Gb556_fol
author: Herolt, Johannes

=

H

.
SZðZ

==

S

YUMD
=

W☚
S

W
=è

N 12 45 11931800 021

OIIIIIIIIIIIN

Tübinger

“ . Derde 1 % N 7 rn deſt fdelck
nad X. S

—

t.

bone. t10 r Qaliutatione

„
2
—

vattaing der Septem .

ranan N Beptem Jomis Hpns ſrn
. D . J
èð Lant. 3.
èð
„ —
7.
.

.
2
ZB
. . * „

kus 1 Sne

—

¶ iber diſcipuli de eruditõne xp̃ifideliũ tneipit ·
L ¶1W(((e preceptis in generali.
vis ad vitã ĩgredi ſerua mãdata dei · Mat·
rxix. In verbis ꝓpoſitis oſtẽdit xpᷣ̃us cuilibet
hbomĩ viaz vite eterne: cũ dicit Si vis ad vitã
ic̃ · Sciẽdũ ꝙ pᷣcepta ſũt p omnibꝰ ĩtime di R
lgẽda:a cũ ſũma diligẽtia ſeruãda:.Vñ pſal.
Ideo dilexi mãdata tua ſuꝑ auꝛũ ⁊ thopaʒiõ
Et hoc ꝓpter decẽ cauſaſ. DPrima cauſa eſt·qꝛ faciunt obſeꝛua
toꝛes ſuos amicos dei · Vñ Tohã. xiii· Vos amici mei eſtis ſi fe
fceritis q̃ pcipio vobis · Nec hoc ẽ parũ:qꝛ deo ſeruire ẽ regna
re. O quatũ bonũ cedit homĩ cũ nõ ſolum fit ſeruꝰ regis cele
ſtis ſed etiã amicꝰ regis eterni · Eccĩ. vi.Rmico fideli nulla eſt
“ cõꝑatio:ſʒ xp̃s ẽ fideliſſimꝰ amicꝰ.· Vñ riſto.i.rethori·oſten
X dit ſi qs ſit verꝰ 1 fidelis amicus dicẽs.Rmicꝰ ẽ qui oꝑatur al
teri que putat ſibi eẽ bona et hoc ꝓpteꝛ illũ. Modo hoc mani
feſte et pleniſſime inuenit᷑ in xpᷣo qᷓ nobis quotidie benefacit
ex ſua bonitate ⁊ miſericoꝛdia· et hoc propter noſtrũ bonuʒ
q; de bonis nĩis mihil indiget · Vñ pſal.Bonorũ nroꝛũ nõ ĩdi
ges. Tdheo diſcrete ⁊ ſapiẽter faciũt qͥ qᷓrũt quõ amoꝛẽ ⁊ amici
ciã dei poſſũt acqrere: ſed ho- ſu ĩ obſeruatõe pꝛeceptoꝛũ · vt
patet ĩ autoritate Toh̊· p̃allegata. Sʒ q́les amici ⁊ cõſãguinei
erũt obſeꝛuatoꝛes pꝛeceptoꝛũ deis Reſpõdeo ꝙ pᷣcepta faciũt
obſeruatoꝛeſ attinẽteſ eẽ deo quaſi oĩ gne attinẽtie· Vñ mat.

V xii · Quicũq; fecerit volũtatẽ pr̃is mei qui ĩ celis ẽ: ipſe meus
Fffr et ſoꝛoꝛ et mater eſt. Erater vl ſoꝛoꝛ xp̃i ẽ qꝛ cohereſ. Quaſi

mr xpᷣůi ẽ bona mulier: que mãdata obſeruat ·qꝛ coronat᷑ ſicut
mater xp̃i que regina celi ⁊ terre eſt · Vnde Luce · vii · Mater
mea et fres mei ſt qui verbũ dei audiunt et faciunt · (¶ Scda
cauſa quia hoĩeſ ad hoc a deo facti ſũt ut mandata eius cuſto
diant · Vñ optimũ ꝙ hoĩes ſeculares et cõmunes poſſũt facẽ
in mũdo iſto ſeòm ſuũ ſtatuʒ videt᷑ hoc eſſe. Vnde in ꝓuerbᷣ.
Nil melius qᷓ; attẽdere ĩ mãdatis dei ꝛc̃ · quia hic eſt fims hoĩi
Vnde Friſto·vi:thopico.Einis ĩ vnoquoqʒ gne ẽ optimuʒ· et
cuius grã fiũt alia· Vñ Eccleſiaſtes vltĩo · Time deũ ⁊ mãdata

— —. . .

PRECEDTES.

eiꝰ obſerua: hoc ẽ oĩs hõ.i.propteꝛ hoc ſiue ad hoc eſt omnis
hõ. Vñ Bern· Si hoc ẽ oĩs hõ:ſine hoc mihil ẽ oĩs hõ. Nihil in

quã in valoꝛe ẽ hõ ſine obſeruatõe pᷣceptorũ.· Quãdo aliqᷓ res
fit ad aliqð opꝰ: et qñ illð nõ cõſequit᷑: tũc fit illa res ĩutilis
et deſtruit. Sie hõ qᷓ fẽs ẽ vt mãdata ſeruaret: qñ pcepta dei
ſeruare noluit: deſtrui ⁊ mori dignꝰ fuit · Vñ iuſtiſſia fuit illa

ſnĩa Ceñ · ii · Quacũqʒ die comederitis ex eo moꝛte moriemĩ .
ſic dicit iã cuilibʒ hoĩ · Quacũqʒ die pꝛeceptũ aliqð tranſgredi
eris morieriſ· Vñ Bern· Dignꝰ plane ẽ moꝛte qͥ tibi dñe iu re
cuſat viuere · Erquo hõ factꝰ ẽ ad hoc vt precepta dei ĩpleat:
tũc nõ põt melioꝛẽ theſaurũ ſibi in mũdo iſto theſaurizare qᷓ;
mãdata dei ſeruare.Gccĩ · xxix · Done theſaurũ tuũ ĩ preceptis
altiſſimi 1 pderit tibi magis q́; aurũ. ¶ Tercia cã qᷓ nos debz
mouere ẽ ꝙ deꝰ uult ea multũ et ſtricte ſeruari· Vñ Pſal·Tu
mandaſti mandata tua cuſtodiri nimis · Prou · vi. Legẽ meã

qſi pupillaʒ oclĩ tui cuſtodi · Dupilla diligẽter ſeruat᷑ eo le

dit de facili et valde ꝑiculoſi ũ ẽ. Eaciliꝰ aũt ledit᷑ lex dei q; pu
pilla: qꝛ ſola uolũtate. Ledit᷑ etiaʒ picloſiꝰ qꝛ melius eſſʒ hoĩ

oclm erui q; preceptũ dei tranſgredi · Vñ Math.xviii· Si ocu

lus tuus ſcandalizat te: erue eũ ⁊ ꝓiice abs te. ITmo hõ potiꝰ
debet ambos oclos: ⁊ ambas maſus: ⁊ ambos pedes pdẽ qᷓʒ
vnũ pꝛeceptũ tranſgredi.Sʒ heu mlti oppoſitũ faciũt qui ꝓ
pter unaʒ paruaʒ ⁊ momẽtaneaʒ delectatõeʒ tranſ⸗ grediunk
precepta dei · Sicut luxurioſi: ꝙ ſi ſcirẽt ſe ſtatim poſt actum
vnũ ꝑdere oculũ ul manũ nullo mõ peccarẽt. ſ 3 ꝓpter deũ et
ſalutẽ ꝓpᷣaʒ nõ dimittũt quĩ libidinẽ ſuaʒ expleant· It ꝑ boc
nõ oculos ⁊ manꝰ ſolũ ꝑdũt:ſʒ etiaʒ vitaʒ eternaʒ: et inſupeꝛ
moꝛtẽ eternaʒ coꝛꝑis et aĩe ĩcurrũt.Sili mõ dicendũ ẽ de aua
ris qᷓ ꝓpter modicaʒ ſbaʒ tpalẽ quaʒ ĩiuſte lucrari poſſũt pꝛe

ceptũ dei tꝛanſgrediũt᷑ · Silr iracũdi q ex ꝑuo motu ꝓpteꝛ ꝑp

uaʒ ĩiuriaʒ eis illatazʒ iurant et blaſfemant creatoꝛẽ ſi uũ et ma
ledicũt ꝓximiſ:qð tñ ꝓ toto mdo nõ ect fadẽdũ xp̃iano · ⁊ ſic
ð aliis tranſgreſſoribꝰ p̃ceptorũ . ¶ Quarta cã q̃ nos mouè
dz ad obſeruandũ precepta eſt ꝙ deus uult habere manſionẽ
delectabilẽ cũ illis qͥ obſeruant eius pꝛecepta ab eo eis data.

bva PgsecCeoTis

Folᷣ.xiiii·Si qͥs diligit me ſermonẽ meũ ſeruabit · et pꝰ Et ad
eũ veniemꝰ et mãſionẽ apð eũ faciemꝰ· Quãdiu aliqs pᷣcepta
ſeruat: tãdiu deũ ſecũ hʒ. imo in ſeipſo nec põt amitteꝛe deuʒ

dũ ipſa ſeruat· Et iõ quilibet cũ tanta ſolicitudĩe dʒ diuĩa pꝛe

cepta ſeruare ſicut deũ ĩ ſe vult retineꝛe · Et ſic vitã grẽ in pñ
ti 1 glam in fut᷑o nõ amittẽ · Prouer ·vii· Serua mãdata mea
et viues · ſupple vita grẽ in pñti: et gle in futuro· Ergo q̃ſi ip
ſũ deũ et q̃ſi vitaʒ et ſalutẽ nraʒ cuſtodire debemꝰ pᷣcepta dei
¶ Quꝛta cã eſt ꝙ obſeruatõ mãdatorũ gratiſſimuʒ ẽ ſacrifici

um deo. Gcci.xxxv · Salutare ſacrificiũ ẽ attẽdere mãdatis dei

et diſcedere ab oĩ iniquitate · Salut are vocat᷑ hoc ſacrificium
q; ẽ cauſa ſalutis eterne. Cũ alus ſacrificiis põt hõ dãnari cũ
hoc nõ. Vñ·i· Re.xv. dixit ſamuel ad ſaul. Nunquid vult dñs
olocauſta et victimas: et nõ potius ut obediat᷑ voci domini
Sexta eſt qꝛ faciũt ꝙ hõ impetrat a deo quidqᷣd voluerit ·
Prima Fołh̊·iii · Cariſſimi ſi coꝛ nm nõ rep̃hẽderit nos fiduci

am babemus ad deũ · et quidquid petierimꝰ ab eo accipiemuſ

qm̃ mandata eiꝰ cuſtodimus· Ttõ deus qñʒ nõ uult hoieʒ exau

dire in orõe: quãdo hõ nõ vult eũ audire ĩ mãdatoꝛũ obſeua

tõe.Prouer · xxviii · Qui declinat aurẽ ſuã ne audiat legẽ 020

eius erit execrabiliſ. Ergo nõ debẽt cõqueri trãſgreſſoꝛeſ pꝛe
ceptoꝛũ ſi deus eos nõ exaudit cũ aliquid po ſtulãt ab eo · Vñ
Nug. Qua frõte poſtulas qð ꝓmiſit deus: primũ audi ãmoni
tões: et ſic exige ꝓmiſſiones · ¶ Septĩa ẽ qꝛ cuſtodiunt obſer
uatoꝛes ſuos ne aliqð malũ eis cõtingat. Eccĩaſtes· vii. Qui

cuſtodit p̃ceptũ nõ exꝑiet᷑ quicq; mali · Moc ĩtelligit᷑ nec in ui

ta pꝛeſẽti: nec ĩ moꝛte: nec poſt moꝛteʒ · Hoc ꝓbat᷑ qꝛ licet acei
dat uiris ſanctis in uita p̃ᷣſenti qdð eẽt aliis malũ:eis tamẽ eſt
bonũ cũ ſit materia coꝛone eterne · Bern.Tocũdũ ẽ dei iudiciũ
quoniã ille ſuꝑbus malleatoꝛ huĩlium neſciẽs fabricat eis co
ronas ꝑpetuas. Hal. Suꝑ doꝛſũ meũ fabricauerũt ꝛc· Nugꝰ .
Quid times hoĩem e homo in ſinu dei poſitꝰ:tu de illius ſinu

noli cadẽ · Quidq;d ibi patieris ad ſalutẽ tuã erit nõ ad ꝑditõʒ

Nec ĩ moꝛte· qꝛ a mala moꝛte cuſtodiũt eos· Aug · Moꝛte ma
la mori nõ põt qui bonã ante duxerit uitam Ergo ſi bene uis

mori ſeꝛua mãdata. Nec poſt moꝛtẽ q; cuſtodiũt a moꝛte eteꝛ

na ſuos obſeruatoꝛes· Vnde Toh̊ ·viii· Si quis ſermonẽ meũ

ſeruabit nõ guſtabit moꝛtẽ in eternũ.Sap· iu · Juſtorũ anĩe

in manu dei ſũt: et nõ tanget illos toꝛmẽtum moꝛtis: ſi upple

eterne · Vnde etiã damaſcenus li·iiii· Moꝛs ſanctoꝛuʒ ſõnꝰ ma

gis eſt q; moꝛs:laboꝛauerũt em̃ in pꝛeſẽti vita vt viuerẽt in e

ternũ. Vñ Pſal. Precioſa in cõſpectu d.m · ſ· eiꝰ ¶ Octaua cã

eſt que nos debet mouere ad obſeruatõneʒ mãdatoꝛũ. Quia
mãdata dei ſũt leuia. hoc patet pᷣma IToh;̊.v. Mec ẽ caritas dei
vt mandata eius faciamus: et mãdata eius grauia nõ ſũt. Vñ
aug · Mãdata dei alleuiãt ſuos oꝑatoꝛes: et faciũt eos agiles
ſicut penne auẽ pẽnatã · Hoc aũt fit ꝓpter caritatẽ hoĩs quaʒ
habet ad deũ · Vnð amãti nihil eſt difficile· Ftẽ ſũt ſuauia Vn

de Pſal. Et dulcioꝛa ſuꝑ mel ⁊ fauũ· Mathxi · Tugũ em̃ meuʒ

ſuaue ẽ et onus meũ leue· ttẽ ſũt ſancta qꝛ nihil iniquũ conti

nẽt:nec repudiari dignũ . Ro· vii .· Lex quidẽ ſancta: et manda
tũ ſanctũ et iuſtũ et bonũ. Ex his patʒ ꝙ nulli meliꝰ eſt ĩ hae

vita q́; hoĩ qui deo ſeruit et virtuoſã vitam ducit· Vñ ariſto ·

nono ethicoꝛuz Virtuoſitas beatiſſima eſt vita. Vnde etiam

Greg in moꝛalibꝰ. Abſit ꝙ tanta ſit delectatio in viciis qnta

in vᷣtutibus. Vnde etiã Criſ.ſuper iobem· Sicut malicia etiaz
ante iehennã eos qui hic ea participãt cruciare conſueuit · ita
v̈tus etiã ante regnũ eos qui eam hic opant᷑ p̃pat volu tati:
eũ ſpe optĩa et delectatõne ꝑpetua viuere faciẽs ¶ Nona cã
eſt ꝙ obſeruatoribꝰ ſuis multiplices benedictões cõferũt: 6

deus eis ꝓmiſit vt habet᷑ Deutro · xxviii · Si audieris vocẽ dñi

dei tui vt facias ſcʒ oꝑe atq; cuſtodias ſcʒ mẽte omĩa mãdata
eiꝰ: faciet te dñs deus tuus excelſioꝛẽ cũctis gẽtibꝰ que veꝛſã
tur in terra· Veniẽtq; ſuꝑ te vniuerſe benedictões iſte: et ap
pꝛehendent te. id eſt. circundabunt te vndiq; · Si tamen pꝛe⸗
cepta eius audieris· benedictus tu in ciuitate · iĩ eedlia p̃ſẽti.
et bñdictꝰ ĩ agro ·i· exercitio laboris· Benedictus fructus uen
tris tui · id eſt cogi tatõnes Et fructus terre tue · i. exercitium
coꝛꝑis. Eructꝰqʒ iumẽtoꝛũ tuoꝛũ.i.quĩq; ſenſuũ · Benedicta
hoꝛrea tua · .id eſt virtutum cuſtodia Benedicte reliquie tue ·

DG . HZ DRECGDTIS.

id ẽ. bona volũtas que remanet poſt opera tua· Benedictus

eris ingrediẽs · i. in eccleſiam pꝛeſentẽ per ſidem · Et egrediẽs
de pꝛeſẽti vita· Dabit dominꝰ inimicos tuos· i. demones · qui
conſurgũt aduerſuʒ te: coꝛrruẽtes in cõſpectu tuo· Abundare
te facet dominus omnibus bonis: ſi tamen audieris manda
ta d omini dei tui:et cuſtodieris ea et feceris. ac non decliaue
ris ab eis nec ad dextrã nec ad ſiniſtꝛaʒ · nec ſecutus fueris de
os alienos ( Decima cauſa eſt quia obſeruatores ſuos a mi

tiplicbus maledictõnibus preſeruant: quas deus tranſgre⸗

diẽtibus minatur · Vnde Deutro · xxvii · ſi audire nolueris
vocem domĩ dei tui vt cuſtodias et facias oĩa mãdata eius

ego precipio tibi. venient ſuꝑ te om̃s maledictões iſte 1 app
hẽdet te· Maledictus eriſ in ciuitate · i: in eccĩa pꝛeſẽti ·. Maledi

ctus in agro· i: in exercitio laboris · Maledictꝰ fructꝰ ventris

tui· i. cogitatõnes · Et fructus terre tue i exercitiũ coꝛꝑiſ. Ma

ledictꝰ eris ĩgrediens in hãc vitã· Et egrediens ſupple de bac

vita· Mittet dñs ſuꝑ te famẽ et eſuriem pꝛopter adin uẽtiões

tuas peſſimas in quibꝰ⸗ reliquiſti deum. Percutiat te dũſ ege
ſtate · febri · ardoꝛe · et frigoꝛe · Tradet te dominus coꝛruẽtẽ an

*

te hoſtes tuos· Sitq; cadauer tuũ in eſcã cũctis volatilibꝰceli

et beſtiis terre· · demonibꝰ. Et nõ ſit qui abigat · Et veniẽt ſu

per te oẽs maledictões iſte: et pſequẽteſ appᷣphendẽt te donec
intereas: qui nõ audiſti vocẽ domĩ dei tui: nec ſeruaſti mãda
ta eiuſ. Hoc idẽ ꝓbat Pſalcũ dicit Maledicti qui declinant a

9

mandatis tuis (Ne aut oblunſcamur pꝛecepta dei deo ſũt
nobis ſeripta in triplici kee coꝛꝑiſ. videlicet in manibꝰ: ꝓpte:
decem digitos manuũ· In pedibꝰ: ꝓpter decẽ articlos peduʒ
Et in ipſis ſenſibꝰ ꝓpter quĩq;ʒ ſenſus exterioꝛes 2 qnq; inte

— 7

rioꝛes · Ideo aũt ſcnipta ſũt in pꝛedictis tribus ꝑtibus ad deſi

gnandũ ꝙ precepta diuina debent regulare in nobis manꝰ
operatõnum: ne in operibus noſtris contra diuina precepta
faciamus· Dirigere greſſus affectõnis ne pꝛecepta diuĩa tꝛãſ
grediamur Et moderare ſẽſus et motꝰcõuerſ- atõiſ. vt ĩ oĩ cõ

uerſatõne exẽplũ nr̃e ſãctitatis p̃tẽdamus.Et nota ꝙ decẽ p
cepta fuerũt data moyſi in duabꝰ tabulis ſeripta digito dei

F.

ſam vlltimate oꝛdinãt᷑ tanq́; in ſinẽ et terminũ cõpletiuũ. Vñ

duobus modis.
põt ꝓximo faciat vel impendat Et ſic eſt Ferpei quartũ Mo⸗
noꝛa pr̃em ⁊ m—em · I᷑n quo pᷣcepto ſceðᷣm

*

emanãt a radice caritatis tanq́; a ſuo fõtali prĩdpio · Et in ip

Kpls Ro·xii · Plenitudo legis eſt dilectio · Oð ſic patet · Nã p

cepta prime table emanãt a dilectõne dei · ⁊ oſtẽdunt nobis
quõ nos habere debeamꝰ ad deũ · Et pᷣmo corde: qꝛ credere i
vnũ deũ debemꝰ. et hoc tangit᷑ ĩ Pmo eereo Non adoꝛabis
oc ĩ ſecũdo p̃cepto· Nõ aſ⸗

deos alienos· Secũdo quõ oꝛe et h

ſumes nomẽ ꝛc̃. Tercio quõ in oꝑe:et hoc in tercio· Sabbata
ſactifices: Sed alia ſeptẽ emanãt a dilectõne ꝓximi · ⁊ peꝛ illa

ſeptẽ p̃cepta ſecũde tabule hõ oꝛdinat᷑ ad proximum.Et hoc
Orimo quidem ĩ beneficẽtia vt bona que hõ

epto ug · iplicat omnes
actꝰ beniuolẽtie ꝓximo ĩpẽdẽdoſ. Secũdo ĩ ĩnocẽtia vt nihil ĩ

iuſte ſibi inferat: nec in aliquo ſibi noceat · Proximo aũt põt
iĩferri triplex nocumẽtũ puta coꝛdis · oris· ⁊ oꝑis · Oꝑe autem

nocet qͥs ꝓximo pᷣmo Aioe in ꝓꝑſona ꝓpa · Et hoc ꝓhibet quĩ

tũ p̃ceptũ · nõ occides·
bet ſextũ p̃ceptũ Nõ mechaberis· Tercio in exteriori ſbᷣſtãtia ·
et hoc ꝓhibʒ ſeptimũ p̃ceptũ Nõ furtũ facies · Nocumẽtũ au
tẽ oris ꝓhibet octauũ p̃ceꝑptũ Nõ dices falſum teſtimonium

Becũdo in pſona cõiuncta et hoc ꝓhiö

vbi ſcðz Auguſ. ĩplicite ꝓhibet᷑ om̃e nocumẽtũ oris reſpectu

pꝛoximi · Terciũ nocumẽtũ eſt cordis · vt qñ quis cogitat ma
la cõtra ꝓximũ.et hoc ꝓhibet᷑ in nono Nõ cõcupiſceſ reʒ pꝛo
ximi tui/ Et in decimo nõ cõcupiſces vxoꝛẽ ꝓximi tui

De primo precepto ·
Rimũ pᷣceptũ Nõ adorabis deos alienos· Qð quideʒ
preceptũ ypᷣ̃s exponit Mat .iii :Dominũ deũ tuũ ado

rabis:et illi ſoli ſeruieſ· I᷑n quo deorum plłalitaſ exdu

ditur et vnus ſolus verus deus colendus oſtendiẽ Quod tñ
expreſſius patet Deutro . vi: vbi dicitur · Nudi iſrhael domĩꝰ

deus tuus deus vnuns eſt. Sciẽdũ aũt ꝙ primum Peceptum

Et in prima tabula fuerũt tria pᷣma pᷣcepta ꝑ que hõ oꝛdinat
in deũ · In ſecũda alia ſeptẽ precepta ꝑqᷓ hõ ordinat᷑ ad ꝓxi:
mũ· t iſta oĩa pᷣcepta et eorũ impletio ſalutifera originalit

—ʒ
.

tangit fidẽ · quia fides eſt fundamẽtũ om̃is boni. Vnde apls

Eundamtũ aliud nemo poteſt ponere preter illud qdð poſitũ

eſt. i · fides chꝛiſti · Vnde Kugꝰ. Eides eſt bonoꝛũ omniũ füda

7

mẽtuʒ. Eides eſt humaneſ alutis initiũ ſine bac nemo põt ad
fulioꝛũ dei numeꝛũ puen ire-hoc etiã patz ꝑ Beꝛñ.qui dicit· Ne
mo liberat᷑ a damnatõe que facta eſtꝑ Rdã niſi ꝑ fidẽ dñi no

ſtri hieſu xp̃i. Vnde Rplus ad Mebreos vi · Impoſſibile eſt ſine
ſide placere deo· Vnð Berñ.de patribꝰ veteris teſtam̃ti dicit

Multi ante ſalu atoꝛis aduentũ deũ omĩpotẽ timẽtes: et dili
entes ſue ſalutis gratiſſimũ ꝓmiſſoꝛẽ: credẽtes in ꝓmiſſiõe
fidelẽ · ſperãtes certiſſimũ redẽptoꝛẽ · in hac fide expectatõe
ſaluati ſunt. Ergo m Rugꝰ. Deus vnus adoꝛadus eſt fide in

4

tegra et nõ ficta: vñ dicit nõ adoꝛabis deos alienos · Circa )*
ſaedu ꝙ boc pceptü a multiplicibus homĩbus multipliciter

trãſgredit · ¶ Primi qui trãſ⸗ grediunt᷑ preceptũ hoc ſunt in

ſioeles nõ baptiſati qui cõtinue ſunt in ſtatu dãnatiõis :· Vñ

Toßñᷣ·iii· Niſi quis renatus fuerit ex aqua et ſpũſancto nõ põt
intrare in regnüũ dei · Et Marci. xvi. Qui crediderit ⁊ baptiſa⸗
tus Luerit ſaluꝰerit.qui vero nõ crediderit cõdemnabit᷑ · Sciẽ
dum ꝙ boc firmiter credẽdum eſt ꝙ extra fidẽ catholicã nul

lus Ruatur- MHuius figurã babemus in archa Noe in qua ſo
lũmodo tꝑe diluuii octo pomies in vita mãſerũt aliis omibꝰ⸗

extra archã ſi ubmerſis Querit᷑ de pueris iudeoꝛũ ⁊ chꝛiſtiano

rum qui decedũt ſine baptiſmo vtrũ ſint equales? Rñdet᷑ ꝙ

„

ſie· Et ratio huius q; ſolũmodo habẽt culpã oꝛiginalẽ et nul

lam actualẽ· tã iudeoꝛũ ; chꝛiſtianoꝛũ qui ſine baptiſmo de

cedut ad limbũ pueroꝛũ deſcendüt . ibi habebüͤt penã dãni

id eſt. priuationẽ viſiõis diuine· nõ penã ſenſus· i· penã ſen

ℳ—

ſibil ẽ· Item querit᷑ ptrum pueri iudeoꝛu et infideliũ inuitis

parẽtibus ſint baptiſandi· Reſpõdeo bm Tho.ſecũda ſcde ·

fidem ſuſcipe parẽtibus etiã inuitis· Cõcoꝛdat etiã guil · Sci

Iſtiõe x. nõ licet· Sed qñ ad annos diſcretionis pu eniũt pñt

endum tñ ꝙ ſi quis in articulo moꝛtis puerũ iudeoꝛũ bapti⸗

ſaret ſtatim ad celũ euolaret · Secũdi ſunt heretici qui fal
ſam opinionẽ de fide 1 de eius articulis inueniũt · vel ſequut

vel etiã de ſacramẽtis vel de ſacra ſeriptura· Et tales heretic

ueritis ſuper terram erit ligatũ et in celis. et quodeunqʒ

ueritis ſuper terram. ꝛc̃.· Sed tales heretici exco mmunicatio

nes et ſentential pꝛelatoꝛum paruipendunt contemnunt.

ktez loquuntur quandoq; contra ſacramentum matrimonii

ktem contra baptiſmũ: penitentiamiet confeſſionem. de ui
an

nõ enim contradicunt ſimpli

bus modicum curant. Item pPaꝛuipendunt oꝛdinatõnem

cte eccleſie dei in ieiumig : in feſtiuitatibus . et ſic de als · 1

taleſ non ſunt fouendi quia ipſi cum fautoribus ſunt om
nes excõnicati · vt patet extra de hereticis. Excõmunicamus.
¶ Tercii qui dubitant de fide et taleſ ſolent dicere . ſi ſic eſt
vt ſcriptura dicit· et fides catholica tenet mmagnũ quid eſt⸗

ater ſeripture et ſidei: ſed ta
men non firmiter credunt.· Et tales ſi ſic decedunt dãnabun

7

tur. quia fides chriſtiana debet eſſe foꝛtig in homine: vt ſi eti
am angelus de celo deſcenderet aliam fidem predicaret

ſibi credẽdũ nõ eſſet. vt Patet ꝑ Apoſtolum ad CGalathas . i.

Sed hoc nõ eſt iĩtelligẽdum de bis qui temptantur cum ama

ritudine coꝛdis de fide: tales reſiſtere debẽt . Quia ſecundum

gregorium in paſtorali · Humanum eſt in coꝛde temptatio
nem erpeti demoniacum veꝛo eſt in tẽptatõnis cert amine
ſupari · Sciendum ſacramentum confirmatõnis datur in
fronte: vt quilibet chriſtianus libere audeat nomen chriſti

cõfiteri: etiã ſi ꝓpterea mori deberet maxĩe ꝓpter iſta q̃ ſunt

de neceſſitate fidei· Vnde ad Ro· x · Coꝛde credit᷑ ad iuſticiaz:

oꝛe aũt cõfeſſio fit ad ſalutẽ Er go qui fidem obſeruare ſ- oluz

volüt in coꝛde: et oꝛe nõ audent confiteri: tales ſine dubio p
G bhãc occultatõem fidei dãnant᷑. Quarti ſũt qui articulos ſi.

dei addiſcere negligũt: cũ poſſint et debeãt eos ſ. cire Quilibz
em̃ xp̃ᷣianus cum ad annos diſcretõniſ peruenerit tenet᷑ diſce
re et ſaꝛe ſimbolũ apoſtoloꝛũ:niſi eſſet im poſſibilitaſ igenii

excommunicati ſunt · vt habetur extra de hereticis.Signa au
tem hereticorum ſunt quia loquuntur contra poteſtatem
prelatoꝛum eccleſie quam chriſtus eis contulit dicens eis
in apoſtolis ſuis. vt habetur Machei.xvii · Quodcunqʒ niga L
0

.

DepRBs6. pRMO. .

ſie ꝙ nullo mõ addiſ cere poſſet · Ergo qui artidos fidei friuo
le et ey cõtẽptu addiſcere nol h cũ addiſte poſſzʒ moꝛtlr pecca
ret: et tali nõ eſt miniſtrãdũ ſacramẽtũ euchariſlie donec ad⸗
diſcat · Vnde ad remouẽdũ impedimẽtũ p̃dictũ ſtatueꝛunt iu
ra ꝙ tenentur docere patrini ſuos filios ſ pirituales ſimbolũ
et orõem domiĩcã ſi ꝑentes in hoc negligẽteſ ſunt vt patet ꝑ
decretũ Aug. qd ponit᷑ de cõſecra · di · iu .· ¶ Ouinti ſũt qui fi
dẽ pꝛeſũptuoſe ſcrutari volũt et nibil credere niſi quod poſ⸗
ſit eis rõne liquida demõſtrari:qui plerũq; in erroꝛem labũ⸗
tur: et tales moꝛtaliter peccãt et meritũ ſidei ꝑdũt . qꝛ ſcdðum
Crego . fides nõ hẽt meritũ vbi humana ratõ Paeber expimẽ⸗
tũ · Vñ hanc pꝛeſũptuoſã perſcrutatõnem dehoꝛtatur Sapi
ens Eccĩ.ii · Altioꝛa te ne queſieris: et foꝛtioꝛa te ne ſe crutatus
fueris · Quia qui ſcrutatoꝛ eſt maieſtatis opprimetur a glia·
Bern·Eidem pꝛeſũptuoſe ſcrutari temeritas eſi: credere pie⸗
tas ẽ: noſcere vero vita eterna ẽ. mpoſſibile eſt em̃ fideʒ per
ratõem perſcrutari· Vnde Grego· in omelia quadam · Fides
eſt earũ rerum que apparere nõ poſſunt · que ergo apparẽt
fidẽ nõ habẽt ſed agnitõnem. ¶ Dexti ſũt ꝗ inſ pectões ſoꝛti
legas faciũt et diuinatõibuis intẽdũt · Vt autem appareat qũ
actus diuinatõnis ſit moꝛtale vel veniale peccatũ· Tunc ſci⸗
endum ſecundum Menricum de firmaria. actum diuina
tionis et ſoꝛtilegii quis poteſt exercere · Primo modo credẽs
per illum actum realiter aſſequi quod intendit: puta alicu
ius amorem:vel furti reuelationem:vel futuri euentus pre:
cognitõnem · Sicut quis cum qua contrahere debeat: et ſic
moꝛtaliter peccat:et eſt grauiſſimum peccatum ·. ¶ Secundo
licet non credat per actum illum realiter aſſequi quod inten
dit: tamen vult curioſe experiri vtrum aliquid efficacie ſit in
tali actu an non. et hoc iterum eſt moꝛtale licet non ita gra⸗
ue ſit ſicut eſt primum. t ratio eſt · quia talis eſt dubius et
fluctuans in fide catholica poſtquam contra veritatem et
firmiiatem fidei catholice proponit experiri talia que ſct
et ſcire debet per fidem catholicam eſle repꝛobata: ¶ Ter
dio modo ſi ex ſola leuitate vel ſimplicitate hoc exerceat:

nibil tamẽ credens in hoc eſſe virtutis et efficacie: nec eti⸗

am experiri intendit an in hoc efficacia aliqua exiſtat: ſed

ſolum ex leuitate et ſimplicite hoc facit · hoc ſolum vide tur

* „ ⏑

veniale peccatũ maxime quãtũ ad laicos. Sed quan tũ ad cle⸗

ricoſ qui tenẽt᷑ ſcire hoc ĩ iure eẽ ꝓhibitũ ſẽꝑ eſt peccatũ mor

M

*
.

TP egiptiacos · Octau

—„W

tale : cũ per hoc iura decernãt eos ꝑ annũ de cõmunione Puã
dos · q; ſolũ ĩdici᷑ ꝑpro moꝛtali pecceato· ¶¶ Sepumi ſüt qᷣtẽ
pus a dies egiptiacos obſeruãt. Sciẽvũ tñ eſt ꝙ ſi certũ tẽpꝰ
obſeruet᷑ in his actibus qͥ depẽdẽt a cã naturali: puta ab ĩflu⸗
entia celeſti · ſicut potionis ſũptio in medicinalibus· agroruʒ
ſemĩatio.arboꝛũ plãtatio·⁊ ſic de aliis · hoc nõ eſt idolatrie: ſʒ
ſagacitatiſ et prudẽtie: et hoc nullũ peccatũ eſt. Sʒ ſi veꝛo ob
ſeruent᷑ hec in aliis actibꝰ qui ſolũ depẽdẽt ab hoĩs libero ar
bitrio: puta mercatio · vxoris traductio · herbarũ collectio · et
ſic de coſimilibꝰ. q; in tlibus obſeruare tꝑs et dies egiptiacoſ
eſt peccatũ moꝛtale · Vñ dicit᷑ in decretis · xxvi.q· v. Hon licet
xp̃iano elemẽta colere · nec lune nec ſtellarũ curſũ obſeruare
in cõiugũs ſociãdis· nec in herbis colligẽdis · nec ĩcãta tões li
cet attẽdere · Ergo repꝛehẽſibiliter peccant qui in nocten ati

uitatis xp̃i: et Tohis baptiſte ſuas ĩcãtatõnes faciũt · Sciẽdũ

quoq; qñ neceſſe ẽ aliquẽ xp̃ᷣianũ ire· vel aliqð opus ĩchoare
primo ſigno crucis debʒ ſe munire: 2 dñicã orõem et ſymbo
lũ dicere: et ſic de dei adiutorio cõfidere ꝙ ſibi ꝓſꝑabit᷑ in his
quãtũ ad ſalutẽ ſuã pertinet· Vñ aug . dicit · Oĩs dies bona ẽ ·
quia ſicut pᷣmã diẽ: ſie ſecundã et terciã et quartã fecit deus·
Ergo nullus obſeruet qua die exeat de domo vl opus aliqð ĩ
choet In cõtrariũ faciũt illi qui obſeꝛuãt diẽ innocẽtũ a alioſ
ples dies eẽ dies egiꝑtiacos· Vnde Rug · Nõ obſeruetis dies
i ſunt qui ſomnia aduertũt et ſeruant ·
Oõtra quod dicit᷑ leuitid · xix · Nõ augurabimini: nec obſerue
tis ſomnia. Sciẽdũ tamẽ ꝙ ſõnioꝛũ eſt multiplex cauſa · Prĩa
eſt diſpoſitio coꝛꝑis · ſicut homines frigidi ſomniant frequẽ
ter ꝙ ſint in glacie vel in niue · quia fantaſmata foꝛmantur
conformia tali diſ poſitioni · Vnde Ruguſtinꝰ .· de ſpiritu et

anima-Fuxta infirmitatu m diuerſitates diuerſa accidimt :

DeDB6. PBIMO.

ſomnia · Et ſedum moꝛuʒ et humorum uarietates uariantur
et ſõmia · nazʒ al ia vident ſanguinei: alia colerici: et ſic de aliis ·

Moc poſſumus cognol⸗ cere nã timoꝛoſis apparet quandoqʒ;

quaſi ſint in anguſtis cõſuituti ſqʒ in ꝑpſecutõne gladii: vel ĩ 8

uoꝛatõe ferarũ et canũ: et ꝙ cadant ab alto ad imũ (Secun
do cõtĩgũt ſõnia bm Cregli · vui · moꝛaliuʒ c. vii · ex plenitudi
ne vẽtiis uel inanitate· Et hec duo om̃s exꝑimẽto cognoſcĩꝰ

eſuriẽti appet in ſõno quaſi comedat · ⁊ ſitiẽti quaſi bibat.
Tercio contĩgũt ſõma ex pᷣcedẽtibus cogitatõnibus et oc

cupatõibus. Vnð Salomõ. Mltas curas ſequũt᷑ ſõnia b' ap
paret in nobiſipſis manifeſte: q; a attẽte cogitamuſ ui

gulãdo: hoc occurrit cõiter in ſõnis ¶ Quarto cõtigũt ſõnia

a demonibus · ut quãdo a demonibꝰ ĩmittũt᷑ alique uiſiones

imaginarie in doꝛnuẽdo et ſic plures decpiũt· Vñ eccẽ · xxxiii ·
Multos errare fecerũt ſõnia et illuſiones uane · Vnde catho ·
Sõnia ne cures naʒ fallũt ſõnia plures · Exẽplũ de illo diuite
cui ſõniauit ꝙ diu deberet uiuere: 1 ſic mitas diuitias congꝛe

gauit · et poſtmodũ in bꝛeui defũct? eſt dicẽs ·O uanitas ſom

nioꝛũ qualiter decepiſti me · ¶ Quito cõtĩgũt ſõnia ⁊ viſiões

cum deus per ſe vel per miniſterium angeloꝛũ immittit ali⸗
cui imaginarias uiſiones adð aliqua futura deſignãda · vt ptz
de ioſeph ſpõſo marie cui apparuit angelus ĩ ſomniis dicẽs
Tolle puerum et matrem eius et fuge in egiptum · Sed hoc

7

raro contingit niſi valde bonis et ꝑfectis Sed illa ſomnia a
demonibus contingunt multis vt cõmuniter Vnde Crego.

.

wi · moꝛalium· Nimirum cum ſomnia tot rerũ qualitatibꝰ

alternẽt tanto eis credi difficlliꝰ dʒ: quãto et ex quo im pulſu
ven iant facilius non elucet · ¶ Noni ſunt qui ad phitoniſ⸗
ſas accedunt et quedam occulta ab eis requirunt · vt furta ·
et ſic de aliis · quod ſtricte probibitum eſt · vt patet · xxvi · q·
vi · Non obſeruetis · Vbi dicitur qui talibus credunt: aut ad
interrogãdũ eas earum domus introeant: aut eas ad domos
proprias ducunt: ſci ant ſe fidem catholicam et baptiſmum
preuaricaſſe et paganum et apoſtatam: et dei inimicum

et iram dei imperpetuu m grauiter meruiſſe ( Sciendum

„

*
4

omẽs qui tales phitoniſſas accedũt totiẽs moꝛtaliter peccãt

ſt ille . O quã grãde mẽtit a es· et illos de quibus dicis inno:⸗

DePRG. PRHMO.

