Gb567_fol
author: Nider, JohannesandNigromonte, Johannes de

4
D
Ae 2
4
. . G 4
5
74
1
„
7 1
7
.
. *
†
37 .
5
N 12 –5 1194 1885 021
IIIIIHIIMIIIIIIUIIIIIIII
U8 Tübinger

ncipit tractatus de otractibus ercacoaum MNeuerendi pr̃is fratris
ohãms Mider ſacre theologie ꝓfeſſoris oꝛdinis pᷣ̃dicatoꝝ

PVm mercatoꝝ officiũ tot ſuſpectis otractibus circum
uolutu agnoſcatur moderno temꝑe · vt exꝑti ammaꝝ
medici uiſtũ ab minſto vix valeant diſcerneé · Idcirco
famoſoꝝ doctoꝝ mmixus ſentencyjs peincipaliter nunc
ꝓpono tractare matertas quinq; in tottidiẽ capitulis
Vrn mu erit quot exigantur ad emendũ venden⸗
du uſte Hecũudũ erit de ↄdicõmbus ᷣm quas valoꝛ
rei vendende poſſit ↄgnoſci erau erit de regulis ſᷣm quas vrderi põt
aliqualiter quo mercatvees magis vel minꝰ ſecuri ſint Quartu erit de
multis ſpẽbus ↄcractuũ ſub conpendio· qñ ſint uiſti c qñ muiſti uin⸗
tũ erit de cauſa ⁊c origine tranſlacionũ taliũ oĩm in rebus tempoꝛalib

regulas æ doctrinas cognoſcendi in emendo ⁊ vendendo d
yſit pᷣciſe æ in omm c aſu licitu vel illidtuũ iuſtũ vel minſtum ·
vix aliquis. aut pꝛudenciũ nullus dare p̃ſumit. ꝓpter pꝛuden
dam filioꝝ huius ſeculi· qui peudencioꝛes ſũt filijs lucis ſcʒ

do notandu qꝙ ſequencia mn toto vel m magna ꝑte ſũpta ſunt de dickis ſan⸗

cti home. SPeatte eciã mat lxi de kracoiua ſacre theologie doctoris · q pꝰ

multas quas habuit cũ magms mercatorib collacõnes luculentiſſ ime de
hac ſcripſit materia multũq; ſe fundans in pfatoꝝ duoꝝ doctoꝝ ſentencys
ercio notandũ ꝙ tranſlacionũ reꝝ vmius dommi ad aliũ ſunt quan⸗
tũ ad ꝓpoſitu ſuffiat tres ſpecies quib tranſfert dñium. Prma liberalis
ſeu gratuita diffimao donacõ ſiue dacio que actiue eſt ↄſenſus gratuitu⸗
ſeu liberalis potentis tranſferre rem in aliũ vt ſit vel fiat ſemp vl Illimita
te realiter iſtuus eo modo quo ſua nõ fuit ante ↄſenſũ hiuꝰ modi. Sict
ſenſus quia ex qacti bo volu ntatis inte riori ba primo maxime om̃is depen
det tranſlado- Dici potentis tranſ ſerre · quia ſi ſupioꝛ vel dñs rei ꝓhibet
nõ eſt uuſta donacio ſeu dacio· Picit᷑ vt ſit vel fiat · qꝛ aliqñ nõ ſtatim eſt al⸗
terius · ſz poſtea tranſ fer · Exempli gracia denariũ quẽ dedi tibi ad leruã⸗
du hodie dare poſſum vt tercia die ſit tuꝰ poſtq; pluuia ceciderit · Dicitur
gratuitus ↄſenſus ad dr am non gratuiti qui intendit equiualens uł aliud

temꝑpale. Oratuita em̃ donacioo elſt · que fit ſic libere· ꝙ dans nõ intendit n

ſperat obligacõem vł retribucõ a recipiẽte ꝓ re data · licʒ em̃ dãs ekmã⸗
...
R

.
*

uot exigant᷑ ad uſte emẽdũ vendendũ Tapkem pmũ ·
antu ad primu nõndu ꝙ certas omm quaq; ſuffidetes

m ghacione ſua· Yntelligenda ergo ſut ſequenca cũ moderamme Hecu

ſtẽdat ſperet ⁊ deſideret retribucõeʒ a deo · nequaq; tñ poteſt aliquis aut

debet intendere obligacõem ciulem. vl retribucõe; tanqᷓ; debitum ciuiliter

ꝓ re vł eiꝰ dacõe · Picitur ſemꝑ vł illimicate.ad dram mutuacõis quia
fit cũ pacto reddendi capitale.
dendo nec limitate fit ad tempꝰ. Sicit᷑ eo modo quo ſua nõ fuut ante ↄſen⸗
ſuũ.qꝛ poſſibile eſt ꝙ res q̃ prius fuit mea aliquo mõ · viʒ ad tempꝰ. vł ſub
aliqua ↄdicõe vel ſolũ ad certum vſum detur michi alio mõ· viz ppetue ſi
ne oↄdicõe vel ꝓ omm bñplacito ↄuertendo · Propter defectum pmi viʒ con
ſenſus.⁊ ſcði viʒ pẽatis nõ poſſũt dare ſine licẽcia pueri meri ſerui· amẽ⸗
tes · Meligioſi clerici vbi ꝓhibent᷑ ſimiles. Vt dec epti c molentati quia
diſſenſus ½ muoluũtariũ cauſat᷑ m quibuſdam ab ignoꝛancda · In quibu ſdaʒ
a uiolencia. c ſ̃m ꝙ ignoꝛancia vel uiolendia plus eſt in cauſa trãſlacõms
ſ̃m hoc redpiens · illud ſciẽs.minꝰ uiſte recipit · ymmo muiſte rem recipt
qꝛ tranſferens aut nõ eſt mere volũtarius aut ſimplicit᷑ muolũtarius· d
hoc vero ꝙ aliquis recipiat dacionẽ 1d eſt ad dacionẽ paſſuiã exigit᷑ eẽ
oↄſenſus eius · æ poteſtas recipiendi paſſuia. ꝓpter cuiꝰ carenci am frater
minoe nõ poteſt recipe pecumam · qꝛ iſte nõ poteſt eſſe dñs Mec religio⸗
ſus ſine auctoritate peelati Huic aut daciom coꝛreſpõdet alia ſpẽs
tranſlacioms uidelicet liberalis vſus accomodacõ.q̃ ſimiles ↄdicõnes exi⸗
git tam m dante q; in acapiente vt ſit uiſta· licet dommu non tranſferat᷑
rei ſʒ vſus libere ecuda ſpẽs tranſlacõms eſt ꝓꝑmutado · qͥ fit non me
re gratuite ſʒ condicõnaliter ex paco dandi vnam rem ꝓ alia· Et omu⸗
m vocabulo vacat᷑ empdo* vendicõ Et fit dupliciter. vno mõ nõ repua⸗
to dommno in re æ tunc nõ habet nomẽ ſpeã le · ſz vocat᷑ empcio ⁊ vendicõ
Ec deſcribiẽ ſic · Empeð eſt dacio ra vt pcyj ꝓ alia re. Pẽdicio vero ẽ da
cio rei ꝓ re vt pꝛeciuũ Alio mõ ꝙ reſeruatur dominiũ in reſed vſus tranſ
fertur vt m locacõe ⁊æ conductõe ſeu conuencione · Eſt autem locad o dacio

rei vel dacio vſus eus cuius nen rei dommum per illam daconem nõ

tranſ fertur pꝛo re vt pꝛecio · Conductio vero eſt dacio pꝛecij pro re vł
vſu euis cuius dommuim non tranſſertur · Sub permutacione pꝛedida
com pꝛehenditur cambuim ſeu campcio que eſt quedam vendicio empcõ
vmus monete pro alia Et eaſ dem habet difficultates ſicut empcio ⁊ ven⸗
dicõ. Similiter hic includitur negociacio per quam quis non lolum inten⸗
dit emere ſed emptum vlterius vendere /E. ercia ſpecies eſt mutuacio
adcuia que eſt gratuita dacio pecunie vel vei alterius quam vel equiualen
tem tenetur reddere recipiens uuxta pactnm; Putuado vero
paſſiua eſt talis rei recepcodicitur dacio quia dominuum tranſferxur

ded gratuita donacio ſine omm pacto ð r'd

——

Pdeo ſcript᷑a vocat eam frequẽter dacionẽ vt exo di. 21. luce · l6· Putuũ
date uͦl mde ſperantes Hic᷑ gꝛatuita qꝛ ſicut donacõ gratuita puꝛe ⁊ ſim
plicit᷑ c gratis fit ſine limitacõe · ſic iſta debet gratis fieri ſalua iſta limit aci
one de reddendo · Ideo vbi ſup · xpᷣs ait · Putuũ date mechil inde ſperãtes
ſuple vltra reddicionẽ rei· Picdt᷑ em̃ mutuo.quaſi meum tuũ facio · Moc
tamen qð tibi mutuo nõ ſimpliditer deſimt eſſe meum. ſj ſolum ad tempus
per quod debet eſſe tuum · Pie ecam poſſum dicere . me apud te tantum
habere m debitis. Pic? quam vel equiualentem reddere tenetur ac · Quia
mſi ſic. tunc eſſet libera donado.· Sicitur iixta pactum quia mutuum red
piens non tenetur rem mutuatam ſimpliciter reddere. niſi pacum ita fue⸗
rit · poteſt em tale pactũ fieri ꝙ reſtituat ſi petitum fuentt · vł ſi aut dum ve
nerit ad pmguioꝛẽ rneck tuc ſi non venerit ↄdic o.reddere nõ tenet᷑
js ſuppoſitis patet ex deſcripcõe donacoms · que quot requirant᷑ ad
ipᷣam vt tacum eſt. Sed ad ſcðe tranſlacõnis ſpeces æ modos · ſpecla
liter ad vendicõem † empcionem * mercacõem vndecim ↄdiciones requi⸗
rut Drimo vt m dante ſit volutas dandi ſeu ↄſenſus.a ſimilit᷑ pẽas.⁊ im
recipiente voluntas recipiendi et poteſtas. vt declaratũ eſt in deſcripcõe
donacoõms · Scdo requirit᷑ vt mchil in pacto 9mittat᷑ qð ſit ↄtra ſubam
dacõms vel in ſe malũ.vł repugnans daciom · quia tales pꝑmutacõnes *
tran ſlacões non fuũt gratuite. ſz ex pacto t ↄdicõ naliter. vt do ſi des · vel
do vt des michi tantũ · Reqiurit᷑ ꝙ talis ↄdido ſeu limitacio vel pactu tale
nõ ſit ↄcra ſubſtanaã dadonis vł in ſe mala.vł repugnans ↄdicõm vł ad
dicom limitanti · Exemplum de addicione que eſt ↄtra ſubſtanei am dado
8· vt ſi aliquis diceret ego do tibi hoc ſic ꝙ ego habeam dommum eius;
Premphenr de addicione que eſt in ſe mala · vt ſi dicerez ego do tibi hoc · dũ
modo neges xp̃m · ibi tam dans q; accipiens peccat· Exemplum de addicio
ne que repugnat ↄdiciom vel addidom limitant · vt ſi dicerem · ego do ti
bi hoc · cum poteſtate reemendi a te ꝓ tanta pecuma qu antũ voluero· tu
diceres placet ſic tamen ꝙ nũq; iſta poteſtate vtaris Hic vna condicio re
pugnat alteri · vbi tamen aduertendum ꝙ in primo & tercio exemplo nõ
redditur ꝑ talia dacio muiſta ſed ommno nulla. t ſimiliter eſſet indi⸗
candum mn vendidone vel empcione condicionali vel limitata· erci re
quiritur vt quicquid in pactum venit liciti bona fide ſeruetur quua permu
taciones pꝛefate uidelicet locacioms conuenciomis condudioms ⁊c ſunt cõ⸗
dicionales Ydeo ex pacto requiritur ad hoc ꝙ iuſte ſint · ꝙ totum quod im
pactũ venit ⁊c lictuᷣ ẽ · bona fide ſeruet᷑ ſiue ſit expꝛeſſum ſiue tacitũ duũmõ
ex lure uk oſuetu dĩe ĩtelligẽð uk ſubĩtelligẽð ſit ße ſtelligñciã vboꝝ cõ eʒ

Et de quanto quis hmõi pacta nõ ſeruat bona fide · de tãto miuſte recipit ·
ac receptis vti aut ea ſeruat minꝰ iuſte · Pi hic oꝑparj mamales artifi
ces · ⁊ qiucũq; laboꝛatoꝛes ſe diſcuterẽt · ſepe muiſtos ſe receptoꝛes aut po⸗
ſſeſſoꝛes ag noſcerent · Magis aũt clerici quibo in iure a ſacris dodtrrims
ſuffici ent᷑ exp̃ſſũ eſt quo pacto bñficia reciꝑe.tenẽ ·⁊t fructꝰ eoꝝ pape⁊ di
ſpenſare .qũo eaã ipſi viuẽ a ea que ꝑcipiut depᷣuire debeãt · Ancũq; igiẽ
illa pact a nõ fidelit᷑ puant ſe muuſtos ſciant occupatvees ymmo fures vel
vaptoꝛ es·fures mqnãtũ malidã ſuã occultãdo · bona eccie q· ſubtrahunt·
Rapeve es vero ĩqntũ ꝑ põm uuſticie t coꝛrectõi rſiſtũt ne ꝓ uiolacõe pac
toꝝ ab eis quoꝝ inteſt pumãat᷑ · Quarto ad iuſtã vẽdicõz qu ãcũq; aliam
trãſlacõʒ ꝑ mutacõm ⁊c exigit᷑ dac̃o łᷣ recepẽo pᷣcjj nõ imuſti ſcienter ſeu
bõ fides · ſemota fraude vt ſcz uec credat nec caãm ſeu roẽm crededi hẽat ſe
aliqd recipe rõe vẽdicioms vlcra uiſtũ pᷣciũ ſeu rei valoꝛẽ· dẽ nec credat
qe m credulitatẽ oↄſcĩe ſue debet agẽ ⁊c conari vt ñ ſu ꝑuẽdat rẽ de qnto
pt aliũde ggnoſcè vel ꝑ ſe intelligere · Hicit nec cauſaz credendi ſeu racionẽ
quia qiu ↄmittit vendicionẽ rei ſue bona fide vm · ſm famam bono luro et
poſt ea nũq; cogitat de uiſto pᷣcio talis ↄmittens nõ habet cauſam ſeu rõe;
credẽdi miſi bonũ · ⁊ ſic nõ tenet᷑ uidere an uiſte cui ↄmiſit receꝑit uiſtũ p
cium. i vo ſcienter ↄmitteret vm qui ↄſueuiſſet ſemꝑ ſuiſte vendẽ certe
tuc hẽret rõem ſeu cauſaʒ cr edendi vł ſaltem p̃ſumẽdi ð ſuiſto · ⁊c& nõ eſſet
excuſatꝰ nec bona fide reciꝑet aliqd vltra uiſtum pcium· Et ſic pʒ qũo ex
igitur vt vendens rem ſuam nõ ſcient᷑ ſuꝑuendat · vel carius q; debeat·
t emens ſcient᷑ non mmis modicũ ꝓ re det · ſed res vendibilis deẽ ꝓ tan
o quanti valoris ẽ alias inuiſticia ↄmitteret᷑ mequalitas. Qum taʒ ſm
theologos q́; phᷣos in omm otractu equalit as debeat ſeruari Eſt aut equa:
litas mchil aliud q; eſtimacõ mutua· voluntaria · bona fide facta.in qua nec
mtenditur mmequalitas · nec meſſe cognoſe citur . (Quod autem ſit illud · de
illo erit.· 3· 2 articulus . (Quunto peindpaliter volens rem vendere tenet᷑
dare ementi bona fide rem veraciter a ſe vendibilem xalem per omnia qua
lem bona fide inxta contractum ð curſu ⁊ ĩtellig encia cõmum verboꝛum ł
ſignoꝛum credit ipſum velle habere· aut habere debere. Yſtud vltimum ad
ditur. quia ſi quis vellet alterius generis vel qualitatis rem habere quaʒ
exprimit· ⁊c vendens daret ſibi bona fide talem qualem per verba contrac
tus exprimit· non faceret inuiſtum · (Quia talis debetur ei iuxta contrac
tum Siatur rem veraciter a ſe vendibilem · bona fide cui fidei fraus
opponbur que committitur vel in re vendenda vel in verbis

