã dominice paſſionis inſpiret·.
Vñ de oſe.dil. i. grego. ſcribit ſeuero
epᷣo..AIder picture hyſtoꝛiã/ quid ſit a
doꝛandũ aodiſce. Nã qð legẽtibꝰſcri⸗
ptura. hoc ydeotis pꝛeſtat picturacer
nentibus: qꝛ in ipa ignoꝛãtes vident
quid ſequi debeant In ipᷣa legunt qui
literas neſciũt Vñ et pᷣcipue gentibꝰ
ꝓ lectione ſcriptura eſt. Beos hoc fit
vt incarnatiõis ⁊ paſſionis miſterium-
et ſanctoꝝ exẽpla magis in nra eſſent
memoꝛia/dũ quotiðie oculis noſtris pᷣ
ſentatur. Lercio ad excitandũ deuoti
onis affect ũ. qui ex viſis efficatiꝰ ex⸗
citant᷑qᷓ; ex auditis· Quantũ ad ſcoaʒ
ꝑtem pncipalem eſt ſciendũ.ꝙ in cano

ne recolitur memoꝛia dominice paſſio

nis. et generaliter eorũ que geſta ſunt

per ebdomadam immediate ante fe⸗
ſtum paſche / vſq; quo dominus reſur⸗
rexit a moꝛtuis. Tradit᷑ autẽ ꝙ gelaſiꝰ
papa vel ſm alios ſcolaſticꝰ romanus
canonẽ ita vt habet᷑ pꝛĩicipali oꝛdina⸗

uit. qᷓuis multi ſancti pres ipm ꝑ ꝑtes

ↄpoſuerũt.Mõ em̃ canon totꝰ ab vno

ſimul eſt compoſitus vt infra pauebir.

Je
—

—

Circa ſingulas partes aliqua etiamꝰ
ba ſunt adqꝗita ab aliquibus.quoꝝ no⸗
mina ignoꝛomꝰ. vt dicetur circa vba
ſecrationis Mulli tñ ſubtrahbere vel
addere licet ut pdixi niſi foꝛte qñq; no
mina eoꝝ ꝓqbus noĩatim ſacrifitium
offert. qꝛ illa non ſunt de eſſentia cano
nis vel de vbis eius. Et diuidit᷑ canõ

in qnq; ꝑtes. eo ꝙ; ꝓqͥnq; ꝑtitam paſſi
onem diuinã liberati ſumus.et ꝑ eam
oro fidelium exaudit᷑ Uel ꝓpter quin
tuplicem ſanguinis xp̃i effuſionẽ. de q̃
dicti eſupta. In pima gte fiunt oro⸗

nes ⁊ obſecratioes ꝓ eccleſia ſancta di

pꝛotota congregatione fidelium in
generali. ⁊ pꝛo aliquibus in ſpecialiet

inuocatiõnes ꝓ ſuffragijs ſanctoꝝ. In

ſcda pte petit dei patris benignã pla⸗

cationẽ a peticõem/pꝛo hmõiſacrifitij
ꝓſeecratioe/q incipit ibi hac igitur ob⸗
ipam olecr. ationẽ tam coꝛꝑis q;ᷓ ſan gui

nis xpi efficientia ⁊ pficientiaibi qͥ pꝛi

die. In quarta pte determiatur de oſe
cratoꝛum rememoꝛatiõe In quoꝝn me
moꝛiã offerunt᷑. et ꝓ quibus ibi. vnde
memoꝛes In quinta pte oꝛatur ꝓre
frigerio⁊ g oꝛia moꝛtuoꝝ.fit ſcða ca
memoꝛatio ſanctoꝝ ibi:memẽto etiam
dñe ſpꝛima ps diuibit᷑ in ouas ſdꝛio
fiunt memoꝛie viuoꝛũ et orones ꝓ eiſ-
ctoꝛuma inuocatiões ſuffrogijs or)

dem ibi ommicantes ſꝛima in tres
Mꝛimo dirigitin petitio ad deum vt
Scdo fiunt ores pꝛo hijs qui in digni
dio ſpualiet ſeculari.et ꝓ tota eccleſia
q vtroq; gladio gubernat᷑ Tercio ſp.⸗
cialiter funt orones ꝓqbuſoamperſo
mis ziunctis ⁊ circumſtatibꝰ Ocda ibi

.
——

. . .

In pmis que tibi offerimꝰ.·Terciaibi ·

ple creatiõe. pietate et ↄſeruatiõe PDa

. Secũdus

Wemento domine.

—

Ecigitur clementiſſime pater

unm tuůũ ſupplices rogamꝰ ac

petimus vt aceepta habeas ⁊ benedi-

cas hec dona hec mũera hec ſancta ſa
criſitia illibata. In hac pᷣma ꝑte cano⸗

nis / dirigitur petitio ad deum. vt has
oblatiões acceptet ⁊ benedicat Expo
nitur ſic Te igitur id eſt certe aſſertiue
ſumptũ. Vel exponitur ꝓ ergo ſump⸗

tum ↄtinuatiue:clementiſſime id ẽ mi⸗

ſericoꝛdiſſune clariſſima mente ſupabũn

dantiſſune mentẽ clarificans pater ſup
ter eſſentialiter . Pr ꝑ amoꝛẽ ꝑ ieſum
xpᷣm ſupple tanq; mediatoꝛẽ: filiũ tuũ

dnm noſtrum ſupple. nõ ad optimũ. qʒ/

admodũ iuſti ſunt filij i ꝑ gratiam ad
optionis.ſeo naturalẽ ex vtero tuo ge
nitum ante luciferũ. ſuxplices rogamꝰ
ac petimus ið eſt humiles /nõ pᷣſumen

tes de noſtris meritis/ſed ↄſidentes 8

tua benignitate vti accepta.id eſt gra

ta.habeas id eſt ſuſpicias ⁊ benedicas.

ſuꝓple ad veꝝ⁊ ad ſalubꝛe ſacrifitiũ cõ

uertẽdũ hec dona ſupple nobis collata

hec munera ſupple a nobis oblata. hec
ſancta ſacriſitia.ſupple quo ad repñta⸗
tionem.quia repñtant coꝛpꝰ ⁊ ſangui⸗
nem ieſu xpᷣi/illibata id eſt imaculata.
Circa quam literam pꝛimo eſt notan⸗

dum. ꝙ canon incipit a litera ſic

foꝛmata.quod forte diuina pꝛouiden⸗

tia factum eſt. vel veriſimiliter. licet

humana induſtria non ſit procuratum

yt ab illa litera canon inciperetur.
ſui foꝛmaſignũ crucis oñderet᷑ ⁊ figura
thau ſuꝑ qu moyſes ſerpentẽ eneum

vieſnnr m oſnnnoſt Hfii⸗

rrrr—

„

—— .

ibi

ater
uſli⸗
mo
nedi⸗
ctaſa
mo⸗,
Ns
re
Aerme
voſunp⸗
Wemm⸗
ſibij
werſi⸗
iNim
fi
Nrmic
nma
vtoge
rogm.
bſunen
dondesd
denget
dendies
iriic
bocolr:
Uruler
Unpira⸗
1ſnoni⸗
nculaca.

tnotan⸗

4 ſe
pouden
rer er
onmunm

„—

peraun.
inora
teeneum

tudo eſt vtus que mitigat iras

Tractatus

xrexerat in debto De quo ꝛ eʒechia

Figura thau in frontibꝰ viroꝝ dolen

tiũ ⁊ gemẽtiũ ſuꝑ habitatioes hieruſa

lem:directe foꝛmã ⁊ ſignũ crucis expᷣ⸗
mit.et eius virtutem. vt infra dicetur
Mam bm yſid. in li ethimo. Ira thau ſi
gnat crucẽ xpᷣi.cũſit lFra miſtica qꝛ in

iſta lᷣa tria ſunt. Mꝛimo eſt ibi baſis ſi⸗
gnans fidei foꝛtitudinẽ:⁊eſt ibi ſtipes

ſignãs ſpei altitudinẽ. Et eſtibilr̃a trã
ſuerſalis ſignans latitudinẽ caritatis.

Scæꝰo nota.ꝙ hec ↄiunctio igiteſt no⸗

ta ↄſequẽtis.q̃ requirit aliq pᷣmiſſum
ad qð eerat Eſt ergo dubiũ ad quid

referat᷑ Et rñdetur ꝙ refertur ad illð

qð dictũ eſt in cantico angelico.ſcʒ ſan

ctus Vt ſit ſenſus Exquotu vñe deus

ſabaothes ſanctꝰ.⁊ glia tua pleniſunt

celiet terꝛa Igitclemẽtiſſime pr̃/nos

ſupplices rogamus te Ex qͥbus verbis

infero duo coꝛrelaria ꝓbabiliter Pei
mũ ꝙ plus ↄfoꝛmat ſe vbis canoniset
ex hoc meliꝰ apparet.ꝙ locio ſcda fiat
ante lanctꝰ qᷓ; poſt.ptʒ ex iam dictis ſi
logiſanti Gedðm eſt ꝙ admonẽdi ſunt
ſacerdotes ſeculares.ꝙ nihil interpo⸗
nant inter ſanctꝰ et iniciũ canonis.ſeʒ
te igĩ Quida tamẽibiinterponũt tuã

crucẽ apoꝛamꝰ dñe ꝛc poſtq; reuertũ

a locione:qð nõ debet ſieri ptʒ ex iam

dictis.qꝛ ly igit᷑ refertur ad ſanctꝰ ænõ

ad aliud Tercõ nota ꝙ differẽtia eſt in
ter clementiã manſuetudinẽ ne⸗
emẽ
tia remittit penas ⁊ ſpectat ꝓpꝛie adiu
dices ⁊ ad pᷣſidentes Ergo 8s pr eſt ele
mentiſſimꝰ.id ẽ in remittẽdis penis mi
ſericoꝛdiſſimꝰ. Vel dꝛ eclemens qꝛ ꝓte⸗

git nos ab hoſtis impugnatiõe Icðo

r clemẽtioꝛ qꝛ ꝓtegit acarnis verati

one Et tercio ðꝛ: clemẽtiſſimꝰ.quia ꝓte

git nos a mũdi oblectatiõne Quarto

Tercius

nota/pr qũq; ſumit᷑ pſonali cũ ponit᷑

in oꝛoine ao filium ut hic Nnq; eſſenti
aliter. tũc attribuit᷑ toti trinitati. ⁊ hoc
fit cũ adiungit᷑ termis quiſigniſicant
opus tociꝰ trinitatis. vt in cantico mo

Tan. eſt pr tuꝰ qui fecit te
ris Inñ lex noua qꝗᷓ eſt lex amoꝛis / ſepiꝰ
vtitur hoc vocabulo appellado oeum
pfrem Dñs vo eſt nomen timoꝛis VUñ
lex vetus qꝗᷓ fuit timoꝛis. hoc noĩe deũ
frequẽter expmit. Quito nota ipᷣe pe

F naq; eſt nomen amo⸗

tit deũ preʒ ꝑ ieſum xpᷣim Mã ipᷣe ieſus
xpᷣc eſt mediatoꝛ dei hoim.ꝑ quẽ fide
les recõciliant᷑ ⁊ ſalutẽ ↄſecunt᷑.⁊ergo
deũ patrẽ ſupplicamꝰ/ꝑieſum xpᷣmtã
qᷓ; ꝑ mediatoꝛẽ Yeſus em interptatur
ſaluatoꝛ.qꝛ ꝑ ipᷣn ſaluamur. Ipm em̃

ſaluũ faciet populũ ſuum a pctis eoꝝ·
Mat.j. Rpc etia interpᷣtat᷑ vnctus ⁊ ſic
deſcribitur quantũ ad eius dignitatẽ
regalem Reges em̃ ꝓphete et ſaceroo
tes inungebantur in veteri lege Chꝛi⸗

ſtus autem fuit rex. vns pꝛopheta.De

us iudicium tuum regi da.Et iohanis.
xj. NHenediccꝰqui venit in nomine vo
mini rex iſrael. Et iterum. Moli time/

re filia ſyon. ecce rex tuus venit tibi.
Fuit etiam ſacerdos: ſᷣm illud pſalmi⸗

cix · Lu es ſacerdos ineternum ſcom

oꝛdinem melchiſedech Yuit etiam pꝛo
pheta Deutrono. xviij. Meophetam
ſuſcitabit dominus de fratribus ve/
ſtris ipſum ſicut me audietis. Fuit er⸗
go chꝛiſtus vnctus. quod non intelligi

tur de oleo materiali ſed de oleo ſpiri⸗
tuſſancti. ſcilicet gratie.pꝛe participi/
bus ſuis. Juxta illud
deus tuus oleo leticie Dſ. almo. xliiij.

vnxit te deus

ic ergo chꝛiſtus in iſtis verbis qua⸗

tnm ad effectum ſalutarem cum dicit

Aiber

Jeſinn Scðdo quantũ ad eius dignita
tem regalem cum dꝛ xpᷣm. Tercio quã

tum ad ꝓpꝛiet atẽ ꝑſonalem.ibi filiũ In

Vn athanaſius võllius pater alius fili⸗
us ꝛc. Quarto quantũ ad dignitatem
impialẽ.cum dꝛ dñm. Ipᷣe em̃ imꝑatoꝛ
⁊ vdñs noſter eſt. qꝛ emit nos ſanguine.

Vñ apoſtolꝰ adcoꝝ. vj. Empti eſtis p
2mexionem. cum dꝛnoſtrum. vñ Heñ
xxx vij. aro em̃⁊ frater noſter eſt.Et
nota ꝙ hic multiplicant Rhapetsi

D

tia ꝓpter magnitudinẽ affectus Iih oꝛ
tione em̃ debet eſſe humilitas.qꝛ roga

re ad humilitatẽ ꝑtinct.eoꝙ ſemꝑ ro⸗

gans vt ſic eſt inferioꝛ. ⁊ rogatꝰ vt ſic

eſtſapioꝛ. Abꝛopter q8 e ſuſplices id
eſt humiles rogamꝰquantũ ad illa que

nobis deſicint 'lc petimus quautũ ad
illa ꝗᷓ ad ſatutem nram ſunt neceſſaria:
Itẽ nota ꝙ petit vti accepta habeas

ac benedicas. Iccepta quidẽ od ↄuer⸗
tendum in ven et ſalubꝛe ſacrifitiũ. Et
benedicas faciendo vt optatũ ſalutis
effectũ habeant in ipſis ꝓ quibꝰofſerũ
tur Et debet ly vti aeui in vltima ſilla
ba:ad dr̃ am vti qð eſt infunit iuꝰhuius
verbi vtoꝛ Dicit ergo vti. id eſt vt ac
cepta.i.grata habeas.⁊ bñdicas.bñ⸗
dictione ſcʒ diſpoſitiõis ⁊ pꝛeꝑatiõis:
ſicut diſponunt ⁊ pꝛeꝑant᷑ qᷓ ꝑtinẽt ad
hoc ſacrafitiũ. Ilel benedicas bñdicti

one traſſubſtantiatiõis. ſcʒ ꝙ fiat tran
ſubſtãtiatio. Gexto nota ꝙ oblatiões

ponis ⁊ vini vocat hic dona.munera⁊

ſacriñtia dicẽs. Vti hec dona.hec mu⸗

nera hec ſancta ſacriñtia Pona ſunt ra
tioe dantis Ounera rõe accipientis.
ſacriſitia rõe offerentis danis naq;
2 vinum que dedit nobis deꝰ in dona

liberalis gratia.o liberalitas grarioſa.
nobis dedit deus in donum hec acci
pit a nobis in munꝰ Et ſubiũgit. Eadẽ
em̃ ſacriſitia. dona ſumul ſunt I muneraæ

Secũdus

illa accepit a nobis deus in munera.?
inquantũ eaofferimus deo tunc dicũt

ſacriſitia Uñ innocentiꝰ exclamat. O

Dona ſunt nobis collata.muneraſunt
ꝓ nobis oblata. Mã que ſacris offerũ
tur altaribꝰ ⁊ munera nuncupat᷑ ⁊ do⸗
na VUñ dñs MWat. v. Bi offers munus
tuũ ante altare vade reconcilari pᷣus

fratri tuoꝛc.Et apls ad hebꝛe.v.de põ

tifice dicit. At offerat dona ⁊ ſacrifitia
ꝓpeccatis PHaniel quoq; dicit ad bal⸗
thaſar. Munera tua tibi ſunt.⁊ dona
tua alt eri da. Illa em tria idem ſigniſi

cant ſed diuerſis rõibꝰ.Et idem hic rei

teratur ſub diuerſis vbis ꝓpter excita
re deuotionẽ. vel ꝓpter comendationẽ
ineffabilis ſacramenti qð ex hijs ↄficit

Vñ innoc. Germonũ em multiplica⸗
tio et incultatio/ pie deuotiõis eſt exci
tacio. vel ineffabilis vmendatio ſacra⸗
menti. Mon em̃ aliquod inuenitur vo
cabulum/quod tamen ſacramẽtum di⸗
gne valeat explicare.niſi quod grece
dicitur eucariſtia.ꝙ expoĩtur quaſi bo
na gratia el dicuntur dona.quia do
nantur a ſuperioꝛi. Jacobi:j. Omne
datum optimum . Dicuntur munera.
quia offeruntur ab inferioꝛi. Vel quia
mittuntur nobis inferius. Sacrificia
dicuntur. quia offeruntur pꝛo pecca⸗
tis noſtris. Dicuntur etiam dona per
comparationem ad donantem Mune
ra per comparationem ad offerẽtem.
Bocrifitia per comparationẽ ad effe⸗
ctũ. Veletiã ꝑ repñtatiõem.qꝛ chꝛiſtũ
paſſui et crucifixum repꝛeſentãt.j. ad
Lon.xj. Muotienſcũq; manducabitis
pPranem hũc et calicẽ bibetis ⁊ ceterꝗ·

W
dep
ba!
na
crei
netn
non
r
nci
vo
g
b⸗
ud
Hnmne
urre.
ſci⸗
nicia
cc/
aper
Dwe
riten.
ockh,
criii
iad
blcis
gerg

Tractatus

deo datꝰ:Munera quia a iuda traditꝰ

Sacriſicia qꝛ a iudeis fuit ad moꝛtem

traditꝰ Vel ᷣm innoc. Deus pr eſt do
nans ab acutoꝛite.ideo ðꝛ dona. Filiꝰ
eſt ſe ſacrificãs ex caritate.ido dꝛ ſacri
ficia Gpuſſanctꝰ acceptãs ex liberali⸗

tate ideo ðꝛ munera.vt ſic oſtentat᷑ to

tam trinitatẽ fuiſſe oꝑatã ad xp̃i paſſi⸗

onẽ Beptimo nota plaliter ðꝛ.hec do
na hec munera ꝛc̃.cũ tñ ex hijs vnus ſo

lus xpᷣe ↄſecrat᷑.ad deſignandũ ꝙ pa⸗
nis ⁊ vinũ anteqᷓ; ↄſecrat᷑ diuerſe ſunt
ſpẽs ⁊ ſubſtatie.poſtq; vo celeſtis ↄſe⸗
cratio acceſſerit/ ſpẽs quidẽ remanẽt
ſed ſubſtantie ↄuertũtur.ita qꝙ diuerſa
erũt tunc ↄtinentia⁊ vnũ ↄtentũ:ã
idem xpᷣc ſub vtraq; ſpecie ↄtinet᷑·licʒ
non in idem vtraq; ſpẽs ↄuertat᷑ vt in
fra declarabit᷑ Octauo nota.illa ſacri

ſicia dicunt᷑ ſancta ⁊illibata. Gãcta di⸗

cunt᷑ qꝛ panis ⁊ vinũ ſignant ſacroſan
ctum coꝛpꝰ ⁊ ſanguinẽ ieſu xpᷣi/ratiõe
cuiꝰſancta dicunt᷑ Alibata vo dicunt
nõ ideo.qꝛ nondũ ſunt guſtata.ſed po

cius dicuntillibata. id eſtimmaculata
qꝛ ſine macula coꝛdis ⁊ coꝛꝑis offerri

debẽt.quat enꝰ coꝛ ab omni iniquitate
purget᷑ ⁊ coꝛpꝰab omni ĩmunditia mũ
det᷑. Quicũq; aũt ſecꝰ obtulerit.indi⸗
gue maãducat qui ergo indigne mãdues
cat reꝰ erit coꝛꝑis ⁊ ſanguinis dm Al
dicunt᷑ illibata.i.incoꝛrupta.non ideo

qꝛ ſubſtantia panis ⁊ vini poteſt coꝛrũ

pi.ſed quia coꝛpꝰ ⁊ ſanguis xpᷣi que ibi
ↄtinent᷑ coꝛrũpinõ poſſunt.iuxta illð
pſalmiſte Qõ dabis ſanctũ tuum vide
re coꝛruptionẽ. Nono nota ꝙ ad hec
verba tres cruces fiũt ſuꝑ panem ⁊ ſu
per vinũ.⁊ nõ ſolum adiſta verba/ſe
ad multa verba ifra ponenda.Et ↄſe
cratio et cetera fiunt ꝑ ſignum crucis

quia vt dictum eſt ĩ cꝛnone repñtatur
vnica paſſio. et rememoꝛat᷑ que in cru⸗
ce totaliter eſt ↄſumata.⁊ xpc fact/ eſt

obediens patri vſq; ad moꝛrẽ/ moꝛtẽ
autẽ crucis.qᷓ; ꝓfundum vero ſic cru⸗

cis miſterium et qᷓ; arduum ſacramẽtũ
patet ex multis figuris. Legit᷑ em̃ nu⸗

meruxxj. ꝙ moyſes ad mandatũ dni/

ſerpentem eneũ erexit ꝓſigno.ꝙ aſpi⸗
cientes hmõi ſerpentem /qui ꝑcuſſi fue
rant a ſerpentibꝰ curabant᷑ qð dñs ex

Ponens in euangelio dixit. Ricut moy
les exaltauit ſerpentem in deſerto.ita
exaltari opoꝛtʒ filiũ hominis. vt ommnis

qui credit in ipſum non ꝑeat.ſed habe⸗

ruſſia vexatione antiqui ſerpentis ſcʒ
pyaboli/tuitione ⁊ ꝓtectione crucis

muniũtur ⁊ ſaluant᷑ eo ꝙ canitur hoc

ↄtra ſignũ nullum ſtet ꝑiculum Eʒechi
el etiam audiuit dñm dicentẽ ad virũ
veſtitum lineis/et hñtem atramentoꝛi
um ſcriptoꝛis ad renes. Tranſi ꝑ me⸗
diũ ciuitatis.et ſigna thau in frontibꝰ
viroꝛũ dolentiũ et gementium. Poſt

hoc dixit ſex viris. Tranſite ꝑ mediã

ciuit atẽ. et ꝑcutite omnes ſuꝑ quos nõ
videtis thau.nemini ꝑcet oculꝰ veſter
eʒech/ix. Quod ſignu thau eſtſignum

crucis.Crux enim Fᷣm innocẽtium ſan⸗

ctitatem reſtituit. benedictionem im⸗

pẽdit. diſcernit a perſidis.liberat a pe-

riculis. hoſtes expellit.victoꝛes con⸗

ſtituit: Crux eſt miſterium fidei.firma⸗

mentum ſpei. clauis ſcientie.foꝛma in⸗
ſticie. magniſicentia regum. gloꝛia ſa⸗

cerdotum ſuſtentatio inopum.paupe⸗/

rum cõſolatio. cecoꝛum dux.claudoꝝ
baculus.ſpes deſolatoꝝ.reſurrectio
moꝛtuoꝛum: Eſt autem ſignum crucis
tribus digitis expᷣmendum. quoniam

ſub inuocatione trinitatis expꝛimitur

i⸗

Aiber

Fta ſuꝑioꝛi tranſit ad inferius: qꝛ xps

de celo tranſiuit ad terrã.⁊ ꝓdueitur a

ſiniſtra ad dexterã. qꝛ de mieria tranſi
re debemꝰad gloꝛiã. ſicut xpᷣe trãſiuit

de moꝛte ad vitam.de inferno ad ꝑadi

ſum Pecimo nota qad hec vᷣba.dona
munera.⁊ ſacrifitia.fiunt tres cruces
ad deſignandũ triplicẽ xpᷣi traditionẽ?
Traditus eſt em a tribꝰſeʒ a patre.a in
daa iudeis De pᷣma traditioe dic apo
ſtolꝰ Pꝛopᷣo filio ſuo nõ pepcit deus.ſ,-5
ꝓ nobis oibus tradidit illum De ſcda
de Mat. xx vj. Judas Sehe opoꝛtuni

tatem vt eũ traderet.

t alius euãgeli
ſta addit ſine turbis De tercia 8e Yo⸗ “
xx. Bens tua ⁊ pontifices tui tradide⸗
rũt te mihi. Adꝛima traditõ fuit ex gra

tia ⁊ caritate.qꝛ ſic dilexit deus mudũ

vt vnigenitũ ſuum daret Joh.iij. Be
ñ dixit

cunda fuit ex auaritia Vñ dixit Quid

vultis mihi dare ꝛc. et ↄſtituerũt eitri

ginta argenteos Math.xx vj. Tercio

ex inuidia Sciebat em pilatꝰ ꝙ ꝑ inui

diam tradidiſſent eũñ Parci. xv:Veꝰ

ergotradidit illũ ex dono:iudas ꝓ mu

nere.iudei ĩ ſacrificiũ illibatũ. q vtiq;

iudeiñ libabant ſed gẽtes. qm ablatũ ẽ=
eis regnũ.et datũ eſt genti facienti fru

ctum eius Eſt em̃ ſenſus. ſᷣm innocẽtiũ
illiꝰ or̃onis fferunꝰtibi clemẽtiſſime

pater hec dona ꝛc.q̃ſi ꝛmemoꝛãtes illã
traditõʒ. quã ðs fecit ex dono.iudas p

munere iudeꝰ ĩ ſacfitiũ illibatũ.ſinguli

tñ ad moꝛtẽ moꝛtẽ aũt crucis Mã licet
diuerſa fuerũt oꝑantia.vnũ tñ fuit op

atum Pec aũt trina traditio tũc ince⸗

pit.cum filiꝰex decreto dei pr̃is.ex cõ
ſilio ſpũſſancti necnõ ex ꝓpꝛio benepla

cito veniẽs hieroſolimã ieipᷣm ſponta⸗

nee obtulit paſſioni. Mui cum veniſſet

Expoſuit ad qͥdq venit dicẽs.niſi granũ
immnenti cadens in tenam ꝛc Et ego ſi

cxraltats fuero aterꝛa ? Et ſicille tres

cruces ſigniſicare pñt ꝙ xp̃ᷣi cruciſixio
Qtota trinitate fuerat oꝛdinata ꝓnr̃a

ſalute Pater em̃ dedit. filius obtulit-
ſpuũᷣſſanctus accepit. Dacter dedit per
guctoꝛitatẽ. filius obtulit ꝑ humanita⸗

temſpũſſanctꝰ accepit ꝑ benignitatem

vllij dicũt ꝙ ille tres cruces/ſignificãt
triplicẽ xp̃i paſſionem. IDꝛima fuit m

voluntate pſequentiũ Phx] Ko lege
ue

runt pontiſices ⁊ pharilei⁊c.lb illo er

o die cogitauerũt interfſicere eũ. Se⸗

cũda fuit in voce clamantiũ / cruciſige
truciſige eum Johᷣ xix.Tercia fuit inꝑ
foꝛatione manuũ et pedũ. Joh vbi ſu⸗
pꝛa.⁊ cruciſixerunt eũ.et cum eo alios
duos latrones Vel ꝓpter tria ſacriftia
deo in veteri teſtameto accepta. Abel
obtulit agnum Beñ.iiij. Melchiſedech

panẽ et vinum Geñ xiiij. bꝛaam filiũ

ſuum yſaac Geñ xxij: IMlij dicũt ꝙ fũt
tres cruces in honoꝛe ſancte trinitatis

cuiꝰ virtute ſit iſta ↄuerſio. Vel in ſig⸗

num triplicis vnionis in incarnatione

ſaluatoꝛis Fuit em̃ diuiuitas vnita aie

chꝛiſti. Item diuinitas fuit vnita cum

humanit ate Coen caro ⁊ aĩa fuer̃t

vnite inter ſe. Vndecimo nota.ꝙ ſa⸗
cerdos dicit illam oꝛationem coꝛam al
tari.⁊ deuote ſe inclinat.pꝛopter humi
litatem. quia vt dicit ?Imbꝛoſius ſuper
lucam Quiſquis cupit diuinitatis tene
re veſtigia/humilitatis yma ſectetur-
Item pꝛopter exauditionis impendi⸗
um Vnde pſalmiſta. Reſpexit in oꝛatio
nem humiliũ et ñſpꝛeuit pꝛecem eoꝛũ:
tẽ inclinatio ſacerdotis quando oꝛat

üllam oꝛationem / te igitur clementiſſi⸗
me pater ꝛc.· humilitatem chꝛiſti ſigni⸗
ficat.qua chꝛiſtus humiliando et exina

niendo ſeipſum / voluntarie et humi⸗

lſier ad Paciendum obtulit:

bi
7
.
er
i
en
ei
tm.
ge
er

h
tinp
hiin
los

he

ch
ci
giir

vone
agie
cum
J/
md
rbmi
i
ene
tur⸗
nvi⸗
ie

☛

Tractatus

Hoq; ſacerdos cum reuerentia ad mi
ſterium erucis accedit in hoc notatur.

ꝙ ſicut ſacerdos legalis ĩtrauit ſancta

ſanctoꝛũ cum ſanguine Bicanoſter ſa

cerdos cum ſanguine/ id ẽ cum memo
ria paſſionis chꝛiſti. in qua ſanguinem

effudit canonem ſubintrare debet. ſec
tur textus. e.

Mpꝛimis que tibi offerimus
ꝓ eccleſia tua ſancta catho⸗
lica quam pacificare cuſtodi

re. adunare ⁊ regere digneris toto oꝛ⸗

be terrarũ vna cum famulo tuo papa

nr̃o.M. et antiſtite noſtro. N.et rege
noſtro. M. et omibus oꝛthodoxis atq;
catholice et aplice fidei cultoꝛibꝰ ꝛc.

Ec eſt ſeda pars pᷣme partis
pꝛincipalis.in qua fiũt oꝛati
ones pꝛo hijs qui in dignita

te ↄſtituti ſunt.ſcʒ tam ꝓ gladio ſpnali/
qᷓ ſeculari et pꝛo tota eccleſia/que ab

eis gubernatur Et exponitur ſic In 5

mis id eſt pꝛĩcipaliter offerimus id eſit
ſacriſicamus tibi. ſupple deo patri que
ſupple dona. munera et ſacrifitia ꝓ tua
eceleſia/id eſt pꝛo ↄgregatione omniũ
tuoꝛũ fidelium / ſaucta id eſt ↄfirmata
Iſanctificata.quam ſupple eccleſiam di

gneris.i.vel paciſicare ſupple vt pacẽ

ab hereticiſaſciſmaticis hẽat cuſtodire

ſupple a vicijs ⁊ monijs.adunare.i.cõ

gregare. ſupple que diſperſaẽ inter ꝑſi

dos paganos. et regere ſupple ĩ pꝛo

ſperis ⁊ aduerſis toto oꝛbe terꝛaꝝ ſup

ple diffuſam. ⁊ fidei ſacramẽtis vnitã
ſupple ⁊ digneris hoc facere.vna id eſt
ꝑiter ſeu ſimul cum nr̃o papa.ip.famu

lo tuo ſupple exiſtenti. et antiſtite nr̃o
idẽ epiſcopo non romano ſed nr̃e dio
ceſisrege nr̃o ſupple romanoꝝ. vlł im/
atoꝛe.et idẽ etigm omibus oꝛthodox

Tercius

is id ẽ xpᷣianis.qui ſub vtraq; ptãte fi⸗
dem ppianam venerãtur atq; colunt
atq; pꝛo et omibus cultoꝛibꝰ io ẽ vene
ratoꝛibus.catholice fidei.io ẽ vniuer⸗

ſalis ⁊ apoſtolice ſioei/id ẽ per apłos
fundate per doctrinas eoꝝ. Mota pꝛi
mo ſacrifitium laudis ſiue altaris offer
tur ꝓ cunctis generaliter ⁊ ſpecialiter

ꝓ aliquibus.ſcʒ pꝛo pꝛelatis ⁊ ſubditia

pꝛo viris ⁊ mulieribꝰ.ꝓ ſacerdotibꝰ et
aſtantibus Pꝛo pꝛelatis ⁊ ſubditis ibi
vna cum famulo tuo papa nr̃o. ꝛo
viris ⁊ mlieribꝰibi. memẽto oñe Se⸗
ſacerdotibus ⁊ aſtantibꝰ.ibi et oĩm cir
cũſtantium.⁊ quitibi offerũt hoc ſacri⸗
fitium laudis pꝛoſe ꝛc̃. In iſta enim ꝑte
et ſequenti.pᷣmũ inueſtigandũ occur⸗

rit ſcom innocentiũ/ videlicet quibꝰet

pꝛo quibus.qualiter ⁊ quare.ſacrifitiũ

altaris debemus offerꝛ?.que quattuoꝛ
ex ipᷣo canone poſſumꝰ aduertere.qͥbꝰ
fſTLcilicet ſoli deo ⁊ indiuidue trinitati.p

quibꝰ.quia pꝛo eccleſia catholica ⁊ om
nibus oꝛthodoxis.qualiter ſcʒ ĩ vnita⸗
te fioei 2 vmunione ſanctoꝝ. quare ſeʒ
pꝛo benefitijs tempoꝛalibus/ſpiritua
libus et eternis.etiam pꝛo omibus pꝛo
pter Ceran ſweinnan notatur cum di⸗
citur.reddũt vota ſua eterno deo. Ge
cundum ibi.pꝛo eccleſia tua ſancta ca⸗
rn Tercium ibi. conmunicantes.
uartum ibi.pꝛo redemptioõe anima⸗
rum ſuarum. Cheennado nota:ꝙ ſacer⸗
dosgerit tipum perſone cõmunis re⸗
pꝛeſentans chriſtum: ⁊ergo pᷣmo oꝛat

pꝛo bono cõmuni vniuerſalis eccleſie.
quod pꝛeferendum eſt bono pꝛiuato.
t petit quattuoꝛ.ſcilicet tranquillita

te pacis cuſtodia ab aduerſarijs. adu⸗

nationem oĩm in five vna ad colendũ

vnũ deũ ·⁊ ad credendũ in ieſum xpᷣm

Liber .

cleſie gubernationem pꝛo ſalute oĩmſi
deliũ. Pꝛimũ ledieetgee De

cundum ibi cuſtodire Tercium ibi ad⸗
unare Auartum ibi regere Tercio no
ta ſacerdos dicit in pluraliofferimus.
ad denotãdum ꝙ ſacerdos nõ tantum
in ſua ſed tocius eccleſie ꝑſona ſacriſ⸗
cat.qua /ꝓpter in ſacramento coꝛpoꝛis
chꝛiſti nihil a bono magis nihil a malo
minꝰ ꝑficiti ſacerdote.quia nõ in me
rito ſacerdotis. ſed in verbo cõficitur

creatoꝛis Mõ eĩ ſacerdotis imiqtas effe

ctum impedit ſacramenti · ſicut nec in⸗

firmitas medici virtutẽ impedit medi
cina uis ergo opus oꝑantis quãdo
q; ſit immũdũ.tamẽ ſemꝑ opus oꝑatũ

eſt mundũ.⁊ ſicut omia mũda ſunt mũ
dis. ſic omnia ſunt immũda mmundis.
Malus ergo cum vitã aſſumit. moꝛtẽ
incur rit. ſic ecõtra bonus cum moꝛtem
ſuſtinet vit am adquirit. Dam qui man
Ducat indigne.iudicium ſibi mãducat
Muarto nota de hoc ꝙ dicit pꝛo eccĩa
tua ſancta.q̃ſi diceret.nõ intelligimus
de eccleſia. is eſt de ogartone mali
gnãtiũ. De q̃ ð ĩ ps Odiui eccĩaʒ ma
lignatiũ.Eccleſia em grece/ latine idẽ
eſt ꝙ ↄuocatio eo ꝙ omẽs ad ſe cõuo⸗
cat. hꝛiſti em fidelium populus eccle⸗
ſia dicitur. iupeoꝝ vero ſynagoga. q
interptatur ↄgregatio. Oongregatio
gutẽ pꝛopꝛie eſt pecoꝛũ vel irrationa⸗
Püiumn⸗ figreges pecoꝝ ꝓpꝛie dicũt
cõgregari.Cõuocatio vero eſt vtenci
um ratiõe.idcirco apoſtoli⁊ ſancti ec⸗
cleſiam nram nũqᷓ; ſynagogam. ſeð ſp
eccleſiam nücupauerũt. Cur autem ec
cleſia cum ſit vna.a iohane tamẽ ſeptẽ
eccleſie deſcribũtur/niſi vt vna catho
lica eccleſia ſeptifoꝛmi plena ſpiritu de
ſignetur.ſicut ⁊ de domo nouimꝰ ſalo⸗
monẽ dixiſſe. Rapientia edificauit ſibi

Pecundus

domum. et excidit columnas ſeptem

lee tamẽ ſeptem columne/ vna eccle

ſia eſſe nõ ambigũtur. dicẽte apoſtolo
Eccleſia dei viui/que eſt columna ⁊fir⸗
mamentũ veritatis. Inchoauit auteʒ
in eo loco vbi venit ſpirituſſanctus.⁊

impleuit in vno loco ſedentes ⁊ voca⸗
tur eccleſia ſyon.etiã quãdoq; hieruſa⸗

lem pꝛo ꝑegrinatiõe pꝛeſenti ſyon dici
tur.eo ꝙ ad huiꝰ.ꝑegrinationis longi
tudinem poſita/ꝓmiſſionẽ rerum cele
ſtium ſpeculetur.Et idcirco ſyon id eſt
ſpeculatio nomen accipit. ꝛo future
vero patrie pace hieruſalem vocatur.
Mieruſalem em̃ pacis viſio interpᷣtat

bi em abſoꝛpta om̃i aduer ſitate/pa⸗

cem io ẽ chꝛiſtuʒ pᷣſenti poſſidebit intu

itu. Quinto nota.eccleſia dicitur catho
lica io eſt vniuerſalis Non em̃ ſicut cöõo⸗
uenticula hereticoꝝ in aliquibꝰꝑtibus
coartatur. ſed ꝑtotum oꝛbeinterꝛarũ

dilatata diffunditur Quod etiam apo

ſtolus ad Mo. axꝓpꝛobat dicens. Gras

ago vñno deo meo.pꝛo omnibꝰ vobis

quia fides veſtra ãnunciatur in mũdo
vniuerſo Pinc ⁊ vniuerſitas a quodã
nomiata eſt. eo ꝙ in vnitatem colligit

AVngde dñs in euãgelio Qui non colli⸗

git mecum diſpergit. Mec yſido. viij⸗
ethi c.j. Gexto nota alexander de ha⸗

les dicit. DHigneris pacificare ꝑ carita

tem Vnde dñns in euãgelio inquit. In
mundo pᷣſuram habebitis. in me autẽ
acem Cuſtodire ne ꝑeat vel ſuccum⸗

bat in temptatiõibꝰ. Adunare ꝑ cõfoꝛ

mitatem. Regere ꝑ pꝛogreſſum virtu⸗

tum. Innocentiꝰvero exponit ſicut di
ctum eſt ſuꝑ lam Et ſubditur. Jdipᷣm
videt eſſe pacificare ⁊ adunaꝛe cuſtodi
re ⁊ regere.Lunc em̃ pacificat cũ men

tem ſioelium adunat.vt ꝑ ſpirituſſan⸗

cticaritatẽ diffuſam multitudinis cre⸗

ꝙq pater patrum.
ſcʒ vt eccleſie ꝛeſit ex caritate.⁊ ergo
dicit᷑noſtro. Maritatem em̃ ad noſtros
habemus Et ſubditur Antiſtite noſtro
Muecq;ʒ em̃ eccleſia ꝓ ſuo debet oꝛare

pentium ſit vnum coꝛ et vna anima⸗
Tunc cuſtodit. cũ inter ꝑicula mundi
regit. vt de ſancto mittens auxiliumn ʒ
ſvontuetur eã. Nicet em̃ in apocalipſi
ſeptem ſcribitur eccleſijs. vna tamẽ iã
ſupꝑius dicta quã pacificat. adunat.cu/
ſtodit regit. qui pꝛopter ipiꝰ munimẽ
⁊regimen vnum ꝓpoſuit vniuerſis.
quo ſtatim oꝛatur cũ dicit. vna cum fa

mulotuoꝛc̃.que addidit clemẽs ban
Vnde ↄſtat: q pelagius dixit Ab vni

uerſo oꝛbe ſeꝑatos eſſe.qui q̃tibʒ diſſen
ſiõe inter ſacra miſteria / apoſtolici põ

tiſicis memoꝛiã. ſcom ↄſuetudinem nõ

frequentat Hic tangunt quattuoꝛ vir
tutes que debent eſſe in papa. Mꝛimũ
eſt fioei vnanimitas. ergo dicitur vna.
Anð ſcom canones.ſipapa eſſet here
ticus poſſet deponi. Geðm eſt humili⸗
tas cũ dicit famulo Vnde ſcribit ſeſer
uum ſeruoꝝ. q; beatus gregoꝛiꝰ pᷣmo
inuenit . Zerciũ eſt pᷣncipalis auctoꝛi⸗

tas. ergo HH quod idemẽ
uartũ eſt caritas.

pontifice. quatenꝰ omes vnitatem ſpi

ritus in vinculo pacis obſeruẽt. Et de
bet referꝛi ao epᷣm/ĩ cuiꝰ dyoceſi quis
celebrat ⁊ nõ ad illuma quo eſt oꝛdina
tus. vel ex cup dioceſieſt oꝛmdus. ARn
tiſtes celebꝛans non debet dicere anti

ſtite noſtro Zimiliter ſiqͥs celebꝛat ro

me vel ĩ dioceſi romana / nõ debʒ dice

re ꝓ antiſtite nr̃o quia iſta dioceſis nõ
habet antiſtitem ſeo ſolum papam. Et
ſubiũgitur pꝛo rege nro. Oꝛanvũ eſſe

LTercius.

rũactiones. ꝓoĩbus hoĩbꝰ. regibus/
pncipibus. ⁊ ꝓ oĩbus qui in ſublimita⸗

te ſunt ↄſtituti· vt quietem ⁊tranquillã

vitã agamus in omni pietate⁊ caſtita

te. Sicut em oue ſunt vite. ſcʒ celeſtis
æterrena.vna qua ſpiritꝰ viuit ex deo

altera qua caro viuit ex ſi piritu. ̊ vtra

q; vita nutritur vt poſſit ſubſiſtere. ce
leſtis ſpũalibus. terrena carnalibus.

ita ſunt oue poteſtates. ſcʒ eccleſiaſtica
Imundana Una qua moderant ſpiri⸗

tualia. altera qua moderãtur carnalia
Iſta p clericos. alia ꝑ laycos.· Iſta va
cat ſpualibus q;tum ad aiam iſta terꝛe

nis qtñ ad coꝛpꝰ. Et ꝓ iſtis duab ptã

tibus hic oꝛat̃. Fecit em̃ deus duo lu⸗

minaria magna. vnũ vt peſſet dieiꝛc.

Geñ.j. Atruq; magnũ alterun tñũᷣma
ius. Igiturad firmamentũ celiidẽ ad
vniuerſitatem eccleſie. fecit duo lumni⸗

naria. id eſt inſtituit duas dignitates⸗

que ſunt põtifcalis anctoꝛitas ⁊ reg⸗
lis poteſtas. Duo quipp⸗ ſunt qͥbꝰ hic

mundus pꝛicipaliter regitur.videlicet

auctoꝛitas ſacra pontificalis.⁊ pote/
ſtas regalis diſ.vj.duo.Ccce inquit pe
trus.duo gladij hic: Et dixit ons ſaffi/

cit: Et ſicut aurum pꝛecioſius eſt plum
bo.ita pontificalis auct oꝛitas excellen

tioꝛ eſt regali dignit ate/ imꝑiali ma⸗
ieſtate. xxvj iſ. duo. Papa poteſtpe
nas tam coꝛꝑis qᷓ; anime efficere. Im⸗

peratoꝛ vero nõ niſi coꝛꝑis habet o⸗
oc

teſtatem. xxiiij qiij ſi hec. Nota p ho
ꝙ dicitur oꝛthodoxis ab effectu hui⸗
ſocramenti ipocrite ⁊ falſi chꝛiſtiani ex

cluduntur. Oꝛthodoxi em ſunt recte
gloꝛiantes. ab oꝛthos quod eſt rectum
7 doxa gloꝛia.quia ſic oꝛe ſidem ↄfiten
ꝓpncipibus aplus docet. j. ad Thi.i · tur /ꝙ eã oꝑe vemonſtrãt ⁊ tales ſunt
dicẽs: Obſecro pᷣmo oĩm fieri oblſecra
tiones. oꝛationes. poſtulationes. grati

—

veri chꝛiſtiani. Fpo em̃ xpiani ſunt
cognomiati:a iuda iudei. D? magiſtri

Liber.

quippe nomiĩe cognomen ſectatoꝛibus
datum eſt. xpᷣiani autẽ olima iudeis qi
obpꝛopꝛio naʒarei wvocabãtur. pꝛo co
doñs noſter atq; ſaluatoꝛ/a vico qus
dai galileo naʒareus ſit axppellatꝰ. .2.5
gutẽ gloꝛificet ſe xpᷣianus qui nomẽ ha
bet. facta qautẽ non habet. Ubi autem
nomen ſecutum fuerit opꝰ/ certiſſime
ille eſt xpᷣianus. quia ſe factus oſtendit .
xXpᷣiamnn: ambulans ſicut ⁊ ipſe ambu

tauit/ a quo nomentraxit Oꝛthodox⸗

us eſt recte credens. ⁊ vt eredit recte
Viuens.·hic eſtvir recte gloꝛie quo noĩe
nõ poteſt vocari. qui aliter viuit qᷓ; cre
dit Hec yſido.Et nota q; neceſſarium
eſt oꝛare pꝛo pacificatione eccleſie. qa
ſiqes multas impugnatioes paſſa ẽ.ab

aquerſarijs multis. ⁊ turbatibus eam
ſcom eius ſeptem ſtatus. pꝛout in ꝗpoẽ

reuelatum eſt In ſtatu apoſtoloꝝ ſeu in

pmit iua eccleſia.iudei fidem impugna⸗
bant. In ſtatu martirũ tiranni. In ſta
tu doctoꝛum heretici. In quarto ſta⸗
tu ipocrite. In quinto ſtatu pꝛaui reli
gioſi In ſexto ſatellites atixpi In ſep⸗
timo antixpᷣc met. Contra que oia pe⸗

tit eccleſia muniri.paciſicaricuſtodiri.

Et ꝙ oꝛandum eſſe dicit pꝛo rege/ hec
noua eſt traditio Et ĩtelligitur ð rege
romano.quia papa⁊ rex romanoꝝ te/
nent apices gubernatiois eccleſie ſ⸗
vtraq; poteſtatem/oꝛandũ eſt ꝓ omĩ⸗
bus oꝛthodoxis. qui ſub vtraq; ptãte
fidem cat holicam apoſtolicam vene⸗
rantur ⁊ colunt. Oꝛthodoxi dicuntur
quaſi recte gloꝛioſi. ⁊ ſunt hij qui deũ
fioei cõfeſſione gloꝛiſicant Aln dicunt
debet referri ad regem/in cuius re⸗
gno ſacerdos celebꝛat. et non ad regẽ
omanoꝛum.ſicut illuo de antiſtite/re
ferri debet ad ipſum epiſcopũ in cuius
Doceſicclebrataun.

Secundus.

SEnmento domie famuloꝛum
m tfamularumq; tuaꝛum. N. Et

dOomnmuü circumſtantiũ. quoꝛũ
tibi fides cognita eſt. ⁊ nota deuotio p
quibus tibi offerimus. vel qui tibi offe
runt hoc ſacrifñtium laudis ꝓſe ſuiſe 3

omnibus pꝛo redemptione animan ſu⸗
arum pꝛo ſpe ſalutis et in colamitatis
ſue tibiq; reddunt vota ſua eterno do
vino et veor. —

Etc litera expoĩtur ſic: O do
h mine memẽto / id eſt recoꝛda
reꝑ viſitationem gratie. fa⸗

muloꝛũ famulaꝝq; tuaꝝ. id eſt colentiũ
te per fidem catholicam ⁊ oim id eſt ſin
guloꝛum circũſtantiũ id eſt miſſam au⸗
dientium:quoꝛum fides tibiẽ cognita.

ſcilicet illoꝛum qui recte credunt ⁊ de
uote. tibi eſt cognita/ id eſt manifeſta.

ſupple eo ꝙ nihil te latet 2 deuotio ſi

pie eoꝛũ eſt tibi nota.qui offerunt tibi

ſupple ꝑ ꝑſonaã ſacerdotis hoc ſacrifiti
um. id eſt hanc oblationẽ laudis/id eſt

in qua ſpecialiter laudaris ꝓ ſe ſuxple
ipſis. q pꝛo et ſuis/ ſupple amicis: ⁊ om
mibus familiaribꝰ ſen cognatis ⁊ cõſan
guineis. pꝛo remiſſione aiarum ſuarũ
id eſt ꝓpter remiſſionẽ ſuoꝝ peccatoꝛũ.
quibus omia remittũtur. pꝛo ſpe ſalu⸗
tis / io eſt ꝓ ſalute eterno.ſperata⁊ op⸗
Mta. ⁊ incolomitatis ſue/ id eſt ſanita⸗
tis coꝛꝑis/ſuxple ↄſeruande ⁊adquirẽ
de.tibiq; reddunt/idq eſt ꝑſoluũt. vota
ſua id eſt affectus. vel deſideria. vel ꝓ⸗
miſſa bona. eterno deo/⸗ ſuxple quo ad
patrem ſcom eſſentiam. viuo quo ad ſ
lium. ⁊ vero quo ad ſpiritumſanetum⸗
Notandum ꝙ; pꝛius petitũ eſt pꝛo om
mbus ſidelib in generali. hic iam oꝛan
tur pꝛo ſidelibus in ſpeciali Et pᷣmo fit
mentio quoꝛundam explicite ſeeundo

———,-————

‚R—— — — — ———N—WW W☛£

—— — —

— — —

☛ S. a

n

do

Nd.

R.
oſ
r
iti
eſt

om
N
ſuri
tori⸗
ſol
,
e
ir
t4
500
aaf

Tractatus

circumſtantium implicite ibi.et omniin
circumſtantium Et habetur hic memo
ria viuoꝛum Abi ſpecialiter ſacerdos
viuos quos voluerit debet nominare
Et tantũ viuos.quia in ſequentibꝰ ſpe
cialiter habetur locus in quo fit mẽtio
defunctoꝝ Innocẽtiꝰ mouet hic du⸗
bium. cũ deus nihil ignoꝛat.nec alicuꝰ
vale at obliuiſci · quid eſt quod petimꝰ
memẽto dñe.Reſpõdetur.ꝙ ſacerdos
deum petit / dicens memento dñe. non
wobliuio cadat in deum. ſed ſicut obli⸗
uiſci illoꝝ dicitur quos ſua gratia non
viſit at. ſic et deus dici᷑ hos et noſcere
quos viſitat ſua gratia et quos aꝓpꝛo
bat. Vnde. ij. as Dimo.ij. Qognouit

deus qui ſunt eius Et iohis.ix.dicitur.

IAgnoſco oues meas Et dicitur neſcine
eos quos repꝛobat. vñ .ach. vij: ¶õ

noui vos. Rurſus ſimiliter dꝛ obliuiſci

maloꝛũ.cum malus ado bonum ↄuertit
Vnñ dominus inquit ꝓphet am GBech
ielis. x viij. BGi impiꝰegerit penitẽtiam

ab omibus peccatis ſuis.que oꝑatus ẽ
et cuſtodierit om̃ia pꝛeceptamea. et fe

cerit iudicium iuſticiã vita viuet vnõ5
moꝛietur. ommũ iniquitatũ eius quas
opꝑatus eſt non recoꝛdaboꝛ. Et deus ðᷣr

obliuiſci bonoꝝ. cum bonus ad malũ cõ
uertitur. Vñ in loco vbiſupꝛa.Si aũt

gauerterit ſe iuſtus a iuſticia ſua et fece⸗

rit iniquitatem. ſecundũ om̃es abhomi

natiões ſuas quas operariſe olet impiꝰ
nũquit viuet. Omnes iuſticie e ques
operatur nõ recoꝛdabũtur. Añ Job.

emento mei domine.quia vent

vita mea Quãdoq; recoꝛdatur ad pu⸗
niendum Añ pſalmiſta. Memento do

mine filioꝛimn edom in die hieruſalem.

id eſt ĩ die vindicte. quãdo erit tempꝰ
punitionis In pᷣſenti tamen petimus.
memento domine ꝛc¶ Hoc petimus.

Tercius

nos ſua gratia viſitet. et noſtri miſerẽa

tur. iuxta illud ps. ſteminiſcere miſera

tionum tuarũ domine. Beo dubium
eſt.quare nõ dicit ſeruoꝝ⁊ ancillarum-
ſed dicit famulon ⁊ famularum Keſpõ
detur.ꝙ notanter dicit famuloꝝ.quia

famulus ðꝛ a fauoꝛe.ſeruus aut a ſerui

tute Vnde dicit auguſtinꝰ.ꝙ quouſq;
filij noe nõ peccauerunt.nõ fuit ſeruit
m eis. ſed bene reuerentia deo debita-⸗
pentibus ⁊ alijs.ſed ꝓpter peccatũ ſer⸗

uitus eſt introducta. Mo oſtẽdendum
ergo.qꝙ illud ſacriſitium debet eſſe ex

vera dilectione ⁊ nõ ex ſeruitute.ideo

dicit᷑ famuloꝝ. Moſt hoc ſtat rubꝛica⸗

Reic nomiĩentur noĩa viuoꝛũ vl hic fit

memoꝛia viuoꝛũ. Abi ponderandum⸗

ꝙ memoꝛia pᷣus debet fieri pꝛo viuis
; pꝛo moꝛtuis.cuiꝰratio eſt. qꝛ vbieſt
maius piculum.ibi eſt citius ſubuenien

dum. ſed certum eſt ꝙ viui ſunt in ma⸗
ioꝛi ꝑiculo quia poſſunt damnari.moꝛ⸗

tui aũt qui ſunt in purgatoꝛio ꝓ quibꝰ
ſolum eſt oꝛandum certiiam ſunt de ſa⸗

lute ſua.licet eam nõdum ↄſequentur.

donec omnia crimina purgent Bed
dubitatur circa hoc. an ſacerdos tene
gtur nomina illoꝝ ꝓ quibꝰ vult oꝛare
vocaliter ꝓnunciare.⁊ fiſic.in quo ca
uiul et ſecundum quem oꝛdinem vᷣd hoc
poteſt dici· Cum dominꝰ exauditoꝛ ſit
coꝛdis et non vocis. ꝙ nõ ſit neceſſe ꝙ
ammoneatur clamoꝛibꝰ.qui ſcrutatoꝛ
eſt coꝛdium renum Vñ et dominꝰ in⸗
quit moyſi· Quio clamas ad me. cũ tñ
ipſe taceret t pꝛopheta dicit. Dicite
in coꝛdibus veſtris ꝛc. Gufficit ergo. ſi
ſacervos ſigillatim ⁊ diuiſim oĩm eoꝝ
pꝛo quibus vult oꝛare habeat memoꝛi⸗
am. poſito etiam q; nomina eoꝛũ vocꝗ
liter nõ expᷣmat. Et ex hoꝛum verboꝛñ

iunctura / manifeſte conuincitur. illg

AZiber

nomina in genitiuo debent poni e
pᷣcedentia et ſequẽtia in ſunui caſu po

nuntur. et maioꝛ erit contoꝛmitas cõ⸗
memoꝛationis ⁊ oꝛationis Tercio

nota ꝙ dubium eſt quo oꝛdine debeat

fieri ↄmemoꝛatio. Vnde ſciendum. qꝙ;
gliquibus clericis talis oꝛdo ſeruatur.

qualis oꝛdo ſeruatur in declinatiõe no

minis ſcom gramaticos.ſcʒ ſecundum
oꝛdinem ſex caſuum:ita ꝙ ſacerdos ſe

ctando rectam caritatẽ.pᷣmo pꝛo ſeiſßo
tanq; pꝛo recto vel noĩatiuo oꝛat.ſecũ

do ꝓ genitiuo id eſt pro genitoꝛibus ⁊

parentibꝰ tam carnalibꝰ qᷓ; ſpũalibus

ſcilicet fratribꝰpatrinis ⁊ceteris. Ter
cio ꝓ datiuo / id eſt ꝓbenefactoꝛibus
elemoſinã ſibi poꝛigetibus Quarto ꝓ

accuſatiuis qui eſt ꝓpe caſus inimicoꝛu

vt dicit Pꝛiſtianꝰ.idcirco ꝓ inimicis

ꝓꝑſecutoꝛibus ſuis iuxta toꝛmam vi

—

v. Diligite inimicos veſtros oꝛate ꝓ

ſequentibus vos. Inimici em̃ q;dtum
ad ea que habent a deo.ſcʒ naturam ⁊
grat iã ſunt diligendi. licet non q;=tum
ad culpam defectum.quia hoc hñt a
ſeipſis Quinto pꝛo vocatiuo / id eſt ꝓ
inſidelibus vocandis ad fidem. vt dès
infideles ab erꝛoꝛe reuocet ad ſui culttũ
⁊ad cognitionẽ ieſu xpᷣi. Vel ꝓ voca⸗
tiuis / id eſt ꝓ his pꝛo quibus aduoca⸗
re vel reſpondere tenemur vt ſiſacer /
dos ſit pꝛelatus Sexto ꝓ ablatiuo. id
eſt ꝓ moꝛtuis ablatis de hac vita ⁊ de
hac luce.⁊ hoc nõ debet fieri in illa co,⸗
memoꝛatione / ſed ĩ ſequẽti. ſcilicʒ poſt
coꝛpoꝛis xpᷣi eleuationẽ Et laudabile æ
multum decens eſt. ꝙ ſacerdos ſeruet
oꝛdinem ſcom merita perſonarum x

—

dignitates po

qᷓ; ꝓ accuſatiuo oꝛet iuxta illud Math

ſtqᷓ; ſuiipᷣiꝰ ⁊ ſuoꝛũ parẽ

tum memoꝛiam habuerit . Et noõ eſt · Mule ſunt pꝛiuapi ↄmumione. ergo gra

Secundus

ceſſe vt oĩm nomina ꝓpꝛia ponat/eo q;
deum nihil latent ſed ſolum intentionẽ

æ affectum ad has perſonas ꝓ quibus

oꝛare vult gerat Et ſubiũgicur Et oim
circumſtantium Abiſciendũ. ꝙ anq;
hoc dicetur. debʒ ſieri memoꝛia viuo⸗

rum. ſed nõ debet fieri memoꝛia nimis
magna. ⁊ hoc ꝓpter coꝛdis diſtractioʒ

a mentis euagationem.ſed bꝛeuiter de

bet ſe ſacerdos expedire In cuiꝰ figu

ram pꝛeceptum fuit in lege. ꝙ agnus

pPaſchalis qui figurabat xpᷣm/comede
retur feſtinanter ne ſcʒ cogitationes ꝑ
Dant deuotionẽ. Quarto nota.ꝙ in il
lo dicto Et omniũ circumſtantin apa

ret qᷓ; ſalubꝛe ⁊ ſanctũ eſt intereſſe mii
ſarum ſolennijs. eo ꝙ ſacrifitium euca

riſtie ꝓcircũſtãtibus ſpecialiter offert
quiſi unt diſpoſiti aliquos effectus ſa⸗
cramenti ↄſequuntur.ſicut dicitur in
vmo libꝛo de vtilit atibꝰ audiendi mil⸗
iam. Et hoc verum ſi vſq; ad finem ꝑ⸗
ſeuerauerint. VUnde ſtatutum eſt in ca⸗
none. ꝙ omnes ſideles in ſolẽnitatibꝰ
ad eccieſiã ↄueniant:et ſeripturas apo
ſtoloꝛum⁊ euangelium audiant: NMui
vero nõ ꝑſeuerauerint in oꝛatõe vſq;

dum milla ꝑagitur.velut ĩ quieti diesz
eccleſie ↄmouentes/conuenit huiꝰmo⸗
di gratia puari Et ex hoc incidit du⸗
bium. vtrum liceat recedere amiſſa an
faciem Reſpõdetur.iſte qui omittit au
Ddire totam miſſam.aut omittit ex mala
conſuetudine. vel ex tepiditate.ſeu ex

toꝛpone · velex neceſſitate. Sipꝛunũ

tum debet a ↄmunione ſuſpendi. maxi
me temꝑe ſtatuto.Et ex hoc foꝛmatur
ratio talis Nullus debet cõmunione
puari niſi ꝓpter grauem culpam. ſz iſti
qui ex mala ↄſuetudine nõ ſtat ad fin

—

— — — 2—

— ——— ——

—— — — m.

Ne
n
Puni
i
c
ſ
l
Nrn
0 n⸗
Me
tip⸗
po
Cui
u des
o⸗
d
iſoa
1
maa
ner

Tractatus

niter moꝛtalłi peccãt Si ex tepiditate
vel ex toꝛpoꝛe vel ex accid a receoũt:
peccant ad minus venialiter. Et ſcom
ꝙtoꝛpoꝛ vel accidia vel tepiditas ex
varijs cauſis introducitur.ex hoc ma⸗
ius ve minus peccatum perpetratur
Siquis em iſtum toꝛpoꝛẽ ad quiuiſſet
ex nimia repletione/maius eſſet pct m̃
qᷓ; ſi ex laboꝛe vel ex occupatiõe hone
ſta. Si vero recedit ex neceſſitate.tũc
nõ peccat. quia neceſſitas nõ habet le
gem. maxime ſi eſt ronabilis. glias Pe
nõ eſſet neceſſitas Et ſic a miſſa ante fi⸗
nem poteſt recedere.vt ſi habet expe⸗
dire negotia ardua ⁊ legitima. ꝗ alias
ↄuenienter exequi nõ poſſet. Itẽ omit
teꝛe miſſam vno temꝑe peccatũ eſt cer
te perſone. et alio temꝑe ſine peccato
eſſbr. A ſi quis paꝛrochianꝰ die domi
nico vel ſolẽni nõ audiret miſſam ĩſua
paꝛrochia cum tamẽ poſſet hoc facere

peccaret moꝛtaliter. ꝙ ſi eſſet dies feri

ata in qua neceſſe eſſet vt lab oꝛaret/ñ
peccaret ſimiſſam non audiret: velſi
vſq; infinem nõ aſtaret. vñ dicit decre

tum Miſſas die dominico ab omiĩbus
ſecularibus audiri ſpecialiter pꝛecipi⸗

mus.et quicunq; ſecus fecerint.ab epo
ↄfundantur.gloſa id eſtexcõmunicẽt.

ſeruato tamen oꝛdine iuris: Et ſtatutũ
eſt in aurelionenſi concilio. vt cumad

celebꝛandas miſſas cõueniret in deino

mine popułꝰ. nõ ante diſcedat miſſe

ſolẽnitas ↄpleatur. Quinto nota.ꝙ ĩ

litera dicitur. quoꝝ tibi fives cognitz

eſt. quaſi diceret. tu es qui ꝓpiciaris fis
libus et deuotis. qui ſolus vides in cõ
ſcientijs eos qui recte credũt. et deuo
te te diligunt vtputa renum ſcrutatoꝛ
et coꝛdium deus ſcientiaꝝ.et dominus

occultus occultorum oĩm ꝑſcrutatoꝛ

In cuiꝰ aſpectu nulla eſt cregtura inui

Tercius

ſibilis. Tu es ille cui omne coꝛ patẽt.⁊
om̃is voluntas loquitur. ⁊ quem nullũ

latet ſecretumquoniam omia nudaet
aperta ſunt oculis tuis. IFld hebꝛe. iiij⸗

Et hic tangũtur duo que debẽt eſſe in
circumſtãtibus et miſſam audiẽtibus.
Pnꝛmo debet eſſe in audiente miſſam
nides.io eſt fiveliter debet credere ꝙ
poſt ↄſecrationem in ara. ſub ſpeciebꝰ
panis ⁊ vini verum coꝛpus et ſanguis
ppᷣi ↄtinetur. quia iſta que ibifiunt mi/
rabiliter tranſcendunt naturam et hu
manam rationẽ Et cũ nibil experimen

ti ſenſibꝰ ingerũt.ergo neceſſario opoꝛ

tet vt fides pꝛebeat ſupplementũ ſenſu
um defectui. Secũdo debet eſſe in au
diente miſſam deuotio.quia hominez
deuote aſtantes ſphᷣaliter ↄmunicant⸗

Hec duo ſcʒ ſides et deuotio.ſi audis

miſſam in ſe habuerit fructum buiꝰ ſa⸗
cramentipercipit. ⁊ ſepius pꝛop:er ex
cellentiam deuotionis. fructũ dinine
gratie habundãtius ꝑcipit.audiens qᷓ;
ↄficiens Si ergo deuotio debet eſſe in

gaudiente. quanto plus in conficiente.