Quia nõ licet cõſiliũ a dyabolo inquirere: qui inimicꝰ moꝛta

lis eſt omniũ noſtrũ: ⁊ ſemꝑ habʒ malã voluntatẽ cõtra nos

quõ nos impediat in ſalute noſtꝛa· Inſuꝑ nec eis eſt credẽdũ

quia dyabolꝰ qui ꝑ eas loquit᷑ ᷣm dictũ chꝛiſti in euãgelio · vt

habet᷑ Iohis vui ·. Mẽdax eſt ⁊ pater eius ſcʒ mẽdacii · It ꝑ hoc
nitit᷑ qñq; ĩnocẽtes infamare eo ꝙ ſunt ſibi magis cõtrarti
Vnde exemplũ. Quidã comes in vna auitate ſui domin i ha⸗
buit talẽ phitoniſſã qᷓ occulta ⁊ ſecreta manifeſtabat: ad quã
acceſſit temptãs eã: et queſiuit ab ea de duobus equis quos
dicebat ſibi eſſe furatos. Et ipſa indicabat ei: et quo veniſſẽt

center inculpas· quia equos meos adhuc in ſtabulo meo ha⸗

beo· ¶ Decimi ſunt qui ꝑ ferrũ candẽs vel aquã bullientẽ
vel duellũ temptãt deũ . qð eſt grauiter ꝓhi

expectat᷑ aliquis miraculoſus effectus a deo· tũ quia oꝛdinã⸗
. . — 72„ 5 „ ₰ W
tur ad iudicandũ occulta.que diuino iudicio reſeruant᷑· tum
Aua etiã huiuſmodi iudiciũ ñ eſt auctoꝛttate diuina ſancitũ

ℳ„

ed ꝓhibitũ. Vt patz Deutronomii vi. et Math.iii. vbi diciẽ

nõ temptabis dñm deũ tuũ. Ergo talibus ſic deũ temptanti
bus.nec eſt dandũ auxiliũ vel coſiliũ ad talia exercẽda · ſed oĩ

brus viribus retrahẽdi ſunt a talibus:qꝛ ſi ſic moꝛiant᷑ eterna
liter dĩ nabunt ¶ Vndedmi ſunt qui peccata ſua cõſtellatio

nibꝰ et inf luẽtiis planetarũ aſcribũt· et ſunt tales quidicũt
fatũ eſſe · Cõtra quod dicit Grego· Abſit inquit a fidelibus ꝙ;
eſſe fatũ aliquid dicãt. vitã em̃ hoĩm ſolus cõditoꝛ qui hanc
creauit ammiĩſtrat· Eatum in vulgari dicitur das iſt mir be⸗
ſchert · Ego autem addo · das beſcherlin vnd das verlin lauf

fent miteinander · Si vnus nõ furaret᷑ nõ ſuſpenderet᷑· Et cri

ſoſtimus ſuꝑ matheũ arguit et improbat tales qui dicũt ꝙ
ſua vicia habeãt a cõſtellationibꝰ dicẽs. Si aliqs adulter aut
hbomicida fieret ꝑ ſtellã. magna eſſet iniqtas ſtellarũ · Maioꝛ
aũt illiꝰ qui creauit ſtellas. Nã cũ p̃ſcius futuroꝛũ deus ſit ex

quo tãta iniqtas futura eſſet ex ſtellis:ſi noluit emẽdare nõ ẽ
bonꝰ. Si aut voluit et nõ potuit · nõ eſt om̃ipotẽs ſed ĩpotẽs

itũ . tũ quia ibi

DPRG. PBHMMO.

que oĩa ſũt cõtra fidẽ xpᷣianã:cũ deꝰ ſit ſũme bonus. Vnde
Plal. Qõ fitemĩ dño qm̃ bonus · Vñ Ariſto · xi · methaphi · Deꝰ

eſt optimũ bonũ et ſẽpiternũ · ctẽ qꝛ oĩpotẽs· Vnde pſal. Om

nia quecũqʒ voluit dñs fecit in celo et in terra · Vnde dicim⸗

in ſymbolo · Credo in vnũ deũ pr̃eʒ oĩpotẽtẽ f·c.⁊ ter · Ergo

grauiter peccãt qui tenẽt fatũ · dicẽdo quãdo hõ male morit

ſiue ſuſpẽdatur ſiue cõburat᷑: tunc tales dicũt ꝙ ſic opoꝛtuit

fieri qꝛ deus ſic voluit ⁊ oꝛdinauit ⁊ ad hoc natus eſt: ꝙ talia
facere ⁊ talia pati debuit · Hoc eſt contra honoꝛẽ dei loqui · qꝛ
deus qui eſt ſume bonus nõ vult niſi bonũ.· Vñ Apo · i · theſß·
iii · Mec eſt volũtas dei ſãctificatio vr̃a· Ergo aſſcribi debʒ ma

licie ꝓpe ipſiꝰ hoĩs et nõ diuine oꝛdinatõi: licʒ ᷑m ꝗugu no

ſtra aĩalis ſenſualitas ꝑ cõſtellatões pꝓlꝰ inclinat᷑ ad vnũ vici
um ĩ una cõſtellatõne qᷓ; in alia· Et etiã ĩtelligit᷑ ſic ð vtutibꝰ

vtpote ſub uenere natꝰ ad luxuriã · Natus ſub marte ad bel:
lũ · Natus ſub vᷣgine ad caſtitatẽet ſic de aliis · Tamẽ iſta incli

natio manet ſub poteſtate ipſius rõnis hũane · Vñ Ceñn · iiü ·
dixit deus ad cain iratũ uoletẽ occidere fr̃em ſuũ · Subtus te
erit appetitꝰ tuus:et tu dñ aberis illiꝰ.Vñ etiaʒ Rug·Oẽ pec⸗
catũ eſt adeo uolũtariũ:ꝙ ſi uoluntariũ non eſt: peccatũ nõ
eſt · Vnde Seneca· Dimitte excuſ atõem: nemo peccat inuitus
Ergo illa ĩclinatõ ſiue ille cõſtellatões nõ ponũt neceſſitateʒ
peccãdi . ¶ Duodecimi ſũt q auguriũ obſeruãt:qð auguriuʒ

attẽdit᷑ in geſtu et cantu ⁊ ĩ uolatu auiũ· Verbi gr̃a:· Cũ galli

na cãtat· ⁊ canis latrat· ⁊ coꝛui ſupꝛa domũ ſe ponũt.et cucu
lꝰ gucguc clamat · ꝗᷓ oĩa uana et ſuꝑſticioſa ſũt . Exẽplũ legit
qdam mulier egrotauit uſq; ad moꝛtẽ: et dixit ei filia ſua.
Mater mitte ꝓ ſacerdote vt confitearis peccata tua· Qui ma
teꝛ· ad quidęſi modo ſũ ĩfirma craſ aut poſtcras ero ſana· Ei‚⸗
lia vero uidẽs eã ſꝑ deterioꝛari:adduxit plures vicinas ut eã
ſimir monerẽt. Quibus illa: quid dicitis ul timetis ? Ego ñ
moriar ante duodecim annos · quia audiui cantare cuculum
in die Maii qui dixit mihi · ⁊ tandẽ in illo periculo obmutuit
Et tunc miſit filia ſua pro ſacerdote · Qui uenit et attulit qð
debuit: et ad eã ueniẽs querit ſi uelit aliquid conſiteri ? Tlla

ſolũ dicebat gucguc.Itẽ ſacerdos offeꝛt ei coꝛpus domini eti
am querit iterum ſi credit eſſe ſaluatoꝛem ? Et illa reſpondit
gucgucet ſic reuertente p̃ᷣſ bitero poſt paululũ obiit.· ¶C TIre
decimi ſũt qui nigꝛomãtiã exercẽt ·qð fit ꝑ mortuos ſuſcita
tos:ſed iſta nigromãcia nõ ẽ apð vulgares hoĩes uſitata: er
M go de ea pro pñti nõ loquimur · Sciẽdũ tam̃ ꝙ ples homĩes
plures vanitates circa morientes attendunt · Primo eniz di
cunt ꝙ quando agonizans ſudoꝛem emittit ꝙ ſit baptumus
quia ſicut in ingreſſu baptiʒatus eſt:ſic in egreſſu exudat eũ
dem baptiſmum quod eſt erroneum. Item aliqui dicunt q;
aĩma recedẽs a coꝛpoꝛe non habebit requiem donec pulſatũ
fuerit ei· ICtẽ aliqui dicũt ꝙ interim ꝙ pulſus fit aĩma cõſitet
kteʒ aliqui dicũt ꝙ quãdo aĩma egꝛeſſa eſt a coꝛꝑe tũc prima
nocte ꝑnoctabit cum beata gertrude · ſecũda nocte cũ archã
gelo michaele · tercia nocte vadit ſicut diffinituʒ eſt de ea · qð
eſt erroneum· Vnde de peccatoribus dicit Tob. Ducunt in bo
no dies et in puncto ad infernum deſcendunt . Simile dieen
dum eſt de bonis et perfectis et innocentibus qui immediate
volant ad celum · Sed qui ſunt mediocriter boni immediate
deducuntur ad purgatorium. Item aliqui dicunt ꝙ ſabbato
de ſeꝛio anime exibunt de puigatorio: et ſic requiem habebũt
vſq; ad ſecũdam feriaʒ: tunc reintrabũt cum primo quis ali
quid ceꝑit laboꝛare · Et ex hoc volunt inferre ꝙ peccatũ ſit in
ſecũda feria nimis mane ſurgere et laboꝛare.Sed ꝙ ſabbatis
de nocte diu laboꝛant hoc ꝓ nullo peccato reputãt: cuius op
poſitum tamen eſt verũ · O anime non exibunt de purgalots
rio ante plenariã purgatõnẽ oſtẽditur Math.v.Nõ exies in⸗
de donec reddes nouiſſimũ quadrãtẽ · Ftẽ aliqui exereẽt ſuꝑ
ſtitionem cum acu cum qua cadauer moꝛtuuʒ conſutum eſt ·
¶ Quartidecimi ſunt qui circa ſoꝛtes et circa variã inſpecti
onẽ ꝓſalmorũ·euãgelioꝛũ.⁊ aliarũ ſcripurarũ futura preno
ſticare volũt.᷑tẽ qui ponũt cumulũ ſalis et cedulas ſcriptas
vel non ſcriptas in occulto poſitas:et conſiderare volunt qͥs
quam accipiat · Vel ex veſtucis inequalibus pꝛepoſitis quis
maioꝛeʒ vel minoꝛem accipiat · Vel ex taxilloꝛum proiectione

DGEDRG. DRIMNOD. k.

in libꝛũ qui noĩnat᷑ liber ſoꝛtiũ. vel etiam conſiderando in ta
xillis quis plura puncta ꝓiiciat: vel etiam dum conſideratur
quid ĩ aptõe libri occurrat · ⁊ ſic de aliis · ¶ Quĩdecimi ſũt ꝗ N
in pueꝛꝑio et cũ mulieribꝰpꝛegnantibʒ et pꝑientibꝰ ſuꝑſtitöeſ
exercẽt · Verbi gra· ſicut qͥ mlierẽ difficultatẽ habẽtẽ in ꝑiẽdo
cucũcingũt cĩgulo viri ut eo leuius ꝑeat · Ttẽ dicũt młlieres q ĩ
ꝑtu vlł ĩ puerꝑio moriũt᷑ nõ poſſe uideꝛe clarã faciẽ dei:ſʒ peꝛ
velamẽ · et dicũt ꝙ mulieribꝰ nocet cũ ĩ ꝑtu ꝑiclitant᷑. qdð ẽ fal
ſũ niſi eſſẽt pabiles ꝙ aboꝛſũ paterẽtur ·puero eĩ ſic ĩ vtero
moriẽti nocet:qꝛ nũq; uidebit faciẽ dei · tẽ qui mlieres faci
ũt ſteriles· quia tot homicidioꝛũ rei eẽ vidẽt᷑ quot cõceptꝰ co
nant᷑ impedire · Et qui occidũt pueros in vtero mrĩs ſciẽter
Sicut ille meretrices que gerũt ſe ꝓ virginibus cũ impꝛegna
te fuerĩt: et ſic fetus in vtero occidũt· Ve eis et illis antiqs ue
tulis que talibus dãt auxiliũ ⁊ cõſiliũ ad occidẽdũ tles půo5 s
in vtero mr̃iſ qð ẽ maximũ peccatũ ·qꝛ exſuꝑat homicidiũ cu
iuſe rqz primi bapelgari. t rõ eſt qꝛ in puero iſto o ccidit᷑ aĩa
cũ coꝛꝑe.ſʒ in hoĩe baptiʒato occidit᷑ ſolũ coꝛpus· Vñ Machx
Nolite timeꝛe eoſ qͥ occidũt coꝛpꝰet vna aĩa pᷣcioſioꝛ ẽ q; cen
tũ milia corꝑa · Tdẽ de illis viris maledictis qᷓ uxoꝛes ſuas im
pregnatas ꝑturbãt vᷣbis vł factis ꝑcutiẽdo trudẽdo · et ſic ef⸗
ficiũtur homicide ꝓpᷣoꝛũ filioꝛũ · It mł ieres nõ debent ſe ſuꝑ
hoc remittẽ q̃ ſũt ĩpꝛegnate:⁊ ꝓpterea viros ſuoſ ad iracũdi
am ꝓuocare: ſʒ uiros ſuos debẽt honoꝛare et eis ſpõte obedi
re. Vñ dixit dñs ad euam:vt habet᷑ Cen.iii .· Sub poteſtate vi
ri eris· Quia mulier exiſtẽs pertinaciter inobediens viro ſuo
in licitis et honeſtis: et contemnens preceptum eius in his
in quibus tenetur ſibi obedire peccat moꝛtaliter et offendit
deum grauiter · Ergo debent ſimul pacifice uiuere:tunc deꝰ
moꝛatur cum eis · Vnde Hſalmiſta · In pace factus eſt locus
eius. Sic econuerſo cum ſimul litigant tunc diabolus moꝛa⸗
tur cuʒ eis · Ttem qui cum gladio euaginato benedicunt mu
lieres in puerperio:et exufflant candelam accenſam in fa:
diem eius · quod eſt ſuperſtitioſum · Sed ſi thus ibi adole
at᷑ ſiue accẽdatur lumen conſecratum: vel aq̃ benedicta ibi

2 DePRE. PRHMO.
aſpgaturvel ſignum crucis ibi habeatur. talia licent et ſimi
lia · Sciendũ ꝙq om̃s homĩes libẽter debẽt honoꝛare et ſeruire
mulieribꝰ impregnatis:exẽplo virginis marie · que aſcendit ĩ
montana cum feſtinatõne · et intrauit in domum ʒzacharie et
O ſeꝛuiuit elizabeth cognate ſue tribus menſibuſ· ¶ Sedecinn
ſũt qui carminãt homines et pecoꝛa ſenes et iuuenes · et hoc
fit multipliciter · Primo caput cingunt et mẽſurant cum cin
gulo proprio. et tunc ponunt cingulũ ſub pedibus eius· et
ipſe dicit. Meliuſ te calco q; te poꝛto. tem oculos benedicũt
et ſic cum manu terrã tangũt · et ſic cum tali manu oculos ſi
bi contĩgunt. vFtem alii qui lauant oculos ex lotõne pedum ·
quod eſt oculis magis nociuũ. Ttem aliquos ponũt ad terrã
ĩ modum crucis·et ſic cum filo eos menſurant et tunc tale ſi
lum comburũt: et ſibi cineres dant ad potãdũ cuʒ aqua que R
tacendo allata eſt· Item quãdo aliquos ducũt per aquã flu·
dam ktem vertunt ſe contra oꝛtum ſolis . Item ducunt eos
quãdoqʒ ad arboꝛẽ·et faciunt eos quaſſare · Ttem quidaʒ car
minãt equos et cetera animal ia cum vermes habent.Et cum
demane pecoꝛa expellũt.vel cum alias perdita ſũt ea benedi⸗
cunt ne lupi ea rapiant. Vnde exemplũ legitur · & qᷣdã deuo
tus homo ꝑgens ad ſiluam vidit dyabolum in ſpẽ humana
cuſtodire poꝛcoſ.et fuit in autũno cũ poꝛci pellũtur ad ſuuã
ad comedẽdũ glãdes. t requiſiuit ille deuotꝰ heremita a dia
bolo qᷣd ibi faceret t ille reſpõdit · cuſtodio illos poꝛcoſ ne
a lupis ⁊ feris ledãt᷑. qꝛ carminatrices carminauerũt eos · vt
ergo illis carminibꝰ fides adhibeat᷑: et vt illi hoĩes in iſto er⸗

roꝛe ꝑſeuerẽt: ideo ego illos cũ diligẽtia cuſtodio.Itẽ quidaʒ
ſerpẽtes · ſicut ĩcãtatoꝛes ſerpentũ S quidã g ladios ne ledẽ
poſſint · tẽ quidã vulnera cũ homo vulneratꝰẽ. Itẽ quiã ſã
guĩem cũ hõ cruẽtat · Itẽ quidã cõtra amicos ⁊ inimicos. Itẽ
ꝗdã cõtra canes et lupos cũ vulneribꝰ hieſu xp̃i ſe carminãt·
ktẽ aliq dicũt ꝙ virgo maria ioheʒ euãgeliſtã carmmauit cuʒ
ſemel caput doluit qð ẽ falſũ. Et ex hoc volũt ĩferꝛe licituz
ſit carmĩare · et ſic conãt᷑ ſe ĩ peccatiſ ſuiſ cũ falſitate excuſaꝛe
et ſic de alis vanitatibꝰ. Sciẽdũ ꝙ om̃s iſti qui carminãt vel

„
2

DEDBG. PRERAO

7

ſe faciũt carminare · vel pueros ſuos poꝛtãt ad carmiatriceꝰ
gr auiteꝛ peccãt · maxĩe qñ de hoc antea amoniti ſũt nec tamẽ

deſiſtere volũt · Nota ꝙ talia nõ habẽt efficaciã ſ' ananvigiſ D
nare hoĩem ſine medicina eſt miraculũ: et cõuenit deo vel ſůa⸗
ctis qui ex diuina opatõe hoc hoĩ impetrãt ꝙ ſine medicinali

bus ſanat᷑ ¶ Tũc querit᷑ quare talia qñnq; pfen iuuare ? Re
ſpõdeo ꝙ ꝓpter tria Primo ꝓpter peccata

oĩm deꝰ hoc qñũ

broꝛũ et ſẽ u⸗!
quãdo hõ hbabʒ recurſũ ad dyaboluz.· i· ad illas carminatrices
tũc ceſſat a leſione mẽbri vel ſẽſul: et ſie cꝛedit hõ ꝙ iuuat:cũ

eß nullaͦ ekfectũ naturaliter habeãt talia carmina .M“ ſimile
legitẽ in legẽda ſẽi baꝛtholomei de diabolo ydolo aſchoꝛoth

aliquos ad tempus ſur

qui ex ꝑmiſſione diuĩa quãdoq; fecit

dos: aliquos cecos·a ſic de aluis · Et quãdo homiĩes ĩuocabãt

—.

eũ: et eũ colebãt ꝓ deo vt eis ſanitatẽ daret:tuc ceſſabat tor

quere eos · Et ſic credebãt ei qſi eos ſanaſſet · Secũdo pmittit

₰

deus boc fieri vt ꝓbet᷑ fides in hoĩbꝰ . vt quãdo vidẽt vel au

diutt hoc fieri pbent in qlli five ſint apud deũ · Nuguſtin dicit

ꝙ quiſq; fidelis nõ deberet eis credere etiã ſi aliquãdo eueni

uüt que pᷣdicũt: aut ſanare videãt᷑ aliquos lãguidos lledere ſa
nos · qꝛ hoc ex pmiſſione dei fit ꝙ ipſi qui hoc audiũt vl vidẽt

ꝓbẽt᷑: i apꝑeat ꝗli fide ⁊ deuotõe ſint apð dei
Ro.vui·firmo ⁊ ĩtegro coꝛde dicãaꝰ. Quis nos ſeꝑabit a carita

7

uu:ſicut viſu vel auditu 1 greſſu/ ſic de aliis · Et

deu.· Eigo cũ Nylo

te xp̃ᷣis an tribulatio: an anguſtia: an ꝑſecutio: an fames: an

nuditas: an gladiꝰ: an moꝛs⸗ 26. Boni xp̃iani nec toꝛmẽtis ſe⸗

pant᷑ a xpᷣo: Tepidi vo negligẽtes ĩterdũ ocioſis fabul ſeꝑã

tur · Et ſi vl leue dãnũ ꝑtulerit cõtinuo ſ. cãdalizãt᷑ cõtra deü
murmurãt: 1 ad dteſtãda auguria ĩ̃deũt · ſʒ ſidel hõ vana iſta

reſpuẽs btĩſicat᷑ iuxta ils plal. Btũſ vir c

1ñ reſpexit ad vaĩtates ⁊ ĩſanias flas. Et oppoſitũ ðꝛ ð vaĩs

obbuatõibꝰ ĩ alio ce al. ᷓ ſũt ĩ odio dei . Vñ pl. al. Odiſti oẽſ ob
buãtes vaĩtates ꝑuã fiduciã

6nom̃ dñi ſpel eiꝰ

upuacue · i ĩutiliteꝛ · Tercio ꝓpt
H — — ,„ LCie 11 „ —*
quã hõ hʒ ad deũ: 1firmã fidẽ quã hʒ ad illa carmia 1 carmia

trices · qꝛ ſi nõ adhiberẽt fidẽ a fiduciã ad tlia nihil iuuarent ·

Et ergo qꝛ in talibꝰ cõfidũt: et a deo recedũt cum fiducia ſua⸗:
ergo ſũt maledicti· Vñ hieremie · xvii. Maledictꝰ homo qͥ coſfſiſi·
dit in hoĩe et ponit carnẽ brachiũ ſuũ · Clo · i. m re fragili
OQ illa verba nullã efficaciã habẽt hoc ꝓbat᷑ · Primo qꝛ nõ habẽt
àA natura.qꝛ alias ſẽꝑ iuuarẽt cuius oppoſitũ ſepe contin git
Quia qᷣdquid ineſt a natura alicui rei iterim ꝙ eſt:ſẽꝑ ineſi ſit
cut caliditas igni:duricies lapidia ſic de aliis. Secũdo nõ ha
bẽt a dignitate · qꝛ tũc pater noſter digniꝰ eſt qð a xpᷣo dictũ
eſt et ĩſuitutũ ab eo q; illa verba que veꝛba antiqua vetula in
uenit cui dyabolus hoc inſpirauit· Ergo ſi a dignitate ineſſet
his verbis efficacia: tũc potiꝰ ineſſet pater noſter qð ẽ digni
us.Tercio mõ nõ habẽt ex ĩſtitutõe · qꝛ a deo illa ᷣba nõ ſunt
inſtituta ad illũ effectũ cõſequẽdũ · ſicut verba cõſecratõnis
habẽt vim tꝛãſubſtãtiandi panẽ in corpꝰ xp̃i · Qſine ſide effe
ctũ nõ habẽt talia verba· ⁊ ꝙ ſolũ ex firmitate fidei videntur
iuuare patet ꝑ exẽplũ.Quia fuit quedã ciuiſſa que doluit ocu
los· et iuit ad ſcolas et requiſiuit ſi aliquis ſcolariũ ſaret ſcri ẽꝗMV
bere ꝓ oculis ? ꝙ ſi eam iuuaꝛet tali ſcolari nouã tunicã eme
re vellet · Tuc vnꝰ expoſuit ſe ſcire talia ſeribere · et ſcripſit ei
cedulã et inuoluit eã panniculo quodã et dedit ei vt poꝛtaꝛet
eam circa ſe et nullo mõ apiret ſed firmaʒ ſpem adhibeꝛet tũc
eam ĩdubitanter iuuaret · et ſic ſanata fuit ĩ oculis. Tunc alia
ciuiſſa ſimiliteꝛ dolẽs oculoſ requiſiuit quõ ip̃a eſſet᷑ ſanata
SESEt illa indicauit ei quõ ꝑ lterã eſſz ſanata · Tuc illa inſtanter
petiuit vt ſibi etiaʒ cõcederet illã lrãz quã illa vix et cũ difſicł
tate magna ei cõceſſit · ſic tñ ꝙ nullo mõ aperirʒ: ſed ſibi eam
tali mõ reſtitueret ſicut ei cõcederet · que ſimiliter ſanata eſt.
et ei literaʒ reſtituit. Tercia mulier que ſimiliter doluit ocloſ
cui etiaʒ ſub ſimili allegatõe literaʒ conceſſit. et ſic etiaʒ ſana
ta fuit et illa literam ei reſlituit.· Sed ſco lariſ qui literam ſcri
pſit accepta noua tunicea a ciuitate receſſit · Tũc młlier illa cu⸗
ius litera erat oĩo volẽs vidẽ materiã lẽe apuit eã et nihil ibꝛ
repꝑit in ſcriptis niſi illam trufã. Dyabolꝰ tibi eruat oculos
et lutũ tibi ꝓnciat in foꝛamina· que ſtatim cõpuncta iuit ad

. plebanũ et ei oĩa narrauit · et ei literã oſtẽdit · dicẽs ei quomõ

om̃s tres mulieres ꝓpter fidẽ quaʒ habuiſſẽt ad lr̃am eſſent
ſanate · Tũc plebanꝰ vt vir pꝛudẽſ huiuſmõi inſidiaſ dyaboli
populo publice ĩtimauit vt ſibi ampliꝰ de talibus cauerent ·
Sʒ dicerz aliquis cũ tlia verba ſint bona quare tũc eſt pctm̃s
Reſpõdeo pᷣmo q; ibi ſũt verba falſa mixta cũ bonis vbiſ: qꝛ
raro vł nunq; eſt aliqd carmẽ quĩ ibi ſit aliquid falſitatis · Se
cũdo in caſu ꝙ illa verba ſint bona et vera tunc geſtus in bu
iuſmõi falſificãt: qꝛ terram tãgere:cõtra ſe olis oꝛtũ ſe verteꝛe
ꝑ aquã fluidã calcare· arborẽ quaſſareet ſicde aliis geſtibuſ
quibꝰ credũt ꝙ ſi tales geſtus dimitterẽt tunc talia verba ni
hil iuuarẽt· Et ſic ibi exhibet᷑ creaturis reuerẽtia creatoris · et
cõſequẽter peccãt · tercio ſi illa predicta nõ eſſẽt: ſeʒ ꝙ verba
nõ eſſẽt falſa ſed vera: et tales geſtus falſificãtes tlia carmĩa
nõ fierẽt:adhuc eẽt peceatũ:qꝛ ꝓhibitũ eſt ab ecdlłia · vt habet᷑
in decretiſ.xxvi · q· vii · ¶ Decimiſeptimi ſũt qui lunã adorãt
ſicut hodie plures ĩuenitur hoĩnes qui cum nouiluniũ vide
rint adoꝛãt eũ flexiſ genibꝰ et depoſito caputio aut pileo aut
capite ĩclinato honoꝛãt alloquẽdo et ſuſcipiẽdo · imo et ples
ieiunãt ipᷣo die nouilonii: ſiue ſit dies domĩca in qua ſcᷣm oꝛ
dinatõeʒz nõ eſt ieiunãdũ ꝓpter reſurrectõins xpᷣi leticiã:ſũ qꝗᷓ
cũq; alia di e etiam ſi eẽt reſurrectõis xp̃i vl natiuitatis xp̃i qᷓ
oĩa habẽt ſpeciẽ ydolatrie ab ydolatris relicte · De quibꝰ ðꝛ
Mieremie.vii · Q fecerũt placẽtas regine celi ſcʒ lune offerẽ
do eas ei · Et volẽtes hoc palliare dicũt ꝙ nõ honoꝛãt lunam
ieiunãdo: ſed om̃s ſcõs quoꝛũ feſta et ieiunia incidũt in me/ſe
lunatõis lune· Ecce qualis eſt illa exeuſatio:q; ieiunãt quãdo
nõ eſt ieiunãdũ.ſ·die domĩca. Et ſi ſequens dies eẽt dies ieiu
nii ſub p̃cepto ecclłie:et ambos dies non poſſẽt cõmode ieiu
nare · tunc potius ieiunium ecclie ad quod obligant᷑ ſub pre
cepto eccĩe q́; ieiuniũ lune ſoluerẽt. Cöera quod dicit hiero:
nimus Ing ratũ eſt ſpũſc̃oi quidqᷣd obtuleris neglecto eo ad
quod teneris· Item aliqui venerãtur ſolẽGxẽplũ de vna vetu
la que credidit ſolem eſſe deã: vocãs eam ſãctà dominã allo
quẽdo ſolẽ benedixit per eam cũ certis verbis cũ obſeruãtia
quadã ſuꝑſticioſa:que dixit ſe plus q;;:xl:annis credidiſſe b *

2 multas inſfirmitates curaſſe per hoc· Sed poſtea fuit com⸗
puncta in quodã ſermone et cognoſcẽs erroꝛẽ ſuũ: et ſic am
R plius eum deſeruit erroꝛẽ · et ſic penituit · Item rephendunt᷑
homĩes qui ſtulta vota ꝓmittũt et eis fidem adhibent:vt illi
qui cancros nõ comedũt ꝓpter oculos ⁊ credũt ꝙ oculi ma⸗
nẽt in tali ſanitate ſicut tũc fuerũt quãdo tale votũ emiſerũt
Item abſtinẽtes a capitibus animaliũ et volucrũ et piſciũ ne
capite infirment᷑ · Ctem qui quinta feria in angaria nõ come⸗
düt carnes credũt ꝙ peſtiletia nõ poſſit eos muadere · tez
qui tercia feria nõ intrat balneũ ꝙ valeat cõtra febres Item
mẽęſuratio lumĩs blaſii cõſecrati · vel eti am cum ſtola cõſecra
ta: vel qui comedũt palmã cõſecratã glutiẽdo · ⁊ ſic de aliis ·
Sequit᷑ ̃i magiſtrũ Nycolaũ gauer ſacre theologie ꝓfeſſo⸗
rem In tractatu de ſuꝑſtitionibus dicit ꝙ tales abutunt᷑ tali
bus quia nõ ſunt ad hũc finem cõſecrata: nec etiaʒ ex cõſecra
tione aliquã cõtrahũt virtutẽ ſanatiuã · ſed ſe olũ oꝛdinant᷑ et
deputant᷑ ad vſum hominũ vt reuerẽtia hoĩm et deuotio ma
gis excitetur. Vnde ſicut nec eccleſias conſecꝛatas vel veſtes
Keratas licet cõuertere ad vſus hominum:ita et in ꝓpoſito ·
ftẽ ſuꝑſlitio oblatoꝛũ in miſſis et cereoꝛũ panis vel alterius
rei oblate ſuper crucifixo in magnaſe exta feria · Similiter ali
qui recipiũt denarios qui ſũt oblati ſuꝑ crucifixo eadẽ ſexta
feria: et inde faciũt ſibi anulũ qui debet valere cõtra cadu cũ
moꝛum . Item qui ſabbato die crines nõ preſcindũt: nec ea
put lau ant: nec balneũ intrant · Et etiam alique mulieres illo
die non filant: vel fimũ de ſtabnlo non poꝛtant · ⁊ ſic de aliis
Cum tamẽ ſᷣm Moſtienſem · Sabbatis diebus debemus plus
laboꝛare ne nos chꝛiſtiani videamur iudaiʒare. Ttem qui ĩ na
tiuitate chꝛiſti et paſce vel penthecoſtes abſtinẽt a carnibus ·
Gt quia talia vota ſunt ꝓ vt frequẽter ſtulta et ſi upſticioſa:
ergo p̃ponere debẽt tales homĩes cõfeſſoꝛibus ſuis vel aliis
ſacerdotibus diſcretis et literatis intẽtiões et fidẽ et cauſas
quare talia vouerũt eoꝛum iudicio relinquẽdo vtrũ debeant
ea ſeruare: vel ĩ alia melioꝛa vota cõmutare · ¶ Decimioctaui
ſunt qui dicũt ꝙ aliqui hoĩes in nocte apparent eis ⁊ ponũt

n9 ſe ſup eos et pꝛemũt eos:ſed falſũ eſt: qꝛ eſt proprius ſãguis
K4 in hoĩe · hoc patet ex eo quia cõtĩgũt homĩ quãdo dure iacet
lb et in doꝛſo: et q;cito ſe vertit tũc nihil eſt ãpliꝰ. Et quõ quis
8 ianuis clauſis ad te ĩgredi poſſet:cũ hoc ſ olrg ſpectat ad coꝛ⸗
c pus glorificatũ g vt patet in xpᷣo qui poſtreſi urrectõem ſuã
e venit ad diſcpulos ſuos ianuis clauſis dicens eis Dax vobis
. Itẽ aliqui dicũt quãdo ſenitũ ſentiũt in ſiniſtra aure ꝙ ſit ſi⸗
3, gnũ oblocutõis · ſed ſi ſentiunt in dextra aure tũc credunt 3
n aliqui bene loquũt᷑ de eis · Ctẽ qui quãdoq;ʒ ſentiunt puſtulã
. ſuꝑ liguam ſimiliter dicunt ꝙ aliqui mentiendo detraxerũt
. eis · ¶ Decimmoni ſüt qui ſoꝛtilegia ſua cũ ſacramẽtis exei
. cẽt · vt quãdoqʒ cũ baptiſt mo. et quãdoqʒ cũ ſacra mẽto eucha
i riſtie Exẽplũ · fuit quedã mulier que ſacramẽtũ euchariſtie ac
4 cepit in oꝛe · et de oꝛe ad pannieulũ cadere pmiſit volẽſ diuina
4 tõnes ſuas cũ eo exercere· Et cũ quattuoꝛ ebdomadas ſecum
8 porꝛttaret:et in ĩtẽtõe ſua nihil ꝓficeret: cõmota fecit ignez in
domo et clauſit ianuã et recepit ſacramẽtũ ð burſa · Tũc xpᷣſ
, loquebat᷑ ad eamfilia quid de me vis facere 5 Et illa. volo te
3 ad ignẽ pꝛoiicere. Et xp̃s Qur filia vis me cõburere ? Et illa ·
quia iã te ꝑ menſẽ poꝛtaui et intentõne mea nihil ꝓfeci · et ꝓ
iecit euchariſuã de ſinu ſuo ad ignẽ · tũc xpᷣs ſaltauit econuer
ſo de igne in ſinũ ſuũ dicẽs · Si tu me nõ vis habere tam̃ ego
7 te volo habere ⁊ tecũ eẽ: que ſtatĩ cõpuncta et pterrita flexit
6 genua ſua et petiuit veniã· ⁊ locauit ſ acramẽtũ in diſcũ: ⁊ ſta
tĩ cucurrit ad plebanũ et retulit ei oĩa· Et ſic ſacerdos veniẽſ
15 ſlſacramẽtũ ad eccleſiã repoꝛtauit: et mulieri penitẽtiã iniũxit
ÿM que ãmodo vſzʒ ad moꝛtẽ fideliter xpᷣo unnitr aliq ſimpli S
na ces ex ſimplicitate quadã adoꝛãt aliee in eleuatõe miſſe tãq;
8. ibi ſit ſepulcrũ xp̃i:⁊ nõ ſacramẽtũ in calice· Cũ tamẽ ſeðʒ ſã
”MM ctũ thomã ſuꝑ q̃rto di ·x. vbi dicit · Olicet ex virtute ſacramẽ
s ti ſub ſpecie panis ſit tm̃ coꝛpus: et ſub ſpẽ vini tm̃ ſanguis
22 tñ ꝓpter naturalẽ cõcomntãtiã ſub vtraqʒ ſpẽ ſcʒ panis et vi
n⸗ ni eſt totus chriſtus:ſcʒ ſcðᷣm coꝛpus animã et deitatem · Et
u ergo ſic adoꝛandus eſt chriſtus ſub ſpecie vini in calice: ſicut ð

4 adoꝛatur ſub ſpecie panis · quia vt dictum eſt ſub vtraqʒ ſpẽ

RBRMO

eſt totus xp̃us ſicut natus ẽ de virgĩe:et ſicut pepẽdit in eru

ce:tet ſicut ſedet ad dextrã patris:et inde venturus ẽ iudicare
viuos et moꝛtuos · Quia q;cito ſacerdos ꝓfert verba ſuꝑ ho
ſuiam: tũc panis ſubſtãtiat᷑ in coꝛpus xp̃i:et ibi deſinit eẽ pa⸗
nis: et ſolũmõ ſpẽs panis remanet. Et ſic dicẽdũ eſt ſimiliter

de verbis que dicũtur ſuꝑ cõſecratõʒ caliciſ ꝙq ammodo ibi ñ

eſt uinũ: ſed verus ſanguis chriſti cũ coꝛꝑe et aãma et deitate

ſicut ſub ſpecie panis · ¶ Viceſimi ſunt qui ſcaunt ciromanci

amꝛet ſunt qui manum hominis abintra inſ piciunt: et ibi ꝑ

quandam crucem in manu exiſtẽtem cognoſcere volunt vtꝛũᷣ

homo cito mori debeat. Item inſpiciunt vngues hominis: et

ſic cognoſcere volunt vtrum ſibi aliquid nouitatis contĩget

Viceſimiprimi ſunt qui cum ſi in matrimomo conueniũt

et qui primitꝰ obdoꝛmit:illũ citius mori contingit· Ttem cuz

ſponſa primitꝰ domũ ingreditur ſponſi tunc palpat cũ ma

nu ſuperliminaria dicens. Ich griff v̈ber das v̈bertuͦr: min

krieg gang allewegẽ fůr. Et ſic credit ſemꝑ ĩ omĩbus victori
am obtinere · Et tunc econueꝛſo vir dicit · Kch griff an die wen

den ich byeg dir dinen rucken vnd die lenden . (¶ Vicelimiſe

cundi ſunt de inuenticiis: ſicut eſt nidus auis cum matre in⸗
cubante ouis vel pullis. Quius ſtulta credulitas apud quoſ⸗
dam intantũ inualuit: ꝙ ſicut cauſam ſue fecunditatis ac
ſperitatis temporalis abundãtie qui eum inueniret cuſtodi
ret· Huic autem tantã tribuebãt virtutem integre reſeruato
ꝓ ſcʒ fecunditas et ꝓſperitas a domo in qua cuſtodiebatur

nunq́; recederet · De matre etiã ſic inuenta multa mala opa
bantur.ad reconciliandũ amoꝛẽ: et pꝛeſtãdũ fecũditatẽ eideʒ

virtutẽ mirificaz ineſſe credebãt· et ita dei dona et oꝑa ali q̃;
deo attribuebant: et peꝛ conſequens alium autoꝛem fecundi

tatis et opulẽtie tempoꝛalis q́; deum altiſſimum opinabant
ktem ad hunc erroꝛem pertinet ꝙ vetule credunt meliorem
inuentõnem modici ferri q̃; multi auri · Et fortunatiſſimam

credunt eſſe inuentionem acus . Et meliorem credunt eſſe

muentionem oboli q́; denarii · Etem credunt infoꝛtunatam
eſſe inuentionem ouis vel bouis · Boꝛtunatiſſimam autem

—
—

— —

—
—

—— — — — — —

DepRKWE. PamAOo.

lupi vel colubri vel draconis vel bufonis. Item aliqui dicunt
ꝙ anulus fabricatus de tribus dlauis ferreis· dumtaxat inuẽ

tis valet geſtatus contra infirmitates · ¶ V iceſimitercii ſůt E
qui ſpem ſuã nõ totaliter ponũt in deũ ſed in aliqð creatum

Sciẽdum ꝙ deus quadruplicẽ ſpem eyxigit a nobis· Prima eſt
ſpes ꝓuidẽtie de tꝑali ſuſtẽtatione · Sapiẽtie vi · qualiter eſt
illi cura de omĩbus. Pſal.Oculi omniũ in te ſperãt dñe et tu
das illis eſcam in tempoꝛe opoꝛtuno · Pſal· Qui dat iumẽtis
eſcam illoꝛũ ꝛc̃· hãc ſpem nõ babẽt auari qui nunquã ſ atiant
ſed ſemꝑ timẽt ſibi deficere · Et procurãt ſibi cum om̃i ſolici
tudine tempoꝛalia vſqʒ; ad xxx· vel xl·annos·⁊ nõ viuẽt foꝛte
xxx. dies · Vnde Luce vi. De illo diuite qui dixit· anima mea

multa bona habes ꝛc̃. Et reſponſum eſt ei · Stulte hac nocte

animã tuã repetẽt a te · Secuda eſt ſpes remiſſionis peccato
rum · vnde dicit ad quẽ libet illud Math.ix· Eili cõfide remit
tunt᷑ tibi pctã tua i. Tohᷣiii:Si quiſ peccauerit aduocatũ habe
mus apud deũ iheſum xp̃m: et ipſe eſt ꝓpiciatio pro peccatiſ
no ſtris · hãc ſpem petebat Dauid dicẽs. Dic anime mee quia
ſalus tua ego ſum· hãc ſpem nõ habuit Qayn · ſimiliter et tu
daſ · Vnde Ceñ.iiii · Dixit Cayn· maioꝛ eſt iniquitas mea q; vt
veniã merear · Et de iuda dicit Leo papa in ſermone· Scelera
tioꝛ om̃ibus o iuda ĩfelicioꝛ exiitiſu: quẽ nõ penitẽtia duxit
ad dñm: ſed deſperatio traxit ad laqueũ · Sciẽdum ꝙ nullus
cõſequit᷑ miſericoꝛdiã dei et remiſſionẽ peccatoꝛũ quãtũcun
q; cõterat᷑ ſiue cõfiteat᷑:ſi nõ habet ſpem et fiduciã ꝙ deus ſi
bi ĩdulgeat· Vnde Rugꝰ.Penitẽtia que ex fiducia nõ ꝓcedit
inutilis eſt. ſterilis manet ⁊ ſine miſericoꝛdia · Ergo penitẽtia
vera debet eẽ fidelis fiducialiter ſperãs miſericoꝛdiã ⁊ remiſ
ſioneʒz ſe poſſe cõſequi peccatoꝛũ. Quidquid em̃ ſperare poſ
ſumus erimus accepturi · dicit em̃ dñs ꝑ ꝓphetam zechielẽ ·
Quacũqʒ hoꝛa peccatoꝛ ingenuerit omia peccata eiꝰ ĩ memo
ria nõ erũt· Vnde Hieronimꝰ Peccata pᷣterita nõ nocẽt qñ ñ
placẽt. Item Oriſo · Peccata pᷣterita nõ cõdemnãt neq; iudi
cãt:hoc leui et breui addito ſi nõ placẽt · Omis em̃ iniquitas
ad diuine miſericoꝛdie clementiã comparata mĩoꝛ ẽ q; gutta