Fꝛaus em̃ in rei ſubſtãcia ſeu ſpecie ĩ quantitate qualitate pot ↄmitti ſe
cudũ tho · ꝛa 2ꝛe · q; ½-lqc ſco · in x · d. ig Ei tũc nõ ſolum muiſticiã ↄmittit
vendens · ſz eaã ad reſtitucõem tenet᷑ ꝓ quanto defraudauit ſin ſubſtãaa
quidem uł ſpecie ↄmittit fraudem.vt ſi dat auricalcũ loco auri· vł aquam
ꝓ vmo · ſiẽ ↄtra quoſdam yſa· pᷣmo dr Prgenri tuu verſu eſt m ſcori
am · vinũ tuũ ꝓꝑmixtũ eſt aqua Quod em̃ ꝑmixtu eſt patt᷑ defẽm quantũ
ad ſpecẽ.· Exquo pʒ ſcðm thomã vt ibidem diat · ſi au ru vł argentum ab
alchimiſtis fẽm · verã ſpeaẽ ñ habeat aurt uł argeuti: fraudulenta α m⸗
uiſta eſt eiꝰ vendicõ ſi tam pᷣcioſe vendit᷑ ſicut veꝝ aurũ uł argentũ quiua
alique ſũt vtilitates auri vł argenti veri ſcdõᷣm natalem oꝑacõem ipᷣoꝝ · q̊
nõ ↄuemũt auro ꝑ alchimiã ſophiſticato · ſiẽ ꝙ habet ꝓetatem letificandi
ↄtra quaſdã infirmitates medicinaliter uiuat· reqẽe us eaã poteſt poĩ
m opacoe.⁊ duiciꝰ m ſui puritate pꝑmanet aurũ veꝝ q; ſophiſticatuũ · Si
aũt ꝑ alchimiã fieret auꝝ veꝝ · nõ eſſet illicitũ ipᷣm ꝓ veeo vendẽ · quia ni
chil ꝓh bet arte vt · ſicut nec aliquibo nat᷑alib cauſis ad ꝓducendu nat᷑a⸗
les « veros effectꝰ ſicut augꝰ diat m·ʒ · de trinitate de hy s que arte demo⸗
nũ fiut hec tchomas· In quantiate eciã fraus ↄmitti que ꝑ menſuram ↄ⸗
gno ſci poteſt · ideo ſi quis ſcrenter vtatur defid ẽti mẽſura in uendendo per
modium. uirgampondus · ſim ilibus deficenter menſurando. ib fraus
conmittitur æ muuſticia · Contra quod deut · xxv · Mon habebis in ſacculo
duierſa põdera · mauis τ mmus nec erit in domo tua moduus maioꝛ min
oꝛ · abho mmatur emm deus eum qui facit hec. ⁊ aduerſatur omnem muiſti
ciam: Ynqualitate eciam fraus ↄmittitur. puta ſi ammal mfirmũ ſcienter
vendat ↄmumter ſanũ · vel vmum coꝛruptum dat · vbi alter vult vmum ſa
nũ ſeu puru·talis muiſticiã ⁊ fraudem ↄmittit · Pic eciã qui falſam monetã
ſcienter ꝓ bona moneta dant.quia nõ dant veru p̃aum ergo ad reſtitucis
onẽ tenenẽ᷑ bone monete · vl equiualẽtis · Poteſt eciam fraus tribo alijs
modis ↄmitti m ven dendo . Drimo ſi homnn in expto circa rem ſeu ſim⸗
plid ſuꝑuendit rem ſcienter. Scðo ſi udit empto:em artatũ nec eſſitate
vk inoꝛdmata affectiõe impulſũ. c¶ ꝓpter hoc ſu ꝑuendit · Tercio quando
venditoꝛ ſcienter uerbis rem que uix valet vnum denarium exhibet ꝓ q
tuoꝛ· Et emptoꝛ ex verecundia · vel quia credit non ſuper exhiberi rem
pluſquam vnum denarium · dat tres denarios pꝛo ea · in quo caſu tenetur
ecam ad reſtitucionem de quanto ſuperuendit · Et multo plus qui ſic ſciẽ
ter rem per mẽdada vel falſitates pꝛocurat. Oe iſtis t ribus poſtea lacius
eciam dicetur · Omma talia ꝓhibet apks d.· ſ. ad teſß 3. Mec ẽ volutas dei
ne quis circumueniat neq; ſupergrediatur in negodo fratrem ſuum

n hoc qð dicit · ne ſuper grediatur · excludit inequ alitatem · ⁊ perhoc ꝙ

dicit circumu emat excludit fraudem falſitatem SHʒ numquid venditoꝛ

tenetur deſeckum rei vendende dicere emptori · Rinr ſecũdũ thomã. ZBut
manifeſtus eſt et tũc nõ opoꝛtet· ĩexẽpli gra equus eſt monoculꝰ.aut
occ ultꝰ.⁊ tũc nõ tenet᷑ quantũ eſt de uomum uire empcõis· dumo det em⸗
ptori rem talem· qᷓlem uixta formaʒ ↄtractus bona fide mtelligit eum ha⸗
bere velle · ⁊ dumodo res valeat pᷣau .· Primũ uidelicʒ dumõ det c addie·
qꝛ ſi cibũ daret coꝛruptũ vł intoxicatuũ.quẽ alius nullomõ mtendét habé
vel michi daret equũ claudũ · qñ me ſciret velle rectũ · teneret᷑ inaũ illi di
cere · Nut illi non vendendo mi remiſſuis. Scðm viʒ dumõ res valeat pᷣ
cum ꝛc addit᷑ qua ſi ꝓpter occultacõm defectꝰ. daret tã care ſicut ſi ñ ha
beret defectũ · llictu eſſet tenẽẽ vẽditoꝛ ad reſticucõ; dampmi ꝓ quanto
pcium fuit inuiſtũ · Vñ ſi tu michi vendis equũ oĩno malũ æ qui mchil va⸗
let ad equitandũ c& das michi eũ pro tam ꝑpuo pᷣdo quantũ ſola cutis valʒ
mchil muiſtũ michi facis nõ dicendo michi ꝙ equꝰ mchil valet ad equitã⸗
dũ · quia ꝓpter huiꝰmõi uicij mamfeſtacõem foꝛte emptoꝛ vellet plus ſub⸗
trahere de pcio q; eſſet ſubtrahendu · Ydeo venditoꝛ põt liate indempm⸗

tati ſue ↄſulẽ uau reticendo:mſi ego in ↄtractu interrogarẽ · an equꝰ va

leret ad equitandu c tu dicẽs ꝙ ſic · tüc em̃ ↄtractꝰ miuſtus eſſet frau⸗
lent?ꝰ · SHi aũt ego ex ſimplictate vł maduertencia nõ ↄſiderarẽ illum defe
ctũ: nec mquirerẽ. tu tamẽ ſcires ꝙ ego pꝛincipaliter ad equitandum eu e
merẽ ⁊t ex ſim plicitate vł maduertencia illud nõ dicerẽ tu quidem peccas
contra me muiſte ad extra ven dendo ſed mmus fideliteꝛ 1 cantatiue arca
me agendo· quia non debes michi ſcienter dare ꝓ pecuma mea quod ſcire⸗

me ad illum vſum ꝓpter quem emo eſſe mutile michi · Der hoc emm qua

ſi ꝓ nichilo quo ad me recipes pecumam meam ex quo nichil ſutle equur
pollent Sed dicẽés nuquid ſine fraude ⁊ liate poteſt fieri ꝙ aliquis por

cans merces vel ãnonam ad locum vnum qu ſcit multos ſequi cum ſimli

be mercibus quod ſi diceret non poſſet adeo care vendere ea que poꝛtauit
vel ꝓ adeo modico emere· ea que pꝛeſcit cara futura· ꝓpter talium alibi 8
pdicõnem: Reſpondit tho · qſic quia venditoꝛ qui vendit rem ᷣm peeciũ
quod muemt · non uidetur contra uſſticiam agere · ſi quod futurum eſt nõ
exponat · Si tamen exponeret · vel de pco ſubtraheret habundancioris eſ
ſet virtutis q;uis ad hoc uideatur tenert ex uiſticie debito hee thomas · Et
quia m tali caſu licite fieri poteſt contracus: tamen quia auari fraudem ⁊

imuiſticiam eciam ibi cõmittere poſſunt · Jdairco alyj diſtmgut quia ſi
aliqui de quibus eſt caſus ad nichil aliud vacare vellent mſi admqiu⸗
rendum quomodo venecyjs vel alibi merces vel mo nete ſe diſponerent ·

5

ſcõm hoc emerẽ talia uł vẽderẽt ſua illi nullã vtilitatẽ cõitati afferent
ſzʒ ſolum dampnu · Exempli grada ſi aliquis pecumoſus haberet notos ſu:
os venecys qui continue nundarent ſibi valoꝛem piperis ⁊ct ipſe audiens
piper carius fien eméthic omne piper vt poſtea venderet ſicut vellet hꝰ
offidum nocuũ eſſet non tñ ꝓpter hoc omnis mduſtria.diligẽcia· ub ꝓpuidẽ
cia mercatoꝝ uitu ꝑanda eſt ·quibo mueſtigant qũo diſponanẽ vma m uit
bo. grana in agris · ſpẽs apud paganos vł venecios · i ſcd; hoc ſe regere
in vendendo ſua vb emendo aliena· Qut talis qui audit alias conſiłes meꝛ
ces in copia adducè · credit · ⁊ nõ dubitat ita eſſe credit ꝙ gpt hoc res
iam minꝰ valeant tuc nullo uire poteſt ita pᷣcioſe vẽdẽ ſicut ↄmuniter vẽ⸗
dunt᷑ vt quidã doctoꝛ dicit · quia credit cõmunmitate; errare in pᷣcio equo ·
erroneũ uidiciũ nõ debet ſequi Hut du bitat ꝓba biliter an ita ſit ſiẽ dictũ
eſt in caſu poſito a pꝛincipio duby · v ꝙ illi qui venire putabant᷑ habebuůt
impedimẽta ĩ uem endo · vb dato ꝙ vemant · dubitat᷑ vtrũ ꝓpter · hoc res
ſint mmꝰ valiture.vł ſi dubitaẽ vtru emens emat res ex ig norancia iſti
us · quod ipſe credit· aut fo:te ex alio ꝓfectu ſuo· quem ipſe emẽs ſcit ⁊ vẽ
ditvꝛ ne ſcit ub aliquod tale qd dubieta tem ꝓbabilem ſducit · AIn hoc caſu
ſcᷣm iſtos bene poteſt quus uendere res ſicut cõmumter ſoluũt.Sʒ neceſ:
ſe eſt ut ſibi uideat.ne ſibi fmgat dubium ubi habet credulitatem ub econ
traqiua affectus multũ latenter · ⁊ aliquando ſatis uek mẽter inclinat in
tellectum ad ſequ endum utilitatem uel delectacionem. eciam m illis ubi ha
bet in contrarium pꝛobabilem racionem · SHexto requiritur ad mercato
rem · uenditvꝛem Quendicionem uſtam . ꝙ ad mmus habitualiter. qius in
tendat ſi ueradter agnouerit rem non fuiſſe talem.qualis ſecundum con
tractum eſſe debuit · ⁊ ſic mmus dediſſe uel plus acc epiſſe· mtidat radona
biliter refundere emendare · quia hoc ſimplititer eciam requiritur ad bo
nam fidem · Heptimo requiritur ꝙ contrahns a uendens uel emens n’
credat nec cauſam credendi habeat contractum quem facit eſſe cõmumta
ti uel republice pꝛeuidicialem · Quius racio eſt quia tunc noceret multis
non paucis. (QAuilibet etiam qu in aliqua cõmumtate uiut tenetur tam
radone caritatis diuinitus mandate. q́; racione emolimentoꝛum utpote ſo
lacij defenſioms ſimilium que habet ab ea eidem cõmumtatt eſſe utilis in
xta ſtatum ſuum . ⁊c maxime non eſſe dampnoſus ⁊ fideliter ſerure · ⁊ ꝓ
deſſe hyjs a quibus uult uictum acquirere dicente Auguſtmo. urpis e
pars que ſe non confoꝛmat ſuo toti · ⁊ turpioꝛ que nocet toti· Suie eciaʒ
peefato membꝛo non ſeruaretur uſtĩa legalis & pᷣmſſis patet q; illicitũ

ſit quoſdam omnes merces frumẽti vel piꝑſs emere · ut poſtea ipſi ſoli de

vna ſodetate ad placitcũ uendẽ poſſmt carius. Similiter ßᷣm quoſdã illici
tũ eſt alicui meliores denarios de moẽta eligẽ · t eoſdẽ cõflare uł ad ↄflã
dũ uendé qiua ſie minꝰ boms denarys manẽtibo tandẽ moẽta uwlificat᷑ et
aliam fieri mõnetã opoꝛtet nou ã/p quã multitudo interdũ pluſq́; ꝑ nouaʒ
exactionẽ grauat᷑. Octauo·mercatoꝛ debet cũ timoꝛe lucrũ reciꝑe rõbiliter
ſm no bilitatẽ ⁊ grauitatẽ ⁊t utilitatẽ · cure · laboꝝ · induſtrie ·t ſũptuũ · qᷣs
quas ↄtingit habẽ · nec nõ om magmitudinẽ. multitudinẽ aut pꝛecioſita⸗
tẽ reꝝ.m quibo ſeruit aut mĩſtrat homĩb⸗ Pico cũ timoee.qꝛ ſibi ſepe de⸗
bet eſſe ſuſpectus iundex in ꝓpria cauſa quan do ualoꝛem opoꝛtet eũ taxare
Sico roͤnad lie ut lucru reciꝑe poſſit ꝓ ut patet ꝑ ſco · in ʒ · articło · 3· ⁊
12. regulis · Dico m nobilitatẽ quia datv ꝙ negociatoris merces adducen

us tautꝰ eſt laboꝛ ſicut militis terrã defen dentis· nobilioꝛ tñ labo: eſt milittꝰ

ceteris paribo q; alterius quia ad nobilioꝛẽ finẽ tendit · ſic eci ſtaret ꝙ la⸗
boꝛes cure ac eſſent eque nobiles graues tñ unꝰ eſſet magis neceſſa⸗
riꝰ alio · ꝓ iſto certe ſibi magis debet᷑ ceteris paribi · ymmo inſpiciẽ dũ ẽ an
ves qͥ uẽèdit᷑ plꝰ ł minꝰ ðpuiat utilitati hoĩm· plꝰ em ðſuut ↄmuĩt at hoĩm
ceteris paribo neceſſarij uuctꝰ et amid?ꝰ ꝓcuracõ · qm ea q̃ ſut minꝰ utilia
Hico eẽ ᷣm magtudĩ; ⁊c pᷣcioſitatʒ reꝝ · qꝛ peneſteca uẽdẽs piſu ł oleꝛa · ⁊
ðuno facili ↄmuĩtati uies ñ tm̃ luc ri vciꝑe p t᷑ſiẽ ĩſtitoꝛ uẽdẽs nobiles *
multũ utiles mercãcas Mec inſtitoꝛ mquiete quodã mõ reſidẽs ceteris pi
bo põt tm̃ lucri reciꝑe eaã de eque magna pecuma · ſicut adducẽs res eque
bonas de partibus longimquis Et ſi quilibet ßm ſtatum ſuum uellet uiuè
* m meritum ſuum ſic lucrum reciꝑe.omma ſtarent eo melius ſed quia
peneſtica de modico p̃cio ⁊a laboꝛe tm̃ uult lucrari ꝙ cottdie bonis cibis et
potibo repleta ſit ultra hoc · contmue plus ſine rõe ditari · que ſi debite
ꝓPeenderet uix nudum panem meretur Et inſtitor de modico laboꝛe t pre⸗
do reſpectue uult ſe æ ſuos tam delicate nutrire æ pꝛecioſe ueſtire ſiẽ unꝰ
de multo maiori ſumma grauiori a utiliori laboꝛe conmumcati ſeruiens et
ita diſcurrendo de alyjs Pne eſt ꝙ quaſi omnes auaride ſuperbie & uolu
ptatis mo:bo laboꝛant per que ſic excecantur ꝙ putant iſta ita eſſe debere
ono uideat ſibi ut nõ ſit clericus uel religioſus quibus ꝓhibetur nec ſit
alis negociacio que lege ſuperioris iuſte ſit ꝓbibita. vt ſit illi pena peccati

quod addo quia quidem pꝛincipes ui dentur aliqua ꝓhibere non ſimplicit᷑ ·

ſz foꝛte ne multum fiant· ⁊ ſub pena tempali ſi ĩ tranſgreſſiõe mandati ve⸗
latur actu poſtmodu vero eciam ſi ſciut nõ pumuũt ym̃o interð excuſãt
Hecimo nõ debet tantũ negociacdom mtendẽ vt ꝑ hoc aliquod eoꝝ negli⸗
gat q ſue ſaluti ſũt neceſſaria · udiat miſſã die feſtiuo notabiii · ad minus

õõ ☛

rrer r

*

verbum dei auſcultet nõ vendat vel emat ſabbati diem ˖ ideſt feſtũ ui olan
do · locis ſacris· non negodie᷑ in eccijs· capellis monaſterjs c euinet ᷣm
pᷣcepta ecẽie ⁊ ſimilia faciat · ¶ Vndecimo uideat ne ↄtractꝰ quẽ fact ſit
ſcandaloſus vł res mali exẽpli quia eſto· ꝙ oma pᷣmiſſa adeſſẽt ↄtradui
tamen minꝰ cautum utdetur eſſe talia facere · .