Sexto nota.vlterius dicit quitibi of⸗
ferunt Et aliqui textus habent. ꝓ qui⸗
bus tibi offerimus vel qui tibi offerũt
ꝛc quaſi diceret.memẽto domine nõ ſo⸗
lum eoꝛum ꝓ quibꝰ tibi offerimus ſed
etiam eoꝝ ſacerdotum quitibi offerũt

Lum eñ ſacerdos offert ꝓ populo.ni⸗
hilominꝰ etiam offert pꝛo ſe. Et dicit in
plur ali pꝛo quibus tibi offerimus. ad
denotandum qꝙ ſacerdos loquitur ibi
in pſona fidelium vel eccleſie.ſeu ꝙ re⸗

pᷣſentat cõmunem ꝑſonam xpit ĩ hoc
qp dicitur quitibi offerunt. deſignatur
nõ ſolum ſacerdotes. ſeð etiam vni
uerſi fideles circũſtantes vna cum ſa⸗
cerdote offerunt hoc ſacrifitimn deo.

vñ Innocẽtiꝰ vccit. Nam qð ſpẽaliter

adimpletur miniſterio ſacerdotũ.hoc
vniuerſaliter agitur voto ſideliũ. Bi
cut em in veterilege.populꝰp ſacerdo
tes offerebat hoſtias multifarias/ ao
placandum deũ ſuper peccatis 1, p di
Uer ſis beneſitijs impetrandis. ita pns
ſocrifitiũ/ cuius hoſtie legales vmbꝛe
fuerunt. excellens in infinitũ omnia ſa
crifitia legis.tam in collatione gratie⸗
qᷓ; in dignitatis magnitudine.offertur
populo voto⁊ deuotione ꝑ miſteriũ
ſacerdotis Beptimo nota.ꝙ vlterius
Dicit ur. Gacrifitiũ laudis.quia in hoc
ſacrifitio magnitudinẽ. potentie. cle/
mentie. ⁊ milericoꝛdie dei recognoſci⸗
mus. et ad memoꝛia reuocamus.qðeſt
laudare Uel ſcom Innocẽtiũ vr ſacri
fit ium laudis.quia ſᷣm dictum apoſto
liqdquid facere debetis omia in laude
dei agite. vt deus laudetur in vobis
AVel dicitur ſacrifitium laudis. qͥa cũ
deo quidquꝗ offerimus.ſua ſibi reddi⸗
mus.nõ noſtra largimur Vnge ipᷣe di
cit in ps. Bi eſuriero nõ dicã tibi.meꝰ
eſt enim oꝛbis terꝛe.et plenitudo eius.
Hunquidq manoucabo carnes thauro
rum Et ſubdit. YInmola deo ſacrititiũ
laudis Nui em alteru laudat non ſua
ſibi offert ſed ea que in illo ſunt extol⸗
lit Clel dicitur ſacrifitium laudis. quia
dominus hoc ſacramentũ qð deſigna
tur ꝑ illuo ſacrifitiũ gratias agens et
laudas inſtituit Vel iõ ꝗqꝛ ꝓpt erhoc de
unm moxime laudare debemus.quia nõ
ſolum dedit ſe nobis in pcium. ſed etiã
incibim. vt p pꝛecium reoimeret nos
9 moꝛte ꝑ cibum autẽ deducet nos ad
vVitam Unde dicit Qui manducat me
ipᷣe vinet ꝓpter me. Bequit ꝓſe ſuiſq;.
Vvidelicet ꝓ ſuis ↄſanginneis.affinibꝰ
famliaribus amncis Buper quo ver

bo dicit Ynnoceti Niczem teneamur

Becundus

diligerẽ inimicos · ſcom ills ſaluat oꝛis
iligite inmmicos veſtros.benefacite
his qui oderũt vos.ſeruare tamen de⸗
bemus oꝛoinem caritatis.iuxca illuo
Lan. ij. Introduxit me rex in celiam
vinariam.oꝛd inauit in me caricatem.
Et apoſtolꝰ ao galla. vj. vicit Dũ tem
pus habemus oꝑemur bonũ ad omnes
maxime autẽ ad domeſticos fidei Hic
ergo pꝛo ſe . quia ꝓ ſeipo homo debet

oꝛare.eo ꝙ oꝛdinata caritas a ſeipa in

cipit. Suiſq; omibus hoc ꝑtinet adil⸗
los ꝓ quibꝰ tenemur oꝛare. Gequitur

ANbꝛo redemptiõe animaꝝ ſuaum. hic

tangitur pncipatis ? pima cauſa ꝓprer

quam hoc ſacramentu offerimꝰ.icilicʒ

Pꝓ remiſſione peccatoꝝ.quibꝰ remiſſis
anima eſt redepta. Mat. xx vj. Hic ca

lix noui teſtamenti.qui ꝓ multis effun
detur in remiſſionẽ peccatoꝝ Et ſubiũ
Guũtur alie cauſe pꝛopter quas etiã of⸗

rertur.ſcʒ pꝛo ſpe ſalutis. id eſt pꝛo ſalu

te ſperata. Bpe nanq; ſalui facti ſumꝰ

Fm aplin. Offertur etiã pꝛo ſalute mẽ⸗
tis ⁊ incolomitate coꝛpoꝛis Qam vtra

ꝙß ſanitas eſt deo. qui dicit. Galus po
puli ego ſum. Verũetiam vtraq; ſani⸗

tas ꝓuenit ex redemptione anime. io
eſt ex remiſſione peccati. Gic etiã ecõ

inſirmitas. ſcom ſententiam veritatis:

Ecce inquit dominus Ganus factꝰ es

iam noli peccare.ne deterius tibi aliqͥd
Ptingat. Johis. v. Bed oꝛitur hic du
bitatio.quare hic oꝛatur pꝛo ſalute.io

eſt ꝓ ſanitate coꝛpoꝛis. cum tamẽ apo
ſtol/ dicit Virtus ĩ infirmitate pficit᷑.

Erianm um infirmoꝛ.tunc foꝛcioꝛ

lſunet potens. Reſpondetur. q ipᷣe lo⸗
quitur ibi tanqᷓ; ꝓfectus. nos autẽ no⸗
ſtram fragilitatem recognoſcẽtes. oꝛa

mus pꝛo ſanitate coꝛpoꝛis.vt deꝰ nr̃e

vis

te

de⸗

en.
tan
es
e
r
n
nbe
Per
nihs
Nec
schn
nſhä
wan
üm
eme⸗
Vra
so
cſari⸗
nmne. id
tiͤech
vniſ
*
es
iglĩ
hicdu
ite. id
eao
fiet,
ſoꝛcio⸗
e o⸗
es,03

infirmitati condeſcendens / a nobis 00
caſionem impaciẽtie pᷣcludat. Vel ſᷣm
innocentiũ

ue infima.media et ſupᷣma.ꝓ quibus di

cit ſe offerre ſacerdos Aſdꝛo coꝛpoꝛali⸗
bus ibi.ꝓ incolomitate coꝛpoꝛis. Mo
ſpũalibus ibi.p redemptione animarũ
ſuarum Adꝛo eternis ibi. ꝓ ſpe ſalutis.

Nam ⁊ dñs docet ꝓ his tribus oꝛare⸗/

in ſecũda tercia et quarta petitiõe oꝛa

tionis dominice Offerimus ergoſacri
fitium laudis pꝛo eternis.vt dẽtur no
bis in pᷣmium ꝓ coꝛpoꝛalibꝰ.vt dẽtur
nobis in ãminiculum ꝓ ſpiritualibꝰ.xvt
dentur nobis in meritum. vt per hec⁊
iſta ꝑueniamꝰ ad illa ſcʒ eterna Geqt.
Reddunt tibi vota ſua Dicit glo. Vo⸗
ta ſunt que voluntarie ꝓmittimus.qͥa

libentur volenter/deo vouere red/

dere votum debemꝰ Ael alia gloſa Ti

bi redqunt vota ſua nõ vt debent.ſe d
vt poſſunt ¶ Pic eſt dubium qꝛ vide
tur eſſe ↄtradictio in verbis.cum dicit

tibi reddũt vota ſua quia noſtra damꝰ

et aliena reddimus. Si ergo vota ſunt

ſua.ſcʒ populi.tunc nõ reddunt ſed po⸗

tius vonant.et econtra ſi reddunt tüc
nonſunt ſua vota ſed aliena. Goluit in
nocentius Votum inquit bonũ homis
eſt et dei.Eſt dei ꝓpter auctoꝛitatẽ gra
tie. quia nullꝰ fouet aliquod bonũ ſine
adiutoꝛio gratie dei Eſt hominis ꝓpter
libertatem arbitrij. In quantum igi
vota ſunt homis / rationabiliter ſunt
ſua. In quãtum dei.rationabiliter reo
duntur: quia omne bonum deſurſumnẽ
deſcendẽs Jacobi.j. Propter hoc dis
eit apoſtolus. nõ autem ego / ſed gratig

ꝛamus pꝛo ſanitate coꝛ-
poꝛis vt ſanitate ↄſeruata vel reodita
referamus in eccleſia gratianactiones
Et nota ꝙ triplicia ſunt bona homĩs.
ſcʒ coꝛpoꝛalia ſpiritualia.et eterna.ſi⸗

deimecum Etiterſ· Koadiutoꝛes bei
et vero Abiſcienoum homines di
cũtur dij. imagines ⁊ demones Homi

nes quidem adoptiue dij dicũtur. vnõ
ps. Ego dixidij eſtis a filij excelſi om/
nes Demones vſurpatiue. vñ pſalmi
ſta Omnes dij gentium demonia. qui
vſurpant ſibi honoꝛem dei.et nomen
deitatis vt gentiles deciperent. Ima⸗
gines vero dicuntur dij nuncupatiue⸗
Vnde ſapientie.xiij. Infelices ſunt. in

ter moꝛtuos ſpes illoꝛum eſt quia appel

lauerũt deos opera manuũ ſuan. Dꝛi
mi ſcilicet homĩes ſunt viui et veri: nõ
tamen eterni. Secundo tamen ſcilicet
demões.ſunt viui.ſʒ nec veri nec eter
ni eternitate gloꝛie vel nature. q;uis
voluntate dei . Ged tercij. ſcilicet ima
gines nõ ſunt viui nec veri nec eterni
et ergo nulli eoꝛum hoc ſacrifitium lau
dis offert. ſʒ illi ſoli:ſcʒ indiuidue trini
tati.que eſt deꝰ ſolus ꝑ eſſentiam. ꝓut

de ſe teſtat dominꝰ. Ego ſum deꝰ:et nõ

alius deus pꝛeter me. DPuiꝰ eſtergo a,⸗
doꝛatio que pꝛincipaliter exhibetur in
ſacriſitio Quia ergo tres diuine ꝑſone

operantur in hoc ſacrifitio.igitur rati⸗
one patris cui attribuitur eternitas/

dicitur. eterno deo: Ratione ſpũſſan⸗
cti cui attribuitur viuificatio. diẽ viuo
Vñ in ioh ðꝛ. Opus eſt qui viuiſicat.

Geod ratione filij cui attribuitur veri⸗
tas dicitur vero. .—

Ommunicantes et memoꝛi⸗

( eAam yvenerantes in mis glo
rioſe ſemꝑq; virginis marie
genitricis dei ⁊ domini noſtri ieſu xpi
ſed et beatoꝛũ apoſtoloꝛum ac martiꝰ
tuoꝝ petri pauli andꝛeeiohannis. tho
me iacobi philippibartholomeimathi

Liber

ſamonis.et taddeilini. cleti. clemẽtis

ſixti coꝛnelij.cripꝛiani.laurentij.criſo
goni.iohanis et pauli.coſine et damia⸗
ni. et omniũ ſanctoꝛum tuoꝝ/quoꝛum
meritis pᷣcibuſq; concedas vt in oĩibus

ꝓtectõis tue muniamur auxilio ꝑ eun

dem xpᷣm dñm noſtrum Nmen.

Muülla porte imploꝛatur. ſuffragiũ ſan

ctoꝛum Et exponitur ſic Dos comuni
cantes id eſt ꝑticipantes.ſupple offeri
mus in fide.vſu ⁊ oblatione huiꝰſacriſi

tij et ſumus venerantes.id eſt recolen

tes memoꝛiam ſanctoꝝ.qui mediante
Hhoc ſacrifitio ſalutem cõſecuti ſunt.in
pmis.ſupple memoꝛiã gloꝛioſe.ſemꝑq;
id eſt ꝑpetue vᷣginis marie genitricis
id ẽ matris dei⁊ domini noſtri ieſu xpᷣi
Et ſupple venerantes memoꝛiã beato
rum apoſtoloꝝ ac martirũ tuoꝛum.ſcʒ
petri pauli ꝛc. ⁊ oim ſanctoꝝ tuoꝝ.quo
rum meritis et pᷣcibus.id eſt interceſſi
onibus ↄcedas.vt in oĩbus:ſuxple oꝛa
cionibꝰ actõibus ⁊ operibꝰnoſtris mu
niamur/id eſt ꝓtegamur. auxilio. id ẽ
ſubſidio tue pꝛotectionis / id eſt defen
Ronis tt ꝑ hoc ↄfutatur erꝛoꝛ gualdẽ
ſium.qui dicunt ꝙ ſancti non ſunt inuo

candieo ꝙ nõ faciunt oꝛatiões ꝓ no⸗

bis nec eoꝝ memoꝛia eſt habẽda.nec

coꝛpoꝛa illoꝛũ veneranda.inſiſtentes

his rõnibꝰ Coꝛꝑa ſctõꝝ moꝛtua ſunt
nihil ſentiũt g mihil ꝓdeſt ea venerari.
Item anĩe ſanctoꝝ ſunt in celis.et nra
ſeruitia non ꝑcipiunt. videtur ergo qꝙ;
eis non ſit ſeruiendũ.nec ſunt inuocan
di. Hij perſidi et ceci duceſq; ceeoꝛum
omnimoge veritati diſſenciẽtes/ inua
lidis rõnibus innitũtur. Quoꝝ vt er⸗
roꝛ repꝛobetur/ rationes eorum diſ⸗
ſoluantur et dicatur.ꝙ ſancti ſunt in⸗

SGBecundus

docet. quia ip̃i nras deuotiones ꝑcipi

unt et cognoſcunt. Cuiꝰ ratio eſt com

dictum veritatis · quia gaudium eſt an
gelis dei ſuper vno peccatoꝛe penitẽ⸗
tiam agente Bed eſſencialiter eſt idem
et nõ minus gaudiũ ſanctaꝝ animarũ.
ſicut et angeloꝝ. Igitur et ipſi ſancti ð
noſtra penitentia/ et de noſtris bonis
et virtuoſis operibus gaudẽt ⁊ letant
ſi gaudent cognoſcunt.quomõ em̃
quis ð eo qð nõ cognoſceret gauderet
Oecunda ratio huius eſt. Intellectus

poteſt in omne intelligibile ſibi poꝛtio
natum. ſed oꝛationes noſtre ſunt ꝓpoꝛ

tionate animabꝰ ſanctoꝝ et cognitiõi

ipᷣaꝝ.idcirco ꝑcipiunt eas.Sed ad hoc

de modo per quẽ modum ꝑcipiunt no
ſtras deuotiones ⁊oꝛationes dꝛ.ꝙ per
reuelationẽ ſanctoꝝ angeloꝛũ.qui no

ſtras oꝛationes ſurſum ꝓuehunt in ce

lum. iuxta ill tho.xij. Quãdo oꝛabas
cum lacrimis ego obtuli oꝛationẽ tuã

domino Vel iſto modo.quia ſancti in
diuinam eſſentiã videndo/tanquã in

ſpeculo eternitatis vident omnia. vũ

de Gregoꝛius. Quio eſt quod non vi⸗
detqui videntem omnia videt Item
inſtant.qꝙ ſancti non faciunt oꝛatõnes
ꝓnobis.quare ergo eſſent inuocandi
et arguunt ſic. quia vel ſancti ſciunt ꝙ;
deus velit illum ſaluare ꝓ quo oꝛant-
vel ſciunt ꝙ non velit illum ſaluare ꝓ

quo oꝛant. i ſciunt.nõ eſt neceſſe pꝛo
eooꝛare Gi autem ſciunt . ꝙ non velit

illum ſaluare.et ꝙ pꝛeſcitus ſit ad eter⸗
nam damnationem / tunc oꝛatio fieret
fruſtra. YPi aliqui doctoꝛes reſpõdẽt
ꝙ non eit neceſſe.ꝙ aliquis ſanctꝰ vi/⸗
deat. an deus velit illum ſaluare an
non. quia iſtam cognitionem deus ſi⸗
biſoli ſeruauit. Aliter dicitur. dato q;
ſanctus ſciret ꝙꝙ deus velit hominem

hoſte
ſana
decimn
ſuiſt⸗
Mrſa
toeg
1. dom
opey
reſp
node
deoo
utti⸗
ſamn

S
m
n
te⸗
em
ri.
n
nis
nt
demn
or
Eens
ſornio
2
Groöj
obwe
uno
Hper
auno
n nee⸗
ab
win
in
.vn
on
en
deönes
ocm
ſcunmeg
,
y
ſepꝛo
veltt
geter⸗
ſeret
hoder
nc V
ore
hauſi,
oy

illum ſeruare pꝛo quo oꝛat. adhuc ſan

ctus oꝛat pꝛo eo.et non fruſtra.quia ſi⸗
cut deus diſponit finem ſic et oꝛdinata
in finem Vnge ſicut diſpoſuit illum ſal
uariſic et diſpoſuit media ꝑ que ſaluat
ſcilicet.per merita et interceſſiões ſan
ctoꝛum. et ſic nec hominis oꝛatio/nec
ſanctoꝛam erit fruſtra. Coꝛpoꝛa etiam

ipᷣa debent venerari. NMam vt dicit da

maſcenꝰli.iiij.c.vj. Quattuoꝛ ð cauſis

coꝛꝑa ſanctoꝝ a nobis ſunt veneräada.·
am ipa ſanctoꝝ coꝛpoꝛa fuert pꝛom

ptuaria dei templum chꝛiſti. alabaſtꝝ
ſpiritualis vngẽti fontes diuini Et au

guſtinns.ĩ.li:de ci. dei addit.et oꝛgana

ſpirituſſancti AUnde idem ſic loquitur.
Mon ſunt cõtemnenda/ſed plurimum
reuerenda ſanctoꝝ coꝛpoꝛa.quibꝰdũ
adhuc viuerent.ſpirituſſanctus quaſi
quibuſoam oꝛganis ad omne opus bo
num vſus eſt. Becũdo nota ſacerdos
ſcom pꝛius pꝛemiſſa/iã in canone agit
ea que figurata ſunt.in his pagebat ſa
cerdos legalis in veteriteſtamẽto/ dũ
intrauit ſancta ſanctoꝛũ.· Ipſe quidem
ſacerdos poꝛtauit thuribulum carbo⸗
nibus viuis plenum in ſancta ſanctoꝝ
Et ſcom rationale. eſte quadam que
figurabat ſuperhumerale quod defert
noſter ſacerdos intulit.habens nomĩa

ſanctoꝝ patrum. ſcilicet nomina duo⸗

decim patriarcharum/ filioꝛum iacob
ſeu iſrael.ſic et noſter ſacerdos.quãdo
vult ſacrificare/ debet carbones igni⸗
tos qui viui nominãtur / id eſt feruoꝛẽ
deuotionis in mente et ſplendoꝛem in
opere habere. et ſic inlamatus amo⸗

re/plenus virtutum odoꝛibus. domi-

no deo debet adolere incenſum. vt ſic
deo offerat ſacrifitium.et odoꝛem ſua⸗

uitatis.ſicut etiam iſte intulit nomina

ſanctoꝝ patrum.ſic ⁊ ſacerdos noue le

—

Tercius

gis habebat memoꝛiã ſanctoꝝ apoſto⸗

loꝛum et martirũ Et per hoc tropoloi
ce/deſignatur ꝙ ſancti in fide ⁊ bonis
operibus ſunt ĩmitandi Vnde ⁊ ſacer
dos ſicut et ſanctoꝝ memoꝛiã habet. ſic
et eoꝛũ exemplo in vita ſua ſe regat et

eos imitetur Vnð nihil pꝛodeſt ſetõꝝ
memoꝛiam habere.ſi eos nõ imitamur

bonis moꝛibus et operibꝰ. ſuper quo
dicit ſic iohanes epᷣus in quadamome-
de mar. Qui ſanctoꝛũ merita religioſa
caritate miratur/ quiq; iuſtoꝛũ gloꝛiã
frequenti laude colloquitur/eoꝛũ mo⸗
res atq; iuſticiam imitetur Quoniam

qᷓ; delectat ſancti alicuiꝰmeritum.dele
ctare debet par circa cultum dei obſe⸗
quium.quare aũt imitare debet ſi lau-
dat. aut laudare non debet ſi immitari
detractat id eſt negligit vel ↄtemnit.

el qui aliũ laudat laudabilem ſe red

dat. et qui ſanctoꝝ merita miratur/mi

rabilis ipſe vite ſanctitate reddatur.
Ma ſi ꝓpterea iuſtos fideleſq; diligimꝰ
ĩ ipis fidẽ iuſticiaq; ſuſcipunꝰ.poſſu
mus ⁊ nos eſſe qð ii ſunt.ſi faciamꝰ qð
ipᷣi ſecerũt Hec iohes epᷣs Tercio no⸗

ta.ðꝛ pᷣmo in Fa ↄmũicates.ꝑ qð ver/

bum oñdit᷑ / q̃liter ſacrifitiũ laudis ſit
offerendũ Eſt em hoc ſacrifitiũ offerẽ⸗
dum in ↄmumione ſctõꝝ. ⁊in vnitate fi
dei ſctõꝝ. In fide q̃ vna cũ ſanctis cõ⸗
municamſeu ꝑticipãꝰ Supꝑ quo ſic lo
qtur inocẽtiꝰ. Am̃ extra vnitatẽ eccĩe
nõ eſt locus offerendi ſacrifitiũ vnita⸗
tia fidei.ideo ſctõꝝ memoꝛiã ↄmunica

mus in ſacrifitio.qᷓtenus in ↄmunione

ſctõꝝ ſacrifitiũ offeramꝰ. Scriptũ eſt
em̃ llienigena nõ veſcetur ex his.qm̃

ſancta ſunt Et iõ ad eſum agni.icoꝛpis

xp̃/ recipimus ſolũ hũc qͥ nre ↄiũctus
eſt domui. videlicʒ. hominẽ domeſticũ

ſidei Qõmunicare em eſt participare.

m j34

Aiber

in via id eſt in ſtatu huieccleſie militã
tis et ↄmunicamꝰ id eſt ꝑticipamꝰ/cũ
ſanctis in fide.qꝛ nos fidẽ habemꝰquã

et ipſi habueraãt.et idem credimꝰ q ?⁊

ipſi crediderũt Et ↄſimiliter ↄmunica
mus cum eis ꝑ ſpem:qꝛ illud qð ipᷣi ſpe
rauerũt.⁊ nos ſperamus Et in patria
eis cõmunicamus ꝑ viſionẽ ⁊ rem ſpe

ratam.qꝛ ibi fidẽ ↄſeq̃tur viſus.⁊ ſpem
res ſperata Subiungit᷑ Et memoꝛiam

nos venerãtes. Mota q̃re ſanctia no⸗
bis ſunt venerãdi et honoꝛandi.Huiꝰ
da.li.iiij.ca.vij.quattuoꝛ ponit ratões
que ꝓ vna ↄputantur.ſcʒ qꝛ amici ſunt
dei filij dei heredes dei et duces nr̃i.
De quo ioh.xij. Jam nõ dicã vos ſer⸗
uos ſedqmicos.De ſcvo iohej. BVedit
eis poteſtatẽ filios dei fieri. De tercio

ad ro:viij. Si autẽ filij dei ⁊ heredes.
De qrto dama.ſic dicit Si quis multũ

laboꝛat ducẽ inuenire qui eũ alicui re
gi moꝛtali adducat.et ꝓ eo ad ip̃ᷣm vᷣbũ

faciat q;tomagis duces geneꝛis hbuma

ni qͥ ꝓ nobis ad deũ interpellatiões fa
ciunt ſunt honoꝛãdi:templa eis erigẽ⸗

do. et memoꝛiã eoꝝ venerãdo. Gecunꝰ

feſta celebꝛamꝰ eſt iſta.qꝛ eos honoꝛan

do rem nr̃am agimꝰ. nã eoꝝ feſtiuitas

nra eſt. Uñ apls. Omia nr̃a ſunt. nos
aũt yxpᷣi. caritas aũt omĩa ↄmunia facit

Tercia cauſa.vt habeamꝰeos intercei
ſoꝛes ꝓ nobis. q; legitur tercõ Re.ſ. c.
q berſabee que interpꝛetat᷑ puteꝰſaci⸗

etatis ꝑ quã int elligit eccia triũphãs
impetrauit filio ſuo regnũ.id ẽ nobis ĩ
eccleſia militanti regnu celon. Quar⸗

ta cauſa qꝛ in hoc vcẽ eis reimpẽdimꝰ

qꝛ ipſi celebꝛãt feſtũ ð nobis.eo ꝙ gau

dimm eſt angelis ⁊ ſanctis in celo ſuper
vnopeccatoꝛe pnĩam agente. Quĩta
caula vt eos immitemur. Per eoꝝ emjñ

Gecũdus

exempla ad eos ĩmitandũ ꝓuocamur)

Bexta cauſa.pꝛopter nr̃e ſecuritatis

augmentũ ⁊ ad ſpeiſubleuationẽ Gi

em̃ homĩes moꝛtales nobis ſimiles po
terunt ita ſubleuari a nobis/⁊ nos ab

ip̃ᷣis ſimiliter poterimꝰ ſubleuari aſan

ctis.qꝛ manus dñi non eſt abbꝛeuiata.

eptiĩa cauſa ꝓpter diuine maieſtatis

honoꝛẽ.q;ꝛ deũ ĩ ſanctis honoꝛamꝰ ⁊ mi

rabiliter ppicamꝰ.q eos ſanctificauit
Nctaua cauſa vt viſa eoꝝ pulcritudi,
ne/et cognita mũditia.homo ↄfundat

de ſuis peccatis.et terꝛena ↄtemnet.

ſicut et ipſi fecerũt Ged dubiũ.q̃re hic
in canone et in celebꝛatõe miſſaꝝ/ſctõ

rũ memoꝛiã veneramur.et eoꝝ auxiliũ
imploꝛamꝰ.Rñndet᷑.ꝙ huiꝰ multe ſunt

cauſe Pꝛima eſt vt antiquoꝝ patrũ F

ſanctoꝝ veteris teſtamenti moꝛibꝰcõ⸗

foꝛmemur. vñ innoc. dicit. In hac em
ↄmemoꝛatoe ſanctoꝛũ / illud obſeruat
eccleſia.qð antiqͥtꝰↄſueuit agere.vt in
oroibꝰ ſuis ſanctoꝝ memoꝛiã recolat
q̃tenus eoꝛum meritis facilius obtine⸗

at quod unploꝛat.Sic em̃ ſanctus mo

yſes pꝛo peccãte populo intercedens.

patrum memoꝛiã interpoſuit. Recoꝛ⸗
dare inquit dñe abꝛaam.yſaac. ⁊iſrael
ſeruoꝝ tuoꝝ Exo.xxxij. Sic etiam aʒa
rias in foꝛnace feciſſe dꝛ. Dañ. iij: Ne

q̃ſumꝰauferas miſericoꝛdiã tuama no⸗
bis dñe deus noſter. pꝛopter abꝛaam
dilectũ tuũ.⁊ yſaac ſeruũ tuũ.⁊ iſrael
ſanctũ tuũ Et ſubiũgit. Multũ em̃ pa⸗

trũ merita filijs ſuffragantur Vñ cum

Eeyzechias diuinũ auxilumm imploꝛaret
agudiuit Pꝛotegã vꝛbẽ hanc . et ſalua⸗
bo eam pꝛopter me. et pꝛopter dauid
ſeruum meu. iij. Re. xix: Et alibi legit
iij. Me. xij. Cũ coꝛ ſalomõis depꝛauatũ
eſſet per mulieres.vt ſequeretur deos

nor
Ger
ſen
ad
e
ſoe
uer
porr.
nſſe
cſter
conr
dann
ſun
ſif
õ
ion
gome
dandg
beytun
hieven
corunn
cundo
teſtam
honp⸗
ion
teme

it
⸗
ena.
iebie⸗
V
ndi
teſunt
mii
Wo
drin
doer
en
obeine⸗
crus mo
edens.
t. e
l
cetimn
hai itn
umaw.
rArun
arifrel
ſeñpa⸗
Viarn
glourer
erſclon⸗
erdand
un
mroeos
whon:

EFcce ego ſcindam regnũ meum de ma
nu ſalomonis.⁊ dabo tibi decemtribꝰ

verũtamen vna tribus remanebit ei⸗
ꝓpter dauid ſeruum meũ.vt remaneat
ſucerna dauid ſeruimeicunctis diebꝰ
coꝛam me in hieruſalem vñ Ps. Pꝛo
pter dauid ſeruum tuũ nõ auertas fa⸗

ciem xpᷣi tui Ecce quomõ dñs pepercit
ſalomoni ꝓpter merita dauid pr̃is ſui.
Ande legitur. ꝙ ꝓpter peccatum da⸗

uid quod cõmiſit cum berſabee vxoꝛe

vꝛie. q; ꝓcurabat ĩterfici opinio fuitẽ
coꝛdibus populi iſrael.; ꝓpterea filiꝰ

ſuus ipᷣm ꝑſequebatur.⁊ oñns hoc fien
miſit.et poſt moꝛtem dauid/iſta opi⸗
nio remãſit in coꝛdibꝰpopuli.q dauid

eſſet damnatꝰ.Caãdem cũ ſalomon edi

ficaſſet temꝑlũ.et illud vellet ↄſecrare
et cũ arca afferebatur/et circuitus cir
ca templũ fiebat ſicut aliquotiẽs fieri
ſolebat/ipᷣa hoſtia templiper ſe clauſa
fuerũt.ita ꝙ nemo introitum habere
poterat.et tamẽ nemo fuit qui hoſtia ſe
raſſet.ipᷣi ſacerdotes foꝛis ante hoſtiũ

exiſtentes.diuinitꝰ inſpirati inceper̃t

canere illum pſalmum Memento dñe
dauid ꝛc. Et dum decantarẽt iſtũ ver⸗

ſum ꝓpter dauid ſeruũ tuum ſtatim ho

ſtia fuerũt aperta.et pꝛimo tunc erꝛoꝛ

fuerat amotus a coꝛdibꝰ populi.q da

uid nõ eſſet damnatus Sic iteꝝ patet

quomõ dñs honoꝛauit ſalomon ꝓpter

dauid patrem ſuum Et quomõ merita

pentum multũ ſuffragatur filijs.⁊ iðo

hic veneramur memoꝛiam ſanctoꝝ vt
eoꝛum merita nobis ſuffragentur. Se
cundo eccleſia memoꝛat᷑ ſanctoꝝ noui
teſtamenti in ↄſecratiõe huiꝰ ſacriſitij
non vt ſancti aliquid opentur ad cõſe⸗

crationem huius ſacrifitij.ſed vt eoꝛũ
meritis iuuemur ⁊ ſanctificemur/qua
tenus digne ⁊ ſalubꝛiter hui ſacrifitij

quã ↄſecratur iꝰ ẽ anteqᷓ; adregnũ ad

Tercius

oblationem ꝑficiemus. vt amplioꝛem
effectũ gratie/eoꝝ meritis ꝑ eam cõſe
quamur. Gicut em meritũ paſſionis
rFpᷣi non plenarie eſt appꝛeciatũ in ſe.ſj
aſpꝛemiatur in oibus ſaluandis ꝑ col⸗
lationem gratie hic. et gloꝛie in futuro
ſic et beata virgo maria. apoſtoli.mar
tires. ⁊ cõfeſſoꝛes.ſupabundanter me
ruerunt. vt de eoꝝ reoundantia meri
toꝛum.etiã nobis ſubueniatur.quibus
Pꝛia merita non ſuffitiũt.Et ex iſtis re
dundantijs duabus ſcʒ meritoꝝ xpᷣi.et
ſanctoꝝ oꝛitur theʒaurꝰ.de quo eccle
ſia ꝑpapam⁊ epos indulgẽtias diſtri
buit. Tercio fit hoc ꝓpter figuras ve⸗
teris teſtamenti. ſicut em̃ ſacerdos le⸗
galis nomĩa duodecim tribuũ tulit in
ſancta ſanctoꝛum.ſic ſacerdos noſter.
nomĩa ſanctoꝝ qui nos pᷣceſſerunt tan
qᷓ; patres noſtri ſacriſicaturus memoꝛ
ratur Quarto cõmunicantes venera
mur memoꝛiã apoſtoloꝝ.martirum.et
pcipue gloꝛioſe vᷣginis marie:vt eoꝛũ
ſuffragio.deſide ꝑducamur ad ſpem:
de ſpe ꝑducamur ad viã.de via tranſẽ

amus ad patria. ⁊ de ſtadio ꝑcurꝛamꝰ

ad pꝛauiũ Pec inno. Itẽ dubitat᷑.q̃re
ðꝛ memoꝛiã venerates.⁊ nõ ſolennita

tẽ. Rñdet᷑ · ꝙ hoc fit. qꝛ memoꝛia in plꝰ
eſt q; ſolẽnitas.q; eccleſia ð aliqᷣpꝰ tan
ctis facit memoꝛiã.de q̃bus nõ facit ſo

lẽnitatẽ ⁊qᷓlibet die ſanctoꝝ habemus
memoꝛiã.quoꝝ tamẽ ſin gulariter ⁊ di
uiſim nõ ꝑagimꝰſolẽnit atẽ Ytẽ dubi⸗
tatur.q̃re an ↄſecẽtionẽ ſit ↄmemoꝛatio
ſctõꝝ.⁊ poſt ↄſecrationẽ iteꝝn ibi. Qobᷣ
quoq; pctõꝛibꝰ ꝛc̃. Innoc:ſoluit dicẽs
Aeꝝ qdem in ea ↄmẽoꝛatione qᷓ fit añ
2ſecrationẽ coꝛꝑis xpᷣiſctõꝝ ſachagi
imploꝛatur.quia nimirum coꝛpoꝛi xpᷣi
miſtico qð eſt vniuerſalis eccleſia.ante

m üi

ALiber

neniat / neceſſarium eſt in via ſuffragi⸗
um ſanctoꝛum. vt meritis eoꝛumet di⸗/
uine pꝛotectionis muniamur auxilio.

tum idẽ poſtq;ᷓ ado regnum aouenerit
et ad patriam ſanctoꝛum/tunc nõ indi

get auxilio. ſed vt partem et ſocietatẽ

cuin ſonctis apoſtolis habeat· Otergo
poſtea dicitur. Nobis quoq; peccatoꝛi

nare digneris cum ſanctis tuis ꝛc. vt
infra patebit. Ged in ſecunda comme
moꝛatiõe/memoꝛia ſanctoꝛũ complet
cum pᷣmitiuis ſanctis qui de eſſe vide/
bantur oe pꝛima cõmemoꝛatione. Et
commemoꝛatio ſanctoꝛũ repetiturEx
quo colligitur.q; ſecreta que ſcdᷣm ali⸗
quos canon et actio nuncupatur. non
ab vno ſed particulatim apluribus pꝓ
penditur fuiſſe cõpoſita. ſicut et in pꝛi
cipio canonis fuit oſtenſim. Et ſpecia⸗
liter hec verba canonis. Cõmunican⸗
tes ꝛc Cipꝛianus papa/velſedm alios
Ciriacus papa addidit.Et ſubiſgitur
In pꝛimis gloꝛioſe 1 Meecr pꝛincipa
fit memoꝛia vir⸗/
ginis gloꝛioſe. cum ipſa ſit pꝛecipua in
teruentrix pꝛo nobis.et diſpenſatrix
gratigrum dei que ſingulariter amica
humani generis / ſalutis noſtre auctoo
rem huie mundo effudit. pſonaliterq;
in tẽplo obtulit.⁊ ꝑ merita eiꝰ ⁊ inter·
ceſſiõnes nr̃a oblatio ðo acceptabilis
reddit᷑ ⁊ mediante ipᷣa hoc ſacfitiũ lau
dis coſecutiſumus et habemus. Et no
taꝙ hic ſex laudis innuũtur pꝛeconia
Pꝛimo innuitur impceſſibilis digni⸗
tas cum dicitur:in pꝛimis.quia pꝛe om
nibus eſt honoꝛificata et digniſicata.
iveo pꝛe omnibꝰſanctis.eius guxilium
et intereſſe eſt imploꝛandũ. Gecundo
tangitur eius felicitas inexceſſibilis /

licer in hoc ſacramẽto

Becidus

cum dicitur Gloꝛioſe. quia ſuper omn?z

hierarchiam angeloꝛum eſc exaltata.
Vnde in pſalmo.lxxx vj. Gloꝛioſa di⸗
cta ſunt de te ꝛc.Cercio tangitur eius
vir ginitas inamiſſibilis et perpetua.
cum dicitur. ſemper virginis. AVnð in

monaſterio ſancti victoꝛis / eſt quedã

imago av cuius pedes talis verſus ha
betur. Gum quod eram. nec eram qð

verſus eſt. Gum quod eram / quia vir
go ſicut ante. nec eram quod ſimm / ſecei
licet mater/nune dicoꝛ vtrumq; quia
mater et virgo. Et in hoc patet erꝛoꝛ
plures peperiſſeflios Mumtotangi⸗
regalis cum dicitur marie Yharia nan
q;ſirice/ vomina interpaetatur Etiam

canitur Quiꝰ vita gloꝛioſa vitã dedit
ſeculo Quinto tangitun eiꝰ mirabilis
fecũditas cum dicitun. genitricis. In
hac em ſola virginitas et fecunditas

ſunt cõnexa et colligata Gexto tangit

ipſius fetus immenſitas. cum dicitur.

dei. quia nõ ſolum hominenn / ſed etiam
deum genuit. vñ Hieronim in ſer. de

mariam chꝛiſtotocam/ſed etiã theoto
cam dicumus eſſe.et nõ ſolum matrem
cheiſti ſe eti marrem bei eſſe vicim⸗
Subiungit Gʒ broꝝ aploꝝꝛc. Hic

fit mẽoꝛia aploꝛum. qꝛ ipi tradiderunt

tin.i.ad Mon. xI. et huiꝰ ſacrifitij teſtes
memoꝛat vbig pdicauert:et effuſione
ſui ſanguis. taq; teſtimonio pbauerũt
Et noĩant᷑ h.xij apli ætotioẽ martires

n
in
1
go

G

mn
di⸗
eus
tun.
mn
Pedi
isha
ma
Sbus
wahr
ſum ſä
terene
Oirerir
cheiki
tange⸗
gunn
Dnden
miot
mirMis
is n
moias,
wtmgit
nRo.
etum
mthron
X
toen⸗
bie
erunc
ccri⸗
tuteſts
cſorti
tefftre
gbumnit
mumres
rticlo⸗

Tractatus.

fivei ſua coꝛpoꝛa tradiderunt. Ge⸗
quitur. ac martirum. Aliquis poſſet
obijcere.ꝙ nõ bene diceretur apoſto
loꝛum ac martirũ.quia hic nomnatur
iohanes apoſtolus et euangeliſta/ qui
tamen nõ fuit martir.iuxta dictum io⸗
hanis vlt. Bic eũ volo manere donec
veniam. Reſpõdetur ſcom beatũ gre⸗
goꝛiũ.ꝙ duo ſunt genera martirum.
Vnum mentis et voluntatis.alterum
mentis et actõis ſunul Et ſubdit beatꝰ
gregoꝛiꝰ Martires eſſe poſſumꝰ / etiã
ſi nullo ferꝛo ꝑcutientium trucidamur.
Ooꝛiquippe a ꝑſequente eſt martiriũ
in aperto opere Ferre vero ↄtumeli⸗
as ⁊ odiẽtem diligere.martirium eſt in

occulta cogitatiõe Filij ʒebedei id eſt

iacobus et iohanes.qᷓ;uis nõ vterq; ꝑ
martiriũ occubuit. tamenvterq;calicẽ
domini biberunt Johanes euaãgeliſta
nequaquã ꝑ martirium vitam ſuam fi
niuit/et tamẽ martir extitit. quia paſſi
onem quam nõ ſuſtinuit in coꝛpoꝛe ſer
uauit in mente Et nos ergo eius exem
plo / ſine ferro martires eſſe poſſumus
ſi paciẽtiam veraciter in anuna cuſto⸗
dumus Et ibidem dicit Bi em̃ adiuuã⸗
te dño/ virtutem pacientie ſeruare cõ
tendimus.et in pace eccleſie viuimus⸗/
palmam martirij tenemus Gequitur
Aetri.quem fecit dominꝰclauigerum
celi et caput eccleſie.qui in pmitina ec⸗
cleſia modũ ↄſecrationis et celebꝛatio
nis adauxit.vltra verba ↄſecrationis
dominicã oꝛationem adiungẽs/ ſcom
quem modum in ꝑtibus oꝛientalibꝰdi⸗
citur celebꝛaſſe vbi poſt paſſionem do
mnini quattuoꝛ annis cathedꝛã tenuit
ſacerdotalem vt dicit rationale Beqͥ⸗
tur. Pauli qui ĩ tercium celum raptꝰ
de virtute huius ſacramenti fuit infoꝛ

Tercius

matus.ẽt multa nobis ſcdᷣm ꝙ accepit

q domino tradidit de hoc ſacramẽto/⸗/
modum ↄſecrandi et ſuſcipiendi.vt
dicitur.jad Qoꝝ xj. Mõuemientibꝰ vo⸗
bis in vnum ꝛc. et iterum Ego accepia
domio quodet tradidi vobis Anoꝛee
qui de veritate huius ſacramenti mul⸗
tum cum egea diſputauit. vt habetur
in eius legenda Jacobi intellige maio
ris ſcilicet fratris iohanis euangeliſte
qui maioꝛ dicitur.quia vocatione pᷣoꝛ
q; alter. Oꝛius em fuerat vocatus ad

apoſtolatum qᷓ; alter. Etiam pꝛius ad

regnum celoꝛum peruenit. quia ipſe pᷣ

us ꝓpter teſtimoniũ ſidei/et huiꝰ ſacra

menti/ inter apoſtolos fuit abberode
martiriʒatus. vt dicitur Actuum. xij.
Oiſ herodes rex manꝰ.vt affligeret
quoſoam de eccleſia.occidit autem ia⸗

cobum fratrem iohanis gladio ꝛc Jo⸗

hanis qui in cena et hoꝛa inſtitutionis
huius ſacramenti/ ſuper pectus domi
ni recumbens altituoinẽ miſterij huiꝰ
verbi incarnati⁊ venerabilis ſacramẽ
ti/p ceteris excellentiſſume hauſit. NMãa
quis euãgeliſtarum/tanta cõmemoꝛat
de pane iüllo celeſti ſicut iohãnes patet
examinanti ꝙ nullus. vt manifeſte ap
paret. Johannis. vij. per totum ca⸗
pitulũ Thome. q in lococlauoꝝ domi⸗
ni noſtri ieſu chꝛiſti/digitos ſuos intu⸗
lit. et manꝰ ſuas in latus chꝛiſti ad fidẽ
cõfoꝛtandam coꝛpoꝛis chꝛiſti impaſſi⸗
bilis et gloꝛificati qð aſſiunpſerat ꝑ re
ſurꝛectionem de qua dubitauerant Jnꝝ
cobi mmoꝛis qui frater domini agnõi⸗
natur.eo quod ſimilis domino fuiſſe ꝑ⸗

one eius excellẽtiſſime ſanctitatis Pic

hibetur.et iuſtus cognominatus e⸗

inter ceteros apoſtolos/ pꝛimum poſt
aſcenſiõem dñi pontificale dignitatem

m ciij.

oꝛdinatione ſpirituſſancti et apoſtolo
rum accepit. et in eiſbem hieroſolimis
exiſtens epiſcopꝰ.pᷣmum hoc ſacramẽ
tum diſpenſauit. Genealogia iſtius et
qalioꝛum quoꝛũdam cõtinetur in his me
tris. IAnna ſolet dici tres cõcepiſſe ma
rias. Quas genuere viri/ Joachim.
cleophas. ſalomee. las duxere viri⸗
ioſeph. alpheus. zebedeus Marit pᷣma
chꝛiſtum.iacobum.ſecũda minoꝛem Et
ioſeph iuſtum/parit cum ſimone iudã.
Tercia maioꝛem iacobum/ volucrẽq;
iohanem. Bartholomei:qui ſolus no⸗
bilis et philoſophus /inter apoſtolos
philoſophiam veram / dei ſapientiam
agnouit. pꝛo cuius teſtimonio viuꝰ fue⸗
rat excoꝛiatus.Dhilippi per cuius he⸗
ſitationem quam habuit de patre eter
noet inquiſitionẽ quam fecit dicens.
domine oſtende nobis patremꝛc̃.infoꝛ
mati ſumus et docti de oꝛe veritatis.
ineffabili vnitate / patris et filij: qui fi⸗
lius ſub hoc ſacramento cõtinetur Mã
et dominus ei reſpondit Adhilippe qui
videt me. videt ⁊ patrem meum NMon
credis.quia ego in patre.et pater ĩ me
eſt Johanis.xvj. Qui tãdem ſumpta
veritate ex alto.totaliter cõfſirmatus.
vſq; in fnem ꝑſeuerans / pꝛo cõfeſſiõe
et conſtanti pꝛedicatione fidei/rat iõe
cuius os lampadis interpꝛetat᷑/paſſio
ne crucis interijt:Mathei. qui de the⸗
lonio vocatus dominmmn ſequebatur.
⁊ſic de publicano factus eſt apoſtolus
qui cum hoc ſacramentum in altariim
molaret et tractaret occiſus fuit. Di⸗
monis media coꝛrepta/ad differẽtiam
huius nominis ſimonis media pꝛodu⸗
cta/quod eſt ꝓpꝛium nomen cuiuſoã ru
ſtici Et dicitur ſimon.a ſin quod ẽ con
et machian pugna.quia ſeipᷣmet ſenſua
litatem refrenado. cum vitijs pugna⸗

,

Secũdus

—, —,.

bat. Et hebꝛaice ſimon.latinẽ audiens
vel obediens interpꝛetatur.Et ad dif⸗/

ferentiam ſunonis petri / dictus eſt ſi⸗
mon chananeus / de vico gallilee ſcili⸗
cet chana vbi dominꝰ aquam in vinuũ

cõmut auit.Et in vno euangelio voca⸗

tur ʒelotes Chana quixpe/ ʒelotes in⸗
terpꝛetatur. inde ʒelotes id eſt emula⸗
toꝛ et idemẽ ʒelotes ⁊ chananeus Vl

interpꝛetatur ponens triſticiam.qꝛ ha

buit obedientiam pᷣceptoꝛum per exe⸗
cutionem.triſciciam afflictoꝛũ ꝑ paſſi⸗

onem/ zelum animarũ per cõſtantem

dilectionis feruoꝛem. Hic ſanctoꝝ cõ
munionem in articulis ſidei aſſeruit ·
in quo et hoc ſacramẽtum.cuius peꝛce
tio cõmunio dicitur. a patre demon⸗
trauit. Taddei/ qui et iudas iacobi et
non ſcarioth dicitur. qui ſinceriſſime
hoc ſacramentũ ct fideliſſime credidit
et in nomine ieſu chꝛiſti remiſſionem
peccatoꝛum conſequi meruit.ſcom ꝙ;
iſtum articulum inſimbolo coniunxit.
Mic etiã taddeus qð interpᷣtat᷑ appꝛe
hendens qꝛ xpᷣm pᷣncipem ꝑ fidẽ appꝛe
hẽdit.foꝛtiter teuuit nec dimiſit:Micit
⁊iudas iacobi ſupple frater ⁊ ↄſobꝛinꝰ

xp̃ᷣi Dicit etiã iudas qð interpᷣtat᷑ cõſt

dens vel gloꝛioſus. vel ꝑ ethimologiã
q̃ſ iubilũ dans Ipᷣe em habuit ↄfeſſio
nẽ fidi gloꝛiã regni⁊ iubilũ eterni gau
dij Itẽ in eccleſiaſtica hiſcoꝛia interpᷣ⸗
tatur coꝛ vel ꝑuũ coꝛ ſeu cultoꝛ coꝛdis
Seqͥr Lini Hic noĩant᷑ duodcim mar
tires Et merito ſit mẽoꝛia martiꝝ.qꝛ ip

ſi ſemetipᷣos obtulerũt hoſtias viuen

tes ⁊ acceptabiles dei. ꝓ ↄfeſſiõe noĩs
xpᷣiſanguinẽ ſuũ fuderũt.quoꝝ mẽoꝛia
hic agit Pꝛio lini qͥ pᷣmꝰ papa fuit pꝰ
beatũ petrũ Sʒ ſi inſtat̃ qo ſcribit de
ſctõ clemẽte. ꝙ iſte fueꝛat pᷣmꝰpapa pꝰ
btm̃ petꝝ Ibiẽ ſciendũ ꝙ ſctus petrꝰ

— — — — — — --—— —

,.—

Hin

mon
Miet
gine
gedot
iſoyn
ſcne
unt.
Ge
We
Dei

mwog
utyfeſ⸗
mngn
imß⸗
cordis
ummar
mnceip
s VWen
Genos
r mor
ir
crbede
ppib,
operr,

Traetatus.

oꝛdinauit ſanctũ clementem papam:

hoꝛtuo ſancto petro.ſanctus clemẽs

noluit ſuccedere ſctõ petro in papatu
ne in ↄſuetudinem duceretur.ꝙ vnus
papa ſubſtitueret alium.⁊ ſic heredita

rie ſanctuarium dei poſſiderent.⁊ iðdo
Pmiſit linum/et illum in papam oꝛdi⸗

nauit quo moꝛtuo pꝛemiſit cletum.
et iſto moꝛtuo ipſe ſᷣm inſtitutionem
honcti petri/electus et compulſus/ pa⸗

Patum ſuſcepit et ſic ſecundũ inſtituti⸗
onem et oꝛdinationem et voluntatem

expꝛeſſam/fuit pꝛimus a beato petro.

ſed ſeom reiueritatem fuit quartꝰ a bea
to petro.Sixti qui fuit papa et martir

vite ſanctiſſime. qui miſſam cum canti⸗

co angelico ſcilicet ſanctus decoꝛauit.
Coꝛnelij qui fuit papa ⁊ martir.ſucceſ
ſoꝛ ſancti fabiani. Cipꝛiani qui fuit epi⸗
ſcopus cartaginẽſis.in cuius coꝛde au
rea figura crucis axparuit.ratione iſtiꝰ
qꝙ in maxima reueretia paſſionei chꝛi
ſtitenuit. Chꝛiſogoni martiris. Johã⸗
nis et pauli martirum. qui fuerunt pꝛe
poſiti ↄſtantie / filie conſtantini imꝑa

toꝛis.duo potentes.de quibus canit ec
cleſia Iſti ſunt due oliue/⁊ duo cande
lebꝛa.quos fides ⁊ paſſio fecit eſſe ger
manos Laurentij diſpenſatoꝛis huius

ſacramenti/et archidiaconi.quem ſixtꝰ

papa non degenerem in offitio ammi⸗

niſtrationis huiꝰſacramenti / ſed foꝛti
ter pugnãtemet triumphantem oſten
dit. ſine quo non cõſueuerat hoc diui⸗
num offerre ſacrifitium. Coſme et da⸗
miani.qui fuerunt fratres vterini/ain
arte medicine pꝛeclariſſimi.qui medi⸗
cinam coꝛpoꝛalẽ pꝛopter deu exhibẽ⸗
tes/ a vero medico chꝛiſto ad teſtimo

nium fidei ſunt vocati. as medendos

languores anmme. Bed diceres tamen

Terxcius

claruerunt miraculis et tempoꝛe apo⸗
ſtoloꝛũ vt ſpecialiter fuit beatꝰ ſtepha

mnus pꝛothomartir. et barnabas coapo

ſtolus pauli.quare iſti etiã ñ nominant
et ponuntim: Reſpondetur. ꝙ canon
iſte ex inſpiratione diuina eſt compoſi
tus.ideoiſti qui ex diuina reuelatione
ſunt hic inſerti.ſunt nomiandi et non
alij. Vnde legitur. ꝙ aliqui ſancti pa⸗
tres voluerunt hic aliquos inſerere.et
aliquos remouere. in craſtino nomĩa
illoꝛum quos remouebant inuenerunt
aureis literis in ſcripta:et hoc deletis
illis quos inſcribebant. Quapꝛopter/⸗/
nullus tante audatie debet eſſe. ꝙ ali⸗
quem ſanctum in canone addere vl de
onere pꝛeſumat Sed dubium re
inquitur.quare nõ fit memoratio cõ
feſſoꝛum et pꝛecipue doctoꝛum.qui he⸗
reſes contra ſacramentum inſurgẽtes
radicitꝰ eradicauerũt.et cum hoc eoꝝ

memoꝛia ab eccleſia magnifice venera

tur Innocentius reſpondet.qꝙ canon
pꝛius fuit editus qᷓ; eccleſia celebꝛaret

memoꝛiam ↄfeſſoꝛum.nam fere omẽs

ſancti qui nomiantur in canone/ pᷣceſ⸗
ſerũt ſilueſtrum papam pꝛeter iohãnẽ
et paulum.marcellinum et petrum.qui
ꝓximo ſucceſſerũt Etiam poſt temꝑa
beati ſilueſtri incepit venerari memo⸗
ria cõfeſſoꝝ:et ſignũ huiꝰeſt. ꝙ ſingule
ſedes epiſcopales / in ciuitatibꝰ iuxta

diſpoſitionẽ ſancti petri inſtitute/ non

in ↄfeſſoꝝ memoꝛiã.ſed ad honoꝛẽ apo

ſtoloꝛũ et martiꝝ. ⁊ pꝛecipue virginis

marie fuer̃t antiqͥtꝰdedicate ælliter ðꝛ
ꝙ hoc ſacramẽtũ eſt inſtitutũ ĩ memo⸗

riã aͤlſians xpi: et gilloꝝ qͥ etiã ꝓxpᷣo
Palnn

ſunt ⁊ ſanguinẽ ſuũ effuderũt/fit
memoꝛia. Ged confeſſoꝛes nõ ſunt in
publico paſſi.igitur non ſit eorum me⸗

moꝛia Guilhelm in rationali ſic dicit

m un

*—

Liber

ris.igitur in ipiꝰ ſacramenti miſterio⸗

debet ſolũ fieri memoꝛia de illis in qᷣbꝰ
ſpecialius apparuit ſignũ veri amoꝛis
xpi. In apoſtolis apparuit ꝑ tempoꝛa⸗
lium ſpontanea abiectionẽ.dicente pe
tro Ecce nos reliquimus omia⁊ ſecuti

ſumus te Math. xix. In martiribꝰ per

coꝛpoꝛũ toꝛmẽtis expoſitionẽ Gap.iij

Et ſi coꝛam hoibꝰ toꝛmẽta paſſi ſunt ꝛc

Et ſciendum ꝙ; gregoꝛiꝰ tercius addi-

dit hec verba / que in aliquibꝰ eccleſijs
dicuntur ſcʒ.Necnon⁊ illoꝝ.quoꝛum
hodie ſolennit as in ↄſpectu tue gloꝛie

celebꝛatur.domine deus noſter in toto
oꝛbe terꝛaꝝ: Circa quam lr̃am eſt nnorta
dum.q; karolus magnꝰ qui habuit re-
gnum.italie.alamanie.et frantie.ex di⸗

uina reuelatiõe infoꝛmatꝰfuit.ꝙ oĩ die
eẽt feſtiuitas fere q̃nq; miliũ ſctõꝝ.Et
guilhelmus in rationali libꝛo ſeptimo

de feſtiuitatibus dicit ꝙ conſtantinus

imꝑatoꝛ.ptes tranſmarinas petẽs/in⸗
uenit euſebium ceſariẽſem epᷣm virum
ſanctum cui dixit. Pete ame vnde ec⸗
cleſia tua ditet᷑ IAlle dixit Eccleſia mea
ſatis abundat in diuitijs.ſedego rogo
vt mittas per ꝑtes mundi/⁊ noĩa ſan
ctoꝛũ ⁊ temꝑa paſſionũ/et ſub quibus
qualiter.⁊ in quibus locis paſſi ſunt

reſcribas quod et factumeſt.Et refert
euſebius. ꝙ in quolibet die anni pluiq;
quĩq; miliu ſanctoꝝ feſta ↄcurrunt.ex⸗

cepto die kalendarũ ianuarij quo gẽ,

tiles intendebãt epulis ⁊ ſolẽnitatibꝰ

anõ ad martiriʒandũ ſanctos Et idem

dicit Hieronimꝰin epiſtola que ſuo ka
lendariopꝛeponit᷑ Et qui hoꝝ ſancto
rum feſtiuit as ſingulis diebus celebꝛa

ri ab eccleſia non poteſt.idcirco illa ꝑ⸗

ticula ad cõmemoꝛationẽ hoꝝ eſt inter

poſita.oncluditur tandẽ hec oꝛatio

g
.
.
** 7

Secũdus

per eundem xpᷣ̃m vomiuũ noſtrum q;
ſicut per dũm noſtrumieſum vpᷣm om⸗

nia facta ſunt. et ſicut omnia in eſſe per

ipᷣmſunt reparata.ſic et oĩa per ipium
A terminãda Et nõ reſpodetur hic
Amen quia vt dicit rationale TPie cre

ditur · et indubitater pᷣſumitur.q iam

aſſint angeli ipi ſacerdoti miſtrãtes et
o miniſtratoꝛio amen reſpondẽtes.
Hoc tamen non ſeruatur vbi;.

tutis nr̃e. ſed ⁊ cuncte familie
tuue qᷓſumus dñe. vt placatꝰ
ccipias dieſq; noſtros in tua pace di⸗
ſponas.atq; ab eterna damnatõe nos
eripe et in electoꝛũ tuoꝝ iubeas grege
numerariper chꝛiſtum dominũ noſtꝝ.

Gta eſt ſecunda pars pꝛĩcipalis cono
nis.in qua poſtulatur dei patris benig

na placatio:⁊ huiꝰ ſacramenti cõſecra
tio.⁊ſcom hoc iſta ꝑs habet duas par
tes Pꝛimo poſtulatur di patris beni⸗

gna placatio.vt ſic placatus acceptet

noſtra ſacrifitia.et det nobis pacem.⁊

vt liberet nos de maſſa. et de ↄgrega⸗
tiõe damnatoꝝ. ⁊ ãnumeret nos inter
electos ſuos. Necũdo petitur magnũ

et arduũ.ſcʒ ꝙ; ex eſca materialiſiat no
bis coꝛpꝰ ⁊ ſanguiſ domini nr̃i ieſu xpᷣi

ſic Igitur o vomine idẽ o pater elemẽ⸗
tiſſime nos queſumus vt accipias id ẽ

gratanter acceptes placatus id eſt mi⸗
tigatus.ſupple pᷣcibus ſanctoꝝ tuoꝛum
hanc oblationẽ / id eſt hoc ſacrifitiũ ob

latum.ſeruitutis nr̃e: ſupple qð tibiin

vera adoꝛatõne ſoli deo offerimus.ſed
et cuncte familie tue.ſupple militantis

ſub vexillo ſancte crucis:q; pꝛo et.nos
queſinmus. vt diſponas id eſtoꝛpines:

Anc igitur oblationem ſerui

—JJ——”ñ

=S E
—,

—
N—

mie

cedi⸗
enos
Nege

c
8deng,

zyr
Mi
N
mm.1

gi
birn
curpi
von
cni⸗
z ẽ
eſtmi⸗
nomm
rio
zrbin
nnsſeh
lits
getnos
vins.

Frac atus

noſtros dies.et temꝑa vite noſtre.in
tua pace.id eſt in tranqlitate pacis et
ſecurit ate. atq; pꝛo et/ſupple nos que⸗

ſumus nos eripe id eſt miſericoꝛditerli

bera ab eterna damnatiõe. id eſt a pe
na infernali damnatoꝝ. et tu iubeas⸗
ſupple nos numerari id eſt aſſociari in
grege id cõſoꝛtio ⁊ ↄgregatiõe electo
rum tuoꝝ. ſupple a te eternaliter pꝛede

ſtinatoꝛum ꝑ xpᷣm oñm noſtrum. Iſta

Ĩaiam lecta qdamodo eſt ↄcluſio om/
niũ iam dictoꝝ ſpecialiter huiꝰ qd per
oblationẽ huiꝰſacrificij impetrare intẽ

dimus. Et eſt ſententiaiſta. qa ſan⸗
cti tui domine.quoꝝ ↄmemoꝛatio iam
pacta eſt nobis ritum⁊ foꝛmã huiꝰ ſaz
menti tradiderunt. et reliquerũt.ipm
q; offerendo.et ſumendo gram ↄſecu⸗

ti ſunt. Jocircoillis ſic ꝓ nobis inter⸗

cedentibꝰ/rogamꝰↄſidenter.quatenꝰ
tu deus pater /per chꝛiſtũ dũm noſtrũů⸗
idem ſacrifitium qð tibiſoli deo vera
adoꝛatione impendimꝰ placatus meri
tis ⁊ interceſſionibus ſanctoꝛum tuoꝝ
appꝛobando accipias.et gratuite acce⸗
ptes:vt hoc ſacriſfitiũ tranquillit atem
pacis. liberationẽ ab eterna damnati
one.et ↄſoꝛtium omniũ electoꝝ tuoꝛũ.

nobis obtineat ⁊ hec eſt ſententia lite⸗

— =Rʒ—r

ralis. Motandum pᷣmo ſacerdos hanc
oꝛationẽ dicendo.ſcom ↄſuetudinem
quarundã eccleſiaꝝ/deuote et ꝓfunde
ſe inclinat: vt per hũiliationem coꝛꝑis

ꝓuocetur ĩ eo deuotio⁊ humilitas mẽ
tis. Vel ideo qꝛ ſaceroos iam in ſequẽ
tibus magnũ et arouũ petit.⁊ eſt peti⸗
turus.igitur rationabiliter ſe huiliat.
ꝑ deuot am inclinatõnem: vt a veo ſibi

benefitium exauditiõis impẽdatur.qꝛ

deꝰ humilibꝰdat grẽam Jacobi. iij. Et
deſignat inclinationẽ quam fecit vñs
facta cena ante pedes diſcipuloꝝ· Ge

Terelus

cũso nota ſacer os legalis / in veteri
teſt amẽto.qñ intrauit in ſancta ſancto

rum cũ thuribuloignitis carbonibus
pleno.et cum noĩbus patrũ videlicet⸗
duodecim patriarchaꝝ.ſculptis ĩ vuo

decim lapioibus pᷣcioſis / huic veſtiin
ſertis thymeama appoſuit ⁊ fumũ fecit
qui adeo augebatur. vt vmbꝛaretur⸗
et penitus tegeretur / ne pateret alicui
cum cremaret incenſum. Sic et ſacer⸗
dos noui teſtamenti / cui offitiũ pꝛedi⸗
cationis eſt ↄmiſſum /ſi vult ſacrifitium
deo acceptabile offerꝛe ex thymeama⸗
te/id eſt ex omĩbus odoꝛiferis vtutum
generibus tanqᷓ; thymeama redolẽti⸗

bus in thuribulo ſui coꝛdis/ feruoꝛe de

uotiõis et ardoꝛe caritatis.carbonibꝰ
ignitis.fumũ bone fame et laudabilis
ↄuerſatiois ð ſe debet emittere. Quia
ſeom gregoꝛiũ Cuiꝰ vita deſpicitur.re

ſtat vt eiꝰ pꝛedicatio ↄtemnatur. Nã
ſcm eũ in paſto. Cauſa ruine populi

ſunt ſacerdotes mali. Quo fumo bone
fame. et honeſte ↄuerſatiõis emiſſo / lõ
ge lateq; per oſſitium pꝛedicationis⸗
ar doꝛe ſue ignite caritatis / carbones
non incenſos.poterit tot aliter ignire.
hoc eſt in hoĩbꝰerꝛantibꝰ carit atẽ xpᷣi
incendere ⁊ inflamare.et carbones ex
tinctos vel extinctioni apxpꝛopinquã⸗

tes viuificare id eſt hominẽs in carita

te tepidos/ad feruoꝛem deuotionis ⁊
carit atis excitare. Et iſte fumus debet
eũ totaliter obtegere.ſic ꝙ operaſua
faciat recta intentione.non ypocriſan
do vt videatur ab homibus. Ged qᷣd
dicam de ſacerdotibus qui nõ bonam
famam/aut lauoabilem ↄuerſationem
exhibent. ĩmo ex luxuria / auaritia. ⁊ ſe
uitia. totaliter ſunt ĩfames certeñ alis

niſi ꝙ ſi non penituerint. in retri butio

ne in ſtoꝛum ptem nõ habebunt Sed

Inio de his qui poſito ꝙ bonam famãꝗ

habeant. ⁊ honeſtam ↄuerſationem ex
hibeãt. oues tamẽ eis ↄmiſſas pabulo
doctrine.⁊ pꝛedicationis fouent ⁊ re⸗
ficiunt. nec lima coꝛrectiõis ſubditos
cohercent / non aliud niſi qd oñs per
Aphetam dicit. Bangninẽ eius de ma⸗
m tua requiram. Redde rationẽ villi⸗
cotionis tue.nũc nõ poteris amplius
villicare Et quid de his ſacerdotibus-
qiui ſtudio l̃arumet eoꝝ que ſcire tenẽ
tur ſe abſtrahunt ⁊ ſecularibus totali⸗
ter ſe ingerunt.vt ex ignoꝛantia excu⸗

ſationes ſibi inquirãt.et ſe ſuos quaſi
Pꝛo eis nõ reſpondere debeãt ⁊ tenen
tur negligũt. certe nõ aliud niſi illð qð
iẽ. ꝗpoſtolꝰpᷣmaad Coꝝ xiiij. Igno⸗

ros ignoꝛabitur Ignoꝛas ea qᷓ ſcire te

net᷑. ⁊ que ad offitium ſuũ ſpectant.ig
noꝛabitur id eſt a deo repꝛobabit᷑ De
Wibus beatus Gregoꝛiꝰ ſic loquitur.

