Gb730_fol_2
author: Hugo, von Sankt Victor

ð
E S

.ſ
⸗

ee,
”
N

*

8
R

E è
s
=

ð

—
en
1

.

ò
ð èð l
è
⸗ SES
ð 2
ð F
Nðð
ð
—

2ð

ð

E2 2——
ò

u

ł‚

N 125 119 10546 021

,utnnmmmurendtQnm . .

.r
.

„
/

. .
. †

W. Raiser

D

— —
= . , ———

S 4 a n ς.Mi

ð

ncipit liber Hugo⸗/

nis de ſacramentis adſcõöam eru⸗

ditionem ſacri eloquij quodeſt fun

damentum ſcientie.

Mume partis capitula ſunt hec.
NPꝛima pars exameron in oꝑa ↄditõnis.
Vnum eſſe pᷣncipium a quoſfacta ſunt om
nia denichilo. caplo pꝛimo parte pma.
Si pꝛius materia facta eſt q; foꝛma.caplo
ſecundo parte pꝛima.

NRatio quare voluit deus ꝑ tempoꝝ inter

ualla opera ſua ad complenonem ꝑduce
re et pꝛius eſſe facere q̃ᷓ; pulcrum eſſe.capi
tulo.uij.parte pꝛima. H
Si potuit aliquãdo eſſe materia ſine foꝛ
mao. capitulo. uij. pte pma.
Simul creata fuiſſe omia.id eſt. viſibilia
et inuiſibilia. caplo.p.parte pꝛima

BDe prima infoꝛmitate rex omniũ qualis

fuit ⁊ q̃ᷓ; diu mundus in illa ꝑmanſit.capi
tulo.nj parte pꝛama. M
De diſtinctiõe foꝛmatõis. ca.pij.pte.j.
De miſterio lucis quare pᷣma facta ẽ.cap.
octauo parte pꝛima. M
Qualis eadem facta eſt lux ⁊ vbi.ca.ix.ꝑ.j.
Q, ſimul facta eſtlux vilibilis ⁊ inuiſibilis
et parit diuila a tenebꝛis. ca.x.pꝑte pᷣma.
O, lux tres dies illumiauit et q̃re ante ſo
lem facta eſt. capitulo xj.parte pꝛima.
Sacramentũ diuinoꝝ opeꝝ. ca.xij.pte.j.
Quare dixit ſcriptura. vidit deus lucem.
capituloxiij parte prima.
Que ſit cautela boni oꝑis bic ſignificata.
capitulo.xuij.parte prima.
Quid factum ſit de luceille pꝛimaria poſt

creatum ſolem ⁊ ſi de ipſa ſubſtantialłr ſol

factus eſl. capitulo.xpv.parte.pᷣma
Si deus per ſex dies ſine interuallo ope:

ratus eſt ſiue alio quolibʒ mõ.ca xpj.pte.j.

De opere lecunde diei qñ factuʒ eſt firma
mentum. capitulo xvij. parte prima.
De qua materia factũ ſit firmamentũ ⁊ q̃
le factum ſit. caplo. xpiij.pte pᷣma.
Sacramentuʒ ſupꝛadictoꝝ. ca.xix.pte.j.
Quare nõ dicitur deus vidiſſe opus ſcðe

diei quia bonum elſet. cap.xx. ꝑtepᷣma
Quõ ↄgregate ſunt aque in vnum locum
vt arida appareret capło xxj.ꝑte prima
Quomõ terra germina pꝓduxit.ca xxij.p.j.
Quare ille aque que ſup celos ſunt nõ ſũt
congregate in vnum locũ. ca.xxiij.pte.ſ.
OQ, bis tribus diebꝰfacta ẽ ren diſpoſino.
ca.xxuij.parte pꝛima. H
Quomõtribus diebus ſequentibus oꝛna
tus eſt mundus. capituloxxpv.ꝑte pᷣma.
Si de ipſis elementis facta ſunt que ad oꝛ
natuʒilloꝝ facta ſunt.caplo xxvj.ꝑte pᷣma
Sacramentũ qualii piſces et aues denna
materia facti ſunt etĩ vna lede diſpoſiti nõ
lunt. capitulo.xxpij.parte pꝛima
Quare oꝑa conditõis pꝛius comemoꝛan
tur deinde opera reſtauratiõis. capᷣ xxpiij.
parte pꝛima. .
O, in operibꝰreſtauratõis maxime verſa
tur tractatio. capło.xxix pte pᷣma.
Quattuoꝛ eſſe per que ſermo ſubſeq̃ns de
currit. capitulo.xxx.parte prima
Scdepartis capitula ſunt hec.
Incipit ſecũda ꝑs de cã creatiõis bominis
et de cauſis puimoꝛdialibuſ rerum omniũ
capitulo primo:parte ſecunda.
Decaulis pꝛimoꝛdialibus ⁊ de eſſecibus
earum. capitulo.ij.pꝑte ſecunda
De generatione cauſarũ pꝛimoꝛdialium.
capitulo.iij.parte ſecunda.
Que ſit pꝛima cauſa conditionis rationa

lium. capitulo.iuj.parte ſecunda.
O, diuine volũtati ⁊ bonitas affuit et po
teſtas. capitulo v.parte ſecunda
Detribus perſectis ⁊ perficientibus om
nia. caplo.vj.parte ſecũda
, bectria de deo ſcdᷣm ſubſtantiã dicun⸗
tur. capitulo.pvij.parte ſecunda.

Quare bectria qui ſcdᷣum ſubiam dicanĩ
quaſi pꝛopꝛia in quibuſdã locis ꝑſomis at
tributa inueniunt. caplo.vuij.pte ſcdᷣa.

O, lapientia dei cum vna ſit in ſe diuerſa

nomia ſcdᷣm nos ſoꝛtitur. capᷣix ꝑte ſcdᷣa
O/pvolütas dei eterna fuit de ope tempo
rali. capitulo.x.parte ſecunda.
, tria in deo coeterna fuerũt.ca.xj.ꝑte.ij.

O tria vilibilia mundi tris ininſibilia

deidemonſtrant.capitulo xij.parte ſecũda
O; ſimilitudo dei in rationali creatura ꝑ
fectioꝛ eſt q; fons capitulo xuj. ꝑte ſcdᷣa
De ſcientia et pᷣſcientia dei et quoniã ex ea
in rebusneceſũitaſ cadere viðtur. capitulo
xiuij parte ſecunda.
Quomodo omnia in deo abeterno erant
pꝛius q́; in ſemetipſis ſubſiſtereut et illoꝛũ
illic non pꝛeſcientia ſed ſcientia erat. caplo
xv.parte ſecunda Mã
Si res future non fuiſſent ſapientia dei ſci

entia eſſet. ſed p̃ſcientia non diceret. capłlo

xpj parte ſecunda
Quomõ vtrunqʒ eternuʒẽ et pꝛeſcitũ eſſe
et futurum elſſe. capitulo xvij. parte ſecũda
Quomodoſi reruʒeuentus mutarentur
pꝛeſcientia tamẽ non mutareĩ.ca xvuij. .ij.
De pꝛouidentia dei.⁊ quia duplex eſt pꝛo
uidẽtia delin ſuis ⁊ alienis.capitulo xix.ꝑ
te ſecunda.
De diſpoſitiõe diuina caploxx ꝑte ſcda
De pꝛedeſtinatõe diuĩa.capitulo xxj.ꝑte.ij.
De poteſtate dei ⁊ ꝙ dupliciter conſidera
tur poteſtas in deo eſſe et vtroqʒ modo de
um omnipotentẽ eſſe. ca xxij. pte ſcdᷣa.

¶ Tercie partis capitula ſunt hec.

Qualiter ab initio deus agnitus eſt et q̃ᷓ
re vnus ⁊ trinꝰ.capitulo pᷣmo:parte tercia
Quare deus nec totus ſciri nec totꝰ igno
rari poteſt. capitulo ſcdᷣo partetercia.
Quibꝰmõis cognuõ dei ad boĩem venit.
capitulo iij ꝑte tercia
Oo deus trinus ⁊ vnus et quid in vnitate
et quid in trimtate capitulo uij.pte tercia
Explicatõ ꝓpoſitarum diſcretionũ.caplło
quinto parte tercia.

.NM

Beilla cogmtõnis genere quo mẽs rõnał

in ſe deum videre poteſt. caplo vj pte tcia.

Quia ſeipſam eſſe videt mens rationalis

capitulo vij.partetercia
Et eſe cepiſſe intelligtt capbło viij. ꝑte iij
Quia deus eſtet qͥa ſine pꝛinepioeſt.
Eiuſoẽ rei argumentü foꝛis in creaturis.
capitulo ix. parte iij.

xxjſ parte tercia

O deus trin? et vnus eſt capko x. pte uj.
Q, immutabiliseſt deus cap xij pte tercia
OQ, ratio in creatura recte conſiberata ad
iuuat ad cognoſcendum deum.

OQuibus modis coꝛpoꝛa mutantur.capi⸗

tulo xiij.parte tercia.
Quibulſ modis ſpiritus mutani.capitulo

xiiij.parte tercia

O, deus eſſentialiter eſt et vere ẽ et in om

creala ſiue natura ſine difſinitõe ⁊ ĩ omni
loco ſine circumſcriptione et in omm tem

poꝛe ſine viciſſitudine vel mutatione. capi

tulo.xp. parte tercia
Quomõ ſpũs creati locales ſũtet quomõ
coꝛpoꝛa.capitulo xpj parte tercia
NRatio qualłr deus non ſolũ vnus ſed tri
nus ſit. capitulo xpij. pte tercia
De vᷣůbo intrinſecoꝰ extriſeco.ca. xp iij p.iij.
, ymago dei in rationali creatura expᷣlli

oꝛeſt et veſtigi trinitatis inuenitur in ip⸗

K. capitulo xix parte tercia.
Quomõ tres pſone eſſentia vna ſiue ſub⸗
ſtantia. capitulo xx. partetercia.

De diſcretione nominũ in trinitate. capło
Quomõ ſpirituſſãctus a patre ⁊ filio mit
titur eterna pꝛoceſſione ab illis ettemꝑali
aduentu ad nos capitulo xxij pte iij.
Quare tria illa ineffabilia in deitate perſo
netres dicuntet tria in bumanitate nõ di⸗
cuntur. capitulo xxiij. parte tercia
Quare potentia patri attribuit ſapia filio
bõitas ſiue benignitas ſpũiſcõ.cxxiuij.p.iij.
Alia ratio q̃re illa qͥ ̃m ſubſtantiã dicunt
et cõmuma ſunt ꝑſonaliter ſũt diſcreta ca.
xxv parte tercia

O veſtigiü trinitatis nõ ſolum in rõnali
creotura ſʒ enã in coꝛꝑea repit. ca.xxvj.p. iij
O, in bis tribus ommia ſint perſonalr.

capitulo xxvij ꝑte tercia

ℳ

Meca pitulatõ ſuß̈dicton caplo xxviij piij

Bꝛeuis ſumma eoꝝque ſupᷣdicta ſunt cuʒ

qadiectiõe quoꝛundã capłloxxix ꝑteicia.
Auartepartis capitula ſunt hec

De voluntate dei. capitulo..ꝑte qrts.

Q eſt vere a ſumme vnus.ca xj. ꝑte tercias

S=81 ) — — — .ͥ — —

=ẽ
—

S=

.

n

tii

a
n

ini

N
d

l
in
ei
hop
1

thece

iin⸗

Quot modis ſcriptura voluntatẽ dei acci
piat. capitulo.ij. parte quarta.

ꝛima beneplacitũ dicit ca.uij.ꝑte q̃rta
Secunda oꝑatio.tercia permiſſio cap.iiij
parte quarta .
O, deus bona feẽ mala ꝑmiſit.ca.v. pte.iiij
Quare deꝰ mala ꝑmilſit capło vj.pte uij.
Quare operatio et ꝑmiſſio dei voluntas
eius dicuntur. cap̃. vij. parte quarta.
O, duplex ſit diſcretio voluntatis dei in

beneplacito eius ⁊ in ſigno bñplaciti eius

capitulo viij.parte quarta
Quarta eſt in pceptõne quinta in pꝛobibi
tione. capitulo ix parte quarta
M, non ſimilia ſigna ſunt eterni benepla

citi pꝛeceptio ⁊ ꝓbibitio ſicutoperatio ⁊ ꝑ/
miſſio. capitulo x.parte quarta

Quomõ fallere videt deꝰ pꝛeceptione pel
pꝛobibitione aliud innuens qᷓ; ſit in bũpla
cito ſuo. capitulo xj.parte quarta
Vtrũqʒ duꝝ ſonare vł qꝛ deus pᷣcipiat qᷣd
nolit vel qð nolit fieri ꝑmittat. c.xij.pte iuij.
O, deus non vult mala qᷓmuis velit pt
mala ſint qꝛ B bonũ eſt.ca.xuj ꝑte quarta.
O, ſemꝑimplet volũtas dei ca.xuij.ꝑte iiij
Quõ mali excuſabiles non ſunt qᷓʒuis per
eos volũtas dei impleat. ca pło xp ꝑ.iuj
Quare percipit deus omne quod pᷣcipit.
capitulo xvj parte quarta
Nmne qd bonũ dicitur vel ſcᷣm ſe vel ad

aliquid bonum dicitur. caplło xpij ꝑte qꝛta

Qðõ ſcdum ſe bonum dicit ⁊ vniuerſaliter
dicitur vere ⁊ ſummumbonum eſſe.caplo
xviij. parte qurrtaags
De tribus generibus boni ca.xix. parte iij
NHaius bonum elſſeillud ex quo maius
bonum eſt. capitulo xx.parte q̃rta
O, deus pꝛopter ſe.id eſt. pꝛo ptilitate ſua
vel cõmodo nicbil pꝛecipit capitulo xxj.
parte quarta VU

O deus boc vnicuiqʒ pꝛecipere babʒ qd

bonum eſt ipi cui pᷣcipit etiaʒ ſibonũ om⸗
nium non eſt. capitulo xxij ꝑte q̃rta
bonum v̈niuerſitatis deus impedi
re non babet etiam ſiillud alicuibonũ nõ
eſt. capitulo xxiij parte quartia

tercijſſ.

Q, operatõ et ꝑmiſſio beiſigna ſunt quib
eẽ bonũ ſit etiam ſiillud bonum nõ ſit. pꝛe

ceptio et ꝓhbibitio ſigna ſunt qd bonuʒ ſit

etiam ſi illud bonũ non ſit. capitulo xxiuij.

parte quarta

—

Beneplacitũ dei aliquãdo eſſe adrem ali
quando adactum rei. capᷣ xxv ꝑte q̃rta
De rerum oꝛdine in pꝛimis a ſecundis et
capitulo xxvj parte quarta

Quinte partis capla ſunt hec

Becreatione engeloꝛum et de libero arbi

trio. et de ceteris que ſpectant ad naturaʒ

angelicam ſiue ad officium etoꝛdinatõem

capitulo pᷣmo parte quinta
O, in pncipio creati ſunt angeli. capitulo
ſcdᷣo parte quinta.
O, ratiõalis creatura pꝛima omniũ ſacta
eſt dignitate quomã abiplſam refertur cõ
ditio reliquoꝝ ſicut ipius conditõ ad deũ
refertur quoniaʒ ad limilitudinẽ dei facta
eſt ſola. capitulo.uj.parte quinta.

O, in pᷣncipio pᷣmo ſimul facta lunt a coꝛ

poꝛea omnia in materia ⁊ incoꝛꝑea in an
gelica nata. capitulo uij.parte quinta
Q/coꝛpoꝛea ⁊ incoꝛpoꝛea natura et ſcᷣm
aliquid infoꝛmis facta eſta ſm aliquid foꝛ
mata. cc pitulo v. parte quinta
Quales fuerunt angeli quando pamo fa
cti. caplo vj. parte quinta.
O, nõ facti ſunt de materia piacenti ſicut
coꝛpoꝛa. capitulo vij.parte quinta
De quattuoꝛ ppꝛietatibus nature angeli

ce. capitulo viij.parte quita

pitulo.ix.parte quinta
De dꝛñtia cognitionis caplox ꝑte v
De dꝛñtia liberiarbitrij. ca xj. par.qnta
In quo ſimiles conditiſunt et in quo diſia
miles. capitulo xij parteqnta
De triplici poteſtate illoꝝ capło xuj p.v
De triplici cognitione illoꝝ.capᷣ.xuij ꝑ.p.

De differentia ſubſtantie ſpiritualis.capi:⸗

Siperfecti facti ſuntangeli an imperfeci

capitulo xp parte quinta
, tribꝰ modis perfectum dicitur. capło
xpj.parte quinta
Scðm tempus. ca. xvij.parte q̃nta

Seðᷣm naturam. capitulo xpiij pte. v.

Aniuerlſaliter. caplo.xix.parte quinta.

QO, perfecti cõditiſunt ſcdᷣm pᷣmã pꝑfectio
nem. capitulo xx. parte quinta.
Si pꝛeſcij fuerunt futuri euentus ſui.capi
tulo.xxj.parte quinta

Quales conditi ſuntboni vel mal iuſtivk

iniuſtibeatian miſern capitulo xxij. pte.v.
De libero arbitrio illoꝛuʒ in pꝛaimo condi

tionis pꝛincipio quãdo ſubſiſtere ceperüt

capitulo.xxuij.parte quina.
Quidſit libeꝝ arbitriuʒ.caplo.xxuij ꝑte v.

M ſemper liberum arbitrium no ad pꝛe⸗

ſens ſpectat ſed ad futurum nec ad omne
ſedad cõtingens tantũ. ca xxpv.ꝑte qnta
De auerlſione ⁊ lapſu maloꝝ et de conuer

ſione et confirmatione bonoꝛũ.caplo xxyvj.

parte quinta.
Quomodo in labentibꝰ culpa grãm auer
tit in ſtantibꝰgratia merituʒ adiuuit.capi⸗
tulo.xxvij.pte quinta.
Min ſola voluntate ⁊ iuſticia eſt ⁊ iniuſti
cia. capitulo xxvuij. parte quinta.
O, peccatũ nec ſubſtãtia eſt nec de ſubſtã
tia dicit ſed pᷣuatio boni. capitulo xxix.ꝑ.v
Quomõ deus omnẽ voluntatẽ ⁊ poteſta

tem angeloꝛum ad ſue voluntatis oꝛdinẽ

et diſpoſitiõem intoꝛquet.caplo.xxx.ꝑte v.
OQtribus modis deus cobercet volunta
tem et poteſtatem maloꝝangeloꝛum.capᷣ.
xxxi.parte quina.
De occulta diſpoſitione dei qua malas
etiã voluntates ad ſuam voluntatẽ intoꝛ
quet et diſponit ſcdᷣm ſuam voluntatẽ.ca.
pitulo xxxij parte quinta
Deoꝛdinibuſ angeloꝝ qꝙ in pᷣncipioa deo
conditi ſunt. capitulo xxxuj.pte quinta.
Si plures remanſerunt q̃ ceciderunt.ca.
xxxuij.parte quinta
De diſcreta cognominatõe angeloꝛuʒ.ca⸗
pitulo.xxxv.ꝑte quinta.
Vtrum omnes ſpiritus celeſtes mittãtur
capitulo xxxpvj.ꝑte quinta
De miniſterijs angelicis ca.xxxvij. pten.

Sexte partis capitulaſt unt hec
De creatiõe bomims ⁊ deſtatu eius ante

beccatum. MR
Quare deus bominẽ ex coꝛpoꝛe etanima
fecit. capitulo.pᷣmo parte ſexta

Qualiter bomo ad ymagnem et ſimilitu
dinem dei ſactus ſit. capło.ij.parte ſexta

De creatione ⁊ oꝛgineanime capitulo.iij

parte ſexta.

De libero arbitrio caplo iiij pte ſexta

De duplici ſenſu anime cap.p. pte ſexta

De duobus bonis bominis. capitulo pj.
parte ſexta.

Deduobus pꝛeceptis nature et diſcipline.

capitulo.pij.parte ſexta.

Detribus generibus rerum.ca.viij. ꝑtevj
De gemina cuſtodia pvite inferioꝛis.cap̃ᷣ.

ix. parte ſexta
Detribus ſtatibꝰbomiĩs.capitulo x ꝑte vj
Depmo ſtatu onte peccatũ.ca.xj.ꝑte ſexta
Deſcientia bomis añ peccatü.c. xij.pte.vj
Decognitione rerum viſibiliũ. ca xiij. p. vj

De cognitione creatoꝛis.ca.xiuj.ꝑte ſexta

De cognitione ſui. cap xv.parte ſexta.
De qualitate liberi arbitrij pertres ſtatus
capitulo xpj parte ſeraaga
De virtute bomis añ peccatũ.ca.xvij ꝑ.vj

Qualis creatus ſit pimus bomo ſcdöum

coꝛpus capitulo xniij parte ſexta.

Quãdiu bomo ſi non peccalſiʒ in bac vita
inferioꝛi manere debuiſſet.caplło xix. pte.vj

Dealimento eius.capitulo xx parte ſexta
De ſtudio bumane vite ante peccatuʒ.ca⸗
pitulo xxj.parte ſexta.

Si non peccaſſet bomo quales filios ge⸗

nuiſſet. capitulo xxij. parte ſexta
Vitrũ iuſti an iniuſti naſcerent.cxxuij.ꝑ.vj.
Si patne iuſticie beredes caplło xxuii ꝑ.vi
Vtrum ſimul tranſferendi fuiſſent an per

ſucceſſiõᷓees capitulo xxpv parte ſexta
Vtrum ꝑfecti naſcerentur ſtatura et ſeen
tia. capitulo xxpvj parte ſexta

De inſtitutõe pᷣmi bomĩs.ca.xxvij ꝑte vi.
De inſtitutione bominis ſcᷣm inferioꝛeʒ
vitam. caplo xxviij. parte ſexta
De inſtitutione bomis ſm ſuꝑioꝛẽ vtam
capitulo xxix. parte ſerta .
De loco in q̃ poſitꝰ eſt pᷣmꝰ bõ.c xxx. ꝑ.vj.
De ligno vite.

capłlo xxxi ꝑte ſexta

“
S
H

4

n
on
na
n
nus

dn

es
30

ne⸗
mꝙ
Ner
nelns
,laen
eler⸗
Ne
ſcnore;
gelen
en

gren

Deligno ſdie boni ⁊ mali.ca.vri.hte vj.
OQ,bomo in paradiſo poſitus eſt nõ crea

tus. ccaplo xxxuij. ꝑte ſexia
Quare vnus primũ creatus eſt. caxxxuij

parte ſexta.

Quare mulier de viro facta eſt et quare d

Quare doꝛmientiviro coſta abſtracta eſt
capitulo xxxvj.ꝑte ilJl.
De ſex modis oꝑandi.
¶ Septime partis caplaſunt hec.
De lapſu pᷣmi boĩis. capło.j ꝑte ſeptia

Quare diabolꝰ in foꝛma aliena ad boie,ʒ

venitt. copitulo.ij. parte ſepuma

Quare pꝛius adfeminã venit. c. ij. p. vij.

Quare ab interrogatõe exoꝛſus eſt. caplo
niij. parte ſeptima. —

. %

O non ſoli viro pceptum datum lit. cop.

pv.parte ſeptima

De modo temptatõis. caplo. vj p. vij.
Que mala fuerũt in oꝛiginali peccato.ca.

pij.pte vij.

My mulier delectatione pmiſſionis ꝑſua

ſioni aſſenſum dedit. ca.piij.par.lſeptia
De duobꝰgeneribꝰ tẽptationũ c.ix.ꝑ.vij.
Quis plus peccauerit Adam vel Eua.
capitulo x.parte ſeptuna .
Deaſpetituiuſti ⁊ aſpetitu ↄmodi.capxj.
pte. vij. .
Atrum bomo nolens aut volens aſpentũ
iuſti perdidit. ca.xij. ꝑte vij.
M, iuſticia ſit menſura. ca.xiij.par. vij.
De menſura inferiori. c. xiuj. ꝑte vij
Demenſura ſuꝑioꝛi. capᷣ xv ꝑte leptia.
Qð malum fuit in bomie ca xpvj.ꝑ.vij
, bomo in aſpetitu iuſti peccauit. in ap/
petitu aũt cõmodi punitus eſt.c xpij.ꝑ.vij
Quare inferioꝛ aſpetitus menſuram non
tenet. capło xvuj.par.ſeptima
O, ſpũi carnis cura iniũcta ẽ.c xix ꝑte.vij.
neceſſitas cõcupiſcendi nõ excuſat.qꝛ
voluntate venit. caplo xx.pte ſeptima
Q, commodũ ⁊ oꝛdinatũ aſpetenduz ſit.
capitulo xxj.pte.viij. .
: mbil aſpetit nin ↄmodũ. ca xxij.ꝑ.vij

ca. xxxvij ꝑ.xvj

Quõ nccitas ex noltate veit. ca xxiij p. vij
Muid generati trabimꝰ quid regenerati
capᷣ xxiiij.par.ſeptia
nali peccat ca.xxp. pte.pij
Quot mõis dꝛ oꝛigiale pttumczzinr. vlif
Q,pᷣmo bomini actuale fuit bocnobis
onginale. ca xxpij. parte ſeptio.
Quid ſit oꝛiginale peccatũ.ca xxviij.p. v)
Quomõ oꝛginale pctüm a patribus in
ranſeat. capᷣxxix.par.ſeptia
OQ; gaima nõ ſit ex traduce. ca xxx. p.vij
Quõ ꝑcarnem peccatũ tranſit adanimaʒ

amittimus.
De oꝛiginali peccato.

filios tranleat.

capitulo.xxxj.parte vij.
Quõ ignoꝛantia viciũ ſit. ca.xxxij.p.vij
Q, angeli facti ſunt vt ab intus erudirent

bomines a ſons. crap̃ xxxiij ꝑ.ſeptia
Vnde concupiſcentia naſcii ⁊ vñ ignoꝛan
tia. cc. xxxiiij. parte ſeptima

Quomõ anima peccati oꝛginalis parti:

ceps fiat. cap̃ xxxv. ꝑte ſeptima
KRatio quoꝛundã de animabꝰincoꝛpoꝛan

diis. cap.xxxvj.parte ſeptia

Quomodo a patribus iuſtis peccatoꝛes
ca. xxxpij. pte vij

filij naſcuntur. . 4
Vtrum omia peccata pᷣcedentiũ patrum
ad filios tranſeat. cop̃ᷣ.xxxvuij. . vij

6 D ctaue partis capla ſunt bec.

De eo qtria ſunt conſiderãda circa repa:

rationem bomis. ca.j.parte octaua
De quinqʒ lons. ca.ij.parte octaua.
Quõ diſpoſitꝰẽ bõ adpniam.ca.ij.ꝑ.vuij.
De cauſa bomĩs aduerſꝰdeum ⁊ diabolũ
capituloiiij. parte octaus.
De diſcretiõe iudicioꝛũ.cap.p.pꝑte octaua
Cur deus bomo.
Quidad noſꝑtinuit paſſio xp̃i.c.vij.ꝑ.viij

De iuſticia ptãtis ⁊ eqtatis.capᷣ.piij.p.viij

De iuſticia patiente ⁊ cogẽte. c.ix.p.vuj.
O, aliter deus redimilſſe potuiſſet bomiĩeʒ
ſi voluiſſet. caplło.x.ꝑte octaua
Qua rõne inſtituta ſũt ſacoamẽta. cap xj
Parte octauas .⸗.
De tꝑeinſtitunõis ſacramẽtoꝝ.c xij.ꝑ.viij.

De inſtitutõe cõiugij añpẽtm.cxxuij.ꝑ.vij
Mone partis caplaſunt hec.

ca. vj. ꝑte puij.

Quattuoꝛ eſſe conſiberãda in inſtitutõöne

lſacramentoꝝꝑ.

Ouid ſit lacramentũ. caplo.j.pte ir.
Quare inſtituta ſint ſacramẽta. ca.ij.p.ix.

De diſtinctõe trium opeꝝ ettrium oꝑan

tium. capitulo uiu. par. nona
Inſtieutõem ſacramẽtoꝝ qntũ ad deũ diſ⸗
penſationis elſe qntum ad hbominẽlneceſſi

tatis. capło iuj.parte nona.
De materia ſacramẽtoꝝ.

capitulo vij.parte nona.
Secime partis caplaſunthec.

BDer ſide ſeptẽ eſſe inqrenda.
Muid ſu fides.
Quot ſint in qbus fides ↄſtat.ca.jj.par.x
Be incremento ſidei. caplo iij. ptex
De bijs que ad ſidem ptinent. cap iij ꝑx
Si ab inuiio ſᷣm mutatiões tempoꝝ muta

ta ſit ſidel credenti’n. ca. vꝑte deima
Quid ſit quo nibil minꝰ vnqʒ vera ſibes
habere potuit. caplo vj ꝑte decia

NRecapitulatio ſupᷣdicton.
De ſacramento fidei ⁊ virtute eiuſdem.ca

“ pitulo vij. pte decima H
¶ Andecime partis capłaſũt hec.

e ſacramẽtis naturablegis.caplo.j.ꝑtexj

ca. v.ꝑte. x
NMNuot ſunt genera lacmentoꝝ.c.vj.par.ix.
De tribus que necelſaria ſunt ad ſalutem

caploj.parte decdcima S

ſacramentoꝝ. capitulo ij parte vndecima

Alia differentia. capło uj parte xj.
OQ, bomo a deo inſtruct⸗ en ad ecmes
offerendas caplo qrto parte xj.
Pꝛima differentis. capilo p. parte. j
Secunda dꝛñtia caplo vj parte xj
Tercia differentia. ca. vij. parte xj

Quare pꝛima mutata ſunt ꝑ ſecunda. ca.

piij.parte vndecima.

Deinibus generibus open caplo ix ptexj.

Buodecime partis capla
E nt bec. pia

De vnione ſpli fidelis. caplo pmo pte xij
Be circũciſione. capitulo 1 vten
De pꝛepatione legis.capitulo.ij parte xij.
eſacramẽts ſcripte legis ca plo uij pxij
De immobilibꝰ?p̃ceptis. ca.p.parte.xij

De irib? p̃ceptis pᷣmetabule. c. vj. pxij

.

De ſeptem alijs lecũde tabule. capitulo pij

parte duodecima.
Deoꝛdine pꝛeceptoꝝdei. ca. viij. par xij

De mobilbus ⁊ ſuperadditis pceptis.ca.
ix. parte duodecmg.

tra ſunt genera ſacramentoxi lege. ca

pitulox ꝑte duodeamos.

BDe pnima dꝛũtig pcedentiũ 2 ſubſeqntiuz

dio quorũdaʒ ſcribere cõ

la que antea ſparliʒz dicta⸗
uerã ꝓpterea ꝙ iterato ea
dem ſtilo expꝛimere moleſtum vel ſuꝑfluũ

nvidebatur inſerui. in quibus ſi ſoꝛte ſermo

ſimplicioꝛ coloꝛem dictamims ſeruare non
potuerit. non multũ intereſſe putaui eadeʒ
peritate conſtante.Hocaũt magis me mo⸗

uet q cum eadem pꝛiuſnegligentiꝰ dictaſ

ſem. vtpote nondum adbuc futuri operis
pꝛopoſitũ babẽſpaſſim tranſſcribẽda expo⸗/
ſui ſufficere tuncarbitratꝰpmõi mima vel
annotata in noticiam venire. Sʒ quis poſt

moduz cum eadez buius operis textui inſe

rerem quedã in ipſis mutare quedã po ad⸗
ijcere vel detrabere ratio poſtulabat. Lecto

rem admonitum elſe volo vt ſicubi ea extra

buius operis ſeriem aliud aut aliter alidd

babentia inuenerit banc diuerſitatis cũm

eſſe ſciat. ſi quid foꝛtein eis emẽdandũ fue
ritad bmõi operis foꝛmã coponat. Sane
boc opus in duos libꝛos diſtinxi quatinuſ

in tanta rerũ multitudine ⁊ ꝓlixitate inciſio

narrationis legentibus tediũ tolleret.⁊ ſimł

vtrũq; ſcribere non valentibus aut diumſuz valel
lectionũ diuoꝛcia ſine oꝛdine et direcnõe ra
peret. ¶ Huiꝰ libꝛi capitula per ſingulasꝑ
tes ſubter oꝛdinauim? in bunc modu. In di
ſtinctione pꝛologi capitula ſunt bec.

pabere volentibus cõmodioꝛem foꝛmam

Nexbiberet.
carnationẽ verbi narꝛationis ſeri
em deduct.
Secũdus liber ab incarnatõne vbi vſaʒ
ad finẽaꝛ conlũmationeʒ oĩm oꝛdine ꝓcedit.
¶ Atẽ pꝛimus liber.xij.clauſulas ſiue ꝑtes
complectitur. JJ́MJZẽBẽ
¶ Pꝛima pars tractat de creatõe ⁊ ſtitu
tione buius ſenſibilis mund.
¶ Secunda paro tractat de cauſa creetõiſ
bumane ⁊ de hᷣmoꝛdialibꝰcauſis rerũ oĩm
HITCertia pari tractat de cognitione deiãli
ter ab initio mamfeſtatus ẽ 2 vnꝰatrinul
¶ Quarta pars tractat de volütate dera ð
diuerſis modis quibꝰſacra ſcptura de volü

NRumus liber a pꝛincipio vſqʒ adĩ

R

pulſuſ ſum in quonoõnul re
⁊ öde ſtatu eius ante peccatun.
AGSepitima pars tractat de lapſu.

naturalis legis

NMBůo oẽlartes ſubleꝛuiant diuie ſapiẽne
¶¶Benumero libꝛoꝛũ ſacri eloquij.

Wꝛologus
Ibꝛum de ſa

cramentis xpᷣiane ſidei ſtu

tate dei loqui conſueuit.

☛

uinta pars tractat de creatiõe angelo

rũ et confirmatione ⁊ lapſu ⁊ de ceteris que
ad ipſos pertinent.

¶ Sexta pars tractat be creatione bomĩs

¶ QOctaua pars tractat de reparatione.
¶ Mona pars tractat de inſtitutione ſacra
HBecima pars tractat deſide.
decima pars tractat de ſacramentio

odecima pars tractat de ſacramẽti

ſcripte legis.

WVm igituroe pꝛi

ma eruditione ſacri eloquij que ĩ
biſtoꝛica ↄſtat lectione cõpendio

ſü volumen pꝛuus dictaſſeʒ H nuncad ſecũ⸗
daz eruditionẽ que in allegoꝛia eſt introdu

cendiſ paraui in q̊ quaſifundamento qdaʒ
cognitionis ſideranimũ ſtabiliant nt ceteꝛa
q̃ vellegendo vel audiendo ſuperedificar.
potuerint inconcuſſa pmaneant. Hãc autẽ

qᷓſi bꝛeuẽ quandã ſũmã oiĩuʒ in vnã ſeriem
cõpegivt animus legentis aliquid certum

baberet cui intentioneʒ affigere ⁊ .foꝛmaꝛe
valeretne ꝑ varia ſcripturarũ volumina et

¶ Ancipiunt capirula pꝛologi in li

bꝛum hugonis de ſacramentis.

¶ Que ſint dicenda ante pꝛincipiũ.
Zue lit materia diuinarũ ſcripturaruʒ.
ſo diuina ſcriptura per opera condi
tiois deſcẽdit ad narꝛãda oꝑa reſtauranõiſ
MOy tripliciter tractat de materia ſua elo
quiuʒ ſacruʒ H

¶ Ein ſacro eloquio non ſole voces ſeda

res ſignare babent

a

Nue lnt dicẽda añ pꝛicipiũ (Ca.l
vVBiſqsao oiuina

rũ ſcpᷣturaꝝ lectõnẽ erudiendꝰ ac
cedit pᷣmũ ↄſirare dʒ q̃ ſit matia
circa quã pᷣat᷑ eaꝑtractano.qꝛ ſi reu eaꝝ dqͥ
bᷣſcptura facta eſt noticiã babuerit faciliuſ
poſtmodũ dictoꝝ erꝰ nitatẽ ſiue pfũditate:
aſpꝛciet. ¶ Que ſit materia diuiaꝝ
ſcꝛiptuꝛaꝝ. Capitulum ſcõm.

Ateria oiuinarũ
Iſcpturaꝑꝝ oĩm ſũt opa reſtaurati
onis buane. Duo eni ſũt opꝑa in
qbꝰpniuerla ↄnnent q facta ſũt.DPnmũ eſt
opꝰↄditõis. Scdm eſt opꝰreſtauratonis

Opꝰↄdittõis eſt qͥ factũ eſt vt eẽnt qᷓ none· tio accreatio podere tholez tact elt
Dopꝰ ↄdittõis eſt ꝗ q none- mũdo ſonodẽ pheden corpe ppeſpzmi
dꝰppt coꝛpꝰbũanũ.vt ſpũs do ᷣiſceret᷑ ſo

rãt. Opꝰ reſtauratõis ẽ q̊ factũ eſt vt meliꝰ
eẽnt q ꝑierãt. Ergo opꝰ dinõis eſt creatio
mũdi cũ oĩbꝰelemẽtis ſuis. Opꝰreſtaurati
onis ẽ incarnatio vᷣbi cũ oibꝰſacramẽtis ſu
is. ſiue bijs qᷓ pceſſerũt ab initio ſcli ſiue biſ
q̃ ſoſequẽt᷑ vſqʒ ad finẽ mũdi.vᷣbũ eni incar
natũ rex noſteſt.qͥ in bũc mũdũ vemt cũ dy
abolo pugturꝰ.⁊ oẽs ſeti qͥ añ eiꝰaduẽtũ ſu
erũt q̃ſi milites ſũt añ faciẽ regpᷣcedẽtes a q
poſtea veniũt vſqʒ adfinẽ mudi miltes fũt
regẽ ſuũ ſõſequẽtes.⁊ ipſe rex mediꝰ eſt ĩ ex
ercitu ſuo bincinde vallatꝰ incedẽs a ſtipa
tus agminibꝰ ſuis. Etlʒin bactãta młiitu:
dine diuerſe armoꝝ ſpẽs in ſacramẽtis ⁊ in
obfſuatiõibꝰpᷣcedẽtiũ ⁊ hᷣſeq̃nnũ plłoꝝ ap
pareãt oẽs iñ vm regi militare ⁊ vnũ vexil
li ſeqᷓ pbant᷑ ⁊ vnũ boſtẽ ꝑſeqᷣ ⁊ vna picto
ria coꝛonari In hijs oĩbꝰopa reſtauratõis
ↄꝓſiderant in qbꝰdiuinaꝝ ſcpᷣturaꝝtota vᷣſa
tur intẽtio. Huũdane ſiue ſclares ſcpte ma
teriã bñt opa ↄditiõis. Diuĩa ſcptura maii
aʒ bʒ.opꝑa reſtauratõis: Pꝛopiea tãto excel
lẽtioꝛ oibꝰ ſcpturis iure ocedit.q̃nto digoꝛ
eſt ⁊ ſublimioꝛmaſa in q eiꝰↄſideratio tra
ctatioqʒ pᷣſaĩ.Hã opa reſtauratiõis valdi
gnioꝛa ſũt oꝑibꝰ ↄditiõis qa illa ad pᷣuitutẽ
facta ſũt vt ſtãti boĩ ſheſiẽt. iſta ad ſalutẽ vt
lapſuʒ erigerẽt ꝓpiea illa qſi modicuʒ aliqᷣd
ſex diebꝰ pfecta lũtiſta nonõ niſi ſex etatibꝰ
cõpleri pñtiõ ſex oſex e diueꝛſo ponunt᷑ pt

idẽ repatoꝛ qͥ creatoꝛ eſt demonſtraretur.
Muũo diuĩia ſcpᷣtuꝛa per oꝑa ditio
nis deſcẽdit ad nanãda opꝑa ꝛc᷑ſtan
rationis. (Capitulum tertium
uamuiiſ aũt prici
palis materia diuine ſcßture ſint
opa reſtaurationis tñ vt cõpetẽ
tiꝰad ipa tractãda accedat pᷣmũ in ipo capi

te narꝛationis ſuebꝛeuiißm ſidẽ ren geſtaꝝ
exoꝛdiũ ⁊ .ſtitutiõʒ narꝛat opũ ↄditonis.ſᷣ

em ↄuenient oñdere poſſet qt bõ reꝑpatiꝰ ſit
mſi pus oñderet qiiſit lapſꝰ. neqʒ po lapſũ
eiꝰ ↄuenieni oñderet niſipᷣꝰq̃ut a deo iſtiiu
tꝰfuerit explicaret Ad ondendã aũt pᷣmã ĩ
ſtitutiõʒ boĩs oꝑtuit vt etiã tonꝰmũdi cõdi
tio accreatio pãderet.qꝛ ꝓpt hoieʒ fact?ꝰ eſt

ritui coꝛpꝰ.coꝛpi mũdꝰ.̊ igit oꝛdine ſcpᷣtu
ra lacra.pᷣmũ creationẽ mũudi deſcribitqͥ ꝓ
pter boiĩeʒ factꝰeſt. deide cõmemoꝛat q̃luer
bõ fact? in via iuſticie ⁊ diſciplie diſpoſitꝰ ẽ
Poſtea qũo bõ lapſꝰeſt.nouiſſime quẽad
modũ reꝑatꝰ. ꝛmũ gdeſcribit matiam
in eo ꝙ factꝰeſt ⁊ diſpoſitꝰ.deĩidmiſeriã ĩ cul
pa ⁊ pena.deĩde reꝑatuõʒ ⁊ miſcdiãʒĩ cogtõ
ne pᷣitatis ⁊æ amoꝛe piutis. deinde patriaz et
gaudiũ butudinis. (¶ OQ, tripli tra

ctat de mateꝛia ſua elodum ſacꝛum

Capitulum quartum,
hac aũt mate

ria tractat diuia ſcptura pmtri
plicẽ intelligẽtiã ;̊ eſt hitouaz.
allegoꝛiã. tropologiã. Hiſtoꝛia ẽ ren geſtaꝝ
narratio que in pᷣma ſigſicetõne litie tine
Allegoꝛia eſt cum per ið quod factum dici
aliquid aliud factum ſiue in pñi ſiue in pꝛe
terito ſiue futo ſignat. Tropologia ẽ cuʒ ꝑ
id qd factũðꝛ aliqᷣd facẽdũ eſſe ſignstur
OQ ĩ ſacro elodo nõ ſole voces ſů
et reſ ſignaꝛe habẽt Ca. quintus

Ntũ ſcptura diuia cecis oibꝰſepturis
nõ ſolũ in maſia ſua ſʒ ccin mõtra

nde apparz quan

——

— —

— — ——

— ððů
=☛ =.

—

ta
luer

e

ſid

cis
1
m.,

R
Gnn
ſo.
r
Mei
ndic
npe
Ge
N
leß
inny

N

uns
Cons

=

ſam
l

PWꝛologus

ctãdi ſtilitate pfũditate p̃cellat cũĩ cecis

qᷣdẽ ſepiuris ſole voces ſigſicare inueniãt.

in bacaũt non ſolu voces ſʒ etiã res ſigniſi

catiue ſint. Siẽ igilin eo ſenſu qᷣ int voces
et res verſat.neceſſaria eſt cognino vocuʒ

ſic in illo qͥ inter res ⁊ facta vel facienda mi

ſtica ↄſtat nccaria eſtcognitõ reꝝ Cognitõ

aut nocũ in duobꝰↄſderat᷑ in pnunciatiõe

videlʒ ⁊ ſignificatoe.ad ſolã pnunciationeʒ

ptinet grãmatica. ad ſolã ſignificatõʒ ꝑtinʒ

dyaletica.ad ꝓnunciatõem ſił ⁊ ligſicatõeʒ

ꝑptinʒ reiboꝛica. Cognitio reꝝcirca duo ver

latur circa foꝛmã ⁊ naturaʒ.foꝛma ẽ in exte
rioꝛi diſpoſitiõe.natura in interioꝛi q̃itate

Foꝛma reuaut in nuero ↄſideraĩ ad quẽ ꝑ

tinet ariſmetica. aut inppoꝛtõe ad quaʒ ꝑ
tinet muſica.aut ĩ dimẽſione ad quã ꝑtinʒ
geometria.aut in motu ad quẽ ꝑtinʒ aſtro

nomia Zld interioꝛẽ o reꝝ naturã philica
ſpectat.

uo omẽs artes ſubſeruiãt diui
eſapientie. (Ca. VI
Xquo conſtat ꝙ;
oẽs artes natales dine ſcie famu
lant ainferioꝛ ſapia recte oꝛdiata
ad ſupioꝛẽ ↄducit. Sb̃ eo igit ſenſu qᷣ eſt ĩ
ſignificatõe vocu ad res ptineĩ biſtoꝛia cui

famulant tres ſcie ſiẽ dictũ eſt. grãmatica

dyaletica ⁊ retboꝛca.Sub eo ãt lenſu q̃ eſt
in ſigſicatõereꝝ ad facta miſtica ↄtinetur

allegoꝛia.⁊ ſub eo ſenſu qui eſt in ſignifica

tione rerum ad facienda miſtica contine:
tur ropologia. et bijs duobꝰ famulantur
ariſmetica.muſica. geometa. aſtronomia
et phiſica. Suꝑ bec aũt oia diumũ illð eſt
adqð ducitſeptura dina ſiue in allegoꝛia ſi
ue in tropologia.qꝝ alteꝝ qdin allegoꝛia ẽ
rectãfidem. Alteꝑ qᷣdem qd intropologia
eſt in foꝛma.bonũ oꝑatiõem in qᷣbꝰ ↄſiſtit

cognitõ veritatis ⁊ amoꝛ piriutis.⁊ bec eſt

vera reparatiobomis. ¶ Ca. VII
¶ Be numeꝛo libꝛoꝝ ſacꝛi eloquij.

GDſtquaz demon

raꝝ ⁊ q̃ti deſbiecis ſibi maiia tra

ſtrauimꝰ qᷓ ſit matia dinaꝝ ſeptu

ctẽt ĩ iplici ſenſu biſtoꝛie.alle goꝛie. tropolo
gie.nuc ondere ↄuenit ĩ abꝰlibꝛis ea q iure
dinitatis nomie cenſet ſernipta ↄſiſtat Duo
ſunt teſtamẽta q omne dĩnaꝝ ſcripiaꝝ coꝛ

pus ↄcludũtpetꝰ.ſ. nouũ. Atrũqʒ tribus

oꝛdinibꝰ?diſtigun. Vetꝰ teſtamẽtu otinz le
gem ⁊ pphᷣas.agyogpbos q;d interpᷣtatuʒ
ſonat ſctõs ſcptoꝛes vłſctã ſcribenteſ. In le
ge ↄtinent᷑ qnqʒ volumia.ſcʒ.geneſ.exoduſ
leuiticꝰ.liber numeri.deuteronomiũ. Ge⸗
neſis aũt a generatõe ðꝛ. Exodꝰ ab exitu. Le

Uiticꝰ a leuitis.liber Huũeri qꝛ i eo nũerant

filij urł. Deuteronimiuz ſcda lex. bebꝛayce
autẽ bꝛelith. belleſmoth. vaiecra. vaiedaber
elleaddaberim. In oꝛdine pppᷣaꝝ octo ſüt
volumia.pmus liber Joſue qͥ et Iꝓbeſuna⸗
ue. et iolue bennun.i.filiꝰ nun.ſcdᷣus liber
iudicũ q̃ ðꝛ ſoptbim.terciꝰliber Samuelis
qui eſt pᷣmꝰa ſcdᷣs regũ.quariꝰ malacbim
qð interpᷣtat᷑ regũ quiẽ terciꝰ⁊ q̃rtꝰ regum
Quintꝰ Yſaias. Sextus Hieremias.Se
ptimꝰ Eʒzechiel. Octauꝰ liber xij. ꝓpbetaꝝ
qui ðꝛ thareaſra.Hij ꝓpbetici dicunt eo ꝙ
pꝛophetarũ ſint euã ſi nõ oẽs ꝓpbetie ſint.
ꝛopbeta ãt tribꝰmõis dicit.officio.gtia
miſſione.vulgo autẽ vſitato vocabulo ma
gis pphete vocant᷑ qui vel officio vel aꝑta
miſſiõe ꝓpbete ſunt ſic in boc loco.ᷣm quã

acceptõem Bauid ⁊ daniel et ceteri qᷓʒplu

respphete non dicunt ſʒ agiograpbi.In oꝛ
dine agiogpboꝝ ix.volũina ↄtinent.pᷣmuʒ
Job.ſcdᷣm liber pſalmoꝝ.terciũ ꝓuerbia ſa
lomõis.q̃ grece pabole.bebꝛaice maſioib
dicun:.q̃rtũ eccliaſtes qd bebꝛaice coeleth.
latine ↄcionatoꝛ interpᷣtatur.quiniũ ſyraſi
rim.idẽ.cantica cãticoꝝ ſextũ Daniel.ſepti
mũ paralipomenon qdlatine ſonat verba
dieꝝ.bebꝛaice dabꝛeiamin dicit. octauũ beſ
dꝛas.nonũ Heſter. qui omẽs.i.qnqʒ.octo
nouẽ ſimul faciũt.xxij.q̃t lrãs etiã alpbabe
tum ↄtinet bebꝛaicum.vt totideʒ libꝛis eru
diat᷑ vita iuſtoꝝad ſalutẽ q̃t litteris ligua
dilcentiũ ad eloqntiã inſtruitur. Sunt pᷣte
rea in veteri teſtamẽto alij qᷣdẽ libꝛi q̃ͥ legu’/
quidẽ ſed in coꝛꝑe textus vel in canone au
ctoꝛitatis nõ ſcribũtur. vt eſt liber Cbobie
et Juditb ⁊ machabeoꝝ.⁊ q inſcribit᷑ liber
2

ſapientie ſalomonis ⁊ eccleſiaſtici. Nouũ
teſtamentũ ↄtinet euãgeliuz aplos.patres

Enangelia atuoꝛ ſuũt Matbei Marci Au
ce Jopᷣis. Aplica ſimilr voluũma qtuoꝛ ac⸗
tus apłoꝝ.epłe auli. canonice eple.apo
caliplis.qui iũcti cuz ſupioꝛibꝰ xxij.veiis te
ſtamẽti xxx. complẽt. in qbꝰ copꝰdine pbagi

ne ↄſũmat. Scripta patꝝ in coꝛꝑe textꝰnõ

oputant qꝛ aliudnõadijcit · zwißum qo
in ſupdictis ↄtinei explanando ⁊ latꝰ ma

NExplicit pꝛologus.

¶ Incipit liber Hugonis de ſacra

mktis ad ſcaʒ eruditionẽ ſacri elo

., 7

n iet fundamẽtum ſcientie.

ra conditionis.
¶ Vnũ eẽ pꝛincipiũ a quo facta ſũt
Domnia ex nichlo. (Ca.

Rduuz pꝛoſe
cctoz laboꝛioſũ opꝰ crebꝛa
nꝛã pcatiõe flexꝰaggredioꝛ
vniuerſaʒ dinaꝝ ſlcpᷣturaꝝ
eriẽ ñ ſolũ reſtringẽdo ad
ompendiũ redigere. ſed exponẽdo q; pꝛo
ſunditatis eiꝰarchana in lucẽ euocare.Cꝰ
aquidem oꝑis inchoatõnem ꝓmpta deuo

nõeoftero ſpe ↄſumationẽ pmitto. In pön
cCcipio creauit dꝰ ce.⁊.crã. Nð creatũ eſt de

mchilo factu eſt. Nam q de aliqᷓ factũ eſt
factũ eſt ſed creatum nõ eſt quia de nicbi
lofactũ non eſt. Fecit ergo deꝰ celũ ⁊terraʒ
non ſolü fecit ſed creauit. B eſt de nichilo fe
cit. Nbiloſophi gentiliũ tria quedam rex
pꝛincipia ſine pneipio poſuerut. opiſicem.
materiã ⁊ foꝛmã pꝓfitentes ea q facta ſunt

omia ex materia qdem in foꝛma ꝑ opiſiceʒ

eſſe pducta. Sʒ iſti factoꝛẽ ſolũ ñ creatoꝛẽ
Heũ ꝓfeſſi ſunt. Fides ant a vnuʒ ſolũmõ
pmũu pᷣncipiũ ↄfitet qdſꝑerat.⁊ pipᷣm ſolũ
factũ eſt nt eẽt qᷓd aliqñ non erat.cuiꝰoipo
tentie virtus ineffabił ſicẽ nõ potuit alud
pter ſe bꝛẽ coeternuʒ qᷓ in faciendo iuuaret᷑
ita ſibi cũ voluit ſuberat. vt qð voluit ⁊ qñ
volit ⁊ qntu voluit de niblo creareĩ. Nia
ergo q facta ſunt deꝰnõ ſolũ ex materia fec

Pꝛima pars exameron in po

(Pama.

ſz materlã oim ipe de nichilo creauit. .
4 Suare pꝛius facta eſt materia

facta ſunt ſikin ma

. teria afoꝛma adeẽ pdierũt. an pᷣꝰ
ꝑ materiã

quidẽ eẽntialr odita ſunt. pꝰmo
dum foꝛmata. Scio qſoa ſctõꝑ patꝝ qͥ añ

2

nos vbi dei archana excellent ſcrutat ſũt.
quaſi aduerſa quedã ſupbacinqᷣſitiõeſcri

pts reliqſle.alijis qᷣdẽ aſſerentibus oia ſiłin
matia ⁊ foꝛma fuiſſe creata.alijs aũt G̊ ma

gls ꝓbantibꝰ vt coꝛpoꝛea qᷣdeʒ oĩa qᷓ facia

lunt pᷣus ſił⁊ ſel materialr cõdita.poſtmo
dum no ꝑ interualla ſex dieꝝ in foꝛmã diſ
poſita fuiſſie credant. Ego puto piros ſapie
in rebꝰtam obſcuris ⁊ dubijs atqʒa ſenſu
nro remotis nectemere aſſeruiſſe qd neſcie
runt.neqʒ in bije q aſſeruerũt p̃ſtim tanta

Dilligentia platis errare potuiſſe. Illud ma

gis crediderim ſub aſſertõis ſoꝛma inqᷣſiti
onisaliañ ſtudiũ fuiſſe. Nun ſic dicta lctõꝝ

pie interpᷣtari voluerint. nec falſa credẽdo
erroꝛem incidũt.nec pᷣa repᷣbendẽdo elatõ
nem. Mos ergo in nullã ptem pcipiti aſſer
tione declinãtes id cui noſter ſenſus interĩ
magis accedit qᷓntus capere poſſumꝰ ape

rimꝰ. Qui deuʒ oia ſimłin matia ⁊ foꝛma
feciſſe ptendunt ꝓpterea foꝛtaſſis ſuã aſſer
tionẽ iuſtã eſſearbitrani oĩpotentie crea

toꝛis indignũ videatadbumane imbecilli
tatis ſilitudinẽopꝰſuũ ꝑ iniualla tempoꝝ

adpfectõz ꝓmouere.qqʒ etiaʒ q dam ſcpᷣtu

raꝝ loca qᷓdãmõ idem aſſerẽtia inuemunt

vt eſt illud. Qui miuit inetinũ creauit oia

ſiml. Ipſa q́; geneſeos ſcriptura vnde pᷣma
ab nos bꝰ rei manauit cognitio ſic ambi

gue de opatione ſer dieꝑloquit. vt ſepe nu
mero oia potiꝰſił facta fuiſſe ꝓbare videat
Nꝛopter baſ igit 2”bmõi ratones aiũt cre

Ddenda eſſe miſticã illas in geneli. vj. dien di

ſtributionẽ Rei aũtvitate oẽm creaturaʒ
ab iplo tpis exoꝛdio quo eẽ cepit talem ce
piſie taliqʒ foꝛma qlem nũc nidet bꝛẽ qᷓntũ
ad vniuerſitatis diſpoſitionẽ ꝑtinet.
¶ Muare deus voluit per tempoꝝ

inſterũalla opera ſua ad completõe

—
—

0
un
ton
ma
nb
eln
et
ige
ndi
oz
me
ſu

o
cde

8

perducere et paus eſſe facere quaʒ
pulcrum eſſe. (-Ca. III

Vobil autez uide
turexcepto eoqꝙ nibil i bacre te
mere dilffinire volum?ꝰ oſpotẽtie
creatoꝛis in nullo derogari ſi per intualla

tꝑis opꝰſuũ ad ↄſũmatõeʒ ꝑduxiſſe ᷣr.ita

vt iñ indubitant eẽ alitfacere potuilſe ſirõ
oĩpotẽtis volũtatiseꝰ expoſtulalſz credaĩ
Omipotẽs etenĩ deꝰ cꝰpolutas ſua bõita

te nunãʒ puari pᷣtſiẽ pptrõnalẽ creaturaʒ
ceia omia feẽ na etiã i eis oibꝰſaciẽdis illu
pcipue modũ pᷣuare debuit qͥ ipᷣiꝰrõnałl cre

ature cõmoditatiac cauſe magiſↄgruꝰfu
it. Hic aũtille erat in qᷓ eidẽ creature rõali

ſcʒ nõ ſolũ obſequiũ ſʒ etiã exẽplũ pararet᷑

idẽ.in quoilla acciꝑet.nõ ſolũ id q̊ adobſe
quiũ indiguit ſʒ ꝑillð etiã qd acceꝑitagno

ſcerʒ id qᷓd fuit. ppterea ĩ cetenis rebꝰ pᷣus

infoꝛmis materies facta ẽ ac deinfoꝛmata
vt eo ĩo demõſtraret ꝙabillo pꝰ ñ exiſtẽ
tia accepiſſẽt eẽntiã ſiñ q mõ foꝛmã ⁊ oꝛdi
nem nõ poterant bꝛẽ ↄfuſa. Eodẽ mõ ipſa
rõnalis creata per id qðᷣ fiebat foꝛis in ſe
agnoſceret.⁊ abillo eẽ qð erat atʒ ab illo ex

petendũ eẽ q̃futa erat q̃tinꝰ ⁊a p eo qð acce

pat in grãꝝ actõʒ exurgeret.⁊in id qð acce
ptura erat obtinendũ in ipᷣum affectũ dile
ctionis dilataret.Haã ⁊aipᷣa rõnał creatura
qᷓdã ſuo mõ maiia pꝰ infoꝛmis facta ẽ pꝰ

modũ ꝑoↄuerſionẽ amoꝛis ad creatoꝛẽ ſuũ

foꝛmãda.et idcirco pᷣꝰ foꝛis ei demonſtra
ta eſt ifoꝛmis mauia. poſtea foꝛmata vt q̃n
taſoꝛet inter eſſe ⁊ pulcruʒ eſſe diſtantia di
ſcernerʒ.ac ꝑ Bammonita eſt ne ↄtenta eẽt

eoqð ꝑ ↄduõem a creatoꝛe eſſe acceperat.
donec ⁊ pulcruʒ eẽ atqʒ beatuʒ adipiſceret᷑

quod pamoꝛis ↄuerlionẽ a creatoꝛe acce
ptura erat. Q, ſi quis q̃rat q rõnał creata
lam tũc in ipᷣo mũudi pᷣmoꝛdio extiterit.cui
exemplũ pponi debuiſſetfacile rñdetur.

gJam tuc creatos fuiſſe ãgelos qͥ ̊ fcõ am

monerent᷑ ſeip̃os agnoſcere.et vſqʒin fineʒ

bomies futuros q̃ lʒ B qñ factũ eſt nõ vide

rint.tñ pꝑ ſcpturas edoctifactũ eẽ omnino

iã nelcire nõ poſſint. Si cui bec quaʒ ꝓpo

pꝛama.

ſuimusratio minꝰſufficitens nidebit ad cõ

ꝓbandã nrãm exiſtimatõʒ dereꝑcreatõne

ↄcedimus.nt ſalua pace vel aliã ad idẽ eni
dentius Opbandũ melioꝛẽ atqʒ ſubtilioꝛeʒ⸗
exq̃ret. Aut ſi buiꝰꝑtis aſſertio einõ placʒ
alterã ꝓut libet aſſumat. nos autẽ ſcðm ꝓ
poſitũ cepti noſtrirẽ oꝛdie pleq̃mur.
¶ Si potuit aliquando eſſe mate
ria ſine foꝛꝛma Ca. I.

Eſtat eni ut ſi pꝛri

us materiã reruʒ infoꝛmẽ creataʒ
uiſſe aſſerimꝰ. vtꝝ ne aliqd ſiñ foꝛ
ma exiſtere potuerit.q̃lẽ pe eſſentiaxs añ foꝛ
mã inditaʒ babuiſſe credendũ ſit oñndamꝰ
et vtbꝛeuit qᷣd ſuꝑp boc ſennendũ mibi pꝛr
aperiam.Certe nõ puio pᷣmã illam oim re

rum materiã talr infoꝛmẽ ſuiſſe vt nllam

oĩno foꝛmã habuerit.qꝛ nec aliqd tale exi⸗
ſtere poſie oĩno qᷓd aliqð eſſe bẽat ⁊ nõ ali
quã foꝛmã crediderim.ita tñ non abſurde
infoꝛmẽ illã appellari poſſe ꝙ in cõfuſione
⁊ꝑmixtione qᷓdam ſubſiſtens.nõduʒ hanc
in q̊ͥ nüc cernit pulcrã aptãqʒ diſpoſitõem
et foꝛmũ recepꝑit.ergo ante foꝛmã facta eſt
materia tñ in ſoꝛma.In foꝛma ↄfuſiõis añ
ſoꝛmã diſpoſitõis.In pᷣma foꝛma ↄfuſiõiſ
pꝛius materialr omĩa coꝛpalia ſimul et ſeł᷑
creata ſunt.In ſcdᷣa foꝛma diſpoſitõnis ꝑꝰ
modũ ꝑ ſex dieꝝ interualla oꝛdinats.
(Simu creata fuiſſe omnia.i. viſi
bilia et inuiſibilia. ¶Ca. V.

n illuo quan

tum opinoꝛ abſurdũ erit ſi cred/
mus vnũ ꝛidem pꝛſus momẽtuʒ
tempis fuiſſe quo in pꝛincipio ſił creata ſit

et reꝝ viſibiliũ coꝛpaliũ qʒ materia.⁊ inuiſi

biliũ in angelica nata eẽntia.⁊ G eſſe qdᷣſcri
ptura refert omiĩa ſił creata fuiſſe ſicut ſupᷣ
diximꝰ Qui niuit in einũ creauit omĩia ſił.
quia eodẽ momẽto ſimul ⁊ viſibilium ma
teria eẽntialr creata eſt.⁊ iuiſibiliũ natura
nichilqʒ poſtea factũ ciiꝰ inipᷣo pᷣmoꝛdio
aut maiia vt in coꝛpibꝰ. aut ſilitudo vt in
ſpiritibus nõpꝛeceſſeritſHam ⁊ ſi noue ad
buc q̃tidie creant aĩime noua tñ creaĩia ñ fit

3 3

quia in euangelicis ſpiritibꝰiam tũc q̃ndo
creabani eius ſilitudo pᷣceſſit Duoautem
nũc nobᷣ diſcutiẽda occurrũt.pᷣmũ illa pꝛi
me cõditionifoꝛma infoꝛmis q̃lis fuerit.
Scõðm qualxr ex ula inſoꝛmitate ad bãcq̃m
nũc babet ſoꝛmã pducta ſit.
¶ De pꝛima infoꝛmitate rexomni
um qualis fuit et quadiu mundus
in üla permanſit. Ca. VI.
Wantuz conüce⸗/
re potui ex bijs que in ſcripiis
Pde bac re manikeſte ſiue obſcure
feſperi ſcom rei geſte veritatẽ expᷣſſa pᷣma il
la omniũ rexmoles qñ creata eſt ibið ⁊ tũc
ad eſſe pdijit vbi nũc ſoꝛmata ſubſiſtit Erat
qʒ terreũ hoc elemẽtuʒ medio eodẽqʒ imo
loco ſubſidẽs.ceteris in vna Puſone pmix
tis foꝛma melioꝛe pᷣditũ.ſʒ bijſdẽ circuq̃qʒ
in modũ cuiuſdã nebule obpanſis ita iuo:
lutum vt aſparere nõ poſſʒ qᷣd fuit. alla pᷣo
tria in vna lc dictũ eſt adbuc ↄſuſiõe ꝑmix
ta ſiue potiꝰ in vna pmixtione ↄfuſa circũ
quaqʒ ſuſpenſa eo vſqʒ in altuʒ poꝛrigebã
tur quſqʒ nücſummũ coꝛpee creature ꝑtin
git. totũqʒ q ſpaciuʒ qdᷣa ſuꝑficie re in me
dioiacentis loco vſqʒ adextremũ ſupᷣmũ
qʒ ambitꝰceli limitẽ ptʒ illa nebula ⁊ alan
0

5 . 4

ne replebat. Et q nũc ſunt aluei ſiue traci
nes aq̃ꝝ iam tũc in ipo naſcentis mũdi ex
oꝛdio in terre coꝛꝑe futa adqs receptacla pa
rata erant.in qbus etiã mag illa abiſſus de
q̃ oĩa fluẽta aqrũ pducenda ſiue diriuãda
fuerãt patulo adbuc hyatu.vacuoq; boꝛrẽ
dum in pᷣceꝑs mane pᷣferebat. Cui qdeʒ de
ſuß tenebꝛoſe illius caliginis q̃ tũctota ter
re ſuꝑficies obuoluta eratnebula tẽdebat.
quas vt ego arbitroꝛ tenebꝛas ſcpᷣtura cuʒ
celũ ⁊ terra creareni ſuꝑ faciẽ abiſii fuiſſe te
ſtatur. Talis mũdi facies i pncipio pᷣus qᷓʒ
foꝛmã ſ alciper aut diſpõſitõem ꝑ ſcpᷣturaʒ
ſignat᷑ cuʒ de.In pᷣncipio cre.deꝰce.⁊ irã.t.

aũte.ina. ⁊ va. Siue vt alia trãſlatio babz
incõpoſita.⁊ tenebꝛe erãt ſup fa.ab NMer ce
lũ nanqʒ ⁊ terrã materiã illaʒ oim celeſtiuʒ

terreſtriü qʒ H loco ſignari puto de q̃ pꝰea
ſuccedẽter ĩ foꝛma fcã ſunt q in ip̃a p p eẽn

pꝛima

.„ 2
tiã ſił creata ſuerũt. Ibi nãqʒ terra eratipʒ
terre elemẽtũ.⁊ celũ erat illa mobił leuis

cõfuſio reliquontriũ q̃ in circũttu medio

iocentis tre ſuſpẽſa ferebat.⁊ biſ duobꝰ ois
coꝛpoꝝ ſiue celeſtiũ ſiue ireſtriũ foꝛmãdo
ru matia otinebat. Deiñ ſedtur ſcptura.et
dicit. Ettenebꝛee. ſu . ab. Duo ſupius ppo

ſuerat. vcʒ celũ ⁊ irã.mõ qdã alia duo ſbiñ
git.ctenebꝛas ⁊ abiſſuʒ. alten. i. abilſuz ĩ tra
alten..tenebꝛas in eo qd celuʒ vocauerat ſi
gnãs intelligẽdũ. ſꝛoptea nãqʒ ſupꝑ faciẽ
abilſi tenebꝛe erãt. qꝛ abiſſus ſubtꝰerat ⁊ de
ſuꝑ caligotenebꝛola erat.neqʒ abiſſus tene

bꝛe erat qꝛlumẽ futura nõ erat ſʒde ſuꝑ fa

ciẽ abiſſitenebꝛaxloc?fuit in eo..elemento
vnde lumẽ poſtea venire debuit neqʒ niſi

in lucis loco tenebꝛe eẽ potuerũt ꝓpterea
tenebꝛe erãt ſuꝑ faciẽ abiſſſi.⁊ ſpũs der fere
bat ſuꝑaqs. Sbitoaq̊s noĩat cũ pusĩ rex

creatõe ð ſola ira ⁊ celo mẽuonẽ feciſſʒ Sʒ
no ꝓptea aqs icreataſeẽ credẽdũ ẽ.qꝛ ĩ cre

atõe reꝝ aq̃a nomẽ poſitũ nõ ẽ qꝛ ipʒ celu,ʒ

ipe ſunt tenebꝛe. iße aq celu ppt leuitatem
tenebre ꝓpt lucispuanõem.aque ppi mo

tum a fluctuatiõeʒ. Hã a ſi abiſſus erat in

ira ⁊ tenebꝛe erãt ſuꝑ fa. abilſſi.ergo tenebꝛe
eꝛãt ſuꝑ trã. Sʒ qͥd erat ſuꝑterrã. Duo in
pncipio poſita ſuũt.celũ ⁊terra. Quidboꝛũ
putas ſubius aut ſupꝛa fuilſe dicemus?⸗
aut terra ſupꝛa et celum ſubtus. aut ter⸗
ra ſubtꝰ et celuſupꝛa Sed nunqm creden
dũ eſt in pᷣma illa cõditioneren celum ſub
tus creatum fuiſſe ⁊ poſtea in foꝛmatione
ſupꝛa diſpoſituʒ? Foꝛtaſſis quia pꝛius ſcri
ptura nomiauit celum qᷓ; terram. pꝛopte
rea celuʒ quaſi fundamentũ ſubtus fuiſſe
creatum quis dicat? Ego auteʒ non oꝛdi
nis ſed dignitatis caula ſic poſitum reoꝛ.a
quia etiamſermo ſequens de elemento ter
re quaſi de ꝓximo et ob boc poſterius no
minato babendus fuit. ideo puus celum

⁊poſtea terra nominari debuit. Sedneqz

ipſa conditoꝛũ naturaalium poſitiõis aut

locationis oꝛdinẽ pateretur qʒ pt pondero
ſa deoꝛſum ⁊ ſurſum leuia diſponerentur.
ergotra deoꝛſuʒ eratet celũ ſurſũ.⁊qð ſup

terram erat celu erat. ergo celuʒ ſupꝛa ter

— — .

6
c
ule
N
ter
3no
lom
neg;
aut
den
nu⸗
Ph⸗

ram erat Et aq̃ vbi erant ſubcelo an ſupꝛa

celũ? Nec ſub celo ne ſupꝛa celũ aque erãt

ſedin ipo celo aq̃ erant.qꝛipᷣm celũ aq̃ erãt

quia ipᷣm celũ aque erat.totũ celũ ⁊ totum
aque.qꝛ idẽ aq̃ ⁊ celi. Ocda die factũ eſt ſir
mamentũ ⁊ vocatũ eſt celũ ⁊ poſituʒ eſt vt
diuideret intaquas ⁊aq̃s.⁊ q pus aq̃ erãt

facte ſunt aque.⁊ aq̃ aque q̃ſ̊ celoet aque

que ſupꝛa celũ ⁊ factũ eſt celũ celũ:⁊ celũ ce

lum ſupꝛa celũ ⁊ ſub celo celũ.vſqʒbodie ecẽc
celũ eſt ſupꝛa celũ ⁊ ſub celo celum ⁊ totuʒ

exvno celo ⁊ vnũ celum.ſed anteqᷓ; fieret ð
illo celo celum qᷓd eſt vocatũ firmamẽtũ
non erat illud celũ celũ ⁊ celũ ſʒ celũ tantũ
necille aque aque ⁊ aqᷓ̃ ſz tantũ aque.etaqᷓ
et aque ⁊ celuʒ vnũ celu.⁊ ulud celũ ⁊ aque

ille nec ſupꝛa celũ erãt nec ib celo ſz ſuptrã
nicbilqʒ erat inter celũ ⁊ terrã qꝛ nicbil erat

pter celũ ⁊ terrã ⁊ tñ a erãt ⁊ tenebꝛe erãt
etabiſſus erat. Abiſſus in terra.tenebꝛe et

aque in celo.⁊ tenebꝛe erãt ſuꝑ faciẽ abiſſi.
et ſpũs deiferebat ſuꝑaq̃s.ergoſuꝑ omia
errat ſpũs dᷣi qꝛ oĩa in ptãte deierãt ⁊ m om
nibꝰnõ artabaĩ ptãs dei Toꝛtaſſis iaʒ ſatis

eſt qntũ ad ꝓpoſitũ bꝛeuitatis ꝑtinʒ.de bis

hactenus dilputaſſe ſi bocſolũ adiecerimꝰ

qnto tꝑe mũdꝰ in bac ↄfuſione pꝛiusqʒ eiꝰ

diſpo itio incboaretur ꝑſtiterit. NHam q; il
la pᷣma omniũ reꝝ materia in pncipio tꝑis
vel potius cuʒ ipo tꝑe exoꝛta ſit. conſtat ex
eo qð dictũ eſt. In pꝛincipio crea.ð.c.⁊ trã.
Ouãdiu in bac inſormitate ſiue Ofuſiõe ꝑ
manſerit ſcripia mãifeſte nõ oñdit. Michi

aut piör qᷓntum ego conijcere naleo int cre

tionẽ diſpoſuem ren oꝛdinẽddẽ tẽpis
ſed nullã fuiſſe moꝛã interiectã ita vt vere

quidẽ dici poſſit poſt illud factũ fuiſſe.ſʒ
inter boc factũ aillud nullã oĩno dilatõem
interfuiſſe. Et vt bꝛeui quidqd mibi im̃ ſen⸗

tiendum videt᷑ abſoluã. Ego arbitroꝛ in p

mopᷣncipiotemꝑis vel potius cũ ipᷣo pᷣnci
pio tꝑis.boc eſt añ ipᷣm tpᷣs cepit ſimul ce⸗

prilſe ⁊ reꝑ viſibilũ omniũ materiaʒ eodẽqʒ

ꝓꝛſus momẽtoinuiſibiliũ in angelica natu

ra eẽntiam ptranqʒ qdãmõ in foꝛma ⁊ qᷓdã

modo pvtrãqʒ ſiñ foꝛma.Hã quẽadmoduʒ

.,
l D . f . ̃ ᷑ ᷣ

pꝛama

ula foꝛmãdoꝝcoꝛpoꝝmaiia qñ pᷣmũ crea

ta eſt ⁊ qndam foꝛmã buit in 3 ſubliſtere ce

pit. ⁊ tamẽ inſoꝛmis erat qꝛ nodũ diſpoſita
et oꝛdinata fuit illa ita pꝛſus rõnał natura

qñ pꝛimũ in ſpiritibus angelicis creata eſt
mox quidẽ per ſapiam ⁊ diſcretõem foꝛma
ta ?.ð ſʒqꝛilli ſummo ⁊ po bonoin qᷓ beatifi
canda eratnõdũ ſe ꝑↄuerſionẽ amoꝛis im
pꝛeſſerat dammõ adbuc infoꝛmiſpmane
bat. vtraqʒ ergo natura ⁊ coꝛpoꝛea.iꝑ ma
teriaʒ ⁊ incoꝛꝑea ꝑeſſentiã ſimł ad eſſe pꝛo

dijt. quia et in illa vnde facta ẽ ⁊ in iſta qd

facta eſt vno eodemqʒ tempis momẽto in
tempꝑe pariter ⁊ cum tꝑe eẽ cepit. Hã ſpũał
nata cu ſimpłr ſit eiqʒ idẽ ſit oino eẽ qð eſt.
materialr pus q̃; ꝑſonalr fieri nõ bʒ ſiẽ coꝛ
poꝛea natura.⁊ ꝓpterea illa dum crearetur

pꝛuus q dem ꝑ materiaʒ ex q̃ facta ẽad eẽ ꝓ

dijt. Mec vero ſtatim in ipᷣa q ſubſiſtit vita
ſimplici ⁊ eẽntia immoꝛtali indiſſolubiliqʒ
pᷣmũ eſſe accepit.vtraqʒ tñ ſił facta ẽ altera
id eſt coꝛpoꝛea in eo ex qͥ ipᷣa eſt. altera veꝛo
id ẽ incoꝛpꝑea in eo qð ipᷣa eſt vtraqʒ ſoꝛma
ta ⁊ vtraqʒ infoꝛmis.ſicut dictũ eſt.

(Bed iſtinctione foꝛmationis.

Jb. 6
Oe illo quioez

pꝛime cõditiõis ſtatu pꝛius q̃́; in
Roꝛmũ natura diſpoſinõemqʒ ve
niret bec dicta ſuſficere volumꝰ. Deinde ſe
quitur vt diſpoſitionẽ ipſam q̃liter ꝑfecta
ſit oꝛdine pſequamur.Sex diebulſ diſpoſu
it ⁊ oꝛdinauit atqʒ in foꝛmã redegitdeꝰcun
cta quefecerat. ꝑfecitqʒ opus ſuu bie ſexta
et ſic deinde die. vij. requieuit.i.ceſſauit ab
ope. Nꝛima die facta eſt lux. ſcðᷣa die factũ
eſt firmamentũ. Cercia die ↄgꝛegate ſũt aq̃
Quarta die fcã ſunt lũinaria. Quita die pi
ſces ⁊ volucres.Sexta die beſtie.iumenta
et reptilia. nouiſſime eadẽ tamẽ die bomo
Hec pumũ in boc loco lectoꝛem ãmonere
volumꝰ pt qᷓtiens in bis oꝑibꝰpicʒ ſex dien

aliqᷣd fieri audierit vt vbi grã.cũ dici pᷣma

die facta eſt lux. Scda die factuʒ eſt ſirma
mentũ. Cercia die ↄgregate ſũtaq̃. Quar
3 4

ta die facta lunt lũinaria nõ modo pꝛimuzʒ

cum facta oſtenduni bec de micbilo creata
fuiſſe exiſtimet. ſed potius deipſa que ſupe
rius creata erat de nichbilo matia ſoꝛmata ĩ
telligat. Etiam ſi aliqñ verbum creatõnis
poſlitum repererit vt eſt ibi. Creauit deus
cete grandia ⁊ omnẽ anmã viuentẽ atqʒ
motabilem non ad materiã qua eſſe cepe⸗

runt ſed ad foꝛmam qua boc qd ſunt eſle

ceperunt referendum eſſe ſctt.
¶ Be miſterio lucis quare prima
ſactaz . La. VII.
cipiens ergo
deus opera ſua vi perficeret pri⸗
munm fecit lucem vt cetera omia

ſe nobis non amareopera que in tenebꝛis
ſfiunt quoniã mala ſunt.quia omnis qͥ ma
le agit odit lucem ⁊ nõ venitad lucem pt
non arguãtur opera eius.quomam mala
ſunt. Qui auteʒ facit veritatẽ penit ad lucẽ
vt maniſeſtentur opera eius quia in deo
facta ſunt. Ipſe ergo qui veritatẽ facturus
fuit in tenebꝛis operari noluit ſed venitad
lucem ⁊ fecit lucẽ nt ſe manifeſtaretpluceʒ
MNon eni deo fecit lucem vt ipe videret p
lucem. ſed vt opera ſua manifeſtarz per lu⸗
cem.quia in deo facta ſunt.etideo vidit de
us cuncta que fecerat eterant valde bona.
Hoc michi interim pꝛo reddenda ratione
dicendü fuit cur deus pꝛimü luceʒ fecit.

Mualis eadẽ facta eſt lux et vbi.

‚ECa. lx.
S Eo nunc ſupereſt

vt rei geſte veritatem diligentius

pbitꝛoſequamur. pncipium ergo di
ninoꝛum operum fuit creatio lucis qndo
ipſa lux non materialiter de nichilo creata
eſt ſʒ de piacẽti illa vniuerſitatis mada foꝛ
maliter facta eſt vt lux eſſʒ æ vimet pꝛopꝛie
tatem lucendi haberet. Hoc opꝰpꝛima die

factum eſt. ſed buuus operis materia ante
pemam diezʒ creata eſt. moxqʒ cum ipᷣa lu

————DW —

poſtmodũ faceret in luce. Signauit enim

ce dies cepit. quia ante lucem nec nox fuit
nec dies 2 ſitempus fuit. Si autem qu eri⸗

tur qualis be lux fuit coꝛpoꝛea aut incoꝛpo

rea.⁊ ſi coꝛpoꝛea cuiuſmõi coꝛpꝰbũit⸗ viꝝ

vno loco circũſcripta an vbiqzʒ diffuſa. vmn

in motu aut immobilis Quantuʒ egoar

bitroꝛ rectiſſime reſpondetur coꝛpalibus
rebus et piſibilibus illuminãdis non niſi

lucem coꝛpoꝛeã cõgruere potuiſſe. Omne

ali nature aſpꝛoximans loco circumſcribi

neceſſe eſt. Rurſumqʒ niſ mobilis fuilſet

luxilla nequaqᷓm alterna piciſſitudine diez

acnoctem diſtinguere. nec tempis ſpacĩ
yllatenus ſine motu peragere valuiſſet.

Secundaʒbancitaqʒ conſiderationemcõ
Uenientius puto vt credamus lucem illaʒ
in pꝛincipio factam abilluminãda coꝛpea

ſine dubio coꝛpoꝛeam fuiſſe. quale foꝛtaſſe
eſſe potuiſſet coꝛpus aliquodlucidum cu⸗

ius pꝛeſentia cũcta illuſtrarent quẽadmo
duz nuc in ſole videri poteſt ipſamqʒ lucẽ
et loco ſolis factaʒ pt interim motu ſuo cir
cumageretur et diem noctẽqʒ diſcerneret.

nqʒ quia pꝛima dies exoꝛta eſt ego cre

diderim magis illaz quando ſacta eſt. ibi

dem pꝛimũ aſparinſſe vbi ſol quondiano
curſu circũuectus oꝛiens emergit. pt eodeʒ

tramite crcũcurrens ac pᷣmo ad occaſum

delcendens veſperam faceret. deinde reuo
cata ad oꝛtum auroꝛũid eſt. mane ante oꝛ

tum ſequẽtis dien illuſtraret. Et pꝛopterea
pꝛimus dies auroꝛã pꝛecedentẽ nõ habuit

quoniã anteqs lux crearetur plene tenebꝛe

fuerunt. Moxaut luce aſparente ſuperter
rm plenꝰ dies ppteres qð a perfectoopꝰ
dei incboani debuiſſʒ ideo dixiſſe ſcripturãẽ

△

Factuʒ eſt veſpere ⁊ mane dies vnꝰ.Non

enim diyit factuz eſt mane ꝛ veſpere: ſed fa⸗
ctum eſt inquit veſpe et mane dies vnus.

quia ſicut diximus pꝛimꝰdies mane pꝛece

dens non babuit. quoniãaluce plenaatqʒ
perfecta initiũ ſumpſit. pꝛopterea omnis

auroꝛa pꝛecedẽtis biei eſt ⁊ omnis dies ab
oꝛtu ſolis initium ſumit Eſtqz dies natura
lis illud ſpacium temꝑis quod ab oꝛtu ſo

autem coꝛpus quantulibet ſubtili ⁊ ſpiritu

— — ——0..————0‧6 5*½

ls vſq; adoꝛtum pertranſiens nocteʒin ſe

diemqʒ; concludit. in qua quomiã naturali

ter dies noctẽ pꝛecedit ⁊ ſinem diei veſperã

picimus.finem noctis auroꝛam. conſtatin
dubitanter ꝙ auroꝛa ſemꝑ ad pꝛecedentes

Diẽ referenda ſit ergo illud pimũ momen

tum tpis quãdo creata eſtilla oĩm viſibili
um ĩuiſibiliũqʒ natura.n“ nox fuit ne dies

et tamẽtempꝰ fuit.quia mutabilitas fuit.

NMoſtea veroꝝnnuo lucefacta diuiſe ſunt
tenebꝛe ⁊ lux.et tempus iam per diem ⁊ no

ctem diſtingui cepit.

¶ O, ſimul facta eſt lux viſibilis
et inuuiblilis et pariter diuiſa a te
nebzis Ca. .
Nut michi uioe
tur eodẽ pꝛſus tꝑis momento
uo viſibilr ⁊ coꝛpoꝛaliter diui

ſa eſt lur a tenebꝛis. inuiſibiliter quoqʒ bo

ni angeli diſcreti ſũt a malis illis tenebꝛis

peccati cadentibꝰ.etiſtis ad lucem iuſticie

conuerſis illuminatiſqʒa luce pt lux eẽntñ
tenebꝛe. Sic igitur conlonare debuerũt ex
emplaria operum dei vtque viſibilia erãt

opera coꝛpoꝛea ſapientie inuiſibilium pꝛo

uẽtus ſequerenĩ.ſcõᷣm ꝙmp̃a que vtrobiqʒ
operabatĩ lapientia ibiiudiciũ exercuit.bic

foꝛmauit exemplũ. Diuila eſt ergo lux a te

nebꝛis ⁊ erat lux miſibiłet viſibiles tenebꝛe
erant.ſimiliter ⁊ lux inuiſibiłerat ⁊ tenebꝛe
inuiſibłes erant ⁊ ptrimqʒ diuiſio facta eſt
et ſimłfacta eſt diuiſio tenebꝛarũ ⁊ luciset
pocata eſt lux dies ⁊ tenebꝛenox. Ntrũqʒ
qdẽ deꝰ diuiſit ⁊ vtrunqʒdeus nominauit
ſed vtrüqʒ non fecit. Deus eni auctoꝛtene
bꝛarum non eſtſed lucis.quia peccatuʒ te
nebꝛe eſt ⁊ peccatũ mibil ẽ⁊ ſiñ ipᷣo ſactuʒ ẽ
nibil. Lux ab ipᷣo ſcã eſt.qꝛ iuſticia ⁊ vitas
lux ẽ.⁊ ðᷣluce audiuimꝰ qꝛ deꝰdixit.fiat lux
et ſtati fcã eſt lux.Huſqʒ dixit deꝰ fiãt tene
bꝛe. ſʒ de luce dixit.fiatlux.et diuiſit lucẽa te
nebꝛis ⁊ vocauit lucẽ diẽ ⁊te.noc.ergo vtrũ

qʒ nõ feẽ tñ vtrũqʒ diuiſit ⁊ vtrũq; noĩauit

Diuiſit ꝑiudiciũ ⁊ ꝑ meritũ nomiĩauit. qu

pama

dicauit ⁊ diſpoſuit qꝛ ne apðᷣ eũ iudicãtẽ in

oꝛdinatuũ eẽ potuit qdapð delinqntes inoꝛ
dinatũ fuit. vocauit lucẽ diẽ ⁊ tenebꝛas no.

NO lux tres dies illũinauit et qua
fe ante ſolẽ facta eſt.

Rago nemo oicat
quõ añ factũ ſolẽ dies eẽ potuit qꝛ
anteqʒ ſolfieret lux erat.et vidit de
us lucẽ q eẽt bonũ ⁊ vocauit lucẽ diẽ ⁊ tene
bꝛas noctẽ ⁊ ipſa luxipſostres pᷣmos dies
faciebat añqᷓʒ ſol fieret ⁊ illiüinaret mũduʒ

Sz qo ſignat ꝙñ ſtatim factẽ ſol. ex q̃ lu

cem fieri opoꝛtuit. ſznt q̃ilux eẽt pᷣus qᷓ; lux
clara et foꝛtaſſis oↄfuſio plena luce digna ñ
erat. aliquã tamẽ lucem accepit vt videret
exire ad oꝛdinem et diſpoſitionẽe.
Ncranentu diuinoꝝ operum.

ge 1I.

puto magnuz

RSS B aliq̃d ſaẽmentũ Omẽdari qꝛ ols

anima q;ʒ diu in pctõ eſt qᷓi in tenebꝛis eſt qᷓ

buſoã ⁊ ↄfuſiõe.ſʒ pᷣt ñ euaðre ↄſuſiõeʒ ſua
⁊ ad oꝛdinẽ iuſticie foꝛmãqʒ diſpomi niſi il
lũinet pᷣmuʒ nidere mala ſua ⁊ diſcernere
lucẽa tenebꝛis.̊eſt vᷣtutes a vicijs vt ſe di
ſpõat adoꝛdieʒ ⁊ ↄſoꝛmet vitati Hc igiaĩa
ĩↄfuſiõe iacẽs ſiñ luce facere nõpᷣt.⁊ ꝓpiea
ncc̃e eſt pᷣmũ vt lux fiat vt vidᷣat ſemetipᷣaʒ
2a itelligat ſiue agnoſcat boꝛroꝛeʒ ⁊turpiiu
dinẽ ↄfuſiõis ſue ⁊ explicet ſe atʒ coaptet ad
illã rõabilẽ diſpoſitõʒ ⁊ oꝛdinẽ vtatis. ꝰ

q́; aũtoꝛdiata fuerint oĩa eiꝰ ⁊ſᷣm exẽplar
roõis foꝛmãqʒ ſapie diſpoſita tũc ĩcipiet ſta

tim ei lucere ſol iuſticie qꝛ ſic i repmiſſione

dictů ẽ. Bti mũdo coꝛde. qa. d. v. Nꝛiꝰ ergo

in rõnali ilo mũdocoꝛdis bũami creat lux
⁊ ilinai ↄfuſio vtĩoꝛdieʒ redigat NꝰH cũ
fuerit purificata interioꝛa eiꝰ veit lumẽ ſoł

claꝑꝝ ⁊ illuſtrat eã.Hõ diꝗ eĩ eſt ↄtẽplari lu
mẽeinitatis don? mũda ⁊ purificata fuerit

bñs qᷓdammõ ⁊ ꝑ materiã ſpẽʒ ⁊ ꝑ iuſticiã
diſpoſitionẽ. Sic lex pᷣceſſit grãs.ermo ſpiꝛ
ritũ.ſic pcurſoꝛ ioheſ ſaluatoꝛẽ xpʒ.lux lucẽ.
lucerna ſolẽ.⁊ ipᷣexpᷣus hũanitatẽ ſuã pᷣus

demonſtrautt vt poſt manifeſtaret bim/
mtatez et vbiqʒ lux lucem pꝛecedit. Luxque
peccatoꝛes ad iuſticiã illuminat.illam lucẽz

(Wars

queiuſtificatoſ adbeatitudinẽ illuſtrat. Er

go facta eſt luxpꝛius qᷓ ſolis clantas mãi
feſtarei et dies erat.⁊ tres dies erant qñ lux

erat ⁊ ſolñ erat Quarta die illuxit ſol.⁊illa
dies clara erat.quia lumẽ verum babuitet

tenebꝛe nõ erant vlle. ſic nulla anima mere

tur lumẽ ſolis accipere etſumme veritatis

claritatez contemplari niſi tres dies iſti in

ecea pꝛecedant. NMꝛima qeʒ die fit lux. ⁊ diui

duntur lux et tenebꝛe.vocatuꝛqʒ lux dies ⁊

tenebꝛe nox. Secunda die ſit ſirmamẽtum
collocari int aquas ſuperioꝛes ⁊ aquas in
ferioꝛes et vocaturfirmamentũ celuʒ. Ter
cia die congꝛegãtur aque que ſub celo ſunt

bus dicitur. Ae bijs qui dicun bonũ ma⸗

in locum vnũ manifeſtari aridam et veſti

ri graminibus ſuis Omma autem h̊ ſpiri

tualia pꝛeferunt documenta. ꝛimum in

coꝛde peccatoꝛis creatur lux quãdo ſemet
ipſum agnoſcere incipit pt diuidat interlu

cem et tenebꝛas ⁊aſpellare incipiat lucem

diem ⁊ tenebꝛas noctẽ:⁊ non ſit iam dequi

lum et malum bonum. ponentes lucem

tenebꝛas ettenebꝛas lucem. oſt becau

tem cum ceperit inter lucem et tenebꝛas di

uidere ⁊ diem lucem tenebꝛas quoqʒ alpel
lare noctemid eſt. cum mala ſua veraciter
periudiciũ rationis impꝛobare.etque ſunt

bona et laudabilia lucis opere eligere cepe
rit reſtat vt fiat in eo firmamẽtum boc eſt
vt in bono pꝛopoſito coꝛroboꝛetur. Diui⸗
Dere inter aquas ſuperioꝛes etaquas inſe

rioꝛesid eſt. deſideria carnis etſpintus vp

medius ⁊ mediatoꝛ duo ſibi aduerſaria nꝰ

ermiſceri ſinat nec tranſpomi.ne ſimul ſit

qddiudi debʒ aut ſupꝛa qð ſubter aut ſub

△⬤

ter qoſupꝛa collocandũ eſt. Nouiſſime ſecd

tur in diſpoſitõnis oꝛdine opustercie diei

vt congregent aque que ſub celoſunt in lo

cum vnuʒz ne carms deſideria fluxa ſint et
vltra metam ſe neceſſitatis expandant vt

totꝰ bomo adſtatü naturereuocetur aſjm

ordinem ratioms diſpoſitꝰ adlocum vnũj

(vpꝛima.

omne deſiderium colligat quatinuset caj
ro ſpiritui ⁊ ſpiritus ſubiectus ſit creatoꝝ.
Quilſquis ſic oꝛdinatus eſt dignus eſt lu⸗

mine ſolis vt mente ſurſum erecta 2 delide

rio in ſuperna deſixo lumen ſumme verita
tis contẽplanti irradiet. qꝙiam nõ pſpecu:
lum in enigmate ſed in ſeipa pt eſt vericatẽ
agnoſcat ⁊ ſapiat. Sed et illudnõ negigẽ

●—

ter tranſeundũ eſt d dici. Adit deul lucẽ

qꝙ eẽtbona.·et di.late.⁊ vo.l.d ett. n. fecit eiʒ
et nidit. deinde diuiſit ⁊ vocauit. Quare
vidit?noluit pus diuidere qʒ vidiſſet. Pꝛi
us vidit ſi eſſet bonũ et tunc dem dꝛuilie
lucẽ a tenebꝛis ⁊ vocauit lucem dieʒ ꝛtene

bꝛas noctẽ Idducet eiz omne opusſuum

in iudiciũ. non ſolum alia opers que inln
ce fecit vidit deus ꝙ eſſet bonũ.ſedipam qᷓ
qʒ lucem vidit ꝙ eſſet bonũ ⁊ diuilit lucem

et tenebꝛas.Ham ipᷣe angelus malꝰcranſſi
gurat ſe aliquando in angelum lucis ⁊ in
gerit ſe ad cipiendã mentẽ quaſilux vera
ſed beclux non eſt oiuidẽda a tenebꝛis nec

vocanda eſt dies ſed nox. qͥa ſpecieʒ quidẽ

luas babet ſed tenebꝛas peral. Mꝛopterea
pꝛus pidit deus lucẽ ſi eſſetbona vtnõ ſta

tim credamus omni ſpiritui.ſed piobemꝰ

ſpiritus ſi ex deo ſint. ⁊ cum viderimus lu⸗
cem quia bona eſt. diuidam?tunc demuz
lucem a tenebus ⁊ vocemus lucez diem er

tenebꝛasnoctẽ.ergo nonſolũ ſtudendũ eſt
pvt lux pꝛecedat in operibus noſtris et ptin
luce fiant opera noſtra. ſedipſa quoqʒlux
pꝛius videnda eſtet conſideranda dilgen
ter. et ſic poſtremo cũ viderimꝰ luceʒ quia
bona eſt. diuidamꝰ lucema tenebꝛis et vo
cemus lucem diem ⁊tenebꝛas noctẽ.
¶ Quare dicitſcniptura vidit deus
Ca. (XIII.

Eo occurrit ſoꝛ
taſſis quomodo vidit deus lu⸗
cem ꝗ eſſet bona et diuiſit lucẽ

do tenebꝛis et vocauit lucẽ diem et tene.no.

Nam ſi cetera opera ſua viditq eẽnt bõa

inq luce vidit lucẽ q eẽt bona ⁊ diuilit lucẽ

i

4
i
ſon
gtene
le
n
ſhel
hoq
nohn
Nden
ne
N
G
bo
ann
bie⸗
j/
Hhyo
ſbon
tenebe
tveie
Pont
ctin
Per⸗
logen
Mlidre

n
il
oe

Wõ
.
ge
ſci
ati
u
We
n
dini
Klen
Pemt
coen
vrpen
hnshe

N
zariſt

nu
um
nt
ich
hann
we

cavri

a tenebꝛis.⁊ vocauitlucẽdiẽ ⁊ tenebꝛas no.

Micbil enĩ ſine luce videri pᷣt ſznec tenebꝛe
ſine luce vidẽtur anto magis lux nõ videt
ſine luce. Nue fuit ergo illa luxꝑ quã deuſ
vidit lucẽ ꝙ eſſet bona ⁊ diuiſit lucẽ a tene

bꝛis.⁊ vocauit lucẽ diẽ⁊ te.n? An ꝑſeiplaʒ

eã vidit qꝙ eſſet bõa an ꝑ aliã lucẽ vidit qeẽt
bona? Sʒ quõ p ipᷣam lucẽ vire potuiſſʒ
qbona eẽt ſialiam lucẽ nõ babuiſſet p quã
et in q ipaʒ vidiſſet lucẽ ꝙ eẽt bõa. Hã ſi vi
dit qꝙ eſſet bona luxiſta ⁊ vere pidit. in aliq
vidit de cꝰ bõitate dubitari ñ potuit. Ergo
alia fuit lux increata in qᷓ iſta lux creata vi

debal qeẽt bona. qꝛillã imitabat q ſꝑẽ bo⸗

na. In ula eĩluce cũ ipᷣa ſolũ ſit bona vidẽi

et mala ⁊ bona ⁊ nõſolũ mala ⁊ bona in ea
vident ſed etiã mala eẽ mala ⁊ bona eſſe bo
na in ea videnippterea ꝙ ipa ⁊ vere ſum⸗
meẽ bona. Qð eni ab ipa diſcoꝛdare vir
malũ eſſe videi. et qdᷣ ei iile eſſe viðꝛ bonuʒ
eſſe vider.⁊ ntrũqʒ nõ niſi in ipa ⁊ pipaʒ pvi
detur. ſder lucẽ ergo ꝓbauit lucẽ qꝛ iluce
incõmutabili viditqꝙ luxiſta coõmutabilis
ſuo modo et oꝛdie bona eẽt et diuilit lucez
a tenebꝛis.vocauitqʒ lucẽ diẽ ⁊ te.n.et in ea
luce ĩ q̃ vidit lucẽ ꝙ eẽt bõa etiã cetera oꝑa
ſua que oꝑatus ẽ vidit ꝙ eẽnt bõa ⁊ mibil

ſine illa luce vidit vel bonũ pl malů ſaue ex

bis qᷓ̃ ipᷣe bona feẽ ſiue exbis qͥ nos fecimꝰ
mala. que oĩa ipeñ male ſed bñ vidit. ⁊ ibi
vidit vbi nullũ malũ fuit. Hec ipſa lux eſt
qua etnos videreoꝑtʒ oẽm lucẽ ſi bona eſt

nec poterimꝰ iudicare vere de luce ſi bona

eſt donec iſta luce illũmatifuerimꝰ q̃ vere
bona eſt. Spũalbenim dijudicat oĩa et ipe
a nemine iudicaĩ. ⁊ ſi ſpũs der vere in nob
bitat. non nos poterũt deciꝑe ſpũs erroꝛiſ
etiã ſi in luce vemãt ad nos.qꝛ bẽbimꝰlucẽ
in nobis in qᷓ nob manifeſtũ erit de oĩ luce:
ſi bona eſt ⁊ ſic fiducialr diuidemꝰ luceʒ a
tenebꝛis ⁊ iudicabimꝰnõ ſolũ in tenebꝛas
2 lucẽ ſʒ etiã inter lucẽ ⁊ lucẽ iudicabimus

Mon ſolũ in diem ⁊ noctẽ iudicabimꝰ ſed

etiã ini diẽ ⁊ diẽ ⁊ iudicabimꝰ omnẽ diem.

NParum eſt enĩ ad pꝛofectũ inter diem et

noctem iudicare.paꝝ eſt ⁊ luceʒ ⁊ tenebꝛas

diuidᷣre h̊ virtutesa vicijs ſequeſtrare niſi

ſciamus etiã inter diem ⁊ diem iudicare
ſciamus oẽm diem iudicare vt ſapiamꝰ q̃ͥ

ſuntilli motus qui ſub virtutũ ſpẽ quaſi
ſub luce aliena vemunt ad nos. a qui rur⸗
ſum iſhi ſunt qui naturã lucis claritatẽ pꝛe
tendunt. in ipis q;ʒ virtunbꝰ nõ ſolũ que
bona ſint ſed que ſint etiam potioꝛa pꝛobe
mus. Spũalis enim dijudicat omĩa ⁊ ip̃e

a nemine iudicat᷑ quia ſpũs omnia ſcruta

tur etiã pꝛoſunda deiet vnctio eius docet
nos de omibꝰ.
Oue ſit cautela boni operis hic
ignata. (Ca. XIII
Ic tibi attende
qnta ſit cautela bono oꝑi adbibẽ
Da.i pᷣncipio oĩim tuoꝝ opeꝝ vide
vtlucẽ babeas in te vt oĩa tna opera lucis
ſint ⁊ nõ tenebꝛaꝝ.poſtea cõſidera diligen
ptuꝝne luxtua pura ſit ⁊ non fuſcata.⁊ cum
inueneris quia bona eſt.tũc demũ diuide
eam a tenebris et voca lucẽ diem ⁊ te. noc.
Demũü reliqua oꝑa tuo que in luce feceris
vide ſi etiaz ipſa bons ſint ⁊ nullum omino
opus ſline iudicio pertranſeas donecagno
ſcas cuncta que feciſti. Ita geminũ eſt udi
cium.pꝛimum in quo lux iudicatur ⁊ vide
tur ſibona eſt vt diuidatur a tenebꝛis. ſcʒ
iudicium eſt quãdo ipſa oꝑa que in lucefa
cta ſunt ad iudiciũ vocantur. videntur
qᷓ; quia ipla bona ſũt ⁊ ſic demu requielcit
deus.Aliqua quedã lucis miſteria interiʒ
pꝛo tempoꝛe tranſcurrentes ꝑſtrinximus
nũc iteꝝꝑ ad pꝛopoſiti noſtri ſerieʒ texendã
reuertamur. l
Quid factũ ſit de luce illa prima
riã poſt creatum ſolem.et ſi deipſa
ſ⸗ upſtantigter ſol factus eſt.

9. 4
gitur deus lucem
ipus facere voluit ad illũmanduz
mundũ anteqᷓʒ ſolẽ crearet ope vi
caria p̃currentẽ donec veniret quod perfe
ctum eſt. ⁊ ſunt qui querãt q;d de illa luce
lactum eſt ppterea q iaʒ nlła eius veſtigia
reperiri poſſint ex quoſolis claruas illuxit

Wars

Allij dicunt diſperſam per ampla aeris ſpa

“ “

ꝛma

gerit. Si cui autẽ iſta inipꝛetatio nimis ob

cia vim lucẽdi ailluinandi amiſiſie.ſuꝑeſſe ſcura pibit.maxie ꝙ ðömotu firmamẽnn
tñ adbuc q̃ſoãtenues reliqas q̃ in ambitu dü rats ſit aſſertõ ad illã alterã quã ppoſui 9
firmamẽti extrinſecꝰpuc illucqʒ ſparſim diꝛ mrecurrat expoſitionẽ q facilioꝛ ẽ ⁊ ſe pm 4
ligentiꝰ intuẽtibꝰ nocte demõſtrent. die vo ptiꝰadintelligẽdũ pmodat rõeʒ. Dicz igit
maioꝛi eaſ ne videri valeant ſolis clartate deu ſex diebꝰ oꝑatũ ⁊ ſeptima deiñ die reqᷣ
abſcondi. Sic qͥqʒſuas opiones put poſſi euiſſe ab oꝑe qꝛ nullꝰiuenit de. vj. diebꝰ ĩ ꝗ
bile eſt cõfingut. Sʒ qs ſcit ſi ifa eadbemqʒ opus nõ fecerit deꝰdonec ſeptima dies ve
lux poſtea in lucis ſubiaʒ trãſlata ſit etam mret.qñ deiñ ab ommopꝑe reqeuit. Etů q ℳ
pliata claritate ſoꝛmã melioꝛẽ acceꝑit.quẽ dem de operatõe pᷣme diei dicta ſunt. HS
admodũ in nuptijs ghs de aq vinũ feit ¶ De operatione ſecũde die quan
pvt refoꝛmatõis ſtatũ i meliꝰ⁊ reſtauratcois do factũ eſtfirmamẽtũ. VII. ſ
ſacmẽtuʒ demõſtraret.Hã qð eratluxan.·⸗

pidit deꝰ ꝙ eẽt bonũ ⁊ ait. Fat

q́;; ſol factus ẽ Berataq̃ pꝛiꝰqʒin vinũ mu⸗
tata eſt vtnõ aliud fieret qd ponꝰexbibitũ
eſt. z de eoip̃o qð añ viliꝰhẽbai.ita de rebꝰ
dubiis nẽo eſt q poſſit certũ aliqᷣd difnnire.

irmamẽtum in medio aq̃ꝝ. Ho⸗ 4
uit igit deus ad ſeqᷓns opꝰ tranſi⸗
re donec bijudicaſſet pᷣmũ. Cu ergo vidiſſʒ

Si de per ſex dies ſineinterual
lo operatꝰẽ ſiue alio quolibʒ modo

de tcia ⁊ q̃rta:qnta vłſexta die ꝓut rõ dicta

nerit exquiret quiſqs bꝰ ꝑtis aſſertionẽ ele

pᷣmum deluce eẽt bonũ tũc ait.ſiatfirma
mentũ. Quãtũ ad lrãm pꝑtinere viðꝛ factũ
eſt firmamentũ ſcdᷣa die. ꝛius qᷣdẽ in illa

tiõe dẽmꝰ qꝛfactũ ẽ firmamẽtuʒ vt diuide
retaq̃s abaqs.boc eſt vt ꝑtẽ aqꝝint ambu

ao. QXVI vniuerſitatis matcia de nibilo creatũ ⁊ nuc
SS ) lum gobuc il/ exilla eſebeol ama erutũ ⁊factuʒ fir⸗ 4
ludde opatione diei pᷣmeinqnren mamentu ntambuu luo mediu; qdamõ n
— uOde vbatlone diet Peinaren meuemẽs magnã illa aqn vniuerſaãq; ↄge
dum reſtat ſi de lucẽ in pmoex oꝛtu eiuſi niem ab muicẽ ſeparetatz diuideret 2 ð aqſ ſe
diei ipme creauit cũ nl eadẽ die alifeciſſe fſaceretaqᷓs aqᷓs. B eſt qquas qᷓs ambitu Jn
legai q; lucẽ vꝑ ne vſqʒ ad exoꝛtu ſeqntis ſuo intrinſecꝰ ↄplectereĩ ⁊ ſubtꝰ ſe ↄtineret. nt
dier qñ firmamẽtu fec ab obe ceſſaſſe crebẽe aqqs qs exttilecaꝛ ſup ginlumitis ſuirelin ſu
dus ſit cũ ſcripia ſeptima euʒ die demũ re queret. ¶¶ De qua materia factum fõ
quieunſie teſtet. Cui qſtoni gemins rñſõe ſit firmamentu et quale factu ſit. ne⸗
obuiamꝰ?. Aueen vicen⸗ deũ in ill ſex ddd A aaa. WVII. bee
ebus oꝑatõem ſuãita ꝑſeuerantia ↄtinua AE n ſun eme n⸗,
ꝓdu xiſſe vt nullo tꝑis interuallo ab oꝑan a Aeenenahne
do deſierit. autita ſex diebꝰ opatũ vt nullũ poſſent ſi becbumana inueſtiga⸗
adem diez in opando inimilerit nõ nllo jorelihquẽda potius q; biſcunẽdanõvn 4
tempis ſpacõ ceſſauerit operari. Q, ſi qdẽ peret. HNã piver puro igne factũ ſit ſiue ex
illã aſſernonẽpbare voluimꝰꝙ ptinua fue aere aut eẽ ex aqᷓ vł poſiremo e duobꝰ aue ſ
rnit eiusoꝑatio. icere poterimꝰ pᷣma die mribo bop omirns a ſi ſubiaʒſollidã nataqʒ
lucẽ in exoꝛtu imnus diet fecit deinde vt aur palpabilẽ bẽat qntane ſpiſſitudo eixcredẽ⸗
ſu ſuo diem noctẽaʒ diſtingueret pᷣmuʒ de daſit vtu ip̃m calidũ vłfngidũ aut cꝰalte
oꝛiente ad occaſum. rurſum de Faentr rius q̃litatiſ exiſtat merito qrereĩ ſi iñ aliqᷣd
adoꝛiũ dirent. Hec ſolu opus ei fuiſſe certü ſciri potuiſer. Nuncautẽ in inquiſi⸗ hſel,
lux ſacta ẽ ſʒ ꝙ directa ipo gubnãte ꝛ dini: nonbus barum rerum nõ micbi multũ aus
gente curſu expleuit Eodeʒz modo de ſeda laboꝛandũ videtq̊s necratõ vlla ↄpᷣbẽdit ſbon
die dicet qñ firmamẽtũ factü ẽꝛ circũactõ nec auctontas cui fibesodbibenda ſit pꝛo „
nis ppetue pceptũ ſiła legẽ accepit. Getia,; pat. Solu B adlegim?credere ſine dubita⸗

we
gati
Gint
ürni⸗
u
Göno
⸗
zadae
nben
ut
glin
n
.
1
mun’
ulye
uche⸗
⸗
ſrſo
ob'
G le

M

crede ⸗

ce
ülc
nai
Bli
14n
ulp

tum ſuñ ocluderet. ptem vo extrinſecus ſe

dem aq̃n naĩa oſiſteret nõ qrat extra ſe qͥ H
ꝓptſefacta credit. Hã eſt in illoqͥ interius
fabꝛicatꝰeſt mũdo qddam buinꝰ oꝑis bñs
foꝛmã ⁊ exẽplar vbi ira qdaʒ deoꝛſũ poſita

Aoſiſtit ſenſuał nata boĩs.celũ aũtſurſuʒ pu

ritas intelligentie ⁊ q̃ſi quodaʒ imoꝛtalis
vite motu pᷣenm vegetata ratio. Duas vo

iſtas taʒ diſſimiles in vno bomie naturas
masgqdã deſiderioꝝ moles binc iñ fluctu

antm.⁊ in Oria ſepe motu alterno tendẽtiũ
oberrat.qꝛ ⁊ aliudẽ qð ſtꝰ caro exinfirita
te p̃ſſa axpetit. ⁊ aliud qd ſpũs ſurſuʒ ꝑ ↄtẽ
plationẽ veritatis eleuatꝰ intẽdit. ſz fit aliq;
niẽs vt ↄtrarij motꝰ ↄfuſiõeʒ gignũt niſi rõ
media interueniẽs diuidat ab inuicẽ et di
lcernat volutates etaſpetitus delſideria qʒ
dijudicʒ qᷣd ſit videlicʒ qd ex carne deoꝛſũ
trabit. qd qᷓd ex ſpu i ſuꝑna inbiat.ſummũ
illud ⁊ imoꝛtale bonũ ambiens.Hã cũ ipᷣa
rõ iudicij cenſura foꝛtiter qᷓi qddaʒ firma
mentũ in medio ſeſe collocat.atqʒ binc ſu:

pceleſtes aqsallicõt ess qͥ ſo celo ſũt ſepati
diſponit nõ pᷣt inferioꝛ coꝛruptela ſuꝑioꝛẽ /ſ alueos la
aĩme puritatẽ inficere.neqʒ ipᷣa que ſurſluz/ ſis a arere cepit pᷣmo qᷣdeʒ lutulẽta ⁊ lubꝛi

eſt ſinceritas ad ea que ſtus ſunt abiecta

et pilia ſinii ſeſe inclinare.
¶ Quare nõ ðꝛdeus vidiſſe opus
ſcðdediei aꝛ bonũ eẽt. ¶ Ca. XX.

EO miruz eſt qua

eſſet bonũ ſiẽ in cetis oĩbꝰdiebꝰ vi

eius ñ fuit. ⁊ bonũ nõ fuit.aut ſi opꝰ eiꝰ ſu
itbonũ fuit. Si ant bonũ fuit ⁊ opꝰ eiꝰfuit
nidit ptiqʒ qꝛ bonũ fuitq nõ potuitignoꝛa

ergo h ñ dictu ẽ. vidit de? eẽt bonũ ſic all
bi vbiqʒ dictü ẽ. vdit deꝰ eẽt bonu Maz
ſi idᷣo alibi dictũ eſt qꝛ factũ ẽ. cur etiã h dici

Sacramẽtũ ſupꝛadictoꝝ. Ca. XX.
Ware aũt factum
ſit vt fimamẽtũ aqᷓsa le diuiderz
partiqʒ ſupꝛa atqʒ infra ꝑti earun

renõ pidit deuſ opus ſcdᷣe diei

diſſe legit 2 vidit deꝰ eẽt bonũ.autei opꝰ

re qð fuit ſiue bonũ ſiue maiũ fuit. Quare

nõ debuit ſi factü fuit. lortaſſis qꝛbinarius
ſignũ diuiſtõis ẽ qͥ pᷣmꝰ ab vmta te diſcedit
ſacramentũ aliqð bic cõmendat᷑. Et ñ ſunt
laudata oꝑa cdᷣa.nõ q;ꝛ bona nõ eent.ſʒ da
maloꝝ ſignũ eẽnt. Mꝛima eni opa fecit deꝰ

Z illa oia bona valde erãt q bus neq; inerat

coꝛruptio neqʒ deerat ꝑfectõ. Sʒ veit dein
diabolꝰa bõ ⁊ fecerũt ipi oꝑa ſua ꝛ: Herant

opa ſcdᷣa poſt pᷣma. mala p?bona.⁊ noluit

deus opera iſta videre quia mala erant

KRateen vidit. ꝑ iudiciũ impbauit.
EU

cõgregate ſunt aque in vnũ

locũ yt appareatarida. KaXXI

TCoixit deuſ con
gregent aque que ſub celo ſunt in
Mocũu vnũ. Quãatũ ad lrãm ſpectat
locus vnꝰ in qͥ ↄgregate ſũt aq que ſ clo
erãt abiſſus mag credit᷑ q̃ ab ipo mi exo:
dio in ire coꝛꝑe tante capacitatis facta fu
iſſe putaĩ vt ommũ receptacłm aq̃neſſe po
tuiſiz Nã aqn nata ĩ pncipio tenuiſ admo

duz leuiſqz in modüu nebule cunuſdã diſ⸗

perſa. poſtq́; diuina vᷣtute a iuſſiõe in vnã
pt ita dixerim maſſã ↄpingi qdammõ atʒ
denſari cepit ipo ſuo pondere deoꝛſũ vᷣgẽs
in ima collapla a terra excepta ẽ ſpaciũ qʒ
ill qdde ſuꝑ vſqʒad ipʒ firmamẽtũ occu

pauerat. ſerenũ pupqʒ dereliqtipaqʒ terre

ſupficies aqᷣs omibꝰini alueos ſuos cõclu

anudaq; velut qͥ germina nondũ plla p

tuliſſz auibus veltiri ſuperducipotuiſſʒ.

uõ terra germia pduxit. XXII
Yru ergo deus
e yvt pduceret ira berbã virẽteʒ 2 fa
cientẽ ſemen lignũqʒ pomifey faciens fru
ciũ in genere ſuo. cui? ſemẽ iipo eẽt ſupter
rã:a factũ ẽ ita. Deinde ad irrigandã vmi⸗
uerſã irã abip̃a mag abiſſo qi a fonte qdã
aq interiꝰ quideʒ int viſcera telluris ꝑ tra
cbones occultosqʒ meatuſ.de ſupꝑ vo inſu
pficie ꝑalueos ſuos ĩ oẽs ꝑtes deducte ſüt
itu reditu mirabili ⁊ indeſeſſo lege perpe
tua ad vnũ locum. CQua

re ille aque que ſupra celos ſunt

nõ ſunt cõgregate inlocũ vnũ.

ᷓſupꝛa celũ ſunt non dixit ſcripta
ogregate ſint in locũ vnũ quẽad⸗
modũ deillis q erãt ſubcelo Magna ſunt
in bijs oĩbꝰ ſacramẽta n“ explicabilia pre
ſenti abꝛeuiatõni ꝙ aque que ſub celo ſüt
ↄgregant᷑ in locũ vnum ꝙaſparet arida et
germina ꝓducit.ſimłqʒ ipᷣa aeris ſpacia cõ
tracta tãdẽ caligie ſerenani:et aq̃ꝝ tractus
adirrigandã atʒzinfüdendã terrã ꝑcoꝛpuſ
illius qᷓcũqʒ ſpargunt. et nicbil ſin cã feim
eſt. boc mix videt gaq que ſo celo ſüt ogre
gant᷑ in locũ vnũ.⁊aq̃ q̃ ſupꝛa celũ ſũtno⸗
gregant᷑ neqʒ eis locꝰ vnꝰtribuit᷑ ſʒreliquũ
tur diſtule atqʒ expanſe q̃ſi q̃ coartari no
lint vel colligi Quid putas ̊ ſibi vłt niſi ꝙ
cbaritas dei diffuſa ẽ in coꝛdibꝰnris ꝑ ſpi
ritũſanctũ qͥ datꝰ eſt nobᷣ.⁊iſte ſunt ſuꝑce

leſtes aq̃.qꝛ adbucexcellentioꝛẽ inqt aplus

viam vob demõſtrabo Siliguisboĩim lo
r ⁊angeloꝝ.ſibabuero oẽʒ ꝓpbetiã.ſi no
uero omia miſteria qᷣdeſt. nibil pdeſt ſi ca
ritatẽ nõ babeã Maxait dei qᷓ exuꝑat oẽʒ
ſenſum cuſtodiat coꝛda vrã a intelligẽtias
vrãs Jam qᷓdammõ videmꝰ qᷓre aq ille q̃
ſuꝑcelũ ſunt nõ debuerũt colligi ⁊ in vnuʒ
coartariqᷓmã charitas ãplificanda ſpeſt ⁊
dilatanda.⁊ q̃nto latiꝰpandit᷑ tanto celſius

ſublimat᷑. Que ãt ſe celoſũt aq

tos tramites ⁊ exitus oꝛdinatos q̃cũqʒ de

ducant Quoniã a ffectio aĩe ĩferioꝛ niſicer
ta lege ↄſtringat nõp̃t apparere arida nec

germina pducere.ſic aplus caſtigat coꝛp⸗
ſuũ ⁊ in puitutẽ redigitne foꝛte cuʒalijs pᷣ
dicauerit ipſe repꝛobꝰ efficiatur.
his tribus diebus facta eſt
rerum diſpoſitio. ¶Ca. XXIIII

dierum opera anteq́; ſol vel cetera
Auminaria facta fuiſſent In bijstri⸗
bus pꝛimis diebꝰ diſpoſita eſt vmuerſita
tis bꝰ machina ⁊ partibus ſuis diſtributa

oſũt aq̃ ↄgregãde
ſunt ⁊ ↄſtringẽdein locũ vnũ pt indeꝑ cer terre ſutno lumt
potuerũt. Moc ⁊a ſi in alijs veꝝ ↄcedimꝰnõ

pꝛima.

ſirmamento de ſuper expanſo Beinde ter

ra reuelata atzin imo reſidente ⁊ ſuo põde
re libꝛata collecnſqʒaq̃ꝝ molibꝰ intra rece
ptacula ſua aere ſerenato q̃ttuoꝛ mũdi ele

mẽta ſuis locis diſtincta et oꝛdinata ſunt.

¶Quõ tribus diebus ſequẽtibus

oꝛnatus eſt mundꝰ. ¶ Ca. XXV.

Einde ſeqbatur
oꝛnatꝰ eoꝑ ⁊ Btribꝰ diebꝰitẽ ſeq̃n
tibꝰfactũ ẽ. qᷓrto qͥ fuit pᷣmꝰ in tii
bus oꝛnatũ eſt ſirmamentũ ſoleet luna et

ſtellis. Quinto die qui fuit ſcdᷣus in tribuſ/

aer in volatilibꝰ ⁊ aq in piſcibus oꝛnamen
ta acceperut. Sexto die qͥ fuit terciꝰ in tri
bus accepitterra iumẽta ⁊ beſtias et repii
lia cetera aĩmũtia q mouent᷑ in terra.Hhõ

ſt nouiſſimo die factꝰ ẽ ðͥ terra ⁊ intra.nõ

tiᷣ ad terrã neqʒppt terrã ſed adcelũ ⁊ ppi
eũ qii fecit celũ ⁊ terrã.ergo factus eſi bõ
non qſioꝛnatꝰ terre ſed dñs ⁊ poſſeſſoꝛ vt
no að terrã referatur conditõ eius pꝛopter
quẽterra facta eet.
Side ipſis elemẽtis facta ſũt que
ad oꝛnatũ eoꝝ facta ſür.

Eoꝛnatibus ele⸗

nnam credendü ſit ex ipis ea queqz

elementios eſle condita.ad quoꝝ decoꝛeʒ et

pulcritudineʒ facta pbant.vt vᷣbi grã q ad
oꝛnatũ terrefacta ſũt nõ niſi de terra ſumi

tñ in elemẽto aeris vllomõ ꝓbare valemꝰ
cu manifeſte volatilia legamꝰaccepiſſſe et

abaquis oꝛiginẽ ⁊ in aere mãſionem ð̊

quare factum ſitvt nõ ad ſilitudinẽ alioꝛũ
que adoꝛnamẽtũ elemẽtonmðicreata ſũt
exipᷣo elemẽto materiã ſumerẽt in q̊ locuʒ
ſoꝛtiri ðbuerũt. foꝛte qs ad ip̃iꝰ elemẽn ma
teriã referat ꝙ q̃i tantã aer coꝛpulennã nõ

babuerit pt aiantiũ coꝛpa que ſolidã mate

riã requirũt ex eoconderenti. lq̃rũ antna
turã magis terꝛe afftinez pluſqʒ coꝛpulẽtie
babẽteʒ ac per B ſfoꝛmandis coꝛpoꝛibꝰapti
oꝛẽ Sed altioꝛ in bis rebus ſacramẽti vir

mentopꝝ ſi interroget quis vrrum

e
tee
ee⸗
ine.
.
.
1
i
am
me
rh
u
arn

ni

aue

mmi
aſa

inlon
ali
zloaz
ſunm
muͤn
dame
im
n
vipe

tus obtecta elt. Cacramemt zli⸗
ter aues et piſceſ de vna materia fa

cti ſũt etin vna ſede diſpoſiti nõ ſũt

¶ Capitulum NxVI.
Wo ſunt genera

latilia lurſũ tollunt᷑ ⁊ fit q̃ſi ſupꝛa id qͥd fa

cta ſunt.ſic de vna maſſa coꝛruptibilis naite
⁊ ſua mutabilitate defluentis vmuerſa giul
bumam ꝓpago trabitur.ſed alijs deoꝛſũ in
ea qua nan ſunt coꝛruptione iuſte relictis.
alij ſurſũ dono grane ad ſoꝛtẽ celeſtio pate

eleuantur.

Quare opera conditionis pocom

memoꝛantur deinde opera reſtau⸗
rationis. ¶Capitulum ¶ XXVIII

alia qᷓ de biſ dieb? miſtica dier
potuerũt.ſʒ nos q̃ſi extra mat

az tractandã qſi er pcedẽti acceſſũ ↄuementi
oꝛẽ bꝛẽmꝰ. Nos ſiqdẽ ppoſitũ bẽmꝰde ſac̃·

mẽto redẽptiõis buane qᷓd a pncipio in oꝑi
bꝰ reſtaurationis foꝛmatũ eſt q̃ntũ dña de/
derit in B oꝑe tractare.qʒq; oꝑa ↄpinõis tꝑe
poꝛa fſuerũt ab hiiſ exoꝛdiũ bmoniſ ſũpſimꝰ
vt inde ad reliq̃ q ſequẽt ſuo oꝛdine viã face⸗

remꝰ. Dicimꝰnãqʒ oꝑa ↄditionis creatiõʒ
vniueꝛſoꝝ qñ facta ſũt vt eẽntq̃ nõ t o

v reſtauranonis qbꝰ impletũ eſt vel ſigu⸗

ratũ ſacramẽtũ redẽꝑtionis qͥ repata ſüt q̃

pierãt. Ergo opa ↄduionil ſũt. q in pncipio

müdi lex dieb? facta lunt.opa vo reſtaurati
onis q̃ a pncipio mũdiꝓpi reꝑationẽ boĩs.
ſex etatibꝰ fiüt. qᷓ vt bꝛeuidiffintõne ſtrĩgãꝰ

oꝑa reſtaurationis eẽ dicimꝰincarnatiõ ᷣ
biaq̃ in carne ⁊ ꝑ carnẽ gelſit ᷣbũ cũ oibuſ
ſacramẽtis ſuis.ſiue bijs q̃ ab iniio mũdi

ad ipam incarnatiõʒ ſigurãdã pceſſerũt. ſi⸗

ue bijs q vſqz in finẽ ch ad ipaʒenũciandaʒ
p̃dicandã ſubſequũt. De bijs loqt ois di/

uina ſcripia ⁊ debijs et ꝓ bijs facta eſt oĩs
diuina ſcripia.qꝛ quẽadmodũ łibꝛi gẽtiliuʒ

oꝑa ↄditõmis inueſtigãt ⁊tractãt ſic diuia

animãtiũ que ex vna onigine p
deunt. ſed nõ vnã manſionẽ ſoꝛ

nunt. NPilces in oꝛiginaliſede ꝑmanẽt. vo⸗ dingene⸗

Wam multa ſüt

aznrãz ;curſiz iſta pſtriximꝰ ptad eãdẽ maii

pꝛima.

loqa ad oꝑa reſtaurafloniotroctonbanes

mendanda operam maxime dant

in operib“ reſtaurationis ma⸗
xinie perſai tractatõ (Ca. XXIX

Bso i operibuſ
rreſtauratiõis a pncipio redẽptõ
. is miſteriũ mnueſtigõdũ ẽ. ⁊ ſi H
nbus oibꝰpm ſeriẽ tẽpoꝝ ſucceſſi
ones generationũ ad diſpẽſanões p̃ pceptoꝝ
inqrimꝰſũmã totã diuinaꝝ ſcpturaꝝ fident
nos attigiſſe pnũciãꝰ. Haut incipienduʒ eſt
a pditiõe pᷣmi parentis eruendũ paulatip
grediẽtibꝰnob ſpad ea qioꝛdine ſubſequũ
tur. Sʒ bꝛeunt in clauſula ipa ſup̃ dicta col:
ligidad itelligẽtiã dicẽdoꝝ cõpandã. Opa
g ditionis iiſte mu doſenſibil cũ ñ oibsele⸗
mẽtis ſuis ĩ matia qdẽ añoẽʒ diẽ in tꝑe ꝑiẽ
⁊ cũ tꝑe facta ſũt.poſtea ſexdiebꝰin foꝛmaʒ
diſpoſita ibꝰpᷣnus diebꝰoꝛdinata ⁊ ſequẽn

boibꝰoꝛnata.Nouiſſime ſexto die lactꝰẽ bõ
adã 2 eua ppt quẽ facta ſũt ceia oĩa ⁊ ipe in

padiſo collocat?eſt.p pᷣmo mãſurꝰbi ⁊ opa⸗

turꝰ pt pꝰopꝰↄſũmatũ ⁊ obediẽnã cõpletaʒ

exide illuc pueheret vbi ſp erat mãſurꝰ.ſ qꝛ

lequẽtis oꝑis ſeriẽ a dinõe pᷣmiboĩs ðou:
cere inſtituimꝰ iuſtũ ẽ vt in ipo exoꝛdio lip
mũ cãʒ pditiõis bũmane inueſtige? vt ſimn k
Omõſtret᷑ ⁊2 pmũ rõnabilit a o ↄhitꝰa poſt
moð miſericoꝛditreꝑatꝰ bi q; dũ ↄderet ẽ
tuito factũ opꝰrõnabile ⁊ B̊ duʒ redimerei
rationabilii impletũ eſt opus grate.
Quattuoꝛ eẽꝑ giemo ſubſequẽs

reit Capim XXXN
Battuoꝛ igitur

ſũt ꝑq pᷣmo! bſequẽs oꝛdie de.
curꝛere dʒ. . pᷣmun qre creatꝰ ſit
bõ. Deide qlereat? ſit. deide qlitlapſ? ſit. po
ſtremo aũt qlit ſit repatꝰ ¶ Ancipit.ij ꝑs.
¶De cã creatiõis hũane ⁊ de caub
imozialib'rey oim Ca. pꝛimũ

Qpꝛĩcipio operis

ad vrã inſtãtia magqʒ; alacritate
Ppria agreſſo ſum mũuri buius ſenſibilis oꝛ
gnem ? diſpoſitionem qm bꝛeuiſſimo po⸗
tui ſermoneet qui maxime vt pꝛopoſitum

nobis fuerat introducendis ↄuemiat expli⸗
cui. Müc vero cõſequens eſt vt creationem

bois ppter queʒ ipſe mundus factus eſt b/

mone pꝛoſeqmur.eo ſane oꝛdine loquendo
incedentes quẽ creatoꝛipſe rerũ demõſtra⸗
uit operando. ꝛius ſiquideʒ deus opifex
mundũ fecit ⁊ deinde bominẽ poſſeſſoꝛeʒ et
dñm mund pt ceteris omnibꝰiure conditi

onis dñaretur bõipſia quo factꝰ fuerat ſo
li voluntaria libertate ſubiectul.vnde pſtat

creationẽ bois rerũ viſibiliũ omniũ pditio
ne poſterioꝛẽ quiðᷣtẽpoꝛe ſed cã pꝛioꝛeʒ fuiſ
le.quia qui factus eſt poſt omnia ꝓpter eũ

omnia facta ſunt. Cauſa ergo conditionis

bumane ante omma eſt ⁊ ipſam inueſtiga
re opoꝛtet ſuper oĩa et ante oia que tẽpoꝛe
oꝛta ſunt.⁊ antetẽpoꝛa oꝛdinata ſũt. Si eni
deus oĩa fecit pꝛopter boĩeʒ cauſa oĩum bõ
eſt. ⁊ cauſaliter bomo pꝛoꝛoibus eſt. ꝗpſuʒ
po ppter qð bõ eſt factus pꝛius bomine ẽ.
⁊ multo ante omnia quibus bomo cauſali᷑
pꝛioꝛ eſt. Ib autem pꝛopter qdᷣ bomo factꝰ
eſt quid aliud erit niſi ipſea quo factus eſt
bomo? Si eꝛgo cauſa mundibõ eſt.qͥa pꝛo
pter hoĩez factus eſt mundus.cauſa bomi
nis deus eſt. quia pꝛopter deum factus eſt
bomo.ergodeus erat mundus non erat.
neqʒ homo erat.et factus eſt pꝛopter deum
bõ qui non erat.et mũdus pꝛopter bominẽ
qui necdum erat. Et quoſi eadem cauſa pið

batur ꝙ factus eſt bõ pꝛopter deum ⁊ ꝙ p⸗/

pter bomineʒ mũdus factus eſt. nã ⁊ bõ fa⸗
ctus eſt vt deo ſeruiret pꝛopter quẽ factꝰ eſt
⁊ mundus factus eſt vꝛ ſeruiret bominiꝓ⸗

pter quẽ factꝰeſt.⁊ quaſi mẽ erant.⁊ idẽ non

erat.qa idem non erat pꝛopter qðᷣ erat. Deꝰ
perfectꝰerat ⁊ plenus bono conſũmatone
qʒ opꝰbabuit aliũde iuuari.qniaʒn minui
potuit eternus necimmẽſus augeri.bomo
vo natura egẽs erat alieni auxilij q̊ vel cõſeꝛ
uaret qðᷣ mutabile acceperat pł augeret qð
non conſũmatũ babebat.Ita poſitꝰeſtĩ me

dio bõ vt⁊ ei ſeruiretur ⁊a ipſe ſeruiret et ac

ciperet vtriq; ipſe ⁊ totũ ſibi vendicaret ⁊ re
fluerettotũ ad bonũ boĩs ⁊ qᷓd accepit obſe
quiũ ⁊ qd ipendit. Voluit eniʒ deus vt ab
boie ſibi ſeruiretur ſic tamẽ vt es ſeruitute ñ

ſecunda.

deus ſed bõipſe ſeruiens iuuaretur.⁊ voln
it vt mundus ſeruiret boĩ ⁊ exinde ſiliter iu

uaretur bõ ⁊ totũ bois eſſet bonũ.q̃a ꝓpter

boĩeʒ totũ boc factũ eſt. ergototũ bonũ bo⸗
minis erat videliceta qd factum eſt pꝛopter
ipſum ⁊ pꝛopter qd factus eſt ipſe. Sed ali
ud bonum erat deoꝛſum ⁊ de ſubtus ſume
batur ad neceſſitatem. aliud bonũ ſurſum

erat ⁊ de ſuper ſumebatur adfelicitateʒ. GoO
num quiſpe illud quodin creatura poſituz

erat bonum erat neceſſitatis.quod vero in
creatoꝛe erat bonum.bonum erat felicitatil
⁊ vtrũqʒ ad boĩem ferebat᷑.quia ptrũqʒ boĩ
debebatur.quia pꝛopter aliud factus eſt bõ
pvt illud poſſiret ⁊ frueretur.aliud pꝛopter
bominẽ factum eſt vt illudacciperet ꝛiuua
retur. In tantum ergo rationalis creature
coditio ceteris omnibus que pꝛopter ipſaʒ
facta ſunt excellentioꝛ eſſe pꝛobaiur q¶ omm
um cauſa ipſa eſt. Cauſa vero eius alia nul
la eſt niſi ipſe a quoipla eſt. Sicut enim ab
ipſo eſt vt aliquid elſet ſic pꝛopter ipſum eſt
vt beate eẽt aliud ſumẽs abiplo. B eſt qdeẽt
aliud in ipſo B eſtꝙ beate eſſet. Sʒ dicz alt
quis quare deus creaturã fecit ſi iuuari ipᷣe
non potuit per creaturam? cui alteri fecit
quodſibi nonfecit quando alter nemo erat

mſiipſe qui fecit? Quaſi entʒ ꝓ nibilo facũ
eſſe videtur ⁊ caulſã nõ babuiſſe pt fieret qð

ita factũ eſt. vt inde nec iuuaretille q fecit qᷣa
perfectus non eguit. nec alter inde iuuaret᷑.
quia pꝛeteripſũ qui iuuari poſſetalter non
fuit. Et H foꝛtaſſis diligẽnꝰ onðᷣratũ aliquẽ
mouere poſſit. pꝛopiea cauſaʒ ↄditiõis rati
onaliũ quã in ſolo rerũ auctoꝛe ↄſtituimuſ
non ſolum pꝛo bominibus de quibus hmo
pꝛopoſitꝰerat.verũ etiã pꝛo angelis qniam
⁊ ipſi ſicut ⁊ eiuſdeʒ nature parucipes ſunt.
ita quoqʒab eodẽ fõte oꝛiginis couſam tra
bunt generali quadam conſideratõne inue
ſtigare opoꝛtet qᷓniaz in ipſa pꝛicipiũ oſiſtit
vmiuerſoꝛũ qᷓ facta lſlttt.
e ut⸗ pꝛimoꝛdialibus et eaꝝx
effectibus “

ib

pitulum

Erum oĩm oꝛoo

.
ſn
her
ſit.
glie
gue
on
nue
bace
ltis
uen
pus
nun
nãe
pooe⸗
onel
onpni
gboni

dai

(Bars

biſpoſitioq; a ſĩmo vſqʒad imũ vpniuerſi⸗

tatis bꝰcõpageita ſeſe cauſis qbuſdã rõnũ
qʒ genituris pſequitur vt omniũ que ſunt
mbil incõnexum aut ſeparabile natura ex⸗
ternũqʒ inuemat᷑. Quecũqʒ eniſũt rerum
omniu aut cauſe inueniunt ſubſequentiũ
effectuum eſie aut effectus pᷣcedentiũ cau⸗
ſarum. Et reruʒ quidem alie cauſe tantum
ſunt nõ etiã effectus ſicut pᷣma omniũ alia
ſicut effectus tantũ nõ etiam cauſe ſicut vl

tima et poſtera vmuerſoꝝ.alia aũt et cauſe

ſunt ad poſterioꝛa que generant et ad pꝛio
ra quibꝰgenerant᷑ effectus.et ſicut bijs que

vltima lunt et effectꝰtñ poꝛum mbil poſte⸗

rius cernitur.ſicquidem bijs que pᷣma ſũt
et cauſe tantũ ſubſequentiũ nibil pᷣus inue

nitur. De medijsaũt quecunqʒ poꝛa ſunt
magis cauſe nomiantur etmiuus effectus

Quecũq; poſterioꝛa ſũt magis ſũt effectꝰ
et minus cauſe etpꝛima cauſaliſſima. Et qᷓ
pᷣma ſunt poſt pᷣma pᷣmi ſũt effectus.⁊ que

vltima ſũt ante vltima cauſe vltime et vlti⸗
ma generata et pᷣma generantia.pᷣme auteʒ

cauſe alie create ſunt et que ſunt in ſuo ge⸗
nere pᷣme alie increate et q̃ vniuerſali pᷣme
ſũt. QNue enim in ſuo genere pꝛime ſunt ad
alidd pme ſunt ſʒ vniuerſaliter pᷣme nõ ſũt.

quomiã ⁊ ſiipᷣe pceduntqueſubſequuntur

omiĩa.habẽt tñ et ipᷣe aliquid qᷓ poſterioꝛes

inueniant quomã non pᷣcedunt omnia In
bac enim vniuerſitate rerũ omnuũ ita cun⸗
ctis cauſaliter coberenuibꝰ aliqd pᷣmum in

uenttur vt ex bijs omnibus nibil poſſit eſſe
pᷣus.quoniã ipᷣum ex omnibꝰpmũ eſtom
niũ et tñ ipᷣo aliquid pᷣus eſſe necelſeẽ quo
niã ex omnibꝰeſt auibꝰ vniuerſaliter aliqd
pus eſt. Hijs vero cauſis que vniuerſaliteꝛ
pᷣme ſũt nibil pᷣus eſt quoniã ipᷣe pᷣmeſunt

ommuũ nec habent alias cauſasipᷣe pꝛioꝛes

quoniam ommum ſpe cauſe ſunt.

(De generatione cauſarũ pꝛimoꝛ⸗
Dialium. (Capitulum. III.

Ine.

caüt ſine motu
efficiũt ⁊ generant ſinetraducto
uoniaz eternitas necin ſuo

ſtatu ðᷣſeruittemꝑa oꝛdinãs nec ex ſuo ſub
ſtantiam miniſtrauit coꝛruptibilia creans
ſed manens qð erat fecit quod nõ eratin ſe
continens poteſtatem faciendi nõ ſumens
ex ſe materiam facti. Meqʒ enim degenera⸗
uit inferioꝛa cõdens vt natura in ipᷣa deſcẽ⸗
deret qauibꝰ? dedit initium. quoniã et ipſum
ommpotentie eiꝰnatura cõtinebat ſine na
tura naturam creare qua initiuʒ ſumerent
que nõ erant.quoniã opus et factoꝛ natu
ra idem eſſe nõ poterant. Sicut enim in fa:
ciendis ſe nõ minuit eternitas.ſic in factis
ſe non auxit vniuerſitas. Sed ante facta ſi
ne defectu plena ↄſtitit ⁊ poſt facta ſine mo
tu indeficiens pmanſit nibil nouũ aſſumẽl
nibil antiquũ amittenstotum danſ ⁊ nibil
abijciens. Hec pᷣma cauſa rerum omnium
ſm ſe et propter ſe operata eſt opus ſuum.
Scõðm ſe quoniam extrinſecus operis ſun
foꝛmaʒ nõ accepꝑit.pꝛopter ſe quoniã aliũ⸗
de cauſas operandi non babuit.fecit enim
ad ſimilitudinẽ ſuam quod diſponebat ad
participationeʒ ſuam vt etip̃a eandem foꝛ:
mam traberet quecum ipſa idem bonum
poſſidere debuilſet.

¶ Que ſit pꝛima cauſa conditõnis
tionalium. (Capitulum. IIII.

NInc ergo ſupſit
b bmam creature cauſam rationa
us conditio ꝙ voluit de? eterna
bonitate ſue beatitudinis participes fierꝛ
quaʒ vidit et communicari poſſe et minui
omnino non poſſe. Illuditaqʒ bonum qð
ipᷣe erat et quo ipᷣe beatus eratbonitate ſua
non neceſſitate trabebatur ad cõmunican⸗
dum.quoniaʒ et optimi erat pꝛodeſſe velle
et Hõ non poſſe.

D, diuine voluntati et bonitas
adfuit et poteſtas.i Capitulum.v

Buina etenim uo
untas ſola bomitate pfecta nõ fu⸗
iſſet niſi pariter adfuiſſet poteſtas
quomam id quod bonitate pᷣeunte voluit
poteſtate ſubſequente adimpleunt. In te⸗

deſtinatõne itaqʒcreandoꝝoperata eſtbo

nitas.in creatõne aũt pᷣdeſtinatoꝝopera⸗
ta eſt poteſtas. In beatificatme aũt creato
rum poteſtas ſimul et bonitas.

(BDe tribus perfectis et perficien⸗
tibus omnia. (Capitulum. VI.
e ſdam et bec tria vnũ erant ⁊ eterna
erant tria bec.et nibil eſſe ꝑfectum
poterat ſine hijs tribus. et tñ bijs nibil di⸗
minutum. Conſtabat eni vt ſi adeſſent tria
bec nibil pfectum deeſſet. et ſi deeſſet de bijſ
tribus vnũ aliquid conſũmatũ eẽ non poſ
ſet. Et bec tria erant. potentia.ſapientia. vo⸗
luntas.et ad omneʒ effectũ cõcurrunt tria
ber.nec aliquid abſoluitur niſiiſta affuerit
volũtas mouet.ſcientia diſponit.poteſtas
operatur et ſi diſcrenonẽ eoꝝ ꝓponas.nec
eſt polſe illud qð ſcire neq; ſcire illud quod
pelle.⁊ tñ etiã ðo vnũ ſunt.poſſe.ſcire ⁊ pel
le.et diſcernit illa ratio et natura non diui
dit et venit nobis trinitas indiuila que to⸗
tum continet ? ſine ipᷣa totũ eſt nbil. Qinc
quid de deo vere ðꝛ aut pie credi poteſt in
deo hectria ↄtinent.poteſtas.ſapietia.⁊ bo
nitas.·et plena ſunt bec tria pariter.ſiimmẽ
ſum nominaslſi incoꝛruptũ dicis.ſi eternũ
ſi incõmutabilem.et quecunqʒ boꝝſimilia

*

totũ Bᷓ̊ poteſtatis eſt. Si ſcientem aſpellas.

ſi pꝛonidũ.ſi inſpectoꝛẽ.ſ ſcrutantem ⁊ con
ſiderantem et diſcernentẽ. totum H̊ ſapien:
tie eſt. Si mitem. ſi manſuetum. l cõpatien
tem et benignũ.vel quecunqʒ bmõi ſimilia
ſunt vocasſtotum H̊;bonitatis eſt.et nibil ẽ
quod in iſtis non eſt.et quod etiam in iſtis
eſt plenũ eſt et conſũmatumtotum.ſꝛo⸗

pterea tria bec ſpecialiter diſcreta ſunt ⁊ ſu

ſcepii fides catholica trinitateʒ quã necnu⸗
mero augere voluit nec extra tria aliqᷣd cõ
fiteri videretur nec natura confundere ne

4

trium alidd negare conuinceretur. et inue

nit in deo tria elſe et in deo tria vnuʒ eẽ nec
Pppterea tria nõ eẽ.quia vnũ erãt neqʒ vnuʒ

non eſſe ꝓpteꝛea qa tria erant Ettribus ad
monita dixit tres ꝑſonas tria que natura

„ 2a* . ⸗ . —„„ . „ 2 6
Trnm) 5 H . ſt lje E: zm- T ſ 8

ant eniz tria q⸗/

liter deus erant et vna ſubſtantia et iõ pᷣn⸗
deus. Et aſſignauit potentiam patri.ſapiẽ
tiam ſilio. bonitatem ſpirituiſancto. Et con
feſſa eſt trinitatem patrem ⁊filium a ſpim
ſanctum.
¶ O, bec triade deo ſcoõm ſubſtan
tiã dicuntur. (Capitulum. VII

uidebatur fili⸗

nel filius bonus deſuo qͥa ſpũſſanctusbo

nitas erat. etſi diceretur ſcandalum patie
batur veritas et vnitas ſciſſionẽ. nec poiat
in tribus perfectus dici vnus cui pꝛopiuz

deeſſʒaliq̃d qd ali ſingulare baberet. ꝛo
pterea potentia patris erat et filij erat ⁊ ſpꝛ
rituſſancti erat et ſubſtantialiter erat ⁊ eqli
ter erat. Et ſapientia ſilij erat et patris erat
et ſpũſſancti erat.⁊ſeſtãtialit erat et equali
ter erat. Et bonitas ſpũſſancti erat et patriſ
erat et filij erat. et equaliter erat et ſubſtan⸗
tialiter erat.et tũ cauſa erat vt perſonaliter
diſtingueretur qᷓd ſubſtantialiter idẽ erat.

¶ O, hec tria cum ſcõm ſubſtãtiã

dicantur quaſi pꝛopria ĩ quibuſoa

locis perſonis attributa inueniun

tur. (Capitulum. VIII.

Auitt qa ſm ſubſtantiam erant ſed H
tria pm neceſſariam notionẽ perſonis aſſi⸗
gnauit vt aſſererent quid m cõmunionez

nature erant. Nominandus eꝛat in trinita
te pater et filius.et ſumpta ſunt vocabula

ipᷣa ab vlu humano cuipꝛimo data ſunt.et
qd ſᷣm aliquid tantum ſimile erat in toto ſi
militer dicendum erat. Et cauit pꝛudentia
eloquij ſacai ne plena ſimilitudo credeꝛetu:
inter diſparia ſi in dimnitate pater po: aut
ſilius poſterioꝛ diceretur. Sic enim ſeĩ om
nibus natura habet vt pater eſſe non polſſie

q non fuerit poꝛ filio geqʒ ſilius qin potre

auaſi non de ſuo potens q̃a po⸗
,tentia patris erat. neqʒ pater ðſi
lio ſapiens qͥa ſapientia filij erat.neqʒ pateꝛ

Eaz bis tribꝰbm

n pꝛopꝛietatem fides perſonas ſigë⸗

,

Ered

et

.

N
e;
te
bul⸗
ntet
Nolt
enns
en
A
ſion
oli
bere

poſterioꝛ non ſit. ideo patri potentia aſli⸗

gnata eſt ⁊ ſapientia filio.non quia magis

erat.ſedqa minꝰ eẽ credi poterat. Dixerat
enĩ ſcptura ſancta qͥa deus pater eſt et au⸗
diuit B bomo quibominẽ patrem viderat
et deũ patrẽ nõ viderat ⁊ cogitare cepit pᷣm

boiem quẽ viderat euũ qdᷣdã plixũ et mul
titudinẽ ãnoꝝ pᷣteritoꝝꝛ lenectutis defectũ

et occurrit ſepᷣtura et dixit patrẽ potentẽ ne
crederes impotentẽ.aut minꝰpotenteʒ.nec
ſolũ potentẽ ſed etiã oĩpotentẽ. Non ergo
qꝛ ſolꝰp̊ eſt pater ſolus eẽ dicebat ſed qꝛ
minꝰ eẽ ſolus pater putabat. Rurſũ cuʒ
diceret ſcpᷣtura ſiliũ deü ne putaret bõ qui
bumana nouerat.diuina non nouerat mi
noꝛationẽ q̃ndam ſenſus et intelligẽne eſſe
in filio qᷓi adbuc infra ꝑfectõem etatisoſũ⸗
mate addidit ſapientẽ.nõ qꝛ ſingulariter ̊
ipe erat qð eẽ cõmune omnibꝰ erat.ſed q̃a
ſingulariter erat de qᷓ magis an ̊ eſſʒ dubi
tari poterat. Nocatꝰeſt etiã ſpũs deꝰ.et di
ctũ eſt ſpum babere deꝰ.et videbat B q̃ino
men inflationis tumoꝛis ⁊ ↄſternebat᷑ cõ
ſcientia bũana ad deũ ꝓ rigoꝛe et crudeli⸗
tate et ſublecuta eſt ſcpᷣtura et temꝑauit di
ctum ſuũ ſpũm benignũ nominãs ne pu⸗
taretur crudeliſ q mitis erat.⁊ diſtincta ſũt
perſonaliter q̃ ſubſtãtialiter comunia erãt
vt bũana mens diuinoꝑ veritatẽ nõ ſm bu

mana eſtimare diſceret cũ otra ↄſuetudiĩeʒ

bumanã quedã de deo dici audiret. Deus
ergo trinitas trina bac pᷣtute omia oꝑaſua
ↄꝓſũmauit pt pfectũ ꝑfecta ſequeꝛent ⁊ emu
larent auctoꝛẽ ſuũ cũcta q̃ fecerat. Quicqᷣd
em in tꝑe aparuit ante tꝑa in eternitate di⸗
ſpoſitü fuit.et ipᷣ̃a diſpoſitio eterna coeter⸗
nã babuit cauſam rerũ omniũ voluntateʒ
creatoꝛis qua factuʒ eſt vt fieret quicquid

factũ eſt et ipᷣa facta non eſt.

¶ O, ſapientia dei cum vna ſit in ſe
diuerſa nomina ſcm nos ſoꝛtitur.
¶ Capitulum. IX.
Nuina auũtſapien
ia ⁊ cientia pocat᷑ et pſciẽtia et di
ſpoſitio et pᷣdeſtinatio et pꝛouidẽ⸗

6.3. D απ 12- p- N.. . . 6,. „ l.:. v

prr- fio

. e. S

tia ſcientia exiſtentiũ pſcientia futuroꝛum.
diſpoſitio faciendoꝝ. pdeſtinatio ſaluãdo⸗

rum. pꝛouidentia ſubiectoꝝ. Et totũ boc in
vna erat ſapientia et vna diſpoſitio et ip̃a
eterna erat et cũ ipa coeterna volũta s erat
⁊ſcðᷣm voluntatem ipᷣa diſpoſitio erat.⁊ tñ
voluntate poſterioꝛ non erat.

(G, voluntas dei eterna fuit de

opere tempoꝛali. (Cap.X.
Ecundũu uolunta

tem quiſpe diſpoſuit quod volun
tate facturꝰ fuit et volũtas eterna
fuit et opus voluntatis eternum non fuit.
Semper enim voluit vt faceret ⁊ noluit pt
ſemꝑ faceret ſed pt aliqñ faceret qd ſemper
voluit pt aliqñ faceret.Sic voluntas eter
na fuit de opere tempoꝛali.quomiã ⁊ ißfum
tempꝰin eterna voluntate fuit qñ fieret qð
futurum fuit. Duo itaqʒ h̊ in creatoꝛe erãt
pariter. bonitas et ſapientia.⁊ eina erant
et aderat ſimul poteſtas coeterna. Et bom⸗
tate voluit.ſapientia diſpoſuit.poteſtate fe
cit. Et videtur quaſi quedam eſſe diſtictio
et ſucceſſio tempoꝛaliũ et demonſtrat ſe cõ
ſideratiom pᷣmabonitas.quia peam volu
it deus.deinde ſapientia quia peam diſpo
ſuit. nouiſſime poteſtas quia peam pfecit.
quoniam oꝛdo videtur eſſeet fuiſſe volun
tas pᷣma et poſt eam diſpoſitio et nouiſſi⸗
me operatio ſubſecuta.niſi enĩ voluiſſetnõ
diſpoſuiſſet et niſi diſpoſuiſſet non feciſſet.
Et occurrit magna ratio quia ſemꝑ in om
nmibus pᷣcedit voluntas ↄſiliũ ⁊ ↄſiliũ opus
ſubſequitur. Sedquid facimꝰ? Nunquid
audebimus inducere tempa in etermitatẽ?
nam ſi ̊ in deo ſint quẽadmodũ in bomi⸗
nibus aliquid in eo pᷣus fuit aliqd poſteriꝰ
et non totus deus eternus eſt. Sed boc ne⸗
pbas eſt conſiten.

(H. tria in deo coeterna fuerunt

apitulum.XI.

Taqʒz eterna bo⸗
nitate ſp voluit et eterna ſoptsin
2

lemp diuſpoſuit qðᷣ eina ptãte aliqñ facit. Et
erãt ſimul ſꝑbonitas.ſapia.⁊ ptãs.nec diui
di vel ſeparariab inuicẽ tꝑe poterãt qᷓ ſub⸗
ſtantialiter idem erãt. Et abbijs foꝛmã de
dit operi ſuo artifer deꝰ quibꝰ ↄſũmata ſũt
oĩa abeuo inchoatõis et einitatis pncipio
oꝛdinata.
,Z tria viſibilia mundi tria inui
ſibilia dei demonſtrant.
Capitulum.xXH.

pis trinitas ineffabilis q̃ icreato
re quidẽ vnũ ſũt ſed ꝑ create ſpe

ciẽ diuiſim ſe ad cognitõem effundũt. Su

ſcepit eni foꝛmã ptãtis rerũ imenſitas.ſapi
entie ho pulcritudo. bonitatis veilitas. Et
videbani ̊foꝛis et ↄcurrebãt cũ alio ſimu
la ero quod intꝰ ꝑfectiꝰerat.
O, ſimilitudo dei in in rationali
creatura perfectioꝛ eſt q̊ʒ foꝛis.
(,QCapitulũ. XIII.

Enit enĩ creatura
rõnalis babẽs hoꝝ ꝑfectioꝛẽ ſimi⸗
Atudinẽ in volutate cõſilio et po
ntia et cõparauit qᷓ foꝛis inuemit cum bis
q̃ babuit intus et ↄurit duo hᷣnt ꝑ viſibilia
inuiſibilia videret vidit creatons poten⸗
tiã et ſapientiã et bonitatẽ a ſemetipſap es
q foꝛis paruerũtin agnitõʒ excitata. Et bec

erãt qᷓi ãmonitio ⁊ recoꝛdatio pᷣma trinum

eẽ deu ſzʒnondũ pfecta ↄſũmatio agnitõis
qmã ad ſubſtantiã erãt nec poterãt ſingla
riter diuidi q vnũ erãt. MNon ei ꝑlone pꝛis
ſingulariter potentia erat q filij erat ⁊ ſpũſ⸗
ſancti erat. neqʒ ſingulariter ſapia ꝑſone ſi

lij erat q̃ patris erat et ſpũſſancti erat.neqʒ

ſingłarii pſone ſpũſſcti erat bonitas q pꝛii
erat filij erat.ſʒ pdicabat trinitas exiſtilñ
ſignabatur in iſtis. ⁊tñ hectria erant eina
et cã ommiũ erantet ꝑ bec facta ſũt omĩia et
ipᷣa nõ ſũt facta.Et aſſignauimus bonitati
volũtatẽ.et ſapientie diſpoſitioneʒ. et ptãti
operatõem. Et oboꝛit ↄquiſitio grauis et
inueſtigatio ꝓfunda de volũtate dei etðpᷣ

tinuenta eſt tribꝰ

ſcientia ipiꝰ ⁊ puidentia et diſpoſiõe erpo
teſtate. Hec eni oiĩa in cauſis reruʒ ↄſiſtunt
et obijciũt queſtionẽ inueſtigatõi ꝓpohlite.
¶ Be ſcientia et pꝛeſcientia dei et
quoniam ex ea in rebus neceſſitas

kadẽ videtur. ¶Ca XII.
IYoetur in deum

neceſſitas cadere rerũ faciendaꝝ
qi creatoꝛ eẽ non poſſet niſ crea
tura eſſet. Deinde ex ipᷣa pᷣſcia et puidentia
dei alianeceſſitas in rebꝰfactis vel faciẽdis
puenire q̃ſi fieri non poſſit vt non eueniat
qð pꝛouiſum eſt pel pꝛeſcitũ a deo qᷓ vtrũqʒ
pari incõuenientia animũ pullat ⁊ ↄſidera
tionẽ pturbat. ſꝛimũ ergo ↄſiderandum
eſt qua rõne rerũ faciendaruʒ neceſſitas in
deu cadere videat ex pᷣſcientia et pindentia
et diſpoſitione vel p̃deſtinatõne eoꝝ q faciẽ
da fuerãt ab ipᷣo. Omis quiſpe ſcia et pᷣſciẽ
tia et puidentia vel diſpoſitio vel pᷣdeſtina
tio ad aliqd eſſe videnĩ et aliciiꝰeẽ vident.
omnis qpe ſciẽtia ſic alieꝰ eſt qa m aliquo
eſt ita alieuiꝰeſt qꝛ de aliqͥ eſt Omis eni qͥ

ccit aliq̃d ſeit et qᷓ aliquid non ſcit nibil ſcit.

Scientia qſpe q denullo ẽ et iᷣa nulla eſt.
Omis ergoſcientia de aliquo eſtqꝛ ſi mibil
eſſet de q̊ ſcia elſet ſcia nulla eſſer. nõ ergo ĩ
deo eterna ſcientia eẽt vel pᷣſciẽna niſi ſutu
rum aliqᷣdeẽt de qͥ eſſet. Si ergo creatũ vel
creandũ nibil fuiſſet nibil in creatoꝛe ſcituʒ
vel pᷣfenum fuiſſet. Acꝑ ſcientia nila vel
pſcientia fuiſſet. Si ãt ſcĩa nulla in creatoꝛe
fuiſſet maĩfeſte ↄſequeret᷑ qniã nec ipᷣe crea
toꝛ fuiſſet. qͥ vtiqʒ ſñ ſcia eẽ nõ potuiſſet cut
idez eſt eẽ qd ſcire. At ergo ſcia vel p̃ſcia in
creatoꝛe eẽ potuiſſet neceſſe erat aliqd eẽ vł

futurũ eẽ vñ ſcientia eẽ potuiſſet cũ ſicut di

ctũ eſt ſi de nibilo eẽt nulla eẽt Omis enim
ſcia eſt alicꝰ ſcia et dealiauoelt. Siergo ex
creatis pẽdet pᷣſcia creatoꝛis cauſali pnus

eſſe videbii qd creatũ eſt ipo qᷣ creauit illdð.

Oũo oĩa in deo ab eterno erant

pꝛiuſquã ĩ ſemetipſis ſubſiſterẽt ex

eoꝝ illic nõ pꝛeſcia ſy ſcia erat.
. Z Capitulum. XV.

(Pars

toꝛe ab eino increata fuert q̃ ab ipᷣo tꝑaliter
creata ſũt et illic ſciebant vbi habebãt et eo
modo ſciebant q̊ babebant.⁊ nõ cognouit
aliq̃d extra ſe dᷣo q̃ oĩa babebat in ſe. Neciõ
ibi fuerũt qꝛ h̊ futa fuerũt.nec cã illaꝝfuiſſe

qi eẽ nõ potuiſſentilla ſñ iſtis.Mã et illa fu
iſſent ei ſi iſta exilis fuia nõ fuiſſent. tamen
iſtoꝝ cã ñ fuiſſent ſuiſta fula nõ fuiſſent
S Si res future nõ fuiſſent ſapiẽtia
dei ſcia eſſet pꝛeſcia non diceretur.

itulum. XxyVI.

s ſſcientia eoꝝqᷓ eſſent.pᷣſcia ãt ñ fuiſ
ſet eoꝝ q̃ futa ñ eſſent. Hec idcirco
minꝰaliqd in creatoꝛe fuiſſet ſi pᷣſcia eoꝛũ q̃
futa nõ eſſent nõ fuiſſet qꝛ ipſa q̃ pᷣcia ẽ ſcia
fuiſſet et ſi pᷣſcia non fuiſſet quoniam futu⸗
rum aliqd nõ fuiſſet.

—

tum eſſe et futurũ eſſe.Cap.XVII.

Bnc autez quoo

ab eterno pᷣſcitum eſt ab eterno fu
turũ ẽ ⁊nõ eternũ ẽ ipᷣm qᷓd futuꝝ
eſt qꝛ ſi eternũ eſſet futurũ nõ eſſet ſʒpᷣſens.
Et nõ pᷣus pᷣſcitũ fuit qᷓ; futurũ fuit ſed pᷣus
pſcitũ fuit ⁊ pus futuru fuit qᷓ; fuit. Et añqʒ

fuit qñ adbuc futuꝝ fuit potuit eẽ ſm ↄtin/

gens qd nõſieret et ſpꝑ potuit eẽ qᷓʒdiu fu:
tuꝝ fuit vt nõ fieret ſiẽ ſꝑfutuꝝ fuit vt fieret
Mõfutuꝝ ſuitad ̊ ſpectabat qð futuꝝfuit
qdeẽ potuit ad ̊ ſpectabat qð eẽ potuit ⁊
futurũ nõ fuit. Et currebãt ſimul abeterno
duo bec.quodſuturum fuit ⁊ qd eẽ potuit

qð futurũ nõ fuit.
( ſi reꝛ euentus mutaretur
pꝛeſcientia tamen nõ mutaretur.
Capitulum. XVII.

ſi factum fuiſſet

aðᷣ eẽ potuit ⁊ tñ futurũ nõ fuitfu
turũ fuiſſet et pᷣſcitũ qð futuruʒ nõ
fuit necpᷣſcia bꝰfuturi mutata fuiſſet ſʒ nũ⸗

Noicemꝰqꝛ oĩa ĩ crea

credat ex iſtis neqʒ iõ h̊ venerũt qꝛ ibi fueri

fuiſſet quioem

ũo vtrũqʒ eternũ eſt et pꝛeſci

õ

q̃; babita. qꝛ futuꝛũ nõ fuiſſet. Qd ãt p̃deſti

nauit deꝰ facturũ ſe diſpoſuit nec pᷣdeſtina
uit niſi qo facturꝰfuit qꝛ pſciuit eẽ qd futug
fuit in qͥ quedã futura fuert q facturꝰ fuit.
quedã q̃ ꝑmiſſurꝰ. ppter ̊ aliqd ampliꝰpᷣ⸗
deſtinatio bꝛẽ videt qʒ pᷣſcia pᷣſcia eĩ de alie
no eſt. pᷣdeſtinatioãt nili de ꝓpo eẽ nõ põt.

e pꝛouidentia dei et qꝛ duplex

eſt pꝛouidentiadei in ſuis et alienis

Cabitulum. X X.
Jaüt quis que⸗
rat de ꝓuidentia dei.nos recte di
cimꝰ ꝙ puidentia ẽ cura eoꝝ q ex
bibenda ſüt ſubiectis et q cõmiſſis cõuenit
impꝑtiri. Scpᷣtum ẽ quoniã ihᷣi cura ẽ de oĩ⸗
bul. Hec eſt ergo puidentia illa q̃ deꝰcurat
de omnibꝰ qᷓ fecit.⁊ nibil derelinqt ex oibus
q̃ ꝑtinent ad ipᷣm et q̃ ſubiecta ſũt ip̃i.qʒ pꝛo
uidet linglis vt babeat vnũqðqʒ quod ſibi
debet et ↄuenit. Scðm hãc itaqʒ vniuerlſa⸗

lẽpuidennã cũctoꝝ nõ ſolũ ſuis q bona fe⸗
cit ſed alienis qʒ q̃ mala nõ fecit ſed pmiſit

að debitũ eſt diſpẽſat vt mibil in regno ſuo
iuſtã oꝛdinatõem euadat.ſNam ⁊ipᷣa inid

tas ex bac ꝓuidentia ſtipem babet. et ñ po

tuit vłipᷣa malicia in obliuionẽ venire apð

puiſoꝛẽ omniũ. Vis ſcire q̃ ſint iniqtans et

peccati ſtipendia? ſcpᷣtü eſt. Supẽdia pcti

moꝛ:s. Grã ãt dei vita eina. Stipẽdia pcii

moꝛs.ſtipendia iuſticie vita. eccato dat
moꝛs.iuſticie vita. Culpe pena.pirtuti glia
vnũqðqʒ qð ſuũ eſt accipit.becẽ ꝓuidẽtia.
ptrũqʒ operat᷑ in ſuo et in alieno.In ſuo q;
fecit. in alieno ꝙ ꝑmiſit. Cũcta illi ſubdita
ſũt et puidet omnibꝰpᷣſidens omnibꝰ. Cre⸗
ature gubernatõem.iuſticie gloꝛilicatõem
malicie damnationen.
e diſpoſitõne diuina.
Capitulum. XcNxX.
mili wodo doi⸗
ſpoſitio diuina dupliciter cõſide
rat᷑. Bona qpe diſpoſitõeʒð ſuꝑ

babent pt ſint Rtane ſunt et vt ſic ſint qa

oꝛdinata ſũt. Mala vo ex diſpoſitõe ſuper
na nõ babent ꝙ ſintqꝛ mala ſt zzſͤbobent

ꝙſic ſũtqꝛ oꝛdinata ſt. Dedei malũ nõ fa⸗

cit ſz eũ faciũ ẽ inoꝛdinatũ eẽ nõ ꝑmittit. qa
maonauctoꝛ nõ eſt ſzoꝛdinatoꝛ.

¶ Be pꝛedeſtinatione diuina.

zeoeſtinatio eſt
ratie pᷣparatio pꝛopoſituʒ ergo
dei in q graãm electis luis dared/
ſpoſuit ipᷣm ẽ pᷣdeſtinatio.q idcirco Pdeſti⸗
nano vocat qmã in ea ad faciendũ fuit di
ſpoſitũ ẽ huſãʒ fuit. Notelt ãt pdeſtinatio
generaliter aliqñ intelligi ip̃a faciendoꝝ di
ſpoſitio vt dicat deꝰ quicqͥd facturꝰ fuit ab

eterno p̃deſtinaſſe. qd ãt facturꝰnõ fuit ſed
permiſſurus non pꝛedeſtinaſie ſed pꝛeſcc2

uiſſe ſlolum.

(Bei poteſtate dei et q⸗ dupliciter

conſideratur poteſtas in ðo eſſe et

odo deũ omnipotentẽ eẽ.
(apitulum. XXII.

—

vtro

Vei quedm tempsoiim ia e
ptãte eiꝰaliqua ad eruditõem legẽ

J tiũ cõmemoꝛare opoꝛtʒ Poteſtas duplex
alia ad aliqd agẽdũ.alia adnibil patiẽdũ
Scðm virũqʒ deꝰoĩpotens affirmat᷑ veriſ

ſime.qꝛ nec aliqdẽ qdᷣ ei ad patiendũ coꝛru
ptionẽ poſſit inferre.nec aliqd ad faciendũ
ipedimẽtũ affeꝛre Oia qſpe pᷣt faceꝛe pᷣterid
ſolũ qᷣo ſñ eiꝰleſione fieri ñpᷣt. ꝗn qtñ ñ mi⸗
nus oĩpotens eſt.qꝛ ſii nõ poſſet nõ oĩpo
tes eſſet. Dico ergo ꝙ deus oĩia pᷣt a m̃ ſe de
ſtruere nõ p̃t.Beni poſſe.poſſe nõeſſet.ſʒ nõ
poſſe.Itaqʒ oĩa pᷣt deꝰ q poſſe potentia ẽ.et
ideo vere oĩpotẽs eſt qꝛ impotẽs eẽ non p̃t.
Eãt ergo nũc⁊ de ſuo ſenſu glonent qͥ ope
ra diuina ratõne ſe putant diſcutere ⁊ eius
potentiã ſub mẽſura coartare.Cũ enĩ dicũt
bucuſqʒ pᷣt et nõ ampliꝰqᷣd ẽ aliud qᷓ eiꝰ
potentiã q̃ infinua ẽ ↄcludere ⁊reſtringere
ad menſurã.Ziũt enĩ non pᷣt ðs aliud face⸗
re qᷓ; facit nec meliꝰfacere q; facit.Si enim

cut Oe ſapientia

aliud p̃t facereqʒfacit poteſt facere qad non
puidit.et ſi pᷣt facere qᷓd nõ pᷣuidit.pt ſñ pui
dẽna oꝑari deꝰ.qꝛ omne qᷣd pᷣuidit.ſe ſacuu
rũ facit.nec facit aliqd qdᷣnõ pᷣuidit. Ster⸗
go nõpᷣt ꝓuidentia eiꝰaut mutari vt alud
fiat qᷓ; puiſũ ẽ aut caſſari vt ̊ nõ fiat qd pio
uilũ ẽ. neceſſe ẽ totũ fieri qd ꝓuiſũ ẽ.et nibil
fieri qdᷣ puiſũ nõẽ. oꝛro quicqd fit pui

ſum eẽ ↄſtat.et quicqd ꝓuiſũ ẽ fieri dubiuʒ⸗
nõẽ. Q, ſi pter puidentiã fierialiqd impoſ
ſibile eſt. Omẽ aut qð puilum eſt eẽ ſieri ne
celſe ẽ.aliud ſieri q̃ᷓ; ſit nulla rõe poſſibile ẽ.
Ampliꝰquicqᷣd facit deꝰſi meliꝰpõt facere
q́; facit in ipo nõ bñ facit qoptime qdeʒ

nõ facit quod facit. Neliꝰ eni faceret ſi qd

facit meliꝰfaceret.facere qᷣſpe nolle meliꝰ
facere ei bonũ facienni male ẽ facere. Sed
H̊ pia mens in deũ dici nõ ſuſtinet. Et ob H

primũ videt᷑ et ↄſequẽs.qꝛ meliꝰ facere nõ
poteſt qʒ facit. q ſic facit vt non faciat ma
le in ꝙ ſicfacit. Eiuſmodi aũt cauſis ⁊ra
tionibꝰ quidẽ inducũt vt dicant deũ operũ
ſuoꝝ mẽſura ac lege ita aſtrictũ atqʒ aliiga
tũ pt pᷣter q; facit qcq̃; nec aliud facere poſi
ſit nec meliꝰ. cꝑ planeillam infinitam
atqz imenſam diumnitans potentiã bter⸗
mino ac menſura alligare conuincũtur. q
vſqʒ ad aliqͥᷣd qð vere fineʒ iſᷣm babet eam

extendunt et vlira negãt pcedere. Certu eſt
enĩq omne qd factũ eſt in numeroet põde

re etmẽſura legitimũ terminũ ⁊finẽ ſuum
babz.et idcircoſiad opio mẽſurã creatoꝛis

potentia modũqʒ cõponii ipᷣa ꝓculdubio
etfineet mẽſura termiari declaratur. Qua

ppter ne vel bijs q vident rõnes ſine cauſa

aſſenſuʒz negare vdeamur vel oino creduli

ſine ↄſideratõne fallum ꝓ vero recipe opoꝛ

tet pꝛo cõpẽdio pᷣſenti bꝛeuit ad ea q̃ dicta
ſuũt reſpondere. NMꝛimũ ↄſiderandum eſt ſi
deꝰ plla rõne neqʒ mutata neqʒcaſſata ſua

puidẽtia aliud facere poſſit q; facit. Cõſtat
eni oẽ qðᷣfit ab eino pꝛouiſũ eſt eſſe futu

rum.qꝛ ab eino futurũ ẽ qdᷣipᷣm tñ abeind
eſt. Et dicim? epoſſibileẽ nõ fieri qd futux
6 Et ſi non fieret quod fiet et non fieri poſ⸗

ſibile eſt nunãzfuturum lfuilſet nec puiſuz.

— — —,— — — 2

— — — ———GU

—— — — —

. Quod emp vtrunqʒ pari inconuenientia impoſſibile
uiſum eſt. Nulla ergo mutatio hicaut caſ:⸗ eſt. Si vero ideo non poteſt melioꝛ eẽ quia
ſatio pꝛouidentie aſparet.quia ſicut puſũ bonum amplius quodei deeſt capere ip̃a
6) eſt et fiet. ſic ſi pꝛeuilum non elſet non ſieret. non poteſt iam boc ipſum non poſſe defe⸗
5 Sediam inquiunt pꝛeuiſum eſſe.bene pꝛe· ctionis eſt.non conſummationis.ꝛ poteſt
o uiſum eſt quia futurum eſt. Etdicunt. GOʒ melioꝛeſſeſi fiat capax maioꝛis boni. qua
pꝛouidentia mutari nonpoteſt neccaſſari. et boc ipſe quifecit facere poteſt. ergo in/ſe
euentus autem impediri poteſt vinõ fiat non poteſt.in deo poteſt.quia ipſa non po
iz “ quodfuturum eſt. Si autem impediretur telſlt ſed deus poteſt. etquantum ipſe poteſft·
c4 euentus rei quod fieri poteſt mutareĩ vel dici non poteſt. ergo ipſe melioꝛ eſſe nõ pp
x caſſaretur pꝛouidentia quod fieri ommno teſt. ſed quod fecit omne melius eſſe poteſt
non poteſt. Sed nos ad becreſpondemus ſitamen ipſe voluerit qui poteſt et ipſe qð
1 quia ſimutaretur euentus quod fieri po- fecit melius facere poteſt non tamen coꝛri
„ teſt nec mutaretur nec caſſaretur pꝛiouidẽ gens male factum ſed bene factum pꝛomo
6P tia quia boc omnino fieri non poteſt.qʒ po: uens in melius.non vt ipſe quantum ad ſe
9 tius nunq̃; fuiſſet pꝛouilum quod nunim meluus faciat ſed pᷣt quod fecit ipſe. id eſt.
D fueratfuturum.et conſtaret pꝛouidentia i operante et in eodem perſeuerante melius
ch eo vt nõ fieret ſicut modo conſtitit in eo ot fiat.Ergo ſumme potenſ eſt qui poteſt om
nend fieret.non mutata vt poſt aliam alia eſſet. ne quod poſſibile eſt. nec ideo minꝰ poteſt
e ſed vtnunq̃ʒ alia eſſet. Ergo deus aliud po quia impoſſibilia non poteſt. quia impoſ⸗
in teſt facere qʒ facit. vt tamenipᷣe aliud facen ſubilia poſſe non eſſet poſſe.ſed non poſſe.
pei do alius non ſit. Sed ſiue idem ſiue aliud Itaqʒ omnia poteſt deus que poſſe poten
o faciatipſe tamen ſemper idem ſit. Nuncil tia eſtet ideo vere omnipotens eſt quia im
dMH N ludreſtat vt diſcutiatur vtrum nemelius potenselſſe non poteſt. Cum ſint ergo tria
ean 1 poſſit facere deus qᷓ facit. Gilli noſtri ſcuta in deo.ſapientia.potentia.et voluntas pꝛi⸗
dee et. toꝛes qui defecerunt ſcrutantes ſcrutatio· moꝛdiales cauſea voluntate quidem diui⸗
r⸗ nes nouum aliquidet verenouum.nec tã na quaſi pꝛoficiſcuntur.per ſapiennam di
verum qʒ nouum afferreſe dicunt. Et di/ riguntur. per poteſtatem pꝛoducunt. No⸗
cunt ſingulas quidem creaturas perſe co⸗ luntas enim mouet.ſapientia diſponit.po
4 ſideratasa perfecto minus babere. vniueꝛ: teſtas explicat. Hec ſunt eterna fundamen
m fſ ſitatem autem omnium rerum in tanta cõ ta cauſarum omniumet pꝛincipium pᷣmũ
* ſũmatione boni expꝛeſſam vt non poſſit ee que ineffabilia et incompꝛebenſibilia ſunt
bo melioꝛ qᷓʒ eſt. Abi mibipꝛimum reſpõderꝛ omni creature. Sicut enim eternitateʒ dei
expoſtulo cum dicunt vnuerſitatem reri non equat tempus. nec immenſitatem lo⸗
e omnium non poſſe melioꝛem eſſe qᷓ;ẽ.ques cus.ſic nec ſapiennam eius ſenſus.nec bo
e liter id accipiendum eſt quod dicunt aam mtatem virtus.nec potentiam opus. De
n melioꝛem eſſe non poſie.Siue ideo nõ po voluntate dei et pꝛouidentia multa querẽ
n teſt eſſe melioꝛ quia ſumme bona eſt.ita vt da reſtant.pꝛimum ſi vim facit rebus pꝛe⸗
n . nulla omnino boni perfectio ei deſit. ſiue ſcientia ⁊ pꝛouidentia dei.de quo iam mul
a 1 ideo non poteſt eſſe melioꝛ quia maius bo to dicta ſunt poſtea de volũtate dei de qua
num quod ei deeſt capereipſa non poteſt. quedaʒ dicenda ſunt ita tamen vtpꝛiusad
l, Sed ſi ita ſumme bona dicitur vt nulla iplum fidei oculis contemplandum reſpi⸗
efun ei boni perfectio deſit am opus ſuum ple ciamus quantuʒ poſſibileẽ bumane fragi
pimd ne creatoꝛi equatur.et vel extra meiam ex· litati. .
ig tenditur quod inſra eſt.vel infra mmenſi⸗

c.

Quodquia fiet et futurum ſemper eſt⁊

tatem coartatur quod ſummum eſt. quod

I

Oualiter deus ab inicio agnituſ
au e ut et trinus.
—(Capitulum pꝛimum.

„Mriptuza di

cit. deũ nemo vidit vnãʒ
tñ ſides qꝗᷓ non vidit cre⸗
dit. et ex Bmeruuz idei
onſtat nõ vidiſſe et cre
dere.vñ pulcrũ illud di⸗
ciũ eſt Ham ſi videsnõ

8

eſt ſides. Credit ergo fides qð nõ vidit. 2 ñ
vidit quidẽ qð credit. Et vidit tñ aliqd per
qðãmona eſtet excitata credere qð nõ vi

diiDeus enĩ ſic ab inicio notitiã ſuã ab bo
mine temꝑauit vt ſicut nuqᷓʒ d eſſet totuʒ

poterat cõpꝛebendi ſic qͥa eſſet nũq; pꝛoꝛlꝰ

poſſet ignoꝛari.

ritum ſides non baberet necinſidelitas lo
cum. Inſidelitas eni de maniſeſto cõuince

uare deus nec totus ſciri nec

totus ign ari poteſt.
— Ca

pitulum.Ii.

MPopterea quip/
P/ pe deꝰa pᷣncipio nectotꝰↄſcie bũa
nemaniteſt? elie voluit. nec totus
abſconditꝰ. ne ſitotus manifeſtus eẽt me⸗

retur. et fides de occulto non exerceret. Si
vo abſcondit?ꝰtotꝰeẽt fides quidẽ ad ſciam

noõ adiuuaret et infidelitas de ignoꝛãtia ex

cuſaret. Quocirca opoꝛtuit vt pꝛoderet ſe
occultũ deꝰne totus celaret᷑ et pꝛoꝛꝰ neſci⸗

rei et rurſũ adaliq pꝛodituʒ ſeet agnitum
occultaret ne totꝰmamlſeſtaret pt aliqᷣd eẽt

qð coꝛ boĩis cognitu enutriret et rurſus ali

quid qdᷣabſcondi puocaret.

¶ Quibus modis cognitio dei ad
hominẽ venit.

illuo pꝛimum
nunc ↄſiderandũ eſt qũo deꝰpꝛi
mũ occultus et abſconditusla
tens interim a coꝛde bumano depᷣbenſus ẽ

nl t ſciri potuiſſet qꝛ deꝰ eſt npel qderat credi.

Modi ſt duo et vie dneet maniteſtatões

due quibꝰa pncipio coꝛdi bumano latens

pꝛoditus eſt et indicatus occultus deꝰpar:
tim.ſ.rõne bumana partim reuelatõe diui
na. Et ratio quidem bumana duplici inne
ſtigatõne deuʒz depᷣbendit partim videlicet
in le et parum in hijs que erant extra ſe. Si
militer et reuelatio diuina duplici inſinua:
tione eum qui neſciebatur vel dubie crede
batur et non cognitum indicauit ⁊ paruim
creditum aſſeruit. Nam bumanam igno⸗
rantiam nunc ab intus per aſpirationem
illuminans edocuit.nunc vero foꝛis vł per
doctrine eruditionem inſtruxit vel permi⸗
raculoꝝ oſtenſionem confirmauit. Atrun
qʒ manifeſtationis diuine modum quo vł

ratione bumana deus ab bomine cognuꝰ

eſt. vel reuelantone diuina bomini mamife⸗
ſtatus.exponit apoſtolus dicens. Quod
notum der erat manitfeſtum eſt in illis. De
us enim illis reuelauit. Et deinde ſubiũ git
Inuiſibilia enim ipſius acreatura mundi
per ea que facta ſunt intellecta conſpiciunt.
Cum enim dicit quod notum dei erat.idẽ.

quod noſcibile de deo.oſtendit nec totum

abſconditum nec totum manifeſtum. Cuʒ

vero dicit manifeſtum in illis et non dicit
maniteſtum eſtillis oſtendit plane quoni⸗

am nonſolum reuelatione diuina que ſa⸗
cta ulliſ fuerat ſed etiam rõne bumana que
in illis erat notum illis facium erat. Cum
autem ſubiungit. deus enim illis reuelauit
oſtendit quia ratio humana ad bec ſubli⸗
mia et alta inueſtiganda etintelligenda in⸗
firma et inſufficiens omninoſuiſiet mſidi⸗
uina reuelatio illi inadiutoꝛiũ etſirmamẽ
tum cognoſcende veritatisgadiuncta fuiſſz
oſtea oſtenſo eo qͥ ab intus erat inueſti
gationis vel reuelatõis modo ſtatim de il⸗
lod foꝛis fit vtroqʒ ſniazſimulſubiungit di
cẽs.Inuiſibilia eniʒ ipᷣiꝰa creatura mudiꝑ
ea q facta ſunt intellecta ↄſpiciunt. Inuiſi⸗
bilia enim dei queintus erant et abſcodita
angtun quefoꝛs erant et nota erant vi⸗

ſibilia viſa ſunt vel in conditione rerũ a ra⸗

none bumana vel in gubernatione admi
niſtratõne viſibilia ſacta lunt reuelatõe di
uning.

tle

Peil

¶ O deus trinus et vnus et auio
in trimtate et qud in vnitate.
+ Capitulum. III.
Ta ergo ab ücio
deꝰpꝛoditꝰ eſt Aſcientie bumane
et adiuta fides iudicijs veritatis

eſſe. etin vnitate quidẽ .feſia eſt eternitateʒ
et imenſitatẽ.in etermitate aũt incomutabi⸗

litatem. An ĩmenſitate vo ſimplicitatẽ. B eſt

eternitatẽ ſine tpꝑe.etimenſitatẽ ſine quanti
tate. In trinitate no ↄfeſſa eſt comunioneʒ
vnitatis. equalitatẽ imenſuatis.coeuitateʒ
eternitatis. Ec comumonẽ qᷣdẽ vnitatis ſñ
diuiſione.equalitatẽ imenſitatis ſine dimi⸗
nutione. coeuitatẽ einitatis ſñ oꝛdine łſuc⸗
ceſſiõe. B eſt ſingulũ in vnitate totũ ĩ imẽſi
tate plenũ.in eternitate ꝑfectum.

31 Explicatio pꝛopoſitaꝝ diſ. cretio⸗
num. (Capitulum. V.

Bnc opoꝛtet per

ſingula que ꝓpoſita ſũt currenteʒ
ſiderare qualiter mens bumana
guetam longe eſt a deo tãta de deo potuit
alpꝛebendere vel rõne ꝓpᷣa directa vel reue
latione diuina adiuta Et pᷣmum vſqʒ qip̃a

0

bumana ratio ex inſito ſibi lumine vitatis

cõualuerit dignum ẽ ↄſideratõne ne ſi vel
totũ bomim det᷑ negare ↄuincamur grãm
aut ſi tollat totuʒ ignoꝛantiã excuſare.ta⸗
qʒ vtrũqʒ modũ bumane inueſtigationis

oꝛdine ꝓſequamur.quo rõ boĩs vel ꝑſedi

recta vel abalijs q̃ extra ſe naturalia erant
viſibilis admonita ad verum cognoſcen⸗
dum emila eſt. .

¶ De illo cognitionis genere quo
mens rationalis in ſe deum videre

muiſibil da qntu ad majifeſtatõeʒ expolitũ

tio
elſſa eſt deũ eẽ etipᷣm vnũ.deũ etiã trinuz

Dare non potuit.

Cpꝛimũ quioem
in ſeerat quoniã ⁊ B illi pᷣmũ erat
et pncipale ſpeculũ ↄtẽplãde verꝝ-
tatiſinſpiciamꝰ. In eo igi pᷣmũ ⁊ pᷣncipali

eſt viberi poterat qilliꝰimagini ſilitudi
ni primũ ⁊ cognatũ magis factũ erat.B ãt
ipa ratio erat? mensrõne piens q adyomlã
ſimilitudinẽ deifacta erat vt ꝑ ſeinuenre
poſſeteum a qfacta erat. 28
¶ Quia ſeipſam eſſe videt mẽs ra

Dn enim ut io lo

gquamur qdpmũ occurrit ⁊ ſcien
lulſ nibil minꝰeẽ poteſt.ſeipſam
eſſe aliqd ignoꝛare pᷣt cũ ex bis omnibus q
in ſe. Beſt i coꝛpoꝛe ſuo viſibilia videt nmibil
ſe eſſel eſſe poſſe videt. Secernit geet diui
dit ſe ꝑſe ab eo toto qd piſibile nidet in ſe
inuiſibilem oino ſe eẽ videt in eo ꝙ ſe videt.
et tñ pideri ſe non poſſe videt. Vdet ergo
inuilibilia eẽ que tñ viſibiliter nõ videt. qͥa
ſe inuilibilem eẽ videt et tñ viſibiliter nõ vi⸗
det. L l
Et o ſe cepiſſe intelligit.

im ergo de ſe ou
bitare non poſſit quoniã eſt dqa ſe
llignoꝛare nõ pᷣtcogit᷑ et ex ſe Bcrede
re qꝛ aliquando cepiſſe ſe meminit qmam
nõ ſemꝑẽ qꝛſe neſcire nõ poteſt cũ eſt.Cuʒ
ergo ꝑle et in ſe cepille et iniciũ babunſſe ſe
pideat nec ̊ ignoꝛare pᷣt quoniã cũ non fu
it ſibijp̃i vt elſet iniciũ et ſubſiſtentiaʒ oino

Ouia deus eſt et ſine pꝛincipio ẽ
Cergo inciperet
& nõ erat ab alio factũ ẽ qui erat.
uẽ idcco ipᷣʒʒ ab alio ñ cepiſſe ncce
z. qmã qͥ ab alio eẽ accepitpᷣmꝰ oĩbꝰexiſtẽdi
auctoꝛ eẽ ñ potuit.Mõ ergo ab alio acciꝑe
eẽ potuitqͥ oĩbꝰeẽ dedit quẽ ppterea ſꝑpfuiſ
ſe ⁊ nũqᷓ; cepiſſe fati opoꝛtʒ.qmã oẽ qð ali⸗
qñ eẽ ĩcepit auctoꝛẽ babuit ꝑ quẽ cepit.Cõ
ſtat a“ ner vubitari vllo mõpt qꝛ ille ꝑx quẽ
cepit qdn ſꝑfuit nũqᷓ; cepit ſʒ ſpfuit.llu ãt
reꝝ auctoꝛẽ ⁊ pᷣmũ pᷣncipiũ h̊ mõ rõ iueſti
gat ⁊ viuentẽ pietas venerat᷑ et adoꝛanduʒ
fides pᷣdicat deum. MJMSä
– . 9 a. X) 1— nra: A . r

– 91

¶Eiuſoem rei argumentũ foꝛis in

reaturis. apitulum.lx

uentiũ in ſe pꝛobat et in bijs q̃ vi
det extra ſe.qa oꝛtũ et occaſũ ba:

bere poſſent nec reparatõneʒ. Que in toto
aliqñ cepiſſe dubiu idcirco eſſe non poteſt.
qa in ꝑnbꝰ ſuis ſine ceſſatione quotidie et

ouri videtur quod non eſt.et pᷣterꝛe quod

eſt. Omẽ ant qᷓd mutabile ẽ aliqñ nõ fuiſſe
necelſeẽ.qa quodſtare nõ potuit cũ pᷣſens
fuit indicat ſe aliqñ non fuiſſe pᷣuſqm fuit.

Sic reſpondent que foꝛis ſunt bijs qintus
videntur ad veritateʒ copꝛobandã ⁊aucto

rem ſuũ naturs clamat q ſe abillo factam

oſtendit.
trinus et vnus eſt.
pitulum. X.

₰

onẽ deũ inuenit eſſe et venitratio

deinde per ea que extra ſe erant facta ſᷣm ſe.

vna pietas.vna deuotio.vna cultura.dñũm

vnum etdeu vnum. Sic dyrit ratio et com
pꝛobauit in ſe ne ſciſma mentiu fieret ĩ pła
pncipia et non eſſet certa ſalus. Et melius

eſſet cõſonũ magis veritati ⁊ ↄſentaneum

natureppncipiũ vnũ et finem vnũ in quem
babere poſſent ↄuerſionẽ que abillo exiſte
rent omma.lluioquin diſſipationẽ eſſe vni

uerſitatis ſine capiteet pᷣncipio et modᷣato

re.et clamauit illi natura foꝛiaet ↄteſtata ẽ
ad eandem veritatem.et dixit opus vnum.
auctoꝛem vnum.et concoꝛdia pna.ↄſilium
vnuʒ.vna adminiſtratio.pꝛouidentiã vnã
Et maifeſtatus eſt deus vnus creatoꝛ vnꝰ.
moderatoꝛ vnꝰ et rectoꝛ.qͥa totũ vnũ et ad
vnumtotum.
QN, eſt vere et ſumme vnus.
Capitulum. Xl.

atio ⁊ acquieuit ⁊ dixit qꝛ vnꝰnec

Dc quũtratio ui⸗

bentia cuncta ſine auctoꝛe nec oꝛiginem ba

Ta ratio per rati

alia que nõ ſolum eſſe deũ ſz vnũ
eſſe et trinũ eſſe cõpꝛobaret.et pᷣmum perſe

appꝛobauith

. .V
l s

collectõe diuerſoꝝne turbaʒ faceret. nec cõ
poſitõne ꝑtiũ ne maſſam foꝛmaret.necſi li
tudine multoꝝ. ne plu:alitas ſuꝑflua vłſin
gularitas impꝑfecta aſꝓpareret. Omĩis ceĩ vm

tas in limilitudine ſola oſiſtens plurimoꝝ
aut imꝑfectõʒ oſtendit in ꝑte ſi minꝰ babet

ſingula aut ſuꝑfluã geminationẽ in toto ſi
pfecta ſũt vniuerſa. Et nõ eſt in bijs oibus
vnitas vera ſed emulant ſolü bec pnitatẽ.
dqa quodãmodo aſpꝛopinquant ei ſʒnõ cõ
tingũt ad illã quomiã elſe vnũ non eſt et qᷣd
ſunt vere vnũ non ſũt ſʒ vniunt tantũ ⁊ ac

cedũt ad ſe et fit illis ſimul eſſe.et ↄuenire i

vnũ vnum eſſe. Mec tñ vere vnũ ſunt qmã
eſſentialiter nõ ſunt.nec eſt vnuũ totũ q̃d ſũt
Deum aũt vnũ opoꝛtet eſſe ⁊ eſſentialiter
vnũ eſſe et imutabiliter vnũ eẽ et ſume pnũ
eſſe. Nðeni eſſentialiter nnũ eſt vere vnũ ẽ
Mð imutabiliter vnũ ſũme vnüu eſt. Oðãt
in vtroqʒ bonũ eſt meliꝰeſt vtrũqʒ q̃; alte
rũ tantũ. Etbonũ eſt eſſentialiter vnuz eẽ et
imutabiliter vnũ eſſe. et vtruqʒ eſſe meliꝰẽ.
Deus aũt eſt lummũ bonũ et nõpt deeſſe
ſũmo bono bonuʒ q;d meliꝰ ẽ. Et ſuadet rõ

dare optimo qd meliꝰ eſt bonuʒ. Etidcirco
fatet de ſuum et auctoꝛeʒ ſuũ ⁊ pncipium
ſuũ vnũ eſſe quoniã h̊ meliꝰeſt et vere vnũ

elſe quoniã ſubſtantialiter eſt.et ſũme vnũ
eſſe quoniam inuariabiliter eſt.

immutabilis ſit deus.
Capitulum. xXII.

gſcendit et tran
e ſit et pbat qniã ita ẽ ⁊ qmiã variari
mutari nõp̃ᷣt deꝰoĩino.Hon eni
augi p̃t qͥ imenſus ẽ nec minui qͥ vnus eſt.
nec loco mutari qͥ vbiqʒ ẽ.nec tꝑe qͥ eternꝰẽ
neccognitõne qͥ ſapiẽtiſſimꝰẽ. nec affectu q

opumꝰ?eſt. .
¶ O ratio in creatura recte conſi
derata adiuuat ad deũ cognoſcẽdũ

clamat creatu⸗
a foꝛiset pꝛobat rauonẽ banc⁊

cõmendat qꝛita ẽ. Etdemõſtrat
ſũma pulcritudo oꝑis ꝑfectã elle ſapienuã

6

conditoꝛis etolponit ſe ꝑſeuerãtia decoꝛis

—–
4 5. 4

III

ſte nõ videtur. Et nõ eſtfoꝛma aliqua om

i ipius.et qͥa nõ vniuntur quodinſtitutu eſt nino miſi diſpoſitio partiũ in toto et cum S
in pꝛimũ bonumet diẽ quoniam eterna ẽ ſa mutatur quia partes locum mutant.mu⸗
n pientia eius et minui omnino non poteſt. taturfoꝛma intoto. q̃a diſpoſitio partium
nec decreſcit aliquãdo plenitudo ſenſꝰipiꝰ mutatur que eſt ſoꝛma totiꝰ. Etita muta⸗
a conſumatione. Et exit ratio cũ atteſtatde tio foꝛmein totoſieri non poteſt ſine muta
b alia et videt quoniã voluntas dei eterna ẽ tione lociin partibus. ſed non demutatio
1 ⁊ita ſentire bonũ.Et quoniam boc pꝛobat loamiſi cum totum locum mutat cõſiſten
opus eius quod non mutatur et oꝛdo vni tibus partibus in toto. Sic mutatio tem⸗
6 uerſitatis idem pſeuerans. Etadicit ißam poꝛs ſequitur mutatõnem loci et foꝛme et
6 rationem quomiã nibil eſt nouũ deo nei non eſtvnquã ſine ipis in coꝛpoꝛe quoniã
ce ludtunc vel nũcamare incipiat qdpus nõ fe bas ſolum oꝛdo ineſt et ſucceſſio que tẽ
i nouit.aut obliuiſei ſicut bomo dilectionis pus vocatur. Iterum conſiderandum eſt
ni antique vt in memoꝛũ non veniat qd bus quoniã exbijs iribus mutatõibus due ex⸗
dii cognitumfuerat.aut errare.exiſtimans bo trinſecus fiunt.quoniã nec mutant eſſe rei
glir num quod maluʒeſt. vt diligat illud quod ſedcirca rem aliquid bec mutatio lou⁊ tẽ⸗
ei non opoꝛtet.et poſtes quaſipenitens ⁊ mu poꝛis. Iiem prima mutatio ſecundam et
mit tans coꝛ⁊ affectum variãs cũ ceperitagno tertiam infert quoniam caulſa illoꝛum eſt.
Pi⸗ ſcere erroꝛem ſuũ quia bec digna deo non Secunda autem ternam quoniam cauſa
lle ſunt.nec pꝛobat ratio vt ita ſentiamꝰ ð illo illius eſt tertia autẽ inferturtantum anon
er quiſapiens eſt et bonuset pfectus.Et non infert quomam eſt effectꝰ ſolum. Sola au
. innenitur mutabilitas in eo vlla cum om/ tem mutatio foꝛme intriſeca vocatur quo⸗
4 nia genera mutabilitatis fuerint in cõſide· niam non circa rem ſed in ia re mutat ali
5 ratione adducta ſiue que in coꝛpoꝛibus in quid et ipᷣa tñ non fit ſine mutatione loci
i⸗ ueniuntur ſiue queſpirituũ naturã ↄtigüt. tempoꝛss. .
(R (Muibus modis ſpũs mutantur.
di d ncbng moionora metan (Capitulum. XIIII.
ni ne enim coꝛv Oſt bas mutatio
„Al coꝛp nes coꝛpoꝛum quibus ſubiacent
.V aut loco mutatuꝛ aut foꝛma aut gue coꝛpoꝛaliter mutantur omia
5 tempoꝛe.et que foꝛma mutãtur tranſimꝰ ad ſpũalẽ creaturã mutabilitateʒ
aut augmentum ſuſcpiunt aut diminutõ llliꝰↄſiderãtes ſi q barũ mutationũ illi cõ⸗
nem aut alteratõnem.et que alterationem ueniat ⁊ ſi qua alia mutatio q extra naturã
Ui quið ſuſcipiunt nonillis accedere quicqm coꝛponꝝſit in illaʒ cadat. Et videmꝰqa ſpũs
videĩ quod non erat aut quoderatrecede oino nec augmẽto ꝑnũ creſcere pᷣt.quomã
Wa re pꝛobatur.ſed quod erattantũ alteratur coꝛpꝰnõ ẽ nec decreſcere diminutõe qᷓniaʒ
uck et aliter babetur et non fit ſine loco. boc eſt ſimplex ẽ nata ⁊ tñaffectu ⁊ cognitõne mu⸗
i quoniã partes locum tranſmutãt in eodey tat᷑ ſpũs.⁊trãſit de B in illud ⁊ variai ⁊ viciſ
eend conſiſtente toto.et non fit tñ niſi ſm locum ſitudinẽ ſuſcipit gaudij.doloꝛis et plenitu
nec tamẽ dicitur ſm locuʒ pꝛopter totũ d dinis et voluntatis.et creſcit ſcientia.et ob⸗
locum non mutat ſed aſparet tantũ foꝛma limo in eũ cadit. a variat cogitatõnes ⁊ ſuc
alia in toto pꝛopter partes quelocum mu ccedeni intelligit. Et ẽq foꝛme mutatio iſta
tauerunt et ideo bec mutatio ſm foꝛmam ieo mutatio ſcie et affeciꝰ.et ſequitiſtãmu⸗
dicitur.quoniam BGin toto manifeſte nide tatio tꝑalis et ſubiacet tempoꝛi ppter iſta
turet non dictur ſcdum locum cum tñ in que variantur in eo.Necambiguũ vlliẽ
m. parnbusſm locũ ñſit quoniam ̊ manife de ſpinitu creato.qniã tpe paristur ſm bec
ahts

(Pars

que eadem non permanent in ip̃o. Demu
tatione vero loci magna inter conquirẽtes
ambiguitas generatur quoniã ſunt qui di
cunt ſpũm nullum mutari loco poſſe.quo
niam locꝰpꝛopꝛie coꝛpoꝛis ſedes ſit et capa
citas coꝛpoꝛis que determinat ſᷣm coꝛpus

aliquãdo qᷓd in illa eſt aliqñ in quo eſtipa

et non eſt coꝛpꝰlocus.quoniã locꝰnon eſt
aliqd nec pomt aliqdlocus ſed quaſiinane
et vacuũ pbi coꝛpus eſt vel eſſe poteſt ⁊ nõ
eſt coꝛpus ipᷣe et tñ nõ vocatur locꝰniſi de⸗
terminatꝰ? pcoꝛpus vel d in ipo eſt. ſm fi⸗
nem dimenſionis vbi deſinit coꝛpus et vl⸗
tra non eſt.ſiue ſm coꝛpus quodlocũ con⸗
tinet hm ip̃ᷣiꝰcoꝛpoꝛis circũſcpᷣtionem quo⸗
niã intra ipᷣm coꝛpus non eſt.Ita nibil eſſe
poſie in loco niſi qð dimenſionẽ babet coꝛ

poꝛalem et circũſcptionẽ.quoniã locus ſm

dimenſionẽ coꝛpoꝛis conſtat et circũſcpᷣtio
nem et nõ poſſe vllo modo h̊ ſpũi cõueniꝛe
qui coꝛpoꝛalis qntitatis expers eſt. Mꝛo⸗
pterea coꝛpꝰſolum in loco eſſe etloco mu⸗
tari et tempoꝛe.ſpũm aũt creatũ in loco nõ
eſſe quoniã coꝛpus non eſt.nec loco muta

riſed ipe Spũm aũt creatoꝛem necin loco

eſſe nec loco mutari quoniã coꝛpus nõ eſt
nec tempoꝛemutari quoniaʒinuariabilis
omino eſt. ꝛopterea ſoli coꝛꝑi aſſignari

recte et̊ aliquid eſſe qᷓd difrinuũ eſt et bic
alicubi eſſe quoniã circũſcpᷣtum eſt.et nic
aliqñ eſſe quoniam pariabile eſt. Spiritui
aũt creato cõuenireet h̊ alidd eſſe quoniãͤ
diffinitus eſt. ⁊ nicaliquando eſſe quoniã
variabilis eſt.ſed nõ bic alicubieſſe qaniam

circũſcriptus non eſt qui dimenſionis ca⸗

pax non eſt. Creatoꝛẽ autem ſpirituũ nec h

aliquid eſſe qui diffinitus non eſt nec h̊ ali
cubi eſſe qui circũſcriptus non eſt. necnuc
aliquando eſſe quoniã inuariabilis eſt. p⸗
ſentem tñ peraciter ⁊ eſſentialiter ommi qd
Haliq̃d eſt et omni quod h̊ alicubi eſt ⁊ oĩ
quod nunc aliquando eſt.quomiã in omni
bus eſt ⁊ vbiqʒ eſt et ſempeſt. Semper ſine
tempoꝛe.vbiqʒ ſine loco.in oĩbꝰſinetermio
et diffinitione. ¶ Et nos quidẽ boꝝ cõſide⸗
rationeʒ ſublimẽ nequaqʒ falſitatis argui⸗
mus verba tñ ſupꝛa capacitatem et poſſibi

litatem minoꝛũ et ſimplicium intelligentie
foꝛtia nimis iudicamus. “

(Sös eſſentialiter eſt et vere eſt
inomnicreatura ſine diffinitõnein
omni loco ſine circũſcriptõe ĩ omĩ
tẽpoꝛe ſine viciſſitudie vel mutatõe

Enſemꝰ? autem et
Jomino ita opoꝛtere aſpꝛobamꝰ
multo ſanius et comodius vera
citer affirmandũ quoniã deus ſubſtantia:
liter ſiue eſſentialiter et ppꝛie et vere et in oĩ
re ſiue natura ſiue eſſentia eſt ſine ſui diſſi⸗
nitione.et in omni loco ſine circũſcriptione
⁊ in omnitempoꝛe ſinemutabilitate.am
idquod quidã inſipientes imo ſolam car⸗

nem ſapientes et que carnis ſunt ſolũ conſi

deꝛantes eſtimant quaſi coꝛpaliũ ſoꝛdium

et pollutionũ inquinatõues deũ cõtingere

poſſint ſirebuſ omnibꝰſubſtantialiter ſiue
eſſentialiter ineſſe dicatur. tam friuoluʒ eſt
vt ne reſponſione ſit dignũ cum et ipᷣe crea
tus ſpũs coꝛpoꝛeis ſoꝛdibus inquinari nõ
poſſit. Si eni ſpũs ſoꝛdes coꝛpoꝛee contin/⸗
gunt.dicant ipi qũo anima bumana in caꝛ

ne poſita ĩmaculata eſſe poſſit.dum carms

bumane ſoꝛdibus nulla inquinatio vł pol⸗

luno maioꝛ inueniri poſſit Dicant ð carne
lepꝛoſi cuiꝰetiam cõtacti bomo ſine boꝛro

re ſuſtinere non poteſt. qũo animã ſanctaʒ
et iuſtam non inquinet que in tantuʒ in ea
ſine pollutione viuit vtex ea etiam a pollu
tione emundetur? Noſtremo reſpondeãt
quid potiꝰconcedendũ de deo eſtimant vł
quia nuſqᷓʒ ſit deus. vel quia pbiqʒ ſit? Q,
ſi abſurdum eſt omino confiteri quoniam

deus nuſqʒ eſt cogantur neceſſe eſtpſiſuo

iudicio id quodad dictum etiã cõmodius
et pulcrius ſuſcipitur ↄfiteri quoniam ali⸗
cubi eſt. Qui enim vocibꝰ ſerume elegerüt
potius q; veritati ⁊ id ſolum reſpuendum
putant qð aures vulgaritatis abboꝛrent.
tuſtum eſt vt in bocquoqʒ a ſententia ſua
declinent. Dicant ergo ſi H̊ auribus efferre
p̃ᷣſumunt quomiã deꝰ nuſqʒeſt ⁊ nõ ſtatim

ch⸗
loe
j⸗
1ur.
an
peen
loca
Men⸗
finl
hdoel

ein
mi
we

ct
3nen
onnn
tens
dcn

nie
N
ma/
i
Nonm
Ngere
re
dud
an
mi
tin
nn
Nro
zaane
von
zon
nuin
mi
n
g
Ncnen
oho
ee
neni
niin
öſonm

(Wars
ex eoconſequi arbitrent. quoniã quod nul
qm eſtip̃m oĩno nichil eſt. Si ergo conue
nienter dicinon poteſt quia deuſ nuſqʒeſt

quẽ eſſe ⁊ verius omibus que ſunt eſſe ne
ceſſe eſt credi. dicant vbi eſt. Si enim alicu
bi ⁊ vbiqʒ non eſt. eſt vbi eſt ⁊ eſt vbi nõ eſt

et iam localis deusfit. ettermio ⁊ fine con

cluditur qdᷣ omĩno impoſſible ẽ. Jatendũ

eſt itaqʒ ⁊ ſine dubitatõne pfitendum quo

miam diuia natura que pꝛo immẽſitate ſui

nuſqʒ deeſſe poteſt in omm loco veraciter
eſſentialiter nectomẽ loco ↄpᷣbendi vllo
quoniã omino incircũſcripiibil eſt. Eſter

go vbi eſt totũ que cõtinet totũ ⁊ penetrat

totum. necſine ea eſſe poteſt aliqdex oĩbuſ
que facta ſunt abea q nec ꝓ ſui ſimplicita⸗
te diuidi nec ꝓ ſui puritate maculari nec ꝓ
ſui immẽſitate vllomodo ↄpᷣbendipoteſt.

¶o modo ſpũs creati ſunt lo

calesetquõ coꝛpoꝛa.

AMο᷑.. ¶XV.
Ane de ſpu cre

to Bↄmodiꝰ dictũ ⁊ ad intelligẽ
tiam B accomodatiꝰeẽfatemur
vt non ſolum in loco elle led ꝛlocalem eſſle
ſine dubitatõe pnunciemꝰ.In loco quideʒ
quomiã bic alicubi pᷣſens cernitur. Localẽ
vero quoniã cum ſit alicubinõ vbiqʒ inue
mitur. Omne eni quod diftinuũ eſt m aln
quodlocale eſt qᷓniã in eoipſo qᷓd finem ⁊
terminũ babet locũ babʒ ⁊ determiat locũ
ſicut determinatũ eſt in loco. Sed coꝛpus
quod dimenſionẽ babʒloco circũſcribitur

quoniã eiſᷣm locũ pncipiũ ⁊ mediũ et ſinis

aſſignatur. Spiritus no quoniã dimẽſiõʒ
non capit ſʒ diffinitõne ſola terminatur cir

cumſcriptionẽ quideʒ non recipit loci.⁊ tůũ

locoquodãmodo concluditur. quoniaʒ
cũ h alicubipᷣſens ſit totus alibi nõ inuemi
tur. Itaqʒ coꝛpus locale eſt quoniã loco cir
cumſcribitur. Spũs aũt quomã inloco ꝑp

p̃ſentiã nature ⁊ operatõnis concluditur
localis ⁊ ipſe iure nominat. Spũs autem
increatus quoniã ommni loco pꝛelens eſt n?“
tñ vllo in loco concludi aut circumſcribi

poteſt veraciter in omni loco eſſe dicit.nec

Im

tamen localis aliqñ vlla rõne aſpellai. Nõ

ignoꝛo tamen qſdam ab omm ſpũ locum
vniuerſaliter remouere voluiſſe qᷓniaʒ bᷣm
dimenſionẽ tantũ ⁊ circũſcriptionẽ coꝛpo:-
ralem locum ↄſtare pꝛobauerũt. Sed bo
rum pvt ſupꝛadiximꝰ conſideratio nimisa
comuni eſtimatione ⁊ poſſibilitate receſſit

MUlagis autẽ ea ponenda in vſum loqndi

que ſe ſponte accomodant ⁊ nibil a latere
ingerant alienũ a veritate.
¶ Katio qualr dens nõ ſolũ vn⸗
ſz et trinꝰ ſit. (Ca. GyV.
Buc dixim quo
modoratio vera pꝛobat quoniaʒ
eus vnus eſt ⁊ q ad vmtatez dei
tatis ſpectant vera eſie conſiderat.et deinö
etiam arguit ⁊ commẽdat.⁊ arguit qniam
non ſolũ vnꝰ ſʒet trinꝰ eſt deꝰ. ⁊ babeth qʒ
inueſtigatõis 2 .ᷣratõis bõea dᷣo exẽpla
ria vera. Deꝰ eni quiin ſe videri nõ potuit
in opereſuo manifeſtus eſt.⁊ vidit eũ ratõ
bumana nõ in ſe aꝛ inuiſibiłfuit ſed in ſil
tudine ſua quoma ad bocfacta eſt vt vide
aturin es deus.

Be verbo intrinſeco et extriſeco.
(Tapitulum ℳVII.

Am ſicut ſapien
tia bominis non videiur niſi ab
plo bomie donec exeatet manife
ſtetur per verbum.ita ſapiẽtia dei inuiſibi
lis fuit ⁊ nõ potuit cognoſci niſi ab ipᷣo ſo
lo cuius erat don? mamifeſtata eſt per opꝰ
ſuum. Et erat ipſa ſlapientia verbuz. ſed ver
bum intrinſecũ ⁊ abſconditum quodomi:
no ſciri non poſſʒ nili per verbum extrinſe
cum maniſeſtaretur quẽadmodum et co⸗
gitatio homis quaſi intrinſecum verbum
illius eſt quod latet abſconditũ eſt donꝰ
reueletur per pꝛolationẽ oꝛis.et eſt ip̃a pla
tio vocis verbum ſimilr. vt verbum eſt co⸗
gitatio coꝛdis. ſed verbum qdmanifeſtum
eſt pdit et reuelat verbum quod eſt occul:
tum. Sic ⁊ in deo verbũ intrinſecũ ⁊ occul
tum ⁊ inuiſibile verbum fuit coꝛdis eius ⁊
ſapientia erat boc verbum et inuiſibile do
c

nec maniteſtum eſt per verbum extrinſecũ
quod viſibue factum eſt quod erat opus
eius ſicut per verbum oꝛs maniſeſtatũ eſt
verbum coꝛdis.Sic loquitur omis natu:
ra auctorẽ ſuum ⁊ indicat quod factuʒ eſt
Crin intelligendi ſenſuʒ; bñtibus.

O, imagodei in rationali creatu

ra expreſſioꝛ eſt et veſtigiuʒ trinita
tis iuenitur in ipſa.

2. RX
ſüt in His ſimu

icantia et babentia ſimilitudi

ram demonſtratõnem efficiunt. In bijs er

gocitius quod inuiſibile di eſt agnoſcitur

in quibꝰeuidennus maniſeſta declaratõe
demonſtratur. Ea nanqʒ perfectiꝰ auctoꝛẽ
ſuum manifeſtant queilliꝰ ſimilitud m pi
cinius aſpꝛopinquãt.bocauteʒ eſt ipſa ra⸗
tionalis creatura que excellenter ⁊ pꝛopꝛie
adiullius ſimilitudinẽ facta eſt que tunc ci
tius creatoꝛẽ ſuũ queʒ ñ videt agnoſcit cũ
ſeip̃am adillius imaginẽ factam intelligit.
Inboc ergo pꝛimũ trinitatis veſtigium in
uentum eſt cum agnoſcere cepit ipa quod
erat in ſe ⁊ ex eo conſiderauit quod erat ſu
pꝛa ſe. Nidit enĩ quomiã exipſa naſcitur ſa
pientia que eſt in ipſa ⁊ diligit ipᷣa ſapiẽtiã
ſuam et pꝛocedit amoꝛ ex ipſa et ſapientia
ſua quo amat eã genitã ex ſe in ſe manẽtẽ
non diuidita ſe ⁊ aſparent tria qᷣdã in vno
mens.ſapientia ⁊ amoꝛ.et eſtſapia de men:⸗
te.et de mente ſapiẽtia ⁊ amoꝛ.⁊ ſurgittrini
tas quedã ⁊ vnitas non recedit.⁊ ſunt ſimł
trinitas et vnitas ſcdᷣm poteſtateʒ ⁊ ymagi
nis virtutẽ et conſcendit mens ab iſtis per
beciuluminata ⁊conſiderat creatoꝛẽ ſuum
ſapientẽ eſſe ⁊ ſapientiã bꝛẽ et ex ipſo eẽ ſa
pientiã ſuã ne fuiſſe vnq̃ʒ ſiñ ſapia q̃mã ſp
ſapiẽs fuit.Et qꝛ ſemꝑſapiaʒ ſuaʒ ipᷣe dile
rit ⁊ ſemper babuit amoꝛẽ ad ſapiennaʒ ſu
am ⁊ erat coeternus amoꝛcoeino ⁊coeter
ne ſapientie illius.

Nrs

lacra quedã quali ð longe ſigni

neʒz pꝛo parte. quedam veroexpreſls yma⸗

fecta emulatione conſignata ca ceon —
gine per 5 tura ſiquidem indiuiſa et vnitas vera ſciſi

4 O,tres perſone vna eſſentia ſiue
na lubſtantia.

1†
E rurſũ conſioe
rat quia nõ poteſt in deo eſie ali
aquid diuerlũ abip̃o ⁊ quia vnũ
eſttotũ quodẽ ꝛ pprea vere eſt trinitas et
vnitas manet. Quia ei ibi eſt qui a nullo
eſtet eſt ibi qͥ abillo eſt ⁊ pariter cuʒ ptro
qʒ qui ab vtroqʒ eſttrinitas eſt. Neqʒ enĩ
quia nullo eſt eſſe poteſt ille qui ab illo eſt
et qui ab vtroaz vel ille q a nullo eſt vel q̃
ab illo tantũ eſt eſſe poteſt. Itaqʒ trinitas
vera eſt : vnitas manet pfecta quoniã
deo nicbil eſſe poteſt qᷣd deuſ nonell he

onem pꝛobibet.diſcretõ vero ⁊ pꝛopꝛietas
trinitatem doce.

N¶ Bediſcretiõe nominũ in trinita

t poſuit nomina
fides quibus ſignaretur qᷓd cre
Ditur. ⁊ Dictus eſt pater in trinita
te.quia ab ipſo filius erat qui de ſua ſub⸗
ſtantia erat. Qui eni gignit de ſua ſubſtan
tia gignit:⁊ id quodiple eſt gignit.et ppte
rea a quo erat qui cum ipſo erat idem q̃d
ip̃e erat.pater dictus eſt qꝛ ab ipᷣo erat ſiliꝰ
Quiautẽ ab vtroqʒ erat vtriuſqʒ filiꝰ nõ
erat ne duo eſſent patres vmus filij et pa
ter qui filius diceret ⁊ confunderet᷑ trinita
tis diſcretio ſed ſpũſſanctus patris etfilij
pꝛocedẽò a patre ⁊ filio. Et pfeſſa eſt fides
catholica pꝛẽm et filium ⁊ ſpiritumſanctũ

et eſt pater qui filum babet ⁊ ſilius qui pa
trem babʒ. ſpirituſſanctus qui eſt a patre

et ilio. et eſt quidem pater ſpiritus quoni
am deus eſt eteſt pater ſimiliter ſanctus qͥ
niam deus eſt. Sed voluit ſides vnam in

trinitate perſonam diſtinguere cum dicit

et ſpiritumſanctũ.ipſe emim eſt qui ad ſan
ctificationẽ datur cum inſpiratur ſanctiſi
candis ⁊non tamẽ venit ſine patre ⁊ ſilio
qniã trinitas eſt indiuiſa.

1

de
ali
hiͤ
get
lo

en
deſt
Ni
nnns
i

ei

in

(Dars

¶ Quomõ ſpũſſanctꝰ a patre et fi
lio mittitur eterna pꝛoceſſione ab

uus et tẽpoꝛali aduẽtu 38 nos.
Eo inſpirari a
patre ⁊ ſilio h eſt uli vemente
eſſlea patre et filio qdᷣ eiernũ illi
eſt ne nomen ſit ꝑfectionis qui datur extẽ
poꝛe et accipitur qꝛ tempoꝛale non eſt uli

elſe a patre et filio.quia ẽ a patre etfino qd
eternum eſt ⁊ nontempoꝛale ili Sicut ſpi

rituſſanctus donum dei eſt quia donũ eſt
pꝛis ⁊ ſilij:et cũ datur ex tꝑe dat ⁊ dal a pꝛẽ
⁊ſilio.⁊ daria pꝛẽ ⁊ fiio.no aliudullieſt qͥʒ
cũ dai eſſea patre ⁊ filio exeo qdᷣeternũ illi
eſt a patre 2 ſlo. et eſt in trinitate pater et
filius ⁊ ſpũ ſanctus.pater a leipo.filiꝰa pa
tre lolo. pũſisnctus a patrea filio Et quia
vna natura eſt ⁊ vna ſubſtantia. vna trim
tas eſt in vna natura ⁊ vna ſubſtãtia.⁊ cu
mens vna quediſcreta ſũt ⁊ pꝛopꝛia in tri
nitate conſiderattria inuenit tres confite
tur. Cum vero qdðideʒ eſttribus attendere
ceperit vnum oſtenditur. H

¶ Quare tria illa ineffabiliain dei
tate perſone tres dicũtur et tria in
humanuate non dicuntur.

NCſurgit rurſus ex
aduerſo alia dubietas ⁊ pulſat mẽ
em pꝛofundo rerum caligantiuʒ.
et exit queſtio ⁊ interogat ſeip̃am ro quare
illa tria quein deitate reperta ſunt pſone
dicantur cum in trinitate illa que in lemet

ip̃ᷣa pꝛimũ mens reperit. tria ſimiliter inuẽ

ta ſunt nec tamẽ tres perſone in ſe menteʒ
rõnalem continere aut tribuſ perſonis cõ
ſtare in aiam rõnabilis conſideratio pa:
tiatur ⁊ diligenter cõquirit ratio quare ita
ſit cum necita elſe dubitare liceat. nec quo
ſit facile fieri poſſit. Et cuʒ videt aliqd ex eo
q totum nõ videt nec ignoꝛare ꝑmittitur
quod nõ ſinitur aſpꝛebendere. videt enim
quoniã que in mete ſunt non vere ideʒ ſũt

(tercia

quodeſt ip̃ᷣa mens. Separant eniʒ a men
te bec aliquando ⁊ cum affuerint recedũt
et redeunt iterũ cum abieruut et pariãtur
circa ipſaʒ nec vere idem ſunt cum ipſa ſʒ
quaſi affectiones ſunt quedã. Et loꝛme ip
ſius quibus nõ ſit ̊ aliquid eſſe ſed adeſſe
tamu ei quodeſt ̊ aliquid. Itaqʒ; cum ſit
bomo ipſe ꝑſona be aut tantuʒaſfeciõnes
quedã adberentes perſone et circaiplam
exiſtentes inuemani. non eſt omino eius
ꝓpꝛium eſſe perſona ſed pſone in elſe tãtũ
Cum autẽ que in deo ſũt aliðabipᷣo eẽ nõ
poſſint.nec quaſi accidentia aut affeciões
quedaʒ ex temꝑe mutabiles aut ſepabiles
natura incõmutabili eſſente ⁊ cui lit wez
eſſe totum qð eſt cum vere tria in eo vera
citer pᷣdicantur ⁊ tribus vnuʒ eſſe ⁊ ꝓpnũ
idez elſe ⁊eternum ⁊ ꝑ eciũ aſſeritur.et di⸗
cutur tria tres perſone nõ tres eſſentie qꝛ
natura in tribꝰ eſt perfecta ſingułet tribꝰ
indiuiſa. o dicunt ꝑſone ſingule quia

deus ſuntet vnus deus treſ quia vna dei

tas in tribus.
(uare potẽtia patri attribuitur

ſapientia filio, bonitas ſiue benig
nitas ſpirituiſancto.

Capituuum XXIII.
Tattribuitur pa

tri potentia ⁊ filio ſapientia.⁊ſpi
ritui ſanctobonitas ⁊ diſcernunt
que cõmunia ſũt in qbus non dici᷑ quidẽ
quod nõ eſt.tamẽ qð eſt tacetur ne creda
quod non eſt. Dicitur emm pater potens
et eſt pater potens ⁊ nõ ſolus pater quia
potens eſt pater et filus ⁊ ſpuſictũs et nõ
tres potentes ſed vnꝰpotens quia potẽtia
vna in natura vna ⁊ ſubſtantia vna. Et eſt
filius ſapiens ſed nõ ſolus quia ſapiẽs eſt
pat᷑⁊ ſilius ⁊ ſpirituſſanctus et ñ ires ſapi
entes ſed vnus ſapiens quia ſapiẽnia vna
in natura vna ⁊ ſubſtantia vna. Et dicitur
ſpirituſſanctus benignus et bonus. et
eſt quidem benignuset bonus ſpiritus
ſauctus ſed non ſolum ſpiruuſſanctus be
mignus ⁊ bonꝰ eſt.ſed benignus et bonꝰ

eſt pai ſilius aſpũſſcis. netñ tres benigni

et tres boni ſʒ vnꝰbenignus ⁊ vnus bonꝰ
quia benignitas vna abonitas vna inna⸗
tura vna ⁊ ſubſtantia vna. Sed cauit ſeri
piura conſcẽtie bumane ne erraretin deo
ſuo ſimilia bomibus que nõ erantin ipſo
arbitrans.quoniã ab bominibus ſumpta
erant vocabula quedã non ad omnẽſimi
litudinez ad ſignanda que dei erant ſupꝛa
bomies ⁊ erat aliquid ſimile ibi ne imita
tio aliena eſſet ſed nõ totum ne idem crede
ret qd in tantũ differebat et dictꝰ eſtin der
tate pater quoniaʒ ibi erat a quo erat q de
ſua ſubſtantia erat. ſicut qui gignit ð ſua
ſubſtantia gignit et nõ eſt qui gignit ipſe
quem gignit. ſed alter ab altero 2 non alte
ra natura gignentis et gemiti. Et erat in B
ſimilitudo inter diuma ⁊ bumana.pꝛopte
rea ex boc dictus eſt pater ⁊ ſilius quia ge
nuit ille et iſte genitus eſt ⁊ nõ eſt qui ge⸗
nuit pater ille qui genitus eſt ſiliꝰ et tamẽ
quia natura vna eſt gignẽtis ⁊ geniti ⁊ſ⸗

qluia deus eſt ⁊ deus vnus gignẽs et geni
tus quia deitas vna gignentis et geniti. p
pterea vnũ inuenti ſunt in illo qd deꝰerãt
quia vnum erant totuʒ quod erant ſednõ
vnus in vno qꝛ pater erat qui a nullo erat
et filius qui a patre erat et ſpũſſanctꝰ qui

ab vtroqʒ erat qui filius non erat quoni

amabvtroqʒ erat ⁊ equaliter erat.et dicte
ſunt tres pſonetria bec.quia vnũquodqʒ
trium boctotũ erat et perſona erat.nectñ
vna perſona quia vnum boctotũ ſedtres
perſone quia tria in boc vno⁊ ; vnum to
tum.ęt bec tria tres perſone ⁊ ̊ vnuʒ vnꝰ
deuſ⁊ bectria boc vnũ a tres perſone vnꝰ

deus pater ⁊ filius ⁊ ſpũſſanctus Dictus

eſt ergo pater quia de ſua ſubſtantia filiũ
genuit ⁊ erat in G̊ ſimilitudo.ſʒ ne putare
tur pater pꝛioꝛ filio ſicut ſemper in omibꝰ
eſt ⁊ nunqm aliter eſſe poteſt niſi pater ſi
lium antecedat. pꝛopterea potens dictus
eſt pater. non ꝙ ſolꝰ erat. quia potens erat
ett ſilius ⁊ ſpirituſſanctus.ſed ſolus dicen⸗
/;dus eſt potẽs quia de ipſo ſolomagis du

—
—

—

ſunt perſonalr ſunt diſcreta.

ſtantia vna nõ aliud eſt gignensa genito

—

tercia

bitari poterat quaſi de pꝛioꝛe ⁊ antiquoet

annoꝛum numeroſitate defecto.⁊ dictꝰeſt

filius ſapiens nõ ꝙ ſolus erat.ſed quia de

ipᷣo ſolo magis dubitari poterat quaſi po

ſterioꝛe et etate adbuc ĩmaturo ⁊ ſenſu im

perfecto. Idcirco dictus eſt pater potens

ne putaretur pꝛioꝛ filio.ſlius ſapiens ne

credatur patre poſterioꝛ.aſpũſſanctus bo
nus ſiuebenignus ne crudelis exiſtimare
tur deus et conſternaret ad eũ conſcientia
bumana ſi ipſuʒ babere dicereĩ deus et nõ
additum fuiſſet ſanctus ſiue benignꝰ.quo

niam ſpiritus per ſe rigoꝛẽ quendaʒ ſigna
re nidetur ⁊ crudelem denotare.

(Alia ratio quare illa queſcöum
ſubſtantiam dicuntur et cõmunia

Heterea pꝛopter
ſimulacrum ſuũ quo inuenta eſt
trinitas ſumma ⁊ iplum ſimiliter
trinitatem pꝛeferebat quaſi veſtigiũ quod
dam et ymaginẽineffabilis trimitatis ⁊ in
ipſo bocita erat quoniã in mente rõnaliq̃
ſi potentia quedã ⁊ vis quedã erat exqua
eſſe poſſet quod nondũ erat et ex ea natus
eſt intellectus qui ſolum ſapientia eius
erat: et ſine pſo mens ſapientia nõ erat et
pꝛoceſſit nouiſſime amoꝛſiue gaudiũ men
tisad ſapientiã ſuam et ipſe ſolũ dilectio
erat quoniã ſine ipſo in mente et ſapientia
dilectio non erat. Et poſita ſunt bec nomia
ad propꝛietateʒ quia vnumquodqʒ per ſe
erat ⁊ diſtincta ſunt bec tria pꝛimũ potẽtia
a qua ſapientia erat.deinde ipſa ſapia que
de potentia nata fuerat. Nouiſſime auteʒ
amoꝛ qui de ſapientia ⁊ potẽtia ſimul pꝛo:
ceſſerat.⁊ diſtinguebani bec quia pꝛoꝛſus

bic ideʒ non erant que ſepabant ab inuicẽ
et non conſtabant in vno. MPꝛopterea in

mente rationali aliud potentia erat qꝛ pꝛi
oꝛ erat ſine ſapia ⁊ adbuc ſapiẽtia nõ erat
Et venit poſtea ſapientia ⁊ cum potẽtia
eſſe cepit quaſi aliudin alio ⁊ erant iã duo

potentia ⁊ ſapia et addituʒ eſt terciũ ⁊ tria

ſtyre Aenoz

—, ;]— — — — — — —

(Pars c(tercia

eſſe ceperunt potẽtia e ſapia a amoꝛ ⁊ non lectio eſt. fllius dilectio eſt. ꝛſpũſſanctus
erat potentia de aliq et de ipᷣa ſapia erat. dilecio eſt. ⁊ dilectõ vnaquia eſſentia vna.
amoꝛautez de potentia et lapientia ꝓpcelſe Sed pater potentia eſt ꝛnulliꝰ potẽtia eſt
rat ⁊ nõ erat potentia ſapia.qꝛ potentia an quia a nullo eſt. Similtr ſapientia eſt pat
. ſapiam erat.et deipᷣa ſapientia exierat.ſe et nulliusſapiẽtis quia a nllo eſt. Dilectio
6 qʒrurſũ amoꝛ potẽtia vł ſapientia dici po eſt pater et nulliꝰdilectioqꝛ a nullo eſt. 7
terat qa pceſſerat tãtũ a pꝛedictis et ia ali lius autẽ potentia eſt 2 potentia pꝛis ẽ.qꝛ
quando ſiñ po extiterut. Et erant Hna di a patre eſt. ꝛnlus ſapiẽtiaẽ ⁊ ſapia patris

–——

ſcreta in ania a in his tribꝰ trinitasanime quia a patre eſt. Spuſſanctꝰdilectio eſt et

H inuenta eſt. ⁊ aſcendit ania ab bisadſũmã dilectõ patris eſt et ſilij eſt qꝛ a patre ⁊ ſilio
trinitatẽ et inuenit ibi patrem qui a nullo eſt. Abi diligent cauendu eſt ne in cõmu⸗/
erat ſiẽ in ſe potẽtia et fuiuʒ qui a patre eratꝭ nione confundat quod diſtinguendu eſt.
ſicut in ſe ſapiẽtia et ſpirituſanctũ qͥa patre neqʒ in ſingularitate diſtinguat quod pꝛo
et filio erat ſicutin ſe dilectio a potentia et pꝛium eſt. Zeſt cum ꝑſonas in trinitate di⸗
9 ſapiẽtia ꝓceſſerat.etideo potentiam patri ſtinguere volumꝰnñ attribuamꝰ vniqdðeal
8 tribuit. quia in ſe ſimilitudo fueratillius ? teri 2mune eſt. neqʒ c ſubſtãtie vnitatem
ſapiennã filio quia becin ſeymago illius demõſtrarealſignemꝰalteri quod vm pꝛo
. ardued olemi, oꝛta eſt ouecnteneſbi pꝛium eſt. M
rituiſctõ attribuit. quouiã ie a potẽtis et ¶ G, veſtigium trinitatis nõ ol
ſapientia pceſſerat.ſicut ſpũſſanctus a pi in Znſtigm nintanenöſonn
et filio qui dilectio eſt patris 2 filij. Et ſicc reg reperitur. ”
dem diſtinxit veritateʒ ad ymaginem perr aᷣ apitulum N„NX„X
o quã inuenerat veritatẽ pt qd bic pꝛopauʒ AD ce Oemo nſcr aut
4ah. inuentũ eſt ad ſigniticatõʒ illic qi ſinglare Re emmennan
1 dicerei ad pꝛopꝛetatẽ. Et quia tamẽ doo mus veſtigiuz aliqd trinitatis ſũ
4 totuz quod eſt eſſe vnü eſt ꝛnon poteſt di me qntũ valet rõ bumana de mo
n uerſum inuenini qdin ſimplicinatura dẽ dico quod ſuũ eſt ⁊ datũ eſt illi : eſtin illa
eſt neqʒ vnius eſl vore quod alteriꝰ nõ et modicũ eſtad perfectũ totum. Cria enĩ
eſt vbiidẽ eſt vnus quod alter eſt. Cu emʒz · mnuentt in ſe ⁊ ex hijs trinitatẽ depꝛebendit
4 c☛ Potentia patris aliud nõ ſit q́; eius eẽntia queeratſupra ſe.: cõteſtata eſt illi natura
m neqʒ ſapientia filij aliud qʒeſſentia eiꝰ.ne foꝛis ſicutð vntate deitatis. Et aſparuerut
qʒ amoꝛ ſpũſſancti aliud qᷓʒ eſſentia eius tria foꝛis ſigna trinitatis ſednõ ymago pt
neceſſe omino eſt vbi vna eſt eſlentia vna lila que intus erant. et bec ipſa in perſecta
nn eſſe potentiã ⁊ vnam ſapientiã ⁊ dilecnonẽ ſimilitudine erãt. Erat ent potentia intus
zme vnam ⁊ ↄmunẽ eſſe ⁊ totam eſſe ⁊ ppꝛie eẽ ⁊ lapientia ⁊ amoꝛ⁊ tria bec ymago erant
wpen et equaliter eſſe. Itaqʒ; potentia patris eſt potentie creatoꝛis ꝛ ſapiẽne ⁊amoꝛis qꝛ B
nce etfilij eſt ꝛ ſpũſſancti eſt. ⁊ pꝛopꝛeeſt et ej: erant ꝛibi erant.ſz bicin ymagine ibi in ve
nui liter eſt Et ſopia filij eſt ⁊ potris eſt ſpuſ ritate. tamẽ vtrobiqʒ erant e idez erant. qꝛ
ſoo⸗ ſancti eſt ⁊ ppꝛieeſt ⁊ equaliteſt. Et amoꝛ boc bic erat quodibi erat. Sed quod bic
nis ſiuebonitas ſpũſſancti eſtet patris eſt et ſi erat ymago erat.quod ibi erat peritaſ erat
uce lij eſt et pꝛopꝛie eſt etequalr eſt. Et qꝛ deo foꝛis aũt potentia nõ erat ſed ſignum tan
unn babere idem eſt qð eſſe ⁊ omne din deo tum.neqʒ ſapiẽtia ſedſignũ tantum. neqʒ
Gen eſt aliud ; deus eſſe nonpt. pater poten, amoꝛ velbomtas ſeb ſignũ tantumet ipſa
otra tia eſt ⁊ filius potẽtia 2 ſpũſſanctꝰ potẽtis ſigna neq; potentia erãt neqʒ ſaꝑiẽtia neqʒ
Nis eſt ⁊ vna potẽtia qꝛ vna eẽntia. Similx pa amoꝛ ſicut intus ſedſigna tantu potentie
inno ter ſapia eſt fili? ſapia ẽ ⁊ ſpũſſctũs ſapiẽ ſapientie et amoꝛis. ſdotentie enim ſignü
ura tia et vna ſapia qꝛ eſſentia vna. Et pater di fuit immẽſitas rerum.ſapiẽtie pulcritudo

Weſngh. „

3. — 1I— * ð

perfectum eſt aliquid. Similiter ad omne

bonitatis vtilitas. et non erant ipſa ſigna
potentia vł ſapientia vel et bonitas ſʒ ſolũ
ſigna boꝛum atteſtanna bijs que intꝰerãt
pꝛopꝛia Et pꝛobata ẽ trinitas vera in obe
ribus ſuis.n“ potuit rato bis adicere ac
q́;; que perfecta erant. neqʒ tollere aliauid
que conſtabant diſcreta. Sunt eni tria b⸗
que omne rõnale perficiunt. neqʒ ſine bis

effectum concurrũttria bec quoꝛum ſiqd
deluerit nicbil abſoluit.et li alſint pariter
omma conſummani bec ſunt potentia.ſci
entia et voluntas:ex quibus ſi tollas vnu
gliquod ꝑfectiom imminuis. Si cũcta pa
riter conſtituas nibil deeſſe coõſiteris. Hjs
ergo et ipſe rerum conditoꝛ opera ſua pfe
cit et conſtat ipe perfectus.qmam in ipſo
perfecta ſũt que nec in parte augeri poſſüt
quomiam plena ſunt.nec in toto conſum
mari quia perfecta ſunt.n in vnitate diunin
di quoniã vnum ſunt. òMVM
Qin his tribuſoĩaſint perſonalr

L quecũqʒ; de de
dicuntur et credunt᷑ veraciter in
deo ad bec tria referunt. Et oſtat
in bijs tribus in ipſo quibus vt dictum eſt
ſi quid tollas ꝑfectum non eſt quod relind
tur. ſi quid adicere coneris maius non eſt
q̊d explicat. Si eni foꝛtem dicis ⁊ incoꝛru
ptũ ⁊ inuicibilẽ ⁊ incoõmutabilẽ ⁊ cetera q̃
ſimil ia ſunt bijs totũ hoc potentie ẽ. Si p
uidum.ſi inſpectoꝛẽ.ſi ſcrutantẽ cuncta vł
occulta.et intelligenteʒ boc totum ſapiẽtie
eſt. Si pium. ſi manſuetũ.i miſericoꝛdem
et patientẽ boc totum bomtats eſt. Et nõ
poteſt bijs adijcere veritas quicqm quia
totum in bijs continetur quod ꝑfectuʒ eſt
et verum. Ideotnia bectrinitate monſtra:
uerunt in ſimulacro perfecto ⁊ ꝑſuaſerunt
nichil adijciendũ tribus quia perfectuʒ eſt
et nichil tollendũ quoniã ſicconſtatꝰſum
matum.et tria bec in deo vnũ erant ⁊ deo
vnum erant. ſed diſtincta muenta ſunt bic
vbi nõ erant vnum.⁊ pꝛopterea trinitatis
ymago facta ſunt et ſecuta eſt connideratõ

tercia

Pꝓpꝛietatem inuenta bucuſqʒ ad ineffabilẽ

trinitatẽ et diſtinguit ibi pꝛopꝛiũ.quia pꝛo
pꝛium bic tantũ et differens inuentum eſt
ibi autem in vno erat totum et vnütotuʒz.
ecapitulatio ſupꝛadictoꝝ.
3 tulum MoXXVIII.
Bnuc ergo oixim⸗

guomodo ratio bumana pumuʒ
et in le deü eſſe reperit et extra ſeap
pꝛobauit ? quomõ adiudicauit quoniaʒ
vnus eſt deuſ ⁊ ſimphx natura ⁊ immẽſus
et eternus. Magnus ⁊ nõ quantitate.ſim
plexet nõ paruitate. Et quia trinus eſt ſiñ
diuiſione vnitatis et vnus ſine confuſione
trinitatis. Et quomõ trinitas ſũma inuen
ta eſt per eã q̃ erat ymagoilliꝰin nobis.Et
quomõ arguit nõ eſſe perſonas tria in no
bis ⁊ in deo tres eſie plonas quia de?ſunt
et quomodotribus nibil adici poteſt.qꝛ ꝑp

fecta ſunt nec demi aliqd quia diſcreta lũt

et quomodo diſtincta ſunt que in deo ſũt
ſcm ea que diſcreta ſunt in nobiſquoniã
ymago ſunt adilla 2 demonſtrauerunttri
nitatem. et Hquidem ſcdᷣum rauonis iudi
cium in vnũ cõlecimus:quonmiã ita verita
tem aſpꝛobauit. Si quid igitur additü eſt
ex bis que ſupeminent rõeʒ et non ↄtingit
ad ea ſufficere qᷓniã ſᷣm rõeʒfoꝛmani.Alia

ſunt enim ex ratiõe.alia ſcᷣm rationẽ.alia

ſupꝛa rationẽ. et pꝛeter bec que ſunt cõtra
rationemſey rõne ſunt neceſſaria.ſcdᷣm ra
tionẽ ſunt pꝛobabilia.ſupᷣ rõem mirabilia

contra rationẽ incredibilia. Et duo quidẽ

extrema omino ſidem non capiunt. Que
enim ſunt ex ratione omnino nota ſuntet

credi nõ poſſunt quoniã ſcitur. Que ve
ro contra rationem ſunt nulla ſimilr rõne

credi poſſunt quomaʒ non ſuſcipiunt vl

lam rõnem nec ocquieſcit bijs rauo aliãn
do. Ergo que ſunt ſcõm rõnem ⁊ que lunt

ſupꝛa rationẽ tantũmodo ſuſcipiuni ſidẽ.

et in pꝛimo quidez genere fides rõne adiu

uaturet ratio fide perficitur. qniam ſcoᷣm
rationẽ ſunt que credunt.quoꝝ veritatem

ſi ratio non compᷣbenditfidei tamen illoꝝ

non ↄtradicit. In bijs ergo queſupꝛs rõeʒ

in
ha
a
nl
horet
eye
före
pl
alin
veſunn
miide
Nends
nl
eurn
Hlion

nn ſoe

ſunt non adiuuaĩ fidesa ratione vlla. quo

miam non capit ea rano que ſides credit.
tamẽeſtaliquid quo rano admonet᷑ vene

babilia rationi et ſponte acqjeuit eis. Que
pero ſupꝛa rationẽ fuerunt ex diuĩa reuela

tnione pꝛodita ſunt et nõ operata eſt in eis
ratio.ſed caſtigata tamen neulla contende

ret. Nuũc ergoſequitur demõſtrare qntũ

pijs qᷓ in ratiocinando ꝓpoſita ſunt ? con
ducta pꝛobabiliter reuelatio diuina adie

cerit. et que manifeſta ſunt per inſpiratio
nem que per doctrina aſſerta ſunt ⁊ que
per miracula aſpꝛobata.et ex bis quantu
videbitur polnibile en.
reuis ſũma eoꝝ que ſupꝛa dicta
ſunt cum adiectõe quoꝛundam:
Nte omnem crea

turam creatoꝛ erat ſolus quideʒ
Aſedtamẽ non ſolitarius.quia cuʒ
ipſo erat ſapientia ſua in qua omĩia abeter

no per pꝛouidenuã fuerunt que abipſom
tempoꝛe per eſſentiam facta ſunt. Solꝰ er

go fuit quãdo pꝛeter ipſum nicbil fuit.⁊ tñ
ſolitarius nõ fuit.quia aliena ſocietateno
eguit. quia ſibi ſufficieus ſuit cui nicbil de⸗
fuit.quoniã ſicut dictum eſt totum in ipſo
per pꝛouidentiã fuit quod ab ipo per eſſen
tiam faciendũ fuit. Hec ergo duo diligent
etinter ſe diſtingueẽda ſunt et in ſe conſide
randa.creatoꝛſcʒ ⁊ creatura:ne vel creatu
ra eterna eredatur vel creatoꝛ tempoꝛalis
In bijs enim duobus omms cogmitio
conſiſtit veritatiſ. Mꝛimum eni conſidera
re opoꝛtʒ que de creatoꝛe dicenda ſunt vel
credenda. Creatoꝛẽ igtur rerum omnium
vnum ↄfitemur ꝛ trinum.vnuʒin eſſentia.
trinum in perſonis.quia eſſentia deitatis

vna elt et in eſſentia vna. perſone tres. pat᷑

etfilius ⁊ ſpũſſanctus.pater a nllo eſt. tilꝰ
a patre ſolo eſt.ſpũſſanctus a patre et ſiio
Quemadmodũ in vns anima mens eſt

c(ercia

et intellectus ?2 geudiũ et mens quide a ſe
eſt. intellectus veroa ſola mente eſt. de me
te autem auntellectu gaudiũ et bec tria ad
rari fidem quã non compꝛebendit. Que
dicta ſuntergo 2 ſcᷣm rationem ſuerũt p·

ſubſtannam quidẽ vna ſunt aima. qIta in

coꝛpoꝛe vno et figura vna eſt et foꝛma es
pulcritudo tria bec. et videtur figura pꝛi
ma elle ad ſubſtãtiam. beinde foꝛma etex
vtroqʒ; pulcritudo et bec tria in coꝛpe pno
et coꝛpus vnum pvt in vtraqʒ natura yma
go creatoriseluceat. In pꝛima quideʒad

ſumilitudinem.in ſecunda autẽ ad ſimilitu
dinis imitatoem. Sic ergo deum conſite
mur ⁊in elſenna vnuʒ ⁊in perſonis trinũ.

et in menſitatẽ. in eternitate autẽ incoõmu
tabilitatem. i immenſitate vero ſimplicita

tem. boc eſt eternitatẽ ſine tempoꝛe.immẽ

ſitatem ſine quãtitate. In trimitate conſite
murcommunionèẽ vnitatis.equalitatem
immenſitatis.coeuitatẽ etermitatis.et com
munionẽ quidem vnitatis ſine diuiſione.
equalitatem immenlſitatis ſine diminutõ
ne. coeuiate eternitatis ſine oꝛdine vl ſuc
ceſſiõe.boc eſt ſingulis vnitate totum.im⸗
menſitate plenum. in eternitate perfectuz.