apem ſcðm

Pe dicõib ſcðm quas valoꝛ rei vendende poteſt ↄgnoſci

cundus articulus erit de valoꝛe rei · Eſt em̃ inter docto⸗
res magnũ dubiu penes quid vẽditvꝛ menſu rare debeat
vel licte poſſit merces ſuas. vt nõ ſupuendat · Ad hoc !⸗
ſpondent quidam ꝙ ᷣm omunem eſtimacõem vł curſum
debet vendere rem ſuã · ꝓed illud mims gen eraliter eſt
dictum. nec aliquis per hoc faciliter ſcire poſſʒ rei valoꝛẽ
Tãᷓ quia in vna ↄmumtate ſũt interdũ de eadem re ↄtrarie eſtim acões · q⸗
rum vtraq; eſt erronea vł mala vł altera Tum qꝛ interdũ multi eſtimant
nerces aliter qñ ꝑata pecuma ꝓ ea dat᷑· alit᷑ qñ t᷑minꝰ ſoluendi ꝓrogat᷑
ũ q: interdũ aliqͥs het merces raras:. adeo vt de eis nulla cõitas indi⸗
cet vel eſtimet · Tũ qꝛ in eadem ſpẽ. vna res vendibilis eſt alia melioꝛ vt
vnꝰ pannꝰ alio· piper pipe· crocus croco · ũ quia dato ꝙ in ſpece mndi
uiduo ſciatur valo⸗. tamen varie interdum & valde cito mutatur eſtima
cio · Et tũc iteꝝ dubium eſt penes quid eſtimãdus ſit valoꝛ · tũ eciaʒ qꝛ da
to ꝙ aliquis ſciat equum valoꝛem m ↄmumtate vł aliqui · tamen vnꝰ ig⸗

noꝛat foꝛte talem. nec tene ärcuire æ per omnes querẽ · Vec putandũ

eſt ꝙ punctuale pᷣcium rei ab aliquo ſemper reꝑiri opo:teat quua vt dicit
ſco · hoc quaſi impoſſibue eſt · vnde medum quod uiſticia ↄmutatiua requi
rit a reſpicit eſt latũ à mtra ean dem latitudmẽ non opoꝛtet mdiuiſibilez

punctum attigere equiualende rei t rei · Et ideo ijn quocumq; gradu citra

extrema fiat uiſte fit · Et thõs dicit vbi ſupꝛa. Yuſtum pꝛecium non eſt qñ
q; punctualiter determmatum ſed magis m quadam eſtimacione conſiſtit
ita ꝙ modica addicio vel minucio non uidetur equalitatem iuſticie tollere
Sed quando notabile dampnum ſcienter vel ignoꝛanter ex vendicione

vel empcione rei pꝛouemt quod debeat ſcire contrahens tunc iſto notabili

dampno reperto vel experto · reconpenſado fieri debeat vt dictum eſt in ſex
ta condiciione premi articuli· Neſpõdetur ergo aliter ſᷣm albtũ ĩ · x · d · õ.

Rusd uiſtu peium eſt ch m eſtimacõem fori iſtius tempis poteſt ualere
res uẽdita· Vd illud intelligẽdu ſcire opoꝛtet ꝙ pcuim rei uẽdende ualoe
kqlitas debent uł pñt mẽſurari ut carius uł minus care uendatł᷑· Dlura
em̃ ⁊ pᷣſertim quinq; ſiit inſpic ẽda· Mõ aut debet res uẽdi ſᷣm ꝙ melioꝛ ẽ
m nat᷑a·ſʒ ſcðᷣm ꝙ melioꝛ eſt uſui hũano: us em̃ natalit melioꝛ: eſt q; au
vũ uelpams · c tñ pams carius vendit᷑ quia vtilioꝛ eſt vſui huano vt tact⸗
um eſt pmo articulo d· 9· Videat᷑ ergo pᷣmo ꝑ mercatvꝛeʒ vł aliũ qui vẽ
dere vult rem. An res quã vult vẽdẽ a temꝑe quo eam emit ſit melioꝛata
quo ad vſum euis quem capiũt hommes. aut peioeata melioꝛat᷑ aũt ꝛes ali
quando nataliter aliquando artificialit᷑· aliqu ando mixtĩ ab vtroq; Exẽ⸗
plũ primi vmũ qð ꝓ potu querit᷑ melius valet clarũ vł defecatũ q; turbi‚⸗
dũ aut fecibꝛ mixtu:⁊c ligna que deſiderant᷑ ad ſtrucuram vt ↄmu mt᷑ plu⸗
valent · plꝰ ſpiſſa ⁊ foꝛcia.q; gracilia t fragilia.Similiter ad equicandũ
melioꝛes ſũt eqᷓ oco ãnoꝝ q; triu · xemplu ſcði qꝛ ad bñ tegendũ ſe ex
peðlciꝰ agendu melioꝛ eſt pannꝰ foꝛmatꝰ in tumcã q; nõ foꝛmatꝰ. Exem⸗
plũ tercjj ad facienduũ ignem melius valet ligna ſicc a q; humida· que ⁊c na
kaliter c artificialiter quan do q; ſiccant᷑ Peioꝛat᷑ aut res vendibie m tho
mã ꝛa· 2e.q:/¶· Et ᷣm ſco · . x · ſup · d. e VYnſubſtãcia vt quando de auri
Ealco fieret ferrũ · In quãtitate vt de maiori po ndè fieret leuiꝰ. Dn. qu ali
tate vt de puro vino coꝛruptũ. ꝙc do debet uideri an res vendenda ſit me
lioꝛata in eſtimacõe hommũ ⁊ iſte eſt alius modꝰ melioꝛacõ nis q; pᷣcedens
quꝛ:a interdũ ↄtingit rem que in ſe ſimpliciter quo ad naturam nec ſubſtã⸗
cialiter nec acadentaliter eſt mutuata m aliquo *τ ad mmus non melio:ata
mo ecia; quandoq; peioꝛata plus eſtimari ⁊æ deſiderart ab hommibo q; pri
us. * tunc dicitur eſtimacõe melioꝛata· Et hoc conti git ex varys cauſis
vt pote quando ante neſcieb atur q; bona eſſet.⁊ iam ſcitur. Qut qiua eſt
iam euis indig encia· ⁊t prius non fuit · vt ſi res valens contra infectioneʒ
aeris carius emeretur tempore peſtilencie q; extra illud. QNuanto aut plu
res mdigent de re Q eam habere deſiderant minor eſt euis copia · tanto
carius eſtimatur a venditur ; Pendere autem rem ſcõᷣm eſtimacõnem ho⸗
minum eſt neceſſarium c ſecurum · Meceſſartum qiudem · ⁊ opoꝛtet ſic fi
eri eciam ſi ſcuuntur ex naturalis arte plus valere: quanto magis in alijs
vbi hoc non ſcitur.⁊ vbi eſtimacio pꝛmaupaliter in pomt rebus peecum
Udem patet per experienaam. Qertum eſt enim ꝙ aurum vel argentũ me⸗
lio:ꝛatum eſt per artem quando bonum vas factum eſt ex eo Q tamen cõmu
iter opoꝛtet vendi ſcðz pondus · Patet idem ex alio · quia quantũcũ q;
ſit rer veãł· ſi nlłs vult ꝓ tãto emè ſiẽ valʒ optʒ vẽdi rmi ſſiꝰ ſi dz uẽdi

—

5 èM

——

Ydeo dicũt leges aem tantũ valere quantũ vendi põt id eſt ſin ꝙ habe
ri poſſunt emptoees.qui viʒ ex libertate æ elcõe emant nõ qꝛ fatui · axtati
vel decepti. Eſt eaã ſecurũ · quia cu quilibet in ꝓpria cauſa ſit ſuſpectus iu
dex oĩs vendẽs quia ad ꝓpriũ lucrũ affectus eſt· merito aliquo mõ eſt ſibi
ſuſpec⸗. Ergo ſecurnꝰ multo credit aljs ⁊ maxime cõitati miſi bonã a ra
cionabilẽ pᷣſu ppoſicõʒ habeat de euis erroꝛe · O eciã eſtimacõ rebo pꝛeciũ
inponat patet qꝛ em̃ quẽlibet hñtem rem venalẽ opoꝛtet dare eo remiſſiꝰ
quo mmus deſiderat᷑ ab hominibo ſi vult eam vendẽ. cur nõ poſſet eam uẽ
dere eo pᷣcioſius quo magis deſiderab. Yrag- quis hñs rem quã multi deſi⸗
derant ·c pꝛo qua vnus pꝛe alio plus alio exhibet cur nõ venderet eam ce
teris paribo magis danti· dimiſſis aljs qui minꝰ daxrent · ergo deſideriuũ ho
minũ uidetur reba pᷣcium mponẽ erdo ſciat ꝙ hictum eſt in utri ſ q; con⸗
tracti b iſtis permutantem vel vendentem pen ſare dampnũ ſuũ non auteʒ
ↄmodũ ipſius ementis ſiue cum quo pmutat.hoc dico in carius vendendo
vel ꝓꝑmutando Et mtelligo illud ſicut dicit ſcotus. SSi quis multũ indigz
re ſua·⁊ per magnam inſtamciã inducat᷑ ab alio vt vendat vł pmutet ꝓ a
lia re cũ poſſit ſe ꝑſeruare indempnẽ ·⁊ ex vendicõne vk xꝑmutacõe! ſta
multü dampmficatur · poteſt cariꝰ vendẽ q ſi alias ſine tali dampnacõne
venderet ꝑmutaret · Sed ſi emens cõmodum magnum conſequatur ex
ſiſta re ſibi vendita vel ꝑmutata.non poteſt carius vendi vł ꝑmutari · qꝛ
magis ↄmodum conſequitur·quia ꝓoter mauis conmodum euis quod cõ⸗
ſeqiutur nec res mea eſt pꝛecioſioꝛ m ſenec michi melioꝛ ⁊ deo non dapet
michi magis peeciũ appoꝛtare. Secus aũt eſt quando dampmificoꝛ quia
tũc michi eſt pꝛedoſioꝛ. licet nõ in ſe.⁊ ut thomas diat quãdo aliquis mł
cum indiget re aliqua. a alius leditur ſi careat ea · in tali cau uiſtũ pciũ e⸗
rit· vt nõ ſolum reſpicdat᷑ ad rem que vendit᷑ ſz ad dampnũ qð venditoꝛ y
vendicõem mcurrit · 1 ſic licite poterit aliquid vendi plus qᷓ; valeat · ſm ſe
qᷓuis non vendatur plus q́; valeat habent· Si quis vero multum uiuet᷑
ex re altentus qu am acc epit alle vero qui vendidit non dampmficat᷑ carẽ
do re illa.non debet eam ſupuendere vt ibidem ꝓbat · Addunt alyj ꝙ ſi iaz
rem vendere eſt michi dampnoſum. tunc m tantum ſupuendè eam quan⸗
tum dampm ex hoc habeo . bene licet. ſicut pdidum eſt ſup · ſinilit᷑ vt Sco·
dicit ſi iam non ſum venditurꝰ rem ·ſed ſeruaturus eam quia de cõmum
curſu creditur plus valitura q́; iam valet alius vult michi eam vena⸗
lem facere.ego poſſum eam carius vendere ex eadem radice. quia repu⸗
to pꝛobabiliter ꝙ iam vendere ſit dampnum meum. Mon poſſum
tamen ſimpliciter tanti vendere quantum poſtea valitura credit᷑· eẽ ſciẽ

Hed opoꝛtet deducẽ eſtimacõem ꝑiculi ⁊ cure circa rem ſfuandam · Fem
auũt quã iam ſũ vendicurꝰ.nullo mo licet cartus vendẽ pro determinato
pcio q́; iam valet. Pro indeterminato vero pᷣcio bene poſſũ · ſi de omum
curſu nulla eſt certitudo an poſtea minꝰ vł plus ſit valitura · vt ſi cente⸗
nariꝰ piꝑis qui iam valet centũ detur ꝓ tanto pꝛecio quantũ valebt᷑ vltra
annũ.contractus eſt licitꝰ · eciã ſi tũc multo plus ſolutꝰ ſit vt ꝓbat · Sco.
p c:nauiganti. ꝓpter dubum licitũ eſt · ¶ Dicit eciam aſten m ſuũma ·li· 3·
ti·iI. ꝙ ſcm aliquos quos non im ꝓbat licet vendentes nõ poſſmt ꝓpter
dilacoem pᷣcium augẽ · poſſunt tñ ꝓpter accełacoem ſolucioms · pciu mi⸗
nuere. Vnde eſto· ꝙ mercatoꝛ ſtatuat in coꝛde ſuo ꝙ pannũ quem habet ꝓ
ſex. velit dare p nouẽ ſolð · Yta ꝙ omm volenti ſibi dare tm ſuue ſtatim ĩ
otmenti ſiue ad termmũ certum dare velit & longe libencius ſtatim ſoluẽ⸗
ti q́; vſq; ad termmũ aliquem. P talis mercatvꝛ hoc apud ſe deliberãs · ſi
mulq; cum hoc de lucro pate ſolucioms cogitans.apud ſe dicat · licet m co⸗
de illud lucruũ ta xau erim quicumq; tm̃ peꝛecium ꝑatũ haberet · cu quo de lu
ero meo aliquid oꝛdmare poſſem.de pᷣcio taxato diminuẽz. talis nõ eſſet v
ſurarius uidam eciam dicut ꝙ licet ↄtractus quo quis vẽdit maio⸗
ri pcio ꝓpter ò ilacoem ſolucõms ſit de ſe iucioſus · tñ excuſari poteſt ex ꝑ⸗
te vẽ dentis . puta ſi nõ mtendat vendẽ carius ꝓpter tempus ˖ ſz ꝓpter dap⸗
num a laboꝛem· quem imminere ſibi uidet in ꝓcuradone ſolucioms habẽ
de. Et reckitudo inten cionis · Miuuſ modi apparet ſi mallet non vendè tali
bus . qᷓ; vendere eis ad credencam. quando libenaus venderet alijs ꝓ p̃⸗
do mmori. q; iſtis ꝓ pꝛecio maiori BHnde licet caſus dubuus ſit · non pote⸗
ſt tamen excuſari · ſi pꝛopter credenciam rem plus veudit q; valet ſimpli:
oter. vel q; veriſimiliter ſit valitura tempoꝛe ſolu coms. vel ſi non vendet
aliter mſi peopter credentiam plus reciperet · ec allexander lombardus
nec im ꝓbare eum uidetur allexãder ille · Qu arto principaliter poteſt res
vendi carius qᷓ́; empta eſt exparte vendentis uidelicet radone ſeruicij qð
drca eam fecit vel per induſtriam. peudenaam. ſollidctudimem· ac periculũ
vel racione officy quod circa eam habuit & hac racione collectoꝛes hoſpi
tum.campſoꝛes.mſtitvꝛes · cau pones· peneſtic t quicumq; ſtacionaryj po
ſſunt rem nullomodo eciam mutatam.nec m ſe nec in eſtimadione vendere
cariꝰ q; emerunt · Et hoc peopter ſumptus labo:es curas induſtrias.· ꝑi
cula·æ alias occupaciones racionabiles · vel grauamina quas vel que ha
bent in conpoꝛtando res hommibus vtlles · vel neceſſarias conſeruãdo vl
eyxponendo ad commune foꝛum · ⁊t ibi ſtando vt quilibet mdigens pꝛomp⸗
te poſſit habere t ex conſequẽti multo foꝛciꝰ Po qͥ res aliunde adducut