Meceſſe eſt vt qui ad officium pᷣdidica

tionis excubãt/ aſacre lectiõis ſtudio

non receqont.quia cum ſpũale aliquid
vgſtoꝛ a ſubditis inquirit.ignomioſum
eſt valde/ſitunc querat diſcere cũ que

ſtionem debet enodare. Sʒ qͥd dicã de

hijs ſacerdotibus qui longã oꝛacionẽ ſi

milantes in domibꝰ vwduaꝝ medunt
ſanctitatẽ ⁊ deuotionem ſimilãtes. vt
donis ⁊ fauoꝛe ⁊ fama ſeu laude hoĩm
magnificẽtur. Mõ aliud niſi qdð dñs diẽ
Math. v. Amen amen dico vobis. re⸗
ceperut mercedẽ ſuã Tertio nota cir/⸗
ca hoc quod in Fa dicitſeruitutis nr̃e
ꝓ due ſunt ſpecies ſeruitutis.vna que
ſoli deo impẽditur.et dicit latria IFllte
ra que creaturis impenditur. ⁊ dicitur
Dulia Et quidã addunt terciam ſpeciẽ
ſeruitutis.ſcʒ ypduliam et dicũt iſta
debetur coꝛpoꝛi xpᷣi. tamen ↄtinet᷑ ſub
dulia. verſus. Qatria ſit oño. debet du

Becunqus

inde Dulis ↄmunis homĩ deoq; patur
Atq; deo ſoli. latria iure datur. Ald coꝛ

pus xpᷣi/ſpectat yꝑoulia vere Vtrãa/

q; ſpẽm ſeruitutis expᷣmit dominus in
euãgelio dicens. Reddite que ſunt ceſa
ris ceſari. et qᷓ ſunt dei deo Mat. xvij.
dlo latriam ptinẽt. templa. alt aria. ſa⸗
cerdotia offertoꝛia. ſacrifitia.et hmõi
que ſoli deo ſunt exhibẽda.qui gloꝛiat
in ↄſilio ſanctoꝛum magnꝰ ⁊ metuendꝰ

ſuꝑ omes qui in circuitu eius ſunt non

em ſanctis ad honoꝛem dei.ſed do 90
honoꝛẽ ſanctoꝝ ↄſecrãtur templa. de⸗
dicatur altaria ſacerdotia ſtatuuntur.
ſacrifitia offeruntur. ne foꝛte ſi ſecus 3
gatur nõ theoſebia. id eſt diuine pieta
tis cultus/ſed ydolatrie crimen incur⸗
ratur Hinc ergo deus in lege pᷣcepit.
Dñm deum tuum adoꝛabis. et illi ſoli
ſeruies. Deutro.v. id eſt ſoli deo ſerui⸗
tutemſoꝛationis impẽdas. Hanc ſerui
tutem latrie/ ſicut impia ſuꝑbia hoim
vel demonum ſibi exhiberi/vel iubet

vel cupit.ita pia humilitas.vel hoĩm

vel angeloꝝ ſanctoꝛũ ſibi oblatam re⸗
cuſant.⁊ cui debetur ondit.vt vult yſi

Doꝛꝰ.li.viijethi.Et ideo cũ beatus io⸗

hanes euãgeliſta/vidiſſet ⁊ audiſſet ea

que ei angel? oñdit et manifeſtauit. ce⸗
cidit añ pedes angeli:Tunc angelꝰ ei

reſpondit Vide ne feceris. ↄſeruus eĩ
tuus ⁊ ↄfratrũ tuoꝝ ſum.ſolum deum
adoꝛa.Sic ergo nec homies nec ange
li adoꝛandi ſunt. iſta adoꝛatione ſcʒ la⸗
trie Quarto nota in litera ðꝛ.placatus

xccipias vlliquis poſſet dicere. tñ hoc

ſacrifitium de per ſe eſt bonũ maxime

ſacramenti coꝛpoꝛis ⁊ ſanguinis chꝛiſti

ieſu.et ideo dñs ſemper illud placatus

cccipit. quare tunc hic petit vt placa⸗
tus ccipigs. Reſpondetur q;uis quan

oc

Patur
coꝛ
Ari/
npin
ure
throi
lorigt
db
t
ſeddoed
p de
mmar.
ſilas
nepter
Wmcur⸗
dt.
Kſdi
udeoſenin
Haurſan
gbu vin
maubet
velhoim
gtam re⸗
N
becrsio⸗
oillten
nut
me/
nusei
moeum
ccange
xeſqzla⸗
lacas
tboe
s choidi
Olex 9
vpc
Gsun

Tractatus

tum eſt ex parte huiꝰ ſacriſitij ſemper

deus in ipſo placetur.non tamen qᷓtũ
eſt ex parte mĩſtroꝛum quibꝰ quãdoq;
offenditur. Mã ßm b. grego. Nũ is qui

—

diſpicet ad intercedẽdũ mittitur. ani⸗

mus iudicis ad deterioꝛa ꝓuocatur.ſi

cut eſt de iſtis qui ſacriſicant in pecca⸗/
tis moꝛtalibus. vel qui ſunt in ꝓPoſito

nõ abſtinẽdi a peccatis. Quinto nota

vlterius dicit᷑. Dieſq; nr̃os leo papa

adiunxit infra actionẽ:hanc igitur ob

lationẽ. vſq; ibi dieſe q; noſtros ꝛc Bed

beatus gregoꝛiꝰ. has tres petitiões in

canone dicit addidiſſe. videlicet dieſq;
noſtros in tua pace diſponas.ſuxple p
eum qui traditus eſt ꝓ nobis in manꝰ
eoꝝ qui pacẽ odeban Ab eterna dam
natõne nos eripi iubeas ꝑ eũ qui tꝑali
moꝛte ꝓ nobis traditꝰeſt. ⁊ in electoꝝ

tuonꝝ grege iubeas mnnerari.ꝑ eumqͥ
ꝓnobis deputatus eſt cum iniquis Et
nota ꝙ quadruplex eſt pax:vlliqua eſt

pectoꝛis ſiue iuſtoꝝ Mia eſt pax pecca

toꝛum Tercia pax tẽꝑis Quarta pax

eternitatis. oꝛro pax tempꝑis quan⸗

doq; cõceditur bonis⁊ malis.ſed pax

eternit atis nunq; dabitur niſi bonis.

quia nõ eſt pax impijs: yſa.lij. De pace
pctõꝛmm dicit Ps. zelaui ſupꝑ iniquos
pacem petõꝛum videns . HMec pax eſt
noxia ⁊ ꝓnitioſa. vñ Bregoꝛius. xiiij.
moꝛ. Oicut pernitioſum inqt eſt ſi vni

tas deſit bonis. ita pernitioſiꝰ eſt ſi nõ

deſit malis: Gi em̃ maloꝝ vnit as nox⸗

ianõ fuiſſet. nequaq; diuina ꝓuidentia

linguã ſuꝑbientiũ in tantã diuerſitatẽ
diſſipaſſet Iem gregoꝛiꝰ in paſtoꝛali.
J ꝑuerſoꝛum nequitia in pace iũgit
ꝓſecto eoꝛum malis actibus robur au
getur. Qui ergoiniquos pace ſociat
iniquit ati vires ãminiſtrat. qa bonos
eo deterius depꝛimũt quos vnanimi⸗

Tercius

ter ꝑſequũtur. Aduerſus bane pacem

oñsdixit. Non veni pacem mittere in
terꝛam ſed ail a aun De pace
iuſtoꝝ dicit apoſtolꝰ Fructus ſpũs eſt
caritas gaudium.pax et pacientia · ad
BGalla.v anc pacẽ reliquit dominus
apoſtolis dicẽs acem meã do vobis
ohis. xiiij. De pace tꝑis inquit ꝓphᷣa⸗
Dꝛietur in diebus eius iuſticia. et abũ
dantia pacis dñabitur Hanc pacemĩ
ceſſanter petit eccleſia dicẽs. DHa pacẽ
dñe in diebus noſtris. Nicet tribulatio⸗

nes et aduerſitates pᷣſtant aliquando

occaſionẽ boni·quia ſunt materia paci

entie.⁊ ſepe inducũt tribulatum ad re

cognoſcẽdum ſeipᷣm/⁊ad humiliandũ

ſeipm:iuxta illud prouerbi gerin

dat intellectũ. intellige tamẽ nõ ſit ni

mia vt ſcribit berñ. ad eugeniũ papã⸗

Vñet ſancta ſara exiſtens in tribulati⸗
one oꝛauit dicẽs. BHenedictꝰ deus pa⸗

trum noſtroꝝ. qui cũ iratus fueris mi⸗
ſericoꝛdiam facies.et ĩ tribulatiõe pec

cata dimittis / his qui inuocant te. tho
bie.iiij. Mõ tamẽ ſunt bona ꝑſelicet ꝑ

ℳ*

accivens ex eis pꝛoueniũt bona.Dax
eſt bonum ꝑ ſe.ſed quia homies hac pa
ce ſepius abutũtur ſicut et alijs bonis
ideo eccleſia ꝓ ea oꝛat · De pace eterni

tatis dicit dñs ꝑ ꝓphet am Zedebit po

pulus meus in pulcrituoine pacis / et
requie epulẽta. Item iohis.xiĩij. MPa

cem meam do vobis / non quia mudus
dat vt pꝛopheta. In pace ĩ idip̃m In

idip̃m eſt quod eſt inuariabile. et ſemꝑ
eodem modoſe habet . ſicut eſt in ſuꝑna
hieruſalẽ que edificatur vt ciuitas.cu⸗
ius ꝑticipatio eius in idipᷣm. ꝓpter
hanc triplicem bonã pacemiuſtoꝝ ſiue
pectoꝛis.temꝑis·et eternitatis ter oꝛa

mus in miſſa pꝛo pace. Mꝛimo hic. Di

eſq; noſtros in tus paceꝛc Secũdo ibi

Liber

Da ꝓpitius pacem ꝛc̃. Tertio ibi DHo⸗
na nobis pacem.vt de pace tempoꝛis.

per pacem pectoꝛis.tranſeamꝰ ad pa⸗
cem eternitatis t ſcias ꝙ ꝑfecta pax

nunq; inuenitur in hac vita. quia nũq;

bella bonis. nunq; diſcrimia deſunt.et
cum quo certat mens pia ſemper habʒ
Et berñ ſuper cantica dicit: candẽs
lilium. o tener et delicate flos. mcredu
liet ſubuerſoꝛes ſunt tecũ Vide ergo
Aomodocaute ambules inter ſpinas
lendee mũdus ſpinis In terꝛa

ſunt in aere ſuntin carne tua ſunt.ergo

verſari in his et nõ ledi piuine eſt potẽ

tie et non virtutis tue.lugꝰ de ciuita⸗

te dei dicit: Mugnant inter ſe mali et

mali.pugnãt inter ſe boniet boni. Bo⸗

m vero et boni ſi perfecti ſunt. inter ſe
pugnare nõ poſſunt.nec bonus quiſq;
ex ea parte cũ per ſe pugnet contra al
terum/eadem etiã contra ſemetipſum

In vno quoq; homine caro ↄcupiſcit

nouerſus ſpiritum/et ſpiritꝰ aduerſi us
carnem. t fulgentius dicit circulo

lune vſq; ad centrũ terꝛe. nõ eſt pfecta
ſecuritas. In gere non quia ibi ſunt de

mones inſidiates In terꝛa nõ. quia ibi
ſunt homĩes malignantes In marinõ
quia ibiſunt venti et tempeſtates. In
inferno nõ / quia ibi ſunt toꝛtoꝛes qĩas
cruciantes Ergo ſupꝛa lunam quere ſe
curitatem.quia citra lunam minime re
peries Et iocirco ſacerdos petit tran⸗
quillã vitam in pᷣſenti cũ dicit. ieſq;
noſtros in tua pace diſponas. Secun⸗
do pᷣſeruationẽ a malo in futuro cũ diẽ
Atq; ab eterna damnatiõe Terciope

tit collationẽ gloꝛie ⁊ ↄſoꝛtium beato⸗

rum cum dicit. Et in electoꝝ tuon gre⸗

ge ꝛc. ig eſt in eterna beatitudine/que ẽ

ſtatus oim bonoꝝ aggregatione perfe

ctus.· vt dicit boetius.iij de ꝛſo. phiĩe.

* 2

gecundus

Ibi em̃ quidqͥq amabitur adheret. om

ne quod ibi erit/bonũ erit.et ſummus
deus ſummũ bonum erit. et quod eſt

omnino beatiſſumũ ita ſoꝛe ſemper cer

tinn erit lec auguſtinꝰ

omnibus queſimus benedi
. Pctam.aſcrip tam.ra

facere digneris. vt nobis coꝛ ¶ pus

et ſan guis fiat dilectiſſimi filijtui

domini noſtri ieſu chꝛiſti:

ↄſecrationem huiꝰoblatõis vt ex eſca
materiali fiat nobis coꝛpus ⁊ ſanguis

oñi noſtri ieſu chꝛiſti. Et eſt ſententia

iſta. O deus pater clementiſſime/nos
petimꝰ quatinus hanc oblationẽ paĩs
et vini ↄſecrare appꝛobare et ↄſirmare
digneris in rõnabilem et acceptabilẽ

tibi hoſtiam vel ſacrifitiſj.vt nobis id

eſt ad nr̃am ſalutẽ panis et vinũ.fiant
coꝛpꝰ et ſanguis dilectiſſimi filij tui do
mini noſtri ieſu xpᷣi. Et exponitur du⸗
pliciter. ſᷣm ꝙ ly in omibus poteſt as

diuerſa referꝛi. Vno mõ poteſt cõſtrui

cum ly deus. vt ſit ſenſus tu deꝰ. ſupple

qui es in omibus E᷑t ſcom hoc lr̃a con

ſtruitur ſic. Nuam oblationemtu deꝰ.
ſupple pater clementiſſime/ in omĩbus
ſupple exiſtens.digneris facere benedi
ctam.id eſt ↄſecratam.aſcriptã id ẽ ap⸗

paahora. rain id eſt firmam rationa-

bilem id eſt diuine rationi et voluntati
ↄfoꝛmẽ.q; pꝛo et.acceptabilem id ẽ ac

ceptabile ſacrifitium. vt ſupple panis

vinum fiat nobis id eſt ad ſalutẽ nr̃am

coꝛpꝰet ſanguis dilectiſſimi filij tui do
min noſtri ieſu xp̃i. ttunc ſenſus eſt
gꝓptus et ↄueniẽs · eus noq; lemꝑ in

. Anc oblationem tu deus i .
q

tam rationabilem acceptabilẽq;

Mhac parte canonis / ſacerdos petit

dengi
enedi
leq;
s
idni

ho etr
terſe⸗
nons
meti
mne nos
Weis
imme
o
fimt
audo
dordu
Rened
ſicoſre
ſage
cEac
ma
us
beyedi
ideap⸗
nona⸗
luntati
ngidta
pens
ceſfam
liſenioo
niseſt
anpin

Aractatus

ſe incõmutabiliter exiſtens. p̃ᷣſenciali⸗

ter potencialiter et eſſencialiter: eſt in

omni natura ſeu eſſentia.ſine ſui diffini

tione id eſt limitatione ſeu determina

tione.et in om locoſine circ umſcripti
one et in om̃i temꝑe ſine mutabilitate.

et in ſanctis ſpiritibꝰ et aimabꝰ excel⸗
lentius eſt/ ſcilicet per gratiã inhabitaã
tem.et in homie xpᷣo excellẽtiſſime eſt/
quo plenitudo diuinitatis inhabitat.

Et beatus Aug dicit: DNeus eſt in om̃i

bus rebus cauſa eſſendi.oꝛdo viuendi

ratio intelligendi.nõ eſt mirandum · ſi
eſſencia diuina oinoſimplex ⁊ incõmu
tabilis omia replet loca et in omĩ bus
creaturis eſſentialiterẽ.nect amẽ cuiꝰ⸗
dam rei ſoꝛdibus ↄtaminatur Sol em
viſibiles radios.ſine ſui pollutõe efſun

dit ſuper loca et coꝛpoꝛa.nõ ſolum mũ

da ſed etiam immnũda. ſoꝛdida et vetẽ⸗
tia.quoꝝ cõtactu alie quidem res infi⸗
tiuntur: ſolis vero radij impolluti et
incõtaminati ea ↄtingentes exiſtunt.
Alio modo ly in omibus poteſt referri

ad ly benedictam. et ad cetera ſequen

tia vt ſit ſenſus. Nuam oblatiõem / tu
digneris facere benedictam accepta⸗
bilem in onũbus Et lic adhuc duplici⸗

ter exponitur. VUno modo in omibus

ſupple ſuis partibus. quod exponitur
aduerbialiter. io eſt omĩa et totaliter.
Secũdo modo ꝙ hoc adiectiuũ omĩ⸗
bus habet ly accipientibꝰ vel pꝛo qui⸗

bus offertur pꝛo ſubſtãtino. vel y offe

rentibus. vt ſit ſenſus. Benedictamĩ
omĩbus offerẽtibus et pꝛo quibus tibi
offertur. Tercio ly in omibus videtur
referꝛi ad ly queſumꝰ.et ſic videtur ex
ponere guilhelmꝰ in rationali qſumus
in om̃ibus id eſt totamente toto coꝛde
et toto intellectu. Ocdo nota. iße ſa

7

cerdos petit quĩq; ꝛimo q iſtam ob

„
Hõ

Tercius

lationem deus faciat benevictã Gecdðo

aſeriptam Tercio ratam Quarto rati
onabilẽ. Quinto acceptabilẽ. que qͥnq;
petitiões varie exp onũtur. Vno mõ
ſic ABenedicta io eſt talem. pꝑ quã ſpũa⸗
lium bonoꝝ multiplicatione benedica
mur. Fſcriptã id eſt talẽ que de tua me
moꝛia nulla poſſit obliuione deleri:ſRa
tam id eſt talem que de tuo bñplacito
ↄſtanter nobis ſuchagetur et que nulla
poſſit ↄmut atione euelli. Rationabilẽ

id eſt talem que tue diuine rationi ↄue

niat Differẽtia eſt inter rationale ⁊ ra

tionabile Rationabile dꝛ quod de rati

one ꝓcedit. Rationale vero quod vti
tur ratione Et acceptabilẽ id eſt que ti
biſit grata et accepta. Gcdo modo ſic

exponitur quã oblationẽ tu deus dig⸗
neris facere. benedictã id eſt traſſerꝛe
in illam hoſtiam que eſt omibus modis
benedicta. aſcripta. rata. rationabilis.

⁊ acceptabilis hoſtia ſalutaris /ſcʒ coꝛ

poꝛis et ſanguinis xp̃i.quę dicit᷑ bene

dicta om̃ibus modisquia ab omni ma

ledictiõne eſt immunis. tam actuali qᷓ;

oꝛiginali.tam veniali q; crimiali. ſicut

elizabeth inquit ad virginem. Benedi

ctus fructus ventris tui Auc.ij. ꝛWcri⸗

—

pta dicitur eadẽ hoſtia.quia guris et

ſcripturis veteribꝰ eſt deſignata.tam
in mãna celeſti. q; ĩ agno paſchali.tam
in yſaac immolãdo/ q; in abel immola
to: Quoniã vt inquit iohẽs in lpoẽ·

Hic eſt agnus occiſus ab oꝛigine mun
di id eſt occidi diſpoſitus ab eterna di
pdeſtinatione et pꝛeuiſione Endem ho
ſtia rata ꝛ.non quaſi tranſitoꝛia/que

ceſſit vbi noua ſucceſſit.ſed que perma

. —

et in eternũ ſcom oꝛoinem melchile⸗
dech Nationabilis dicit. quaſi nõ pecu

alis ſicut erat legalis oblatio.qᷓ ſanguĩe

hircoꝛũ ⁊ vituloꝛũ non poterat hoĩes

mnndare a peccato ſed illa que ſangui
ne pro ↄſcientias emundat ab operi⸗
bus moꝛtuis. Acceptabilis dꝛ. quia eã
deus acceptat in remiſſionẽ peccatoꝛũ

et redemptionẽ tocius mundi. Non

quaſi ila oblatio de qua Ipheta dicit
ſacrifit in et oblationem noluiſti Ps⸗
Exxix. Gimiliter vñs ait Mon accipiã
ðe domo tua vitulos.neq; de gregibꝰ
ruis hircos ſed ſicut illa ð qua pſalmi⸗
ſta dicit. Tibi ſacrificabo hoſtiam lau⸗
dis. GBcom hãc expoſitionẽ recte ſub
iũgitur vt fiat nobis coꝛpus ꝛc. Hec in
nocẽtius Augꝰ vero de 9ſe. diſ ij. vtꝝ
refert hec verba ad eucariſtiã.ẽt expo
nit ſic. quã digneris facere benedictam
id eſt per quam benedicimm. aſcriptã
id eſt per quam in celo aſcribimur. Ra
tam id eſtper quã in viſceribus xpi et
coꝛpoꝛe xpi quod eſt eccleſia cẽſemur
et in xpᷣo ratiſicamur.Rationabilẽ id ẽ
per quã a beſtiali ſenſu exuimur. Ncce⸗
ptabilem vt qui nobiſip̃is diſplicemus
p hanc aceptabiles erimꝰ eius vnico
filio Oed alij exponunt ſic ꝙ in iſtis v
bis qnq; petimus virtute hui⸗ oblatio
nis nobis dari. videlicʒ remotionẽma
loꝛum cũ dicimus benedictã. Petim⸗
em benedictionem/ a nobis amouẽdo
malũ culpe et penalis miſerie. Gecun
do impꝛeſſionẽ et inſignitõem ſpualiũ

bonoꝝ cũ dicitur aſcriptã. Tertio col⸗

latoꝛũ bonox ſtabilitionẽ. cum dicitur
rat am Muarto diſcretionẽ credendo
rum ⁊ agẽdoꝛum.cum dicitur rationa
bilem. Nuinto/ acceptacõem bonoꝛũ

operum noſtrorum. vt ſcilicet ſint deo

accepta. ⁊ ſic nobis pꝛoſunt ad vitam
eternã. cũ dicitur acceptabilẽ. Tercio
nota ſacerdos facit tres cruces cũ diẽ
Benedictam. aſcriptã. ratam. ⁊ poſtea
dugs cinn ſubiũgit. coꝛpus et ſanguis.

Becundus
Modo dubit atur quid ille trẽs cruces

deſignat. Cuiꝰ ſunt multe reſpõſiones

nnocẽtius dicit.ꝙ hoc fit ad deſignã
dum pꝛecij quãtitatem.quo xpᷣe vendi
tus eſt.ideo ſacerdos facit hic tres cru
ces ſuper oblatã et calicem cum dicit.

enedictam. Dꝛo cuiꝰ latioꝛi declara

tione eſt ſciendũ ſcdᷣm ꝙ pꝛius dictum
eſt. In canone agitur memoꝛia eoꝛum
que acta ſunt in ebdomada palmaꝝ.et
ſpecialiter modus venditois et empti⸗
onis xpᷣi Abi nota Feria quarta ante
cenam dñni in mane.iudas vnꝰ ex duo⸗

decim a dyabolo ſupplantatus/ſacrile

gium perpetrauit:dum filiũ di ſolis tri
ginta argenteis vendidit phariſeis in
recõpenſationẽ damni quod incurꝛit
Ipter effuſonem vngenti cũ dixit Do
tuit em̃ vngentũ hoc venundari pluſ⸗

ᷓ; trecentis denarijs et dari pauperi⸗

bus Hoc autẽ dixit.nõ quia de egenis
Etinebat ao eum.ſed quia fur erat.⁊ lo
culos habens / ea que mittebatur poꝛ⸗
tabat Johis. xij. Et quilibet argẽteus

valebat decẽ denarios vſuales.et ita

damnũ vngenti quod valebat trecen

tos denarios/triginta argenteis ↄpu
tabat alias recõpenſari. Gi vero dici⸗
mus argẽteos fuiſſe denarios vſuales
dicemus ꝙ iudas vendidit xpᷣm quaſi
vile mancipiũ.triginta eĩ denarij ſunt
decima pars trecetoꝝ denarioꝝ quos
valebat vngentum ꝓpter quod ioqui⸗
tur oñs deſpectiue per ꝓphetam dicẽs
Pꝛehenderũt mercenarij vitam tri
ginta argenteis/quibꝰ ſum appꝛeciatꝰ

ab eis Ad deſignadum ergo hui⸗ pᷣcij
quaãtitatem / quo xp̃c eſt venditus / ſa⸗

cerdos hic facit tres cruces ſuper ob⸗
latam et calicem Mam et trecenta pari

ter et triginta multiplicationẽ ſuſcipi⸗

2 .

it aternario. ſP ea vo ad deſignaãdũ

i

num
ner
anen
Ae
e
nesi
er
H
n
Negans
1
nwe
aeus
etita
tcecen
desa
rodich,
6wides
norylr
Nα
vlqui,
nmdices
tantri
eci,
wi he
lirns/1
ſpere⸗
rpri
pi⸗

Tractatus

emptionemet venditionem duas cru
ces impmit. ſigillatim vnã ſuper obla⸗
tam.alteram ſuꝑ calicem cũ dicit. vt fi
at nobis coꝛpus et ſanguis 2c. Ala ven

ditio fuit maledicta.pꝛoſcripta.irꝛata.

iniqua et deteſtabilis. ſed tu deus häa
oblacionem digneris facere benedictã
aſcriptam. ratam. rationabilem et ac/
ceptabilem. Jndas em dilexit malevi
ctionem. ⁊ veniet ei.noluit benedictio

nemet elongata eſt ab eo. ſed tu deus

hanc oblationem digneris facere be-⸗

nedictam / pꝛo qua nos in celeſtibus be

nedicas. Judas deletus eſt de libꝛo vi

uentium et cumiuſtis nõ inſcript?. ſed
tu deus hanc oblationẽ digneris facea⸗
re aſcriptam: ꝓqua nos inter electos

tuos aſcribas. Judas laqueo ſe ſuſpen

7

Ddit et eius epiſcopatumſuſcepit alter.

ſeotu deus hanc oblationẽ digneris fa

cere ratam. per quã ratumet gratum
ſit noſtre ſalutis pꝛomiſſum. Judas ex

9

ijt cõdemnatus / et oꝛatio facta ẽ pec⸗

catum. ſed tu deus hanc oblationẽ di⸗
gneris facere rationabilem/per quam
rationabile fiat noſtre ſeruitutis obſeqᷓ
um Judas reddidit mala pꝛo bonis:et
odium pꝛo dilectione tribuit. ſed tu de
us digueris hãc oblationem facere ac⸗
ceptabilem per quã reddas tibi accep

tos 2ᷣllia reſponſio. Vres cruces quas
facit ſacerdos ſimul ſuper hoſtiã et ca⸗
licem / ſignilicant tria que xpc in cena

ↄmuniter egit circa panem et vinũ ſcʒ
accepit. benedixit. ⁊ fregit Sed ꝙ po

ſtea ſpecialiter facit vnã crucem ſuꝓ

oblatam / deſignat ꝙ xpᷣeſpecialiter ſu

7 7

per panem dixit. accipite et comedite.·
oc eſt coꝛpus meum. Et alterã ſuper

calicem / quia xpᷣc dixit Bibite et diui⸗
dite inter vos.hic eſt ſanguis meus Et
ſcom hunc ſenſum recte ſubiungitur.

Tareus

Quipꝛidie ⁊c Tercia reſponſioqꝛ iu⸗
das vendidit xpᷣm ad cruciſigen dum
ſacerdotibꝰ. ſcribis et phariſeis.idcir
co ſacerdos ad deſignandũ ↄmuniter
tres emptoꝛes.facit tꝛes cruces ↄmuni

ter ſuper oblatam et calicem cũ dicit·

benedict am aſcriptam ratam. Ad de⸗
notadum vero diſtincte venditoꝛem
⁊ venditũ /facit duas cruces diſtincte

ſuper oblatamet calicem. cũ dicit. vt

fiat nobis coꝛpꝰ et ſanguis Quartare
ſponſio Gacerdos pᷣmo facit tres cru
ces in mis tribus dictionibꝰ. ſcʒ bene

dictam aſcriptam et ratam. vt deno⸗

tetur virtus cruciſixiõis xpᷣi.que ato

ta trinitate fuit volita ita fieri / q illis

dictionibꝰ petimꝰ fieri. Quartacrux
quam facit diuiſim ſuper oblatamn deñ

gnat coꝛꝑis xpᷣi in cruce immolationẽ

Ded quinta crux que fit ſuꝑ mixtũ ex
vino et aqua/deſignat ſanguinis aqᷓ
de latere xpᷣi effuſionem. oſtea cum
dicit dilectiſſimi filij tui ieſuxpᷣi. ſacer⸗
dos eleuat manꝰex intima veuotiõ⸗ cũ
ſuſpirio ĩ celum. Et pꝛopter hoc ſacer⸗
dos eleuat manus et extendit cũ oꝛart
in miſſa⸗. MNam cũ chꝛiſtus expanoiſſet
manus ſuas in cruce/ pro ꝑſecut oꝛibꝰ

oꝛauit et dixit Pater ignoſce illis. qᷓa

neſciunt quid faciũt. Moꝛaliter inſtru
ens. ꝙ vpe ſemper ꝑatus eſe recipere
penitentes.iuxta quod ipᷣe pꝛomiſit io
hãnis. vj. Eum qui venit ad me nõ eijci

am foꝛas. Mota de eleuatione manuu

dictũ eſt pꝛius quomõ ſiguratae Exo-

xvij. Nui figure expoſitionẽ aduerte
hic Cum em̃ verus moyſes. id eſt xpc
eleuat manus io eſt impẽdit auxiliũ et
ſolatiũ vincit iſrael. io eſt eccleſia. QNã

ſi deus pꝛo nobis quis ↄtra nos. Din

gautem paululũ manus remittit id eſtſi
exigentibus peccatis ſibrrabit auxillie

Liber
um et ſolatium / tunc ſupat amalech. i.
dyobolus:quia non eſt volentis neq;
cinꝛentis ſed dei miſerentis Quia ve
ro xpᷣc pꝛomiſit eccleſie dicens. Vobi⸗
ſcumſ um vſq; ad ↄſummationẽ ſeculi.

ob hoc aaron id eſt mons foꝛtitudinig

et vr. iq eſt ignis caritatis ſuſtentãt ma
nus eiꝰ. vt in foꝛtitudine ferat auxilium
et ex caritate ſolacium. ne manus eius
baſſentur vſq; ad occaſum ſolig. id eſt
ad finem mundi. Sicq; ioſue duce:id ẽ

chꝛiſto ductoꝛe/iſrael fugat amalech/

id eſt eccleſia ſuperat dyabolum. in oꝛe
gladij·ꝓ virtutẽ oꝛationis ⁊ verbi di:

Gladius em̃ eſt verbum dei. Si quis

ergo vult oꝛationis vᷣtute ſuꝑare dya
bolum / debet eleuare manꝰ. id eſt actꝰ
ſuos ad deum. vt ↄuerſatio eiꝰ ſit in ce
lis VUnde dimiſſas manus erigite. ⁊ ge
nua debilia roboꝛate Mã eleuatio ma
nuum/ſacrifitiũ verſpertinũ.bona eſt
operatio cum ieiunio et elemoſina. Fi
des em̃ ſine oꝑibus moꝛtua eſt. Zeue⸗
mus ergamanus ſine diſceptatõe que
rentes que ſurſum ſunt. non que ſuper
terꝛam. vbi chꝛiſtus eſt in dextera dei
ſedens. Bed dubium. quare hic di⸗
citur vt nobis fiat ꝛc. Dicendum eſt
huiꝰquadꝛuplex ẽ ratio Pꝛima adꝗ
luendũ illi verbo quod vixit maria an
elo Auc j. Fiat mihi ſedᷣm verbũ tuñ
Veride atõ ad abluendũ verbo cre
qtionis 1a deſignãdum ꝙ eadem po
tentia requiritur in trãſſubſtantiatiõe

ſicut in reſurꝛectione et in rerũ creati⸗

one de qua Geñ.j. Niat lux Diue ſiant
luminaria. Et ſeq̃tur Et factum eſt ita.
TZercia ratio/ ad deſignandũ ꝙ ſacer⸗
Dos ſolum eſt miniſter huius ineffabi⸗

lis cõuerſionis ideo nõ in perſona pꝛo
peia loquitur / ſed in perſona chꝛiſtilo

Hecundus

quens dicit. fiat. Quarta ratio / quia

opoꝛtet vt hec tranſſubſtantiatio fiat

E verba tranſitũ ſignificantia. ido nõ
dicit ꝙ panis ſit coꝛpus chꝛiſti.ſed bñ

dicitur panis fit coꝛpus xpᷣiideo dicit᷑

nat. Item dicitur dilectiſſimi ꝛc᷑.xpᷣus
em̃ ieſus maxime eſt dilectus a veo pa⸗
tre ſmillud Math.iij ⸗Dic eſt filiꝰ meꝰ
in quo mihi cõplacui.CTum quia oĩmo
Dam ꝑticipationẽ eſſencie pater filio e

ternaliter ↄmunicat um qꝛ omĩa que

habet pater.ſua ſunt Joh. xvj.Lum qꝛ
ꝗ patre tradita eſt ſibi poteſtas omniũ
que ſunt incelo et ĩ terꝛa Math. v:Tũ
quia per filij ſui ĩ cruce immolationẽ ꝓp
nobis pater placatus fuit pꝛo om̃ibuæ

offenſis noſtris. pñtibus. pᷣteritis ⁊ fu

turis Mtione cuiꝰ et ĩm exaltauit.⁊
dedit illi nomen quod eſt ſup omne no

men. Id philip̃ ij. t nos ipᷣm deñ pa⸗

trem diligere debemus. quia ipᷣe pꝛioꝛ

dilexit nos Quia ſic deus dilexit min

dum vt vnigenitum ſuum daret Joh⸗

„⸗

iij. Deum filium diligere debemꝰ quia

—

ipſe paſſus eſt ꝓ nobis.et nos redemit
Bokriri ſanctum diligere debemꝰ. qꝛ

eius ſapientia conditiſimnꝰ. et eius pꝛo
uidentia gubernamur. Heũ em̃ ſupꝛa

omia diligere debemus. Lalde nanq;

enat. qui non diligit deũ ſuum creato

rem. recreatoꝛẽ.et remuneratoꝛẽ Vñ

btũs Augꝰ dicit. Ualde emerꝛaremſi
deũ nõ amarem. qui dedit mihi animã
vt viuam. gratiam vt bene viuam. ſa⸗
pientiam vt oꝛdinate viuam.quam vi

tam nobis concedere dignetur ieſus

chꝛiſtus patris ab eterno vnigenitus.

poꝛaliternatus.

— °

ſune
knen
ndiees
onnes.

9/ eu

doſie
dond
labñ
wc
Phus
deopg,
lene
goimo
rflioe
Wge
Ang
sonmi
hi
leii
vomdus
rſt
onero
ndid
ihenn
enmn
r
ui
nedemit
cenb. q
Renso
enſpe⸗
Meinng
umarr
rra j
enn’
timmni
ium ſy⸗
quan vi
ur ieſus
gemirus⸗
oneten/

Aipꝛidie qm pateretur ac⸗
cepit panẽ in ſanctas/ ac ve
nerabiles manus ſuas. ⁊ ele

natis oculis in celum ad te deum patrẽ
ſuum omnipotentẽ tibi gracias agen-

benedixit fregit et dedit diſcipulis ſu⸗
is dicẽs.ꝭ ccipite et mãducate ex hoc
omnes. Moc eſt em coꝛpus meum.

it habet iſta litera duas partes Mꝛi⸗
mo introducũtur verba ↄſecrationis

coꝛpoꝛis xpᷣi. Becũdo ſanguinis ibiſi⸗/
mili modo.t eſt ſententia iſta. OHpa⸗
ter clementiſſime dñs noſter ieſus xpᷣs⸗
filius tuꝰ pꝛoxima die pᷣcedente ſuam

paſſionem/ hoꝛa cene accepit panemĩ

venerabileęs manus ſuas.et eleuando
oculos ſuos in celũ.ad te ſuum patrem
om̃ipotentẽ/et gracias agendo bene⸗
dixit dicens. Moc eſt coꝛpus meum.in
coꝛpus ſuum tranſſi ubſtanciãdo. At fre
git et dedit diſcipulis ſuis dicens. Acci
pite manducate ex hoc omnes Etex
poĩtur ſic: Qui ſcilicʒ dñs noſter ieſus
chꝛiſtus.pꝛidie id eſt pcedẽti die/qᷓ;pa

teretur accepit panem/ſuxple nõ cõſe⸗

cratum.in ſanctas.id ẽ ſanctiſicatas:ac
venerabiles idẽ honoꝛandas / man ſu
as et eleuatis ſurſum.ſupple ſcom hũa⸗

nit atẽ oculis:ſupple tam mentis qᷓ; coꝛ
poꝛis in celum id ẽ verſus celum.ad te

deum pratrẽ ſuum ſupple ſm diuinita
tem.omipotentẽ agens id eſt referens

tibi gracias id eſt gratianactiones be

nedixit id eſt conſecrauit.fregit ſupple

ſpeciem panis.et dedit id eſt poꝛrexit

NEtaeſt tercia pars pᷣncipa⸗
liꝛs canonis.in qua ponũtur
verba ipᷣam cõſecrationem
efficientia. et finaliter ꝑficientia/tã con
ſecrationẽ coꝛpoꝛis/q; ſanguinis xpᷣi

per fidẽ et mãducate id ẽ comedite ſup
ple ꝑ caritatẽ ex hoc om̃es Nota pᷣmo

ꝙ inilla ptieula repᷣſent atur illud/qdᷣ

dñs nr ieſus xpc in cena fecit.quã par

ticulã alexander pᷣmus dicitur ſic oꝛdi⸗

naſſe et addidiſſe ſeᷣm foꝛmã aplorl et

euangeliſcarũ ſic derelictam. Et eſt ſci

endum. ꝙ eccleſia in die cene ſpẽaliter

addit iſtam ꝑticulã.qui pꝛidie qᷓ; pate⸗
retur pꝛo noſtra oĩmq; ſalute:qð ẽ ho⸗
die ad ſingularẽ reuerentiã illius diei-
eo ꝙ iſta die hoc venerabiliſſimum ſa⸗
cramentũ ſit inſtitutum in qua die de⸗
ſideratiſſumum inſtitutũ eſt cõöuiuium/
ſcdᷣm ꝙ dñs dixit. deſiderio deſideraui
hoc paſcha manducare vobiſcum an⸗
teqᷓ paciar. Auce:xxij. In quibus ver
bis ſaluatoꝛis tria innuũtur. TPꝛimo/
pꝛimoꝛdialis affectatio huiꝰſacramen
ti cum dicitur.deſiderio. Scðdo ſacra⸗
ment alis demonſtratio huiꝰ miſterij.⸗
cum dicitur hoc paſcha Lewio fiouci
alis adamatio ieſu chꝛiſti cũ dici᷑.ante
qᷓ; paciar. Maioꝛem carit atem em̃ ne⸗

mo habet. vt aniam ſuam ponat quis ꝓ

in la dꝛ pᷣdie. Hic notat᷑ tempꝰ inſcitu⸗/
tionis hui ſacramenti. Quintaderia
em̃ die mẽſis pꝛimi.quod modo ẽ ſexta

feria. dominus pꝛo nobis paſſus fuit.
1 pcedẽti die q erat quartadecia luna

eiuſoem mẽſis. oſtq;; ad veſpeꝝ xpᷣc
ſcᷣm legẽ paſcha tipicũ cũ aplis cele⸗
bꝛauit.veteri paſche finẽ imponẽs.et

nouum paſcha ſubſtituit. vidlicet hoc

ſacramentũ.et eccleſie tradidit frequẽ
tandũ.Et dic innoẽ. Mac igitur inſtitu⸗
tiõe infoꝛmati.celebꝛamꝰ iugiter ꝑ mi
ſteriũ.qd ſemel offerebat᷑ in pᷣciũ. Qã
cũ vᷣitas venit.figura ceſſauit.⁊ ſignũ
ſublatũ eſt medio.cũ nõ erat res aliij

qſignificaret. ſed que pñs ꝑciperetur

n .ſ3

Manſit tamen figura tamoiu/ donec
in veritate completũ.quod in ſimilitu
dine pꝛius erat exhibitum. Chꝛiſtꝰ em̃
tunc impleuit figuras algnus enim pa
ſchalis ſigura fiit huiꝰ venerabilis ſa⸗

cramenti.poſt cuiꝰ eſum hoc ſacramen

tum inſtituit. vt figuris veteribus finẽ
daret Vno ſicut illi carnes agni in figu

ra ↄmedebant: ſic ſideles in ſacramen
to verũ coꝛpus ⁊ verum ſanguinẽ xpᷣi

ſuſcipiunt Etſicut manna datum eſt he

bꝛeis poſt traſitum maris rubꝛi ia ſub-
merſis egiptiacis.ſic eucariſtia datchꝛi
ſtianis poſt ablutionem baptiſini/dele

tis iam peccatis. vt per baptiſmũ mũ⸗

demur a malo. et per eucariſtiã ↄfoꝛte-
mur ĩ bono. Et ſicut mana populũiſra

elper vaſtitatem in via ſolitudinis ad

terꝛam ꝓmiſſionis ꝑduxit.ſic et eucari

ſtia populũ iſtũ ꝑ incolatum vite pᷣſen

tis ad patriam ꝑoucit paradiſi. Unde
recte viaticum aꝓpellatur quia reficiẽes
nos in viaꝰoe ducit ad patnã. De qui
Fuit aut
hec dies vltima ante ſuã moꝛtẽ ⁊ paſſi/
onem/ↄueniens ad huiꝰſacramentiin

bus dictũ eſt ſupꝛa plemꝰli.j.

ſtitutionẽ . vt illud arcius coꝛdibus fi⸗
delium infigeret.⁊ firmiꝰ memoꝛie apo

ſtoloꝝ impmeret.quod ante moꝛtẽ ſuã
ꝓxime futuram inſtitueret.ſcom quod
att eſtatur beatus glugꝰ per hec verba

Saluatoꝛ quo vehemencius ↄmenda

ret miſterij huius altitudinem. vltima

hoc voluit infigere coꝛdibꝰ diſcipulo⸗
rum.a quibus per paſſionẽ erat diſceſ.

ſurus Et idem dicit Innoc. Coꝛpus et

ſanguinem ſuũ xpᷣus poſt cenam dedit

apoſtolis vt hoc ſacramentũ velut vl

timũ teſtimonij mãdatum/arcius me⸗

moꝛie ↄmendaret. Ount et alie multe

cauſe de quibus ſufficienter dictum eſt

ſupꝛa li.j. Dicit ergo hic ſacerdos Qui

Gecundus

pꝛidie / id eſt pꝛioꝛi die anteqᷓ; pateret᷑.
accepit panem / volens ſacriñtium lau
dis deo patri offerꝛe. Donẽ et vimmm

obtulit: ex quibus coꝛpꝰ et ſangunnem
ↄfecit Buper quo verbo dicit Inno7

Huiaſacrißtij ritum/melchiſedech pꝛi

us legitur celebꝛaſſe/ offerens panem
⁊ vinũ Erat em̃ ſacerdos altiſſumi gSeñn

xiiij. Vñ dauid inquit ad xpᷣm. Tues

ſacerdos in eternũ ſcom oꝛdinem mel⸗
chiſedech Ex quibus patet. ſaeriſiti
um euãgelicũ / nõ ſolum pceſſit legale
dignitate ſed et in temꝑe.ſicut apls in

epla ad hebꝛeos pleniꝰ oſtendit Et do

minus ieſus panẽ ⁊ vinum in ſacrifitiũ
ſui coꝛꝑis ⁊ ſanguinis inſtituit:qꝛ ſicut

pꝛe ceteris cibis ⁊ potibꝰ panis coꝛ ho

minis ↄfirmat.⁊ vinũ coꝛ homis letifi

cat.ita coꝛpꝰ⁊ ſanguis xpᷣipꝛe ceteris

cibis ⁊ potibus ſpnalibus/ plus interi

oꝛem hoĩem reſiciunt. ⁊ gratiaꝝ donis
plus ſaginãt Unde ꝓpheta. Doculum

tuũ inebꝛiãs q; pꝛeclarũ eſt Et ſicut in
iſtis plena ꝑfecca conſtat coꝛꝑalis re⸗
fectio.ſic ⁊ in illis plena ſpũalis. Gicut

xpc teſtatur Caro mea vere eſt cibus.
7 ſanguis meus vere eſt potus. Qua/
lis autẽ debeat eſſe panis ſcʒ an aʒimꝰ

an fermẽtatꝰ.an ſalſus.vel nõ. ex quo
debet confici coꝛpus chꝛiſti. de hoc ſa⸗
tis dictum eſt pꝛius Seo dubitat

R hic pꝛimo.quare chꝛiſtꝰ ſub aliena ſpe⸗
cie coꝛpꝰ ⁊ ſanguinem ſuũ dedit. Huiꝰ
innocẽtius ponit tres cauſas. Dꝛimo
hoc fit pꝛopter augmẽtum meriti/quo
niam ibi aliud creditur. et alius cerni

tur. vt fides habeat meritum / cui hu⸗
mana ratio non prebet experimentũ.

etnm propter dignitatem/ quantum

a malos/ qui non ſunt digni videre

chhꝛiſtum in propꝛia ſpecie. Exemplum
de bethſamitis vt prius dictimn eſt.

4 n

euſt
see
a
uſ⸗
ſoncemn
ihrino
muov
ſus e
ſusmin
nocben
cpns
ſtynvy
deoial
ſnligo
desind

vinirß
Men
sKt
ſunnre,
noretme
Ner Pe⸗
ervineg
etſange
ctioeſe
buser
etvinn
umo
ſonorpt
Panse

(honr

ſocuni
tis vis
tisgen
wco
hee ſe
rtatee
tochad
chiede⸗

dunlau
tvimum
aunem

Inne

gechpri
Spanemn
ſm Beß
hi

ſr zn
ßn
inſacnii
urqeſicut
mscoho
onsleti
Dumung
EKrin
noalsre,
ns Gicut
tchus.
ons On
mne
watiy
lengſpe/
Prmw
verti/ qvo
nuocerni⸗
un /cuihun
gummm
unoce
eumplm
nunct,

coꝛpoꝛi xpᷣi.

Tauctus

etiam tpꝛer imbedillit atẽ q;tum ad ho⸗

mines et hoc ad vitanoũ hoꝛroꝛem et
nauſeam.quia ſi oculꝰvideret xpᷣm ſub

Ipꝛia ſpecie/ vtiq; animus abhoꝛreret.
qꝛ nõ ↄſueuimꝰcarnẽ crudã/et ſangui⸗

nem crudum comedere ⁊ bibere Quar
to ad vitandũ ridiculũ.ne pagani vel
iudei nobis inſultarẽt cum illud agere⸗
mus vnde verſus. Gumit᷑ occulte chꝛi

ſtus / ne dum tibi ſtulte Woꝛroꝛ vel ri⸗

ſus minuat fidem tibi viſus. VUnde in⸗/
nocẽtiꝰ Hanc ergo xpᷣc ſub ſpecie pꝛin
cipalis edulij ſumẽdam ꝓpoſuit eucari
ſtiam vt foueretur ſenſus in vno.eęt fi⸗
ves ĩ altero edificaretur Fouetur em
ſenſus:dum ſolita ꝑcipit Ediſicatur fi⸗
des in altero dũ illud qð nõ videt qua
le ſit / cuiꝰmodi ſit agnoſcit. D Item

ↄubitatur. quare ſub ſpeciebꝰ panis et

vini:Reſpondetur.qꝛ dñs in hoc ſacra
mento ꝓponitur nobis vt cibus refici⸗
ens Et quia in nutrimẽto neceſſitatis
humane in his habetur p omnibus ple

nioꝛ et melioꝛ refectioigitur ꝛc Innoc

dicit DPꝛoponitur nobis ſpecies paĩs
et vini.quatinꝰ in ſuſceptiõe coꝛpoꝛis
et ſanguinis xpᷣi/plena et perfecta refe

ctio eſſe poſſit. OPlena em̃ refectio eſt

cibus et potus.Cibi aũt et potus:paĩs
et vinum pncipalis eſt ſubſtantia. Se⸗

cundo qꝛ hec ſpẽs ad ſigniſicationẽ coꝛ
poꝛis xpᷣi veri et miſtici eſt expꝛeſſioꝛ.

Aanis em̃ ꝓpter ↄpactionẽ aſſimilat
inũ vero eo ꝙ liquoꝛ ẽ
ſanguini Et ſic de miſtico.ſicut ex mul⸗
tis vuis expᷣmitur vinũ:et ſicut ex mul
tis granis ↄſicitur panis· ſic nos multi
vnũ coꝛpꝰxpᷣi miſticũ ſumꝰ Lercio.qꝛ
hec ſpecies ad ↄuerſionẽ ꝓpter ſuiſince
ritatẽ et mundiciã eſt decentioꝛ. Quar

to qꝛ ad figuram veteris ſacrificij mel

chiſedech vtinnioꝛ· Muinto q; go com

menti comꝑauit

LTarciuus
parationem dñnicam ſimilioꝛ. DVñs em̃
nunc ſe viti nunc pani/nũc grano fru/
quare laicis non datur ſub vtraq; ſpe⸗

cleſia omibus xpᷣinoelibꝰ dabatur ſan

cie. Reſpondetur ꝙ olim in ᷣmitiua ec Ar ſabn †

guis cum xpi coꝛpoꝛe. ſ̊ poſtea ſancta

determinante eccleſia et dictante/non
datur ꝓpter tria Pꝛimo vt tolleretur

erꝛoꝛis materia.quia inſurꝛexerũt qui⸗

dam heretici dicetes.xpᷣm nõ ſub vna
ſecie totum/ ſed medium et in altera
imiliter medium cõtineri.vt ergo iſte
erꝛoꝛ tolleretur.ſtatuit eccleſia/tantũ
ſub vna ſpecie coꝛpus et ſanguinẽ xpᷣi⸗

fidelibus dari. Gecundo vt euitentur
picula. Mam ſanguinẽ chꝛiſti tractare

multũ piculoſum eſt.eo ꝙ ꝑtes ipſius.

ſunt natur aliter fluxibiles.q leuiter ab

indiſpoſitis ruſticis effunderent᷑.quod
de coꝛpe xpᷣi nõ ita cito ↄtingit.ideo ſo

li ſacerdotes ſan guinẽ ſumunt / in qbꝰ
maxima diſcretio et cautelà debʒ eſſe.

Tercio vt veritas reſpondeat vmbꝛe
qꝛ in lege nihil bibebant etiã offerẽtes
de libamĩe Sequit᷑ AMccepit panẽ ĩ ſan
ctas ac venerabiles manꝰſuas In quo
denotatur/q; hoc ſacramentũ non niſi
mundis manibus.non viciatis ſed eõ⸗
ſecratis.debet reuerẽtera venerabii⸗
ter tractari VUnde alexander papa de

conſe. il. ij. Mihil maius eſſe poteſt. ᷓ
coꝛpus et ſanguis chꝛiſti. Mec vlla ob⸗

latio hac pocioꝛ eſt. ſed omnes hec pꝛe
cellit.que domino pura conſcientia of
ferenda eſt. et pura mente ſumenda:
atq; ab omnibus veneranda.Et ſicut

ceteris eſt pocioꝛ ita pocius excelli et

venerari debet. Ox quo ſtatim habet᷑
q; ſolus ſacerdos hoc ſacmentũ habʒ

ficere Abiſciendũ ꝙ qttuoꝛ reqͥrunt

Ueie

—
Item dubitatur Oerbien

i5“ n
A¹*

,s . nn

S
. „
— .
.

2.

ber

AVerbum materies.intentio.ſenſus et
ꝛdo Coõueniũt xp̃ᷣi vt coꝛpꝰ ↄficiatur.
Dꝛimo reqͥ ritur puritas materie. qp
etritico puro debet eſſe hoſtia. quia
vns grano frumẽtiſe ↄpauit Et debet
eſſe aʒima vt z. Añ etia materia euca
riſtie ẽ duplex AUna neceſſafia. alia de

bita Materia neceſſaria eſt panis fru

mentiq; ſine illo nõ poteſt fieri ↄfectõ
Materia vero debita eſt ꝙ iſte panis
ſitaʒimus. qʒ licet in fermẽtato poſſet

còfici ſiẽ et greci faciũt. hoctñ ſedm cõ

ſuetudinẽ romane eccleſie fieri non d

bet Sed quare de hoc.d.eſt . Gimile
eſt de inateria calicis. quedã eſt mate
ria neceſſaria.et quedã debita Mate⸗
ria neceſſaria eſt vinimn. qeſine ipſo nõ
ateria vo debi⸗
ta.; Jua miceacn vino. cuius cauſa

Aficitur ſanguis xpiꝰ99
dicta eit ẽ. SGcdo reqͥritur oꝛdo ſacer⸗
dotalis Uñ bin ſchomã ſup. iij. ſen. diſ⸗
iiij. Gacerdos q;tuuncũq; malꝰ. ſiue ex

cõmunicatus.ſciſmaticus. ehereti⸗
cus.ↄficere poteſt. dũmodo ſen at illa

q reqrũtur ad ↄſecrationẽ. q́uis moꝛ⸗
taliter peccat. et irꝛegularitatẽ ĩcurꝛit.
Nec em hoc ſacramentũ melius dicit
Apter bonũ ſacerdotẽ. nec deteriꝰ pꝛo⸗
pter malũ.quia nõ in merito ↄficientis
led in verbo cõficitur ſaluatoꝛis. Et ſic
laicꝰ q;tinncũq; ſanctꝰ celebꝛãdo nihil

ageret. Tercio reqͥritur foꝛma verboꝝ

et eſt hec Moc eſt em coꝛpus meũ Iſta
cõiunctio em̃ nõ eſt de ſubſtãtia foꝛme
verboꝛum. ſed de bene eſſe ipius Et tñ
non debet omitti. Et ergo ſi quis omit
teret eam/eque bene ↄficeret.ſed gra
uiter peccaret / ſi ex intẽtiõe omitteret
Et ſic iſtis verbis non ꝓlatis nõ eſt ibi
ſacramẽtum.Cetera autem verba ibi.

Quipꝛidie ꝛc· Alqdita ſuntex reuelati⸗

að ↄſiciendum eucariſtiã. vnde uerſus

Secundus-

ene ſpũſſancti. Attamẽ iſta verba nul⸗
lo modo debẽt omitti in celebꝛatione

niſt in neceſſitate. IAllia dubia circa iſta
verba patebũt infra. Auarto req̃riẽ

intentio et eſt duplex Vna intentio cõ

ficiẽtis.ſeʒ ſacerdos intendat ↄſice/
re Intentio em̃ ſemꝑ eſtneceſſaria⸗/vł
getualis Ihabitualis ARllia ĩtentio gene
ralis /eſt eccleſie et ip̃ius qui hoc ſacra

mentum inſtituit. Gocleſia em̃ intendit

oc ſacramentũ cõſicere pꝛo vtilitate

vel ꝓneceſſitate generaliter et ꝑticu⸗
lariter Et ꝓpter hoc ſi quis ex ludibꝛio

vel ſtulticia pꝛoferꝛet verba cõſecrati⸗

onis ſuper totum panẽ in foꝛo/ettotũ

vinumin celario nõ ↄſicit.qᷓuis etiam
ipᷣe habuit intentionẽ cõſecrandi. Ge

quitur: et eleuatis oculis in celumꝛc.
In verbis ↄſecrationis coꝛpoꝛis xpᷣi
tria ↄmemoꝛãtur.que nullus euangeli

ſta deſeribit. ſeʒ eleuatis oculis in celũ.
etemi teſtamentimiſteriũ ſidei Et qᷓre

hoc Reſpondet innocẽtiꝰ tercius.

euangeliſte de verbis et factis xp̃ipꝛe
termiſerunt que apoſtoliſuppleuerũt.
Mullus em̃ tante pᷣſinnptiõis exiſtit et

audacie. vt hoc ð coꝛde ſuo temptaue

rit interponere:Ged foꝛmã iſtã vboꝝ

apoſtoli acceperũt a xpo. ⁊eccleſia ab
apoſtolis. Zed ꝙ multa ab apoſtolis

ſunt tradita que euangeliſte omiſerũt
patet in multis locis ſacre ſeripture.
SGenbit em̃ apls.j.ad Coꝝ.xv.q dñs
ieſus poſt reſurꝛectionẽ viſus ẽ plꝰqᷓ
q̃ngentis fribus.deindð viſus ẽ igcobo
deinde aplis oĩbus / nouiſſime viſus ẽ
mihi. et hoc nullus euangeliſtarum de
ſeribit. Nam etiam inter euangeliſtas
quedam omittuntur ab vno/que ſup⸗
plentur ab alio.etiã circa vᷣba oſecrati
onis Mã cũ tres euãgeliſte ↄmemoꝛẽt

— — è

hoc eſt coꝛpꝰ meũ ſolꝰlucas aqdidit qd

nopo
ſthet
apro⸗
gramt

mlts

cvn.
Tes
reret
ſonns⸗
KceN
ctetr⸗
ce
divo
elge
ſera
aof

ciperrir
ctionen
cad
gnci
Uatisoe
duiste⸗
ſcurin⸗
boine⸗
nneper
Juſer
ſorn
WMe
inch
heele
loince
mumg
Apaty
cpus.
behlos.

ſirendie
en
sen dbi
cinn⸗
vo ettyri
mdi. Be
mpors pi
Wamed
lsnctli⸗

ek
vrhißꝛe
seniter
Nenptae
ior
eccleſac
bppoſols
ſroniſenit
dñs

rmodſe
igephi
eͦobo
ne viins
narunde
ungelſins
eſpy⸗
bari
nrmwit
r

Tractatus

pꝛo vobis tradetur. Et vbi marcus et
matheus dicũt pꝛo mulctis.ibi lucas di⸗
cit pꝛo vobis. Geo matheus aodidit
in remiſſionem peccatoꝝ. Unde ꝓprer
multa que hic apponũtur eſt notadum

q euangeliſtaꝝ pꝛecipua cura fuit euũ

gelicas conicribere hiſtoꝛias magiſ qᷓ;
tradere foꝛmas ſacramentoꝛumm/quas
foꝛmas apoſtoli a pꝛincipio ſicut a dño
acceperut ꝓmulgauerũt.⁊eccleſie ſan

cte tradiderunt.ꝙ patet.j.ad Coꝝ xj.

di vobis: Adꝛius em q; oſcripta eſſent

euãgelia.per aliquos annos erat vſus
ſacramentoꝝ ⁊ inſtitutio. Nomnirum
ergo ſiin canone quo eccleſia generali
ter vtitur foꝛme verboꝝ/qua chꝛiſtus

ↄſecrauit. aliqua adiecta inueniuntur⸗/
vt eſt iſta cõiunctio em̃.que non poni⸗

tur in euangelio.ſed appoſita eſt ꝓPpter
ↄtinuationem ad pᷣcedentia.quã btũs

petrꝰ ſm qꝙ achꝛiſto accepit creditur
aodidiſſe cũ inueniatur in miſſali ſan⸗

ctipetri rome.ideo eccleſia iſtam ↄiun
ctionem addi voluit. Attamen iſta que

hic addũtur poſſunt ex alijs locis euã⸗

uatis oculis in celum. chꝛiſtus em in ar

duis factis legitur oculos ſuos leuaſſe

ſicut in reſuſcitatiõe laʒari leuauit ocu⸗
los in celum dicẽs Gratias tibi ago do

mine pater/quoniã exaudiſti me Joh

ſermone quem fecit poſt cenam⸗
vbi oꝛauit pꝛo humanitate ſua gloꝛifi/
canda.et pꝛo diſcipulis ſuis:teꝝ ocxos
in celum eleuauit vt ſcribitur Joh.xiij

Hec locutus eſt ieſus.⁊ ſubleuatis ocu
lis in eelum dixit.pater elarifica filium
tuum Bitunc leuauit oculos in celum.
ad patrem / cũ aĩam laʒari ſuſcitauit ad
coꝛpus.q́;tomagis credendũ eſt ꝙ tũe

Tercius

vinum in ꝓpꝛium coꝛpus ⁊ ſanguinem
ſuũ conuertebat Quare aũt xpᷣc leua
uerit oculos in celũ ad patrem. huiꝰ du
plex eſt ratio Una vt inſinuaret omia
ſe habere a patre et nihil a ſeipo Gecũ
da vt erudiret nos ꝙ in principio oim
actuũ nroꝝ oculos mentis noſtre/id ẽ
intentionẽ ad deũ tanq; ad auctoꝛem
oĩm erigere debemꝰ.iuxta illud ps

culi mei ſemꝑ ad dñm Uñ innoc.dicit

Atrũq; ad nram inſtructionẽ agebat.

vt et nos oculos coꝛdis nõ depᷣm mnꝰ ĩ

terꝛã ſeo eleuemꝰ in celũ.ſi quid oꝛan⸗

tes volumꝰ impetrare Et ſubiungitur.
gras agens.xpᷣc gratias agebat nõ ꝓ

ſe ſe pꝛo nobis.i.ꝓ nr̃a reꝑatione⁊ ſa⸗

lute oim per hoc ſacramentum futura.

Vl gratias agebat ꝓpter donum tam

maximi ſacramenti. Vel gratias age⸗
bat nobis in exemplũ.vt ⁊ deum in ſin
gulis actibus nr̃is pᷣ oculis habeamus

⁊ſibi graꝝactiones de ſingulis bonis

referamꝰ et nota.qñ ſacerdos dic hec
verba:tollit panem ð araet recipitaꝰ

manꝰ.et dum ſic recipit/ adhuc ibinõ
eſt coꝛpus chꝛiſti ſed a pꝛimo in vltio
inſtanti pꝛolationis illoꝝ verboꝝ.hoc

eſt em̃ coꝛpus meum / deſinit eſſe paĩis

et incipit eſſe verum coꝛpꝰ xpᷣi.⁊ergo

diligẽter ſacerdos caueat.q panẽ non

ↄſecratum non nimis eleuet. nec aliq;

ſignũ adoꝛatõis exhibeat.ſed in oĩbus
panẽ occultũ teneat.ne populus circũ
quo pleniꝰ li.j.fuit dictum. Bequitur.
benedixit. Hic ſit crux ſuper panem.
non eꝙ chꝛiſtꝰ benedicendo panẽ fecit
crucem. quia nondum facta fuit crux
caracter benedictionis et ſanctiſicati⸗

ſtans adoꝛet. et arairtgr

onis.ſz fit crux vt denotet᷑ panẽ eſſe cõö

uertẽdũ in coꝛpꝰ xpᷣi qͥ ꝓ nob imolatꝰ

n i⸗

☛t Hr nn

Siber

eſtin cruce Innocẽtiꝰ dicit. ꝙ iſte duẽ
cruces.ſeʒ vnam quã facit ſuper panẽ
et alteram quã facit poſtea ſuꝑ calicẽ:
ſigniſicant duplicem benedictionem⸗
Mꝛima crux fit ꝓpter benedictionẽ/ q̃
panis in coꝛpus xpᷣi tranſſubſtantiat᷑
Deda crux ſit ꝓpter benedictionẽ qua
vinũ in ſanguinẽ chꝛiſti trãſſi ubſtancia

tur. ⁊ ſic hic benedicẽdo ſacerdos facit

crucem ſuꝑ oblatam.qꝛ nunc crux vᷣtu

h tem benedictiõis infundit. Itẽ nota

dubium magnũ hic incidit. ſeʒ quomõ
xpᷣe benedixit panem.⁊ an xpᷣc per iſta
verba confecit ſicut ⁊ nos. ¶t videtur
ꝙ nõ. quia ſi ꝑ iſta verba confecit.tũc
añ ꝓlationem hoꝝ verboꝝnõ fuit cor

pus xpᷣi. ⁊ tunc ſᷣm oꝛdinem verboꝛũ
chꝛiſtus pᷣus fregit panẽ et dedit diſci⸗

Pulis ſuis.anteq; confecerit ⁊ ↄſecraue

rit. quod videt᷑ eſſe incredibile.qꝛ ſi ſic

feciſſet.tũc videtur q eccleſia erꝛaret-

que non frangit pᷣus Gar ſed po

ſtea frangite patet tñ ſic cũ ſequẽtia. qꝛ

omis xpᷣi actio noſtra debet eſſe inſtru
ctio Et ita hoc ſacramentum debettra
ctari q nobis. iuxta quod oñs tradidit
BGi vero dicit᷑ ꝙ nõ per iſta verba 2ↄfe
cit. ſequitur ꝙ illud ſacramentũ qo ip̃e
ↄfecit/et noſtrũ nõ ſint eiuſbem rõnis
quod eſt abſurdũ dicere. patet tñ cõſe⸗
quẽtia.iiij.ſen. Id vnum quodq; ſacra
mẽtum reqritur debita foꝛma verboꝝ
ergo diuerſitas foꝛme/diuerſit atem in

troducit ſacramenti. Pꝛopter iſta di⸗

uerſe diuerſimode loquutur. dpmũ
quomõ xpᷣc benedixit. dicunt qdam.q
benedixit panẽ. id eſt aliquod ſignum
ſuꝑ panẽ vl aliquod verbum nobis in
cognitũ expꝛeſſit/et nõ ſic benedixit ſi
cut nos.Ged huic reſpõſioni videtur

dingtun / videtur ſequi ꝙ xpᷣe fregit.

1.

Becũdus

dedit diſcipulis ſuis puſqᷓ; cõſecrauit.

quodnõ eſt credibile vt ꝓpatumẽ.Et
ergo alij dicunt aliter. ꝙ benedixit. vi
delicet hic id eſt cõſecrauit.et ſic cũ bñ
dixit tunc confecit Et dicunt ꝙ euãgei

liſta non ſeruauit oꝛdinẽ rei m ꝙ a do

mino geſta eſt. pꝛout ſepius fit in euan⸗
gelijs. vt vnũ pꝛius dicitur qdð poſte⸗
rius fact ũ eſt. et econuerſo:ideirco or

dine tali ↄſtruunt lFam. Accepit panz

et benedixit ſubaudiendũ eſt ly dicẽs⸗/

.

hoc eſtem̃ coꝛpus meũ.Et tunc fregit

7

et dedit diſcipulis ſuis et ait. Ilcipite
Tcomedite Et iterabat Noc eſt coꝛpꝰ

meum. Nꝛius em iſta verba pꝛotulit
vt eis vim pficiendi turbueret Heind

ꝓtulit eadem verba.vt apoſtolos vim
Aiciendi doceret ⁊ eameis traderet.⁊

ſic iſti videntur dicere plane. ꝙ illa vꝰ⸗

ba hoc eſt coꝛpus meũ xpᷣe bis Senli⸗
Vno modo occulte et tacite.

Sed de ſedo ſcʒ an ꝑ iſta verba hoc eſt
coꝛpꝰ meũ / ↄfecit ſicut et noſtri ſacer⸗

dotes Aliqui dixerũt ꝙ xpᷣc habuit ex
cellentiſſimã ptatem in ſacramentis.⁊
abſq; omi foꝛma ↄfecit et poſt hoc que
dam verba ꝓtulit. alijs dando foꝛmã
ↄſecrandi Allij dixerũt ꝙ nõ ↄfecit ſub
his verbis. ſed ſub alijs nobis incogni

tis / intellectis per euangeliſtam ſub il⸗
lo verbo benedixit Pꝛimum videtur

ſequi innocentius dicens. Qane po⸗

teſt dici.ꝙ chꝛiſtus virtute diuina/ pꝛi
us confecit.anteq; illa verba pꝛotulit

et poſtea foꝛmam expꝛeſſit. ſub qua po
ſteri benedicerent. Jpſe namq; per
ſe virtute pꝛopꝛia benedixit. nos au-

tem ex alia virtute quam indidit ver

bis. Contra hoc dictum Innocentij
foꝛtiter inſtatur. quia vel chriſtu

coöoa
Perte ⁊ mamifeſte. Et ſcom iſtum modun
ↄſtruxi l̃am Et idem narꝛat innocẽtiꝰ

ſeve
oſei
6 tmu
nons,
ung
woch
aci⸗
ſcs e
„d
ſegon
tino
dicci
tbep
verb
ſe
ran
ton
mit.
beo⸗
Aliſsi,
diriter
Porllt
khnt
ſon⸗

ſtum

e
eſtcor
Pilis⸗
teerhr
lensren
Urttf
Puns
gucn
con
edeb.
nonfi
Elan
gadi
denze

ne. Er
irt. vi
rci bñ
cagei
Pado
neuon,
poſte,
meoor
RWwe
nds,
nefegt
Aprr
tan;
prorr
den
oy
woer
gi
e.Bedos
umnw
aboceſt
iriſcer⸗
dner
mentis. 1
thoege
ndofoni
ecſib
bincgi
mabi⸗
wdetur
ne po⸗
im/ pi
Rorulit
bquapo
c
nosa
e
s

confecit cum verbis vel ſine bis. Bi

ſine verbis/et cũ nos ↄficimus cũ ver
bis ſeqͥtur ꝙ ſacramentũ noſtrũ et ſuũ
qð tradidit nobis/ nõ ſunt eiuſoem ra⸗
tionis.qð totaliter videtur eſſe abſur⸗
dum Bi vero cõfecit cum verbis vel
ergo cũ eiſoẽ cum qbus nos ↄficimus
vel cũ alijs. Gi cum eiſoẽ.ſeqͥtur ꝙ cũ
iſtis verbis ↄfecit /id eſt ſub iſta foꝛma

verboꝝ ſicut ⁊ nos Gi vero cum alijs

ſequitur iterum diuerſiſicatio ſacramẽ
ti noſtri et ſui.quod in cena tradidit. vt
dictũ eſt pᷣus Ergo om̃ibus difficulta⸗
tibꝰ pᷣtermiſſis dicendũ eſt.ꝙ xpᷣc iſtis
verbis cõfecit.hoc eſt coꝛpus meũ.et

ↄſecrauit At cum hoc ꝑ ea foꝛmã cõſe⸗

crandi dedit Ged ꝓpter argumentũ in
oppoſitum factũ quidã dicũt.qꝙ hoc ꝑ⸗
ticipium dicens.nõ ſolum habet cõco⸗

mitantiã.nec ſolum reſpicit boe verbſn

pedit.ſed reſpectum habet ad ipᷣm/ eũ

glijs pꝛedictis vt ſit ſenſus.dum bene

dixit et fregit ⁊ dedit diſciplis ſuis tũc
pꝛotulit hec verba.hoc eſt coꝛpꝰ meũ:
Et ſᷣm hunc modũ ſoluatur etiã ꝙ vpᷣc
ſolũ iſta verba ſemel pꝛotulit. Vel ſᷣm
iſtum modum dicatur oꝛdo fuiſſe talis.
Accepit panẽ et benedixit dicẽs PHoc

eſt coꝛpus meũ.et fregit et dedit diſci-
pulis ſuis dicẽs Erethie et manduca⸗
te ex hoc omes:ſolũ hoc ꝑticipimn di⸗
cens reiterando.vel ꝙ iſta tria reſpici
at:ſcʒ fregit benedixit et dedit Bequi

tur Et fregit. ſcom numen diſcipuloꝛũ·
Innocẽtius querit quid xpᷣc fregit.et

crationem remaneret
ſic. rõne et auctoꝛitatibus/ quiaſicut
ſubſtantia materialis non poteſt ſubſi⸗
ſtere ſine accidentibus.ſic accidentia
non poſſunt ſubſiſtere ſine ſubſtantia⸗
quia accidentis eſſe eſt in eſſe ſubſtãtie

quid nos frangimꝰ.non poteſt diciq;
coꝛpus ſuũ.quia dicit innocẽtius.qᷓ;uis
edebat᷑. nõ tñ ledebatur.et ſi ibi leſum
non fuit. nec mõ coꝛpus eiusfrangitur
qꝛ iam eſt impaſſibile. Fuerũt quidam
qui dixerũt. ꝙ ſicut poſt cõſecrationẽ
vera accivencia panis remanẽt. ſcilicʒ

Tercius

albedo. rotunditas ſapoꝛ:grauitas 26

ſic et vera ſubſtantia Haa hons
tpꝛobant hoc

vij. metha Et cõſequenter iſti dicũt.ꝙ
poſt cõſecrationem ſub ſpecieb eſt ſil
ſubſtantia panis et verum coꝛpus chꝛi

ſti. ſic ſimiliter ſub ſpecieb? vini eñ ſub⸗

ſtantia vini et ſanguinis chꝛiſti Auo⸗
rum vnum pꝛobat ſenſus.alterum cre
dit fides. Mij tunc reſpondent ad que⸗
ſtionem. ꝙ ſubſtantia panis frangitur
et atteritur dentibꝰ.inoucẽtes ad hoc

auctoꝛitatem beati pauli ad Coꝝ x. di⸗

centis Panem quem frangimus/no⸗
ne ꝑticipatio coꝛpoꝛis domini eſt. hec
opinio erꝛoneaẽ.et oĩno falſa.t ergo
aliter eſt dicendum/ꝙ poſ cõſecratio
nem panis / deſinit eſſe ſubſtantia pa⸗
nis.nec eſt ibi alius panis niſi caro xpi
que nomine panis ꝓpter certas metha

foꝛas deſignatur. iuxta quod dominꝰ
ait. Danis quem ego dabo caro mea

eſt Itẽ apls.j.ad Coꝝ.xj. Quotiẽſcun
ucab

2

q; mand

poſt cõſecrationem qᷓ; caro et ſanguis
chꝛiſti credenda eſtEt ſubdit: TPPanem
quem in miſterio ſumimus.illum intel⸗

ligo:qͥ manu ſpũſſanctiĩ vtero vᷣginis
foꝛmatꝰ/ et in ara crucis igne paſſiõis
decoetꝰẽ Et vtanirabiliꝰloq̃r Mõ alia

caro plane.qᷓ que nata eſt ð maria vᷣgi
ne paſſa in cruce.⁊reſurꝛe xit ð ſepul

cro. Ex quibus patet. ꝙ poſt conſecra⸗

tionem non manet ſubſtancia panis.
n une

itis panem hunc ꝛc. Vn
beatus IImbꝛoſius d e conſe. dil. ij. ca.
omia dicit. Licet in ſacramento foꝛma
panis et vini videatur. nihil tamẽ alið

8

4
● .