Tres autem perſonos nicbilaliud elſe ãm

et vna elſentia eſt. Quapꝛopter tres vnum
lunt led tres vnus non ſunt.qꝛſi tres vnũ
non eſſent. vna eſſentia trium nõellet. et ſi

tres vnus eſſent tres non eſſent. Idcirco

tres vnum ſunt neſubſtantia diuidatur.

et tres vnus non ſunt ne perſone cõſundã

tur. Quodergo pater eſt fiiꝰeſt quia vna
eſt natura patris et filij.Sed nõ qui pater
eſt filius eſt. quia alia eſt perſona patris et
filij. Atem que de deo ſcðᷣm ſubſtannam di
cuntur equailter dicuntur de patre a filio
et ſpũſancto.quomi ſubſtanna patris a fi
lij ? ſpirituſſanctipna eſt ⁊ equalit eſt. De
us nomen eſt ſubſtane et boc deo elſe eſt
quod ſubſtannã eſſe. Ideo pater deus eſt
etnilius deus eſt et ſpirituſſanctus deusẽ.

et in vntate quidẽ agnoſcimus eternitatẽ⸗

quia tribus eſſe vnum eſt

4

„

et non tres diſſed vnus deus quoniã ſub

ſtantia vna. Et lſimiluer alis que ð deo ᷣm

α + 9

36 pſ E Kan c. 4

ſubſtantiã dicunt equa liter dicuntur. ꝛde
ſingulis ſinglariter et equaliter ⁊ de omni
bus ſimul non pluraliter ſed ſingulariter
dicuntur ⁊ equaliter. que cum de ſingulis
ſinglariter dicunt᷑ non minus dicuntur et
cum de omnibꝰ cõmuniter dicuntur non
amplius pꝛonunciat. Cum enim dicitur
pater eſt deuſ.deus nõ minus dicitur qm
cum dicitur pater a filius et ſpũſſanctus ẽ
deus.tota eniz deitas in patre.tota in fillo.
tota in ſpirituſancto. nec minoꝛ in patre ſo
lo qʒ ſimul in patre et flio ſoriulance.
Similiter et de filio ⁊ de ſpirituſancto in⸗
telligendum eſt. Anum nomẽ ſoluʒzeſt adð
de lingulis ſingulariter dicitur.in ſumma
tamẽ non ſingulariter ſed pluraliter pnun
catur. cum tamẽ ad ſubſtantiam dicũtur.
Dicitur nãqʒ pater eſt perſona et filiꝰ eſt
perſona et ſpirituſſanctus eſt pſona. ettñ
ſimul dic non poteſt pater et fiius ꝛſpiri
tulſcis eſt perſona ſed tres perſone. Hoc
eni ſolum ex bijs que ad ſubſtãtiam dicu
tur de lingulis ſin gulariter dicitur in ſum
ma tamẽ non ſingulariter ſʒ pluraliter pio
nunciatur, Que autez ſcum rationem
dicunt᷑ad ſe dicuntur ei de ſingulis ſingu
lariter dicuntur. In ſumma tamẽ nec ſin
gaularit nec pluraliter pnunciantur qnia,
ad le dicunt.et ideo ad inuicẽdid non poſ
lunt. Itẽ quod eſt patrẽeſſea ſeipo eſt eſſe.
quod filium eſt eſſea patre ẽ eſſe. qd eſt ſpi
ritũſanctũ eẽ ab vtroqʒ eſt eſſe. Filius naſci
babet. ſpirituſſanctus pꝛocedere. et ſolius
filij naſci eſt non ſpũſſancti. Quod enim
naſci eſt dealio ẽ eſſe nõ tñ in aliud. Ndat
eſt pcedere ðᷣaliqᷓ eſt eẽ ⁊ aliq̃tiens in alið.
Quodeni ſpiratur: ſpiratur aba liq et ſpi
raturin aliquo. ꝗdeo ſumpta ſunt vocabu
la adſignficandũ id quod dicenduʒ erat
de deo vt ĩtelligi allãten? potuiſſz gd com
pꝛebendi non poterat. Item ſic ab intõ de
us ſuam notitiam temperauit ab bomie
vt nectotus manitfeſtus eſſet nectotus ab
ſconditus. Si enim totus manikfeſtus eẽt
ſides non exercereturet infidelitas cõuin⸗

— —

¶tercia

ceretur. Si verototus eſſet ebſconditus
fides non iuuaretur æinfidelitas exculare

tur. Item quattuoꝛ modis inuiſibilis de⸗
ad nonciam bomis egreditur. duobus in
tus. duobus foꝛis. Intus per rationem et

aſpirationem. foꝛis per crea turaʒet doctri

₰

nam. Et ex bijs duo adnaturaʒ pertinent
duo ad gratiam. Ratio et creatura adna
turam pertinent. et aſpiratio et doctrina

dgratiam. ꝛopterea poſt hecin doctri

na adipiſcends ſi unt que autoꝛitas pꝛobat
quia ratio bumana niſi fuerit verbo deiil

luminata pi veritatis videre nõ poteſt.

(Nars quarta.
(De voluntate dei.
Capitulum. I.

Sima rerũ

oim cã volũtaſ ẽ crea

ſequens aliqua con
ſemetipſa iuſta eſt. ne

firmat. quoniam ex

qʒ idcirco iuſte voluit quia futuru iuſtuʒz

fuit quod voluit.ſed quod voluit idcirco

iuſtum ſuit quia ipſe voluit. Suum emzʒ

ac pꝛopꝛium voluntatis eius eſt u ſtum
eſle quod eſt. et ex eo qð in ea eſt iuſtuʒ. iu
ſtum eſt quodex ea eſt iuſtum. quomam

ſcdᷣm eam eſt iuſtum quod iuſtumeſt.qᷣd

ntiqʒ iuſtũ nõ eſſet ſiſcdum eam non eſſz.
Cum ergo querit᷑quare iuſtum eſt quod
iuſtũ eſt. conueniẽtiſſime reſpondet.· Quo
niam ſcᷣm voluntatẽ deieſt que iuſta eſt.
Cum vero queritur qᷓre etip̃a dei volütas
iuſta eſt B ſamus reſpondetur. quoniam

pꝛime cauſe nilla cã eſt cin ex ſe eſt eẽ quod

eſt. hec auteʒ ſola eſt vnde oꝛtũ eſt quidaͤd
eſt etipſa non eſt oꝛta ſed eterna.

Ouot modis ſcriptura volunta

tem dei accipiat.

44

s
ler⸗
d
6
me
r
dent
na
lna
tri,
e
dal

—=SS

—

¶ Mꝛima beneplacitum dic

*1
1
O
4
.

Pars

Capitulum AII.

undum nobi
tura de volũtate dei diuerſis

quibuſoã modis loqui cõlueuit.⁊ non eſt

volũtas diuerſa ſed locutio diuerſa eſt de

voluntate que non eſt diuerſa. Mam vo/
luntas dei in ſacro eloquio aliquãdo acci
pitur illa que vere eſt in ipſo ⁊idẽ cum ipo
et coeterna ipſi.aliquãdo veroſcdᷣm quan
dam dicendifiguraʒ voluntas eius vocat᷑
que ſcdᷣm pꝛopꝛetatem non eſt voluntas
eius ſed ſignum volũtatis eius.Et dicitur
ipſum ſignum voluntatis volũtas cuʒ po
ſuntasnõ ſit ſed ſignum tantum. quemad
modum ſigna ire ira dicuntur. et dilectio
nis ſigna dilectio appellantur. Et dicitur

iratus deus ⁊ non eit in eoira aliqua. ſed

ſigna tantũ que foꝛis fiunt quibus iratus
oſtenditur ira ipſius nominãtur. Et eſt fi

gura dicendiſcᷣm quam nõ eſt fallum qd
dicitur ſed quod dicit veruʒ ſimilitudinis

reſpectu obumbꝛatur. Et ſcom iſtos mo⸗
dos figurarum quãuis diuerſe volũtates

deo attribuunt. quia diuerſa ſunt illa que

per figuram dicuntur volũtas eius cum
ea queſcdᷣm pꝛopꝛietatẽ dicitur vna lit vo
luntas ipſius.

EGitur que pꝛimũ

tur illa eſt que vere eſt voluntas.

nec mutabilitatem.

(Scva operatiokercispen niſſio.

a In
R cuntur volũtates.et bec duo de

Einde ſequũtur

due voluntates. et duo que di

Ic non pꝛetere⸗

eſt ꝙ ſacra ſcri:

r. 1

et pꝛincipaliter voluntas dei dici

et bec vna eſt nec multipliatatem recipit

quarta

deo dicuntur ⁊ dei volun tates dicũtur.q̃a
ſigna ſunt voluntatis eius. Harũ volun
tatum vna permittens vocatur. alia faci:
ens.boc eſt permiſſio et operano.quia per
miſſio eius dicitur voluntas eius ⁊opera
tio eius dicit voluntas eius. quia ſcdum
eius volũtatem fiunt et ſigna ſunt volun
tatis eius.et ſunt duo iſta quali conſequẽ
tia volutatis ſummeet quaſi explicatio et
effectus eiuset paria ila non tamen coeter

na. Quidquid eni in illa lemper ẽ in iſtis

aliquãdo eſt.et quidqd in bijs aliquando
non eſt in illa nunqm eſt. Omne enim qd
eſt in illa ſemper eſt. et omne qd eſt in iſtis
aliquanðdo eſt quia nec aliqdeſt pꝛeter eiꝰ
pvoluntatẽ nec aliquid fieri poteſt extra eiꝰ
operatõnem ſiue permiſſionẽ. Etſequun
duo vnam et vna in ambobus inuentur
quoniã nec nolens opatur.nec permitiit
niſi volens.et cum fit aliquid dicii hoc vo
luntas dei quia volũtate dei factum eſt vt
boc ſieret nel permiſſum.et voluntate fecit
quod fecit et bene fecit etbonuʒ fecit quod

fecit et voluntarie ꝑmiſit quod permiſit et
bene permiſit ⁊ bonuʒ fuit ꝙ permiſit.ᷣetiã

ſi id bonũ non fuit quod ꝑmiſit.

[ deus bonafecit mala per mi

Dna enim fecit
et bene fecit et mala permiſit
non fecit et bene fecit.quia vtꝝʒ
qʒbonum fuit.et idcirco vtrũqʒ voluit.qa
vtrunqʒ bonum fuit.⁊ fuerũt bona bona.
et mala mala.nec bona fuerunt mala nec
mala bona. ſed bonum fuit eſſle et mala et
bona. Et voluit vtrungqzʒ eſſe deus quia v⸗
trunqʒ eſſe bonum fuit.et vtrunqʒ bonuʒ
non fuit.quia malum bonum non fuit.
Et iocirco non voluit deus malum cũ vo
luit vt eſſet et malum. quod tamen non
fecit in eo quod fecit bonum ſed permiſit
vt eſſet. quia bonum fuit quod voluit.

Meqʒ ibonum malum fſuit ſed ex malo
fecit bonum quia malis ⁊ bonis vti nouit

re deus mala permiſit.
Ca. (VI.
fuit maius bo

num eſſe bonũ ex malo ⁊ bonoãʒ
exbono ſolũ pꝛo quo voluit ſummũ bonũ
pt elſet boc bonum.et quod voluit fuu bo
num. Sicut ergo eterne ſapientie illusig
notum eſſe non potuit omne quod futuꝝ
fuit. ſic coeterne voluntati eius diſpucere
non potuit omne quod bonũ fuit. Et vidit

omne quod futurum fuit et bonum eſſe S5

totum vt eſſet totum.⁊ voluit vt elſet totũ
quia bonum fuit vt eſſet tſotum. Et vidit
mala que erantfutura pꝛocul cum bonis
pꝛius q̃; erant et conſiderauit quia malis
adiucta bona commendarẽturet pulcrio
ra ſierent cõparatione maloꝛum.et bona
eſſent mala in bona que non erant bona

quoniam ex eisoꝛnarentur bona ⁊ omen

darent.et amplius bonum acciperentad
decoꝛem ⁊ pulcritudinẽ nniuerſoꝛum.⁊re
ſpexit cũcta in oꝛdine ſuo et vidit bona ibi
etque ſibibona non fuerũt ⁊ voluit ſic eſſe
omnia vt bonuʒ fuit quia ita bonum fuit.
et vidit ⁊ voluit quod futurum fuit. et pen
ſauit equo iudicõ vniuerſa que vidit in co
placito vno quod bonũ fuit ⁊ iuſtumtotũ
elſe et nichil aliud eſſe 2 voluit totumeſſe.

etaliud non eſſe. Et bac voluntate poſtea

fecit vt bona elſent que eſſe bonum erat. ſi

cut viderat voluerat.⁊ pmiſit vt mala eſ

ſent que elle bonum erat que cuz bonis fu
tura eſſe pꝛeuiderat et pt eſſent cum bonis

voluerat quia bonum erat.Et erat quidẽ
voluntas eiuseterna et deboniset dema
lis que voluitvt eſſent ſed non erat notuʒ
bomibus donec complerenturet fierẽt de
quibus bonis ⁊ malis voluntas eius erat

pt eſſent.

Euare operatio etpermiſſio

uarta
dei voluntas eius dicũtur.

eſſe vpult quod facit pelpermittit pt ſit ⁊nõ

non incipit tunc cum illo quod ſit volun

tas eius que e terna eſt. ſed oſtenditur exil
lo quando ſit que occulta eſt. Et ideo ipᷣm
quod fit dicitur voluntas eiuſ.quia ſignũ

eſt voluntatis eius etaſparet quaſialia et

alia voluntas. quia ſigna ſunt alia vmus
voluntatis.
¶ ¶, duplex ſit diſcretto
voluũtatis dei in benepla
CLito eius etin ſigno bene

placiti eius.
Lexit inde no⸗/
pis diſcretio ↄgnoſcẽbe volun
tatis dei in beneplacito eius ⁊
in ſigno beneplaciti ipſius.et dicimꝰ quia
beneplacitũ eiꝰeſt voluntas eius.et ſignũ
beneplaciti eius vocamuſ voluntatẽ eius
et Verum eſt vtrũqʒ ⁊ vtrunqʒ vere dicitiur
Sedbeneplacitum eius eternum elt. nec
poteſt non eſſe quidqᷣdin eo eſtet quidqd
in illo non eſt eſſe nõ poteſt. Hec cõtra ip
ſum nec extra ipſum n ſine ipᷣo aliquid eſt
in omni quod eſt etcõſtat ipſum ⁊ ratum
eſt nec caſſari poteſtaliquãdo quodin ip⸗

ſo eſt. Omnia quecũqʒ; voluit fecit. in boc

pꝛobatum eſt quia non caſſatur volũtas
eius.et voluntati eius quis reſiſtit in boc
pꝛobatum eſt quia non impeditur bene
placitum ipſius. Ita ↄſonat rerũ effectibꝰ

beneplacitum ipſius et ipſi effectus reruzʒ

non diſcoꝛdant ab illo Ft enimm omneqðᷣ

vult ⁊omnequod nõ vultnonfi.⁊ omne

qð vult ſemꝑ vult vt ſiatqð nõ ſpeſtaliqñ

qð vult. Et Hbñplactũ vniuerſale qdᷣeinũ

eſt. omĩa que fiunttempoꝛibꝰ ſuis pari

Bm autem fecit
boͤnum et permiſit malum apa
ruit nobis volunt as eius de illo quoniaʒ

4
s
r
N
1d
ni⸗
ſh
n
nboe
ſits
nhoe
bepe
cib⸗
far;
nees
Me
ale

ſimplici nutu iuſticieſue alpꝛobat.vtadef
fectũ pꝛocedant ⁊ piã ꝑficit et conſummat᷑

et maniteſtatur duobus bijs que ſubſeqn

tur in tempe permiſſiõe ⁊ operatõe diuia
queet ipſa rerum ommiu que effectum ca⸗

piunt vel ſubſiſtunt vniuerſitateʒ comple

ctuntur ⁊ reſpondentilli qauod vnuz eſt in

ptroqʒ. et indiſſimile ad diſſimilia omma
beneplacitum creatoꝛis. Et ꝓpteres etiaʒ
ipſa duo volutates dicuntur.et eſt volun
tas deibeneplacitum eius.⁊ volũtas eius
operano eius.et voluntas eius ꝑmiſſio
eius
ca in pꝛohibitione.

NX

pꝛeceptum eius pꝛobibino eius
diciĩ vtrunqʒ voluntas eius.quia cuʒ qð

fit fieri pꝛeapit monſtrat ſe velle vt ſiat. et

cum quid fieri pꝛobibet monſtrat ſe velle
pt non fiat. et idcirco dicit ſimiliter. bec vo
luntas eius quia ſigna quedã ſunt nolun
tatis eius licut operatio eiꝰ⁊ permiſſio eiꝰ
ſed dilſumiluer ⁊ alio qdã modo ſignantia

voluntatẽ eius 2 ſigna ex parte.
¶ M. nõ ſimiliaſigna ſunt eterni
beneplaciti pꝛeceptio etpꝛohibitio
ſicut operatioet permiſio.

VDn eni ſicut ope
ratio eius ⁊ permiſſio eius ꝑ om
A ma tendütur. quia line bijs non
fit aliquid ſic ⁊ pꝛeceptũ eiꝰ⁊ pꝛobibitioeꝰ

ſedad rationalẽcreaturam dirigũtur iſta

duo tantum que ſola capax eſt pꝛecepti et
pꝛobibitionis cauta ſm inſitam rationem
ad vtrunqzʒ. Itaqʒ ſigna lunt ex parte bec
que nõ pertinent ad ommia neqʒ vniuerſa

liter ſummã voluntatemet que in ea ſunt
omnia educunt ad maniſeſtationẽ ſic ope
ratio et permiſſio.ſed ea tantum que adip

ſos ſpectant quibꝰ fiunt bec boc eſt pꝛece⸗
ptum ⁊ pꝛobibitio ſignant quoniam lunt

¶ Quarta eſt in pꝛeceptione quin

C ſequitur aobuc

gquarta

in lumma voluntate beneplacito eterno
Meaʒ eni ſimilia ſigna ſunt bec quẽadmo

dum operatio ⁊ permiſſio erꝰ certa ſu ntet
vera ſigna beneplacin eterni bic autẽ boc
eſt prceptum ⁊ phibitio non omino certũ
faciũt quod ſit in bplocito eterno donec

operatione vł permiſſione pꝛobetur cum

H actuz fuerit. Tunc eiʒ certũ eſt cum hᷣ fece

rit deꝰ? ſiue pmiſerit vt ſiat ⁊ factũ fuerit. q

miam in beneplacito eino ua fuit vt elſet vt

factum eſt vm quod voluntarie fecit vl pꝑ⸗·
milit vt fieret qadfactum eſt. quomiã ita bo

num elt elſe vreſt. Cum aut pꝛeceptuʒ ſue
rit vel pꝛobibuũ aliquid nondum conſtat

aobuc ad de p̈o diffinituzſit in bůplacito

eterno vonec ulud rey effectus in euidẽtia

educat ſiue operatuõe ſiue permiſſione vt

bonum eſteſſe et beneplacituz quod futu
rum eſt anteqm eſt. Mꝛeceptum autem ?
pꝛobibuõ mnuũt tantuʒ quoniã ita eſtin
voluntate iubentis vt fiatſiue nõ fiat ⁊ de
monſtratõem faciunt qua iuſtum et piuʒ
eſtnon alud credere illi cui fit etiam ſi ali
ud eſt in ulo a quo ſit. Et pꝛecipitur ſepe vt
fiat quod futurum nõ eſt. necfiet pꝛobi⸗

betur ne ſiat quod futurum elt et fiet ⁊ nõ

eſt in beneplacito niſi boc ſoluz vt ſit qdſi
et. qniã bonũ ita eſt eſle ⁊ non aliud qz fiet

ſiue operatione dei quod bonum eſt. ſiue

permiſſione quod maluʒ eſt quod totum
eſſe bonum eſt. Et non reſpondet pꝛeceptu

eeius ⁊ pꝛobibitio eius beneplacito eius ſi⸗

cut operatio eius ⁊ permiſſio eius.ſed pꝛo

cedunt ex aduerlo et diſſimilter oꝛdinant

et nõ conſentiũt aliquotiẽs ſcdᷣm id quod
futurum eſt er ie.
omõ fallere videtur deus

pꝛeceptõne vel pꝛohibitõe aliud in

nuens qz ſit in beneplacitoſuo.
Ca. Hr XI.

Cuidentur pꝛe⸗
cepta ðᷣi fallacie obnoria et mẽn
de vᷣtate cũ alið ſient de volun
te eius et affirmat nob alena qᷓdã et extra
nea et qᷓ ↄducta nõ ſunt neqʒ ↄſtãt m bñ

5
4 42 6
. 4

placitũ iiꝰ. qd ratum eſt bijs quefiẽt om

nibꝰ. et grauiti colluctatur conſcia bũana

in duobus aduerſantibus que nõ conue

*

niunt. pel quare pꝛecepit deus quod nolu
it. vk quare factum no eſt quod voluit. Si

en ntas eſt in pcepto videt oĩno voluiſſe
quod iuſſit.⁊ ſi ommipotentia eſt in bũpla

cito videtur factũ eſſe quod voluit.Mõeſt

autem factũ quodiuſſit⁊ factuʒ eſt quod
pꝛobibuit. Quid ergo conſequu ad bocni

ſi eum vel voluiſſe id quod pꝛecepit vłnõ

potuiſie quod voluit? Quodeni factumẽ?
a deo factum eſt.etſi ſactum nõ eſttamen
permiſſum eſt.es ſi factum eſt voluntarie
factum eſt. et ſipermiſſum eſt voluntarie
permiſſuʒeſt. qa neqʒ ad faciendũ ptra vo

luntatẽ eius compelli potuit neqʒ ad per

mittendũ ſine voluntate cogi. Igitur qd

foctum eſt poluntate eius ſactuʒ eſt. etiam

ſipꝛopter voluntateʒ eius factum non eſt
quoniã alia factũ eſt voluntate aue volun
tati eius amica nõeſt. Lamenoino voluit
quod factũ eſt qniam bonũ eſt ſic factum
elle vt factum eſt ꝛ lic eſſe vteſt. Quare er

go pꝛecepit ptaliter eſſʒ.et pꝛobibuit ne ſic

ſ2

et aliter non ele.
(Anuncß duruʒ ſonare ył quia
deus pꝛecipiat quod nolit vł quod

nolit fieri permittat.

li queſtione co
artamur et ducimurĩ ambiguũ
H bt nõ facile audesmꝰ bocvłboc
aliquodaffirmare. quia deus pcepit fieri
quod voluitet qᷓd noluit fieri ꝑmilit. etta

men ex duobus vnũ facilius apꝛobamus

quia voluit quod pꝛecipit bonuʒ qᷓ; malũ
quod permiſit.cum tamen quod pcipit fa

ctum nõ ſit bonum ſed malũ quod permi

ſit Neue eteni eſt A ſine cõſcientie ſcrupulo
dicitur. deus vultbonum et cuʒ dicitur be
ne ſonat deus vult bonũ Si enim dicitur
deus pult maluz graue eſt auditu et non

eſſet ců bonũ ſit ita elle ita futupfuit pꝛiꝰ i
qʒ fuit et beneplacitũ quia bonũ fuit its ee

facile recipit bot pia mẽa ð bono quia ma
lum vult. Aidetur eni boc ſolum dia cum
dicitur deuſ pult malum quia bonusma
lum diligit et aſpꝛobat quod pꝛaum eſt et
amicam ſibi reputat iniquitatẽ et gaudet
quaſi de conſimili et bonum putat quod
malum eſt. et ideo refutat mens pia.nõ
auia qð dicitur non bene dicii. ſed qa qd

bene dicitnon bñ intelligitur.

*

velit vt mala ſintqaꝛhocbonu eſt.

lum dicitur ſed in eo quod dicit
liud intelligiturquod non dici
tur.quoniã

nino non eſt quoniam non aſpꝛobat illd

pꝛoꝛſus neqʒ eſtimatbonuʒ ſed contraniõ
iudicatſibi bono malum eta ſuo alienum

etnõ deſideratillud q̃ſi ↄueniens ⁊ cõcoꝛ

dDiam babens cum eo quodipſe eſt et caum

eo quod ab ipſo eſt. et cum eo qd ſibi lim

bonum eſt eſſe malum. ⁊ non vultipſum

malum. qa bonum nõ eſtmalum ipſum.

ſed vultbonum tantü etdiligit et delectat
in eo quaſi in ſuo ⁊ amico ⁊ cognato et ꝓ

ximo. Et pꝛopter bocboneſonat? libenter
accipimꝰcum dicitur deus vult bonum.
quia illud tantum diligit ⁊ nõ maluʒcum

quo ſibi participatio nulla eſt. neqʒ ſimili
tudo ſine bijs que ſunt ab ipſoet que ba
bent ſimilitudinem cuʒipſo. Itaqʒ vult de
us bonum et nõ vult deus malum et pult

omnebonũ ⁊omnemalum nõ vult.ꝛboc
totum ſuſcipimꝰ ⁊apꝛobamus.et dicimꝰ

qꝛ verum eſt totũ boc qᷓniã diligt q̊d ſuũ
eſttotum. et nõ diligit qda ſe eſt alienũ. Et
nõ diligit mſi qd ſun eſt. etnõ odit niſi qd
ſuum noneſt. ⁊ totum ſuum diligit. ꝛodit

totum non ſuum. Et ideo volutbonum

O, deus non vult mala quauis
Vn enim hoc ſo

ia malum eſſe vult et malum nõ
vult Q, ſi bocſolum intelligendũ eſt ineo
ꝙ dicitur vult deus malum. dicendũ om

eeſt ſed extraneũ ꝛlonginquũ et in omm
diſſimilitudine conſtitutũ. Ettamẽ vultee?
malum et in eo nõ niſi bonum pult: quua

4
w

ie
der
0
1.
8

6

i
ap
Hner
non.
gan
ni
gebs
lde
pple
boc
ung
lva
ſ
ſic
100
M

tar.

quod pꝛecepit ⁊ nõ voluit maluʒ qd pmi

ſit quia ſuum fuit bonũ ⁊ de ſuo ⁊ amicũ
ſibi et ſuo. Et dilexit ſuũ ⁊ aſpꝛobauit cõ
cupiuit ad ſe ⁊ amauit in ſe deſiderio eino

Et malum qð ſuum nõ fuit in ſe nõ dilexit

neqʒ ad ſe concupiuit.ſed repꝛobauit ⁊re
nuit ammo dilectiõis ⁊nõ ſuſcepit conſen

ſu chariatis vt locum illi daret in bũplaci

nsſnnis.
¶M, ſemper ĩpletur volũtas dei.
Ca XII.

Eo doicis mihi er
goſi bonum voluit imo quia vo
luit bonum q́d pꝛecipit et maluʒ

quod permiſit nõ voluit. ſactuʒ eſt quod

noluit ⁊ qᷓd voluit factũ nõ eſt quoniam

factum non eſt quod pcepit ſed qd pꝛobi

buit factum eſt quod permiſit.ꝗtaqʒ factũ
non eſt quod voluit ſed qð noluit factuʒẽ.
Imo factũ eſt quod voluit ⁊ non factuʒ ẽ
niſi quod voluit.quomiã ſic voluit fieri.et
ſic eſſe pt factũ eſt qᷓniaʒ bonũ erat ſic ſieri
et ſic eſſe vt factuʒ eſt ⁊ nõ aliter eſſe et ſic eẽ
bonum erat etiã in eo quod bonuʒ nõ erat
Et ipſum quod bonũ non erat ſed eſſe ip̃ʒ
voluit.quomiam id bonũ erat,xet cuʒ factũ
eſt id factũ eſt quod voluit.quomã bonuʒ
erat ⁊ B voluit.Camẽ diciſ minus babuit
voluntas eius ⁊ minꝰ adepta eſt etminuſ

impleta ⁊ imꝑfecta remanſit. quia factum

nõ eſt bonũ quod voluit et qd noluit ma⸗
lum factũ eſt. Non ergo conſideras quo
niam ſicut malu non babet ꝙ factum eſt
quod noluit.ita necbono caret ꝙ factum
non eſt adð voluit. Quod vultenim 2ꝛdili
git habet ⁊ qd non vult et odit nõ babet. et

quod pult eſſe adipiſcit quia ſit. et qð vlkt

non elſe ſimilii.quia nõſit.⁊ nunq̃́ʒ caſſa ẽ
voluntas eius vt non fiat quod vult.neqʒ
infirma aliqñ pt fiat qo non vult.
(Ouõ mali excuſabiles non ſunt
quauispereos volũtas deiimplea

dn. Ge⸗
Eoſoꝛtaſſig iterũ

quarta

mali excuſabiles videantur cum mala fa⸗

clunt quomam volũtas dei implel.etiã in
malis qͥ faciut Sed volütate ſua mali iu⸗
dicant᷑.qꝛ dei volũtati ↄtrarijſunt nõ qui

dẽ voluntati eiꝰreſiſtẽdo vᷣt fiat qd nõ vle

qꝛ nõ poteſt.ſed reſiſtere volendo qꝛ mali
ſunt. Et ißa mala volũtas culpa ẽ qua ali
ud pvolũt. facultas aũt iuſta q̃ aliud nõ pñt
Et cũ volunt q̃d deus vult non ideo bom

ſunt.qa non ppter boc volũt quia deꝰ vlt.
et quod volut ipᷣm deus nõ vult.qniã ma

lum volunt ⁊ deus malũ non vult.Apꝛo

bant eni ⁊ diligũt qd deus odit.ac ꝑ ̊ deo
ↄtrarij ſunt ⁊ mali ⁊ pctõꝛes ⁊ reinõ qdeʒ

tfaciendo qð deꝰ iuſte fieri nolit ſz amãdo

⁊alpꝛobando qᷓddeus non diligit.õ igi
tur in eo qꝛ fit qð ſit voluntatẽ dei impedi

unt. ſed in eo qo ſit a dilectõne recedunt. et

mali ſunt nõ efficiendo ↄrium ipſiꝰ volun

tati.ſz amãdo ↄtrarium eius dilectioni. Et

ſic qdem volutas dei ſemꝑ impletur.et nõ
excuſani mali pꝛopterea qniam in eis ⁊p
eos voluntas dei implet.quoniam nõ ſua
voluntate ad implendã dei voluntatẽ diri
guntur.ſed occulta eiꝰdiſpoſitõe qua alið
nõ poſſũt ad implẽdam eius voluntateʒ
cõducuni. Sed dicis iterum. Si deus vo
luitita eſſe totum vt factum eſt.quoniam
bonum eſtita eſſe totum ⁊ non aliter eſſe
qᷓʒ factum eſt. Cur ergo pꝛecepit quod fa
ctum non eſt.⁊ pꝛobibuit quod factum eſt
cum bonum ſit vtrunqʒ ⁊ factum non eſſe
quodð factum nõ eſt.et factum eſſe quod fa
ctum eſt. Nuare non ponus pꝛecepit vt
ſolum non ſieret quod non eſſe bonũ erat
ſimiliter. H
cuane pꝛecipit deusomneqð
Capitulum ¶ XVI.

Eo hic altiꝰ cau
am ⁊ modũ pꝛecepti ↄſiderare
ppꝑtʒ ⁊ pbibitois ſᷣm eũdẽ modũ
Omne eni pꝛeceptum vłphibitio aut ppi
ipſum ſit cui fit. aut pꝛopteripᷣma quo tit.
pel pꝛopter alium pꝛo quo fit. Tota auteʒ

—⸗

(auarta

„
4 *

pꝛecepti vnlitas ⁊ bonitas ſiue in eo qð fa
ciendum pꝛecipitur.ſiue in eo qd cauendñ
mandatur ad eum ſoluʒrefertur pꝛo quo
fit ſine idẽ ſit ille ſue alius ab eo cui ſit.vel
abeoa quo fit. Finis auteʒ mãdati fructꝰ
eſt v ptilitas ⁊ cauſa etbonuʒ quod conſe
quit᷑ poſt couſũmationem pꝛecepti.⁊ boc
bonum ad eum tantũ refertur pꝛo quo fit
pꝛeceptũ ⁊ illius bonum eſſe debet imple

ſio pꝛecepti.
(Binn⸗ qðbonũ dicitur vel ſcðʒ
e vł ao auquid bonumd

CTerũ conſideran
i dum eſtquoniã omne quod bonũ
dicitur. aut ſcdᷣm ſebonum dicitur
autadaliquid. Quod ſcoᷣm ſe bonum di:
citur ſubſtannaliter bonũ dicitur. quis ip
ſuʒ bonũ eſt. Nð vo ad aliqᷣd ⁊ ñſm ſe bo

num ðꝛ non ſubſtantialr bonũ ðꝛ quia ip

ſum bonum nõ eſt ſed accidentaliteret de
nominatiue.quoniam ex ipᷣo eſt bonum.
Quoddã vero bonum bonũ eſt.quomi
ipſum bonum eſt. aliud autem bonumeſt
quia alicuibonum eſt. ⁊ipſum bonũ non
eſt. Nð ergo bonũ eſt ⁊ ſibibonũ eſt ⁊ alij
bonum elt in toto bonum eſt. Quod aut
bonum eſt ⁊ ſibi bonum eſt ⁊ alteri bonũ

non eſt ex parte bonum eſt.ſicutquodbo

num eſt ꝛ⁊ alteri bonum eſt et ſibibonum
non eſt ex parte bonum eſt.

erſalr pꝛ vere et ſũme bonũ eſſe.

bonum et excelſius alijs boms
Aauod vere bonum eſt. quia in ſe

et quod ommuʒzbonum eſt vniuerſalebo⸗
num eſt. ⁊ omnebonũ ipſum eſt. quoniaʒ
omnium bonũ ipſum eſt nec extra ipſum
bonum eſt. Nuod autem adſe bonuz nõ

¶ G, ſcoõm ſe bonũ dicitur et yni

um el. ⁊ vmuerſaliter bonuʒ eſt. qua
ad omnia bonum eſt etommũ bonum ẽ.
Quodenim in ſe bonum eſt vere bonuzẽʒ

eſt non verebonum eſt. nec perum bonuz
eſt. led bonumtantuʒ dicitur non quia ip:
ſum bonum eſt. ſed quia ex ipſobonuz eſt
etpꝛodeſt.
e tribus generibus boni.
Capltm ¶ XIX

ANedium vero bonum eſt quod ipſum
bonum eſtetad aliquid bonuz eſt. Bonũ

infimũ quaſi extraneum et denominatiue

ſolum ⁊ conductum ⁊ nõpꝛopꝛum bonũ
quod ad aliquid bonum eſt etipſum bo

num non eſt. Quod enim ipſum ẽ bonũ
non eſt ſed quod exipſo eſtbonum eſt. et

ideo ſcdᷣum aliquem modum ⁊ ipſum bo
uum eſt auod exipſo bonum ẽ er pꝛodeſt.

Et ex eobonum eſt eſſeenam quodbonuʒ

ipſum nõ eſt.quia niſi eſſet ipluʒ quodbo
num non eſt nõ eſſet quod ex ip̃o bonum
eſt. Neqʒ idcirco pꝛeſtant mala quoniaʒ
exipſisbonum ẽ ſed ſeruiũt pꝛeſtanti ⁊ lar
gienti.quia per ipſa non eſt quod ex ip̃‚is

ANauus bonũ eſſe illud quo
maius bonumeſt. (Ta. (NX.

currunt duo ad vnũ.quod bo
num eſt et alicui bonuʒ nõeſt

et qdᷣbonũ eſt et alicun bonũ ẽ 2

virunq; eſſe non poteſt ſed ex duobꝰ alten

eſſe ſolum neceſſe eſt marꝰ bonum eſt boc
eſſe ꝓbonum eſt alicui.etiã ſi ipſuʒꝛbonuz

non eſt q̃; qd bonum eſt ſolũ ⁊ alicui bo
num nõ eſt. Ex eo eniʒz qybonũ nonẽet ali
cui bonũ eſtillð etiã ſequi ncce eſt ꝙbonũ
eſt et alicui bonũ eſt quod maius omino
bonũ eſt qᷓʒ q̃d ſolũ bonũ ⁊ alicunbonum
nõ eſt Mõ ei bonũ eẽꝙ bonũ ñ eſt ⁊ alicui
bonũ eſt niſ ex eo eſſʒ qdᷣ bonũ eſt et alicui

bonuz eſt. Itaqʒ q̃ͥd bonũ eſt qᷓniã ipſum

bonum eſt. bonũ non eſt alicui.quoniã ex
iplo bonum non eſt.et quod bonum non

Ot ergo ſummũ
bonum quodipſum bonuʒ eſt.
et ad omne bonum bonum eſt.

Wm autem con

Pars

eſt quomã ipᷣm bonũ nõ eſt bonũ alicui

qmam exipᷣobonuʒẽ. Et ↄtingit ̊ aliqn⁊

in fine ſuo omnia iudicant᷑ ſiue bona ſint
ſiue mala.quoniã ſcriptura manifeſte oñ
dii.quia bonũ vnum ⁊ bonũ ipſum eſtali
is odoꝛ vite in vitam. alijs odoꝛ moꝛtis
in moꝛtẽ.quoniã exbono malum ⁊ ex ma
lo bonum.⁊ bonum malis ad malũ ⁊ ma
lum bonis adbonũ.et quodbonũ intoto
eſt maius eſt q̃ᷓ; quod in parte eſt ſolũ.et G
pꝛobatur in bunc modũ. Omne eniʒ vni
uerſale bonũ maius eſt qm id qd in parte
conſtat.⁊ quod conducit magis ⁊ expedit

maius ip̃m merito nommat᷑. Huncauteʒ

ↄgregemus in vnũ ⁊ colligamꝰ que dicta
ſunt quoniã impletio omnis mãdati bo

num ili ẽ pꝛopter quẽ factũ eſt ipſuʒ man

datum.⁊ quoniam eſſebonũ aut per ſe bo
num eſt aut ad aliquid.et qd per ſe bonuʒ
nõ eſt et alicui bonum eſt maius eſtbonũ
qᷓ; quod ꝑ ſeſolũ eſt et alicui non eſtbonũ

et quod maius cõoucit ⁊ expedit vite ſem

per maiꝰ eſtimatur bonum. quoniam in

fructu ſuo eſt omne bonüũet eſt tantuʒ om

ne quantum eſtbonũ.

eus ppter ſeid ẽ pꝛo vtilita
te ſua vł commodo nichil pꝛecipit.

A. L A*2
Vnrc ergo uide

i pꝛopter ſe precipit aut pꝛopter

llum cuj pꝛecipꝑit. ſi ppter ſe pꝛecipit adbo
num eius eſt qd pꝛecipit. ⁊ bonum illi eſt
pꝛecepti ſuiimpletõ. Ged quomõ pꝛecipit

pꝛopter ſe qui pꝛofectu nõ indiget in ſe ne
qʒ bonoaliẽo adiuuari poteſt quimelioꝛ

elſe non poteſt. Clamat ſcriptura bic ⁊ pꝛo
fectioꝛ mãdati in ſcriptura. Deus meꝰ es

tu quoniã bonoꝛum meoꝝnon eges. ergo
pꝛopter ſe non pᷣcipit deus qd pꝛecipit.ſed
pꝛopter illum cui pꝛecipit.quoniã bonum
eſt li quod pᷣcipi cui bonum pᷣcipii.

Odeus hec vnicuiqʒ pꝛecipere

hʒ qd bonũ ẽ ipſi an pꝛecipit etiaʒ

us eſſe del

Lamus omne quod pꝛecipit deul

quarta

¶go quoniam

.2 pꝛopter illum mandatũ fit cui
fit ivbDſum mandatũ bonuʒ ipſi
et cun mandatur mandatum.

Meqʒ aliud mandare debuit niſi ꝗd bonü
eſt ilu cui mãdatur mandatum. Fruſtra
enim mandatũ fieret ſi illi ꝓpter quem ſie
ret bonũ non eſſet. Maxime cum a bono

mandatũ eſſet qui nibil pꝛopter bonũ mõ

dare deberet. eqʒ eni creature ſue deꝰau
ctoꝛ mali eſſe debet neqʒ cauſatiõem ipſiꝰ
aſſumere ſibi qi docendo coꝛruperit quodð
creauerit incoꝛruptũ.Non itaqʒ babʒalið
illi pꝛeciꝑe niſi ſolum d bonum eſt illia ꝗ
babet illa totũ qᷓᷣdbonum eſt ⁊ quod malũ
babet nicbil. uomam igit creatoꝛ nulli
creature ſue auctoꝛ mali eſſe poteſt boc ſo
lum illi pꝛecipere babet quod bonũ eſt illi
pt ſincera ſit eiꝰ inſtructio quemadmodũ
conditio incoꝛrupta fuit.
¶ ́ bonũ vniuerſuatis deus im
pedire non habʒ etiã ſi illud alicin
bonum non eſt. ¶ CLa. xXXII
Ontingit autem
quoðd bonũ eſt alicuius bonuz
leſtulius ⁊ non eſſe bonũ ad om
nia. Et iterum qᷓd malũ eſt alicuius malũ
eſſe illus ⁊ bonũ oĩm eſſe quomiã ex eo bo
nũ eſt oim. ⁊ qd bonum eſt ⁊ alicui bonuʒ
eſt minꝰ eẽ bonum q; qd malũ eſt ⁊ alicui
malũ.qniã ex ipᷣo maiꝰbonũ ẽ ex q oim bo
nũ eſt.⁊ maiꝰbonũ ẽ eſſe illõa q maiꝰẽ bo

nũ etiã cũ il alicui bonuʒ ñ eſt.qᷓniã ĩ to

to bonũ ?. Hõ dʒaũtin cõpenſatione mio
ris boni ipediri qð meiꝰ ẽ bonũ ab eoqui
optimꝰẽ. Et diximus qniã maiꝰbonũ ẽ ex

malo et bono eẽ bonũ q;ſolobono. er

mitti itaqʒ mala debuerut vt eẽnt qmiã vt
eſſent io bonum erat ex qbus bonũ futuꝝ
erat. Mꝛecepit itaqʒ deꝰ d bonũ erat ſin
guła ꝑmiſit qdᷣ bonũ ẽ vniuerſ qniã ⁊ ma

ius erat bonũ vniuerſitatis qdᷣ ipedirenõ

debuit. et non bonũ eratquod malũ erat
alicui cuius auctoꝛ eſſe non potuit.ibeo
pꝛecepit vnicuiqʒ qd bonum erat ⁊ quod

illi bonũ erat.⁊ pᷣcipiendo illud ſi Suit ſe vel
leillud et ſunt ſigna voluntatis eius pᷣce
pta eiꝰ.⁊ nocant᷑ volutas eius qꝛ ſig ſũt vo
luntatis eius.quomaʒ vult ⁊ aſpꝛobat ⁊ di
ligit ⁊ amica ſibi iudicat bona que pꝛecipit
et mala q pꝛobibet odit ? deteſtatur. ⁊ non
inuenit concoꝛdiã ⁊ amiciciã inillis.⁊ pult
tamen ipᷣa elſe mala que non vult ꝓpt ma
ius bonũ quod exillis eſt qd magis vult.
Sed non ptinet ad nos neqʒ exigitur a no
bis miſi quod noſtruʒ eſtet quod bonum
noſtrum eſt tantum vt faciamus et ap

pꝛobemus ⁊ diligamus in nobis.ſic et de:

us diligit ⁊ apꝛobat bonũ noſtrum tantuʒ

in nobis ptei hles ſimus in diligendo⁊
E⁊ lipᷣe bona tantuʒ diligit

bona faciendo
et facit. Et cuz pcipii nobis qdᷣnoſtꝝ bonũ
eſt ſignat᷑ nob s qð deus boc vult ⁊ pertnʒ
adnos ita ſentire ꝛita credere quomã deꝰ
boc vult quod pꝛecipit nobis ptfaciamus
Et non fit tñ niſi quod ipe vult ſieri.ſiue fa
ciamus ſiue nõ ſaciamꝰqð pꝛecipitnobis.
et ſi facdimus bonũ ̊ voluit ⁊ pꝛecipit deuſ
et volui quia factum ẽ boc et appꝛobat qð
factum eſt.⁊ quod factũ eſt vult qa factum

eſt. etbonum eſt. Et li facimus malum vlt

ꝙ non facimus bonũ ⁊aſpꝛobat ill qᷓnias
bonũ eſt ⁊ nõ appꝛobat malũ quod facimꝰ
quomaʒ malum eſt. ⁊ tamẽ vult qᷓd factuʒ
eſt. quia id bonuʒẽ vel quia quod eſt factũ
et vultipᷣe quod bonum eſt. Et conſtatom

nipotens voluntas eius certa ⁊ firma inbe

neplacito ſuoaſpꝛobans bona ⁊ permittẽs
mala poter bona que nõ poteſt impediri

vt nõ hat quodin ipᷣa eſt. neqʒinfirmari ali

quando vt fiat qd in ipſa non eſt.
. operatõ et permiſſio dei ſigna
U

t quid eẽ bonũ ſit etiã ſi ilð honũ
nõ ſit.pꝛeceptõ et pꝛohibitio ſigna

ſunt quid bonũ ſit etiã ſi illud ee bo
nũ non ſit.

Tſequitur poſt
ipſam ſigna eiuſ permiſſio eiꝰ⸗
ʒopatio ei?et oſtendunt quod in
illa eſt quoniam in ipio idẽ eſt. Et addunt
pꝛeceptaet pꝛobibitões.⁊ ſunt qʒ ip̃a ſigna

Aa. (XXIII.

et demonſtratões voluntstis ſumme ꝛcõ

placiti eterm peraſpꝛobationẽ ? dilctõnez.

non ſimilia qdem ſigna poꝛbus ſed demõ
ſtrationes tantu ⁊ alpꝛobatõis ſignincatõ

nes et complacitiin eo qᷓo bonum ſit. ⁊nõ

in eo qd eſſe bonum ſit ſiue bonũ ip̃m ſiue
malum ſit. Et ideo lignantipſa nõ B quidẽ

quod in ſumma ſit voluntate pt fiat ſed qd
in complacito et aſpꝛobatione ſit ſi fiat. et

tamẽ pirũqʒ volutatis eſſe ⁊ B bonũ eẽ etiã
ſinon fiat illud autem ſit bonũ eſſe vt fiat
¶ Weneplacitũ dei aliquãdo eẽad
reʒ aliquãdo ad actũ rei.

Wicuqz ergo di

inctionẽ facere voluerit loquẽs
de voluntatedei boc dicere poteſt

Diligenter conſiderandũ eſſe qmodo qdẽ
deus in alio boc vult quodipᷣmeſt. in alio
autem ſolũ boc quia ipᷣm eſt.⁊ in eo quidẽ
quo vultipſum q;d eſt rem appꝛobat. ineo
pero quo vult iplum eſt actuʒ rei. in eoau
tem quo aſpꝛobat rem æ nõ actum rei vult

aliquid ⁊ nondũ abbuc eſſe vult quod vle

. eo vero qð apꝛobat actum rei ⁊ nõ ip⸗

am rem alidd elſe vult 1 nõd tñu vult ipʒ
quod eẽ vult.Neqʒ enim bonũ eſt eſſe om

ne qd ipſum bonũ eſt quẽadmodum ali⸗

9—

qᷓndo quod malũ eſteſſeipᷣm maluʒ; nõeſt.
Ee non vult deus miſi qð bonum eſt et tñ

ipſum eſſe bonũ non eſt.⁊ non vult eſſe niſi
quod eſſe bonũ eſt etiã cum ipᷣm bonũ nõ
eſt. Et cum vult aliqᷣd qꝛ bonũ eſt 2 im eẽ
non vult. qa bonũ nõ eſt pficuur volũtas

eius ⁊ nõ remanet ſine effectu.etiã cũ resñ

perſici qꝛ ſic vult ⁊ bonũ eſt qd vłt.et cum

non vult aliqd:qa malũ eſt ꝛmpᷣm eſſe vult

quia bonũ eſt. pficit volũtaſcũ res pſicitur
gquia ſic vult ⁊ bonũ eſt qᷓd pult ⁊ ſemꝑ im
pletur voluntas eius 1 nunqᷓʒ caſſum eſt
beneplacitum eius quia bonũ eſt ſemper
quod vult ⁊ eſt lemper vt vult. Er bec ſunt

qnqʒ ꝓpoſita. bplacitum. pmilſio. oꝑatio

et ꝓbibitio et preceptio. Et diſtinguit bene

placitum in eoq resnõ aſpꝛe batet in hq
aſpꝛobaturactusrei ⁊ diſtinguitur oꝑatõ

llo⸗
di
60
ſdir
iß
een
i
zin
ei
boß
in
ünt
Ml⸗
inw
dN
ſepwt
viatur
m n
ſamek
ſenper
becſon
ot
guibene
fanb
oropnio

in eo qð operatur et ĩ eo qð cooperatur.qꝛ
alia facit deꝰoperando que ſolus facit.alia

cooperando que ſolus non facit. Et diſtin
guitur pᷣceptio in eam que fit exterius per
ſermonem ⁊ in eam que fit intrinſecus per

aſpirationẽ. Et conſtat in bijs omnibus qᷓ
de voluntate dei dicenda fuerãt qð ẽbene

placitũ eiꝰ ſignum beneplaciti ipiꝰ. Mꝛo
pter qð et multe dicunt volũtates eiꝰ cũ ſit

vna voluntas ipſiꝰ. quia ſunt multa ſigna
voluntatis ipᷣiꝰ.ſieut ſcpᷣtum eſt. agna
ſunt opera dñi exquiſita in omẽs volunta
tes eius. ſꝛopter ea que ex ipᷣa et ᷑m ip̃am
ſunt multa bec de volũtate dei diximꝰ quo
mniaʒ ipᷣa eſt pᷣma cauſa rerum omniũ ſicut
nobis ppoſitum fuerat et ſm intelligentiã

pꝛoſecuti ſumus.et ſunt alia multa foꝛtaſ⸗

ſis que cõpꝛebendinon poſſunt et fugiunt

ab intelligentia et ſermone noſtro.

¶Be rerum oꝛdine in pꝛimis et ſe
cundis et tertijs.
Capitulum. XXVI.

c ergo conſtat

rioꝛa ſequantpᷣma ommiũ eſt vo

luntas creatoꝛs quonia ex ipᷣa ſũtomnia.
poſt ipᷣam ſequent que ſunt ex ipᷣa. ꝛima

ſunt que in ea ſunt.Secũda que exea ſunt
Que in ea ſunt eterna ſuntnec gradum ba

bent nec ſucceſſionẽ quoniã in vnitate con
ſiſtunt et in eternitate non tranſeunt. Que
ex ea ſunt creata ſunt per eam que cauſam

ſumpſeꝛũt exipᷣa.nõ ſubſtantiã in ipa.qꝛna
tura diuina ſubſtantialiter exſenõ genuit

q cauſaliter creauit.qꝛ nõ poteſt naturali

ter idem eſſe aui fecit et qd factum eſt. Oue
igitur facta ſunt vnũ non ſuntetin bijs q
dam pᷣma ſũt quedam ſecũda.nonpᷣma ad
pᷣma ſedad ſecunda pᷣma. Queeniad pᷣma
ante ſe ſcdᷣa ſũt ad ſcᷣa a ſe tũc pᷣma et ſcdᷣa
ab ip̃is ſunt tertia ad pᷣma. Que in polũta⸗

te dei eterna ⁊ inuiſibilia ſunt pᷣma omniũ

ſunt que ex voluntate dei tꝑalia et inuiſibi
lia ſuntſcdᷣa ſunt poſtpᷣma. Que tpalia et
muiſibilia tertia poſt ſecunda. Et in ĩis vi

oꝛdo rerum pvt poſt pᷣma poſte⸗

ſibilibus que rõnalia ſunt ꝓpinquioꝛa ſũt
muiſibilibꝰqa in ipo inuiſibilia ſũt que ra
tionalia ſunt. NMonunt ergo in pᷣmo loco
cauſe pᷣmoꝛdiales et inuiſibiles et increate

creandoꝝ ommum in mente diuina. Se⸗

cundoloco angelica natura inuiſibilis qui
dem ſed creata. Tertio loco bumana viſibi
lis et creata.ſm aliqd viſibilis ⁊ ſm aliquid

inuiſibiliſ. Nuarto loco creaĩa coꝛpoꝛea in
toto viſibilis et temꝑalis in toto. Doſt pꝛi
mas ergo cauſas increatas ⁊ iuiſibiles exi

bit conſideratio et pcedet ad angelicam na
turam rõnalem et inuiſibilem. DHeinde ad
bumanã vilibilem et rõnalem de qua pꝛo⸗
poſitum pᷣmum fuit pt ↄſũmetuꝛ.Nam de
viſibilibus quidem que poſtrema ſunt id⸗
circo pᷣmã ꝓpoſitõʒ fecimus vt de bijs que
aſparent ad latentium cognitõem buanaʒ

mentem cõmodius duceremus.

¶ Incipit quinta pars de creatiõe
angeloꝛum et de libero arbitrio et

de ceteris que ſpectant ad naturaʒ
angelicam ſiue ad officium et oꝛdi
nationem, ¶ e creatiõe angeloꝝ.
Capitulum pꝛimum.

E angeloꝛuz

natura poſt alia qᷓ dicta
lunt de mudi exoꝛdio id⸗
circo pᷣmiſſa ſunt pt ð pi/
ſibilibus ad inuiſibilia cõ
tendamus. Queſtionez

ꝓponimus quando creati ſuntangeli ꝛ q;
les facti ſunt dum ↄderent pᷣmum. Ac de⸗

inde quales effecii ſunt dum diuiderentur
auerſione et conuerſione.et qũo diſpolſiti
ſunt dum iudicarent damnatõne ⁊ gloꝛiſi
catione.et de numero et de oꝛdinibus et de
excellentia ⁊ diſferentia donoꝝ⁊ de officijs
et de noĩbꝰ.et de moderatõne et guberna⸗
tione dei in illis et multa alia que cõſequũ
tur ad illa et que ↄtinentur in illis ppterea
nos opoꝛtet de multuudine rerũ latentiuʒ
ſm noſtrã poſſibilitatẽ doctrinaʒ foꝛmare.
et non ꝓmittere quod conſequi non poſſu⸗
mus.
6

(S. in pʒincipio creati ſũt angeli
(Capitulum. IJI.

riptura oicit qꝛ
ſ)pᷣmo omnii creata eſt ſapientia.?
intelligim?ꝰ ſapientiã creatã dicira

tionalẽ creaturã quoniaʒ ⁊ipᷣa lapia eſt. ſiẽ
lumen eſt lucẽs a lumine non lumẽ illumi
nãs. Nam illa ſapia qᷓ ſapit ſapia iſta crea
ta nõ eſt nec creatura eſt nec aliũde eẽ habʒ
ſiẽ aliũde ſape nõ bʒ. ꝗaſta ãt q de ſemetipſa

ſape non habet neqʒ eſie babeta ſemetip̃a ⁊
ipᷣa creata eſt ⁊ iniciũ bʒ. Et diẽ ſcptura aus⸗

o facta eſt ſapiẽtia iſta quoniã pᷣmo om/

niũ facta eſt ſapientia Et rurſũ alia ſcptura

dicit. In pᷣncipio cre.d.ce.⁊ ter. Et videntur

quedã ↄtraria oꝛiri ex aſſertonibꝰ iſtis. Naã
ſi pᷣmo omniũ creata eſt ſapientia oĩa poſt

ipam facta ſũtet facta ſũt poſtipam celũ et

terra et ipa facta eſt ante celũ̃ et terrã. Item
ſi in pncipio crea.d.ce.⁊.c.uibil factuʒ ẽ ante

celũ ⁊ terrã. nec facta eſt ipa ſapia añ celũ 2
terrã.qᷣd ſimul ſtare nõ pᷣt pꝛopter Hne di⸗
umaꝝ ſepturaꝝteſtimoma ↄtraria elle vi⸗/

deant qnõ oino fas eſt ſentite requinimꝰ

intelligennã veritatis. qniã in veritate non

repugnat quod verum nonelt.

ad ipſam refertur conditio reliquo⸗

rum ſicut ipſius conditio ad deum

refertur quoniam ad ſimilitudin
dei facta eſt ſola.

5
(Capitulum. IImI.

eſtcoꝛpoꝛea creatura nõ iñ tpeſʒ
cã ſolũ ⁊ reſpectu ⁊ dignitate.nam ipᷣiꝰ crea

ture 2ditio coꝛpoꝛee ad ipᷣaʒ refert creaturã
rõnalẽ ⁊ ſm ipᷣaʒ pfecta ẽ ſic ipiꝰcõditio ad
ſolum creatoꝛeʒ refert.qniã pᷣm ipᷣm facta ẽ

lola. Sola quiſperõnolis creatura ad ſili⸗
tudinẽ dei facta legi ⁊ nõ ðꝛ quoniam alis
creatura aliq̃ p̃ter ſolã rõnalẽ ad ſilitudieʒ

deifacta ſit. z ois creatura inrõne diuina

E rationalis creatura pꝛima
omnin facta eſt dignitate quoniaʒ

icim? ꝙ creatura

rõnalis poꝛ facta ẽ. et poſt eã fcã

V.

puidentia eina ipiꝰ cãm ⁊ ſimilitubinẽ ba⸗

buerit ex qᷓ ⁊ ſm quã ꝑfecta ſit in ſubſiſtẽna

ſlua. Sed magna diſtãtia eſt ⁊ dꝛã magna.

ſimilitudinẽ in deo bꝛẽ et ĩm deü bꝛẽ ſimi ⸗
litudinẽ. Quãuis eĩ in deo nibil eẽ poſſit qi

min? aut diuerſũ aut aliuda do eẽ. lõge tñ
aliud eſt factũ eẽ aliqᷣd ad ſimilitudinẽ iptiꝰ

ad in deo? ⁊ in rone eiꝰꝛ puidẽtia ipiꝰ⁊ fa
ctũ eẽ ſimilitudinẽ dei et deo ſimile ee. Haz

in deo qdẽ oĩa erãt anteqᷓ; eſſent in ſe ſm ra

tionẽ ⁊ cãm et ꝓuidentiã ex q̃futura erant

ſed qᷓ minꝰerani ſingla ꝑfecta et vnũqðqʒ

Haliqd et nõ totũ ſᷣm rõnem et diſcretoem

vniuſcuiuſqʒ que rõ oĩia ↄtinebat ⁊ maioꝛ

eratin toto et q ſuperabundabat lingulis

Et ideo nõerant ſingula Htotũ ſed in toto
erant ſinguia. quoniã totũ adtotũ ⁊ ſingla
ad ſingula.et tñ deo in ꝑte nibil minus eꝛat

qᷓ; in toto qꝛ pars et totu pnũ eratſʒrõne æ⁊

ꝓuidentia vna diſcreta ſunt q futa erant in
parte ettotoet minꝰ futura erant in parte

qʒ in toto. IJdeo et ipa in rõne minꝰbabue⸗

rũt qᷓniã i rõe minꝰfuia fuerũt.tñ dᷣs minꝰ

nõ babuit q in toto totus fuit ⁊ ꝑfectus et

vnꝰ. ꝛopter ̊ ergo ratõnali creature nõ

vnũ aliqᷣd aut aut illud in rõne diumnap
exẽplari ſufficere potuit ad cuiꝰ ſimilitudi

nẽ foꝛmarei ſed qitotũ aſſũpſit de vt eius
ipiꝰ ymago fieret ⁊ expꝛeſſa eſt adtotũ emu
lans pfectõnem.vt ſic deꝰſpũs erat pnus

erat et in ipo totus erat ſm rõnem et pꝛoui
dentiam et pᷣſcientiam et cauſam.ſicipᷣa ſpi

ritualis eẽt capax in vno ſcientie. ꝓuiden⸗
tie et ronis et intelligentie omniũ. Et eluxit
ymago ꝑ facta imtans auctoꝛẽ ſuũ.et ap⸗

paruit quaſi ipᷣm in altero et idem vnũ. Et

inuenta ſũt in ſecundo qʒ que ⁊ in ᷣmo ſᷣm

emulatõem. 2 imitatiõem et ymaginẽ et ſi /

militudinẽ rõnes et cauſe ⁊ ſimilitudies.et

foꝛme et diſpoſitões.et puidentie futuroꝛũ
q̃ facienda fuerant. Et cu facta ſüt illa q ſcã

ſũt ad ſilitudinẽ boꝝ facta ſũt q erãtin ſcðo

facta ſiẽ facta ſũt ad ſimilitudinẽ uloꝝqᷓ in
pncipio erãt nõ facta. Scoᷣm bmoi ratoeʒ

⁊2ſideratõʒ coꝛpoꝛea creata pꝰſcdᷣaʒ tertio

loco creataʒrõnalẽ ẽ.qniã ad eã fcã ẽ ſiẽ ipᷣa

rõnalisad pᷣmã facta ẽ increstã natura

(Pars

QO, in pꝛincipio pꝛimo facta ſũt
limul et coꝛpoꝛea omnia ĩ materia

et orpole⸗ in angelica natura.
(C(Capitulum. IIII.

ſimul in temꝑe vnoetin pᷣncipio tempoꝛis

qñ tꝑa ipᷣa ceperunt ſacta eſt nue creata pa
riter rerũ omniũ viſibinũ materia ⁊ iuiſibi
lium in creatura angelica etſpũali natura.
1Nec fuiiſſe in temꝑe nec cepiſſe alteraʒ ſine
altera nec pᷣus vnam q́; alteram ſed vtꝛãqʒ
ſimul in tpe et cuʒ tpe et tñ poꝛem fuiſſe ad
quã facta eſt altera etin qua fuerũt exẽpla:
ria ſapientie quoꝝeffectꝰſunt etexpᷣſſiones

que viſibilia ſunt condita. Et ᷓ̊ mõ pꝛimo
omniũ eſt creata ſapientia. Qui aũt dicũt
ante celum et terrã angelos creatos et ſub⸗
ſtitiſſe ante omĩa que mutabilia facta ſũt et

cõputant ſpacia etannos et ſecula quibus

ante müdi oſtitutõem deo ſeruierũt. et al⸗
ſerunt quoniã cũ mundo tempꝰcepit ⁊ nõ

fuit tempꝰante mundũ.quoniã mutabili⸗

tas non fuit et tñ fuiſſe angelosimutabilit

et intemꝑaliter anteqᷓ; mundꝰfactꝰẽ Et cũ

mundus cepit tunc pmũ cepiſſetẽpꝰqnia
mutabilitas cepit et factü mundũ in pᷣnci⸗
pio tempoꝛis.Sed nos interim magis ap
pꝛobamus qð dictum eſt pꝛo captu intelli⸗
gentie noſtꝛe ſalua reuerẽtia ſecretoꝝĩ qui⸗
bus nibil temere aſſerendũ putamꝰ. Et ad
bunc modũ interim diffinimꝰ quoniam ſi
mul facta ſunt omia ⁊ inuiſibilia ⁊ piſibilia
licut ſcptura dicit. Qui viuit ineternũ crea
uit omnia ſimul.

(O, coꝛpoꝛea et incoꝛpoꝛea natu
raſcõm aliquid infoꝛmisfacta eſt.
etſcõm aliquid foꝛmata.
(Capitulum. V.

Imnia quippe tem

o/poꝛe ſimul cõdita ſunt qᷣmã vno et
eode tꝑe pariter cepiſſe credimꝰ.

Wantü uero per

tinet ad momenta tempoꝝet in
terualla et ſpacia. interim com
modiꝰet peritati vicinius pfitemur. qᷓniaʒ

V

piſibiliũ omniũ materã ⁊ inuiſibiliũ nalaʒ

pvtrãqʒ infoꝛmẽ ſᷣm aliqᷣd.⁊ vtrãqʒ ſᷣm aliqᷣdð

foꝛmatã. Sic eni viſibiliũ et tpaliũ ommũ
ateni in exoꝛdio illo ↄditõnis pᷣmarie et
oꝛmã ↄſuſionis babuit ⁊ nõ babuit foꝛmã
diſpoſitõis donec poſtea foꝛmaret ⁊ ad oꝛ
dinẽ oſcenderetac diſpoſitõem.ita ſpuałet
angelica natura in ſua ↄditõe ꝑ ſapientiaʒ

et diſcretõnem ſᷣm babitũ nature foꝛmata

fuit.et tñ illã quã poſtea pamoꝛẽ et ouerſi
onẽ ad creatoꝛẽ ſuũ acceptura erat foꝛmaʒ
nõ babuit ſʒ erat infoꝛmis ſineilla foꝛman⸗
da abilla.

¶ Quales fuerunt angeli quando
pꝛimum facti ſunt. .aaο6. VI.

mpliꝰ gohuc pꝛo
aeo quales facti ſunt angeli diligen
ius inueſtigatã rõnem ꝓponimꝰ
Nam diximus qñ facti ſuntet qa ſacti ſũt
in pncipio et pᷣma creatura anteq́; nibil fa⸗
ctum eſt ſed qniã factuʒ eſtet qdẽ factũ eſt
cũ ipᷣa.vnde etſm aliqᷣd ante omia facta eſt
ipᷣa que foꝛma eſt omniũ et cauſa.Deinde

aũt opoꝛtet oſtendere qualesfacti ſuntan
geli tũc in ipſo pᷣmoꝛdio et pᷣma ſubſiſtẽtia

et inicio conditõnis ſue in eo apᷣmuz elſe
ceperuntet quale illud fuit qð pᷣmum fnit
in eis conditu eẽ.

(O, non facti ſunt de materia pꝛ
iacente ſicut coꝛpoꝛa.

C(Capitulum. VII.
Vn enim in mate
n ria pᷣiacente creata eſt ſpralie na⸗
tura quẽadmodũ coꝛpoꝛeaʒ dixiꝰ
conditã fuiſie qniam nõ itaẽ.neqʒ ſilisipᷣa
cuiꝰſimplicis ſubſtãtie non aliud eẽ poteſt
id qð eſt ⁊ id de q eſt qꝛ vnũ et ſimplex ⁊in
diuiduũ et imateriale eſt totũ qð eſt ſʒ fctã
eſt in ſua natura et eẽ ſuo qᷓntũ ad ſubſtan⸗
tiã ſpũaleʒ pfecta.nõ npt maſſa aut materia
cõfuſa out rudis moles autaceruꝰaut con
gregatio cumulata aut aliqd ex bijsquod
illã nõ otin git ſz pſonaliter diſtincta ⁊ expᷣſi
ſa et ↄſignata numero ſpũał et itelligbiis
d ꝛ

dilcretõis vtmultitudo rõnalis ⁊ ĩtelligibi
les ſpũs ſubſiſtẽtes bñtes ingenitã ronem
et foꝛmã ſapie cõcreate et qualitatẽ ſpũales
intelligentie capacisᷣm modũ ⁊ menſuraʒ⸗
pdinonis pfectꝰ ſublimioꝛis ⁊illuſtratõis
ſuꝑuenture in ipos.Liberũ qʒarbitriuʒzin
po mox exoꝛdio inſitũ innatuqʒ parii polſ⸗
ſidẽtes quo poterant ſine piolẽtia ad vtru
libet ppa volũtate deflecti in altero adiuti
ſñ coactonei altero derelict ſñ oſpꝛeſſõe.

¶ Be quattuoꝛ pꝛopetatibus na⸗
ture angelice. ¶Capitulũ.VIII.

4ds igitur que⸗

rat qualis in exoꝛdio ſuo facta ſit
vel cõdita ſpũalis natura q̃ttuoꝛ
ſunt iſta q ppoſuimꝰ vt diximꝰ? angelis in
conditõe ſua attributa. B eſt pᷣmũ ſubſtãtiã
ſimplicẽ et imaterialem. ⁊ m diſcrenonem
ꝑſonalem ettertiũ foꝛmã ſapiĩe ⁊ itelligẽtie
ronalis.quartũ pero ſiue ad bonũ ſiue ad
malũ liberam inclinãde volũtatis et electi
onis ppepoteſtatẽ. Et ſequit poſt ᷣ cõſide
ratio magna et neceſſaria ad intelligentia;
peritatis. de ſpuali lubſtãtia eoꝝet de ſapia
illoꝝet delibertate arbitrij et de ceteris que
curca iſta cõſiſtunt ſi omnibꝰ equalia erant
que equaliter omnibusinerant. Equaliter

eni oĩbꝰ inerant q comunia omnibꝰ erant. — qa

de quibꝰ nibil excipiebatur qð non erat in
omnibus ſed nondũ conſtat ſiequale erat
quod equaliter inerat. Et H pᷣmů querẽdũ
e de ſubſtatia. poſtea de foꝛma ac deinde ð
poteſtate. In pſoms eni ſubſtãna ẽ in ſapi⸗
entia ſoꝛma.in arbitrio poteſtas.Et ad ſub
ſtantiã quidem ptinetnatureſubtilitas ad
foꝛmã aũt intelligentie claritas.ad ptatem
vᷣo motus intelligibilis et apentus et volü
tatis rationalis habilitas.

Ge dilt Feentia ſubſtatie ſpũalis.
(Lapitulum. MN.
Ic ergo queritur
ſi eſſentie ille rõnales q̃ ſps erant
tnatura ſimplices et pita imoꝛta

———

les vniꝰſublilitatis vel puritatis ſiue vigo
ris eiuſdẽ pel quolibetalio noie ſignanduʒ

ſit quelibet eſſẽtia bona ſiue alia melioꝛ aut

decẽtioꝛ foꝛma iure aſpellatł create ſũt. Sic
eni coꝛpoꝝnatura ſe demõſtrat.et ſũt que⸗
dam ſolida coꝛpoꝛa magis et firma.et alia
purioꝛa aſparent et exterſa magis ⁊ mũüda

et clara et quaſimelioꝛẽ et digmoꝛẽ ſubſt⸗

nam vel eſſentiã vel foꝛmã babentia.?⁊ alis
leuia et coaptata et ꝓpꝛia et integra incoꝛ

4

rupta magis et alia fragilia etcoruptiom

ꝓrima et infirma ·et feculenta ⁊ npilis et pon
deroſa et incõgrua.Et eſt iñ pulcra mn vniim
uerſitatis cõpage et oꝛdine iſta diuerſits
in q̃ minꝰbonũ malũ non eſt.et diſterens

bonũ maiꝰbonũ non eſt. Adbũcergo mo

dü rõnabile eſt illas q; ſpũales naturas q
vniuerſaliter bñ ↄdite ſunt cõueniẽtes ſue
puritati et excelletie.ſiue nõ indignas et in
eſſentia et in foꝛma differentias et gradꝰ in
ipo mox exoꝛdio ↄditionis ſue accepiſſe q/
bus alijs ſuꝑioꝛes alij infeꝛioꝛes poſſent cõ
ſtituibßm moderamẽ ſapie cuncta bona cre
antis et bene oꝛdinantis dei.

¶ De differentia cognitionis.
Wi enim natura
ſubtiles magis ⁊ ſapia amplius
perſpicaces creatiſnut. bij meri⸗
to dignitatis ſuꝑioꝛes ſũt ↄſtituti. Qui vo
anata minꝰſubtiles ⁊ ſapia minꝰpſpicacel
ↄditi ſũt merito dignitatis inferi? ſũt oꝛdi⸗
nati.ita tñ pt bij qͥ excelleẽtioꝛes cõſtituti ſũt

ſine ſuꝑbia pꝛelati eſſent.et qͥ infenioꝛes po⸗

ſiti ſũt line miſeria ſubieci.
(Ser differentia liberi arbitrij.

atẽ arbitrij bm differentẽ nate vir
tutẽ ꝛ ſapie ⁊ cognitõis ꝛĩtelligen
tie vim ſi qs differentẽ aſſigre voluerit noẽ
q̃ er rone occurrat Quia ſiẽ differẽs vigoꝛa
ſubtilitas nature infirmitatẽ non adducit.
minoꝛq; cognitio ſapie ignoꝛantia non ins

—
—

— — —

hie
en
hha
ſtat
elde
thof
bua⸗
lume
nbet
poreſt
tunſa
Aecde
dlide
lber
hboteſt
tgeetd
autad⸗
thhe

6
N
.
1

,
S

n

s
oto
wi
ghe

Wars

gerit. ſiclibertas inferioꝛ nullã arbitrio vo⸗
lutatis neceſſitatem imponit.

In quo ſimiles conditi ſunt et ĩ

0 diſſimiles. Capitulum. XII.
Bodod eꝛgo ſpiritꝰ
erant.ꝙ mita erant.ꝙ indiſſolubi⸗
les vel imoꝛtales erãt.equales om

nibꝰerant. Q, aũtnatura potẽtes erant.ꝙ
eſſentia ſubnles erant.ꝙ intelligẽtia ſapien

5
7

tes erãt.et libertate volũtatis pꝛompti ad
ptrũlibet et babiles non equale oibus erot

et tñ ſufficienter erat. ꝗIſtas diſcretões inui⸗

ſibiles inuiſibiliũ etintelligibiliũ naturam

ſolus ponderare potuit ⁊ vniuſcuiuſqʒ mẽ
ſuramet modũ et terminũ ſapia ſua cõpꝛe
bendere.cuiꝰpotentia conditũ erat totuʒ et

pꝛouidentia oꝛdinatũ.Hos no caligãte in

telligentia timide incedimꝰ ad illa ⁊ palpa⸗
mus ſenſu cognitõnis infirme q̃ vtute non
cõpꝛebendimꝰ. Que igit pis et quanta po⸗
tentia fuerit inuiſibiliũ eſſentiaꝝ.q̃ ve ſapi:
entia.qualiſqʒ libertas et q̃ntum in bijs cõ
mune oĩbus et qd ſingulis ꝓpꝛiũ pel ſingu
lare ad differentias datũ ſit valde ineffabi⸗

le eſt eta ſenſu bumano remotũ. Sola eni

diuina poteſtas et ſapia diuina nec termio
nec menſura ↄcluditur.et arbitrij libertas

eteꝛni.atqʒ incõmutabilis voluntatis com

placitũ nulla vnq̃; minoꝛatõne ſiue neceſ⸗
ſitatis anguſtia coartat.ſed abſolutum eſt
et dominans et ſupercellens et efficax et in
tus ſui libertate ſingulariter pfectũ.atqʒ p·
pꝛia poteſtate plenn. Omne aut quod crea
tum eſt ex parteẽ et ex ꝑte potẽs eſt et ſapi⸗
ens et liberũ ex parte.qꝛ nec omis effectus
poteſtati creature ſubijctur nec oẽ occul
tum ſapientie manifeſtatr.nec oĩs euentus
electõem ſequit᷑ aut volũtati famulat.lʒ ᷣm
aliqd tantũ poſſunt et ſapiunt ſm aliquid
et liberi ſunt. Et ppterea determinanda eſt
poteſtas earũ et determinanda eſt ſapien⸗
tia. et determinanda eſt libertal. ſRoteſtas
aut adoperatõeʒ ꝑtinet.ſapia ad cognitõʒ.
libertas ad poluntatẽ.

(Se triplici poteſtate illoꝛum.
Capitulum. XIII.

Cexit pꝛimũ tri/
pꝓlex diſcretio poteſtatis illoꝛum
uoniam alia poteſtas erat m
acceperãt að ſe. alia qm accepant adinuicẽ
inter ſe.alia qᷣm acceperãt qᷓ ↄditõe oꝛdina
ta fuerant ſub ſe Mꝛima poteſtas virtutis
erat.ſecũda dominatõms tertia admiſtra
tionis.In ea poteſtate qm acceperant in ſe
omnes diſferentes erant.In ea vero qm ac
ceperãt iter ſe quidẽ excellẽtes.In ea ãt qm
acceꝑãt ſub ſe ⁊ differẽtes⁊ excellẽtes.an ea
ptãte q̃m in ſemetipſis ſinguli acceperant
vnicuiqʒ ad effectum famulabat᷑natura ꝓ/
pꝛia. In ea vero qm ad ſeinuicem babebãt
quibuſoaʒ ſubiecta erat obedientia aliena
In ea aũt q̃m ad inferioꝛa poſſidebant po/
teſtatẽ vnicuiqʒ ſᷣm pᷣtutem nature ⁊ digni
tatem officij mimſteriũ exbibebat ſubiecta
creatura. Hec de potentia pᷣma rõnalis na⸗

ture dicta future inueſtigatõni pᷣmam oc

caſionem exponunt.
De triplici cognitione illoꝛum.
(Capitulum. XIInm.
E lapientia quo⸗
hʒ illon in pᷣma ↄſideratiõe triplex
nobis diſcretio occurrit quomaʒ
illummabant tripliciter vel ad tria ſimpli⸗

lter erãt et erattrina cognito ĩeis vtagno
ſcerent qð facti erãt.ſimiliter ⁊ a qͥ facti erat

et cũ q̃ facti erant. ꝗIn eo qð facti erant mali
et bonm cognitõem accepant vr intelligeꝛẽt
qð aſpetendũ illis foꝛet vel reſpuenduʒ bᷣm
potentiã p̈tutis in ſe ⁊ libertateʒ volũtatis.
ſʒ ⁊ipiꝰa qfacti erant cognuõem acceꝑpant
vt itelligeꝛent ⁊ ſcirẽt pᷣncipiũ et finẽ ſuũ a
ↄditõne ꝓceſſerant et ad ipᷣm debuerant in
tentione conuerti. Illiꝰ vo cũ q̊ facti erant
cognitõeʒ acceperant vt ſcirent qd vel ſibi⸗
inuicẽ p diuina diſpoſuõe et oꝛdinatiõe de
berẽt. vel qntũ in bijs q cõditione ſibi ſũpta
fuerant poↄceſſa ptãte diumitꝰſine pᷣſũptio
ne valerent. Et in bunc modũ ſapientes cõ
dite ſuntet diſcernẽtes ⁊ ĩtelligẽtes ſpuales
d 3

ille ſubſtantie ettantum in bijs omnibꝰ ſa⸗
pientes quantum incipienn nature con⸗
gruum fuit vel pꝛo merito virtutis adipi⸗
ſcendo neceſſarum.

Gi perfecti facti ſunt angeli a

ad rem non pertinent cognitõnem et pꝛo⸗

imperfecbir.
Capitulũ.xV.
VWltt enim neſci⸗
untet ignoꝛanteſtimanteſ ſuꝑ·
effluẽtem quandã ſapiaʒ eoꝝe
uidentiam et pꝛeſcientiam futuroꝛum ⁊ eo
rum que circa ſe ventura erant fuiſſe in illiſ
et aliter imperfectos etignoꝛantes et non

ſicut opoꝛtuit conſũmatos et plenos qua

lia facere ommpotentem non decuitet per
fecium ⁊ bonum. Sed non diſcernũt quia
ad perfectionem aliquid facere vt perf cia
tur quod eſt imperfectum etiterum perfe⸗
ctum vt ſit pꝛimo imperfectum. Deide au
tem perfectuʒ et vt ab eo perficiatur a quo
imperfectum ſactum eſt. vt perficiatur nõ
imperfecno faciẽtis neqʒ turpitudo facii

quoniam et aliter facere potuit qui ſecit et
non aliter ſieri debuit quod factu eſt. Sed
h dicendum quoniaʒ perfectum eſt ſm ali⸗

quid babens totum quod babere debet et
ſinon babet quod babiturũ eſt totum.

(S tribus modis perfectum di⸗
eſtur. Capitulum. XN l.

Am tribꝰ modis

i bijs perfectio conſtat et noiatur
conuenienter. perfecium eſt eniʒ
Pm tempus perfectum. et eſtm naturam
perfectum.et vniuerſaliter perfectum. Ni
mũ perfectum eſt etquaſi imcium faciens
perfectõis ſᷣm tempꝰpꝑfectum.Et ſequu qð
maius eſt ſm naturã ꝑfectũ tertiũ ẽ ⁊ ma
ximũ ⁊ ſuꝑexcellẽs ⁊ vniuerſaliter ꝑfectũ.

apitulum. XVII.

perfectum eſt quod babʒ quicqᷣd
tempus requirit et ↄuenit ſᷣm tẽ⸗

pus baberi.

[Scöm naturam.
ACapitulum. XVni.

tum.
¶ Sniuer ſaliter. Cap. XIX.

Nuuerſaliter per⸗
ectum eſt cui nibil deeſt. pᷣma per
Afectio ẽ nature cõdite.ſedᷣa ꝑfectio
eſt natute gloꝛificate. tertia perfectioet ve⸗
ra eſt increate nature.

So perfecti conditi ſi unt ſeum
pumam perfectionem.,
(Capitulum. Xx.
go hüc mooũ

non mirabile eſt neqʒ in queſtio

perfectone crean ſunt etad ſcdᷣam ſub ter⸗
tia quoniam ſicut nõ poſſũt ad teniaʒ per/
tingere ſic neqʒ a ſcdᷣa inepere debuerunt.

Ellioqn perſiciendi locuʒaditũqʒ inuenire

nõ valuiſſent eundiin melius niſi reliquuʒz
fuiſiet poſt pᷣma dona nature q creſcere po
tuiſſent vel deficere.

Si pꝛeſcijfuerunt futuri euentus

Vc queꝛitur ſi pꝛe

ſuꝑ eos. ni vtriq; aliqd incõueniẽs
occurrere. Si eni qͥ ſun erãt mali lapſũ ſuũ

p̃ſcueri.penãqʒ cognoueri q ruinã ſeqᷓ de!

buerat ⁊ fimri nõ debuerat ⁊tãta libi mala

perfectum eſt quod babet omne
quod vel datum eſt nature ſue vt

neadducendum quaꝛe non fue
run angeli perfecti conditi quia in pꝛima

ij fueꝛũt futuri euent? ſui ꝛ i ſaxia
ata cognouerint qᷣd futurum eẽt
idet eni vtriqʒ aliqd incõueniẽs

nõ potuerũt et erant miſeri. aut potuerüt ctiſunt non fecerunt ipſi ſedtamẽ facn ſũt
etnoluerũtet erãt ſtulti et maligni. Siaũnt et quodfacti ſunt boni facti ſunttotuʒ. Si
neſcierũt ceci erãt neqʒ cognouert q̊ ꝑgerẽt eniʒ ꝙfacti ſunt mali facti ſunt culpa eſt fa⸗
et in cõtingẽs acfoꝛtuitũ miſerunt pedẽ vt clentis non facti quia aliud eſſe non potue⸗
vltra pcedeꝛent qͥ neſciebant. Et videt qi an runt neqʒ facereipſi cum facti ſunt tunc vt
quid abſurditatis afferre ſi h dicat.⁊ meli? aliud elſent qᷓʒfacti ſunt. Itaqʒ ex faciente
k „ ſedere etaptũ eẽ magis vt ſcientes dicãtur erant quando pꝛimum eranttotum quod
3„½ „½ eoꝝq̃futura fuerant. Et repugnat itenalia erant et acceperant totum quoderant et a
NW ratio qm ↄtra poſuimꝰet poteſt facile men ſe mibil babebant qui etboc quod erãterät
e tibꝰ inſirmis ſcandalum naſci in alterutri exniilo.et a crestoꝛe acceperant qð erant.
6 mſipueniat. Nꝛopter h dicimꝰ nõ erant Mon potuit autem creatoꝛ optimus au/
1 Pſcij euentꝰſui neqʒ eis data eſt cogniio eo ctoꝛmali eſſe ⁊ ideo totum bonum erat qð
r rum qᷓ futura fuerant ſuꝑ eos qniã ñ opo: exipſoillis erat.et totum bonuʒ erat quod
4 tuit ita vt liberã baberent electõem volun ex ipſo totum erat. Hoc modo pꝛobamus
tatis ſue ſine terroꝛe et ſpe in vtroqʒ. M:o⸗ gquoniam bonerant angeli quando mũů
1 pterea monſtratũ eis eſt qᷣd faciendu eſſet facn ſunt etꝙ boni facti ſunt omnes quo
ſen non qð eſſet futurũ vt nulla neceſſuate pio niam a bono facti ſunt qui malum facere
n uidentie impelli videreni ſz rõne dirigi 1 p non poteſt. Sic taqʒ boni erant et nõ ma⸗
pꝛia deflecti volũtate in ambobus.⁊ itabo li.etquemadmodum bonieerant ita et iu⸗
numfuit et ↄueniens etnõ eſt ſic rebẽſio ſtiet beati erant. ſed ea bonitate et mſticia
n ne dignum opus det quia ita fecit vyt boni et beantudine qᷓm natura incipiens bcce⸗
fuit. perat.non quã feceratipſa vel meruerat fa
M ciendo. Si enim boni dicuntur boni erant
4 Duales conditi ſunt boni vył ma gquemadmoduzbonum erat quod bonus
N liiuſti vel iniuſti beati an miſeri. fecerat totum. Et ſi melioꝛes erant ſiẽ erãt
Ni Capitulum. XXlII. mali⸗ erant pꝛo aen eran n pro
wt⸗ 2, „ . eo qðᷣ fecerantipſi vel faciebant. Similiter
n Eo et multa glia et qdᷣ iuſti dicuntur.ſolum bocillis erat in
ſer querunt de illa natura ſpũali qᷓ1iuſtos non fuiſſe.et qdᷣbii.non miſeros ex⸗
RK curioſitas humane mentisquie titiſſie. Aeruntamen neqʒ iuſti ad merituʒz.
wan. ta eſſe nõ ſinit. Interrogant ſi boni fuerit neqʒiniuſtiad culpã.quẽadmodum neqʒ
mur vel mali creati angeli iuſti vel iniuſti besti ad gloꝛficationem vel conſummationem
ce aut miſeri.et foꝛtaſſis qᷓdaʒ alia bis ſimilia beati pelad toꝛmentum aut penam mileri
Clang Et quia multa ſuntalia q in queſtionecos veriſſime affirmantur. Et foꝛte expꝛeſſius
ceruant nec poſſumꝰ nosadomĩa pꝛolira et ad intelligentiam euidentius fit nec bo
reſponſione occurrere. ſed bꝛeuiter diffim⸗ nos necmalos. nec iuſtos nec iniuſtos.nec
Unns mus quoniã tuncin ilopᷣmo pᷣncipio ⁊ exrx conuerſos nec auerſos. nec besatos nec mi
N oꝛdio incboatõnis qdbumana ↄſiderats ſeros conditos aſſerenti.HNam qui bonos
ita bꝛeue et momentaneũ ſimpliciſqʒ inſtã dicit ſignet virtutem. qu iuſtos meritum.
ſor tis ſine moꝛa et interuallo pᷣme ſubſiſtentie qui ↄuerſos dilectõem.q btõs gloꝛificatõʒ.
NA denibilo in aliquidaſparentis accipiat vt HD ä
ign id qðpꝛimũ omniũ illis erat intelligat. bofe ( Be liero arbitrio illoꝛũ in pꝛi
wrunee ſolum in conditis inuenitur quod natua mòõ conditionis pꝛincipio quando
öbeni contulit conditionis. Quod enim ceperüt ſubſiſtere cepernununt.
lpii totum acceperunt.et non poterat in illis ex Capitulum. X3XIII.

Nilice
obrc⸗

Pars

iminere p̃uidentes aut pitare voluerũt ſed

illis quxcqᷓ; eſſe. quoniam omne qd exillis

eſt poſterius eſt illis. taqʒ omne quoda⸗

Smũ acciꝑe velle nõ erat aut facere quiad
entes aut faciẽtes. Aelle eĩ aut facere mo
tü bʒet de H in ilud ⁊ ſucceſſũ etmoꝛaʒ.qð
incipiẽtis pᷣncipij eſſe nõ pᷣtqð incipittan⸗
ttu ⁊ ampliꝰnõ eſt adbuc ſʒ pᷣmũ eſt ⁊nõ de
iinceps. Nelle ãat volũtate eſt velle cũ moue

velle erat cũ adbuc velle nõ erat.ſʒ volũtas
erattantũ.pt ex ea velle eſſet qð incipientis
nõ erat autfacere.Mon ergo ſicitelligẽduʒ
eſt ſimplexpᷣncipiũ et pᷣma oꝛigo naſcentis
nature ſʒ vnũ ipᷣm ⁊ Btantũ et nõ amplius

tur poſtea in quibꝰ pelle conſtat et facere
ꝓceſſus motuũ ⁊actionũ poſt pᷣmũ pᷣncipi

libere mouebat᷑.qꝛ ꝑſe mouebat etnon im

erat. Et ex tũc mereri ceperũt ex q̊ volũtate
moueri ceperũt.⁊ G poſt pᷣmũ pᷣncipiũ erat
et a pᷣmopᷣncipio erat ⁊ non in ipᷣo quoniã
ab ipotantũ erat. Ex q aũt volũtas erat li⸗
bertas erat.qꝛ volũtatis eſt libertas.qᷓniaʒ
potẽs erat ꝑſe moueri nt vltra iret buc vel
lluc ſñ coactõe veladiuta vł derelicta.quo
niã libertas eſt volũtatisex q̃ eſt voluntas
ipa in ipo pᷣmo pᷣncipio!ſꝛopter E erat li⸗
berũ arbitriũ in illis quoniã volũtasĩ illis

pirunqz.

uid ſit liberum arbitrium.
Capitulum.XXIIII.

Boniam ſponta
neus motꝰpl volũtariꝰ alpetitꝰli⸗
berüũ arburiũ ẽ. liberü quidẽ in eo
ꝙẽ volũtaꝛiꝰ. arbitriũ in eo qẽ aſpetitus.
Sed ⁊ ipᷣa ptãs et babilitas volũtatis libeꝛ
tas eſtqua mouet᷑ adptrũqʒ et liberũ arbi
triũ ð volũtatis. volũtarieãt moueri ⁊ fer
ri ſpõtaneo aſpetitu Bẽ ptãte elige et liber⸗

volendũ ⁊ faciendũ tantũ facu erãt.nõ vo

tur volũtas et oꝑat᷑ iam alidd.⁊ẽ ibi et il
lus.et de ; in illud qᷣpᷣceſſit voluntas exq̃

ſine ſpacio et motu ⁊ moꝛa q oĩia ſubſequũ

um. Ex q̃ aũt volũtas mouebat velle eꝛat qᷓ

batur bonũ vel malũ.qꝛ liberũ erat ⁊ ex ſe

erat potens mouerieet ferri ſuo aſpetitu in

tate iudicare.in quo cõſtat liberũ arbitriũ.
et ppter boc facti ſũt liberi arbitrij vt volũ
tario aſpentu mouereni ſm electõeʒ volun
tatis et inclinatõem deſiderij ſui ſñ coactio
ne. Nerũtamen qdᷣpᷣmũ erat in illis incipe

moueri nõ erat neqʒ eligere neqʒ ↄcupiſce-

requoniã ſimplex erat ⁊ pncipiũ pᷣmu a tñ
liberũ arbitriũ iam tũc erat quoniã volũ⸗
tas erat cuiinerat h̊ et ex qua ̊ ſubſeqbat.
quoniam ex boc mota eſt ſaum et ſponta
neo aſpetitu ducta in electonem ppꝛiam.

(O, ſemper liberum arbitriũ nõ
ad pꝛeſens ſpectat ſedo ad futurum
nec ad omne ſed ad cõtingẽs tãtũ.

Eo et hic ſcienoũ
ſ ¶ quoniã liberũ arbitrium qð dixi⸗
mus pᷣmi pꝛincipij eſſe ppter vo⸗
luntatem que eratin pꝛimo pᷣncipio.Bipᷣm
ad pꝛimum pꝛincipiuʒ non erat quoniam
liberum arbitrium ad pꝛeſens tempꝰ non

refertur. ſedad ea que futura ſunt poſtea

in contingenti. Omne enim quodeſt deter

minatum eſt. nec poteſt aliud eſſe qm eſt
dum ipſum eſt. et ſi poteſt aliud eſſe poteſt
aliudeſſe poſtea et non aliud eſſe tũc quan
do eſt quod eſt ſed poſtea pt deſinat boc

eſſe quod eſt et incipiat aliud quod nõ eſt.

Quod enim poteſt in pꝛeſenti quidem po
teſt. ſed de pꝛeſenti non poteſt. et ſi de pꝛe⸗
ſenti poteſt non niſi adfuturuʒ poteſt. Qð
igitur pꝛimum facn ſunt iᷣi noneſſenõ po
tuerunt quia facu ſunt totum. et non fe⸗
cerunt ipſi et non potuerunt non eſſe boc
cum pꝛimũ erat quoniam tunc ipᷣum erãt
et eſſe ceperunt ſolummodo. Etſi poteſtas
illis erat vt aliud eſſent quia liberum arbi⸗
trium erat. non erat tamen poteſtas illis
vt tunc aliud eſſent qa boc erant ſed vt boc
eſſe deſinerent quod tunc erant.⁊ aliud eſſe
inciperent quod non erant. Mon enim eẽ
poterant quod non erant niſi pꝛius eſſe de
ſinerent qð erantettũc deinde eſſe incipent
quod non erant.quoniã liberũ arbitrium

iuu

N

lſtos
linns
hena
ftonnd
ſbepoo

ghert

A

1
“

(Wars

dep̃ſent eſſe non poteſt. et ſi ĩm in pñti eſt
ſedſpectat ſemꝑadfuturos euentus.⁊ eos
ſolum qᷣ in contingenti ↄſiſtunt.futa quip⸗
pe q̃ exneceſſitate futura ſũt liberũ arbitriũ

non ſequun:.ſedconſtat imobiliter ad vnũ

tantũ nec recipiũt ptrũlibet contingentis.

Sicigitur liberũ arbitriuʒ tũc in iſtis erat
non quidem pt tunc aliud eſſent q̃ʒ erãt.ſʒ

poteſtate quã babebantin eo qð erãt vt H
eſſe deſinerent et aliud eſſe inciperent quod
nõ erant. Et ſic quidez ſtudioſius inquirẽ
tibus ratio occurrit de ſtatu pᷣmo angeloꝝ
⁊depᷣmoꝛdio exiſtentie illoꝝquales fcti ſũt
pᷣmum. et de natura et de ſapientia et de ar⸗
bitrij libertate pꝛopoſita.

¶ De auerſione et lapſu maloꝛum

et de cõuerſione et cõfirmatõne bo
noꝛum, Capitulum. XXVI.

Vſt hec cõſioera
io adducit inquirere quales facti
ſunt dum diuderent auerſione et
conuerſione. QNð enĩ pᷣmuʒ erant ſᷣm aliqd
vnum erant. quia omẽſ bonmi erant ⁊ quod

boni erant non facientes ſed facti erãt. In

Bergo vnum erant ꝙ boni faci erant ⁊ nõ
dum adhuc aliud erantqᷓfacti fuerant.qꝛ
tunc pᷣmum facti erant et non ante quicqᷓ;
fecerant Ceperunt aũt diuidꝛiabeo qð facti
erant pt aliud iam eſſent vł pꝛofictentes ſu⸗
pꝛa illud vt bonieſſent vel ſub illo deficien⸗
tes vt mali eſſent. Hec eſt conuerſio ⁊ auer
ſio qua diuiſi ſunt qui vnũ erant ⁊ boni na
tura.t ſint alij ſupꝛa illuð bom ꝑiuſticiaʒ.
alij ſubillo mali ꝑ culpam. Conuerſio eniʒ

iuſtos fecit.⁊ auerſio imuſtos.vtraqʒ ei vo

lũtatis fuit et volũtas vtriqʒ libertatis.⁊ ꝓ·
pterea vtraqʒ merito imputat ⁊ vtraqʒ me
rito iudicat ſiue pꝛo bono merito ad gliam
ſiue pꝛo malo merito adpenam.

¶ Gůo in labentibꝰ culpa gratiam
auertit. in ſtantibꝰgratia meritũ ad
iuuit. Capitulum. XXVII.

Bi aüt ao bonũ

V

cõuertebant voluntarie monebanĩ gratia

cooperante ſine coactione. Qui autẽa bo⸗
no auertebantur ſponte pꝛecipitabantur

gratia deſerente ſine oppꝛeſſione.et qui con
uertebantur idcirco benemouebantur qa

gratiam cooperantem babuerunt. Sed qꝛ

auertebantur non idcirco pꝛecipitabantuꝛ
quia gratiam cooperanteʒ non habuerůt.

ſed idcirco a grata deſerebantur qaꝛ auer⸗
tebantur et pꝛecipitabantur.et qui auerte⸗
bantur non pꝛius auertebantur et poſtea

deſerebantur.quia cum gratia non cecide
runt.et qui conuertebantur non pꝛius co⸗-

uertebantur et poſtea aſſumebantur.quia

ſine gratia non pꝛofecerunt.ſed qui auer/
tebantur in eo ipo deſerebantur.et quicon
uertebantur in eo ipᷣo aſſumebãtur. pauer

ſione deſertiet ad ↄuerſionem allumpti.
¶ O in ſola voluntate iuſticia eſt
et iniuſticia.

voluntatis rõnalis iuſticia paꝛ
⁊ culpa inuẽta ẽ qꝛ motu volun
tatis factũ ẽ vt mali fierẽt auerſi a bono ĩ q

erãt.⁊ ſitr motu volũtatis factũ eſt vt boni

eẽnt ↄuerſia bono in q erãt adbonũ ĩ quo
nondũ erãt ꝓpterea ĩ motu rõnalis volun
tatis omẽ meritũ ↄſtabat q̊ vłboni vłmali
erãt. allic ergo ⁊ bonũ ⁊ maluʒ querendũ ẽ

vbi iuſticia et culpa ẽ qꝛ iuſticia bonũ eſt

culpa maluũ. ⁊ipa culpa nec volũtas erat.q
niã volũtas malũ nõ erat.qniã a deo data

erat. nec motꝰ volũtatis malũ erat q ex vo:

lũtate eꝛat ⁊ volũtatis eꝛat.⁊ moueni volun
tas a deo acceꝑat.necida q quidẽ motꝰvpo
lũtatis erat malũ erat.qmã aliqd erat et oẽ
qð aliqd erata deo eratet bonũ erat.

¶ S, peccatum nec ſubſtantia eſt

nec de ſubſtantia ſj pꝛiuatio boni.
Capitulum. X’XI'AN.

Wiog ulic malũ
eꝛat nili qꝛ motꝰpolũtatiſñ eꝛat ad
qð eẽ dᷣbuerat ⁊ iõ ñ erat qꝛ adalið
erat ad qð eẽ non debuerat.nec tñ ad ̊ eſſe

Eled ad illud non eſſe peccatum erat. quia ſi

Capitulũ. XXVIII.
unc uero ĩ motu

M . ðsð³
M tsl ð . . . ðsðl

Pars

ilub nõ eſſet etã ſi Belſet peccatũ non eſſet
Aſvens itaqʒ ratõnalis ſicut volũtatẽ acce
herat et moueri volũtate acceperat ſic ⁊ ad
q licite moueri volutate poſſet acceperat
adilla moueri eratm menſurã mouernet
mouen ſᷣm menſurã erat moueri ſm iuſti
cia. Et ſi adilla tantu mota fuiſſet m iuſti
ciam mota fuiſſet et fuiſſet iuſta volũtas.q
niam ſm iuſticiam mota fuiſſet. Qñ auteʒ
ad ea mota eſt que ↄceſſa non fuerũt extra
menſurã mota eſt.etin eo ſm menſurã mo
ta non eſt. et ibi malum illi erat hm menſu⸗
ram non moueri.neqʒ illi malũ erat moue
riad quod mota eſt.ſed ſm menſurã ñ mo
ueriad quod mota non eſt.qꝛ ſi ßm meniu
ram mota fuiſſet etiã ad G̊ mota peccatuʒ
non fuiſſet. Extra aũt menſurã moueri vo⸗
luntate erat appetere quod conceſſum nõ
eratin quo ſm menſuram nõ moueri erat
et idipᷣm malum erat ⁊ occaſio mali. Quia
eteniʒ extra menſuram voluntas mota eſt
ſim menſuram mota non eſt. nectñ maluʒ
erat ili moueri ad quod mota eſt ſʒ ſm mẽæ
ſuram non moueriſᷣm quod mota non eſt
et B ſi mota non fuiſſet maluʒ nullũ fuiſſet
Bitaqʒ malum factum eſt noluntati ouer
tenti le ettranſgrediẽti menſurã quodtur⸗
pis facta eſt et pꝛaua et inoꝛdinata eſflu⸗
ens et non tenens modum et legem pulcri
tudinis ſue. Que autem recte mouebatur
et ſm cꝛeatoꝛis voluntatẽ ↄfirmabat cõuer
tebatur ad eum a quo regebatur et illi boꝛ⸗
num eragt extra illius voluntatem non mo
uert a qᷓ erat. ?M
¶ QMuo deus omneʒ voluntateʒ et
poteſtatem angeloꝝ ad ſue volũta
uis oꝛdinẽ et diſpoſitõeʒ intoꝛquet.

las ⁊ ſpũales naturas moderat
1 ei liberi arbitrij ſũt faciüt qað volüt
⁊ſi faciũt qᷓd nolunt qũo ex ſnia dei pendet
að faciunt. Nam ſi dicimꝰ qnias icirco S.
facũt qð vult deꝰ. qꝛ non aliud volunt ant
velle poſſunt qʒ ad vult deꝰ. qj etim velle

tribuit ſicut poſſe concedit. B et ſi de bonis
aliquo modo concedit.de malis nulla ra⸗
tione aſpꝛobatur. ¶Malis liquidẽ deꝰ pote⸗
ſtatem tribuit ſolã nõ voluntateʒ. qꝛlicet e
ip̃ius pmiſſione ſit ꝙ malum poſſunt.ex in

ſpiratõnetñeius nõeſt qmalum volunt.

Malaꝛum eni voluntatum oꝛdinatoꝛeſt

deus nõ creatoꝛ. quo ergonõ faciũt minad
deus vult qui nunqʒ volunt niſi qd deꝰnõ
pult.qꝛ ſpmalũ volut qð nũq̃; deus vult.
HSi eni faciũt qð volunt et volunt qað deus

non vult. quo facunt qd deus vult? Rur⸗
ſus ſi deus non vult quodfaciũt quare ꝑp⸗

mittit vt faciant quod non vult cuz fieri nõ
poſſit niſi eo permittente nec pmitti niſi eo

volente? Ninc coartamur diligentꝰ inue⸗
ſtigare quomodo rationalem naturã pꝛe

cipue illam que poluntate iniuſta a diuina

polütate diſcoꝛdat iuſta dei moderatio gaua
bernat. HMinc conſideramus quattuoꝛ ge⸗
nerales modos gubernatõnis diuine ĩ ſpi.
quibus diſponuntur et oꝛdinantur in om

mnbus que agunt vt et ißa mala que agunte
quue contra voluntatẽ dei ſuntꝙ ſunt.quio

non aſp:obantura deo ꝙmala ſunt. extra
eius diſpoſitionem non effluant in quibul
hoc bonuʒ eſt et placet quod oꝛdinata ſint

——

Mooderatur ergo deus et regit ᷣm ſuã vo

luntatem eos quipꝛaua ac imuſta polun⸗

tate ↄtra ſuã nituntur poluntatãvt condu⸗
cantur et diſponantur ſᷣm ip̃am qui ſiꝛgũt
contra ip̃aʒad ꝑſinendum qð illi fieri pla⸗

cet.voluntate queilli diſplicet.

¶ OQ,s quattuoꝛ modis deus coher
cet voluntateʒ et poteſtatem malo⸗
rum angeloꝛuam. ”MB

NMVc ogutem mode⸗/
b ramen quattuoꝛ vt diximus mo:
dis ꝑficitur.auttermino naturali

collate poteſtatis. aut miraculo tempoꝛa:

liter illate impoſſibilitatiſ.aut obſtaculo ex
trinſecus ad hibite difficultatis. aut iudicio
intninſec? opontis diſpoſitõis. Lerminꝰna
turaliter collate ptãtis eſt qntuz naturslii

o
1uh
gh
ſoen
denl
ſpp
ſenp
onmn
done
pele
uo⸗
hape.
ſſe
nbeee
deS
Galc
iis⸗
ln
mon
ſdeſt
htbo
Ema

polſe oceditur. Miraculũ tẽaliter illate?
poſſibilitatiſ eſt qñ idipᷣm natale poſſe ſubi

ta ⁊ occulta vᷣtute diuine pᷣſentie ſñ exterio

rupedimẽtocoõpᷣmit. Obſtaculũ extrinſecꝰ
adbibite difficultatis eſt qñ nutu diuino ꝑ

alias poteſtates extrinſecus obuiantes ali
arum volütates ne ad effectum venire pol
ſintimpediunt. ꝗudiciũ intrinſecꝰ opantis

diſpoſitõis ẽ qn ipa vis diumna q ab intus
omni creature p̃ſidetillas etiam volũtates
qↄtra poluntatẽ ſuã oꝛteſũt ad ꝑficiendazʒ
ſuã volũtatẽ intoꝛquet.Hijs aũt quattuoꝛ

modis pꝛauas voluntates angeloꝛũ et bo
minum deus ad imperium ſue volütatis
diſponit vtin eo ei in ꝗᷣ diſplicetid adeſt gꝛ
malu eſt placeat qꝛ eſt q⸗ oꝛdinatũ eſt.

—

¶ De occulta diſpoſitõe ði qua ma
las voluntates etiam ad ſuam vo
luntatẽ intoꝛquet et diſponit ſcõm
uam voluntatem. Cap. XXXII.

Eillo aũt mooo

iuine moderatõis qᷓ malas enã
volũtates pᷣſidẽs occulta ⁊ inuiſi
bili operatõe adſuũ arbitriũ temꝑat ⁊ incli
nat. B ſentiendũ ẽ vt credat ðs malis volũ/
tatibꝰnõ dare coꝛruptõeʒ ſed oꝛdinẽ. Om⸗

nis eni voluntas pus eſtqʒ velle.et velle q⸗/

dem ſemꝑ adaliqdeſt. quis omnis qᷣ vult
ſemper aliquid vult. voluntas autem non
ſempad aliquid eſt donec velle eſt. quia nõ

V

contra iuſticiam. Noluntati ergo malevi

aum eſt ripa quo mala eſt. Orvoauter.
deo eſt quo per velle ſiue ad ̊ ſiue ad illud

eſt. In voluͦtate ergo immiciũ eſt ⁊ iᷣm malũ
eſt. et ex ipo volutas mala eſt.in velle auteʒz
et inicium eſt inquantum pelle ex volũtate
mala eſt. et oꝛdo eſtinquantuʒad ̊ vel ad
Bex diſponente eſt. Et cum ipᷣm velle ad H
aliquid eſt maluʒ eſt quodad boc eſt. quia⸗
mala voluntate eſt. quod autem potiuſ ad
boc qᷓ; adilludeſt bonum eſt quia oꝛdo eſt
et ex bene diſponente eſt. Doteſt ergo vo⸗
luntas mala in ſe coꝛrumpiet reſoluiꝑ p⸗
pꝛium vicium quod ei aliunde non datur
ſed non poteſt per velle extra ſe pꝛecipita 4
ri niſi qua ei via aperitunet quia pcipiti qᷓ
vult ad ruinam viam aperit quodãmopo
ip̃am inclinat non tamen impellendo ſed
permittendo a non tenendo nec auctoꝛ illi
eſtruendiſed incedendioꝛdinatoꝛ Domi⸗
nus inquit dauid pᷣcepit illi vt maledicat.
et ego ait vocaui ſeruuʒ meum nabucbo⸗
donoſoꝛ vt diſperderet terram. et in die illa
ſibillabit dominus muſceq̃ eſt in extremo
fluminis egipti.⁊ api que eſt in terra aſſur
et venient et requieſcent omnes in toꝛrent
bus vallium et cauernis petrarum In qui
bus omnibus manikeſte oſtenditur deus
ad iudicia ſua iuſta cõplenda malas volũ

tates bominum ſiue demonum quibꝰ ipſe

vult modis et occaſionibus ſiue intus ſiue
foꝛis et excitare ad volenduʒ et dirigere ad

omnis qui voluntatem babet ad aliqᷣd bʒ · perficiendum.et oꝛdinare ad ſubſiſtenduz.
donecipᷣa voluntatevelle incipit et aliquid in quibus ꝙ ſint maledei non eſt ſed ꝙſint
pelle. Sicut nõ ois qͥ viſionem babet adan oꝛdinate.Hec autem interna diſpoſitio in/
quid babet ſtatim donec ipᷣa viſiõe videre niſibiliter pꝛelidẽtis tam occulta eſt vt etiã

incipit et aliquid videre viſionẽ em babere
aliqs et in tenebꝛis poteſt quãdono vwet.
pidere aũt nõ poteſt nilſi in luce qñ aliqd vi
det. Sic et voluntatẽ bꝛẽ aliqs pᷣt ⁊ nondũ
ad aliqᷣd.velle aũt non poteſt niſi ad aliqd.

Omis ergo voluntas alicuius eſt. ſed non
ſempꝑ ad aliqd eſt donec velle incpiat. velle

aũt omẽ et alicꝰeſt qꝛin aliquo eſt.⁊ ad ali⸗

qᷣd eſt qꝛ de aliqᷓ eſt. Omnis aũt voluntas

aut bona eſt ſimbil ex natura eſt ł ſᷣm iuſti⸗

ciam. aut mala eſt ſi pꝛeternaturam eſt vt

ipſas voluntates malas in quibus fit late⸗
atque putant ſuo ſe ſolum arbitrio dirigi.
quia ſeſentiunt pꝛeter coactõnem pꝛopꝛio
aſpetitu moueri. Quia eni non impellun⸗
tur nequaqʒintelligunt ꝙ diriguntur. ⁊ne⸗
ſciunt ſe babere coꝛam pꝛecedentem vt oꝛ⸗
dinentur quia non ſentiunt retroꝛſum im⸗

pellentem vt pꝛecipitentur. Dealijs mo/

dis diuine gubernatõnis non multa bic di

ſputare voluimus quia ꝑ ſe magis paté t

nectantã queſtionẽ adducunt.

Be oꝛdinibe angeloꝝ quot ĩ pꝛin⸗
Apio a deo conditi ſunt.
((Capitulum. XXXIII.

oꝛoinib? ange⸗
oꝝbec auctoꝛitas pmulgauit.ix.
in pᷣncipio a deo conditos oꝛdineſ
angelon. oeſt. angelos. arcbangelos. pꝛin⸗
cipatus et poteſtates.virtutes⁊ dñationes
tbꝛonos.cherubin ⁊ ſerapbin.vt addito bo
mine denariꝰconſummaret ꝑfectõnis cele
ſtis. Mon eni vt quidã putant ↄditio hboĩs
ita ad reſtauratõem angeloꝝ puiſa eſt q̃ſi
bomo factꝰnon fuiſſet niſi angelꝰcecidiſſet
ſʒidcircoadreſtaurandũ ⁊ſuſplẽdũ lapſo⸗
rum numerũ angeloꝝbomo factꝰ dꝛ.qꝛ cũ
bõ poſtmodũ creatꝰilluc vnde iſti cecide⸗
rant ductꝰeſt ulliꝰſocietatis numerꝰq̃ in ca
dentibꝰ diminutꝰ fuerat ꝑ boĩem reparaĩ.
Mouẽ ergo oꝛdies ãgeloꝝab inicio cõdin
ſũt et ex illis qͥ ceciderũt qꝛ in vna ſimul oẽs
malicia oↄſenſerũt:iquaſi vnũ ex ſe ꝑuerſe ſo
cietatis oꝛdinẽ effecerunt.Habet auteʒ tra⸗
ditio ex ſinguliſ aliq̃s oꝛdinibꝰcecidiſſe.vñ
et paulus aplus cũ de malignoꝝſpirituuʒ
tyrannide mentionem faceret pᷣncipatus ⁊
poteſtates tenebꝛarum nominauit vt pi:
delicet oſtenderet quia idem nunc quiſqʒ
in malo miniſterium ex puerſitate exercet
quod ad bonum pficienduz ex conditione
accepit. Nuſq̃ʒ tamẽ ĩ ſcpᷣtura neq̃m ſpũs
ſerapbiĩ aſpellatoſ inuenio qꝛ licet cetera do
na poſt ruinam adbuc in malo poſſideant

caritatem tñ in dilectione dei nequaqᷓ; ba-

bere poterunt.

Si plures remanſerunt qʒ ceci⸗
derunt. (Capitulum.XXXIIII.

Enumero autem
lapſoꝝ nulla certa auctoꝛitas iue⸗
mtur. oino tñ ꝓbabile videĩ plureſ
remanſſiſſe qʒ cecidiſſe. NPꝛopbeta enĩ cum
demonſtraret currus igneos cõſolans ait
Mlures ſunt qui nobiſcũ ſuntqᷓʒ qui cũ ill
bincconicimus plures eẽ electos angelos
ʒ repꝛoboſ. Sunt q dicũttot electosex bo

minibus obdnumeruʒ angeloꝝ aſcenſuros

quot ibicõſtat remanſiſſe elecios angelos
pꝛopter ſcpᷣturam que ait. Statuit termi⸗
nos ſploꝝ iuxta numerũ angeloꝝdei. Qð
ſi verum eſt cũ multo plures in bominibuſ
ſint repꝛobi qʒ elecii plures inueniũt boĩes
repꝛobi qᷓ; electi angeli. Si aũt boĩes repꝛo

bi plures ſint qʒ electi angeli cũ electiange

li plures ſint q; repꝛobi plures erunt boies
repꝛobi qᷓ; repꝛobi angeli. Qũoergo veruʒ
eſt að ðꝛ vnũquẽqʒ bominũ duos angeloi
babere deputatos ſibi vnũ malum adim⸗

pugnatõem.et vnũ bonũ ad deſenſionem.

cum numerus bominũ tranſcendat nume
rum angeloꝝ. Si eni in boibꝰ plures mali
ſint qʒ boni ⁊ in angelis plures boniqᷓ; ma

li cum poſiuʒz ſit tot electos futuros boĩes

quot ſunt angeli bomi.conſtat ſñ plla dubi
tatione plures eẽ bomies bonos qʒangeli
mali.multoqʒ plures boĩes malos qᷓʒãge⸗
los malos quia plures ſunt bomines mali

q́; boni cum plures ſint bomines bom q̃;
an geli ſint mali, Miſi ſoꝛte dicatur idcirco
quia ſimul non ſubſiſtit genus bumanuʒ

ſed ꝑ tempoꝝ ſucceſſionẽ alij poſt alios ſe⸗
quunt᷑ poſſe eos qui in bomibꝰſimul ſubſi
ſtunt angeli cõparari numerolicet vniuer
ſitate pcedant Quod tñ quia certum eẽ nõ
poteſt melius inter occulta deputatur.vbi
ignoꝛantia nõ culpatur pᷣſumptio arguit.

¶De diſcreta cognominatione an

geloꝛum. ¶ Capitulum. XXXV.

Ecognominatio
ne ſpirituu. bic p̃ᷣcipue cõmemo
randũ putamus.qꝛ noia illis non
ppterſe ſedppternos data ſunt. Qui enim
ſibi non ſunt ↄtemplatione nobis innote:

ſcunt cognoiatione. Illa ergo dona gratia-

rum in ſingulis denotant᷑ ex noie.non que
ſingulariter ſed que excellenter data ſunt ĩ
participatõe. In illa enim celeſti patria vbi
plenitudo boni eſt licet quedam data ſint

excellenter mibil poſſidet᷑ ſingulariter. Om

nia enizin omnibꝰ? ſunt. non quidem equa:
liter.qꝛ alij alijs quedaʒ ſublimiꝰ poſſident

Gchm
ſpiun
pn

r
tudi
clan⸗
Gict
derd
ad⸗
preg
dlen

ſedtt

ſtio/
ſenp
quida
neoht
angeln
odine⸗
nllae
ſiose
Alno
(omun

ſed communiter. qꝛ omnes omia babent.

Iteʒ ſciendũ qꝛ omia dona gtiaꝝ ſuꝑioꝛes
oꝛdines ſublimiꝰ et pfectiꝰ ꝑceperunt ⁊ tñ
expᷣcipuis tantũmodo nomia ſoꝛtiẽdo ce

tera ſeqᷓntibꝰ poſt ſe oꝛdinibꝰad cognomi⸗

nationẽ relinquũt. At verbi grã: ſerapbin
qui oꝛdo excellentiſſimꝰ ommũ eſtimatur.
tam dilectionẽ q̃; cognoĩationẽ diuitatis

et cetera nᷣtutũ dona ceteris omnibꝰ ſubli

mius percipit.et tamẽ ab excellẽtioꝛi dono
ideſt. charitate vocabulũ trabenſ cetera ſe
quentibꝰ poſt ſe oꝛdinibus ad denomina
tionem reliquit. Mꝛimus poſt bunc oꝛdo
a pꝛoximo donoidẽ.cognitõne veritatis
cherubin aſpellatuſ eſt qd plenuudo ſcien
entie interpꝛetaĩ. ſicut ſeraphin ardens vel

ſuccendena dicit ppterignẽ dilectiõis.AðD
bunc modũ enam de ſeqntibꝰ? intelligẽ du

.*
—

eſtoꝛdinib?ꝰ

(Ca. XXXVI.
Weritur et hoc

=◻ adexterioꝛa nuncãda mittan
tur. Quidã putant alios elſe in illa multi
tudine qͥ foꝛas ex officio ad exterioꝛa nun
cianda exeunt.alios qui intꝰſemꝑ alſiſtũt
Sicut ſcriptũ eſt.Nilia miliũ miſtrabãt
eiet decies milies centena milia alliſtebãt
ei. Apłus autẽ excellentiã filij cõmendans
pꝛe angelis omẽs adminiſtratoꝛios ſpũs
elſe.in miniſteriũ miſios ppter eos qui be
reditatem capiũtſalutis ↄfirmat.Hincqᷓ
ſtio naſcitur quõ omẽs mittũtur.ſiq dam
ſemper aſſiſtũt.etſi omẽs nuncij ſunt quõ

quidam ſemꝑ aſſiſtere dicunt? Si eni om
nes nuncij ſunt oẽs angeli ſunt.⁊ ſi omẽs

angeliſunt quomõ vnꝰ tantũ inter noueʒ
oꝛdines boc nomie cenſet? Quidaʒ putãt
in illa celeſti curia omnes quidẽ mitti.ſed

alios ex oficio qui ppꝛie angeli ſiue archã

geli nominãtur.alios ex tẽꝑe ⁊ cauſa extra
comunẽ diſpenſationẽ oboꝛta.quiet ipᷣi q

qʒ cum angeloꝝmimiſteriũ ex tem poꝛe ſu

ſcipiunt nomẽ in miniſterio aſſumũt.Siẽ

ſcriptuʒ eſt.qui ſacit angelos ſuos ſpiruꝰ.

omẽs ſpus celeſtes mittan

vtrum omẽs illi celeſtes ſpũs

ſexta

quia videlicet qui ſemꝑ natura ſpũs ſunt
pꝛo tempꝑe et officio aliqñ angeliid ẽ. nun

cij fiunt. Alij dicunt tres oꝛdines lupmos
1d eſt. cherubin. ſeraphin 2 tbꝛonoſadð ſola
dina ⁊ interna ↄuerſioneʒ hꝛẽ lemꝑqʒ crea

toriaſſiſtere. Inferioꝛes autẽ tres ad exte⸗

rio:a agenda ⁊ nunciãda mitti. Cres autẽ

medios nõ ſolum dignitate vel loco ſʒ of
ficio etiã inter viroſqʒ conſiſtere qui pꝛece
ptum diuinũ a ſuꝑioꝛibus accipiunt ⁊ de
ferunt ad inferioꝛes. ac per boc cum ſupꝛe
mi medijs. medij imis. atqz bij nobis pᷣce
ptum diuinu nunciãt omẽs merito ange
li nominantur.
¶ Be miniſterijs angelicis.
(Ca. (AXXVII.
Iniſteria ange⸗
oꝝ ⁊ officia quidã ita interpᷣtan
tur vttotũ mundũ id eſt nõ ſolũ
vitam bumanãũ ſʒ omĩa q̃ ad vitã bũanaʒ
ptinent ſcᷣm dei diſpenſationẽ ab angelis
adminiſtrari putãt ſub deo ⁊ ſcdᷣm deum
Nalos aũt ex officio ptãtem nõ babere
ſed aliqñ ex permiſſione ptãtem accpe.

¶ Sexta pars de creatõne homĩs
etde ſtatu eius ante peccatũ.
¶ Quare deus hominẽ ex coꝛpoꝛe
et anima fecit.
Capitulum I.

Bein pꝛma
yparte buiꝰ operis de con
dinone bomĩs pſeqnda
oiſtinximus oꝛdine nũc
aulſuſcipimus explananda.
Quattuoꝛ enĩ erant in pꝛincipio ꝓpoſita.
ꝛimũ q̃re creatus ſit homo. Secũdum
qualis creatus ſit et qualr inſtituiꝰ bomo
Terciũ qualiter lapſus ſit. Quartuʒ q̃liter
reparatus ſit. Hoꝛum qᷣdem qᷓdpᷣmuʒ po
ſuum eſt.id eſt. cauſa creationis bũane ſu
perius iam m poſſibilitatẽ noſtrã tracta
uimus.et idcirco nüc ſupꝑeſt pt ad ſecundã
partem in q ꝓpoſitum eſt qual creatus ſit

6

bomo ?⁊ qualiter diſpoſitus diſcutienbam

tranſeamus Deus omnmpotẽs cuius bea

titudo nec augeri poteſt omino quoniaʒ

perfecta eſt. nec minuiquomam eterna eſt

ſola charitate nulla ſui neceſſitate rattona

lem ſpiritu creauit vt eum illi?ꝰbom quod
ipſe erat ⁊ quo ipᷣe beatus erat particpem
faceret. verum quia boc ad felicitatis illiꝰ
augmentũ pertinuit vt gratiã conditoꝛis

ſu per quem glonficandꝰ erats gnoſceret

voluit ipᷣe conditoꝛ pꝛius ei in ſua conditi

one oſtendere quod poſtmodũ in ipſo fa-

cturus erat ex dignatone.Creaturaʒ ergo
rationalẽ quaʒ fecerat iuſſit partim in ſua
puritate perſiſtere. partim eam coꝛpoꝛeis
indumẽtis et terrenis manſionibus copu
lans luteam materiaʒ fecit ad pite ſenſum
vegetare. Moc ſiquideʒ pꝛo exemplo futu

re ſocietatis queinteripᷣm ⁊ ſpũm rationa

lem in gloꝛificatione eiuſdem perficienda

fuerant pꝛopoſito vt videlicʒ oſtenðᷣretur.

quia quod tunc erat in conditione coꝛpꝰ

ſpiritui. boc ſcᷣm aliquid poſtmodum fſu

turus erat ex dignatõne aſſumptus ſpiri
tus ſibi. Cõpꝛobauit ergo deꝰ potẽtiam ſu

am et grãm oſtendit pᷣmum fingendo bo
minem quem poſtea exbibiturus erat bo
minem gloꝛificandoyt ſeret bomo quia ſi

potuit deus tam biſparem naturã coꝛpis
etanimead vnaʒz confederatõem atqʒ ami
ciciam coniungere nequaqm etimpoſſibi
le futurum rationalis creature bumilita⸗
tem licet longe inſeriorez adſue gloꝛie par

ticipationẽ ſublimare. Rurſum ſi tantum

gaudiuʒ ẽet tanta iocũditas vita iſta moꝛ
talis que conſtat ex pꝛeſentia ſpiritꝰ in coꝛ⸗

poꝛe coꝛruptibili. quãta iocunditas foꝛet

et quantum gaudiũ vita illa immoꝛtalis
ex pꝛelentia deitatis in ſpiritu rationali⸗

Quia ergo in ꝑte pꝛo exemplo vniuerſita

tis bũiliatus eſt rationalis ſpiritꝰ vſqʒ ad
conſoꝛtiuʒ terreni coꝛpoꝛis.ne foꝛte boc ip
ſum ad depꝛeſſionẽ eius pertinere videret

⸗ adiunxit pꝛouidentia der vt poſtmodum
cum eodem coꝛpe gloꝛificato ad conſoꝛtiũ
. illoꝛum qun in ſua puritate ꝑſtiterant ſub

kmaretur. vt quod minus ex diſpenſatõne

flſexta

creatoꝛis ſui acceperat conditus. poſtmo⸗
dum per gratiam eius accipet gloꝛifican
dus.Sic ergo conditoꝛ deꝰ rationales ſpi
ritus quos fecerat varia ſoꝛte pꝛo arbitrio
omnipotenuis ſuevolũtatis diſpoſuitillis
quos in ſua puritate reliqrat ſurſũ in celo
manſionẽ conſtituẽs illos pero quos coꝛ
poꝛibus terrenis ſociauerat deoꝛſuʒ inter
rena babitatione diſponens.ptriſq; reglaʒ
peoponens obedientie. quatinus etilli ab
eo vbi erant nõ caberent. etiſti ab eo vbi
erant ad id ybi non erãtaſcenderent. pt cũ
iſti perneniſſentet illi non diſceſſiſſent ſupꝑ
id quod facti erant ad id ad qd facti erant
pernngerent. vt cum eo eſſent a quo facti
erant. Fecit itaq; deus bominemer duple
ciſubſtantia.coꝛpus ſedᷣm materiã de ter
ra ſumens.aĩiam vero ſiñ materia de nichi
lofingens. 3
Wnaltter homoad ymaginem
Et limilituoinẽ dei factus ſi.
Capitulum II.

homo ad ymaginem et ſimilitu
dinem bei.quia in aima que po
tioꝛ pars bominis erat vel potus ipſe bo
mo erat fuit ymago a ſimilitudo del. ꝗma
goſcᷣm ratõnem.ſimilitudo ſcdᷣm dilectõ
nem. ymago ſcm cognitionem veritans
ſimilitudo ſcdᷣm amoꝛẽ virtutis. Ael yma
go ſcᷣm ſclentiã.ſimilitudo ſcᷣm ſubſtan
tiam. Imago qᷓniã omia ĩ ia ſim ſapiam.
ſilitudoqꝛ vna ⁊ ſimplexipſa ſᷣm eẽntiam
Imago qꝛ rõnab.ſilitudo qꝛ ſpũalis. ꝗma
go enim pertinet ad figurã ſimilitudo ad
naturam. Mec autem in anima ſola facta
ſunt quia coꝛꝑea natura ſimilitudinẽ diui
nitatis capere nõ potuit que ab eius excel
lentia et ſimilitudine in boc ſpᷣ̃o longe fuit
quod coꝛpoꝛea futt. Z

¶ Decreatione et oꝛigine anime.

Lapitulum. (III.
Weruntur autezs

qᷓmplurima de oꝛigine anime:
gquando creata fuit 2 vnde crea

Actus eſt autem

n
le
celo
3(
hter
z
ab
dw
Nci
nlp

–w; — .
£ P–

E
S

ns
Nan
Itan
o
ſacn
ſidon
ercel
Eſun

une.
.

te

nime.
deckes

E

ð — ẽ

ta ſit et qualis creata ſit. Nos vero in bnti

abbꝛeuiatione tam multiplices opinões

Pꝛoſequi ſuperuacuũ ⁊ infructuoſum eſti
mamus.et hoc ſoluʒ nobis ſufficere puta

mus.ſi ea tantũ que ſennenda ⁊ aſſerenda

ſũt ꝓponimꝰ.In bijs ergo fides catbolica

E potius elegit ⁊ veritati magis cõſenta
neum iudicauit vt credamus animaʒ pꝛi
mi bominiſ quando facta eſt nõ de pᷣiacen
ti aliqua materia factã ſed de michilo crea

tam neqʒ factaʒa pꝛincipio quando ange

lifacti ſunt ſed poſtea cũ coꝛpuſipſum cui
infundenda fuerat ſoꝛmatũ eſt ab ipſo cre

atoꝛe limul et factam et coꝛpoꝛ ſociatam.

Vtrum vero in coꝛꝑe velextra coꝛpus cre
ata ſit quanto difficilius eſt ſcire tanto mi
nus eſtpericuloſum ignoꝛare.Heqʒ vero
in boc ingemũ bominiſ apꝛobandum eſti
matus ſi bijs que difficilia ſunt ꝑtinaciter
inſiſtit.ſed potius ſi ea que ſcienda ſũt pꝛu
dent diſcernit. Equalis eni ſtulticie eſt pꝛe
ſumere in bijs quenon poſſunt ſciri ⁊ de⸗
ſicere in bijs que nõ debent ignoꝛari NM:ꝛo
pterea quantum ſanefidei ſatis eſt quera
mus agnoſcere et ea q̃ curioſitas ſola ſcru
tari ſuadet deſiſtamꝰ inueſtigare. Creauit
deus animam pꝛimi bominis de nicbilo
et inſpirauit eam coꝛpoꝛi de terra per ma
teriam ſumpto ⁊ foꝛmato dans ei ſenſum
et diſcretionẽ boni etmali vt coꝛpus ipſuʒ

ſibi ſociatum per ſenſuʒ viuilłicaret.per ra

tionẽ regeret et in iplo homine ſenſus eſſz
rationi ſubiectus.ratio creatoꝛi.vt ſcdum
rationem coꝛpus moueretur per ſenſum.
ratio autem libero arbitrio moueretur ꝑ
Ddeum.
Be libero arbitrio.
Capitulum II.

Dꝛro tres ſunt
motus in bomine. motus men

tns.motus coꝛpoꝛis.motꝰ ſen
ſualitatis. Dotus mentis in voluntate ẽ

motus coꝛꝑis in ope.motus ſenſualitatis
medius in ðᷣlectatõe. In motu mẽtis ſolo
hberum arbitriuʒ eſt. ꝗn motu coꝛpoꝛis:

ſexta

ſenſualitatisilla ſunt que ſequũtur liberũ

arbitrium. Sic enim pꝛima fuit diſpoſuõ
nature. NHNam motus mentis voluntariꝰ
eſt aſpetitusin voluntario liberum. in op
petitu arbitrium. Mensigitur per ſe mo
uetur. eſt pꝛimꝰpoluntatis motus..o
tuʒ volutatis ſequit motꝰ coꝛpis. ens
itaqʒ ſicut diri per ſe moueni babet. ſed hm
ſe moueri non debet.ymo ſcdᷣm voluntatẽ
creatoꝛis ſui.que foꝛma illi eſt ⁊ exemplar
et pꝛopoſita regula quã ſequat. Et pꝛopte
rea ſi im deu mouet boc ẽ uſticia.ſi pter
deum mouet᷑ vel contra deum boc eſt imiu

ſticia. Ergo motus mentis iuſticia ſemꝑ

eſt vłimuſticia.motus autẽ coꝛpoꝛis ſem
per eſt obedientia. Q, enim mens mouet
libertate mouetur.quia poluntarie moue
tur et per ſe mouei. et eius eſt quod mouet
vel ad meritum ſibene. velad culpã ſi ma
le. , autem coꝛpus mouetur neceſſitate
mouetur.quia ab alio mouetur boc eſt a
mente.nec ſuum eſt ꝙ mouetur ſedillius a

quo mouetur. ſiue ad meritum ſi bene. ſi⸗

uead culpam ſimale. Ita motus mentis
dominatur motui coꝛpis lege nature ſub
iecto. et quãdo abutitur illo vicium eſt un
perantis debitum obedientis. Nec culpa
tur qui ducitur quia neceſſitate ducit.ſed
culpatur qui ducit quia in ſubiecto liberta
te abutitur. NPorro voluntas ſi iuſticiam
tenuiſſet baberet non ſolum motũ coꝛpis

obedientem ſed motum ſenſualitatis con

ſentientem. NHnnc vero quoniaʒ rectitudi
nem ſuam ipſa non tenuit. babet qdem ad
buc ex indulgentia creatoꝛs motũ corꝑis
obedientem. Ex pindicta autem motũu ſen
ſualitatis contradicentẽ.cuiꝰ violentam
oliquando infirmata ſequitur.aliqᷓndo au
tem roboꝛata cobercet ⁊ modᷣratur Si au
tem motus ſenſualitatis dominatur mo
tui mentis dominatur et motui coꝛpoꝛis
qui ſubiectꝰeſt illi.⁊tunc peccatũ regnare
incipit in noſtro moꝛtali coꝛpoꝛe.ſiautem
non dominatur vtitur mens ſeruicio coꝛ
poꝛis ſui ⁊ exbibet membꝛa ſua arma iuſti
cie.et ſunt ſimul motus mentis et motus

e 2

Wars

coꝛpoꝛis. ſeoꝛſum motus ſenſualitatis et
perhcituriuuſticia.⁊ imquitas cobibetur.

De dupliciſenſu anime.
Ama gute ratio
Wnalis idciro dupliciſenſu inſtructa
eſt vtet niſibilia foꝛis per carnem caperet
inuibiſilia intus per rõeʒ.qtinꝰ piſibilia/
et iuiſiblia ad laudẽ creatoꝛiſillã excitarẽt
Meqʒ enim in omnibus operibus ſuis de
us a rationali creatura laudaretur ſi non
omnia opera dei a rõnali creaturs cogno
ſcerentur. At ergo perfecta eſſet laus dei
monſtrata ſunt rationali creature oꝑa di
vt eum intus et foꝛis miraretur et per am
mirationẽ pꝛoſficeret ad dilectionemfacta
eſt creatura vna cuiꝰſenſustotus intꝰerat
et ereatura alia facta eſt cuius ſenſus to
tus foꝛis erat. Senſus angeloꝝtotus intꝰ
erat.et ſenſus bꝛutonanimaliuʒ foꝛis erat.
angeli quoꝛum ſenſusintus erat contem
plabantur que intus erant ⁊ per eaque ſo
ris erant. Bꝛuta aimalia quoꝛum ſenſus
foꝛis erat contingebant viſibilia que foꝛis
erant ſed nõ per ea ſimiliter inuiſibilia que
intus erant.quoniã qui inuiſibilia pident
in ipᷣis viſibilia videntquoniã piſibilia in
inuiſibilibus cognoſcutur. ſed non equeqͥ
viſibilia vident inuiſibilia in eis vident. qꝛ
ſenſus quo inuiſibilia percipiũturin ſum
mis infima compꝛebẽdit. ſed ſenſus qᷓ con
tinguntur pilibilia in inſimis ſumma non
capit/ Sic itaqʒ; vna creatura erat vnꝰ ſen
lus totus intus erat. et alia creatura erat
cuius ſenſus totus foꝛis erat.⁊ poſitus eſt
in medio bomo. pt intus ⁊ foꝛis ſenſuʒ ba
beret. Intus ad muiſibilia. foꝛis ad e

lia. Intus per ſenſum rationis.foꝛis ꝑſe
ſum carnis. pt ingrederetur et contempla
retur. et egrederetur 2 contemplaret. Intꝰ
ſapientiã. ſoꝛis opera ſapientie. vtrunq
contemplaretur ? ptroqʒ reficeret. videret
Sauderet. amaret ⁊ laudaret. Sapientia
paſcua intus erat. opera ſapientie paſcua

foni erat. etadmiſſus eſt ſenſus bominia

nadyptrunqʒuet e in vtroqʒ refectionem
inueniret. gret per cognitionẽ. reſiceretu-

per dilectonem. Sapientia liber erat ſcrip

tus intus opus ſapientie liber erat ſcriptꝰ
foꝛis. Noluit autez poſtea adbuc aliter fo
ris ſcribi ſapientia vt maniteſtius videre
tur ? perfeciꝰ ↄgnoſceret. vt oculus bomi
ms illuminaret ad ſcripturã ſcdᷣaʒ quã ca
ligauerat ad pꝛim. Fecit ergo opus ſcdᷣm
poſt puimũ etillud emdentius erat. quoni
am non ſolu demonſtrauit ſed etnã illumi
nauit. aſſumpſit carnẽ non amittens diut
mtatem et pꝛopoſitꝰ eſt liber ſcriptus intꝰ

et foꝛis. foꝛs in bumãttate. intus in dini

tate vt foꝛis legeretur per imitation em.
intus per contemplationem.foꝛis ad ſam
tatem. intus ad fel icitateʒ. foꝛis ad meritũ
intus ad gaudiuʒ. Intus in pancipio erat

verbu m. foꝛis verbũ caroſa ctü eſt et babi

tauit in nobis. Liber ergo vnus erat ſemel

intus ſcriptus et bis foꝛis. ſoꝛs pꝛimũ per

viſibilum conditionẽ ſecundo ſoꝛis ꝑ car
ms aſſumptionẽ. pꝛimũ ad iocunditateʒ.
ſecundo ad ſanitatem. pꝛimo ad naturam
ſecũdo contra culpam. pꝛimo vtnotura fo
ueretur. cðᷣo vt vicium ſanaretur et natu
ra beatificaretur. Mä
Be duobus bonis hominis.
Hia uero homo

x duplici nata ↄpactꝰ fuerat vt

ſuus conditoꝛa pꝛincipio pᷣparabat. vnuʒ

pvilibile alterum inuiſibile. vnum coꝛpo

rale. alterum ſpirituale. vnum tranſitoꝛiũ
alterum eternum. ptrunqʒ; plenum 2 vtruů
qʒin ſuo genere perfectum. vnũ carni. alte

rum ſpiritui.pt in vno ſenſus carnis ad o

cunditatem foueret᷑ in altero ſenſus men

tis adfelicitatem repleretur. carni viſibilia
ſpiritui ĩuiſibilia. carmi ad ſolatiũ.ſpiritui

ad gaudium. ex bis bonis vnũ dedit aliud

pꝛomiſit.vnũ vt gratis poſſideretur.alten
vt per meritum quereret. Quod piſibile

otꝰ beatificaretur. duo illibona

inis
ohen
hng

l

o⸗
terſo
ldere

naͤea
cm
voni
ſom
dn
non
N
onen.
Pir
meni
oan
Abe
ſanel
jpen
cer
tes

erat bonum gratis dedit. quod autez inui

ſibile erat merito querenduʒ pꝛopoſuit. vt
ex dono gratuito pꝛobaretur et excellentia
pꝛomiſſionis et fides pꝛomittentis. Si enĩ
tale ettantũ eſt quod gratis dedit quale ⸗
quantum eſſe putanduʒ eſt illud pꝛo quo
ſeruitiũ querit? Rurſum ſi tanta bonitas

illi inerat vt nicbil meritis tam młta daret

quomõ malicia illi ineſſe potueritvt ſerui
entes nõ remuneret? Ad boc ſpectabat ꝙ

viſibilia omma gratis data ſunt bomimn.
et continuo creatus dominus rerum con
ſtitutus eſt. Roſtea vero obedientia iniũ

cta eſt uli et pꝛeceptum datum vt pꝛimu
mereretur deinde remuneraret.Hõ remu
neraretur in bijs que iam data fuerant in
dono ſed in bijs que pꝛopoſita fuerant in
pꝛemio. Heqʒ vero idcirco ſeruitium ab
bomine queſituʒ eſt ꝙ ommpotens condi
toꝛbominis a le facn ſerintõ indigeret. ſed
ptipſe bomo vera bona merito acquiſita
gloꝛioſius poſſideret. Et quia plus erat ſü⸗
me bonitati ⁊ meritũ dare et pꝛemiũ qᷓm
ſine merito ſoluʒ pꝛemium. Pꝛo tempo
ralibus autem et tranſitoꝛiſs bomo ſerii
re non debuitne dignitas bumane condi
tionis ad vilitatẽ deduceretur ſi pꝛo bijs
que ſubiecta illi fuerant ſeruire cogeretur.
pꝛopter boc inuiſibilia quaſi vera bene ſer
uienti poſt meritũ pꝛomittunt᷑. ꝗſta auteʒ⸗
quaſi modica ⁊ tranſitoꝛia gratis interme
rendũ adijciũtur. ꝗſta interim ad ſolatuʒ
illa poſtea ad gaudium. iſta ad ſuſtentatõ
nem.illa ad gloꝛiſicationẽ. Sine illis non
poteſt bomo beatiſicari in patria.ſiñ iſtis
non poteſt ſuſtentari in via. Oꝛopter q8ᷣ

et talis factus eſt bomo vtinterim nũc ad

tempus iſtis indigeret quatinus per iſta
indigentiã ſuaʒ in illis agnoſceret et pt in
telligeret quia quodipſe erat bonum ſibi
ſufticiens non erat niſi ⁊a illud quoq; mere

retur babere bonũ a quo erat. boc autem

bonum ili ſuit ꝙ ipſe ſibi ſufficiens non fu

it. ANagna quiſpe dignitas bumane con

ditiomstalis facta eſt vt nulluʒ ei bonũ

lexta
pꝛeter ſummũ ſufſiceret. Et rurſuz magna
libertas ꝙ interim arburo ſuo dimilla eſt
vt adipſum bonũ ſummũ cogi non poſſit
quatinus ſola voluntate ad illud iret qd
ſola dilecnone poſſidere deberet. pt ergo in
terioꝛis vite bonum querere addilceret. ex
terioꝛ pita eius talis facta eſt ptad tempꝰ

per ſe ſtare non ſufſiciens alio pꝛeter ſe ⁊ ex
tra ſe bono ſuſtentãte indigeret.

4 De duobus pꝛeceptis nature et
cipune.

Hnum Homini a
deo vel datum vl pꝛomiſſuʒ nibil
pꝛofuiſſet niſi ⁊ ad illud quod da
tum fuerat aſponeret᷑ cuſtodia ne amute
retur. et adillud qᷓd pꝛomiſſum fuerat ape
riretur wa vt quereret ⁊ inueniretur. NMꝛo
pterea ad bonum datum polita eſt cuſto
dia pꝛeceptum nature.et ed bonum pꝛo
miſſum aperta eſt pia pꝛeceptũ diſcipline.
Duoiſta pᷣcepta data ſũt bomi. pꝛeceptü
nature ꝛ pꝛeceptum diſcipline. ſꝛeceptuʒ
nature fuit quod intus aſpiratum eſt per
naturam. NMꝛeceptum vero diſcipline eſt
quod ſoꝛis aſppoſitum eſt ad diſciplinam.

intus per ſenſum. foꝛis per Verbuz. In bis

duobus mandatis totum cõtinetur quid
quid bomm vel faciendu vel couendum

piꝛecipitur. In pꝛecepto etiam nature tria

ſunt.ſcilicʒ pꝛeceptio. pꝛobibitio. conceſſio.
Nꝛeceptum autẽ nature nos nibil intelli
gimus aliud q́; ipſam diſcretionem natu
ralem que intrinſecus aſpirata eſt pt per
eam bomo erudiretur debijs que ſibi pel
aſpetenda vel fugienda fuerant. Quaſi enĩ

quoðdam pᷣceptum dare erat diſcretioneʒ

et intelligentiã agendi coꝛdi bominis aſpi
rare. Nuidergo cognitno faciendoꝛum ſu
it niſi quedã adcoꝛbomis facta pꝛeceptõ?⸗
Et qd rurſus cognitio vitandoꝛum fuit ni
ſi quedam pꝛobibitio? Quid vero cogni
tio eoꝛum que media fuerut eſtimanda ẽ?
mſi quedã conceſſio vt illic bõ ſuo arbitrio

e ;

—

t1¹9

d Vratio et pꝛouidẽtia per quã bãc

relinqueretur vbi qauãcuna; partẽ elegiſſz
non lederetur? Deo igitur pꝛecipere erat

docere bominẽ que ſibi foꝛent necelſaria.
pꝛobibere autem domonſtrare noxia. con
cedere vero inſinuare ad ptrũlibʒſe baben

*

e trib'generibus rerun

ſibilibꝰ que pꝛopter inferioꝛem pi

genera creata inueniũtur. quedam ſcilicʒ

ao vſum ipſius vite neceſſaria in tantum
vt ledatur ſi eis non vtatur. quedam vero
noria quibus ſi vtitur ledi. Alia autez me

dia ſunt quibus vti et non vni ſine leſione
poteſt. Naʒ quia ita iſta inferioꝛ ſuperio

ris pite ymago eſt congruũ erat vt in illis

que ad banc pitam facta ſunt eoꝛum que
ad ſuperioꝛem vitaʒ ſpectant documentu
bomim pponeretur. Sunt autẽ q per iſta
foꝛis demonſtrari debuerũt.quedam intꝰ
noxia vite ſpirituali quibus ipᷣa ſimiliter

vti ſine leſione nõ poteſt. vt ſunt vicia om
nia que aime coꝛruptoneʒ adducũt. Süt

item intus qdam ſalubna⁊ neceſſaria qui
bus ſiñ leſione carerenõ poteſt. qualis eſt
cognitio dei ⁊ cognitio ſui.et vtutes oẽs ꝗ
ſanitatem aĩme operantur et nutrimentũ
pꝛeſtant. Suntitem alia qᷓ adeſſe et abeſſe
ſine lelione poſſunt.et becad vtrũlibet ſe ba
bent quia ſalutes non impediũt quali no/
xia nec nelutneceſſaria operant᷑.qualis eſt
cognitio rerum extrinſecaꝝ ⁊ alia quedaʒ
buiuſmodi.&ld neceſſaria ergo et ſalubꝛia
pertinet pꝛeceptio.ad noxia pꝛobibitio.ad
media conceſſio.

¶ e gemina cuſtodia vite inferio
rI8.
Capim WX.
Ataeſt Homini

nlam ſua imnferioꝛez cuſtodiret

a. (VII

tã bominis condite ſunt tria reruz

ſeyxta

eabem pꝛouidentia naturalifugiendono
xia.ſalubꝛiaaſpetendo.medijs ad vtrumli
bet vtens. Hac ergo cuſtodia munitus ne
gligentiam vitare potuit ſed violentia; re
pellere nõ potuit. ꝗn pꝛouidentia enim bo
minis erat omnez negligentiã cauere ſʒ ñ
eque in poteſtate hbominis eratomnẽ vio
lentiam repellere.pꝛopterea ratiom buma
ne adiuncta eſt pꝛouidentia diuina quan
nus ratio bumana in parte vna vigilaret
contra negligentiam. pꝛouidentia diuina
in parte altera ſtaret contra violẽnax.· Hac
itaqʒ gemina cuſtodia munita ciuitas vi
te bumane nullis aduerſis lederetur quia
ſi ratio bumana non tepuiſſʒ aduerſus ne

gligentiam pꝛouidentia diuina nunquaʒ

in bomine violentie locum dediſſʒ. Quia
vero ratio pꝛimũ per negligentiam locuʒ
ſuum deſeruit diuina poſtmodũ pꝛouidẽ
tia iuſte ſe a cuſtodia ſua ſubtraxit vtiam

in vita bominis nonnunqm violentia pꝛe
ualeat. et ratio ipſa nunciam etiam inui

ta cogatur ſuſtinere quodpꝛius ſponte ca
uere negleer.

Getrihus ſtatibus hominis.

Eo foꝛtaſſis ali⸗
cui querendũ videatur qualit᷑
bomo ante peccatuʒ violentiã
aliquam pati potuiſſet qui ſi non peccaſ⸗
ſet ſicut videt pati ommino non potuiſſet.

Siergo omnino pan non potuit piolen

tia ei nocere non potuit neqʒ opus babuit
cuſtodia ne violentiam pateretur qui qd
cunqʒ ſibi illatum fuiſſet nichil omnino pa

teretur. Mam ſi violentiã pati potuit quo
modoetiam monnon potuit.ſi auteʒ mo:

ri potuit quomõ immoꝛtalis fuit? Nꝛopꝑ
ter buiuſmodi ratõnes ſoluendas queab
bijs qui diligentius ſecreta ſcrutari ſolent
obijciũtur tres ſtatus vite bũane.Nꝛima
conſideratione diſtinguimꝰ et in bis qua
lis pomo fuerit ſiue in coꝛpoꝛe ſiuein ani

ma quãtumcunqʒ ab eo qð pamũ factus

.½

(Pars

eeſt mutatus ſit aut in quo ideʒ perſtiterit babiliter dicutur tantum diſtinguere. Fta

neceſſario determiandũ putamꝰ.pꝛimus periculum diligentis inquiſinonis nulluzʒ

ſtatus bominis fuit ante peccatuʒ in eo ꝓ erit ſipꝛ
fuit conditus.ſecũdus ſtatus eſt poſt pec fuerit.

catum ſi tamẽ ſtatus dicendꝰeſt ⁊ non po
tius ruina in quẽ ꝑer peccatũ et per pena
peccati pꝰ pẽtm ſeqntẽ eſt lapſus.Cerciꝰ

.

ſtatus erit pꝰ reſurrectõnẽ a moꝛtuis quã
do plene ⁊ perfecte tam a peccato qm a pe
na peccati liberabitur.⁊ non ſoluʒ in idin

quo fuit conditus.ſed ſupꝛa id ⁊ vſqʒ ad il
lud ad quod conditus fuit reſtituet.In pᷣ
mo ſtatu diuiſit deus ⁊ bomo.in ſecundo
ſtatu diuiſitdyabolꝰ ⁊ bomo.in tercio ſta
tu totũ dens accipiet In pꝛimoſtatu laus
dei erat et aliquid pꝛeter laudem nicbil tũ

catum.

.

eſumptio temerarie aſſerionis nõ

¶Be ſcientia hominis ante pec

(Ta.

ergo qaue
de pꝛimo bomine qual ante pec
catum fuenit?ſcᷣm animam qui
dem rationalis fuit babens diſcretionem
mali et boni. Saentiam quoqʒ rerum qn
tum ad pꝛincipiũ conditiois pertinuit per
fectam. Ham ſicut quantum pertinet ad

ratur

MM

perfectionem ſtature ⁊ etatis bumani coꝛ
poꝛis pꝛimum bominem perfectum factũ
credimus ita quoqʒ quantũ adanimaʒco
gnitõnem pveritatis ⁊ ſcentiam eam dum
taxat que pꝛime perfecnoni ↄgrua fuit per
fectam mox conditam accepiſſe putamus
et ad illam non ſtudio aut diſciplina aliqᷓ
per interualla tempoꝛis perſeciſſe ſed ſimł
igc. etlemalabwſ ſ̃ vecondatbis rhmo vna
—à— ac ſimplici diuine aſpiratonis illuminatõ
De pꝛimoſtatuantepeccatum. ne üllam percepilſe. Criplici autem cogmi
Caplm EEI. ouegeiinnn bonrin erudimn conſtat
Jonſi eet ↄsnitõe ſcʒ creatoꝛis ſui vt agnoſcereta qᷓ
B erutur 9 utem factus erat.⁊ cognitione ſui vtagnoſceret
plurima de pꝛimo ſtatu bomis quodfactus eratet quid ſibi faciendũ erat

contra laudem dei.in ſecundoſtatu nicbil
adlaudem ſedtotum contra laudem dei.
in tercio ſtatu totum ad laudem nibil pꝛe⸗
ter laudem nec contra laudem dei. ad lau
dem dei charitas.pꝛeter laudeʒ dei necelli
tas.contra laudez iniquitas.Inpꝛimo ſta
tu charitas et neceſſitas. in ſecundo ſtatu
neceſſitas ⁊ iniquitas.in tercio ſola cbari⸗

men ſciunt᷑ ſi cũ diſcretione diſcutiantur.

ante peccatum qualis fuit bo
moanteqm peccaret et qualis futurus fu
iſſet ſi non peccaſſet. etin coꝛpeetin anima
moꝛtalis an immoꝛtalis.paſſibilis an im⸗
paſſibilis. de termino inferioris piteet de

deinde cognitõem quoqʒ illius qd ſecum
factum erat et quid ſibi de illo et in illo fa

ciendum erat.

¶ Becognitione reꝝ viſibilium.

manſitu o ſutiorem de qualltate amora Sirlunn . MVII.
viuendi.de pꝛopagatõne filioꝛum.de vita P=
et de meritis naſcentium ab ipſoet ſequen Erum enim uiſi

num poſt ipſum et multa alia que licet ali
quando curioſitate queruntur vtiliter ta⸗

Hos vero in tam multis pꝛecipueque a
noſtra intelligentia et capacitate remota
ſunt reſponſioneʒ noſtrã moderari opoꝛ

tet. et ab bijs que dubia non ſunt ea que p⸗

bilium omniũ que cuzbomĩe
eet ppter bominẽ facte erant per
fectam cognitiõem bomieʒ accepilſſe dubi
uñmelſſe nõ debet quantum videlicʒ; ſiuead
anime eruditionẽ ſiue ad coꝛpoꝛalis vſus

neceſſitatem pertinere videbatur. Ham et

idcrco ipᷣecreatoꝛnõ a ſe aut abaliquo an

e 4

WHare

gelo ſingulis quibuſqʒ animalibꝰ ſed ab
bomine nomina foꝛmari voluit vt mani
feſte oſtenderet ꝙ ſinguloꝛuʒ naturam et
vſum ⁊ oſficis ex inſita libi bomo ratone
agnouit. Que enim pꝛopter illum creata
erant abillo regenda et diſponenda erant.
et idcirco boꝛum ommiũ deus illi ⁊ ſcienti
am tribuit ⁊ pꝛouidentiã reliquit. it nan
qʒ aplus.Nunqᷣd cura eſt deo de bobuſ⸗
Curam etenim boum anialiumq; ceteroꝝ
pꝛouidentiã deus bomini reliquit vt do
minationi illusſubijcerentur ⁊ ratione il
lius regerẽtur pta quibus debueratobſe
quium accipere ſciret etiaʒ in illis neceſſa
ria pꝛouidere.Hanc autẽ ſcientiaʒ quẽad

moduʒz etillam qua carnis cõmoda et ne

ceſſaria ꝓuideredebuerat.quia bomopec
cando non perdidit.idcirco deus poſtmo
dum illi per ſcripturas ſuas de buiuſmo
di erudire nõ curauit. De ſcientia vᷣo anĩe
ſola idcirco bomo cũ reparabatur erudiẽ
dus fuit.quoniã ſolamillã pꝛius peccãdo
amiſit. 4
¶ Becognitione creatoꝛiss
(Capitulum XHII.

Ognitionem ue⸗
ro creatoꝛis ſui pꝛimũ bomineʒ
babuiſſe dubium nõ eſt. quoni
am ſi pꝛo vita tempoꝛali ſeruanda in rebꝰ
tranſitoꝛijs tam magnã ſcientiam accepit.
multo magis pꝛo pita eterna adipiſcenda
excellentioꝛeʒ et abundantioꝛẽ in celeſtib⸗
cognitionem babere debuit. Cognouit er
go bomo creatoꝛem ſuum nõ ea cognitio⸗
ne que ſoꝛis ex auditu ſolo perapuur ſed

ea potius que intus per aſpirationem mi

niſtratur. non ea qua deus modo a credẽ
tibus abſens fide queritur ſed ea qua tũc
per pꝛeſentiam contemplatioõis ſcientima
nifeſtus cernebatur. Sciendum tamẽ eſt
ꝙ illam pꝛimã cognitonem bominis quã

de creatoꝛe ſuo habuit ſicut maioꝛem ⁊a cer

tioꝛem illa cognitione que nũcin ſola ſide

ſexta

conſtat veraciter dicimꝰ ita etiam ills uuue

poſtmodũ in excellentia contemplationis
diuine mamifeſte reuelabii minoꝛem neceſ

ſe eſt confiteamur Cognouit ergo creato
rem ſuum bomo noneñ ita excellẽter ſicut
poſtea cognolcere debuiſſet ſi perſtitiſſet.
Sicut eni nobedientia bominis per lbᷣſe
quentem ignoꝛantiã pꝛime cognitõni mł⸗/
tum abſtulit. ſic eidem cognitom ſi in obe

dientia bomo perſtitiſſet per ſubſequentẽ

reuelationez plurimum addendum fuit.

Aodũ vero diuine cognitionis quã pꝛi

mus homo babuilſſe creditur explicare dit
ficile eſt. excepto eo qð diximuſ quia per in
ternam aſpiratõnem viſibiliter edociꝰnul
latenꝰ de ipo creatoꝛe ſuo dubitare potuit.

¶Be cognitioneſiu.
Tapitulum XV.
Dꝛro cognitiõzʒ
lui eundem bominẽ a pꝛima cõ
ditione ſua talem accepiſſe cre⸗

dimus pt et debitum obedientie ſue Siua

ſuperioꝛem agnoſceret et debitũ pꝛouidẽ

tie ſue Itis inferioꝛẽ non ignoꝛaret. boc ſiq
dem erat ſemetipſũ agnoſcere conditionẽ

et oꝛdinem et debitum ſuũ ſiue ſupꝛaſe ſi
ue in le ue ſub ſe nõ ignoꝛare. Intelligere
qualis factus eſſet et quali incedere debe
ret.quid agere.quid cauere ſimiliter Bto:

tum erat ſemetipᷣm agnoſcere. Si boꝛum

cognitionẽ et diſcretionem homo non ba

buiſſet ſemetipſum non cognouiſſet neqʒ
per pꝛeuaricationes borü poſtmoduʒ exti

tiſiet reus ſi pꝛius ad boꝛum cognitõnem
non fuiſſet illuminatus. Si autẽ queritur
vtrum bomo iam tunca pᷣncipio cognitio
nem eoꝛum que circa ipſuʒfutura fuerunt
id eſt lapſum ſuuʒ et ruinã preſcierit.et ce⸗
tera mala omnia que pꝛimũ in ipſum po
ſtea per ipſum in omnes qui fuerũtex ipᷣo
tranſierunt. et ſimiliter ſi pꝛeſcierit bona q

babiturus fuiſſʒ ſi in obedientia perſtitiſſʒ

illud omino pꝛobabile et conſequens eſſe

—

r

(Bars

pidetur qad inſtitutionẽ et formam recte
viuendi ſpectabat magis vt ei facienda in
dicerentur potius q̃ᷓʒ pt futura pᷣdicerẽtur
Illud nanqʒ ⁊ arbitrij libertatẽ et obedien
tie puritate minuere omnino videretur ſi
ipſe bomo ante meritũ futuroꝛum pꝛeſciꝰ
diceret.quia nec bona ſperare cuʒ pꝛeſcien

tia maloꝝ potuiſſet nec cũ pꝛeſciẽtia bono

rum mala futura timuiſſet. Mꝛopter hoc
igitur magis conueniẽs iudicatur pꝛimu

bominẽ eoꝛum quidem que faciendo fue
rant ſcientiã ⁊ pꝛeceptum accepiſſe ſed eo

rum que futura erant pᷣſcientiam non ba

buiſſe vt liberum ad vtrãqʒ partẽ arbitriũ

ſtaret. Et bec quidem de ſcientia bominis

quantũ ad pꝛimum pertinet ſtatum dixiſ/

ſe ſufficiat.

¶ Dequalitate liberi arbitrij per

Mibertate quantũ ad eundẽ ſta

Liberum arbitrium hominẽ ante peccatu

babuiſſe nullatenꝰ ambigendũ eſt. ea ſane
libertate qua poterat ſiue ad bonũ ſinead

malum poluntatis ſue aſpetitum inclina⸗

re.ad bonũ quidem gratia adiuuante.ad

malũ vero ſolum permittente non cogen

te. Mꝛima ergo libertas arbitrij fuit poſſe

peccare et poſſe non peccare.ſicut pltima
erit libertaſ poſſe nõ peccare et non poſſe
peccare. Nꝛima libertas quidẽ adiutoriũ
adbonuz habuit ſedad malum infirmita

tem non babuit.ſic tamẽ pt nec adbonuʒ

cogeretur necↄtra malũ teneret. AUltima

libertas in bono grãʒ babebit.in malo in
firmitatẽ non babebit. necſolum gratiam

in bono adiuuantẽ ſed etiaʒ contra maluʒ

confirmantẽ.adiuuantẽ vt ſit poſſe nõ pec

care.confirmantẽ vt ſit non poſſe peccare.

Nedia libertas poſt peccatũ quidẽ ante
reparationẽ gratiam nõ babet in bono ſʒ

Capiim KVI.
arbitrii uero

tum ſpectat in pᷣſenti adijcimꝰ

infirmitatẽ in malo.etidcirco in ea eſt poſ

ſe peccare nõ poſſe nõ peccare poſſe pecca
re:quia libertatem babet ſine gratia confir

mante. non poſſe nõ peccare quia infirmi
tatẽ babet line gratia adiunuante. Dedia
libertas reparatõnem ante confirmatio⸗

nem babet gratiã in bono. infirmitateʒ in

malo.gratiã in bono adiuuãtem pꝛopter
libertatem. et gratiam contra malum ad
iuuantem pꝛopter infirmitateʒ vt ſit in ea

poſſe peccare pꝛopter libertateʒ et infirmi

tatem. ⁊ poſſenon peccare pꝛopter liberta
tem et grauã adiuuantem. nondum tamẽ
non poſſe peccare pꝛopter infirmitatez ad
buc perfecte non ablatam et ppter gratiaʒ
confirmantem aobuc perfecte non conſũ
matam. Cum autem intirmitas tota e me
dio ſublata fuerit et gratia cofirmans fue
rit conſummata erit non poſſe peccare.nõ
quia vel tunc aut arbitrij libertas aut na
ture babilitas deſtruatur ſed ꝙ gratia con
firmanſ qua pꝛeſente peccatum nequaq̃m
ineſſe amplius pᷣt non auferatur.

¶ Bevirtute hominis ante pecca

tum.

(Capitulum vVII.

Nautem queri /

ſ tiur an vᷣtutes aliq in ipſo pᷣmo
— bomine ante peccatuʒ fuerint
⁊ ſi in ipſo virtutes fuerint vtrum in eis ali

quid meruerit. cum certe videãtur virtu

tes ſine merito eſſe non poſſe.Hos quideʒ
duplicit virtutes baberi reſpondemus. ſe⸗
cunduʒ naturam.ſcdᷣum gratiam Untus
namq; nichil aliud eſt qm affectus men⸗

tis ſcdᷣm rationeʒ oꝛdinatus qui ſcõm pva

rias eiuſdem mentis aſplicatões plurimi
eſſe dicuntur. vnam tamẽ radicem et oꝛigi
nem bñtes voluntatem. Ana eniʒ nolun
tas ſcdᷣum ꝙſe ad varia vel aſpetendo vel
fu giendo inclinat variosfoꝛmat affectus

et diuerſa. ſcdᷣm eoſdeʒaffectus noĩa ſoꝛtit

cuʒz tamẽ omia bec in vno ſunt voluntate
et vna voluntas. Noluntas autem aliqn

do per naturam ſurgit aliquãdo excitatur
per gratiam.⁊ eſt quidem ipſa natura per
gratiam. ſed alia eſt gratia creatrix. alia ſal
uatrix. per gratiam creatricem facta ſunt q
non erant.per gratiã ſaluatricem reparan
tur que perierant. Gꝛatia creatrix pꝛimuʒ
nneature condite quedam bona inſeruit.gra

tia ſaluatrix et bona quenatura pꝛimũ coꝛ

rupta perdidit reſtaurat. ⁊ que imperfecta
nonduz accepit aſpirat. per pꝛima bona li⸗
berum arbitriũ reparatur.per ſecunda bo

na liberum arbitrium operatur. In pᷣmis

boms deus in bomine operatur.in ſecun
dis bonis deus bomini cooperatur. ꝛi
ma bona donum dei ſunt.non meritũ bo
minis. Secunda bona ⁊ del ſunt per donũ

hominisqʒ per meritũ. ſSꝛima bona gtia

ſunt.ſecunda bona gratia pꝛo gtia. Quan
do vero voluntas bomis ſcdᷣm naturam
ſolam mouetur extra naturã nõ meretur.
Quando vero ſcdᷣm deum mouetur ſup̃
naturam meretur.quomam illum meret᷑
per quẽ et pꝛopter quẽ mouet.Omis eni

qui vult aliqd pult⁊ ppi aliqd vlt qð vlt.
Quicunqʒ ergo vult aliquid ⁊ pꝛopterea
ſolũmodo vult quod vlłt quia natura boc

vult. velle babʒ a natura.qui auteʒ aliquid
vult ⁊ pꝛopterea vult quod vult.quia deꝰ⸗
boc vlt velle babet a gratia ⁊a iia boc meri
tum bominis eſt ꝙ pꝛopter deum vult qðᷣ

pvult. et pꝛopter deuʒ facit quod facit. Hoc

nanqʒ deus reddere babet quod pꝛopter
ipſum fit ſiue voluntate ſola in volendo ſi
ue etiam voluntateet oꝑe in faciendo. Bo
na igiturnature ⁊ affectus oꝛdinan ſcdᷣm
naturam pirtutes ſunt naturales que et ſi
laudables ſunt. quia bone ſunteta natura

ſunt. non ſunt tamen digne merito illo

quod eſt ſupꝛa naturam. quia nicbil in ſe
babent pꝛeter naturam. Nicbil tamen me
reri enã bmõi virtutes nõ mibi ↄueniẽter
dicipoſſe videtur. qᷓmuis extra bona bec

ſexta

que pꝛopter naturam condita ſunt nicbil
mereantur queex ſola ſunt natura. Nirtu
tes autem quas gratia reparatrix nature
ſuperaddita foꝛmat.quia in merito aliqᷣd
ſupꝛa naturam accipiuntin pꝛemio etiam
ſupꝛa naturam remuneraridigne ſunt vt
quibus amoꝛ dei cauſa eſt in opere pꝛeſen
tia dei pꝛemium ſit in retributõne. Sedin
biis nirtunibus que per gratiam reparatri

cem ſunt pᷣmum ſpirituſſanctus bonam

voluntatem operatur. deinde bone volun
tati mouẽti ſe ⁊ opanti cooperat᷑. Nꝛimũ
bonã vpoluntatẽ aſpirat pt ſit.deimnde bone
voluntati inſpirat vt moueatur et operei
vt vacua non ſit pꝛimuʒ operatur eam. de
inde operatur per eam. Bona poluntas

enim inſtrumentuz eſt. ſpirituſſanctus ar

tifex. Quemadmodü autem artifex ᷣmuz
inſtrumentũ operatur. deinde per inſtru
mẽtum operatur ⁊ ꝙ inſtrumentũ operat
pꝛimum ſolusipſe operatur. Quod vero
poſtea perinſtrumẽtum operatur non ſo
lus ipſe operatur. ſed inſtrumentum ettaz
ippſum per quodipſe operatur.ſic ſpiritus

ſanctus qui pꝛimum bonam voluntatem

in bomine operatur ſolus ipſe operatur.

quod vero poſtea per bonam voluntateʒ
operatur.non ſolus ipſe operatur.ſed vo
luntas etiam per quam operatur. tamen

opus bonum ex ſpiritu eſt quioperaĩnon

ex voluntate bomims per quaʒoperatur.

In ipſa quidem eſt bonuʒ ſedex ipſa non

eſt. Ex ip̃a non eſt quoniã aliunbe accepit

in ipſa tamẽ eſt quoniam babet quod ac

cepit. Et idemipſuʒ ⁊ ſuum eſtin quantuʒ
bʒ et non ſuũ in quantũ a ſemetipſa nõ ba

bet. Tali igitur diſtinctione facta quia ſcili

cet quedã virtutes ex ſola natura ſunt.que
dam ex gratia ſi queritur ntrum pꝛimus
bomoin illopꝛimoſue conditionis ſtatu
pirtutes aliq̃s babuit nullatenꝰambigen
dũ putamꝰ affectꝰbonos ꝛſᷣm iuſticiã oꝛ
dinatos naĩeillius a ſua pꝛima oꝛigine in⸗
ſertos per quos adbonitatem ⁊ iuſticiam
exequendaʒ naturali aſpetitu trabebaĩ. Et

feck

Vrr
13
16
ae
chl

Ho
tum
hur
gui
eſ

oſt

ſbll⸗
wcon
mos
cor
ala
emnz
nee
bir
bui
fut
S
po
poſe
e
fenon
nd⸗/
Coſtat
wonſe
beccane
ltmhor

bl
ii
n

in
ri

un

gee

ſtunu
ben
noaot
Gren
ſtonm

in bijs quidez affectibus boms naturales

virtutes conſtitiſie quibꝰa pꝛincipio natu
ra bommis foꝛmata eſt? inſtructa. De il⸗
lis autem virtutibus que voluntate bona

et eo amoꝛe biumo mota perficiuntur. ni/

chil temere cõtra ipᷣm quãtum ad pꝛimuʒ
ſtatum illum pertinet diffinire volumus.

Nꝛecipue cum de oꝑecbaritatis nullum
ſiue ex autoꝛitate ſiue ex ratione argumen

tum certum babeamꝰ. Et ſi quidem ama⸗
re creatoꝛem ſuũ cepit Hoc tamen omino
laudabile non fuit.quia non perſeuerauit
quia motus incipientis virtutis extinctꝰ

S ZB
.
1
.
„

qʒ tamẽ ex gratia nõ ex natura.quia ſi grã

eſt 1 abolitus per tepoꝛem culpe ſubſeq̃n

ti6 HW
¶OQualis creatus ſit pꝛimus ho
mo ſcõm coꝛspbus.

Bnuc ſupereſt ut
conſideremꝰ etiam qualis pꝛi
mus bomo ſcdᷣm coꝛpus fac
tus ſit boc èſt moꝛtalis an immoꝛtalis.pal
ſibilis an impalſſibilis et cetera que de ſta
tu coꝛpoꝛs bumani querẽda vident. Pꝛi
mus igitur bomo quantum ad naturam
coꝛpoꝛis terreni et immoꝛtalis factus eſt
ſcdᷣm aliquio quia potuit non moꝛi et im
aliquid moꝛtalis quia potuit moꝛi. Sicut
eniz in illo pꝛimo ſtatu babuit poſſe pecca
re et poſſe nõ peccare quia h'fuit pꝛima ar
bitrij libertas ita etiam in eodeʒ ſtatu ba

buit poſſe moꝛi et poſſe non moꝛi.qꝛiſta

fuit pꝛima coꝛpoꝛis bumãitimmoꝛtalitas.

In lecundo ſtatu babet poſſe moꝛi et non

poſſe non moꝛi ſicut ⁊ poſſe peccare ⁊ non
poſſe nõ peccare babet.quoniã in boc ſta⸗
tu eſt et moꝛiendi ⁊ peccãdi nccitas o
riendi neceſſitas qmdiu adeſt vita. NMec
candi neceſſitas qmdiu abeſt Sta. Inter
cio ſtatu bẽbit poſſe nõ moꝛi et non poſſe
moꝛ ſicut ⁊ poſſe non peccare et nõ poſſe
peccare. quoniã ad bunc ſtatum perunet

et moꝛiendi ⁊ peccãdi impolſibilitas.vxrra

„— *

1

non adelſet in altero moꝛiẽdi.in altero pec
candi nature poſſibilitas nõ deelſet. Si er
go vltima immoꝛtalitas ex gratia erit vbi
moꝛiendi poſſibilitas non erit.quanto ma
gis pꝛima imoꝛtaltas ex natura non fuit
vbi moꝛiendi poſſibilitas fuit. Ergo pᷣmꝰ
bomo ante peccatũ immoꝛtalis fuit: qmiaã

in coꝛpoꝛe eius coꝛruptõ et infirmitas nul

lafuit.⁊ extrinſecus pᷣter cetera fomenta ci
boꝛum quibꝰcoꝛpoꝛalem vitam nutrire et
ſuſtẽtare debuit ſpiritualẽ in ligno vite me
dicinã acceperat qua eandẽ vitam contra
moꝛtis defectum ſanã atqʒ incoꝛruptam
potuit conſeruare.don?᷑ ad veram immoꝛ
talitatem vbi iam mon non poſſet tranſ
ferretur ⁊ trãſlatus conſirmaret. Sicut er
go immoꝛtalẽ non dicimꝰpᷣmum bominẽ
fuiſſe ante peccatũ vt moꝛi omĩno nõ poſſʒ
ſic enam nequaq̃ʒ impaſſibilẽ fuiſſe crede
re debemus.quaſi nibil omino pati potu
iſſet: quia naturam in ſe paſſibilem babuit

Sedtamẽ ſi non peccaſſet ſicut nõ moꝛtu

us ita enam ſiue ad moleſtiã volũtatis in
mente ſiue ad coꝛruptõʒ integritatiſ in coꝛ

poꝛe paſſus omĩno aliquid nõ fuiſſet.Hã

ꝙ pꝛimus ille bomo nõ ſcdᷣum quoalitatem
coꝛporis terreni ſʒ ex beneſicio vitalis edu
lij nõ moꝛi potuit.ſũcriptura manifeſte oſtẽ

dit vbi eum ab eodem ligno eiectum ne i·

tamipſam perpetuam conſeruare potuiſ
ſet teſtatur dicens. Ecce adam qual vnul
ex nobis factus eſt ſciens bonum etmalũ
Nunc ergo ne foꝛte mittat manuʒ ſuam
2 ſumat etiam de ligno vite ⁊ niuat ineter
num eiecit dominꝰ deus adam de loco vo
luptatis. Qui ergo ð ligno vue eiectus di
citur ne ſemper viueret manifeſte oſtendi

tur ex ip̃ius ligni beneficio boc habiturus

ſiſemper piueret. Sic itaqʒ pꝛimus bomo
ante peccatum natura moꝛtalis et paſſibi
lis fuit qui tamẽ ex beneficio creatons pꝛe
cedente et pꝛopꝛio ſtudio ſubſeqnte facere
potuiſſet vt nec moꝛeretur. nec in pita coꝛ
ruptõnem pateretur. Quia igitur naturã

paſſibilem non babuerit contra paſſionẽ
ei cuſtodia necellaria fuit.pti vibelicʒ per
rationẽ pꝛiopnam contra negligentiam ca
nendam excitaretur per pꝛouidẽnam di
uinam contra piolennam omnemilleſus

ſeruaremur.etſic vtrimqʒ munitꝰ neqʒ mo

reretur nec pateretur. —
¶ Quamdiu homo ſi non peccaſſʒ

in hac vita inferioꝛi manere debu⸗

Ulet. —
iſſ Capitulum XlX.

in bac vita terrena bomo mane

re debuiſſet argumẽtum aliud
VPVPaberi non poteſt niſi quia pꝛobabile om
N mino eſt. ꝙpoſt peractam obediẽnam ſiin

ipſa obedienna perſtitilſz ſtatimad pꝛemi
um ipſius obedientie tranſterri debuiſſet.

quatinus ſine moꝛns interpoſitõne de pꝛi
mo ſtatu vbi babuit poſſe non moꝛi ad

5

ri iam omnino nõ poſſet.
Ge alimento eius.

alium ſtatum tranſiret vbi amplius mo⸗

Nterim uerouitazʒ
terrenam fructibus terrenis nutri⸗

tur vbi nullis pꝛoꝛſus alimẽtis indigeret.

Hieut ſcriptum eſt. Factus eſt pimuſbo

mo in animam muentẽ. ſecundus in ſpiri

tum viuiſicantẽ. Quia eni quod piuit vitã

babet. quodautem viuificat vitã dat plus
eſt omnino niuiſicare qᷓm viuere. pꝛopter
quod quia vita pꝛima ſtare nõ potuit per

ſe. vita autem nouiſſima aliunde ſuſtenta

ri opus nõ babebit pꝛimus bomo in ani⸗
mam puentem factus dicitur que vitam
quidẽ in ſe babuit ſed coꝛpoꝛi per ſe ſolam

ntam dare non potuit. Secundus auteʒ
in ſpiritum viuificantẽ qui et vitam bab /

bit in ſe ⁊ coꝛpoꝛi dsbit ꝑle.

Wamoin autem

Cta.. (ex.

t donec abillam pitam tranſferre

ſexta

Be ſtudio humane vite antepec

catum. —

—

da ⁊ exercenda fuiſſet nõ incouementer di
citur pꝛeter interna ⁊ ſpinitualia ſtudia ſa:

pientie et diuine contemplatiõis. ſoꝛis etã
in terre culturas ſiue in arando ſiue ĩ ſemi:

nando. ſiue in plantando et ceteris buius
operibus quibus natura bona exculta p/
fectum capit in meliꝰ pꝛimum bominem
non ad laboꝛeʒ ſed ad delectationẽ exercen

Dum.ppt et opus eſſetad delectanonẽ et exẽ

plum ad eruditionẽ. Sic nãqʒ exterioꝛ bo
mo exercendꝰ erat vt ab ipſo ſtudio exterio
ris operis foꝛma ſumeret᷑ ſtudij interioꝛis
et in eo qð ſoꝛis faceret agnoſcer; quid ſibꝛ
intus faclendum eſſet. Nam et intus ſimi
liter quedã terra erat quebona quidẽ crea
ta erat. et tamẽ ſi bene excoleretur adbuc

melioꝛ eſſe poterat. que culta ſructus bo⸗

nos daret. neglecta vero mala et noxia ger
mina pꝛoferret. “”

Sinon peccaſſet homo qua
les filios genuiſſſet.

pidetur qualiter bomo filios p

creare potuiſiet ſi non peccaſſzqualeſqʒ ſu
tuni elſent. qui ex eo naſcituri eſſent. In bu

iuſmodi ergo ſiẽ iam ſepe diximꝰ⸗ diligent

conſiderare oꝑtet vt ab bijs que dubia nõ

ſunt es que pꝛobabiliter tãtũ dicuntoiſcer
namus. Que eni necautoꝛitas pꝛobat nec

ratio arguit manifeſta ini dubia relinquũ

tur. tamẽ etiam iſta nõ inutiliter aliquãdo
in queſtionẽ admittuni pt vel inueniatur

quod verum eſt el ſaltem quod ſolſum ⸗

non credatur.

Jgutem queri/
tur quomodo ſtudio nita bũa
na ſi bomo non peccaſiʒ colen

Oſt iſta que iam

dicta ſunt etiam querendũ illud

tia futuram nullatenꝰ dubitare debemus

”M
.D
5 „
r. „
.

an iniuſti naſcerentur.
apitulum XXIII.

¶ Vty in

gium inter maſculũ et ſeminam
ante peccatuʒ a deo inſtitutum.
iſqʒ vt creſcerent et multiplicarẽtur dono
benedictõnis conceſſum atqʒ iniũctum le

rationem ſine turpitudine et concupiſcen

Qui ergo ſine peccato generarentur cõſe
quens omino eſt ꝙ etiã ſine peccato naſce

rentur. Quemadmodũ bij qui modo ge

nerantur cum concupiſcentia quaſi ex ip
ſo radicis ſue vicio coꝛruptionẽ trabẽtes
naſcuntur cum culpa.

(Si parane iuſticie heredeg.

i inquiſitione videtur ſi paterne obe
dientie meritum per incoꝛruptam

oꝛiginem ad poſteros omẽs trãſire debue
rat.quemadmodũ nunc inobedientie illiꝰ

culpa per eandẽ oꝛiginem piciatam. in pni
uerſos ſe effundendo dilatat. Quod ſi ve

rum eſtita tuncin naſcentibꝰ ſoꝛeter meri
to parentum oꝛiginalis iuſticia ſicutnunc

inuenitur in eiſdem ex ſolo paterne tranſ

greſſomis reatu oꝛiginalis culpa. Jdcir-

co tamen temere aſſerendum non eſt:
quia ſimiliter non pidet ꝙ quemadmo⸗

du nunc natura per inobedientiaʒ ad coꝛ

ruptõem mutata cerniturita etiam nunc

per obedientiam obſeruatam niſi vſqʒad

tempus pꝛediffintũa deo ſeruata fuiſſet
adincoꝛruptionẽ mutaretur. Semel emʒ

tranſgredi plena mnobedientia fuit. ſed nõ

ſimiliter perfecta obedientia fuiſſet ſi in ip

ſa obedientia bomo vſqʒin finem non per

ſtiniſqʒ. NMDꝛopterea ſiẽ inobediẽtia vno tpe

conſummata naturã ad coꝛruptõem mu

tauit ita etiaʒ obedientia naturã ad incoꝛ

Wia ergo conin

gimus commixtionẽ carnis in pꝛolis gene

Aluo etiam dignũ

dAſexta

ruptionem nõ mutaſſet donec ſuotempo
re vſqʒ in finem ſeruata ꝑfecta fuiſiet. Qut
aute interim generarent a natura nonduʒ
ad veram adbuc incoꝛuptionem tranffoꝛ
mata ſeminarent᷑ neqʒ naſcẽdo oꝛiginalis
iuſticie meritum acciperent. quoniaʒ; etip
ſia quibus naſcerent nondum adbucper
fecte obedientie baberent iuſticiam. Non
autem potuit natura naſcẽtibꝰdare quod
in generantibuſ nondũ poſſidebat quẽad
modum ⁊ hbi qui nunc in peccato generan
tur non aliud naſcendo trabunt qʒ viciuʒ
quoda natura a qua ſeminani accipiunt
ſic itaqʒ pꝛimus homo tempoꝛe obedien
tie ſue caſto conugio adpꝛopagationẽ po
ſteritatis inſtitutioni diuine deleruiens ſi
lios generaret ſine peccato quidem quoni
am ex natura ab omni vicio kbera.ſed non
ſimiliter paterne iuſticie beredes quomaʒ

iplſa natura nondũ ſoꝛet ad incoꝛruptois

pꝛemium quod niſi poſt peractã obedien
tiam dandũ non erat tranſtoꝛmata. Poſt
qmautem a vita terrena ad celeſtem ſpi
ritualem ſtatum tranſtoꝛmatus fuiſſʒ am

plius generare nõ debueratſiẽ mõ pinobe

dientiaʒ moꝛtalitati ſubiectus a carnis tñ
ꝓpagatõe nõ ceſiat. ꝛopterea igiturnõöõ
viðᷣtur vna eſſe vtrobiqʒ conditio quia ra
tio eadẽ vtrimqʒ nõ aſpparet. Gunt iñ qui
credunt veraciter aſſerendum ꝙ pꝛimꝰ bo
mo ſi non peccaſſet nullos mii bonos fili⸗
os genuiſſet et nemo omnium qui ex eius
carne naſceretur damnaretur tamen ulud
merito quare ſi ſola pumi bominis obedi
entia pꝛobata omnibus poſteris ex eo na

ſcituris ad meritum ſufficere debuiſſʒ. aut
ſi ſinguli quiqʒ poſteri tempoꝛibꝰſuis quẽ

admodum ip̃e pꝛimus pꝛobatus eſt ſiue
eiuſdem ſiue alterius cuiuſlibet mandaua
obſuantia pꝛobandi fuiſſent. Et poteſt foꝛ
taſſis non abſurde credi qidem mandatũ
quod pꝛimo bomini datum eſt.poſteri qʒ
illiꝰobſeruare debuerũt pt ſinguli pꝛopꝛia
obedientia pꝛobarentur ⁊ ſinguli pꝛo ſuus
meritis digna reiributione gloꝛſficarẽtur.
pꝛimã tamẽ obedientiam obſuatã cauſaʒ

ſoꝛe gratie adiutricis ad omnes ſequẽtes
et iplamobedientiam obediendo imitan

Atp ſimul tranſferendi fuiſſent
xxV.

Etermio huiꝰ ui⸗/

te inferioꝛis in qua vſqʒ ad tem⸗
prus diffinitu; bomo manere de
buerat don? celeſti ac vereimmoꝛtali vita
ſuperinducerei.a poſt ꝑactam obedientiaã
ad pꝛemiũ obedientie ſinemoꝛns interpo

ſitione tranſferrei.boc magis rationi con

ſentaneum et fidedignũ videtur ꝙ licut in

pac vita moꝛtali alijo per moꝛtem deceden
tibus.alij per natiuitatẽ victuri ſuccedũt.

ita quoqʒ tunc pꝛecedentibus poſt termi
num buius nitetempoꝛalad vitaʒ eternã
tranſlatis bijs qui ex eis nati fuiſſent de

cedentibus ſuccederentapſi quoqʒtempo

ra ſua impleturi et obedientiam ſeruatu

ri donec tandem numer?ꝰ ad vitã pꝛedeſti
natoꝛum impleretur et tempus buicinfe
rioꝛ vite in genere bumano deputatu con

ſummaretur.
¶ Wtrum perfecti naſcerentur
ſtatura et ſcaenttia.

Nquales bomoſilios generare de

lcẽ quẽadmodum ipᷣe pꝛimus bomo et

ſcðᷣm ſtaturam coꝛpoꝛis ⁊ ſcᷣm ſenſũ men
tis perfectus mox conditus eſt.ita quoqʒ

qui ex eonaſcituri fuiſſent tam coꝛpoꝛeqᷓ;

ſenſuin ipſo mox natiuitatis ſue exoꝛdiop

fecti eſſe deberent. Nos ſcdᷣm eſtimationẽ
noſtram id magis aſpꝛobamus vt pꝛimꝰ
bomo quidem vt diximus et de coꝛpoꝛe et
ſenſu perfectus mox factꝰ fuiſſe credatur.
illos vero qui ex eo naſcerent eadem lege
qua nunc ⁊ natiuitatẽ bumanam oꝛdina
tam cernimus paruos naſcituros ac dein

Juero queritur

builſet ſi non peccaſſet.vtrum ſci

.,
.

ſerta

de per interualla tempoꝛum tam in ſenſu

animi q; in ſtatura coꝛpoꝛali incrementa

accepturos. Sic enim in omni genereren
aliam legem pꝛimaʒ conditionẽ babuiſſe

credimus atqʒ aliam ſubſequenteʒ pꝛopa

gationem. NMꝛima enim ommia perfecta
facta ſunt. cetera autẽ omnia queex ipſis

oꝛiuntur.et poſt ipᷣa ſubſequũtur miſi per

interualla tempoꝛum creſcendo adperſec
tionem venire nõ poſſunt. Hoc in arboꝛi
bus et plantis et germinibꝰ cunctis vel ce

teris.boc in beſtijs et cunctis viuentibus

cernimus.quia a modico vniuuerſa incipi

unt. ac deinde paulatim per incrementa
oꝛdine ad perfectioneʒ euadunt. Quocir

ca nequaqᷓm pꝛo mcio bumane nature de

putandũ eſt ſiin pnapio ſuo a perfecto in

cboata per ſubſequẽtem pꝛopagationem

a modico ad maioꝛa et melioꝛa pꝛoſiciat.

Et de coꝛpe quidem bumano foꝛtaſſis diſ
ſicile non erit. neq; incõueniens wdebit H
in eſtimatõeʒ recipe. Aeꝝ de ſenſu ⁊ cogni

tione nitatis foꝛtaſſe minꝰpbabile videbit.

ſcilicʒ bij qui ſine peccato naſcerẽtur ſen

ſu ⁊ intelligentia mentis imperfecti naſce

rent᷑. pꝛopterea ꝙ omnis ignoꝛantia inra
tionali creatura nõ niſi ex pena peccati eẽ
pvideatur. Sed ſibij qui boc dicuntnon ſa
tis diligenter conſiderãt:quia non omnis

qui aliquid neſcit aut aliqd minus perſec

te ſcit ſtatim ignoꝛãtiã habere ſiue in igno
rantia eſſe dicendus eſt.quia ignoꝛãtia nõ

dicitur niſi tuncſoluʒ cumid qð ignoꝛari
non debuiſſet neſcitur. Calis itaqʒ ignoꝛã

tia non niſi ex pena peccati ineſſe cognoſci

tur cum mensa lumie veritatis excecata
ne ea que ſcire deberet cognoſcere valeat

pꝛopꝛio vicio obſcuratur. ꝗllam vero que

in naſcentibꝰcunctis ⁊ nunc a pꝛincipioin

eſle videtur. ettunc quoqʒ ineſſe debuiſſe

creditur ſenſus ſiue cognitionis imperle
ctionem nature eſſe non culpe. Et er boc
manifeſte liquet.quia dominus in euen

gelio. cum ſub typo anime ſamaritanam

de occultis ſuis conueniret. Nꝛimũ eam
quinqʒ piros babuiſſe.ac deinde quem

ℳ

EZE —— — ðxosqss —2l — —–

d

tmyr explicemus.

(Pars

nnunc babet virumeius non elſe teſtatus
eeſt dicens. Quinqʒ enim viros babuiſtit
et bic quem babes non eſttuus vir. Qui
ſunt enĩ qnqʒ viri quibus aia rõnalpᷣmũ
legitime copulata ðꝛ niſi.p.ſenſus coꝛpis
ſcdᷣm quos pꝛima etas vite bumane ſine⸗
rationis diſcretõne gubernatur. Scdðum

quoꝛum ſcilicet ſenſuum affectus incede
re ſiulli etati non natura ſed vicium elſet ne
quaqʒ ipſi ſenſus viri ſed adulteri potius

D oſpellati fuiſſent. Mꝛopterea cum poſtea

ſubiunctũ eſt quia ille quem babebat vir
eius nõ eſſet.maniſeſtuʒ eſt quia bij quos
pꝛius babuerat qnqʒ eius.hoc eſtlegitimi

ſenſuũ affectus moueri atqʒincedere.Cuʒ
pero ad annos diſcretõnis ꝑuenerit ſi reli
cta veritate erroꝛẽ ſequit ipſe ei erroꝛ tunc
non maritꝰſʒ adulter aꝓpellatur. Qð aũt
pꝛius ſᷣm ſolum ſenſuũ motũ incedẽs ope
ratur nec maluʒ ei ad culpam nec bonum

ad meritũ reputatur. Hon igi infanubꝰ

etiã in peccato natis vicium eſt ſine cogni

tone naſci. ſed boc eis viciũ eſt cum tali. ſcʒ

vicio naſcei vnde poſtmoduʒ cum ad an
nos diſcretionis puenerint contingat eos

ſi gratiam adiuuantẽ non habuerint a co

gnitione veritatisilla dũtacat que adſalu

tem ptinet pꝛepediri. Qõſi veruz eſt neʒ
vicium fuiſſet illis qui ſine peccato naſce
rentur ſine cognitiõe etiaʒ naſci quia nibil

in ſe naſcendo haberent vnde poſtea cum

ad tempus ↄgnoſcendi ꝑueniſſent potuiſ
ſeent a cogniutõe veritatis pꝛepediri. Etnos

quidem ſcdᷣum bunc modum in rebusoc
cultis ea que magis pꝛobabilia nobiſ vide

bantur elegimus.ito tamẽ vtin nulla par
te dubia ꝓ certis aſſerere pᷣſumamus.pꝛo

eo autẽ ꝙ pꝛopoſitum nobis fuit qualis

pꝛimus bomo conditus eſt ̊ pꝛelenti ab
breuiationi ſufficere volumus nunc re⸗

ſtat vt id etiã quod ſequit? ſcʒ qualr inſtitu
tus ſit a deo quantũ interim animo occur

.

rerit et pꝛopoſito noſtro conuenire videbi

ſexta

. (Seinſtitutione pumi homis,

Qa. H VII.
Waliter pꝛmus
pomo inſtitutus ſit a deo etad

rrecte viuendũ infoꝛmatꝰ pt ple

muus valeamus agnoſcere. quedam nos

opoꝛtet ſuperiꝰiam dicta ad mediuʒ reuo
care. Dyimus nanqʒ luperius duobona

a pꝛicipio bominia deo pᷣparata vnũ coꝛ

poꝛale alterũ piruuale. vnum vihbile alte

rum inuiſibile. vnum tranſitoꝛiũ. ali eter⸗

num. vnũ coꝛpoꝛi.aliud ſpiruui.vnuʒ nite

ſsa perioꝛi.aliud pite inferioꝛi. vt vtraqʒ pi

et nõ alieni fuiſſent. Harurale ſiquidẽ bu ta iocunditatẽ ſuam baberet. alia ad fomẽ

mane nature eſt in pꝛima etate ſcðᷣm ſolos

tum.alia ad gaudiuũ.alia ad felicitates. alia
ad neceſſitatẽ. alia ad pluʒ tempis.alia ad
fructum etermtatis. Hoꝝ itaqʒ bonoum
que ad ptranqʒ vitaʒ ꝑtinebant ſpiritui q̃

itp̃i carni in bomine pꝛelidebat cura iniun

cta eſt. quatinus ſcilicʒ alterum boc eſt coꝛ
poꝛale bonũ ad vſum inferions vite ꝑ pꝛo
uidentiam diſponeret.alterum vero ſcilicʒ

ſpirituale bonũ ad fructum ſuperioꝛie vi

te per obedientiã quereret.vtrũqʒ ergo ad

ſpirituʒ rationalẽ pertinuit. vt et carni ſue

pꝛouteret.et ſibi. Carni quidẽ ſue ĩ bono
quod ſibi ad pſlum eiuſdẽ carnis erat ſub
dituʒ. ſibi autem in bono illo qd non ſoluʒ
carni ſedipᷣi quoqʒ quiin carne ſuꝑioꝛ fuit
extitt dignitate pᷣlatum. Quapꝛopter ad
inſerius quidẽbonũ conleruandũ pꝛoui
dentia pertinuit.ad ſuꝑius autem bonum
obtinendũ obedientia neceſſaria fuit. pui
dentia ex ratione.obedientia ex pꝛeceptõe
pꝛouidentia in pꝛecepio nature.obedien
tia in pᷣcepto diſcipline. Sic itaqʒ pᷣmꝰ bõ
inſtitutꝰ eſt pt inferioꝛis nite bonuʒ ppiu
dentiã cuſtodirʒ.vite ſupioꝛis bonũ ꝑ obe
dientiã q̃reret. Si ergoſm bc inſtitutõeʒ
ꝓceſſiſſet pfecte iuſticiã tenuilſſʒ.⁊ ſiẽ alienꝰ
fuilſet a culpa ita etiã liber ⁊ꝛimumis pꝑmã

ſiſiet a pena. At aũt bꝰinſtitutiõis moduʒ

riqʒ pfectiꝰagnoſcamꝰ.ptriuſqʒ vite rõʒ
et foꝛmã ⁊ea q ad vtranqʒ vitã vident ſpe

ctare bona eoꝝqʒ vſum diligennus nos

conſiderare opoꝛtet.

. Be inſtitutione hominisſcõᷣm
inferioꝛem vitam.
(Ca. XXVII.

Vo igitur bona
que ſuꝑius diſtinximꝰ deus bo⸗/
mini ab initio pꝛeꝑauerat. alten
temꝑale.et alterum eternũ.vtrũqʒ plenũ ⁊
perſectuʒ. Elter id ẽ tempale bonũ plenũ
ſtatim condito alpoſuit. AWlteꝝ. id ẽ. eternũ
bonum plenũ poſt meritũ dandũ pꝛopo
ſuit. Illi qd dederat cuſtodiam aſpoſuit cũ
pꝛouidentia ſua p̃ceptuʒ nature ad aliud
quod pꝛoppſuerat viam aperuit cuʒ gtia
ſua pꝛeceptum diſcipline. ſꝛeceptum au
tem nature tria continet pꝛeceptioneʒ.pꝛo

bibitionem. cõceſſionẽ. ꝛeceptõ natura

lis eſt diſcretio naturalis per quam inſpi
ratum eſt bomim que ſunt nature ſue ne
ceſſaria. ꝛobibitio vᷣo eſt per quam inſi
nuatum eſtilli que ſunt noxia. Cõceſſio au
tem eſt iloꝛum que ſunt media diſcreto.i.
quibus pti vel non vn ſine periculo vel in
coõmodo poteſt. Si ergo homo per natu
rale pꝛeceptũ inſtructus negligentiã caue
re voluilſet. diuina pꝛouidentia nulla euʒ
piolentia oſpꝛimi vel noceri ꝑmitteret.

¶Deinſtitutione homis ſcöum ſu

perioꝛem vitam.
Mterat itaq zhõ
N per pꝛeceptum nature ↄſeruare

boeonum naturale quod babuit.
ſed per illud non potuit ilud eternum bo
num quod nondũ babuit abipiſci. Meqʒ
enim ad vitam ſupioꝛem obtinendã meri
tum illi foꝛet ſi aut vitaret vite buius noxia
aut que ſalubꝛia ſũt appeteret ſiue ad vtrũ
libet medijs vteretur quomã in bis omni
bus non tam pᷣcipientis affectum qʒ com
modum obedientis aitenderet. Itaqʒ vt

bomo ſuper banc vitaʒ aliquid mereretur
neceſſariũ fuit vt pꝛecepto naĩe pᷣceptum
diſcipline adderetur. et pt in ipſiꝰpꝛecepti

executiõe hbomo nõ tam pꝛecepꝑt ptilitatẽ

q; pꝛecipiẽtis dilectionẽ amplecti pꝛiobare

ſexta

tur. Sed quid erit amplius quod ad expe

riendam bomiĩs obedientiaʒ illi pꝛecipiat
cum totu quodad vitõ bumanãũ pernnet
in pꝛecepto nate conuneat. Quecunqʒenĩ
pꝛopter bominẽ facta ſunt aut neceſſaria
ſunt vite bumane et pertinent ad pᷣceptio

nem.aut noxia ⁊ pertinẽt ad pꝛobibiõem

aut media ⁊ ꝑtinent ad conceſſionẽ. an
datum autẽ diſcipline neqʒ de pꝛeceptõne
neqʒ de pꝛobibitione natali ſumi poterat
ne ſi vel eadem pᷣciperet deus auteʒ pꝛobi
beret que pꝛiꝰpꝛeceꝑat et pꝛobibuerat me
ritum vt dictum eſt ad vitã obedienti nõ
elſet. Si vero in vtrolibz muearet manda
tum vt vł neceſſaria pꝛobiberet. aut noxia
pꝛeciperet naturaʒ a ſe ſactam iniuſte lede
ret et in repugnantia mãdatoꝛum ſuoꝛuʒ
quecuũqʒ pars ad effectũ duceretur bomi
nem in neceſſitatẽ pꝛeuaricatõmis pꝛecipi
taret cum e duobus contrarijs alterũ ſine

alterius tranſgreſſione impleri non poſſet

Opoꝛtuit ergo vt de concelſione naturali
pꝛeceptum diſcipline ſumeret quia ſolum

modo meritũ eſſe potuit vbi liberumarbi
trium fuit.⁊ vbi bomo ad ptrunlibʒ ſe pꝛio

voto inclinare potuit. Sictamen optebat

vt de ipſa conceſſiõe pꝛeceptum diſcipline

ſumeretur.quatinus per pᷣceptum ↄceſſio

iõa nõ mutaretid eſt. vt pꝛecepiũ naturã
rei de qua ſieridebebat non coꝛrumperet.

neqʒ contra inſtitutũ pꝛimum pvite biane
noxiam faceret.quatinus ſola inobediẽtia

pꝛeuaricatoꝛi nõ ipſius in qua puaricaba
tur rei natura noceret. Cum autem de con

ceſſione naturali pᷣceptuʒ diſcipline ſoꝛmã
dum fuiſſet congruũ fuitmagis vt ſocdum
pꝛobibitionẽ boc fieret nõ ſcdðᷣm pꝛeceptio
nem ne dyabolus poſſetobedientiã bomi
nis calumniari et in vno tantum non in
pluribus ne inobedientia ipſa valeret ab
bomine excuſari. Si eniz dixilſet deus bo

mim vt de ligno ſcientie boni ⁊ mali mãdu

caret baberet diabolus aduerſus bominẽ
aliquid quod dicere poſſet.quia nidelicet
in executione mandati magis comodum
ſuum q́; pꝛeceptuʒ creatoꝛis ſui reſperilſʒ
et ad perſiciendũ id qᷓd pᷣceptũ ſuerat non

e,
hal
nne
eni
n
no
em
en
one
Nrat
whi
zwe,
in
ſon
ele
on
wn

pt

do⸗
nur
hre
ie
Ria
nicche
decn
eſomma
ſu
lepeo
jbom
onn

Wars

amoꝛe dei ſed delectatione cibi fuiſlet abddun

ctus. Rurſus ſi multa de hijs que natura:
liter conceſſa fuerant deus bomini pꝛobi⸗
builiſſet et pauca conceſſiſſet pꝛeuaricatiois

experiendam obedientiam mandato infoꝛ
mans multa conceſſitet pauca pꝛobibuit.
vt ipa obedientia ellet libera et que pꝛobi⸗
buit idcirco pꝛobibuit ponꝰ q̃ʒ pꝛecepit nt
obedientia ipᷣa eſſet pura. De omni inquit
ligno paradiſi comede.de ligno vero lcie
boni et mali ne comedas vt ſcʒ pꝛius infir⸗
mitatem ſenſus bumani per cõceſſionem
conſolaretur.ne ſoꝛte poſtea ad pꝛobibitio
nem traberetur. Si ergo bomo in bac obe
dientia perſtitiſſet poſt tempus diffinitum
a deo adillud bonum quod ei in celis pꝛe⸗

paratum fuerat ſine moꝛtis doloꝛe traſfer⸗

n debuiſſet cum omm pꝛole ſua poſt ipᷣum
ſubſequente in conſoꝛtobeatoꝛum ange⸗
loꝛum vita celeſti ſine fine victurus.

us homo.
(Capitulum. XAXX.

Aantauerat aũt
dominus des ſicut dicit ſcriptu
ra paradiſum voluptatis a pᷣn⸗
cipio in quo poſuit bomineʒ quem foꝛma
uerat. Qualis autem paradiſus fuerit vbi
bomo pꝛobandus et exercendus poſitus ẽ
ſubſequitur ſcriptura et dicit. Nꝛoduxitqʒ
dominus deus de bumo omne lignũ pul⸗
cbꝛum viſu.et ad veſcendum ſuaue. lignuʒ
etiam vite in medio paradiſi. lignumqʒ ſci
entie boni et mali.et fluuius egrediebatur
deloco voluptaus adirrigandum paradi⸗
ſum.qui inde diuiditur in quattuoꝛ capita
patet ergo quante amenitatis locus ille fu
it in quo natura hominis adbuc a coꝛru⸗
ptione aliena foueriac nutriri debuit q fon

nbusac fluminibꝰirriguis arboꝛibus om/

mos generis frondoſus acnemoꝛoſus fru⸗

ſue bomo excuſationem aduerſus deũ ba
bere videretur. pꝛo eoq neceſſitate magis
q̃ʒ voluptate ad pꝛeuaricatõem impullſus
demõſtraret. Nꝛopterea deus bominẽad

Be loco in quo poſitus eſt pꝛi⸗

ctu tam pulcro ad videndum qʒ ſuani ad

veſcendum refertus pꝛedicatur.

¶GBe ligno vite.
(Capitulum.xXXXI.
MBi icer cetera oei
v/Rdona ad iocunditatez vite buma
ne pꝛeparata etiam illud mꝛandũ

coõmemoꝛatur ꝙ lignum ibi pite eſſe dieit.

cuius virtus tam mirabilis eſſe perbibetuꝛ
vt certis tempoꝛibus ſumptum vitam coꝛ
poꝛalem in bomine quãdiu ipᷣe bomo ipᷣo
vteretur non ſolum a moꝛte ſed ab omm ei
defectu illelam cuſtodire valuiſſet.

¶ Bẽ ligno ſcientie boni et mali.
Capitulum. X2XXII.

Ignum etiaz ſci⸗
lentie boni et mali ibi fuiſſe narra
ur quod non ſimiliter quidem ex
natura ſua ſcientiam boni et mali bomini
dare potuit quẽadmodum lignum vite vi
tam in bomine coꝛpoꝛalem ex natura ſua ⁊
pirtute ſibi indita a deo potuit conſeruare
ſed idcirco tantum hignum ſcientie bom⁊
mali dicitur. quia ad pꝛobandã obediẽtiã
bominis ſiue inobedientiam expeꝛiendam
parabatur. Erant enim quedam bona que
necdum bomo per experientiam cognoue
rat. Et erant ſimiliter quedã mala que non
dum bomoꝑ experienuiã ſciuerat.et poſi⸗
tum eſt qualin medio lignũ ſcientie boni
⁊mali.vt ꝑillud bõ vel obediẽdo adbona
guſtanda et cognoſcenda tranſiret.vł non
obediendo ad mala ſentienda ⁊ ꝑcpienda
ptingeret. Sic ergo in loco iſto ſiue boni ſi
ue malicognoſcendi occaſionem accipere
debuit.nõ iñ ex natura ligni qͥ h homini ex
ſe dare non potuit.ſed qͥa in eo ne vel boni
obediendo vel mali inobediendo pꝛo debi⸗
ta remuneratione occaſionem accepit. Si
vo aliter vim buiꝰnois interpᷣtari volueri⸗
mus dicere poterimꝰ.qꝛ adam ante pecca⸗
tü bonũ et malũ ſciuit.bonũ quidẽ ⁊ ꝑſciaʒ

et ꝑ experientiã.malũ po ꝑ ſolã ſco; poſt⸗

„ 5
—„

out lignũ vetitum tetigit. malum iam etiaʒ
experientiã cognoſcere cepit.atqʒ bex pe⸗
rientiam ipiꝰmalibonum qʒ qð ſtricte fue
rat tenendũ agnouit. Sicigit lignũ iſtud ꝑ
virtutẽ obedientie vl pinobedientie culpã
pꝛodeſſe aut nocere bomini potuit. Nuan⸗
tũ aũt ſpectabat ad natam ipius tale fuiſſe
credit vt ſiue ederet ſiue non ederet bomo
fructü eiꝰnõ lederetur. Cõueniẽter autez li
gnü vite ex ſua natura vᷣtuteʒ tribuit. lignũ
vo ſcie bomet mali vᷣtutis tantũ occaſionẽ
pſtitit. qꝛ bona inferioꝛis vite er natura ſũt.
bona vero ſuꝑioꝛis vite ex gratia.

homo in paradiſo poſitus ẽ
1, bom (Tapitulum.X NNII 3

NRetali ergo loco
i ⁊talibꝰdelicijs referto poſitus eſt
bomo nõ creat?ꝰ quatinꝰ bñſiciuʒ
deinõ nature imputaret ſʒ grẽ ſicut ſeptuʒ
eſt. Tulit dñs deꝰboĩem et poſuit en i para
dilo voluptatis. Quẽ eniʒtulilſe et poſtea
poſuiſſe in paradiſo ðꝛ.quoniã alibicreatꝰ
ſit ⁊ vt bic poneret alũde aſſũptꝰmanileſte

*

demonſtrat.
Quare vnus pꝛimũ creatus eſt.
Capalum. XXXllil.
Keauit ergo oe?
boĩeʒ pᷣmũ vnũ vt vnũ elſʒ buüani
generis pᷣncipiũ q̃tinꝰ in Ba dya⸗

*

boliſuꝑbia ↄfunderet.⁊ buane nate hũil/

tas diuine ymaginis ſilitudine gloꝛiſicaret᷑
Dyabolꝰnãqʒ aliud pᷣncipiũ eẽ a deo cocu
pierat.⁊ idcirco vt eiꝰ ſupbia magis ofũde
ret hõ in donuʒ accepit ꝙ ille puerſe rape
voluit ⁊ obtinere nõ potuit pti Bet imago
dei in boĩe appareret.qſiẽ deꝰin oibꝰrebus
creatõis pᷣncipiũ extitit ita iſte oibꝰboĩbus
pᷣncipiũ eẽt generatõis.⁊ omẽs boĩes dũ ſe
ab vno ⁊ vnu eẽ cognoſcerẽt oẽs ſe q̃tvnũ

amarent.

Ouare mullier de viro facta eſt er
(Qare delatere. (Cap. XXXV.

Pltea uero in ao

ſtracta eſt.

—

iutoꝛiũ generatõis de ipᷣo viro mulier fetã
ẽquoniã ſi aliũde fieret.vnũ ꝓfecto omniũ
bominũ pᷣncipiuʒ nõ eẽt. facta ẽ ãt de latere
vViri vt oſtenderet qꝛ in cõſoꝛtiũ creabat di

lectõis. ne foꝛte ſi fuiſſet de capite facta pꝛe
ferenda videret viro ad dñatonem.autſi ð
pedibꝰ ſubijciẽda ad ſeruitutẽ.qꝛ ergo viro

nec dña nec ancilla parabatſʒ ſocia.nec de
capite nec de pebibꝰſed de latere fuerat pꝛo
ducenda pt iuxta ſe ponendaʒ cognoſceret.
quã de iuxta ſumptã didiciſſet.

(Ouare dozmie ntipiro coſde al
Capitulum. MX½XNàI.

Eine voꝛmienti un
D ro potiꝰqᷓ; vigilanti coſta de q̃ mu
lieris coꝛpꝰfabꝛicarei ſubtracta ẽ.
ne in eopenã aliquã ſenſiſſe putaret᷑ ⁊ diui
neſimul potentie opus mirabile pbaretur
que bomis doꝛmientis latꝰapeꝛuit eteum

tñ a quiete ſopoꝛis ſuiminime ſuſcitauit.

Quantũ no ꝑunet ad ſpũalẽ intelligentiã
idcirco pᷣmꝰbomo adam doꝛmiendo ma⸗
teriã vnde illi ſponſa crearet᷑ de latere ſuop
ſtitit.quoniã ſecundꝰ adam poſtea ĩ cruce
ſomno moꝛtis ſopoꝛatꝰpt ſpõſa illiꝰecclia
foꝛmareĩ ſanguinẽ cũ aqua de latere fũden
do ſacramenta miniſtrauit. oꝛro ꝙðco
ſta viri mulieris coꝛpꝰſactũ eſſe dicit.ita ĩ⸗
telligendũ eſt. pt de ſola ipᷣi?ꝰ coſte ſubſtãtia
ſine omm extrinſeco additamẽto ꝑ diuinã

potentiã in ſemetipᷣ̃a multiplicata ideʒ coꝛ

pus factũ credat.eo ſane miraclo q̃ poſtea

de qnqʒ panbꝰin manibꝰ ieſu celeſtis bñ⸗
dictõne multiplicatis.qnqʒ ſütbominum

milia ſaciata.

¶ De ſex modis operandi.

Capitulum.XxXXVII.

cunt. ſꝛimũ opus ẽ denibilo ali

Ane ſex ſunt ope

ra quibꝰoĩa q̃ fiſt ad effectũ pdu

qð facere. Scpᷣm opꝰ ẽ de aliqᷓ aliqd facere
ſim ſubſtantiã ⁊ qntitatẽin maiꝰ.Certium
opusẽ de aliquibꝰaliqd facere ſᷣm ſubſtan
ti ⁊ qᷓntitatẽ in minꝰ. Quartũ opus eſt de

☚ — — -0 — — —m(Ghä

—— =ẽ = SEr

bl
e

ft
hut
ſta
got
iſey
i
ag
iyß
alg

daan
gdel
uh

t.

b⸗
N.

n
i

ur⸗

ii
c
n
unn
nun

do
ſoni
ſre

m.
bemn.

cer

aliquibꝰaliqua facere nõtñßm ſubſtãtiã 2
qnntatẽin maiꝰ. Quintũ opusẽ de aliui

bus aliqd facere nõ tñſm ſubſtantiã ⁊ qn/
titatẽ in minꝰ. Sextuʒ opꝰeſt de aliq mibil

facere.Ex bijs ſex oꝑibꝰ q̃ttuoꝛ ſoli deo ſũt

poſſibilia. duo reliq̃ tantũ creature poſſibi
litati ↄueniũt. de nibilo eni aliqd facere.⁊ð
aliq aliqua facere in maiꝰ.et de aliqbꝰ ali⸗
qd facere in minꝰ.ſiue de aliq̃ mibil ſolꝰ ðᷣs
pt. Duoreliq̃̊.i.de aliqᷓ aliq̃ nõ in maiꝰſicut
cũ totuʒ in ꝑtes diuidit. vel de aliqbꝰ aliqᷣo
nõ in minꝰquẽadmodũ ꝑtes vniunt in to
to creatura faceꝛe poteſt. Cuius opꝰrecte p
pterea nibil eẽ ꝛ qꝛꝑ eiꝰopus eſſentijs reꝝ
ſiue in ↄiũ gendo diuiſa ſiue in diuidẽdo cõ
iũcta nibil tollit᷑ nibil ↄferti.vbi aũt ð mbalo
aliqd fit aliqdfit.qꝛ B ipᷣm aliqᷣd vt ſit ĩ eo fit
qð niſi fieret idipᷣm qᷓdẽ aliq̃d nõ eẽt.Rur
ſum cũ de aliqᷓ plus fit aliqᷣd fit. qꝛ niſi in eo
qdiam aliqdeſt aliqd fieret.ipᷣm qð poſtea
plus ibi eſt non eẽt.Rurſum cũ de aliqbuſ
aliqd fitaliqd fit.qꝛ niſiillud qð pᷣusibi pl⸗

fuit aliqd factũ eẽt in eo qd minꝰmodo eſt

illud oĩno non eſſet. De nibilo aliqd factuʒ
eſt qñ id qð nibil pus erat vt aliqd eſſet fa⸗
ctum eſt. Cũ aut poſtea id qð pᷣus paruuʒ

factũ erat maiꝰfactũ eſt de aliq aliqd i ma⸗

ius factũ eſt. Cum po qdᷣmagnũ factuʒ mi
nus aliqñfit de aliq aliq̃din minꝰfit. Oꝛi⸗

mũ eſt opus creatõis.Scdᷣm ẽ opꝰ multi⸗

plicatõis.Tertiũ eſt opus vnionis ſiue col
lectionis n pᷣmoope ſit aliqᷣd ⁊ de nibilo.
In ſcdo ope fit aliq̃d et de aliquo.In tertio
ope fit aliqd quidem ſed nõ denihilo.qꝛ qð
fit bʒ materiam neqʒ ðᷣaliquo qꝛ cũ fit ipᷣm

habet in materia foꝛmã.ſed cũ duo ſũt vnũ

fit aliud et trãlit in illud vt ſit illud ꝛ deſinit
quidẽ eẽ qdᷣeſt et tñ nõ deſinit eſſe.qꝛ ĩcipit
eſſe quod nõeſt. et cũ ſit ilud qðeſſe incipit

aliqᷣd fit qꝛ illud aliqd eſt quod eſſe incipit.

et qð fit ⁊ tñ non de nibilo illud fit quod ſit.
qꝛ pᷣuſq; fieret aliqd fuit. Nec rurſum de
aliquo illud fit quod fit.qꝛ deſinit eẽ quod
pus fuit.q incipit eẽ qd pᷣus nõ fuit. Qð
dicim? pexemploĩ aliquo exᷣmamꝰ Omẽ
að eſt vnu eſt. et omne quod vnũ eẽ deſinit

mnn Hipo0 etiã eẽ deſinit quod vnũ eẽ deſinit.

Ita ſine vnitate nibil ſubſiſtere poteſt. Ae⸗
rum exbijs qᷓ ſũt ⁊ vnũ ſunt alia vnitatem
ſuam ex multis colligũt qualia ſunt cõpo⸗
ſita et ex partibꝰ ↄſiſtentia q̃ vnũ quidẽ eſſe
babent. ſed ex vno nõ babẽt. qꝛ oſtãt ex plu
ribus.Alia vnitatẽ ſuã ex vno babent et in
vno babent. qꝛ vnũ et idem eſt ip̃m ex q̊ ſũt
etipᷣm quod ſũt.qualia ſũt ſimplicia omia
et ex partibꝰnon ↄſiſtentia. Cõpoſitis ergo
vnũ eſſe aliuð non eſt qm vmta eẽ et ido vᷣe
vnũ eſſe non eſt.qꝛ ex multis etin multis ẽ.
Quibus aũt ſimplex eſſe eſt vere vnũ eẽ eſt
ad vnũ eſt totum et qd eſt et ex q eſt. Sʒ ex
bis rurſum que ſimplicitate vnum ſũt alia
pvirtutẽ ſuam ex multis nõ colligũt qͥa non
ſunt compoſita nec vnitatẽ ſuam in multa
effundũt qa multiplicaꝛi non poſſunt neqʒ
eſſe materia quales ſunt incoꝛpoꝛeiſpũs qᷓ

neqʒ ex materia ſunt.qa ſimplices ſũt. neqʒ

mateꝛia eẽ poſſunt.q̃a coꝛpoꝛei nõ ſũt. Alia
q̃ vnitatem ſuã ſimiliter ex multis non col⸗
ligunt qa ſunt ſimplicia ſed tñ vnitatẽ ſuaʒ
in multa effundũt.qa multiplicant et fiunt
materia.qualia ſũt coꝛpoꝛa ſimplicia quoſ
atbomos dicimꝰ.qᷓ quideʒs ex materia non
ſũt quia ſimplicia ſũt.ſedtñ mateꝛia fiũt.q̃a
in ſemetipᷣis multiplicantet in augmẽtum
excreſcunt. Quando ergoſimplex materia
ſiue atbomꝰſimplex factus eſt de nibilo ali
quid factuʒ eſt. ñ no ad ipᷣm ſimplex coꝛ
pus in ſemetipo multiplicat et in plura ex
creſcit fit aliq̃d de aliqͥ in maius. Quod liꝛ
cet mirabile nvideatur maius tñẽ de nibilo
aliqd facere qʒ de aliqᷓ plus faceꝛe. Hocmõ
operãdi de ſubſtantia coſte in ſe diuina vir
tute abſqʒ extrinſeco additamento młtipli
cata coꝛpus mulieris factum eſt.HHeqʒ eni
ↄuenit vt coſtã illam extrinſecꝰadditamen
tum accepiſſe dicamus q̃nnus in eam q̃n
titatem excreſceret q̃ coꝛpoꝛi mulieris foꝛ⸗

mando ſufficere potuiſſet. Quoniã ſi Bpe⸗

rum eſſetnon decoſta quideʒ ſed deillo qd
pter coſtam additum eſt. quod ptiqʒ mul⸗
to maius fuit coꝛpꝰ mulieris factũ eẽ con⸗
uenientius dici debuiſſet. Hoc ſiquideʒ in
materia maius et pncipaliꝰ fuiſſet et pᷣnci⸗
polis materia vocari debuiſſet. Hon az
2

coſte uli extrinſecꝰ aliquid addituʒ ẽ ſʒipſa
ex ſemetipſa diuima virtute operante mul:
tiplicata eſt quemadmodum poſtea natu:
ram bumanã a pꝛimis parentibus in ſub
ſequentem generationem ſeminataʒ a mo
dico iam in tantum multiplicatam cerni⸗
mus pt multa bominũ milia ex ea iam ex⸗
creuiſſe videamꝰ. et ᷓ̊ totum ad ſm opus
pertinet qñ de aliq fiunt aliqua in maius.
Cũ aũt ꝑcollectõem ⁊ vnionẽ multa in ſim
plicem elſentiam redeant ſicut pus creſcen
dopꝑmultiplicationẽ a ſimplici eſſentia plu
rima exierunt tertiũ opus eſt.quod vtrum
in occulto nature ſinu circa aliqs eſſentias
diuina potentia operei.vt ſcʒ aliqua a mul⸗
riplicitate ad ſimplicitateʒ reducat q̃ pus a
ſimplicitatead multitudinẽ ꝓduxerat ſicut
ſcire nõ poſſumꝰita etiam ꝑtinaciter nega⸗
re non debemꝰ. Hoc tñↄſiderandũ eſt qͥa
aliud opus eſt cũ ſimplex eſſentia multipli
cat aliud cũ multiplex in ſimplicitatẽ redu
citur. Moſt iſta tria oꝑa qſolideo poſſibi⸗
lia ſunt ſequit quartũ et qntum opus q̃ eiĩ
creature conueniũtin quibꝰ nibil aliud eſt
facere qᷓ; vel ↄiuncta diſiunge velſeparata
Aunge. Sextum opus eſt lʒ aliqd in nibi⸗
lum redigere ſoli deo poſſibile eſt et ſiue ali

quando faciat ſiue nõ faciat deꝰ. tñ oĩno

certũ eſt da q̃ͥ potuit de mibilo omia creare
poſſet etiã ſi vellet omĩia creata in nibiluʒ re
digeꝛe. NPoſt ſenariuʒ operibꝰ deputatum
ſeptenariꝰ ſequit᷑ cui nõ opus ſed quies de
betur. Hec oꝑa idcirco diſtinximꝰ ppi eos
q mirari ſolent vel ponꝰdubitare qũo ð co
ſta viri mulier facta ſit.et qũo ð modico pa

ſcere poſDÄit.

terno ſemine tam numeroſa pꝛoles excre⸗

(Wars Septima.
¶ Be lapſu pꝛimi hominis.

uidentia diuina in loco
deliciarũ quaſi in parte
potioꝛi ↄſtituto et ad cõ

Hmino igi⸗

tur mundi bomine pꝛo⸗

ſeruanda bona q̃ habebat eadẽ dei puiden

tia rõni bumane adiuncta munitoatqʒad

illa bona qᷓ babiturꝰ erat querenda et obti⸗
nenda pcepto obedientie cum gratia ope⸗
rante inſtructo vidu dyabolus ⁊ inuidit;
bomo illuc ꝑ obediennã aſcenderet vñ ipe
ꝑ ſuꝑbiam coꝛruilſſet.

¶ Quare dyabolus ĩ foꝛma aliena
ad hominem venit.
— gpitulum. Il.

Wia uero ul per

ſupplantaret quẽ nᷣtute ſuperarenon polſſʒ.
MNeautẽfraus illiꝰ oino mala eẽt ſi mimis
manifeſtaret in ppꝛia foꝛma vemre non de
buit ne manifeſte cognoſceret et nullatenꝰ
reciperet.Item ne nimis niolenta fraus eꝰ
eſſet ſi pꝛoꝛſus occultaret et homo ſimul ſi
deus cũ talifraude q caueri non poſſet de⸗
cipi ꝑmitteret iniuriã pati videꝛet in aliena
quidem foꝛma venire pmilſus eſt. ſedtali
in qua eiꝰmalicia pꝛoꝛſus non celaret᷑. At
igit in ꝓpꝛia foꝛma nõ veniret ſua volunta
te factu eſt. vt aũt aliam foꝛmã niſi talẽ que
ſue malicie ↄueniret babere non polſet di⸗
uina oꝛdinatione diſpoſitum eſt. Nenit
ergo ad hominez in ſerpente callidꝰboſtis
qui foꝛtaſſis ſi pmiſſus fuilſet in foꝛma co⸗
lumbe vemire maluiſlet. Sed B vas ſibiſpi
rituſſanciꝰreſeruauit qa pꝛofecto dignum

non erat vt ſpũs malignꝰillã foꝛmã bomi:

ni odioſam faceret in q poſtmodũ eidẽ ſpi
ritulſanct? alparere debuilſet.

Quare pꝛius ad femimã venit.
apitulum.III.

DEo libet cõſioera

re q̃; timida fuerit in pꝛincipio ad
— emptandã vᷣtuteʒ buiꝰ boſtis ma
licia. Quaſi eniĩ parũ de ſuis viribus pꝛeſlu
mens bumanam naturam in ea parte vbi
debilioꝛ pidebatur agreſſus eſt.vt ſi foꝛteil
licaliquatenꝰpᷣualeꝛe potuiſſet.poſtmodũ

piolentiam nocere non pomuitad
fraudem ſe ↄuertit vt dolo boiem

—.ò.ðòẽ,

zn

vißs

4
0
go
p⸗
rupr
orl

(Pars

cu maioꝛi fiducia adalteraʒ q̃ robuſtioꝛ fu

it pulſandã aut ponꝰſubuertendaʒ accede
ret. Sciens ergo qᷣa verũ eſſet q̃ʒuis adbuc
dictum non eſſet.pe ſoli.qa cũ ceciderit non
babet ſubleuantẽ. Et ſi quiſpiã pꝛeualuerit

aduerſus vnũ.duo reſiſtunt ei. ſOꝛimuz di

lgenter ſolitariã feminã exploꝛauit et inue
mens in ea pᷣmũ bominẽ ſuetemptatioms

econatum experiri diſpoſuit.

Auare ab interrogatoe exoꝛſꝰẽ.
—(Capitulum. IIII.

ete aũt quan⸗
ſit cõfuſio ⁊ timiditas neqcie in

bſpectu nᷣtutis. Stans coꝛã femĩa
boſtis ſuꝑbꝰex ſola malicia cogitata nõdũ

dicta ↄfundit.a q̃ᷓ ſeiam pᷣuſq̃ᷓz et loqueret

depᷣbenſuz metuensnõ audet exire in yᷣba
pſuaſiõis donec animũ tẽptande iterroga
tionep̃ſentiat. Cur inqᷣt pᷣcepit deus vobis
necomeðdetis de omni ligno paradiſi? Cun
rñdit mulier. De fructu lignoꝝ q ſũt in pa⸗
radiſo veſcimur. de fructu no ligm q;d eſt ĩ

medio paradiſi pᷣcepit nobis deꝰne come⸗
deremꝰ.et ne tangeremꝰ illud ne foꝛte mo⸗
riamur Diit aut ſerpens ad mulleꝛẽ. neq

q̃ moꝛte moꝛemini.Cõſiderate incremen
ta pditionis.pᷣmum dixerat deꝰ. In quacũ⸗
qʒ die comederis exeo moꝛte moꝛieris. De
inde mulier dixit. Me foꝛte moꝛiamur.o
uiſſime ſerpens dixit.HNequaqᷓʒ moꝛte mo/
riemini.Deus affirmauit.Mulier dubita
uit. Dyabolꝰnegauit.lHequaqᷓʒ ãt dyabo⸗

lus coꝛã muliere nba dei negare pᷣſũpſiſſet

ſinõ pᷣus ipᷣam mulierẽ dubitantẽ iueniſſet
Que ergo dubitauit ab affirmãte receſſit a
neganti aſpꝛopinquauit. Ipᷣa igiiſᷣm aliqᷣd
inchoauit maliciã q̃ temptatoꝛi inique ꝑ:

ſuaſionis dedit audaciam.

“ (. non ſoli viro pꝛeceptuʒ

Datumſit.
1 Capitulum. V.

7

Ane hic conſioe⸗
Arandu ꝙnon quẽadmodũ ſuꝑiꝰ
videi ſoli viro hceptũ datũ ẽ. Ipa
eni mulier bic teſtat ſibi q; mandatũ pt li⸗
gnũ ſcientie boni ⁊ mali nõ tanget. Sʒ vo⸗
luit ſeptura oſtendere quia mulier que ni
roſubiecta fuit diuinum mandatum non
niſi mediante viro acciꝑe debuit vt ſermo
dei qſi pᷣmũ ĩmediate ad pirũ fieret. deinde
mediante viro ad mulierẽ qzq viro ſtiecta
fuit ⁊ .ſilio viri ↄſtituẽda ꝑpueniret.

GBe modo temptationis.
Capitulum.VI.