—

Wter maioꝛa grauamĩaque ↄmumiter circa res tales habere uidenẽ· Etr

illud ſic ꝓbatur. quia nulla eſt racio quare alius artiſex ꝓ ſuo laboꝛe pof

ſit aliquid reci ꝑe c nõ talis ꝓ ſuo· cũ quandoq; tam grauiter laboꝛet vnꝰ
ſicut alius.⁊ tam gratꝰ ac deſideratꝰ eſt ho ĩbo laboꝛ huuꝰ. vt illiꝰ. Vnde

apoſtolꝰ dicit vnꝰ quiſq; ſcõᷣm ſuũ laboꝛem mercedẽ recipiet · Vnde eciam

ſanctus tho · vbi pus. ſic dicit · põt quis rem carius vendè q; eam emit · vk
quia in aliquo rem meliorauit · vł quia pᷣcium rei eſt mutatum ſᷣm diuerſi
tatem lod: vel temporis · vł ꝓpter piculu cui ſe expomt tranſferẽdo rem ð
loco ad locũ · vel eciam fieri fad endo ⁊ ſᷣm hoc nec vendicõ nec empeõ eſt
muſta. hec iſte · ꝓbat eciã iſta. ꝙcotꝰ vbi pus· ſic dicẽs Vnũ quẽq; in oꝑe
honeſto reipublice ſuiẽteʒ oꝑtʒ de laboꝛe vuiè.hoẽſto dixi ꝓpt᷑᷑ meritces
hiſtriões τ. im honeſte viuẽtes · Hed afferẽs iſta vk oſeruãs hoẽſte ſeruit
vtiliter reipublice · ergo opoꝛtet eu de ſuo laboee viuẽ · ec hoc ſolũ ſed
vnꝰ quiſq; põt induſtriã ſuã ⁊ ſollicitudmẽ uiſte vendẽ. Induſtria em̃ iſtiꝰ
trãſferẽtis res de pr̃ia ad priam reqᷣrcẽ᷑ magna vt ↄſideret quo que pr̃ia
habüdet ⁊ indigeat · ergo poteſt uiſte vltra ſuſtentacõem neceſſari ꝓ ſe
Ifamilia ſua ad iſtam neceſſitatem deputatã recꝑe peecium coꝛreſpondẽs
induſtrie ſue · ⁊ vltra hoc aliquid tercio reſpõdens periculis ſuis· Er quo

em̃ in piculo ſuo tranſſert· ſi eſt tranſlatvꝛ · vel cuſtodit ſi eſt cuſtos ꝓpteꝛ

huiuſmodi periculum poteſt ſecure aliqiid acciꝑe coꝛreſpondens. ⁊ max:
me ſi quandoq; ſine culpa ſua m tali ſeriucio ↄmumtatis dampmficatus ẽ.
vt pote mercatoꝛ tranſferens.quãdoq; amiſit nauem onuſtã maximig boĩs
Dalius quando q; mcendio caſu ali amittit pꝛecioſiſſima que cuſtodit ꝓre
publica · Mec omma confirmantur ſic·quua quantum deberet alicui mmni⸗
ſtro reipublice legiſlatve iuſtus ¶ bonus retribuere · tm̃ poteſt ipſe ſi nõ
aſſit legiſlatoꝛ de re publica non extvꝛquendo accipere · ſed ſi eſſet bonus le⸗
giſlato: in patria mdigente· deberet locare ꝓ pꝛecio magno · huiuſmodi
mercatoꝛes qui res neceſſarias afferentqui eas allatas ſeruarent · ⁊ non
tantum eis familie ſue ſuſtentacõem neceſſariam muenmire: ſz eciam indu⸗
ſtriam piciam omnino locare.ergo hoc eciaʒ poſſunt ipſi ſibi ĩ vẽdendo
xquo patet ꝙ uituꝑabiles negociatoꝛes de republica extminabiles ſüt
qui nec tranſfer unt: nec conſeruant nec eoꝛum mduſtria melioꝛantur res
venales · nec certificatur aliquis alius ſimplex de ualoꝛe rei emende · ſz mo⸗
do emit · ut ſtatim ſine ommbus iſtis condiciombus uendat · Exulandus eſ
ſet iſte quia ꝓhibet immediatam cõmutacionem uolencium emere uel ↄmu
tare jconomice · per ↄſequens facunt quodlbet uenale uel uſuale cariꝰ
emẽti q; deberẽt ulius uẽdenti · ſic dampmificãt utrãq; ꝑte Ixc Sco ·

Quinto volens rei pᷣcium ſcire vel rem vendere ↄſideret vtrum iuſtũ ßci⸗
um talis rei ſit taxatũ plegem auilem vel aliã ꝑ ↄſuetudinẽ ſeu cõeʒ cur⸗
ſum Vel an ↄmittat᷑ taxacio pcij ipᷣis contralentibus vnde Sco · dicit
Quale ſit pꝛed um alicuiꝰ rei uuſtum ad quantum ſe exte dat · quando q; le⸗
ge poſitiua quandoq; ex ↄſuetudĩe ĩnoteſcit · lex emm reſcindit cõtractũ
vbi ↄtra hens decpit᷑ vltra medietatem iuſti pᷣcij · ⁊ tñ ifra illud ſi ex ali

quo appaveat muiſticia · debet reſtitucio fieri coꝛreſpondẽs Quandoq; a=t

relinquit᷑ ipᷣis ↄtra hentib ſeu ↄmutantib vt penſata mutua neceſſitate re
putant ſibi mutuo dare equiualens hinc inde æ acciꝑe. Ourũ eſt em̃ mter
homm es eſſe ↄtracꝰ in quibo ↄtrahentes non intendant aliquid de mdiu
ſibili uſtida remittẽ ſibi mutuo· vt ꝓ tanto oẽm ↄtractũ oↄcomi tet᷑ aliqua
donacõ.· ⁊ ſi iſte eſt mõꝰ cõmutanciũ quaſi fundatꝰ ſuꝑ illud legis nature
hoc facias aly quod tibi uis fieri ſatis ꝓbabile eſt qn ſut mutuo cotenti vo⸗
lũt ſibi remitteſi deficiut ab iſta uiſticia reqᷣſita· ſxc Sco· Qñ aut ſanctꝰ
thomas dicit vt ſuß tactum eſt. t hic per ſcotum ꝙ p̃cum rerum quando
q; non eſt pundualiter determmatum: ſz magis oↄſiſtit in quadam eſtimacio
ne ·t ꝙ modica addico vel dimmucdo non undetur tollere uiſtide equalita⸗
tem· hoc verum eſt ſecundum uidicium foei contendoſi· edam in foꝛo con
ſciencie quando ignoranter ⁊ ſine dolo fit · Ses certe quantumcumq; mo
dicum mmus datur vel magis acapitur ſcienter.pure racione empcioms
ꝙ res radon abili ter eſtimatur bona fide muiſtum eſt coꝛam deo. Attentis
igitur pꝛemiſſis quinq; ↄſiderad ombus ⁊ bona fide · ⁊ mten cione pꝛehabi⸗
ta ſi tunc habetur vel haberi poteſt ↄmode de pꝛecio rei vendende vl emen
de certtudo que in hac materia eſt poſſibilis ſecundum hanc agendum eſt

vendendo vel emendo ˖· Si vero non tunc ſu fficit quecumq; ꝓbabilis euiꝛ

dencia: qu ando non eſt aliqua m ↄtranrium. Exempli grada ſi vnus ho⸗
mo qui creditur mtelligens · ⁊ verax diceꝛet rem tantum valere · vl ꝙ ſie
vendidiſſet ſimilem aut emiſſet.ſi auteʒ habent᷑ motiua ↄtraria ↄſenciatur
tunc magis motiuo ꝓbabili. Obi notandum primo ꝙ quando m tali ma
teria dubitatur an plus valeat vel minusmodica ꝓbabilitas ſufficit ad e
ſtimandum valoꝛem rei: uius racio eſt · quia eciam cõitas ex paruo moti
uo mouetur ad eſtimandu m rem aliter q; prius Hicut ſi piper ſoluiſſet
xjj · t expertus emeret · ꝓ.xinjj · ſtatim hommes mouerentur cogitantes ꝙ;
ile aliq ſciret pꝛopter quod tam remiſſe venderet · vel tam peecioſe emèt
ſecundum hoc hommes regerent ſe · emendo vendendo · ecundo
notandum ꝙ ſtãs in dubio quid ſit verum pᷣciũ rei ⁊ cõmittens emẽtẽ ſue
ſduſtrie · quẽ neſcit artatũ. vł ſimplicianũ in tali mã qñ bõ fide eidẽ vendẽ

2

talis nõ uidet᷑ ↄuindi miuſtꝰ eſſe·nam ſi talis vellet dare decẽ ꝓ re quam
eraʒ daturꝰ ꝓ ocdo · quia dubitabam an plꝰ valeret · ego habeo motiuuũ ꝓ⸗
babile m iſta materia ad credendu rem decẽ valẽ. ſi nõ obſtat aliud motiuũ
in ↄtcrariũ Et ideo põt res aliqñ carius vendi hoĩ expto q; ſimplici · licet
valde ſepe ↄtrariũ fiat · ⁊ male mſi bona fide credat᷑ res valere pᷣeiũ ꝓ quo
dat᷑ · Cerao nõndũ ꝙ qñ dubuim eſt quantũ res valeat · tũc mag piculo⸗
ſũ eſt hoĩes ꝑ cautelam inducẽ ad tantũ dandũ. q́; ſimplicit᷑ ſine tali caute
la dare ꝓ tanto· qui⸗ rõ eſt · quia ſi ibi eſt exceſſus · ille eſt maioꝛ cauſa iſti
us exceſſuie empcõms qͥ emptoꝛem ad hoc induxit · q; qui eũ ſuo arbicrio
dereliquit uarto notandũ ꝙ qñ quis nec ſcit nec credit cõitatẽ erra
re:eciam ſi ꝓbabili dubitat an eꝛret cõitas in pcio rei · tuc licte pot rem
ſuã ſᷣm eſtimacõem coẽm vendẽ ymmo ſi vult vendẽ. debet in tali dubio
ſcom iſtã vendẽ · nõ ſcõm ſenſuũ ſuũ Si vo ſcit vł credit cõſtatem erra⸗
ve m eſtimacõe pc rei ·tũc nullo mõ debet eã ſequi.qe ecã ſi reciꝑet veru
⁊ iuſtũ pᷣciu.tñ faceret ↄtra ↄſcĩam · Sed neceſſe eſt ſibi vt iideat · ne fin
gat ſibi dubiũ · vbi habet credulitatẽ eouerſo Ex pᷣmiſſis patet aliq̃lit᷑ ·
q; ſit rei valoꝛ quo ac quot mõois emptoꝛ vł uenditoꝛ ſe habere poteſt re
ſpectu pᷣcij · qe aut ſcit vł credit. A·pꝛeciũ eſſe ſᷣm erroneã eſtimacõeʒ ꝓ
re. iſtam nõ debet ſequi · Aut ſcit vł credit · A· pꝛeciũ eſſe verũ nõ ſm eſti⸗
macõem erroneã · iſtã eſtimacõem debet ſequi · Qut dubitat an · A. pꝛecium
ſit iuſtũ puta qꝛ nulla ẽ eſtimacõ vł erronea de re vẽdibili. tuc debet
curre ad rõem penſando ſũptꝰ · labores·eciã bona fide ꝓ ut meliꝰ põt fieri
nec nõ melioradonẽ ſiue realẽ ſiue eſtimatam a& uixta iſta rem vendẽé⸗

Ye regkis ſcðm

n quas uideri põt qualiter * qũo mercatoꝛes magis vꝑ mi⸗
nus ſecuri ſint. —

Capkm terciũ ·

uri Et ſüt regule . 20· Et pᷣme quinq; ſüt ſcoti · Pri⸗
a eſt ↄmutacõ negociatiua vbi ↄmutans intendit mer⸗
cart de re quã acqͥrit· quia emit nõ vt vtat᷑ ſed vt vendat
⁊ hoc carius que ↄmutacio negociatiua dr pecumaria uł
lucratiua·talis mq́; mercacõ ẽ vtilis rei publice ꝓbat ſcotꝰ Hu⸗ rei pu⸗
blice eſt vtile habere ↄſeruatoꝛes rerũ venaliũ vt ꝓmpte poſſint inuemri
ab indigentibus volentibus iſtas emere · In vlterioꝛi eciam gra du. vti⸗
le eſt rei publice habere afferentes res neceſſarias qiubus iſta patria
non habundat·. tamen vſus ibi earum eſt vtilis æ neceſſarcus·

Exauo ſequit᷑ ꝙ mercatoꝛ qui affert rem de patria vbi habundat ad pa⸗
triam vbi deficit · vel qui iſtam emptam ↄſuat. vt ꝓmpte inu emat᷑ venał
a volente eam emè · habet adu vtilẽ rei putiee 1 Per⸗ regula.negocdia⸗
cio · qua mediante quis debito mõ lucru intendit michil de ſe mhoneſtu im⸗
poꝛtat.ſz licitu hon eſtuũ c vtile bonũ ſibi ⁊ aljjs vt qñ aliquis lucru mode:a
tũ negociando querit ·quod oꝛdinat ad domus ſue ſu ſtẽtacõem · vł eciã ad
ſubuemendũ mdigẽtibo. vel eda cũ negociacõm ĩtẽdit ꝓpter publicã vtili⸗
tatem.ne ſcʒ res neceſſ arte ad vitam. patrie deſint · ⁊ lucrũ expetit nõ qua
ſi finẽ ·ſ quaſi m ſtipendiu laboꝝ· Sentencia eſt ſancti fheme 3 ercla ꝛe⸗
gula mercatoe tał põt uixta diligẽciam ſuam pꝛudenciã · t picula licite ac⸗
apere in conmutacõe p̃aũ coꝛveſpondens · Pꝛobat idẽ quia vnumquem⸗
q; in opere honeſto rei publice ſeruientem· oꝑtet de ſuo laboꝛe viuere ho:
neſte. Poneſte dico pꝛopter meretrices hy ſtniones m honeſte vmientes
Sed afferens iſta ut conſeruans · honeſte ſeruit ⁊ vtiliter republice ergo
cα (Kuarta regula q́;uis ad vendẽtem exigat᷑ vt bona fide nichi ſe cre⸗:
dat racõe vendiconis vltra uiſtũ pᷣcium reciꝑe · tñ alia occaſiõe poſſet ali
qñ aliquid recipi vltra illud·rõne donacõms ſicut quandoille ex pietate
liberali᷑ daret. primũ pʒ·quia alias nõ ſeruaret᷑ equ alitas iuſticie inter
datum ⁊ε acceptũ: Scoðm pʒ deſe. uinta vegula ſatis ꝓbabile udet᷑ · ꝙ
qu ↄtrahentes ſine dolo mutuo deſe ſũt cõtenti. ꝙ talẽ ecia ↄtractu ↄcomite
tur aliqua donacõ p̃ſertim cũ pcij taxacõ relinquit᷑ ipſis contrah ntby vel
omutantiboy · Patet quia pſciſa taxacõ pꝛecij interdũ ignota eſt vel dubia
ed durum eſſet inter hommes eſſe contractus in qiubus non mtenderẽr
aliquid ſibi nutuo remittere de rigoꝛe pꝛeſciſi pꝛecij vt ꝓ tanto omnem cõ
tractum ↄcomitetur aliqua donacio PHer:a regula q;uis nũq; liceat ſci:

enter rem carius vendere q́; valeat licet tamen eam vendé carius q; em

pta ſit ſi eſt melio: ata m ſe vł in hommu eſtimacõe·primũ patet quua alia⸗
muſticia ↄmitteret ꝓpter mequ alitateʒ dati ⁊t accepti ſciẽter · fm ꝑʒ ex me
lioꝛacione de qua uide in ſecundo articulo in teraa condicione.
regula quamuis numquã liceat rem carius vendere ſcienter q;
li eſtimacione credit vel credere debet eam valere tamen quando vendens
plus leditur ex carẽcia rei · q; res eciam m ſe valeat tunc poteſt eam ſuper
uendere ſuper valoꝛem eius tantum quantum racionabiliter eſtimat · vel
eſtimare debet dampnum ſuum rimum patet ex pꝛecedenti · ſecundũ pa
tet quia res quam 1nn facit venalem .licet nõ ſit in ſe melio⸗eſt ta

men primo melioꝛ · Octaua regula ſicut non eſt muiſtum quando quis
ſper at res plus ſoliéras q; iam ſoluũt velle eas ſeruare c non vendere ·

— BB— .