—

NQuod declaratur ſic rationibꝰ Quia
ſi remaneret ſubſtãtia panis.ſacerdos
non poſſet vna die bis celebꝛare.et in
qualibet miſſa ſacerdos peccaret moꝛ
taliter Pꝛimũ patet ſic:qꝛ ſumens ſub
ſtantiã panis nõ eſtieiunꝰ. ſʒz ad miſſe
celebꝛationẽ reqͥritur celebꝛans ſit
ieiunus ieiumo nature vt patuit S.lij.
Bcom ſumiliter ſic patet.qꝛ poſt panẽ
ſumptũ ſumeret calicẽ ⁊ ſanguinẽ dñi.
et ſic ſimeret ſanguinẽ xpᷣinõ ieiunus
etꝑoſequens moꝛtaliter peccaret. Et
Poſcun accidẽtia nõ ſubſiſtere poſſe
ſine ſubiecto etiam eſt negandũ Eet po
teſt ꝑſuaderi ratione qꝛ ſoꝛma maioꝛẽ
dependentiã habet ad materiã/qᷓ; acci
dẽs ad ſubiectum.ſed foꝛma ſubſßſtere
poteſt ſine ſubiecto aut ſine materia.⁊
maxime intellectiua que eſt foꝛma car

nis humane igit ꝛc. Maioꝛ ꝓbatur. qe

ex materia et foꝛma fit vnũ per ſe.⁊ ex

*

ſubiecto et accidenti fit vnũ ꝑ accidẽs

ſeo mino: patet ij. de aĩma/ et. iij. vbi

dicitur. Bepatur autem hoc ab hoc tã
ꝙᷓ perpetuũ a coꝛruptibili Seod tũc

mentoet quid fregit xpᷣe. Dicendũ eſt

P queritur. quid frgit ſacerdos in ſacra

S
I.
„ ℳ
.
⸗

ſvcꝛa amg

oꝛma et ſpecies panis frangit᷑ et ſic
imili modo ſpecies panis atteritur dẽ
tibus Et geneꝛaliter nota q omia ver
ba que ſignant coꝛruptionẽ vel attri⸗
tionẽ.et pᷣdicantur de eucariſtia. refe⸗
rũtur ad illas ſpecies quas vides:⁊nõ
ad coꝛpus xpᷣi Ea vero que notant ac⸗
ceptionẽ referũtur ad coꝛpus chꝛiſti⸗
Vierbi gratia. cũ dicitur coꝛpꝰ chꝛiſti
maſticatur.frãgitur.atteritur. diuidit
ſenſus eſt. ꝙ ſpecies illa frangitur. teri
tur. diuiditur. ſub qua eſt ĩm coꝛpus
chꝛiſti verum. Similiter cum dici⸗
tur. coꝛpꝰ chꝛiſti videtur guſtatur. ſen

„ee eſe eſtiſte ſpecices vidẽtur guſtantur.

Becũdus

et nõ ipᷣm venꝝ coꝛpus xpᷣi/qð ibi latet
ſub illis ſpeciebus Et tales ſpecies per
ↄſequẽs poſſunt replere ventrẽ⁊ ſaci
gre.et a mure vel ab alio aĩmali coꝛro
dinõ autem ipᷣm verũ coꝛpꝰxpᷣi. OQñ
autem ðꝛ.coꝛpus xpᷣi accipitur vel ſu⸗
mitur ab iſto datur iſti. exquo talia v⸗

banon ſignificãt coꝛruptionẽ:ideo re⸗

ferenda ſunt ad coꝛpus chꝛiſti VUñ bñ
dicitur Coꝛpus chꝛiſti ſumitur accipit̃
datur.nõ tamen illa ſpecies coꝛpoꝛis
chꝛiſti Herengariꝰquippe vt dꝛ de oſe.
Ziiſego. NQuia ſuſpectus habebatur
ereſ⸗

ba. ad maioꝛem expꝛeſſione/coꝛam ni⸗
colao papa. centum et tredecim pre⸗
ſulibus eſt ↄfeſſus · panem ⁊ vinũ que in
alt ari ponũtur.poſt ↄſecrationem nõ
ſolum ſacramentũ.ſed etiam coꝛpus et
ſanguinẽ xp̃i eſſe ⁊ ſenſualiter /nõ ſolũ
ſacramentũ/ſed etiam in veritate ma
nibus ſacerdotũ tractari.frangi.et dẽ⸗
tibus atteri quod tamẽ nõ eſt intelligẽ
dum. ꝙ coꝛpus xpᷣiita frangitur ⁊ den
tibus atteritur.cũ ſit immoꝛtale ⁊ im⸗/
Paſſibile. ſed ſpecies ſub quibꝰ eſt veꝝ

coꝛpus xp̃i et ſanguis / dẽtibus atteruũ

cur et frangũtur. Et quo et quare fiat
fractio vlattritio beatꝰ ARugꝰ oſtẽdit
dicens. Qñ xpᷣe mãducatur. reficit et
nõ deficit.nec quãdo manducamꝰ.par
tes de illo facimus. ſed quidẽ illud ſac⸗
mentum ſic ſit. Nam⁊ xp carnalẽ ſen⸗
ſum redarguit diſcipuloꝝ.qui putabãt
carnẽ eius ficut et alia carnem diuiden
dam in ptes. et moꝛſibus lacerandam.

vt dꝛ de ↄſe.dil. ij. Qui manducat

FF Sen queritur.ſi mus coꝛroderet hoſti

am ↄſecratam.vel ſi incineraretur. aut
cremaretur.qo tunc eſſet faciendñ Ald
hoc reſpõdet Innoẽ ſicut miraculoſe

ſubſtantia panis ↄuertitur in coꝛpus

i ne remaneret anguis ſub her

later

per
ſoci
coro
A
velſu⸗
lli ,
eofe⸗
üba
VN
Ws
deben⸗
bſubher
mor
igen
menno
wpsn
oſ
rrrem
ier
nnlige
r den
Nerim
den
Pateri
gumeſir
Goſdr
fefarer
mor
oſie,
leſen
cabat
Nuden
mode
rety

wi
bſe
s

Tractatus

xpi/ et incipit eſſe ſub ſacramento. ſic
illud quod mus coꝛrodit miracloſe re

uertitur in ſubſtantiã panis.et deſinit
eſſe coꝛpus xpᷣi Mus em̃ vel aliud bꝛu
tum nõ eſt capax huiꝰſacramenti.quia
illud ſacramẽtũ ſumitur.aut ad ſalutẽ·
aut ad eternam damnatiouẽ. ſed mus
nullius illoꝝ eſt capax Et quãdo dictũ
eſt ꝙ ſubſtantia panis reuertitur/non
eſt intelligendũ ꝙ eadẽ ſubſtantia pa⸗
nis reuertatur que pᷣus tranſiuit.⁊trã
ſubſtantiata eſt in carnem.ſed alius pa
nis miraculoſe reuertit᷑ et de nouo cre
atur. Ita dicit magiſter exponẽs ſum
mam ſacrifitioꝝ. Et ſic ſcom pᷣus dicta
dicitur. ꝙ ſpecies incineratur ⁊ coꝛro
dountur /nõ autẽ coꝛpus xpᷣi Vñ ſtatu⸗
tum eſt in cõcilio aurelionẽſi. ꝙ qui nõ
bene cuſtodierit ſacrifitiũ.et mus vel
aliquod aliud animal illud cõmederit-
quadꝛaginta diebus debet penitere.
NQui aũt illud pdiderit in eccleſia.aut
pars eiꝰceciderit et inuenta fuerit. tri
ginta diebꝰ peniteat. Sequitur de
dit. Hic ſolet queri/quale coꝛpus vxpᷣcĩ
cena dedit diſcipulis ſuis. an moꝛtale/
vel immoꝛtale. paſſibile an impaſſibile
Innocẽtius reſpondet Ego diuina ſa
cramenta magis venerãda qᷓ; diſcutiẽ

dapꝛofſiteoꝛ / ſimplicitatifidei ſufficit ſi

dicatur. q; tale dedit quale voluit. Et
rurſus quale dederit.ipſe nouit. Fue⸗
runt tamen quidã qui dixerunt.ꝙ dñs
dedit diſcipulis ſuis coꝛpus immoꝛt ale

et impaſſibile. Et ↄſequenter dixerunt

ſicut idem veraciter erat qui dabat et
qui dabat᷑ita in eo ꝙ dabat erat paſſi
bilis ⁊ moꝛtalis.ſed in eo ꝙ dabat᷑ erat
impaſſibilis ⁊ immoꝛtalis · ſicut viſibili
ter geſtabat et inuſibiliter geſtabatur
ynuiſibiliter inquã. q;tum ad foꝛmam
xpᷣi nõ autem q;tum ad ſpeciem ſacra

FTercuius

menti. Mam in eo ꝙ geſtabat ed erat

hoc apparebat. in eo vero ꝙ geſtabat

quod erat ipſe nõ videbatur At ergo

pꝛobaret ꝙ moꝛtalis erat/nõ neceſſita
te ſed voluntate. eo ꝙ; ĩmunis erat ab
omni culpa / liber erat ab omi pena: ſu
ſcepit ſpõte moꝛtalitatem. qꝛ moꝛtem
ſuſtinere valebat q; ſimoꝛtalitatemnõ

ſiſcepiſſet. oino moꝛi nõ potuiſſet. At
ergo pꝛobaret ꝙ moꝛtalis erat/ nõ ne
ceſſit ate ſed voluntate/qñ voluit moꝛ

talit atem depoſuit et ĩmoꝛtalitatẽ ac⸗

cepit. Legitur em̃ in euãgelio. ꝙ dum
iudei duxiſſent ieſum ad ſuꝑcilium mo

tis vt pꝛecipitarẽt eũ ipſe tranſiens ꝑ
medium illoꝝ ibat. Cũ eſſet ducendus

ſeſicut paſſibilem teneri tolerabat. ſed
cumeſſet pᷣcipitandus / ſicut impaſſibi
lis ꝑ medium illoꝛũ ibat. Mã quattuoꝛ
ſunt ꝓpꝛietates coꝛꝑis gloꝛiſicati .ſcz
ſubtilitas. agilit as claritas. et impaſſi
bilitas. Bingulas has ꝓpꝛietates ſibi
chꝛiſtus ſigillatim ⁊ diuiſim aſſumpſit
anteq; reſurgens ex moꝛtuis naturam
coꝛꝑis gloꝛificati induiſſet Gubtilita⸗
teuicũ naſceretur ex virgine.qꝛ tran⸗
ſiuit ꝑ vterũ virginis nõ coꝛrumpẽdo
matris integritatẽ. Claritatẽ. cũ trãſ⸗
figurabatur in monte Igilitatem / qñ
incedebat ſuꝑ mare. ſed impaſſibilita⸗
tem accepit. cũ manducaretur in cena
Sicut em̃ paſſibilitatẽ exhibuit in coꝛ
poꝛe immoꝛtali / cũ poſt reſurrectionẽ
oſtendit manus et latus. ſic in coꝛpoꝛe
moꝛtali ſignũ impaſſibilitatis oſtẽdit/⸗
cum carnẽ et ſanguinẽ ante paſſionem
in cena exhibuit. Et licet iſta ſubtiliter
ſint dicta.tamen ↄtra ea oꝛitur grãdis
difficultas.quia poſito ꝙ aliqua pars
ſacramenti ꝑ trivuũ moꝛtis xpii fuiſſet
reſeruata. ſequeretur ꝙ idem coꝛpus
iacuiſſet moꝛtuũ in ſe epulcro. ⁊ maſiſſet

0r

de hm magiſtn.ii

viuum ſub ſacranento Et q; idem cor

pus in ara crucis paciebatur.⁊ ſub foꝛ

ma panis non ledebatur Ergo alij ali⸗

ter dicunt.ſicut Innoc dicit Qalua fi

„ .

tn. iiij.ſen. diſ. xj. xp̃us
coꝛpus dedit diſcipi. lis ſuis. quale
habuit. ſed tunc habuit moꝛtale ⁊ paſſi

bile. ergo dedit eis coꝛpus moꝛtale et
paſſibile. tamen ſub ſpeciebꝰ panis et
vini nõ habebat ſe paſſibiliter Et ſic in
nocẽtius reſpõdet tacite queſtioni.q̃ſi
diceret aliquis. Gi oñs in cena dedit
diſcipulis coꝛpus paſſibile. ergo lede⸗
batur ꝑ maſticationẽ dentium Reſpõ⸗
deri videtur. Aicet xpᷣc paſſibilis erat
ratione humane nature.tamẽ nõ lede⸗
batur ratione diuine potentie ꝑ quam
facere poteſt quidqͥd vult. QNunc autẽ
a nobis ſumitur ĩmoꝛtale coꝛpꝰ ꝛĩpaſſi
bile. eo ꝙ iam coꝛpus ſuũ eſt gloꝛifica⸗
tum. Mec tamẽ nuc maioꝛẽ efficaciam
habet. ſicut nec maioꝛẽ potentiã. Etſi
diceret aliquis:tunc illud ſacramentũ

nunc/et quod tunc dedit/nõ eſſent eiꝰ

dem rationis. Reſpondebat. ꝙ ſolum
Differũt penes accidẽtalẽ pꝛietatem.
ſcʒ paſſibilẽ et impaſſibilẽ. Ged iſta di⸗
ner ſitas nõ facit diuerſitatẽ ſacramen

ti. eoꝙ eaqem eſt materia ſacramenti
nũc ſicut tunc. et eadem foꝛma.et idem

ↄtẽtum ſub ſpeciebꝰ nũc ſicut tũc Be⸗

quitur diſcipulis ſuis· IFb deſignandũ

ꝙ hij qui ſunt diſcipuli xpi/ illud ſacna

mentũ digne ſuſcipiunt et non alij. Di

ſcipulus xpᷣi es. ſi firmiter credis que
xpᷣc credenda oſtendit.qꝛ multi abiert
retro.et iã nõ cum xpᷣo ambulat ex eo
ꝓꝙ verbis eius non crediderunt dicen
tes Durꝰ eſt hic ſermo quis poteſt eũ
coapere.iohis. vj. Unde berñ in ſer. de

cena domini.Nec hunc ſolidũ panem

digne poterit maducare.q fiẽ catholi

.

Becundues

camn voluerit infirmare. Biſcipulꝰxpi

es.ſi feceris ea qᷓ pꝛecepit.ſcdm ꝙ do⸗

minꝰ dicit diſcipulis ſuis. Beati eritis

ſi ea feceritis que pꝛecipio vobis. Joh
xiij. Quimandatũ dm̃ nõ ignoꝛat.ne⸗

ceſſe eſt vt ſcmillud viuere nõ negli⸗
gat Mam ſeruus ſciens voluntatẽ dñi

ſui et non faciẽs plagis vapulabit mul
tis:qui auũt fecerit diuicijs ⁊ honoꝛibus
dit abitur. VUñ oñs dicit Joh. xiij. In

hoc cognoſcent hoĩes ꝙ diſcipuli mei
eſtis. ſi dilectionẽ habueritis ad innicẽ
Bup quo dicit beatꝰ berñ In hoc di⸗
ſcernũtur filij lucis a filijs tenebꝛarũ⸗
diſcipuli xpᷣi a diſcipulis dyaboliſi gre
miũ caritatis ad inuicẽ ⁊ ad homĩes ex
pandũt Hec caritas amica regis eter
ni / nõ timet intrare ad demm/ 1 ↄfiden
ter intrat lectulũ ſalomonis.⁊reqeſce⸗

re dedignatur / niſi ſub pectoꝛe chꝛiſti.

Si inter vos fratres dnabitur hec re⸗
gina vtutum. ꝓfecto ↄgnoſcent om̃es

puſilli et magni ꝙ vere erimꝰdiſcipuli
dñi Quicaritatẽ nõ habet. iam non eſt
eius qui dedit mandatũ caritatis diſci

pulus. nec huiꝰ ſacramenti dignus ꝑ
ceptoꝛ Et credite mihi fratres. ſi quis
de hac ſcola xpi/a doctrina ſpũſſancti
exierit. ⁊in hac doctrina nõ ꝑſeueraue
rit. abſq; dubio ineternum peribit

Sed oubiumeſt. vtrũ iudas cum alijs

diſcipulis eucariſtiã acceperit De iſto

dubio ptrauerſia inter euãgeliſtas vi⸗
detur eſſe Aucas oſtendit iudam inter
fuiſſe cum alijs/ex eo ꝙ ſtatim poſt do
nationẽ calicis. traditionẽ memoꝛat
dicens Mic eſt calix noui teſtamẽti / in
ſanguine meo qui pꝛo vobis tradetur.
Verũtñ ecce manꝰ tradẽtis mecũ eſtĩ

menſa lue xxij. Quot quot aũt interſu
erunt eucariſtiam acceperũt/marco te

ſte:ꝛet bibert ex hoc oẽs iuxta hoc q; ipe

iihh«ùä

gui
Neee
vin
lent
mine⸗
an
nai
ſoren
god
eſhor
cun
mi
ein
ſſf⸗
o
gen
0n
ce
gui
is⸗
durn,
ſtan.
icen
o
dide
dabi
hoce
dum
gos
nnue⸗
cucant/
Lcepit
neno⸗
vondo
ſoin
poſte
hnog
ſone
gltan
inſer.
coaf

do⸗
1tis
e⸗
egli⸗
dĩi
emul
Wüi
Ginnic
jbodi⸗
lge
iger
Ser
rhbecren
Noñs
napati
wneſt
tsdiſci
s
8ſigus
eerae
enber
mals
Nei
ſtas vi⸗
minter
poſtdo
mo
ote
qie

chꝛiſtus pꝛeceperat teſte matheo. Bi⸗

bite ex hoc omnes. Sed in ↄtrarium/⸗/
iudas nõ interfuit oſtẽditur ſic. MNã
An matheũ ieſus dixit bibentibus cali
cem Mon bibam ammodo de hoc geni
mine vitis vſq; in diem illũ.cũ bibam
illud nouũ vobiſcum in regno patris
mei. Judas ergonõ aderat.qꝛ cum eo
non erat bibiturꝰ in regno viuentium
quoꝛũ nullinn excipiens ait pꝛo vobis
effundetur. ſed alioꝛũ multos excepit/
cum inquit pꝛo multis effundetur in re

miſſionem peccatoꝝ Uñ ſᷣm iohanem

eũ vpᷣc diſcipulis dixiſſet. Beati eritis
ſi feceritis ea ꝛc ſtatim excepit dicens
NMon de omibꝰ dico.ſcio em̃ quos ele⸗
gerĩ. Et iterũ Vos mundi eſtis ſed nõ

/

omnes Item q; iuðas nõ acceperat eu

cariſtiam. videtur eſſe illud iohis.

quia cũ iudas accepiſſet bucellam pa⸗

nis /exiuit continuo.erat em̃nox ·. xpᷣc
autem poſt alios cibos tradidit eucari
ſtiam. luca teſtaute. qui ait.ſumiliter et
calicem poſtqᷓ; cenauit dicens: Videt̃
ergo ꝙ iudas pꝛius exiuit/ qᷓ; xpᷣe tra⸗
diderit eucariſtiam Relinquitur ergo
dubium qd in hoc caſu ſit tenendũ. In
nocentius rñdet.Illud foꝛte eſſe tenẽ⸗
dum / ſine piuditio alioꝛũ euangeliſtaꝝ
quod iohãnes ↄmemoꝛat:qui videtur
innuere. ꝙ; iudas anteq; xpus tradidit
eucariſtiam exiuiſſet. et per ↄſequens
accepit. ꝙ autem lucas poſt calicẽ cõ⸗

memoꝛat traditionẽ/ per recapitulatio
nem poteſt intelligi. que ſepe ſit ĩ ſacra
ſcriptura.vt quod pꝛius factũ fuerit/
em̃ bi⸗

poſterius enarꝛetur.
duo ante feſtum paſche ↄmemoꝛat effu
ſionem vngenti eſſe factam. Johone

aũt ante ſex dies paſche Beat? bern.
in ſer. de cena dñi qus zaerponi illud
Quidam pu

quod facis fac citius dicit

Terceius

tant ꝙtune coꝛpus xp̃iaccẽpit. ſed eſt
ſciendum. qꝙ dum om̃ibus diſtribueret

ſacramentũ coꝛpoꝛis et ſanguĩs.inter

quos et iudas fuit. Et alibi dicit O bo
ne ieſu de vna menſa comedũt petrus
et iudas. petrus ad ſalutẽ.iudas ad dã⸗
nationem. Et hoc plurimi expoſitoꝛũ
ↄcedũt Geo iſto dicto iohis.qꝙ iudas
poſtq; intinctam bucellã accepit ↄti⸗
nuo exiuit. reſpondet Rlugꝰ in li.ve cõ
coꝛdia euangeliſtaꝝq; coꝛpus xpᷣi pri
us erat diſtributũ necPri⸗ iude pa
nemintinctum poꝛrexit e iſta bucel⸗
la intincta. Beatus berñ.ſic loquitur⸗
Aer bucellam intinctam / intelligunt
falſi xpᷣiani et ficti religioſi. Multi em̃
ſunt falſi religioſi / et falſi tonſurati. q̃
cum viris pie religioſis ↄmuniter do/⸗
minicũ coꝛpus accipiũt.ſed ab iſtis di⸗

ſcerni non poſſunt.niſi per bucellam in

tinctam / que eſt detractio/ murmura
tio inobediẽtia verboꝝ laſciuia.occul

ta pecunia et foꝛte grauidꝛa peccata.
talis eſt monachus nõ eſt. ĩmo iude tra

ditoꝛe ſimilis eſt. Sed quiſquis ille mi
ſer eſt. timeat penitendo.ne ſcilicʒ cum

iuda traditoꝛe damnetur moꝛti.Et ex⸗

clamat hoꝛtando dicens Mos igitur qᷓ
ſumus diſcipuli chꝛiſti. videamꝰ ne pa
nem intinctum comedamus.religionẽ

quam tenemꝰ in veſte / ſeruemus et in

mente.⁊ ſanctitatem qua habitus exte
rioꝛ pollet.intus animus ſplendeat. ne
in hoꝛa noctis exeamꝰ repꝛobati a do
mino / inſtagnum ignis ⁊ ſulphuris cũ
dyabolo ↄcremandi. Lunc dubium
relinquitur ex pꝛemiſſis.quare medic⸗

ſalutis medicinam devit egroto/quã
ſciebat eieſſe moꝛtifeꝛam. Sciebat em̃

q ad iudic ium moducaret · quia indi⸗
gne manducabat. Dicendũ. ꝙ hoc do
minus fecit ſacerdotibus in exemplũ·

— .

— ——

aßs

ane) —

Aiber

Nuia ſm innoẽ. Gacerdos nõ debet S

negare illi eucariſtiam/ quem ſcit eſſe
in moꝛtali crimine.dũmodo illud nõ ſit
notoꝛium / id eſt manifeſtũ eccleſie/ ne
foꝛte nõ ſit coꝛrectoꝛ/ſed pociꝰ ꝓditoꝛ.
Admoneretamẽ debet ſacerdos eum.
vt nõ accipiat et ſi llle nolit deſiſtere.iñ
debet ei denegare quia pctm̃ erit acci
pientis et nõ dantis. vñ lugꝰ de oſe.
diſ. v. Won pꝛohibeat diſpẽſatoꝛ. pin⸗
gues terre io ẽ peccatoꝛes mẽſam xpᷣi
manducare.ſed exactoꝛem.idẽ illum
qui inſtanter petit moneat timere
DSed inſtatur contra dicta Minus em̃

malum eſt reddi ſuſpectum de crimine

q; crimen ↄmittere.ſed de duobus ma
lis minus malũ eſt eligendum.ergo vi
detur ꝙ diſcretus ſacerdos negare de
bet criminoſo eucariſtiam. q̃tenus mi⸗

nus malũ incurꝛat.et deuitet maiꝰma

lum/id eſt indignã ↄmunicationẽ · Re⸗

ſpongdet innocẽtius: Qum nemo vnũ
peccatũ mo?tale debet cõmittere.ne
pꝛoximꝰ aliud moꝛtale cõmittat. eligẽ⸗

dum eſt pocius ſacerdoti/ nõ pꝛodere

Peccatoꝛẽ/qᷓ; ꝙ ille nõ peccet. ſed ille

ↄmunicand pocius debet eligere. vt

abſtinendo reddatur ſuſpectus q; mã⸗
ducando indignus Et vlterius dicen

vum eſt.ꝙ reddi ſuſpectumin ſea intẽ
ſiue.eſt minus malũ qᷓ; cõmittere erimẽ

mãaducando indigne et ſic malus poci⸗

us debet eligere abſtinendo eſſe ſuſpe⸗
ctus qᷓ; maducare indigne.Tamen ex⸗
tenſiue ſeu ad alios extendendo reddi
ſuſpectum eſt maius malũ qᷓ; mãduca⸗

re indigne.quia ex tali ſuſpitione oꝛit

ſcadalum. exquo alij plures inficiũti-

Sed vlterius poteſt queri An chꝛiſtꝰ

iude dedit eucariſtiam ad bonũ vel ad

malum. Mõ ad bonmm quia alias xpe
ſuanrtentiõe fuiſſet defnudatus: quia

Becundus

teſte ꝓpheta Fecit vniuerſa que volu⸗

it Judas em̃ nõ accepit ad bonum ſeo
ad malum Mec vidtur ſibi xpᷣe dediſſe
ad malum.quia xpᷣc nõ eſt auctoꝛ malo
rum ſed vltoꝛ. Rndet᷑ ꝙ veriſimiliter

Dici poteſtſi illa pꝛepoſitio ad denotat

intentionẽ ſeu affectum / falſa eſt Ppoſi⸗
tio ſcʒ xpᷣc dedit iude eucariſtiã ad ma⸗
in Si vero denotet ↄſecutionem vl
efſectum tunc vera eſt Dubitatur

etiam an chꝛiſtus in cena coꝛpus ſuum

6

accepit. Dicẽdum ꝙ ſic VUnde hieroni

mus Dñs ieſus ipſe conuiua et ↄuiuiũ
ipſe comedens ⁊ quod comeditur Vñ
de hoc quidam verſus metrice cõtexti
ſunt. ⁊ appꝛobati in iure canonico Rex
ſedet in cena/cinctus turba duodena⸗
Ze tenet in manibus. ſe cibat ipe cibꝰ
Sea dubitat᷑.quare dedit ſibiipi coꝛ⸗
pus ſuum.cum coꝛpꝰ eius datur ad au⸗
gmẽtum ſalutis ⁊ gratie.modo ipᷣemet

eſt ſalꝰet gratia. quare ergo ſibipſi de⸗

dit Reſpõdetur.ꝙ chꝛiſtus coꝛpꝰſinm

ĩ cena ſumpſit.nõ ꝙ indiguiſſet ſʒ alijs

in exemplũ Bicut em̃ baptiʒatus eſt a
lijs in exemplũ/licet nõ indiguit.ſic et
coꝛpus ſuũ ſumpſit ne alij coꝛpꝰ ſuum

abhoꝛrerent Sequitur Alccipite ꝛ mã
ducate. dicit Accipite et nõ rapite.q

eſt ↄtra illos/qui.cum ius nõ habeant

hoc ſacramentũ ꝑcipiendi accedũt. et
iſti verius rapiunt qᷓ; accipiũt Accipi⸗

te ergo cum deuotione ⁊ mãducate cũ
veneratione Vel accipite per fidem.⁊
mãducate per caritatem bon eſt intel
ligendum ꝙ coꝛpꝰ ſumptum de manu
domini ſibi diſcipuli miſtrarẽt ſed qui
ↄſecrauit idem et miniſtrauit. Et nota.
ꝙ chꝛiſtus dupliciter manducatur ſcʒ
ſacramẽtaliter et ſpũaliter.ſcom ꝙ du

plex coꝛpus xp̃i intelligitur vnum coꝛ
Ppus verum. q traxit de maria virgie

Nli
ſed
iſſe
nlo
ider
orrr
oſe
nyl
W
Sin
deron
Aini
rgi
oteri
ker
don
ch
G
r
vine
fum
Halns
seſta
ſe
ſuum
Z
Pteq
bobennt
i
Tapi⸗
cxecĩ
eſtintel
eWe
rſeoqu
Etnoer
cuur;
H
munco:
yrgi

Tractatus

et ꝙ in cruce pependit aliud miſticum
qð ẽ eccleſia ſpiritu xpᷣi vegetata. De
pᷣmo coꝛpoꝛe dicit dñs. Hoc eſt coꝛ 9
meum quod pꝛo vobis tradetur .· De

miſtico dicit apoſtolus. vnũ coꝛpus et

„

vnus panis multi ſumus..ad Coꝝ.x.
Et illud miſticum coꝛpꝰ comeditur ſpi

ritualiter id eſt in fide ſub ſpecie panis
ideſtin fide coꝛdis Spiritualiter man
ducat xpᷣi coꝛpꝰ veꝝ.qui exiſtens in ca
ritate firmiter credit. ⁊ adoꝛat fidliter
et reuerẽtur xpᷣm ↄtentum inſacramẽ
to qᷓuis nonſeruet ſpeciem. Sed ſacra

mentaliter mãducat:qui coꝛpus chꝛiſti

ſub iſtis ſpeciebꝰ recipit de comeſtiõe
ſacrament ali dicit dñs.dlccipite ⁊ mã⸗
ducate hoc eſt em̃ coꝛpus meũ.hoc fa⸗
cite in meã ↄmemoꝛationẽ Hoc modo
ſeʒ ſacramentaliter / tã boni q; moli mã

„. —

ducant coꝛpus xpᷣi. ſed boni comedũt

ad ſalutem. mali vero ad iudiciũ.vt di

xit dñs apoſtolis q̃ mãducat indigne
iudicium ſibi manducat et bibit.nõ di⸗

iudicans coꝛpus dñi. De ſpiritualico⸗
meſtione dñs ait. Niſi mãducaueritis
carnẽ filij hominis / et biberitis eiꝰ ſan⸗
guinem / nõ habebitis eius vitã in vo⸗

bis Noc modo tm̃ boni comeount coꝛ
pus xpᷣi Et de eadem comeſtione ſpiri⸗
tuali dicit beatꝰ Ilugꝰ. Vt quid paras

dentemet ventrem crede ⁊maducaſti⸗
DQui credit ĩ xpᷣm.ipᷣm comedit ſpuali⸗
ter. qm incoꝛpoꝛatꝰ eſt x-pᷣo per ſidem
et membꝛũ ei efficitur . Et ſi quis fide
libus eſt aggregatus·et xpᷣo per fidem
et dilectionẽ incoꝛpoꝛatꝰ.plus ꝓficit ĩ

fide et dilectiõe / vel in vnitate coꝛꝑis
eius firmius ſolidatur. qꝛ deus caritas
eſt. et qͥmanet in caritate in deo manet
et deus in eo. Et nota ꝙ difſerentia eſt
in mãducatione coꝛpoꝛali/et mãduca⸗
tione huiꝰſacramenti. Quia in mandu

—
s

cationè coꝛpoꝛali illud quod manduca

tur incoꝛpoꝛatur et qui maducat incoꝛ2ꝛ0

poꝛat. Sed in manducatiõ

9

beato eNugu.
de mãducabis me.nectu me mutabis

in te. ſicut cibum carnis tue. ſed tu mu-

accipite ⁊ mãducate.non unt ð foꝛma
huiſacramenti ſed ꝑtinent ad diſpuen
ſationem et vſim hui ſacramenti. DSe

—

quitur Ex boc ofmes Hoc nullus euan

geliſtarũ addidit ð coꝛpoꝛe. ſeð de ſan

guine bene ðꝛ bibite ex hoc omnes.et

ab apoſtolis creditur eſſe additum.

Sed dubium incivit. quare non dixit
dñs vᷣlccipite ⁊ manducate hoc om̃es
cũ videtur eſſe magis cõgrua locutio.
qꝛ non ex coꝛpoꝛe ſed coꝛpus xpᷣi man
ducatur. Etiam dubitat quid ly hoc

demonſtrat cũ dixit. mãducate Fhar
omes.cum oĩbꝰ panẽ fre iſſet: Bi em̃
demonſtrat ali fragn on / illud nõ
dabatur omibno comeder
ſingula diſtribuerat framenta. Si aut
demõſtrabat coꝛpꝰ xpᷣi/nõ poterãt ex
illo omnes comedere/ quia coꝛpus xpᷣi
nõ mãducatur per ꝑtes ſed integrum-
Ibi reſponderi poteſt ſᷣm regulã phi⸗
tonei. quod frequenter in ſacraſcriptu
ra videtur agi de vno / hoc tamẽ agit
de diuerſis: At eſt illud Benedixit. fre
git. et dedit Henedixit panẽ. fregit foꝛ
mam ſeu ſpeciem panis. dedit coꝛpus.
Eodẽ modo cũ dixit. mãducate ex hoc
omnes. hoc ꝓnomen hoc oſtendit inte

grum coꝛpꝰ. et illa pꝛepoſitio ex innu/

it foꝛmã diuiſam. vt ſit ſenſus. comedi⸗
te coꝛpus meũ ſub foꝛma diuiſum

ſola foꝛma per ꝑtes diuiditur. ⁊ totum

coꝛpus manducatur. Sequitur Mocẽ

menti/ qui manducat incoꝛꝑatur. quu
incoꝛꝑpat mãducatur. Uñ dictum fuit
Cibus ſum grandiũ. cre⸗

comedere / cũ ſingul

—

em̃ coꝛpus meum MQueritur vtri

pꝛeciſe ꝑ hec verba fiat ↄſecratõ Qui
Dom doctoꝛes dicunt ꝙ ſic quia ſicut ĩ

ſacramento baptiſmi/per iſta verba/⸗

ego te baptiʒo in nomie patris et filij ⁊
ſpnſſaneti/perficit ſacramentũ baptiſ⸗

mi.etiam oibus exoꝛciſmis omiſſis.ſic

etiam ad ↄficiẽdum in neceſſitate. vt ſi
quis eſſet in periculo maris / ſufficerẽt
hec verba hoc eſt em coꝛpꝰ meũ. Iſta
em verba ſunt de ſubſtancia ꝛ eſſentia

ecrationis ita his verbis non pꝛo
Utis nõ eſt ibi ſacramentũ. Cetera aũt
vVer ba. ſcʒ qui pꝛidie ꝛc̃. ſunt de bñ eſſe⸗

tamẽ addita ſunt ex reuelatiõe ſpũſſan
cti Etiam qꝛ creditur ꝙ vpᷣceadẽ ver

ba.ſcʒ hoc eſt coꝛpus men/ dicendo ↄfe

cit. ivcirco etiam ſacerdos noſter pciſe
ad ꝓlationem hoꝝ verboꝝ cõſecrat ⁊
conſicit 2llij tamẽ dicũt. ꝙ caucius eſt

7

Dicere. ꝙ etiam pᷣcedentia verba ab il,⸗

la parte/ſcʒ qͥ pꝛidie ꝛc᷑. ſunt neceſſaria

vd ↄſecrãdiun.ex eo qp xpᷣe non exp̃ᷣſſit

Ppciſam foꝛmam ↄſecrationis Etiqmex

„

eligenda. et quod certius eſt tenẽdum
eſt. ſed iſta ſeva via eſt cercioꝛ q; pꝛima
idcirco eſt tenenda ft ad rénem dicit
c nõ eſt ſimile de ſacramento baptiſimi
et eucariſtie. qꝛ ſocramentũ baptiſini ẽ

eo. quia in dubijs ſempꝑ ſecurioꝛ ꝑs eſt

ſimpliciter neceſſarimm ſine quo nullus

RD

Poteſt ſaluari ſed ſacramentum eucari

ſtie non Vñ nõ eſt ſimpliciter neceſſa⸗

rium ad ſalutẽ manducare:ſeo credere

et deſiderare. Ande glugꝰ. et eſt pꝛius

allegatum. Ut qͥq paras dẽtema ven⸗

trem crede et maducaſti. Gecũdo

cinca iqem dubitatur ſdꝛopter q illa

Aiunctõ em̃ addatur cumtamẽ xpᷣc eã
no ꝓtulerit. ſed ſimpliciter dixit. hoc ẽ
coꝛpus meum. Ocotus dicit. ꝙ lyem̃
adqitur. ad faciendum ↄtinuationẽ ad

.

beatus petrus.
cio ſi ſcerdos omitteret illam ↄiuncti
onem an etiam cõſiceret Rndetur pm

Secundus

piecedentia ita ꝙ bec verba referunt
290 xpᷣ̃m. quia ſacerdos nõ pꝛofertiſta

verba in ꝑſonaſua ſed xpᷣiet hoc ꝑ illã
Ziunctionẽ em deſignatur. Et idᷣo apo
ſtoli eam dicunt᷑ adqidiſſe/ et ſignater
Sed dubitat ter

doctoꝛes ꝙ ſic.quia pꝛoferens verba

—

xpi cum debita intentione/⁊ ſuꝑ mate
riam debitã ↄficit. ſed dicendo hoc eſt
coꝛpus meũ/omittendo illa cõiunctio
nem em / ſacerdos habens intẽtionem

conficiẽdipꝛofert verbaxpi/ꝑq xpᷣus
cõfecit.ideo et ipſe conficit. Lamẽ ſciẽ

dum . ꝙ ſacerdos ſcienter eam omittẽs

peccat moꝛtaliter. quia qᷓ;uis nõ eſt de
eſſe ſacramenti/eſt tamẽ de neceſſitate

niniſtri. Muaren dubitat Biiſta
N. foꝛma verboꝝ hoc eſt coꝛpus men/mu

taretur vt ſiſic dicatur. hoc eſt coꝛpus

meũ quod traxide virgine vel benedi
ctum aut ſubtrahẽdo. dicendo ſic/ hoc
eſt meũ:vel hoc eſt coꝛpꝰ. an ſacerdos

ↄficeret. Neſpondetur bm AUlbertũ in

Zoffitio miſſe. qꝙ ſi aliquid addatur qʒ
ſententiã non mutet. nec erꝛoꝛem indu
ct. nihilominꝰfit ↄſecratio Dꝛo certo

tñ ſciatur. ꝙ grauiter peccat qͥ hoc at⸗

temptare pſumpſerit maxime ſi foꝛmã

intẽdit mutare:aut hereſim introduce

re. Sed ſi aliquid ð foꝛma verboꝝ hoc
eſt coꝛpus meũ/ diminutũ vel ſubtra⸗
ctum fuerit. nõ ↄſicit nec ↄſecrat. quia
ſi dicatur hoc eſt coꝛpus/ nõ adequate
ſignificatur coꝛpꝰxpᷣi. Etiam ſi dicatur

hoc eſt meũ. indeterminatũ manet qͥd

ſit meum iocircotalis nõ conſecrat.
Dubitatur quito circa idem.quid ſi ſj⸗
cerdos mutaret foꝛmꝗ illoꝛũ verboꝛũ

tranſponendo an cõſiceret Innocẽti⸗
vult ꝙ, hmoi qſtiones debet prermitti

an
gide
erh⸗
Hvum
it
ſtuide
igurde
dict
rung
catun
do.
vjpei
6 teturt
ſeend
ſiedi
nic⸗
turb⸗
oi
luhi
elin
croſe
niöhe
ſoter
dapin
baaot
coꝛon
negle
tera ſir
tiopen
nobin
nn
wil

Ptial
egon⸗
onein
velae
lutnn
danor

ne
a
do
ter
ter
cti
en
ba
We
KR.
mo
ohen
jrus
nece
tde
ſere
N

e
ℳ 9

rdos
mün
n
doco
aboer⸗
eifoeni
rwovc
wvrboe
ſubcra⸗
1. qui
equate
carur
nanetqͤ
ſrt,
verwei

umit

Practatus

Et dicit Gane fecit deus hominem re⸗
ctum. ſed ipſe ſe infinitis queſtionibus

umſcuit. lHijs itaq; ptermiſſis / que ali

quãdo magis ſabuercũt animũ q; edifi
cent. hoc ꝓcertoſciatur. ꝙ foꝛma ver⸗

boꝛun quã xpc expꝛeſſit/per omia de

bet illib ata buari. znis em ſcom phm̃.
ij. piarmenias Momia verbatraſpo
ſita idem ſignificant. ne tamẽ vtile per

inutile viciek Abertus in offitio miſſe

dicit. qnõ debet mutari foꝛma verbo⸗
rum ꝑtranſpoſitionẽ verboꝝ ſic ꝙ di⸗

catur coꝛpꝰ meũ eſt hoc. aut ſumili mo⸗.

do. licet etiã ſic eũdem ſenſum habere

videãtur alias no cõſiceret Dubi

tatur ſexto. quid ſi ſacerdos nõ recolit

ſe ea dixiſſe / que in ↄſecratione eucari⸗

ſtie dicũtur. Reſpondetur ßm.ſ. Tho.
in iij. pte. q lxxxiij· ꝙ nõ debet ex hoc

2

turbari. Mon em qui multa dicit / reco⸗
lit oĩm que dixit. itamẽ ſacerdoti ꝓ

babilit er conſtat aliqua ſe omiſiſſe. coꝝ

que ſunt de neceſſitate ſacramenti. ſcʒ
circa foꝛmam ↄſecrationis. debet reſu⸗
mi ipᷣa foꝛma et cetera per ſuum oꝛdinẽ
reiterari. Ex iſto dubio ſoluitur aliud
dubium ſi ſacerdos tranſpoſuiſſet ver
ba oſecrationis.dicendo. hoc eſt men

coꝛpus ex inaduertentia. vel ex quada

negligentia.ſtatim foꝛmã reſumat. ꝛce.
tera ſuo oꝛdine reiteret.et de negligen
tia peniteat Quio ſi aliquid hoſtie

ex obliuione remaneat in altari. aut vi
num. nũ quid ſacerdos ſicit illas hoſti

as vel illud vinũ. Reſpondetur hmal.
bertum in li. de miſſa. ꝙ iſtas nõ cõſicit

ꝑticulas. quia intentionem cõſecrandi
eas nõ habet. Et m Zlug · ſine intenti⸗
o altaris nihil agitur.

one in ſacrament
vel actuali vel habituali.Quið ſi ver⸗
batruncaret.vel accurtaret. vel ſilla⸗
bam omttteret. vt ſi diceret hoc eſt coꝛ

pus meum. Dicendum eſt bꝛeuiter.
nõ cõſecrat aut conficit. quia verba de

„

bent integreailleſa pꝛoferꝛi. NR Item &
dubitatur. Quid demõſtrat ſacerdos
cum dicit hoc eſt coꝛpus men ꝑ illu?“
ꝓnomen hoc Mõ em poteſt dici ꝙ pa-
nem . quia hecnõ eſt vera pᷣdicatio hoc
ſcz panis eſt coꝛpus meu Wec acciden⸗
tia ſenſualia ibi demõſtrantur. ſimili
ratione. Mec etiam coꝛpus xpi. qꝛ ad⸗
huc nõ pꝛotulit illa verba. ad quoꝛum
ꝓlationem panis mutatur in coꝛpus
chꝛiſti. In ſimili obiectio fit a laicis cũ
dicitur hoc viuũ eſt moꝛtuũ. poſito
in pꝛolatione ſubiectiſit viuũ. ⁊ in pꝛo
latione pꝛedicatiſit moꝛtuũ. Innocẽti
us dicit. quãtum diſtat oꝛiens ab occa

ſu. tatum refert inter miraculũ ⁊ natu

ram.Et ergo ab huius q̃ſtionis laqueo
facile ſe abſoluit. qui dicit. ꝙ xpᷣe tũc cõ
fecit quãdo benedixit Et ſic ante pꝓlati
onem illoꝝ verboꝝ fuit coꝛpus xpᷣi ve⸗
rum icq; dicendum eſt æp chꝛiſt? coꝛ
pus ſuũ demonſtrauit. Sed ſi oxponit

de ſacerdote qui cõſecrat cum illa ver

bapꝛonũctiat.Reſpondet innocẽtius.
ſacerdos nihil demõſtrat. quia illis
verbis nõ vtitur enuntiatiue: ſed ſolũ
recitatiue.quia ſenſus talis eſt Oñs di
xit hec verba. hoc eſt coꝛpus meun. qᷓʒ⸗
admodũ dñs alibi ait. Ego ſum lux mu⸗
di. ego ſum vitis vera. ſic ð alijs mul⸗
tis. Richardus de ſancto victoꝛe li.v.
8 trini. dicit. ꝙ ĩ iſta oꝛatiõe.hoc ẽ coꝛ⸗
pus meũ. fit demonſtratio ptim ad ſen
ſum. ꝑtim ad intellectum.ita ſit ſen

ſus. illuo eſt hoc quod ↄuertendũ eſt in

+

coꝛpus meũñ Tercia via dicit. ꝙ in iſta

oꝛatione: hoc eſt coꝛpus meũ/p ly hoc
demonſtratur coꝛpus xpl.no pꝛo iſto

tempe quo ꝓfertur hoc ꝓnomen hoc.

ſed piiſto tẽpe in quo coplete ꝓlatq elk

M

—

nier

„

dquis oiceret Hoc eſt bonum verbum
Atime deũ . hoc pꝛonomẽ hoc nõ demõ⸗

ſtrgret iſtam oꝛationẽ/deum time.pꝛo

ut pꝛofertur.ſed pꝛout hec oꝛatio deũ

time eſt pꝛolata Oimiliter videtur di⸗
cere Scotus ſuper. iiij ſen. qui ſic dicit.
Hꝛatio nõ cauſat ſenſum et cõceptum
in animo auditoꝛis.niſi fuerit tot aliter

ſinita et pꝛolata. Secũdoſic declarat᷑
ſicut ſe habet ſillaba ad dictionẽ. ſic ſe
habet dictio ad oꝛationẽ. ſed ſillaba
nõ cauſat aliquem ſenſum niſi dictione
tot aliter pꝛolata.ſic ſinnliter ⁊ oꝛatio.
Et ↄſequenter dicit.ꝙ illud pꝛonomen
hoc.hic demonſtrat coꝛpus chꝛiſti. Et
ſicut oꝛatio nõ cauſat ſenſum pfectum
niſi ſit totaliter finita ⁊ pꝛolata.ita iſta
nõ eſt vera / hoc eſt coꝛpus meum / niſi
oꝛatione totaliter ꝓlata. Quarta via
Dicit. ꝙ in illa oꝛatiõe.hoc eſt coꝛpꝰme⸗
um/ↄillud pꝛonomẽ hoc demonſtrat
coꝛpus xpᷣi/Tatione illius inſtãtis quo
finitur iſta oꝛatio. ⁊ ſic fit demonſtratio
ad intellectũ. Et petrus comeſtoꝛ dicẽ.
2 cum totũ eſt dictũ.totum eſt faetum
t

nota ꝙ certiſſime credendum eſt q;

cum iſta verba ꝓferũt᷑/et pꝛolata ſunt
cum intentione ↄficiendi.⁊ ſuꝑ materi
Im debitã. ꝙ panis in coꝛpus xpᷣi ↄuer
titur ex pacto ⁊pꝛomiſſo diuino.quod
vtiq; magnũ ⁊ eximiumẽ miraculũ.

tatam vim verbis deꝰtribuit/et ſacer

nocẽtius ꝓuehitur in hec verba Cum

ſacerdos hec verba pꝛonũciat /hoc eſt
coꝛpus meũ:hic eſt calix ſanguinis mei
⁊c panis et vinũ in carnẽ ⁊ ſanguinem
cõuertũtur:illa virtute qua verbũ ca⸗

ro foctum eſt. ⁊ habitabit in nobis qua
ipſe deus dixit et facta ſunt:ipſe mada
uit et creata ſunt. qua feiamn couertit in

tota oꝛatio. Verbi gratia in ſimili. Gi

Gecundus

ſtatuam ẽt oquã in vinũ et virgã zuer
tit in colubꝛem Mam ſi verbũ belie po

tuit ignem de celo deponere. vbũ xpᷣi
none poterit panem in carnẽ mutare.

quis audet hoc opinari dẽ illo/cui nul

lum verbũ ẽ impoſſibile: Certe magis
eſt creare illud quodẽ de nihilo/ qᷓ;ᷓ qðᷣ
eſt in aliud trãſinutare. Hoc quotidie
fit.⁊illud nemo dubitat. ⁊ hoc aliqs
dubitet abſit. Quod ergo panis fue⸗
rat cũ accepit/coꝛpus ſuum erat cũ de

dit. Hec em verba ſunt tante ꝓfundi⸗

tatis / vt intellectus nõ ſufficit ea pene
trare.
rium.

dibus xpᷣi fidelium ſemota. celi aperiũ⸗

tur:celeſtium curie aduemiũt cũ verbo
dei incarnato Et vt altius loquar To⸗

ta ſanctatꝛinit as ibi pᷣncipaliter aſſiſtit

Vñ ſanctꝰ gregoꝛiꝰſic loquitur. uis
fidelium dubium habere poſſit in ipſa
imolationis hoꝛa/ad vocẽ ſacerdotis
celum apire.in iſto miſterio choꝛos an⸗
geloꝛũ adeſſe.ſummis ima ſociari terꝛe
na celeſtibus iungi. quaſi diceret. nullꝰ
Felices igitur vos dixerim o ſacerdo
tes. qui tantũ ſacerdot aliter viuitis.
quoꝝ miſterio panis angeloꝛũ/panis
vite.moꝛtalibus quotidie pꝛeparatur
DO ſacramentũ pietatis o ſignũ vnita
8. Muali honoꝛe

tis.o vinculũ caritatis.ò
honoꝛati eſtis.quali mẽſa potimini.quã
angeli hoꝛreſcunt vidẽtes.et neq; ſine
timoꝛe reſpicere audẽt. Magniſicauit
oñs facere vobiſcum. vt vos idipſum

ↄficiatis in altari quod ipᷣe xpᷣe ꝓpꝛijs

manibus tractauit in cena paſchali ·
regale ſacerdocium. o felix pᷣſ biteriũ.
o felicitatis pꝛeſbiter.cui dñs opus op
timũ. et officiũ excellentiſſimũ tribuit.

Muis vnq;ᷓ audiuit talia. quis vidit

c innoc. Et ſm beatũ grego⸗
mnſtanti ꝓlationis hoꝝꝑ vboꝝ
qualibʒ dubitatiõis ambiguitate a coꝛ

i⸗
ſut
niti.
ſcde
jcoe
lohot⸗
u
deſthn
oſoerde
enpor
Ro⸗
rioſe
adhu
Peeſtt
prmnee
gehu⸗
R
tinoꝛe
ſracta
mulon
idiet⸗
Genect
inholhr
ddedse
come⸗
ribuso⸗
hocetn
clbuoſp
lnter
rmg
vro ſe
ſerrat
dicenea
niturp⸗
Vhere
cuntem
no hore
nncreod

epo
irßi
Ke.
in
ugs
isfen
raͤd
Pand⸗
or
epo⸗
acor
riͦ⸗
ed
mie
ri
. Qs
ſrnph

otis

vosan⸗
mitene
rer nul
oſcerdo
gens
ren

onoe

mnqi
echſne
icant
wihn
ig
ſbetenu⸗
gcp

guſtmꝰ.

Tractatus.

hijs ſimilia. ꝙ iſte qui cuncta creauit. ſi
fas eſt dicere/qdammodo creariſe de⸗
dit tibi. Buper qua poteſtate veſtra. o
ſacerdotes ſuper tam inſigni pᷣuilegio
veſtro celum ſtupet.terꝛa miratur.dia
bolus contremeſcit. Agitur quidem in
terꝛis miſterium. ſed offitium veſtrum
celeſtibus negocijs cõtinetur. Aſpice
o ſacerdos tui pᷣuilegij dignitatẽ. Nõ
em̃ homo nõ angelus nõ archangelus
nõ aliqua creatura nec virtus.ſed ſpi⸗
rituſſanctus hoc munus contulit. atq;
adbuc manẽtes ĩ carne.miſterio fungi
pꝛeſtitit angeloꝛum.quod non rex.nec
pꝛinceps terre.nõ angelus.nec archã
gelus. non ſeraphin nec cherubin. hac
ſingulari reſulget dignitate. Unde au
gu Pcirco fratres ad terꝛibilem
meniam dni. cum debita reuerẽtia.cũ

timoꝛe pariter et amoꝛe/ ad eius coꝛpꝰ

77

tractandum accedere cogitetis. nulla

malignitate ſuffocati.nullo veneno in

uidie tranſpuncti.nullo odio maculati

Siem̃ a coꝛꝑalibus vicijs debetis eſſe
impolluti multomagis a ſpiritualibus
debetis eſſe ſinceri. Coꝛpoꝛalis cibus⸗

cum ventrem inuenit a diuerſis humo
ribus occupatum. ampliꝰledit.magis
nocet.nullum auxilium pꝛeſtat. Ec iſte
cibus ſpiritualis.ſi aliquem reperit ma
lignitate pollutũ/magis perdit qᷓ ſal⸗
uat:magis damnat q liberat.non ſua
natura.ſed accipientis peccato. Hec
Augꝰ Ulterius notandum. ꝙ in verb
nc crationis hoc verbum eſt. debet
dicere actum exercitatum. ita ꝙ expo
nitur pꝛo exiſtit. et nonactum ſignatũ
vt heretici deſipientes intelligunt PHi
cunt em̃ exponẽtes verba conſecratio
nis. hoc eſt. id eſt ſignificat coꝛpus meu

non credentes in veritate eſſe ibi ven

totale tra⸗

Tercius

coꝛpus chꝛiſti. quod totaliter eſt erꝛo⸗

neum Pebetigitur exponi ·hoc eſt / id ẽ

exiſtit in veritate.coꝛpus meum quso

20 vobis tradetur Unð xpᷣc hec ver
a adiũgendo ſpecificauit. hoc eſt con
pus meũ qð pꝛo vobis tradetur · ſicut
ergo coꝛpꝰ xpᷣi vere tradebat ita vere
demõſtratur. Joeo et dixit.Caro mea

vere eſt cibus. Dubitatur exquo fit

cõuerſio panis in carnem xpᷣi · an cõce⸗
dendum ſit ꝙ panis incarnatur. eoꝙ
panis fit caro.et videtur ꝙ ſic. qꝛ con
cedimus verbun dei incarnari. eoqꝙ;
verbum dei factum eſt caꝛo. Dicendũ
eſt. qypanis quis ineffabiliter cõuerti⸗
tur in carnem. tamen non incarnatur
ſt de ratione in oppoſitum dicẽdum
eſt. ꝙ nõ eſt ſimile de pane et de verbo
dei Qã verbũ dei manens qð er at.ita
factumẽ caro. quia carnem aſſumpſit⸗
nõ ſic ꝙ tranſiuit in carnem. ſed panis
deſinit eſſe quod erat.et ita fit caro.qa
tranſiuit in carnem et noneeo/ quia
aſſumpfit carnem igitur ſimilituvoand
ducta non fuit cõueniens Atem ou

bitatur:Exquo panis cõuertitn ĩ cor

pus xpᷣi. vtrum partes panis cõuertũ
tur in partes coꝛpoꝛis chꝛiſti: vel vtrrů’u

totum in totum. Innocẽtius dicit: An

ſeat in totale / ille nouit qui
fecit: ego quod reſiouum eſtigne con⸗/
ro⸗bann credere iubemur. diſcute⸗
re pꝛohibemur · Si tamen querentis
inſtat impꝛobitas.ego ſaluaſide cõceſ⸗
ſerim.ꝙ totalis panis / in totale coꝛvꝰ
conuertitur.ita ꝙ nulla ꝑs panis tran
ſit in aliquam partem coꝛpoꝛis Reoꝛe
tiam ſalua fide.ꝙ vbipanis conſecra⸗
tus eſt ſub tota ſpecie/ totum coꝛpꝰex⸗
iſtit. ⁊ ſcut miraculoſe ta magnũ coꝛpꝰ
ſub tã parua qtit ate ↄcludit᷑ · ita totu
0% J

coꝛpus ſub ſingulis partibus ↄtinetur
BGunt tamẽ alij qui dicut. ꝙ qᷓ;diu ſpe⸗

cies ꝑſeuerat integra/ ſub totali ſpecie

in ſingulis diuiſionibus incipit eſſe to⸗
tum. ſieut in ſpeculo dum eſt integrum
Vna tantimn inſpiciẽtis apparet inago
ſed ſpeculo fracto in eo tot apparẽt ima
gines quot ſunt ineo fracture. Gʒ iſta
opinio falſa eſt. Mam verbis oſecratio
ms pꝛolatis / incipit ſub ſpeciebus pa⸗
nis eſſe coꝛpus chꝛiſti: et cum iſta vba
nõ pꝛoferuntur in fractione/ patet q;
onte fractionẽ hoſtie coꝛpus xpi eſt in
ptibus hoſtie ſicut poſt fractionem.,
Item dubitatur: vtrum xpᷣc ſub hoſtia
conſecrata ſit quãtus. Reſpõdetur ꝙ
ſic. quia eãdem quantitatẽ quam habʒ

in celo habet in hoſtia. quia quantitatẽ

ſuam nõ deponit exiſtens ſub hoſtia. ſʒ
non vtitur quantitate ſua. ſic ſeilic
quontit as eius faceret diſtãtiam loca⸗
lem. Mam ſicut in egreſſu de vtero vir
ginis marie coꝛpus xpᷣi fuit qᷓ;tum.ſed
nõ vtebatur quatitate.quia clauſo vte
ro exiuit.ſic et hic ſuo modoeſt dicẽdũ
Vnge ſolet dici. ꝙ xpᷣe eſt quatus ſub
hoſtia cõſecrata/q;is nõ vtatur quã⸗
titate Ged quomo hoc fieri poteſt. no
Uit ille qui fecit omia. cui mihil eſt impoſ
ſibile. Geo et quidã inquirũt. an xpus
ſub hoſtia cõſecrata habeat ſitum loca⸗
lem. et an dici debeat q ſedeat iaceat
vel ſtet. et multa alia/que melius eſt in⸗
tacta relinquere qᷓ; temerarie diffinire
IAnnmali ſiue naturali ĩtellectu hoc ap

pꝛehendere nõ poſſumus. ſed fide cres⸗

dunus. Man fige intellectus captiuat̃

miraculũ vincit naturam.et legi detra

hit diſpenſatio. Lucius eſt em in talibꝰ

citra rationem ubliſtere/ q; vltrarati

Becundus

onem excedere. Pam beſtia que tetige
rit montẽ lapidabitur. et ſerutatoꝛ ma

dubitatur. quid ſit faciẽqum ſi poſt cõſe
crationem coꝛpus xp̃ᷣi ſangumolentũ
vel carneum axparet: Kndetur bᷣm ſan

amm tho. ſup. uij ſen. dil. x. Cum vſus

7

huius ſacramenti fit ꝑ maducationem-

ideo quado apparet in ſpecie pueri vel

ſimilibꝰ/modo in ſpecie carnis/ modo
digiti nõ debet ſumi. cñ nõ habet racio
nem cibi Quia dicit Miero.in oꝛigina⸗
liſp leuiticum De hoſtia que fi incõ
memoꝛatione edere licet. de ea vo quã
xpᷣc ĩ ara crucis obtulit noli edere.ſed

*

reponi debet in loco aut vaſe mundiſſi
mo.et pꝛo reliquis haberi q Item

R dubitatur. vtꝝ plures ſacerdotes poſ⸗
ſint eadem hoſtiam cõſecrare.llbertꝰ

vult ꝙ; nõ ſed magiſter. iij ſen diſt xiij⸗
vult ꝙ ſic vbi dicit. ꝙ ſcom moꝛe quo⸗
rudam eccleſian/ ſacerdotes qui oꝛdi⸗

natur cõcelebꝛant epo. et ſimiliter pꝛe

ſbiteri oꝛdinati cũ epis celebꝛant.
Seo dubium relinquitur cũ ſint multi

ſacerdotes vni pontiſfici ↄcelebꝛantes

säs

ſi foꝛte nõ om̃es verba cõſecratõnis ꝓ

ferant / an ille ſolus cõficiat qui pus pꝓ

nũciat · quio ergo ceteri faciunt. an te
iterent ſacramentü ſpoterit ergo co⸗
tingere ꝙ ulle non cõficiat qui celebꝛa

pᷣncipaliter et ille cõficiat qui celebꝛat

ſecundario. et ſic pia intentio celebꝛan
tis defraudabitur Gane poteſt dici.
pꝛobobiliter teneri. ꝙ ſiue pꝛiꝰſiue po
ſterius pꝛoferant ſacerdotes/debet eo
rum intentio ſemper referꝛi ad intenti
onem epi.et ad illud inſtãs in quo epᷣs
verba pꝛofert.et ſic ibi taãtum erit vna
cõſecratio.et intentio alioꝛum non de⸗

ſrauoatur. quia factumẽ qd intendunt

inte ieſtatis oppꝛunetur a gloꝛia Zien
totale coꝛpus exiſtit. vbi vero diuidit R o

eterg.

ko
ln
Ntcoſe
weentü
hmſn
mnylüs
lerivel
(wodo⸗
DM
ongnn
eſtmno
eaj
Vere,

maiß
.