PEBIMO.

roꝛis ad mare· Quia gutta et mare in hoc ſ. altem habẽt ſimili

tudinem quia vtrũq; finitum eſt: ſed miſericoꝛdia dei eſt infi
nita. It omĩa peccata omniu peccatoꝛũ ſunt ſinita · ergo nul

la poteſt ibi eiſe ꝓpoꝛtio. Vnde Rriſto. viii · phiſicoꝛũ PEiniti

„

ad infinitũ nulla eſt ꝓpoꝛtio· Ergo nullo modo cuicũqʒ pec:

catoꝛi deſperãdum elt de venia· Vnde RKugꝰ. ſup Tohem Ne⸗

mini deſperandũ elt dum eſt in hac vita. S olum em̃ deſpera

tionis crimẽ eſt quod mederi nõ poteſt· Vnde Yſido · de ſum

mo bono· ppetrare flagiciũ aliquod moꝛs eſt aĩme: ſed deſpe

ratio eſt in infernũ deſcẽdẽ · Ergo m eũdeʒ· deſperatio peioꝛ

eſt omi peccato Tercia ſpes eſt ꝙ nos vult exaudire in om
ni petitiõe ſalubri · Vnde Marc ·xi .· Quidquid oꝛãtes petitis
credite quia accipietis:et euemẽt vobis · Sed qui cum dubio
coꝛdis ſui petit mhil impetrat· Vnde Berñ. Timida oꝛatio ce

lum no penetrat . Sciendũ ꝙ deus vult ꝙ cum bona fiducia

eum inuocemꝰ in noſtris neceſſitatibꝰ:et ſic paratus erit no⸗

bis ſubuenire in om̃i neceſſ itate tribu latiõis Vnde pſal. Cũ

ipſo ſum in tribulatõe eripiã eum et g lonficabo eum. Sic fe
cit Dauid. vt patet in pſal· vbi dicit. Ad dñm cum tribularer

clamaui 2 exaudiuit me . kn ſig nũ huius xpᷣus in cruce pẽdẽs
babet caput inclinatuʒ ad nos exaudiendũ · ſic ꝙ quilibet no

ſtrum potelt dicere illud pſal. Inclinauit dũs aurẽ ſuã mibi ·
Ouarta ſpes eſt gloꝛe: quã de deo ſperare debemus Vn
de Luce vi · Nolite timere puſił grex complacuit em̃ patri
veſtro dare vobis regnũ. Vnde ad hebre · x· dicit aplus. Noli
te amittere fiduciã veſtrã que magnã habet remunerationeʒ

Rd Rom̃ v· Cloꝛiemur in ſpe gloꝛie filioꝛũ dei · hãc fiduciã ñ

babemus ex noſtris meritis: ſed ex meritis iheſu chꝛiſti · Et ꝑ
En qui eſt redẽptoꝛ noſter quẽ pater dedit nobis ˖ Ro. vii ·

—„ „

Qu etiam non omĩa nobis cum eo donauit xn ſignü huius

ſaber lacus dpenn in cruce ꝙ ꝑ eum intremus in regnũ ce

loꝛuz· quia iple ꝑ paſſionẽ ſuã ianuã vite reſerauit omnibus

intrare volentibus · Vnde Luce vi · Venit em̃ filius bomĩis

rere et ſaluũ facere quod ꝑierat ꝛc. Viceſimiquarti ſunt qᷓ
aliqd equaliter deo vel ſupra deũ diligũt: et hoc idẽ erit eoꝛũ

DERRG H . 7y.

deus · Vnde Rugꝰ. hoc ab homiĩe colit᷑ quod p̃ ceteris diligit᷑
Sciendũ tamẽ eſt ꝙ ſicut pagam diuerſos colebãt deos: ſi
iam chꝛiſliani diuerſos faciũt ſibi deos· Nam ſuꝑbus colit ꝓ V
deo vanã gloꝛiã: ſicut quicũqʒ plus diligit et maioꝛẽ cõplacẽ
tiam habet in oꝛnatu coꝛꝑis ſui qᷓ; ĩ deo: ⁊ omnẽ ſollicitudinẽ
ſuã oꝛdinat ad hũc finem quõ exaltari et honoꝛari poſſit in
bocmũdo: et quõ placere ei poſſit in veꝛbis moꝛibus et geſti
bus · Cõtra quod dicit aplus · Si inquit adhbuc mũdo placerẽ
chꝛiſti ſeruus nõ eſſem · Et hoc etiã patet ꝑ dictũ Tohãniſ qui
dicit vt habet᷑ pᷣma Fohã · i · Nolite diligeꝛe mũdum neq; ea q
in müdo ſunt · deoqʒ qui hoc preceptũ cõtẽnit et diligit mũ
dum: et ei placere appetit: inimicuſ dei cõſtituit᷑· Vnde taco ·
iii · Amicicia buis mudi inimica eſt deo · Ergo etiã de quolibʒ
ſuꝑbo dicit Rugꝰ. in epiſtola· Quẽ ſuꝑbum videris filiũ dia⸗
boli eſſe nõ dubites · Vnde etiã Qriſo·ſuꝑ tohã· Suꝑbia ĩ no
bis exiſtẽte omĩs vita noſtra immũda fit etiam ſi ſobrietateʒ
virginitatẽ ſi ieiuniũ et oꝛatiões et elemoſinà et quecũqʒ alia
ꝑfecerimus· Hoc etiã ꝓbat Ruguſtinꝰ dicẽs · Suꝑbia etiaʒ bo
nis operibus inſidiat᷑ vt pereãt · Ctem cupidus pecuniã ſiue
numos pro deo colit · Vnde Innocẽtius de cõdicione vilita⸗
tis humane · Ruaricia ſm aplum eſt idoloꝛũ ſeruitus · et ſicut
idolatra ſeruit ſimulacro. ſic auarus ſeruit theſauꝛo· Nã ille
cultum idolatrie libẽter ampliat: et ille cumulũ pecunie libẽ
ter augmẽtat· Tſte cum omĩ diligentia colit ſimulacrũ: et ille
cum omni cura cuſtodit theſaurũ · Nle ſpem in idolatria: iſte
ſpem cõſtituit in pecunia· Hle timet mutilare ſimulacrũ: et
Ale timet minuere theſaurũ · hec ille.MHoc etiam patet ex eo ꝙ;
anarus potius delectat᷑ audire de tꝑalibus q; de ſ piritualibꝰ
et libentius videt floꝛenũ qᷓ; ſacramentũ:et remotiuſ et libẽ
tius vadit ad nũdinas q; ad indulgẽtias· Et plura ardua ſu⸗
ſunet pro tempoꝛali lucro que nullo modo ſuſtineret ꝓ deo
Hoc mamfeſte apparet in illis qui ĩ diebus ferialibus pꝛo tẽ
poꝛali lucro mane ſurgũt: ſed in diebus feſtiuis in quibꝰ lu
crum aĩe querendũ eſt diu doꝛmiũt et ſeruitiũ dei negligunt
Iteʒ tales habẽt coꝛ ſuũ inclinatũ plus et frequẽter ad müdũ

X

et raro vel nũquã erectũ ad deum. Et ſm dictũ xp̃i. Math.vi:
vbi eſt coꝛ tuũ ibi et theſaurus tuus erit· Ttẽ guloſus vẽtreʒ
ſiue vẽtris ingluuiem pro deo colit · Vñ apls quoꝛũ deus võ
ter eſt · Nam hoc eſt regulare ſm Mieronimũ et Ruguſ. CQid
quod vnuſquiſqʒ ſuper deũ vel equaliter deo diligit: qd hoc
ſibi pro deo preſtituit:quãdiu ſic illud diligit. Sed dũñs dicit
nõ adoꝛabis deos alienos Circa quod querit᷑ vtrũ ſine ydola
tria poſſumꝰ imagines adoꝛareg Reſpõdet᷑ breuiter · ima
go poteſt cõſiderari dupliciter · Vno modo put eſt res que⸗
dam puta lignũ ſculptũ vel pictũ · et ſic nõ adoꝛamus ym agi

nem quia hoc eſſz ydolatria · NMio modo poteſt cõſiderari vt

eſt ymago et ſignũ alicuius rei: et quia idem eſt motus quo
quis vertit᷑ in imaginẽ ⁊ in ipſam rem cuius eſt ſignuʒ: ideo
etiam eadẽ adoꝛatõe qua veneramur ip̃am ymaginẽ et ipam
rem cuiꝰ eſt imago· ᷑tẽ querit᷑ vtrũ crux xp̃ᷣi in qua pependit
debeat adoꝛari adoꝛatiõe latrie Reſpõdet᷑ ꝙ crux illa in qua
fuit xp̃s paſſus põt dupliciter cõſiderari · Vno modo inqʒtũ
imago xpi extẽſi in ea:et ſic adoꝛat᷑ eadẽ adoꝛatõe latrie ſicut
xp̃s:⁊ ſic eã alloqmur ſiẽ xpᷣm dicẽtes:O crux aue ſi pes vnica

Alio mõ inq́;tũ ẽ res qᷓdã ſie etiã nõ põt eadẽ adoꝛatione ado

rani cũ ip̃o xpᷣo· qꝛ vt ſic nõ ꝑtinet ad ꝑſonã vᷣbi vt ꝑs eius:er
go nõ põt eadẽ adoꝛatiõe adoꝛari cũ ip̃o. Sed alie cruces qꝛ
ñ fuit in eis xp̃s adoꝛant᷑ vt imago chꝛiſti iõ adoꝛãc᷑ adoꝛatõe
latrie · Vtrũ beata vłgo ſit adoꝛãda adoꝛatõe latrie æ’Rũ deo
n: cũ tñ btã vᷣgo ſit ꝑ ſe qdã creat᷑a excellẽs ei debet᷑ honoꝛ p
ſe · Vñ alia adoꝛatõe adoꝛat᷑ q; filiꝰ eiꝰ.ſeʒ nõ latria qᷓ ſoli deo
debet᷑ · ſed adoꝛatiõe iꝑdulie:quia vltra alios ſctõs debet ado
rari· Ergo inuocamꝰ eam digniſſimã et ſanctiſſimã dei geni
tricem: virginẽ virginũ:dominã angeloꝛũ·⁊ ſic de aliis· Vtrũ
ſctõꝛũ reliquie ſint adoꝛãdes⸗ Dicẽdũ ꝙ ſctõſ dei in veneratõe
debemus habere tãquã mẽbra chꝛiſti:tãquã dei filios et ami
cos et interceſſoꝛes noſtros: et iam eoꝛum reliquias qualeſ⸗
cunq; honoꝛe congruo in eoꝛum memoꝛiam bonorare debe⸗
mꝰ · Et pᷣcipue eoꝛuʒ coꝛꝑa q̃ fuerũt tẽplũ ſpũſſctĩ: et oꝛgana
ꝑ que ſpirituſſanctꝰ oꝑatus eſt et ſunt coꝛꝑi nrõ cõfigurãda

—

in gloꝛiã reſurrectõis· Vnde ip̃e deus huiuſmodi reliquias

cõueniẽter honoꝛat in eoꝛũ pꝛeſentia miracula faciẽdo · Vnde
ſciendũ ꝙ deus ſolus adoꝛãdus eſt tanq; largitoꝛ omniũ bo
noꝛum vnde dicimus in oꝛatione miſerere mei deus ſᷣm ma
gnam miſericoꝛdiã tuã · Sed ſancti adoꝛãdi et inuocãdi ſunt
tãquã mediatoꝛes et in terceſſoꝛes noſtri vt nobis impetret
a deo quod petimus · Ergo dicimus in oꝛatõe Sancta Maria
oꝛa ꝓ nobis · ſancte petre oꝛa pro nobis · et ſic de aliis.
WWQ e ſecundo pꝛecepto
On aſſumeſ nomẽ dei tui inuanũ. Exodi xx · vbiſea coöm
Kugꝰ. ꝓhibet᷑ uramẽtum friuolũ ⁊ etiã ꝑiuriũ · vter
qʒ em̃ et qui pro nihilo iurat et qui falſe iurat nomẽ
dei aſſumit inuanũ· Sciendũ ꝙ quilibet debet ſibi cauere ne R

„

aſſueſcat iurare · Primo ideo quia qui frequẽter iurat replet᷑

omni iniquitate · Vñ eccleſiaſtici xxiu. vir multũ iurãs reple⸗
bitur iniquitate et nõ recedet a domo eius plaga. Ergo illi ꝗ
ſolent frequẽter iurare peſſimi homĩes efficiunt᷑: et replebũ
tur nõ ſolum cum vna iniquitate: ſed cuʒ omĩ iniquitate · Se
cũdo quia ille qui lieitum iuramẽtum facit ip̃e quaſi laqueũ
ad collũ ſuũ ponit · Cuxta illud ꝓuer · vi. llaqueatus es ver
bis oꝛis tui: et captus ꝓpriis ſermonibꝰ. Qñ vero licitũ iura
mentũ tranſgredit᷑ ipſe laqueo illo quaſi ꝓpriis manibus ſe
ſtrãgulat. Ergo quot iuram̃ta etiã licita quis facit:tot laque

os ſpiritualiter ad collũ ſibi ponit ·et q;ʒceito vnũ de his traf

greſſus fuerit: tãcito ſeipᷣm ſpiritualiter occidit · Tercio ille
qui ꝑiurat fur ſe acrilegus eſſe videt᷑ · Cõtrectat em̃ rem alie
nam inuito dño: et cum hoc rem ſacrã: quia nomẽ dni mua

— — — N— .d
— —— —à —

num aſſumit cõtra ꝓhibitionẽ illam ſibi ac cuilibet homini
factã in ſecũdo p̃cepto vbi dicit᷑· Nõ aſſumes nomen dñi dei
tui inuanũ · Ergo contra illud pꝛeceptũ ſunt rebelles deo et
inobedientes qui ſic iurãt· Quarto quia talis videt᷑ eſſe falſa
rius. hoc eĩ patet ex eo quia ſi quis ſigillo alicuius domini
ſibi cõmiſſo ad cõfirmãdaʒ aliquã veritatem: vteret᷑ ad aliud
cõfirmandũ ipſe falſarius iudicaret᷑ ſic cum deus perm iſerit
peo minibus vt aſſumãt nomẽ ſuũ ad cõfirmationẽ veritatis

4

D

K. pe PR6. SeCVNDO

ſi vtant᷑ ad cõfirmationẽ falſitatis ipſi falſarii ſunt:⁊ quo ad

ſecũdo p̃cepto dicẽs. nõ aſſumes ꝛc̃. ¶ Se

deum excõicati excõicatiõe illa que habet᷑ pᷣma ad Choꝛi.xvi ·
Si quis nõ amat dñm iheſũ xpᷣm anathema ſit. Quĩto q iſte
qui laẽteꝛ ꝑpiurat ipſe preter moꝛẽ alioꝛũ peccantiũ vult deũ

inuoluere ĩ peccato ſuo· Cũ em̃ iurare m Rugꝰ. ſit deũ in te

ſtem adducẽè ad teſtificãdũ ſibi: et ſm hoc talis inqʒtũ in ſe
ẽ vult maius malũ facere xpᷣo q; crucifixoꝛes eius· Ipſi em̃ in
tulerũt xpᷣo tm̃ malũ pene: ipſe vult eũ inuoluere in malum
culpe qð deterius eſt· Sexto qꝛ deterioꝛ videt᷑ eſſe talis q; qui
ſüt in inferno · hoc patet qꝛ c in noĩe iheſu om̃e genu flecta
tur celeſtũ terreſtriũ et infernoꝛũ vt legit᷑ ad philipp.ii· ille

vero qui ꝑpiurat deterioꝛ uidet᷑ eſſe illis qui ſunt in iferno · qꝛ
nomẽ dei nõ veret᷑: ſed ſcienter 1 ꝑtinaciter ꝑ ip̃iꝰ ſanctũ no

men iurat · Immo aliq̃liter videt᷑ eſſe deterioꝛ ipᷣis demonibꝰ

qꝛ demões terrent᷑ a nomĩe ihu · Septimo qꝛ ſaera ſeriptura

notanter diſſuadet iuramentũ pꝛopter magnũ ꝑiculũ ꝑiurü
Vnde math⸗v. Ego aũt dico uobis nolite iurare neq; ꝑ celuʒ
neqʒ per terrã. Vnde ecẽi·xxiii· Curatiõi non aſſueſcat os tuũ
Multi em̃ ſunt caſus in illa. Vnde aug in li· de mendacio. Di
co vobis nõ iurare omnĩo:ne ſcʒ iurando ad facilitatẽ ꝑueni
atur ad cõſuetudinẽ: ex cõſuetudine ex facilitate in ꝑiurium
decidat᷑ · Quia ᷣm Qriſoſt.ſuꝑ Matheũ.nemo eſt qui frequen
ter iurat:quĩ aliqñ ꝑiuret. Ergo dñs ꝓhibet nobis ſignãter ĩ
dieẽ 6. (¶Sciendũ ꝙ cõtra hoc
pᷣceptũ faciũt xv.genera hominũ: ¶ Brimin oĩantes deũ va
ne et ſine cauſa et timoꝛe et ex cõſuetudine quãuis hoc idem
ſit verũ et licitũ qð iurãt: tamẽ peccant ꝙ ſic nomen dei ſine
cauſa et ratiõe nomĩant · vt dicẽdo ꝑ deũ cras ibo ad ecdeſiã
vel ad ſermonẽ ·vel ꝑ deũ cras comedã vel ieiunabo vel equi
tabo · vel hoc vel illud faciaʒ·⁊ ſic de alis iuramẽtis · vt cõiter
ſic in quotidianis iuramẽtis ex qᷓdam leuitate vel curſu ver

boꝛum vel cõſuetudine factis peccat᷑ venialiter: ceũ talia iura

mẽta que ſic ex leuitate fiant nõ ſint ſemꝑ peccata moꝛtalia
Nam ſicut dicit Raymũdus.Si iurat᷑ in cõi locutiõe et aliqð
licitũ:ſicut fit ĩ iuramẽtis quotidianiſ q̃ fiũt ſine ſolennitate

ex curſu verboꝛũ ex quadã leuitate ⁊ mala cõſuetudine de re

tamẽ licita: vt per deũ cras ibo ad eccleſiam vel comedã hoc

veniale eſt · Cõcoꝛdat Innocẽtius et etiã Berũ · in glo· ſuꝑ ca

verũ ſit ex leuitate et cõſuetu dĩe fiat:q; ſ᷑ᷣm Onſo⸗ſuꝑ Ma

theũ · nemo eſt qui frequẽter iurat qͥn aliqũ ꝑiuret. ¶

qui ſciẽter falſum iurant ſiue ioco ſiue ſerio moꝛtale ẽ· qꝛ pᷣm
beatũ Tho · ſe · ſe · q; xcviii.nõ excuſat᷑ a moꝛtali pctõ qui ꝛoco
ſe pꝑiurat · qꝛ nõ euitat diuinaʒ irreuerẽtiã · ymo qztũ ad aliqo

*

magis auget. Etẽ ſᷣm eũdem beatũ Tho. vt ſupra vbi dicit · ꝓ

ν*

qð iurat nõ excuſat᷑ a peccato moꝛtali: ſicut neqʒ a dei cõtem

ptu· Si aũt hoc nõ aduert at: tũc nõ videt᷑ habere intẽtionem

iurandi et iõ a crimĩe ꝑiurii excuſat᷑· Iſta etiaʒ patẽt ĩ ſũma

piſani: ꝑiuriũ· Quarto ex iſto poſſumus elicè ꝙ iſti incaute fa

ciũt qui in ioco ſciẽter falſũ iurant trufãdo xl deridẽdo alioſ

Ctẽ nõ ẽ bonũ aliqᷣbꝰ młieribꝰ q̃ pueris ſuis iurãt vᷣbis qð tñ

factis nõ intẽdũt: vt dicẽdo ꝑ deũ vł ꝑ aĩaʒ meã ſi nõ tacebis
ad plateã te ꝓuciãet ſic de alüs · ſciẽter do
ſe et frauduleter iurãt vt in cõtractibꝰ ꝓximũ ſuũ decipiẽdo
vt iurando rẽ ſuã melioꝛẽ eẽ qᷓ; ſit · vl etiã ꝙ plꝰ ſibi cõſtiterit
qᷓ; fecerit · vl etiaʒ ꝙ plꝰ ſibi ĩ illa cĩtate ſoluiſſʒ· vtẽ q ĩ ſuꝑioꝝ

ꝑte ponũt qð bonũ eſt:et in medio miſcẽt illud qð defectuo
fum eſt:et ſic iurant ꝙ totum ſit ſic vt ſuperiꝰ apparet· Et ſic

ꝓximũ ſuũ decipiũt · Et oẽs iſti tenẽẽ recõpẽſare dam nũ ꝓxiĩ
et dupliciter peccant contra deum et ꝓximũ · Vnde pſidorus

mẽ dei inuanũ ſumit: et ꝓximũ dolo capit · Vñ etiã Rugꝰ. de

obis apli ſermone xnii· Tm̃ mali hʒ fla iuratio: ꝙ etiã ꝗ lapi

des colũt timeãt falſa iurare 1 lapides· tu vero nõ times deũ
preſentem et deum viuẽtem· Ttem etiam quãdoq; in ꝑuis ali
qui deceptoꝛie iurant · vbi gratia vt qui habent vẽdere cocle
aria in ciuit atibus: vl etiam ruſtici vitulos.vel oues in villis
q̃ qñqʒ mita iuramenta faciunt cum quibus proximos ſuos
decipiũt. Et qñq;ʒ per talia iuramẽta modicũ lucranẽ᷑ · QCum

pitulo Sicut nñis· Iñ ſaẽdũ ꝙ nõ eſt cautũ ſic iurare · q;uis

ille ꝗᷓ ex lapſu lingue iurat ſi quidẽ adùtat ſe iurare et flm eẽ

. .
— .

Tercii ſũt q̃ ſciẽter dolo ¶

tamẽ quilibet chꝛiſtianus ꝓ vno toto regno vel ꝓ toto mun
do ſemel piurare nõ deberet · tem aliqui dicũt ꝙ nõ poſſüũt

pPDB. SseCVNDO.

vendere vel emere niſi iurẽt: et allegant ꝙ ſi ſemꝑ veritatem

deberẽt loqui et nõ iurare opoꝛteret eos mẽdicare qð tamẽ

nõ eſt verũ · qð patet in pſal. dicẽte · Nũquã vidi iuſtũ dereli

ctum: nec ſemen eius querẽs panẽ · Ergo qui iuſtus eſſet: et

deum veraciter p̃ oculis haberet: ipſe euʒ nũquã deſere ret ·
¶ Quarti ſunt qui iurãt ꝑ oꝛationẽ dubiã ſiue indiſcret ã · vt
cum quis iurat de quo dubitat · etſi ex ꝓpoſito et deliberato

anio ſie iurat moꝛale eſt. quia diſcrumini ſe exponit talis ſie

iurans· Etiã ſi poſtmodũ cognoũuit ꝙ verũ fuit qu od ſic ſub

dubio Ten ne iurauit tamẽ grauiter peccat· Ergo ſi vnquã ſic

ſub dubio iuraſti· vel aliquid ſub fide tua aſſeruiſti vel affir

—

maſti · de quo tamẽ certa certitudinẽ nõ habuiſti confite ri et

D penitere debes · ¶ Quinti ſunt qui iurãt execrabiliter: vt illi
qui iurãt ꝑ inteſana dei: vel ꝑ pulmonẽ dei · vel ꝑ caput · vel

per alia mẽbra dei · Et talis ſic iurãs ſi clericus eſt debet 8po

ni ſi laicus fuerit anathematiʒ ari · xxii · q·i · Si quis ꝑ capillũ.

Item irreuerẽter iurãdo vt cum quis iurat ſine cauſa ꝑ quin

q; vulnerara chaſti · vel ꝑ moꝛtẽ · vel ꝑ ſanguinem chꝛiſti · hec
em̃ iuramẽta quãtumcũqʒ ſint vera · tñ ſunt vitanda et phi

penda · quia ſonãt in blaſ femiã et irreuerẽtiã dei · Magna em

eſt dei irreuerẽtia· precioſa ſua vulnera inuanũ aſſumeꝛe · vñ

nobis tota ſalus e fluxit · Cdeo ſi talia iuramẽta ex deliberati
one fiãt ſunt moꝛtalia peccata · ꝓpter quod etiã in aliquibuſ

terris talia iuramẽta ſic ſunt reſtricta · ꝙ quicũq; in talibus

offendit aurẽ vel linguã vel digitũ ꝑdit · Si aũt talia iuram̃

ta fiant ex curſu lingue vel indeliberate · tũc bm Meinricũ de

firmaria ſunt peccata venialia ſicut pmi motus infidelitatiſ

Sed ſᷣm beatũ Tho· ſecũda ſcde q· xiii notãdũ · blaſfe mia
abſq; deliberatione ex ſurreptiõe põt cõtingere dupliclter ·
Vno modo qꝙ vnuſ nõ adueꝛtit hoc quod diat eſſe blaſ femiã
vt cum aliquis ſubito ex aliqua paſſione in verba imagina
ria ꝓrumpit: quorũ ſignificationẽ nõ cõſiderat vel aduertit
hoc eſſe blaſfemiã: conſmerans ſigmficata verboꝛũ · Et tune

ê— h — — —

— — —

—

D6DRBG. SGCVNDO. K.
V non excuſatur a moꝛtali peccato: ſicut nec ille qui ex ſubito
motu ire aliquem occidit.· Ex illo poſſumus elicere q̃; peri:
d culoſe iurant iſti et blaſfemant qui ex conſuetudine mala ſic
iurant non habentes intentõem ſe emendandi vel dimitten
A . di · Et quandoq; tales a deo puniuntur in eiſdem membris
4 in quibus deum blaſfemauerunt et creatoꝛem ſuum et red ẽ
ptoꝛem. Et tales blaſ fematoꝛes peioꝛes ſunt iudeis quia chri
de. ſtum aliqualiter ignoꝛanter vulnerauerunt et crucifixerunt
“„ V Ppo · Si cognouiſſet nunq́3 dñm glorie crucifixiſſẽt:licet
e illa ignoꝛãtia eos nõ excuſauit:qꝛ noluerũt cognoſcere ipſuz
eẽ filiũ dei · Sed tales blaſfemãtes ſciũt et credũt hũc eſſe cre
c atoꝛẽ ſuũ ꝑ cuius mẽbꝛa et vulnera ſic execrabiliteꝛ iurant:er
cr go ipᷣe xpCs nõ poteſt pro eis rogare prẽm ſicut ꝓ crucifixori
lct bus ſuis fecit ꝓẽdẽs ĩ cruce di · Pr ignoſce illis qꝛ neſciũt qᷣd
üH faciũt. Sʒ illi blaſ fematoꝛes ſciũt et cognoſcũt ꝙ cõtra deuʒ
faciũt: quia eiꝰ Eiliũ inquãtũ in eis eſt iterũ crucifigũt. Vnde
Aplus ad Mebᷣ·vi.Rurſũ crucifigẽtes fuliũ dei · Item peioꝛes
ij ſunt canibus:quia canis non moꝛdet dominum ſuuʒ ſed ap
in. plaudit ei · ſed blaſfſemus eodem oꝛe quo vinum bibit et do
M num dei recipit deum blaſfemat. Vnde Dſalmiſta. Retribu
H eb ant michi mala pro bonis· Et alibi ſeriptum eſt Gccleſiaſti
646 ci viceſimonono· Haſcet et potabit ingratos:et adhuc ama⸗
vi ra audiet · Mirum eſt ꝙ deuſ vnq́; ꝑmittit vinum in abundã
c tia creſcere cum tot blaſfemie ſibi infeꝛuntur a potatoribuſ
l ipſius vini ktem tales peiores ſunt omni creatura quia
1s omnis creatura laudat ſuum creatoꝛem immo omnis crea
ſ4 tura incitat ad laudandum deum in continuo curſu ſuo· Ar⸗
de bores et herbe ſe erigendo et creſcendo ſu per ſe erga cre⸗
ac atorem ſuum. Rues in cantando · ſol in lucendo· et ſic de
na aliis · Sed blaſfemans in illo membro deum inhonorat in
. quo eum deus pre ceteris creaturis honoꝛauit: ſcilicet in
cS lingua. Vnde Friſtoteles in lib.polliticorũ · Nulluũ enim ani
na malium naturaliter habet ſermonem niſi homo. Et hanelin
uã homo accepit vt deů laudaret P ceteris creaturis irrõali
bꝰ. tẽ blaſ feia ẽ pctm̃ diabolicũ ·qꝛ ẽ loq̃la ĩfernal.Vñ apoẽ ·

Blaſfemauerũt deũ celi pꝛe doloribꝰ.Ergo tales hic addiſcũt
deũ blaſ femare quod eſt opus dãnatoꝛũ vt in futuro eo me
lius ſciãt · Itẽ blaſ femus habet linguã dyabolicã:qꝛ dyabolꝰ
loquit᷑ ꝑ blaſfemos:ſiẽ ſpũſſãctus ꝑ bonos · Vnde Mathei · x ·
Nõ em̃ vos eſtis qui loquim ſed ſpiritus patris veſtri qui lo
quit᷑ in vobis · (¶ Sciẽdũ ꝙ aliqui dicũt ſi non iurarẽ tũc nul

lus me timeret nec aliquis reputaret me aliqᷣd eſſe · vt ergo ti

meant᷑ et magis reputent᷑ iurant et deũ blaſ femant.O miſer
homo ibi queris honoꝛẽ vbi inuenies eternã cõfuſionẽ · tem
aliq ui licet nõ ꝑtinaciter blaſfement:tamẽ ſanguinẽ ⁊ moꝛtẽ
xpᷣi frequẽter et ſine cauſa nominũt · vt dicẽdo in vulgari · hei
liges blut es gat dem alſo vᷣbel. vel ſic · heilige martel wie iſt
es dir geſchehẽ . 1 ſic de allis · ¶ ktẽ aliqui iurãt et non nomi
nant creatoꝛẽ ſʒ creaturaſ. vt dicẽdo Bocks blũt · Cõt:ia quos
dicit Kgul . de bis apoſtoli ſermone · xxiii · Ecce dico caritati
veſtre ꝙ qui falſe iurat ꝑ lapidẽ periuruſ eſt: q́;3uis nõ audiat
tamẽ eius creatoꝛẽ in teſtẽ accipit · Ftẽ acobi.v.Nolite iura⸗
re neq; per celũ neq; ꝑ terram· teʒ cõtra eoſdẽ dicit xpᷣus in
euãgelio· Ego autẽ dico vobis nolite iurare: ſed ſit ſermo ve
ſter eſt eſt: nõ nõ · Et per hoc patet ſcʒ ex verbis xp̃i q; repre⸗
hẽſibiles ſũt iſti qui totiẽs iurãt: q̃uis ꝑtinaciter non blaſfe
mẽt ſeʒ nominãdo vulnera vel mortem xp̃i · Sed qui ſic iurãt
ſcʒ per deũ viuũ · vel per deũ ſanctũ · vel per om̃es ſanctos ſi
ne om̃i cã et neceſſitate ex mala cõſuetudine:tales merito co
gitare deberent dictum chriſti qui dicit Mathei duodecimo:
De om̃i v̈bo ocioſo ꝙ lo.fu · ho· redd·ꝛc̃· Multo ſtrictiꝰexiget
àa nobis ratõ de talibꝰ iuramẽtis · Si aũt ꝓponis te emendare
ãmodo:et vᷣba tua ſimpꝑlr ſeòm dictũ euangelii explanare ſcʒ
dicẽdo eſt ẽ. nõ nõ· Et ſi poſtmodũ ex lapſu lingue iuras tũc
ĩmediate cõteri dẽſ ð hꝰ.et dic vnũ aue maria btẽ vᷣgĩ tũc ipᷣa
iĩpetr abit tibi grãz a filio ſuo ut ãpliꝰ eo meliꝰ tibi caueas ne
rcidiues ¶ ktẽ q̃ntitas hꝰ pcẽ̃i pʒ ex pẽa q̃ legi᷑ punitũ eẽ h
pctĩ tã ĩ nouo q́; ĩ ve.teſta.Vñ legit᷑ leũ · xxuii · Ccce ĩgreſſꝰfi
S mlieriſ iſrłitidiſ quẽ peꝑit ð uiro egiptio iurgatꝰ ẽ cũ uiro
iſrahelita : Cunq; blaſfemaſſet et maledixiſſet nomen dei:

—

— ———

—

=

— — — —

— — — —

= e –
—— =Se

=

5

re pRRBE.

8 6* adductus eſt ad Mopſe en 1Karon qui duxerüt eũ ad carcer?
o donec noſcerẽt quid iuberet dñs de eo fieri: qui locutus eſt
ad Mopyſ. en Dices8: Educ blaſ femũ extra caſtra: et pon ant dali .
uio qui audierũt manus ſi uꝑ caput eius: et lapidet e um popul⸗ .
* vniuerſus: quod a factum eſt· Deinde Pmulgauit deus legẽ
d de pena blaſ fem orũ dicẽs loquere ad filios ifrael.Homo qui
ſr blaſ femauerit nomẽ dñi moꝛte moꝛiat᷑: lapidibus opprimet
n ecum omis multitudo populi. O ſiiam om̃s blaſfematoꝛes la
4 pidari deberẽt q; ples iam in mũdo eſlent. Ktem puniũt᷑ etiã
c a deo qñqʒ in preſenti vita: et hoc ſi ubitanea moꝛte · Vnde re
le fert Greg· in dialogo ꝙ quidã ciuis Rome tenere dilexit quẽ
ein dam puerũ quĩq; annoꝛũ: qui cõſuetꝰ erat blaſfemare nomẽ
on ofi: ſtatim quãdo aĩmo eius aliquid obſuitiſſet · Quadã aũt
x¶ die cum pater eius teneret eũ in brachis:clamauit puer ma:
Inun li et nigri honũĩes vemũt qui me tollere volũt . Qui cum boc
dugt dixiſſet nomẽ domini blaſ femauit 1 animam reddidit. Si de
c: uess in puero qũq; quinq; annoꝛũ vĩdicauit peccatũ iſtud: nũ
gin quid parcet adultiſæg ¶ Dexti ſunt qui plena volũtate diſpo
ore nnunt ſolen niter et mamffeſte piurare: et añq́; ꝑiurant vidẽt
pen piuri cenſendi:quia deus nõ iudicat ex operibus ſed cogita
N tionibus vt patet xxii · ꝗ· ii · Ergo ſi vnquam ad iudiciũ acceſſi
it ſu in illa intẽtione ꝙ piurare voluiſti penitereet cõfiteri de
l bes quia coꝛam deo piurug es· Exemplũ de duobus ciuibus
o.„ quoꝛũ vnus cõceſſit alteri ſ ummã pecunie. Sed poſtquã ter
0,⸗, minus ſolutiom .

utionis aduenit tunc ille ſimpliciter negauit pecu
ri niaz· Qui ꝑductus ad iudiciũ iterũ cõſtanter negauit: et ei p
e pecunia iurare voluit · Cũq; flecteꝛet genua ad inrãdũ obmu
ſq3 tuit. ⁊ nibil loqͥ potuit · ſʒ erectꝰ ecõuerſo loꝗ̃lã raccepit· Qui
iterũ ſecũda vice genua flexit et piurare voluit: tũc iterũ ob
i mutuit . St ſie manifeſte omibus innotuit piurare voluit ·
Septimi cũ quis iurat ſe aliquio facturũ qð eſt illicdtũ ſieut
% verberare ꝓximũ vel vindicare ſe de iſto quocũqʒ modo põt
vel etiã ſi bonũ q;d faciẽdũ eſſet ꝓ deo et ꝓpria ſalure vellet
facere:vt elemoſinã dare · vel aliquẽ hoſpitare et ſic de aliis

Si ex certa malicia ſic iurat periurat ·/ et peccat ſic iurando

tüc

moꝛtaliter: ſed non peccat còtra ueniẽdo· Vnde yſidoꝛꝰ de ſũ
mo bono. In malis ꝓmiſſis reſcinde fidem: et in turpi voto

muta decretũ · Si aũt ex abrupto ſic iurauerit:venialiteꝛ pec⸗

cat. et in vtroq; caſu frãgẽdu eſt iuramẽtũ tlłe·qꝛ non peccat
frãgẽdo ſed peccauit iurando: et cõfiteri tenet᷑ maxime cũ ſci
ẽter et ex ꝓpoſito ſic iurauit: ſed nõ debet ſoluere· Vnde pſi ·
de ſummo bono. Non eſt obſeruandum iuramẽtum quo ma
lum incaute ꝓmittitur: vt foꝛnicari vel occidere ꝛc̃. Tolerabi⸗
Plere iuramẽtũ tale: q́; in flagitio ſtabiliter ꝑ
manere · ¶ Octaui ſunt qui iurãt et infrĩgũt poſtea· Vtrum
aũt ille qui credit ori iuraſſet ſoluere ad certũ terminũ:⁊ hoe
ei infrĩgeret ſit cẽſendus periurus5 Reſpõdeo ſcðm hoſtiẽ.
Si quãdo iurabat credebat ſe nõ poſſe ſoluere:tũc ꝑiurabat ·
SDi vero ab initio ſe credebat pꝛobabiliter poſſe ſoluere nõ ꝑ
iurabat.et ſi poſtea fecit poſſe ſuum nõ ẽ ꝑuiꝰ Sed ſi poſtea

lius eſt non im

lapſo termino poſſz et nõ ꝑſolueret ꝑiurus cẽt extra de dolo

et cõtu · Cõcoꝛdat Tho·ſecũda ſecũde:·qlxxxix.O q́; grauiter
et multotiẽs illi mẽdaces delinquũt qui ꝓximis ſuis ſuꝑ cer⸗
tum terminũ ꝓmittũt quod tamẽ nõ intẽedũt · vel ſi intẽdũt:
tñ poſtea poſſe ſuũ non faciunt: et ſic promiſſum infrigunt
et lolutõem de die in diem cõtra volũtatẽ creditoriſ ꝓducũt
Sed tñ ſciẽdũ ꝙ ſi aliqs paupꝑ alicui creditori ꝓmitteret ſe ſo
luturũ ſuꝑ certũ termmuũ:a poſſe ſuũ facerʒ .2 ſi ĩpedimẽtuzʒ
ĩterueniret ꝙ ſoluèẽ ſuꝑ terminũ nõ poſſet: tũc tali pauperi

ꝓlõgatõ ꝓpter deũ cõcedẽda ẽ· Et creditoꝛ cũ tli caritate ⁊ cõ
paſſiõe poſſet ſibi terminũ ꝓlõgare ꝙ deꝰ ĩ extremis tẽpꝰ vi⸗
te ſue ſibi ꝓlõgaret et ſic poſſit pe nitere et glam dei ꝓmeri ·

Ergo mltũ rephẽſibiles ſut iſti ꝗñ ſuos debitoꝛeſ anguſtãt ter
mino adueniẽte et cũ ſine dãno ipſorũ ſolutõem pꝛolõgare
oſſet: et ab eis extoꝛquẽt: cũ tñ alias libẽt eis ſolueꝛẽt ſi poſ

ſẽt · Et talibꝰ im miſericoꝛdibus remetietur eadem menſura.