1

—

ic eciam inuiſtũ nõ eſt feſtinare in vendendo quando quis habet res qs
timet minꝰ ſolituras dumodo nec credat nec cauſam credendò habeat eas
ꝓ tuc mmꝰ valere q; reapit Pater ex notabilibo ſecudi articuli circa· ·
ↄdicõnem· SZico notanter quas timet quia multa facit hõ m ſpe vł timoꝛe
ſine ↄſciendaà vkł credulitate lon⸗ regula.quãdo quis nec ſcit nec cre
dit comunitatem errare in taxa pᷣcij Eciz ſi ꝓbabiliter dubitet an erret cõ
mumt as tuc licite poteſt rem ſuã ſcdᷣm eſtimacõem cõmunẽ vendere · ymo
ſi vult vendé debet in cali dubio m iſtam vendere · ⁊ nõ ᷣm ſuu lenſii.
vero ſcit vł credit cõitatem errare in eſtimacoe nullo modo debet eaz ſeqᷣ
ean⸗ regula. &n
du bitatẽ Yn quanto res plus vł miꝰ valeattũc modica ꝓbabilitas ſuffi
ct ad eſtimandu valoꝛẽ rei pʒ ibidem ndecima regła Prans in dubio
quid ſit verũ pꝛeciu rei· ⁊t cõmittẽs ementẽ quẽ neſcit artatũ vł ſimplicia

Patet ex 2. articulo m q· ↄdicione in · notabili·

nu. ſz exꝑptũ ſue mduſtrie t bona fide. vendens· ſic nõ uidet᷑ cõuĩc muiſtus

patet ibidem Aodecim regula. Sicut cuũ magis ſecura ↄſciẽcia.⁊ fi
de poteſt vendi res ecia cuiꝰ vera eſtimacio ignoꝛat᷑ quando vendiẽ homi⸗
in experto circa rem non arcato aliqua neceſſitate · nec habenti ad eam in
oꝛdmatum deſiderium· nec aliqua cautela verboꝛum operum vł ſignorum
circumu ento vel inducto ad emendum eam pꝛecioſius quã ſine iſta cautela
emeret ſic ſine dubio mmus ſecurus eſt de bona fide ĩmo ſuſpeciꝰ de mala
m triby caſib· pmo quando uendit᷑ ſimplia ſiue inexꝑto· ſcdo quaãdo emẽs
eſt neceſſitatus · terco quando ementem aliqua arte ſignoꝝ fẽoꝝ vł verbo

rum eciam ſi vera ſint inducit ad emendum canꝰ q; alas · Prima pars

patet ꝑ quintam. ꝓcda patet quo ad primum.quia tunc totum onus eſti
macioms venditori meumbit · QAuo ad ſecundum patet · qua artatus cari

us emit faciliter non voluntarie ſimpliciter· ſed voluntarie mixte. c tamẽ

pꝛopter artadonem emptoris · venditor non poteſt plus recipere · ſed poci
us deberet miſericoꝛditer cum eo agere· (Quo ad tercium patet quia ven⸗
ditoꝛ aut verecudia ductus aut ignoꝛãcia· partim m voluntarie habſtualiẽ
emit maxime quando mendacys circumuemtur emptoꝛ xquo eciam
patet ecĩa tcia·regula qñ· dubuum eſt quantũ res valeat· tunc magis pe
riculoſum eſt hommes per cautelas inducere ad tãtum dandum q; ſimpli⸗
ater ſine tali cautela dare pꝛo tanto patet quia ſi eſt exceſſus ille eſt ma⸗
ioꝛ cauſa iſtuis exceſſiue empdoms quo emptoꝛem adò hec induxit q; qui
eum ſuo arbitrio dereliquit · ¶ Deamaquarta regula QPultum alleuiat
contradus mercatozum inter ſe ꝙ expertus experto dat ad emendum æ e⸗
auſo. Et h ĩtellige añ ẽp ñ ẽ artatꝰ ncẽntate ł ĩoꝛ dſata affedoe ĩpulſꝰ.

nmũ patet qꝛ qulbet mercatoꝛ rõnabiliter pꝛeſumit᷑ quer lucrũ ſuu

ꝓnꝰ eſſe ad ea emenda in quibe lucrũ habere mtelligit 4 alias nõ emèt
mſi credèt ſe poſſe lucrari: Hcðm patet quia venditvꝛ talis habet tũc ti⸗
toe vendat res remiſſuis · ecma quinta regula qñ homo inexptꝰ va
dat ad inſtitoꝛes mercatoꝛes publicos nõ eſt ſibi ꝑiculum ſi modicũ ex⸗

mere ꝙ ex illa artacõe ca emat ich alias fac eret emptoz· vel ꝙ vendi

hibet · vl remiſſe emit mſi ꝓbabile motiuuũ habeat venditoꝛem ex ignoꝛa⸗

aa. mexpi encia. artacõe · vel aliquo tali vendè tam remiſſe. Et ipſe ꝓbabi
liter poſſit agnoſcẽ rem plus valere · Racio eſt quia ↄmumter tales mſti⸗
toꝛes mercatoees exꝑtu ſut in ſua materia · * oↄſueuerũt paoſius exhibe⸗
re q; valeat· ⁊ eciam q; iĩpſimet ꝓ tali velint dare · illud multu allemat
facta mercatoꝝ Meeima ſexta regłka· Sicut ad ſecuritatẽ ↄſcĩe facit ·
qñ vendit: nulla arte vel cautela verboꝝ inducit emptoꝛem nõ artatum

vel ſimplici anu ad emendũ carius q; alias emeret · Sic ad mſecuritatem
facit oppoſitũ facẽ· patet ex· q·⁊ ſa · Pedmaſeptma regula ſicut in minori

piculo ſtant qui vendũt res apudmultos muembiles 1 venales · ſic debet
ſibi multomagis eſſe ſuſpectus qui habec rem venalem. vł qui exercet of

fidum vel laboeem poſſibilem apud alium haberi · Primu patet quia facili

us ⁊ ꝓpinquiꝰ põt haberi eſtimacõ · q hoĩes nõ ſut artati ad vnu: Hecus
aut eſt m ſcdᷣo caſu m quo ſibi multomagis hõ debet eſſe ſuſpect? . * valde
caué. ne neçeſſitate hommũ exigat aut redpiat vltra rei aut laboris ſui

valoꝛem Zeama octaua reg ula nullꝰ artifex ſiue negoaatoe poteſt ali⸗

quid reaꝑe ꝓ laboꝛe vł ꝓ quocũq; grauamſe ſuo·circa rem vendendam⸗

vkr ꝑſonam ementemhabito· miſi bona fide credat· ꝙ Fᷣuicium hiuuſmodi
vtile fuerit ſit vel erit · hoc ſolo excepto/quan do emens ſcit vł ſcire pꝛoba
biliter et ſine dolo et fraude peeſumitur.quam mutilis * nociuus ſit labo⸗
aut ſeruicium mcchilommus vult habere acceptat. nmum

patet.quia nullus rõnabilis emens vellet dare aliquid ꝓ ſeruicio inu tili

noci uo. ꝓcðm patet· qiua pſumere poſſum ꝙ uoluntane emat · foꝛtem ad

le ſpeãles poſſunt mferri vnde ec ma nona regula-. Hicut qui frumẽ⸗:
ta vł alias res vtiles ↄmunitati vel neceſſanas bonas ad hoc pꝛinapali
ter emũt vt non deſint ciuitati patrie· vel aliqua alia bona intencione: non

aliquem finem ſibi magis r; venditoꝛ uideat . Ex iſtis multe regu

mtendentes canſtiam mducere ſed quandocumq; neceſſitatem vel notabi⸗
le grauamen pauperum uiderint· vendere volunt uxta communem et ra
cionabilem eſtimacionem tales non ſolum licite · ſed eciam merttorie poſ⸗
ſuũt hoc facẽ ⁊c aliqñ cariſtiã ĩpedire · ⁊ ſi nõ oĩno ſaltem vt non ingraueẽ ·

———

.

—

c illi qui in ↄgregando talia nec cõitati ꝓſũt nec vtilitate eiꝰ intendũt
ſed ſolũ lucrũ ſuummichil mſi cariſtiã expectando. graiuſſime peccant e
ſuo laboꝛe.quando vł re vł intencõe nociuꝰ ẽ.mchil oĩno mer ent᷑ ſʒ podꝰ
demerent᷑ ſiẽ aliquando ↄtingit ꝙ in pncipio pauꝑĩ bo volentibo facẽ ꝓuiſi:
enẽ. multũ noceret faciẽdo res cartoꝛes · ⁊ poſtea hoĩes mmis exactionãt
Ppon lit aut vtri q; iſtoꝝ ſe ex hoc oſiderare · qui em̃ mtendit cariſtiam do⸗
let Gan copioſo ꝓuentu Aliꝰ vero vb letus eſt vl otentꝰ nõ t᷑

ſtis. iceſima regula que ſequit᷑ eciã ex · is · qui fadũt res mutiles ⁊ de⸗
fectuoſas · defectꝰ q; eaꝝ ex induſtria ⁊ ſtudioſe obtegut 4 occultant male fa
ciũt.⁊t tenent᷑ ad reſtitucõem iſtiꝰ qð occaſiõe talis occultacoõnis eis dat᷑
ꝓ reb mſi ves· nõ obſtante deſedu ban quantũ dat᷑; Ee ſimiliter ẽ

de habentibe res venales udicandu Diceſima prima regła· q;uis ſcien
ter dare alicui occaſionẽ piculi vł dampni ſemp ſit illicitũ ſicut dicẽ alteri
falſũ ſemꝑ eſt illicitũ tamẽ nõ eſt neceſſariũ ꝙ homo alteri det ſemꝑ auxili
um vb ↄſilium ptinẽs ad qualemcũq; euis ꝓmocõem ſicut edã nõ teneoꝛ

dicere veritatem ſemꝑ quã ſcio ſʒ hoc ſolum eſt neceſſariũ in aliquo caſu ð

terminato· puta cũ aliquis eiꝰ cure ſubdit᷑. vł cum nõ poteſt ei ꝑ aliũ ſub⸗

uemre. verba ſut ſancti thome Articko 3. Ex uo elict ea que de vend icõe
defeckuoſe rei dicta ſũt articulo pᷣmo · V. I2 · Vnde ſubdit ibidem ad teraũ
argumentu
tem dicere de hy s que ꝑtinent ad virtutes· tenetur tamen in caſu illo de
hys dicere veritatem. quando ex eus fadto alteri piculum inminet ⁊. vtri

mentu mſi diceret veritatem ſicut patet in rebus occulte defeduoſis · ſz x

vendicõem alienand S. Diceſima ſecunda regula. ñ ſemper facit õ cani
tatẽ ꝓximi:qui nõ vult ꝓximo ſuo bonũ qð ſibi vellet fieni·ſz qui nõ vult

.

7

tat qꝛ ſic c nõ aliter intelligendũ eſt illud pceptũ legis nature qð tibi vis
fieri:alteri feceris.· Pne qui vult ꝓbare ꝙ ꝓximo ad aliquid tenear qðᷣ

mchi vellem fier prius dehet ꝓbare ꝙ ego tenear ſeu ex debito obligar
ei facere tale bonum· Exempli gracia. Ego emo libeum michi utilem a li,

berano: quem alter ecinm libenter emiſſet· quem pꝛeuem emendo · Hi ergo

alterum permiſiſſem libꝛum emere bene quidem fedſſem · ſed non tenebar ·
ymmo ego deſiderarem ſi alter prius veniſſet ad liberarium vt michi libꝛu

dimiſiſſet. ſed non erat michi debitum. Ex iſto edam patet veritas caſus

ſuper primo artieulo· . ia · de ſciente merces multas futas de quo m ſoli

oſtat. quomodo poſſum ſilere c emere m foꝝ cõmunẽ illud ignoꝛatum.

uamuis homo non teneat᷑ ſimpliater omm homini verita

ꝓxĩmo ſuo bonũ qð ſibi debẽt velle fieri cet᷑is paribo.⁊t ſᷣm ꝙ reda võ die

3

2. Viceſima tercia regula q;uis ſepe lici te fieri poſſit ꝙ mercatoꝛ emat abv
no ꝓ lo· ſtatſ det alteri ꝓ · a · eſto ſciu erit priꝰ de 2· emptoꝛe ſiue eciaʒ

pus ↄtraxerit cũ eo q; emeret rem a primo . tñ tinendu eſt ꝙ multũ cau te⸗

loſe t doloſe tales ↄtradus fiant · Et ideo nõ poſſũt gnaliter ſimpliciter

ſemꝑ uiſtificari· ꝓpter quod eciã homĩes magis uiden? eſſe retrahẽdi a ta
libs ↄtractiba q; aſſecurandi de eis· pᷣmũ patet pᷣmo ſi qui caſualter emiſſet
ꝓ io · ⁊ ſtatim occurrẽet ſibi qui cũ gaudio * graciaꝝ achõe . ſa· dare vellet
Scdo quando eciaʒ no caſualiter talis occurrit. ſʒ eciã ſcienter · põt em eſ⸗
ſe ꝙ quis ſciat vel veriſimiliter p̃umat primũ venditoꝛẽ ſats eſſe lucra⸗
tũ en Pepoe qe emit ꝓ ſex·c ᷣm emptoꝛem eciã ſatis lucratũ eſſe qꝛ dabit ꝓ
oſſit ergo valde caritatiue fiert· ſic ꝙ vnus ſolus nõ haberet totũ lu
crũ i mult lucrarent᷑. Aut ſi prim? dixiſſet medio . ꝓcura m emptoꝛẽ ta
li? rei : ego dabo eã ꝓ ſex · Et ſcõs dicèt. ꝓcura michi talẽ rem a ego da⸗
bo ꝓ ea decem. Simlliter ſi primꝰ vendens habeat rei pꝛeciũ imponẽ · vt ſi
pemceps vel offtgalis eius ligna de ſiluis. plũbum de montams vellet da⸗

re remiſſuis . q; pus quud ego habeo uidicare ꝙ iam minus remiſſe vẽdat

cuũ bene poſli it ſtare ꝙ antea mmis care vendiderit. Et quia dubiũ eſt an
plus vr qdiu velit tam remiſſe vendẽ. nõ obſtante mea remiſſa empeõne
poſſũ vendẽ ſicut omumter ſoluit · Ptat eciã ꝙ primꝰ vẽdens habeat mã
datũ de non vendendo carius: vel oſcienciã de hoc ꝙ plus recpiat ſcdᷣus
man datũ tm vel oſcienciã de emendo remiſſius. vel primꝰ deſeauũ ſciat in
re ꝓpter quẽ eſtimacõne ſua non plus valet· vel credat multas engee⸗ re⸗
venturas. ꝓpter quas! foꝛte poſtea rein ſuam vendere non poſſet.· Scdus
auũt ſciat locum vbi multo plus ſoluet. nter tot ergo motiua * arcuſtan⸗
cias que c quas primꝰ vendens põt habere tam remiſſe vendedi.a ſ. ſcðus

tam care emendi medius non habet cauſam uidicandi primum mmis re⸗

miſſe vendere · aut 'm mimis pꝛeaoſe emere.maxime pſumpus tribo ſupꝛa
o.iiia. ⁊æ alyjs regulis tadtis ꝙ quilibet eoꝝ bonã fidẽ a cam bñ credendi

habeat. a exptus ſit jn materia nullus ſit artatꝰ· nec aliqua cautela aut

aircuũuencio fiat Viceſima quarta regula eſt ſpeãliter de capſione ſeu

cambio pecumaꝝ vel aliaꝝ reꝝ que eſt quaſi quedam vendicõ vl empcio
vmus monete ꝓ alia· habet quaſi eaſ dem difficultates ſicut negoclacio·
⁊ qua circa iſtam campſionẽ multa mala fieri poſſut ſit illa regła · ro
q̃ cũq; re cauſa vel oꝑacõne poteſt mercatoꝛ lucrũ recipe racione merciuũ

ꝓ tanto em̃ poteſt campſoꝛ recipe lucrum pecumiarum de quanto iſta ꝛes
cauſa ! oꝑacõ arca pecumas! locum habet ⁊ exercetur ſicut circa merces.

— —

— ——

C*

Patet quia ſicut merces variant᷑ in eſtimacõe hoĩm ſic ⁊ monete licet foꝛ
te nõ tam ↄmuniter & tam in mag na quantitate Item ſicut poteſt haberi
cura.laboꝛ.picula.⁊ alia hmõi circa merce᷑ adducẽdas · ſic arca pecumas
ſuo modo · Hi ergo ꝗpt᷑ tales cauſas recipit mercatoz quare nõ ꝓpter eaſ
dem cãapſoꝛe · ſic tñ ꝙ hoc faciat ſicut ſup dictũ eſt de negociaciombo · penſ ãdo
bona fide rõbili · vk cõmum eſtimacõe pᷣaoſitateʒ · grauitatẽ vtilitateʒ oꝑ
is· cure · laborẽ offic ij ⁊ alioꝝ hmõi m hoc poteſt reciꝑe plꝰ vł minꝰ vel
de qu anto cõi eſtimacõe moẽta in melius vł peiꝰ mutata eſt Qut ſi aliqua
llaꝝ cauſaꝝ excu ſat que de mutuo exprimit᷑ · vt ꝓpter intereſſe · v uitadi
onẽ dampm · Poꝛro de 3· ſpẽ ꝑ quã ecſã dñiuũ tranſferẽ vt dictu eſt pri⸗
mo articulo pᷣmo capitulo · x.· eciã ſpeciales ſiit difſicultates· Vdcirco
de eadem 3· ſüt regule· Prema licet mutuans poſſit de uire reaꝑe vł re
petẽ rẽ mutuatã ł valoꝛem rei nichil tñ poteſt vltra hoc qdð ſit pecuma

mẽſurabile reciꝑe: repetere vł ſperare racõe rei mutuate vel rõne mu⸗

tuacõms. Ser bene poteſt recipe aliquid a mutuũ recipiẽte · nõ ꝓ mutuo
ſi ſponte vł ex alia uiſta cauſa dat᷑ aut pia Primũ patʒ ex deſcripcõe mu
tui · Fesn ꝓbat᷑ ex mtencõe ſanqti thome ⁊ Scoti quia in mutui dacõne
tranſ fert dommiũ · hoc em̃ ſonat vocabulũ mutuo do tibi meũ ·ergo qui 9
cedit mutuo · nõ manet dñs pecunie mutuate·⁊ ꝑ ↄñs ſi ꝓ illa pecuma red
piat aliquid vltra ſoꝛtem. ꝓ nõ ſuo redpit · ſiue vendit nõ ſuũ .· Olia racõ

eſt eſto ꝙ pecuma maneret ſua.ñ habet tamẽ ex natura ſua aliquẽ vſum.