Fn

Nd
drn
nms
ESaod
inlergee
u.
ſnemalti
Anmres
gnonsg
xqihg
iunc. ne⸗
rrerpoe⸗
guialine
nclbuc
oeclbꝛan
ckdici
wuepo
deheteo
wurent
nnqeßs
meren
ummoe/
nmoutt

3

doo ſack

Conſueuẽrũt em̃ pꝛeſ biteri cardĩales
ſummo pontifici aſtare.et cum eo pari⸗
ter celebꝛare.in hoc oſtendentes/ apo
ſtolos a dño ritum huius ſacriſicij didi
ciſſe. ¶ ¶ Item dubit atur. vtrũ vno
ſacerdote deficiẽte ex inſrmitate ĩ miſ⸗

ſa/debeat offitium ꝑ alium expleri ſRe

Doſe f. ſpondetur ſm ſanctũ thomã. in tercia
ente

pte.qlxxxiij. Si ſacerdos graui infir⸗
mitate vel moꝛte poccupatꝰ fuerit añ
cõſecrationẽ / nõ opoꝛtet ꝙ; ꝑ aliũ ſup⸗
pleatur. ſi vero cõſecrato coꝛpoꝛe/tã/
tcum ante ↄſecrationem ſanguinis vel
etiam vtroq; ↄſecrato debet miſſe cele
bꝛit as per alium expleri. vt habet᷑: vij⸗
q-/jnihil. Ged quid ſineſcitur vbidi⸗

miſerit. vel an verba aſecratiõis tota⸗

liter pꝛotulerit an nõ. Pleriq; tucius
aſſerunt ꝓcedentes ꝙ alius ſacerdos
oſecrationem repetere debet atq; per⸗
ſcere.qm̃ vt tradit auetoꝛitas.nõ cre
ditor iteratũ quod neſcitur eſſe factum
Sed alij dicũt ad hoc.ꝙ adhuc poſito
ꝙ; ſacerdos dixerit iſta vba.hoc ẽ coꝛ⸗
pus meũ /et nõ poſſet pꝛocedere vltra
ꝙ cõſulcius et tucius dicatur.ne aliqͥs
Kripruus erꝛoꝛis ſeu dubitationis re⸗
maneat. nec vlla diuiſio vel iteratio ſa
cramentifſiat. talis oblata ſtudioſiſſime
recõdatur.⁊ ſuper aliam totũ offitium
celebꝛetur.ettotũ reſumatur Itẽ que
ritur de duobus ſacerdotibꝰ.quoꝛum
vnꝰ ſimulat ſe celebꝛare ⁊ nõ celebꝛat
ꝓpter cõſcientiam moꝛtalis peccati.al⸗
ter vero celebꝛat cum ↄſcientia morta
lis peccati ſtartegoblo⸗ quis eoꝛum
grauius peccat. Reſpondet᷑ ꝙ ille qui
ſimulat.quia falſa abicienda ſunt reme
dia/ que veris ꝑiculis ſunt grauioꝛa

Sr auius pꝛoculdubio videtur offenð

e'‚qui frauoulenter illud ſic pſumit ſie

—.—

mulare. quia alius in ſolius dei manũ

2

incidit. Iſte vero nõ ſolum deum/ ſeo
et popuſũ cui alludit offendit Yẽ̃

dubitatur. quid ſi ſacerdos inframiſſeʒ

aduert at hoſtiam non eſſe triticiã. vel
eſſe conpram Anerur ßm petrũ de
thharentaſia.ꝙ ſi ante cõſecrationẽ re⸗

periat.remota iſta hoſtiaſaliam ponat.

et canonẽ reincipiat. Di vero poſt aſe
cratiõeʒ idem faciat.ponendo aliã ho⸗

ſtiam. et hoſtiã pᷣmã poſt ſumptionẽ ſa⸗

cramenti ſumat.aut alteri ſunendã tra
dat. aut reuerenter ſeruet Si vero ad

uertat poſtq; eam ſimpſerit in iſto caſu

var ie loquũtur doctoꝛes.ſed ſanctus

tho. in tercia ꝑte · q xiij· dicit: ꝙ; debet
apponere aliam hoſtiam.et conſecrare

et ſumere. q pceptum de ꝑfectione ſa⸗

cramenti:maioꝛis ponderis eſt qᷓ illud
pᷣceptum ꝙ a ieiuno ſumatur. Portat⸗

dum e multamirabilia ſunt in hoc ſaẽ
mento /ꝓpter que ꝓpheta:p.cx.ait. Me

moꝛiam fecit mirabiliumfuoꝛum. Re⸗
uera hec eſca ſacramẽti memoꝛiale mi
rabiliũ dicit᷑: SGane mirabile eſt. ꝙ ao
vnius hominis verbum. vna ſubſtatia
in aliam conuertitur. Mirabile eſt. ꝙ;
multe ſubſtantie in aliud conuertũtur
et illud non augmentetur. Mirabile ẽ
vnum coꝛpus fimul ſit in multis lo⸗
cis multum diſtantibus. Mirabile eſt.
magnum coꝛpus ſub modica quãti⸗
tate continetur.et corpus chꝛiſti in tã⸗
ta quantitate eſt ſub hoſtia.ſicut pepen
dit in cruce ⁊ ficut nunc eſt in celo nec
tamen excedittermĩosillius foꝛme ſub
qua continetur. Mirabile eſt. ꝙ tantũ
de coꝛpoꝛe ſit ſub particula minima ali
cuius reiſicut in toto. Mirabile eſt. ꝓ
totũ coꝛpꝰ mãducat᷑ a tñ dẽtibꝰ nõ tã
git. Mirahil eſt. ꝙ, aliq q;ᷓtitas diuioit
0

c89 . mußa

Irnn)

NMo fãq an)

Liber.

et cõtentum ſub ea maneat indiuiſum⸗
Mirabile eſt. ꝙ ſimul plures vnumet
eũudem cibum in numero ↄmedunt.mi
rabile ꝙ poſt comeſtionẽ illd qð ome⸗
ſtum eſt integrũ pſiſtat Mir abile eſt. ꝙ
accidentia in ſuos actus exeant/ſine in
herentia ad ſubiectũ. Mirabile eſt. ꝙ
cibus coꝛpolis cuiꝰ eſt coꝛpus nutrire
nut riat ſpm̃. Mirabile eſt. ꝙ cibꝰ cuiꝰ
eſt in coꝛpoꝛari cibanti/incoꝛpat cibã
tem ſibi. Mirabile ẽ. ꝙ coꝛpus xp̃inõ
augetur ex multarũ hoſtiarum ↄſecra
cione. nec etiam minuatur ex multarũ
hoſtiarum ſumptione. Mirabile eriam
eſt ꝙᷓ caro habet ſapoꝛem panis. ſan
guis ſapoꝛẽ vini. Mirabile eſt. ꝙ diui⸗
ditur hoſtia oſecrata ſub qua eſt coꝛpꝰ
Epᷣlet tñ non diuiditur coꝛpus chꝛiſti.
Birabilgeſt quando tenetur hoſtia in
manibus ⁊ videtur oculis/coꝛpus xp̃ᷣi.
nec tãgitur nec videtur.ſed tantũmõ
ille ſpecies Mirobile eſt. ꝙ ſtatim cum
de ſinũt iſte ſpecies / ꝙ tunc deſinit ibi
elſſe coꝛpus Tᷣſanguis xpi. Mirabile eſt
wWùa cum ibi nõ ſit panis vinũ. ꝙ tamẽ
accidentia eũdem effectum habeant ſi
cut pꝛius.ſcʒ ſaciare et inebꝛiare. Sed
tupoſſes dubitare. quomõ ita magnũ
coꝛpus verus homo⁊ verꝰ deus / ſub
tam parua ſpecie panis poſſit cõtineri‚
Nuãdo occurꝛit tibi talis queſtio/ de⸗
bes ad memoꝛiam reuocare om̃ipoten
ciam dei. cui nihil ẽ impoſſibile. Etiam
in miraculis debes querere ratiões na
turales nec in fide expimentũquia ali

as fides nõ haberet meritum/ſi hũana

ratio pꝛeberet expimentũ.¶d memoꝛi

am etiam debes reuocare ſanctos pa-

tres ⁊ doctoꝛes.ſcʒ luguſtinũ lꝑiero
nimũ.et Bernhardũ qͥ de iſto ſacramz
to ſalutaria tradiderunt documenta.
Banctos apoſtolos. qui de hoc ſacra⸗

„

Becundus

mento ⁊ veritate eiꝰ per ſpiritũſanetũ
ſunt edocti. Et generaliter omnes ſan
ctos nouiteſtamẽti / qui illud ſacramẽ
tum ſincere crediderũt et adoꝛauerũt
et in illa ide deceſſerunt: ⁊ eterna gau

dia acceperunt. Vñ et ſi erꝛaſſent. ⁊ydo
latriam cõmiſiſſent in adoꝛando hoc ſa

mentum. nullatenus ad eterna gaudia
pueniſſent Et quia omnes iſti ſancti fir

L

miter illud ſacramentum/et mirabilia
crediderũt. nullꝰ nỹm ambigere debʒ
quuin fioes noſtra in iſtis articulis ſicut
in omibus alijs ſit veriſſima. Et ꝙ non
ſit fides pᷣter fidem romane eccleſie/ꝑ
quam homo poſſit ſaluari. Romana eĩ

„ 2

Eeccleſia/ſupꝛa apoſtolice fidei petram-
ſolida ſtabilitate fundata/ nullius pꝛoꝛ

ſis her etice pꝛauitatis pꝛocella potuit
oquaſſariſed ſemp integritatem fidei
ſeruabat.quã ab ipis recepit aplis. qui

pᷣncipaliter in ea ſacramenta inſtitue⸗

runt · et eccleſiaſticos ritꝰ regulariter
docuerũt. 0 ipſis ergo apoſtolis. ſcʒ
petro et paulo/quos viuos habuit / et
defunctos cuſtodit. huius ſacrifitij ri⸗
tum accepit. quem hactenus inuiolabi
li cultu ſeruat.

Nota deo cõuenit
eſſe vbiq; ſimpliciter et ꝓpꝛie. creature

coõuenit eſſe in vno locotantimn. coꝛpꝰ
cchaꝛiſti medio modo ſe habet. Cumem̃

ſit creatura nõ debet creatoꝛi adequa
riin hoc ꝙ ſit vbiq;.cum vero ſit vni⸗
tum deitati.debet in hoc excellere alia
coꝛpoꝛa. vt ſimul et ſemel poſſit eſſe in
diuerſis locis et pluribꝰſubiectis Vñ
Innocentius dicit. Pam vnus idẽ
nunc et tunc.hic⁊ alibi ſacriſicatur ab

omnibus. totus ẽ in celo. totus eſt in
altari. et ſimul ſedet ad dexteram pa⸗
tris. et manet ſub ſpecie ſacramenti.
NAiraris/ ꝙ verbum. id eſt filius dei/⸗

iuxta ſacramenti virtutem/totũ ſimul

ineti
gſan
ramẽ
crür
agau
ydo
hoeſa
udia
ctifir
iz
nN
Usſior
bo
onm
den. M.
lispeo
lporuit
renſdei
twlsgi
mmnrve⸗
Gunr.
vuit / et
nürijri⸗
ocoenit
,crexure
m cap
Lumen
iae⸗
vℳmi,
lereal
ſteſein
r Vn
us 1ide
crur o
s eſtin
teranr

————

—

— —

Fractatus.

in diuer ſis locis exiſtit. ⁊ non miraris
ꝓ verbum homis iuxta vocis naturã

totũ ſimul eſt in auribꝰdiuerſoꝝ Quid

q̃ris naturã in xpᷣicoꝛꝑe.cum pᷣter na⸗
turam ipſe ſit natus de virgine Sicut
ergo xpᷣc inſingulis ꝑtibus eſt totꝰ.ſic
in diuerſis locis eſt vnus. Hec innoc⸗

Item nota ꝙ in ſacramẽto eucariſtie.

qðdam eſt ſcoᷣm naturã.et qddamſuꝑ
naturã.ſed nõ ſuꝑ intellectũ.qðdam ſu

per naturã et ſuꝑ intellectũ. SGcomna

turam eſt ꝙ accidentia ſunt ibi in loco

determinato Suꝑ naturã et nõ ſuper
intellectũ eſt. ꝙ accidẽtia ibi ſunt ſine
ſubiecto Ouꝑ naturã et ſuper intelle⸗

ctumẽ ꝙ ibi xpᷣc eſt tantus / qᷓ;tus fuit

parue foꝛme Dubitatur vtru mi⸗
rabilius ſit traſſubſtanciare qᷓ; creare.
Mota ꝙꝙ in mutatione poteſt cõſidera
ritriplex difſicultas.vel ex ꝑte termĩ

in cruce. et Pbr termĩos illiꝰ

a quo:vel ex ꝑte termini ad quẽ. vel ex

ꝓPte diſtantie termioꝝ Pꝛimo mõ crea

re eſt mirabiliꝰ.qꝛ ibi eſt trãſmutatio

de non ente ſimpliciter adens. Scðo
mõ trãſſubſtãtiatio panis in coꝛpꝰ xpᷣi
mir abilioꝛ eſt om̃ibus.qꝛ eſt in ens pᷣus
actu exiſtens Lercio modo incarnatõ
xpᷣi mir abilioꝛ ẽ.quia ibi eſt vnio infini
te diſtancie · ſcʒ deitatis et hanitatis.
Conuerſio panis in coꝛpus xpᷣi/ eſt mu
tacio de ente actu exñte in ens actu ex
iſtens. et hec mutacio nõ habet ſimilitu
dinem ĩ natura.ſeð alterationi oĩno cõ
traria ẽ.quia hic mutatur vna ſubſtan
tia in aliam et manẽt accidentia.ſed in

alteratione ecõuerſo ẽ.quia ibi mutant᷑

accidentia. manet eadem ſubſtantia.
His viſis dicẽda ſunt aliqua de geſti⸗
bus ſacerdotis.quia ſacerdos pꝛimo ſe
inclinat.ſcdo eleuat eucariſtiam.tercõ

nat ſe reuerenter. ⁊adoꝛat h oſtiamin
ſignũ huiꝰ.ꝙ filius dei inclinauit celos
et deſcendit vel inſgnũ huiꝰ. ꝙ xpᷣus
poſt diſpenſationẽ ſui coꝛꝑis/oum exi⸗

uiſſet in mõtem oliueti et oꝛaſſet in ter

ram ſe pꝛoſtrauit Uel inclinat ſe/ repᷣ

ſentans ꝙ chꝛiſtus humiliauit ſe ꝓ no⸗

bis factus obediens vſq; ad moꝛtẽ. ¶l
ideo.vt inuitet populum ad xpᷣi coꝛpꝰ
adoꝛandũ Secudo eleuat coꝛpus xpᷣi

ſpe⸗ ſe ⁊ hoc fit pꝛopter plures cauſas

ꝛima cauſa ẽ.q ipſe filius deiiam pᷣ⸗

ſens in ſacrqmento exñs poſt ↄſecrati
ouem ab omnibꝰcircũſtantibus / taqᷓ;

deus et vñs noſter adoꝛetur ⁊ reuere⸗

gatur Scðda cauſa ẽ. vt omes rogent il⸗

lud ſaluberꝛimũ ſacramentũ ſibi pꝛoſi⸗
cere ad ſalutem. Tercia cauſa ẽ.vt ipᷣe
ſacerdos reuocet populo ad memoꝛiã
xpᷣi eleuationẽ in cruce/quãdo pende⸗

bat ↄtemptibiliter / videntibꝰ om̃ibꝰ

inimxis ſuis:quaſi diceret ſacerdos Ti
dete deum et hoĩem /qui ꝑro vobis pe
pendit in ligno. Illi exhibeatis reuerẽ
tiam.qui pꝛo vobis ſaturatus ẽ oppꝛo
bꝛijs et cotumelijs Cuius eleuationis
figura/pꝛeceſſit in ſerpẽte eneo. nen

erexit moyſes in deſerto. VUnde Joh.

iij. Gicut moyſes exaltauit ſerpentem
in deſerto.ita exaltari opoꝛtet filium
hominis.vt omnis qui credit in eum/
nõ pereat.ſed habeat vitam eternam⸗
NQuarta cauſa. vt oſtendatur magna
dei potentia. qui de puro pane poteſt
facere coꝛpꝰ filij ſui.ſcilicet chiꝛſti pau
coꝛum verboꝛum pꝛolatione: Eleuat
ergo ſacerdos quaſi diceret. O pecca⸗
toꝛ/hec hoſtia quam vides.prius fuit
panis purus/ſed modo eſt coꝛpus ſal⸗

uatoꝛis.quia qui hanc mutationem po
tuit. poteſt et te mutare de culpa in
gram. de gratia in gloꝛiã ad colocẽ ii ·

o iij⸗

.
ð

Moe ſaeNet xpimoꝛoſeretrahit. et ſup altare collo
cat. nd deſignãdum ꝙ xpc decruce de

Girrcya aſ⸗a a

Mos autem homines reuelata facie/
gloꝛiam dei ↄtemplates.in eãdem ima
ginem trãſfoꝛmamur Ae nõ credenti
bus hanc mutationẽ. ve indigne ſumẽ
tibꝰ.de quibꝰ.iij. Reguũ.vij. Videbis
et nõ guſtabis. Quinta cauſa vt popu
lus nõ pᷣueniat tempꝰ ↄſecratiõis.ſed
ex hoc cognoſcat ipam eſſe ↄſe ecratam

ſa ſcribitur in rationali.ad oſtẽdendũ
ꝙ hoc ſacriſtium ſuꝑex altatũ ſit oñu⸗
bus ſacrificijs ⁊ oblationibus. Vnde
alexander quintus a beato petro dicit
Mhil in ſacrifitijs maius poteſt eſſe.qᷓ
corpus et ſanguis xpi. Mec aliqua ob⸗

lacio hac pocioꝛ. Geptima cauſa ideo

ſacerdos eleuat xpᷣmin ſacramẽto mõ
ſtrans eũ oĩbus. ad deſignandũ illam
oppꝛobꝛioſam oſtenſionẽ qua pilatus
eum iudeis oſtendit dicens.ecce homo

Et poſt pauca Ecce rex veſter. Joh.xj.

BGacerdos igitur eleuat xpᷣm in ſacra⸗
mento et oſtendit populo.vt illam op

pꝛobꝛioſam oſtenſionẽ/ ad memoꝛiam

reuocẽt.et ſic gratiauactiones referat
Vnſicut pfidi crucifixoꝛes xpᷣi flexert
genua. et veniebant ad eũ et dicebant

dque rex iudeoꝝ ſic ecõtra/nos veraci⸗

ter cum omni reuerentia et humilitate
coꝛdis.debemus flectere genua.dicen
do iſtam oꝛationẽ deuotã/que hoꝛa ele
uationis ↄſueuit dici.videlicet aue ve⸗
rum coꝛpus. vel ali qua homo ſentit
ſe ſue deuotioni ⁊ ſuo deſiderio ſatiſfa⸗
cere. Et ſicut canina voce latrabãt as

oſtenſionẽ xp̃i pilato/cruciſige cruciſ
ge eum. ſic nos ecõtra cum deuotione

oꝛationes noſtras dicere debemus. et
ad deũ iſta hoꝛa eleuationis tota intẽ⸗
tione clamare. Lercio ſacerdos coꝛpꝰ

et xpᷣm ſuꝑ altare veniſſe. Gexta cau⸗

Becundus

poſitus in terrã fuit collocatꝰ.in ſindo

ne mũdo inuolutus. Vel ad dſignãdũ
ꝙ vpᷣc deſurſum ſuper altare in manus

ſacerdotis aduenit.qᷓ;uis tamẽ dexte-

ram patris nõ relinquat. q Sciẽdũ

ctiq hoꝛa eleuatiois capana pulſat᷑.

cuiꝰ multe ſunt cauſe Una vt veritas
coꝛreſpõdeat figure.quia iu veteri te⸗
ſtamento / leuite tꝑe ſacrifitij tubis clã
gebant. ſed quia illud ſacriſicium inter
oĩa eſt ſummũ ⁊ ſupꝛemũ.ideo cãpana
que eſt tuba regis eterni/ ꝑſonat tẽꝑe
eleuationis illius ſacrifitij. Secũda cã
vt eius ſonitu populꝰ pᷣmonitus foꝛet-

ad adoꝛãdum dñm pꝛeꝑatus.llia cãa

vt populus audito capanaꝝ ſonituad
deuotionẽ ⁊ ad adoꝛationẽ ſe pꝛeparet

et cõtra dyabolũ inteneſe aimet. DOi

cut em̃ exercitus bellantiũ auditis tu⸗

bis/ animoſioꝛes ad reſiſtendũ hoſtibꝰ
reddũtur ſic nos debemꝰfieri foꝛtes

in reſiſtendo et viriliter agendo dñm
ſuſtinere. Quarta cauſa ad ↄuocandũ
homies ad viuinũ offitiũ ⁊ ad laudẽ dei
Sciendũ etiam ꝙ hoꝛa eleuatiõis cã⸗
dela accenſa tenetur. Dꝛimo ad ſignũ
leticie demonſtrãoũ. Scdo ad demon
ſtrandum hoc ꝙ filius dei exiſtens ſub
ſacramento.ſit lux illumians omnẽ ho⸗
minẽ veniẽtem in huc müdũ Johis.j.
Vnñ yſi vij. ethy. dicit. Luc em accẽdũ
tur lumĩaria ab eis ⁊ depoꝛtant᷑.nõ ad
effugandas tenebꝛas/cu ſol eodem tꝑe
rutilet ſed ao ſignũ leticie demonſtrã⸗
qum / vt ſub tipo luminis coꝛpoꝛalis⸗/
illa lux oſtendatur. de qua in euãgelio

Erat lux vera.que illuminat omnẽ ho⸗

nem venientem in hunc mũdum. Ter⸗
cio hoc fit in ſignum huiꝰ.qꝙ coꝛda fide
lium circumſtantiũ accendi debent de

7

— .

S

mnz

e,

inren

lgen

iͦ . Zmili modo poſtqᷓ; cenatum lebꝛauit. Dẽ quo cũ diceret · deſiderio
1 eſt accipiẽs et hunc pꝛeclaꝝ deſideraui hoc paſcha manducare vo
e, j calicem in ſanctas ⁊ venera biſcum anteqᷓ; paciar.cum hoc dixit.
dd biles manus ſuas. Itẽ tibi deo gratiis ſtatim oſtendit. vt ſcilicet paſche vete⸗
K. agens:bene diyit dedit dilcipulis nifinem imponens / noui paſche nouũ
ſuis dicẽs. lccipite et bibite ex eo oẽs. ſubſtitueret ſacramentũ AUnde accipi
„ hic eſt em calix ſangnĩs mei noui veter ens panem. benedixit.fregit. dedit di⸗
dqdc ni teſtamẽti miſteriũ fidei quiꝓp vobis ſcipulis ſuis dixit Rccipite ĩ comedite
c et ꝓmultis effundetur in remiſſionem hoc eſt coꝛpus meum Similiter cali⸗
c4 peccatoꝛum. cem poſtq; cenauit dicẽs. Bibite ex eo
tek ‚ JM omnes. Hic eſt em̃ ſanguis meus noui
iͤhl Egrc eſt ſeda pars tercie ꝑtis teſtamenti. qui pꝛo multis effundeturẽ
ſct. pncipalis ipius canonis.· in ᷓ remiſſionem peccatoꝝ. Math.xx vj. ⁊
*= ponutur verba efficiẽtia AMſe Auce. xxij. cipiens et hunc pclarum
na crationẽ ſanguĩs xpᷣi· Uñ dicitur Gii ca icem. Abiſciendum.ꝙ xpᷣe calicem
et modo. ꝗ d. ſicut caroxpᷣi ſub foꝛma pa⸗ recepit reuerenter. benedixit traſſub
RNA nis a xpo ↄſecrata eſt. et oibus diſcipu ſtantiando eumſrealiter. dedit diſcipu⸗
tsd lis ad maducandu data: ſimili moõ / idẽ lis ſuis largiter. et poſtea uid eſſet q38
nori eodẽ mõ.vinũ coꝛꝑale eſt traſſubſtãtia dedit expoſuit veraciter DHicergotex
niſonns tum in ſanguinem xpi Et exponitur ſic tus ſic.· Gimli mõ poſtqᷓ; cenauit chꝛi⸗
oin . Sumili modo. ideſt eodẽ modo poſt; ſtus / et coꝛpus ſuum dedit diſcipulis.
4* cenatum eſtid eſt celebꝛata cena. in eſin tunc accipiens et hunc pꝛeclarum ca⸗
Eadn agnipaſchalis. ſupple dñs ieſus accibi licem / id eſt vinum et aqaam in calice
cdh e. ens. ⁊ hinc pclarum calicẽ / id eſt vinũ nam hic continens ponitur pꝛo contẽ⸗
dſgd in pclaro calice in ſanctas id ẽ ſanctiſñ to.ſcilicet calix pꝛo vino.in ſanctas ma
enn catas et venerabiles manꝰ ſuas. Item nus que firmauerunt celos.conſtruxe
ensſ idẽ iten tibi deo.ſupple patri oĩpotẽti. runt homines. vt at Job. Ic vener.⸗
tn gras idẽ granactiones agẽs idẽ refe, biles manus ſuas. que ꝭ omni creatu
mito rens. benedixit. id ẽ ↄſecrauit virtute ra debent venerari. eo ꝙ ab eis omĩa
Pbs . diuina. dedit id eſt diſtribuit diſcepulis benedicuntur vt a ſummo pontiſice.
tißi ſuis dicens · accipite ⁊ bibite ex eo oẽs deſenduntur vt ab omnis regni impa
nid Em̃ ꝓ quia. Pic eſt calix ſanguĩs mei. ratore. et nutriuntur vt a dilectiſſimo
nthe idẽ calix ↄtinẽs ſanguinẽ meum. ſupple patre.iuxta illud Oſalmi. Aperis tu
viſtri⸗ qui eſt ↄfirmatio ꝓmiſſiõis noui⁊ eter manum tuam. et imples omne animal
als/ niteſtamenti. miſteriũ id eſt occultimn benedictione. Item / id eſt conſequen
iigdio ſacramentũ fidei qui ſcʒ ſanguis / effun ter. gratias agens tibi patri ſuo / pꝛo
nneho⸗ detur pꝛo vobis ſcilicʒ diſcipulis meis humani generis redemptione / que ꝑ
um Ten/ et pro multis ſupple in me credentibus ſanguinem ſuum in craſtino effunden/
rdoſi in remiſſionẽ pctõꝝ id eſt ad delendum dum erat futura Uel ido gratias egit.
Nerde crima. Añ ſciẽdum.ꝙ quartadecima vt tibi patri per omnia grates refer⸗
gij⸗ luna pᷣmi menſis ad veſperã:xpᷣc ſeom ret. cuiꝰ virtute vinũ et qaqua in ſiun
legem. tipicum paſchacũᷣ diſcipulis e UD o iiſ.·

1 ummmnennnnnnen

—

N.

* Liber Hecundus „
ſanguinem erant ↄuertenda.veliã ſuea t et bibite ex eo om̃es. In quo notat᷑. *
rant conuerſaeo ꝙ iuxta ſnĩam iacobi ꝓ etiam iude dedit coꝛpꝰ et ſanguinẽ
j. Omne datum optimũ. ⁊ omne donũ ſuum:et hoc expꝛeſſe vult Augꝰſuꝑ io⸗
pfectum/deſurſum eſt deſcẽdens a pa hanem . vt ſupꝛa ſatis eſt declaratũ. Vl
.⸗ trre limninũ. Wel tercio ideo tibi patri dicitur. om̃es id eſt qͥ pꝛo omnibꝰeffun j
grat ias egit. vt nobis foꝛmã donaret: detur. Vnde.j. Joh. ij. Ipſe eſt ꝓpicia⸗ „4
in omni tꝑe et opere noſtro/pᷣus ip- tio pꝛo peccatis noſtris.nõ pꝛo noſtris .„
ſum inuocaremus.⁊ demũ gratiarum tãtum.ſed pꝛo tociꝰ mũdi. Nota pᷣmo n
actiones deuotius ageremꝰ.nõ ſolum ex hoc ꝙ habetur diuiſa foꝛma ↄſecra⸗ ns
in pꝛoſperis/verũetiam in omni tribu tionis/ vna coꝛpoꝛis alia ſanguinis.ex
latione noſtra⁊ anguſtia. et in cunctis hoc nõ eſt eſtimandũ/q; coꝛpus xpᷣi di⸗ 4
aquerſis.· Et hoc ſignifcat calix qui p uiſimnet ſeoꝛſum ſine ſanguine ſit ſub 8
tribulatione et paſſione ſepius ĩ ſiarra ſpecie panis.et ꝙ ſanguis ſeoꝛſum ⁊ di .
ſcriptura ponit᷑ſicut xpᷣe dixit iacobo uiſum ſit ſine coꝛpoꝛe.quia nõ eſt coꝛꝰ
et iohomi. oteſtis bibere calicẽ qum viuũ ſine ſanguie. nec ſanguis eſt ſiine
ego bibiturus ſum.id eſt poteſtis paſſi carne velcoꝛpoꝛemo totus xpᷣc ẽ ſub ſ
onẽ moꝛtis tolerare quã egopaſſurus vtraq; ſpecie:et indiuiſus/ ſcʒ coꝛpus . ſ⸗
ſumicruce. Gic igitur xp̃e gras ages æanimaet deus. ac ꝓhoc vtrobiq; eſt ”M
deo patri benedixit id eſt vinũ ⁊ aqua vnum et ſimpliciſſimũ ſacramentum⸗ t
in ſumm ſanguinem uertit. Vel bene⸗ Gub ſpecie nanq; panis eſt coꝛpus xpᷣi gl
vrit id eſt ſpũſſancti donis impleuit. Pↄuerſionem ſanguis ꝑ cõnectionem. ’7 .
Ael bñdixit id eſt ſanctificationi tradi anima ꝑ cõiunctionẽ.et deitas ꝑ vnio cy
dit. quia benevictio eſt ſanctificationis nem. Iſta em quattuoꝛ nõ poſſunt ab õ
traditio. xx viij. diſ ca.pᷣſ biterium. PHe⸗ inuicẽ ſepari nec diuibi. q Beo du⸗ . .
dit diſcipulis ſuis largiter et gratioſe/ bium relinqᷣtur. ex quo ſub vtraq; ſpẽ aſ
dicens. Alccipite et bibite ex eo oẽs hu R tam panis qᷓ; vini vtrũq; ſeʒ coꝛpꝰ xpᷣi
militer et deuote.fipeliter ⁊ virtuoſe. et ſanguis xp̃i.imo ⁊ totꝰ xpᷣe ſumatur ſer
Et nota. ꝙ dicit dedit diſcipulis ſuis. quare ergo ſub diuerſis ſpeciebꝰfit cõ ſe⸗
nullus em̃ bibat de calice xpᷣi niſi fue⸗ ſecratio ⁊ videtur ꝙ vna ↄſecratio vł io
rit diſcipulus chꝛiſti. Diſcipulus autẽ ſpecies ſuꝑfluat. ndetur. q ſeꝑatim lr
Epi eſt. quiſicut nõ erubeſcit vocem au ffit ↄſecratio coꝛpis et ſanguinis xpᷣi.ad
dire magiſtriſic nec ↄfunditur geſtare denotãdum ꝙ ſanguis xpᷣi in paſſione Ghe
ſpeciem chꝛiſti. vt inquit adam abbas ſeparatꝰ fuit a coꝛpoꝛe Nam pmo ſan⸗ dir
Pariſien. Et ſubdit dicens. DPeniq; ta guis ſubtilis intercutaneus ꝑ ſangui 3
diſcipulus innocẽtiam affectu retinet. neũ ſudoꝛem effuſus fuit. Gecũdo ſan wo
affatu loquitur veritatem. habitu ſim⸗ guis magis groſſus etiam intercutane , a
plicitatem pꝛedicat geſtu grauitatem us ꝑ flagellationẽ extractꝰfuit Tercio Kp⸗
redolet. victu ꝑcimoniã recolit. actu ſanguis capitis/ꝑ ſpinee coꝛone impᷣſſi lun
vite ſanctitatẽ repᷣſentat. Mõ hic lorn onem Quarto ſanguis neruoꝝ eff lux⸗ nen⸗
habet iude pꝛoditoꝛis iniqui fictio.qui it ꝑ clauoꝛũ infixionẽ. Quinto ſanguis vunn
licet diſcipuli habuit ſpeciem tamẽ mẽ alens coꝛ et vitam/ꝑ lancee tranſlatio nmmſa
tita eſt initas ſibi. Item dicit Accipi nem Et ſic totus ſanguis xp̃i in paſſiõe dope

*
4
/
9
R
.
.

Tractatus
extractus ⁊ ſepatus fuit a coꝛpoꝛe xp

ſecratio coꝛpoꝛis ⁊ ſanguĩs xpᷣi Inno.

—.MTLc

dicit Nicet ſub vcrach ſpecie vtrumch
ſeʒ coꝛpus ⁊ ſanguis xpᷣi ſumatur. vtra

—

quo eſt ſedes anime Ande leui. xx vij⸗

atur Deutro xij. Item panis vinũ

ſeorſum in ſacrifitium offerũtur.ad de
ſignandum ꝙ coꝛpus ⁊ ſanguis xpi ad
tuitionẽ coꝛꝑis et aĩe valeant.ne ſi ſub
alterntra ſpecie tãtum ſumeretur. ad
alterius tatum putaretur ptinere ſalu
tem Item alia cauſa vt in ſuſceptione

coꝛpoꝛis x pᷣi.plena doceatur refectio.
Plena em̃ refectio eſt cibus ⁊ potꝰ. Ci
i aũt et potus. panis ⁊ vinum pꝛicipa
lis eſt ſubſtantia ¶ E
cõſurgit.Exquo eucariſtia ſub duplici

ſpecie ↄſecratur. an debeat dici vnum

ſacramentũ vel plura. Reſpõdetur. q;
quo ad ↄtentum eſttantũ vnũ ⁊ idem

ſacramẽtũ. quia vnũ et idem ſub vtra⸗

Gſecie ſcz totus pc cõtinetur. Sed

.
—,

H ſeoꝛſũ ↄſect ⁊ neutra ſupfluit
bt oſtendat ꝙ xpᷣe totã hũůanam natu⸗/
ram aſſimpſit vt totã redimeret. Da
nis ergo reuertitur ad carnẽ. vinũ adð
animã.quia vinũ ſanguinem oꝑatur in

ſes etiam teſtatur idem in hoc. ꝙ caro
20 eBore ngmgh anima offere

x iſto dubio alid

—

q ſint diuerſa ſacramẽta. Ocom alios

vero ſic dici. Sacramentũ poteſt ac⸗
cipi aetiue.id eſt ſacramentũ ſignificãs

vel paſſiue id eſt ſacramentũ ſignifica⸗

tum Si actiue.tunc ſunt diuerſa ſacra⸗

menta ſigniñcantia. Si paſſiue / ſic eſt

vnum ſacramentů.quia vnũ eſt ſigna⸗
tum ſeʒ xpᷣe. Vnde cũ dicitur in cõplẽ
dis.pꝛoſiciãt nobis queſumus dñe.vel

puriſcẽt nos queſumꝰoñe ſacramenta

X

Terecius

ibi fit relatio ad ↄtinentia ſiue ſignifcã

tia.ſed cum dicitur ĩ ſingulari/vt hoc
tuum ſacramentũ ⁊c.tũc fit relatio ad
ↄtẽtum⁊ ſigniſicatũ. G Peiendun
ſcdo.eirca verba litere pᷣmo dicit᷑.ſuni
li modo.vbi notatur qͥdam modꝰ ſimi⸗
lituoinis. et illa ſunilitudo poteſt re/

ferꝛi ad actus xpᷣi.quia xpᷣe conſimilia

geſtaet facta egit circa ↄſecrationẽ ca⸗
licis ⁊ panis.vt manifeſte declarãt ver
ba textus. Gcðdo iſta ſimilitudo referꝛi
poteſt ad intentionẽ xpᷣiquia xpᷣc acci⸗

pienoo calicem benedicendo.⁊ gr̃as

agendo.ſimili modo intẽdebat ↄſecra⸗
re et bndicere et cõficere calicem ſicut

coꝛpus ſuum.Cunc ſubditur.poſtqᷓ; ce

natum eſt in quibus verbis denotatur
Cum em̃ verus agnus ꝓ peccatis mũ

diĩmolandus/agnum tipicũ cum diſci

pulis ſuis ↄmedit/dans finem termi

num legalibus ſacriſitijg que ipᷣm figu

rabãt/ſtatim introduxit᷑ ac ſtatuit ve⸗

rimn ſacriſitium ſui coꝛpoꝛis ⁊ ſanguis

Itutem oĩm ſacrifitioꝛum legalium in
finite excedens Mihil em̃ ↄferebãt niſi

ratione deuotõnis offerẽtis łHoc aut

ſacrificiũ non ſic.ſeo ex diuino pacto⸗
vel ex diuina oꝛdinatione infſnit gra⸗
tiam ⁊ virtutes iſtis qui offerũt et pꝛo
quibus offertur. Matet ex eiſoem etiã
Ferbiec; um bmũñ acceperũt apoſto
debemus.ſed ꝓpter hoc nõ eſt calũniã⸗
dus eccleſie modus/ ꝙ ſemꝑ aieiunis
accipitur. Placuit em̃ ſpiritui ſancto.

m/ no eos ieiunos credere

vt in honoꝛem et reuerẽtiam tanti ſac.
menti. pᷣus in os xpᷣiani dñicum corꝰ

intraret.et nõ ꝙ pꝛanſi aut cenati illõ

acciperẽt.qᷓ;admodũ iſti fecerũt quos

uenientibus vobis in vnn : Sub

Wlenan arguit.j. ad Coꝝ.xij:dicens.

yl ad

ditur: Accipiens et hunc pᷣclaꝝ calicẽ:

Vñ ſacerdos accipit calicem⁊ fatetur
eũdem eſſe quẽ xpe accepit in cena in
manus ſuas hũc et eudem intelligẽdũ

eſt. nõ ydemptitate metalliſed repſen⸗
tatiõe miſterij. ↄtinẽtem eãademmateri

am ſacramenti.ſcʒ vinum de genimine
vitis.ſicut ipᷣe expꝛeſſit Mõ bibamam
modo de hoc genimine vitis.donec bi

bam illud nouũ vobiſcũ in regno dei.
Ergo hic calix ↄtinet vinũ de genimie

vitis.ſicut et ille.nõ vinũ de figmento

artis vel nature ſupplemẽto Et ꝓtan
to idem eſt ſpecie.q;uis diuerſus mime
ro vel ſpecie facti.Bacerdos etiam ca

licem eſſe edem tranſſubſtatiatõe.nõ

in alterum ſed in eũdem ſanguinẽ quz

xpe effundere voluit.et in potũ vitalẽ
dare fidelibus ſuis in remiſſionẽ pecca

toꝛum fatetur.et dicit᷑ notater hũc pᷣ⸗

clarum calicem. lix dicitpꝛeclarus
pter pꝛeclarã puritatem ſanguinis. in

calicem ꝑ ↄſeœ ationem recipiedi.qui
ſanguis xpi ſub foꝛms nobiliſſimi potꝰ

datur. In vaſe ergo ↄſecrato.nobiliſ⸗

ſimo et puriſſimo recipi debet De pꝛe
claritate huiꝰ calicis dicit ꝓpheta.Et ca

lix meus inebꝛians qᷓ; pꝛeciarus eſt Et
dicitur hunc calicem Abi ſciẽdum. ꝙ;
calix triplicicer ſumitur. Qñq; pꝛo va

ſe receptiuo potus vel liquoꝛis.⁊ ſic ſu

mitur in ꝓpoſito Gecundo modo ſimit
pꝛo paſſione xpᷣ· Vnde math.xx. Mo
teſtis bibere calicem quẽ ego bibiturꝰ

ſimm vt bene dꝛ calix paſſio.quia ſcom

qntiqᷓ; cõſuetudinem/moꝛi debentibꝰ

dabatur amarus potꝰ de calice. Et di

citur calix a calida potiõe.vel qꝛ ſumit

mẽſurate Fidelis em deus.nõ ꝑmittit

nos temptari vltra qᷓ; poſſumus ſuſtĩe

nere aut poꝛtare.Tercio mõ ſumit᷑ ca⸗

lix pꝛo poculo in ipo ↄtẽto. fic dicimꝰ

Secundus

ille ebibit plenũ calicem / id eſt vinum

vel oaliñ liquoꝛem de calice. et ſic ſumi⸗

tur poſtea cũ dicit᷑.hic eſt calix ſanguis
meiꝛc̃. applicando ad xpᷣm ſanguis et
paſſio chꝛiſti bene dicit᷑ calix.a calibda
potione.quia ſanguis xpᷣi ad maximũ
feruoꝛem amoꝛis et deuotionis pꝛsouo
cat. Uel a mẽſurata ſumptõe.qꝛ paſſio
chꝛiſti volũtate patris fuit cõmenſura

ta. Vñ dixit. Verũetiam nõ ſiẽ egoꝛc

manus ſuas Añ calix iſtius nobiliſſimi

nan tear⸗ ac venerabiles

poculi.nõ niſi a ſanctiñcatis ac ↄſecra⸗
tis et mũdis manibus tractari debet.
Item tibi gratias agens / ad erudien⸗
dum nos vt in omibus tribulatiõibus

noſtris in gratianactione maneamus.
que tribulacões nomĩe calicis ſigurãt᷑

Seq̃ᷣtur. Benedixit. qð vbum cum vr
ſit crux ſuꝑ materiam in calice ↄtẽtam
a ſacerdote intentionẽ eccleſie ↄtinuã
te.ad denotaãdum ſanguinis xpᷣi ibi cõ
ſiciendi in cruce effiſionem. Sed quali

ter benedixit. hic ſuꝑſedeo. quia circa
verba ↄſecrationis coꝛꝑis ſufficiẽter

eſt dictum Dedit diſcipulis ſuisintelli
ge. nõ vinum purũ.ſed ſanguinem ſub
foꝛma vini Iſtud ſacramẽtũ quis do/
minus dedit diſcipulis ſuis ſub vtraqyʒ
ſpecie/tam panis q; vini tamẽ nũc po⸗

pulo et vulgo ſcʒ laicis ſolum traditur

ſub altera ſpecie. ſcʒ panis ⁊ nõ ſub ſpe

cie vini Et eãdem efficientiã habet ſub
altera ſpecie ſiẽ ſub vtraq;ʒ. Greci ve⸗

ro adhuc hodie tradũt ꝓplo ſub vtraq;

ſpecie. Quare aũt laicis nõ datur ſub
vtraq; ſpecie dictun eſt pᷣus. Hequit᷑
dicens: lccipite et bibite ex eo omnes
quia hoc poculum omibus eſt neceſſa⸗

riumet eſte ſaluatoꝛe Johãnis vj: Wiſi

mãducaueritis carnẽ filij homis/et bi

beritis eiꝰ ſanguine:c VHe hoc poculo

dco

Tractatus

et pane dicit᷑ ʒach ix. Quid em̃ bonũ
eius eſt. quid pulcrum eius eſt.niſi fru⸗
mentũ electum.et vinũ germinans.et
ante hoc dixit. Tu vero in ſanguine te
ſtamentitui / eduxiſti vinctos tuos de
lacu in quo nõ eſt aqua.Et ſubdit. Do
minus exercituum ꝓtegit eos.et biben
tes inebꝛiantur vino. et ſaluabit dñs
deus eos in die illa vt gregem populi
ſui. Ubi videtnr notari influxus gre⸗
quem accipiũt digne hunc potũ bibẽ⸗
tes De hoc etiã potu ðꝛ Hañ.v. Bibi⸗
te amici mei / et inebꝛiamini cariſſimi.
Amici em̃ dei exiſtentes.ſpũaliter per

ſidem ⁊ deuotionẽ hũc calicem bibũt

id eſt influxum gratiarum ði· cariſſimi
vero inebꝛiantur.quia qñq; tales vir⸗

tute illius ſacramẽti rapiũtur in exceſ⸗

ſinn. io eſt in extaſim mentis. ꝙ obliui⸗

ſcentes hoꝝ que in ↄſpectu eoꝛum ſunt

mente ⁊ animo in celeſtibꝰ ↄuerſantur
Subiũgitur Mic eſt calix ſanguis mei
Mec verba ſacerdos pꝛoferꝛi debʒ cũ

intentione ↄficiendi ſanguinem t po

nũtur hic methaphoꝛice ↄtinens pꝛo

ↄtento et eſt ſenſus Hic eſt calix ſang⸗

uinis mei. id eſt ille eſt ſanguis meus. ꝑ

modum poculi ſalutiferi miniſtratus

Seo dubiũ.quare xpᷣe addidit dicẽs:
Mic ẽ calix ſanguĩs mei.et nõ dixit ab

ſolute. hic eſt ſanguis meus. ſicut dixit

hoc ideo ſit quia ſanguis de ſe nõ habʒ
rationem notabilem.ido addidit calix

quia calix ad potum pertinens expᷣmit

ſanguinẽ chꝛiſtinobis in po
tarem dari et exhiberi. Item du⸗

bitatur. an hec verba ſufficiant ad ↄſe
crationem calicis et ſanguinis xpᷣi.vel
etiam verba ſequentia neceſſaria ſint

ad cõſecrationẽ Albertus dicit ꝙ hec

verba ſuſſtiunt ao aſecrationem ſan

lum ſalu

Ter cius

guinis xp̃i. quia ad ↄſecrationem coꝛ⸗
poꝛis chꝛiſti hec ſufficiũt.hoc eſt coꝛpꝰ

¶ meũ Sed ſanctꝰ thomas vult ꝙ hoc

totum:hic eſt calix ſanguĩs mei noui
eterniteſtamenti/miſterium fideiê/qui
pꝛo vobis et pꝛo multis effundetur in
remiſſionem peccatoꝝ.ſit de foꝛma ſan
guinis xpᷣi. Ratio eſt. quia cõdiciones
poſite ad ſubiectumvel pᷣdicatum ali⸗
cuius locutionis / ſunt de integrit ate
ſubiecti et pꝛedicati.illud autemſcilicet

noui et eterni teſtamenti/cum nõ ſit lo

cutio per ſe ꝑfecta.opoꝛtet ꝙ ſit deter
minatio pᷣdicati huiꝰ oꝛationis. hic eſt
calix ſanguinis mei Item quia ritus ec
cleſie eſt nõ leuare calicem quouſq; to⸗

tum dicatur. vſq; ibi. hec quocienſcũq;

Alie autem pꝑtieule.ſcʒ noui et eternite
ſtamẽti/ addutur ad viſcretionẽ ꝛ⁊ diffe
re ntiam huiꝰ hoſtie ab his que in lege
et ante legem offerebãtur. Et nota. ꝙ;
hec verba / hic eſt calix ſanguinis mei⸗

ſicut et illa. hoc eſt coꝛpas meũ /inten⸗

tiue ꝓferũtur a ſacerdote.vt ſcʒ in eil⸗
dem ſacerdos facere intẽdat. ⁊ fociat
quodchꝛiſtus intendebat ⁊ faciebat⸗

cõficiendo coꝛpꝰ et ſangninem ſuum
Mec aũt verba ꝓferũtur cũ ꝓnomine
poſſeſſiuo.ſez mei vel meũ.in ſignũ hu⸗

ius. ꝙ in actione illa gerit et exhibet

oĩbus modis ſacerdos vicem et perſo
nam chꝛiſti. Mamſi diceret. hic ẽ calix

ſanguinis xpi: nõ conſiceret.quia ver⸗
boꝛum foꝛma mut ata eſt. Et quia de al⸗

tero verba dicta/alienũ quoq; verba

facerent ſacerdotẽ a ꝑſona et vice xpᷣi⸗
Vnge dicit dñs ad ſacerdotem. Ser⸗
mones mei quos dedi in os tuum non
deſicient ex oꝛe tuo.adeſt em̃ nomẽ me

um.et munera mea accepta erunt ſuꝑ
altari meo: Mamſi ↄmmicãtes vnum

ſunt cum xpo et in xpᷣo ·ſicut ipſe dicit.

ALiber

qui manducat meam carnem / et bibit
meum ſanguinem/in me manet ⁊ egoĩ
co. Multo amplius ſacerdotes ↄſicien
tes et diſtribuetes xpᷣo vniũtur. Dicit

ergo ſacerdos.hic ẽ calix ſanguĩs mei/

idem faciens. idem dicens.idem ↄfici⸗
ens.quod xpc dixit.fecit et cõfecit xpᷣo
in illo manẽte et illud agente in ꝑſona
ſacerdotis/⁊ ſacerdote in ꝑſona chꝛiſti

In quolibet em̃ actu cõſecrationis.cõ

memoꝛatur illud quod xpᷣus in vltima

cena paſchali et in ꝓpꝛia perſona egit.ſi

cut legitur de quodam monacho oꝛdi⸗

nis ciſterciẽſis monolterei waltzenſis⸗

Mabuit em ille ſacerdos ſingularẽ gra
tiam in miſſa⸗vt et verbis intẽderet ⁊

fßoctis que gerũtur ⁊ ꝓferunturĩ miſſe

offitio et datus eſt illi hoꝛũ plenioꝛ in⸗
tellectus. Cum em̃ in actu conſecratio
nis verba de foꝛma ↄſecrationis pfer

ret. aliquociens occurrit illi in mente
cogitatꝰdeiecce nunc vnũ es cũ xpᷣo.
xpᷣ in te.et tuin illo.lffectu quoq; mẽ
tis oꝛabat Pꝛofſiciat dñe ieſu xpᷣe gra
in me ꝑ veram fidem et carit atẽ. ⁊ hac

beatiſicam vnitatem vt indiuiſus ſem

Per a te maneamet omnẽ lapſum fugi
am moꝛtalis culpe.⁊ ꝑicula euapampᷣ
ſentis vite. iudiciũ et penam gehenne

cui nõ defuit diuina ↄſolatio. Cuumẽ

em illi.ꝙ miſſam celebꝛaret.⁊ ad eadẽ
verba veniẽs/ cogitatumq; eũdem re

Plicaret.et ecce videt ſe totum ĩ hoſtia

et totum xp̃m in ſe ita mirabiliter: vt
duo coꝛpoꝛa diuerſis ſpeciebꝰ/et linea
mentis coꝛꝑalibus diſtincta. eũdemta

men locũ occuparẽt.tam in pꝛio ſacer

dotis coꝛꝑe. qᷓ; in hoſtia ſalutari:· Mec
potuit ille ſacerdos in omibꝰ creaturis
kuius vnionis dignũ habere exemplũ
nec ſufficiens documentũ 9odumtñn
expꝛeſſit in feno ignito.Dꝛopꝛiumca

—

loꝛemet vigoꝛẽ habet ignis. hec tamẽ
ferꝛo ↄmunicat Ferꝛũ vero habʒ pꝛi⸗
am figur am et magnitudinẽ. que ſimili

ter igni nõ negatur Sic in iſta viſione

duonꝝ coꝛpoꝛum vnus locus et duplex

effigies apparebat. in qua xpᷣe oſtẽdere

voluit. quomõ eſſet vnũ in actu ↄſecra
tionis cũ ſacerdote Beataigitur gens
cuiꝰeſt dñs deus eius.et populus quẽ

elegit oñs in hereditatemſibi. beatior
illa in tan miram ⁊ beatiſicam vnionẽ

electa gens ſancta. populus acqſtiõis

genus electum regale ſacerdotiũ Gau

dete er go ſacerdotes.quia elegit vña

vos ſibi ĩ heredit atem. ⁊ ideo vos ſan
cti vocabimini.miniſtri domini di nr̃i⸗

honorate miſteriũ vrm quia xpᷣc vos

ſuſcepit in honoꝛem dei.date nom eiꝰ
ſtris cuſtodiam:et ↄſtemini illi in voce
labioꝛum veſtroꝛũ / ob magni miſterij
veſtri reuerẽtiam vt homies in cultu.

moꝛibꝰ aut ductu. aut ſecuri ꝑſtrepen
tis mundi fluctibus/ ex bonis oꝑpibus
vos cõſiderantes/gloꝛificent deum et
patrem oĩm.qui eſt benedictꝰ nunc et
eternũ Dicitur vlterius. noui et eter

niteſtanẽti. Cum em̃ teſtamẽtũ ſit vl⸗

tima bonoꝝ diſtributio moꝛte teſtato⸗

ris firmata.ſeu ↄſtitutio vel traditio
oꝛdinãdis bonis/ atteſtatioibus legiti
mis firmata recte fides et lex xpᷣi eſt te
ſtamentũ nouum.nouitatem vite cõſti⸗
tuens. et hereditatẽ xp̃i fratribꝰ⁊ ſuis
ſidelibus diſtribuẽs et ꝓmittẽs.⁊ hoc
in virtute moꝛtis xpᷣi ĩ qua ſanguis eiꝰ
effuſus eſt. Utrũq; em teſtamentũ de⸗
dicatum eſt in ſanguine Vetus em̃ te⸗
ſtamentũ fir matũ eſt in ſanguine anĩa⸗
lium que ĩmolabãtur. Moyſes em̃ acci

piens ſanguinem hircon / ißm libꝛu et
omnem populũ aſperũt dicens Mic eſt

☛ ☛ rr—

nu
bon

end
Neh⸗

ui⸗
bite
here

Trroactatus Tercius
. * ſanguis teſtamenti quos ad vos man? terciumteſtamentũ ſcʒ ſpũſſancti. Cõ
dauit deus. Ecce qᷓ; pꝛopꝛie pᷣdixit mo⸗- tra hoc expꝛeſſe eſt illud Ds. Tu es ſa
. yſes ſanguinem quo xpus eſt in cena. cerdos ineternũ ꝛc̃. Sequitur miſteri⸗
. Nor⸗ Mouum veroteſtamentũ dedicatum un fideiidẽ ſacrum ſecretum fidei.qdð
rſemn eſtin moꝛte et immolatione ⁊ ſangunne ppoteſt referꝛi ad paſſionem et ad moꝛtẽ
4 xpᷣi. Hoc teſtamentũ dicitur noum. xpßi. que fuit ſanctiſſimũ ſacramentum
8 quia hominem ad nouam vit am ponit ſub figura veteris teſtamẽti abſcõſum-
puta ad vitã gratie et gloꝛie . De boc et fide antiquoꝝ patrum pᷣcognitum⸗
teſtamento nouo pᷣdixit Hiere.Ecce tanq; miſterium regalis ⁊ generalis re
i Dies veniũt dicit dominꝰ. et coõſmma demptiõis nature humane. Vel miſte
o bo ſuꝑ domũ iſrael/ ⁊ſuꝑ dommiuda rium fidei poteſt referꝛi ad ſacramẽtũ

teſtamentũ nouum. HMiere:iij. Hocte⸗

idẽ ad ſanguinem xpᷣ. Sãguis em rp̃i

—
G

ct

ſtamentũ poteſt dici noun id Evltimũ.⸗ ſub ſacramento eſt occultum ſacramen
l Houiſſimũ em teſtament ũ homis ima· tum fidei. quia aliud videt᷑ et aliud cre
. bile ꝑſeuerat.quia teſtatoꝛis moꝛte fir⸗ ditur. Et ſine fide hoc ſacramentũ nec
w matur Et ideo ſubiũgit et eterni. Doꝛ appꝛehendi nec intelligipoteſt. Vnde
1 ro teſtamẽtũ nõ dicitur ſcriptura ſeld fm Innocẽtium Tria ſunt ĩ hoc ſacra
pꝛomiſſio.q;admodum dicit apoſto?. maento diſcreta et diſtincta. videlicet/
8 ideo noui teſtamenti mediatoꝛ eſt. yt foꝛma viſibilis. veritas coꝛpoꝛalis. et
KcK pꝛomiſſionẽ accipiant.qui vocati ſunt et virtus ſpiritualis: Foꝛma panis et
nin in hereditatem. Et ſcom hunc modum vini. Veritas carnis ⁊ ſanguinis Tlir
naln⸗ dicitur. Mic eſt ſanguis noui et eternri tus caritatis et vnitatis. ſeimu ocu⸗
S”ñ teſtamenti.id eſt ↄſirmatio noue ⁊ eter lo cernitur Secũdumanimo creditur
s ne ꝓmiſſionis. ſicut ipſe dixit et pᷣmiſit Terciũ coꝛde ꝑcipitur. Dꝛimum ẽ ſac
ne ꝓniſſionis. ſicut ipſe dixit et pᷣmiſit Terciũ coꝛde ꝑcipitur. ODꝛimum ẽ ſaẽ
det qui manducat meã carnemet bibit me mentũ et non res. Secũdum eſt ſacra
Ncct un ſanguinem habet vitam eternam. mentũ et res Terciumẽ res ⁊ nõ ſacr
ddtr Dicitur etiamillud teſtamẽtũ nouum mentũ Sed dubitatur. quare non
D . et eternumex alio.quia non eſt tranſiꝰ dicitur miſteriũ caritatis. cum tamen
t toꝛium nec reuocabile ſicut vetꝰ teſta⸗ fm Chꝛiſoſtomũ calix xpᷣi fuitſignum
O”Y”YMBðBGU meutũ ſeu lex. ſed ẽ irꝛeuocabile⁊ eter eximie caritatis Et iterum quare bap
li num : Vet? em teſtamẽtũ pꝛomittebat tiſinꝰ nõ dicitur miſteriũ fidei.cumtñ
Sdr bona tempalia · nouum vero ꝓmittit infide cõfirmatur. Ad hoc reſpondet
Necotid eterna Ged videtur ꝙ hic ſit cõtradi galexander de hales.Licet in omibus ſa
Sſ1s ctio.quia nullũ nouum eſt eternũ. Hi- ecramentis aliud creditur qᷓ; cernitur:
1booc cendũ ꝙ illud teſtamẽtũ dicitur nouũ tamen maxime in illo cum ſit omnium
disch . reſpectu veteris teſtamenti. et dicitu ſacramentoꝛũ nobiliſſimum et mirabi
Ncite eternum id eſt perpetuũ a parte poſt. liſſimũ.Tum pꝛopter ↄuerſionem. Tũ
Bent quia eternabiliter durabit et permane pꝛopter accidentiũ ibi remanentium
memni bit et nõ reuocabitur. Et hoc eſt cõtra olit ariam ſubſiſtenti.et cetera mira⸗
zeñi hereticos qui dicũt. ꝙ ſicut poſt vetꝰ brilia vt dixi ſupꝛa. Et ergo plus dicit
ltie teſtiamemei ſeilie parris ſucceſſit rerta ¶muſteruun feichearitaris nna ſine i
mentum nouũ ſcʒ filij ſc poſt illud erit de / nec appꝛehendinec intelligi poteſt „„.⸗.˙rK

tis effundetur in remiſſionem peccato
rnmm Bloſa. Mꝛo vobis pᷣſentibus et
pꝛo multis futuris efſundet᷑ Illos em̃
expꝛeſſit.quos ſaluare diſpoſuit pꝛeſen
tes.ſcilicet duodecim apoſtolos.duo⸗
decimus dyaboli erat et filius ꝑdtiõis
et futuros quales nos eſſe ſperamus.
De quibus ipᷣe dixit. Mõ pꝛo eis rogo
tantum. ſed pꝛo his qui credituri ſunt
per verbum eoꝝ in me 6* ubitatur
quare dicit pꝛo multis et nõ pꝛo oĩbꝰ.

cum tamen xpᷣc dicitur agnus dei qui
tollit peccata totius mũdi Johis.j. Re

ſpondet innocẽtius ·; ſanguis xpᷣi nõ
erat effundendus q;tum ad efficientiã
niſi pꝛo electis.licet quo ad ſufficientiã
effuſus ſit pꝛo remiſſione peccatoꝛum
totius mundi. Sed quare hoc magis

additum eſt in cõſecratione ſanguinis

et nõ in cõſecratiõe coꝛpoꝛis.ſcʒ quod
pꝛo vobis tradetur. Reſpondetur q;

cur paſſio xpi quia nõmiſi ꝑ vulneratio

nem eff luit de coꝛpoꝛe. Et notaꝙ; gre
e ci dicũtur habere aliam foꝛmam conſi-

ciendiſanguinẽ. puta hanc. Hiceſt ſan

guis meus noui teſtamenti.qui pꝛo vo

bis et multis effundetur in remiſſionẽ

peccatoꝛũ. Uel igitur ipſi nõ cõſiciũt
vel ſunt plures foꝛme.Reſpondetur

habẽt foꝛmã eis traditam a beato pau

lo.et eſt eandem foꝛma intellectualis cũ

foꝛma noſtra.licet nõ ſit eadem verba
lis Bequitur. In remiſſionẽ peccatoꝝ
Abi nota.ſdeccatũ dupliciter dimit⸗
titur.ſcʒ quo ad culpe meritum.et quo
ad debitum pene.Ganguis xpᷣi pcium

ſufficiens eſt ad remiſſionem culpe pe
ne. ? ſſumpſit em̃ in ſe penitentiã pio
zzoun us. vt daret gloꝛiam vniuerſiss
Effuſio quippe ſanguinis iuſti p inuuſtig

Sequitur Qui pꝛo vobis et pꝛo mul-

tain diues fuit ad pꝛecium vt ſi vniuer

ſitas crederet.nullam penitus dyabo⸗
lus poteſtatem retineret Sed du
bitatur Utrum aquacũ vino ↄuertet
in ſanguinẽ. Si dicitur ꝙ ſic. ergo ſaẽ⸗
mentũ ſanguinis eſt aqua.ĩmo populꝰ.
eo ꝙ aque multe populi multi. S ve⸗

ro nõ ↄuertitur.et poſt ↄſecrationẽ ex

iſtit:et quomõ ſeꝑatur a vino/cum fue
rit in vinũ ↄmixta Pꝛeterea nõ ſolum
ſanguinẽ bibit ſacerdos ĩ hoe ſacramẽ—
to.ſi poſt ↄſecrationem aqua pura per

manſerit. poſt vnã ergo ſumptionẽ ſan

guinis nõ deberet in eadẽ die celebꝛa⸗
re.ac ſi poſtqᷓ; aquã bibiſſet nõ debeꝛet
celebꝛare. Inn foꝛte ſicut vinũ tranſit ĩ
ſacramentũ redemptiõis.ita et aqua ĩ
ſacramentũ ablutõnis ſcʒ baptiſmni.ſed
quis audet hec diffinire. Similiter illo
inquiritur. vtrũ xpᷣc reſurgens ex moꝛ
tuis/ ſanguinẽ reaſſumpſerat quem in
cruce effudit. Si em̃ capillꝰ in capite
nõ gpibit. q;=tomagis ſanguis ille nõ pe⸗
rutt qui eſt eſſuſus de veritace nature/

Innocẽtius reſpondet Melius eſt deo

totum ↄmitt ere. qᷓ; aliquid temere diffi
nire. Omnino nephas eſt opinari/qð

quidam dicere pᷣſumpſerũt:videlicet⸗
agquam in flegma cõuerti. Nam de late
re xpᷣi nõ aquam ſed humoꝛẽ aquaticũ
menciũtur exijſſe.nõ attendẽtes ꝙ de
latere xpᷣiduo pꝛecipue ſacramẽta ef⸗
fluxerunt.videlicet ſacramentũ redẽp
tionis in ſanguine. et ſacramentũ rege
neratiõis in aqua. NMõ em̃ baptiʒamur

in flegmate ſed in aqua.iuxta ſententiã

euangelij. Niſi quis renatus fuerit ex
aqua. Quibuſoam autem nõ abſurdũ
vigdetur.qꝙ; aqua cum vino mutatur in
ſanguinẽ/ea ratione. quia aqua ꝑ mix
tionem tranſit in vinũ/et vinum ꝑ ↄſe⸗
exrationẽ in ſanguinẽ· Quis em̃ abigit

r. 2

CTractatus Tercius
* aquam in vinum tranſire/ cum multo vini conſecrati/qᷓ;tũcunq; modicꝰ qao⸗/
vino modica qqua infundatur. Gi aũt heret calici.et ſic dum infunderet vinũ
Plus aque qᷓ; vini apponitur. erit irꝛitũ nõ ↄſecratum/ex contactu vim ↄſecra
ſacramentũ DOpoꝛtet quidem tantũ ti pꝛius in calice exiſtentis/etiam ↄſec
vini ibi ponatur.ꝙ aqua ↄmixta ſapo retur Et iterũ.alius liquoꝛ infuſus etiã
rem viniteneat. / Dubitatur quio cõſecraretur. ⁊ eſt ĩ infinitũ Item ſi ſic
. . ſit faciẽdum ſacerdoti/ſi poſt ↄſecratõ tunc mille hoſtie ↄſecrarentur ad cõta
. yn Aſ⸗ nem coꝛpoꝛis comperiat vinum eſſe o ctum vniꝰ hoſtie ↄſecrare.quod eſt fal
olun ſſm miſſum. Picũt aliqui ꝙ debet vinũ ap ſum et hereticum 73 Dkeret aliquis
m ponere.et ſupꝛa illud ↄſecrationem re quið ergo deſignat ꝙ hoſtia in die pa⸗
ni petere:ineipiendo ab iſta parte ſimili fſceue mittitur in vinu nõ conſecratum
ze modo Alij dicunt.ꝙ appoſito vino pa Dicẽdum ꝙ ꝑ hoc ſignatur.ꝙ xpᷣe ea
in nem cõſecratum debet ũmittere vino. die totꝰ immerſus erat in aquis tribu⸗
tben ſicut fit ĩ paraſceue.ſicq; ſacriſitium ſu⸗ lationis / vt figuratum fuit ione.j. vbi
der mere Ego vero ſemper ĩ dubijs quos dicitur. Lollite me et mittite me ĩmari
ſti tucius iubeo ꝓferendũ. Vndepᷣmũ eſt Et ideo in perſona xpᷣi dicit pꝛopheta
gui faciẽdum Et ergo gelaſius papa dicit. Saluum me fac deus/ quoniam intra
ni Biuiſio vniꝰ et eiuſoẽ miſterij ſine grã uerunt aque. Vlel aliter ꝑ hoc deſigna
wis di ſacrilegio fieri nõ poteſt. NRut ergo tur ꝙ vpᷣc in die ꝑaſceues totaliter in
DHRZ integraliter ſumat. aut ab integris ar⸗ ſuo ſanguine eſt madefactꝰ Item
mn ceatur Quicũq; ergo vnũ ſine reliquo dubit atur. ſi vna gutta vini poſt ſan⸗
ce ↄfecerit pena eius eſt ꝑ annum abſtine guinis ↄſecrationem calci imponeret᷑
e re a tali ſcramento AVult em ꝙ ſacra quid fieret de illa.vtrum etiam tranſi
are⸗ menta aut integra percipi debent.aut ret in ſunguinem xpᷣi vel nõ. Non põt
tdeo ab eis eſt integraliter abſtinendũ. He diciq tranſeat in ſanguinẽ xpᷣi. quia ſu
gedc hoc tamen dubio plenius vide thomã per illam guttam verba ↄſecrationis
nich de an gentina ſup. ii ſen. BGed dubium ſunt pꝛolata. Wec poteſt dicicy nõtrã
R incidit. quid valeat intinctio ĩ paraſce ſeat ſi cõmiſceatur ſanguini.quia tunc
nneln ue. quia tunc vinũ in calicem funditur.· ilula gutta ſeoꝛſin maneret ſegregata
urẽ et hoſtia in cena reſeruata intingit vel a ſanguine. quod tñ nõ apparet. Quia
immittitur Ao hoc dicitur in rationali donamus ꝙ vinum coſecratum ſit ru⸗
ſ⸗ Dicimus illuc otencmmnin calice. idelt ¶beun / 1 gutta ſuperflua fit alba certũ
wh vinũ nõ conſecrari ſed ſanctificari Ali eſt ꝙ gutta non apparet alba ſeoꝛſum.
iege udeſt ſanctificari. aliud aũt cõſecrari. Quidam volũt aſſerere.ꝙ ſicut aqua
. quia conſecrarieſt naturã mutari. Vñ pura per aque benedicte cõtactum ef⸗
— quãdo panis cõſecratur.natura muta ficitur benedicta.ſic vinum ꝑ ſacramẽ
rn tin.ſed ꝑ ſanctiſicationem nõ aufertur ticõtactum effieitur cõſecratum.⁊ trã
fnnt . natura Ratio eſt. quia ſi vinum ex con ſit in ſanguinem. quoꝝ aſſertiõe minime
bi ta ctu hoſtie ↄſecraretur. tamen nunqᷓ; fuffragatur Innocentius ergo reſpon
umyn poſſet ſumi ablutio ſine ſacramẽto ſan det. qꝙ illuo vinum nec traſit in ſangui⸗
nnne guinis. ↄſequens eſt falſim. Beo patet nem nec ſanguini ↄmiſcet . ſed vtraq;
n Zlequẽtia. quia ſemper aliquis humoꝛ ſpẽs ĩſua natura ꝑmanet. ⁊ accidẽrib⸗

Aber.

pꝛioꝛis vini ↄmixtum/coꝛpoꝛi qdð ſub

eis latet vndiq;circumfuuditur nõ ma

didans circumfuſimn. Ipſa tamẽ acci⸗
dentia vinum appoſitum videntur ef⸗
ficere quod inde cõuincitur. quia ſi aq̃

pura fuerit aꝓpoſita vini ſapoꝛem aſſu⸗

mit. cedit quippe natura miraculo etv
tus ſupꝛa ↄſuetudinem operat᷑. Rlij di
cunt.qꝙ gutta addita vino conſecrato

illa gutta quantum ad ſubſtantiam coꝛ

Gecundus

oꝑtmn ad peſign diun. ꝙ illus ſacra⸗

mẽtum difficillimũ eſt ad intelligendũ

Vel ideo.quia quãdo hoc ſacramentũ
inſtituit dominꝰ.tũc ſanguis ſuus ĩ ve/

nis latuit: et ſub ꝓpꝛijs ſpeciebꝰfuit in⸗

uiſibilis ſicut ⁊ nuc Vel ſᷣm guilhelmũ
ideo ad deſignadumꝙ ſepulto domĩo
clauſum eſt monumẽtũ vt dicit mathe

us. allij vero eleuat calicem diſcooꝑtũ

uia tempe paſſionis xpi/ ſanguis xpi

lngn

rumpitun diuino miraculo / ſpeciebus it viſibilis. et viſibiliter in cruce fun-
remanẽtibus. que aiumgũtur ſpecieb? debatur Item quia velamina fiqura HM
pꝛioꝛis vini / ſi multũ de vino ponitur ablataſunt. quia quodtipus ſigurabat 2
ad vnam guttam ſanguinis ſic quãädbo iam nũc aboucto velo datur perſpici.
fit ablutio. tunc ibi deſinit eſſe ſanguis». Oꝛaigitur viro. nos illo pane celi di ſir
quia ſpecies vini illius gutte ſub quo? gnos eff/o. h
ſanguis abſoꝛbetur a multo vino apo “”
ſito. t notadum. ꝙ ſeoᷣm cõſuetudinẽ Ecquocienſcunq; feceritis ĩ d
multarimn eccleſiarum poſt cõſecratio mei memoꝛiam facietis
nem calix eleuatur. licet ſanguis xpᷣi in e.
eo immediate videri nequeat. cumnõ
habeamus oculos linceos. Lamen iſta
eleuatio eſt ↄueniens.Cum quia de la
. tere xpᷣi eleuati ĩ cruce effluxit ſanguis
aqua.Timm / quia iſte ſanguis xpi eſt
adoꝛandus. llij vero nõ eleuãt calicẽ

EzEurEe ecidser . .
boſtiam/ quocienſcunq; ſup⸗ VYVx
Rple obtulenitis feceritis io ẽ aui
meimemoriamfacieris to Snborri er. ð
paſſionis memoꝛiã habeatis Hec ver mem
ba oꝛiginaliter habentur Auẽ. xxij Et ſhe

44

–

Vltra coput.quod credo ꝓpter piculu,ʒ oꝛiginaliter habentur Auc. xxyj.
et negligẽtiam euit andã eſſe inuẽtum. Fpm rationale hec clauſula.tam ↄſecra⸗

AVnde contigit . qqpam ſocerdos cũ tionẽ coꝛporis/ Gplanguinis ptreſſppi⸗

ante ſuſceptionẽ coꝛpoꝛis xpᷣi calicem cit. Et ideo poſt pepoſitum calicẽ/ dicei· e
ſupꝛa caput leuaret/et ſe cum calice et debet ꝑ que verba/ trapitis ia foꝛmis

*„ „

ſanguine xp̃i ſignare p modum crucis aſecrationis. xpc oſtendit ſuis diſcipu i
ſuper caput vellet/ſanguinẽ xpᷣi ſupia lis et ſacerdotibus / noui teſtamenti/ p aict
Apꝛium caput fudit.et ſic maxima negli huius ſacrificij oblationem.quociens ĩ di
gentiam ↄmiſit Mec hoc credo carere memoꝛiam paſſiõis offertur deũ patrẽ A
miſterio Poteſt em cauſa huiꝰ miſt

terij placari. ſicut per paſſionem filij ſui pla⸗ .è”ÿ” ud
eſſe. quia exquo laicis hoc ſocramenti catus. factus eſt deus pater ſuꝑ genus
ſub ſpeciebus vini nõ confertur idcir· humanũ Et ideo dicit in memoꝛis mei· efi
co et eis ꝑ eleuatõnem ſupꝛa caputnõ. id eſt mee paſſionis et moꝛtis facietis. Gantmn.
oſtenditur Ualeat ratio qᷓ;ẽtum poſiit In hoc em̃ ſacramẽto quotidie memo Mhan
Deo eleuãt es calicem ſuꝑ caput ſunt

merſiſ riam chꝛiſti et eius paſſionẽ reuocnꝰ iadn
diuer ſiicati Quidã eleuant calicẽ co ſic apoſtol pᷣna ao Eoꝝ F.deternmiat dvwe

——— *

–

— —

SeusS

Gihi
Gi⸗
vpe
roin
MZ
KNKNW

reſ

ies

upn

ogens

ME⁊̃

.

mmnig

Trractatus.

dicens. Quotienſcũq; manducabitis
panem hunc et calicẽ bibetis motem
oñi aqnunciabitis donec veniat PDꝛop
ter quod et dominus dicehat: Moc faci
te in meã cõmemoꝛationẽ. Hanc vlti⸗

m im ſui memoꝛiã/dominus dereliquit

quẽ admodum ſi quis peregre pꝛoſiſci⸗

ſcens. aliquod pignus ei quẽ diligit re⸗
linquit: vt quotiens illud inſpexerit.
ipſiꝰ qamicicias debeat memoꝛari.qdð

pignus. is ſi perfecte dilexit: abſq; fle,/

tu er magno deſiderio nequit aſpic

Ideoq; ſalutoꝛ hoc ſacramenti
tuit:quando venerat h

diligis. abſe; fletu et magno deſiderio
vliuſpirio offerꝛe nò debes nec potes

dominiee paſſionis.