Dc auteʒz diligen
ter ↄſiderandum qz callide boſtis
pmũ qmulier timuit malum ne
gando remouit. ac deinde qdiple intendit
malũ libere pſuaſit. HNouiſſime ãt ad ipᷣam

pfſuaſionẽ ſuffulciendã ꝓmiſſionẽ adiũxit.

et pt eadẽ ꝑſuaſio citiꝰ reciꝑet pmiſſionem
duplicauit. Qui enĩ vnã tantũ comeſtionẽ
ſuaſit ꝓ vna duoreponens in pᷣmioſimili:
tudinẽ dei ſciamqʒ boni et mali ſpopondit.
In ꝑſuaſione igit᷑ cbi bomiem temptauit
gula.in ꝓmiſſione deitatis et cognitõis va
na gloꝛia et auaricia. Immoderata nãqʒ
edendi concupiſcentia gula eſt. Deſideriũ
autem inoꝛdinatuʒ excellendi vana gloꝛia.
Nimius aũt aſpetitus babendi vel poſſidẽ

di auaricia.
(ue mala erunt in oꝛiginali
peccato. (Capitulum. VII.
RNoꝛiqgiali igitur

i peccato tria vicia fuerũt. Inobe⸗
dientie due et peccatu vnu ⁊ vNicia

tria fuerunt. Superbia. auaricia. et gula.

Due inobedientie.vna in pꝛecepto nature.
altera in pcepto diſcipline.et bec omnia da
vno actu ſunt completa vnum pectatum

dicuntur. An vicijs pꝛima fuit ſuperbia le⸗
cunda auaricia.teriia gula. An luperbia et
auaricia inobedientia fuit de pꝛecepto na⸗
ture. In gula ſola mobedientia fuit de pꝛe⸗
cepto diſcipline.Huſq̃ʒ enim legtuꝛ deum
pꝛobibuiſſe bomini ne ſimilitudinem diui⸗
nitatis vel ſcientiã boni ⁊ mali ↄcupilceret.
Quia tamen moꝛdinate bec concupiſcens
contra rationẽ ſuam fecit quodãmodo na
turalis pꝛecepti pꝛeuaricatoꝛ extiut. De ſo

lo ligno ſcientieboniet malilegimus quia

pꝛobibuit deus bomini ne illuo continge⸗
ret. et idcirco dum mullier illud oſpetendo

tetigit de pꝛecepto diſcipline mobedientie

reatum incurrit.

O,y mulier delectatione pꝛomiſ⸗
lvonis perſuaſione aſſenſum dedit.
apitulum. VIII.

Ocirco autem ſu
perbiam et auariciam in oꝛigina⸗
A peccato pꝛius qᷓʒ gule viciũ mẽ⸗
tem bomims deceptam obnnuiſſe dicimꝰ.
quia niſi pꝛius mulier id quod pꝛomitteba
tur aſpeteret nequaqm poſtmodum in eo
quod ſuadebatur aſſienſum pꝛebuiſſet. Sʒ
quia pꝛius peruerſe delectata eſt in pꝛomiſ
ſione poſtmodum ſtulte aſſenſum pꝛebuit
in perſuaſione.pꝛimum enim pꝛomiſſam
excellentiam per ſupe:ꝛbiam aſpetijt. deinde

pꝛomiſſam babũdãtiaʒet qualis talem ex

cellennam decebat per auariciam concupi
uit. oſtremo vi bec duo pꝛo voto obtine
re mereretur cibum vetituz gule vicio coꝛ⸗
rupta guſtare conſenſit. Mꝛimũ quidem
conſenſit pꝛopter alia que dilexit.poſtea re
ſpiciens et concupiſcibile videns tantuz in
concupiſcentiam exarſit vt iam etiam ſip⸗
mium nullum eſſet pꝛopter ſe tamen place
ret quod vidit ꝛimum igitur quaſi pꝛe⸗
cio conducta eſt ad conſenſum.poſtea pꝛo
pꝛia delectatiõe attracta deſcendit ad actũ.
In ſuperbia et auaricia pꝛecij cupiditate al
lecta ſe vendidit. in gula autem poſtea de⸗

Aectata libẽter iam gratis ſeruire cepit. Mã

eum amoꝛepʒomiſſionis pinus mens ſiuł-

ta flecteretur. Nidit inquit ſcriptura mu⸗

luer lignum qelſet pulchꝛum vilu et ad ve⸗
ſcendum ſuaue et tulit de fructu eius et co⸗

medit. Mꝛimum per ſuperbiam et auari⸗

ciam videre conſenſit. poſtea in npiſu ſpeciẽ
agnouit. de inde in ſpecie ſuauitatem dep̃⸗

bendu. per ſuauitatem autem in concupi⸗
ſcentiam gule exarſit. nouiſſime per concu⸗
piſcentiam deuicta accepit ⁊ comedit. Dic
ergo pꝛimum pꝛo pꝛecio ad ſeruiendum

peccato ſe vendidit. poſtea nero pꝛopꝛia de

lectatione euicta libenter iam etiam gratis
ſeruire cepit. ꝗta nõnunquam mens iuſta
in ſua iperſectione pꝛimum quodampꝛo⸗

poſito pꝛemio ad ſeruienduʒ deo excitatur

deinde cum in amoꝛeʒ bonitatis excreſcere

ceperit in eius ſeruitute ſola voluntaris du
lectione teneuaaarr.

ptationYum.

Dꝛro ſcienoũ eſt
duo eſſe temptationum genera.
vnum exterius alterum inteꝛius
Exterioꝛtemptatio eſt quando nobis ex⸗
trinſecus malum ſiue viſibiliter ſiue inuiſi⸗

biliter faciendum ſuggeruur. Interioꝛtem

ptatio eſt quando ex motu pꝛaue delecta

tionis intus animus ad peccandum ſolli⸗

citatur bec autem temptatio difficilꝰ pin⸗
citur. quia interius oſpugnans de noſtro

contra nos roboꝛatur. Pꝛopterea dyabo

lus veniam non meruit quia ſine vlla tem
ptatione peccauit.bomo vero quia ſola ex
terioꝛi temptatione pulſatus cecidit.tanto
grauius plectendꝰ eratquanto leuioꝛi in
pulſu pꝛoſtratus fuerat. Ettamen quia ali
quam q̃ʒuis modicam ad cabdendum occa
ſionem babuit idcirco bunc tandẽ dei gra
tia ad veniam erexit. Mos vero quãto gra
nioꝛem in peccando temptationis piolen

Ge duobus generibus tem

un
nſn
kpot
lgr
gd
pern
ipoo
quia
lgeb⸗
dirg
ficar
vele
lbi
eino
ſtaren
leng.
hoſtr
kelgte⸗
depn

qung

(Ode
eſtan
wn
llin

tiam patimur tanto leuioꝛi piacuload gras et peccatumillius conſentiendo ſuuʒ fecit.
I tiam amilſam renouamur. ecettt boc modo quidem pꝛimus bomo a bya
. bolo evnavc eſt vt heccaret Di autemin
Iſctric lta& erit adarm timuſ conſiderare voluerimus quomodo
6 ¶uis blus heccauert adaom preccatumin eum venit. aue enam quid ir
n (Capitulum. NMN. ipſum peccatum quod naturam bonaʒ vi
i H é— SJJID atertolutalchntuminem integritatez
RK “ lius quedam de interioꝛis bominis qua
/ Berunt etigm q/ litate que ad banc conſiderationem necel
c bam quis plus peccauerit adam ſaria nidebuntur in medium pꝛoponere
d an eua. Sed ſicut dicitapoſtolus boHêH⁊ô⁊Fet.
Mulier ſeducta eſt non vir. Eua quilpe ſe l
de ducta eſt. quia verum credidit quod dya ¶ De appetitu iuſti et aape
dug bolus dixit. et idcirco non ſolum inoꝛdina titu commodii.
ſ te ſimilitudinem dei cũ ſcientia boni etma (Capitulum. XAl.
E uaſpag ſes miantem etiaz pꝛolapſa per
uerſitatem periſimiliter putatur.vt deuʒ ex 7 H
i inuidia lignum ſcie boni ⁊ malibõi vetuil NVo quedaz pꝛo
a ſe crederet. ne ĩe bomo ex eo guſtando ad poſuerat deus in bomine a pꝛaci
equalitateʒ; ipſius pꝛoſicere potuiſſet. Hec pio quibuſ natura illius tota rege
eſt enimilla peruerſa ſimilitudo que crea/ retur eiconduceretur ad conſummatõnez
ture nõ conuenit que ex imitatione nõ que ſuifinis. Duo bec erant aſpetitus iwuſti et

nitur ſedex cõparatione. banc ergo mulier
in ſuperbiam elata aſpetijtet ne banc babe
re potuiſſet ipſum creatoꝛem inuidia tactũ

lignum boc vetuiſſe putauit. Noluntaria
ergo malicia ſe contra creatoꝛem ſuũ erexit
peruerſe contra ipſum volendoet impie ð

ipſo ſennendo. Adã vero non eſt ſeductus
quia quod dyabolus pꝛomiſit falſum elſe

ſciebat.neqʒ idcirco pomuʒ vetitum come

dit quaſi per illam comeſtionem deo pari

ficari ſe poſle crederet vel etiam parificari
vellet. ſed tantum ne mulieris animuʒ que
ſibi per affectum dilectionis ſociata fuerat

eius petitioni et voluntati reſiſtendo cõtri
ſtaret. maxie quia putauit ſe et mulieri mo
rem gerere ⁊ poſtea per penitentiã et venie
poſtulationem creatoꝛi poſſe placere. e
re igitur dictuʒ eſt quia vnus peccauit qui
de pnia et miſcdia cogitauit. peccauit tñ
quia peccanticonſenſit et peccantem non

coꝛrexit.et idcirco que in peccato oꝛginali

eſt culpa qᷓʒuis diſſimiliter ad vtrũqʒ tamẽ
tota redundatin illam quidem quia pecca
nitin iſtum vero quia peccanti conſenſit.

aſpetitus commodi. vnumid eſt. aſpetitũ
iuſti dederat pt ineſſet ad voluntatem. al
terum.id eſt. agpetitum commodi dederat

vt inelſet ſecundum neceſſitateʒ. vnum vo

luntarium alterum neceſſarium. Elpetitũ
iuſti pꝛopterea voluntarium eſſe voluit vt
in eo pꝛomereretur bomo ſiue bonuʒ ſi vi
delicet eum retneret cum polſet delerere.
ſiue malum ſi eum delſereret cum poſſet re
tinere. Apetitum autem commodi pꝛo
pterea neceſſarium voluit eſſe deus quati
nus in eo remuneraretur bomo ſiueab pe
nam.ſiue adalternzʒ. id eſt. apetitum iuſti
deſereret ſiue ad gloꝛiam.ſi eundem aſpeti
tum ſcilicet iuſti retineret. In aſpetitu igi
tur iuſti deus merituʒz bominis conſtituit.
in aſpetitu vero commodi pꝛemium:Dꝛo
pterea aſpetitum iuſti ſolum voluntan bo
minis ſubiecit quia niſi in noluntate ⁊ libe
ro arbitrio meritũ eſſe non potuit poſt boſ
duos aſpetitus duo effeetus illoꝛum ſaque
bantur iuſtum et commodum. diſſimiliteꝛ
tñ et oꝛdine contrario. aſpetitus quiſpe iu
ſti ſiue affectus ſeparabilis eſt quia ſcöonſm

voluntatem ineſt. ſed effectus ulius id eſt
iuſtum ſiue iuſticia inſeparabilis eſt ab il
la.quia a petuus iuſti ſine iuſticia eſſe non
poteſt. Ipſam enimiuſticiam aſpetere ſe⸗
cundum aliquidiuſticiam babere eſt. al⸗
ctus ergo iuſti a voluntate ſeparari po⸗
teſt. ſed effectus eius. id eſt ulticia ab af⸗
fectu ipſo ſeparari non poteſt. Rurſum

aſpetuus commodi inſeparabilis eſt quia

ſecundum neceſſitatem ineſt era volunta⸗
te rational nunquam ſeparari poteſt. Ef⸗
fecius autem eius.ideſt. cõmodum ſepa:
rabilis ẽ ab eo.quia deſideraricommoduʒ
enã cum non babei poteſt. et in bocſũma
conſtat pena cuʒ creatura pene adiecta ne
qʒcõmoduʒ ſuum faſtidire poteſt pꝛopter
immutabilem naturaʒ. neqʒ; babere poteſt

pꝛopterirremiſſibilem culpaʒ. NMꝛopterea
igitur deus affectũ iuſticie bominis ſepaꝛa

bilem dedit et ſi affectui cum inelſet effe⸗
ctum ſuum.boc eſt iuſtiaam inſeparabili⸗
ter adeſie conſtituit. Affectuʒ commodi in⸗
ſeparabilem tribuit et effectum illiꝰ.id eſt.
cõmodum non eque inſeparabiliter adelſe
pꝛecepit.quatinus bomo vel illo ſolo ſcilʒ
aſpetitu iuſti amilſo huius ⁊ulius effectuʒ
perderet vel ulo ſoloretento vnius et alteri
us eſfectum renneret. Sed bomo ſoluz qd
potuit fecit. et quia alpetitum iuſti ſponte
reliquit iocirco merito et iuſticiam et com
modũ perdidit. ſolum aſpetituz commodi
adaugmentum infelicitatis retinens. Si⸗
cut enim augmentum gloꝛie fuiſſet in iuſti
cia perſeueranti non poſſe abamoꝛe et de⸗
ſiderio babiti bom tepeſcere.ita cumulus
milerie eſt ab oſpetitu bom nõ polſe ſeſe q̃ʒ
uis adipiſci nequeat cobibre.

¶ Etrum homo volens aut no⸗
lens appetitum iuſti perdidit.

Cmirum uioe⸗
tur ſi bomo pꝛius aſpetitum iu⸗
ſice babuit. quomodo poſtes

ipla iu

2

.. —

illum amiſit. vtrum videlicet volens an no

lens ilum deſeruit. Srenim nolens deſe⸗
ruit vel potius ſi nolens perdidit neceſſita⸗
tem paiſus eſt. iniquitatem non fecit.neqʒ
violentia patientis culpa dicenda eſt ſed

inferentis. Si autem voluntas in eo pꝛe⸗

ceſſiſſe dicitur.quia iuſticie affectum ſpon⸗
tanea adeR eliberotione abiecit iam
tiae deſertio pꝛimum peccatum ne
gatur fuiſſe.quia voluntas mala ipᷣaʒ pꝛe

ceſſit per quam facta eſt. Nec poteſt inue⸗
niri vnde voluntas talis bomint aduene

rit qua vellʒ bonum quod babuit deſerere

quoniam neqʒ a ſemenplo velle babere po

tuit.neqʒ a deo quicq̃ʒ pꝛeter commodum
et iuſtum velle accepit.Sedconſiderandũ
eſt quia cum iuſtuʒ axpeie nibil aliud ſit q̃;
iuſticiam velle. aſpetitum iuſtidelerere idẽ
eſt qd iuſticiam velle deſinere. Nui autem
velle deſinit non volendo pelle deſinitſed a
voluntate ceſſandaquemadmodũ ille qui
aliquid facere deſinit non faciendo deſinit
ſed ceſſando tantum et qmeſcendo ab eo
quod facit. Quia igitur bomo aſpettuʒ in
ſti deſerens non velle cepu quod pꝛus vo

luit ſed tantũmodo quod pꝛius voluit vel⸗

le deſinit.non neceſſe eſt vt boc aut volens
aut nolens feciſſe dicatur. Noluittamen
aliquid quod quia cum iſto velle non po
tuit. deſijt iſtud velle quod voluit. Nec ido
illud voluit quia iſtud velledeſijt.ſed poti
us ideo iſtud velle deſijt.quia illud volmit.
Peccatuʒtamen et iniquitas eius pꝛopte
reg non ex eo pendet.quia illud voluit led
quia iſtud velle deſijt.quoniam ſi boc velle
non deſineret ſiueilludſiue alud volendo
nunquam peccare poruiſſet. Quid autem

ulud fuiſſe dicetur quod volendo iuſtum
velle deſijt. niſi qula aliquid enra menſurã
voluit.in qua ſola iuſticia fuit? Quicquid

enim extra menſuram eſt iuſtum eſſe non
poleſt. Sed que ſuit iſta menſura in qua

voluntas ip ſius bomimis eſſe debueꝛat vt

bona eſſet et malumm ea non eſſet? boc di
ligenter conſiderare opoꝛtet.

ẽ

—

nde
400
dſoi
Ku.
No
ue
l
eid
ueen
lon
nurs
ib
enon
nqs
NN
choch

(. iuſticia ſit menſura.
X Coapitulum. xII.
BVo bona pꝛepa
auerat deus bomini.vnũ tempo⸗/
rale et aliudeternum vt tempoꝛa:
li vteretur.eterno frueretur. Sed quia bo⸗

nis vti aut frui laudabile non eſt niſi bene
vtaris aut fruaris definita eſt bominimeʒ

ſuꝛa pᷣm qm bonis ſuis tempoꝛalibusbene

pteretur vonis ſuis eternis bene frueret.
SDe menſura inferioꝛi.
CQCaapitulum. XIIII.
Dous aut menſu

reĩ vſu inferioꝛisboni quadꝛiper⸗
titus conſtabat. Nꝛmo pt ptere⸗

tur bijs tantum quibus vti deberet. Scðo

vt qualiter deberet. Lertio vt qᷓntũ. QNuar⸗
to vt quando.boꝛuʒ quodcũq; bomo pꝛe⸗
teriret menſuram amitteret.
(Be menſura ſuperioꝛi.
Capitulum. XVN.

Dous aüt men⸗/
ſure in fructu ſuperioꝛis boni bi
Vpertitus tantum inueniebatur.
Pꝛimo vt ſciret bomo qualiter illo bono
frui deberet. Secundo vtetiaz quendoeuzʒ

illo bono frui conueniretagnoſceret. Maʒ

quo bonoibi fruendum eſſet idoirco que⸗
renduʒ ñ erat.quoniam non niſi vnum bo
num ſolum ibi erat. Similiter ⁊ quantum
illo bonofruendum eſſet omnino queren⸗
dum non erat cum ſine dubitatõne conſta
retqa quanto magis illo fruereturqs tan
to ptiqʒ felicioꝛ eſſet.ꝗllic autem tantũ men
ſura quantitatis querenda eſt vbi parum
aut nimium eſſe poteſt. Feuctus aũt buius
boniua ſe babet vtĩ eo qui minus poſſidet
plenum ſit et qui amplius non ſit ſuꝑfluũ.
In boc igitur ſolo menſura conſtabat vt
agnoſceretur qualiter illobono frui debe
ret ne inoꝛdinate illud non quod ad imita

tationem ſicut creature ↄuenit.ſebad equa

litatem quod creature poſſibilitatẽ tranſcẽ

dit poſſidere concupiſceret. Similiter vt at
tenderet neillud antetempus pᷣripere feſti
naret cumilluo pꝛiuſqʒ obedientiam cõſũ
maſſet accipere non deberet. Sicut igitur
in bijs bonis commoduʒ bominis conſta
tutum erat.ſic in menſura vtendi vel fruen

di bonis bijs iuſticia eius eſſe debuerat. Et

quemadmodum voluntas ei data fuerat

gqua bona ſuaet in bonis ſuis commoduʒ

ſuum aſpeteretita etiam voluntati eius in
ſituʒ fuerat pt ipſa ei menſura ſcdᷣm q̃m bo
ms eiſdem ſuis vti vel frui debuerat nõ de
ſpliceret. In eo igitur ꝙ bona ſua amauit
conſideramus aſpetitum commodi. In eo
autem ꝙ menſuraʒ in bonis ſuis dilexit in

telligimus aſpetitum iuſti. Si ergo men
ſuram bomo ſemper dilexiſſet alpetituz in
ſti non amiſiſſet Menſuram dilexilſet ſi ex

tra menſuram nibil voluiſſet. Ex quo autẽ
extra menſuram aliquid velle cepit menſu
ram pelle ceſſauit. Moſtqᷓ; autem menſu
ram velle ceſſauit deſtint amare iuſticiam

et in ipſo iuſticiam perdidit quo ipſum iu

ſticie amoꝛem amiſit. Sicut enim iuſticiã
amatoꝛi ſuo deeſſe non poteſt. ita illia quo
non amatur nullatenus adeſſepoteſt. In

boc igitur iniuſticia bominis fuit ꝙ aſpeti
tum luum extra menſuram extendit. et hm

qualitatem creatoꝛiſuo parificari voluit.⸗
ſᷣm tempus ante meritum pꝛemium pꝛeri
perefeſtinauit. Cum igitur ſummuʒbonũ
alpetut bonum aſpetijt ſed non bene aſpe
tijt. quia illud et immoderate et intempeſt

ue aſpꝛebendere concupiuit.

(Quod malum fuit in homine.
(Capitulum. XVI.
idete ergo quoo

malum ibi fuit. nam bonũ quod
alpetebat malũ nõ fuit.⁊ volũtaſ

qua aſpetebatur ſimiliter inqntũ fuit volũ
tas ⁊ inqntũ adbonũ fuit malum nõ ſuit.
ſed ꝙſine menſura aſpetebatur boc ſolum

malũ fuit. eꝛgo volũtati boĩs nec h̊ malum
eſt ꝙ volutas eſt. qa aliqdeſt et omẽ qd ali

quid eſt bonũ eſt. nec H malum eſtad adẽ
qa ſimiliter aliqd eſt. et omne q;d aliqd ẽ bo
num eſt. Benim eſſe nõ eſt aliqd eſſe. ſedeſt

aliqdð non eſſe ad eſſe deberet. et ideo malũ
nibil eſt cũ id qd eſſe deberet nõ eſt. Hoc er

g8o malũ i.non eſſe q;d eſſe debeꝛet cum alibi
vel pena ſit vel ad penã ſit in rõnalivolũta
te culpa eſt qͥa qtiens in ipᷣa eſt ex ipᷣa ⁊ per
ipam eſt. Ex ipa quidem qa libo. per ipam
qa arbitꝛio ipᷣius factum eſt. In quo aden

a ſimilitudine dei puerſa quadã imitatiõe

recedit. ex qᷓ et ꝑ quẽ etin q̊ eſt omne qdeſt.
qa cũ pꝛaua efficitur ex ipᷣa et ꝑpipam ⁊iipa

ſoluũ eſt d nibil eſt. Et Buli peccatũ ẽet

imuſticia et culpa ex q̃ turpis aſparet et re⸗
p̃benſibilis et digna repꝛobatõne.qͥa nõ ba
bet foꝛmã ſuã nec decoꝛẽ nec pulcritudineʒ

ꝑłauã amari debuiſſet ⁊ adducl ad gloꝛiaz.

CS homo in appetitu iuſti pecca
uit in appetitu aũt cõmodi punit
eſt. Capitulum. XVII.

alpetituʒz iuſti deſerens peccauit
in retento aſpetitu comodi puni⸗

ſeparabiliter rõnali volũtati adeſſet q̃tinꝰ ĩ

eo vel punireĩ ſia iuſticia recederet vel re⸗
muneraret᷑ ſiĩ iuſticia pmanerʒ.cũ vtiqʒ oĩ

no penã pati ñ poſſʒ ſi cõmodũ niłm aſpete
ret. Incõmodũ qdeʒ mibil eſſe conſtat alið
niſi qᷣd volũtati ſiue aſpetitui cõtrariũ eẽ ꝓp
batur. Quia igilhõ aſpetitum iuſticie deſe
ruit aſpetitꝰ comodi ſolꝰ illiad penã remã

ſit. in qᷓ qdem duplicii punit.ſiue cũ ab bis

qoꝛdinate aſpetit reſtringit.ſiue cũ ad alia
comoda q oꝛdinate aſpen non poſſũt aſpe

tenda relaxai. In alteꝛo eni eſt pena.ĩaltero
pena et culpa. Menſura eni ſupioꝛisaſpe
titus in libero arbitrio poſita fuerat.en

ſura no inferioꝛs aſpetitus ↄceſſa in dono.
uappter illam tenere velle vᷣtutis fuiſſet
Iſtã at retinere poſſe felicitatis. Añ ſiccul
pa ſuit illam non tenuiſſeita pena facta eſt

Wia ergo homo

tus eſt. Nam æille ppterea ſic dat?eſt vt in

iſtam amiſiſſe. In qua tamen pena etiaam
culpa fuit.qa et bic quoqʒ menſurã nõ te⸗
nere Oira iuſticiam fuit. becautem culpa p
cedentis culpe pena ſuit qa niſi ſpiritus in

alpetitu ſuo menſuraʒ deſeruiſſet caro ſub
iecta ſpiritui aduerſus ipſum ſpiritum in
mo alpetitu terminum menſure non tran⸗

¶uare interioꝛ appetitus men⸗
ſuram non teeent.
(Capitulum. XVIII.

Eus eteniz pꝛimi

nibil

in vtroqʒ talem conditionem poſuerat. vt
nec integritas nec ſanitas ſine adminiculo
polſet conpuari. Itaqʒ in rebus creans ſo⸗
rinſecus quedam oꝛdinauit que ad conſer
uandam atqʒ tuendam incolumitateʒ ſiue
n egrige eius palere potuiſſſent.

cta eſt. ¶ Capitulum. Xlx.

uidendoꝛum curam et officiũ ſpi⸗

(itui qui coꝛpoꝛi pꝛeſidebat iniun

et ſpiritus pꝛeſidebat carni et ipſa caro iu⸗

mentum ſpiritus erat. pꝛopterea ab ſeſſo⸗
rem pertinebat vt iumento ſuo pabulum

pꝛouideretne deficeret. Et bocſolum tunc
foꝛtaſſis ſufficere potuiſſet.nam modo pꝛe
ter pabulum etiaʒ freno et calcaribus neceſ
ſe babet. freno quidem vtferuentem q dem

et pꝛecipitem a malo cobibeat.calcaribus

autem vt ad bonum faciendum excitet pi
grum. Cuncergo ſolum pabulum mini
ſtrans ſine freno et calcaribus ſuauiter
poꝛtaretur.et ſi foꝛte frenumibi eſſet quo
per ſe neſcia incedere regeretur.neqʒ pun

gi tamen opus baberet, quia non elſer

vominis coꝛpus ſanum et inte⸗
grum condide:at. Sanum quia
lilli inerat ad coꝛruptionem. Integruz
quia nibil illi deerat ad perfectioneʒ. Sed

(S, ſpiritui carnis cura iniun

Dꝛum autez pꝛo

xit. Nam ſicut deus pꝛeſidebat ſpiritui tta

,

id
Gron
un
on
boln
ne
wrr
gbeeel
dem
Nbrs
ap⸗
nWN
antt
ſea⸗

.

ſic eĩ oĩa qᷓ ad illã ↄſeruãdã palerent libeni
ꝓuideret. Rurſũ ne vel in ilis querẽdis la

4

pigra.nec cobiberi.qꝛ non eſſet impetuoſa.

Quia igitur ſpũs ſeſſoꝛerat iniũctuʒ eſt ei
officiũ pt iumẽto ſuo pabulũ ꝓuideret.lNe
vo in ilo exequẽdo ſi ſola hͥ pceptõne nõ et
ex amoꝛe impleret ſeruili ↄditõe pᷣmeretur.

deditei deꝰ affectũ quo coꝛpus ſuũ amaret
pvt ſicut eiꝰintegritatẽ et ſanitateʒ diligeret.

boꝛ eſtz. vel in ſumẽdis piculũ indigentiam
ſimul et aſpetitũ carnalẽ certa mẽſura tẽꝑa

uit q̃tinꝰei ad fomentum ⁊ pauca ſufficere
potuiſſent ⁊ ad ſacietatẽ modica. Itaqʒ pꝛo
uidẽtia carnis nõ tam laboꝛ qᷓ; oblectamẽ

tũ et exercitatio futura foꝛet ſibomoiuſtici
am tenuiſſet. Sed qꝛſpũs ſupꝛa ſe elatꝰ ap

petitũ ſuũ intra menſurã cobibere noluit.
idcirco ad laboꝛẽ illiꝰet miſeriã factũ ẽ pt iã

in aſpetitu carnis ſue menſurã teneꝛe ñ poſ

ſet. ꝛopter peccatũ enĩ ſpũs puniendum
deꝰ fregit moꝛtalitate integꝛitatẽ coꝛpis bu
mani et ob ̊ pluribꝰiam ſomentis indiget
ʒ pus cauſa ad reparandã incolumitateʒ

q̃tum petijt q̃ʒ ad ↄſeruandã qᷓntũ reman

ſit binc illa dira neceſſitas gignit vt extꝛa oꝛ
dinẽ pᷣme diſpoſitõis neceſſario appetitum

extendat.q̃tinꝰſcʒ nõ ſolũ naturã cuſtodi⸗

at ſed vt ei ipiꝰ nature viciũ ⁊ coꝛruptõeʒex

pellat. Spus eni ſicut ei naturalit datũ eſt
cõmodũ carnis ſue dilige ſic naturalit etiã
babet vt eiꝰincõmodũ nõ poſſitamare.

¶ O, neceſſitas concupiſcendi nõ

exculat quia voluntate venit.
(apitulum. XXN.

nõ iõ culpa ñ ẽqꝛneceſſitas ẽ.qꝛ

pt eẽt neceſſitas nõ neceſſitas cã fuit.ſed

volütas. Sʒ qd dicem?ꝰſi natalii bʒ bõ vt
incõmodũ ſuũ amareñ poſſit. neq;ʒ cõmo⸗
dü ſuü faſtidire.ergo quicqd axpetit coõmo⸗

Diuü illiẽ.⁊ñ aſpent niſi cõmodũ ſuum vnqʒ
W ſi verũ ẽ quare repbendit aliqñ vel ac⸗
culat᷑ p eo qð aſpetit.cũ nõ aſpetat vnqᷓʒ ni

ſi cõmodũ ſuũ.et B ei apeie natalii datũ eſt

Ciendũ uero eſt

quoniã &̊ neceſſitas cupiſcendi

intantũ vtip̃a naturain eo qdᷣ factaẽ im/
mobiliterſiſtente aliud omnino pᷣter cõo/

modum ſuũ aſpetere non poſſitt.
¶ OQ, cõmodum et oꝛdinatum ap
petendum ſi.
Napitulum. XXlI.

Eo aliud eſt iO

tere eo modo qᷓ cõmodũ nõ eſt

atqz aliudid quod cõmotũ eſt deſiderare

eo modo q̊ comodũ ẽ. Omẽ eni qdcõmo⸗

dũ eſt aliqͥ mõ cõmoduẽ.et ſimiliter oẽ qðᷣ

incõmodũ eſt aliquo modo incõomodum
eſtet nõ vniuerſaliter. Nui ergo alpetit qðᷣ
aliquo modocõmodum eſt et non aſpetit
eomodo quo cõmodum aſpetendü eſt. tñ

putans cõmodum eſſe eo modo quo ap⸗

petit iſte non niſi cõmodum aſpetit. qʒuis
comodum non ſitillud quod aſpetit. quia

pꝛopter cõmodum aſpetit qdᷣaſpetit.⁊ pu⸗

tat cõmodũ ſuũ eẽin eoquod aſpetit.Hon
ergo decipitur in eo q comodum ſuus ap⸗
petit.quia ſcit cõmodum ſuum eſſeqdaxpe
tit. ſed decipiturin eo ꝙ coõmodum ſuũ eſſe

putat pbi non eſt in illo videlicet quod pꝛo
pter cõmodum ſuum aſpetit. Qui aũt ap⸗

petit quod cõmodum eſt. et eo modo aſpe
tit quod cõmodum eſt oꝛdinatum tñ non
eſt non in eo malum conſtat quod aſpent

quod commodum eſt led in eo quod oꝛdi
natum non eſt. Sicut enim illi datum eſt

quod commodum eſt aſpetere ita etiã pꝛo
bibitum eſt illi agpetere quod eſt inoꝛdi⸗
natum. Cum igitur in vnum concurrunt
quodaliquo modo commodum eſtet qð
inoꝛdinatum eſt ſi aꝓpetitus eſt ad com⸗/
modum in affectu quia ̊ nature eſt inſuũ
refrenandus tamen eſtab effectu pꝛopter
debitum rationis cui adinoꝛdinata ire nõ
eſt conceſſum. In bocenim pulcritudo ap
paret et dignitas rationis ꝙ affectum ſuũ
ab inoꝛdinatis cobibet qᷓniaʒ idcirco plu
ra commoda eſſe debuerunta quibꝰ dum
ratio pꝛeſidens affectum quantũ in ſe erat
effluentem reſtringeret quanta foꝛet digni
tas et excellentia illiꝰ aſpareret.

qðᷣaliq modocõmodũ eſt ape

Capitulum. XXI.

nibil oino natura aſpetere poteſt
pter comodum.non ideo falſum
eſtimandũ eſt quia quedam aſpetit in qut
bus coõmodum eius non eſt qn decipii. vel

etiã quia quedaʒ aſpetit in quibꝰ aliquod
cõmodũ eſt ſed oꝛdinatum non eſt añpꝛe/
uaricatur. Aidemus qñ infirmꝰ aſpetit po
tionem vel ſectionem nõtñ amaritudineʒ

alpent vel doloꝛem. ſed ſanitatẽ. Et ſũt que⸗

dam dulcia queaſpetunt et maleaſpetunt
quia inoꝛdinata ſunt.nec tñ mala ſut quia
dulcia ſunt ſed quia inoꝛdinata ſũt. Et rur

ſum ſunt quedã amara que aſpetuntet be

ne aſpetuntur quia oꝛdinata ſunt nectñbo
na ſunt quia amaꝛa ſunt ſed quia oꝛdinam
ſunt.et ſic nõnunqʒ vt ea que dulcia ſũt ali

quidbom inſe babeant ⁊ multũ mali gene

rent exſe.⁊ fit bonũ paruũ in illis magnũ
malum ex ulis. Et rurſum fit pt ea q amaꝛa
ſunt aliquid mali babeant in ſe et multum
boni generentex ſe et fit paruũ malũ in illiſ

et bonũ magnum ex illis. Et ppterea ipꝛu⸗

dentes qui pꝛeſentia vident futura non pꝛe

uident. parua mala ſugiunt etmagna icur
runt.et parua ſimiliter bona eligunt ⁊ ma:
gna perdunt. Et in bijs omnib? non niſ cõ
modum aſpetit. qñ oꝛdinate quidem bene

qñ vero ino:dinote male. nectamẽ idcirco
male qꝛ comodum ſed ideo male quiainoꝛ

. .WB . .

dinatum.

OQuomodo neceſſitas ex volũta

te venit. (Capitulum. XXIII.
lis videtur bomoꝓeo qnatura ĩ

t firmitate moꝛtalitatis coꝛrupta ef

fectum ſuũ iam ex neceſſitate vltra menſu⸗
ram effluentem pſe cobiberenon poteſt. cõ
ſiderandũ eſt quia non poteſt excuſareilla
neceſſitas quã pᷣcedens operata eſt volun⸗

Penmn aũ̃t operata eſt infirmitatẽ. Infiꝛmi

E „nihil appetitur niſt cõmodũ.

Vergo vicimꝰ q/

Yautez excuſabi

tas aũt induxit neceſſitatem.⁊ idcircoquia
neceſſitatem operata eſt voluntas ip̃aʒ vo
luntatem non poteſt excuſare neceſſitas.
Tranſgreſſioneʒ ergo ſuperioꝛis apetitus

que ſolum funt culpa ſubſecuta eſt trãſgrel

ſio inferioꝛis queẽ et pena et culpa.In ſpꝛi

ritu ſola culpa.in carne culpaet pena. Con

cupiſcentia ſpũsinoꝛdinata eulpa. Conen ·
piſcẽtia carnis et culpa etpena pena pᷣcedẽ

regenerat amittimus.

VBanoo ergo ca

q ꝗro moꝛtalispcoitumad generã
dam pꝛolem ſeminaĩ in concupi
ſcentia ad naſcituram pꝛolem in carne per
concupiſcentiã tranſit pena etculpa. QNuã
do vero ꝑſacramentum redempꝑtionis re
generantur qm generati ſunt pena ⁊ cualpaꝛ

emundandisp ſpum regeneratõnis iipo
oꝛiginaltimtio tollitur nõ pena ſed culpa.
Culpa quiſpe idcircotollitur vt iuſtificent

pena vero idcirco remanet vt exerceantur.

De oꝛiginali peccato.
(Capitulum. XXVN.

lius q; dicunendo ſi tamen diſcuſſionẽ ali
quam admittunt q ſolutõnem plenã babe

renon poſſũt tractentignoꝛo. ꝛimũ que

ritur qͥd ſit oꝛignale peccatuʒ. deinde quo
a patribꝰ pcipue ab bijs in quibus ꝑ ſacra

mentum regenerationis ſolutü eſt in finos
traducatur vtrum per ſolam animaʒ ſiue
per ſolam carnem ſiue peranimam ſimul

et carnem et ſi per ſolam animam vtrũ per

creationem velper traduetionem. Siant
per ſolam carnem quare in animam redin

oꝛiginali pecca

queſtiones que vru cedendome

n.

Tnn
one
ſonis
nih
inig
egio
bo⸗
nſios
nulue
H

¶ Quot modis dicatur oꝛiginale

Peccatum.

Taplim exVI.

Risginale pctům

dupłxr intelligi poteſt. ſiue videlzʒ

⁊ pᷣma illa inobediẽtia boĩs q̃ pꝛi
ma ommuũ peccatoꝝ fuit ⁊ lubſeq̃ntiũ oim

oꝛigo extitit ſiue viciũ illud cũ quo ab illo
traducto vniuerſi oꝛiunt᷑ qui ab illo ꝑ car

nis pꝛopagationẽ traducunt.Hocautem
viciũ oꝛiginis bũane duplici coꝛruptone
naturã inficitignoꝛãtia ſcʒ mentẽ.⁊ cupi

ſcentia carnẽ. Mec duo mala in pᷣmo qdẽ

ꝑente pena fuerũt pᷣcedentis culpe ⁊ culpa
actualis. in nobis auteʒ culpa ſubſeqᷓntis

pene⁊ culpa ſimła pena oꝛiginał. Quan⸗

do ergo oꝛiginale peccatũ quãtũ ad pmũ
bominẽ dicimꝰ intelligimus pᷣmã culpaʒ

nnobedientie illius qᷓ illi quidẽ oꝛginał ðꝛ.
non qabula pvel cũ illa oꝛiginẽ accepit na
tura illiꝰ. ſed ꝙexilla q̃ſi pᷣma omniũ poſt
modũ oꝛta fuit.et exierũt ſubſeqᷓntia omia

mala illius. Qui aũt in illo a pᷣma oꝛgine

nullum peccatũ deſcendit illð etiã pctům

gðin illooꝛiginale dicit actuale illiꝰfuit.qꝛ

ꝓfecto qui naſcendo peccatũ nõ traxit pec

catũ nõ babuit niſi qd agẽdo perpetrauit.

N¶ O, pꝛimo homini actuale fuit

hoc nobis eſt oꝛiginale.
Os Uero qui ab

illo naſcendo oꝛiginẽ traximus
qðᷣilli actuale fuit oꝛigiale bẽmꝰ
quia in nos ꝑ ſolã natiuitatẽ deſcendit qðᷣ
in illo ꝑ actionẽ fuit. Hatura ei noſtra coꝛ

ruptõnem quã in illo per illiꝰactionẽ con
cepit per noſtrã ſoluʒ ad nos natiuitatem
tranſduxit.et ideo nos naſcẽdo pctũm ↄci
pimus qðdðᷣule nõ naſcendo ſʒzagendo bültt
a quo per natiuitatẽ venimꝰ. In illo qpe
ſpus per ſupbiã ↄtra creatoꝛẽ tumens obe

dientiã non tenuit.et icirco creatoꝛad vl⸗
ciſcendam iniuriã ſuã.ſpũm qᷣdẽ ignoꝛan
tia. carnẽ vero ↄcupiſcentia damnauit.pt

in ſe bonu agendo nõ nidest. in carneautẽ

XxxVI.

ſeptima

ſua malũ agere ↄcupiſcat. Hec duo vicia
ad puniendã ſupꝑbiã bomis iuſte in ſp̃o cõ
firmantur. Ignoꝛantia quidẽ dũ abaimo
ſubtra bit lumen vitatis. Concupiſcẽtia vᷣo
dũ caro ꝑcuni pena moꝛtalitatil.Hãc igit
oꝛiginalẽ coꝛruptionẽ nata pꝛimũ viciata

ad poſteritatẽ tranſducit. Ignoꝛãtiã aĩme

carm vo ↄcupiſcentiã ad corruptionẽ mi
niſtrans.

N¶NQuid ſit oꝛiginale peccatum.

Ca. (XXVIII.
Nergo queritur
uid ſit oꝛiginale peccatũ in noſ&ᷣ
intelligu coꝛrupnio ſiue viciũ qd
naſcendo contrabimꝰ pignoꝛantia in mẽ
te. per concupiſcentiaʒ in carne.

¶ Quomõ oꝛiginale peccatũ a pa

tribus in filios tranſet.
ſtquam igitur
demõſtratũ ẽ quid ſit peccatũ oꝛi
ginale ↄſequens eſt vt eniam inue
ſtigemꝰ quałr a patribꝰ tranſducat ad ſili
os.id ẽ.ſiue ſjm ſolam animã ſiue ſm ſolã
carnẽ ſiue ſcdᷣm vtrunq; Quidã oꝛiginale
peccatũ non ſolum per carnem ſed etiam
per animam a patribus in ſilios deſcen
dere putauerũt.quoniã non ſolũ carnẽ ſed
animã quoqʒ extraduce materia eſſe credi
derunt. Sicut eniʒ in generatione plis de

carne paterna ſubſtantialr caro trabitur.

ita etiam de gignentis amma. anima gen

ti eſſentialr deduci ab bijs exiſtimat ppter

quod ſiẽ de coꝛrupta carne caro coꝛrupꝑta

ſeminatur. ita etiam de anima peccatrice.

anima peccatrix coꝛrupꝑtiõe oꝛiginali infe
cta trabitur. OD——ÿðẽ
OQ, aimanõ ſit extraduce.
(Ca. XXNX

Js gut quidam
doctoꝛü multas binc inde rõnes
utoꝛitates opoſuiſſe inueniun
tur. quibꝰ nõ animã ſed ſolam carnem ex
traduce eſſe aſtruere conati lunt. Et H qᷣdẽ
8

ratio pꝛima eſt ꝙ ſpũali nature nõ ↄuen
neqʒ ex materia eſſe.quoniã eſſentialr ſim
plexẽ. ſs neqʒmateriã eſſe.qᷓniã in vnitatis
ſue ſimplicitate indiuidue ſemꝑ ↄſiſtẽſ au
geri vłmuluplicari oino non pᷣt. Simplex
enĩ nata ꝓpagatõem non facit vbi ad ill
quod ꝓpagandũ eſt.ex eoa q ꝓpagandu
eſt ꝑs ſumi non p̃t niſi totũ tranſierit. Nð
ergo vnũ eſt int duo ſitotũ tranſierit nibil
ex eoremanetilli a quoeſt. Si autẽtotum
pmanet nibil oↄfertur illi ad ãd eſt. Siigit
anima ex ania gignit ſicut caro ex carne.di
cant quomõ illa ſimplex ſubia aut tota in
gignẽte remaneat ſi in genitũ trãſierit.aut
tota in genitũ tranſeat ſi in gignẽte reman
ſerit niſi foꝛte omnes aias ↄlubſtãtialesdi
cere velint.et illam naturã ſimplicẽ in ꝓpa

gatione filioꝝ pſonalłr quidẽ multiplicari

ſed eſſentialr non diuidi. Mõ attendentes
qnta incõueniẽtia bãc aſſertiõem ſeqntur
ſi vna ⁊ eadẽ eẽntia ſiłᷣ btitudini et dãnato

nipene ⁊ gloꝛie addicta credatur. MRoſtre

mo cũ dicat autoꝛitas.Reuertaĩ puluis ĩ
terrã de qua ſumptꝰ eſt et ſpũs redeat ad
dñm qui deditilluũ.mãifeſteoſtendit.quia
non ſpũs deſpiritu.ſʒ caro de carne matia
liter traducat. Quãuis enĩ noſtra coꝛpa
pꝛimo loco materiał de terra lumpta nõ
ſint idcirco tamẽ nõ incõueniẽter de terra
ſumpta eſſe dicunt.qꝛ pᷣmi bomiĩis coꝛpus
a quo noſtra coꝛꝑa materialr ðᷣſcenderũt
de terra ꝓ materia ſumptũ eſt. Nõ licet ſᷣ
eodez intellectu de ſpiritibꝰ? qʒ noſtris etiã
ſi de traduce eẽ crederent dici poſſet a ðo
dati ſunt in eo qa dño datus eſt pꝛimus
llle ſpiritus a q̊ ꝑmateriã deſcenderunt.eñ
in boc ꝓbabiliꝰↄſtat aimas extraduce nõ
eſle.ꝙ ſiẽ in pᷣmo homie coꝛpꝰde ira ſũptũ
ſpus pᷣo a dño datus legit᷑ ita enã rõ expo
ſtulat vt in ſeq̃ntibus q; bomibꝰcaroqdẽ

de carne ðſcendere.ſpũs aũt a dño venire

credai. Nerũtamen cũ ſpũm rõnalẽa dño
datũ eſſe ſiue inſpiratũ legimꝰ nequaq̃; eũ
quaſi materialr de diuia eẽntia ſiue ſubia
ſumptũ credere dẽmꝰ. Sʒ qꝛ coꝛpꝰp mate

riã de terra veit.ſpũs aũt ſiñ piacentema

tena ꝑ ſolã creatoꝛis potentiã eẽ accepit ſi

cut coꝛpus abillo eſta quo materiaʒ traxit
ſic ſpũs abillo eſt per quẽ ⁊ a q eſle accepit
per illũ videlicz cũ fecit. ab illo aũt cũ dedit
Dicit rurſũ pſalmiſta. Qui finxit ſingilla⸗
tim coꝛda eoꝝ. Coꝛda quiſpe.idẽ.rõnales

ſpus ſiue anias deꝰ ſingillatim ſinxit.qꝛ ea
non alia ex alijs quẽsomodũ in nata aca
ret coꝛꝑali.ſed ſinglła per ſe de nichilo crea

re pbibetur Mꝛererea cum in lege ſeptum
ſit. Si qs ꝑcuſſerit mulierẽ pꝛegnantẽ ail

la aboꝛtiiuũ fecerit ſi nõfuerit foꝛmatum

multetur pecunia.ſi ãtfoꝛmatũ fuerit red⸗

dat animã pꝛo aĩma aperte declarat q cũ
caro ex carne ſeminatamma ſilr ex aima ñ
trabit. Si eni cum carne anima ſemiatur:
quare ĩ aboꝛtiuo⁊ nõſoꝛmato aĩa ꝓaiañn
redderet? Cum ergo in aboꝛtiuo tantũ foꝛ

matoanima ꝓaima reddi iubetur qd niſ/

in eo qdᷣnondũ fo:ꝛmatũ eſt animã adbuc

non elle oſtendil. vt nidelicet qu?admodũ
in pꝛimo bomie pꝛius coꝛpus foꝛmatum

deinde animã infuſam legimus.ita etiam

in ſubſeqᷓntibus omnibꝰ pᷣus in vulua bu
manũ coꝛpꝰ ſoꝛmari.deinde animã infun

di credamꝰ. Qð ſi cui foꝛte mirũ videatur

quomodo paternũ ſemẽ in vulua añ ani

mationẽ vel creſcere poſſu vł vegetari vel
etiam vſqʒ ad ipſam bũani effigiem coꝛpo

ris pꝛomoueri pideat quomõ arbuſta et
plante germina vniuerſa buiõi anmaʒ
non babẽtia ſola viriditate vegetant et cre

ſcunt ⁊ motu ſuo in foꝛmã pꝛopꝛio generi
conuenientẽ ꝑducunt. Mijs igitur ⁊ bmõi
rationibꝰ pbabile factum eſta imas ey tra
duce nõ eſſe.ſedð nouas de nicbilo cregttas
nonis quotidie coꝛpibus de paternoſemi

ne in vulua foꝛmatis ad niuinicatõʒ inſun
di. In quibuſ tamen omnibꝰ? nulla vnqm
ratio ſiue autoꝛitas in tantus pꝛeualere po
tuit pt dubietatẽ tollerʒ queſtiõis excepto

eo ſolo ꝙ ſides catbolica magis credendũ

elegit aimas quondie co:ꝑibuo viuifican
dis ſociandas de nicbilofieri q̃; ſcᷣm coꝛ:
poꝛis naturã etcarnis humane ꝓpꝛietatẽ

detraduce pꝛopagari. Si autem animeex

traduce eſle crederenturnõtants queſtio
eſſet. quia manifeſtioꝛ iuſticia elſet in eo ꝙ

n
lpe
he
gng
i
wn
ſri⸗
an
oſent
itun
nin
gepo
rho⸗
od
wten
G.
wpreue
ninet⸗

(Wars

peccatum oꝛiginalea patribꝰ in ſilios trãſi
re dicitur. Seð nos ſi occulta dei iudicia

ratõne compᷣbendere nõ poſſumustamẽ

pꝛo ſoluendis dubijs bubia alia alſerere
non dẽmuſ.Queriłtñ ſi anime ex traduce

non ſunt quomõ peccato parentuʒ ſfilij ob

noxij efnciuntur. Nð enim in parente pec

catum eſt per illam ptiq; naturam ſolam
in filium deſcenditque ſola per generatio

nem a patre in filiuʒ tranſit. Si ergo ſola
caro ſeminatur per ſolam vtiq; carnẽ pec
catum oꝛiginale tranſoucitur. Qõð ſi veꝝ
eſt duo nobis querenda occurrůt vnum
ſcʒ quomodo per ſolã carnem ſine anima
peccatum a patre in filium tranſeat.alterũ
quomodoanimaillius peccati q̃d ꝑ ſolaʒ
carnem et in ſola carne deſcẽdit particeps
fiat. Ham caro ſine anima quomõ pecca

tum babere poteſt que ſine anima omino

peccare non poteſt? Si ergo in carne ſine

qgima peccatu nonfuit quomodo per car

nem aut in carneadanimũ peccatũ tranſi
re non potuit? Quod eniĩ aliquãdo in car

ne nõ fuit excarne illud poſtmodũ non ac

cepit. W
Quomodo peccatum tranſit

percarnem ad animam.

Capitulum I¶XXXI.
o uicia bhuma
na natura a pꝛima ſui coꝛrupiõ
ne concepita quibus ſubſequen
tium maloꝝ omniũ poſtmoduʒ pꝛopago
pullulauit. Hec autẽ erant ignoꝛantia bo
ni⁊ concupiſcentia mali.quoꝛũ vnum.id
eſt. ignoꝛantia mentẽ infecit. alterum. idẽ.
concupiſcentia carnem maculauit.gno⸗

rantia pena fuit elatiomis. concupiſcen⸗
tia effectus moꝛtalitatis. Ita eniz quattu
oꝛ mala in bomine aſparent.ſuꝑbia.igno⸗
rantia. moꝛtalitas. ↄcupiſcentia. Supbia

mentis culpa tantuʒ moꝛtalitas carnis pe
na tantum. ꝗgnoꝛantia et culpa ⁊ pena in
mente Ocupiſcennia et pena et culpa in car

ne. Nꝛopter elatiõem animꝰ obſcuratus

eſt perignoꝛantiũ.pꝛopter moꝛtalitateʒ ca

ſeptima

roemollita per concupiſcentiã. Quis eniʒ

animꝰ contra dominu per elatidemtumu
it ignoꝛatia percuſſus lumẽ peritatis ami
ſit. Quia pero moꝛtalitate caro percuſſa ẽ

ipla lui languoꝛis infirmitate diſſoluta ex

tra menſurã pꝛime diſpoſitionis deſideria
ſua extendit. Hec eſt enim ip̃a que carnis
concupiſcentia vocat᷑ natural. ſcʒ. apetitꝰ
ſiue affectꝰoꝛdinẽ tranſgrediena ⁊ mẽſurã

trãſcendẽs. Oꝛdinẽ trãſgrediẽs qñ moueĩ

adeaqᷓ non dʒ. Denſurã tranſcẽdens qñ
mouet aliter qᷓʒ debet. Oꝛdinẽ enĩ aſpetitꝰ
trãſgredit qñ ea aſpetimꝰq̃ appetere ñ dᷣbe
mus.ANenſurã eni aſpetitus nõ tenʒ: qñ
etiam que aſpetenda ſunt aliter aſpetimul
q́; debemus. Sicigitur pᷣma culpa ⁊ pena
vltima duo media oꝛta ſunt culpaa pena
Isgnoꝛantia boni.culpa et pena in mente.
Concupiſcentia mali culpa et pena in car
ne. In quibuſ peccatioꝛiginalis radix con
ſiſtit. Quia igitur caro bumana a paren
tibus cum moꝛtalitate ſeminat᷑ in eo ipſo
q; ſeminata ſubiacet moꝛtalitati piuiſicata
poſtmodũ carnalio ↄcupiſcentie ſubiecta
inuenitur neceſſitati.qꝛ ipa moꝛtlitatis in⸗

ſirmitas cauſa eſt quã conſequit concupi
ſcendi neceſſitas. Caro igitur que in cõcu
piſcentia ſeminat᷑ cuʒ moꝛtalitate concipi

tur. cum neceſſitate concupiſcendi naſos
tur.in eo a quo ſeminatur culpam babet⸗
actum culpe.in eoquod ſeminat.ne culpã

babet nec actum culpe ſed cauſaʒ. In eo q;
naſcitur cauſam culpe culpaʒ babet. ſed

actum non habet. Cauſa culpe coꝛrupꝑtio
moꝛtalitatis eſt. Culpa concupiſcentia eſt.
actus culꝑe concupiſcere eſt. Caula culpe
radix eſt. Culpa ipſa arboꝛ.actus culpe ſfru

ctus.In eo itaqʒ ꝙ ſeminat coꝛruptõ moꝛ

talitatis eſt In eo aũt ꝙnaſcitur niciũ con
cupiſcentie eſt. In eo autẽ qꝙ mouetur per
concupiſcentiã actus qui a motu volũta
tis inchoat motus oꝑis perficit.Hõitaqʒ
naſcentes pꝛopterea ſine vicio eſſe eſtimẽ
tur quia nõ concupiſcũt.quoniã radicatũ
viciũ pcupiſcentie in ipſis eſt ꝑ qd poſtea
cum operani concupꝑiſcunt.

8 ¹

OQuomodo ignoꝛantia viciñ ſit.
itilum XNXNXII.

Gnoꝛantia autez

Vnon pꝛopterea in eis vicium eſt.
quia cum naſcũtur veritatem non
cognoſcunt quando non debent.ſed quia
tunc cuʒ naſcuntur vicium in eis eſt qauo
poſtea impediuntur ne veritatem cogno
ſcant quãdo debent. Haſci quiſpe ſine co
gnitione natura eſt nõ culpa. Sed in eo vi
cio naſci quo poſtea a cognitone veritatis

impediant culpa eſtnon natura. Hocaũt

*

piciũ in coꝛruptione carnis eſt ⁊ in coꝛru

ptione ſenſus carnał qui ſenſus ii integri
tatem ſuam baberetpuectus ⁊ exercitatus
iudicium veritatis per ea quefoꝛis viderẽ
tur ammoniꝰ anima intus ſiñ laboꝛe con
ciperet.qꝛ vero ex carne coꝛrupta integrita
te ſua pꝛiuatus eſt purã ſine cõfuſioneer
roꝛis veritatem baurire non poteſt.
¶ M, angeli facti ſunt vt abintꝰ eru
diremurhominesa foꝛis.
. NPgeli quippe qꝛ
6 perſfecti ſunt ab intus eruditi ſũt
lHomines autem excepto dum⸗
toxat pꝛimo illo qui ſicut ſuo modo ꝑfectꝰ
factus.ita et ipſe quoqʒ ab intus eruditus
eſt qꝛ ꝑiterualla tpoꝝad ↄgnuoʒ pmoue
ri debuerüt ꝑ ſpẽs reꝝ tꝑaliũ ⁊ vilibilium
foꝛis ad cognitõnem veritatis excitandi et
erudiendi fuerunt. Que ta mẽ excitatio et
eruditio naturaliter et ſine laboꝛe bomini
adeſſet ſi ſenſus bomiĩis in carne moꝛtali ꝑ
peccatum coꝛruptus nõ fuiſſʒ.vt tunc eiꝰ
plenum ac pꝑfectũ conſtaret quod ai apo/
ſtolus. Inuilibilia enim eiꝰ a creatura mũ
diper ea que facta ſunt intellecta conſpici
untur. “””MB!ʒ
¶ Undeconcupiſcentianaſcitur
et vndeignoꝛantia.
MCaa. KxXXII
NRcarne igitur

tabile. Mon itaqʒ maluũ illi eſt aut mala vo
malum quia nõdum adbucbene vel male

niii per gratiam adiuuetur neqʒ ↄgnuoeʒ

moꝛtali ex ſenſualitate coꝛrupta naſcit vN
cium ↄcupiſcentie.ex ſenſu coꝛrupto viciũ
ignoꝛantie ibi quia aſpetitus querende ne
ceſſitatis vlira menſurã ſe extendit Mic au
tem quia inſtrumentũ concupiſcende veri
tatis ab integritatis nigore deſicit. Hoc ãt
difficultatem queſtiõis maximaʒ adducit
ꝙ; oꝛiginale peccatuʒ nõ niſi in ſolo carna
lis coꝛrupꝑtõnis npicio aſſignare vdemur.
ꝙ tamẽ vſqʒ ad parncipatõnem anime ra
tionalis extendi neceſſe eſt oſiteamur.

¶ Ouõ anima peccati originalis
particeps fiat. è

Womo do a utez
anma que munda ac ſine vicio
creatur particeps ſiat illius vicii
quod per ſolam carnem adducitur dignũ
inquiſitõne eſſʒ ſi aliqua boc diligentia in
ueſtigari potuilſet.Hunc auteʒ quia ſcien
tie bumane expoſitũ non eſt ad cognitõeʒ
fide a nobis credendũ eſt non curioſitate
inquirendum. Ham ſi oxerimus animã

quando coꝛpoꝛi commiſcet᷑ volutate qua:

dã ad delectanonẽ culpe inclinari iam nõ
oꝛginal tantum ſed actual quoqʒ; pecca
io obnoxiam eſſe demonſtramꝰ. Si vero
neceſſitate aliqua ad conſortiuʒ coꝛpoꝛls

et ad contagiuʒ vicij coꝛpoꝛalis detruſam
confitemur ex ip̃a neceſſitate a reatu abſlo

lutam eſſe oſtendimꝰ. Quod eni ommino
necelſſitatis eſt imputabile non eſt. Quod
autem volütatis eſt oꝛiginale non eſt ſed
pꝛopꝛium. Conſtatigitur ꝙ ratiõalis am:
ma coꝛpoꝛi bumano infuſa nec voluntate
coꝛrumpit᷑ ne peccatum ſit actuale nec ne⸗
ceſſitate coꝛrumpitur ne viciũ ſit nõ unpu

luntas quia nõdum velle accipit. aut opꝰ
agere potuit.ſʒ malum illi eſt ꝙ talis eſt qꝛ

veritatis acciꝑe.neqʒ cõcupiſcentie carnis
lue reſiſtere poſſit. Hoc autẽ illi mneſt non

ð

— — — — —

— —

li
ene
Nri
cat
ct
ma
w.
W

s

44
W

le⸗
ne
jn
i
Nl

(Wars

de integritate conditionis ſed be ſocietate

carnis coꝛruptibił. Que vicʒ coꝛruptio qᷣͥs

apꝛimo parente in omnẽ poſteritatẽ ꝑ car
nis pꝛopagatõnẽ tranſoucitur peccatioꝛi

ginalis macula in vicioignoꝛantie ⁊ cocu

piſcentie ad vniuerſos dilatatur. Quod ſi

queritur qua iuſticia anime imputetur
quod neqʒ ex creatõne accepitneqʒ volun
tate ꝑpetrauit.ſed ex ſola carnis ſocietate

contraxit. quã tamen ſocietatem non ipſa

ſuo arbitrio mendicauit. ſed pcepto etdil⸗
poſuõne creatoꝛis ſuiſuſcepit. Nos tan⸗
dem idqð verum eſt pſiteri opoꝛtz iuſtici
am diuinã in irrepꝛebenſibilẽ quidẽ eſſe

ſed comp̃̈benſibilẽ non elſe.
¶ Ratio de animabuſ incoꝛpoꝛan

pitulum XXXVI.
Am hi aui oicũt

deum a pꝛincipio ꝓpoſuilſe ani
mas coꝛpoꝛibus piuificãdis ſo
ciare ⁊ coꝛdoꝝquidem generandoꝝ bomi
ni ofſicium imũriſſe.ammaruʒ autẽ crean
darum poteſtatẽ ſibiretinuiſſe.vt bõ iuſtꝰ
coꝛpoꝛa mũda generaret.deus iuſtus am
mas iuſtas crearet mundas.et coꝛpibus
ſociaret.et ſi bomo opus ſuũ coꝛrupit deꝰ

pꝛopoſitum ſuuʒ mutare nõ debuit. ſdꝛo

pterea qʒ deũ ſcᷣm ppoſitum bonum ani
mas creare mũdas et coꝛpibus ſociare in

guibus dum coꝛruptionẽ inueniunt ⁊ coꝛ
ruptionẽ trabunt non bocerx deo elſe qui

ſine coꝛruptõne illas facit ſed ex bomineqͥ
coꝛpoꝝ naturam coꝛrupit. Qui ergo boc
dicunt rationẽ diuineiuſticie nõ exponũt.
quia ſicut ad diuinã voluntatẽ vel bonita
tem nõ ꝑtinuit pt eas malas faceret.ſic ne

qʒ conuenire videbatur vt pꝛoponeretillic

collocare vbi malas fieri neceſſe eſſet.õ

igitur magno opere inſiſtendũ eſt vt rõne

inueſtigetur qdðᷣ fide magis q̃m ratõe ſcru

taor opoꝛtet.

¶ Quomõ a patribus iuſtis pecca
toꝛes filij naſcuntur.

ſeptima

Capitulum xXxXxXVn
WBeritur tamen

qmodo oꝛiginale peccatũ cõtra
. büt qui generant ab bis qui oꝝ
ginalis peccati ſiue per ſacramẽta fidᷣ ſiue
ſola ſide remiſſiõeʒ acceperũt Quomodo
eniʒz a patribus in filios tranſire poteſt q̊d

in ipſis patribus nõ eſt? Sed ſcienduz eſt
oꝛiginale peccatuʒ quoda patribus per

carnis generationẽ ad filios tranſducitur
quãuis in bijs qui gignũt quantũ ad cul
pam remiſſum ſit qntum ad penam tamẽ
remanſit. Quantum ad culpam dimilſuʒ
quia non imputatur.quantũ ad penaʒ re
tentum quia non tollitur. Hoc eſt emʒ qðᷣ
dicit apoſtolus.Jam nicbil damnanonis
eſt bijs qui ſunt in cbꝛiſto ibeſu. vt videlicz
oſtenderet quia bis qui ſunt renan in xpᷣo
bieſu quãuis infirmitas onginalis coꝛru⸗
ptionis non tollitur interueniẽte tñ rege
nerationis lacramẽto ad damnatiotioneʒ
non imputat᷑ Quibus fomesquidem pec
cati ineile poteſt. ſed peccatũ domiari nõ
poteſt.quia quãdiu ubertatem ſuaʒ cuſto
diunt ⁊ ſpiritũ adoptonis voluntarie pec
cando nonamittũt. Aberati quideʒ a ſer

uitute peccati ſub coꝛruptione quidẽ moꝛ

talitans neceſſitate tenemur.ſed dñio pec
cati nõ niſi volũtate ſubijcimur. Nꝛopter
quod idem Apłus dicit. MHon regnet pec

catum in veſtro moꝛtali coꝛꝑe. Coꝛpꝰ qdẽ
noſtꝝꝑ moꝛtale nerxeſſitate in ipſa coꝛruptio

nis radice fomitẽ peccati poꝛtat.ſed pbiſpi
ritus libertatis eſt peccatũ ipᷣm ad regnan
dũ ſurgere non poteſt. Sic itaqʒ oꝛiginale
peccatũ qð in patribꝰ ꝑ generationẽ dele
tum eſt qᷓntũ ad culpã.quia tñ ad penam
remanet ad eos qͥ generanĩ trãſiens nõ ſo
lum ad penã ↄſtat ſed etiã imputat ad cul
pam donec ꝑcepto lauacro regeneratõis
in im̃is qqʒ culpa deleatur etiam ſi pena re
maneat.

,Atꝝ omnia peccata pꝛeceden

tium patꝝ ad filios tranſeãt.

Caplm XXXVIII.

WVeritur autem

viꝑ omnia peccata pᷣcedentiuʒ
patrũ ad filios tranleant ſ ill
pꝛum parentis delictũ in omẽs quiex ipo

natiſunt redundaſſe videmꝰ. Qð ſi verũ

7 . 7 . —

eſt qnto poſterioꝛes tãto vtiqʒlũt mfabi
lioꝛes. Mec equa vidᷣr conditio vttp pPee

iudicet nitati vbi foꝛte nala qnto mag coꝛ
rumpit᷑ tanto deterioꝛſeminat Cu eiz dicat
ſeptura. Reddã pctã paty in filios vſqz in
terciam 2 qrtam generatõem. Hameſte

oſtendit qa filijs pctã paty requirant. S⸗
qre vſqʒ in terciam ⁊ q̃rtaʒ generatioʒ ⁊no

vſq; qqʒ non facile eſt vemonſtrari niſi foꝛ

te ea que periuſticiã in omnẽ generatioezʒ
exquiri potueruũ: ꝑ mibicoꝛdiaʒ intercia et
quarta generatiõe terminant᷑ ne foꝛte iudi
cium unpoꝛtabile ſieret ſi cucta pcedentiu
peccata in ſubſequẽtibꝰ vltio diuina puni

ret. Quodaũt in alo loco dicit. ſilius non
poꝛtabit mniquitatem patris. ?.p.n. p.l.f. de

illa veraciter iniqtate intelligit quaz pſone

liter diſcreti 2 eſſentialiter diuiſi ab inuiceʒ

pater a filius operant. Exqᷓ eniʒ filus a pa
tre et pata filio aliin perſoa effectus eſt ſi
cut pterqʒ pꝛopꝛio arbitrio operari babet.
ſic quod alter facit deinceps alteri impu/

tarinon debet. Quod ergo dictu eſt. Red
dam peccata patruʒ in filios de illis pec

catis intelligi opoꝛtʒ que patres ↄmiſerũt

pꝛius q́ de ipſis naſcerentur bij ad quos

peccata eoꝛuzredundare debuerũt. Qua⸗
reergo vſqʒ in quartaʒ generatõnem mii
quia vłper miſericoꝛdiã rigoꝛ iuſticie tem

peratur.vel ꝑ terciã et qrtam generatõem
omis generatio intelligit.vel qdð magis ꝓ
babile pidetur eouſqʒ peccata patruʒ in fi
lijs puniri dicunt᷑ quo ipſi fuij eondẽ patꝝ
peccata videntes imitani ptintelligamꝰ fi
lios nunquã in peccatis parentũ fieri par
ticipes.niſpꝛius fuerint peccanbo etſfecti
imitatoꝛes vt ſuo quilqʒ peccato nõ aliẽo
bamnetur dum alenum ſuum facit quod

amando et lequẽdoimitatur. Sic eniz ge

neraliter dictum conuemẽtius intelligitur

ℳ

ſilius non poꝛtabitiniquitatẽ patris.⁊ p.n.
p.i.l.vt nunquaʒ peccata aliena noceant ni
ſi bijs qui ea peccando imitantur. Cum eizʒ
contra id quod dictü fſuerat patres come:
derunt vuã acerbam. et dentes fiioꝛuz ob
ſtupeſcunt opoſitum ſit.ſilius non poꝛta
bit ..pa.n.p.i.f. Anima que peccaueritip⸗
ſa monietur.necelle ẽ vt ſimplicioꝛi ſentẽtia
pꝛecedentiũ patrum peccata ao ſubſequẽ⸗
tes ſilios tranſire ſignatũ accipimꝰ in lub

ſequentiaſſertiõeſuo quenqʒ peccato tene

ri neqʒ pꝛecedentiũ peccata patrum adſbõᷣ
ſequentes filios redundare intelligamus.

Quod ſi verũ eſt conſtat quia peccata pa

trum actualia ab filios non tranſeunt. led
oꝛiginale ſoluʒ quod omibus ceteris tan

to maius fuit quãto pꝛe omibꝰ ceteris na

turam ipſam mutare potuit Quod quibẽ

in ea coꝛruptione ſeminatũ ad poſteritatẽ
pertranſit qua in pᷣma radice ſua naturaʒ
pumanã coꝛrupt infecit.

(ars octaua.

a reparatõem hominis.

pomis fuit ſuperbia qm
triplex pena ſublecutaẽ.

nam tpalem ad penã eternam delcenderet

He aut damnãdus inueniret ſi ſatim iun·
dicarei dilatũ eſt iudiciũ eiꝰ.⁊ qꝛ eum diui
na miſcdᷣia ad ſalutẽ pꝛeoꝛdiauit. in Btẽꝑe
expectationis et dilatõis locũ ei pnie ⁊ cꝛ

rectiõis aſſignauit.qtinꝰ eu interim p gra
tiam ſuã talẽ efniceret quẽ tandeno muen

coꝛditer ſolum ſʒ etiã iuſte ad ſalutez iudi

Be eo ꝙ triaconſideranda ſunt

Wima culpa

Ana aue pena eſttantũů
— id eſt. moꝛtalitas coꝛꝑis.
due relique qᷓ ⁊ pene ſunt ⁊ culpe. QNuaruzʒ
vna ẽ ↄcupiſcentia carnis.altera ẽignoꝛan
tia mẽtis. Qꝛ igi bomo tali pena pcuſſus
eſt pqu culpa non purgeret᷑ ſzaugeretm
ſi per grãm poſtmodũ liberat? fuilſʒ. p be

ab inuio mũdi vſqʒ in fineʒ ſeculi. Locusẽ

de. in opibꝰbonis.in ſacramẽs. Cempus
longũ ne imparatꝰ poccupet᷑. Locꝰ aſper

—

nlen e. I
GHe guinaz locis.
— Kabim J
7 Wingz ſuntloca

fſummũ bonuʒ. vnus in qᷣ eſt ſo
lummal me oſt Halia duo
alter ſub ſummo in qᷓ eſt ſolu bonũ ſed no

ſummũ. alter ſup imũ in eſt ſolũ maluʒ
ſed nõ ſummũ. In medio vnꝰi quo ẽꝛma

lum ⁊ bonũ neutaſummũ.In celo eſt ſũ⸗
mum bonũ aſolũ. In infernoẽ ſummuʒ
malu a ſolu.In padilo eſt ſolum bonũ no

ſũmũ.In mũuvo eſt bonũ ⁊ malũ neutrũ

et in melius pficientiũ et ideo ibi eẽ ſolum

bonũ debnit qꝛ creatura a malo imtianda
non fuit. Montamẽ lummũ elſe debuit. 2
ſi ſummũ ibi eſſʒbonũ illic poſitis ꝓlectus
non eſſet. Celum locus eſt ↄfirmatoꝛuz bo-

noꝛum etꝑdiſoplinam ad ſummũ ꝓfectũ
pertingentiũ. Anũ ſolũ ſummũq; bonuʒ

H in eo collocatu eſt. Iufernꝰ loc?eſt cõfirma
toꝝ maloꝛuʒ ⁊ diſciplinã irrecuperabiliter
deſerentiũ.et ideo ibi ſolũ ⁊ ſummũ maluʒ

poſitum elt. Hut gatoꝛ igmo eſtlocz in
pꝛima coꝛrectione minus coꝛrectoꝝ ꝛ inſe

errantiũ et reparandoꝝ ettdeo ſimtbonũ
et maluz in eo oꝛdinatum eſt. vt per bonu
quidem conſolatõem accipiant. per malũ

ð

care paleret. Tria ergo bec in reparatione
boĩs pꝛimo loco ↄſideranda ocurruũttem
pus locuſ.remediũ. Cempus eſt pñs vita

mundꝰ?iſte. Remediũñ in tribus oſtat. in fi

vt puaricatoꝛ caſtiget.Remediũ efficax vt

ynus in quo eſt ſolum bonũ et

ã æ ſũmũ malu. oſt Halia duo

ſummũ. In igne purgatoꝛio ſolũ malũn-

ſummu. Oaradiſus eſt locus inchoantiũ

cunda ꝑpficiendoꝝ.et tdeo ſolu maluʒ babe
re debuit vt pꝛioꝛe peioꝛ eſſet vbi bonuʒ et
malum ſimul ↄſiſtit. Mundus eſt locus

pero coꝛrectionem. MHon tamẽ ſummum
bonum aut ſummũ mali lbi eſt vt ſit quo
⁊perſiſtẽtes in malo deſicere. recedẽtesas

malo pꝛoſicere poſſint. Sic er go celum in
ſummo eſt.poſt celuũ paradiſus.pꝰpadilũ
mundꝰ.poſt mundũ ignis purgatoꝛꝰ.pꝰ
ignẽ purgatonuũ infernus. DO yabolꝰ ergo

qꝛa ſummo ceciderat in imo detrulus eſt.
vpterea qꝛ reparãdus nõ erat. Homo aũt
quia a ſummo nõ coꝛruit nõ eſt poſitus in
imo.iʒ in medio collocatus vteilocꝰeſſʒ qᷣ
aſcendere polſſʒ p meritũ iuſticie vel delcẽ

dere per reatum culpe.

¶Quõ diſpoſitus eſt homo ad pe

nitentiam.
(Capimn II.
Oſitus eſt ergo
in mundo iſto in loco pentẽtie
ſpacio penitendi indulto vt ma

la coꝛrigeret. bona reparar; vt tandẽ coꝛre
ctus ad iudiciũ veniẽs nõ ꝓculpa penaz.

ſed p iuſticia gliam ſibi pꝛepatã acciperet.

MReſtat ergo vt du tempꝰ eſt oſiliuʒ exqrat

et auxiliũ requirat coꝛrectõis et liberatõis

ſue. Ged qepſe ad neutu lufficiẽs inuenit
necelle elt vt ille qui per grãzʒ ſuam dilfert
iudiciũ interim ꝑ eandẽ grãm ondat eua/

dendi oſilium poſt oſilin oeratauxiliuz.
Sic itaq; opoꝛtet vt interim deponat ꝑſo
nam iudicis et aſſumat perſonã pꝛius ↄſi

liatons. poſtea auxiliatoꝛis. ita dumtaxat
pt pꝛimo bominẽ totuʒ ſibi dimittat q̃tinꝰ

et iße bomo ⁊ ignoꝛantiã ſuã experiat ⁊ in

telligatſe indigere ↄſilio. deiñ etiã defectũ

ſuuz lentiat ꝛagnoſcat ſe opus babere au
xilio. Cali ergo ratõne in tꝑe naturałlegis

totus bõ dimiſſus eſt ſibi.poſtẽa in temꝑpe

ſcripte legis cognoſcent ignoꝛãtiaʒ ſuam
datũ eſt coſiliũ. MDoſtremo in tpe Stie cõſi
teri defectũ ſuũ pꝛeſtitũ eſt ei auxiliuʒ. Cõſi
liũ eratĩ rõe ſatiſfactois.auxiliũ erat ĩ effe
ctu rebẽptoil.vt ergo rõeʒ ſatiſfactõis quãũ

pꝛo pꝑẽto ſuo bõ creatoꝛi ſuo ꝑſoluere dbe,/

bat euidentiꝰ agnoſcere poſſimꝰ cauſã bo
minis paus neceſſe pauliſper attentiꝰ oſi
deremus. Cauſa vero bec intertres per/ſo
nas agenda foꝛmatur.id eſt. den bominez
et dyabolum.

Pars

¶(Becauſa homis aduerſus deuz

et dyabolum. CCTCa. III.

Bergo tres ĩ cau

ſam vemũt. bomo. deus ⁊ byabo
lus. dyabolꝰoeo iniuriã feciſſe cõ
incitur.qꝛ puũ eius boĩem ⁊ fraudulẽter
abduxit ꝛ violenter tenuit. Homo ſilr deo
iniuriã feciſſe ↄuicit qꝛ 2 ntempſit pceptũ
eius.⁊ ſe ſub manu aliena ponẽs ſue ſßuitu
tis damnũ ulli intulit. Item dyabolꝰ homĩ
iniuriã feciſſe ↄuinciĩ qꝛillj ⁊ pus bona p⸗
mittendo decepit ⁊ poſt mala inferẽdo no
cuit. Iniuſte ergo dyabolꝰtenet boĩem ſed
bomo iuſte tenet.qꝛ dyabolꝰ nũq̃ʒ meruit

pvt boĩem ſibi ſubiectu pᷣmeret ſzbõ meru
it ꝑculpã ſuã vt ab eo ꝑmitteret. Licʒ enim
ignoꝛaret falſũ eẽ qd diabolꝰ pmiſit tñ nõ

ignoꝛauit. ꝙetiaz ſi veꝑ eẽt volutatẽ crea
toꝛis ↄcupiſcere nõ debuit. Juſte ergo ſub
iectꝰ eſt bõ diabolo qᷓntũ ꝑtinet ad culpaʒ

ſuã. iniuſte ãt qᷓtũ ptinʒ ad diaboli fraudu

lentiã. Si ergo bõtalẽ patronũ bꝛẽt cinus

potẽtia dyabolꝰ in cãm poſſz adduci iuſte
dominio eiꝰ Sdiceret qꝛ nullã diabolus iu

ſtam cãm buit qre ſibi ius in bomie vendi
care debuerit. Satronus aũt nullꝰ tał in⸗
ueniri poterat niſi ſolꝰ deus. Sʒ deꝰ cãm
bomis ſuſciꝑe noluit.qꝛ bomi adbuc pcul
pa ſua iratꝰ fuit. Opoꝛtuit ergo vt bõ de
pᷣus placaret et ſic deinde ðo patrocinãte
cũ diabolo cãm iniret. Sʒ deum rõnabilr
placare ñ poteratniſi ⁊ dãnũ qð intulerat
reſtauraret ⁊ 8ↄtẽptu ſatiſfaceret. Hõ vo
mnchil buit qð digne deo ꝓ oblato damno
recõpenſaret.quia ſi qͥd de irratõnali crea

tura redderet ꝓ rõnali ſlata creatura mi

nus eſſʒ. Sedn boiem ꝓ bomie reddere
potuit.qꝛiuſtũ ⁊ innocẽtẽ abſtulerat et ne

minẽ niſi pctõrem inuenit. Hichil ergo bõ

muenit vnde deũ ſibi placare poſſzʒ. qꝛ ſiue
ſua ſiue ſeipᷣm daret digna recompenſatõ

nõ eſſet. Uidẽs ergo deus hoiĩem ſua vᷣtu
te iugũ dãnatõis euadere nõ poſſemiſertꝰ
eſt eius.⁊ pᷣmuʒ gtuitopᷣuenit eü ꝑ ſolã mi
ſericoꝛdiam vt deinde liberaret ꝑ iuſticiaʒ

octaua

boc eſt aꝛ bõ pſe iuſticiã euadẽdi nõ buit
deus bomini ꝑ milcdiam iuſticiaʒ dedit

neqʒ eiʒ ereptio boĩs ꝑfecte rõnabił eẽt niſi

ex vtra qʒ pte luſta ſoꝛet. Beſt ſiẽ deus iuſti
ciam bũu boĩem reqrendi.ita etiã bõ bꝛẽt
iuſticiã euadẽdi. Sed bãc iuſticiã bõ nun

qm babere potuiſſʒ niſi deus illi ꝑ miſcdiã

ſuã illam tribueret. At ergo deꝰab bomĩie

placari poſſet deus gis bomi dedit qd boõ

ex debito deo redderet. Dedit ig bomini
boĩem quẽ bõ ꝓ boĩe redderet qͥ pt digna
recõpenſatõ ſieret poꝛi nõ ſoluʒ eq̃lis.ſed
maioꝛ eſſet. At ergo pꝛo boĩe redderet bõ

bomie maioꝛ?factꝰẽ deꝰ bõ ꝓ boĩe.⁊ dedit
ſe bõ homi vt ſe aſſumeretab boĩe. Incar
natus eſt deꝰ dei filiꝰ et datus ẽ bomibus
deuſ bomo 5us. ſicut Plaias ait. Duer

natus eſt nobᷣ et ſiliꝰdatꝰeſt nobis ⁊c. Qð
ergo bomini datꝰ ẽ xpᷣus dei fuit miſcdia
qꝛ ab bomie redditꝰẽ xpᷣc:fuit bomis iuſti
cia. In natitate eni xr̃ᷣi placatꝰ eſt iuſte deꝰ
bomini.quia talis bõ inuẽtuſ eſt ꝓpboĩem

qui nõ ſolum ni dictuʒ eſt par. ſed etiã ma
ioꝛ boie eſlet. Joeo in natiuitate xp̃ᷣi ange
l mũdo pacem nunciãt dicẽtel. Glia in ex

celſis deo:eti tra pax bo.bo.vo. Sʒadbuc
ſuꝑerat bomi vt ſicut reſtaurãdo placaue
ratitram. ita qqʒ ꝓ ↄtemptu ſatiſfaciendo
dignusfieret euadere penã. ſed B ↄuenien
tius fieri non poterat niſi vt penam quam
nõ debebat ſponte ⁊ obedienter ſuſcperet
vt de pena quã per obedientiaʒ meruerat/
eripi dignꝰfieret. Hanc autem penam bo
mo pctõꝛſoluere nõ poterat qui quãcun
qʒ penam ſuſaperet nõ niſidigne et iuſte

pꝛopter contemptꝰ pꝛimi reatum ſuſtine

ret. Atergo bomo iuſte penam debitam
euaderet. neceſſefuit vt talis bomo penaʒ
ſuſciperet pꝛo bomine qui nicbil pene de⸗
buiſſet. Sedtalis nullus inueuiri poterat
niſixpᷣus. Ep̃us ergo ⁊ naſcendo debitum
bominis patri ſoluit ⁊ monendo reatum
bominis bieu mcun ipſe pꝛo bomi⸗
ne moꝛtem quaʒnon debebat ſuſtinerʒ iu
ſte bomo pꝛopter ipſum moꝛtẽ quam de

bebat euaderet et iam locum calumniãädi

s

— — —ʒð

ribunonem. Scom pꝛeſcientiam iudicati
ſumus pꝛius q́;elſemus. Scm cauſaʒiu

(Wars

dyabolus nõ inueniret qꝛipſe ⁊ bominido
minari non debuit ⁊ bomo liberari dignꝰ
fuit. Idemitaqʒ; ⁊ iudicium noſtu caulaʒ
noſtram fecit ſicut ſcptum eſt. Quoniam
feciſti iudicium meũ ⁊ cauſam meaʒ. Cau
ſam noſtram pꝛo nobis fecit quia debituzʒ
patri abſoluit ⁊ moꝛlẽdoreatum expiauit.
Judicium pᷣo qꝛ deſcẽdens ad inferos et
poꝛtas moꝛtis frangens captiuitatem que
abidem tenebatur liberauit. Judicium vpo
diaboli aduerſus deũ factuʒ eſt ſtatim ab
initio ſecl. ꝗudicium bomis aduerſlus dy
abolum in paſſione cbꝛiſti. Judiciuz bomi
nisaduerſus deuʒ differtur vſqʒ; in conſũ
mationem ſeculi.⁊ ideo bomo ſi pꝛius per
cbriſtum deo reconciliari voluerit poſt iu
dicium ſuumſine timoꝛe damnationis ex
pectabit.
WGe diſcretione iudicioꝛ.
(CTapim V.

Wattuoꝛ ſunt iu
dicia ſcdᷣm pꝛeſciennam. Icöum
cauſam. ſcᷣm oꝑationẽ.ſcoᷣm re

dicamur ex quo eſſe incipbimꝰquandobo
m vel mali ſumus. Scdum operationem

udicamur quãdo opꝑibus foꝛis oſtendi,/

mus quales intus apud nos ſimꝰ Scdðᷣm
retributionẽ iudicabimur quãdo in ꝑcipi
enda mercede opeꝝ cognoſcemus quales
ab eterno apud deũ pᷣuiſi fuimus. Ex bijs
quattuoꝛ iudicijs duo ſunt occulta iudici
um ſcðᷣm pꝛeſcientiã ⁊ iudiciũ ſcdᷣm cauſã
et ideo in eis iudiciũ bũanũ non recipitur.
duo manifeſtad ẽudicium ſᷣm oꝑatõeʒ
et iudiciu pm retributõem in quoꝝaltero
id eſt. iudicio ſcdᷣm operanonẽ omnibus
adeo in p̃ᷣſentiiudicandi ptãs daĩ. Alteꝝ
pero boceſt iudiciũ ſᷣm retributionẽ non
abomibꝰſʒza deo coꝛã bominibꝰiudicabit
Sediudiciũ bim pᷣſcientiam occultũ eſt et
immutabile. 4Audiciũ ſcᷣm cãm occultuʒ ẽ
et mutabile. ꝗJudiciũ ſm opatõem manite
ſtum ⁊ mutabile. ꝗudiciu m retributõez

(octaua

manifeſtũ ⁊ immutabile. Judiciü ſᷣm oꝑa

tionem ymago quodãmo eſt ⁊ ſacramen

tum indicij ſm retributõem.qꝛullud mani

ſeſtat cãm ⁊ pᷣcientiã innuit. boc ᷣomani
feſtabit cãm ⁊ pꝛeſciennã ↄfirmabit. Item

ↄſiderandũ ꝙ iudiciũ aliter fut vbi ſentẽtia
dictatur. aliter vbi pfertur. In dictanda q
dem ſententia omme iudicij iudicat limul
pater ⁊ filius ⁊ ſpũſſctũs.ꝗnꝓferenda aũt
iudicat filiꝰſolus.qꝛ cum in diuinitate ſua
cum patre et ſpuũ ſancto omĩs indicijſentẽ
tiaz dictare babuit in buanitate ſua omis
iudicij ſniam pꝛoferre ſolus accepit Nꝛo
pterea bumãuas que ſententã dictare nõ
babet qntum ad dictandam ſententiaʒ di⸗
xit. ego non iudico quenqʒ.et tamen quia
pꝛoferre babet ſcdᷣm boc qd dictata eſt ſub
dit. lcut audio iudico. Quod eĩz intus au

dit pbi ſententia dictat foꝛs iudicat vbip

fertur. Hijs itaqʒbꝛeuiter de diſcrenone iu
dicioꝝ pꝛopoſiuis.nunc adipſam narratõ
ms noſtre leriem reuertamur.
(Cur deusbo⁵mmo.
₰„ Capim VI.

ctus eſt itaq z
deꝰ bomo vt boiem quẽ fecerat
liberaret vt ideʒ eſſet creatoꝛ bo

miniò redemptoꝛ. iſſus ẽ itaqʒ filus

vt in adoptione paina alſenſuʒ ſuũ demõ:
ſtraret. venit ſapientia vt vinceret malicid
vt boſtis qͥ aſtutia vicerat pꝛudẽtia vince
retur.
Ouidad nos pertinuit paſſio
hꝛiſi. Ca VI.

Bſcepit de natu

ra boſtiã p natura vt de noſtro el

in bocipᷣo ptineret adnos redemptõ qꝛ de
noſtro ſũpta erat imolatio. Cuiꝰ qdem re
demptõis pucipes efficimur ſi ipſi redem
ptoꝛ ꝑcarnẽ noſᷣ ſociato per ſidẽ vnimur.
Matura qdẽ bũana tota ꝑ pẽtm coꝛrupta
fuerat ⁊ tota ppi pẽtm dãnatõi debita fue
rat. ⁊ idcuco ſitota dãnata fuiſſʒ.uuſticia ñ
fuiſiʒ. Aenit aut grã et elegi: quoſdam de

ſet olocauſtũ offerendũ ꝓ nob. ot

maſſa vniuerlitatis ꝑ miſcdᷣiam ab ſalutes
quoſoam autem periuſticiam deſeruitad
damnatõnem et quos per miſericoꝛdiam
ſaluauit non ſine iuſticia ſaluauit.quia in
eius poteſtate erat vt ̊ facere iuſte poſſet.
quos tamẽ ſi non ſaluaſſetiuſte feciſſet.qͥa
in eoꝛũ merito erat vt ſi boc facerʒ imuſtũ

non et.
(de iuſticia poteſtatis et equita

nitulum VNmI.
WBſticia enim alia

meritum patientis. ꝗuſticia ſcdum

cia ſcdᷣm meritum patientis eſt equitats.
Juſticia eſt poteſtatis qua ſiñ iuſlicia licʒ
faciẽti ſi velit quod eius poteſtati debetur
Juſticia equitatis eſt qua retribuitur pa
tienti ettam ſi nolit quodeiuſmerito debe

tur. Cum ergo deꝰ punit peccatoꝛem iuſte

facit.quia poteſtati debetur pt boc poſſit
ſi velit. et iuſte puni qui patitur.quia ſcdᷣ
meritum ſuũ ei retribuitur quodeius me
rito debetur.et eſtillic poteſtas iuſta qua
Ddeus iuſtefacit ⁊ ſpᷣeiuſtus eſt. et bec retri
butõ equa qua peccatoꝛiuſte patit qua ta
men ipſe nõ eſt iuſtus ſed pena eius iuſta
eſt. Cum vero deus iuſtificat peccatoꝛem

iuſte agit et iuſtus eſt iuſticia poteſtatis
qua boc ei licet. Qun veroiuſtincatur iu
ſtus eſt iuſticia quaʒ accepit ſʒ nõ in eoq

contra meritũ ſuum accipit.ſedtamẽ inin
ſtus non eſt quia non facit ipſequod ac
pit qꝛ per ſe nõ accipit ſed pattur tantũ ꝙ
accipit.et eſt qui fac qꝛ facit et iuſticia qua
facit.et ẽ iuſtꝰ qui accipit iuſticiam qᷓm ac
cipit.nontamẽ quia accipit quia ſine iuſti
cia ſua per ſolam gratiam iuſticiam acci⸗
pit.

(Taplim .

HS em ſnenonm

i eſt ſcõᷣm debitum facientis.alia ſᷣm

debitum ſacientis eſt poteſtatis. Juſti/

GBeiuſticig panente etcogente.

octaua

iuſticia alia patiẽs eſt alia cogẽs. Juſticia

patiens eſt qua ſi fiat alquidiuſtum eſt.
ſinon ſiatimuſtũ nõ eſt. ꝗuſticia cogens
eſt qua ſic aliquid iuſte ſit vt ſi non fieret:
iniuſtum eſſet. NMꝛopter quod iuſticia pa
tiens diſpenſationem babet iuſticia cogẽs
neceſſitatem. Sic igitur deus de malſa ge
neris bumaniquoſoã ad ſaluatõnem ailu
mens iuſticia vtit debite poteſtatis. quoſ
dam vero ad perditionem deſerens iuſti
cia vutur licite eqtatis. alic de debito ſuo.
bic de merito noſtro. Si pero eos quos
ad ſaluationẽ nuncaſſumit deſereret iniu
ſticia non eſſʒ. quoniã ſcdᷣm merita ſua re
ciperent iuſticiam equitatis. Si autẽ eos
quos nunc deſerit aſſumeret ſimiliter imu

ſticia non eſſet. quia in eoꝛũ ſaluatõne pte

retur iuſticia poteſtatis. Siue igitur ĩ bis
quiſaluantur ſiuein bijs qui damnantur
iuſticia paciens eſt per quam illud quod

ſiciuſtum eſt vt etiam ſi aliter ſieret imnu /
ſtum non eſſet. Ham ⁊ bij qui ſcm meri
ta ſua iuſte damnãtur per gratiam dei u

ſte ſaluari potuiſient ſideus voluiſſet. Et
rurſum qui per gratiam dei iuſte ſaluant

ſcðʒ merita ſua iuſte damnari potuiſlſent.

ſi deus eos ſaluarinoluiſiʒ. Sic ergo qᷣd

poluit ptrunqʒ iuſtum ſuit pt etiã ſi aliter

voluiſſet iniuſtum nõ ſuiſſʒ.quia poteſtas

eſt in voluntate eius qua ſine iniuſticia fa
cere illi licet quodcunqʒ voluerit.

¶ O, aliter redimiſſe poſſet deus
hominem ſi voluiſſet.

opter quoo
pveraciter pꝛoſitemur ꝙ redem
ptionem generis bumamaho
etiam modo deus perficere potuiſſet ſi vo

infirmitati conuententioꝛ fuit vt deus bõ

fieret.⁊ p boĩe moꝛtlitatẽ aſſumẽi boisad

ſpeʒ ſue imoꝛtalitatis boĩeʒ ewen red )
n diffidat iõ bõ ſeadbõa illiꝰ poſſe aſcẽdre

luiſſet. Sedideo boc modo qᷣa iſte noſtre

Pars H

quem ad ſua mala toleranda videt deſcen
dilſſe/pt in deo bũanitas gloꝛiſicata exem
plũ eẽt gloꝛificatõis boĩb? vtieo qð paſſꝰ
eſt videãt quid ei debeãt retribuere. in eo

ꝗꝙl gloꝛificatus eſt oſiderent qᷣd ab eo debe

ant expectarept ipe ⁊ via ſit in exemplo et
peritas in pmiſio et vita in pꝛemo.

¶ Quaratione inſtituta ſunt ſacra
menta. (Ka. (IXIL.

ODOſtquaz pꝛmus

parens bumani generis ppter in
obedientie culpã a ꝑpadilo exulãs.

in bunc mundüu venitd yabolꝰ us tirãni⸗

cũ in eo exercensſiẽ eum pᷣus fraudulẽter
ſeduxeratita poſtmodũ violenter polſide
batſed dei puidentia que bũc diſponebat
ad ſalutem ſic iuſticie rigoꝛẽ per miſcdiam

temperauit vt eũ ad tempuſ quidẽ ab illo

pꝛemi permitteretet tamẽ ne ab illlo in eter

num pᷣmeretur ex ipſa eipena remedium
pꝛepararet Ataq; iam tũc ab illo mi exoꝛ

dio ſacramenta ſalutis ſue bomini pꝛopo
ſuit /quibꝰ eũ ſub expectatione future ſan
ctificatõnis conſignaretſqᷓtinus ea quiſqᷣs
fide recta et ſpe firma pꝛopter obedientia⸗

inſtitutiõis diuine perciꝑetet ſub iugo po

ſitus ad conſoꝛtium libertatis pertneret.
Mꝛopoſuit itaqʒ edictum ſuũ infoꝛmans
bomineʒ et erudiens vt quicunqʒ eum ſal

uatoꝛem atqʒ liberatoꝛẽ expectare eligeret ·

eiuſdem ſue electionis votũin perceptiõe
ſacramentoꝛum eius aſpꝛobare debuilſet.
ꝛopoſuit ⁊ dyabolꝰſacmẽta ſua qbꝰ ſu
os ſibi alligaret.q̃tenꝰ ab illis qui eius im

periũ detractabãt qnto eos manifeſtiꝰ di

ſcernerettanto ſecuriꝰpoſſideret/Cepit er
go bumanũ genꝰ mox in ꝑtes ↄtrarias di
uidi alijs ſacramẽta diaboli ſuſcipientibꝰ
alijs vero ſuſcipientibꝰſacramẽta chꝛiſti/t

facte ſũt due familie.vna xpᷣi altera diabo

l uid eni verbũ incarnatũ dixerim niſi
regem qui bũc mundũ intrauit ꝑaſſũptã
buanitatẽ cum diabolo pugnaturꝰ.⁊ eum
ex inde quaſitirannũ ⁊ violenter in alieno
dñantem repulſurus Et quid omnes po

dam optimos regem ventunin acie pcedẽ

et ſi non nomĩere tamẽ cbꝛiſtiam fuerunt.

ſpacium decurrit. Nꝛimum eſt tempꝰ? na

Similr tria ſunt geners bomini.dẽ. bo⸗

tecti. aperte mali ſunt detecti.qui per gog⁊

res ſanctos qui ante incarnatõeʒ ab initio
electi fuerunt aſpellauerim nili milites qſ/

teg ipis quibus tunc ſanctiſicabant ſacra
mẽens quaſi quibuſoã armis muniti atqʒ
pꝛecincti Quid item eos qͥ poſt incarnato
nem vſqʒ in finẽ electi ſubſequunt᷑/miſi mi
lites alios non tñ alium ſed ipſum regem
ſuum pᷣcedentẽ vnanimiter atqʒ alacriter
ſubſequẽtes. babentes ⁊ ipi arma nouino
uaſtamẽ ab eodem arman et eundez pu
gnaturi?ſiue igitur ſubleqntes ſiue etiam
pcedentes vniꝰ regis ſacramente poꝛtãteſ
vni regi militãtes ⁊ vnum tirannũ ſuperã
tes. illi venturum pᷣcedentesaſti pꝛeceden⸗

—

tem ſubſequẽtes. Unde patz quia abinitõ
ria eni ſunt tpa per que pꝛelentis ſeculi C= g s ſte-

turalis legis. ſecundũ tempꝰ ſcripte legis.
tercium temp?eſt Ztie. Mrimũ eſtab adã
vſqʒ ad HEoyſen. Scdᷣm a moyle vlqaz ad
chꝛiſtum. Cerciũ a xpᷣo vſqʒ in fineʒ leculł.

mines naturalis legs. bomines ſcripte le ””ỹ”MM
dis vornle⸗ gratie ſoſiſner nararalss le
gis dici poſſunt.qui ſola naturali ratõne
vitam ſuam dirigut. pel potius naturalis 1 ,
legis bomines dicuntur qui ſcᷣm coneauau·
piſcentiam in qua nati ſuntambulat/Ho e ſirrr Eſe
mines ſcripte legis bij qui exterionbuspe
ceptis ad bene piuendu infoꝛmant. Ho: oc= Gs ſr
mines gratieſunt bij qui per aſpirranone,z
ſpirituſſancti afflatiet illuminantur vt bo
num quodfaciendũ eſt agnoſcant.et inflã
mantur pt diligant.et coꝛroboꝛãtur pt pñ
ciantlet vt em̃ imandeſtio⸗ daſeineftofie
ignemug Homines naturalis legis ſunt .—,
aperte mal. bomin es ſcripte legis ficte bo O veie 8 000
m. bomines grane vere boni ficte boni lüt ”M

magogſignati ſunt.quod interpꝛetaturte⸗
ctus et detectugin perſecutõeʒ populi dei
pꝛedicantur penturi. quia bec duo genera
bominum ſemper vere bonos Ptleannm,

tur /zn pꝛimo genere ↄtineni pagam. An

ſcoõb genere iudei n tercio x̃iani/ꝗſta tria

L

genera bominũ ab initio nunãm yllo tẽpe
defueruntſiñ tempꝰnatural legis ad aꝑte

malos ptinet.qꝛ illi tunc ⁊· numero płes et

ſtatu ercellentioꝛes fuerũt. Cempus ſcpᷣte
legis ad ficte bonoſ qꝛ tũc bomĩes in timo
re buientes opus müdabantnonanimuʒ.
Tempul gratie ad vere bonos ꝑnnet.qui
modo et ſi nũero plures non ſunt tñſtatu
excellẽtioꝛes ? dei gratia publice anteferũt
etiam ab bijsqᷓ eis moꝛbꝰ contradicunt.
Scias ergo qcunqʒ tpe ab imtio mũdivſ.
dʒ in finem nullũ fuille vł eſſe vere bonuʒ

niſi iuſtificatũ per grãm. Gꝛatia aut nüqʒ

aliq adipiſci potuiſſe niſi per xpᷣm/ita vt
omnes ſiue pᷣcedentes ſiue ſſeq̃ntes vno

.“ ſanctiſicatõis remedio ſaluatos agnoſcas
Alſpice ergo caſtra regis noſtriſꝛ acies ex⸗
ercitus eiꝰin armis ſpũalibꝰ fulgẽtes.⁊ q̃n

—

ta pcedentiuz ſubſeqntiumqʒ ſploꝝ multi
tudine ſtipatus incedat.

¶Be tempoꝛe inſtitutionis ſacra
mentoꝛum.

NBDitur quo pꝛimꝰ parens merito
mnobedientie a gaudijs paradiſi expulſus
in bꝰvite moꝛtlis exilio cũ tota poſteritate
vſqʒ in finespᷣme coꝛruptiõi obnoxiꝰtenet
Ex quo eni bomos ſtatu pᷣme incoꝛruptõ⸗
nmis lapſusin coꝛꝑe ꝑ moꝛtalitatẽ ⁊ in ania
per iniquitatẽ egrotare cepit.otinuo deus
reparandoin ſacramentis ſuis medicinã
parauit.que quidẽ put raiõ poſtulabat et
cauſa diuerpᷣtemꝑibus etlocis ad curatõʒ
illins exbibuit. Allia añ legeʒ. alia ſub lege.
alia ſiᷣ Ina. diuerla qdẽ imn ſpecie. vnũ tñef
fectu babentia et vnam ſanitatez pficientia
Si quis igitur querat tempuſ inſtuutois
ſacramentoꝝ.ſciat qꝛqʒdiu moꝛbusẽ op⸗
medicine eſt. Mꝛeſens igitur vita ab initõ
ſeculi vſqʒ in finem ꝑ moꝛtalitatẽ decurrẽs
tempus eſt moꝛbiettempus remedij In
ipla et pꝛopter ipſam inſtituta ſunt ſacr
menta.et quedam a pꝛincipio ipſius q ſuo

— (Caplm A.

nis ſacramentoꝝ ab eo cepiſſe cre

octaua

tempoꝛe cucurreruntet ad ſanitateʒ quan
tum ipſis datũ erat et per ip̃a danduʒ erat
reſtituendam pꝛeualuerunt. Et iſta ſacra:
menta ſuo tempoꝛe expleto ceſſauerunt. et
alia pꝛo illisad eandem ſamtatem pficien
dam ſucceſſerunt. Et rurſum poſt illa alia
quaſi nouiſſime adiũcta ſuntquibus alia
ſuccedere non debueruntvelut medicamẽ
ta pfecta que moꝛbumipſum conſumerẽt
et perfectam ſanitateʒ; plane reſtaurarent.
Et bec omnia facta ſunt ſcoðᷣm iudicium et
diſpenſatõnem medici qui moꝛbum ipſuʒ
pidit:et qualia ei remedia ſingulis tempo

7

ribus adbibenda elſent agnouit (Doꝛro

vnum ſacramẽtum etiam ante peccatum

bominis inſtitutum inuenit. Coniuguum
nanqʒ pꝛius etiam qᷓ; bomo peccaret ſan⸗

citum legii.vtteſte ſcriptura mulier facta
viro in adiutoriuʒ ſociata memoꝛat᷑. Cuiꝰ
tamẽ inſtitutionis cauſa tunc ad remediũ
non fuit ſed ad officiũ.quia moꝛbꝰ in bo
mine non fuit qui lanaretur ſed virtꝰ que
exerceretur. NMꝛopter quod ex tribus cau
ſis inſtitutiom ſacramentoꝛum duas tan
tum bic inuenimꝰ. eruditionem ſcilicet et
exercitatõnem. Humiliatio eni ibi neceſſa
ria non fuit vbi ſuꝑbia nulla fuit. ſed ratio
que erudiretur ad maioꝛẽ cognitionem ⁊
virtus quepmoueretur ad maioꝛem perſe

cnonem. Inuenitur itaqʒ boc ſacramentũ
ſingularem babens legem quẽadmoduzʒ

ſingularem babet inſtitutionẽ. Et videtur
oꝛdo poſtulare pꝛius q̃ ad ea que de cete

ris dicenda ſunt ſacramẽtis diſcutiẽda ac

cedamus.Be iſto ſingulariter quedã que

ab pꝛimam inſtitutionẽ ſpectare videbun

tur pꝛemittere.bijs que ad ſecundaʒ eiꝰ in

ſtitutionem pertinent ſequẽti narrationi

reſeruatis/ Habet enim boc ſacramentuʒ
duplicem inſtitutionem. vnam ante pecca

tum ad officium. aliam poſt peccatum ad

remediũ.et ſcdᷣm illam qdẽ qua ſingularii

inſtitutum eſt ſingłariter tractari debuit:
vt poſtea ſcᷣm illam que ceteris in tẽpoꝛe

coniungit᷑ a ceteris in narratione nõ ſepa
retur. ́òMUMW

— ☛ —

—w—

ob „„ . ——

e inſtitutione cõiugij ante pec
((Lapitulum. XIIl.

ſ liugij ſolum ex ommbꝰſacramen⸗
tis que ad remediũ bominis in⸗
ſtituta ſũt ante peccatũ bomis inſtitutum
legitur.non tñ pꝛopter peccatum ſed ad ſa
cramentũ ſolũ etadofficium ſabd ſacramen
tum pꝛopter eruditõnem.ad officium pꝛo

pter exercitatõnem. Erant eni duo bec ĩ co

iugio ipᷣo.iugiũ ipᷣm et coniugij officium
et ptrũqʒſacramentũ erat. Coniugiũ con:

ſtabat in conſenſu federis ſocialiſ.coniugij.
officiũ conſtabatin copula carnis. Coniu⸗,

giũ ſacramentũ fuit cuiuſdã ſocietatis ſpi⸗
ritualis que ꝑ dilectionẽ eratinter deum ⁊
animã.in qua ſocietate amnima ſponſa erat
et ſponſus deꝰ. Olſſficiuʒ coniugij ſacramẽ
tum fuit cuiuſoã ſocietatis que futura erat

Acramentum cõ⸗/

—

ꝑcarnem aſſumptam inter xpᷣm et ecckam/

in qua ſocietate xpᷣs ſponſus futurus erat
et ſponſa eccleſia. Et qui ſponſus erat ptro
biqʒ ſuperioꝛ erat.et eius dilectio ꝑ pietateʒ
trabebatur ad inferioꝛem. Que aunt ſponſa
erat vtrobiq; inferioꝛ erat.quia ſibi ſuffici⸗
ens non erat et ꝑſe ſtare non poterat.⁊ pꝛo
pter boc eius dilectio neceſſitate magis cõ
uertebatur ad ſuꝑioꝛem. Superioꝛ diligen
do beneficium pꝛeſtitit.inferioꝛ diligendo
beneficiũ accepit. Huius ergo ſocietatis qᷓ

vtrimqʒ dilectione mutua conſtabat ſacra

mentũ foꝛmatũ eſt quando coniugiũ inſti
tutũ eſt. alterius ſocietatis ſacramentuʒ in
coniugio.alteriꝰ ſocietatis ſacramentum i
cõiugij officio. ꝛopterea natura buma⸗
na duplici qualitate diſtincta eſt pt in piro
quidẽ robuſtioꝛ.in femina veroinfirmioꝛ
et aliena ope egens appareretet iuncti ſunt
duo in vnũ vna dilectione et ſocietate pna.
yvt in vna dilectione eſſent et ꝑ vnaʒ dilectio
nem in vna ſocietate manerent.et pir qᷓᷣdem
vt ymago dei fieret.in ſacramento pieta⸗
te ad dilectõnem inclinarer ſemina pero vt
foꝛmã anime rationalis expᷣmeret neceſſi⸗
tate magis et quaſi reſpectu cõmoditatis
cuiuſdã ꝑſuaderei.ſic tamen vt vtrimqʒ vo

CvII

luntaria eſſet dilectio.quia ſi volũtarianõ
eſſet neqʒ nera dilectio neqʒ vere dilectiõis
ſacramentũ eſſe poſſet. Item pt ſacramen⸗
tum aliud in bac ſocietate foꝛmaret pcepit
deus pt maſculus et femia in vna carneiũ
gerentur.pt ſicut pus in ſacramento coniu
gij ꝑ dilectionẽ vnũ erantita poſttmodum
in coniugij officio vnũ fierent ꝑ vnam car

mnoscõmixtoneʒ vt oſtenderet qa qͥ pus in
ſua diuinitate ꝑ dilectionẽ iunctꝰ erat anie

poſtmodũ ꝑ aſſumptã carnẽ iunctꝰeſt ec⸗
cleſie ſue. Item ne ocioſa eſſet ſocietas illa
cõiugalis inter maſculũ et feminã ppterea
poſt ſacramentũ coniugij additum eſt offi
ciũ quodin comixtione carnis expleri de/
buerat vtin eo et coniuncti exercerent᷑ per
obedientiã ad virtutem et fructiſicarent ꝑ

pꝛolis generationeʒ. In quo officio maſcu

lo qdeʒ qui ſuperioꝛ erat datũ eſt q̃d pꝛopa
gandü fuiſſet de ſuo ſeminare. femine autẽ
concipereet parere.pt in eadẽ ſimilitudine
demonſtraret.quoniã in illa inuiſibili ſoci
etate anima rationalis nullatenus fructifi⸗
care poſſet niſi pus ſemen pirtutis a do cõ⸗
ciperet. Erat adbuc aliud in natura buma
na quod ꝑſocietatẽ coniugij monſtrari dbe
buiſſet. Sic quiſpe condieus eſt bomo vt
quiddã in eo ſupꝛemũ eſſet.et ĩ boie nibil al
terius eſſet.poſt illud aũt aliud ſubillo eẽt
et ſubiectũ illi.deinde aliud nouiſſimũ et in
vno conſtitutũ et ceteris duobus ſubiectũ.
Erat quiſpe ratio in boĩie ſupꝛemo loco con
ſtituta ſolis diuinis ⁊ inuiſibilibꝰ intendẽs
et diuine voluntatiſe confoꝛmãs. poſt bec
alia quedam ratio ad coꝛpoꝛalia et piſibi⸗
lia reſpiciens que ſuꝑioꝛi ſubiciebat ⁊ ab il
la infoꝛmata ſubiecte ſibi ſenſualitati domi
nabatur que tertio et imo locofuerat con⸗

ſtituta. Sic itaqʒ tria inuenta ſunt in boje.
ſapientia.pꝛudentia.et ſenſualitas. Sapiẽ⸗

tia ſcʒ ̊ eſt ratio ad diuina. Oꝛudentia aũt
ʒᷣ eſt ratio ad bumana. Senſualitas vero
affectus ſiue aſpetituſ abdterrena. Equn
bus pᷣma ratio regebattantũ et nõ regebat
Senſualitas vltima regebat᷑tantũ etnõ re
gebat. edia vero ratioeta ſupioꝛ rege⸗

batur ⁊ inferius negibat globachiitudins

4 õ . 6 6 5
2
Cẽ .

tria animalia fons facta ſunt. vnum ratio⸗
nale quod dominabatur. aliud irrationale
quod ſubijciebatur. tertiũ ranonale quod
a ſuperion quidem regebatur et cum ſupe
rioꝛe inferioꝛi dominabatur. Erat igit vir
ymago ſapientie. femina foꝛma pꝛudentte.
beſtie autem ſimilitudo ſenſualitatis ⁊ con
cupiſcentie. Mꝛopterea ſerpens feminam
peccatũ ſuadendo decepit. femina vero de
cepta pirum ad conſenſum inclinauit. quia
concupiſcentia pꝛudentie carnis pimum
delectationem peccatiſuggerit.deinde pꝛu
dentia carnis per delectationem peccatide
cepta rationem ad conſenſum iniquitatis
trabit. ꝛopter bas et hmoi rationes di⸗/
ſcreta eſt bumana natura vtin alteꝛa parte
robuſtioꝛ eſſetem altera vero infirmioꝛ de/
monſtraretur. vt in ea vnum inueniretur
quod regeret etalud quod regeretur. d⸗
iuncta eſt deinde foꝛis in carne etiam diſcꝛe
tio ſenſuum que quidem quantuũ ad pirtu⸗
tem ſacramenti in coniugio neceſſsria non
fuit. ſed quia ſine ea in officio coniugij mi
niſterium generandi impleri non potuit.
Sic igitur ante peccatum inſtitutum fuit
comugium et coniugij officium et vtrũqʒ

ctificaretur pura mentis dilectione. officiũ
quoq; coniugijunpleretur ſine carnis pol
lunone.nunc vero quia per peccatum bo⸗
minis caro hbumana coꝛruꝑta eſtiam poſt
peccaiũ carms commixtio ſine carnali con
cupiſcentia fieri non poteſt. Foꝛtalſſis gutẽ
aliquẽ mouere poteſt quare poſt peccatuʒ
bomo boc poniſſimum opus ſine peccato
explere non poteſt. ſed diligenter conſiderã
ti rano manifeſta occurrit. Nuãdiu enim 1
ſpiritus rationalis creatoꝛi ſuo ſubiectus
fuit nullam in carne ſua contradictionem
inuenit.et erant membꝛa coꝛpoꝛis imperio
anime ſubiecta vt nec pꝛeteripſam aliquã⸗
do mouerentur nec ad aliquid contra ip̃aʒ
Poſtquaʒ auteʒ ſpiritus aduerſus creato
rem ſuum per ſuperbiaʒ intumuit merito
in ſuo inferioꝛiius antique dominationis
amiſit. pt mẽbꝛa coꝛpoꝛis iam imperio eiuſ
ad iniuriam creatoꝛis ploiſcendam contra

dicerent queilli miſi per creatoꝛem ſubiecta

eſie non deberent. Quia veꝛo vita bumana

nullatenus ſubſiſtere poſſet ſi in membꝛis

coꝛpoꝛis lui nullam ſpiritus rationalis po

teſtatem baberet vindictam ſuam deus in

parte per iuſticiam ſuam exercuit.et in ꝑte

miſericoꝛditer temperauiiquatinꝰſimul⸗
culpa plecteretur et natura foueretur. At
ergo inobedientia manifeſta fieret/vnum
in coꝛpoꝛe bumano mẽbꝛum poteſtati ani

me ſubtraxit per quod poſteritas in carne
ſeminanda fuit. vt omnes qui per illud ge
nerantur ſe filios inobedientie eſſe intell⸗
gant. et ex ſua oꝛigine quales et ex qubꝰge

nerantur agnoſcant. Quia ergo in Bmem
bꝛo per quoð bumana pꝛopaganio tranſi

re debuit ſignum obedientie poſitum eſt /

cunctis per illud tranſeuntibus mamteſte

oſtenditur quoniam cum culpa inobediẽ
tie generantur. Quaſi eni in ipotitulo qui

poꝛte inſcriptus eſt per quã tranſeũtogno
ſcunt vnde veniunt ⁊ quo vadant:ꝛopt᷑

boc ergo ceteramembꝛa coꝛpoꝛiſ que impe
rium rationis ſequuntur ſine culpa opera
ri poſſuntſ̊ vero membꝛuʒ in quo cõcupi
ſcentia pꝛecipue regnat qa nutum volũta
ad ſacramentum.vt coniugium quibẽ ſan⸗ Banon equitur ſine culpa non operatur.
nt

antũ enim boc membꝛũ coꝛpis impiũ
qanime nõſequivt ſicut no mouetur aliqñ

qñ vult ſic ſepe etiã qñ nõ vult moueatur.

Exinde ergo carnale cõmerciũ exerceri ab
hoie non debuit ex quo illud ſine turpi con
cupiſcẽtia ⁊ carnis lbidine exerceri non po
tuit. Ape eni ſibi Billicitum fecit ex q ſe taleʒ

fecit qͥ illud licte implere nõ poſſit. Sed qeꝛ

carnis bumaneinfirmitasturpius adom
nem concupiſcentiam efflueret ſi nõ in ꝑte
aliqua licite rapererngconcaſſum eſt po
ſtea ad remedium quo ſiciuz
fueratſolum inſtitutum. vt dum per indul
gentam pꝛo maioꝛi malo eutando agituꝛ/
ipſum quod el ineſt malum infirmitatis/
per pudiciciam coniugalem excuſetur. Et

de pᷣma quidem inſtitutione coniugijꝛ bec

in pᷣſenti loco ſuſficere poſſunt.

7„

pꝛius adofſiciuʒ

1

⸗
9
ſ
me
ſpi
lte
cke⸗
guo
ce
cam
ooſop
Geſ
ſnnto
pſe
nde⸗
ater

Hactare uo
quattuo: pᷣmũ ↄſiderã⸗

pidelicet q̃d ſit ſacramẽ⸗
tum. Secundũu quarei⸗
ſtituta ſint ſacramenta. Certiũ q ſit vniuſ⸗
cuiuſqʒ ſacrament materia in qᷓ ↄficitur 2
ſanctificat. Quartũ quot ſunt ſlacramento
rũ geneꝛa. Hoc eſt difſinitio cauſa.mateꝛia
diuiſio. Hec enĩ quattuoꝛ ſi diligenti pꝛoſe
cutione diſcuſſa fuerint intelligentiã facere
poterunt de hijs q̃ ppoſita ſũt. ſꝛimuzʒ er⸗
go pᷣmo tractando ſuſcipbimꝰs

¶ Duid ſit ſ acramentum. (Ca. I.

Mio ſit ſacramen
q/tum bꝛeui doctoꝛes deſcpᷣtione ſi⸗
gnauerunt. Sacramentu eſt ſacꝛe
reiſigni Quemadmovu enĩ in boie duo
unt.
ſimiliter. littera et ſenſus.ſicin omni ſacra⸗
mẽto aliud ẽ quod viſibiliter foꝛis tractat
et cermitur. aliud eſt qd muiſibiliter intꝰ cre

ditur et ꝑcipitur/ Quod foꝛis eſt viſibile et
materiale ſocramẽtũ ẽ qᷓdintꝰẽ inuiſibile et
ſpũᷣale res ſiue vᷣtꝰſacramẽti eſt.ſptñ ſacra⸗
mẽtũ qd foꝛistractat ⁊ ſanctif ca ſignũ eſt
ſpũalis grẽ q res ſacramenti eſt et inuiſibi⸗
liter beipii/ Sʒ qꝛ nõoẽ ſign ſacramẽtũ ſa
cre reiſacramentũ eiuſdẽ ↄuenienẽ dici pt.
quoniã et irẽ ſacroꝝſenſuũ etfoꝛme ſiue pi

cture ſacraꝑrerũ ſigna ſũtquaꝝ tamenſ. a/

cramenta rõnabiliter dicinõ poſt lũt idcir⸗
co ſupꝛa memoꝛata deſcpᷣtio ad interp̃tati
onẽ ſiue expꝛeſſionẽ vocis magis qᷓ; ad diſ
finitionẽ referenda vider. Siq̃s aũt pleni⸗
et pfectiꝰqd ſit ſacramentũ difnimire volue⸗
rit dicere pᷣt. qꝛ ſacramentuʒ eſt coꝛpale vel
materiale elementũ foꝛis ſenſibilit ppoſitũ

—

erx ſimilitudine reßſentans et ex in titutoe
lignus et ex lanctincatõne otinens aliquoz

5858 4 ⸗
— * ſw Ere

lentibus de ſacramẽns

da occurrũt. ꝛimum

coꝛpꝰ et anima.et in vna ſcpᷣtura duo

X

inuiſibilẽ et ſpũalem grãʒ. bec diffinitio ita
pꝓpꝛia ac pfecta cognoſcipt ommſacramẽ
to ſoliqʒ ↄuenire inuenmial. Omne eni qd hᷣ
tria babet ſacramentũ. ⁊ omne qᷓd bis iribꝰ
caret ſacramentũ ppe dici nõ poteſt Debʒ
eni omne ſacramentü ſimilitudinẽ qndaz
babere adipᷣaʒ rem cuiꝰeſt ſacramentũſſim
uã babile ſit ad eandẽ rem repᷣentandam
Alturdzes quã oꝛdinatũ ſit ad illã ſã⸗
ctiſicandã/ſſdoſtremo ſciicatõeʒ ꝑ quam
illã Otineat et efficax ſit ad eandẽ ſanctificã
dis erendeſle aüt interelſe vider oẽ
ſacramentũ ſimilitudinẽ quidẽ babetex pᷣ
ma pditione.inſtitutõem ex ſupaddita di⸗
ſpenſatione.ſanctificationeʒ ex a poſita vᷣbi
vel ſigni benedictõnelvt ergo in vno ſacra:
mento ea qᷓ de omnibꝰdicta ſunt tria ᷣ q̃li
ſint agnoſcamꝰ.aquã baptiſmi ꝓexemplo J
aſſumimꝰ. Jbi eni eſt aque viſibile elemen⸗
tũ qd eſt ſacramentü. Et inuemũt tria in
vno. Rep̃ſentatio ex ſimilitudine. Signifi
catio ex inſtitutõe.virtꝰ ex ſanctificatõnelet
ipᷣa ſimiliudo ex creatõe eſt. Ip̃ᷣa inſtitutio
ex diſpenſatõe. Ja ſanctificatio ex bñdicu
one. Nꝛima indita ꝑ creatoꝛẽ. Scðdᷣa adiũ⸗
cta ꝑ ſaluatoꝛẽ. Tertia miſtrata ꝑ diſpenſa
toꝛẽ. Eſt ergo aqua piſibilis ſacramentum
et grã inuiſibilis res ſiue virtꝰ ſacramenti.
babet eni omis aqua ex naturali qualitate
ſimilitudinẽ qᷓndã cũ grã ſpũſſancti. q̃a ſiẽ
bec abluit ſoꝛdes coꝛpoꝝ ita illa mũdat in⸗
quinamenta aĩaꝝ.Et ex bac quidẽ ĩgenita
qualitate ois aqua ſpũalem grã; repᷣſenta
re babuit pᷣuſqʒ etiã illã ex ſupaddita inſti
tutione ſignauit. venit aut ſaluatoꝛ etinſti

tuit viſibilẽ aquã ablutõʒ coꝛpum ad ſignã

dã ĩuiſibilẽ ꝑſpũalẽ grãʒ emũdatõneʒ aĩax.
et ex eoiam aqua nõ ex ſola naturali ſimili
tudine repᷣſentat.⁊ex ſupaddita etiã inſtitu
tione ſignat grãʒ ſpũalem. Sʒ qꝛ qͥ duo ſiẽ
diximꝰnõdũ adhuc ad pſeciõeʒ ſufficiũt ac
cedit ibũ ſanctificãs ad elemẽtũ et fit ſacra
mentũ nt ſit ſacramentũ aqua viſibilis.exſi
militudie rep̃ſentãs.ex inſtitutione ſignãs
ex ſanctificatõe ↄtinens grã; ſpũalem. ZFld
bunc modum in ceteris quoqʒ ſacramẽtis
tria bec ↄnderare opoꝛtet.
b:

. (OQuare inſtituta ſint ſacramẽta
Capitulum. J.

Hima ergo pꝛo⸗
poſinõis parte expoſita ad ſcdaʒ
tranſeamꝰ. Criplici ex cauſa ſa⸗
cramenta inſtituta eẽ noſcunt. ſꝛopt bũi⸗
liatõem. ꝓpter eruditõem. ꝓpter exercita⸗
tionẽ/Dꝛopteꝛ buillatõem quidẽ vt dů bõ

roõnalis creatura in ſenſibilibꝰ elementiaq

natura inſra ipum ↄdita fuerũtſex pcepto
creatoꝛis ſui ſubicitunex hac ipa ſua bumi
liatõne creatoꝛi ſuo recõciliari mereai. Hõ
nãqʒ ita factꝰerat vtbonũ eiꝰſolus ipe elſet
a quo erat.cetera oĩa ſub ipo facta ſunt nõ
vt in eis eẽt eius bonũ ſed vtex eis eẽt illius
obſequiũ/ Omne eni bonũ mai? eſt ipo cu⸗
ius eſt bonũ.qꝛ vebonũ non eſt niſi qdbo
nũ facit ulũ cuiꝰ eſt bonũ. Omis ergo q bo
nus eſt ⁊ ex bono ſuo bonꝰeſtinferioꝛẽ ipᷣo
bonoꝗq; bonus eſt.qꝛ ſine iſobonobonꝰnõ
eſt Sic ergo bonũ boĩs ſupꝛa boĩem erat.
ſolus ille bonũ boĩs eratqſupꝛa boĩeʒ erat
buic ergo bono qʒdiu in oꝛdine oditiome
ſue pſtint ĩmediate iũgebat. et eo libere frut
bat. qꝛet volũtate adillud ibat.et libertateĩ
illo ſtabatſpoſtqʒ aũt ꝑ ↄcupiſcentiam ab
ſtraciꝰa ſuꝑioꝛi auertebatad inſerioꝛa cõ⸗
uerſus pcipitabat et illis ſe ſubijciebat að
bonũ ſuũ faciebat.ꝗuſta ergo recõpenſati⸗
one qͥ ſuo ſupioꝛ ꝑobedientiã ſubiect? eſſe
noluitꝑ ↄcupiſcentiã ſuo ſe inferioꝛi ſubie⸗
cit vt iam ipᷣm inter ſe iöᷣm deü mediü inue
niat diuiſionisnõ mediatoꝛẽ recõciliatõis.
boc em medio diuidente buana mens ⁊ ob
nubilatur ne creatoꝛẽ ſuũ cognoſcere vale
at. et refrigeſcit neipᷣm ꝑ dilectõnem reqrat

guſtu ergo eſt v bõ q̊ pus deũ ſuꝑbiendo

delerẽs terrenis ſe ꝑↄcupiſcentiã ſubdidit
non ꝑbũilitatẽ deu requirẽs vt pleniꝰaffe
ctũ ſue inſinuit deuotõis eiſoẽ ſe ꝓpter pᷣce⸗
ptum dei p obedientiã inclinet. Secut enizʒ
pnicioſa fuit elatio ſupeꝛioꝛi nolle ſubici.ſic
laudabilis et fructuoſa deuotio ẽ ppter ſu
perioꝛẽ etiã inferioꝛibꝰ inclinari.Et quẽad/

modũ damnabllis fuit ſupbia pᷣſentẽ deſpꝛ

cere ſic laudabilis builitas eſt abſentẽ que⸗

tionẽ ſupioꝛẽ eriſtereet tñ cũ idẽ bõ in biſa

in re ſacramẽti ↄſtatagnoſcendãmens bu
mana erudiat. Homo eni qᷣ viſibilia noue

rat redditfoꝛis ei eiuſdẽ ſignatioper ſpecc
es piſibiles adbibet. vt foꝛis excitet ⁊ intꝰ re
pareĩvtĩ eo ãdtractat ⁊ videt agnoſcat ale

ſpecie virtꝰocculta oſtenduĩ? Eger enime

X

rereet pſeueranti amoꝛe vſq ad inuentiõʒ
ab inquiſitione nõ ceſſare.vt ſit ⁊ deuotio ĩ
bũilitate ⁊ bũilitas in deuotõne.Nemo ſi⸗
quidẽẽ qͥ neſciat botꝛem rõnalem mutis et
inſenſibilibus animalibꝰ vel elemẽtis cõodi

ſalutẽ querere iubet ad experiendã obediẽ⸗
tie ĩt vtutem qd aliud q luo inferioꝛi ſu⸗
perior ſuvicl uaeſ gonmfceli oech qut
viſibilia lolũ videntſacramentaſalutis ve
nerari deſpiciunt.qa in eis tantũ qd ſoꝛisẽ
ↄtemplabile in ſpecie viſibili cernentes in⸗
uilibilem virtutem intus et fructũ obedien
tie non cognoſcũt. Hon eni ſciũtqꝙ fideles
ſalutem exiſtis elemẽtis non querũt etiã ſi
in iſtis querit ſed ex illo et abillo querit in
iſtis a quo iubent querere.⁊ credũt ſe perci
pere in iſtis. Mon eni iſta tribuũt qd tribui

ſalutẽ querere iubet. Hoc modo igi intelli
gendũ eſt ꝙ inuiſibilia ſacramenta ꝓppt bu

miliationẽ bois dximꝰ inſtituto.

Mopteꝛ eruditio
mem qz inſtituta ſatſecomerg e
per id q foꝛis in ſacramento ĩ ſpe
cie npiſibili cernit ad inuiſibilẽ vᷣtutẽ q̃ intus

rat inuiſibilia nõ nouerat diuina agnoſce
re nullatenꝰ poſſet niſibumams exctatus.
etidcirco dum ei bonũ muilibile qð amiſe

ſit qd pᷣcipit et non videt. Dona enĩ gratie
ſpãlia q quedã anthidota inuiſibilia ſũt /q̃
dũ in ſacramẽtis viſibilibꝰqᷓi quibuſdã va⸗

ſculis bõi poꝛrigunt᷑.qd aliud qᷓ; ex patenti

dicamentũ videre nõpᷣt. ſed vas in q medi
camentũ dat᷑ videre pᷣt.et ꝓpter h̊ in ipa va
ſis ſpecie viriꝰ ei ermit medicine. vt agno
ſcat q̃d accipit.⁊ꝑipᷣaꝭ agnitõeʒ ꝓficiat ad
dilectionẽ. Sic itaqʒ intelligenduʒẽ qdixi⸗

mus ppi eruditionẽ ſacromẽts inſtituta.

N

ls
ll

me
nge
uſi
Ment
gine⸗
anc
gha
ago
Bigor⸗
Nttue

Mopter exercita⸗
tionẽ ſimiliter inſtituta ſũt ſacra
mentaſvt dũ mẽs hũana ꝑ varias
ſpecies foꝛis exercitata coli ad mul

operũ

tiplicẽ virtutis fructũ interiꝰ fecũdet. bonũ

quidẽ boĩs erat vnũet qʒoiu bõ iilli ꝑ dile
ctionẽ adbeſit bac multiplicitate non eguit
NPoſtq̃ʒ ãt mentẽ ſuã ꝑ ↄcupiſcentiaʒ ad
multiplicia becet tranſitoꝛia diuidi ꝑmiſit
ſtabilis eẽ nõ potuit. Quia ſiẽ młta diligẽs
in bis per affectum diuidii ſicmutabilia ſe
quens variat. Quicqᷣd enĩ in bis omnibuſ
ad requiẽ et ↄſolatõem aſpetit.ipᷣa ei muta
bilitatis ↄditio ad labo:ẽ et doloꝛẽ ↄuertit.

vnde fit vt ſiẽ ad Ine deficiatlre compellit·

ſic ab bis poſtmodũ vt requieſcat exire co
gai vt aſpareat alter cba yn vagꝰ ⁊ ꝓfugus
ſuꝑ terrã.vagus in varijs querens .ↄlolati
onẽ.pꝛofugꝰinuentam vbiq; declinans af
flctõnẽ l mbulat bõ ſi ſp ambulauerit de
ficit. Sedet ergo vel ſtat ne deficiat.⁊ tamẽ
ſi ſempꝑ ſederit deſicit. Eſurimꝰ⁊ deſicimus
manducamꝰ ne deficiamus ettũ ſi ſman
ducaremus deficeremus. Et vertit ad do⸗
loꝛẽ q̃d queſitũ ẽ ad ↄlolatõeʒ.Sic oĩis mu
tabilitas boĩs defeciũ bʒ nõ ꝓfectũ et defici
mus qꝛ mutamur q tñ nũqᷓ; mutari ceſſa⸗
mus ne deficiamꝰ Quia ergo vita bomis
bic ſine mutabilitate eẽ ñ pᷣtollã q̃ defectũ
generat mutabilitatẽ alia ei mutabilitas qᷓ
ꝓfectũ parit aonii.vt qꝛ ſtare nõ pᷣt vt ſꝑ
idem ſitmoueat ⁊ pmoueat᷑ ſꝑpt melioꝛ ſit
umũ ei bonũ erat in ſũmo ſtare.Scðᷣm
eſt bonũ ad ſupioꝛa aſcendere.et idcirco vi
ta mutabilis ne ſua mutabilitate diſſoluta
ad deterioꝛa ſꝑ deficerettalibus ſtudijsnu
trienda fuerat.in quibꝰa rerũ varietate fo
ris exercitata et emulatõe vᷣtutũ intꝰ accen
ſa pficiẽdi occaſionẽ inueniret/ Diuiſa ſüt
tpꝑa et diſtincta loca ꝓpoſite ſpecies coꝛpo
rales inuncta ſtudia etopeꝛa exercenda vt
medicinã interioꝛis bois hõ exterioꝛ pꝛepa

raret. et eidẽ pdeſſe ⁊ ſubeſſe addiſceret/ſNã

cũ pᷣus vita bumana ꝑ duo exercitanonuʒ
genera cucurriſſet. in altero ad neceſſitateʒ.

in altero ad voluptatem.inalteroad vſum

ANXN

— —

in altero ad viciũ.ad vſum 5 natura. ad mi

ciũ pꝛo culpa.alterũ ad ſuſtentatõeʒz. alterñ

ad ſubuerſionẽ cõgruũ erat vttertũ q́ʒ ex

ercitatõnis genꝰ adiun geretvt pillud vnũ:

eduobꝰpᷣmis euacuarei.qꝛ erat nocẽs aite
rum ꝑficeretquia nõ erat ſufficiens. Dꝛo
poſita ſũt ergo bomimi oꝑa virtutum foꝛis:

adediſicanonẽ interioꝛẽ exercendã vt illis
poccupatus nec vnqʒ vacaret ad opa iniqͥ

tatis nec ſemꝑad opera neceſſitatis.n bi

autem virtutum ſtudus mirabili diſpenſa
tione deus multiplicitatem pꝛeuidit va

rietatem et intermiſſionẽ vt bumana mẽs

et ĩ multiplicitate exercitationẽet ĩ varieta
te delectationemet in intermiſſione recrea
tionem inueniat. Sacrata ſunt quedaʒ lo
ca ediſicate baſiliceet determinata tẽꝑa cer
taſquibus populus fidelis in vnũ congre
getur et vt vnitas cõmendeð p: gratias red
dat.pꝛeces offerat.vota perſoluat.llic deꝰ
nunc in ſilencio ſuſpliciter adoꝛatur.nunc
conſonil vocibus deuotecollaudat.pt ſide
lium coꝛda viciſſimnũc cõponantur ad re
quiem. nunc excitentur ad deuononem.
In ipᷣis qʒ diuinis pꝛeconijs non eadẽ ſem
per exbibetur foꝛma collaudationis.nunc
pſalmodie accendunt ad deuotionẽ. nunc
bymni et cantica ad diuinam excitant io⸗
cunditatem.nunc lectiones recitant᷑ ad foꝛ
mam moꝛum et vie bone inſtructionem.
Ipᷣe enam actiones noſtre in diuinis obſe
quijs non eadem ſemꝑ inſtitutiõis foꝛma
pꝛocedunt.nunc erecti.nunc pꝛoſtrati.nũc
inclinatione.nũc conuerſione ex geſtu coꝛ
poꝛis ſtatum mentis expᷣmimꝰ.Sed ⁊ ipᷣa
in quibꝰſe operando exerceta diuinũ cultũ
adoꝛnat fideliuʒ deuotio multa et multifa
ria et ſimili ratione pꝛouiſa ſũt vt ſint pluri
ma ⁊ ſacra ⁊ ſocramẽta qᷓ̃tinꝰfides in eiset
materiã exercitatõis et foꝛmã recreatõis ꝑ
fectã inueniat. Sic ei fidelisanimꝰdum ſo
ris ad varia ſancte exercitatiõis ſtudia du
cilmagis ſꝑet magis intꝰex ipſa ſua deuo
tione ad ſcitatẽ inouat. Et ad bũc modũ qᷣ
dem intelligendum putamꝰ ꝙ dictum ẽ ſa
cramenta ꝓpter exercitatõeʒ inſtituta.

—

bz3

Be diſtinctione trium tempoꝝ
et trium operantium.
¶Capitulum. III.

Ot igitur triplex
cauſa bec inſtitutionis ſacra⸗
Imentoꝛum omnium. Humilio⸗
tio Eruditio. Exercitano bominis. Que
caulſe ſi non eſſent ſacramenta omnino.id
eſt. ſacroꝛum ſigna vel inſtrumenta elemẽ
ta per ſe eſſe non poſſent. Q, enim elemen

ta acramenta ſuntjnon natura pꝛima facit
ſed apolita inſtitutio per diſpenſationem ·

et gratia infuſa per benedictionez. que duo

ſi elementa poſt pꝛimam naturam non ac
cepiſſentſacramenta pꝛopꝛia eſſe non po-⸗-

tuiſſent. Dedit pꝛimum natura babilitateʒ
vt hec elſe poſſent. adiunxit ſecunda inſtitu
tio auctoꝛitatem vt bec fierent.ſuperaddi⸗
dittertia benedictio ſanctitatem vi ß eſſent
lꝛima facta per creatoꝛeʒ. Secunda pꝛo
poſita per ſaluatoꝛem. Terna adminiſtra
ta per diſpenſatoꝛeʒ/ſꝛimum creatoꝛ per
maieſtateʒ vaſa foꝛmauit. poſtea ſaluatoꝛ
per inſtitutõeʒ eadẽ pꝛopoſuit. Noſtremo

diſpenſatoꝛ per benedictioneʒ becipſa mũ

dauit et gratia impeugſe aſparet mirabi⸗
le quia qui maioꝛ eſt qd minꝰerat fecit et q
minoꝛ fuit fecit qd maius erat. Plus eniʒ
ſanctificatio contulit qᷓ; creatio.quoniam

in creatione naturam acceperunt vt eſſent

in ſancuiſicatione grauam vt bona et ſan⸗

cta eſſent. Si ergo deus creat.ſacerdos ſan

ctificat. plus bomo videtur facere q́; deus.

quodomnino abſurdum et inconueniens

eſſet ſinon quod facit bomo etiã faceret
et deus. Deus enm ſine bomine creat. ſed
bomo ſine deo nõ ſanctiſicatvt grã quodã

modo a ſummo incipiat et in imo cõſum⸗

meiur et in boc ipſo deſcenſus gratie nobiſ
ſignatur.quia niſi gratia deſcenderetiacen
tes non eleuaret Creauit pꝛimuʒ deus per

le et in ſuo.boc eſt in maieſtate ſolus inſti⸗

tuit. poſtea ſaluatoꝛ per ſe quidem ſʒ in no

ſtro boc eſt ſolus etin bumanitate.San⸗
cuficat poſtremo ſacerdos neqʒ per ſeneqʒ

in ſuo.quia neqʒ ſolus ipſe eſt qui opera⸗

tur nec virtus ipſius eſt que ad ſanctifica⸗
tionem tribuitur. Ipſe enim miniſtꝛanti co

operatus cuius pirtute per miniſteriũ mi /

niſtrantis qui ſanctifſicandus eſt ſanctiſica

miniſtratur Alter eſt a quo datur.alter per
queʒ mittitur/ Et cum venit ipᷣa gratia ad

nos peripſum venita quo venit. quoniaʒ

miniſtranti cooperatur auctoꝛ muneris.
ſed non ſimiliter abillo venit per quem ve⸗

nit.quoniam auctoꝛ muneris eſſe non po-

teſt qui ſolũ eſt miniſteꝛ diſpenſatõnis.Ne
moigitur dicat quomodo bomo ſanctiſi⸗
cat quando deus per bominem ſanctificat
quoniam bomo in boc verius facit qð deꝰ
per eum facit. Ham quod per ſe facit et in
ſuo facit bomo pvere non facit.quoniaʒ ve:
ritatem non facit quoniam per ſe et in ſuo

non niſi malum facit. Sic ergo deus ſolus

mirabilia facit quoniam de ipſo ſcriptura
dicit. Quifacit mirabilia ſolus. quomam

ſine illo nullus facit. ideoqʒ ſolus facit et
omnis qui facit per ipſum facit et per om/
nem qui facit ipſe facit. ideoqʒ ſolus facit.

quomam ipſius ſoliuseſt quod omnis fa:

cit qui facit. et tamen de ſeruo dei dictuʒeſt

Fecit enim mirabilia in vita ſua.quoniam
ex heo fecit et deus per ipſum fecit.neqʒ co

trarietas vlla ex iſtis pꝛocedit. Sic deusſo

lus ſanctificat et benedicit.quonmiã ab ipſo
omms ſanctificatio et benedictio eſtet tñ
ſacerdos dei miniſter ſancuficat et benedi⸗

cit quoniam per ipſum quedaʒ benebictio

et ſanctificatio eſt. que et ipſa quoqʒ a deo
eſt qui eſt auctoꝛ in dono et per deum qui

cooperatoꝛeſt in miniſterio. Tali conſide

ratione rationabiliter diſtinguitur quidin
ſacramentis ommbus ſingillatim vel crea
tio quantum adnaturam elementuvel in⸗
ſtitutio et ſanctiſicatio quantum ad virtu:
tem ſacꝛamenti operatur. et in ipſa ſanctiſi

catione quantum exiillo eſt qui datoꝛ ẽ mu

tur.vt ſit quidem vna virtus per pnu opuſ
ad vnum effectum. que qundem virtus in
duobus ſimul operantibus ſic diſcernitur
quoniam per alterum datur.per alterum

=SO — —.—

— ——

— — — — —

tun
ſtat
teri
bon

rep

ſich

ſalar
Ptrn.
ſonfee
anie
Aan
fabie

finon

teſla
gui

Wars

ſtremo quinqʒ diſcreta et diſtincta ab inun
cem ad cognitionem pꝛocedunt.deus me⸗
dicus bomoegrotus.ſaceꝛdos miniſter vr
nuncius. gratia antbidotuz. vas ſacramen
tum. Mldedicus donat. miniſter diſpenſat.
pas ſeruat que ſanat percipientem egro⸗
tum. gratiam ſpiritualẽ. Si ergo vaſa ſunt
ſpiritualis gratie ſacramenta non ex ſuo ſa
nant quia vaſa egrotuʒ non curant ſed me
dicina/Non ergo ad boc inſtituta lunt ſa
cramenta vt ex eis eſſet quod in eis elſet ſed
vt peritiam ſuam medicus oſtenderet in il
loremedium pꝛeparauita quo languidus

———ʒ—ʒ—

occaſionem moꝛbi accepu. QNuia enim bo

mo viſwilia concupiſcens coꝛruptus fue⸗
ratcongruereparandus in eiſdem viſibili⸗
bus ſalutis occaſionem recipere debebat.
pt per eadem reſurgeret per que coꝛruerat.

¶ Inſtitutio ſacramentoꝛum
quantum ad deum diſpen⸗
ſationis eſt quantum ad ho
minem neceſſitatis eſt.
Capitulum. IIII.

Nſtitutio ergo ſa
i cramentoꝛum quantum ad deuʒ
ctoꝛem diſpenſatõnis eſt. quã⸗
tum ad bominem vero obedientem necel⸗
ſitatis. quoniam in poteſtate dei eſt et pꝛe⸗
ter iſta bominem ſaluare. ſed in poteſtate
bominis non elſt ſine illis ad ſalutem veni
re. Motuit enim deus bominem ſaluareet
ſi iſta non inſtituiſſet ſed homo nullatenuſ
ſaluari poſſet ſiiſta contemneret. Dicit ſcri
ptura. Mon poteſt ſaluari qui baptiſatus
non fuerit. quiboc velhoc non fecerit ſal⸗
uari non poteſt.et confitemur quod veruʒ
eſt. et quia ſaluari non poteſt bomo qui ca
ret bijs ſine quibus ab bomine ſalus babe⸗

ri non poteſt. bomo ſine bijs ſaluan nõ po

teſtiſed deus ſine bijs ſaluare poteſt. bomo
quippe ſine bijs ſaluari poſſet.ſi ſine bis ſal

mul ad bec percipienda ratio tempoꝛis nõ

neris et quantum exipſo vel potius pidm nar in poteſtate bominis elſet. et ſi poſlet
qui ſolum miniſter elt HH

bomo pꝛo arbitrio ſuo iſta quead ſalutem
obtinendam pꝛopoſita ſunt relinquere. et
ſim ſuam electioneʒ alia ad ſalutem ma per
venire. Nuod quia bominiimpoſſibile eſt

omnino pꝛopterea recnſſime dicitur. quuns
bomo ſine bijs ſaluari non poteſt omnino-

deus autem bominem ſine bijs ſaluare po
teſt. qui virtutem luam et ſanctificatoõnem
et ſalutem quocunqʒ ipſe voluerit modo
bominilargiri poteſt. Alo nanqʒ ſpiritu
quo docet bominem ſine verbo iuſtificare

etiam valet ſi voluerit line ſacramento. qa

virtus deiex neceſſitate elementis non ſub
ditunetiam ſi gratia der ex diſpenſanone ꝑ

ſacramenta donetur (binc eſt ꝙ quoſdam

etiam ſine buiuſmodi ſacramentis iuſtifi⸗

catos legimus et credimus ſaluatos.quẽ
admodum Hieremias in vtero ſancufica
tus legitur. et Jobannes baptiſta ex vtero
matris ſpiritulancto implendus pꝛopheta
tur. et qui ſub naturalilege iuſti deo placu
erunt bec lacramenta babuiſſe non legi⸗

mus. de quoꝛum tamen ſalute nequaquã
dubitamus. et qui exiullis ſacramenta iſta?
poſt iuſtificatonem ſuſceperunt.ſigna ma
gis iuſticie ſue babueruntin iſtis qʒ cauſa
exiſtis. Qui vero per ſpiritum dei quicq d

confertur in iſtis ſine iſtis perceperunt.dã

non perciperent.vel ratio tempoꝛis no po
poſcit. vel neceſſitas non permiſit. nunquã
contemptus religionis effecit¶ Memo er⸗
go in elemenus ſiclegem iuſticie diuine in
ſtituat vt dicat bomineʒ nec iuſtificari poſ
ſe ſine bijs etiam ſi gratiam iuſtificantẽ ba
buerit. nec ſaluari poſſe ſine bijs etiam ſi iu
ſtus fuerit. cum ab bijs percipiendis vel ar
ticulus neceſſitatis excludit.vel ſicut dixi⸗

nabiliter iſtis non caruerunt. quia vt

conſtringit. Quemadmodum bij qui ſub
naturali lege erant iuſti buiuſmodi ſacra
mentis non imbuebantur ſicut et pꝛeceptil

cramẽtti in fide recta et caritate vera babue

pmõi non tenebant. Quicũqʒ ergo rem

rũtſacramẽtis iſtis dvanabili ñ carueri.qa

ea vel tpe ſuſcipere non debuerũt. vel pꝛo

iminentenecellſitate ſuſcipere nõ potuerüt
¶Muid igitur tibi videtur acũaz ſacramẽta
dei veneraris ⁊ cũ te ſacramẽta dei hbono⸗

rare putas deu inbonoꝛas.Sacramẽtil in

dicis neceſſitatẽ a auctoꝛ ſacramẽtoptolliſ

ptãtem negas pietatẽ. Dicis mibi qꝛqn
bʒ ſacramẽta deiſaluare no pᷣt.⁊ ego dicon

bꝛ.qͥ bʒ virtutẽ ſacramentoꝝ deiꝑire no pt.
aut nega pvᷣtutem eẽ poſſe vbiſacramẽtũ no

eſt. aut ſi ↄcedis vᷣtutẽ nega damnationem
Quid eſt maiꝰ.ſacramentũ aut pᷣtul ſacra
menti? Quideſt mauꝰ.aqua vel ſides? Si
vis dicere verü dic fides.Si ergo ſacramẽ
tu aque qd minꝰeſt ſaluat qſdam nõ babẽ
tes fidem 2 nõ imputat eis ꝙfidem nõ ba⸗
bent. qꝛ eam babere nõ poſſũt.qũo fides q̃
maioꝛ eſt nõ liberat babẽtes fidem et ſacra
mentũ aque nõ bñtes etnõ multo magis
parcet eis p eoq ſacramentũ aque nõ bñt
qðᷣ quidẽ habere volueꝛũt ſednõ potuerũt

Se d dicis quo ergo intelligemꝰ qd ſeptuʒ

5

e
eſt. Milſi qsrenatꝰ fuerit ex.a.⁊.l..i.p.ĩtro.i.

re. di. Et egote iterrogo quo intelligenduʒ
putas qðᷣſcpᷣtuz eſt? Qui creditin me moꝛ

tem nõ hidebit ineternũ. Cu dicis quoniã
q̃ nõ facit non ſaluat᷑.Et ego dico quom⸗
am qͥ Sfaat nõ damnatur. Quis ergo erit
mediꝰlocus bmõi capiens boies non ſal⸗
uandos qꝛ aquã non babent.nec damna
dosqꝛ fidem babent Eſt bomo q ſide bʒ
et cum fide dilectionẽ. aquã nõ babet non
tñ aquã ↄtemnens ſedaquã babere volẽs
et non valens.bũc ergo aqua abſens dãna

bit. et nõ potiꝰfides ⁊ deuotio pñs ſaluabit

Quið ergo ais eſt mibi cum ſacramentis
NHabeo ſidẽ et dilectõnem ⁊ vᷣtutes alias et
bonꝰero et ſufficiet mibi. vide ergo ſi dile⸗
ctionẽ dei babere potes a p̃cepta eiꝰ ↄtem
nere? Si ergo dilectõnem dei habes ſtude
ſata ge.conare qntum potes ꝑficere mãda
ta eiꝰ.et ſi incidis in neceſſitatem quere pie

tatem. Si en neceſſitas non eſt qp̃tendat:
contemptus non excuſatunmide ergo qꝛſa

cramenta deimedicine ſunt ſpũales que fo
ris coꝛpoꝛibus adbibentur per viſibilẽ ſpe

ciem ſed intus animas ſanant perinuiſibi

tum ad pꝛecipientem diſpenſatõnis eſt. ſu⸗
ſcepno vero quantum ad obedientẽ neceſ⸗
ſitatis. VNis ſciꝛe qͥs in iſtis piſibilibꝰſpecie

bus ad curandos mo:bos ſpũales remedi

um deus non ſumit ſed ſolum ſacramentiũ
conſtituit. accipe ſacramentũ deſacramen
to/Egrotauit ezechyas et milſus eſt ad euʒ
yſa yas pꝛopbeta qui ei moꝛtem iminenteʒ
pꝛediceret quo audito territus ⁊ doloꝛe cõ
punctus lacrimas cum pꝛece ſudit et miſe⸗
ricoꝛdiã impetrauit. Remittitur continuo
vlaias vt qndecim annos pite illius adijci
endos onnnncſeger ad virtutem ſacramẽſti
amplius coõmen
nando nouam nouo modomedianam pᷣ
pare; Noſit eſt medicina foꝛis vt virtuſ
occulta intus operaretuplet non erat ſani⸗
tas ex medicina.quomiam ſm ſe contraria
ſanitati erat medicina. vt aperte monſtra/
retur quoniam ex illa non erat quod pillã
erat magnum de ſacramentis ſacramẽtuʒ
cõmendatum eſt / Eger eſt genus buma⸗
num quodð languet et intus per iniquitatẽ
et foꝛis per moꝛtalitatem. Ald queʒ ſermo
pꝛopbeticus mittitur vt ei moꝛs iminens
non ſolum pꝛeſens ſed et futura annuncie
tur. Qui terrentur confitentur. ploꝛantet
oꝛant et miſericoꝛdiam impetrant. Remit⸗·
titur ſermo pꝛopbeticus qui nos de len⸗
gioꝛis vite ſpacio indulto certos efficiat.
auia eadem nos ſcriptura de eterne vite p⸗
miſſione conſolatur penitentes que de per
petue moꝛtis damnatione terret in pecca⸗
to perſiſtentes. Aſponitur medicina curã⸗
dis vulneribus noſtris que cuʒex ſui qua
litate moꝛbo contraria oſtenditunin cura
tione egroii non medicine ſed medentis viꝛ
tus euidentiſſime declaratur. Ip̃a medici⸗
na mpᷣa ſunt ſacramenta que dum foꝛs no⸗
bis per miniſtros ſacre diſpenſationis coꝛ
poꝛaliter adbibentur vulneꝛa animarum
noſtraꝝ inuiſibilii curant vt curati ſanati
ad ppetue vite repmiſſionẽ ꝑiige poſſimꝰ.

q̃ quidem vita xv.annoꝝnumero ſignata

eſt que ? in pᷣſenti per requiẽ mẽns in ſepte
nario inchoaĩ.⁊ in futuro ꝑ imoꝛtalitatem

andam vulneri eius ſa⸗

n
boe

en
die
lna
mee
wr
gbod
ſchrp
lnn
h
Ece
gul
ellq
lee

tiſonmn

golg
nonſ
luR

ad eoꝝqualitatem et noſtrã inſirmitatẽ ꝑ⸗

carnis octonario perficit.q tñ medicina ãn

tum ad ſuã naturã ſpectat moꝛbũ auge ba

buitnõ curare.qᷣa terrena omnia quantuʒ

tinet coꝛruptionẽaĩau operari ſolentponꝰ
zz curatõem /per ã tñ de? cum noſtram ſa⸗
nitatem peꝛficit qd aliud qʒz ſue virtutis po

tentiã euidenter oſtendit?cũ in eodem no
ſtrum pꝛocurat remediũa quo infima⸗

uss et coꝛruptõnmis contraximꝰmoꝛbũ/lNo
itaq;iſtis aſſcribatur quod periſta nobis
miniſtratur. neqʒ in illis viſibilem ita ve⸗
neremur ſpeciem vt inulſibilem ei? ſubice
re conuincamur veritatem.Macoſideratõ
ne diligenter intuentibꝰ maifeſtũ fit qntuʒ
pel illi debeãt quod foꝛis in ſpecie ſacramẽ
ti viſibiliter cernitur vel illi quod in vir⸗
tute ſacramenti intus inuiſibiliter operat.
et bec quideʒ omnia ad boc ſpectant quod
ꝓpoſitum erat inueſtigandũ quare videlʒ
inſtituta ſint ſacramenta.

¶Be materia ſacramentoꝛum.
— C(Capitulum. Y.

Eſtat nunc tertia

pars de quattuoꝛ que pꝛopoſita
,NDND luerant diſcutienda. In triplici
materia oĩa diuina ſacramenta ↄficiũt ſcʒ
aut in rebus.aut ĩfactis.aut in ᷣbis. Quia
enim totus bomo coruptus ang ior 60
bois foꝛis erapad ſacramentum ſumendũ
erat vt totum in ſacramento foꝛis ſanctiſi
cetur in toto virtus ſacramenti intꝰreme
dium operetur. Itaqʒ in rebus ſaciamenta
ſanctificanda erant vt ſanctiſicaretur boĩs
materia.in factis pt opa.in dictis pt verba
vt totum videlicet ſanctũ ſit. et qᷣd bõ eſt et
quod boĩs eſt An rebꝰ ↄſiciunt ſacramẽta
ſicut videlicet ſacramentũ baptiſmi ĩ aqua
ſacramentũ vnctionis in oleo.ſaeramẽtuʒ
coꝛpoꝛis et ſanguinis xp̃i in pane et vino.
et quecunqʒ ſunt alie coꝛpoꝛales ſpecies in
quibꝰſacramẽta diuina ↄſiciunt/In factis
etiã inueniũt ſacramẽta quẽadmodũ vide
licet cũ ſignũ crucis vel ꝓmunimine cõtra
aduerſas poteſtates opponẽtes vł ꝓ ſancii

148

ficatione quibuſqʒ rebus ſanctificãdis im
pᷣmentes facimus vel cũ etiã expanſis ma⸗
nibus ſiue eleuatii in oꝛõne inclinatõe ſiue

erectõneſiue cõuerſione ſiue quocũqʒ alio

geſtu vel motu vel ectuſ acrũ aliqᷣd et ſacre
rei ſacramẽtũ expᷣmimꝰ In dictis ſacramẽ

tũ inueni quẽadmodũ eſt inuocatio trini

tatis ⁊ cetera bmõi qtienſcũqʒ cũ boꝝ pla
tione factũ aliqd et ſacramentũ ſignamꝰ et
expᷣmimus:Poꝛroſciendũ eſt q cum bijs
tribus modis ſacramenta cõficiant᷑ illa tñ

maglis pppe et pᷣnapaliter ſacramẽta dicũt

in quibꝰ virtus eſt ꝑ ſcuificatõem. xet effectꝰ
ſalutis poperatõem. Hijs bꝛeuiter de ma⸗
teria lacramentoꝝ pꝛelibatis ad ſequentia
tranſeamus.
¶ Quot ſũt genera ſacramentoꝝ.
(Capitulum. VIl.
Ria ſacramento/
t genera ĩ pᷣma ↄſideratiõe diſcer
Anẽda H ſacra
meta in quibꝰpncipaliter ſalꝰ ↄſtat ⁊ ꝑcipi
tur.ſiẽ aqua baptiſmatis et ꝑceptio coꝛꝑis
ſanguinis xpᷣiSut alia qͥ ⁊ ſi neceſſaria nõ
ſint ad ſalutẽ.qꝛ ſine bijs ſalꝰbaber poteſt
pficiũt tñ ad ſciſicatõʒ.qꝛ bis itꝰ exerceri et
grã amplioꝛacqri pᷣt. vt aq̃ aſperſiõis et ſũ
ptio neno aſiha⸗ Batrurſu alia ſacr amẽ
ta qᷓ ad Bſolũ iſtituta eẽ vidẽlvt pip̃a ea q̃
ceuis ſacramẽtis ſcificãdis ⁊ inſtituẽdis ne
ceſſaria ſũt qdãmodo pᷣparent et ſciſicent/
pel circa ꝑſonas in ſacris oꝛdinibꝰ ꝑficien
dis velĩ bis q̃ ad babitũ ſacroꝝ oꝛdinũ pꝑti
nẽt iniciendis et ceteris bmõi. Pꝛima eꝛgo
ad lalutẽ. Scda ad exercitatõʒ. Tertia ad pᷣ
paratõeʒ ↄſtituta ſũt. Hijs ergo put rõ po
ſtulare videbat ꝑtractatis ad ea q̃ reſtant

explicanda tranſimꝰ.

⁰⸗Be tribus que neceſſaria ſũt ad

ſalutem. Capitulum. VII.

Hia ſane ſut que
ab inicio ſiue ante aduentuʒ xp̃t
ſiue poſt ad ſalutẽ obtinendã ne⸗
ceſſaria fuerũtid ẽ.ſfidesa ſacramenta ſidei

etbona oꝑa/ Que tria ita coberent pt ſalu⸗

tis effectu habere non poſſint ſi ſimul non
fuerint. Sides eni ſine operibꝰ teſte ſcptura
moꝛtua eſt.et rurſũ. Abifides non eſtbo⸗
nũ opus eſſe non poteſt. Item qͥ fibẽ operã

tem babent li ſacramẽta dei reciperenuunt

ſaluari non poſſunt.q̃a dilecnonẽ dei non
babent cuiꝰpᷣcepta in ſacramentis eiꝰ con
temnũtiveruntamẽ vbilides cũ dilectione
lcſeutno minuit meritũ etiã ſi opꝰquod
in bono pꝛopoſito deuotionis eſt exterius
non perſicitur.ſicſalutis effectꝰnõimpedi
tur etiã ſi ſacramentũ qd in vera volũtate
et deſiderio etarticulo neceſſitatis excludit

vbi aũt tria baberi ſimul poſſuntſine peri

culo ſalutis nullatenꝰabeſſe poſſũt.q̃a nec
fides meritü babet ſidũ poteſt oꝑari negli⸗
git. nec opus bonum eſt aliqd ſi ſine ſide ſit.
Etrurſũ ſides operanoboĩem ſanctificare
nõ ſufficuſſi eam qꝗ in ſacramẽtis dei cõſtat
ſanctiſicationẽ ſuſciꝑe ↄtemnit. CTria ergo

ſimul ſũt.ſides.ſacramẽtũ.et opus.an ſide

xpᷣiano foꝛitudo tribuit. qn ſacramẽtis ar⸗
ma. In openbꝰ vero bonistela cõtra dya
bolũ pugnaturoo.

= EKars Decima.
(Be fide.vij.eſſe inquirenda.
Efioe tracta
re volennbꝰ. vij. inqren⸗
da ꝓpponim?ꝰ. Quid ſit
ides. in ͥ ↄſtat fides. de
ſacramẽto fidei. de bis qᷓ
brtinent adſidem. Si ab
inicio hm mutatõemtꝑm mutata ſit fides
credentiũ. Quid ſit q minꝰ nibil vnqᷓ; vera

fides babere potuit.De ſacramẽto ſidei et

de virtute eiuſdẽ. Singula oꝛdine ſuo pꝛo
ſequamur. “

(OQuid ſit fides. (Capitulum. 1.
IYoes eſt ſubſtan

ta q credũtſide ſignats ſtelligim? ſẽper pi

ta ptaitaplo repſpandaꝝ argu⸗
mentu no aſparentiũ. Si pfidem

4
. 3 *

ſionẽ nõ nũqᷓʒ nõ eã q̃ videmꝰlʒ q̃ videmꝰ
accipimꝰↄuenientfides ſubſtãtia renſpan
daꝝ ðꝛ.qꝛ fide ea q̃ pe ſubſiſiũt bona ſperõ
tibꝰꝛ expectãtibꝰ ilia vẽmra credui. Scdðᷣm
quã acceptõeʒ nõ irratonabilii et argumẽ
tũ nõ aſparentiuʒ dꝛ.qꝛ q rõne bumana nõ

cõpꝛebendimꝰ ſola fide nobis credibilia eẽ

et vera pſuademꝰ. Quod ſi bãc diſſinitõeʒ
alio modo exponimꝰdicere poſſumꝰqᷣa fi⸗
des nõ in eo qd ſit ſʒ qd faciat diftinit. vt ſit
ſenſus.ſides ẽ ſubſtãtia..ſubſiſtẽtia rerum
ſpandaꝝ.i.futuroꝝbonoꝝ q ventura ſpant᷑
a nobis.⁊ q̃ ſola digna ſũt ſpe ⁊ expectatõe
noſtra.quoniã inipis ↄſtat bonũ noſtruʒ.
Eſt igifides ſubſtantiareruʒ ſperandaruʒ
qa bona inuiſibilia q̃ ꝑpactũ nondũ pᷣſentia

ſũt iam ꝑ fidẽ in coꝛdibꝰnris ſubſiſtũt.⁊ipßa

fides eoꝝin nobis eſt ſubſiſtenna eoꝝ. Cuʒ
enĩ res quelibet apud nos ſubſiſtãt vel per
actuz qñ videlicet pᷣſentes ſenſu cõpᷣbendut
pvel ꝑ intellectũ qñ abſentes pel ei nõ exiſtẽ:
tes in ſimilitudine ſua ⁊ in ymagine ꝑintel
lectũ capiũt.pel ꝑ experientiã qñ ea qi no⸗
bis ſũt ſentiunt᷑ a nobᷣ. vtẽ.gaudiũ.triſticia
timoꝛ.et amoꝛ.q ſubſiſtũt in nobis et ſentiũ
tur a nobis.nullo boꝛũ modoꝛũ inuiſibilia
deicõpꝛebendunt a nobis quecrediſolum

poſſunt. cõpꝛebendi oĩno nõ poſſunt.neqʒ
enĩ actu pᷣſentia ſũt vt ſenſu cõphendãt. qa

nec coꝛꝑa ſũt nec in coꝛꝑibꝰſubſiſtũt.neqʒ ĩ

ſimilitudie aliq̃ vmaginabiliter ab ammo

compᷣbendi poſſunt.qꝛlõge omnẽ ſunilitu
dinẽ et coꝛpoꝝ ⁊ coꝛpoꝛaliũ ſue diuinttatis

et puritatis excellentia tranſcendunt. neqʒ

quẽadmodũ alia qᷓin nobis ſunt et ſentiũt᷑
a nobis.qniã neqʒ de ſubſtantia ammi ſũt
neqʒ de bijs q̃ in animo ſubſiſtũt. Ergo ſi⸗

de ſola ſubſiſtũt in nobis et ſubſiſtentia eo

rum eſt fides eoꝝqua creduniqᷣa ſunt.ſed
non qualia ſuntcompᷣbendunĩi. Ergo deꝰ
credi poteſt. cõpꝛebendi oino non poteſt.
Dicis mibi. Quid dicam? Quid eſt deꝰ⸗
Ego tibi reſpondeoqꝛ indicibile oinoẽ qᷣd
eſt deꝰ. Saltem inquit.Quid cogitabo qñ
cogitare nolo quid eſt deus? Amplius di
co quia incogitabilis eſt deus. Quicquid
dicitur vel cogitatur ſᷣm aliquid dicitur vł

—

fep
go⸗
lent
R
Er
etd
ne
quo
fne.
don
ah⸗
lep⸗
n
hne
Moen
loc
dhan
vepde
te
vooe
pini⸗
eſſee
quie
ug
dubi

Ki
iihen
benne⸗
wlr
oras
ng
eſmi
mnm ſt
ECpot⸗
msc
gbtſe⸗
d⸗
vade⸗
cdi
labog
hn
Orvend

von .

ſm aliqd cogitatur. Quodenim ſm aliqꝰ
dici vel cogitari non poteſt dici omnino et
cogitari non poteſt. Quid ergo dices vel

cogitabis?cumid quoddeuſ eſt dicere vel

cogitare volueris? Si terraz cogitas. ſi ce
lum cogitas. Si ommia que in celo ⁊ in ter

ra ſunt cogitasnibil boꝑeſt deus Deinde
ſi ſpũm cogitas.ſi animam cogitas nõ eſt
boc deus. Scioinquit quia non eſt boc de

us tamẽ ̊ ſimile deo eſt. et ſimilitudine ſua
deus demonſtrari poteſt.vide quale ſimi⸗

le.Si ſpũm demonſtrare velles et coꝛpus
oſtendeꝛes qualis ſimilitudo bec eſſet? ꝛtñ
pluslonge eſt deus et ſpiritus q̃ᷓ ſpiritus
et coꝛpus. Omneenim quod creatum eſt

minus ab inuicem diſtat q̃ᷓ ille qui fecit ab
eo quod fecit. Mon poteſt ergo cogitari de

us quid eſt.etiam ſi credi poteſt quia ẽnõ

qualiſ eſt compꝛebendi. Quodinquit apo
ſtolus.nec oculus nidit. necauris audiuit.

nec in coꝛ bominis aſcendit. boc eſt illud

quid quod dicere volumus ſitamen dice⸗

re poſſumus quod cogitare non poſſumꝰ.
qð nec oculus pidit.necauriſ audiuit.quia
ſenſu non percipitur.nec in coꝛ boĩs aſcen⸗
dit.quia cogitatione non compꝛebenditur
Erant enim tria quedam.coꝛpus.ſpiritus.
et deus.et coꝛpus quidem mundꝰ erat.ani
ma ſpiritus. et ipſa anima quaſi in medio
quodam erat babens extra ſemundum.in
tra ſe deum.et acceperat oculum quo mũ⸗

dum extra ſe videret. ⁊ ea que in mũdo erãt

et bic erat oculus carnis.Alium oculuʒ ac
ceperat quo ſeip̃am videret et ea que ĩ ipſa
erant.hic eſt oculus rationis. Alium rur⸗
ſum oculum acceperat quo intra ſe deum
videret et ea que in deo erant et bic eſt ocu⸗
lus contemplationis hbos ergo oculos q̃;ʒ
diu amma apꝑtos et reuelatos babebat cla⸗

re videbat etrecte diſcernebat. Poſtquaʒ

aũt tenebꝛe peccati intrauerunt in illã.ocu

lus contemplationis quidem extinctus eſt
vt nibil videret. oculus vero ratiõis lipus
effectus vt dubie videret. Solus ille oculꝰ
qui exterius fuit in ſua claritate permanſit
qui quãdiu lumen clarum babet iudiciuʒ
Dubium non babet. Oculus vero ratõms

quãdiu lumen eius nubilum eſtiudicium

certum babere non poteſt. quia qui clare

non videt diſcernit ambigue.Hincẽ quodð

coꝛda bominum facilius ſibi conſentiunt
in bijs que oculo carnis percipiunt.qm in

bis que acie mentis et ſenſu rationis attin
gunt.quia vbi in videndo non caligantin

iudicando non diſcrepant. Homo ergoq̊

oculum carnis babet mundum videre po
teſt et ea quein mundo ſunt. Item qa ocu⸗
lum rationisex parte babet animum ſimi⸗/
liter ex parte videt et ea que in animo ſunt.
OQui vero ochlum contemplationis non
babet deum et que in deo ſunt videre non
palet. Fides ergo neceſſaria eſt qua credan
tur que non videntur et ſubſiſtant in no⸗
bis per fidem que nondum pꝛeſentia no⸗
bis ſunt per ſpeciem. Sic itaqʒ ſubſtantia
illoꝛum ſides eſt quia per ſolam fidem ſub

ſiſtunt nunc in nobis.et argumentum illo

rum ſimiliter eſt ſides quia per ſolam fideʒ
pꝛobantura nobis. Hon enim aliud argu
mentum magis de illis dubitantibus pꝛo⸗
ferre poſſumus q; quod illa creduntur fi⸗
de que ratione non compꝛebendũtur. ðᷣ
enim aliud argumentum adulla eſſe poteſt
quibus ſimile et comparabile nibil eſſe po
teſt. Cum ptiqʒ argumentum nullatenus
eſſe poſſet niſi aliquaʒ cumillo ad quod ar
gumentũ eẽt ⁊ ſilitudinẽ baberet. Que igit
oẽm ſilitudinẽ ⁊ cõpationẽ trãſcẽdũt q̃ ſili⸗
tudie arguia cõpbari pñt niſi qaꝛ ex fide ⁊ de
uotõe pᷣcedẽtiũ ſcõꝝ colligiꝰ.qniã ad illa q̃
futa pᷣdicantbona ĩicreduli eẽ nõ debemus
Oſag ei rõẽ ̊ ⁊ oĩno fidedigna qꝛ nequa⸗
qᷓ;ʒ ſcti etiuſti oẽs ꝓeine vite deſiderio tãta
oſtãtia pñtem vitã deſpicerẽtſi nõ ampliꝰ
aliqd ⁊ vltra nrãm ĩtelligentiã ð illiꝰ nmitate
pſenſiſſent. Sicitaqʒ fides ſubſtãtia ẽ reruʒ
ſpandaꝝ.qꝛ ꝑ eã iã qdãmodoq fula ſũt ꝑſi
ſtũtĩ nobᷣ.⁊ argumẽtũ nõ aſparẽtiũ.qniã ꝑ
ea qᷓ occulta ſũt ppanta nob. Sʒ qꝛ in bac
deſcptõe ñ qᷣd ſit ſidesſʒqd faciat fideſ oſtẽ

dit nec ea q̃ p̃teritis vł de pñtibꝰ habet ſi⸗

des oñdii.ſi s plenã ac geneꝛalẽ diffinitõʒ
ſidei voluerit alſignare dicere pt fidẽ eẽ cer⸗
titudiez qndã animið reb? abſentibꝰ ſupꝛa

—

opinionẽ et infra ſcientiã cõſtitutã. Dunt
eni quibã q audita ſtatim animo repellũt
et ↄtradicũt bijs que dicun:.⁊ bij ſũt negan
tes. alij in bijs que audiunt alteraʒ qcũqʒ
partẽ eligũt ad eſtimationẽ ſʒ nõ aſpꝛobãt
ad affirmatõem. Quãuis eni vnũe duobꝰ
magis pꝛobabile intelligũt vtruʒ iñ adhuc
idipᷣm verum ſit aſſerere nõ pᷣſumũt.bij ſũt
eſtimantes. alij ſicalterã parteʒ aſpꝛobant
vt eiꝰ aſpꝛobatõem etiam in aſſernonẽ aſſu
mant.bij ſunt credentes Doſtiſta genera
cognitõis illud pfectius ſequi᷑ cũ res non
ex auditu ſolo ſed ꝑſuã pᷣſentiã notiſicatur
Nerfecnus enĩ agnoſcũtqͥ ipᷣem rem vtẽ
in ſua pᷣſenna compᷣbendüt. hij ſũt ſcientes.
ꝛimi ergo ſunt negantes.Secundi dubi
tantes. Certij eſtimantes. Quarti credẽtes
Quinti ſcientes. Ex bijs ergo conici poteſt
quare fidẽ certitudinẽ aꝓpellamꝰ quoniaʒ
vbi adhuc dubitatio eſt fides non eſt. NMPa
tet etiã quare ipᷣam certitudinẽ veram fidẽ
aſpellamꝰſupꝛa opinionẽ vel eſtimatõneʒ
et infra ſcientiã diximꝰeſſe ↄſtitutaʒ. Nuia
nimirũ credere aliqd ſicut minus eſt q̃ᷓ; ſci
re ſic plus eſt qᷓ; eſtimare. minus dico non
quantũ ad meritũ ſed quantũ ad cognitio

nem.Miſi enim credeꝛe aliqñ quantum ad

meritum plus eſſʒ q́; vera videre.nequaq̃ᷓʒ
vViſio ſubtraberet vt fides mereretur. Nec
dictũ fuiſſet.beati qui non viderũt et credi⸗
derunt.pꝛopterea dixi credeꝛe aliqñ ploeſſe
qʒ videre.ſeed quantũ ad meritũ nõ quãtuʒ
ad gaudiũ.Aliodqn qᷓntuʒ ad cumulũ felici
tatis et pfectionẽ veritatis plus eſt pᷣſenteʒ
nldere qʒ abſentẽ credere. ſicut a plus eſt fi
de ſtare qᷓ; nutare eſtimatiõe. Recte igitur
dictu eſt. ndes eſt cerntudo rerũ abſennuz
ſupꝛa opinionẽ etinfra ſcientiam cõſtituta
Quãuis nõnunqʒ etiã in tpᷣa q̃ ex pᷣſenn cõ
templatione naſcit certitudo abuſiue fides
alpellet. De illa autez que pꝛopꝛie aſpellat
fides dictũ eſt. nam ſi vides nõ eſt ſides.

Lo/

(—
4 „ . 1

WBoſunt in quib⸗

conſtat ſides. Cognitio et affect?.
id eſt. cõſtantia vel firmitas credẽ⸗

di. In altero conſtat qᷣa ipᷣa illud eſt. In al!

tero conſtat qͥa ipᷣa in illo eſt. In affectu enĩ
ſubſtantia fidei inuenii.in cognitione ma⸗
teria. Aliud eni eſt ſides qua cꝛeditur aliud
qð fide creditur.In affectu inuemtur fides

In cognitõneid quoð credit᷑ fide. ꝛopte

rea fides que in affectu babet ſubſtantiam

qa affectus iple eſt fides in cogniuone ba⸗

bent matenã qa de illo ⁊ od illud qdin co⸗
gnitione eſt fides eſt. Credereigitur in affe
ctu eſt. qad vero credi in cogmtõne. Cogni

tonẽ aũt Hintelligimꝰ ſcientiã rerũ nõ illã
q̃ ex pᷣſentia illoꝛũ cõpꝛebenditur.ſed illam

q auditu percipitur ſolo.etex vboꝛũ ſignifi
catione manifeſtatur. Cum id quod dicit

7 abillo qui audit intelliguur quod ðꝛ etiã

ſi non ſciat ptrũ ſit vel non ſit ita pt dicitur
Sclentia tñ eſt in qntum intelligit ⁊ ſcit qð
eſt quod dicitur.bec aũt ſcientia cognitio ẽ
que ſicut ſine illa ſcientia eſſe nõ poteſt qua
res eſſe ſcitur vel non eſſeita ſine fide eſſe pᷣt
qua res eẽ vel non eẽ creditur. Ad banc co⸗/

gnitionẽ ſi ſides accedat vt credatur qð au⸗
diebaturet intelligebatur eſt credulitas in

cognitione et inuenitur in credulitate fidei
ſubſtantia.in cognitione matenia. Moteſt
aüt cognitio hunus ſine omni fide elle. fidel
auteʒ ſine omni cogmtione eſſenon poteſt.
quoniam qui audit aliquid et intelligit nõ
ſemper credit. Qui autem nibil intelligee

mil credit. quãms aliquando credere poſl
ſit quod non intelligit. Nam et ſides ẽ enã

de fide qua crediitur quod neſcitur quia ſci⸗

entiet credenti creditur. Ale emz qui credẽ

ti credit non inconueniẽter credere dicitur
quod ille credit cut credit etſi non ſciatillð
quid fit quod credit etſcit cui credit. Cales

ſunt ſimplices in eccleſia ſancta qui pfecti
oꝛibus credentibꝰa cognoſcentibꝰ credunt

quinimirũ in ſua ſimplicitate ſaluant.nec
ab uloꝝ merito aliem ſunt qʒuis adð cogni

nonẽ illonnõ pꝑtingunt. Soniptum eſt. Do
ues aqrabont ⁊ aline paſcebant iuxta illos.

latg
crele
adcẽ
mag
foat
ſdee
alſe⸗
mea
lonel
ſteoji
ob
or,
linta⸗
chr
capede
eſinin
0ſtende
6dune
merern
Nerag

nal
neni

tas
ſcit qñ eruditurad ſcientid. Scᷣm afſeciũ

Simplices quiſpe in ecdeſia lancta qᷓʒuis

cumpꝑfectis occulta ſacramentoꝝ deirima
rinõ valeant.qꝛ tñ le ab illoꝝ ſocietatenon
diuidunt q̃i iuxta eos poſiti in eadem ſide

et ſpe bene oꝑando ſe paſcunt. Sicergoſi

des aliqñ cũ cogninone eſt qñ ſcitur quod

creditur.aliquado ſine cognitõne quäa do

ſcienti tantũ ⁊ credẽti credit. Mecelle eſt tñ
ſemꝑaliquã eẽ cognitõnem cũ fide queip
ſam tidẽ ꝑintennonẽ dirigat.quia ſi nicbil
ex bijs que credenda ſunt cognoſceret᷑ nõ

baberet fides quo ſe pintentõem in bono

ope dirigeret.neqʒ ad q d bñ oꝑando ſpem
ſuam excitaret. Gedaliud eſt in quibuldã
ↄgmitõʒ fidetranſcẽdere.Aliud illa q̃ nun
am ignoꝛãda ſunt credenda neſcire. Illic
meritum ſides babet vbi enã cognitõe no
diſcernit.bic quia a cognitõeomino deſti⸗
tuit caditipᷣa ⁊ fides eiꝰdeſiſtit.

GBGe incremento fidei.
Capitulum III.

Bo ſunt m que
y ſides dicitur creſcere. Cognitio ⁊

affectus.idẽ.conſtantia vl firmi
credendi. Scðm cognitõem fides cre⸗

creſcit qñ ad deuotõeʒ excitat᷑ ⁊ roboꝛatur

ad cõſtantiã. Quoꝛudam fides cognitõe

magna eſtaffectu parua.quoꝛundam ve⸗/
roaffectu magna.cognitione parua. AZllij
fidẽ et cognitione ⁊ affectu magnã habent
alij ⁊ cognitõe et aſfectu paruã. Aerumta
mẽ affectũ magnũ in fide magis laudabi
lem eſſe qᷓ; cognitõem magnã dñs manife

ſte oñdit. vbi fidem gno ſynapis ↄparauit

quoð quidẽ quantuate puum eſt ſednon
feruoꝛe.binc mulieri cananee parum q̃deʒ
ſcienti adbuc ſed multũ confidenti dictuʒ
eſt. Mulier magna eſt fides tua.ꝗlla nan
qʒ apud deuʒ ſides magna reputatur.que
et ſi minus vigeat ſcia ꝑ cõſtantiã tñ foꝛis
oſtenditur. Cu ergo fides cognitiõe creſcit
adiuuatur. cum vᷣo f.des affectu creſcit pꝛo
meretur. Item m incrementa fidei tria ge
nera credenuũ inueniunt. Nuidã enim fi

decima

deles ſunt qui ſola pietate credere eligunt.
quodtamẽ vtrũ credendũ ſit vel nõ creden
dum ratione no compᷣbendunt.alij ratiõe
alpꝛobant quod ſide credant. alij puritate
coꝛdis et muda oſciẽna interiꝰ iam guſta
re incipiunt qð fide credunt. In pꝛimisſo
la pietas facit electõem. In ſecundis ratio
adiũ git apꝛobatõem. In tercijs puritas iĩ⸗
telligentie aſpꝛeb endit cerutudinẽ. Quar
tum genꝰ? bominũ eſt quib? credere eſt ſo
lum fidei non cõtradicere qui cõſuetudie
viuendi magis qᷓ; virtute credendi fideles
nominant. Solis eni tranſeunubꝰ intenti
nunqm mentẽ ad futura cogitanda ſuble
uant.⁊ q̃ʒnis fſidei xpᷣiane ſacramẽta cũ ce⸗
teris ſidelibꝰ vſu ꝑcipiũt. quare tñ xpᷣianuſ
ſit bõ vel q̃ ſpes xpᷣiano ſit in expectatõe fu
turoꝑbonoꝝ nõ attendũt. bij qᷓʒuis fideles
nomie dicani:re m̃ et neritate longeſunt a
fide.tamẽ bmõialiqñ diuia gtia vilitantur
et ad ſuiↄſideratõeʒ excitani.vel q̃re bõna
tus ſit. et ſi alia poſt bãc vitã leq̃ tur inqrãt
ſi pᷣmia iuſtis ⁊ pctõꝛibus toꝛmẽta repoſi
ta ſint. ⁊ ſi pꝰfinẽ oꝑis ſeq̃tur pᷣmm iuſte re
tributõis Tali ergo ↄſideratõei coꝛde ob⸗
oꝛta magno mox trepidatois motu be du
bio nite moꝛtal ↄſcia ipᷣ̃a ↄcutii.⁊ qᷓnto ma
gis ſibi erranti ꝑpiculũ imminere cermi.tã⸗
to mag ad cognuõnem veritatis puenire
ſatagit. Conſiderat in B mdᷣo taʒ diuerſas
eſſe boim eſtimatõnes ſuꝑ bis in quibꝰſa
lus bomis ↄſtat. Magam in ples vnitatẽ
diuitatis ſcindũt.iudei creatoꝛẽ ſitent.ſal
uatoꝛẽ nõ ↄgnoſcũt.⁊ in bis oibus mens
fluctuat et niſi pietate in ſuo teneret᷑ foꝛtaſ
ſis abiecta veritate falſitatẽ ſequeret. Acce
dit ad bec ſpuſancto ſuggerenteratio quo
niã in multis dubijs ſi vnũ aliquid relinqᷓ
tur vt vnũ aliud eligai.dubietas nõ tollit:
ſed mutaĩ.lccedit ad banc alia rõmaioꝛ.
meliꝰeẽ ↄfiteri vnũ pᷣncipiũ q̃; mita.qniã
pbi młtitudo eſt aut plłalitas ſuꝑfuſa ẽaut
vnitas imꝑfecta. Adbuc ampliꝰ.melius
eſt creatoꝛẽ ꝑiter ofiteri ⁊ ſaluatoꝛẽ q̃; crea
toꝛeʒ ſolũ.qᷓniã qui creatoꝛẽ dicit maieſta⸗
tem ↄſitel.qui ſaluatoꝛẽ intelligit pietatem

—

7

( 12-MWas

veneratur. Et mai? bonũ boĩs eẽ vt in deo
ſuo a maieſtatẽ inueniat quã ocło coꝛdis
ↄtemplet.⁊ buanitatẽ quã ocło carnis ſpe

culetur. vt totus bobeatilicet indeo. Hijs
rõnibꝰ animꝰ ꝓfoꝛtatus ad amplioꝛẽ reli
gionis diuie deuotõem excitat. deuotione

aũt mũdaĩ ⁊ puriſicatur vt mũdo coꝛdeia
qᷓdammõ pꝛeguſtare incipiat id ad qd ſið
et deuotõe ↄgnoſcendũ feſtinat. Ita mᷣa

oſcientia in viſibilibꝰ documẽtis et ſecreta

ac familiari vilitatõe ð deo ſuo ãtidie eru
ditur ⁊ certificat intãtũ vt iam qdãmoeuʒ
poↄtemplatõem pñtem babere incipiat.et
nulla am rõne ab eiꝰ fide ⁊ dilctõe etiam ſi
totꝰmundꝰ in miracula vᷣtatur auelli qat.
AIſti ſunt ergo tres gradꝰpmotõis fidei qᷣ⸗
bus ſides creſcẽs ad ꝑfectũ ↄſcendit. NMꝛi
mus ppietatẽ eligere. Scðᷣsꝑ rõnẽ aſpꝛo
bare. Tertius ꝑ veritatẽ apꝛebendere.

De his que pertinẽt ad fidem

Was il

Capitulum II

WBeritur etiam

q̃ resad fideʒꝑtineãt q̃s credere
oꝑtʒ eũ q fidelis iure noiai.nã ſi
q̃ alidd creduur G̊ mõ vt ꝗ credit
fide illa nõ dicatur fiðlis ppoſitinõ eſt pꝛe
ſemis. Sine fide eni etiã infideles no wiue
re ex ̊ manifeſtũ eſt.qᷓniã omis bõ in bac

vita piuẽs ſiẽ babʒ qᷓdam q p exꝑientiã ſen

tiatta quedã etiã bʒ que nõ vila n exꝑta
ſola ſide credat.fſidẽ tñ que ĩ deũ eſt neqᷣqʒ
babere ðr niſi qui illa credit q̃ credendo et
amãdo bõ deũpmeretur. Hec ſunt qadfi
dẽ ꝑinere dicũtur.q credẽdo bõ fideł noia
tur. Que vᷣů iſta ſint ſi diligent inqrimꝰ in

duobꝰ p̊ pncipalr ↄſtare inuenimꝰ. Sũt

enim quedã duo ⁊ ̊ duoĩ vno ſunt ⁊ vnuũ
ſunt duo bec. Creatoꝛ ⁊ ſaluatoꝛ duo ſunt
noĩa ⁊ rel vna.iñ aliud notat ſaluatoꝛ auð
creatoꝛ. Creatoꝛ qꝛ fecitnos.ſaluatoꝛ qᷣͥa re
demit nospᷣmũ nõ eramꝰa facti ſumꝰ.po
ſtea ꝑieramꝰ ⁊ redẽpti ſumꝰ.aab vno viꝝ

qʒ factũ eſt vt bonũ noſtꝝ totũ eẽt ab vno

et totũ in vno a vnuʒ. Creatoꝛi dẽmꝰ qꝛ ſu

mo,ſaluoton. aꝛ redempti ſumꝰ ſiue repa

eoecima

—M 2 è! .“.c sõs 4 5
. .
5

rati. Hec ſunt ergo duo q̃ fidei ppoſita ſũt

credenda creatoꝛ ⁊ ſaluatoꝛ ⁊ qᷓ ꝑtinent ad
creatoꝛẽ ⁊ q ꝑtinẽt ad ſaluatoꝛem ſilr. Crea

toꝛ eni ⁊ q̃ ꝑtinent ad creato:ẽ. bec eſt vna
pꝑs ſidei.ſaluatoꝛ ⁊ q̃ ꝑnnent ad ſaluatoꝛes
bec eſt altera. In pᷣma pte diſcernit ſides in
ter creatoꝛẽ ⁊ oꝑa ſua. Inſecũda pte diſcer
nit fides inter ſalustoꝛẽ ⁊ ſacramenta ſua.
Ad creatoꝛẽ ꝑtinent opa ↄditõis q̃ lex die
bus facta ſunt. ld ſaluatoꝛẽ ptinẽt oꝑa re
ſtauratiõis q̃ ↄplẽtur ſex etatbꝰ. In pte pᷣ
ma ad ſidẽ ptinet ofſiteri vnũ creatoꝛẽ.⁊ ab
eo facta eẽ omia q bñt eẽ. an ſcdᷣa pte ad ſi
dem ꝑtinet venerari ſaluatoꝛẽ vnu ⁊ ab eo
reparata eẽ ꝑdita.quibꝰdatũ eſt pł dandũ

beatũ eſſe. In pᷣma pte recta ſides int crea

toꝛẽ ⁊ creaturaʒ ita diſcernere dʒ vt et vnt
cuiqʒ boꝝ qᷓdſuũ eſttribuat. ⁊ viciſſim alte

rus ppetatẽ in alterũ nõ tranſſundat id ẽ.

vt necreature attribuat creatoꝛis maieſta
tem nec aſcribat creatoꝛi create infirmita
tem nec deü concludat tꝑe n“ creaturã ten

dat eternitate. Ita fides ſi vnicuiqʒ qᷣd ſuũ

eſt tribuat recte offert ſiine vtrunqʒz bene
diſcernir. recte diuidit ⁊ nõ peccat.Si veꝛo

in q́libet boꝝ delinqtur ſides ſane ncce eſt

detrimentũ patiatur.Hã illi qui creaturã
ꝓ deo colentes geminoerroꝛe decepti vel
creaturã eternã vł deũ tꝑalẽ eẽ crediderũt

quid iſti aliud feciſſe dicendi ſunt qʒ excel

lentiã foꝛis operi etinfirmitatẽ facture tri
buiſſe creatoꝛi? Rurſus philoſopbi genti
liũ quãuis ine creatoꝛẽ et opꝰ ſuu recte diſ
cernerent. nequaq̃ᷓ; fideles tamẽ aſpellant
quia fidem de ſaluatore nõ babuerũt. Se
quũᷣtur ergo dinde ea q̃ in ſecunda ꝑte po
ſuimꝰ vbipᷣmũ in ſaluatoꝛe agnoſcimꝰ re
demptiõem in ſacramẽtis eiꝰ redẽptionis

pᷣpationẽ. ſrima pars fidei ſpectat ad de

bitü nature.ſcdᷣa ꝑs ſidei ſpectatad debitũ
grane. Ala credere dẽmus aꝛ ꝑ naturã cõ
diti ſumꝰ.iſta credere dẽmꝰ.q;ꝛ ꝑ grãm re
parati ſumus.

¶¶ Si ab initio ſcðm mutationem

tempoꝝ mutata ſit fides credẽtiũ.

iin
Ni
bene
wo
wni
Gn
izer
Naunn

dinaa

. pllee

Ncnit. N

pepo
won'n
ion.
maobe
odebic
arorac
oint

ogen
aeri

Equũutur dehinc
duo illa que in pᷣma diſtinctde
buiꝰ tractationis ꝓpoſuimꝰ qn
to ⁊ ſexto locopoſt q̃ttuoꝛiſta de quibus
bactenus tractatũ eſtpleqnda.quoꝝ vnũ
eit ſi (cõᷣm mutatiõemtempoꝝ ab imitio fi
des credẽtiũ mutata ſit ſiue vna eademqʒ
ſidei foꝛma ⁊ ĩ bijs qͥ ab initio fuerũt ⁊ qui
vſqʒ in finẽ credentes futuri ſũt ſanctis cõ
ſiſtat Aleeꝝ vᷣo quid ſit quo ab imtõ nibil

minus vnq́; recta fides baberepotuitid ẽ
quid ſit illð cui vnqʒ nibil dem potuit vt
fides recta conſtaret.etiã ſi aliqd adijci po

tuit vt creſcerʒ. Hec duo rõne coberẽt.⁊iõ
indiuiſe ꝑptractari expoſcũt.næeleui oſidera
tione in hmõi opꝰ eẽ putemꝰ vbitã multe
ſunt eſtimanões boĩm ⁊ tã diuerſa ſide de
recta fide diſputat.nec ꝑuũ boc eẽ ꝑiculuʒ
putãdũ eſt. Quõ eni de bijs q̃ credẽda ſũt
fide bñ ſentire poſſimꝰ ſi deipſa fide male
ſentiamꝰ? Mꝛopterea ↄſideranda ſunt di

ligenter ſingła q̃ dicunt pt ea dicamꝰ ⁊ ſen

tiamus in qbus duʒ fidem rectã aſtruere
nitimur ſane fidei obuiare nõ ↄnincamur
Gunt boĩes quiqᷓʒuis pietate qᷓdaʒ impij

in deü efficiuntur vt dũ vltra id qð in vita

te eſt ſentiũt in ipᷣam vitateʒ offendut Hec

autignoꝛantia multos parit erroꝛes tã de
bonitate q́; de veritate. Dicunt alijbonita
n diuine nõ eſſe ↄueniẽs vtĩ oꝑa ſua crude
lis eẽ dicatur.⁊ vt aliquidex bijs q̃ fecit pe

rire pmittat.qꝛ nicbil ad Bfecit vt pereat.

AIta dü ſe bonoꝛare putant bonitatẽ offen

dunt vitatẽ. Qui eiʒ pius fuit vtnõ exiſten

tia crearet iuſtꝰ ẽ pt errantia et delinqntia

iudicet. Alij dicũt ad iuſticiã bomiĩs perti

nerevt in bac vita ſine pugna niuat cuʒ po

tius iuſtus eſſe nõ poſſit ſi nõ pugnat.Me⸗

qʒ enim ad iuſticiã huiꝰpvite ꝑtinet nõ tem
ptari ſed a tẽptatiõe non ſuꝑari. Hec vt q̃
bonuseſt nunqᷓʒ cadat.ſʒ cũ ceciderit vtre
ſurgat. Silr ſunt qui dicũt fidelem non eẽ
qui vł aliter credit quedã qꝛ pꝓpi infirmita
tem ↄp̃hendere non valet q̃liter in ip̃a ve
ritate eſt vel nõ omia credii qꝛꝑignoꝛũtiã

Decima

cape non hoteſt qntu eſt. Et beatiſicanda
putant biſidem verã in multitudine ↄgni
tionis ponus qʒ in magnitudie denotois

cum pietas diuia nõ attendat qᷓnta cogni

tione credatur.ſʒ magis q̊nta deuotione id
quod creditur diligat᷑. Mec idcirco cõmẽo
ramus qꝛ cognouimꝰqſdam eẽ minus di
ſcretos qui bũane poſſibilitatis mẽluram
neſciunt qꝛ ſuã poſſibilitatẽ nõ attendũt.⁊
ſi attendũt maioꝛi ſtulticia eſtimãt B omẽſ
elle debere quo ſe pᷣ ceteris vidẽt amplius
aliquid accepiſſe lffirmãt fidelẽnulla rõe
elſſe dicendũ qui nõ magna qdam et młta

et ſublimia fidei ſacramẽta agnouerit ⁊ de
maieſtate creatoꝛis ⁊ de buũilitate ſaluato⸗

ris q̃rundã diſputationũ ꝓfunditatẽ ⁊ren

geſtan ſeriem memoꝛia ↄpbendit. Jpaʒ qᷓʒ

diuĩtatis naturaʒ rudibꝰanimis et pix ad
ea q̃ vident ſufnicientibꝰ explicandaʒ et coꝛ
poꝛeam ab incoꝛpea nata ſubtili qᷓdaʒ con
ſideratiõe diſcernendã ppc nũt. Sʒ illa qʒ
que deſacramẽtis redemptõnis noſtre in
natiuitate et paſſiõe ⁊ reſurrecuõe ⁊ aſcen
ſione ſaluatoꝛis noſtri mᷣo iam mãifeſta
ſunt oibus ab imtio mði iuſtis ⁊ ſidelibus
tam minoꝛibꝰ q; maioꝛibꝰ eadẽ cogniõe

patuiſſe nẽtura q̃a nobis nüc ↄgnoſcunt᷑

pᷣterita. Alioquin nõ vere dicendũ fidẽ bo
rum omniũ habniſſe qua iſta nõ agnoue
runt.Iſta aũt omnia quein ſacramẽto no
ſtre redemptiois completa ſũt eos et credi
diſſe ⁊ agnouiſſe.nõ ſolum bacratõne pꝛo
bareſe putant.q quemadmodũ nos mo

do ad illaʒ redemptionẽ non peruneremꝰ2

niſi Hoĩa iam ⁊facta agnoſceremꝰet agni

ta crederemus. Sic quidẽ illi per boc ſal⸗

uati non fuiſſent niſi bec omnia ⁊ facienda
agnouilſſent et agnita credidiſſent. Nernʒ
etiam quia aliquotiens ſcripture teſtãtur

nullum ab initio ſine fide chꝛiſti eẽ ſaluatũ
Et beatus Zluguſtinus de boc ipᷣo loq̃ns

ſic ait. Eadem ſides mediatoꝛis ſaluos iu⸗
ſtosfaciebat antiquos puſillos cum mag
nis.nõ vetus teſtamentũ quod inſeruitu⸗
tem generat. Mon lex que non ſic eſt data
vt poſſit viuificare.ſed gratia dei per ꝓhm

tuum ita illi moꝛturum.ſicut nos reſurre
xiſſe ita illireſurrectuꝝ. et nos ⁊ illi adiudi
dum venturuʒz niuoꝛum a moꝛtuonꝝ. Hec
autem ſi vera ſint ſicut abillis eſtimatur.
et ſicut a ppoſitis actoꝛibꝰ affirmari videt
fuit antiquis tempoꝛibus aut perrara ſa
lus aut mmiũ numeroſa ꝑfectio quoꝛum
quidẽ quoolibʒ ſape diſcretonis termios
erxcedere eſt Qoſi videi tolerabilius ymo
etiam deo dignius iudicai replelſe ponꝰ

et ditaſie ſecula illa młtitudine ꝑfectoꝛu.et

omnes niblominꝰ replet ſpũ ppbeticonꝰ
dum reuelata miſteria iaʒ tuc penetraret
q́; aluãdoꝝ tanta fuiſſe paucitate cotemiu
qtinus ⁊ nõ pauci falui tũc fierẽt ſi vnqᷣm
bec recipi.bñdicimus quidẽ deu indonis
ſuis.ſed quid tempoꝛi gtie rebuatũ ſit non
videmꝰ? niſi ꝙ tẽpuſ grẽ ulð potiꝰ iuxta ſen
tentiã banc fuerit aſpellandü in quotot
tante dei populo diuitie ſpũs affluebãt vt
illud pꝛſus incredibih felicitate cerneretur
impletũ quod Doyſes optabat cuz dice
ret. Quis dabit vt omẽs pꝛopbetent. Que
ſo quid ſimile attulit euangeliuʒ. Fruſtra

gloꝛiatur Maulus de pꝛimitijs ſpiruꝰ qs

putat ſe cũ ſocijs ſuis coapoſtolis accepil
ſe. cuz niltale in diebus ſuis potuerit expe

riri. Deniqʒ aiebat. Hunquid omẽsppbe

te? Fruſtra inm gliatur de euãgelio ſuo
qꝛnõ ab bomie neqʒ pꝑ bomineʒulud acce
perit ſed qſi ſpẽali pꝛerogatiua quada per
reuelationẽ ꝗheſu xp̃i cũ et ante ipᷣm fuerit
per ſpũm etiã populis reuelatum. Sednꝰ
apoſtolus etrus ꝓfecto debuit pꝛoꝑbe⸗
ncum illud ad ſua tẽꝑa retoꝛquere. Effun
dam de ſpiritu meo luꝑ filios et filias ve⸗
ſtras et pꝛophetabunt filij veſtri et filie ve
ſtre ſi abundantioꝛ ſiam pꝛeceſſerat tranſ
actis ſeculis effuſio ſpũſ. Aut certe pꝛophe
ta vel potus in ꝓpbeta deusſi veretemꝑa
ila apoſtolica cũ boc diceret intuebatur.
non plane effundã ſed ſubtrabam magis
de ſpiritu meo dixiſſe debuerat. QNund eni
ſi filijs euangelij omẽs veteres iſtos pares
focimus in ſceentia. Munquio nonet ſu

ccbaiſtũ. quia ſicut nos crebimꝰ cbꝛiſtuzim
carne veniſſe ſicilli venturũ.ſicut nos moꝛ

decima

berioꝛes omnes in gratia conſequẽter ſa
teri neceſſe eſt. vtpote quos neclecto ſicut
nos aut pꝛedicatõ ſed ip̃a vnctio docuerit
omnes de oibus? Eſto tamen. TColeremꝰ
nos noſtram iniuriã ⁊ apoſtoli quoqʒ ſuã

vt et ipiquoqʒ minimi antiquoꝛuʒ iſtoꝛuʒ

comparẽtur in ſcientia pꝛoferantur mino
res in gratia.Sedet ſane quod vllo omm
no pacto non ferimus.vt dñs videlicʒ glo
rie ſentiat᷑ pel falli vnqm potuiſſe vł fallere

pvoluiſſe.⁊ qdᷣ ipſe pꝛoteſtatus eſt inter na

tos mulierum non ſurrexit maioꝛ Joban
ne baptiſta. ANide aũt ſi nõ vere fallũ fateri

cogimur veritatis boc teſtimoniũ ſi tamẽæę
tribuamus veteribꝰquantum nec Jobãm

vendicare valemus. Hon ptiqʒ fit imuria
Johanni ſi quid ignoꝛaſſe creditur aut di
ci nimiꝝ ꝙ ⁊ ip̃e nõ diffidet. Sʒ ſi qð pꝛe
coni neruatis negamꝰ contra pꝛeconium
veritatis alteri damus non tãtum iniuria
ſed blaſphemia eſt ⁊ plane nõ cõtradicere
Jobanni ſed veritati. Quid ergo? amicuſ

ſponſi dubitat et querit iu es qui venturꝰ⸗

es an aliũ expectamuſ?a nos milibꝰboim

cerntudineʒ de oibus noſtro mẽdacio ↄſir
mamus. Mecipos de ſeita veteres ſenliſſe
paucis aduertere poſlumꝰ. Doyſes ſcn

bit deum ad ſe loqntẽ dixiſſeſic. Ego ſum

deus Abꝛaham et deus yſaac ⁊ de viacob
et nomẽ meũ adonay nõ indicaui eis lub

andi ſiẽ et tibi. Oñdit ergo de dei naia plꝰ

aliqd pᷣcedentibꝰpatubꝰ accepiſſe. Dauid

qᷓ; ſup doctoꝛes ſuos ⁊ ſenioꝛes donũ ſibi

intelligẽtie audaci pᷣſumit ita dicẽs. Suꝑ

oẽs docẽtes me intellexi.qꝛteſtimonia tua

meditatio mea ẽ. Et rurſu. Sup ſenes itel
lexi. Sʒ a ppha Daniel. ptrõſibutait pluri
mi. mltiplex erit ſcia. amplioꝛẽ.ſ.noticiaʒ
ꝓmittẽs ⁊ ipe poſteris. Si ergo vt au ſcts
papa Gꝛegoꝛiuſ. Scom incremẽta tẽpoꝝ

creuit et ſcia ſpualiũ paty.⁊ qᷓntum vicinio
res aduentui ſaluatoꝛis extiterũt.tanto mi

ſterium ſalutis plenius perceperunt.non

eſt dubium quin bis qui etiam pꝛeſentes
fuerunt multo amplius ↄtulerit reꝝ iplaꝝ

exbibuõ atz pñtia exbibẽtiſ. Deniqʒ ⁊ audi

unt. Beati ochi qui vidẽt q vos viðiis. ꝗteʒ

— —☚ =—Gð f f— — — — — —,—,

1
ſ.
ſon
ſel
nnll
fem
gh⸗
zn
ſol
g
lan
nt
⸗
cch
Dde⸗
br
lum
erit
Purno
denpe
turarn
dered
etlllo
creden
gereg

Ne

n
ſan
lenn
en
glus
on,
nno

ONrN

hug
A
lopy
n
liae
lin
enen
Nand

n

un
Mond
Nn
n
un⸗
oin
che
n
epe⸗
o
iasi
awu

n

gdonihn
nhoti
glnuil
uupn
oco;
xorſeis
mio⸗
mpo
ton
crut ton
npn
nu
Gln
nns

—
— —

vos ãt dixi amicos:qꝛ oĩa q̃ a.a.p.m.n.ſ.v.
Dulti inqt reges 2 pphe voluerũt vioͤre
qᷓ voſ videtis ⁊ ñ vi.⁊ a.q.a.⁊ n.a. Nuare?⸗
vt videlz clar? largiꝰ qz pciperẽt q̊d vixte
nuiter obſcureqʒ pᷣſenſerãt.alioqͥn qᷣd opꝰ
erat nidere foꝛis carnẽ etcarnis audire ſer
mões ſi iam intꝰa ſpũ fuerãt pfecte inſtru
cti de omibꝰ.pᷣſtim cũ dñs dicat.caro non
ꝓdeſt quicq̃ʒ.ſpũs eſt qͥ niuinicat? Q,ſip:
pbete ⁊ q iluſtrioꝛes videbãtur in illo pło
nõ omẽs oĩa aliqñ eq̃li agnoſcere value⸗
runt.ſʒ alij plus alij minꝰ ꝓput ſpũs dabat
diuidẽs ſinglis put volebat idqʒ abſq; pᷣiu
dicio ſue ſanctitatis atʒ pfectõis.q̃ᷓnto ma
gis ſimplicioꝛes quiqʒ iuſti abſqʒ detrimẽ
to ſalutis ſaluatiõis tempꝰ.modũ ⁊ oꝛdieʒ
neſcire potuerũt.quã tamẽ certa fide ⁊ ſpe

vti pꝛomiſſa fuerat firmiſſime tenuerunt.

Quanti bodie quicũqʒpfecto in ꝑlo xpᷣia
no pite eterne ſecliqʒ futuri qdᷣindubitant
credunt ⁊ ſpant ⁊ ardẽter ðᷣſiderãt.foꝛmaʒ
tamẽ ac ſtatũ ne cogitare quidẽ vel tenui
noꝛuũt. Ita ergo multi añ ſaluatoꝛis aduẽ
tum deuz omipotentẽ tenẽtes et diligẽtes
ſue ſalutis gtuitũ ꝓmiſſoꝛẽ.credentes in ꝑ

milſione fidelẽ. ſperãtes ceꝛnſſimũ reddito
rem.in hac fide ⁊ expectatõe ſaluati ſunt.lʒ

quando⁊ qualiter ſalus repꝛomilſſa fieret
⁊ quooꝛdine ignoꝛarent.Ham ⁊ ipᷣisapo

ſtolis qᷓs et iuſtos fuiſſe nemo eſt qͥ ambi
gat. p̃ſente ſaluatoꝛe ⁊ regnũ celoꝝ manife
ſta iam luce pᷣCᷣdicante miſteriũ paſſiõis in

tantũ adbuc ignotũ fuiſſe atʒ occultũ legit
ptipſe boc dño aperte pꝛedicante et pꝛedi

cente illi nec intelligere poſſent q diceban:.

Duo quoqʒ dilcipuliili quibꝰ euntibꝰ et

dubitantibꝰ in via Ihs aſparuitad ipius
interrogationeʒ pulſati inter cetera dixiſſe
referüt. Hos ſperabamꝰ qipſeeſſʒ redem
pturusiſrael. In quo aperte oſtendũt qꝙre

demptõem iſrael per paſſionẽ cbꝛiſti ven
turam non crediderãt qui in ipᷣa paſſione

de redemptõe deſperabant. ꝛopter qᷓd

et illis ibidem ðꝛ. O ſtulti ⁊ tardi coꝛde ad
credendũ.Honne opꝑtuit xpᷣm pati ⁊ reſur
gere a moꝛtuis.⁊ ſic intrare in gliam ſuaʒ.
Noſtremo qðeſt miſteniuʒ a ſeculis ab

ſconditũ.⁊ ne foꝛte putetur ſolis malis ab
ſconditum ſubiecit nouiſſimis temꝑibus
ſanctis reuelatum. Si omẽs boc ab initio
bonicognouerũt quomõ ̊ vel mali igno⸗
rare potuerũt? maxime cũ ab ipſis bonis
qui boc ꝑcepiſſent qui vere bom vel mali
eſſent quibus boc reuelandum pł celandũ
foꝛet diſcerninõ potuiſſet. ¶tqʒ in bũcmo
dum conſeqᷓns eſſe manifeſte agnoſcimꝰ.
vt ſi bonis omnibꝰbec reuelata ↄfitemur.
malis quoqʒ non ignota fuiſſe non dubi⸗
temꝰ. Moꝛro ſi boc ſtare debebit quis nõ
nideat q̃ʒ ineſfabiliter pꝛioꝛa illa tempoꝛa
poſterioꝛibus ſeculis pᷣferenda ſint cum ſi
des que bic ſolo foꝛis auditu verboꝛũ per
cipitur.illic ꝑ contemplatõnem ꝓphence
aſpirationis intus ab omnibꝰ plena ⁊ ma⸗
mifeſta veritatis luce legeret. Quid ſides
noſtra comparatiõe fidei illoꝛuʒ niſi pt ita
dicam.non fides ymo opinio quedã dicẽ
da eſt. quos in tantũ certioꝛes agnoſcimꝰ
fuiſſe de futuro qm nos de pꝛeterito.qᷓniã
illi qdᷣ in re non viderunt agnouerüt ꝑ ſpi
ritum. nos quoð non vidimus auditu ſo
lo concipimus ꝑ verbum. Quod ſi verũ
eſt quis non videat quoniã aduentus xpᷣi
fidelibus non ſoluʒ illuminatonẽ nõ attu
lit ſed certioꝛem et melioꝛẽ agmtionẽ abſtu
litꝰ Quocirca fidem rectaʒ conſulentes cõ
modioꝛa ſaluti ⁊ pꝛopinquioꝛa veriati cõ
ſiteamur. ⁊ cognitõem eoꝛum que ad fideʒ

pertinent ſicut in vno eodemqʒ temꝑe ſᷣm
capacitatesdiuerſoꝝdifferentẽ agnoſcimꝰ

ita qᷓ; ꝑ ſucceſſionẽ tempoꝝab imitio incre
mentis quibuſdã actam in ipſis fidelibus

non dubitemꝰ. AUnam tamẽ ⁊ eandẽ fuiſſe
ſidem pᷣcedentium ⁊ ſubſeqᷓntium. in qbꝰ
tamen eabdem cognitio nõ fuit ſic indubi

tãter confitemur quemadmodũ in bis qs
in noſtris tempoꝛibuſ fideles cernimꝰean
dem ſidem.et tamen nõ eandem fidei cog
nitionem inuenimꝰ. Creuit itaqʒ ſides per
tempoꝛa in omnibꝰ vt maioꝛ elſet ſed mu⸗
tata non eſt vt alia eſſet. Ante legẽ deꝰ crea

toꝛ credebaĩ ab eo ſalꝰ ⁊ redempitõ expecta

batur ꝑ quẽ vero ⁊ quomõ eadẽ ſalꝰimplẽ
da ac ꝑſicienda foꝛet exceptis paucis qᷣbuſ
1113

boc ſingulariter ſcire in munere datũ erat

a ceteris etiaʒ fidelibus nõ cognoſcebatur
Sub lege aut ꝑpſona redemptoꝛis mitteda

pdicebatur ⁊ ventura expectabat. QNueãt
ipᷣa pſona foꝛet. boc eſtbomo vłangel? vk

deuſ nondũ mamifeſtabat. Soli bocagno

uerunt q ꝑ ſpiritũ ſingulariter ad boc illu

minati fuerunt. Sub gratia aũt maniſeſte
ab oibus iaʒ ⁊ pᷣdicatur ⁊ credit et modus

redemptõnis ⁊ q̃litas pſone redemptoꝛis
Semptimñ in ecclia dei ab initio idem ⁊ co
gnuõem ſuiſſe credimꝰ incarnatõis ⁊ paſ
ſionis chꝛiſti. qꝛ ab mitio nunãm defuerũt
qui boccognouerũt. Alij ſaluabãtur.qᷣa
boꝝ pfectioni fide ſimplici iſgebãtur.⁊ eoſ
bñ operãdolequebãtur.

¶ Quid ſit quo nichi min? vnquaʒ
vera fides habere potniit.

„
Ec ſunt que ab
initio nibil minꝰ vnq́ʒ rectaſideſ
bꝛé˖ẽ potuit. Credere videlicz vnü
eſſe deum creatoꝛẽ oĩm dñm ⁊ rectoꝛẽ vni

uerſoꝝ. Ipm qdẽ nõ elſe mali auctoꝛẽ.eoꝝ

tñ qui in ſuis malis eius miſcdᷣiaʒ quere⸗
rent vel expectarẽt futurum redemptoꝛes.
Hoc ſimpliciũ in ſideunitõ ſuffeciſſe credi

mꝰqbꝰ a ſi nibil amplius additũ eſt ad co
gnitõnem.multũ tamẽ collatum eſt ad de
uotionem. Iſti quidem venturũ in carne
redemptoꝛem ⁊ in eadẽ carne moꝛituruzʒ

et reſurrecturũ ⁊ aſcenſuꝝ ſiue alia quedã
que ilis tꝑbus abſcondita fuerunt mani
feſte non cognouerũt.⁊tamen ſideʒ natiui

tatis ⁊ paſſionis ſiue reſurrectõis et aſcen
ſionis eiꝰ in boc eos veriſſime babuiſſe di
cimus.quia credentibꝰa ſcientibus bocſi
de ⁊ deuotione ſub ſpe et expectatiõe eiuſ

dem redemptionis adbeſerunt.quamuis
modum eiuſdem redemptionis ſueſimili
ter non cognouerunt. Sic ergo intelligen
dum putamꝰqð dicit beatus Auguſtinꝰ
quia eadẽ fides mediatoꝛis ſaluos iuſtos

faciebat antiquos.puſillos cum magnis.

⁊ eandem fidẽ mediatoꝛis antiqui iuſti ba
buerũt puũilli cĩ magnis. Alij quideʒque

ventura erant ſicut ventura erãt credẽtes
et cognoſcentes. Alij vero non quideʒ co

gnolcentes ſed credendo deſiderando co
gnolcentibus et credentibus adberentes.

Quod vero ſubiungit.quia ſicut nos cre

dimusin carne vemlſe. ic illi venturum. ſi
cut nos moꝛtuũ ſic illi moꝛiturũ cc. vel nõ

adomẽs referendum eſt. ſed ad eos tantũ
quibus ventura bec pᷣſcire ſingulariter da

tum eſt. vt oẽs quidẽ eandem fidez. ſednõ
eandem hider cognitionẽ babuiſſe dicaãtur.
aut li de oibus boc dictum intelligmus

omnes quifuturaʒ redempnõem credide

runt boc etiã in quibus redemptõ conſta

bat credidiſſe ñ incõueniẽter afſirmat In

quantum eniʒ ip̃am que omma bec conti
nebat redempnonẽ venturam crediderũt.

boc crediderüt quãuis eandẽ de ipſis om
nes in credendo ↄgmiionẽ non babuerũt.

boc modoigit ſano intellectu dici poteſt

omnes ab initio iuſtos ſidem ſaluatoꝛis
babuilſſe. et omnes in fide redemptionis
venture iuſtificatos fuiſſe.quia eandeʒre⸗
demptionẽ vel venturam cognouerũt vel
cognoſcentibus et credẽtibus crediderũt.
et cum bac fide ſacramẽta ipſius redemp/
tionis que ab iniuo inſtuuta ſunt ad ſan
ctiſicationem ſuſceperunt. et in ipſis ean
dem redemptioneʒ ſuam quaſi ĩi vmbꝛa et
ſigura poꝛtauerunt. Qð bene illi duo viri
ſignauerunt qui botrũ in vecte ſuſpenſum
de terra pꝛomiſſionis ad filios iſrael in de
ſerto poꝛtauerunt. Botrus ſiquideʒ in ve
cte chꝛiſtus in cruce eſt. cuius miſterium
duo populi in ſacramento poꝛtant. Qui

pꝛeceſſerunt poꝛtauerunt quidem ſednon

viderunt. quia pᷣcedentes oduentũ eius ſa
cramenta palſſionis eius omnes quideʒꝑ
fidem poꝛtauerunt ſed non omnes per co
gnitioneʒ qðᷣ poꝛtauerũtintelligere merue
runt. Sequentes auteʒ ⁊ poꝛtant ⁊ vident

quia ſideles qui poſt aduentũ eius in car

ne ſubſequentur ſacramentũ paſſionis eiꝰ

et per fideʒ ſuſcipiunt et per reuelataʒ iam

— — — OʒT—T — — —

— — —

— — —

gor
is
0
000
tes,
e
n
ino
nti
R
Dro
.

owos

cchde
corſ
nai
Cloni
Neni
ſon
veri⸗
Veß
ous
oni
e/
iwod
ſai
Oeng
e
glen
vrr
ndooe
ſonien
ſllode
goznn
ev
. C
oron
innos
woe
1GN
genant

bond
onoe
ummen

(Wars

cogmitioneʒ agnoſcunt. Unde Beda in ea
dem queſtione. Anũ inquit idemqʒ domi

nice crucis tropheũ pᷣus pꝛopbete ⁊ o

yſes qᷓ; apoſtoli nouerant et pꝛedicabant
ſed pꝛophete boc ali quotiens ſiguratis ve
latiſqʒ ſermonibus.poſtoli autem apo
ſtoloꝛũqʒ ſucceſſoꝛes patefacta luce euen
gelij ſemper aperte pꝛedicabãt.ita pt nunc
omnis populus cbꝛiſtianus ſcire ⁊ confi
teri debeat fidvẽ quã eo tempoꝛe pauci ad
moduz et perfectõꝛes quiqʒnouerunt m

uis omnis dei populus etiam tunc eiul:
dem miſteria fidei in legalibꝰ cenimonijs
typice poꝛtaret.

¶Recapitulatio ſupꝛadicroꝝ.

es. Si redẽptoꝛẽ ↄfiteris agnoſcis ꝙ reꝑ
tus es.vnus ẽ creatoꝛ ⁊ redemptoꝛ.in ſuo
te fecit.in tuo te refecit et vtrũqʒ vnus fecit
Si ipete fecilſet ⁊ alter te refeciſſʒ.deberes
illi ꝙ factus es.et deberes alteri ꝙ refectus
es. Et elſet diuiſa intentio tua ⁊ obediẽtia
tua nõ omẽs vnꝰtotuſ.Ete duobꝰillum
plus diligeres a q̃ plꝰ baberes. Qui crea
uit te dedit tibi eſſe. QRuiredemit te dedit ti
bi beatuz eſle. ſDꝛopterea ne plus a te dil

ſuſtinuit paſſionẽ tuaʒ pt emeret dilectõeʒ
tuam. ſdiſſus eſt naturalis filius pꝛo ad
optandis.qꝛ ſine ipᷣo aliem introducendi
nõ fuerant in hereditatẽ.venit ſapientia vt
boſtis non poteſtate ſʒ ratione vinceretur.
et in bijs omibus fides tua in vno conſtat
et ad vnum ⁊ vna.quia cum duo nomian
tur vnus ſignatur. quia vnus eſt creatoꝛ
et redemptoꝛ. Creatoꝛad naturã.redẽpꝑtoꝛ
ad gratiam. In bijs duobus eſt totum et

Wo igitur ſunt in
quibus ↄſtat vera fides. Creatoꝛ
et redemptoꝛ. vnum tibi ſine alte
ro non ſufficit vtrũqʒ agnoſce.vtrunqʒ cõ
fitere. Si creatoꝛẽ credis agnoſcis q fact?

vnum boc eſt in quo ab imno fides credẽ
tium vna eſt quãuis in eadem ſide in alijs

maio: in alijs minoꝛ de iſtis cognitio ſue
rit ſcdᷣum diuerſitatem tempoꝛũ.ſicut vno

eodemqʒ tempoꝛe in alijs maioꝛ. in alijs

minoꝛ inuenitur cognitio de bijs ipſis pᷣm

capacitatem perſonaruʒ. Quãuis ergomß
des creuerit pt aliquãdo ⁊in alquibꝰma
ioꝛ eſſet non tamẽ mutata elt vt alia elſet.
Sed omnes vna ſide crediderunt vnũ. et
omnes vna fide iuſtificati ſunt qin iuſtiſi
cari meruerũt. Sine fide eni pt ait apoſto
lus impoſſibile eſt placere deo.et ſicut dicit
btüs Nuguſtinus. vbi fides non erat b
num opus nonreeer..

Be ſacramento fideiet de virtute

eiuldem. r
(Capitulum VII

Acramentũ fioei
duptr intelligi poteſt. Sacramẽ
tum eni fidei vłipſa fides intelligit q̃ ſacra

mentuũ eſt. vel ſacramẽta fidei qꝗᷓ cũ ſide ꝑci

pienda ſũt intelligunt ⁊ ad ſctiſicatiõʒ fide
lium pᷣparata ſunt.Nam ⁊ quidẽ ſacramẽ
ta militaria dicuni quibꝰ milites in condu

tione ſua imperatoꝛi ſuo ad fidẽ ↄuandã
obligant et infideles qqʒ ſacramenta qdã
bñt que ſacramẽta dicunt.qʒuis nec ſacra

menta n“ ſacre rei ſigna.ſed execrationes

. potiꝰ ⁊ abominatões quibꝰ nõ ſacrant bo
geretur alter quidez redemproꝛ qʒ ipſe cre
atoꝛ voluit ipſe creatoꝛ eẽ redemptoꝛ.quia

mines ſed polluũtur. Cñ ad boꝝ dꝛñtiam
ſacramẽta fidei dicta intelligi pñt q̃ a ſide
libus tractant᷑ et cũ fide ad ſanctificatõem
ſuſcipiunt. ſdꝛimũ ergo ↄſideremꝰ q̃rõne
ipla fides ſacramentum bdicitur. vel cuius
rei ſacramentũ eſſe intelligat. Aplus dicit.
Videmus nunc ꝑſpeclin in enigmate.t.O.
fa. ab fa.Nuncſcʒ qñ ꝑſidem videmus.vi
demus per ſpeculu in emngmate. Tuncãt
qñ vid:bimꝰꝑ ↄtẽplationẽ videbim?ꝰfia.f.
Quid eſt ꝑſpeclm videre ? ymaginẽ viðre
Quidẽ facie ad facieʒ videre rem videre.

NPuta aliquem retroteeſſe. vel ſupte. auer
ſus es abillo nec pides facie ad faciẽ. facie
tua aduerſꝰfaciẽ illiꝰ. Nuerlſa eiʒ eſt facies
tua ab illo.et ſi foꝛte ille reſpicit aote nõ tu
ſimilr adilluʒ. Quamdiu igit ſic eris non
poteris illũ videre fa. ad fa. Exbibe ſpeculũ
ei pone añ te ſtatim videb in eo ymagineʒ
illiꝰ q eſt ad doꝛſum tuũ vłſupꝛa verticem
tuam ⁊ dices video te. Quid pides? Jam
aliquid pides ſed ymaginẽ ſolam. vides il
lum ſedin imagine ſua. nõopuʒin facie ſua.
nondũ cognoſcis ſicut ↄgnoſceris.nondũ
vides ſiẽ videris. viðris in te.vides in ima
gine. Ille ad te reſpicit qui te videt.tu autẽ
auerſꝰes ab illo. Cõuertete ad illũ et pone
fa. ad fa.⁊ videbis iã nõ ymaginẽ ſʒ ipᷣaʒ rẽ.

ꝛius vidiſti illu ſʒ in yma gie ſua.mõ vi

desiillũ in facie ſua. Camẽ cuʒipᷣam rem
piᷣre incipis agnolſcis.qꝛ aliqd ſilitudinis
fuit illi qd viſuʒ ẽ in ymagie ad id qð viðꝛ

in re. Quod videtur in imagie ſacramẽtũ
eſt. quod vir in re res ſacramenti eſt. ö
bonum ſuũ illeſum cuſtodire dant᷑ ei vt di
ctum eſt in ſacramẽtis arma quibꝰ ſe mu
niat in operibꝰbonis tela quibꝰ boſtem ꝓ
ſternat.vt ſcʒ fidei charitate ⁊ ſpe adiuncta

ergo nũc videmꝰ pꝑ ſpecłm in enigmate ſa

cramẽtuʒ ẽ ad illð qᷣd videbim? facieadoñ.

in manifeſta ↄtemplatõe. Sed quid ẽ em
gma ⁊ quid eſt ſpeculuʒin q̃ videt ymago
don?ꝰ ipᷣa res videripoſũt? Emgma eſt ſcri
ptura ſacra. Quare? Quia obſcurã babʒ
ſigſicatõeʒ. Speclm ẽ coꝛ tuũ.ſi ñ mũdũ
fuerit et exterſũ ⁊ clarificatũ. Imago in ſpe
culo:fides in coꝛdetuo.apſa eiʒ ſidesim⸗
goẽ ⁊ ſacramentũ. Cõtemplatio ãt futu
res ⁊virtus ſacramenti. Qui fidẽ non bin
nibil vidẽt qui ſidẽ bñtiam aliqᷣd viderein
cipiunt ſʒ ymaginẽ ſolã. Si eni fideł nmibil

videret ex ſideullüinatio nõ eſſet nediceren

tur illuinati ſideles. Si aut iam ip̃am rem
viderẽt ⁊ nõ amplłiꝰpidendũ aliqd expecta
rent non per ſpeculũ in enigmate ſʒ facie
ad faciẽ viderẽt. ergo qͥ pfidem vidẽt yma
ginẽ vident. quip ↄteplationẽ vidẽt reʒ pi
dent. Qui ſideʒbñt ſacramentuz bñt. Qui
contẽplatiõeʒ babent rem bñt. ſFidesergo
ſacramentũ eſt future contẽplatõnis.⁊ ipᷣa
contemplatio res ⁊ virtus ſacramẽn.etac
cipimus nũcinterim ſacramentũ ſanctiſi

VBnodecima

candi vt perfecte ſanctiſicati rem ip̃az cape

poſſimꝰ. Siergoſummũ bonũ bomis cõ
templatõ creatoꝛis ſui merito creditur nõ

incõuenienter fides ꝑquã abſentẽ quodã
modo videre incipi imtiũ boni ⁊ pᷣncipiũ
reſtauratõis eius memoꝛat᷑.que pidelʒ re
ſtauratio ſm incrementa ſidei creſcit dum
bomo ⁊ꝑ agnitionẽ ampliꝰ illũinat vt ple
nius agnoſcat ⁊ inflãmatur ꝑ dilectõeʒ pt

ardentnus diligat Sic ergo iuſtus qᷓmdiu

in boc coꝛpe exiſtens ꝑegrinata dño piue
re babet ex fide.quẽadmodũ cuʒ eductꝰ de

ergaſtulo fuerit ⁊ introducitur in gaudiũ
dñi ſui viuere babebit ex contẽplatiõe. Sʒ
mira dei diſpenſatõe agi ꝙ nunc interim
boſtis antiqui malicia adunpugnandos

perſeqndos ſideles 1 elaxatur quatinꝰ pi
delicet H bomini reputet pꝛo merito.ſi nũc

per fidẽ ambulãs viã veritatis etaʒ impu
gnatus nõ deſerat qͥ pꝛius piſione pᷣſentis

dei roboꝛatus ſola pſuaſione ꝓſtratus eſt.

vt aũt in boc pꝛelio inuictus ſtare poſſit

intus pariter roboꝛetur ⁊ viuat.
¶Wars vndecima
¶ Beſacramẽtis naturalis legis.
Mſt ſioem de ſa⸗
cramẽtis fidei tractare debemꝰ
Sacramẽta abinitio ad reſtau

rationem et curatõem bominis inſtituta

ſunt.Alia ſub natali lege.ᷣalis ſub lege ſcri
pta. alia ſub gratia. Et in bijs ſemper que
tempoꝛe poſterioꝛa fuerunt effectu gratie
ſpiritualis dignioꝛa mnueniunt. Omiĩa enĩ
illa ſuꝑioꝛis temꝑis ſacramenta ſiue ſe̊na
turali lege ſiue ſubſcripta ſigna queda fue
runt ⁊ figure eoꝝquenunc ſub gratia exbi
bita ſunt ſacramentoꝝ. et ideo effectuʒ ſpi
ritualem queʒ ſuo temꝑe opabantur poſi
ta pꝛo iſtis illa virtute et ſancnſicatoõe ope

pean
unmer⸗
goe
wocee
Gineſt
lgele
bonfen
laltrne
ſorpene
admo
tumder

Ain 4

ne
0
Urno
vodi
apii
ezre
dum
tpee.
ap
Mn
ne⸗
de
d
eG
mntenn
nandos
anne
olnie
Bimon
lmns
oeſt.
le
mu
np
an

rabãtur quã ſumpſerũt ab iſtis. Si quis

igitur ſacramẽta poꝛa effectũ ſctificatiõis
babuiſſe negauerit non micbi recte lentire

idetur. .

De pꝛima differentia pꝛecedẽtiũ
et ſubſequentiũ ſacramẽtoꝝ.

Caplm

Npoc tamen di

gnitatẽ ſequẽtium indubitanter
ꝓferimꝰ qulla ⁊ viſibilia ⁊ ſigna viſibiliũ
fuerunt. iſta vero cuʒ ſintip̃a quidem viſi
bilia tantũmodo inuiſibilis gratie ſigna 2

ſacramẽta exiſtunt. 4do ſacramẽta grẽ pꝛi

mum per bñdictonẽ virtutẽ in ſe ſanctiſi
catioms ſuſcipiũt.ac deinde qua continẽt
in ſe ſanctificatõeʒ ↄferunt vt ſint ex ſancti

ficatõne ſanctificãtia. atqʒ bec er ſua ſpig⸗
4

celitus indita ſanctificatõe ↄferant qdᷣil
pbec ex ſola boꝝ ſignificatõne ↄferre oſue
uerant. ſaſſio nanqʒ ſaluatoꝛis q̃ pꝛimo
loco ſacramẽta gratie ad effectum ſaluns

ſanctificat. mediantibꝰ iſtis etiam illa pꝛio

ristempꝑis ſacramenta ſanctificabat.vt ea
dem eſſet ſalus et in bijs qui recta fide ſig
na futuroꝛum in illis veneranſunt.⁊ bis qͥ
effectũ ſalutis in iſtis pepiunt.

Aadifferentia
Aluo quoqʒ inte
ipſa primi tempoꝛis ſacramẽta que
ub naturali lege erant et ea que vel ſiͦlege
ſcripta vel ſᷣ gratia inſtituta ſunt ſacramẽ
ta intereſſe perſpicimus qiulla voluntatis
magis eſſe vidẽtur iſta neceſſitatis. ꝗlla ex
poto celebꝛata ſunt.iſta ex pꝛecepto. Meqʒ;
enim eſtimanduz eſt illa pꝛrima naturalis
legis ſacramẽca ſiue decimas videlicʒ ſiue
ſacrificia ſiue oblationes ita bomini ex ne
ceſſitate indicta vt quiea nõ executus fuiſ
ſet reatum pᷣuaricatõnis incurreret quem
admodum ule quifideliter ea coleret meri
tum deuotionis ſue inueniret. Muſquaʒ

ænim legimus ꝙ ante legem ſcriptã deus

bomini dixerit. Nui decimasnon deberi
qui ſacrificia nõ obtulerit. ſicut poſteo per

legem dixit. HNRaſculus cuius caro pꝛepu

cij circumciſa non fuerit peribit anima il

la de populo ſuo.⁊ ſicut ſub gratia terribi

liter intonuit. niſi quis renatus fuerit ex

aqua ⁊ ſpũſancto nõ pᷣt inan regnuʒ dei.
Vnde conijcimus ꝙ ſacramẽta illa pᷣma

magis ad exercendam deuotõnem pꝛopo

ſita fuerant q; ad obtinendam ſalutem in:
dicta.Nam qui nicbil poſſidebat vnde de

cimas offerre debebat? 1 qui nicbil babe⸗

bat que ſacrificia et quas oblanões offer
re poterat? Notum vouit iacob deo dicẽs
Si dominus deus meus fuerit mecuʒ in
pia iſta c. Deinde ſubiungit. de vmuerlis
que dederis michi decimas ⁊ omnia p.of.
tibi. Quod ergo ex votoſe factum ſpopon
dit quia bec ex neceſſitate mandat non de

beret patenter oſtendit.
CGl homo inſtructus eſt a deo
addecimas offerendaos.
CCTa. C mn

obabue tamen

omnino eſt bominẽ ad exercenda
beca deo apꝛincipio inſtructuʒ et
eruditum fuiſle vt pᷣmi cõtemptus culpã

ſubſequentis deuononis ſtudio aboleret.
2 qui in ſemetipo contumar extiterat in lſu

is poſtmodũ obtemperare conſueſceret.
Unde enim bomo rerum ſuaruʒ decimã
potius qᷓ; nonam vel octauã vel quãcun

qʒ aliam partem offerrendaʒ eſſe ſcire po

tuiſſet niſi a deo doctus fuiſſet. Ex quo cõ
ijcimus q deus quidem bomineza pꝛinci
pio ad exercenda bec erudiuit conſilio ſed
pꝛecepto non obligauit. donec poſtea illa
venirent in quibus bomo pꝛecepti capax
obedientiam exbibere et pꝛeuaricanonem
cauere addiſceret. ſSꝛimũ igitur ante legẽ
paruulos cõſilio nutriuit. Moſtea ſe lege
exercitatos pᷣcepto tẽptauit. nouiſſime ſub
grã pfectos ĩ libtate ſpũs ãbulare ꝑmittit

Vt igitur bꝛeuit ſupꝛadicta ad memoꝛiaʒ

WHars

reuocemus. que ſit dꝛñtia inter ſacramẽta
noui teſtamenti illa que vel ſub natura

lilege vel ſub ſcripta lege ſacraments fue⸗

runt attendenda conſideremus.
Ruma igitur diſ/

ſtamentip̃mo loco ſpiritual Stie
ſigna ſunt.⁊ adipſam grãm ſanctificãdis
conferendã infuſa ſibi bñdictõe pᷣncipalr
inſtituta. Illa oſigna boꝝ tantum ⁊ me

runt grãm in ſuſtentatõem contulerũt.
Secndadiſſeremia
CCapitulum

Ecunda difſeren

buebant antiqui iuſti nõdum ad

donec ſaluatoꝛ ꝑcarnem aſſumptaʒ celos
aſcendit ⁊ omnibꝰin ſe credẽtibus ac ſeqn
nbus viam aperuit.

rcia differentia. VII.