ſicut habent aliqua alia ex ſe germinancia ſʒ tm̃ ꝓu enit frudꝰ ex induſtria
alteriꝰ ſcʒ vtentis · Induſtria aut huiꝰ.nõ eſt euis quu ↄcedit pecumã gꝗꝰ
iſte volens recꝑe fructũ de pecuma vult habere fructũ de mnduſtria non
ſua quã tamẽ nõ dedit ſibi iſte alius· ex hoc ꝙ accipit mutuum ab nio Ee
hec eciam eſt racio quarę ꝑ oppoſitum frudtus pignoꝛum germmancium
computantur in ſoꝛtem Cercium patet per thomam quia non efficitur qͥs
peyoris condicionis ex eo ꝙ alteri mutuauit · ſed ante mutuacionem po⸗
tuit talia recipe ergo poſt- ecunda regula · q;uis ꝓ pꝛinapali vſu pe⸗
cunie nullus aliquid vltra ſoꝛtem racione mutui poſſit reapere · tamen ꝓ
ſecundario vſu pecume quis poteſt aliquid pꝛecio dignum recipere · Pri
mum patet ex pꝛecedenti ſecundum patet quia tunc pecuma non mutua⸗
tur ſed locatur vel conducitur Pro cuius intelledu notandum primo ꝙ;
duplices ſunt res · quedã quarum vſus pꝛincipalis eſt earum conſumpceio
ſic vſus vini pꝛinapalis eſtjvt bibatur · pams vt cõmedatur· Er talia

eoꝛum vſu conſumuntur

uet ale res quai: vſus peind palis non eſt eaʒ oſupeõ vt domꝰ vſus eſt
habitacõſecuris ſecacõ. Scoo notand ꝙ pecuma duplicẽ põt habẽ vſuü · v
nũu peincipalem viʒ ↄſũpcõeʒ ſeu diſttractõem ᷣm ꝙ ĩ ↄmutacõe expendit᷑
Ppter quod pꝛincipaliter eſt inuẽta · Aliꝰ vſus eiꝰ ẽ ſecũda riꝰ viz vt oce⸗
dat ſolu ad oſtenſionẽ diuiciaꝝ. vel oſtentacõem vel ad ponendu eam loco
pignoris vł ad diſcendu numerare ipſa mediante · pd iſtos em̃ fines pot᷑
pecuma ĩpſa locari ſicut equꝰ vł aliud locabile ꝓ vſu iſto. retento domi
mo pecuma licite reopit᷑ c tũc ex toto eſt ↄtradꝰ locacõis vł ↄductioms ·
nõ autem mutuacio · ſeu mutui dacio. Et debet ĩdem pond? reſtitui miſi foꝛ
te ſufficiat locanti equale ſn pondẽ vl valoee · Ex p̃dicis ec patet qre li⸗
cite ꝓ vſu vaſoꝝ argenteoꝝ aliquid poteſt redpi · quia ibi dommiũ retine
tur apud concedentẽ · Et eoꝝ vſus pꝛincipalis nõ eſt ipᷣoꝝ oſuũpcõ tamẽ
quia ſecũdarius vſus vaſoꝛum aegenteoꝝ poſſet eſſe ↄmutacõ·talem vſiũ
eoꝛum vendere noõ licèét. Terci⸗ regula quauqͥ; in nullo caſu uſura ſit li
ata tamen m quibsdam caſibs licet mutuanti plus de pecuma eſtimabili re
cpe qᷓ; mutuauit · ſj illud nõ fit ꝓgter mutu acõem ſʒ Ppter mtereſſe vl a
lia de cau l⸗primi patet. ſm pʒ m multis caſib · Primo rõne pene cõuẽ⸗
gon alis du tamẽ nõ fiat in fraudẽ vſuraꝝ Exempli gracia dicit Sco ·
go mdigeo pecunmia mea ad mercandũ. cõcedo tamen tibi ad certũ diem
addiciens penã cõdicõnalem.qꝙ mſi tali die ſolueris quia multũ dampmfi⸗
coꝛ:alias ſolues poſtea tm̃· Viterius pena hiuc adiecta liata eſt quua licet
me ᷣuare indemnem ſic Pmendo illum cum quo contraho. Signũ aut quã
do non eſt m fraudem vſurarum manifeſtum ẽ iſtud quando mercatoe ma
gis vellet ſibi ſolui die p̃fiæo q; in craſtmo cũ pena adiecta: Ee p oppoſitũ
eſt in fraudem · qñ vltra diem tranſiri pocius q; pecumam ipſo die ſoliu
vellet. Heðs caſus eſt rõne mtereſſe:· rõne dampm vitandi debitoꝛ
em ex cuiꝰ non ſolucõe creditoꝛ notabiliter dampmficat᷑ ˖ tenet᷑ de uiſticia
ſatis facere creditori de intereſſe · Et licet iſte creditoꝛ non põt habere adi
onem contra eum in foꝛo exteriori · vt pote · quia non ſunt pacta vel mum⸗
menta tamen in foꝛo conſciencie debitoꝛ tenetur vltra ſoꝛtem ad inter
eſſe. Peraus caſus eſt quando utrumq; ſcilicet capitale c illud ſuꝑflu
um ponſtur ſub incerto · Quod ꝓbatur extra de vſurs: nauiganti F.
MNMonnę arguendo per locum a ſimui ·quia ſicut ibi incertitu do excuſat ·
ita ⁊ hic ſine pacto eciam lieet quia ſolus animus ſine omm pacto vbali uk
alio ſigno equiualenti oſtẽdens debitori ꝙ mutuans non mutuaret mſi ſpe
lucri non facit illum recipien tem vltra ſoꝛtem habere alienum ſine pacto⸗
ideo nec teneri ad reſtitucõem.
equit᷑ de ſpecieb⸗ otracun ·

.—.—- f

Ve ſpedeb⸗ traduũ ſub cõpendio quaudo ſint uiſti æ quado iniuſti

apłem quartum:

e

videndũ aũt ſub opendio vᷣm Fer de drñcijs tranſla:
cõ nũ rerũ SHõ q, m tranſlacõe rei tem⸗
pał que ꝑ priuatã ꝑlonã fieri põt ſuũt · ꝗ¶· mõi m qub ſẽ⸗
p tranſfert᷑ dommiu rei viʒ donacõ mè lbera· ꝓmutacõ·
mpcõ · vendicõ · mutuacõ aduia mutii dacõ ſeu pecu
nmie oↄceſſio. YOſtis quin q; coꝛrñdẽt:q alie tranſlacões ſeu
dꝛĩe · Mã donacõi coꝛrñdet vſus liber alis accomodacõ · pꝑmutacõi coerñ det
ꝑmutata uł mutuata aero hodacs- Fmpes, cõdudtio · vdẽicõi locaco· u
tui dacõm mutiu accepcõ· Outuacòi tñ actuie ñ coerñdet aliqd e ſ trãſ
lacõe vſus rei · In pmis qnq; tranſlacõibo tyrãſfert᷑ doĩmũ. Pn coꝛ rñdenti
bo vo medyjs vy in mutuata accomodacõe · Cõductõe ⁊ in locacðe nõ traſ
fert᷑ dominiũ. ſz uis vł vſus vtendi retento dñimo · fit eaã alhqñ tranſlacõ
rei vmꝰ m alteꝝ auctoritate nõ pᷣuate ꝑſone · ſz legis pncipis vł cõitatis
auctoritate. vt m p̃ſcripcõe ⁊c vſucapie · In donacõe eſt actꝰ mere liberał
n alys vero m qd liberak Na⸗ mere bber al eſt qñ traſ ferẽs nõ expectat
aliquã reddicõ; debito uiſticie · ctꝰ ſm quid liberal ẽ qñ ꝓ eo qð tranſſfer
expectat aliqᷣd ſibi reddi · Ad hoc igit᷑ vt om̃a pᷣmiſſa uſſte fiant de do⸗
nacõe vt ſit uiſta exigit᷑ vt ſit liber alis trãſlacõ ex ꝑte donantis · ⁊ valun⸗
tas recipiẽ di ex ꝑte illiꝰ cui donat᷑ · Et libertas ex pte amboꝝ huiꝰ donan
di. t illius recipiendi ⁊æ ꝙ nulla lege ſupioꝛe ꝓhibeat᷑ iſte vk ille nec p adu
alterius a quo dependeant m iſta tranſlacõe · Propter defeckũ pmi. nõ po
teſt quis dare pezumã fratri mnori:quua iulle ñ vult eſſe domm? · Propẽ
defectũ ſcði nõ poteſt monachus ſine lcẽcia abbatis · nec fihꝰ familias ſine
volũtate pẽtis · nec eẽ clericꝰ m aliquo caſu ſine volũtate vł ſaltẽ ↄtra vo
lũcatem pape· Vſus liberał accomodacõ que coꝛreſpõdet donadom ha⸗
bet ſimiles leges vt ſit uiſta quia requirit m accomodante liberam volun⸗
tatem ⁊c in recipiẽte ꝙ velit reciꝑpe rem accomodatam ad vſum. ꝙ non
ſit voluntas aliqua legis vł pꝛmapis obſiſtens illi accomodacõi er
mutacio eſt ↄtractus ĩ quo dommia reꝝ tranſfeeunt᷑ vt rei vtilis ꝓ re vti
li m mediate ſicut vmi ꝓ blado huiꝰ modꝛ · Et dic᷑ reꝝ pmutacio vt do
des T alis vt ſit uuſta.exigit primo vt tranſferens ſit dommus rei ·
EX vt aſſmt omma que dicta ſunt imuſta donacõne· preter primum udelicʒ
liberalem tranſlaaonem · Mam in permutadone· empoone * vendicione
ac in eis correſpondentibus non eſt mere liberalis tranſlado ſeu gratuu⸗

ta · Hed ibi tranſferens expectat aliquid equiualens ei ꝙ tranſfertur⸗

Pter qð ibi ꝓrie eſt ↄtradus quia ibi ſimul trahũt᷑ voluntates ꝑcium.
rahitur emim iſte ad tranſferenduin in illum a cõmodo quod expectat
ab illo· expectat tranſferendum i ſe· Scðo exigit m ꝑmutacõe vt dũñs rei
ſine fraude ſeruet equalitatem valoris in comutatis ᷣm redã rõem. Hicit᷑
ſine frau de ad excludendũ fraudem in ſubſtancia quantttate · qualitate c
e quubs habes ſup materia prima· . .· ꝓYicit᷑ ſeruet equalitatem valo⸗
is in cõmutatis m redã racionẽ. attendentem ſeʒ naturam rei nõ ſunpli⸗
citer qe ſic melioꝛ ſeu nobilioꝛ eſt mus q́; panis· Sed attendatur nał᷑ᷣa rei
in ↄꝑacõe ad uſum hũanũ ꝗpter quẽ fit iſta cõmutacio. ſta aut equalitas
nõ oſiſt it in indiuiſibili · ſz eſt ibi dicit ſcotus in iuſtic a ↄmutatiua medium
magna latitudo que aũt ſit iſta latitudo a ad quantũ ſe extendat ex tri⸗
bus mnoteſcit · Añ q; ex lege poſitiua Cñq; ex ↄſuetudine·quandoq; aũt
relinquit᷑ ipſis cõ mutantib vt penſata mutua neceſſitate reputent ſibi hĩe
inde equiualẽs dare ⁊c acaꝑe. Surũ eſt em̃ ↄtracꝰ eẽ inter homin es in è⸗
bus ↄtrahẽtes nõ intendãt aliquid de illa indiuiſibili uiſtida remitté ſibi a⸗
liquid mutuo vt ꝓ tanto omnem contradum ↄcomitetur aliqua donacio ·
t ſi iſtemodus ↄmutanciũ eſt quaſi fundatus ſup uülud legis nature ·

tibi vis fieri facias aljj· Satis ꝓbabile eſt ꝙ quando ſunt mutuo contenti

mutuo volunt ſibi remittere ſi deficiunt ab illa uiſticdia requiſita. Ven⸗
dicio empdo vt ſint uiſte ſimilia exiguntur· Ybi em̃ tranſfertur dommi
um rei vtilis ꝓ nũmiſmate vel eouerſo:quia enim diffrale erat res vſua⸗
les gimediate gmutare. Udeo muẽtũ eſt mediũ ꝑ qdð tał ↄmutacõ facilite:
fieret ꝙ vocat᷑ nũmiſma· Et dicit omutacõ numiſmatis ꝓ re vtili empcõ
eouerſo vero vendicõ · Ad tales igit᷑ vt ſint uiſte exigũt᷑ ſimilia ſicut in p⸗
mutãcõe dictũ eſt qꝛ opoꝛt ibi ↄſiderare nümiſma ex vna pte.ſicut hie rẽ
ꝑmutatã · Iddo ꝙ in hys vtriſq; contradibs licet pꝑmutantem vel venden
tem penſare dampnum ſuum· non autem cõmodu ipſius ementis ſiue cũ ;
pnmutat · hoc dico in carius ven dendo vel pmutando. * intelligo ſic · Hi qᷣs
multum indigens re ſuaper magnam inſtanciam alterus inducatur . ad
vendendum vel eam pmutandum pꝛo re alia · cum poſſit ſe pꝛeſeruare in⸗
dem pnem. Et ex iſta vendicõe vel ꝑmutacõne multum dampnificatur po
teſt carius vendere. qᷓ ſi alias ſine tali dã prificadone venderet vel pmuta
ret · Sed ſi emens mag num cõmodum conſequetur ex re vendita vel per
mutata non poteſt carius vendi vel permutari · quia maius cõmodum con
ſequitur. Mam ꝓpter mauis cõmodũ eiꝰ qð ↄſequitur ne res mea ẽ in ſe
pᷣcoſioꝛ nec michi melioꝛ·c ideo nõ debet michi maius peecum appoꝛtare

1

s

1

=

ↄuẽdonalis vel radione inter eſſe
fluũ poni᷑ ſub incerto vt declaratu eſt ſupꝛa· Ex nõ pacto eciã aliqñ li⸗

Secus qñ dampmficoe · qꝛ tunc michi eſt pcioſioꝛ · licet non in ſe · u:

tuata accõmodacõ.conducõ.a locacõ in quibo dominiũ non tranſfertur.

Hed vſus vel iis vtendi · qꝛ coꝛreſpondent ꝑpmutacõni empcõm ⁊e vendi

com · ideo cum eis conuemũut vt dictum eſt ˖ Erc ſimilit quantu ad condicoões

lam poſitas ᷣuanda eſt uſticia conſiderãdo ibi vſum · ſicut ĩbi dommuim

e mutui dacõne ibi ad iiſte contrahendũ mutuum. opoꝛtet ſeruare

ęqualitatem ſimpliciter in numero ⁊c« pondẽ exceptis quibodam. Exci piut᷑

eſſ m iſta mutuacõe duo caſus in genere · Añ q; em̃ licet acciꝑe vltra ca⸗

pitale expacto quandoq; ex nõ a Primũ tripliciter· ſcʒ vr rone pene
t qñq; vtrũ q; ſcʒ capitale ⁊ illud ſuꝑ

cet vt quando pecuma locare᷑ alicui ad oſtentandũ vel ad oꝛnandũ vł ad
oſtendendũ · Talem em̃ vſum habet pecuma ex ꝓpria natura ⁊ tũc iteꝝ de

vſu eus vltra ſoꝛtem recipi poteſt · qꝛ tũc nõ eſſet mutu acõ · ſj locacõ vel
29ductio · vt eciam ſupea dẽm eſt in materia tercia· . 204· 26 2/ Poꝛro re
gule pdicte oſtendũt quid uiſtum æ& quid inuiſtũ im ↄmutacõmbo ſtatim face