Vnde Erego:Dei miſericoꝛdiã non põt pꝛomereri qui miſeri
coꝛs pꝛoxio ñ fuerit. Beda ſuꝑ epla Tacobi. Sine miſericoꝛdia
iudicabitur ille: qui cum facere po ſſet nõ fecit miſericoꝛdiam
Exquo maioꝛẽ quis miſericordiã a domino conſecutus eſt·

=S

— — — —

4 eo iniuſtius indigenti pyoximo miſericoꝛdiam denegat
¶ Noni qui compulſus per metum iurauit ſe aliquod datu

fer rum et huiuſmodi non ſoluit · quia talis ſecũduzʒ Tho·ſecũda

a ſecunde queſtione lyxxxxviii · Non excuſatur a peccato moꝛ⸗
tali non implens quod coacte iurauit · Et Rapmundus dicit
N. Otalis quantuſcũqʒ; fuerit metus nihilominus obligatur
IAa dummodo ſit de re licita: ſecus eſt de re illicita· ſed talis ſol
uens quod coacte promiſit poteſt illud repetere· et alius co
erd. ram deo ſemper tenetur reſlituere quidquid extoꝛſerat con
ſan tra deum: ſi ſaltem indulgẽtiaʒ peccatoꝛum cõſequi voluerit
her vtem quid ſi aliquis ex impetu iuraſſet illud quod delibera⸗
ſti te nõ iura ſſet? Reſpõdeo bᷣm Cuil. ſeruare tenet᷑ ſi eſt licitũ
dce (Decimi qui maledicta verba ꝓfer̃t:ſicut luſoꝛes faciũt ma E
n ledicẽdo deo cum nõ ꝓſperant᷑ ĩ ludo taxilloꝛũ:qui culpã dia
ſe⸗ bolicam retoꝛquẽt in diuinã innocẽtiam. Et ideo deo maledi
o.Dl r cunt et ſanctis quod etiaʒ hoꝛribile eſt audire· Morũ em̃ cõui
tt cioꝛum ꝑticipes ſunt qui talibuſ cõuiciantibus hoſpitia cõce
ee dunt: vel qui veſtimẽta ipſoꝛũ deluſa diuidũt. vlł qui cũ ip̃ᷣis
lt: familiariter bibũt: vel ab eis ſoꝛtẽ lumĩs recipiũt· Omẽs em̃
nt. tales ſic maledicẽtes deo vl matri eiꝰ pl ſctĩs nõ pñt abſolui
rir niſi ab ep̃o vl ab eiꝰ penitẽtiario · It maxĩa dʒ eis ĩponi pñia
Pꝓ vt ðꝛ extra de maledias ſtatuimꝰ.vbi plura ĩuenieſ de hoc
; ĩ textu et ĩ gloſa:.Exẽplũ legit᷑ ĩ mariali magno· puer qᷣdã
4 edoctus a matre ſua beatam virginem ſemꝑ deuote ſaluta
re · et ſalutauit precipue in neceſſitatibus· quod faciendo ra
ptus a flumine cum ceteris pueris ludentibus et maledicen
1 tibus tandem ſi ubmerſis omnibus alis pueris propter ma
„“” ledictiones ſuas ipſum ſolum beata virgo ei apparendo
mox ſaluauit . in ſinu ſuo eum ſuſe cipiẽdo et confoꝛtando ·
ktem aliqui etiam maledicunt creaturis irrationalibus cum
ab aliis offendũtur. Et in hoc oſtenditur magna ſtulticia ho
. . minum qui brutis animalibus maledicunt cum tamen non
. intelligant · Item ſ. anctus Thomas ſecunda ſ. ecunde queſtio
d ne ſeptuageſimaſexta dicit · maledicere irrationalibus re
4 bus ĩquãtũ ſũt create dei ẽ pctm̃ blaſfemie. ſed maledicẽ eis

ſecũdũ ſe cõſideratis hoc eſt ocioſum et vanũ et ꝑ cõſequẽs
illicitum Item aliqui maledicũt ꝓximis ſuis · ⁊ vt frequẽter
talis maledictio quã quis facit ſeu dicit ꝓxĩo ſuꝑ caput ip̃iꝰ
maledicẽtis reuertit᷑ · Vnde Ceñ · xxvii · dixit ypſaac ad iacob ſi

lium ſuũ · Qui maledixerit tibi ſit ille maledictus: ſie deus iã

loquit᷑ de quolibet bono homiĩe cui iniuſte malediot᷑ · Quia
quidquid maledicendo ꝓximo tuo optaueris de hoc tu reus
eris ſᷣm dei iuſticiam: Et deus iuſto homĩ cõuertit maledictio
nem in benedictionẽ· Vnð pſal.Maledicẽt illi ⁊ tu benediceſ
Math.v.Beati eſtis cũ maledixerint vobis homĩes· Vnde Ru
guſtinꝰ. Qui iuſtus eſt et maledict᷑ premiũ ei ꝓ maledictõne
reddit᷑· ttem maledicere adeo eſt illicitũ ꝙ etiã nõ eſt licituʒ
maledicere dyabolo· Vnde ecclĩi · xxi · Qum maledicit impius

diabolũ: maledicit ip̃e animã ſuã · Qũ em̃ diabolꝰ ſit creatu:

ra dei: et ᷣm ſuũ eſſe bonus licet in volũtate ſit malus pctm̃

eſt ei malũ optare: Vnde legit᷑ cũ Michael archãgelus cũ dia

bolo diſputãas altercaret᷑ de coꝛꝑe Moyſi: nõ eſt auſus viciuʒ
inferre blaſfemie. Sed dixit imꝑet tibi dominꝰ· ſi Michael

archangel* diabolo aduerſanti blaſfemiã dicere noluit: ſed

modeſto ſermone eũ coercuit: quãto magis hbomĩbus omĩs
BHlaſfemia eſt cauẽda tem aliqui maledicunt vxoꝛibus ſuis:
Vnde refert Ceſarius in dialogo · Q quidam dixit vxoꝛi ſue

vade in nomie diaboli: et diabolus ſtatim in eam intrauit· et

eam grauiter vexauit: de quo vir multũ cõtriſtatus fuit: et
amplius ſe nunquã vxoꝛi nec alicui homĩ:vel alicui creature
maledicere ꝓmiſit · tem aliqui maledicũt ꝓpriis filiis quos
genuerũt . Vnde idem Qeſarius in dialogo ſuo narrat · de qui
buſdam parẽtibus qui habuerũt pueruʒ ſepius f lentem: cui
ex ira vna vice maledicẽtes dixerũt· taceas ꝙ diabolus te ha⸗
beat· Et diabolus mox arrnipiens pueꝛum cum coꝛpoꝛe et ani
ma ab oculis eoꝛum abſtulit · Et aliqui ſibiipſis maledicunt
propter infirmitatem coꝛpoꝛis · vel propter ammiſſionem
rerum tempoꝛalium . vel etiã propter aliam quãcunq; tribu

lationẽ et anguſtiam. EGxemplum de clerico quattuoꝛ annis

infirmato · Qui dixit · Deus tu accepiſti mihi coꝛpus: et ego

— — —,— —— —

S

DEDB6. SGCVNDO. .
S accipio tibi animã ⁊ dabo dyabolo.t dixit: dyabole accipiaſ
ers mihi animã · quod diu ino iudicio ſtatim factũ eſt · Tteʒ aliqui
i maledicũt diuine volũtati · vt faciunt iſti qui maledicũt aure
cb pluuiali · Exempiũ legit᷑ in dyalogo Qeſari· C miles quidaʒ
Ned tpe melſſis · ſicut et ceteri cõuicani ſui cum ꝑ aeris ĩtemperi·
Qi 20 colligẽdas fruges impe diẽt᷑: vidẽs a ꝑte occiden tali aerẽ
lens obſcurari nubel⸗ q; oꝛin dixit · Ecce ibi iterũ dpabolus aſcẽ dit
ici⸗ vix ſermonẽ finierat. ecce oꝛa tonitrua filium eius in ſinu
“ nutricis peuſſerũt ipſ. a ĩcolumi ꝑmanẽte · ſz 1 in aliis ei reb
en ſq; ſegetidus iumẽtis blaſfemus ule eſt flagellatus: vt diſce⸗
ön ret decetero ñ blaſ femare . Vnde ſtultũ ẽ valde vt homo moꝛ
talis cinis et veꝛmis ponat in celum os ſuũ murmurãdo con
tarn tra creatoꝛẽ ſuũ rep̃hẽdẽdo eum in factis ſuis· Querit᷑ vtruʒ
ſhu maledictio ſit peccatũ moꝛtale · Reſpõdeo ſᷣm beatũ Tho· ſe⸗
kanr cũda ſecũde q· lxxvi· Maledictio de qua nũc loquimur eſt per
ſi quã nunciat᷑ malũ cõtra aliquẽ vel ĩprecando vel optando
* Quod quidem ſᷣm ſe repugnat caritati ꝓximi · eꝛgo eſt petm̃
dacd m oꝛtale · Vnde prima Ohoun · vi · Neque maledici regnũ dei
cd proſlidebũt·. itanto grauius quanto ꝑſonã cui maledicimus
ſdOo. magis amare et reuereri debemꝰ: Vnde leuitici xx · Qui male
omg diry erit patri vł matri moꝛiat᷑ moꝛte · Cõtingit tamẽ eſſe veni
ſuG ale vel ꝓpter paruitatem mali ꝙ; qs alteri imprecat᷑ vel pro
lir pter afſectum eius qui pꝛofert: dum ex leui motu vel ex ludo
tet vel ex ſurreptione aliqua talia verba ꝓrofert · quia peccata
ie verboꝛũ maxime ex a ffectu penſ. an CDuereur que ſit pena
tur⸗ Pfferentis maledictionẽ cõtra deum Reſpõdeo · Si quis con
s tra deum vel aliquem ſanctum maxime cõtra beatã virginẽ
talia preſumpſerit debet ſeptẽ diebus dominicis pre foꝛibꝰ
ai eccleſie in manifeſto eſſe duʒ miſſa dicit᷑: ita ꝙ vltima die nec
ebu pallium nec calciamenta ſed coꝛri giã circa collũ habeat: et ꝙ
tmn ſeptẽ precedẽtibus ſextis feriis ieiunet in pane ⁊ aqua necĩ
ge grediaẽ eccleſiam· et in quolibet dictoꝛum dierũ tres reficiat
Hen paupes · etſi nõ põ t tres ſaltẽ duos vel vnũ · Etſi hoc nõ põt
bu llud in penã aliã cõ mutet · et ſi p̃dicta renuerit debet ei inteꝛ
ni⸗ dici ĩgreſſuſ ecd eſie et ĩ obitu debet carẽ eccleſiaſtica ſ. epuléa

eg

Ppapse. s60VNDO.

Sed hec omĩa ſᷣm Coff.pro tribunali fiũt · Ceterum in iudi
Q Lcio anime diſcretꝰ ſacerdos molliat hũc rigoꝛẽ · ¶ Vndecimi
ſunt qui iurãt ꝑ deũ ⁊ ſanctos: cum hoc obligãt ſe ad aliquãs
penã vt dicẽdo per deũ ſi hoc nõ fecero vel ſi hoc nõ eſt ſic ſi
cut dico tũc hoc accidat mihi vel filiis meis Vl ſic dicẽdo · Nũ
quã ꝑ diem vnã viuã · vel adhuc hodie moꝛiar· vel ſie · nũquaʒ

ab oculis tuis viuẽs diſcedã ſi mẽtiar·Vel deꝰ nũquaʒ miſere

tur anime mee ſi non fecero quod dico ⁊ ſic de aliis · Et tunc
bᷣm Nugꝰ. illa ꝑ que ſic iurat obligat deo vt hoc ſibi vel illis

eueniat ſi ſecꝰ eſt q; dicit · et ſatis hoꝛribile eſt ſe vel ſuos mẽ
daciter ſic obligare· nec etiã homo fadiliter ſe debet obligare
etiã ĩ cauſa vera: q; ſtul tũ eſt ſe ſic obligare maxime ſi nulla

cauſa ſubſit nec vꝛgẽs neceſſitas · Gxemplũ legit᷑ ꝙ quidam

vſurarius in moꝛte compũctus rogauit duos amicos ſuos·
vt pecuniã vſurariaʒ: quã eis tradidit: reſtituerẽt· Et primuſ
ÜR7 , 2 7 3 ⸗ 7 —☛ ☚
ſe obligauit hoc facturũ ſub impᷣcratione ignis ſacri: ſecũdꝰ

obligauit ſe ſub ĩpᷣcratiõe lepre. Qui poſt obitum iſtius vſu

rarii negligẽtes in hoc negotio fuerũt: volenteſ pᷣmitus cum

iſta pecunia aliqᷓ lucrari: et poſtmodũ eam reſtitue:e. Et mox

in illis infirmitatibꝰ ambo cõſumpti ſunt ꝓ vt ſeipſos obli

gauerũt · ¶ Duodecimi cum quis iurat ꝙ nolit ludere etiam
pro poculẽto vel eſculẽto · Et ſic ſᷣm MHeinricũ de firmaria ſꝑp

peccat moꝛtaliter quotiẽſcunq; ludit · Itẽ qui iurauit nõ cho
riſare vel nõ tabernã intrare · et ſic de aliis qᷓ homo licite põt
iurare et talia tenet᷑ ſeruare: et quotiẽſcũqʒ oppoſitũ ſciẽter
il fecerit moꝛtaliter peccat · ¶ Tredecimi qui cum ſolẽnitate ꝑ
iurium ſolẽnizatũ cõmittũt · et hoc eſt moꝛtaliſſimũ peccatũ ·

vñ per tres tigitos quos ponit ꝗqs ſuꝑ ſanctos · ſignificat᷑

coꝛpus et animã et res ſiue famã dat in poteſtatem dyaboli
Ymo ſᷣm Cuillugdunẽſem in ſumma vicioꝛũ qui ſcienter ꝑ
iurat in primo ꝑiurio manũ dyabolo dat · cum qua tãgit euã
gelium vel reliquias ſanctoꝛũ:et donec ille pemteat · ꝓ periu
rio manus illa dyaboli eſt · Et qñ cunq; manu illa ſe ſignat.
ipſe ſe ſignat manu dya boli. Et ñ poteſt penitere vł abſolui
niſi reſtituat illi da mnũ cui iurauit · Sciẽdum ꝙ grauitas vel

DePs6. ESrn

du magnitudo illiuſ peccati ſcʒ ꝑiurii ꝓꝑpendi poteſt ex hoe qta
emi le petm̃ peius eſt aliis peccatis: quia cũ alia pctã fugiüt et qᷓ
igui ſi timent res ſacras: peccatũ piurii nõ timet eas. ſed illis ap
ſeſt propinquat · Si aliquis vult foꝛnicari: ſi eſt in eccleſia exit in
5NAHH ve. ſi eſt in eimiterio ab eo recedit · Et ſi eſt ꝓpinquus eccłie
u vel cimiterio elongat ſe ab eis· lle vero qui vult piurare in:
ſlere trat eccleſiã ſi eſt extra: accedit ad altare et cõmittit petm̃ ꝑ:
tune iunii quãdoqʒ ſuꝑ altare:quãdoq; ſuꝑ euãgeliũ: qñq; ſuper
lilis coꝛpꝰ chꝛiſti· qð hoꝛrẽdũ ẽ. Mirũ eſt quõ terra ip̃ᷣm nõ abſoꝛ
SIneGe beat: et quõ angeli qui circa coꝛpus chꝛiſu ſunt eũ nõ pimũt
igrre Item ip̃e videt᷑ peioꝛ diabolo:quia diabolus timet res ſacraſ
nul⸗ quaſi reueret᷑ qð ille nõ facit qui periurat. Item talis quan

fhu tum in ſe eſt vult maius malũ facere xp̃o qᷓ; crucifixoꝛeſ eius
ſoo. AIpſn em̃ intulerũt xpᷣo tm̃ malũ pene:ꝑiurus eum vult inuol
Grrlr uere in malũ culpe · quod deterius eſt in hoc ꝙ aſſumit deuz
rid⸗ et omes ſanctos in teſtimoniũ ſue malicie et iniuſticie· Quia
Grſa bᷣm Tho. ſe · ſe ·q txxxix. Furare eſt deũ teſtẽ inuocare · Et hm
gcutn Rugꝰ. Furare eſt deum in teſtẽ adducere· quod idẽ eſt. Secũ
tor do grauitas ꝑiurii perpẽdi poteſt ex auſteritate penitẽtie.qꝛ
cbi ſm canones pro periurio manifeſto et ſolẽniſ. ato debz impo
enen m penitẽtia ſeptẽnis · LCamẽ Rapmũdus dicit ꝙ inſ⸗ pecto moõ
cGq minoꝛ penitẽtia eſt imponẽda · Cõcoꝛdat Moſtii· Tercio patet
8 ex eo ꝙ ſm Moſti · hoc crimẽ in penitẽtia comꝑa ᷑ homicidio
in volutario Quarto patet eo q piurs ĩfamis effici. nec po ſt.
ea quatũcũqʒ peniteat ĩ teſtimoniũ recipit᷑ · Extra de teſtibꝰ
ter Quinto ex pena que inflicta eſt etiã in pñti a deo ſuꝑ ꝑiuroſ
t⸗ Vnde legit᷑ ꝙ quidã decanus eccleſie coloniẽſis quinq; mar
tg cas auri ð pecunia ſue eccleſie fratri ſuo carnali miſit mutu
on ando· quo decano moꝛtuo canonici debitũ repetũt: et qa ſu
per hoc nõ habebãt teſtes.xlle ꝑtinaciter debitũ negauit: qð
cum mramẽto firmauit · qui rediẽs domũ in media via remã
ſenn ſit immobilis ita ꝙ nec ante nec retro potarat ſe mouere:et
GeAe. ſimiliter factus fuerat mutus. Ideo in coꝛde ſuo vouit ꝙ ad
n locũ ꝑiurii rediret et ſuã maliciã manifeſte diceret ⁊ reſtituẽt

ſter 6
t eua

TM.MW.

eceleſie Feeuni detentã iniuſte · ſic Eenitkei duckꝰ liberatꝰ
eſt.· Et aliud exemplũ legit᷑ ꝙ quidã ſan cti
cracii martiris periurauit· 1 mox manũu retrahere nõ potuit

et ſic omĩbus m alicia ⁊ iniuſucia ſua innotuit. Querit᷑ quare

per euãgeliũ et reliquias ſanctoꝛũ iuramus? Reſpondeo ſᷣm

Tho ·ſe · ſe .q lxxxix. Om̃e iuramentũ principaliter referẽ ad

ipſum deũ cuius teſtimo niũ inuocat᷑ ecũdario autẽ aſſumũ
tur alique res nõ im ſe·ſed quãtum in eis diuina veritas ma
nifeſtat᷑: ſic iuramꝰ ꝑ euãgeliũ:⁊ ꝑ eũ cuiuſ veritas ĩ euãgelio

manifeſtat᷑ et pꝑer ſanctos qui hac veritatẽ crediderunt et ſer

uaueꝛũt (Quartidecimi. qui recipit vel cogit aliquẽ falſe iu
rare:et ſic recipit friuole iuramentũ ab illo peccat moꝛtaliteꝛ

Ratio eſt quia qui cõpellit aliũ ad iurãduʒ ⁊ ſcit eum falſe iu
rare vincit homicidã: et cõmittit duplex homicidiũ: quia ille

1.

occidit coꝛpus:et ille animã · imo duas animas illiꝰ ſcʒ qui iu⸗

rat falſum et ſuã ipſius qui recipit · vt patet xxii · q. v · Nle. Ec

caꝰ · Qui exigit· In hoc cõcoꝛdat Heinricꝰ de firmaria ĩ expoſi
tiõe ſcði p̃cepti · Scẽdũ ꝙ ſi qſ diceret ex iſtis ſequeret᷑ ꝙ nul

lus poſſz aliu cogẽ ad ſibi ſoluẽdũ:ſi nullꝰ debẽt acciꝑe aliqð

iuramtũ. Rñdeo ꝙ ad iudiciũ potelſ eũ citare et iuſticã ab eo

exigẽ · et ſi tibi negauit: quõ p̃dt ipᷣe ſcire ſi recepturꝰ es iuram̃
tũ ab eo vl nõ. Quia hm Griſt· pᷣmo pꝑiermenias · de futis cõtĩ
gẽtibꝰ ñ ẽ detmĩata vitas. Qñ aũt cõſideras ꝙ aliter eẽ ñ p̃t
2 nihil p̃t tibi ãpliꝰ fieri niſi iuramtũ · qͥd ergo iuuat te illð iu

ram̃tũ qð ſic friuole ab eo r̃cipiſæ Nõne vna m̃ſura vini valèt

Pl⸗ tibi ; tale iuramtũ ꝑiuriig Ergo qñ oĩno vult iurare tũc
iterꝛogat᷑ creditoꝛ vt cõiteꝛ fieri ſolʒ· vtrũ velit e ũ ſuppoꝛtaẽ
de iuram̃tog Htiã qñʒ a boĩs hoĩbꝰ fit petitio vt eũ ſuppoꝛta

tũ hẽãt · Tũc offer hoc deo ĩ patĩa coꝛdis tui qð ille tibi ſolu?-

tenet᷑: ⁊ ex fr̃na caritate oꝛa deũ ꝓ eoꝝ erit tibi meritoꝛiũ· Sʒ
ſi dicẽs ex hoc ſeqᷓret᷑ cõfuſio mea:q; crederẽt me hoĩes ĩiuſte
agẽ cũ ab eo iuram̃tũ nollẽ acciꝑe· Rñdðo ꝙ ꝓpt malos hoĩeſ
ᷓ vt freqnt᷑ malũ iudicãtñ dẽs deũ offẽdẽè· et aĩaʒ tuã ꝑdẽ ſic

rᷣcipiẽdo ſciẽter flin iuramtũ ab eo.Quia ſᷣm Orib.ſuꝑ Mat.

Oiĩſ hõ ſm ſe eſtimat alterũ:foꝛnicanꝰ neminẽ putat eẽ caſtũ

uꝑ ſepulcrũ ſan cti Dan

Oaſtus de ſoꝛnicatõe nõ facile ſuſpicat᷑ · Suꝑbꝰ neminẽ humi
lẽ putat·humilis neminẽ putat ſuꝑbũ · ꝓpter taleſergo non
debes deũ offẽdere · Sciẽ duz ꝙ ſi vnꝰ malus ꝓpterea ꝙ nõ re
cipis iuramẽtũ de te malũ iudicat:tũc ſex vel octo econuerſo
n de te bonũ iudicãt: et te ꝓpterea cõmẽdant apud hoĩes et de
a um ꝙ deũ et aĩam tuã in hoc honoꝛaſti: ⁊ eũ a iuramẽto falſo
UmN ſuppoꝛtaſti: ſiout mali ex oĩbus malũ iudicant · ſic boni bonũ
zma. Vnde Oriſoſto.ſuꝑ Math. Sicut difficile ẽ aliquem ſuſpicari
Nio malũ qui bonꝰẽ ſic eſt difficile alquẽ ſuſpican bonũ qui ma
eſe lus eſt. Vnde etiã Grego:m moꝛal· Quãtũ vos in bono ꝓfici
ſei⸗ tis: tm̃ etiã bona de alus ſentitis · Sciẽduzʒ tamẽ ꝙ exigẽs iura
n mẽtũ ſi ẽ pſona publica vtputa iudex nõ peccat · qꝛ tenet᷑ ex
Aein oꝛdine iuris reciꝑpe mramẽtũ ſiue ſit verũ ſiue falſũ · Rtẽ qꝛ ip
ſa ꝑſona publica nõ videt᷑ exigere iuramẽtũ ſed ille ad cuiꝰ in
niin ſtãtiã exigit · aũt deo diſplicʒ reciꝑe iuramẽtũ ſciẽter falſũ
RW patet in hoc exemplo · Legitur ꝙ quidam bonus homo cita
Nkh uit quendã ad iudiciũ ꝓpter aliquã ſũmaʒ pecunie: et ille in
gml ſtanter negauit: et ſe ad iuramẽt ũ exhibuit· quod aliuſ abeo
iqs accepit licʒ ſci ret eũ falſũ iurare ſciẽter· Mox ſequenti nocte
deo raptus ad iudiciũ dei · vidit xpᷣ‚m ſedere in ſede maieſtatiſ ſue
urmm̃ exigẽtem ab eo ratõem de aĩa illiꝰ qui iurauit:et de aĩa ſua ꝓ
cdd pa: qui cog nouit ãbas eẽ dãnãdas:Tüc iudex ꝗ̃ſiuit cur iuꝛa
it mẽtũ ab alio recepiſſetæt ille qꝛ mihi meũ negauit Et iudex
li⸗ Nonne debuiſti potius perdere talẽ ſubſtãtiam qz ipſiꝰ aĩaʒ
ln ⁊ tuã gnõne aĩa melioꝛ ẽ q; oĩs tꝑalis ſubſtantia· Tunc iudex
te tie fecit eũ f lagellari qui euigilãs oĩia ſibi acciderant enarra uit
oi Et in ſignũ huiꝰ plagas in coꝛꝑe et in doꝛſo ſuo oſtendit · qd
Nn nullo modo potuit ſanari: donec penituit: et deꝰ ſibi illð pec
or D catũ ĩdulſit · ¶ Querit᷑ in quibꝰ caſibus põt quis iurare ⁊ eti
ie am nu amẽtüͦ recipe ab alio ſine peccato · Rñdet᷑ Drimo cuʒ
iiſt aliquibꝰ ſuadet᷑ aliqð bonũ qð ẽ eis vtile: et nõ credunt vbo
loi, ſimplici: cõcedit᷑ nobis iuraꝛe·xxii:qi· Nõ ẽ cõtra: Vnde yſið · R
e Hlerũq;ʒ ſine iuramẽto loqui diſponimꝰ:ſʒ ĩc redulitate eorũ
“ qui nõ credunt quod dicimus iurare compellimur· Secundo
aſi poteſt etiam quis innocentiam ſuam purgare iuramento cũ

„
n
t
une
ohn

H. perke. scCVNDO

mendaciter a malis infoꝛmatus eſt et iniuſte · Et in hoc caſu

debet ſibi credi miſi contrariũ per teſtes poſſet cõuinci: Ter

tia ſi duo ꝓ re aliqua ſunu
quomodo ſe totũ factũ haberet: tũc talis ſine omni peccato
poſſet iurare: et certitudinẽ illius dubii enarrare · et ſic a liti⸗

cio ad confirmationẽ debitoꝛũ: vt cum quis nõ habet fideiuſ
ſoꝛem ponere:et alias nolũt ſibi credere · tũc poteſt iurare ſe
velle in tali termĩo ſoluere:et ſi ſic intendit et ſuũ poſſe facit
nec peccat iurãs · nec etiã recipiens iuramẽtum. Vnde Rugꝰ.

de verbis apoſtoli ſermone xxiüũ· Qui exigit iuramẽtum ſi ne

ſcit alium falſum iuraturũ·et dicit iura mihi vt ei fides fiat.
nõ audeo dicere peccatũ tñ humana tẽptatio eſt · Quarto ad
dubietatis remotionẽ: vt ipſi ꝓ re litigioſa iuret᷑ · verbi gra⸗
ugarareet alicui certe conſtaret

—

— — —

— — — – — —

2

gio illi ceſſarẽt. Quinto ad ꝓmittẽdum obediẽtiaʒ ſi uis ſupe
rioꝛibus vel fidelitatẽ ſuis pᷣlatis· vel etiam alicui cõmunita⸗
ti . vel ex ꝑte offici vel aliis de cauſis licitis · Lamẽ ſciẽdum ꝙ

qui ꝓpter officium qð a prelatis vel a cõſilio ciuitati s cõmit
titur iurat: ſi intẽdit ſic facere vt iurat nõ eſt ꝑiurus· ſed val
de ſollicitus eſſe debʒ ꝙ ulud qð iurauit et ꝓmiſit · vt hoc ᷣm

exigentiã iuramẽ ti ad effectum producat · Aias ſi fraudẽ fa
ceret exequẽdo hoe quod in iurãdo ꝓmiſit tociẽs ꝑiurus effi

ceret᷑ quotiẽs hoc ſcẽter trãſgrederet᷑· Ergo valde magnum
et terribile eſt ſic aliquid reciꝑe ſuꝑ iuramẽtuʒ quia talis ani

mã ſuam p̃cioſam ponit pro pignoꝛe · Si autem pro aliquo

negocio vt mechanici iurãt · vel aliquo officio· vt ceteri offic
ales: et hoc in principio nõ intendit exequi vt uramentum

exigit · ſed ꝓpter lucrum et affectũ acquirendũ iur at.ipſo fa

cto ſie iurãdo eſt ꝑiurus. et quotiẽſcunqʒ poſtmodũ ita iura

mẽtum tranſ gredit: totiẽs moꝛtaliter peccat. O quot iuram̃
ta cõtingunt que iuranteſ adimplere nõ intẽdunt. Et qui ſci
enter dant occaſionẽ talibus tranſgrediẽdi ſua iuramẽta · vl

eos ꝓpter ſuũ lucrum ad talia inducũt rei erũt in peccatis il

lorum et deũ grauiter offẽduntquia plus debẽt diligere ſa
Llutem ꝓximoꝛũ qᷓ; ꝓpriũ lucrũ vel cõmodũ · ¶ Quindecimi

Qui votũ deo factũ trãſgrediũt᷑· Vñ ad maioꝛẽ huiꝰ euidẽtiã

—☚, –T—ʒ— —

—
— — —

— —
—

i cirea votum principaliter ſeptẽ ſunt notãda. Drimo quid ſit
R votü:et que et quot requirunt᷑ ad votuʒ. Reſpõdeo ſm hlen
R ricum de firmaria· votũ eſt ſpõtanea ꝓmiſſio cũ deliberetõe
eſ 1 obligatiõe firmata · vel ſic· votũ eſt cõceptio melioꝛis ꝓpo
ſiti cũ deliberatiõe firmata . Ergo patet qð ad votũ t nia req
ſͤe⸗ runt᷑. Primũ eſt ꝓpoſitũ volũtatis · qꝛ debet fieri ex animi li
bertate · nõ aũt ex coacta neceſſitate. Ex quo patet ſi aliquis
i cogat᷑ metu cadẽte ĩ cõſtantẽ virũ ad aliqd vouẽdũ nõ tenet᷑
koad exoluere · Similiter ſi parẽtes vxl' cognati alicuius vouerũt ali
gre: qd votũ ꝓ aliquo eo ignoꝛãte ip̃ᷣe poſtmodum põt hoc acce
ſtun ptare vel nõ·qꝛ votũ debet fieri ex animi libertate · et hoc eſt
Ele. primũ qð requirit᷑ ad votũ·Secundũ eſt delibeꝛatio volunta
riltn tis · quia ſi aliquis ſubito aliqd bonũ cõcipiat nõ obligat᷑ ex
sſupe voti neceſſitate ad ſeruãdũ:ſed ſolũ ex quadã decẽtia et con
muntn gruitate inquãtũ diuinis ⁊ bonis inſtinctibꝰ nõ eſt reſiſtẽdũ
dung Terciũ eſt ꝙ votũ ſit de re bona aliter nõ obligat dicẽte YVſi
cönt doꝛo in li· de ſummo bono: In malis ꝓmiſſis reſcinde fidẽ: et
ſedrl1 in turpi voto muta decretũ · et xxii·ꝗ · vii · Idem in eodẽ libꝛo
boekfn QOQð incaute vouiſti ne facias ¶ Sciẽdũ ꝙ votũ licitũ ſꝑ obli M
ef gat ad ſeruandũ ſi vouẽs ſit ſui iuris: quia eius trãſgreſſio ẽ
usef motꝛtale peccatũ.exceptis q̃ttuoꝛ caſibus.Drimus eſt ſi aliqͥs
uun vouit ſub cõdiciõe:nõ tenet᷑ exoluẽ votũ·puta ſi aliqs vouit
s ai beate virgini ieiunare ſi ſanetur · talis ſi nõ ſanat᷑ in tꝑe pᷣ̃fi
lqno xo nõ obligat᷑ ad ſolutionẽ voti · et ſic de aliis · Secũdus ſi ac
offa cedit diſpẽſatio eius qui diſpẽſare põt in voto · que tñ nũqᷓ;
Atun fieri deberet niſi in eque bonũ vel ĩ meliꝰ cõmutaret᷑· Querit᷑
on qᷓs põt in votis diſ pẽſare: vel vota cõmutare Reſpõdeo hpom
tiiurn Raymunũ dioceſanus ep̃ᷣs pᷣt ſuis ſubditis oĩa vota cõmu
Furam⸗ tare vel etiã cũ eis diſpẽſare exceptis quattuoꝛ votis· Drimũ
giſi elſt votũ cõtinẽtie: quia cũ vix aut nunq; poſſit aliquid meliꝰ
nec inueniri in q cõmutet᷑· vt patʒ eccli · xxvi.nõ eſt cõdigna põ
cten deratio ae cõtinẽtis· ergo ꝛc̃. Secũdũ ẽ terre ſctẽ ·ſ. pugnãdo
grl pro fide chꝛiſtiana· Terciũ ẽ votũ viſitãdi limia aploꝛũ petri
Ran 2 pauli · Quartũ votũ viſitãdi limĩa btĩ CacobiEn his ſolũ pa
bi pa põt diſpẽſare· et ita ſeruat curia: Alia vᷣo vota poſſũt ep̃i

cõmutare a aliq in voto diſpeſare· Na qſcuq; abſolute de⸗
termĩat᷑ aliq votũ nõ eſſe ſeruãdũ ðꝛ eẽ diſpẽſatio voti · vᷣbi tn
gratia ſi illud quod vouet᷑ eſſet malũ vel ĩutile vł maioꝛis bo
ni ĩpedimẽtũ.qð eſt cõtra ratõʒ eiꝰ qð cadit ſub voto · Quia e
ſm Tho · votũ debz eſſe melionſ boni · Et iõ ĩ tali caſu neceſſe
ẽ ꝙ ðtermĩet᷑ votũ ñ eẽ ſeruãdũ .⁊ hoc ðꝛ diſpẽſatio voti · Sʒ .
cõmutatio voti ðꝛ qñ ꝓ hoc voto qð ſeruãdũ erat · aliq̃d aliðd ſ
ĩpoĩt. Vñ minꝰ ẽ vota cõmutare q; ĩ votis diſ Pen. are vtrüqzʒ .
tñ ĩ autoꝛitate p̃latoꝛũ ecclie cõſiſut · Pro quo ſciẽdũ ꝙ ad di 4
ſpẽſandũ · vl vota cõmutãda duo reqrũt᷑ ſcqʒ auatoꝛitas et cã
ſiue neceſſitas.Sʒ qᷓ ẽ cã ſufficiẽs in diſpẽſando de uotis =;Re
ſpõdeo ſᷣm ANbertũ.Sufficiẽs cã eſt pauꝑtas. vt ſi vouit ieiu 6
niũ et mẽdicãs nõ inuenit ĩ vna hoꝛa ꝙ ei ſufficiat · Silr et in .
firmitas· vt ſi vouit abſlinẽtiã a vino ꝛ a carnibꝰ et incurrit 1
lãguoꝛẽ⁊ ĩ talibꝰ p̃t fieri diſpẽſatio · Terciꝰ caſꝰ ẽ ſi ĩpotẽtia .
et iĩpoſſibilitaſ accedat.Nã qᷣdquid votũ fiẽdũ ĩpediret ſi pñſ
eſſet hocĩm ſuꝑueniẽs voto facto obligationẽ aufert · Vñ ſi F
aliqd poſſibile ſit dũ vouet᷑ · poſtea fiat impoſſibile· tollituꝛ 1
obligatio qB;tũ ad hoc puta ſi aliqs diues vouit edificare ec⸗
cleſiã pꝰea pauꝑtate ſuꝑueniẽte ꝑficè nõ põt ñ obligat᷑hoc ii
tũ ſiẽ ĩtẽlligẽdo ſᷣm Heinri · ð fir· ſi factꝰ ẽ oĩno ĩpotẽs · al ſo 4
lutus eſt a toto.Si aũt ſit ĩpotẽs ĩ ꝑte ita ꝙ totũ ꝑficẽ ñ poſ
ſit: tũc remanet ſolũ ligatꝰ ad illð qð p̃t et ad alid ñ· Quartꝰ d
caſus ẽ ſi vouẽs ñ ſit ſui iuris · quia quicũq; ſubeſt poteſtati
aliene nõ poteſt aliquid vouere quod illum cui ſubeſt a debi ſ
to ſubiectionis impediat· Vnde ſeruuſ qui ſubeſt domino nõ H”MVMB
poteſt vouere quidquã quod poteſt eum impedire a ſeruitõ
domini ſui · et ſic de aliis ſubditis · ¶ Tercio notãdum ꝙ vo nn
tum eſt duplex ſcʒ ſolẽne et ſimplex. Et vtriuſq; trãſgreſſor i
ſm Tho · ſe · ſe . q:lxxx viii peccat moꝛtaliter Quidã grauiꝰ pec ſe
cãt frãgẽdo votũ ſolẽne · dꝛ · xxvii · Si vir · Et votũ ſolẽne dicit 4
qð fit ꝑ ſuſceptionẽ ſacri oꝛdinis:vel ꝑ ꝓfeſſionẽ expreſſam . f
uel tacitam factaʒ alicui de religionibꝰ approbatis. Simplex ecx
votũ ẽ de nõ cõtrahẽdo:uł caſtitatẽ ſeruãdo:⁊ hmõi.Et quã oß
to maĩfeſtiꝰ ẽ emiſſũ:tãto maioꝛ penitẽtia debet᷑ tꝛãſgreſſoꝛi .