Ercla Oifferentia
¶eſt ꝙ ſacramẽta naĩalis legis nõ
ex p̃cepto indicta videni. ſʒ ex cõ

ſilio ad votu ppoſita. Sacramẽts vo ſcnin

pte legis ⁊ grẽ nccitatẽ qndã executiõis in⸗
dicere. Mꝛopterea ꝙ nõ ex ſilio tantum
ſʒ ex pᷣcepto eẽ inſtituta noſcuůtur.
¶ Quare pꝛima mutataſint per ſe
Eo oboꝛitur non

ↄẽnenda q̃ſtio q̃re vicʒ ſi eundẽ ſa

grã ↄtulit dina iuſſioritũ antiqꝝ ꝑ inſtitu
tionẽ ſuccedennũ aboleuit. Ham ſi eadeʒ
pVirtus in il is fuit ſacramẽtis qͥd ncce erat
pt illa ceſſarent ⁊ iſta ſuccederẽt? Sʒ ſcien

ʒjbdu oiuine diſpenſatõis oꝛdo ⁊ratio boc
. — —— .

erentia eſt ꝙ lacramenta nout te

piantibus bijs quoꝝſigna fuerũt ne ſin ſa
luuute eſſent qui tempꝰ redemptionis pᷣcelſſe

¶( VI.

tia ẽ ꝙ qui in illis ſacramẽtis im/

puc regni celeſtis ianuã intrare potuerũt.

luris effectũ taʒ ppcedẽtia q p ſubſeq̃ntia

MWudecima

popoſcit vt ſiẽ ab initõ pcurrente tꝑe mag
ſemꝑ ac magaduentꝰſalnatoꝛis aſpꝛopin
quit:ſicſꝑ magis ac magefleciꝰ ſalutis cre
ſceret ⁊ cognitõ veritatis. Oꝛopt qð ⁊ ipa
ſigna ſalutis ꝑ ſucceſſionẽ tẽpoꝛũ alia poſt
alia mutari debuerũt. vt cuʒ effeciꝰdiuine
gStle in ſalutẽ creſceret ſimł qᷓ; ⁊ipᷣa ſctifica

tio in p̃is ſignis vilibilibꝰ euidẽtioꝛ alpa!

reret. Erat qſpe idẽ ſlaluatoꝛ eadẽ grã.eadẽ
fides illic venturi.hic exbibiti Sʒqꝛipſe ꝑ
quẽ ſalꝰdabat longe erat eiuſdẽ ſalutis ſigꝗ
obſcura eẽ debuerũt. NMoſtea pᷣo paulati,
eiꝰ aduẽtu ꝓpinqnte oꝑtebat vt eodem oꝛ
dine.⁊ fides ĩ ↄgnuõe et grã i ſalute creſce
ret. ⁊ eaðᷣ grã in lacmẽtis foꝛis ⁊ ſignis ſuis
ſe euidentiꝰmanifeſtaret. Quappi pimũ
ꝑ oblatiõem ⁊ poſtea pcircũciionẽ.ad pl
timũ pbaptiſmũ expiatõis et iuſtincatõis
ſacra mentũ foꝛmari inſtitutũ eſt.qꝛ eiuſoõ
mũdatõis foꝛma et ſilitudoi oblatiõe qᷣdẽ
occulte inuenit in circunciſione o euiden
tius expᷣmit.p bapnſmũ aũt mamffeſte de
claratur. Nꝛimã nanqʒ inſtitutõʒ accepit
bomo vt premedijs lalutis exterioꝛis ſub
ſtantie ptẽ offerret ðo ꝑiẽ ad pſũ ppꝛiũ re
tineret. qtinꝰ in facto diſcerʒ ea q intrinſe
cu bona erãt deo tribuere.qᷓ vero malaſi
biimputare.Denarius quiſpe qꝛ ꝑpfecus
vnus eſt:ſignũ bomtausẽ et pᷣtutis q̃ deo
tribuii ⁊ in bomie a deo eẽ cognoſcit.No
uenarius aũtqꝛ minuſ a pfecto bʒ defeciũ
et piciuʒ et coꝛruptionẽ ignat.que merito
bomin deputat. ꝛopiea igit bõ decimã
deo dare.nouẽ ſibi retinere pᷣcipitvtquodð
bonũ eſt in ſe a deoeſſe.qð po malũ eſt aſe
eſſe ofiteat. Sʒ boc ſignũ q̃ſi de longe ſum
ptũ mag docuit boĩem qᷣdeſſʒ qʒ quid fie
ret. Igit cũ tp̃s adueniſtet q veritas ip̃a de
clarari debuerat datũ eſt remediuʒ ꝑ circũ
ciſionis ſacramẽtũ vbi dũ de exteriori ſub

ſtantia bominis pars non quidẽ naturali

ter ſuꝑflua.ſed eius quod ſuperfluũ eſt ſi
gura pꝛeciditur iam manifeſtiꝰilla peccati
circũciſioquã in interioꝛi bomine gria ꝑfi
cit demonſtrat. Quia autem circumciſio

exterioꝛes ſoꝛdes ⁊ enoꝛmitates que fons

ſũt reſecat.ablutio ãt macłas interioꝛes e⸗

nz
od
e
1ps
hoſt
uine
ſüc
pr
aade
ſer
noſis
Amg
ed
ecie

Nee

nomi
Miady

icnaes
Nanſmd
ſoe de

oen
hrve
ccepe
lvv
würe
rſe
dwaun

Neoae

isi
waih⸗
bdern

bodeon⸗
Ninc
micki⸗
en
9 1
nbe
oaren
noni⸗
imun
lagean⸗
ega
R

ro

eorn

foicki

müdat. ↄuenieni iam manikeſta veritate

in aduentu xp̃i circũciſio ceſſare debuerat.
vt illud ſacramẽtum ſuccederet qð ꝑfectã

bomis emundatõem ⁊ interioꝛẽ anie can

doꝛẽ quã in ipſo ⁊ ꝑ ipᷣm ſacramẽtum adi
piſcitur poſſit declarare. Impliꝰaũtqꝛ cir

cũciſio quidẽ ſoꝛdes aufert ſed doloꝛes in

fert. ablutio vero inqnatos ſiñ doloꝛe mũ
dat.idcirco pꝛioꝛi populo in timoꝛe ſinẽn
et ſub lege laboꝛãti circũciſio ad emũ datõ

nẽ data eſt. Houo aũt płoin grãm pcba

ritatẽ ambulãti ablutio. Nidẽt ergo pᷣma
illa ſacramẽta q̃ ſub naĩali lege pᷣceſſerunt
qſi qᷓdam vmbꝛa veritatis.illa vo q̃ pꝰea
ſub ſcripta lege ſecuta ſũt q̃ſi q̃dã ymago⁊
figura npitatis. iſta aũt q̃ ſ̊ Stia nouiſſime
ↄſequũ nõ iam vmbꝛa vł ymago ſʒ coꝛpꝰ
vitatis An qbꝰſalutis eſfeciꝰ qᷓniã ⁊ pfecte
dat᷑ ⁊ euident oñoit quaſi ſpũs in coꝛꝑe vi
uenti exterioꝛi motõe pdit.ſicin eis inuiſibi
lis gtie pita clariſſime demõſtrat᷑. Nꝛima
ergo ſacramẽta vmbꝛa fuerũt.ſcdᷣaimago.
tercia coꝛpꝰ.poſt q̃ q̃rto loco ſequit nitas
ſpũs. Hec in pñti de ſacramẽtis natural
legis dicta ſufficere poſſe putamꝰ q̃ tũc q̃
dẽ ſiẽ ſuꝑiꝰiã ↄmẽoꝛatũ ẽ ita fideiiuſtificã
ti iuncta fuiſſe credimꝰ vt in eis eẽt exerci
tatio deuotõis non nccitas obtinẽde ſalu
tis. Sola eni fide oꝑante ex dilectõe illi tũc
iuſtificabant᷑ qui ꝑ grãm ad ꝑticipatõeʒfu
ture redemptõis puabant. Sʒ qꝛde pᷣmis
illis ſacramẽtis qbꝰdeuotio ſideliũ tũc ex⸗
ercebat iaʒ q dã ꝓ tꝑe diximus etiã de oꝑi
bus aliqua dicenda putamꝰ.

Be tripns generibus ne.
NKia ſunt genera

opeꝑquedã ita bona ſunt vt nũ⸗
qʒ licite pteriri poſſint.quedã ita
mala vt nunqᷓʒ licite poſſint ↄmitti.q̃dam

ti. Sola igit illa qᷓ ſic ſe bñt vt nunqᷓʒ licite
poſſint fieri lex naturał ꝓphibuit. Illa voqᷓ
nũq̃ᷓ licite pᷣtermitti pñt ſola pᷣcipit.media
oĩa ad vtulibʒrelinqns. De phibẽdis vnũ
pᷣceptũ in coꝛde hois ſcpſit. Quodtibi nõ

ãt media q̃ ptꝑe ⁊ loco ⁊ agi pñt ⁊ pᷣtermit

MWBnoecima

vis alij ne feceris De pᷣcipiendis ſilr vnuʒ
Quecũqʒ vltis vt faciãt voſ̊ bomies.p.ſ,

f.i. vt Nielʒ bõ ex ſui ↄſideratõe diſceret qlẽ

ſe erga pximũ exbibere ðberet. ſʒ poſtea cũ

lex Gintraret diſciplinã niuẽdi artioꝛem

pponeret ex bijs q̃ media fuerãt quedã ex
cepit ⁊ ex bijs alaa ꝑpᷣceptiõem.alia ꝑ pbi
bitionẽ in alterã ꝑtem deflexit.vt quemad
modũ pᷣmo bomi in ꝑpadiſo deꝰ ð ↄcelſſiõe
naturali vnã ꝓpᷣcepto diſcipline ꝓbibitiõʒ
exceperat.ita mõ filijs eiꝰ nõ in vna vitate
ſtantibꝰ ſʒ ꝑ varios erroꝛes diſſipatis non
vnũ de conceſſiõe natali pᷣceptũ diſcipline
q̃ſi pbandis.ſʒ q̃ſicoꝛrigendis ⁊reparãdis
multa foꝛmaret.vt qᷓnto mag ſe in medijs
tẽperare diſcerẽt tãto leuiꝰincõceſſa caueꝛe
valerẽt. allic mita ↄceſſa ſũt pauca pbibita
Hic multa phbibita.pauca cõcelſa. Illic di
ctum eſt bomi vt de ligno ſcie bom et mali
nõcomederet.nõ qꝛ lignũ malum erat.ſʒ
quia obediẽtia ꝓbanda erat. Hic dictũ eſt
vt carnẽ cũ ſanguie nõ comederẽt.vi diſcer
nerent hoꝛrere crudelitateʒ. carnẽ poꝛcinã
nõ ederent.vt ðᷣteſtarent immundiciã. In
boue ⁊ aſino nõ ararẽt pt pᷣdicatõni noxiã
agnoſcerent pigriciã a ſtultuuã. ⁊ ceta ſilia
que omĩa media erant.ꝗlla vo q̃ ſublege
natali in duobꝰpᷣceptis clauſa fuerãt ꝑ ſeri
ptaʒ legẽ poſtea ſeptẽ illis q in ſcdᷣa tabula
ꝓpoſita ſunt pᷣceptis explicata ſũt et diſtin
cta. Ex qbus pᷣmũ erat. Honoꝛa pꝛẽm tu.?

mrẽʒ tuũ.pt bñ ſit tibi ⁊ ſis lõgeuꝰſuꝑ eraʒ.

Scdðm nõ occides.Cerciũ nõ mechaberiſ
Quartũ nõ furtũ facies. Quintũ ñ falſuʒ
teſtimomũ dices. Sextũ ñ ↄcupiſces vxro
rem ꝓximi tui. Septim nõ ↄcupiſces rem
pximi tui.In qbꝰ⁊ G̊ nõ negligẽter pᷣtereũ
dũ eſt. qꝛ er bis ſeptẽ vnũ tãtummõ ſcdᷣm
pꝛeceptõem datum ẽ.ſex reliqua ſmpbib:
tionem. Mꝛimum nanqʒ peccatũ bomis
fuit inobediẽtia.⁊ idcirco vita iſta que bo
mini ad penitentiã cõceditur tota obedien
tie deputat. Quia igit bomoimał agẽdis
ex ppᷣa ↄcupiſcẽtia in diuerſa diſtrabii. n
bonis agẽdis ſola obediẽtie regla gubnat
iðo in mal cauẽdis q bʒ ex ſemenpᷣo ⁊ per
ſemetipſuʒz facere pᷣt ligilatim mnſtruendꝰ

erat Ad bonavo agenda adobedientiã ſo
lũmodo reuocãdꝰ vtibi ꝑſniam alteri? ſa
lubꝛius diſceret qᷣd ipᷣe agere debuiſſet.Cũ

eniiubei bomo patri ⁊ matribonoꝛẽ defer
re.nõ boc ad carnales pentes ſolũ referen

dũ eſt ſʒ potiꝰ ei pcipii vt qui deũ in pce
ptis ſuis aliqñ ↄptempſit bunc ppt deũ bo
mini ſupioꝛi obedientiã atqʒ bonoꝛẽ exbi
bere non dedignet. S
R (Wars duodecima.
4 De vnione populi fioelis.
(¶ Capitulum l.

Himus ſtatu

ab Adam vſqʒ ad Abꝛabaʒ

data ſit ante Doyſen tñ obbuantia lega
lis in circũciſione exoꝛdiũ ſumpſit.ꝛimũ
illud ſeculũ ſub lege natali q̃ſi in cofuſiõe
quadã tranſierat.⁊ qͥ in eo fideles extierãt

quaſi pauca q dam gna i buano genere di

ſperſa ⁊ ab inuicẽ diſcreta ſola intꝰſide vni
ta fuerant. Ut ergo ad interioꝛẽ vnitatem
cõ mendãdaʒ exterio: ↄderet.et eſſet in ma
nifeſto foꝛmaſidei ad quã ex diſperſiõe ſua
qui vocandi fuerant inuitarent. ꝓpoſitus
eſt vnꝰ ad quẽ in vno pficiendo qui aſſu
mẽdi fuerãt poſtea omẽs colligerent. Uo
catus eſt Abꝛabaʒ vnꝰ e mltis.vnitas pᷣn
cipiũ vnionis vt ad ſinũ illius colligerẽtur
quicũqʒ poſt illũ ſide uli ⁊ deuotoe iunge

reni. Nocat?ꝰ ẽ ergo vt exiret de terra lua et
recederet ab illis quibꝰ vnitus fuerat. nec
Aungeret illis ad qs ibat.Et data ẽfoꝛma

illi quã trãſmitteret ad oẽs ex ipᷣo naſcitu

ros.⁊ oẽsin ipᷣa vna foꝛma vnũ futurol.vt

ciũ fideliuʒ numerꝰ augeret.vnitas tñ fidei
no młtiplicaret.vt pᷣmũ in illiꝰ foꝛma vnũ
elſent qͥ ex ipᷣo naſcerent.⁊ poſtea etiã pnuʒ

fierentqͥ in eadẽ fide illi ſociarent. Extüc er
go vnitas ſpli dei cepit ⁊ vnitas ↄuerſatõ

nis fideus qᷓ pꝛimũ ſignata ẽ ꝑ ſacramẽtu
circumciſionis.poſtea ſignanda ꝑ ſacmẽ
tum baptiſmatis. ꝛimũ ſignaculum in
carne ſub quo vniendi erant qui in carne

magis ꝓpᷣe deiminat. Nuã⸗
uis eni ꝑ ENHoyſen lex ſcpta

uo oecima

vnũ erant. Mꝛopterea circũciſio data non

eſt niſi ſemi abꝛabe. vt in corne lignarent q
in carne vnirent. NPoſtqm aüt ad bãc vm

tatem acceſſerunt qui ſm carnis generato

nem exipᷣonon fuerãt. poſuũ eſt ſignacu
lũ vnionis extra ſubiam carnis.qꝛ ſpiritu
et fide vnum facti ſunt qͥ carne nõ fuerũt
e circũciſione.
Capitulum I.

Andauit itaqʒ
m Vdeus Abꝛabe vt circucideret car
nem pꝛepucij ſui ſibi in ſignũ. po

ſteris in exemplũ tantũ ad pᷣoꝛem ſtatũ ſu

peraddens.quatinꝰꝑ boc ſignaculuʒ płs
dei ab infiðlibꝰdiſcerneret.quouſqʒ ille pe
niret qui nõ ſolum de filijs Abꝛabe ſed de
vniuerſis generibꝰnideles colligeret. ac per
boc ſicut dictũ eſt nõ iam per ſignaculum

carms in genere ſʒ perſigculũ baptiſmatis

ſecernerent in ſcrin catõe. Sane q cuqʒ inte
rim nõ de ſemie abꝛabe fideles extiterunt.

buic pᷣceptõi ſbiectinõ fuerũt.neqʒ circun

ciſiõis q ſoli ſemini abꝛabe indicta fuerat
ſuſcipiende debito tenebãt᷑ ſʒſide opante ꝑ

dilectõem. ſc ⁊ pus ſilegenaĩali puſqʒ cir

cũciſio inſtituta fuiſſʒ qͥ iuſti fuerãt ſiñ cir

cũciſione ſaluabãt. Modꝰãt circũciſiomis

tal erat. pᷣceptuʒ fuit vt maſculꝰ puer octa
uo diea natitate ſua circũcideret in carne
pᷣpucij ſui.⁊ ſunt qͥ addendũ putant cũ cul
tello de petra facto.qð tñ nila alia autoꝛita
te ꝓbat᷑ niſi qꝛ ſephoꝛa vxoꝛ moyſi territa
ab angelo acutã petrã ſumpſilſe legit.⁊ ea
ppuciũ filij ſui circũcidiſſe. et Joſue in iraʒ
ꝓmilſſiõis ingreſſurꝰ ſcdᷣo in pło iſrł circũ
ciſionis ſacramentü cultris petrinis inuo
uaſſe mẽoꝛat. Sʒ illð qdẽ in alteromag ob
feſtinatõeʒ ⁊ trepidatoʒ.in alio no ob typũ

et iguratõʒ veriißu qᷓʒ ꝑ ↄſuetudieʒ faciũ

nõincõuenient eſtimat. At oñderetigitur
ſacramẽtũ circũciſionis nõ quẽadmoduʒ
pꝛioꝛa ſacramẽta ad volũtatẽ ꝓpolitũ ſʒ ex

neceſſitate exeq̃ndũ pᷣceptũ cõminatõe ſir

matur cum dicii Malculus cuiꝰpꝛepucij
caro circumciſa non fuerit peribitanima

beren
aen
Er
torn
dane
bmme
arme
turg
llei
teluo⸗

poſto

lepen

nid
eoken

latum
Aluon
nipeo
ſacnie
nimon

ſoye

.

G

Wwanr
Gop
ſtüͤtn

upp

en

beſeod⸗
macht
nlun
ninns
igme
.
can
fuerar

NN
Mezr
flinc
ccleox

eN
mmnan
mad

Genen

tnn
elgitn
Pbentn
aind
misnvo
wnugeb
hcbippe
Cdiezſaan

Nreligtat
e
Nliſt
imdeſt

eee
bitnm

illa de populo ſuo. Cauſa vᷣo ſubinfeꝛt᷑ cũ dᷣ

Quia pactũ meũ irritũ fedt. Si ergoꝑpa⸗
ctũ dei irritũ fectũ pᷣuaricatõeʒ pᷣmoꝝ pa
rentũ intelligimꝰ.cũ incircũciſus ob pᷣuari
catõem pacti piturꝰ maniſeſte daĩ intel⸗
ligi ſacramentu circũciſionis ad ̊ inſtitu⸗
tů vt ꝑ ipᷣm bomoa debito pᷣme pᷣuaricatõ
nis liberaret.Idem eni ſalutifere curatiõis
quxiliũ circũciſio ↄtra oꝛiginale peccatum
inlege operabat᷑.qð nũc baptiſmꝰ.excepꝑto

cregni celeſtis ianuaʒ pᷣmi patres intrare

nõ poterant.quapꝛopter neceſſaria moꝛs
xpᷣi fuit qᷓ aditum vite patefaceret.Tres ſũt

lane carcũciſiones. vna in carne tantũ exte⸗
riius qᷓ lacramentũ eſt. Duealie q̃ſũtres et

virtus ſacramenti. Altera q fit in pᷣſenn qñ
aĩa p depoſitõem iniqtatis circũcidit.alea
q̃ in futuro fiet qñ ꝑ depoſitõem coꝛruptio
nis coꝛpꝰcircũcidet.ꝛima igi ẽ in carne
Sc&da in mente. Tertia ĩ coꝛpoꝛe. Octona⸗
rius pero in ſacra ſcpᷣtura aliqñ temꝑꝰ re

ſurrectõnis ſignat qðᷣ poſt pñtem que.vij.
Diebꝰ?currit pitam ſequit᷑. Aliqñ temꝑꝰgrẽ

in quo quaſi poſt ſabbatum legis eina bo⸗
na ſeruientibꝰdeo pmittũtur.Nerito igit᷑

illa pᷣma circũciſio q̃ ſacramentũ illaꝝ dua

rum erat iuſſa eſt fieri octauo die.vtoſten⸗
deretur ꝙin temꝑe gratie coꝛda arcũciden

da erant ꝑ emundatiõem iniquitatis et in
tꝑe reſurrectõnis coꝛpoꝛa ꝑ depoſitõnem
coꝛruptõis. ꝛopterea aũt ſolis maſculis

data eſt circũciſio carnis.qͥa ſacra ſcpᷣtura

ꝑ maoſculinũ ſexum animã.ꝑmulierem no
carnem ſignare lolet. vt videlicet oſtendere
tur ꝙ illa exterioꝛ circũciſio aiabꝰ ſcificatõʒ

ↄtulit.ſʒ carm nõ abſtulit coꝛruptionẽ. Cul

tellus de petra factusxp̃m ſignat. de diẽ
apoſtolus. Metra autem erat xpᷣs.de quo

ſcriptum eſt. Ecce agnus dei ecce qͥ tol.pec.
mũdi.iIn carne pꝛepucij iuſſa eſt fieri.quia

ab remedium data eſt. contꝛa oꝛiginale pec

catum quod a parentibꝰ contraximus per

illud membꝛum pꝛopagati Poꝛro femine

in ſpło circũciſionis ſola fide ſaluabantur

ſacrificijs et oblatiombus alijſqʒ legis ce⸗
rimonijs purificate. Iꝓpſam quoq; circum
ciſionemfide ſuſapientes ⁊ in eis qui carne

QA

illã ſuſceperunt venerando participantes.
ANaſculi qui moꝛte pꝛeuenti adoctauum
diem peruenire non potuerunt.et ideo ſine
circũciſioms ſacramento ab bac pita recel⸗
ſerunt.ſola fide parentum cum oblationi⸗
bus et ſacriſicijs interuenientibꝰnõ impꝛo
babiliter ſaluati exiſtimantur.pꝛo eo ꝙ pꝛe
ceptum circũciſionis non niſi maſculis ad
octauũ diem venientibꝰindictum elſſe vide
tur. ac pꝛopter boc pꝛeuaricationis reos
non fuiſſe qui pꝛecepti contemptoꝛeſnõ fu
erant.quod datum non fuerat niſi perueni
entibus ad diem octauũ.ꝛecipue ne mi
ſerabilioꝛ bic ſexus aſpareat et ei etiam pꝛe⸗

iudicetur in illo a quo alter ſexus abſolutꝰ

omnino fuiſſe compꝛobatur. Sed merito
queritur ſi bij qui diem octauum negligẽ
tia ſiue contemptu parentũ ſine ſacramen:
to circumciſionis tranſierunt.poſtmoduʒ
eodem ſacramento peꝛcepto ſalutis effectũ
conſecuti ſunt.cũ pꝛeceptum diuinum boc

ſacramentum non niſi die octauo celebꝛan

dum indixerit. Et poteſt foꝛtaſſis non irra:

tionabiliter credi ꝙ ſicut de gentibus ad ri

tum legis venientes boc ſacramentũ qua⸗
libet etate ad ſalutem perceperunt.ita etiaʒ
ſi q̊ ſub lege tꝑe ſuo h̊ non ꝑcepiſſent ad ſa⸗
lutem tñ et ad remediũ eis oꝑeratum ſit il
lud poſtmodum ſuſcipiendo poꝛem negli⸗
gentiam coꝛrexerunt. Sic igitur circumci⸗

ſionis ſacramentum ſemini abꝛabe ſanctuifi

candoet ſignando paꝛiter datum eſt. San

ctificando vt iuſtificaretur.ſignãdo pta ce

teris gentibus diſcerneretur quatinus ſin⸗
glaris maneret et diſcreta generatio qua
xpᷣs naſceretur. AUnde conuenienter colligi
tur pꝛobabile elſe illi tantuʒ ſemini abꝛabe
circumciſionẽ ex pꝛecepto indictaʒ de quo
xpᷣs naſciturus erat.vt videlicet poſt abꝛa⸗

pam yſaac poſt vſaac iacob. ac deinde. xij.

tribubus que de ipſo iacob oꝛte ſunt. Haʒ
etiob ſm quoſdam de eſau ſtirpe fuiſſe cre
ditur qui tamen circumcilſus fuiſſe nõ le⸗

cũciſionis ante legis lationẽ datu
eeſt. pipᷣm queda pparatogdſu
ſcipiendã legẽ facta eſt. Quẽadmodu eniʒ
nũc in nouo teſtamento pᷣmũ bomo vnda

baptiſmi ablutꝰſignũ et nomen ꝓfeſſionis

ſue accepit. ac deinde numero ſideliũ aſſo⸗/
ciatus et pceptis diuinis inſtructꝰad com
plendã pfeſſionẽ ſuã accendii.ic anniquus
ille gkus pᷣmũ quidẽ ꝑ circũciſionẽ ſignatꝰ
eſt poſtea ꝑlegẽ infoꝛmatus.
¶ Be ſacramentis ſcripte legis.
(Cabpitulum. IIII.

Ex ſcripta tria cõ
tinet. pᷣcepta.ſacramẽta. pꝛomiſſa.
In pceptis eſt meritũ.in pmiſſis ẽ
p̃mii in ſacramentis eſt adiutonũ. Per p̃
cepta eundũ fueratad ꝓmiſſa. Sed qa bo
mo pſe infirmus erat venerũt ſacramenta
media inter pcepta et ꝓmiſſa qͥ ilũ iuuarẽt
et ad pᷣcepta pficienda et ad pꝛomiſſa obti
nenda. Sub lege nalali pauca erant ſacra
menta. ſublege aũt ſcpᷣta vtraqʒ multiplica
ta ſunt et pcepia ſcʒ⁊ ſacramenta.Nam cũ
pᷣmũ medicus deus ad boĩiem egrotũ cu⸗
randum acceſſiſſet totũ occupaueratmoꝛ⸗
bus qꝛtotũ reliquerat ſalus.Et aſpoſuit in
coꝛꝑe generis bumaniin pᷣmis pauca an⸗
thidota.et paucis mẽbꝛis.i.paucis pſonis
vt paulatim moꝛbꝰdeſiceret et ſalus creſce
ret. Noſtea ſub lege ſcripta plura remedia
ↄtulit et plures reparauit. Sub lege natu

rali duo pᷣcepta fuerunt et tria ſacramenta

Duopcepta.quodiibinõ visalij non fece
ris. Et quecũqʒ vultis vt faciant vobis bo⸗
mines eadem et vos facite illis. Tria ſacra

menta.decime.oblatõnes.et ſacrificia.deci⸗

me in poꝛtionibꝰ.oblatõnes in rebꝰ. ſacrifi
cia in animalibꝰ. Sub lege ſepᷣta mlta fue
rũtpᷣcepta et multa ſacꝛamenta. :ecepta
eni legis ſcpᷣte alia fuerũt mobilia alia imo

bilia. Mobilia lunt q ex diſpenſatiõe adtẽ SG

pus unt oꝛdinata. Immobilia ſuntquea
natura vemũtet velita mala ſunt vt nullo
tempoꝛe ſine culꝑa poſſint fieri vł ita bona

—

*
4 ..

vtnullotempoꝛe poſſint ſine culpa dimitti.

Beimn obilibus pꝛeceptis.
apitnumn⸗.

ꝑcipiendo.in altero mala phibendo.ᷣ vo

duo naturalis pcepta legs plegem ſeptaʒ
latius explicata ſunt et diſtincta.p.vij. illa

pᷣcepta que ſcdᷣa tabula continebat in ᷣbuſ
oſtenditur qualeʒ ſe expibere debeat bomo

erga pximũ.quẽadmodũ in tribꝰpᷣcedenti
bus demonſtratĩ qualeʒ ſe exbibere debeat

homo erga deum. Undeet pᷣma tabula di

cta eſt quia excellennoꝛa cõtinet mandata
que pertinent ad dilecnonem dei.Secũda
autem quia inferioꝛa et pꝛoxima poſt bec
pᷣcepta continet que ꝑtinent ad dilectõem
ꝓximi.pel pᷣma tabula ðꝛ qꝛ in ea ↄtinentur
pcepta q inſinuant fidẽ. Scdᷣa autẽ qꝛin ea
ↄtinent᷑ pᷣcepta q iſtruũt ad bonaʒ opatõeʒ

In pᷣma tabula tria ſũt pᷣcepta qꝛ qͥ ſide cre

diĩ tnitas ðᷣs ẽ. In ſcdᷣa tabla.vij.ſũt pcepta
qa in pᷣſenti vita tanqᷓʒ.vij.dien circulo vol:

uitur.officia bumanitatis ꝓpximo exbibent

Tria vero et ſeptem denariũ complent.qa
pfectum ſacit fides recta et operato bona

Pꝛimũ pceptũ tabule pᷣme ad deũ ptinet

patrem ſicut pᷣceptum pᷣmũ tabule ſecũde

ptinet ad boiem patrem vt ptriqʒ paterni⸗
tas pᷣncipij auctoꝛitate bonoꝛet. In pᷣmata

bula pᷣcepiio eratet ꝓbibitio.ſimiliter in ſe
cunda pvt vtriqʒ ſtudeas et facere q̃ dehes

et cauere que non debes. In altero nãqʒ ſi
offendis delictum eſt. in altero vo ſioffediſ

peccaiũ eſt. facere eniʒ non focienda pecca

tum eſt. facienda aut nõ facere delictuum

pitulum. VI.

ĩi ſoli ſeruies. Hon Btotum depᷣ

cepto eſt ãd dꝛ.qͥs ante pceptũ ꝑ ũmonitõʒ

Mzmobilia ergo
i ſola lex naturalis babuit duobꝰ
bpcepus compᷣbẽſa. In vno bona

α trib⸗ pꝛeceptis pꝛime tabule .

Wor iltapel. oe

tuus deus vnꝰ eſt. pᷣm aboꝛabis.

Nboy,
Goto
hlgii
bültn
hnag
aioln
ambig
dcene
neiſan

i

0
b?
n
o
5
6
N
dan
ce
an
re
ci
Nhe
nöen
ntur
nes
no;
ct

adobedientiã auditons animꝰ pparatur.
KAludiiſrabel. bic nota obedientiam. deus
tuꝰ. bic nota grãm. deus vnꝰeſt. g̊ nota do⸗

ctrinã. Quaſi diceret. Obedientiam exbibe
grãm intellige.veritatem agnoſce. Nð au
dis bec ẽ obedientia quã exigeris.Q, deus
tuꝰeſt grã qua pᷣueniris. Q, deus vnd pe⸗
ritas qua illuminaris et pficeris. Deũ tuũ
audi qͥ miſcdᷣiam tibi iam exbibuit et nõdũ
tamẽ a te ſeruitiũ accepit.vt ſcias abipᷣo eẽ
vtrũqʒ ſcʒ ꝙa te exigit opus vᷣtutis ⁊ ꝙ tibi
ꝓmittit pᷣmiũ retributõms.Audiiſrabel.B
eſt auſculta et acquieſce. oĩs eĩ ᷣtus ab obe
dientia incipit quẽadmodũ omne vicium
ab inobedientia ꝓcedit. Fruſtra nãqʒ vł in

obedienti gratia. vel ↄtumaci doctrina.pel

nõ intelligẽtipᷣceptũ diceret.dcirco pᷣmuʒ
audi iſrabel vt ſis obediens.deus tuꝰ ptde
uotus exiſtas.deus vnuseſt vt veritatem
agnoſcas.Deinde ſequit᷑ p̃ceptũipᷣm ado⸗
rabis. ꝑtinet ad fidẽ.⁊ ei ſoli ſeruies. ꝑti
net adoperatõem. Fides eni operãs ex di⸗
lectione facit ꝑfectum.qꝛ neqʒ opus ſine fi

de neqʒ fides cuitempꝰſuſpetit accepta eſt

ſine opere.ꝛopteres adoꝛa recte creden⸗
do. Serui bene operando. Queri aüt po⸗
teſt ſiid qᷓd dixitei ſoli ad vtrũqʒ referen⸗
dum ſit.vt dicat.ipᷣm ſolũ adoꝛabis.⁊ei ſoli
ſeruies. Sed h̊ qũo ſtare poterit.qꝛ ſepe in
pveteriteſtamẽto ſctõs viros nõ ſolũ ange⸗
losadoꝛaſſe ſed boĩes etiã legimꝰ.nec tñ ꝓ
pterea alicubirepᷣbenſos inuenimꝰ. Et in
nouo etiã aplus quidẽ fideles ad ſeruiẽdũ
ſuperioꝛibus et pᷣlatis ſũmo opere exboꝛta

tur. Sciendũ ergo eſt ꝙ alio mõ boĩel. alio

modo deus adoꝛari p̃cipit. vſu nãqʒ veteri
ſuperioꝛes quiqʒ ab inferioꝛbꝰ dicebãtur
adoꝛari qñ eis ſiue incuruatõe genuũ.ſiue

capitis inclinatõne ab bijs reuerentia exbi

bebat. Deü aũt adoꝛare eſt ei totã mentẽ ꝑ
büuilitatem ac deuotõem ſubſterneꝛe ⁊ipᷣm
pᷣncipiũ acſinẽ omis boni credere.O, eniʒ
ei ſolinos debere nemo eſt ſanemẽtis qui
ambigat. vnde azʒ ie p ppbetaʒ de ſe teſtat
dicens Honoꝛẽ meũ alterinõ dabo.⁊ gliaʒ

meã ſculptilibꝰ.de ſeꝛuitute ᷣoidipᷣm com

petenter intelligi pᷣt.qꝛnimirũ omis ulle re⸗

patris filiꝰ ðqꝛ in filio et ꝑ filiũ Hateriinn⸗

XI

ctiſlime ſoli deo ſeruire dicitur q ſm deũ

bominiſuperion bumiliter ſe ſubicit.⁊ vbi

cã deiimpugnat fidẽter ↄtradicit. Qui ca⸗
uet ſollicite ne in ſus ſeruitute vel p timoꝛe
bois tra deũ qͥd faciat pel terreneretribu⸗
tionis lucrũ in intentõne celeſti pᷣmio ante
ponat. Sed in greco manifeſtioꝛ ſententia
expꝛeſſa eſt. Greca nãqʒ locutio diuinã ſer
uitutem abbumana pꝓpo vocabulo diſtin
guit.qd latinitas non babet.abi eni dei ſer⸗
uitus latria et bumana dulia pocat.Et ob

H ydolatre vocatiſunt qui eam ſeruitutem

quã deo debueꝛũt ydolis exbibebant. Sed
latina ligua vtrãqʒ ſub eodeʒ noĩe ſeruitu⸗
tem cõpꝛebẽdit. et ꝓpterea obſcurioꝛ ſigni
ficatio facta eſt cũ ðꝛ ei ſoli ſeruies qᷓdĩ gre⸗
co ambiguũ nõ eſt. Sed cũ B p̃ᷣceptum ad
patrem ꝑtineat.quare dictũ eſt.ei ſoli ſerui
es.q̃i etiã filio et ſpiritui ſancto ſeruienduʒ
non ſit. Sed quod dictum eſt. ſoli. nõ exclu
dit cõmunionẽ filij ⁊ſpũſſancti.ſed quicqᷣd

des nõ eſt. pater aũt et filius et ſpũſſianctus

vnus deuseſt. ipe ſolus adoꝛandꝰ eſt. eiq;
ſoli et nõ alteri ſeruien dũ eſt. ea videlicz ſer

uitute q ei ſoli debita eſt. Nam ⁊ in euãge⸗
lio cum ðꝛ. Nemo nouit patrem niſi fiius
non ptiqʒ ſpiſſanctꝰa patris cognitõne ex

cluditur cũ ipᷣe etiam ꝓfunda deiteſte apo
ſtoloſcrutetur. Sed eſt bmõi loquendi ge
nus vt dicatur nemo niſi ille videlicet qͥ nõ
H eſt ad ille. bijs pꝛo bꝛeuitate tranſcurſis
adſequens mandatũ diſcunendũ tranſea⸗
mus qðtale eſt. H

On aſſumasno⸗

men deitui in vanũ.Hoc ad ſim

mine diuino bonoꝛet.neqʒ falſitan nomen
diuinũ aſſociet. Miſtice aũt nomen dei in
vanum aſſumere eſt. ſiliũ dei viſibilem per
bumanitatẽ factũ creaturã eſtimare.In npa
nũ quiſpe nomẽ deiaſſumit.qͥ filũ dei eter⸗
nũ ex tpe cepiſſe credit. Momen ſiquidem

3

plicem lrẽ ſenſum taliter intelli⸗
gi debet. vt nomen dei bõ in vanũ non aſſu
mat.i.vel ad mendaciũ affirmandũ vel ad
ydolum venerandü. ſcʒ vt neqʒ ydola no-

ſibilis manifeſtai.nõ ſolũ qñ mundꝰpipᷣm

lactseſt. verũetiam qñ pipᷣm bõredemptꝰ
eſt. Sane qᷣ filiũ dei boiem factũ ↄfitentur
nequaqʒ in vanũ nomen dei aſſumunt. qa
quẽ credut bomiem ꝑ io qdaſſũpſit ex tꝑe.
Geũ verũ agnoſcũt ꝑid qd fuit ex etermitate
Soteſt adbuc aliter intelligi qð dictuʒ eſt.
Hon aſſumas nomen deitui in vanuʒ. In
vanũ nãqʒ nomen deiaſſumũt q filiuʒ dei
adſe miſſum et p:ꝛo ſua ſalute incarnatum
contemnũt. Quid eſt ergo dicere. Mon aſ
ſumas nomen deituiin vanũ.niſi vt ſicut

veneraris et adoꝛas eum ꝓpter hq abeo

factus es.ſic adoꝛa et venerare pꝛopter Gq
ab eo redemptꝰes.qͥa nõ minus nibi contu
lit cũ redemit q̃; cũ creauit. Adeundem ſpe
ctat ſenſum q pe filiꝰ in euangelio diſcipu
lis et ꝑ diſcipulos omnibꝰ in ſe credentibꝰ
dicit. Creditis in deũ et in mecredite. Mo⸗

deſta quidem vt decuit pium inſinuatõöne
nos ãmonens pt intelligamus eũ non ſo

lum adoꝛandũ a nobis in ſua diuinitate qᷓ
condidit. ſed in huanitate etiã qredemit.

ra. pᷣmum illud in q deus pfectis operibuſ
ſuis requieuiſſe ð. ſecunduʒillud qð filijs
iſrabel carnaliter cuſtodiendũ mandatur.
tertium ilud qð populo dei ſeruandũ pꝛe
cipitur.quartũ illud qð in pꝛomiſſione ſab

batum p ſabbato ſuis deꝰdilectoꝛbꝰ polli · me at
vtrobiq; paternitas pponitur.vtrobiqzpᷣn

cetur. Duo igit ſunt labbata exterius.vnũ

den.et vnuʒ hoĩis.et dbuo inter:ꝰ.vnum dei.⁊

vnũ hois. Sabbatũ deiillud quo exterius
ab ope ceſſaſſe ðꝛ ſacramentum eſtillius in
terioꝛis labbati eiꝰ in quo ipiiꝰ eterna imoꝛ
taliſqʒ eternitas incõcuſſa beatitudine per
fruens nullo vnqᷓ; laboꝛe fatigat. Sabba⸗
tum bois qð ei exterius viſibiliter ſeruan⸗
duʒ pcipit ſacramentũ eſt interioꝛis ſabba

ti vbi mens ſancta pbonã ↄſcientiã a ſerui

tute peccati quieſcenſ.in gaudio ſpũſſancti
tocundat. Hoc ſabbatum quiſqs in pᷣſenti
vita leruauerit vt nullis cõſentiat malis.ꝑ

ſabbata cõmemoꝛare videt ſcpᷣtu⸗

neniet in futura vita ab illlud eternum dei
ſabbatum vbi nulla ſentiet mala. Sicut diꝛ

ctum eſt.et erit ſabbatum pꝛo ſabbato.mẽ

ſis pꝛo menſe.lluditaqʒ pᷣceptum ſpecia

liter ad ſancti ſpũs pſonam referenduʒ vi⸗
detur cum ðꝛ obſerua ſabbatũ.vt videlicet

in pᷣſenti eum ſuſcipiamus.et cuſtodiamꝰ

inter nos in gaudiũ bone ↄſcientie qᷓtinus
eum in ſuturo ſulcipere et poſſidere merea
mur in gaudiũ vite. Hec igitur tria lũt pᷣce:

pta pᷣme tabule in quibꝰ pᷣeipue dilectõ dei

cõmendatur ettota trintas vnꝰ deus eqli
ter adoꝛanda et colenda pꝛecipitur.

¶ Be ſeptem alijs ſecunde tabule.

Eptem alia ſecun
pa tabula continebat que boĩem
ad dilectionez ꝓximi inſtruunt. et

ꝓpterea ſeptenario diſtinguit qa in pꝛeſen:

ti vita tantum que.vij.diebus voluitur no

ſtra coritas pietatis operibus exercetur er
80 ꝓximum.poſtea cõſummatis operibul
Ertiu pꝛeceptum et finiis laboꝛibus per contemplationem
. t arkanri ſabbatum. Nuattuoꝛ

pariter cum ꝓximo beatificanda in deum
Zlmoꝛ igitur pꝛoximi et tempoꝛalis eſt qn
tum ptinet ad exbibitionem opis. et eternꝰ
qntum ꝑtinet adaffectum dilecuonis.

Rimũ pꝛeceptuz
Acde tabule ad patrẽ ꝑtinet boiem
ſicut pmu; pᷣme ab patrem deum.

cipij dignitate bonoꝛat.qa ſm quendã mo

odum ſic babemus pᷣnapium noſcendi per
generationem a patre boĩe ſicut pᷣncipbium

exiſtendi ꝑ ↄditionem accepimꝰa deo pꝛẽ.
et paternitas boĩs ſacramentum eſt ⁊ yma

go diuine paternitatis vt diſcat coꝛ bůanñn
in eo pᷣncipio qd videt qd debegt ill pnc⸗

pioa quo eſtet quod nõ videt. Sic ergo di
ctum eſt. bonoꝛa patrem tuũ et matrẽtuã.
vt bene ſit tibꝛ.et ſis longeu? ſuper terram.
Sicut ſuperius dictũ eſt in pᷣmo pꝛecepto
bme tabule ita et H nõ totum ad pceptoem

ſlo

1

ſvi
leno
Oan⸗
bhom
behe
nbhs
bamne
tasſ
bust
ſpliz
dienti
gopn

di
N
me
a⸗
ce
m
us
res
ſee
dda
dii

boe.

l
ntet
elen
rNo
rer
en
No.
i
gamm
M

P

gaborn

enden

rben
oer
ug
o e,⸗
Kama
oepoa⸗

ASno?

Gcergh
marti
r ernmn.,
vpumn

dpenie

pPertinet quod pꝛopoſitũ eſt. ſedibi quod p

ter pꝛeceptũ erat pꝛemiſſum eſt.bic ſubiun:
ctuʒ eſt. Nudiiſrabel. deꝰ tuus deꝰvnusẽ.

boctotum ante pꝛeceptũ pꝛemittitur. ipᷣm

pꝛeceptum poſtea ſubinferturipſum ado
rabis et ipſi ſoli ſeruies.boc pꝛeceptum pꝛe
cepit. honoꝛa patrẽtuũ ⁊ matrẽ tuã.deinde
ſubiungit pt bene ſit tibi et ſis longeunꝰſuꝑ
terrã. Nuid eſt ergo quodibiante pᷣcepuʒ

caula pꝛecepti pꝛemittitur.boc poſt pꝛece⸗

ptum ſubinfertuꝛ.niſi quia deus dilgendꝰ
eſt pꝛopter ſeipᷣum et bomo pꝛopter deum
Nam et amoꝛ parentum ſi ad ſolã carneʒ
reſpicit ſpirituale pꝛemium non acquirit.
Er deo igitur in nobis pꝛiuſ eſt pꝛopter qð
poſtea diligendus eſta nobis.quia eiꝰ gra
tia noſtra dilectio pꝛeuenitur.et noſtra di⸗
lectio per eius gratiaʒ excitata ſubſequitur

In patribus autẽ carnis noſtre ſiadidbe⸗

neficium ſolũ noſtra dilecuo tenditur quo
carnaliter ab bijs noſtrum meritum pꝛeue
nitur quia vltra carnis affectum et ſupꝛa

carnis intuitum non pꝛoficit ad perfecuio⸗

nem pꝛemij ſpiritualiſ non pertingit. Ergo
pꝛopter vitam etermitatis diligendusẽau⸗
ctoꝛ vite tempoꝛalis vt ſcʒ bic non diliga⸗
tur quia banc abillo imoperillum vitã ac

cepimus.ſed quia peꝛ banc adillam vitam
intraturi ſumus. Bene ergo cum dictum

eſſet bonoꝛa patrẽ tuũ et matrẽ tuã.ſubiun
cta eſt cauſa. vt bene ſittibi et ſis longeuus
ſuper terrã.ſ.viuentium.quia boc dilgere
debemus in auctoꝛe vite buius quod ab
illo per banc nitam ad vitam futurã intra
turi ſumus. Et pulcre bonoꝛanti pꝛincipiũ
ſuũ longeuitas pꝛomittitur. quia deo ꝑdi
lectionem adherere eternitatẽ pꝛomeretur
Sane quantũ ſpectat ad ſenſum lrẽ duo⸗
bus modis parentes noſtros bonoꝛare de
bemus. et obediendo eis videlicet et in om
nibus exceptis bijs in quibus dilectio dei
patris offenditur eos quantũ noſtra facul
tas ſuſpetit adiuuando. Sed et de patn⸗

bus ſpiritualibusid eſt. pꝛelatis noſtris id
ipſuʒ intelligere nibil impedit quibus obe

dientiã debẽꝰ qʒtuʒ nrã babet poſſibilitas
etauxilium imo ſeruitium quontum ſuſpe

. ꝝ . 1e
s
ð

occides Momicidium fit multiſ

modis.manu.lingua.conſenſu. Manu ſit

cum quis alium actualiter vita pꝛuat. pel
in locum moꝛtis pbi vita pꝛiuetur pꝛecipi⸗
tat vt in carcereʒ vel in alium quemlibet ta
lem locũ. Lingua fit duobus modis in pꝛe
cipiendo vel ſuggerendo. Judei quiſpe oc⸗
ciderunt cbꝛiſtuʒ dũ vt occideretur iudici
ſuggeſſerunt. Conſenſu ſimiliter duobus
modis fit bomicidiũ dum vel moꝛtem alte
rius deſideramus et cupimus.vel ſi dũ eũ
a moꝛte liberare poſſimus vitam eius ne⸗
gligimus.id eſt. adiutoꝛiũ nõ impendimꝰ2.

Ertium pꝛeceptũ

ſecunde tabule eſt. Hon mecba⸗
beris id eſt. nõ foꝛnicaberis. Foꝛ
nicatio eſt omnis illicitus concubitul.⁊ eſt
du plex foꝛnicatio. anime. vnde pꝛopbeta.
perdidiſti omnes quiſ.a.te.et coꝛpoꝛis de
qua bic agitur.boc enim pꝛeceptum et que

dam alia ſub veteri lege tantum inchoata

ſunt.id eſt.non plene ſed ex parte data pꝛo⸗
pter infirmitatẽ auditoꝝ que poſtea adue⸗
niente gratia conſũmata ſunt.Lex enim di⸗
cit.Hon mecbaberis.coꝛpoꝛalem tantum
mechiam pꝛobibens. pus dicit. Quicun
qʒ viderit muliereʒad concupiſcendũ eam
iam mechatus eſt eam in coꝛde ſuo.omnẽ
illicitam concupiſcentiaʒ tam anime q̃ coꝛ

poꝛis contradicens. .Hr

Wartũ pꝛeceptũ
eſt. Mon furtũ facies.Turtũ acci
pitur in boc loco pꝛoqualibʒ illi
cita vſurpatione rei aliene ſiue occulta ſiue
manifeſta. Qui enim furtum pꝛobibuitra
pinam non conceſſit. cum ſit maiꝰ peccatũ
pvt teſtant ſancti aperte et piolenter raꝑe q̃;ʒ

occulte ſubtrabere.qꝛmaius odiuʒ etiram
excitat. Sub furto etiã cõp̃bendit vlurs.

K 5

Wintuũ pꝛeceptũ
ſecunde tabule eſt. Mon falſum
teſtimoniũ dices. vt ergo meliul
liqueat quid ſit falſum teſtimoniu; altius
incipiendũ eſt..a mendacio. aliud ei ẽ ſim⸗
plex mendacium in fallo teſtimonio.aliud
in periurio. aliudin voto. dum aliqs vouet
quod non ſoluit.de quibus omnibꝰ dicen⸗
dum eſt. ſDꝛimũ autem de ſimplici mẽda⸗
cio qua ppter ponenda eſt deſcripnio men

—

dacij.

cium ſic diffiniendum putant.
Mendacium eſt falſa ſigna⸗
ho cum voluntate fallendi que vel pꝛeſen⸗
tialiter adeſt vel poſtea aduenit. Mam ſi
quis alteri pꝛomitteret ſe aliquid daturuʒ
babens voluntatem dandi cum pꝛomitte
ret. poſtea veꝛo mutata voluntate daꝛe nol
let mendacium eſſet.non quia in pꝛomiſſio
ne coꝛ duplex fuit ſed quia pꝛomittens coꝛ
poſtea duplicauit. Sic ergoĩtelligi poteſt

quod dictuʒ eſt. Mendacuũ eſt fa ſa ſigni⸗

ficatio.id eſt.oꝛatio vel locutio per quã ille
qui loquitur auditoꝛi falſum ſignare inten
dit et putat. Ham et ſi verum ſit id eſt. ita
ſit pt dicit mentitur tamen ille quiloquuuꝛ
cum opinione etintent one fallendi.Joco⸗

ſa mendacia etironie et parabole menda⸗

cia non ſunt. alioquin ſancti repꝛebenſibi
les inuenirẽtur quiin parabolis et ironijs

multa locuti ſunt. Sed ⁊ipᷣe cbꝛiſtus in pa

rabolis loquebatur ad turbas quas vtiqʒ
in ſermone ſuo non aſſumpſiſſet ſi vllum
mendacium in eis conſtaret.boc ſolum in
tereſt ꝙ iocoſa illa mendacis et ſi falſitatis
reatum non incidunt leutatis tñ culpam
nõ euadunt. Eſt adbuc aliuð genus men
dacij cum aliquis quaſi bumilitatis cauſa
mentiri videtur vtpote cum ſe pecca:oꝛem
dicit et tamen non ita ſentit vt dicit. De qꝗᷣ
perilſime dictum eſt quia cuʒ cauſa bumi⸗

litatis quis mentitur ſi anteq̃ʒ mentiretur

peccatoꝛnon erat.mentiendo efficitur qð

non erat.quia qui peccatoꝛem ſe bicit anõ
ita credit veritas in illo nõ eſt. Eſt aliud ge

nus mendacij cum pꝛo ſalute vel pita alte

rius conſeruanda aliquis mentitur quod

et ipᷣm nullo modo aſpꝛobanduz eſt. Ma

le enim mentiendo pitaʒ ſeruat in alterius

coꝛpoꝛe qui per mendaciũ veritatem exnn
guit ĩ coꝛdeſuo. poteſt tn ibmõialiquãdo
ſine culpa veritas celari quando cauſa ſa⸗
lutis noſtre ſiue ptilitaus aliene ratio ex:
poſcit. Longe enim aliud eſt quodeſt verũ

tacere atqʒ aliud quod falſum eſt aſſerere.

Ipᷣa quiſpe veritaſ dicit. Multa babeo vo

bis dicere ſed non poteſtis poꝛtare modo.
quod vtiqʒ non dixiſſet ſi veritatem tacere

ſemper culpa elſet.

Aliuʒ teſtimoniũ
eſt cum quis alterius mendacio
d ode veritate teſtimoniũ perbibet.
qui non ſolum mendacio reus efficitur ſed
quia etiam ipᷣm mendaciũ contra veritatẽ
patrocinari conatur. Quod quidẽ ſi ſciẽs

ſfecerit damnabilis oĩno malicia eſt. ſi autẽ

ignoꝛans repᷣbenſibilis negligentia.

mentũ malũ eſt ⁊ iñ omne iura
tuʒ teſte veritate à malo ẽ. Qui
tamen veru iurat ꝓ neceſſuate ꝓxim aut
ꝓ vtilitate cũ.ſis cui iurat᷑ aut credere non
poteſt pꝛo ignoꝛantia.aut cꝛedeꝛe recuſatꝓ
malicia. bmõi iuramentũ malũ quidẽ non
eſtilli q̃ iurat.quia ex neceſſitate ↄteſtatur

peritati.et tñ a malo eſt illius cui iurat.boc

eſt vel ex infirmitate ſi credere aliter nõpt.
velſi credere ↄtemnit ex peruerſitate. Qui
at ſine cauſa iurat etaʒ ſi verũ iurat non iñ
ſine culpa eſt.q̃a aut pꝛo leuitate arguitur
aut ꝓ contumacia ↄdemnai. Qui aũt ma⸗
lum ſe facturũ iurat peccat. In quoin me

lius eſt iuramentum frangere qʒadimple:

re ia quideʒ pt maluʒ caueat quod iurauit

et nibilominus culpam agnoſcat in eo qð

male zurauit.

On omne iura

W⸗
e
e
Nod
Me
us
in
o
ſi⸗
ni
N.
n.

nde.
be.
worleo
entate

e
E
tin
goi
Pmnn
Ncherenn
venae
in
eAa
Num or
rvo.
o
NP
auand
gvoinche⸗
ioml
edann
cucl

Saciũ ſacroſancta atteſtatõe indu
cta cõfirmatũ. Qui enĩ falſũ iurat
piurat.In qͥ pᷣmũ maluʒ eſt culpa mẽdacij
cũ id q̃d falſũ eſt ð.Scdᷣm aũt qdᷣadtuen
dã falſitatẽ teſtimoniũ veritatis irreuereni

vſurpat. Qui viderit aliũ falſũ iurare volẽ

tem particeps peccatieſficit ſi ↄſentit.et ſi ñ
qᷓntũ poteſt ſalua veritate ne maluʒ ꝑficiat᷑
radicendo ⁊ ãmonendo obſiſtit Hicaũt
ↄſiderandũ eſt ꝙ peccatũ fris cũ ꝓbare nõ
poſſumꝰ.publicare non debemus.ne foꝛte
videamur pvelle primũ noſtrũ non coꝛrige
ſed infamare. Nꝛopterea ãmonitio peccã:
tibus adbibenda eſt vbi negannbꝰteſtimo
mu ↄuincens adduci non poteſt.

tũ eſt uolunta⸗

ria ſponſio animi. Nuiſqs eĩ do

dño.Dicit aũt ſcpᷣtura. Nota ſtultoꝝ fran⸗
genda ſunt. Ande vota ſtultoꝝ intelligimꝰ
omnia q; vel mala ſunt vel ſi bona ſũt oꝛdi:
nata tñ non ſũt et maiꝰmalũ eſt qd eſt ex eiſ
qᷓ; bonũ q̃d eſtin eis. At vᷣbi gratia.Si mu
lier nolente viro vel vir nolẽte muliere vo⸗
ueret cõtinentiã aut ſubiectus ſine licentia
et conſilio pꝛelati inoꝛdinatã ꝓmitteret ab
ſtinennam. bmõi pota da manifeſte ſtulta
eſſent oino tenenda nõ eſſent. QNui bonum
qðᷣcũq; vouet ſi poſtea illud aut adimple⸗
re nõ potuerit aut ꝓ maioꝛi bono ꝑficiẽdo
implere nõ poluerit poterit ſᷣm licentiã illo

rũ qbꝰdiſpenſatio in eñ credita ẽ votũ eiuſ
aut laxari aut mutari ita vt in eiꝰ arbitrio

non conſtet vel h dimitie qð vouit facien⸗
dũ vel aliud ꝓ eo facere et ſimaiꝰ eſt qð nõ
vonitt.

Extum pᷣceptum

qð ⁊ nonũ eſt.Hõ ↄcupiſces vxo
rẽ ꝓximi tui. Septimũ pᷣceptũ qð
et decimũ eſt. Non ↄcupiſcesrẽ ꝓximi tui
bic olponendũ videt ptra H qð dictũ eſt ſu

lvpotũ vouet reddere debet ãd vo
get. Juxta illud ppbete. Nouete et reddite

XII

perius in eo pᷣcepto q̊d diciũ eſt defoꝛnica⸗
tione cauenda. Hon mechaberis. mecbiaz
tantũ coꝛpoꝛa ẽ eſſe ppibitam. NPoſtea ᷣo
pid qðᷣ xpᷣs in euangelio dicit. Quicũqʒ vi
derit mulierẽ ad ↄcupiſcendam eam iam
mecbatus eſt eam in coꝛdeſuo. omneʒ tam

coꝛpalem qʒ ſpũalem mecbiã eẽ interdictũ.

Quũuo eĩ euãgeliũ ſuſpleuit qðᷣ lex ſepta pus
minꝰbabuit cũ id ipm qd euangelũ adie
ciſſe credi᷑ in lege pus ſcpᷣtuʒ inueniat. Qui
eni dixit non mecbaberis mechiã coꝛpaleʒ
pbibens.poſtea dixit.non ↄcupiſces etiaʒ
ſpũalem mechiã oimodis cauendã eẽ oſtẽ
dens. Quid ergo noua lex ſuppleuit qð ve
tus minꝰbabuit? Pꝛobibuit lex coꝛpalez

mecbiã. pbibuit ↄcupiſcennã. Quid am⸗

plius euangelium babuit quod faceret.
Sed ſciendum eſt ꝙ vetus lex qʒuis con⸗
cupiſcentiaʒ bomis a re aliena cobibuitin
ꝓpᷣa tñ minime temperauit.qᷣa qͥ dixit.non
concupiſces vxoꝛem pximitui et rem. mu
lierem et rem oino concupiſcendã non ve:
tuit ſed ab aliena tantũ aſpetitum cobiben:
dum demonſtrauit.Houa aũt lex et in pꝛo
pꝛijs temperatũ eſſe debere edocuit. vt oẽʒ

illicitã ↄcupiaʒ excludeꝛet. Moteſt ãt ⁊ alio

intellectu ↄuenient dici veterẽ legẽ ꝑ ↄcuꝑi
ſcentiã vxoꝛis ſiue rei aliene nõ illã ſignaſſe
q̃ ſola volũtate agit ſʒ ambitõe et macbina
tione.q̃ ſtudio quodã ⁊ anniſu adiplendũ
deſideriũ ⁊ ad obtinendũ id qdin deſideꝛio
eſt exteriꝰope exercet.Houa ãtlex illicitam
ↄcupiſcentiã nõ ſolũ dãnauit foꝛs ĩſtudio
opis ſed intus q̃́; dãnabilem eẽ oſtendit in
deſiderio voluntatis.

De oꝛdine pꝛeceptoꝛum dei.
apitulum. VIII.

Boinem gutem
ipoꝝpᷣceptoꝝ dei ſinepſideratõe
trãſire ñ opoꝛts. Hã ſioꝛdo viuẽ
di ð.eſt vtiqʒ ⁊ oꝛdo pᷣcipiẽdi.ꝛimũ ergo
attẽde qð dꝛ tibi vtadoꝛes deu iuũ ⁊ Fuias
illi. bocẽ pᷣmum pꝛeceptum. In adoꝛatõne
agnoſcere fidez. In ſeruitute mtelligere bo
nã operatõeʒ. Noſt h̊ ſcᷣm pᷣcepiũ ſequit.

2

vtnomen dei tui in vanũ nõ aſſumas qua

tinus verbum veritatis in oꝛe tuo ſit ppter
pveritatem vt poſt fidẽ coꝛdis ſequatur con
feſſio oꝛio. DPꝛmũ deuotioad bonaʒ con⸗
ſcientiam. poſtea exemplum operis ad bo/
nam famam.Hounſſime verbum pꝛedica⸗
tiõis ad doctrinaʒ. Deinde ſequitur ternũ
pꝛeceptum et dicitur ubi vt ſabbatuz obſer
ues. hoceſt mentis quietem cuſtodias vt
non conturberis ex aduerſis foꝛis concur⸗
rentibus pꝛo veritate.ſed diſcas eſſe pacifi
cus inter illos qui pacem oderunt· Pꝛedi
ces veritatem et non obmittas caritetem.
bec ſunt tria pꝛecepta pꝛime tabule de bijs
que pertinent ad deum.poſt quã ſequitur
lecunda tabula de bijs que ſpectant ad pꝛo
ximũ.ſꝛimum ergo pꝛeceptum eſt ſecun
detabule in quonbi pꝛecipiuur vt bonoꝛeſ
pꝛincipium tuum vt vitam longeuam ba⸗
bere poſſis. quoniam quinon honoꝛateuʒ
a quo eſt.dignus eſt vt retinere non poſſit

id quod eſt Secundum pꝛeceputʒ eſt non

occides. Conuenienter ſane cui in pꝛecedẽ:
ti mandato pite longeuitas pꝛomittitur. B

ne alienaʒ extinguat vitã pꝛobibetur. vt boc

ex caritate dei ſit ꝙ pꝛincipium ſuum bon
rans ad vitam que finem neſcit inbiat boc
vero ex caritate pꝛoximi ꝙad vite aliene li⸗
nem nullo crudelitatis odio ſe relaxat. De
inde ſequitur tertium pꝛeceptum. non me⸗
chaberis.et quartum.non furtum facies.
Mon mechaberis. boc pertinet ad pitam
pꝛopꝛiam. Mon ſurtum facieſ.boc periinet
Ood vitam alienam. Supꝛa enim iuſſus eſt
et ſuam ⁊ alterius vitam conſeruare.bic iu
betur et ſuam et alterius vitam non ledeꝛe
Juſtum eſt enim vt in pia vite coꝛruptiõeʒ
caueat qui in patria vitam incoꝛruptaʒ ex
pectat.et qui iã pitã pꝛoximi per apertam
violentiam non oſpꝛimit etiaʒ per fraudeʒ

occultam in bijs que ad pſum viuendi da

ta ſunt einon noceatet non ſoluʒ per ſe nõ
noceat.ſed neqʒ nocentibus et nocere volẽ
tibus ſua auctoꝛitate vel atteſtatione fidu:⸗
ciam aut firmamentum pꝛeſtaꝛe pꝛeſumat
boc enim in ſequenti mandato pꝛobibetur
cum dicitur. HMon falſum teſtimonium di

BDe mobilibus et ſuperadditis.

. s

ces. Et quia ab opere leſionis diu ſe cobibe
renon poteſt qui mentem ſuam ab inten⸗

tione ⁊?⁊ voluntate ledendi non cobibet. Se

quitur et dicit. Mon concupiſces vxoꝛem
pꝛoximi tui. nec concupiſces rem pꝛoximi
tui. vt nõ mecbaberis. nõ ↄcupiſcas prxoꝛẽ

ꝓximitui.nt furtũ nõ facias non cupilcaſ

rem pꝛoximi tui. Hec ſunt decem pꝛecepta
que pꝛime perfectionis piã et ſemitam pan
dunt directiois. ſꝛima emʒ perfectio per
bonam operationem bominemin ſemet⸗
ipſo dirigit. Secunda per caritatem pꝛoxi
mi in latum expandit. Tertia per caritateʒ
dei in altum extollit.quia denarius pꝛime

perfectionis lineam poꝛrigit. centenarius

ſecunde expandit lantudinem. Mille⸗
narius in altum ſummamtollit perfecno⸗

nem. Hec autem in pꝛeſenti de expoſinone

decem pᷣceptoꝝlegis dicta ſuffictant.

cantur. quoniam naturalibꝰman
danis ſcdᷣum diſpenſationem ad tempꝰſu⸗
peraddita ſunt ſiue pꝛo exercitationeſiuep
ſignificatione. Pꝛo exercitatione quidem
pvt plurima eſſent in quibus erudiendoꝛuʒ
obedientia pꝛobaretur et deuotio excolere
tur. NMꝛo ſignificatione autem pt futuꝛe ve
ritans in eis ſigna pꝛepararentur a per ipᷣa
que coꝛpoꝛalkter agenda pꝛecipiebant᷑ que

ſpiritualiter agenda vel credenda erant de

monſtrarentur. Hec antem omnia de me⸗
dijs ſumpta ſunt. boc eſt de bijs que in ſus
natura nec ita bona erant pt ineuitabiliter

ſfieri debuiſſentnec ua mala nt omnino de

builſent ex neceſſitate vitar. Omnia enim
bec que in buiuſmodi mandatis pꝛopoſi⸗
ta ſunt quantum adſuam naturam talia

fuerunt que pꝛoarbitrio agentis ſñ culpa

poſſent fieri ⁊ rurſum ſine culpa intermitti
Accedens autẽ mandatum becque perſe
media erant et ad vtrülibet ſe habebant ſi⸗
ue pꝛecipiendo ſiue pꝛobibendo in alteroz

— — —

— — — —

dde
nn;,
G
en
n
we;
po⸗
din
a⸗

e
mmn

partem deflexit ita vt iam ea que pꝛobibita

ſunt ſine culpa nõ poſſint fieri.neqʒ rurſuzʒ

ea que pꝛecepta ſunt poſſint omnino ſine
culpa dimitti.quodtamen non natura rei
facit ſed vis et obedientia mandan. Mꝛo⸗
bibuit lex ne caro cum ſanguine comedere
tur. non quia quantum ad naturaʒ reiboc
malum erat.ſeo quia malum erat quod in

iſto ſignare debuerat. Quaſi enim caro
cum ſanguine editur quando quis in oꝑe
furoꝛis et crudelitatis delectatur. Manda

uit etiam eadem lex a carne poꝛcina abſti!
nendum. opera ſcʒimmundicie Nitanda ſi
gnans.ld buncmodum alioꝛum quoqʒ
animaliũ tam volucrũ qᷓʒ piſciũ et eoꝝque
in terra verſant quedaʒab elu bumanoex
cepitet multa alia que pᷣma conditio noxia
non fecerat ſcdᷣa inſtitutio per diſpenſanio
nem quaſi noxia vitare mandauit. Erãt ãt
quedam alia debijs medijs que lex ſcripta
magis per conceſſionem pꝛopoſuit q; per
pꝛeceptionem vel pꝛob binoneʒ. que foꝛtal

ſis per ſe mala fuilſent ſi conceſſa non fuiſ⸗

ſent. verbi gratia. dicit lex vt ſi quis turpitu
dinem aliquaʒ in vxoꝛe ſua inueniſſet et ob
id illam in odio baberet ſcriberet ei lbellu
repudij et ſiceam dimitteret. quia videlicʒ
melius erat pt odio babitaſm vo untateʒ
Dimitteretur qᷓ; contra voluntatem reten
ta occideretur. Dictuz eſt iterum in lege iu
ramentum tuũ domino offeras.et iurabis
per dominũ.nõ quia videlicet per dominũ

urare bonuz eſt ledidcirco imperfectis iu
ramentum conceditur vt facilius ꝑiuriuʒ

vitaretur. Similiter etiam vt nomen dñi
penerari diſcerent cum illud frequentius

in aſſertionẽ et teſtimonium dictoꝛum ſuo

rum acciperent ⁊ non cogerentur nomina

ſalſoꝝ deoꝛum adconfirmanda iuramen⸗

ta lus aſſumere.quibus non ſolum pmiſſũ
ſed pꝛeceptũ fuerat ita dũtaxat ſi cauſa con
firmande veritatis expoſtularet dmi nomẽ
ad teſtimomum inuocare. Simlle erat et

boc quod permiſſi ſunt pꝛo illata iniuria

talionem reddere.ne foꝛte vebementioꝛifu
roꝛe exardeſcentes maioꝛa illatis conaren
tur mala referre. Multa ſunt alia genera

xI

pꝛeceptoꝛum que in lege ſcripta continen⸗

tur decentia quidem ad exterioꝛem conuer
ſationem et ſimul apta ad ſpiritnaleʒ ſigni
ficationem. In bijs eꝛgo omnibusillã quã
poſuit apoſtolus diſcrenionem in elemen:
tis exoꝛdij ſermonis dei ſignatam notamꝰ

Sunt enim tria bec elementa. exoꝛdia. ſer

mo. In elementis ſonus eſt lſed ſenſus non
eſt. vnde nec exoꝛdium dicuntur quia ſenſꝰ
in eis non incipit. Dictiones exoꝛdia ſenſu
um ſunt vnde er dicnones dicuntur quaſi
lam aliquid dicentes etpame partes oꝛati
onis quia pꝛincipium intelligentie ab eis
exoꝛntur. in elementis ergo ſonus eſt ⁊ ſen
ſus non eſt.in exoꝛdio ſenſus eſt ſed com
pletus non eſt. In ſermone ſenſus eſt ⁊ per
fectus. Nide tria hec in ſcriptura diſſimi⸗/

lia. Dixit ſcriptura. Carnem cum ſanguine
non comedetis. boc eſt elementum. Gub:

iunxit poſtea. Hon occides.boc eſt exoꝛdi⸗
um. oſtea compleuu etiam iram pꝛobi⸗
bens. boc eſt ſermo Atem dixit. Carnez poꝛ
cinam non edendam.in boc fuit elemeniũ.
Addidit poſt bec. Mon mecbaberil. in boc
fuit exoꝛdium. Nouiſſime aſpoſuit. Si qs
viderit mulierem ad concupiſcendaʒ eam
iam mechatuſ eſt eam in coꝛde ſuo.In boc
fuit ſermonis completio. NPꝛecepta ergo
adtempus ſuperadduta elementa fuerunt
pꝛecepta decalogi exoꝛdia.pꝛecepta nouite
ſtamenti ſermo. ꝛima ex inſtitutione di
ſcipline. Scðᷣa ex veritate nature. Tertia ex
pfectione gratie. Mꝛecepta ĩmobilia natu
raliter poꝛa ſũt.ſʒ pcepta mobilia ſiẽ dictũ ẽ
ſignificatiõe pᷣcebũt qꝛ pᷣmũ in eis bonitas
foꝛmat q̃ poſtea ĩ illis inchoaĩ et nouiſſime
ꝑgratiam ↄſũmatur. De pᷣceptis ſuꝑaddi
tis et mobilibꝰ quedam et nũc in tempoꝛe
gratie pꝛo exercitatiõe retenta ſunt ſicut eſt
obſeruantia ieiunioꝛum et alia quedam q̃ᷓ
cum ſuperioꝛibus tempoꝛibus fuerunt in
ſtituta. pꝛoinde iñ ad pᷣſentũ inſtructioneʒ
ſũt reſeruata et ea potiſſimuʒ que ad ſpũal
ſtudij exercitanonem ſpectant tempoꝛe grẽ
reſeruantur bijs qui ad carnales obſeruã
tias pertinebant abolitis.

frfrum in! K.. ⸗
—–—ECapitulum. KX.
Bia geneꝛa ſacꝛa

Imentoꝝ inueniuni fuiſſe ſub lege

Aſcp̃ta quedam ſpecialiter ad reme
mum. quedã po ad obſequiuʒ. quedam ad
cultuʒ diuinu. Mꝛima ptinent ab peccato
rum remiſſionẽ. Secunda ad exercendam

deuotõem. Certia ab colendam pietatem.

Niꝛma inſtituta fuerunt quaſi ad necelſſi⸗
tatemm. nvt in eis bomo ſanctificaret qual cir
cuũciſio fuit. et boſtie pꝛo peccatoet pꝛo deli
cCcto et ceteꝛa.quedam q̃ ſpecialiter ademun
Dationẽ et remiſſionẽ inſtituta fuerũt. Se⸗
cunda aũt quaſiad exercitatõem fuerũt ꝓ
poſita pt in eis deuotio fideliũ exerceretur
et merituz augerei.quales ſcʒ fuerũt boſtie
pacificoꝝ qᷓ offerebanta fidelibꝰob recon⸗
cliandam ſibi gratiaʒ diuinam. Cerna in⸗
ſtituta fuerunt quaſi ad pᷣparatõem quan
dam vt quaſi quedam inſtrumenta eſſent
ad cetera ſacramenta tractanda et ſanctiſi⸗
canda quale ſuit tabernaculum et atrium
⁊omnia vtenſilia qᷓ ↄtinebani in eis.necnõ
et ſacra indumenta miniſtrantum et ce⸗
tera omnia que ad exoꝛnandũ cultũ diui⸗
nũ fuerũt inſtituta. Item ſacramenta alia
ſuerunt que ſanctificabantur ademunda⸗
tionem. alia que tractabantur ad deuotio⸗
nem:tertia que exercebantur ad penerauo
neʒz. Pꝛima neceſſitatis. Secunda v̈tutis.
Tertia laudationis: Dꝛma ſuſcipiebãtur
ad ſancnſicatõnem. Secunda tractabãtur
ad deuotionem. Tertia exercebant ad lau
dationem. Item ſacramenta alia fuerũt in

rebus quibuſdam ſanctificatis.alia in ob?⸗

lationibus et ſacrificijs.ð alia in mimiſterijs
diuinis. Sicres eadem multis modis ad
euidentiam diſtingui poteſt. Sacrificium
dicebatur quando de animalibus fiebat
immolatio. Oblatio aũt aliarum quarũuli⸗
bet rerum vocabatur. Sacrificioꝝtria ſũt
genera. alia enim ſunt olocauſta. alia ſim⸗
plicia ſacrificia. alia paciſica Olocauſtum
vocobat quod pel ex debito vel ſponte ob

latum totum incendebatur. Sacrificium
vocabatur qd pꝛo debito inſtitutõnis ob⸗
latum partim cremabatur partim reſerua
batur. Macifica vocabani q ſponte offere⸗
bantur ſiue gratiaꝝ actione ſiue pꝛo pꝛe
cedentis poti adimpletõe.ſiue pſpontanea
⁊ rnoluntaria deuotione. Olocauſtũ aliqñ
fiebat de armentis. aliqñ de pecoꝛibꝰ. alr⸗

quando de volanlibus. Oblatio aliqñ de
ſimila fiebat que dicebatur ſacrificium cru

dum. aliqñ de clibano. aliqñ de lartagine.

aliquando de craticula qd ſacrificiũ coctũ
vocabatur. Sacrificia alia pꝛo pctõ erant.

galia pꝛo delicto/ ꝛo peccato quidẽ pt ex⸗
piaretur peccatum. pꝛo delicto vt expiaret
delictum. Peccatum eſt quando fit quod
fierinon debet. Delictum eſt qñ non fit qdᷣ
fieri debet. Et in his quidem omnibꝰ ſacra

menta conſtabant. Sciendum vero bec

omnia non talia ſacramenta intelligere de⸗
bemus qualia ſuperius ſacramenta q pꝛo
pꝛie ſacramenta dicunt eſſe debere diffim⸗
uimus ſed in bis et hbmõi quedam ob boc

ſolũmodo ſacramenta vocata.qͥa ſacraruʒ

rerum ſigna fuerunt. Sicigitur aliudẽ ſa⸗
cramentum ſanctificatõem ſignans aſan⸗
ctificationem ſanctificans aliud non ſãcn⸗
ficans ſed ſignans tantum. Et de ſacramẽ
tis quidem ſcpᷣte legis actenus dixiſſe ſuſſi
cluat. de pꝛomiſſionibus vero quas ĩ tertia
parte pᷣme diſtinctõnis ppoſuimus tracta
repᷣſentis ꝓpoſiti nõfuit. Sunt igitur tria
que lex ſcripta continebat. pꝛecepta. ſacra⸗
menta. pꝛomilſa. =ðð

Finitliber pꝛumus

en
ffee
ope
gnen
ſgi
d
de
nor
nane
icgei
vanr.
dent

.

cpaei
ſign
ſt
Gbo
wobe
end
o
Ofim,/
oboe
ao;
wil⸗
e⸗

N

.
ℳN—⸗
—
.
⸗ „
.
8
.
X

H

2

4
.
7
. .
. —

. ?? äs =ð èłM .l HM
– n Z M l ñ 4 5 sl H
”
õ
.
4
4
.
.
.
2
.
1
„
4
.
.
“H
W
S
H
̃ ̃

Incpit Pꝛefatiuncula in libꝛum
ſecundũ de ſacramẽtis fidei chꝛi⸗

ſtiane.
Agne ſunt in

ſcripturis ſanctis ſpũali
um ſenſuũ pꝛofüditates
Sed qꝛnõ omnibꝰ eadẽ
intelligendi Iua data eſt
babet ſacueloquiũ quedã in ſe quibꝰ fideʒ
ſumplicium paſcit. que quidem altioꝛibꝰ

iuncta vnam veritatis reglam perficiunt.

ꝛopterea in ſacri eloquij tractatõe non
eadem dicendi foꝛma vbiqʒ buanda eſt. qꝛ

altioꝛa fidei ſacramẽta excellennon hmone

et digno ſanctis reuerenter tractanda ſunt
Minoꝛa autẽ ſacramẽtoꝝ diuinoꝝinſtru
menta pꝛo capacitate ſimpliciũ bumilioꝛi

locutionis genere explananda.vt conſtet
quoo ſcriptum eſt in fimbꝛijs aureis circũ
amicta varietate. Sicut eniʒ ſancta electo
rum eccleſia moꝝ bonoꝛum ac virtutu va

rietate pulcre adoꝛnatur ita ſacra ſcriptu⸗
ra vnde ipſa eccleſia ſancta niuendifoꝛmã
ſumit in ſuo ſmone pulcra varietate conte
xiturun qua tamẽ varietas ipſa apta eſt vt
ſciſma non generet.⁊ diuerſitas concoꝛſvt
aduerſitatem non pariat Heqʒ enim in ea
magna modica deſpiciũt.neq; rurſuʒ mo
dica magnis aſſociar indigna ſunt.ſedoꝛ
nant ſe inuiceʒ in vna veritate que pꝛopter

veritatem glaceo omnia. Nemo igit mi
magna ⁊ inter magna fidei ſa⸗

retur ſi po na fider ſe
cramenta eoꝛum quein ſuo oꝛdine inferio
ra videntur mentio fit. quia non ſe abboꝛ⸗

rent ſimul q̃ in veritate vnũ ſunt. Hã ⁊ ip̃e
deus bũiliari dignatꝰeſt ad bũana deſcen

dens.pt bominẽ poſtmodũ ad dina ſuble
uaret.

CElat pꝛologu0gs.
¶ Incipiunt eiuſoem libꝛi partiũ

diſtinct iones que ſunt numero de

cem et octo per ſingulas partes
diſtincte.

ſicut ſubiecta ſunt. Continet autem decem
etocto partes.

Tredecima de vicijs ᷣ virtutibus

Becimaſepuma de fine ſeculi

oꝛdine ſubiecimus.

bꝛo ſicut in pꝛimo:capitula ꝑ ſin
gulas ptes diſtincta oꝛdinauimꝰ

ꝛuma pars tractat de incarnatione vbi.
“GScðda de vnitate ecclie q̃ coꝛpuseſtxpi.
Tercia ꝑs tractat de oꝛdinibꝰ eccliaſticis.
Quarta deindumentis lacris.
Quimta de dedicatione eccleſie
Sexta de baptiimo
Septima de confirmatioone
Octaua de coꝛpoꝛis ⁊ ſanguinis cbꝛiſti ſa
cramento. H
Nona de minoꝛbus ſacramẽtis et lacris
Decima de ſimonia
Andecima de coniugio
Duodecma de votis

Decimaquarta de confeſſiõe ⁊ penitentio
etremiſſione peccatoꝛum.
Onindecima de vnctione infirmoꝛum
Sedecima de ſfine bomis

Decimaoctaua de ſtatu futuri ſeculi.
Marum igitur partium capitula

¶ In pꝛuma parte capitula ſut hec.

De incarnatione verbi et tempoꝛe gratie.
capitulo pꝛimo.parte prina.
Qusore ſilius miſſus eſt potius qᷓʒ pater vł
ſpuũſſanctus. caplo.ijꝑte pᷣma
Quõ ſolus ſilius carnem ſuſcipere potuit
caplo iij.parte pꝛima ..
De diſcretione trium perſonarum in deil
tate vna. cap.uiij. Parte pꝛaima
Auguſtinꝰ aduerſꝰ impietatẽ Irrij.ꝑte.j.
Ambꝛolſius de trimtate parte pꝛima
O verbu carnẽ aſſumpſit cũ pena ſiñ cul
pa.cũ moꝛtalitate ſine iniqᷣtate.cap.v.pte.j.
OQ verbum cuz carne rationalẽ anmam
aſſumpſit.⁊ qlis fuit aima illa in ſapientia
et virtute ? iuſticia et bonitate ⁊ merito.ca.
pvi parte puma
De carne quã verbom aſſumpſit qualis

fuitßem paſſibilitatẽ ꝛ ſenlũ ꝛ effectũ.c vij p.
Muõ intelligendũ eſt qd ſcuptůũ eſt de xpᷣo

conceptus eſt de ſpũſancto. ca.piij ꝑte j.
De vmõe v̈bi ⁊ aiea carnis in xpᷣo.c.x ꝑ.j.
De ſeꝑatione aie ⁊ carnis i xpᷣo.ca x. par.j.
yxpᷣus ſeparata aima a carne ? perſona
fuit ⁊ deus ⁊ pomo caplo rj ꝑte pᷣma
, ꝑbominẽ vᷣbo vnuũ deo vnutur oẽs
qui membꝛa ſuntillius ca. xij parte pᷣma
Qο nũcchꝛiſtus ſcdᷣm bumanitatẽ in celo
eſt. m diuimitatem vbiqʒ. caplo xtiij par.j.
In ſcdapartecapitulaſunt hec.
egratia q̃ per cbꝛiſtũ datur et ſpu a capi

te in membꝛa diffuſo caplo pᷣmo pte.ij.

De eccleſia ⁊ qd ſit eccłia. caplło.ij.ꝑte ſcda
De duobus parietibus eccleſie laicis ſcilʒ
et clericis. capitulo uij.parte ſecũda
Duas eẽ vitas ⁊ jm duas vitas duos po

puloſ:⁊ in duobꝰſplis duas ptãtes a ĩ vtra
dqʒz diuerſos gous ⁊ dignitatum oꝛdines et

vna inferioꝛẽ ⁊ aliã ſuꝑioꝛẽ. ca.iiij.pte ſcdᷣa
omiq ecchaſtica admiſtratio ↄſtat in
tribꝰ. B eſt in oꝛdinibꝰ ĩ ſacramẽtis in pꝛece
ptis. caßp.v. parte ſecunda
De poteſtateterrena caplo vj. parte ſcdᷣa
MQuõ ecclia trena poſſideat ca.pij. pte. ij.
Quot modis in ſeculari ptãte determinan

da eſt iuſticia ſicut ſcrniptũ E. NRed dite que

ſüt ceſaris celari. ⁊ qᷓ ſunt dei deo ca.viij.xij
Deoꝛnamẽtis regis caplo ix ꝑte ij
¶ M tercia parte capitula ſunt hec
De ſonᷣa iptãte ⁊ de clericis. ca.j.pte uj.
De tonſura eccliaſtica. caplo ij pte iij.
Quõ oꝛdies ſacri ĩ mõacbis ſũt. ca. uj. p. ij

De ſepte: Soibus ſacris ca.iiij.pte tercia

De boſtiarijs cCa. p. parte tercia
De lectoꝛꝛbus ca.vj parte tercia.
De exoꝛciſtis ca.pij parte tercia
De acolitis co. viij. pte tercia
De ſubdyaconis. ca.ix. pte.iij
De diaconibus caplo.x.pte tercia
De pꝛeſbiteris. ca. xj pte tercia
BDe epſiſcopis capło xij pte tercia
BDearcbießis. ca. xiij parte tercia

Be ſummo pontiſice ca.xuuij.parte iij

BDe ceteris officijs qᷓ ſunt ĩclero ca.xp. p.iij
Bearcbidiacono

BDedalmatica cap uar
Beſandalijs ⁊ caligis biſſinis ſiue lineis.

caplo xpj.pte iij

Debꝛmicerio. capitulo xyij. pte tercia

Detheſaurano. ca xnuij pte icia
n⁊ quomõ oꝛdinatõnes lint fadiende

capitulo xix parte tercia.

Qua etate oꝛdinãdi ſũt qͥ oꝛtinãt cxx p.ij
, ſine certo titulo oꝛdinandi non ſunt la
cerdotes. ca.xxij parte tercia
Quales ſint eligendi ad ſacros oꝛdies.ca.
xxij parte tercia. ð
Qua ratione mutatio poſſit fieri oꝛdinato
n. capitulo xxuij. pte iij

rum
¶ In quartaparte capitula ſũt hec.

De indumẽtis ſacris ca.j. pte qrta
Betunica biſſina ca ij. pte quarta
De zona. capitulo uij.parte q̃rta
De feminalibꝰ lineis. capło. uij. parte qrta

De interioꝛi tunica ⁊ iacinctina.ca.v.p.ij.

De ſuꝑbumerali ca.pj parte quarta

Be rõnali qð grecelogion dꝛ ca. vij pte uij

De mitra q̃ cidaris ðꝛ vłtyara.c.viij p.uij.
De indumẽns noui ſacerdotij.c. x ꝑte miij
De ſtola vel oꝛario.capłox. parte quarta.
De planeta vłcaſula. capitulo xj. pte.iiiji.
Demapula vel mampula ca. xij.pte. ui
cap̃ xiij parte quarta

capitulo xuij.parte quarta

De baculo ep ꝛanulo ca xp partequerta
Be pallio arcbiepilcopi capitulo xvj.pini

De vaſis ſacris cap.xvij. xte qꝛta
¶ In quĩta parte capitula ſũt hec.
De dedicatõne eccie. capitulo. pte v.
De bis q viſbiłragunĩ in ea. ca. Ij. pte v.
ð ſit miſteriũ ſupdicioꝝ ca uj.pte p

¶An lexta parte capitula ſunt hec

De ſacramẽto baptimi. cap̃.i. pte ſexta
Quid ſit baptiſmꝰ ca. cdᷣo.ꝑte ſexta
Quare inſtitutü ſit ſaẽme
pitulo iij. parte lexta —
Quando inſtitutũ ſit. ca. iuij. parte ſexta
Quãdo bomies obligari ceperint pᷣcepto
percipiendi baptiim ca. v.parte ſexta
Qund diſtet intbaptiſmũ Johis ꝛxpi ⁊ de
foꝛma baptiſmatis IAobannis ⁊ baptiſmi
chꝛiſtti. capitulo. pj parte ſexta
Si pꝰ datũ pꝛeceptũ baptiʒandialiqs pol
ſit ſaluari niſi actualiter percepto ſacramẽ

ntũ baptiſmi.ca (urn

geen
San
ncan

Gig

lut
Ge
Ponlot
Pom
Ciuei⸗
cbonn

orſ
Olein
Nainco⸗
dſe
. nſoen
dwoiz,
Alprbin

Phek

wi
i⸗
n

dii
el
erag
6,0.

nio
de .
ec. 1.

Nn

g

neqn
rin
on
glan
ſpeli
on
bei,
Punn,
geul
veng
arn

Gads.

wen
donen
M
alan
allhen
inthe
Fltnn
urinn⸗
ctinics

lartſen
emſeind
nnmnn
Honthi
tbapy
gun
ndieli⸗ .
Ge e

Beconfirmatiõe

jp̃i veritatem

ipm eſt

to baptiſmi. capitulo vij. parte ſexta
De ſacramẽtis neopbitoꝝ ca.vuij.ꝑ. vj
De catheʒiʒatione ceopitulo.x. ꝑte vi.
De exoꝛcilmo ca.x.parte lexta
De bis que poſt exoꝛciʒanonẽ ſequunt᷑ in
baptiſmo capitulo xj parte ſexta
De patrinis cæapitulo xij. parte ſerta.

De rebapniſatõe. cxuj.pte. vſ. Qua⸗
re in ſola aq̃ baptiſmꝰcelebꝛet᷑ c xiiij.pte.vj
De foꝛma baptiſmi ca.ᷣxp.parte ſexta
In ſeptima parte capi.ſunt hec.

OQQ, impoſitio manus ꝑ ſolos põtifices ce
lebꝛatur capᷣ.ij.parte ſeptima
De eoꝙ Sllueſter ppᷣ inſtituit pt baptiſa

tü pᷣſbii criſmate in vertce liniat c. uj. ꝑ. vij
Mõ ſit maiꝰ ſacramẽtũ impoſitio manuũ
an baptiſmus

ca.iiij parte ſeptima
Q, nõ debeat iterari manꝰ ipoſitio ſiẽ nec
baptiſmꝰaq a ieiums celebꝛãda.c.d ꝑte pij
Quãto tpe debeãt eſſe ſo diſciplina criſma
tis qͥ manꝰipoſitionẽ acceperũt.c.vj.ꝑ.pij
octaua parte cap.ſunt hec
De ſacmẽto coꝛpis ⁊ ſãguis xpi.c.j..ꝑte mij
Quãũdo inſtitutu eſt ſacramẽtuʒ coꝛpoꝛis

et ſanguims xpi capitulo ij parte viij
Vtrum moꝛtale velimmoꝛtale coꝛpꝰ ſuuʒ
in cena tradiderit capitulouj ꝑte vui

S coꝛpus chꝛiſti ſuerit quod iudas ꝑ in:
tinctam buccellam accepit ca.uij ꝑte vuij

NO, agnus paſcalis figura coꝛpis cbꝛiſti

funt. capitulo p. parte octaua
, ſacramẽtũ altaris ⁊ figura eſt qᷓntũ ad
panis ⁊ vini ſpẽm.⁊ res eſt q̃ntũ ad coꝛꝑis
capitulo vj parte piij
Tria eẽ in ſacmẽto altaris:pais ⁊ vini ſpẽʒ
coꝛꝑis xpᷣi itateʒ.grãm ſpũalẽ.c.vij ꝑte viij

Muare in ſpẽ panis ⁊ vinxpᷣs ſacramẽtuʒ

coꝛꝑis ⁊ ſãguĩs ſui inſtituit ca.vuij.p.viij
Qualis intelligenda eſt mutatio pamis et
pini in coꝛpus xpi capitulo ix ꝑte viij
Quid ſignificẽt tres poꝛtões ille q dᷣcoꝛꝑe
xpᷣl in ſacramẽto altaris fiunt ca. x. ꝑ.vuj
, coꝛpꝰxp̃i qñ diuidi videt᷑. ſm ſolã ſpẽm
diuiditi.bm aũt ſe integꝝ manet.ac ſic in ſin
gułꝑtibꝰtotũ.ſic in diuerſ locis vnũ : ideʒ
capitulo xj.parte octaua

ca.pᷣmo parte vij.

O, de eaque in coꝛpe xpᷣi indigna vident᷑
ſcᷣm ſpeclem ſolam fiant.capitulo xij par
te octaua.
Quid ſiat de coꝛpoꝛe xpᷣi ⁊ de coꝛpoꝛali pᷣ
ſentia eius poſt ſumptoem ſacramẽti.capi
tulo.xuj.parte octaua
celebꝛatio oſecrationis coꝛpis xpᷣi miſ⸗
ſa vocatur ⁊ qᷓn miſſa vocat ⁊ vñ miſſa pꝛi
mum inſtituta eſt ⁊ vnde milſa dicit. caplło
xiuij.parte octaua H
¶ In nona paꝛte cap.ſunt hec
De ſacramentis qꝗᷓ ad exercitatõem inſtitu
ta ſunt que omia ſanctiſicant per verbum
dei. capᷣ. pᷣmo parte.x.
De aqua aſperſionis que cum ſale bñdici
tur ca pitulo ſcdo.parte nona.
De ſuſceptione cineris cap.iij.parte ix
De ramis palmaꝝ et frondibus benedicẽ
dis capitulo uiij parte nona
De cereo qui in ſabbato ſctõ bñdicii. et de
agnis qui bñdicunt in paſca ca.n.pte. ix
Deſignis quoꝛum ſonitu ſideles in vnuʒ
conuocant capitulo ſexto parte nona
Decoꝛtinis ca.vij.parte nona

BDe alijs ſacramentis q in factis ↄſlãt ca.

vuij parte nona
De bijs ſacramẽtis que in verbis conſtãt
capitulo nono parte nona
De ſacris ⁊ non ſacramẽtis (.x ꝑteix.
¶ In decimapaꝛte capi.ſunt hec
De ſimonia vnde dicuur ⁊ quid eſt ſimo⸗
nia. ca.pᷣmo ꝑtedecima
De auctoꝛbus ſimonie ca. lcdo ꝑte x.

De bis qm ſpalia emunt aut vendut ca:

pitulo iij.pte decima

De bis qui coꝛpoꝛalia in eccleſia compan

do cum eis ⁊ in eis ſpũalia emunt.capitu⸗
lo nij parte decm·
De eo ꝙ ſola coꝛꝑalia venduni.ca.p.pte.x
Tuo vneciin paꝛtecap.ſunt hec
Deſacramẽto coniugij ca. pᷣmo ꝑ.xj.
De oꝛigine coniugij ca.ſcdᷣoꝑte xj
De duplici inſtitutõne piugij.⁊ de cã inſti
tutionis duplia ca.iijpte vndecima.
Quid ſit coniugiũ ca.iij.ꝑte vndecima

Wñ comugiũ eſſe incipiat. ca.v.parte xj

De bis qᷣ occulie nubijt vłpoſtqʒ nupſerit

ↄtra cõiugiũ aliq̃ verenda faciũt.ca.vj.px
O, tria lunt bona q̃ cõiugiũ comitant 10
eſt. ſides. ſpes plis.ſacramentũ.ca.pij.ꝑ.rx
Vtruʒ bec bona inſeꝑabilia ſint coniugio
an non.
Be bis qui in ↄiugioincontinenter piuu

2 plus explende libidimnqᷓ; generande pꝛo
. caplo ix partexj.
Qua ratione antiquiſimul plures vroꝛes

lh inſeruiunt.

babuerunt caplo x parte xj

Si coniugium dicendũ eſt quodaliquan

do diſſolui poteſt · caplo xj parte xj.
De bis qui putant etiam inter legitimas
perſonas quaſcunqʒ conſenſum ad inuicẽ
babitũ coniugium facere caplo xij.pte.x-j
Deconiugioinfideliũ capło xiij partexj
Deconſanguinitate⁊ gradibus cõſangui
nitatis

De affinitate caplo xpv. parte xj

Quare conſanguitas inſtituta eſt vſqʒad

ſextum gradum capitulo xpj partexj
Muomodo computandi ſunt gradus cõ
ſanguinitatis. Gꝛegoꝛius papa. partexj.
Libꝛo tercio inſtitutionum.ſexto capitulo
de gradibus cognationis parte xj
Eola Jobãnis ↄſtãtinopolitam epi ꝑte xj
Zacharias papa capitulo ꝑpꝛimo. ꝑte xj.
Item capitulo quinto. partexj
Decretum Gꝛegoꝛij iunioꝛis partexj
Beda in biſtoꝛia angloꝛum interrogatõ

Auguſtini. parte vndecima.
Capitulo xxxvij. Gꝛegoꝛiꝰ reſpondet Au
guſtino parte vndecima
Be affinitate. parte vndecima

Ex concilio maticenſi parte vndecima
Ex concilio cabillonenſi parte vndecima
De ſpirituali germanitate.Hicolaus ſalo
moni Conſtantienſi epiſcopo perte xj.
Idem Harolo arcbiepiſcopo
Er concilio cabillonenſi. parte vndecima
Ex concilio maguntinenſi parte vndecĩa
Ex concilio triburienſi idem
Quid diſtet inter cognationem ſiue con⸗
ſangumitatem ⁊ affimtatem ⁊ſpiritualem

germanitatem caplo xvij partexj
Atrum dolus qui ſuppoſitio dicitur. con
iugium diſſolust

coplo xpiij parte xj.

capitulo puij.parte
* R De votis.

capitulo xiiij partexj

partexj

parte xj

Vtrum cõditio ſeruilis ſi neſciatur. poſtea
coniugium diſſoluet caplo xxparte xj
¶ In parte duodecima capitula
ſunt hec.
capitulo pᷣmo pte xij
De quinqʒ modis quibus mens agenda
tractat capitulo ij. parte duodecima
Quid ſit vonere caplłouj parte duodecia
Que vota tenenda non ſint caplo iiij par
te duodecima .
O, votum nullam commutationẽ admit
tat capitulo v parte duodecima
Que vota commutationem patiantur ca
pitulo vj parte duodecima
In tredecima parte capitula
ſunthec. ..
De vicijs ⁊ operibusmalis capitulopᷣmo
partetredecdima
De virtutibus ⁊ operibꝰbonis capitulo ij
partetredecima

Denmoꝛe et amoꝛe caplo iij. parte xiij.

Quidſittimoꝛ: capitulo iii parte xiij
Dequattuoꝛ timoꝛibꝰ capitulo p.pte xiij

Decharitate capitulo vj ptetredecima

Quare non ſinttris pꝛecepta charitatis ca
pitulo vij partetredecuma

OQypure ⁊ gratis amat qui deũ pꝛopter ſe
amat capitulo viij ꝑte iredecima

De menſura diligendi deum caplłoixpar

tetredecima .
De menſura diligenbi pꝛoximum.capitu
lo decimo pare tredecimg.
Vtrum cbaritas ſemel babita amittatur.
capitulo xj parte tredecima
Vtrum omnis dilectio deicbaritas ſit no
minanda capitulo xij parte tredecima

¶ In decimaquartaparte capitu
la ſunt hec.
De confeſſione caplo pᷣmo parte xiiij
De penitentia capitulo ij. partexiui
De bis qui in bac vita penitennã nõ com
plent capitulo iij. ꝑte decimaãria
De eo ſi iteraripoſſit pnĩa ca.iiij ꝑte.eiij.

De bis q in extremis penitẽt ca.v. pte xuiin

Oſola bona voluntas ſuſficit ſi facultas
operandi non dei. coaplo. pj pte xiief

S B S

1
5
De
Chcd
po
RNain
Gh
Gul
lbus
G⸗
nmnen
Quale⸗
gyales
1chg
chndion
lubus⸗
dollsſe
Mbatterv
tiodem
kep⸗
Degegn
fſunfie
oppenn
ulor
Banine
chnlon

N dea

doſen
Pnen
Pin

open
agende
MNngn
Node
ier
Needri
WNn
Nanr
Cpin⸗
inbi
ivbi

mni
ert
ppenn
deuna
arsen

ipehet
eceenm
cgorde

N d

ninmen.

berntſtn
we teams

mechin

gbihnunt
— H
gedenmnn

miſſa ſunt

wnn

, bomo opus indicat: deus voluntateʒ

penſat. caplo vij. parte xuij

BDe remiſſione pctõꝝet ſi ſacerdotes qͥ bo⸗
mines ſunt peccata poſſunt dimittere. ca.

vuij. parte xiiij.

De eo vtru petã redeant poſtqm ſemel di
capło.irx. ꝑte. xuij

In decimaquinta parte capitu
la ſunt hec.
De vnctione infirmonꝝn caplo.j ꝑte xv

Quãdo ⁊ a qinſtituta eſt vnctõ infirmoꝝ

capitulo.ij partexp.
De eo ſi iterari poſſit boc ſacramentuʒ.ca.
lij. parte xpp. Kr
In decimaſexta parte capitula
ſunt hcec. .

De moꝛentibꝰ. capło.j.ꝑte.xvj.
De exitu ammaruʒ capło ij.pte.xvj.
De penis animaꝝ ca. uij. pte xvj
De locis penaꝝ ca. uij ꝑtexvj

De qualitate toꝛmentoꝛum gebennaliuʒ.
capitulo.v.partexyy

coꝛpoꝛeus igmis gebenne non tantu;ʒ

coꝛpoꝛa cruciabit ſedetiam ſpũs .luguſt.
de ciuitate del de eodem. barte. xm.
O) ignis gabenne ad aliqd lucebit pel ali⸗

quio non. de eodem. Gꝛegoꝛius in moꝛa

libus.parte xpj.

G, ignis gebẽne ab intõ ſic creat??ẽ vt nu

trimento non egeat. Itẽ in eodem. ꝑtexpj.
Quales ſunt purgatoꝛie pene in bac vita
et quales poſt. ug.de ciui.dei. ꝑte xpij
De cura pꝛo moꝛtuis agenda. Aug. in en
chiridion ca.vj parte xpj
Quibus pꝛoſit poſt moꝛtẽ vel quomodo
pꝛo illis fit. Nuguſtinus ð ciuuate dei.capᷣ.

wij. parte xj
De eodem idem in eodem libꝛo ſcðo. par
te.xpj.

De exequijs ideʒ in eodẽ lih.j.ca. viij. ꝑxpj.
De ſacrificio p defunctis Gꝛegoꝛi? in dia
logo caplo.ix.parte xvj.
Quibus pꝛoſit.ꝗdem in eodem. ca.x.pxpvj
Sianime ſciunt que in boc leculo gerunt
capitulo.xj.parte xvj.
In decimaſeptima parte capitu

ad Eſicuum .
Beyltima tribulatõe Aug. de cim. di. caᷣ.
ij. parte. xxiſ. W

uitate der .
Exremplum ſupꝛabdictoꝝ. Idem de ciui. dei

la ſunt hec.

De temꝑe aduent? xp̃i in nouiſſimo Aug.
caplo.j. pte xpij/½

Quare mõ diabolꝰligaĩ ca iij partexxij

Muere in nouiſſimo ſoluet. ca.uij. pxvij.

Quãto tpe erit vltiatribulatio ca.v ꝑ xvij.
De aduentu Helye ⁊ Enoch. ca. vj. hte xpij

Be qualitate pſone iudicis. uguſtinus

deciuitate dei. capio vij. parte xvij.
De celeritate iudicij. Auguſtinꝰ ad Con

ſencium. capitulo.viij parte xvij
DBeeodem. parte.xvij
De eodem parte xpij.

Deoꝛdine reſurgendi. ca.ix.parte.xpij.
Quõ intelligendũ eſt qd ſcriptu eſt. viuos
et moꝛtuos iudicabit. ca x. pte.xvij
Dereſurrectione coꝛpoꝝque et qualia re
ſurgent. capło.xj.pte. xvij
De aboꝛtiuis ⁊ monſtris vtureſurgent et
qualia. Auguſtinꝰ. cap̃.xij.parte xvij.
De modo reſurrectõis.uguſtinus decci
capło.xiij.pte.xpij.

libꝛo. xxij. caplo xiiij. parte.xvij.
, coꝛꝑa ſctõꝝ ſine vicõ reſurgent ⁊ incoꝛ
ruptibilia.Aug.i enchiridion.ca.xp.ꝑ.xpvij
O, infantes nõ in ea ſtatura qua moꝛtui
lunt reſurgent. Auguſtinꝰ nerum de cui
tate dei. capxpj.parte.xpvij.
O, omnes in ea ſtatura relurgent quã in
perfecta etate.id eſt.iuueniliivel babuerüt
vel babituri elſent ſi viuerent. Nuguſtinꝰ
in libꝛo de ciuitate deixxij. ca.xpij.p.xpvij.
Atrum coꝛpoꝛa repꝛoboꝝꝑ reſurgent cum

vlcijs ? defoꝛmitatibul.Auguſtinus in en

chiridion. capło.xviij.parte.xvij
Quomodoterrena coꝛpoꝛa in celo mane
bunt. Auguſtinus de ciuitate dei libꝛo
xiij. caplo xix.parte.xpij.
Quale ſit futurum iudicium.luguſtinꝰ
caplo xx.parte.xvij.
, deus conſclẽtia noſtra teſte vtetur ad
iudicandum nos. Gꝛegoꝛius in moꝛalibꝰ
caplo xxj.parte xvij. .
De eodem in omelia JFauſtim. parte. xpij

Quare deul in pñti iudicot Auguſtins in
bꝛo de ciuitate dei caploxyjj pte xvij
Auguſtinus de eodem parte xvij
AItem de eodem Giegoꝛius in moꝛal bus
parte xvij.
Item de eodẽ idem in octauo parte xpij
Vbi erunt ſancn coꝛpaliter ãndo mund⸗
Auguſtinus.capło xxiij.ꝑte xvij.

¶ In decimaoctaua parte capitu
la hec ſunt.

Be ſtatu futuri ſecuiim.
De innouatiõe mũdi. caplo.j ꝑte xviij.
NMuomodo pꝛoderit eterna pena maloꝛuʒ

bvonis. caplo.ij.parte xpuij.
boni illic malos videbunt non mali
bonos. capᷣ.uij. pte. xpiij.
Demoꝛte ſcda. pte xvuij
mali idcirco ſemper viuent vt ſemper
moꝛiantur. cap̃ᷣ.iiij. pte. xviij
M, eternus ignis non equaliter cruciabit
omnes. caplo.p.parte xvuj.
Deeodem. parte. xvuij.
De eodem. parte.xpuij.

Muomodoiuſtuʒ ſit vtpꝛo tempoꝛali cul
pa eterna pena reddatur. NAuguſtinus de

ciuitate dei capᷣ pj.parte xpiij.
De eodem ꝑpte.xpiij.
Item in eodem parte. xpiij.

Nuomodo dyabolus nunccruciat ⁊ quõ

Beeodem
OQpoſt damnationẽ repꝛoboꝝſancii ple

—S

cruciabit in futuro. ca.pij pte xviij.

parte xpiij.

nius cognoſcent grãm dei.ca.viij. ꝑte.xpiij
damnatis malis ſancti intrabüt in vi

tam eternam. cap̃ix pte.xvnij.
Quomodo iuſti tunc nõ compatientur
malis. caplo x.parte xviij.
Beeobem. barte xviij
De eodem 7 parte xviij.
De viſione dei. cap. xj. pte xviij.

Quid diſtet inter videre credere. caß. xij
parte xvuj.
De viſtone copoꝛali eſpirituali in futuro
capitulo.xiij.parte.xviij.
Si volubiles eruntillic cogitationes no⸗
ſtre. caplo xiiij parte xpiij.

Mualis ⁊ quanta erit felicitas et beatitu

do futura. capᷣ.xv.parte xviij.

In tribus conſtare beatitudinem veram.

caplo.xvj. parte xviij.
ſanctis ĩ futuronõ ad doloꝛẽ ſʒ ad gau
dinpiiciatßteron mẽoꝛla.ca xvij ꝑ. xpiij.

Explicit regiſtrum doctoꝛis exi⸗

mij Hugonis de ſancto victoꝛe in

ubꝝ ſecundum de ſacramentis fe,
liciter.

ſusel
Hleno
eratal
venin,
ſao
Po
boaift
lopurre

ntnbon
leannho
mun
unlen
uu

tõe verbi et impletiõe et exhibitiõe

*

—

V ſus eſt non pater aut ſpũſſanctꝰ.quia cõöoue

☛

gratiedei.Etð ſacramẽtiſ noui teſta

mẽti vſq; ao finem et cõſummatiõʒ
oĩim. ¶ MPꝛimaparsde ĩicarnatiõe
ver bi et tẽpoꝛe gratie.

tulumpamum.

Nſuperioꝛ

parte operis buius cõ

Lapi

a pᷣmo pᷣncipio.cum la
pſu bomims ⁊ bis que
poſtea ad reſtauratio⸗
Onem eiꝰ vſqʒ ad aduen
tum vᷣbi pꝛeparata ſunt vel ꝑpetrata ſũma
tim deduxi. Huũc ea que ſequuũtur vſqʒ ad fi
nẽ et ↄſummationẽ ommũ oꝛdine ↄtingere
libet. Cempus gratie ab aduentu filij dei in
carne exoꝛdiũ ſumpſit. Sicut ſcriptum eſt.
Gꝛatia et veritas ꝑieſuʒxpᷣm facta eſt. Gꝛa
tia q pe dei redẽptõ eſt generis bumani.q̃
dum ꝑaduentũ xpᷣi peꝛficii.veritas ꝓmiſſio

Mnis dei in exbibitione gratie ei? adipletur
¶ Quarefilius miſſuſ eſt potius ãʒ

pater vel ſpirituſſãctus.
”M pitulum n

Deo autem filius mil/

niens nõ erat vt pater ab alio mitteret.q̃ nõ
erat ab alio. Si eniʒ ab alio mitteret ab ill
venire babereta quo mitteret.⁊ eſſet illi qua
ſi quoddã pꝛincipiũ abillo a quo mitteret.
Pꝛopiea eꝛgo patab alio mittiñ bʒ qꝛaba
lio eẽ ñ bʒ. Kilſꝰ eſt aũt pꝛimuʒ filiꝰqͥ a ſo
lo patre eſt. deinde enam ſpũſſanctus qui
eſta patre ⁊ filio. ſꝛimũ filius venit.pvt bo
mines liberarentur. poſtea ſpũſſanctus ve
nit. vt homines beatificarentur. ꝛimum
ille a malo liberauit.poſtea iſte ad bona re
uocauit.ꝗlle abſtulit qð ſuſtinebamus.iſte
reddiditqð perdideramus. Venit filius na
turalis miſſuſ a patre.vt adoptandos in be
reditatẽ vocaret.⁊ ↄſenſum ſuũ in gtia ado
ptionis compꝛobaꝛet.Heqʒ enĩ ſine conſen

ditionem omniuũ reruzʒ

ſu filij a patre alieni in hereditateʒ ducendi

erant. A Diſit ergo pater ꝓ filijs vemit filiꝰ p
fratribus. quia i patre et ſilio. paternitatis ?
filiationiſ nomẽ cõſtat vt filijnomẽ adoptã
di perciperent. illum cuius erat ⁊ abillo
a quo erat. Venit ſapientia pt boſtis ratio
ne vincereturet vt habitaculũ ſuũ ip̃a vẽdi

caret qd malicia poſſidebat Qui enim aſtu
tia vicerat.iuſtum fuit pt non foꝛtitudine.ſʒ
pꝛudentia vinceretur.vt in eodeʒ in quoſe
pictoꝛ erexerat.victus ſterneretur Factꝰeſt
filius deifilius bominis vt filios bominuʒ
ſilios dei faceret.et ne filij nomẽ ad alteram
tranſiret pſonam. ⁊ eſſent in trinitate duoſi
lij. ⁊2 ↄfundereturtrinitatis diſcretio. Si eni
pater carnem aſſũpſiſſet. idem ipſe ⁊ pater

filius eẽt. ater filij queʒ genuit ex eternita

te. ⁊ filius matris a qua genitus eẽt ex tẽpo

re. Si autem ſpũſſanctuſcarnem aſſũpſiſſet

duo filij in trinitate eẽnt. Alter ſilius patris

ſine matre. alter filiuſ matris ſine patre.Ne

ergo incõmunicabile nomẽ diuideꝛetur.ſili
us ſolus carnem ſuſcepit.vt vnus etidẽ eſſʒ

ſilius dei et ſilius bominis. Iilius dei pᷣm

diuinitatẽ genitꝰa patre.ſilius bomimsſᷣm

bumanitatem nat? ex matre. HWW
¶ Quomodo ſolusgfiliuſcarnem ſu

ipere potuit. ¶ Capitulũ. In

Eo foꝛte erũt a/

liqᷓ qᷣ dicãt.ſi iſeꝑabilia ſi oꝑa tri

pat᷑. Sl aut omne qðᷣfacit filiuſ
facit et pater. ergo ſi filꝰ carnẽ aſſũpſit.⁊ pat᷑
carnem aſſũpſit.quia ſiliꝰ ſine patre carneʒ
aſſumere non potuit.ſi nibil ſine patre face
re potuit ¶ Sed h pᷣmopſiderandũ eſt.qͥa

cum dicitur filius facere omne qd pater fa

cit. de illa nimirũ operatione intelligenduz

eſt qua creaturã ſuã ↄdiditet regit ac diſpo

nit conditoꝛ et opifex deus in qua operatõ
ne pater a filiꝰetſpnſſanctꝰ omnino ſepara
rinon pñ̃t.qᷣa in deitate vna in qua et ꝑquã

operantur vnũ ſũt. Hec autẽ dcirco ðᷣdiui
na operatione diſtiguimꝰ neds Otra idqðᷣ

dictum eſt. Omnia que facit pater. et filiꝰ

facit. oſponẽdũ putet.quia pater gignit.qðd
filius nõ facit. ⁊ filius gignitur.qð Batnon

nitatiſ ergo qcqd fac filiꝰfacitet

facit. Si enim filius ſicut pater gigneret. pa

ter eẽt. ſi pater ſicut filius gigneretur. filiꝰ

eſſet. Jtagꝗʒ ne quis pꝛopterea quia ſiliꝰnon
gignit qð pater facit.exiſtimaretſilium non

facere quecũqʒ pater facit Dicimuſquia G

de illa operatione intelligendum eſt.qua vł

creaturã operat.vt qð nõ erat eẽincipiat.y

in creatura vt quoð factũ eſt in eo qð factũ

eſt ſubliſtat. Abi eni tota trinitas inlepabili
ter operatur vbi nec pater a filio.nec filiuſa
patre.nec ſpũſſanctus ab vtroqʒ in operati

one ſeparatur. In opere qſpe operatio ppe
deſignatur. Nam in eo qð factũ nõ eſt adẽ
deus. non facitipſe.ſed tantũ eſt. In eo autẽ

dqð factum eſt. abillo vtiqʒ factuʒ eſt a quo
factum eſt omne quod factumeſt. Hic er

go omnia que facit pater.ꝛ filius facit ſimi⸗
liter. In bac itaqʒ operationequa carnis aſ
ſumptio inuenitur.quo ſoli filio ↄuemiat et

nõ patri.nõ incõuenient queritur? Cu eniʒ

dicit.qꝛ filiꝰcarnẽ aſſũpſit.opus ptiqʒ ſigni
ficatur.qdð filius fecit.a quo opere ſi pater ex
cluditur.nõ oĩa que facit filiꝰpater ſacit vel
operat. An foꝛte quia dictũ noõeſt. omnia qᷓ
facit filiꝰ.pater facit.ſed quecũqʒ pater facit
bec et ſilius facit.exiſtimanduʒ eſt ommia qᷓ
dem filium faceꝛe.que pater facit.quedã au
tem filium facere.que pater non facit abſit
Sed oĩa que pater facit.ſiliꝰ facit.⁊ oia que
filius facit.pater facit.quia in eo qdᷣin diui⸗
nitate vnũ ſunt.in operatione ſeparari non
pñt. Omne ergo qð ſilius facit. pater facit.
quia in diuinitate q̃ filius eſt patris.q̃a cuʒ
patre vnũ eſt. nibil facit ſine operatione pa
tris. Fecit qdam in bumanitate. m quã fili
us patris non erat.quia illam naſcẽdoa pa
tre non acceꝑat.que ppterea adſolam ꝑſo⸗
nam filij referunt.qꝛ ea in illa ⁊ m illã natu
ram fecit.quã cũ patre comunẽ non babuit
ſed ſolus ex tempoꝛe ppꝛiã ſingulariter ac⸗
cepit. Nerũtamẽ omnia q in diuinitate fec
ideo ſolus non fecit.qͥa in diuinitate ſolꝰnõ
funt. ſed idem cum ipſo fecit.qui cũ ipſo idẽ
fuit. Si ergo ſilius in diuinitate bumanita⸗
tem aſſumpſit. qᷓmodo in eadem diuinitate
pater idem cũ ipſo non fecit.qui cũ ipſo idẽ
fuit. An foꝛte cum dicitur filius carnez alſũ⸗

pſit. ex vi occulte relationis qᷓ intelligit qͥs ſi

bi vniuit. idẽ de patre ñ dicit.qͥa ſi ideʒ dice:
retur.nõidem ſed aliud intelligeret. Si enizʒ
diceret. pater carnem aſſũpſit intelligeretur
ſimiliter qð pater ſbi carnẽ vniuit.qð iã idbẽ
non eẽt ſed aliud. Aliud q pe eẽt ſi patri ca:
ro vnita diceretur.qᷓ; cũ filio npnita dicit qꝛ ſi
cut alius ẽ in perſona pateꝛ.⁊ alius filius.ſic
aliud dicit cu filiua incarnatuſdicit.qᷓʒ dice
retur ſi pater incarnatus diceretur. Hõigi
conſequensa eſt.ſifilius carnem aſlũpſitd⸗
circo carnem aſſũpſiſſe ⁊ patrem.ſicut conſe
quens non eſt.ſifilius ſibi carnẽ vniuit.cax
nem ſibi vnijſſe ⁊ patrem. Cõſequẽs autem
eſt. qa ſi filius carnem ſibi vniuit.eãdem caꝛ
nem ipſi ſilio vnijſſe ⁊ patrem. quia dũ npna
vtriuſqʒ operatio oſtenditur.nechilius ſine
patre.nec pater ſine ſilio operatus demon⸗
ſtratur. Si autem ſibi pater carnem indu⸗
iſſet. ⁊ filius ſibi.nõ boc idem eſſet. ſed aliud.
quoniam in eoip̃o nõ eadem demonſtrare
tur operatio.ꝙnon ad eundem vtrimqʒ fa
cta ꝓbaretur relatio. Huncautẽ aſſumptõ
nem ſiue pnionem carnis.⁊ pater operatuſ

eſt. quia carne induit filium. ? filius opera

tus eſt. quia carne induit ſemetipſum. fuit

vna vnio.⁊ operatio vna. ꝛopterea vnio

vna quia qð pnitũ eſt. vni vnitum eſt ꝓpteꝛ
ea operatio vna.quia qð factum eſt.in vno
factum eſt. Tres operabantur.⁊ nõ tria.ſed
vnũ operabaniĩ.⁊ qð ſiebat ⁊ vmus erat.q̃n
tum ad ipᷣum ſolũ factũ eſt. ⁊ trium erat.q̃n
tum ab illis factũ eſt. Legitur in libꝛo iudi
cũ. Quia manue vxoꝛẽ accepit ſampſom ſi
lio ſuo.nec tñ ſibi vxoꝛẽ accepꝑit.qui filio vxo
rem accepit. Et poſtulat filiꝰpatrem.vt ſibi
vxoꝛem accipiat.quaſi ꝑſe ſolus boc facere
non poſſit.⁊ nemo eſt q argumẽter.pt dicat
Si pater ſilio vxoꝛem accepit.ergo vxoꝛem
accepit pater. ⁊ contendat vxoꝛatu eẽ patre⸗
qꝛ filio accepit vroꝛẽ Quare ergoincarnatꝰ
dicat eẽ pater.qꝛ filio ſuo carnẽ vniuit.ſicue
ipſe fili incarnatꝰ de.qꝛlibi carnẽ coplamit
Spõſa qſpe vbi caroeſt.⁊ aſſũpſitillã vᷣbũ
ſibi.⁊ pater vᷣbi ſimilii ᷣbo ſuo vniuit esm.⁊
operatiſũt duo vnuʒ.⁊ fuit in vno operano
duoꝝ vna. Nꝛopterea ait.quecũqʒ facit pa

ligline

dadee
iGen

geene.

tadiͤ
ſpatrtag
diaig
ſlus ſe
glzdice
Poigt
idir ⸗
lance
Niuncer
bis uen
idenn.
adü
fliveſe
3bemon
windr
hal
Mrar
gg

GQinpro⸗
ſowaled⸗

vsien

wmentin

PUo

zlanpont
gntlone
ummnrl
otor hetr
niripeden
woMorem
giti are⸗
onarnat
iwintſin
miccrun.
ſihfllifn
oMittn
pno opera

—

ter. bec ⁊ fulius ſiliter facit. bec inqᷣt et filiꝰ ſiłꝛ
facit Quid eſt ? Nõ aua Quid elt ſiliter⸗
Mõ aliter. Hõ poterat vnitas opatioms ꝑ:
fectius demõſtrari.Hõ alia nõ aliter. Eadẽ
⁊ eodẽ modo.Si eadẽ operaret᷑.⁊ nõ eodeʒ
mõ operaretur.operatio vna nõ eẽt.qa aliè
eẽt. Si eodᷣ mõ oꝑaret.a ñ eadẽ oꝑaret᷑ oꝑa
tio vna ñ eẽt.q̃a alia eẽt.uc aũt ⁊ eað ⁊ eo
dẽ mõ opatur.vt nibil ſit. aut aliud.aut alii
in oꝑatione illius. Oſtẽde mibi aliquid qð
facit pater. Si tamẽ querẽdũ eſt.qd facit.q̃

totũ facit. one tamẽ exempli cauſa vnuz

aliquidex omnibꝰque ſacit pater.dico.qͥa ſi
lius bocipſuʒ facit. Heaʒ ita bocipſũ dicoqᷓ
ſi ſimile ill. ſed idemipſũ.Cũ emz dico. Idẽ
facioqð tu facis.quia foꝛte domũ edifico.ſi
cut tu ediſicas domũ.⁊ cũ alia ſit domꝰtua
quã tu ediſicas alia domꝰmea quã ego edi
fico.tamẽ idẽ me facere dico.quod tu facis.
Quoniã id qð facio ego ſᷣm aliqᷣd ſimile eſt
illi qᷣtu facis.Hõ ſic intelligo cũ dico.qᷣa fi
lius Bipſum facit qð pater facit. Si autem
ego domũ ediſicarẽ.et tu eandẽ mecũ edifi⸗
cares domũ.dico qᷣa ideʒ faceres qð ego.Et
iam verius vnũ.qꝛidipſuʒ et nõ aliud nec
tamẽ adbuc vere vnũ.quia tu partẽ vnam
⁊ egoalteram.tu inſtrumẽtis tuis.⁊ ego in⸗
ſtrumentis meis. tu mambꝰetlacertis tuis.
ego meis. Deniqʒ tu viribꝰ tuis.ego meis
Et iam nõ vere vnũ.ſʒ et in alio ⁊ palia.Nũ
quid ſic dico cũ dico.qꝛ filꝰbocipſũ facit qð
pater facit. Ergo alia eſt man?ꝰtilij.⁊ alia eſt
manꝰ patris.aliud bꝛachiũ filij. etaliud bꝛa
chiũ patris.alia vᷣtus ſilij.et alia vᷣtus patriſ
Cum iple filius et manꝰet bꝛachiuʒ et vᷣtꝰ ſit
patris. Sicut idem eſtqð bõ manu facit.et
qð manus bominis facit.et qd bõ bꝛacbio
facit. et qdᷣ bꝛacbiuʒ bominis facit.et qðᷣ bo
mo ſoꝛtitudine facit.⁊ qd foꝛttudo boĩs fa
cit. Sic idem eſt qð pater facit.⁊ qð filiuſ fa
cit.quia omne qð pater facit.per filium fac.
Si eẽntia vnaẽ,ſi natura vna.ſi foꝛtitudo

vna.ſi volũtas vna.qũo nõ eſt vna oꝑatõ?
BDicis qa boc facit pateret ego dico quia fſi
lius bocipſũ ſacit. Hocipſum pater. bocip̃ʒ

filius. LCotum paterettotũ filius ꝗpſum fa
cere patris.filij eſt. Holi penſare quaſi dual⸗

pxma

actiones. vnam maioꝛem et vnã minoꝛem.
Aut foꝛte ſimilis ponderis equales duas.
Amtas ibi eſt. nibil mluiplex. Vna ẽ acio
duoꝛum in vno.triuʒ actio vna.ſicut deitas
vna.et in vna actõe tres.ñ treſagentes ſunt
ſed vnusagens.ſicut in deitate vna.tres.nõ

tres dij ſunt.ſed vnus deus. ſater et fllus

et ſpuũſſãctus tres ꝑſone lunt.ſedtres dij nõ
ſunt.nec tres creatoꝛes.nec tres factoꝛes.q̃a
in eo qð vnum ſunt.diuidi nõ pñt. Quecũ
qʒ ergo facit pater.becet filius facit ſimilit.
Quid mag ſile eẽ poteſt.qm vnitas? Quo
modo poteſt diuidi.qð multiplicari nõ po
teſt? Aut quoa ſe recedere poteſt.qð vnum
eſt? Ne ergo mireris.ſi aſſlſumptionem car
mis que ad ſolum filium refertur.non ſolus
filius operatuſeſt.ſed cum filio etiam pater
et ſpũſſanctꝰ. Meqʒ idcirco tres incarnatoſ
dixeris.quia incarnationeʒ pnius.tꝛes opa
ti ſũt.qꝛ vnitaſnature. iſeparabilẽ fecit opa
tionem. ppetas perſone ſingularem aſſũ
ptioggem. .M
De diſcretione trium perſona

in deitate yng.
(Capitulu. A n
Ma uero infir

mitas büane mnrengenele ad
ea que credere iubetur copꝛe
— krnden da nõ ſufficit ſacri elo
quij auctoꝛitate interim fouenda eſt. nõ rõ
ne bumana diſcutienda. Quappterea que
a ſãctis patribꝰde diſcrenone triũ pſonarũ
in deitate vna ſᷣm catbolice tatiſ frmamẽ
tum iam dicta ſunt in medium pꝓferꝛe libet
nibil de noſtro adijcientes. vtpoteqᷓ nec ſuf
ficienteſ inuenimur ad ea que dicta ſunt ab
illis. U
Zluguſtinus aduerſus impieta
tem Arꝛij. r

Artes noſtri no /
Juum nomẽ bomouſyõ ↄdiderũt
lſed nõ nouaʒ rem tali noie ſignifi
cauerũt. enim vocal bomouſyõ.qð ẽego
etpater vnũ ſumꝰ.vniꝰvidelʒ eiuſdemqʒ ie̊ᷣ
ſtanne. ¶ Aoẽ. Oẽs c holiadche með tri

nitate ſcpſerũt. boc intẽderunt ſm ſcpturas
docere.ꝙ pater ⁊ ſilius et ſpuſſãctus vmus

eiuſoemqʒ ſubſtantie.inſeparabili equalita

te. diuinã inſinuant vnitateʒ. ꝓdeoqʒnõ ſũt
tres dij. ſed vn? eſt deꝰ. qʒuis pater filiuz ge

nuerit. ⁊ ideo ſilius nõ ſit qui pater eſt.ſiliuſ

qʒ a patre ſit gentꝰ. ⁊ ideo pater nõ ſit q fili
us eſt. Spũſſanctus qʒ nec pater ſit. nec fili
us. ſedtantũ patris et filij ſpũs.et patri et ſi

lio coetnuspſe coequalis ⁊ ad trimtatisp

tinẽs vnitatem. nec tamẽ eaʒ trinitatẽ natã

de virgine mania. led tantũ filiũ. nec eandez
trinitatẽ deſcendiſſe in ſpecie colũbe.ſedtan

tum ſpũmſãctũ. Nec eandeʒ dixiſſe de celo.
Hic eſt ſilius meus dilectꝰ.ſed tantũ voceʒ
patris ad filiuʒ fuiſſe.qᷓʒuis pater et filius et
lpũſſanctꝰ.ſicut inſeparabiles ſũt ſic inſepa
rabiliter operent᷑. Hã q intellectu bõ deum

capit. qui ipſuzintellectũ ſuu q eũ vult cape

noõdũ capit? Antelligamus autem deum ſi
poſſumus et quãtũ poſſumus ſine q̃litate
bonũ.ſine quãtitate magnũ.ſine indigẽtia
creatoꝛẽ. ſine ſiu ꝑxñtem.ſine ambitu oia ⸗
tinentẽ.ſine loco vbiqʒtotũ.ſine tempoꝛe ſẽ
piternum.ſine ſui cõmutatiõe mutabilia fa
cientẽ nibilqʒ patientẽ. Quiſqs deũ ita cogi

tat.⁊ nõdũ põt omnino iuenireqᷣd ſit. pie ta

men cauet quãtũ pᷣt.aliqd de illoſentire qd
nõ ſit. Eſt tñ ſine dubitatione ſubſtãtia vel
ſi meliꝰ hoc aſpellatur eẽntia quã greci vſy
am vocãt (¶ Idẽ in li. ↄtra maximinũ.Nul
la ſit partiũ diuiſioin vnitate deitans. vnuſ
eſt deus pateret filius et ſpũſſãctus.boc eſt
ipſa trinitas vnus eſt deus Cres eni perſo

ne ſlunt. pater et filius a ſpuſſactuſ.a bi tres.

quia vnius ſubſtãtie ſũt.vnũ ſũt et ſumme
vnũ.pbinulla naturaꝝ nulla eſt diuerſitas
volũtatũ. St aut natura vnũ eẽnt.⁊ ↄlenſio
ne non. Hõ ſume vnũ eſſent. Si vero natu
ra diſpares eẽnt. vnũ nõ eſſent. HMi ergo trel
quia vnũ ſunt ꝓpter ineſfabilem ↄuctionẽ
deitatis qua ineffabiliter copulant᷑.vnꝰ deꝰ
eſt. Sed xpᷣſ vna perſona eſt gemine lubſtã
tie.nec tamẽ deus pars huiꝰplone dici põt.
alioquin filius del anteqᷓ; ſuſciperet foꝛmã
ui nõ erat totuſ.⁊ creuit cũ bomo diuinita
ti eins gcceſſit. qð ſi in vna perſona abſurde

ars 4

dicitur. quia pars illius rei eẽ nõ poteſt de⸗
quanto magtrinitatis eẽ nõ poteſt pars qͥ
cunqʒ vnua in tribꝰ? In trimtate ergo q̃ de

us eſt pater eſt deus afilius eſt deul. ⁊ ſpuſ
ſanctus eſt deus.⁊ ſimul bi tres vnus deus

nec huius trinitatis tertia pars eſt vnꝰ nec

maioꝛ ꝑs duo q́; vnus eſt. vbi nec maiꝰ ali

quid ſut oẽs qʒ ſinguli.quia ſpiritalis ñ coꝛ
poꝛa iſeſt magtudo. QNunp̃t capere capiat
qui no p̃t credat ⁊ oꝛet.nt qð credit itelligat

pater et filiusa ſpuſſãctꝰ ppterindiuiduam

deitatẽ vnꝰeſt deꝰ⁊ ppter vmuſcuiuſqʒ pꝛo
petatem. tres perſone ſunt.⁊ ꝓpter ſingulo
rũ perfectionẽ partes vniuſdeinõſunt. Au
tus eſt pater.nvᷣtus eſt filius.vtus eſt ſpũſſã
ctus. ¶ Aẽ in li. de trinitate. Si ſolus ſiliuſ
intelligit ſibi.⁊ patri et ſpuiſãcto.illud cõſeqᷓ
tur vt pater non ſit ſapiens de ſeipſo.ſedðſi
lio. nec ſapientia ſapiẽtiã genuerit. ſed ea ſa
piẽna pater dicatur ſapiens eẽ quã genuit.

UVbi enim nõ eſtintelligẽtia. nec ſapiẽua eẽ

poteſt. Ec per boc ſi pater nõ intelligit ipſe

ſibi. ſed fili? intelligit patri ꝓfecto fili? patreʒ
ſapientẽ facit. Et ſi Beſt deo eẽ qð ſape. illi

eadẽ eẽntia eſt qᷓ ſa piẽus.nõ ſilꝰa patre.qðᷣ
verũ eſt. ſed a tilio potiꝰ pater bʒ eentiaz.qðᷣ
falſum eſt. Eſt ergo deus pater ſapiẽs ea qᷓ
ipſe eſt ſua ſapientia. ⁊ſilius ſapientia pats
de ſapientia que eſt pater.de qͥ genitꝰeſt fili

us. Quareet intelligẽſ eſt pater. ea que iöe

eſt ſua intelligentia Filt? autẽ intelligẽtia pa
tris. de intelligẽtia genitꝰq̃ eſt pater. ¶ Idẽ

nõ quoniã deꝰ trinitas eſtadeo triplex pu

tandus eſt. alioqn minoꝛ eẽt in ſingul qʒ in
tribus parit. In bac q; trintate cũ dicmꝰꝑ
ſonã patris.nõ aliud dicimꝰq; ſubſtãtiam
patris. qa pſona patris nõ aliud eſt qʒ ipſe
pater. Ad ſeq pe dicii ꝑſona.nõadfiliũ vel
ad ſpumſanctum.ſicut deus et ſimilia. Hoc
eniſolum nomẽ eſt. qdᷣ cũ dicatur de ſingul
ad ſe. pluraliter non ſingularii accipiat i ſũ
ma. Dicimꝰnãqʒ ꝙ pater eſt perſona.a fili
useſt ꝑſona.⁊ ſpuſſanctus eſt pſona. Mai
tamen et filius et ſpuſſanctus nõ vna ꝑſoa
ſedtres. Nerum cum dicimꝰ. tres pſonas.
vnã eſſentiam. neqʒ vt genus de ſpeciebus
neqʒ vtſpeciem de indiuiduis pꝛedicamus

.
ui
nlo
Guu
ape
gundt
ſode
laſtgi
luſti
ſiesn
ann
catin
ſlie
lede
hen
dell
gude⸗
loti
flinp
degia

pApe

alude
lihon
mele
ſapin

nde
knni
gode
ſaſil
s dens
nnghen
nyil
len coꝛ
rlnet
gialign
d
bnulagon
n
dbn
iſhil⸗
Glsfl
rocl
olooſ
loah
janut
Ninei
ape⸗
ili
nc
nineh
ong
s
wirilfil
zucheht

Ming

pidetur poſſe dici.vttres bomines pna na
tura.ſed plus ſũt duo bomĩes.qᷓ; vnꝰ. Sed
ñ maioꝛeſt eſſetia pater ⁊ filiꝰ.q̃; ſolus pat᷑.
aut ſolꝰfiliꝰ. ⁊ tres ille perſõe.Si ita dicẽde
ſüt. equales ſũti ſingulis.qð aialis bõnõ ꝑ

cipit. Cuꝛ ergo latinitas Bita iuſitate poſutt

mſi qa voluitboc vnũ nomẽ buire buicſigſi
catiom quointelligitur imtas.ne ominota

cerem?ꝰqd tres cũ tres eſie fateremur.qᷓ no
mie n diuerſitatem itelligi voluit ſed ſingla
ritatem noluit. ꝗIta et illa tria. ⁊ a ſe inuncem

deimiari idẽtur. aĩ ſe iſinita ſut ita ⁊ ſingu
la ſüt in ſingulis.⁊ omma ĩ omibus ſinguiiſ
⁊ ſingnla in omnibꝰ⁊ vnum omnia ¶ Idẽ
Deniqʒ ſiqua eſt deo cũ alijs alicuius noiſ
cõmunio.palde pculdubio itelligẽda eſt di
uerſa ſigficatõ Sed boc patẽtioꝛi ratõe oꝑ
tet oſtedere. Si nullius accidẽtis ſuſcepubi
lis eſt. quomodo dicitiuſta vel ſapiẽs vł ali
quidð buiuſmodi diuia natura? Sed certũ

eſt ꝙdiuia vel ſumma natura ideo vereeſt.
quia ꝑer ſe eſt quicqd eſt. nibilautem iuſtũ
eſt. niſi per iuſtitiam. Agitur ſi non eſtiuſta

niſi ꝑiuſticiã.⁊ ñ poteſt eſſe iuſta mii per ſe.

Quidcõſequẽtius qᷓ; vt eadeʒ ſit ipſa iuſti
cia.per quam iuſta eſt? Quappt᷑ ſi querat

quid ſit ipſa ſumma natura? quid rectiꝰ re

ſpõdetur qʒ iuſticia?Et cũ cꝛeatuꝛa dicatuꝛ
iuſta ĩ eo ꝙ q̃le ẽ eo ꝙ bʒ iuſticiã ipᷣa.ſ.diuia

iuſtitia non ꝓpꝛie dꝛhabẽs iuſticiaʒ. ſed exi
ſtẽs iuſticia.⁊ideo nõ in eo ꝙquale.ſed ĩ eo
ꝙ quid ſit dicitur. nibilqʒ i ea differt.ſiue di
cat iuſta ſiue iuſuicia Qð voi exemplum iu
ſticie ratũ eẽ cõſpici boc de oĩbus que ſimi
lit᷑ deſũma natura dicuni. intellectus ꝑrati
onem ſetire cõſtringitur. Quicqᷣdigit eoꝛũ
de illa dicat᷑nõ qualis vł quãta.ſed magis
quid ſit mõſtrat. Quicq̃denim eſt quale vł
quãtũ.eſt etiam ĩ eo aliquid qð qᷣd eſt vnde
ñ ſimplex.ſed cõpoſitũ eſt.Hã cuʒ aliqs bõ
dicatcoꝛpꝰarationalis ⁊ hbomo.ñ vno mõ

vel vna cõſideratiõe bec tria dicũtur ſm eiʒ

aliud coꝛpꝰ.aſm aliud rationalis ẽ.⁊ ſingu

lũ boꝛum ñeſt totũ.qð bomo. ꝗlla veroſũ

ma eſſetia. ſumma vita.ſũma iuſticia. ſũma
ſapiẽtia.ſũma magtudo.ſumma einitas.et

alia ſimiliter queciqʒ lt in vocabul muln

—

Pꝛama
plicia.ñ pla ſignãt.ſed vnũ. ¶ Idem. Neqʒ

perſõa patris.neqʒ perſoa ſpũſſãcti.ſedſola
filij perſõa carnẽ aſſũpſit.⁊ pt bocintelligas

coparationibus vtar. ptex creatura creato

rem itelligas. In anima eſt rato. cum ſint
vnum.aliud anima agit.aliud ratio.aia vi
uimꝰ ratione ſapimꝰ. Ita et pat᷑ ⁊ filꝰ.⁊ ſpi
rituſſãctuſ.ſed cũ vna ſubſtãtia ſit tota trini
tas operata eſt bominẽ quẽ aſſũpſit eũ q ñ
tota tritas aſſumpſit.ſed ſola perſona filij.
¶ Adẽ i libꝛo quito de initate.Deo aliq dach

cidere ñ poteſt. Dicitur ad aliqd ſicut pateꝛ

ad filiu.⁊ filiꝰad patrem.qð accidẽs ñ eſt.qe
et ille ſemper pater.⁊ ille ſemꝑfilius. Si pᷣo
pater ad ſeipſum diceretĩ.Im ſubſtãtiam di
ceret. ¶ Atem q́ʒuis diuerſum ſit eẽ patrem
⁊liliũ.ñ eſt tamẽ diuerſa ſubſtãtia qa nõ
ſm ſubſtaãtiam dicunt.ſed ſᷣm relatiuuʒ.qdð
tamẽ relatiuum ñ eſtaccidẽs.qꝛñ eſt muta
bile.¶ Atem. Nõ ſᷣm bocq adpatrem dici
tur. equalis eſt filiꝰ patri reſtat ergo vtm
id equalis ſit.qᷣ ad ſe dicit. quicquid auteʒ
ad ſe dicit. ᷣm ſubſtantiam dici reſtatergo
vt bm ſubſtãtam ſit equalis eadeʒ igit᷑ vtri
uſqʒ ſubſtãtia. Cum vero ingenitus dicitur
pater ñ quid ſit.ſed quid ñ ſit dicitur. Cũ au
tem relatiuum negat.ñſᷣm ſubſtãtiaʒ negat
quia ipᷣm relatiuũ ñſᷣm ſubſtãtiaʒ ðde ¶ Atẽ
Quidtres?mag ꝓꝛſus laboꝛat inopia bua
nũ eloquiũ.Dictu eſt tres ꝑſone.ñ vt illð di
ceret.ſed ne taceret ¶ Atem. CTrinitas nullo
modo filiꝰdici poteſt. ¶ Atem. Fatẽdu eſt
patrẽ ⁊ filiũ.pꝛicipium ſpirituſſãcu. (¶ Atez
Filiꝰñ tãtũ pt ſit filius.qð relatiue dici? ſled
omnino ptſit ipᷣa ſubſtãtia naſcẽdo babet.
¶Atem Cu conaꝛet bumana inopia loquẽ
do pferꝛe qð tʒ ðdño deo.timuit dicere tres
eẽntias.ne intelligeret᷑ in illa ſüma equalita
te vlla diuerſitas ¶ IAtem. IJdeo dicimꝰtres
ꝑſonaa.nõ vt aliqua intelligat᷑ diuerſitas eſ
ſetie.ſed vt vel vno vocabulo rñderi polſſit.

cum dꝛ q; d tres vel qdtria ¶ Mieronimus

Vnuʒz in tribus pſonis ſatemur deũ.Cres

pfſonas expꝛeſſas ſub ꝓpetate diſtinguimꝰ.

nõ noia tãtumodo.ſed ⁊ nominũ ꝓpetates
ideſt ꝑſonas. Vel vt greci erpᷣmũt ypoſtaſ
boceſt ſiviſtengs eoſireiginr mec hater filij

— An-

aut ſpũſſãcti pſonã aliquãdo excludit.nec

rurſus ſilius aut ſpũſſãctꝰpatris nomẽ ꝑſo
namqʒ ꝛecipit.ſed pat ſempꝑ eſt pat.filiꝰſemꝑ

eſt filiꝰ.ſpuſſãctꝰſpeſt ſpuſſãctꝰ.ꝗtaqʒ ſub

ſtantia vnũ ſũt.perſonis ac nominibus di
ſtinguuntur.
Ambꝛoſius de trinitate
Dlertio noſtre ſi
dDei bec eſt. vꝛ vnũ deü eẽ dicam?
6 nõ duos aut tres. ¶Cres deos eẽ
dicit. qui diuimitatẽ ſeparat trinitatis. NHos
aũt patrem ⁊ filiũa ſpũmſanctũ vnũ den eẽ
conſitemur.ita vt in trinitate perfecta ⁊ ple
nitudo ſit diuinitatis.⁊ vnitas poteſtatis.
Deus enim vnꝰ eſt. Deꝰ nomen eſt magni
ficẽtie nomen poteſtaus.Si ergo vnus de
us eſt. vnũ nomen. vna poteſtas. vna eſt tri
nitas. Deniqʒ dicit. Ite baptiſantes in noĩe
patris filij a ſpuũſſancn. In nomie itaqʒ.nõ
in noibus. Anũ nomen eſt. vbi eſt vna ſub
ſtantia. vna diuinitas. vna maieſtal.boc no
men eſt in quo opoꝛtet omnes ſaluos fieri.
tem. Ego et pater vnũ ſumꝰ Unũ dixit
ne fiat diſcretio poteſtatis.ſumꝰ addidit. vt
pꝑſonas cognoſcamꝰ.HNõ emʒ pat ipſe qͥ fi
hꝰ. ſed ex patre gemtꝰfiliꝰ.ex deo deꝰ.ex ple
no plenꝰ.Mõ ſũt igit H̊ nuda noĩa.ſed vᷣtu
tis indicia. ſSlenitudo diuinitaus in patre
plenitudo in filio.ſed nõ diſcrepãs.nec cõfu
ſum qð vnũ eſt.nec młtiplex qð indifferens
Mũofiliꝰa patre genitꝰ impoſũbileẽ ſcire?
mes ðᷣficit. ligua ſilet.ñ boiʒ tãtũ.lʒ ãgłoꝝ⸗
Supꝛa angelos. ſupꝛa cberubi.ſupᷣ ſerapbi
ſupꝛa oẽʒ ſenſũ eſt.credere iubemur.diſcute
re nõ pmittimur.aufer argumẽta.vbi fides
querit. Credimꝰ vnũ deũ.patrẽ a ſiliũ ⁊ ſpũʒ
ſanctũ. ſatrẽ eo ꝙ babeat ſiliũ. Filiũ eo q;
babeat patrẽ. Et ſpũmſãctuz. eo ꝙ lit ex prẽ
⁊ filio Pat᷑ergo pᷣncipiũ beitatis.qͥ ſicut nũ
qᷓ fuit nõ deꝰ.ita nnqᷓ; fuit nõ pat.A patre
ſilius natus. ab eo vero ⁊ a filio ꝓcedit ſpũſ
ſanctus. Mater eternꝰ.eo q bẽat filiũ eter
nũ cuius einus ſit pat. Fliꝰ eternus.eo ꝙ ſit
patri ⁊ſpũiſancto coeinus.Spũſſanct?ꝰ eteꝛ
nus.eo ꝙ patri et filio ſit coeinꝰ.Mõ cõfuſa

vi Sabelliꝰdi trinitas in vna ꝑlona.neqʒ ſe

vnus ſilius

parata aut biuiſa in nata diuitatis.vt Arꝛi
us blaſpbemat. Sedalii perſona pater.ali
filius.alter ſpũſſanctꝰ.vnꝰin natura in tuini
tate. deꝰ pat ⁊ filꝰ⁊ ſpũſſãctꝰ
pater carnẽ alſũpſit. neqʒ ſpũſſãctꝰ.ſed ſiliuſ
tantũ. vt qͥ erat in diuitate patris dei filius.
ipe fieret in bomie bomia filiꝰ.nefilij nomẽ
ad alterũ tranſiret.qui nõ eẽta nanuitate f⸗
lius. Dei ergo natiuitate ſilꝰ homis factuſ
eſt filius natꝰpſᷣm veritatẽ nature.ex deo dei

filiꝰ. æm veritateʒ nature.ex bomie bomis

filiꝰ. vt peritas geniti nõ adoptiõe neqʒ aꝑ

pellatione. ſedin vtraqʒ natitate ſilij nomẽ

nalcendo baberet. ⁊ eẽt verus deꝰ?a verꝰ bõ

neqʒ duos filios.ſed deũ ⁊ bomĩem vnũ ſili
um.quẽ pꝛopterea vnigenitũ dicimꝰ manẽ

te ĩ duabus ſubſtãtijs ſicut ↄtulit ei veritas

nature.nõ ↄſuſnaturis.neqʒ imixtis. ꝗta eᷣ

filiꝰ aſſũpſit bominẽ. vt qͥ ſuſcepit ⁊ qd ſuſce

pit. vna eẽtin initate pſona.Heqʒ eni bom

ne aſſũpto qua trinitas facta ẽ. ſedð trinitas
manſit aſſũptioneilla ineffabiliter faciente

perſone vniꝰ in deo et bomiĩe veritatẽ Quo

niam non deum tantũ .nec bomiem tantuʒ

dicim?ꝰxpᷣm.ſed deũ verũ natũ de deo patre
⁊ verum bomiem natũ de boĩematre. Nec
eius bumanitatẽ q̃ minoꝛ eſt patre.minue

re aliqdeꝰdiuinitati q equałeſt patri. Hoc

igitur vtrũqʒ vnus eſtxpᷣs quietm deum
dixit. Ego et pater vnũ ſumꝰ.et ſm boiem.

pater maioꝛ meeſt ( Ex quo bomo cepit
eẽ.nõ aliud cepit eẽ qʒ dei filius ⁊ B vnigenꝛ

tus.⁊ ꝓpter deũ verbũ qdᷣillo ſuſcepto caro
factum eſt. vt quẽadmodũ eſt vna pſona qͥᷣ
libet bõ.ania.i.ratõnalis ⁊ caro.ita ſit xpᷣus
vna pſona vbů et bomo. ¶ INem Xps ieſ⸗
dei ſilius.eſt et deus ⁊ bõ. Deus.qꝛ dei vbũ

lHõ qᷣa in vnitate pſone acceſſit dei ᷣbo aia

rationalis ⁊ caro. Et quia vnicus dei filius
eſt. enam et flius bominis id eſt ipſe vtrun
qz ex vtroqʒ vnus cbꝛiſtus.vnus dei filius.

idemqʒ bominis ſilius.non duo ſilij deꝰ et

bomo.ſed vnus filius. Eemn Weikoo

nẽ aſſumpſit. bomoin deum tranſiuit. non

nature verſibilitate. ſed dei dignatõe. vtnec
deus mutaret in bumonã ſubaʒ aſſumẽdo

tem. Hon

tem. Mon ergo duos xpᷣoſ

Ez
E
—

O

bominem nec bomoin diuinam. gloꝛiſica
tus in deum.quia mutatio vel verſibilitas
nature.pel diminutionem.pvel abolitionem
facit. Creditur a nobis.ſine confuſione con
iuncta trinitas.ſine ſeparatione diſtincta
tem. Hibil creatum. aut ſeruiensĩ tri

nitaie credendum eſt. mbil inequale. nibi

tie equale.nibil anterius poſteriuſue.nibil

maius aut minul.nibil extraneũ aut officia

le alti. nibil ſibi iuiſibile.nibil creaturis viſi

bile.nibil moꝛibus vel voluntate diuerſum

nibil de trinitatis eſſẽtia ad creaturaruʒ na

turam deductum nibil officõ ſingulare nec

alteri communicabile.nibil cõfuſum. ſedto
tum perfectum.quia totum ex vno ⁊ vnum
nõ tamẽ ſolitanium ¶ Item. Homouſyõ
ergo.id eſt in diuinitate patri filiuſbomou
ſyon patri ⁊ filio ſpirituiſãcto. Omouſyon
deo et hbomini.vnusfilius manens deus in
bomineſuo in gla patris.deſiderabilis pið
ri ab angelis. Sicut pater et ſpirituſſanctuſ
adoꝛatur abangelis⁊ omni creatura.Hon
bõ ꝓpter deũ.vel xpᷣs cũ deo.ſed bõin deũ.⁊
in bomie deꝰ.

O, verbum carnem
aſſumpſit cum pena
ſine culpa. cum moꝛ
talitateſine iniqtate
apitulum 4

carne illa quam perbũ aſſum
—* pſit. qualiter a peccato mũda
fuerit?cet q̃liter ſine peccato penam peccati
poꝛtauit. Et de eo quidem qlitera peccato
munda fuerit vel mũdata? Quoꝛũdazʒ eſti

mationem tacere non debemꝰ. ne foꝛte ſinõ
exponatur.nõ videatur.⁊ſi nõ videatur qd
eſt. credatur quob nõ eſt. ¶ Quidam pu

tant carnem illam que aſſũpta eſt a verbo
ua ab initio ⁊ in pꝛimo parẽte quando tota
maſſa nature bumane per peccatum coꝛꝛu
pta eſt. a contagione et coꝛruptiõe peccati
immunem fuiſſe cuſtoditam.⁊ ab ipopᷣmo
parente vſqʒ ad ſuſceptionem ſuia verboli
beram abomni peccato.⁊ mũdam deductã

vtnun qʒ ſub peccato fuerit. Etiðo a pecca

VBlti querũt de

tonon liberatam. ſed liberam. Aiunt eni qa
illa pars nature bumane ſub peccato eẽ nõ
debuit per quã ipa natura bumana pbi ob
noxia peccato fuerat a pcio liberanda erat.
Elo cõpꝛobandum q;ʒipſaʒ eandem eſtima

tionem. adducũtillqð poſtolus cuʒ no

uum ſacerdotiu; veteri pꝛeferendum aiſere
ret. Helchiſedech qui typuʒ ipſius xpᷣiac
noui ſacerdotij gerebat. ab abꝛaaʒ decimas
accepiſſe oſtẽdit.in qua decimatione etiã le
ui.a quo veteris ſacerdotijminiſtros deſcẽ
diſſe dubiũ nõ eſt. decimatũ compꝛobauit.
Ac per boc vetus ſacerdotnũ qð in leui deci
mas dedit inferius.nouũ auteʒ quodi mel
chiledech qui foꝛma xp̃i eſt decimaſ accepit
ſuperiꝰa dignus eſtimandum. Vbi tamẽ

xpm qui tucſm carnem ſimiliter pt leuii lũ

bis abꝛae fuit decimatũ nõ dicimꝰ ne ſimi
li ratione nouũ quoqʒ ſacerdotiũ quod in
xpo eſt. ibidẽ decimas dediſſe cõöuincamur.
NQuomodo autem leui q̃ ſᷣm carnẽ in lübis
patris tũc fuit decimatuſ eſt.⁊ xpᷣs qͥ ſᷣm car
nẽ ibidẽfuit.decimatus nõ eſt.nullaʒ cauſã
aliã inuenire poſſe putant.nili quia caro le
ui cũ culpa ibifuit. caro chꝛiſti nõfuit. Altqʒ
ideo quod peccato obnoxiũ erat expiatiõe
eguiſſe.quod autem mũduʒ atqʒ a peccato
liberũ erat. nõ eguille. Tali ergo ſe ratõe pu
tãt pꝛobare ꝙ caroilla que a verbo aſſũpta
eſt.nunq̃ʒ obnoxia peccato fuit.ſed ab initõ
ſiuein eoa quo deſcẽdit. ſiue in bis peꝛ quoſ
deſcẽdit.mũdaßſuata ſit a peccato.pt aliquã
do eſſe poſſit hoſtia pꝛo peccato Sed catbo
lice vitatis diffinitio.filiũ dei q ꝑ pctoꝛibꝰet
8 peccatoꝛibꝰnatꝰ ẽ ð̊ carne obnoxia pecca
to carnẽ aſſũpſiſſe aſſerit liberaʒa peccato.?
ideo liberaʒ. quia liberataʒ. JDeo liberaʒ. nõ
qꝛ ſub illonunãʒ fuit.ſʒ qꝛ ſubilloeẽ aliquã
do ceſſauit. Nuandoalſũpta eſt. mũdata ẽ.
Per eandẽ quiſpe gratiam natura bũana
mũdata eſt. vt dei verbo libera a peccato v
niretur.per quaʒcbꝛiſtianꝰa peccato libera
tur. vt eideʒznature in cbꝛiſto capite ſuoſo
cietur. pareat itaqʒ nobᷣ ſicut d.btũſ Au

guſtinꝰ gratia in cbꝛiſto noſtro capite.vnðᷣ

ſm vniuſcuiuſqʒ menſuraʒ ſe per cũcta mẽę
bꝛa elꝰ diffudit. Ea Ztia fit ab mſtoſibe ſue.

bomo quicũqʒ xpᷣianus.qua gratia bomo
ille ab inmitio ſuo factus eſt cbꝛiſtul. De ipbo
ſpiritua bic renatus.de quo eſt ille natꝰ. Eo
deʒ ſpiritu fit in nobis remiſſio peccatoꝛum
quo ſpiritu factum eſt, v:nullum baberet il
le peccatum Sic ergoſacium eſt per gratiã
vt caroillaa peccato ſubquo ab oꝛigie ſua
erat mũdaretur. ⁊ mũdata in illo qͥ liber ab
omni peccato in ea futurus erat.a peccato
libera aſſumeretur.vtnec gratia coꝛruptioi
nature pꝛeiudiciũ faceret.nec coꝛruptiona
ture gratiam impediret. Quomõ ergo indq
unt xps in lumbis abꝛae decimatus nõ fuit
ſi caro eius ibi peccato obnoxia fuit? Sed
ſciendum eſt ꝙ licet caro xpᷣi ſicut caro leui
adbuc in lũbis abꝛae ſub peccato uit. tamẽ
ipſum peccatum eius nõ ſui:ſub q; caro eiꝰ
fuit. Hoc enim ſolum eiusibi fuit. quod in
defuturum eius fuit. Quapꝛopter leui illic
anaturam ⁊ culpam babuit.quia inde per
pꝛopagatõnem onginis anaturã a culpaʒ
trabere debuit Quia ergoxp̃s ĩ lübis abꝛae
ſolam naturam babuit.pꝛopterea ꝙ ipſam
ſolam inde accepturus fuit.ꝓculdubio ob
latõe nõ eguit.que pꝛo eo qð eiusſolum ibi
erat neceſſlana nõfuit. Oblatõ enim nõ pꝛo
natura.ſedꝓ culꝑa offertur.quia ſi culpa ñ
eſſet. natura oblatõne opus nõbaberzʒ. Sic
ergo leui in lũbis abꝛae decimatꝰeſt.qᷣa ⁊
nataʒ et culpaz ibi babuit qui et naturaʒ et
culpã inde accepturus fuit.Epᷣs vero deci⸗
matus non eſt.qui pꝛopterea quod indeſo

lam naturam accepturus erat llam etia,
et tũc ibi culpã nõ babuit cum ipſa que eiꝰ

futura erat ſine culpa natura in ſua ongine
culpe obnoxia non fuit.

Quoo verbum cũ car
ne rationalem animaʒ
aſſumpſit.et qualis fu
it anima illa in ſapien
tia et virtute ⁊ iuſticia
et bonitate et mente,

ueruntqᷓ putauerũt in xpᷣo cuʒ
carnea verbo rationalẽaiam aſ

pars

ſũptam nõ fuiſſe.ſed ſolã carneʒ verbo vmi
tam. ⁊ iplã diuinitateʒ verbi carnẽ loco anie
viuiſicaſſe.eãdẽqʒ diuinitatẽ ab ipſa carne.
quando in cruce moꝛtua eſt receſſiſſe.rurſũ

qʒ ad ipſam quando reſuſcitata eſt viuiſicã

daz et reſuſcitandaʒ redijſſe. Sed catbolica
ſides boc babet.totum qð bomis erat pꝛei
culpã deũ aſſũpſiſſe.quia nec aliter verꝰbo
mo eſſe potuiſſet.niſi totũ qð ad veritatẽ bu

mane nate ꝑtiebat. aſſũpſiſiʒ. Accepit ergo

cũ carne ⁊ icarneiplã aiaʒ rationalẽ.que et
carneʒs ipſaʒ vegetaret ⁊ ſenſiſicaret ad vita⸗
am liberas nolũtates peccatũ reſpueret.et
ſectaretur iuſticiaʒ.Cuia boc ex ſocietate di
uinitatis collatũ eſt. vt ſpontanea quidem
libertate bonũ faceret.ſed ad malum facien
dum nulla pꝛoꝛſus neceſſitate vel nfirmita
te ðᷣcliaꝛe potuiſſʒ. Dicit quixpe btũs Augꝰ
De ſpirituſancio et virgine ¶Moria dei fili

us vnicus natus eſt. non carnis cupidine.
ſed ſolo dei munere. libera in illo voluntas
erat.ac tãto magis erat. quãto magis ſerui

re peccato non poterat Rulta autez que⸗
runtur de illa rationali amma.e quibꝰvnũ
eſt. vtrũ videlicet equalem cum diuinitate
ſciẽtiã babuerit S q̃ qſtione in alio opuſcu

lo qðde ania chuiſti intitulatũ eſt pꝛoliius

diſputaui. Hic vero boc ſolũ commemoꝛa
re ſuſticii ꝙ eadem amma lſicut plenam ꝑ
fectam dei ſapientiam vnitã babuit.ita ple
ne et perfecte ex ipla et per ipſam ſapientiã
ſapiens fuit. nec tamẽ ipli ſapientie natura

eãlis fuit qa longe aliud eſt ſapientia ſlape:

re. atqʒ aliud ſapienuã eẽ Ex quo enim bũa
nitati diuinitas comũcta eſt.ex ipſa diuimi

tate bũanitas accepit per gratiam totũ qðᷣ
diuinitas habuit per naturaʒ ita vt ſm illaʒ

ineffabilem vnioneʒ et dei eſſet in buanita
te ſua totũ qdᷣ bũanitatis erat.⁊ bomis idi
uinitate ſua eẽttotũ qdðᷣdiuimitati erat Sic
ergo bũanitatem verbi in ania rationali a
pꝛima conceptione ſua exineſfabili vnione
diuinitatis plenã ⁊ perfectã ſapientiã.⁊ po
tentiaʒ ⁊ virtutẽ ⁊ bonitatẽ accepiſſe credi
mꝰ.⁊ ipſaʒ ſicut in vniõe diuimtatis inſepa
rabiliter. ſicin ipſa q er vnione diuitatiſ erat
plenitudine virtutis incomutabiliter pꝑmã

— — —N—E

— — — —

Ne

4 *

1
de.,
14s
ni
e
ni
an
Ms
mi
ng
n
tenn
nug
hinte
Nodyn
nni
nioli
niſl
m
Awo
tid
DleGNn
aus cn
imic

PCnr

8.2

S
& 5=

ſiſſe confitemur. Neq; enim idcirco deꝰ bõ

inter bomies conuerlſari voluit.vt quaſi ꝑ

interualla tempoꝛũ. ſapientia aut pᷣtute ꝓph

ciens.meritũ ſibi compararet.⁊ ſeipſo meli
oꝛtieret.ſed pt ea ſapientia ⁊ bonmitate quaʒ

ipſe in diumitate ſua plenam et perfectaʒ ſẽ

per babuit.⁊ in bumanitate ſua plenam ⁊ ꝑ
fectam ſemel et ſimul accepit.diſpenſatonẽ

ſalutis bumane ſm ineſfabilem oꝛdinatiõʒ
ſuam compleret. Qua ppter id qð diẽ eus

geliſta. quia pꝛoficiebat ieſus etate et ſapiẽ
tia ⁊ gratia. Mon ita accipitur qſi in ſemet⸗
ipſo melioꝛfactus ſit.ſed quia bominibus
quam ipſe babebat.ſed latebat ſapientiaʒ et
gratiam pꝛout ratio tempoꝛuʒ poſtulabat.
magis ſemper ac magis a peruit. Ita apud
bominesipſe pꝛoſiciebat.quãdo bomines
ipſim eius cognitione pꝛofecerunt. ¶pð de
um autem pꝛofecit in eo ꝙ dum ſe ſapiẽtia
⁊gratia dei plenum oſtenderet.eos adlau

dem dei patris.a quo bec eſſeteſtabatmag

ſemperac magis pꝛouocauit De merito et
xpᷣi pꝛetereundum non eſt qd quidam miꝰ⸗
conſiderate dicere ſolent.quia ſcilicʒ chꝛiſtꝰ
bomo aliter ad gloꝛiam immoꝛtalitatis ꝑp
uenire non potuiſſet. niſi pꝛiuſ per paſſionẽ
merendo moꝛtem ſuſtinuiſiet. Non enim
attendunt bi.quia ꝙ deus bomo moꝛtalis
fuit. non neceſſitatis erat.ſed volũtatis.lNã

ſi pimus bomoſine moꝛte adimmoꝛtalita

tem peruenire potuiſſet. ſiſe ab inobediẽtie
culpa cuſtodire voluiſſet. quanto magis
chꝛiſtus bomo qui non ſolum ſine peccato
bõ iuſtus.ſedſupꝛa bomineʒ deꝰ fuit carni
ſue quam ad conſoꝛtium deitatis in conce
ptione ſublimauerat.glłam incoꝛruptionis
dare potuiſſet. etiam ſillam ad tolerantiaʒ
paſſionis et moꝛtis bũiliare noluiſſet? Si
xpᷣs ad gloꝛiã reſurꝛectionis.niſi moꝛiendo
peꝛuenireñ potuit. ergo ꝓ ſe moꝛtuꝰeſt xpᷣs
⁊ nccehabuit moꝛi.vt viuere poſſet. Nuid

auteʒz dicit? Nado inquit immolari ꝓpob
Hic intendite. vadoimolari pꝛo vob. Qua

re non dicis et pꝛo te Si pꝛo nobis moꝛtu
us es.vbi eſt pꝛo teæ Audite ergo xpᷣs dicit.

quia pꝛo nobis moꝛtuus eſt.⁊ nos diamuſ

pꝛima

quia pꝛo ſemetipſo moꝛtuus.eſt beneficiuʒ
negamus.quia gratias referre nolumꝰ Si

pꝛo ſe moꝛtuus eſt. quid ei debemus. Ipſe

igtur ſibi cõgratuletur. pꝛoſe ſuſtinuit.ſibi
recepit. En foꝛte et ſibi ⁊ nobis? Quare er
go tacuit ſibi.⁊ dixit vobiſ? An foꝛte erubu
it de neceſſitate.⁊ gloꝛiabatur de pietate? Eꝛ
go et ipſe erubuit manifeſtare. tu nõ erube
ſcis impꝛoperare.Sed dicũt. Si cbꝛſtus ꝑp
tolerantiam paſſioms. gloꝛiam reſurꝛectio
nis nõ meruit.quid eſt quod dicit Apoſto
lus.Cbꝛiſtus factus eſt pꝛo nobis obedieni
patri vſqʒ ad moꝛtem. moꝛtem auteʒ cruciſ
pꝛopter quod et deuſillum exaltauit.⁊ ðᷣdit
illi nomen quod eſt ſuper omne nomen?
Ecce manifeſte dicit NApoſtolus quia pꝛo

pterea per reſurꝛectionis gloꝛiam. cbꝛiſtus

meruit exaltari.quia pꝛius per obedientiaʒ
paſſionis pſq; ad moꝛtem nõ reſpuit bum
lari. Si ergo pꝛopter boc exaltatus. quia
bumiliatuſ. Ergo exaltanoms cauſa.bumi
liatio fuit. Ergo in bumiliatione meruit. q
in exaltatone bumilistioms pꝛemium rece
pit. Gi autem merendo ab glonam perue

nit.quomodo adillam peruenire potuilſſer.

ſi non meruiſſet? Sicigitur iſti argumen

tando de pꝛopoſitione erꝛoꝛis.ad concluſio
nem mendacij perueniunt. Fallit quipe eoſ
q meriti nomen non diſcernunt. Et pꝛopteꝛ
ea quia dicere non audent chꝛiſtum nibil
meruiſſe.ne foꝛte opera abeo facta apud de
um nullius virtutis aut pꝛecij fuiſle dicere
videãtur. dum cadᷣre timent. pꝛec pitant ſe
aſſerentes ꝙ Chꝛſtus patiendo gloꝛiaʒ me
ruit.ita pt ſi paſſus non fuiſiet.illam nec ba
bere potuiſſet nec debuiſſet. Si emm dici
mus.quia mibil meruit.conſequens eẽ pu

tant opera virtutis aut iuſticie eũ non feciſ

ſe. Si autem dicimus.quia meruit.ſtatim
inferunt aliquid eum pꝛius non debitum
ſibi operando obtinuilſe. quod eſt dicere.
quia chꝛiſtus aut bona opera nõ fecit.aut
aliquid quod ſibi pius nõ debebatur ope
rando pꝛomeruit. Sed videte qm ſtulta
ſit iſta aſſertõ Quid ei? Ergo de?ꝰ bonu oꝑꝰ
facere nõ p̃t.qꝛ nibilñ debitum ſibiꝓmereri

oteſt. Aut ideo operando non meretur.
aia debetur.etiaʒ ſi nõ oꝑet.Nñ nobᷣ
beneficia impendit deus et dona munificẽ
tie largitur. nonne bec ipla faciendo a no
bis pꝛo beneſicijs ſuis amari ⁊ laudarime
retur? Aut quia mereturideo pꝛius dignꝰ
non fuit. aut minus ſuit. Et opere tempoꝛa
li creuit meritum dei.⁊ melioꝛ ſeipſo factus
eſt deus. Munquid non melius eſt etmłto
melius.vt dicamus.quia eterna bonitate q
inipᷣo eſtnunqʒ creuit?quia plena in ipo et
perſecta ſemper fuit. pleneſemꝑ ⁊ ꝑfecte bo
nus fuitet dignꝰ laudari ⁊ aman? Et quã
do opus tempoꝛale facit.et nobis benefacit
amari laudaria nobis meretur.⁊ eſt me
ritũ operis in illo eternum. qdᷣ pobii tẽpoꝛa
liter exbibetur. Meqʒ ideomodo non mere

tur.quia pᷣus dignus fuit.neqʒ quia modo

meretur pᷣus dignus nõ fuit. Eſt ergo meri
tum in opere qa qð fit opꝰ eſt bomitatis.et
ipſum meritũ tamẽ cũ operein operanten
incipit.quoniam ⁊ ante expibitionem oꝑis

bonitas fuit operantis Similiter ðe deꝰ Po
mo.qui ſicut in diuinitate ſua ab eternop·
fectam bonitatem habuit.imo ipſe perſecta
bonitas fuitita in bumanitate ſua a pima
cõceptione plenam perfectamqʒ bonitateʒ
accepit.non tunc pꝛimũ obedientiã patien⸗

di ⁊ moꝛiẽdi babere cepit.quãdo pati⁊ mo
ri cepit. Ecce cõcedimꝰ.qꝛobediẽna meritũ

eſt. exaltatio pᷣmiũ. Quid ergo? Sobediẽ⸗

tia mer:tũ eſt. Mõne ex qauo obediẽtia cepit
meritũ cepit? Factus eſt inqᷣt obediẽs vſqʒ
X. Quis factus eſt xpᷣs ſᷣm qd factus eſt⸗
ſim bumonitatẽ factꝰeſt obediens.ſm diui⸗
nitatẽ ſubeſſe non potuit. in qua patriequa
lis fuit. Alia ſcpᷣtura dicit. Didicit ex bis q̃

paſſus eſt obedienniã. Didicit að neſciuit.
Quid neſciuit? Obedientiã. Subelſe neſci

uit.nõ potuitieo ꝙ equalis erat eẽ inferior

NPꝛoptea didicit qdneſciuit.qͥa id qð in ex
cellentia deitatis exꝑtus nõ fuit. ꝑ inferioꝛeʒ
naturam in pſũ aſſupſit. Factꝰeſt obediens
Ex a factus eſt bõ. factꝰ eſt obediẽs. Ex quo
bõ eẽ cepit. ſubiectꝰeẽ cepit. An qntũ bõ dig

tate.in quãtũ bonus volũtate.̊ᷣ eſt meritũ

Si volitas ſemp perfecto ſuit.ꝛ merituum

8
DPama *

ſemꝑ plectũ funt. Ex q̊ deus cepit eẽ bõ bõ
cepit ee deꝰ.Deꝰcepit eẽ homo ſubiectus.⁊⸗
bõ cepit eẽ de?ꝰ ꝑfectꝰ. Si deꝰ bumiliatusẽ
quantum potuit in bomie.bomo ſublima

tus eſt quantum potuit in deo. Si deus in
eoꝙ bomo elſe cepit. paſſibilis et moꝛtalis
elſe cepit.⁊ homo in eo ꝙ deus eſſe cepit. in

ſtus etbonꝰ ⁊ perfectus eẽ cepit. Sicut en

deus quando bomo eẽcepit.quod bomis
erat accepit.ſic ⁊ bomo quando deus eẽce

pit. quod di erat. accepit. Quapꝛopter ſicut

deus perfecta ſapientia.⁊ poteſtas.et boni
tas eſt. ita bomo exquodeus factus eſt. per
fecte potens ⁊ ſapiens ⁊ bonus in deofactꝰ

eſt. An putas chꝛiſtum bominem tuncpꝛi

mum plenam et perfectam potentiam diui

nitatis accepiſſe.quando dixit Data eſt mi

biomnis poteſtas in celo etin terꝛa. AUnde

ergo pꝛius demonibus imperauit. Ange
los miniſtros babuit celementa adnutum

imperij ſui inclinauit? An foꝛte quia oꝛan

tem legis quaſi pꝛecibus obtinuiſie putas.
quod pꝛius ipſe non potuit? aterinquit

clarifica filium tuum. Et ecce vox facta eſt ö

celo dicens. Et clarilicaui. et iteruz clariſica
bo. Aubiſti filium poſtulantem. patreʒ an
nuentem. Nutas quia pꝛecibuſobtinuerit

quod non obtinuillet ſi pꝛeces nõ fudiſſet?
Audi quodſequitur. Mon pꝛopter me in
quit facta eſt vox iſta.ſed pꝛoꝑter vos. Si

rñſio ꝓpi me facta non eſt. nec poſtulano

ꝓpimeſacta ẽ Sicego rñſiõʒ patrisnõ ac

cipio. vt me exauditũ intelliga Sic nec pcel
patri fundo.vt quod ñ poſiũ obtineã.Ego

enim totum poſſum totum quod pater po
teſt ego poſſum.qui filius ſuʒ patris Om

nia enim que pater facit. becet filius facit ſi
militer. Ex quo enim vt ſilius dei patris eſ
ſem bomo accepitotum quoddeus pater

poteſt poſle accepi. Videtis ergo quomo

do chꝛiſtus bomo in eo qꝙfilius dei fuit.⁊ ex

quo dei filius fuit, diuinam ſapientiam et

poteſtatem et bonitatem habuit.ac plene⁊

perfecte.quia plene et perfecte fuit. Aut iðoo

abinitio hoc non fuit. quia ab initioboc nõ
dixit. beciquit abinitio ñ diri vob. Ergo ab
initio xpᷣus bomo ex quo bõ eſſe cepit deul

ſemn.
hon
ter
lalut
vall
obin
cog
bube
d

bedi

lnbo
ſecbin
ſopor
hedei
hoſuig
Godot
Crecon
hern
nfäͤn⸗
volen
pan
tiende
enoſe
Arad⸗

lap

1e
nii
in
lon
as
in
teni
wi⸗
ae
ſan
n
e
ſ
men
ndi
akni
e⸗
Ae
Dun
wan
uns
rncvr
duck
ia
unn
onn
Grnen
mmme
Gnitn
oN
Snec
unuͤl;
No
ſepn
ueta
8 ⸗ 4
wsuer
5 o
aanack

nõ fuit Quia obinnio ex ã bõ eẽ cepit ñ
dixit Diu fuit chꝛiſtus bomo int bomines
prnuſqm deum ſe diceret vel pꝛobaret. Et

quando boc dicere cepit. cum magna mo
deſtia ac reueꝛentia B dixit.ne ſcãdaliʒarẽt qᷣ
mirar entur. Hecſuſciperẽt qui nõ caperẽt.
Ideo reuerẽterſe ſuggeſſit.nõ pᷣcipitant in
geſſit. Quẽ inqt dicũt bomies eẽ filiũ bois.
Mõ pꝛedicauit.ſed interꝛogauit. Dici volu

it. ſed dicere noluit. ne nõ veritatẽ docere. 5

gloꝛiam querere videretur. Treditis in de
um et ĩ me credite. Cõſidera quomodo mo
deſte ſe adiungit.quia ſciebat extra hois in

telligẽtiã eẽ. vt bõ deus crederet⸗ Nꝛopiea
pumaneitelligẽtie adbuc ſubditus erat bo

neqʒ in fide bois adbuc vt deus crederetur
alcẽderat ideo dubitãn et amũti dixit. Ho
k me tangere.nõdum eni aſcẽdi ad patrem
meum. Oꝛopter boc ergo qꝛſciebat ĩ cõſci
entia bumana le ſubditum eẽ.⁊vt equalłcre

deretur. eidem conſcientie longiquũ ⁊ extra

neum eẽ paulati illam ſouebat vt ad verita
tem aſſuefaceret. pt veritas lam illumĩaꝛet
nõ nouitas ſcandalizaret. Sic ergo xpᷣs bõ
inter bomies cõuerſando ſᷣm diſpenſatõnẽ
ſaluti bumane cõgruam per tempoꝝ inter
ualla. quod in ſeſimbł erat. aperuit.⁊ qdᷣ ipſe
ab initio plenũ ⁊ perſectũ babebat bumane
cognitioni per q̃ſoã ꝓfectus reuelatõnis ſe
babere magis ac magis put opoꝛtebat.oñ
dit. Ded dicũt Sii xpᷣo bomie ab initio ex
obedientia ſuſcipiende paſſiomis meritũ fu
it. in bocipſo iam ↄſtat.qꝛ ſi paſiurꝰ nõ fuil⸗
ſet ab initõ meritu obediẽtie patiẽdi habere
nõ potuiſſet. Si eni paſſio futura nõſfuilſʒ.

obediẽtia patiẽdi nulla fuiſſet Si obediẽtia

nõ fuiſſet. meritũ obediẽtie nõ fuiſſʒ Sicita
qʒ ad obtinẽdã glam incoꝛruptioms.indu⸗
cere conant neceſſitatẽ paſſionis. Sʒ minꝰ
ↄſiderant.qꝛ eadẽ bonitate qua ſead obedi
entiã paſſioniſ ſpotaneũ exhibuit.qꝛ ſic pati
voluituſtꝰet bonus ⁊ glła dignꝰfuiſſet.etiã
ſi pati noluiſſʒ. Si eĩ pati noluiſſet.⁊ ad pa
tiendũ obediẽs nõ ſuiliet.nõ tamẽ inobedi
ens fuiſſet.qa volũtati patris boc nolẽsnõ
ↄtradixiſſet.quoniã boc et ipſe pater noluiſ
ſet. Mã ſicut obediẽs fuit.quia volẽti volel

cõſenſitito pculdubio obediẽs fuiſſet. ſ no⸗
lenti hboc patri idem ⁊ ipſe nolẽs cõſenſiſſet.
Itaqʒ lemper obediẽs fuiſſʒ.etiã ſi paſſꝰnõ

fuilſet. neqʒ merito eiꝰqᷣcq̃ʒ minueret.etiã ſi

ad paſſiõeʒ quã nõ ex debuo.ſed ex digtõne

ſuſcepit ñ builiarei Unũ ẽ tñ inqunt.qðxpſi

ꝑpalſiõʒ obtinuit qð vtiqʒ bꝛẽ nõ potuiſſet.
ſi paſiꝰnõ fuiſſʒ. Datiẽdo q pe oĩbꝰcredẽti⸗
bᷣfactꝰ eſt exeplu paſſionis.ſicut reſurgẽdo
oĩbꝰ patiẽtibꝰfoꝛma glłificanõis.G̊ ergolu:
cratꝰ ẽ patiẽdo.q ipᷣm magiſtrũ ⁊ doctoꝛeʒ
ſequũt oẽs qͥ bñ patiũ: Ragnũ qᷣd lucra:
toeſt. Quid libi Bpdeſt. Pꝛecedit ⁊ oẽs ſe⸗
quũt. Cꝰbonũ ẽ ̊? Erꝛãtes mueni.pceſſi vt
niã docereʒ.oẽs ſecuti ſũt. Mibi qd pdeſt?
Esgo viã ſciebã. ꝑ me incedere poterã.ſʒnon
erat cã ꝑgẽdi.ſi cõpaſſio nõ eẽt ſubueniendi
Stulti et tardi ad credẽdũ.nõne oꝑtuit pa
ti xpᷣm.⁊ ita intrare in glam ſuã? Intendite.
Opoꝛtuit itaqʒ inquit pati xpʒ.⁊ita intrare
in glam ſuã? Quideſt ita? er paſſiõʒ.pꝰ
paſſionẽ glificatiõʒ. Quid· Ergo xpᷣs ñ po⸗
tuit. intrare ad glam.miſi tranſiret ꝑ penam
Quid eſt opoꝛtuit.nili qa aliter non potuit
Quomodo ergo ſuam.ſi opoꝛtuit?⁊ quo
modo opoꝛtuit.ſi ſuem? Si gloꝛia fuit ſua.
quomodo vt adillamintraret.pati opoꝛtu
it? ſed ſuam pꝛopter ſe.opoꝛtui pꝛopt nos
Poterat quidem cbꝛiſtus ſi voluiſſet alia
via intrare in glonam ſuam.et quomodo
vellet illam accepiſſe? quemadmoduʒ ſi vel
let nũq̃; caruiſſet.ſed ſemper babuiſiet. Sʒ
voluit pꝛopter nos per penam irein gloꝛã
vt moꝛiens timoꝛeʒ tolleret paſſionis.reſuꝛ
gens redderet ſpẽ gloꝛficationis. Hac via
ire voluit.quis nos bac pia ire debuimul.ꝗ
alia non potuimus.Hos volumus.ſeðnõ
poſſumus.ipſe potuit.ſed noluit.quia ſi ali
ter uilſet peruenilſet. ſed ñ ſubuenillet. Nui
ergo xp̃m in paſſione aliquid meruilſe alſe
rit ta vt eadem paſuone bonum aliquod
ad commodum vel vtilitatem vel gloꝛiã ſu
am euʒz obtinuiſſe contendat. quod iuſte ba
bere non potuiſſet.ſi paſſus non fuiſſet xpᷣm

plane in neceſſitatem paſſionis deducit.et

parit᷑ redẽptionis grãʒ q̃ in moꝛte ipſiꝰ exbi

bita ẽ imiuerełpotiꝰeuacuare uicit.q cãʒ

paſſiomis eiꝰnõ noſtrã ſedſuã neceſſitatem
fuiſſe pbare conat. Ergo xpᷣs nõ meruit.qſi
indebitũ ſibi aliqd acqrens.et tamẽ merunt
opus virtutis poſtea exbibitũ dignũ remu
neratione perſiciẽs. Meq; emm ideo qͥa p⸗
ipſe dignus fuit. opus vᷣtutis poſtea exbibi

tum remunerabile nõ fuit. neqʒ rurſũ qa ꝓp

oꝑe nirtutis remuneratꝰ ð.pus etiã qʒ ope
raret dignuſ fuiſſe negat᷑.Meruit ergo an:
tũ ad vᷣtutẽ operis.quia ꝓ opere remunera

tione dignus fuit. nectamẽ ſic meruit. quali
dignus nõſfuiſſet etiam ſioperatus nonfu
iſſet. Paterſamilias laboꝛat in vinea ſua. et
poſtea cum ad refectionem venit. poſtulat
cibũ.beneſemeruilſie dicit qdᷣ accepturus ẽ

Szʒ aliter mercẽnariꝰ meretur.aliter domi⸗
ANHercẽnariꝰmeret᷑.quia ei nõ ðᷣberet.ſi nõ

operaretur. Dñs autẽ etiã ſinon operat.pa
nem ſuũ manducat.qa ſuus eſt.⁊ nõ opus
babet ſi vult ꝓeo laboꝛare.qꝛ ſuꝰeſt eniam ſi

ne opere ulta ſũt que dici potuiſſent ſu
per bis. ſed hec pꝛeſenti abbꝛeuiatiomi ſuffi

ciant. Mouiſſime querunt de anima illa ra

tiõali quã vᷣbũ cũ carne in vnitatẽ ꝑſõe aſſũ
pſit.vtrũ ſicut eam ex ineffabili vmone diui
nitatis. perfectã ſapientiã ⁊ vtutem etboni⸗
tatẽ accepiſſe dicimꝰ.ita qʒ abinitio puſq̃ʒ

glam relurꝛectionis per immoꝛtalitatẽ car

nis indueret ex eadẽ vnione diuinitatis,/ple
nã qʒ beatitudinẽ babuiſſe dicamꝰ.NMðſiꝰ
cedimꝰ.obijciunt.q anima illa ante reſurꝛe

ctionẽ paſſiones et doloꝛes ſuſtinuit. ac peꝛ

boc plena beattudo eẽ nõ potuit vbi pena

2 doloꝛfuit Sednõ attẽdũtqq anima illa ſe

cũdũ aliud carni vnita fuit.⁊ pᷣm aliud diui
nitati. In eo ꝙ carni vnita fuit. pita carnis
ipſa fuit. In eo autẽ ꝙ diuinitativnita fuit.
Vita ipſius diuinitatis fuit ꝗn eo autẽ ꝙ car
ni iungebat recedente aĩaſpſa caro moꝛie⸗

batur. In eo añt ꝙ diuinitati iungebatetã

a carne recedens abipſa diumitate nõ ſepa
rabatur. Que igiti ſenſu carnis adtẽpꝰdo⸗
loꝛem ſuſtinint. in ſocietate deitatis plenuʒ
et perfectũ gaudiu ſemper poſſedit. Abi eĩʒ
perfecte iungebatur. plene ⁊ perfecte beatifi
cabatur. vbi aũt ad tẽpꝰminꝰ babuit ex di
ſpenſatione. poſtea ſulpletum eſt in gloꝛfi

eatione ita tamen vtadin parteſublimioun
babebat verumbonum. necaliquandored

deretur.quia nunqᷓ; fuit amiſſuʒ.nec ſuple

lumet effectum (Cal
Ecarne uerbi

tet. ꝙillã ab ipa conceptione

ſumeret. pena tamen peccati volutate non
neceſſitate aſſumẽtis remanẽte.pt dum iſta

in ſaluatoꝛe ſine culpa pateret illa que in ſal

uandis ꝓ culpa pene obnoxia fuerat. libers
retur. De bac itaqʒ pena paſſibilitatis ſiue

moꝛtalitatis querunt quidam quomodoĩ
carne ſaluatoꝛis erat? Sed facile eſt ſcire qᷓ

modo caroilla quãdiu in maſſa geneꝛs bu

mam ſub oꝛiginali debito fuit penã q; pue
ricationiſ qua totũ tenebatur in toto ipoex
neceſſitate ſuſtinui. Doſtq; autem a tot

iplo ſingulariter diuila eſt. vt nec in ipſo eẽt
neccum ipſo in cauſa participaret.iaʒ nibil
pene debuit.quia culpe nil babuit itaq; qᷓn
tů in ipſa fuit nõ debuit ſuſtinere penaz. qn
doiam nõ babuit culpaʒ. Moterat ergo ſal
uatoꝛ iuſte in carne ſua quã ſine culpa aſſi
pſit. penam q́; moꝛtalitatis ? paſſibilitatis ĩ
firmitatẽ nõ aſſũpſiſſe.ſedeam non ſoluʒ ſu
pꝛa id qð nos ſumꝰmoꝛtales.qꝛ peccatoꝛ ſᷣ
erat. ſz ſupꝛa idet qð pᷣmꝰbõañ peccatũ fuit
qꝛ ꝓbãdꝰñ erat a pᷣma ↄceptõne glaz imoꝛ
talitatiſ induiſſe. pmꝰq pe bõ qꝛ ꝓbãdꝰeras
tal eẽ ðᷣbuit.q et peccare ⁊ ñ peccare potuii
ſet. vt volũtatil ñ neceſſitatis eẽt vtrũqʒ INe
qʒ enĩ vel obediẽti meritũ.pel ñ obediẽn cul

pa eẽ potuiſſet. niſi et obediẽtia ⁊ puaricatõ

polũtaria fuiſlet.Itaqʒ qꝛ adꝓbationẽ vtrĩ
qʒ volũtas eꝰexpectabat.ad vtrũqʒ ei poſſi
bilitas pᷣſtabat.qꝛ po peccãdi ⁊ nõ peccãdi
poſſibilitatẽ habuit. oꝑtebat pt et moꝛiẽdi

nmoꝛẽdi polſihilitotẽ hꝛẽt Si e exncetate

ꝛetur. quia ex quo datum eſt. ſemper manſit
perſectum. ”Mẽ
¶ Be carne quã verbũ aſſumpſit
qualis fuit ſ,m Patdiitaem et ſen

bocpᷣmuʒ cõmemoꝛare op
ſpũſſancti operatiõe ita mã

batam credimꝰ vteam verbum ipſuz libe
ram pꝛoꝛſus ⁊ immunẽ ab omm peccato aßl

dd
ſge

nnſe

hpſt
tſen
WI

tdi

mog
mde
eiani
diylbe
ai
nen
dnl
avenrl
mlben
ns ſue
orodoi
klirg
mmube
e
idet
wawWe
Goio
wwitl
n
e ſag
mapi
rahu
galbplat,
nmr
e
iunit
rchne⸗
ciinn
mun pu
umnich
R
iſunghe
wpanoſefm
mnigiſh
Ninotn
änoi
Hgniin

immoꝛtalis fuiſſet et puaricatoꝛ ⁊ peccatoꝛ
moꝛ nõ potuiſſet. atqʒ ita inobediẽtia penã
debitã non baberet.nec ſe recognoſceret ali
qñ peccatoꝛ ſi moꝛtuuſintus.ſemꝑ ſoꝛis pi

ueret. Atẽ ſi ex neceſſitate moꝛtalis fuiſſet et

in obedientia perſiſtens moꝛi debuiſſet. ⁊ in

iuſte ſine culpa puniretur.ſi ñ peccans mo
reretur. Quappter quis pbandus erat.⁊ v⸗/
trum in obedientia perliſter; expectabatur

caro qʒillius. ⁊m aliquid moꝛtalis erat.qꝛ
ſcʒ moꝛi poterat.⁊ pᷣm aliqd imoꝛtalis erat.

quia poterat non moꝛi.quatenus ex eo qd

moꝛi poterat moꝛeretur.ſi peccaret. et ex eo
ſimiliter qd non moꝛi poterat.non moꝛereĩ
ſi in obedientia pſeueꝛaret Cbꝛiſtus autem
bomo.quia perlectus a pᷣncipio et ꝓbatꝰ in
uentus eſt. ad perfectionem vel ad ꝓbatiõʒ
expectatꝰ non eſt. Et idcirco ſicut hiberum
arbitriũ babuit nectamẽ ita vt peccare poſ

ſet.ita qz 1 imoꝛtalitatem quãtum in ſeerat
babere debuit.⁊ ita vt moꝛ omminonõ poſ

ſet. Ande conſtatꝙ cbꝛ ſto bomim a pꝛinci
pio nõ ſolum ülla immoꝛtalitas debebatur
quam pᷣmus bomo babuit ante pꝛeuarica

tionem. ſed illa qʒ quã nunc ſecũdus babet

poſt relurꝛectionem. vt videlicet ſicut ex cõ
ſoꝛtio deitatis ſpiritu confirmatus erat ad

peritatem. nt peccare non polſʒ ita q; exme⸗

rito vᷣtutis carne confirmatus eẽt ad incoꝛ
ruptionem vt moꝛi non poſſet Sed qꝛ caꝛo

peccatrixa pena peccati liberari nõ potuit.

niſi eiꝰ caro que ſine peccato ſuit pateretur
infirmitatem paſſibilitatis ⁊ moꝛtalitatis ĩ
carne aſſumpta retinuit poteſtate.ſuſtinuit
volũtate.non paſſus eſt neceſſitate.De ſen

ſu autem paſſionis in carne xpᷣi quidaʒ ma

le ſenſiſſe inueniuntur.alſerentes carnem il
lam in omnibus bis quein ea ⁊ circa eã ex
bibita ſunt paſſionis genera ſimilitudinem
quideʒ paſſioms et doloꝛis ſuſcepiſſe.ſʒ nul
lum omnino doloꝛem aut paſſionẽ ſuſtinu
ilſſe. ſed non attendunt qnta abſurditas eiuſ

modi aſſertionem ↄſequatur. Quomodo

eniʒ in xpᷣo vera cõpaſſio fui.ſi vera paſſio

non fuit Quomodo ſtabit qðᷣdicit pphᷣa?

Vere languoꝛes noſtros ipſe tulit.et dolo

res noſtros ipſe poꝛtauit? Sixpᷣs in cruce

doloꝛem paſſus non fuit.quare tanta pꝛece
calicem paſſiomis trãſferꝛia ſe poſtulauit?⸗
Quid ſibi voluit ſan guis ille deſudans.an·
guſtiam imminentis moꝛtis conteſtatur⸗
Quid ſibi voluit qipſexp̃us vinfirmitateʒ

ſᷣm quam caro paſſionem timuit. volũta
tem ſᷣm quaʒ ſpiritus pꝛomptus fut. expo

nens ait. Spiritus quidem pꝛomptus eft.
caro autem inſirma? Iſti ergoquineganti

ſaluatoꝛe ſᷣm inſirmitatem carnis veraʒ fu⸗

iſſe paſſionem. qutum in ſe eſt eam que ꝑ
paſſionem chꝛiſti facta eſt negare conuieu⸗

tur redemptionem. Sunt alij qui non mio

ri dementia de affectibus humanis in xpo
quosſᷣm veritatem nature cum bumanita
te in bumanitate ſuſcepit.quedam non ſo
lum falſa ſed boꝛrenda etiam blaſopemare
non timuerunt. Quia enim Mpoſtoluſ ait
Mon babemus pontiſicem qui non poſut

compati infirmitanbus noſtis.temptatuʒ
autem per omnia aſſerunt.bumanum affe
ctum in cbꝛiſto.motus etiam vicioꝛum ſen
ſiſſe. abſq; conſenſu tamen rationis pᷣm eaʒ

ↄcupiſcendi inſirmitatẽ q̃ nos qͥ peccatoꝛes
ſumꝰex illa oꝛiginali coꝛruptiõe quã poꝛta
m? illicitos aſpetitꝰ.⁊ motꝰcõcupiſcẽtie ſur
gẽtis et vicij tẽptãns.delectationẽ etiã inu
ti ſolemus ſentire Hos autẽ motus iðcirco
p̃m in carne ſua volũtarie ſuſtinuiſſe.vt
ãſi illis tẽptãtibꝰreſiſtendo victoꝛ exiſteret.
qᷓtenꝰ ſibi tẽptationẽ vicioꝝ ſuꝑando pꝛe

miũ iuſticie acqreret.⁊ nobin tẽptatiõe po
ſitis. reſiſtẽdi ⁊ vincẽdi in ſemetipſo exẽpluʒ

foꝛmaret. Sed abſit a ſẽſu xp̃iano vt vllãa in
illa carne ſacroſãcta agnĩmaculati inoꝛdia

te delectatioms ꝛcu pilcẽtie illicite titillatõ
nẽ aliqᷓ mõ fuilie. aut dicat. aut credat.quia

ſi vel aliquã pꝛaue delectationis radicẽ. aut

motũ ↄcupiſcendi inoꝛdinatũ ĩ illa fuiſſe di

ceremꝰ ꝓſecto ab oĩ vicio liberã negaremꝰ
Qüo aut viciũ müdaret.ſi viciũ poꝛtaret.
NRotꝰq e inoꝛdinatꝰex infirmitate cocu

piſcendi ſurgens cũ ipſa tantũ coꝛruptione
deqᷓ oꝛt᷑ñ ſolũ pena ẽ. ſj cłpa.q tů in baptiʒa
tis ad dãnatiõʒñ imputatur.qꝛ per gtia no

ue regnatiõis excuſat. ſi di. Apls. Ja; nibil
dãnationis eſt bis qͥ ſut in xpᷣo ieſu. Hec ia

men coꝛruptio ꝑ gratiã ſacramentinõ qᷣdeʒ

gccipit. vt culpa non ſit.ſed vt dãnabilis nõ
iſit.qa ſi culpa omnino nõ eẽt nõ bꝛẽt excuſa
ri. qꝛ nõ deberet ĩputari. QNuappter illã ifir
mitatem bumane nature q; pena eſt. ſolum
cũ ſuſcepnone carnis xpᷣm aſſũpſiſſe pactt

dicimꝰ. Allã nvoq ſic pena eſt. pt enã culpa ſit
nullatenꝰ admiliſſe indubitani affirmamulſ

NHeaʒ enĩ ſic nvictoꝛẽ vicioꝝdicere volumuſ

vt eü ipſa qᷓ vinceret vicia poꝛtaſſe aliqñ ac
ſenſiſſe dicamꝰ. Mꝛopterea enĩ ꝑ ſolã penã
infirmari ↄſenſit.pteos qͥ et in culpa ⁊ in pe
na egrotabant. pꝛimum a culpa iuſtificaret
poſtea a penaliberarert.
(Ouomodointelligendũ eſt að

ſcriptu eſt de chꝛiſto. Coõceptus eſtð

„

ſpaſanco.
(Capitulum (VII
Bm ſicut ſuperi
us dictüũ eſt incarnationẽ ſilij cũ
ipſo filio pater ſimul ⁊ ſpũſſãctꝰ

Operat ſit Eiſden to quenil jrein ſcßtura ſa

cra ſingulariter ð ſpuſãcto ↄceptꝰ memoꝛa
tur. Hec q dẽ ſicut ⁊ cetera q̃ de ipᷣo dicũtuꝛ
bumana intelligẽtia timide ↄtingit.ſed duo
tio fidei ãpliꝰpᷣumẽs.ſᷣm purã ↄſcientiã fi
denter inqrit. ¶ Querẽdũ itaqʒ in pᷣmisẽ.
qũo intelligi oꝑteat qð dictũ eſt. beatã a
riã de ſpũſãcto ↄcepiſſe.Scimꝰ nãqʒ ⁊ oẽs
t frequẽtiſſimo pſu nature didicimꝰ.qꝛ cũ
mulier a viro cõcepiſſe dicit.non aliud niſi
ſubam carnis ad generãdũ carnem per car
nis coitũ ſuſcepiſſe memoꝛatur. Et becqdẽ
carnis ſubſtãtia de carne viri pipᷣm carniſ
coitũ trãſfuſa.cũ carne mlieris vna caro ef
ſicitur.pt id qð naſciturũ eſtex vtriuſqʒ ſub
ſtãtia nacii oꝛginẽ ſumẽs abillo.piſtã etiã
ab iſta generei. Ergo mlier a viro ↄcipit. cũ
a carne viri ꝑcoitũ carnis ſemen ſuſcipitad
generãdã carnẽ. Nec alidð ↄcipit qʒilleẽa q
concipit.autipᷣa que ↄcipit.⁊ qð ↄcipit.hoc
parit. Quidergo dicemꝰ. Nuũqᷣd ſpuſſãctꝰ
de ſua ſubſtãtia ſemen ꝑtus infudit aluon
gins ? Qũo ergo ſemen carnis miniſtrare
potuit ſubſtãtia ſpecialis? Eln foꝛte ſemen
carms non fuit qdð ↄceptuʒ ẽ.⁊ caro fuit qð

ꝛimn

natũ eſt? Quid dicemus? Quomõmaria
de ſpuſãcto cepit? Et ſi de ſpuſãcto ↄcepit
quomodo ſpirituſſãctꝰ pater xpi non fuit⸗
Hec omnia magna conſideratione indigẽt
ne foꝛte in re difficili et valde obſcura.ſenſuſ
bumanusaliquidamplius ſua poſſibilita
te pꝛeſumat Hec ideo de bis dubitandumẽ
qꝙobſcura ſunt valde necideo aliquidteme
re diffiniendum. quia credenda ſunt. Que
ramus ergo quid cõcepit maria? Aut car
nem non concepit.⁊ carnem nõ genuit.aut
ſi carnem genuit carnem cõcepit. Quod eiʒ
concepit. bocet genuit. Sed quomodo car
nem miniſtrare potuit.non caro? Aut non
carnem. gignere caro ? Iſta ꝑplexa inqſitio
ſiue qᷓrendi ratio.quẽadmoduʒ ſane ⁊ cõpe
teni intelligi valest oſideremus. Et pmuz qᷓ
dẽ in ea que ſm ſolitã ac pſitatã nature ope

rationẽ pagit ↄceptione.eiuſdẽ nature opul

quomõ cõpleatintueamur. In parẽtibꝰca:
naliter generãnbꝰ. ⁊ p carmis coitũ naſcitu
rã carnem ex carne fabꝛicãtibꝰ vtrobiqʒ na
tura ſubſtãtiã miniſtrat partui creando vt
ex ptriuſqʒ carne ꝓcedat.q ſoluʒ in vniꝰcar

ne foꝛmũda eſt caro. Tñ ̊ vectigal qdᷣ natu
ra quaſi debitũ qᷓddã ex inſtituto creatoꝛis

ad fabꝛcã hũani coꝛpis abſoluendã ĩpedit.
ita ꝓꝛſus ſine vlla neceſſitate aut coactione

ab ea reqᷣꝛit.vt niſi ſola dilectõe ⁊ vt ſic dixeꝛĩ

ſpõtanea caritate łpolũtate ad ibuẽdũ id ñ

inclinet. Mibi eni eſt pᷣter lolã dilectõz qd B

debitũ a natura extoꝛq̃re poſſit.ſʒ cũ ſponta
nea caritate als volũtate fuerit pſuala.tunc
nimirũ ſibi adinuicẽ ad opus ↄſũmãdũ ex
vtraq; parte libẽter atqʒ gtant occurit. Sa

ne qᷣcqd violeni nolẽn abꝛpit.ad eiuſmodi

cauſe effectũ incõgruũ pꝛlus atqʒ inefficax
demonſtrat᷑. Sola ergo dilecto eſt qᷓ nataʒ
pſuadere ⁊ nolẽtẽ qdãmõ cogere pᷣtad ſemi
nãdũ ꝑtũ.Et qdẽ ĩi mliere amoꝛ niriipłoãt
amoꝛ mlieris id agere ſolʒ. vt qꝛ ĩ alio ſoluʒ
ſibi nata ſufficiẽs nẽ.aliutꝝ ſibi ꝑ dilectõʒ ſũᷣ

ueniat. vt qð in neutra perſe potuit.in vtra
qʒ ꝑ ſe cum altera poſſit. Igit ſemẽ bumani

partꝰa ſola młiere foꝛmadũ ↄcipit.qð ſimł
a piro et muliere ſeminat.Nðqdẽ ſic iaʒdi

ctũ eſt ĩ mliere ꝑamoꝛem piri et in viro per

Dů
Ni
nlr
ine⸗
Ne
t
nan
i
doc
enn
nſro
ncin
mnyi
mede
rrogt
du
gna
op
haar
orn
ud
Gi
r
gkar,
eridi
häen
um
Nridit
Nnn
Neuſno
nſuer
lini
nünon
oꝛn
Ntn
mibonan

zgriſiign
eunmfr

turin altero po per amoꝛem viri miniſtra
tur. Mon itaqʒ boc ſolum de viro ↄcipitqð

amoꝛeʒ mulieris natura operatur. Mꝛopi

qð enam mulier nõ niſi a viro ↄcipere dicit
licet tam de ſe qᷓ; de viro accipiat vnde ſecũ
datur. Et recte de ſolo viro ↄcipit. Quia id
qð ↄcipit. in altero quidẽ de carne piriſumi

de viro accipit.led boc etiã ðᷣ viro ↄcipit.qð

ex ſe de amoꝛe viri accipit. Moc pᷣmittere vo

luim? ppter qð dictũ eſt. Dariã de ſpuſan

cto concepiſſe. Cõceꝑit ergo maria de ſpũſã
cto.nõ qꝛ de ſubſtãtia ſpuſſancti ſemẽ partꝰ
acceperit.qʒ qa pamoꝛem ⁊ operationeʒ ſpi
rituſſancti ex carne virgims diuino partui

natura ſubſtãtiã miniſtrauit Nam quia in
coꝛde eius amoꝛ ſpũſſancti ſingularit arde
bat.ideo in carneeius nᷣtus ſpuſſancti mira

bilia faciebat. Cuius dilectio in coꝛde illius
non ſuſcepit ſocium.eiꝰoperatio in carne il

lius non babebat exemplũ. Hoc igitur ſolũ
vgo cõcepit.qð de ſua carne peramoꝛem⁊
operatiõem ſpũſſancti accepit.de q̃ etiaʒ ſo
lo ſine virilis ſeminis admixtione filium ge
nuit. Hon ergo libido carnis ↄceptiõs ope
rata eſt in virgine quenec ð carne viri ſemẽ
accepit.nec de ſua carne per amoꝛeʒ viri cõ
cepit.ſed per amoꝛem et operationem ſpiri

tuſſãcti. Hec iplſe ſpirituſſanctus idcirco pa

terxpi dicendus eſt.quia eius amoꝛↄcepti
onem virginis operatus eſt. Quia non de

ſua eſſentia virgim ſemen partus tribuit.ſʒ

ipſi de carne ppa pirgini per amoꝛem ſuuʒ.
atqʒ virtutem ſubſtantiã miniſtrauit.p̃ᷣs
ergo et de virginenatꝰ? eſt. quia de carne vir

ginis carnis ſubam accepit. ⁊ de ſpirituſã
cto conceptus eſt.quia iplſa euʒ virgo ex ſo

la carne ſua ſine admixtione virilis ſeminis
per ſpirituſſancti operationem amoꝛemqʒ
cõcepit. Hinc eſt ꝙ eideʒ virgini pariture ꝑ

angelum dicitur. Spirituſſanctus ſuperue
niet in te.⁊ virtus altiſſimi obumbꝛabit nibi

Spirituſſãctus namqʒ virgim ſuperuenit
vt per eius opeꝛatione caro xpi de carne vir

ginis foꝛmaretur et virtus altiſſimi obum

bꝛauit ei.ne ſubſtantiam carms miniſtrãs
carnaliſconcupiſcentia vreretur

¶ Be vnione verbi et anime et car

nis in chꝛiſto ¶ Capitulum IX.
Beritur etiam
ptrum verbum carnem ſimk
et animã aſſumpſerit. an car
nem paus qm ammaom. ſiue
animam pꝛius qm carnem. Sed veriſſime

⁊abſqʒ omni dubitatõne creditur qerquo

bominem deuſaſſumpſit. totum aſſumpſit

Muia exquo bominem aſſumpſit. ſicut bo

mo deus ſicet veruſoeus bomo fuit. AUerꝰ

gutez non fuiſſetin ſola carne. aut in anima
ſola. quia bomo eſt et caroet amma. Itaqʒ

quando bominem aſſumpſit. ſimul vtrũqʒ
aſſumpſit. Aſſumpſit autem carnema ani
mamid eſt bominem. naturam. non perſo
nam. Meqʒ; enim aſſumpſit bominem pſo
nam. ſed aſſumpſit bominem in perſonam
Ideo autem bominem aſſum pſit.quia car
nẽ humanã et aiaʒ bũanaʒ aſſupſit. ¶ðo po

ꝑſoaʒ ñ aſſũpſit.qꝛ caꝛoulla aia illa puſqʒ ꝝ

bo vnirenturin perſonã.non erat vnita ad
perſonam. VUna vnio fuit.⁊ ad vnum vnio
fuit.et verbi et carnis et anime.Hon pꝛius
pverbum ⁊caro.nec pus verbum etanma.
nec pꝛius anima etcaro.ſed ſimul verbum
⁊7 qnima etcaro. Et erat quidem verbuʒz an
te hãc vnionẽ ꝑſona.quia filius erat qii peꝛ
ſona erat.ſicut pater perſona erat.⁊ ſpirituſ
ſanctus perſona erat. Et erat perſona eena
ſicut verbum eternũ erat.et ſinꝰeternꝰ erat.

HMec cepit eẽ pſoa vbu. qñ bõ eẽ cepit. ʒ aſſũ
pſit boĩeʒ vt bõ eẽ ꝑſõa inciꝑet.nec alia ꝑpſo

na qʒ illa erat ꝗ eũ accipet. Itaqʒ pbũ pſona
accepit hoĩeʒ.nõ ꝑſoaʒ ſʒ nataʒ.vt qͥ ſuſcepit
⁊ qdᷣ ſuſcepit.vna eẽt itnitate ꝑſõa.lNeqʒ ei⸗
aſſũpto boie quainitas facta e.ſʒ initas mã
ſit. qꝛ bõ aſſũptꝰexq̃ deꝰeẽ cepit nõ alia pſõa
cepit eẽ qʒ illa q eü ſuſcepit. Qui ergo boiĩeʒ
oſſũptũ negat pſonã eẽ.negat boĩem in ꝑlo
nã aſſũptũ eẽ.Si eni illõnunq̃ʒ futurꝰeſſet
fruſtra adillud aliquãdo aſſũptꝰ eẽt Nunc
igitur bomo aſſumptꝰ perſona eſt.⁊ ñ alia
ſed ipſa illa ꝑſona a qua alſſumptus eſt.qᷣa
aſſumẽs et aſſupt?ꝰ vna perſona ẽ. Deꝰbõẽ
verum eſt pꝛopter bũamtatẽ ſuam. Hõ de
us eſt. verum ẽ pꝛopter diumitatem ſuam.

Beus bumanitatem ſuſcepit bomodiuini
tatem accepit Et eſt deꝰ vomo ppter bumas

nitatẽ quã ſuſcepit ⁊ babet.⁊ bo deus ppteꝛ

diuinitatem. non de duobus dicit. ſed de v⸗
no.quia deus et bomo nõ duo.iʒ vn⸗ Eieſꝰ⸗

rp̃s. Sed dicis quo vnuſe? Dic mibi qualiſ

vnio? Et ego dicã nibi qualiter vnus Si ve
ro ineffabilis eſt vno dei ⁊ bominis.ineffa
biliter non duo ſunt.ſed vnꝰdeus et bomo
Tamẽ omnino nõ duo ſũt deus et bõ.qʒp⸗
nus ieſus xp̃s. Qui eſt deus iple eſt bo. ⁊ q

eſt bomo ipſe eſt deus.nõ alter ⁊ alter. ſʒipe

vnus ⁊ idbem Quid ſigficat bomos naturaʒ
Quez ſignifcat bõ? plonam. Si queriſqᷣd
ſignificat bõraliudſigniſicat bomo.⁊aliud
deus. Homo eni ſigſicat bumamtatem de⸗
us ſignificat deitate. Si queris quẽ ſigniſi⸗
cat bomo ? eũdẽ ſig icat quẽ deus.qꝛ ideʒẽ
abomo ⁊ deuſ Quid eſtbomoæſinaturam
queris.coꝛpus et anima. Bene dico.qa bic
bomo.̊ eẽ bominis eſt.qꝛ ̊ eẽ bomineʒ fa⸗
cit. Nuid eſt bõ? Si pſonã queris deus eſt
Quare bomo deus eſt? Quia bumanitas
diuinitau pſonaliter vnita ẽ. Natura dei di⸗
uinitas.natura bominis bumanitas.Et di
uinitas quidẽ bumãttas nõ eſt.deus tñ bo
mo eſt.natura diuerſa.pſona vna Quia au
tem vnita eſt natura nature.vna eſt ꝑſona.
⁊ quia pſona dei et bomimis vna eſt.deus ⁊
bomo vnus eſt. ſꝛopterea qð facit deꝰ.fa
cit bomo.⁊ que facit hõ facit deꝰ.qꝛnõ duo.
ſed vnus bõ ⁊ deus.Nemo aſcendit in celũ
niſi qͥ decelo deſcendit.ſilius boĩs qui eſt in
celo.in terꝛa loquebaiĩ.ſed in celo ſe eſſe teſta
batur.vtrobiqʒ eni erat.In terꝛa ꝑ hũanita
tẽ.in celo ꝑ diuinitatẽ Idẽ q̃ ĩcelo erat.⁊ĩira
erat. Mer bumanitatẽ in terꝛa.et tantũ ĩter
ra.per diuinitatẽ in celo et in tra. Oi cogno
uiſſent. nunq́; dũm gęłe cruciſixiſſent. Muꝛũ
eſt. hõ in celo dñabat᷑.⁊ deus in cruce moꝛie
batur. Si potuit bõin terꝛa poſitꝰpbuma⸗
nuatẽ.in celo eẽ ꝑ diuinitatẽ potuit ⁊ deꝰĩ ce

lo regnas p diuimitatẽ.terꝛa moꝛ ꝑ buma
mitateʒ. Seod dicis. Quo deuſ moꝛ potuit?
Deus q imoꝛtaliſeſt.qũo moꝛtuꝰeſt. Hoc

ego ſciebã. qꝛ eẽnt qͥ boc dicerẽt Deꝰ moꝛiñ

poteſt. bõ moꝛtuus eſt. deuſmoꝛtuꝰ nõ eſt.

terꝛ Qusre ergo negatis deum moꝛtuum eẽe
dpiuinitatez quoʒaccepit et babet. Et cu diceck Quia inquiüt diuinitas mon nõpᷣt Sedſi
deus bõ. ppter bumanitatẽ.⁊ bõ deꝰ ppter

pꝓpterea deꝰmoꝛiuꝰnõ eſt.qͥa ſm diuinitatẽ
moꝛtuꝰnõ eſt.ergo nec de pᷣgine deꝰ natus

eſt. qa ſm duuinuatem natꝰnõ eſt de vͦgine.
nec inter bomies deus ↄuerſatus eſt.q̃a ſpᷣm

7 cetera omnia quein carne operatusẽ ſal

uatoꝛ. Si ergo deus h̊ non fecit qᷣs ille fuit
qui boc fecu? Mos putauimꝰdeũ ̊B omnia
feciiſe.vos dicitis qꝛ deus bec nõ fecit.dicite

ergo. Quiſ ullefuit qui bec fecite Cbꝛiſtꝰ inqᷓ
unt bec omnia fecit. Ergo xpᷣs bec oĩa fecit.
2 deus hec non fecit. AUidete ne foꝛte dicatur
vob. ſi xpᷣs ̊ fecit.⁊ deꝰnõ fecit.ergo xpᷣs deꝰ
non fuit. Holite tangere xpᷣos meos.et in ꝓ

pbetis meis nolite malignari Uos tangitiſ

xpᷣm.⁊ in ꝓpbetam malignamim.Hon dici

tis xpᷣm deum nõeſſe.⁊tamẽ dicitis qdðᷣſi ve

rum eſſet xpᷣus deus nõ eſſet. Ergotang tis
xpᷣm.non apꝑte negatis.ſed occulte necatis.
Mon inqunt nega mꝰaut necamꝰ.ſedideo
dicim us deũ monuũ nõ fuiſſe.qꝛ ſᷣm diuini
tatẽ xpᷣs moꝛtuꝰnõ fuit. Ergo dicite.qñ xpᷣs
ambulauit in terꝛa filiũ bois in celo nõ fuiſ⸗

ſe.qꝛ ᷣm banitatẽ in celo nõ fuit. Si auteʒ

nõ ido bõ in celo nõfuit.qñin ira abulauit

xpᷣs.qꝛ ſm bũanitatẽ in celo nõ fuit.neqʒ iõ

moꝛtuus nõfuit deꝰ.qñ ĩ cruce pepẽdit xpᷣs

qꝛ ſm diuinitatẽ moꝛtuꝰ nõ fuit. Quidei:5

Sibm Haut bocnõ eſt.ergo nõ eſt? Sibm

boc ñeſt. ñ eſt qa ſm aliudeſt. Aucioꝛtatẽ
vultis. Nudite lucernam.ſi nõ creditis luci

Au guſtinꝰdicit. Si ppter boĩem moꝛtuuſ
eſt deus. non eſt bomo victurus cum deo
nõ eſt moꝛtalis victurus ineternũ ꝓpi quẽ

moꝛtuꝰẽ qui viuit ineinuʒ? Sʒ qũo moꝛtu

us eſt deꝰ. vñ moꝛtuꝰ ẽet poteſt moꝛi deꝰe
Accepit ex te vnde moꝛeret deꝰ pte. ¶ Adeʒ
iterũ. Aerbũ inquit crucifixum eſt.ſed nõẽ
mutatũ in boiem. Et iteruʒz Per ergo
qð bõ erat.moꝛtuꝰẽ deꝰ⁊ ꝑid qð deꝰerat ex
citatus eſt bomo et qcdd paſſus eſt bõ.nõ
poteſt dicinõ paſſus eſt deus.quia deꝰerat

boiem aſſumẽs.ſed nõ eſt mutatꝰ in boiem

Nis
.
E
S
not⸗
aene
gnne⸗
aßm
ſſt
giſal
leſe
N
dte
Wpni
uſe
Ratur
rer⸗
lanp
dngnl
Wor
An
gns
de,
dded
doni
s
ow
Gug
ihten
un⸗
an
e
Acon
Ntose
nnum
ni
nu
jopot
nd
4 H
Rci
daerd

AVidete adbac. Quis fuitille qui dixit. Añ

q; abꝛaam fieret. ego ſũ. Nonne bõ? Quis
fuit ille qui dixit. Dater clarifica me clarita

te quã babuipᷣuſq; mũdus eſſʒapð te? Nõ

ne bõ? Ergo bõ vere dixit. MDꝛuſq̃; abꝛaaʒ

fieret ego ſum. Ergo bomo vere dixit. Dat
clarihca me claritate quã babui puſq; mũ
duſ eẽt apð te. Quid?Hoc vos ſcandaliʒat

Hoc vos mouet.qðillos mouebat qͥ dice
bant. Quinq̃ginta annos nondũ babes et

abꝛaam vidiſti Quare non? Honne et illi
veru dicebant.q boc dicebant ſPaulo ante

euãgeliſta dixerat. Etipſe ieſus erat incipiẽſ
q̃ſi annoꝛũ triginta. Dauca tempoꝛa ab il
lo fluxerant vſqʒad boc.HNondu qᷓdꝛagin
ta anni completi erant.qᷓnto magis qnqgi
ta ñ erant? An foꝛte verũ dicebant. qa trigi
ta annoꝛum illum eẽ dicebant.quia ̊ eꝛat?
Et non verum dicebant. qui en nondũ qͥn
q̃ginta annos babere dicebant.quoniam æ

boc amplius erat? Qui eniʒ triginta ãnoſ

nominabat.quod amplius erat ñ negabat
Qui aũt qnquaginta annos nõ credebant
multo magis qð ampliuſ erat nõ credebãt
Quid ergo? Quãdo triginta annos euan
geliſta nominabat.nibil nobis certũ deimi
nare voluit de ſpacio tempoꝛis etatis ieſu
boceſt bominis xpᷣ.vſqʒ ad qð noſtra cogi
tatio iret. ⁊ vltra non pꝛocederet. Si ampli
us babuit.in eo qð boc babuit.quare euan
geliſta amplius non dixit. Sed nõ ampliꝰ

babuit in eo qð hoc babuit. Criginta anno
rum erat ieſus. bomotriginta annoꝛũ erat.

qa etas bomimis triginta onnoꝛũ erat. ¶ri
ginta anniiam fluxerunt etnon ampliꝰex qᷓ

bõ eſſe ceperat.ꝛopterea bõ triginta ẽno

rü erat.⁊ nõ plus.Et quið? Si bõ triginta
annoꝛũ erat tantũ.nõne ſimiliteꝛ deus trigi
ta tantũ annoꝛũ erat. quibõ tantũ triginta
annoꝛũ erat? Quã recens deus.q̃;paruaʒ
etatem babet deus? Aere paruam qa par

uus factus.parua etas in paruo. magna et

nitas in magno.tamen plus tẽpoꝛis nõ ba

bult vbi tempoꝛalis ſuit. Ubi enim eternus
kuit nec triginta annoꝛum fuit.nec viginti
nec decem nec quinqʒ nec vnius.qꝗllic enim
onnus non fſuit ſed eternus. Abi autem tẽ

ſit. Ita xpᷣs quãdo bõ el

pꝛima

poꝛaliſfuit. nõ plꝰfuit. vbi eternꝰfuit. Quid
dicam? lꝰfuit.paruũ boc eſt. Lempꝰ eni

neqʒ ad comparationem eternitatiſaccede S

re poteſt. Ergo etern? fuit. 2triginta annoꝝ
tantum fuit.⁊ in tempoꝛe cepit.et ante tpo
ra fuit.et in eo qd cepit in tempoꝛe.factus ẽ
bo mo.⁊ in eo qð fuit ante tempoꝛa factoꝛẽ
deus. Et cũ cepit bomo elſſe ex tempoꝛe.nõ
tamen cepit quaſi pꝛiꝰnõ fuiſſʒ. Et ſimiliter
cũ factus eſtbomo.nõ tamẽ factꝰ eſt q̃ſ pᷣꝰ
nõ extitiſſet. ꝛopterea eos qͥ xp̃ᷣm creataʒ
eſie derũt ſides catbolica ↄdẽnauit.q̃a xpᷣi

qʒuis in tempe eſſe cepit.nõ tamen omnino

eſſe cepit.quia ſupꝛa tẽpoꝛa ⁊ ante tempoꝛa

idemple ſemper deꝰfuit. Hocẽ aũt creatu

rã eſſe.aliqd de nibilo elſſe. boc eſt de nibilo
eſſe aliqd.⁊ fuiſſe nibil.Hõ aũt ois qͥ aliqᷣd
eſſe incipit. ideo incipit.qa aliqðd eſſe incipit.
ſicut qͥ aliq d eſſe deſinit. nõ ideo eſſe deſinit.
qꝛ aliqᷣd eſſe deſinit.Hõ enim ita aliqd eẽ de
ſinit vt nibil ſit. led ſolũ vtid qdeſſe deſinit.
iam non ſit. Sic nõ ſemꝑ qᷣ aliqd eẽ incipit
ita aliqd eſſe incipit.qualſi eſſe incipiat pt ali

dqd ſit. ſvt aliqd qð pꝰ ñ fuit.eẽ icipiat vt iã

(

b bõ eſſe incepit aliqᷣd eẽ in
cepit.nec tamen ita aliqd eſſeincepit q̃ſi pꝰ

nõ fuiſſet aliquid.qꝛ et pꝛiuſqʒ fuit qð ali
Indo eſſe cepit. fuit aliud qdſemper fuit.et

nunqᷓ; cepit. Itaqʒ deꝰbõ factꝰeſt.⁊ tñ deuſ
creatura non eſt.qꝛ qðᷣ eſt ſactꝰ peoſfactꝰeſt

gqꝛ tempoꝛalit aſſũpſit.qð ſemꝑ nõ babuit.

ſed ex tempoꝛe non accepit.qð ſeper babuit.
Tñ poſtqᷓʒ deꝰſaciꝰeſt hõ.⁊ bõ deꝰ.nnꝰfuit
⁊nõ duo bõ ⁊ deꝰ.⁊ ppter ipſã ineffabilem
vnionẽ q deꝰet bõ vnꝰfuit.ſicut deuſ ꝑ bũa
nitatẽ ſuã ſe vaciter tꝑalẽ expibuit.ſic ⁊ bõ ꝑ
diuinitatẽ ſuã ante tꝑa ſe fuiſſe nõ fallaciter
pꝛedicauit. Si deꝰ eternus.triginta tãtum
ãnoꝝ aliañ fuit ꝓpi bũamitaẽ. Quare ſimili
ter bõtꝑalis einꝰnõ fuit ꝓpter diuinitatẽ?⸗
Ergo inquiũt bõ ab eternoſuit.⁊bõ mũdũ
creauit.et hõ fuit ãteq̃; bõ eẽt. Dueri eſtis

adbuc inuolumentis infantie expediri non

potuiſtis. Hondũ in vobis exeꝛcitatiſenſul
creuerũt.q lacte opꝰnõ bñt.ſedſolido cbo.
Quid enim ſũt vᷣboꝝ inuolucra.niſi quedã
inuolumẽta intelligẽnie. qbus qʒdiu ſea ſus

bumanꝰobuoluit.nunqᷓ; coꝛdis oculus ad
nitatis lumẽ ꝑfecie aꝑit. Nueritis ſi fuit bo
ante tẽpoꝛa ? ⁊ ego voſinterꝛogo.ſideꝰcepit
in tẽpoꝛex Si etern?factꝰ ẽ tẽpoꝛalis.tẽꝑał
nõ eſt factus eternꝰ ln foꝛte ideo deuſ ppi

bumanitatem in tempoꝛe fuit. quia bõ fuit.
qndo bõ in tempoꝛe ſuit. Sed bõ pꝛopi di

uinitatem ante tempoꝛa nõ fuit.quia quã

do deus ante tempoꝛa fuit.bõ adbuc deuſ

nõ fuit. Foꝛtaſſis aliquid rationilſ erit ppter
qð eiuſmodi locutiões caueatis. Salua tñ
integritate fidei xrpᷣiane.vt vnũ eüdẽqʒ ipᷣm
eſſe credatis qͥ et in tẽpoꝛe bõ fuit ꝓpter bũa
nitatẽ ſuã.et ante tpa deꝰfuit ppter diuinita
tem ſuam. Et idcirco idẽipſe veracii ſe dixit

⁊ in tꝑe veniſſe bomiem. ⁊ ante tꝑa fuiſie de
um. Cü autem ⁊ boc ⁊ B dixit.nõalius ⁊ ali

us dixit. ſed ᷣm aliud⁊ aliud dixit Qð deus
dixit. hõ dixit.et qdð bõ dixit.deus dirit.qᷣa et
bõ deus. ⁊ deꝰ⁊ bomo vnus fuu. Quando
dico bõ natuꝛã ſigniſico huanamad eſtani

mã et carnẽ. Nuãdo dico deus.naturã ſi’⸗

fico diuinam.d eſt verbi diumnitatem. Itez
quando dico bomo perſonam ſigniſico ex

animaet carne. Item quãdo dico deus prr
ſonam ſignifico in diuinitate.MNõ ampliui

notat bõ in natura.qᷓ; aiamet carnẽ.neqʒ ĩ

ꝑſoa.qᷓʒ ex ammaa carne Meqʒ ãpliꝰnotat

deꝰin natuꝛe q́; diuinitatẽ. neqʒin ꝑſona qᷓʒ

in diuinitate.⁊tñ in xpᷣo pſona ex ania 2 caor

ne.⁊ pſona in diuinitate.nõ due ſũt ꝑſone.ſʒ
vna eſt ꝑſona. Que eſt natura bomis? bu
manitas. Que eſt natura dei? diumitas.ex
bumanitate eſt bomo.exdiuinitate eſt deꝰ
Q, bõ eſt. ex anima et carne eſt. boc eſt eẽ eꝰ
quia natura eꝰeſt. N, bõ eſt. ex eo eſt. quod
bois eſt. Qy deus eſt. ex eo eſt qdᷣ deiẽ. Eteĩʒ
deꝰ ẽ. ex dꝛuitate eſt. S eẽ eꝰẽ qꝛ nata eiꝰeſt
Et ideo ꝗꝙdeus eſt. ex eo eſt. qd ſuuz eſt. y

bõ eſt. exeoeſt. qd voĩs eſt. Quappi qe deꝰ

eſt. exeoq bomis eſt. bõ eſt. ⁊ꝛ bõ er eo qddi
eſt. deus eſt. plecto et deus bõ.⁊ hõ deꝰ ꝗtẽ
qꝛnõ ex alio bõ deus.q; deꝰ.neqʒ ex alio de
us bõ q̃ᷓ; bõnõ alius eſt.ſedidẽ eſt deꝰa bõ.
Tamẽ qð bõ in ſuo eſt ↄditione.deus in eo
dem eſt dignitate. 2 cdeus in ſuo eſt pnatu
ram. hõ in eodẽ per gratiã Sicitaqʒ in xpo

ꝛima

aliam dicimꝰ?eſſe bumanã naturõ.⁊ aliã di
uinam.ſed nõ alii dicimus eſſe boĩem.⁊ali
um deü. ſed deum etboĩiem vnum ielũ xp̃ʒʒ
Quideſt ieſuſ ſaluatoꝛ. Quid eſt xpᷣs? vn

ctus. Aliud notat ieſus.aliudxpᷣs.⁊ nontñ
aliüu ſignificat ieſus qᷓ; xpᷣs. quia vnꝰeſt xᷣs

ieſus. ¶ Auguſtinus dicit. Aliam ſigniti

cationem babet ieſus.et aliam ſignificatõez

babet xpᷣs.cũ ſit vnus ieſusxpᷣs ſaluatoꝛno

ſter. gelus tamẽ ppꝛũ nomẽ eſtilli. quomõ
moyſes ppꝛio nomine aſpellatus eſt? quũuo

eſayas.quomodo abꝛaam. Sic tanq; ppꝛi
um nomẽ eſt dñs noſter ieſus xpᷣs. Cbꝛiſtꝰ

autẽ ſacramenti nomẽ eſt. quo ſi dicatur p
pbeta vel quo ſi dicatur ſacerdos. Lege ſer

monem auguſtini ſuper epłam Jobannis
ibiboc reperies. ¶ Idem in libꝛo de pꝛede
ſtinatione ſãctoꝛũ. ꝗile inquit nos credere ĩ

xpm lecit.qui nobis fecit in queʒ credimus

xpᷣm. Hoc itaqʒ dicit Auguſtinus. Vis er

go adbuc plenius audire. qmodo aut hm

quid dñs ieſus xpᷣs factus eſt. aut infectuſæ
Ambꝛoſius in lbꝛo quẽ de trinitate ſcribit.

ita dicit. Dicim?ꝰ igitur inquit factũ eſſe bo

minem.⁊ ad bominẽ. B eſſe referendum.

Demaza alibi babel. Qui ſactꝰ eſt ei ex

emie dauid ſᷣm carnẽ. ſᷣm carnẽ vtiqʒ factꝰ

eſt ex ſemine dauid.HDeus autẽ ante ſeculſa

ex deo natus eſt. nectamẽ factum eſſe ſemꝑ

ad creationẽ refertur. Scriptũ eſt eni: DHDo

mine refugiũ factus es nobis. Et paulo pꝰ

Ergo ſi factum eſſe requeni ad aliqᷣd. non

ad naturã refertur.enam creatũ ad cauſaʒ

refertur. Ande intelligimus illud qð dein

carnanone dñi ſcriptum eſt. Oñs creauit

me.in initio viarũ ſuarũ.in opera ſua id i

gnificare. ꝙ ad redimẽda opera potris do
minus ieſus ex virgine ſit creatus ¶ Idẽ

in eodem. MPaulus inquit ꝓbibet me crea

ture ſeruire.⁊ xpᷣo admonet ſeruienduʒ.nõ

ergo creatura xpᷣs. Naulus inquit ſeruu
xpi ieſu.et bonus ſeruus qui dominum re

cognoſcit.ipſe creature ſeruire nos pꝛobi
bet. Quemadmodum ergo ypo iple ſerui
ret. lixpᷣm creaturam putaret? Nide ergo ꝗ̊
modo xpᷣm et factum et creatum l'm aliqd

affirmat quẽtamẽ creaturã eẽ negat. Ibem

Goodbn

1
Ve
c
ſpece
e
ttur
düar
falt
ſiit
tuiſe⸗
vocen
dereli
adeo⸗
ſideo⸗
lnt
Nuint⸗
ur G

Ppe
Uledde
bodens
rgode
lgzrece

bbeore
aſe hö⸗

Mie ſhen

rore⸗
Aoe
ufn
ho
N.
Gae
*Rl
D

n

emd
pu⸗
Nicen

ön ꝑn

locan
Hisunt
aol
.
unece
Monjno
on e

oNv

enee

ln 1
se

quoqʒ in eodẽ lixpᷣm nõ adoptiuũ.ſed na

turalẽ filiñ eſſe teſtatur. dicẽs. Ner adoptõ
nem nos ſilij dicimur.ille ꝑ veruatẽ nature.

Můo ergo ex nibilo.qͥ ex mbilo fecit omia?

Ita opoꝛtet ᷣm teſtimonia ſcripturarũ fidi
veſtigia foꝛmare.pt recte credulitati ſincere
confeſſionis puritatẽ adiũůgamus.
¶ Be ſepaꝛatione anime et car
nis in chꝛriſo.
apitulun X
Bioam putaue /
rũt in moꝛte diuinitatẽ a xpᷣo bo
mie receſſiſſe.⁊ moꝛtẽ boĩs aliud

dqʒ ſeparationẽ diumitatisa carne nõ fuiſſe

Inueniũt enĩ quedaʒ verba in quibuſita di
ctũ eſſe videtur.et inuenientes buiuſmodi.

littere adherent. nõ ꝑtingẽtes ad ſpiritũ. Be

atus quoqʒ ãbꝛoſius tale aliquid videt᷑ di
cere in expoſitione pſalmi illius quẽipᷣe do
minus in paſſione de ſe ſcriptuʒ eſſe oſtẽdit
dicens. Beus deus meꝰ vt quid dereliqſti
me? Super bunc ergo locũ ãbꝛoſius ita di
cit. Clamat homo ſeparatõe diuinitatiſ mo

riturꝰ.⁊ alia quedã quaſi ad id ipſũ pꝛobã

dũ adducta.quia.ſ.deus vita eſt.et vbi vita
fuit.moꝛs eſſe non potuit. Alc pꝛopterea mi
ſi vita pꝛius receſſiſſet. moꝛs venire non po

tuiſſet. Scriptũ quiſe eſt. quia ieſꝰ clamãſ

voce magna dixit. Deus deus meus vt qd

dereliquiſti me? Clamat bõ ſe derelictũ eſſe

a deo.⁊ conqueritur deũ a ſe receſſiſſe.⁊ qna
ſi deo ſe moꝛiturũ eſſe.q deus ab ipſo receſ
ſerit ꝗdeo dixit. quia clamat bõ ſeparatiõe
diuinitatis moꝛiturus.Sed videte quid di
citur. Si enĩ agitur de illa ſeparatione diun

nitatis. pꝛo qua xpᷣs bõ in cruce clamabat.
Alla vtiqʒ iam facta erat. Mõenĩ derelinqn
dũ ſed derelictü iaz ſe pteſtabaĩ dicens. De

us deus meus vt quid dereliquiſtime. Si
ergo de illa ſeparatione diuinitatis agitur
iaʒ receſſerat dens quando bõ deuſin cruce

pendens derelicũ ſe a deo vociferabat.⁊ vti

qʒ adbucxpᷣs in carne viuebat.ãndo ſic deꝰ
ab eoreceſſerat. Reſpõdeantergo. Si moꝛſ

eſſe nõ poterat niſi pul nita diſcederet. qmõ
pita menere potuit.poſtqʒ vita receſſerat⸗

ma

uus in cruce pendebat.cũ ſe derelictuʒ cau

ſabat. Si ergo in bac receſſione dei ⁊ in bac

diuinitatis ſeparatõne illã que inter diuini

tatẽ 2 bumanitatẽ conſtabat vnionẽ perſo
ne ſolutaʒ dicunt. Fuit quoddã tẽpus quũ

doxpᷣs adbuc viuus hõ erat ⁊ deus nõ erat
Sed quis boc dicat? Quis ſane fidei cõcoꝛ
dans nõ abboꝛreat deo imponere.ꝙ aſſum
ptũ bominẽ vſqʒad moꝛtẽ quidẽ comitãdo
perduxit.⁊ in moꝛte quãdo maioꝛi periclo

iaz imminente maius auxiliũ neceſſarium

erat deſeruit? Quare ergo tantopeꝛe meꝛcẽ

cuſtodire debuerant.fugientes deſerant.cũ

ipſe vnicã illã ouẽ.⁊ agnũ illũ ouis vpᷣginis

filũ.quẽ non ſolũ cuſtodiendũ.ſed enã glo
rificãdũ ſuſcepit.lupo vemiẽte deſeruit? D⸗
uis pᷣus ð paſtoꝛe ſecura vemente lupo nõ
timuit dicens. Nenit pꝛincepſ mundi buiꝰ⸗
⁊in me non babet quicq̃;. Huncautẽ a pa
ſtoꝛe derelicta cauſando et conquerendo

clamat. Quare dereliquiſti me? ſolus

bomo fuit deus nonfuit. ⁊ iam deus bo
mo non fuit.quia iam ab bomine receſſe
rat deul.nec deus bõ fuit.quia adbuc piuꝰ
in cruce pendens a deo derelictus fuit. Jaʒ
non ſolũ ergo in moꝛte.leed ante moꝛtẽ diui
mitasab bomine receſſerat.qᷓndo bõ adhuc

hõ deü a ſerecelſiſſe.ac ꝑper hoc vtiſti aiũt de

Jaʒ eniʒ ſic receſſerat deus.⁊ adbucxpᷣus i

narijs impꝛopeꝛat ꝙ lupo veniente oueſs

um ſe non eſſe plangebat. Quis boc dicat?

Quomõ ergo inqunt intelligẽdũ eſt. ꝙxp̃ᷣſ
ſea deo derelictü eſſe clamat.⁊ ꝙ ſcptura bo
minẽ ſeparatione diuimtatis moꝛturũ cla
maſſe affirmat.ſi deus ab homine nõ receſ
ſerat? Quidergo? Mon potuit diuinitas
bumanitatem etiam pᷣm aliquid deſeruiſſe
inquãtũ videlicet eã poteſtati inmicoꝛum
ad tempus expoſitam nõ defendit. aßm ali
quid non deſeruilſſe.inquãtũ.i.etiam tũc ab

ea per pꝛeſentiã maieſtatis nõ receſſit? De

reliquit illũ.ſʒ illã nõ dereliqᷣt. Dereliqᷣt illis

ſed ſibi non dereliquit. Derehqt.quia auri

lium nõ cõtulit. Sed nõ dereliquit. quia p̃
ſentiam non abſtulit. Subtraxit pꝛotectioʒ

ſed nõ ſeparauit vnionẽ. Separauit ſe foꝛiſ

vt ad delenſionem ↄtra inimicos adeſet

2

ſed nõ ſeparauit ſe intꝰ ptuli adð vnionẽ per
ſone deelſet. Sic ergo dereliqt. vt non adiu
uaret. ſed nõ dereliqt. ptrecederet. Aado ꝑ
viã.mecum pergis.pariter ambulamꝰ Se

curus ſü quaſiamicũ mecũ babens. Aenit

boſtis meus ⁊ irꝛuens.inermem ⁊ reliſtere
nõ valentem vulneribus aſſicit. ¶Lu me pla
gari cernens.nibil moueris.ſʒ patieni ſuſti
nes. Et ſtas iuxta quaſi nõ curans vulnera
mea. Et dico. At quid dereliquiſti me? Nd

hpuc ſtas iuxta me.⁊ cauloꝛ te receſſiſſe a me

Juxta es loco.ſed lõge es auxilio.ꝗuxta fſu
iſti quãdo pñteʒ exbibuiſti in dilectiõe.lon
ge factꝰ es.quãdo in pericułↄſtituto te ſub
traxiſti a cõpaſſione.Sic ergo hbumanitas
a diuimitate in paſſione ſe derelictazʒ clama
bat.quia eã inimicoꝛuʒ poteſtati adð crucifi
genduz oceſſerat.ſicut ſcpᷣtuʒ eſt. Non bhabe
res in me poteſtatẽ niſi tibi datuʒ fuiſiʒ ðſu
per. Quã tñ moꝛteʒ quia nõ pꝛo lua iniqui
tate. ſed pꝛo noſtra redẽpnone ſuſtinuit in
cruce pendens.quare ſit derelicta requirit.
nõ qualſi aduerſus deum de pena murmu
rãs.ſed nobis innocẽtiaʒ ſuã in pena demõ
rco canſa querebat.qui peccatum neſcie

CO, xpũs ſeparata anima a car

ne et perſona fuit et deus et homo.