B =

tis doc eſt qñ vterq; ↄmutans ſtatim dat illud ⁊ recpit ꝓ quo ↄmutat·
ed ad ſciendũ qiud iuris ſit qñ ↄmutãs nõ ſtatim recipit ulud ꝓ quo 9
mutat · ſz differẽ la recepcõ.· Artsdende ſut dicte regule date ad intellig
dũ qd uiſtũ vl in uiſtũ m ſingulis contractibo Et inſup due alie · pma ꝙ
ↄmutans nõ ↄmutet vł vendat tempꝰ qꝛ tempꝰ nõ eſt ſuũ · ſcðᷣa ꝙ nõ po⸗
nat ſe in tuto ſemꝑ vł im pluribo. Et ex iſtis reguł duab apparẽt multi ca
ſus in ſpeãli. vbi gra·dicat᷑ feſtũ natiuitatis dñi. a. Et ſeſtũ ſancti iohãms
baptiſte b. Yſte cõmutãs tradat rem ſuam alteri in.· a· AQut igitur fũc vẽ

dituxr? erat eam aut non. ſz in. b · Hi ſic vel de termĩat tuc pꝛeciũ ᷣm ꝙ cuꝛ

rit tempus ꝓ.a.⁊ tũc facit miãz qꝛ ſupplex indigenciã ꝓximi anteq; eam

ſupplere teneatur quando ſcilicet expectat ſoluconem vſq; m b. Aut de ter:
mmat pe ecium maus q́; ſit uiſtum peo.a. a tunc eſt vſurarius quia tunc

vendit tempus contra primã regulam iſtud ꝓbatur extra de vſuris ·
C onſu lut r autem non eſſet modo venditurus ˖ ſed alias quando uidere

tur ꝙ m curſum temporis plus poſſet lucrari· Qut igitur nunc ponit
certum pꝛeaum aut non· ſed dimittit certificacõem pꝛecij pendere ex aliq̊

futuro i primo ſc; pomit pᷣcium ſᷣm ꝙ nũc ualet res non eſt dubuim qn
facit miãʒ magnam. Si mauis q; nunc valet tamen non eſt ita mmodera⸗
tum peecium quin tempoꝛe ſolucioms veriſimiliteꝛ quandoq; plus quando
qꝙq mmus valeat res vendita. excuſatur radone dubij quua contra neutrãâ
regulam ſacit τ peobatur per c.· nauiganti & racone:

Et ſi obidiat᷑ caſus ibidem in tua. eſpondeẽ ꝙ ibi otnet᷑ monicio vtilis · ñ

peeceptum neceſſarium· Si aut determmacõem peecyj relin quat pendere
ex valoꝛe illius rei futuro· Aut ergo ꝓ tempe determmato ipſiꝰ ſoluaonis
vkł aliquo in quo nõ conſueuit regulariter res plus valẽ q; temꝑe ſoludo:
ms. Sico ꝙ mĩam facit.· vtpote ↄcedo tbi iſtud ꝓ tanto pᷣcio ꝓ quãto va⸗
lebit in b vł aliquo tempoꝛe airca b·dum tñ res illa ↄſueuit ↄmumter eſſe
carioꝛ in b qᷓ; aliquo tempoꝛe pᷣcedenti & autem pꝛeaum velit determma
re · ꝓ tempoꝛe determmato hoc modo · vt ponat ſe tuto lucri vt ĩplu rib⸗
alium in dampno· vtpote volo ꝙ tin ſoluas +† Iſto quantum valebit in
quocũq; temꝑe vſq; ad b quando caniꝰ vendet᷑ vſura eſt quia pomt ſe vł
ꝑtem ſuaʒ quo ad lucrũ vt m pluribo·⁊ illum cũ quo ↄtrahit ad dampnũ

vt in plun by· tüc habet ꝓ ſe illud quod eu emit in plunbe otra ſe illud

qð euemt in paucioꝛib· Eſt eciam ibi alia muiſticia: qꝛ aliqͥ die determma:
to opoꝛter et exponẽ rẽ ſuã vendicõm ⁊t nõ m tempoꝛe Pticu larc vago
mn iſto ↄtingeret ꝙ minꝰ care venderet᷑ q; m die craſtimo inter a b·
p ꝑ ↄñs m tali padto fadi ſe certum de lucro · vltra qᷓ; q; huaa mouſtra poſſz
ꝑptingé: Pee ergo regule dicke ſüt ð uuſto Tmurſto in vendicõe vk vmuta
cõe quacũ q; ꝓ nũc vk futo · hoc loquendo de omutacõe yconomica. q eſt
qn comutans mtendit recipe rẽ ꝓ qua ↄmutat.nõ vt mercet᷑ ea · ſz vt ea u
tat⸗ Neo ſequut᷑ de gmutacõe negocilatiua vbi ↄmutans intendit merca
ri de e quã acquirit · Emit em nõ vt vtat᷑· ſy vt vendat hoc vt cariꝰ =
hec negociatiua vocat᷑ pecumaria vlł lucratua. Pe hac vltra regulas p
dickas adduk duo· Mremu ꝙ talis ↄmutacio ſit vtilis rei publice. ecũdo
ꝙp calis tuexta diligenciã ſuam t4 pꝛudenciã ⁊t icula accipiat m ↄmutaciõe
paũ coere! põdens: yvt habes declaratũ ſupꝛa materia.2 F. S s. Que aut ſit
uiſta occupacõ rei aliene patet in tranſ lacombo dominij vel vſus rerũ
ſiue ſit ꝓꝑmutacio. Empclo · vendiqo donaco ⁊t Patet faaliter ex pcedenti

bo cum rectum ſi? mdex ſui obliqui · In donacione non eſt uiſtida ſi donan⸗

non mere liberaliter donat vel ſi contra voluntatem alicuius a quo depen⸗
det im donando donat · ſicut patet in illo caſu· extra de cenſibus exigit · ꝙ
ſcilicet uiſitantes a uiſitatis nulla recpiant munuſcula· ⁊æ ſi reaperent te⸗
nentur ad duplum reſtituere vel non ſaluantur a maled idione· quam ip̃o
fado m currunt vt didtur libꝛo vj· on autem mere liber aliter donat ſi
mul deceptus · vł quaſi neceſſitate tractus donat quia igrorancia alqł

coactio excludũt ſimplici volũtariuũ ex 2· ethicoꝝ · ⁊ ex h ſeat ꝙ ðceptꝰ

de eo ciu donat q̃ntu ad illã rõ; ꝓpter quãm donat non ſimphiater donat:

—
—

⁊ ideo ſi alicui tanq; ꝓpinquo donet qui eſt ꝓpinquꝰ. nõ ſimpliciter donat e

geno ; C õſimiliter ſi alicui tanq́; egeno qui no eſt egenꝰ . Et ideo uideant
trufatoꝛes qñq; diuites exiſtẽtes · qui tñ tanq; egẽtes reapiũt elemoſĩa⸗
illas.ne muiſte om̃a illa recipiant ·quia nõ eſt ibi in dante voluntariũ ꝓp

ter cõdicõms ignoꝛanciã quã reſpicit in donando. Conſimilit ſi attractus

vt m vſuris donandis nõ eſt mere donacõ liber alis. Conſimiliter dicendũ
eſt de accomodacõe.licet ibi nõ ſit equalis defectus ꝓpteꝛ equale uiciu·quia

rxranſlacõ vſus ad tempꝰ nõ requirit tantã liberalitatem qᷓntã tranſlaoo

doĩny · Pe pmutacse reꝝ dico ꝙ eſt inuiſtida ex eiſdẽ cau ß · ſcz decepa⸗
one ⁊a muolũtario.⁊ ꝓhibicõe ſupioris cui ↄmutans ſub eſt in ↄmutan⸗
do ex hoc põt dici muiſta cõmutacõ q̃ fit m ludo aleaꝝ hmoi · uxta
illud ff. de alentonito lvltema Er ex de vi ·⁊ ho · cleric oꝝ ſuꝑ illudofficia ĩ
gloſa·tñ iſta lex ñ ligat n illo? qͥ muẽdo politice ſubſt legi ĩꝑiali q foꝛte nul

lbi ſe hodie · qꝛ ibi papue illa lex ↄſuemt habè locũ · vbi mumeipalia pᷣiu
dicãt ĩpialibe vt pʒ in ytalia· In empcõe ⁊ce vendicõe muiſtide tacte ſut pp

us tangẽdo de uiſticia m eis Et uixta hoc de locacõe ⁊ ↄductoe ibidem pʒ
Pe mutui dacõe ⁊c ſolucõe eſt jnuiſticia papua vſura· Ciuꝰ uitupacõ
habet in nouo teſt amẽto luẽ · · ¶ Qutuũ date · nichil inde ſperãtes · IYn ve⸗

teort teſtamẽto ezechiek · 29· Ad vſurã nõ accomodabitis: t p ecẽiaʒ ꝓhibi

cio · eẽ de vſuris ſup eo· pret᷑ dictas muſticias pciales in iſtis ↄtracib
vk quibicũ q; ↄmutacõibo · eſt vna muſticia gnalis qñ aliqs vſurpat ẽ ali
enã dño ſimpliciẽ muito ·c hoc tam dño ꝓximo q; dño remoto · ſcʒ legiſla⸗

toꝛe qui nõ vult ym̃o ꝓhibet rem illam occupari· miuto dño · niſi m caſib⸗
plcripcõis * vſucapioſs Y iſtis aũt nõ eſt trãſlacõ doĩnyj · vt pote in fur

tdo ⁊ rapina c hmõi licet

it uiolẽta occupacõ rei ciuꝰ eſt dommiu · Et iſta

miuuſtida ẽ mãi feſtioꝛ qcu q; alia vbi ꝓpter ſolã cõdicõz defeckuoſaz eſt miu⸗
ſticia in -mutacõe vł tranſlacõe ſicut in caſibo ſup̃᷑ dictis

4.

. *— . *

Capitulũ quintũ de cautela origine ommũ tranſlacoͤni
m rebe tem poꝛalibol

Itimo nũc videnduũ eſt bꝛeuiter vnde originaliter ꝓuem
at ꝙ rerum dommia ſunt diſtmcta ſic ꝙ hoc dicatur me⸗
um illud tuum. quia illud eſt fundamentum omms m⸗
iuſt icie m contrectãdo rem alienam. æ poſt ommis uſtice
in veddendo eam. de quo ſecundum thomam prima ſecude
queſtione· nonageſima quarta· articulo quinto æ m ſoluci⸗
menti . Et Scðm Sco · vbi ſupa nima concluſio eſt

one tercy argu

lege nat᷑e vel diuma ñ ſut reꝝ domiia ꝓ ſtatu innocencie diſtĩda · jm

mo omnia erant tuc ↄmuma · Patet p auguſtinu ſuper Johãnem capitu⸗

lo ſecundo d. QAuo urre öffendis vllas eccleſie duuino an huano. durmum
us m ſcript᷑is duimis habemꝰ· humanũ aũt ĩ legibo regum Vnde quiſq;

poſſidet nõne humana voluntate · Mam uire duumo dñ eſt terra pleni
tudo euis. Pure hũano dẽr hec domus mea eſt· lxc uilla mea.hic ſeruꝰ me⸗

us · Colle uira im ꝑatoꝝ qius audet dicè · hec uilla mea eſt Ydem dieit ˖ S. ca
pitulo.pᷣmo uire nat᷑e.I2.q ita dilectiſſimꝰ · atio patet eciam ad hoc du
plex · quia vſus rerum ſ̃m rectam racionem ita debet cõpetere hominibus ·
ſicut congruit ad pacificam conuerſacionem æc neceſſariam ſuſtentacionem
MPꝛo ſtatu autem innocẽde cõis vſus ſine diſtmãõe dominioꝝ ad vtrumq;
iſtoꝛum plꝰ valuit quam diſtinctio dommoꝛum quia nullus tũc occupaſ⸗
ſet quod fuiſſet tunc alteri neceſſarium. nec opoꝛteret illud ꝑ nolenaã ip
ſo ab exwꝛqu eri · ſj quilibet hoc qð occurriſſet.neceſſarium occupaſſʒ ad
vſum ſic eciam magi·fuiſſet ſuffiaẽcia ad ſuſtentacõem. qᷓ; ſi pcluderetu⸗
alicii vſus alicuiꝰ ꝑ app:opriacõem illius factam alteri 6 Scda ocluſio·
ſtud p̃ceptum legis natur e in ha bendo omma cõia · reuòcatũ eſt pꝰ lap⸗
um. radonabiliter · ꝓter eadem duo · Primo quia cõitas ommũ rerũ
eſſet ↄtra paaficam ↄuerſacõem.cum malu? cupidus occuparet · vltra
neceſſaria. Eciam cum hoc inferendo uiolenciam· Eſſet edaʒ ↄtra neceſſa
riam ſuſtentacõem · quia foꝛcioꝛes bellatoꝛes · puarẽt alios neceſſaryjs · Vn:
de ex ſcðo pollitice.pollicia areſtotili? que p̃fatam ↄcluſioneʒ tenet rõnabi
lioꝛ eſt polliaa ſocratis qui primam tenuit ↄcluſion emercia concluſio
eu ocato illo pꝛecepto legis nature de habendo omm cõmuma. ⁊ per 9
equeni conceſſa licencia a ꝓpriandi a diſtinguendi cõmumia · nõ fiebat ace
tuabis diſtindio per legem nature nec per duumam non per duimam ve
patiut per audorttatem au guſtini vbi ſupea Mec per legem natu re quia
non apparet quid determinet ad oppoſita ipla autem humana induſtria ð

termmauit· non omnia eſſe cõmuma:ergo aliqua lege poſitua fiebat pᷣma

diſtinctio dommioꝛum. vt igitur illa diſtinctio ſit uiſta:. opoꝛtet videre quo
modo lex poſitiua talis ſit uiſta · ¶ Auarta conluſio lex poſitiua uuſta iᷣ
quirit in legiſlatoꝛe pꝛudenci am auctoritatem · Drudendam vt ſecundũ
rectam racionem pꝛacticam dictet quid ſit ſtatuendum pꝛo cõmunit ate.
Auctoritatem quia lex dicitur a ligando· non autem quecumq; pꝛuden tis
ſentencia ligat cõmumitatem nec aliqu em ſi nulli preſideat · quomodo auteʒ
pꝛudencia poterit haberi ad excogitandum leges uiſtas ſatis patet · Quoô
modo autem auctoritas miſta que cum hoc requiritur ad legem iuſtã ſeqͥ

—

(Kuinta ocluſio · ( pꝛincipatꝰ eſt duplex vł auctoritas ſcʒ pat᷑na poli⸗
1 tica:· Politica du plex Dn vna pſona · ſcʒ vł in cõitate · Prima ſcʒ pat᷑na u
ſta eſt ſcʒ ex lege nature qua om̃s filjj tenent᷑ obedire pentib nec iſta p le⸗
gem aliqu am poſitiuã moſapcam vł euangelicam reuocata eſt ſz magis 9
firmata·. Vlla eciam audtoritas politica que eſt ſuꝑ extraneos ſiue illa reſi
deat in vna pſona ſiue in cõitate poteſt eſſe uiſta ex cõmum conſenſu ⁊ ele
dõe ipſius cõitats. Et pma audoritas reſpicit ↄſenſum nat᷑alem q;; nõ
cohabitantes ciuiliter · Sꝓcða reſpicit coha bitãtes qualitercũq;. nulla con
ſaguimitate vł ꝓpinquitate ſibi iundos · vtpote ſi ad cnutatem aliq; edificã
dam vk mhabitandã cõcurrant aliqui extranei uidẽtes ſe nõ bene poſſe re
gi ſine aliqua auctoritate. poterant concoꝛdit᷑ conſentire vt vel vm plone
vtł cõitati cõmitterẽt iſtam aucoritatem. Et vm vel ꝓ ſe tm. vel ꝙ ſucceſ
ſoe eligeret᷑ ſicut ipſe · ꝓ ſe ⁊ tota poſteritate eus Et iſta auctoritas pol
litica vtraq; uiſta eſt quia uuſte põt aliquis ſe ſubmittere pſone vł cõitati
in hijs que nõ ſut ↄtra legem diumam In quibo melius pot dirigi x illum
cui ſe ſubmittit q; ꝑ Pn Erge habemꝰ cõplete quo poterit ↄcedi ſeu cõdi
lex poſitiua uiſta.quia ab hñte pꝛudenciã vel inſe vel ĩ cõſilarijs ſiis· Et
cũ hoc hñte auctoritatem iuſtam aliquo dẽo ꝝ modoꝝ m iſta concluſiõe.
exta ocluſio ſequut᷑ ex hijs ꝙ pᷣma diſtinctio dommoꝝ poterat eſſe uiſta
a lege poſitiu a uiſta. ſiue lata a patre · ſiue pemcipe iuſte pemcipante · ſiue
cõitate iuſte regẽte · Et iſto modo ꝓbabile eſt faduũ fuiſſe· Mam vl noe
poſt diluuiũ diſtinxit fils ſuis terꝛas quas ſinguli occuparent ꝓ ſe ⁊ filjs
ſuis poſteri? ⁊c ip̃i de cõi concoꝛdia minter ſe diuſerunt ſicut legit᷑ gemſi⸗
de abeaham loth. Ibꝛaham dedit elcõnem loth· quã ꝑtem mallet eligere
1 ipe reliquã vellet acaꝑe· Vel lex aliqua ꝓmulgata eſt a patre · vłab a
liquo electo ab eis m pemcipem.vb a cõitate cui ipſa met cõitas ↄmiſit iſ⸗
tam auctoritatem. Mec inquã lex erat ꝙ res tũc nõ occupata · eſſet pᷣmo
occupamtis. ⁊ tũc diſperſert ſe ſuꝑ fadẽ oꝛbis terxe · Et tüc vnꝰ occupa⸗
uit pmo vnã plagam terre· alius aliam· 1 intelligendũ aut quo poſt
diſtmatoez reꝝ t diuiſionẽ tranſlacdo reꝝ poſſit fieri in alium hoſem vł 2
muniatem aliam. Motamdum ꝙ tranſlado reꝝ poteſt fieri vel quantũ
ad dominum vt ſcʒ res a domimio vmus tranſeat ad dommuim alterius
Vel quantum ad vſum ſiue iis vtendi manente tamen dominio apud eũ
en F⸗ uſticia vel muuſticia in tranſlacione vſus. diffoꝛmes habet regu
las uiſte tranſlacioms dominjj · Mec ergo tranſlado dommi poteſt fieri
vkł lauctoritate publica ſiue pꝛmcpis · vel legis auctorttate. vel aucto ritate
priuata ipſius domini inmediate poſſidentis · Hequue cluſio pma ·