. 4

ad viſum in ſcripturis et picturis cru.-
cifixi. ymagines em in libꝛis et eccle⸗
ſijs depinguntur.vt nos in memoꝛiam
chꝛiſti cruciſxi deoucant. Secundum

memoꝛiale habemꝰ quantũ ad auditũ.

ſcilicet in quantũ pꝛedicationẽ de do⸗

minica paſſione deuote audimus.Z.

cium quantũ ad guſtum et hoc quo aa

moꝛia iſtius excellentiſſune caritatis /
quꝗ chꝛiſtus in ſua paſſione demõſtra⸗
uit per quã et dens poteſt placari pꝛo

noſtris offenſis. Mam nullũ ſacramen

tum eſt iſto ſalubꝛius.quo peccata pur
gantur.virtutes augẽtur.et mens om
niũ cariſmatũ ſpiritualiũ abundantia
inpinguatur. Nullum etiã ita efficax ẽ
ad delendum peccata. tam viuoꝝ qᷓ

moꝛtuoꝛũ ſi eut oblatio eucariſtie ĩm
ſa. cũ pꝛincipaliter ibi adeſt qͥ pecca

ia à eius. vt trã
ſiret de hoc mundo ad patrem vt vii
bilem ſui memoꝛiq nobis cõmendaret.
NMuod memoꝛiale ſi perfecte chꝛiſtum

Mota. ꝙ triptex habemus memoꝛiale

— „ 1
rc 'U8.

„

dimittit. Jocirco/ bonũ et ſalubꝛe eſt⸗

vt quilibet in oꝛdine ſacerdotali cõſti⸗
tutus.ſtudeat ſe ad hoc ſacramentum.
percipiendum. per vite ſanctitatẽ ac.

euotionem ita aptare. vt valeat illuo

in remiſſionẽ ſuoꝛũ peccatum accipe⸗

re. Oelius nanq; ac tucius eſt. vt bonũ
quod quiſq; ſperat ſibi poſt moꝛtem.ꝑ
glios fieri.tam in miſſis legendis.qᷓ; in

alijs operibus. agat ipſe per ſe dum vi
nit. Unde beatus Gregoꝛins Kilb
dyalo. ſic dicit Pẽſandũ eſt. ꝙ tucioꝛ

via ſit. vt bonũ qd quiſq; poſt moꝛtem
ſuam ſperat agi per alios. agat ꝑ ſe dũ

viuit. Bꝛati⸗ em eſt poſt reſolutionem
coꝛpoꝛis liberum exire de hac vita. q;
poſt vincula libertatem querere: Pe⸗
mente contemnere/ quotioiana deo
lacrimaꝝ ſacrifitia offerꝛe quotivianas
carnisa ſanguinis eius hoſtias offerꝛe
et imolare. Beo neceſſe eſt. vt cu hec
agimus / noſinetipſos deo in coꝛdis co
tritione mactemus quoniam qui paſſi
onis domini miſteria celebꝛamꝰ debe⸗
Fremi glio
loco idẽ ſic dicit. Si quis ſacerdos pec
candi ꝓpoſitum nõ habet.quotidie ce⸗
lebꝛare debet.ne pꝛiuet ſanctã trinira
tem mayĩa laude et gloꝛia. quia maioꝛ
gloꝛia in terꝛa deo exhiberi nõ poreſt.
riſitiũ laubis
ſcilicet ipſe dei filius/ deo patri offerr.
et ne pꝛiuet angelos leticia.viuos grfa
defunctos venia. Inter em̃ omia ope-
ltoꝛia/pꝛimatũ tenet miſſi.·

mus imitari quod agimus.

q; in miſſe offitio.quo ſacr

meid PpH

1 7

4

ð

Aber. Secundus

Noe et memoꝛes domĩe nos ſaunctam. id eſt ſanctificantẽ ſutple ab · * S
Eꝛñruitui ſed et plebs tua ſan omni peccato erimiali. hoſtiam imma⸗ ton
cCLtta:eiuſoem chꝛiſti filtj tui o culatam. id eſt ſine macula peccati ve⸗ i
mini dei noſtri tam beate paſſiõis nec nialis. 1 panẽ ſanctum. ſupple exiſtentẽ near
nõ et abinferis reſurꝛectionis.ſed et in iaticum et datoꝛem vite eterne. et ca 2
celos gloꝛioſe aſcenſionis. offerimns pß licem ſalutis pcrpetueid eſt inebꝛian⸗ aun
clare maieſtati tue.de tuis donis ac 93 tem et letiſicantem/nos perpetue ĩ glo èèêèê
tis, hoſtiam, puram hoſtiam. G nis ſempiterna. Bententia eſt hec n
lnctam hoſtlam uimmaculata. pa Frquo oblatio benee fieri debʒ iyi
nembanerñ vite eterne. et ca lick in ſilij tu memoꝛiam. et eius moꝛtis e “—
ſalutis perpetue.· paſſionis. nos ſacerdotes ſerui tui ꝛto dor
l ta eccleſia tua ſancta ↄmemoꝛantes.tãa dos
Ec eſt quataparspneipalis eius beatnn paſſionein. qm ab inferis “q”JRM
tocius canonis.iu qua poſtreſurꝛectionem. et gloꝛioſam aſcenſio na
focta eſt et poſita oblatoꝛum nem: offerimus tibi de tuis donis graaa— MR
conſecratio.nunc fit cõſecratoꝛũ ↄme⸗ tuitis. hoſtiam puram 2c. Wota pmo ſu Notra ſi

moratio. Et dimpitur iſta pars intres per hoc quodlctmn vne Ahnn Prio
arttculas Jamaoſtentumunteli, es qua pſe vommus nabioherderd⸗
er hec conſecrata rememoꝛãda. In ſe vt hoc in ſui memoꝛiam faceremus yada zv
cunda oblatio iſtoꝛu cõſecratoꝛum re circotria cõtnemoꝛanda nobis pꝛopo “””
denn nen delitur. vt iſt oblatio nit eccleſtn. ſcz tambeatam paſſonn . . ln
diuino vultu benignius reſpiciatur. x necnoet ab inferis reſurꝛectionẽ et in Nun⸗
aeceptet un In tercia petitur eſſeetus celos gloꝛioſam aſeenſionem: quoꝛum Eea
Erameerchieſt grarie inuſio dinine. Smũ Tilcz paſſio vlnerat ca totem Wwin
eda pars ibi. Gupꝛa que pꝛopitio- ſcdm ſes reſiꝛectio. coꝛroboꝛat fidein. Wun
Aertia ibi Nupplices rogamus.et c bn terciũ ·1. aſcenfio. letiſicat ſpem. Muid chti
ſtnneur literaſic. Ande o domine nos em̃ in nobis magis caritatem accẽdit. .
ſerui tui.i. nos ſacerdotes.ſed⁊ plebs ᷓ ꝙ pꝛopꝛio filio nõ pepercit deus. ſʒ l
tg ſaneta. id eſt populus xpᷣianus tuag po nobis omibus tradidit illum. MWꝛi —, Eg
paſſione ſonctificat⸗ ſupple/ exiſtentes ſtus euim factus eſt pꝛo nobig obediẽs Fen
menmween eiuſoẽ xpᷣ filij tui domini dei NMuid magis in nobis fidem cofirmat eiſ
noſt/ tam beate paſſionis ſuſple que ꝙꝙ chꝛiſtus reſunꝛexit a moꝛtuis pmi Wir
nos heatificat necnon id eſt etiam/ne⸗ cie voꝛmient ium Quoniamqdem pr Aluz
ſinꝛectionis ab inferis id eſt a moꝛtuis hominem moꝛs/et per hominem reſinr- i
ſed er incelos gloꝛioſe aſcenſionis / offe rectio noꝛtuoꝛũ. Mam ſicut in adain ern
rimug ip eſt imolamus. pꝛeclare maie- omnes moꝛiũtun, ita et in xp̃ᷣo omnes ſennie
ſtaeiteue / ig eſt pꝛe ceterig tue clare po viniftcabuntur. Nuidin nobis magig dlim
tentie. de tuis donis⸗ ſuſple graruitie. ainpliſcat ſpem. qᷓ; ꝙ chꝛiſtꝰ aſcendẽ8 ſrereſe
e datis.i. collatis ſupple nobis hoſti in altmn / captinamn duxit captiuitat.· dorzi
mnneHn cantem / athob. deoit vona bominibus. vt vbi ipſe eſfdd cſani

cerdotee
alebont

ma⸗
ve,
ente
ca
nan⸗
iglo
thee⸗
debz
wset
Nest
ners
ſcenio
ba
wü en

no he

ℳ*
N 1

P
Korenn
tetem
ſden.
A
cedtt.
lun Dei
zobediis
coirnx
mopni
denper
mteſur
nadan

es .

smgs
ſcendis
=
iplct

— —— . Mnnnn

BGBẽ̃o oubit atur quare nõ fit memoꝛa

tio incarnationis vel natiuitatis.et
ſpuũſſancti miſſionis. Reſpondetur.ꝙ

incarnatio et natiuitas pꝛiꝰ ĩ habitu ſa
cerdotis.⁊ ĩ miſſe introitu.et infraſpe

cialiter et lucide cõmemoꝛantur et ſpi⸗
rituſſancti miſſio et cetera/ infra cõme

moꝛanda relinquũtur. idcirco hic nul⸗

lum eoꝛum recolitur Rlia cauſa/ſpecia
ecun⸗

*

licer tacta eſt in notabili pᷣmo

do notandũ ſcᷣm wilhelmum. Gacen

dos hec tria ↄmemoꝛans de quibug di

ctum eſt ſupꝛa:pꝛimo dominice paſſio⸗

nis. manus ad modũ crucis ao vcraq;
coꝛnua altaris extenvit. habitu coꝛpo
pᷣſentans. Mihilomin per hoc inſinu⸗
ans. q xpᷣc pꝛo iudeis et gentilibus/qᷓ

ꝑ vtraq; coꝛnua altaris deſignati ſunt

paſſus ſit. Et quia chꝛiſtꝰ pꝛolixiꝰ oes

factus eſt in agonia:ideo agoniam illã

habitu oculoꝛũ et faciei demõſtrat. NHi
cens autem / necnõ et ab in feris reſur⸗
rectionem illas manus vt pꝛius ad ſe
reducens. eas parum erigit. Unde in
cantico abacuc dicitur. Altitudo ma⸗
nus ſuas leuauit Et hoc in ſignũ illius.
q xpᷣc inuictus leo ſurꝛexit a moꝛtuis⸗
Iterum dicens. Sedet in celos gloꝛi

oſe aſcenſionis ⁊ cetera eas aliqualiter
erigit vſq; ad humeros.in ſignũ ꝙ xpᷣc
eleuatis manibus ferebatur in celum.
et ſedet ad dexterã patris. Zercio no⸗
ta circa verba textus vbi dicitur.nos

ſerui tui et ceteraid eſt ſacerdotes quia

ao lram bic loqᷣtur de miſtris eccleſie/
ſucceſſoꝛibus apoſtoloꝝ. vt ſunt ſacer⸗
dotes inter quos et epos in pmitiua ec

cleſia nõ erat diflerentia. Vnde ct ſa⸗
cerdotes memoꝛes eſſe debent. q; ipſi
celebꝛantes miſſamm / et ſacrifitium illö

excellentiſſimum offerentes / no debẽt

—

ignoꝛare ſe hoc ſacriſitium laudis ĩ me⸗
moꝛiam moꝛtis ⁊ paſſionis chaiſti offer
re,et a memoꝛia ſua eam nunqᷓ; ſeclude
re.ſed eam ſemꝑ tanq; pſentem pᷣ ocu
habere Et ſubditur.ſed aplebs tuaſan
cta.io eſt populus xpᷣianus.etiam me⸗

moꝛ eſſe debet tue paſſionis.quia non

ſolum xpᷣe pꝛo ſacerdotibus. verũetiã
pꝛo tota plebe ne perieret.paſſus ẽ et
moꝛtuus. iocirco et tota plebs huius

amare paſſionis memoꝛ eſſe debet iux⸗

ta illud. O vos om̃es qui tranſitis per

viam ꝛc. Mec plebs ſancta dicitur.qa

ex ſide et baptiſino ſanctificata eſt. Et

hec plebs vna cum ſacerdote offert. et
ergo ſacerdos dic. nos ſerui.ſʒ ꝓplebs
tua ſancta offerimus. quia qð ſacerdo
tes agũt miſterio populꝰagit voto Et
ſuboitur. xpᷣifilij tui domini dei noſtri.
Filium dei vocat dñm oeum noſtrum
qꝛ eadem intẽtione et deuotione anob
eſt colendus/ qua deus pater.quia con
ſubſtantialis et coeternꝰeſt deo patri.
nõ alter. ſed idem deꝰ noſter ⁊ oĩm ſiẽ
ipe docet loquẽs aplis dicẽs.Creditis
in deũ. ⁊ in me credite. Deũ ſe ein hoc
eſſe ↄteſtans. vt ait b. Augꝰ. Qd etiam
infideles noluit laterẽ indeos. dum eis
diceretſi ego non facio oꝑa pr̃is mei/
nolite mihi credere. ſi aũt facio oꝑa qᷓ
nemo facit niſi ſolus deꝰ.⁊ſi mihi ñ cre
ditis. ꝓpter ipſa oꝑa credite. quia egoĩ
pre.⁊ pr in me ẽ.⁊ pr in me manẽs ipe
facit oꝑa. Dũm nim noĩat.qᷓ;uis ſit do
minꝰ oĩm vt clamat ſcriptura: In diti⸗

one tua vniuerſa ſunt poſita. ons vni⸗
uer ſoꝝ tu es. tñ dñ̃m nrm ſinglaꝛi puile
gio ip̃ᷣm noĩamꝰ:qꝛ ꝑ gram ipiꝰ vocati

ſumꝰi ſoꝛtẽ fuioꝝ ⁊ſetõꝝ quoꝝ ſe deũ fa
te? dicẽs. Ego ſum deꝰ abꝛaã yſaac ⁊ ia
ob. Moc nomẽ men ĩ eternũ. ⁊mẽoꝛi⸗
gle meñ a generatõne ĩ generationem ·

Liber.

Subiungitur. Offerimus pᷣclare ma⸗
ieſtati tue. Maieſtas di dicitur pᷣclara
quaſipꝛe alijs clara. Mam ſi iuſti floꝛe⸗
bunt ſicut ſol ĩ regno patris eterni. qᷓ;
tomagis diuina maieſtas refulget. Be
intur. Luis donis ac datis ꝛc. Vona

atq; data ad idem poſſunt referꝛi.viꝭ

licet ad oblatoꝛũ ſubſtantiam /que diui
no munere nobis data. ipi deo redqun
tur oblata. vel ꝙ dona referantur ad
gratiam et dignitatem oꝛdinis et oꝛdi⸗
nationis ſacerdotalis ꝑ quã illi donan
tur a deo/vt poſſit hoſti iure offerre.
Et data referutur ad munera vel obla
ta a plebe / in obſequiũ diuine maieſta⸗
tis qa omnia hec fiunt diuini muneris
cauſa et noſtre ſalutis Geodm innoẽ ex
ponitur ſic. Mos offerimus tibi de do
nis tuis id eſt de frugibus ſegetũ/⸗ q;tũ
ad panem qui ↄuerſus eſt in carnẽ ⁊ coꝛ
pus xpᷣi:ac datis id eſt fructibus arboꝝ
q;tum ad vinũ quod eſt cõſecratum in
unguĩem. De hijs inq; et illis offerimꝰ
hoſtiam puramꝛc. Vel ꝓ dona ad ſpũ
glia. et data ad temꝑalia referãtur vt
ſit ſenſus. Inter cetera dona tpalia et
ſpũalia que nobis cõtuliſti/ offerimus
maieſtati tue tanq; donũ potiſſimũ. ho
ſtiam puram.id Eeucariſtiam. immunẽ
ab omi peccato oꝛiginali ſanctã ab oĩ
peccato crimiĩali immaculatq. id ẽ ſine
macula peccati venialis. Vlel purã qᷓ;

tum od cogitationẽ. ſanctam quantum
ad locutionẽ. immaculatã quãtum ad

ꝓperationẽ. Uel ſic hoſtiam puram i.
ſine macula oꝛiginalis ↄceptus.vel pu
rama fomite carnis: Moſtiam ſanctã/
plenitudĩe virtutis. immaculatqᷓ q cõ⸗
togie culpe et erꝛoꝛis PDanem ſanctũ

vite eterne:quia eſt viaticũ ſuſtentans

viqtoꝛes in via. vt poſſint ad eternam
Patniam venire.et calicẽ ſalutis perpe

———

. Becundus

tuẽ in quo eſt potus inebꝛiãs nos ⁊ leti

ficans perpetue. Vel panem ſanctum
id eſt ſanctiſcantẽ. et datoꝛẽ vite eter⸗
ne q;tum ad ſtolam carnis.et calicẽ ſa⸗
lutis q;tum ad ſtolam oĩme ſcom illud.
Ego ſum panis viuus qui de celo deſcẽ
diſi quis maducauerit ex hoc pane vi
uet in eternum. Mota. ex hijs verbis
quĩq; tangũtur de xpᷣo. Fſt em chꝛiſtꝰ
hoſtia pura.electos ſuos peccatis pu

rificans. hoſtia ſancta electos ſuos ſan

ctificans. hoſtia immaculata maculas
noſtras purgans. panis ſanctus vite

eterne. homines et angelos refitiens.
. Falt ſalutis perpetue id eſt e calice ſii

ſanguinis inebꝛias et perfundes Et ſi⸗
unt hic quinq; cruces.ad recolendum

in virtute crucifxonis xpᷣi. p hanc
hoſtiam ſaeramentlem. puriſicamur.
ſanctiſicamur. et imaculati reddimur
KEtĩ virtute eiuſoem crucifixionis xpi

coꝛpus xpii et foꝛma panis eſt nobis ci⸗

bus vite. et ſanguis eius ſub foꝛma vi⸗
ni eſt potus ſalut 18 PPetue Be 0 um 0

dicit. ꝙ eccleſia dicit ſe memoꝛiã domi⸗

nice paſſionis ꝑagere. ſtatim acerbio⸗

rem penam illius paſſionis ↄmemoꝛqt.

recolens quĩq; crucibus chꝛiſti vulne

ra / ipſi in ſua paſſionis infucta. q̃ ſunt
viuentis petre foꝛamina. in quibꝰ reſi
det iſta imaculata columba fructuoſẽ

nidiſicons Eſt em inter pꝛedicta quina
q; crucis ſignacula.quinq; vulnerum

Dilecti filij dei. videlicet/duoꝛum vul⸗

nerum in manibus/ duoꝛum in pedibꝰ

et vnius in latere Contemplarina me⸗ .
moꝛia/tres cruces cõmuniter facit ſu⸗

per oblatamet calicem. quomiq in tri⸗
bus verbis vtrumq; Pariter intelligi⸗

tur. Munq; enim in crucis ſignaculo

Panis ſeparatur a calice. niſi cum diä/

ſtincte et ſepatim noiantur in cqnone.

en

color.
oꝛdine
ud.
ſneca⸗
Nore
gic
torinf
nisoꝛ
ſtoꝛient
nonise
telioin
dmre

”

Tractatus. TLercius »
ian— EkFElt ergo ibi diſtincte nomiantur hoſtia ſepeſit.vt que narꝛationem ſuccedunt
Cer; coꝛpus xpᷣi cũ dicit. panem ſanctũ.Er intellectu pᷣcedunt. vel potius vt tam
EſxH go etiam oblata diuiſim cruceſignaf. litere qᷓ; hiſtoꝛie/ſuus oꝛdo ſeruetur.
Und. et ſimiliter calix quia ſubditur et calcec
deſee igitur etiã diuiſim ſignatur. Verũ etiã Apꝛa que pꝛopitio.ac ſere⸗
Neſi eſt ꝙ erecta pars crucis.ſuꝑ panem ſo no vultu reſpicere digneris
erdis lũmodo tranſuerſa vſq; ſuꝑ calicẽ de⸗ et accepta habere.ſicun acce
dd bet extendi.quoniã erecta pars crucis pta habere dignatꝰes mũera pueritui
dap coꝛpus ſuſtinuit. traſuerſa vo bꝛachia iuſti abel. et ſacriſitium patriarche nr̃i
Non— viſtendit Ged hic oꝛitur q̃ſtio ſßm abꝛae. et quod tibi obtulit ſimmus ſa⸗
mhs innoẽ. Non pᷣt ermittẽda ſilentioquaa cerdos tuos melchiſedech ſanctum ſa⸗
Ne re ſuꝑ eucariſtiã ↄſecratam pleniſſine criſitium/et immaculatã hoſtiam.
frin adhuc bñdictionis ſignum impmitur. ———— MW
creſi Ego ſuꝑ hanc queſtionẽ. poti vellem Ecunda pticula quarte par⸗
esri⸗ doceriqᷓ; docere.· magiſq; referꝛe 4 tis pꝛincipalis. in qua iſta cõ
* ferꝛe ſententiã Verũ qui nihil a mnio à0 ſecrata et oblata in figuris
bne ribus dictum in hac re potui inuenire. 2ↄmemoꝛant᷑ Et petitur vt dinino vul⸗
*KWM dico tñſine pᷣiuditio qd ſentio: In ca⸗ tu benignius reſpiciantur ad deo et ac
mr. none ſiqdem aliud ſigna pᷣtenount⸗ et ceptentur. Et cõſtruitur litera ſic. Gu
. galiud verba Aerba nanq; pᷣncipaliter pꝛa que ſupple dona ⁊ ata. ſupple o de?
eng ſpectant ad eucariſtiam ↄſecrãdam.ſi digneris reſpicere pꝛopitio vu tu / io ẽ
bH gna vero ad hoſtiam dñice paſſiõis re placida facie. ac ſcreno id eſt illumito
colenda Dam vbis vtimur ad ↄlecra et digneris habere acceNa/ id ẽ grata.
W dum panem⁊ vinũ in coꝛpꝰ⁊ ſaguinẽ ſupple q;tum ad offerẽtem.ſicuti digna
Do 1e ignig vero vrimmr ad recolen⸗ tus es habere accepta.id eſt grata.mu
dum ea que ꝑebdomadã ꝓximã añ fe nera / id eſt oblationes. pueri id ẽ ſerui
wmr. ſtũ paſche acta et geſta ſunt cirea chꝛi⸗ tui iuſti. abel ſic dicti:et ſacrifitiumio ẽ
r ſtum Dicatur itaq;. ꝙ ſigna nõ referuo olocauſtum abꝛae noſtri patriarche.id
. ire tur ad ↄſecratione:ſed ad hiſtoꝛiam re eſt ſancti patris.et qð ſuxpple ſacrifitiũ
brei colendã onice paſſionis. Mam q́;tu as ſunmmus. id eſt ſupᷣmus ſacerdos tuus.
ucn oꝛdinem eucariſtie ↄſecrãde. capitulũ melchiſedech ſic dictꝰ. obtulit tibi ſan
rianm illud.ſcilicet.qui pᷣdie qᷓ; pateretur/in cctum ſacrifitium et immaculatam ho⸗
ſerum fuine canonis ſubici debuiſſet. qm in eo ſtiam: Gentẽtia eſt iſta. O deus pater
nrz x— ↄſecratio ↄſummatur.ſed quonio impe clementiſſime nos petunus.vt digne⸗
genx diuiſſet oꝛdinẽ hiſtoꝛie recolenoe. quia ris reſpicere pꝛopitiꝰ. p acida facie ſu⸗
tnaer . qui dqͥq fuit geſtum in medio. recolere per hec dona et data. idẽ ſuper coꝛpꝰ
erGüH9 tur in fine: Idꝛouide vidit ergo cano- ett ſanguinem xpᷣi filij tui habendo ea
gämm nis oꝛdinatoꝛ.vt oꝛdinen ſe eruaret hi⸗ grata et accepta ſicut grata Taccepta
R ſtoꝛie. quare et verba ↄſecratioms ca⸗ dignatus es habere muneraiuſti abel.
en nonis collocauit. vt que ſequerẽtur in/⸗ T⁊iacrifitia ſancti abꝛae priarchea mel
aunoi/ telligatur pcedere.maxie ea que vidẽ⸗ chiſedech ſummi tui ſacerdotis. Nota

tur reſpicere ↄſecrationem Fmillamq ſuqpplicat̃ hic. vt dñs dignet᷑ reſpicere

e:
, b eij⸗

Aiber.

ſuperilla oblata ⁊ cõſecrata. ſereno et
placido aſpectu.nõ tñ eſt ex hoc eſtimã
dum. ꝙ vultus dei immutetur qnq; ſʒ
tunc vultũ ſuũ deus ſerenat et illumiat
cũ ſuom mſericoꝛdiã erga nos exhibet
T demonſtrat.iuxta illud ps.x vj: Illu

minet vultũ ſuum ſup nos et miſereat

9

noſtri Lc ſubiũgitur. Gicuti accepta

2

habere dignatus esꝛc. Gcom innoc⸗

lyſicuti expᷣmit ſimilitudinẽ aliqualem
nõ tamen equalem Multo quippe acce
ptiꝰ ẽ hoc ſacrifitiũ. q ꝙ obtulit abel.
abꝛaam vel melchiſedech. Habet ef̃

amplius res q; vmbꝛa. veritas q; figu

ra Ipᷣam aũt ſimilitudinẽ magiſq; qua

litatem ſine equalitatẽ debemꝰ notare
Bimiles ergoofferendo ſumus abel.

ſi recte quidem offerẽtes nihilominus
Dundamus.qd qꝛ ⁊ cayn nõ egit pecca

—.n

uit. ſua nanq; nõ recte obiulit. ſed reti⸗
nens ſibi ſeipm. et coꝛ ſuñ auferẽs deo·
male duuſit Abel aũt acceptũ deo intꝰ
obtulit in coꝛde olocauſtum. qꝛ nõ ſe ſi⸗

bi retinuit. ſe totum ſe deo ſubdidit 7
impedit. Ft ideo deus reſpexit ad abel
et ao munera eius. d cayn autẽ 1 90
munera eiug nõ reſpexit IPpꝛius reſpe

xit ad cayn. et poſtea ad munera eing.

quia offerens nõ placuit a muneribus.

ſzmunera ab offerente Bimiliter abꝛa

am egregia. fide. ᷣmo ſetotũ obtulit al

tiſſimo. quiz credidit abꝛaom deoet re⸗

putatum eſt ei ad iuſticia. Et poſteg cũ

duceret ſua offerẽda.placidas deo ho⸗
ſtias offerebat. q8 vt nos faciẽtes imi⸗

taremur / deus ab illo exigit paternos
affectꝰ. Tolle inquit filiũ tuum vnige⸗

nitum quẽ diligis yſaac. et offer eum in

oloenuſtum ſup vniũ montiũ quem mõ
ſtrauero tibi. Heñ xij. Gtatimq; pꝛõp

—

tum et obedientẽ

um et obedientẽ inuenit. imo nobis o
ſtdit melchiſedech nifi pus ſe acceptũ

Becundus

do ſacriſitiũ̃ obtuliſſet. futuroꝝ cauſas

non pᷣueniſſet quarũ intuitu/miſticũ/

pane et vino mũ obtulit ſacraftium
Erat em ſacerdos di altiſſimi Dos igi⸗

tur aſſiſtentes ad offerendũ ſi recte di⸗
uidimus. nos pᷣus in ſacrifitium offera

mus. ac deinde ſicut munus abel. ſicut
ſacrifitium abꝛae. ſicut olocauſtũ mel⸗

chiſedech: vota noſtra acceptabit.
ed oubitatur. quare adducti ſunt ty
piet figure de tempe nature ⁊ nõ typi
velſigure legales. iendetur. hoc ſit

ideo. quia illi patres qui in tempe natu

.

re ĩfide hoſtias obtulerũt/ ſemp fuer̃t
deo accepti hoſtie aũt legales minꝰ ac
cepti fuerunt.ſed ad tempꝰ tolerabã/
tur.vt eas populus carnalis pociꝰdeo
vero qᷓ; ydolis offerꝛet. ideo dicit deꝰ
Pphetam. Punquid manducabo car
nes thauroꝛũ. aut ſanguinem hircoꝝ
potabo.immola doſacrifitium laudis.
Ps. xlixy· Bed quare iſti tres pr̃es
veteris teſtamenti p ceteris hie nolan
tur. Rñdetur ꝙ; ideo quia ſacriſitia eo
rum acceptioꝛa erant/a eoꝛũ ſacrifitia

ſpecialibus ceteris/hoc ſacrifitium no

R

uum et noſtrum pᷣfigurauerũt. et figu⸗

ram paſſionis chꝛiſti ⁊ eius ſanctiſſume

—

cene valde ꝓpꝛie repᷣ MDui
em per munus abel offerentis de mo

genitis. niſi xp̃ᷣeexpᷣmitin. pꝛimogeni⸗
tus immultis fratribus.qui obtult ſe⸗
ipſum agnum immaculatum deo patri
de quo.j. Jphannis. Ecce agnus dei.
Et in Mocalipſi dicitur. Iſte eſt agnꝰ
qui occiſus eſt ab oꝛigine mundi. Et ſiẽ

abel inuidioſe interfectꝰeſt a fratꝛe ſuo

ſic et chꝛiſtus ieſus / malicioſe et ex in⸗
uidig / a fratribus ſuis ſcilicet iudeis
occiſus eſt ⁊ necatus. Quid ꝑ ſacifitiũ
abꝛae vnicum et dilectum fili offeren
tis / mſi paſſio domini figuratur / et

ſentabant. Nuid

ilen/
geniinc
tur Ict
e

culeti⸗
ormn
gnng.
ſenfimn
clgab

ſas
ici/
nun
igi⸗
ede⸗
ffera
ſeut
mel
i.
n
phoeſt
wenarn
noſeft
nin
krobi⸗
deo
tde
ocx
beran
nlaos
pis
ſueo
d
taſi⸗
meiſme
1. K
Sdepn
eurſe⸗
toporn.
modei⸗
ſtagn
ſſe
meſuo⸗
etex
t wos
ſcii
.
an / e.

Tractatus.

.·Inmmolatio ſilij dei a patre ꝓnobis. He

qua apoſtolus dicit. Mꝛopꝛio filio ſuo
nõ pepercit deus. Sicut abꝛaamobe⸗
diuit deo filiũ ſuum immolãdo.ſic xpᷣe
factus eſt obediens patri vſq; ad moꝛ
tem:et in manus patris tradidit ſpm̃.
DOblatio vero melchiſedech/tam pꝛo

—

pꝛie nouum ſacrifitium demonſtrat:qG;

inde pᷣdictunn eſt. tu es ſacerdos ĩ eter⸗

nũ ſcom oꝛdinẽ melchiſedech ps.cxix.

Cui ſᷣm apoſtolũ ꝑ omia filiꝰ dei aſſimi
latus manet ſacerdos inperpetuum.
Sicut em̃ melchiſedech panẽ et vinũ

obtuli. vt legitur Geñ xuij. Jic xpᷣus
ſub ſpecie panis ⁊ vini offertur pꝛo no

bis deo patri pacificans nob ipᷣi xpᷣe

abel dicitur ratione innocẽtie.abꝛaam

ratione obedientie melchiſedech rati⸗
one clementie et ſanctitatis eximie.

Oeichiſedech interpᷣ̃tatur rex iuſticie
qui fuit rex ſalem / id eſt pacis.et figura
bat xpᷣm e quo põ. Mietur ĩ diebꝰ

eius iuſticia ⁊ abundantia pacis Ullte
rius nota. bel dicitur puer. tam a

puericia q;ᷓ a puritate. iuxta illud yſa.

lxij. Ecce puer meus dilectus quẽ elegi
poſii ſuper eñ ſom meũ vlbꝛaam dieit
patriarcha. nõ tm̃ iſraelitice plebis.ſʒ

et populi chꝛiſtiani Ylliꝰ iſraelitice ple
bis ꝑ carnem iſtius vero ꝑndemſeoin
illud. Mon vltra vocabitur nomẽ tuũ
abꝛam. ſeo abꝛaam. q; patrem multaꝝ
gentiũ cõſtitui te. MPota in litera ſubdi⸗
tur Sctm et immaculatũ ſacrifitium.
Mec verbaĩ canone addidit leo papa

pmus. Et poſſunt referꝛi ad ſacrifitiuʒ

melchiſe dech. qd dicit ſanctũ ⁊ imma⸗
culatũ ꝓpter ſacrifitiũ eucariſtie in ipo
figuratum. Ipſe em melchiſedech. vt le

—

gitur Sen rmij. abtulit panẽ ⁊ vinũ in

ſacrifitium reddẽdo gratias deo de vYi

ctoꝛia abꝛae/quoderat valde acceptũ

Tercius

deo. ſed referendo adnr̃m ſacriſcium.
tunc eſſet ſenſus: Gicut iſta tipica ſacri
fitia tibi ðo accepta fuerũt.ſic hoc ſan/

ctum ſacrifitiũ. et hoſtia immaculata ꝗ

in ſe ſemper tibi accepta eſt. Etiam P⸗
tum ad offerentem accept abilem face
re digneris. Mota iſtam oꝛationem et
alias ſequentes. ſacerdos oꝛat extẽfis
bꝛachijs et manibus ſuper menſam al⸗

taris Gacerdos manus extẽdit quia

iuxtaillus ꝓpheticum. Extendo manꝰ
meas ad populũ nõ credentẽ mihi. Et
oꝛat ↄiunctis manibus alias duobꝰ di⸗
gitis. ſcʒ indice et pollice in vtraq; ma
nu. Mec de cetero eas diſiungit.niſi qñ
facit ſignũ crucis.vel hoſtiam tangit
vſq; ad ablutõnẽ calicis Et quare hoc
ſacerdos facit rationale ponit multas
cauſas. Vna q hoc fit ob reuerẽtiam
coꝛpoꝛis et ſanguĩs xpᷣi.ne digiti aliq
aliud tangant ante lotionemniſi hoſti
am Gecunda cauſa.quiaſicut ĩ cali di⸗
gitoꝛum ↄiunctione digitus maioꝛ con

xpᷣeſuper aram crucis manus extẽdit.

ingitur minoꝛi/ et mus ſcdo. ſie ꝑ pol

licem deus pater.et ꝑ indicem filius in

telligitur. Tercia cauſa. ad denotãdum

ꝙ fideles xpᷣicoꝛpus/fide et deuotiõe
tangẽtes / debent eſſe caritate ↄiuncti.
Et ſicut digiti iſti faciẽdo ſignũ crucis
Er menr⸗ Gie fidliũ operatões in hac
vit a cum expedit ſeparantur Quoniã
qñq; ꝑ ↄtemplationẽ ad ſpũalia elenã⸗/
tur.et qñq; pꝛo mũdanis neceſſitatibꝰ
tꝑalia ammiſtrant. Quarta cauſa con
iunctio digitoꝝindicat ꝙ; mens et coꝛ
pus ſacerdotis/ coꝛꝑe et ſanguine xpi
debent eſſe inſeparabiliter coniuncta
NQuĩta cauſa.vt ſi aliqua ꝑticula hoſtie
digitis adheſerit. vt eo tucius obſerue

Albber.

Vpplices te rogamus omni
pot ens deus iube hec pfer⸗

riper manꝰ ſancti angelitui

inſſublime altare tuum in aſpectu din

ne maieſtatis tue/et pᷣſta. vt quotquot
ex hac altaris ꝑticipatione ſacroſan⸗

etũ filij tui coꝛ pus et ſan gui⸗

nem ſumpſerimꝰ omni bene dicti⸗
one celeſti et gratia repleamur. Per
eudem chꝛiſtum dñm noſtrum.

partis pᷣncipalis ip̃iꝰ canoĩs

Cõſtruitur

a ſi. omipotẽs deus⸗

nos ſupplices id ẽ humiles et deuoti/ro

gamus id eſt depᷣcamur te. iube id ẽ fac
ſupple hec vota noſtra. pferꝛi ideſt rep

ſentari per manus id eſt ꝑ miſteriũ ſan

ctiangeli tui / ſupple aſſiſtentis. in ſubli
me altare tuũ id eſt in totam curiã cele
ſtem. in cõſpectu diuine maieſtatis tue.
id eſt gloꝛietue. vt quotquot idẽ quo⸗

cienſcũq; nos fideles tui ſumpſerimus

heroſancrũ id ẽ ſnctum coꝛpus et ſon

guinemſilij tui ex hac ꝑticipatione.id
eſt ↄmunione altaris repleamur omni
benedictione ⁊ gratia ce eſti.p endem
xpᷣm dñm noſtrum. Sententia eſt iſta.

2

omnipotens deus / humlliten te de⸗
pᷣcamur. iube noſtra vota et nras oꝛas⸗

tiones. ꝑ miſterium ſanctoꝝ angelon/

pferꝛi in ↄſpectutue diuine maieſtatis
vt omnes ex hac ꝑticipatione altaris /
gratia et celeſti bñdictione repleamur. =
Nota pᷣmo.ſacerdos dicens hanc oꝛa⸗
tionem humiliter ſe iclinat ante altare.

t coꝛpoꝛe oſtẽpatur foꝛis.qð ꝑ humi⸗

litatem geritur intus. ut ſm innoẽ I⸗

la inclinatio rep̃ſentat humiliat ionem

Ercia pticula huius quarte

bus oꝛans et dicens.
teſt ꝛc. Oʒ ꝙ ſacerdos

in monte oliuax. quia bm euangeliſtas⸗
dñs himno dicto exijt in mõtem oliua⸗

rum trans toꝛrentẽ cedꝛon vbi erat oꝛ

—

tus.ĩ quem introiuit ipᷣe et diſcipuli eiꝰ

Et dixit diſcipulis ſuis. Bedete hic do
nec vadam illuc et oꝛem. Et aſſumpto
petro et duobꝰ filijs zebedei/ cepit cõ
triſtari et meſtus eſſe et pgreſſus puſil
lum.pꝛocidit in faciem ſuam oꝛans ⁊ di

7

cens. Mater / ſipoſſibile eſt tranſeat a

me calix iſte. Nerũtamen nõ ſicut ego

volo ſed ſicut tu. Et venit ad diſciplos

ſuos. et inuenit eos voꝛmientes. Ged

ſermonem dicẽs. Et factus eſt ĩ agonia

pꝛolixius oꝛabat.et factus eſt ſudoꝛ eiꝰ

tanqᷓ; gutte ſanguis decurꝛentis in ter

.

raom. Et tunc venit ad diſcipulos ſuos

⁊dixit eis. Gurgite et eamꝰ Ecce ap⸗

popinquat qui me tradet. Adhuc eo

loquente ecce iudas vnus e duodecim
venit cũ turba multa 26. Mui aut tra⸗
didit eum dedit eis ſignũ dicens. Muẽ

cunq; oſculatus fuero.ipe eſt tenete eũ
Et ↄſeſtim accedens adieſum oſculaba
tur eñ. Per hoc ergo ꝙ oꝛat ſacerdos
inclinans ſe. repᷣſentatur illa inclinatio
xpi/qua pꝛocidit ĩ fa

ciem poſitis geni⸗
ter ſiferipo⸗

vt quotquot ex hac altaris ꝑticipatõe

iude traditoꝛis. Ged ſm alios.inclina
tio ſocerdotis in hoc loco ſignificat in⸗
clinationẽ capitis xpi Inclinato naq;
capite.et expanſis manibꝰ tradidit ſpi
ritum quod nõ aliud ſigniſicare videt
. SFlargrarem ſue caritatis. Expandit
n manus ad ſuſcipiẽdũ nos in ſuũ am L
plexum et quaſi noſtrꝗ pacem deſide⸗
onem rans oſculari nos velit. aut auditũ be⸗
Fpiin ſua oꝛatioe.ĩminẽte ſua paſſione

— -—

. .—

nigmim pꝛebere. Sed oſculum altaris

ſub iſtis verbis

ulatur altare repſentatur oſculum

ſns

in⸗

Koꝛ
leß
edo
me
it co
puſil
ardi
ſen 4
wtd

8,
eücen
on
gore⸗
znter
ſs
e
vodecim
güthe⸗
A
wreei
Culaba
cNds
Ginrroo
risgeni

pr
NCum
nnelina
ſerin
tonich
nehhi
evdel
rpenor
nſuim
ie

E

Alinam diſtincte ſuper oblatam.

Tractatus

ſignificat recõciliationẽ noſtram cum
deo.in moꝛte xpᷣi. ꝑ quam recõciliacio-
nem:recepimus in moꝛte ipſiꝰ et recõ⸗

ciliati digni efficimur gracia dei. Quo
niam qui fueramus inimici.iam factiſu
mus valde dilecti et amici. Porãdum

etiam ſcom ↄſuetudinem aliquoꝝ/cinn

ſacerdos illam oꝛationẽ oꝛat.ſupplices

⁊c. ſtat inclinatus. cancellatis manibus
ante pectus.ad deſignãdum ꝙ oꝛatio
nis humilitas que ꝑ inclinationẽ deſig

natur.tunc exaudiri digna eſt et nõ ali

gs. ſi ex fide pectoꝛis et mentis.ꝑ dile⸗

ctionem opantem ꝓcedit:que oꝑatio ꝑ

manus intelligitur. Et quia oꝑa aliqua

—

ſunt vite ↄtemplatiue:aliqua actiue.qᷓ

qdammodo cancellatimſe babẽt. ſicut

ſiniſtra ad dexteram. Om̃ia em opera
vite actiue / ſuppoſita et inferioꝛa ſunt

ad opa vite ſpeculatiue Et opera vite

ↄtemplatiue ſunt altioꝛa.et ꝑficiunt et
ↄſimmant opera vite actiue. Ideo in
ipᷣaꝝ manuũ cancellatiõe / ſiniſtra ſup⸗

ponitur dextre. MNurſus oꝛat cancella⸗
tis manibus añ pectus.quaſi in ipo fa

cto dicat ſacerdos. Obſeeramꝰte ſup
plices. p crucemet paſſionẽ tuam. quã
ſuſtinuiſti expanſis manibus in cruee.
Cancellatõ em̃ manuũ xpᷣi figurat cru

cifixionem Hec rationale Et poſtea ſa

cerdos facit tres cruces ſᷣminnocẽtiũ

ſuper calicem. terciam ſeipᷣm ſignando

in facie. Foꝛſan ꝓpter ſudoꝛem coꝛpis

crucem impꝛimit ſuꝑ coꝛpus et ꝓpter

guttas ſanguinis impmit crucẽ ſuper

ſanguinemeet quia xpᷣc pꝛocidit in faci

em ſuã/ ſacerdos ſe ſigno crucis ſignat
in facie Vel ꝑ alias duas crucesquas⸗
facit ſuꝑ coꝛpus et ſanguinemdeſignã

tin vincula et flagella Nin eula quib⸗

.

eliſus eſtſanguis. Nam de vincuiliel
gitur. Miniſtri ↄpꝛehenderunt ieſum

Tereius

et ligauerunt eũ. De flagellis legitur.
Cõpꝛehendit pilatus ieſum. ⁊ fligella
P

uit eum cuiꝰ liuoꝛe ſanatiſumus. Der
terciã vero crucem quã ſacerdos facit
ſibi in faciem. Kecolitur illud ꝙ expue
batur in faciem eius et ꝙ palmas in fa
ciem eius dabant. et velabant faciem
. ee dicẽtes. Prsbberizalriſte quis
eeſt qui te ꝑcuſſit
Vad albert ſup üllnd po. Participẽ

dec omia innocẽtius

*

me fac deus oimtimentiumte ꝛc dicit ·

cruces hic facimus: vnã ſuper coꝛpus

xpᷣi aliam ſup ſanguinem cerciq ante fa

ciemvt recoꝛdemur coꝛpus xpicruci

fixum. ſanguinem eius effuſum in cru

ce.et ꝙ ꝑ paſſionem xpᷣi/ crux facta eſt

foꝛmidabilis figura demonibꝰ quia ca
ractere crucis efficaciter cõtra demo⸗
nes munimur Sʒ alij dicũt ſic ꝙ pᷣma

crurx que fit ſupꝛa coꝛpus xp̃i ſignat. ꝙ

xpᷣc poꝛt auit qucen o in ꝓpꝛio coꝛ⸗
poꝛe ad delẽda peccata. ſicut dicit apo

ſtolus. xpᷣc peccata noſtra poꝛtauit in

coꝛpore ſuo ſuper lignum. vt peccatis
moꝛtui iuſticie viuamus Gecũdacrux
que fit ſuꝑ calicemtectum ↄtinete ſan⸗

guinem rep̃ſentat. ꝙ xpᷣc victa moꝛte/

triumphũ ſuum et cicatrices victricis

carnis int ulit in celum vbi in ↄſpectu

patris etiã interpellat pꝛo nobis Ter
cia crux fit ĩ figura illius. q; ſpũſſanctꝰ

miiſſus eſt ad fidelium ſanctiñcationem

et gratian donationẽ. et pleniſſim cõ

.

cie faciunt. iudeis quidem ſcandalum.
gentib? vero ſtulticiam. virtute aute
dei his / qui ſalui fiũt gentilib' iudeis
In ſigno nanq; crucis.tota fides ↄpꝛe

ſolationem Gacerdotes crucem in fa⸗

henditur et ioeo virtus diuina nõ in⸗
merito nũcupatur. ſcut claruit cuidã

MM Aber.

mona cho. TFliſum enim eſt ili ꝙ cum

vybolo deberʒ pugnare.cũq; ſe ſigno

crucis ſignaret et muniret/⸗ tabeſcens
Pyabolus dicebat. Non pauerẽſignũ.

ſi nõ otineret tam magnum miſterumm:
Honachus git. Quid eſt hoc ergo / et

quale miſteriũ.ꝙ in tontũ foꝛmidĩe cõ⸗

turbaris/et quaſi victus tabeſcis. Re
ſpondit demon: In foꝛmatione crucis
cotafides ↄtinetur.que ex coꝛde credẽ
cig focta et foꝛmata /ip̃m ſic induit cele
ſtiormnatura. vt omne meã vᷣtutem ex⸗

uciat quaſi puluerẽ. Iludite mira. Je⸗
uqre manꝰ ſurſum. nihil aliud pꝛofitet

G vnus eſt deus poſſeſſoꝛ celixter⸗

re.· viſibiliũ et inuiſibilium cõditoꝛ. Et

hoc quaſi iuromẽto firmatur. pꝛopter

fidei aſſertionẽ indubit atã:qua dicimꝰ

Lredo in vnũ deum pacrẽ

omnipoten

tem. Manus de ſurſum ducta vſq; ad

pcoꝛdia:hoc fatetur ſignanter. ꝙ vni
gemitus filius dei/cõſubſtancialis ⁊ co

etern? patri dę ſurſum venit. ad ſuſce⸗

ptionem homs et ex ſinu patris ĩ vte⸗
Tum venit virginis. Quare hoc credẽ
tes dicimus.⁊ in vnũ dñm ieſum xpᷣn

ꝛc. vſq; et homo factꝰ eſt incluſiue DHe⸗
inde ad ſiniſtram ducta mhil aliud pᷣtẽ⸗
dit. qᷓ ꝙ idem dei filiꝰ.inuenit nos ob

noxios maledictiõis.et fuios ire a ſini⸗

ſtris poſitos, cũ dyabolo deputatos.

Ducendo tomen ad dext ram manũ in
carnationis cauſam/paſſionis efficati

am/ moꝛtis xpᷣi meritũ.reſurꝛectionis

triuphuun/ ꝓꝑ quã ad benedictionẽ dei
pducimur clare enũciat. VUnde ſeqᷣtur
Crucit xus etiam pꝛo nobis. vſq; ibi.

inſtinti ſpe firmati caritate e qmiati.
in vnitatemtendimꝰ beatoꝝ baptizati
et cum fioncia expectantes reſurꝛectio
nem moꝛtuop. qd in vltimaclauſula ad

Becundus

iñgimus.et in ſpiritũ ſanctum. vſq; ibi⸗

et vit am venturi ſeculi. Alij dictt.
in his ſignis intelligi datur. ꝙ neceſſe

habemus. vt dñs noſter tribuat caſti-
tate mcoꝛpoꝛis.quod intelligitin hoc
quod dicit᷑ coꝛpus. Item nerege habe⸗

mus vt tribuat nobis ſidem. Juſtꝰem
ex fide viuit et aima in ſanguine eſt Et

hoc intelligitur cum dicit et ſanguinẽ.

Item neceſſe habemꝰ vt d ominus tri⸗

buat nobis cognitionem / et cogitatio
num puritatẽ.quod in tercio intelligiẽ

quia facietenꝰ ſuꝑ pectus tercia crux

impmit᷑ vbi cogitationũ ſedes eſt. Er⸗
go ſi ſeruauerimꝰet amauerimus caſti⸗
tatem coꝛpoꝛis.fidei firmitatem. aĩaꝝ
puritatem.gracia et celeſti benedictio
ne meremur repleri.Ged adhuc glij ð8
iſtis tribus crucibꝰ dicũt:ꝙ duoſigna
crucis/ ſuꝑ coꝛpus et ſanguinem fiunt
hoc intelligitur. ꝙ ꝑ moꝛtẽ xpia du⸗
plici moꝛte liberamur. ſcʒ coꝛpis ⁊ aie.
ſeo tamen ↄpaſſionem in mente ſerua⸗
mus.·ꝙin tercio ſigno expᷣmitur. quia
ſiↄpatimur/ et ↄregnabimus.vt dicit

paulus. Item in iſtis tribus fignis.rep
ſentatur oiuerſitas gacisis rbi flagel
latio quo ao pmũ.ſanguiĩs effuſ
ad ſcom faciei velatio quo ad tercium
Gcdo nota circa verba textꝰ.ſeʒ iube
hec pferꝛi dicit Junocẽtius. ; tante p
funditatis ſunt hec verba. ꝙ intellectꝰ
hũanus ea vix ſufficit penetrare Mam
et beatus Gregoꝛiꝰ.tantiſacramẽti di⸗

gnus interpꝛes in quodã loco.de illis

tanq;ᷓ ð re ineffabili/pene ineffabiliter
loquens dicit. Muis fieliũ dubiñ ha⸗
bere poſſit.in ipa immolatiois hoꝛa ad

ſacerdotis vocem / celos aperiri.⁊ mi
ſteria choꝛoſq; angeloꝝ adeſſe.ſumma
imis ſociari.terꝛena celeſtibus ↄiungi.

—.,——

nen
ioe
ret
glran
ſce
tate
trimn
ſorr
nira
soer

p
min
ſob⸗
nmii
iin
dehit
lun id
flütn
ſſrei

dusß⸗
Nonm
doxz
aſſitit
lehom
hen

en
ſitn
c
dtio
tans
ſgu
mäun
ſiaden
Srae,
tdict
nreh
ſoge
nſoqn
teriun
Gibe
m
elee
Nm
deilis
biühen
hor
rri

Fracratus

Et alibi. Uno atq; eodem momẽto/et
in celum rapitur miniſterio angeloꝛũ.
in altari ante oculos ſacerdotis vide

tur. ſaluo tamẽ occulto celeſtis oꝛaculi

ſacramento Mec verba. licet ſimplici⸗
us.tamen ſecurius poſſunt exponi. Ju

be ideſt fac. hec ſcilicet vota.ſupplicati

ones ⁊ pꝛeces fidelium.ꝑferꝛiid eſt pꝛe
ſentari ꝑ manus / id eſt ꝑ miniſterium.

ſancti angeli tui /id eſt ſanctoꝛũ angelo

rum qui ſunt ad miſtratoꝛij ſpũs ⁊ qui
vota noſtra deo offerũt.iuxta illuꝰ qð
ait angelus ad thobiam: Thoxij Dñ
oꝛabas cum lacrimis ego obtuli oꝛatio
nem tuam dño.in ſublime altare tuum.
id eſt in ↄſpectu diuine maieſtatis.⁊ cu
rie tue celeſtis. Nam et ipᷣa dimaieſtas

altare dicitur. vt habetur Exo xx 5
aſcendas ad altare meũ / id eſt in trini⸗

tate non facias gradus.ſedequalitatẽ
trinit atis crede.nõ deſcenſionẽ ł aſcẽ⸗
ſionem ſicut fit in gradu.quia in hac tri

nitate/mihil maius aut minus. nihil pꝛi
us aut poſterius.ſed toto tres ꝑſone co
eterne ſibi ſunt et coequales Magiſter

alexandern ſic exponit. Jube hec / id eſt
coꝛpus r pᷣi miſticum.quod eſt eccleſia
militantis. perferii / id eſt aſſociari. in
ſublime altare tuum. id eſt in eccleſiam
crinphantem que altare dicitur.ſuxta
illud leuif. Ignis in altari meo ſe empar
debit. et hoc per manus ſancti angeli
tui / in eſt per virtutẽa opationem xp̃i
filij tui. qui eſt magn conſilij angelus.
yſaie.iiij.: Wam angeli ſancti miſterijs ſa
cris intereſſe creduntur. vt dicit. Bea

tus Hieronimꝰ Et brũs ambꝛoſiꝰ dicꝛ
Mon dubites ſſiſtentem angelũ, quãa

do xpᷣus aſſiſtit qui immolatuxr/et non
aſſiſtit vt cõſecrat. quia in hac poteſta⸗
te homies angelos excedũt.ſed vt vo
ta. ſacrificiq.et oꝛatiões ſanooꝛumſa⸗

cerdotumęt populi dẽo repꝛeſentant.

ſedmillud. Iſcendit fumus aromatum
in cõſpectu domini. de manu angeli.q

funt oꝛationes ſanctoꝛũ. Et nõ dicitur
angelus ſcom btm̃ auguſtinũ oꝛatiões

offerꝛe deo quaſi tune deus nouerit ꝗd
velimus.quia omnia nouit anteqᷓ fit.

Ged quia neceſſe habet creatura rati

onalis / tempales eauſas ad eternitatẽ
referꝛe ſeʒ. petendo erga ſe quid faciet
vel ↄſulendo quid faciat.aut quid deo
iubẽte implendũ eſſe cognoſcat.⁊ hot
nobis euidenter vel latenter angelus
repoꝛtat. Vel aliter. Lex diuina/vult
infuna per media reduci ad ſupꝛema.
Et hoc ita oꝛdinauit.nõ neceſſitate.ſʒ
voluntate. ꝙ autemſic oꝛatiões nr̃as⸗
et vota noſtra ꝑ ſanctos angelos deo

pſentari cõtingit. intelligere poſſinnꝰ

per ſumilitudinem Vnde q;uis rex ali⸗

quis viderit militẽ / ſtrẽnue in exereitu
opantem. nihlominus alij reges famili

ares illum diligẽtes / recomendant ip⸗

ſinn coꝛam rege:vt ſibi gratioſe incline
tur et dona de pꝛobitate largiatur.Et

ad hunc modum. angeli multum cõpla

centes. de bonis actibus hominum.et

de bonoꝛibus ab eis deo exhibitis pꝛe

ſentant eoꝛum opera et vota deo.com⸗
mendantes eos et S vt eis
ſuam gratiam donet.
tur. per chꝛiſtum dominum noſtrum.

AVbi non reſpondetur vlmen . quia fu⸗

miter creditur ꝙ ab angelis circumſta
tibus reſpondeatur. ́JJÿMW

Eñmẽto etiam domine famu⸗
loꝛum famularumq; tuarum
ſigno fideiet doꝛmiũt in ſomno pacis.
M.ipſis domine et om̃ibus in xpo qui⸗

eſoetibus locũ refrigerij lucis pacis

Heinde cõcludi⸗

Aiber.

t indulgeas deprecamur. Der eun⸗
demxpm dominum noſtrum.

Ec eſt quinta pars pꝛincipa
ulis tocius canonis.in qua oꝛa
tur ꝓrefigerio et glia moꝛ⸗
tuoꝛũ.E moꝛ
mine memento. id eſt miſerere famulo

rum. famularumq; tuarum.id ẽ omniũ

nNos cum ſigno id eſt caractere fidei id
eſt baptiſinatis et doꝛmiunt. id eſt reqͥ⸗
eſcunt in ſomno pacis. oñe nos de⸗
pcamur id ẽ petimus. vt indulgeas. id

eſttribuere digneris. ipſis/⸗ ſuꝓple pꝛo

tuoꝛum fidelium eoꝝ qui pceſſerũt

quibus hic oꝛamus et omibus quieſcẽ⸗
tibus in xpᷣo.id ẽ quiĩ fide catholica ð
ceſſerunt.locum refrigerij iẽ gaudij.
lucis id eſt gloꝛie et pacis eterne. Sen
tencia eſt hec. mmpotens deus nos
etiq rogamus ⁊ petimus te ſuppliciter.
vt miſerando recoꝛderis. amuloꝝ fa⸗
mularum tuaꝝfidelium. quicũ ſigno fi⸗

dei obdoꝛmidrut in ſomno pacis. pe
timus vt iſtis et omibus fidelibꝰdefun
ctis in chꝛiſto locũ indulgentie. locum
lucis: et locum refrigerij. et pacis per⸗
Loſtian,don eundem xpᷣm dñnm
noſtrum. Nota pᷣmo/ ꝙ hec cõ unctio

etiam cõnectit ſequentia ꝓxime pꝛece

dentibus. vr ſit ſenſi us. Etiamn/cum hoc
petimꝰ vt nos viui gratia. et celeſu bñ
dictione repleamur. Etiam dep̃camur
te. memento famuloꝝ et famulaꝝ tua⸗
rum:c. Vel ꝙ lyetiam reſpiciat Pbmã
memoꝛationẽ ĩ qua oꝛatũ eſt ꝓ viuis
Nꝛat ergo pia mater eceleſia ſedm in⸗
nocentin. Mõ ſolum ꝑ viuis.verũ etiã

P de functis vt eos deo patri/ſacre ob

lationis imterceſſiõe cõmendat certiſſi

me credens. ꝙ ille ſonguis pᷣcioſus. qui
one pececg

—

P multis effuſus eſti remiſſi

t ↄſtruitur lraſic. Etiam o do⸗

Gecundus

toꝛum.nõ ſolum ad ſalutem viuentium
effuſus eſt verũ etiam ad ablutionem

et ſalutem valeat defunctoꝛũi Ideoqʒ
CLomo anenſi conciliũ ſtatuit. vt in om
nibus miſſan ſolennus. loco debito / de
functoꝝ memoꝛi babeatur. iuxta illʒ
beati Auguſtini. Mon ſunt pcermitrẽ⸗

de ſupplicationes ꝓ ſpiritibus moꝛtuo

rum Et qꝛ aliquãdo deſunt amici. parẽ

tes cognati qui ſupplicationes ꝓ eis ef
funderent Ergo et pia mater / io eſt to
tacccſeſin omnes defunctos ſub gene⸗

ralicõmemoꝛatiõe ſuſcipit. tacitiſq; n 0
minibus eis exhibet ↄmemoꝛationem.

Mon em̃ pᷣtereũda eſt dies. in qua qui
libet catholicus non habeat ſpecialem

memoꝛiã defunctoꝝ. Quia ſi defuncti

ſunt in purgat oꝛio.ibi ſimt taq; cap iui
qui in nul o ſibupis poſſunt ſuſrragari.
ſeo ſolum ipis ſubueniri poreſt ꝑ ſide⸗
les viuos.qui adhuc ſunt in ſtatu merẽ
di. Poſt hanc em vitã nec mereri nec
demereri valemus. ſed ſolum recipiꝰ
pmiũ pꝛomerit s/vel ſi upliciũ pꝛo de
merit is:Oi vero anĩe o efunctoꝝ ſunt
in celis.oꝛatio pꝛo eis a nobis effuſa.in

ſinum nrm ↄuertetur. Etiam ſi ſunt in

purgtoꝛio adhuc oꝛatio ſubuenit oꝛã
ti. quia opus pieratis exercet. Dicunt
em doctoꝛes ꝙ qui ꝓamico vnũ pſal
mů vel vni pater noſter/cũ deuotiõe
legerit.plus cum ↄſolatur. qᷓ; in hac vi
ta dum viueret. ſi eidem mille marcas
cõtuuſſet. Mui em pꝛo defuncto oꝛat.
multũ apuo deum meretur.iuxta iliud
Min pꝛo alio oꝛat ſeipᷣm liberat Wota
circa irem dicitur pmo memento. PHe

us dicitur memoꝛari illoꝝ quoꝝ miſere

tur. ⁊ quos ſua gr. tia viſitot Sic ergo
petit ſacerdos/ vt oeus memoꝛetur il⸗
loꝛũ defunctoꝝ / id eſt vt eis miſereat.
Per ſinm gratiam eos conſolando et

o⸗
lege
mer
nim
cum

pei

omtn
diſcer
Rd⸗
dung
trb
uine
ergo⸗
l
ceſſob⸗
Nuur

uum
em
q;
om
de
il
re,
o
e
8
Nd
genen
löo
nonen
Paqni
caigen
xieti
e
freom.
Ktofen
immer
wenc
nmpi
iode
torſimt
cſalum
ſſonen
.Dan
wüpl
avnie
nwcv
murcs
goo.
rtaüud
o⸗
nto. De
ormier
gcoy
eeu
niini.

——

Tractatus

viſitanꝰo Becundo nota. rubꝛica po⸗

nit hic fit comemoꝛatio defunctoꝛum.

Eſt igitur ſcienou. ꝙ ſacerdos ĩ hoc lo

xo.quoꝛũ maluerit debet agere memo

riam ſpecialẽ. MDꝛimo em debet 02 are
et memoꝛia habere patri

. get matris / ſi
defuncti ſunt poſtea ꝓcognatis fratri

bus et ſoꝛoꝛibꝰ pefunctis.poſtea coõme

moꝛationẽ illius a quo benefiti acce⸗

pit eccleſiaſtieñ ſi habet. et pꝛo onib⸗
bñfactoꝛibus pꝛo quibuæ ſpecialiter

oꝛare tenetur ſi obierunt. Poſc hoc ꝓ
— „ „⸗ „ 8 4 ,
omibus ſibi comiſſis.et pᷣmo viroꝛum

poſtea mulien mentionẽ habeat. Mec

ſed in coꝛde memoꝛiter et recoꝛdeten⸗

reuoluat Pꝛohibitũ em eſt. ne alicuiꝰ

i collectis miſſe / mentio nominetenꝰ

cęt oꝛetenus fiat. qui pꝛo ſe vel pꝛo ſuis

miſſam comꝑat.ne ex hoc pᷣſumtio aua

ricie ſacerdotalem fallat. Gimiliter et j
canone cauendum eſt. ne mentio illoꝛũ

pꝛo quibus oꝛare vult.nomiando vel
legendo ſiat · ne foꝛte ſacerdotis vox/⸗
eoꝛũ ſic pꝛope aſtantiũ aures tangat.⁊
cõſcientia ipſi frangat.ſed ſolum coꝛũ
memoꝛiã habeat in coꝛde expedite.nõ
nimis ꝓlixe.nee nimis celeriter. ne cir
cumſtant es tedip paciantur. Se
Nui nos pꝛeceſſerunt cum ſignofidei.
Ader ſignũ fibei intelligitur caracter
baptiſmalis. qui anime in baptiſino im
bpmitur. per quẽ fiveles ab inidelibus
diſcernũtur Juxta illð apocalip. vij.
Audiui numeꝝ ſignatoꝛũ. centum qua
dꝛagintaquattuoꝛ miliaſignati.ex om̃i
tribu filioꝛũ iſrael Et dicitun notanter
qui nos pᷣceſſerunt cum ſigno fid ei. Et
ergo nõ debet ꝑ ſignũ fieifides intel
ligi.quia in futuro ſeculo et in alia vita
ceſſabunt ſides et ſpes.quia ſidei qha
betur in pᷣlenti vita luccedit viſio ĩ fu⸗

guit

Tercius

tura vita. et ſpei ſuccedit res ſperata.
Et ergo dicit innocẽtiꝰ. Mõ eſt eſtimã⸗
dum: wiſit ſides et ſpes. ſeo potiibi
eſt elara viſio et res ſperata: Mã fides
euacuatur. caritas autẽ nunq; excidet

Vel facilius et planiꝰ. Mij pᷣceſſeruut

cum ſigno ſidei. de quibus aparuit cũ
vixerut ꝙp eſlent veri xp̃iani de quibꝰ
noõ eſt deſperodum ſev inceſſanter oꝛã
dumet marime.
ſomno psacis. id eit qui credunt᷑ obijſſe

ipſis qui doꝛmiũt in

in pace cõſcientie et pectoꝛis moꝛtuiſi
ne peccato moꝛtali Eſt aduertenoũ ꝙ

in hus verbis notat᷑ ꝓqbus defunctis

eſt oꝛanduũ. Mꝛo hijs tantũdem quos

meritum fidei comendat. de quibꝰ eſt
ſpes vt eis pꝛoficiat oblatio ſalut.