Kriptũ eſt. Et ie/

ſus clamãſ voce magna tradidit
ſpirituʒ. Quis tradidit? Jeſus.
Quid tradidit? Spirituʒ. Cultradidit? pa
tri. Mõ iudeuſ eiecit. neqʒ pater extraxit. ſed
ipſe ſpõtetradidit.Hõ miolent ablatus eſt.
ſed ſpõte datꝰ. oteſtatẽ inquit babeo po
nendi animã meã.⁊iteruʒ ſumẽdi eã. Ipſa
ammaapſe eſt ſpiritus. pᷣa ergo ania emiſ
ſa eſt poteſtate moꝛientis.nõ violentia occi
dentis. Emiſſa eſt ania.ille emiſit cuius fuit
Vnde emiſit ?cex carne. Quo emiſit?ad pa
trem. Beceſſit ania.⁊ moꝛtua ẽ caro. Roꝛ
tuus eſt xpᷣus.quia caroxpᷣi moꝛtua eſtSi

cut moꝛtuus eſt deus.quia moꝛtua eſt bu

manitas dei ita moꝛtuus eſt bõ.quia moꝛ

tua eſt caro boĩs. Sola caro moꝛtua eſt.

pꝛima-

in carne moꝛtuus eſt bõ cuius caro fuit.

moꝛtuus eſtenam deus.quia deus bõ ſuit.

Separatio anie moꝛs carnis fuit. Sola ca

ro moꝛtua eſt.a qua ſeparata eſt ania. Aia

moꝛtus non eſt. nec diuinitas moꝛtua eſt.
Sed ſola caro moꝛtua eſt,quia ſeparata ẽ
ania ab ea vita eiꝰ Ania ad infernuz deſcen
dit. caro in ſepulcro iacuit. diuitas cuʒ ptꝛo
qʒ permãſit. Heqʒ enim caro et ania pſonã
deſtruere potuerunt ſeparata. quã nõ fece
rant ↄiuncta. Nerhuʒplona eterna fuit Ne

qʒ tunc perſona eſſe cepit.quãdo animaʒ et

carneʒ in perſonã accepit. Accepit aniam ⸗
carnem.vtin ſe perſona elſent.noõ yvt le perſo
naʒ facerent Quia ergo ania et caro in eo ꝑ
ſona eſie acceperunt.q verbo perſone vni
ceperunt. Sẽper quidẽ cuʒ verbo vna ⁊ ea
dẽ ꝑſona ꝑmanſerunt.quia nunqᷓ; poſtea a
verbo vel inter ſe diuiſa receſſerunt Fuiter
g0 verbuʒ ꝑlona eterna ꝓpter diuitatẽ eter
nã.⁊ ipſa ꝑplona deus fuit ꝓpter diuitateʒ et
bõ ſuit ppter vnitã vbo bumanitatẽ. Ergo
xpᷣus perſona ad infernuʒ deſcendit. ſexbm
ſolamaniam.quia lola ania adinfernũ de
ſcendit.⁊ xpᷣus perſona in ſepulcro iacuit.et
ſᷣm ſolã carnẽ.quia ſola caro in ſepulcro ia
cuit etxpᷣus plona vbiqʒ fuit.⁊ ſᷣm ſolã diui
nitatẽ.quia ſola vbiqʒ diuimitas fuit. Meqʒ
ania in ſepulcro iacuit. neccaro ad infernu
deſcẽdit. Heqʒ caro vel ania pbiqʒ fuit.coꝛ
pus ſoluʒ in ſepulcroiacuit.⁊ ppteꝛ paꝛtem
iſtã boĩs xpᷣus bõ in ſepulcrolacuit. Dicũt
ic quebã ſcpᷣture quia cuʒ xpᷣs in ſepulcro
iacuille dicitur.totuʒ ꝓ parte ponuur.quia
non totus bõ in lepulcꝛo iacuit.ſed vna ꝑs
bomistantuʒ coꝛpus.lhic intẽdite.Nõ to
tus bõ.ſed ꝑs boĩs. Quis bõ xp̃us.Totuſ
bõ.totusxpᷣus.ꝑs boiſꝑs xpᷣ. pusiſepul
cro iacuit. totuzʒp ꝑte ponitur. Ergo nõ to
tuʒz iacuit. ſed ps. Nuideſt ergo totuʒ xxpᷣul

Muis eſt ꝑs ccoꝛpꝰ Ergo verexpᷣus nonia

cuit in ſepulcro.ſixpᷣus in ſepulcro iacuiſſe
ðꝛ. eſt ſigura dicẽdi.quia totuzʒ ꝓpte poni
⁊ in toto ꝑs intelligit. Ergo nec pᷣuſ veread
infernũ deſcendit. ſed xpi ps tãtuʒ ania ſola

EYliquid ſcrupuloſitatis incurꝛit Suſpecta
quiſpe ſunt h catholice veritati.⁊ nõ recipit

toſe
be
ol
A
ac
Natgi
deſcen
no⸗
o⸗

W

auihe
ninge
keanim
Nepe
onna,
onepen
Nte

an

1fute
inie
inge
G
ol
mäde
Mces
Moon

ONen

f

hage

ad
Gndruen
rur

uußen
iuloni
ſieu
ſon⸗
Gugi
Gusnone⸗

N
phelan
vzann 6
Suhn⸗

ein h

oren

ZãhK

autaſpꝛobat vt dicat xrp̃m non verein ſepul

cro iacuiſſe.nec vere ad infernũ deſcendille
Quid enim? Siideo non pvere in ſepulcro
iacuit.quia ſolum coꝛpus in ſepulcꝛo iacuit
nec vere ad infernum deſcẽdit.quia anima

ſola ad infernũ deſcẽdit. Ergo nec vere moꝛ

tuꝰſuit.qꝛ ſola caro moꝛtua fuit.nõ ania vel
diuinitas. QNuid ergo eſt qdᷣſcriptum eſt?⸗
Quia cũ xpᷣs in ſepulcro iacuiſſe dicitur.to
tũ ꝓ parte poſitũ eſt? An aliud eſt totuʒ ꝓ
parte poni.atqʒ aliud totũ ĩ parte operari?

ñ enĩ totũ p parte ponit.ipſũ quidẽtotũ
nominatur.ſednõipᷣm intelligit.ſed parſeꝰ

ſola ꝓ qua ponii. ñ veꝛo totũ in ꝑte oꝑpaꝛ
dicit.ipᷣm qð dicit. intelligit.nec pipſo qð ðꝛ
aliud intelligi. qᷓʒuis ſᷣm aliud.id eſt ſᷣm ꝑtẽ
operari intelligat. Nñ enĩtotũ in parte ope
ratur.ideo pere totũ operat᷑.quia et totũ cũ

parte eſt. ⁊ pars in toto eſt.qñ et totũ ⁊ paꝛꝛs

operatur. ñ ſimul ſunt.ſimł operaripñt.
Tic qpe operatio partisrecte totius dicit
qñtonus eſt.⁊ in toto eſt ipſa pars q oꝑat᷑.
Quando vo totũ deſtructum eſt.⁊ iam to
tum nõ eſt. nõ pꝛopꝛie totius dicitur qð ex

ma totũ pꝑs ſola operatur. Quid ergo? Nũ

quid ſᷣm boc dicemus.qñcaro xpᷣimoꝛtua
eſt. ideo xpᷣm vere moꝛtuũ fuiſſe.quia bõ ĩ
parte ſua ſuſtinuit paſſiones. ñ vero coꝛ
puſxp̃iin ſepulcro iacuit.ideo xpᷣm verenõ
iacuiſſe.quia pars ipſa queiacuit.a toto ia⸗
diuiſa fuit? Ergo xpᷣs vere moꝛtuus eſt.ſed
vere ſepultus nõ eſt. Abſit. ſed vere moꝛtuꝰ
eſt. ⁊ vere ſepultus.vere adinfernũ deſcẽdit

7 vere in celu aſcendit. Qüoergo totũ poſi

tũ eſt pꝛo parte.quãdoſcriptũ eſtxpᷣm iacu
iſſe in ſeplcro? Quod eſttotũ.⁊ que eſt ꝑs⸗
Totũ enĩ ad partes dicitur.et partes adto

tü referunt. Foꝛtaſſis ergo cogitas q̃ſitria q̃

dã diuinitatẽ.⁊ animã et carnẽxpᷣm cõpoſu
iſſe. ⁊ xpᷣm eſſe totum quoddaʒtribus parti
bus compoſituʒ. dininitate carne ⁊ anima.
Ergo tertia paroxp̃i verbũ eſt? Abſit. Hõ

enim pars xpᷣi verbum eſt. ſed ipſe xp̃s vyᷣbũ
eſt. Totus verbum. ſicuttotus deus. nõ di
midia pars verbum xpᷣi.⁊ dimidia pars bõ

ſʒ totꝰxpᷣs pᷣbũ.⁊ totꝰ xps bõ.qꝛidẽ ipᷣe deꝰet

bõ. Intelligis quid dico? Si non intelliggs

crede tamen. Ceedi poteſt ſi mtelligi non o

teſt. Nerum tamen eſt. quia xp̃ᷣsidemipe

deus et bomo fuit. nectertia pars xᷣi vbuʒ
fuit. nec aliquid ex carne ⁊ anima et verbo

quaſi ex partibus compoſitum totum ſuit

qꝛtotuʒipᷣm nᷣbum fuit. Abi gototum fuit.
compoſitum fuit ex ꝑtibus? Abi partes fu
erunt in toto.totum ſuit ex partiibus? Diui
nitaſautem ꝑs non fuit.vt ex ipſa totum eſ
ſet maius ipſa.nec in ipſa parſſfuit.vt in ipᷣa
aliquid eſſet minus ipſa.n bumanttate ſo
la partes inuenimus.⁊ totum ex partibus

cõſtat. Homo quoddam totum eſt duabuſ
partibus conſtans. anima et carne. iſte ſũt

due partes bominis.⁊ in bis duabus parti
bus conſtat totꝰ bõ Hatura diuina ſimplx

eſt. natura humana duplex. ꝓppies ptes bo
minis due ſunt. Quia in natura bomims

duoſunt.anima et caro. Abi bec duo ſunt.
totus bomo eſt.vbi alterum boꝛum eſt. ꝑs
bomims eſt. Pꝛopi boc igitur verbum to
tum bomĩem aſſumpſit.quia totum quod

bhoſmis erat. aſſumpſit animam et caꝛnem.

In ſepulcro autem totus bomo nõ lacuit.
ſed tantum pars bomĩs.boc eſt caro Simi
li ad infernum nõ totuſhomo delcẽdit.ſed
tõtum ꝑs bomii.hoc eſt anima. Si emmin
ſepulcrototus bomo iacuiſſe diceretur. ꝓfe
ctoa carne moꝛtua anima recelſiſſe negare

tur. Similiè ſi totus bomo ad infernum de

ſcẽdilſe diceretur.caro vtiqʒ pariter cum a
nima illuc ðᷣſcẽdiſſe affrmaret. Itaqʒ ps bo

minis tãtum in ſepulcroiacuit.⁊ nõ totus
bomo.⁊ duʒ xpᷣus in ſepulcro iacuiſſe dicit.
ppt ſolam carnem queibiiacuit verum eſſe

ꝓbatur.Dum enim ypᷣs in ſepulcro fuiſſe
dicit. totus bomo in ſepulcro fuiſſe dicitur.
quia cum xpᷣus dicitur. totus bomo dici
tur qniam totus bomochriſtus Et verum

S..qꝛ xpᷣſ ĩ ſepłcroiacuit.nec tñ totꝰbõ ĩ ſepul

croiacuit.qʒuistotꝰbõ xpᷣs fuit. Jõ qᷣpe to
tꝰbõ xpᷣus fuit.qꝛ aia et caro verboin perſo
nam vnita fuit. xpᷣus autem ꝓptea vere ĩ le

pulcro iacuit.quia caro eiuſ ibi iacuit. Etid

circo verbum perſona deeſſe nõ potuit. vbi
caro erat que ipſi verbo perſonalii vnita fu
it. Sic itaqʒ xpᷣus in ſepulc:oſuit.quãdo ca
3

ro eius ibi fuit. ⁊ totus tamen bomo bi nõ
fuit.quia nõ anima et caro ſimul.ſʒ ſola ca

ro ibi fuit. Q autem bomo dicitur bomo.

⁊ pſona bõ ꝓpter totũ bominẽ ðꝛ.⁊ ꝓpter to

tũ qð bomis eſt ᷣ. Hõid dico mõ bõapꝑ

te de bumo aſſupta denoĩatur. Sed cũ dict
tur bõ ⁊ intelligit perſona.totũ qð bõ eſt a

toto ðꝛ qð bois eſt. Aliud vero elt. cũ bõ dꝛ

eẽ id qð hõ eſt. atqʒ aliud cũ dðꝛ eſſe id aðẽ in

boĩe. Cu enim dici bõ ꝓpter totũ bois eſſe

dicit id eſt ammã ⁊ carnẽ. Cũ vero ðꝛ eẽid
qdðᷣeſt in boie. ꝓpter partẽ boĩs dꝛ.B eſtꝓpi
ſolã ammã.vel ꝓpter ſolã carnẽ. Cũ hõ bici
tur. bõ perſona dicit.cũ dicitid qð eſt in bo
mine. dici qdᷣ eſt in perſona. Dicit qpe bõ
ſapiens.⁊ non dicitur tamẽ ppter totũ qð ẽ
bõ.ſed ppter partem que eſt in boĩe.quia ſa
pientia nonin ania ⁊ carne eſt. ſed in aia ſo
la.Atem cũ dicitur bõ candidꝰ.aut mgeꝛnõ
ꝓpter totũ qð eſt bomo dicitur.ſed ppter ꝑ
tem que eſt ĩ boĩe.quia candoꝛ etnigredoñ

in ania ⁊ carne eſt.ſed in ſola carne.Et ſi ſoꝛ

tetotus bomo boc eſſe dicitur.nõ tamẽ ita
ðꝛ.quaſi totũ qð boiſeſt boc ſit.ſed qa id qð
m boie eſſe debet. boc totũ boc ſit.Dicit qp
petotus hbõ albus.quando totũ coꝛpꝰboii

albũ eſt.nõ quia totũ qð eſt bois albũ eſt. ſʒ

quia totũ qð in hoĩe albũ eſſe poteſt albũ ẽ
Itaqʒ et xpᷣus cũ bicitur bõ ꝓpter totũ dici
tur qð eſt bõ.id eſtammã ⁊ carnẽ. Cũ auteʒ
moꝛtalis vl moꝛtuꝰ dꝛ vel ſepultꝰ ppter ꝑtẽ
bomis ðꝛ.ld eſt ſolã carnẽ.quia ſola caro et
moꝛtalis fuit.quãdo coꝛruptionẽ paſſibili⸗
tatis poꝛtauit et ſola moꝛtua ſuit qñ in cru
ce ſine anĩa pita ſua pependit.⁊ ſola ſepulta
fuit.qᷓndo anima cũ ipſa in ſepłero moꝛtua
iacente nõ fuit. Ettamẽ xpᷣs boc totũ qð ſo
la caro fecit, paciter etipſe fecit.q̃ per diumni
tatẽ ſuã pſonaliter pꝛeſens erat icarne.ꝛ cũ
carne ſua q̃ boc fecit. Similiter cũ xpᷣs ſpiri

tu exultaſſe ðꝛ.ſiue affectũ.aut deſidenũ płti

moꝛẽ habuiſſe dicitur. ſᷣm ſolam animã boc
babuiſſe intelligitur.quia ſola ania bocha⸗
buit. ⁊ ipſe per aniaʒ veracii babuit cuiꝰdi
uinitatiipſa ania perſonalit vnita fuit. Ha

buit qſpe ania illa ſᷣm affectus nature cũ q

pꝛima

bus aſſuüpta fuit. ⁊ deſideriũ ⁊ gaudiũ et do
loꝛem et timoꝛẽ paſſioniſpꝛo carne ſua que
omma adtẽpus ratiõabilii admiſſa ſũt po
teſtate faciẽtis ⁊ voluntate patientis.⁊ cũ ti
muit penã ſue carnis.a doloꝛes reſugit.pᷣm
aſfectũ nature fecit.quo nemo odio caꝛnem
ſuã babet.cuius malu aliquãdo ex ratione
ſuſtinere poteſt. amare autẽnunq; poteſt.
Sicitaqʒ in chꝛiſto ſᷣm aſſectũ nature quẽ
anima in carne ⁊ ꝓcarne babuit.voluntaſ
quedã erat ſᷣm quã etmoꝛtẽ ⁊ doloꝛẽ ⁊ paſ

ſionẽ boꝛruiſſeet noluiſſe veraciter dicitur.
NQNuã tamẽ volũtatem ſupioꝛ volũtas ſpiri
tus que ad obedientiã patne iuſſionis pꝑm⸗

pta fuit dirigebat. Nolũtas qpe ſpũs ixpᷣo

quaſi medio quodã loco ↄſtituta.volũtatẽ

carnis ſubiectã per ratonem moderabat.
volũtati patris ſuperioꝛiper obedientiam
ſubijciebatur dicens.Hõ mea volũtas ſed

tua fiat. Ita ergo ꝙ xpᷣs dicit aliquando ſm

perſonã dꝛ.aliquado ſᷣm id qðfuit in perſo
na.⁊ ſimliter qð ſm hbominẽ dicit.aliquan:
do ſm ipſũ bominẽ ðꝛ aliqndo ſm ipſũ qð
fuit in bomine.In natura autẽ diuinitatis
vbi multiplicitas aut diuerſitas nulla eſt.ꝑ
ſona et id qð eſt in perſona diuerſum eẽ noõ
poteſt An ſola autẽ bumanitate vbi młtipli
citaſ inuenitur. aliud totũ.⁊ aliud ꝑſ eẽ oſtẽ
ditur. Cotũ pſona eſt. pars in perſona. Co⸗

tum eſt anima et caro.parſ anima ſola aut

ſola caro. Dicit autem ſcriptura. Sicut

anima rationalis et caro vnuseſt bomo.

ita deus æbomo vnus eſt cbꝛiſtus. Vide
te limilitudinem. Bene dico anma et ca⸗
ro eſt hõ.⁊ iterum.bene dico bõ eſt ꝑſona.⁊
rurſuʒ bene dico. aima et caro eſt vna ꝑlõa
Hõautẽ ſimiliter dicere poſſũ.ſola ania eſt
bomo.aut ſola caro eſt bomo.Etidciꝛcodi
cere nõ poſſũ.ſola ania eſt ꝑſona.aut ſola ca
roeſt pſona.Inxpᷣoautẽ bicere poſſuʒ.de⸗
2 bõ eſtxpᷣs.⁊ dicere poſſũ ſimilit deꝰeſt xpᷣi
⁊ iterũ. bõ eſt xpᷣs Et rurſum dicere poſſuʒz.

deꝰa bõ vna eſt pſona.⁊ iterũ.deꝰeſt ꝑſona

⁊ bõ eſt perſona. Qual ergo eſt ſimilitudo
bec. cuz dicitur. Sicut anima ratiõalis ⁊ ca
ro vnus eſt bõuta deus et hõ vnus eſtxpᷣo

nit
o

Jy
id
lunr,
lont
ſe
Untg
intel
1.*
heſic
perſ
tie
bory
Perſon
ghod
Miab
undän
duudai
nongle
Pere⸗
ſornen
„Cpaxre
lbon

nhe

e

ð

— — —
ðððÿ —
=

—

Gars.

Sienim ommmoda ſimilitudo eſt. quare
ſicut inxpo dicitur. deus ⁊ bõ xpᷣs et deꝰ xp̃l
nõ ita enã in boĩe ðꝛ.ſicut caro et ania ſimt
bõ ita etiam ſola caro per le bõ aut ſola aĩa
perſe bomo.vel ſicutin bomie amia quideʒ
et caro ſimiliter bomo dicitur.nec amma ꝑ
ſeſola bõ dicitur. nec caroſola perſe bomo

dicitur. ſicin cbꝛiſto deus quidem etbomo

ſimiliter chꝛiſtus dicitur.ita tamẽ vt nec ho
mo ſolus per ſe.nec deus ſolus per ſe xpᷣus
dicatur. Dagna inuolutio dicendi eſt cir
ca bec.⁊ laboꝛat bomo in ſuo.qui pene mil
intelligere nouit. mili boc et hm qð dicere
nouit. Nuerunt bic quotidiebomines qᷣd
dicendum ſit. et quid credendü raro? Que
runt ſi locutio ulla bona eſt.⁊ſi locutõ illa re
cipienda eſt. et ſi pꝛobanda eſt locutõ illa In
moneta verboꝛum poſiti ſunt.et curꝛit mul

titudo magna ſermonum ⁊ infinita perple

xio.quia iudicium ſpiritul a littera trabere
pvolunt. non iudicium litteꝛea ſpiritu Melci
unt enim.quia ſpirituſ litteram iudicare de
bet. non littera ſpiritum. Sicut ſcꝛptum eſt
Spiritualis iudicat omnia.⁊ ipᷣea nemine
iudicatur. Laboꝛant ergo in iudicio dicen
di.quia ſpiritũ non babent intelligendi. Uo
lunt babere iudicium.⁊ ſpiritum babeꝛe no
lunt.ſine quo recte iudicare non poſſunt.
ꝛopteꝛea laboꝛant in dicendo.⁊ inuem
unt alia etalia dicenda de illo quod vnum
intelligendum eſt. Nuerunt quid ſit perſo
na. adoucunt deinde diffinitionem perlo

ne ſicuta quibuſoam facta eſt. ⁊ pꝛobata.q?
perſona eſt indunduum rationalis ſubſtã

tie. Ecce dicamus ſᷣm nos quia perſona eſt
boc. Bene difſintum eſt ſcᷣm nos quid lit
perſona. Scdᷣum nos ita bicamus.Ham
quod ſupꝛa nos eſt. omnino dici nõ poteſt.
Indicibile eſt. quia incõpꝛebenſibile eſt Se
cundũ nos ergo dicamus. ſerſona eſt in
diuiduũ rationalis ſubſtantie. Que eſt ra
tionalis ſubſtantia niſi ſpiritus ratiõalis?
Pec eſt enim pꝛopꝛie rationalis perſona.
ſpiritualis ſubſtantia.que ſola rationis eſt
capax.quia in ea ſola ratio eſſepoteſt. Maʒ

ſi bomo rationalis ſubſtantia eſle dicitur.
non pꝛopter totum dicitur.ſedpꝛopter ani

——

(ꝛima

mam ſolam.que pꝛopꝛie ratonalis ſubſtã
tia eſſe dicitur. Homo enim m animamtã
tum rationalis eſt. quia ip̃e rationalem ami
mam babet. Anima autem ſecundum ſera
tionalis eſt.quia ipſa in ſe rationem pel ra
tionalitatem.id eſt ratoniſ capacitatem ba
bet. Sic itaqʒ ratõnalis ſubſtantia pꝛopꝛie
et ſecundum ſe non eſt niſiſpiritus ranona
lis qui indiuiduum pere eſt.⁊ in quantum
natura ſimplex eſt. compoſitionem partiũ
non babens.⁊ nature ſimplicis eſt euſdem
pꝛopꝛietatis plura non continens. Hicita
qʒ ſpiritus rationalis pꝛopꝛie perſona dici
tur. et numero diſcretus.et ratõne diſcernel

Sic emm quidam perſonam dictaʒ eſſe o

luerunt.quali per ſe ſonantem. et quaſi lin
gulariter diſcernentem vtin quantum nu
mero dilcreta ẽ ꝑ ſeinqᷓntũ rõe dilcermit ſo
nãtẽ vel ꝓnüciãtẽ vel iudicãtẽ ſe itelligamꝰ
Ecce ergo ſcdᷣm banc diffinitõnem pꝛopꝛie
dicimus.quia ſpiritus rationalis perſona
eſt. per ſe diſcernens ſe. Non eſt bic magna
queſtio neqʒ ambiguitas intelligendi. vbi
quod eſttotum. vnum eſt. In bomine autẽ
non eadem ratio occurꝛit vbi quidem duo
ſunt. et tamen perſone due non ſunt.ſed v
na perſona caroet anima. Hic autem qui
dam tam multipliciter deliraſſe inueniun
tur ſolis verbis adberentes. vt non facile
verboꝛum muolucra iudicari potuiſſent ni
ſi in fine erꝛoꝛ ſe manifeſtus oſtenderet Di
cunt bominem totum quoddam elſſe com
poſuum ex amma etcoꝛpoꝛe aliud omnino
et diuerſum ab amma et coꝛpoꝛe.ita vt boc
totum nec anims ſit. nec coꝛpus ſit.nec ſi
mul amma et coꝛpus. Mon enim totum
iſta eſſe. ſed ex iſtis eſſe dicunt. Hoc ergo to
tum bominem eſſe putant. ⁊ ipſum homi
nem qui boc totum eſt ratonalẽ eſſe ea ra
tionalitate que in ipſo toto eſt. diuerſa a ra
tione ſiue a rationalitate partis. ideſt am
me.ſicutipſum totum diuerſum eſt a par
te. AWdoſtremo omnia que in toto ſunt di
uerla eſſe omnino ab bis que in partibus
conſtant ſicut ivpKſum totum a partibus di
uerſũ ẽ. Itaqʒ ſicut rõnalitas boĩs alia ẽ qᷓʒ
ratiõalitaſaie.qꝛ vna ẽtotiꝰ.⁊ĩtoto ẽ. ¶Mia

partis eſt.ꝛ in pꝑte eſt. gta et bonitatẽ totius
que in toto eſt aliã eſſe dicuũr.⁊ bomitates ꝑ

tis aliã.qa partis eſt. ⁊ in ꝑte tantũ. Smili

teræ manciã bomiſaliã que in toto eſt.⁊ ma
liciã anie aliã que in parte eſt. NMoſtꝛemo ꝗ
tienſcũqʒ totũ facit.⁊ pari facit.qʒuis ſimul
operent.aliã tamẽ eſſe actionẽ partis q̃ in ꝑ
te eſt ⁊ aliã eſſe actionẽtotiꝰquein toto eſt.
ſicut ipſũ totũ aliudeſt. ⁊ aliud ꝑs eius.Ad
bunc modüu igitur qnens bõ peccat vel bñ
facit. peccatũ płiuſticiã in boie eſſe que toti
accidunt ad ppᷣetatẽ. Et iterũ peccatuʒ ſiue
iuſticiã in ania eſſe qᷓ parti accidunt ad ꝓpe
tatẽ cõtendũt. Quapꝛopter qñ bõ moꝛitur
⁊2 ania a carne ſeparat᷑.diuiſis btibus.totuʒ
ipſuzʒ qð ex eis cõpoſitũ fuerat iam nibil eẽ
ac per hboc ipſũ bominẽqͥ boc totũ erat.ſimi
lit nibil eſſe.necalicubi eẽ. Et mõ interi nec
peccatũ eiꝰpuniri.neciuſticiã remunerari.
aniam tantũ in iudicõ eſſe. vt bõbm meritũ
ſuũ vel penã vel gloꝛiã recipiat.bonec tãdẽ
in nouiſſimo.ania ad coꝛpus reuertẽte.rur

ſũ bõ eẽ incipiat.⁊ tũcſᷣm meritũ ſuũ ipſe qᷓ;

remunerationeʒ accipiat.Cales modos lo
quẽdi boĩes ſibi ↄſingunt.et per falſas ficti⸗
ones ſmonũ ad veras deceptiones erꝛoꝛũ
ducunt᷑. Quideni ſtultiꝰẽ qᷓ; dicere ꝙ tunc
bõ eẽ deſinat q̊ndo vere eẽ incipit.⁊ tãtopt
qʒ veriꝰ qᷓnto veriꝰeſt.in q̃ eſſe incipit.Mon
inqunt.ſʒ figura eſt qñ ſancti eẽ cũ xpᷣo bicũ
tur.bñ. Qñ vobiſcũ ſunt veritas eſt.⁊ qñ cũ
xpᷣo ſũt figura eſt? qn boc vobᷣ credite. Noſ
eni nõ credimꝰ. os ſcimꝰqa xpᷣs veritas
eſt. Nuiadxp̃m vadũt.nõ adſigurã nadũt
ſed ad htatẽ vadut. figurã euadũt. Quid
tantopere boĩes ſancti moꝛi deſiderauerũt
ſi poſt moꝛtẽ nibil futuri fuerũt. Cupio inqᷣt
Apla diſſolui aeſſe cũ xpo. Quid cupis⸗
QHoꝛi⁊ eẽ cũ xpᷣo gmo moꝛiet nibil eẽ hoc
iſti dicunt qa mibil eris poſt moꝛtẽ. Si iſtis
credis. moꝛtẽ nõ optaſ.niſi foꝛte ſi nõ eẽ deſi
deras. Si boni boies pꝰmoꝛtẽ nibil futuri
ſunt.quũo de iniqs ⁊ pꝛauis boibus pere di
ctü eſt. Eſſe mbil cupiüt nectñ eſſe queunte

Delinãt ergo nunc ⁊ boniſperare.⁊ malin

mere. qa nõ erũt aliqd cũ hinc exierint. vt vl
mala pel bong ſentire poſſit Sed bñ inqũt

ſperent et timeãt. qʒuis nõ ꝓſe tñ p aniab⸗
ſuis.quia cũ ipſinõ erũt.anie ipſoꝛũ erũt. q̃
vel gloꝛiabunt piuſticia. vel cruciabuntur
ꝓculpa. Ideo ergo inqunt ſperent ⁊timeãt
ꝓ aniabus ſuis. Atina tã recte diceretis.qᷓ
rectu dicitis. Bene ei dicitis. cũ bomini ſpe
randu ⁊ timendũ ꝓ ania ſua dicitis.ſi tamẽ
intelligeretis nunqz meliꝰ aut veri? pſeti
met hõ.qᷓʒ cũ timet ꝓania ſua. Quid enim
maiꝰeſt bõ q̃; aia? Non boc putabasqcũ
qʒ es quite figuriſſermonũ mumeras ſſho
uũ aliqd illatũ eſt auribus tuis.cũ dictũ eſt
boc potiꝰeſſe bominẽ qð potius bomiĩs eſt
Audi eꝛgo.tu xrpianus neſcis qdetbnicꝰ ule
teſtatus eſt ens. inquit cuiuſqʒ is eſt qᷣſ
qʒ geethnicꝰ ille te xpᷣiano religioſioꝛ fuit. q
veritatem confeſſus eſt. quam tu negaſl. Er
go inquis. homoeſt anima. Quid enim?⸗
Mõne tu dicis.quia bomo eſt coꝛpus.⁊ di
cere times.bomoẽ anima. Saulo ante ar⸗
gumentãdo occurꝛiſti.quia omnis bomo
eſt coꝛpus Ois bomo ẽ ammal.⁊ omnea⸗
nimal eſt coꝛpus.ergo ommis bõ eſt coꝛp⸗
Nullam contradictionẽ biceſſe putas.lu
ctoꝛitas eniʒ hoc dicit. Mꝛoducis auctoꝛes
etbnicos. vt pꝛobes quia omms bomo eſt
coꝛpus et ethnicis auctoꝛibuſ credere non
nis quia omnis bomo eſt anima. Foꝛtaſſiſ
quia magis iibi placʒ boc eſſe bominem.qᷓ;
illud.quia boc magis placet tibi qm illud.
Sed ego inqnis de toto loqr. cũ dico.omiſ
homo eſt coꝛpus.nõ de partetotiꝰq coꝛpꝰ
eſt. neqʒ de parte qᷓ ania eſt. boc eni totũ bõ
eſt. nõ ꝑa eiꝰaliq̃ De ̊ ergo toto dicoquia
coꝛpus eſt Dic ergo Htotũ quare mag di⸗
cis eẽ coꝛpꝰq̃ʒanimã cũ ex ania ſimul 2 coꝛ
poꝛe ↄſtet. Si ppter partem vnã q coꝛpus
eſt totũ ipſum coꝛpꝰdici enõne multo ma
gis dicendũ eſt aĩa ppter partẽ alterã que
ania eſt. Si ema partetotũ etnaturã ⁊ no
mẽ trabere dicitur.ab illa pꝛoculdubio pa:
te que dignioꝛ eſt et melioꝛ rectius et natu
ram ⁊ nomen trabere dicetur. ſed non bʒ in
qs vſoloqndi pt bõ ania dicat᷑ Ecce ↄcedo
ſm vſũ loqndi.dic qdð libʒ pt tñ ſᷣm regulaz
credẽdi ſetiaſ idqð negariñ dʒ. AUſꝰ loqndi
ab bominibꝰ inuent? eſt 2 ꝓpter boĩes iuẽ

hhe
n
guir
ſeſ⸗
ne
Plors
venia
phu⸗
G
biel
peere
qui⸗
dam
dunm
ſace
nulea
Maxi
MMlao
dſpſe

daſ⸗

Uigten
Pniat
ohem
totins
nobit
aütſin
teſuih
noe

ſi
*
rnini
uni
nm
lme
Vpſen
Wenm
nnoi
moſß
Ni
boniotk
ancle
ocke
in
g
ndanne
urn
Daner
blono
mnes/
ſo
1Ar
odns
Wog
wwenn
N ſout
wmi
biini
wrie
caiirn
wwonn
unigN
ulte
jipos
Nmnan⸗
uron

ſoboen

een

nbn
Ee
fn tui
Cbin

rbrign

tus eſt. ⁊ ideo ea potius in dicẽdo bomini
bus foꝛma eſſe debet quaʒ ſenſus bumanꝰ
in rebus percipiendis et cognoſcendis bʒ.
Scimus qpe qniaʒ vere vnü nibil eſt miſi
id ſolũ qð vnitate vnuz eſt. Id enm ſolum
ratio vere vnũ diſcernit in quototũ qð eſt
vnũ eſie inuenit. Quecũqʒ ergo nũero plu
ra ſunt ⁊ ſi aliqndo vniaãtur.vere tamẽ vnũ
eſſe non pñt.quia tamẽea que in vna com
poſitione vniuntur quodãmodoadleinui
cem accedunt et apꝛopinquãt ſibi vt quã
tum poſſunt vnitate vnientur. idcirco hm
quendam modum ⁊ ipſa que limuliuncta
ſunt vnum eſſe dicunt.Ham ſicut ratioid
quod vere vnum eſt in percipiendo no di
uidit.ita quoqʒ ſenſus qð ſimul iunctum ẽ
et vnitũ in percipiendo non diſcernit.⁊ quẽ
admodum illic ratio in eo qð vnuʒ eſt totũ
non diuidit eſſentiam. Ita quoqʒ ſenſꝰ bic
in eo quod vnitum eſttotum.nõ diuidit foꝛ
mam. Allic ratio percipit ſimul qð vnũ eſt.
quia nõ eſt in eo aliud ⁊ aliud. Hic vero ſẽe
ſus ſimul percipit quoð vnitum eſt.qꝛ non
eſt in eo alibi et albi.tamen que vnita ſunt
plura non vere vnum ſunt qmuis ſimul⸗
ueniant ⁊ quodammodo aſpꝛopinquãtad
vnitatem. nec tamen ita vere aut ita pꝛopꝛie
Quid enim ꝓpꝛius eſie poteſt q̃; vnitas ſi
bi? Quando eꝛgo dicuntur plura vnumꝓ
pterea quia vnita ſunt non ꝓpꝛie dicuntur.
quia non vereſũt id qð dicuni.ſed ſᷣm quẽ
dam modum tantũ ſimilia. Nerũtamẽ ſciẽ
dum eſtꝙ aliter vniuntur ea que ad vniõʒ

faciendam pariter conuemunt pt exeo ꝙ ſi

mul eſſe incipiunt vnum quodãmodo eſſe
incipiant.Aliteꝛ peꝛo illa vbi ante vnionem
vnitas pꝛeceſſit.⁊ qðᷣ addituʒ eſt dereliquo
adipſam vnitatem per vmonẽ acceſſit. Ali
udqſpe eſt aliqua ſimul per vnionẽ ad ve
ritatem componi atqʒ aliud aliqua ꝑ vmõʒ
vnitati apom. Quando enim aliqua ꝑvni
onem ad vmtatem componuntur nomen
totius partis cõmunicare non poſſunt.qͥa
nõ bñt ſingula ſeparati in ſe vnionẽ quã ſa
ciũt ſimul ex ſe. ñ vero aliq̃ alicui vnita
tẽ ſuã babẽn ꝑ vmonẽ aꝓponuntin partici
patõnẽ uliꝰtrãſeunt cui apponuni.vt nomẽ

qʒilliꝰcũ illo participareĩcipiãt.ſicut ꝑ vm ⸗/
onẽ ſuã vnitatẽ illiꝰparticipaꝛe incipiht veꝛ
bi gratia. Daries tectũ etfundamentũ tria
ſunt quedãa.⸗ nullü boꝝ pſe domꝰeſt Duã
do ergo oueniunt vt bec eſſe incipiãt tria ſi
mul cõponuni.nõ duo terno aſponuntur.
Mõ aũ ſiciuncta ſunt coꝛpꝰa ania. Ylia q
deʒz inquãtuʒ ſpũs eſt ranonalis ex ſe ⁊ ꝑ ſe
eſſe hbabet ꝑſona.⁊ quando coꝛpus ei ſocia⸗
tur notantũ ad ꝑſonã cõponit᷑ qntuʒ in per
ſonaʒ aſponitur. vt leo ꝙ ꝑ vnionẽ quodã⸗
modo vnũ ſit cũ illa. eadẽ queipſa eſt per
ſona eſſe incipiat. cum illa.ꝗnquantũ ergo
coꝛpus cum ania vnitum eſt vna eſt ꝑſona
cum ania. ſed tamen perſona eſſe aia ex ſe bʒ
inquantuũ eſt rationalis puo. Coꝛpus vero
ex anima babet inquãtum vmtum eſt rati
onali ſpiritui. Quia vero ſenſus bominis
in bomine viuente coꝛpus ſimul ⁊ animã ꝑ
cipit.nõ animã per ſe aut coꝛpus per ſe.ſeð
animã ſimul ⁊ coꝛpus dicere pſonaʒ buma
nus ſermo conſueuit. Hec auteʒ perſona qᷓ
in anima quideʒ pꝛopꝛie vna eſt.per vniia
tem inter coꝛpus vero etanimã vna ꝑ vni
onembm vſum loquendi diuerſis nomim
bus aſpellat. Euoꝛuʒ quedã a parte ſũpta

ſunt.quedã vo ab bis que ↄſtant in parte.

Nam qꝙpſona dicit rationalis bõ dicit.vel
coꝛpꝰvel ania a parte ſola vocabula ſũpta
ſunt.quia in boie ſolu coꝛpue bois eſſe coꝛ
pꝰa ab bumo lſũptũ eẽ.⁊ ex ↄiũctõe aĩe ſenſi
ficatũ eẽ ĩuemit. Hec ergo vocabla a pꝑte bo
mis ſũpta ſt. ñ aũt albꝰeẽ ðꝛ bõ autniger
aut magnꝰ aut ꝑuꝰ.pocabla ſumũt ab bis
q̃ ĩ ꝑte ↄſtãt.qꝛin ſolo coꝛpꝑe bois ⁊ ñ in aia
eiuſmoi ppᷣetates iueniut. Qñ aũt ronałðꝛ

poõ aut lapies aut iuſtꝰ.ab bis q ſolũ in ꝑte

ſut noĩa ad totũ ſumũt᷑qꝛ ñ coꝛpꝰboĩsſʒ ſo
la aia rõnał⁊ ſapiẽſa iuſta iueni. Itaqʒ no
mẽ hoiĩs aliqña coꝛꝑe ſumit.aliqñ ab his q̃

ſũt ĩ coꝛꝑe.aliqũ aũt ſumi ab bis q ſũtiia.
nũq̃ aut ſumit ab aia.ab illa qpe ꝑte bois

puũana locuno boĩi ponſiimu; vocabla foꝛ

mauit quã pᷣmũ ⁊pᷣncipł iboie ſeſꝰbũanuſ
agnouit Et öbuiſſz qdẽ bõ a melioꝛi ꝑteſua
nomẽ potiꝰſũplſiſſe.qꝛ ſmo alii aditelligẽnã
boĩ famłaꝛi ñ potuiſſʒ.n pꝰeũ q; ſeſꝰbũanꝰi

R F

percipiendo babuit modum in dicendo te⸗
nuiſſʒ. Itaqʒ quia idqdᷣab bumo erat euidẽ
tius in bomie videbatur.ab illo potius bo
dicebatur. Sic qdem ex infirmitate lſentien
di confuſio dicendioꝛta eſt.⁊ debemꝰ ꝓpter
vſum in loquendo modum dicendi buare.
nec tamẽ ppter conſuetudinẽ loquẽdi a ve
ritate credẽdi recedere. ſꝛopterea q pe ſcepᷣ

tura ſacra ne ba bominũ in veritate dei er

rare noſ faciant. perſonã iplam pꝛopꝛie ipᷣʒʒ
ſpum rationalem elſe teſtatur. que perſona
licet pꝛopter id qd de bumo ſumptũ eſt bõ
dicatur. tamen pveriſſime et quãdoilli ſocia
ta eſt ſola bene vel male operatur.⁊ quan⸗
doab illoſeparata eſt ſola in pena vel gla re
muneratur. Et ſicut ĩ coꝛpoꝛe poſita ſola q;
dam bona cogitatione ⁊ voluntate facit ſi
ne coꝛpoꝛe.quedam vero poſt volũtatem ⁊
ſm voluntatem in operatione per coꝛpus.
ita quoqʒ pꝛo meritis pꝛimum percipit pꝛe
mium ſeparata a coꝛpoꝛe ſine coꝛpoꝛe.poſt

ea iuncta coꝛpoꝛi in coꝛpoꝛe.Ecce ergo dica

mus. omo eſt anmal.perum eſt pꝛopter
id quod in homine abanima ſenſiſicatũ eſt
Homo eſt coꝛpus.Aerum eſt quia id qð
ſenſiſicatum eſt in bomine ⁊ de bumo ſum
ptum eſt iplum eſt coꝛpus. Homo eſt per
ſona. Verum eſt.quia id qd ab bumo ſum
ptum eſt anme iunctuʒ eſt in perſona. boc
totum vlus dicendi babet. ⁊ um eũ moduʒ
quo vere dicitur.ſine incõuenientia ꝓ veri
tate recipi poteſt. Iterum dicamꝰ. Homo ẽ

anima.non boc vſus dicẽdi recipit qui foꝛ

matus eſt ᷣm modũ ſentiendi. Solũ enim
coꝛpus in homie videtur a in ſolo coꝛꝑe bõ
videtur. ⁊idcircoa coꝛꝑe homim nomen ſu
mitur qmam pꝛopter coꝛpus bomo vocat
Iterũ quia in eo qð videtur aliud eſſe perci
pitur qð non videt. Duo in bomine eẽ depñ
bendunt᷑ id eſt coꝛpus ⁊ anima.que qᷓniã li
muliuncta ⁊ vnua inueniunt᷑ eiuſdes vnio
nis in boĩe coꝛpꝰa ania partes noiant Ecce
igitur cõcedamꝰqð pſus loquẽdi aſſirmat
bomo eſt coꝛpus.⁊ bõ non eſt ſpũs.bomo
eſt animal.et bõ non eſt ania.Nunqᷣd ſimi
liter concedemus bomo moꝛtuꝰnon eſt bõ

Homo enim viuens bõ eſt. Si autem bõ

(Pꝛima

moꝛtuus non eſt bomo.ergo bomo quen

do viuere deſint bomo eſſe deſinit. Sʒ qᷣd
eſt quod niuere deſinit.niſiquod moꝛit qd
autem moꝛitur niſi ſolum coꝛpꝰ qð abani
ma deleritur. Amma enim nõmountur nec
Nuere deſinit. etiam quando viuiticare de
ſinit. Ergo ſolum coꝛpus moꝛit. Sed bõ in
quis.id eſt ipſa perſona moꝛtur. Quid eſt
perſona nunqᷣd indiuiduũ rationalis ſub
ſtannie. Si ergo indiuiduuʒ rationalis ſub
ſtantie perſona eſt. ratonalis ptiqʒ ſpirituſ
qui⁊ ſimplicitate vnus eſt ⁊ natura ratiõis

capax. ꝓpꝛie perſona eſſe babet.ex ſe quideʒ

inquantum ſpiritus ratiõalis eſt. per ſe au
tem quando ſine coꝛpoꝛe eſt. Quãdoauteʒ
coꝛpus illi vnitũ eſt inqntũ cũ coꝛpoꝛe vni
tum eſt. vna cum coꝛpoꝛe perſona ẽ. Quan

do vero a coꝛpoꝛe ſeparatur perſona tamẽ

eſſe non deſinit. ⁊ ipſla eadem perſõa que pᷣꝰ
fuit. qniã coꝛpus a ſocietate ſpiritꝰdecedẽs
eidem ſpiritui perſonam eſſe nõ tollit. ſicut
pꝛius quando iungebat᷑ ipſi vt perſona eẽt

non dedit. Remanet taqʒ; ſepata ania a caꝛ
ne eadem perſona ſpũs ratioalie.qͥ licet fſoꝛ
talſſis ſm vſũ loquẽdi bõ iaʒ dicinon poſſit

qꝛid qð deterꝛa ſũptũ erat iam ſibi vnitum
nõ babet. nõ tamẽ ideo min?ꝰ perſona eſt. et
eadẽ ꝑpſona que pᷣus fuit.qñ et illud ſibi vni
tũ babuit.⁊ pꝛopter ipſã vnionẽ vna cũ illo
ꝑſona fuit. Sicut ergo coꝛpꝰrõnali ſpiritui

iictũ nõ batilli vt ſit ꝑſõa.ſʒ iunctũ illi acci
pit ab ulo pt ipſũ ſit vna ꝑpſona cũ illo.ſic bu
manitas iuncta vbo nõ qdeʒ ulli dedit pt eeẽt
plõa.ſʒ vnita illi accepit abillo pt vna eſſʒ p

ſõa cũ illo. Cõſiderãdũ nvoẽ qcũ veꝛbũ ⁊ bõ

vna ſit ꝑſõa in xpᷣo.recte tñ ꝑ ſe dicimꝰpᷣbũ ẽ

ꝑſona. ꝛ iteꝝ recte ꝑſe dicimꝰ bõẽ pſõa.⁊ re
cte dicimꝰ.qꝛ ſiml bõ ⁊ vbũ ñ dueſũt.ſpna
pſõa. Quia eni pᷣbũ ⁊ añ aſſũptũ boiem ꝑ
ſoa fuit.⁊ pꝰaſſũptũ hoĩeʒ pſõa eẽ ñ deſinit.
dðo recte dicimꝰp ſe nbũ eſt pſõa.Et qꝛrur
ſũ inteꝛ: bominẽ aſſũptũ ⁊ vbu maioꝛ⁊excel

lentioꝛ qᷓ; inter animam et coꝛpus vnio fu

it. nibilominus recte per ſe dicimus bomo
eſt perſõa.bomo quiſpe ideſt coꝛpus ⁊ ani
ma ſimul iuncta perſoa eſie babet.ñ tñ alia
qᷓ; vbum.qꝛ vna eſt pſona bomo ⁊ verbum

4

adue
in bo
beatu
herſu
deo⸗
buebe
conalle
Ntreſoꝛ
1ddeä
ſaauſi
ſaperen
aepaen
Pinqus
gtuse⸗
feconal
ſer Bu

nnbu⸗

n
S
nicd
ben
Tne
rede
bo
dec
lb
lb
ru
ns
ano
pefſenn
Mbr
enn
Gn
vnni
ſbey
hi⸗
le
aci
dacn
aſer
a
Mun
it
n
lprn⸗
il
iloin
ectot
nmnch,
inilhh
umeue
itre
Nuhn⸗
itomd
zidn.
abanm
woo
gein
e . i
Vlit⸗

Anio qᷣpe vnũ facit. caro nãqʒet amma ſil

ꝛuncta pſona fuiſſent ſi vna pſona cum ver
bo nõ fuiſſent. et verbo perſone vnita nõ ſu
iſſeẽt. Dꝛopterea recte dicimꝰ. quia ⁊ verbü
eſt perſona.⁊ iterũ recte dicimꝰ.quia bomo

eſt ꝑpſona.⁊ ſimiliter recte dicimꝰ.qa ⁊ vbuʒ

⁊bomo non ſunt due ſed vna pſona. Itẽ re
cte dicimus.quia verbum exquo bomo fa

ctũ eſt. nunqm poſtea bomo eſſe deſijt. qꝛ le

nec in moꝛte carnis ſue ab aſſumꝑta buma

nitate vnqʒ diuiſit. Qua ꝓpterxpᷣs etiam ĩ
moꝛte carnis ſue nec deꝰeſſe delijt. quia ĩ ve
ra deitate immoꝛtalil ꝑmanſit.nec ꝑpſona eẽ

deſijt. quia verbũ ſuit.nec bõ elſe deſijt.qꝛ di

uinitas eins ab bumanitate ſua nõ receſſit
Sola aũt anima a carne ad tempꝰ diuiſa ẽ

ſed diuinitas nec ab ania nec a carne ſepe:

rata eſt. Ep̃ſergo vere moꝛtuꝰfuit ꝓpimoꝛ
tuaʒ carnẽ.⁊ vere viuus ꝑmanſit ppter im/
moꝛtalem diuimtatem.⁊ veꝛus deus ſimul
⁊ veruſ bõ fuit ꝓp inſeparabilẽ diuinitatiſ
⁊ bumanitatis vnionẽ.
¶ O per hominem verbo vnituʒ
deõ vniuntur omnes qui membꝛa
unt ulius (¶Capitulum. ANXI

ERediatoꝛ nõ eſt vniꝰ. oeuſ
autem vnus eſt. Duo enim
— erant deus ⁊bomo diuerſi⁊
aduerſi. Deus eratiuſtus.bõ erat iniuſtus
in hoc nota aduerſos.Hõ erat miſer.deus
beatusin Gᷓ; nota diuerloſ.Sic igit bõ ⁊ ad
uerſus deo erat per iniuſticiam. ⁊ diuerſus
a deo per miſeriã. ſꝛopter boc neceſſe ba:
buit bõ pᷣmuʒ quið iuſtificari a culpa pt re⸗

conciliaret. oſtea vero liberari a miſeria

vt refoꝛmaret In H gomediatoꝛe eguit bõ
ad deũ pt recõciliaret᷑iulli reduceret᷑ ad ulũ

ſʒ cauſã diſſidentiũ agendam ↄuenienter ſu

ſcipere nõ poſſet.qui non aliqua ſocietatis
ac pacis amicicia vtriqʒ familiariſ atqʒ; pꝛo

pinquꝰexiſteret. ꝛopter hoc ergo fuiꝰ di

factus eſt bomo.pvt inier bominem ⁊ deum
reconciliationis et pacis mediatoꝛ eſſe poſ⸗

ſet Suſcepit bumanitatem per quam bo⸗
minibus aſpꝛopinquaret. Betinuit diuini⸗

Poſtolꝰ oicit.

(pꝛima

tatem per quam a deo non recederet ſactꝰ

bomo ſuſtinuit penam vt demonſtraret af
fectum.ſeruauit iuſticiam pt confer:z reme:

dium. Aerbum quiſpe qð cum patre deo

vnum erat per ineffabilem vnitatem cũ bo

mine aſlumpto vnum factum eſt per admi

rabilem vnionem. AUmtas in nata vnio in
ꝑſona cũ patre deo vnũ in nata nõ in perſo
na. cũ boĩe aſſũpto vnũ in ꝑſoa ñ in natura
Quid mas vnuʒ qᷓ; vnitas.qð vnitate vnũ

eſt ſũme vnũ eſt. AUerbũ et pat in vnitate v

num erant.quia natura vnum erant. 2 vo⸗
luit ipſum verbum nobiſcum vnum ſieri.
vt noſin ſe ⁊ per ſe vnum faceret⁊ cum illo
cum quoipſum vnuʒ erat lſſumpſit ergo
ex nobis noſtram naturam pt eam ſibi ſoci
aret per vnſonem in perſona.que ſoclata ñ
erat per vnitatem in natura.pt per id quið
quodde noſtro vnum ſecum ſaceret nos ſi
bi vniret vt cum ipſo vnum eſſemus perid
quod noſtrum ſibi vnitum erat,⁊ peripſuʒ
vnum eſſe cum patre qui cumipᷣo vnũ erat
Nater inquit ſancte ſerua eos in nomine
tuo quos dediſti mibi.vt ſint pnum.ſicut ⁊
nos.Hon pꝛo eis autem rogo tantum.ſed
et pꝛo eis qui credituri ſunt per verbũ eoꝝ
in me pt et ipſiimn nobis vnum ſint.⁊ mũdꝰ
credat.quia tu me miliſti. Et ego claritateʒ
quam dediſti mibi dedi eis vt ſint vnum ſi
cut et nos vnum ſumus.Egoin eis atu in

me vt ſint conſummat in vnũ.⁊cognoſcat

mundus.quia tu me miſiſti. Rogat vnitaſ
pꝛo vnione. Aerbum cum patre vnũ in na⸗
tura. homo cum verbo vnũ in perſona.mẽ
bꝛa cum capite vnum.pꝛimũ in iuſticia po
ſtea in gloꝛia. At enim in iuſticia vnũ ſint.
cognoſcat mũdꝰqꝛtu me miliſti. Atauteʒ
ĩ glona vnũ ſint.volo vt vbi ego ſũ a illiſint
mecũ vt videãt claritatẽ meã quam dediſti

mibi.qꝛ dilexiſti me ante ↄſtuunonẽ mũdi.

nuͤ xpũs ſ,m hũanitatẽ ĩ ce
lo ẽ ſim diuitatẽ vbiqʒ ¶Ca. Xlil
Weri quo media
oꝛ dei⁊ boĩm bõ. Rp̃s ielꝰ nüc eẽ
credatur i celo. aut quia deꝰ vbiqʒ
it. bominem quoqʒ ulum qui in deo ſit

pbiqʒ diffuſum.ex boc nimiruʒ intelligi vo
lens etiã in paradiſo eſſe potuiſſe qui vbiqʒ
ſit. Moli taqʒ dubitare ibi nũc eẽ bomineʒ
ielum xpᷣm. vnde venturus eſt. Demoꝛit
quoqʒ recole.⁊ fidelitertene xpianam cõfeſ
ſionem quoniam reſurrexit a moꝛtuil.aſcẽ
dit ad celũ ſedet ad dexteram dei patris.nec
aliunde qm inde venturus eſt. ad muos et
moꝛtuos iudicandos.:et ſic venturꝰ eſt illa
angelica voceteſtante. QNuemadmodum
vilus eſt in celum ire. id eſtin eadeʒ foꝛma
carms atqʒ ſubſtantia. cui pꝛofecto immoꝛ
talitatem ðdit. naturã non abſtulit. õm bãc
foꝛmam nõ eſt putandus vbiqʒ diſfuſꝰ. Ca
uendũ eſt eniz ne ita diuinitatẽ aſtruamus
bomis.uvt veritatẽ coꝛꝑis auferamꝰ Mõ eiʒ
eſt ↄſequẽſvt quod in deo eſtita ſit vbiqʒ li
cut deꝰ. Haʒ de nobis peraciſſima ſcpᷣtura
dicit in illo viuimꝰ mouemur ⁊ ſumus
nec tamen ſicut ille vbiqʒ ſumꝰ.ſed aliter bõ
ille in deo. quoniam aliter ⁊ deus ille in bo⸗
mie ppꝛio qdã et ſingulari modo. Vna eni
perſona eſt deus ⁊ bomo.⁊ vtrũqʒ vnuſeſt
ielſus xpᷣs vbiqʒ per id quod deus eſt. In ce
loautem perid qð bomo.Eſt ergo deꝰ per
cuncta diffuſus.Ipſe quiſpe ait per pꝛophe
tam. Celũ ⁊ terꝛã ego impleo.Et qdð paulo ã
te poſui de ſapientia eiꝰ Attingit a ſine vſqʒ
ad finẽ foꝛtiter et diſponit oia ſuauit.Item⸗
qʒ ſcriptũ eſt. Spiritus domini repleuitoꝛ
bem terꝛarum. Eiqʒ dicitur in quodaʒ pſal

mo.Quo iboa ſpiritu tuo ⁊ quoa facie tua

f. Si aſcendero in celũ tu illic es.ſi.d.ĩ it.ad.
Sed ſic eſt deus vbiqʒ per cuncta diffuſus
vt non ſit qualitas mũdi.ſed ſubſtantia cre
atrix mũdi.ſine laboꝛe regens.ſine onere cõ
tinens mundum. non tamen per ſpacia lo
coꝛum quali molesdiſfuſa. ita pt in dimi
dio mundi coꝛpoꝛe ſit dimidiuſ. in alio di
midio dimidius.atqʒ ita per totum totus
et in celo ſolototus.⁊ in ſola terꝛa totus.⁊ĩ
celo et in terꝛa totuſ.⁊ in nullo contentꝰloco
ſed in ſeipſo vbiqʒ totus Iia paterita filius
ita ſpirituſſanctus. ita trinitas vnus deus.
Verum illud eſt multo mirabilius ꝙ cũ de
us pbiqʒ ſit totus.non tamen in omnibus
babitat. non enim omnibus dici poteſt qðᷣ

pnma

ait a poſtolus pel qðᷣ iam dixi. pel etiam ul&
Meſcuis quia templũ dei eſtis.ſpiritꝰden
babitat in vobis. vnde et ecõtrario de qbuſ
dam dicit idem. Quiſquis autem ſpiritum
xp̃ᷣt non babet bicnon eſt eius. Quis poꝛro
audeat opinari miſi quiſquiſinſeparabilita
tem penitus ignoꝛat trinitatis que in aliq
babitare poſſit pater autfilius in quo non
babitat ſpirituſſanctus.aut in aliquoſpiri⸗
tuſſanctus in quo non pater a filus. Vndð
fatendum eſt vbiqʒ eſſe deum per diuinita
tis pꝛeſentiam. ſed non vbiqʒ per babitatio
nis gratiam. ꝛopter banc enim babitatõ
nem vbi pꝛoculdubio gratia dilecuonis eiꝰ
agnoſcitur.non dicimuſ. dater noſter qui
es vbiqʒ.cum et boc verum ſit. ſed pater no
ſter qui es in celis vttemplum eius in oꝛati
one ponus commemoꝛemus quod et noſ
ipᷣi eſſe debemus.⁊ inquantum ſumuſintã
tum ad eius ſocietatem et adoptionis fami
liam pertinemus. Cum igitur qui vbiqʒ eſt
non in omnibus babitat. ⁊ in quibus babi
tat non equaliter babitat. Ham vnde eſt il
lud quod Heliſeus popoſcit pt duplicieſpi

ritus dei in eo fieret qui erat in Helia.⁊ pn

deim ommbus ſanctis ſunt alij ſanctioꝛes

niſi abundantius babendo babitatoꝛez de
um. Quomodo ergo verum eſt quodſuß̃

diximus.q deus vbiqʒ ſit totus.quando in
alijs eſt amplius ⁊ in alijs minus.Sed nõ
eſt neglgenter intuendum ꝙ diximus in ſe
ipſo eſſe vbiqʒ totum. non ergo in eis quia
alia plus eum alia minus capiũt.ideo eniĩ

vbiqʒ eſie dicitur.quia nulli parti rerum ab

ſens eſt. ꝗdeototꝰqꝛ nõ ꝑn reꝝptẽ ſuã pñtẽ
pbet. ⁊ alii ꝑn alterã ꝑteʒ.eq̃les eq̃ibꝰ.mioꝛi
mioꝛẽ.maioꝛiqʒ maioꝛẽ.ſʒ iſoluʒ vniü ſitati
create.veꝝ etiã cuilibʒ pti eiꝰtotꝰ piteradeſt
Poꝛro aũt qð paꝝꝑdiſiicte putauimꝰpoſſe

itelligi. cũ dicerem? deũ eẽ vbiqʒ totũ niſlad

deꝛemꝰĩ ſeipo õ diligẽtiꝰexponẽdũ.qũo eĩʒ
vbiqʒ ĩ ſeip̃o.vbiqʒ.l.qꝛnuſqʒ ẽ abſẽſ ſeipᷣo
aũt qꝛ nõ ↄtinet abeis qbꝰpñs ẽ tanq̃ᷓ; ſine
bis eẽ ñ poſſit.ſic̃aũt nec ab illo abeſt i q nõ
bitat.⁊ totꝰadẽ q̃ʒuiſille ñ bẽat eũ.ita ⁊ iillo
in quo babitat totus eſt q̃ʒuis pꝛeſens non

ex toto eũ capiat.neqʒ enim ad babitanduʒ

s

Hj.
lbn
agte
bos
ob
wme⸗
lſſit
tene
ſuee
bita
gotn
reaß
tasen
dientt
lazb⸗
ſtuma
quale
ſrcc
ſenten
toüp⸗
locoe

Cbei⸗

l

unt
rp
deiht
Pinnin
pord
nablin
ali⸗
o on
ohei

NS

o

nbabe⸗
ono
ergi
Nu
Geinun
wan
Pnuini
Moheni
bizek
1s hj
ſeckl

ie

Raa
ncs

brreer

Koß
un
—RKãà
mt
vnc
ummmmn
gnibigt
ibnn
emniiſtat
numnoſt

Pun holt

wünlic⸗
dicoc⸗
giriſl
lorbchic⸗

S

ſopripnn
Ppbiucn

diundit ſe per bominũ coꝛda ſeu coꝛpa.aliã

ſui partẽ buic tribuens.illi alam.ſicut lux
iſta per aditus ⁊ feneſtras domoꝛũ.ſed po
tius vt quẽlibet ſonũ cum coꝛpoꝛea res ſit
et tranſitoꝛia ſurdus nõ capit.ſurdaſter nõ

quanto eſt acutioꝛio tanto autẽ minus q̃n
to eſt obtuſioꝛis auditus.cuʒ ille non varie
ma gis minus ve ſonat.ſj in eo loco in quo
ſunt᷑ omẽs equaliter pꝛeſto ſit.quanto excel
lentius deuſ natura incoꝛpoꝛea ⁊immuta
bilis viua.qui nõ ſicut ſonus ꝑ moꝛas tem
poꝛum tendi⁊ diuibi poteſt.nec ſpacio ae⸗
reo tanqm loco ſuo indiget vbi pᷣſentibus
pſto ſit.ſʒ eterna ſtabilitate ipᷣe in ſe manẽs
totus adeſſe rebus omibꝰ poteſt et ſinglis

totus.quãuis in quibꝰbabitat babeant eũ

pꝛo ſue capacitatis diuerſuate. alij ampliꝰ
alij minꝰ quos ipᷣe ſibi dilectiſſimũ templũ
gratia ſue bonitatis ediſicat. Habitare enã
in ommbꝰ adbuc animabꝰ nondũ ſpiritua
libus ideo dicitur deuſ.quia in eis occulte
agit vt ſint templu eius.idqʒ in pꝛoficienti
bus ⁊ pficiendo pſeuerãtibꝰperficit. Quã⸗
obꝛeʒ deus qui vbiqʒ pꝛeſens eſt ⁊ vbiqʒto
tus nõ in omnibꝰ? babitat ſed in eis tantuʒ
quos efſicit beatſſimũ templũ ſuũ vel bea
tiſſima templa ſua eruenseosa poteſtate
tenebꝛarũ ⁊ tranſferẽs in regnuʒ claritatis
ſue qð incipit a regeneratiõe. Cum igit ba
bitationẽ eius cogitas.vnitatẽ cogita.ↄgre
gationẽqʒ ſanctoꝝ maxie in celis vbi ꝓpte
rea pᷣcipue babitare dicitur.qꝛ ibi fit volun
tas eius perfecta eoꝝin quibꝰhabitat obe
dientia. deinde in terra vbi edificanſ domů
ſuaʒ babitat in fine ſeculi dedicandã. Chꝛi
ſtum aũt dñm noſtꝝ vnigenitũ dei filum
equalẽ patri eundẽqʒ bomiĩs filiũ quo ma
ioꝛ eſt pater ⁊ vbiqʒ nõ dubiteſtotũ eſſe pꝛe
ſentẽ tanqm deũ.⁊ in eodẽ templo deri eſſe
totũ pñtem tanq̃; deum inbabitãtem.et in
loco aliquo celi ꝓpter veri coꝛpis modũ.

¶ Wars ſecunda de gratia que per
Chꝛiſtu datur/eęt ſpũ a capite i mẽ
bꝛa diffuſo.

totũ capit atqʒ in bis qui audiut cuʒ pari ON —
ei aſpꝛopinqnt. tanto magis alꝰalio capit

4

apitulum 1

RKriptum eſt
quia lex neminẽ ad ꝑfe-
ctum adducit. Lex enim
ignoꝛantiã docere potu
it. nfirmitatẽ adiuuare
1EWMe„q hʒRnon potuit. Duo bema
la in bomine fuerunt ⁊ ex bijs cetera mala

bomis oĩa ꝓceſſerũt. Rnũ ſuit ignoꝛantia

aliud ↄcupiſcentia.ignoꝛantia boni.concu
piſcentia mali.ex ignoꝛantia venit delictũ.
ex concupiſcenna peccatuũ./ Hecigit duo ab
initio in bomiefuerũt.ſqʒ pt cognoſceret bo
mo mo:bũ ſuũ dimiſſus eſt totꝰ ſibi,ne foꝛ
te grãm ſuꝑfluam iudicaret.ſi pus defeciũ

infirmitatis ſue nõ agnoſceret. oſitü eſt

ergo tempus naturał legis vt natura ꝑ ſe

operaret.non q per ſe quicq̃ʒ poſſet.ſed pt

ſe nõ poſſe agnoſceret. Illa ergo ſibi relicta
errare cepit a veritate ꝑignoꝛantiã.⁊ cõui

cta eſt de cecitate. poſtmodũ etiaʒ ↄuincen

da de infiritate. Data eſt lexſcpᷣta pt igno
rantiã illuminaret.ſedinſirmitatẽ nõ coꝛro
boꝛaret. vt in ea parte bomo qua defectuʒ
ſuũ agnouitiuuaret. Abi aũt ꝑſe ſtare pu
tauit relinquerei. Accepta ergo ſcientia ve

ritatis per legeʒ conari cepit vt pſiceret. ſed
pꝛeſſus ↄcupiſcentia quia grãm adiuuan
tem nõ babuit. ab ope virtutis defecit. Cõ
ulctus eſt igit in vtroqʒ.qꝛ videlicʒ per ſenꝰ*

verũ poteſt agnoſcere nec bonũ perſicere.
NRoſt bec itaqʒ ↄuenienter gratia data eſt
que ⁊ illũmaret cecum ⁊ ſanaret infirmuʒ.
illuminaret ignoꝛantiã. refrigeraret ↄcupi
ſcentiamalluminaret adcognitionẽ verita
tis. inflãmaret ad amoꝛẽ virtuns. Pꝛopte
rea ſpiritus in igne datus eſt vt lumẽ babe
ret ⁊ flammã.lumen ad cognitõnem.flam
mam ad dilectioneʒ. oꝛro ſicut ſpiritus
bomiĩs mediante capite ad membꝛa piuili
canda deſcendit. ſic ſpuũſſanctus per Rpᷣm
pvenit ad cbꝛiſtianos. Caput eſt xpᷣus.mem

bꝛum cbꝛiſtianus. caput vnũ. mẽbꝛa mlta.

et conſtat vnũ coꝛpus ey capite ⁊ membꝛis
et in vno coꝛꝑe ſpiritus vnꝰ.cuius plenitu
do quidem in capite eſt participato in mẽ

bꝛs. Si ergo coꝛpus vnũ eſt ⁊ ſps Enus

Pars

quiin coꝛꝑe ipᷣo non eſta ſpiritu viuiſicari
non potelt ſicut ſcriptũ eſt. Qui non babet
ſpiritum chꝛiſti bic nõ eſt eius. Qui auteʒ

non babet ſpũm xpᷣi.bic nõ eſt membꝛum

chꝛiſti.in coꝛpoꝛe vno ſpũs vnus. nicbil in

coꝛpoꝛe moꝛtuũ.nibil extra coꝛpus viuum

per fidem membꝛa efficimur. ꝑ dilectioneʒ
piuiſficamur.per fidem accipimꝰpnionem

per charitatẽ accipimꝰ viuificationẽ.in ſa

cramento aũt ꝑbaptiſmũ vmmur.ꝑ coꝛpꝰ

chꝛiſti ⁊ ſanguinẽ viuiſicamur.ꝑbaptiſmũ

efficimur membꝛa coꝛꝑis. per coꝛpus autẽ
chꝛiſti efficimur participes viuificatiõis.
eccleſia et quid ſit eccleſia.
apitulum II.

poꝛis membꝛa ſinguli quiqʒ hidelium exi

ſtunt omẽs coꝛpus vnũ ꝓpter ſpiritüů nũ

et idem vnã. Nuẽadmoduʒ autem in coꝛ
poꝛe buano ſingula queqʒ membꝛa pꝛopa

ac diſcreta officia babent.⁊ tamẽ vnũ’quod

qʒʒ non ſibi ſoli agit qð ſoluʒ agit. ſicin coꝛ
poꝛe ſancte eccleſie dona gratiaꝝ diſtributa
ſunt.⁊ tamẽ vnuſquiſqʒ nõ ſibi ſoli bʒ etiaʒ
id quod ſolus babet. Soli eni oculi vident
et tamẽ ſibi ſolümodo non vident ſed toti
coꝛpoꝛi.ſole auresaudiunt nectamẽ ſibi ſo

lummõ audiunt ſed toti coꝛpoꝛi.ſoli pedes

ambulant et non ſibi tamẽ ſolumodo am
bulãt ſed toti coꝛꝑi Erad bunc moduz vnũ

quodqʒ qð babet ſolum in ſe non babʒ ſo

lummodopprer ſe.quatenꝰſcdᷣm diſpẽſatõ
nem optimi largitoꝛis ⁊ diſtributoꝛis ſapi
entiſſimi ſingula ſint ommũ ⁊ omia ſingu
loꝛum. Quiſquis ergo donum gratie dei
perciꝑe meruit.ſciat non ad ſe ſolum ꝑtine
re quod babet etiã ſi ſo?ꝰ babʒ. Hac itaqʒ ſi
militudine ſancta eccleſiaid ẽ. vniuerſitas
fidelium.coꝛpus xpᷣi vocatur ppter ſpiritũ
chꝛiſti quẽ accepit. cuiꝰ particpatio in no
mine deſignatur quãdoa chꝛiſto xpᷣianus
aſpellatur. Hocitaq; nomen ſignat mẽbꝛa

chꝛiſti participantia ſpũm xpᷣi pt ab vncto

ſit vncius quna xpᷣo diciturxpᷣianus. Chꝛ

eleſia ſancta coꝛ .

pus chꝛiſti eſt vno ſpiritu piuifſica
a ⁊ Nnita fide vna ⁊ lanctiſicata.Huiꝰ coꝛ

WMecunoa

ſtus quiſpe vnct? interp̃tatur. illo videlicet
oleo leticie qdᷣ pꝛecunctis ꝑticipibus ſuis
ſm plenitudinẽ accepit.⁊ cunctis pticipib⸗

ſuis quaſi caput mẽbꝛis cdᷣm participatio

nem tranſtudit ſicut vngentuz in capite qd
deſcendit a capite in barbã.⁊ deinde vſqʒ in
oꝛam. boc eſt. in extremitatem veſtimẽti de
fluxit vt ad totũ efflueret ⁊ totũ pimicaret

Quãdo igi chꝛiſtianus efficeris. membun

coꝛpoꝛis chꝛiſti efficeris participãs ſpiritũ
chꝛiſti. Nuid eſt ergo ecclelia niſi multitut
do fidelium.pniuerſitas xpᷣianoꝛum.

Be duobus parietibus eccleſie
laicis ſʒ et ceriees.
Capitulum .III.

Auerſitas auteʒ

bec duos oꝛdines complectit cleri
cos ⁊ laicos quaſi duo latera coꝛ

poꝛs vniꝰ. Quaſi eni ad ſiniſtrã ſunt laici
qui ite pᷣſentis neceſſitati inſeruiũt. Mon
ita dico ad ſiniſtrã quęadmodũ illi ad ſini

ſtram ſtatuent qu bꝰdicetur. Ite maledict
in ignemeternuz. Ablita me vt bonos lai:
cos ibi ſtatuere plumã. Haʒ qui boni erũt

ſine laici ſiue clerici ibi nõ erunt.⁊ qui mali

erunt ſiue laici ſiue clerici ibi erũt Hõ ergo
adillam ſiniſtraz laicos xpianos qui veri
chꝛiſtiani ſunt cõſtituo.ſed adillã ſiniſtrã.
de qua dicit. In dextra eius longeuitas vi
te.in ſiniſtra autẽeius diuitie a gloꝛia. Qð
enim ad ſiniſtrã in coꝛpoꝛe ẽ de coꝛꝑeeſtet
bonũ eſt quãuis optimũ non ſit Laiciergo
cbꝛiſtiam qui terrena ⁊ terrene pite neceſſa
ria tractant. pars coꝛpis xp̃i ſimſtra ſunt.
Clerici nvero quoniã ea que að ſpũalẽ vitã
ꝑtinent diſpenſant quaſi dextera pars ſunt
coꝛpoꝛis xpᷣi. Et conſtat hijs duabꝰpariibꝰ
totum coꝛpus xpᷣi quod eſt vniuerſa eccle
ſia. Laicus interpᷣtatur popularis. greceeiʒ

laos.latine dicitur populus AUnde ⁊ Bali

leos rex dictꝰ putat᷑ quaſi baſiſlaos.idẽ.ſui

ſtẽtamentũ populi. Clericul ðꝛ a greco cle
ros qð latine interpᷣtatuʒſonat ſoꝛẽ.ſiue

ipſe ſoꝛteelectus ſit a deo ⁊ ad buitium dei.

ſiue ꝙ ipſe deus ſoꝛsillius ſit.⁊ ꝙ poꝛtionẽ

aliam in terra babere non debest clerics

Neiu
dſ
lele⸗
ſid
milts
bon
lolge⸗
loc
lurco
udin
neſa
n
came
eſtdi
altur.
ſtate⸗
tumg
llen⸗ al

Nic
61
ah
poto
Nec
pſozn
ſne
cret
NNn
ni

n.
lcclſe

.
⸗

1

en
mm
nho
,n
cni
n
wolat
Neit
wan
Mep
g
Pni
un
hett
luoep
RRZZ
nich⸗ in
zinini
meh
Hnh⸗
hall
gnai⸗
deibn
tiloi
mum
4 n

niſi deum ⁊ ea que ad dei partem ſpectant
Cui ſtatutũ eſt decimis ⁊ oblanõibꝰq deo
offerunt᷑ ſuſtẽtari.Laicis ergochbꝛiſtianis
tidelibus terrena poſſidere ↄcedit.clericis
vero ſpualia tantu committütur quemad
modũ olim in illo populo pꝛioꝛe cetere tri

bus que tipum laicoꝛũ pꝛeferebant poꝛtõ

nes in bereditate acceperũt. ſola tribus Ae
ui queclericos figurabatdecimis oblatio
nmbus ⁊ ſacrificioꝝ victimis paſcebat.

¶Buas eſſe vitas et ſcõᷣm duas

vitas duos populos etinduobus

populis duas poteſtates et in vtra
qʒ diuerſos gradus et dignitatum
oꝛdines etvnam inferioꝛeʒ et aliaʒ
ſuperioꝛem. ((Ca. III.

WBe ſunt quippe
vite. vna terrena. alia celeſtis. alte
ra coꝛpoꝛea.altera ſpũalis. Ana q̃
coꝛpus viuit ex anima. Alia qua anima vi
uit ex deo. vtraqʒbonũ ſuum babet quo ve
getatur ⁊ nutritur vt poſſit ſubſiſtere. Ai⸗
ta terrena bonis terrenis alitur. pita ſpiri

tualis ſpnᷣalibus bonis nutritur.Ald vitaʒ

terrenam ꝑtinent ommia q̃terrena ſunt.ad
vitam ſpũalem que ſpiritualia ſunt bona
omnia. Vt autẽ in vtraqʒ pita iuſticia ſer
uetur.⁊ ptilitas ꝓueniat.pꝛimũ ad vtrũqʒ
diſtributi ſunt.qui vtriulſqʒ bona ſcdᷣm ne
ceſſitatẽ pel rationẽ ſtudio aclaboꝛe acqui
rãt. Deinde alij qui ea poteſtate officij cõ
miſſi ̃m equitatẽ diſpenſent vt nemofrẽm
ſuum in negocio ſuꝑgrediai.ſed iuſticia in
uiolata conſuet. ſꝛopterea in vtroqʒ po
pulo ſcdᷣm vtranqʒ nitaʒ diſtributo ptãtes
ſunt conſtitute In laicis quiſpe ad quoꝛũ
ſtudium ⁊ puidennam ea que terrene vite
neceſſaria ſunt ptinent.poteſtas eſt terre

na.In clericis autẽ ad quoꝛũ officium ſpe

ctant ea que ſpuał pite ſuntbona poteſtas
eſt diuina Illa igitur poteſtas ſecularis di
citur.iſta ſoũalis nominat᷑. In vtraqʒ pote
ſtate diuerſi ſunt gradus ⁊ oꝛdies poteſta
tum ſub vno tamẽ vtrimqʒ capite diſtribu
ti et quaſi ab vno pꝛincipio deducti et ad

(ſecunoa

vnuʒ relati. Terrena poteſtas caput babet
regem. Gpiritualis poteſtas babet ſũmuz
pontificem. ld poteſtateʒ regis pertinent
que terrena ſunt ⁊ ad terrenã pitam facta
ommia. lo poteſtatem ſummi pontificis
ꝑtinent que ſpiritualia ſunt ⁊ pite ſpiritua

liattribita vmuerſa. Quantü autem pita
ſpũalis dignioꝛ eſt qᷓ; terrena. ſpiritus q̃

coꝛpus.tantũ ſpũalis poteſtas terrenam
ſiue ſecularem poteſtateʒ bonoꝛe ac digni
tate pꝛecedit. Haʒ ſpiritualis poteſtas ter
renam poteſtatem ⁊ inſtituere babet pt ſit
et iudicare babʒ ſi bona non fuerit. Ipᷣa ve
ro pᷣmo a deo inſtitutaeſt.⁊ cum deuiat a
ſolo deo iudicari poteſt. ſicut ſcniptum eſt.
Spiritualis diiudicat omia.⁊ ipea nemie
iudicatur. Q, autẽ ſpiritualis poteſtaſ q̃n
tum ad diuinã iuſtitunonẽ ſpectat ⁊ pꝛioꝛ
ſit temꝑe ⁊ maioꝛ dignitate.in illo antiquo
veteris inſtrumenti populo manifeſte de⸗

claratur. vbi pᷣmum a deo ſacerdotiũ inſti

tutum eſt.poſtea vero ꝑ ſacerdonũ iuben
te deo regalis poteſtas oꝛdinata eſt. Undᷣ
adbuc in eccleſia dei ſacerdotalis dignitas
regalem poteſtatẽ conſecrat ⁊ ſanctiſicans

per benedictionẽ. etfoꝛmans per inſtitutio

nem. Si ergo vt dicit apoſtolꝰ. Qu bene⸗
dicit maioꝛ eſt et minoꝛ quibenedicitur. cõ
ſtat abſq; omnidubitatiõe ꝙterrena ptãs

quea ſpuali benedictioneʒz accipit iure inſe

.

rioꝛeſtimer. W
¶(E, omniseccleſiaſtica admini

ſtr õſtat in tribus.hoceſtin oꝛ

dinibꝰ. in ſacramẽtis.in pꝛeceptis.
Capituluum V.
Mnis eccleſiaſti⸗/
ca adminiſtratõ in tribus ↄſtat.

in oꝛdinibus.in ſacꝛamẽtis.in pᷣ
ceptis. Oꝛdĩes ↄſideramꝰ in pſonis pᷣlato

rũ.Sacramẽta in miniſterio eoꝝ.ꝛecep

ta in ↄuerſatõe ſubiectoꝝ q̃ ſingta ppꝛia cõ

ſideratiõe egent. De oꝛdinibꝰ Bpmoatten

dendũ eſt. ꝙ alij ſunt m gouz differentẽ ſiẽ
eſt dyaconꝰ ⁊ ſacerdoſ.Alij in eodẽ gradu
ſm ptãtem excelleniẽ. ſcut dyaconꝰꝛ arcbi
dyaconus. Vnus Sous ẽin Gaamstono
2

tamen vna poteſtas in mimſterio. DOyaco
nus eni ſacerdoti miniſtrat in ſacramento
coꝛpꝑpis ⁊ languis xpᷣi. Archidiaconus aute
boc plus babʒ qp̃ter miniſteriũ altaris ſᷣ
epiſcopo ⁊ vice epiſcopi curam babet eccle⸗
ſiarum ⁊cauſas eccleſiaſticas examinat et
miniſteria diſpenſat. Similiter ſacerdos ?
pontikex ſiue ſummꝰſacerdos vnꝰ gous ẽ
inſacramẽto. diuerſa tamẽ poteſtas in mi⸗
ſterio. quia cũ ptriſq; coꝛpis ⁊ ſanguis xpᷣi
ↄlecrandi. baptiʒandi.cathbeſiſandi.pdican
dilligandi ſoluendi vna quodãmodo ſit di
gIgnitas pontificibꝰ. tamẽ eccleſias dedicãdi
oꝛdines faciendi.manꝰ imponẽdi.ſacri criſ
matis conſecrandi. communẽ ſuꝑ populũ

data eſt. Sic itaqʒ eſt bifferentia alia in ſa⸗
cris oꝛdinibꝰgraduum. Alia eſt in eodem
graduũ differentia dignitatũ Oꝛdoautem
aliusẽ in ptte terrena vł ſeculari.⁊ aliꝰ in
poteſtate ſpũail. 3
¶ Depoteſtateterꝛena.
Capitulum VI.

Pteſtas terrena

que ad terrenã vitaʒ ſpectãt ſub
iecta ſunt terrene poteſtati. Hec aũt omĩa
dupliciter ꝑtinẽt ad ius terrene poteſtatis
pvt videlicet ipſa terrena poteſtas bec ⁊ poſ
ſidentibus ſcᷣm iuſticiam diſtribuat.et cõ

da iuſte diſpenſare.⁊ eos contra iniuſticiã
defendere. ſic hiectoꝝ debitũ eſt ᷣm inſtitu
ta legum ⁊ rõnabiles cõſuetudines pᷣlatis
et in le ⁊ in ſuis ſuitium exbibere. Eſt auteʒ
ſeruitium aliud determmatũ.ſicut cenſus
et tributa q̃ annuatim ſoluũtur. Aliud foꝛ⸗
tuitum quod videlicʒ ꝑ culpis ex caſu acci
dentibus exigitur. Qð et ip̃ᷣm licet legbus

tamen qᷓdammõ determinatũ nõeſt. quia
euentus eius certus nõ eſt.neqʒ exigi iure
poteſt niſi cum acciderit culpa pꝛo qua ſol
nendum elt. Hec ergo eſt diſcretio terrene
poteſtatis vt ſciatur quid pꝛelati ſubiectis

benedictõem faciendi ſingularis poteſtas

pertinet ad vitam terrenã.et oa

tra iuſticiã impugnantiũ defendat. Sicut
autẽ pꝛelatoꝝ debitũ eſt lubiectis poſſiden

ſm menlſurã peccatideterminatum ſit.in B

pel qd ſubiecti platis expibere debeãt p ip

ſa terra vel terrena ſubſtantia circa quam

vtrimqʒ debitũ penſat.

uomõ eccleſia terrena poſſide

E his aüt terꝛeniſ

bonis adterrenã vitam ptinenti
bus que vel polſident pᷣlati in ſbie

ctis vel ſubiecti poſſidẽt a plans.quedaʒ ec
leſns xpᷣi deuotione fideliu ↄceſſa ſunt poſſi
denda. ſaluo tamen iure terrene poteſtatis
Sic enim rõnabile eſt ⁊ bonũ.quia deꝰ no

ſter paciſamatoꝛeſt. ⁊ nil inoꝛdinatũ apꝛo
bare poteſt vera iuſticia. Spiritual ſiq deʒ

poteſtas nõ iðo pᷣſidet vtterrene in ſuo iu

re pᷣiudicium faciat.ſicut ipᷣa teꝛrena ptãs

quod ſpũali debet᷑ nunqm ſine culpa vſur

pat. Sic igitur qñ eiuſmodi que ad irenaz D
ſpectant ptãtem eccleſijs xpᷣi cedunt᷑.Hij

qdem qui largitoꝛes ſunt muneris ̊ ſoluʒ

ↄcedere poſſunt in eis qð poſſident.qꝛ nec

ſubditi id qð ſuis ſuꝑioꝛibus debet ad ali
am poſſunt tranſferre ptãtem.nec pꝛelati ĩ
bis q̃ iuſte a ſubiectis poſſidentur alienos
poſſeſſoꝛes inducere.boc eſt vt n pꝛelati id
quod ſubiectoꝝ eſt tribuãt.nec ſubiecti id
quod pᷣlatoꝛum eſt imutare pᷣumant.No
tandum eſttñ ꝙ pꝛincipes terꝛeni in terre
nis poſſeſſionibꝰquas vel in ſubiectis vłſi

ne lſubiectis poſſident ecclie aliquãdo coce

dunt ſolam vtlitatẽ.aliqñ ⁊ vtilitateʒ ⁊ po
teſtatem. Aulitatem ſine poteſtate ↄcebũt
quando fructü quidẽ poſſeſſioniæ að pſuʒ
eccłie tranſferri decernũt. Sedpoteſtatem
iuſticie exercende in ipᷣe poſſeſſiõe adeius
ditionem tranſſerrinõ permittunt. aliquã
do ⁊ vtilitatem ⁊ ptãtem ſimł tribuũt. Abi
tamen diligenter attendendu eſt q eccleſia
licet fructũ terrene poſſeſſionis in vſum ac
piat. ptãtem tñ exercendeiuſticie ꝑ ecdleſia
ſticas pſonas aut iudicia ſecłaria exercere

non p̃t. poteſt tñ miſtros hꝛẽ laicas pſonaſ

ꝑ q̃̊s iura ac iubdicia adterrenã ptãtes ꝑtinẽ
tia ſm tenoꝛẽ legũ.⁊ debitũ iuris terremi ex
erceat. Sic tñ vtet im qð ptãtem bʒa pᷣn
cipeterreno ſe babere ↄgnoſcat.⁊ ipᷣas polſ

ſde

U
enti
ſbe⸗
Wec
Kus
Wo
iipe
oin
gpis
Rlr
im;
h
blo;,
gnec
al
s
waud
wd
nnß
wen
Gitin
Ner
cockun

Pe On⅓h

Ni
ni

gunpr⸗

otenent

ntiti
Gin

ſpirituali ptãte eraminent. Scoᷣm moduʒ
ſiue menſurã iuſticia determinat᷑ cum vic;
quelibet culpa ↄgrua ⁊ ↄueniẽti pena mul

(vars

ſeſſiones nunqʒ ita a rega ptãte elongari
poſſe intelligat.quin ſi ratõ poſtulauerit⁊
nccitas.⁊illis ipſa ptãs debeat patrociniũ
⁊ illi ipſe poſſelſiões debeant in nccuate ob

ſequiu. Sicut eni regia ptãs pꝛõciniũ qðᷣ

debet alteri nõpᷣt dare. ſicipᷣa poſſeſſio etiã
ab eccleſiaſticis ꝑſonis obtenta obſequiuʒ
qð regie poteſtati debet iure negare nõ pᷣt

ſicut ſcriptũ eſt.Reddite q ſunt ceſaris ceſa

ri.⁊ que ſunt der deo.
¶ Ouot modis in ſeculari pote
ſtate determinãda eſt iuſticia ſicut
ſcriptum eſt. Beodite que ſunt ce
ſaris ceſari.et queſunt dei deo.
Capitulum VIII.
Lienouz eſt uero
qiuſticia illa q̃ terrene ptãti in ſᷣ
iectis data eſt qnqʒ mõis determi
natur ſcdᷣm pſonam.ſᷣm cãm.ſᷣim modum
ſcom locũ.⁊ hᷣm tempꝰ.Nã að aliq̃ mõ licʒ⸗
non ſtatim oino licʒ.⁊ ipᷣa iuſticia niſi iuſte
exbibita fuerit iuſticie nomẽ amittit. Qua
pꝛiopter qð licʒ ꝑſpiciendũ eſt diligenequõ
licet.? Onderandi ſunt modi qbus iuſticie
foꝛma determinat. Scᷣm ꝑſonã aliqd licʒ
etaliquidðnõ licet.quẽadmodũ ſeculari iu
dici in ꝑſonaʒ laicã ſi peccauerit manũ mit
tere licʒ. in clericũ non licet. Scᷣm cauſã iu
ſticia determinat᷑.pt piðlicʒ negocia ſecula
ria a ptãte terrena.ſpũalia pᷣo ⁊ ecciaſtica a

tatur vtnec puatꝰ amoꝛ in vindicta eqtati

aliquid ſubtrabat. neq; obiũ pꝛiuatũ adiici
at debite ſeueritati. Scm locũ et tempus

determinat iuſticia ſi vbi ⁊ qñ conuenit iu

ſticia exercetur ⁊ pfertur veritatis ſentẽtia.

Scõðm ꝑſonaʒ igitur iuſticia violaret ſi iu
dex ſecularis in ecciaſticã ꝑſonã manꝰmit
teret. Scom cãm ſi eccleſiaſtica negocia ex
aminanda ſuſcipet. Scdᷣm menſurã ſi mẽ/
dacium vel maledictũ ſuſpendio puniret.
Scðm locũ ſi loca ſacra nolare pᷣſumeret
⁊ confugientibꝰadilla etiam reis ꝓ ſuis ſce

leribus ↄdemnandis inoꝛdinate violentiã

D

ſecunoa

inferre temptaret. Scoᷣm temp ſi acris et
ſolennibꝰ diebus reuerentiã non exbiberet

qn ꝛ bijs parcendũ eſt quibꝰ p culpis ſuis
ſuſplicia debent. Hijs ergo modis ſeclaris
ptãs iuſticiã exercere dʒ leg ĩſtituta ſeq̃ns
⁊ mibil pᷣter iuſticiã ⁊ peritatẽ apꝛobans in
iudicãdo Secularis aũt ptãs caput babet
regem ſiue impꝑatoꝛẽ ab illoꝑ ſubiectas po
teſtates duces ⁊ comites ⁊ pfectos ⁊ magi
ſtratus alios deſcendẽs. qui tamẽ omnes
a pꝛima ptãte auctoꝛitatẽ ſumũt in eo ꝙ ᷣ
iecti pꝛelatis exiſſttuun.
e oꝛnamentis regijs Ca.X.
bz aüt poteſtas
ſecularis oꝛnamenta quedã digni
+ ½ Laatis lue qbus et excellentia oꝛdis
oſtenditur ⁊ ſacramẽtũ mimiſterij figuraĩ.
Anulus ſidem. armilla bonã operatoneʒ.
ſceptrum iuſticiã.gladius vindictã.purpu
ra reuerentiam. dyadema gliam delignat.
Et H quidẽ de ſeculari ptãte in Plenti dicta

ſufficiant. -·

— (Ware tercos.
Ge ſpugli poteſtate et de clericis.
Capitulum I.

Piritualpo
teſtas in clero oꝛdinatur
babens gous et oꝛdines
dignitatũ differẽtes. Dꝛi
mum ſignaclm clerici eſt
coꝛona.qua ſignat ad ꝑtem ſoꝛtis miniſte
rij diuim cuißuire regnare ẽ. Coꝛona qpe
regale decus ſignat.ſic dicit biũs etrus
aptus. Nos eſtis genꝰ electũ.regale ſacer
dotium ppter ̊ ergo coma capitis clerico
in modũ coꝛone tondet.⁊ipᷣa capitis ſũmi
tas deſuper nudatur ⁊reuelat.pt ꝑ boc det᷑
mtelligi. quia ad regiã in xpᷣo ptãtem aſſu⸗
mitur. ⁊ qꝛ inter ipʒʒ ⁊ deũ deinceps velamẽ
eęẽ non debʒ. ⁊pt reuelata facieet pura men
te dñi ſui gloꝛam contẽpletur. ſummuʒ ca
pitis ſummũ eſt mẽtis. denudatio capitis
illummnatõem mẽtis ſignificat. Cleric? qpe
ſecretoꝝ deinõ ignarus eẽ debet. quia nun
cius eius eſt ad populũ. Condẽtur enam

3

capilli capitis pſqʒ adaſparinõema reuela
tionẽ ſenſuũ.iv eſt. oculoꝝet auriũ vt eum
ab audiendo ꝛintelligẽdo v̈bo derterreno
rũ occupano q ꝑ capillos ſignificat no im
pediat. ſdoſtq; autẽ clericꝰ factus elt dʒ de
inceps de ſtipendijs eccie ſuſtẽtari.⁊ ſubtu

tela ⁊ cuſtodia ſpũaliũ ma giſtroꝛũ ſcientia

diuina ⁊ eccleſiaſtica diſciplina erudiri. qtt
nus ad ſacros oꝛdines miniſterij diuim cu
ratio popoſcerit digne poſſit accedere. Ne
mo ad cleru aſſumendeſt nili ſbtitulo cer
to. Qui eni caputnõ bñt acephali ſunt no

c lerici
GSeto ura cccleſiaiea.

Dnſure aut eccle
Eſe vſus a nazareis eẽ exoꝛius
utat:qui pᷣus crine puato.deinqʒ
ob vite onnentiã caput radebãt.⁊ capillos
in igne ſacrificij ponebãt.binc pſus ab apo
ſtolis introductusẽ.vt qui diuims culubꝰ
mancipati deo ↄſecrant᷑ q̃i naʒareiid ẽ.ſan
cti crine poſio inueniant ſicut ad Eʒechie
lem dicitur. Cu fili bomĩis ſume tibi gadiu
acutũ.⁊ duc ſuꝑcaput tuũ ⁊barbã Hoc eti
am inouoteſtameto na:areos illos pꝛilcil:
lam et aquilã in actibꝰ Aploꝝ pᷣmũ feciſſe

t

legimus. aulum q́; aplin ⁊ qſoam diſci

puloꝝxpᷣi qui in bmõi cultu imitadi erſtite
runt..vt G ſigno vitia in coꝛde ⁊ oꝑe pullu
lantia pcidenda doceant.
¶ Quõ oꝛdines ſacri in monachis
unt. a.III.

Wioam uolũt co

ronã aliqñ ꝓ ſigno accipiendã pe

nitentie. qu?ęadmodũ in oꝛdie mo

nachoꝝ quibꝰ⁊ ceteri oꝛdines ſacri q in cle
ro ꝓpꝛij ſunt ſᷣm indulgentiã ↄcedunt.-Hõ
eni in ꝓplo peſſe pñt.nec ſpũalis dignitatis
in ecclia curã ſuſcipe donec ad clexaſſumã
tur. Mꝛopterea qd in illis ẽ ſacri ſignaculi
ad indulgentiã eſt.nõ pꝛo poteſtate pᷣlatio
nis in ppio dei. ſed ne in io q; habitu peni
tentie quo ſe ſponte ꝓpter deũ ſequeſtraue
runt ſacroſanctã coꝛpoꝛis ⁊ ſanguis cbꝛiſti

communionẽ vel babere nõ poſſint. pel ex
tra ad impedimentũ quietis ſue reqrere cõ
pellant. At ergo quietiꝰ intrinſecꝰ viuant.
oꝛdines miniſterij diuini ipᷣis ꝑindulgei
am ↄcedunt.nõ ad exercendaʒ pᷣlationẽ in

ſplo dei. ſed ad celebꝛandã intrinſecꝰ coõmu

nionẽ ſacramẽti dei.quodtñ a pꝛincipio ñ
ita fuiſſe dicunt. Uonacbi quiſpe et bere

mum babitates olim pᷣbbiteros non babu

iſſe legunt.

ESeſeyrem gradibus ſag i
Himuz igitur ſi

gnaculũ clerici coꝛona eſt q̃ in ꝑ

quibus ꝑ ſpũalem ptãtem altius ſemꝑad
ſacra tractanda ↄſcendunt.ſrim?ꝰ gduoẽ
boſtiarioꝝ.ſcdus lectoꝝ.tercius exoꝛciſtaꝝ
quartꝰacolitoꝝ.qᷓntus ſubdiaconoꝝ.ſexiꝰ
dyaconoꝝ.lſepiimꝰſacerdotũ.Hii gous di
ſpares in eodẽ oꝛdine bñt digmitates. Maʒ
poſt ſacerdotel altioꝛes ſunt pᷣncipes ſacer

dotũ.id ẽ epiſcopi.ſupꝛa qs iteꝝ ſunt arcbi

epᷣi. ſupᷣillos qui dicunt pꝛimates. ſupᷣ qs
quidẽ patriarchas ↄſtituere volũt.alij eoſ

dem pꝛimates ⁊ priarchas dicunt. Hostñ

qᷓttuoꝛ tantuʒ ex anuqᷓ ecclie vſu pꝛiarcbas
nominatoſ inuenimꝰ.i.alexandꝛinũ.ibero
ſolimitanũ.antbiocenũ aquileienſem.qui
poſt grandẽſis dictꝰ eſt.niſi foꝛte ſ᷑m ꝓpꝛie
tatẽ linguaꝝ.i.ipſi alibi patriarcbe.alibi pᷣ
mates aſpellan ſunt.poſt bos omẽs ſequit᷑
ſummꝰpontifex quẽ papã.id ẽ.pꝛẽm patrũ
ↄſuetudo eccleſiaſtica nominareinſtituit.
Mic eſt pᷣncipalis maximꝰſedis apłicein
eccleſia Romana ſucceſſoꝛ vnde ⁊ ipᷣm ſpe
cialiter apoſtolicũ ſancta eccla nominare
ↄſueuit. Cui pice petri pᷣncipis aploꝝ pꝛeſi
denti omĩs eccliaſticꝰ oꝛdo obtẽtꝑ erare dzʒ
q ſolꝰ pꝛoganua bigeatis claues bʒ ligãdi
omia atʒ ſoluẽdi ſuꝑterrã. Iſti ergo oꝛbies
ſacri diuerſ locis ꝑoꝛbẽterraꝑ qcunqʒ ſetẽ
eccle coꝛpꝰ diffuſu eſt diſponuni.nõ ſoluʒ
volũtaria oꝛdinatõe ſpualiũ patꝝ.ʒ ex ipo

qʒ gentilitatis vſu ouenienti rõne allũptio.

—
*

tem miniſterij ſacri ↄſignat. Se
quuntur deinde ſepiẽ graduũ ꝓmotões in

—— v— —

(pars

Inillis ſiqdem ciuitatibꝰpbi olim gentiles

lamines ſuos ↄſtituere ↄſueuerãtibi nũc
ep̃i ſunt oꝛdiati.nbi no arcbiflamĩes diſpo
ſiti fuerãt archiep̃i ſucceſſerũt.Lege libꝛum
Clemẽtis ibi inuenies quõ bẽs etrꝰ pdi
uerſa oꝛbis traꝑloca pᷣncipes eccłiaꝑdiſpo

nmiĩſtituit. Septẽ ergo ſpũaliũ officioꝝ gra

dus pindein ſancta ecclia ſm ſeptifoꝛmeʒ
gram diſtribun ſunt qs dñsxpᷣus eiuſdeʒ
ſpũs plenitudinẽ bñs omia in ſemetpᷣo ex
ipᷣius ſpũs pticipationẽ concelſit.

Ge hoſtiarijs. vy.
Rter hos ſeptem

gradus ſpũalis officij pᷣmꝰẽ eoꝝ q̃
ſtiarij dicũt.q in veteri teſtamẽ
to olim ianitores vocabãtur.Adofncium
boſtiarij ptinẽt claues eccleſie vt claudat ⁊
aperiat boꝛs ↄpetẽtibꝰ templũ dei ⁊ oĩa qᷓ
intus ſunt ex:ra cuſtodiat.ſideles recipiat.

excõicatos ⁊ infideles excipiat. Hoſtiariꝰ

cũ oꝛdinat poſtq̃; ab archidiacono inſtruc
tus fuerit qᷓicin domo deidebeat ↄuerſari
ad ſuggeſtionẽ archidiaconi tradit ei epᷣs
claues ecclie de altario dicẽs ei. Sic age q̃i
redditurꝰ deo rõeʒ phis rebꝰ q̃ bis clauibꝰ
recludunt᷑. Hoc officiũ dñs in ſua pſona ſu
ſcepit qn flagello de funicuł facto vendẽteſ

g emẽtes in tẽplo ciecit. ꝗpſe qpe boſtiariꝰ

diẽ. Ego ſũ boſtiũ.ꝑmeſi qs introierit ſal
uabit in grediet ⁊ egredieĩ ⁊ paſcua iueniet

e lectoꝛibus (¶ Ca Vl.
Ecuousgraous

eſt lectoꝝq̃ foꝛmã ⁊ initiuʒ a pꝛo
phetis accepit.Süũt enĩ lectoꝛes q̃
vᷣbum dei annũciãt. Quibꝰdꝛ.clama ne ceſ
ſes q̃ſi tuba exalta vocẽ tuã.Hij cũ oꝛdinãt
pᷣmũ de vita ipᷣoꝝ⁊ fide ⁊ ingenio epᷣus ad

płm verbũ facit. deinde eis vidẽte pło ab

epᷣotradit᷑ codex diuinaꝑꝝlectionũ.⁊ ᷣr eis.
Accipite ⁊ eſtote verbi di relatoꝛes.habitu

ri ſi ideliter ⁊ vtilic im pleueritis officiũ ꝑtẽ

cum bis q verbũ dei miniſtranerũt. Ex bic
ergo ptãtem bñt in ecclia coꝛã ꝓplo ppbeti⸗

cas ⁊ aplicas lectões rectandi.ij quideʒ

bibuit ⁊ coꝛꝑi ſuo.ieccie imitãda reliqᷣt cui

tercia

qui adbunc gradũ pmouent lrãn ſcientia
debent eẽ inſtructi. vt eopq̃ legunt ſenſuʒ in
telligant. in pnuncianõe pim accentuñ ag
noſcant. diſtincte legãt. ne fuſione pnũcia
tionis intelleciũ auditoꝛibꝰtollãt. oſniderẽt
quid ſit indicatiue legendũ.qd ſub introga
tione pnunciandũ.vbi ſit in oꝛõe diſtinctcõ
pel media diſtinctõ facienda. qꝛ ⁊ bec male
ſuata intellectũ ꝑturbant. et grãamancoꝛuʒ
tipum gerentes ad irriſionẽ ꝓuocãt. Nox
lectoꝛis auribꝰ⁊ coꝛdi ↄſulere dʒnõ oculis
ne motu vel geſtu indiſciplinato ſpectato⸗
res ma gis ex ſeipᷣo faciat qʒ auditoꝛel.eque
effractũ ⁊ femineũ qᷓ; agreſtem ⁊ruſticũ ſo
num deuitãs. Lectoꝛes olim pᷣcones vel p⸗
clamatoꝛes vocabant.qꝛ in plo vocem fa
ciunt Hoc officiũ dñs in ppᷣa pſona oñdit
qñ in medio ſemoꝝ libꝝ gſaiepphe aperiẽs
diſtincte ad intelligẽdu legit. Spũs dñ ſu
ꝑ me.euangeliʒare pauꝑibus miſit me. Ex
quo lectoꝛibus intelligi dat.quia gna ſpiri
tuali clarere debent qui plo vybũ dei ãnun

e exoꝛciſtis. ¶ Ca. VI.

ſtur oꝛdo exoꝛciſtaꝝ qͥ ſuꝑcatbecu
— inos faciũt ſacramẽtuʒ apertio
nis.⁊ habẽt ſpeciale imperiũ ſuꝑ ſpus im
mundos pt eos de coꝛꝑibꝰ obſeſſis eijciant
Debet aũt habere ſpum munduũ qui ſpiri
tibus immũdis imꝑat vt vita ab officõ nõ
diſcoꝛdet.et malignn quẽ ꝑ officiũ acceptũ
expellit de coꝛꝑe alieno.p mundiciã pite ex
pellat de coꝛde ſuo.Hij cũ oꝛdinãtaccipiũt
de manu ep̃i libꝝ exoꝛciſmoꝝ ⁊ dicitur eis.
Accipite ⁊ mẽoꝛie ↄmẽdate.⁊ habetote po
teſtatẽ imponẽdi manꝰſuper energumios
ſiue catbecuminos. Erxoꝛciſte in oꝛdie ꝛmi
niſterio eccie ↄſtituti ſunt 'm officia q̃ in tẽ
plo Salomonis erant diſpoſita.qᷓ poſtea
ſunt ab Heſoꝛa diſpertita. Leguni eniz ſub
Heſdꝛa fuiſſe actoꝛes templifilij bfuoꝝ Sa
lomonis qͥ actum templi totiꝰſub cura ſua
bꝛẽnt ⁊ ſacris oblationibꝰ depuirẽt.Et cuzʒ
finſſent ex oꝛdine in miſterio templi.longe
tñ fuerunt ab officio altaris dei.MHeqʒ eniʒ

4

Ercio loco ſequi

pſalmiſtisidẽ. cantoꝛibꝰ. nec boſtiarijs.nꝰ
ſacroꝝbuis attingere lucebatadmuneraal
taris. miſi tantũmodo leuitis. Quaſi ergo
actoꝛes quidam ſpiritales templi dei exo
ciſte ſuntin ſpło dei qui de ſubſtãtia domi
ni ſui ſibi in donis ſpiritalibꝰtradita.in ſpꝑi
ritalibꝰediſicijs dilapſa reſtituãt ⁊ reparẽt
diſſipata. Exoꝛciſtas ſigniſicat apoſtolꝰcũ
dicit. HNunquid omẽs donationes babent
ſanationũ. Hoc officio vlus eſt dñs quan
do ſaliua ſua tetigit auers ⁊ linguaʒ ſurdi
et muti dicens. Elteta. quod eſt. adaperire.
Hoc exemplo nos docens ſpũaliter ape⸗
rire debere aures pᷣcoꝛdioꝛum bominũ ad
intelligendũ ⁊ oꝛa ad confitẽdum.vt expul
ſo demone ſpũſſanctus vas ſuuʒrecipiat.

Similłr boc officiũ exbibuit qñ ð oris

magdalene ſeptem demonia eiecit.
De acolitis.
pitulum VIII

Warto loco ſucce

bunt acoliti qui latine dicunt᷑ cero
ferarij.quia accẽſos cereos deferũt
dum legitur euangeliuʒ vel dum offert ſa
crificium. non vt tenebꝛas buiusaeris illu
minent.ſʒ ob boc vt ſicut piſibile lumen ma
nibul geſtant.ita opera lucis ꝓximis oſten
dant. moꝛe lucis errantibꝰ viam intene
bꝛis palpantibus ducatũ pꝛebeant. HMi cuʒ
oꝛdinantur poſtqᷓ; edocti fuerint ab epiſco
po qualiter in officio ſuo agere debeant.ac
cipiunt ab archdyacono ceroferarium.id
eſt candelabꝛũ cum cereo vt ſciant ſe ad ac
cendenda lumĩaria in ecclia mãcipari.lc
cipiunt ⁊ vꝛceolũ vpacuũ ad infundendum
vinũ in calicem q conſecrãdus eſt ſanguis
chꝛiſti vbiſit memoꝛatõ ſanguinis de xpᷣi

latere pfluẽns ⁊ aque inde ꝓcedentis.que
duo ideo in calice ↄmilcentur.quia cbꝛiſti

ſanguine ſumꝰ redempti ⁊ aqua baptiſma
tis a peccato abluti.Hoc officium ſe babe
re dominꝰin euangelioteſtatur dicẽs. Ego
ſum lux mundi qui ſequitur me nõ ambu
lat in tenebꝛis. ſed bẽbit lumẽ nite.

(BDe ſuboyaconis. ¶Ca. X.

Winto loco oꝛoo

eſt ſubdiaconoꝝ qui apud grecos
ypodiaconi vocant. qſti ſunt qui ĩ
Eſoꝛa natbanei.id eſt. in bumilitate domi/
no buientes aſpellant ex quoꝛuʒ oꝛdine fu⸗
it ille Matbanael qui in euangelio ſaluato
rem confiteri ⁊ ab ipᷣo meruit collaudari di
cente domino. Ecce vere iſrabelita in qᷓ do
lus nõ eſt.Iſti ſubſerniũt leuitis ⁊ vaſa coꝛ

poꝛis ⁊ ſanguis xpᷣi ipſis ad altaria deferũt
et iterum referunt. De quibus quidẽ patri

bus placuit vt qui lacra miſteria cõtrectãt
legem obbuent continentie.ſieut ſcriptuʒẽ
Mundamini qui fertis vaſa domimi.Hij⸗
in templo domini oblatõnes ſuſci piunta

populis. Ad iſtoꝛum etiaʒ pertinet pꝛoui
ſionem tantũ de oblatõnibꝰponere in alta

ri quantũ ſufſicere poſſit populo ði. Sim.
liter ip̃i pallas coꝛꝑales ⁊ ſubſtratoꝛia leua
re ⁊ aquam in baptilinũ vergere debẽt. vꝛ
ceü qqʒ ⁊ aquã manile ⁊ manutergiũ tene
re ep̃o ⁊ pꝛeſbitero ⁊ leuuis.pꝛolauãdis añ
altare manibꝰ aquã pꝛebere.HHij cum oꝛdi
nontur ſicut ſacerdotes et leuite manꝰ im⸗
poſitionẽ ñ accipiunt.ſʒtantũ caltcẽ vacuũ
et patenam vacusʒde manu epiſcopi.De
manu vero archidiaconi vꝛceoluʒcũ aqua
manile ⁊ manutergiũ quibus mũdare de

bent manus ſacerdotes ⁊ leuite tractaturi

diuina lacramenta. Hoc officio vſusẽ do

minus qñ facta cena cum diſcipulis linteo

ſe pᷣcinxit ⁊ mittens aquã in peluim pedes
diſcipuloꝝ lauit ⁊ linteo exterſit.

¶De dyaconibus.
(Capitulum ℳ.

ſexto loco ſequitur nõ ſine aliquo
ſenarij miſterio in quo ꝓpter per
fectioneʒ ſui ſignifica? opeꝝ ꝑpfectio. Hicoꝛ
do in veteri teſtamẽto a tribu Leui babuit
exoꝛdiũ. Nꝛecepit eni dñs Hoyli vt poſt
oꝛdinatõem Aaron et filioꝝ eius rurſꝰ tri
bus Leui ad diuini cultus miniſteria oꝛdi
naretur ⁊ conſecraret domino ⁊ buirentp
ilrael coꝛaʒ NHaron ⁊ filijs eius in taberna

Jaconoꝛũ oꝛoo

Nulaco
erper
M
nboe
N
nahn
ſſen⸗
wirmp
gbens

—

pars

culo dei. ipſiqʒ geſtarent archam ⁊taberna

culum ⁊ omnia vaſa et in circũitu taberna
culi ipſi caſtra ↄſtituerent. ⁊ in trãſpoꝛtan
do tabernaculoipᷣi deponerent.rurſus ipſi
ↄponerent.¶ viginti sautem annis ⁊ ſupꝛa

tuſſi ſunt puire in tabernacło.quã regulam

etiã ſancti patres in nouo teſtamẽto cõſti

tuerũt.quomiã bec etaſ ad poꝛtanda onera

robuſta eſt qð illi oꝛdini a Moyſeinſtitu
tum eſt Qð etiam in nouo teſtamẽto repꝛe
ſentat cum diaconibꝰſupᷣ ſiniſtꝝ bumerus
ſtola imponit᷑.⁊ caſula in diebus ielunij ſu
per eundẽ humeꝝ complicat.quia quidqd
laboꝛis ⁊ ſuſtinentie ĩ bac vita toleramus

tanq́ʒ in ſiniſtra poꝛtamus. don? in dextra
oc eſt in eternitate requiẽ babeamul.Hic

oꝛdo ĩ nouoteſtamẽto ab apoſtolis immũ
ſumpſit quãdo ſic legit in Actibꝰ apoſto
loꝛum. Apoſtoli ſepteʒ viros bom teſtimo
nijplenos ſpũſſancto ad boc officiuz elege
runt. ⁊ oꝛatione pꝛemiſſa manus eis impo

ſuerunt.⁊ exinde apoſtoli⁊ eoꝝſucceſſoꝛes

decreuerũt ptĩ omni matrice eccleſia ſeptẽ
dyacones circa araʒ cpꝛiſti ſublimioꝝ gra

Du tanq̃m columne altaris aſſiſterẽt.nõ ſi
ne aliquo ſeptennarij miſterio.in quo figu
rai pt ſeptifoꝛmis gratie ſpũ fulgentes.ſan

cti ſint coꝛꝑe ⁊ ſpũ.Hij ſuntſeptem angeli ĩ
apocalipſi tuba canentes.Hij ſunt ſeptem

candelabꝛa aurea. bi voces tonitruoꝝ. Iplſi

enim clara noce in modũ pᷣconis admonẽt

cunctos.ſiue ad oꝛanduʒ.ſiue ad genua fle

ctenda ſiue ad pſallendũ ſiue adlegendũ ⁊

audiendu verbum. IJpſi euangeliſant. ipſi
ſacramenta dei diſpenſant. ſine ipſis ſacer

dos nomẽ babet.oſficiũ non bʒ. Nam ſicut
in ſacerdote ↄſecratiota in miniſtro diſpẽ

ſatio ſacramenti eſt. Ipſis etiã ſacerdotibꝰ
pꝓpter pᷣſumptõem non licet calicem dom

ni in mẽſam tollere.miſi traditꝰ fuerit eis a
diacono. Leuite boſtias ſuꝑaltare ponũt.
apſi mẽſam dñi componũt.leuite operiunt
archam teſtamẽti.qꝛ non omẽs videre de
bent aut poſſunt alta miſterioꝛuʒ que oꝑe
riunt᷑ a leuitis.ꝗpialbis induti veſtibꝰ aſſt
ſtunt altari vt candoꝛe veſtis mundicia vi

te ſignificet.nindiqʒ od boſtias ꝛ iĩmaclati

tercia.

accedunt. Tales enĩ dñm decet babere mi

niſtros qui nullo carms coꝛrũpani conta

gio. ſed ꝑfecta mẽtis ⁊ coꝛꝑis caſtitate ſplen
deant. Nuales eni dyacones oꝛbinãdiſũt.

apoſtol?plemiſſime docʒſcribens ad ¶Cby⸗
motbeũ.Ham cum pᷣmiſiſſʒ de ſacerdotuʒ
electione ↄtinuo ſubiunxit. dyacones ſimi

liter irrepᷣbenſibiles. boc eſt ſinecrimine. ſiẽ
epiſcopos pudicos.boceſt. a libidine con

nentes. non bilingues ſcʒ ne turbent paceʒ
bñtes.non młto vino deditos.qꝛ vbiebꝛie
tas ibi libido ⁊ furoꝛ dominat᷑.nõ turpe lu
crũ ſectantes.ne de celeſti militia lucra ter

rena ſectentur. Moſt bec ſubiecit. Hij autẽ
pꝛobent pᷣmum. ſic miniſtrent nulluʒ cri

men babẽtes. Et bij itaqz licut epiſcopi añ
oꝛdinatõem pꝛobari debẽt.⁊ ſi digniinuen
ti fuerint ſic demũ ad ſacrum miſteriũ ad
miutti.Hij cũ oꝛdinant ſolus epiſcopus ma
nus eis imponit.quia ad miſteriũ non ad
ſacerdotiũ alplicãtur. omtur eis oꝛariũ
ideſt. ſtola ſupſiniſtrum bumen ab epiſco
po vt per boc agnoſcant ſe accepilſe iuguzʒ
vomini quo omia ad ſiniſtrã id eſt.pᷣſentẽ
vitam pertinẽtia aduerſa foꝛtiter tollerent
et diuino timoꝛi ſubijciãt. Accipiũt ⁊ textũ
euãgelioꝝ de manu epᷣi ꝑ quem intelligãt
ſe eſle pᷣcones euangelij xpᷣi. Nam ſic lecto
ribuſ vetus teſtamẽetũ.ita diacombꝰnouũ

5pᷣdicare pᷣceptũ eſt. pᷣcipue euangeliũ qd ſo
lis ipſis in ecclelia pnunciarelicʒ. Aldipᷣos

pertinet aſſiſtere ſacerdotibꝰ miniſtrareĩ

omnibꝰqᷓ aguntur in ſacramẽtis chꝛiſti in

baptiſmo. in criſmate.i patena ⁊ calice.Ob

lationes etiaʒ inferre ⁊ diſponere in altari

ↄponere enã mẽſam dñi atqʒ veſtire crucẽ
ferre ⁊ p̃dicare euãgeliũ et apłm. Ad ipᷣos
q́; ptinet officiũ pꝛecũ ⁊ recitation ominuʒ
Ipñi pᷣmonẽtaures bominũ vigilaread do
minu. ip̃ᷣi boꝛtant᷑ oꝛare ipſi clamãt ⁊ paceʒ
ipſiãnunciãt.Hoc officio pſus eſt dñs qñ
poſt cenam ppᷣooꝛe ⁊ ppꝛijs manibꝰſacra
menta ↄfecta diſpenſauit.⁊ quando aplos
doꝛmitantes adoꝛatõem incuauit dicens

Vigilate ⁊ oꝛate vt nõ intretis in tẽptatio

vem.

De pꝛeſbiteris KCaNKI.
Eoptimo loco ſub

S ſequit᷑ oꝛdo pᷣſbiteroꝝ qui in vete
niteſtamento a filiis Caronſum/
oſit initium. Ham qui tunc ſacerdotes vo
abant bi ſunt q nunc aſpellant pᷣbiteri.⁊ q
unc dicebant pncipes ſlacerdotũ nunc ep̃i
ominant. ſꝛeſbiteri aũt interpᷣtant᷑ ſenio
xs. qꝛſenioꝛes greci pᷣbiteros vocant. De
ent eiʒ pꝛeſbiteri ſenioꝛes eẽ in ſplo dei nõ
ntũ etate coꝛꝑis qᷓntũ pꝛudentia moꝛum
et maturitate bone ↄuerſatioms ſiẽ ſcpᷣtuʒ
ſt. Senect?ꝰ venerabilis ẽ. nõ diuturna ne
qʒ; numero annoꝝ ↄputata. Can eniʒ ſunt
ſenſus bomiĩs ⁊ etas ſenectuns pita imma
culata. Diſtat aũt hoctantũ ini pontifices
buius tꝑis ⁊ ſacerdotes ꝙ ſolis pontificibꝰ
addita eſt clericoꝝoꝛdinatõ.baſilicaꝝ dedi
catio.ſacri criſmatis ↄſecrano.manꝰ impo

ſitio.⁊ munis ſuꝑ populum bñdictio.In

alijs aũt ſacramẽtis.ſiue ſcʒ catheʒiʒandi.ſi
ue baptiſandi.ſiue miſſam celebꝛandi et cõ
ſecrandi coꝛpis et ſanguis xpᷣiſacramentuʒ
ſiue in eccleſia verbũ faciendi cõmunis eſt
vtriſqʒ diſpenſatio. Sũmis ergo ſacerdon
bus ſupꝛa dicta idcirco ſingłariter rebuata
ſunt.ne eaꝝꝑ pꝛſus auctoꝛitas ptãtis ab om

nibꝰ paſſim vẽdicata.iferioꝛes erga ſupꝛa

poſitos inſolẽtes redderet.et ſoluto obediẽ
tie vinculo ſcandalũ generaret. ſꝛeſbiteri
ſucceſſoꝛes ⁊ vicarij ſunt ſeptuaginta diſci⸗
puloꝛum qui pᷣcedebant dñm Ihm in om
nem ciuitatẽ ⁊ locũ quo eratipᷣe venturus
Ita quiſpe pᷣbiteri qui adiutoꝛes ſunt epᷣo
rum.rudes ſpłos catbeʒiʒando initiant.ba
ptiʒando vnitati eccleſie incoꝛpoꝛãt.⁊ in oĩ
bus ſacramẽtis vſqʒ ad manꝰimpoſitõem
ſplo dei miniſtrãt. Epiſcopi vᷣo ſucceſſoꝛes
ſunt aploꝝ qui ex neceſſitate ad adiutoꝛiuʒ⸗
et ſuſplemẽtum ſui officij in tanta młtitudi
ne populoꝝregendoꝛum mimniſteriũ ſibi ex
petũt ſacerdotũ.ſicut Doyſeò in beremo
ſeptuaginta piros elegit pꝛudentes q̃rum
conſilio ⁊ auxilio multitudinẽ tantã faciliꝰ
gubernarʒ.ſiue inferioꝛis ſiue ſupioꝛis ſint
oꝛdinis ſacerdoteſadẽ. ſue p̃ſbiten ſiue epi

Ctercia

viceʒ gerunt ſummi pontiſicis. dum popu

los delinquentes ad penitentiaʒ vocant.et

oꝛationũ ſuarũ medicam ento ſanant. Añ
apoſtolus dicit Deus eratin cbꝛiſto mun
dum reconciliãs ſibi.⁊ poſuit in nobis ver
bum reconciliatõms. Obſecramus ergop
chꝛiſto.recõciliamini deo. In boc igitur pi

ce mediatoꝛis funguntur lacerdotes q ipi

domino menſas componũt.⁊ deum pꝛo
peccatis populi exoꝛant.⁊ penitetes abſol⸗
uendo deo reconciliant. Quapꝛopter con
uenit vt tanãm bom mediatoꝛes inter bo
mines ⁊ deum ⁊pcepta dei ad populũ de
ferant.veritatem pᷣdicando.et pꝛeces popu
li deo offerant pꝛo peccatoꝛibus intercedẽ
do.mediatoꝛ auteʒ pt ait apoſtolus vnius
non eſt.quia diſcoꝛdes reconciliare nõ po
teſt qui vtrimq; ſocietatis pace et amicicie
vinculo concoꝛs non eſt.et idcirco ſacerdo
tes cum deo pacem babere ꝑ eminentiam
ſanctitatis.⁊ cum pꝛoximis ↄcoꝛdiam ſer
uare debent per affectuʒ ↄpaſſionis. Qua
les ergo debeant eẽ pꝛeſbiteri.apoſtolꝰſcri
bens ad Cytum inlinuat dicens. Huiꝰ rei
gtia reliqui te Crete vt cõſtituas pᷣbiteros
ꝑ ciuitates quę admoduʒ diſpoſuiubi. Si
quis ſine crimine eſt vmꝰ vxoꝛis vinbñteʒ
filios fideles non in accuſanõeluxurieaut
nõ ſubditos. Opoꝛtʒ eniʒ eᷣm ſine crimine
eẽ. Qua ſententia oñdit enã pᷣſbiteros lub
epᷣoꝝ nominetaxari. Añ ⁊ꝛ ad Cbimotbeũ
de oꝛdinatõne ep̃i ⁊ dyaconiſcribit. de pꝛe
ſbiteris tacens quos ſub nomie epᷣoꝛum in
telligendos reliquit. Qua ꝓpter tales etioʒ
in ecclia pᷣſbiteros conſtituendos eẽ ſicut

epᷣos ⁊ apoſtolꝰ aſſerit. et Canones oplicõ

auctoꝛitatem ſecutiteſtãtur. Mꝛeſbiteri cũ

oꝛdinantur epo eosbenedicenteet manus
ſuper capita eoꝝtenente. omẽs pꝛeſbiteri q

p̃ſentes ſunt manus iuxta manũ epiſcopi

ſupꝑcapita eoꝛum leuãt et ſpiritumſanctuʒ

ſuꝑ eos quioꝛdinant inuocãt. Anguntur
pꝛeſbiteris manus ſicut ep̃is vt ↄgnoſcant
ſe ̊ ſacramẽto grãʒ ↄlecrãdi acciꝑe.etoꝑa
miſcðdie erga omẽsp viribꝰ exercere vᷣbere.
Anctio capitis ſpecialr od epᷣm ptinet vt
intelligat ſe vꝛcariũ illiꝰeẽ deqᷓ ſcriptum ẽ.

— — —

— - -- – —

.

dines
Pelont
Huree
buben
Kdpin
eugen
etnön
bol
babe
Deg

Vnxit te deꝰdeꝰ tuꝰ oleo leticie. Hij pꝰ in
uocationeʒ ſpũſſancti ſtolam ſuꝑ vtrunqʒ
bumeꝝaccipiũt q̃ in modũ ſuſtentaculoꝝ
dextu latꝰ munit ⁊ ſiniſtꝝ vt ex Bintelligãt
ſe per arma iuſticie a dextris aa ſiniſtris eẽ
munitos.vt eos nec aduerlſa frangãt necꝓ

ſpera extollant. Accipiũt ⁊ calicẽ cu vino ⁊

patenã cum boſtijs de manu epiquannꝰ

bijs inſtrumẽtis ptãtem ſe accepiſſe agno

ſcantplacabiles deo boſtias offerendi.A¶d
ipſos nanqʒ ꝑtinetſacramẽtuʒcoꝛꝑis⁊ ſan
guinis dñi in altari deocõficere.oꝛones di
cere etbñdicere dona dei.Hoc officio vſus
eſt dñs noſter ghs xpᷣus quando pꝑꝰ cenaʒ
panem ⁊ vinũ in coꝛpus ⁊ſanguinẽ ſuum
mutauit et vt in memoꝛiã ſue paſſiones
adem facerent diſcipulos monens inſtituit
Hoc quoqʒ excellenterofficiũ implẽs exbi
buit quãdo ipᷣe ſacerdos ⁊ boſtia ſeipᷣm in
ara crucis ppt pctã generis bũam obtulit
et per ppꝛuʒ ſanguinẽ ſancta eina ingredi
ens celeſtia ⁊ terrena pacificauit. In qͥ apa
ret qnta ſit excellẽtia ſacerdotałofficij ꝑqðᷣ
qjuotidie in altari paſſio xp̃i celebꝛat.etreꝰ

quiſqʒa peccatis ↄuerſus deo reconciliat.

Muibꝰ oibus de ſacerdotali officio bꝛeuit
ptractatis admonendi ſunt cbꝛiſti ſacerdo
tes.qᷓtinus ſicut excellũt oꝛdinis dignitate
ſic excellãt vite ſctitate pt plebs eis ↄmiſſa
atqʒ eoꝝ diſciplinis edocta gtant᷑ eis obedi
at ⁊ eoꝛum imitatõe de die i diẽ pficiat.
(Beepiſcopbis. ¶ Ca XII.

cri canones dif
ſinuũt nullũ in epiſcopũ eligendũ
niſi qui pꝛius in ſacris oꝛdinibus
religioſe fuerii ↄuerſatus. Sacros autẽ oꝛ
Dines diaconatus a pᷣbiteratus tantuʒ ap
pellandos cenſent.qꝛ bos ſolos pᷣmitiua le
gGitur eccla babuiſſe.⁊de bijs ſolis pceptũ
babemus apli. Subdyacones tñ qꝛ etipſi
abminiſtrãt ſacris altaribuſ opoꝛtunitate
exigente in epos eligi ↄcedunt.ſʒ rariſſime
et ipᷣm nõ ſine romani põtificis ſiue metro
politãi licẽtia.ſi tñ ſpectate ſint religiõil.⁊ p
vablk ſcie. Ad ep̃m ſpẽałr ꝑtinet baſilicaꝝ

ꝓſecratõ.vncto altaris.⁊ ↄfectõ criſmatis⸗

☛

tercia.

manꝰ iĩpoſitõ ⁊ ↄmunis ſuꝑ ſplłm bñdictõ.
Iple pᷣdicta officia ⁊ oꝛdies ecchaſticos di
ſiribuit ipᷣe ſacras vᷣgines bñdicit. Dũ eni
pceſſit vnuſquiſqʒ in ſingulis.iſte poꝛdin
toꝛ eſt in cunctis.Nullusepᷣus aliũ in epꝑpi
ſcopũ ſiue metropolitamolenſu cõſecrare
debet. nec metropolitanꝰ oꝛdinare epᷣm.m
ſi tribus ad minꝰepᷣis pntibꝰ alijs omibꝰqͥ
in eadem pumntia ſunt ep̃is aſſenſuʒ dãtibꝰ
Cuʒ pᷣo oꝛdinat᷑ duo epiſcopi ponũt⁊ tenẽt
euangelon codicẽ ſupᷣcaput a ſuꝑ verticeʒ
eius.⁊ vno fundẽte ſuꝑ eũ bñdiciõeʒ.reliq
omẽs epᷣi quiaſſunt manibꝰ ſuis caput eiꝰ
tangut. Ungitur aũt ſacra vnctione caput
eius.qꝛ omis lanctificatio oſtat in ſpuſctõ
cuiꝰpᷣtus inuilibił in ipᷣa crimatis vncuõe
et ſigniſicat᷑ ⁊ ↄfertur. Oꝛdinando aũt pon
tifex manũ imponit. Euangelicã vo lectõʒ
diaconus legi. Confirmatoms aũt eplam
notarius ſcribit. Deinde ⁊ oꝛdinatoꝛ ⁊ oꝛdi
natus in ipᷣa oꝛdinatõne pterqʒ milſaʒs cele
bꝛare debet. Et bec q dem foꝛma ↄſecrandi
pontificis a ſctis patribꝰtradita eſt.

¶ De archiepiſcopis
Tapitulum. (NlII.

¶(Eo quando ar⸗
chiepiſcopus electus oꝛdinandꝰ
Aſuerit omẽs eiuſdẽ puĩtie epiſco
pi ad ſedem metropolitanã ↄuenire debẽt

vt ab omnibus ipſe oꝛdinetur. Opoꝛtz eni

yvt ipſe qui illis ommbꝰpꝛeeſſe debet abom
nibus illis eligatur et oꝛdinetur. alioquin
caſſa iudicatur conſecrano. Statutum eſt
autem vt archiepiſcopuſinſra tres menſes
conſecratõms ſue ad fidem ſuam exponen
dam et pallium ſuſcipiendũ ad apoſtolicã
ſedem mittat qd amplius epiſcopo babere
dinoſcitur. Archiepiſcopus eniʒ epicopis
pꝛeeſt ⁊ pallium poꝛtat. H
¶ Be ſummo pontifice
Capituluum XlIII
Ma ſeoeſ apoſto
ica cunctis in oꝛbe terrarũ pꝛefer
tur ecclijs. atqʒ ſuper ſe metropo
O ltanũ babere non poteſt. cardina

. 2
.
1 .
.
*
. . .* .
.
1

les epiſcopi pculoubio metropolitani vice
fungunt.qui videlicet electũ antiſtitem ad
apoſtolici culmis apiceʒ puebũt. Facta ãt
electõe ſi foꝛte caſus vł violentia aliqᷓ obſti
terit.vt is qui electꝰẽ in aplica ſede iuxta cõ
ſuetudinẽ introniſari nõ valeat.electus tñ
quẽadmodũ ſtatutũ eſt ſiẽc papa auctoꝛita
tem obtinere dz regendi ſctäm Romanaʒz
deſ. diſponẽdi facultates ilius.
De ceteris officijs que ſũt in cle
I ſunt oꝛoies et
miniſteria clericoꝝq̃ tamẽ in au⸗
ctoꝛtate pontificalii arcbidyaco
ni cura ⁊ pꝛimicerij ac tbeſaurarij ſollicitu
dine diuidunt.

Rchioiaconꝰ im
perat ſubdyaconibuſ a leuitis ad
quẽ iſta ꝑtinẽt mimſteria.ſollicu
do par:ocbiaꝝ ⁊ oꝛdinatio ⁊ iurgia adeiꝰ

baſilicis ip̃e ſuggerit ſacerdoti.ipſe inqᷣrit
ꝑꝛochias cũ iuſſione ep̃i⁊ oꝛnamẽta vłres
baſilicaꝝ vł ꝑꝛochbiarũ.geſta libertatü eccle
ſiaſticaꝝ ipᷣe refert epᷣo.collectã pecuniã de
ↄmuniõeipſe accipit⁊ epᷣo defert.et cetera
quedã epiſcopał ꝓuidẽtie miſteria ſh̊ ep̃o
qſi in ptãte cure aduocatus in cauſis eccle
ſiaſticis examinãdis diſpenſat.
Depzämicerio. (a

4†
pamiceriũ per
tinent accoliti.exoꝛciſte. lectoꝛesat
qʒ plalmiſte.i.cantoꝛes. Signũ q̊ʒ
dandũ pꝛo officõ clericoꝝ ꝓ vite boneſtate
et officiũ cantãdi ⁊ pagendi ſollicite.lectio
nes. bñdictões pſalmos laudes offertoꝛiũ
et rñſoꝛiũ quis clericorũ dicere debeat. Oꝛ

do qʒ ⁊ modꝰpſallẽdi in cpoꝛo p ſolẽnitate

et tꝑe. Oꝛdĩatio q; p lumĩaribꝰdepoꝛtũdis

ſiq deʒ etiã neceſſariũ eſt ꝓ reꝑpatõe baſiliia

ru q ſuntĩ vꝛbe ipſe denũciatſacerdoti. Epi
ſtolas epi ꝓ diebꝰieiunioꝝ pꝛocbianis per
boſtiarios dirigit. Clericos qͥs delinq̃reco

Se archidyacono. (CTa. XVI.

aner reparandis dioceſianns

dinantur.

tercia

gnoſcit ie diſtringit. Quos no emendare
non valʒ. eoꝝ excelſũ ad agnitõʒ ei detert.

Baſilicarios iſte ↄſtutuit ? mairiculas ipe

diſponit. Qñaũt pꝛimicerius abſens ẽea

gue p̈dicta ſũt iſte exqritq ei aut legeẽ pxi ·

mus aut eruditiõe bis explendis certus.

(Betpeſaurario. (Ta XVIII.

ciendi cura baptiſterij oꝛdinãdi.pꝑatio lu⸗
minarioꝝ in ſacrificio ⁊ ſacniiciſs.
¶ Quando etquõ oꝛdinatões ſint
faciende.

WCa. XI ęæKA.

ſocras (pᷣbiteron a byaconopnõ
nil certis tꝑibꝰ fieri debere ſcti pa
tres decreuerut.i.ietumo qrti mẽſis ſepti

mi ⁊ deami ꝛinicij qdꝛageſimalł acmediãe
qᷓdꝛageſime die ſabbati circa veſpã ieiunio

celebꝛato. Qñ po epᷣus oꝛdinatõnes facere
diſponit oẽs qͥ ad ſacꝝ oꝛdinẽ accedere po
lunt.feria qᷓrta añ ipſaʒ oꝛdinatõeʒ euocan
diſunt ad ciuitatẽ.vna cuʒ pᷣbbiteris qͥ eos
pñtare dñt. Tüc ergo ep̃s elatere ſuo elige

re dʒ ſacerdoteſa alioſpꝛudẽtes viros gna

ros legis diuie ⁊ exercitatos in eccłiaſticis
ſanctionibꝰq oꝛdinandoꝝ ⁊ vitã ⁊ ſcientiã
ſine fauoꝛis gtia aut muneris cupiditate
ßm veritatẽ diligent inueſtigẽt. vt ſic ꝑtres
dies ↄtinuos diligẽter examiati.ſabbato tã
dem q pbati inuẽn fuerint ep̃o ↄſecrandip᷑
ſentent. Gñdictiones vpᷣo pontihcũ diebus

tantũ domicis celebꝛandas eẽ ſaci Cano
nes ſanxerunt.

Qua etate oꝛdinandi ſuntqui oꝛ
etate uero oꝛoit
andoꝛü talez nobᷣ diſſimtio ſacre
ſcpture diſcretõnem reliqt. vt ſub
diaconus quidem non oꝛbinetante viceſi
mumquartum annos.nec dyaconus ante
viceſlimũquintũ.nec pᷣbbiter añ triceſimum

D theſaurarium
ptinẽt boſtiarij baſilicaxoꝛdĩiano
ncenſi pᷣpatio.cura criſmatis ↄſi

Hoinatoõnes aut

.
ll
pes
ſon
in
Us
obf
inn
ſne⸗
tentea
pod⸗
berer
fuüͤto⸗
Nootn
llero⸗
doant
Ulop
lhrei
nps
ſohm
ſr
honr
tenten
bone

J mope

lbgee

disſce
W.

⸗

ond
mlin
bilg
ne
uno
gte
end
don
weiw
ode⸗
Nrus
Uir
Nitan

SNn

nkeint
ulkturs

tcintnms

bn
nauen
von.
nuoo

rchiri
hean

onn

zinaine

2 *
.

quatinus deincepsſi dignus inuẽtus fue

rit in epiſcopum eligi poliit.
in⸗ certo titulo oꝛdinandinõ
ſunt ſacerdotes

(Ca. XXI.
oOaut une cer

nari nõ debeat. dicere qdeʒ refert.

cum eti ſi pfectõnem eccliaſtice diſcipline
ſeqremur aliter in clexaſſumẽd? nõ eſtet.

¶ Quales ſint eligendi ao ſacros
oꝛdines. ¶Caplm (¶XXII
Euita güt et cõdi
tione eon qui ad ſacros oꝛdies eli
gunt᷑.multa nobis pꝛẽs documen

ta reliq̃runt. HNam qꝙ a ſacris oꝛdinibꝰnon

impediat eos qu pbatefuerint ↄuerſatõis
placuit diffinire qui a medicoꝝ inciſiõe foꝛ
te claudi efficitur.vel per egritudinẽ ſiue
ꝑ violẽtiã abſcidunt.⁊ qui nõ ſponte ſed ca

ſu aliquod membꝝ ſibi amputauerũt.ſitñ

tale fuerit vt ab ope admimſtratõis nõ im

pediat. laici qui nõ ↄcubinã non pelicem

noꝛunt.nec bigami extiterũt.⁊in ceteris ſiñ

crimie vixerunt. Liberti quoqʒ quia domi

nisſuis ita manumilſſi ſunt.vt in eis nullũ

obſequij ius qut ptãtem reßuarunt et ſine

crimine vixerunt.bos in clerũ aſſumi poſſe
ſine cunctatiõeſanxerũt. Dublice vᷣo peni
tentes. criminoſos.illitteratoſ.bigamos.re
pudiatoꝛũ maritos.ex adulterio natos.ab
bereticis baptiſatos.et quiſeipſosabſcide

rüt a ſacris oꝛdinbꝰ arcendos.⁊ energumi

nos in cley non recipiendos.ſed ⁊ filios pꝛe
ſbiteroꝛuʒ ad acros oꝛdinesnõ admitten

dos. niſi qs vel babitus religiomis vel ſpiri

tualis vite boneſtas ↄmendat. Nenitẽtes
ſi neceſſitas exegerit inter boſtiarios depu
tari vel int lectoꝛes ita vt euangeliũ vel epi:

ſtolam nõ legant. St aũt oꝛdinati ſuntini
ſubd yacones baberi ocedunt.ita tñ vtma
num nõ imponãt aut ſacra ↄtingãt. Neni

tentes ant dicimꝰ eos qͥ poſt baptimuʒ p

bomicidio aut p diuerſ crimibꝰ aut Zuiſſi⸗
mis peccatis publicã gerentes penitentiaz
ſub alico diuio fuerint altario recõciliati.

——

to titulo pᷣſbiter aut dyaconꝰ oꝛdi

quarta

Simlliter tranſmarinos ⁊ incognitos bo
mines ſiue clericos aliarum eccleſiauneqʒ;
oꝛdinari.neqʒ oꝛdinatos recipi concedunt
ſine cõmendaticijs litteris epiſcopoꝛuʒ ſuo
rum. H

(Gua rõne mutatõ poſſit fieri oꝛ
dinatoꝛum Ca.XXIII.
Wtatio epiſcopo
rum delocis ſuis adalia loca niła

NN ratione debʒ ſieri niſi pꝛo magna
vnlitãte vel necelſit ate cogente. Et boc qᷣdẽ

non per ip̃os fieri opoꝛtet.ſed conſilio ⁊ in

uitatione coepicopoꝝ atqʒ auctoꝛitate ro
mani pontificis. utatio ſimili clericoꝝ
ſiue pꝛeſbiteroꝛum nõ ſine magna diſcretõ
ne fieri debet cum cõſilio ⁊ auctoꝛitate epbi
ſcopoꝛum ſuoꝛũ.Clericum etiã in eccleſiſ,z
duarum ciuitatũ aſcribi ſacri Canones ve
tant. ſOꝛeſbiteros quoqʒ relicta cura eccle
ſiarum ſuarum pꝛoſfecuõem luſcipere.ſiue

ad oꝛatões ſiue quolibet inconſulto eꝑiſco

po non opoꝛtere teſtant.HDeterminãt quo
qʒ que ſint que neceſſario pꝛeſbiteros ſcire
opoꝛteat.id eſt. lbꝛum ſacramentoꝛũ.lectio
narium.baptiſterium. compotũ.canonem
penitentialẽ. pſalterium. omelias per circu
lum anni domicis diebus ⁊ ſingulis feſti-
uitatibus aptas.⁊ multa alia que de vita ⁊
conuerſatione ſacroꝛuʒ oꝛdinũ vel ratõna⸗
biliter dicta lunt vel neceſſario facienda.

Kars quarta.

Be indumentis ſacris.

Oſſe opoꝛtz

cbꝛiſti ſacerdotes ⁊ mim
ſtros q̃niã idcirco ſingla
ris eis in ſacro miſterio
babitꝰ attribuit vt ꝑid qd
oꝛs aſparet qles intꝰ eẽ debeãt oñdat. Sa
crarum aũt veſtiũ ritus ptima veteri teſta
mẽto aſſumptꝰ eſt parti a patribꝰ nouite⸗
ſtamẽti adiectꝰ. Legimꝰ ꝙq moyſes Naron
frẽm ſuũ cũ ſilijs eiꝰ ad oſtiũ tabnachl teſti

monij ſanctiſicandũ aſplicuit. et lotũ aqua

tica biſſina veſtiuit deinde ʒons pꝛecinrit

(Wars

et veſtiuit eum tunicã interioꝛẽ. et impoſu
it ei ſupbumerale.⁊ cinxir eũ ſcdᷣm facturaʒ
ſuꝑbumeralis.⁊ impoſuit ſuꝑ eum logion
id eſt rationale in quo erat manifeſtatio ⁊
peritas.⁊ mitrã impoluit ſuꝑ caput eius et
ſuꝑmitram in fronte ipᷣius laminã aureaʒ
in qua erat ſculptũ nomen dei. Septem ſi
p̃dicta enumeres inſtrumẽta pontiſicalis
oꝛnatꝰ inuenies.idẽ tunicã biſſinam. ʒonã.
tunicam interioꝛẽ. ſuꝑphumerale.rationale
mitram.? laminã auream.quibꝰſi femina
lia linea q ritu ſacro circa renes pontificis
ſtringebant᷑ adieceris octo ſunt ſacerdota
lia indumenta. “
Betunica biſſina (Ca. II.
Bnica biſſina eſt
que grece poderis.id eſt. talaris
ſpellatur.qꝛ a collo vſqʒ adtalos
extenditur que in nouo qdẽ ſacerdotionõ
eſt de biſſo ſolũ ſedlino contexitur.que mẽ

bus coꝛpis modificata atqʒ aptata nibil ſu

ꝑfluum aut diſſolutũ in pita ſacerdotis eẽ
debere oñdit. Hec ⁊ ob ſpẽm candoꝛis no
men albe ſoꝛtitur qᷓ mundicia ſignificat mi
niſtroꝝ dei.ſicut ſcriptum eſt. Biſſinũ ſunt
iuſtiſicatoõnes ſanctoꝝ.caro quippe bomis
mundiciã quaʒ ex natura nõ babet.ſtudio
bono adnitente acquirit ꝑ grãm.vt ſcdᷣm

apoſtolũ miſter chꝛiſti coꝛpꝰ ſuuʒ caſtiget

etin bututẽ redigat. quemadmodu biſſus
vel lin candoꝛẽ quem exnatura nõ babu
it per ſtudiũ et induſtriã multis tunſioni
bus quaſi quadã vexatione attrituʒ acqui
rit.
De ona.

Ec ueſtis io eſt tu

nica linea circa renes ʒona foꝛtt
onſtringit pt caſtitas ſacerdotis
nullo incetiuon eſtu diſſoluat ſicut ſcriptũ
eſt. Sint lumbi veſtri pcincti. Aeſtis qlpe

candida mundiciã.ʒona vero ↄtinennam

ſigniſicat vt illicnõ ſoꝛdeſcat. bicnõ effluat
pita ſpualis. Hec ʒona quidẽ in veteriteſta
mento quattuoꝛ coloꝛibꝰdiſtincta inuenit

id eſt biſſo purpura iacincto cocco.queva

(Ca. I.

quarta

ria interpᷣtatõe ſiue ad quattuoꝛ elem ẽta.qᷓ

rum ↄplexiõe natura buana ↄſtat.vt totũ

qð bomis eſt ſtringai ⁊ cobibeatur a fluxu
pvicioꝝ.ſiue adqtuoꝛ pᷣncipales vᷣtutes ani
mi qbus bõ ex omni pte cingi debet acmu
niri referenda exiſtimat.
¶ De feminalibus lineis.
CToapitulum IIII.

B eiuſoeʒz caſcita

tis ⁊ ↄtinentie ſignũ que ꝑ tunicã

et zonã deſignat. boc eſt etiã ini

cetera ſacra indumẽta femialia linea circa
renes ad ſacꝑꝝ miſteriũ ingredientiũ apli

cari iubet. nõ taʒ ad turpitudis velandeqᷓ

ſolitis qtidiam vſus indumẽtis tegebatur

neceſſitatem qʒ ob oſeruande caſtitatis et
müdicie ſignincatiõem. Heqʒ vo exiſtimã
duʒin illo poꝛi populo viros diſcooperta

aut nõpelata carne pudoꝛis incedere pt in

traturi adſancta tunc demũ verenda tege

re iubereni.ſed voluit ſᷣmo dei in ſacro off⸗
cio miſtros deiadtegenda infirma coꝛpis
ꝓpꝛiũ ac ſinglare opimẽtum babere vt pp
oñderet pudiciciã ⁊ caſtimoniã illoꝝ pꝛeecꝛ
pue cum ſctã tractarent pnicã et ſingularẽ

eſſe debere. AUñ miniſtrinoui ſacerdotij h
operimẽtũ in ſacro officio ſingłare nõ aſſu
mũt quibꝰeſt iniũcta puãde caſtitatis qᷓ̃ti⸗
diana neceſſuas.ſic eſt quotidieofferẽdi cõ
ceſſa ptãs. Diniſtri npo veteris figure tpe
lſacriſicij ofterendi feminalia ſumũt q miſte
rio expletoiteꝝ ſoluũt qᷓniã a tactu carnis
petꝰlex ſancta tractaturos pbibuit.qs rur
ſus expleta vice ad operã carnał cõmercij
relaxauit.Reliq̃ aũt duo.i.tunica linea ⁊30
na veteris ⁊ nouiteſtamẽnſacerdonibuſcõ
munia eẽ noſcunt qʒuis noſtꝝ ſacerdotiuʒ
ʒonã q̃tuoꝛ coloꝛbꝰintextã ñ reqrat.foꝛtaſ
ſis ſuꝑſtitõiſ vitãdecauſa.aut inopia artifi
cij iductũ.ↄtextũ pura acſimplici ↄtinẽtia.
einterioꝛitunica et iacinctina.

indu mẽtum tunica interioꝛ ſiue
acinet

quitur quartũ

peteri 2i nouo

—

m
nign

nüͤpl
ndei
Stanr

ni
ehen
Menn
1
wvoß⸗
cops
enos

nan
ce

mo
riith
ſrun
rt
n
giime
RRZ
bauchnr
glanen

n

tii⸗
notu,
on
gunmn
Ma.
gencind.

g e

latur nel iacinctina. cuiꝰcoloꝛ ſpem celi ſere

(Wars qvWuarta

teſtamento ſoli vttur pontiſices. Et meri necaliudq; veritas ſuggerit efferre pꝛeſu
to pontifex duabꝰ tunicis induit qui ðᷣtbe mat.neqʒ id quoda veritate intus bauſerit
ſauro ſuopferre debʒ noua ⁊ vetera ꝓpter ratione ⁊ oꝑe aſpꝛobare manifeſtare deſi
quod ⁊ ipſa tunica ſecũda ⁊ interioꝛ aſpel ſtat. Notandũ vero ꝙad inuicẽ concatbe
nant᷑ rationale ⁊ ſuꝑbumerale.qꝛ coherere

ni imitat.vt per hoc intelligi det. quia pon
eifex plus debet de celeſtibꝰ cogitare qʒ de
terrenis. Rectuſoꝛdo:pᷣmũ in tunica linea

et ʒona ⁊ femina libꝰ expᷣmi mundicia car

nis.deinde per tunicã interioꝛẽ vel iacincti
nam ſigniſicatmũdicia coꝛdis.

ſuperbumerale qð bebꝛaice vo
ECcatur epbot.bocin teſtamẽto ve
teri ſoli pontifices ntebant᷑eiſdem qbus et

ʒona ſuerat diſtincta coloꝛibus.Sub Stia

autẽ boc veſtimẽtum tam ſacerdotibꝰ qᷣm
pontificibꝰ cõmune eſt. Nð autem ꝑ quat

tuoꝛ coloꝛes in ʒona ſigniricari dicimuſ.id
ipſum in ſuꝑbumerali ꝑeoſo quattuoꝛ co
loꝛes figuratũ inuenimꝰ. Signiſicat autẽ

ſuꝑbumerale foꝛtitudinẽ opeꝝ⁊ patientiã
laboꝛũ. pꝛo eo ꝙ ad poꝛtãda onera bumeri
ſupponut.Idcirco inipᷣo ſuperbũerali duo
bus la pidibꝰ pᷣcioſis.qu vnus a dextro bu
mero.alter no a ſiniſtro ſuꝑpoſitus fuerat
nomiĩia duodeciʒ patriarchaꝝ inſcpᷣta erãt.

ſex in nno ⁊ ſex in altero.quia ꝑ noĩia patri ·

archarũ memoꝛia ſctõꝝ intelligit.quã ſa⸗
cerdosa dextris ⁊ a ſiniſtris id eſt. in ꝓſpe
ris ⁊ aduerſis coꝛdi impᷣſſam ſemꝑbabere

et poꝛtare debet. Moſtꝝ no ſacerdotiũ ſup

bu merale ſimiłr intextum non babʒ vt ve

tus.pꝛo eo ꝙ chꝛiſtiana religio magis im

plici peritati ſtudere debeat.qᷓ; ſuꝑſtitõni.

¶ Be rationali quod grece logion
Dicitur. KCoa. VII.

rõnale ſiue logion qð pectoꝛi põ⸗
tificis ſupimponit vt in eiꝰ coꝛde

lſapientiã ⁊ diſcretionẽ ineſſe debere oñdat

In ipo autem ratõnali poſita ſunt manife
ſtato e veritas.vt in doctrina ſua ponufex

Ca. VI.

Se ſuperpbumerali.
Winta ueſtis eſt

Otiar

Equitur demde

et concoꝛdare debẽt ratio ⁊ opera vt quod
mẽus intellectu ꝑcipimus oꝑeimpleamꝰ.
Deinde etiã quia nõ pꝛius rationale qᷓ; ſu
perbumerale nomiatur.quoniam in ſcola
virtutuʒz opera pᷣcedunt vt ſapientiam ap
pꝛebẽdas ſicut ſcriptũ eſt. A mandatis tu
is intellexi. Et iterum. Que cepit Ibeſus fa
cere ⁊ docere. NPoſtea mamęfeſtatio ſeaui
poſt rationale ne docere pᷣumas qð pꝛius

nõ didiceris Muic enĩ ↄcoꝛdat qin ipſo ra
tionali duodeci lapides inſerti erãt duode

cim patriarcbarũ nomia inſculpta in ſe cõ
tinentes. quia pontifex ſonctoꝝ patꝑexem
pla impᷣſſa memoꝛie babere debet.⁊ſᷣm ip̃a
facta ſua moderari. Ml
¶ De mitra que cidaris dicitur vł

tiara. (Ca. VIII.
Oſt cetera oꝛna
mẽta ſuꝑpimponit capiti pontiſi
cis mitra q alio nomie cidaris vł
a vocai.q̃ qnqʒ lenſuũ q in capite ſedẽ
bñt regimen ſignificat niſter ergobñ
vitaʒ luã regens caput luũ xpᷣm oꝛnat.Qꝛ
autez ſicut ait aplus. Caputxpᷣi deusẽ.con
ueniẽter oꝛnamẽto capitis nouiſſime lami
na aurea ſupimponi cui inſculꝑtũ eſt no⸗
mẽ dei qð in bebꝛaico ineſfabile vocat.pt ꝑ
boc ligniſicet deũ ſicut Oditoꝛẽ oĩm.ita etiã
rectoꝛẽ eſſe vniuerſoꝝ.⁊ ad bonoꝛẽ ⁊ gliam
eius referendũ quidqda lacerdotibus et
miniſtris ſacris bñ ſuerit diſpenſatuʒ. Hec
igit indumẽta octo elſe debere Roiſes in
Exodo cõſtituit.ſed in Leuitico de eiſdem
indumẽtis tractans.de octauo.ideſt. de ſe

minalibꝰ tacuit.foꝛtaſſio quia ad genitalia

noſtra et verecunda lex manum nõ mittit
qui voluntariũ deo ſacrificium caſtitatis
offerre debemus ſicut ſcriptum eſt. De vir
gibꝰpꝛeceptũ dñinõ habeo.⁊ ipᷣe dñs ð po
lũtarijs eunuchis loqni adiecit. Quip̃t ca
tpe capiat.ac ſi dicerʒ femialibꝰ ego ñ veſtio

neccuiq̃m neceſſitatẽ impono.qui vult eſſe
ſacerdos iple ſe veſtiat ⁊ ingreſſꝰad ſancta
ad verecũda tegenda voluntarie munimẽ
tu caſtitatis aſſumat.lNotandũ po ꝙ ſacer
dotibus inferioꝛis oꝛdinis neqʒ tumca da
tur iacinctina.neqʒ ſupbumerale.neqʒ ra⸗
tionale. neq;ʒ lamia aurea.quibꝰ ſoli vtunt
pontiſices ideſt. ſummi ſacerdotes.ſedtan
tum poderis ⁊ mitra ⁊ ʒona qua ſtringitip
ſa poderis.idẽ. tunica biſſing.quia fũgunt
quidẽ ſacerdotio.ſed nõ in illa dignitate
funguni ſacerdotes qui octo indumentis
decoꝛani . .
e indumẽtis noui ſacerdotij.
Capitulum IX

Ec ſũt autez inou
menta quea veteri inſtrumẽto no
m ſacerdotiũ aſſumpſit.tunica
linea.z ona.ſuphumerale.tunica interioꝛ.ra
tionale ⁊ mitra. Sʒ tũica interioꝛi ⁊ rõnali
ſoli ptunt pontifices.laminã aureaʒ nouũ
ſacerdotiũ nõ babet.pꝛo qua nũc frontibꝰ
fidelium ſignũ crucis impaimi. quomniam
aurolegis ſenſus euangelij pcioſioꝛ eſt.

De ſtola vel oꝛario. ¶ Sa. X.
Ec ſunt que ueteri
bus noua inſtitutõ adiecit.ſtola q̃
lio nomie oꝛariũ vocatur.q̃ collo
ſacerdotis ſupimponit.vteũ lugũ domini
aſſumpſilſſe ſignificʒ.q a collopanterioꝛa de
ſcendens dextꝝ latus oꝛnat ⁊ ſiniſtrum. vt
doceat ipſum parma iuſticiea dextris et
ſiniſtris.id ẽ.in ꝓſperis et in aduerſis debe

re eſſe munitũ.ſicut ſcriptuʒ eſt. Satientia

vobis neceſſaria eſt vt repoꝛtetis pmilſio
nes. Et iterum. Qui pſeuerauerit vſqʒ in fi
nem bic laluꝰ erit. Inde eſt ꝙ ſtola cum ʒo

na poderis quibuſoãnexibꝰ colligat᷑.quia

virtutes vᷣtunbus ſociant᷑ ne aliquo tẽpta
tionis moueant impulſu.
¶ Ze planeta vel caſula.lCa. Xl
Ic igitur ſaceroo
te domini oꝛnato.per tunicã mun
dicia.per ʒonã ↄtinentia.per ſuꝑbu

Quarta

merale iuſticia.per ſtolã patientia.cũctis
poſtremo caſula ſupponit. que charitates
ſignificat ſicut ſcriptũ eſt. Mdbuc excellẽtio
rem viã vob demonſtro. Si linguis boim
loquar ⁊ angeloꝝ.charitatẽ autem non hba
beam nichil ſum c.

mapula vel manipula.

bene ↄpoſitis ⁊ diumo cultui mã
cipatis aliquotiens negligẽtia ſubꝛieꝛ
pit neceſſe eſt vt ad eam detergendã iugis
adbibeatur diligentia.qua velutquedã ab
oculis demergẽs pituita ſepius emũdetur
Pꝛopter quod in ſiniſtra mavu quedam
oſponii mapula.que ſepe fluentẽ oculoꝛuʒ
pituitã tãgat ⁊ limpitudinẽ oculoꝛũ abſter
gat.
Ge dalmatica (¶;Ca. XIII.
CTuntur pꝛeterea
leuite alio indumẽto qðᷣ dalma⸗
tica dicit.a regione qᷓdam vbi pꝛi
mus eiꝰ vſus inſtitutꝰputatur nomẽ.a col
lobio vᷣo quo apoſtolh ⁊ quidã apoſtoloꝝ
ſucceſſoꝛes pſi fuiſſe legunt abiectis mam:⸗
cis foꝛmã trabens. Significat autẽ dalma
tica pꝛopter ſui latitudinẽ curã pꝛoximoꝛũ
que ſe extendit per dilectõnem vt pluribꝰ
ꝓſiciat. Ad vnũ ergo ſinẽ tendit ⁊ ſigniſica
tio dalmatice in leuitis.⁊ ſigmficatio caſu
le in pᷣbbiteris.qꝛ ptriſqʒ cura et ſollicitudo
ꝓximoꝝ iniungi: ꝑdilectõem adimplẽda.
¶ De ſandalijs et caligis biſſinis
((Ca. XIIII.
Tunturaũt epiſco

pi ⁊ carbinales pᷣſbitcri landalijs qᷓ
calciamenta ſunt pᷣdicatoꝛum. Ha
bent adtẽ bec de ſubtus ſoleam integrã ne
pes terram contingat. De ſuper vᷣo pſtant
ex coꝛio per loca ꝑfoꝛato.quia grelſus pᷣdi
catoꝛis et ſubtus muniti eſſe debẽtne terre
nis polluant ⁊ de ſuꝑ aperti vt ad celeſtia
cognoſcenda reuelent. Q, autẽ locis qbuſ
dam aperiuni. bocſigmiſicat ꝙeuangelica

ſiue lineis.

1sn
pog
Copi

eics
Nug
clito
bboin
nonb

AI
uni
mſire

Ns

it⸗
NMe
beon
or
nittſ

N.
ne⸗

dune
zwan
miac

NNNe

ensoga

ruid

wner

erie
ial

S ä .èꝗò .e
.ðõ l
”ùꝗẽMñf WB ð,s/

pꝛedicano nec omnibus reuelari bebet.n·
ab omnibꝰ abſcondi ſiẽ ſcriptũ eſt. Qobis

datũ eſt noſſe miſteriũ regm dei.ceteris au
tem in ꝑabolis.Illic quiſpe ſandalia aperi
untur.vbi miſteria regni ðiↄgnoſcũt. Oꝛ
us aũt q̃ ſandalia in pedibꝰ aſſumũt indu
untur caligis biſſinis vel lineis vſqʒ ad ge
a renlier ibideʒ oſtrictis ꝑ quod ſigni
ficatur ꝙrectos greſſus dñt facere pedibꝰ
ſuis.⁊ genua debiliaudeſt. negligentijs re
ſoluta roboꝛare et ſic ad pᷣdicandum euan

gelium feſtinne.
(Be baano ciſcodi et anulo.
Tuntur põtiſices
baculis ⁊ anulis. Baclus ꝑ recti
tudinẽ ſui ſignificat iuſticiam pᷣla
toꝛum qua ſubiectos regere debẽt. Qui id
circò ſubtus acumen babʒ vt rebelles ꝑ in
crepatõem pungat.de ſuꝑrecuruus elſt vt
per ↄſolatõnem mites trabat.¶ nulꝰ ſacra
mentũ fidei ſigniſicat q ſponſa xpᷣi eccleſia
ſubarrata ẽ.cuiꝰ cuſtodes ⁊ pedagogi epᷣi
ſunt ⁊ pꝛelati ꝓ ſigno ferentes in teſtimo
¶ De pallio archiepiſcopi.
¶ Capitulum XVI

aureã quaʒ ſolebant legitime cer

mo deoꝛſuʒ pẽdentes. pdicatio vtriuſqʒ te
ſtamenti vel dilectõ dei ⁊ ꝓrimi figuratur.

—

Ec ſüt auũt que o

pvaſis ſacris in miniſterio diuino

ſignificat.calix ſepulcꝝ.patena lapidexs.coꝛ

poꝛalis palla ſindonẽ qua inuolutum eſt

coꝛpus chꝛiſti.

Tuntur archiepi
ſcopi pallio qd ſignificat toꝛ’queʒ
tantes acciꝑe. Circlo autez q bumer oſtrin
gũtur timoꝛ ⁊ diſciplina dñi intelligit.quo
ſe ⁊ ſubditos ſibi regere dñt. Der duas ve
ro lineas ex vtraqʒ ꝑte.idẽ.añ⁊ retro a ſũ⸗

e vaſis ſacris. ¶Ca XVII.

euiter attingimus.ara crucem

E ¶ars quinta.
De dedicatione eccleſie.
Capitulum. . .
Bſt oꝛoines
quos in pᷣma parte eccia
ſtice adminiſtratiõis po

ſideratõem tranſimꝰ. Et

— Hmü quidẽ de ſacramẽto
dedicationis ecclie in qᷓ cetera omĩa ſacra
menta celebꝛant loqndũ nobis videt. Su

perius in ea quã generalr de ſacramẽtis pᷣ

miſimꝰ tractatione diſtinximꝰ ſacramẽta

alia eſſe ſalutis. alia admiſtratõms alia ex
ercitatõiſ. ſꝛima ad remediũ.ſcdᷣa ad offi

ciuʒ. tercia ad exercitiũ. Et illa qdeʒ q adsmi
niſtratõis ſine pᷣpationis ſunt oꝛdinibꝰ co

berent.qmã ⁊ ipſi oꝛdines ſacramẽta ſunt
et q̃ circa oꝛdines oſiderantur q̃lia ſunt in⸗
dumẽta ſacra ⁊ vaſa ⁊ cetera bmõi.H?oia

ſuimꝰ ad ſacramẽtoꝛũ cõ

quia vt dictũ eſt circa ipſos oꝛdines cõſide

rani.diuiſim tractari ñ debuerũt.Rlia vo
ſacramẽta oia ad q ↄcienda ⁊ ſanctſican
da vniuerſa bec qſi quedã inſtrumẽta pꝛe

milſa ſunt ſubſeqnter tractari expoſcũt.Et
pꝛimũ ſiẽ iam dictũ eſt de dedicanõe ecche
quaſi de pᷣmo baptiſmate q ipſa dina qdã⸗

modo eccia pᷣmũ baptiſat.vt in ea poſtmo

dũ bomies ad ſalutẽ regenerãdibaptiſent
NMeeiʒ pamũ ſacmẽiũ in baptiſmo cognoa
ſci ꝑ qðᷣ ſideles oẽs in mẽbꝛa coꝛꝑisxpip

regeneratõiſ noue grãz ↄputan:.idcirco B

pmũü tractãdũ occurrit Mꝛimũ i ðdicotde
ecchlie figuratũ.deinde in ſanctiſicatõe anie
fidelexbibitũ. Nð eiʒz in bacdomo oꝛõnis

viſibilt per figurã expᷣmit᷑ totũ in ania ſide

li per inuiſibilẽ veritatẽ expibet᷑. Ipᷣa enim

ven deitemplü eſt lederatõe v̈tutuʒ qſi ã
dam ſtructura lapidũ ſpiritualiũ edificata

vbi fides fundamentũ facit.ſpes fabꝛicaem

erigit. charitas ↄſummatiõezimponit. Sʒ
et ipſa ecclia ex multitudine fideliũ in vnuʒ
ↄgregata domꝰeſt dei ex viuis lapidibꝰ cõ
ſtructa. vbi cbꝛiſtus fundamentũ anglare

poſitus ẽ.duos parietes iudeoꝝ et gentiuʒ

in vna ſide oungens. Mui?itaaʒ bementl

(pars

quod in dedicatõe ecclie expibei foꝛmã pꝛi
mũ ꝓponimꝰ. vt deinde miſticã intelligen
tiã fidei q̃ in illo foꝛmat᷑ exqramꝰ7.

¶Dehis que viſibiliter agũtur in
coo. (EEa II.
BHimuz pontifex
aquã bñdicit typicũ ſal admiſcẽs
deinde eccliam ipᷣaʒ extrinſecꝰ ter
girãdo aſpergit. clero ⁊ plo ſbᷣſeqnte. Inte
rim vero in circũitu dedicande ecclie intri⸗
ſecꝰ duodecim accenſa ſunt lumiaria.a ce
tera omia q̃ ibi pficiunt. ſer ſinglas autẽ

pvices ad poꝛtam baſilice veniẽs quã ob ſa

cramenti figurã clauſã eẽ oꝑtʒ ꝑcutit nᷣga
paſtoꝛali ſuꝑliminare ipſius dicẽſ. Tollite
poꝛtas pᷣn. vꝛãs ⁊ e.poꝛ.et᷑nales.Cuidyaco
nusintra poſitꝰrñdet. Nuis ẽ iſte rex guůe
Pontter autẽ. Bñs vᷣtutü ipe eſt rex gle.
ercia deinde vice reſerato oſtio ĩtrat põ
tifex cũ clero ⁊ ſplło dicẽs tercio. Nax buic
domui.deinde cũ ſacerdonbꝰ leuitis a cle
ricis ad oꝛonem pꝓſternit᷑ pꝛo ſanctiſicatõe

iplus domꝰ?dedicande. ſPoſtea coſurges

ab oꝛatione nõdum ſalutãs ſpim dicendo
BDominꝰ vobiſcũ.tantũmodo boꝛtat᷑ cun
ctos adoꝛandũ.bis cõpletis incipude ſini
ſtro angulo baſiliceab oꝛiente ꝑ pauimen
tum ſcribere alphabetũ pſqʒ ad dextruʒ an
gulum occidentis.atqʒ iteꝝ a dextro angu
lo onentis vſqʒ in ſiniſtrum angulum occi
dentis. Debinc ad altioꝛa ↄſcendit et ſtãs
ante altare deũ ſibi in adiutoꝛiũ inuocat di
cens. DBeus in adiutoꝛiũ meuz intende cõ
plens verſum cũ glie ſine alleluia. ſdoſt
aquam bñdicit ſalem et cinerẽ admiſcens
et faciens ter ſignũ crucis ſupip̃am cui mi
xture vinũ etiam addit᷑. Moſt bec tingit di
gium in aq̃ ⁊ facit crucem ꝑ q̃tuoꝛ coꝛnua
altaris. Inde venit añ altare etcircũiens aſ
pergit illud ſeptẽ vicibꝰaſperſoꝛio facto de
yſopo.circuit debincter totã ecciam. intrin
ſecus aſpergens parietesipiꝰde eadem aqᷓ
faciẽs hoc etiã tercio. Interim vpo cantatur
pfſalmꝰ Exurgat deus. cũanupbona. Qui
babitat in adiutono altiſſimi. Circuſt inte⸗
rim iple pontifextranſiens ꝑmediã eccliaʒ

quinta.

et cantans. Domusmea domꝰ oꝛõnis po
cabitur. Etiten. Harrabo nomẽ tuũ fribꝰ
meis imedio e. l.t. His itaqʒ peracuis pon

tifex ſe ad oꝛpem ↄfert petens ptomẽs qui

eandẽ domũ oꝛaturi itrauerint exauditos

ſeeẽ gaudeant. opleta itaqʒ expiatõe cõöuer

titur adaltare incipiẽs annpbonã Introi⸗

bo ab altare dei cum ipſo pſalmo.⁊ qddreli

quum eſt de ipᷣa aqua purificanõis ad ba
ſim altaris eſtundit.deinde ip̃ᷣum altare lin

teo extergitur. ⁊ pontifex incẽſum detert ſu
per illud. NMoſtea facit crucem in medio al

taris et ꝑ q̃tuoꝛ angulos eiꝰ deoleo ſancti
ficato. Deinde in circuitu eccleſie duodeciʒ
cruces criſmantin parietibꝰ abipo pontiſi
cetres ꝑ ſinglos angulos figurate. Reuer

ſus deinde iteꝝad altare accenſuʒ tbusſu

per illud offertĩ modũ crucis.⁊ ſic peracta

deniqʒ cõſecratione ipſum altare albis ve

laminibus operitur. S
(5 ſit miſteriuʒ ſupꝛadictoꝛũ.

apitulum IrIm.

Blta in his oibꝰ
latent pfunda miſteria ex quib?
pauca admemoꝛiã excitandam
attingimꝰ. Domulſ dedicanda ſanctifican
da anima eſt. Aqua penuẽna eſt ſoꝛdesab

luens peccatoꝝ Sal ſmo diuinꝰ increpati

one moꝛdens ⁊ ↄdienscoꝛda inſipida.¶m
na aſperſio.trina merſio eſt purificandiꝑ
aquã. Duodecim lumiaria ſunt apli eccle
ſiam per q̃ttuoꝛ mundi ꝑtes illuminãtes.
crucis miſteriũ ꝑ totum mundũ efferẽtes.

ontifex xpᷣus eſt. Nirga poteſtaſ.Crina

ſuꝑlimiaris ꝑcuſſio celi terre ⁊ inferni do
minatio. Interrogatio incluſi.ignoꝛantia
pli. Apertio oſtij.ſublatio pecccan. Non
tifex eccleſiaʒ ingrediẽs pacẽ domunimpꝛe
catur.quia xpᷣs mundũ ingrediẽs.pacem
int deum ⁊ boĩem fecit. NMꝛoſtratꝰ p ſancti
ficatione domꝰ oꝛat.⁊xpᷣus bũiliatus p di
ſcipulis ⁊ p creditunis omibꝰ pꝛẽm oꝛabat
dicens. Nater ſanctiſica eos in nomietuo
Surgens autẽ ab oꝛõne plłm non ſalutat.

quoniã qui nec dũ ſanctificati ſunt aſplau

dendũ non eſt ipᷣis ſed oꝛandum pꝛo ipſis.

tl
ſend⸗
ſusa
Pbm
ſcont
lalpi
poſt
vino
ame
chr⸗
tgli
ſide
ſo⸗
ogo
glaſi⸗
Inlta
dature
wiͤa
mped
ſeſbe
0one
ſta p.
adiye
Mor
greyn

ſeh⸗
iſi
un
an
ds
ct
nroi
Görel
db
Ntln
ſanſa
dor
len
Mh⸗
Non
a
briſ⸗
eraen

Abse

wii,
ſ
t
N

Nan

ſode⸗
Pwogt
ſoal
Gnpt

le

diſſis
chihin
ufmid
owunn
m pon
muhr
em
epenan

atwspd

indn
nnonien⸗
Hongon.

An e

pars quinta

Delſcriptio alphbabeti ſimplex doctrina ſi⸗

dei. NDauimentũ coꝛ bũanũ. In pauimen

to alphabetũ deſcribii qñ carnalis ⁊rudis

plus pᷣma ac ſimplici doctrina fidei initiat᷑

Ductus a ſiniſtro angulo oꝛẽtis in dexiꝝ
occidentis.⁊ iteꝝ a dextro angulo oꝛientis
in ſimſtꝝ occidentis foꝛmã crucis erpꝛimit
que mẽtibꝰhominũ ꝑ ſideʒ euangelice pᷣdi
catõis impᷣmit.⁊ qꝛ pᷣmũ fides iiudeis fuit.
⁊ poſtea ad gentes trãſiuit.et rurſuʒ in fine
cũ plenitudo gentiũ intrauerit.tũc omnis
iſrłſaluꝰ erit. Atriuſqʒ ergo pli collectiõeʒ
bi duo vᷣſus ſignificãtin crucis effigie ↄpa
cti.ẽ ꝙ Jacob nilios Joſepb bñdicẽs can
cellatis mãibꝰfoꝛmã crucis expᷣmẽl dextrã
manũ ſuꝑ caput Effraym.ꝛ ſiniſtrã ſuꝑ ca

put manaſſe poſuit.qꝛ poꝛi ſplło abiecto iun

moꝛ ad dextrã collocatꝰẽ. Cambuca ſiue n
ga paſtoꝛalis qᷓ ſetura figurat miniſteriũ
ſignificat doctoꝝ qᷓꝝ ſtudio ⁊pᷣdicatõneet
ↄuerſio gentiũ facta ẽ ⁊ ꝑſicienda ẽ iudeoꝝ
OQ/ ſtans añ altare deũ in adiutoꝛiũ inuo
cat ſignificat eos qͥ perceꝑta fidei ↄgnitõe

ſead bona oꝑa ⁊ad luctã ↄ inuiſibiles bo
ſtes accingũt.⁊ qma de ſuis viribꝰminus
pᷣſumunt diuinũ auxiliũ ſibi adeeſſe depo⸗/

ſcunt.In qᷓ qꝛ certantiũ laboꝛ expmit᷑ q̃ int
ſuſpiria ⁊ gemitus nõdũ alleluia nominat
poſt bec aq̃ bñdicit cũ ſale ⁊ cinere addito
vino aque mixto.lq ſplus eſt.ſal docina.
cinis paſſiõis xpᷣi mẽoꝛia.⁊ vinũ aq̃ mixtũ
cbꝛiſtus deus ⁊ bõ. Uinũ dinitas.aq̃ moꝛ
talitas. Sic eni ꝓpłus ſãctiſicatur docrina
fidei ⁊ mẽoꝛia paſſionis xpᷣi.vnitus capiti
ſuo deo ⁊ bomini. oſt h̊ eccleſia interiuſ
aqua ſanctificata aſꝑgii.vt intus et exteriꝰ
aĩa ſãctificata oñdat᷑. AUſperſoꝛiũ yſopi bu
militatẽ cbꝛiſti ſignificat.q̃ aſpſa ſctã mun
datur ecclłia. Circuit pontiſex altare ⁊ ecciaʒ
totã aſpgendo.qᷓt omẽs luſtrando ⁊ curã
impẽdendo oĩibus v̈bo ⁊ exemplo ↄmunẽ
ſe pᷣbens vniuerſis. ſꝛopter q ð etiã opuſ
oꝛõne ↄſũmat.oꝛans vt exaudiant inibi iu
ſta petentes.quoniã opꝰbomis ſiñ dino
adiutoꝛio eẽ poteſt. fructuoſum eẽ non pt.
Nouiſſime ↄpleta expiatõe pontifex ad al
tare ↄuertitur.qð reliquuʒ eſt deaq̃ puriſ

Pars ſexte.

cariõis ad baſim eius effundẽs.qᷓi ↄmittẽs
deo quod ſupeſt. vires ſuas excedẽs in pfe
ctõne ſacri miniſterij Debinclinteo altare
extergit. Altare xpᷣus eſt ſupquẽ offerimꝰ2
patri noſtre deuotiõis munꝰ.Linteũ caro
eius tunſionibꝰ paſſionũ ad candoꝛẽ incoꝛ
ruptionis ꝑðucta.Incẽſum oꝛationes ſan
ctoꝝ ſignifſicat Oleum autẽ grãm ſpũſiciĩ
demõſtrat cuiꝰ plenitudo in capite pceſſit
de hinc ꝑticipatio ad mẽbꝛa defluxit. Nꝛo
pier boc a ſacrato altari duobecim cruces
in pietibꝰcriſmant᷑.quia ſpual gratia a xpᷣo
in apłos deſcendit vt crucis miſteriũ ꝑ qtu
oꝛ mundi ꝑtes cũ fide trinitatis pᷣdicarent.

Candidũ velamẽ quo poſt ↄſecratõem al
tare operit. gliam incoꝛruptois deſignat.qᷓ
poſt paſſionẽ ↄſumpta moꝛtalitate Abeſu
bũanitas induta eſt ſicut ſcptũ eſt. Conſci
diſti ſaccum meũ ⁊ circũdediſti me leticia.
— ¶Wars ſexta
(De ſacrgamento baptiſmi.
—Capitulum J.
eicramentu⸗
— baptiſmi pᷣmũ eſt inter oia
ſacramẽta in qbus ſalus
oſtare ꝓbat. De ip̃onãqʒ
dñs dicit. Mili qs renatꝰ
fuerit ex aqua ⁊ ſpũſancto non pᷣt intrare ĩ
regnũ dei.Et iterũ. Qui crediderit ⁊ bapti⸗
ſatus fuerit ſal.e. Hec ſunt igi que ð ſacra
mẽto baptilmi pᷣncipaliter inqrenda ꝓpo
nimus. Nꝛimũ quid ſit baptiſmꝰ.ſcdʒ q̃re
inſtitutꝰ ſit baptiſmꝰ vel qre circũciſio mu
tata ſit.et cetera q̃daʒ neteris legis ſacramẽ
ta. tercium qñ inſtitut? ſit baptiſmus et de
tribꝰ tꝑibꝰ. Nꝛimo qñ circũciſio ſtatũ ba
buerit añ baptiſmũ. Altio qñ baptiſmꝰſta
tuʒ babuerit poſt circũciſionẽ. edio qñ
circumcilio ⁊ baptiimꝰſimul cucurrerunt
Aliud vt finiret.aliud vt confirmaret.ꝗteʒ
qñ bomies obligari ceperũt pꝛecepto ſuſci
piendi baptiſmu. Item quid diſtet inter ba
ptiſmũ Jobannis ⁊ pi. Itẽ que fuerit foꝛ
ma bapiiſmi Jobannis. ꝗItẽ queſit foꝛma
baptiſmi chꝛiſti. Item ſinullus ſaluaripᷣt
niſi actualiter ꝑcepto ſerameo obeiimi⸗
2

ars
BDebijs ergo omnibꝰ multa qrenda reſtãt
ſed nos interim pꝛo tꝑepauca ſcdᷣm noſtrã
poſſibilitatẽ pꝛoſequamur.
¶ Quid ſit baptiſmus.
ergo queritur
Nauid ſitbaptiſmus. Dicimꝰ quia
baptiſmus eſtaqua diluẽdis cri
minibꝰ ſanctificata p ᷣbum dei.Alqua enĩ
ſola elementũ eſſe poteſt. ſacramentũ eẽ nõ
poteſt. donec accedat verbũ ad elementuʒ;

et ſit ſcramentũ. Per verbum eni elemen
tum lſanctificat. vt virtutẽ ſlacramẽti accipi

at.vt quẽadmodũ elementuʒ ex naturali qᷓ

dam qualitate repᷣſentat.ex ſupaddita inſti
tutione ſanctificat. ſicex ſanctificatõe conti
neat que ſanctiſicandis p eam impertiẽda
eſt grãm ſpũalem. Nerbum auteʒz quo ele
mentũ ſanctificat᷑ pt ſit ſacramentuaplũ in
telligimꝰ de q dictu ẽ. Ite docete oẽs gẽtes.
baptiʒantes eos in noie patris ⁊ filij ⁊ ſpũſ
ſancti.Nomen ergo patris ⁊ ſilij ⁊ ſpũſſcti

ip̃meſt ver ae nqnoo ſancnſcateleme
ntu. Et recte per verbuz
dei ſanctiſicantur que per verbu dei creata

tum vr lit ſacrame

„

ſubſiſtunt. Ipe dixit ⁊ facta ſunt.per verbũ

creare potuit ⁊ per verbũ ſanctiſicare non

poteſt. quibꝰ per verbũ ſubſiſtentiã dedit?⸗
putaſquia per ipſũ verbũ gratiã a ponere
non poſſit? Ne ergo mireris ſi per verbuʒ
dei lanctificatur quod adremediũ ſalutis
inſtitutũ eſt ſacramentũ. Sed foꝛte dicit ti
bi cogitatõ tua. Quod eſt iſtð verbũ dei?
Nuod eſt nomen patris ⁊ filij ⁊ ſpũſſancti.
in quo baptizari iubemur? ſNũquid vocẽ
aliquã bic cogitare opoꝛtet.⁊ ſonuʒ ad au
res bumanas pꝛolatũ? Si vocẽ aliquã in

telligi oꝑtet nomẽ trimtatis ip̃am aut qußs

lem intelligi opoꝛtʒ? Si dicimus qꝛ ſ vox
deus in noie iſto intelligẽda eſt. conſequẽs
eſt vt vbi ſonꝰ iſte ſuꝑaquã ſanctiſicandaʒ
pꝛolatus nõ ſuerit ſacramentũ baptiſmi eẽ
non poſſit. Quid ergo? merſiſti bomineʒ
et diriſti. Gaptizotein noĩie pꝛis ⁊ filij et ſpi
ruuſſancn. ⁊ dicis michi cbꝛiſtianus eſt
bic bomo.baptiʒatus eſt in nomie patris

=

ſexta

etfilij ⁊ ſpirituſiancti. Ego illũ merſi tercio
in aqua.Ego dixi cũ mergerẽ illuʒ in aqua
Baptiʒo te in nomie patris a filij ſpuſlã
cti. Ego igit teſtis aſſiſto.qꝛ baptiʒatus eſt
bic in noie pꝛis ⁊ filij ⁊ ſpũſſãcti.baptiʒatꝰẽ
in nomine trinitatis. In quo noĩe? Cumi
chi dixiſti. quia nomẽ trintatis eſt deꝰ boc
nomen ego bic nõ audiui.cuʒ dixiſtiin no
mine pꝛis ⁊ filij ⁊ ſpuᷣſſãcti. QOð ergo nomẽ
dicere voluiſti? Dyxiſtite baptʒareĩ noĩe
patris ⁊ fi.⁊ ſpũſſcti. Et illud nomẽ de quo
dixiſti nõ dixiſt. Quomõ ergo ſanctifica⸗
ta eſt aqua in nomie qdð dictuũ nõ eſt? Oð
ſi putas te in boc dixiſſe.nomẽ patris ⁊ filij
et ſpuũſſancti.qꝛ dxiſti in nomie pꝛis ⁊ filiij ⁊
ſpũſſancti.et ſic eẽ intelligenduʒ in noie pa
tris ⁊ fi.⁊.ſ.pꝛo eo ꝙ nomen patris ibi dici
tur. in eo ꝙ patris dicũ. et nomen filii ibi
bicitur. in eo qfilij dicit et nomẽ ſpũſſãcn
ibi dicit. in eo ꝙ ſpũſſancti dicit.ergo ſunt
multa nomia. nõ vnü nomẽ Ego pᷣceptü

dñ̃i accepi vt baptiʒarẽ in noie patris etſi.

et ſpuͦſſancti. tu auteʒ in nomibus multis

baptiʒaſti. ſater aſilius e ſpuſſanctꝰ tria

nomia ſunt et triũ nomia ſunt non vnum
nomen. nec vmꝰ nomen.qꝛ tres vnuo non

ſunt.quãuis vnũ ſint tres.ꝗpſe nõ dixitin

nominibꝰ. ſedin nomie inqu it patris et fi
lij ⁊ ſpũſſancti.qꝛ vnũ nomen eſt.pbi vnaẽ
natura. vna ſubſtantia. vna diuinitas. vna
maieſtas.boc aũt nomen eſt in qͥ omes ſal

uos fierioꝑtʒ. Nelim ergo pt mibi ondas

vbi ꝓtuleris boc vnũ nomẽ patris ⁊ filij et
ſpũſſancti. cuʒ mergens bominẽ dixiſti ba
ptiʒo te in nomĩe pꝛis ⁊ filij et ſpũſſãcn. Si
ergo tale alidd in cogitatõe ↄcipiaſ voce
ri expoſtules. qðᷣ ſit nomẽ pꝛis ⁊ f.⁊ ſpũſſci
in quo baptiʒamur ⁊ remulionẽ peccatoꝝ
conſequimur?ego diligẽnaʒ fidei tue neqᷓᷣ
qm contẽnendã exiſtimo. Quomõ entz in
ipᷣo nomine baptiʒare poſſumꝰ.ſi iᷣm no
mẽ ignoꝛamꝰ ?Clamamꝰ quondie lancti

ficetur nomen tuũ.⁊ qᷓmodo in nobis ſan
ctiſicatur ſi a nobis ignoꝛatur? Et ſi voceʒ

ſanctiſicari petimꝰdicat qui poteſt. quõ in
voce ſaluari rogamꝰ? Deus inquit ĩnoĩe
tuo ſaluũ me fac. Si ergo in voce ſalus eſt

ſic
nnan
dabii
atdoſt
it
(Auni
de bor
tinno
onomè
rüwie
idno
manen
ces
morſt
poorſin
nnwen⸗
nobde
Nenftib
ihili
ſawo
Nieyi
a
nuls
atena
We
wod
odeta
narstt
Obmi
—*
nhein
nmatſit
widrſen
=
gtitüla
gignon
atvene
oröcnzn
SKüöndo
de nl
Gcbe
reCilbec

oecclon

Pnrig

wrlel

ergo tacentes vel potius loqnõ valentes.
ſaluarinõ poſſũt.qꝛ loqi nõ pñt. Quis h
dicat? Ergo nomẽ di in qͥ nos ſanctificari
a ſaluari optʒ. extra vocẽ qrere oꝑtʒ. ne foꝛ
te ſi illð ĩ ſola voce ponimꝰ.ſcandalũ veri
tati faciamꝰ. Motus in indea deus.in iſra
el magnũ nomẽ eiꝰ.ergo pbi noticia.ibino
men eſt. qꝛ ⁊ ipſa noticia nomen eſt. Dicit
aliquis? agni nomĩs eſt bomoille.ꝛil
le bomo magnũ nomen babʒ in poplo foꝛ
te.quia multas ſillabas babet nomẽ eius.
ideo magnũ eſt nomen eius.Ergonomen
der paruũ eſt.qꝛ duas ſillabas tãtũ ↄplectit

æt duabus ſillabis foꝛmatur nomẽ dei. Vi

des mõ vbiſit magmitudo nomis ði. Abi
enĩ magnitudo eſt nomis.ibi ⁊ iꝛᷣm nomẽ

conſiderare opoꝛtzʒ. Si ergo magnitudinẽ

noĩs magnitudiuẽ ſame ⁊ noticie magni
tudinẽ puementer intelligimꝰ. nomẽ ipſuʒ
ipᷣam famã ⁊ noticiã magis qᷓ; vocẽ aliqm

vel ſonũ vocis ad aures vemientẽ intellige
re debemꝰergo fama eius ⁊ noticia eiꝰipʒ

eſt nomẽ eius Etrurlus ipᷣa noticia eiꝰ ñ
eſt aliud q; fides eiꝰ.qꝛ ꝑ ſidem ſolã nũc in
terim cognoſci deꝰ poſtmodũ etiã cogno
ſcendꝰ ꝑ ſpẽm /Fides ergo Si. ipᷣa eſt nomẽ

☛

verbuaz nũc in boĩbus noncia ei? babet
pbiadbucab boibus pñ̃ᷣtia eiꝰnõ videtur.

puto iam quidẽ obſcurũ vel ambignu nõ
eſſe quẽadmodũ in noie dei ſaluat.q in eo
qðᷣ de ipo ſenure potuit ⁊ ſentiendo credit.
iuſtiſicat ⁊ iuſtificatus liberat. Rurſuʒ q̃li
ter nomẽ dei ſanctificat᷑ qñ ab bijs a quibꝰ
cognoſcitur deꝰ bonoꝛat boc dubiũ nõ eſt

ſiei quẽ iam ꝑ fidẽ cognoſcere meruimus
caſti timoꝛis ⁊ dilectiois reuerentiã exbibe

mus. Quid ibi videi? Si nomẽ dei eſtno
ticia eiꝰꝛ fides eius in nob.nõnein nomine

baptiʒant᷑.qui in fidebaptiʒant pꝛis ⁊ filij ⁊

ſpuſſancti Hoc eſt eni vnũ nomẽ ⁊ vniꝰ
nomen qð trinitas pᷣdicaĩ et vnuas none⸗
gatur. Oñ ergo baptiʒas in fide pꝛis ⁊ filij
et ſpuſſancti. in noĩe patris ⁊ filij ⁊ ſpiritus

lancti baptiʒas.Et boc nomẽ.id ẽ.bãc fidez

conſiteris.cũ dicis Baptiʒote in noĩe pꝛis
et filij ⁊ ſpũſſcni. vt impleat qdſcriptumeſt.
Coꝛde creditur ad iuſticiã. oꝛe at cõfeſſio

fitad ſalutẽ. Szʒ foꝛte qꝛ dixit dñs Iys xpᷣs
baptiʒare in nomie patris et filij ⁊ ſpũſſcti.
ſiipᷣm nomẽ noticia et fides intelligenda ?
trinitatis. ſufficiet ad foꝛmã ſacmẽti ↄplen

dã ⁊ ſctiſicatõeʒ ꝑficiendã ſiñ verboꝝplati

one.cũ ſola fide baptiʒandum immeꝛgere.

Qui en dixit vt in ſidetrinitatis boĩes ba

ptiʒarentur.nõ quid dicat docuit.ſed quid
credat᷑ oñdit. Quappter ne foꝛte in ſancniſi
catõne ſacramẽti fidei ꝓfeſſio ſupuacua vi
deatur eẽ. oꝑtʒ nos in eo ꝙ dictu eſt ĩ noie
pꝛĩs ⁊ fi.⁊ ſi.apliꝰ aliqᷣd ĩtelligere q̃ᷓ ſi dictũ
fuiſſʒ.in fide pꝛis ⁊ fi.⁊ ſſ. Olꝰei aliqd bꝛẽ pi
detur nomen qᷓ fides.Hã ſides intꝰẽ ⁊ latʒ
occulta. donꝰ noĩari incipiat.⁊ venire ĩi ma
nifeſtatõneʒ. Cunc qᷣpe nomẽ eſſe incipit
qñ noĩariincipit ⁊notiſicari vt cognoſcat.
Et ſic quidẽ in noĩe patris ⁊ fi.⁊ ſpuũſſancti
baptiʒamus.qñ baptiſamus in cofeſſiõe fi
dei patris ⁊ filij ⁊ ſpũſſcii. pe eni dixit. Ite

docete oẽs gentes baptiʒantes eos in noie
pꝛis ⁊ fi.⁊ ſi.Docete ⁊ baptiʒate. Si tingis

et taces tingis ⁊ nõ docel.habes baptiʒare

loquere merge vt in ↄfeſſione lauent que
mundãda ſunt. Sʒ foꝛte q̃ris ip̃am pfeſſio

ſed docere non babel. Crede ergo 2 2htere

nis deifoꝛmã in pficiendo baptiſmatis ſa?

mento.qualẽ intelligi opoꝛteat. Ad quod

bꝛeuiter rũdendu puto.illã eſſe ba ptizandi

foꝛmã quã dñs ꝗbeſus ps cñ diſciplłos
ſuos ad baptiʒandũ oẽs gẽtes mitterettra

didit dicens. Ite docete omẽs gentes bap

tiʒantes eos in nomie pꝛis ⁊ fi ⁊ ſi. Ergo re

cte feceris ſi qd ille pꝛecepit tu ofiteris Ille

iuſſit pt in noie pꝛis ⁊ ſilij ⁊ ſpnſſciibaptiʒa
res. Tu mergis boĩeʒ ⁊ dicis. Ego bapuſo
te in noie pa.⁊ fi.⁊ſ.Bene ſeq̃ris foꝛmã in
ſtitutiõis dñi.facis qð iuſſit.pfiteris quod
inſtituit. Sed dicis. Nuid ergo? Siquis
foꝛte ꝑ ignoꝛantiã ſine conſcientia errons
boꝝ verboꝝ ſoꝛmã nõ tenens.tñ cũ plena
fide bominẽ baptiʒzaret dicens. Baptizo te
in nomine patris omipotentis ſiue in noie
filij dei ſiue in noĩe ſpuſſancii.ſiue etiaʒ qðᷣ
in Actibus apoſtoloꝝlegimꝰ. in noĩe dñi

noſtri Ihu Chꝛiſti ſiue aliud aliqd ſile qðᷣ

quidẽ qᷓntũ ad expᷣſſionẽ vocos ei diei
15 3

mie dñinr

Cars

dcendiſoꝛma diuerſuʒ eſſet ſedquantum
ad ꝓfeſſionẽ pitatis nõ eẽt priuptꝝ ne veꝝ
bapuſmatis ſacramentũ in illoↄſtare debe
ret. Poterãt foꝛtaſſe adbanc qitionẽ tuã

ſoluendã plurime bincinde rõnes ↄduci⁊

oſtendi.qꝛ vbi eadẽ fides cõſtat. diuerſiras

ſᷣmonis ab ipſa dũtaxat ſinceritate ⁊ vnita

te fidei ñ diſcrepans nibil ofniciat. Sʒi bac

parte mibi piſum eſt auctoꝛitate potius q̃
mea ronetue inirogatõi rũdendũ. Beatul
Amõ.i libꝛo quẽ de trinitate ſcripſit ſicait.

Illi qͥ negauerũt ſe ſcire ſpumſctũm q̃ʒuis

baptizatos ſe dicerẽt ĩ ꝗohis baptiſmo.ba
ptiʒati ſunt poſtea. qꝛ Johes in remiſſionẽ
pctõꝝ.in aduemiẽtiſ Bu nõ in ſuo baptiʒa
uitnoĩe.⁊lõ ſpũm neſciebant.quia neqʒ ba
ptiſmũ in xpᷣi noĩe ſiẽ Johes baptiʒare ſole
bat acceperãt. Johʒes eni lic; nõ baptzaret
in ſpũ.tñ ⁊ xpᷣ pdicabat et ſpũm. deniqʒ cũ

introgarei ne foꝛte ipe eẽtxps. Rñdit. Ego
voſaqᷓ baptiʒ o. Neniet auũtfoꝛtioꝛ me cuiꝰ
dignꝰ nõ ſũ calnamẽta poꝛtare ipᷣe voſ ba
ptizabit ĩ ſpuſctõ ⁊ igne. Igit iſti q ne in xp̃
noie neccu fide ſpũſſanctibaptiſati fuerut.

nõ potuerũt accipe baptiſmatis ſacmentũ
Baptiſati ſunt taqʒ in noie Ihu xpi.nẽ ite
ratũ eſt in bis baptiſma.ſʒ innouatũ. Anũ

eni baptiſma. Abi autnõ eſt plenũ baptii

matis ſacramentũ. nepncipiũ vlł ſpẽs aliqᷓ
baptiſmatis eſtimat᷑. Olenũ aut eſt pꝛem

et filiũ ſpumſſctm fateri. i vnuz neges.
totũ ſubꝛuis.⁊ quẽadmodũ ſi pnũ in mer⸗
ſione alias ſmone ppᷣbendas.autpꝛẽm aut
filiũ aut ſpũmſanctu.vide aũt nec patrẽn⸗

filiü nec ſpumſcim abneges. plenũ eſt ſidei

ſacramentũ. ꝗta etiã qʒuis 2 patrẽ ⁊ filiũ

ſpumſctim dicas.⁊ aut pꝛis aut filij aut ſpi

—

rituſſctĩ minuas ptãtem. pacuñ eſt oẽ mi

ſterin.deniqʒ ⁊ illi ĩi qͥ dxerãt.neſi ſpulſã⸗
ctꝰ ſit.aubimimꝰ. baptizati ſunt poſtea ĩ no
i gbũ xp̃i et Habũdauitad grãz.
q; iam ſpũmſanctũ Maulo pᷣdicãte ↄgno
uerant. Hec oriũ dʒ pideri.qꝛ qʒuis etiam
poſtea tactũ ſit ðᷣ ſpu eñ creditu eſt. Et asð

vbo tacitü fuerat. expſſũ eſt fide. Cu en dꝛĩ

noie dñi nri ꝗbũ xpᷣi ꝑ vnitatẽ noĩs imple

teſtmiſtenu. Keca xp̃i baptiſmate ſpũs

ſepatur.qꝛ Joßes in pnĩa baptiʒauit xps ĩ
ſpu. Huc ↄſideremꝰptxquẽadmodi xp̃i
noie plenu eẽ legimꝰbaptiſmatis ſacramẽ
tumũta etiã ſctõtantũ ſpuũ nũcupato nibil
deſitad miſterijplemtudinẽ. Et ronem ſeq̃
mur.qꝛ q vnu dixerit trinitatẽ ſignauit Si
xpm dicas ⁊ deũ pꝛẽm a qᷓ vnctus ẽ ſili? et
ipm q vnctꝰẽ filiu.⁊ ſpiritu qnctusẽ deſi
gnaſti. Scriptu eſt eni. Hunc Iim a naza
retb quẽ vnxit deꝰ ſpũſcõ. Et ſi patrẽ dicas
et filiũ eius ⁊ ſpũm oꝛis eiꝰ piter indicaſli.
cum id in coꝛde ppᷣbendas. Et ſi ſpiriuũ di
cas deum patrẽa q pcedit ſpũs.⁊ filiũ qaꝛ

—

filij z eſt ſpus nuncupaſti. Añ vtrõm co

pulet auctoꝛitas.in ſpu q̃qʒ recte baptiʒzari

nos poſſe ſcriptura indicat dicente dño.
Vos aũt baptiſabiminiſpũſctõ. Et aplus
ait. Omẽs eni in vno ſpuͦ in vnũ coꝛpul ba
ptiʒati ſumꝰ. Vnũ opꝰqꝛ miſteriũ vnum.

Baptiſma pnũ qꝛ moꝛs vnap müdo. vni

tas ergo oꝑatõis. vnitas pᷣdicatõis q nõp̃t

ſepari. HMucuſqʒ vba bti Almbꝛoſij qliter 8
recta bapti; andi ſoꝛma ſentiendũ ſit man⸗
feſte explanãt. Vides ergo qualr in fidetri
nmtatis ſolo patre vł filio vłſpuſctõ.nuncu
pato plenũ ſit baptiſmatis ſacramentũ et
quẽadmodũ ſine ſide trinitatis etiã tribus

ſilnomĩatis unbſectu. Bicen pbiqʒ fides

integra qritur. ſic eadẽ ſidei integritate ma

nente ſine detrimẽto ſalutis ſmo vanatur
veruntñ eccleſiaſtica ↄſuetudo bãc poniſſi

mũ in baptiſando foꝛmã tenere elegit. quã
ab ipo lanctificatiõis auctoꝛe ex pᷣma inſt

tutione Puandã accepu.Si qs ſoꝛte q̃rat.
ytruũ in articulo necelſitatis ſufficere poſſit

ad plenũ bapti mi ſacramẽtuʒ.ſi fuerit qs
in fide trinitatis ſine pꝛolatiõe verboruů ba
ptiſatus.pel quia is qͥ baptizauitloquinõ
potuit.ſiue quia ob feſtinationẽ vel ſtupo

rem imminẽtis periculi.ſiue alia quacũqʒ

cauſa pꝛeuentus dũ baptilaret. locutioms
memoꝛ ñ fuit? Si quis ergo foꝛte boc que
rat. Ego de bijs que occulta ſunt iudicare
nolo.pꝛecipue quia nomẽ trinitatis bicnõö
audiui. Abi etſi vera ſides fuit. confeſſio
tamen ſidei non ſuit. Et boc quidez de eo

quid ſit ſacramentũ baptiſmatis.⁊ de vyho

f222-

rgn

1
ie
den

9
6

ſul
B
dur

no
ſvo
fo
loĩ
bums
onſer
vegor⸗
z

ada
nde

ptiin
nch

aunctifi cante in pſti dicta ſufficiant.
ſen ¶Muare inſtitutuʒ ſit ſacramen
l ſum bapriſiinmn.
dent,; ([Capitulum III. —
adD nc reſtat demõ
eſls 14 Driſe
idei ſtrare. q̃re inſtitutuʒ eſt bapiſmi
W Ecramentũ et quare circumciſio
ies que loco illius olim poſita fuiſſe putatur
en ſuccedente baptiſmo ablata ſit vel murata
– Mam ſi olim per circumciſioneʒ ſimiliter
ſin vt nunc per baptiſmũ peccata dimitteban
in tur.quid neceſſe fuit vt ipᷣa circũciſio ſucce
ntin dente baptiſmi ſacramẽto mutaretur. Cur
riagen aũtaccepta minus pꝛofuiſſe credatur que
nhſ neglecta non minus nocuiſſe afſirmatur.
bi ESESicut enĩ nunc per euangeliũ dicitur. Hi
ahut ſi quis renatus fuerit ex aqua ⁊ ſpirituſan
ni min⸗ cto non intrabit in regnũ dei.ꝗta olim per
cn legem dicebatur. Waſculus cuius caro
vglogt pꝛeputij circũciſa non fuerit peribit aĩma
ird illa de populo ſuo. Miſi foꝛte in boc quod
inn ille qui nõ eſt baptiʒatus.a regno dei exclu
nſden 3 dendus dicitur. Ille vero qui nõ eſt crcun
DNunn ciſus.periturus memoꝛat.quis velit intel:
Nhn ligere pꝛopterea baptiſmũ aliquid ampliꝰ
Kürdse conferre qᷓ; circunciſionẽ Quia circũciſio
pcgids ſuſcepta a perditõne tantũ potuit liberare
Emmuum Baptiſmꝰ verorenatos etiã ad gliaʒ per⸗
nommun ducere pt/ Haã illi antiq pꝛẽs qui ſacramen
wtiho ti circũciſioms iuſtificationeʒ eceperanta
mrirg dſi ꝑditione quidẽ buabant.ſʒ ad gliam regni
Laphan non ducebant. donec veniretille qᷣ ſanguĩe
ſisbrin ſuofuſo frameã igneã extinguẽs.aditũ pa
cenol radiſi rurſum patefaceret.⁊ credentibus in
glünti⸗ ſe oibus regni celeſtis ianuã pꝛecedẽs ipᷣe
tmib pꝛimꝰ apiret. In ̊ ergo baptiſmꝰ ampꝑliꝰ
lnuii confert.qꝛ renatos bincexeuntes.ſtatiad
regnuz mittlt. qd tñ ex virtute ſanguĩs fuli
ctic, ipſaʒ aquã ſanctificantis condonal Siigi
oanee tur quis dicere velit idcirco circuncuioneʒ
dle baptiſmo mutatã. vti baptiſmo ꝑficeretur
i dpop circũciſio implere non potuit.foꝛtaſſis
— videbitur ↄuenienteilli reſponderi poſſe.qꝛ
nimns bpoc qdðᷣ amplius nüc in baptiſmo eſt.ex ba

o. pruſmo noeſt. ex paſſione xpt baptiſmuz
anctificãte impletu.dẽ vero circũciſionẽ

Pꝛopterea ſocmẽtũ circũciſiõis ĩ corne ⸗

ſexta

ſacere potuiſſe ſi illi paſſio cbaſti in coope

rationẽ ſanctificatõis adiuncta fuiſſet.ſNã
in baptiſmo quantũ ſcʒ ſpectat ad pirtutẽ

baptiſmi ſiliter pt in circunciſione remiſſio

tantũ peccatoꝝ percipitur. Quia ſicut dic
tũ eſt ꝙ iuſtificatis poſtea aditus patrie ce
leſtis panditur.cruce cbꝛiſti condonatur.
Pꝛopter eiuſmodi rationẽ aliam mutats
circũciſionis cauſaʒ cõmodioꝛẽ ſoꝛtaſſe
manifeſtã magis pꝛoponendã putamus.
In pᷣcedentibus quodam loco cũ de ſacra
mentis tractaremꝰ diximus ſacramenta
omnia ſigna quedã eẽ eiusque per illa da
tur granie ſpiritualis. Opoꝛtere autẽ vt hbm
pꝛoceſſum tempoꝛũ ſpiritualiũ gratiaruʒ
ſigna ſemꝑmagis ac magis euidẽtia ac de
clarantia foꝛmarenĩ. vt cuʒ effectu ſalutis
creſceret cognitio veritatis. Itaqʒ ſub lege
naturali pꝛimũ data ſunt ſacramenta. de⸗
cimatiões.ſacriſicia ⁊ oblatõnes.vt in deci
matione quidẽ peccatoꝛũ remiſſio.in ſacri
ficijs vero carnis moꝛuficatio.in oblatõne
autẽ boni operis exbibitio deſignarei. Sʒ
erat obſcura ſigniſicano b?in ſacramento
decimatioms:pbibomo de bijs que poſſi
debat. partẽ obtulit. ptẽrennuit. vt ad büc
modũ in eo quodiperfectionis erat.⁊ deſe
ctus fuit ſibi tribueret.qð vero ad bonitatẽ
ſpectabat. deo ĩputaret.boc ſibi voluerunt
nouẽ partes retente.qꝛ nouenariꝰnumerꝰ
ſignũ iperfectionis eſta denario ꝑfecto de
ficienſ. NMꝛopterea aũt qꝛ obſcuꝑꝝ ſignũ fu
it emundatois in decimatõne.data eſt cir
cũciſio vt pirtutẽ iuſtiſicatõis euidentiꝰ de
monſtraret. quando dictũ eſt bomini. pt

poꝛtionẽ carnis ſue.nõ qdẽ ſuꝑfluã ſʒilliꝰ

qð ſuꝑfluũ erat in boie ſignũ auferret.vt ꝑ
boc agnoſceret.qꝛ culpã quã natura ꝑillã
piẽ coꝛꝑis traberet.grã ꝑſacmentũ circun
ciſionis emũdaret. Sʒ qꝛ circũciſio eastä
tũ que foꝛis ſunt enoꝛmitates ãputare p̃ᷣt.

eas vero que intrinſecus ſunt pollutionũ

ſoꝛdes mũdare nõ poteſt.venit poſt circũ⸗
ciſionẽ lauacꝝ aq totũ purgãs.vt ꝑfecta iu
ſticia ſignaretur. Rurſũ qꝛ poꝛis ſpliq ſub
timoꝛe leruiebat mundatio laboꝛioſa ſuit.

4

doloꝛem babet illi datü eſt. Nouoaũt iplo
qui volũtate et dilectione ſeruit ſacramẽtũ
ꝛuſtificatonisin lauacroaqueq ſuanẽ bʒ

purificatõem ꝓpoſitũ.⁊ ſic quidẽ rõnẽ red

dendã eſtimamꝰ.pꝛo eo ꝙ lacramentũ cir⸗
cũciſioms mutatu eſt. ⁊ locmẽtü bapnſim
inſtitutü eſt.
Muando inſtitutum ſit.

Weritur etiam

quando inſtitutũ ſit ſacramẽtuʒ
baptiſmi.ex quo deinceps licitũ

Waz illud negligere.⁊ qñillud ſuſcipe de

bicum fuit. Et ſunt quidẽ ſuper boc diuerſe

plurimũ eſtimationes.Allij dicunt ex eo in

ſtitutũ baptiſma.quo cbꝛiſtuſ Nicodemo
nocte ad ſe vementi modu noue regenera
tionis inſinuans ait. Miſi qs renatus fue

rit ex aq̃ ⁊ ſpuͦſſancto nõ poteſt intrare reg.

dei.Alij dicũt inſtitutioneʒ baptiſmi ex eo
incepiſſe quo xpᷣs poſtreſurrectionẽ ſuã in
celu aſcenſurꝰdiſcipłos ad pᷣdicandũ miſit
dicens. Ite docete oẽs gentes baꝑtiʒantes
eos in noĩe pꝛĩis ⁊ fi.⁊ ſpũſſancti.Quidã in
ſtitutionẽ baptiſmi ex eo cepiſſe putant qᷓ
iohannes in aq̃ baptizare cepitpᷣdicans ba
ptiʒatuꝝ in ſpũ Alijin paſſionexpᷣi qñ dixit
conlümatũ eſt. omnia veteristeſtamẽti ſa
cramenta finem accepiſſe.et noui exoꝛdiuʒ
putant. Cõmodius autẽ pidet᷑ pt dicamus
baptiſmũ pᷣus ꝑ Johezʒ. ⁊deinde ꝑxpᷣm ſiue
per diſcipulos xpᷣi aliqndiu ſolũ ne ab incõ
ſuetudine abboꝛrerent in pſũ pductũ.No
uiſſime aũt qñ in vniuerſũ mũdũ pᷣ̃dicato
res baptiʒare miſſi ſunt generalr inſtitutũ
Vident aüt bic tria tẽꝑa diſtinguẽda. ſdꝛi

mü en antebaptiſmũ circũciſio ſola ſtatũ

bũit.⁊ ſuſcipiebatadiuſtiſicatõem ſine ba
ptiſmo. Mouiſſime aũt nũc poſt circũciſio
nẽ ſolꝰbaptiſmꝰſtatũ bʒ ⁊ celebꝛat᷑ ad ſalu⸗
tem ſine circũciſione. Fuit ãt mediũ tpᷣꝰqðᷣ
dã qñ ⁊circũciſio ⁊ baptiſmꝰſil cucurrerũt
Aluud.idẽ.circũciſio pt finiret.aliud.i.bap
tiſmꝰ vt ↄfirmarei. Opoꝛtuit eni vt et illa
q̃ finẽda erãt. nequaqʒ ſhito płp̃cipitãter

led paulatim ⁊ q̃i cuʒ qdasz reuerẽtia dimit

cſexta.

terent vtoñderen bona fuilſe tẽpeſuo. Et

ſitr ã inapienda erãt nõ ſhito in auctoꝝta
tem aſſumereni.ſʒcũ moꝛa ⁊ guitate incbo
arenĩ. ne velut aliẽa ⁊ pᷣter rẽ aliunde indu

cta ſubito putarent.·ꝗlla igii dimiſſa ſũt.nõö

piecta. Et iſta inſtituta ſut nõ vſurpata. vt
diuini ↄſilij auctoꝛitas pbiqʒ ſpuaret. abna
na cauſatio.ne diuia opꝑa repᷣbendᷣre aude
ret admoneret. Quãuis ergo in paſſione
xpᷣiper quã ↄſũmata ſunt oia veteris figu
re ſtatus ſinẽ accepꝑit.⁊ noui ↄſtitutio ſacra
menti exoꝛdiũ tñ ⁊ pꝛus aliquanto tẽpe et

noua inchoata ſunt ad ↄſuetudieʒ.⁊ veterꝰ

poſtmodũ aliqndiu tolerata hm diſpẽſatõ
nem. Simbergo fuerunt vtraqʒ tẽpoꝛe illo
ſiue ante paſſionẽ ſiue poſt. ab eo quando

inchoata lunt noua.donec poſtmoduʒ ve

tera lunt interdicta Et in iſto mediotẽpoꝛe

quo fuit baptiſmus cũ circũciſione.ab in⸗·
choatione ſua vſqʒ ad paſſionẽ chꝛiſti. boc
fiut circumciſio cu baptiſmo poſt paſſnõez
chꝛiſti vſqʒ ad illud tẽpus quo ipᷣa circũci

ſio cepit pꝛobiberni. Sicutei ante ꝑpaſſionẽ

ipſa circumaſio in ſtatu ſuo ad remedinz
lſucipiebatur.et tñ tunc etiã baptiſmus ſiñ

periculo ſalutis non contẽnebatur ab bis

quibus pꝛedicabatur.ita poſt paſſonem

baptiſmus quaſi in ſtaeu ſuo ſuſcipiebaĩi
ad ſalutem.et tamen etiã tunccircumciſio

ſine periculo ſalutis non contẽnebatur ab

bijs quibus finiseius nonduʒ manitfeſta

batur. Moſtquaʒautẽ dictum eſt ſicrcun
cidimini Chꝛiſtus vobis nibil pꝛodeſt. Ju

deinceps non poterat circũciſio ad ſalute⸗
percipi. Sicut pꝛiusq̃ᷓ; dictũ fuerat. ſRa
ſculus cuius caro pꝛeputij circũciſa non
fuerit. peribit ania illa de populo ſuo.non
potuitcircũciſioab bijs dumtaxat quibus
iniuncta fuerat.ſine periculoſalutis contẽ
ni.Rurſum quemadmodũ baptiſmus in

pꝛincipioa Jobanne ſcpᷣm ſolũ ſacramen

tum dabatur pvt bij qui baptiſandi vſum
nõ nouerant erudirent. Sic in nouiſſimo
a quibuſoã fidelibus circumciſio diſpenſa
toꝛie ſcdᷣm ſoluʒ ſacramẽtuʒ ſuſcipiebatur

ne bij qui circumcidi ↄlueuerant ſcandali

30 renthr.

ſont.
etde⸗
putie
temp.
gltpt
ngno
busde
Npapr
mege
Ühe
dowu
Mor
omnè
terren
thitſon
ſohre

perint vrecſpto percipiendi baptiſ

(Paors

Ouando homines obligari ce

Yergo queritur

quando bomines obligari cepe
runt debito percipiendi baptil⸗
mi? Hoc veritati ⁊ ratiõi conſentaneu eſſe
pꝛobatur.ex eo vnũquemqʒ obligari cepiſ
ſe debito baptiſmatis ſuſcipiẽdi.ex quo vł

poſt inſtitutionẽ pꝛeceptũ vel ante inſtitu⸗

tionẽ conſiliũ percepit bapnzandi. Qul eiʒ

nec pꝛius contẽptoꝛ conſilij.nec poſt pꝛeua

ricatoꝛ pꝛecepti extitit. culpandus non fuit
MHiſi foꝛte quis aut pꝛius aut poſtes ita ig
noꝛans fuiſſe dicatur. ad queʒ diuine inſti

tutionis noticia peruemſſʒ. niſi eius culpa

obſtitiſſet. Quando igi chꝛiſtuſ Micbode

mo nocte ad le vementi dixit. Miſi quis re

natusfuerit ex aqua et ſpũ.nõ poteſt vide⸗
re regnũ dei. amico reuelatũ eſt conſilium
Quando vo poſtea dixit. Ite docete omẽs

gentes baptiʒantes eos in nomie patris et

filij æ ſpũſſancti. infoꝛmandis oibus expoſi
tum eit pꝛeceptuʒ. Abi quidẽ generalisin
ſtitutio facta eſt q ex eo vnũquẽqʒ debito
rem babuit. quo ad ipſuʒ pꝛedicantibꝰ apo
ſtolis nuncijs verbi pꝛeceptũ inſtitutõnis
peruenit. Qui auiẽ interim lõge poſiti aut
pꝛope in occulto conſtituti.nondũ Ognita
inſtitutione diuia foꝛte ab bac vita öducti
ſunt. boc deißis michi ſentiendũ videt. qd
et de ülis qui añ ipᷣam inſtitutõeʒ ſiue in pᷣ
putio ſiue in legefuerũt qꝛ qð illis fecerunt
tempꝑa. boc iſtis oꝑata eſt abſentia. Si qͥs
aũt ꝑtinax eẽ velit.⁊ adbuc eiuſmodialiqᷣs
in ignotis regionibꝰ et remotis terraꝑ ſedi

pus degere ↄtẽdat.q foꝛte mãdatũ diuinũ

de pcepiendo baptiſmi ſacramẽto ñ accepe
rint. ego vł neminẽ talẽ eſſe.vłſi foꝛte alids
eſt. ſi eius culpa nõ obſtitiſſʒ.audire ⁊ ſcire
potuiſſe ac debuiſſe ſinñ cunctatõe aſfirmo.

NNaxime cuʒ ſcpᷣtura euidẽter clamet. In
omnsẽ terrã exiuit ſonus eoꝝ.⁊ in finesoꝛpᷣ
terre verba eoꝝ. Si ergo in omnẽ terrã exi
iuit ſonꝰ eoꝝ.in omni terra quidẽ vłauditi
ſunt. et contẽptoꝛes ↄdẽnantur.pel auditi

lerta

non ſunt pꝛo culpa ſus.etignoꝛantesigno
rantur ⁊ nõ laluantur. Et bec de temꝑe in⸗
ſtitutionis baptiſmi.⁊ de debito percipien
di baptiſmi dicta ſunt.

¶ Qmd diſtet inter baptiſmũ Jo
hanis et chuſti. et de foꝛma bapiii

matis YJohannis et baptiſmatis

i bannis a baptiima Ep5̊: bec diſtã⸗
tia eſt. Q, in baptiſmo Jobãnis ꝑp
intinctionẽ aque ſolu ſacramentuʒ dabat.

In baptiſmate vo xp̃ᷣi c ſacramẽto etiam

res ſacramẽn ꝑcipitur. Johes aũt peccato
res aqua tinxit. ⁊ peccata ↄſitentibꝰ pniam
imunxit. Ep̃us baptizat a peccata dimittit
Ille bapnʒans penturum et baptiʒatuꝝ in
ſpiritu pꝛedicauit.hic baptiʒãs ad remiſſio
nem peccatorũ ſpuũm inſundit. Aluc boĩes
baptiʒabant in nomine venturi.bic boĩes
bapnʒant in nomie patris ⁊ filij ⁊ ſpũſſãcti.
Sacramentũ ergo ptrobiqʒ qntum ad foꝛ

ter baptiſmũ io

mã exterioꝛẽ ideʒ fuit.ſʒ qᷣntũ ad eſfectũ idẽ

nõ fuit Qꝛillic ſacmẽtũ lolũ fuit. ſzremilſio
pctõꝝ nõ fuit.Hic aũt ⁊ ſacramẽti foꝛma p

ponitur.a vᷣtus ſacramẽti parit in remiſſio

nem peccatoꝝ ↄdonat.
Si poſt datũ pꝛeceptũ baptiʒã

di aliquis poſſit ſaluari niſiactuali

ter percepto ſacramento baptimi.
BVlent quioam ſi
N ue curioſe ſiue ſtudioſe inquirere
vtꝝ ne aliqs poſt indictũ et publia
eppoſitũ baptiſmatis ſlacramẽtuʒſaluari
polſit niſi actualr ipʒ ſacramẽtũ baptiſmi
pcipiat. Uident eni rões mãifeſte eẽ. et bñt

aguctontates młtas. Si tñ bꝛẽ dicẽdi ſunt qᷓ

nõ intelligũt. Mꝛimũ qꝛ dictũ eſt.niſi ãs re
natꝰfuerit ex aq̃ ⁊aſpuũ.nõ pᷣt introiĩreg.dei.
Et iteꝝ ait. Qui crediderit ⁊ baptizʒa fu. lal.
erit. Et ſunt alia multa talia.quibus quaſi
aſtrui videtur. nullo modo laluari poſſe
eum qui boc ſacramentum non bobuerit.
quidquid pꝛeter ̊ lacramentũ babuit. Si

1

nidem perfectã babuit. ſiſpem ſi charitatez in yxpᷣo baptiſatur. Ita inquiũt verũ eſt. qz
babuit. etiaz ſi coꝛ contritu et bumiliatũ ba uis bi dictü non eſt. Et weo verü eſt quia / b
buit. quod deus non deſpicit. Aeram peni alibi dictu eſt. etiã ſi ibi dictü non eſt. Qui F
tentia de pꝛeteritis.ſirmũ pꝛopoſitũ ðᷣfutu enim dixit. Miſi quis renatus fueritex aqᷓ 1
ris. quidquid babuit ſaluus eẽ non poteſt. et ſpiritu.non poteſt introire in regnuz den⸗
ſi boc non habuerit. Et boc totũ ita ip̃is v DIdem iple ꝛ: alibi dixrit. Qui me ꝓfeſſus fue 1
detur.pꝛopter boc quod ſcriptũ eſt. niſi qͥs rit coꝛam bomibus.confiteboꝛet ego eum 9
renatus fuerit ex aqua ⁊ ſpũ.non intrabit coꝛam patre meo. Qðergo ibi dictum nõ ſn
in regnũ delitamen ſi quis querat quid eſt. ſubintelligendu tamẽ eſt. quãuis dictũ mi
factu ſit de illis quip chꝛiſto ſanguie effuſo non eeſt.quoniã alibi dictuz ẽ. Nidete ergo vo
ſine ſacramẽto aque ab bac nita tranſierüt quid dicunt. Ideo inquiũt quod dictũ nõ le
dicere nõ audent eiuſmodi ſaluos non eẽ. eſt. ſubintelligenduz eſt vbi dictuz non eſt. be
Et cũ oſtendere non poſſunt bocin eo qd quonmiã alibi dictũ eſt. Si ergo boc in B lo d
ſupꝛa mẽoꝛatũ eſt ſcriptũ eſſe. dicere tamẽ co ſubintelligendũ eſt vbidictũ non eſt. qa n
non audent.qma ibi ſcriptũ non eſtido ne alibi dictu eſt. quare ſimiliter etiam defide in
gandñ eſſe. Qui eni dixit. Miſi quis renatꝰ ſhintelligendu non eſt. quoniã leiciauz (
fuerit ex aqua ⁊ ſpiritu. non addidit płeflu eſt? Qui crebit inquit in me.moꝛtẽnon pvi pol
ſo ſanguine vice aque.⁊ tñ eſt veꝝꝑ quãuis debit ineternum. Ideʒ qui dirxit. Miſiquis dect
boc ſcripiũ non eſt.Hã ſiſaluus eſt quip renatus fuerit exaqua ſpiritu.non po pril
pter deum aquã ſuſcepit. quare nõ multo teſt introire in in regnũ dei. pſe dixit. qui ciu
magis ſaluus eſt qui pꝛopter deuʒ ſangui creditinmenõ moꝛietur ineternuʒ. Cuter w/
nem fudit. ſelus eni eſt ſanguinẽ dare qᷣm gonega ſidem. autconcede ſaluationem. (Wro⸗
aquã accipere. ꝗlludeni quodquidaʒ d· /Quidubi vidtur? Vbi fides eſt. vbi ſpes 6ot
cunt pꝛopterea ſaluos eſſe qin ſanguinem eſt. vbicbaritas eſt deinde vbi plena et per lißen
fundunt.quia rũ ſanguine etiam aquam fecta pirt?ſacrament eſt. ſal? non eſt ?quia fotni
fundunt.et in ip̃a aqua quaʒ ſfunduntbap ſolũ ſacramentũ non eſt.ꝛ ideo non eſt.qͥa püco
tiſma percipiunt.qᷓʒ ſit friuolũ patet. Si eiz baberinõ oteſt? Qui crediderit inquit. (cun
pꝛopter bumoꝛẽ aque qui cũ ſanie cruoꝛis baptiſatuſ fuerit.ſaluꝰexit. Ecce ergo dubi beree
de vulneribus manat baptiʒari dicuntur um nõeſt. qꝛ vbi ides eſt. ꝛbaptiſmꝰet ſalꝰ ſolt
qui interficiunt. Ergo qui ſuftocantur vel eſt.Et qnid ſequi? Qui pero non credide Itſen
ſubmergũtur.vel alio quolibʒ genere moꝛ rit. condemnabit. Quare ta dicere voluit? em
tis vbi ſanguis non funditur. occiduntur Ouare nõ di⸗ it. qui non crediderit ꝛbapit· nrnu
baptiʒati non ſunt in ſanguie ſuo.⁊fruſtra ʒatusnõ fuerit. condẽnabitur. ſicut direrat oaqde
moꝛtui ſunt pꝛo cbꝛiſto.quia bũoꝛeʒaque Out crediderit ⁊ bap.fu.lal.erit? Quare⸗ oynem
quẽ intra coꝛpus babuerunt non elfude⸗ Miſi qꝛ credere volũtans ẽ. ⁊ qꝛ lides crede gultnte
runt. Quis boc dicat ? ergoin ſanguie ba re volẽn deelſe nõ pt? Et idcrcoin eoq nõ ſoſitme
ptiʒatur.qui pꝛo xpᷣo ele ſi ſangui credit. ſp pᷣua voluntas arguit. vbi nccitas i
ne non fundat ex vln eredat vitã que pcio nulla ellept. q ad ad exculatõʒpᷣtendai Ba iſhitn
ſioꝛ eſt ſanguĩe.Hã ſanguinẽ fundere po ptizariãt in nolütate eẽ pt. etia qñ nõeſt in uſon
ſet. etã ſinõ daret. min?eẽt ſlã guiez füdere poſſibilitate. Et idcirco iuſte bõa voluntaſ lerer
qʒ vitam dare. Bene ergo ſanguinẽ fundit cũ deuotõe fidei lue ñ deſpicit. qʒuis ab eo Polerd
qui nitam pomit pꝛo chꝛiſto.⁊ babetboptii qðᷣfoꝛs eſt ſacramẽto bcpiedo articu lenen
ma ſuuz in virtute ſacramenti. ſine qua ſẽ loneceſſuatis ppediat. Vis noſſe pl enius tenr
ſacramentuʒ ipſuʒ accepiſſe non ꝓdeſt. its ptrum ne ratio bealicubi auctoꝛitate ma mennn

cumilla babetur ſacramentuʒ; babere non nifeſtiori ſe pꝛobet. Quamuis ille quas mn
poſſe non nocet. Nerum ergo eſt quãuis ſupꝛa memoꝛammus auctoꝛitates tam wege
lbi dictü non eſt. Quia qui pꝛoxpᷣo mon; manifeſte videani.pt de veritate iplarũ du

rf fe es r-e rd raſ

Nenſ
Bnones
nb
Gneſqt
nbeſoe
Geien;
in
ae
N
rg
zAue
en.
tibes
naper
Cepa
cin
wpapti
aodn
Hin
Occewe
voenir
latdrn
ert Cnt
M0. 1
Gotiaditos
itͤſtn
wolnnl
zusce⸗
domn
oleplenus
gotaten

sale 4

wiutsi
—⸗

(pars

bitari nõ poſſit. Audiiñ adbuc aliub.ſifoꝛ
te euidentiꝰ tibi demõſtrar poſſit de qʒ du
bitare nõ debes. Beatus Alugꝰ. in libꝛo ð
vnico baptiſmo ſic ait. Enam atqʒ etiã cõ

ſiderans inuenio.nõtantũ paſſionẽ p noĩe

xpᷣi id quod deerat baptiſmo poſie unplere
ſed enaʒ fidem ↄuerſionẽqʒ coꝛdis.ſi foꝛte

ad celebꝛandũ miſteriũ baptiſmi in angu

ſtijs tempoꝝ ſuccurri nõ poteſt. Vides q;
mãifeſte teſtat fidẽ ⁊ coꝛdis ↄuerliõʒbone

volütati ad ſalutẽ poſſe ſufficere. vbi vilibi

le ſacmẽtũ aq ex nccitate ↄtigerit baberi nõ
poſie. Sʒ ne fſoꝛte ↄtrarietas aliq̃ nibi eẽ vi⸗
deatur in eo qd poſtea in libꝛo retractatio
num exemplu de latrone qdᷣad bãc ſniam
in q̃ dixerat effuſionẽ ſanguĩs ſiue ſidbem et

coꝛdis cõuerſionẽ vicem baptiſmi implere

poſſe ↄpꝛobandã aſſumpſerat impꝛobaut
dicens. In q̃rto libꝛo cũ dicerem vicem ba
ptiſmi poſſe babere paſſionẽ.nõ ſatis ydo⸗
neũ poſuiilliꝰlatromis exemplũ.qui ptruʒ
non fueritbaptizʒatꝰincertũ eſt. Sed ↄſide
rare debes qꝛ in hoc loco exemplũ tantum
qð ad pꝛobatõem ſentẽtie adduxerat.coꝛre

xit. p̃am ſententiã nõ impꝛobauit. Quod
ſi putas idcirco ſniam impbandũ.qꝛ exem
plũ coꝛrectũ eſt ergo falſum eſt qð dixerat

effuſonẽ ſanguĩs vicem baptiſmi poſſe ba
bere.qᷓniã ad illud gbandũ exemplũ ipſum

politu eſt. Mon eni ait. cum dicerẽ vicẽ ba
ptiſmi poſſe bꝛẽ fidem.ſed cũ dicerẽ.inquit.
picem baptiſmi poſſe bꝛẽ paſſionẽ.quãuis

vtrũqʒ; in iᷣa vna ſnia poſuiſſʒ. Si ergo ad

idd qð dixit vicẽ baptiſmi poſſe babere paſſi
onem exẽplum poſitũ eſt cũ ipᷣm ſine ambi

guitate vlla ven eẽ pſtet. patz qꝛ exemplum
poſtmodũ coꝛrectũ eſt.ſed ſnia nõ eſtimꝑp

bata. Opoꝛtz ergo vt aut ↄfitearis vicẽ ba

ptiſmi.in articulo ncc̃itatis fidẽ verã ⁊ con

uerſionẽ coꝛdis implere poſſe.aut oñdas qᷓ

liter vera fides a charitas non ficta baberi
poſſit. vbi ſalus non lit. Hiſi foꝛte dicere ve

lis neminẽ ſidem veram babere et charita⸗
tem veram babere poſ e qui viſibile ſacra
mentum aque non ſit babiturus.quodta
men qua ratione vłauctoꝛitate ꝓbes igno

w. Sed noſ interim nõ contendimus vtꝑ

aliquis quibaptiſmi ſacramentũ peꝛceptu
rus nõeſt. .iſta babere poſſit. boc ſolo dum

ſexta

taxat conſtãte.quia ſi qͥs eſſʒ qui H̊ baberet

etiã ſine viſibili ſacramento aque pire non
poſlet. NRulta ſunt alia qꝗᷓ ſaobodad pꝛo

bandũ adduci potuiſſent.ſednosq ſupius
in tractatu ſacramẽtoꝝ ad idipᷣm pbanduʒ

poſuimꝰ.neqqʒ iteꝝ atqʒ itexreplicãda pu

tamꝰ?ꝰ. ¶ De ſacramentis neophi
NEophitus noui
cius interpᷣtatur. Heopbitus vo

·C(tur nuper ad ſidẽ puerſus. ſiue
rudis in diſciplina religioſe conuerſatõis.

n

Mouiter ad ſidẽ ↄuerſi viſibilibꝰ ſacramẽ

tis inſtruendi lunt. vt pea q vidẽt intelligãt
ea qᷓ nõ vident.dmonẽdi ſunt eiuſmodi
pt ↄſiderent nouã non eẽfibeʒ in q̊ nouilũt
ipſi.quoniã ab initio mũdi ſicut nullo tpe
defuerunt ſideles et iuſti mẽbꝛa xpᷣiita ab

initio nunqʒ deſfuerũt ſacramenta ſalutis

que pꝛeceſſerũt in pꝛepanonem a ſignuʒre
demptiõis q̃ cõpleta eſt in moꝛtexpᷣi. ꝛi

ma nanq; etate Abel agnum obtulit in ſa

crificio ſiguraʒ moꝛnis cbꝛiſti. Scðᷣa etate

MNoe arcam in diluuio gubernauit ſiẽ cbꝛi

ſtus ecchaʒ inter fluctꝰtemptationũ regẽs

mergi non ſinit. Cercia etate bꝛabamp

filio oblato arietẽ mactauit.ſicut deus pat

verbũ ſuũ pꝛo ſalute mũdi obtulit.in quo
tamẽ diuimtate mnuiolabili permanenteſo
labuũanitas doloꝛeʒ moꝛtis luſtinuit. No

ſtea eductus eſt populus iſrael de egipto
per mare rubꝛum in columna ignis et nu
bis ſicut fideles dei de tenebꝛis peccati libe
rantur.renouati per ſacramentum baptiſi
mi cbꝛiſti ſanguine conſecratum.ipſum fi
de ſequẽtes.in quo eſt nubes bumanita
tis ⁊ ignis diuinitatis. Quarta etate in ibe
ruſalem regnum populi dei ſublimatur.
tempoꝛalepꝛefiguranſ eternum. in quo pᷣn
ceps pacis.pater futuri ſeculi.ſideles ſuos
ad vilionem eterne pacis introducet. Hu⸗
ius autem regni exoꝛdium. Dauidexiitit:
qui per multas tribulationes pꝛobatus
et gloꝛificatus. pacis ſucceſſoꝛem filum

lutarni ↄfeſſione pmerendaz exigimus.

reliquit vtoñdatur.qꝛ ad future pacis q̃etẽ
puenire ñ poſſint.qui in pñti pita ↄtempta
tiones ⁊ tribulatiões vincendas foꝛtes nõ
fuerint. ꝓpter B qui in ſabbato ſcõ paſcalis
ſolẽnitatis baptiſandi ſunt.qrta bebdoma
da qᷓdꝛageſimal obſuantie q ↄtinẽtie nobᷣ
arma miſtrat.⁊iĩ q̃rta eiuſð bebdomade fe
ria catbeʒiʒãdi ⁊ etoꝛciʒãdi ðᷣferũt ad ecciaʒ
lbi audituri ⁊ inſtruẽdi q̃liter ↄ ſpũales ne
quicias ſunt pugnaturi. Sʒ tñ vſqʒ in ſab

betum paſcalis ſolennitaus. eoꝝ baptiſmꝰ
ifferti. HMocattendẽte eccha. qꝛ qui ad ago
neem in pñti y ta vocan:.in ſpe future quie
tis baptiſant. Quinta etate populuſppter

peccata ſua in BHabilonẽ captiuꝰ ducitur

rurlſum deo miſerãte. poſt ſeptuaginta an

nos ſoluto captiuitatis iugo ad terrã ſuaʒ
reuocai.Quomã ſplus dei qui in bac vita

que ſeptenario dieꝝ numero voluit.vanita

ti ⁊ ↄfuſioni ſubiectus moꝛtalitatis iugum
poꝛtat.poſt finẽ eius a coꝛruptõeliberatur

Sic igitur ab initio nullo tꝑe ſacramenta

dei defuerũt qbus fidelis ꝓplus ad ꝑceptio

nem inuiſibiliũ nutriret ⁊ excitaret ad cog
nitionẽ. AMo vltimũ ſexta etate de virgiena

tus eſt cbꝛiſtus.ſiẽ ſexta die de terra virgie

pꝛimꝰbomo eſt plaſmatꝰ.pſe ergo q̃ꝛ con

ſummaturꝰ omia cum að virilẽ etatem ꝑ⸗
ueniſſet. triceſimo etats ſue anno a Johᷣe

baptiʒatus eſt.nõ neceſſitate ſʒ diſpenſatõ

ne.vt lauacx emundãdis ſancnſficaret. De
binc aplos miſtros euangelij ↄuocans re

gnum celoꝝ ventuꝑpdicarecepit.⁊ nouiſſi
me in ↄſummatõem ommũ ſemetipᷣm bo

ſtiam ꝓ mũdi redemptõe in ara crucis pa

tri offerens moꝛtẽ ſuſtinuit.vt credentibuſ

in ſe moꝛtiatimoꝛẽ tolleret.⁊ a moꝛte reſur

rexit vtpꝛo ſe moꝛientibꝰ ſpem vite ⁊ reſur

rectiõis daret. Doſtea aſcenſurꝰ in celos.

diſcipulos in mom vniuerſum miſit doce
re ⁊ baptiʒare omẽs gentes pt vocarentur
qui pᷣcedenteʒ ſeq̃rent ad vitam. Hecſũt ſa

cramẽta ſidei xpᷣiane ab initio ↄdita vel cre
Dita. in fine credenda ſine fine ꝓfutura.lʒ?
ſunt quibꝰ catbeʒiʒãdos imbuimꝰ.⁊ eoꝝq̃
ſacmeto nouitatis regenerãdi ſunt. ſidẽ ſa

“

(ſexta

¶ Be catheʒiʒatione.

rantur paruulis eadem fo:ma pᷣuatur.qᷣs

etiam ipᷣos mater ecclia pꝛouida diſpenſa
tione ſacramẽto ſalutis interim carere nõ
pult. ne foꝛte ip̃a dilatione a ſalute aliem ſie
rent.ſi nõ percepto ſacramẽto ſaluns.ſubi

to ab hac Nita exirent. Congrue ergo puiſa

eſt. ⁊ illis medicina ſalutis vt in ſacꝛamẽto

fidei baptizent.⁊ ꝑ alteriꝰfivẽ deo recõciliẽ

tur. qs ꝑ alteriꝰ pctũm alienatos ↄſtar eẽ a

deo. Inſtitutũ eſt itaq; ad ̊ͥ nouũ ſacmen
tũ ad catheʒiʒandoſ ꝑuulos.exoꝛciandos
initiandos.a⁊ deindebaptiʒandos in qbꝰ p

puuł audit eccleſia.⁊ adinirogata rñdet ?·

ſpondet.donec ipᷣiadintelligibiles ãnos ꝑ
uemiãt.⁊ ſacramẽta fidei ⁊ cbaritatis ⁊ſpei

Ele intelligere voleant ꝛßuare.