.W

Wrima ocko ſit de pma trãaſ lacõe· trãſ lacõ doĩni audonitate legis uuſte
eſt uiſta. Pꝛobat᷑ qꝛ ſi lex uiſta potuit iuſte det mĩare pma doĩnia · ⁊ non
mio⸗ eſt auctorit as leg ub pnᷣcipis qð hẽo hic ꝓ eoð. poſt diuſionẽ doĩni⸗
on q; añ. Ysit᷑ pꝰ · ꝓpt᷑ eãd cãʒ ⁊ eũdẽ finẽ potuit uiſte trãſferre doĩniũ
pꝰ q; fuerat alicui a ꝓriatũ · Ex hoc dico ꝙ p̃ſcripcõ in ĩmobilib · ⁊ vſu⸗
capio mn mobilib ẽ uiſta trãſlaco · ut pʒ eỹ de p̃ſcripcõ · nigilãti i in gloſa ſu
ꝑ ulud aliena. De 2. vero trãſlacõe ſe ſh q̃ fit audtorctate puata ipſius dñ̃
mediate poſſidẽtis dẽʒ ẽ peeden mã p totũ · et id ſufficiat 7 pñnti ðᷣotẽtib

CE xAplicit tractatꝰ. de gtractib⸗ mercatoz ſReuerendi pris 2 ris.
Yobãanis mder ſacre theologie ꝓfeſ oris oꝛdinis pꝛedicatoꝛum·

1

„7 Ciendu mgꝰỹ Johãnes de nigro möte oꝛdinis pdicatoꝛꝝ ſtracta

tu · ab eo edito otra impũgnãtes Puilegia oꝛdims nri ijfra ſc ri⸗
ptios poſt articłos · s 8 Pbat eẽ vos katholicos.vna cuũ coꝛrela⸗
rryjijs eis annexis.
imꝰ articulꝰ eſt de audiedis miſis: Pro talis pomt᷑ p⸗
poſico: 5· ulla ums diſpoſicoe 5e prochiam tenẽt die bꝛ doĩmcis
ſolẽpmb⸗ mſſas m AWys prochialib⸗ ecẽys audire. ſz vbicũ;
ffütt maioz eoꝝ deuoco ;bi pñt audire. ſuis Pis pmiſſis p⸗
rochys Er audire miſſã illis diebo vbilibet adeo liberu ẽ. q 9ſtitucõ ſyno⸗
i ſ hoc diſponẽ 8. xp̃i fideles ad illud artans. los no lig at ·
Excund? articulꝰ eſt de obl acõibe· qui tab eſt 4 uratis ſuis pro
chiam ad oblacõʒ illis dieby mĩme tenẽt᷑.· ſʒ in volũtate dantis
erit ciu obligacõ vemat diſtribu ẽda. allic hoc in qtuoꝛ caſi b⸗
Premꝰ qn oblacõ habet roem cenſus“ uũ ſcz aliquis ex fundo
cẽie ſibi oc eſſo debet certã oblacõem amnuã facé · Scos qn aliqius in vi
os vbł m teſtameo pmittit aliqd offereð eccie erceiꝰ cũ cleri ecẽie ñ ha
b vñ̃ ñ ſuſt ente. Qu art? Pter conſuetudmem tenentur emm ꝑrochiami
certis ſolempmtaubus ad oblaciones ↄſuetas.
Erciꝰ artickꝰ e de celebꝛacoe e miſſan ꝗᷣtal &. Si s recepit in
ſe onꝰ vt faciat celebꝛari miſſas ꝓ vuns aut n 8. ille miſſe
! ſolui nõ poterũt ꝑ aliquẽ ſacerdotẽ curatu cũ roõne beneficio
ru ſuoꝝ ad miſſas dicẽdas teneat Et loquor liic de illo · cui tel
tatoꝛ vł alius quicumq; cõmiſit abſolute diſtribucionem pecu.
marum oꝛdmmadonem de miſtis is di dicendis in ſatiſ factionem ꝓdelictis ſuis

meliori mõ quo hoc fieri poſſit ſine exßſſa mẽcõe cuvati aut alteriꝰ cuiꝰ⸗
cũq; ſacerdotis obligati ad taxatas miſſas rõe ben eficõx ſuoꝝ dequi bo ſuf
ficientẽ habet iuctum æ veſtitum ad quas miſſas dicendas eoꝛum eccleſie
donate ſunt· (Quarta ꝓpoſicio; MM
uavtꝰ articulꝰ ẽ ð decis ꝓ qͥ ſit ꝓppoſicõ tak · Et ſi ðcimaꝝ ſolu⸗

5 ſit de pcepto m ſoluẽdo. mchilomiꝰ tñ cui ſoluẽda ſit nõ eſt m

pcepto ced debitoe ꝓ libito voluintatis ſue illas exponere pote:
in opere pietatis· une Poſiao ·
mtꝰ articulꝰ ẽ de audiẽcia Aſeſſiõis. ꝓ quo ſit talis ꝓpoſicõ Tan
ta ẽ fribo mẽdicantib debite pñtatis libera audiẽdi ofeſſiões in⸗
ydulta facultas. qꝙ xpifideles volẽtes ipis ↄfiteri:eciã ſemel in ano
tuc ꝓPrio ſacerdoti ↄfiteri E nec ab ipo ↄfetedi petẽ licencã ·

oncluſio pma
ab eo elicta ex textu clementiãꝝ cũ gloß

Oocluſio pm
aljjs uiribo eſt talis ög᷑ratres pᷣdicatoꝛes minoꝛes ſut gůa
les ↄſeſſoꝛes ĩ tota dij oceſi illius epiſcopi cui ſuũt legittme
Gitatltt oerelariu plures ſe exten⸗
dit auctoritas pdictoꝝ fratrũ q́; aucoritas ſacẽ dotũ cheliä 6‧2‧
ullo mſerioꝛ papa. põt ĩhibere ſubdito ſuo nec alteri mè ſeculari qn
fratri legittime pñtato ↄfiteat᷑ ſi voluerit · vt pſu ppomt vltima 4 articuli

atz qꝛ nullo ĩſerioꝛ pt᷑ deꝛog aẽ auẽti ſuꝑioris in qntũ talis oꝛrela?

dicit vlbma pars articu

Mullus tenerur petere lnĩam a curato ſuo vt

H m foimmm. Concluſio z.
Caãtã uuriſdicõʒ hñt ĩ hoc cãu fr̃es pdicti· qntã bt ſacẽ dote ꝑꝛohiĩalei

areochiam nõ tenent᷑ pcc̃a de quib ofeſſi ſůt eiſ: oꝛ relariũ
dem frib. t a qͥbo ab eiſdẽ abſoluti ſiit · ite ofiteri ſemel ĩ ano ſacerdoti ꝑ
vochiali· Probat᷑ quia nullꝰ tẽt᷑ ↄfiteri pccẽ̃a que nõ habet · Sz ↄfeſſi tal⸗
b fr ibo. talia peccata non habent ergo 2 1Concluſio æ„ ½
Ep̃s vk dyoceſanꝰ nõ pot aliquẽ pᷣdictoꝝ fyn ſibi pnñta tu ꝓ audiẽcia
ofeſſio nũ · ſine cauſa legittima refutare · Gozrelauum
Elumen fr̃m pñtatoꝝ ꝑ pᷣſidẽtẽ ſᷣm exigẽ vmüuſitats ſubiecdte dyo
ceſano:nõ põt djoceſanꝰ diminuẽ quin pocius opoꝛtet vt tantum nume⸗
rum admittat oncluſio quinta.
mSi dyoceſam nollẽt 74— a

res ſibi pñtatos ad ↄfeſſionũ audienciã admit
tere ipſi mchilommꝰ poſſunt illius dy oceſam ſubditoꝛum ofeſſiones ve⸗
lint ipſi nolint q; audire.· H
Odpinatiue pociꝰ qᷓ; aſſertiue poſita udicõ ciuꝰ cũq; melius ſencientis
coꝛrigenda ſubmitto; oncluſio ſexta

Ome dictũ aut aſſertũ ptinaciter & aliquã quĩq; ↄcluſionũ pᷣdictaꝝ mme

diate poſit aꝝ · vł ecam ↄtra aliqð coꝛrelarioꝝ eoꝝdem. eſt tanqᷓ; ereoneũ

lyretcũ ↄdempnandũ Concldo ſeptima.
Hacerdotes prochiales nolentes dare coꝛpꝰ xp̃i vl ſacrainsta eccleſie

niſi ſibi oſeſſis vx de licẽcia eoꝝ · vᷣ ↄmmãtes prachiaĩs ſins mſi ↄfeſſi fu
eritis m.nõ dabo vob coꝛpꝰ xp̃i vł ſacramẽta:Cales vł ſa piũt hereſim ł
ſaltem moꝛtalit᷑ peccant · Patet·nam tales p̃ſbiteri ꝑrochiales talia ↄmin⸗

antes vł talia fauẽtes Qut ſuis ꝑrochiams tales ↄminacoes faqũt qe nõ
credut ↄfeſſos fratribo p̃dicatorib mmoribo poſſe ab eis abſoliu. Pel

dato ꝙ poſſit abſoliu credũt tñ ꝙ adhuc teneãtur eadem peccata que frib⸗
poictis ↄfeſſi ſũt ſibi iteꝝ cõfiteri · Et quodẽq; iſtoꝝ duoꝝ dixexrint hoc ſa⸗

Peret hereſim· vt patet ꝑ ezuagãtem joh̊is · 2. 2 vas elect ioms · AQut tales

cõmmacões faaut vt ſubtrahant a religioſis p̃dictis ↄfeſſionũ audienciam
ne ipſi religioſi habeant graʒ cũ ſecularibo ⁊ ↄcurſuũ eoꝝ⁊ p ↄſequens ne
ꝑapiant beneficia a ſecularibur. ¶ uc ſacer dotes talia facientes peccãt moꝛ
taliter peccato muidie· rapine auaricie · Quia ab eis auferre volut ſubſidi⸗
um tempoꝛale ſiue lucrũ qð religioſis pᷣ̃dictis ꝓuemt ex admĩſtracõe ſpũa
lium. vt hmõi ſubſid ium ad ir ꝑrochiales ſacerdotes ꝑpuemat.

extus artculus . .
Extus ticulus eſt de abſolucõe caſuũ veſe ruatvꝝ epᷣo
qui talis eſt · Zyoceſani edam cũ ſuis ſynodis abſolu⸗
cCcoõem pꝑpticularium delictoꝝ vltra caſus m urre exßſſos ſi⸗
i ſped aliter reſeruare nõ poſſũt · In p̃uidicium frm p̃die
toꝝ qn ymmo ſepedicti fratres a caſibꝛ nouis ſic reſeruati
abſolué poſſũt ſibi ↄfitentes · ũ quia exempti ſuc · ũ
quia oꝛdip acõnibo p̃latoꝝ ſubiecti nõ ſiſt extra de exceſſib platvꝝ· mmis
miqua. Uſta 9ſtitucõ clemẽtis. remouet caſſat omnes ↄſuetudmes et
ſtatuta facka & oꝛdmata ↄtra ßmiſſ a. Et infra · Pos etem̃. ũ igẽ 9
cedatur hic q;tum ad foꝝ pñiale fribo ipſis audtoritas illa quã hñt ſacerdo
tes prochiales a uure que eſt de om̃i crimmeexceptis tm̃ caſibo epis reſer
uatis m iure· mamfeſtu eſt ꝙ fratres p̃dicti non tenent᷑ ad caſus ꝑ ſtatuta
ꝓuinaalia vł ſynodalia reſeruatos · cũ non ſint eoꝝ oꝛdmacõmbo ſubieqti
vt dickum eſt · Mam negando ne ipſi abſoluant m caſibo epis m iure re
ſeruatis· de ommibo alys conceſſiſſe uidetur. quia vnum negando alterum
tacendo conceſſit extra de p̃ſumpcionib·nõne . Et ꝛ · dil · qu alis · Et. · q
ex. eo;

Eſie Eſt fins Mru opis.

.

—

—,—
„—

—

.* —
.
.
—
—
„
*
ð

+ P– ⸗
1

E.

„◻

R
9

69

deo ſcripta vocat eam frequẽ ẽter dacionẽ vt exo di . 21. luce · 6. Putuũ

date uͦl mde ſperantes DPict᷑ gꝛatuita qꝛ ſicut donacõ gratuita puze ⁊ ſim
plicit᷑ ⁊ gratis fit ſine limitacõe · ſic iſta depet gratis fieri ſalua iſta limit aci
on e de reddendo. Pdeo vbi ſup̃ · xpᷣs ait · Putuũ datr michil inde ſperãtes
ſuple vltra reddicionẽ rei · Picit em̃ mutuo.quaſi meum tuũ facio · Moc

tamen qð tibi mutuo nõ Ppliate deſimt eſſe meum. ſz ſolum ad tempus

per quod debet eſſe tuum · Vnde ecam poſſum dicere.me apud te tantum
habere m debitis. Pice quam vel equiualentem reddere tenetur a · Quia

mſi ſic. tunc eſſet libera donado· Sicitur uixta pactum quia mutuum reecd

piens non tenetur rem mutuatam ſimpliciter reddere · mſi pactum ita fue⸗
rit · poteſt em tale pactu fieri ꝙ reſtituat ſi petitum fuentt · vł ſi aut dum ve
nerit ad pmguioꝛẽ foꝛtunã· E. tuc ſi non venerit ↄdico· reddere nõ teneẽ
js ſuppoſits patet ex deſcripeõe donacioms · que quot requirant᷑ ad
ipam vt tactum eſt. Sed ad ſce tranſlacõms ſpeces modos · ſpecla
liter ad vendicõem empcionem *τ mercacõem vndecim odiciones requi⸗

rut Drimo vt m dante ſit volutas dandi ſeu oſenſus.a ſimilit᷑ pẽas.⁊ im

recipiente voluntas recipiendi et poteſtas. vt declaratũ eſt in deſcripcõe
donacoms · Scdo requirit᷑ vt mchil in pacto omittatc᷑ qð ſit ↄtra ſubam
dacõms vel in ſe malu.vł repug nans dacioni · quia tales pmutacõnes *
tran ſlacões non fiũt gratuite. ſz ex pacto dicõ naliter. vt do ſi des · vel
do vt des mich tantũ · equurit᷑ ꝙ talis ↄdicio ſeu limitacio vel pactũ tale

nõ ſit ↄtra ſubſtanaã dadomis vł in ſe mala. vł repugnans ↄdicõm vk ad

dicom limitanti · Eemplum de addicione que eſt ↄtra ſubſtanciam dado
FPren ſi aliquis diceret ego do tibi hoc ſic ꝙ ego habeam dommum eius ·

xemplum de addicione que eſt in ſe mala · vt ſi dicenez ego do tibi hoc · du

modo neges xpᷣm· ibi tam dans q; accipiens peccat Exemplum de addicio
ne que repugnat ↄdiciom vel addidom limitant · vt ſi dicerem · ego do ti

bi hoc · cum poteſtate reemendi a te ꝓ tanta pecuma quantũ voluero· tu
diceres placet ſic tamen ꝙ nũq iſta poteſtate vtaris Mic vna condicio re

pugnat alteri · vbĩ tamen aduertendum ꝙ in primo æ tercio exemplo nõ

redditur ꝑ talia dacio muiſta ſed ommno nulla. It ſimiliter eſſet udi⸗
candum m vendione vel empcione condicionali vel limitata· Tercio re

quiritur vt quicquid in pactum vemit liciti bona fide ſeruetur quia permu
taciones pꝛefate uidelicet locacioms conuenciomis condudioms ⁊c ſunt cõ⸗
dicionales: Ydeo ex pacdo requiritur ad hoc ꝙ uiſte ſint ·˖ ꝙ totum quod m
pactũ venit ⁊ lictu ẽ · bona fide ſeruet᷑ ſiue ſit expꝛeſſum ſiue tacitũ duũmõ
ex iure uk ↄſuetu dje ĩtelligẽð uk ſubĩtelligẽð ſit ße ſtelligñciã vboꝝ cõeʒ

R

Balancde Q

Focus O

N

-Euroskala Offset

VierfarbSelector Standard“

Copyright 4/1999 VxXVMaster GmbH WwW.yxymaster. com