Hijs naq; quos iudaica cecitas vel er
roꝛ paganiſmi.aut heretica pꝛauitas.a
ſoꝛte beatoꝝ ſeꝑauit. virtus ſacramen
ti gratia miſterij. oꝛatio ſacerdotis.ſa⸗
lutis oblatio non cõgruit nec pꝛoficit.
Nui em extra fidem diſeeſſerit i iudi⸗
catus eſt. Qui non credunt in filium ꝓ
bis neq; oꝛandum eſt.quẽ admodũ dic.
canonica epiſtola.Eſt peccatũ ad mor
tem. ꝓ quo dico nec oꝛanoũ.quia oꝛa⸗
tio ꝓtali facta eſttemeraria. ſicut vo⸗
ce diuina ſmuel redargutꝰ inſtruitur.

MDuid clamas ao me pꝛo ſaul.cumego

abiecerimeum tanq; repꝛobatũ. Ba⸗
cerdos etiam pꝛo talibus oꝛans ſacrile

gus efficietur. Etiamillis qui deceſſer̃t

in peccato moꝛtali nõ aliqua ſalutaris
oblatio vel oꝛatio pꝛodeſt. Nec ꝓiſtis
qui ſunt in inferno inferioꝛi eſt oꝛadum
quia ibi nulla eſt redemptio / id eſt pꝛo
byjs quos pꝛo certoſcimus eſſe damna
tos. quia dieit auguſtinꝰ. Si ſcirem pa

—

trem meũ eſſe in inferno. non plus oꝛa

rem pꝛo eo qᷓ; ꝓ dyabolo/id eſt ita mo⸗

dicum poeſt ei ficut vyabolo. Oꝛandũ

eſt ergo pꝛo iſtis idelibus defanctis

doꝛmiunt in ſomno pacis/id eſt qui nu
la hereſi. vel diſcoꝛdia. vel impeniten⸗
tia. a bono vnitatis eccleſie ſunt diſgꝛe
ar foꝛte aliqua cremalia vł pur
ganda lecum de hoc mundo tulerunt.
Beod diceres. quomõ ergo poſſimſci
re an parentes aut amici damnatiſunt
vel non.an in peccato moꝛtali deceſſi⸗
ſent vel nõ. Facio igitur fruſtra oꝛatõ
nes vel non. Poſito ꝙ ſunt damnati⸗
Reſpondetur ꝙ ob hoc nõ eſt deſiſtẽ⸗
dum aboꝛatione ꝓ defunctis· quia ſiẽ
dicit beat? ugꝰ. Gacrifſitia altaris ſi
ue quecũq; o
ctis valde bonis / id ẽ ſaluatis ſunt gra
tiarũactiones.pꝛo nõ valde malis / id
eſt pꝛo iſtis qui in purgatoꝛio ſunt.ex⸗
piat iones et pꝛopitiatioes ſunt. ꝓ val⸗
de malis vero / id eſt pꝛo damnatis.et
ſi nulla ſunt adiuuamẽta moꝛtuoꝝ ſunt
tamen ſolacia viuoꝛũ.et pꝛoſunt ipᷣis
lſacientibus. Ex quo clare habetur. q; o
ratio fideliũ pꝛo defunctis nihil ꝓdeſt
damngt is.ſed tantũ iſtis qui ſunt ĩ pur
gatoꝛio quia iſti ſunt in gratia et ſpeꝑ

iſtis qui ſunt ſaluatiquia nõ indigent.

Fniuriam em facit martiri / qui oꝛgt p

martire. vt dicit de celebꝛa.miſſe ca.
cum marthe. Ex his dictis patet. q illi

erꝛant qui dicũt.ꝙ bonũ opus merito

rium. factum ꝓ damnato / ſibi pꝛodeſt

adminutionẽ vene Er hoc itaſit pꝛo

„*

batur. quia fi opus ta
ferꝛet tantũ partem pene. tunc dupli⸗
catum aufert duplam ꝑtem pene.⁊ ſic
opus meritoꝛiũ poſſet eſſe tanti meriti.

ti boni meriti au⸗

ꝙ auferꝛet totam penam. ⁊ hoc ſuppoſi

to.qꝙ pena inferni ſit finita extenſiue li

cet nulli dubium ſit quin ſit infinitg intẽ
ſiue. Item ſeqtur. ꝙ iſti erꝛat qui dicut.

erutur a viuis ꝓ deſfun

ueniendi ad gloꝛiam etiam nihil ↄfert

pur gatis. qui det

GBecundus

ꝓopera meritoꝛi p damnato facta p
ſunt ao hoc damnato /ꝙ detur eifoꝛti
tudo ad facilius ſuſtinendũ penam Et
datur exemplũ inpoꝛtãte aliquod põ⸗

dus graue.ſi aliquis veniret ⁊ refrige

raret ipᷣm per aquã frigidam.pꝛoicien
do ſibi aquã frigidam infra oculos eiꝰ.
vtiq; eumn refrigeraret/licet adhuc nõ
deponeret pondus. Contra hoc inſta⸗
tur ſicut pꝛius.ſi opus bonum tanti me
riti daret ſibi tãtam foꝛtitudinem ad ſu

ſtinendum. ergo opus maioꝛis meriti

doret eimaioꝛem foꝛtitudinẽ.et ſic mul

tiplicando ſemp opera meritoꝛia/tan⸗
dem damnato cõferꝛetur tanta foꝛti⸗

rudo / ꝙ etiam penam parum vel nihil

ſentiret. Dubitatur. quare ſacer⸗
dos vocat moꝛtuos doꝛmiẽtes Reſpõ

det innocẽtius. Frequenter em deſfun
ctos ſacra ſcriptura doꝛmientes appel
lat. pꝛo eo.qꝙ ſiecut doꝛmiẽtes euigilant

ita moꝛtui reſurgent. Et pꝛopter hoc

dicit apoſtolus ad Theſſalo.iiij. Nolo
vos ignoꝛare de doꝛmientibꝰꝛc Et do
mit. Et ido ꝗpter cert am ſpem reſurꝛe⸗
ctionis defunctos doꝛmientes vocat.
Subiigitur Ipſis ⁊ omibus in xpoqͥ

imfoꝛmatis/ defunctis/nõdum plene

eſcentibus / id eſt ſide et caritate chꝛiſti

peccato. Gequitur. Jocum refrigeru.
Mota: ꝙ purgatoꝛiũ eſt locus purga⸗
tis incendij.eſt locus obſcurãtis erga⸗

ſculi.et eſt locus conflictus pugnantis.
Eſt em̃ locus cruciatis incendij.cõtra

qð petimus locũ refrigerij.ĩ quo nõ ?

ardoꝛ ignis Gecũdo purgatoꝛium eſt

locus obſcurantis ergaſculi: eo ꝙ ibi
ſunt tenebꝛe palpabiles. contra qᷣ pe
Eim? loci lucis/ in quonõ ẽ obſcuritas

gatis. qui deceſſerũt cum peccatis
venialibꝰ . vel ſolum cũ reatu pene p.

nenb
coce
An
ſemt
einsß
mems
ete
ſole

ml
don
cr
gime
tes.
vi
r
en
M
venm
iumiſa
Perinde
poſ;
Perian
noch
onispe
onen
Ajron
les don.
uuntan

nis.
fte
meins
Dutefn
nini ide
tedingi⸗
inn
Mien

ti

o⸗

d
n
WNKK.
h —
techelll

p .

Tractatus

tenebꝛarum Tercio purgatoꝛiũ eſt lo⸗
cus conflictus ipᷣisꝰpugnantis.eo ꝙ ibi

eſt moꝛſus ↄſcientie / ſiue oflict? Pena
ↄtra hoc petimꝰlocũ pacis ĩ quo nõ eſt

ꝓphᷣa In pace in idipᷣm doꝛmiã et req̊e
amEt alibi. In pace factus eſt locus
eius. Nam abſterget deus omnẽ lacri⸗
mam ab oculis ſanctoꝛum.et iam non
erit amplius/neq; luctus.neq; clamoꝛ.

= De hoc loco paeis dicit

neq; vllꝰ doloꝛ. neq; cadet ſuper illos

ſol.neq; eſtus.quonia pꝛioꝛa tranſierũt
Apocalipſi vij: Bed delectabuntun in
multitudiue pacis et pꝛecedunt coꝛam
domino in lumine viuentium. Nota ꝙ;
quattuoꝛ ſunt ſuffr agia /quibus iuuant
aĩme defunctoꝛũ in purgatoꝛio exiſtẽ
tes.vt a penis et a peccatis ſoluantur
videlieet. oblatiõe ſacramẽti in miſſa.

aut pꝛecibꝰ ſanctoꝝ.aut elemoſinis ca⸗

„ * .„

roꝛum. aut ieiunio cognatoꝛũ ſiue ami

coꝛum Idꝛimo modo imuãtur per inter

uentionem capitis noſtri ſcilicet xpᷣi/
in miſſarũ oblatonibus Becundo mõ
per interceſſionẽ pᷣuatam membꝛoꝛum
rpᷣi/ ſe per ſanctoꝛũ oꝛationẽ. Lercio
modoper redemptionẽ apena.·ſcilicet
per largitionem Acmaſnan ednmt
modo per modũ ſolutionis ſiue remiſſi

impetrat et pꝛocurat oꝛationes Et mne
lius eſt opus caritatis cõmunis/qᷓ; ſpe.·

cialis et pꝛiuate. ideo melius eſt ſuffr⸗
gium miſſe/ ᷓ̊ oꝛatiõis. ĩmo miſſa inter

omia opera meritoꝛia eſt optimũ quia
ibi cõcurꝛunt duo.ſcilicet actus latrie

et oblatio xp̃i. it iterũ. Quis bonum Z
ito cõmunius / ve tanto diuinius me
lius. ideo elemoſina melioꝛ eſtieiunio.

Etiam / quia elemoſina eſt actus virtu⸗

tis nobilioꝛis q;ᷓ ieiunium eo ꝙ; elemo⸗
ſina eſt actus miſericoꝛdie.ieiunium au
tem eſt actus temꝑancie.ſed miſericoꝛ⸗
dia nohilioꝛ eſt tempeꝛäétia.

Bbis quoq; peecatoꝛibo ſas

multitudine miſerationũ tu

grum ſperantibus/ partem aliquam ⁊
ſocietatem donare digneris cum tuis

„

hane. ſtephano:mathia. barnaba. igna
cio. alexandꝛo. marcellinto. petro. felici
tate. ꝑpetua. agatha lucia.agnete.cer
cilia. anaſtaſia. et cum omnibns ſanctis
tuis. intra quoꝛum nos conſoꝛtium nõ
gitoꝛ admitte. per xpᷣm dominũ noſtrũ
Per quem bhec oma domine ſemper

14

nmulis et famulabus tuis de

bona creas ſancti ¶ficas viuiſf
eas benedi cis et pꝛeſtas nobis ꝑ
ißmet cum ipſo ⁊ in ipᷣo
eſttibi deo patri om̃ipotenti in vnita
pongi ur nas purgans dei ſpirituſſanctiomnis honoꝛ ⁊ gloꝛia
gengy nis. Averitun tamen que illorum Mer omia ſecula ſeculoꝝ.
ſuffragioꝛũ ſimt melioꝛa ſNeſpondetur
HL ꝙ melius eſt opꝰ carit atis quod uimme
42r diate in deum dirigitur pluſ q; in ho⸗
minẽ. ideo pᷣmi duo modi:quia imedia Rnonis. in qua oꝛatio ſecunda
te dirigũtun in deum melioꝛes ſunt / ᷓrio iteratur pꝛo viuis. cundo fit cõ
moſina em̃ quãdoq; eſt melioꝛ. in q;dtiã litera ſic. ſuple o omipotens deus tu

* onis pene / ſcilicet per ieiunioꝝ afflictia
arrs onem. Adillos quattuoꝛ modos omes
alij reducuntur. vnde verſus. Miſſa p
en ces. dona iemnia. quattuoꝛ iſta. abſol⸗
uunt animas quas purgans detinet ig

sEc eſt ſecunda porticula qui
te partis pꝛincipalis ipſiꝰ ca

digneris dare/id eſt concz
eeſt fidelibus t

cẽdere nobis
ſamulis et famulabus.id
uis. ſperantibus de multi
de iĩmenſitate. tuarũ miſe⸗
rationũ / iq eſt tue miſericoꝛt
Partemet ſocietatem:
cum tuis ſanctis apoſt
bus. ſcilicet/cinm io
Hhia et ceteris. et cum o
largitoꝛ nos qu
tgoiunge nos. int
eſt ſocietatem. quon ſei
tuoꝛum.nõ eſti
HFßñmexigentia
lar gitoꝛ id eſt
ricoꝛdie.per
creas.ſuxple
iſicas ſugple ſm cauſa
ſuxple reſta
tam ſpiritualem. bene
tiplicondo nobis.
et pꝛeſtas id eſt c
fſuple dona. &
cet chꝛiſtũ.et
deo patri omi
ſuqxple eſſenci
noꝛ et gloꝛia.
id eſt eternaliten
tens ds/ qui nõ es eſtim
largitoꝛ venie.
ſanctis tuis.
cum iſtis ſa

edie: gliquã
id eſt cõſoꝛtium
tolis et martiri
ſtephano.ma⸗
mibus ſanctis
eſumꝰ.qdmitte
q cõſoꝛtium id
icet ſanctoꝛum
natoꝛ meriti / id eſt non
n noſtri meritiſed venie
Im exigentiam tue miſe⸗
iſtũ dominũ noſtrum.
ſupple tu deus
ſubitantiã. ſan
urango nobis vi
dicis ſupple mul⸗
per hec bona gratie.
ocedis nobis hec oĩia
Emper bona. per ipᷣm ſcili
im ipſo.et in ipſo. eſt tibi
potenti. et hoc ĩ vnitate
eſpirituſſancti. omis ho⸗
per omia ſecula ſeculoꝛũ
iter. Bentẽtia. Onnmipo
atoꝛ meritiſſ
digneris nos aſſociare⸗ .
et aliquã ptẽ beatitudi
is ſanctis tuis. ſcil
ſtephano et ceteris et en
ctis tuis/ pigneris nob
de miſericoꝛdia tua ſper
rchꝛiſtũ dominũ noſtru .
hec dona bona ereas. ſanctiſ
ſicas benedicis. et p
ipᷣm. et cumi

tibus dare.

ſo. et in ipſo. eſt tibide
Nomipor enci/ in vnitate ſpũn

Becundus

cti/om̃is honoꝛ et gloꝛia/ per omnia ſe
cula ſeculoꝛ ſ. Mota Ppꝛimo. Gacerdos
ſecundario oꝛans pꝛo viuis/pꝛimo diẽ
ſpecialiter nobis. quia ſicut ſepe ſupꝛa
dictum eſt ſacerdos nõ ſolum pꝛo ſe/ſʒ
pꝛotota eccleſia oꝛat.nõ in perſona ſui
ſeð in perſona circũſtantiuin. et totius
eccleſie ſacriſcat. ergo dicit nobis BGe
quitur. Pecctcroſbun. Wos peccato⸗
res pꝛonũciat. quia ſi dixerimꝰ/q pec
catum nõ habemꝰ/ noſipſos ſeducunꝰ.
etr veritas in nobis non eſt. j. Johis. j.
Aicet em omnitempꝑe debeam nos ex
toto recognoſcere peceatoꝛes. tamen
pꝛecipue in ſacrifitio miſſe cũ in remiſ⸗
ſonempeccatoꝛũ hoc ſaeroſanctũ mi⸗
ſterium celebꝛatur BGuboitur De muil
titudine miſerationũ tuarum ſperanti⸗
bus VUnde Ps. Ocom multitudinẽ mi⸗
ſerationũ tuari dele iniquitatem meã
Diceret aliquis. quare dicitur miſerati
onumtuari/ cumtantũ vna ſit miſeri
coꝛdig dei.· Ybi reſp ondetur. ꝙ tantũ
vng eſt milen coꝛoia/cum nihil alid ſit
miſericoꝛdin dei q deus miſericoꝛg. 5„
mulcti ſunt effectus qui miſerat iões di⸗
cuntur Unde po. Reminiſa cere miſera
tioni tuaru domine. Gubditur / Dar⸗
tein alic;. Hubit atur, cum dens ſio
omn SS HMlus et gloꝛia ſingu⸗,

loꝛum.quid eſt quod picitur. parte ali⸗
qum donare digneris tane nõ om
es electi eſſent vni denarium occep
turi: Reſpondetur ſm innocẽtiũ. Licʒ
vnũu et idem eſt pꝛemiũ ſinguloꝛ ij qux
oo obiectum ſcilicet/ ioſe deus incuins
viſione et cognitione eterna ſalus on
ſiſtit/ ſe omeꝙ ons per ſe Dicit in eu’ge
lio, hec eſt aitem vita eterna/ vtcog⸗
HM noſcat te vern Deum et que miſiſti ihm
rfm Johe, x vii rainẽ ſcdin differẽtiiã

miſe
dos
nodi
len
oſeß
naſui
totius
(cgto⸗
ARe
Wn,

4 5

Pohs,.

e
nen’
mümn,
Nefnl
donmen
umi

3 .
Wes dr⸗

lng,
mrial,

NoR,h?

nc
nü⸗
MuNS
luscon

gennge.
v

„ *
„*
„

Tractatus

meritoꝛum alij plus. alij minus. diuina
viſione fruunt Nam ſicut ſtella differt

a ſtella in claritate.j.ad Coꝝx v.ſic eſt

differentia in beatis in clara dei viſiõe
Mamet in reuelatione danielis aliqui

beati comꝑantur ſtellis.aliqͥ firmamẽ⸗

tco. ulgebunt inquit docti quaſi ſplẽ⸗
doꝛ firmamẽti. Haũñ.xij pꝛopter quod
oñs dicebat In domo patris mei mã⸗
ſiones multe ſunt. Bicut em̃ eſt vnus

ſolet vnũ lumen qð participãt vniuer

ſi:alij plus.alij minus.ſecundũ difſferen
tiam intuentiũ.ſic et vnus deus eſt pre
miũ ſinguloꝝ.quem alij clarius.alij ini⸗
nus clare vident ⁊ cognoſcũt. ſcom q;
maius vel minus lumen gloꝛie habent
Vnde eadem eſt beatitudo obiectiua⸗
lis.qᷓ;uis non ſit ea.dem foꝛmalis que ẽ
maioꝛ et minoꝛ in beatis Et ideoſacer
dos petit nobis aliqᷓ; ꝑtem dari cũ bea
tis.vt ſimus ꝑticipes iſtius clare viſio
nis dei.nõ ꝙ per ꝑtes vel ꝑtibiliter vi
deatur a beatis.ſeð ꝙ clariꝰ et minus
clare intuetur Gequitur. Cũ iohanne
Iniſta ↄmemoꝛatione ſanctoꝝ ex par
te magna ſupplentur ſancti/qui deeſſe
videbantur in pꝛima ↄmemoꝛatione.

Sed dubium eſt. Quare iohes repeti
tur.et ſtephanus pᷣmittitur mathie et

barnabe. Reſpõdet innoẽ. ꝙ iohanes
ponitur in pꝛima cõmemoꝛatione cum
ceteris pꝛopter dignit atem apoſtola⸗
emoꝛatione repe⸗
titur et ſtephano ſociatur pꝛopter pui
legium celibatus: id eſt virginit atis.
Johanes em̃ et ſtephanꝰ vgines ſunt
et ſecũtur agnũ quocũq; ierit.idcirco
etiã ceteris pᷣmittunt᷑. VUirginitas em
iohis exinde maxime ↄmendat᷑.qꝛ xpᷣc
matrẽ virginẽ diſcipulo virgim cõmẽæ
dauit Virgitas ſtephani ex hoc men
datur qꝛ deputat? erat ab aplis ao mi⸗

tus In hac autẽ amen

niſterium viduan Act. vj. Et in hoc ÿ

factus eſt pꝛepoſitus viduan teſtimo⸗

nium meruit ſinceriſſune caſtitatis. Et
dicit innoc ꝙ poſſit nõ iobanes euanz

geliſta ſed iohanes baptiſta intelligi / ſi
non pᷣmitteretur cum tuis ſanctis apo

ſtolis et martiribus Unde cõuincitur

tantũ apoſtoli et martires notẽtur.

et martir intelligi. Ipoſtolꝰ em grece.
latine miſſus dicit. Uñ legitur de ſan

cto iohane. Fuit homo miſſus a deoꝛc

Ißpe etiam martir extitit. quia pꝛo de⸗

fenſione iuſticie decollatus fuit Allij ta
men dicunt. non poſſe iohaãnem bapti
ſta hic intelligi. qꝛ hoc ſacramentũ nec

accepit nec tract auit allij dicunt ꝙ in
telligitur marcus/ qui fuit binominus
quiet vno nomie vocabatur iohanes
tum ſicut ⁊ alion apoſtolo
rum celebꝛatur quo ad officium. Igna
cio qui fuit capellanus beate virginis
marie.et tanto deſiderio chꝛiſti paſſio⸗

pauli. cuiꝰfeſt

5

nem dilexit vt diceret. Igiis crux. be

ſtie. oſſium ↄfractio. venarum diuiſio.
venient in me pꝛo xpᷣo.· Et iſta verba
ſemꝑ ĩ oꝛe ſuo habuit.amoꝛ meꝰcruci⸗
fixus eſt. et cũ fuiſſet exuteratus.inuen
taſunt hec verba:aureis is ſcriptaa
lexandꝛo.q fuit papa ſanctiſſimꝰ a btõ

pmꝰ plbiter.ſcds exoꝛciſta ꝓ xpᷣi noĩe

decollati ſunt. quoꝝ aĩas veſtib albis
Tgẽmis ĩdutas.ab angelis in celü ofer

.

riſpiculatoꝛ noĩe doꝛotheꝰ vidit.q pꝰ

modũ etiam xpianꝰ fact in pace qᷣeuit
Tũc noĩantur ſancti de ſexu muliebꝛi⸗

ibi felicitate Vnñ felicitas vidua⁊ mar

tir / fuit mater ſeptẽ filioꝛũ qui in ↄN ſpoe
ctu eius martiriʒati ſunt. et in vnoquo

qᷓ; pzale martiꝝ ſuſtinuiſſe inte ligitur
Ge et e⸗ q;

ALiber.

et ipſa ſanctig virginibꝰ añponitur et
Piercu. lcet hoc foꝛte ratione antiqui
tis fit factum. ita ꝙ pᷣuilegio virgini
atis in hoc nõ derogetur. Lamen Fᷣm
Aug.in hoc loco datur intelligi. fer
nentes ⁊ vere pemtentes. virgines te
dioſas ⁊ accidioſas in exercicijs diuĩs
viuẽtes pꝛeire conantur. Virginibꝰnã
Get martirbꝰet pᷣdicatoꝛibus xpᷣiane
ſidei/aureola celeſtis patrie rebuacur.
Ilgatha virgo ⁊ martir ſanctiſſima. cu

us vberaſunt amputata Aucia virgo

et martir / cui beata agatha apparuit

dicens. Lucia virgo ſoꝛoꝛ mea/quid a

me petis qdð ipᷣa ↄtinuo pꝛeſtare pote⸗

ris matri tue.que virgo ſuam matrem
induxit. vt omia ſua bona diſtribueret

pauꝑibus. et matrem a fluxu ſanguinis
curquit Ignes virgo et martir. que in

greſſa turpitudinis locum/angelũ oñi
Pꝛeparatũ inuenit:que apparuit matri

et ceteris qmicis: circa ſepulcrũ ſuum
flentibus. octauo die poſt paſſionẽ ſuã
ſtoms in choꝛo virgmũ dicens. Cũ his

omnibus licidas ſedes accepi. Cecilia
virgo romona nobilis.que ſuum ſpon

ſum cõuertit. et angelũ tiburcio demoõ

ſtrauit AMnaſtaſia de cetu viduali / que
Pauit btm chꝛiſogonũet ĩ die natiuita

tis oni occubuit: Seqᷓtur. Intra que

rum nos ↄſoꝛcium non eſtimatoꝛ meri
ti ꝛc. Vbi notatur clementia dei.quaſi
ſacerdos dicat Hanc ꝑtem et ſocieta⸗
tem cum ſanctis tuis nõ petimus quaſi

cõfiſi de noſtris meritis.quia tu no eſti

mas merita noſtra.nec remuneras ſe-

cundũ iſta.ſed es largitoꝛ venie ⁊ miſe
ricoꝛdie. Et ergo dicit innocẽ Lu non
es eſtimatoꝛ meriti.qꝛ nõ ſcom exigen
tiam meritoꝝ tribuis.ſed vel magis re

tribuendo. vel minus puniẽdo q; quiſ⸗
S meruit. Ipe enim eſt pius et mileri-

coꝛs dominus. remunerans vltra con

dignũ. Dicitur etiam largitoꝛ venie.
Lanta eni eſt abundantia diuine miſe⸗
ricoꝛdie.vt vinci qualicũq; malicia nõ

poteſt. Vnde dauid. Homies et iumẽ
ta ſaluabis domine. hoĩm noĩe vitamꝰ

moꝛes rõnabiliter viuentiũ volens in

telligi. Jumentoꝝ vo noĩe beſtialium
expmens ↄuerſationẽ Et ideo miſeri⸗
coꝛdie dñi multe. Beati ergo hoĩes qui
ↄfidunt in eo.pociꝰqᷓ in pꝛopꝛio meri⸗

to.quoniã nõ in pluribꝰ/ ſed in his ſo⸗

lis beneplacitũ dei. Not iſta pars. no
bis.quoq; peccatoꝛibꝰ ꝓfertur cum ele

uatione vocig et cõcuſſione pectoꝛis
er quod repᷣſentatur ↄfeſſioet ↄtri⸗
tio lat ronis.in ipo dñice paſſionis ar⸗
ticulo/increpãtis alterum et ticentis.

Nos digna factis recepimꝰ.hic vero

nil mali geſſit. Et dicebat ad ieſum Ve
mento mei dne dum veneris in regnũ
tuum. Cel per exaltationẽ vocis/et ꝑ

cuſſionem pectoꝛis expᷣmitur illud.q

centurio et qui erant cum eo/ viſis his
que fiebant timuerunt valde dicentes
Vere filiꝰ dei erat iſte. Et omis turba

eoꝝ / qui ſimul aderant aoſpectaculũ
iſtuo p rcucietes pectoꝛa ſua reuerte⸗

noſtrum Mer quẽ hec omnia ꝛc Dicit
hec omnia ſcʒ pan

ecommnia lcz panem vinũ ⁊ aq;. vel
Mam p ipᷣm omia facta ſunt. ſine ipo

factum eſt nihil. Et dꝛ hec ſemꝑ bona/

Aer⸗ fecerat et erqt valde bon g BGeñ j.

Etiã iſta. ſcʒ coꝛpus ⁊ ſanguis xpiſunt
ſeinp bona rõe collatiõis. ꝗꝛ ↄferũt bo
gratie gloꝛie. Etiã dicuntur bona
rat ione iſtiꝰ. qꝛ iſte cibus ſpiritualis nj

valet niſi bonis Vnde poeta Egris at

q; Hanis/ eſt ſana refectio panis. Seg

lecta
etinc
bo
n
ram
vink
rundb
Mece⸗

ſw

cramemn

se⸗
ate⸗
goadn
biſber
em
donob
tipliem
cbictpe
gracim
Dgnepe
nhen
egpen
Ulicetn
nedicti
gteina
llo ve

enn
venne.
nemien
lcians
umẽ
Nema
benein
linn
mieri,
ieqni
oweri⸗
sſon
NWN
rcmnde
pectans
ſoegmn
ſtons er
tacents.
.evero
ince
sinngi
Ns a⸗
tr ld0
ranres
misturda
Nod
Wregerten
indonin
nu: Drr
intil
1ſri⸗
mbona/
enscicta
Grßiſunt
oeritho
nturbomn
rtuolsny
nigr
n

Tractatus

domini panis non eſt ſanus niſi ſanis⸗
Ande dominꝰ. Miſi mandueaueritis
carnem filij hominis / et biberitis eius
ſangujnem nõ habebitis vitam in vo⸗
bis Nota hec dona et data ſunt bona
fm omnẽ ſpeciem boni Gunt em bona
vtilia ad reſoꝛmatiõem labentis vite
ſpuͤalis Gunt etiam bona honeſta ad
memoꝛanda et gratiſicanda dona ſalu
tis: Unde dominus hoc inſtituens gie
bat. Hoc facite in meã comemoꝛatiõez
Sunt etiã vona delect abilia ad ꝓmo

cioem ſumme et intime deuotionis. vñ

As. Canit in voce eoꝛum qui diumis
beneficijs memoꝛatis delectantur. OHe
lectaſti inquit me domie in factura tua
et in operibus manuũ tuarum exulta⸗
bo Gubiungit creas Funsan dicit

9

nnocentius. Lreas condendo natu⸗

—

ram. Sanctificas conſecrãdo ſacturã

viuificas tranſſubſtantiando creatu⸗
ram. benedicis accumulando graciam
HMec em omnia bona creas ſm cauſas
pꝛimoꝛviales.ſanctificas 'm cauſas ſa
cramentales. viuificas vt tranſeant in
coꝛpus et ſanguinem benedicis vt cõ⸗

ferant caritatem et vnitatẽ. vel ſic cre

as qᷓntum ad ſubſtancia panis ⁊ viniqᷓ
ibi fuerut. ſanctiſicas couertendo ĩcar
nem ſanguinẽ Xpi viuificas reſtaurã
do nobis vitam ſpnalem benedicis mi

tiplicando ꝑ hec nobis bona gracie et

pſtas nobis qntum qo vſum ſpiritualis
cibi et potꝰ vel ſic Ganctiſicas / id eſt

graciam et virtatem das his rebus vt
digne pcipiens ab eis ſanctificetur. vi⸗

uiſicas. id eſt his vitam confers vt hõ
ea percipiẽs moꝛibus et virtutibꝰ vi⸗
miticetur. Benevicis id ẽ iſtis rebus be
nedictiõez largiris vt qui digne ſumit
ate in celeſti patria beneoicat᷑. Auxta
illud. venite benedicti patris mei Jbi

3

7

— —

ficas. viuiſicas: benedicis.foꝛmantur

in pꝛolatiõ illoꝛũ verboꝛum ſez ſanctii

tres cruces Quio deſignant ꝗlliquiſic

plane dicunt.ꝙ ille tres cruces deſig⸗
nant ꝙ omia creata et recreata.ſancti⸗
ficantur. viuificantur. benedicunt · in
virtute crucifxonis xpᷣi.· Alij dicũt. vt

Innocentius q ille tres cruces que ſi

unt ſupcalicem coopertũ fiunt ad reco

lendã crucifixionẽ xpᷣi hoꝛaterciarum

eſſe factam linguis iudeoꝝ. ter claman/

cium cruciſige ꝛc. Et hoꝛa ſexta manibꝰ
gentilium. Et hoꝛa nona completiue/

cum in cruce inclinato capite tradidit

ſpũm. Quia ergo crucifixio xp̃i facta ẽ
et cõſummata ꝓſpacium triũ hoꝛarũ⸗
vt dictũ eſt. Jcirco fiunt tres cruces

poſt hoc dyaconus autiſacerdos met

diſcooperit calicẽ deponendo coꝛpo⸗
rale cum dicit pᷣſtas nobis: Yubitat
quare calix et ſanguis cooꝑitur coꝛpo

rali.et hoſtia nõ. Huius multiplex eſt

cauſa. vna literalis.et eſt iſta. ꝙ; hoc fit

pter ꝑiculum ne puluis gut muſca in

colicem cadat. Et hoſtia non tegitur qꝛ
immunditie et cetera ab hoſtia ſine pe⸗
riculo pñt remoueriqð nõ põt ſieri de

ſanguine· Scda cauſa qꝛ calix ſepe ſu⸗
mitur ꝓpaſſione idcirco paſſio ⁊ moꝛſ
xpᷣi magis figurant᷑ in calice qᷓᷓ in ho⸗

ſtia. idcirco moꝛtuus et paſſus cooper
tus fuit lapidibus. et ita calix coꝛꝑali

tegitur. Tercia cauſa qꝛ ſanguis in ca⸗/

lice / repᷣſent at coꝛpus xpᷣi in ſepulcro
poſitum / ſindone inuolutum. et hoſtia

io eſt coꝛpus Kccnnke extra ſepul⸗

crum.igit.ꝛc. Hec rõnale. Eubodi
tur. p xpᷣm tanq; ꝑ mediatoꝛ?· eu ipo
canqᷓ cñ eqliin ipo· tanẽq; oſi ubſtaeiali

inpre qpe notat᷑ auctoꝛitas ĩfilio eqli
tas ĩ ſpuſctõ ↄũitas:auctoꝛitas ipre ꝓ

pter pncipiũeq̃litas ĩ filio ꝓpte: mediũ

RW

cõmunitas in ſpũ ſancto pter ↄſoꝛciũ
Mota omnis honoꝛ exhibetur a crea⸗
turis patriet ſpiritiuſancto ꝑ filium. p
quem munoũ creauit et omnẽ lapſum
reparanit.Et cum hoc exhibet ipi filio
talis honoꝛ debetur ſilio.qui debet᷑
ſpũuᷣiſancto et patriin filio qꝛ pater ho⸗
noꝛiſicatur in filio eo ꝙ qui honoꝛiſi⸗/
cant ſilium honoꝛificant patrẽ qͥ miſit
illum Et qꝛ per miſterium redemptiõis
generis humani tocius trinitatis maie
ſtas gracioſius aꝓparuit. idcircotres ſi
unt cruces cum hoſtia ſup calicem nu⸗
dum. Et poſtea cum dꝛ. tibi deo patri
omnipotetiꝛcextra calicem vel citra
calicem fiunt due cruces.vel ſm cõſue
tudinẽ aliquarũ ecciaꝝ vna ſolum. due
fiunt ao deſignandum toti trinitati
honoꝛ et gloꝛia eſt infra iſtum mundũ̃
inferioꝛem et extra iſtũ mundũ in mun
do ſuꝑioꝛi ꝓpter paſſionem et eleuatio
nem xpii in cruce Ynnocentiꝰ dicit.q;
iſtetres cruces facte ſup calicem deli⸗
gnont crucifxionem xpi factam mani⸗
bus gentiliũ. p interuallum triñ hoꝛaꝝ
factam. cum milites crucifixerũt xp̃m.
Vel ſm ip̃m ſi ubtilius et pꝛofundius.
Tres cruces iſte ſignant tres cruciatꝰ
quos xpᷣc in cruce ſuſtinuit videlicet
praſſionem pꝛopaſſionẽ. compaſſiõeʒ
Adaſſionem in coꝛpoꝛe.pꝛopaſſionem
in mente. compaſſionem in coꝛde. De
paſſione coꝛpoꝛis ait dominꝰ ꝑ ꝓpham
D vos omes qui tranſitis ꝓꝑ viam/at
tenditeet videte ſi eſt doloꝛ ſimilis ſiẽ
doloꝛ meus. Et dauid. Yonerũt manus
meas et pedes meos. De pꝛopaſſione
mentis dixit ons aplſis. Triſtis eſt aĩa
mea vſq; ad moꝛtẽ Aedeem ieſus pa
Uere et tedereet meſtus eſſe. Ex com⸗
paſſione coꝛdis ꝓ ꝑſecutoꝛbus ⁊ cru

Secundus
cifixoꝛibus oꝛabat dicens Pater igno

ſce illis

q xpc ſuſtinuit hmõi cruciatus in coꝛ⸗
Poꝛe in patibulo. Per calicem em̃ dñi
paſſio deſignatur dicente dno Pater
ſi fieri põt tranſeat ame calix iſte. Hue
vero cruces que alatere calicis fiunt-
deſignãt duo ſacramenta que de latere

oni ꝓfluxerũt. videlicet agqua regene⸗
ratiois.et ſanguis redemptiõis.iuxta
teſtimoniũ iohis dicentis. AVnus mili⸗
tum latus eius lancea aperuit. et conti
nuo exiuit ſanguis et aqua. Vel vt in
alio loco. Innocentius dicit. iſte
due cruces fiunt in oꝛe calicis. et deſi⸗

gnant diuiſionẽ coꝛpis et aĩe in moꝛte
xpᷣi. In xpo em ſunt tres ſubſt

atie coꝛ⸗

pus anima et deitas. Due tñ ſcʒ coꝛp⸗
et gig in moꝛte fuerũt diuiſe. diuinitas

tum oue cruces.llij illas duas cruces

„.

reoucũt ad vnã. ſcʒa ſumitate calicis
crucem ad ſe deoꝛſum trahendo/faci⸗
unt per quod vnica moꝛs chꝛiſti deſi⸗
gnatur.eo ꝙ chꝛiſtus ſemel moꝛtuus ẽ
et moꝛs illi vltra non dominabitur Et

ſie reducunt a ſummitate vſq; ad ſe
Dicñt. ꝙ deſignatur. ꝙ anima chꝛiſti a

coꝛpone ſeperata. deſcendit od inferos

do genus humanũ redimenoum in vir
tute ſue paſſionis et erucis Et aliqui in

fine iſtoꝛum ſignon tangũt calicem cũ

hoſtia.per quod percu ſſio lateris xp̃i
cum lancea militis deſignatur Et nibil

nocet illa diuerſa conſuetudo.dummõ
ſeruetur vnitas caritatis. ſemotio et

depoſitio coꝛpoꝛalis de calice ſignifi⸗

cat ꝙ vellim templi ſciſſum eſt a ſum⸗
mo vſch deoꝛſum. Elelſignificat. ills
ð de ipoſcriptum fuerat erat clauſim

illis qe neſciunt quid faciut. Et ſaceꝛ
dos facit has tres cruces ſuꝑ calicem.-

ſcul
id⸗
Pol
pbr
ſcul⸗
ud
ſthi
hicen.
rocec
gnen
tii⸗

leen

eins
nemh
ammmw⸗
bolini.
Nc
Am
topon

nmnti

amnalo⸗
hecſa
cemnqu⸗
ufimodn
buoßee⸗
Pplantſ
tiidete
erdiin⸗
0egre. q
Poonune
dleitee⸗

ihn
1 ſaen D
lcem.
coꝛ⸗
endüi
Prer
eDee
fnt,
lere
ene,
SWA
Nnsnn
. condi
Lelven
t. On
s, etdeſt
Ein wer
bſäreecor
eDinnt
eofütti⸗
enwes
res
m i
aſi deſn
ownst⸗
Wen.
vſchedſ⸗
macheiti
tcinteros
wumiv
Kaigin
cem cu
ero ri
urtenl
voum
lenoroen
eſta in
i 1l
vdaim

Tractatus

ſicut ðꝛ de quibuſoam ꝙ erat verbũi
lud abſcõditũ ab eis tũc vo neuelatů ⸗

MPoſtea ſacerdos alte facit oronem vt

ꝓpls reſpondeat amen.Dicẽs ꝑ omnia
ſecula ſeculoꝝ.Et ſᷣim Inno. Deſignat
oce c

illud ꝙ vpᷣc magna voce clamãdo emi

ſit ſnm Etiam ſm alios vt onñdatur ꝗ;

hic eſt finis canonis.Et quia ieſus alta
voce clamabat MPater in manus tuas
ↄmendo ſpũm meũ ſacerdos pᷣfaciõeʒ

et dñicam oronem alta voce ꝓnũciat.

Capitulum quartũ De domi
nicꝗ ofone

BRemus pꝛeceptis ſalutari⸗
bus moniti / et diuina inſtitu
tiõe foꝛmati audem dicere.

AMiſta ꝑte agitur de cõſecratoꝝ digna

ꝓceptiõe.Et diuiditin quinq; ꝑticulas
Aꝛimo pᷣmittit dnicam or̃onem cum
eius pᷣfatiõe.ꝑ quã fideles ad ꝑceptio⸗
nem huiꝰ ſacramenti diſponunt᷑ et qðᷣ

ammodo ſanctiſicant᷑ Gedo ponit em

boliſmũ onice orois Tercio ponuntur
verba que dicunt᷑ qñ fit leactio. goſti⸗
MNuarto ponit᷑ or̃o ↄmixtiõis. Quin⸗
to ponunt᷑ oroes ad ꝑceptiõem ſacra⸗
menti pꝛeꝑantes. Gcda ibi. libera nos
a malo.Tercia ibi.pax dni Quanta ibi

hec ſacrnoſancta Quita ibi one ieſu xpe

Nꝛacio dñica habet pᷣfatiõeʒ vel lecti

onem que cõſtruit᷑ ſic. Oꝛemus ſupple

inſimul.nos moniti.inſtructi.ſalut ari⸗
bus pᷣceptis.id eſt pᷣceptis dñi nr̃i ieſu
xpᷣi.aut ſalutiferis documẽtis.⁊ foꝛma
ti.id eſt eruditi.diuina inſcitutiõe.id eſt
ex diuina oꝛdinatiõe qualiter debemꝰ
oꝛare.audemus dicere id eſt audacter
pꝛonunciare dñicam oronem Idꝛimo
dicit oꝛemus.vbi ſacerdos inſtigat po

Tercius

pul̃ od oꝛanbũ dicẽs. Oꝛemus vt ſi

adiuuante dño a moꝛte peccatoꝛum re

ſurgamus.et in eandem iterũ nõ cada
mus qꝛ xpᷣc reſurgens ex moꝛtuis iam

nõ moꝛit Gubiungitur pᷣceptis. Me ſa
cerdos vna cum ꝓplo q̃ſi ex pᷣſumptioe
ſuaq; auetoꝛitate videat᷑ petere. Dꝛe⸗/

mittit pᷣceptis ſalutaribꝰ moniti. Cum

em̃ diſcipuli rogaſſent dnñm dicentes.
Pue dar⸗ nos oꝛare.ñs aperiens os
uũ dixit. ſic oꝛabitis. Pater noſter ꝛc /

Et plurima ſalutis monita circa or onẽ

dabat. vt habet Math vj. Nu aũt cũ
oꝛaueris intra cubiculũ tuũ.et iteꝝ Cũ
oꝛaueritis nolite fieriſieut ypocrite tri

ſtes qui amant in ſinagogis et in angu

lis platearũ.ſtantes oꝛare.vt videant
ab hoĩbus Et iten. Aum oꝛaueritis no
lite multa loqͥ.ſicut ethnici faciũt. Nos
igit᷑ moniti iſtis ſalutaribꝰ pᷣceptis.et

foꝛmati diuia inſtitutiõe quid et quare

et qualiter oꝛare debemꝰ.ex hoc tunc
audemus id eſt audacter dicere poteri
mus Adater noſter ꝛc. Seo dubium
hic incidit Cummonere et pᷣcipere qð
ammodo ſunt ↄtraria.eo ꝙ pᷣceptum
obligat.monitio vero nõ quõ ergo ðꝛ
pᷣceptis ſalutaribus moniti. lo hoc re
ſpondet alexander ꝙ iſta oro eſt domĩ
etmgr̃i. Vndð Joh:xiij. VUos vocatis
me magiſter et dñe et benedicitis.ſum
etem.Et qꝛ dñi eſt pᷣcipere et magiſtri
monere vt igitur inſtrueremur ꝙ du⸗
plex eſſet ĩ xpᷣo auctoꝛitas ſeʒ dominij

et magiſterij.iocirco ðꝛ pᷣceptis ſaluta
ribus moniti. Lum ſacerdos dicit. per

omnia ſecula ſeculoꝛum.vna cũ dyaco
notunce aſtante et iuuante leuat calicẽ
modicum de altariet poſtea cum dicit
Rece ptis ſalutaribus moniti. deponit

Hoſtiam et calicem Altare enim

ſignificat crucem vt dicunt doctoꝛes.

— 2—
ꝗ i⸗

Liber

gr depe
illud ꝙꝙ venit ioſeph ab aromathia et
nicodemus.et impetrauerunt coꝛpus
xpia pilato.et leuauerũt de cruce de⸗
ponentes in ſepulcro. Et qꝛ iudei ad⸗

uoluerũt lapidem ad hoſtin monumen
tiideo dyaconus ſuꝑ os calicis coꝛpo

rale reuoluit

dam cenſuit. aſſerẽs incongruũ eſſe. vt
ſupꝛa eucariſtiã diceret᷑ oro quã ſcola⸗

ſticus compoſuerat. et illa omitterer
quã dñs et magiſter ipᷣe dictauerat. et
quã apli ↄſueuerũt dicere.Et cantatur

apud grecos a toto populo.apud nos

a ſolo ſacerdote qui ſacriſicat in ꝑęſ ona

populi.Nota illa oro excellit oms ali⸗
as orones multis ex cauſis.videlicet.
quctoꝛitate doctoꝛis.bꝛeuitate ſermo⸗

nis. ſufficientta petitionũ fecunditate
miſterioꝝ. Ructoꝛitate doctoꝛis qꝛ oꝛe

ſaluatoꝛis edocta et pꝛolata Os enim
oni locutũ eſt. Bꝛeuitate ſermõis quia

facile diſcitur et pꝛofert᷑: cũ ergo oꝛa⸗
tis nolite multũ loqui ſicut ethnici faci
unt. Bufficientia petitionũ qm in his
ſeptem peticionibus oꝛatur pꝛo bonis
gdipiſcendis et pꝛo malis amouendis
Mꝛo bonis tempoꝛalib ſpujalibus et
eternis Wꝛo malis pntibus pᷣteritis ꝰ
futuris.Eterna petunt᷑ in pᷣmium. cum
8e. Mdueniat regnũ tuum. Spiritualia
petunt᷑ in meritũ.Tempoꝛalia in ſuſtt
taculũ. MPꝛeterita mala ſunt dolenda.·
pᷣſentia vincenda.futura ꝑpꝛecauenda.
Fecunditate miſterioꝝ.qmimmenſa ?

tranſibũt em plurim et multiplex eri

oſitio hoſtie ⁊ calicis deſignat

Ilter noſter qui es ĩ celis ſan
Acttificet nomen tuũ ꝛc. Gan2/
cttus gregoꝛius papa.dñicã
oñronem ſup hoſtiam iu altari decantã⸗

te et accipietis.

Tene qð habes ne alter acc ipiatcoꝛo
nam tuã lHec oro que ꝑfectiſiuma a ſut
ficientiſſima eſt. diuidit᷑ in exoꝛdiũ.tra

uolentia captat᷑ cum dðꝛ PDaten noſter

ſuboitur. Sanctiſicet nomen tuũ. In
concluſiõe conſirmatio petitoꝝ optat
cum ðꝛ amen. Laptatur em̃ pꝛimo be⸗
mniuoletia cum dꝛ.pater noſter. VUnde
glo. Math. xj. Mꝛeuis captatio beni⸗
nolentie pᷣmittit̃ pater noſter. Oʒ obi
citur. Si in hoc verbo captatur beni⸗
nolentia ſeʒ pater. et bemuolentia ca⸗
ptatur pꝛo reuerentia.ergo magis de
buit dicere dñe qᷓ; pater.cũ dñs magis

eſt ꝙ dñs ſonat in reuerentiã ei cui de⸗
pater dicit reuerentiã amicabilem ei
cui debetur amoꝛ. qꝛ filij cicius impe⸗

one ſed pater vt conſidam tanq; filij.

Secũdus

ſcientia. Scit em̃ dñs quio velimus:ſʒ
vult nos oꝛare.ꝛimo pꝛo excitanda ⸗

deuotiõe.qꝛ qð flatus carboni hoc fa⸗
cit pꝛonunciatio deuotiõi: Scðo pꝛo

alioꝝ inſtructiõe vt coꝛtina coꝛtinam
trahat. et qui audiat dicat eidẽ venio.

qꝛ luceat lux vra coꝛã hoĩbus.Tereio

pꝛo lingue obſequio vt qꝛ lingua pecaæa

uimus lingua ſatiſſaciamus. Vnde ſiẽ
exhibuiſtis membꝛa veſtra imquitati
ſeruire ad iniquitatẽ.ita exhibeatis mẽ
bꝛa vra ſeruire iuſticie in ſanctiſicacio
nem:Quarto pꝛo rei petende obtinen
tia et cõmemoꝛatiõe qꝛ facilius obtine
tur qð mitmnrns haſtulak. Vlne hert
Auintopꝛo rei impe/
trate cuſtodia qꝛ qð ſea epins nequiritur
diligentius cuſtodit̃ dum inuent vñn

ctatũ.et concluſionẽ. Inexoꝛdio beni .

In tractatu peticiões oꝛoinan᷑/cum

ſonat ĩ reuerentia Reſpondet᷑ ꝙ verũ

betur timoꝛ. in hoc ergo ꝙ dicit pater
et nõ dñne dat fidutiã impetrandi quia

trant q;ſerui Vnde Wheiſol do dicit

5
mog
ſv⸗
No
Wa
eno⸗

ereo

ccc⸗
eſi
irai⸗
N
K
Oenen
ene
mwepe
gornar

e
narſ
ditt
oriobeni
terwwtr
uran
au In
a
mode
. Ve
ro den⸗
Gob
ur baſ⸗
un:
mosde
ſsmas
jcian der
ict pee
randiq
cabilen
nßilt

Tractatus

er nõtimeamus tanq; ſerui 2Mo ro. viij
Non accepiſtis ſpum ſeruitutis iterũ

in timoꝛe ſed ſpũm adoptiõis filioꝛum

dei. in quo clamemus abba pater io eſt
deus Dicitur pꝛimo pater ꝓpter gene

ralem ꝓuidenciã. Dapᷣ. vj. Equaliter

eſt ei cura de om̃ibus. Item generali⸗

ter dꝛ pater ratione creatiõis.vt deut.

xxvij.Nunquid nõ ipᷣe eſt pater tuus.
qui fecit et creauit te. ſed ſpẽaliter ẽ pr
iuſtoꝛum ꝑ filialem avoptiõem alo ro.
ſupꝛa. Mon accepiſtis ꝛc.ſed ſingulari⸗
ter eſt pater xpᷣi ꝑ naturalem genera⸗
tiõem: Joh.xx. cendo ad patrẽ meũ
Ande imminente paſſione eius oꝛauit
ad patrẽ dicens.Dater ſi poſſibile eſt
tranſeat a me calix iſte Sequit. Moſter
In hoc qꝙ ↄꝛnoſter inuit amur ad hũi⸗

litatem vt nn ſe extollat de generis

nobilitate. Malach.ij./Nunquið non

eſt pater oĩm noſtrũ.Et ideo dieit glo⸗

Math.xj. Monent᷑ nobiles et diuitesg
non ſupbire contra minoꝛes. Non em
vere poſſunt dicere pater noſter.niſi

am dilectõem BGeñn. xiij· Dixit obꝛaam
ad loth. Me queſo ſit iurgium inter te

et me. inter paſtoꝛes tuos et meos fra⸗
tres enim ſumus. Item inuitamur að

mutuũ auxilium ꝛouer. xv. Frater

adiuuatur a fratre. Dicit᷑ ergo poter

—— 2

noſter vt vna omnin nobilitatem oſtẽ
dat. quantũ eſt ratiõe pꝛime oꝛiginis.
vt homines inter ſe concoꝛdiã habeãt
et vt ſibi mutuũ auxilium exhibeant.·
Sed queritur an peccatoꝛ poſſit
vere dicere pater noſter. Reſpondeẽ̃

fie int elligendo in ſpe per adoptio⸗

nemin re vel ꝑ creatioem et ꝑ viſionẽ H
Sequitur. Qui es ĩ celis.ſuſple coꝛpo
ralibus ꝑ euidentiã nobiliſſimi effect?.

nõtñ ab eis cir cũlcriptibilis. ã effe⸗

ctus ſue potentie et ſapientie

alparent in celis coꝛꝑalibꝰ. Velĩ hoc

iterũ captat oꝛans beniuolentiã.alle⸗
ganddo dei ſufficientiã ipe eſt n celis
vbi eſt omnis ſufficientia. et omniũ bo
noꝛũ abundantia. Alel qui es in celis
Fm gloꝛiam: Oat. vj. Juſtis em ineſt ꝑ
graʒ et beatis ꝑ gloꝛiam. In boc ꝙ d⸗

qui es in celis. docemur celeſtia ſpera⸗

re vt illic ſpem noſtrã erigamꝰ vbi pa
trem habemꝰ. Bel ſi ꝑ celos intelligů⸗

tur ſancti.ſic monet nos ſaluatoꝛ vt
ſanctitate laboꝛemus. vt mereamur n

eri habitaculũ et celum dei. Beo

diceres cum deus ſit vbiq; quare ma⸗

gis dicitur eſſe in celis qᷓ; in alijs locis.

MReſpondet᷑ ſicut anima intellectiua in

qualibet ꝑte coꝛpoꝛis eſt eſſencia liter.

tñin vna magis in alia mimis opatur.
ita deus equaliter eſt in omni loco.tñ
magis ðꝛ eſſe in celo.pꝛotanto quia ibi

magis aꝓparent et relucẽt potentie et

bonit atis effectus ipius qᷓ in alio loco
Di ergo ꝑ pꝛĩcipalitatc ei locus aliqͥs

aoppꝛopꝛiatur hoc erit vbi oꝑatio eius
magis aꝓparet ſicut aĩia magis dꝛeſſe ĩ

cerebꝛo vel in coꝛde qᷓ; in alijs ꝑtibus
coꝛꝑis. In celis aũt dicit et nõ in celo
quaſi in vno qꝛ ſicut in celo ſtellato emi

nentioꝛ eſt eius effectus temꝑalis ita ⁊

in celo empirꝛeo maniteſtꝰ apporet eiꝰ

actus perpetuus et abundantioꝛ eſt
eius oꝑatio in celotrinitatis.ſicut ſunt

ſeipm intelligere. ſeipᷣm diligere · ſicut

dicit lugꝰ.xij ate Beguirun Bancti

–

ſcetur nomen tui ·io eſt ſanctũ habeat
ęt gloꝛificetur ab omibꝰ.et hoc ꝑtinet

titiões omne petibile ↄtinentes Ande

beatus ↄlugꝰ.ad probqm virginẽ. Si
recte ↄuenienterq; oramus. nihil dice⸗
re poſſinnus qᷓ; qd in iſtq dñica orone

*„* .
„ .

poſitum eſt. Namĩ hac orone continẽ⸗
tur oĩa que deſiderant᷑ inter omnia de
ſiderabiiia ilud pꝛecipue deſiderat᷑ qð
plus amatur.eęt hoc eſt deꝰ.ideo pꝛimo
pPetenda eſt gloꝛia dei.cum ðꝛ Gancti
ſicetur nomen tuũ.id eſt vt nomen tuũ
ſanctũ habeat᷑.honoꝛet᷑ ⁊ gloꝛiſicetur

4

ab hoĩbus. A deo aũt tria ſunt deſide⸗

randa q ꝑtinẽt ad te Dꝛimũ eſt vt ve

mas ad vitã eternã.et hoc petis cũ di⸗

cis.ldueniat regnũ tunj. Gcdm eſt vt
facias voluntatẽ dei et vt iuſte viuas.
et hoc petis. cum dicis Fiat voluntas
tua.Cercium eſt vt habeas neceſſaria

ad vitam.et hoc petis cũ dicis. Manẽ
noſty. Et oe his dꝛ Pat. vj. Abꝛimmnn
querite regnũ dei quo ad pꝛimũ.et iu⸗

ſticiã quo ad ſcomet hec oĩa adijci
ent᷑ vobis quo ad terciũ.ec pᷣmiſa
ſunt a nobis deſiderãda.que aut ſunt

fugienda ſeu vitanda ſunt cõtraria bo

no. Bonũ aũt qð petitur deſiderabile
eſt quadꝛuplex vt dictũ eſt. imheſt
dei gloꝛia ⁊ huic nullum malũ eſt ↄtra
riũ laltem ꝑ ſe quia de bono ⁊ malo re
ſultat gloꝛia dei. DOe bono inq̃ntumre

mmerat De malo inqᷓntum punit. VUñ

Job. xxxv. Quid nocebis ei ſi pecca⸗

Gcdm bonũ eſt vita eterna ⁊ hinc cõ

trariatur pctm̃qꝛ ꝑ peccatũ ꝑditur vi

ta eterna.Et ideo ad remouendũ hoc
dicimus. et dimitte nobis debita nra⸗
Tercium eſt iuſticia et iuſta oꝑa ⁊ huic
cõtrariat᷑ temptatio.qꝛ tentatiões car

nis mũdiet dyaboli nos impediunt et

detrahůt a iuſticia et bonis oꝑibus Et
ad hoc remouendũ petimus. et ne nos
inducas in tentatiõem: Quartũ bonũ

eſt coꝛꝑali vite neceſſariũ.et huic ↄtra
riant᷑ tribulatiões anguſtie:neceſſita,
tes et indigentie huius vite et iſta ſunt

Secunona⸗

malũ pene et ao hoc remouendũ peti⸗
mus dicẽtes ſen libera nos a malo.vel
aliter et redit inidem Adetit pꝛimo vt
nomen dei ſanctiſicet id eſt vt ſanctum
habeat᷑ ab hoĩbus. Ande augꝰ. in ſer.

— „*

dni in mõte.Cum dicimꝰ ſanctificetur

nomentuũ.nõ hoc petimus q̃ſi non ſit
ſanctũ nomen eius. cum ſcriptum ſit et
ſanctũ nomen eius:ſed vt ſanctũ ab ho
minibus habeat᷑.qdð ꝑtinet ad gloꝛiam
dei AIdeo maxime et ante omia petere
debemus et deſiderare vt deꝰ honoꝛe
tur et gloꝛiſicet᷑ ab hoĩbus. VUñ ꝓpha⸗
Mon nobis dñne nõ nobis ꝛc. Mio mõ
id eſt nomen ſanctũ tuũ nos ſanctificet

vt gloꝛiſceris ⁊ lauoeris a nobis Oan

ctincet᷑ nomen tuũ in coꝛde ꝑ qmoꝛem
reuerentiã in oꝛe. ꝑ efficientiaã in oꝑe
Beo petitur vita eterna cũ dꝛ:adue⸗
mat regnũ tuũ:De hoc ſcribit
Exv Menntebenepien pris mei.ꝑcipi⸗
re regnũ. Et merito vita beata comꝑa
tur regno.qꝛ ſicut in regno temꝑali ha
betur neceſiarioꝝ bonoꝝ abunoantia.
ſic in regno eterno habet oim bonoꝛũ
umficientia. Et pueniẽter dꝛ aoueniat
egnũ tuũ ideo q; non poſſum ad deũ
venire et ad gliam ipᷣius niſi pꝛius oeꝰ
veniat ad nos ꝑ graciã. Inde ælu

Alle ad deũ venit quẽ deus pᷣuenit ꝛi0

ueniat ergo regnũ tuũ.nonꝙ de nouo

fiat cũ ſempiternũ ſit ſm ꝓppetam. Re
gnũ tuũ regnũ oĩm ſeculoꝝ ſed adueni

regnũ tuũ nobis.ſcʒ vt regnemus.
Unde AMug? ad ꝓbam. Deſideriũ no⸗
ſtrum ad illud regnũ excitamus vt no
bis veniat atq; in eo regnemus.Et qꝛ

bonũ gloꝛie datur ꝑ bonũ gre. ido ſub
ditin tercia peticio Fiat volũtag tua
id eſt vt voluntas noſtri arbitrij ↄfoꝛ⸗

metur ꝑ graeiã tuã tue voluntati. el

—.——

ſiat voluntas tua id eſt da nobis tuam

Fractatus

gram vt et tuã voluntatẽ faciamus.
gram enm dei fit voluntas dei in no⸗
bis et a nobis.ſᷣm Miero. Noluntas di

ſemp fit ſcʒ beneplaciti. ſm illud yſaie-

mus vt libertas noſtri arbitriq ſociet

etconſirmet ꝑ graciam ſue voluntati⸗
Veloꝛamꝰ vt ſuis pᷣceptis obediamꝰ
NQui ergo obedit pᷣceptis dei facit vo⸗
luntatẽ dei qꝛ pᷣc ptio eſt voluntas dei
ſcʒ ſignum. Sequitur Sicut in celo
et in terꝛa io eſt ſicut a beatis fit volun
tas tua.ſic fiat etiam a nobis hominibꝰ
hic in terꝛa. b notandu ꝙ beatiqui
ſunt in celo.ſunt coniuncte immediate
regule diuine.ideo nõ pñt deſicere .nec
deuiare a diuina volũtate Et iðo nos
qui ſumus in via qui non ſumus ita cõ
iuncti petimus vt diuina gr̃a hoc ſupꝑ⸗
pleat/tenendo voluntatẽ noſtrã/in cõ
toꝛmitate ad ſuã voluntatẽ in oꝑibus

nris ſicut ↄfoꝛmant᷑ illi qui ſunt in celis-

HMec petitio fiat voluntas tua multum
efficax ẽ.qꝛ per hãc petitiõeʒ homo ſe
totaliter ſubdit diunne voluntati. Vñ
ſaluatoꝛ unmnde ſu benedicta paſli
one legitur dixiſſe.? Dater ſi nõ poteſt.
hic calx tranſire niſi bibam illu. Fiat
voluntas tua. Math/ xxv. Vnde et ꝓ
pheta oꝛabat dicens. Noce me facere
voluntatẽ tuã. anem noſtꝝ quoti
dianum. id eſt vite neceſſaria/quo ad
victum et amictũ.nobis quotidie tri⸗
buere digneris. Vel ſic.

non ſuꝑfluitas.nõ voluptas cum dicit

Hjimia queq; nobis dat deus.

ſanem nrjm
quotidianũ da nobis. io eſt eucariſtiã.
nr̃am id eſt pꝛo nobis oblatam.quoti⸗
dianu· id eſt qd offertur pꝛo nobis.da
nobis ſpnᷣali participatiõe. Hodie id
eſt in via pᷣſentis vite. HMic ponit᷑ quar-
ta peticio.in qua petit᷑ vite neceſſitas.

2

panem noſtꝝ quotidianũ.nõ aliqð ſuz

tluum ſeo qo eſt nature neceſſariu. vn
Ecci. xxix. Iniciũ vite homis aqua et

panis. Hic ergo quarto loco petinus

bonum temꝑaie ao ſuſtentatioem. Ec.

cleſia ergo no petit diuicias temꝑales
nõ veſtes pᷣciolas.ſed vite neceſſaria.
Vnde apis.Habentes alimẽta et qbꝰ2-

tegamur.his contenti ſimus.j:ad Chi⸗

vlt.Etiam ſalomon.uicias et pauꝑ⸗
tates ne dederis mihi ſeo tantũ victui
meo tribue neceſſaria. ꝛouerbio iij⸗
Nua ꝓpter ꝓpha dicebat. Diuicie ſi af⸗
fluant. nolite coꝛ apponere Gloſa. Coꝛ

axpponit. qui diuicias condit. qꝛ theſau

rus occultus:et ſapientia abſcondita q̃
vtilitas in vrriſc Kecle rl. Dui auteʒ
eſt in ſtatu aliquo. põt licite pecunias

obſeruare.vt ſibi ⁊ luis pꝛouidiat in fu

turo de neceſſarijs.vel ad cultun dei.
Manẽ noſtrũ Rodit noſtꝝ. ſᷣm chꝛiſo⸗
iue oꝛan
tibus.ſiue laboꝛantibꝰ fſõ ſolum nobis
dat ſed etiã alijs ꝑnos dat.vt de eo qð
accipimus a deo pr̃e.partem impoten
tibus et pauꝑibus demus.Danem no
ſtrũ quotidiauũ id eſt quotidie neceſſa
rimn. Joeo dicit quotidianũ.q; qui ſu

Eflue viuunt.nõ panem comedũt quo⸗/
tidianũ ſed multoꝝ dieꝝ. Da. Ideo diẽ
da.qꝛ nec minimũ habere poſſumus ni

ſitu des: Inde pha. Quidat eſcam
omni carni. Da nobis qui ſimnus filij ꝑ

regenaratiõem baptiſini et adoptionẽ
mus ſi in craſtinũ ꝑueniamus. ꝗdboteſt
etiã illa petitio intelligi de pane ſacra⸗

mentali.ꝑ quẽ ſuſtentamur ſpũaliter.

panemſcʒ eucariſtiã vt.s.dictũ eſt

Sequitur Et dimitte nobis debita no

ſtra. MPoſt petitiões boni conferendi⸗

SDR

4

ſupoitgtiöcs mallauſerenol. In ſt

qjuinta peticiõe petitur malum auferri

qʒ contrariat᷑ vite eterne et hoc ẽ pec
catũ qð excludit a vita eterna. Unde
opoſto.j. ad choꝛin. vj. Meq; foꝛnicarij
necq; auari. neq; furi neq; ydolis ſeruiẽ
tes regnũ dei poſſioebũt.t ao hoc ꝑ

tinet illa peticio. dimitte nobis debita

noſtra.id eſt peccata quibus aĩa obli⸗
gatur ad pena. loditur. Sicut et nos
dimittimꝰ debitoꝛibus nr̃is. Mec ẽ re
gula nobis impoſita.ꝙ ſi voluerimus

nobis dimitti peccata nrᷣa:ita debemꝰ

dimittere ꝓximis peccata in nobis cõ
miſſa. vnd Eccĩ. viij. Remitte pꝛoximo

et a deo querat medelam. Iſta tamen
dimiſſio pt intelligi vno modo quo ad
offenſam et qᷓntum ad rancoꝛem. ⁊ hoc
eſt neceſſitatis qꝛ tenemur om̃s hoĩes
diligere ex caritate.llio mõ q̃ntum ad
iniuria et ſatiſſactiõem.et hoc non eſt

neceſſitatis.lcet ſit ſuꝑerogatiõis aut

ꝓfectiõis. Gicut em̃ peccuniã ablatam
non tenet quis dimittere ſed repetere
põt. ſic de iniuria ſibi illata põt quis re

compenſatiõem ꝑ emendã petere.pm

oꝛdinẽ iuſticie. vnde lugꝰ. Qui mode

ſte ait vt pecunia ſibi reſtituat̃ nõ tam
curas pecunia qᷓ; de coꝛrectiõe debito

ris reddere nolentes qui pᷣt reddere ñ
ſolum nõ peccat ſed plurimũpꝛodeſt ei
quẽ coꝛrigit ne damnet᷑ ſed vt fide pa⸗
cigtur. NMuerit᷑ vtrũ peccatoꝛes

aliquio oꝛando nupetrẽt. Vioetur ꝓ

non.qꝛ Joh.x.ðꝛ Gcimus qꝛ peccato
res deus no audit. Sed in cõtrarium
eſt qð hic ꝛ.Cum peccatoꝛes oꝛant ꝓ
dimiſſiõe peccatoꝝ ſequeret᷑ ꝙ fruſtra

oꝛarent ſi non impetrarent. Et beatus
Augꝰ.ſuꝑ Johannẽ. Si deus peccato

Secundus

res nõ audiret. fruſtra publicanus di⸗
xiſſet Peus ꝗpicius eſto mihi peccato
ri. Reſponſio in peccatoꝛe duo ſunt cõ⸗

ſideranda.natura quã deus diligit/et

culpa quã odit Gi ergo peccatoꝛ ali⸗

quid petit inqᷓntum peccat/id eſt ſᷣmn &

ſideriũ peccati.a deo nõ exauditur ex
miſericoꝛdia ſed quandoq; auditur ad
vindictam dum deus pmittit eum am
plius ruere in peccata. eus em̃ que⸗
dam negat ꝓpicius que concedat ira⸗
tus vt auguſtinus dicit. Sed oronem
peccatoꝛum ex bono deſiderio pꝛoce⸗

dentem dñs audit nõ quaſi ex iuſticia⸗
quia peccatoꝛ hoc meretur. ſed ex pu⸗

ra ſua miſericoꝛdia. obſeruatis tamen
quattuoꝛ condictõibus. vt ſi ipᷣe petat
quid ad ſalutem.neceſſaria humiliter.

et ꝑſeueranter. Sed ad illuo Job. x.
Scimus quia peccatoꝛes deus nõ au⸗

dit beatus Miero.ſup iohannem reſpõ
det. Illud verbum eſt ceci nondum vn
cti.et nõdum pꝑfecte illuminati et ideo
non eſt ratum qᷓ;uis poſſet veriſcari.ſi

intelligatur de peccatoꝛe. inq;tumeſt
peccatoꝛ.per quẽ modũ eius etiã oro

eſt execrabilis

Item queritur. Utrum dicẽs oꝛa

tionem dominicam: peccet ſi nõ dimit

tat rancoꝛem quo ao pꝛoximum ſuum.