.
checuminus in
ſtructus vel audiens interptatrr
ECatbezʒiʒare eniʒ eſt inſtruere q;
baptiʒandi pꝛiꝰ inſtruũtur et docẽtur qᷓ ſit
foꝛma ſidel chiſtiane in qua eo ſoaluos ſi
eri⁊ ſacramentũ ſalutis ſuſcipe opoꝛtet. ſiẽ
ſcriptũ eſt. Ite docete omes gentes baptiʒã
tes eos in nomie pꝛis a filij ⁊ ſpirituſſancti
Pꝛius docete. poſtea baptiʒate. docete ad
inſtructionem. baptiʒate ademundatoez.
Bocete ad ſidem. baptiʒate ad peccatoꝛu,z
remiſſionẽ. Jðo docete.quia qui crediderit
ideo baptizate. quia quibapnatus fuerit.
ſaluus erit. Hecigitur foꝛma catbeʒiʒatolis
apᷣmis temꝑibus cbꝛiſtiane fidei initituta
elt. Quetunc quideʒ neceſſario ßuabatur.
quãdo adultis et intelligentiaʒ babenuibꝰ.
pꝛius q́; ad baptiſmi ſacrsmẽtũ accederet
regula fidei xpᷣiane nunciabaĩ vt vłſponte
ſidei acquieſcentes digni regeneratõne ſpi
nituali iudicarent. pel credere nolentes me
rito a perceptiõe ſacramenti dei velutindi
gn repelleretur. Ao obtinendã quiſpe ſalu
tem. idcirco arbitriũ bomis cõſulenduʒz eſt
quomũã opus ſalutis noluntariũ eẽ optet.
Etboc quidẽ a pᷣncipioſic factuʒ eſt. Soſt
im autez ad fidem mliitudo gentiũ introi
uit.iam nunc etiã in bis qͥa fidelibus gene

„ . S

adf
ino
ſeſt
nt
D
Nanſan
oalſni
wobap
inpeco
mnoren
culom
cramet
aafruct
moser
nniqun
picloꝛi
ntſpin
llaures
ſopeenee
endumy
lemende

boeeſtſac

neuogeli
ſardeme

4
S
ſinn

e d

rqlt
losſ
etſie
wogi
lnci
wnd
s
Wn
M
Pee.
ſgr
tnn
Wnd.
Nae
tutſne.
ehi

eomwe

Auno
ipeii

Noe
fieen

ie
münm
Auiche
urng
aden
ce
–
vlini
ninni

wnle

Knis

gibenen

dene

dunſen
ognain
Air
anmteth
,

oꝛciſte enim ſunt qui ſuꝑ catbecu

minos ſiue energuminos.ideſt. eos qͥ ba/
bent ſpũm immundũ.inuocant nomẽ dñgi

noſtri hu chꝛiſti diuĩa virtute obiecta.ad⸗/
iurantes eũ vt egrediatur ab ulis. Recte er

go poſt cathbeʒiʒationẽ exoꝛciſmꝰ ſequitur.
vt ab eo quiiam fide inſtructus eſt aduer⸗

ſaria pirtus pellatur. Tria quiſpe ſunt pſqʒ
adſuſceptionẽ nouitatis perficienda.qbuſ

baptiʒandus quaſi concipit᷑et nutritur. et
vlqʒ ad integritatem noue vite pꝛomouet.
Hec aũt lũt cateciſmi exoꝛciſmi oꝛationes.
Pꝛimũ uaqʒ catbeʒiʒatur baptiſanduſ.pt
adfidem ꝓpꝛio moueatur volũtatis arbi⸗

trio. Deinde exoꝛciʒat vt abeo dyabolipo
teſtas iniqua pellatur. Addi etiam oꝛatio
vt p̃ueniat gratia et ſubſequat.qᷓ vires pꝛe
beat libero arbitrio.et qua pꝛoculfiat pni⸗

uerſa maligni ſpũs illuſio. oꝛma igiturex

oꝛciſmi in bunc modũ ꝑpficitur. Signat pꝛi
mo baptiſandꝰcrucis ſignaculo in fronte.
in pectoꝛe.in oculis.in naribus.in auribus

in oꝛe.vt totius coꝛpoꝛis ſenſus boc ſigna

culo munian:.cui virtute omĩa noſtra ſa⸗
cramẽta cõplentur.et omia dyaboli figmẽ
ta fruſtrant. Moſtea datur ſal benedictuʒ

in os eius.pt ſapiẽtia conditꝰ.fetoꝛe careat
iniquitatis.⁊ vltra nõ putreſcat a vermibꝰ
vicioꝛũ. Deinde exufflatur malignꝰfoꝛas.

vt ſpiritꝰſpiritu pellatur. PDoſtea tangunt
ei aures ⁊ nares cum ſaliua.vt tactu ſuꝑne
ſapientie et aures eiusaperiantur adaudi
endum verbuz den et nares ſimiliter ad di⸗

ſcernendũ odoꝛeʒ ſuauitatis vite ⁊ moꝛtis.

boc eſt ſacramentuʒ apertionis quod dñs
in euãgelio ſigficauit.qñ aures ⁊ ostetigit
ſurdi ⁊ mun dicẽs.Effeta qð eſt adaperire.

¶ De bis que poſt exoꝛciʒationeʒ
equuntur in baptiſmo. (KCap. N
Bs igitur cõple/

ns. venit ſacerdos ad fontem. con
lecrat fons in noie patris etfilij

xoꝛciſmus de gre

e co in latinũ adiuratio dicitur. Ex⸗

ſexta.

ſouſſctĩvt ſctitas ſacmẽt nõexeoqᷓ miſtꝛat
ſed ex eo qui ſancnficat cõſtare ſcia?. Sicut

ſcriptuʒ eſt. Miceſt quiu baptizat. Sicut enĩ

neca bono meliꝰ datur.ſic neca malo peꝰ
accipit. Quia ſanctitas ſacramenti dei nõ
in merito miſtrantiũ.ſed ſancnſicãtis nᷣtu
te perſicitur. Traditur etiam noue pite an⸗
ditoꝛibꝰ ſimbolum ſidei.in quo apoſtolice
doctrine foꝛma conſiſtit: Doſtremo obla⸗
tus ad baptiſmũ paruulus.et interrogatꝰ
a lacerdote ſi abꝛenunciet ſatbane et omni
bus eiꝰoperibus.et omnibꝰ pompis eius.
peroꝛa geſtantiuʒ reſpondet.pt qui aliena
iniquitate obligatꝰeſt. aliena ſide et confeſ
ſione ſoluatur. Noſt abrenunciatiõem ſa
ctã. vngitur oleo ſacꝛo in pectoꝛe tanq̃ʒ mu
matur aduerſus boſtem.ne ei deinceps im
mũuda etnoxia ꝑſuadere poſſit. Angitur ⁊
inter ſcapulas.vbi vigoꝛ poꝛtandi onerisẽ
pvt foꝛtitudinẽ accipiat adpoꝛtandum onꝰ⸗
dñi. Deinde interrogatur.ſi credat in deuʒ
patrem et filium et ſpiritũſanctum.vnaʒ eẽ
catbolicam eccleſiã remiſſionẽ peccatoꝝ.
vitam eternã. Sub bac igitur ſidei reſpon⸗
ſione.’rina merſionea ſoꝛdibus vetuſtatis
abluitur.et nouũ bominẽ indutus tridua⸗
ne moꝛti chbꝛiſti conſepelitur. ſicut ait A¶po
ſtolus. Quicũqʒ in chꝛiſto baptiſan ſumꝰ
in moꝛtem ip̃ᷣiꝰbaptiſati ſumus.Conſepul
ti enim ſumus cũ chꝛiſto perbaptiſmuʒ in
moꝛtem.vt quomodochꝛiſtus reſurrexita
moꝛtuis per gloꝛam patris ita et nos ĩ no
uitate vite ambulemꝰ. CTrina etiã ĩmerſio.
trina eſt cogitatõis locutionis etoperatio
nis emundatio. Completis autẽ baptuſmi
ſacramẽtis. poſtqʒ baptiſatusa fonte aſcẽ
dit. ſacro criſmate in vertice vngitur. vt ſpi
ritum cbꝛiſti participando merito deĩceps
cbꝛiſtianꝰaſpelletur coberes regni ⁊ gloꝛie
ſacra vnctione effectus. Exinde tradit chꝛi
ſtiano veſtis candida.vt qui pᷣme natiuita
tis decoꝛẽ vetuſtatis pannis obſuſcauerat
habitu regeneꝛatõis glłe pᷣferatindumentũ
Tegit᷑ ei pꝰſacrã vnctõeʒ eꝰ caput ſacro pe
lamine.pt intelligat ſe dyademate regali et
ſaceꝛdotali dignitate potiri. Ad vlumum
datur cereus gccenſus in manus eiul.qua

E

M.

(ars

tinus implere doceatur illud euangelicuz
quo dici. Sic luceat lux veſtra coꝛã boibꝰ

vt videant opera veſtra bona.⁊ gloꝛinicent
patrem veſtrum quiin celis eſt. Hanc igii
lampadez ſi inertinguibilem ſeruauerit ini
vir gines lapientes cum ſpõſo celeſti adnu
ptias introlbit.
¶ De patrinis. ¶ Capitulum XII
Atrini uocantur
qui paruulos ad baptiſmuz offe⸗
rüũt. et pꝛo ip̃is ſpondẽdo quaſi fi⸗
deiuſſoꝛes ad deũ fiunt. Hi ꝓpterea patri
ni vocãtur. quia regenerandos ad vitam
nouaʒ offerũt.⁊ qdammodo auctoꝛes fiũt
ip̃iꝰregeneratõnis noue.De quibꝰplacuit
patꝛibꝰ.vt ꝑſingulos baptiʒandos.patrini
ſingult admitterentid eſt. vnus tantuʒz ſiue
pir ſiue mulier.pꝛopterea foꝛtaſſis ne ſpiri
tualis cognatio cui reuerentiam exbibere
opoꝛtebat paſſim diffuſa in matrimonij co
pula obeſſe potuiſſet. Sed quedã eccie bãc

ↄſuetudinẽ nõſeruant.plures ad ſuſcepio

nem paruuloꝝ admittentes. Et boc ſimilii
ſanccitum eſt. vt alium in baptilmo vel in
criſmate. boc eſt in confirmatõne.in filiolü
non ſuſcipiat.quiipᷣe baptiʒatus non eſt pł
confirmatus. Sed nec monacbi cõpatres
aut commatres facere pñt.quibꝰeiuſmodi
cõmercia familiaritatis pꝛobibent. Datri⸗
nl ſideiuſſoꝛes ſunt.pꝛo bis qᷓs in bapuiſmo
ſuſceperũt.vt eos cum ad legitimaʒ etatem

pueuerint admoneant ſidem rectam ⁊ con

uerſationeʒ bonam cuſtodire. Ante omia

ſymbolum et oꝛationeʒ dominicam. pvt ipi

teneant et eis inſinuent pꝛo quoꝝ fide ſpon
ſionem fecerũt.
Be rebaptiſatione. Cap. Xxn.
Poſtolus oicit.
AUnus deus.yvna fides.vnuʒ ba
ptiſma. Quodergo vnũ eſt ge
minori nõ poteſt Quappter valde ratõna
bili diffinitione a ſanctis patribus inſtitu
tum eſt. vt qui ſemel baptiſnn ſacramentũ
pcepiſſe cognoſcitur. nulla ratione illud ite
rato accipiat.ſiue in eccia ſiue extra ecciam.

ee

Pẽ. ſiue a catholico ſiue ab beretico.ſiue de

niqʒ a fideli ſiue ab infideli cuiuſcũqʒ cõdi
tionis. etaus. aut ſexus pſona illud accepe
rit. duůmodo tamen ſᷣm ſidem rectaʒ caibo
lici baptiſmatis ſoꝛmam acceperit.ratũ cõ
ſtare debebit. nec vlla ratione poterit itera
ri. Quod enim bonuʒaccepit.quare bonũ
nõiudicetur.etiã ſi a bono non acceperit?

NMon enim illiꝰerat a quo accepit.vel poti

us ꝑquem accepit qui bonus non fuu..ſed
illius in cuius nomine accepit. Qui ſempꝑ
bonus malum darenon potuit. ꝓpter boc
eos quiab bereticis ĩ nominetrinitatis ba
ptiſati ſunt cum ad vnitatẽ eccie redeũt nõ
rebaptiſari ſed vel vnctõe criſmatis vel im
poſitione manuſ recõeiliari catbolice eccie

antiqua patꝛũ traditio inſtituit. Sic pdem

arrianos pimpoſuõem manꝰ occidens ꝑ
vnctionẽ pᷣo ſacri criſmatis ad ingreſſũ ca

tbolice eccie oꝛẽs refoꝛmauit. Mamq ſolu
ſacramentuʒ; foꝛis acceperũt intus ꝑimpo

ſinonẽ manus ſpũm accipiũt. Nlacuit tñ
eos qui ſe baptiʒatos neſciũt.et ſui baptil
matis teſtes nõ babent ſine cunctatõne ba
ptiʒari. quia iteratũ dicinõ debet.qdfactuʒ
eẽ neſcitur. Queritur et de bis quimimice.
id eſt. iocoſe baptiʒani.vtrũ verũ ⁊ plenum
ſacramentũ baptiſmi pcipiant. Sed ſcien
dum quia aliud eſt aliqdiocoſe vel luſone
dare ſiue accipe.et tñ velle dare et acciꝑe.et

poc omino mtendere vt detur et accipiat.

quodiocoſe datur vel accipit.Aliud auteʒ

aliquid agere qᷓd foꝛma illiꝰ in oꝑe habeat.

ettñ nolle agere neqʒ intẽdere vt H agat.
ſed aliud aliqᷣo qdcũqʒ. Abi ergo intentio

baptizandi eſt. etiã ſi reuerẽua debita ĩ agẽ

do nõ eſt. ſacramentũ qdem eſt. qa omino
agit.et intendit.nec tñ ſineculpa agenus

qa qd agit᷑ et intenditnon digne agit. Ridi

culũ aũt oĩno eſt.vt pbi intentio agẽdinlla
conſtat. opus eẽ dicat. ꝓpter ſpeciẽ qndam
aſſimilatã operi.nõ pter Baſſũptũ.q foꝛte
puenientẽ ex alio qcũqʒ.eiuſmodiẽ q qdã
imperitieſtimãt vbailla q̃ ad ↄficiendã eu

kariſtiã inſtituta ſũta quacũq; pſona ſiue

in qᷓcũqʒ; loco ⁊ qualicũqʒ; intentiõe ſupꝑ pa

pem et vinũ pꝛolata effectum conſecratõis

llter
— tulem

li
t
N
di

h
fe

9
n
uo

ſchre

ſ
mund
ſeant
ſuente
ſohae
ſcutſ
ghae
Rume
de

Uateſi
bapi

neoſo
Porerh⸗

ſede
N
Nectpe
cabo
tü c
tlera
bonij
hete
Apoii
ſc
Nnd
Mapee
lonsbe
dür,
eln
Nacat
iden
Ndro-
gtlia
mii
inw
arti
baptl
heba
ha
1harn
nt
rnn
Ang
nague
oendiil
Z
4 ℳ e
Aionno
nib
. ho

MRZ

et ſanctiſicationis babere.qi ſacramẽta dei
ſic inſtituta ſint vt nullã operãdironem ad
mttant. ſz tumultuoſa quadam et violẽta

atqʒ irrationabili ꝑtinacia ſine omni inten
tione aut voluntate operantiũ adeſfectũ ꝓ

cedant. Ego filiũ meuz foꝛte ad balnea tule

ram.peni adaquã nõ vt baptiʒarẽ.ſʒ vtbal
nearẽ.nõ vt ſacramentũ darẽ.ſed vt ſoꝛdes
abluerẽ vel carnem fouerẽ. Noſui paruu⸗
lü meũ in aquaʒ.et qꝛ voluivt bñ creſceret
et pdeſſet. dixi foꝛte ſicut dixiſſem in mãdu⸗

cando in bibendo ſicut in arando etiſemi
nando. ſiue aliud qᷓdcũqʒ agendo dixiſſem.

dixi in nomiĩe patris ⁊ filij et ſpũſſanct. Cu

venis et dicis mihi. qꝛ baptiʒatꝰ eſt filiꝰ me

us. Ego balneatuʒcio.baptizatum neſcio.
O, ſi idcrco baptiʒatũ putas.qꝛ cũ merge
rem illu.ᷣdixi in noĩe patris etfilij ⁊ ſpũſſcti.
Ergoet offa baptiʒzata eſt. qꝛ cũ mergerem
illã dixi in noĩe patris et filij et ſpirituſſãcti.
Vide ergo ⁊ .ſidera.qꝛ rationabile eẽ opoꝛ

tet opus miſterioꝝ dei.nec ppi ſolã foꝛmo;
Siudicare vbi intentio agendi nulla eſt.

uare in ſola aqua baptiſmꝰ ce⸗

lebꝛetur. ¶ Capitulum. XIIII.

Lienoũ etiam eſt

gin ſolo elemento aque ſacramẽ

eſt. Quia ſola bec plenaʒ babet et pfectam
mundationẽ.Alij hniquoꝛes oẽs aqua puri
ficant᷑.Et ſiq̃d alio quolibet liquoꝛe tactuʒ
fuerit.aqua abluit᷑ vt emundet᷑. ppterea in

ſola aqua ſacramentũ emundatõis cõſtat

ſicut ſcptum eſt. Miſi qs renatus fueritex
aqua et ſpũſancto non poteſt introire ĩre⸗
gnum dei.
Def V.
Aptumi foꝛma iꝗ
olim in diluuio p̈ceſſit. vbi ĩ figura
J ſaluandoꝝocto anime ꝑlignũ ſal
nate ſũt. Similiter et in mari rubꝛo vbiaqᷓ
baptiſmũ.et ruboꝛ ſanguineʒ pᷣferebat.Si
militer in aqua aſperſiõis cuicinis ruſe vi⸗

tule miſcebaĩ.q carnẽ xpᷣi ſigurabat.q femi

neo ſexu deſignat ppter infirmitatem.ruſfa
poter ſanguinem.

tum baptiſmi ↄſecrari inſtitutuzʒ

oꝛma baptiſmi. Cap. V.

ſeptima.

nurmatöne. Cap. J.
tionẽ iam ab antiq ĩ vete
riteſtamento inſtitutam
legimꝰ.qua tũc qdem re⸗
ges ſolũ ⁊ ſacerdotes lini
ebant.quoꝝ vncnone ſin⸗

gularisille vnctꝰ pᷣſigurabat᷑.qui pᷣ cũctis

participibꝰſuis vnctꝰ eſt.vt cũ illo ꝑticipa⸗
rent in noĩe qͥ ꝑticipes illiꝰ eẽ mererentur ĩ
vnctione. Al criſmate enixpᷣs d.⁊a chꝛiſto
chꝛiſtiãꝰnoĩat. ꝛopterea ex q nomẽ oẽs
cõmunicare ceperũt.oẽs vnctõnem acciꝑe
debuerunt. Quia in xpᷣo oẽs genꝰelectũ ſu
mus et regale ſacerdotiũ.Criſma ex oleo

balſamo cõſicitur.quia per oleum inſuſio

gratie.perbalſamum odoꝛ bone fame deſi
OQ impoſitio manus per ſolos
irices celebꝛatur. ¶Cap. I.

nus unpolitio
q vſitato noĩe cõfſirmato vocat
ua xpᷣianꝰ vnctione criſmatis
ꝑpimpoſitioneʒ manꝰin fronte ſignat᷑ ſolis
ep̃is apoſtoloꝝ vicarijs debei.ptxpᷣianum
ↄſignent.et ſpum paraclitũ tradant.ſicut ĩ
pᷣmitiua eccia ſpumſanctũ ꝑ impoſitioneʒ
manuum dandi apoſtoli ſoli poteſtatẽ ba⸗
buiſſe leguntur.
Be eo quod ſilueſter papa inſti⸗
tuit vt baptiſatũ pꝛeſ byter criſma⸗
te in vertice liniat qCapitulum.I.
Ngeſtis pontiſi/
calibꝰlegit ꝙ ſilueſter papa conſti

tuit. vt baptizatuz pbyter in vͤtice
criſmate limat. pꝓpter occaſionẽ qdẽ moꝛtiſ

ne foꝛte ppter abſentiã ep̃i ⁊ difficultatẽ eũ

ↄſequendiſinemanꝰ impoſitõebaptizatuʒ
ab bac vita migrare ↄtingeret.qð quidem
oĩno periculoſũ eẽt. Quia ſicut ĩ baptiſmo
remiſſio peccatoꝝaccipii.ita pmanꝰimpo
ſitionẽ ſpũs paraclitꝰ dat. Illic grã tribuit
ad peccatoꝝremiſſionẽ. bic grã dat ad con
firmatoʒ. Nuld ãt pdeſt ſi a lapſu erigeris.

E 2

miſietiã ad ſtandũ cõfirmeris. Mꝛopterea
timenduz eſt his q ꝑ negligentia amittunt

eypi pᷣſenniã.et nõ ſuſcipiũt manꝰ impoſitõʒ

ne foꝛte ppterea dãnent.qꝛ feſtinare debue:
rut du potuerunt.ꝓpter eos eni qͥ articulo

tẽpis pᷣueniunt.inſtituta eſt illa qᷓ ſacerdos

baptiʒzatũ ſtatim i nertice linit ſacri crima⸗
tis vnctio.pt in ip̃o oſtendat᷑ qntuʒ ſacra
meniũ iſtud ad ſalutẽ neceſſsriu ſit. cũ tam
ſollicite vniuerſis cauei.ne foꝛte ſine io ab
bac nita ſubtrabant.Hanitfeſtũ eſt aũt ꝙ

pmis tꝑibꝰ omis vnctio criſmatis ꝑ ſolos

pontifices fiebat. Sed poſtea qdem ĩiſtitu⸗
tum eſt. vt baptizatü ſacerdosin vertice li⸗

mat.ↄſignatio tñ frontis ſolis pontiſicibꝰ

reſeruatur. Solus enim pontifex frontem
ꝓſignare ac linire poteſt.et ſpũm paraclitũ
—

trabdere.
no ſit maius ſacramentum

impoſitio manuũ an baptiſmmus
= Wapltulum. Il.

firmatõis.idẽ.impoſitõis manuũ
entiã querit᷑ vtrü maiꝰſit ſacramen
tũ q́; baptiſmus. Sed ſicut ſacri canones
diffiniunt vtrũqʒ magnũ oĩno eſt ſacramẽ
tum et ſumma deuotione penſandũ. Quã
nis tñ alterũ. ideſt. impoſitio manuũ in eo
ad a ſolis ſũmiſqʒ pontificibꝰcelebꝛat᷑ ma⸗
ioꝛi videat reuerentia colendũ. Sed ̊ duo
ita oiuncta ſuntin operatione ſalutis. pt ni
ſi moꝛte interuemente omnino ſeparannõ
poſſunt. .
¶O non debeat iterari manus
impoſitio ſicut nec baptiſmꝰ. et q;

2 ieiunis celebꝛanda. Cap.V

Eſacramento im
poſitõis manuũ diffinitũ ẽ vtnul⸗
la ratione iterei.ſcẽ nec baptiſmus
2 li foꝛte factü fuerit graui penitentia ẽ ple
ctendũ. Hoc qʒ ſtatutũ eſt. vt impoſitõmis
manuũ ſacramentũ nõ niſia ieiunis vłdetr᷑

vel accipiat.ſi bi q accipiũt pfecte etatis fue

rint vt mundidonũ ſpũſſancti accipiãt. Si
cut enim duobꝰtempoꝛibꝰpaſca videlicʒ

E ſacramento coõ

guinis chꝛiſti

octaug.

pentbecoſtes baptiſma qd bis ſolũ tempo

ribꝰ? generaliter celebꝛandũ elt. a ieinnis ce⸗

lebꝛari debetata etiã donum ſpuũſſa neti peꝛ

manꝰimpoſitõem a ieiunis pontificibꝰcõ⸗

uenit celebꝛari.excepiis infirmis. et moꝛte

periclitantibꝰ.

Ouanto tempoꝛe debeant eſſe

ſub diſciplina criſmatis qui manꝰ
impoſitionem acceperunt.
CTapitulum. VI

rere quanto tempe debeãt vncti⸗
onẽ criſmatis obſeruare in capite
pvt ſcʒ capita non lauent qͥ accipiüt manus
impoſitõem abſqʒ tꝑe baptiſterj. Quibus
reſponderi poteſt. coueniena eẽ vt tãto tꝑe
aduent? ſpuſſancti apud vnũquẽqʒ qͥ eum

accipit celebꝛet.quanto tẽpe generaliter ab

ecclia celebꝛat aduentꝰ ſpuſſancti ſuꝑ apo⸗
ſtolos. boc eſt ſeptem diebus.Et merito.qꝛ
ſeptem ſũt dona ſpũſſancti.et in ſeptem co⸗
mitibus ad boſpitem ſuũ ſpſſanct? venit.
Et dignũ eſt vt babeat vnuſqſaz diem ſuũ.
et vnicuiqʒ in die ſuo conuiniũ pꝛeparetur
Alium diem ſapientia babet. aliũ itellectꝰ.

alium conſiliũ.alium foꝛtitudo.alium ſciẽ.
tia. alium pietas. alium timoꝛ. Calia conui
nia xpᷣs apud boſpites luos exercet.talisa

ſpuſſanctus.

A(Aars Octaug.
¶ De ſacramento coꝛpoꝛis et ſan/
Capitulum.

oꝛpis et ſanguims ebu⸗
ſti vnũ eſt er bis in qbus
pncipaliter ſalus cõſtat.
inter omia ſingulareqa

exipᷣo ois ſanctificatio eſt. Hec eniʒ hoſtia

ſemel ꝓ mundi ſalute oblata omnibꝰpꝛece
dentibꝰ? ſubſeqᷓnubꝰ ſacramẽtis vᷣtutez de

dit vt ex illa ſanctificarẽt. per illã liberãdos

omnes.

oꝛis chꝛiſti. Cap.I.

Wlent quioaz q/

Acꝛamentuz

Quando inſtitutum eſt ſacrame /

Gper
ddi
ugan
wwome

e
nse

nanden
cbec
amote

reſſe
mon⸗

NS

Nn

nee.

emans
Aubu
notpe
gian
m
or
nmno⸗
nc
Hhm.
mhi.
mmeu
uc.
lmnſc
War
dn

RlZ
un

nnp

zantn
wnba⸗
pd.
gune

ore⸗
nonen
U

Gtbnmi
d

xpᷣs inſtituit.q poſtcenã veternis
Palce panẽ et vinũ in coꝛpꝰet ſanguinẽ ſuũ

menduü diſtribuit. vt wem poſt H imemo
riã ſui agerẽt pcepit.
¶ Utrum moꝛtale vel immoꝛtale

coꝛpus ſuum in cena tradiderit.

(Capitulum. III.

rere quale coꝛpꝰſuũ diſciplis ſuis

Blent quioã que
—„

dũñsih̊s xpᷣs tradidit. eſt.paſſibi
le an impaſſibile.moꝛtale an immoꝛtale. et

cetera que ad hanc ꝑtinẽt queſtionẽ. Ego

in eiuſmodi ſicut et in alijs pꝛofeſſus ſum
diuina ſecreta magis veneranda q̃ʒ diſcu
tienda cenſeo. Simplicitati fidei bec ſufn⸗
cere puto.ſi dicimꝰqꝛ tale dedit quale volu
it. et rurſum.quale dedit.ip̃e nouit. adeo eĩ
dedittale quale voluit.qꝛ omnipotẽs erat.
et potuit omne qd voluit.Ideo aũt ipᷣe no
uit quale dedit.qꝛ ſapientia erat.et non po
tuit ignoꝛare qd fuit. ſSꝛopterea leuius ſe
queſtione abſoluit.etfoꝛtaſſe tutiꝰin ſemet

ipᷣo ſubſiſtit qͥ nõ dicit moꝛtale dedit.nevi⸗

deat᷑ dicere ↄtra ſacramenti dignitatẽ.Nec

diẽ imoꝛtale dedit.ne eſtimetur credere cõ

tra eã q̃ in xpᷣo añ reſurrectionẽ fuit moꝛtabł
coꝛꝑis veritates.Dꝛopter E foꝛtaſſis meliꝰ
eſt. vt neutruʒ diffinire pᷣlwumamꝰ. q̃nistñ
alterũ fuiſſe credamꝰ. Sic itaqʒ non dicat
boc vel ̊ fuu.q̃ʒuis tñ cꝛedat.quiaalterum
fuit. Nõ ſi alterũ dicendũ eſt. ego abſqʒ pꝛe

iudicio veritatis magis ſenſu ad illud acce
Do.pvt illud impaſſibileet imoꝛtale.qᷓntum

ſcʒ pertinet ad ſanctficatõnem ſacramenti
tradidiſſe dicat. Si qs aũtobiciendum pu
tet. q ante reſurrectõem dñs ihs xpᷣus coꝛ
pus moꝛtale poꝛtabat.et bocipᷣi indubitan
ter pfitemur moꝛtalem fuiſſe dñm bieſum
ſm humanitatẽ ſuſceptã.qꝛ ſi moꝛtaleʒ fuiſ

ſenõ crederemꝰ. moꝛtuum negaremꝰ. Hu

mana ergo natura in xpᷣo moꝛtalis fuit. ſed

voluntate.nõ neceſſitate. Exeo emm q̃ per

diuina potentia tranſmutãs.apoſtolis ſu

perenniter victurꝰ exueret. vᷣm tempe aliqñ

grãm ab omni peccato munda verbo deiĩ
vnitatez pſone iũcta eſt ab omnimoꝛis ne
ceſſitateet debito libera facta ẽ vt nibil moꝛ
ti debeꝛet. pꝛo eo ꝙ peccati nibil babeꝛet lu⸗
ſtinuit tñ ſponte moꝛtalitatẽ.qꝛ moꝛtem ſu
ſtineꝛe volebat. Quia ſi moꝛtalitatẽnon ſu
ſtinuiſſet. moꝛ oĩno nõ potuiſſet. Sic ergo
ſponte moꝛtalitatẽ poꝛtauit.quouſq;ʒ moꝛ
tem guſtaret.et ita moꝛtalitatez deponeret
QMuia ergo voluntate nõ neceſſuate moꝛta
lis fuitapᷣiꝰmoꝛtalitatis ꝓpetatẽ pᷣm quoð
ratio ⁊ oꝛdotẽpoꝛis poſtulabat.pᷣuſq; eam
per moꝛtem totũ exueret.aliquando ex ꝑte
qñ voluit depoſuit.etrurſum. quando vo⸗
luit recepit.vt in bocipᷣo pꝛobaret.qꝛinquã
tum eam ſuſtinuit.ex neceſſitate non elſʒ. qᷓ
ſic pꝛo poteſtate inquaniũ voluit eam non

*

babere. ſuſtinere oino non poſſet. Legitur

in euangelio.qꝛ dñs ihsxpᷣs cum verbuʒ vi
tepꝛedicaret.et ad vitam moꝛtales et moꝝ⸗
turos inuitaret. zelantes boſtes queʒ ratio
ne aincete nõ poterant.furoꝛe extingueꝛe
volebant. Itaqʒ quaſi in eum quinibilam
plius moꝛtali haberet. manus iniecerũt in

ip̃m. et duxerunt eum in ſuperciliũ montiſ

vt illic eum pᷣcipitarent. Ipᷣe aũt vt oſtẽde
ret ſe qdem moꝛtalem eẽ.ſuſtinuit vt teneꝛe
tur.⁊ pt iterũ demonſtraret.qꝛ volũtate nõ
neceſſitate moꝛtalitatem et paſſibilitateʒ ſe⸗
rebat. non ſuſtinuit pt pcipitaret. Cum eni
eſſet ducendus.teneri ſe patiẽter tolerabat.
Cũ aüt eſſet pᷣcipitandꝰ. potenter ꝑ mediũ
illoꝝ tranſiens ibat. Nuãdo voluit teneba
tur.et qñ voluit non tenebat. Quantuʒ vo
luit et qñ npoluit naturã moꝛtalitatis admi
ſit. Nuantũ aũt eam ſuſtinere voluit.et qñ
voluit.eandẽ a ſe poteſtatem remouit.Crã
ſiens inquit ꝑ mediũ illoꝝ ibat.Huũqd pu⸗

tas ꝙ xpᷣs luctandoſe de manibꝰinimicoꝝꝛ

ſubtraxerit. cum ab eis tenereiĩ.pt tranſiens
liber ꝑ mediũ illoꝝiret. Ergo foꝛtitudo coꝛ:
poꝛis ſola in eo laudanda ẽ.nõ vᷣtus deita⸗
tis. Mon ita cõuenit.ſʒ exhibuit ſe qualẽ vo
luit admittẽs ad ſe ex eo qd ſpõte poꝛtabat
qztũ voluit. Si eꝛgo xpᷣs moꝛtalitatiſ naĩaʒ
ſm rationẽ diſpenſatiomis diuine pᷣuſq̃ʒ eã

ctã

ex parte depoſuit.et iterũ cũ tempꝰ? poſtula

bat aſſũpſit.q uid mirũ eſt ſi ꝛ aliqñ ꝓ cau⸗

ſa et ratiõe tꝑis ſᷣm aliqᷣd et totã depoſuiſſe
in qua tñ adbuc cũ tempꝰ poſtulabat paſ⸗
ſurꝰfuit. Si ergo Beẽ potrit vt ipᷣe ſeibum
manibꝰ geſtaret et diſcipulis ſine coꝛrupꝑti⸗
one ſui edenduʒ diſtribueret. et tñ ipe qͥ de⸗
dit et qͥ dabatur.q poꝛtauit ⁊ qͥ poꝛtabatur
idem eſſʒ. quid mirũ eſt ſi ðꝛ.qꝛ ipᷣe in eo qd
dabat moꝛrtalis fuit.et in eo qd dabat ĩmoꝛ
talis fuit. ettñ ip̃e qͥ moꝛtalis dabat.⁊ qͥ im

moꝛtalis dabat. non duo ſed vnus fuit ipᷣe.

OQüoenim iĩmoꝛtalis nõ dabat᷑ qͥ inuiſibili
ter ſumebaĩ.et incoꝛruꝑtibilit maducabat.
Inuiſibiliter ſumebat᷑ q̃ntũ ad ſoꝛmã dico
ꝓpꝛiam coꝛpꝑis ſui.nõ q̃ntũ ad ſpeciẽ ſacre
menti ſui. Inuiſibiliter enim ſumebat. q̃a ĩ
eo qd ſumebat᷑ qdipᷣe erat non videbatur.
Chꝛiſtꝰ emm ſumebati.et ſpecies panis ⁊ pi
ni tantũ videbaĩ.Adeo dico inuilibiliter ſu
mebat.et qd erat nõ videbal. Si ergo in eo
qð dabat q ipe erat videbat. et in eo qd da
bat ꝙ erat ipᷣe nõ pidebat.Et ſi in eo qᷣd da
bat tenebai et crucifigebat.et in eo qᷓd daba

tur frangebat᷑ et nõ diuidebaĩi.edebat etnõ

eo:rüpebat. Quid miranis ſi ĩ eo qᷣd dabat
moꝛtalis ðꝛ.et in eo qdð dabatimmoꝛtalis⸗

ipaſſibilis fuiſſe pdicat Hectñ ſic dicta ſint
vt nemini in eo qad latet piudiciũ ſiat

Si coꝛpꝰ chꝛiſti fuit quod indas

per intinctam buccellã accepit.

Cabpitulum. IiII ł——
Werunt et hoc.

Vtrũ coꝛpꝰxpᷣiilluð fuiſſe credẽ

buccellã poꝛrexit. Cü intinxiſſʒ inqt is
panẽ.dedit iude ſimonis ſcaniotbis. Sʒ vt

Bicit beatus augꝰ. Hon ſicut putãt quidã

negligenteꝛ legentes tũc iudas xpᷣi coꝛpꝰac
cepit. Intelligendũ eſt enĩ qiam oibꝰ eis di

ſtribuerat ſacramentũ coꝛpis et ſanguinis

ſui.vbi et ipᷣe iudas erat.ſicut ſanctꝰ QLucas
euidẽtiſſime narrat. Ac deinde ad B ventũ
eſt vbibm narratõem Jobannis apertiſſi⸗
me ꝑbuccellã intinctã atqʒ poꝛrectã.ſuum

eyßmit traditoꝛẽ. Foꝛtaſſis ꝑ panis ĩtinctio

“

—
NS

dũ ſit qd ip̃e traditoꝛi ſuo ꝑĩtin⸗

octaua.

nẽ illiꝰſigniſicans ſictionẽ. Moneĩ omia qᷓ
tingunt abluunt.ſed vt inficiant nonnulla
tingunt. Si ant bonũ aliqd ſignificat beciĩ:
tinctio.eidem bono ingratũ.nõ imeritoſe:
cuta ẽ damnatio.⁊ qq dem verba ſũt beati
auguſtini ſuꝑeo qd queſitũ eſt.ſi iudas in

buccella coꝛpꝰ xpᷣi accepit. Ex eo iñ qdtra⸗

ditoꝛi ſuo =is ad notandũ eũ.buccellaʒin⸗
tinctã dedit. cõſuetudo bʒ vt coꝛpꝰ x̃l lide⸗
les intinciũ nõ accipiant.

. .
OQ, agnus paſcalis ſigura coꝛpo
Hꝛiſti fnutt. (Cap. V.
Icut circumciſio
olim qntũ ad effectũ remiſſionis
peccatoꝛũ baptiſmi vicẽ gerebat.
Eare rubꝛũ aũt eiuſdẽ ſimilnudinem afi
guram pᷣferebat.ita agnꝰ paſcalis cuiꝰcar:

nesa populo edebant.et ſanguine poſtes

domoꝝ ſignaban:.in figura ſacramẽti co⸗
poꝛis xp̃ipceſſit Roſtã; aũt veritas veit.
ſignü e medio ſublatum eſt.exquo iam nõ

erat res q̃ futura ſigniſicaret.ſʒ qpſens ꝑci

perei.manſit tñ figura q;diu res nondum
ſuit. et exbibituʒz pus eſt in ſimilitudine.qd
poſtmoduz complendum erat in veritate.
Egiptus mundꝰ exterminatoꝛ dyabolus.
agnuscbaiſtꝰ. ſanguis agni paſſio chꝛiſti.
domus animarũ coꝛꝑa.domus cogitatio
nũ coꝛda.lec ſanguine tingimꝰ.ꝑ paſſio⸗
nis fidem.illa ſanguinetingimꝰ. ꝑpaſſiõis
imitationẽ. crucis ſignũ intus et ſoꝛis op
ponẽtes otra aduerlarias poteſtates. De⸗
niqʒ carnes agni comedimus.qñ in ſacra
mento verũ coꝛpus eꝰſumendo ꝑnidem
dilectõnẽ xpᷣo incoꝛpoꝛamur. Alibi quod
manducai.incoꝛpoꝛat. Quando autẽ chn
ſti caro manducat.nõ q̃d manducat.ſed ꝗᷣ
manducat.ei quem manducat incoꝛpoꝛat
Idcirco voluit xpᷣsa nobis manducari.pt
nos ſibi incoꝛpoꝛaret.boc eſt ſacramentuʒ

coꝛpis xp̃i. et res ſacramenti voꝛpoꝛis xpi.

q̃ manducat et incoꝛpoꝛat᷑ ſacramentuʒ bzʒ

qrem ſacramenti babet. Quimanducat et

nõ incoꝛpoꝛatur.ſacramẽtũ babet.ſed rem

ſacramenti nõ babet. Sicut q incoꝛpoꝛaĩ.
et ſi manducarenõ ↄtingat.rem ſacramẽt

— —

Nin
Cnwolg
beti
ntole
itbent
aonn
iadere
Alzn
maͤder

nahe
N
nalo
nlons
igethr.
Noente
Nocular
vorſoſts
mnitch
anni.
mi
u
ſorn
dec
wai
lotrin
necen
+
ni
ns ui
S
Cuaihin
hg
itn

babet. qʒuis ſacramentũ nõ babet. Quiſu

mit. ſacramentũ babet Qu credit ⁊ diligit
rem ſacramenu babet. Meliuſ ergoilli eſt
q credit et diligit. etiã ſi ſumere et mãduca:
care non poſſit.qʒ illi qͥ ſumit et manducat
et non credit nec diligit. vel ſi credit. non di

Hſacramentum altaris et figu

ra eſt quantum ad panis et vini ſpe

ciem.et res eſt quantum ad coꝛpo

rischꝛiſti veritatem. Cap. VI.

Brnt qui ex qui/⸗

buſoã ſcpᷣturaꝝlocis munimẽtũ
erroꝛis ducere putaueri. dicenteſ
in ſacramento altaris veritatẽ coꝛpis ⁊ ſan
guinis xp̃i non eſſe.ſedimaginẽ illiꝰ tantuʒ

altaris ſumitur.imaginem ulliꝰeſſe vel ſpe⸗
ciem qᷓdin parncipatiõe xp̃i ihu ꝑcipietur.
Qui pfecto in bunc errons laqueũ nõ inci
derent.ſi vel ſacramenta dei recta ⁊ bumili
fide ſuſciperent aut ſcpturas ↄuenienti in
telligentia tractaꝛent. Hunc aũt qꝛin ſacꝛa

mentis dei ſenſum ſuũ fidei p̃ferunt.in ſcri

pturis ſacris ſanũ interpᷣtatõis ſoꝛmãtene

nere ↄtemnunt.et fit vt ſermo veritatis am
pliꝰeos caligarefaciat.dum non recte intel
lectꝰ erroꝛem ꝓ veritate miniſtrat. Quod
tñ ſcpᷣture vicium non eſt.ſed legentium et

non intelligentium cecitas.Heq; ſacramẽ

tonꝝ dei ↄfuſio.ſed pᷣſumentiũ pꝛauitas.Hi

ãt periculoſe errauerũt tot maniteſtis ſen:
tentijs et aſſertionibꝰ non dubijs quedam

ambigua pᷣferentes. et in ip̃is magis men
daciũ qᷓ; veruatem eligentes. Hon qꝛ boc
ibi magis dicebatuꝛ.ſed qꝛ B ab illis magis

credebat. Quid enim? Hunqd ideo ſacra

mentũ altaris veritas non eſt.qꝛfigura eſt
Ergo nec moꝛs chꝛiſti veritaſ eſt.qꝛ figuꝛa
eſt. reſurrectio xpᷣi veritas non eſt.qꝛ ſigu
ra eſt. Ham et moꝛtem xp̃i et reſurrectõeʒ

figuꝛam eſſe etimaginem et ſimilindinem
et ſacramentũ et exemplum Apoſtolꝰ ma
nifeſte declarat dicenſ. Chꝛiſtꝰmoꝛtuus eſt
pꝛo delictis noſtꝛis.et reſurrexit ppter iuſti

et ſpeciem et figuram. Nꝛopterea qꝛ ſcptu
ra aliquotiens dicat.qꝛid qdin eukariſtia

ſicatiõeʒ noſtrã.vt peccatis moꝛtuiiuſiicie

viuamꝰ Et apoſtolꝰpetrus dicit. Chꝛiſtus

plu vt ſequamini veſtigia eiꝰ. Ergo moꝛs
xpᷣi exemplũ fuit vt peccato moꝛamur.⁊ re

ſurrectio eius exemplum fuit. vt iuſticie vi
uamꝰ. Nunqᷣd ideo veritas nõ fuit. Ergo
xpᷣs vere moꝛtuus non ſuit et vere non re

ſurrexit.ſi moꝛs eꝰvel reſurrecuio vera non

fuit. Abſit. Mam de ipᷣo ſcpᷣũ eſt. Vere lan
guoꝛes noſtros ipᷣe tulit.⁊ doloꝛes noſtros

iße poꝛtauit. Ergo moꝛs xpᷣi vera fuit.et tñ

exemplũ fuit.et reſurrectio eꝰvera fuit.et ex
emplum fuit. Quare ergo ſacramentuʒ al
taris ſimilitudo eẽ nõ poteſt et veritas.In
alio quidem ſimilitudoan alio veritas.

¶ Iria eſſe in ſacramento altaris.
panis et vini ſpecieʒ. coꝛpoꝛis chꝛi
ſti veritatem.gratiam ſpiritualem.
lum. VII.

n ſacramentuʒ.tria ibi diſcreta ꝓpo
unt. Species videlicet pilibilis.

et veritas coꝛpoꝛis.et virtus gratie ſpũalis

Aliud eſt eniʒz viſibilis ſpecies q̃ niſibiliter
cernitur.aliud eſt veritas coꝛpis et ſangui
nis.que ſub viſibili ſpecie iuuibiliter credu
Atqʒ aliud gratia ſpũalis.que cum coꝛpo
re ⁊ ſanguine inuilibiliter et ſpũaliter ꝑcipi
tur. Quod enĩ videm? ſpecies panis ẽ ⁊ vi
m. Qð ãt ſ ſpecieilla crediꝰ verũ coꝛpꝰ xpᷣi
et verꝰſanguis hu xpᷣi.qd pepẽdit ĩ cruce
et qui fluxit de latere. Hec ꝑ panem a pinũ
coꝛpꝰa ſanguinẽ tantũ ſignificari credimꝰ
ſed ſub ſpecie panis et vini verum coꝛpus⸗

pverũ ſanguinẽ ↄſecrari.et ſpeciem quidem

viſibilem lacramentum elſe veri coꝛpoꝛis
⁊veri ſanguinis.coꝛpus aũt et ſanguinem

ſacramentum eſſe gratie ſpũalis. Et quem
admodũ ſpecies illic cernit. cuiꝰres vel ſub

ſtantia ibi eſſe non creditur.ſic res ibi vera
citer ⁊ ſubſtantialiter pꝛeſens credituꝛ.cuiꝰ
ſpecies non cernitur. Uidetur eniʒ ſpecies
panis et vini.et ſubſtantia panis et vininõ
credit. Creditur aũt ſubſtantia coꝛpoꝛis et
ſanguinis xp̃i.et tamẽ ſpeciesnon naetin.
E 4

Am cuz ſit unum

kariſtia diuina in vero coꝛpoꝛe ⁊ ſanguine

Quod ergo vider ſm ſpeciem ſacramẽtũ ẽ
et imago illiꝰqd creditur ſᷣm coꝛpoꝛis veri
tatem Et q;d creditur ßm coꝛpoꝛis veritatẽ
ſacramentuʒ eſt illiꝰ qᷓd ꝑcpitur ſm gratiã
ſpualem. Sacramentum ergo altaris ⁊ꝛ eu

oñi noſtri hu xpiimago eſt. ſm ſpecieʒ pa
nis et vini in qua cerni.⁊ res eſt im ſubſtã

tie ſue veritatẽ.in qua creditillic atqʒ ꝑcipi

tur. Et rurſum qd nunc viſibiliter hm lacra
menti ſpeciem. et coꝛpaliter ſm caꝛnisa ſan
guinis xpᷣi veritatem xpᷣum in altari ſumi⸗
mus.ſacramentum eſt et imago ꝙ ipſlum
eundem inuiſibiliter et ſpũaliter ſm gratie

infuſionem. xet ſpũſſancti participationem

in coꝛde ſumere debemꝰ Ergo diuiniſſima
eukariſtia quein altari et im panis ⁊ vini
ſpeciem et ſm coꝛpoꝛis⁊ ſanguinisxp̃i veri
tatem viſibiliter ⁊ coꝛpoꝛaliter tractat ſacꝛa
mentum eſtet ſignum et imago inuiſibilis
et ſpũalis participationis bieſu que intus
in coꝛde per fidem et dilectionẽ perſicitur.

CQuare ĩ ſpecie panis et vini chꝛi
ſtus ſacramentum coꝛpoꝛis et ſan
guinis ſui inſtituit. ¶Cap. VIII.

ODluit eniz ſapien
tia dei q̃ ſe per viſibilia mamifeſtat
Eſtendere quoniã ip̃a animarum
cibꝰet refectio eſt.et ꝓpterea carnẽ aſſũptã
i1im eduliuʒ pꝛopoſuit.vt ꝑ cibum carnis ad
guſtum inuitaret diuinitatis. Sedne rur:
ſum bumana infirmitas ↄtactũ carnis in
aſſũptõne boꝛreret cõſueti ⁊ pᷣncipalis edu
lij ſpecie illam velaun.a ſic ſumendam pꝛe
poſuit.vt ſenſus in vno foueretur et fides

in altero edificaretur. Fouetur eni ſenſus i

vno. dum ſolita tantũ et ↄſueta pcipit. Edi
ſicatur aũt fides in altero. dum in eo quod
videt quale ſit illud qdᷣ non videt agnoſcit.
NMꝛoponitur igitur ſpecies panis et vini.
vt doceatur plena et pfecta refecno eẽ in ſũ
ptione coꝛpiset ſanguinis chꝛiſti.ex diuini
tate xpᷣi. NMlena aũt refectio cibꝰet poiꝰeſt.
cibi autẽ et potꝰ panis et vinum pᷣncipalis

ſubſtantia eſt. Et pponitur ſpecies ex pnci

octaua.

pali ſubſtantia refeciõis.vt in ea ſumatur.
et ꝑeam veritas coꝛꝑis ⁊ ſanguinis chꝛiſti
ſignificaret.ſicut ipᷣe teſtatur dicens. Caro

mea pere eſt cibus.⁊ ſanguis meꝰveꝛe ẽ po

tus. Que tamen coꝛꝑis et ſanguinis ſum⸗
ptio.qꝛ ſola ſine ſpuali effectu ſalutem non
ꝓferat.idem ipᷣe ſaluatoꝛnmaniſeſtat dicẽs.
Caro nibil pꝛodeſt. ſpũs eſt qui niuiſicat.
Virtus ergoꝰ plenitudo ſpũalis refectõis

q in coꝛꝑexp̃i ⁊ ſanguine eſt.ꝑſpeciem qui⸗
dem panis et vini ſigniſicat. In pceptione
aüt gratie.infuſio interne et eterne refectio

nis pficitur.et ſic quidem cum tria in vno

ibi ſintan pᷣmo quidem ſignü inuenitur ſe⸗

cundi.in ſecundo autem cauſa tertij.in ter⸗
tio vero virtus ſecundi et veritas primi. et
pec tria in vno ſunt.et vnuʒ ſacramentum.
Claꝛet itaqʒ quoniã diuiniſſime eukariſtie
ſumptio ſacramentuʒ eſt.etimago partici
pationis bieſu.qꝛ boc ꝙeiꝰ ſacramentũ vi⸗/
ſibiliter pcipimus.ſignum eſt ꝙei ſpũaliteꝛ

vniꝛi debemus. Ipᷣa autem eukariſtia.dẽ

bona gratia.ipᷣa ſcilʒ boſtia ſacra.diuiniſſi

ma vocatur.quoniam diuinos facit.⁊ par
ticipes diuinitatis eos qui ſe digne partici
pant. Et quia ipa ſignum eſt et veritas in ã
pera caro chꝛiſti ſub ſpecie panis ſumitur.
et in carne eius digne ſumpta ipius etiam
diuiitatis ſuſceptio et partucipatio et con
ſoꝛtium condonat pꝛopierea diuiniſſima
et ſanctiſſima ⁊ ſanctiſicans ſanctificantia

omnia et ſantaea.

Qualis intelligenda eſt mutatio
panis et vini in coꝛpus chꝛiſti.
Kapitulum. MKMK.
Er uerba ſanctifi
catõis vera pams et veꝛa pini ſub
ſtantia.in verũ coꝛpꝰet ſanguineʒ
xpᷣi ↄuertit.ſola ſpecie panis ⁊ vin remanẽ
te. et ſubſtantia in ſubſtantiã tranſeũte Cõ

uerſio aũt ip̃a nõ ſm vmonem.ſʒ ſm tranſi

tionẽ credẽda eſt. quoniã nequaqʒ eſſentia
eſſentie in augmentum accedit. vt ꝑidqd

accedit id ad qd acceditmaiꝰ ſiat. ſed tranſi

tõne vt id quoð accedit. cum ilload qd ac
cedit vnum fiat.Mec ſicin pane cbuiſti coꝛ

2

mun,
C
eid
oſon
empos
cie,
nica.
aös
hca
hne
Nrür
wnno
ru
mintn
Gpin.
nenun.
uhanſee
Pmna
Nweaün
ahiune
nlagi
uin
ir

mmona

Santet.

ee

pus chꝛi ſa eccleſ
membꝛis.⁊ inueniuntur in coꝛpoꝛe iſto q̃i.

—KZ
Most
2dunin

Anc

wodane

tmord

pus conſecrari dicimꝰ.vt depane coꝛpus

xp̃i eſſe accipiat.nec quaſi nouũ coꝛpꝰ ſubi

to factũ de mutata eſſentia. ſed in ipᷣim coꝛ
pus verũ mutatam eſſentiam. Hecipſam

ſubſtantiam pamis et vini in nibiluʒ reda:

cctam.quia deſijt eſſe quod fuit.ſed mutatã

potiꝰ.quia cepit eſſe aliud quod non fuit.

et ipᷣm quod cepit eſſe ex ea eẽ non accepit.
quia pᷣus panis fuit. Sedipſa eſſe accepit
quando deſijt eẽ quod fuit. Hoc expꝛeſſiꝰ

diſtinximꝰ pꝛopter eos qui ex ſua ratione

fidei pꝛeiudiciũ faciunt.et ſenſu ſuo incedẽ
tes aſſerere nituntur.vel boceẽ ſoluʒ quod

cernitur.pel tale eẽ quod creditur.bocẽqꝛ
ſola panis et ſpecies vini cernitur.ſolaʒibi

elſe panis et vim ſubſtantiam.pvel quia ibi

ſubſtantia coꝛpoꝛis ⁊ ſanguinis chꝛiſti cre

ditur paſſibiliter ei ineſſe ſpeciem et quali
tatem panis et vini.que cernitur quaſi nõ
poſſit ſpecies aparere cuius non aſſit ſub
ſtantia. vel ſubſtantia latere. cunꝰnon apa

OQuid ſignificent trespoꝛtiones

ille que de coꝛpoꝛe chꝛiſti in ſacra-
mento altaris fiunt.

Res poꝛtioneſ qᷓ
in altari fiunt de coꝛꝑexp̃i miſticã
ignificationem habent. Eſt eĩ coꝛ
ſti vniuerſa eccleſia. caputſuũ cuʒ

tres partes ex quibustotum coꝛpus ↄſtat
Ana pars eſt ipᷣum caput.Caput enimet
ipᷣm caput eſt.et pars ſimiliter coꝛꝑis.ꝗta:⸗
qʒ caput ipᷣum pars coꝛpoꝛis vna eſt.Alia

pars coꝛponss eſt in membꝛis illiſ.queiam
ſecuta ſunt caput.⁊ ſũt cum ipᷣo capite.pbi
eſtipᷣm caput.ſicut ſepᷣtum eſt. Abicũqʒ fu⸗
erit coꝛpus.illuc ↄgregabuntur et aquile.
Alli ergo quiiã de hac vita exiuerunt.quo
rum coꝛpoꝛa in ſepulchꝛiſ requieſcũt ⁊ ani
me cum cbꝛiſto ſunt.iſti ſunt pars coꝛpoꝛiſ
altera. et ſunt quaſi ſimul duepartes iſte.
caput ſcilicet et bec altera pars coꝛpoꝛis.
PPꝛopter ea in altaꝛi due paꝛtes ſeoꝛſum re

ſeruanturextra
nem.quoniam ipſu m caputiam imoꝛtale
et impaſſibile de moꝛte reſurrexit. amplius

ipfſum eſt.

ſeparat

ra calicem. quaſi extra paſſio⸗

non moꝛiturum.neqʒ paſſurum amplius.

et ſimiliter illi qui de bac vita egrelſſi ſũt ſã⸗

cti et cum ipᷣo capite ſuoiam gloꝛantur et
gaudent expectantes ⁊ ipᷣi reſurrectionem
carnis ſue ⁊ immoꝛtalitatem. iam neqʒ do
loꝛem neqʒ paſſionem ſentiunt vllam.⁊ ſũt
ſimul iſte due partes extra calicem et extra
paſſionem. quoniam bec pꝛioꝛa tranſierũt

Tertia pars in calice ponitur ſignificans

eos quiadbuc niuũt in paſſione.donec ip̃i
ab bac vita exeantet tranſeant adcaput ſu

um. vbi amplius nec moꝛiantur necpatiãa/

¶ O coꝛpus chꝛiſti gnãdo diuidi
videtur ſcöm ſolam ſpeciem diui
ditur. ſcõm autem ſe integruʒ ma/
net.ac ſic in ſingulis partibus totũ
ſicut in diuerſis locis vnum et ideʒ

Ou autem puta/
n re quando partes vides in ſacra⸗
mento altariſ quaſi diuiſum ſit vł
uz a ſe. aut velut per membꝛa diſcer
ptuʒ coꝛpus chꝛiſti. Ipſe integer manet in
ſe. nec diuiditur. nec partitur. ſed tibi ſcom
ſpeciem exbiberi opoꝛtebat. quod ad miſti
cam ſignificationeʒ pertinuit. onſtrat
ergo tibi foꝛis ſpeciem.in qua ſenſus tuus

erudiatur.et ſeruat intus coꝛpoꝛis ſuiĩcoꝛ⸗

ruptionem in qua vnitas eius non dimdi⸗
tur. Videtur pars vna.et quaſi pars eſſe vi
detur.ettotum ibi eſt. Et pars altera vide⸗
tur. et quaſi altera videtur.et idem eſt etto
tum ipſum. Et ſitertia pars nidetur ſimili
ter idem ipſum eſtet totum. Totum bic et
totum ibi.nec minusĩparte qʒ in toto.nec
maius in toto q́; in parte. Quotcunqʒ par
tes feceris in ſingulis totum eſt. Hec mi

reris. opus dei eſt boc. Si in biuerſis

locis poteſt eſſe vnus.quare enam non
in ſingulis partibus poteſt elſe totus.

Virunqʒ mirũ eſt. ed non ideo falſum eſt
qꝛ mirũ eſt. Et veꝛum eſt. hꝛmirum elt. nec
tñ ſic mirũ eſt. quia opus deieſt.MNõẽ mi
rum.ſi mirabilis mirabilia operat. Quo⸗
modo inquis coꝛpus vnum. eodem tem
pore in diuerſis locis eſſe poteſt. Hic eſt.
ibi eſt. et totü vtrobiqʒ eſt. et ĩ multis locis
ſimiliter. Holi mirari. Qui locuʒ fecit coꝛ⸗
pus fecit. et locum in coꝛpoꝛe.etcoꝛpꝰin lo
co. Etq fecit vt vnũ coꝛpꝰin vno loco elſet
fecit ſicut voluit.et ſi voluiſſet aliter facere
poruiſiet. Mam et qñ vultaliter facit.et eſt
ſicut ipe vult ſemper. Quia autẽ ſicut ipe
fecit vt coꝛpus pnum in loco vno eſſet.tu
quod factum eſt vidiſti.⁊ neſcis aliud.niſi
quod factũ eſt vidiſti. Jocirco miraris qñ
aliud vides vel audis qʒ videre et audire
ↄꝓſueuiſti. ꝗpᷣe autem non miratur quãdo
aliud facit qʒ quod facereconſueuit. quia
quando illud fecit ſciuit.et tunc quideʒ ali
ter facere potuiſſet ſi voluiſſet. IOdcirco cuʒ
quid mirari ceperis.et dixerit foꝛte tibi co
gitatio tua.quomodo boc eſſe poſſit. cogi⸗
ta facientem. deſinet eſſe mirabile quicqd
illud fuerit. Et ſi foꝛte mirabile non eſſe de
ſierit tamen incredibile non erit. Si factoꝛ
omnipotens cogitatur.non erit impoſſibi
le quicquiderit.

Oy eg aue in coꝛpoꝛe chꝛiſti in⸗
digna videntur ſcoõᷣm ſpeciem ſolã
Woo ſi cõtingat
1 Jaliquando ſicut contingere ſolet.
pvpltt videas aliqua fieri ĩ Bſacramẽ
to que minus digna eſſe vſidebuntur.noli
hoꝛrere. Sola ſpecies que aꝓparet ̊ babet

Tibi monſtrat ſpeciem.ſibiſeruat veritatẽ
Exbibet ſenſur tuo ſimilitudinem eibi coꝛ
poꝛalis vt ſenſus tuus per omia ĩ ſuo eru⸗

—

diatur.buat coꝛpoꝛi ſuo veritatem nature
inuiolabilia et immoꝛtalis.ne in ſuo coꝛrũ
patur. Stin aliquo a ſimilitudie recederet
verũ ſacramẽtũ non eſſʒ.et ꝓderet ſe tibꝛ.et
tolleret locũ fidei.neqʒ iam credereiĩ.ſi vide
ret. NMðita fieri nõ opoꝛtet.Itaqʒ qᷓntũ ad
nos ſeruat ꝑoĩia coꝛruptibilis cibi ſilitudi

nẽ atñ nõ amittit qntũ ad ſeiuiolabiliſ coꝛ

poꝛis veritatẽ. Aidet coꝛrodi.⁊ manet ĩcoꝛ
ruptꝰ. Nidet᷑ affici vel maculari.⁊ pſeueꝛat
inutolatꝰ. Suſtinet H̊ fieri circa ſe.ne ſenſꝰ
noſter aliqd alienũ ꝑcipiat.ſʒ nõ recipit Bi
ſe ne ĩcoꝛrupiibił nata ſinceritatẽ ſua amit
tat. Tãta ẽ dignitas et mũdicia coꝛꝑis xpᷣi.
vt nec coꝛruptõe aliq affici poſſit. nec ſoꝛdi⸗
bus maculan. Itaq; ſiqñ ̊ fieri viderisno
li timere ipi. lz ſollicuꝰ eſto tibi. gpe ledi nõ
pt. tu noceri potes.q male credere potes

¶ Quid fiat de coꝛpoꝛe chꝛiſti et ð
coꝛpoꝛali pꝛeſentia eiꝰ poſt ſumpti
onem ſacramenti. ¶ Cap.xXIIi.

diẽtibi cogitatio tua.q̃d fiat de coꝛ
Dpoꝛe xpᷣi poſtqʒ ſũpiu fuerit et co⸗
meſtu. Tales ſut cogitatõnes boim.vt vix
quieſcere velint. in bis maxime q querẽda
nõ lũt. Dicit ergo nbi coꝛtuũ. Quid factũ
eſt de coꝛpe xp̃i poſtq̃ʒilud ſũpſi etmãdu⸗
caui? Audi ergo Coꝛpoꝛalẽ pntiam chꝛiſti
queris. In celo quere ibichꝛſtꝰ eſt ad dex⸗
teram patris ſedens. Lecum adtempꝰeſſe
voluit.quando aut q̃ʒdiu neceſſe fuu.Exbi

buit tibiadtempꝰcoꝛpalem pñtiam ſuam

vt ꝑillamte adſpũalem excitaret. Ideo coꝛ
poꝛaliter adte venit.et expibuit tibiadtem
pus coꝛpoꝛalem pꝛeſentiam ſuã.vt ꝑillam

ſpiritualis inueniretur quenon aufeꝛetur.

Ita ꝑ carnẽ aſſumptaʒ olim in mundũ pe
nit.et hm pᷣſentiam coꝛpoꝛalem adtẽpꝰ cuʒ
bominibꝰↄuerſatꝰ eſt.vt eos ad ſpiritualẽ
p̃ſentiam querendam ⁊ inuemendam exq
taret. Noſtea cõpleta diſpenſatiõe ſᷣm coꝛ
poꝛale pñtiam receſſit.⁊ ſᷣm ſpialẽ pinam
remanſit. Ham pt oſtenderetꝙßm ſpuüalẽ
pnᷣtiam nõ recedebat.qñ ſᷣm coꝛpoꝛalẽ pꝛe
ſentiam abire diſponebat:ait. Ecce ego vo
bilcum ſum omnibus diebus vſqzad con⸗
ſummationẽ ſeculi. Sic ergo in ſacramẽto
ſuo modotempoꝛaliter venit adte.etẽ coꝛ

poꝛaliter tecuʒ. vttu ꝑcoꝛpoꝛalem pᷣſentiaʒ

ad ſpualem querendam exciteris. et inue⸗
niendam adiuueris. Nuando in manib?
ſacramentũ eiꝰ tenes.coꝛpoꝛaliter tecũ eſt.

Eo loꝛaſſis iteꝛzũ

mal
ſumli
ment
niſeſt
conu
hoce
nain
qper
cume
dogd
8
do mif
minn

Na⸗
nei
Naen
Ntlend
rzi
tüim
go.
☚
NSo.
Ondö5
s

unr

im
'
Uen

idece
nnetc
nn
gcrc⸗
ddei
Nenin
uncaſt
Eooey
mple
atin
unun
na
utoer
ingn

oNNehen

nubni
die
whrin

mNn

S
vNnen
onſcmed

Neet
nnl⸗
amßn
Monn

WPaors

Quando oꝛe ſuſcipis.coꝛtꝑaliter tecum elſt

Quandomãducas.et qñ guſtas.coꝛpoꝛa
liter tecũ eſt. Deniqʒ in pilu in tactuĩ ſapo
re.coꝛpaliter tecuʒ ẽ. Quãdiu ſenſus coꝛpo
raliter afficit pᷣſentia eiꝰcoꝛpoꝛalis non au
fertur. Moſtqᷓ; aũt ſenſus coꝛpoꝛalis ĩ per
cipiendo deficit. deinceps coꝛpalis pᷣſentia
querenda non eſt.ſed ſpũalis retinẽda. Di
ſpenſatio completa eſt.ꝑfectũ ſacramentũ
intus manet.chꝛiſtus de oꝛe ad coꝛ tranſit.
Neliꝰeſt tibi pt eat in mentem tuã.qᷓ ĩ vẽ

trem tuũ. Cibus iſte aie.non coꝛꝑis eſt.no

li inipᷣo querere ↄſuetudinẽ cibi coꝛpoꝛaliſ
Venit adte pt comedat.non vt ↄſummat.
Venit adte vt guſtetur.non vt incoꝛpoꝛet.
Auguſtinus vocem de celo audit.qꝛboca
terrenis illi dici aut reſponderi non potuit
Cibus ſum grandium. creſce et manduca
bis me Hon pt me mutes in te.ſicut cabum
carnis tue.ſʒ tu mutaberiſ in me.Itaqʒ pꝛu
denter diſcerne quid in lacramento der ſen
ſui exbibitũ ſit.quiðd ſpiritui accomodatuʒ
etiam vt ſolet ſi poſt completam perceptio
nem aliquid iterato ſenſeris.in boc quoqʒ
ſpecies ad ꝓpꝛietatẽ ſenſui famulat.vt ven
tas ſimilitudinis vbiqʒ ↄſeruetur. Mam ſi
in aliquo qᷓntum ſcʒſenſi exbibendum eſt

ſimilitudo deſiceretallic pꝛoculdubio ſacꝛa

mentũ non eſſet. ſd res ipa pꝛoderet᷑ et ma
nifeſtaretur euidenti miraculo.quod non
conuenit q;diu fides locum habet. NMPoſt

hoc ergo ſicoꝛꝑalem pᷣſentiam chꝛiſti que

ris.in celo quere. Ibiquere vbiet pᷣus fuit
q; per ſacramentum ſuum coꝛpoꝛaliter te
cum eſſe inciperet.et vnde nõdiſceſſit quan

do adte vent.

¶ Soy celebꝛatio conſecratõiscoꝛ
poꝛs chꝛiſti miſſa vocatur etquan
do miſſa vocatur et vnde miſſapꝛi

mũ inſtitr ta ẽet vnde miſſa dicitur

(Capitulum. XII.
Elebꝛatio miſſe ĩ
õmemoꝛatõʒ paſſiõis xpᷣi agitur

icipe pᷣcipitaplis tradẽs eis coꝛ
pus ⁊ ſanguinẽ ſuũ dicẽs.Hoc facite ĩ meã

cõmemoꝛatõeʒ. Hãc miſſã btũs petrꝰ apo

nonag.

ſtolꝰ pᷣmꝰoĩm antiocbie ð celebꝛaſie.ĩ qua
tres tantũ oꝛones in imitio fidei dicebãtur.
incipientes ab eo loco rbi ðꝛ Hãc igit obla
tionẽ. Cetera ãt poſtea a ſcas patribꝰdiuer
ſis tꝑibꝰdiueꝛſa adiecta ſũt. Miſſa ãt dicta
q̃ſi trãſmiſſa.vel qſtrãſmilſio. eo ꝙ płus
ſidelis ꝑ miſteriũ ſacerdotis qͥ mediatoꝛis
pice fungitur.uer deũ et boĩes pᷣces et vota
et oblationes deo tranſmittat. Ipᷣa em bo
ſtia ſacra miſſa vocari poteſt.qꝛ trãſmilſa
eſt. pᷣmum ſcʒꝭ a patre nobis vt nobiſcũ eſſet
Noſtea a nobiſpatri.nt apud patrem pꝛo
nobis intercederet. Nꝛimuzʒa patre nobis
ꝑ incarnationẽ. Doſtea patri a nobis prr
paſſionem. Modo i ſacramẽto pᷣmũ a pꝛẽ
nobis ꝑſanctificatõeʒ q̃ nobiſcũ eſſe icipit.
poſtea patri a nobis ꝑ oblatõeʒ.q ꝓnobᷣin
tercedit. Nel miſſa dicta ẽ ſicut quidam pu
tant ab emutẽdo.quia tempoꝛe q ſacerdos
incipit conſecrare coꝛpul dñ̃i.catbecumini
foꝛas emittuntur. Lecto eni euangelio dya
conus clamat. Si quis caihecuminꝰadeſt
exeat foꝛas. Catbecumimi ſacris myſterijs
intereſſe non debent q̃ nõ niſi baptiſatis et
xpᷣianis comittuntur. Sicut de quibuſdaʒ
q cathecuminoꝝet nondũ renatoꝝ tibum
gerebant. Scriptum eſt. Ipe autẽ hs non

credebat leillis.

H (Wars no1nas.
¶ Be ſacramentis que ad exerci
tationem inſtituta ſunt que omnia

ſanctificantur per verbum dei.
¶ Capitulũ pꝛimũ.

Bnt queoaz
ſacramenta in eccia ĩqbus
et ſi pᷣncipaliter ſalus non
cõſtetiñ ſalus ex eis auget᷑
inqntuʒ deuotio exercetur

peclicet in p̃ſenti omia enarrari nõ pollüt.

quedaʒtamen intermittere nõ opoꝛtet pꝛo
exemplo vniuerſoꝛum. Exbis ergo ſacra⸗
mentis alia conſtant in rebus.qualia ſũt
aqua aſperſionis. ſuſceptio cinens.bene-
dictio ramoꝛuʒ et cereoꝛum. et cetera talia,

Alia aũtoſtant in factis.qualia ſunt ſigna:
culum crucis.inluſflatio exoꝛciʒationis.ex
panſio manuum.incuruatio genuũ.⁊ alia
eiuſmodi. Alia in dictis conſtant.ſic eſtiri
nitatis inuocatio.et quecunqʒ; in buncmo
dum. Mec autem omnia ꝑ verbum dei ſan
etiſicantur.ſiue per pꝛolatonem verboꝛuʒ
Diuina vutute inuocata ſanctificentuꝛ. ſiue
ſola fide exbibita. per eandem diuinam vir
tutem ſanctificatois effectnz accipiãt. Abi
enim vera fides eſt. verbum dei deeſſenon

poteſt.quia ipᷣm verbum fide concipitur.

et per fidem operat. Omnia inquitapoſto
lus quecũq; facitis.in noĩe dñi facite.õ

daut conueniẽs eſt.vt intelligamus apoſto

lum pꝛecepiſſe.ꝙ ĩ omnibꝰ operibꝰnoſtris
verba pꝛoferemus.ſed pt in operibus nris
omnibus fidem rectam teneremus.qIlle eĩ
in nomine dñ omnia que facit operatur.q̃
ꝑ rectam ſidem agnoſcit ſe nec ſineillo ali⸗
quid boni poſſe facere.et ſialiqd fecerit lau
dabile extra illum gloꝛiari nõ debere. Qui
fideliter in omni opere ſuo et ante factũ ab
illo auxiliũ querit.⁊ poſt factũ totũ q̃d ope
ratus eſt bonũ.ad laudẽ et gloꝛiãã eiꝰↄuer⸗
tit. Sicut ergo omnia que facimꝰ ſola ſide

etiã ſine pꝛolatione verboꝝ ĩ noie dñi recte

fieri dieunt. ſicet quedam ſacraments ſine
vᷣboꝝplatione ꝑſolam fidem ſanctiſicant᷑.

Nam ipᷣa verba aliqñ ſacramenta ſũt.q tim

ex alijs verbis ſanctiſicantonẽ nõ accipiunt
Mullum tñ ſacramentũ ſine illo verbo ſan
etificatur qd ſiue ſola fide.ſiue ex fide ⁊ pꝛo⸗
latione verboꝝinuocatur omnẽ ſanctifica
tionẽ operatur.
Be aqua aſperſionis que cuʒ ſa
ebenedicitur. ¶ Cap. Il

Mexander papa

qntusa beato petro cõſtituit. vt
ſalet aqua benediceret ad aſper⸗
gendum populum et habitacula eoꝝ.llo
ptiqʒ exemplo q beliſeus ꝓpheta ſali aquã
miliſſe legitur.vt boc condimento fontes
amarii dulcedineʒ verterẽt. Hacigit aqua
lanctificata fideles aſpergunĩ.et habitacla
ſdeliũ luſtrant ab illuſione et infeſtatione

3

malignoꝝ ſpirituũ.Hec ẽ ãt ſignificano hbꝰ
ſacramenti.ꝙ aqua penitentiã ſignificat ðᷣ
pteritis.ſal diſcrenonẽ et cautelã de futuriſ.
q̃ duo ſi ſimul miſceant amara ↄſcientia in
dulcedinẽ vertit atzilluſiones ꝛ infeſtatõeſ
demonũ ampliꝰei nõ dñant᷑.ſNos itaqʒ ſu
pꝛadictã inſtitutõeʒ ſicuti ꝑ ſingulos dies
dñicos ſal et aquã ſił miſcendo bñdiciꝰ vt
bac aſperſione ſideles ⁊ babitacula fideliũ
ꝛa ſpũales nequicias mumamꝰ

Be ſuſceptõe cineris. Aap.

tio babet. vt ꝑ ſingulosannos in
D dinitio qdꝛageſime qᷓd caput ieiu⸗
nij ðꝛ.quarta feria qnieiuniũ potiuũ ſuſci⸗
pit.cinis ↄſecratꝰcapitibꝰ ſideliũ iponatur
ſcʒ ob recoꝛdatõeʒ moꝛtalitatis nrẽ.pt moꝛ

talis bõ qͥ tũc ex babitu penitẽtie et recoꝛda

tione peccatoꝝ ſuoꝝad deuotõeʒ cõpungi
tur.ꝑ memoꝛiam etiaʒ ↄditionis ſue bumi
lietur pꝛopter quodei dicitur. Memento
quia cinis es et in enerem reuerteris.

¶ De ramis palmarum et frondi⸗

bus benedicendis. (Cap. IIII.
Abet etiam eccle⸗

ſiaſtica ↄſuetudo.vtĩ dñica q̃ pꝛo
eima ẽante ſolesnitatẽ paſcalẽ ra
mipalmoarũ etfrondes arboꝝbñndicantur
et plło poꝛtandidiſtribuant᷑ in figurã eoꝛũ
q̃ͥ dño ihʒueodẽ die hieroſolimã aſcendenti

cũ ramis palmarum et frondibus arboꝛũ
pirentibus cantantes et laudantes occur:

rerunt. In quo non ſolum nobis id quod
ülli tunc coꝛpoꝛaliter ſecerunt.coꝛpoꝛaliter

faciendũ ꝓponitur.ſed id potiꝰ q;d veliillo

pel in iſto coꝛꝑali facto ſpũaliter imitandũ
ſigniſcat. Nalma quiſpe ſignum victoꝛie
eſt. rami ant virentes bona opera ſigficant
Tũcigitxpᷣo cum ramis palmaꝝa frõdibꝰ
occurriꝰ laubaãtes.qñ ipᷣm moꝛtistꝛiũpha

toꝛẽ bonis oꝑibꝰ et digna gratiarũactione

leppoomꝰ.
De cereo qui in ſabbato ſctõ be

nedicitur.et de agnis qui benedicãũ

tur in paſcha. A Capitulum. y.

ñj
n
daan
kerine
korun

perſe

un

impl
ſacre
trab⸗
ſus!
deinn
plab
liunte
gne⸗
guaa⸗
tenste
nultO
niͤne
eot

d
uun.
tan
höt
des
pt
dali

.
ſin
mosn
iein
i
nntur
hemo:
nc
ſhn
leben
Mino
8
odil
.
G

win
lain

ziaden
bosnhen
ees lalt
woden⸗
opwule

itih

ruumhn
mniie
nican
naſi
onügn⸗

grüacice.

n
ſnen

ars

ſtituit cereũ magnũ ĩ ſabbato ſctõ
paſce bñdici.quem dyaconꝰ acce

pta bñdictiõea ſacerdote.bñdicit. NMic cere
us xpᷣm deſignat.in cera bũamtatẽ.in igne

diuimitatẽ. Qui catbecumioſad bapnſmũ
pcedit illuminãs.ſiẽ olim ĩ colũna igmis fi
lios iſrłmare rubꝛũ trãſeũtes pceſſit.pignẽ

illuminãs.⁊ obumbꝛãs ꝑ nubẽ. Sub eadẽ

ſigura iuxta ↄſuetudinẽ antiquã in die pa
ſcali ĩ eccia romana agm cerei bñdicũtur ⁊
ſplło diſtribuunnt.
¶ De ſignis quoꝛũ ſonitu fidelesin

vniũ conuocantur. (Cap. VI.
Yonoꝛum uſusa

veteri teſtamento aſſũptꝰẽ. vbitu⸗
be argentee a dño ductiles ſieri pᷣci

piũt quibꝰmultitudo pliↄuocari debuilſʒ

Ad ſumilitudineʒz barũ tubarũ ſigna exme
tallo eris in eccia facta ſũt ad coꝛda fideliuʒ
excitanda.⁊ vt p ea ſignũ detur qñ debeant
in vnũ ↄuenire. Aaſa iſta metallina. oꝛa pᷣ
dicantiũ ſignificant. ſolectra ferrea quo ĩ⸗
terius tundun:.vt ſonũ emittant.ligue ſũt
eoꝛundẽ.Funis aũt menſura pite eſt.et con

uerſationis modus.q in ſcdtura pponitur
Funis manu tentr.qñ ſcpᷣtura mambꝰ ad⸗

impletur. Funem ſurſum ſequit. qui ductu
ſacre ſcpiure adbona eleuai.Funeʒ deoꝛſuʒ
trabit.q eadem docente qᷓntu in malis pꝛeſ
ſus iaceat.agnoſcit. Iſte aptꝰeſt populum
dei in vnũ ↄuocare.q̃ et eleuatꝰopere exem
pla bonitatis oſtendit.et inclinatus bumi

litate infirmitateʒ ſuã veracii agnoſcit. SS

gna ergo euangelica durabilioꝛa ſũt ⁊ lon
gius audiuntur q tube legis.quia vox ve

teris teſtamenti ad tempꝰtantũ iudeis iſo

nuit. Sonus autem euangelice pꝛedicatio
nis in omnes gentes ad fines oꝛbis terraꝝ
exiuit.et vſqʒ in finem ſeculi non celſabit.

ꝛtinis (Capitulum. VII
Mꝛtina que ante

ſancta i. inter ſplin et clerum pen

Dʒzimuſ papa cõ

nona.

det velamẽ lrẽ ſignificat.ꝑ qᷓd bis qͥ ſub lege
erant. verita adbuc euangelij tegebai. Co:
tina illa q inter ſancta et ſanctaſanctoꝝ. ẽ.
inter clerũ et ſanctuariuʒ ſuſpenſa ẽ. ſignifi
cat velamen moꝛtalis nature.ꝑ qda nobii
etiã ſ gratia poſitis adbuc ſecreta celeſtia
abſcondũt. ꝛimũ velamen eſt qdi moꝛte
rxp̃i ſciſſum legitur. Secundũ velamẽ vſq3ʒ
ad tempꝰ reſurrectiõis nõ auferetur. Sꝛo
pter B̊ in temꝑe quadꝛageſime q̃ vitã pñtẽ
ſignificat.vnu tantuʒ velamen inter nos et

ſanctaſanctoꝝ obpanditur. qd vſqʒ ad diẽ
reſurrectionis non aufertur.quia nunc rã

quidem reuelata eſt.ſed moꝛtalitas noduʒ
ablata.que tñ omnis in futuro e medio tol
lẽda erit. cum moꝛtale boc induerit immoꝛ
talitatem.et coꝛruptibile incoꝛruptõʒ.Cũc
quidem reuelata facie ingrediemur.pel ꝑo

tius egrediemur ad glam dñiptemplãdã.

vt eum quem nunc ꝑſolã fidẽ agnoſcimuſ
facie ad faciem videndo ſicuti eſt agnolca
¶ Be alijs ſacramentis queifactis
conſtäat (Capitulum. VIII.

Wlta ſunt alia ec

cleſie ſacramẽta rebꝰ pel faciis ex
Vpꝛeſia ꝗ oĩia enumerari aut enar
rari bic nõ poſſunt. Multa enĩ ſunt. ⁊ ideo
pñtis ſermonis bꝛeuitas ea nõ capit. Inſuf
flatio in exoꝛciʒatõe.vᷣtutẽ ſpũſſancti ſignili
cat. qua veniente fugat ⁊ ſubꝛui ſpũs ma
lignus.ſicut ſcptum eſt. Flauit ſps tuus⁊
operuit eos mare.⁊ ſubmerſi ſũt q̃ plũbuʒ
in aquis nvebementibꝰ. Signaculũ crucis
vtutez paſſionis xpᷣi oſtendit. ergo qñ frõ
ti impᷣmit xpianꝰ munit. Quando contra
iminens periculum oſponit.et aduerſaria
virtus fugat. pᷣmũ adarma.ſecũdũ adtela.
Pꝛimũ ad defenlionẽ.ſecundũ adimpug
tionẽ. TCunſio pectoꝛis compunctõem coꝛ
dis deſignat. Nectꝰtundit.vt cogitatones
vane.et deſideria pꝛaua de coꝛde pellantur
Inclinatio capitis.genuuz incuruatio ſiue
ꝓſtratio.hũilitatẽ ⁊ reuerẽtiaʒ.ſiue et venie
poſtulatõʒz ſigficat. Erxpãſio manuũ.carita
tẽ ⁊ affectꝰ boni amplitudinẽ demonſtrat.

vis conſtant Cap. KE

ia item ſũt ſacra
menta in ſola verboꝛum pꝛolatio/
eexpꝛeſſa.que et ip̃a variam ſigni

ficanonem oſtendunt. Celeſtinus papa in⸗
ſtituit. pt ex plalmis dauidante ſacrificiuʒ
antiphone canerent᷑. quod introitum dici⸗
mus. Collectas diuerſi compoſuerunt. pꝛe
cipue Gelaſius et Gregoꝛus. Bominus
pvobiſcum ab antiquo vſu allumptum eſt.
HBooʒ meſſoꝛes ſuos ſalutans.hac ſaluta⸗

tione vſus eſt. et ppbeta in paralipomenõ
ala regem et qᷣ cum eo erant ſalutat dicens
dominus vobiſcum. Nꝛimis tempoꝛibuſ

abepiſtola pauli miſſa incipiebatur. poſt

quam euangelium ſequebatur ſicut nunc.

Hymnꝰangelicꝰq ad officiũ miſſe in ſolen
nibꝰ?diebꝰ recitat.abangelis pᷣmũ decãtatꝰ

legit.cui ea q̃ adiecta ſũt a beato bilariopi⸗

ctauienſi addita credunta quo auctus eſt

etſicut nũccani ↄſũmatꝰ. Simachꝰ?auteʒ
papa in oꝛdine qͥnquageſimuſtertiꝰiſtiuit
yt bic bymnꝰdiebus dñicis et in natalicijs

martyrũ in ecciĩa ad officiũ miſſe decantet.

ſignificat. Allelu ya leticiaʒ ſignificat: er

iubilũ in quo finit ineffabile gaudiu in fine
venturũ expᷣmit.Craciꝰaliquotiens tribu⸗

lationẽ ſignificat.vt depꝛofundis.cõmoui

ſſti. Mliqñ leticiã. vt iubilate.laudate Credo

in vnũ deũ.centũ qnqua ginta pꝛẽs in con⸗

ſtãtinopolitano ↄcilio. bereſim macedo⸗

nij eiuſoẽ vꝛbis epi.qͥ ſpũmſanctuʒ creaĩaʒ
aſleruit. cõpoſueri. Siytꝰ papa inſtituit. vt

añ ↄſecꝛatõem pᷣus bymnꝰ Sctũs ſanctus

ſctũs caneret. Que trina repetitio.trinita:
tis ẽ ↄfeſſio.ſecreta vocat.qꝛ ſecreto ð.ne vi
leſcat. Olim alta voce dicebat.ſʒlegi pa⸗

ſtoꝛes dum illã quotidiano pſu audiẽdi co

gnitã in agro decantarent diuinitus ꝑculſ:

ſi ſunt. vnde et ↄſuetudo mutata putatur.
apa pelagiꝰdocet.ab vniuerſi oꝛbis cõ⸗

munoneſeparatos eẽ.qͥ qualibet diſſenſio
ne inter ſacrar miſſaꝝ ſolennia vel myſte
ria oplici ponnſicis memoꝛiã ſm ↄſuetudi

Meſponſoꝛiũ itali tradiderũt. q̃d operatõ;

nona

nẽ nõrequentant. Te igitin pᷣmis. Mãc ob
ſecratõem ⁊ ↄſecrationẽ ſanctꝰ Gelaſiꝰ pa:

pa ex maioꝛi parte cõpoſuit beatꝰ Gregoꝰ

addidit. dieſq; noſtros tua pacediponas
et oꝛationẽ dñicam cenſuit ſuꝑ coꝛpꝰxpᷣire

citari. ſicut in nita illiꝰlegit. Qun pdie qʒ pa
teret. vſaʒ in mei memoꝛã faciets. apoſto⸗
li in vyſu babuerũt.et in his vᷣbis xpᷣicoꝛpis

ſacramentũ celebꝛauerunt. Alij alexandꝛũ

papam bec addidiſſe ferunt. Leo papa con
ſtituititer actiones dicere Sanctum ſacri
ficium.immaculatam boſtiam. Felix papa

Aſtituit ſupꝛa memoꝛias mariyruʒ miſſas

celeb:ari. Gregoꝛius papa conſtituit in ca

none dici. QNuoꝝ ſolennitates bodie in con

ſpectu tue maieſtatis celebꝛãidñe deusno
ſter in toto oꝛbeterrarũ.intra quoꝝnoscõ
ſoꝛtiũ. Sergiꝰ papa ↄſtituit.vtagnus dei ĩ

fractione dñici coꝛpoꝛis cantaret. Innocẽ⸗

tius papa ad decentiuʒ.Racemaſieris añ
confecta miſteria quoſdam populis impꝑti
ri. vel ſibi inter ſe ſacerdotes tradere. cũ p⸗
omia q aperire nõ debeo.pax ſit neceſſario
indicenda. p quam conſtet ꝓpłm ad omnia
q in myſterijs aguntur atqʒ in eccleſia cele⸗
bꝛantur pꝛebuiſſe cõſenſum.ac finita eẽ pa
cis condudentis lignaculo demonſtretur.
Gloꝛia et honoꝛ patriet hlio et ſpirituiſciõ
in ſecula ſeckoꝝamen.trecenti.xvui.ep̃i ĩ ni
cena ſynodocompoſuerũt contra bereſim
Arrij qui filium patre.et ſpũmſanctũ vtro

qʒ minoꝛem aſſerebat. Hunc bymnum po

ſtea Hierommꝰdamaſo pape de greco in

latinum tranſtulit. et addidit. Sicut erat i

pᷣncipio et nũcet ſemꝑ⁊ in ſcla ſcloꝑxamen.

NPater noſter ipᷣexpᷣus tradidit diſcipulis

ſuis. Unde ſpecialiteroꝛatio dñica vocat̃.

in qua ſeptẽ diſcretepentõnes.ſeptifoꝛmis

gratie ſacramentũ ſũt.Symbolũ fideiidẽ

Credoĩdeum. duodecim apoſtol dictaue

runt.totidem ſententijs cõpꝛebenſum. qui
numerus apoſtolice ſideiſacramẽto ↄſtat.
Quicũqʒ vult beatꝰ Zlibanaſiꝰ papa com
poſuit.et mi alij ſancti patres alia etz als
in celebꝛatione diuini officij ad decoꝛem ec
cleſie et eruditionem ſidelium ac deuotõez
doiderunt.

ſi
rent
latd
tüe
bue
alea
to
ſim
con
u
per
nio
cta
g.
nen
noe
omin
unrett
ſnepe
demi
gonn
gloer
ſütrel
tüm
tor..
alte al
laycan
tronſi
ſuem.
obllla!

ſpoſuun.

bcom
doſeli
wbing
miuſte
denan
pſorpe
nopoſ
heinc

icch
ſc
nn
Ga
ſto⸗
s
Memn
ien
rne
nnle⸗
ena
Eeo
Nsdo
Mocb
udl
mi
leui
luippi
naip
nlino
donin
Kacde

oſrer.

nin

ncin

cbnnn

belnn
Ganen
Bpooan
weni⸗

hinwan.
tonms

biende
ldcnde
ſan n
ne en

Soben

1G laeO
Poromt

nõbabeãt. neqʒ ↄferãt ſanctificatõem.in B

nimng—

wüed

(Pars

Be ſacris et non ſacramen tis.

Bnt güt alia que
dã in ecclia ſacra.nõ tñ ſacramẽta
q ⁊ ipᷣa qʒ qʒuis ſpũaliſ grẽ effectũ

tñ ſacra ſũt q̃d ad ſancta ꝑtinẽt.aillis cohe

rent qᷓ et ſanctitatẽ babent.et ↄferũt ſanctifi

catõem. Eiuſmodi ſũt ommia que ad oꝛna⸗
tũ eccleſiarũ ꝑunent.ſiue que in poſſeſſiom
bus earũ continent.que in boc quidemſᷣm

aliquid ſancta ſũt.quod in miniſteriũ ſan

ctoꝛũ tradita ſunt et aſſignata. Iſta ergo q̃i

ſimpliciter ſancta ſunt.illa vero quibꝰ iſta

conſecrantur ſanctaſanctoꝝ. Qui ergo ſan

ctum de ſancto aufert. ſacrilegiũ facit. Qui
vero ipᷣa ſancta temerare audet.abomina:
tionẽ cõmittit. Eiuſmodi ergo ſunt que ſã⸗/

cta dicuntur vel ſanctis ſanctiſicata. quecũ
qʒ eccleſia poſſidet in ſubſtantia terrena.ſi
ue in pecunia ſiue in terra.maxime in deci⸗

mis que ab initio ita ↄſtitute ſunt.vt nũqʒ

a miniſterio diuino ſiueilloꝝqui deo ſerui
unt et miniſterio diuino deputatiſunt vſu
ſine peccato abalienaꝛi potuiſſent. Hec qui
dem in pᷣncipio ob foꝛmaʒ ſacramenti ma:

gis inſtitute videnꝭ. poſtea aũt ſub legeſcri

pta et gratia ad ſuſtentatõem miniſtron ði

ſũt reſeruate ita vt in eis ⁊ deuotio offeren

tiũ mereret.⁊ accipientiũ neceſſitas ↄſolare

tur. Hec igit᷑ nullo modo ab vſu eccleſie li
cite abalienari poſſunt.neqʒ in poſſeſſioneʒ
laycam. ſiue cõmutatione ſiue donatione
tranſire. Cetera coꝛpoꝛalia que ſiue in terriſ
ſiue in pecunia eccleſia poſſidet.qᷓʒdiu q deʒ⸗
ab ula licite poſſident.auferriſine culpa nõ
poſſunt. Sed ſi cauſa etrano poſtulauerit
ꝑcõmutationẽ aut donatõem abdalienam
poſſeſſionem tranſire poſſunt. Sicut ergo
rapina eſt ⁊ violẽtia eiuſmodi bona bomi⸗
m iuſte poſſidenti tollere. Sic ſacrilegum
eſt et plus q; rapina iſta eccleſie iuſte poſſi
dẽti auferre.Decimas aũt quoquo modo

vſurpaꝛe aut retinere ſine ſacrilegij culpa

nõ poſſunt.niſi hi ſolũ ad quoꝝ ſuſtentati:

onẽ inſtitutione diuina oꝛdinate ſunt. Hec

Capitulum. X. S

H Oecima .*

igit differentia eſt inter decimas et ceteras
eccleſie poſſeſſiones. , decime ⁊inſtitutõ

ne ⁊ poſſeſſione ad ſacra ꝑtinent.Cetere au: .

tem poſſeſſiones eccleſiaſtice ad ſacra peꝛti
nent ſola poſſeſſione. Alie ergo poſſeſſides
eccleſie ad alienos poſſeſſoꝛes ſine comuta

tione rationabili tranſſerri non pñt. Decie
autẽ ab aliems omnino poſſideri non pñt.

Ille ergo nõ pñt auferri.iſte trãſferri.In ill
ſacrilegiũ eſt ſi auferanturan iſtis ſi tranſfe
rani. Decimarũ aũt et ceteraꝝ poſſeſſionũ
eccleſiaſticarũ ep̃ᷣi diſpenſatoꝛes eẽ debent.
pvt eas bis qui eccie deſeruiunt rationabili
ter diſtribuant. ex quibus ſiquid foꝛte ali⸗
quando ad ſuſtentationem eoꝛũ qui in ec
cleſiaſticiſ officijs non deſeruiunt.ſedtamẽ
in ſecreto diuino ſeruitio mancipat ſũt ac
cõmodatur.indulgentia eſt nõ debituʒ.ita
tñ vt bocipᷣm de poꝛtione ſit pauperũ.non
de ſuſtentatõne clericoꝝ.In eo enim qð mi
niſtro debetur.dignus eſt operariꝰ merce⸗
de ſua.nec bene ſuſtentat egentem.quiſꝛau
dat ſeruienten.

Mars decima.
De ſimonia vnde dicituret auid
tſimonia. ¶Capitulum. l.

JZmonia a ſi

mMone mago nomen acce
pit.q buiꝰmali exempluʒ
exitiale poſteris reliquit
Eſt enim ſimonia grãm
irauatem pecunia vendere vel compara
re velle. Quod cum fit. et ille vtiqʒ qui ven⸗
dit et ile qui emit. eadem ſententia feriunt.
qꝛ eiuſdẽ reatus culpe obnoxij cõpꝛobãt.
¶ De auctoꝛibꝰſimonie Cap.II
Ymoniace here⸗/
ſis ↄtagiũ iã olim in balaam pul⸗
lulauit qui duinationis pꝛecio ꝓ
poſito.ad maledicendũ ſplum deiperrexit.
De binc buiꝰ bereſis duolegunt auctoꝛes
peſtilentes emerſiſſe. alter ſub ꝓpbetica alt
ſub apoſtolica doctrina. NMꝛimꝰ gyezi ma
giſter eſſe vendentũ. deinde ſnnon magus

————LG

auctoꝛ videtur eſſe emptoꝛũ. Hoꝛum autẽ
vt dictum eſt ſectatoꝛes ſicut non ſunt in
erroꝛe diuerli ita necin damnanone diſcre

ti .
¶Be his qui ſpiritualia emũt aut

vendunt. (Capitulum. III.

emunt vel vendunt. conuicti ſine

Ab bereticis ad vnitatem ecclie venientes

galiquotiens legimus in ſuisoꝛdinbus ſu
ſceptos. Alij ſiquidem beretici in ſuſcipien
dis oꝛdinibus non errabant.ſedalia cauſa

erat atqʒ doctrina que eoꝝſidem impedie⸗

bat. Simoniacoꝝ verobereſis ⁊ peccatuʒ.

ipᷣa oꝛdinatio eoꝝ eſt. Merito ergo in ſuis

oꝛdinibus non ſuſcipiuntur. quoniam in

ipᷣis oꝛdinibus peccauerunt.Sciendũ npᷣo

eſt. ꝙ qui a limoniacis neſcientes oꝛdinant

qui eos catholicos non ſimoniacos putãt

ſpiritualem grãm per miniſteriũ illoꝛü ac.

cipiunt.ſi erroꝛis illoꝝ cuius conſcij nõſue

rant.participes non fiunt. Qui ergop gra
tia ſpirituali comparanda pecuniam offe

runt.etiaʒ a catholicis oꝛdinati.ſimoniaci
exiſtunt. Sed dicis mibi. Quomodoa ſi⸗
moniaco oꝛdinatus.ꝑimpoſitionẽ manuſ
illius donuʒ ſpũſſancti acciperepõt. Quo⸗
modo ſimomacuſ po:eſt dare quod nõ ba
ber. etiã ſi catbolicus eſſe putet.AMudi qũo.

Sicut adulter.ſicut foꝛnicatoꝛ.ſicut ebꝛio⸗

ſus.aut auarus dare poteſt quod non ba

bet. ita ſimoniacus quod nõ babet dare po
teſt. et vere dare poteſt bis qui digni ſũt ac

cipere. NMer miniſteriũ enim illi? datur nõ
per meritum. Ideo bis qui errons illiꝰ ꝑii⸗

cipes non ſunt.et culpe conſcij nõ exiſtunt.

gratia per illum datur. ab illo non datur.

Miniſter malus eſt largitoꝛbonus. cum

miniſter eſt ſiue bereticus ſiue aliꝰquilibet
⁊ malus miniſter. Malus eſt. ettamen mi
niſter. malus in eo ꝙ erroꝛem vel maliciaʒ

habet. miniſter. in eoq babet offiauz. Sic
hmonmiacus.nam ⁊ ipe berencus eſt/ qʒuis

Mioꝛdies ſacroſ
miſericoꝛdia deponuntur.qꝛ pꝛo⸗/

fecto ſacris oꝛdinibus indigni ſunt qui in
ipᷣis ſacris oꝛdinibꝰpeccaſſe cõpꝛobantur.

non lide. tamen opere.miniſter maluseſt.
et tamen miniſter eſt. Maluſ.in eo ꝙſimo
nacus eſt.miſter in eo ꝙin officium oꝛdĩa
tus eſt. Malusin eo ꝙ pꝛeciuʒ dedit. mini
ſter. ineo ꝙ oꝛdinem et oĩficiũ accepit. Sed
dicis mibi. QNuomodooꝛdinẽ aut officiuʒ

acciꝑe potuit.qui pꝛeciũ dedit. Nudi quo⸗

modo? Ad perniciem ⁊ ad ꝑdiuonem offi
cium emere potuit. gratiam accipere non

potuit. Camen quia officium accepit et ba

bet per miniſteriũ eius boms quidem gra⸗
tia et officium datur. malis vero ñ grã.

ſed officium ſolum accipitur ettamen acci
pitur.qʒuis ad perniciem eius qui male ac
cipit. ſicut ad perniciem eius qui male de⸗

dit.
Se his qui coꝛpoꝛalia in eccleſia
comparando cum eis et in eis ſpi

ritualiagemunt. ¶Ca. IIII.

parantur.cum perceptõne coꝛpo
ralis beneficij participatio etiam ſpirituał

dignitatis accipitur. Abi pꝛofecto quiſqs
alterum vendere aut emere cognoſci. neu
trum inuenditũ aut inemptũ reliquiſſe cõ
pꝛobatur. Sed dicis mibi. QNüo boc eẽ po

teſt? Ego ĩ eccleſia victum ꝛ veſtitum emi

eccleſiam non emi. Stipem emi.pꝛebendã
emi.coꝛpoꝛalia tantũ emi.ſpũale aũt nibi
emi.aut emere volui. Dic ergo mibi quis
nomen tuũ inter nomina fratrum aſcpſit?

Quis tibi in cboꝛo.ĩcapitulo locũ aſſigna
uit? Si becnon emiſti. vnde bec babes?

Cuis tibi bec dedit? Sed bec inquis gus

accepi. Cetera emi. bec gratis data ſũt. bene
dicis. Ouem emiſti etlanam non emiſti. ſʒ

gratis accepiſti.tñ ſi ouem non emiſſes.la

nam non babuiſſes.pꝛoarboꝛe pꝛeciũ dedi

ſti vt fructũ euis gratis manducares.ſatis

aſtute ingredi exiſtimaſti cõmento nidicu

lo. Nide ergo quo nõ emeris q̃d nõ babui

ſes. ſi pꝛeciu nõ dediſſes. Ant bocte pariter
emiſſe confitere.aut ſi non emiſti.noli tolle
re qdtuũ non eſt. Sed dicio mibi iterum.

Quidergo? Non poſſum abeccis ſiipem

E
——

Bnt autem que⸗

daʒ in eccleſia que dum pꝛecio cõ

pe
lel
ſuf

anin
ſen
fum
ſcar
v
etc
der
etd
e
det
tun
ech
ſon
yict
ſae
otm.
oe
holte
ſehtan
deog
mncem
Unqon
Erſid
taect

Eccimn

cipios
tur co

boſton
PApvende
genereen
ocol⸗
iniqunta
flanda
deſtruan

tnentdi

Aets
oging
mode
Rmini
le Sed
toſtei;
Ndqo⸗
Renofſ
Wedon
abe
wdenge
Ndögi
tlamena
Auindkene
mgede

necceſe
bß

n
Iwa;
rcopo
nnsk
wantis
Men
Maple;⸗
Ncdud
hunai

mie
Hinin
conbee
nmunAn
oai dn

Pehehin:
vawübene
nummit
vmniis
Noniden
Nario

mendo Nan

gadloben
edoetehgit
nnien
Pnhiinm
gbae on

emere etcoꝛpoꝛalis ſuſtentatõis impenſã
pꝛecioſine ſymonie culpa comparare.Ec
ce habeopꝛedia mea aut pecuniam meã q
ſuſtentari poſſẽ et viuere. Sed foꝛte timeo
piolentiam pᷣncipum.aut fraudem famili
arium.ſiue aliud quodcũqʒ.foꝛte etiaʒ de
fectum etatis.aut imbecillitateʒ viriũ mea
rum conſideꝛo. Aideo quia non poſſũ ipᷣe
ſicut expeditres meas diſponere.et ꝓpꝛijs
ptilitatibus deſeruiꝛe. Aenio ad eccleſiam
et cõmendo ei res meas et vite mee pꝛoui:
dentiam committo.pt alat meetſuſtentet.
et de meo mibi ſubſidiũ miniſtret. et ne foꝛ
te frauder in aliquo expeto certam mibiet
determinatam impenſam conſtitui.quan
tum ſcilicet accipit vnus aliquis eoꝛuʒ qui
eccleſie deſeruiunt.qui in titulo eccleſie cõ⸗
ſcripn ſunt.pꝛebendaʒ peto ad quotidiani

victus vſum.ſicut babet alius qui in ecce

ſia eſt. qui de ecdleſia viuit et eccleſie ſeruit.
dat mibi eccleſia et conceditillud.mea acci
piens et ſua reddens.imo mea non ſua mi
bi diſpenſans. Quid igitur inde iudicãdů
ſennam inquiris Ego tibibꝛeuiter reſpõ
deo.quia ſi eccleſiam in vita tuoꝝdiſpenſa

tricem facis. aut poſt moꝛtem beredem re

linquis.ego pꝛobibere nec volo nec poſſuʒ
Et ſi de tuo te paſch aut pꝛotuo.pꝛouiden
tia eſt non culpa.neceſſitas non iniquitas.
Sic interim vt aliudð non requiras nec ac
cipias.coꝛpoꝛalis nibineceſſitudo concedi⸗
tur. commertium iniquitats negatur.

(De eo q; ſola coꝛpoꝛalia vendun
tur. — C(Capitulum. V.
ntingit autem
liquando vt poſſeſſiones eccle
ſie vel quelibet alia eccleſiaſtica

vel vendita ab vſu eccleſie alienentur. in ꝗ̊
genere crimen ſimonie eſſe non videtur.q̃ʒ
uis culpa grauis non deſit. Nuanta enim
iniquitas ſit.manifeſtuʒ eſt eos qui adð edi
ſicandas eccleſias et cuſtodiẽdas poſitiſũt
deſtructioni illarũ et eoꝑ que adillos per
tinent diſſipationi operam dare. maxime

bonã coꝛpoꝛalia per malos pꝛelatos data

WBndecima.

ſiea q̃ abalienantur talia ſunt quead pſus
alienoꝝ nunqʒ licite tranſire poſſint.ſiẽ ſůũt
decime que abinitio inſtitute ſunt adeoꝛũ
tantum luſtentationẽ quitabernaculo de
ſeruiunt. HMecigitur adlaycos tranſferre
quid aliud eſt q̃; de ſacro ſacrum auferreꝰ⸗

Sic ergo ſi vnicuiqʒ peccato nomẽ culpe

conueniens datum fuerit.nibil mali fit in
iudicio equitatis.

WMars vndecima.
¶ Be ſacramento coniugij.
opitulum pꝛimum.

Bm omnia

ſacramenta poſt pecca⸗
um et pꝛopter peccatũ
ſumpſerint exoꝛdiuʒ ſo⸗
lum coniugij ſacramen
—lum etiam ante pecca⸗
tum legitur inſtitutũ.non tamen adreme
dium. led ad officium. In coniugio autem
bec pꝛaimũ conſideranda ſunt et diſcernen⸗
da. oꝛigo et inſtitutio.cum modo et cauſis

luis et eius ſm tempus et locuʒet ritus vo

riatio.

De oꝛigine coniugij.
apitulum. II.

Bmugij auctoꝛ

deus eſt. Apſe enim coniugium
leſſe decreuit quando mulierem
ad pꝛopagationem generis bumam bomi
ni in adiutoꝛiũ fecit. Adam quoqʒ in ſpiri⸗
tu cognoſcens adqueʒ vſum mulier facta
elſet cum adducta fuiſſet ad euʒ dixit. Hoc
nunc os exoſſibus meis.et caro de carne
mea. ſꝛopter boc relinquet bomo patreʒ
ſuum et matrem et adberebit vxoꝛi ſue. et
erunt duo in carne vna. Cbꝛiſtus etiam in
chana galilee nõ ſolum pꝛeſentia coꝛpoꝛali

ſed exhibitõne quoq; miraculi nuptias cõ

ſecrauit. In quibꝰomnibus oſtenditur cõ⸗
iugium eta deo eſſe et bonum elle.
De duplici inſtitutõne cõiugij et
de cauſa inſtitutionis duplici. 4.

Capitulum. III.

i gij duplex eſt. Ana ante peccatũ
ad officium. Alia poſt peccatum
ab remedium. Pꝛima vt natura mulupli
caretur. Secunda vt natura exciperetur
vicium cobiberetur. NMꝛima inſtitutio cõ⸗
iugium pꝛopoſuitin federe dilectioms. pt
in eo ſacramentum eſſet ſocietatis. que in
ſpiritu conſtat inter deumet animam. Of⸗
ficium autem coniugij in commixtõne car
nis pꝛopoſuit.pt in eo ſacramentuʒ eſſet ſo⸗
cietatis.que in carne futura erat inter chꝝ⸗
ſtum et eccleſiam Secunda inſtitutio.con
iugium in federe dilectõnis ſãcciuit. pt per
eius bona id quod in carnis commixio
neinfirmitatis eratet delicti excuſaretur.
Ofſicium autem coniugu in commirxtõne
carnis conceſſit vtin eo pꝛeter generis mul
tplicationem generantium infirmitas ex⸗
ciperetur. Quare autem inſtitutuʒ ſit con
iugij ſacramentum apoſtolus innuit vbi
virum imagineʒ dei eſſe acper bocquodã
modo mulierem anime rationalis typuʒ
poꝛtare oſtendit. Quareitem pꝛimo inſti⸗
tutum ſit coniugij officium ipſe deus in⸗
ſtitutoꝛ et oꝛdinatoꝛ oſtendit dicenſ. Crelci

te et multiplicamim et repleteterram. Of

ficium autem coniugij.boceſt. carmis com
mixtionem ante peccatum non ad remedi
um infirmitatis ſed ad mulnplicanonem
pꝛolis inſtitutum eſſe. poſt peccatum autẽ
idem ipſum adremediuʒ infirmitans con
ceſſum beatus Auguſtinus teſtatur bis
pverbis dicens. AUtriuſqʒ ſexus infirmitas
pꝛopendens in ruinam turpitudinis recte
boneſtate nupnarum excipitur. vt quod ſa
nis eſſet officium ſit egrotis remediũ. Ateʒ
in coniugio aliudeſſe et alterius rei ſacra
mentum eſſe. et ipſaum comugium et aliud
eſſe et alterius rei ſacramentum eſſe p̃um
ſcilicet coniugij officium idem ipe in libꝛo
de bono comugaliteſtatur dicens.ꝗn con
iugio aliquid boni pidetur eſſe.non ſolum
hꝛopter pꝛopagationem filioꝛum.ſedetiaʒ
pꝛopter naturalem in diuerſo ſexu ſocieta

Nſtitutio coniu⸗

Bnoecima

tem. alioquim iam non diceretur coniugi

um in ſenibus ſi vel amiſiſſent ſilios velnõ
genuiſſent. in quibꝰ? et ſi emarcuerit ardoꝛ
carnis.viget tamen oꝛdo caritatis.atem in
nuptijs plus valet ſancnitas ſacramentiq̃;
ſecunditas ventris. Unde quidam non in
telligẽtes boc quod dictum eſt illa mulier
nõ poteſt perninere ad cbꝛiſti et eccleſie ſa
cramentũ cum qua noſcitur non fuiſſe car
nale commercium. eſtimant ſacramentuʒ
comiugij eſſe non poſſe vbi commixtio car
nalis non fuerit. Heſciunt enim quia offi
cium coniugij in carnis commixtione illã
que inter chꝛiſtum et eccleſiam per carnis
ſuſceptionem facta eſt vnionem figurat.

pꝛoptereaqʒ chꝛiſti et eceleſie ſacxramentuʒ

eſſe non poſſit vbi camale commertiũ non
fuerit. comiugium tamen verum et verum
coniugij ſacramentum eſſe.etiam ſi carna
le commerciuʒ non fuerit ſubſecutũ. Imo

potius tanto verius et ſanctius eſſe quãto

nibil in ſe babet vnde caſtitas erubelcat. ſʒ
vnde caritas gloꝛietur. Nam et ipſum con
iugium ſacramentum eſt ſicut etipſum of

ſficium comugij ſacramentũ eſſe cognoſcit

Sed coniugium vt dictuʒ eſt ſacrameniũ

illius eſt ſocietatis que in ſpiriu elt inter
deum etanimã. Officium vero coniugijſa
cramentuʒillius eſt ſocietatis que in caꝛne
eſt inter cbꝛiſtum et eccleliam. Scriptum
eſt inquit. Erunt duo in carne vna.⁊ ſi duo
in carne vna iã non duo ſed vna caꝛo. Moc
eſt ſacramẽtũ quod ait apoſtolus magnũ

i chꝛiſto et eccleſia. Ad quoð ſacramentuʒ

pernnere non poteſt muler cuʒzqua noſci
tur carnale non fuiſſe commerciuz. poteſt
tamen pertinere adaliud ſacramentũ non
magnum in chꝛiſto ⁊ ecclelia.ſed maius in
deo et anima. Quid enim. Simagnuz eſt
quodin carne eſt. magnů non eſt mo mul
to maius eſt quod in ſpiritu eſt? Caꝛo inqt
nibil pꝛodeſt. ſpiritus eſt qui viuiſicat. St
ergo magnum eſt quodin carne eſt. multo
maius eſt vtiqʒ quod ĩ ſpiritu eſt. Si recte
per ſcripturã ſanctã deus ſponſus diciiur
et anima rationalis ſponſa vocatur. aliqᷣd
pꝛolecto inter deũ et animã eſt. culus et i

uſt
pel
ahit
Un
me
me
lan
ius
den
g
ſpſ
ert
ſonn
ode
non.
a
n⸗
niauce
nepo
neerce
tylle.

conlnſ
neconi
Monleg
ſoonene

Glegune

Cpononfn

nnondon
moden
lscan
ug) poe
deog

cnngi
rkad
6 ennn
wenn;
mnonn
umnlier

elegh

iblecar
Wunmn;
Wocer
ungrsokr
norel
npcaans
mügen,
umennn
nanünn
mahn
tunlam
cni ſno
legin
eceg
pon
noonc
r

NNnadn

znGn
R
scbenne

õ

Inepnid
omanh

KosA
. 4
oanvene

maul
unfor
ummihon
lpnaugn
mnmnnst
nanot
aeCrop⸗

Avuucen. 3

quod in comugio inter maſculũ afemimã

conſtat ſacramentum etimago eſt.et foꝛte
pt expꝛeſſius dicatur ipſa ſocietas que exte

rius in coniugio pacto federis ſeruatur ſa
cramentuʒ eſt.etipſius ſacramenti res eſt

dilectio mutua animoꝛum que adinuiceʒ
in ſocietatis et federis coniugalis vinculo
cuſtoditur. Et becipſa rurſus dilecuo qua
maſculus et femina in ſanctitate coniugij
animis vniuntur ſacramentuʒ eſt.et ſignũ
illius dilectionis qua deus rationali ani⸗

me intus per infuſionem gratie ſueet ſpiri

tus ſui participatione coniungitur. Copu
la igitur carnis que ante peccatum in con
iugio officium fuit.et poſt peccatum in eo
dem pꝛo remedio concelſa eſt ſic vtrobi⸗
qʒ coniugio adiungitur.vt cum coniugio
ipſa ſu non coniugium ex ipſa.Ham aan
teipſam coniugium verum eſt. et ſine ipſa
ſanctum eſſe poteſt. Cunc quideʒ ſi illa nõ
adeſſet infructuoſius. Hunc autem ſi illa
non affuerit ſinceꝛius. N enim poſt pecca
tuʒ copula carnis in coniugio admittitur
indulgentie magis eſt et compaſſionis.ne
piciũ concupiſcentie quod in bumana car
ne poſt peccatum radicauit turpius in om
nẽ exceſſũ pꝛoflueret ſi nuſq̃ʒ liote excipi po
tuiſſet. . MU

¶ Quidſit coniugium.

Mioam hoc mo⸗
do comugium diffinenduz puta
uerunt. vt dicerent coniugiuz eſſe
conſenſum maſculi et femine indiuidualẽ
vite conſuetudinem retinentem. Cui diffi
nitioni legiumuʒ adiungere opoꝛtet.quia
ſi conſenſus malculi ⁊ femine legitimꝰ.boc

eſt. legitime et interlegitimas perſonas fa

ctus non fuerit coniugium in eoconſecra⸗
ri non poteſt. Legitimas autem illas perſo
nas dicimus in quibus aliqua rationabi/
lis cauſa demonſtrarinon poteſt quare cõ
iugij pactum mutuo firmari non poſſint.

. Ieo autem dico in quibus rationabilis

Bnoecima.

cauſa demonſtrari nõ poteſt. quia et ſi foꝛ

te eſt et occulta etlatens et nonduʒ iudicio
eccleſie compꝛobata quantum ad iudiciuʒ

eccleſie ſpectat pactuʒ coniugale neqʒ pꝛo⸗

biberi poteſt vt non fiat.neqʒ cum factum
fuerit infirmari poteſt vt nõ conſiſtat. Qð
enim omninooccultum eſt quantum ad
iudiciũ eccleſie non eſſe dicendum eſt.quia
ad efficiendum aliquid vel impediendum
non differt ab eo quod non eſt. NMꝛima au⸗
tem inſtitutio duas tantum perſonas.idẽ

patreʒ et matrem a contractu matrimonij
excepit. Abibominem pt adberere poſſit

vxoꝛi ſue patrem et matrem relicturuʒ eſſe
aſſeruit dicens. Dꝛopter boc relinquet bo
mo patrem luum et matrem et adberebit
vxoꝛi ſue. amſfeſtum eſt auteʒ quia non
requiruntur ad boc qui relinquuntur pꝛo
pter boc. Has ergo duas perſonas ſolas
pꝛima inſtitutio excepit.in ceteris omnibꝰ
nullam nulli ad coniugij ſacramentum fe⸗
derandum pꝛobibuit. Nenit poſtea ſecun
da inſtitutio que per legem facta eſt.et exce
pit quaſoam alias perſonas.ſiue ad deco⸗
rem nature.ſiue ad pudicicie augmentum
Et ex tunc cepit eſſe ex pꝛobibitione illicituʒ
quodðfuerat ex natura conceſſuʒ. AVbiqui⸗
dem ſi non culpabiliter pꝛobibitio ignoꝛa
tur in tranſgreſſione ignoꝛantia excuſatur.
nec pꝛobibetur virtus ſacramenti.quãdiu
non patet tranſgreſſio pꝛecept. Cum autẽ
conſtans eſſe ceperit quod pꝛobibitum eſt
conſtare deinceps autratuʒ eſſe nõ poteſt
quod factuʒ eſt.quia quod manifeſte con⸗
tra pꝛeceptioneʒ agitur.legitimum aut ve⸗
ruʒ eſſe non iudicatur. Erunt foꝛtaſſis qui
exiſtiment ignoꝛantiam non tantuʒ facere
poſſe vt pꝛo ea comiugium aſpellari debeat
inter eiuſmodi perſonas quibus matꝛimo
nij copula iuſte pꝛohiberetur.ſi cauſa que
latet cognoſceretur. Egonlos interrogo
quid ſentiendum ſit de filiſs ex buiuſmodi
copula pꝛocꝛeatis.vtrum legitimi an illegi
nimi ſint iudicandi. Nuodſi duruʒ videtuꝛ
vtidcirco filij illegitimi dicantur: quia pa⸗
tresim cauſam aliquam latentem icre

lcdᷣm iudicium autem et con ceſſionem ec⸗
cleſie legitime fuerunt copulati concebant
neceſſe eſt copulam illam ex qua pꝛocreati
ſunt quamdiu quidem caula latuit legiti⸗
mam fuiſſe.etiam ſi iuſte illicitaʒ fuiſſe cau
ſentur. Mon omne enim quod illicite fit
ideo non fit quia illicite fit. quoniam quod
fit fiert omnino dicendum eſt quamuis in
eo q ſic fit malefieri recte dicatur. Si autẽ
quoð fit et quodiillicite fit fieri quidem ſci
atur. llicite auteʒ fieri neſciatur.poteſt qui
dem ignoꝛantia culpam temperare aut ex
cuſare vt factum legittimum conſtet in eo
quod fit quamuis facere non poſſit vt re⸗
pꝛebenſibiliter non fiat in eo quod ſic fit.
Si ergo filij cum aliquid legitimi ſunt.⁊
ſcdᷣm aliquid legitima eſt et copula ex qua
ſunt. Q, ſi copula ipſa ſcdum aliquid leg

tima recte dicitur non mibi aꝓparet quas

re non etiam ſcdᷣum idipſum coniugiũ me
rito nominetur. Hon enim magna eſt con
tentio de nomine vbi idem de veritate len
titur. Exceptis ergo eiuſmodicauſis in qui
bus vel pꝛopter boꝛroꝛem vel turpitudinẽ
pudicicie conſulendum videtur. In ceteris
omnibus boc ſentiendum puto.ꝙ ſi in ali⸗

qua foꝛte per ignoꝛantiam offenditur.quã

diu quidem latet matrimonio ſcdumiudi
cium eccleſie legitime facio.nequaqʒ tolle⸗
re poſſit quin legitimum aſpelletur. Hon
mibi ergo quis fratrem aut ſoꝛoꝛem oſpo⸗
nat aut cetera buiuſmodi in quibus ratio
ignoꝛantie excuſationem non admittit.nõ
permittuntur in eiuſmodi offendere quos
in eo quod faciunt ignoꝛantia debet excu⸗
ſare.boꝛroꝛis alias erroꝛis ſunt ſacta eiuſ⸗
modi non rationis.in quibus ⁊ ſi ignoꝛan

tia fuerit. verecundia tamen pudicicia cõ

fuſionem non euadit. Aliudeſt deillis lo
qui de quibus dicit apoſtolus. Cempta⸗
tio vos nõ aſpꝛebendat mii bũana.In qui
bus enim bumanum eſt errare.in illis po
teſt ignoꝛantia erroꝛis culpam exculare.
Sic ergo legittimas perſonas ſcdᷣum iudi
cium eccleſie apellandas putamus. in qui
buſnulla cauſa extat pꝛo qua aut iuſte pꝛo

Bnunoecima

bhiberi poſſit quod faciendum eſt. aut cum
factum ſuerit infirmari. et quamdiu qui⸗

dem ſic eſt legittimũ eſſe quod eſt. Si quis
autem interroget quomodo ſcdum iudi
cium eccleſie legitimuʒ eſſe poſſit quod ſᷣm
iudicium diuinum legitimuʒ non eſt. Ego
quidem vtrumqʒ legitimum eſſe puto.id⸗
cucotamen ſcdᷣm iudicium eccleſie ſpeciali
ter legitimuʒ dici.quia ſcdᷣum iudicium ec
cleſie nibil in eo eſt pꝛo quolegitimum di⸗
ci non debeat.ſed ſcdᷣum diuinum iudiciũ
aliquid in eo eſt.quod ſi iudicio eccleſie ma
nifeſtum eſſet coniugium leginmum non
eſſet. boc eſt. quia aliquid in eo eſt. eccleſie

quidem occultum.ſed deo notum. Nuod

ſi ſimiliter eccleſie manifeſtum eſſet coniu⸗
gium legitimum non eſſet. Nunc autem
per ignoꝛantiã excuſatur.vt ex eo ipᷣo tam
apud deum qᷓ; apud bomines legiumum
ſit quamdiu ignoꝛatur quia apud bomiel
quidem nibil in eo repꝛehenditur.apud de
um autem quod repꝛebenſiblile eſt. et ſi cul
pam babeat. abd confuſionem tamen repꝛo

bationis non imputatur. Et bas quidem

perſonas ecclie eẽ legitimas ſᷣm iudicium

eccie exiſtimamus. Conſenlum autem legi
timuʒzillum eẽ putamus qui adbocfit ad
quod ſieri debet. Naʒ qui ad ſolam carnis

commixtionẽ conſentuit. pꝛo tali conſenſu
coniuges adbuc dici non pñt. bocemm et
foꝛnicantes et adulterantes faciunt.a qui
bus coniugalis caſtimonie nomen pꝛocul
abeſie cognoſcitur. Ergo aliud illud eſt cu

ius conſenſus inter maſculum et feminsm

coniugiũ ſacrat. hoc autem qdeẽ dicenduʒ
eſt niſiſocietas illa quaʒ deus creatoꝛs pᷣn
cipio inter maſculum et feminam inſtituit
quando mulierẽ de latere viri ſoꝛmatam
eidẽ ſociauit. Quia enim ſocia data eſt.nõ
ancilla aut domina.idcirco nec de ſummo

nec de imo. ſed de medio fuerat hꝛoducẽda
Si eni de capitefieret de ſũmo fieret et v½
deretur ad dominationẽ creata. Si autez

de pedibꝰ fieret de imofieret et videret ad
ſeruitutẽ ſubiciẽda. ꝓpterea ð medio facta
eſt vtad equalitatẽ ſocetatis facta Pbaret

G
ſe
den
inn
pe⸗
ge
en
ho⸗
Aen
neq
tate
is
on
ſun
lu⸗
go
nltu
toꝛe
ab
ſim
/
tom
tenea
hdeſtit
Tals
conſoe
bocke⸗
vicem
teamp
ergode
poteſt⸗
boceſt
factum
nieecon
goidem
wertium
mdatu

en

Man
unb
Iun
un
gvoofn
ſE
o;,
thean
umec

nD

DWi
den
meone
a o⸗
m
l
neurn
ſonn

GN

wieri
m

Aell

mmmpd
grided
dcun
Meme
R
won
ten

abe

ewonſ
wintn
nafnen

In boc tamen quodãmodo inferioꝛ ipſo
ꝙ facta eſt de ipᷣo.vt adipſum ſemper qua
ſi ad pꝛincipium ſuum reſpiceret. etei qui⸗
dem indiuidue adberendo.abea ſe que ad
inuicem conſtare debeat ſocietate non ſe
pararet. ec ergoſocietas coniugium eſt
que federe ſponſionis mutue conſecratur
quando vteꝛqʒ voluntaria pꝛomiſſione de
bitoꝛem ſe facit alteri.vt deinceps neqʒ ad
alienam altero viuente ſocietateʒ tranſeat.
neqʒ ſe abilla que adinuicem conſtat locie
tate diſiungat. Ad cuius quidem ſocieta
tis conſenſum ſi etam carnalis commixti
onis conſenſus in pima federatione con
iungitur eiuſdem comixtionis debito con
iugati poſtmodum adinuicem conſtrin
guntur. , ſifoꝛte in federatione coniugij
vtrimqʒ pari voto conſenſus carnis remit
titur. pꝛo eodem deinceps coniugati debi
toꝛes adinuicem non tenentur. Quodemn
ab vtriſqʒ pari conſenſu dimiſſum et voto
fſirmatum eſt. iuſte poſtmodum ab altero
exigi non poteſt. ettamen firmum conſtat
etiam ſic coniugij ſacramentum.cuius vir
tutem copula carnis ſicutnon efficit cum
adeſt. ita etiam ſi defuerit tollere nõ poteſt
Talis itaqʒ conſenſus indiuidualem vite

conſuetudinem retinere creditur. quia ad

boc factus eſt vt mutua ſocietas que adin
uicem per ipſum iniciata eſt vtroqz viuen

te amplius diſcidium non patiatur. Qui

ergo diffinire voluerit coniugium.dicere

poteſt comugium eſſe conſenſum legitimũ

boc eſt. inter legitimas perſonas ⁊legitime
factum maſculi et femine ad indiuidualeʒ
pite conſuetudinem obſeruandaʒ. In quo

quidem conſenſu copule carnalis com/

mertium pan voto aut futurum non cõ
tradicitur aut non futurũ laudatur.

¶ uando coniugiũ eſſe incipiat.
Capitulum.V.

auis aüt que⸗

rat quando conugium eſſe inca⸗

piat. Dicimus quia ex quo talis conſen⸗
ſus qualem lupꝛa difſiniuimus inter ma
ſculum et femimnam factus fuerit ex eo ſta
tim conugium eſt. quem et ſi poſtea copu
la carnis ſequatur.nibil tamen coniugio
amplius ad virtuteʒ ſacramenti conferiur
Vnde conſtat quis ſi vir vel mulier poſt
talem conſenſum ad alienam ſocietatem
tranſierit etiam ſi commixtio carnis illicſe
quatur.ad pꝛioꝛem tamen ſocietatẽ in qua

ſacramentuʒ coniugij ſanccitum eſt. ⁊ poſt

qᷓ; ſecunda copula illicita omnino ludica⸗
tur redire debebit. Sed dicis mibi. Alidqᷣs
pꝛomiſit ſiue foꝛte iurauit alicui ſe vſqʒ ad

tempus complacitum illam ducturum. et

illa ſimiliter pꝛomiſit veliurauit ſeillinu
pturã.interim mutato pꝛopoſito alter ſiue
pterqʒ ad alienam ſocietatem tranſit et ille
aliam vxoꝛem ducit. et illa maꝛito alteri nu
bit. Quid ergo faciendum eſt? Nunquid
pꝛopter pꝛioꝛem ſponſionem federationis
ſecunde pactum ſcindenduz eſt? Sedcon⸗

ſidera quia longe aliud eſt pꝛomittere atqʒ

aliud facere. Qui pꝛomittit nondum ſacit.

Qui autem facit iam facit quod facit. In

eo qui pꝛomittit ſi non facit quod pꝛomit
tit mendacium eſt. In eo autem qui facit

etiam ſi poſt factum penitet.tamen factuzʒ

omnino eſt quod faciuʒ eſt. QNui ergo ſe p

miſit vxoꝛem ducturum. nondum tamen

vxoꝛeʒ duxit. Et que ſpopondit ſe nupturã
nondum nuplit. nec coniugium adbuc fu
it ſed futurum eſſe debuit. Cum autem po
ſtea et ille vxoꝛeʒ duxit et illa marito nupſit.
iam coniugius fuit vtrimqʒ et non poterit
diſſolui quod factum eſt.etiam ſi id quod
pꝛomilſſum fuit non eſt impletum. ꝛece:
dens ergo mendaciuʒ penitentia coꝛrigen
dum eſt. ſed ſequens coniugium diſſoluen
dum non eſt. Hon auteʒ ſiceſt quando ſa

cramentum coniugii non quideʒ vt ſupꝛa

eſt dictum mutua ſponſione futurum pꝛo
mittitur.ſed pꝛeſenns aſſenſus atteſtatõne
firmatur. quia poſt talẽ aſſenſuʒ quicquid
in aliena ſocietate etiam cum carnis com⸗

F 3

X

R
SEDESE

mixtione vel cum pꝛolis pꝛocreationeſecu
tum fuerit irruü omnino eſſe debebit. Sed

putant quidam poſterius factum idcirco
conſtare debere. quia in eo amplius eſſe vi
detur vbi poſt conſenſum etiam carnis cõ
mixtio ſecuta eſt. Sed cur ideoſtare debet
in quo plus factuʒ eſt? Si totuzid quodð
factum eſtiuſte factum non eſt. Si pꝛopte
rea poſterius coniugium iudicatur. quia
in eo copula carnis fuit que in pꝛioꝛ non
fult. ergo ſi tertium poſt boc ſecutum fue⸗

rit. dicet aliquis quia melius iudicandum

eſt qᷓ; ſecundum.quia in eo ſoꝛtaſſis copu
la carnis ſepius fuit q; in ſecundo fuerit.
quod ratio nõ admittit. Quapꝛopter quie
quid poſt conſenſum coniugalem qui ma
trimonium ſacrat cum alio vel alia ſiue in
conſenſu ſiue in coitu admiſſum fuerit ad
inceſtus et adulterij maculam non ad ſa⸗
cramentum coniugij pertinebit. Sed di⸗
cis.ſi poſt piimum coniugalis federis con
ſenſum ſtatim coniugium eſt.quid ergo ſu
bi vult quod dicit auctoꝛitas.aliter non ſie
ri coniugiuʒ legittimum niſi ab bis qui ſu
per eam feminam poteſtateʒ babere viden
tur.et a quibus cuſtoditur vxoꝛ petatur.et
a parentibus pꝛopinquioꝛibus ſponſetur
et legibus dotetur. etſuo tempoꝛe vt mos
eſt ſacerdotaliter cum pꝛecibus et oblatio⸗
nibꝰ a ſacerdote benedicatur.et cetera que
dam que in bunc moduʒ adiungit dicens.
Quoniam aliter pꝛeſumpta non comugia
ſed adulterina contuberma vel ſtupꝛa aut
foꝛmicationes potius q̃;ʒlegitima coniugia
elſſe dicẽda ſunt. Sʒ id in boclocointelligi
opoꝛtet.bec legitima non eſſe.id eſt.non fie
ri ſcdᷣum inſtitutioneʒ legum.que in bunc
modum coniuges deſponſari inſtituunt.
HMaʒ quod poſtea adiungit. aliter pꝛeſum⸗
pta adulteria potius vel ſtupꝛa elſe q́; legi
tima coniugia.confeſtim ſubſequenti ſer⸗
mone temperat dicens. Miſi foꝛte volun⸗
tas pꝛopꝛia ſuffragauerit et vota ſuccurre
rint legitima. Illiceꝛgo vbi voluntas pꝛo⸗
pꝛia ⁊ votum leginmum ſuccurrerit etiam

(Bnoecima

ſine bis ommbus legiimum coniugium

eſſe poteſt. Si enim coniu giuʒz eſſe non po⸗
teſt vbi iſta non ſunt. necbaptiſmus eẽ poꝛ
teſt vbi non pꝛecedit fontis conſecratio.ba
ptiſandi caiheʒiʒatio.exoꝛciʒatio.et vbi nõ

ſubſequitur oleiet criſmans vneio. Sed
ſicut baptiſmus eſſe poteſt ſine iſtis quã⸗

uis iſta debeant eſſe cum baptiſmo.ita ⁊ ſi

ne illis comugium eſſe poteſt etiam ibi vbiꝛ
ula in coniugio et cuz comugio elſe debent

Nam q coniugium non in coitu conſtet
ſed in conſenſu.nec in cõſenſu coitus.quia
ſicut ſine coitu ita etiam ſine coitus con⸗
ſenſu eſſe poteſt ſi foꝛte vtrimqʒ caſtitatis ⁊

continentie pꝛopoſitum placitum fuerit

beatus Ambꝛoſius teſtat in quodaʒ loco
vicenſ. Non defloꝛatio virginitatis ſed pa
ctio coniugalis coniugium facit.ꝗtem con
iugiuʒ non facit coitus ſed conſenſus.qui
ſidefuerit omnia etiam cum ipſo coitu fru
ſtrantur. Pſidoꝛus etiam dicit. Quia con⸗
iuges verius a ſpellantur a pꝛima deſpon⸗

ſationis fide quãuis adbucinter eos igno-
retur coniugalis concubitus. Sed foꝛte vi

detur contrarium bocilli eſſe quod ſuperi
us diximus comugium in conſenſu mari⸗
tali ſancciri. Si enim a puma deſponſatio
nis fide comugium incipit cum fides de⸗
ſpõſationis in pꝛomiſſtone futuri conſen⸗
ſus pꝛecedeꝛe videatur quando coniugiuʒ
ab bac fide iniciari dicitur. pculdubio etiaʒ

ipſum matrimonij conſenſum anteire pꝛo

batur. Sed ſideſponſationem iplam ſutu⸗
ri matrimonij pactionem et pꝛomilſſiones
intelligere debemus. tunc nimirum fidem
deſponſationis impletionem pꝛomiſſio⸗
nis et pactionis expibitionem conuenien⸗
ter accipimus l qua mimiꝛum quia in pꝛe
dicto conſenſu conſtat.merito coniugum
exoꝛdium ſumat.quia in eo ꝙfides pactio
nis et ſponſionis que de ſuturo coniugo
vtrimqʒ facta fueratadimpletur.in conſen
ſu maritali coniugij ſacramentum perfici⸗
tur. Homen autem deſponſationis non

ipſum comugij conſenſum quo matꝛimo⸗

ſhuen
dencea
tecede
que
ane
lugoc
luſmos
gecant
inquo
ſocen
poſter
Cm
deince
ell
um, pt
Anu
Audgn
denn
honde⸗
ccleben
Gmil

4

ningen
nond
nocede
Gatoh
etpbind
0, S
oqni,
itan
mhipbe
Cent
N
Cwwsgri
Wl
aſtrnes⸗
unſer
vodnloo
msſo
aſemcon
ſens gen
Pocgenſt
ra
wafn⸗
ruga
ſoren
dlpen .
damas
N

ſdedee .

RZ
NS
acho
ummenn
mn
ePoen
fininnen
npenie
mcnumnen;

õ

wenugmn⸗
ſisncto
o cNNge
Cunnoſe
ncntum etn
oarono

mum firmatur.ſed pactionemet pꝛomiſſi⸗

onem futuri conſenſus ſignificore in ipſa
vocis expꝛeſſione conicimus.quia et ſpon
dere non dare eſt aut facere.ſed pꝛomittere

Ande et apoſtolus dicit.Deſpondi enim

vos vni viro.virgineʒ caſtam exbibeꝛe cbꝛi

ſto. Quidſi deſponſatonis nomen in iõo
contractu matrimonij intelligere debemꝰ
tunc ſidem deſponſatõnis conſenſum mu

tue ſocietatis que coniugium dicitur con⸗
uenienter accipimus. Ande ⁊ de matre do
mim Auguſtinus dicit. Quia a pꝛima de
ſponſationis fide ↄiunx vocata eſt ioſepb.
quam nec concubitu cognouerat nec ſue.
rat cogniturus. et Ambꝛoſius ſimiliter.

Deſponſata piro comugis nomen accepit

Cum enim iniciatur comugium tunc con⸗
iugij nomen aſſumitur. In quibus verbis
ſicut ſupꝛa dictum eſt.ſideſponſanoneʒ ac⸗

cipimus in eo quando conſenſu maritali

coniugiuʒ ſanccitur.rectetunc ipſum con:
iugium incboariet nomen coniugis aſſu:
mi dicitur. Si autem deſponſationem in:
telligimus in eo ꝙ futurus ad comugium
faciendum conſenſus pꝛomittitur.tũc qui
dem coniugium in bis que comugiuʒ an⸗

tecedunt inchoari dicitur. et abinde etiam
que futura eſt coniũx. pꝛopterea quibus
iam coniugium iniciatuʒ eſt nomine con⸗

iugis cenſetur. Sed pt libet de bis et de bu
iuſmodi ſentiatur. tantum vt coniugium
nec ante legitimi conſenſus atteſtationem
in quo vterqʒ alteri ad coniugalis federis

ſocietatẽ ſe tra dit verum eſſe credatur nec

poſtea imperfecrum. Vis ſcire quid dico.
Cum ille dicit. Ego te accipio in meam. pt

deinceps ettu vxoꝛmea ſis et ego maritus
tuꝰ.⁊ illa ſimiliter dic. Egote accipio in me
um. vt deinceps et ego vxoꝛ tua ſim et tu
maritus meus.Aut ſcilicet boc dicunt aut
aliud quodcunqʒ ſimileilli.in quo ⁊ ſi non
boc dicunt boctamẽ intelligunt.aut ſi boc
non dicunt.quia foꝛtaſſis alicubi verba nõ
celebꝛantur ſed res agitur.tamen boe faci⸗
unt.illam ducit.accipit illam.ſicut mos eſt

Budecima.

legitimas ducendi pxoꝛeſ. Cum igitur boc
ſicut mos eſt dicunt vel fadunt et in boc ſi
biconſentiunt.boc eſt quod dicere volo.qᷣa
deinceps coniuges ſunt ſiue boc dixerint.
et in boc ſibi conſenſerint coꝛam legitimis
teſtibus ſieut debent. ſiue foꝛte ſoli ſeoꝛlum
et in ſecreto nemine atteſtante pel aſtante
qualiter non debent. tamen omnino con⸗
iuges ſunt.nec deinceps miſi alia emergat
cauſa diſcidij ab inuicem ſeparari licite
poſſunt. etiam ſi pꝛopter furtiuum con
ſenſum ſifactũ negauerint conuinci non
poſſunt.

¶ e his qui occulte nubunt vel
poſtquã nupſerint contra cõiugiũ
gliqua verenda faciunt.

Capitulum. VI.

Eo dicis.quio er
go faciendũ eſt de buiuſmodi qun
clanculo conuenerunt. ſi poſtea
aut alter aut vterqʒ factum negando ad
alienam ſocietatem tranſierit? Quidam
vroꝛem duxit clanculo ſine pꝛeſentia teſti⸗
um. ſolo adinuicem mariali conſenſu fir⸗
mato deuitans vt nonnunqʒ fieri ſolet ah:
qua ðᷣ cauſa conſcientiam alienam. poſtea
bꝛeui tempoꝛe interiecto.pꝛiuſq; conſenſuʒ
occultum facto maniſeſto pꝛobaſſet de fa:
cto penituit. eam quam in bunc modum

vxroꝛem duxerat dimiſit. Aliam buxit cele⸗

bꝛiaſparatu mamifeſte coꝛam ecclelia. ſoꝛ
taſſis cum parentum tradinone. cum ſa
cerdotis benedictione nuptias fecit.filios
genuit. Venit pꝛioꝛ ulla ad eccleſiam iudi
cium interpellat. iuſticiam poſtulat. iniu
riam ſibi illatam palam exponens. Megat
gat ille. nec ſunt bic teſtes qui poſſint pꝛo
bare quod occultum eſt. Mic queris quid
facere debet eccleſia.quia vtriqʒ inconue
niens aliquod incurrere videtur. S enim
illi mulieri que quidem verum dictt. ſed iñ
occultum eſt nec pꝛobatuʒ quod dicit ſine

(Pars

leginmoteſtimomo pꝛopter ſolum dictuʒ
luum creditur.et pꝛo eo qð incertum eſt⁊
occultum id quod certum et manifeſtum
eſt diſſoluuur. poterit deinceps quelibet ſi
ue quilibet in alium vel in aliam quodcun
qʒ voluerit fingere. vt ſibi ſimili ratione

credatur. Quoð ſiadmiſſum fuerit ma⸗

gna confuſio pꝛouemiet. neqʒ deinceps in
eccleſia aliquid firmum ſtabit.Si vᷣo pꝛo⸗
pter auctoꝛitatem eccleſie conſeruandam
coniugium quod pꝛimum eſt factum ſcin
ditur.⁊ adulterium quodſecundo pꝛeſum
ptum eſt confirmatur. aliud malum ma/
gnum eſt quando non ſolum libertas da⸗
tur ſed etiam neceſſitas indicitur bomini
vt maneat in peccato ſuo.Hic ergo conſi⸗
lium queris. Ego foꝛtaſſis potioꝛa nibidi

aurus non ſum. tamen opoꝛtet vt in tan

tis malis pꝛoꝛſus ignoꝛantes non ſimus.

Siquis putaueꝛi pꝛopter buiuſmodima
la pitanda talem conſenſum qui nullo te⸗

ſtimonio pꝛobatur.neq; faciendum mu⸗/
tua confeſſione firmatur irritum eſſe debe
re. neqʒin eo vllatenus coniugium ſtare
poſſe facilius inconueniens declinat. o
teſt enim etiam id quod ſupꝛa dictum eſt
furtiuos conſenſus non comugia eſſe: ſed
adulterina contubernia vel ſtupꝛa niſi vo⸗
luntas pꝛopꝛia ſuffragauerit et vota ſuc⸗
currerint legitima pꝛopter boc dictum pu
tari.quia eiuſmodi conſenſus qui in occul
to fiunt coniugium non ſancciunt.niſi ijdẽ
ipſi qui in occulto ſibi conſenſerint.eundẽ
conſenſum ſuum pvtriqʒ voluntarie in ma⸗
nikfeſto pꝛofiteantur. Cunc quidem volun
tas pꝛopꝛia ſuffragatur et vota ſuccurrũt
legitima. cum id quod in occulto fecerunt
ſponte vtriqʒ in manifeſto pꝛoſitẽtur. St
quis igitur ad bunc modum dicat comu
gium occulto quideʒ conſenſu iniciari poſ⸗
ſe. ſed non niſi manifeſta amboꝛum confeſ
ſione firmari compendioſius mala mul⸗
ta declinat. Sed plurium aſpꝛobatio boc
recipit.vt ſiue in manifeſto ſiue in occulto
talis conſenſus inter legittimas perſonas

Bnoecima.

factus fuerit perfectum coniugij ſacramẽ⸗
tum iudicetur. Quod ſi ita verum elſe con
ſtare debebit. conſiderandum eſt quomo
do ſupꝛa memoꝛate queſtiom reſponderi
opoꝛteat. Dubium non eſt quia id quod
eccleſie pꝛobari non poteſt eccleſia ipᷣa iu⸗
dicare non poteſt. Et rurſus dubium non
eſt quia id quodlegitimo et manifeſto ec⸗
cleſie iudicio facum eſt ſine leguima et ra⸗

nonabili et manifeſta cauſa reſcindinõ po
teſt. Matio nos vꝛget. Iſta mulier dicit qa

pari conſenſu cum viro illomatrimomu;
fecit. Sed quod dicit nec ipſa pꝛobare po⸗
teſt. nec eccleſia quod pꝛobatuʒ non eſtap⸗/

pꝛobare poteſt. Mon poteſt ergo pꝛo eo

quod occultum eſt id quod manifeſtũ eſt
infirman. Quapꝛopter opoꝛtet vt ſecun⸗
dam copulaʒ que iudicio eccleſie legiume

facta eſt ipſa eccleſia iudicetratam eſſe de⸗

bere. Sed diciſ. Quid ergo faciendum eſt
buic mulieri que virum ſuuʒ abeccleſia re⸗
quirit ſed babere non poteſt.quia idquodð
occultum fuit pꝛobare non poteſt. ſoꝛtal⸗
ſis cum viderit ꝙ marituʒ ſuum babere nõ
poteſt. alteri nubere volet et veniet ad eccle
ſiam expoſtulans vt aut ſuus illi maritus
reddatur.aut alteri nubere cocedatur. Hic

ergo queris quid eccleſia facere debeat. ſi

pꝛopterea quia pꝛioꝛem feddere nõ poteſt
ſecunduz concedat? Sed vide quomodo
concedere eccleſia poſſit illi maritum alte⸗
rum queſuum adbuc viuum eſſe confite

tur. Ipſa dicit vir meus viuit ⁊ tamen pete

re pꝛeſumit vt alteri nubat. Ergo dicis ad
continentiaʒ cogenda eſt mulier iſta. ꝗſta
ſane quia negligentiam cauere noluit iu⸗
ſtum eſt pᷣt penam ſuſtineat. Nuare in ma
nifeſto non nupſit?ſi pꝛius in nubendo te
ſtimonium eccleſie babere cõtempſit qua
ratione nunc iudicium eccleſie interpellat.

Ipfa ſe igitur obligauit. Suſtineat ita

qʒ nunc penam negligentie vt alijs mulie⸗
ribus ne idem pꝛeſumant coꝛrectionis et
cautele exemplum ſiat. Connnere pecca
tum non eſt nec impoliibile eſt etſi diſficile

by
linr/
ſene
gzlan
hees
ſiſce

Miam

polſu
cende
adben
teſt,n

trafre

tie ten
tradin
teſibi.
adecce
ſalonse
lgeni
lece
Dimita
doſeco
rembe
tſtine

odoh⸗

ceni
ellenn
quomno⸗
ponden
dgpod
pau/
umnon
icſoer/
marg;,
Wd
naderi⸗
No
dwhartd
noneſe
wo
Mlſtüc
nnlan/
Nlume,
n
bacclion
H
laut,
Cberno
andecce
uns
Noobe
moca.

nd
e
NNN/N

mdlecnir
utNN
bcoen
nllr iiſt

imnen nn
Gdioane

orecnono
gnerehelch

chen Nn

eſt. Si ergo mulieres nolunt continere ca

neant in occulto nubere bi nubant vbi te⸗

ſtes babere poſſunt ſi maritos conſentien
tes babere non poſſunt.ꝙ ſi culpam vitaꝛe
nolunt ſuſtineant penam. Qui ergo con /
iugium ſuſcipere vult cogitetpꝛimuʒ quia

cum illud ſuſceperit legem eius poꝛtare de
bebit. Nui alpetit quod delectet poꝛtat ne

ceſſe eſt ſiin eo vel pꝛo eo euenerit etiam id

quod grauat. Mon ergo permittt eccleſia

illi mulieri que ſe alteri viro nupſiſſe conſi

tetur illo viuente ad aliaſtranſire nupnas
etiam ſi poſtmodum contingat vt idez ipᷣe

virr poſt celebꝛationem ſecundarum nupti

aruz ad ſe reuerſus et defacto penitens pec

caſſe ſe confiteatur.⁊ ad pꝛioꝛem vxoꝛem re

dire voluerit. eiqʒ de veritate pꝛimi pacti
conteſtetur non recipit eccleſia teſtimoni⸗

um eius. quia variauit verbum ſuum.et

contra ſemetipſuʒ teſtimonium tulit et ab⸗
ſtulit ſibi ſfidem ab vtroqʒ. Camen eccleſia
ib quod ipſa fecit ſine cauſa legitima reſci
dere non poteſt. ſed ratum eſſe debere cen⸗
ſet. ne occulta manifeſtis pꝛeiudicent.Ita⸗

qqʒillam mulierẽ bommi pꝛo legitima vxo/

re adiudicat quam ſcdᷣum iudicium eccle
ſie legitime duxiſſe cognoſcitur. Sed dicis
ſi ſicẽ ergo iudiciuʒ eccleſie ſtare debet.quo

mniam occulta mamifeſtis pꝛeiudicare non

poſſunt.quidillibomini pꝛo anima ſua fa
ciendum eſt qui viuente vxoꝛe ſua alteri
adberere cogitur.quam nec dimutere po⸗

teſt. ne pꝛeceptioni et iudicio eccleſie con-⸗

traire pideatur. nec ſine ſcrupulo conſcien

tie tenere quam viuente adhuc pꝛioꝛe con⸗

tra diumam iuſticiaʒ et inſtitutionem illici
te ſibi ſociaſſe cognoſcit. Si ergo iſte talis
adeccleſiam confugiat queꝛens conſilium
ſalutis quid uli dicet eccleſia. Nudi et intel⸗
lige quidilli dicere poteſt eccleſia. ſi dixerit

ei eccleſia vt ſecundam quaʒ publice duxit
dimittat et ad pꝛioꝛem reuertatur quã mo

do ſe contra pꝛeimam teſtationem ſuaʒ vxo
rem babuiſſe confitetur. et in boc receperit
teſtimonium eius. omnes deinceps qui

odio babebunt vxoꝛes luas fingent ꝛmen⸗

Wndecima.

tient ſe pꝛus alias duxiſſe.vt ab bis quas

odiunt ſeparentur. et ita lex matrimonij ni
bil in le ſtabilitatis babebit. ſed paſſim vbi

qʒ pꝛo voluntate vniuſcuiuſqʒ diſſoluetur
Non ergo eccleſia aliud dicere illi poteſt
qᷓʒ vt matrimonio quod eius atteſtatione

firmatum eſt fidem ſeruet. Sed dicis. cau

ſa illi eſt pꝛo anima ſua.conſilium ſalutis

querit. Ham vtrobiq; periculum videt et

quid potius eligat non inuenit. Simanet
contra conſcientam ſuam facit. Si diſce
dit contra obedientiã facit. Mon ergo iam
querit. ſi diſcedere liceat. ſed ſi non diſcedit
vtrum permanere expediat. conſcientiam
exponit.et conſilium ſalutis querit. Quid

iilli dicet eccleſia bomim conſitenti peccatũ

et querenti conſiium?Si dixerit illi vt ma

neat poſtquam reuelauit peccatuʒ. boc eſt

dicere quantum videtur et maneat in pec
cato. Si vero nec boc nec ill dicere poteſt
quantum videtur bomim tali via ſalutis
monſtrari non poteſt. Sed boc rurſum
multum a fide chꝛiſtiana abboꝛret. vt di⸗
catur aliquis talis eſſe qui non poſſit ſi ve⸗
re penituerit in qualcunqʒ ſit periculo ſal
uus eſſe. Multa ſunt que ad bunc moduʒ
contingere potuiſſent. Alius dicit ſe cum
ſoꝛoꝛe aut cum matre vxoꝛis ſue rem babu
iſſe ¶ Zlius vroꝛem ſe pꝛius aliam duxiſſe
fatetur.et multa alia boꝛrenda que mileria
bominum vel falſa confingit vel vera com
mittit. Et verum eſt quia multa ſiunt boꝛ
renda ab bommibus.deſiderijs ſuis ma⸗
lis excecatis vt faciant que non opoꝛtet.et
ſunt tanta bec mala vt vix conſiliuʒ admit
tant. niſi deus qui legem dedit gratiam et
miſericoꝛdiam pꝛeſtet. ſer legem enĩ non
iuſtificabitur in conſpectu eius omnis ca⸗
ro. Sicut olim maledictum legis omnes
qui ſublege erant pᷣmebat.nec erat qui eua
dere potuiſſermaledictionem.quia nõ eꝛat
qui cauere poſſet pꝛeuaricationem.donec
ipe legiſlatoꝛ veniens maledictõeʒ abſtulit
ꝑ gratiam.et ne ſemꝑ maledictio ⁊ puarica
tio regnarent ꝑ eandem gratiã ipſam enaʒz
legem mutauitata et modo noõnunqʒ cum

E

bomo peccato ſuo et malicia vꝛgente inne
ceſſitatem peccandi venit. nec poteſt legez
poꝛtare miſi maledicnoneʒ pꝛeuaricatõnis

incurrat. commutat illi deus per miſericoꝛ

diam legeʒ ⁊ donat penitenn pvt ſaluus eſſe
polſlſit.qui ptiqʒ non ſaluaretur ſi per iuſtu
ciam er rigoꝛem legis ſine miſericoꝛdia iu⸗
dicaretur. Mon tibifoꝛtaſſis ſcdᷣm eſtima⸗
tionem tuaz reſpondeo. demeo eſt non de
tuo quodloquoꝛ. Non aliud poſſũ.quod
mibi mens ſuggerit pꝛofiteoꝛ. Si aliud di⸗
cerem contra conſcientiaʒ meam eteſtima
tionem dicerem. Quiſqʒ pꝛo ſe iudicet.ego
tibi de coꝛdemeoloquoꝛ. Venit peccatoꝛ
ad meet exponit mibi conſcientiam ſuam
conſilium ſalutis querens.quidilli dicam
Si dixero illi recede.facio illum inobedien

tem eccleſie matri ſue.et exemplo eius alioſ

confirmo vt dimittant vxoꝛes ſuas legiu⸗
mas.et cuʒ eas odio babuerint fingant qd⸗
cunqʒ ſibi placuerit et mentiantur eccleſie
vt libertatem babeant recedendi ab eis qꝛ
eas non amant. Et ſi boc eccleſia receperit
et paſſa fuerit venietmagnum malum ⁊ di
mittent omnes pꝛo libito aut viri vxoꝛes

ſuas aut mulieres maritos ſuos.et pꝑ vno

bomine multi dãnabuntur.quod fieri ita
non opoꝛtet. Quidam acute ſe conſideraſ⸗
ſe putauerunt ſibi non pꝛoximo conſulen:
tes dicentes. quotiens eiuſmodi ſfoꝛte cõtin
geret aliquid eccleſiaʒ vtrunqʒ facere debe
re.et in occulto ſcilicet penitenn conſulere.
pt ab eiuſmodi copula recederet.⁊in mani
feſto diſcedentẽ cogere vtmaneret. Quod
quidem non eſſet ſalutem pꝛoximi quereꝛe
ſed quaſi ſe velle a periculo liberare. Non
mibi ſuadet conſciẽna mea pt boc illi dicaʒ
Querit a me quid ſibi faciendum ſit oſten
dit periculum ſuum.neceſſitatem ſuam de
monſtrat.ſeparatum eſſeteſtatur ad vtrũ
libet quodcũqʒ iuſſus fuerit. Ego minus
de meo confido. dico illi vt pergat ad deuz.
Bomme tu legez dediſti per ſeruos tuos
qualem voluiſti.et per quos voluiſti. Et
ecce nos ſerui tuiſub lege ſumus.tu domi⸗
nus latoꝛ legis ſub lege non eſ. Nuoo inſti

Wnoecima.

tunſti quando voluiſti et auidiu voluiſtt.

potes cum volueriset quibus volueris ſi
ne pꝛeuaricanonis reatu indulgere.Heqʒ;
enim iaʒz culpa erit qindulgenns eſt remil⸗
ſionon agentis pꝛelumptio. ¶ u ergo pꝛece
piſtidomine per ſeruostuos per quos lo
cutus es.et oꝛdinaſti eccleſiam tuam vt vi:
viuente vxoꝛe ſua alteri nõ adbereret. Ego
vxoꝛem babui et illa viuente alteri adbeli.
Ecce iam ego facere non poſſum pt boc fa
ctum nonſit. Sedtu domine lacere potes
vt boc damnabiliter factum non ſit. Iteʒ tu
mandaſti domine vteccleſie tue vicem tuã
in terra agenti obediremus ſicut tibi. et vt

non ſcandaliſaremus vnũ de puſillis tuis.

⁊ dixiſti. quia qui eccleſietue mandatũ ſpeꝛ
neret tibi obediens non eſſet. Ecce ego mi
ſer pꝛopter peccata mea in contradictionẽ

veni. laqueu incidi necelſitatis vt exire ſine
peccato non poſſim Si maneo accuſatme
cõſcientia mea aduerſũ te de occultis mei/

quibus contra tuã diſpoſitioneʒ facio. Si
recedoinobediens ero eccleſie tue. et ſcãda
liſo non ſolũ puſillos ſed etiaʒ magnos ſer
uostuos qui in bacparte quod occultum
eſt neſciunt. tamen quodiuſtũ eſt volunt.
accuſat me conſcientia mea de man feſtis
meis quibus contra tuã pꝛeceptionẽ ago.
Ego igitur in ario poſitus etcinctus vndi
qʒʒ periculis tuam miſericoꝛdiam imploꝛo
paratus ad omne quodiubes ſillud ſcire
dederis. Si dixeris diſcede non maneo.ſi

dixeris mane non diſcedo. Scio eni quod
te iubente fit. malũ eſſe non poſſequodcun

qʒ illudfuerit. Cua eſt eni poteſtas ex qua
bonũ eſt omne quod tibi placuerit. Cui in
dulges non imputatur.cui imputas non
idulget. Si ergo tu dñe uſſeris vt poſtpo
ſito eccie ſcandalo ⁊ cõtẽpio mãdatomagi
ſtroꝝ meoꝝquos mibi dediſti et quibꝰ me
obedire pꝛecepiſti.ego magis te audio q̃ᷓ;
bominẽ quem audire ñ debeo. niſipꝛopter
te nec volo contra te. Si ergo tu iubes do
minead bominem non attendo. Si autez
parcere vis puſillis tuis et ecclie tue aucto

ritatem pꝛopter ſaluiẽ multoꝛũ cõſeruare.

ne
glapin
fecnon
gvib
mlsr
mbin
imeb
poſſun
direye
etbeoe
amfogt
uanoo
teconr
lumeſter
Aenie
lonimpen
ba
e ten
Raaen
reptpo
ſedſzcre
opois

Bnoecima.

—
Ant Eso quidem pꝛo peccatis meis in iudicio iure exigere non poſiit. non iñ ſacit vt debi
enſe⸗ tuo ſum. ſed tamen ſcio quia benignꝰet mi tuʒ alterius in coꝛpoꝛe ſuo negare iure poſ
dcknt ſericoꝛs es.et potes ſi volueris non impu ſit. Queritur ergoet de bis qui ſe dicunt
cue tare neceſſitatem.ſi aceeptam habueris vo poſt coniugalem pactionem ſiue ante cuʒ
ouh luntatem. Magis ergo volo inceidere in ſoꝛoꝛbus aut matribus aut aliſs quibuſli
mppi manus tuas q in manus bominũ.qatibi bet linea cognationis pꝛopinqui commer
n et adeſt poteſtas ⁊ nõ deeſt pietas Homo cium babuiſſe carnale quid faciendum ſit.

NMAd, mutare legem non poteſtlex tibi nõ domi ſi bocfactuʒeſſe legitimo teſtimomo com⸗

rem tuum eccleſie ſcandalum facere.quia
ſpero ꝙ offenſam tuam mibi pie ignoſcere
debeasCu idcircoñ pꝛeſumooffende pꝛo
rimum.ne in pꝛoximo et pꝛoximũ offendaʒ

et deum meum Bic mibi videtur quotiẽs

occulta aliqua in neceſſitate conſcientiam
remoꝛdent. maxime ſi talia fuerint in qbus
diſpenſatio inſtitutionis indulgentiaʒ ad⸗
mitttat. quia ea que contra naturam ſunt
et ſine peccato nunqᷓʒ fieri potuerunt.non
accipiunt remiſſionem.niſi babuerint coꝛ
rectionem. In buiuſmodi ergo occultis in

naheſ natur qui conditoꝛ ⁊ dominuslegis esbo pꝛobaripoſſit. Ego quidem quãdiu fieri
umnats mofacta iudicatnon voluntatem eu factiſ rationabiliter poſſet pꝛopter ſeruandaʒ pa
leen parcis ppter voluntatem. Confidens ergo cem iboꝛi coniugalis eiuſmoditeſtimonia
Enanti ĩ miſericoꝛdia tua occulta neceſſtans mee et pꝛobationes declinarem. Si autem res
tbt en tibi cõmitto non pꝛeſumens pꝛopter tino omnino maniteſta fieret. tunc quideʒ pꝛo⸗

pter boꝛroꝛem facti et candalum vitandũ
ſeparationem fieri ſuaderem.ſic tamen vt
vterqʒ in continẽtia permanere cogeretur
quonmamquidẽ comugij ſaciamentum ad
inuicem non ſcinderetur.etiam ſi opus caꝛ
nalis commercij contradiceꝛetur. Si quis
autem dicat quomodo mulier que nõ pec
cauit cogi poſſit ad continentiam in pita.
videat et boc eſſe de miſeria carmi a cuius
voluptate qui ſe in pꝛoſperitate nõ cobibet
dignum eſt vt in aduerſitate quoqʒ dolo⸗
res illius poꝛtet.ꝗſta mulier que modo di⸗

daͤt quibus tempoꝛalis inſtitutõnis non natu⸗ cit ſe contineꝛe non poſſe quid faceret ſima
Anmn ralis pꝛeceptõnis pꝛeuaricatio eſt.videtur ritus eius longa et continua vel etiam per
roneng mihi nunq́ʒ ea qůe latentmanifeſtis ⁊ ma petua egritudine pꝛemeretur. Queʒ ergo
tanann rime bis que ſine graui ſcãdalo mutari nõ non deſereret in languoꝛe coꝛpoꝛis iacen
donne n poſſunt pꝛeiudicare debere.ſed magis expe tem non deſerat modo de iniquitate peni⸗
bn dire vt in manifeſtis ſcandalum caueatur. tentem. Ael ſi ſoꝛte conditionem carnis ſu
S et de occultis ap gratiam ⁊ admiſericoꝛdi ſtineꝛe non vult. leg carnis ſe non ſubijciat
Soonn am fugiaturſdoſſe auteʒ ſieri vt quodali: neqʒ ſuſcipiat ad delectationem quod pa⸗
oſegenn quando pꝛo ſcandalo vitando ex neceſſita tinon vult adafflictionem. Et bec quidem
rſui te contra inſtitutionem agitur.quia occul de occulto conſenſu coniugij ſiue de cete⸗
uum tum eſt et pꝛobariac per boc vitan non po ris quein eo occulta ſunt vel occultanda
1en teſt. penitenti et dolenti per miſericoꝛdiam perenda eſſe poſſunt nobis dicenda fuerũt
R non imputetur. Vir poteſtatem ſui coꝛpo· Fatemur ergo ſicut dictum eſt in conſen⸗
Nntuvns ris non babet ſed mulier. ſimiliter mulier ſu maritali coniugium ſancciri.et qa poſt

etS‚ea poteſtatem ſui coꝛpoꝛis non babet ſed vir. ipſum legitime factum quicquid aliud fit

Sed Poteſt ergo vir ſiue mulier peccãdo face contra ipſum ſtare non poteſt.ſi bic ſolus
– revt poteſtatem in coꝛpoꝛe alteriuſ perdat legitimoteſtimonio pꝛobari poteſt. MPoſt
blcbes ſed facere non poteſt ptalteri poteſtatẽ ſu ãʒ ergo demonſtrauimꝰqd ſit coniugium
do N coꝛpoꝛis quantum in ſe eſt tollat.quodſui etex quo coniugiũ ſit dicendum vtratum
cheuew iuris eſt perdere poteſt. quod ſuum nõ eſt elſſe debeat. Nunc conſequenter de boms
loi ℳN tollere non poteſt. Sic ergoet ſi aliquädo coniugij tractandum eſt.

faciat vt debitum ſuuz in coꝛpoꝛe alterius

(. tria ſunt bona que coniugiũ

comitantur:id eſt.fdes.ſpes ꝓlis.
ſacramentum. Capitulum. VII.

Hia ſut pꝛincipa
liter bona coniugij que comugiũ
comitantur.fides.ſpes pꝛolis.ſa
cramentum. In ſide attenditur ne pꝛopter
vinculum coniugale cum altera vel altero

concubatur. In ſpe pꝛolis attenditur vt de
uote expetatur. vel exſpectetur. amanter ſu

ſcipiatur religioſe nutriatur. In ſacramen
to attenditur ne coniugium ſeparetur. ⁊ di
miſſus aut dimiſſa nec cauſa pꝛolis alteri

copuletur. Hec ſunt bona que oponit cõ

iugium contra eaʒ quein carne peccati ad
buc manet concupiſcentiam carnis ſine q̃
carnis cõmixtio fieri non poteſt. Bonum
quiſpe coniugij vt dicitbeatꝰ Auguſtinus

malum inobedientium membꝛoꝛũ limitat

quodãmodo et modiſicat vt concupiſcen
tia carnalis fiat ſaltem pudicicia coniuga
lis.Duobus modis autem bonũ boccon⸗

tra malũ illuo remediũ occurrit.dum etil⸗

lum imoderate libidinis ardoꝛeʒ ſub certa
regula vnius federis limitando a vago cõ
cubitu modificat.et eum qui per ſe malus
eſſʒ.per bona ſibi adiuncta excuſat.Hec tñ
facit vt malum pꝛoꝛſus non ſit.ſed vt dam
nabile non ſit.quipe ppter boc malum nõ
fit culpabile illud bonuʒ imo pꝛopter boc
bonum veniale fit illud malum ¶ Hiſi eni
malum eſſet non opus baberet excuſari. et

rurſum niſi remedium baberet deberet im

putari. Si autem comugiũ nibil boniin ſe
baberet. remediũ contra malũ eſſe non poſ
ſet.Hunc auteʒ ipᷣa que ei inſunt bona ma
lum quodab eo non queritur.ſedin eoto

leratur excuſant vt nõ imputeturad dam/

nationem quoð neceſſitas imponit nõ vo
luntas exigit. Item Nuguſtinus ad Uale⸗
rium.Hon tantum fecunditas cuiꝰ fructꝰ
eſt in pꝛole.nec tantum pudicicia cuiꝰ vin⸗
culuʒ fides eſt.ſed etiã ſacramentũ nuptia

rum cõmendatur fidelibꝰ coniugatis. Hu

ius ſacramenti res eſt vt legitime copulati
qdiu piuunt nõ ſeparentur.

Tapitulum. VIII. .
I fioes coniugij

eſt pꝛeter maritalem copulã aliã
nelcire. et violatio fidei buiusad

ulteriũ cõmittere.patet ꝙ ita boc bonũ con

iugio adberet vt ſi quidẽ aſſit.ex eoampli
us coniugiũ cõmenderur.ſi non aſſit. non
tamen coniugijſacramentum annibiletur

Que enim adultera eſt non ideo coniunx

non eſt. quia adultera eſt imoſſi comũxnõ
eſſet. adultera eſſe non poſſet. Hon eniʒ ad
adulteriuʒz eſt niſi cum fides thoꝛi legitimi

piolatur.quod vtiqʒ cũ fit culpa cõmittiẽ.

ſacramentũ non caſſatur Similiter ſi ſpes
pꝛolis eſt in eo ꝙ deuote expectatur.aman
ter ſuſcipitur. religioſe nutritur.non dubiũ
eſt etboc quoqʒ bonũ omniconiugio ſiue
cõiugibus omnibꝰſemper adeſſe nõ poſſe.
NQuomodo eni abilliſpꝛoles ſperatur. pel
exſpectetur.qui vel pari voto continentiaʒ
cuſtodiunt.ſiue pꝛo etatis defectu ampliꝰ
generaꝛenon poſſunt.Itaqʒ duo bec.id eſt
fides et ſpes pꝛolis ita Rugiũ comitant.vt

vbi quidẽ aſſũt coniugiſ in altero ſinceriꝰ.

in altero fructuoſiꝰ appareat. Abi aũt non
aſſunt aut culpabilius aut infructuoſius
pꝛobetur. ettamen coniugiũ eſſie non deſi
ſtat. Sacramentũ autẽ ita ſ eparabile eſle
videtur. vt ſine ullo coniugiuz omnino elſe
non poſſit. Ande Auguſtinꝰ. Vſqʒ adeo
fedus nuptiale cuiuſoam ſacramenti res ẽ

vt nec ſeparatione irritum fiat.quia niuen

te viro a quo relicta eſt mechatur ſi alteri
nupſerit. Hoc autem vult tants ſibi firmi
tas pinculi coniugalis.qð non tantũ vale
ret niſialicuiꝰmaioꝛis reiquoddam ſacra
mentuʒ adhiberetur. quodinconcuſſũ ma
net. quia iterueniente diuoꝛtio nõ abolet
nuptialis confederatõ.ita vt coniuges ſint

etiam ſeparati. Nam quia duo ſunt diuer

ſa. coniugiũ qd conſtat in legitima ſocieta

te. et coniugij officium qð conſtat in carnii

cõmixtione. et in altero quidẽ ideſt. in coõiu
gio ſacramentum elſt. ad alterũ verondeſt.

¶ Utrum hec bona inſeparabilia
int coniugio an non.

ot
ice/
Cſtend⸗
daurg
ſeſoe
nunizß
aſeine
ſeolten
lnmett
eeſepo
nilmon
eius On
glepider
Drims
Ur aſte
lonmot
necceſan
Maumgl
gNumam
tumneen
meſaern
iglurbe
piakren

ibusc
ſeyins⸗

hoſtnen

W

lugt
li ali
dalnsad
mücon
omnd
NN
amnbler
Nocnun.
loonüͤrii
Nonanze
Gulegin
nlöni.
lunſies
munrannn
Pnonddhi
Nngo t
int

mang
memo
GN
en
roſr,
ein
EENNNH⅓⅞⁸
gun

u; mnt

nArt

ſammanu

ier NMn

unſin
mbini
mminle

ſcrn
nl

ongen
duoſon dul

egt

diuiditur.ita et ſacramentũ ſocietatis cõiu

ot i⅓

(GWars

að officiũ coniugij fides ⁊ ſpes plis pertine
re videt Anum.i.ſides pt per eã illicita car⸗
nis cõmixtõ caueatuꝛ.Alterũ id eſt.ſpes pł
pt ppter eã licita carnis cõmixtio exerceat᷑.
ſicutipſum officiũ carnalis cõmercija cõiu
gio abeſſe poteſt.ita etiã ipſũ coniugiũ ſine
bis que ad officiũ cõmercij carnalis ꝑtinẽt

eſſe poteſt.q̃ʒuis pt dictũ ẽ.ſi ſide careat mi

nus ſincerũ.ſi autem ſpe pꝛoliſ careat min⸗
fructuoſũ inueniat. Fideſ enum fructũ babʒ
in caſtitate pudicicie cõiugalis.ſpes pꝛolis

fructũ babet in vſu fecunditatis. Cõiugiu⸗

autẽ in ipſa ſocietate maritali ſacramẽtuʒ ẽ
⁊ideo ſicut ipſa ſocietas vptroqʒ viuẽte no

galis q̃ʒdiu cõiugiũ ↄſtat ab ipſo non ſepa
ratur in q videlicet ugio ſacramẽtũ foꝛis
eſt indiuiſa ſocietas.res ſacramẽti intꝰadin
uicẽ flagrãſꝑſeueranteraĩoꝛũ caritaſ.ſacra
mentũ foꝛis adxpᷣm ⁊ ecclam.res ſacramẽ
ti intus ad deũ ⁊ animũ.pt ſicut in copla car
nis xp̃i et eccleſie ſacramentum diximꝰ ita

etiã in federe ſocietatis eiuſpem ſacramẽtũ
oſtendamus. Moc ergo dictum eſt vt oſtẽ⸗

datur.quia aliquãdo cõiugium ſine fideet
ſine ſpe pꝛolis eſt.ſine ſacramẽto autem eẽ

nunq́ʒ pᷣt qʒuis ⁊ Guʒ ſacramẽtũ aliquotiẽl
eſie inuemiatur. vbi ſanctitas ſacramẽti nõ

eſſe oſtenditur. Dicit enim beatꝰ auguſ.q̃a

ſacramẽtum ↄiugij ommibꝰgẽtibꝰ commu

ne eſſe poteſt. ſãctitas autem ſacramẽti nõ
niſi in cuntate dei noſtri eſt. ⁊ in mõte ſãcto
eius. Quod quemadmodum verum ſit fa

cile videre poteſt qͥ ſuperiꝰ dicta cõſiderat.

Diximꝰeĩ ſupꝛa ꝙ in ↄiugio ſacramẽtũ du
plex ↄſtaret. Anũ in commixtione carnali
ſacramẽtum illiꝰſocietatis q̃ eſt inter xbůum
æ eccleſiam. Aliud in ſocietate ↄiugali ſacra

mẽtumilliꝰ ſocietatis que eſt inter deum et

animam. ſiue etiam ꝙ xp̃i ꝛecclie ſacoamẽ⸗
tum eſſet in ſocietate Nugij. Dei vero ⁊ ani⸗

me ſacramẽtum in dilecuõe iugali. Siue
igitur boc ſiue Bmõ ſacramẽtum ↄiugij ac
cipiat. recte ſacramẽtum ↄiugij ommibꝰgen
tibus cõmune eſſe dicitur. Sãctitas auteʒ
ſiue virtꝰ ſacramẽti non niſi in ciuitate dei
noſtri. in mõte ſancto eiꝰ Beſt in fide ⁊ ca

Bndecima

ritate in eccleſia videlicet ſancta et inter ſide
les eſſe peꝛbibetur. Sacramẽtum autem ⸗
iugij babẽtqᷣ pari ↄſenſu ad eam quea deo
inter maſculum afeminam inſtituta eſt ſo
cietatem indiuiſe adinuicem ↄſeruãdam 2
uenerut. Sacramẽti nero boſanctitatẽnon
babent niſi bi ſoli qui ꝑfidem membꝛa xp̃
facti ſunt.⁊ ꝑcaritatem intꝰmente ⁊ deuoti
one deo vniti lunt.
WGe his qui in coniugio incõti
nenter viuunt.et plus explendelibi
dim qʒ generande pꝛoli inſeruiunt
abitulum. MX.

Eatus auguſtinꝰ⸗

de bis qui tali incontinentie ſiue
infirmitate ſiue voluptate vicn ĩ
ſeruiunt ſic dicit. Concubitum qui nõ fit cã
pꝛoliſ nuptie non cogunt fieni ſedimpetrãt
ignoſci.ſi tamẽ nõ ita ſit nimius pt impedi
at tempoꝛa que oꝛationidebentur.nec imu
tetur in eũ vſuʒ qui contra naturaʒ eſt. Con
cubitus eniʒ qui eſt neceſſarius cauſa pꝛo⸗
lis inculpabilis eſt tantũmodoſi eſt nuptia
lis. Qui auteʒ vltra neceſſitatẽ iuſtã ꝓgredi

tur iaz non rationi ſed libidini obſequit et

bunc non exigere ſed reddere cõiugi ne foꝛ
nicetur ab coniugeʒ ꝑtinet.Si vero ambo
tali concupiſcẽtie ſubiguntur rem faciunt
que non eſt nuptiarũ.cuius delicii non ſũt

nuptie exboꝛtatrices ſed depꝛecatrices. De⸗

cus quidẽ ↄiugale eſt caſtitas pꝛocreãdiet
reddendi carnalis debiti ſides. Hoc eſt opꝰ
nuptiarũ qð ab omni cnimine defẽdit aplłs
bicens. Si acceperis vxoꝛẽ nõ peccaſti.et ſi
nupſerit virgonõ peccat Immoderata. au
tem ꝓgreſſio pᷣm veniã ↄcedii. ſanctitati etiã

Augij nec infidelis ↄiunx obelſſe poteſt.ſed

potius ſidelis pꝛodeſt inſideli. Añ apoſto

lus. Sanctiſicatus eſt vir inſidelisꝑ mulie

rem ſidelem. .
¶ Ouaratione antiquiſimulplu
res vxoꝛes habuerunt
CCapitulum

Ehoc ſimilꝛ beg

tus Auguſtinꝰ ſic S

tẽpoꝛibus cũ adbuc ſalutis noſt:e miſteriũ
velaretur iuſti officio ꝓpagãdi nuptias co
trabebãt nõ victi libidine ſy ducti pietate q

multo facilius ↄtinere poſſent et vellẽt. Ate

bant᷑ tñ ↄiugibus ⁊ plures vm viro babere
licebat quas caſtius babebat qᷓ; nüũc vnam
qlibʒ iſtoꝝ in qbꝰ videmꝰ qð ſᷣm veniã con
cedit apls. Habebãt eniʒz eas in opere gene
randi noin moꝛbo deſiderij dẽ in li. de vir
ginibꝰ. Antiquis iuſtis non fuit peccatũ q;
pluribus feminis vtebantur. neqʒ cotra na
turã boc faciebant?cũ nõ laſciuiendi cũ.ſed
gignendi boc facerẽt. neqʒ ↄtra moꝛẽ qꝛ eo
tẽpoꝛe ea fiebant neqʒ ↄtre pꝛeceptũ.qꝛ nul
la lege erat ꝓbibitũ. Nerũtamẽ ſicut ideʒ ali

bi teſtatur. magis ꝑtinet ad bonũ nupnaꝝ

vnũ cũ vna q; cũ multis copulari.qð indi⸗
cat pᷣmi coniugij copula diuinitꝰfacta pt in
de cõnubia ſumerent imitiũ vbi boneſtiꝰ at⸗
tenderetur exẽpluʒ. Itez idez. Sicut non eſt
impar meritũ patientie in petroq paſſꝰeſt
ain iobanneqͥ paſſus nõ eſt.ſic non eſt ĩpar
meritũ ↄtinẽtie in iobanne q nullas exꝑtuſ
eſt nuptias.⁊ iĩ abꝛabã qui filios generauit
Et illius eniz celibatꝰ iſtiꝰ cõnubiũ ꝓtẽpo
rũ diſtributione xpᷣo militauerũt.ſed ↄtinẽ:
tiaz iobãnes in opere.Abꝛabã in ſolo babi⸗
tu babebat. HGelioꝛ eſt autẽ caſtitaſ celibũ
q; caſtitas nuptiaꝝ.quarũ abꝛabã pvnaʒ ba
bebat in vſu ãbas in babitu.Caſte eniʒ con/
iu galit vixit. eẽ ãt caſtꝰ ſineiugio potuit.ſʒ
tũc ñ oꝑtuit dẽ Juſtꝰq̃ʒuiſ cupiat diſſolui
⁊ eẽ cũ xpᷣo.ñ ſumitalimẽtü non cupiditate
viuendi.ſed officio cõſulendipt maneat qð
necelſſariũ eſt ꝓpter alios. Sic miſceri feis
iure nuptiarũ oſficioſũ fuit ſanctis piris nõ
libidinoſũ. Nð eniʒ eſt cibꝰ ad ſalutẽ bois⸗
boc eſt concubitus ad ſalutẽ generis.⁊ ptrũ
qʒ non eſt ſine delectatiõe carnali.que tamẽ
modificata et reirenãte tẽperantia in vſuʒ
naturales redacta libido eſſe nõ poteſt. Nð
autẽ eſt in ſuſtentando victu cibus illicitus

boc eſt in querenda pꝛole foꝛnicariꝰ vładul

terinus concubitus.Et qð eſt in cibo licito
immoderatioꝛ aſpentus boc eſt in comugi
bus venialis ille vcubitus.

(Si coniugium dicendum eſt að

Bndecima.

aliquando diſſolui poteet.
Capitulum XxI

.

Moam coniug

ſlcidiũ admittit. Inuemit eniz au
ctoꝛitates qᷓſdaʒ et verba ſcripturarũ diuia
rũ a ſanctis patribus plata qbus q̃ſi idiᷣm
videtur aſtrui. Dicit eniz beatꝰ Nuguſtinꝰ

in li.de bono conugali vſqʒ adeo feduſ nu
ptiale cuiuſoaʒ ſacramenti res eſt.pt nec ſe⸗

paratione irꝛitũ fiat. quia niuente piro a q̊
relicta eſt mechat ſi alteri nupſerit. Et item
quia interueniente diuoꝛtio nõ aboletuꝛnu
ptiauis confederatio.ita vt oluges ſint etiaʒ

ſeparati. ꝛopter bmõi alſertiones pidetil

lis non eſſe dicendũ coniugiũ etiaʒ quando
eſt qad aliquando ita diſcidiũ aſeparatiõʒ
admittit vt diuiſi ab iuicẽ ↄiuges ñ aſpellen
tur. Sed mibi interiz non aſparet qua ratõ
ne ꝓbare poſſit.quia boc ad vᷣtutẽ ſacramẽ⸗
ti coniugalis pertinet pt indiuidua ab vtril

qʒ ſocietas q̃;diu vterqʒ viuit conſerue p⸗

pterea cõiugiũ non fuiſſe qdᷣaliqndo diſiol

ui potuit. Si enim idcirco Hiugiũ nõ eẽ
dicũt. qa bec es que ad ↄiugiũ ꝑtinẽtin toto

nõ babet.intẽdãtqꝛ cũ bxcii eſt indimduã
ſocietatẽ ad piugiũ ꝑtinere.pere dictũ eſt.qꝛ
banc ↄiugiũ babere debet qñ.ſ.eſt vbieẽ de
bet. Mec eniz cõiugii eſt ⁊ bãc oiugiũ exigit
ſiue potiuſconfertqntuũ in ſe eſt ſicut baptil
mi eſt remiſſionẽ cõferꝛe peccatoꝛuz.⁊ vere
dicitur cũ dicit.qꝛ baptilmꝰremilſiõeʒ oim
peccatoꝝ ↄfert.⁊ ſicut ſacramenti coꝛpoꝛis

xp̃i virtus eſt ſocietatẽ participationẽxpᷣʒ

conferꝛe.⁊ vere dicit cũ dicitur.qͥa ſuſceptio
coꝛpoꝛis xpᷣi cõfert ſpũaleʒ partuicipanoneʒ
xpᷣi.⁊ tñ qͥ fictꝰbaptiſmi ſacramentũ accipit
remiſſiõeʒ peccatoꝝ non percipit et qͥ indi⸗
gne manducat coꝛpꝰxpᷣinequaqʒ; peridme

retur ſpiritualez participationẽ xpᷣi. Bic er

go vere bec ad illa pertinere dicimꝰ ca tñil
la ſineiſtis aliquonens inuenimꝰ.necideo
minꝰad illa pertinent.qꝛ ſine iſtiſ aliqñ ſũt
illa qndo videlicet ſũt vbi eẽ ñdebẽt ⁊ apð

qs eſſe nõ debent. miruʒ eſt ſi indiunduã ſo
cietatem ad coniugium pertnere dicimꝰ?

uz omninoeſſe negãt qd alicñndi

endun
culana
tinere⸗
beccatn
lnign
hhot
ntion
mmones
eelen
nongler
ligoni
radn⸗
aſparer
late

D

lugt

Alqidi
nian
nidrin
dn
Ngſe⸗
ien
Kuhet
enn
mEien
eun
Gſrann
neondeil
Waand

rnn

Giepdn
nuna
nni
bn
waip/
NN
i
wdnod

ſroß
Nia

Crbici de
guic⸗
☛
oDN
mocon

Nnn pen

cwrif
iginn
Nmn,
Gmiaht
Ggre aino⸗
nizperone
don nii
anchnb,
eicla
i⸗ ſbin
iiwnn

f.

cum tamen cõiugium ſineilla inueniamꝰ⸗

gquãdo videlicet eſt vbi eſſenõ debet.⁊ apð
qs eſſe non debet. Q/,ſi idcirco ugij ſacra

mentũ nõ eſſe dicunt.q̃ͥa boc non babet qð
babere bebet ãndo eſt vbi eſſe non debet. di
cant ſimiliter baptſmi ſacramẽtũ neꝝꝑ non
eſſe apud fictum.⁊ fictũ vere baptiſatũ non

eſſe.qa ibi remiſſionem peccatoꝛum nõope

ratur.⁊ verum coꝛpꝰ xpᷣinõeſſe qdð indigne
percipitur qͥa illic participatio ſpũaliſxpi ñ
confertur. Intelligãt ergo qᷣa qᷓ̃nẽs eiuſmo
di ſpuũales effectus ſacramentis diuinisat
tribuunt᷑ pirtꝰipſoꝝ ſacramentoꝝ expᷣmitã
quo quidem nõ oſtendiẽ qd pᷣm viciu ſacra
mentis dei abutentium futurum ſit.ſed po
tius quid ex ipſis ſᷣm efficatiaʒ gtie ſpũalis
que in ipſis eſt ſi in pꝛauitate abutẽtiũ non
remaneat.ſieripoſſit. Qui ergo boc cõiugi
um babere dixit. boc vtiqʒ dicere voluit.qͥa
2iugiuʒ hoc qntũ in ſe eſt babere debet.ſi fu
erit vbi eſſe debet. Si autem foꝛtenõ fuerit

pvbi eſſe debetnon mirum eſt ſi eo careat qð

bhabere debet.neqʒ ideo minus tamẽ veruʒ
eſt ſacramentum dũ eſt q̃ʒuis minꝰptile ſit
illi in quo eſt. Ad büc modum putamꝰ que
dam coniugia vere dici poſſe q̃;diu ſpᷣm iudi
cium ecclłie rata babenĩ.q tamẽ poſtmodũ
emergentibus caſſ legitimiſ recte ſoluunt
⁊ ſi poſtea contra eccleſie ꝓbibitionem per
tinaci pᷣſumptione tenentur illicite ⁊ illegit

time copulationes iudicant.non tamẽ boc

de omnibus ſicutſupꝛa memoꝛaui ſic ſenti
endum eſtimamus.Ham facta boꝛroꝛiſ ex
cuſatione nulla legitimoꝝ nomẽ poteꝛũtre
tinere.Aliud eſt enim de illis vbi penialiter
peccatur.vt pidelicʒ ſi qs infra ſeptimũ aut
ſextũ.aut etiã foꝛtaſſiſqntũ gdum lineã pꝛo
pinqtatis ignoꝛãs temeraret qdð qdem non
tantũ otra naturalem ſiue antiq̃ʒ legalẽ iſti
tutionẽ q̃ntũ ↄtra ſubſequentẽ eccłie pᷣcepti
onẽ eſſet. Legim?ꝰ ꝙ Beatꝰgregoꝛiꝰ anglis
nouiter ad ſidem ↄuerſis.ne foꝛte xpᷣianã re
ligionẽ boꝛrerẽt diſpẽſatoꝛie ↄceſſita qͥnto
gradu ↄſanguinitatis ↄiugia copulare.ĩ q
aſparet qa ea q̃ aliqñdiſpeſatiõe admittũt
vt licite manileſte fiant excuſationẽ bñtenã

ſi pᷣter oceſſionẽignoꝛãter fiãt.et idcirco foꝛ

Wnoecima

taſſis eiuſmodi qᷓʒdiu omnino latent igno
rantia Ouenientiꝰeſtimentur excuſari.q tñ
manifeſta facta qͥa cõtra pꝛeceptionẽ ſũt nõ
debẽt tolerari. Hec aũt dicta ſut otra illoſ qᷓ
putant diugiu o poſſe omnino dici qð ali

qñ diſſe

e his qui putant etiã in
ter legitimas perſonasqſ
cunqʒ conſenſum adinui
cem habitum coniugium

facere.
Lij non min? pꝛe

cipiti eſtimatione in cõtrariã aſ
Aertionem ferunt intantuʒ vt di
cant q̃ntũlibet illegitime peꝛſone fuerit cuiꝰ
cũq; ꝓfeſſionis ſiue oꝛdinis pari cõſenſu ad
inuicẽ facto cõiuges elle.nõ ſacerdotes pii
nentiã ꝓfeſſos.nõ ſũmos ſacerdotes.nñ mo
nachos aut ſacras virgines ab bac lege exci
piendos putãt. Et bñt iſti ſimili vba qdaʒ
ſcripturarũ qbus munire credũt⁊ cõſirma
re eſtimationẽ ſuã.⁊ ſũt vere quedam dicta
eiuſmodiin quibus ↄuenient bhoc intelligi
poſſit. ſi puenient boc intelligi poſſet.ſed nõ
lic iudicare debent qbꝰdoctrina vbi deicõ
milſſa eſt. vt ꝓpter vnũ aliquod ↄſᷣrmandũ
a ſenſu vniuerſoꝝrecebant.lHeqʒenim par
tem totum. ſed totum pars ſequi debet. Et
ſi foꝛte inueniatur pars a toto diſcordani⸗
aut coaptanda eſt ſi fieri poteſt.aut ſi nteri ñ
poteſt abicienda. Aelius enima parte re
ceditur qᷓ; a toto. Oꝑtimum autem ſi et ps
retinetur et totum. Hec ſũt ergo queaddu
cunt in appꝛobationem aſſertioniſ ſue. Bea
tus auguſtinus in libꝛo de pꝛofeſſione ſan
cte viduitatis ſicait.In coniugali vinculo
ſi pudicicia conſeruatur damnationõ time
tur. led i viduah ⁊ ivirginali continentia ex
cellentia muneris amplioꝛis expetitur.qua
expetita et electa 2 vot debito obligata iaz
non ſolum capeſſerenuptias.ſed etiaʒ ſi nõ
nubatur ?nubere velle dãnabile eſt. Naʒ vt
bec demonſtraret apoſtolus non ait. Cum
indelicijs becegerint in xpᷣo nubũt ſʒ nube
re volũt. Hũteſ inquit daãnato; zns pꝛimã
3

N

fidem irꝛitam fecerunt.a ſi non nubendo tñ
volẽdo.Hõ qꝛipſe nuptie vel talũ dãnãde
iudicẽt.Iʒ dãnat᷑ ꝓpoſiti fraus.dãnat᷑ fracta
poti hides. dãnat nõ ſuſceptioa bono inferi
oꝛe ſeh ruina exbonoſuꝑioꝛe.poſtremo dã

nant᷑ tales nõ qa ougales ſidẽ poſteriꝰ inie
rut. qꝛ ↄtinẽtie pᷣma ſidẽ irꝛitaʒ fecerũt. Et
pꝰ pauca.pide qͥ dicũttaliũ nuptias ñ eẽ nu
ptiaſ ſʒ ponꝰ anuliia.ñ mibi vident ſatiſacu
te ac diligent oſiderare qͥ dicant.ſallit eos
q pe ſilitudo veritatis. Quia eniz ↄiugium
xpi dicunt᷑ eligere qͥ xp̃ᷣiana ſanctitate non

nubunt. binc argumentant qᷣdã dicetes Si

niro ſuo viuo q̃ alteri nubitadultera eſt.ſic
ipᷣe dñs in euangelio difiniuit. Niuo ergo
xpᷣo cui moꝛs vltra nõ dñabuq̃ cõiugiũ eꝰ

elegerat. hominm nubit adultera eſt. Om
B dicut acute qdẽ mouent᷑ æſed paruʒ atten
buũt bãcargumẽtationẽ qnta ſequat abſur
Ditas. Cũ eniz laudabilit etiã viuẽte piro ex
eiꝰpſenſu cõtinentiã femia xpᷣo voueat.iam

ſm iſtoꝝrationẽ nulla facere dʒ.ne ixpo

qð ſentire nepbas ẽ adulteniũ faciat cui vi
uẽte viro nubit. ⁊ pꝰ pauca. Nit aũt ꝑ bãcmi

nꝰↄſideratã opinionẽ qᷓ putai lapſarũ a ſã

cto ꝓpoſito femiarũ ſi nupſerint nõ eẽ couu
gia. no paruũ malũ vta maritis ſeparẽtur

vxoꝛes quaſi adultere ſint nõ vxoꝛes.a cum
volut eas ſeparatas rebdere continentie fa

ciunt maritos ean adulteros veros cũ ſuis
Voꝛibus viuis alteras duxerint. Qus ppi

nõ poſſuʒ qᷣdeʒ dicere a ꝓpoſito melioꝛe laꝑ

ſas ſi nupſerintfeminassdulteria eſſe non
colugia. ſed plane non dubitauerim dicere

lapſus ⁊ ruinaſa caſtitate ſanctioꝛe q̃ voue
tur deo adulterijs eſſe peioꝛes. Et ſic quidẽ

beatꝰ augꝰ. dicit.⁊ videtur maniteſta aucto

ritas ⁊ ratio euidẽs de q̃ dubitarinõ polſit
Sedecce dicam?ꝰita etita ſentiamꝰ.pelapſe
a ꝓpoſito ⁊ pꝛoſeſſione ↄtinentie femie ſi nu
pſerint ugia eẽ vera nec ſolmi poſie oĩno
eiuſmodi. Quid ergo? Mõne ſimili a eadẽ
ratione de alio ſexu ſẽtienduʒ eſt. ſi lapſi a p
poſito a ꝓfeſſione continẽne viri vxoꝛes du

xerit Oiugia eſſe vera ⁊ rata eſſe debere intã
tu vt ſolui omnino nõ poſſint qʒuiſa culpa

defendi nõ polſint Ecce ergo olcamm? qꝛ ita

eſt ꝛ ita ſenre atenere opoꝛtet. Nõ babem⸗

rationẽ aliquã qᷓ infringere poſſimꝰ aut in

firmare tam euidentẽ rationẽ ⁊ auctoꝛtatẽ

Tenemur neceſſitate pt ita ſentiamꝰ atene

amꝰ. Nidetequid ſequn? Si boc ꝓmulga
tũ fuerit.⁊ audierint boĩes qꝛita tenet eccla
ꝙ lapſi a ꝓpoſito ↄtinentie pfeſſione ſi con
iugia mierint ſeparari nõ pñt. neqʒ cogere
eos poteſt eccia pt ad ꝓpoſitũ Otinentie ſer
uandum reuertantur. nibil deinceps ſtab:
le aut ratũ eſſe poterit.Hõ oꝛdo vel babitꝰ
nõ deniqʒ votũ aut pꝛofeſuio vlla tenere po
terunt bomines.qn frena pudicicie laxẽt et
ruent in deſideria ſua vel cum faſtidire ce
perint bonum in quo ſũt libertatem querẽ
tes.vel cum tẽptati fuerint foꝛte de malo in
quo nondũ ſũt ad voluptatẽ ſuã explẽdam
feſtinãteſita diſſipabii oĩs oꝛdo.⁊ pulcritu
do religionis xpᷣiane ad nibilũ redigetur et
turpitudo magna ſuccedet. pm infirmitateʒ
tẽpoꝛis noſtri loq̃r. QNuis deinceps in babi
tu vel ꝓfeſſione religionis ↄſtitutus ſtabit.
ſi vrgeri ceperit ſtimulis carms ſue.ſicutna
tura moꝛtalis et coꝛruptionis obnoxia pa

ticonſueuit. dixerit ei cogitatio ſua.nõ po
teris reliſtere tam piolente paſſioni tãtil in

cendijset eſtibus deſiderioꝛũ tuoꝛũ que nõ

bodie aut cras. aut triduo ſiue qttuoꝛ. aut
octo diebꝰ aut etã vmꝰ? menb. aut vni? ani
ſpacio bellũ tibi indixerũt. Sed qʒdiu viuil

ſuper terꝛã q;diu moꝛtalẽ carnẽ poꝛtaſ.qᷣm
diu lentire poteris non te deſerent. non tibi
parcent nõtibi pacẽ dabuntaut requiem ſẽ

perintentonẽ tuã oimẽt. cogitationem
tuam auertent. vt nuq́ʒ mentem liberã aut

volũtatẽ purã ad deũ erigere poſſ. Nið er
go qa et ſeculũ ꝑdis ⁊ futuꝑ nõ acquiris.
Nelius tibiſaltem eſſet vel iſta toꝛmenta
deuitare qʒex toto pire ⁊ mibilſenure boni.
Videt deus qꝛ inuitꝰ pateris.traberis no

lens.coactus aſſentis.foꝛtaſſis reſpiciet ad

violentiam paſſionis tue.⁊ milertꝰ excelſun
tuo dabit veniã. pcipue cũ dicat apłi. Qmia
melius eſt nubere q́ʒ vri. ⁊ iteʒ. Unuſqſqs

vxoꝛẽ luũ babeat ꝓpter foꝛnicationẽ. Bene

enim nouit aplsinfirmitatez bumanũã.etiõ

non dirit ill pabeãt dqa illis lcet, ul nõ ba

ſennt
ſimn⸗
poteg
Keee
plhe
lont
ſhent
ltan
weot
inpler
niaud
boedi
düelſea
buoq
Dtta⸗
ſetuſi
dicgel
lrbe
naio
nnt
(lltatt
ſib⸗
tezred
eccleſ
ſern

aben,
Wane
Udones
moetene
pwolg
Metecchh
weſcon
hogere,
wehſer
ne n
NMAbebr
lrnmg
arlni
Korre⸗
enodri
Anaoe
n
dawarn
ident
nüming
apeben

wo re.

elcuene

ere
Nnneen

ſcniͤln
woüͤgee
veien/
au
min
rn,
Atnont
un
ben
imor 9,
6 ments
nnebon,
bensno

igcnn
ſec li

te
awili
bon,
cthlin

beant qnis illis nõ licet. ſz vnuſqſqʒ babeat
inquit q continere non poteſt.meliuſ eſt vt

nubat q̃ vratur. Meliꝰeſt pt licite excipiat

inſirmitatẽ qᷓ; nicio ſemꝑpꝛatur ad paſſiõʒ.

Nam ipſe dñs dicit. Qui poteſt caꝑe capi

at. Ipſe ſcit.quia capere non poſſũ verbũ H
pt continẽs ꝑmaneã. Qñputaui poſſe libẽ
ter ppoſui ⁊ eadẽ adbuc volũtate libeni per
ſeuerarẽ ſi pati poſſem.ſed nõ valeo tolera
re eſtũ bullientis nature.ardoꝛẽ concupiſcẽ
tie feruentis ſuſtinere nõ poſſuʒ ideo facio
qð poſſuʒ. Aado ⁊ duco vxoꝛẽ excipio infir
mitatem meã.dolẽs quidẽ qͥa a ſuꝑioꝛi bo

no deſcendere cogoꝛ.ſed tamẽ nõ oio deſpe

rans qa ad conceſſa deſcẽdo. agis volo
in ĩferioꝛ bono ſaluari q́; in ſũmo piclitari

⁊ ſi foꝛte culpa eſt aliq̃ in deſcẽdẽdo.qͥa ꝓpo

ſitum meum nõ teneo.ego penitẽtiã agam
⁊ latiſſactione placabo deũ. Mibil durum

erit aut difficile. tantũ bãc paſſionẽ euadeꝛe
poſſim ⁊ moꝛtem iſtaz in qua viuẽs teneoꝛ
declinare. Quis putatis nõ hmõiratõnibꝰ

ſe inſtiget coboꝛtet cũ affligi ceperit.⁊ pꝛi

ſtimulis carms ſue ſi ſciat qᷣa licet ⁊ q̃ͥa fieri
poteſt. ⁊ ſalus eſt illis q̃ͥ bocfaciũt.⁊non co
Sit eccleſia illos qui ſic retro aſpiqunt.ſʒ ita
piuere ↄcedit ⁊ legitima cẽſet eſſe cõiugia il

loꝛum. Quis nõ malit cũ in tẽptatione gun
fuerit multis annis penitere et quãlibet ſa
tiſfactionẽ exolueretantum vtſꝛui poſſit vo

to ⁊ optatione ſua ⁊ deſideria ſua licite ad

implere. Quid ergo dicem? eplane atteſta
ri audemꝰ.qᷣa et ſi negarifoꝛte nõ poteſt ita

boc dictum eſſe.⁊ boc dictumita intelligen
dü eſſe. nulla tamẽ ratione bis maxime tꝑi
bus qbus bomines ad vicia ꝓniſunt.expe
Dit ita tenere ⁊ ita facere. Et ad bunc modũ
foꝛtalſſiſ.ſi qs dicere voluerit. bec de ilłtꝑibꝰ

dicta eſſe quando bommes magis peccare
erubeſcebant.⁊ quãdo ſola erubeſcẽtia pᷣus
ricationis cobibere potuit fluctuantes ⁊ in

tẽptatõe conſtitutoſ.ne a ppoſito ⁊ voto ſã
ctitatis labereni.⁊ qñ magisterꝛebãturĩi eo
cſibi poſt lapſum ad poꝛiſ excellẽtie purita
tezʒ reditũ ampliꝰnõ patere ſciebãt.⁊ ita tũc
eccleſiã pſm tempoꝛisilliꝰſtatũ tenere debu
ille ⁊ tenuiſſe.vt qͥ poſt votũ ⁊ ꝓſeſſioneʒ cõ

ſunt deinceps illo viuente bomies babere

Bndecima

tinentie ad hiugalẽ copulam deſcẽderent.
ita manerent nec ſoluerentur eiuſmodi cõ
tractus. ⁊ m iudicium ⁊ ꝑmiſſionẽ eccleſie
tunc rata fuiſſe cõiugia eiuſmodi. NPoſtea
autẽ cum inciperẽtbomines abut tali con
ceſſione ⁊ permiſſione eccleſia propter peri
cula imminentia pſum mutalſe ⁊ ſententiã
intoꝛſiſſe ad aliud.atqʒ ideo nüũc ugia nõ
eẽ eiuſmodi ppter ꝓhibitionem et inſtitutõ
nem eccleſie pᷣm quã licita velillicita rata et
ſoluenda omnia iudicanti. Si quis boc di
cat foꝛtaſſis aliquid dixiſſe videbit. Nos ni
bil repꝛebẽdimꝰex omnibꝰ que veritateʒ qᷣe
tam elſe ꝑmittũt. Si autẽ aliquis bec dicta
eẽ intelligat de bis qui ꝓpoſitũ ↄtinentie oc
culte vouerũt.⁊ votum ſuũ ſine atteſtatõne
bumana ſoli deo obtulerũt eoſqʒ ſi poſtea
voto fracto ad ↄiugalem ſocietatem ðſcẽde
re voluerint.idcirco ab eccleſia pꝛobiberi ñ
poſſe.qa pꝛofeſſionem illoꝛum non accepit.
neqʒ obſuantiam cõtinentie eis indixit. Si
quis igitur tales viduas aut virgines poſt
votum continentie ad maritalem copulaʒ
deſcendentes damnatõnem quidem babe
re.id eſt rem damnabilem facere.nõ qͥa nu
bunt. ſed quia votum frangũt.non pꝛopter
bonum inferius quod aſpetunt.ſed ꝓpibo
num ſuperius quodrelinquũtita quidem
pꝛopter fidem violatam damnationem ba
bere. ſed tamen omnino ↄiuges eẽ.nec ſepa
rari debere exiſtimet. certum eſt ſicut ſupeꝛi
us diximꝰ.quia ea que eccleſie pꝛobari non
poſſunt. ab eccleſia iudicari omnino non
poſſunt. MHec igitur que vera eẽ ↄſtat ſi i ſẽ
tentia ſuperiuſ memoꝛata ↄuenienter dicta
accipimꝰnibil ampliꝰreſtat queſtionis cur

eraciter dicta ⁊ ptilit tenenda appꝛobemuſ

Certum eſt enim ꝙ bi qui poſt occultũ vo
tum caſtitatis et ppoſitũ continentie nõdũ
manitfeſta pꝛofeſſione conſimatum adexꝑi
entiam carnis redeunt.nullo mõ ab ecclia
ꝓhiberi pñt.neqʒ eiuſmodicopulã ab eccia
ipſa ſiquando contigerit abiudicat ſed ratã
eẽ.neqʒ occulta manifeſtis pꝛeiudicare ðᷣbe

re conſirmat. Q, ſi qs ad bocdicere volue

rit q ille que xpᷣo ſpũaliter nupſerunt ñ poſ

53

maritos.recte ſupꝛadicta ratione eius aſſer
tio repꝛobatur. Ad bunc modum de bis q̃ᷓ
manleſte falſa ſlunt vel occulte vera. vnicui
qʒ ſᷣm ſuam menſuram ſentire licebit. i!
bi autem magis boc ꝓbabile eſt liinuenire
tigerit qdᷣꝛ veritatem ſeruat.⁊ auctoꝛitatẽ
nõimpꝛobat.pꝛecipue tanti viri de q̊ bñſen
tire debem?enã tuc qñid qð ſentit ipſe.nos
ſentire non poſſumꝰ. Dicam?ꝰigit qᷓ;tũ ſᷣm
peritatẽ dicere poſſumꝰ.quia aut ſm tẽpꝰ
boc dictum eſt quandoita fieri opoꝛtebat.
aut ᷣm eos tantum boc dictum eſt. qui pꝰ
occultum votũ continentie ad experientiaʒ
carnis redeunt ⁊ coniuges fiunt.quos idcir
co eccleſia ſeparare non poteſt.quia cũ binc
manlifeſtũ ↄſtet factũ qð illic occulium ſuit
pꝛobari non poteſt.in quibus tamẽ temera
te fidei reatꝰ ſᷣm aliquid peioꝛ adulteriodi
citur.quia per illud in bominem.per bunc
pvero in xpᷣm peccatur.Aliud eſt autem ð il
lis qui poſt votũ etiã pfeſſione publica ſub
teſtimonio ecclie erga deũ ſe obligauerunt
foꝛte adbuc qð amplius eſt ad ſanctimo
niam continentie ↄſecrati ſunt.de quibꝰ ve
re dicimus.qꝛ poſt tale ppoſitũ et tale votũ
manifeſta ꝓfeſſione ↄſirmatũ ad ↄiugale fe
dus deſcendere non pñ̃t. et ſi foꝛte boc aliqñ

gttẽptauerint nõ piuges ſed foꝛnicarios et

ſpiritualis caſtimonie riolatoꝛes ad pꝛiſti
nam pꝓpoſiti ſui integritatẽ reparandam et
ↄſeruandam diſtrictereuocandos. Si at
temerario auſu in incepto ꝑſiſtere voluerit
⁊illicitam copulã quã ↄira pᷣme ꝓfeſſiomis
Debitũ inierũt deſerere ↄtẽpſerint qſi inobe
dientes ⁊ inceſtu foꝛnicatiomi nefãde cõta
minatos luſte ſeueritatis ſnia ab eccłe cõio
ne pcidẽdos.neqʒ vllatenꝰ ad penitentiã re
cipiendos niſiſe ab buiꝰ infamis ſocietatis
conuerſatione retraxerint.⁊ boc eſt foꝛtaſſiſ
qð ſibi vo ũt verba illa cunctis pene pꝛo ſin
ambiguitate iam nota. Innoceniꝰeni papa
cuius auctoꝛitas in eccleſia xpᷣi celebꝛis eſt.

ſic dicit. Que in xpᷣo inquit ſpũaliter nubut

⁊ a ſacerdote velantur ſi publice nupſerint.
vel clãculo coꝛrupte fuerint non eas admit
tendas ad penitentiã agendam.niſi is cui
ſe iunxerant ab bac vita diſceſſerit. Si enim

Gnoecima

bec ratio in boĩbus ſeruaturyt que dimiſſo
Viroſuo ad alium tranſierit adultera babe

atur. nec ei penitentie agende locꝰ cedatu
mii alter defũctus fuerit. quanto maꝗ etiã
ea que ſe immoꝛtali ſponſo iunxerat. Mon

eſt ergo dubium quin de illis bic agat. que

in ppoſito cõtinẽtie ſub manifeſta etiam ꝑp
feſſone ad caſtimomam ↄſeruandã ↄlſecra
te ſunt. De bis ergo dicit qa ſipoſt tale pꝛo
poſitum adnuptias carnales tranſierit ad

penitentiaʒ nõſintadmittẽde.niſi iſ cui ſeiũ

xerant.id eſt foꝛnicatoꝛ ſiue adulter ab bac
pita.id eſta tali conuerſatõe diſcelſerit. In
eo enim ſtatu penitentiam agere non pñt.
quo quãdiu permanſerint ſaluari non pñt
Quidam enim cui ſe iunxerant xpᷣm inter

pꝛetari volunt cii pꝛaus pꝛopoſito continẽ

tie ſe vouerũt. ⁊ quaſi ſub conditone diciũ

ſit. quia ſecundus ad quem tranſeunt legi

timus non iudicatur. niſi pꝛius ille cui an

te ſe iunxerãt moꝛiatur Si eni ĩ bomimbꝰ

bec ratio ſeruatur vt q̃ʒdiu pꝛioꝛ viuit ſcdᷣs

legitimus eẽ non poſſit. conſtat pꝛofecto qꝛ

vbipꝛioꝛomnino moꝛnon poteſt. ſecũdus
nulla ratõe legitimuſ eſſe poteſt.⁊ ad bunc
modum qualicũqʒratione pꝛobatur.quia

beque cum pꝛofeſſione continentie ſponſe

xpᷣi conſecrate ſũtamplids ad carnales nu
ptias tranſire non poſſunt. Et eſt in iſta vñ
qʒ pꝛobatone non quidem per omnia rato

cogẽs.ſed ad aliquid ſimilitudo conueniẽſ

qua doceniurſponſe xpᷣi. quia ſiĩtboꝛo car
nali tanta ſides exigitur multo maioꝛ deuo
tio etamoꝛ ſincerioꝛ ſpirituali debetur Süt
qui bec adterꝛoꝛem dicta eſſe putãt.alij adð
publicam penitentiam referunt que pꝛopꝑt

rigoꝛem ad incutiendum timoꝛem eliquã

do negãda videtur vtdum peccatoꝛ ſm di
ſpenſationem foꝛis repellitur.⁊ in ſtantibꝰ

timoꝛ cadendi et in iacentibus bumilitas
relurgendi augeatur. Ego nibil abio ex
bis que veritati contraria non ſunt Dicai

quod libet dum non credatur niſi qðᷣ licet.
Summa bec eſt.quia ſiquis poſt votuʒ co
tinentie facium ad carnales nuptias tranſ
terit. ſiquidem occultum fuerit votum eius
non poteſt illum pꝛobibere eccleſia qͥn nu

X

nn
(A ye
D deber

nonoe
intint
kone;
deere.
gdbere
Ayee⸗
lohece
Kink
wene
autſo
buse
ertra

lugi

Nc

e

ledenn
ngͤei
on
Rqre
tamp
Neen
e
nd
leſei
ercbbe
aleng

onn

non pit
m mn
ncnn
d
ſeuntieg
8leaunn
wond

nitoxN

no
ſcüdys
Avone
WW.
gneſpote
Gne
rlun
fou
i
ſitond⸗
nicndin

ð

bat.⁊ ſi foꝛte poſtea facti peniteat.eccleſia ne

qʒ de occultis penitentem a conſilio ſalutiſ
repellere.neqʒ pꝛopter occulta ea que mani

feſta ſunt diſſoluere poteſt.Si autem bi q

pꝛopoſitum et votum ſuum publica pꝛofeſ
ſione et voto firmauerunt.dinde voluerint
ad carnalis federis iura tranſire nullatenꝰ
eos eccleſia permittit.et ſi foꝛte pꝛeſũpſerint
ea contra pꝛopoſitiac pꝛofeſſionis ſue puri
tateʒz inire.q̃ſi ilegitima a ſanctitate coniu

gij aliena debita diſtrictione diſſoluit. Sic

eccleſia tenet.ſic nos tenere debemus qui ec

cleſie inſtituta ſequimur.⁊ ſalubꝛe elſe credi
mus quicquid ſpiritu dei dictante abillafu

erit inſtitutum dignum reuerentia iudica

tum.etiam ſi alijs tempoꝛibus aliquando

non ua fuiſſe ⁊ nũc aliter eſſe qᷓʒ fuerit ðᷣmõ
ſtretur. non tamen cogitare debemꝰ qſi leui
tate aliq̃ factum ſit pt nunc aliter teneatur
aliter inſtitutum ſit qm fuit. ſed quia tüc oꝑ
tebat ita ſalubꝛe fuit vt ſic iuberetur. ſicte

neret nüc aũt alia eẽtꝑa.⁊ aliud eẽ congruũ

ſiue necęſſarium ſalun bumane

uioam putaue
rũt paganoꝛuʒ ſiue quoꝛũli
bet alioꝛũ infideliũ ſocietatẽ
— coniugiũ non eſſe.qʒuis etiã
ßm moduz inſtitutionis diume legitime fa
cta fuerit.Dicũt enim qᷣa legitimũ dici non

debet qd ſine fide factũ eſt. Sed mibi interiz

non occurꝛit ratio aliq qmodo negare poſ
ſint infideliũ ſocietatẽ pᷣm diuinam inſtitu
tioneʒ factaʒ coniugiũ eſſe.niſi foꝛte ſimiliteꝛ
dicere velint baptiſmi ſacramentũ non eſſe
qᷓ̃d bereticus dat vel accipit.qͥa fidelis non
eſt nec ille qui dat neqʒ ille qͥ accipit.⁊ bac ra
tione contendant ſacramenta dei nõ poſſe
ad ifideliũ participationeʒ venireſi ſacra

mentũ coniugij babere infideles non pñt.

aut ſolũ ſacramentũ coniugij ceteris omni
bus excellentius eſſe dicendũ eſt.ſi boc ſolũ
extra fideʒ participari nõ poteſt. Baptiſmi
ſacramentũ infidelis babere poteſt.et con

iugij ſacramẽtum inſidelis babere nõ pᷣter

¶Bnodecima

g8o baptiſmi ſacramentũ in qᷓ ſpiritualit ſig

culũ ſidei eſt infidelij babere poteſt.⁊ comu
gij ſacramentũ qᷓd non taʒ fidei eſt qʒ natu
re ſignũ.non taʒ npirtutis indiciũ q; ꝓpaga
tionis inſtrumentũ eque fidelis et infidelis
babere nõ poteſt.ſed baptiſmi inqunt ſacra
mentũ qᷓndo infidelis accepit. ideo accepit.
qa et ſi in alio inſidelis fuit.ipſũ tamẽ ſacra
mentũ ſm rectã fidᷣ foꝛmã accepit.Allioqn
niſi illðpm rectaʒ fidei foꝛmã accepiſſet.non
ptiqʒ accepiſſet ſiue ſidelis.ſiue infidelis fuil
ſet. Itaqʒ quia in boc accipiendo fidei cõtra
rius non fuit.accipere iulð potuit q̃ᷓʒuis ßm
aliud ſidelis non ſuit. Et ego dico quia q̃n

do infidelis vxoꝛeʒ pꝛopter pꝛopagationeʒ

filioꝛũ ducit fidem tboꝛo cõiugali ſeruat.ſo
ciam diligit et cuſtodit. illo viuente ad alie
nam ſocietateʒ non tranſit qʒuis in alio inſi
delis ſit.quia.ſcilicet non credit.in boctamẽ
neq; contra fideʒneqʒ contra diuinaʒ inſti
tutioneʒ facit. Sed auctoꝛitas inqunt dicit
eiuſmodi coniugia veꝛa non eſſe.deo dicit
quia omnia que pꝛeter fidem ſunt.aſi vera
ſunt ad ſpeciem non ſunt vera ad ſalutem.
⁊ ſi vera ſunt ad foꝛmaʒ ſacramenti.ad effe
ctũ tamen virtutis et gratie ſpũalis vera nõ
ſũt. Sic et de quibuſdaʒ alijs ſacramẽtis di
ctum eſt. quia vera nõ ſunt quãdo ab inſið
libus participantur.nec ſolum ab indelibꝰ
ſed etiam a fidelibus pꝛauis et peruerſe agẽ
tibus indigne contrectantur. De ipſo ſacra
mẽto coꝛpoꝛis xpᷣi dicit auctoꝛitas.quia no
eſt verum coꝛpus xp̃i qᷓd cõſicit ſciſmaticuſ

et iteʒ alia auctoꝛitas dicit. quia erꝛãt qͥ coꝛ

pus xpᷣi verba ſacerdotis facere putãtet nõ

vitam. ⁊ multa ad bũc modum ita dicta in

ueniunt. Et dignum eſt vt dicta ſanctoꝛum
quantum poſſumꝰ veneremur per omnia
æcredamus verum eſſe quod nobis abiilliſ
dictum eſt in quibus et per quos locutus
eſt ſpiritus veritatis.ꝗtaqʒ dicimus verita
tem ſacramentoꝛum dei duplicem eſſe. aliã
ſcilicet in ſanctiſicatione ſacramenti aliaʒ in
effectu ſpirituali. Dicitur eniʒ veritas ſacra
mentoꝛum virtus et gratia ſpiritualis que
in ipb⁊ per ipſa ſacramenta percipitur quã
peritatem acapere nõ poſlůt qu ſacrom
4

ta dei indigne percipiüt. m buncitaqʒmo

dum ſcriptura lacra aliquotiens dicit. ꝙ ſa

cramenta di illiſ vera non ſunt qͥ ea indigne
percipiunt pꝛo eo ꝙ ſola exterius ſacramẽ
ta contrectando ab veritatem illoꝛum que
in gratia ſpirituali cõſtãtnõ pertingũt Sic
itaqʒ lacramenta dei.⁊ in ſe nera ſunt ſemꝑ
quatum adeam que per verbum dei ſit ſlã

ctificauonem. ⁊ indignetractantibus acꝑci

pientibus vera non ſunt quantũ..pertinet
adeam que in ipſis percipitur gꝛatie vl vite
ipiritualis participationem. Ita ergo verũ
xp̃i coꝛpuſ non eſt quod conſicit ſciſmaticꝰ
quia cum coꝛpus rpᷣ lacramẽtũ ſu vnitatis
in ipſo vtiqʒ ſciſmaticus ſibi vmtatem non
conſicit q le ab ipſa vnitate dimſit. Simili
movdo qui putant ſola verba lacerdotis ad

coꝛpoꝛis xpᷣi conſecrationem ſufficere ⁊ nõꝰ

etiam vitam et conuerſationem bonam üli
us neceſſariaʒ elſe ad boc vt illi fiat ⁊ ad vn

/ltatem illius fiat qð per illum ſit ſacramen

tum dei.q hoc ſcilicet putant erꝛant.quia ſa

cramẽta dei ⁊ carnes agni in peccato ꝑyma
nentes non ſanctiſicant.quiſ pilloꝛum mi

niſterium ad aloꝛum ſancuſicationẽ ſacra
menta ſiat. Sic ergo dicimꝰa de comugij ſa

cramento.quia pᷣm aliquid apudillos recte

verum ſiue ratũ ſiue ſanctũ non eſſe bicituꝛ

qui ſolum ſacramentũ habẽtes vel non re⸗

cte credendo vel pꝛaue viuendo veritatem

eius boc eſt virtutem et effectũ ſpiritualem

accipere non merentur.NDicit beatus Au⸗
guſtinus quia ſacramentum coniugij om
nibus gentibus eſt coõmune. Sanctitas au
tem ſacramenti nõ eſt niſi in ciuitate dei no

ſtri ⁊ in monte ſancto eius.item cum euã⸗

gelium pᷣmum cepit pꝛedicaꝛ pꝛimum gen
tiles gentilibus comunctos inuenit ↄugel
Item ſi dñs dimittende cõiugis ſolam cau
ſam foꝛnicatioms admittit.⁊ paganum cõ⸗
iugium dimitti ꝓbibet cõſequens eſt vt pa
ganiſmꝰnon ſubiaceat foꝛnicationi. Quid
ergo eſt inqutunt ꝙ Beatus ambꝛoſius di
cit. Mon eſt ratum coniugium pꝛeter deũ ⁊
deo non eſt peccatum dimiſſo ppteꝛ deum
ſi alij copuletur. Item Beatus gregoꝛuſoi
cit. Dimiſſo pꝛopter deum non eſt peccatũ

ſi alij coniungatur. Iniuria enim creatoꝛis
ſoluit ius matumomj.ſed videte quomodo

pꝛobant comugium nõeſſe eiuſmodi.quia
inquit dictum eſt. non eſt ratum coniugi⸗
um pꝛeter deum.et quia iterum dictum eſt.
Iniuria creatoꝛiſ ſoluit iul matrimonijido
ergo coniugium eẽ negauit.quia ratum ñ

eſſe dixit.⁊ quia imuriam creatoꝛis ſoluere

dixit ius matrimonij. Sed attendite quia
in boc potius comugium elſe dixit qui con⸗
iugium illud ſed non ratum affirmauit.

2 ſimili modo quidixit iniuriam creatoꝛis

ius matrimonij ſoluere. matrimonium il
lic eſſe ⁊ ius babere aſſeruit.quod ptiqʒ; ius
firmum ⁊ non ſine peccato negaretur.ſi nõ
maioꝛi cauſa ſuperueniente ſolueretur. Si
emim pꝛius nullum ius ibi fuit quid neceſ⸗
ſe erat tantopere excuſare eos quiſe abillo
iure perſoluendo ſubtraxerunt? Si culpan

dus videbitur etiam ille qui dimiſſus eſt ni

ſi per cauſam maioꝛẽ excuſaretur quomõ
ile qui ſine caula dimitteret nõ iure accuſa⸗
retur. Muncautem quia debuũ ſacramen

ti coniugalil verum ſuit ſine cauſa omnino
negari non potuit. Debet emm vir vroꝛi et

vxoꝛ viro vt alter ab alio non dilcedat et ſi

foꝛte dilceſſerit. alt le aui deſerituꝛ comugij
tamen ius et debitum inniolatũ cuſtodiat.
Sed eſt cauſa dei maioꝛ aduerſus quãẽnu
la deber ſtare cauſa.nec cum leditur conrrs

eam nulli aliquid debetur. In omni caula
ius ſuũ ꝑdit qui buiccauſe aduerſatur ſub
illa m illã quedã debem? otra illaz nibil

Dicit tibi vxoꝛ tua. xpᷣianus factus es ego

te non ſequar.quia ydola non colil.quia pa
rentũ tuoꝝritum et conſuetudinem abieci

ſti. eo ad alium vel ſi ad alium non eo tecũ
iam non eo.nõ te cognoſco maritũ nil xpᷣʒ

neges.Hic tibi intẽde.iniuria creatois ſol
uit ius matrimonij. nibil illi ãpliꝰdebel. per
didit ius ſuũ qͥ creatoꝛi ſuo imuriã fecit.nõ
tibi licuerat illã deſerere ſi ius ſuũ in te non
pdidiſſet poteſtatẽ babuit in coꝛꝑe tuoñ

tibi licuit tollere illi qd ſuum erat donec ißa

creaton tollere noluit qdᷣ ſuũ erat.poſtqm
aũt creatoꝛi ſuo iniuriaʒ facere voluit iure
ius ſuũ amiſit. B de prẽ. Gde matre. de fra⸗

nen
ei
diae
mi⸗
t
ilet
got
frat
plin
efitt
necea
Eua
luer
feeti
nonen
pbad
nche
eccz
Nor
catin
lurln
darn

Uitht

ads
Nn
Ming/
wmeſt
nid
Num i
olvere
dana
a
imnt
endos
Wuni
Ngl⸗
urlin
m
onece
lechlo
Glhen
utcn
Nrudnh
gimen
mona
rsl
Deimhg
Sekn
ei n
Cenn
zals SH
cellen
nm ta

— à* 5
—

——

nmenrti

mmninim 6
õ
B
Miſatnr
üineen
udoneeh
Er N
epolur

Gtahni,

tre et loꝛoꝛe. B de filijs et cog is. B deniqʒ de

aĩia tua facere te oꝑtet Oibꝰeni bis aliqd ð̊

bes.ſed p deo nonↄ deum.Ecce pat᷑ tuus
aut mat tua aut frat aut ſoꝛoꝛ.aut etiã ania

tua ex vna ꝑte eſt ⁊ dicit vnꝰaliqdtibi. Ego

Bamo. aſpeto.ad Bintẽdo.vado pt B ob

tmeã. B acqrõ. B pſiciaʒ. Nem pꝰme.aſſẽtire

mibi.cooꝑare volũtati mee. deſiderio meo
faue. Stat de?tuꝰex alta ꝑte ⁊ dicit tibi. Ego
Haduerſoꝛ.deteſtoꝛ maliciã illã.peccatuʒ il
lud nõ mibi placet.noli aſſenſuz dare.malũ

eſt nõ facias illð.ad me potiꝰintẽde.mibi ac

qeſce.pꝰme vem.ſectare qð ſuadeo.ſeq̃re q
pꝛecedo. Clamat ecõtra tibi pat tuꝰ ſih qũo
me deleris ego te genun ego in banc vitã ꝑ
duxi.ego aluiet nutriui.moꝛibꝰ⁊ diſciplina

inſtitui.DOicit ecõtra nibi deꝰtuꝰ ꝗlle qdẽ te

genuit.ſed qñ genuit de meo accepit qð tibi
dedit. Subam ð meo generãs mimiſtrauit
ſed vitã generato dare non potuit. Ego qð

tibi de meoa me miniſt:ꝛabat᷑ ꝑillũ ſolꝰviui

ficaui ſine illo.Ego tibi dedi vitã tuã.dedia

moꝛtẽ meã. nõ eſt moꝛtuꝰ ꝓte pater tuꝰ ſiẽ

ego moꝛtuus luʒ p te.vt tu viueres in meñ
mein caula pᷣcedere debet.q in gratia et be
neſicio anteire nõ potuit. Hon illũ igi au
dias contra me.non illũ ſequaris in eo qð
mibi diſplicet.nibil illi debes.niſi pꝛopt me.
a quo nibil accipere potuiſſes niſi datũ fu
iſſet a me.Idcirco hic intendite. Si qñ ali⸗
qd tale contigerit ſiue pater ſiue mater ſiue
frater ſiue ſoꝛoꝛ ſiue pxoꝛ ſiue ſili.adbucam
plius dico etiã ſi aia noſtra auertere polu
erit nos a deo noſtro nõ debemꝰillã audiꝛe
nec ad illa attendere neqʒ ſeq dᷣeſideria illiꝰ
Euangelium nobis clamat. Qui nõ dimi
ſerit patrẽaut matrẽ fratreſaut ſoꝛoꝛes pxo
rẽet ſilios.adbuc autẽ et ammã ſuã ppeme

non eſt me dignꝰ. Nis pietas illic ĩpietas ẽ
vhbi ad boc pius ſis pt ĩpiꝰefüciaris Nidete

ergo qꝛ O cãʒ di nulla cã ſtare poteſt.imo eĩ᷑
neccauſa eſt q̃ illi aduerſatq̃ ſũma ⁊ ſola ẽ
AMobhũc modüũ dimiſſe pꝛopter deũ nõẽ pec
catũ ſi alij ↄiũ git. Iniuria eniʒ creatoꝛis ſol
uit ius matmonij. Si infidᷣlis diſcedit diſce

bat.nõ eſt ſubiectꝰpuituti frat in eiuſmõi.b
uituti ſubieciꝰeẽt ſi vel traberet immtꝰ vel te

nerelñ volutariꝰ. Mibililli d ſiue diſcedat
ſiue maneat. pdidit ius ſuũ qͥ creatoꝛ iniu
riã fecit. Si vo diſcedit inſidelis diſcedat ni

biiad nos.ñ cogit fidełquaſi aliq debito ob

ligatꝰ aut ſeq ducedentẽ aut ſuſtinere ↄtẽnẽ
tẽ nõ ẽ ſubiect? buituti lib eſt vt faciat qð vlt
tatũ in dño.Ducat vxoꝛẽ ſi vir ileẽ. ſi femia
eſt nubat. quã vult eligat ſocietatẽ. nõ iã te⸗
netĩ debito poꝛis ſocietaus cꝰius ſolutũ ẽ ꝓ·
pter iniuriã creatoꝛis.q videlicʒ iniuria cre⸗
atoꝛis ñ ſolu tũc excuſat fidelẽ qñ ab infideli
pꝓpt deũ dimiſſuſalteri ſine culpa ↄiungituꝛ
led tũcetiã excuſat qñipſe fideł magſocieta
tẽ ſidelẽ elgẽs. infidelẽ cobabitare qdẽ volẽ
tẽ. ſz fidẽ recipe renuẽtẽ xpᷣana deuonõe dᷣte
ſtaĩ. Siue ent diſcedat ſiue manere eligat in
ſidelis. nibil illi dʒ q fidelis factꝰeſt. nemoil⸗

lũ cogere poteſt qn faciat qð velit. Iniuria

creatoꝛis ſoluitiusmatmonij.Hõp̃t iaʒ iſi
delis ab illo qcqʒ exigere.qꝛ in ilio debitũ ſu
um pꝑðidit poſtq̃; creatoꝛ io qð dʒ reddere
ↄtẽnit. Hʒ iã fidelis cãʒq̃ iuſte negaripᷣt et

idd qp?debuit. ⁊ qdᷣ adbuc q̃dẽ debuilſſet ſi

cãʒ intuemiẽtẽ ⁊ debitũ ip̃ ſoluẽtẽ nõ babu⸗
iſſʒ. Ergo liß ẽ ſideb ſi ſociñ ſidelẽ eligere vlt

nemoillu phibeꝛep̃t. LCñ ſi patit iſidelẽ coba

bitare voletẽ. opꝰpfecuõis ſacit ad lucrãdũ
ꝓximũ ſuũ.ſicut di.apłs.Sactiſicatꝰẽ pir in
ſideliſ ꝑ mulierẽ ſivelẽ.⁊ iteꝝn mulier ifidelp
viꝝ fidelẽ Si gefidel ifidiẽ ↄſetiẽtẽ cohitare

ad patit vtòᷣ iſil faciat fiᷣlẽ ſiue faciat ſi⸗
ue ñ faciat q́ʒtũ ĩ ſeẽ luctaĩeʒ iriſſui ⁊ iplʒo:
pꝰ pietatiſ.Si ãt pati ñ vłi dᷣteſtãs iſidelita
tẽ eꝰñ ẽ Giectꝰſᷣuituti ĩ eiulmodi frat. Ne⸗

mo illu cogere pᷣtli vlt qn iſidelẽ deſerat. ne⸗
qʒ ꝓbibere et ſi voluerit qn ſe fideli uũgat
Intideli peccatũ ẽ qͥ ſidelẽ reſpuit.cꝰ culpa
ſoluit iuſmrioniiita vt iã exigereiure ñ poſ

ſit. qdᷣſi exigeret ſine iniuria negare ñ pollet.