144 E;

„
☛

de. Loquẽdo de voto ſimplici tunc ſciẽdũ bᷣm Heinric uʒ ð firma
i ria· ꝙ peccat moꝛtalr ꝗͥ pꝰ ſimplex votũ cõtinẽtie cõtrahit ma
do trimoniũ · tũ qꝛ facit cõtra pᷣceptuʒ diuinũ quo ðꝛ · Vouete et
un reddite · tũ qꝛ ĩ foꝛo cõſcĩe ⁊ apud deuʒ tiñ obligat q;ʒtũ ſolẽ⸗
eſe ne ßm doctoꝛes ſimplex votũ· Ex quo euidẽter patʒ q; ꝓpba
5 ne faciunt qᷓ dãt cõſiliuʒ et licẽciãt aliqᷓs ꝑſonas pꝰ votũ ſim
s plex cõtrahere matrim oniũ: qui peccãt tripliciter · Primo ꝙ;
iig uo cõſilio ĩpellit aliã virginẽ ad peccatũ moꝛtale ſez trãſgre
ddii diẽdo votuz · qa qcunq; dat cõſilinʒ vl auxiliuʒ vl f auoꝛẽ ad
.xdq aliq;d qð ẽ petm̃ onaß⸗ erit ꝑticeps illiꝰ peti. Vnð Rug · ſuꝑ
Pe⸗ Fobem Momicida dpabolꝰ ðꝛ nõꝙ gladio armatꝰ uel ferro
tien cinct* ad hoĩeʒz veit · ſed qꝛ malů vᷣbuʒ ſ⸗ emĩauit · Noli ergo te
etin d5 putare hoĩcidã qᷓndo ꝓxĩo tuo mala pſuades. Scðo qꝛ ꝑſo
amt naz illã maxio piculo expoĩt cuʒ ßm certioꝛẽ opinionẽ nund;
“ poſſit petẽ debituz ſine pctõ· Vnd licet peteꝛe nõ debeat: red
ſpiſ dere tamẽ tenet᷑ · Tercio q; xpᷣm ſpõſũ illiꝰ vgĩs grauiter of
Naſt fendit: ᷓ dat cõſil iuz uel auxil iuʒ talibꝰ ad cõtrabẽduʒ matri
liu moninʒ Hoc patz q; tales vᷣgines pꝰ votuʒ cõtinẽtie ſꝑnunt
teci xp̃m quẽ pᷣmitꝰ p oĩbe viris ſibi elegerunt OQð nõ ẽ modica
be irreuerẽtia ipſi xpᷣo ꝙ ꝓ eo elegit vnuʒ aliuz ſpõſuz ꝗ minꝰ
16 ulcher: minꝰ bonꝰ: min⸗ dulcis: minus diues. et ſie de aliis;
tEteé ꝓpter uoluptatẽ breue ſue miſ ere carnis derelinqt dulece
2 dinẽ celeſtis Fauwurcr ip̃m deuz quiẽ de⸗ totiꝰ cõſolatõis et
ti oĩs dulcedĩs· Inſuꝑ ꝓpter ſocietatẽ talis moꝛtal ſpõſi puat
ſe ſocetate beate marie vᷣginis et oum ſctõꝛuʒ 2 oĩm ã eloꝛuũ
ani Xliter oĩm electoꝛuz ĩ celo exiſtẽtiũ Fnſuꝑ ꝓpter talẽ põſuʒ
* dãnat ſe cũ coꝛꝑe ⁊ aia· 1 aſſociat ſe ad ſocietatẽ oĩm daãnato
ruʒ. 1 oĩm demonũq ſunt iferno ſi ſic moꝛit. Ex pmiſſiõe di
t uina qñʒ talis ᷣgo veĩt ad amaritudin? ubi ꝗſiuit carnis de
lectationẽ · Quia foꝛte hẽbit viruʒ iracuũduũ d ea peutiet 1 mul
kſe⸗ .RM tis afflictõibꝰ aff liget · Ttẽ ſciẽduz ꝙ nunq; tal ſciẽter debẽt
diar ſibi talẽ deſpõſare: q; qrecipit ꝑſonã alteriꝰ contra volunta
An . tem eiꝰ talẽ ꝑ hoc grauiter offendit. Sic et ille xpᷣm grauiter
pper offẽ dit ꝗᷓ eiꝰ ſpõſã ſibi aſſumit. GEt ideo qñʒ ſequi᷑ hoc maluzʒ
e ꝙ nunquã bñ viuüt · nec bñ hẽbunt nec in coꝛꝑe nec in anĩa:

H. DePR6. S6CVNDO.

nec etiam in rebus tpalibus: quia ſibi mutuo diſcoꝛdãũt et dia n
E bolice ſimul viuũt ¶ Quarto·ꝗᷓrit᷑ vtrũ vouẽs teneat᷑ ſtatim q
uotum adimplere? Reſpõdeo ſᷣm Cuil. Si votũ eſt abſolutũ n
tenet᷑ ſtatim cũ poreſt adĩplere. niſi ĩ uouẽdo aliud habuerit de
in mẽte ſcʒ ꝙ ſuꝑ illam diẽ uel illum teꝛminũ uoluit adĩpleꝛe 0
et tũc poterit vſq; ad illũ terminũ p̃ſixũ licite expectare ſeꝰ M
nõ ultra · Et dicit᷑ Deutronomii xxiii · Cũ uotum uoueris dño
deo tuo nõ tardabis illud reddere: qꝛ requiret illud dominꝰ it
deus tuꝰ: et ſi moꝛatꝰ fueris reputabit᷑ tibi in pctm̃. Moc heu he
illi nõ aduertũt qui uotũ ſuũ quod deo uel beate marie v̈gi loe
mi uel ſanctis eius uouerũt uſq; ad decẽ ul' ad viginti annos qu
ꝓtrahunt: ⁊ ſuꝑ illos · ira dei quãdoqʒ etiã in pᷣſenti vita deſe 5d
uit · Exẽplum legit᷑ ꝙ fuit quidam homo literatꝰ multoꝛũ vi ”MZM
cioꝛũ ſer uus: qui cum a quodã pꝛioꝛe ammonitus fuiſſet fre
quẽter ut ſeculo renũciaret ⁊ vitã ſuaʒ emẽdaret · et cũ freqn ð”MM
ter ſe hoc facere ꝓmiſiſſet et ꝓmiſſuʒ nõ adimpleret. in cepit
ſubito grauiter infirmari: qui cũ miſiſſet pro priore et veni “”èR”
ens ad euʒ admoneret eum vt promiſſũ adĩpleret ſubito cdla M
mare cepit O pater oꝛa ꝓ me: quia duo vrſi ueniũt ad deuo en
randũ me. Qui oꝛationibus eius libeꝛatus nõ cura uit ꝓmiſſũ 686
adĩplere · Et mox it erũ clamare cepit · Ecce ignis occupat me .
ad deuorandũ: et iterũ petit oꝛare pro ſe· Et ignis ꝑ oꝛation? ’
euanuit et ſie iterũ liberatus eſt: et ꝓmiſſum adhuc adĩ plere 7
cõtempſit quaſi deſperãdo. ad dei iudiciũ raptꝰ audiuit ꝓfer be
re ſentẽtiam cõtra ſe de malis ſuis: et a raptu iterum ſubito
rediẽs retulit coꝛam om̃ibus viſa et audita et ꝙ ab eo eſſet p
ciſa om̃is ſpes ſalutis · Et addidit · Ecce aſſunt duo demones
roꝛtãtes vnam maximã ſartaginem vt frigar in ea meternũ ſ
ſt tũc clamare cepit · ve ve mihi:quia uotuʒ meũ nõ adimple hn
ui :et de deo et de ſalute anime mee nihil curaui. Ideo ſentẽ 6
tia ire dei ꝓlata eſt cõtra me · Qui cum hec diceret vna gutta
de ſartagine cecidit ſuper manũ eius: que uſqʒ ad oſſa omni
bus vidẽetibus eum deuoꝛauit · Et ipſe tunc ait: nunc credite·
ecce me demones in ſartaginem ꝓiiciunt. et hec dicẽs expira K
uit ifeliciter. ¶ Quinto querit de uotis que fiũt in anguſtiis 4

to⸗
e

tern
one

. M 6

DPR.

nn obligent. Reſpõdeo ſᷣm Cuil · mulieres in ꝑtu vouẽtes uel
quicunq; alii in anguſtia conſtituti ſi habeant deliberatam
intẽtionem obligandi ſe obligati ſunt.ſecus eſt ſubito et in
deliberate ˖ ¶ Sexto videndu eſt qui poſſit vouere et qui ñ Q
Per Qirca qð querit᷑ vtrũ pueri poſſĩt vouer e:Reſpõdeo ſᷣm bea
tuz Tho. ſe · ſe · q· lxxxviii· pueri ante ãnos pubertatis duplici
ratione vouere nõ poſſũt.· DPrimo quia vt in pluribꝰ patiunt
rationis defectũ: hoc tamẽ cõtingit in aliquibus accelerari.
Secũdo quia ſunt in poteſtate parẽtuʒ vel tutoꝛũ qui ſũt eiſ
v loco parẽtuʒ. et iõ eoꝛũ vota nõ habẽt effectuʒ· Elle autẽ fuliꝰ
nnos qui venit ad annos pubertatis eſt quidẽ ſue ptãtis quãtum
nae ad ea que ꝑtinẽt ad ſuam ꝑpſonam: puta pꝑ votum obliget
un⸗ ſe in religionẽ.vel ꝙ matrimoniũ cõtꝛahat· Et idẽ eſt de filia
ſafn que eſt ĩ domo patris· Vtrũ religioſus poſſit uouere Reſpõ
frqn deo ſm beatũ Tho· vbi ſupra. Qum nullũ tꝑus exeeptũ ſit in
lapit quo prelatꝰ nõ poſſit ſubditũ circa aliquid occupar e: Ideo
theti nullũ uotum religioſi firmũ eſt ſine cõſenſu p̃lati:quia nõ ẽ
toch ſue poteſtatiſ. Vnde et ᷑m Raymũ.Si vouerit nõ debet exeq
deuo ſine licẽcia pꝛelati: ne foꝛte ſuꝑ hoc alii ſeandaliſarent᷑ ſi eoꝛũ
miſu coõſuetudines voluerit excedere: uel ne det᷑ occaſio euagandi
eoe tem querit᷑ vtrũ p̃latus poſſit abſoluere religioſos a votis
none factis ante ingreſſumg Reſpondeo ſᷣm Tho· et Rap · ipſa reli
lee gio in ipſo primo in greſſu ſoluit huiuſmodi vota · Addit tũ
ſſe beatus Tho·in quodlibeto ꝙ cum obediẽtia ſit maximũ vo
D toꝛuz ꝓ om̃i uoto ſufficiẽtiſſime recompẽſat. Et qꝛ ingrediẽs
ſeaeh5 religionẽ nibil ibi poteſt retinere ꝓprie volũtatis: nullũ er
ones go votum ꝓpria volũtate factũ retineꝛe opoꝛtet · Sed ſtatim
rſu illud debet oſtẽdere patri monaſteni: et ſe eius ſubicere vo
pe luntati . ¶ Septimo quenit᷑ vtrũ alter coniugatoꝛũ poſſit ſe R
ent⸗ obligare voto ingredi religionẽ ſme alio Reſ põdeo ſi nõ in
ut teruenit copula carnalis poteſt alter uouere ingredi religi
n onem inuito alio.Sed poſtquã interuenit carnalis copula:
S tüũc vnus ſine cõſenſu alterius nõ poteſt Item querit᷑ vtrum

pin

vxoꝛ uouere poſſitæ Reſpõdeo ꝙ nõ ſine cõſenſu viri: maxie
ſie in his votis que ſine ſcãdalo viri perfici nõ poſſunt. Tamẽ ſi

vxoꝛes emiſerũt votum abſtinẽtie peri grinatiõis vel cõtinẽõ:·
tie · vel etiam de mane ſurgẽdo· uel quo dcũqʒ aliud nõ debet
autoꝛitate ſua cõtrauenire:ſed viri poſſũt irritare talia uota

etiam ſi ante matrimoniũ contractũ emiſerant talia uota ſcʒ

ieiunãdo. peregrinãdo:mane ſurgẽdo.⁊ mulier tenet᷑ in boc

ſequi virum et ei cõſentire· Sciendũ tamẽ ꝙ vir ſola illa vota

reuocare põt que ipᷣa ĩplere nõ põt ſine ſcãdalo ipſius viri:ſi

cut ieiunare: ꝑegrinare· mane ſurgere:et ire ad matutinas 2
huiuſmodi. Rlia vero vota nõ: ut ſi vouerit ꝙ daret aliqd de
ꝓprio vbi eſt cõſuetudo ꝙ mulier habere põt bona ꝑaferna⸗
lia:uel ſi vouerit oꝛationẽe ali quã:et huiuſmodi· v᷑tẽ queritur
vtrum in votis conficiendis uel dimittendis vir 1 vxoꝛ ad

paria iudicentur? Reſpondeo ſecũdum Raymũduʒ· Quãtum

ad uotum continentie ſcdᷣm om nes doctoꝛes vir ⁊ mulieꝛ ad
paria iudicantur· In voto auteʒ abſtinentie dicunt quidam
ꝙ cum vir ſit caput mulieris poteſt tale votum facere inuita

vxoꝛe · & tamen intelli gẽdum eſt ſedm Hugonem niſi per ta

le votum fieret pꝛeiudiciũ vxoꝛi de debito reddẽdo qð peꝛr iu

ra videtur ſatis probabile· In voto autem ꝑegrinationis di

cendũ ꝙ neuter cõiugũ poteſt alio inuito facere fallit tamẽ

hoc in voto hieroſolomitano quia in fauoꝛẽ terꝛe ſancte et fi
dei chꝛiſtiane põt vir ſine cõſenſu vxoꝛis facere hoc votũ et ĩ

plere. Vxoꝛ tamẽ vt cõſentiat eſt attẽtiuſ monẽda.nnocẽ·di
cit. pᷣter votum vltꝛa marinũ neuter coniugum ꝑigrinari
poteſt ſine cõſenſu alterius:imo ſi aliquãdo cõſenſerit p̃t re
uocare licet peccet· Hec nnocẽ. Gt nota exẽplum terribile de
illis qui nõ perſoluũt vota ſua ſed ſuſcipiũt diſpenſationeʒ
falſe et ſine cã Legit᷑ ꝙ in dioceſi traiectẽſi·erat quidã ruſti
cus vſurariꝰ qui tꝑe predicatiõis ſancte crucis crucẽ accepit

et poſtea crucẽ et votum rede mit quinq; libris et crcũuenit

dolo diſpẽſatoꝛẽ cum poſſet dediſſe xl·libras · vᷣſte ſedebat qᷓ
dam die in taberna dicẽs aliis qui vota ſua ꝑſoluerunt· Vos

ſtolidi trãſibitis mare ſuꝑ periculo vite veſtre: et expenditis
ſubſtantiã veſtrã · ego aũt redemi quinq; libris votum meu
Et cum domi maneã ſimilem mercedẽ vobis habebo · ENt ſic ia

— — — — —— — — Mð

—.—

: ctabat ſe de dolo et fraude ſua. Nocte aũt quadã cuʒ iaceret
SZðZ cum vxoꝛe ſua audiuit in molẽdino ſuo · qʒd erat domui conti
Inad guum motũ quaſi molentis rote · Et dixit puero ſuo Nade 1
d vide quid ſit in molẽdino · puer iuit et rediit hoꝛroꝛe ꝑcuſſus
mnbe Cui dicẽſ. Quid ẽ tibiæt ille ·tãtus hoꝛroꝛ inuaſit me ĩ hoſtio
Aron molẽdine ut cõpelleret me redire · Et ille. Etiã ſi diabolus ibi
vinſ ſit ego ibo et videbo · Tniecta toga ſcapulis venit ad molẽdi
ndg num. Grat em̃ nudus · hoſtliuʒ aperuit et introſpexit:et vidit
dde duos equos nigerrimos· et virũ nigrum ſtantẽ iuxta equos
feman nigros: qui dicebat ad ruſticũ feſtina· aſcẽde equũ iſtum qui
henitn ꝓpter te adductus eſt tle expauit · At ille · Quid tardaſ: ꝓüce
n veſtem tuã et veni · Grat em̃ ueſti eius crux affixa· Ale deſpe
Muitum ratus ex virtute vocis diabolice reiecta ueſte equũ aſcẽdit: ·
ulad vir aſcẽdit alterũ equũ · Et ſtatim deductus eſt ad diuerſa lo
Nuduon ca penarum ubi ille miſer vidit patrẽ et matreʒ toꝛqueri pro
zinitn ter res iniuſtas quas poſſiderũt et ſibi hereditario iure re
part liquerũt · Inſuꝑ ⁊ alios q;plurimo s ibi vidit quos cognouit
perin et vidit ibi quẽdam militẽ inſidẽtem vacce furẽti auerſo co:
nis di poꝛe ita ut doꝛſum haberet ad coꝛnua vacce que bhuc illucqʒ
tam diſcurrebat · ac crebris ictibus doꝛſum militis cruciabat · Gt
Qe eeeKo cum quereret ruſticuſ quare illam penam ſuſtineret? Reſpõ
orbeati dit uaccam iſtam rapui ſine miſericoꝛdia cuidaʒ vidue . 1 ideo
aoi opoꝛtet me hanc penã ſine miſericoꝛdia ab ea tollerare · Oſtẽ
mna ſa eſt ei ibi ſedes ignea: et dictuʒ eſt ei ·modo reuertere ad do
tirt mũ tuã: et poſt tres dies reuerteris ad locum iſtuʒ et merce
iede dem accipies in iſta ſede · Mox a demone reductus ſemiuiu?.
org et inuẽtus eſt in molendino ab vxoꝛe et familia. Et conuoca
Nü tis cognatis et amicis ſuis dixit omnia que ei acciderant· et
rupt que viderat quaſi ſub deſperatione· Vocatꝰ eſt ſacerdos qui
int cum eum ammoneret ad cõtritioneʒ et cõfeſſionẽ · Reſpõd it
Aur Quid pꝛoſunt verba iſta ænon poſſum conteri: ſuperfluum
* video confiteri · et video quid in me diſpoſitum ſit neceſſa
e rium eſſe impleri · ſicq; miſer ille ſine ſacramentis eccleſie de
znt⸗ functus eſt · HW
men “

ſen

(( De tercio preceptt.
GSmento vt diẽ ſabbati ſanctifices · Hoc pᷣceptũ refer
tur ad ſpirituſſancti bonitatẽ:ſieut ſem ad filii veri
tatem:et primũ ad patris poteſtatẽ · Decet em̃ homi
effectum deuotionis hac die totaliter quieſcere deo:

nemp

ita ꝙ ſi homo quidquã in oꝛationibus vel etiam bonis peri
¶Vn

Rbus ꝑ totã ſeptimanã neglexit hoc recupet in iſta die · ¶
de ad euidẽtiam huius precepti qᷓrit᷑ quare ſabbati dies fue:
rit trãſlatata in dominicãæ Rd qð dicendũ ꝙ hoc factũ cõue⸗
nit ratio ni · Primo ob memouã beneficii dñice incaꝛnationis
Quia ſicut die dominica mũdus fuit creatuſ:ſic eodẽ die fuit
p miſteriũ incarnationis recreatus. Et hoc beneficiũ digniſſi
me in memoꝛia iugiter eſt habẽduʒ. quia ꝑ hoc deus ſummã
caritatẽ exhibuit · dicẽte aplo. Propt᷑ nimiã caritatẽ q̃ dil exit
nos de? filiũ ſuũ miſit · Ix maxĩa em̃ caritate ꝓceſſit ꝙ veꝛbũ
eternũ fieri et naſci hõ voluit:ut noſ deificaret et ut hominẽ
abiectũ ĩeffabilr exaltaret: Et ut hoĩeʒ mẽdi cũ theſauro diui‚⸗
nitatis locupletaret · Vñ Rugꝰ.ſuꝑ canonicã pᷣmã Toh̊. Ama
uit te dñs ⁊ fecit ſe ꝓpter te hoĩeʒ:deꝰ ſbiecit ſe ⁊ exaltauit te
Incliauit ſe et ſuſcepit te · Exinaniuit ſe maieſtate · ⁊ ĩpleuit
te diuiĩtate· deſcẽdit vſqʒ ad te: vt tu deſcẽderes vſqʒ ad euʒ.
¶ Secũdo ꝓpter memoꝛiã bñficii reſurrectõis ꝗᷓ fuit dñica
die fctã-2 qᷓ ẽ cã ⁊ exẽplar nĩe reſurrectõis. Nã illa die cõtu⸗
lit nob tria hona· DPrimo qꝛ moꝛtẽ noſlã deſtruxit:et eã in ſe
ipᷣo ocdſo occidit · Nã ſᷣm Rug.Dignũ erat ut q; diabolꝰ xp̃ʒ
inocẽter pemit ptãtẽ ꝑdẽt ĩ eos quos ſua calliditate duictos
tẽbat· Scdo qꝛ nat᷑aʒ hũanã veſte iĩmoꝛtalitatis ĩduit cũ ĩmoꝛ
tal ⁊ ĩpaſſibil reſurrexit· Tereio qꝛ timoꝛẽ moꝛtis abſtulit qũ
p ſuã reſurrectõz ð eterna btĩtudĩe nos aſſecurauit:cũ certũ
ſit ꝙ mẽbꝛa ſeqᷓ debeãt vbi caput ſuũ p̃ceſſit· Vñ Cre·ĩ ome.
Paſcali. Eiliꝰ dei factꝰ hõ apparuit ĩ carne: mon dignatꝰ ex
volũtate: reſurrexit ex ptãte: et oñdit exẽplo qd nobis ꝓmi
ſit ĩ pᷣmio.Si igit᷑ mẽbra noſtri redẽptoꝛis ſumus:pᷣſumamꝰ
ĩ nobis ꝙ iã geſtũ cõſtat in capite · Tercio ne videamur iudai
ſare diẽ ſabbati moꝛe iudeoꝛũ obſeruãdo.quia ſcdᷣm Moſliẽ.
In ſabbatis maxime operari debemꝰ ne iudaiſare videamur

SSè 8

tu⸗
i

u

ſie

¶ Quarto ꝓpter dignitatẽ diei dominice. Sciẽd uz ꝙ duode B
W eĩ dignitates diei dominice inueniũtur ĩ ſcriptura.· Brima ꝛ
4 illa die celum et terrã et angelos deus creauit. Secũda eadẽ

d die ſtetit archa Noe poſt diluuiũ ſup mõtes armenie. Tercia

quia eadem die eripuit dommꝰ populũ ſuũ de egypto in ma

nu foꝛti: et brachio excelſo· Quarta qꝛ eadem die pluebat pri
hie mitus mãna de celo in eſcam filiorum iſrael adhuc eriſtenti
due⸗ bus in deſerto · Quinta quia eadem die xp̃us natus eſt de ma
ns ria virgine. Sexta eadẽ die xpᷣus baptiſatus eſt a Tohãne.Se
fiit ptima eadẽ die cõuertit aquã in vinũ ĩ nuptiis quod fuit in ð
itium ſignoꝛũ que fecit in cõſpectu diſcipuloꝛũ· Octaua eadz
”M die ſatiauit quinqʒ milia hominũ de nin panibus et dus
teit bus piſcibus. Nona quia eadeʒ die honoꝛificatus eſt dominꝰ
hehi cum palmis ſcʒ die palmarũ · Decima qꝛ eadem die reſurꝛexit
mini a moꝛtuis· Vndecima quia eadem die miſit ſpm̃ſanctũ aplis.
dan Du odecima q; eadẽ d ie erit dies in dicii vt plures opinant᷑: ſʒ
Uemn tamẽ certitudinaliter nemo ſcit.niſi ſolus deus · Eꝛgo honoꝛi
Nenk fice honoꝛare et celebrare debemꝰ hãc diem ſi nõ ſit eadez in
euit numero: ſed tamẽ eãdẽ in ſpecie intelligere debemꝰ: vt patz
g. cuilibet intuẽti · Vnde ius canonicũ · Cõſtat diẽ dominicã ĩteꝛ
die D ſum mas et pr ecipuas feſtiuitates cõtineri · Ergo dicit᷑ Gxodi
de xx·Memẽt o ut diẽ ſabbati ſ. anciifices.i. ſummo ſtudio illam
nſe diem honoꝛes: nihi ſez opꝑis coꝛpoꝛalig in eo faciẽdo qð poſ
ſit imped ire quietẽ mẽtis in deo. Pro quo ſciẽdũ ꝙ illud C
dos preceptũ cõ tĩgit octo modis trãſgredi. Primo modo manu
ge . aliter oꝑando quod ꝓhibitum eſt a deo · Vnde Grodi dicit xx ·
tii nõ facies in eo om̃e opus. Ex quo patet qui ſ- abbatũ violat
m mottaliter Peccat. excuſ. at᷑ tamẽ quiſ a moꝛtali peccato in q̃t
M tuoꝛ caſibꝰ. Primo pp ter labo ꝛis ulopꝑis modieitatez · puta ſi
zr laboꝛ tã modic? ſit ꝙ qetẽ mẽtis ĩpedire nõ oſſit ĩ deo . qꝛi ſo
lus ille laboꝛ q tᷣbat qᷣetẽ aĩ et ſ puͦs libertatẽ: cauſat moꝛtale
nn peccatũ · Scðdo ꝓpter laboꝛis neceſſitatẽ: q tãta debet eſſe vt
1 laboꝛ opeiis ſine rei periculo p̃ueniri uel differri non poſſit
4 ſicut contingit in meſſibus ꝓpter incurſum hoſtiũ. Vel etiã
bm Cuil. Si iacentibus ſegetibus in agro aut feno ĩ pratis:

Imineat tẽpeſtas: poſſũt inde remoueri · Ftẽ nõ vidẽt᷑ pecãre
moꝛtaliter pincerne carnifices qui pꝛeꝑant victualia vt ſe⸗
quẽti die vendãt: ſi prius nõ poterãt cõmode preꝑare aut p⸗
pata ſeruare · Et ſic cõtingit in vindemiis ꝓpter frigꝰ: et ĩ cap
tura allecũ que ſolũ fit tẽpe determinato: in tlibꝰ em eycuſat
neceſſitas qlege nõ habet · vt patet extra de cõſuetudie · Ter⸗
cio ꝓpter coꝛdis pietatẽ qꝛ bñ licet ꝓpter deù arare et agruʒ
paupis ſemĩare: vel ducere religioſis ligna et aliis miſerabili
bus pſonis · Quarto ꝓpt er publicã vtilicatem puta laboꝛare
pro põte vel ꝓ via ſiue e ccia repanda · Sciẽdũ tñ wibelmꝰ?
dicit ꝙ non credit ꝙ; diebꝰ dñicis aut maioribus feſtiuitati⸗
bus liceat buiõi laboꝛes fieri. n min oribꝰ aũt feſtis ſicut in
fra octauas paſce 21 pẽthecoſtes et ſibus credo ꝙ liceat ſeq;

cõſuetudinẽ regionis · Rd hoc aũt ꝙ tles labores licite fiant

opoꝛtet ꝙ nõ fiãt vſq; ad vltimã fatigatõeʒ · vel ꝓpter hoc ñ
dimittat miſſa et huioi diuina · Et ꝙ; t ia non faciat ꝓpter af
fectõem carnalẽ et ſpe remuneratõis: ſed ꝓpter deum. et ꝙ

1 ¶ Secũdo trãſgredit᷑ hoc pꝛe

pauptas illorũ exigere videat ·
ceptũ frequẽtando placita ſecularia vt exercẽdo actũ iudicia
riũ
ſcat · poſſet tñ illo die vt dicit wvnbelmꝰ in glo ·) pace tra
ctari· vel pro pace firmãda iuramentum licite preſtari · Ftem
gquãdo cauſa eſlet debiliũ vel miſ⸗ erabiliũ pſonarũ ita ꝙ alio
die nõ poſſet expedire: tũc qñ q; licite poſſet fieri · Et nota ꝙ
iſti mu tũ reprehẽſibiles ſũt qui claffatões ſuaſ in loco ſacꝛa
to ſq in cimiterio vl ambitu expediunt et hoc patet ex eo · qꝛ

ßm Rap· et Hoſliẽ cimiteriũ gaudet eadẽ emunitate qua ha⸗

Eſt em̃ iure ſtatutũ vt ilo die ſtrepit? iudiciarius cõquie

bet eccia · ergo ſicut Alicitũ eẽt ĩ eccĩa talia placita et tales lo

D cutões exercere: ſic in cimiterio Alicituʒ eſt talia fi eri · ¶ Ter
cio mercãtiis intẽdẽdo:Vnde querit᷑ q;d de eütibꝰ ad mercata

que fiũt in feſtis? RBñdeo ſcm wilbelmũ. Si aliqͥſ hoc faciat
nõ cõſuetudinarie: ſʒ ꝓ ſua neceſſitate: et ante audiuit diuſa
nõ credo ꝙ peccet mortaliter. Secus ſi cõſuetudinarie ſeu lu
crdi cupiditate: 1 maxime ſ e abſtrabẽdo a diuinis Kut etiaʒ

ſi hbuiõi mercata ꝓhibita ſint a prelatis illius loci ſeu forſan

DEPBGE. TERCIO.

e excõicat a· Mercata tamẽ q̃ ex qᷓdã neceſſitate fiũt ð victuali
bꝰ et neceſſariis ad diẽ al iquã nõ credo illicita eſſe: dũ tamẽ
4 ꝓpter hoc ſe nõ ſubtrahãt a diuino officio · Heu hoc nõ attẽ
c düt iſti ĩſtitoꝛes qͥ ĩ dedicatõibꝰvlł in alis feſtiuitatibꝰ ſũmo
uir mane ſua venalia exponunt:et tot ũ diuinũ offſiciũ negligũt
len nec illa die miſſam vel ſermonem audiunt: et in hoc gꝛaui⸗
gnng ter delĩquũt · In ſignũ hꝰ ĩ tꝑe paſce ꝓhibet᷑ cõmunio oĩibꝰ tli
dii bꝰ qͥ mercata ſua diebꝰ feſtiuis exercẽt.Et cõio nõ ꝓhibet᷑ ni
one ſi ꝓ pctõ moꝛtali ( Quarti qᷓ vecturã ĩ diebʒ domĩcis exercẽt
dns Rd. intelligentiã huiꝰ querit᷑ quid debentes dñis vecturã bla G
in dorũ afferũt ĩ diebꝰ feſtiuiſæ Reſpõdeo ſᷣm wilhel· nõ excuſãt᷑
Adn niſi aliqua neceſſitas ad hoc eos cõpellat · Et ideo tales domĩ
tſ⸗ qui eis dãt occaſionẽ vel iubẽt eos tlibus diebus exercere ve⸗
ſaorr cturaʒ ꝑticipes ſũt illoꝛũ peccatoꝛũ · Sʒ vectoꝛes merciũ ⁊ ali
ei mẽtorũ aut perſonarũ ad loca remota cũ alias nõ poſſũt ſñ
tergf graui incommodo:credo excuſari · Et ſimile de viatoribus et
e curſoribus tam̃ bonum eſt talibus vt antea miſſam audiant
ope mayxime in diebus feſtiuis · Heu hoc iſti ruſtici non attendũt
decra qui quandoqʒ ad quattuoꝛ vel ad quinq; miliaria vehunt et
cbr nunquã miſſam vel ſeꝛmonem iſtodie audiunt:et credunt ſe
en celebrare et eis hoc licere: quod tamen non eſt verum·
tn Quinti ſunt mechanici ſicut ferratoreſ equorum·minuto
i⸗ res hominum. currifices· et ſic de aliis de quibus dicit wilhel
MV mus· Si in feſtis hoc faciunt princpaliter propter neceſſita
lrn tem eorum quibus ſeruiunt credo ꝙ poſſint excuſari · Secus
eo ſi propter cupiditatem lucri hoc faciant: ſicut illi qui de tali⸗
68 bbrus requirunt eos: excuſãtur ſi alias non poterant ſibi com
NeH mode prouidere:aliter non excuſantur. ¶ Sexti qui faciũt
ſ ſerta in diebus feſtiuis · Queritur vtrum peccent mortaliteꝛ
C Reſpondeo non credo tales eſſe excuſabiles proꝑter pericu
nicl lum quod de facili poteſt contingi ex abuſu huiuſmodi:quia
Nint⸗ ſunt excitamenta vanitatis et laſciuie·violatur autem obſer⸗

Lãtia diei ſacre ĩ oꝑãdo tlia ſerta. NHoſſʒ tñ eẽ laboꝛ tã modicꝰ
len et ſñ p̃doo nec ad laſciuã ĩtẽtõeʒ ſʒ modatã rereatõeʒ: ꝙ ñ eẽt
peccatum aut non moꝛtale · Et hec ſententia eſt Guilermi ·

DeEDRW6W.

E ¶ Sept qᷓ vigiliis feſtĩtatũ et ſabbatis de nocte nimis diu
laboꝛãt· Vnde querit᷑ quãdo debeamus feſtuʒ inciꝑeg Rñdeo
q́;tuʒ ad feriationẽ a veſꝑa in veſperã · Et intellige veſpaʒ · i
ſerocum feſtoꝛũ initiũ et finis iuxta eorũ qualitatẽ et regio
num cõſuetudines ſeruari debeãt · et ſic magnitudo ip̃oꝛuu
exigit prius inciꝑe et tardius termĩari. Extra e. qm̃ · Ergo hic

G

repᷣhẽdit᷑ erꝛoꝛ quoꝛũdã hoĩm ſumpliciũ qui nõ reputãt pcem̃

eſſe ſabbatis diebus de nocte diu laboꝛare:et ſecũda feria de
mane laboꝛare peccatũ reputãt: qð tñ nõ eſt verũ. ¶ Scien
dum tñ ꝗ illi qui laboꝛãt in diebꝰ feſtiuis ⁊ nõ curãt pᷣceptũ

dei ⁊ eccleſie tales tripliciter puniunt᷑ quãdoqʒ a deo · Primo
in tꝑalibꝰ. quia tales ex hoc nõ ditant᷑ · Quia quidquid lucrã
tur i tꝑalibꝰ hoc ꝑdunt in ſpiritualibus que ſunt bona ani
me . Inſuꝑ quã doq; infoꝛtunium ex ꝑmiſſõe diuina habebũt

in tꝑalibus ſcʒ ꝙ captiuant᷑ vel a raptoꝛbus ſpoliant᷑: vl eqꝗᷣ

eoꝛum ledunt᷑ vel moꝛiunt᷑ · vel domuſ eoꝛũ igne comburunt

vel alia infoꝛtunia talibꝰ accidunt ꝙ ſic depauperant᷑ · Secũ

do puniunt᷑ in coꝛꝑe: vt ſcʒ qũ tales infirmant᷑ ꝑ mẽſem · vel

qñz cadunt et frãgunt crura vl bꝛachia· et ſic de aliis·et tunc

op oꝛtet eos feſtiuare cum merito deberẽt laboꝛare· qꝛ antea

laboꝛauerũt cum feſtiuare debuerũt ·quia ſm Salomonẽ peꝛ

que homo peccat ꝑ hec et Funiet Tercio puniunt᷑ in aĩa qð

mapximũ eſt.qꝛ quotiẽs feſtũ ſoluũt totiẽs moꝛtaliter peccãt
et animã ꝓpriã occidunt · Exodi xxxi · Qui polluerit ſabbatuʒ

moꝛte moꝛiat᷑ Sed qui feſtiuãt illis deus ꝓſperitatẽ cõcedit ĩ

coꝛpꝑe et in ania. Exẽplum habemꝰ de duobꝰ ſutoꝛibus. vnus

illoꝛũ habuit młtos pueꝛos cũ vxoꝛe fua:et nõ neglexit quin

omi die libẽter audiret miſſam:⁊ in omĩbꝰ ſibi ꝓſꝑe ſucceſſit

Et aliꝰ nullum puerũ habuit ſed ſolam mulierẽ · et quotidie

laboꝛauit tã ĩ diebꝰ feſtiuis q; etiã ĩ ſacris noctibꝰ a raro miſ

ſã audiuit: ⁊ tñ ſꝑ ĩ pauꝑtate vixit · q̃ qᷓſiuit ſel ad alio ſutoꝛe
Vñ ſibi iſta bona ꝓueiĩrẽt ꝙ cũ filiis ⁊ vxoꝛe ſꝑ ſatis hr̃et:et
ip̃e plꝰ laboꝛaẽt ſ begse⸗Qui rñdit eras ibiſ mecũ ⁊ ego tibi
oñdã vbi tłia reꝑeã · Mane facto duxit eũ ſecũ ad ecclaʒ ⁊ fita

miſſa dixit ei · vadas mõ ad laboꝛẽ tuuʒ: Sequẽti vᷣo die iteruʒ

— — „— —

—
—

— ——

De DRG. TGBO. .

nadnn de mane venit ad do mũ eius et duxit eũ iterũ ſecũ ad eccliaz
NRNe et finita miſſa iuſſit eum redire ad domũ ⁊ laboꝛare artificiũ
h ſuũ· Tercia die de mane venit iterũ ad domũ eius volẽſqʒ eũ
e ducere ſecũ ad eccleſiã · Tüc ille dixit cariſſie · Si vellẽ ire ad
din eccleſiã ego ꝑ me bene ſcirẽ viam ego deſiderabã a te · vt me
Erohe duceres ad locum vbi tu theſaurum inueniſti · tũc ille dixit.
titeti AXKrliũ locũ nõ habeo vbi theſaurũ coꝛꝑis ⁊ pꝛemiũ vite eterne
Aſddde requiro niſi ecdeſiã · Nonne audiuiſu dictũ chꝛiſti in euãgelio
( DPrimũ querite regnũ dei et hec om̃ia adiicient᷑ vobis ſcʒ que
̃ ari ad neceſſitatẽ corlir et anime ꝑtin Ets Tuc ule compũctus:et
⸗Din ammodo chꝛiſto factus deuotus: poſtmodũ miſſã libẽter au
taudti erit tibi gloꝛia eterna. ¶ Sciendũ ꝙ qui violãt feſtiuitatẽ M
8lbe diei dñice peccãt in patrẽ et fuium et ſpiſanctũ· En patrem
ni ruiuſpoteria nminmũ ereauit in flium euius ſapiveia muou
mn S redemit kn ſpiritũſanctũ qui tali die in mundũ miſſus E St
*R per cõſ⸗ equens tales ingrati ſunt ſuo creatoꝛi redẽptoꝛi · et
ſan n cõſolatoꝛi· Ergo tales trãſgreſſoꝛes grauite: a deo puniunt
— Vndoe legit nui v. Hact eſt cum eiſent filiiiſr ael ſolitudi
— ne. et inueniſſent hominẽ colligẽtem ligna in die ſabati: ob
me tulerut eum Moyſi et Karon vniuerſ e multitudini · Qui re
643G cluſerũt eum in carcerẽ neſciẽtes quid ſuꝑ eo facerent · Dixit
A qʒ dñs ad Mopſen.Moꝛte moꝛiat᷑ homo iſte · obruat eũ lapi

Woch

obruerũt euʒ lapidibus 1 moꝛtuꝰ eſt ſicut ꝑceperat dominꝰ
¶Octaui qui in diebus feſtiuis peccãt cõtꝛa quos dicit᷑ Exo
di xx Memẽeto vt diẽ ſabbati ſanctificeſa:ſummo ſtudio illaʒ
honoꝛes precipue moꝛtalia peccata caueas: nihil in eo opan
do facinoꝛis vl cõmittẽdo· Et multo maius eſt petm̃ cõ mittẽ
in tali ſctõ die qᷓ; ĩ alio · Vnde narrat CGrego· ĩ l ·dialogo · Q
quedã legitia a ſuo viro ĩ ſabbato de nocte cognita cum dñi
w ca die ſe proceſſioni cõiunger et:a diabolo arripiebat᷑ et mul
isin tũ verabatur ab e o· Gt ſi hoc fit ĩ legitimis ꝑſonis: quãta pe R
neſe na concubitus· ulegitimus plectendus erit g Et notandum
ccnin HVwviſti ſunt valde fatui ⁊ peruerſi qui in tꝑe ſancto nõ ſancte

ret· ipſe valde maluſ reputaret᷑· Quomodo ergon multum

peᷣPpBD.. rRCIO.

volũt viuere · Quia ſicut loco ſancto inferẽdus eſ honoꝛ: ſie

et tẽpi ſancto · Vnde ſi quis in ommibus feſtis aꝛaret et fote

amplius peccãt qui diebus domimeis foꝛnicant᷑ 5 Citius em̃

poſſet concedi ꝙ aliquis in omibus feſtiuitatibus araret vel

foderet q; ꝙ ſemel in die dominico foꝛnicaret᷑· Sciendum ta

men ꝙ duo ſunt peccata que maxĩe frequentãtur diebus do
minicis et feſuuis ſcʒ ebrletas et choꝛea;
((Dechoiean. =ðD
Moꝛea eſt valde graue peccatũ quod patz primo ex vin
dicta. vt habetur Erodi xxxii· vbi legitur ꝙ cum deſcen

diſſet Mopſes de mõte ſynai et appꝛopĩquaſſet ad eaſtra fili
oꝛu3 iſrhael vidit vitulum et choꝛea s8: iratuſq; valde proiecit

tabulas de manu/ et confregit eas ad radicem mõtis. Deĩde

aſſumptis ſecũ fuliis leui iterfecit xxiii· milia hominũEx hoc

deo iratus fuit: et tãätam vindictã ſumplſit de hoc ꝙ dei hbono

rem vitulo impẽderant. et choꝛeas duxe rãt ſatis poteſt eſſe
manifeſtu q́; magnũ peccatũ ſit choꝛeas ducere · Pprer uod
uu:

peccatũ deus permiſit tãtam plagam in populuʒ tem

in nouo teſtamẽto legit᷑ · Et habetur Marci xiiii · ſaltatrix
amputari fecit caput fohanis baptiſte· quem chriſtus per ſe
cõmendabat dicens Mathei xi Inter natos mulierũ nõ ſur

rexit maioꝛ Tohãne baptiſta En hoc em̃ prefiguratũ eſt quã
ctam poteſtatẽ habituri erũt ſaltatrices ad ſeꝑandum eos in

quib“ eſt gratia deie ui per kohãnẽ deſignãtur · a capite ſuo
(Seennd

ſcz chꝛiſto ;

choꝛeas ducere eſt multitudo peceatoꝛũ que cõ mittitur · et qᷓ
cõmittunt perſone que choꝛeas dueũt · quia quaſi omĩa pec
cata moꝛtalia ibi cõcurrũt. Drimo cõmittitur peccatũ ſuper

bie quod eſt initium omĩs peccati · Vnde pſidoꝛuſ de ſummo

bono. Superbia eſt initiũ omnis peceati et omniũ criminũ⸗
Vnde Ruguſtinus in epiſtola.Quem ſuperbũ videris filium

eſſe diaboli nõ dubites· Ex iſto patet cuiꝰ füi ſint qui ex ſuꝑ

bia choꝛe as ducũt· Ttẽ ibi cõmittit᷑ luxuria · q tles chonſãtes

Mopyſes erat manſuetiſſimus hominũ qui erat in terraaæ

undu per quod poteſt oſtẽdoi ꝙ malum eſt

DeDB9e. TGRCOD. MW.