Reeſponderi poteſt Licet oꝛatõisg
ſue nonſit fructus quo ad ſe qui tenet
rancoꝛem in coꝛde ſuo contra pꝛoxi⸗

mumn / tamen non peccat. cum non ĩſua

ſed tociꝰ eccleſie perſona videtur oꝛa

re. Vnde non dicit dimitte mihi debi⸗

ta mea.ſicut et ego dimitto debitoꝛibꝰ

meis. Bequitur. Et ne nos indu⸗
cas in temptationem id eſt non nos in

duci permittas vt in temptatione ſuc
cumbamus.quia non ſuſſicit an ſaluteʒ
dimiſſio peccatoꝛum pᷣteritoꝛum. vt ſi

M
r⸗
cn.
erpn
Men
pern
ite.,
n5 W
nreh
unW.
uneſt
Rd

bnt
i cena
iſu
m
bio
do m
nſosn

.

homo paciatur in peẽccatum recidiuũ

et relapſum: et ſuccũbat tentationibꝰ

peccatoꝝ futuꝛoꝝ. Vnde ſequit᷑ ſexta
peticio.ſcʒ amocio mali futuri De quo
dicit Et ne nos inoucas in tentationẽ.
id eſt induci ꝑmittas. Non em̃ petimꝰ
vt nõ tentemur. quia tentari in ſe non
eſt malũ ſed magis eſt ad vtutem. quã
do foꝛtiter reſiſtitur. Dꝛopter qð dice
bat ꝓpheta. ꝛoba me domine ⁊ tenta
me. ſed petimꝰ ne in tentationẽ duca⸗
mur. id eſt ne ab ip̃a vincamur Sequi

tur. Sed libera nos a malo.ſcilicet cul

pe quod eſt pctm̃. Etiam a malo pene.
quod eſt ꝑturbatio pene.qð eſt ad pec

catũ inductiuũ.l malo mudi. ne nos

cõburat ꝑ cupiditatem. quia totꝰ mũ

dus in maligno poſitus eſt. j. Joh. vlt.

Amalo carnis.ne nos abſoꝛbeat ꝑ vo

lupt atem.qꝛ nõ habitat in me/id eſt in

carne mea bonũ.ad Ro. viij. Mã mul⸗
ta ſunt mala in mũdo ⁊ in carne noſtra

que pᷣmunt nos/a quibꝰ petimus nos

liberari ne ſub eis ſuccũbamus Sequi
tur. Rmen id eſt fiat. men autem nec
grecum nec latinumeſt. ſed hebꝛaicũ.
Et qñq; accipitur verbliater ꝓ fiat.vt
in fine oꝛationũ dicimus amen: ið eſt fi
at nobis oñe deꝰ.quod ate humiliter
petimus. Qnq; accipitur aduerbiali⸗
ter.vt xpᷣe ait.vtinen amen dico vob/⸗
id eſt firmiter et fideliter Aan oie
Amen / id eſt vere vel fideliter. Vere
quo ad intellectum. Fideliter quo ad
offitium Et ideo dñs ponit in fine amẽ.
quia hec oꝛatio potiſſime ex affectu et

intellectu eſt dicenda.

l omnibus malis pꝛeteritis pᷣ
entibus ⁊ futuris et interce

Seme pꝛo nobis beata et gloꝛioſa ſem

ieſum xpᷣm filium tuũ qui tecum viuit

4 ☛● Ecunda pꝑticula iſtiꝰpartis./

Abera nos queſumꝰ dñe ab

per virgine dei genitrice maria baa

tis apoſtolis tus petro et paulo atq;
andrea cum omibꝰ ſanctis tuis da pꝛo

picius pacem in diebus noſtris ut ope
miſericoꝛdie tue adiutiet a peccato ſi-

mus ſemper liberi et ab omi pertur
tione.ſecuri.per eũdem dñm noſtrum

et regnat in vnitate ſpirituſſancti deꝰ.
per omnia ſecula ſeculoꝛum olmen.

.

in qua ponitur oꝛatio que dꝛ
emboliſmus dñice oꝛatiõis.

in qua ſacerdos meminit pᷣteritoꝝ ma⸗

loꝛum et grauatur per pns.⁊ timet fu

liberet ab iſtis malis Nota. iſta or̃o ðꝛ

emboliſmus.id eſt ſuperexcreſcẽtia. eo
ꝙ nihil in ea petitur. qð in pꝛecedenti
oꝛatione dñica petitum nõ fuit.nec ta
men ſuperfluit. quia eſt repeticio ſepti
me peticiõis.ſcʒ ſed libæra nos a malo.
Vel dicitur ſuꝑexcreſcẽtia.quia ĩ pᷣmi⸗

tiua eccleſia/ multo tempe differentia

nõ fuit. Notandum triplex eſt malum

a quo petimus liberari.ſcx/malũ inna⸗
tum.malum additũ.et malum inflictũ.

MWeimſi ot —,⸗ — „ .
ꝛimũ ↄtrahimus Scom cõmittimꝰ

Tercium ſuſtinemus. PDꝛimum oꝛigi⸗

nale. Secundum actuale. Tercium pe
nale. Ded quid eſt ꝙ ſacerdos petit ꝙꝙ;
deus liberet nos a pꝛeteritis malis/ex
quo peccata tranſierunt nec poſſunt re
uocari.eo ꝙ non eſt potentia ad pꝛete

ritum ſcom philoſophũ.Reſpondetur

qᷓ;uis pꝛeteritum ſcom ſe idem ĩmnne⸗
ro non poteſt reuocari per potentiam
naturalem. tamen poteſt idem ĩ ſpecie
vel conſimile reuerti et ruocari ꝑ po⸗

tentiam ſuꝑnaturalem etiam idem in

S 2

Aber

cerdos.vt deus mala penalia ſuꝑ nos

non inducat. vt ſuꝑ egiptios. ſodomi-
tas. et filios iſrael. derelinquentes den
ſuũ induxit. Mec faciat nobis ſm pctã
ſue deleat iniquitates noſtras Mota
ſco. Hic ponit᷑ inuocatio ſanctoꝛum
et pꝛimo beate virginis marie/ que eſt
beato. iuxta illud Beotã me dicent o?ss

generatiões:Et gloꝛioſa.qꝛ plena gra
Im ẽs. Gloꝛioſa dicta ſunt de te ꝑcẽ.

Dicit᷑ ſemꝑ virgo qꝛ virgo ante partũ
in partu ⁊ poſt partũ Dicit maria q̊
ſiriace ſonat dña Vel maria q̃ſi amarũ

mare qꝛ ab illo tꝑe quo ſimeon ꝓpheta

uit. et tuã ipius niam ꝑtranſibit gladiꝰ
doloꝛis. vſq; ad xpᷣi paſſionem. nunq;
dies pᷣterijt. in qua iſta verba non re⸗
uolueret et ipa amare defleret. cogitan

„

miũ cõcupite crucinxionis et ſpus be⸗
nigniſſimi Et in hac orone non ſolum
inuocamus aplos ſeq etiam omes ſan⸗
iplicem ſtatum diſtingunf
Omes em qui fuerũt in eccia militan/
te. aut fuerũt in ſtatu cõiugali quiꝑ pe
trum deſignant᷑ qꝛ vxoꝛem habuit:fili
amet ſocrũ:aut in ſtatu vidualis conti

ctos qui ꝑ tri

beatũ Chꝛiſo.

do qñ fiet iſtud: Hic inuocant᷑ etia tres
opli ſcʒ petrus paulus et andꝛeas. Ec
iſtitres reinuocant ꝓpter eoꝛũ tres p/
rogatiuas. Petrus reſumit᷑ ꝓpter pꝛĩ
cipatum apoſidlatus. paulus ꝓpter pꝛi
uilegium doctrine pdicatiois. et immẽ
ſi laboꝛis. and:eas ꝗpter pꝛiuilegin ni⸗

annee deſignant᷑. qꝛ bm
.Vxoꝛe moꝛtua creditur
ſanctus andꝛeas in ſtatu viduali ꝑman
ſiſſe. aut in ſtatu virginali. qui ꝑ paulũ
deſignaut. ad quẽ ſtatum etiam angelli
reducunt᷑ qꝛ virginitas ſoꝛoꝛ eſt ange
loꝛum Da ſpicius :c Hic videtur pete

Secundus

re pꝛo duplici pace. videlicet pꝛo pacẽ

pectoꝛis que in hoc conſiſtit. vt ſimus

ab omni peccato ſinceri et liberi.et p
Pace tempoꝛis qua ſumus ab omni per

„

turbatiõe ſecuri. Infirmis em̃ nocet ꝑp

tnr batio quis pfectis ſit meriti augmẽ
tatio et coſtantie coꝛroboꝛatio. Juxta

illud apli: Virtus in infirmitate pficit-
Item nota hec or̃o ſub ſilentio dꝛ et il
lud ſignificat ſabbatum in quo coꝛpus

dniin ſepulcro quieuit. vnde Aucate⸗

ſtante mulieres que parauerũt vngen
ta ſabbato ſiluerut m mandatũ ſeo q

Hm carnem quieuit in ſepulero ſᷣm aĩaʒ

delcendit ad inferos. vt foꝛtioꝛ ſupue,
niens foꝛtem ſpoliaret armatũ. Lunc
engo momoꝛdit infernũ. vt educeret

vinctos de lacu in quo non eſt aqua.li

ber ans eos a malis.pteritis pſentibus
et futuris. Dans eis perpetuã pacem.
in qua ſemꝑ ſunt a peccatis lberi ⁊ ab
omni ptur batõe ſecuri Et hoc ↄmemo
rans eccia, oꝛat vt etiam ab hijs malis
liberet et ad illam pacẽ ꝑueniat. Et qꝛ
ſentimus nos deo quẽ petimus minus

ctos deo acceptos. vt eoꝝ interceſſiõi⸗
bus nobis donet᷑ qð nos impetrare ne
qnimus. Nota. quando choꝛus re
ſpondet. ſed libera nos a malo.tũe ſub⸗
dyaconus repꝛeſentat dyaeono inuo⸗

lutampatenamet oyaconus eam reue
doti.oſculando ipᷣius manũ dexteram
ſocerdos poſtea cum ea ſignum crucis
ſibi ĩ pectoꝛe vel alias in facie facit. et
eam etiam poſtmodum oſculatur etpꝰ
hoc iterum deponit coꝛpoꝛale. quia
oſt luctum paſſionis ad gaudium re⸗
ſunrꝛectionis peruentur. Jde
nunc in geſtibus ſacerdotis hyſtoꝛ
dominice reſurꝛectionis recolitur.

lat. et reuelat am ea

.

=
.

irco

ateſcb⸗
titẽ ſen
tens iun
ſpulure:
gromtta*
Pmecpat
dect
Prrqn
betur
ſtocr
pectore
oſcularur
ſeſam de
ftdoꝛ
poꝛgle /
nit lapide
eñncglieci
iherin
miumm
ſaouhot.
medietaten /
Werdect per
Poſſpügt
ſumgoirin
Nterss Coerd
ſumdimctt.
gyitecnmvin

* S. 2 — — ☛ õ

=

8

Le
cor

8
Ken.
iach

meno
tee

ſmn,
ReN.
le

jnnr
ſc

s
t
ap
m
ro
ſwu
.

Tractatus.

Wij ergo. ſcʒ ſubdiaconus diaconꝰ. et
.ſacerdos.tam numero qᷓ; miſterio rep/
Lntant illas tres mulieres ſanctas de
quibꝰ dicit math.euãgeliſta. Veſpere
autẽ ſabbati que luceſcit in ᷣma ſabba

ti ꝛc. Repᷣſentans patenã.id eſt coꝛ pa
tens latitupine carit atis ĩ obſequium
ſepulture: Juxta qð legitur.ꝙ emerũt
aromata vt venientes vngerẽt ieſum
Mance patenõ.id eſt coꝛ amplum latitu

Dine caritatis.ſacerdos id eſt xpᷣc acce
ptat quia xpᷣe ardenti deſiderio quere
batur Juxta illud Scio em̃ ꝙ ieſum qᷓ
ritis cruciſixũ. idcireocrux ſignatur ĩ
pectoꝛe vel ĩ facie Gtatimq; ſacerdos
oſculatur patenã. oſtendens ꝙ; vpᷣc cõ⸗
ſeſtim deſiderium mulierũ adimpleuit

Et ꝙ; g oꝛe calicis remouet diaconꝰcoꝛ

poꝛale/ deſignat T2 Gelna dñi reuok

uit lapidem ab hoſtio monumẽti. Os

efjm calicis hoſtium ſignificat monumẽ⸗

ti Hec innoẽ. Subditur. ꝑ eũdem do

minumnr mꝛc Gacerdos hoc dicens

frangit hoſtiam ꝑ mepium et alteram

medietatem ſubdiuidit.quo facto alta
voce dicit per omnia ſecula ſeculoꝛum
Adoſt ſubiũgit Pax dñi ſit ſemp vobi
ſeum. ꝙ aũt indiuiſibilia ſunt opera tri
nitatis.ſacerdos ſubtiliter inuit cũ ho
ſtiam diuidit. DPicit nanq; ad patrem.
Ader eũdẽ oñm noſtrũ ?c. vſq; ad hoc
qui tecum vinit Et vnam fractionẽ ho
ſtie facit. ac ſi diceret. Diuidere vide⸗
oꝛ indiuiſibilem. et ſi chꝛiſtus moꝛtuus

eſt ex humanit ate / vinit tamen ex vir⸗

tute diuinitatis: in qua ſemper exiſtẽs
nunq; receſſit a patre Cum vero dicit
in vnitate ſpirituſſancti. ſecũdam fra2⸗
ctionem facit. quaſi diceret licet filiius
dei ↄceptus ex vtero virginis legitur
tamen patrem et ſpiritumſanctumnũß
q;ᷓ deſeruit. ſeo ſemper tota ſanctatri⸗

gitur pmo ĩ duas medietates. Rõnale

nitas indiuiſa ꝑmanſit. per oĩa ſecula
ſeculoꝝ. Cauſa quare hoſtia frangit. ge
legit̃ de xpᷣo. ꝙ xpᷣc fregit et dedit di
ſcipulis ſuis. Innocẽtius dicit. Gacer⸗
dos frangit hoſtiã: vt in fractiõe paĩs
dſim cognoſcaꝰ. ſicut iſti duo diſcipuli
cognouerũt.quibus dñs in die reſur⸗

rectiõis axparuit in emaus. Quare frã

dicit. ꝙ hoc fit ꝓpter duplicẽ pᷣdeſtina⸗
toꝛum ſtatũ. ſez eterne gloꝛie. et tꝑalis
pᷣſentis miſerie. Et quia duplex eſt miſe

ria pᷣdeſtinatoꝝ. videlicet illoꝝ qͥ ſuntĩ

hoc mundo caduco moꝛbo viuunt. vil
loꝛum qui ſunt in purgatoꝛio.ido vna

mediet as ſubdiuiditur in duas partes

quaꝝ vna ſanctificatur pꝛo pꝛedeſtiua
tis qui ſunt ĩ purgatoꝛio.et alia ꝓ hijs
qui adhuc in carne viuunt in hoc mun

do. Et ſic iſte tres ꝑtes / deſignat tres

artes coꝛpoꝛis chꝛiſti miſtici. videlicz

eccleſiam triũphantem / eccleſiam mili
tant em. et eccleſiam purgatoꝛium ſu⸗
ſtinentẽ vl poꝛtãtem. Et ſesm aliquos
illa pars que immergitur/ veſignat be
atos qui inebꝛiantur dulcedine vber
tate domus dei. Gecũdum alios vero
ſignificat eos fideles!⸗ qui immer ſi ſunt
tribulationibus et paſſionibus pꝛeſen
tis vite. Ande verſus.Conſtat ĩ altari

carnem de pane creari: MDars intincta
vino / pꝛo viuis ſanctifcatur. Altera
ꝛ2o ſanctis pars tercia pꝛo redimẽdis
lij verſus Coꝛpoꝛis in partes chꝛiſti

diuiſio fit tres. Lincta datur viuis ſed
pars ſecunda ſupernis Eſt donanda
reis.pars tercia viuiñcandis. TPars ẽ
pro ſanctis. pars eſt pꝛo iuſtificandis.

Iſta refert grates. ſupplicat illa deo

Senſus eſt talis. Una pars ſignificat

gratiarumactiones pꝛo ſanctis. altera
oꝛationem que eſt pꝛo viuis.tercia pꝛo

W
gS= *

piciationem que eſt p defunctis. Ser⸗

miſſa coꝛpus chꝛiſti quod iam reſur:ex
itt ſignificat. pars ↄiũcta figurat coꝛpꝰ

AIschpuc ombulons ſuper terꝛam. tercia ĩ
Altori manens vſq; ad finem/ coꝛpus

rFßpi iocens in ſepulcro.quia ad finem ſe

culi coꝛꝑa ſanctoꝛum in ſepulcris erũt

ſcʒchꝛiſtum caput ſignifcat. ſecũda es
ſigmfcot illos / quoꝛum coꝛpoꝛa requi

C

xpᷣo: et ſunt ille due que extracalicẽ re.
ſeruantur. quia xpᷣc iameſt impaſſibilis

et aunne ſonctoꝛum ſunt inloco /vbi nec
eſt luctus.neq; timoꝛ. neq; doloꝛ. Ter⸗

9

cia pars que in calicem ponitur/ ſigni
ſicat eos qui adhuc in paſſione exiſtũt.

umtranſeant. vbi nõ moꝛientur ampli
us.et nullaten? pacientur. Alij dicunt.
wYhoc fit ꝗꝓpter tres perſonas diuinas
im vng eſſentia. Bicut tres ſunt partes
inin diuiſion hoſtie/ et tamen vnus chꝛi
ſtus ARlijs dicũt. ꝙ hoc ſignificat tres
ſtatus xpᷣi. quibꝰ fuit moꝛtalis moꝛtuꝰ
et immoꝛtalis. Itẽ pꝛopter tres aper
tlunas in coꝛpoꝛe domini. ſecʒ manuum.
pedum. et lateris. Item pꝛopter tres
chꝛiſti ſubſtatias.ſcilicʒ diuinitatis ani
mne et coꝛpoꝛis Bubitatur.quare

ſacerdos dicendo alta voce. per omia

ſecula ſecloꝝ/ paꝝ eleuat caicẽ ð altari
AAld hoc dicẽqu. pa
ſcẽqerat ad ĩferos p reſurꝛectiõz eleua
t2 ea moꝛtuis. LTuc ſubiũgit alta voce
hec vba Pax dñi ſit ſp vobiſeñ vbiiu
re ꝑ ptem ĩmergẽdã figuratiſunt fide⸗
les ſub tribulatioibꝰ pntis vite agoni
ʒtes.qꝛ ſacerdos ad tales ſic loqͥr pax

dDiilit ſempꝑ vobiſcũ. hic pax pectoꝛis ĩ
pᷣciꝑ graʒ et pox qetis ſeu eternitatis

cu lanctoꝛu ruct rum veni
Innocentius ſic dicit. na pars.ipm

cunt in tumulis. et aime regnãt cum Innocẽtius dicit. ꝙ virtus trinit atis
aqimam crucifixi reduxit ad carnem ne
derelinqret aiam eiꝰ in inferno nec car
nem eiꝰdaret videre coꝛruptionẽ Vel
ideo q; tres mulieres qrebat crucifix⸗
umag hoſtium monumenti. vel ſignifi
lione cat triduũ per qdð xpc fuit in ſepulcro⸗
vt ab hac vita migrantes.ad caput ſu A

; xpᷣe qͥ ꝑ paſſionẽ de⸗

mũdũ dona nobis paceʒ ſdoꝛroſ
Stiqᷓ; ↄſuetudĩeʒ romãe eccie tribꝰ mo

P defune er· in futmo per gloꝛiam Dubitatur
giuius papa aliter dicit. Pars in calicẽ

quare alta voce pꝛonunciat.pax domi
niꝛc Innoc. Reſurectiõis gaudium nõ

ſolũ ꝑ ſigna inſinuatur. ſed eti per ver
ba intimatur ⁊ eſt expᷣm endũ. Bacer

domini ꝛc. inſinuat vna die ſabbato
it ieſus ⁊ ſtetit in medio diſci⸗

dos ergo cñ alta voce pꝛonnciat. pax

puloꝛũ ſuoꝛum et dixit eis pax vobis.

2 Dubitatur. quare facit
ter ſignum crucis cũ hoſtia ſuꝑ calicẽ.

Vel quia pax quietis in gloꝛia d

*

.

tota trinitate virtute paſſionis xpᷣi in
uce. igitur choꝛus reſpondet. et cum
ſpũtuo· quaſi dicat. Tu nobis pacem

obtos. ⁊ eadẽ pax cũ ſpũ tuo maneat.qᷓ
ten toto ſpũ oiuinis miſterus aſſiſtas.
et ſpũᷣali gaudio p enus fias. qꝛ xpᷣc cũ

— 6
4

ſalutaſſʒ aplos dedit eis ptãtẽ remittẽ

dipeta dicẽs Quop remileritis pctãꝛẽ
Adcirco choꝛꝰclamat poſtulat ab eo

remiſſiõʒ pctõꝝ dices algnꝰ deiq tollis

—

pcto mũudiꝛc Abi ſciẽdiqꝙ agn dꝛ ab

nonon grece qgͤ eſt pi latie vel abag
noſcẽdo.q; agnꝰĩtoto grege ſolo bala

—

tu matrẽ agnoſcit. Rpc at t ara crucis

pf em cognouit matræ. or̃em ꝑ obe

dientiã:matrẽ ꝑ cura biq; piꝰobtulit

ſe ꝓ nob. Et iõ in altaris imolatiõe ter
dꝛ agny dei.q d. agn di qͥ agnouiſti pa
trẽ miſerere nob.agnꝰ deiqͥ agnoniſti

matrẽ miſerere nobis. pieq redemiſti

dis vmfoꝛmiter dꝛ miere nob ꝓpt tria

generupee⸗
mnrt ſco⸗
ſogtarior
cctionis ina
etvariſs
eccie ingv⸗
mart voma
ſacilus exan
poꝛdipteſ
inſttit vt.⸗
acndec
ſwoctond:
cio. donge
ſoelibus
betoptani
peninqu⸗
llaeſtesre
goꝛuanime
cter reqnen
mnihodo. T
Ponſezpoſt
Vollludmie
eſt equies
emamöcfit
rectoemn mar

damſturalis
poꝛvquoaliqu.
aliterferant in
eseſt verafen
ue deum pſene
pris coꝛoibug in
teret gfectiſſimer
tercig vcceetnon
nöſenprma
Paumüperimus eig

ſenſnnpmire,

berxriöen et ver

90 tefcinm berart
Utiocetcollatioee

Poloepees o

Arbitmn⸗

neigrer dani
gandinmnn
getüöper
Nonſdir vnr
moe ſibbero
spar vobis.
qarefzet
aſopcrlci⸗
Wtustrrütans
tadcamemne

infernoneccar

nnptione el
irehatauafr⸗
henti veſſcn
futinſenſcro⸗
na dehnre
decrisdin⸗
Sreondetonn
Tunohiuan
ipüonmeri
zmidensMtb.
igſech
rateronite
emerdstan
poſulgr he
Wr deictols
cicna de
piilrie vel hag
rogrege ſolobaln
pciriaaces
tni Mfenpobe
Pich rolit
y derq agouln
ds. Pie gtenenit
ace; Poniin⸗
orniae eccemt n

genera peccatoꝝ que petimꝰ nobis re

—

mitti ſez cogitatiois. locutiõis · et oꝑRis
Cogitatiõis in coꝛde · locutiõis in oꝛꝛ.·

actionis in ope ſdoſtmodũ aũt multis

et varijs aduerſit atibus et erꝛoꝛibus

eccĩe ingruentibus / ad dñm cepit cla⸗
mare dona nobis pacem Et vt clamoꝛ
facilius exaudiret in ipa immolatiõis

hoꝛa dixit eſſe clamãduũ.Gergi papa
inſtituit. vt añ ↄmunicantes · agnus di

a choꝛo decantaret᷑ Mota in miſſis de

functoꝝ ðꝛ bis dona eis requiem et ter

4

cio. dona eis requiẽ ſempiternã q; pꝛ o
fidelibus defunctis triplex requies de

bet optari Pꝛimo vt ab eis anferatur

pena in qua eſt laboꝛ et non requies et
illa eſt eis requies pene. Gcðdo vt eis
gloꝛia anime ↄferatur qua habita vera
citer requieſcũt in bono deſideratoſcʒ
in ipo ðo.Tercio vt donet᷑ gloꝛia coꝛ
poꝛi.ſeʒ poſt diem nouiſſunũ.ne vlteri⸗
us illud miſerijs exponatur. Nꝛimañ

eſt requies ſempiternaiqꝛ ſublata pena
ſenſus aobuc deſiverat gloꝛiã. Ocda

etiam nõ eſt tota requies.qꝛ ante reſur
rectiõem moꝛtuoꝝ ſiue coꝛpoꝝ. fm bea
tum vᷣlugu. ſempꝑ ineſt animalibus qui
dam naturalis appetitus reſumẽdi coꝛ
poꝛa.quo aliqualiter retaroant᷑. ne to⸗

taliter ferant᷑ in deũ. Ged tercia requi
es eſt vera requies ſempiterna. q; aĩe
que deum pſencialiter vident reſum⸗
ptis coꝛꝑibus in ipo vlterius eternali

teret ꝑfectiſſime requieſcũt IJoeoq; in

tercia vice et nõ in alijs congrue ðꝛre

quiẽ ſempiternã. Ael ſm alios quo 2d

pꝛimũ petimus eis liberatiõem a pena
lenſitiua puniẽte. quo ad ſeom a ↄſcia
liberatiõem. et verme moꝛdente. quo
ad tercium liber atiõem ab afſectiua di
latiõe et collatione gratie ſempiterne.
Poſt hoc pacis oſculum ſacerdos mi⸗

niſtris poꝛrigit. vnde hoc pꝛoueniat

Johãnes beleth. Inno ⁊ Mõnale ſic in
nuunt. In pꝛimitiua eccĩa ſingulis die
bus qui miſſe intererant ↄmunicare ſo
lebãt et poſt creſcẽte multitudine ſide⸗
limn inſtitutũ fuit vt tĩ diebus dñicis
ↄmunicarẽt. et poſtqᷓ; hoc obſeruari ñ
potuit. oꝛdinatũ fuit q; tin ter ↄmuni⸗

carẽt hoĩes videlicet in natali.paſche⸗
et penthecoſtes. Inuẽto hoc remedio
vt videlicet ꝓeoα ſingulis dieb? po
pulꝰ cõmunicabat᷑ · ſingulis dieb? olcu

lumpacis daret᷑ et panis benedictus.

Et q; in quadꝛageſima ſingulis diebꝰ

panis benedictus ſimi nõ potuit ſaluo

ieiunio. inſtitutũ fuit vt diceretur col⸗

lecta ſuꝑ populũ in fine.cum dyacon⸗

dicit humiliate capita veſtra deo. Sʒz
quid deſignat illud oſculum. Innocen

——Yðõ

cius dicit Poſtq; dñs om̃es ſalutauit

apoſtolos . iterũ dixit MPax vobis oſtẽ
dens nobis vt nõ ſolũ debemus habe

re pacem in oꝛe.ſed etiã in pectoꝛe.ne
ſimus ex illis qui loquuĩ pacem cimn

pꝛoximo ſuo mala aut in coꝛdibus eoꝝ
Et ideo cum hoc dixiſſet inflauit et ait
Accipite ſpũmſanctũ. Ald hoc deſignã

dumſacerdos dat miniſtro oſculũ pa⸗

cis. Et qꝛ caritas dei diffuſa eſt in coꝛdi

bus noſtris ꝑ ſpumſanctũ qui datꝰ eſt
nobis. ido pacis oſculum ꝑ vniuerſos
ſideles diffunditur ab eccia. Rlij dicũt

pacis oſculum anteqᷓ ↄmunicamꝰ poꝛ
rigimus ·et in hoc ſignificamus.q; oĩis
amaritudo coꝛdis quã habemus ad ꝓ
ximũ a nobis debemus ſeꝑare.quia ſi
ab inuicem diſcoꝛdamus in coꝛꝑe xp̃i

non manemꝰ. Teneamus ergo pacem

ↄcoꝛdie et tꝑis cũ ꝓximis pacẽ pecto⸗

ris in nobiſmetip̃is ſcʒ om̃es hoĩes ſin

—

ceriter diligẽdo vt pacẽ eternitatis cõ
ſeqmur ĩ celo adiuuate oſamo ie.xpo

r i

dommi ſui graciã et angeloꝝ cõcoꝛdiã
per moꝛtem eius pꝛomeruiſie gratulat

Item ſtgnum pacis ſibiinuicem dant⸗
vt oſtenoant ſe eſſe cõiunctos coꝛpoꝛi
rpᷣuꝑ quẽ facta eſt pax in celo et in ter⸗
ra. Jsem vt caritatis vinculo ↄnectan
tur. quia ergo odientes ſe inuicem oſcu
lant᷑ iude pꝛoditoꝛis oſculũ imitantur-
Rujrſus pꝛiuſ qᷓ; municamus oſculum
damus.vt inter nos cõcordiam eẽ oſtẽ
ↄamus.et cũ illa coꝛpus dñi ſumamus.
ſine qua munera nõ acceptanta deo.
Item hoc fit pꝛopter pᷣceptum apoſto
li dicentis. Galutate vos inuicem oſeu
lo ſancto.deus aũt pacis et dilectiõis
maneat ſemꝑ cũ omnibꝰ vobis Et ſciẽ
dum ꝙ in miſſa pꝛo defunctis in aliqui⸗
bus eccleſijs non datur pax. qꝛ ſideles
gnime iam nõ ſunt nec amplius erunt
in turbatiõe huius mũdi ſed quieſcunt
in domino. Unde eis nõ eſt neceſſariũ
pacis oſculum.qdð eſt pacis et concoꝛ⸗
die ſignũ Et ergo in rõnali ðꝛ ꝓĩ miſſa
pꝛo defunctis nõ dicitur illa oro. Pñe
ieſu xpᷣe qui dixiſti aplis tuis pacẽ meã
do vobis ꝛc. ſoſt hoc mittit partem
hoſtie in calicem dicẽs illam oꝛationẽ
ſequentem.

Ec ſacro ſancta cominixtio
coꝛpoꝛis ⁊ ſanguinis dñi no
ſtri ieſu rpᷣi ſit mihſet om̃ibꝰ
vitam eternã pꝛomerendã et capeſcen
dam pꝛeparatio ſalutaris amen

ponitur cõmixtionis oro: et
eerponit᷑ ſic Hec ſacroſancta
Eõmixtio · id eſt ſacrata et ſanctiſicata

mentis et coꝛpoꝛis ſcᷣm ſcʒ pꝛeꝑat

cEecceſt quarta particulaĩ qna

GBecuous

vnio coꝛpis et ſanguinis dñi noſtriie⸗
ſu xpi..id eſt ſpecierũ panis et vini. ſub

quibus ↄtinetur coꝛpus ⁊ ſanguis xpi
ſit mihi ſupple ſacerdoti et omnibus ſin
mentibus ſupple ſpũaliter. ſalus mẽtis
id eſt aĩe et coꝛꝑis.⁊ ad vitam eternam
pꝛomerendã et capeſcendã ·id eſt poſſi
dendã. pꝛeꝑatio id eſt diſpoſitio. ſalu⸗
taris.id eſt ſalutifera.amen. Nota ↄmi
xtio illa ſigniſicat vnionẽ carnis ⁊ aĩe
in xpᷣi reſurꝛectiõe que de nouo ĩ reſur
rectiõe ſunt vnita. Mam vt pᷣdictũ eſt
panis ad coꝛpus ⁊ vinũ ad aiam refer
ri debet Illud aũt ſane debet intelligi
q ſacerdos dicit cũ eucariſtiã mittit ĩ
calicem hec ſaeroſancta ↄmixtioꝛc.qð
vtiq; referendũ eſt ad ſpecies panis ⁊
vini ſub quibꝰ coꝛpus bi continetur.
Eorusemnvfinaneir ine ſanguine/
nec ſanguis ſine coꝛpoꝛe.et ideo nõ fit
cõmixtio coꝛpoꝛis ⁊ ſanguinis qꝛ idem
ſibiipi non comiſcetur. ſeo bene ſit com
mixtio ſpecieꝝ. Mixtio em̃ eſt miſcibili

um vnio. vt dicit. .ide generatioe.Mo

ta ꝙ in iſta litera innuuntur duo / que
abcar ſacerdos ſibi et omnibus ſumen
tibus hoc ſacramentũ videlicet ſalutẽ

ad capiendũ vitam eterna in quibus
innuuntur duo effectus huius ſatra⸗

menti.quos conſequitur digne confici

ens. et etiam ſumens hoc ſacramentũ

Omine ieſu xpi fili dei viui
qui ex voluntate patris co⸗
operante ſpiritu ſancto per

moꝛtem pꝛopꝛiã mundum viuificaſti.
libera me queſo per hoc ſacro ſanctum
coapo et ſanguinem tuñ a cũctis iniqta

n.

Zractatus

tuis ſꝑ obedire mandatis et a te nũqᷓ;
inperpetuũ ſeparari ꝑmittas. ui cůᷣ
eodem deo patre in vnitate eiuſoẽ ſpi
rituſſancti viuis et regnas deus ꝑ oĩa
ſecula ſeculoꝝ. Aoꝛpus et ſanguis dñi
noſtri ieſu xpi fiat nobis ſalus mentis
et coꝛpoꝛis et remiſſio oĩim peccatoꝛũ

canonis ipᷣiꝰ ꝓpter hoc di⸗
uerſi diuerſimode eã legũt ⁊

oꝛant. Ged vt iam lecta eſt ſciat ꝙ in

hac oronetria petunt᷑ſcʒ a peccatis li

beratio p̃ᷣceptoꝝ dei obediti. et adeo
nunq; in perpetuũ ſepatio. Rem nota

pꝛimo ðꝛ ex voluntate patris · quoniã
indiuiſa ſunt oꝑa trinitatis. Cota em̃

indiuidua trinitas chꝛiſtũ tradidit as
moꝛtẽ et ad redimendũ munduũ· et vt

totanatura humana ꝑ xpᷣm redimeret
a moꝛte pater filiũ dedit. filius ſeipᷣm

obtulit. ſpũs ſanctus accepit · Hinc er
go dicit apo. Ahꝛiſtus ꝑ ſpũmſanctum
ſeipᷣm obtulit deo patri hoſtiã immacu

latã.ſinguli tũ dederũt.acceperunt .et
obtulerunt. ſed ad diſtinctiõem pater

8: dediſſe ꝓpter auctoꝛitatẽ. filius ob⸗
tuliſſe peer humanitatẽ ſpũſſanctus
gaccepiſle ꝓpter benign
none ſacerdos ſe a plicat ad ſuſceptio

Apter benignit atẽ. Finito ca
nem ſacroſancte hoſtie. Quidam enim
ſacerdotes de manu quidam de pate⸗
na coꝛpus xpᷣi ſimunt.qui de manu ſu⸗
munt dico ꝙ; tucius agut qm̃ digiti in
calice poſtea lauant᷑ qui aũt de patena

ſumüt niſi lauent in calice patenam ne⸗

gligentiã cõmittunt. licet expoſitoꝛes
dicant ꝙ hij qui coꝛpus xpᷣi in patena

ſumunt figurat q; coꝛpus xp̃i in latitu⸗
dine caritatis ſit accipiendu que deſi⸗

Ratio iſta non eſt dẽ eſſentia

Tercius

deuotiõe ⁊ coꝛde cõtrito ⁊ conſcĩa nõ

ficta poſt hoc coꝛpus rpie ſanguis ſu

menda ſunt in qua quidem ſinnptiõeñ
expedit fieri magnam moꝛam ſed ſacer

dos bꝛeuiter et reuerenter ſe expediat

ↄmunicando ꝗꝓpter coꝛdis diſtractiõeʒ

et mẽtis euagatiõem. ne irꝛuẽtes cogi
taciones ꝑdant deuotionẽ. Iſta cuius

ſigura pᷣceptum fuit in lege.qꝙ agnus
paſchalis qui figurabat xpᷣm comede⸗

retur feſtinanter Mota ſacerdos in q̃/
buſomn eccleſijs omes ꝑtes hoſtie ſu⸗
mit. ſed in aliquibꝰ vnã ptem in duas
diuidit. quas miniſtris ſcʒ dyacono et
ſuboyacono poꝛrigit. et ſic cũ miĩſtris
municat et p hoc inſinuat . ; xpᷣc poſt
reſurꝛectionẽ cum diſcipulis maduca⸗
it. Me aſit vn ꝑtẽ accipit et reliquas

„

miſtris impendit inſinuat vt lucas euã
geliſta ↄmemoꝛat. qꝛ ieſis accipiẽs paꝰ⸗
nem fregit. et ſumens reliquũ poꝛrige⸗
bat illis quoꝝ coꝛ ardens erat in via⸗

Nota. ſummus pontifex nonſic ſumit

eucariſtiã ſicut ſacerdos ↄmunis vel al
ter ep̃s.nec etiã ſummus pontifex ſtati

particulam hoſtie ſubmittit in calicem

ſed eam poſtterciũ ſignaculũ crucis ſu
per patenam reponit. et poſt oſculum

pacis ad ſedem aſcendẽs/ibiq; ↄſiſtẽs

maioꝛem ꝑtem hoſtie ſuſcipit. de pate⸗
na.quã dyaconus ſibi appoꝛtauerit de
altari.quã dentibꝰ ſuis diuidẽs.vnam

particulã eius ſumit. et aliã in calicem

mittit. et de calice cũ calamo haurit.de
inde alias duas particulas diſtribuit

miniſtris. dyacono cum oſculo:ſubdya

cono ſine oſculo. et ivem ſcilicet ſub⸗
ↄyaconꝰ reſiduum ſanguinis in quem
ſummus pontifex partem miſit ſumit.
DZ . ⸗R r i ij

gnatur per patenã. Mota poſtilã oꝛa Nota H
tionem One ieſu xpe ꝛc celeriter onice ð
paſſionis memoꝛia habenda cum omi

iſt rõeʒ hyſtoꝛicã nũqᷓ; potuit ĩ aliquo

Romanus ergo pontitex ibi non ↄmu
nicat vbi frangit ſeo in altari frangit⸗
et in ſede communicat qꝛ xpᷣc inemaus
poſt reſurꝛectiõem coꝛam duobus di,
ſeipulis fregit et nõ manducauit.ſed ẽ
hieruſalem coꝛã duodecim aplis man-
ducauit. lſcendẽs ergo ſedẽ ibi masu
cat et omunicat qꝛ ĩ eccia militãte ſum
mus pontifex eſt caput ⁊ vicarius xpᷣᷣ
et iõ ſublimioꝛi loco ↄmunicat. Alia cã
hyſtoꝛialis a quibuſoã reddit᷑ ſʒ dubia
an ita ſit. Fuit quidã papa noĩe leo he
reticus qui qñ ↄmunicare debebat mia/
ſit occulte ſacramẽtũ inſinũ.et ergo ne
deinceps poſſet talis fallatia ↄmitti /
Papa in alio loco om̃ibus cernentibus
maducat et ↄmunicat.Lñ Inno. di q;

.

loco autẽtico inuenire Doſt ſumptum
eucegriſtie ſacmentũ ſacerdos abluit di

gitos ⁊ ꝑfundit ne aliqd incaute rema
neat ex cõtactu diuiniſſimi ſacramenti

Indignũ quidẽvſſet vt manus q incoꝛ
ruptibile coꝛpꝰ ↄtractauerũt coꝛpus
coꝛruptibile attingant niſi pᷣus ſtuvbio
ſe lauent᷑ Trina ergo ablutio ſacerdoꝛ-

tis in pᷣncipio. in medio.⁊ in fine miſſe

deſignat. ꝙ offert ſacrificium ſalutare
ao emundatiõeʒ cogitatiõis locutiõis

et getiõis.vel ad purgatiõeʒ pctĩ oꝛigi

nalis crimialis et venialis. vel iſtoꝝ; q

agunt ꝓ ignoꝛantia.negligenti: et in⸗

duſtriã. Hec aũt ablutio pᷣt referꝛi as

ablutiõeʒ baptiſini. cuiꝰ foꝛmã xpᷣetra⸗
didit poſt ſua reſurꝛectiõeʒ Eũtes inqͥt

inmoim vniuerſuz docete oẽs gẽtes ꝛ

Rõnale vicit. Gane circa maioꝛa tuciꝰ

eſt ggenoũ ſacerdos ergo ſumens ſan
guinẽ ꝓpter maioꝛẽ ſecuritatẽ et reue2s⸗
rentiã calicẽ cum vtraq; manu tenere
debet. ſes ĩ ꝑfuſionis ſumptiõe. ſufficit

Altera tm̃ duobꝰ digitis alterꝰ manꝰ

abiñctis qſi ꝑ hoc innuens ſanguinem

Secudus

ibi nõ eſſe Bed ſumẽdo ſanguinemter

haur it. ad deſignandũ trinitatẽ. pfuſio

nem vo bis ꝑ hoc deſignans caritatẽ qᷓ

inter duos oſiſtit. Et poſt ſi umptü ſerm

nõ eſtſtatim ſpuenoũ ſi ↄmodoſe abſ;
violẽtia nature fieri pᷣt Beod poſt hoꝛã

2Zuenientẽ ſpuere pᷣt ĩ loco ↄpetẽti vbi
ſputũ nequit pedibꝰ culcari. Siqͥdẽ
ſpualis oia iudicat et a nemĩe iudicat᷑.
hoſtia nõ ſicut aliꝰ cibus coꝛpalis eſt
maſticada ſʒ diſcerete ⁊ moderate ac le

niter dentibꝰ anterioꝛibꝰ terenda.et

lingua mollificada ne aliqᷓ ꝑticula dena
tibꝰ aohereat quã poſtea emittiſerean

do ↄtingat

LCLaplin quintũ De granactiõe

ANnta hecptioe corpis a ſan

ue poſt cõmuniõeʒ 2cinitur

cõmunicatõis fideliũ vel modicũ poſt

que cõmuniter cõmunio vocat᷑ qꝛ tpe

cõmunicatiõeʒ cantat᷑. et illa repntat

gaudiñ aploꝝ de xpᷣi reſurꝛectiõe.bᷣm

illuo qo legit.gauiſi ſunt diſcipuliꝛc q

aũt in aliqbꝰ eccleſijs reci pcando cani

inſinuat ꝙ apli reſurꝛectiois gaudiũ ſi

biinuicẽ mutuo nũciabãt. Mec ẽ ergo

tr oitus miſſe ſigficat inchoatiõeʒ boni

opis.ita cõmumo cõſumatioeʒ laudibi
lis finis. am q digne volũt eucariſtiiã
ſumere et cõmunicare dñt vſq;ĩ finẽ ſi
ne intermiſſiõe laudare deũ.ſicut dicit
apls. ſine intermiſſiõe oꝛate. Et ps. Be

——

nedicã dñũm in om̃itꝑe.Huũc ſenſum tã

git oro vltima ꝗᷓ cõplẽda dꝛ qꝛ ipa eſt
complemẽtũ offcij miſſalis et pfectöe,z
ſeu cõſumatiõeʒ boni oꝑis repſentat.

AAlij dieut ꝙ ↄmunio dꝛ ad granactio
nes ꝓ hoſtia nobis traſmniſſa ⁊ ĩ eouliũ

guinis xpi antiphona ſeqᷣrf⸗

õ =

„
4
R
.

——

–

. 8

ſtexnt
D
Licdi
chſup
tiplic
nhcigr
tendof
exteſis
nemßn
eleugti
ſnasin

Nones

èꝗ—E—

Xe

n

ocai
Hiüi
cge

bon
dit
rſa
iſſ
dicit
umti

ao

Tract atus

ꝓpoſita. Vel ſᷣm alios comunio ſigniſi
cat hꝰ ſacre ↄuĩcatiois et ꝑceptiõis ſa⸗
cramẽti fructũ.qͥ ab electis obtinebit᷑
oↄũ mudus cõſumabit᷑quo fructu dabi
tur eis exultatioet leticia.iux illuo ps.
Exultabũt ſanctiĩ glia et paſcebuntur
edulio abſq; pᷣcio commutationis ipᷣo
ꝓpinate inuitate et ꝓponẽte qͥ dixit.Et
ego diſpono vobis regnũ. Poſt hoc
iam ĩ fine miſſe ſacerdos ſe trauſſert ad
dexterã ꝑtem altaris et hoc io.qꝛ cultꝰ
fidei pᷣmo fuit in ꝓplo iudaico poſt hoc
trãſiuit ad gẽtes.in fine vo vel circafi⸗

nem iteꝝ reuertet ao iuoeos ad pᷣdica⸗
cionẽ enoch ⁊ helie qͥ conuertũt coꝛda
patꝝ ad filios qm in diebꝰ illis ſaluabit

iuda.et reliquie iſrl ſalue fient. Gʒ hoc

nõ videt᷑ placere innocẽtio qͥ dicit.

xpᷣc nõ pᷣoicauit gentibꝰ ſʒ iudeis.⁊ ſa
cerdos ꝓnũcians euãgeliũ xpᷣi gerit ꝑ
ſonã.videt᷑ ꝙ ipᷣa ſimſtra ꝑs altaris nõ
repñtat gẽtiles. Ergo ipe dicit ſic. ea ꝗ
ſunt leta ꝑ dexterã ꝑtẽ altaris deſignã
tur.ꝑ ſiniſtrã vo q̃ ſunt triſtia et aduer
ſa.q ergo ſacerdos ĩ pᷣncipio miſſe gau⸗
iñ dnice incarnationis et natiuitatis

oñdit.iocirco pꝛimũ ao dexterã ꝑtẽ al

taris accedit:deinde ad ſiniſtrã cõuer

titur. vt triſticiã paſſiõis inſinuet. Gʒ3

iteꝝ redit ad dexterã vt gaudiũ dñice

reſurꝛectionis et aſcenſionis annũciet:

Tũc dicit orones q̃ vocant᷑complẽde
cã ſuꝑius dicta ẽ.Et hee or̃oes dñt ml⸗
tiplicari eq̃liter collectis añ eplam pꝛo
nuciatis Hec oro quã ſacerdos pᷣmit⸗

tendo ſalut atiõez exeqtur eleuatis v

extẽſis manibꝰ.ſignificat illã bijdictio⸗
nem fm inno.quã xpᷣc aſcenſurꝰ ĩcelũ.
eleuatis manibꝰ legit̃᷑ dediſſe diſciplis
Mã vt Mecas cõmemoꝛat. Eduxit eos
foꝛas in bethaniã ꝛc: Iu. vlt. ADoſt illas

ꝓnũciat Ate miſſa eſt.ſepᷣſentãs illuuos

qð dictũ eſt aplis Ciri galilei qᷣd ſtatis
aſpiciẽtes in celũ ꝛc. Chorꝰ aũt qͥ ĩ gra

tulado rñdet. deo gras.imitat aplus⸗
qui adoꝛãtes regreſſi ſunt in hierlin ca

magno gaudio et erãt ſp intemplo lau

dãtes et bñoicẽtes deo ꝑ hoc ꝙ ſacer⸗
dos vel oyaconꝰ dicit ite miſſa ẽ dat li
centiã eũdi ꝓplo ad ꝓpꝛia. vt ſit ſenſus
iſte. Ite ao ꝓpꝛia miſſaẽ finita. Ael bo
ſtia ſalutaris deo pr̃i ꝓ vobis miſſa eſt.

Vel vr̃a deuotio miſiaẽ ethereis ſeoi
bus miſterio ſctõꝝ angeloꝝn Sʒ rönale
ſic exponit Ite pꝰ xpᷣmet ſeqminiipm.

NMon ei eſt in hoc mdo ſtanou. ſ ad paʒ
triã ꝑ bona oꝑaẽ feſtinandũ. Qð leui

ter facere poſſumꝰ qꝛ hoſtia miſſa ẽ o
deũ pr̃em placandũ.ꝑ quã fracta ſunt
tartara ⁊ ꝑadiſiianua reſerata Vñ coõ
ciliũ aurelionẽſe ſtatuit.q; cum ad cele⸗
bꝛãdas miſſas ꝓpls xpiaſus in dei noie
ↄuenerit.non an diſcedat qᷓ; miſſe ſol27,

nitas compleat᷑ ⁊ donec ꝓnũciatũ ſit/

ite miſſa ẽ. Et ſic ĩ hoc loco miſſa bñ dꝛ:ñ a
mittẽdo qꝛ tũc vnuſquiſq; fivelis ad ꝓ
pꝛia ire dimittit᷑. Iẽ ſcieoũn tripliciter
miſſa claudit᷑ ſeu concludit᷑ c p ite mii/

ſa eſc. ꝑ bñdicamꝰ ono.ꝑ reqͥ eſcat ĩ pa⸗
ce. In diebꝰ em̃ feſtiuis et generaliter
qñ cantat᷑ glia ĩ excelſis ↄeo.et in matu

tinis te dn laudamꝰ. concludit᷑ cũ ite

miſſa ẽ. Et hꝰ ratio ẽ.quia in diebꝰ iſtis

ꝓpls in pᷣmitiua eccia ad ecciaz conflue.
bat ⁊ qꝛ tenebat᷑ expectare finẽ miſſe
et neſciebat qñ eſſet finis miſter verte
bat faciẽ ad eos.dans eis licentiã rec e
dendi. Ged ĩ diebꝰ ꝓfeſtis et ĩ ferijs

bus non cantat᷑. glia in excelſis/⸗ miſſa
concludit᷑ cũ bñdicamꝰ dno qꝛ tũc mi⸗
mniſtriet ſacerdotes q̃ſi ſoli ſine ꝓplo. in

pꝛimitiua eccia miſſas dixerunt. Jdeo

Aber

iuxta moꝛẽ antiquũ dicimꝰ iſtis diebꝰ.
bñdicamꝰ dño.ſpẽaliter ĩ ieiunio ĩ ad
uUentu dñi. miſſa claudit᷑ cũ bñdicamꝰ

ño etiã dñicis diebꝰ ad denotãdũ q;

ſi ſy dño bñdicẽdũ ſit mſtomagis hoe

ope facere debemꝰ MHec rõnale. HBʒ qꝛ
ſp debemꝰ? manere ĩ granactiõe choꝛꝰ
rñdet vnifoꝛmiter.deo gras.Et ſic qñ

ↄꝛ ↄcludẽdo miſſam. bnoicamꝰ dño/ꝑ
hoc ꝓpls ad granactiões inuitat᷑. eo q;
poſt ola bona ꝑacta do vebemꝰ regra
ciari ⁊ eũ laudare ſm dictũ apli Gras
agite ſine intermiſſione oꝛate. Et qñ ſa⸗

cerdos vel dyaconꝰ dicit. ite miſſa eſt.
tũc in plibus eccleſijs faciẽ vᷣtit ad po⸗

pulũ tt ronabiliter qꝛ ad eos quos pᷣ⸗
eis ad quos ſermõeʒ dirigimꝰ faciẽ pꝛe

ſentare ſolemꝰ. Gʒ dicẽdo bñdicamug
dño.nõ diſtincte alloqt᷑ ꝓplin. ſicut cũ

dicit ite miſſa ẽ. ſed iã ſe ↄnumer at et iõ
faciẽ vertit ad oꝛientẽ.vt vᷣo oꝛienti ex
alto qͥ illuĩatomnẽ hoĩeʒ gr̃as refera⸗
mus: Sʒ miſſe deſunct oꝝ claudunt᷑ ꝑ
reqͥeſcãt in pace.Eis em̃ ꝑ totũ officiuũ

optat᷑ reqͥes et pᷣcipue in pᷣncipio vt er

go finis coꝛreſpondeat pᷣncipio. miſſa
claudit᷑ ꝑ reqͥeſcãt ĩ pace.⁊ tũc rñdet
amen.i.fiat Iſto facto ſacerdos nouiſſi
mã facit bñdictioeʒz ſuꝑ ꝓplin et hec de⸗
ſignat ſpuſſancti miſſioeʒ in diſcipulos

quẽ dñs de celo miſit in eos.iur qð ip̃e

piſit vccipietis inquit virtutẽ ſuꝑue
niẽtis ſpũſſanctiĩ vos. Gicut em̃ ſpũs
ſanctꝰ in noĩe tociꝰ trinitatis mittiteo
P opa ſancte trinitatis indiuiſa ſunt.
Ita et ſacerdos iſtã bñdictiõeʒ facit in
noĩe indiuivue trinitatis dicens.Pñdi

Oiduo cat ⁊ cuſtodiat vos dinĩa maieſtas pt

filiꝰ et ſpusſſanct?ꝰ et vtꝰ ⁊ gra bndi
etõis eiuſoẽ ſancte trinitatis et ↄſolatõ

almiſpüs ſup ſpiin deſcendat eiſo ma⸗/

Secundus.

neat Hec em bñdictio ꝑ verbũ oꝛis 1

ſignũ crucis expmit᷑. qꝛ iſta miſſio ſan⸗
cti ſpũs ꝑ ſonũ vehem̃tis aeris a celis

et ꝑ linguas igneas innotuit. VUñ legit

Actuũ.j. Factus ẽ repẽte de celo ſonꝰ.

Ft ſubdit᷑. Ct apparuerũt illis deſuꝑ di

ſptite lingue ꝛc.in qua bñdictiõe finis

habet᷑ miſſe. Dic finis miſſe finem deſi⸗

gnat mũdi.in quo electi dei libertatem
habebüt et deu ſy bñdicẽt. et ip̃e deus
ip̃is bndicet. et plo ſuo in pace. ſmq;
ꝓmiſſoꝝ ſuoꝛũ tenet foꝛma q ſeꝑabit
bonos a malis.qſi agnos ab hedis. Et
dicet bonis Wenite bñdicti pr̃is mei.
poſſidete vobis ꝑata Luc eĩ iuſti ao cla
ritatis gloꝛiã ꝑducent᷑.et fulgebũt ſic
ſol in regno pr̃is eoꝝ. Gic em ſuꝑ eos
efſulgebit benedictio dñi. Malis vo di
cetur Ite. vobis miſſa eſt mala ⁊ into⸗
lerabilis ſnia. Ite maledicti in ignem
eternum. vt Oꝛ Math. xxv. Heinde ſa
cerdos inclinãs caput ad altare dicit.
Adlaceot tibi ſancta trinitas ꝛc oſculãs
altare ſeq; ſigno crucis ſignas vt illiba
ta fides coꝛ ipius ⁊ mentẽ ſꝑ poſſiveat
et animũ muniat vſq; ad obtentũ vite
ꝓhennis.in qua fidelis qĩa ſociabit᷑ ðo

in oſculo ſalutari. in cõiunctiõe inſeꝑa⸗
bili. in caritate xpᷣi qñ videbimꝰ ipᷣm ſi

cuti eſt regẽ in decoꝛe ſuo qñ illũ cogno
ſcemus ſicut et ↄgnotiſumꝰ cũ penitꝰ
euacuabit omne qdex pte eſt. qin tunc
vemiet qd pfecrij eſt. Albi quibiid vis
ad nutũ adeſt. quidqͥd nõ vis ꝓcul de⸗
eſt. vbi erit ſtatus oim aggregatiõe bo
noꝛum ꝑfectꝰ In quoipefinis erit no⸗

ſtroꝝ deſiderioꝝ.qui ſine fine videbit᷑.

et ſine fuſtidio amabit. et ſine fatigatio
ne laudabitur. Q laude ergo qꝛ incepi
mus. in laude quoq; terminemꝰ. vt in
eternũ laudemus eum.qui viuit et re⸗

Inagt in ſecula ſeculoꝝ deusgmen.

4 H Igipit tabula huins libeii»“ decẽtia. Quintũ de ipoꝝ caſtitate SS
,. „ 222 xtum de elericali coꝛona. Beptunum
Anirul pꝛimũ tractatꝰ pꝛiꝰ quõ ao miſſaz ſe dẽt pꝛeꝑare ſacerdoos
milibꝛi ponit cauſas qurre E ctauum de indigne ↄſeientibꝰ et ſu
AAaſcra ſcriptura feruenter ſit mentibus coꝛpus xpDYi.
ðèWM ſchbenda. Becundu oñdit quot ggne Apitulum pꝛimũ quarti tra
EE èc“ in ſe debeat hr̃e lectoꝛ ſacre ſcripture. ctatꝰ onoit quot mõis miſſa
Tercium inſinuat finẽ ꝓpter quẽ ipa ſit ð: et quõ diuidit᷑.et vñ dicit
on ſtudenda. Quartũ quotupliciter atin vbi

Sesdm quõ miſſa ſit celebꝛanda 2 vbi
das git peccare in ſtudẽdo ipᷣam ſciaz Qnii ſit celebꝛanda. Terciũ de progatiuis
Y”ZLZ tumtradit mooũ ſtudendi theologii. miſſe Quartũ qre miſſa quotidie cele
r Sextum declarat quot modis ſacra bꝛat᷑ eũ tñ xpᷣe ſemel paſſus ſit. Muitu

½ ſenptura exponi In liceat ſacerdoti ĩ aliquo cou bis cele
w. —

Apitulum pꝛimũ ſecũdi tra bꝛare in vno die. Bextũ an miſſa boni
och . ctatus. ondit in quibꝰ hoc ſa ſaceꝛdotis melioꝛ ſit q; miſſa mali ſaceꝛ
eie cramentũ in veteri lege ſit p⸗ votis. Septimũ quare miſſa ſp ſit libẽ
eos figuratu Bechoũ a quo et quare ſit in ter audienda O ctauũ quõ miſſa ſit au
Nidi ſtitutũ Terciũ qñ ſit inſtitutu Quartũ dienda. Monũ quare ſacrificium nuſſe
d49 de eius dignitate. Quintum de eiꝰ ne verſus oꝛientẽ offert cum tñ ds ſit vbi
n ceſſitate. Gextum de noim ipᷣius multi q;. Secmnñ chen ſacerdote in miſſa

en plicitate. Septimũ de mõ accipiendi ds ſit adoꝛandꝰ et q̊s et qualiter ſuas
t. et ſumendi hoc ſacramentũ Hctauum oroes ꝓnũciare dẽt Vndecimũ quot
e que ſunt ſigna et piecture ꝑqᷓ niectua mõis officiũ miſſe pagitur et de contun
rüa . rnipoſſumns nos eſſe digno⸗ ao hoc ſa quo miſſa ſolennizat Mooecimũ de di
ſer cramentũ vcipiendũ. Donũ de vtili⸗ uerſitate offici ambꝛoſiani ⁊ gregoꝛia
er iha ↄſequunt᷑ digne ſumẽtes ni: erciũdecimũ de hoꝛa celebꝛatõis
dey . Preeimu de danmis que ſequunt in. muſſak⸗Quarthoccm de benn mn
en digne ſumentes Andecimũ quot mo tutoꝛe miſſe et a quibus mil a ßm hmõi
. Laborſrametitumae no ufcren ritumeſt oꝛinata. Quntuvecuni de
cHn an peta veniglia pñt impedire effectũ Prornn oꝛdinatiõe miſſe 1 . qbus cõſi
H hui ſacramẽtiin ſumẽte. Perciudeci⸗ ſtit. Sextũdecimũ de retoꝛſioe legalis
tar mum. an gPpter nocturn ollutionẽ ſacrificij ad ſacrificiũ miſſe. Septimũ
. Smunio ſit ptermittenda Quartudeci decimũ guare dies ſabbati ceſſit beate
mum an melius ſit ſacramentũ hoc fre vir gini in ſpẽalem ↄmemoꝛatiõeʒ et ꝗᷓ;
õ quentius acciꝑe q; rarius iter officiũ miſſe diſtingnat Fſm aliqua
“ — itulu pꝛimũ tercij tract⸗ rumterꝛaꝝ ↄſuetudinẽ ſᷣm numeꝝ dien
ecc 7 tus eſt de condictiõibus re,j in eboomooogs?
c /⸗ iittis ad debitü miſtru huius Apitulũ pᷣmũ quinti tracta⸗
rigrn ſaeramẽti. Bcom de diuerſis noibꝰ mi ttus eſt de indumẽtis et oꝛna
1nen niſtroꝝ in canone biblie expꝛeſſis Ter mẽtis ſacerdot alibꝰ Beðm
cium de eon dignitate et excellentia deinſtnumerti⸗ ad officiũ miſſe requi⸗
irß Quartũ de, eo honeſtate et clericali ſiis.

1

mi ſcdi libꝛi eſt de debita mi⸗
unſſtri diſpoſitiõe ⁊ de eius pᷣ
paratiõe. OIcdm de introitu et eius al⸗
legoꝛica et tropologica ſigniſicatione-
Tercium de laude ſancte trinitatis ſcʒ

glia pri. Quartũ de acceſſu altaris et
de ↄfeſſiõe ſacerdotig ante altare Duĩ

tum de oſculo altaris et ſigno crucis.
Sextũ de trãſlatiõe ad dexterã ꝑtem
gltaris et de libꝛi aꝑtiõe. Geptimũ de
kyri eleyſon. Dctauũ de cantu angeli⸗
co ſcʒ lia in excelſis.et de eius expoſi
tiõe Et quare in miſſa beate vᷣginis ſex
tropi interponunt᷑. Monũ qre non ſꝑ
canit᷑ glia in excelſis. Hecimũ de ſalu⸗
tatõe ſacerdotis ſcʒ dñs vobiſcũ ⁊ de
collecta. EIndecim ũ de numero colle
ctaꝝ et de Aneluto earundbẽe

Apitulũ pꝛimũ ſecundi tra⸗

ctatus ſcdi libꝛi eſt de epiſto
ciñ dea

. la. Gcom de graduali. Ter⸗
leluia Quartum de tractu ſeu

rrIrractibus. Oſintũ de pꝛoſis ſeu ſequẽ
ciea. Sextũ de euangelio. Septimũ de

ſimbolo et eius expoſitide
Apitulũ pꝛimũ tercij tracta⸗
tus ſcdi libꝛi tractat de offi⸗
(Lco qð p̈cedit ipᷣam pᷣfaciõeʒ
et habet ſex ꝑtes· Pꝛima eſt de ſaluta
tiõe que pᷣmittitur ofſertoꝛio et de ipᷣo
offertoꝛio. Scova de oblatiõis pᷣſentati
one. ibi ſuſcipe ſancta trinit æ. Cercia
de altaris thurificatiõe.Quarta ð ma
nuũñ ablutiõe. Quinta de coꝛdis hũilia
tiõe cũ ðꝛ in ſpũ hũilitatis. Gexta de
orone ſecreta

SS Apitulũ ſcom illius tercijtra
C duas ptes. PDꝛima eſt de pꝛe

ShEeocioe in generali et de eius expoſitiõe
IIcda de numero ſpecialiũ pᷣfacionum

Abpitulũ pꝛimũ tractatꝰ pꝛi⸗

ctatus eſt de pᷣfaciõe et habz

et expoſitiõe earunbẽ.

2

Apitulũ cerciũ tercij tracta⸗
6 tus eſt de canone. Et habet

quinq; ꝑtes Pꝛima ꝑs eſt de
ritu quẽ ſacerdos debet hr̃e volens ca
nonẽ ꝓferꝛe/et de noĩbus canonis/et

de modo legendi. ⁊ quare verba cano
nis ſecrete legunt᷑. Icda eſt de diuiſi⸗

one canonis.et diuidit᷑ intres ꝑtes

Piima ponit orones et obſecratiões
pꝛo eccĩia ſancta di/et pꝛotota ↄgrega

in ſpẽaliet inuocatiões pꝛo ſuffragijs

tiõe fideliũ in generali/et pꝛo aliquibꝰ

ſanctoꝝ. In ſecũda imploꝛat᷑ dei pr̃is
benigna placatio ꝑ huiꝰ ſacriſicij conſe
cratiõem.ibi. Hanc igit᷑ oblatioemꝛc.

Intercia ponunt᷑ verba ipᷣam ↄſecra

ciõem efficientia et ꝑficientia.ibi. Qui
pꝛidie qᷓ; pateretur. In quarta tracta⸗
tur de ↄſecratoꝝ rememoꝛatõe ĩ quoꝝ

memoꝛia offerunt et pꝛo quibꝰ.ibi. vñ

eſt vltimum.

et memoꝛes. In quinta oꝛatur ꝓ refri⸗
gerio et gloꝛia moꝛtuoꝝ et fit ſcõa com

Abpitulũ quaꝛtũ tercijtracta
tus eſt de dnica or̃one. et hʒ
tres ꝑtes Pꝛima ↄꝛ exoꝛdiũ

cum ðe Mater noſter. Scda dꝛ tractꝰ

cum ↄꝛ ſanctificetur et ſunt peticiones
rcia dꝛ ↄcluſioet illa tangit᷑ cum deʒ
¶Abirulum quintu tercijtra
ctatus eſt de graꝝactiõeſiue
de laudibus 7 e fine miſſe T

———ʒ—ʒʒ
òð 5 .

memoꝛatio ſanctoꝝ ſcʒ. OMemento ꝛc.

—

—

LUʃ——

IeS0 eleisolng-„Plepuels 10lDelesqee

61

O oueſes Ssnooꝗ

TE 1

00 R

E „ . .
. RS „ 4 .
*
„*
200
E .
S
.
. . *. — .
— „
4 „* .
e * . .
₰
R
. El
ſD
*
. £△D „*
2* .
△
. 5 4 X * . * . 4* . .
1 ——=— E⸗