Clpa qſpe ifiᷣl fidelẽ a bito ſolmit.ſc eõꝛio
iuſticia fideł inidelẽ bito aſtrigit Itaqʒ nõ
peccat fiᷣłſi alci ſe uũgit qniã a iuremrio

mnij aduerſꝰinᷣlẽ ſolutꝰẽ.ſʒ ifiᷣł cĩ dꝛeliceꝰſi⸗

ne culꝑa alienã ſoctetatẽ ñaſpetit q; adbuc
ius mrionij ⁊ ðbitũ piugal feduſeꝛga ſfioᷣlẽ
aſtrigit. geñ pᷣt aduli um vocari ſi ſidel alte
ri coniungitur.infidelis aũt etiõ derelictus

crimen adulterii incurait ſialteri copulatu:
Oꝛopterea ſi fidelis etiã ab eo qð licet pꝛo

periculo ꝓximi vitãdo ſe tẽperat perfectius

opus ſacit ad qdᷣtñ nullatenus cogi poteſt
qa non debiti opꝰeſt ſed caritatis officiũ.ſiẽ

di. Beatꝰ Nuguſtin? ĩ libꝛo de adulterinis

ↄiugijs. Diſceſſionẽ ſidelis abifideli dñeñ
pꝛobibet.qa nõ eſt imuſta coꝛam eo.qʒapo⸗

ſtolus conſilio caritatis nõſolum ne dimiſ
ſi ſcandaliſentur.ſed etiam cũ in aliena iu⸗

gia ceciderint adulterinis nexibus colligati

Difficillime abifidelitate reſoluant ꝓtaqʒ ad

ulteriũ cõmittit infidelis ſi alteri ſe ſociat qꝛ
a debito pꝛioꝛis pacti ſolutus non eſt. ſed di
cis. Ecce infidelis vłquicũqʒ paganus ſiue

iudeꝰ xpianus efficituꝛ.vxoꝛem quã pus ba

buit. qa eũ ad fidem ſequi nõ vult fidei libeꝛ
tate derelinquit aliam idelem Ducit. pꝛioꝛ
ſpꝛetam ſe vidẽs alteri nubit adulterino ne
xu ſe alliganſ.cõtigit poſtea vt cõpũcta ĩſið
litatẽ ſuã boꝛrere incipiat ad nidẽ veniatxpi
ana efſiciatur. Quid de bac muliere nube⸗
re volẽti faciendu eſt? Connmnere nõ poteſt.
expoſtulat ab eccleſia vt aut vir ſun recipt
at. aut alteri nubere cõcedatur. Quid illi d
cet eccleſia? Si virum ſuuʒilli reddit ſoluit
matrimoniũ qð xpᷣůiana ſanctitate firmatuʒ
eſt. ⁊ adulterum eum facit cũ viuente vxoꝛe
ſua quã ſideł fidᷣlem leginme duxit alter co
pulatur qð oĩnofieri non licet.eꝛgo non red
det illi ecclia maritũ ſuum uid igit illidi
cet? Si dixerit illi vt alteri nubat adulteraʒ

eã facere videtur. quã nõdũ ſolutã a lege vi
uentis viri cũ altero iugiũ copulare coce⸗

dit. Mon igitur aliud ſuperelſſe videt.miſi vt
banc mulierẽ eccla ad continentiã buandã
cogat q peccato ſuo obligata videt. vt nec
ſuũ babere poſlit nec alteruʒ Sed ſi B ecclia
fecerit cõtingere poteſt vt ſcandaliſetmuli⸗
er illa ⁊ fidẽ xpᷣianã abboꝛrẽe ad iſidelitatẽ
reuertaĩt. Alie q́; mulieres ſiue miri in infið
litate conſtituti qᷓrũ maritt qꝝ vxoꝛes iaʒ
ad ſidẽtranſierũt.⁊ iꝑſᷣ derelictis cũ alijs ſi
delibꝰ oiugia inierũt.boc cognito ad ſidem
xpᷣianaʒ venire pertimeſcant.⁊ ſubſeq̃tur ꝑ/
ditio młtoꝝ.dũ fidem fugiũt.quia ↄtinẽtes
elſe vel nolũt vel non pnt. oſtremo ſi mu

Wnoecima

lier iſta poſt perceptã gratiã baptiſmi debß

oꝛi peccato adiudicat. videi imperfecta fuii
le gratia ⁊ nõ totũ qð pꝛecedᷣbatin culpala
uacro regenerationis ablutum.nec verum
iam elſe quia vetera tranſierũta noua facta
ſunt omnia. NMꝛopter bocliberata videtur
mulier bec poſtq̃fidem percepit ⁊ ſacramẽ
tum libertatis ⁊ nouitatis iduit vt deiceps

pꝛioꝛis copule debito non teneatur. ꝗuſtuʒ

eſt enim vt quã iniuria creatoꝛis obligauit
reuerentia nunc ⁊ fides eiꝰabſoluat. ꝛo
pter boc non pꝛobibet eccla eiuſmodi hi cõ
tinentiam ſeruare noluerit cum alijs matri
monio copulari. Noteſt aũt quer: ſi conti

gat eũ qui pꝛioꝛad fidem venit coniugaleʒ

copulam non iniſſe.donec eũ alter qui in in
fidelitate remanſerat ſubſequat.quid eccia
8ð huiuſmodi facere debeat. Sed dubiũ nõ

eſt tales poſtã; in ſide vnum facti fuerint ſi

continere noluerint.in idipſum redire debe

re.ac denuo chꝛiſtians deuotione conueni
re ad pons matrimonij quod non ſine cre

atoꝛis inſtitutione inierant debitum perſol
uendum. Hoc etiam queri poteſt.ſi eo qui

pꝛioꝛ ad ſidem venit fideli matrimonio alli

gato.ille qui in infidelitate remanſit cuʒ illo
cui ſe nexu adulterino iunxerat ad fidem pa

riter ſubſequatur.vtrũ ecqlia tolerare debe

at vt poſt ſidem ſuſceptam ſimł maneãt q
in infidelitate poſiti male iũcti fuerũt. ſed ea
dem gratia interueniente ⁊ vetera omnia ð̊
lente nibil impedit quin bene in xpᷣoſimulꝑ
maneant qui extra fidem chꝛiſti male ſocia
ti fuerunt. De bis ettam queri poteſt qui iĩ
infidelitate conſtituti cognatas ſuas ducũt
aut aliaſ quaſcunqʒ quibus lege cbꝛiſtiana
ſociari non poterant.aut ſi ſoꝛte ſiml ambo
ad fidem veniant vtrum eccleſia buiuſmo
dicopulam tolerare poſſit. Sed alia ratio
bic eſt. quia baptiſmi gratia culpam delet.
non naturam.in baptiſmo qð generiſ eſt in
natura ſanctificatur.quod eriminis eſt in

culpa excuſatur. ſꝛopteres chaſtione reli
gio concedere non debet cum ad indicium

eius peruenerit ꝙ extra ipſam quidem an
te potuit incboari.ſedĩ ipſa non debet tol
lerari. Hec vero que ſupꝛa memoꝛata

nu
D

he
ho⸗
h
ap
ſgvo
gtnun⸗
tera.
hiun
nept
patrr
vope
matt
eſtar
abus
hom
etſoꝛo
dbleta
.ozon
nepo
deoſot
Miter
neſil
lsep
. 0 pa
nema⸗

de
aſul
aen
erum
ſocn
detur
nme
inds
ez
Aene
co
l
loner
Rci
ngal;
mmn
dace
üo⸗
uemt
nd

ECNn

virae
nprol
leqot
oꝛle
gao
Meon
emndr
Awni
and
mmoned
nijon

sdvon

4 len

uſno
un fatlo
dlet⸗
ein

nians

Bnsebe
oſen

ſunt de vtroqʒ ſexu ſimili modo penſanda

ſunt. ſiue vir mulierem.ſiue mulier virum

Rimo graou ſu
perioꝛi linea ↄtinentur pater.ma
ter. inferioꝛi filius.filia. qbus nul
le alie perſone iunguntur. Secũdo gdu Pti
nentur ſuperioꝛi linea. auus.auia.inferioꝛ.
nepos.neptiſ.in tranſuerſofrater.ſoꝛoꝛ.que
perſone duplicant.Auꝰeteni ⁊ auia tam ex
patꝛe ; ex matꝛe accipiũt.q̃ pſone ſub ſeqn

in quo gradu ſubſiſtũt in ipſo oꝛdie dupli
cant.Iſte ꝑſone in ſecũdo gradu idðo dupli
ces aſpellant.qꝛ duo aui ⁊ paternꝰeſt ⁊ mat᷑

nus. qItẽ duo genera nepotũ ſunt ſiue ex hi
lio.ſiue ex filia pcreati. Frater et ſoꝛoꝛex trãſ

uerſo veniuũt.i.aut frat patris.aut fracmats
q̃ aut patruꝰ.aut auũculꝰnoĩatur,q̃ etip̃i
oꝛdine duplicant᷑. TCertio gradu vemunt ſu
pꝛa pauꝰ ꝓauia.ifra ꝓnepos ꝓneptil.ex ob
liquo fratris ſoꝛoꝛilqʒ filiꝰvel filia.patruus
amita i. patris frater.⁊ ſoꝛoꝛ.Auũculꝰmat᷑

tera.i.matris frat ⁊ ſoꝛoꝛ. Quarto gou ve⸗
niunt ſupꝛa abauꝰ abauia.ifra abnepos ab
neptis.ex obliq frats ⁊ ſoꝛoꝛis nepoſnepti

patrue lis frater.ſoꝛoꝛ patruelis.i.patrui filit
us vel filia. ↄſobꝛinus ↄſobꝛina.iauũculi ⁊
mattere ſilius vel fina Amitinꝰamitina.id⸗

eſt. amite filiꝰ vel filia. Itẽqʒ ↄſobꝛini qͥ ex du

abus ſoꝛoꝛibus naſcut.qbꝰaccreſcũt patru:
us magnꝰ.amita magna.i.aui patni frater
et ſoꝛoꝛ Muũculꝰmagnꝰ.mattera magna.i.
auie tã paterne qᷓ; matne frater ⁊ ſoꝛoꝛ Quĩ

to Sou veniũt ſupꝛa atauꝰ. atauia. infra ad

nepos adneptis.ex obliq fratris ⁊ ſoꝛoꝛis ꝓ
nepoſ ꝓneptis frẽs patrueles.ſoꝛoꝛeſpatru

leſ Amiti aitine ↄſobꝛim ↄſobꝛine filiꝰł filia

ꝓcõſobꝛinus ꝓcõſobꝛina.i.patriin magni.a
mite magne.auũculi magni.matertere ma⸗
gne filius vel ſilia.quibus accreſcũt ppatru
us ⁊ ꝓamita.hi ſunt paui paterni frater ⁊ ſo
roꝛꝓauũculꝰpmatertera.be ſũt pauie pat᷑:
ne materneqʒ frater et ſoꝛoꝛpauiaqʒ mater

in ſide xpi puenaat r
Se conſanguinitate et gradibus
anguinitatis ¶Capitulum XxIII

tibus qᷓ; Sᷓoibus ſimilit ꝓ ſubſtãtia earũ qᷓ

(Wnoecima.

ni. Mec ſpecies nec alijs gradibus qʒ ſeßta

eſt. nec alijs vocabulis declaran poteſt. Se
xto gradu veniũt ſupꝛa tritauꝰtritauia.ifra

inepoſ.ineptiſ ex obliq̃ fris⁊ ſoꝛoꝛiſ adnepol

adneptis fratres patruelis ſoꝛoꝛes matrue

lis amitini amitine ↄſobꝛim ↄſobꝛie patrui

magni.amitine magne. auuncułi magm.
matertere magne. nepos neptis pꝛopuo⸗
ris ↄſobꝛim filius vel filia qui ↄſobꝛini aſpel
lantur.qbus exlatere accreſcut ppatrui pa
mite pauũculi pmattere filiꝰpel filia adpa⸗
truꝰ adamita. bi ſunt abaui patermfrai 2ſo

roꝛabauũculꝰabmatta.bi ſt abauie paine

matneqʒ frat ⁊ ſoꝛoꝛ abaui qʒ maini.ᷣ q́
explanari ãpiiꝰñ pñtqʒ ipe actoꝛ diſſeruit.

affinitate. ¶Capitulũ XV.
Eptimo graou

ſunt qui ↄgnati recta linea ſupᷣ
infraq; ꝓpꝛijs noibus non ap
lantur ſed ex tranluerſa linea continentur
fratris ſoꝛoꝛis adnepos adneptis ↄſobꝛini
filij iieqʒ ſucceſſoꝛes.Icirco gradus ſeptẽ
conſtituti ſunt.quia plterius per rerumne
turam nec nomina inueniri.nec pita ſucce

dentibus pꝛoꝛogari poteſt. In bis ſeptem
gradibus omnia pꝛopinquitatum nomia

continentur. vltra quos affinitas inueniri
nec ſucceſſio poteſt ampliꝰ pꝛogari.

uare conſanguinitaſ eſt inſtitu
ta vſqʒ ad ſextũ gradũ. Ca. XVI
DBnſanguinitas
dum ſe paulatim pꝛopaginuʒ
oꝛdinbus dirimens vſqz ad yl

timũ gdũ ſtraxerit ⁊ ꝓppinqraſeẽ deſieꝛit eã

rurius lex mrionij viclo repett ⁊ qdaãmõ re
uocat fſugieniẽ. Jõ ãt vſqʒ ad.vj.gnis gouʒ
ↄſãguĩtas ↄſtituta ẽ.vt ſic̃ ſex etatibꝰmundi
generatio ⁊ boĩs ſtatꝰfimi.ita ppiqtas gñiſ
tot Soibuſ iminetur. Moc mõ filiꝰa filia qdᷣ
eſt frater et ſoꝛoꝛ ſit ipſe truncꝰ.qllis ſeoꝛſũ
ſeiunctis ex radiceilliꝰtrüci egrediũtur iſti
ramuſculi nepos ⁊ neptis pᷣmus ꝓnepos ⁊
pneptis.ſecũdus abnepos ⁊ abneptis.terti
us adnepos ⁊ adneptis.q̃rtus trinepos tri
neptis.qntꝰ inepotis nepoſ ⁊ inepuiſ neptiſ

SPars

( Quomodo computandi ſũt gra

Nogeniez ſuaz
pnũquẽqʒ ad ſeptimã obſuare
decreuimꝰgeneꝛationẽ. qᷓʒdiu
ſe agnoſcũt affinitate ppinqᷓs ad augalem
ẽ accedere denegãꝰ. qdð ſi fecerit ſeꝑẽt

exanoer epus
yjßuꝰpᷣuoꝑ dei oĩbus epis et cli
/2 ciſnecnõ iudicibꝰ ꝑ italiã ↄſtitu
iis ſalutẽ ⁊ aplicã benedictoneʒ. Ald ſedem
apoſtolicã ꝑlata eſt queſtio nouit exoꝛta ð
gradibꝰↄſanguinitatis quã qdaʒ legũ ⁊ca
nonũ imperiti exiſtimãtes eoſdẽ ꝓppinqᷣta⸗
tis gradus ↄtra ſacros canões ⁊ eccleſiaſti⸗
cũ moꝛẽ numerare nitunt.nouo et inaudi⸗
to erꝛoꝛe affirmãtes ꝙ germani fratres ł ſo
roꝛes inter ſe ſuntin ſcdᷣa generatõne.ſilij eo
rũ vel filie in quarta nepotes ⁊ neptes eoꝝ
in ſexta. Laliqʒ mõ ꝓgeniẽ cõputantes ⁊ eꝰ
modi ſexto eã gradu terminantes dicũt dei
ceps viros ac mulieres inter ſe poſſe nupti⸗

ↄꝓfirmandũ in argumentũ aſſumũt ſecłares
legeſquas ꝗuſtinianꝰ imꝑatoꝛ pmulgauit
de ſucceſſionibus ↄſanguineoꝝ qbus cõſiſi
oñdere moliunt᷑ fratres in ſecũdo gradu eẽ
numeratos.ſfilios eoꝝ in quarto.nepotes ĩ
ſexto. Sicqʒ ſeriẽ genealogieterminates nu

calliditate diſturbare nitunt.Nos vero ðo
annuente bãc queſtionẽ diſcutere curauiꝰ
in ſinodo babita in lateranẽſi ↄſiſtoꝛio.ↄuo
catis ad hoc opus epᷣis et clericis atqʒ iudi
cibus diuerſarũ pꝛouinciarũ.deniqʒ diu vẽ
tilatis leg bua⁊ ſacris canonibus diſtincte
inuenimꝰob aliã atq; aliã cauſam alterã le
gSũ alterã canonũ fiericõputationem.an le
gibus ſiquidẽ ob nibil aliud ipſoꝝ graduũ

ſio ab vna ad alterã ꝑſonã inter ↄlanguine
os deferat. Hac igit᷑ de cauſa.qꝛ bereditatel
nequnt deferꝛi niſi de vna ad alterã ꝑſonaʒ
ideo curauit leculaꝛis imꝑatoꝛ in ſingulis ꝑ

deolſaguinitatis ¶ Sext? Gꝛegoꝛius
ape⸗ lſacri canoneſ duas in vno gradu ↄſtituunt

tiliter fuerit ꝑſpecta idem ſenſiſſe ⁊ eandẽ eẽ
in ſententia atqʒ ad eundem terminu cõue

intelligere quẽadmodũ vlterioꝛes goꝰ nie

alia iura ↄtrabere ⁊ ad bmõi pfanũ erꝛoꝛez

merationẽ ſctõꝝpatrũ ⁊ antiqᷓ; eccle cõpu
ta tioneʒ ad nos vſqʒ perduciã ꝑpuerſa qᷓdã

mentio facta eſt.niſi nt hereditas pel ſucceſ

WBnoecima

ſonis ſingulos pſigere gradꝰ Quia vo nu
ptienõ valent ſine duabus ſieri pſonisido

ꝑſonas.ptrũqʒ tũ cõputationẽ ſi attẽteac ſiᷣ

nmire maniteſtũ erit. Juſtintanꝰnãqʒ pſqʒad
quẽ gdu ↄſangnitas ipſa ꝑduꝛet in ſuis iegi
bonõ diffiniuit. Canones vᷣo vltra ſeptimã
nullã nũerant generatõnẽ Sexto qpe gou D
detminato in ipſ legibꝰſubintulit impatoꝛ
bacten? oñdiſſe ſufficiat qu? admodũ Fouſ
cognatois numereni.Haqʒ ex bis palã eſſ᷑
rare debeamꝰ. Generata qlpe ꝑſona gdum
adicit. Ecce in bis bꝛeuibꝰ pᷣbis aꝑte oſtẽdik
tales gous qleſiſti cõputãt. nõ tãtũ pſqʒad
ſextü verũ ⁊ vlira nũerare debere.cum vltia

ſex vleioꝛes Soꝰnũerandoſeẽ decernat Abi
eni pliioꝛes nũerat Soꝰapte indicat ñ ſex tã
tu eẽ go. ſ lex finitis? adbuceẽ aloſ nierã
dos vt genidice leges ſit ⁊ aces ſi canões
dicamꝰh̊ ꝗð nitas bʒ.ſq ñ iminat ↄſangui
tas in bmõi ſer. q iminat ſm canões in ſepit
mo gou.pvtraqʒ eni cõputatõ ſiẽſuꝑiꝰ dixiꝰ
vno ſie Ocludii.nãqʒ duo goꝰlegales vnũ g̊
dũ cãonũ efficiũt Feẽſitaqʒ qͥ pᷣin ſdaꝛeſlegeſ
dicũt᷑ iſcᷣo uxta canõeſnijerant ĩ pꝛio. Filij
frũʒ q̃ illic nũerant inq̃rto ̊ cõputãi i ſcdᷣo
nepotel vᷣo qᷣ ibi cõputãt ĩ ſexto iſtic nũerãt᷑
ĩtno.ſic deĩcepſqᷣ ĩlegibꝰſcꝛibũti.puij.⁊ĩ xin
canõibꝰdiſfiniut i. uij.⁊.v.Etqʒ B mõ ð reli
q̃s ſciẽdũ ẽ vt qͥ ſm canones dicuntin ſexto
vel in ſeptimo.ſecundum legeſ accipiantur
in duodecimo vel decimoqrto Hã in leptẽ
gradibꝰſi canonice ⁊ vſualiinumerant om
nia ꝓpinqtatũ nomia ↄnnent᷑ vltra qs nec

ↄſan guinitas inuenit necnoĩa reperiuntur

nec ſucceſſio poteſt ampliꝰpꝛogari.nec me
moꝛiter ab aliqua generatõe recoꝛdari. NHe
vero in bac cõputatione ↄſanguinitatis ali
qua de binc paleat ãbiguitas remanere.ali

am quã quidã faciunt numerationẽ in baoc

etiã diſpoſitione duximus finiendã Süũt eiʒ
quidam qui nõ a fratribꝰſeda filis eoꝛum
id eſt patruelibus pel ↄſobꝛinis genealogi
am numerare incaipiũt.dicẽtes ſiios fratrũ
in pꝛima generatione computari debere.qʒ

— — — - —

n
la
erl
int
top
true
dee
a
gr⸗
ci
imn
ſor
iaui
Nean
gviap
ſcheen
tenter⸗
glpelia
lnfrae
ſooſa
omag
Kigui
frater
fatrtbe
gtecee.
dunbe
hoqer
Aeopog
ontſon
ftarren
amine
amig
tuautt
lla iſrg
batru⸗

aon
Mig
ſtuune
ttegc
ndeei
cöne
Nrad
nolg
ani
umnan
Mid
gaik
cie
nön

Kelide

ilnn
d
em

Niltrc.

wſuini
ſanors

AMngi

Gnkope

eſ⸗
NNnd

„

hiͦginfi
wlwin

mdtn

gbrödnn

Naninead
Aeguoũ g
oHiri

nerixn

iunisnet
onr
anneeme
mudan e

Pninii

kenunerin
Nonenh
endia
fs n
ns Galin
vſivyfun

mmmd

ſrẽs q̃ſ q dã trũcꝰexq̃ ceteri ramuſculi oꝛiã

tur exiſtut. Seð nec iſta graduũ computa
tio ſi bene intellecta fuerit ab ea quã ſuperi
us expoſuimus ĩ ſentẽtia poterit eẽ diuerſa
¶ Libꝛo tertio inſtitutionum ſexto
apitulo.Degradibus cognationis

Dc loco neceſſari

um ẽ exponere quẽadmodũu gduſ
cognationis nuerent q; in rein pꝛi

mis admonedi ſumꝰ cognonẽ aliã ſupꝛa.a

liaʒ infra nũerare.alã extrãſuerſo.que etiã
ex latere dꝛ. Superioꝛ cognatio eſt paretũᷣ
inferioꝛ liberoꝝ.extrãſuerlofratrũ ſoꝛoꝝ vel
eoꝝ q̃ vel q̃ ex bis ꝓgeneran ⁊ ↄſequent pa
trui ⁊ amite auũculi matertere. Et ſupioꝛ q
dẽ et inferioꝛ cognatio a pᷣmo gou incipitat

ea qᷓ ex trãſuerſo numeranta do. nmo

gradu eſt ſupꝛa patmat. infra filiꝰfilia. Se⸗
cũdo ſupꝛa auꝰauia infra nepos neptis.ex
tranuerſo frat ſoꝛoꝛ. Certio ſupꝛa pauꝰ ꝓa:
uia.infra. pnepos ꝓneptis.ex trãluerſo fra
triſ ſoꝛoꝛiſq; filiꝰfilia.⁊ ↄſeq̃ᷓne patruꝰamita
auũculꝰmaitera. Datruꝰẽ patris frat quẽ
greci nacpac vocãt. Auũculꝰeſt mais frat
qui apud eos ꝓpᷣe dãcpoc aſpellat ⁊ piomi

ſcue eneycos ðꝛ.Imita eſt pats ſoꝛoꝛ ADa
tertera eſt mats ſdꝛoꝛ. que pt ſupꝛa pʒ oeya

aſpellat. Quarto gdu ſupꝛa. abauꝰ.abamia
infra. abnepos.abneptis.Ex trãſuerſo fra᷑ſ
ſoꝛoꝛiſqʒ nepos neptis.⁊ cõſequẽter patru⸗
us magnꝰ.amita magna.i au frat᷑et ſoꝛoꝛ.
Itẽ auũculꝰmagnꝰ.maitera magnan.auie
frater ⁊ ſoꝛoꝛↄſobꝛinꝰↄſobꝛina.i.qcunqʒ ex
fratribꝰaut ſoꝛoꝛibꝰpgenerant᷑.Sũt qdam
q̃ recte ↄſobꝛinos eos et ꝓpe dici putãtqͥ ex
duabꝰſoꝛoꝛibꝰpgenerãt q̃ſ ↄſoꝛoꝛinoſ.Eoſ
vo qͥ ex duobꝰgenerãt fraibꝰ ppᷣe frẽſ patru
eles vocari. Si aũt ex duobꝰfratribꝰtilie na

ſcunt ſoꝛoꝛes patrueleſaſpellant.at eos q ex
fratre ⁊ ſoꝛoꝛe pgenerant amitios ppe dici

amitine filij ↄſobꝛinũ te aſpellãt.ſi fuerittua
amita Itẽ amite tue filij ↄlobꝛinũ te aſpe lãt
tu aũt illos amitios. Quito ſupꝛa atauꝰat⸗
uia.ifra abnepos abneptis.ex trãſuerſo fra
tris ſoꝛoꝛiſqʒ ꝓnepos ꝓneptis.⁊ ↄſeq̃nt pꝛo
patruꝰ ꝓamita.i.paui frater ⁊ ſoꝛoꝛ ꝓauun

Bndecima.

culꝰ ꝓmateria.i pauie fratet ſ. oꝛoꝛ. Itẽ frail

bpatruel ſoꝛoꝛis patruełↄſobꝛim ↄſobꝛine a
mitin amitine filiofilia ppoꝛ ſobꝛnꝰſobua·

na biſũt patruimagni amite magne auun

culi magni.mattere magne filiꝰfilia. Sexto

gradu ſũt ſupꝛa tritauꝰtritauia.infra trine

pos trineptis.ex trãſuerſo fratris ſoꝛoꝛilqʒ
abnepos abneptis.⁊ ↄſequeni abpatruꝰab

amitai.abaui frat ⁊ ſoꝛoꝛ.abauũculꝰ.abma

tertera.i.abauie frat⁊ ſoꝛoꝛ.ꝗtẽ ſobꝛim ſobꝛi

ne.i. qui qᷓ ue ex frairibꝰ ⁊ ſoꝛoꝛibꝰpatruelii
vel ſobꝛiniſ vel amitinis ꝓgenerant filiꝰſi⸗
lia lHactenꝰoñdiſſe ſuſiciat quẽadmodũ 5

intelligere quẽadmodũ vluoꝛes qʒ Soꝰ nue
rare debeam?. Quiſpe generato ſepqqs g
du adicit. vt lõgefacil? litrñ
qʒ ꝓpᷣa cogtiõis aſpellatiõe quẽq̃ᷓ; notare.
At generationis qͥ; Sdꝰ eo mõ nuerãt. Sʒ
cu mag itas oculata ſide q́; p aures anis

boim miſigit. do neceſſariũ duxiꝰpꝰnarꝛati

onẽ gouu etiã eos pñ̃ti li inſcribi q̃nnꝰpoſ⸗
ſint ⁊ ex auribꝰa ex iſpectiõe adolelcẽtes pie

cuiſumã docinã gouũ adipiſci. Pꝛogenieʒ

ſuam vnũquẽqʒ ad ſeptimã obpuare decre
uimꝰgiatiõʒ.⁊ q̃diu ſe agnoſcũt affinitate
ꝓbinqs ad piugalẽ coplaʒ accedere denega
mus.qð ſifecerint ſeparentur.

tani epiſcopi.

regoꝛi p

ep̃o.qᷓta generatione fideles ðbe
ant copulari diſpẽſatoꝛie ſic reſcribit. QNue⸗
daʒ lex romana in republica ꝑmittit vt ſiue
frater et ſoꝛoꝛ ſen duoꝛũ fratrũ germanoꝛũ
vel duarũ ſoꝛoꝝ filiꝰet ſilia miſceat.ſicut ex:
bpimento didicimus in tal cõiugio ſobolẽñ
poſſe ſuccreſceꝛe vnð neceſſe eſt pt iã qꝛta vł

(Ex epla Johãnis cõſtatinopoli

areqh

ſitꝰ ab Auguſtino anglon gens

it rñreqs qͥ gdu ſit

qnta generatiõe ſid eles licent ſibi vugan.

Item ꝗJobãnes di. Nerũ poſt muliũ tẽpo⸗
ris Felice melſſane ſicilie pꝛeſule reqſitus
vtrũ Auguſtino ſcpᷣſerit vt angloꝝ quarta
generatione contracta matrimomia mime
ſoluerentur. bumillimꝰpater Gꝛegoꝛi? int
cetera talem deditrationẽ Q, ſpᷣſi Nugu⸗

ſtino angloꝛum gentis epo. alũno videlicz is eſſe innobaluz.
vt recoꝛdaris tuo.de ↄſaguinitatis uncti: lus ſacerdos tribuat er cõmunionẽ. St vo

conuerſus diuiſuſqʒ fuerit a talr copulatio

anaibematis pinculis eſſe innobaiuʒ a nul

ſeparentur. aut infra aſfinitatis lineãid eſt

one ipſi et angloꝛum gẽtn que nuꝑed ſideʒ
pveneratne a bono qð cepeꝛat metuendo au
ſterioꝛa recederet ſpecialit non generaliter
certiſſime ſcripſiſſe me cognoſcas.vnð ⁊mi
bi omnis romana ciuitas teſtis exiſtit. nec
ea intentione becillis ſcripſi mãdata. vt pꝰ⸗
q́; firma radice in fide fuerint ſolidatiſi ifra
pꝛopꝛiam ↄſanguinitatẽ inuentifuerint no

pſqʒ adſeptimã geneꝛationẽ iungani.ſed ꝙ
adbuc illis neophitis exiſtẽtibus eis pᷣmuʒ
illicita ↄſentire ⁊ eos verbis ⁊ exeẽplis inſtru
ere.⁊ que poſt de talibus egerint rationabi
liter 2 fideliter excludere opoꝛtet.Haʒ iuxta
opoſtolum qͥ dixit. Lac dedi vobiſ potum
non eſcam.ita illis modo non poſteriſvtp̃ᷣ
ſixum eſt tempoꝛibꝰ?tenẽda indulſimus. ne

bonum qðdᷣinfirma adbuc radice plantatũ

erat erueretur. ſed aliqᷓntulum firmaretur.
a pſqʒ ad perſectionẽ cuſtodiretur Hec gꝰ“
ego ſobãnefidcirco perſtringenda curaui
pvt bi qui occaſione noue diſpẽſationis illici

ta matrimoma cõtra bũc eruditiſſimũ vix ſi

cauſant. non generaliter quarte generatiõiſ
copulam cẽſuiſſe.imo venialiter ſimulqʒ tẽ
poꝛaliter ꝑmiſiſſe cognoſcãt.

Jacharias papa caplo primo

Oſerentibꝰ hoĩ

bus de germanie paribulſ didici
ꝙ beate recoꝛdationis Gꝛes pa⸗
dum eis ad religionẽ xpᷣianitatis diuia
gratia illuſtraret licentiã illis dediſſet in qr
ta ſeſe copulari generatione. Nðquidẽ xpᷣi
gnis licitũ non eſt? dum vſqzſe cognouerit
ſed du rudes erant inuitandi ad fidẽ qᷓmqʒ
mime ſcriptũ reperimꝰnõ ãbigam...f
NVItem capitulo quinto
Tconſobꝛnam
neptẽ nouercam fratris vxoꝛẽ vel de Reopᷣa
cognatiõe vłquã cognatꝰ babuerit nullus
audeat ſibi copulare in coniugio. Siquio
buic tali coniugio nepbario ↄuenerit ⁊ ĩeo
permanſerit ſciot ſe apoſtolice auctoꝛitatis⸗

tradicere videatur

ne digne penitẽne ſubmittatur vt ſacerdos
loe conſiderauert.

cretum Gꝛegoꝛij iunioꝛis.

J debeant ou/

vxoꝛes accipere q̃ ſunt abillis

longa ꝓgenie generate.rñdet Auguſtinus

Hfieri modis oĩbus licet nequaqʒ eni in ſa⸗
cris eloquijs inuenitur.qð huic caplo con⸗

Capitulo. xxxvij. Gꝛegoꝛius re
pondet auguſtiio.

lare pᷣmũpſerit pais pfecto turpitudinẽ reue

lauit. Cũ cogta qʒfris miſceripbibitũ eſt. qꝛ
p ↄuctionẽ poꝛeʒ caro fris ſuitſacta p qᷓre

etiã ſãctꝰ Johes baptiſta capite trucatꝰẽ.⁊
ſãcto martirio conſummatus.
Be gffinitate. . „
Regoꝛiſeruꝰſer

noꝝ bei. venerio caralitão Natni

amãde qᷓs ðᷣbeo refero gtes. Quoniã qſiſti
que debuilti iocũdum reddidiſti me. AUñ
placide adinquiſita reſpõdeo. Sedem apo
ſtolicã oſulere dcreuiſti.ſi mulier copla nu

ptiali extrãeo piro iũcta cognatõieiꝰ ꝑptieat

Aquis fratriſurx
oꝛem in coniugiũ duxerit anatbe
ma ſit. Si qs de ppa cognatione
vel quã cognatꝰbabuerit. duxeꝛit in ↄiugiũ
anatbema ſit. Si quis nouercaʒ autnuruʒ
duxerit. anathema ſit. SS
¶ Beda in hiſtoꝛia angloꝛum inteꝛ
rogatio augꝰ

o germani fiẽs ſinglaſ ſoꝛoꝛel

ceri gue facim eſt. qꝛ in lege ſceõ
tũ eſt. LCurpitudinẽ patril tunñ
reuelab.HNeqʒ; eni turpitudinẽ pats ſilꝰ re
uelare pt. ſz aꝛ ſcptũ eſt. Erũt. din. c. v.q tur
pitudinẽ nouerce q̃ vna caro cũ patre reue

tatis tue ſtudioſe ſa gacitati frat᷑

ſee
aln
pel
ni⸗
yen.
en
Hel⸗
bitr⸗
deyn
edir
ema
inch
doch
ſolie
Knl
pobi
cre
tnn
ſecol
di⸗
obin
bepro
Nacaro
gousp
Good
wdod
turne
noco⸗
it
tspo⸗
perbi
dintp
ipſema
ſeaui⸗
oͤpoer
neöo
omngn
Ghond⸗
mdrt
klaee
mMepy
in kenn
ranog
binqn
iglodi

lopyle⸗

N
Gin
polh
Lerdos

ſur
ube
GN
mmougi

en.

miraan

1/
Aood
hls

in
bg9n

s te

E

lte

ina

tonchiet

ügaeen
Vuudnin
hhnit
uutg

en

ſi eo defũcto cognatio maneat eadẽ.vłſi ſub
alio viro cognationis vocabula diſſoluant
vel ſi ſuſcepte ſoboleſ poſſint legitie ad poꝛiſ
viri cognationis tranſiꝛe copulaʒ. Eſt enim
verbũ dñi validũ.⁊foꝛte eſt.durabile eſt.pſe

uerabile eſt. immutabile eſt.non momenta

neũ.nõ tranſitoꝛiũ.it autẽ ꝑſe ipſa nitas
deꝰeſt verbum dei. Telum et terꝛa tranſi
but. verba autẽ mea non tranſient. Anteqᷓʒ
deꝰ in carne inter hoĩes aſpareret.eo inſpiꝛã
te dixit Adaʒ. Nuãobꝛẽ relinquet bõ patrẽ
æ matrẽ ſuã.⁊ adheꝛebit vxoꝛi ſue.⁊ eꝛũt duo
in carne vna. Cui non cõtradixit dñs Deĩ
de cũ oꝛiret veritas de terꝛa in terꝛã ⁊ inui
ſibilis in bumanitate aſparuit.interꝛogatũ
eſt.ſi licitũ eſſet bomini vxoꝛẽ reliquere.qð
pꝛobibẽs fieri petuit.pꝛeteꝛ ſi foꝛnicatio ſola

excluderet copulã maritalẽ. Anð ptulit ſta

tim in mediũ eandẽ ipſã ſententiã quã ante
ſecula manẽs cũ patre verbuʒ inſpirauiti a
dã ipſe ↄſirmãſ qð ipſe ꝓtinꝰptulit bõ Quã
obꝛẽ reliquet hõ patreʒ et matrez ⁊ adhere
bit vxoꝛi ſue.⁊ erũt duo in carne vna. Si v
na caro fiũt.qũo poterit eoꝝ aliquiſ pꝛopin
quus pertinere vni.ſi non pertineat alteri⸗
Quoo fieri mime poſſe credendũ eſt. Haʒ
vno defücto in ſuꝑerſtite affinitas non ðᷣle
tur.nec alia copulæ piugalis affinitatẽ pꝛio
ris copule ſoluere poteſt.Sed neqʒ alteriꝰ
ↄiũctionis ſobolem placet ad ipſiꝰ afſinita
tis poꝛis ſiquidẽtꝛanſiꝛe conſoꝛtium ꝓeoq

verbũ dñi validum eſt. ⁊ foꝛte et vt inquiẽs

dixit ppheta. Nuomã ipſe dixit et facta ſũt.
ipſe mandauit et creata ſunt. Statuit ea in
ſeculũ ⁊ in ſeculũ ſeculi.pꝛeceptũ poſuit.cc.
Hõ poteſt per verbũ ſun atqʒ pᷣceptũ eſfice
re duo in carnem vnam et maſculuʒ ⁊ ſemi
nam qui innumerã multitudinẽ ſexꝰ ptriuſ

qʒ non deſiſtit ſecũ ſacere vnũ ſicut per ſe vi

tas dixit.Hon ꝓ bis tantum rogo.ſed pꝛo
eis qui credituri ſunt per veꝛbum eoꝛum in
me.vt vnum ſint ſicut tu pater in me ⁊ ego
in te.⁊ ipſi in nobis vnuʒ ſint.Si quis teme
rario auſu ⁊ ſacrilego in defũcto querit ꝑ

pinquitatem vel ſubaltero vocabula afſini
tatis diſſipare.ſuſceptam ſobolem altenus
copule credens legitime ſociari pꝛopinqui

Bndecima.

tatis pꝛioꝛis. bic negat dei verbum validuʒ
elſe vel foꝛte. ⁊ qui tam facile vel tam veloci
ter auerit diſſoluere. bicnõ credit dñ v̈buz
manere ineternum. Conſpiceterꝛã in quat
tuoꝛ locis diſtantibus magna intercapedi
ner confectaz et conglunnatam finge cuiuſ
cuqʒ figure vel immẽſitatis coꝛpꝰ polueris

Xconcilio maticenſi

— Ane conſangui⸗/

ntas que in ꝓpo viro obſeruã
da eſt. hec nimirum in vxoꝛiſ pa
rentela de lege nuptaruʒ cuſtodiẽda eſt. qꝛ
ↄſtat eos duos fuille in carne vna.coõmiis
illis vtraq; parẽtela eẽ credẽda eſt. licut ſcri
ptũ eſt. Erüt duo in carne nna

E concilio cabilloneni.
Vntraoicimus
qʒ vt in quarta vel ĩ qnta ſexta
Lqʒ generationenullꝰ amplius

coniugio coplet. Abi aũt poſt interdictum

factü fuerit nuentum ſeparetur

De ſpirituali germanitate. Nico
laus papa Salomoni cõſtatiẽſiepõ

Kiſcitatur a no/

0 bis ſãctitaſ veſtra ſi aliqs bomo

cõmatꝛeſ bꝛẽ paleat ſpualeſ vnã

psalterã. q frainitas tua memiſſe dʒſcptuʒ

eẽ. Erüt. d.i.c. v. Itaqʒ ↄſtetqꝛ vir ⁊ vxoꝛ vna
caro ꝑ ↄnubiũ efficiũt reſtat nimirũ niꝝ cõ
pꝛẽʒoſtitui illi mulieꝛi cꝰmat:ĩonio aſiũpta
vxoꝛ cõmat eẽ videbat. Et idcirco liquet vꝛ

rũ iulli feie ñ poſſe iũgiin copla q cõmat erat

eiꝰcũ qua idẽ vna fuerat caro effectus.
Edem Harolo archiepiſcopo
JIquis cũ ſpuali
matre fuerit foꝛnicatus. anathe
matis ꝑcutitur pt ſciusictibꝰ Si

militer aut ⁊ illũ ꝑcutere pmulgamꝰ.qᷓ cuz

ea quã de ſacro baptiſmatis fõte ſuſceperit
aut cü illa quã añ epʒtennerit cũ ſacro cril
mate fuerit vncta foꝛnicatõis ꝑpetrauit ſce

l2. legitiaz tñ ſi buerit ñ dimute cogal vxoꝛẽ.

(Ex concilio cabillonenſi

Ictum etiam no

dam vero fraudulenter vt a viris

bis eſt quaſoã femias deſidioſe q̃ſ
ſuis ſeparentur pposſilios coꝛã epis ad cõ
firmãdum tenuiſſe. Ande nos dignũ duxi
mus nt ſiqua mullier filiuʒ ſuuʒ deſidia aut
fraude aliqua coꝛã ep̃o tenuerit ad ↄfumã

dum ꝓpter fallaciã ſuã aut pꝓpter fraudem

quãdiu piuat penitẽtiã agat.a viro tamen
ſuo non ſeparetur.
Exconcilio maguntinenſi.
Eeo quoo inter
rogaſti.ſi ille qui filiolã ſuam du
xit vxoꝛem. ⁊ de eoqui concubu

it cum cõmatre ſua ſpũali.⁊ de eo qui ſiliuʒ
ſuum baptiſauit.⁊ cuius vxoꝛ eũ de fonte ſu

ſcepit.ea ratione vt coniugij diſcidiũ ſieret.

ſi poſtea in tali copulatione permanere poſ
ſent. De talibus ſic reſpondendũ eſt. Si fi
filiolã aut cõmatrẽ ſuã ſpũalem aliquisĩ cõ
iugio duxerit. eos ſeparãdos eſſe iudicamꝰ
⁊2 grauipenitentia plectẽdos. Si autẽ cõiu
ges legitimi vnꝰaut ambo.exinduſtria fece
rint.pt filiũ ſuuʒ de ſonte ſuſcipiant.vt diſci
dium fiat.Cale oſiliũ damus.ſiinnupti ma
nere voluerit. bonũ eſt.ſinautẽ grauis peni
tentia inſidiatoꝛi imungatur.⁊ ſimul mane
ant. ⁊ ſi ſupuixerit pꝛeuaricatoꝛ iugij.acer
rima penitẽtia mulctetur.⁊ ſine ſpe cõiugij
monegt.

Ex concilio triburienſi. IJdẽ

MWi ſpualem com

patrem babet. cuiꝰfiliũ vel filiã de
lauacro ſacri fontis accepit.⁊ eiuſ

tre ſuo eius viduã ducerein vxoꝛẽ.ſi nulluʒ
babent ꝓpinquitatis graduʒ. Quidenim?
Nundqd non pñt coniungi.quoſ nulla pꝛo

ximitas carnalis.pel nulla generatio ſecer

nit ſpualis.Item ſimili ratiõe q̃ ſpnalem ba
betcompatrem. gener eiꝰ fieriñ pbibet. De
illa dumtaxat filis quam ipſe de ſacro fonte
non ſuſcepit.ſpũalium qʒ patrum.i.ompa

vxoꝛ cõmater nõ eſt. liceat ei defuncto cõpa

WBnoecima

trum filij vel fllie ante ſiue poſt compateꝛni

tatem geniti. legittime cõiũgi pñt. p̃terillas
ꝑſonas qbꝰ compatresexiſtũt.qꝛ ſpũalem
hliam patris ſuinemo vxoꝛem ducere põt.
qzuis ſiliam eiꝰq compater eſt patris ſui.ſi
filiola patris ſui nõ fuit. vxoꝛem accipeꝛe nõ
pꝛobibetur.

¶ Quid diſtet intercognationem ſi
ue conſanguinitatem ⁊ affinitatem
et ſpiritualem germanitatem.
Bia queoaz ſüt
conſanguinitas.affinitaſa ſpũa
Ais germanitas.in qbuſ xpᷣianoꝝ
comugio lex indicta eſt Cõſanguinitas eſt
inter eos qui iungunt ſm lineã generis.At
finitas eſt inter eos q̃ͥ genere quidẽ iũcti ñ
ſunt. 2tñ mediante genere ſũt ſociati. Aerbi
gratia.filius fratris mei cõoſanguineꝰmeus
eſt. vxoꝛ eiꝰqͥ de genere meo nõ eſt per ipᷣm
q eſt de genere meo.affinis mibi facta eſt. et
ego illi. Qui ergo de aliena cognatiõe vxo
reʒ ducit. cognatos ſuosilllaffines facit.⁊cẽ
inter mulierẽ et cognatos vini.ſiue inteꝛ viꝝ
⁊ cognatos mulieris.non quideʒ cõſangui
nitas.ſed affinitas.in qua ſiliter vt in cõſan
guinitate ↄtractꝰmatrionij phbibetuꝛ. In cõ
ſãguinitate vſqʒ adſeptimũ gradũ ↄiugia

ſunt vetita. Quedaz tñ ſcripture in ſexto g

du.quedaʒ pero in ſeptimo pbibitionẽ im
nare vidẽtur. Ambigua eſt eniʒzlocutio cuʒ
dicitur. ꝙ vſqʒ ad ſeptimũ gduʒ cõiugia co
pulari non ꝑmittunt. Poteſt eni et ſic itel
ligi.qa vſqʒ ad ſeptimũ quidẽ pbibent.ſed i

ſeptio ↄcedunt.velqa ſeptius Sdus vltius
eſt in quo ꝓbibentur.⁊ poſt queʒ ꝑmittunt.

Quidam pᷣmo gᷣdu poſuerũtſilios.ſecũdo
nepotes.tertio ꝓnepoteſ.quarto adnepoteſ
quinto abnepotes.ſexto trinepotes.ſeptio
trinepotum nepotes. In bũc modũ ſeptem

gradus in phibitione continent. Qui autẽ
batrem et matrem rabicem generationiſ eẽ

dicunt. ſilium autem et filiam quaſi truncũ
generatiomis conſtituunt iſti in nepotibus
bᷣmum gradum computandum cẽſent. bßm
quam acceptionem ille gradus qui in ſupe

A

rio⸗
oſte
lnte
noe
ſopn
treot
pon
Nle
fa.G
dung
cop
min

m
eſſe
t⸗
nu
gt
ſu⸗a
Flue
ritnal
ter ſi
glipo
nl
ſol
matveſt
paterge
btüren

lles
aſenſi
ſco gde⸗
obaun
nenlem
nn⸗
duc⸗

peerllns

ſürien
eeren.

mnolſui

gpeen6

ichonſt

n.
G

Ml

nntgltſi⸗

ſtner

aseſt

hücif
anedi
undu⸗
arßn
lekehi
nmöryro
Gntri
eNN

Nönmn
rnnc

Ocbbeens
anon
Wöust
chß⸗
ulan ttil
ie is
ulaido
pte

Cors ſchi

noduſegen
ent C
Pnemli

Papltnn

.
gian

—RK

ntnm

rioꝛi diſpoſitione ſeptimꝰfuit in bac ſexiꝰeẽ
oſtenditur. Gꝛadꝰ ↄſanguinitatis qᷓntũuis
intendatur ſurſũ et deoꝛſũ copulã piugaleʒ
nõ admittit. ſicut de filio ad matꝛẽ.⁊ oẽs qui
ſupꝛa ſunt.boc eſt auiã pꝛoauiã &.⁊ de ma
tre ad filiũ.⁊ omnes qui infra ſunt.boc ẽne
poteʒ pꝛonepoteʒ⁊c. S. liter de patre ad ſiliã
vel de filia ad patreʒ conſideratur ſupꝛa et ĩ
fra. Qua ppter inter eos qui a latere deſcẽ

dunt. gradus cõſanguinitatiſin matrionio

cõputantur. Quidaʒ affuntatẽ quinto ter
minari gradu voluerunt.alij vſqʒ ad ſepti

muʒ.ſicut et conſanguinitateʒ obſeruandaʒ

eſſe iudicauerunt. Spiritualis autẽ germa
nitas ſiue pꝛopinquitas boc modo cuſtodi
tur. Hemo cõmatreʒz aut filiã ſpiritualẽ vx
oꝛeʒ ducere poteſt Sil modo mulier cõpa
tri ſuo aut filio ſpirituali.vxoꝛ eſſe non põt.
Flius quoqʒ cõmatreʒ patris vel filiaʒ ſpi
ritualez. vroꝛeʒ babere pꝛobibetur. Et ſimili
ter filia cõpatri matris ſue.aut filio ſpiritu
ali proꝛ eſſe non poteſt. In conſilio triburi
enſi conceditur vt bomo defuncto cõpatre
ſuo illius vxoꝛeʒ ducat.ſi ei cõmater non eſt

Oõ ſi veruz eſt. ſimiliter mulier defuncta cõ

matre ſua.viro illius nubere poteſt.ſiei cõ

pater non eſt. quodtamẽ in aliqbꝰ locis ibi

bitũ relperii. ⸗ S
Atrum dolus qui ſuppoſitio di
citur.coniugium diſſolutt
pitulum (NVIII

facie deſponſantibus alias quaſ

a31
ſi aſſenſũ ſuũ poſtea bi qui dolũ ſune paſſi
facto qð exintentione non fecerunt pꝛebere
noluerunt.nequaqᷓʒ coniugiũ ratũ eſſe ðbe
re cenſemus. Exintentione eniʒ non factuʒ

conſtat. nec poſſunt conſtringi ad exequen &
dũ id qdᷣnecdũ intenderũt cũ facerent. nec xx

poluerũt cũ ſcirent.

AUtrum conditio ſeruilis ſi
neſciatur poſtea coniugiũ

* Diſſo uat.
CLapitulum

Joiuialiquan/

do quibuſoaʒ vxoꝛes incognitaſ

es perſonas dolo ſuſpoſitas.vbiq dẽ

WBnoecima
ueritur etiaz utrũ

ſiqᷓ mulier ſeruo nupſerit. lberuʒ
euiũ exiſtimãs. aut liber ancillã du
xeritliberã putãs.poſtea vbifraus detecta
fuerit coniugiũ diſſolui debeat? Et ſũt qui
bũc dolũ aliter qᷓ; ſuperioꝛeʒ iudicandũ pu
tant. Haʒ qa non in perſona bic.ſed in qua
litate perſone ſolũ erꝛatur. Idcirco ſanctita
tẽ matrionij pꝛeiudicare debere cenſent. Sʒ
foꝛtaſſis boc magis veritati ⁊ paci in q̃ vo
cauit nos deꝰconueniat.pt vbi alteriꝰ igno
rantia culpabilis non eſſe oſtenditur.alteri
us dolꝰad leſionẽ innocentisin eo qð frau

de vſurpauit.ſtare non permittaĩi
¶ Duodecimapars.

Dtũü non ſol
uo.tu poſtlaſti ⁊ ego qᷣdẽ
qᷓ ſpopõdi ſoluere cc goꝛ.
Hodicũ int freq̃ntes oe
cupationeſ furatꝰ ociũ ũ
mnMatiz pſtrinxi. z nõ plane
ꝓſecutꝰſũ qð q̃ſiſti. Queris de votis.vtruʒ
pari debito ⁊ eadẽ neceſſitate aſtrigãt pmiſ
ſoꝛes ſuos? Si inirogationi tue taniu ⁊ nõ
etiã edificatiom reſpõſũ dare vellẽ. bꝛeuiter

rñdere potinſſe.q:non vnũ in votis oĩbꝰ de

bitũ cõſtat. Aerũ qͥa te nõ qſtionẽ mouiſſe
ſed edificatione mag q̃ſiſſe nõ dubito.q̃ntũ
interi ptẽpoꝛe poſſibilitas ſe ſuggeſſit ⁊ ratõ
deuotiom tue ſatiſfacere conatꝰſũ.
¶ De quinqʒ modis quibus mens

agenda tractat. 1
Capitulum (ſecundum.
uinq b modi ſunt

y'quibus mẽs bũana tractare agẽ
da conſueuit. cogitatione volũta
te delcberatione ꝓmiſſione voto. lið eſt
eniʒ cogitare aliqd.atqʒ aliud velle qð cogi
taueris. Hã et cogitare potes q; vis. velle
autẽ ñ potel niſ cũ placet id adð cogitaueriſ

Aerũ aliquotiens contin git pt id qdᷣpm de
lectanonẽ placet. m ranonem non placest
⁊ vt nondũ ipſa ratio acquieſcat ad illud vt

laciat ipſum qð delectat. Et eſt quidẽ inipa

delectatione quaſi quedam voluntas facti.
ſedin ipſa ratone necdum tamẽ eſt ppoſi
tum faciendi. Si autem ſecutuʒ fuerit poſt
voluntatem ppoſitũ.vt mens in idqð dele
ctat aſſenſum confirmetaaʒ tenetur. ſiue ad
culpam ſi maluzʒ eſt. ſiue ad meritũ ſi bonũ
eſt. Hocautemtotum qð cogitatonis eſt.
⁊ noluntatis eſt. ꝓpoſiti eſt.totũ in ipſa eſt
⁊ per iplam.ſiue bonum ſit.ſiue maluʒ.⁊nõ
tenetur nili in ſe.⁊ quantũ in ſe eſt tantuʒ te
netur. Cũ autem pꝛomiſſio ſecuta fuerit p
pꝛopoſituům.iam obligari incipit aduerſus
alium ſponſoꝛ.⁊ debitoꝛ ſit pmiſſioniſ ſue ꝓ
peritare ſeruanda adꝓximũ. Siquideʒ bo
num eſt qð pmiſitdebitoꝛ eſt quia bonũ eſt
quia pꝛomiſit. Oiautem malum eſt qðᷣp
miſit. debitoꝛnon eſt in eo qd malũ eſtqð p
miſit. reus tamẽ eſt qͥa pmittere pᷣſũpſit qð
ſine culpa iplere non potuu Houiſſime ſeq
tur votũ in q ãpliꝰaliqd a ꝓmillione oupe
ri videtur.
i

ad ſolu deü ꝛad ea q deiſut mag
pꝛopꝛie refertur. vouere ſiqdẽ eſt teſtiſicatio
nepmilſſionis ſpõtanee deo ſe obliigare ac ðᷣ

bitoꝛẽ ſtatuere.Hã qͥ pmittit ſimpli ſoõdet

ſe facturũ aliqd.qͥ vero vouet ↄteſtaĩ pmiſ
ſioni ſue ⁊ affirmat ipſã pmiſſionẽ vbiinqn
tů eſt pꝛomiſſio tenet inqntũ ẽ ↄteſtatioob
ligat. Notũ aũt aliud occultü eſt. ad deü et
coꝛã deo.aliudmamifeſtũ ad deũ coꝛam bo
mine. Occultũ votũ fractũ peccatũ eſt. ma
mfeſtũ ant notũ fractũ peccatũ et ſcandalũ

In illo deus offenditur in iſto vero enã in

pꝛoximũ peccatur. Q, ſi queris qᷓ vota om
nino tenenda ſunt. ⁊ que itẽ ſine culpa pꝛet⸗
mitn ſiue ettam cõmutari poſſint banc pꝛi
mũ diſcretionẽ accipito.
MNue vota tenenda non ſunt

Duodecima
CQCapitulunmn

criptura oicit.uo
Its ſtultoꝝfrangẽda ſũt. Nota qp⸗
pe ſtultoꝝ intelligimꝰ ea q vel de
malo fiũt.vel de bono male. vbi gtia. Si qᷣs
poueret quẽpiã interficere.liue qdᷣlibet ali⸗
udin quo culpa conſtaretſe factuʒ votũ de
maloeſſet ⁊ malũ eſſet.⁊ idcirco ſoluẽduʒ ñ
eſſet. in quo pᷣma culpa fuit vouere. ſecũda
foꝛet ſiimpleretur perficere. Similii ⁊ votũ
de bono factũ ſi bene nõ fiat inter pota ſtul

toꝛũ que frangenda ſuũt deputatur. Bñ aut

nõ fit etiam ſi de bono ſit illud votũ in q̊ vo

uetur. vel qð nõ licet.vel qd nõ expedit.Nõ

licet vt mulier non conſentiente vel potius
contradicente piro ſuo otinentiaʒ voueat.
Mon expedit pt qᷣſpiã in ieiunio velalio ꝗ⸗
libet opere ſupꝛa pires ac poſſibilitatem ſu
am aliqd ſe facturũ eſſe pponat Hecigituꝛ
omnia inter vota ſtultoꝛũ deputant.que vł
peruerſa ſunt.velillicita. vel indiſcreta Abi
autẽ ⁊ bonũ vouetur ⁊ bene vouetur. qᷓdaʒ
eiuſmodiſunt pt cõmutationẽ ex diſpẽſatõ
ne lulcipiãt.quedã verotalia vt recompẽſa

tionez oino non abmittãt
O, votum nullam commutatio⸗
nem admittat
*½ Capitulum VYV
Js ſcire que ſüt
illa qᷓ cõmutatiõz nõ patiuni loꝛ
aſſ mibi nõ credis qͥ auẽtẽ qris.
Siqdẽ ex vnuerßvnü ego pferꝛe volueꝛo.ẽ

enĩi qdᷣdã qd cõmutatõʒ nullã admittit Nãa

diſpẽſatio eẽ nõ pᷣt vbirecõpẽſatio eẽ nõ pᷣt
Diſpẽſatioqſpe nomẽ diſpẽdijẽ.⁊ deimẽũ
ſonat qntu in io eſt. Stultũ no eſt vo uta:
rie dãnũ ſuſtiere vbi nullũ lucrũ olſeqt. Abi
aũt ĩꝑuo deimẽtũ volũtarie toleraĩ pt ĩma
ioꝛi lucꝝ pueniat.ᷓ diſpẽſatio vocat.⁊ bona

eſt diſpẽſatio iſta. Ecce gꝰ'qũo bñ in ulo vo

lũtarie dãnũ ſuſtineript q maiꝰ mbil acan
pt? Vnũ ẽ ſi auctoꝛitatẽ viſ qd cõmutatõʒ
nõ recipit.HMõ ego dico.ſʒ vitas dic.⁊ ſi ego
dico.pꝰvᷣitatẽ dico.⁊ ſᷣm npᷣtatẽ dieo.qꝛ non

dobit bõ cõmutatõʒ ꝓ ais ſuo. Sʒfoꝛtere

III

ſ⸗
nor
tat
uUlt
ai
de⸗
non
ſon

pote⸗a
Apl
poln
luot
vo4
mno
guey
1ſllſe
deope
Aude
Gus
diede
geret
nlic
luus
toknete
noneam
esqin
art V

Dereno

pouere
tineren⸗
reddim
nerabit
nabit
reput
musq'
culpe
aqu
leniete
ſirenne
Bone
Pakerege
nmw
eddere
tuadas
iico. ſ
o pen
nnig,

ltho

don
Aede

din. Giis

Abera a

poräde

Wuin
wetie

tnnnrdon

mu bii
Dwunq
oaped

nrhe polne

hn vopest

molocd

lbimuentt
nhheigen
Nppnanioen

Noe

wanr ſoy
iadlpih
guronhi

We

etef

nonn

mhisiitiics
Pperewoben

“

oban lo⸗
a oblan

ſecrne

lnsonn

eAunad
rc,tpia
Fni i
runeiptia
oliben

ſpondebis ? dices quia non dixit veritas

non dabit. ſed quam dabit bomo commu

tationẽ pꝛo aĩa ſua? Ecce igi᷑ non affſirma

utt. ſed interꝛogauit. ⁊ tu reſponde ſi potes.
quã dabit bõ cõmutationẽ pꝛo anĩa ſuaevi

des manitfeſte quia nnũ eſt qd cõmutatõʒ

non recipit. neqʒ diſpẽlationez admittit. H
ſi voues imo qͥa voues. non enizbonus eſſe

potes.ſi boc non vouenis reddeað vouiſti
⁊ ipſũ qd vouiſti redde.qͥa ſi aliud reddere

volueris. non accipitur pꝛoiſto qdᷣcunqʒ il
lud fuerit. Uouete inqᷣt pſal.et reddite.d.d.

v.o.ꝗᷓ in cir.e.a. m. Que müera? Afferte do

mino filij dei a. d.f.a. foꝛte iſta ſunt munera

que vouere nos iubet reddere pſal.arietel

a filij arietũ.cũ dicit. Nouete ⁊ reddite dño

deo ve. oẽs q̃ in cir.eiꝰafmu.Cuimunera?⸗
Audiqd ſequit.Terꝛibili ⁊ eiq.a.l.p.t.q.r.t.
Ouid boc pertinuit vt poſtqʒ dixerat Bed
dite dño deo veſtro munera.ſtatim ſubiun
geret. Terꝛibili ei q̃ aufert ſpiruũ pꝛicepũ⸗
mii qa ipſa munera ipſũ ſpiritũ ſigniſicare

voluit. Si ſpiritũ pꝛincipũ aufert. auferꝛe ñ

poterit ſpiritũ tuũ? Redde ergo voluntari
us ne amittas inuitus. Nouete ꝛred. d. . v.
oẽs q̃ in cir. eiꝰaf.mu.Terꝛibili et eiq̃ a..p.t.

a.r. t. Aide ergo frat d eſt q̊d vouereꝛ red
dere nos opoꝛtet ðñno deo noſtro My ſi pꝛiꝰ
vouere vel poſt votũ reddere nolumꝰ tñre

tinerenon valemꝰ. Si reddimꝰ accipiet.ſiñ

reðdðdimus tollet. Si reddimꝰ ꝓ dato remu

nerabit.ſi nonreddimus. pꝛo ñ dato cõdẽ

nabit. Si eni reddimꝰ.q̃d noſtrũ eſt damꝰ
a reputatur ad iuſticiaʒ. Si autẽ non reddi

mus.qᷓd alienũ eſt reunemus.⁊ imputatuꝛ

ad culpaʒ. Qui amat inquit aniaʒ ſuñ pdet
eã.⁊ qui perdiderit aniaʒ ſuã pꝛopter me in

ueniet eaʒ. Seruat ſibi qui mibi tribuit. ⁊ q
ſibi retinet amittit. Nouete ergo ⁊ reddite.

Si voues aniaʒ tuã redde aniaʒtuaʒ. Noli

putare ereddere poſſis pꝛo ania tua pecu
niã tuã. bPoc eniʒ eſſet plus vouere et minus

reddere. non eſſet equa recõpenſatio. Si
tua das deo teipſü dyabolo.non eſt equa ꝑ
ticio. Honne ſi recte offeras ⁊ nõ recte diui

pas.peccaſtiꝰ lus valet ania minus pe

—

cunia. Monne aia plus eſt ʒ eſca? ⁊ coꝛpꝑꝰ

plus q; veſtimentũ? Si ploeſt aĩa eſca?
plus vtiqʒ eſt q; pecunia ?quia et eſca plus

eſtq́; pecunia. pꝛopter eſcã eniʒ datur pecu
ma.? ſi eſca nõ eſſet. pecunia quid eſſet? ã

qd plus confert ⁊ pꝛodeſtapluũ plus eſſe ne

ceſſe eſt. Si ergo voues aniaʒ noli pꝛo ama
dare pecuniã.qꝛ ſi Bfaciſ ſaudẽ facil.plꝰpo

uens.⁊ minus reddens.Cũ aĩa tua dare po
tes pecumã tuã.pꝛo ania nõ potes.lNiſi foꝛ
te pꝛo ania tua ita pecuniã tuã dare volue
ris. vt anĩa tua data acceptabilioꝛ fiat pilla
cũ illa amatur pꝛo illa ſine illa nõ accipitur

Moli ergo putare ꝙ pꝛo ania tua.ideſt pꝛo

cõmutatõne anietue pecuniã tuã dare poſ
ſis.quia et ipſe pecuniaʒ tuaʒſic datã nõ ac
ciperet.⁊ tu aniaʒ tuã ſeruare non poſſes ſic

retentã. Itaqʒ et pecuma amitteretur.⁊ aia
non ſeruaretur. Mocigitur vnũ eſt qd recõ

pẽſationẽ non accibit·
ZAue vota commutationem
patiantur

itulum ¶ſextum.
terg omnla pꝛo

loco ⁊tẽpoꝛe ⁊ cauſa cõmutatiõʒ
Aadmittüt. Nouiſti aurũ. argentũ
redbere potes.quia qd pꝛecio minꝰeſt.ĩ põ
dere maius eſſe poteſt. Nouiſti peregrina
tioneʒ tuã dño.cõmutationẽ admittit.ſi foꝛ

te expediat magiſ qd contingere poteſt. vt p
maneaſ in patria tua ⁊ in domotua.Haʒ ſi

illic perſoluere potes aliud tantũ valens.ſi
ue adlaboꝛezoperis ſiue addeuotionẽ vᷣtu
tis. ſiue ad vtilitateʒ ãminiſtrationis cõmu
tationez dare potes. Vouiſti ieiuniũ.⁊ bic
cõmutano eſſe poteſt.ſi foꝛte boc non expe
diat qd contingere poteſt. Aliud adbuc di
co. Nouiſti deo ſeruire in loco aliquo.vel ĩ
babitu.vel in ſocietate aliqua.dico quia ⁊ B
totũ cõmutatiõʒ babere poteſt. quia poteſt
⁊locus deſtrui⁊ boĩes moꝛi.⁊ babitus mu
tari. Nũquid putas ideo perdis anĩaʒ tuã
ſilocas aliquis paſtatur. aut ſi boĩes moꝛi

untur. Cãtuũmodo ex te non ſiat.qdð in illis

fit. neq; ĩ teremaneat qdᷣate fier: biit Nõ
eſt periculũ tuũ. vbinõ eſt culpa tua.ſac qo
potes tu. ⁊ quãtũ potes.et ſufficit bi bo

na volũtatenon ãplius exigitur niſi quãtũ
poteſt. Si auteʒ aliquid boꝛuʒ voueris vel

ſimiliuʒ aliquid q vel inuitis auferꝛi pñt.vł

a volentibus cõmutari.⁊ implerequidẽ na

les qd vouiſti.non eſt in tuo arbitrio comu

tatio votitui.etiã ſi maius aliquid videris
vel melius faciendũ qᷓdfacias. Moteſt qui
dẽ diſpenſatio fieri circa te.ſed non debetſi
eria te. Haʒ tu quidez qᷓntuʒ in te eſt boc de
bes quod vouiſtiipſũ et non aliud. Non ti
bi licet pꝛo alio alið cõmutare.ſed diſpenſa⸗
toꝛi magiſtro tuo ſi voluerit et expedire no
uerit. licet aliud accipere. Si idẽa te dat de
bitũ eſt. ſi aliud abillo accipitur indulgẽtia
eſt. Maã ⁊ idcirco diſpenſatoꝛdiciturille qui

lubiectis oibus ſᷣm vtilitatẽ ⁊ fructũ recopẽ

ſatiõis diuerſa quedaʒa pᷣmis⁊ alia abbis
que pꝛopoſita fuerant ſalubꝛi ac ranonabi

li cõmutatione impenderepoteſt. Sicut er

go votũ tuũ in tua conſtat volũtate.ſic com
mutatio voti tui in illius conſtat poteſtate

Allic ꝑpte operari potesbonũ qᷓo delectat.

autẽ conſulere illů debes qd magis expedi
at. Eſt⁊ adbucãpliꝰaliquid qd dictiſ adijci
endü videtur. Ecce vouiſti virginitatẽ car
nis tue dño deo tuo.dicoꝙ reddere debes

●○

ud ꝓ iſto reddere. ſi iſið potes reddere. Sʒ
qdfacimꝰ Ecce vouiſti ⁊ votũ non tenui⸗
ſti.qa virginitatem amiſiſti. non potesãpli
us reddere virginitatem. nõ potes dare qðᷣ
nõ babes. Semel amiſia eſt virginitas.am
plius reparartaut recuperarinõ p̃t. Quid

ergo facies? Quid reddes dño deo tuopio

pirgitate tua quã vouiſti ⁊ poſt votuʒ ami
ſiſtEſt ne aliqd aliud qd piſta reddi poſ
ſit. vt debitũ reddaĩ. ⁊ votu ipleatur? Sim⸗
bil eſt aliud qð pꝛo iſto reddaturſalus non

eſt bis qui banc vouerũt.⁊ amiſſam iaz red

dere non poſſunt. Hunquidigitur fontem
miſericoꝛdie pꝛecire audebimꝰbmai?Di
cat hoc qui audet.ego nõ pꝛeſumo nec vo⸗
lo. Ndᷣat qui boc dicere voluertt. ne foꝛte ſi⸗
bupſi periculũ ſtruat. Ergoaliudeſt qöred
dere poſſis pꝛo nᷣginitate tua.ſi eũ perdidi⸗

qd vouiſti. Hon licet tibiretroſpicere.ptðö
inceps adexperientiam carnis deſcendas.
BDico getibi redde qd debes. Hõ lʒ tibi ali/

Duodecima

ſti. Quid aliud? Redde penitentiã tuã. red

de contritionem tuã.redde bumilitatem tu

am pꝛo virginitate carniſ.redde bumilitatẽ

coꝛdis. Nꝛo carne fracta. frange coꝛ bumilt
tate. Humilitatem per ſe debuiſti. etiaz ſi n
ginitatẽ babueras.et tamẽ ſi vi:ginitatẽ red

Dere non potes. redde ꝓ illa bumilitatẽ.⁊ ſa
tiſfacies tã ꝓ ſe qʒ pꝛoilla. Aide quãta ſit viꝛ

tus builitatis. Socia eſt virginitatis buli
tas. æ ſocia bumilitans virginitas. Et non
poteſt ſi abeſt bumilitas ſatiſfacere deo vir

ginitas. Moteſt autem etiam ſi abeſt virgi
nitaſ ſatilfacere ðo.ſibabeatur vera bumili

tas. Eſt igitur aliquid qᷣreddas p virgin
tate tua.ſi illaʒ reddere non potes.Eſt vnde

ſatiſfacias deo.etã ſi iſtã non offeras Nun

quid ſic dico de ania tua perde ammã tuã

ita vt eã ampliꝰreddere non poſſis.⁊ pꝛde ſi
aliquid tibi ſupereſt qð pꝛo üla reddere pol
ſis.· Mꝛopterea dixi tibi.qͥa boc vnũ eſt pꝛo
q cõmutatio nulla dari poſſit.ſi boc ſolũ da
ri non poteſt. Hoc niſi rebddideris quicqd

dederis nõſatuiſtacis.boc ſi reddideriſ qᷣcqd
non dederis non offendis

¶ Wars tredecima

(De vicijs et operibus malis.
Capitulum (Lpꝛumum.

talia vicia.ſiue pꝛincipa
lia ſiue oꝛiginalia ſacra
ſcptura commemoꝛat.
Que ido capitalia ſiue
ꝛincipalia vel oꝛigina
H lia nominant. qͥa reliqꝝ
omnium caput ſũt ⁊ pᷣncipꝑiũ et oꝛigo. Oia

quiſpe alia abiſtis ſeptem vicijs oꝛiũt.Hoc
autem intereſſe videtur inter peccata ⁊ vi

cia.q vicia ſunt coꝛruptiones amme ex qui
bus ſi ratione non refrenentur.peccata.id
eſt actus iniuſticie oꝛiunt. Quando autem
temptanti vicio ↄſenſus adbibeĩ. actꝰ miu
ſtitie eſt qdᷣ peccatũ d. Itaqʒ viciũ ẽ infirmi
tas ſpũalis coꝛruptõis. NPeccatũ aũt ex coꝛ
ruptõeoꝛiẽſ pↄſenſũ act? iniqtatiſ. Itaqʒ; vi
ciij abſqʒ ↄſenſu infu mitas eſt.cuiinquãtũ

Eptem capi

alaaria
lrun⸗
lonlat
hulläbe
tianneg
ſupbi
bot pae
bergul
mfedig
neinund
Egnong
ſſien
nudo
ritual
apicor
eſtimot
moderg
chpilcen

Annär
Nanente
umllni
oebunt
enigzſ;
tatered

tian
ltpa.

svaͤ
Gn
de.

eng

spprg

eEKorne

erae on
knmnini
Asapdel

lrdne

Nceäch

iboeüin

no guic⸗
Nom gd

Sms

n

–
10MN
Haninuß
Na a

nmi ſtin
imp ſin

ne
Gunmetr un
gecan. P
vnnpoic
Pbatacd i
nicuinmmn
cuñ utt 6
Riͤrni n
tumin

8 5” .
”!” 22 N ð”ð

(Wars
infirmitas eſt miſericoꝛdia debei.NRꝛemiũ
aũt et coꝛona inqntũ ab actu iniqᷣtatis cobi
bet. Cñ cõſenſu vero viciũ cłpa ſit.vbi inq̃n
tũ viciũ eſt.malũ eſt.inquãtũ voluntariũ ẽ
pena dignũ eſt. Niciũ ergo eſt in coꝛruptõe
peccatũ autẽ eſt in actione.Actꝰpᷣo peccati

ſolo ↄſenſu ꝑficit.etiã ſi foꝛis opuſnõ fuerit

da qð iniqtatis eſt per ↄſenſũ pꝛauũ in ſola
polũtate cõpleĩ.etiã tunc cuʒ ab eo qð vult
perſiciendo foꝛis inuita reſtringit.facit eniʒ
qð ſuũ eſt totũ.⁊ qdᷣampliꝰnon ſacit.ſuum
non eſt. nec abipſa eſt qd amplꝰnõ facit.ſed

ↄtra ipſã.ꝗta in ſolo ↄlenſu opꝰiudicat.cui

quidẽid qð foꝛis eſt opꝰtãtũ in malicia ad
ijcit ãntũ ipſũ q intus operat᷑ motũ volũta
tis ad maliciã accẽdit.Sic ergo vicia ongo

peccatoꝝ ſũt.ex qbus naſcunt᷑ oꝑa iniq̃tatil

que quidẽ ſicut dictũ eſt abſqʒ ↄſenſu penaʒ
babent.qa coꝛruptio ſunt.cũ ↄſenſu autem
culpã qa volũtaria ſunt.Inqntũ eniʒ oꝛigi
nalia ſũt.pena in ipſis exercet. Inq̃ᷓntũ volũ
taria ſũt pena ipſiſ debet.Sũt aũt bec. Nꝛi
ma ſuperbia.ſecũda inuidia.tertia ira.quaꝛ
ta accidia.q̃nta auaricia.ſexta gula.ſeptima
luxuria.Ex biſtria boiem expoliant.quartũ
ſpoliatũ flagellat.q̃ntũ flagellatum eijcit.ſe
xtũ eiectũ ſeducit.ſeptimũ ſeductũ ſeruitun
ſubicit. Suꝑbiasaufertbomini deũ.inuidia
ꝓxi:nũ ira ſeipſũ.accidia ſpoliatũ flagellat.
auaricia flagellatũ eijcit. gula eiectũ ſeducit
luxuria ſeductũ ſuituti ſubicit. Aia rationa
lis in ſanitate ſua vas eſt ſoldũa integrum
nullã habẽs coꝛruptionẽ.quã vicia venien
tia in eã boc modo viciant ⁊ coꝛrũpunt.per
ſuꝑbiã inflatur.per inuidiã areſcit.ꝑirã cre
pat.ꝑ accidiã frangit᷑.per auariciã diſpergii
per gulã inſicit. per luxuriã ↄculcatur.⁊ĩlu
tũ redigitur. Supꝑbia eſtamoꝛ ꝓpꝛie excellẽ
tie. inuidia eſt odiũ felicitatis aliene.ꝗra eſt
irꝛationabilis peribatio mẽtis. Accdia ẽ ex
ꝓfuſiõe mẽtis nata triſticia ſiuetediũs ama
ritudo animiimoderata.qua iocũditas ſꝑi
ritualis extinguitur qdã deſperationis pᷣ
cipiciomẽs ĩſemetiplſa ſubuertit.Auaricia
eſt imoderat?ꝰ aſpenit?ꝰ babẽdi. Gula eſt im
moderatus aſpetitus edendi Luxuria ẽ cõ
cupiſcentia explẽde voluptaus nimia.pl cõ

Creoecima

cubitus deſideriũ ſuper modũ vel ↄtra rati
onem efferuẽs. Superbie duo ſunt genera.
vnũ intus.aliud foꝛis. Intꝰ eſt ſuperbia.fſo
ris iactantia. Superbia in elationecoꝛdis.
lactantia in oſtentatione operis. Supbiaĩ
eoqꝙ ſibi placet. alienũ teſtimoniũ delpicit.
Jactantia autem pt magis ſibi placeat. alie
nũ teſtimomũ reqrit. ꝛopterea iactantia
per lemtatem blandã ſe ſimulat. Superbia
pero in tumoꝛe crudelẽſe demõſtrat. Supꝑ
bia enim timeri vult.ilactãtia amari.⁊ vtra
qʒ tamen in eo qð aſpenit ſibi placẽs puerſe
diuerſo licet modo inoꝛdinate ↄuĩcitur glo
riari. Si quis igitur ſuperbiam ⁊ iactãnaʒ
ſub vno cõputauerit mẽbꝛo ſepteʒ inueniet
pvicia ca pitalia.de quibus peccata oĩa.id eſt
actus iniqtatis ⁊ iniuſticie opera oꝛiuntur.
Meccata aũt alia venialia.alia crialia dicũ
tur. Nenialia ſunt que nec facile vitari pñt.
pvt aliqñ non fiant.neqʒ multã turpitudinẽ
velleſionẽ magnã babent ſi ſiant. Crimĩalia
dicuntur que velleſionẽ magnã inducunt.
pvel turpitudinem ingerũt. in qbus vel deuſ
vel pꝛoximus multum offenditur.vel ipe qͥ
facit maculatur.Calia ſũt bomicidia.adul
teria.periuria.furta.et que bis ſimilia adiũ
gun:.vel continentuꝛ in iſtis.ſicut rapine.ſa
crilegia.et inceſtus.⁊ cetera talia. AHemalia

ſunt ſicut ira leuis tranſitoꝛia rilus ⁊ eiuſ

cemodi que ſine deliberatione agentiuz cõ
tingunt. ſiue ex negligentia incaute.lue ex ĩ
firmitate pꝛecipitanter.
¶ De virtutibus et operibꝰ bonis.
Capitulum CQ .

—+„⸗ „ 1
Icut ſuperiꝰoi/
ximꝰ.aliud viciũ eſſe.atqʒ aliudð
peccatum qð ex ipſo vicio pꝛoce
dit. Ata intelligimuſ aliud eẽ vᷣtutes. atqʒ ali
ud opera iuſticie que exipſis oꝛiunt᷑. Nirtꝰ
enim q̃ſi quedã ſanitas eſt ⁊ integritas ani
me rationalis cuiꝰcoꝛruptio viciũ pocatuꝛ
Oꝑ veroiuſticie eſt in motu mentis ratio
nalis.qð ſᷣm deũ incedita coꝛdis cõceptiõe
ſurgens.⁊foꝛas vſqʒ adactiomis coꝛpoꝛaliſ
cõplerionẽ pꝛocedens. Virtutes in ſcriptu
ris plurime numerãtur.maxime e oane
3 53

in euangelio quaſi quedam antidota pel ia
nitates oira ſeptem vicioꝛuʒ coꝛruptiones
ſub eodem numero biſponunt᷑.ſꝛima eſt

bumilitas.ſecũda manſuetudo.tertia men

tis cõpunctio.quarta deſideriũ iuſticie.quĩ

ta mileꝛicoꝛdia.ſexta coꝛdis mundicia.ſepti

ma pax mentis interna. Homoiguurĩ pec
catis iacens egrotus eſt.vcia vulnera. me
dicus deus.dona ſpirituſlãcii antidota.vir
tutes ſamtates. beatitudines gaudia. Der
Ddona enim ſpuſſancti. vicia ſanantur Sani
tas vicioꝛum. integritas eſt virtutũ. Sanꝰ
operatur.operans remuneratur. Sic poſt
virtutes opera bona lequũtur. ex vꝛutibꝰ⸗
opera ipla onunt. Sed opera miſericoꝛdie
in euangelio ſpecialiter a dño enumerãtur
in quibus ꝑfectio bonoꝛũ operũ ſigniſicat.
uꝛmũ eſt eſlurientẽ paſcere.Secundü ſiti
entem potare.Tercium boſpitem colligere
Quartũ nudũ veſtire. Quintũ infirmum
viſitare. Sextũ adincarceratũ ⁊ clauſũ ve⸗
nire.in bis enĩneceſſitatibꝰ.omnis vite bu
mane moleſtia vel compꝛebenditur vel ſis
tur in qubus quiſqs pꝛopter deum pximo

cõpatit.milcdᷣiaʒa deo in ſlua neceſſitate me

((e timoꝛe et amoꝛe 4
(Capitulum II.
Ane motus ouo

ad omne qð facitagendu impel
litur. Anus eſt timoꝛ.alter amoꝛ. Hec duo
cum bona ſunt. omne bonũ efficiunt. er
timoꝛem eni mala cauẽtur. er amoꝛẽ bo
na exercent.Cü autẽ mala ſunt.ommiũ ma⸗
loꝛu initiũ ⁊ cauſa exiſtũt. Der timoꝛeʒ eniʒ
malum a bonoreceditur. Der S

ſunt coꝛdis qbus ania D

malũ mala perpetrani. Sunt ergo duo bec
quaſi poꝛte due per quas moꝛs ⁊ vita igre
diunt. Hoꝛs quidem quãdo aperiuntur
admalũ.vita aũt qñ adbonũ reſerantur

¶Muid ſit timoꝛ .
gpitulum IIII.
Imoꝛ eſt affectꝰ

mentis quo mouetur vt ſupioꝛ

Credecima

cedat. Amoꝛe enĩ accedit. timoꝛe recedit Si
in iuſticia ꝑſtutiſſz bomo ex volũtate ſubijce
ret melioꝛ nũcautẽ ex neceſſitate ſubijcitur
foꝛtioꝛi. Hec eſt pꝛaua illa vis timoꝛis exqᷓ
ſeruilis nominatur.quando qui volũtate p

us melioꝛi noluit.nunc ex neceſſitate foꝛtio

ri ſubijcitur. Quã pꝛofecto penã tũc caritaſ
foꝛas mittit.qñ ſubiectionem volũtariã fa⸗

cit.quãto magis creſcit caritas. tanto mag

creſcit volũtal.quãto magis creſcit volütaſ
tãto magis decreſcit neceſſitas.et iam per⸗
fecta caritate amat ad reuerentiaʒ melioꝛeʒ
voluntariꝰ.non timet ad penam foꝛtioꝛem

inuitus. Querunt de xpᷣo boĩie qũo timoꝛẽ

dñi babuert? Sed facle eſt demõſtrare q̊
modo voluntarie patri inquãtũ ipſe bomo

erat ſibi ſuperioꝛiſubijciebatur. ⁊ ſpõtanea

reuerentia cedebat illi quẽ ſuperioꝛem co⸗
gnoſcebat dicens.pater maioꝛ meẽ. Sicut
igitur amoꝛcum ſit motus mentis natura
liter vnus.ſcdᷣum diuerſas qualitateſ diuer
ſa nomina ſoꝛtitur.et dicitur aliqñ cupidi⸗
tas.quandoſcʒ ad mũdũ eſt.qᷓndo vero ad

deum eſt caritas. ſic timoꝛ cum ſit motꝰ mẽ

ſigmificatur.

tis naturaliter vnꝰ pm diuerſos tũ modoſl
quibus babetur veloperat diuerß noibus

De quattuoꝛ timoꝛibus
Battuoꝛ ſane tiᷣ
moꝛes ſacra ſcpᷣtura diſcernit.ſer
uilem mũdanum.initialẽ. ſilialẽ.
Seruilis nmoꝛ eſt ꝓ euitãda pena abſtine⸗
rea malo retenta voluntate mala. Muũda:
nus nmoꝛ eſt peuitanda pena abſtinere a
bono retenta volũtate bona. nitialis vero
timoꝛ eſt pꝛo euitanda pena cũ peruerſoo:

pere etiã pꝛauas cogitationes reſecare. R:·

lialis timoꝛ eſt bono firmiter adberere qa il
lud amittere nolis. Ex bis quattuoꝛ nmor:
bus duo mall ſunt.ideſt. eruilis. et mũda
nus.duo pero boni.i.initialiſet filialis Ser

uilis timoꝛpenã que ab boibuſinferi metu

it. ⁊ idcirco ei ſufncit ceſſarea maloopꝑere.qꝛ
ad oculũ famulat.⁊ restũ ↄſcenne nõmetu
it hoibus placere volens. unden?ꝰ voti

guiy
coront
totun
ſob he
lume
perfw
intend
none
limo⸗
redeh⸗
ferdel
gocoꝛ⸗
otade
tumd
fhata
nimnere
teboni
nozgli
bolamn
ſtotspie
erletune
nlettü
bier de⸗
Uerennra

4

tater

nltatez
Mipio

meſdorr
japo⸗
me0
nor ne
inode
s

moꝛbominibus placere ñ querẽs.etñ diſpli
cere metuens ⁊ iple fingit qð non eſt.tcã mẽ
daxin neganda veritate. qz fallax alterin fal

ſitate tegenda. Et veqz in veritate offẽdit alt

quia timide negat qð eſt. alt qa peruerſe ſi
mulat qð non eſt, Initialiſverotimoꝛ quia
eam quã deus cominatur penaʒ declinare
ſatagit. nequaqʒ libi ſuſficere videt vtabil

licita ſe operatione contineat.quia elq coꝛi

tuetur non eſt ſatis ad pꝛobationem liino.

cens fuerit actio.niſi enam ipla coꝛdis cogi
tatio ante eiuſ oculos ſincera atqʒ impollu
ta a pareat. Nuia ergo illi diſplicere metutt

qui videt totum ad perfectam innocentiã
coꝛam eo necelſe eſſe conſiderat vt mundet
totum. ⁊ ideoiſte timoꝛ initialis dicitur.qᷣa
ſub boc per bonam voluntatem ⁊ virtꝰ ini
tium capit.⁊ vicium finem. Hec dum tamẽ
perfectnio eſt. quia dum aliud agitur. ⁊aliud
intenditur ipſum adbuc pꝛopterſe bonum
non amatur.tunc acceditcaritas et intrat ꝑ
timoꝛem iſtum qui dum monſtrat ꝙ; fuge
re debeamus periculum.qdãmodo aſpete

res deſiderare facit pꝛendium. Conuerut er
go coꝛ addeum. vt qdammodo de ipſo lu⸗

giat ad ipſum. voc eſt. duʒ cauet babereira⸗
tum. ſtudet babere ppiciũ.bũc ſequit᷑ timoꝛ
fihal. qui ex ſuccedente caritate naſcit vt ipʒ
nimere nibil aliud !it q́; deguſtatũ in carita
te bonũ iam nolle amittere. Et bicqdem ti
moꝛaliqd pene adiunctũ bʒ.dũ in incertoã⸗
bulamus et pᷣt in vtrãqʒ adbuc ptẽ decliare
ſtatꝰ vite mutabilis.ſʒ cũ mutabilital nulla
erit. tunc nulla ex incerto ſuſpitõiſ pena ine
rit.et tũc timoꝛ qdᷣãmodo ſinetimoꝛe erit p⸗
bi et de ſtabilitate certi erimus.⁊ tamen re
uerentiam creaton exhibere non deſiſtem?

De caritate.
Capitulum ſextum.

Eminam nobis
ſcriptura ſacra caritatem cõmẽ

tatẽ di vt ſic ipʒ diligãꝰpt ĩ ipo gaudeãꝰ.Ca
ritatez pꝛoximi. vt ſicipſum diligamus vtñ

in iplo ſedcum iplo mn deo gaudeamus. H

dat dei videlicet ⁊ pꝛoximi. Cari

Mß ZZ

Creoecima.

eſt vt deum diligamus pꝛopter ſeipſum. ꝓ

ximum autem pꝛopter deum. Deus auteʒz

idcirco diligendus eſt pꝛopter ſeipſum. qᷣa

ipᷣe eſt bonum noſtꝑ. ſeꝛoximus auteʒ iðo
pꝛopter deum diligendus eſt. quia cuʒ ipſo
in deo eſt bonum noſtrum. ꝗlluʒ dilgimꝰ
vtad ipſum veniamus. ĩ iſſo gaudeamꝰ
Iſtum diligimus. vt cum ipſo curramus,
2 cum ipſo peruemamus gllum vt gaudiũ.
iſtum vt gaudij ſocium Illum vt requiem.

iſtum vt requiei conſoꝛtem. Quid eſt en

deum diligere babere velle Qund eſt deuz
dolligere pꝛopter leiplum? ideo dilgere vt
babeas ipſum. Quid eſt pꝛorimum dilige
re pꝛopter deum ?deo dilgere quia babet

deum. Sicut diligimus bominem pꝛopteꝛ
iuſticiam. ideſt quia babʒ iuſticiam. ⁊ ſicut
vilgimus bomimem pꝛopier ſapientiam.
id eſt quia babet lapientiam ſic diligmus
bominem pꝛopter deum.id eſt quia babet

deum. velſi foꝛte nondum babet. quia babi

turus eſt eum. velvt babeat deum. Sic ita

qʒ pꝛopter deum bominem diligmus quẽ

ptiqʒ pꝛopter deum non diligeremus.ſi de

um nondiligeremus. quemadmodum cũ
bominem pꝛopter ſapientiam diligo .ideo

diligo. quia ipſam lapientiam diligo.queʒ
pꝛofecto non diligerem.ſi ſapientiam ipſaʒ

pꝛopter quam iplum diligo non diligerez.

Ita cum pꝛoximum pꝛopter deum diligo.

ideo diligo quia deum oiligo pꝛopter queʒ
ipſum pꝛoximum diligo.quem vtiqʒ nõ di
ligerem.ſi deum pꝛopter quem ipſum dili

gonon diligerem. Sicigitur ſibene diligo
abonum diiigo. Hon enim bene diligo niſt

cũ bonum diligo.⁊ cum bonü qddiligonõ
ob aliud qᷓ; pꝛopter bonitateʒ diligo. Si er
go bñ diligo. ſic dingo. QNuomõ? Amicuzi
deo et inimicum pꝛopter deum. Quid eſt a
micum diligere in deo? ideo diligere.quia
deum babet. non in diuitijs ſuis.non in foꝛ

titudine ſua.non in pulcritudine. ſed in iu

ſticia ſua. in ſonctitete ſua. in bonitate ſua
Alla enim ⁊ ſi a beo ſunt.extra deum diligi
poſſunt.et ſepe cũ diligũtur.auertut v puer

tunt mentem diligentuz le vt deü ñ dilgat

—

(Pars

Jocirco pꝛo bis laudanduſeſt quidẽ deꝰqꝛ
cum dantur ab ipſo dani.⁊ dona eius ſunt
ſed in bis non eſt amandꝰpximꝰ.qꝛ nᷣtꝰ eiꝰ
non ſũt. neqʒ bonũ faciũt iſta boiem.etiam
ſi abũdauerint.neqʒ ſi defuerint malũ Bõi
tas aũt bonũ facit.⁊ iuſticia iuſtũ.⁊ veritas
verũ.⁊ bec cũ aſſũt.adeſt deus.quia deꝰbo/⸗
mitas ẽ iuſticia ⁊ veritas. ꝗIdeo in bonitate⁊
iuſticia ⁊ peritate diligendus eſt bõ.⁊ qñ in
iſtiſ oiligitur. in deo diligitur. quia deꝰboni
tas eſt etiuſticia ⁊ veritas. Si ergo bñ dili⸗
gimus ⁊ bonũ diligimꝰ.boni ſumꝰ.Hõ eni
bonos facit.nili dilectio bona ⁊ dilectio bo
m. Si ant bom ſumuſ.nullos amicos babe
mus niſi bonos.⁊ nullos inimicos niſi ma
lol.qa ſi boni ſumuſnibil pꝛeter bonũ diligi
mus. ? mibil pꝛeter malum odimꝰ. Si autẽ
amicos bonos babemꝰa inimicos malos
amicos quidẽ in bonitate ſua diligere debe
mus.iideo qa boni ſũtinimicos auũt qᷣͥa in
bonitate duligere non poſſumꝰ qͥa boni nõ
ſunt. tamẽ ppterea diligere debemꝰ vt boni⸗
tatem babeant ⁊ boni ſint. Et in bis oibꝰnõ
niſi bonitaſ diligit qniam nibil diligit niſi p
pter bonitatẽ. Simili mõ cũ deꝰdiligit᷑ pp
ter ſe diligitur.qa ab alio non eſt. neqʒ aliud

ab iplo qð diligitur in ipſo. Cũ po ꝓprimuſ

diligit᷑ non ppter ſe diligit. ſed ppter deu. ali
i. amicus.qa deũ babet. alterammic? vt de
um babeat. Et in bis olbus non niſi deꝰ di⸗
ligitur.qͥa aliud non eſt qᷓ; deus.qð⁊ diligi

tur in illo.q̃a eſt.⁊ in iſto diligitur vt ſit. Er⸗

go cũ deus diligi ⁊cũ ꝓximꝰdiligit deꝰdili
gitur. Quare ergo dicit ſcptura vt ⁊ deü di⸗
ligas ꝓximũ? Siin deo deũ diligis. ⁊ in p
ximo deum diligiſ.nec aliudin ꝓximo qᷓ; in
deo diligis. Quare duo pꝛecepta ſũt carita
tis? Si enim vtrobiqʒ deus diligit. in ptro⸗
qʒ vnũ impletur.nec opꝰfuerat pceptũ ge⸗
minar:i de opere vno. ſufficeret ſi dixiſſet. Di
lige do. de tu. in boc enim totũ eſt. Din eniʒ
deu vere diligit vbiqʒ diligit. Si diligit vere

diligit vbicũqʒ iueni. In ſeipſo⁊ in primo.

intus et foꝛis.ſurſum ⁊ deoꝛſũ.longe c ppe
S mel dulceeſt. dulcis eſt 2 fauuſ. Si mel
diligis.diligis ⁊ fauũ receptaculũ mellis.ſ: 3
cum mel diligitur. ideo diligitur quia dulce

—

Creoecima

do ipſum eſt. Cum vero fauus diligi ideo

diligitur quia dulcedo in ipſo eſt. Ael pꝛo

pter ſeipſum diligitur. fauus autem pꝛopẽ
mel diligitur. ſi ſoꝛte viderisfauum nõ ba
bentem mel. vides receptacula pbi mel elſe
debuerat.⁊ doles eſſe pacua.⁊ non placetti

biq arida ſunt. ⁊ cupis melillic eſſe quod

diligis. a ſi venerit. magis diligis Ita dilige

deum tuum. quia dulcedo eſt ipe. ⁊ bonitaſ

venitas.Oꝛoximum autem tuum dilige.
quia receptaculum eſt dulcedinis ⁊ bonita
tis et veritatis et ſi in eo inueneris quam
babere debet dulcedinem ⁊ bonitatem e pe
ritatem. diligein ipſo illa. ꝛ dilige ipſum pꝛo
pter illa. St autem inuenenis vacuum bo⸗
ms ſuis dole.quia receptaculuminane vi:
des. ⁊ opta vt veniant ad eum et intrent in
eum bona ſua.pt fiatipſe bonul.babens bo
na ſua ſine quibus bonus elſe non poteſt.
Dilige ergo deum. quia bonitas eſt. dilige
pꝛoximum.aquia ex bonitate bonus eſt.vel

ſibonus non eſt. pt ſit. quia bonus eſſe po⸗

teſt Qui enim iam eſſe non poſſuntbom. di
ligendi non ſunt nec pꝛoximi ſunt.ſed alie⸗
m et remoti et extranei. Ne des inquit alie
nis bonoꝛemtuum ⁊ annos tuos crudeli.
ne ſoꝛte impleantur extranei viribus tuis 2
laboꝛeſtuiſint in domo alena. Iſti ergo ſũt
aliem etextranei nimis remoti et longe fa
cti quibus amplius reditus non patet ed
bonum. demones.lbomines maligni cum

demonibuſ damnati.qui idcircoa nob am

plius diligendi non ſunt. quia ab illo bono
pꝛopter quod diligitur omnis qui bene di
ligitur irꝛecuperabiliter coꝛruerunt. MHuſq̃ʒ
nobis dicit ſcriptura vt demoneſ diligamꝰ
neqʒ illos bomines qui iam cum demoni
bus damnati ſunt. ꝗalli enim pꝛoximi non
ſunt ſedremoti alienfact a nobis. Hos
autem pꝛoximos diligere debemus non a
lienos.ideſt bomines non demones.⁊ illoſ

bomines qui vel perbonitatem non receſ

ſerunt.pel per arbitrij libertatem redire poſ
ſunt. Hon enim omnino longe ſunt.qui et
ſi abierint adbucredire poſſunt. Iſti ſunt
pꝛoximi qᷓs diligere debemꝰ.pel in doſiñ re
ceſſerunt.vel ꝓpter deũ ſi rebire pñt. Quos

mue

9
glig
lodt
tera
lge
eut
rebu
ꝛpoo

gleert
ſmmu
ea
füdi⸗

Boe

Adben

0on

onte

breape
nmmendi
Ngeret
Nſeodi
lumod
Mauuvee
dligte
teſtetor
eſlepide
mod
lgat de
rehosg

gih
Mnn
mpagt
mnob
ſneleſ⸗
phcan
good

dlge.

honigf
mdlg.
Gn
Ws n

enie.
no

un bo
nunnen
hmmin
lhnebo
m.
Hschdl
us ayl
uptſeco
nbono
de⸗
ageaie
Mi⸗
rhrsnisn
Mepi

e en
on ad

Gmaigian

rnedn
chloter

nsgbiband
wawnr
rtalen
gNon

1 ſon

CcrvsNoRe
wweao
Enden
emtdirfe

geſont gui

unt. W
gi⸗

caritatis.

quãdo diligumꝰ. vel in eis deñ diligimꝰ. qa

bon ſunt vłin eis bonũ diligimꝰ⁊ optamꝰ
cũ qð non ſunt boni eſſe poſſũt. ſꝛopter
ergo duo ſũt pꝛecepta caritatis dei videlicet
2 ꝓximi.vt per caruatem deiipſum bonum

diligas.per caritatem pꝛoximi bonũ 6 di

ligis pxrimonon inuideas.Doteras aliqᷣd

diligere.⁊ pꝛoximo non diligere. NMoteras

aliquid velle babere. tamen nõ velle vtil⸗

ludbaberet pꝛorimꝰtuus.in deo tñ non po

teras. Hon eni poteras diligere deu.niſi di
ligeres pꝛoximũ tuũ.quia cũ iuidia ⁊ odio
deus diligi non poteſt.tamen quia in alijs
rebus bocfacere poteras.vt aliquid velles

2 pꝛoximo tuo non velles. diſtinctum eſt vt
ptrũqʒ tibi faciendũ eſſe intelligas.qᷓʒuis tñ

alterũ ſine altero facere non poſſi. Quãuiſ
ſimul ſint tñ duo ſunt dilectio dei ⁊ ꝓximi.
Neqʒ eniʒ ideo debuerunt in pꝛeceptiõe cõ
fũdi.q̃ʒuis non poſſint in actione ſeparari.
Duo igitur ſunt pꝛecepta caritatis. VUnuʒ

3 deũ diligere pᷣcipimur. alterũ qᷓ ꝑrimum

amare iubemur.
¶ Muare non ſint tria pꝛecepta

Eo dicis quare
tria data ñ ſũt p̃cepta caritatis
nyHt ſiliter diligat bomo ſeipſũ.ſi
cut diligere iubetur deũ et pꝛoximũ.Sʒ cõ⸗
ſidera qa ſuperfluũ foꝛet vrillud fieri iube⸗

returad quod faciendũ ſic bomo pꝛonꝰſue
rat ex ſe vt ludaut non poſſet.aut non vel⸗

lert dimittere.⁊ ſi pꝛobiberetur. Mon igitur

pꝛecipiendũ erat bomini vt ſe diligeret. ſed
timendũ vel cauendũ magis erat.ne nimis
diligeret. Hoc ſiquidem nature inſitũ erat.
pt ſe odire non poſſet. ſm quaʒ nemo carnẽ
ſuam odio habuit. cuius commodum qui
nature inſitus eſt appetitus inſeparabiliter
diligit.⁊ quod aduerſum eſt illi ſemper de⸗
teſtatur a fugit. Lamẽ quia queſtio aliqua

eſſe videtuꝛ. quare pꝛeceptum non eſt bomi

ni vt diligat ſeipſum. ſicut mandatũ ẽ vt di

ligat deum ⁊ pꝛoximum ſuum. Conſidera

re nos opoꝛtet.ſi ſoꝛte in bis duobus man⸗

(Tredecima.

datis in quibus de dilectione dei ⁊ pꝛoximi
agitur. id etiam qð ad diligendum ſe bo⸗
mini vel pꝛecipiendum vel faciendum eſt
contineatur. Duo in bomine ſunt. anima
coꝛpus.ſpirituſet caro. Atrunqʒ deus ſecit
⁊ ptrunqʒ bomoa deo accepit. Quodautẽ
a deo accepit. totum bonum eſt.⁊ quod bo
num eſt. totum diligendum eſt. JItaqʒ di⸗

ligere debet bomo totum quod a deo bo

num accepit.quia bonitati ingratus elſet.ſ᷑
quoð ab iplſa eſt. totum non diligeret. Be
ne ergo facit. cum diligit coꝛpus ſuuʒ.ita ta
men ſi bene diligat id eſt ſi in eo diligat. in
quo diligendum eſt. Similiter cum diligit
animmam ſuam bene facit. ⁊ mehius fact
cum dihgit animam ſuam.q̃m ſacit cum di
ligit carnem ſuam. Et tanto meliuſ quanto
melioꝛ eſt anima qm caro.ꝗtaqʒ in vtroqʒ
bene facit. cum vtrunqʒ bene diligit. Coꝛpꝰ
quiſpe bene diligendum eſt ad neceſſitateʒZ.
amma vero diligenda eſtadbonttatez. Ca⸗
ro diligenda eſt. vt contra coꝛruptioneʒ ſo
ueatur.anima diligenda eſt vr contra iniq;
tatem cuſtodiatur.tamen ſi neceſſitas alteꝛi
us inciderit.⁊ alterum pati neceſſe ſit.meliꝰ
eſt vt caro ſuſtineat corruptionem qᷓm ani
ma faciat iniquitatem. Atrunqʒ ergo dili⸗

gendum eſt. ſed tamen magis ilud qd me

lius eſt. Quamuis autem vtrunqʒ diligen
dum eſſet, non tamen vtrunqʒ pt diligeret
erat pꝛecipiendum. Ham quia per nature
affectũ carniſ ſue amoꝛ ſufſicienter bomini
inerat.non erat pᷣcepto pꝛouocandꝰ ptillũ
baberet. ſedadmonitione potiꝰtẽperanduſ
ne nimis bꝛẽt. Carnis inqᷣt apls curam ne
feceritis in deſiderijs. Carnẽ qpe ſuã bõ an
te peccatũ per affectuʒ nature dilexit ad ne⸗

ceſſitatem. oſt peccatum autem ꝑ viciũ

cõcupiſcẽtie iã nũc diligere ↄſueuerat ad ſu

pfluitatẽ. Et idcirco in bac ꝑtep̃cepto non

eget. vbi ꝑ ſe volũtariꝰẽ. aſiñ moneai.ſʒ phi
bitõe potiꝰ⁊ cõmĩatõe.ne in pᷣceꝑs eat ſi ñ
teneot?. Sic ergo dilectio carmo i pᷣcepto po
nẽda ñ fuit. ð qᷓ ↄſtabatqꝛ ſatis baberet.ettiã
ſi nõ p̃cperet De dilectiõe nvo aie qri pᷣt. vtꝝ
ĩ mãdato ↄſtituta ſit.⁊ ſi ; mãdaiũ ẽ boĩ vt
diligat aĩaz ſu.vtꝝ B mãdatũ aliud ab ill

vunobꝰmãdatiſ q ſupꝛa diſtincta ſũtĩ dilecti
one dei et ꝓximi itelligẽdũ ſit.aut idẽ cũ ill⸗
Quideſt autem animã diligere.niſ bonuʒ
eius amare? Sicut enim carnẽ ſuam ama
re dicitur. qui bonuʒillius amat ⁊ comodu
alſpetit. 1 odiſſe quia ea que aduerſa ſũt illi
2 norxia. aut ſtudioſe agit. aut voluntarie ſu
ſtinet. ꝗIta quoqʒ animã ſuam amare dicit.
qui amat ea q bona illi ſunt et ſalubꝛia.⁊ qᷓ

adbonum illius compaꝛantur. ſaluti ꝓfi⸗

ciunt Qu autem q ili nocent amat.nõ illã
amat. Qui diligit inquit imqtatem. odita⸗
mam ſuam. AMmas liuoꝛes ⁊ percuſſuras ⁊
vulnera.⁊ dicis amo carnem meam. Qua
lis amoꝛ.Cu illã ledere ⁊ affligerenõ ceſſas
⁊amarete dicis? Siamas illã.ama bonuʒ
illiꝰ Si amaſ illã bñ faculli ſi potes.opta ſiñ
potel.ᷓ̊ ẽ amaꝛebñ faceꝛe.⁊ bonũ velle.q̃ ꝑpſe
quit᷑ odit.q fouet diligit. Si me diligere vis

ſic dilige. Alioqn ſi amicos ꝑſeq̃ris.⁊ inmi

cos foues.malote boſtem babere qʒ famili
arem. NHos amoꝛem vocamꝰ cũ bonũ dili⸗
gitur. cõmoduʒ optatur.ſalꝰqritur Qum B
facit diligit. Si auiẽ boc ẽ amare.ille ꝓfecto
animã ſuã diligit.qui bonũ illiꝰdiligit.⁊ qð
bonüũ illi eſt diligit. Quid eſt aũt bonũ ani
me rationalis aliud.q́; deus? Si ergo veꝝ
bonũ anime deus eſt.ille vtiqʒ animã ſuaʒ
diligit. qui deũ diligit. quia anime ſue bonũ
Diligit. NRuid emm putaſti tibi dictũ fuiſſe
q̃ndo tibi dictũ eſt. vt deũ diligas? Foꝛtaſſ

eſtimabas tibi dic..vt deũ tuũ diligas ſicut

Ddiligis vicinum tuũ.cognatũ.qmicũ ⁊ pꝛo⸗
ximũ. Quomodo eniʒ eũ diligiſ? niſi qa bo
nuʒ illicupis ⁊ optas.⁊facis ſi potes.⁊ facis
Intũ potes.ſi diligis qᷓntũ potes. Cantum
enim facis qntuʒ diligis.ſi tantuʒ potes.q̃n
tũ diligis.tantũ facis qᷓntuzʒ diligis. Si aũt

minus potes.facis tamen q̃ntuʒ potes.Si

vero plus potes ⁊ minus diligis.qntũ dili
gis tantũ facis. Quidigitur? ꝗIta putas ti⸗

bi dici vt deũ tuũ diligas.pt facias pel cupi

as illi bonum⁊ nõ potius pt cupias iliũ bo
nũ.Hõ illũ amas adbonũ ſuũ.ſʒ amaſ illũ
ad bonũ tuũa amas illũ bonũ tuũ Neqʒ eĩ
ſicilli amaſadbonũ tuũ.vt ab illo ſitbonũ
tuu ⁊ non ille ſit bonũ tuũ.taqʒ amasillũ

(Treoecima

adbonũ tuũ. vtipſe quem amas ſitbonum
tuu. Si enim illu amare vis ad bonũ ſuuz.
Quidillibõi dare potes qdᷣtu bẽas ailleñ
babeat.qui totũ qð babes ab ipſo babes?⸗
Oblitus es illi dicere. deus meus estu.qᷓni
am bonoꝛũ meoꝛũ non eges. Quid ergoil
li dabis qui totum babet quodtu babes.⁊
plus babet qᷓ; tu babes? Cu pauper es il⸗
le diues.ꝗn boc mundo pauperes dantdi:
uitibus. ⁊ qui plus babent accipere poſſunt
aminus babentibꝰ quod non babent. Hic
enim qui ditioꝛes ſunt plus babent. qui ta
men quia totum non babent accipere poſ⸗
ſunt quodnon babent. Deus tuuſalias di
uitias poſſidet. Quod tu minus babes ille

plus babet.⁊ qd aliquid babesille totũ ba⸗

bet. Nuomodoillum ergo amas cquidilli
dabis? Sed dicis. quamuis dare non pol
ſum.tamen optare poſſum. Cupio vtilli bo
num eueniat.poſſibilitas quidem mea par

ua et exigua eſt ad illum. affectus autem et

amoꝛ diues in illum quod facere non poſ⸗
ſum.velle poſſum.fſacerem quidem ſi poſſeʒ
ſed quia non poſſum facio quod poſſum.
Quid facis Amo deum meum. Quomo
do amaſ? cupio inquis bonum illi. Quod
bonum illi cupere potes. qui extra illũ bo
num inuenire non poteſ? Beus ſummum
bonum eſt. ⁊ in ipſo omne bonum.⁊ omne

bonum ipſe eſt Quid cupiſ illi quitotũ ba

bʒ.totũ poſſidʒ? Bonũ bono optaſ.iuſticie
rectũ.ſapientie ſenſum.perſectioni incremẽ
tũ. Superuacua pietate moueris.milſerere
potius tui.ille ſatis babet. Cu illum qui op
timus eſt melioꝛem vis facere? Cum ergo
deum diligis. tibi diligis. bonum tuum ẽ
quod diligis.⁊ ad bonuʒ tuuʒ diligis.quia
bonum tuum ipſe eſt quem diligis. Cuz di
ligis iuſticiam. Cui diligisæſibi an tibi Cũ
ſapientiam diligis. cum veritatem bonita⸗
tem et iuſticiam diligis cun diligiſæ ſibi an ti
bi? Ipſum lumen quodiocundum et dele⸗
ctabile oculis eſt. cum diligis.cui diligis: ſi
bi an tibi? Sic eſt deustuus cum diligis
eum.intellige quia bonum tuum ipſe eſt.
Quid eſt diligere niſi cõcupiſcere ⁊ babere
pelle ⁊ poſſidere ⁊ frii? Si ñ babet velle bꝛẽ

1

liſes
narii
ſpolt
ercun
nne
zgatn
jumul.
nble⸗a
Giade⸗
Audit
ipſuſet
gmet
bomo!
gerens
dllecno
Poze
ſpventt
tſhonſ⸗
Rpremit
anobo
wercenna
ue
onono
ſoh
pſogen
aliodeg
guerise⸗
gulnn⸗

onun
üſun
llei
ubese
tuni
egoil
beo?
aul!
Wde
Wn
arhe
qgun
oepo⸗
Nſalasd⸗
babrale
leübe
ecolli
nemdnhol
ponide
mnae
Goutenet
ruon c/
nlole;
ſol.
Qoro⸗

nläde
eſumneon

nNe

Dawün
l e.

wwninami

Genonnln
DUun gelch.
ene

unue

S

atlnd

ainn
ginn

☚–

ſi babetur. velle retinere.quis nerũ bonum
nunqʒ diligi poſſit. niſi cu babet. nec baberi
nin cu diligitur. Bona iſta que ſoꝛis lunt ſe
pe amantur cũ non babent.⁊ cũ babeni.nõ
nunq̃; deſpiciuntur. Montale eſt bonuʒ qðᷣ
deus eſt. ſ amat babetur.ſidiligitur guſtat
prelens eſt dilecnom. Si potes diligere. po
tes babere. Si boc das.boc recpis. Mõ ali
ud pꝛo illo queritur.nec pꝛo alio illud dat

¶ O, pure et gratis amat qui deũ

Kapter ſe anat W
MEo ſoꝛte mercen /

narius eris.ſi diligis deuʒ ⁊ buis
ei. vt pꝛemiuʒ abilo acapias.Di
cunt bic quidam ſtulti ⁊tam ſtulti pt ſeipoſ
nõ intelligant. Diligimus deum ⁊ ſeruimꝰ⸗
illi. ſed non querimus pꝛemium.ne mercen
narij ſimus etiam ipſum nõ qᷓrimꝰ Dabit
ſi voluerit.ſed nos non qᷓrimꝰ. In tantũ eni
excutimꝰmanus ab omm munere.vt etiaʒ
ipᷣm non queramꝰquẽ diligimꝰ. Dura eiʒ
2 gratuita ⁊ filiah dilectione diligimꝰ.mbil
q̃rimul. ꝗpſe cogitet ſi qdð dare voluerit.noſ
nibil rearimꝰ. Diligim? ipſũ.ſed nõ q̃rimꝰ
aliqᷣd.etiam ipᷣm nõ qrimus quẽ diligimꝰ
Audite omnes ſapiẽtes. Diligimꝰ inquiũt
ipſũ.ſed nõ querimꝰ iplũ.boc eſt dicere dili
gimꝰipſum.ſed non curamus de ipſo. Ego
bomo ſic diliginollem a vobis. ſi me ſic dili
geretis vt de me nõ curaretil. ego de veſtra
dilectione non curarem. Nos videritis ſi di
gnuz eſt vt deo offerans. qd bomo dignere
ſpueret. Quomodo ergo inqunt mercẽna

rij non ſumus.ſi deum ꝓpter boc diligam2

vt pꝛemiũ ab eo accipiamꝰ. Non eſt ergo
gratis boc amare.neqʒ amoꝛiſte filialis.ſed
mercennarij et ſerui qui pꝛemium q̃rit pꝛo
ſeruitute ſua. Qui bec dicunt.viriutem dile
ctionis non intelligunt. Quid enim eſt dili⸗
gere. niſi ipſũ babere velle?no aliud ab ill
ſedipluʒ. boc eſt gratis. S aliud qreres ab
ipſo.gratis non amares Munc autem non
aliud queris ꝓeo qdᷣamas.⁊tamen aliqᷣd
queris et deſideras in eoipſo qd amas.Ali
oquin nõ amares.ſi non deſderares.ſeda⸗

Creoecima.

liud eſt pꝛoipſo.aliudin ipſo. Sip ipſo ali⸗
quid amas.mercẽnariꝰ es. Si in ipo amal
ipſũ amas.filius es. Etiam ſi vitam einaʒ
aliquid aliud eſſe cogitaueris. ⁊ diuerſum
abipſo bono qð deus eſt.⁊ pipſo adipiſcẽ
do tantum ſeruieris. non eſt ſeruitus pura
neqʒ dilectio gratuita. Filij ʒebedei qui con⸗
ſeſſum dertre et ſiniſtre petierunt in regno
eius quiodaʒ aliud cogitauerunt alienum
et diuerſum ab iſto bono. et p eo adipiſcen⸗
do aliqᷓndiu illi adbeſerunt. donec increpa⸗
tlet mutati veritatem cognouerunt ⁊ intẽ
tionem coꝛrexerũt. Mutauerũt enim ꝙ ðo
leruiendum elſet.pꝛo eo qdᷣipſe nõ eẽt.quia
non intellexerũt iplũ eſſebonũ qð ſolü amãa
on eſt ppter ſeipſum.⁊ quicqd amandum
eſt pꝛeter ipſũ amandũ eſt ppter ipſum. qᷣ
quidem tanto amatur felicius quanto ar⸗
dentius. Nui boc amat.ſeipſũ amat.qͥa bo
num ſuum amat.⁊ vere amat.qᷣͥa veruʒ bo
num amat.pꝛopterea ſcriptura nõ dixit tibi
vt diligas teipſum.ne foꝛte erꝛares ⁊ puta:
res mdulgendum tibiet ſtudendum bis q
foꝛis ſunt cõmoda ⁊ ſuauia carm tue.⁊ eſti
mares qte ſic diligere deberes. ⁊ occaſionẽ
ſumeres a ſcriptura.vt ſolam carnem ſoue
res.⁊T animam tuam negligeres.pꝛopter G̊
non dixit tibi vt teipſũ diligas.ne H intellige

res vybi magis diligeres, Bnegligeres vbi

periculoſiꝰdeperires.Mõ ergo tibi dixit vt
teiplũ diligas.nec tamẽ oino tacuit cũ dixit
vt deü tuun diligas. Cu emm dilig deu tuu.
diligis bonũ tuũ.⁊meliusbonũ.⁊ melioꝛis
bonũ. Et cum diligis bonum tuum diligis
te ipſum.qui bonum ipſius diligis ⁊ q bo
num eſt uli diligis.
¶ Be menſura diligendi deum.
Capitulum .
lantuũ aut dilige
e debeamꝰ bonũ nrũʒ qð deꝰẽ ſcp
tuꝛa nob̊ mãifeſtat cũ di. Dilige. d.
deü tu. exto. coꝛdetu.⁊ exto.mẽ.tu.⁊ ex.t.a.t.
q.d. NMon tibi pcipio pt tãtũ vl tãtũ diligaſ
deutuu. Quãtũ potes.cãtũ dilige. poſſibili
tas tua.erit mẽſura tua. Quãto plꝰamaſ.cã
to plꝰhẽs.⁊qᷓto plꝰbabes tanto felicioꝛ es.

õ
D

Pars

Extendere ergo ⁊ dilatare quãtuʒz potes pt
totum impleatur ꝗðᷣ in te eſt. etiã ſi nõtotũ
capiat qdð in ulo eſt. Moli imere quaſi tibi
deficere debeat ille ſi minꝰcapax ſueris. Ca

pe quãtumcũqʒ poteris.nunqʒ tantũ pote⸗

ris qᷓntũ ipſe ẽ.Si tãtũ poſſes tãtꝰeẽſ.Nüc
aut creſcerei illo potel.eqre illi ñ poteſ.creſce
g a pꝛoſice. Quãto maioꝛ eris in bono tã
to melioꝛ eris. GOi ſummus eſſes.optimus
eſſes. Hunc quia ſummꝰeſſe non potes.po

tes eſſe in ſummo.⁊ magnum tibiheſt. ⁊ ex
boc tu magnus es.ſi in ſummo es.⁊ tanto

vtiqʒ maioꝛ qᷓnto altioꝛ. Aſcendis auteʒ cũ
diligis.ſurſum pergis in caritate.quia cari:
taſſurſum ducit.ſicut ait apłs.Adbuc excel
tioꝛẽ viam vobis demonſtro. Aſcẽde ergo
dum potes modo tẽpus eſt creſcendi⁊ pꝛo
ficendi. poſtea cum ↄſũmabunt᷑ omnia ſta
bis in eo ad qᷓd perueneris.⁊ erit B ſummũ
tuũ in illo ſupꝛa qð non tranſies amplins.
ſed ſummũ illius non eritin quo pꝛopterea
conſiſtas quaſi non inuemas ampliꝰ q cre

ſcas.adcirco aſcende dum potes.quãtum

potes nunqʒ nimis potes.vbinunqʒ poteſ
totum. Dilige dominũ deũ tuũ ex toto coꝛ

de tuo.⁊ exto.a.t.et ex.t.m.t.pt ex illo totum

tuum umpleat᷑ enam ſi a tuo totũ illiꝰnõca⸗
piatur. totum replet in te.⁊ ſuperabundat ĩ
ſe. Si vas non delicit oleum ſufficit.coꝛtu⸗
um pas eſt.amoꝛillius oleuʒ eſt. Quandiu
pas habesille oleum infundere nõ ceſſat.⁊
poſtea cum tu ampliꝰnas nõ babesalle aꝰ⸗
buc amplius oleum babet. ſꝛopterea no⸗
li parcere illi cape quãtuʒ potes.Dilige q̃̊n
tum ſufficis.quia ille non deſicit. Dilige ex
toto coꝛ.tuo.⁊ext.a.t.⁊ ex to.m.t.i.ex totoĩtel
lectu tuo.⁊ ex toto affcũ tuoꝛ extota memo
ꝛia tua. Quantum intelligis quantum ſa⸗

pis ⁊ quãtum ſufficis tantũ bilige. totũ co:
gnitione impleatur. totum dilectione affici
atur. totu memoꝛia teneatur.quicqᷣd de illo

in cognitionem ⁊ memoꝛiaz venit. Sirecte
totum pꝛobatur.cur nõ totuʒ diligai.Quã

tum illuminaris tantum afſiciaris vt totũ

dulce ſit. Quantuʒ ergo innoteſcere digna
tur nobis. tantum diligatura nobis. Lotũ
quod capere poſſumus diligamꝰ quãtuzʒ

(Creoecima

poſſumus. ſura dil
e menſura diligendi pꝛoximuʒ
Re Menſenn geae Ptor X;

dilectione pꝛo

ximi dicit nobis ſeptura. Dilige

ꝓximum tuuzʒ ſicut teipſum. Gð

mandatum tunc pꝛofecto implemꝰ ſi pera

citerid quod nobis cupimꝰ bonum etiam
illi cupiamꝰ. ꝗn quibus enim noſmetipos
recte diligimuspꝛoximum noſtrum ſjue

adð neceſſitateʒ coꝛpoꝛis.ſiue adanime ſala
tem ſine fictione diligere.⁊ quantũ rationa
biliter poſſumꝰ.adiuuare debemus. Que

runt autem aliqui ſi id qð dictuʒ eſt. ſicut te
ipᷣum. m limilitudinem tantũ.ſiue enã m
equalitateʒ intelligendum ſit. Nam ſi pꝛoxi

mos noſtros tantum diligere iubemurqn

tum noſmetiploa.pidetur quiddam ſcꝛupu
loſum inde oꝛiri qð nõ leuiterexplicare poſ
ſumus. Ecce duo ſunt.quoꝛum alterũ pen
re neceſſe eſt. Gatur vmoptõ.quod velit eli
gate duobus quoꝛum alterus omnino eui
tari non poſſit. Si ſuam ſalutem magis eli
git. minus pꝛoximuʒ diligit. Si pꝛoximiſa
lutem magis eligit deum minus diligit qʒ
pꝛoximũ.a quo ſeparari vult pꝛopter pꝛoxi
mũ. Sed foꝛte quis dicat parem dilectiõez
facere non poſle electioneʒ. Atrunqʒ equa

liter velle.⁊ ptrunqʒ equaliternolle nec poſ

ſe alterum alter: pꝛeferꝛe in optione.que pa
ria omnino conſtant in dilectiõe. Sicergo
foꝛte quis banc obiectionem euitare contẽ
dat. Sed quid dicemus?Si vnum aliquẽ

bominem tantum diligere debeo quantuz

meipſuʒ. nõne duos auttres.aut quattuo⸗
diligeꝛe ampliꝰdebeo q̃; meipſum? Sic va
dut qſtiones boim.⁊ inqetãt bomies ſemet
ip̃os cogitatõibꝰſuis.dicũt eiʒ. Qð meliꝰẽ
apliꝰdiligẽdũ ẽ. õamꝰtꝛes boiel.vnũ bĩc
duoſ ĩde.dico qꝛ ꝑirencceẽ. aut pnũ iſtũ aut
duoſilloſ. dic gotu mibi. qd elig qᷓ ꝓximũ tu
uz dilig tãqᷓʒ teip̃ʒ.meliꝰẽ ꝑire vnũ qᷓ; duos.

quia meliuſ eſt laluari duoſ q̃m vnum.ido

inquis magiseligo vt pereat vnus ⁊ duo
ſaluẽt.ergo niſvt mag ſaluẽt duo iſti qᷓʒille

S⸗
qu
nl
ni
N⸗
Nl
go
dllige
coyt
peree
eriſtt⸗
Mo⸗
rumt
hancn
ape
bltar
bocal
datpt
alijsp
cupien
hoſtri
mulat
feantan
niamd
ſedlig
aſunn
ae⸗
uial
latai/
ſuumdt
chpltao
nire dd
temden
qzſeipl
ſteaßmn
nyreſep
bünon
ſuannll
Poreni
tuamde
beoſſo
dents
Möi
bonie
tuä dil

enima

in

bo

Dlg.

nG

lbn

fune
nmneſie
imnton
o, Q

lecdee.

e nfn
mipori
engtin
dmſon
Mang
alenipn
opeltei
ninoeui
nugeel

nn
Ni
n

m dunos
nwogzeann
oleterge

oneten
e Senn

nrntch
Wunaicd
heodl
r nto
eps
Hin
Eenis

lonic

nſtian

—

dfi

Ita inquis oino magis diligo. Vide ergo
quid ſeq̃tur? Suꝑius aũt ofeſſꝰ es qꝛ tãtũ
diligis vłſi nõ dilgis. tantũ diligere ðbes
ꝓxim tuũ qᷓntũ teipʒ Si ergo tãtũ diligiſ v⸗

nu iſtũ tãq; teipᷣ̃m ⁊ rurſuʒ duosiſtos plꝰ

diligis q; vnũ iſtuʒ. plus vtiqʒ duos illos

diligis q; teipᷣm. Et ſi plus duos iſtos dili /

gis qᷓ; teipʒ.qᷓntũ videtur plus duos illos
diligis qᷓ; deũ ꝓpter quos ſeparari pis ab
eo vt deu non babeas. neqʒ diligas deñ et
pereas tu vt illi ſalui fiãt Et foꝛtaſſis aliqs
exiſtimabit eiuſmodi dilectönem babuille
QENoyſen:qui iraſcẽti deo pꝛo ſalute ꝓrio/
rum le opponens ait. Si non dimittis eis
banc noxam dele me de libꝛo quẽ ſcripſiſti
Et apoſtolꝰpꝛo fratribus anatbema eẽ cu
pit a xpᷣo vtilli ſalui fiantĩ xpᷣo. Et foꝛtalſe
boc aliquis etiã ad amoꝛeʒ dei ꝑtinere cre
dat vt eu tantũ diligamuſ.vt gliam eius in
alijs potius ampliſicari q̃; in nobᷣcoartari
cupiamus. Et pꝛopterea pꝛo ſalute mitoꝝ
noſtrã nobis perditionẽ optandã pt ponꝰ
multi ſaluent et nos pereamꝰ.q̃ʒ multi pe

E

rreant nos ſaluemur. Sed conſiderate q̊

niam dilectionis oꝛdotalis nõ eſt. vt ante
ſe diligat bo pꝛoximũ ſuũ cuius dilectõem

a ſua trabere ⁊ ſiqꝛmare iubel cũ dicit. Di

liges ꝓrimũ tuũ ſicut teipᷣʒ. Si eni ꝓximũ
ſuu diligit ſicut ſeĩm.quomõ pꝛorimũ duᷣ
ligit cũ ſeipſuʒ non diligit.Si enĩ pꝛoximũ
ſuum diligit ſicut ſeipſum.pꝛofecto boc illi
cupit ⁊ optat quodſibi. Si aũt bocilli eue
nire ðᷣſiderat quod ſibi. qmodoillius ſalu
tem deſivᷣrat quiſuã perditõnẽ optat? ꝗIta
qʒ ſeipſus pꝛimũ bene diligere debet. vt po⸗

ſtea bm ſe bene diligat primum ſuuʒ. Si

autẽ ſe perdere vult vt ſaluũ faciatpꝛoxim
ſuũ non eſt oꝛdinata dilectio.quia pꝛo aia
ſua nullã cõmutationẽ dare poteſt bomo.
Hoc eni pꝛimũ a te requirit deus vtaiam

tuam desilli deinde cetera adijciaſ. Si qd

pꝛo iſto dare volueris nõ accipitur niſi de
deris aiſtdᷣ. ꝛimũ iſtud reliqua cuʒiſto.
Mõ itaqʒ dico duos auttres aut quattuoꝛ

pomies.ſed nectotũ mundũü contra aiam

tuã diligere debes. Si eni aliquid plus qʒ
gqnimã tu diligisidem ipſũ ꝓfecto pl? qʒ

deũ diligere cõpꝛobaris. quia animã tuaz
non diligis.niſi in eo ſolo quia bonũ illꝰ

quoddeus eſt diligis. Jocirco pᷣmũ dilige
animã tuũ diligendo bonũ anie tue. dein

de etiã dilige pꝛoximũ tuũ ſicut teipᷣm dili⸗
gendo illi bonũ qᷣd diligis tibi. Hoc eſt eiʒ
illu diligere bonũ illi dingere. Nam bonũ
illius diligere poſſes etiam ſi illinon dilige
res. Noſſes eni tibi diligere aut alteri cui
libet ⁊ non illi. Etita illũ nõ diligeres qʒuis
bonum üũülius diligeres quia illi non dilige
res. Noſſes diligere equũ illius.veſtimen
tum illius. domũ ⁊ agruũ. pecuniam illius.
foꝛtitudinẽ illiꝰ pulcritudinẽ aut ſapientiã
illius. quãuis ull non dilgeres. quia tibi
diligeres non illiita bonũ illius tibi dilige
gere poteras.et tñillũ non diligere. qᷣa tibi
diligeres nonillitñ verum bonuʒ non po⸗
teras tibi diligere nili illud diligereſ cupe
res pꝛoximo tuo.Diſtinxit ergo ſcriptura
dilectionẽ iſtã ſm illaʒ queĩ alijs ⁊ de alijs
boms eſt dilectionẽ. pꝛimuʒ pꝛecipiens bo
min pt deü diligat. Intendẽs vtiqʒ vti eo
iplo leipᷣm diligat. quia diligere ſeipʒ non
alið ẽ qᷓ; bonũ ſuũ diligere.et bonũ ſuũ di
ligere non eſt aliud qm ſibi diligere. boc eſt
velle llud a deſiderare. QNuia enĩ omnis qᷣ
bonũ ſuũ diligit. ſibi diligit rurſum quia
omnis qui deũ diligitibonũ ſuũ diligit.cõ
ſtat pꝛofecto.quia nemo deuʒ diligit quiſi
bulllu non diligit.⁊ omĩs qui diligit ſibi di
ligit.qꝛ deſiderat ⁊ haberecupit quẽ diligit
Item quia non ois quibonũ alterius dili
git. illi diligit cuius bonũ diligit.quia nõ
illi diligit bonum qd diligit. Diſtinxit ſcri
ptura bumane menti ſcᷣm ea q̃ in buma
nis diuiſa aliquotiens inueniuntur.id qd
diuina inſeparabile babent dicẽs bomini
vt poſtqᷓ; diigeret deũ.diligeret ⁊ ꝓximuʒ
ſuum. non q illud ſine iſto facere polſʒ. led
ne poſſe putaret. ſoꝛimũ ergo dixit vt deun
diligeret.⁊ ĩ eoipſo dixit vt ſibi diligeret.qꝛ
oĩs dui bonũ ſuũ diligit.ſibi diligit. vo

non omis quibonũ alterius diligit.illi dili

git cuius bonũ diligit. Moſt dilectiõeʒ dei
ſtatim ſubiunxit dilectioezpꝛoximi. vt boc
bomo pꝛoximo ſuo cuperet dligend ullu

quod ſibi diligẽdo deũ. Nemo igit exiſti
met pꝛo eo qᷓd dictu eſt. dilige pꝛoximũ tuũ
ſicut teipᷣm.tantũ quẽlibet vnũ bominẽ ſe
diligere debere quantuʒ ſe.⁊ duos auttres
aut quatuoꝛplus qᷓ; ſe. Si enĩ tantũ ſe dili
git quantũ ſuũ diligit bonũ. tantũ diligit
bonũ ſuũ quantũ diligit deuzʒ. conſequens
erat vt tantũ diligeret pꝛoximũ quantum
deum ſuu. ſieuz tantũ diligeret quantuʒ ſe
ipſum. ꝛopterea non illi dici vtillũ tan
tum diligat. ſed vtin eo ĩ quo ſe diligit illũ
diligat. vt qd ſibi cupitilli cupiat. Hoceſt
eniz diligere ſicut ſeipʒ cupere illi etoptare
quod ſibi optat.⁊ cupit bonũ pꝛimũ quidẽ
ſibi. deinde illi. Mon eni amat illuʒ ſicut ſe.
miſi pꝛius amet ſe. Etin coꝛpoꝛalibꝰ quideʒ
boms que intantũ quidẽ aliquando coar
tantur pt qd ab vno ſolo poſſidei adalteri
us vſum tranſire nõ poſſit.niſi abeo a quo
poſſidetur totuʒ receſſerit.ſi gratuita chari
tate ⁊ ꝓpter ſpualis boni amplioꝛeʒ remu
nerationẽ aut dilecuonẽ bomo ſe ſupᷣ debi
tum non extollat. nicbil pꝛoximo ĩpendere
cogitur qð ſue neceſſitat debetur. Hicbil
eni ꝓximo debet nil poſt illud etßm illud
qð ſibi debet. Etidcirco cũ vtrunqʒ nõ po
teſt. puimũ faciat quodpmũ facienouʒ eſt,
De reliquo eniſi deeſt effectus.ſufficit affe
ctus.Et foꝛtaſſis pꝛopter bunc affectũ oſtẽ
dendu MMoyſes de libꝛo ſcripto deleri pe
tijt. ?2 Maulus pꝛo fratribus anatbema a
chꝛiſto ſieri concupiuit.nõ qꝛ deũ pꝛopter
bominẽ perdere vellent. led qa deuz li fieri
poſſet ſine ꝓximo quẽ diligebant poſſidere

nollent. Affectus eni loqbatur et quaſi de

dilectione ſecurus.amato ⁊ amanti in dul
cedine dilectõnis de ſeparatõe ↄminabat
non qa illius ſeparatõneʒ diligebar. ſed qᷣa
alteriue comunctõeʒ optabat. In eoautẽ
qdð ꝓximi bonũ amat.⁊pximobonũ amat
bonũ ſuum amat ⁊ ſibi amat.qa bonũ ſibi
eſt bonũ primi ſui. Si amat illud et cupit
illi qd eſt bonũ illi. Aeꝝeni bonũ cuʒz ꝛinui
dia nõ poſſidetur et cũ charitate feliciꝰ poſ
ſidetur. Sed dicis. N magis bonumeſt.
magis diligendu eſt. Daig autebonuz
eſt duolſſaluari q̃; vnũ. Quappter ſioptio

treoecima

data fuerit quid malim ego eligere debeo
vt multi ſalueni qʒ ego ſolus Hoc ergo nõ
attendis qꝛ maiꝰbonũ mibi eſtvt laluꝰfiã
ego ſolus.⁊ plures pereãt qᷓ; pt pereã ſolꝰ
ego ⁊ młii ſaluent. Qd aũt maiꝰbonuʒ mi
chteſt. a me plus diligendũ eſt. qͥa mibi pꝛi
mü inſitũ eſt vt diligam bonũ meũ illd ma
xime qd ven eſt bonũ. poſtillð ꝛ ſcdʒ illð
diliga bonũ ꝓximi mei. Scðᷣin me et poſt
me aliquid illi debeo. ante me vł otra me
nibil. alioquin nõ ſtaret. Diliges primum
tuũ ſicut teip̃m. ſi illũ diligerez odio babẽs
meipſuʒ Scom bunc itaqʒ moduʒ; nõ niſi
duo ſunt pcepta cbaritatis. Mꝛnmuz de di
lectione dei in quo bõ veraciter diligit ſeip
ſum. Secundü de dilectiõe primi in q̊ pri
mũ diligit ſicut ſeipſuʒ.

¶ Atrum chanttas ſemel habita
ittatur.
Capitulum XI.

tate tam mita dicere volũt vt ca

tatem. Ernõ eſt tñlaus cbaritans. vbi eſt
imuria veritatis. Dicũt charitatẽ taleʒ ac
tantaʒ Nrtutẽ babere ve hñ illa reliq pirtu
tes omnes quãuis aliqᷓ mõ ſcdᷣm affectuʒ
nature adbonum pcliuem ineſſe poſſint.
meritũ tamen eterne retributõnis apð de
um babere nõ poſſint. Qð enim ſine chari
tate fit ꝓpter deum nõ ſit.et q̃d ppter deuʒ
nõ fit. dens remunerare nõ babʒ ſi vlt etiã
ſi ſcdᷣm aliqdbonũ eſt illud qᷓo fit. Hature
enĩ bonũ eſt nõ gratie. ꝗn natura.non ſupᷣ
naturã. Qð ergoex nata ſola bonuz eſt. in
ſola natura ⁊ meritũ illius ſiml ⁊ pᷣmii eſt.
Itaqʒ quodſine caritatein ſola natura fit.
ad illuo quodin deo eſt ſupra naturã pꝛe

mium nõ ꝑtingit. Liquet ergo qa bonum

operandoſummũ bonũ non merei.niſi is
ſolum quiid qðᷣfacit bonũ ppter id qd fa
cit. ſummũ bonũ oꝑatur. Nis mereri deü
fac quod facis ppter deũ. Hoc ergo dicũt
decharitate qa virtus eſt omniũ virtutuʒ
et placent ppter ipam que ſine ipſa ⁊ ſi ad
aliqd bona eſſent.ad ſlummũ tamen bonũ

Wioaz de chari

titates laudare incipiantꝰ veri

ob
nn
n
gli
ſu⸗
pin
nue
gent
cbart
nebꝛ
eſtin
char⸗
Plun
ni
hote
ſvole
tenq'
mape
riate
peeſi
potue
buan
Mooin
Ernnme
gounbel
ponns
Gaͤßt
rüt qn
nte
rhnrotea
cbzntat
tamipt⸗
erunt. S
lamſchn
tatem.
cbanta⸗
munda
modon
gultatet
nimaſ⸗
wondle
ena
Pumm
Qiu
modo
ien,

nt

Nde
crgon⸗
tllorfi
ceiſſo⸗
wnezn
mbipi
illöm
chlö
Nad

Aene

openon
dobtbis
Coznöni
mzdedi
dlater
una
h
N
che
mnmünt
H
R
Wuiner
bnin
nnr
cewn.
undoe
mlnecrn
oppade
nenn
PDiuan
grora o i
linit
umn ſt.

eränd

adad⸗
,werendn
egchen

irein

junatnn

”

obtinendũ bona elſe non poſſent. Hec om

mia de cbaritate dicta libenter ſuſcipimus
qᷓi pᷣncipiũ bonũ ſententie veracis.Sʒ ſeqᷣt
aliud qᷓdſe quidẽ coniungit veritati cũ fal⸗
ſum ſit illð.vt cũ illa ingrediat᷑ ⁊ pilla ſuſci

piatur. ſed nos atenebꝛis lucem diſcerni⸗

mus ⁊ deridemus obſcuꝝqð lumini ſe in

gerit et ſtare ſe putat cuʒ lumine.Si enim

charitas lumẽ eſt.erroꝛ vero ⁊ ſtulticie te⸗
nebꝛe ſunt. vbi charitas eſt. lumen eſt. ⁊ nõ

eſt in ipſa qͥ palpando incedit. Nui eniʒin

charitate ẽ aut abulat vldet aut ſtat ⁊ nõ
pſumit vltra q́; videt. Quãdiu vero inlu⸗
mine eſt ſiue ſtet ſiue ambulet errare non

poteſt.qꝛ videt vbi ẽ. Qui aũt pꝛelumptõe

ſua ſe pꝛecipitat vbi nõ videt. perdʒ clarita
tem qa non habʒ charitatẽ.et quocunqʒ vl
tra pꝛoceſſerit.erroꝛtotuʒ ẽ. Sic iſti de cba

ritate mentiunĩ neſcienteg charitatẽ.quia
pꝛeſumere nõ debuerũt in eo qð viderenõ

potuerunt. Dicunt qꝛ cbaritas ſemel ba
bita nunqᷓm amplius amittat. Ego igitur

illosinterrogo ſi charitatẽ vnqͥm ꝑdiderũt

Et vtinã idcircocharitatẽ non ꝑdidiſſent.

quia babitã retinuiſſent. Sʒ vereoꝛ qiðo

potius nõ ꝑdiderunt.q̃a nunqᷓʒ habuerũt
S aũt nunquã babuerunt neqʒ guſtaue
rũt: quomõ aſſexere pꝛeſumũt quod neſci⸗
unt? Si autẽ charitatem aliquãdo babue
runt atqʒ guſtauerunt.babẽt adbucipam
charitatẽ quam babuerunt qꝛ ſcᷣm ſentẽ
tiam ipſoꝝ ſemel babitã amittere nõ potu
erunt. Si autez babent charitatem. ambu
lant ſcdᷣm charitatem ⁊ nõ oꝑantur imqui
tatem. Stautẽ agunt iniquitatẽ nõ babẽt
charitatem. Si eni deum non diligit qui
mundũ diligit. ⁊ ea que in mᷣo ſunt.quo

modo multo magis nõ deum diligit qͥ ini
quitatẽ diligit. Qui diligitiniqtatem odit

animã ſuam. qui odit animã ſuam ſeipᷣm
non diligit. vel ſi diligit male diligit.qa ᷣm
ſolam carnẽ diligit. Quiaũt non diligit ſe

ipſum non diligit primũ ſuum ſicut ſeip̃m
Mui auteʒ nõ diligit primũ quẽ videt.quo

modo poteſt deũ diligere quez non videt?

Aſti ergo qᷣ aliqndo oꝑantur iniquitatem
dicant qmodo babeant charitatẽ An foꝛte

tredecima

dicent.quoniã non ipſi operantur.ſed pec
catum quod babitat in eis.Mã atales fue
runt nõnulli ſtulti ⁊ nõ intelligentes id qð
bomo eſt.qa putabant qᷓdam peccata etiã
cum deliberatõe ꝑpetrata eiuſmodi eſſe vt
de ipſis bomo dicere veraciter poſſet.ſNõ

ego operoꝛ ſed peccatũ quod babitat ĩ me
non attendẽtes. quia boc quideʒ quod bõ

concupiſcentiaʒ ſentit qa ex neceſſitate eſt

vite coꝛruptibilis nõ ipᷣe oꝑatur. Quando

pvero concupiſcentie ↄſentit.quia ex volun
tate eſt non niſi ipᷣe oꝑai.Si ergo perppuꝛ
am voluntatẽ operantur iniquitateʒ. non
babent vtiqʒ charitatem. Et quid dicent?
Conueuiant ↄſcientiam ſuã et moderẽtur
ſcientiam ſuam. Conſcientia bumiliet ne
ſcientia infletur. Hon ergo de iuſticia pᷣſu

mant ne foꝛte per ipᷣam falſe iuſticie pꝛeſũ⸗

ptionem ſcientiam veritatis amittant.DDi
cunt qᷣa qui ſemel charitatẽ babʒ.deinceps
eam amittere nõ poteſt.boc eſt dicere qͥ bo
nus eſt malꝰ eſſe non pᷣt. Quare ergonon
ſimiliter dicemus.qa qui malus eſt bonꝰ
eſſe non poteſt.ſi dicimus.qa qͥ modo bo/
nus eſt malus eẽ non pᷣt? Qui eni charita
tem babetbonus eſt. 2 q̃ non babet chari
tem bonus nõ eſt. Sic ergo bonus qd ba
bet non pᷣt amittere.nec malus qd non ba
bet poteſt acquirere.Qð ſi verum eſſe con
ſtiterit nec ſtanti timendũ eſt nec ſperãduʒ

iacenti. Hos in temꝑe ſumus vbiincerta

voluuntur omia.⁊ tu michi detemꝑe eter
nitatem facis? Scriptura diẽ quia bomo
nunqm in eodẽ ſtatu permanʒ.⁊ tu neſcio
vnde contendis.qᷣa qͥ ſtat nunquaʒ cadit.
Quare ergo dictum eſt. qui ſtat videat ne
cadat. Atinam verũ elſet.ſi tamen iuſtum
eſſet vt in bac vita omnis qͥ bonus eſt.ma

lus eẽ nõ poſſet. Sed nũc vita iſta boc ba

bere non poteſt.in q̊ ⁊ mali expectãtur pt
boni fiant ⁊ bom pꝛobantur ſi adiniqtatẽ
non declinant. Extra banc vitaʒ q dam ma
li ſunt qᷣ boni eſſe non poſſunt.⁊ bom qᷣdã
ſunt qui ſimiliter mali eſſe non poſſuntqᷣa
illi per maliciã ligati ſunt.iſti per grãm cõ
firmati. Sedet in bis q; neceſſitatẽ natura
que ex ſe mutabilis eſt nullatenus operat

&

(Pars
ania in alijs vt dictũ eſt mutabilitatẽ natu
re:nõ natura ſed malicia in deterius coar
tat.ĩ alijs vero eandẽ nature mutabilitateʒ
nõ natura ſʒ gtia in melius ↄfirmat. Qui
ergo illic mali ſunt boni eſſe nõ pñt. et lilr
qui boniſunt mali eẽ nõ poſſunt. HMoc eni
eternitatis eſt ⁊ immutabilitatis vtillic de
alio in aliud trãſitus eſſe nõ poſſit. Mic au
tem mutabii quãdiu piuitur.⁊ malus bo

nus.etbonus malus eſſe poteſt. Etſi foꝛte

aliquis ita bonus inueniaĩ quiſemperbo
nus ſit. idemipᷣe tamẽ qui bonulſ eſt.malꝰ
eſſe poteſt. qᷓzdiu ille qui maluseſt. bonus
eſſe poteſt. Aterqʒ enim ſub tempoꝛe vi
uit ⁊ vtriuſqʒ conditio vna eſt in tempoꝛe.
Sepd dicis. Quid ergo ſibi vlt auctoꝛitas

que dicit. Cbaritas nunqm excidet.udi

ANd. tu foꝛtaſlis intelligebas.q exquo ſemel
babet amplius nõ amittat᷑. Moluit boc di
cere ſcriptura.ſed aliud quod tu quidẽ id
circo recte nõ intellexiſti. qꝛ ip̃am ſcripturã
non bñ inſpexiſti. Quid ergo. QNuid dicit

ſcriptura illa? Nunc inquit manẽt tria Z.

fides ſpescharitas. Quidẽnunc? Moc eſt

in bac vita qʒdiu qd non videtur creditur.
et ſperatur qᷓd expectatur. a deſideratur qᷣd

amatur. Cum autẽ finẽ acceperit pita bec.
et omia facta fiant manifeſta. quid enit oc⸗
cultum quod credatur. qᷓndo nibil erit qᷣd
manifeſte non videatur? Quid etiazʒ tunc
poterit ſperani futurũ.quando omma pꝛe
ſentia erunt. ⁊ nichil eritfuturum? Dictũ
eſt quia ſi vides nõ eſt ſides. Et iterum. qd
pidet quis quid ſperat? Ergo illic non cre
des.no dico quia inſidelis eris. ſed nõ cre
des quia ſcies. Similiter dico quia illinc
nõſperabis. nec tamẽ dico deſperabis.ſed
ideo dico nõ ſpabis.quia qᷓd ſperaſti totũᷣ

babensnichil futuꝑexpectabis. Nuũquid

ſimiliter dico quia illic nõ amabis? Ergo
quando adbuc nõ babuiſti dilexiſti. non
amabis qndo babebis. Abſit. Imo multo
magis tunc amabis quãdo queʒ amabis
idebis.⁊ quem videbis babebis.HNãeni
ſic amoꝛ iſte ẽ vtabſens diligatur p̃ſens

faſtidiatur. Ergo tũc etiam amabis.⁊ mul

to magis amabis ⁊ remãebit cbaritas.q̃n

tredecima

dofides ⁊ ſoes amplius nõ erunt. Hoc ſib i
vult quod dictum eſt. cbaritas nunqjm ex⸗

(det. qniaz bic babetur ꝛ ullic retneĩ. Siue

pꝛopbetie euacuabuni.ſiue ligue ceſſabũt.
liue ſcientia deſtruetur. Omnia eni bec in
bac vpita ta ntũ ſunt. Etiam ipla ſcientia no
ſtra que modo eſt tũcnon erit. NMon quia
tunc nulla erit. ſed quia alia erit. Omia er:
goiſta cum ipᷣa vita excidunt. quia nõ per
manẽt poſtea quãdo pidebitur qd credit.
et babebitquod ſperatur. Charnitas autem

„₰„

nunqʒ excidet.qniam et bic eſt ⁊ iluc erit et
nõ habebit finẽ vnqm dilectio.ſicut finem
nõ babebit vnqᷓm inſpecno. Sicut nunqʒ
ſeparabimur acontemplatione. ſic nun⸗

am euacuabimur a dilectõne.ſedſemꝑ vi

debimus ⁊ ſemper diligemꝰ Sic ergocha

ritas nunqm excidet quia ſemper manet.
Mon eni dixita nullo excidet.ſed nunquã

excidet q nõ in omibus manet. et tñ ſemp

manet in qbus manet. Nam ſi pꝛopterea
non manet lemper. quia nõ in omibꝰ ma
net. ergonec fides nec ſpes bic manet.qꝛ ñ

in oibꝰmanʒ Dultt eniz a fide ⁊ ſpeqᷓ in

deum eſt receſlerũt. et ſidem ſpem ipſam

quam habere ceperant deſeruerunt.⁊ exci
dit ab eis fides ⁊ ſpes etiam in bac vita.ne
tamẽ idcirco minꝰ perum fuit qd dictu eſt.
Nunc manẽt fides ſpes charitas tria bec.
Si ergo ſides ⁊ ſpes que bic aliq̃ndoa qui
buſoam excidüt. tamen bic manẽt. qa bic
nunqᷓ; pꝛoꝛſus excidut que in alijs manẽt
ergo ſimiliter cbaritas que aliqᷓndo bic a
qbuſdaʒ excidit tamẽ ſemper manet quia
qᷓmuis a qᷣbuſdam excidit. nunqm tamen
pꝛoꝛſus excidit.qᷣa in alijs ſemper manet.
NMeqʒ enim idcirco perit. ſi in me perit et

micbi perit. neqʒ pꝛopterea deſtruitur ſia

me euacuatura in me deſtruitur qᷓniaʒ al
teri manet qd mich nõ manet. Sed dicis
iterum. Si bij qͥ mali ſunt.futuri ⁊ peritu

n cbaritatẽ aliqᷓndo babere poſſunt.qmo

do charitas fons pꝛopꝛius nominat.deqᷓ
non communicat alienus? Qui enim pe
reunt alieni ſunt.etnõ pertinẽt ad nos.ne
qʒ ad id qd noſtrũ eſt. Si ergo aliem ſunt

◻

qmodo deillo q̊d noſtrum eſt pꝛopꝛium

4
u
ba
o
gle
nol
xm
run/
nlfu
runt
elee
lope
harn
deie
quo
u
eſton
beren
gouoo
men
atem
nlibe
teert
fum
titurg
choeſt
choelt.
ctoqn
dllgtt
raſent
guiſen
cmittit
deduc
ſaliqui
ſeltde
perdin
qywlan⸗
etqun⸗
bere

bi
r
A
ai.
Niben
og
öe
doc
Winen
lens
aufnnn
nnnni;
le nun
lnpvi
roche
nant.
wavi
nüͤleng
Rct
mib'n
nngi
then
nien
mag
apa

DNcad.

nombr.
liſdorn
alionu
incoh
manetq
nimun
Dper .
nim
AM
rhii
Sodas
mhentd
nin

voninnide

Guiant⸗
aaooe
alni

Chncus

commumcare poſſunt. Miruʒz eſt. Sieni

bij qui aliqñ aliem fuerunt ꝓximifacti ſüt amici qui in pꝛoſperiate amare le ſimulãt

accedẽdo.quare nõ ſimiliter bijqͥ pꝛoximi
ſunt. alieni fieri poſſunt recedendo Si eiʒ
accedere poſſunt qͥ longe ſunt.poſſunt etiã

recedere qui pꝛope ſunt. Qui acceduntre

conciliantur.q recedunt abalienant᷑. Si ãt

qui reconciliati ſunt pximi ſunt.ergo ⁊ qui

abalienati ſunt aliem ſunt. Camen qᷓʒdiu
pꝛoximi fuerũt alieni nõ fuerunt.ſicut bijqͥ
alieni fuerũt pᷣus q; recõciliarent.pꝛoximi
nõ fuerunt.Et qii ꝓximi fuerunt:q̃diu p
ximi fuerunt.de fonte ꝓpꝛio cõmunicaue
runt. Et ſimilr qui alieni fuerunt qᷓdiu alie
ni fuerunt.de fonte ꝓpꝛio nõ cõmunicaue
runt. Cum auũᷣt bij qui alieni fuerunt pximi
eſſe ceperũt.de fonte pꝛopꝛio cõmunicare
ceperũt.⁊ ſił qͥ ꝓximi fuerũt poſtq; abalie
nari ceperunt.de fonte ppo communicare

delſierüt. Et remanet ſemd fons ppꝛius. de
quo nõ cõmuncat alienus Alienus eniʒ

ↄmunicare non poteſt.⁊ tamẽ qui alienus
eſt pꝛoximꝰ eẽ poteſt. Charitatẽ malus ha⸗
bere non pᷣt.led qui malꝰeſt bonus ellept.

quãdo bonꝰeſſe incipit ⁊ cbaritatẽ habere
mnncipit. Et quãdobonuselſſe deſinit. cbari⸗

tatem habere deſinit.⁊ nunqᷓ; charitatem
nil bonus habexe poteſt.qꝛ charitatẽ babe
re et ſimul malꝰ eẽ nemo poteſt. Dicis ite
rum. Si aliqñ cbaritas ſemel babita amit
titur. quid eſt qd dicit ſcriptura. Quiami⸗
cus eſt ſemꝑ diligit? Si eiʒ aui diligit ami
cus eſt. ⁊ q amicus eſt ſemper diligit. pꝛofe
ctoqui diligit ſemꝑ diligit. Qui aũt ſemꝑ
Diligit nunq̃ charitatẽ amittit. Si ergo ve
ra ſcriptura eſt. et qui duligit ſemꝑ diligit.
qui ſemel cbaritatem babet nunquã illam
amittit. Sic tibi videi. ¶ulta ſnnt talla q̃
deduci quo vis poſſunt ſed magnũ nõ eſt
ſi aliquid dicas.ſedſi boc quod dicis vtrũ
ſic ſit dicendũ intelligas. Qui amicꝰẽ.ſem
per diligit. Uerum eſt boc.quia amicus
ſempꝑ diligit ⁊ inimicꝰ ſemper odit.et tamẽ
qui amicus eſt.inimicꝰeſſe poteſt et odire
et qui inimicus eſt amicus eẽ poteſt ⁊ dili
gere. Quãdiu amicus eſt. diligit.qʒdiu ini

treoecima
micus eſt odit. Sunt añt quidã non veni

et in aduerſitate pꝛobanti quales ſu nt. ppi
buiuſmodi diciñ eſt. qꝛ verus amicꝰ ſemp
diligit. boc eſt. non in pſperitate tãtum di
ligit. ſed enã in aduerluate. boc eſt ſemper.
Hon eni eſt verus amicus.etiam quando
amicus elſe vider. qui ſcõᷣm tempus nutat
vel mutatur vt in ptranqʒ partẽ poſt foꝛtu
nam mouei.Hon talis eſt ille quiſemper

Diligit qͥ bominẽ amat.noõ pecumã.amicũ

nõ lucrum. Qui enipꝛopter ſolaʒ pecuniã
amat.qʒdiu pecunia abundar.amat.qndo
pecunia deficit.dilecno deſicit.⁊ no eſt am
cus iam qui amicus eſſe videbatur.ymo qᷓ
pꝛius amicus nõfuit ſed putabatut. uunc
manifeſte amicus nõ elſe nec fuiſſe cõpꝛo
batur. Alli ergo iure dicitur qui amicus eſt
ſemper diligit.ſi amicus fuiſtiin pꝛoſperi
tate. dilige in aduerlitate. Quid eni in pꝛo
ſperitate dilexeris.in aduerſuate oſtendis
Si enim amicũ dilexiſti adbu cip̃e eſt dili

ge eum. Cur ceſſet dilectõ. cum qd amatur

non auferatur? Si autẽ foꝛtunã dilexiſti.
nõ habesqᷓdiam diligas.qᷣa foꝛtuna dilcel
ſit ⁊ pmanlit bomo ſolus.hoc ſibi vult qᷣd
dictuʒ eſt. qui amicus eſt ſꝑ diligit.ꝗnſtas
abhuc quaſi maius aliquid adducturꝰad
compꝛobanduʒ. quia charitas ſemel habi
ta nõ recedat. Oſtendis integram tunicã
chꝛiſti que ſcindi non potuit.etiaʒ quando
cbꝛiſtus pati potuit.coꝛpuſ chꝛiſti vulnera
batur.⁊ tamẽ tunica cbꝛiſti non ſcindebat.
Magnũ eſt quod affers ſi bene intelligas
Quid eſt eni tunica chꝛiſti nin eccleſia xpᷣi⸗
et quid eſt integritas tunce miſi vnitas ec
cleſie? Ecce q̃ʒbonũ ⁊ q̃; iocunduʒ babita
re fratres in vnuʒ. Nuod vnum? Nane
te in dilectione mea. Ergo charitas vnitas
eccleſie eſt. Et dicit ſcriptura. Nui in vmta
te eccleſie ſunt perire nõ poſſunt.boc eſt qᷣd
dicere voluiſti. Qui in cbaritate ſunt pꝑire
non polſuut.ſiue cbaritatẽ ſiue vnitate no
minesadem eſt quia vmtas eſt chantas.
charitas vnitas. Qui ergo in vntate eccle

ſie ſuntin charitate ſunt.et qui in charitate

4 3

pars

ſunt. perire omĩno nõ poſſũt. Manifeſta
eſt ratio.nemo fidelis ↄtradicit.Nullus in
charitate perire poteſt. ꝗbi perire nõ põt.ſʒ
inde exire poteſt.q̃ ibi manet.pꝑditiõem nõ
timet. Caueat ergo ipᷣe ne egrediatur foꝛas

Intus poſitis ꝑditio non eſt.ſicut bijs qui
foꝛis ſunt ſalus nõ eſt. qui incpit exire inci
pit perire. Cum autẽ foꝛis poſitus ad cbari

tatem reuertitur. ad ſalutẽ reparat. Quid
amplius qris ? Foꝛtaſſis aliam vnitatẽ ec/
cleſie interpᷣtari voles de qua veraciter di

cere poſſis.qa icirco in illa nullus peribit

Iniam exilla nullus exibit. Eſt eniz vnitas

pꝛedeſtinatõnis de qua dicitur.nouit dñs

qui ſunt eius.et veru eſt quia omnes qui
in bac vnitate ſunt ſalui erunt. quoniam
ex bis qui pꝛeuiſi ſunt ad vitã nullus peri

bit. Sicut enĩ dicit ſcriptura. Quos pꝛede

ſtinauit bos ⁊ vocauit.et qᷓs vocauit bos
⁊iuſtiſicauit.⁊ quos iuſtiſicauii bos ⁊ glo
rificauit Iſti ſunt ergo diligentes deuz qui
bus omnia cooperant in bonũ.bijs q ſᷣm
pꝛopoſitum vocat ſunt ſancn. Mam qui
ſcdᷣm pꝛopoſitũ vocati nõ ſunt.⁊ qui ad vi:
tam pꝛedeſtinati nõ ſunt.et ſi alnquãdo de
um ad tempus diligant vſqʒ ad finẽ in dile
ctione dei ñ perſeuerãt. Qu ppterea amil
ſa cbaritate pereunt. quoniã cuʒ ad imiaui
tatem ceciderint. ad charitatẽ nõ reſurgũt.
pꝛedeſtinan autẽ poſtquaʒ deum diligere
ceperint.vel perſeueranter diligunt vta di
lectionenõ cadant.vel cũ a dilectiõe cecide
rint iterum adillam reſurgũt vt non pere⸗
eont. Quid tibi videt? Credis neita eſſe pt
dico? Foꝛtaſſis nõ tibi ſuffiget Apoſtol⸗
qui boc dicit. pꝛopterea ꝙnõ exſtimes ita
intelligendum eſie quod dicit Apoſtolus
Mon omẽs diligentes deuʒ. in numeroil
loꝛum ponere voluit quibus omia coope
rantur in bonum.niſi eos tantũ qui ſcõm
pꝛopoſituʒ nocati ſunt ſancn. Danifeſta
eſt veritaſmſi eam impudenter negare vo
lueris. Sed dicis ſoꝛtaſſis non ita intelli
gendum eſſe quod ait Apoſtolus.Scimꝰ
quoniam diligentibus deum omia coope

ranturinbonũ.hijs qui ſcᷣm pꝛopoſitum

vocati ſunt ſancti. Dicis ergo nõ ita intel
ligendum eſſe quaſi per id quod ſubiunxit
bijs quiſcdᷣm pꝛopoſitũ vocati ſunt ſancti
determinare voluerit quibus diligẽtibus

deum omnia cooperantin bonum.ſed po

tius eoſdem ipſos diligentes deum omẽs

ſcm pꝛopoſitum vocatos ſanctoſ. Sic er

go foꝛtaſſis intelligenda putabis vᷣba apo
ſtoli.nec mibi credes ſi dicere voluero boc

ibi ſignificatum eſſe.q a non omnes pꝛeoꝛ
dinati ſunt qui aliquãdo deum diligunt.
quia non permanẽt in eo quod diligunt.

Verba Auguſtini lunt bec.ſi micbi non

credis.illi crede vt mibi credaſ.ymo nõmi

cbi ſz ſitati credas. NHudi ergo qð dic apls

inqᷣt cũ dixiſſet. Scimꝰqniã dili.deũ oia co

operantur in bonum. Sciens nonnullos
diligere deum.⁊ in eo bono vſqʒ ad finem
non permanere.mox addidit. hija qui im
pꝛopoſitum vocati lunt ſancti. Hij eniʒ in
eo quod biligunt deum permanẽt vſqʒin
finem.⁊ quiad tempus inde deuiãt reuer
tuntur. et vſqʒin fineʒ perducunt qᷓd in bo
noeſſe ceperũt. Ecce babes mãifeſte.quia
quidam ad tempus cbaritatem babentes
qꝛ in illa vlqʒ in finẽ non perleuerat.cadũt

et pereunt.⁊ rurlus quidam qui abilla ad

tempus cadunt.quia iteruʒ reſurgunt. cõ
ſeruantur ſaluãtur. Akj vero quia ab il
la nüquã deficiũt vſqʒ in ſinẽ perleueranti

feruoꝛe ſeł cepte caritatis deuonõ; pducũt

Quid maniſeſtius q̃ris S boc nõ videſ
quid vides? Sʒ dicis qmodo aliqñ veraʒ
charitatẽ babere potuerũt.quiin ea pſeue
raturi nõ fuerũt? Min eſt. Ergo lides nõ

fuit q̃ aliqndo fides eſſe deſijt. Quare non

ſimilr dicis quia nunqᷓ albus ſuit.q aliqñ
albus elſe ceſſauit? Mone intelligis quia
eoipſo aliqñ illud fuiſſe dicii qui aliqñ eſſe
illò deſuiſſe mẽoꝛat᷑. Qð ei qs nũqᷓ; fuit nũ
qᷓʒ eſſe deſijt. Quapꝛopi qui aliqndoama
re deſijt. conſtat pfecto qa paus qᷓ; amare
deſineretamauit. Sʒ verus inquis amor
nõ fuit qͥ adtempꝰ ſuit. Ergo nec ven odiũ
fuit qᷓo a tẽpus fuit nec nvere albꝰ fuitqͥ ad
tempꝰalbus fuit. Nuis H dicat?ergo vera

bes die
dliger
ſciolle
pſhin
dleen
ſoriin⸗
tatis in
binnode
deomn
Cbarite
catant
blecae
wamtt
eoone
mmneſa
hanent⸗
chante
aminurn
qltih
aodeczr
auütin

nnnt
binet
tlanci
getbrs
hledp⸗
nomis
☚
apo⸗
noboc
ee .
. ,
ün. .
Nbn n
orfön
ddeap⸗
Nide
CNnells
Dſnen—
Neguhn
Megan
ätn.
mmdo.
eſte a
nbabenes
nericdet
ehlan
Wurgonn
ocucbl
ipehunm
woedd
dotlcn
guinape
Carneah
ahlilin,
Gelerga!
lgieſe
Goczaware
gapis amo
gecpepod
utqn⸗
egoen

dilectio fuit.⁊ vere fuit qᷓ;diu fuit.etiã ſi ᷑ᷣm

aliquẽ modũ vera nõ fuit ĩ eo qd deſijt.qñũ

iam vere nõ fuit. Si ergo dicis qᷣa pᷣa dile

ctio nõ fuit.q̃ aliqñ dilectio eẽ ceſſauitſic ĩ⸗

tellige qꝛ qñ dilectio eẽ deſijt.vᷣa dilectõ nõ

fuit. qꝛ in eo ipo d nutabat ⁊ defecit vt di

lectio nõ eſſet. eſſe cepit ⁊ accepit.vtd pꝛiꝰ
fuit iam pᷣa dilectio nõ eſſet.

ritas ſit nominanda.

Vtrum omnis dilectio dei cha ſui ol dinis
et ad eãdẽ poſtea turpitudinẽtegendã illũ

quod qdam eiuſmodi dicũt.q̃a

tatem q dem nõ bñt.ꝓ eo ꝙ nõoẽm dilectõ

nem dei charitatẽ appellandã putãt niſi eaö

ſolam q vſqʒ in finẽ ꝑſeuerat Sʒ boc ſi qͥs

dicere voluerit.q̃ rõe vel autoꝛitate pbare

poſiit nõ inuenio.niſi foꝛte idcirco aliud di
lectionẽ alið caritatẽ ſonare putet.qꝛ alteꝝ
latinũ alteꝝ grecũ vocabulũ eẽ putʒ Scri
ptura ſacra noſᷣ dicit qͥa dilectio cbaritas

eſt. ⁊ da dilectio dei ſemꝑbona eſt. Hõ no

bis dicit qa ille diligitbene facit.et qa iſte
diligit male facit.Auguſtiꝰdicit apoſtolũ
ſciuiſſe qſoam diligere deum et in eobono
vſqʒ in finem nõ ꝑmanere.⁊ bonam vocat
dilectionẽ deietiaʒ in bis qui non perman
ſuri in illa ſunt.⁊ iſti neſcio q̃tſpecies chari
tatis inueniũt moꝛe pigmẽtarioꝝ in nun
dinis declamationũ ſtultoꝛum. Dicũt nõ
de omni charitate intelligendũ qd dicitur
Cbaritas ſemel babita nõ amittit.ſʒ de pfe
cta tantũ.Et ſi ego illos interrogo qᷓ ſitiſta
pfecta charitas nõ michi rñdent. miſi illa qᷓ
nõ amittii. Mon eni audẽt dicere deilla ſe
pfectõne charitans loqui q̃ in futuro hẽbi
tur.ne ſuꝑfluo de illa loqui ↄuincani.q̃ ad
banc vitã nõ ꝑtinet.Ergonõ imnueniũt quã
charitateʒ dicãt bic ꝑfectã niſi illam q non
amittitur. Et rurſlum cu aſſignare volunt
q̃ ſit illa charitas qᷓ nõ amittit.nõ inueniũt
dd dicant. niſi illaʒ qͥ pfecta eſt. Ita circłm
fociit.inuoluẽtes ſemetipos.qꝛ qexeat no

Ad. HM XI.
Oꝛaſſis olces

beilj q diligunt deum nõ perſeue
raturi.dilectõem dei qdem babent.ſʒ chari

Z MB

treoecima

byt. Moſtremo tanta erꝛoꝛis caligie inuol

uunt.vt dũ ꝑtinaciter charitatẽ ſemel babꝛ
tam cõtendit nõ poſſe amutti.aſſerere inci
piant eã a qbuſoã nõ ſolũ minoꝛa peccata
ſed criminalia qʒ a damnabilia ex delibera
tione ꝑpetrantibꝰ retinere. Dauid adulte

rum ⁊? bomicidaʒ charitatẽ dei babuiſſe di

cunt quãdo libidini ſuiens in vxoꝛẽ ꝓxim
ſui niolandam turpitudinis frena laxauit

ipſũ cuiꝰthoꝛi federa violauerat.innocẽtẽ
et iuſtũ crudeli pꝛoditione extinxit. Dicãt
mibi vbi tũc fuit charitas nõ agens perpe
ram vbi innocẽs oſpꝛimitur.non qrens qᷓ
ſua ſunt qndooliena rapiũiur. Oſtendat
michihic ſi poſſunt dilectione q plenitudo
legis eſt. vbi 1 p̃cepta legis Nolãtur ⁊ ius
nature coꝛrumpit. Lex dei dicit:nõ occides

nõ mechaberis. nõ ocupiſcesrexs pꝛoximi
tui. Si charitas bic eſt plenitudo legis bic

eſt. Si plenitudo legis eſt. quomõ pꝛeuari
catio eſſe poteſt? Sitalia facientem. chari
tatem babuiſſe dicunt.quare non etiam in
boc faciendo nichil peccalſe dicũt.quia ſcri
ptura dicit qui natus eſt ex deo non pec
cat. Et quia rurſum alibi dici. Habe cha

ritatem et fac quidquid vis. Si enim hoc

verum eſt quod charitatẽ tala faciẽtes re

iinere poſiũt. cum bije qui caritatem bnůt

quidquid libet agere cõcebitur. ꝓſecto q̃d
quidegerint.peccatũ quidẽ nõ eẽ ↄpꝛobat᷑
Eant ergo nunc cũ charitate ſua et faciant
quidqᷣd volunt.qꝛmagnos deſenſoꝛes bñt
Alios q̃dem defendẽtes ꝙ charitatez non
amittãt.alios aũt ↄcedẽtes.ntqdqd volũt
cũ charitate faciãt.Sed dicunt. Si dauid
peccando cbaritatem amiſit.quomõ ergo
verũ eſt quod ſcriptũ eſt deip̃o.q; ſpiruus
dñi non recedebata Dauid ab eo die etde
inceps? Si eni charitas receſſit quõ ſpũs
dñi remũſit.q̃ſi vero ſpũs domini hmmłia
alia remanere nõ potuerit.euã ſibᷣm donũ
charitatis receſſerit? Mõne etiaʒ in illis ſi
ue cũ llis remanet q̊s cadẽtes cuſtodit ne
pereãt.qᷓs tñ ſtantes ñ cuſtodit ne cadãt⸗
Juſtus cũ ceciderit non collidet.q.d.ſm.ſ.

Quid ergo? Si pꝛeſens erat dominꝰ ſtan
ti. quare lapſus eſt?Et ſi pᷣſens non eratca

denti quare colliſus non eſt? Si eiʒ tenere

tur non laberetur Etiterum. ſi manus non
ſupponeretur. collideret NMꝛopter bocergo
colliſus non eſt.quia cecidit ſuper manuʒ.

Si manus ſuper eü cecidiſſet colliſus fuiſ⸗

ſet. Qui ceciderit inquit ſuper lapidẽ iſtu;
confringetur.ſuper queʒ autẽ ceciderit.cõ⸗
teret eum. pꝛopter boc ergo dominus ma
num non ſuperpoſuit iacenti vt pꝛemeret.

ſed ſucpoſuit vtreleuaret.ſuſpoſuit vt adiu

uando repararet.nõ ſuꝑpoſuit vtiudican
do condemnaret. Sic itaqʒ ſpiritus domi
ni non receſſit a Dauid.quia cum eo erat
vt abeũtẽ reduceret ⁊ peccantẽ iuſtificaret
et ſtaret.et foꝛte cũ eo erat ſed in eo nõ erat
Cum eo erat ad cuſtodiã.ſedin eo nõ erat

ad iuſticiã.Hon eni tunc imuſtꝰerat Da⸗

uid quando in tam graui peccatopꝛoſtra
tus erat.neqʒ ad eũ tunc pertinuit qᷣdſcrip
tum eſt. Juſtus in die ſepties cadit.⁊ tamẽ
nomen iuſtinõ amittit. Mꝛopter boc igit
ſpiritus domini ⁊ ſi cuʒ DOauid tücerat vt
peccãdo nõ periret.nullatenꝰtamẽ ſic erat
vt dãnabiliter non peccaret. Simile eſt qd
de Netro negante aſſerere conant.qetiã
tüc charitatẽ dei non perdiderat qñinter⸗
rogatus cbꝛiſtũ ſe ↄgnouiſie negauit.Hõ
eciz attendũt quod ſcriptũ eſt. Hemo in ſpi
ritu deiloquẽes dicit anatbema abeſu. Et
nemo poteſt dicere dñs ꝗbeſus niſi in ſpũ
ſancto. Q, ſi ſoꝛte dicere voluerint.q̃a ſpi⸗
ritum dei tunc quideʒ etrus intꝰ in coꝛ

de habuit.ſʒ qðᷣ foꝛis loqbaturi ſpiritu dei

non dixit. Audiant qd ſcriptu eſt. Ex abun
datia coꝛdis os loquit᷑. ꝗlle ergo ſpũs ſo

ris in oꝛe loquebaturq intus in coꝛde do

miatur. Qui coꝛregebatlinguã mouebat.
Sed dicent foꝛte. Spiritus qdem dei receſ
ſit. ſedcharitas remanſit. Conſiderate ptrũ
veritas boc dictum patiatur. Apoſtolꝰ di
cit. Charitas dei diffuſa eſt in coꝛdibus no/
ſtris per ſpiritũſanctum qui datuseſt no

bis. Mos charitatem nõ babemus. niſi m

quantum ſpiritumſanctum babemus.Et

trevecima

tu dicis. quia recedẽte abſente ſpirituſan
cto. charitas manet. Et dicũt. Quid ergo?⸗
Nulla ſcintilla pietatis.nulla affectio dile⸗
ctionis in Dauid ꝛm Metro remã ſit. quã
do alter moleſtia ↄcupiſcentie carnalis pi
ctus.alter veroiminẽtis moꝛus timoꝛe fra

ctus. quodãmodo vterqʒ; inuitus pecca

nit? ꝗmo voluntarie pterqʒ peccauit.quia
ſi voluiſſent vterqʒ nõ peccaſſẽt. Sed quia
ſemetipᷣos magis q̃́; deum dᷣilexerunt ſuã
potius q̃ʒ dei voluntatem impleuerunt.
Caro aliud ſuadebat.et alið deue pꝛecipie
bat. ⁊ elegerütmagis obedire carni qʒ crea
toꝛi Si voluiſſent carnis voluntatẽ contẽ
pſiſſent. et voluntatẽ creatoris ppoſuiſſent
Sed nondũ magiſtrum bonum imitabã
tur docentem ⁊ bicenteʒ. ater.non mea
voluntas ſiat ſedtua.Et fieri poteſt ꝙ ipᷣm
carnis voluntatem cuius violentiã lenſe

runt. aut nullam. aut non tam violentam

eſſe voluerunt. tamẽ quod eidẽ temptanti
et fatiganti cõſenſerunt. non niſi volẽtes fe

cerunt.qa magis creatoꝛẽ offendere q̃; iꝰ

ſam moleſtiã ⁊ fangatõem tolerare volue

rũt.qð ſi voluiſſent oĩno non feciſſẽt. Ergo
in boc quidẽ volẽtes ið quodcaro voluit

fecerunt.id qᷓd creatoꝛ noluit. noluerũt.q̃a
ſi iſtud voluiſſent. ad iſtud faciendum vo
luntarie non cõſenſiſſent. Cum eniʒ e duo
bus que ſimulfieri non poſſunt.vnum vo
luntarie eligitur. pꝛoculdubio alterum nõ
eſſe in voluntate compꝛobatur. In ea igit

voluntate qua contra deum carni conſen

tire elegerunt. charitatez vtiqʒ; dei nullate
nus habuerũt qᷓmuis tamen in eoipſo ꝙᷓ
magnam in temptatione violentiaʒ palſlſi
ſunt aliquã in peccato ſuo excuſatõem ba
bere poſſunt. De aflectu veropietanis quẽ
bmõi peccãtes nõ nunqᷓ; bꝛẽ vident.qñ ſił
et peccare ↄſentiũt.⁊ tñ qdãmodo in pctõ

3J3 nõ delerũt doloꝛe qᷓdaʒz affici non deſi

ſtunt. cauenduz eſt oino ne charitans liue
dileciõis dei noĩe dignꝰeniſtimet Si eiʒ in
bis qͥ ab uiqtate ad iuſticiã ↄuertũt affectꝰ
qdã ⁊ dleciatões pᷣteritoꝝmaloꝝ remanẽt
q tñ in bono ppoſito ↄſtitutis ad iniqtatẽ

oͤ
ten
g
n
pr
ſust⸗
dici
eſten
ſive
eſtn
bong
loton
gin
cedy
ſueer
ſtitun
ſtioes
nunc⸗
nlunt.
damn⸗
Peccaus
goslre
derepoe
ſeneſi
penire.
pꝛedeſt
pecore
ſhemt⸗
oteſte
hta pecc
deſtnane
Asadd
mibinon
quſan
dlegoni
ſdngqni
banib⸗
Ponf
Gei ut
namß
hüihore

uirten
dergd⸗
godin
alrqvi
mlsy⸗
norefnn
b pecca⸗
eqnis
Wan
wn
Nauenn.
cepepe
min
nteoe
ollen
müntab
rtonmnen
gn
ornäſene
wa
dinngnn
poles
mareqz
ſorrepoln
ela Ergo
crd

nOerüt d

ſacndond
umangtdo
ſurtwmnt
boälennt
un Naß
namco

nennneogen
goknte
heuhn 4
npimpli
ienigiiſ
onpeto
fiapon del
tontmelt
ma Simſt
Nenüinft/
Nouncnni

non imputant.quare non ſimiliter in bijs

qui ad iniquitateʒ declinauerũt ex vſu pꝛe
terite virtutis. etiã in malo pꝛopolito affe

ctõnes quedã amiſſi ſiue coꝛruꝑti boni ali

quãdo ſupereſſe dicantur?que quidẽ ſine
pꝛopoſito bone volũutatis ex vſu ſiue exna
tura ineſſe poſſunt.ſed ſine ipſo iuſticie me
ritum babere nõ poſſunt. Anũ enim boc
eſt propoſitũ.ſcilicʒ voluntatis ſiue cõſen

ſus animi expoluntate ſurgens cui ſoli iu

diciũ eſt cuʒ deo.Et boc ſolum ſi bonum
eſt. nõ eſtad malũ quidquid in bomine eſt
liue bonũ ſit ſiue malũ.⁊ iterum ſi malum

eſt.nõ eſt adbonũ quidqd reliquũ eſt ſiue

bonũ ſine malũ.Ad bũc ergo oculũ ex qͥ ſo

lototum coꝛpus lucet reſpicere debuerũt

qui in affectõmbus neſcio qlibet.qᷓs et in⸗
credulis ⁊ iniquis aliquotiẽs ſiue ex naia

ſiue ex vſu ineſſe videmꝰ meritũ bois con

ſtituũt. Ooterant bic ſatis ſuꝑſtinoſe que
ſtiões finẽ acciꝑe.ſi tñ finẽ acciꝑe poterãt.
nunc aũt querunt ⁊ ſp q̃runt.⁊ nunqᷓʒ inue
munt. Interrogant vtrũ Dauid 2 ſdetrꝰ
damnari debuiſſent ſi ante penitentiã in

peccatis ſuis moꝛtui fuiſſẽt. Que queſtio

quali reſponſione digna ſit. vtinam ipſi vi
dere poſſent. QNuare eni perire non debuil

ſent. ſi in peccatis ſuis moꝛtin fuiſlent? Sʒ

perire inqunt nõ hotuerũt.qniã adð vitam
pꝛedeſtinati fuerunt. Quareergo ſitr non
peccare nõ potuerũt.qniã peccaturi pᷣſciti
fuerunt? Si enĩ pꝛedeſtinatõ impediri nõ
poteſt. nec pᷣſcientia falli pᷣt. Si aũt pꝛeſci
entia peccandi nõ infert neceſſitatẽ.nec pꝛe
deſtinatio damnatõis tollit poſſibilitateʒ.

AVis adbuc audire qᷣd diẽbis Nug. Quia

mibi non credis? Audi qui ſunt q diligũt
et qui ſunt qͥ pſeueraturi ſunt.⁊ q̃ ſit vmitas
dile ctõnis.⁊ q ſit vnitas pᷣdeſtinatõis.Sci
mus qᷓniã diligentibꝰdeuʒ oĩa cooꝑani in
bonũ bijs qᷣ ſᷣim ppoſitũ vocati ſunt ſancti

Pꝛopoſitũ aũtnõ ſuũ ſʒ dei. Qui etiã pde
ſtinati ſunt atʒ pꝛeſcit vſqʒ adeo pꝛorſus
omia ut enã ſi q eoꝝ deuiant ⁊ exoꝛbitant

etiam Hipᷣʒ eis faciat pficere in bonũ.quia
bũilioꝛes redeunt atʒ doctioꝛes. boꝛum ſi

—

quiſqʒ perit fallit᷑ deus.⁊ picio bũano vin⸗
citur. Sʒ nemo eoꝝ perit qꝛ nulla re vincdi
tur deus aut fallit. Iſti ſignificati ſunt ad
bimothᷣ. vbi cu diciũ fuiſſet ymeneumet

pbiletum fidez quoꝛundã ſubuertere.mox

additum eſt. firmuz autẽ fundamentũ dei
ſtat. babens ſignacim boc. NHouit dña qui
ſunt eiꝰ.boꝝ ſides que per dilecuonẽ opaĩ
pꝛoſecto aut oinonon deſicit.aut ſiquilũt
quoꝝ deficit reparatur anteqm vita iſta ſi
niatur. 2 beleta que intercurrerat iniq̃ta:
te vſqʒ in finem perſeuerantia deputatur.
Qui vᷣ ꝑſeueraturi non ſunt.ac ſica fide
cbuſtiana ⁊ cõuerſanõe lapſuri ſunt. vt ta
les eos vite buiꝰ finis inuemat. pculdubio
nec illotemꝑe quo bñ pieqʒ pixerũt.in iſto
rum numero ↄputandi ſunt.Hõ eni ſunt
a malſa illa pditionis pꝛeſcientia dei ⁊ pꝛe
deſtinatõne diſcreti.⁊ ideo nec ſcdᷣm ppoſi
tum vocatiac ꝑ boc nec electi. Sed in bijs
vocati de quibꝰ dictum eſt. multi vocati.

non in bis de quibꝰdictum eſt. pauci vero

electi. Et tamẽ quis neget eos electos cum
credunt ⁊ baptizantur.⁊ ſcdᷣm deũ viuũt?
Plane dicunt᷑ electi a neſcientibus quid
futuriſint.non abillo qui eos nouit nõ ba
bere pſeuerantiã que adbeatam vitã pdu
cit electos. Scitqʒ illos ita ſtare vt pᷣſcierit
eſſe caſuros. Hic ſi a me queratur.cur eis
deus pſeuerantiam nõ dederit.qui eã qua
chꝛiſtiãe piuerẽt dilectionẽ dedit. me igno
rarereſpõdeo. Reſpondeñt ? ipli ſi poſſũt
cur illos deus cũ fideliter pie niuerẽt.nõ
tunc de vite buius periculis rapint.ne ma
licia mutaret intellectũ eoꝝ.et ne ſictio deci

peret animas eoꝛum. UNtꝝ boc in poteſta

te nõ babuerit. an eoꝝ mala futura neſciuit
nempe nibil boꝝ niſi puerſiſſime atqʒ inſa
nilſſime dꝛ. De bmõi diẽ Johes. Exnob exi
erunt. ſz non erãt ex nobio. Q. li fuiſſent ex
nobᷣ.pmanſiſſent vtiqʒ nobiſcũ. Et qd alið
dic. niſi nõ ert filij.enã qñ erantinpfeſſiõe
et noĩe filioꝝ.Hon qꝛ iuſticiã ſimulauerãt
ſed qꝛ is ea nõ ꝑmanſerũt. Meqʒ enim ait.
nam ſi fuiſſent ex nob. verã non ſictaz iuſti

diã tenuiſſẽt vtiqʒ nobiſcũ. Sʒ ſi ſuiſſetinqjt

exnobis pmanſiſſent ptiqʒ nobiſcũ. Inbo
noitaqʒ erant. ſed qͥa in eo nõ ꝑmanlerũt.

id eſt vſqʒ in finez non pſeuerauerũt.Non

erant inqt ex nobis.etiã quando erant no⸗
biſcum . boc eſt non erant ex numero filioꝝ
etiam qndo erant in fide filioꝛum. qniam

qui vere filij ſunt. pꝛeſciti ⁊ pdeſtinati ꝛßm
pꝛopoſitũ vocati ſunt vt ſint elect.MHõ eni

perit filius pmiſſiomis ſed perditiõis.acꝑ
boc nullus pꝛedeſtinatoꝝ ex bono in malũ
mutatus hanc vitam ſinit. Quoniã ſic eſt
oꝛdinatus.aideo xpᷣo datus vt non pereat

ſed babeat vitam eternã. De quibꝰ ait 0%

bannes. Scimus qᷓniam omnis qͥ natus
eſt er deo non peccat. Dauid grauiter pec
cauit.ſed quia ex deo natus.ad ſocietatem

filioꝛum dei pertinebat.non peccauit vſq;ʒ

ad moꝛtem ſed veniam penitendo meruit
De boc ſiqdem peccato ad moꝛtẽ ante idẽ

meminit Jobannes bis verbis. Eſt pecca
tum ad moꝛtẽ et ſtatim ſubiunxit. Soimꝰ

qniã omnis qui natus eſt ex deo non pec

cat ⸗ .
. (TPars decimaquarta.
e confeſſione.
A.

que ſecerunt.bicunt nob. Date auctoꝛita
teʒ.que ſcpᷣtura H̊ nobᷣ pcipit vt ↄfiteamur
pctã noſtra? Si ergo ſcripta peccata ↄſite

ri non pᷣcipit. reſpõdete modo ſi ſepturã ba

betis q peccata tacereiubeat? Si ergo cõſi
teri nõ vultis. qͥa auctoꝛitarẽ ↄfitendi non
babetis.qᷓre tacere vultis cũ auctoꝛitatẽta
cendinõ babeatis. Lñ qꝛ auctoꝛitatem q̃ri
tis.accipite auctoꝛitatẽ. AUntiq̃ lex peccata

confuteriiubʒ.⁊ homĩes ad ſacerdotes mit

tit vt ofitedtur pctã ſua vt indulgennã ac
cipiant.Illic ergo pᷣuancatõ legis cõfeſſio

ne ⁊ oblanone aboleiur.quãdo adbuc vm

Blta eſt ma
licia bomis. Nemo qᷓn⸗
do male agere vli aucto
ritatem qrit ñ aut dici
nus boibus vtbona fa⸗
ciant ⁊ pt cofiteant᷑ mala

te. p

decimaquarta

biꝛa fuit et adbuc confeſſio crimĩs penam
potius timere debuu qz miſericoꝛdiã expe

ctare. Si becauctoꝛitas non ſufficit qudi

te ſcripturam alibi manifeſte dicentem.

Qui abſcondit ſcelera ſua.non iuſtifica

bitur. Quid eſt enim abſcondere niſi tace

re ⁊ confiterinolle? Nam quiſcelera ſua
impudennã pꝛaue agendi manifeſtantnõ
iuſtificationẽ merentur ſed damnanoneʒ

Igitur tegenda ſunt mala quantum perti

net adimpudentiã pꝛaui operis.etreuelan

da ſunt per bumilitatẽ confeſſioms. Aul⸗

tis adbuc ſcire periculum taciturnitatis ⸗
ptilitatẽ confeſſionis? Quoniã tacui inqᷣt
pſalmiſta inueterauerũt oſſa mea duʒ cla
marẽ tota die. Et iterum. Delictũ meũ co
gnitum tibifeci ⁊ imuſticiã meã nõ abſcon
di. Dixi confiteboꝛ aduerſũ me ininſticiaʒ
meã domino.⁊ u remiſiſti impietateʒ pec

cati mei. Vide ergo ⁊ conſidera. Si taces

peccata tua inueterant. ſed ſiconfiteris cõ

donantur. Sed dicis. Ecce dico peccatu,ʒ
meũ. ſed deo non bomini. Scripturam ſe

quoꝛilla micbidicit vt deo ↄfitear ꝑctũm
meũ.nõ me ad bominẽ mittit in quo ſalꝰ
non eſt. ſz lluc trabit confeſſionẽ vnde pꝛo
mittit remiſſionẽ. Dixiconfiteboꝛ aduerlũ
me imuuſticiã meaʒ domano.et turemiſiſti
impietatẽ peccati mei. Quid facii bomo?⸗
Audi quid facit? Honne ulle bomo fuitqͥ
dixit. Fli dimittuntur tibi peccata tua. Et

pverum eſt quia ille bomo fuit qin boc di

it. Et pꝛopterea qn ilum bominẽ eſſe vide
runt. deuza: = Iuerut ideo mur
murauerumina

R

raue coicetes, Quns eſt bic
qui etiã peccata dimittit? Sclebant enim
quia peccata dimittere dei erat.ſed neſcie⸗

bant qa quod dei erat. bomoa deo accepe

rat. Et ille quidez bomo quod babebat in
quantuʒ bomo erat.ideo babebat quia ac

ceperat. inquantuʒ vero deus erat. bomo
idemipſuʒ babebat ⁊ non acceperat. M:o
pterea auteʒ voluit accipere aliquando in

bumanitate quod ſemper babuit in deits
t e vicino bomini appꝛopinquaret.
in eo quod bomins erat. et in eo ipſo

— — — — —

1
loc
prer
ſand
dun
hye
yel
gclep
hond
lalar
winee
teſtat
tüo
exerca
femn
guox⸗
bonot
lerapo
Ncisſo
praden
ſecurde
beccit
xpopt.
tapelce
gnode
isperz
egrosg
Medi
nondir
häſcer⸗
kentet ſ
ontret
ieghhrm
anone
men⸗
mncure
leluti
Ueront
gllt
13 veſte
ude

nn
iihe
ard⸗
nen,
ſlften
Kart
lup
anuno
Kone;
nden
mmndan
no
inet
aning
dneh
meito
bos
lnſtas
ne⸗
Ams
ſuensd
edne
ufane
rptfn
NtoD
e
MNunmn
min
lben e
Ebenoned
rqubeer
mmeelem
güteon
it
mmacche
nen
6erndbon
cen e
Ziapecro
opt

quod bomis erat bomini exbiberet quod
dei erat.In eo nanqʒ qd boĩs erat familia
rius bomi iungebat᷑. In eo no qd deierat.
potentiꝰin boie operabat.pꝛopterea dixit.
Vt ſciatis qͥa filius bois ptãtem bʒĩterra
dimittendi peccata.tunc ait ꝑalitico. Sur
ge ⁊ ambula Oñdit qd videre poterãt vtꝑ
boc crederent q̃d videre nõ poterãt. ꝛo
pter ̊ ergo deusfactꝰeſt bõ vt ſead ↄfabu
landũ bomĩ ꝓpximũ ac familiarẽ exbiberet.
⁊in vna eademqʒ pſona ⁊ ſuum genus bõ
inueniret cui fiducialiter infirmitatẽ ſuaʒ
reuelaret. ⁊ ſupꝛa bominẽ deũ credens de
accepta ab illo remiſſione peccatoꝑ ſuoꝛuʒ

tia largius multiplicaret. deus bomo bo
mines qͥ puri boĩes erant ꝑticipes ſecit po
teſtatis ſue vt ĩplerent officiũ eius peniten
tiũ ↄfeſſionẽ ſuſcipiendo.et᷑ poteſtateʒ eius
exercerent penitentibꝰ ⁊ cõlitentibus pctã
remutendo. Accipite inquit ſpiritũſanctũ
quoꝝ re.pec.re.eis.⁊ qꝝ re.re.ſ. Ergoxpᷣus
bomo diſciplis ſuis vicẽ eius agentibuſ in
terra poteſtatẽ dedit dimittẽdi peccata Sʒ
dicis foꝛtaſſis. Quare non ſiłr cbꝛiſt? pꝛece

ptũ dedit boibus peccata ſua confutendi.

ſicut diſcipulis pateſtatẽ dedit conſitentiũ
peccata dimittendi? Nudi quare? Noluit
xpᷣs pta temetipᷣo ſurgeres vtno q̃i extoꝛ
ta vel coacta videret conſeſſiotua.ꝗdcirco
quod ad ſe ꝑtinuit officiũ ſuũ diſcipłis ſu
is pera gendũ imũxit vt medicoꝛum more

egros adſe veniẽtes exciperẽt et ſanarent.
QNedicis ergo dirxit vt curarẽt. ſʒ inſirmis

non dixit vt ad medicos curãdi venirent.
Bq̃icertũ eẽ voluit.q egri ſalutẽ libent q̃re
rent et ſe curandos offerrent ſi medicos ĩ
uenirẽt. ſꝛopterea ſolos medicos monu
it. Infirmũ eni ip̃e moꝛbꝰ ſuus ſuffſicienter

in curatiõe ſua egrotos inuenerur.eos ad
ſalutẽ querendã.⁊ ammonitõne ſua excita
uerunt ⁊ pꝛecepto attraxerũt. Confitemini
inquitapoſtolus Jacobus alterutꝝ pecca
ta veſtra. ⁊ oꝛate pꝛo inuicem vt ſaluemim.
Quid eſt alterute? Alter alteri. bõ bomi.

3 55 —

non difnderet/ Oeinde vt diſpen atõis grã

cata. led in

ãmonet. neqʒ opus pᷣcepto babetſidolet. ca
Tamen ip̃i medici quia poſtea negligẽtes

Decimaquarta

Mon ſolũ bomo deo ſicut vetus ille confel
ſoꝛait. Dixi confiteboꝛ aduerſũ me iniuſii
ciam meã dño.ſed bomo bomi pꝛopter de⸗

um. Plus enim facit qui ſernuo builiatur

piꝛopter den.q; qui ip̃i deo builiatur. Sꝛo
ptterea confitemi alterutrũ peccata veſtra.

Quid eſt alterutrum?Mon tantuʒvnuſ⸗
quiſqʒ vnicuiqʒ.ſed alterutꝝ:boc eſt inter
vos. homines boibus.oues paſtoꝛibꝰ.ſub
iecti pꝛelatis. Hij qui peccata babent bijs
qui peccata dimittere poteſtatẽ babẽt. De
bitum quidẽ erat vt confeſſionẽ ſacturiad
illũ iretis qui eſt ſuper voſ.Nunc ãt pꝛoin
dulgentie diſpenſatõne conceditur vt pec/

inter vos.Ille quidẽ qui ſolus conſeſſionẽ
acciperet.confeſſonẽ non faceret.quia pec
cata non haberet.Hij autẽ qui peccatoꝛuʒ
confeſſionẽ accipiunt ⁊ confuentibꝰpecca
ta Dimittunt.neceſſe babent pt ⁊ ip̃i pecca:
ta ſua ↄfiteãtur pt penitentibꝰ pfitentibꝰ
peccata ſua bimittani
fitemini alterutꝝ pctã vꝛã.⁊ oꝛate ꝓ inuicẽ
Zlo qð? Atſaluemi. Cõſitemi vt ſaluemi.
Quid ẽ ↄſitemi vt ſaluemi? Hoc ẽ.nõ ſal
uemi niſi confiteamĩ.boc foꝛtalſis tu audi
re noluiſti.qui latebꝛas qᷓris et abſcondis
ſcelera tua vt nõ iuſtificeris.Hõ tibi placʒ

cata veſtra ad inuicẽ vobis conſiteaamini

pterea ergo co

qð dicitur.qꝛ bij qui nolũt conſiteri pecca
,

ta ſua ſaluari non poſſunt/ſEaopterea ſoꝛ

taſſis conaris adaliud dictu Apoſtoli re⸗

toꝛquere. vtintelligatur conſitentibus qui
dem pꝛomiſiſſe ſaluationẽ tamen non cõfſi

go. Auguſtinꝰ dicit. Mon poteſt qs iuſti
ficari a peccato.nili ante peccatũ confeſſus
fuerit. Item Beda in eað epiſtola Jacobi
de qua teſtimomũ ſuperius ſumpſimus.

₰

tentibus nõ negaſſe iuſtificationẽ. Audi er

Sine conkfeſſõe inqt nequeũt dimittni pec
boc illa diſcretio elſe debet vt qᷓ

tibiana leuiaqʒ peccata alterutruʒ coequa
libus confiteamur vt oꝛationibus inuiceʒ
ſaluemur.poꝛro grauioꝛis lepꝛe immundi
ciam ſlacerdoti pandamꝰ a ad eius arburi
um iuſtificari curemꝰ. Videte quomõ cõ
coꝛdantteſtimonia pitatis. Eſt qdo omu
nis pnia ĩ eccia quã qtidie adiuicẽ facimꝰ

(ecimaquarta

ſuetudo deitibi demonſtrat᷑ qui tas mitis

in qᷓ oꝛatione fuſa pꝛo inuicẽ pꝛo qtidianis

2 leuioꝛibus peccatis indulgentiã ⁊ remii aocſuauis eſtoibus adſe confugiẽtibus wt

ſionẽ conſeqmur. G:auioꝛis aũt culperea ab iplo ĩpꝛoperiũ aliqd te foꝛmidare non
tum ſingulari confeſſione ſacerdoti aperi

mus. et cdᷣm eius conſiliũ munere ſatiſſa te bomĩ manileſtare ſine erubeſcentia nõ

ctionis oblato indulgentiã peccati obtine polle contingat. In eo eiʒde quo erubeſcis

musSeð dicis. Si ſaluari nõ poteſtbõ cũ bomi dicis, erubeſcere te nõ opoꝛtet cũ

opoꝛteat. Et ſi talia fuerit peccata tua ptea

niſi conſiteatur peccata ſua. qᷣd eſt qd ſcrip
tum inuenitur. Lacrime lauant delictũ qd
oꝛe pudoꝛ eſt ↄfiteri. Inueniuntur eni qdã
buiuſmodi dicta etrapiunt ea boies gau
dentes.non qa veritatẽ querant in eis.ſed
qa maliciaʒ ſuam defendere volunt exeis.

Dicunt eni. Quid nos conſtringitis?qd

nos artatis? Pudenda ſuntfacta noſtra
non nos permittit vererundia eloqui.eru
beſcimus ↄſiteri qd fecimus.qᷓd poſſumꝰ
tñ facimus.coꝛ contritũ et bũiliatuʒ offeri
mus.dolemꝰ pꝛo eo male egimus.lacri
mas fundimꝰ.carnis maceratõe reatũ pu

deo dicis. quia nonĩpꝛoperat dicenui. ſz cö5

donat cõſitenti. Dic ergo bomi pt lalubꝛ
ter ad tẽpuſ confundaris coꝛã eo vtiſta cõ

fuſio gloꝛiã tibi poſtmodũ adducat fſidu
ciam pꝛeſtet.ne ĩpꝛoperiũ timeas cũ mani
feſtari ceperis coꝛã deo. Camẽ ne foꝛte tibi
Diceret cogitatio tua ſi taz graueeſt bomi

reuelare peccata.⁊ ſi ta erubeſcimus coꝛã

bomine.qdfaciemus ante deũ cuius maie

ſtatẽ declinare non poſſumꝰ neqʒ iudiciũ

effugere. He igitur ſic de deo cogitãdo te

metipſuʒ deſpełares.oſtendii tibimanſue

tudo dei ergo penitẽtes et cõfitentes ppec

nimꝰ. Quid verba qritis vbi opera bona cata omia penitentibꝰcondonat ⁊ cõſiten
ſunt.babemꝰ ſcripturã conſolantẽ nos et tibꝰ non ipꝛoperat.Sic ergo accipe quod
dicentẽ. Lacrime lauant delictũ qᷓdoꝛepu dictuʒ eſt. Dic deo qͥ non ipꝛoperat.quaſi

doꝛ eſt ↄſiteriinon maliciã excuſamus.ſed diceret. Enaʒ ſi erubeſcas coꝛã boĩene ernu

verecundie parcmus. Quodergo dicere belcas coꝛã deo.qu oniã deꝰ mitioꝛ eſt bo
bomini erubeſcimꝰ.dicimus deo qͥ nõ im

runt bomines excuſationẽ toꝛpoꝛi ſuo.⁊ p non tibi dicitur pt peccata tua bomi non

mine ⁊ mauſuetioꝛ ⁊ cõpatiens miſeris vt
pꝛoperat. Eiuſmodi ergo occaſionibus ꝗᷓ non ĩpꝛoperet. Scdᷣum huncitaqʒmoduʒ

uertere conant᷑ ſcriꝑpturas.qa ipſi peruerlſi
ſunt. Quid eni? ſi ſcriptura dixit. Lacrime
lauant delictum qᷓdoꝛe pudoꝛeſt conſiteri.
NNunqd weo dixit. ſi erubeſcis cõſiteri pec
catũ tuũ q̃d tibi ſufficiat ſi tãtũ lacrimeris

etiaʒ ſi non conſitearis. Honne multo me

liuſ eſt vt ſcpᷣturã B ponꝰdicere voluiſſe in
telligas ꝙlacrime ex intima coꝛdis contri
tiõe pꝛolate illa etiã peccata lauare polſſũt
q̃ ſine pudoꝛe ⁊ verecundia oꝛe pꝛoferri nõ
poſſunt. Quid ergo? Si pudeda peccata
lacrime lauant.ibi tacendũ eſt pbi diuinũ

dicas.ſed vt in bijs etia ʒ q coꝛã boĩe erube
ſcenda ſunt de dei pietate confidas. Olpo
nis adbuc lacrimasillas Metri q̃̊s legos.

contfeſſionẽ non legis. Lacrie lauãt delictũ
quod oꝛe pudoꝛ eſt confiteri. Has ergola
crimas oſponis non qa amas copucnonz

ſed qa fugis conſeſſionẽ. Dicis ergo quia
lacrias Metri legis.ſatiſſactionẽ nõ legis.
Au diſti quia fleuerit ſed qͥd dixeritnõau

diſti.ideo lacrie lauãt delictũ qdᷣoꝛe pudoꝛ

eſt oſiteri Quid ergo? Hoctibi dici putaſ
vt quia etrus lacrimatꝰlegit ↄfeſſus nõ

auxiliũ magis neceſſariũ eſt? /mo multo legitur. Cu ſi lacrimaris nõ ↄfitearis.Nõ
magis ibi confitenduʒ ẽ vbi bũilitas con ne multo meliꝰeſt vt illud potiꝰbic demõ

feſſionis lacrimas adiuuet contritde. Si ſtrariintelligaſ.qꝛ ſi illictantũ lacrie palue

militer cũ dicitur tibi.ſi bomini erubeſcis

dicere peccatũ tuuʒ pi dicas deo q̃ non im

pꝛoperat.⁊nõ tibi dicitur.ſi erubeſcis dice
re bomĩ vthomi non dicas ſed deo.ſʒman

runt vbi ↄfeſſionẽ oꝛis nõ babuerũt.quan

to magis ſi vere fuerint nic valent vbi cuz

coꝛdis contritione etiã oꝛis ↄſeſſioneʒ bůt
Hoc enĩtibi demonſtratur cum ſubditur

nit
pen

c

tur
tem
dae
nes
ſen⸗
ſuc
n
kw

cl

bi
ie

mmis
lbusy
dare ſon
waypen
entia p
ubeſcis
let ci
n ho
Anaebe
wopicho⸗
Mattſon
gocämm
neſoneghi
teſtbon
mus con
Momate
diai

gidee

cmande
ennsg
ecöſten
gceovod

ren

wieneenm

No.

ncen

agzwden

vabonivon

Nöbieete

gidrs p⸗

dmnieiS

bvärdtri
aonge
gocoha
o/
mninilze⸗
Niniid
curpudo⸗
ð
1 lusn
tears
ybecdend
Ulociemin
pueritgn

Polanthaß .

engt
ltm

ꝛius flendum poſtea ↄltendũ Hocſid

dem ad veritatẽ cõfeſſioms ſpectat vt pᷣus
compũgaris poſtea ↄſitearis. Ham ſunt
quidã ſicut impudentes ad factendũ.ſic in
uerecundi ad dicendũ.qui qniam turpitu

dinẽ ſuam in faciendo nõ vident.verecũdi

am in dicendo nõ habent. Nuibꝰ vtiqʒ per

ꝓphᷣůᷣam ð. Frons mlieris meretricis facta
eſt tibi: neſciuiſti erubeſcere.aſtinoõnunqʒ

ſine aliquo compunctõis motu.ſine aliq̃ n
moꝛis vel amoꝛis dei attactu pꝛo ſola con
ſueeudine explenda ad dicenda pctã ſua ie

ingerunt. eſtimantes ſe ꝓpter ſolam vboꝝ

ꝓlatõnẽ a debito pctõꝝſuoꝝ abſolui. Qui
bus recte ðr. pꝛius flendũ poſtea conſiten

dum. In confeſſione nanqʒ peccatoꝛuʒ bo

minẽ ⁊ verecundariopoꝛtʒ vt bumiliter q
fecit agnoſcat.⁊ tamẽ non ſic verecundari

pvt taceat. Hoc bñ nouit peccatrixilla muli

er que ⁊ venit vt peccata ſua ſe abſcondere
nolle oſtenderet. ⁊ tamen nõ ante ſʒ retro
ſtetit vt verecundiã turpitudinis ſue ſe at
tendere demonſtraret pꝛopter boc recte ðꝛ

pꝛus flendũ poſtea ↄfitendum.

¶ De penitentia.
Capitulum I

Ennentia alia eſt

exterioꝛ. alia interioꝛ. Menitẽtia ex
terioꝛ eſt in afflictõne carnis. De
nitentia interioꝛ eſt in ↄtritõe coꝛdis.ſder
penitentiã exterioꝛeʒ caſtigatur culpa pꝛa
ui operis.per penitentiãinterioꝛẽ emenda
tur culpa pꝛaue voluntatis. Scdm qntita
tem delicti menſura coꝛreptionis penſan⸗
da eſt. Agite inqt fructus dignos peniten
tie. Aliud eſt eni fructus penitentie.aliud
penitentia ipᷣa. Siẽ̃ aliud eſt arboꝛ ⁊ aliud
fructus eius.ſic aliud eſt penitẽtia ⁊ aliud
fructus eius. ſdenitentia eni doloꝛeſt pᷣte
riti quãdo doles te feciſie quod maluʒ eſt

OQuãdo ergo impꝛobas ⁊ damuas mala

tua penitentiã babes. Quandoaũt ſatiſfa
ctione ſubſequẽte ⁊ punis ⁊ coꝛrigis mala
tua.fructus penitentie agis.Si diſplicet ti
bi quod feciſti penitentiã agis. Si perſeqᷓ
ris ⁊ punis quod feciſti fructus penitentie

Quartadecima

agis. ſenitentia eſt facti impꝛobatio. fru
ctus penitẽnie eſt delicn coꝛrecno. Sed qͥa

ſcdᷣm menſurã delicn coꝛrecnõis menſura
eſt penſanda.iðᷣo fructꝰ pemitentie dignos

facere opoꝛtet. Si in coꝛrecnone minoꝛ eſt

afflictio qᷓ; in culpa delectatio fuit non eſt
dignus fructus penitẽtie tue. Sʒ dics mi
cbi. Quomõ ſcire poſſuʒ quãdo condigna
ſit penitentia mea. quia lcire boc nõ potes.
ideo neceſſie babes ſemꝑ pemitere.ſanſface
re potes mimis facere non potes. Melius
eſt ut plus facias q̃; minus.idcirco ſollici
tus eſto. Satage da operam.ſtubiũ impẽ/
de. vt culpa ſit cũ ſine. deuotio ſine fine. ¶ñ
vt aliquando peccatrix ↄſcientia conſolet.

poſitus eſt modus ⁊ menſura penitẽne ex

terioꝛi s..vt illa expleta vel ꝑfecta ſiduciam

babere incipias.⁊ ſancta q dam pᷣſumptõe

in ſpe diuine milericoꝛdie de indulgẽtia
remiſſione peccatoꝝ confidere. tanto ve⸗
rius quãto vtiqʒ ſincerius iniunctã pniaʒ
expleueris.
Be hijs qui in hac vita peniten

tiam non complent.
Ta. U. .
Eo foꝛta ſſis tibi

tacita cogitatione reſpondeas.
Quomò inquis certꝰ eẽ poſſuʒ
de venia pꝛopter penitentiã ⁊ ſatiſfactiõeʒ
ab bomine iniunctã.etiam ſi illaʒ ſtudioſe
impleuero cuʒipſe bomo cui peccata mea
cõſiteoꝛ ſepe aut ignoꝛantia neſciat.aut ne
gligentia non cõſideret qualẽ michi ſcõᷣm
modũ ⁊ menſurã delicti debeat ſatiſfactio⸗
nem iniungere. Ad boc tibi bꝛeuiter reſpõ
deo.quia ſi bomo neſcit deusſcit.tu tantu
fac quodtibi pᷣcipitur. obediens eſto in eo
qð uibi iubetur. Videat deus deuotionem
tuam. etiã ſi bomo nõ condigne moderet
afflictionẽ tuam. Perire non poteris ſi de
uotus fueris inuẽtus. Sʒ decipioꝛ inquis
puis me ſatiſfeciſſe cũ nõ ſatiſfecerim. Ille
micbiimũxit vttantũ facerẽ ⁊ nõ amplius
micbi p̃cepit. Ecce totũ pfeci ⁊ nonſ. atiſfeci
vado qſi ſecurꝰ ad deũ putãs me ſatiſteciſſe
ilu cũ adbuc teneoꝛ obligatus.q; ng leale

cerim. Quare ergo nds factu eſt vt talez
ſacerdotẽ non babeã qui michbi dicat B q

opoꝛtet.audi quare Rꝛopter peccata tua
factum eſt boc quibꝰmeruiſti vtmaluʒ ba
beres quibꝰ ſi diſtricte iudicareris et boc
merueras vt nulluʒ baberes. Qui inquit
ſcriptura regnare facit bominẽ ypocritaʒ
Pꝓbrter petã populi. Et ego ait adbereſcere
faciaz linguã tuaʒ palato tuo.n eris quaſi

pir obiurgans da domꝰexaſperans ẽ.Hã

vtſcias qa malicia tue fecit. vide vbi erat
Deuotio tua. Si enĩ ꝑpfectã deuotioneʒ ba:

buiſſes etiã nullo ammonẽte ceſſaretñ nõ
potuiſſes. Nunc tñ pigricia tua ⁊ negligẽ

tia occaſionẽtoꝛpoꝛis qſiuit nõ coꝛrectõeʒ
et vidit boc deus ⁊ dedit tibi ſm coꝛtuum
vt non inuenires qd non qrebas accipere.
Mec tamẽ dico vt deſperes etiã ſi boc con⸗
tingat vt bõ qui exterius curandil pulneri

bus peccatoꝝ medicamẽtuʒ aſpomtaliqd

minus ſufficiens tribuat. Sepe qð minus
foꝛis agitur.efficaciꝰ intus operat. ꝗn ꝑuo
opere mag deuotõ eſſe p̃t. Homo videt in
facie. deꝰ aut intuet coꝛ. Et vtminꝰ dicam.

magnũ eſt in bac nita incipe poſſis. ſinõ

pſicias. Ham a poſt moꝛtẽ igmis qdã pur
gSatoꝛꝰ ðᷣ. pbi purganĩ et mundant bij q
coꝛrigi ceperũt ⁊ nõ ꝑfecerunt. Qui aũtin
bac pita ne incipe voluerũtibi ↄſummare
non pñt. Quibꝰ aũtbic coꝛrectionẽ ſuam
inciꝑe datur etiã ſi pſicerenõ dat illic coꝛre
ctionis pfectõ reſeruat. Camẽtutius oino
eſt vt bic etincipe ⁊ pſicere contendas ptil
lic nibil faciendu tibi vel patiendũ ſ uperſit
Burum eſttoꝛmẽta illa vład modicũ ſen
tire. pꝛopterea tutiꝰtibi omino eſt pt bic in
cipias ⁊ pficias qd facere debes. Qd ſi bic
ꝑpficere nõ poteris ſitamẽ incboaueris.no
li deſperare ſaluus eris. ſictamen qi ꝑ ignẽ
ardebit quidem donec ↄſumptũ fuerit qᷣd
cremabile poꝛtas.tu autẽ ſaluus eris.qᷓmã
fundamẽtum inte ꝑmanſit cbaritas dei.

. Be eo ſi iterari poſſit penitẽtia.

Bnt qui vicant

quartadecima

relapſie in pꝛiſtina peccata locũ penie am

plius nõeſſe. pꝛopterea ꝙ qdaʒ ſcripturaꝝ

teſtimonia bis q̃ poſt accepttã penitentiazʒ

ad pꝛioꝛa peccata redeũt aditu ſalutis ne
gare nidentur. Et ſüt quidẽ eiuſmodi qdã
dicta in quibꝰ non hoc qð dictũ eſt. ſʒa nõ

bñ intelligentibꝰ dictũ elſevidet. Aplus

Naulus in illa epła quã ad Hebꝛeos ſcri
pſit ſic ait. ꝗmpoſſible eſt inqᷣt eos q lemel

ſunt illumiati guſtauerũt etiam donũ cele
ſte ⁊ participes facti ſunt ſpuſſancti. guſta

uerunt nichbilominꝰ bonũ domimni verbuz

virtutelqʒ ſeculi venturi ⁊ pꝛolapſi ſuntre

nouari rurſus ad penitentiã. rurſuʒ cruci

figentes ſibimenplis filiũ dei ⁊ oſtentui ba

bentes. Etrurſum. Noluntarie en peccan
tibus poſtacceptã noticiam veritatis iam

no relinqtur ꝓ peccatis boſtia. Et itex ſcri

ptum alibiinuenit. quia locus nõ eſt ſcdᷣe
penitẽtie Sʒ ſiue bec ſiue alia tlia ſcpta pł
dicta catbolicoꝝ viroꝝſuꝑ ᷣ ſueniani nul
la rõne eſtimandũ eſt eos qui recte ſapue
rüt bocaſtruere voluiſſe ꝙ in qualiacũq
peccata pꝛolapſi vł penitere nõ poſſent. ſi
per diuinã miſcdtam reſpicereni.aut veni
am ↄſequi nõ valerent ſiꝑ verã penitentiã
compungerẽtur. Moc entʒ lides catholica
non reapit omino.quia qui dixit. nõ bico

ſepties ſed vſqʒ ſeptuagieo ſepties. ſenè ſej

cundã necterciam nequotamiibetpctõꝛs
piam veraz Dumtaxat refutare ſigniſica
uit. E28 ergõ dictũ eſt impoſſibile eẽ eos

qu poſt illu nationẽ gratie a guſtuz doni

celeſtis a ꝑticipationẽ ſpũſſancti pꝛolapſi
ſunt renouamrurſus ad pniam.vlſic intel
ligendum eſt quia ꝑ ſecadere potuerunt.
ſed per ſe ſurgere nõ poſſunt.atqʒ ido illis
impoſſibile eſſe:deo non eẽ ſicut ſcriptum
eſt. Spũs pabens ⁊ nõrediens. Et de pia

pditionis dictũ eſt. quia omẽs qui ingredi

untur peam amplius nõ reuertent᷑.qꝛ bõ
perſe quidẽad maluz ire poteſt. redire aũt
per ſe nonp̃tniſiꝑ grãm adinuet et adin
tus ſicad pniam renouetur. VUel ſic ergo
intelligendu eſt qd ſcriptum eſt. Impoſſi
bile eſſe pꝛolapſos adpniam renouan vel
pꝓpbeticum illud quod dictum eſt. Airgo

oril

mlir

repe
al
irce
eſt⸗
guls
cond
gutn
poſſe
bocd
quor
poten
eſe
me
um
ze
eie
cec
ſine
Pm
Dire
wel⸗

tee

olben
rhan
HMZ
npaan
ian
inſe
vaͤſ⸗
ns
Maninn
nelre
laig,
lel
Auden

röd
nuglert
lbeer
R
ibleic⸗
ſozn

po

on.
gals

puN
Gdepia

redreant

uie zn
laſe N

lun
.

in

rni ab

ilrael cecidit nõ adijciet vt reſurgat virgo

iſraelin quo ſimilr quidam a recta intelli
gentia errauerunt. bis verbis expꝛeſſuʒ cõ

uemiẽter quis dicat. Nam qꝛ ſanctus Hie
ronimꝰ ſuper bunc locũ quedã verba am
bigua expoſuit. quidam qui libentius ex

ſcripturis materiã erroꝛis q̃; edificationis

aſſumunt lapſos reparari nõ poſſe conan
tur aſtruere. ANit enim. Quia cũ deus om
nia poſſit de coꝛrupta virginẽ facere non
poſſit. Ipſe viderit qd dicere voluerit. ego
a puritate xpᷣiane ſidei nõ diſcedo. Neritaſ
vna eſt:apoſtolũ dicentẽ audio. Si aliud
angelꝰeuangelizauerit anathema ſit. Ego
tamen ſic ſentio qᷣa aliqd dicere voluit etiã

ſi ego neſciam quid dicere voluerit. Sictñ

pium eſt ſentire mibiquia verũ dixit. etiã

ſi foꝛte cõpetentius vel euidentiꝰdixiſſe po

tuiſiet quod dixit. Ego dictũ catbouici viri
ad catbolicã veritateʒ interpᷣtari conaboꝛ.
Tamen ſi de coꝛruptiõe carnis intelligit ᷣ

ſtultum eſt ſic ſentire. qꝛ bomo carnẽ ſuaʒ

piciare poſiit.deus ſanare nõ poſſit.Si de
coꝛruptõne coꝛdis boc intelligitur ⁊ boc ſi
militer ſtultũ eſt dicere.quia bomo pecca
re poſſit.deus iuſtificare nõ poſſit ettantũ
iuſtificare quantũ ille peccare.Si autẽ id
circo illud non kłoſie dici᷑ deus quia factũ
eſt ⁊ quod factũ eſt.non factum eẽ nonp̃t.
quia q verũ eſt. falſum eſſe non p̃t.⁊ idcir
co nõ poteſt.q̃a contra veritatẽ nõ poteſt.
quia ſi contra veritatem poſſʒ ↄtra ſeipſuʒ
poſſet qui veritas eſt. Nð pondue habet
boc dictũ magis qᷓʒ ſi diceret de alio qlibʒ.

quod factum eſt. iam non eſſe factũ non

poteſt. etiã ſi quod factũ eſt emendari põt
vt factũ eſſe non noceat qd factuʒ eſt? Cer
tum eſt.qᷣa qui cadit relurgere poteſt et nõ

ſolum reſurgere. ſed etiam melioꝛ reſurge

re qᷓ fuit cum cecidit. Multi ceciderunt et
melioꝛes ſurrexerũt q́; fuerunt etiã anteq̃̊ʒ
ceciderunt.melioꝛes enã qᷓ; futuri fuiſſent
ſi non cecidiſſent.quia að bocipſuʒ cadere

pmiſii ſunt vt ex Bipſo caſu ſuo ⁊ ruina eru

direntur ⁊ melioꝛes efficerentur Nemotñ
melioꝛ poſt caſum ſurrexit vel ſurgere po

tuit qʒ fuiſſet ⁊ ſ non cecidiſſet. et bec q mo⸗

do reſlurgendo bona operatus eſt omnia
ſtando operatus fuiſiʒ. In bocſcdᷣm aliqᷣd

dici poteſt. quio omnis qui cadit id qdᷣ ca

dendo perdit ampliꝰtotuũ recuꝑare non pᷣt
quia quidqd poſtea ad coꝛrectoem vel ad

recuꝑationem adiecerit facere omino nõ
poteſt quin melioꝛ fuiſſet ſi ; ommia bꝛẽt
et tamen nõ cecidilſſʒ. Sꝛopterea nemo in

ſpe correctionis peccare debet.q̃a quod le

mel amittit ampliꝰipᷣm non recuperatur.
qꝛ quidqd poſtea adiectũ fuerit ꝓ recuꝑa

tione ꝑditi non eſt ipᷣm ſed aliud pꝛo ipſo.
et plus vuqʒ eſſet ſi vtrũ qʒ ſimul eſſet. Qð
idcirco fieri nõ poreſt.q̃ͥa ſicut temꝑa trãſ
acta amplius non rebeunt.ita que ſemel ꝑ
petrata fuerint ampliꝰnõ facta eſſe nõ pñt
Si ergo virgo es cuſtodi diligẽter quod
babel.noliin ſpe peccare.noli cadere quaſi
melioꝛ ſuxrectura ſis. Quidqd poſtea lece
ris. faceretamẽ nõ potes quin melioꝛeſſes

ſi boc faceres ⁊ virgo eẽs. Sic itaqʒ foꝛtaſ:

ſe ſcõᷣm bũc modũ ↄuemienter intelligitur.
quia vᷣgo iirael cecidit ⁊ non adijciet vt re⸗
ſurgat vᷣgo irael. Et qa vbi mille erant cẽ
tu erunt.⁊ nbi centuʒ erant decẽ erũt in do
moilrael. Si in bunc modũ lapſos ad pe
nitentiã renouari nõ poſſe dicimꝰ.nibil ſoꝛ
taſſis inconueniẽs dicimꝰ.neqʒ penitenti
bus viaʒindulgentie claudimꝰ.ſed pericu
lum cadendi demonſtramuſ. Si enim eſt
magnũ aliqndo ſurgere.maius eſt vnqʒ
nunqm cecidiſſe. Si bonũ eſt ſanatum eẽ
meliꝰnunqʒ coꝛruptũ eſſe Eſt ⁊ adhuc aliꝰ
ſenſus quẽ in pᷣdicta ſententia eadem veru
tate intelligere poſlumus.nvtrũ equali con

uenientia neſcio. Impoſſibile eſt inqt eos

qui ſemel illumiati ſunt ⁊ guſtauerunt do
num dei.et cetera q̃ adiecit. pꝛolapſos rur⸗
ſus ad penitẽtiam renouari.⁊ quaſi cauſaʒ

ſubiunxi:.quare eiuſmodi ad penitentiaʒ

renouari non pñt. Rurſus inqᷣt cruciſigen
tes ⁊ oſtentui babentes filium dei.In boc
ergadenuo renouari nõ poſſunt quia aliã
crucem ⁊ aliã moꝛtem filij dei babere non
poſiunt.non ꝙ penitentibus vema denege
tur. ſed quia pꝛo peccantibus pus iterũ
non moꝛietur. Cuſtodi ergo ſaintemiaz

ſemel pꝛo illa chꝛiſtus moꝛtuus eſt. ſi illaʒ

amileris non poteris babere chꝛiſtũ aliuz

qui pꝛo te moꝛiatur.vł eiuſoem xpᷣi moꝛtẽ
aliam. Dicit tibi chꝛiſtus. Serua ſalutem
tuam.ego pꝛoilla ſemel moꝛtuus ſuʒ.ſi il
lam amiſeris ego iterũ mori non poſſum.
tamen eadez moꝛte amiſſam iterum redde
re poſſum.ſed nolo mibi iniuriam facias.
quis ſi ſalutem tuã moꝛte mea acquiſitaʒ
poluntarie peccando iterum amileris.q̃n
tum in te eſtiten crucifigi.itermm memo
ri compellis. Ego carnem meam boſtiam

obtuli vt de peccato penitẽtes veniaʒ con

ſequerentur. non vt voluntarie peccantes
et in peccato perſiſtentes iuſtificarentur.
QMuiergo ð peccato penitent babent in ea
boſtiam expiationis. Qui aũt in peccatis
ſuis voluntarie permanẽt.nõ babent ex ea
cauliam ſaluationis. Hoſtia quidẽ iſta da
ta fuit illis vt per eam expiarentur de pec
cato penitẽtes.ſʒ iam nũc nõrelinquit ipᷣa
boſtia eis vt per eã in peccato voluntarie
perſiſtentes iuſtificentur. Hon ergo putẽt
voluntarie peccantes iſtã boſiã adle ꝑti
nere.quia voluntarie peccantibusiaʒ non
relinquit boſtia pꝛo peccato qᷣa non poſſũt
lſbi eaz vlurpare que ita oblata eſt vt bijs
pꝛoſit qui de peccatis pemtent nõ qui per
manent in peccans. Sic vna veritate ma
nifeſta. alia quoqʒ in lucem venit. Quod
autẽ dictũ eſt. qa non eſt locus ſecunde pe

niteneie. ita quidã intelligere volunt. quia

tota bec vita locꝰ penitentie eſt bomim pec
catoꝛi qui bic penitentiã facere volunt lo

cum babent. qa bic locus datus eſt penitẽ

di homimbus. Qui autẽ bic penitentiam

agere nolit in alia nita eẽ ſi voluerit facere
Pmaʒ no poterut. ita vt fructũ babeat peni

tentia eoꝛum qa locũ non babent. Iſꝛima
ergo penitentia in bac vita locuʒ babet. le
cunda penitentia poſt banc vita locũ non
babet necfructũ babet etiã ſi doloꝛẽ babet
Alij boc dictum intelligunt de publica pe

nitentia quaʒdicunt iterari non poſſe pꝛo

pter rigoꝛem et caſtigationeʒ ne bomines
ſacramenta dei contenant. ſed vnuſquiſq;
ppeout potuenit ſcᷣm veritateʒ ſentiat. Ego

9 ℳ
2

W.

quartadecima.

illum qui dixerit ideo non locũ eſſe ſecũde

pententie. qa vna debet eſſe penitentia bo
mini qmdiu viuit vt ſemper de p̃teruis do
leat ⁊ a futuris ſe cuſtodiat.⁊ nuqᷓ; ad pec
cata redeat que ſemel dimilit 2 qui boc
facit qd facere debet facit. et qui aliter facit
id eſt qui ad peccata pꝛeterita reuertitur pt
cu peccauerit qᷓ; diu pult iterum ad penitẽ
tiam redeat.⁊ quaſi poſt pꝛimãſecundam
facit penitentiã. facit qᷓd facere non debet.
nectamẽ in eo ꝙ penitz male lacit. ſed in eo
ꝙ non perſeuerat in penitentia male facit.
Qul ſic dixerit locũ non eſſe ſecunde peni

tentie. ego illum facilioꝛẽ inuemiſſe exitum

puto.⁊ ſine ſcrupulo queſtionis moleſtiaz

CTa.

quid de bijs ſentiẽdum ſit qui
in peccatis ſuis pſqʒ ad fineʒ pi
te perſeuerãt. ꝛtamẽin extremis moꝛte im
minente territi copunguntur a penitent. et
ex toto coꝛde miſericoꝛdiã et indulgentiã
qrunt.etiam ſi ſatiſtactioneʒ articulo tem

declinaſſe.
ebioqui in extremis pentent

poꝛis preuentiperſoluere non poſſuntbꝛe

uiter qͥd micbi videtur abſoluo. Ego puto

bominẽ aʒbiu in bac vita viuit ſicut malũ

facere poteſt ita ⁊ emendarepoſſe ſi fecerit
et nunq; quocunqʒ tempe etiã in extremis
etiam in articulo neceſſitatis penitentiam

bomis infructuoſazelſe ſi vera fuerit. Ego

ſcripturã audio dicenteʒ. Quia in qcunqʒ
boꝛa pctõꝛ ingemuerit ſaluus erit. Non ti

bi dixit biduo aut biennio ante moꝛtẽ ſi in⸗

gemuerit. ſz jcũqʒ boꝛa ingemuerit ſalu⸗
erit. ergotu noli ponere tempꝰ milcdie dei

ne ſoꝛte iudicium tuum tibup̃t aduerſetur

Moli ponere legem q tibi non expedit pec
catoꝛ es ama miſericoꝛdiaʒ.qᷣa ſi ſ amas
nõ eretiaſee tñ tibi ſõ bacſpe ſecure pec
candum eſt ꝓꝛopterea ꝙ in fine ſi conuer
ſus fueris ſalus tibi pꝛomittit. Maʒ q̃ᷓʒuis
etiam tunc venia tibi pꝛomittitur. ſi vere
penituerisinõ tamen tibi ꝙere tunc peni
tere debeas pꝛomittitur. valde difficile eſt

S

. —
—

—
„

prte
ſenl

es

loe
uigt
vol
nUtel
welt
en
reles
dest
chme
lro
fit
agecep
nuns
cato⸗
195 0

nlbue
mminib⸗
byosli⸗
nlent⸗
nnleis
ſnikev
lentite
auferr
bonis
ch
iſtpo
eeie⸗
nelte⸗
min
opue
poln
poo⸗
E

NR.

ſii
nndb
mon
ed e
gu hor
terſage

erre

ddenni
WMN
ndir
alone
eſet
ehe⸗
ſe Ku
woeſt

.
non
n Egei
oinezn
rorein
Menar
gerr
Woen
olanie⸗

NCe

namms
ntennnn
ent,

tann

en y
genoriln⸗
nen o
uettur
gpeotpel
hawas
ſechrehe⸗
eſtcchu
Pachue
icur Aver
rewne

—

1NE

reſipiſcas. Q, ſi foꝛte tibi ſuſpetere non vi

vttunc ſit vera penitẽtia quan do taʒ ſera
penit qᷓndo cruciatus mebꝛa ligat ⁊ doloꝛ
ſenſum oſpꝛimit.vix aliud bõ cogitare pt.
Ergo ſi vis ſecurus eẽ age pniam dũ ſanꝰ

es. du mens ſibi vacare poteſt exerceillã in
ope ſuoſvalde ſuſpecta dʒ eſſe penitentia q
coacta eẽ videt ꝛ facile eſt vt bõ ſe nolle pu

tet qð poſſe nõ datur. poſſibilitas opume
voluntatẽ pꝛobatſi nõ facitz di potes ma⸗
mfeſte oſtendis q: nõ vis. Quãms autem

in temꝑe ſanitats ſecurioꝛ ſit penitẽtia. tñ
melioꝛ eſt ſera q́; nlła. ante finẽ time ne pe

nitere dilteras. in fine ofide vt veltunc e

des tempus oꝑios.egredere tñ in ſpe firma
cum arra bone deuotõisiMultuũ ſera fui

latronis penitentia.ſʒ indulgẽtia ſera non

fuit. Nð tamdiu petere diſtulit vide qʒcito

accepit Coꝛ otritü et bum liatu de? noſter
nunãm deſpiciet. quia moꝛteʒ nõ pult pec

— —YYG

catoꝛis. ſedvt conuertai wiugast.

( O, ſola voluntas ſufficit ſi facul

5*

tas operandi non detu⸗.
— CCa.

lũtatẽ bes noli deſperare Angeli
de celo damãt. Max in ra bomi

minibꝰdiuitibꝰ aut nobilibus aut potenti
bus ſiue multa facere valennbꝰ Si boc di

xiſſent timendũ tibi eſſʒ. qa bec omnia enã

inuitis ⁊ abeſſe pñt ⁊ adeſſe non amantibꝰ
ſimilr. voluntas nulli abeſſe poteſt niſi vo⸗
lenti tale aliquid eſt volũtas ꝙ nec darin?*
auferri poteſt inuito. Nꝛopterea volũtas

bomis eſt ptãs dei.⁊ deo volutas bomis

eſt. qa velle in poteſtate bomis eſt 2 nõ po

teſt voluntatẽ tollere bomim aliqᷓ violẽtia
extriſecꝰ incurrẽs neqʒ inſirmitas neqʒad
uerſitas vlla. neqʒ pauꝑtas voluntateʒ bo
mini tollere poteſt miſi ie bomo voluerit.
opus ei auferri poteſt etiaz qñ ipſe nõ nult
voluntas nõ poteſt. Oꝛopterea nõ eſt in
ipſo qndo poſſit. ſin ipo eſt qñ velit. etiaʒ
quãuis ab ipſonõ ſit voluntas qndo vult

Pergo bonaʒ uo

nariavdecena

tamen in ſpo bomie dicit eſle quando velit

qniam⁊ ipᷣm velle bonu ex deoeſt. idcirco

quia extriſecus velle bomis nõ poteſt im

pedir. lo H pt velit micbil foꝛis qu erit to⸗

tum in ſpo eſt qd ad bocfacienduʒ; opus?.

non queritaliqd extra ſe pt velle babeat in

ſedcirco in o eſt velle poſle in io nõ eſt

miſi aliud foꝛs oſponatur ad explicandaz
voluntate q;d quando adeſſe debeat vlab

eſſe in ptate bomis non eſt. Idcirco qñ nõ

vult bonũ non culpatur niſi ĩe. Quando
autẽ non pt ſi vult qdem ppter volütateʒ
impoſſibilitas nõ imputat.Si autẽ nõ vlt

pꝛopter impoſſibilitatẽ voluntas no excu
ſatur. Totu ergo merituʒ in voluntate eſt

qntũ vis tantu mereris. Sʒ dicis. ſi lolum
velle meritũ eſt et ſi merituz bomis in ſola

conſtat voluntate. Quid ergo opꝰ facit⸗
Habeo voluntatẽ ? ſufficiet michi. Quid
necelſe eſt operari ſi opus nibil facit ſed vo

luntatẽ ſine oꝑe babere nõ potes qñopari
potes. Hon eſt voluntas ſinõ operat qð

poteſt. Si aũt non pᷣ̃t operari ſufticit ipᷣa ſi
bi ⁊ babet meritũ ſuum pꝛopter ſe in quo

ſola placet ꝙbona eſt. ſed dicis iteru. Si to
tum meritũ in voluntate eſt nibil amplius
er opere eſt. etiaʒ qndo ipᷣm opus cũ volũ⸗

tate eſt. Quare ergo opus reqritur. ſipꝛo

opere merito bomis nicbil adijcitur vłau

fertur. Audi quare. Ideo poſt voluntatez

etiã opus reqritur vt in io oꝑe voluntas

augeatur. Tale eſt coꝛ bomis vt opere ſuo
amplius inardeſcat ſiue ad bonitatẽ amã
dam ſi rectuʒ eſt. ſiue ad maliciã ſi pꝛauũ.