o c plurimorũ coꝛda vidẽtiũ ad luxuriã accendũt. Ttẽ committi
aſe ibi inuidia:qꝛ qñ aliqui qui ib habẽt melioꝛa omamẽta.vel ſi
nltn HJ vna ꝑſona pluſ honoꝛat᷑ q́ᷓ alia· ceteꝛe ſibi ĩuidẽt· Ctẽ auaricia
uge. qꝛ talia oꝛnamẽta nõ habẽtes ſepe cõtra deũ affectãt · Itẽ cõö
mt mittũtur ibi iudicia et ſuſpicõnes cõtra dictũ xp̃i qui dic it lu
dumt ce · vi · Nolite iudicare vt nõ iudicabimĩ · ¶ Tercio qui ducůt
usd⸗ cchoꝛeas faciũt quodãmõ cõtra oĩa ſacra m̃ta ecdĩe · Drimo cõ .
trra baptiſmũ · qꝛ frãgũt pactũ quod inierãt cũ xpᷣo in apet H
mo quãdo patrinus eoꝛũ dixit Abrenũcio dyabolo et oĩbus
vernn põpis eius· pompã em̃ ſiue ꝓceſſionẽ diaboli ĩtrant cũ chore
en am intrant· Vñ patrini eoꝛũ poſſũt timere de ꝓfeſſione eoꝛiu
nkl ſi illi rei inueniãtur apud deũ:ſi nõ admonueꝛũt eoſ diligẽteꝛ
c ne choꝛeas intrarẽt. Droceſſio diaboli eſt choꝛea · Signu aũt
8Did⸗ hrui eſt hoc ꝙ tendit ad ſmniſtrã· Vñ legi᷑ ꝓuerbiorũ· iiii · Vi
zlrto⸗ as que a dextris ſũt nouit dominꝰ: peruerſe eĩ ſũt a ſiniſtris
RM ktem faciũt cõtra ſacramẽtũ cõfirmatõis in quo in fronte ſi·
daon grnü crucis ſuſceperũt tanq́;ᷓ empti haſſige xp̃i. t᷑n choreis ve
el d ro ſigno chriſti abiecto ſignũ diaboli ꝓ eo ĩ capite ponũt qgqdq
n eſt ſuꝑbia quod nõ põt fieri abſʒ magna cõtumelia xp̃i · Teꝛ
i ken cio faciũt cõtra ſacramẽtũ penitẽtie per quã deo reconciliati
ſrnen erant in quadrageſima: du Pacẽ illaʒ ragut et in exercitu dia
. l boli vadũt · Quarto faciũt cõtra ſ acramẽtũ matrimonii· qꝛ ſe
nſ pius quis cõcupiſcit vxoꝛẽ alterius · Et ſic ecouerſ. 0 mulieres
Cau cõcupiſcũt maritos aliarũ mulierũ: quod eſt cõtra preceptũ
l nonum vbi dicitur. Non concupiſces vxoꝛem proximi tui
¶ Quartũ eſt ꝙ nullo ſancto vel ſãcte deferũt honoꝛẽ qͥ cho
reas ducũt: imo omnibꝰ cõtumeliã faciũt · Sicut em̃ cõtume
rn liaʒ facit alicui ſãcto q peccat in loco ei dedicato: ſic qᷓ peccat
mme in tempoꝛe ei dedicato· Vnde cum in nullo feſto timeant cho
onuſe reas ducere: nullo ſancto timent contumeliam facere. Er:
riſin go nullum habebunt ſanctum qui pro eiſ inteꝛcedat: qui om
eſunn nibus ſãctis taʒ btẽ marie tã aplis et ceteris ſãctis cõtumeliã
Ginmn ⸗ Tꝑirreuerẽtiã fecerũt in eorũ feſtiuitatibus choriʒando Etem
rifin cũ prohibituſ ſit labor manualis in diebus domicis et feſii
. uitatibus ſanctorum etiam iſte labor qui eſſet ad honorem

e
wrein

. „ .
r—

dei et ad vtilitatẽ Ppriam vel ꝓximi: nuquid cõceſſus eſt cho A
riſantibus talis laboꝛ qui fit in cõtumel iã dei et ſanctoꝛũ et ĩ . hor
damnũu ꝓ vimix krritũ vid et᷑ eſſe qui peti t requiẽ eternã ꝓdu ſic
centibus choꝛeas: qui abſq;ʒ penitẽtia deceſſerũt:cũ laboꝛem qu
chonſandi in vita ſua quieti mẽtis et coꝛꝑis pᷣeligerũt · qui ĩ der
di ebus feſtiuis quieſcere noluerũt· Ergo eternã inquietudi s
nem et laboꝛẽ ſibi in choꝛiſando acquiſierunt· Vnde pſal.La CLo
boꝛabũt ineternũ et viuent adhuc in ſinem · Vnde Hieremie do
xvi· ſeruietis diis alienis ſupple in pñti:qui nõ dabũt vobig Aia
requiẽ in futuro· Vnde legit᷑ in libro de donis · &Q qquidã iu ue “
nis bonus et deuotus raptus ab angelo ductus eſt ad viden ile
dum penas maloꝛũ · qui inter ceteras penas vidit circulũ fer m
reum cõſtipatũ acutiſſimis clauis in quibus choꝛiſabãt plu
res homĩes vtriuſqʒ ſexus calcando de vno dauo in aliũ. Gct
deſupꝑ vidit pluere ignem cum ſulphure mixtũ: ſuꝑ quibus
requiſiuit. Reſpõdit angelus tales ſunt choꝛiſantes et impu il
dice ſaltãtes:et pedes ſuos cũ calciamẽtis ad hoc oꝛnãtes · Er
go modo habebüt iſtũ circulũ cũ clauis acutiſſimiſ cõſ ipatũ
Item quia per omatũ coꝛꝑis plures ad malas cõcupiſcẽtias
cõcitauerunt: Ergo modo m dictuʒ ꝓphete Dauid pluit ſu “’K
M per eos ignis ſulphur · ¶ Quintum eſt q; tales chonſantes OUYMVMB
rurſum crucifigũt filium dei quãtum in eis eſt⸗ Vt auteʒ hoc
pleniꝰ poſſitis intelligere: choꝛeã volo vobis declarare et ex
ponere: et ex iſto poteſtis intelligere quãtum malum ſit cho
riſare· notate ergo diligẽter artem bene chouſandi . Primo ſi
vultis bñ choꝛiſare et recte hoppiſ are: et diabolo in hoc mul
tum complacere· et ꝑiculum anime incurrere: tunc debetis p
mo alte ſaltare. hoc eſt ꝙ debetis pedes alte de terra leuare:
hoc idð o vobis m glo. dico · vt eo ꝓfundius ad infernũ cade
re et ſaltare poſſitis Quia ſm Ruguſtinũ quilibet ſaltuſ qui
fit in choꝛea eſt ſaltꝰ ad profundũ inferni.ideo quãto altius
I chorea ſaltaueritis:tanto ꝓfũdius ad ĩfernũ cadetis· Ergo i
ſaltate et alte ſaltate. vt in choꝛea inferni ſuꝑ ignitos carbo et
nes poſſitis etiã ſaltare et chonſare Et eſt magna ſulticia ſio
ſaltare ſiẽ hircus · vel etiaʒ ſi videres animal beſtiale ſcʒ equũ 4

(t
inl
eo⸗
mni
fe⸗
hoti
tott
don

ecſch
ric
mmüdd
ülſter
rit gii
nquittun
epſal⸗
liigene
Pürpohe

ludine

Nadvidn

Greclä r.

nlibi
oin
ſapubn
wtinpt
ornirdh
leiſtn
tupiſitn
nd pli
wrlens
Utuun
urmetet
lunſt lo
nilynof
nbeent
r n
tenalome.
ufmice
erſauſqe
guimtti
vetsb⸗
nitos
gaſant

leſhcßi

vel vaccam ſic ſaltare · tũc diceres ꝙ eſſet anĩal fatuũ. Tu es

homo rationalis ⁊ aſſimilas te hirco vel alii anĩali irrationa
li cõtra dictũ ꝓphete qui dicit · Nolite fieri ſicut equꝰ et mulꝰ

quibus nõ eſt intellectꝰ. Ergo ſi nõ vultis ad infernuʒ ꝓfun

de cadere: ſed ad celũ ſurſum aſcẽdere · fugite choꝛeã et caue
atis vobis ab illa. Et hoc eſt meũ cõſiliũ:quia multũ melius

eſt cum deo et om̃ibus ſanctis in celo regnare qᷓ; in inferno
cũ demonib“ et dãnatis eſſe · Secũdũ qð fit ĩ choꝛea eſt ꝙ bra
chia late expãdunt · vt choꝛeã latam faciãt · Et eoßin oſ 33
vt iheſu xp̃o magnã irreuerẽtiam poſſint facere et irriſionẽ
ſiue etiam cõtemptũ.t talis expãſio brachioꝛũ ſignificat ex
pan ſionẽ xp̃i in cruce: qui ſic fuit tractus et expãſus ꝙ omĩa

oſſa ſua dinumerare quis potuiſſet· Vnde pſal. Dinumeraue

rũt omĩa oſſa mea Item omẽs vene eius in ſuo ſanctiſſimo

coꝛꝑe fuerũt extẽſe. Vnde legit᷑ de eo ꝙ expãſis brachiis.⁊ ex
tẽſis venis pepẽdit in cruce· Et iſti extẽſioni et expãſioni ma

gnam cõtumeliã et irriſionẽ tales choꝛiſ. antes faciũt in hoc
ꝓpſic in vana leticia ſe expãdũt: cum xpᷣus tam maximã triſti
ciam habuit et in maximo doloꝛe fuit extẽſus. ITtem ꝑ hoc ꝙ;
ſe ſic ꝑ modum cruciſ expandũut miſericoꝛdiã dei deridẽt et a

ſe repellũt.quia in ſignũ miſericoꝛdie xpᷣus in cruce manus
et brachia expandit: vt paratꝰ eſſet ad amplexandũ nos pee

catoꝛes: miſeri coꝛdit nos ſuſcipiẽdo · Qñ gꝰ ſic choꝛiſãtes eiꝰ

miſericoꝛd iã deridẽt iuſtitiã ſuã cõtra ſe excitant:ut eo iuſuꝰ
eos damnet · Igit᷑ ſi nõ vultis ex iuſticia damnari: nolite eius

miſericoꝛdiaz amplius ſic deridere · kgit᷑ cauete vobis de cho⸗
rea. ⁊ hec eſt expoſitio ſecũdi mẽbri ¶ Item quotiẽſcunq; de N

uoti homines oꝛant et manus ſuas puras in oratõe eleuant
totiẽs deo ſacrificiũ manuũ ſuarũ offerũt· Vnde pſal. Gleua

tio manuuʒ mearũ ſacrificiũ ueſꝑtinũ · Sic ecõuerſo choꝛiʒã

tes quotiẽſeũqʒ manus ſuas extẽdunt:diabolo eas offerunt
et ſeip̃os cõſumũt. Vnde Bernar in ꝑſona chꝛiſti .· Ego te ac
quiſiui manibus crucifixis:et tu te cõſumis manibus diabo

lo dedicatis, Terciũ quod fit in choꝛea eſt alta voce clamare
et cantare · hoc ſignificat clamoꝛẽ chꝛiſti m cruce pendentis ·

TeBCIO.
V *£ -

Vnde dicitur Math.xxvii. Clamans uoce magna emiſit ſpiri
tum pre cuiuſ damoꝛe terra mota eſt: petre ſciſſe ſunt:et ſol

obſcuratus eſt· Et tali clamoꝛe chaſti ſit magna irreuerentia

rea. Gt tales qui ſic delectant᷑ in cãtu ⁊ in ſiſtularũ ſonitu mi
ſerabilius et terribilius clamabũt et lugebůt in inferno dicẽ

per talem cantũ· et etiam per ſonitũ fiſtularũ qui fit in chho

tes illud. Rpoca viii · ve · ve · ve · Ve quiſ primo dicet ꝙ vnquã

natus ſũ bo mo: quia melius illi erat · ꝙ natus homo nõ eſſet

dicẽdo etiam· Maledictus uẽter qui me peccatoꝛẽ poꝛtauit et

vbera que ſuxi . ktem hm ve clamabunt ſuꝑ ſe et ſuper ꝓpria
mẽbra corpoꝛis dicentes ue uobis pedes mei maledicti quid

mibi miſero imput aſtis ꝙx malum greſſum et ſaltus illici⸗
tos mihi celi ianuas obſeraſtis· Ve vobis manus cur per ma
lum tactum et illicitã extẽſionem coꝛona gloꝛie me priuaſtis

iam Trer uos ducar ad infernũ · de quo nunquã egrediar·
pia verba ꝓtuliſti: et tam frequẽter illicitos cãtus cantaſti ·
O maledicti oculi qui me per illicitum viſum viſione dei pri
uaſtis: et nũquã vnã lacrimã pro peccatis meis fudiſtis · Taʒ
incipit fletus ueſter intolerabilis coꝛã omĩbus demonibus

et damnatis · Ve tibi coꝛ qᷣd mihi imputaſti ꝙ tuis cogitatio

nibus malis et gaudiis illicitis me etern is gaudiis priuaſti ·

et ſic de aliis· Terciũ ue damabũt pꝛe amaritudine pre multi

tudine et eternitate penarum Quartuʒ qð fit in choꝛea eſt ꝙ

cum manibus firmiter ſe tenẽt: et cumm anibus et brachiis

ſe inuicẽ com plicãt ne choꝛea de facili rumpat᷑ · Et hoc ſigni

ficat ꝙ hoc ideo fieri debeat ut diabolus firmius uos teneat

inmanu et poteſtate ſua. Nam om̃es in choꝛea ſunt in pote

ſtate dyaboli · quia ſunt in ſeruitio eius· Et ille dyabolus vo

catur ſchickendancʒ· Tdeo diabo lus qui vocat᷑ ſchichendancʒ
der nympt dich in ſin gewalt gãcz · Sed ſi quis diceret. ſi cho
riſans eſt in poteſtate diaboli. cur tũc diabolus poteſtatem
ſuam in talem hominẽ nõ exercet? Reſp õdeo ꝙ hoc libenter
faceiet ſi deus omĩpotens pnutteret. Vnde legitur exẽplum
ꝙ fuit quedã puella· que erat in cantilenis et oreis allidua

i0 maledicta lingua quãta mala mihi feciſti ꝙ tot tur

gũ
Atu
etdi
dem
piel
terua
tuma
foms
treme
beti
loſin
omnät
wop
nage
guuli.
habeb
diuenſ
fumm.6
den
cdn
cppit
ergoꝛ
flita
pebe⸗
terri
desch
Ppil⸗
etqvi
etſieg
tegn
morare
genten
ſutibr
D 4
ichr 1

ihtſpii
mdeſol
enerenta
fitinch
ſontun
ernodi
i
oroͤ clet
vortaunee
perppnn
dicnqd
tus u
orperme
epnuſts
zegredin
Ugtwtur
gcantſi:
hne daißt
diſlis⸗
venonihs
s ogerd
spnuſ
. pre Cllan
ornchh
et tntis
Eoeſn
vos teen
ſuntin o⸗
pbos 1
ncben
cent ſin
ponſerm

DG PRG. T G EP CIO

quã cantãtem et pulchre oꝛnatã cõfeſum turbo rapuit et in
altum defferẽs illam ſpũs malignus crudeliter verberauit:

III

et diuerſis flagellis hane diuerſimode flagellabat.Tctus qui

dem audierunt plurimi ſed videre nõ poterã t: flẽtem etiam

puellã audiebant in aere et clamantem: et poſt modicum in

teruallum cecidit moꝛtua nimis hoꝛnibilig ad vidẽdum Qui
tum qð fit in choꝛea· eſt ꝙ pulchꝛe ſe oꝛnãt ſ. caput cum co
ronis et caputiis et peplis.coꝛpꝰ cũ indumẽtis variis · ven

0

trem cum eingulis argẽteis. Et hoc ſignificat ꝙ; ideo fieri de

bet a chonſantibus ut eo diffoꝛmioꝛes et nigrioꝛes et diabo⸗

lo ſimilioꝛes in inferno fieri poſſint.· nam quãto plus ſe nũc
omã t variis veſtimẽtis et diuerſis veſtibus et coloꝛbus: tã

to opoꝛtet eos habere ĩ inferno magis diuerſas et varias pe

nas et multiplicia toꝛmenta.quia quelibet tunica ſupflua. et
quilibʒ coloꝛ varius ſpecialẽ penã ha bebit · Quia aliã penam
habebit coloꝛ rubeꝰ aliã coloꝛ flauius.et ſic de alis · Et ſic bm
diuerſitatem coloꝛũ in ueſtibus: augmẽtabit᷑ pena damnato
rum · Et ideo diuerſimode choꝛiſantes ſe oꝛnãt ut chꝛiſtlo ma
ioꝛem cõtumeliã inferunt. Nam ſicut chꝛiſtus coꝛonatus eſi
coꝛona ſpinea: ſic in ſignũ buius choꝛiſantes deriſoꝛie oꝛnãt
capita ſua cum ſertis de floꝛibus et cum mitris et cuz peplis
ergo doloꝛem chꝛiſti quẽ habuit in capite ſuo cum coꝛonatꝰ

fuit cum coꝛona ſpinea memoꝛare debes cuʒ caput tuũ ſic ſu

perbe oꝛnas· Item ueſtes nimis lõgas habetes et caudas in
terrã poſt ſe trabẽtes deſignãt albam ueſtẽ ⁊ fatuã quã hero
des chꝛiſto induit cũ euʒ cũ exercitu ſuo ſ pPreuit et ecõuerſo
ad pilatum miſit que ueſtis fuit lõgioꝛ qᷓ; chꝛiſtus in peꝛſona
et quãdo ſic pro cedere debebat ſuper eãdez ueſtem calcabat
et ſic ad terram cadebat· qꝛ manus fuerũt ſibi ad doꝛſuz liga
teꝙ nõ poterat longitudinẽ ueſtis ante ſe tollere. Talia me
moꝛare debent qui longas ueſtes bhabent. Item ein gulus ar
genteus ſignat funẽ cum quo chꝛiſtus erat ligatus · et ſic ad
patibulũ erucis ductuſ.talia memoꝛãda eſſent choꝛiſãtibꝰ cũ
ſe ad choꝛeam oꝛnant · et exemplum de bac materia habetur

infra xiii · D.

IE DG ERG.
Brietas eſt ſecũdũ peccatum quod maxime exercetur Kie
iebus feſtiuis· Vnde ſciẽduʒ ꝙ ebrietas eſt mater om R
mum vicioꝛum · ſicut ſobrietas eſt mater omnium virtutuz: ſupe
vt dicit Oꝛigenes omel· xxxvii · Vnde Kmbroſi ĩ libro de ani inpe
ma.Gbrioſus confundit naturã: amittit gratia m: perdit glo ke
riam: incurrit damnationem eternam. Item ebrietas facit de jetet
bhomine beſtiam: de robuſto infirmũ: ⁊ de pꝛudente inſanum omni
Et hoc patʒ per exemplũ · Legitur de quodam ebrioſo qui cuʒ AMuulle
veniſſet de taberna ebrioſus: occurrit ei pater ſuuſ arguens wnt
eum:quem cum crederet aduerſarium ſu um extracto gladio laet
occidit eum · et cum de nocte occurreret ei mater propria: et l
eum increparet idẽ de ea fecit · Et captus eſt et tentus in car guün
cere· de mane aũt ualde obſtupuit ſe talia feciſſe · eto
ſDe feſtiuitatibus ſanctoꝛum ððDWVMWU 6
qualiter ſint celebrande· gun
Veritur feſta ſactoꝛũ qualiter ſint celebrãd ag Dro quo aees
flſciẽdum ꝙ quattuoꝛ ſunt que pertin ẽt ad obſeruãtiaz hotio
ſolennitatù⸗Drimũ eſt vacare a terrenis operibus · Vnde cx Gl
odi xx· Sex dies operaberis et facies omia opera tua: ſeptio tibo
autem die ſabbatũ dũñi dei tui eſt: nõ facies in eo om̃e opus malr
vnde dictur Cene · Requieuit dominus die ſeptimo ab omrmrfi acl
opeꝛe quod patrarat · Gt merito cum ſex dies coꝛpoꝛi tuo ſer dAdu
uiſti dignum et iuſtum eſt. ut ſeptimum diẽ do deſ et in ſaliag (on
tem anime tue expendes: et te ad ſeruiẽdum deo pꝛompte ex de⸗
bibeas. Secũduʒ quod debemus ſeruare in feſtiuitatibus eſt KMZ
ꝙ debemus peccatoꝛũ onus depon ere · Vnde Hier emie xvii· don
Dolite pondera poꝛtare die ſabbati· Tn vigilia ſolen nitatis · henn
deberet attẽdẽ qlibet vtrum aliqð peccatu haberet in ſe · er ſi Van
haberet per veram contritionem et confeſſionem deberet il⸗ .
lud remouere. Vnde Bernardus · Ad hoc nobis vigilie pꝛepo h
nuntur. vt vigilemus /ſi aliquo peccato vel negligentia doꝛ ſof
miuimus: ut preoccupemus ſanctoꝛum facies in confeſſio “
ne. Sed aliqui qui pondera peccatoꝛum ſuoꝛũ in feſtiuis die
prus volunt poꝛtare valde peruerſe faciunt· potius volunt de

ereerr
Uerom
itutn
o de un
editg⸗
faatde
nſanun
cbien
Pguens
ogene
opniet
dugin cr

EDoen
bleminn
Vrdelte
wa ſepen
oſie onſs
wobon
hituoſer
ſeinſain
4 onpe ll
ttbusct
renepit
en fitans
en eſ
. debott!

igenn

poꝛtare onus diaboli graue q́; onus chꝛiſti leue · & onuſ xp̃i
eſt leue habet᷑ Mathei xi. Qonus diaboli ſcʒ peccatũ ſit gra
ue habet᷑ ex illo verbo pſal. Sicut onus graue g rauate ſunt
ſuper me · Item tales potius volũt poꝛtare qð demergat eos
in profundũ inferni:qᷓ; onus pꝛo quo det᷑ eis honoꝛ paradiſi
vteʒ nõ ſufficeret onera peccatoꝛũ deponere niſi homo caue
ret etiam peccata futura non cõmittere in die feſtiuo · q;3uis
omni temꝑe homo debeat a peccatis abſtinere: tamẽ princi

pgaliter et maxime in die feſtiuo· Et hoc innuit᷑ Gxodi xx. Me
mento ut diem ſabbati ſanctiſiceſ.hoc eſt ſanctũ cõſerues di

ligẽter in eo a peccato abſtinẽdo · Terciũ eſt ꝙ opera bona 1
ſcluraria exercẽda ſunt diebꝰ feſtiuis ſq; audiẽdo miſſas. Vnñ
quilibet ſm Moſtien·tenet᷑ die dñica audire miſſã ex pᷣcepto:
et totam ita ꝙ accipiat benedictionẽ ſacerdotis · ut patet de
cõſ. z oii Mrſtag e capitulo Omnes fideles: niſi excuſet᷑ ma
gna neceſſitate · qð notat᷑ in dicto capitulo miſſas · Sed ſi di
ceres remote habeo ire ad eceleſiãg Reſpõdeo quãdo cum de

uotione ad eccleſiã accedis: tũc angelus tecũ vadit et omẽs

greſſus tuos dinumerat et ſinguli remunerabunt᷑ tibi in re
tributione iuſtoꝛũ · quia nullũ bonũ irremuneratũ: et nullũ⸗
malum impunitũ · Ergo in via eũdo et redeũdo ad eccleſiã ñ
eſt claffandũ: ſed deuote orãdum· tem uerbũ dei audiẽdum
eſt in die feſtiuo:quia eſt abus anime · Vnde Mathuii.nõ in
ſolo pane viuit homo: ſed in om̃i uerbo quod ꝓcedit de oꝛe
dei · Ergo quilibet homo ſi cõmode poteſt· libẽteꝛ debet audi
re uerbum dei in die feſtiuo ut animã paſcat· Vnde Greg. Ci
bus mentis eſt uerbũ dei · Et chꝛiſtus dicit in euãgelio· ut ha
betur toh̊.viii · Qui ex deo eſt uerbũ dei audit · ꝓpterea vos

nõ auditis quia ex deo nõ eſtis Ergo malũ ſignũ eſt aliq

fugiũt ſermones:quia eſt ſignũ ꝙ non ſunt ex deo . ſed a dia
beſ ſm dictũ chꝛiſti · Moc tales nõ curãt qui in cimiterio et ĩ
foꝛo ſtãt · et ſic ſermonẽ negligũt · Etem elemoſina dandaẽ
in die feſtiuo· de his que cum laboꝛe tuo acquiſiſti · Vnde Ru
guſtinꝰ ĩ li · de vita xpiana dicit · Nlã elemoſmã deꝰ appꝛobat

que de iuſtis laboꝛibuſ miĩſtrat᷑ · ſicut ſcriptũ eſt honoꝛa dũm

H. PDpR6. TGRCO.

de tuis iuſtis laboꝛbus . Et contin git ſe epius ꝓP paruũ donũ
a pauꝑe datum quãdoqʒ plus a deo rem uneꝛat᷑: q́; donũ a di

uite · Poc patet in euãgelio de pauꝑe vidua qꝗᷓ duo era obtulit

de qua xpᷣus dixit ad diſcipulos. Fſta pauꝑ vidua plus obtu
lit q́; omẽs dicens· Quia deus reſpicit intentionẽ et affectuʒ
Plus q; incẽſum · Vnde Yſidoꝛus de ſummo bono· Quali em

intẽtione ab vnoquoqʒ largit᷑: taliter et apud deum recipit᷑

Ftem oꝛatio ni inſiſtẽdum eſt in diebus dominicis et feſtiuis ·
Vnde Rugꝰ. Oꝛatio tua locutio eſt ad deuʒ· Quãdo legis de?
tibi loquit: quãdo oꝛas deus tecum loquit᷑ et cum deo loque
ris· Ergo multum et deuote oꝛan dũ eſt die feſtiuo · Vnde Nu
guſtinꝰ. Oratio eſt anime ſancte preſidiũ· angelo bono ſola
men: diabolo ſuppliciũ: deo gratum obſequiu· Ttem in diebꝰ
feſtiuis laudare debemus deum · quia obleruatio ſolennita
tum quaſi quedam inchoatio eſt beate vite quã expectamus

Vnde ſicut ibi erit operatio aſſidua dei laudatio · ſic in feſtis

attendere debemus audi diuine ˖ Vnde nihil adeo repreſen
tat in terris quẽdaʒ celeſtis habitationis ſtatum:ſicut alacri
tas laudãtium deum· Vnde Rugꝰ in lib ro confeſſionũ. Vere

S fſeliyx eſſet qui poſſet diuine laudi ſemp inſiſteꝛe Quartum

eſt ꝙ quietem coꝛis noſtri debemus deo offerre cum medi

tationibus bonis ut poſſimꝰ dicere cum pſal · Meditatio coꝛ
dis mei in conſpectu tuo ſemꝑ· et hoc debet fieri cum medita
tione beneficioꝛum dei. Vnde Criſoſtomus ſuper Matheuʒ ·
Optima beneficioꝛũ cuſtos eſt ipſa memoꝛia beneficioꝛu ma
perpetua cõfeſſio gratiarum. Vnde Bernardꝰ. Dignum eſt

deo gratias agere ſemꝑ:quia nunquã ceſſat nobis beneface

re · Et memoꝛare debem ſi bene vſi fuerimus beneficiis dei
tüc deus nobis multa melioꝛa et maioꝛa dabit in vita futuia
quia dabit tibi ſeipſum · Vnde Ruguſtin? ſuꝑ Johãnem.Deꝰ
tibi totuʒ eſt. ſi eſuris: panis tibi eſt· ſi ſitis· aqua tibi eſt · ſi in
tenebris es: lumẽ tibi eſt. ſi nudus es immoꝛtalitatis tibi ve
ſtis eſt · Idem libro · xx.· de ciuitate dei Quod deus preparauit
diligentibus ſe ſide nõ capitur: ſpe nõ attingit᷑:caritate non

apprehendit᷑· deſidenia et vota tranſg reditur · acquiri poteſt

.
tis
ile
us/
inſ⸗
fm
cats
tate
dan

Pel

ino⸗
qui⸗
ſcien
fum
ſade
bab
tion
inhe
dase
guie

guil

ahru

ne
l
te

ran

ſana
ſdee
diui⸗

dien

lu

i i
oriͤ zdi
gobelt
us oben
iſfecrp
ualen
renpi
ſeſtus.
egsde!
olohe
Uwed
ono ſoln
nude
denne⸗
techimns
Neinfeſts
onpiin
cur alxi
nü Ver
Qunm
cum mol
tnnocon
n medtti
lathec⸗
comum!
gnun
bettfe
cheisde
gtafurun
nenhe
v. Aſi
zusth

1

Itneton

DGDRG. T

eſtimari nõ poteſt · ¶ FHeſia ſanctoꝛũ ppter ſex ſunt ĩſtituta
Eſta ſanctoꝛũ q̃re eccleſia inſtituit« Reſpõdeo ꝙ ppteꝛ
uinq; · Ct pᷣmo ꝓpter honoꝛẽ diuine maieſtatis· Quia

deum in ſanctis honoꝛamus qui eos ſanctificauit: vt ſi debi
tas gratiaruʒ actiones repẽdamus de donis et Grorigꝛquas
illis contulit ĩ hoc 6 eos ſuos filioſ et heredes

ecit · Olim de
us ſolummodo in ſeipſo honoꝛabat᷑: modo autem honoꝛatc᷑
in ſeipſo et in ſuis ſanctis · Secũde ꝓpter auxilium noſlꝛe in
firmitatis: qꝛ per nos ſalutem habere nõ poſſumꝰ·qꝛ in pec
catis ſumꝰ: et peccatoꝛes deus nõ exaudit · Vnde pſal.Cniqui
tatem ſi aſpexi in coꝛde meo ꝛc.· Ergo ut pro nobis interce

E

bis duplici ratione· Primo ꝓpter noſtram neceſſitatẽ · quia
indigemus per alios releuari·Secũdo propter dei volũtateʒ
quia vult vt membra ſpiritualia ſe mutuo iuuent· Ipſi enim
ſciunt dei volũtatem et in omnibus eam implẽt: et nos eo
rum ſumus membꝛa · ⁊ ideo ſolliciti ſunt nos iuuare· Tercia
ratio poteſt addi propter caritatem et affectum magnu quẽ

habẽt ad ſalutem noſtram. Ttem querit᷑ vtrũ ſanctoꝛum oꝛa

tiones ſemper exaudiant᷑ Reſpõdeo ꝙ ſic · quia nõ oꝛant niſi
in his in quibus cognoſcũt deuʒ ſe velle exaudiri· Quia volũ
tas eoꝛũ ẽ vnifoꝛmis volũtati diuine: ſic ꝙ nũq̃; peccant vel

qquic quã faciunt qð ſit contra voluntatẽ dei Ergo errãt iſti

qui hoc firmiter credunt et diffinitiue tenent ꝙ qñcunq; hoc
ſeruitium: vel iſtud fecerit iſti ſancto vel huic ꝙ hoc ſibi fiat
vel * ab iſta infirmitate liberet᷑·quia poteſt eſſe ꝙ deꝰ vult
ꝙ illam infirmitateʒ debes pati: vel ꝙ tibi hoc nõ ſiat qð pe
tis: quia foꝛte nõ eſſet ad ſalutem tuaʒ. Gt ſancti nullomodo

orant pro te in tali caſu· Sed ſpes eſt habenda ad ſuffragia

ſanctoꝛum ꝙ tibi hoc qð poſtulas ab eis tibi impetꝛare velĩt
a deo · Et bene poſſunt tibi impetrare ſi ſaluti tue pꝛoderit vlł
diuine voluntati placuerit · Tercio vt ſpes noſtra augmẽtet᷑
Si em̃ homines moꝛtales quõdam nobis ſi miles ſic ſunt ſub

leuati: vt nõ ſolum a deo et ſanctis in celo honoꝛent᷑ · ſed in

X
— „7
. . .
— “
* R

Reſpõdeo ſᷣm Bonauẽturã ſuper iii. ¶· ſancti oꝛant pro no

RC1O. HI.

T

dant eos honoꝛamus·. Querit᷑ vtrum ſancii orẽt pro nobisz V

terris ab homĩbus venerãtur: tũc nos debemus habere ſpez
mediãte auxilio dei poſſumuſ etiã meꝛeri:quilibet ĩ ſuo ſta
tu· ꝙ honoꝛemur ĩ celo a deo: ⁊ ab oibus veneremur ſanctis
et angelis dei Verbi gratia· Si es ĩ ſtatu matrimoniali: reſpi
ce beatã annã et btãz kunegũdã:et beatũ heinricũ.Si ĩ vidui

tate tũc reſpice beatã Glizabeth et brigitaʒ· et ſic de aliis. DZSi

es in ſtatu virginitatis tũc reſpice beatã barbarã et katheri
nã: q oẽs paſſibles ſiſes nobis moꝛtales fuer̃t: ⁊ tũ tãtã glaʒ
apud deũi celis et hoĩes ĩ terris meruerũt. Sic et qibet nr̃m
ſm ſuũ ſtatũ pᷣt meꝛeri mediãte grã dei·t ſic multa bona cõ
feꝛt ſidelibꝰ ſctõꝛũ cultꝰ.nã iuſtos letificat cũ audiũt ꝙ deus
ꝓ terrenis celeſtia ꝓ tpalibꝰ eterna his retribuit qui ſibi ſer
uiũt. Sic ecõuerſo cultꝰ ſctõꝛũ pctõꝛes cõfundit· qñ ad ſctõs

cõpꝑant᷑ apparet ꝙ beſtiis ſiles facti ſit: et illi angel· et quãta
bona obtinuiſſet ſi vt ip̃i deo ſeruiſſẽt· Quaꝛto ꝓpter debitũ
viciſſitudĩs:qꝛ gaudẽt de ſalute nr̃a ⁊ cõũſiõe ĩ cel. Sic ⁊ nos
de gla ipoꝛũ i terris. Quia magna ĩgratitudo videret᷑ eẽ ãgel

et aliis btĩs: ꝗͥ tãta bõa fecerũt et faciũt viatoibꝰ: ab eis ſibi
nullã reuerẽtiã exhiberi· ꝓpter qð merito a nobis moꝛtalibꝰ⸗

venerãdi ſũt · Quinto ꝓpter eoꝛũ dignitatẽ: qꝛ ſũt reges·⁊ re
gine regni celeſtis. Vñ ĩ ꝑſal · ð quolibet ſctõ ðꝛ. Poſuiſii dñe

ſupꝑ caput eiꝰ coꝛonã ð la·p·ꝛc̃. Si reges terꝛeni honoꝛãdi ſũt

bic ĩ terris multo ãpliꝰ reges celeſtes:qui iã poſſidẽt regnũ

celi cũ aĩa:ꝑoſt reſurrectionẽ cũ coꝛꝑe et aĩa:cũ xp̃s dicet eis
vt hẽt᷑ Math·xxv. Venite bñdicti patris mei poſſidete rĩᷣgnũ

Q¶ ᷑(De quarto precept47tdttbo.
Enoꝛa patrẽ et matrẽ· quo precepto ſᷣm NRugꝰ · ĩ⸗
plicact᷑ omnis actus beniuolẽtie ꝓximo impendẽdus
ſiuue ex debito naturalis obligatioms: ſicut in honoꝛe
qui debetur patri naturali: ſiue ex debito caritatis ſicut alu

actus pietatis qui ex caritate proximo impenduntur Sad

endum ꝙ hoc preceptum tranſgrediuntur ſex genera hoĩim

Et ſunt primi qui verecundãtur de ſuis pauperibus parẽti

bꝰ: et eis buire contẽnũt:qð eſt cõtra pᷣceptũ dei · Quia tene
mur hũir ⁊ ruerẽt᷑ buire ꝑẽtibꝰ nr̃is tota vᷣtute coꝛꝑis nii vt

ſde
gian

gu⸗

toe
fen
au⸗
ſot
diee
docl
fecot

qoi

tudt
ron

net
noꝛ⸗
bet
lere
M
rey

cp

tumm
gra
dit
Au
ly

fete

dils
un
uamg
eſte
dil

ſre

dntin
iſuoſ
ſanat
glinſi
diipo
Alis⸗
t kathen
trigt⸗
het
bonac
1gdens
wuſbiſi
d ſis
letqpit
erdebit
Srdos
rciil
bas ſbi
ottniiy
Patſdi⸗
Dhoſe, t

sdetes

dceigin

4

.. 6
nig'r
eneds
nenden
nem wovr
is ſut /
ntur⸗ G.
enenbun
bus
.Quume

orönin

De PR.

ſi debiles ſunt ip̃os coꝛꝑaliteꝛ poꝛtemꝰ:et eis manualiter ſer
uiamus· Item ſi ceci ſunt ꝙ eis ducatũ prebeamꝰ: et eoꝛum
quaſcunqʒ infirmitates leuiter tractãdo· Vnde eccli:vii: Mo

noꝛa patrẽ tuũ: et gemitꝰ matnis tue ne obliuiſcaris. Memẽ

to qm̃ niſiꝑ illos natus ñ fuiſſes. Tria em̃ nobiliſſima in pa
rentibus noſtris accepimus ſq; eſſe.nutrimẽtum· a doctrinã

quoꝛũ nullũ eis ſufficiẽrer recõpenſare poſſumꝰ. Vnde Nri⸗

ſtoteles ix · Etbico ·. Magiſtris dus et parẽtibus nõ poteſt red
di equiu alens· Ergo deo qui nos creauit· Magiſtris qui nos

docuerũt · parẽtibus qui nos genuerũt nõ põt fieri cõdigna

recompenſatio· Ergo quilibet noſtrũ ꝑpendere deberet cum

quãto laboꝛe educatus eſt · et cũ quãta ſollicitudine et mquie

tudine et doloꝛe nutritus et genit ſit. Vnde Thobie iiii · Mo

noꝛem habebis matri tue omibus diebus vite tue:memento

quãta ꝑpeſſa ſit ĩ vtero ſuo ꝓpter te · Sic quilibʒ pater debe
ret puerũ ſuuʒ ad hoc tenere ⁊ eum infoꝛmare vt matrem ho

noꝛaret ſicut Thobias fecit filium ſuũ. Et ſimili modo queli

bet mater deberz puerũ ſuũ ad hoc teneꝛe· vt patrẽ ſuũ in re
uerentia haberet · ( Secũdi ſunt qui in coꝛde ſuo odiũ poꝛ
tant contra parẽtes cum tamẽ quilibet ex coꝛde tenet᷑ dilige

re parẽtes: Quod eſt contra illos qui moꝛteʒz parẽtibus ſuis
optant vt hereditatẽ ꝑcipiant · ut ſine reprehẽſione ſᷣm mo
tum pꝓprie voluntatis viuãt: quod valde eſt repꝛebẽſibile et
grande peccatũ · Quod ſic probatur. Si em̃ ſᷣm tobanem qui
dicit i. TCohᷣ. iii · ꝙ ille qui odit fratrem ſuũ homicida eſt· tem

alibi dicit · Qui non diligit fratrem manet in moꝛte · hoc intel
ligitur de quolibet ꝓxio·quid tũc de illo dicẽdũ eſt. qui pa

rẽtes ſuos odit quos plłꝰ diligere tenet᷑ Querit᷑ vtrã fili plꝰ
diligũt parẽtes vel ecõuerſo? Reſpõdet᷑ ꝙ parẽtes plus dili
gunt ſuos filioſ· Vnde Kriſtoteles vii. Ethico· Darẽtes plus
amant filios qz ecõuerſo· Co ꝙ magis ſciũt parentes q; fulii.
qeex eis geniti ſunt · hoc tñ intelligẽdũ ẽ naturaliter qð etiã
eeſt verũ cõmuniter · licet qñqʒ fallat. Ergo merito parentes
Diligendi ſunt viceuerſa a filis · Vnde baſilius· Darentes no
ſtros vt ꝓpria viſcera diligamꝰ. Terci qui duris ⁊ aſpis

—

ſvobs fi
pninl
puden
fuide

verbis cum parẽtibus contẽdũt· Oð eſt cõtra preceptũ ꝙ
libet blandis vᷣbis reſpõdere debet parẽtibꝰ ſuis: 2 eoꝛũ reß
hẽſiones et coꝛrectões patiẽter et humiliter ſuſtinere G3 e
cõtra illos qui parẽtibꝰ maledicũt: i ex boc diuinã m aledicti
onem incurrũt · Grodi xxi · et Leuiti·xx · Qui maledixerit patri ubust
vel matri moꝛte monat᷑· tales q ſic dure et contẽptibiliter biche
cum parẽtibꝰ loquunt᷑ in hoc grauiter delinquũt hoc poſſũt üuuntin
aduͤtere ex dictis ip̃ius xp̃i in euangelio· Vt habet᷑ Math· v. oba
Qui dixerit fratri ſuo fatue reus erit iehẽne ignis· hoc intelli ilerc
git cõfundẽdo · dehon eſtãdo deridẽdo vl ꝑuipendẽdo fratrẽ corzp
O quid tũc reus erit qui patrẽ ſuũ antiquũ fatuũ noĩat vel moe
ei maledicta verba improperat. Vnde eccli· i· Quaʒ male fa⸗ eeten
me eſt qui relinquit patrẽ: et eſt maledictꝰ a deo qui exaſpat teſab

matrez . ¶ Quarti qui ꝑentibus in neceſſariis nõ ſubueniüt dus l

cumtũ quilibet tenet᷑ neceſſaria vite mĩſtrare ſuis parẽ tibꝰ tur.
cuʒz digẽt · EUt ad hoc tenemur ꝓpter ſecũdũ donũ qð ab ip̃is H,firl
recepimꝰ naturale videlicet nutrimẽtũ in hoc filii nõ poſſũt iquit
reddere equiualẽs· qꝛ parẽtes nutriuerũt fulios de ſua carne urrho
et ſubſtãtia ꝓpria: Eilu aũt nutriũt pẽtes de ſubſtãtia aliẽ‚a in et.
Et ideo filii qui parẽtibui in neceſſitate nõ ſi ubuen iüt peccãt üöonte
moꝛtaliter. Sicut et iſti qui moleſtãt eos iniuriis· vt patet ꝑ fßouimn
gloſaz. Exodi xx· Que dicit ꝙ hoc pᷣcipit᷑ ꝙ fili honoꝛẽt parẽ iducl

tes officio pietati s: ipſis vide licet in eoꝛũ neceſſitatibus ſuh bioe
uenmẽdo: et ipſis beneficẽtiã exhibẽdo· Vnde eccli. ii. Elemoof Pppib
na patris nõ erit in obliuione · Et poſſumꝰ ad hoc vti exẽplis ſe
inter que precipuũ eſt exẽpluʒ chꝛiſti qui cũ eſſet in anguſtia uuuire
paſſionis: tñ no eſt oblitus matris ſue. ymo curã ipſius hůütt (cde

. ℳ „

et iobãni eam cõmendauit ut habet᷑ iohãn is xix. Etiã ipa ir⸗ ealtni

rationalia anĩalia de hoc nobis dãt exẽplũ.Dicit᷑ em̃ ð grue =
cum pater et mater eius depiilati ſunt:filii querũt neceſſa edui
ria donec pilos babeãt vel vſqʒ moꝛiant᷑ · Itẽ ad oſtendendũ n
ꝙ debemus parẽtibus ſubue nire qñ ſunt ſenectute cõfecti · eeti
oſtẽdit᷑ exẽplum cicomarũ:de qbus legit᷑. Q qũ ciconie ſene guibe
ſcũt ſilii parẽtes ſuos in nido s ponũt: et velut infãtes iuxta hicpi
pectꝰ ſ̃ uũ collocãt fouẽt et nutriunt · Soli vultures parẽtes 171

ſtngi
erln
eak
naledidi
ntpeeri
hubilter

lachen.
deintellt
dofrate
oiat val
zmaiefr
anſprt
ſcuendit

pbis
noͤ poſſi
ſun cane
tin alen
Kpereit
Npreth
noret pn
nbusſih
Keroſ
wetipe
ninglln
giui⸗
krüipen⸗
oͤgwe
rüt act
oſtanende
ute öfech
cconeln
fires n
tes phun

prene

ſuos fame moꝛi ꝑmittunt · Item valde ingratus videt᷑ eſſe q

parẽtibus ſuis nõ pꝛouidet quãdo ipſi ſpiipſis non poſſunt

puidere: cum ipſi ſibi ꝓuiderint in puericia eius qñ ipſe ſibi

☛ß „

ꝓuidere nõ potuit · Tdeo dici᷑ Eᷓpheb. Eilii reddite vicẽ parẽ

tibus veſtris et hoc eſt acceptũ coꝛam deo· Vnde exẽpluʒ ſeri

bit Valerius vbi oſtẽdit ꝙ debemuſ parẽtibus ſubuenire qñ

ſunt in nec eſſitate poſiti · Recitat em̃ ꝙ quedam mulier nobi

lis ob quoddã f lagiciũ fuit moꝛti adiudicata. noluit tamẽ eã
iudex cõburere vel alia moꝛte publica eam punire ꝓpter ho
noꝛeʒ parẽtele: ſed incluſa eſt carceri: ut ibi fame ꝑiret. Eilia

vero eius que erat nupta de licẽtia iudicis eã quotidie in car
cere viſitauit· Drius ta mẽ diligẽter ꝑſcrutabat᷑ ne aliquid co
melſtibile ſibi afferret . Hla vero extracto vbere ſingulis die
bus lacte pro prio matrem alebat . Cum uero iudex mira⸗

retur · ꝙ tanto temꝑe ſuperuiueret: repertũ eſt qð ei fiebat a

filia Tunc iudex pietate motus filie matrẽ donauit.

ti qui ſunt parentibus ſuis inobediẽtes ˖ Quia quilibet tene

tur ho noꝛare patrẽ et matrem: ipſis in his que ad bonũ ſu
um ·et ad ſalutem ꝑtinẽt obediẽdo. Et ad hoc tenet᷑ fiius ra
tione tercii doni qð a parẽtibus accepit videlicet ſalutarẽ in

foꝛmationẽ et doctrinã · Ad hoc nos chꝛiſtus ꝓprio exemplo

inducit qui ſuis parẽtibus ſubditus fuit vt patet Luce i.
Vbi dicit᷑. C erat ſubditus illis· Ergo quilibet debet obedire
arẽtibus in licitis. ſ. quãdo aliquid iubẽt qð bonũ eſt et ad
alutem anime: ut ad miſſam et ad eccleſiã ire:et verbum dei

audire: vel tacere vel ſedere:vel doꝛmitum ire: vel ſurgere. 1
ſic de alus licitis. Vel quãdo prohibẽt pueris aliquod maluʒ

ſicut nõ choꝛiſare vel ludere vel de domo de nocte non exire

vel ad aliquem locum inboneſtũ nõ accedere et ſic de aliis ·
Et quãdocunq; aliquis ſeẽter ⁊ pertinaciter cãẽtra ꝑreceptũ

aliquod pred ictoꝛũ facit peccat moꝛtaliter · ¶ Sexti qui pa
rentũ ſuorũ defunctoꝛũ obliuiſcunt᷑ ⁊ nõ ſubueniũt: cũ tñ
quilibet tenet᷑ liberare ſiue ſubuenire aĩabꝰ parẽtũ ſuoꝛũ pꝰ
hãc vitã: eoꝛũ aĩas miſſis et elemoſinis ⁊ oꝛõibꝰ de purgato
rlo liberãdo. Et de filiis cõtrariũ faciẽtibꝰ cõqᷓ̃runt᷑ parẽtes

Vnde fob· Quare me perſequimini: et carnibus meis ſatu
ramini. Et merito: nonne qui multa bona a patre ſuo acce lus
piſſet ſalicet ducẽtos vel quadrĩgẽtos florenos: ⁊ viderʒ eed ta
in anguſtia vel in pauꝑtate eſuriẽtẽ ſitiẽtem nuduʒ:et ſibiiinn pitnt
nullo ſubueniret cũ tamẽ bene poſſet: merito infidelis eſſet tälest
cenſendus· Sic ⁊ ſiir in propoſito iſta ſex iam dicta tenentur Hone
fili parentibus ſuis· è aumm
4((QOuomodo mali fuii puniunt.· lcent
B IHliorũ cor ꝑforat᷑ quĩtuplici haſta diuine vltõnis qui tanet
ſuos ꝑentes ꝑturbãt: vel eorum indigẽtias non ſulle oeg
uat: aut eorum mandatis pertinaciter recalcitrant ¶ Dnima turper
eſt rerum tempoꝛalium ſubtractio · nam diuino iudicio di: tespor
gne talibus infoꝛtunia rerũ eueniũt · qui ſuis ꝑntibus cõtra eeerco.
diuinũ preceptũ ĩ ſuis ĩdigẽtiis nõ ſuccurrũt· Ergo tles ma qſdn
li filii ſepe et frequẽter depauꝑant᷑ et diuitis ſuis priuant᷑· nles
et ſe umnpbabebüt infoꝛtunia in temꝑa libꝰ rebꝰ· et hoc merue Vde.
rũt in parẽtibus· quia tales filii quãdoqʒ captiuãt᷑ vel etiaz topun
quãdoq;ʒ ſpoliant᷑ a raptoribus· Vel etiã quãdoq; bona eoꝛũ ſuſup⸗
igne cõburunt᷑ et ſic de aliis ĩfoꝛtumis · ¶ Secundo puniüf tg
in füliis propriis· et hoc dupliciter.· Primo ꝙ ipſi fili quůädo Kd
qʒ; eis moriũtur ꝓpter ihonoꝛatõem parẽtũ · Exẽplũ ĩ ceſario lin
de ülo qui ĩbonorauit matrẽ ſuã et filii eius om̃s in breui de gisp
fũcti ſũt. Secũdo ſi fuli ſuꝑuixerint tune quandoqʒ cõtingit ibilie
vt talis in ſua ſenectute filios ſibi duros inueniat· Et hoc mł ſact
totiẽs iuſto dei iudicio peꝛmittit᷑· Vnde legitur ꝙ quidam pa iüii
terfamilias totam hereditateʒ ſuam dimiſit filio ſuo · filius W
vero ille primo benigne ſe habuit eiga patꝛem:ſed poſt expu Wint
lit eum a thalamo ſuo vo lẽs thalamũ ſibi habere ⁊ vxori ſue beß⸗
Et ad vltimũ fecit ſibi lectũ fieri poſt hoſtium: ⁊ cum byems Penir
eſſet et ſenex pater frigoꝛe grauaret᷑ quia filiuſ abſtulerat ii ciliful
bi honũ cooꝑtoriũ) ipſe rogauit filiũ filii vt rogaret pro eo ſe
vt daret ei l uid ad tegendum ſe · Duer autem vix obtinu⸗ tietn
it duas vlnas butelli a patre ſuo ad opus aui ſui · Et cum Bein
alie due remanerent: puer flẽdo rogauit eum vt ſibi eas da⸗ ute
ret · Qui fletibus illius victus: quereret quid inde faceret5 iid

wosſeen
e ů ce
dni
erſtin

ndelss e
latenennn

Ultönig gi
non ſube

t (Oin

indico d:
chuscorr
odam
ispnunt.
ethoenene
it d en
bon ni
opuni
n quin

Hüi ſro

in Maude

tinnht

geltboem
Pcpinmpr

, ſvoNAns

ſed ctenn
ncun hhen⸗

ſebhrt

Eiuius reſpõdit · ſeruabo illas quouſqʒ talis ſis qualis eſt pa
ter tuus: nec dabo tibi amplius· ſicut tu modo non vis dare

patni tuo · ¶ Tercio puniuntur in corpore propri qꝛ qñqʒ
tales filii incurrũt cecitatẽ. Vnde Hieronimus uo o veꝛbo
Honoꝛa pꝛẽm et matꝛem. Meretur cecitatiſ ſue ſubire ſuppli

cium: qui p arentũ vultus toꝛuo viſu deſpexit et elatis oculis
leſerit pietatẽ· Item quãdoq; ĩcurrunt claudicatõem anidita
tem et infirmitates diuerſas: nõ ſeruierũt pentibus cum

coꝛꝑe quod ab ipſis receperũt ¶ Quarto quandoq; puniun
. —. 7 7 . — .
tur per adbꝛeuiatõem tẽpoꝛalis vice. Nam ſicut pꝛemiũ parẽ
tes bonoꝛantium eſt vite longeuitas · vt patet Eccleſiaſtici

tercio. Qui honoꝛat patrem ſuuʒ vita viuet longiori: Sic a ſẽ
ſu cotrario ipſos dehon oꝛandium e vite bꝛeuitas q plurimi

tales filii pꝛoterui impꝛouiſa a ſubitanea moꝛte moriuntur.
Vnde Nſal.Sbito defecerũt:ꝑierũt ꝓpter iniqtatẽ ſuã ¶ Qñ

— —

to puniũtur eterna moꝛte.hoc malũ ẽ ſuꝑ om̃e malũ · Vñ glo
ſa ſup illð exo. xxi. Qui maledixerit prĩ ł mrĩ moꝛte moriat᷑ di

cit ꝙ moriet᷑ moꝛte eterne dãnatõms. Nec mirũ ſi tales repu
₰ — % 7„ . ⸗ „1 „ ☛W
tãt᷑ idigni vita eterna: qui etiã reputãtur ĩdigni hac vita pẽa

li et milera: que eis diumno iudicio repẽtine ſubtrabit᷑: cũ tů
aliis peccatoribꝰ vita ad ꝓnĩam cõcedat᷑ · Et ex hoc põt ratio
nabiliter colligi quantꝰ ſit reatꝰ tranſgreſſioĩs illius quarti
pcepti · qꝛ cõ tra hoc p̃ceptũ peccantes eximũt᷑ a fẽtẽtia pieta
tis ipſius dei: que dicit̃ de ceteris peccatonibꝰ. Nolo moꝛtem

peccatoris ꝛc. De iſtiſ aũt ꝓpter repẽtinã moꝛtẽ qᷓ plectunt ꝑ
diumã ſñiam dici poterit ecõtrario Nolo vitã peccatoris· ſq;

boe p̃ceptũ tranſgrediẽtis: ſed vt repẽte moriat᷑ et eternalic᷑

puniat᷑.· Exẽp lũ ꝙ grauiter punit de ĩpios filios · Quidaʒ di
ues fuit qui cũ vxoꝛe ſua ceſſit oĩbꝰ bonis vnico eiꝰ filio: vt i

le duceret ſpõſam ditiorẽ· ſilius autem fideliter promiſit pa

9

tri et matri ꝙ abundanter qzdiu viuerent eis prouideret· Se
patim itaqʒ patre et matre babirautibus primo ſatis abun
danter prouidit filius ipſoꝛũ ipſis. Tandem cũ deſponſaſſet
quãdã iuuẽclaʒ clauſit viſcera pietatis · nimis eis tenuiter ꝓ
curauit · Quo dam die do minico vidit mater carnes ferri in

QVRTO.

domũ filii· Et dixit mater marito. Diu eſt ꝙ parũ de carnib

comediſtis: ite hodie ad domũ fili noſtri et ĩuenietis ibi bo

naz aſſaturã. Tꝑe igit᷑ prãdu pater veĩt pulſans ad hoſtium

ſtatimq; filius impiiſſimuſ aſſaturã quã iam ad comedẽdum

in partes diuiſerat abſcõdit · Intrãte autem patre interroga

uit filius quid velletæ Reſpodit pater volebam hic prande

re putãs hic aliqo¶ bonũ paratũ eſſe · Nit filiꝰ vides qͥd hic ha

bemus . accipe duos denarios et eme tibi et matri mee qð co

medatisxeũte patre hoſtium clauſuʒ eſt.et aſſatura repoꝛ
tata · cuiꝰ fruſtũ cũ ad comedẽdũ oꝛi applicaret uerſuz eſt in
bufonẽ:et inſiliẽſ in faciẽ eius ſic ei adheſit ut pedes ſuperio
res cum duabus maxillis vna caro fieret: et reliquũ coꝛpus
coꝛam oꝛe ipſius dependeret · Statimqʒ vocato preſ bitero
preſentatus eſt ar chieo⸗ peccatũ ſuũ cõfitens: et rẽ geſtam
per oꝛdinẽ narrãs· Archiep̃us autem ei pro penitẽtia iniũxit
vt iret ad omẽs maioꝛes pillas et ciuitates frãcie: et conuoca

tis iuuenibꝰ et pueris factũ narraret · ne quiſquã auderet de

cetero parẽtes cõtemnere: ſed ſicut precepit dñs in quarto
p̃epto honoꝛare · eo tꝑe frater toh̊. de magno põte oꝛdinis
pᷣdicatoꝛũ vidit illũ pariſius cũ multis pueris et homĩbus.
Darentes tenent᷑ ſex filiis ſuis ·
Equitur videre que parẽtes tenent᷑ filiis. Dro quo ſci᷑
endum ꝙ parẽtes tenent᷑ ſex filiis · Primo deb ent eos
ad hoc inducere vt offerãt deo innocẽtiã et puritatẽ ſuã cuʒ
pueris innocẽtibus: qui ſanguinẽ ſuuʒ ꝓpter chꝛiſtum fude
runt · Et hoc fit quãdo filii in puericia mmcipiunt deo ſeruire·
Tꝛenoꝛũ iii· Bonũ eſt viro cum poꝛtauerit iugum dũñi ab ado
leſcentia ſua· Et hoc ideo quia bonitas infigitur in coꝛ pueri
quod habet tenerũ ſubiectũ. Vnde dicit Rriſtote · Q anima
pueri eſt tanquã tabula in qua nihil eſt depictũ vel ſ. criptuʒz
tamẽ apta depingi · Et ergo quidquid primitus receperit in

ſe puer ad hoc ſemꝑ poſtmodum inelinat᷑· ſiue ſit bonũ ſiue

malum. Exẽplum reale de teſta ⁊ cipho in quẽ ſi primitus in

fundit᷑ liquor precioſus ſe; balſamus ſ- apoꝛẽ illum ſp tenet ·

Si autem primitus fetoꝛ infunditur: tunc eundem ſapoꝛem

ſenpte
ighif⸗
lture
los de
lt prec
ſaluan
Natzt
tpeot
ſeobin
timenn
ſdon
morc
ntras
ſigio⸗
ho
Aſt.Si
domus
one,
ocum
deo
pelra⸗
quiſe
ſvachn
ceil
lgame
tes deb
minifre

.

Nnc
emeduibe
d heſun
comededn
re inteng
thepem
dezehehn

minege

leer⸗ rp
lerſuzcſti
Oeg ſipeie
pü tapns
o phtere
. en n
Wmteadmaone
gerctconnon
maudenn
is inq
Poreoni
bonibs

Dog
odeberteos
ntte i
uun ſo
tdeoſeun⸗
ndüb

=☛

r inonflel

neeget!

ſtt bon

c

guinis · uel ſi quotidie legeꝛet vnũ pſa

DGC D

ſemp tenebit · ktẽ puer eſt tanquã cera m ollis in quã ſpecies
ſigilli facilius ĩprimit᷑ · ktez eſt ſicut virgula recẽs que cito f le
ctitur et faciliter ad quãcunq; partem Item infoꝛm are dñt
eos de bo nis ſalutaribus· ſicut ſunt pater noſter · et ſimboluͤ
et precepta dei quomodo ea ſeruare opoꝛteat vnumquẽqʒ qꝗͥ

ſaluari vult· Vnde mathei xix· Si vis ad vitã ĩgredi ſerua mã

data· Et in ſignũ buius tũc precepta ſunt ſcripta in manib?
et pedibus noſtris ſcʒ ꝑ decem digit os et per decem pedical

ne obliuiſcamur precepta dei · Item infoꝛmãdi ſunt vt deum

timeant· quia ſᷣm pſal· Tnitium ſapiẽtie timoꝛ domini Vnde
Yſidoꝛus· TCimoꝛ expellit peccatum: timoꝛ reprimit vitiũ: ti
moꝛ cautum facit hominẽ atqʒ ſollicitũ· Vnde etiaʒ Bernar.
in tractatu de ſeptẽ donis · Cõnexa ſunt quidem timor et re
ligio· nec vnum manere poteſt ſine altero. Quia ſine timore
dei homo nõ perſeuerat in bono nec ſaluatur. Vnde ſcriptũ
eſt. Si nõ inſtanter in timoꝛe dei ten ueris te: cito ſubuertet
domus tua. Ergo ſecũdum Ruguſtinũ de verbis domini ſer
mone xlvii· Deus timẽdus eſt in publico: timẽdus eſt ĩ ſeere
to.cum procedis videris: et cum intras in cubicu lũ vid eris
ab eo · Quia quicũqʒ deum ſemꝑ pre oculis haberet: nunquã
vel raro peccaret· Vnde Salomon bene dicit · Beatus homo

qui ſemꝑ eſt pauidus· Ttem infoꝛmandi ſunt ꝙ d euz ament

et ſibi regratient᷑ de benefidis ſuis: et pᷣncipaliter de paſſiõe
ſua Vnde Inſhelmus· Eateoꝛ domine et gratias ago. q; me
creaſu ad ymaginẽ tuam: ut tui memoꝛ ſim · te cogitem · te di
ligam. te intellig am· Vnde etiam Criſoſtomꝰ. Quidquid po
tes debes cre anti et redimẽti et vocãti te· Quia ualde eſt ho:
mini fructuoſu m: et deo acceptum pre aliis operibus et ſer
uitiis que exhibentur deo: deuote memoꝛari paſſionis eius⸗
Vnde Abertus magnus oꝛdinis predicatoꝛum . Simplex
recoꝛdatio ſeu meditatio paſſionis iheſu chꝛiſti plus valet qᷓ;
ſi integrum annũ ieiunaret quis in pane et aqua. vel ſi quo
tidie virgis vel flagellis cederetur vſq; ad effuſionem ſan⸗
Aenumm Ftem infoꝛmã
di ſunt vt ecdleſiã libenter viſitent · exẽplo pueri chꝛiſti: qui

cum eſſet duodecĩ annoꝛũ aſcendit eum parentibus fuis in b⸗
hieruſalẽ a nazareth: que ciuitas ſita eſt in galilea: ⁊1 multũ nnch
diſtat a hieruſ alem. Et ibi debent audire miſſam et precipue notn
verbũ dei:quia verbũ dei eſt cibus anime · Vnde dict᷑ Mat· muto
ii · nõ in ſolo pane viuit hõ ⁊c̃ · Vnde Ereg · Cibus mẽtis eſt Ariide
2 uerbũ dei Vñ canit᷑ de ſancto Nicolao adhuc puerulo· Que fit ne
. cunq;ʒ de ſacris ſcripturis audire poterat: armario pectoꝛis ſode
recõdebat. Bonũ em̃ eſt pueris cum adhuc pueri ſunt audire ſueln
verbũ dei:qꝛ ſine fructu nõ cedet · Vnde ꝓpheta Gſa· lv·Ver⸗: ſoeſ
bum meũ non reuertet᷑ ad me uacuũ · Ex bis ſequit᷑ ꝙ vix uel lrun
nunquã ita ꝑuerſi eꝛũt qui audiũt a iuuẽtute uerbũ dei:ſicut ſ4pann
illi qui ſic educant᷑ ut nec de deo audiãt: nec quicquã ſalutis ded.
addiſcant. quia tales nibil ut cõmuniter oꝑantur niſi que vi um
dent ab alus fieri· Sed heu plura mala vident q́ᷓ; bona: er ute
heu in peius ꝓficiũt. Et ſciẽdum ꝙ qñ puer talis libenter au lVernte
dit uerbũ dei: ſignũ eſt ꝙ deus in eo eſt et ad deũ ꝑtinet. Vn tiprat
de ohᷣ· viii · Qui ex deo eſt uerbũ dei audit · Sic ecõuerſo quã· mater
ðo nõ poteſt de deo audire loqui: ſignũ eſt ꝙ expulit deuʒz a mandi
ſe · Ftem ſeruitiũ talium innocentũ eſt deo multũ acceptũ · qꝛ imige
illi qui innocẽtiam deo offerũt: vinũ purũ bonũ et optimuʒ esin
deo offerũt · Sed inueterati dierũ feces deo offerũt reſ pectu Pti
iuuenũ:ſed tñ deus hoc nõ ſpernit ex ſua miſericoꝛdia et bo ſiuſchal
D nitate · ¶ Item ſecũdo ſuntilil infoꝛmãdi a parẽtibus quõ foſtbr
ſe habere debeãt quo ad ꝓximos quibus tria tenent᷑· Primũ üuäpr
ꝙ eos diligãt: et fidelitatẽ fraternã eis exhibeãt · ⁊ ſi ſũt pau (ſent
peres ꝙ eis ſint miſericoꝛdeset eis cõpatiant᷑ ĩ miſeriis ſuis to. D
ut cum tales filii ſenuerint dicere poſſint cum vob xxxi · Abĩ Pporimm
fantia creuit mecũ miſericoꝛdia et miſeratio· Et nõ debet de openi
ſpicere nec deridere pauꝑes: quia quidquid fit eis xpᷣus ſibi fnatoh
reputat eſſe factũ · Vnde Mathxxv · Quidquid vni ex mĩmis elii
meis feceritis mihi feciſtis· Ratio aũt quare pauꝑes nõ ſunt Denn
deridẽdi · quia quilibet cogitare debet ꝙ talis fieri poteſt ſi nnet
deus ſuꝑ eum fieri ꝑmiſerit ſcʒ cecus claudus uel leproſus· üm
t illi qui a iuuẽtute ſunt miſericoꝛdes ſunt beati · Vnde Ma s fo
thei v· Beati miſerico:des qm̃ ipſi miſerieoꝛdiam cõſequẽtur ern

1med

tpreahne.

at M
zmetig iſ

ulo⸗Qre

pechonis

int audere

lalo Ver

deiſeue
Nͦ ſalcs

niſgredi.

bommerge
lbentrran
ipeinet. Vn
ouerſoqri
Ult dag
ccepti q
aopwweg
it reſpech
oinetbo
abus qus
e. Diin
ſſütpan
ſerüs ſus
bm i
odebetde
pus ſci
ex mims
g noſunt
iporſt
leproſn
Vrelt
öſepenn

DE RG. QVNRTO.

Et tales bhabebunt bonum finem vite · Vnde MHieronimus

in epiſtola ad nepocianũ · Nõ memin me legiſſe mala moꝛte

moꝛtuum:qui libenter opera pietatis exercuit · Mab et enim

multos interceſſoꝛes · ⁊ impoſſibile eſt pꝛeces mitorum non

exaudiri · Secundo tenentur pꝛoximis vt eis damna non infe

rãt neqʒ in rebus neqʒ in fama· quia quicunqʒ infeꝛt ꝓximo
ſuo damnuʒ in rebꝰ tenetur ad reſtitutionem. ſiue furando
ſiue ludendo ex auaricia. ſiue alias iniuſte lucrando· Vnde

Kuguſtinus · Deccatum non poteſt dimitti niſi reſtituatur
ablatum. Gt hoc non ſolum intelligitur de rebus in magna
quantitate: ſed etiam de paruis rebus · Verbi gratia · Si iuiſ
ſes ad pꝛatum pꝛoximi tui ⁊ accepiſſes ei contra voluntatem
ſuam vnum pannum plenũ cum graminibus: tunc ſi vere
peniteas teneris ſatiſ facerre ſcᷣm cõſiliũ confeſſoris Ergo

ꝑentes infoꝛmare debẽt filios ne dãna inferant ꝓximis: ſiue

Tpratis: ſiue ĩ ſegetibꝰ: ſiue cũ pecoribꝰ. ⁊ ſic de alis.· De bac
materia quere infra ſeptimo⸗ G.· ⁊ duo extra ibidẽ · Tteʒ infoꝛ
mandi ſunt ne detrabant proximis denigrando famam pꝛo

ximi · quia tales tenentur ad reſtitutõnem ſicut iſti qui babẽt

res iniuſtas. Ergo iſta duo peccata ſcilicet rerum iniuſtaruʒ

ablatio:et detractio:magis difficulter dimittuntur· Quia n5

ſufficit confeſſio et contritio: niſi fiat reſitutio ſecundum
poſſibilitatem hominis· Vnde Hieronimus · Non fadlis ve
nia praua diyiſſe de rectis. Item tenẽtur proximis indulgere
offenſas: vt eis deus indulgeat ſua peccata · Vnde Luce ſe⸗
xto · Dimittite et dimittetur vobis HBan autem non dimittit
proximo in corde: talis non poteſt ſaluari· et omnia bona
opera ſua que interim facit non ſunt deo accepta. Vnde pri⸗
ma fohannis teꝛcio· Qui odit fratrem ſuuʒ homicida eſt· ſup
ple ſuiipſius · ¶ Teꝛcio infoꝛmandi ſunt quomodo ſe habeꝛe

debeant quo ad ſeipſos ſcilicet vt corpus ſuum munde tene

ant et caſte viuant · Vnde dixit Thobias filio ſuo · Attende
fili mi ab omni fornicatione · Et ratio buius eſt · quia om
nis fornicatio preterquam in matrimonio facta ſemper eſt

peccatum mortale · Vnde Kpoſtolus .„Omnis fornicator

aut immundus nõ habet paꝛtem in regno dei Ergo puen de
bent ſeruare ſuam virginitatem vſqʒ ad matrimoniuz vt in
virginitate ſimul coueniãt. n ſignũ huius adã et eua quãdo
matrimoniũ ĩchoabant virgines fuerũt · Et tales pueri ſic ca
ſte viuẽtes ducunt angelicaʒ vitam Vnde AImbro. Qui non
nubunt et vxoꝛes non ducunt: ſicut angeli in terra ſunt.
¶ Quarto parentes tenentur filiis dare bonum exemplum
et hoc eſt valde vtile · Vnde Crego· Nunq́; peccatoꝛes ad la⸗
mentũ penitentie redirent: ſi nulla eſſent bonoꝛum exem pla
que eorum mentem traherẽt . Ergo communiter loquendo
quando ꝑntes bonũ exemplũ prebent filiis: tũc filii tles eſ
ficiuntur magis virtuoſi. et per hoc tales parentes mul⸗
tum merentur. Vnde Ceſarius Quantis exemplum vere
humillitatis et perfecte caritatis oſtenderis: cum tantis et
pro tantis eterna premia poſſidebis . Zed heu aliqui parẽ⸗
tes infoꝛmant filios ſuos ad malum verbo et exemplo: in
quo deũ grauiter offendunt. Verbi grã. ſient chorizare gra
uiter incedere et deũ blaſfemare · ⁊ ſic de alis · Et tleſ rei eiũt
oĩm peccatoꝛũ illoꝛũ que ex mala infoꝛmatõne vel malo exẽ.
plo filii ſic addiſcũt · Ergo qui te pᷣmitꝰ ſuperbiã docuit: pti
ceps erit omniũ illorum peccatoꝛum que chorizʒſdo vl'alias
ſuperbe incedendo perpetrabis· et ſic de alus peccatis . Item
de illis parentibꝰ qui veſtes pompoſas ſuis filiis emunt: di
cit wilhelmus lugdunẽ· Qui filias ſuas oꝛnant vt eas ad cho
reã mittant quaſi ueſtucam ungunt ut eo melius aꝛdeat- Itẽ
aliqui parentes faciunt pueros ſuos ebrioſos potando eos
cũ vino· Cõtra quod dicit Kriſto · vii · politi · kuuenes maxime
ab ebrietate cuſtodire oppoꝛtet IT5·m Tuuenes eẽ ſine vino
eſt bonũ ·. qꝛ tles pueri poſtmodũ efficiũt᷑ bibuli luſoꝛes et
mali homines.quibus ꝑentes ſunt occaſio per ſuam malam
infoꝛmatõnem et exemplum. Vnde Creg · in moralibꝰ. Tot
mortibus quis dignus eſt: quot exempla pꝛauitatis in po
ſteros reli nquit · O quot moꝛtes meruerũt tale qui tot ex.·
G empla mala in poſteros reliquerunt · ¶ Quinto parentes
tenentur filios coꝛrigere · quia non ſufficit ꝓ informent

—

“

parſti
nocona
Cieg
te t
ntepe⸗
ngucbe
ſlosſe
K⸗
Eiiq
gedi⸗

aß

ferno
ferar
ſpoe
nbi
crille
do lel
maledi
pueng
pluse
dyibol
ganp
deus f.
nalede
re or
deich
deuge
gſin⸗
(rein

Gopende

nonmne

eteun Ni
Penſee
no. u
num ſur.
m eunpin
rresi⸗
dumenmo
- ochen
ckli tiec

. 0
ttleſ raei⸗
emoce,
„ .
. ,
3
RoN AS
“
t (Ad a
5
potmdden

3 .*
linuiorse

ſuam mum
ralib le⸗
Nutatoniſ⸗
guitu⸗
to pucn

N

j inton 4

cos ĩ bono ·ſy opoꝛtet etiã coꝛrectõeʒ habẽ ad filioſ ſi excedür

Quia oĩa peccata que filii ꝑpetrãt ſi ub obediẽtia pntũ: de his
parẽtes reſpõdebũt in die nouiſſĩo· Vnde apls Ro· i. Non ſo
a digni ſüt moꝛte qui faciũt: ſʒ etiã qui cõſẽtiũt facientibus
Ergo hic aduertite ꝑntes ꝙ etiã ſi ſẽe vite eſtis: tam̃ ꝓpter fi
lios vros poteſtis dãnari. Verbi gra · ſi pater mater nunqʒ
peccaſſẽt: et ꝑmitterẽt fuiũ aut filiã peccare moꝛtłiter · 1 eos
nõ coꝛrigũt eternaliter cũ fuüs tlib⸗ danabunk ſieut Innoẽ ·
Greg· Cirillꝰ. 1ſið · Nug. üli om̃s cõcoꝛditer dicũt de hely ſaẽ

dote vt hẽt᷑ · i. Reg· i · Qui audito Tei ſui ihoneſte ſe hẽbãt

in tẽplo · qꝛ ibi doꝛmiebãt cũ vxori ſuis legitur ꝙ tepide

arguebat eos ergo ſi dãnatꝰ ẽ nõ ẽ alia cã niſi ꝙ nõ coꝛrexit
fuios ſuos. Sciẽdũ ꝙ boni fuli cũ manſuetudine vᷣborũ corri
gẽdi ſüt · exẽplo marie · vt habet᷑ Lu ·ii.ꝗᷓ dixit ad filiũ ſuuʒ 5l v
Eili quid feciſti nobis ſic? Mali aũt fili cũ aſpa vᷣga ſũt coꝛri
gẽdi · Vnð Salomõ · ꝓuer . xxiii · dicit · Noli ſubtrahere diſcipli
nã a puero · Si em̃ pcuſſeris eũ pᷣga nõ m oriet᷑:et aĩaʒ eiꝰ de

ferno liberabis · Ergo qñ audis puerũ tuũ iurare et deũ blaſ

femare: accipe debes virgã 1 eundẽ puerũ bene diſciplinare:

. N

T boc letific abis deũ et beatã mariã ⁊ om̃s ſãctos: et mereris
tibipſi coꝛonã vite eterne: cũ hoc ea intentione feceris vt pu
er ille creatorẽ ſuuʒ amplius non offendat taliter blaſ femã
do vel etiam alite r peccando . Ergo parentes nunq; debent

maledicere fus ſuis verbis maledicis-Quia maledicendo

pueris deum offendunt: et pueri in hoe nichil proficiunt · et

plus eis obeſt q́; pꝛodeſt · Exem pluʒz in Ceſario de puero qu?

dyabolꝰ cũ coꝛꝑe et aĩa abſtulit ꝓpter maledictõem parẽtuz
ꝙ amplius parentes illum puerum nunq; viderunt· Et boc
deus permiſit in ter roꝛem alioꝛum parentum ne filiis ſuis
maledicant ſed potius cũ aſpa virga coꝛripiãt · ĩmo maledice
re non licet alicui irrationali creature inquantum creatura
dei eſt · quia omĩs creatura dei bona eſt· vt patʒ Cen i. Vidit
deus cuncta que fecerat et erant valde bona . Ex iſto patet

ꝙ ſi non licet equo vel aſino vel cam vel boui vel oui maledi

ccre: multo minus licet hominibus maledicere. Ergo nunq;

— *

E. DeE PRBS6. CQUNMBIO.

aliquis alicui hoĩ debet maledicere · Contra quod taciũt aliq̃

ꝑentes:qui maledicunt ſuis ꝓpriis filiis · It etiã ꝑuerſi viri ꝗᷓ

ſepiꝰ ex ira et vindicta maledicũt ſuis ꝓpriis filiis et vxori⸗

bus. De illis ma ledicẽtibꝰ dicit aplus · neq; maledici neqʒ

rapaces regnũ dei poſſidebũt · Sciẽdũ ꝙ parentes qui fuios

ſuos educãt tali ĩtentõe vt efficiãt᷑ boni xpᷣiani et famuli dei:
quidqᷣd erga filios ſuos faciũt totũ eis erit meritoriuʒ cũ in
gratia ſũt et ſine peccato moꝛtli · Ergo mater quotiẽs lactat

puerũ: quotiẽs ĩquietat᷑ a puero: quotiẽs poꝛtat vł bal neat

vel quecũq; puero ãminiſtrat ſemꝑ meretur · Vnde Rplus.
Ro.vii · Scimus qm̃ diligẽtibus deũ oĩa cooꝑant᷑ in bonum.

Ex bis patet ꝙ ꝑentes poſſũt mereri ĩ filis ſuis eternã gliaʒ
vel etiã eterna dãnatõem · Er go pueri a parẽtibꝰ ĩfoꝛmãdi et
coꝛrigẽdi ſũt:vt iam dictũ eſtqð ſi fieret ꝓcul dubio nõ eſſẽt
tot mali hoĩes et peccatores in mũdo.Hoc quilibet põt co⸗
gnoſcere in ſeipſo· quia ſi a puericia fuiſſes debite infoꝛma⸗

tus et in timoꝛe dei nutritus: vtiqʒ melioꝛ eſſes q́; iam ſiſ.S3

heu qꝛ a iuuẽtute tua nutritꝰ es in ſuꝑbia · in gula · in luxuria

et ſic de alus viciis· ergo tam ꝑuerſus es in vita tua. Sciẽduʒ

tñ ꝙ parẽtes pꝛecipne debẽt coꝛrigere fülios ne iurẽt vljblaſ⸗

G

femẽt:quod heu iã cõmuniter a pluribꝰ hoĩbus fit.Sʒ q̃ʒ gꝛa

uiter deũ in hoc offẽdãt et qua liter deus puniat tles pueroſ
ptʒ ſupꝛa ſecũdo.G. ¶ Sexto parẽtes tenẽtur filus ſuis hẽdi
tare res iuſtas:qꝛ melius eſt modicũ iuſto ſuꝑ diuitias pecca

torũ multas· Contra hoc faciũt aliqui tam ĩoꝛdinatum amo

rem ad filios babentes · ꝙ q;3uis bene cognoſcant ꝙ poſſi⸗

dent res iniuſtas:tam̃ nolũt eas reſtituere ne filii depauꝑen

tur ·⁊ ſic ſeipſos et filios dãnãt · tẽ aliquãdo vnꝰ parẽtũ peꝛ

manet in viduitate: nõ pꝛopter deũ nec amoꝛẽ caſtitatis· ſed

ne filios exhereditet et tñ nõ intendit caſte viuere · Et tal pa

ter plus diligit ĩoꝛdinato amore filios q́; deũ et ſalutẽ ppᷣaʒ
et potius vult damnari cum luxuria ſua quam in ſtatu vidu
itatis cõmittit: q́; pueros ſuos eyhereditare· Er go cõſulẽduʒ
eſt talibus viris qui nolunt caſte viuere vt iteꝛato vxoꝛeſ du
cant · ne tot peccata mortalia extra matrimoniũ cõmittant·

fül
ſolis
ſit

diloi
nn
ntte
inhoe
caſte

guin

veln⸗
gene
ſuis
fr⸗
epti
prec⸗
et co⸗
hüni
bip!

alu⸗

gliplis

vebi
iree
rg
llto⸗
piſe
flltere
ſutaan
aceſe,
munen
feſnie.
menk⸗

DDRG. QWMTO.
* Quia ommis fomicatio eſt peccatũ monale. Enſup notandũ
arſmn ỹ filii et cognati qui tali patri dãt cõſiliũ ne matrimoniũ cõ
flisei⸗ trahat et alios pueros generet ꝓpterea vt bona patris ipſis
maoen ſolis ꝑmaneant: 1 ſciũt veraciter ꝙ pater nõ abſtinet amoꝛe
ntes qufis caſtitatis:nec caſte viuit.tales peccãt moꝛtaliter. quia plus
icfanm diligũt illa tempꝑalia q́; animã patris· Et potius volũt patrẽ
entoriin multa peccata cõmittere moꝛtalia cum aliis mulieribus: q;
ctorizln . amittere et priuari illis bonis paternis · Ergo inſideles filii
EnAblirer in hoc cognoſci poſſunt qñ indignant᷑ tali patri qui alias nõ
Voeſeges caſte viueret: cũ iterato mat rimoniũ contrahit · Item ꝑentes
tindꝛn qluui iuſtas res poſſidẽt p̃uenire debẽt ne lites ⁊ inimidicie in
stmigi, ter heredes poſt obitũ eoꝛum fiãt. Quia melius eſſet modicũ
ionid et vel nihil heredibus poſt ſe relinquere qʒ lites et odia ex his
Aaboodett generare· Quã grauiter iſti parẽtes peccent qui iniuſtas res
lhhn ſiuis heredibus relinquũt: et quõ fui cõquerunt᷑ de talibus
debteimun, Earccibus pacet infra v. Nexẽꝑlum ibidẽ. Ftẽ hoc idẽ quere
lizmiſ eptimo · Q. exẽplum ibidem. 6 Septimi ſunt qui cõtra hoe
gulzinln preceptuᷣ faciũt qui inhonoꝛãt patrẽ ſi pũalem puta ſaceꝛdotẽ
titua. Din et cõfeſſoꝛẽ · qui te de fõte baptiſmatis regenerauit · Vnde ko
neiurituitt hãnis iii · Niſi quis renatus fuerit ex aqua et ſpũꝛc· ſtẽ qui ti
boſtobdg bi ꝑ ſacramtũ diuinũ alimẽtũ miſtrat. Tohᷣ. vi · Caro mea veeé
mirtstn cibus: et ſ ningriig tne⸗ ꝛc. tem qui ſanctis predicationibꝰ et
tis wne g exẽplis te inſtruit et infoꝛmat Vnde Ereg in omel. Dlus eſt
rüisſee verbi pabulo victurã in ꝑpetuũ mẽteʒ reficere:q; vent rẽ mo

immmn m riture carnis terreno ſatiare · Ctem greg · in dialogo . Nimirũ

cõſtat ꝙ maius eſt miraculũ p̃dicationis verbo atq; oꝛatiõis
mſan g ſolatio peccatoꝛẽ cõuertere:q́; carnẽ moꝛtuaʒ ſuſcitare· Mũc
n patrẽ ſpiritualẽ tripliciter honoꝛare debemuſ · Primo em̃ hu
n * militer obediẽdo · in his potiſſime q̃ ð iure teneris plebano-
ri en puta cum tibi precipit cel ebrare tũc celebres . Qin terdicta
nei eccleſie ſerues· qñ tibi precipit ad ieiunandũ ieiunes · O excõ
i et lalc /“

W municatos ſtrictiſſime vites et penitẽtiam tibi iniũctaʒ in cõ
minſim⸗ feſſiõe adĩpleas· Oĩm em̃ hoꝛũ tranſgreſſio p̃dictoꝛum: maxi

„„ „7 — a w —„ „
trge ini me ſi fiat ex deliberatiõe et cõteptu iducit pctm̃ moꝛtale.
entoee (De excommunicatione.
niü An. l