Ita vtrimqʒ affectꝰ opere nutri pt crelcat

et amplioꝛ ſit.⁊ pix ſieri poteſt pt voluntas
opere ſuo nõaugeat. Quantũ ergo volũ
tas creſcit tantũ meritũ creſcit.⁊ tantũ opꝰ
ipᷣm voluntati aut pꝛodeſt in bonũ autin
malũ nocet.q̃ntum ipſam voluntatẽ abdaf
fectũ bonitatis ſiue malicie accendendo ex

ercet. ⁊ ſi foꝛte cõtingittantã eſſe voluntatẽ
in eo qui nõ operatur.q̃nta ẽ in illoq opꝰ
exercet. vbi voluntas eadẽ eſt merituʒ diſſi
mile eſſe non pt. ſed dicit terũ. Sitotu me
ritum in voluntate eſt ⁊ mchil omilſa⸗ ex

(bpars

opere elt. ergo opus bonũ nõ remuerat

ſed ſola voluntas. Uide quomodo boc in⸗

telligere velis. naʒ ſcᷣm aliquid ⁊ B veraci
dicitur.qꝛ bomis voluntas ſiue ad bonuz
ſiue ad malũ ſola remunerat᷑. Etrurſus coõ
uenienter dicitur.qꝛ opus ⁊ voluntas ⁊ ip
ſe etiã bomo volens ⁊ operans pꝛo volun
tate operemuneratur. Dicitur voluntas
remunerari.da in ipᷣa meritũ conſtat. dicit
etopus remunerari. quia in ipo oſtat cau
ſa ſiue occaſio merendi. Aoluntas remu:
neratur pꝛo opere. opus remunerat ꝓ vo⸗
luntate. Holuntas remuneratpoꝑe.quia
in illo vt placeret meruit. Opus remũerat᷑
pꝛo volũtate. qͥa ex illa pt placeret meruit.
Voluntas placet.quia ipſa bona eſt etin

iplſa iuſticia eſt que placet Opus placʒ.qꝛ

ex bona voluntate eſt. ⁊ ſignũ eſtiuſticie et
bonitatis que in ipᷣa voluntate eſt ⁊ placʒ.
AVolũtas plac p eo qd in ipſo eſt.Opꝰ pla

cet pꝛo eo ex quo ipᷣm eſt. Sicut ergo ſola

iuſticia eſt pꝛo qua ⁊ voluntas placʒ ⁊ opꝰ

voluũtatis.ſic non due ſed vna retributõ eſt
qua ⁊ voluntas remunerat ⁊ opus volun
tatis Vna ergo retributõ eſt qua ⁊ bomo
remunerari dicitur quia illi datur. ⁊ volũ⸗
tas remunerari dicit᷑ quia pꝛo illa datur.⁊

opus remunerari dicit in quo volũtas ip
ſa placere meretur etiam qᷓndo nõ operaĩ.
Voluntas placet in boc quod voluit ope
rarti.⁊ de ipᷣo opere placet etiaʒ quando illð
facere non poteſt. Semper ergo placet vo
luntas pꝛo oꝑe ⁊ bomo nunqm placʒniſi/
pꝛo voluntate.tñ quando bomo pro volũ
tate placet ideo placet.quia ipſa voluntas

placet. Quando autẽ voluntas ppter op⸗
placet. non ſic placet quaſi opꝰppter ſe pla

ceat.⁊ poluntas pꝛopter opus cuʒ potius
poluntas pꝛopiſe placeat ⁊ opus pꝛopter
voluntatem. Sed diciĩ pꝛopteropus pla
cere voluntas.quia ipᷣa voluntas operis

et de opere eſt qð placet. ANelle enim ſemꝑ
aliqd velle eſt ⁊ placet bomo.quia vult ali⸗

quid ꝓpter voluntatẽ iuſtaʒ quede anquo
eſt. ⁊ wo iuſta eſt. quia eſt de quo eſſe debʒ.

et talis eſt qualis eſſe debet. Sic ergo imn vo

quartaoecima.

luntate totũ meritum eſt etiam ſi reſpectu
operis ſit.quod opus ſiue ſit ſiue non ſit ni
chil in voluntate minꝰ eſt miſi loꝛten bocq

voluntas ipſa maioꝛ fieret ſi ipſum opus
fieret. Si ergo magnũ merituʒ babere vis.

magnã babe voluntatẽ. agna ſiducia.
tantum mereris quantuʒ pis.poſſunt eſſe
voluntate pares q facultate impares ſunt.
Aſdultum dedit zacheus quia diues erat
et multũ babebat. Vidua illa que duo mi
nuta miſit paruʒ babuit ? parũ dedit ymo

tantũ dedit qntum ʒacheus. Einoꝛes fa

cultates ferebat. ſed parẽ poluntatẽ bẽbat
Si attendas quid dederint diuerſa inue

nies. ſi attendas vnde deberint paria inue

nies. Mon autẽ penſat deus quãtuʒ detur
ſed ex quanto detur. Si ergo vbi plus dai
et vbi minus difierens merituʒz non eſt ſi
equalis polütas babeat.ergo vbi aliquid
datur ⁊ vbi nichii datur differens merituʒ

eſſe non poteſt ſi equalis vtrimqʒ volũtas
babeatur. ideo dixi tibi vt nõ deſperes ſifa

cultas deeſt tibi aſſit bona voluntas quan
tum nis tantum mereris. Fac ergo volun

tatem magnaʒ ſi vis babere meritumma
gnum. Bene boc ſciuit peccatrix illa que

quia multum habuit quod dimitteretur

non attulit lubſtantiam magnam ſed dile

ctionem magnam. multum contra multũ

Simlita pecuma magis q́; charitate mul

ta iniquitas multa redimeretur. felicioꝛes
diuites eſſent qm panperes.get ſecure pec
care poſſent quãtum vellent ⁊ quãdiu vel
lent. In ipſis enim eſſet redemptõ peccato
rum ſuoꝛum quãdo vellent darent pecuni

am ⁊ baberent iuſticiam. Hunc autem bñ

fecit deus.quia in eo poſuit redemptõem
noſtram vbi nulus niſi ipſe velit egere po
teſt. amare poſſunt equaliter a diues 7 pau
per.etiam ſi pecuniam equaliter dare non

poſſunt. Dilige multum ſi vis vt multum

tibi dimittatur. Dimittuntur inquit ei pec

cata multa quoniã dilexit multuʒ. Cui pl?
dimittitur plus diligit. Aliquid contrarie

tatis bic eſſe videtur. Si enz ideo eidimit

tuntur peccata multa quia.dilexit multũ.

*

4

nisig
dlls
nntur
debe
wult
tume
wolt
noſcn

lert

leg
mu
h⸗

1

W

W

hboeg
hoprs
mnye,
on,
nteſe
gon
c
W
Am
osſ
ibih
folmne
müe
Bdar
oorl
achi
Und
ner,
üs
muſſ⸗
oglan

unme
lucge
Uroto
mede

„„
4
.
1

nmi

niu 4
1 c n

tlrurepe
gidun
deen
rentpean
caumt
npem
lugnt⸗
Ntul
vorthon
tmdlum
gnap⸗
Cu
dcoN
Notnn
ſaimdi

— =

(pars

vider dilectio pꝛioꝛ eſſe qʒz remiſſio. Et rur
ſum ſi ule plus diligit cui plus dimitutur.

videtur pꝛioꝛ eſſe remiſſio qʒ dilectio. Sic

enim dictuz eſt. Duo debitoꝛes erant vni
feneratoꝛi. vnus multum debebat. aliꝰ pa

. rum. vnus plus alius minuſ. Cum non ba
berent vñ redderẽt donauit vtrilqʒ. Nus

ergo eum plus diligit? Etreſpondit. Eſti⸗
mo is cui plus donauit. Nidetur bic pꝛioꝛ

eſſe remiſſio ⁊ poſterioꝛ dilecto. ꝗdeo emʒ
multũ diligitur quia multum bimittitur.

Poſtea ſubiungit oſtendẽs quare pꝛopo
ſitionem iſtam fecerit. Aides inquit banc

mulierem. Intraui in domũ tuam aqua,
pedibus meis non dediſti. bec autem poſt

q́; intrauilacrimis lauit pedes meos et ca
pillis exterſit et poſtea.pꝛopterea inqt di

co tibi dimittuntur ei peccata multa quia

dilexit multum. Cui minus dimittitur mi

nus diligit. ⁊ cui plus dimuttiturplus dili

git. Mon videntur iſta coberere quia dixit
eum plus diligere cui plus dimittit. ⁊ buic
idcirco multũ dimiſſum quia multum di
lexit. In boc ergonon videtur conueniens
elſe ſimilitudo nili lic foꝛte oicat.quia ĩ boc
alparet ꝙ multuz ei dimittitur. quia dilexit
multum. quisa ille cui plus dimittitur plus
diligit DOimittunt᷑ inquit ei peccata multa
quoniã dilexit miultuʒ. Dimittutur inqui

illi peccata multa. Et vnde boc pꝛobo aut

quomodo aliud oſtendo.quia dimittütur

el peccata multa. In bocinquit. quia dilex

it multũ. ¶Ma gna dilectõ magne remilſio

nis indici eſt. Tui enĩ plus dimittitur plꝰ
Diligit. Debitoꝛ eſt eniz ille cui plus dimit
titur vt plus diligat. ſi plꝰ diligit facit ad

debet. ⁊ oſtendit ſe multum debere in eo
multuz reddit. Sic igitur mulier iſta mul

tum ofſicioſa, multũ ſedula.multũ deuota

multum diligit. quia multů ſe accepiſſe ag
noſcit. dimittuni ei peccata multa quia di

*

lexit multnʒ. Si quis ergoita intelligere ve

lit quod dictũ eſt. Dimittuntur ei peccata
multa quia dilexit multũ. nicbil inconueni

entius erit. ſz videbitur foꝛtaſſis boc alicui
ma gis ad verjtatem pertinere. xt illaz bic

—

quartadecima

dilectionem intelligamus quã mulier pec
catrix deſiderio ſanitatis accẽſa diligere ce

pit ſaluatoreʒ a quo ſe credidit babere ſalu

tem. ⁊ quia agnouit multu eẽ quod libi ab
eo dimittendu eſſe ſperauit. ideo multuz di
lexit. Nondũ adbuc audierat dimittũtur
tibi peccata tua.adbuc quodimpetrare de
ſiderauit poſtulauit. et tñ quaſi iam acce
piſſet datoꝛeʒ ſuum amauit a qᷓ ſe qð petiſt
accepturã ñ dubitauit. IOdcirco inat ſides
tua te ſlaluã fecit. DNꝛ en credidilti dilexiſti
et aꝛ dilexiſti meruiſti. Ex qᷓ eni fides cepit
ſalus cepit.ſed tu neſciebas ꝙ ego te ꝑfidẽ
et dilectionẽ ad me traberẽ vt credenti ⁊ dr
ligenti pctã młta ↄdonarẽ. CTu aũt ſoꝛte H
nõ cogitabas.iõ pt ſcias ⁊ ↄloleris.nũc di
conbi.Dimittuni tibi pctã tua.cui plus di

mittit plꝰiligit. alij diligut p?q accipiũt.

tu et pus q́; acciꝑes dilexiſti.qꝛ te acceptu
rã credidiſti.iõ ſides tna ſaluã te fecit vade
in pace. Aide nũc qᷓntũ p̃ᷣt deuotio magna
qntũ facit charitas.qntu fac bona volutas
Moli ergo timere ſi bona voluntas pigra
non fuerit. indulgentia tarda non ernrtt.
¶ O, homo opus iudicat deꝰ vo
luntatem penſat.
„ (CCa. VI.

Wo ſunt nolutas
t opus voluntatis. Deus volun
Mrtatem penſat bomoopuſiudicat.
Sed ſuntiterũ opa alia occulta qn eſciun

tur alia dubia ꝗᷓ no diſcernũtur alis mani

feſta. id ẽ. vł ita mala pt nõ valeãt abſcon
di ſiue ita bona vt de bis nõ poſ ſit dubita⸗
ri. Occulta ⁊ dubia dino iudicõ reſeruant
Que aut manifeſta ſunt ſibona ſunt.ꝑap
pꝛobationẽ iudicãtur ſedper retribunonẽ

nõ iudicãtur. quia pᷣmuũ et mercesilloꝛuʒ

in poſterũ rebuatur. ala voluit des bic
iudicari ⁊ puniri ne ſi in poſterũ illoniudi
ciũ ſeruarei.nõ ad coꝛrectõem ſʒad dam
nationeʒ omneiudiciũ exerceret. Nꝛopte
rea poſitiſuntbomines iudices vice beipt
culpas ſubiectoꝛum examinando caſtiga
rent. vt in fine cum venerit iudex coꝛrectos

—
P--

ſaluare poſſit quos coꝛrigendos büano iu

dicio ſubiecit.Data lunt ergo iudicia.⁊ cõ

traculpas diuerſas expiãdas coꝛrectionũ
et ſatiſfactionũ modus ac meſura rarõna
bili diffintõe pᷣfigitur. Et eſt ſcriptus liber

penitẽtialisin quo q̃ ſpũalis medicine an

tidota pponuntur.pbi medici ammarum

ſi quis etiã poſt impetratã peniã peccatoꝝ

poſſunt dimittere.

intus a dno abſolui.poſtmodũ

accipiant q̊d contra moꝛbos pctõꝝ ſanan
dis egris mennbꝰ aſponant.

de remiſſione peccatoꝛũ et ſi ſa

cærdoteſ qui homies ſunt peccata

(Capituuum (( VIII.
Btelſtatem remt

p tendi pctã quidã ſoli deo ita aſcri

bere conantur vt in ea bominem

nus pꝛus ꝑ ſemetip̃m ſanitati reſtituit. ac
ſicdeinde ad ſacerdotes miſit non pteius
mundatio virtute illoꝝ perficeretur.ſed pt
tantũmõ teſtimonioilloꝝn confirmaretur.
Simili mõ nunc in pñiti ecclia dicũt mini
ſteria ſacerdotũ nmicb. amplius vᷣtutis ba

bere niſi quedaz tantũmõ ſigna elſe. pt ille

ndelicet qui pꝛius per contritionẽ coꝛdis
confel
ſione oꝛs ab eis abſolutus eſſe oſtendatur
O, autẽ in ſola coꝛdis contritione etiam

ante confeſſionem oꝛis pctã dimittantur.
pꝛophetico illo teſtimomo aſpꝛobare vo

lunt q̊ diatur. Quacunq; boꝛa ingemue
rit pctõꝛ ſaluꝰ erit.et alibi. Quia adbucte

1 loqnte dicã ecce aſ ſum Et pſalm iſt a. Diri
inquit ofiteboꝛ aduerſũ me iniuſt. m. ð.⁊ t.

re m. .im. Jdercotamẽ poſt contr itioneʒ
coꝛdis .felſionẽ qʒoꝛis eſſe neceſſariã.qa

conſiten eadẽ peccata ſua neglexerit q̃ſ in
ſtitutõis diuie ptemptoꝛ qᷓ;ʒuisnõ pꝛo pec⸗
catis qiam dimiſſa ſunt reusteneat.tamẽ
reus pꝛo contẽptu erit. Al foꝛtalſis ceipᷣa

peccata iim adcontumacẽ redeunt q pꝛuꝰ
perↄpunctionẽ biiliato dimiſſa fyerunt

participem fieri poſſe nullo mõ concedãt.
Et adconſirmanonẽ buiꝰaſſertiõis addu
cunt mundationẽ illius lepꝛoſi quẽ domi

quartadecima

Hac ergo rõne phbant bomies nilo mõpo

teſtatem babere dimittendipctã. ſed banc

ſoliꝰdei eſſe. ſicut etiã in euangelio iudei 3

dñʒ murmurãtes.qꝛ dixerit palitico.dimiſ

ſa lunt tibi pctã tua.aierunt.ſolũ deũ polſle
peccata dimittere. Sed foꝛtaſſis qͥ boc de

abſolutiõe peccatoꝝdicũt. quomõ quiſqʒ

peccato lige non ſans diligenter attendũt

Duobꝰeni modis peccatoꝛligatꝰ eſt. liga

tus eſt obduratõne metis. ligatus eſt debi

tofuture dãnationis. Quãdiu nanq; gtia
dei cuz bomie eſt. ſolutꝰ eſt bõ 2 adbnope

randũ expeditus. Sedcũ ꝑ peccatũ gratia
dei ſubtrabitur. ſtatim ipſa ſus obdura tõe
mens intrinſecus obligatur. Iſta obdura
tio ſiue excecatio mentis interioꝛes tenebꝛe
ſunt in quibꝰbomo ppctõ ſuoin pꝛelenti
obligatus tenet. 1 miſi ab bis in bac pita ſo

lutꝰ fuerit pꝰmodũ ligatis manibꝰ ⁊pedi
bus in tenebꝛas dxterioꝛes pijcietur. Sed
qꝛ nemo ſua virtute poſt ruinã peccaniſur
gere valeret.niſi diuina miſericoꝛdia gtun⸗

to pᷣueniens eũ ſuſcitaret. ido neceſſe eſt vt

deus gratiũ ſuam quaʒ peccantibꝰ nobis

iuſte ſubtraxerat qndo adpemitentiaʒ piui
ſicandi ſumus ſola miſcdᷣa nullis noſtris
pᷣcedentibꝰmeritis reddat qᷓtinus ip̃a gra
tia adueniẽs coꝛnoſtꝑa toꝛpoꝛe infidelita
tis ⁊ a peccati moꝛte exſuſcitet. vt cz dü pꝛi

mũ ipſa ſola operante adpniam compun
cti a vinculis toꝛpoꝛis abloluimur et ipſa
deinde cooperante penitentes a debito dã

nationis abſolui mereamur.Hoc bñinre
ſuſcitatione Laʒari ſignificatũ eſt quẽ ipſe
dñs ꝑſe pꝛius intrinſecꝰa ninculo moꝛtis
abſoluit. viuificatu aũt de foꝛis miniſterio
ipſoꝝ aploꝝ ſolui p̃cepit. Sic nãqʒin ſan
cta eccleſia nunc moꝛtuos pectis ꝑ ſolã gra

tiam ſuã intrinſecꝰ vinficas ad opunctio
nem accendit atqʒ viuificatos ꝑ ↄꝓfeſſionẽ

foꝛas venire pcipit. ac ſic deiñ ↄfiẽtes pmi
niſteriũ ſacerdotũ ab exterioꝛi vinclo. Hẽ:
a debito dãnatõnis abſoluit. Bñ aut debi
tũ dãnatiõis vinclm exteriꝰ dðꝛ.qꝛ ptinet ad

tenebꝛas exterioꝛes q̊s euadere dignꝰñ eſt

dſqs pꝛiꝰ iĩbac vita a tenebꝛis iterioꝛibꝰ ſol

Ut
le⸗
ten
ſti
din
dr
pi
Fal
ſtatea
ferr
pot
mib
mn.
mert
quan
pecea
netii
ſontk
1els
ſunt⸗
eſtn⸗
enzee
ſolus
hommr
ſaite
tance
dimmn
bom
bom
ymo
qpe

ni⸗
dbene
Mnl
ipole
bocde
guſ⸗
ndue
Al
Ad
nggon
ig
Ugan
Mrto⸗
ovr
hebee
Nlent
Noſo
ed
aannſrr
g
ſecſer
ſobes
mori
Mro
ſgn
Pfoka
tadüpe
c
ehe
chr
Ccbäte
ſaipt
loners
nuue
ittn
bige
nno
i
rohſt
Ncobe⸗
nin
cetpet
f

(ars

ui non meretur. Sed male inquiunt de ſa
cerdote deuʒfacitis qui ei poteſtatẽ dimit
tendi peccata quod deo ſoli cõpetit tribui

ſtis. Hon ego ſacerdotes deos facio.ſᷣmo

diuinus qui mentiri nõ poteſt ſacerdotes
deos dicit.Dijs inquit non detrabes ⁊ pᷣn
cipi ꝓpli tui non maledices. Iſti vero con
tra legis pᷣceptum dijs detrabunt. qa pote
ſtatem diuimtus collatã ſacerdotibus au⸗

ferre volunt. Heqʒ vero ego ſacerdotibus

poteſtatẽ dimittendi peccata tribui Ille ho
mibus poteſtatẽ diuinã tribuit qui de bo

minibus deos facit. ſed tamẽ ipᷣe ſicut exſe

metipſo deus eſt. ita etiaʒ per ſemetipſum
quando vult ſine bumana cooperatione
peccata dimittere poteſt. Hij vero qui exſe
metip̃is dij non ſunt.illi etiaʒ niſi eoa quo
ſunt boc qᷓd ſunt in eis ⁊ per eos operante
a eis cooperante peccata dimittere nõ poſ
ſunt. Quomodo ergo ſolus deus bonus
eſt. nec tamen inde ſequitur bonos nõ eſſe
etiã eos qui domino ſeruiũt.et quomodo
ſolus deus mirabilia facit.⁊ tamẽ de iuſto

bomine dꝛicitur. Fecit eni mirabilia in pita

ſua.ita etiam ſolus deus peccata dimittit.
tunc q; quando ſacerdotes ab eo⁊ per eũ
dimittunt. Ipſe enĩ boc in bomine facit qð
bomo per enm ſæcit Necideo dicendumẽ
hominẽ ibi nihil facere.qꝛ per euʒ deꝰ facit
ymo voiõ multo meliꝰ młto veriꝰ facere
qꝛ p eñ deꝰ facit. HNinceſt ꝙ Metro vncipi
apłoꝝdiæ. Cibi daboclaues regni celoꝛuʒ.

GOuodcũqʒ ligaueris ſuꝑ terrã erit ligatuʒ

et in celis.et qdᷣcunqʒ ſolueris ſuꝑ iraʒ erit
ſolutum ⁊in ceł Mon dixit:quodcunqʒ ſol
ueris boc eſt vtilli aiunt ſolutũ oſtenderis

fuit ſolutũ ſed erit ſolutum.quia ſententiã

Netri non pᷣcedit ſed ſublequitur ſentẽtia
celi Neautẽ Bſoli Metro cõcelſſuʒ LNute⸗
eſſe audi do ommbꝰ? apoſtolis ac per hoc

omnibus apoſtoloꝛũ ſucceſſoꝛbus et opo
ſtoloꝛuz vice fungentib? oicat. Aaibi⸗ .

uit ſpumianctum. quoꝛuũ remiſeritis pec

cata remittutur els. quoꝛum retinueriug

bi dixit. Si oſtenderitis ſu⸗
it? nnuſq̃; boc dᷣixit.led dixit ſi feceritis erit.

Audiant ergo ⁊ intelligant quoꝛuʒ remilſe

1

itis peccata remittuntur eis quibus boe

tumſanctusne nel quon dabatur rebere
tur contẽptibile.vel qᷣd accipientes operan

tur exiſtimetur ex buana virtute pꝛocede⸗
re. Hon ergo mirũ eſt ſi bomines peccata

dimittere poſſunt. quia pt bec poſſint nõ
ex ſua ſed ex diuina virtute accipiunt.⁊ boc
bomibus deum dare nichil aliud eſt qʒ de
um hoc per bomines facere. Quod au

tem de mundatione lepꝛoſ oponunt mi⸗

nime opinioni eoꝛum ſuffragatur.quia ſi

ideo peccatoꝛ ante confeſſioneʒ abſolun cre

dẽdus eſt. qꝛ lepꝛoſus mundatus eſt ante

demonſtrationes. eadem ratione peccatoꝛ

poſt compunctionẽ ad ſacerdoteʒ ire non
debet peccatum ſuum plangere.ſed iuſtici
am demonſtrare.quia et ille ad lacerdotes

miſſus eſt non pt ſanitatẽ reciperet.ſed pt

ſanitatem demonſtraret.quod omnino ſi
des chꝛiſtiana abboꝛret. Mꝛopterea ſi mi
raculum quod dominus operatus eſt. ſa
cerdotibꝰnon ob reuerentiaʒ oſficij ſed ad

impꝛoperiuʒ; oſtenditur. quid aliud q̃ᷓʒ no

ui quoqʒ ſacerdotij in ſpirituali curatione
contemptus generatur? Sʒ etilud quod

dicunt. Nuacunqʒ boꝛa ingemuerit pecca

toꝛ ſlaluus erit.ego de bis pꝛecipue dictum
puto qui totam vitã ſuaʒ in peccans agen
tes in fine penitent. ⁊ tunc peccata delerũt
quandoiam in bac vita tempus ſatiſſactõ
nis habere non poſſunt. Quibus dicitur
ne tamen vllo modo de vema deſperent. qꝛ
tunc quoqʒ ſi vere pentuerint miſericoꝛdi

am conſequi valent.boc eſt eniʒj. Quacun

qʒ boꝛa ſcilicʒ etiam in exiremis etiã in ar⸗
ticulo neceſſitatis ſi peccatoꝛ ingemuerit.
boceſt ex tota coꝛdis contritione conuer:

ſus fuerit ſaluus erit. ab eterna ſcilicʒ dam

natiõe.quaſi alijs verbis diceretur. Qua
cũq; boꝛa in pꝛelenti vita peccatoꝛ pere pe
mituerit in futura vita nõ peribit. Q, ſi qs
ↄtendat illð qᷓd dictũ eſt ſaluꝰerit nõ eſſe di
ctu de laluatione q̃ in fuio tribuit.ſʒ de illa
potius q̃ in pñii in ablutõne pctõꝝ condo
nat. nõ neceſſe eſt tamẽ nos dicere ꝙ pec

catoꝛ ab omm dᷣbito ſuo abſoluai ſtati exqᷓ

gemere cepit don? totũ conſecutus fuerit
remedium.qd deus adobtinendã pveniam
inſtituit Hoc eſt autem remedium vt coꝛ
de peniteat etoꝛe confiteatur delictum.qd
cum fecerit iam amplius debitor damna⸗/
tionis non erit.etiã ſi ſatiſfactioreſtat quã
pꝛo peccato perſoluit. Q, ſi foꝛte peccatoꝛ
pvere peniteat ſed intercurrente articulone
ceſſitatis ad confeſſionẽ venire non poſſit

confidenter ꝓnuncio.qa in eo ſummus ſa

cerdos complet quod moꝛtalis nõ potuit
et apud deuũ iam factũ ↄſtat qo bomo qᷣdẽ
vyere voluit ſʒnõ valuit adimplere.qꝛ ↄfeſſi
onem nõ contemptꝰ excluſit ſʒ impediuit
neceſſitas.pꝛoinde ſiid qd dictũ eſt. Qua
cũq; boꝛa ingemuerit pctõꝛ ſaluꝰ erit de pᷣ
ſenti ſalute accipitur ſic intelligendũ eſt ac
ſi diceret. Cunc peccatoꝛis ſalus incipit qñ
veraciterꝓ delictis ſuis ingemiſcit.q tamẽ

ſalꝰ tunc plene ꝑſicit᷑ qũ id vndeingemue

rit etiaʒ oꝛe ↄfitetur. Item illud qo dicitur
quia abdbuc te loqnte dicam ecceaſſum.ſic
conueniẽter p̃t accipi.qa deus pꝛius adeſt
per grãm vt coꝛad penitenuã ↄpungat.de
inde adeſt vt peccatoꝛũ indulgentiã ↄſiten

titribuat. Noſtremoid qd de pſalmiſta

oſponũt. Dixi ↄhi. abuer. m.i.m. d.? t. r.. p.
m. Sãctus Gꝛeg. de culpa cogitatiõis tan
tũmõ dictuũ eẽ aſſeruit i bec ᷣba.Sepe mi
ſericoꝛs deuſeocitius pctã coꝛdis abluit q̊
hec exire ad opera non ꝑmittit. vnde recte

per pſalmiſtã ð. Dii ↄſiteboꝛ aduerſum

me miuſticiã meã dño.⁊ tu reim.pec.mei.
et paulo poſt. Quã facilis ſit ſuper boc ne⸗
nia oſtẽdit.qui dum ſe adbuc pꝛomittit pe
tere boc qð ſe petere pꝛomittebat obtinuit.
quatinꝰqa pſqʒ adopuſnõ venerat culpa
vſq; ad cruciat non peruenirz penitentia.
ſed cogitata afflictio menteztergeret quaʒ
nimiꝑtantumodo cogitata iniqtas inqui
nalſet. Q, ſi qs boc de quolibet delicto ve
lit accipere.ſciattamen aliud peccatuʒ eſſe
aliudimpietateʒz peccati. ꝗImpietas nanqʒ;
peccati ipᷣa rectiſſime obduratio coꝛdis ac
cipitur.que pꝛimum in compunctione ſol
uitur. vt poſtmoduʒ in confeſſione pctũm
ipſum.id eſt. debitũ damnationis abſolua

Muarta oecima

tur. Sedſiue boc ſiue alio quocũqʒ modo

pᷣdicte autontates exponãtur.nos verilſi

me ↄſitemur ſacerdotes dei in ecclelia po

teſtatẽ babere ligandi ſoluẽdinõ perſun

ctoꝛie ⁊ inuſitato qdam genere locutionis

ſignificatã ſed veraciter a deoↄceſſam.qᷣbꝰ
dictũ eſt. Quoꝝ remiſeritis peccata remit

tuntur eis.⁊ quoꝝ retinueritis retenta ſũt.

Sedſoꝛte quis oſponet.qꝛ ſacerdoteſ mul
tos ligant in eccleſia qui apud deum non
ligãtur. ꝓtemqʒ multos ſoluũtqui apðde
um ligati permanẽt.quia ſepe a innocetes
ligant. ⁊ in reatu permanentes ſoluũt.⁊ ſic
verum no erit. Quo:uʒ remiſeritis pecca
ta remittuntur eis.et quoꝛũ retinuerinsre
tenta ſunt. Sed ſciendum eſt ꝙ lepe lacra
ſcriptura ſic de re aliq̃ loquitur.vt qͥd inð
euentuꝑſit pꝛenunciare videatur. tamen
pirtutem eiꝰmagis q́; euentum expꝛimat
quia non qdeuenire ðᷣbeat. ſed quid eueni
re poſſit oſtendat. Nerbi grana Dicit dã
loco ſcriptura. Qui crediderit ⁊ bapti: atꝰ
fuerit ſaluꝰerit. ettamen ſcimus quia miti

credentes baptiſmũ accipiuut qui poſtea
culpis ſuis exigentibus repꝛobati ad ſalu
tem eternã non pertingunt. ꝗteʒ in alio lo
co. Qui manducatcarneʒ meã ꝛbibit ſan
guinez meñ babet vitã ernã et in iudiciũ

non venit. led tranſit a moꝛte in vitaʒ. Etta
men NMaulus dicit. Quia quiſqᷣs coꝛpus
domin indigne manducare et calicem bi
bere pꝛeſumpſerit.iudiciuʒ ſibi manducat

et bibit. Abiqʒ ergomagis vᷣtus ſacmento

rum expꝛimitur.nec ꝙ per ea quilibet par
ticipantes ſaluandi ſint.ſʒ ꝙ ſaluari poſſint

ſignificatur. quaſi diceretur. LCanta ntue ẽ
baptiſmi pt quiſqs illud fideliter et deuote

acceperit.per illð ad eternã ſalutẽꝑtingere

polſit. Itẽtanta nᷣtus eſt iĩſũptione coꝛꝑis
⁊ ſanguis mei vt pillud qͥ digne ſumpſerie

eternaʒ pitã conſeq poſſit. Sili modo Bdi

ctũ exiſtimo. Quoꝝremiſeritis pctã remit

tũtur eil.⁊ qʒre.reten.ſũt.ac ſi apꝑtiꝰdicerct
Tantã vobᷣ poteſtatẽ in ligandis ⁊ſoluen
dis peccatis tribuo.vt quiſquis a vobis li

gari meruerit iaʒ apð me lolutus eſſe non

poſſit. etqſquisa npobis abſolui meruent

amne
ſon
beo
coo⸗
fitne
fe de
ande
nmel
lope
ſator.
ſnt.
wuse
conge
gbaq
erpop
leleeſt
condist
fuange
Von
N no
pente
les ſin
handa⸗
perare
boſſi
toꝛ pt
ſeritcn
fedtte
ſnegn
neaper
anrius.
olaen
ceſone
bommn
Pkin h
deum

gttend

etfateo
eanoß
noſeg

wode
bherlt
elapr

perfnn

to6
renete

aſäͤt,

NNNn
AANDn
nedan
NnNtn
bie.

opeee
veniere
ſpelen
ncdn
rnumen
nchenet
Wdann
Daacei

lortn

gusmtt

Ulpeſta

nadbe

nde
zibehn

ninweri

Uruen

aspes
ealcind
ordven
oloinan
aübete
uunole
Lununuel
raencte

Pepdpgee
he lolp
Aiunpſen
voroa
poarent
n

doronn

i

(pars

iam apud meligatus non ſit. Audiant bo
mines et intelligant peccatoꝛes quod pᷣſi⸗
dium eis a domio conceditur qd rurſuʒ
iudicium pꝛeꝑatur.foꝛtaſſis deũ nec dum
interpellare pꝛelumũt. babent homines ſa
cerdotes vice dei fungẽtes cũ quibus inte
rim cauſam ſuã ſine ꝑpiculo agere poſſunt
ament interceſſoꝛes ⁊ timeant iudiceſ. Sʒ
foꝛtaſſis iteruʒ querit aliqs quid opus ſit.
deo ad ſoluenda peccata bominũ bomies
cooperatoꝛes querere q̃ſi per ſe qᷓd volue

rit non valeat adimplere. Sʒ certiſſime ſci

re debemusqꝙ in abolendis peccatis neqᷓ
qm deo bũana cooꝑatio ſuffragetur. dðo
tamẽ bominẽ cooperatoꝛem ſieri.quia ſa

lus peccatoꝛs eo modo competẽnus per
ficitur. Quideni peccata nilſi plage quedã

ſunt.⁊ q̃d eſt penitentia niſi medicia. Et ſci
mus ꝙ in ſanandis vulnenlbꝰ carnis miſi
congruũ adbibeatur remedium doloꝛi ne
quaqm ſequitur effectus curatõis. Quia

ergo per ſuꝑbiam omne pctũm geritur.ne

celle eſt vt per bumilitatẽ omis penitentia
condiatur.qtnus inobedientiã obediẽtia
frangat.⁊ elationis tumoꝛẽ bumilitatis de

uotio pꝛemat.Conueniens eſt ergo valde

pt nos qui peccãdo deo ↄtumaces fuimꝰ.

penitendo bomibus etiam ᷣuis dei ſuſpli

ces ſimus.⁊ bomo qui ad dei grãm conſer
uandaʒ mediatoꝛe nõ eguit.iam eam recu
perare non niſi per bomineʒ mediatoꝛem
poſſit.Nam ⁊ boc ſaluberrimuʒ eſt pecca
toꝛi vt diſcat qᷓ; longe peccãdoa deo receſ⸗

ſerit. cum taʒ difficulter penitendo ad deuz

redit.qꝛ ⁊ cautioꝛ de reliq efficitur. dum nõ
ſine graui laboꝛe penitenti aditus indulgẽ
tie aperitur. Gemat ergo pctõꝛ ⁊ ſuſpiret⁊
anxius p peccato ſuo timeat et expaueſcat

ſollicitus diſcurrat. auxiliatoꝛes et inter

ceſſoꝛes querat. pꝛoſternat ſe bumiliter
bomin qui voluit bumilr aſtare creatoꝛi
pt in hoc etiam ſacto quodammodo ad

deum clamet ⁊ dicat. Nide dñe ⁊ plidera ⁊
attende quidfacio. Scio quidem domine

et fateoꝛ qꝛ tibi ſubijci nolle dãnabilis fuit

elatio.ſʒ lam ꝓpꝑt tecoꝛam bomine pᷣſterni
nõ ſit queſo deſpicabilis duot o. Aſdagnũ

quarta decima
eſt quod abſtuli.nec panʒ eſt zdreddo. O

qſuauis ⁊ iocunda dei noſtri miſeratõ to
tum bonũ noſtꝝipſe in nobis operatur.

pelut pater alludens filijs ſic totuʒfacit. vt

quaſi nibil facere videat. Ecce peccatoꝛ cõ
punctus gemit.ſuſpirat.lacrimaĩ.conſitet᷑
reatũ ſuum. poſtulat vemaʒ. flagitat miſe
ricoꝛdiaʒ. ⁊ boc totum quaſi ex bomie eſſe
creditur. Sed qs queſo boc facit niſi ille qᷓ

intus pꝛeſidet ⁊ coꝛbomis ad boc faciẽduʒ

mouet. Obſecro vt non ſit oneroſum ſi bꝛe
ue buius rei quoddã exẽplum ꝓpoſuero.
ater quidam quẽdam contumacæẽ ſiliũ
quaſi cuʒ magno furoꝛe expulit vt ita affli⸗
ctus bumiliari diſceret.ſedillo in cõtuma

cia ſua perſiſtente.quadã diſcreta diſpenſa

tione conſilij a patre mater mittitur. vt nõö
quaſia patre miſſa.ſed quaſi materna pr
ſe pietate ducta vemens muliebꝛi lenitate
obſtinatum demulceat. contumacẽ ad bu

militatem flectat. vebement patrem iratuʒ

nunciet.ſe tamẽ interuenturã ſpondeat.pe
niam pꝛomittat.conſiliũ ſalutis ſuggerat.
interceſſoꝛesq̃rere ſuadeat.nõ niſi magniſ
pꝛecibꝰpꝛẽm placari poſſe dicat.cauſaʒ tñ
rei ſe ſuſcepturã aſſerat.⁊ adbonum finem
rem omnẽ ſeperducturã pꝛomittat. Uide⸗
te queſo ſi non ita veſtra cauſa agitur.pec
cantem fillum deus pater qᷓſi expulit iratꝰ

cui tamẽ in pꝛopoſito bone volũtatis ſue
foꝛtaſſis nunqm iratꝰfuit. Seb qa inſirmi

tas bũana per ſe de lapſu ſurgere nõ palet

ad coꝛ pctõꝛis mater gna mittu. ſacerdos

interceſſoꝛ q̃ritur vt deus qͥ iratus nõ fue/
rat ↄplacet. QNuid dicam? Quis ſapiẽs et
cuſtodiet bec ⁊ intelliget mißicoꝛdias dñi.
Hunqdeni luꝑfluo iõ factuũ ẽ qd faciũ eſt.
qꝛ deꝰ ab irato in pꝛopiciũ non mutatꝰ eſt
qui nunqm ſuis pꝛopicius non eſt.Abſit.
Sed necelſe eſt ſic fieri quia aliter reatus
noſtri ſceleris non poteſt expiani. Meceſſe

elſt ergo ſic fieri.quia deus boc etiaʒ quod

bare deſiderata ſe pᷣcepit poſtulari.Heceſ:

ſe eſt ergo ſic fieri.qꝛ ⁊ ſi in deo ſ᷑m ppoſitũ

erga nos ira nõ fuerat.in nobᷣ tñ ſjm reatũ
ira manebat que cum debita ſatiſfa ctione
ſoluitur vt ita dicam non dens bomi. ſed

deo bomo reconciliat. De peccatis auteʒ
ptrum redeant an nõ ex quo ſemel dimiſſa
ſunt. Ego interim nõ aſſerendũ eſſe iudico
ſed verendu. Nuod tamẽ ſi ſit vel non ſit. q
iuſticia vel fiat vł non fiat alrerius tracta⸗
tus operam expectat.eo pꝛecipue ꝙ qdam
diuinaꝝ ſcripturarum teſtimomia de bac
re ambigue edita leguntur.iia etiam vt ni
chil ex eis abſurditatis naſci videatur.que
cerie non leui aut tranſitoꝛia conſideratõe
diſcutienda lunt.
¶ Be eo vtrum peccata redeant
poſtquaʒ ſemel dimiſſa fuerint.

Ca. 10*°
WBlte ſunt queſtio

nes bominũ.qᷓmdiu viuit᷑ ſꝑque

ritur. Qui eni querit nõdũ inue

nit qðᷣ querit.et tamen qrit quia amiſit qᷣd
querit. Et ſi non amiſit qa foꝛte nunquaʒ
ha buit. tamen qʒdiu qrit.ſignat ſe necduʒ
babere qd querit. NMꝛopterea qᷓmdiu vim
mus nece ſe babemus ſemper querere.q̃a
nondü totum babem? qᷓobabere debemꝰ.
OQuideſt autẽ boc qᷓo querere debemꝰ mi
ſi veritas ⁊ bonitas que ſi perfecte babere⸗
mus nichil amplius qrere deberemꝰ. Mꝛ
ſi quid foꝛte amplius eſſet. adijceretur etiã
ſi non q̃reretur. Querite inqᷣt pꝛmum reg
num dei ⁊ iuſticiam eius.⁊ bec omia adij
cientur vobis. Regnum dei veritas eſt. iu
ſticia eius bonitas.bec duo li quelieris ſicẽ
debes.cetera omnia gratis apponentur.
Quare ergo illa q̃rere laboꝛes que gratis
babere potes? Siiſta queris ſineillis.aut
non babes.aut ſi babes vtiliter nõ habes.
Siilla queris liñ iſtis.⁊ illa babes ad ſalu
tem ⁊ iſta ad ptilitatẽ ommia inqͥt bec adij
cientur vobis. HNulta ſunt bec. pauca ſũt
illa. Duo ei ſunt ibi. bic plunma inueniũt

et tamen plus valent duo illa q́; omia be.

Noli reſpicere ad maius ſedad meliꝰ No
li attendere ad aceruũ ſed pꝛecium penſa.
auca quere vtmła inuenias.ec ſunt
ergo ſola que q̃rere debent bomines veri⸗
tas ⁊ bonitas.et vtinam taʒ ſtudioſi elſent
ad querendã bonitatem qntum ad verita

uartadecima

tem querendam curioſi inueniuntur. Ne
ſcio quo pacto familiare eſt omnibuſ ven
tatem querere.etiam bijs qui bonitatem
non amant. Intantũ eni omnes veritateʒ
ſcire volunt vt nemo inuemat qui falli ve⸗

lit. MMulti ſine bonitate veritatem qrunt.

ſed ſocia eſt veruatis bomtas.non venit ſi
ne bonitate libẽter veritas.aut ſi venit nõ

venit de partibꝰ illis.⁊ de regione illa vbi

ſalus eſt. Querunt bomines vtrũ peccata
ipſoꝛum ad eos reuertãtur poſtqm ſemel
dimilſſa fuerint. Scire boc voluntet caue
re boc nolunt. Quare ergo boc ſcire volũt
qui cauere boc nolunt.nili quia curioſitas

eos trabit cũ bomtas nõ delectet Querũt
boc ſi foꝛte eis dicatur. qͥa ita non eſt. pen
dent ad nuncium toꝛpoꝛis ſui ſi foꝛte quis

veniat qui dicat eis quodaudire volunt.
Querunt quaſi veritatẽ.non qament vel
ipſam veritatem qa non diligunt bonita
tem. ſed verum eſſe volunt boc qdipſi vo
lunt. Ideo ergo querũt ſi foꝛteillis reſpon
deatur quodipᷣi ponus audire volunt.Et
ſi foꝛte venerit qsteſtis veritatis qui dicat

veritatem contra iplo:ꝛũ voluntatem. non

excitantur ſed conſternantur et coꝛruunt
mente quia non audiæunt quod audire
voluerunt.idcirco ſcdᷣm maliciaʒ ilioꝛum

peritas ulis reſpondet.pvel ſicut volunt pyt

amplius errent.pel ſicut nolunt vt amplłiꝰ
deſperent. Camen quia et bocipſũ queren
dum eſt pꝛopter eos qͥ excitantur ⁊ pꝛofici
unt de veritate.non eſt abſurduʒ ſi qᷓrimꝰ.

quid etiã in bac parte conſcientia bumana

ſi aliqua pt ſolet cogitatione pulſetur ſibi

debeat reſpõdere. Si ergo queritur vtruz

peccata que ſemel peniteti bimiſſa fuerint
ampliꝰ imputent᷑. Joꝛtaſſis qͥ dixerit aſſe
rendũ nõ eſſe ſʒ timẽdũ ſecuriꝰ iudicabit
AHelius eſt eiʒ aliqñ in eiuſmodi occultis
q̃ ſine piclo ſalutis neſciri pñt timere qali
quid diſfinire. Dicat ergo aliqs qᷣa timen
dü eſt boc nõ aſſerenduʒ. Egoilli qui cogi
tationẽ ſuam caſtigare poteſt vt boc ei ſuſ
ficiat boc ſatis elſe putovt magis ſoaſſis
expedire vt amplius non querat. Quivo
vꝛget ⁊2 am molollicitaĩ neq; bic ſtere ꝑxot.

N

blim
hnlaten
delet

Nun
n
Venmd
Nele

pean

ninn

Neatbe
reroie
Nolts
Gcriͦt
ckoen
wcpis
nwon.

nn

unthhn
piolv⸗
loneſvn

e
adcdt

Gennon

GGe
oddt
ancnen

culpconep
mnmg
vopaiqor
nurinti

duſid.

elenb
mn
i⸗ Genm

zonn ℳ
diciht

iocen⸗

güncr

lisapnni
ol glice
4 1

nagee

vemt Cul⸗

lue 1

pt vltra nõ pergat ad inquiſitõem. illiſatiſ⸗
faciendũ eẽ quantũ fieri poteſt ſalua reue⸗

rentia ſecretoꝝ. Ecce ergotu quicũqʒ certꝰ

eẽ vis vtrũ peccata tua ampliꝰ redet qaue
ſemel demiſſa fuerũt. Aideam? ergo et di⸗

ſcutiamꝰquid te ſollicitet. peccata iqs mea

dimiſſa fuerunt. voloſcire ſi amplius debe
ant imputari. Quid ergo tibividet. Mibi
inquis non videtur ꝙ debeant denuo ipu⸗
tari peccata qᷓ dimiſia ſunt.alioqᷓn mutabi
lis videatur deꝰq nonteneatſententiã ſuã
⁊tam facile mutet iudiciũ ſuũ. Quomodo
mutet? In boc inqs mutet quia cummi⸗
bi pᷣus peccata mea condonauit dixit. qa
ampliꝰea a me non requireret. Mon enim
condonaſſet niſi boc dixiſſet. Nuncaut ite
rum requirit ea et exigit ad penam a meꝗ
pᷣus dimiſerat. Ideo dico dqa ſi deꝰðꝛ pctã

que ſemel dimittit iterum imputare muta

bilis pꝛedicatur et varians verbum ſuum

quod ſemꝑ conſtaredebet. Pꝛopterea igi

tur qͥa boc eſſenon poteſt.videtur nubiq;
peccata que ſemela deo dimiſſa ſunt.nulla
ratõne debeant ampliꝰimputari.Sic foꝛ⸗
taſſis tibi videbitur et hac ratõne cõfirma
bis te vt non timeas periculũ tuum. Seð
dic mibi modo quomodo intelligas id qᷣd
dicis peccata tua tibi dimitti? Si enim nõ
intelligis quomodo recedũt peccata.non
intelligis quomodo redeũtamo ſi nõ itel⸗
ligis quomodo aſſũt.nõ intelligis vel qũo
recedũt vel quomodo redeunt. Quid ergo
8ꝛ cũ ðꝛ deꝰpeccata imputare? Si ðꝛ quia
quando imputat peccanti iraſcitur. ergo
quando penitenii cõdonat peccate placat.
Si ergo dicimus.qa deꝰ aliquãdoiratus
poſtea placetur.quomodo nega:ꝛe poteris
quin in bocipᷣo mutetur? Quando ergo
imputat et quando cõdonat nõ mutatõe
ſui ſed mutatõne tuiimputat et condonat.
eccata imputat quando peccatoꝛem di
gnum pena iudicat. Meccata condonat
quando penitentem dignũ venia iudicat.
et vtrobiqʒ idẽ ipe eſt. Tu mutaris de alio
in aliud:modo peccatoꝛper culpaʒ.modo
zuſtus per penitentiã. ꝗpe nõ mutatur ſed

idem permane: ſemꝑ.et ſtans inillo quod

(ecimaquarta.

ipe eſt. immutabiliter vibet et diſcernit qd
tu variabiliter faciꝰes.ſiue debono malus
ſiuede malo bonus et qñte peccatoꝛem vi
det imputat tibi peccata tua.qa talem te di
ſcernit quem digne puniat. Quando auiẽ
penitentem te videt peccata tua condonat.
qa talem te diſcernit cuiiuſte parcat. Hec
aũt omia ipᷣe imutabiliter operatur.quia ⁊
cum tu per penitentiã peccatoꝛ eẽ deſinis
nõ tamẽ ipᷣe delinit ſcire qualis fuiſti.et cũ
iuſtꝰeẽ incipis.nõ iñ ipᷣe incipit ſcire quod
tu eẽ incipis q̃ et anteqʒ iciperes ſciuis qua
lis tu futurꝰ fuiſti.et cum deſieris eẽ quod
eꝛas.nõ tamẽ ignoꝛat ipᷣe qualis fuiſti.iNõ
ergo ſic itelligas quali mutetur deꝰcum tu
mutaris.ſedqa peccata tibi ꝓpterea impu
tare d.qa ira ſua et indignatõe dignum te
diſcernit. Eadem aüt poſtea cõdonare pec⸗
cata qñ venia et miſericoꝛdia dignuʒoegno

ſcit. Siigitur boc eſt peccata imputare re

um eẽ p culpam.et peccata condonari iu⸗

ſtum fieri p penitentiaʒ. quare peccata ad

bominẽ reuerti nõ dicaniur cuʒipᷣe bomo
ad peccata reuertit. Sed dicis mibi. Ego
quãdo ad peccata reuertoꝛ ita reuertoꝛ vt
ſimile aliq d agam illi qd pᷣus egi.nõ tñ boc
ipᷣm quod pᷣus egiet ſi idem ago ideʒ ſimi⸗
litudine nõ idem vnitate idem qᷣa ſimile il
li.nõ idem qa illud.vna ſimilitudo agendi
nõ tñ actio vna.Si ergo dicoꝛ ꝓ pꝛeteritis
delictis idcirco puniri debere.qa poſt illa
dimiſſa ad ſimilia perpetranda redeo. ego
ſic iuſtũ eẽ fateoꝛ ſi boc modo pꝛoillis pu⸗

miri dicoꝛ.qũo ulla perpetrare dicoꝛ. Siaũt

ppter ̊ ſolũ pᷣma mala denuo agere dicoꝛ
qꝛ alia quedã ago ſimilia illis.pari modo
cũ ꝓillis puniendꝰdicoꝛ.nõ aliudintelligẽ
dũ ratio ſuadet q̃ᷓ; me puniendũ eẽ ꝓ bis qᷓ
ſimilia poſtea poꝛibꝰperpetram.Hõ autẽ
B in queſtione erat. ſed vtruʒz videlicet poſt
poꝛis delicu indulgentiã ſi ſᷣm delictů re⸗
petit illa que dimiſſq fuerat culpa ad ſubſe
quentẽ reuertẽte reutꝰ duplicetur Verbi
grana. Nuidã ꝓ bomicidioꝑpetrato exio
to coꝛde penitentiã egit.et indulgentiã con
ſecutus eſt. contigit poſtea vt bomicidium
ppetraret. Ecce bomo iſte duo homiodin

lecit. vel poti bomicidiũ bis.ſic eni ↄueniẽ
tius et expꝛeſſiꝰ ſm ꝓpetatem locutonis dꝛ.

Unũ enim quodoa malũ bomicidium eſt

ſicut adulteriũ eſt et furtũ et foꝛnicatio ſin⸗

gula mala lunt. quẽadmodũ caritas et p⸗

tnentia et bumilitas et caſtitas ſingule vir
tutes ſũt.et qui duos boĩes diligit nõ dua⸗
bus dilectõlbus dailigit. led vna caritate et
vna dilectone. Sicergo bomo iſte bis bo
micidiũ fecit. pᷣmo qñ indulgentiã peniten
do obtinuit.ſecũdo qñ poſt indulgentiam
acceptam iterũ bomicidiũ ſecit. MMoꝛtuus
eſt aüt bomo iſte poſtea ſine pemitentia et

damnatꝰpꝛo peccats ſuis. Queritur eꝛgo
de boc bomine ſi debeat puniri pꝛo illo bo

micidio pꝛo quo penitentiã egit ⁊ indulgẽ⸗
tiam accepit Et ſi boc d. qua iuſticia ſfiat
nõ videiĩ.ſi punitur ꝓeo ꝙ peccauit etnon

emendauit.iuſticia eſt manifeſta. Oi autẽ

iterũ requirit᷑ quod fuerat condonatũ.aut

iniuſticia vera. aut iuſticia occulta. ꝗn boc
ergo demonſtrari opoꝛtet qua iuſticia bõ

pꝛo eo qdðᷣ iam dimiſſũ fueratiteruʒ pumat᷑

Sic foꝛtaſſis pꝛo bac parte obiſciendũ nibi

videat. Dic ergonuc. Juſtum nibi mdetur
vt ppter ſubſequenteʒ penitentiam pᷣcedẽs
culpa q̃ imputabat condonet᷑ et nõ ſimilit

ppter ſubſequentẽ culpã illa quefuerat di

miſſa pꝛecedens culpa iteruʒ imputet. Si
lubiuncta virtulſ plagã peccati biantẽ clau
dit.ſubiücta culpa plagã clauſã nõaperit?
S. bona opera viuentia ꝑ culpam moꝛiũ

tur.et ꝑ iuſticiã iterũ moꝛtua vimiſicantur.
quare ſimiliter opa mala q ꝑ vutẽ excuſã⸗
tur ꝑculpã iterũ non imputat? Vis vt pe⸗
mMtentia tantũ valeat vt q iputabant᷑ cõdo/
nẽt. ⁊ nõ vis vt tantu valeat culpa vt qᷓ ↄdo
nabãtimputent. Penuẽtia ſequens potu
it pcedentẽ culpã excuſare vt nõ noceat ali

quandofuiſſe imputatã et ſequens culpa

non poteſt pcedentẽ penitenna; euaeuare
vt non pꝛoſit aliqñ finſſe laudatã? Si ſen⸗
tencia tuo iudicio conſtare poteri.magis

comodum queres qᷓ; iuſtũ. Maledice ?bõ
q partem ſuã deterioꝛẽ facit ideo partẽtuã

lfacis bonã.qᷣ etiudicas bene ꝓpartetuo.
Foꝛtaſſis bene elſet tibi ſi ſententis venitatii

pecimaquarta.

iudiciũ inũ ſequeret. nunãʒ te iudice dãna
reꝛis. BGed timeo ne foꝛte dum tu aliud pis

q veritas.aliud peritas faciat qᷓ; tu velis.
MHagis ei veritatẽ implere opoꝛtet qᷓʒ iuã
voluntatẽ. Cu dicis qa qd ↄdonatũ ẽ iterũ
iputari nõ debet. ergo ſilr qd imputatum

eſt condonari nõ debet. iterum ſi qᷣd codo
natum eſt iterũ imputarinõ debet. Si pe⸗
nitentia placet qa facit vtunputata condo
netur malicia.contẽptꝰ qꝛ diſplicet non ſi

miliuer facit vt condonata iputent. Si bu⸗
militas penitentie dignũ te ſacit vt pꝛo bis

etiam q imputabant᷑ non puniaris. coõtem·
ptus et tranſgreſſio culpe dignũ non facit

vt ꝓ bis etiam q condonabant᷑ adpenam
exigaris? Monne attendis qꝛ quanto ſepi⸗
us gratia datur. tãto nequio: ingratitudo
iudicatur. Ecce duo ſuni pnus ſepius offẽ
dit et ſepiꝰ oꝛanti et depcanti vema indul⸗
getur. Alter innscenter viuens et ſemꝑ vo
luntati et imperio pᷣſidentis dñi bũilii obe
diens non babetꝓ quo depᷣcetur. Cõtingit
aüt poſtea qᷓd contingere poteſt vt vterqʒ;

in ſimili culpa offendat. Dic ergo qᷣs boꝛũ
ampliꝰreus iudicat᷑.niſi ille qui poſi tantã
gratiam ingratus cõpꝛobatur. Leges ſe⸗

cunda crimina grauiꝰ plectunt. et uerata
vulnera difficiliꝰ ad ſanitatem reducũtur.
Et tu dicis qꝛ nibil intereſt at reatum ſub

ſequentium. quaha aut quanta pᷣcedentia
fuerunt. Si mala pᷣma q ꝑ poſterioꝛa bo⸗
na excuſata fuerant.ꝑ ſubſequentia teruʒ
mala nõ viuificant að reatum. ergo pᷣma

bona qᷓ ꝑ poſterioꝛa mala moꝛtificata fue⸗
rant ꝑ ſubſequentia iterũ bona non viuifi

cantur ad meritum. Recte iudicate filij bo

minũ. Si aliter iudicas ꝓte aliter cõtra te.
iuſtus iudex non es tantum iuſticiaʒ dili⸗

gere debes vt nec teipᷣm contra ipam dili⸗

gas. Litteratoꝛes ſũt qͥ cauſastranſfſoꝛmãt

etmutant veritatem ꝓpter cõmoditatem.
tales iuſticis nonꝓbat. Dñe inqt non coę
gnoui litteraturam in.i.p.d.d.m.i.t.lhoc ẽ

iudiciũ ſolum in quo ſola iuſticia ita atten

Ditur vt nibil iuſticie pponat.Juſtuʒ ergo

iudiciũ iubica ſi vis pt bona tua iam pdeʒ

per culpam moꝛtua iterum ꝑiuſticiam vii

i
dys
N
Gi
elteni
Num

cödo

W.e
R
Gk
iche

gtöen
oſ

Denen

voſen
irdo
leeſe
nd,
hr
ilich
orz.
NN
ſboii
Noon
T ſ
ena

wnl
Gecdot
—
anerm,
ccot
car
R
arflit
roönt
un
indll
omat
Notem.

nona

lulpot

zuenmg

lſozee

gnte

ſcnn

DNcr.

uiſicent. Moli iraſci neqʒ iniuriaʒ tibi fieri
putes.ſi mala tua lam pꝛidem per peniten⸗

tiam excuſata iterum pꝛopter maliciã tuaʒ
tibi imputent. Sed deꝰ inqᷣs dixit de maliſ

meis qñ penitentiã egi qea mibi amplius

nõ imputaret. ſimiliter et de dixit de boml
tuis qñ peccaſti ꝙ nõ ampliꝰea remunera⸗

ret. Si ergo ppter dictum deiſtare debʒ vt

illa ampliꝰno imputen:.quare ſimili ᷣbũ
dei ſtare nõ debet vt iſta ampliꝰ non remu
nerent. pꝛo cõmodo tuo vis vt deꝰmentia!
tur. Abiaũt te ledi ſentis pꝛo veritate ipſiꝰ
ↄſeruanda laboꝛas. Quare ergo boc facis
niſi qꝛ puerſe te diligis et deũ non diligis.
Jpᷣe ant recte diligit veritatem ſuã et iuſte
damnat pꝛauitatẽtuã.qa tñ de dictodei ar

gumentum ſumere putas.et eiꝰſponſionẽ

ptendis ad defendendã iniquitatem tuam

Petibi reſpondeat quãtũ coſidere debeas

cuũ male agis in eo ꝙpᷣus pemuẽti veniaʒz ꝓ

miſit. Et ſimiliter ſibene agis vtrum ideo

deſperare debeas pꝛo eo ꝙ pᷣus male agẽni
moꝛtem et perditionẽ intendit. Dñs ꝑpꝛo

pbetã loquit᷑ dicens. Cu ſilibomiĩs dic ad

filios pli tui. ꝗuſticia iuſti nõ liberabit eũn

in quacũqʒ die peccauerit.et impietas im
pij nõ nocebit eiin quacũqʒ die conuerſus

fuerit ab impietate ſua.et iuſtus nõ poterit

piuere in iuſticia ſua in quacũqʒ die pecca
Uerit. Etiam ſi dixero iuſto ꝙ vita viuat. 7
confiſus in iuſticia ſua fecerit iniquitateʒ.
omẽs iuſticie eiꝰobliuioni tradent.⁊ in ini⸗
quitate ſua quam operatꝰ eſt in ip̃a moꝛie
tur. Si aut dixero impio moꝛte moꝛieris.
et egerit penitentiaʒ de peccato ſuo.fecerit⸗

qqʒ iudiciũ et iuſticiã. pignꝰ reſtituerit impi

us uüle. rapinãqʒ reddiderit. in mãdatis pi⸗

te ambulauerit nec fecerit quicqʒ iniuſtuʒ
vita piuet.et nõ moꝛiet. Omia pctã q pecca
uit nõ imputabũtur eiiudiciũ et iuſticiam
fecit vita viuet. Et dixerũt filij pli tui. Mõ
eſt equi ponderis via dñi.etimpioꝝ via in
iuſta eſt. AUide ergo qa idcirco pᷣlumendũ
tibi nõ eſt ſi peccaueris qꝛ pus penitẽti ve⸗
nia pmittebat neqʒideo deſperandũ ſi bñ
egeris qͥa peccanti moꝛs et damnatio intẽ⸗

tabaj. de? tibi de tuo reſpõdet nõ ð ſuo me⸗

(Decimaquarta.

ritũ tuũ tibi ĩolcat.ↄſiliũ ſuũ ñ reuelat.ma

leagẽti dicit moꝛieris. beneagenti dict vi⸗

ta viues. Quid eſt dicere moꝛieris.niſi dã⸗

naberis.et qd eſt dicere viues. niſi ſaluabe⸗
ris. Quid aũt eſt dicere dãnaberis.niſi di⸗

gnũ damnatõe iudicare.et qd eſt dicere ſal

uaberis. niſiſe aluatõe dignü diſcernere. Di
cit ergo tibi q̃d tuũ eſt qd tibi debet. qᷣd ſu⸗

turũ eſt quantũ ad meritũ tuũ.nõ q̃ntũ ad
ↄpſlilium ſuũ. Hoc eſt eni iuſtum vt de tuo
tibi reſpondeat et hoctibi ꝓpponat qd adte

ptinere videtur.ſic nimiuitis ſm ipoꝝmeri
tum nõ ſm cõſilium ſuum mãdauit dicẽs
Moõobuc quadꝛagita dies et niniue ſubuer⸗
tetur.ſic eni meritũ illoꝝrequirebat ⁊ ita fu

turüũ fuit ᷣm meritũ illoꝝ.Ad G ſpectabat⸗

illudetiã qd dictu eſt Ezechie. Biſpone do
mui tue qꝛ moꝛieris tu etnõ viues.ꝗta enĩ

quũtum ad ipᷣm futurũ fuit.et vt ita futuꝝ

eſſet exigebat qd in ipſo fuit.Calis eni erat
infirmitas illiꝰpt ampliꝰviuere nõ poſſet.
mſi aliunde iuuaret᷑ et aliunde acciperet vt
poſſet. ergo quãtum adillos ꝑtinebat futu
rum fuit qͥd dicebatur.qᷓ;uis dilatum atqʒ
aliter ſit diſpenſatum ab illo a qͥ dicebatur.
Sic ergo cum tibi peccãti ðꝛ moꝛte moꝛie⸗
ris.meritũ tuũ expᷣmitur.ſicut cũ tibi bene

agentiðꝛ viues. debitũ tuũ nüciat. Et ſi qñ

dictũ mutari videt nõ ppter dicẽtem muta
tur. ſed ppteꝛ te ꝓ qᷓ ðꝛ.qa tu mutaris et idẽ
nõ ꝑmaneſ.neqʒ mereris vt idem tibi ſꝑ di

catur. Moli ergo ppter dictuʒ dei pſidere ſi

male egeris.qa cu tu mutaris abdilluʒ mu⸗
tatur adte dictuʒ ulliꝰ. Etiam inqᷣtſi dixero
iuſto.qa vita piuet et ↄſiſus in iuſticia ſua
fecerit iniquitateʒ. omnes iuſticie illiꝰ obli⸗
uioni tradẽt. Si omẽs iuſticie illiꝰ obliuio
ni tradenẽ. ergo et penitẽtia eiꝰ⁊ bumilitas
eiꝰet cetera q̃ operatus eſt bona obliuioni
tradent. Si aut penitẽtia obliuion tradit
culpa vnde excuſat ? ergo ſi penitẽtia delet
culpa qᷓ ꝓpter penitentiam dimiſſa fuerat
iterũ neceſſe eſtrenaſcatur.et meꝛito qͥ poſt

acceptaʒ grãm ingratꝰ extitit cũ illo gratia

ipa nõ ꝑmãũſit. ſed mutata eſt ab io. quo⸗
niã ipe ad illã noluit idem eẽ. Nide qd tibi

euangeliũ dicit deſeruo nequã et ingrn:s
.

cui roganti omne debitũ a dño ſuo dimiſ⸗
lum tuerat.ſʒ qꝛ ille.erga ↄſeruũ ſuũ mileri⸗
coꝛdiam babere noluit. rurſũ abeo ꝑdiſtni
ctionẽ iuſticie exigit.qcquid ꝑlenitatẽ gra⸗
tie dimiſſum fuit. Recte igit dictũ ẽ.qꝛ cum
peccantibꝰin nos debita ſua dimittereno⸗
lumꝰiure iterũ exigitid enã qd nobis eẽ di
miſſũ gaudebamꝰ. Et merito. Nyei pecca⸗
toꝛi culpa dimittebat᷑ grã fuit nõ debitum.
q ſi ſponte grãm collatam abijcit iuſtũ pꝛo
fecto eſt npt illi grãʒ accepiſſe nõ pꝛoſit. Sʒ
dicis mibi. Si poſt penitentiã factã peccã
ti iterũ poꝛa denuo peccata imputant᷑ vbi
eſt qd ðꝛ.qꝛ nullum bonũ irremuneratum
elle poteſt? Ecce bonũ quoddaʒ bic eſt. pe
nitentia ſcʒ bois buiꝰq bona fuit q̃ʒdiu ve
ra fuit.et nõ babet bonũ iſtud remunera—⸗
tionẽ aliquam.qa imputant᷑ homini buic
peccata ſua.quali nunqᷓʒ penitentiã egiſſet
aut penitẽtia illa bona ñ fuit.aut ſibona fu
it oſtende remunerationẽ eiꝰ. Quid ergo?

Monnetibi magna remuneratio eſſe viide

tur peccati remiſio? Iſte qñ pemtẽtiã egit.
dimiſſum eſt ei peccatũ ſuũ.qʒdiu penituit
peccatũ ſuũ nõ imputabat illi.qᷓ;ʒdiu meri⸗
tum fuit pᷣmiũ pmanſit. Nolebas tu bane
libertatẽ dari boĩbꝰ vt cum meritum dedi
ſent et pᷣmium accepiſſent.qñ rurſuʒ place
ret eis meritum tollerentet pᷣmium retine
rent? Mon eſſet equa cõmutatio iſta.iniq
ageres aduerſus deũ.ſi ſictuũ dares⁊ ſuuũ
acciperes vt iterũ tuũ tolleres et ſuum reti
neres.ſi tuum dediſti ſuũ accepiſti.ſituuʒ
recipis ipᷣe qd ſuum eſt babere pult.nunqᷣd
tibinõ ita videt? Foꝛtaſſis dicis quia non
eſt equa via dñi.et ſenties ↄtra pietatẽ dñi.
qa nõ ĩtelligis veruatẽ.qũo inqs ſtabit q̃d
ſcpᷣtum eſt. Hon iudicabit deꝰbis i idipᷣm
ſi ea q dimiſſa fuerãtiterũ ad penã requi⸗
rãiæ Audi qũo.Bis in idipᷣm deꝰnõ iudi⸗
cat.qͥa peccatũ qð ꝑcondignã ſanſtactõem
deletum oſtendit᷑ ab eo nullatenꝰ ad penã
reputatur. Sed boc inqᷣs qᷓdꝑ ſatiſſacnõeʒ

deletum fuit.iterũ ad penam requiru.40o

requirit qa fatiſfactio iam nõ eſt aliq̃ q ad
excuſationẽ iltꝰ oſponat. Quãdiu ſatiſfa⸗
enoꝑmonſit.pmanſitremiſſio et nõ punie⸗

iuſticia. Quantũ poniturtantum repont

tendere ſed depꝛecare. Mon tibi expedit vt

Cecimaquarta.
B .
batur poſtqᷓ; ſemel dimiſſum fuerat. Ceſſa⸗
uit aũt ſatiſſactio qñ iterata eſt malicia.q̃a
⁊ boc ad ſatiſfactõneʒ ꝑnnebat pt facta coꝛ
nigerentur et coꝛrecta non iterareni. Roſt
q́; ergo culpa redijt iam quodãmodo id⸗ ðð
ipſum nõ fuit.qꝛ bis in reatu cepit elſe pec .
catũ vnum. Quia aut culpa reuerlſa eſt. xe 4
uerſa eſtet pena.que pꝛofecto repetita non 1
fuiſſet ſi culpa reuerſa nõ fuiſſet. Quando „
venit culpa lecuta eſt ⁊ pena. Quando coꝛ 4
recta eſt culpa ſubtracta eſt et pena. Nuã:
do reuerſa eſt culpa reuerſa ẽ ⁊ pena. Anũ
contra vnum.et duo contra duo.non vnũ
contra duo.nec duo contra vnum. boc eſt 8

tur. QNuid tibꝛ videtur? Reſponde ſi potes
Siautem reſpondere non potes.noli con⸗

intres in iudicium cũ deo. Quere ergom

ſericoꝛdiam vt ſuſticiam poꝛtare poſſis. N
NQ Mars quindecima. 2
Ge vnctione infirmoꝛum. dD

Hia ſunt ge⸗
nera olti ſancti. ꝛuimũ
eſt oleü vnctionis. Secũ ſi⸗
dum eſt olenʒ pncipais eul
riſmatis. Tertiuz eſt qᷣd an
dicitur oleum infirmoꝝ .
Criſma grece vnctio latine dicituꝛ.⁊ tamen en
cum omne oleũ ad vnctionẽ faciendam ſã teet
cnficetur. non omne oleum pᷣncipalis cri uſd
matis vocatur.niſi illudſolum quo pꝛĩci⸗ on
palis vnctio perficitur.quodetiam ſingu⸗ an
lariter criſma vocatur.Criſma eni eſt oleũ (
cum balſamo mixtum.quo vnguntur ca⸗

pita regum et pontiſicum. quo etiã bapti⸗ ðJMRM
ſatos ſacerdos vngit in vernce. ſicut eo⸗
dem pontifer per impoſitionẽ manuscon
firmandos vngit in fronte.Hoc itaqʒ oleũ‚
cum balſamo mixtum criſma vocatur.ſine
oleum pꝛincipalis vnctionis. Hec enĩ vn⸗ A
ctio que criſmate fit pᷣncipalis vnctio bicit
quia in ea pᷣncipaliter paraclitus dai vnde

C
ni⸗
end
ſe
do ,
iſeper
V
W
nd
ndde⸗
md
i
Moni
nweck
nor
elpors
Mor
wn
napn

nſols⸗ (X

1

et pꝛopter abundantiã gratie duos liquo-
res mixtos babet.oleũ ſcʒ etbalſamũ.oleuʒ

conſcientie. balſamũ fame. ONleũ quoĩtus
conſcientia perũgitur. Gallamũ cuiꝰ odo
re foꝛis pꝛorimi reſperguntur. Oleũ intus
ad pacem cũ deo. Balſamũ foꝛis adexem⸗

plü cũ pꝛorimo. Eſt aliud oleũ quod dicit

oleũ vnctionis.quo catbecumimi ⁊ neopbi

ti vnguntur in pectoꝛe etinter ſcapulasad

ſacramentũ baptiſmi percipiendũ. Certiũ
genus eſtolei quod dicitur oleũ infirmoꝝ
quodad pꝛeſens ſacramentũ pertinet.

(Duando et a quo inſtituta eſt
vnctio infirmoꝛum.
(LCapitulum. II.

Acramentum un

ctionis infirmoꝝ ab apoſtolis ĩ
ſtitutũ eſſe legitar. Jacobus eniʒ
apoſtolus in epiſtola ſua ſcribens ſic ait.
Infirmatur quis in vobis inducat pꝛeſby⸗
teroſ eccleſie vt oꝛent pꝛo eo vngentes eum
oleo ſacro.⁊ ſi in peccatis eſt dimittentur ei
et oꝛatio ſaluabit infirmũ.In quo oſtendi
tur duplici ex cauſa ſacramentuʒ boc inſti
tutũ.et ad peccatoꝝ ſcʒ remiſſionẽ et ad coꝛ
poꝛalis infumitatis alleuiationẽ.vnde con
ſtat ꝙ aui banc vnctionẽ ſideliter ⁊ deuote
percipit per eã ſine dubio et in coꝛpoꝛeeti
anima alleuiationẽ et conſolationẽ accipe
re meretur.ſi tamen expedit vt in ptroqʒ al
leuietur. Quod ſi foꝛte ad coꝛpoꝛis ſanita⸗
tẽ et valitudinem illi non expeditaillam pꝛo
culdubio que anime eſt ſanitateʒ et alleuia
tionem in buius vnctionis perceptõne ac

(De eo ſi iterari une hoc ſacra
erunt quioam

Mi vnctio infirmoꝛuʒz iterari poſſit

alia quedam ſacramenta ſemel ſuſcepta de
nuo non iteꝛenur. Sed mihl inteꝛim ratio

cum baptiſmus et confirmatio ?

decimaquinta.

nulla occurrit quare conuenienter iterari
non poſſit boc ſacramentu. Qui eni bapti⸗

ſatur ðo baptiſatur vt cbꝛiſtianꝰ fiat. Qui
autẽ ſemel cbꝛiſtianus factus eſt. amplius
chꝛiſtian? non eſſe non poteſt etã ſimalus
fiat. quia et chꝛiſtianus malus eſſe poteſſ:

nec tamen cbꝛiſtianus elſſe deſinit etiã ſi bo

nus eẽ deſinit. Mꝛopteres qui ſemel bapti
ſatus eſt. denuo non baptiſatur etiam ſi ð
malo adbonũ conuertatur. Qui aũt oleo
vngitur ideo vngitur vt ei peccata dimittã
tur etinfirmitas alleuietur. Sed qui iuſti
ficatur poteſt iteruʒ peccare.et qui ſanatu:
poteſtiterũ egrotare. Qui aũt cbꝛiſtianus
efficitur.quia quod babet ſacramentuʒ no
minis perdere non poteſt. recipere non po
teſt. Mon ſic eſt ſacramentum vnctiomis.

Spiritualis eſt quedam medicina. coꝛpo

ris et anime languoꝛes mitigans ⁊ ſanãs.
Mam oleuʒmẽbꝛa dolentia ſanatita oleuʒ
ad vtꝛũqʒ curandum pꝛodeſt. Si moꝛbus
non reuertitur.medicina non iteretur. Si
autem moꝛbus non poteſt cobiberi quaꝛe
debet medicina pꝛobiberi. Si vnctio itera

ni nõ poteſt.nec oꝛatio iterari poteſt. Atra

qʒ enim illic commemoꝛata ſunt. Oꝛent in
quit pꝛo eo vngentes eum oleo ſacro. et
ſi in peccatis eſt dimittentur eietoꝛatio ſal
uabit infirmum. Sed foꝛtaſſis dices quia
vnctio non pertinet niſi ad peccatoꝛumre
miſſionẽ.et oꝛatio non pertinet niſi ad coꝛ
poꝛis alleuiationeʒ.quia dictum eſt oꝛatio
ſaluabit infirmum. ANerte quo libet. Si di
cis quia vnctio confert peccatoꝛum remiiſ
ſionem.et oꝛatio infirmitatis alleuiationẽ.
ego verum eſſe confiteoꝛ.ſic tamen pt con
uerſam non neges.quia vnctio confert coꝛ
poꝛis alleuiationem.⁊ oꝛatio peccatoꝛum
remiſlionem. Atrunqʒ vadit ad vtrunqʒ.
vtrunqʒ operatur.et vtrunqʒ vtriqʒ coopꝑe
ratur.et vtrunqʒ alteri cooperatur.et vnuʒ

babet effectum vtrunqʒ. Quod in ſacramẽ

to non diuiditurn virtute ſacramenti nõ
ſeparatur.tamen quia vnctio membꝛoꝛuʒ
doloꝛem ſanat.et contra coꝛpoꝛis infirmi
tatem magis pꝛodeſſe videtur. ideo foꝛtaſ

ſis dixit. oꝛatio ſaluabit infirmũ. vt in vtro
qʒ ptrunqʒ intelligas.et non putes vnctio
nem magis ad ſanitatem coꝛpoꝛs perti⸗
nere q́; ad peccatoꝛum remiſſionem. ꝛi
us anima curatur poſtea coꝛpus ſanatur.

1.
9

pꝛopter coꝛruptionem amme infirmatut
eſt coꝛpusideo ad ſanitatem coꝛpoꝛis o

tinendaʒ pꝛius curanda eſt amma :et ſi foꝛ

te coꝛpus ad pꝛiſtinam ſantatem non con

ualelcit nibil periculi eſt. ſi tamen anima ſu

am ſantatem receperit. Quare ergo nege

tur ꝙ vnctionis ſacramentum ſuper infir
mum iterari poſſit adreparandam ſepius

ſanitatem et ad impetrandam lepius pec

catoꝛum remiſſionem. cum negari nõ poſ
ſit pꝛo eadem coꝛpoꝛis ſanitate.et ſimiliter
pꝛo peccatoꝛuʒ remiſſione ſepius iterandã
eſie oꝛationem? Et vꝛt in lacramentis idez
demonſtremus.quis dicat bomineʒ aqua
aſperſionis ſemel illuſtratũ amplius aſpber
gi non poſſe?et quod maius eſt ſacramen
to coꝛpoꝛis et ſanguinis chꝛiſti ſemel peꝛce
pto amplius illud non debere ſuſcipere?
Ded ſi foꝛte ad boc reſpondendum exiſti
mes.quia coꝛpus ſemel conſecratũ denuo
in eodem ſacramento non benedicitur. ne
qʒ aque aſperlſionis bñdictio ſepiꝰin eadẽ
aqua reiteratur. Aide quia ſimiliter dem
oleum poſt vnam conſecrationeʒ. alia rur
ſuz benedictione aut conſecronone nõ ſan
ctiſficatur. Et tamen ſicut ille qui coꝛpoꝛis
ckbꝛiſti ſacramentum iam percepit. nequa
gquaʒztamen idcirco a percipiendo iterum
eo pꝛobibetur. ſicei qui vnctionis ſacra⸗
mentum accepit ſi neceſſe fuerit. et cauſa ſi
ue deuotio expoſtulet vt illud iterum perci
piat. rationabiliter non contradicitur.

De Moꝛientibus.
Capitulum pꝛimum/

Decinga.

2
„ 4
6
7
7

triptura oi⸗

t at. Bean mortui qui in

domino moꝛiuntur. In
domino moꝛiuntur qut

tes. in domino tamen vt

uentes inueniuntur. Quid eſt in domio?
in fide et ſpe et caritate. Per iſta eni viun
in illa vita qua viuitur in dño. Eſt quedaz
vita qua coꝛpus viuit ex amma:et eſt que /
dam vita qua ania piuit er deo. NHunc qui

dem fide ſpe et dilectione. Moſtea nᷣo pꝛo

fide ſpe et contemplanone remanente dile

ctione. Hon igitur nocere poteſtanime ſi
coꝛpus pitam ſuam perdit quando ipa vi

tam ſuaʒ in fide et ſpe et caritate perſiſtens
non amittit. Hemoigitur mibt dcat qui
paruam ſidem et ſpem paruam et par⸗
uam caritatez bæbent non ſaluantur. Ego
non menſuro. creſcant quantum volunt.

quanto maioꝛes tanto melioꝛes.camẽ ego

illos condemnare non audeo. quantũuis
parui ſint. Exquo nati ſunt ex deo filij ſunt

dei.putas quia magnos filios ſuos deus
ſaluabit. et paruos condemnabit? Scptu⸗

ra mibi dicit. amperfectum meũ viderunt
oculi tui. ⁊ in lbꝛo tuo oẽs ſcribent. Soẽs
ergo et magniet parui.
viderunt alpꝛobauerunt. Qutd eſt ilibꝛo

uid eſt oculi tui

ſcribentur ſaluabuntur. Ergo imperlectn

quoqʒ; ſaluabuntur. Qui enim imperfecti

ſunt aliquid ſunt.et aliqui ſunt.et in nume
ro ponuntur et ſcribuntur. Qui nibil ſũt

nulli ſunt. nec ſcribi aut numerari poſſunt

qui nibil ſunt. Ergo omm babenti dabitur
et abundabit. Omn babenn meritum. da
bitur pꝛemiuʒ. Mon dixit. babenn magnu
meritum. dabitur pꝛemium et paruuz me⸗
ritum babenti non dabiur. ſed omniinqt
babenti dabitur etabundabit. ergo etiam
lle qui poruum meritum babet cu pmiuʒz

49

acceperit ſatis babebit. qʒuis non tantũlba

bebit quantum ille qui magnum merntuz
babebit. Solus iſte excluduur a percipien
do pꝛema qui nbil babet demerito. Om⸗

An carne quidem moꝛien

per
ſu⸗

in
guu
len
n
ſo
uſ⸗
ge⸗
opo⸗
eol
vel
a
ins
gli
/
E
n.
netgo
nius
ſprt
deus
b
doms
s
cbbtr
Kilbe
nhn
penan
nrv.
abli⸗
nwoſn
abier
mund
ſugn
usme
riunq
ottan
ip⸗
mnin
e
gtage

Wars

e

nes ergo qui in domino moꝛiuntur beati

ſunt.quia poſt meritum virtutis perueni

unt ad pꝛemium beatitudinis.

ðð Ge exitu animarum.

Blta queri pol/

ſunt.ſi tamen omnia queri de⸗

dbent que queri poſſunt. Querũt
bpomines de exitu animarum a coꝛpoꝛibꝰ
qualiter exeant. et quo exeuntes pergant.
yel cum peruenerint quo pergunt.quidin
ueniant. vel quid peꝛcipiant aut ſuſtineãt?⸗
Sed bec omnia magis timenda ſunt qm
querenda.Ideo quiſpe abſcondita ſunt ne
querantur aut inuenantur led timeantur
Quis enim ſecurus eſſe poteſt in incertuʒ
pergensMoc autem ſolum incertum elſe
non debet. quia bonam vitam mala moꝛs
ſequi non poteſt. Mala enim moꝛsnõ eſt
nilſi ea ſola quam mala ſequuntur. Qui er

go bene moꝛi vult bene viuat. quoniam ea

que poſt moꝛtem veniunt contra ea diſpo

nuntur et ſcum ea retribuuntur que ante

moꝛtem in vita pꝛecedunt. Vſqʒ ad moꝛ⸗
tem meritum eſt. poſt moꝛtem vero pꝛemi
um. Eoꝛs meda eſt in qua dies domint
incipit.dies bominis finem accipit. In die
ſuo bomo ſibi relinquitur. vt quod vult
operetur. In die vero domim iã in poteſta
te ſua non eſt bomo.ſed in illius poteſtate
ad quem venit vt remuneretur. ꝛopte⸗
rea ad bominem pertinet. vt id ſoluz quod
ſibicommiſſum eſt bene diſponere ſtude⸗
at. llud vero quod non commiſſum ſʒ pꝛo
miſſum ſibi eſt. illius arbitrio a quo illud
impleꝛi opoꝛtet relinquat. Multi querunt
de exitu animarum quomodo a coꝛpoꝛi⸗
bus egrediãtur anime ſiue ſcilicet boc mo
do pt eſſentialiter et localiter foꝛas egredi
antur pt extra eſſe incipiant quaſi excluſe.

ſuueboc ſolum illis egredi ſit ꝙ ſe a viuikfi⸗
catione coꝛpoꝛum retrabunt.et quaſi ſe ad

ſe colligentes g vegetatione coꝛpoꝛum cel⸗

ſant vt in ſemetipſis lubſt ſtat e. AUerbi gra⸗

tia. Quando flatus iſte coꝛpoꝛeus ſpira⸗
tur. egreditur a coꝛpoꝛe et incipit eſſentia
liter atqʒ localiter extra coꝛpus eſſe qui pꝛi
us eſſentialiter atz localiter iira coꝛpꝰconti
nebatur. Quando vero coꝛtex areſcerein?/
cLipit in arboꝛe exit bumoꝛab illoet contra-

bitur ad interioꝛa.neqʒ foꝛas egreditur vt
extra ſit ſed interius remanet in eo ꝙ itus

eſt ſiue in ligno ſiue in medulla vtin coꝛce
ipſo non ſit tamen omnino non exit a coꝛ⸗
tice vt in coꝛtice iam nõ ſit. neqʒ exit q̃t ad ex

terioꝛa effuſus.ʒ exit quaſi ad interioꝛa col

lectꝰ.et ſi foꝛte bumoꝛ rurſum ab interion

ſuo ꝓdeat vi ſe iterũ effundat in coꝛticẽ rur
ſũ reuireſcit coꝛtex ille quomiã bumoꝛiipᷣo
eſt vita eiꝰ. Sicquerũt de amma qñ exit a
coꝛpoꝛe vtrũ B̊ ſolũ illi exire ſit ꝙſe retrabit
ad ſe a Niuificatõe coꝛpis et in bocipᷣo iam
in coꝛꝑe nõ eſt ꝙ coꝛpꝰ viuificare ceſſat. In

B eĩ videt qꝛ iã qdãmodo extra oẽ coꝛpꝰeſt

qin lemetia ſola ſubſiſtẽs ad coꝛpis viui
ficationẽ effuſa non eſt Quando veꝛolcoꝛ
poꝛe nõ eſt nõ eſt in loco.qᷣa locꝰ nõ eſt niſi

in coꝛpe. Quando aũt extra coꝛpꝰ? eſtet ex
tra locũ eſt. inter ip̃am et coꝛpꝰ nõ eſt locꝰ.
et equaliter diſtat ab omni coꝛpe.quia iter
iam et omne coꝛpꝰnullũ eſt coꝛpꝰ. Si ve

ro inter ipam et omne coꝛpꝰ nullũ ẽ coꝛpꝰ
conſtatpfecto qa inter ipam et omẽ coꝛpꝰ

nuilꝰeſt locus.qa locus nõ eſt vbi non eſt

.

coꝛpus. Quando igitur extra omne coꝛpꝰ

eſt quantum ab locum equaliter pꝛope eſt

omni coꝛpoꝛi.qa ſi extra coꝛpus polits vni

coꝛpoꝛipꝛopioꝛ etalteriremotioꝛ eſſet. itra
ipam pꝛofecto et coꝛpꝰſpacium eſſet.ſi ſpa⸗

cium eſſetlocus eſſet.ſi locꝰeſſetcoꝛpus eẽt.
Si autem inter ip̃am et omne coꝛpus coꝛ/

pus eſſet extra omne coꝛpus coꝛpus elſet.
quod fieꝛi nõ poteſt. Itaqʒ dicũt qa anima
neqʒ pꝑcoꝛpus a coꝛpoꝛe recedit.neqʒ coꝛ
pus ad coꝛpus accedit.⁊ ideonec loco mo

netur vt recedat a coꝛpoꝛe ãdẽ in loco. nec

loco mouetvt accedatad coꝛp⸗ qdẽ iĩloco.
Inter omnẽ eni locum etid quod eſtiĩnul⸗

ſo loco nullꝰeſt locus. NMꝛopter b itaqʒ du

ctum putant ꝙſpũs creatꝰtꝑe quideʒ mo⸗
uetur.qa mutabilis eſt ſed loco nõ mutet.
qa nec loco mouetur recedẽs a coꝛpe qd ẽ
iloco.nec loco mouetur accedẽs ad coꝛpꝰ
quodeſt in loco.Heqʒ eni loco mouet qñ
recedit aloco.neqʒ iterum loco mouet qñ

accedit adlocum.enam quando in coꝛpo⸗

re poſita anima coꝛpꝰlocaliter mouet.ipſa

tamen localiter non mouetur. Si en idcir

co localiter moueri eſtimatur.qa in coꝛꝑe
eſt quod localiter mouetur.quare nõ ſimi
liter ſapientia localiter moueri dicat.quia
in coꝛde eſt quod localiter mouet.Nam ſi
Sðꝛ qa peranimã ip̃am in coꝛde eſt ſapien⸗
tia. cum aĩa ip̃a per coꝛpꝰlocaliter motum
localiter moueri ðꝛ.quare non etiaʒ pipᷣaʒ
animã localiter motam ſaptentia q in ipſa
omma eſt localiter moueri dicat. Si vero

bec ratio non pꝛobat pt ſapientia localiter

moueri dicatur cũ ſit tñĩ anima quare aĩa
localiter moueri dicatur.qʒuis in coꝛꝑe ſit
quod localiter moueri cernitur. Hmoicõ

ſideratõe pꝛobant ſpũm localiter non mo

ueri.qᷓʒuis in coꝛpoꝛe ſit qᷓd localiter moue

tur. tempoꝛaliter tamen moueri quia viciſ

ſitudini ſubiacens de alio in aliuð mutat᷑.

Sed nos in occultis nimis curioſoseẽnõ

opoꝛtet.ne foꝛte plꝰ pᷣſumamꝰq̃; poſſumꝰ.

Cue ſit via ſpiritus deꝰ nouit qui feciteũ

Nos autem neqʒ ſcimus quomodo veit.
neq; cõpꝛebendimꝰ quomodo recedit.qñ
flatus iſte coꝛpoꝛeus trabitur coꝛpoꝛalit
localiter ingreditur. Quando autẽ ſpirat
coꝛpoꝛaliter et localiter egreditur.ſed alia ẽ
natura ſpiritus alia coꝛpoꝛis. Quãdopꝛi⸗
mo bomini data eſt anima.inſpirauit deꝰ
in faciem eiꝰſpiraculum vite. Et quis dice
re poteſt qũo inſpirauit deꝰanimã coꝛpoꝛi
piuificando? ſiue quia extra creataʒ ad vi

uificandum immilit. ſiue quia ibidem fecit

vbi poſuit et ab intus creatam in piuifica⸗
tionẽ pꝛodire iuſſit? nec alia fuit inſpiratõ
qᷓ;ip̃a viuificatio? Si ergo nelcit quomõ
inſpiratur.qũoſciri poteſt qualiter exſpira
tur ?deus inſpirat. bomo exſpirat. deꝰmit⸗
ut bomo remittit. QNua vis mittit cũ acce⸗

Gedecima.

dit. eadezremittitur cum recedit. Hoe vnũ

ſcimus.quia recedente anima coꝛpusmo⸗
ritur ⁊ iᷣa ſeparatio anime moꝛs coꝛpoꝛis
eſt. Moc noſᷣ ſufficit ſcire. quia recedit. quo
recedat ex abundanti eſt ꝑſcrutari. MMul⸗
tis tamen exemplis didicimus in exituani
marũ angeloꝝ ſiue maloꝛũ ſiue bonoꝛum

pꝛeſcientiam adeſſe quiullas pꝛo mentis vy

adtoꝛments pertrabant vel ad requlez de⸗
ducant.ſed ⁊ animas ipᷣas adbuc in coꝛpo

re poſitas ante exitum multa aliquãdo de

bis quefutura lunt ſuper eas ſiue exreſpõ

*

ſo conſcientie interioꝛis ſiue perreuelatio⸗

nes exteriꝰfactas pꝛeſciſe cognouimꝰ.Ra

ptas etiam aliquando.et iterũ ad coꝛpoꝛa

reductas viſiones quaſdã ⁊ reuelatões ſi⸗

bifactas narraſſe ſiue de toꝛmentis impio
rum.ſiue de gaudijs inſtoꝛum.⁊ in bis om
nibꝰtñ nibil niſi vel coꝛpalem pel coꝛpoꝛa:
libus ſimile reciaſſe.flumina.flãmas.pon
tes.naues.domoſ.nemoꝛa.pꝛata.floꝛes.bo
mines nigros.cãdidos.⁊cetera q̃lia in boc

mũdo pideri et baberi ſolent.⁊ velad gau⸗

diũ amari.vel ad toꝛmentũ timeri.ſe qʒ ſo⸗

lutasa coꝛpoꝛibꝰmanibꝰtrabi.pedibꝰ de ⸗

duci.collo ſuſpendi.flagellari.pꝛecipitari.⁊
olia bmõi que non niſi coꝛpoꝛali nature cõ
nenireominonon poſſunt. Que omnia ſi
illic ita piſibiliter et coꝛpo aliter eẽ credimꝰ
pꝛeter alia que abſurda naſcuntur.et ip̃as

vtiqʒ animas etiam acoꝛpoꝛibus ſepara⸗

tas coꝛpoꝛa eſſe et ad ſimilitudinem coꝛpo
rum membꝛis compactas atqʒ diſtinctas
confitemur. Ego quiddã quod ðᷣbacreau

diui tacere non debeo. Nuidaʒ pꝛobatite-

ſtimonij frater narrauit mibiſea ſuoabba
te veraciter boc affirmante audiſſe.q̃a cuʒ
aliquandoille ad quoſdaʒ fratres eminus
conſtitutos viſitandos pergeret in itinere
vt ſolet quodaʒ loco hoſpitiũ accepit. Ubi
factum tunc apudomnes eiuſdem loci ba
bitatoꝛes celebꝛe paucis ante diebus con⸗

tigiſſe didicit. Quidam peregrinus oꝛatio

nis cauſa ad ſanctů Jacobum pergens in
eodem loco boſpitatus eſt. Mocte vtitine⸗

rantibus mos eſtante diluculum ſurrert

nn

bi
gt
nit

.

M
one
igdo
Nu⸗
vani
Num
epe
der
ond
.
rn
elnro⸗
N
pon
esſ
npoo⸗
on
hong
asbon
tsh
Hiboe
e
rde⸗
Nian
d
wnn
tdi
eie
ſeen,
nco
Ntncn⸗
bocrean
ohnit
bobtn
ſeinag
8chuu
unere
loab
s /
60mt
rgenon
epelene
nhrn

, (PWars

Egreſſus de vico in ſiluam q̃ eidem vicina
erat peruenit.ibi a comitibꝰinneris caſu vt
vt ſolet diſcrimine vie diſiunctꝰ deuiare ce
pit. Cũqʒ longiꝰ pceſſiſſet obuiũ babʒ quen
dam venerandibabitꝰet vultus vprruma q
interrogatꝰ.qͥs aut vnde eſſet vel quo per⸗
geret. nomẽ.patriam.ſimul et cauſam uine
ris expoſuit. Ille ſeeſſe ſanctum Jacobum
ad quemtenderet pteſtatur.ſeiam pᷣdẽ oĩa
ſciſſie.Nũc npero quaſi beneplacitoet grato

veniſſe obuiam. Deuotõem laudat. bonũ
pꝓpoſitũ cõmendat.pᷣmiuʒ apud ſe magnũ

parari.neclonge eſſe iam remuneratõem.
Eultis poſt bec verbis bincinde intercur
rentibꝰ tandem miſerias ⁊ doloꝛes vite bu
ius quales aut quante ſint exponit. Omẽ
quod bic amatur qʒcito fugiat.et pari mõ
omẽ quodtimetur vłdoletur qũo ſine mo
ra ꝑtrãſeat. Inter bec ⁊ bõi quaſiratõna

bili ꝑſuaſione paulatim menti bominis ni

hil ſiniſtrum ſuſpicantis ↄtemptũ pite in⸗
gerit. metũ moꝛtis tollit. poſtꝛemo teſtatur
nibil magis viro vᷣtutis expedire q̃ᷓ vt bic
exire feſtinet.et ſi alia via non detur manu
ſua foꝛtiter moꝛtem laceſcat.⁊ non ꝑmittat
ſe in bis doloꝛibꝰ diu teneriq̃ͥ gaudiuʒ ſibi
paratum eſſe non dubitat. Quid multa?⸗
Deceptus fraubulenter perſualſioni aſſen
ſum pꝛebet et iniecto ferro ſemenp̃m iugu⸗
lat. Comites eius diu per deuia queſitum

tandez extinctũ inuemunt. ad vicum vnde

exierant cadauer exanime repoꝛtant.Et qꝛ
boſpes apud quem illa nocte manſerat bu
ius ſceleris veriſimiliter conſciꝰvidebatur
eundem falſa criminatione ad penã expo⸗
ſcunt. Ille dum innocentiaʒ ſuã ſine cauſa
periclitari cerneret.et diuinum auxiliuʒ in
tima coꝛdis deuotõne ſibi adeſſe imploꝛa⸗

ret.ecce ſubito qui moꝛtuus fuerat ſurrexit
et rem geſtam cunctis aſtantibus et mirã⸗

tibus exponens innocentem abſoluit. Re⸗
ferebatſe ab eodemangelomaloa quoad
interfectioneʒ ſui ꝑſuaſus fuerat ad toꝛmẽ

ta deductum.ſed dum duceretur quendaz

ſplendidum facie.pᷣm autem ſanctum qꝗa
cobum fuiſſe àtebat euntibus occurriſſe.
eumq; ereptum in celum adthbꝛonum iu⸗

(BDeoecima.

dicis deduxiſſe.illicqʒ pꝛecibus pꝛo illo ſu⸗
ſis vt pite denuo reðderetur obnnuille. ibi
ſemulta milia angeloꝛum vidiſſe afſirma⸗
bat. De quoꝛum tamen ſtatu et facie inter

rogatus.nibilin boc mundo eſſe debat ſi

mile illis quo illam quam in ipſis viderat
qualitatem expꝛimere potuiſſet. niſi foꝛte
ignem aut lucem et ipſam tamen longe et

valde diſſimiliter. memoꝛem quidem ſe eẽ

ſed expꝛimere nullo modo poſſe quod vDiꝰ
derat. Hoc quidem commemo:are volui⸗
mus ne mirum videatur ſi animabus a
coꝛpoꝛibus egreſſis ſigna quedam coꝛpo⸗
ralibus ſimilia ad demonſtrationem ſpi⸗
ritualium pꝛeſentantur.que niſi in talibus

et per talia ab animabus coꝛpoꝛe exuns vi
Derentur. nullo modo ab eiſdem ad coꝛpo

ra reuerſis in coꝛpoꝛe viuentibus et coꝛpo
ralia tantum ſcienunbus deberentur. qu⸗
uis enim illa aliter ibia coꝛpoꝛibus exute

pidere poſſent non tamen boc nobis aliter

narrare poſſent. et manerent ſemper occul

ta illa. nec eſſet quod de illis nobis a rede⸗

untibus diceretur. niſi exeuntibus et viden
tibus ſcdᷣm iſta monſtraretur. Atrum au/
tem anime que hinc amplius non reuer⸗
ſure exeunt ſcdᷣm bũc modum illa videant
aut ſentiant omnino dubium eſt.niſi quia
pꝛobabilius videtur qille que in coꝛpoꝛi⸗
bus viuentes per dilectationẽ rerum vili⸗
bilium coꝛpoꝛalibus imaginationibus af
ficiuntur.a coꝛpoꝛibus exeuntes in eiſdem
illicumaginanonibus toꝛmenta patuntuꝛ
NHeqʒ enim omnino coꝛpoꝛalem paſſibili⸗

tatem exeunt. quando coꝛpoꝛalium imagi

natõibꝰðᷣlectatõis pꝛaue vſu ĩpꝛeſſis obuo
lute ⁊ iuolute exeũt. Que vero bic manen⸗
tes ab eiuſmodi delectationibus et cogita
tionũ fantaſijs mundare ſe ac ſpoliare ſtu
duerunt.illic poſtmodum poſtq̃ʒ a coꝛpo⸗
ribus egreſſe fuerunt penaʒ in eis ettoꝛmẽ⸗
ta nõ ſentiunt que in bocio quodamodo
impaſſibiles exiſtũt.quia nibil pena dignu
ſecum ferunt. —

epenis animarum.
Capitulum.III.

Wioam putant

animas coꝛpoꝛalibꝰ penis cru⸗

ribꝰexutas animas nullas alias penas ſu
ſtinere credũt niſi eas ſolũ quas cõſcientia
intus accuſatrix irrogat. Sed veriſſime au

ctoꝛitate ſacri eloquij et catbolice veritatis
teſtimonio pꝛobatur coꝛpoꝛali et materia
li igne animas etiam nunc ante ſuſceptõe,ʒ

coꝛpoꝝcꝛuciaꝛ. Si eni demonibꝰ? qui ſunt
ſpũs. coꝛpalis ignis pᷣparatꝰ ðꝛ.qd mirũ ẽ.
ſi anime a coꝛpoꝛibꝰexute coꝛpali igne cru

client. Sed qũo inquiũt anime ſine coꝛpor

ribꝰa rebus coꝛpoꝛalibꝰpati poſſunt. Ecce
dicamꝰ. Neſcimꝰqũoid fien poſſit.Nũqᷣd
ideo verũ nõ eſt.qa nos neſcimus quũo eſt.

Tamen quid mirum eſt ſiamme extra coꝛ
poꝛa patiantur.ſi leditur dum ceduntur
indute cur non ledantur ſi cedanturexute.

Si affici poſſunt qñ inter ipᷣas etillud a q̊
afficiuntur mediũ eſtillud per quod affici
untur.nõne pꝛobabile oino eſt multo ma⸗

gis eas affici debere.quando illi a quo af/

ficiüturimmediatepingantur. Lñ ̊ vbiqʒ
querendum nõ eſt.vt qd credere iubemur
noſtra ſemper ratione diſcutere conemur.
Scptura ſacra magiſtra fidei noſtre h̊ no
bis dicit. Quid ampliꝰ queꝛimꝰ. Suſcipia
mus nõptradicamꝰ. Beat? Gregoꝛiꝰdiẽ.
Muia in eo ardent q le ardentes vidẽt. qd
ſibi vult putatis G̊ qð dicit. Quia aie in eo
ipᷣo ardent ꝙ ardoꝛẽ ſuuʒ vident. In rebus
coꝛpoꝛalibꝰ nõ eſt ita vt arboꝛẽ ſentiat qui

cũqʒ ignẽ cõſpicatur. Que eſt ergo viſioll nn
meas. oterat ergo deꝰenã ſine elemẽtis

la anie qua ſentit omne d videt:vel ſi non
omne Hcerte qd ad penam pvidet. An quia
ſenſus anime qñ ꝑ coꝛpꝰegreditur.ideo di
uerſis modis percipit.qͥa ꝑ diuerſa inſtru
mmaenta pcipit. Et ob boc quedã emin? con⸗
ſtituta coꝛpoꝛali ſenſu nõ percipit.qa adꝑ⸗
cipienda illa inſtrumentũ coꝛpoꝛalisſeniꝰ
nõ ſufficit. ꝗbi eni ſenſus deficit vbi ampli
us inſtrumentũ nõ ſufficit. ꝛopterea ſen
ſus illi quumſtrumenta ma gis ſufficientia
boabent maioꝛeʒ in ꝑcipiendo vim babent.

ca.ari non poſſe. niſi ꝑ coꝛpoꝛa et
in coꝛpoꝛibꝰmanẽtes. Quappter a coꝛpo⸗

Oculus longe poſua videt.tactꝰvero ſen⸗
tire non poteſt niſi immediate piuncta. Si
inſtrumentũ tangendi eque vt videndiꝑ:

ſpicax eſſet. eque tactꝰ vt viſus eminꝰ cõſti
tuta pcipeꝛet. Nuidigitur. Abiinſtrumen
toꝝ diuerſitas nulla erit. quare non omis

ſenſus equalis erit.vt videlicet ſit illic vide
re q̊d tangere.tange qᷓd dolere. Hoctñ non
nili de illis intelligendũ eſt q idcirco a toꝛ/
mentis affici poſſunt.qͥa binc exeũtes ĩ coꝛ
ruptione vicioꝝ ſecũ paſſibilitatem ferunt.

Mec tñ qͥa ſenſum anime eminꝰaffici dixi

musidcirco inter penas coꝛpoꝛales ⁊ ipᷣaʒ
animã quaſi aliqua locoꝝ ſpacia colloca⸗

mus.qᷣa ipᷣa q̃ in lui natura nulla dimẽſiõe

tendit. vbicũqʒ pᷣſens eſt ſenſu ꝑſemetp̃aʒ
etiã pᷣſens eſſe pꝛobat. Nuia eni in ipᷣa locꝰ

non eſt. inter ipam ⁊ omnẽ locũ nullꝰ ẽ lo⸗

cus. Hec tñomja qꝛ vt dictũ eſt rõne bũa⸗
na inueſtigari nõpoſſunt. In bis mentem
ſolidemꝰque fides nõ dubia pꝛobat.qᷣa ſcʒ

peccatrices aĩeq̃ culpã nõ coꝛrexerũti bac
Vlta.penã babent poſt banc vitã.q licet q̃li
ter ab illis ſentiat a nobis nõ intelligat.qd

intereſt cũ non ideo minꝰ abillis ſentiat qᷓʒ
uis a nobis non intelligat. Mil eteni refert

*$

a quibꝰrebus patiant᷑ ſed quantũ patiant.

qa vis doloꝛis nõ in toꝛmiento ſed in ſenſu

patientis conſiſtit. Quid eni pꝛodeſſet ſi ele

mentonꝝ foꝛis cruciantiũ materia abeſſet.et
patientiũ tñ doloꝛ ꝓpterea minoꝛnõ eſſet.
vt q̃dignem ac flãmam times niſi qͥa vriti
mes? Si vulnera et plage non dolerẽt qᷣs
arma aut tela timeret? Nideergo qꝛ omia
bec a qᷣbꝰdoloꝛ eẽ pᷣt non timeni.niſi ppter

ip̃m doloꝛẽ Tolle ſenſũ doloꝛis nõ eſt qdi

materialibus animabus cruciandis ſen⸗

ſum doloꝛis dare ſed dignum eſt vt in eis
puniantur in quibus peccauerunt, pꝛius

quidem ſine coꝛpoꝛibus ſicut in ipſis per⸗

uerſe ſunt delectate. poſtea vero in coꝛpoꝛi
bus ſicut in ipſis per coꝛpoꝛa inique ſunt
operate.

De locis penafum.
Capitulum.III.

G
do
Then
mmis
nde
non
a⸗
gi
nn⸗
n

7

locx/
niloe
nö;
gloc
Pio⸗
hi⸗
mnen
Ninſe
iiibee
ril
le
nt

.

nſene
ſaſee
ſbclace
nnoe.

dinm
lei⸗
Nceran

nir
pcken
Amnii⸗
s h
nrſneis
,puus
lopen
coro
gbeſnn

coꝛpoꝛales.ita etiã adipᷣas penas

menta ſed etiam documẽta eoꝛũ eſſe debẽt

que inuiſibiliter operat idcirco coꝛpoꝛali⸗

busetiam locis et toꝛmenta impioꝝa gau

dia iuſton diſtinxit. Infernꝰeſt locꝰtoꝛmẽ

toꝝ. Celũ locꝰ eſt gaudioꝝ. Bene eteni locꝰ
toꝛmentoꝝ deoꝛſũ eſt. etlocꝰ gaudioꝛũ ſur
ſum.qa et culpa deoꝛſuʒ pꝛemit. et iuſticia
ſurſum ſuſtollit. Maxima toꝛmẽta locum
in imo babent. marxima gaudia in lummo.
Aedia aũt bona ⁊ mala in medio,.boc eſt
in bocmũdo mixta ſũt. Dicitur infernꝰ in/
ferioꝛ eſſe locꝰinimoterre damnandoꝛum
penis pparatus.de q tñ omino certum nõ
eſt in qua parte eiꝰideſt.pitũ intra cõcaui
tatem iliꝰ ſiue extrinſecꝰ in aliqua regione
ambu?ꝰip̃ius diſpolit? ſit. qʒuis tñ veriſimi
lius videat᷑ infra terrã quaſicarcerẽ quen⸗

dam et velut ergaſtulũ tenebꝛarũ colloca

tum. In boc inferno dicunt inextinguibileʒ
ignem.et q vt ſemꝑ ardeat nutrimẽto non
eget. ab inicio mũdi demonibꝰ eternaliter
cruciandis pᷣparatuʒ.in quo ſcʒigne enam
bomines maligni cũ demonibꝰeternaʒ pe

nam paſſuri ſũt.qꝛ eis in bac vita poſitiad

culpam ↄſenſerũt.Ad buũc infernũ anime
ſceleratoꝝa coꝛpoꝛibꝰegreſſe ſtatim retru⸗
di eſtimant. Sicut ecõuerſo pfectoꝝ iuſto
rũ et qͥ ab bac vita purgati exeunt ſine mo⸗
ra ad celũ.vbi ſm bũanitatẽ ſuã iha xpᷣus
in dextera patris ſedet in glona ↄtinuo de⸗
duci credunt᷑ ſicutſcpᷣtum eſt. Ubicũqʒ fu⸗
erit coꝛpus illucↄgregabunt ⁊ aquile. Eſt
aũt alia pena pꝰmoꝛtẽ q purgatoꝛia dꝛ.ĩ q̃
bi q̃ ab bac vita cũ quibuſdã culpis iuſti tñ

et ad vitã pᷣdeſtinati exiuerũt.ad tꝑs cruci⸗

antur vt purgen cuiꝰlocus omino deter⸗
minatꝰnõ eſt.niſi qꝛ multis exemplis are
uelatõibꝰ animarũ in eiuſmodi pena poſi
tarũ ſepe numero monſtratũ eſtin B mun
do exerceri illam Et foꝛtaſſis ꝓbabiliꝰerit
pt in his poniſſimũ locis ſingule penam ſu⸗

Nut peccatoꝛibꝰ

cruciandis deus p̃parauit penas

coꝛpoꝛales loca coꝛpoꝛalia diſtinxit. Quta
enĩ ea que foꝛis ſũt oꝑa eiꝰnõ ſolum inſtru

Dedecima.

ſtinere credanturin quibus culpam com⸗

milerunt. ſicut mulns ſepe documentis ⸗)
batum eſt. Alia vero ſiqua ſunt barum pe
narum loca non facileaſſignantur. Beo⸗

tus Aluguſtinus ex epiſtola petrioſtendit
auomodoapoſtate angeli labentes in bu⸗
ius mundi ima detruſi ſunt viq; ad futurã

in die iudicij vltimam damnatone;. Ham

quod petrus carcerem vocat calignis in⸗
feriidem paulus tenebꝛas aſpellalſſe credi

tur dicens. Rectoꝛes tenebꝛarum barum

ſpiritualis nequicie in celeſtibus. Huũcau
tem carcerem ſiue tenebꝛas iſtas aerẽ iſtũ
intelligimus eſſe. vnde etaeree poteſtates

dicunturin quo modo ipſi maligmſpiritꝰ
ante vitim iudicij diem et hᷣm aliqiid liga

ti ſunt inquantum ſcilicet conſcientia futu
re domnationis conſtringuntur. et ſm ali⸗
quid ſolutiinquantum ſcilicʒad temptan⸗
dos homines hᷣm moderamen duuine di⸗
ſpenſationis ab illis interim maximis ge⸗

benne toꝛmentis laxati vacare permittun⸗

tur. De infermoautem vbi ignis ille eter⸗
nus pꝛeparatus eſt crucdandis beatꝰ Gre
goꝛius in libio dyalogoꝛuʒ teſtatur boc ve

rilimilius iudicari.pt ſicut diximus ſub teꝛ

ra eſſe credatur pꝛoꝑter ſcripturam que di

cit. Mec in celo nec in terra nec ſubterra in

uentum qui libꝛum ſignatum aperire po⸗
tuiſſet. Queri autem non inconuenienter

poteſt vtrũ anie dãnandoꝝ eoꝝſcʒ qͥ abim
pijs et ſceleratiſſimis quadã piuẽdi menſu

ra in malicia inferioꝛes fuerũt egreſſe a coꝛ
poꝛibꝰſtatim ad inferni loca rapiani.ſiue i

alijs aliquibꝰ locis penalibꝰ pᷣm occultam

dei diſpenſationẽ ab illis grauioꝛibus ge⸗
benne toꝛmentis adbuc intenim differãtur
vt videlicet quemadmodum boni qui cũ
culpis quibuſdam manſionibus detinen⸗
tur. vt non ſtatim ad gaudia celoꝝaſcẽdãt
ita quoqʒ minus mali binc dum egrediu⸗/

tur qzuis dãnandi.quibuſdaʒ tñ leuioꝛbꝰ

penis ſᷣm modũ ſcʒet menſurã culparũ di⸗
ſpoſitis hõ ſtatim ad toꝛmẽta inferni delcẽ
dãt. De pfecns qpe bonis dubiũ nõ eſt qn
binc egrediẽtes ſtatim ad gaidia trãſeant.
ſitr a de valde malis dubiu nõ ẽ qn exeutes

en

bincſine moꝛa adinferni toꝛmenta deſcen
dant. De imperfectis quoqʒ bonis cerin e

q; nũc interim quibuſdã penis vſqʒ ad ple
nam videlicet purgationẽ a venturis gau/
dijs differantur. De imperfectis ſiue min⸗
malis certum non eſt vbi nũcſint. donecin
tempoꝛe vniuerſalis relurrectõis receptis
coꝛpoꝛibus adilla toꝛmenta deſcendãt vbi
ſemper ſint. MHam ſi deirco ab illis differ⸗
ri dicũtur quia minꝰmali ſunt.poterunt ſi
miliratione non differri credi quia dãnan
di ſunt. Duid enim facit dilatio. vbi emen⸗

datio vel purgatio eẽ non poteſt? Quod
tñ quia occultü omnino eſt.nequaqz teme

re difliniendum eſt.

¶(Be qualitate toꝛmentoꝝ gehen⸗
alium. Capitulum. V.

Dc gautem ualoe

dignũ inquiſitione videtur ptruʒ
ſczſolꝰignis cruciatibꝰdamnãdo
rum pꝛeparatꝰſit.pꝛopterea q illũ ſolũ ve⸗
ritas comemoꝛat dicens. Ite maledicti in
ignem eternũ qui paratꝰeſt dyabolo etan⸗
gelis eiꝰ. Cum eni in bac vita non ſoluʒ ab
igne ſʒ abalijs quoqʒ elemẽtil peneac cru
ciatus pꝛoueniant.quare etiaʒ non illic in
alijs elementis.ſicut etigne pene damnan⸗
doꝝconſiſtunt.Detoꝛmentis quiſpe ipio
rum ſcpᷣtum eſt. Tranſeunta frigoꝛibus ni
uium ad caloꝛes igmũ.et iterũ alibi. Aer⸗
mis eoꝝnon moꝛietur.et ignis eoꝝnon ex
tingueiur. NHam ſivermem quis ad ſolaʒ
cõpunctõnem conſcientie peccatricis refer

re velit. et ob boc quidẽ ignem coꝛpoꝛalem

vermem aũt non coꝛpoꝛalẽ ſed ſpũalem in
telligendũ putet. quid eſt qd alibi ſcptuʒẽe
NVidicta carnis impij ignis et vermis. Si
enĩ ppterea ignis coꝛpoꝛalis credit qa vin
dicta carnis eſt.quare nõ ſimiliter vermis

coꝛpoꝛalis dicit.quia ĩ vindictã carnis pa/

ratus cõmemoꝛaĩ? Mꝛopter bmõi nõle⸗
uiter vnu aliqd diffinni poteſt. Lamen qui
dixerit ppterea carnis impij vindictã i ver⸗
me futurã eẽtt in igne.qa impiꝰpꝛo eo ꝙĩ

corne male virit? in carne cruciabit ꝑignẽ

et in ſpũ per vermem conſcientie ſane ĩelli
get. et vermem nõ moꝛiturũu in eterno cru⸗
ciatu ↄſcientie.etignem nõ extinguendũ in

carne. Sed quo illa frigoꝛa munũ ꝛ caloꝛeſ
igniũ interpᷣtabimur ad que cruciandi im

pij alternatim tranſire dicutur. An foꝛte HB

de illa tantũ pena intelligendũ eſt.qua nũc

in ſpu ante vluimi indicij dieʒ cruciãtur. vt
videlicet ꝑ varietatẽ toꝛmẽtoꝝadillã vwrãä
et ſummã penã tranſeant.in qua ſicutiter

minabiliteꝛ ita etiã inuariabiliter ſubſiſtãt
Vltima quiſpe damnandoꝝ pena ſiẽ cun
ctis penis maioꝛ eẽ non inconuenient cre⸗
ditur.ita quoqʒ in eo ꝙ ceteꝛis omnibꝰacri
useſt et vebementiꝰ excrucians toꝛmentũ
eẽ nõ irratonabiliter putatur. Quodp:ꝛo
pterea foꝛtaſſis ſolum erit vt ſemꝑſummũ
eẽ poſſit.quia quicqͥd pꝛo illo mutaret de

illo minueret. Nuidaz tñ fuerunt q ſicut di
ctum eſttoꝛmonta gebenne ſpũaliter tãtũ

et nõ coꝛpoꝛaliter intellgenda putauerũt.
ꝓpterea ꝙ quedam verba Seearan qualſi

idem aſſerentia inuenerũt. Dicũt ei quedã

ſcpᷣture.qᷣa ſubſtantia inferoꝝ ſpũalis ẽ nõ

coꝛpoꝛalis ·et ſi ſtridoꝛes dentiũ a fletꝰ ocu
loꝝ ſpũaliter intellig oꝑoꝛtet.flãmas qʒet
toꝛmenta non coꝛpoꝛalia ſed ſpũalia cogi
tanda. Eiuſmodi ambiguitatibꝰ? verboꝛuʒz
fluctuant qᷓ nõ ſunt radicati in fide. Quid

eni necelſe fuit ꝓpterea toꝛmenta gebenne
ſpuũalia tantũ credere.qͥa ſubſtannia infero

rum ſpualis ⁊ nõ coꝛpoꝛalis dicta ẽ. Quid
ſunt enim inferi nili ſpũs maligniqͥ a ſum

mis ad infima et per culpam lapſi fũt.⁊ peꝛ

penã depꝛeſſi? Quoꝝnimi lubſtãtia etã
poſt culpã nõ coꝛpoꝛalis ſed ſpualis eẽ cre
ditur. qa licet in eis voluntas ꝑ maliciã ad
aliud mutata ſit. natura tñ et poſt eadẽ per
manſit. Animarũ qʒ nũc in inferis damna
toꝝ ſubſtantia nõ coꝛpoꝛalis ſed ſpiritualiſ
recte perbibeĩ.qa nũc a coꝛpoꝛibꝰ abſolute
in ſola ſpuali natura illic in toꝛmentis deti
nentur.et idcirco ꝙ de ipis in ſeptura ſacia
ſim naturã rerũ coꝛꝑaliũ cõmemoꝛat.merni
to nõ coꝛpaliter ſed ſpualiter intelligendü
creditur. MHam ſi id quoeipᷣe ſũt nõ coꝛpꝰ

led ſpũs eſt. qd in ipis eſt nõ coꝛpoꝛale led

1

il⸗
on
din
dor
din
dneß
n
rpr
imi
Nin
i

on
e

weni

n

o.
NNü
Ni de

ſendi
e n

1
4
*

4

M.

6tn

ino

nn

ch
n
Neher
c
na
gnanie
nid⸗
ninn
ſiesre

Niuei

ldh

rier
val

ee

ſpirituale intelligendum eſt. In huncergo
modũ pveraciter inferonſubſtantia ſpiritu⸗
alis et non coꝛpoꝛalis eſtimatur. Sed et

illud q; qd dꝛ.qa ſi fletus et ſtridoꝛes dẽnũ
ſpũaliter accipimꝰ.flãmas q; toꝛmentoꝛũ
in ip̃is nõ coꝛpoꝛales ſeo ſpuales credere
debemꝰ.ſic ſane intelligi poteſt.iicruciatuſ
animarũ qͥ ex flãmis coꝛpoꝛalibꝰ generari
credunt.nõ coꝛpoꝛaliteraid eſt. medianubꝰ
coꝛpoꝛibus in ip̃is fier intelligãtur.¶Mul⸗
ta ſunt alia que vel ambigue dicta ſunt. vel
ambigue dici poſſunt. Sed aliud eſtreruz
peritas.aliud verboꝛuʒ varietas.neqʒ nos
opoꝛtet pꝛopter multitudinẽ dicendiaſim
plicitate credẽdi deuiare. Dicit auguſtinꝰ
in encberidion.qͥs tempꝰ quod inter bois
moꝛtem er vltimã reſlurrectõnem poſitum
eſt animas abditis receptaculis continet
ſicut vnaqueqʒ dignaẽ vel requie vel eru⸗
na.ergo abdita ſunt recepacula animarũ.
necpoteſt bomini diffimri quod nõ poteſt

ab bomine ſciri. Item qualis intelligendus
ſit ignis ille gebenne. et quẽadmoduz igne

coꝛpoꝛali incoꝛpoꝛei ſpũs ſiue aĩe coꝛpoꝛi⸗

pus ſolute cruciari poſſunt. non ſoluʒ ſidei

chꝛiſtiane ſed ſacri eloquij auctoꝛitas com

mendat.

D, coꝛpoꝛeus ignis gehenne

non tantum coꝛpoꝛa cruciabit ſed

etiam ſpiritus. Auguſtinus de ci⸗
uitate dei de eodem.

Ehenna quod et
g ſtagnum ignis ⁊ ſulpburis dictũ
eſt.coꝛpoꝛeꝰignis eritet cruciabit
coꝛpoꝛa damnatoꝝ.etbominũ ⁊ demonũ.

ſolida bominũ.gerea demonũ.auttantum

bominũ coꝛpoꝛa cum ſpiꝛinibus.demones

aut ſpiritus ſine coꝛpoꝛibus babentes ſu/

mendo penam.nõ in percipiendo vitã coꝛ
poꝛalibꝰignibus. Cur enim non dicamus

quãuis miris tamen veris modis enã ſpi⸗
ritꝰ incoꝛpoꝛeos poſſe pena coꝛpoꝛał ignis

affligi. ſiſpũs bominũ etiam ipᷣi pꝛofectoĩ⸗
coꝛpoꝛei.et nũc poterunt includi coꝛpoꝛał

bus membꝛiget tunc poterunt ſuoꝛũ coꝛ⸗
pon vinculis inſolubiliter alligari? Si vi⸗

uentis bominis incoꝛpoꝛe?ꝰſpũs tenetur in
coꝛpoꝛe.cur non poſt moꝛtem.cũ incoꝛpoeÄN
reus ſit ſpiritꝰetiam coꝛpoꝛeoigneteneat?
Etenim per ignez ſpuũm teneri dicmus.pt
in toꝛmento ignis lit ndendo atqʒ ſentien
do. Ignem nãqʒ eoipſo patitur quo videt.
et quia concremari ſe conſpicit crematur.
Sicqʒ fit pt res coꝛpoꝛea incoꝛpoꝛeam cre
met. dum ex igne vilibili. ardoꝛ et doloꝛ in⸗
uiſibilis trabltur. vt per ignem coꝛpoꝛeum
mens incoꝛpoꝛea.etiam coꝛpoꝛea flamma
crucietur.et poſt pauca. Dum ergo pecca
toꝛem diuitem damnatum veritas in igne
perbibet.qͥs nam ſapiens ammas repꝛobo
rü teneri ignibꝰneget

¶ O, ignis gehenne ad aliquid

lucebit.ad aliquid non. De eodem
Bregoꝛius in moꝛalbus.

Ala ultrix flama

D vicioꝝ crematõnem babet et lu⸗
men noõ babet. Allic ignis ad con⸗
olatõem non lucet.et tamen vtmagistoꝛ
queat ad aliquid lucet. Mam ſequaces q́;
ſuos ſecum in toꝛmento repꝛobi flamma
illuſtrante viſuri ſunt.quoꝝ niui amoꝛe de
liquerunt:quatinus quoꝝ vitam carnalii

contra pꝛecepta cõditoꝛis amauerant.plo

rum qʒ intuitus eos in augmentodamna
tionis ſue affligat. Sicut electis ignis ar⸗
dere nouit adſolatium.et tamen ardere ad
ſutpliciũ neſcit.ita e diuerſo fiamma geben⸗
ne repꝛobis et nequaqʒ lucet ad conſolatio
nis gratiaʒ. et tamen lucet ad penã.vt dam
natoꝛum oculisignis ſuſplicij.et nulla cla
ritate ſplendeat vel candeat. et ad doloꝛis
cumulum delicti qualiter crucientur oſtẽ⸗
¶ O ignis gehenne ab inicio ſic
creatus eſt.vt nutrimento no ege

icia futuroꝝ pꝛelcia abipᷣa mun
di oꝛngine gebenpe ignez creauit.
qui in pena repꝛoboꝝ lemel elſe inonoen

ſed ardoꝛem ſuũ etiam ſinelignis nunauã

finiret. ignis nanqʒ coꝛpoꝛeꝰ vt elſe ignis
valeat coꝛpoꝛeis indiget fomentis.qͥ cũ ne
geſſe eſt vt ſeruetur ꝑp cõgeſta ligna pꝛocul⸗
dubio nutritur.nec valet niſn ſucceſus eſſe
et niſi refotus ſubſiſtere. At contra geben⸗
neignis cũ ſit coꝛpoꝛeꝰ et imiſſos repꝛoboſ
coꝛpoꝛaliter exuꝛet.nec ſtudio bumano ſuc
cenditur.neclignis nutritur. ſed creatus ſe⸗
mel durat inextin guibilis. et ſuccenſiõe nõ
indiget. etardoꝛe nõ caret. Bene ergo vmi

quo dicu. Deuoꝛabit eũ ignis qͥ nõ ſuccen

Quales ſint purgatoꝛie pene in

hac vita.et quales poſt.Auguſtinꝰ

NPhac quidez ui
ta moꝛtali eſſe quaſdã penas pur

gatoꝛias conſitemur. in quibus
afſfliguntur quonpita vel inde fit melioꝛ vl

protiꝰ inde fit peioꝛ. ſed illis purgatoꝛie ſũt

qui eis coberciti coꝛrigunt. Cetere omnes
pene ſiue tempoꝛanee ſiue ſempiterne ſicut
vnuſquiſqʒ diuina pꝛouidentia tractãdꝰ

eſt inferuntur.vel pꝛo peccatis ſiue pꝛeteri

ns ſiue in quibꝰ adbuc piuitille qͥ plectitur
vel pꝛo exercendis declarandiſqʒ virtutibꝰ
pbomines et angelos.ſiue bonos ſiue ma
los. Sed tempoꝛales penas.alij in bac pi⸗
ta tantum. alij poſt moꝛtem. alijet tunc et
nunc. Neruntamen ante iudicium illud ſe
ueriſſimũ nouiſſimũqʒ patiunt. Non aũt
venient omnes in ſempiternas penas que
poſt illud iudiciũ future ſunt.qui pꝰ moꝛ

tem ſuſtinent tempoꝛaleſ.Mam quibuſdã

quod in iſto non remittitur. remitti in fu⸗
turo ſeculo.id ẽ. ne ſuturi ſeculi eterno ſup
plicio pumiant conſitemur. Rariſſimi ſunt
gutem qui nullas in bac vita.ſed tantum
poſtea penas luant.fuiſſe tamen aliquos
qui vſq; ad decrepitam ſenectuteʒ ne leuiſ
ſimam quidẽ febꝛiculam ſenſerint quantã
cũqʒ duxerũt vitam etip̃i nouimꝰ et audi⸗
uimus quãqʒ vita ip̃a moꝛtaliũ tota pena
ſit. Non enim parua eſt pena ip̃a vel inſi⸗
pientia vel imperitia que vſqʒ adeo fugẽ

Dedecima.

da merito iudicatur. vt ppetuis doloꝛbus

pueri cogantur queqʒ artificia vel literas

diſcere. ipᷣmqʒ diſcere ad qd penis adigunt᷑
tã penale eſt eis vtnunqʒ iasꝑ q̊s pena⸗
cõpellunt᷑ diſcere ferre malint qm diſcere.
Quis auteʒ non exboꝛreat et moꝛieligat ſi
ꝓponatur ei.aut moꝛs per penam.aut rur⸗
ſus infantia? Que quidem quodnõ a riſu

ſeda fletu oꝛditur hanc lucem quid maloꝝ
ingreſſa ſit neſciens ꝓpbetat quodãmodo.

Solum quãdo natus eſt ferunt riliſſe Te⸗
roaſtrem. Hecenim ei bom aliquid mon⸗

ſtruoſus riſus ulle poꝛtendit. NHam magi⸗

caruʒ artuũ fuiſſe perbibetur inuẽtoꝛ.A ny
no quiſpe rege aſſyꝛionbello ſuperatꝰoccu
buit. Nerum tanta eſt dei miſcdia in vaſa
miſericoꝛdie que pꝛeparauit in gloꝛiam. vt
etiam pᷣma bominis etas id eſt. infantia qᷓ
ſine vllo remſu ſubiacet corni. et ſcdᷣa que
puericia nuncupatur.vbi nondũ ratio ſu⸗
ſcepit contra vicia pugnam.et fere ſub om

nibus picioſis delectationibuſ iacet. Quia
licet fari iam valeat. etideo infantiã trãſijſ⸗
ſe videatur. necdum in ea eſt pᷣcepti capax
infirmitas mentis.ſi ſacramenta mediato⸗

ris acceperit.etiam ſibanc in eis annis vi⸗
tam finiat. tranſlata ſcʒ a poteſtate tenebꝛa

rum in regnum deinon ſolum penis non
pꝛeparetur etermis. ſed ne blla poſt moꝛte⸗

purgatoꝛia toꝛmenta patiatur. Sufficit ei
ſola ſpũalis regeneratio.ne poſt moꝛteob
ſit quod carnalis generatio traxit cu moꝛte

Cum aüt ventum fuerit ad etatem que P ⸗
ceptum iam capit.et ſubdi iam poteſt legik

imperio.ſuſcipiendum eſt bellum cõtra vi
cia. et agendum ſiue gerendum acriter ne

adð damnabilia peccata perducat. Et ſiqui

dem nondũ victoꝛiarum conſuetudine ro
boꝛata ſunt. ſacilius vincuntur et cedunt.
Siautem vincere atqʒſuperare conſueue:
runt. laboꝛioſa difficultate vincũtur. HMoc

aut bellum nunq; pllum eſſet ſinatura bu⸗

mana per liberũ arbitriuʒin rectitudine in
qua facta eſt perſtiuſſet. Nunc veꝛo q pacẽ
felix habere noluit. ſecũ pugtinfely. Dau⸗
ciſſimi aũt ſunt tante felicitauſ.vt ab ipa in⸗
eunte adoleſcẽtia nulla dãnabilia peccata

*

pvel in nefarie cuiuſquã impietatis erroꝛe.ſjʒ

cõmittant. vel in flagicijs vel in facinoꝛibꝰ

magna ſpũs largitate oſpꝛimant.qcquid i
eis poſſet carnali delectatione dominari.

Plurimi vero pꝛecepto legi accepto cum

bus victifuerũt pualentibꝰ vicijs et pꝛeus

ricatoꝛes eiꝰeffecti extũcad gratiam cõfu⸗

giũt adiuuantem.qua fiant etamariꝰpeni
tendo.et vebementius pugnando pus deo
ſubditi.atz ita carni pꝛepoſita mente victo
res. Quiſqs ergo cupit penas euadeꝛe ſem

piternas.non ſolum baptiſet.verum etiam

auſtificeti chꝛiſto. ac ſic veretranſeata dya

bolo ad cbꝛiſtum. MHibil in edificio pꝛepo/

nitur fundamento. Inueniemꝰergo qͥ po

ſit ſaluari ꝑignem.ſi pꝛius inuenerimꝰ qd
ſit babere in fundamento cbꝛiſtum. Siqs
itaqʒ cbꝛiſtianus meretriceʒ diligit.eiqʒ að
berens. vnum coꝛpus efficitur.iam funda:
mentũ non babet chꝛiſtum. Si quis autẽ
diligit vxoꝛem ſuam ſm chꝛiſtũ.quis ei du
bitet in ſundamẽto eſſe cꝛſtum? Si vero
ſim boc ſeculũ.ſi carnaluter.ſiin moꝛbo con
cupiſcentie. ſicut et gentes que ignoꝛãt deũ
enam bocßm veniam conceditapoſtolus.
imo per apoſtolum chꝛiſtꝰ. Moteſt igit et
iſte babere cbuſtũ in fundamento. Si enĩ
nibil ertalis delectatõnis voluptatiſqʒ pꝛe
ponat.qʒuis ſuꝑediſicet ligna.fenũ.ſtipulã

chꝛiſt?eſt fundamentũ pꝛopter boc ſaluus

erit perignem. Delicias quiſpe buiꝰmun⸗
diamoꝛeſqʒ terrenos pꝛopter coniugalem
quidem copulam non damnabileſiribula
tionis ignis exurit. Qui amat patrem aut

mrẽʒ aut filũ aut filiã ſuꝑme ait dñſ.non ẽ

me dignꝰ. Aerum q bas neceſſitudines ſic
amat carnaliter. vt tñ xpᷣo dno no pponat.

.

malitqʒ illis carere q; cbꝛiſto.ſi adhũc fue⸗

rit articulũ temptatois adduct? pignẽ ſal⸗

uus erit. Quia et earũ amiſſionetantuʒ ne
ceſſe eſt pꝛat doloꝛ quantũ beſerat amoꝛ.ac
ꝑ boc ei qᷓ ediſicauit.erit edificatio iſta da⸗
noſa. quia non babebit qd ſupedificauit.et
earum amilſſione cruciabitur.quibꝰ fruen
dovtiqʒletabatur. Nidein apoſtoli pᷣbis
edificantem luꝑ fundamentũ lapidespꝛe
cioſos aurũ et argentũ. Qui ſine vxoꝛe ein

„

(Dedecima.

quit. cogitat que ſunt dei.qũo placeat deo.
Vide alium edilicantẽ ligna.fenũ. ſtipulaʒ
Qui ant matrimonioiunctꝰeſtinquit.co⸗
gitat q ſunt mundi.qũo placeat vxoꝛ. NHa⸗
ſa figuli pꝛobat foꝛnax. et homines iuſtos
teinptatio tribulatõis. vniuſcuiulqʒ op?
quale fuerit ignis pꝛobabit. S cuiꝰ opus

pmanſerit pmanet enim qd qᷣſqʒ cogitat qᷓ

ſunt dei.qmodo placeat deo. qd ſuꝑediſi⸗
cauit mercedem accipietad eſt. vnde cogi⸗
tauit boc ſumet. Si cuiꝰ opus arſerit dam
num patietur. quoniam q;d dilexeꝛat nõ ba

bebit ipe laluꝰ erit. qa nulla eum tribulato

ab illiꝰ fundamenti ſtabilitate ſemouit.ſic
tñ qſi per igneʒ. Nð enim ſine illiciẽte amo
re non babuit. ſine vꝛente doloꝛe nõ perdit
Ecce quantũ mibi videtur inuentꝰẽ ignis
q̃ nullum eoꝝdamnet.ſed vnum ditet alte
rum damnikicet. ambos pꝛobet. NHullas qͥ
dam penas niſi purgatonaſ volunteẽ poſt
moꝛtem.quoniam terris ſuꝑioꝛa ſũt elemẽ
ta. aqua.aeraignis.ex aliquo boꝝ müudetur
pexpiatoꝛias penas qd terrena contagõe
contractum eſt. Ande genullis poeta. Alie

pandunt manus ſuſpenle ad ventos. alijs

ſub gurgite vaſto. nfeſtum eluitur ſcelus
aut exuritur igne. Iniuſtum enim putant
vt pꝛo peccatis quamlibet magnis paruo
ſcilicet tempoꝛe ꝑperratis.pena qſqʒ dam⸗
netur eterna. qi nullius id vſquã iuſticia le
gis attendat vt tanta moꝛa tempoꝛs qſqʒ;
pumiatur. quanta moꝛa tempoꝛis vnde pu
niretur admiſit. Munquid in vinculis tã⸗
diu quiſqʒ iudicandꝰeẽ debet. quũdiu fecit
vnde meruit alligari? Cum iuſtiſſimeãno⸗
ſas penas ſeruus in cõpedibꝰ pendat. qui
perbo aut ictu celerrime tranſeunte. vel la⸗
ceſſiuit dum vel plagaut? Quod igitur ð
ſempiterno ſuſplicio damnatoꝝꝑ ſun pꝛo⸗
phetam dñs dixit fiet omĩnofiet. Aermis
eoꝝnõ moꝛietur.et ignis eoꝝnno extinguet
Airũq;ʒ boꝝ.ignem ſcʒatqʒ vermem.volu
erunt quidam adanime penas no ad coꝛ⸗
poꝛls pertinere. dqa ſeptum eſt. Sicuttinea
peſtimentũ. ⁊ vermis lignũ.ſic meroꝛ excꝛu
ciat coꝛ viri. Qui vero penaset anime et
coꝛpoꝛis inillo ſulplicio futuras ndara⸗

igne vꝛi coꝛpꝰ.animã aũt rodi quodvãimo⸗
do verme meroꝛis affirmãt. Quod etli cre
dibiliꝰðꝛ.qͥa vtiqʒ abſurdũ eſt ibꝛaut dolo⸗
rem co:ꝑis aut amme defuturũ.ego tñ faci
lius eſtimo pt ad coꝛpꝰdicam vtrũqʒ ptine

re qᷓ; neutrü. Legitur quipe in veteribꝰlcri

ptis. Nindicta carnis impij ignis vermis
NPotuit bꝛeuiꝰdici vindicta impij. Cur er⸗

go dictũ eſt carms impiij.niſi q̃a vtrũqʒ.id

eſtignis et vermis.pena erit carnis Qũo

ergo verũ eſt inquiũt qd ait cbꝛſtꝰ veſter. i
qua menſura menſi fueritis. remetiet vołᷣ.

ſi tẽpoꝛale peccatũ ſuplicio puni eterno⸗

Mec attendunt ꝓpter equale ſpacium tem
poꝛis.ſed pꝛopter piciſſitudinẽ mali.id ẽ. pt
q̃ mala fecerit mala patiat.dictã fuiſſe ean
dem menſurã.De iudicijs eni et condẽna⸗
tionibꝰdñs loquebat.pꝛoinde quiiudicat
et condemnat iniuſte.ſi iudicatur et condẽ

natur.iuſte in eadem menſura recipit.quã

uis non boc ad dedit. Judicio eniʒ fecit iu⸗
dicio et pantur.et q;ʒuis damnanõe fecerit
quod iniquũ eſt. pantur quod inſtum eſt.
Nec quiſq; exiſtit qui cenſeattam cito fini

enda eſſe nocentiũ toꝛmenta.qᷓ; ctto factũ ẽ

bomicidiũ veladulteriũ vel ſacrilegiuʒ pel

quodlibet aliud ſcelus.non tempoꝛis ſion⸗

gitudie. ſz impietatis iniqtatis magnitu⸗
dinemetienddunn.
¶ De cura pꝛo moꝛtuis agenda.
Auguſtinus in enchiridion.
KTapitulum. VI.

Eqz neganoũ eſt
n defunctoꝝamimas pietateſuoꝛuʒ
iuentiũ releuari. cũ pꝛoillis ſacri
ficium mediatoꝛis offertur. pel elemoſine ĩ
eccleſia ſiunt. Sed eis bec pꝛoſuntq̃ cuʒ vi
uerent becſibi vt poſtea poſſint pdeſſe me⸗
ruerunt. Eſt enim quidã piuendi modus.
nectam bonus vt nõ requirat iſta pꝰ moꝛ
tezʒ. nectam malus vt ei non pꝛoſint iſta p⸗
moꝛtem. Eſt enĩ talis in bono. vt bec nõ re⸗
quuat.et eſt rurſustalis inmalo.pt n bis
naleat cum ab bac nita tranſierit adiuari
NQuocirca omne meritum cõparatur quo
poſiit poſt banc nitam releuaꝛ quiſpiã pel

Gedecima..

grauari. Memoũt ſe ſperet qᷓd bic neglexiꝛ-
cum obierit apud dñm pꝛomereri.No igi
tur iſta qᷓ pꝛo defunctis frequentat eccleſia
cõmendan dis illi apoſtolice ſunt aduerſa
ſententie qua dictum eſt. Omnes eni aſta
bimus ante tribunal cbꝛiſti.vt referat vnul

quiſqʒ hm ea que ꝑ coꝛpus geſſit.ſiue bonũ
ſiue malũ.quia etiam boc meruũ ſibi quiſ:
qʒ cum in coꝛpoꝛe niueret cõparauit. pt ei
poſſint iſta pꝛodeſſe. NHon eni omibꝰ pfſũt.
et cur non omnibꝰ miſi ppter diſterentiam
vite quã quiſqʒ geſſit in coꝛpoꝛe? Cü ergo

ſacriſicia ſiue altaris ſiue quarumcũqʒ ele-

moſinarum pꝛo baptiſatis ommbus befũ

ctis offeruntur.pꝛo valde bonis gratiaruz

actiones ſunt.pꝛo non npalde malis pꝛopi⸗
ciationes.pꝛo valde malis etiaʒ ſinulla ſũt
adiumenta moꝛtuoꝝ qualeſcunqʒ viuoꝛũ
conſolationes ſunt. Quibus ant pꝛoſunt.
aut ad boc pꝛoſũt pt ſit plena remiſſio.aut

certe vt tolerabilioꝛ iatipſa damnatio.

Quibus pꝛoſit poſt moꝛtem. vł
quomodo pꝛo illis fit. Aluguſtinus

de. ciuitate deir. ”
Capitulum. VYII.

—

e /modus vite nec tam male. vt bis
qui in ea viuũt nibil pꝛoſit ad ca⸗
peſſendum regnũ celoꝝ largitaſ elemoſina

rum.quibꝰetiaʒ iuſtoꝝ ſuſtentat inopia.et

fiunt amiciq in tabernacula eterna ſuſcipi
ant.nec tam bonevt adtantam beatitudi⸗
nẽ adipiſcendã eis ipᷣa ſufficiat.niſi eoꝛum
meritis qs amicos fecerunt miſcdiam cõ⸗
ſequantur. Miraꝛi autem ſoleo.etiã apud
virgilium reſperiri iſtam ſentennã vbiait.
Facite vobis amicos de mãmona iniqui⸗
tatis.vt et ipi recipiant vos in eterna taber

nacula.Nam cum Eliſios campos poeta
ille deſcr beret. vbi putãt babitare animas
beatoꝛum, non ſolum ibi poſuit eos qui
pꝛopꝛijs meritis adillas ſedes peruenire
potuerunt.ſedadiecit atqʒ ait. Quiqʒ ſui

memoꝛes alios facere merehdo.deſt. qui
pmouerunt alios eoſqʒ ſui memoꝛes pꝛo/

Dt itaqz. quioaz

6
ul
nii
ul
ni
i
n
rp⸗
N
ti;
P
l
ai
.

N
66

merendo fecerunt. pꝛoꝛſus tanq; diceretur
eis quod frequentat᷑ oꝛe cbꝛiſtiano cum ſe
cuiqʒ ſanctoꝝ bumilis quiſqʒ; commendat

⁊ dicit.memoꝛ eſto mei.Atqʒvt id eẽ poſſit
ꝓmerendo efficit. Seð quis iſte ſumodus

et que ſint iſta peccata que ita impediũt ꝑ/

uentionẽ ad regnũ dei vt tantũ ſanctoꝛum
amicoꝝ meritis impetrent indulgentiã dif
ficillimũ eſt inuenire periculoſiſſimuʒ diffi
mire Ego certe vſqʒ ad boctempꝰcum inde
ſatagerẽ ad eoꝝindaginẽ puenire non po
iui. Nunc vero dum venialis iniquitatis
etiã ſi pſeueret et ignoꝛatur modus. pꝛofe
cto ⁊ ſtudiũ in melioꝛa pꝛoſiciendi oꝛando
et inſtando vigilantiꝰadhibetur.et faciẽdi
de mãmona iniquitatis ſanctos amicos
cura non ſpernitur.perũ iſta liberatio que
fit ſiue ſuis quibuſqʒ oꝛationibꝰ.ſiue inter
cedentibꝰ ſanctisid agit.vt inignẽ nõ mit:
tatur eternũ.nõ vt cum ſherit miſſus poſt
quantũcunqʒ tempus inde eruatur.

ſecundo.

On exiſtimemus
ad moꝛtuos pꝛo quibusiã curaʒ
Qggerimꝰ pꝛouenire.niſi qᷓd pꝛo eis
ſiue altarnis ſiue oꝛationũ ſiue elemoſinarũ
ſacrificijs ſolenniter ſuplicamuſ.qᷓ;uis nõ
pꝛo quibꝰ fiunt omnibꝰ pꝛoſunt ſed bis tã
tum pꝛo quibus dum viuũt cõparatur vt
pꝛoſint. Sʒ quia nõ diſcernimꝰqͥ ſintopoꝛ
tet ea pꝛo regeneratiſ omnibꝰfacere vt nul
lus eoꝝ pᷣtermittatur.ad quos bec bñſicia
poſſint et debeant ꝑuenire. Meliꝰ enim ſu
pererunt iſta bis quibꝰ nec obſunt nec pꝛo
ſunt. qᷓ; eis deerunt quibꝰ pꝛoſunt. Diligẽ
tius tñ facit bec quiſqʒ pꝛo neceſſarijs ſuis
quod pꝛo illo ſimiliter fiata ſuis. Coꝛpoꝛi
autem bumano quicqd impenditur. nonẽ
pꝛeſidiũ ſalutis.ſed bumanitatis officium
ſim affectuʒ quo nemo vnq̃ʒ carnem ſuam
odio babet. Unde opoꝛtet vt qui poteſt ꝓ
carne pꝛoximi curam gerat.cuʒ ille inde re
ceſſerit qui gerebat.

(ve eodem idem in eodez libꝛo

De exequijs ideʒ in eodemlibꝛo
pꝛimo. ([Tapitulum. VIII.

Bratio funeris.
ↄditioſepulture.pompa exequi:⸗
arũ magis lunt viuoꝝ ſolatia q̃ᷓ;
ubſidia. Si aliqd pꝛodeſt impio
pꝛecioſa ſepultura.oberit pio vilis aut nul
la. Mꝛeclaras exequias ĩ ↄſpectu bominũ
purpurato illi diuiti expibuit turba famu⸗
loꝛuʒ.ſed multo clarioꝛes in conſpectu dñ
vlceroſo illi pauperi miniſterium pꝛebuit

angeloꝛuʒ.qui eum extulerunt non in mar

moꝛeum tumulum ſedin abꝛae gremiin

¶ Be ſacrificio pꝛo defunctis.
Sregoꝛius in dyalogo.
apitulum. .

eculpe poſt moꝛ
tem inſolubiles non ſunt multo⸗
rum ſolet animas etiam poſt moꝛ
tẽ ſacra oblatio hoſtie ſalutaris adiuuare.

¶Qubus pꝛoſit idem in eodem.
N(Capitulum. XæA.
Eo ſcienoum eſt
qulis ſacre victime moꝛtuis pꝛo
ſunt.qui bic bene viuendo obti⸗
nuerunt.vt etiã eos poſt moꝛtem bona að

iuuent. que bic pꝛo ip̃is ab alijs fiunt. Hec

nanqʒ ſingulariter viciima abeterno inte⸗
ritu animaʒ ſoluit. que llam nobis moꝛteʒ
vnigeniti per miſteriũ repꝛeſentat.qui licet
ſurgens a moꝛtuis.am non moꝛi ⁊ moꝛs
vltra uli nõ dominabitur.tamẽ in ſeip̃ᷣo im
moꝛtaliter atqʒ incoꝛruptibiliter viuẽs pꝛo
nobis iterum in boc miſterio ſacre oblatio
nis imolatur.eius quiſpe ibi coꝛpus ſumi

tur.eius caro in populi ſalute partitur. eiu-

ſanguis non iam in manus infideliuʒ. ſed

in oꝛa fideliũ funditur. Hinc eꝛgo penſemꝰ

quale ſit pionobis boc ſacriſicium. quod
pꝛo oblatione noſtra paſbonem vnigeniti

filij ſemper imitatur. Nuis enim fidelium

Ols 3

babere dubiuʒ poſſit in ip̃a imolatõnisbo

bielu mi ſteriochoꝛos angelo
mis ima ſociari. terram celeſtibu

ra ad lacerdons vocem celos aperiri ĩ illo
e. lum
9 iungi.
vnum quiddam ex viſibilibus atqʒinuili⸗

lop adelt

bilbꝰ fieriꝰ

Si anime ſciunt que in hoc ſer
culo geruntr.
( KCapitulum. Xl.

Werunt nonnulli
Ideammabus carne ſoluns.ptruʒ
cogitationeʒ babeant eoꝛum que
nbac vita geꝛuntur. maxime uloꝝ quiiam
in gaudio domini ſui et in abſcõdito faciei

eius veriluminis uluſtranone letant.Ad⸗

ijciunt quoqʒ illud de animabus ſanctoꝛũ.
quodmultiin queſtõnem adducunt.ſi pꝛe
ces ſuſpicantium audiunt.et cum adinter
cedendum inuocantur ſi vota poſtulann/⸗
um adiplſoꝛum vſqʒ cognitionem perueni
unt. Difficile eſtiudicare debmõi. Nũo eĩ

cientia noſtra certa eſſe poteſt de ipis.qui

eam quam de nobis babent ſcientam nec
capere hboſſumꝰ.nec iueſtigare? Hoc vnũ
certum eſt. animas ſanctoꝝ in ſecreto diui
ne contemplanonis conſtitutas.eoꝛũ que
foꝛis aguntur. tantum ſcire quantum illis
vel ad gaudium.pel nobis að auxiliũ pꝛo⸗
deſſe conſtat. nos interceſſoꝛes querimus

apud deũ. Nuidampliꝰpis? Cimes ne foꝛ
tenon oꝛent.quiſemꝑ oꝛant? Quomodo

non oꝛebunt pꝛote.quando tu oꝛas.qui⁊
quando tu non oꝛas oꝛare tamen non ceſ

ſant? Si non audiunt inquis.⁊ ego in ven

tum fundo verba non audientibus et non
intelligentibus loquens. Ecce dicamus.
Hon audiunt ſancti verba poſtulantium

neqʒ ad beatitudinez illonattinet iſta noſſe
que foꝛis aguntur. Ecce dicamus.non au⸗
diunt. Munquid deus non audit? Quid

ergo laboꝛasinueſtigare.quid audiunt et

quaniũ audiunt ſancti quos oꝛas.cum ip̃e

deus audiat ꝓpter quem oꝛas? Ipᷣe videt

bumilitatem tuã q remuneraturꝰeſt deuo
nonemtuam. Camen ſiaudiüt et quantuzʒ

—

4
—HE

Goedecima.

audiüt. quid eſt audire mili ſcire? Vnuz eſt
lumen in quo et audiunt ad ꝑcipiendum.2
vident ad cognoſcendũ.in quo ſi quid ſoꝛ⸗
tefoꝛis agitur.quod modointerim nõau⸗
diunt aut non vident miſteriũ eſt diſpenſa

tionis.non detrimentum felicitatis Innue⸗

muntur tamen quidam ſanctoꝛum patruzʒ
quedam ita diffiniſſe quaſi nibil ſit in crea⸗
turis quod nõ videant.qui videntem om⸗
nia vident. Ego amplius iudicare non pꝛe
ſumo.niſi boc ſolum. quoniamtantuʒ vi⸗

dent. quantum illi placitum eſt quẽ vident

et in quo vident.

Nars decimaſeptima.
Be tempoꝛe aduentus chꝛiſti in

nouiſſimo.Auguſtinus ad heſiciũ.

E ſaluatoꝛs
aduentu qui expectaturt
ſfine. tempoꝛa dinumera:

pphetam de bacre nume

poluit in ſua poteſtate. Lempoꝛa ergo co⸗
putare. boceſt CRONOS. vtſclamꝰ
quando ſit ſinis buius ſeculi vel aduentꝰ

domini. nibil aliud mibi videtur qʒ ſcire

velle qdipſe ait ſcire neminem poſſe. Opoꝛ
tuntas vero illius tempoꝛis pꝛofecto non
erit. antequam pꝛedicetur euangeliũ vm⸗

uerſo oꝛbi in teſtimonium ommbus genti

bus. A pertiſſima eniz de bac relegitur ſen
tentia ſaluatoꝛis dicentis. Et pꝛedicabitur
boc euangelium regni in vniuerſo oꝛbe in

teſtimoninz omnibus gennbus. Tunc ve⸗

niet ſinis. tunc veniet quid eſt. niſ ante non
veniet? Quando ergo poſt veniat. incer⸗
tum eſt nobis. Ante tamen non eſſe ventu

rum dubitare vtiqʒ non debemus. Sier⸗

go latet quando eccleſia fruetiſicante atqz
creſcente vniuerſus ominoa mari vſqʒ ad

re non audeo.nec aliquẽ

r anoy exiſtimo pᷣſiniſe
ſed illud potius pᷣualere quod ipᷣe dñs ait.
Memo poteſt cognoſcere temꝑa que pateꝛ

— — — ☛ – — — —

S4
—

+☛ =2

—

mare oꝛbis implebitur pꝛoculdubio latet

quando finis erit ante qui penon erit. tüc

reuelabitur ille iniquus id eſt. anncbꝛiſtus
quem dominus bieſus interficiet ſpiritu
onoſiuuu.
NDe vltima tribulatione. Augu⸗
ſtinus de ciuitate dei.
Capitulum. I.
Vnoc ſoluetur ſa⸗
t thanas de cuſtodia ſua. et exibit
dſeducendas gentes et natõnes
que ſunt in quattuoꝛ angulis terre. Gog
Aagog. quoꝛum interpꝛetatonem no⸗
MU minum eſſe comperimus. Sog tectum.
AEagog de tecto. Canquã domus et ipſe
qui pꝛocedit de domo. Gentes ergo lũt in
quibus dyabolum velut in abiſſo ſuperiuſ
intelligebam?incluſum et epſe de lllis qdã ⸗/
modo ſeſe efferens et pꝛocedens.vtille ſint
tectum. ipe de tecto.

Quare modo dyabolus ligatur.
¶Capitulum. III. ́MMVUD
Aligatio oiaboli
4 eſt nonpermitti exercere totã tem
y ptationẽ quam poteſt vel vi vel
doloãd ſeducendos bomines in partẽ ſuã
cogendo violenter.fraudulenter ve fallen⸗
do. M, ſi permitteretur in tam longo tem⸗
poꝛe.æt tanta infirmitate multoꝛum pluri
mos tales quales deus perpen idnõ vult
et lideles deijceret.et ne crederẽt impediret.
quod ne faceret alligatus eſt. Cunc enim

ſoluetur quãdo bꝛeue tempus erit.Nam
tribus annis et ſex menſibus legitur ſuis
totis ſuoꝛumqʒ piribus ſeuiturus et tales
erunt cum quibus eibelligerandum eſt. vt
pinci tanto eiꝰimpetu inſidijſqʒ nõ poſſint
Solueti ãt ſatbanas in fine ſeculi.vt q̃; foꝛ
tem aduerſariũ dei ciuitas ſuꝑauerit. cum
ingenti goꝛia ſui redemptoꝛis.adiutons.li
beratoꝛis aſpicat.
OQuare in nouiſſimo ſoluetur.
Capitulum. IIIII.

decimaſeptima
it autez ut oi/

tum eſt ſaibanas in apertam ple
Dlcutõnem de latebꝛis erüpet odio
rum. Hec erit emʒ nouiſſima pſecutio.No
uiſlimo ĩminẽte iudicio quando ſctã eccle:
ſia toto oꝛbeterraꝝ patiet. vniuerſa vide⸗
licet ciuitas cbꝛiſti ab vniueꝛſa ciuitate dya
boli quantacũqʒ erit vtraq; ſuperterram.
Vnde aplus. Refrigeſcet caritas multoꝛũ

et abundabit iniquitas. Unde daniel. Et

erittempus inquit tribulationis quale nõ
fuit ex quo nata eſt gens ſuperterram vſqʒ

. —R

ad tempus illnd.

Ouanto tempoꝛe erit vlti
a tribulatioo.
Ec peꝛſecutio no⸗
uiſſima futa ab antichꝛiſto. tribꝰ
annis et lex menſibꝰ erit. Mon eni
venietad viuos et moꝛtuos iudicãdoſ cbꝛ
ſtus. niſi pus venerit ad ſeducendos iani:
ma moꝛtuos aduerſarius eius anticbꝛ⸗
ſtus. quem dominus bieſus interficlet ſpi⸗
ritu oꝛis ſui. ð
¶ De aduentu helie et enoch
„ (KCapitulum. I.

Eniet tunc helias
tbeſbites. anteqʒ veniat dies domi
ni magnus etilluſtris.qui conueꝛ
tet coꝛ patris ad filium. et coꝛ bois ad ꝓxi⸗
mum ſuum.ne foꝛte veniens percutiaʒ ter

ram penitus. ſer bunc beliam me gnum

mirabilemq; ppbetaʒ expoſita ſibilege no⸗
uiſſimo tempoꝛe ante iudiciũ iudeos ĩ chꝛi
ſtum verumad eſt in cbꝛiſtum noſtrum eẽ
credituros celeberrimum eſt in ſermonib⸗
coꝛdibuſqʒ fidelũ. Ipſe quiſpeante aduen
tum iudicis ſaluatoꝛis non immerito ſpe⸗
ratur eẽ venturꝰ.qui etiã nunc niuere non
immerito credii. Curru nanqʒ igneo raptꝰ
eſt derebusbumams.quod euidentiſſime
ſcriptura ſacra teſtatur. Cum venerit ergo

exponendolegem ſpiritualiter. quam nüc

iudei carnaliter ſapiunt. cõuertet coꝛ pꝛis
ad filiũ.ideſt. coꝛ patru ad ſilios.Cunc enĩ
coꝛpatrũ ad filios conuertet cum intelligẽ
tis patrü pꝛoduceiur adintelligentiã filio⸗

rum.et coꝛ filioꝝad patres eoꝝ.dum in id

quod conſenſeruntilli. conſentiunt et iſti.

De qualitate perſone iudicis
luguſtinus de trinitate.
(Cabitulum. VII.

in malicia perſeuerant.in illo iudicio puni
endi ſunt ſicut alibi ſcriptum eſt. Uidebũt
in quem pupugerunt. Cum eniboni etma
li viſuri ſunt iudicem viuoꝝ et moꝛtuoꝛuʒ
pꝛoculdubio eum videre mali nõ poterũt.

niſipm foꝛmam qua filius bominis eſt ſed

tamen in claritate in qua iudicabit.non in

bumulitate in qua iudicatus eſt. Non eniʒ

iterum chꝛiſtus in cruce videndus eſt. Ce⸗

terumillam deifoꝛmam in qua equalis eſt

deo patri.pꝛoculdubio impij non videbũt
NMon eni ſunt mundicoꝛdes Beati ei mun
dicoꝛdes quoniã ip̃i deum pidebũt. Alio⸗
quin ſi filius dei iudex in foꝛma in q̊ equal
eſt patri etiam impijs cũ iudicaturꝰeſt ap⸗
parebit.quid eſt ergo quod pꝛo magno di⸗
lectoꝛi ſuo pollicetur dicens.Ego diligã eũ
et oſtendam meip̃m illi. Quapꝛopter ſiliꝰ
bomims iudicaturus eſt.nec tamen ex bu
mana poteſtate. ſed ex ea qua filius deieſt.

Et rurſus filiꝰdei iudicaturꝰeſt. nectamen

in ea foꝛma aſparens in qua deus eſt equa
lis patri. ſed in ea qua filius bominis eſt.
Itaqʒ vtrũqʒ dici põt.et filiꝰ hoĩs iudica⸗
bit. et nonfiliꝰbominis iudicabit. quia filiꝰ
bominis iudicabit. vt verum ſit quod ait.
Cum venerit filius boĩs tunc ↄgregabunt

ante eü oẽs gentes.etnon filꝰbois iudica

bit. vt verũ ſit quod ait. Ego non iudieo. et
ego non quero glonam meã eſt qͥ querat⸗
iudicet. Mam ſᷣm boc ꝙ in iudicio non ſoꝛ
mo dei.ſʒz foꝛms ſilij bois olparebit. nec ĩe

.

WBm uenerit filiuſ
bominis in gloꝛia ſua.et omẽs an
geli cũ eo tunc congregabunt an/
omnes gentes. Et inder quiſpe qui

ecimaſeptima .

—

pater iudicabit. m boc enĩ dictum eſt. Na
ter non iudicat quenqʒ. ſed omne iudiciuʒ;
dedit ſilio. Scoðᷣm autem quod dictumeſt.
dedit pater filio vitam babere in ſemetip̃o.
non vtiqʒ dicitur pater nõ iudicat quenqᷓ⸗.

Scðm boc eniquodequalem pater genu

it ſinum indicat cum illo. Scom boc ergo
dictum eſt quodin iudicio non foꝛma dei.

ſed foꝛma filij bominis apparebit. Non qa

non iudicabit. qaui dedit omne iudicium fi⸗
lio cum de illo dicat filius. eſt qui querat et
iudicet. ſed ita dictum eſt. pater nõ udicat
quenqʒ;ſedomne iudicium dedit filio. ac ſi
diceret. patrem nemo videbit in iudicio vi
noꝛumet moꝛtuoꝛum. ſed omnes ſilum.
quia et filius bominis eſt pt poſſitet ab im
pijs videri. cum et illi videbunt in quez pu

pugerunt. Omne ergo iudicium dedit fi⸗

lio.quia iudex in foꝛma filij bominis aſpa⸗
rebit.que foꝛma non eſt patris ſed filij. nec

ea filij in qua equalis ẽ patri.ſedin qua mi⸗

noꝛ eſt patre:vt ſit in iudicio bonis ⁊ maliſ
conſpicuus. Quando autem iudicem vi⸗

debunt mali.non eis pidebitur bonus. q̃a

non adeuʒ gaudebunt coꝛde. ſed tunc plan
gent ſe omnes tribusterre. ꝗn numero vn
qʒ maloꝛum omnium et inſidelium. viſio

illa filij bominis necbonus erit impijs qui

mittentur in ignem eternum. nec ſummuz
bonum erit iuſtis. Adbuc emnm pocat eos
ad regnum quod eis paratum eſt ab oꝛigi
ne mundi. Sicut enim illis dicet. Ite ma⸗
ledicti in ignem eternum.ſiciſtis dicet. Ae
nite benedictipatris mei poſſidete paratũ
vobis regnum. c. Et ſicut ibunt uliin am⸗
buſtionem eternam. ſiciuſti in pitã eternã.
OQuid eſt ãt vita eterna ? mſi vt cognolcãt

te inquit verũ deum et quem miſiſti ielum

cbꝛiſtum.ſcilicet iam in illa claꝛitate dequa
dicit patri.quam babui apud te pᷣuſq̃ʒ mũ:
dusfieret. Tunceniʒ tradetregnum deo et
patri.pt intret ſeruus bonus in gaudiũ do⸗
mini ſu. O—B
De celeritate iudicij. Auguſtin⸗
ad conſentium. Csp. VIII.

. . HWars«a decimaſeptima

1₰οℛ 1matti Et apoſtolꝰ. Cogitationibꝰinq̃t accuſanti
4 Nathamo iquit bus vel excuſantibꝰin die qua udicabu ðs
ab gaen ceſt in puctotẽꝑis occulta bominũ ſm euangeliũ men ꝑihᷣm
Woceſt uan ncinn pot. in inſce xp̃m. Etiam dñs ſic futur? teſtis eſt intellt⸗
4 iboc eſt. in ſumma celeritatein nouiſſima gendus veloxr. cum ſine moꝛa reuocaturuſ
tuba. boc eſt. in nouiſſimo ſigno qd dabii eſtin memoꝛiã vnde ↄuincat puniatqʒ cõ
rſa compleank Eaner enun maͤttuta et ſcientim. e
4. moꝛtui reſurgentincoꝛruꝑti et nos comu – Be oꝛdine re i3. .
dn tabimur. Ergo iſtamcõmutatoemimeli? ⸗ — inrelin gendi.
Din ſine dubitatõne opoꝛtet intelligi.quia om ☚ .
n nes iuſti et miuſtirelurrecturi lunt.ſʒ ſicut opheta Eſaiaſ
dn dominus in euãgelio loquitur. Qui bene Reſurgentinquit moꝛtui. relur
N H fecerunt in reſurrecnonem vite.qui mala gent qui erant in ſepulcris. Ande
on egerunt in reſurrectionem iudicij. ꝗudicin apoſtolꝰ. ꝗpe dñs in iuſſu et ĩ voce arcban
n galpellans penam ſempiternam. ſicut alio geli a ĩtuba dei deſcẽdit de celo et moꝛtui qᷓ
m loco.q non credit inquit iam iudicatus eſt in cbꝛiſto ſunt reſurgent pᷣmi. Deinde nos
n Nꝛoinde illi q ad iudiciuʒ reſurrecturi ſit piuentes qreliqui ſumꝰſimulcũ illis rapie
, nõ cõmutabuntin illam incoꝛruptelã que mur in nubibus obuiam chuſto in aera. et
N nec doloꝛis penã vel corruptõneʒ pati pot. ua ſemꝑcum dño erimus. Hec verba apo
le Ala nãqʒ fideliuzʒ eſt atqʒ mnctoꝝiſti vero ſtolica reſurrectionem moꝛtuoꝝ futuram.
z perpetua damnatõne cruciabuntur. quia quãdo veniet vtiqʒ cbꝛiſtꝰad viuos ⁊ moꝛ
D ignis eoꝝ nõ extinguet.et vermis eoꝝnon tuos iudicandos pꝛeclariſſime oſtendunt.
NH moꝛiet᷑ac ꝑ boc incoꝛrupii qudem reſur / Sedqueri ſolet vtrum illi quos bic viuen
gent integritate membꝛoꝝſʒ nõ a coꝛrum tesinuenturꝰ eſt cbꝛiſtus. quoꝝ perſonas
on pendi doloꝛe penarũ cum audierint. Ite in in ſe atqʒillos quiiunc ſecum viuebãt trãſ⸗
n gnem eeer nũ qͥ paratꝰeſt dyabolo etange fjigurabat apoſtolꝰ.nunq; omnino moꝛi⸗
No lis eꝰ.a quo auditu malo non timebit iu/ turiſint. an in ipo tempoꝛis puncto q cum
gr Ruuuuus. reſurgentibus rapientur in nubibus obui
m Be eodem. am chꝛiſto in aera ad ummonfalnarem per
uc —α☚119 eulin moꝛtem mira celeritate tranſibunt? Sier⸗
d1 radi oculi no⸗/ goſanctos qui reperientur cbꝛſto veniẽte
N9H v/ſtri nõ citiꝰpuenit ad ppinquioꝛa eiqʒ in obuiam rapientur crediderimus in
nH eardid ad longinquioꝛa ſed vtraq; eodem raptu de moꝛtalibus coꝛpoꝛibꝰ exi⸗
fi interuallla celeꝛitate parili contingitita cen turos.et ad eadẽ moxĩmoꝛtalia redituros.
NN1 in ictu oculi ſicut apoſtolus dicit fit reſur/ nullas in verbis apoſtoli patiemur angu⸗
i rectio moꝛtuoꝑꝝ. omnipotentie dei et ineffa ſtias. ſiue vbi dicit. Cu qd ſeminas non vi⸗
N4 bili nutui tam facile ? queqʒ recẽtia q; duu uificatur niſi pus moꝛiai.ſiue vbi dicit.om
G4n turno tempoꝛe dilapſa cadauera ſuſcitare. nes reſurgemus. aut omnes doꝛmiemus.
e qꝛ necillipꝑ ĩmoꝛtalitatem muificabuntur.
N6 Ne eodem.C niſi quamliber banlulumtn nlemonane
H AS j, acper boca reſurrectione non erunt aliem
d Kit Oiciu ipſo geien doꝛmitione pꝛecedunt. quãuis bꝛe⸗
inopinato aduentu dñi celern ulſſima non tamen nulla
“ Amũ quodtardiſſimũ putabatur .
fin Quia ipᷣas conſcientias ſine ſermonis pꝛo ¶ Quomodo intelligendũ ẽ quod
. lixitate conmũcet. In cogitationibus eniʒ ſcriptũ eſt. uiuos et moꝛtuos iudi⸗
. Capitulum. X.

ſicut ſcriptum eſt impij interrogatio erit. cabit.

carne viuentes inuenturꝰeſt eiꝰaduentus.
Moꝛtuog aũt qͥ de coꝛpe pᷣuſʒ veniat exi⸗
erut vel exitun ſunt. Siue viuos iuſtoset
moꝛtuos imuſtos.quoniã iudicabũtiuſti
iudicabũt iniuſii.
¶ Be reſurrectione coꝛpoꝛũ que
et qualia reſurgert.

ms oculis videatur. reſurrectõem fieri poſ
ſe deſperant. Et dum anda olſa inſpicunt

bec veſtiri carnib? rurſumqʒad vitam viri
deſcerepoſſe diſfidunt.q reſurrectõnis ſidẽ

ex obedientia nõ tenẽt. certe bancexratõne

tenere debuerũt: Quid enĩ quotidieniſire
ſurreciõem noſtram in elementis mundꝰ

imitatur? Per quotidiana quipe momẽ
ta lux ip̃a tempoꝛalis quaſi moꝛitur.dum
ſuꝑuenientibꝰnoctis tenebꝛis ea que aſpi
ciebatur ſubtrabitur.et quaſi quotidie re⸗

ſurgit dum luxablata oculis ſuſpꝛeſſa.iten
nocte reparat᷑ Per momenta qʒ tempoꝝꝛ

cernimꝰ arbuſta viriditatem folioꝝ amitte

re.a fructuũ pꝛolatione ceſſare. Et ecceſubiꝛ

to quaſi exareſcente ligno velut quadã re
ſurrectione veniente videmꝰſolia erumpe⸗
re.fructus grandeſcere.ettotam arboꝛẽ re⸗
diuiuo decoꝛe veſtiri Sed ecce reſurrectõʒ
audio. effectum tñ ipiꝰ reſurrectõis exqui⸗
ro. Credo nanqʒ quia reſurrecturus ſum.
ſed volo vt audiam qualis.Sciendũ q pe

mibi eſt ptrum in quodam alio ſubtili fo:

taſſe vel aerio an in eo quo moꝛiar coꝛpo⸗

re ſurgam. Sed ſiin gerio coꝛpoꝛereſurre
xero.iam ego non ero qui reſlurgo. Ham

quo eſt vera reſrrectio ſi vera nõ poterit
eſſe caro? Aperts ergo ratio ſuggerit.qꝛ ſi

VBobꝰ?modis ac
cipi niuos ⁊ moꝛuos iudica⸗
2 bit. Siue moꝛtuos inteligimus
qs hicnondum moꝛtuos ſedandbuc in iſta

WBnt nõnulli qui
oſiderantes ꝙ ſpũs a carne ſolui
1tur.q caro in putredinẽ vertitur.
putredo in puluereʒ redigitur. ꝙ puluis
in elementa ſoluitur. vt nequaq̃ʒ; abbuma

decimaſeptima .

vera caro nõ fuerit pculoubio reſutrectio
vera nõ erit. Heqʒ ei vera reſurrecno dici
poteſt vbi nõ relurgit qd cecidit Unde enã
redemptoꝛ noſter dubitantibꝰdeſua relur⸗
rectione diſcipulis oſtendit manꝰet latus.
palpando oſſa et carnẽ pᷣbuit dicens. al

pateet videte qꝛſpus carnẽ et oſſa nõ babʒ

ſicut me videtis babere. Jam vo derelurre
ctione carnis non ſicut quidã reuixerũt ue
rũqʒ ſunt moꝛtui.ſed in eternã vnã ſiẽ chbꝛi⸗
ſtiipiꝰreſurrectio quẽadmodũ poſſuʒbꝛe⸗
uiter diſputare. et ommbꝰ? queſtionibꝰ gque
de bacre moueri ſolent ſatiſfacere non iue⸗
nio. Reſurrecturam tamen omniũ carneʒ
qcunqʒ natiſũt et naſcunt et moꝛtui ſunt ⁊

moꝛient.nullo modo chꝛiſtianus dubitaz-

debet. VUnde pꝛimo occurrit de aboꝛtiuis
fetibus queſtio.q iam quideʒ natiſũt ĩ pte⸗
ris matrũ.ſednondũ ita nati vtiaʒ poſſint

renaſci. Si reſurrecturos eos dixerimꝰ.de

bis quiiam foꝛmaniſunt toleraripᷣt vtrũqʒ
qd ðꝛ. Infoꝛmes vero aboꝛtiuos qͥs non
pꝛocliuius arbitret perue.ſicut ſemina que

concepta non fuerint? Sed negare qs au⸗

deat.et ſi affirmare nõ audeat id acturam
reſurrectionẽ.vt qͥcqd foꝛme deſuit implea
tur. Atque ita ſit perfectio que acceſſua
erat tempoꝛe quẽadmodiſm non erunt vi
cia que acceſſerũttempoꝛe. pt neqʒin eo ãd
aptum et congruum dies allaturi fuerant
natura fraudetur.neq; in eo daduerſum
et ↄtrarium dies attulerint natura turpet.
ſed integretur qd nondũ erat integrũ ſicut
inſtaurabitur qd nondũ erat viciatũ.

De aboꝛtinis et monſtris vtrum
reſt urgen & qualia aluguſtinus.
Capitulum. XII.

Bper boc ſcru⸗

puloſuſime quidem inter doctiſ
ſimosquer ſoletet diſputari po
teſt. qd vtrum ab boie inueniri poſſit igno
ro. Quando incipit bomo in ptero viuere
vtꝛum ſit quedam vita occua que nondũ
motibꝰpiuentis aſpareat.Hã negare vixiſ/
ſe puerperia que pꝛopterea membꝛ:atim

exſecantur et eijciunẽ ex vteris ̃gnantiuz.

ne matrem quoqʒ ſi moꝛtua ibirelinquã⸗
tur occidant impudẽtia nimia videtur. Ex
q aũt incipit bomo niuere.ex illo vtiqʒiam
moꝛ poteſt. moꝛtuuſ vero vbicunqʒ moꝛs
illi euenire potuit quomodo ad reſurrecti

onem moꝛtuoꝝ non pertineat reperire nõ

poſſunt.Heqʒ enim monſtra que naſcun

tur et vinunt quamlibet cito moꝛiant. aut
reſurrectura negabuntur. aut non viciata
reſurrectura credenda ſunt.aut non potiꝰ
coꝛrecta emendataqʒ natura. Ablit eniz vt
illum bimembꝛem qui nuper natus eſt in

ouinte.dequo fratreſ dilectiſſimi qui eum

vderunt retulerunt.etbeatꝰ HNieronimus
pꝛeſbyter ſcriptum reliquit. Abſit inquaʒ
vt vnum duplicem bominem ac nõ ponꝰ

duos bomines.quodfuturũ fuerat ſi gemi

ni naſcerentur reſurrecturos exiſtimemꝰ.

AIta et cetera quia ſinguli quiqʒ partus vel

amplius vel minus aliqd habendo quadã

mmia defoꝛmitate mõſtra dicuntur ad bu

mane nature foꝛmam reſurrectõe reuoca
bũtur ita vt ſingule anime.ſingula ſua coꝛ
poꝛa obtineant nullis coberentibus.etiaʒ
quecũqʒ coberenna nata fuerant.ſed ſeoꝛ⸗
ſum ſibiſingulis ſua membꝛ:a geſtantibus
quibꝰbumani coꝛpoꝛis cõplebititegritas.
Mon perit deoterrena materies de q̃ moꝛ:
taliũ creat caro.ſedĩ quẽlibet puluerẽ cine:
rem ve ſoluat᷑.in quoſlibet alitus auraſqʒ
diffugiat in quãcũq; alioꝝ coꝛpoꝝſubſtan

nã vel in ſᷣa elementa vertat in quoꝛũcun
qʒ animalium vel bominum cibum cedat

carnemaʒ muteturilli anime bumane pu⸗
cto tꝑis redit.q illã pᷣmitus vt bomo ſieret
animauit.

¶BDe modo reſurrectionis Alugu
ſtinus de ciuitate dei 0 Cap. XIII.

Embꝛoꝛũ omniũ
refoꝛmatio.non ſolum exterra. ve

rum etiã ex alioꝑ elementoꝝſecre⸗
Niſſimo ſinu quo dilapſa cadauera receſſe⸗

runt in tempous puncto reuertenda et re⸗

integranda pꝛomittitur. ꝗꝓpa itaqʒ materi⸗
es terrena que diſcebẽte anima fit cadauer

decimaſeptima

non ita reſurrectõne reparabitur. vt ea aue
oilabuntur. a in alias atqʒ in alias aliaruʒ

rerum ſpecies foꝛmaſqʒ vertuntur. quam

uis ad coꝛpus redeant vnde dilapſi ſũt.ad
eaſdem qʒ coꝛpoꝛis partes vbi fuerunt re⸗

dire necelſe ſit. Alioquin ſi cepillꝰ redit qd
tam crebꝛa tonſura detraxit.ſi vnguibꝰ? qᷣd
totiens dempſit exſectio immoderata et in

decens cogitant bꝰet ideo reſurrectionem
carnis non credentibꝰ occurrit informital
Sed quemadmodũ ſi ſtatua cuiuſlibʒ vo
lubiliſ metalli.aut in igaem liqueſceret aut
contereretur in puluerem. aut confundere
tur in maſſam et eam velit artifex rurſꝰ ex
illius materie quantitate reparare mibil in
terelſet ad eius integritatem que particula
materie cuicunqʒ membꝛo ſtatue reddere
tur. dum totum tamen ex quooſtituta fue⸗,
rat reſtituta reſumeret. ꝗta deꝰ mirabiliter
atq; ineffabiliter artifex de toto quo caro
noſtra conſtiterat eam mirabili et ineſfabi
li celeritate reſtituet.nec aliqd attinebit ad
eius rei integritatem. vtrum capilli ad ca
pillos redeant.an vngues ad vngues.an
quicquid eoꝛuʒ perierat mutetur in carnẽ
et in paꝛtes alias coꝛpoꝛis reuocet.curante
artificis pꝛouidentia ne quid indecens fiat
NMec illud eſt ↄſequens vt ideo diuerſa ſta
tura ſit reuiuiſcentiũ ſinguloꝝ.quia fuerat

diuerſa vpiuentiũ.aut macri cum eadeʒma

cie. aut pingues cum eadem pinguedie re
uiuiſcant. Ged ſi boc eſt in conſilio creato
ris. vt in effigie ſua cuiuſcũqʒ ꝓpᷣetas et di
ſcernibilis ſimilitudo ſeruetur. in ceteris ãt
coꝛpoꝛisboms equalia cuncta reddantur.
ita modificabiturilla in vnoquoqʒ materi
es pt nec aliquid ex ea pereat.⁊ qdalicui de
fuerit. ie ſuſpleat. qui et ð nibilo potuit qd
voluit operari. Si aũt in coꝛpoꝛibus reſur
gentiuʒ rationabilis inequalitas erit. ſicut
pocũ quibꝰ impletur cantus.boc ſiet cuiqʒ
de materia coꝛpoꝛis ſui.quodet bominem
reddat angelicis cenbus ⁊ nibil incoueniẽi
eoꝝingerat ſenſibꝰ. Indecoꝝ quiſpe aliqd d
ibinön erit. ſed quicquid futurum eſt. H de
cebit. quis nec futurum eſt linõ decebit.

s
RM
“Sy

Exemplum ſupꝛadictoꝛum. Mẽ
de ciuitate dei libꝛo.xxiij.

C Capitulum. III. D
B eni ſtatuaz po/

teſt artifer bomo quam pꝛopter

—

aliquam cauſam defoꝛmem fece⸗

rat conflare.et pulcerrimam reddere ita pt
nibil ſubſtantie. ſed ſola defoꝛmitas pereat
acſiquidin illa foꝛma pꝛioꝛe indecenter ex⸗
tabat nec parilitati partium cõgruebat nõ
detoto vnde fecerat amputare atqʒ ſepare
ſed ita conſpergere vniuerſo atqʒ miſcere.

nyt nec feditatem faciat. nec minuat quanti⸗
tatem.quid de omnipotente ſentiendũ eſt.

¶GS, coꝛpora ſanctoꝛum ſine vi⸗
cio reſurgent et incoꝛruptibilia.
EYluguſtinus in enchiridion.
Eſurgent igitur

ſanctoꝛũ coꝛpoꝛa ſine pllo vido.

öüöVneolla defoꝛmitate. ſicut ſine vl
la coꝛruptione. onere. difficultate. in quibꝰ

tanta felicitas erit pꝛopter quodet ſpiritu
glia dicta ſunt. cum pꝛoculdubio coꝛpoꝛa
futura ſunt.non ſpiritus. Sed ſicut nunc
animale coꝛpus diciturquodtunccoꝛpus
non anima eſt. ta tunc ſpirituale coꝛpꝰerit

coꝛpus tamen non ſpiritus erit. MDꝛ:oinde

quantum attinet adcoꝛruptõnẽ quenunc
oggrauatanimã et vicia quibus caro ad⸗
uerſus ſpũm concupiſcit.tuncnõ erit caro
coꝛpus ſedſpiritus.quia et celeſtia coꝛpo⸗
ra perbibentur. pꝛopterquod dictum eſt.
Caro et ſanguis regnuz deinõ poſſidebũt.
et tanq; exponẽs.quod ait. neqʒ coꝛrupno
inquit incoꝛruptionem poſſidebit. Quod
pꝛius dixit caro et ſanguis.boc poſteriꝰdi⸗

rxit coꝛruptionem.et qd pᷣns dixitregnũ dei

boc poſterius incoꝛruptõnem. Quantum
auüt attinet ad ſubſtantiam. etiam tũt caro
erit. pꝛopter qd et poſt reſurrectõem evꝛpꝰ⸗
chꝛiſti caro aſpellatum eſt. Sediõ ait apo
ſtolus. Semiatur coꝛpus animale. ſurget

ſpirituale. Quoniam tanta erit tunc con⸗

.

(Decimaſeptima .

coꝛdia carnis a ſpũs Nuificante ſpũ ſineſu
ſtentaculo alicuiꝰindigentie ſubditam car
nem. vt nibil nobis repugnet ex nobis. ſed

ſicut foꝛis nemineʒ.ita nec intus noaipᷣos
patiemurinimicos.

. (, infantes non in ea ſtatura

gqua moꝛtui ſunt reſurgent. Augu

„

ſtinus iterum de ciuitate dei.

¶Capitulum. xVI.
Wio ergo dictu⸗

ri ſumus de infantibus niſi qͥa nõ
1in ea reſurrecturi ſũt coꝛpoꝛis exi
guitate qua moꝛtui ſed quod eis tardius

acceſſurum erat tempoꝛe. boc ſunt illo dei
opere miroatʒ celerrimo recepturi. In ſen⸗
tentia quiſpe dñi vbi ait. capillus capitis

peſtri non peribit.dictum eſt non defutuꝛũ

eſſe quod fuit. non ant negatuʒ eſt quod de
fuit affuturũ. Defuit auteʒ infanti moꝛtuo
perfecta quãtitas ſui coꝛpoꝛis.pfecto qpe
infanti deeſt vtiqʒ perfectio coꝛpoꝛalis ma
gnitudinis que cum acceſſerit iam ſtatura

longioꝛ eſſe non poſſit. Hunc perfectionis

moduü ſicbabent omnes vt cum ulo conci⸗
piantur atqʒ naſcani.ſed babent roõnenon

in mole. ſicut ißa membꝛa iam omnia ſunt

latenter in ſemine cum enam natis nõnul⸗
la adbuc deſint ſicut dẽtes aut ſiqd eiuſmo
di. In qua rõne vniuſcuiuſqʒ matenie indi⸗
ta coꝛpoꝛaliiam quodãmodo ptita dicam

liniamento initiatum videtur eſſe qdᷣ non⸗
dum eſt. imo quod latet. ſedacceſſutempo⸗
ris erit.vel potius aſparebit. In bac ergo

infans iam aut bꝛeuis aut longus eſt.qui

longus bꝛeuis ve futurus eſt. Reſtat ergo

vt ſuam quiſqʒ recipiat menſuram quam

pel babuit in iuuentute etiã ſi ſenex eſt moꝛ

tuus.pel fuerat babiturus ſi ante eſt defun

ctus.vt nec vltra nec infra iuuemileʒ ſoꝛmã
reſurgant coꝛpoꝛa moꝛtuoꝝ.ſed in ea etate
et roboꝛe vſqʒ ad quam bic chꝛiſtũ ꝑueniſ:
ſe cognouimꝰ. Circa triginta qpe annos
diſfimierunt etiam ſeculi buius doctiſſi⸗
mieſſe bominis iuuentutemque cũ fuerit
ſpacio pꝛopꝛio terminata.inde iam boiem

in detrimenta pergere grauioꝛis ac ſenilis
etatis. ⁊ iõ ñ eſſe dictũ in menſurã coꝛpoꝛis

vel in menſur ſtature.ſʒ in mẽſuraʒ etatis

mane chꝛiſti. H
omẽs in ea ſtatura reſurgẽt

qua in perfecta etate.id eſt.iuuem
li habuerũt vl habituri eſſent ſi vi⸗
uerent. Auguſtin? in libꝛo de ciui⸗

luo quoo ait apo

ſtolꝰpᷣdeſtinatos confoꝛmes imagi
ms filij dei. ſic poteſt accipi.vt quem
admodũ nobis ulle moꝛtalitateita et nos il
liiĩmoꝛtalitate efficiamur ↄfoꝛmes. Sicũt
in bis verbis q̃ foꝛma reſurrectura ſint coꝛ⸗
poꝛa ſumꝰadmoniti.ſicut illa mẽſura.ita ⁊
iſtaↄfoꝛmatio nõ qntitatis intelligenda eſt
ſed etatis. Reſurgẽt itaqʒ pẽs tam magni
coꝛpe qua vel erãt vel futuĩi erantiuuenili

etate. Siqs vo in eo coꝛpis modo in a de/
functꝰẽ reſurrectuꝛũ vnũquẽqʒ tendit.no

eſt cũ ullo laboꝛiola cõtradictione pugnan/
dum.
¶ Vtrum coꝛpoꝛa repꝛoboꝝ reſur
gẽt cũ vicus et defoꝛmitatibꝰ.Alu/⸗
guſtinꝰ ĩ enchiridion. ¶Ca.XVIII.

Wicuqz uero ab
lla pditioms maſſa qᷓ facta ẽ per
boĩeʒ pᷣmũ nõ liberantꝑ vnũ me

ĩi vnuſquiſqʒ cũ ſua carne.ſ vt cũ dyabo
loet angelis eiꝰ puniant. ANtrũ ſane ipi cuʒ

picijs ſuis et defoꝛmitatibꝰ ſuoꝑcoꝛpoꝝre

ſurgant. quecũqʒ in eis defoꝛmia et vicioſa
mẽbꝛa geſtauerũtinquirendo laboꝛare qdð
opus eſt?. Meqʒ eni fatigare nos debet in⸗

certa eoꝝ vel babitudo vel pulcritudo.qꝛũ

eritcerta ⁊ ſempiterna damnatio.Nec mo

ueat quo in eis erit coꝛpꝰ incoꝛruptibile. ſi
dolere poterit. Aut qũo coꝛruptibile.ſi nõ

poterit? Mon ei eſt vera vita. niſi vbi felicit

piuit.nec vera ĩcoꝛruptio.niſi vbi ſalꝰnullo
doloꝛe coꝛrũgi. Abiãt infelixmoꝛinõ ſim
tur. et vtua dicã moꝛs ipᷣa non moꝛit. ⁊ vbi
doloꝛ ꝑppetuꝰnõ interimit ſʒaffligit ipa coꝛ

diatoꝛẽ dei et bominũ reſurgẽt quidẽ etiaz

(ecimaſeptima

ruptio et non finil bec in ſepturis ſctis ſcda

moꝛs ð. Nec pᷣma tñ q̃ ſuu coꝛpꝰ aĩa relin

quere cogit.nec ſcdᷣa q̃ penale coꝛpꝰ animã
relinqᷓre nõ ꝑmittitur. boĩ accidiſis ſinemo
peccaſſet. itiſſima ſane omniũ pena erit
eoꝝã pᷣter peccatum ad oꝛginale traxerũt

nullũ inſuꝑ addiderunt. ⁊in ceteris qͥ addi

derũt. tãto quiſqʒibi tolerabilioꝛẽ babebit

tate di.xxiiji. ¶ Capitulum.xVII. „α☚ee minoꝛẽ miqtatẽ.

Ouũo terrena coꝛpoꝛain celo ma
nebũt. Auguſtinus de ciuitate dei
libꝛo tredecimo. ¶ Capitulũ.xlx.

Eceſſe eſt aiunt ᷣ/

n dam vt terrena coꝛpoꝛa naturale
(pondꝰpel in terra teneat vlcogat
adterrã. et ideo in celo eſſe nõ poſſũt.ꝛn⸗
mũ quidẽilli boĩes in terra erãt nemoꝛoſa
atʒz fructuoſa que paradiſi nomẽ obtinuit.
Et de põderib? elementoꝝ ſic argumẽtanĩ
Quoniã ſcʒ magiſtro platone didicerunt.
mũdi duo coꝛꝑa maxĩa atʒ poſtrema duo⸗

bus medijo.aere ſcilʒ et aqua eſſe copulata

atqʒ cõiuncta.cꝑ H inquiũt quoniaʒ ter
ra abbinc ſurſũ verſus eſt pᷣma.ſcdᷣa aqua

ſuꝑ terrã. tertiꝰ aer ſupꝑ aquã.quartũ ſuper

aerẽ celũ. non poteſt eſſe terrenũ coꝛpus in
celo. omẽtis enĩ ppꝛijs vtoꝛdinẽ ſuũ te⸗
neantſua elemẽta libꝛant. Ecce qualibꝰ ar·
gumẽtis omnipoiẽtie dei bũana ↄtradicit
ifirmitas quã poſſidet vanitaſ. Quid ergo
faciuntin aere tot terrena coꝛꝑa cũ a terra
ſit aer tertiꝰ. niſi foꝛte qͥ ꝑ plumarũ et pẽna
rũ leuitatẽ donauit auiũ terrenis coꝛpibꝰ
vt poꝛtenẽ in aere.ĩmoꝛtalibꝰfactis coꝛpoꝛi
bus bommü non poterit donare virtutẽ q̃
in celo etiã valeãt babitare? Nam cumter
renoꝝcoꝛpoꝝ ſicutonera geſtando ſentire
ↄſueuimꝰ q̃nto maioꝛeſt qnttas tanto fit
maioꝛ et grauitas.tñ mẽbꝛa ſuecarnis poꝛ
tat leuioꝛa anima cum in ſanitate robuſta
ſũt qᷓʒ in languoꝛe cũ macra lũt.⁊ cum alijs
geſtaͤtibꝰ oneroſioꝛ ſit ſaluꝰ validꝰ qᷓʒ exi⸗
lis et moꝛbidꝰ.ipᷣe iñ ad ſuũ coꝛpꝰmouẽdũ
atʒ poꝛtandũ agilioꝛ eſt. e in bona valitu:
dine plus babet molis qʒ cũ ipeſte nn fa

me minimũ roboꝛis.tantũ palet etiã in b.⸗

bendis terrenis coꝛꝑibꝰ. qᷓzuis adbuc coꝛ:
ruptibilibꝰatʒ moꝛtalibꝰ nõ qᷓntitatis pon⸗
dus:ſed temperatõis modꝰ. Et qᷣs verbis
explicat qntum diſtat inter pᷣſentẽ qm dici⸗
mus ſanitatẽ ⁊ imoꝛtalitate futuraʒ. Hon

itaq; redarguãt noſtrã fideʒ philoſophi de

coꝛpoꝝ põderibꝰ. Eſt eni ſichinc ſurſũ ver

ſusterra pᷣma. aqua ſcdᷣa.aer tertiꝰ. celum

quartuʒ nt ſuꝑoia anime ſit natura.ſNam
et ariſtonles quartũ coꝛpꝰeam dixit eſſe. et
plato nullũ. Si quintũ eſſet. certe ſuperius

eſſet ceteris. Cum vero nullũ eſt. multoma
gis ſuperat omia. In terrenoergo qd facit
coꝛpoꝛe? In bacmole qᷣd agit ſubtiliꝰom⸗
nibꝰ? In boc pondere qd agit leuioꝛ oibꝰ?
In bac tarditate q d agit celerioꝛ: ommnbꝰ??

Ita ne per buius tam excelleus nature me
ritum non poteꝛit effici vt coꝛpus eius leue
tur in celum? Et cum valeat nunc natura
coꝛpoꝛum terrenoꝛum depꝛimereanimas
deoꝛſum.aliquando et amime leuare ſurſũ

terrena coꝛpoꝛa nõ valebunt? Poſtremo
ſiita eſt elementoꝛũ oꝛdo diſpolitus pt ſjm

platonem duobꝰmedijs ideſt. aere 2 aqua
duo extremand eſt. ignis etterra iungãtur

celiqʒ obtineat ille ſummum locum. Hec

autem ima velut fundamentum mundi.⸗

ideoin celo non poteſt eſſie terra. Cur eſt

ignis in terra? Scom banc quiſpe roõnem
ita iſta duo elementa in locis pꝛopꝛijsimo
ac ſummo.terra et ignis eſſe debuerunt. vt
quemadmoduʒ nolunt in ſummo eſſe poſi
ſe quod imum eſt.ita nec in imo elſſe poſſe
quod ſummum eſt. Sicut ergo putãt nul

lam vel eſſe vel ſuturam eſſe particulaʒ ter⸗

re in celota nullam particulam videre de⸗
buimus ignis in terra. MHunc vero non ſo⸗

lum in terris veꝛum etiam ſub ternis ita eſt

vt eum eructent vertices montium. pꝛeter
quod in vſibus bominũ et eſſe ignem in teꝛ

ra.et eum naſci videmus exterra.quando⸗

qʒ et de lignis et de lapidibus naſcitur que
ſunt coꝛpoꝛa ſine dubitationeterrena. cur
ergo nolunt vt credamus naturam coꝛpo/
rum terrenoꝛum aliquando incoꝛruptibi⸗
lem factam in celo conuenentem futuram

Decimaſeptima .
ſicut nuncignis coꝛruptibilis bis cõn enit

terris. Hibiligitur aſſeꝛunt ex ponderibus
atqʒ oꝛdine elementoꝛum.vnde omnipotẽ:

ti deo quo minus faciat coꝛpoꝛa noſtra ta⸗
lia.vt etiam in celo poſſint babitare pꝛeſcri⸗

bant.

Buale ſit futurum iudicium.Au
guſti 7

inus. Cabitulum. XX.
Weoam uis intel

ligenda eſt diuina. qua fit vt cui⸗
qʒʒ opa lua nel mala velbona cun⸗
ta in memoꝛiam reuocentur.et mentis in

tuitu mira celeritate cernãtur vr accuſet vl

excuſʒ ſcientia conſcientiam. atqʒ ita ſimul
et omnes et ſinguli iudicentur. Gue nimi⸗
rum pis diuina libꝛi nomen accepit.an ea
quiſpe quodãmodolegitur quicquida fa⸗
ciente recolitur.

O, deus cõſcientia noſtra teſte
vtetur ad iudicandũ nos. Grego⸗

rius in moꝛalibus.

hentente mdt⸗

ce vniuſcuiuſqʒ conſcientia adte
imonium erit beducta. tũc om⸗
is ante oculos culpa reducitur. et mẽs ſu⸗
per gebẽne incendia ſuo grauius igne cru
ciatur.
De eodem Auguſtinus in ome
ia Fauſtini.

Eceſſe eſt ut ſepiꝰ

cogitemus quales erimus in die
liudicij puriſſimis angeloꝝoſpe⸗
ctibus offerendi ⁊ eterno iudici rationẽ de
libꝛis ↄſcientie reddituri.Remotis eni om
nibus pꝛobationibus certum eſt in dieilla
ipſum ante ſe bominem conſtituendum.
ipſam ſibi animaʒ in coꝛdis ſpeculo demõ
ſtrandam.et teſtes contra eam non de ſo
ris aliunde ſed intus de ſemetipſa pꝛoferẽ
dos adijcienda erunt non aliqua peregri
naſen nimium nota teſtimonio.d eſt. ope
ra lua.

„

Auguſtinus in libꝛo de ciuitate dei
Capitulum. XXII.

poꝛe nõ ſolũ vniuerſaliter de genere demo

nitũ peccatoꝝ.ſed eĩ de ſinguloꝝ operibꝰp·
pꝛijs q gerũt arbitrio volutatis. Meſcimꝰ
eni q iudicio dei bonꝰille ſit pauꝑ.malꝰ ille
ſit diues iſte gaudeat quẽ ꝓſuis ꝑditiſmo
ribꝰcruciaridebuiſſe ꝑſuadet. Exeat de iu⸗
icio nõ ſolũ inultꝰ.verũ etiã damnatꝰ in⸗
nocens aut iniquitate iudicis pꝛeſſus.aut

— ——
8

eius aduerſariꝰnõ ſolũ impunitꝰ veꝝeiiaʒ
imudicatꝰinſultet. Impius optime valeat.
pius languoꝛibꝰtabeſcat.Latrocinẽt ſaniſi
miſſimi iuuenes.⁊q̃ nec ve bo quẽqʒ ledere
potuerũt diuerſa mo:boꝝatrocitate affli⸗
gant.Infanteſ vnles rebꝰbũanis imatura
moꝛte rapiant.⁊ qͥ videt᷑ nec naſci debuiſſe

diutiſſime in ſuꝑ viuat.plenꝰcriminibꝰſub

limet honoꝛibꝰ.⁊ homieʒ ſine querela tene⸗
bꝛeignobilitatis abſcõdãt.et cetera bmõi.

gguſtinꝰ in eodem deeodem.

Buc quando nõ

ſolũ in malo ſũtboni.⁊ ĩbono ma
l q̃d videt imnuſtü.verũ etiã plerũ⸗

et iueſtisabiles pie erꝰ. Cũ vᷣo adillud d iu
dicü venerimꝰ qd tempꝰiã ppᷣe dies iubi⸗
cij.et aliquãdo dies dñi nuncupat.nõ ſolũ
tũc quecũqʒ iudicabũ:.verũ etiã quecunqʒ
ab inicio iudicata.et quecũqʒ vſqʒ ad illuo
tempꝰiudicãda ſũt aparebũt eẽ iuſtiſſima

fiat vtnuc tam multa ac pene oĩa iuſta iu⸗

Bmualoe occul

ta ſint diuia iudicia curĩ bac vita

(Ouare deus in pꝛeſenti indicat.

oicat oeꝰ hoc tem⸗/

nũ atʒ bominũ pt miſeri ſint ꝓpi pᷣmoꝝn me

falſis obꝛutꝰteſtimonijs.ecõtrario ſceleſtꝰ

qʒ ⁊ malis mala eueniũt.⁊bonisbona pꝛo⸗/
ueniũt.magis inſcrutabilia ſũtiudicia dei.

Abi S qʒ manifeſtabii qiuſto iudicio deiꝛ

dicia dei lateã: ſenſus mẽteſqʒ moꝛtalium.
cũ tñ in bacre pionfidem nõ lateatiuſtum

eſe ödlate.
de eodẽ Gregoꝛiꝰ ĩ moꝛalibꝰ

nonnũqʒbonis male ſit. malis bene. tũcoc
cultioꝛa ſũt cũ et bonis bicbene eſt.⁊ malis
male. Nam cũ bomis male eſt. malis bene.

B foꝛtaſſis depᷣbendit.qͥa et boni ſiqua bic

deliquerũt bic recipiũt vt abeterna plemꝰ

damnatõe liberent. et malibona que p bac
vita faciüut. bic inuemiũt vt ad ſola in poſte-
rũ toꝛmẽta pirabant᷑.vnde ⁊ ardenti diuiti

ð
S

in inferno ðꝛ. Memẽto fili qa accepiſtuabo

na in vitatua et lazarꝰ.ſ.m. At cũ bonis hic

beneẽ et malis male incertũ valde fit vtruʒ
bom idcirco bona accipiant vt puocatiad
aliqd meliꝰcreſcant.an iuſto latentiqʒ iudi

cio H̊ ſuoꝝ operũ remuneratõem ꝑcipiant

vtrum maloſ idcirco aduerſa feriant pt ab
eternis ſuſplicijs defendãt.an bic eoꝝ pena
incipiat pt quandoqʒ cõplenda ad pltima
gebenne toꝛmenta pducat.

EUtem de eodẽ. idem in octauo.
obus moois in
bac vita boĩeʒ deꝰ indicat.qꝛaut

bmala pᷣlentia irrogare iã toꝛmẽ
ta ſequentia incipit. aut toꝛmẽta ſequentia

flagellis pᷣſentibꝰextingut
bierunt ſcti coꝛpoꝛaliter qua⸗

do mundys ardebit Auguſtinus.
— (Capitulum. XXIII.

lum nouũ
poꝛe ↄflagratoõis eiꝰvnbi erũt ſancti cuʒ eos
babentes coꝛpa in aliquo coꝛpoꝛaliloco eẽ
neceſie ſit. poſſumꝰ reſpõdere eos futuros
eſſe in ſuꝑioꝛibꝰptibꝰ.q ita nõ aſcẽdet flam
ma illiꝰincendij quẽadmodũ nec vnda di⸗
luuij.Talia q pe ulis inerunt coꝛꝑa vt illic
ſint ybi eſſe voluerint. ſed nec ignẽ ↄflagra⸗
tionis illiꝰptimeſcent ĩmoꝛtales atqʒ incoꝛ:

mund? ardebit ante; pꝓiüllo ce⸗

vt a pꝛemijs vite ſequẽtis inuaneſcant. E

et terra noua reponat.eo ipᷣo tẽé⸗

ruptibiles factiſi nroꝝtriũ illoꝝcoꝛrupti⸗

bilia coꝛꝑa atʒ moꝛtalia in camino ardenti

illeſa viuere potuerunt. *
R :

SBe ſtatu futuri ſeculi. De inno⸗
natione mundi. (Tapitulum. l.

VYWoicatis his qui ſeri

pti non ſũt in libꝛo vite.et in eternu ignem
milſſis qͥ ignis cuiuſmodi e in aua mundi

troꝛ neminẽ. niſi foꝛte cui ſpũs diuin? oſten
dit. Cũcfiguꝛa buiꝰ mũdi mũdanoꝝigniũ
ↄfla gratione p̃teribit. ſicut factũ eſt müda
naꝝaquavinundatõne diluuiũ. Itaqʒilla
pt dixi ↄflagratõne müdana elemẽtoꝝ coꝛ
ruptibiliũ qualitates q coꝛruptibilibꝰnris
coꝛpoꝛibꝰↄgruebãt ardendo penitꝰ interi⸗
bunt. atqʒ ipa ſubſtantia eas qualitateſ ba
bebit q coꝛpoꝛibꝰ imoꝛtalibuſ mirabili mu
tatione conuemiat. vt ſcz mund? innouat?
in meliꝰ. apte accõmodet boibꝰ etiaʒzcarne
in mehꝰ innouatis.

Nqui ao aliquio
ardebut ſc; vt iuſti oẽs a in dno vi⸗
deant gaudia qᷓ ꝑcipiũt. et in ulis re
pictant ſuſplicia qᷓ euaſerũt. quatinꝰ?tanto
magis ineternũ diuine graue debitoꝛes ſe

nir cõſpiciunt.qᷓ ei adiutono vicerũt.

¶O, boni malag vid
libonos. (Capitulum. III.

Nui erunt in penis
q / dqd agat᷑ intus in gaudio dñine:
ſciüt. Qui vero erunt in illo gau
Dio quid agatur foꝛis ĩtenebiiſ exterioꝛbꝰ
Be moꝛte ſecunda.

Dn enim nulla ſʒ
ſempiterna moꝛs erit. quãdo nec
Vuers amma poterit deũ nõ babẽ
do.ec doloꝛibꝰcoꝛpoꝛis carere moꝛiendo
VPiꝛima moꝛs animã pellit a coꝛꝑe nolẽtẽ.

=
—

pvel terre parte futurꝰ ſit. bominẽ ſcire arbi⸗

elſſe cognoſcant. quanto ineternũ mala pu
idebũt nõ ma

alijs leui

ſecunda moꝛs animã nolentẽ tenet in coꝛ⸗

poꝛe. Et ab vtraqʒ moꝛte cõmuniter id ba⸗/
betur. vt quod nõ vult anima de ſuo coꝛpo

(Bmalt ideirco ſemper viuent
ut ſemper moꝛiantur. Cap. IlII.

llic anima poſita

beata eſſe pdiditet eſſe nõ pdidit.
x qua re ſemꝑ cogit vt et moꝛtes⸗

ſine moꝛte.et defectũ ſine defectu.et finẽ ſine
ſine patiat.quatinꝰei et moꝛs imoꝛtalis ſit.

et defect? indeficiens. ⁊ finis infinitꝰ.

Anet oiſſimilitu
do paſſoꝝ enam in ſimilitudine
paſſionũ. licʒ ſub eodẽ toꝛmẽto
nõ eſtidem virtus et viciũ. Mam ſicut ſub

vno igne auruʒ rutilat palea fumat et ſub
eadẽ tribula ſtipule cominuunt frumenta

purgant᷑. nec ideo cũ oleo amurca ↄſundit.
qa eodẽ pꝛeli pondere expᷣmit᷑ ta vna eadẽ
qʒ vis irruens bonos pꝛobat.purgat. eli⸗
quat. malos damnat. vaſtat.exterminat ã

tum intereſt non qualia ſed qualis quiſq;
Patlat 2

e eodem

Equaq́z negan/
dü eſt etiã ipᷣm eternũ ignẽ ꝓdi⸗
uerſitate meritoꝝ qʒuis maloꝛũ
s Neuidꝛẽ alijs futurũ eſie grauioꝛẽ. ſiue
ĩiꝰvis atqʒ ardoꝛ pꝛo pena digna cuiuſaʒ
varier. ſiue ſpᷣe equaluer ardeat.ſq nõ equa⸗
li moleſtia ſentiatur.

PBe eodem.

Igebenne ignis.ſqʒ nõ oẽs vnomõ

eteni qntu erigit culpa tantu illic ſentietur

pena. HNam ſicin ;̊ mũdo ſub vno ſole mul
tiↄſtituunĩ.nec iñ eiuſoẽ ſolis ardoꝛẽ equa
liter ſentiijt.da oliꝰ plus eſtuat atzaliꝰ mi⸗

ES, eternus igllis non equaliter
cruciabit oẽs. (Capitulum. V.

us quioem eſt

cruciat pctõꝛes. Aniuſcuiuſqʒ

* . 4

S

—
—

nus ita illic in vno ignenõ vnꝰeſt modꝰ in⸗
cendij.quia qd bic diuerſitas coꝛpoꝝ.illic
agit diuerſitas pctõꝝ.vt ⁊ ignẽ nõ diſſimilẽ
habeant.et tñ eoſoem ſingulos diſſimiliter

exuragat.“
Güo iuſtũ ſit vt pꝛo tempoꝛali

culpa eterna pena reddatur. Augu⸗⸗

ſtinus de ciunitate deii.
Capitulum. VI.

no ergo ueruz eſt

inquiunt qd ait cbꝛiſtus veſter.
In qua menſura mẽlſi fueritis ea:
dem remetiet vobis. Si tempoꝛale pecca⸗
tum ſuſplicio pumteterno. Hec attendunt
nõ ꝓpter equale tꝑis ſpaciũ.ſed ppter vicil
ſitudineʒ mali.id eſt. vt qͥ male fecerit mala
patiat dictã fuiſſe eandẽ menſurã. De indi
cijs enim etcõdemnation bꝰdñs loqueba⸗
tur. pꝛoinde q̃ iudicat et condemnat iniu⸗

ſte ſi iudicatur ⁊ cõodemnat᷑iuſte.in eabem

menſura recipit.q̃ʒuis nõ boc qᷓd dedit. Ju⸗
dicio eniʒ fecit. iudicio et patit᷑.q;ʒuis dam/
natõem fecerit qd iniquũ eſt. patit᷑ damna
tionẽ q̊d iuſtũ eſt. Nec quiſq̃ʒ exiſtit q̃ con
cedat tam cito nocentiũ ſinienda eẽ toꝛmẽ
ta qᷓʒ cito factũ eſt bomicidiũ vel adulteriũ
pel ſacrilegiũ pel quodlibet aliud ſcelꝰ non
tempoꝛis longitudine. ſed iniquitatis ⁊ im
pietatis magnitudine metiendum.

¶Be eodem.
ps ait i qua men⸗
ſura menſi fueritis remetiet vobil
ideſt. quod feceris patieris.nõ vt
ſi ſtupꝛum fecerit ſtupꝛum patiatur. ſed qᷣd
peccato iſto facit legi hoc ei lex faciet. id eſt
quia legem talia pꝛobibentem deſua vi⸗
ta abſtulit. aufeꝛat eum etiam ipᷣa lex de bo
minũ vita quã regit. Idem. Holite iudica⸗
re vtnon iudicemim. In quo enim iudicio
iudicaueritis in eo iudicabimim. Muũquid
ſi iniquo iudicio iudicabũt.iniquo iudica
bũtur? abſit. Nulla quiſpe iniquitasaꝑpð
deum. Sedita dictum eſt. in ano iudiao
udicaneꝛitis ĩ eo iudicabimi.tãq ſi dicere

(Decimaoctaua

In q̃ volũtate bñ feceritis ĩ ip̃a liberabimiĩ.
vł ĩ qᷓ volũtate male feceritis ĩ ip̃a puniemĩ
Ex qlitatibꝰquipe voluntatũ nõ ex tẽpoꝛũ
ſpacijs ſiuerecte facta ſiue peccata metient
Alioquin maius peccatum baberet arbo⸗
rem deiſcere qᷓʒ bominẽ occidere. Illud enĩ

fit longa moꝛa ictibus multis. boc vno ictu

bꝛeuiſſimo tempoꝛe. In bac quiſpe ſenten

tia ad bocſolum eadem menlura eſt. vt d

non pꝛeſtititei nõ pꝛeſtetur. Atqʒita quod
ip̃e iudicatur erit eternũ.qʒuis quod iudi⸗
cauerit eternũ eſſe nequiuerit. In eadeʒ igi⸗
tur menſura qʒuis non eternoꝝ malefacto
rum eterna ſuſplicia remetientur. vt quia
eternam pvoluit babere peccati perfruitio⸗
nemanueniat eternam vindicte ſeueritatẽ.

¶Nem in eodem.

cire uelim quũo iu
ſtum ſit vt culpa que cum ſine ꝑ⸗
petrata eſt ſine fine puniat? Gre⸗
goꝛus boc recte diceretur ſi diſtrictus iuz
dex non coꝛda bominuʒ ſed facta penlaret.
iniqui enim ideo cum fine deliquerunt. qᷣa
cum fine vixerunt.HNam voluiſſent vnqʒ ſi
potuiſſent ſine fine viuere vt potuiſſent ſine
ſine peccare. Oſtendunt enĩ quia in pecca⸗
to ſemper viuere cupiunt.qui nunãʒ deſi⸗
nunt peccaꝛe cum viuunt. Ald magnam er
go mſticiam pertinet iudicantis vt nunqʒ;
careant ſuplicio.qui in vita bacnunaʒ vo
luerunt carere peccato.

¶ Quomodo dyabolus nunc cru/
ciatur.et quomodo cruciabituri fu
turo. Capitulum. VII.

Aiquus hoſtis
nequicie ſue vinculis aſtrictus
aliud eſt quod nũc patit.aliud
jd in fine patietur. Euia enima lucis inti
meoꝛdine cecidit nunc ſemetipᷣm intrinſe⸗
cus boꝛroꝛis caligine contunin ſen poſt H̊
amaritudine inuoluetur. quia ſuper bie eꝰ
ſucplicia non ſolum onfnimoda ſed etiam

infinita pꝛeporantur.aue videlicet euns pe

na tunc inicium accipit cum diſtrictus ad
exremum iudex vent.

Be eodem. .
Moꝛte guͦt carniſ
alieno dysbolo vnde nimiũ ſup⸗
bus incedit moꝛs alteriꝰ generis p
paratur in eternoigne tartari. quo non ſo⸗
lum cum terrenis ſed etiam cum aerijs coꝛ
poꝛibus excruciari ſpiritus poſſint.

¶ O, boſt damnationem repꝛobo
rum ſancti plenius cognoſcẽt gra⸗
tiam dei. Capitulum. VIII.
manentibus igi

tur angelis et bominibꝰ repꝛobis

nius qui

onicontulerit eis gratiꝛa.

¶ S damnatiſ malis ſancti intra
but in vitã eternã. ¶ Capitulũ.lX.
Wut enim impijſ
dicet. Ite maledicti in ignẽ eternũ.

iſic iuſtis. Venite benedicti patris
mei percipite paratũ vobis regnuʒ.et ſicut

—

ibunt illi in ambuſtionem eternas.ſic iuſti

in vitam eternã. Quid eſt aut vita eterna?
niſi vt cognoſcant te inquit verũ deũ ⁊ quẽ
miſiſti hieſum chꝛiſtü.ſcʒ iam in illa clari⸗
tate de qua dicit patri.quaʒ babni apud te
Ppuſq̃ʒ mundꝰſieret. Tuc eni tradet regnũ
Deo patri pt intret ſeruus bonꝰ in gaudiuʒ

dñ lui.

Wubieſt Plancti

ptiqʒ dictũ eſt pꝛo inimicis veſtris oꝛste⸗

un eterna pena tunc ſancti ſciẽt ple

Huũo iuſii tũc non cõpatienturr

ſſunt pꝛo inimicis ſuis q̊s tũcarde/
re nidebũt non oꝛabunt. Quibus/

oecimaoctaua.

ctuoſaʒpenitentiã eoꝝ coꝛda ↄuertere atqʒ
ipᷣa ↄuer ſione ſaluare. Qund enĩ aliud pꝛo
inimicis oꝛandũ eſt.miſi ̊ qᷣd apoſtolꝰ ait.

vt deꝰ det illis penitentiã ad cognoſcendaʒ

veritatẽ. et reſipiſcant a dyaboli laqueis a

quo captitenentur ad ipſius voluntatem.

¶ Be eodem.

et quomodo pꝛoillis tunc oꝛabii
qui iam nullaten? poſſũt ad iuſti⸗

qʒ cauſa eſt cur non oꝛeturtunc ꝓ boibus
eternoigne damnatis.que nunc etiaʒ cau:
ſa eſt vt non oꝛetur pꝛo dyabolo et angelis

eius eterno ſupplicio deputatis.que nunc

etiam cauſa eſt vt non oꝛent ſancti boies ꝓ
bominbus infidelibus impijſqʒ defunctll.
niſi quia de eis vtiqʒ quos eterno ſu plicio
deputatos iam nouerunt.ante illum iudi⸗
cis iuſti conſpectum oꝛationis ſue meritũ
caſſari refugiunt. O, ſi nunc q́; muẽtes iu⸗

ſtiet moꝛtuis ⁊ damnatis iniuſtis minme
copatiuntur.quando adbuc aliquid iudi⸗
cabile de ſua cauſa ſeſe perpen etiaʒipi no⸗
uerunt.quanto diſtrictiꝰtunciniquoꝝtoꝛ⸗

menta relpiciunt. quando b omni vicio
coꝛruptionis exuti ipſiiam iuſticie vicimꝰ
atqʒ artius inherebunt. Sic quiſpe eoꝛum
mentes per boc ꝙ iuſtiſſimoinberent iudꝛ
ciius diſtrictionis abſoꝛbet. vt omino eis
non libeat quicquid abillius eterne regu⸗

le ſubttilitate diſcoꝛdat.

DBe viſione dei.
Capitulum. XI.

deo quia in veriſſima ſcriptura legitur. Be

ati mundo coꝛde quoniã ip̃i denñ videbunt

et cetera talia. SGi queris quomodo inuiſi⸗

bilis ſit dictꝰſi videri pᷣt?rñdeo iuiſibilẽ eſſe

natura.pideri ãt cũ vult ſicut vult.Pluri⸗

ms eniz viſus eſt nõ ſicuti eſt. ſed qli ſpecie

Uacet quod oiciſ

ie opera ab iniquitate cõmutari. Eadẽ .ita

Y queris utrum
poſſit deꝰ videri? reſpondeo po⸗
teſt. Si queris vnde ſciaz? reſpõ

illi placuit aparere. Quid ergo eſt qddicit

eadeʒ auctoꝛitas. Deũ nemo vidit vnqʒ et
qd aplus planiꝰ explicans.quẽ nemo inqt
bominũ vidit nec videre p̃ᷣt. Rüo ergo vi⸗
dit deũ Abꝛabaʒ Pſaac Jacob Job Moy
ſes ichbeas Plaias et ſi qͥ alij ſunt.de qui
bus veraciſſima ſcriptura teſtatur ꝙ deuʒ
viderint ſi deuʒz nemo vidit vnqʒ quem ne⸗
mo bominũ pidit nec videre põt. agna
queſtio eſt qũo nõ ſit ↄtrariũ ꝙtot antiqui
deũ viderũt ſi deũ nemo vidit vnqʒ quẽ ne
mo bominũ vidit nec videre poteſt. Certe
refelli nõ pᷣt vt dicit Ambꝛoſiꝰ vel patrẽ vel
filiũ vel certe ſpũmſanctuʒ:ſi tñ eſt ſctiſpũs
piſio ea ſpecie videri quaʒ volũtas elegerit
nõnatura foꝛmauerit. Quẽ qᷓ; ſpũmſctũm
niſum accepimꝰin colũba et ideo deum ne
mo vidit vnqʒ.qa eam q̃ in deo babitat ple
nitudinẽ diuinuatis nemo cõſpexit nemo
mente aut oculis cõpꝛebẽdit. Vñ moyſes
ait deo cum q et vt amicꝰ amico facie ad fa⸗
ciẽ loquebat. Si inueni grãm anteteoſtẽ
de mibi temetipᷣm. Nuid ergo? ille nõ erat
ipᷣe? ſi non eſſet ipᷣe.ei nõ diceret oñde mibi
temetip̃ᷣm. ſed oñde mibi deü et tñ ſi ei? na⸗

„

turã ſubſtannãqʒ; ↄſpiceret multo minꝰ di⸗

ceret oſtẽde mihi temetipᷣm. Jpe ergo ergt
in ea ſpecie qua aſparere voluerat.lHoaũt

ipſe aſparebat in natura ppᷣa quaz moyſes

videre cupiebat. Ea qpe pmittit ſctis ĩalia
vita.vnde qð rñſuʒ eſt Moyhl.Hon pide⸗

bit me bõ et viuet. verũ eſt. qa nemo poteſt ſi

videre faciẽ dñi et viuere.i.nemo põt eum ĩ
hac vita viuẽs videre ſicuti eſt. Nam miti
viderũt.ſʒ qð polũtas elegit nõ qd natura

ſceleratꝰqñ ð ſuo ſcelere abiullo iterrogatꝰ

⁊iudicatꝰẽ cłeniã ipe dyabolꝰqñ veit cũ an
gelis vt coꝛã illo aſſiſteretſi beati mũdicoꝛ

des.q.i.d.v.Rñdeo.nũquã eſſe ↄſequẽs vt
etiã videãt deuzqͥ voces abeofactas aliqñ
audiũt. Neqʒ eniz viderũt eũ qͥ audieri qñ
dixit adð filiũ.et clarificaui etiterũ clariſica⸗

bo. Neruntñnõ eſſe miranduʒ ſi aliquãdo

nõ mũdicoꝛdel etiã videãt deũ iſpecie quã

volũtas eiꝰfecerit. latente inuiſibili ⁊ apund
ſe incõmutabil monẽtenatura. Si queris

Ire.
foꝛmauit. Si qris qũo eũ vidit vel Can

decimgoctaua

vtru etiam ſicuti eſt aliquando poſſit vide
ri? reſpõdeo nilijs boc eſſe pꝛomiſſum. de q;
bus dictum eſt. Scimus quia cum apa⸗
ruerit ſimies et enmus.quando videbimꝰ
eũ ſicuti eſt. MHunc eni queritur qũo pidea
tur deus non ea ſpecie qua in iſto ſclo qui⸗
buſdam voluit aſparere ſed qũo videatur
in illoregno vbi eum filij eiꝰ videbũt ſicunt
eſt? Tunc quiſpe ſatiabitur in bomis del⸗
derioꝝeoꝝ.Hon enim indigm deum vide⸗
bunt de quibẽ dictum eſt. Tollatur impiꝰ
ne videat claritatem dei.quibꝰ etiã dicetur
Ite in ignem eternum quiparatus eſt dya
bolo etangelis eius. ¶ Nldꝛomilit aut deꝰ
ſe oſtenſurum dilectoꝛbus ſuis cum patre
vnüũ deü.nõ quũo in boc ſeculo in coꝛꝑe viſꝰ
eſta bomis et a malis.et in iudicio etiam fu
turo quo ſic vẽturus eſt qũo viſus eſt iens
in celum. boc eſt in eadem foꝛma filij bomi
ms eandem foꝛmam videbunt quibus di⸗
cturus eſt. Eſuriui ⁊ non dediſtis mibi ma
ducare.qa ⁊ indei videbunt in quem pupu
gerunt. non illam deifoꝛmam in qua nõar
bitratus eſt rapinã eſſe equalem deo.in illa
die tunc videbunt ſicuti eſt. NHecideo vide⸗
bunt.quia pauperes ſpũ in hac vita fſuerüt
quia mites.quia lugentes⁊c.ſed quia mũ⸗
do ſunt coꝛde.quoniam mũdo coꝛde vide⸗
bitur q̃ nec in loco videt.nec oculis coꝛpo⸗
ralibꝰpidet.nec conſcribit viſu.nec tactu te⸗
netur.nec auditur affatu. nec ſentitur incel.

I.
(Quid diltet inter videre et crede
Capitulum.XII.

ter uioere et creoe⸗/

re boc diſtare dicimus.qͥa pᷣſenna vidẽtur.
creduntur abſentia. lane foꝛſan ſatis eſt
ſip̃ſentia illa boc loco intelligamus dicta
que pꝛeſto ſũt ſenſibꝰſiue animi ſiue coꝛpo
ris. pnde etiaʒ ducto vocabulo pᷣſentia no⸗
minãsur. Sicut enim banc lucem coꝛpoꝛiſ
ſenſu. ſic et meam voluntatem plane video
qꝛ pꝛeſtoeſt animimer ſenſibꝰatʒ imꝰ mibt
pꝛeſens eſt. Si qs vero mibi indicet volun
tatem ſuam cuiusos et voxm ibip̃lens eſt

tñ qꝛ ĩa volũtas qua mibi indicat latet ſen
ſum coꝛꝑis et animi mei credo non video.
Aut ſi mentiri eum exiſtimo non credo.et
ſi foꝛte vt dicit ita ſit. Creduntur ergo illa qᷓ
abſüt ſenſibꝰ noſtris ſi mdet idoneũ qᷓd eiꝰ
teſtimoniũ pbibetur. Mec qꝛ dixi ea crediq̃
abſunta ſenſibus noſtris ſic accipiãtur.vt
inter illa deputent᷑ que aliquando vidimꝰ.
et nos vidiſſe retinemꝰ.certiqʒ ſumus quã
uis non tunc pꝛeſto ſint cum recolunt a no
bis.Meqʒ eni inter credita ſed inter vila de
putantur.et ideo nota ſunt.non quia fideʒ
habuimꝰalijs teſtibꝰ.ſeð quia nos vidiſſe
ſine dubio recoꝛdamur et ſcimꝰ. Cõſtat igi
tur ſcientia noſtra ex piſis rebus et creditis
ſed in bis que vidimus et videmus noſipſi
teſtes ſumus. In bis autem que credimus
alijs teſtibmouemur ad fidem cũ earum
reꝛũ quas nec nidiſſe nos recolimus nec vi
dimꝰ.dant ſigna velin vocibꝰ pel in lris łi
quibuſcunqʒ documentis qbus viſis non
viſa credantur. Mon autes immerito ſcire
nos dicimꝰñ ſolũ ea qͥ vidimꝰaut videmꝰ.
verũ etiam illa que ydoneis adquãcunqʒ
rem cõmotiteſtimonijs vel teſtibus credi
mus. Moꝛro ſic ſcire nõ incõgruenter dici
mus etiã illud qd certiſſimũ cꝛedimꝰ Minc
factum eſt vt etiã recte credita et ſi nõaſſint
ſenſibus noſtris videre mẽte dicamur. Cũ

itaqz dicit homini crede chꝛiſtu relurrexil
a moꝛtuis ſi credit. attende quid videat.ar

oecimaoctaua.

modo credatur vł non credatur. Sed ſi di
uinarũ ſcpᷣturarũ eaꝝſcʒ q̃ canonice in ec⸗
cleſia nominantur perſpicua firmatur aus
ctoꝛitate ſine vlla dubitatõne credendũ eſt.
Alijs vero teſtibus vel teſtimonijs quibꝰ

Iliquid credendum elſe ſuadetur tibi crede

re vel non credere liceat.quantuʒ me ea ad⸗
monenti ad faclendaz fidem vel babere vyk
non babere ꝑppenderis.Si eni ea que non
vidimus boc eſt in pꝛeſenti apparentia non

ſenſimus vel mente vel coꝛpoꝛe neqʒ ð ſcri

ptuꝛis ſanctis vellegendo vel audiendodi
dicimus.nulla omino cꝛedidiſſemus.vnde
ſciremꝰeſſe ciuitates vbi nunq̃; fuimꝰvel a
romulo conditam romam. pvel vt de pꝛo⸗
pioꝛibus loquar conſtantinopolima con⸗
ſtantino? vnde poſtremo ſciremꝰ qui nã
parentes nos pꝛocreaſſent quibus patribꝰ
auis maioꝛibus geniti eſſemus. Talium
quiſpe cũ plurima ſciamus non tamen ea
pvel vllo ſenſu pꝛeſentia ſicut ſolem.ſicut no
ſtri ammi voluntatẽ pel canonicoꝛum elo⸗
quioꝛum auctoꝛitatem ſicut adam fuiſſe pᷣ
mum bominem aut chꝛiſtũ in carne natũ
paſſumqʒ et reſurrexiſſe didicimꝰ.ſed alijs
referentibus de quoꝛum teſtimomoin boc
dumtaxat rerũ genere minime dubitandũ
eſſe putauimus.ſatis vt pᷣto iſta mea pꝛo
locutione recognouiſti quid ſit pidere vel
mente vel ſpiritu vel coꝛpe.et quid ab eis di
ſtet credere. QNuod quidem fit mente et vit

tende quid credat. 2 ptrũqʒ diſcerne. Nidet detur mente. quomam mentinoſtre fides

pominem cuius aubit vocem et ip̃a voxin perſpicua eſt. Sed tamen quod eade; ſide
uiſis coꝛpoꝛalibus deputatur ſm ea que ſu cceditur abeſt et ab aſpectu coꝛpis noſtri.
pꝛa diximus. Hecduo ſunt teſtis teſtimo ſicut abeſt coꝛpus in quo chꝛiſtus relurre⸗
nium.quoꝛum ab oculos vnum.alterũ ag xit. et abaſpectu alterius mentis ſicutabeſt
aureſ pertinet. ſed bunc teſtem foꝛtaſie alio ab aſpectu mentis noſtrefides tua.q̃ʒuis
rum teſtimonioꝛum auctoꝛitate cõfirmat eam eſlſein te credam cũ eam nõ videã coꝛ⸗
diuinarum ſcilicet ſeturarum vel quorũ poꝛe quod nec tu potes.nec mẽte qdtu po
libet alioꝛum quibus eſt motus ad ſidem. tes.ſicut ego mesm qdtu non potes.
ſcripture ad piſa pertinent coꝛpoꝛis oculo
rum ſi eas legit. vel aurium ſiaudiuit. Qð
igitur non ſic oſtendero.vtaut coꝛgis aut
animi ſenſu viſum peꝛceptumqʒ teneatur.
et tamen dixera aliquid quod aut verum
quidem aut falſum eſſe neceſſe ſit.ſed nullo

rum duoꝝ genere vdeatur reſtat vt tantu

¶e viſione coꝛpoꝛali et ſpiritua
Lli in futuro. ¶Capitulum. XIII.
jruz eſt dicere q;
ancti coꝛpoꝛalia tunc babebunt
pt nõ polſint oculos claude atqaʒ

aperire cũ velint. Duriꝰ aũt q ibi deũ quiſ⸗
quis oculos clauſerit nõ videbit. Si enip
pbeta Heliſeꝰpuerũ ſuũ ges abſens coꝛꝑe
pidit accipientẽ munera que dedit ei Maa
man ſyrus queʒ ꝓpbeta memoꝛatꝰa lepꝛe
defoꝛmitate mundauerat qð ſeruus neqʒ
doö ſuo non nddente latenter le feciſſe puta
uerat. quãto ma gis in illo coꝛpoꝛe ſpiritua
,li videbunt ſancti omma non ſolum ſi ocu
RW los claudant. verum etiam vnde ſunt ab⸗
W G ſentes coꝛpoꝛe. .
EGi volubiles erũt illic cogitatio⸗
22 nes noſtre. ¶ Capitulum. XIIII.

RKoindoe uerbum

32

q ſonat foꝛis ſignũ eſt verbi qᷣd
intus lucet. cui magis vᷣbi cõpe⸗
nt nomẽ. Ham ũülud qd ꝓfertur carmis oꝛe
vox verbi eſt. verbũqʒ ipim ðꝛ ꝓpter illuda
quo vt foꝛis apareret aſſũdtũ ẽ. Idẽ in eo⸗
dem paulopoſt. Quappter ita ðꝛullud dei
perbũ pt dei cog tatio non dicaĩ nec aliqo
eẽ quaſi volubile credatin deo qͥd nuncac
☛N apiat nũc recipiat foꝛmã vt verbũ ſit.eam
pe poſſit amittere atqʒinfoꝛmii quodamo

⸗ do volutari. Et paulopoſt. Dicui quidem
4 o exs in ſchturis lanctis cogitatões dei. ſʒz eo
4 1locutionis mo oibi et oblimio dei ðꝛ. q̃ vti⸗
4 , gaopetarein ðo nulla eſt. Et paulopoſt
. Et tũc quibẽ cz in eterna vta verbů noſian
. nõ eritfalſu.qa neqʒ mentiemur neqʒ falle
6 mur. Foꝛtaſis etiam non erunt volubiles
2 noſtre cogitanones ab alijs in alia euntes
atqʒ redeutes. ſed omnem ſcientiam vnoſi
n mul ↄſpectu videbumꝰ. Cñ cũ et B fuerit ſi
et fuerit ſoꝛmata erit creatura q̃ foꝛmabii
4 lis fuit vt mbil iam deſit eꝰ foꝛme ad quam
êM puenire debeꝛet. Sed iñ coequanda nõ eꝛit
“ illi ſimplicitati vbiñfoꝛmabile aliquid foꝛ⸗
ℳ matũ vel refoꝛmatũ eſt. ſed foꝛma neqʒĩfoꝛ:
mig neqʒ foꝛmata ipᷣa wi eſt eterna imuta⸗
biliſqzſubſtantia.
4 ualis et quanta exit felicitas
beatitudo futura. (Cap. XV.
, . . uanta erit felici⸗/
4 tas pbi nullũ erit malñ. nullum

N

7
4
i4 28

onmnia in omnibꝰ. Ioem in eodẽ. Certe vbi

latebit bonuʒ. vacabit dei laudibꝰ q erit ibi

volet ſpus. bi erit ptinꝰcoꝛpꝰ.nec polet ali⸗
qᷣd ſpũs qᷓd nec ſpm poſſit decere nec coꝛ⸗
pus. Aera ibi gla erit vbi laudats nec er⸗
roꝛe qſq̃; nec adulatõne laudabii. Nerꝰ bo
noꝛ q nulli negabit᷑ digno.nulli defert᷑indi⸗
gno.ſednec ad eũ ambiet vllus vbi nullus
pmittel elſe niſn digne er pax vbi nibil
aduerli neca ſeiplo nec obali q ʒ panet.
pmiñ vꝛutis erit ipeqͥ ntutem dedit. eiqʒ le
ipm qᷓ meliꝰa maius nibil poſſit elſe pmiſit
OQuid enm eſt aliud qd ꝓpbeta dixu. Ero
illoꝝ deꝰ.etipi erũt mibi ſplłus.niſi ego ero
vnde ſatientur. ego ero quecunqʒ boneſte
ab omnibus deſiderantur. et vita et lalus.
vicius et copia. glona ⁊ bonoꝛ. pax⁊ omiĩa
bona. Sic eniʒ et ilud recte intelligi quod
git apoſtolus. At ſit deus omnia in omm⸗
bus. Ape enim erit finis deſiderioꝝ noſtro⸗
rũ quiſine fine videbitur.ſine faſtidio ama
bitur. ſine fatigatione laudabii. boc mun⸗
hic effectus.bic actus pꝛofecto erit omibul .
ſicut ipa vita eterna cõmunis. Ceterũ qui
futuri ſunt pꝛo meritis pꝛemioꝝetiam gra
dus bonoꝛum atqʒ gloꝛarũ qs eſt idoneꝰ
cogitare quanto minus dicere? Qy tamẽ
futuri ſũt nõ eſt ambigenduʒ atqʒ ita etiaʒ
beata illa ciuitas magnũ in ie donuʒ vide⸗
bit qd nulli ſuꝑioꝛi nullꝰinferioꝛ inuidebit
ſiẽ nũc nõ inuidet arcbangelis angeli cete⸗
r.. Tam nolet eſſe vnuſquiſqʒ quod non ac
cepit qʒuis ſit pacatiſimo vinculo concoꝛ
die ei qui accepit obſtriciꝰ q; nec in coꝛpo/
re vult oculus eſſe qui eſt digitus.cũ mem
bꝛum vtruqʒ connneattotius partis paca
ta compago.ſic taqʒ babebit donuʒ alius
alio minus vt boc q; donũ babeat ne velit

¶ In tribus onſtare beatitudiney
ram. (Capitulum. XVI.

Bi eſſe noſtrũ nõ
babebit moꝛtem ibi nolſe noſtrũ
non babebit errwez ibi amare no
ſrũ nõ babebit offenſionem.
— —

(, ſanctis in futuro non ad do:
loꝛem ſedo ad gaudium ꝓficiat pꝛete
nemoꝛia. ¶Capitulu. XVII
it ergo illius ci

tis ⁊ vna in oibꝰa non ſepara

ritoꝝ

juita
bilis in ſingulis volũtas libera et
ab oĩ malo liberata.⁊ impleta oĩbono.fru⸗
ens indeſinẽter eternoꝝ iocũditate gaudio
rũ.oblita culpaꝝ.oblita penaꝛũ tñ necideo
ſue oblita liberatõis vt liberatoꝛiſuo nõ ſit
grata. Quũtum ergo attinet abſcientiã ra
tionalẽ memoꝛ erit pᷣteritoꝝetiã maloꝛum
ſuoꝝ. Quantũ ãt ad experienus ſenſũ ime— ”
moꝛ. Nam et peritiſſimꝰmedicꝰ ſic arte ſci/, MU .
untur oẽs moꝛbos coꝛꝑis nouit. Sicut ãt
coꝛpoꝛe ſentiũt plurimos neſcit qᷓs ipᷣe non
paſſus eſt. Atergo ſcientie maloꝝ due ſũt. S=
Ana qua potentiã mẽtis nõ latent. Alteꝛa l
qua erperiẽtis ſenſibꝰ inberent. Aliter q pe S
ſciunt oĩa vicia ꝑ ſapientie doctrinã.aliter M “””
ꝑinſipientis peſſimã vitã ita et obliuiones S
malonꝝ due ſut. Aliter nãqʒ ea obliuiſcitur
eruditus ⁊ doctꝰ.aliter expertꝰ paſſꝰ. JFlle
ſi peritiam negligatiſte ſi miſeria careat.
Scðm banc obliuionẽ quã poſterioꝛi lo/
co poſuinõ erũt memoꝛes ſancti p̃teritoꝛũ
maloꝝ. Carebut ei malis omnibꝰsita vt pe⸗
nitus deleatab eoꝝ ſenſibꝰ.⁊tñ potẽtia ſciẽ
tie que magna in eis eꝛit non ſolum ſua pꝛe
terita ſed etiaʒ damnatoꝛũ eos ſempiterna
miſeria non latebit. ꝗbi vacabimꝰ et vide⸗
bimus.videbimꝰ et amabimus.amabimꝰ2
et laudabimus. Ecce quid erit in fine ſine

fine.

Expliciüt ſententie libꝛi ſecundi ma
giſtri Hugonis de ſancto Aictoꝛe
de incarnatione verbi.et impletöõne
et erbebitione gratie dei et de ſacra⸗
mentis noui teſtamẽn vſqʒ adfinẽz
⁊cõſümatõem omniũ feliciter. ꝗm⸗
pꝛeſſi ſunt iſti duolibꝛ Elrgenti’ne.
Enno dñi. MM. cccc. lxxxv. Finiti in ⸗ .²ͦDnW

die ſciõnmarne Abdon Sennes . .

R

Wülr . “

„

—

2=ð ðèð
ð
=
ðèð

5,
ð = =ðð èð
S 4 2 „
=
.
8
2 ð .
E 14
Sr . „
. 2
DE me⸗ 2

ð⁴

3

4
4

34
R4*
3
ee

ð
= èð =ð
. . . . 35 SM = £
2 . =
= S “l
. ð S
ð
. =ð
S. = 5 .
è .
E = 8 . . 3
.l =

=

2
GU
ð
èòð
= = ðòð?ðü
5 .
5 . Sè
. =
. e rrereEE
4 . ð =
B * 4 1 — „
. . “ 4
2

—=

—
è
õ

. ðð
ðð
è

188O elesolng -„Pepuels Toloelesqe-eA uiOO lelseuIAXAMMM HquIO JeISE MANA

2 A 61 . 9 6

Ssnoo⸗