4 kfff. DE RG. QVNRRTODOD.
1 Frca pdicta tria ſunt notabiliter aduertẽda Drimũ eſt i
Agquãtũ ad excõicatiõis ſentẽtiã quã qubet xp̃ᷣianus me coe
Meo debet abhoꝛrere: que eſt duplex maioꝛ ⁊ minoꝛ· Minoꝛ ſe u
pat a ſacramẽtis eccłe · qꝛ nullũ recipiẽdũ eſt ſacramẽtũ in mi diti
noꝛi excõicatõe nec etiã oſculũ pacis:quã minoꝛẽ excõicatõeʒ etde
quis incurrit quãcito ſciẽter et cõtra ꝓhibitionẽ cõicat cũ ex Ppor
cõmunicato comedẽdo loquendo emendo vendendo et ſic Autus
de aliis · Et ab iſta minoꝛi excõicatõne poteſt abſoluere q uili HMyor
bet ſacerdos qᷣ habet poteſtatẽ ſuꝑ talẽ hoĩeʒ ꝗ; poſſit eũ ab: us
ſoluere a peccato moꝛtali. Et iſta abſolutio fit ſolo vᷣbo dicẽ⸗ uln
do. abſoluo te a ſentẽtia excõicatiõis quã incurriſti cõicã do ĩ rrror
loquẽdo ſiue com edẽdo ꝛc· Et iſta abſolutio põt fieri ſine ſa ze
cram̃tali cõfeſſiõe · ſic ꝙ ille exbibeat ſe ⁊ fateat᷑ ſe cõicaſſe cu guct
R excõicato vel loquẽdo vel comedẽdo ·et ſic de aliis · ¶ Excõi⸗ ri
catio ve ro maioꝛ ſepat ab ingreſſu eccleſie et a cõione ideliũ ui
et a ſicramẽtis· Et talis excõicatio eſt timẽda merito cuilibet esſ
chꝛiſtiano ꝓpter qnqʒ rões· Primo qꝛ ꝓpter ip̃aʒ talis excõi deſ
catus excludit᷑ a cõſoꝛtio oĩm xp̃ifideliũ in terra viuẽtiũ · ktẽ ukt
a cõſoꝛtio dei et beatoꝛũ ĩ eterna felicitate exiſtẽtiũ · Eͤrgo cõ ſan
paratur leproſo qui habet moꝛbuʒ infectiuũ qui a conſoꝛtio un
omniũ eiici· Et ideo lepra carnalis ab omĩbus hoĩbus mul te
tum ti met᷑: eo ꝙ eſt moꝛbus cõtagioſus · Et multi ſunt homi n
nes qui alias infirmitates potius ſuſtinerent qß lepram eo ki
ꝙ ab hominibus ſeparat. Sed multo foꝛtius timenda eſt ex br
communicatio. quia eſt ictus gladii ſpiritualis qui magis ti iie
mendus eſt q́; gladius coꝛpoꝛalis· Vnde NRu guſuinꝰ dicit de W
illo qui excõmunicatur ꝙ grauius eſt hoc illi q ſi perfoꝛaret᷑ .
gladio vel a feris deuoꝛaretur ſiue in flammis exureretur· „
Secundo timenda eſt excõmunicatio quia eſt valde dam
noſa. Rufert enim homini partem ſuam de omnibus miſſis 4
oꝛationib us et elem oſinis · et alus bonis que fiunt in eclde R
ſia dei quod nõ eſt paruum damnũ · Quis enim digne ſuffice De
ret eſtimare valoꝛem vnius miſſe? quid tunc de omnibus mi
ſis que celebrantur per totum mundum et de omnibus bo aAe⸗
nis que fiunt de oĩbus homĩbus:quarũ ꝑtici patõne ex toto in

nucſt
s we
inaſe
nm
dito
tcüer
et ſi
equil
eab.
odce⸗
idol
lſineſt

dcuilbet
lss eci⸗
ni ki
rgoc
Morwo
dus nul
ne vni
rimeo
icken
nagotl
dutde
rforet
erccur
de dam
8 miſſis
in ecc
e ſafie

4

ibusn

ibus

eette⸗

DPRG.

cio eſt timẽda quia ille qui excõicat᷑ ſathane tradit᷑. Vnde Ru
guſtinꝰ. Om̃is xpᷣianus qui a ſacerdote excõicat᷑ ſathane tra
dit · Et etiã ſm Heinri· ð̊ firma · R poteſtate dei: ſi loqui liceat
et defenſione angeloꝛũ ſanctoꝛũ erniꝑit᷑ et tam in aĩa q; ĩ cor
poꝛe poteſtati diaboli tradi᷑ ¶ Quaꝛto timẽda eſt quia excõi
catus eſt velut membrũ abſciſuʒ a coꝛꝑe: quod ampliꝰ nulliꝰ
valoꝛis eſt· Quid em̃ valet manus abſuſa a coꝛꝑe vel pes vel

cearebit et priuatꝰ eſt: q;diu in tali excõicatiõe ꝑdurat ¶ Ter

auris · et ſie de aliis? Sic iſte excõicatus coꝛã deo ⁊ ſanctis eiꝰ
nullius valoꝛis eſt. Et ſicut ſuꝑ omĩa timẽda eſt abſciſio mẽ
broꝛũ a coꝛꝑe homĩs: ſic nihil magis debet timeꝛe chꝛiſſianus

q́; ſeꝑari a coꝛpoꝛe chꝛiſii miſtico: quod eſt eccleſia. Vnde Ru

guſtinꝰ ſuꝑ tobãnẽ: nihil debet foꝛmidare chꝛiſtianꝰ q́; ſepa
rari a corpore chꝛiſti miſtico: quod eſt eccleſia. Vnde Ruguſ.
Quia xp̃us eſt caput oĩm ſideliũ.⁊ omẽs fideles in gr̃a exiſiẽ

tes ſunt ſibiinuicẽ mẽbraz Sic qñ quis excõicat᷑ tũc a capite

id eſt. a xp̃o· et a mẽbris · id eſt.a fidelibus abſcindi.· Et nullã

inf luẽtiam diuine gratie ampliꝰ habet quãdiu ſic abſciſus ẽ
ſed areſcit ¶ Quinto qꝛ excòicatꝰ ad mibilũ valet. niſi ad eter
num ignẽ · hoc ꝓbat᷑ ex euãgelio Tohᷣ· vbi xpᷣ̃us dicit. Ego ſuʒ
vVitis veraet vos palmites · ſed homo excõicatus ſimi is eſt

palmiti abſciſo a vite qui ſic abſciſus ad aliud non valet niſi
vt in ignẽ ponat᷑ et comburat᷑· Ex aliis multa vtilia pñt fieri
ſed nõo ſic ey palmite abſciſo. Vñ Gʒech. xv. Eili hoĩs qᷣd fiet de
vite · i · de ligno vitis ex omĩbus lignis nemoꝛũ que ſunt ĩter
ligna ſiluarũ · nunq;d tollet᷑ de ea lignũ vt fiat opuſ. aut fabri
cabit᷑ de ea paxillꝰ vt depẽdeat ĩ eo quodcũqʒ vas 5 ecee igni
datüũ eſt in eſcam· Et ab illa maioꝛe excõicatõne nemo poteſi
abſoluere niſi ep̃us vel papa vel aliquis alius de autoꝛitate

poteſtas e ccleſie ⁊ pᷣlatoꝛũ nii et ſoluendi a chꝛiſto eis tra
dita habeat magnã efficaciã hoc poſſumus cognoſcere per

tale exẽplum. Euit quidam comes tholoſanus fautoꝛ et rece

ptoꝛ hereticoꝛũ: Et omĩs talis ipſo facto eſt excõicatus vna

eum hereticis. t quidam ſ. anctus abbas fuit ad eum miſſus

ipſoꝛũ· t talis abſoluẽdus eſt cum miſerere et virga. Cr

l
ä

HkI. De DB6ü. QRRT

ad cõmonendũ eũ. Qui dum viro ſancto nollet acquieſcere ·
nec excõmunicationẽ timeret · Sciens vir ſanctus ꝙ coꝛ puer
ſum nõ erudit᷑ verbis · Dixit abbas. Vt tu et tui videãt q; in fe

ca ſit anima que excõica tõi vinculo eſt innodata: volo mibi

appoꝛtari albũ panẽ: quo ſibi allato dixit · O panis licʒ tu nõ
merueris tñ vt ĩ te oſtẽdat᷑ veritas fidei noſtre et maledicti o
anime excõicationẽ nõ ſeruãtis · Excõico te quo dicto panis
qui inter manꝰ eius erat cãdidus mox niger factus eſt. Quẽ⸗
bcepit in duas pꝑtes diuidi: et intus ſimiliter apparuit niger
mulſious et coꝛruptus· Lũc ſubiũxit vt etiam ſciatis virtutẽ

abſolutionis: accepto pane abſoluit eũ· qui in prioꝛẽ ſpecie;

et cãdoꝛem eſt reuerſus · Seiẽ dum ꝙ nõ ſ olũ illi qui denund
ant᷑ in ambone ſunt excõicati · ſed etiam in pluribus caſibus

ℳ

ſ̃m ius canonicũ quis incidit in excõicationẽ maioꝛẽ·

rr In illis calibus quis incioit maioꝛẽ excõicationẽ.

Naquibus caſibꝰ incidit quis maioꝛẽ excõicationẽ? Reſpõdeo

in multis ex quibꝰ aliquos caſus hic exponã: Primo qui ma
nus violẽtas in cle ricũ vel alias in religioſum mittit · Ecem qᷣ
boc mãdat.vl poſt factũ eius noĩe ratum habeat · xvii · ꝗ iiii ·.
ESi quis ſuadẽte· Secũdo cum quis incidit in hereſim. ſimilr
get receptoꝛ hereticoꝛũ · Tercio cum quis romanã eccleſiaʒ nõ
aſſerit eſſe caput omniũ nec ei cãquã capiti obediendũ · Quar
to cum quis ꝑticipat excõicato in crimĩe ꝓpter qð quis excõ
municatas elt: dã do ei cõſdiũ auxiliũ aut fauoꝛẽ · Quinto qui
in articulo moꝛtis aut ob aliqdð impedirñtũ abſoluit̃ ab excõ
municatõe: et ceſſãte impedimẽto nõ pᷣſentat ſe quãcito po

5

terit ei a quo abſolui debeat reincidit eãdez exc õicationẽ · Se

rrto qui intẽdit vel qui frã git eccleſiã vel iubet aut cõſulit · vl

in eccleſia cõmittit aliqd enoꝛme factũ vt capiẽ do coꝛpuſ xpi
vel deſtruẽdo altare vel crucẽ vel ſilia· Septimo cũ quis vtit᷑
literis apoſtolicis ꝑ ſe vel ꝑ alios falſificatis· Octauo qᷣ ſcien

ter cõtrabũt matrimoniũĩ gradibus cõſanguinitatis vel a

finitatis ꝓhibitis: vel cũ momalibus cõtrahentes ſunt excõi

cati · Nono domini qui inhibẽt ſubditis ne vẽdant pſonis ec

cdeſiaſucis vel molt vel piſtẽt vel alia ſeruitia facit. Decio

“

guip
itae
runt⸗
ſules
clon
ſtatut
eteti
nt.
lsqui
verevi

lee

cuſdci
fonge
goiak
pim.n
mcata
ſpenſi
fum n⸗
tuntſe
ſgai
Seden
endumm
nemonr
(iſime
cati .
torcand
leſocn
ſcntöne
Cnzp
ſpolunn
runtil
ſinehie
nutäm
ſmaris

Egnicine
Gc
deitinn
polonn
islitun
Kmaledaa,
dicho pn
usch i
prur ii,
lcans vut:
moſon
hon daun
mlrs te
nnor⸗
orone.
te Rehen⸗

Mimo ginn

nent kren
wi’q
achmn ſnl

tienteinn

Gimir

Da.

qui pedagium vel theoloniũ recipiũt a ꝑſonis eccleſiaſlicis
Ttales nõ debẽt abſolui niſi reſtituãt eis que ab ipſis recepe

runt · Similiter qui noua pedagia impoſuerũt. Vndecimo cõ
ſules ciuitatũ rectoꝛes et ali poteſtatẽ habẽtes qui faciũt ex
actiones indebitas ĩ dericos et eccleſias. Similiter qui faciũt
ſtatuta cõtra precepta eccleſie et libertatẽ et ſeriptoꝛes eoꝛũ .
et etiã qui ſ. eruãt talia ſtatuta et cõſuetudines et ſᷣm ea iudi
cant· Duodecimo poteſtates rectoꝛes cõſules iudices officia
les qui ſtatuta faciũt ſcribũt dictãt: ꝑ que quis compellit᷑ ſol

uere vſuras vel nõ repetere iam ſolutas · Nut qui obſeruant

illa ſtatuta et ſm ea iudicãt. Tꝛedecimo qui impediũt iudiciũ
cuiꝰcũqʒ; iudicis eccleſiaſtici · vł ĩpediũt volẽtes recurrere ad
foꝛuʒ ecclaſticũ in cauſis ad ipᷣm ꝑtinentibus. Quartodecimo
qui abſolutionẽ ab excõicatione vel interdicti extoꝛquẽt per

vim:nam talis abſolutio nõ valet et incurrũt nouã excõmu
nicationẽ · Quinde cimo qui occaſione ſentẽtie excõicatõis ſu⸗

ſpenſionis vel interdicti late in eos ſeu ſuos ſubditos aut eo

rum ruſticos:dederũt licẽtiam grauãdi eos iudices qui tule⸗
runt ſentẽtias: vel iudicis ſeruos qui literas tulerũt niſi reĩ
tegra licẽtiam hmõi reuocauerint · vel ſi in aliquo ꝓceſſit vt
ſcʒ aliqᷓ rapuerint de p̃dictis:ſi nõ reddiderit infra octo dies

Sedecimo qui cogũt celebrare in loco interdicto.vel ad audi

endum diuina cõuocãs excõ municatos:et int erdictis ꝓhibẽs

ne moniti exeãt eccleſiã · Decimoſeptimo ſuſpenſi vel interdi

cti ſi moniti a celebrãte miſſam nõ exeunt eccleſiã: ſunt excõi

cati ⁊ ꝓ abſolutione ad papã mittẽdi .· Decimooctauo inſecu
toꝛcardinaliũ ſeu epiſcopoꝛũ.vel hec mãdãs:vel ratũ habẽs
vel ſocius exiſtẽs excõicati ſunt· Idem de his qui impediũt vi
ſitatõnes monialiũ.niſi moniti deſtiterint. Decimonono qui
cunq; ꝑpſonas eccleſiaſticas aut monaſteria vel eccleſias eoꝛũ
ſpoliauerint vel alias imuſte grauauerint ꝓ eo non elege
runt illum pro quo rogauerũt.· ¶ Etem viceſimo religioſt 4
ſine licẽtia ſpeciali ꝓprii ſacerdotis ſolẽniſarũt matrimonia

aut ãminiſtrauerũt eukariſtiã: ſeu ſacre vnctionis vel bapti⸗

ſmatis ſacramta· Itẽ viceſimoprimo religioſi q excõicatos a

ſentẽtiis ꝑ ſtatuta ꝓuincialia ſeu ſinodalia ꝓmulgatis· ttẽ re

ligioſi qui alios a pena et culpa abſoluerint · Idẽ de clericis 1
gieſi inducẽtibus ad vouendũ iurandũ aut ꝓmittẽdum
de eligẽdo apud eos ſepulturã · vel vt iam electã vlterius nõ
mutẽt · Item religioſi qui temere vbicũqʒ habitũ ſui oꝛdinis

deponut knſuꝑ monachus mittẽs iuxta ſe habitũ ſue religio
nis ad ſaltandũ vel huiuſmodi. licet ſtatim reſumpturꝰ.ſi ſit

coꝛam laicis eſt excõicatus ·ſi corã dericis tm̃: nõ · Vt patʒ ex
tra ne derici · vel monachi ſecularibus negociis. ca· vt pericu
loſa· li. vi· Item religioſi qui infra ſepta monaſterii ſine licen

tia aꝛma tenẽt. Etem religioſi qui cõfitẽtibus ſibi nõ faciũt cõ

ſciẽtiam de decimis ſoluẽdis ſunt ſuſpẽſi a p̃dicatiõis officio
donec ſi cõmode poſſint faciant eis cõſciẽtiam/Et ſi ĩterim p
dicant excõicati ſunt · Idem de religioſis qui nõ ſeruãt inteꝛ
dictum quod mater eccleſia ſeruat · Ttẽ religioſi qui cõferunt
ſe ad curiaſ pncipũ: vt inferãt dãna ſuis Flaeis Tdẽ ð religio
ſis qᷣ dicũt aliqua vᷣba in ſermonibꝰ vl ali di
entes a ſolutiõe decimarũ · tẽ religioſi ſuniliter ⁊ canonici re
gulares archidiaconi decani p̃poſiti plebani et alii clerici ꝑ:

i vt retr abãt audi

ſonatꝰ hbñtes:aut etiã qcũq; pᷣ biteri q audiũt leges aut phi

ſicaz. Etẽ mulieres que dicunt᷑ vulgariter begine: ⁊ religioſi qᷓ
fouẽt eas in üũlo ſtatu ſun: excõicati · Ctem religioſi qui acce⸗
dunt ad ſtudia ſine licẽtia ſuoꝛũ p̃latoꝛum · Item religioſis p
cipit᷑ ſub virtute ſancte obediẽtie ſub intermĩatõe maledicti
onis eterne: ne in ſermonibꝰ ſuis p̃latis ſuis detrabant: vel
retrabãt alios ab eccleſiarũ ſuarũ fꝛequẽtatõe: vł indulgẽtiaſ
incõſuetas ꝓnuncient: et ne retrahant teſtatoꝛes a reſututio

mnibus debitis aut legatis matricibus eccleſiis factis· nec lega
ta vel debita aut male ablata incerta. ſibi vel ſui oꝛdinis fra
tribus vel conuentibus in alioꝛum preiudicium fieri vel ero
gari procurent nec abſoluant quenquam in caſibus reſerua
tis pape vel epiſcopo vel prelatis huiuſmodi · vt de priuile⸗
giis religioſo · in clemẽtinis TFteʒ ſacerdotes qui ſepeliũt ĩ ci

miterüs tꝑe ĩteꝛdicti coꝛpoꝛa defunctoꝛũ in caſibꝰ nõ cõceſſis

ziure
os
cerde
aben
ingtt
citſ
r

ando
cat eya
Auihu
zamd
nisp
to ꝛcc
tone⸗
R
bbitun
Gene
Hedd
in eu
ſpean
Gfuſi⸗
Roi⸗
6 quen
merce
tſlich
lenet
onemi
nenſe
inden
n am⸗
tug 41
ferno
oͤc⸗

edolir⸗
deceng

Prntndon

Utenen
ſuiodn
üſ uenehe
npeuge
pne
ſen
mmüſnelen
anͤſicire
cnüseſteo
Kſüund
oſernitme
iqniciſnn
idnag
etr hit m
canonia!
ligenn
leges unn
enn i
nie⸗
nngſe⸗
ie mcdl
ercunti,

Andngen

ſiontlg

re poteris·

excõicatis moꝛtaliter peccat ·

a iure · vel qui excõmunicatos publice aut nomĩatim interdi
ctos aut vſurarios manifeſtos ſepe liũt excõicati ſunt · Ctẽ ſa
cerdos qui recipit oblatõnes manifeſti vſuranii eſt ſuſpẽſus
ab executione officii donec ſatiſfaciat arbitrio eßi · ktem de
ingreſſu religionis ſym oniace qui dãt vel qui recipiũt excõöi
cati ſunt · Et ſic de aliis pluribus caſibus quos in iure inueni
18 ½ (De excõicatione minoꝛe—
Gquit᷑ de peccato eoꝛũ qui cõtemnũt minoꝛẽ excõicati
NR onemet ideo nõ timẽt cõicare cum excõicatis: licet cõi

cando minoꝛẽ excõicationẽ incurrãt· Notãdum ꝙ ille qui cõi

cat excõicato· Primo peccat ĩ ſeipᷣm quia nõ cauʒ ſibi ab ipßo
qui habet moꝛbum cõtagioſum:in quo videt᷑ minus amare
aĩam ſuã q; coꝛpus· Quia ſi ſciret ſe incurrere lepram coꝛpo
ris ꝓpter comeſtionẽ vnã vel locutionẽ· et ſic de aliis · quãci
to accederet ad excõicatũ: caueret ſibi ab excõicatoꝛũ ꝑticipa
tione· Sed lepraʒ aĩe quã incurrit nõ curat q̃ tñ periculoſioꝛ
eſt q; copoꝛis tem tꝑalia p̃ponit talis anime ſue · quia ſi ꝓ
hibitum ſibi eſſet ſub pena vnius floꝛeni ne loqueret᷑ illi ex
icato caueret ſibi a damno tꝑali inquãtum poſſibile eſſet
Sed de gratia chꝛiſti et ð anima ſua nõ timet · Secũdo peccat
in eum cui cõicat· Quia cum ipſe ſit infirmus vſq; ad moꝛtẽ

ipſe aufert ei remediũ. Vel ſaltem minus efficax reddit dum
cõfuſionẽ ipſius minuit ꝑ quã coꝛrigi debuit · Eccleſiaſtici.iiii

Eſt cõfuſio adducẽs gloꝛiã · Hal. Imple facies eoꝛũ ignomĩa
et querat᷑ nomẽ t.d. Tercio peccat etiam in eum ꝓ cuiꝰ iniu
ria excõicatio lata eſt: quia aufert ei rem ſuã ·i· emẽdam et ſa
tiſfactionẽ · Quia talis excõicatus deberet cogi ꝑ talem rubo
rem et verecũdiam ad ſatiſfaciẽdũ ꝓximo leſo: quã ſatiſfacti
onem ille impedit qui ei ſic ꝑticipat· Quarto peccat etiã in pa

trem ſpiritualẽ cuius ſentẽtiã cõtemnit. Quinto peccat etiaz

in deum quẽ in miniſtro ſuo cõtemnit. Tp̃e em̃ potius priua
ri amat mẽſa dei ·i. altaris ſacramẽto.q̃ᷓ mẽſa excõicati.⁊ po

tius amat ſociet atẽ excõicati: q; filioꝛũ dei:· Ideo merito in in

ferno erit ſocius diaboli · Quia ſi aliquis ꝑtin aciter ꝑticipat
Querit᷑ in quibus caſibus 8 M

KK. D ERG. CQVNRRTIO
licite cõicat ſeu ꝑticipat excõicato? Reſpõdeo ꝙ in quinq; ca 8 d
ſibus· Primo qñ quis loquit᷑ ei in his que ꝑtinẽt ad abſoluti ſden
onem vel alias ad ſalutem aĩe: licet alia vᷣba incidẽter ĩterpo Re⸗
nat vt magis ꝓficat · Secũdo quicũqʒ aut oꝛatoꝛ·i· cauſa ora pern
tiõis vadẽs: aut pegrinus aut viatoꝛ vadẽs in terꝛa s excõica hin
coꝛum deuenerit vbi nõ poſſit emere vł nõ habet vbi emat: r
tali datur licẽtia ab excõicatis accpiẽdi ꝓpter neceſſitatem· fin
Tercio vxoꝛ excõicati excuſat᷑ a ꝑticipatõe cũ viro ſuo excõica ðU 1
to. Quarto filii excuſant᷑ a ꝑticipatõe patris excõicati · Et hoe uintal
ĩtelligit ᷑m Guil de filiis qᷓ adhuc ſunt in ptãte patris et cõ acdol
mẽſales patris· Klii vᷣo filii extra domũ patris exiſtẽtes nõ ex fidec
cuſant᷑. Silr ſerui et ancille ꝗᷓ añ excõicatõeʒ fuerunt in ſerui eeed
tio illiꝰ dñi excõicati: Quĩto ꝓpter ignoꝛãtiam:cũ q́s ignoꝛꝛtt· ſmnl
illum eſſe excõicatũ:Quid aũt ſi ſciaʒ habitu aliquẽ eſſe excõi ſper
catũ ſed actu nõ aduto: ⁊ cõieo eig Rñdeo ſᷣm Cuil·. Si hoc fa gares
cio ſubito et nõ aduᷣtẽdoicredo ꝙ nõ pecco nec excõicatõez in dAQltus
N ddos Querit᷑ vtrũ ſi excõicatus itret eccleſiam alii teneãt᷑ ex ſocſte
irxesReſpõdeo m Rapmũdũ Si manifeſtũ eſt uᷣlũ eſſe excöois e Ged
catum etiam alii exire tenent᷑ vel procurare ꝙ ille exeat · xi· q· ede
iii: Sicut apoſtoli. Quid qũ excõmunicatus intrat eccleſiam (ſam
a ſacerdos ia m incepit miſſams⸗ Reſpõdeo ßm Raymun. Si poſu
eſt occultum nõ debet dimittere officium. Si vero eſt mani nuunio
feſtum moneat eum publice vt exeat · Et ſi quidem non vult aer
exire:et ſacerdos nõ inchoauit canonem non debet procede nd
re ſed debet dimittere : Si vero prius q; ille intraret eccleſiã (cunv
vel prius q; ſacerdos eum videret iam canoneʒ inchoauit de aee
bet ſacerdos pꝛocede:ꝛe in officio: ita tamen ꝙ finito canone rr
vel ſumpto ſacꝛam̃to anteqᷓ; dicat cõmunionẽ moneat ilum cn
O ꝙ exeat · Oð ſi nõ vult: põt ſacerdos eũ eiicere· Et ſi nõ poteft uß
reici · in ſacriſniã rediens dicat cõionẽ. et reliqua que poſt a .ʒaube
nonem reſtabant. Querit᷑ ſi qs aſſuꝛgat vl reuer entiam exhi Hun
peat alicui excõicato: vel inclinet ſe ſalutãti ſe: aut moueat a nili
bia qſi reſalutans eũ:cũ tñ nihil dicat · qᷓ;d de illo g Rñdeo ſᷣm neu
QCuil. nõ icurrit excõicationẽ. q; pene nõ ſũt extẽdẽde ſedre woel
ſtrĩgẽde · Vñ q ᷣbo ſalutat᷑ ab excõieato nõ dʒ eũ re ſalu tare QdR
„

nqune

dean

ter p

icuſtn

usercr
pb. emae
Neſſttren⸗
ſoocröre
CAn Gbee
parnge 6
ſtites höen

untin ſni

iison
ecſennn

un⸗ Sien.
Ncotn

luteneut
lü eſſe ad
lectenii
ent clin
Rapnur.

groeluun

den vortut

che prod.

rcNtN

nmwaron
ggterlln

aeinpl

u L
renmni
aur mn
lo,binmn
Nteid
i h

—
—
—

ſe

—

JJMVM

—.. . *

ſed dicẽ p̃t deꝰ vos vl te emẽdet · et hmõi · Sciẽdũ ꝙ q̃ ſcẽter
ab excõicato munꝰ redci pit ĩducẽdꝰ ẽ.vlł ꝙ ĩ pios vſus cõutat
Vl' etiã bñ facẽt ſi ad ruboꝛẽ ĩducẽdũ excõicato remittẽet. t᷑tẽ
vtrũ excõicatis poſſit aliqᷓd danæg Rñdo ſᷣm Cuil ·. ꝙ poteſt cã

hũanitatis et ĩ ſuſtẽtationẽ vite: ſcʒ qñũ indigẽtes ſunt.⁊ hoc
intellige ſolũ quo ad neceſſaria vite: vt alimẽta: veſteſ et ho

ſpitia · Sic tñ ꝙ ꝓpter hoc nõ dimittat laboꝛare ꝓ abſolutõe
Decꝰ ſi petit alia vtẽſilia:vt ſecurĩ vl foſſoꝛiũ· et bmõi que ñ
ſunt eis cõcedẽda · xi · ꝗ· ii · Om̃ multis · Sed quid ſi vir vocat
excõicatũ ad mẽſã: nũquid vxoꝛ poteꝛit ad ip̃aʒ mẽſã comedẽ
Rñdeo ſᷣm Cuil. Credo q; nõ.tamẽ poterit ad aliã mẽſam in
eadẽ domo ita remote ꝙ merito poſſet dici ꝙ nõ comedant

ſimul. Quid ſi in aliqua domo hoſpitatus ſum ad mẽſam: et
ſuperueniat et ingerat ſe excõmunicatus: nũquid teneoꝛ ſur

gere⸗ Reſpondeo ſcdðᷣm Cuilermũ· Si eſt publicus excõmuni
catus teneoꝛ ſurgere:nõ obſtante cuiꝰcunqʒ; ſeandalo·Si ve
ro eſt occultus et nõ poſſum ſine eius nota:nõ teneoꝛ ſurge

re. Sed ſuperueniente publieo excõmunicato an ego teneor

exire de domo ? Rũdeo ſᷣm Guilermũ non. Ymmo etiam ſi

ſciam publice excõmunicatuʒ receptum eſſe in aliqua domo
poſſum ibi hoſpitari·ſi ſit tante capacitatis ſic ꝙ poſſim cõ

munionẽ vitare · Nam licet mibi cum excõmunicato in eadẽ
camera comedere: ſed non in eadem menſa. Similiter nec
in eodem loco iaceꝛe · Quid ſi veniam inuitatus ad aliquod fe
ſtum vel conuiuiũ: ⁊ inuenio ibi publice excõmuntcatũ :tene
oꝛ recedereg Reſpõdeo ꝙ ſic: nec debeo ibi epulari: licet ſede
at ad aliam mẽſam. Quia omẽs taliter cõuenientes ad feſtũ
vel cõöuiuium:ſimul inuicem cõmunicare dicuntur· ſentẽ
tia platoꝛũ valde hoꝛrenda eſt: ⁊ cõtemnẽti valde periculoſa
ex hoc patet quia conſtituit eum in inimiciciã dei · Vnde exẽ

plum legit᷑ ꝙ Crego· papa nonus quẽdam diuitem excõmu
nicauit · Qui eum comtẽneret excõicationem pape:tunc mira
raculo dei aconie que nidificauerunt ſuper domũ eius a do

mo eius receſſerũt: et nidum tranſtulerũt ad domũ alterius
Quod vidit dictus contumax ammonitus a cognatis ſuis

ovEDDOo.

,
qui boc idem cõſiderauerunt in ciconiis: poſtea hũiliauit coꝛ na
S ũ petẽs abſol utionẽ · Et qʒcito abſolutꝰ fuit a ſentẽtia illa mnutat
tic dicte ciconie redierũt: et nidũ ſuũ ſupra domũ ſuã repoꝛ iti
tauerũt · Item aliud exẽplum. Legit᷑ ꝙ in eccleſia ſancti vincẽ oru
cii martiris multi paſſeres ſolebãt intrare: et eccleſiã fedare vocm
et diuinũ officiũ impedune · Cum autẽ nõ poſſent excludi:ep̃s llerit
illius loci eos excõicauit moꝛtem cõminãs eis ſi eccleſiã dein (lgleti
ceps intrarẽt· Qui ab ecdeſia recedẽtes nunquã omĩno eccle 4*è
ſiam intrauerunt. Ymo ſi aliquig aliquẽ capiat et violẽter in (erdot
cccleſiaʒ ponat: ſtatim moꝛit᷑· ¶ tẽ ſcẽdum cum quanto oo ran
natu et diligẽtia confeſſionẽ et penitẽtiã tibi ĩpoſitã debeas Eilen
adimplere· quia negligẽtia ⁊ cõtemptus penitẽtie iniũcte fa esi
cit cõfeſſionẽ p̃cedẽtem nõ valere · Vnde in hoc caſu ſieut in —ABnha

aliis quattuoꝛ caſibus infraſcriptis confeſſio eſt tibi iterãda
P Pro quo ſciẽdum ꝙſunt quattuoꝛ caſus cõmunes et vſitati
in quibus doctoꝛes dicũt cõfeſſionẽ eſſe iterandã · ¶ Drimꝰ
eſt ꝓpter enoꝛmitatẽ ſceleris ob quã opoꝛtet peccatoꝛẽ ad ſu
perioꝛem remitti: qui cõfeſſionẽ remiſſi audire debet ⁊ abſol
uere: niſi malit alteri cõmittere · Tune talis peccatoꝛ tenetur
illa peccata reiterare · ꝓ quibus miſſus eſt ad ſuperioꝛẽ ꝓ ab
ſolutione · Sed pᷣmus cõfeſſoꝛ debet eum abſoluere ab illis a
quibus poteſt: niſi cõfitens excõicatus ſit maioꝝ excõicatiõe

uia tũc a nullo peccato poteſt abſolui talis cõfitẽs n iſi ãte lupe
abſolutus ab excõicatiõe · Quia ſm doctoꝛes abſolutio ab onlt
excõicatione debet p̃cedere abſolutionẽ peccatoꝛũ. ¶ Secũ Grauant
dus caſus ꝓpter ignoꝛantiã ſacerdotis · vtp ote qñ ſacerdos le
ignarus eſt. querẽdus tũc eſt ſacerdos qui ſciat ligare ſol Gleer
uere· et cum hoc diſcernere differẽtiaʒ pctõꝛũ · et ei iterũ cõ tetigap
fitẽdum eſt vel licentia ꝓprii ſacerdotis vel autoꝛitate ſuꝑe nn
. L . ee

rioꝛis· Ex quo patet ꝙ illi ſeipos decipiũt qui ignaros et ilł
teratos ſacerdotes querũt · Tercius caſus eſt ſi cõfeſſio ñ
fuit integra · vt quia ſciẽter obticuit aliquod moꝛtale pecca
tum: aut etiam ſi acceſſit cũ volũtate ãmodo vlterius peccã
di. ¶ Quartꝰ ſi cõtẽpſit vel negleyit ſatiſfacere: et oblitus ẽ
ſatiſ factionẽ ſibi iniũctã · Nã ſi ſciret et eã ĩplere vellet · et cũ

n

ſerinii
ſancäni
cſäſehr⸗
arlodieß
erleſi den
onino ace
ttiolarin
quamden

ſti deen

müͤckeſ
ti ſarin
ehitere

neset Nien
re NN

ebet 1 0
Notenar

er
lerzbiis

geroeNdi

ftisniſite

Nuco

C

DB6, CQVNBIO. ui

vera cõtritõne: ⁊ cũ bono ꝓpoſito cõfeſſus eẽt: nõ opoꝛterʒ
reiterare cõfeſſionẽ · Et intelligũt᷑ iſti duo vltimi caſꝰ quãdo
mutat ſacerdotẽ · Si aũt ad eũdẽ ſacerdotẽ reuertit᷑: tũc diſtĩ
guẽdũ ẽ.quia aut recenter ac nouiter cõfeſſus ẽ: aut iã de me
moria ſũt elapſa ab ip̃o ſacerdote ꝓpter diurnitatẽ tꝑis:ĩ pᷣ⸗
mo caſu ſcʒ qñ pcc̃a cõfeſſa adhuc ſũt in memoria ſacerdotis

tũc nõ tenet᷑ oĩa reiterare ſʒ ſolũ ilð peẽm qð ſciẽter obtica

it: vlł etiã illã fictionẽ ꝙ cũ volũtate ãpliꝰ checali ad cõfeſſio
nẽ acceſſit · Sʒ in ſecũdo cãu ſcʒ qñ pectã ſũt elapſa a mẽoria
ſacerdotis:tũc tenet᷑ oĩa reiterare.etiã ſi decies eſſet cõfeſſus
ſpꝑ aliqð peccatũ ſciẽter obticuiſſet: tũc om̃s iſte cõfeſſiões
ſüt iterade · qꝛ cõfitenti vnũ peẽm moꝛtle nõ dimittit᷑ a deo
ſine alio · v. Larga dei pietas veniã nõ dimidiabit · Nut totuʒ
aut nibu te lacrimãte dabitt
C(CCaſus papaelaes.
Vi manꝰ violctas mittit ĩ el icũ ł'religioſũ.lłq̃ mãdat:ł
pꝰ fẽʒ eꝰ noĩe ratũ hʒ:exeõicati ſũt ⁊ mittẽdi ad papaz
Etẽ ĩcẽdiarii łlfractoꝛes cccĩarũ ſeu locorũ religioſoꝛũ aut ci⸗
miteriorũ excõicati ſũt iꝑſo fẽo.⁊ an denũciatõeʒ ab epõ ab
ſoluunt᷑:pꝓꝰdenũtiatõeʒs nõ niſi papa.ncẽdiarii aliatũ domo
rũ nõ tᷣligioſaruʒ excõicãdi ſũt Si ergo excõicati ſũt ⁊ denũci
ati mittũt᷑ ad papãTtẽ de ĩgreſſu r᷑ligiõis ſimoniace q̃ dãt lqͥ
rcipiũt mittũt᷑ ad papã.Ttẽ qᷓ ꝓhibẽt excõicatiſ ⁊ ĩterdictiſ ne
moniti exeãt eccĩaʒ oẽs excõieati ſũt ⁊ mittẽdi ad papã · Itẽ qᷓ
grauant eos qui tulerũt ſentẽtiaa:vel dant licentiã grauãdi

eos quorum occaſione ſunt pꝛolate ſententie vel eos qui ta⸗

les literas tuleꝛũt ad papã Ttem qui falſificauit bullam vłli
teras apoſtolicas · TCtem clericus partieipans ſcienteꝛ et ſpon
te excommunicato a papa in diuinis excõmunicatuſ ẽ et mit
tendus ad papam · MV

„7

QOaſus epiſeopales.
Waſfematoꝛes dei a ſanctoꝛũ Item fractoꝛes votorum
Atem piurus ſcicter in iidicio· Vel etiam qui reupit iu
ramẽtũ quẽ ſciuit falſe iuraꝛe· teʒ falſus teſuis ĩ iudicio · Itẽ
ſoꝛtilegi et qui demones i. uccant pro furto namfeſtando

Ftẽ qui carminãt hoĩes vl pecoꝛa· vel qui crediderunt eiſdem
carmĩbꝰ: et ſecerũt ſe ſcienter carminari. ⁊ ſic de aliis diuina
tõibus quibꝰcũq;ʒ Ttẽ qui defloꝛat virginẽ·tẽ qui cõmittit
adulteriũ · TCtẽ qui cõmittit ĩceſtũ cũ cõſãguinea · Et ſi cõmit⸗
tit cũ eõſãguinea vxoris ſue·ãmõ nõ põt petẽ debitũ ab vro

re: ſz tenetur reddere · ktẽ qui peccauit cuʒ pagana vel iudea

Itẽ qui peccatũ cõtra naturã cõmiſit cũ ſeipᷣo:vel cũ alio.vel

cum bꝛuto aĩali coie rit · Ttẽ qui cõtraxit matrimonium pꝰ vo
tũ caſtitatis emiſſuʒ· Ttẽ qui cõtraxit matrimoniũ poſt ſpõſa
lia cum alia. Itẽ qui clãdeſtine cõtraxit matrimoniuʒ vl cõtra
ĩterdictũ eccĩe· Et nota ꝙ clãdeſtina mrĩmonia duobus moĩſ

fiunt Vno mõ cũ occdlte et ſine pñtia teſtiũ cõtrahũt:ita vt ex

inde legeen ꝓbatio nõ apꝑeat· Nlio mõ dicũtur clamdeſtina
cũ ſine

rẽt: et cohĩtare ſibiiuicẽ no llẽt.eccĩa eos cõpellẽ ad cohĩtãdũ
₰ ☛ » .ꝑõhʒqʒ α — —„
neqrʒ· iõ neceſſe ẽ ĩ facie eccie cõtrahè⁊ vt añ foꝛes eecĩe mri

monia cõtrahãt᷑ · Ftẽ qvel q̃ ꝓcurauit aboꝛſũ vł ſterilitatẽ ſũů

in ſe ſiue in alia. Ttẽ oppᷣſſores fuioꝛũ ex ꝓpoſito ſiue conatu
Ftẽ ꝑentes quorũ negligẽtia pueri ante baptiſmũ decedunt.
tẽ mulier qᷓ cõcepit a nõ ſuo viro legitimo quẽ vir credens
filiũ ſuum in pᷣiudiciũ aliorũ heredẽ inſtituit · Ctẽ qui illicite
pꝛocurat ꝙ vir nõ poteſt cognoſcere vxoꝛẽ ſuã · Itẽ ⁊ qui ma
chinatꝰ ẽ in moꝛtẽ legitime ſue·et ecõuerſo· ᷑tem qui cogno
uit moĩalẽ cõſecratã l'ñ ↄſeciatã:ſũ fuitpᷣgo ſũ ñ · Ctẽ mler co
gnita a viro religioſo. tẽ qui peccauit cuʒ ea quaʒ baptiʒauit

vel cuius confeſſionem audiuit · Item qui baptizauit pueruz

ꝓpriuʒ abſqʒ neceſſitate · vl tenuit ad baptiſmũ ſeu cõfirmati
onẽ · tẽ clericꝰ ſeu p̃ſ biter cuiꝰ negligẽtia furtũ ſublatũ eſt

ab eccĩa· Itẽ ſacrilegi q furtũ cõmittunt in locis ſacris· łtem

violatoꝛes ecciarum ſeu cimiterioꝛum ꝑ effuſionẽ ſãguinis
vel ſeminis · Itẽ qui cũ aqua bñdicta vel criſmate vel baptiſ

mate uel cũ euchariſua uel aliis ſacris uel ſacramẽtis malefi

cia exercẽt · Etẽ q̃ eredidit hereticã pꝛauitatẽ abſoluẽdꝰẽ quo
ad pẽm:ſed non ab excõicatõne niſi a papa uel eius licentia

olẽnitatibꝰ cõtrabunt᷑ cõſuetis in facie eccie. Kõ aut
. — / » ,1 . „ 2 ⸗ .
clãdeſtina cõiugia ꝓhibẽtur.qꝛ ſi tl'r cõtrahẽtes diſcoꝛdes fie

en ſin
yem qu

lebran

utaten

(lisin.

ſtelti
goc

t in eu

ſepelunt
Hfurarin

ſtemon

nontu⸗
tr kt
din der

ſoresfl
ſede ap
ppter!
iri ſ
eneli
ſage
(daS.
piurd,ſ
tum e
fumd.

Corgler

tum ſul
a cum
kum Sie⸗

eruntiden

deiignin

qun cGinme
Etſicin

debtüchn
amavel ime

velcie
wonnum

ipoſſpi⸗
tonyklein

adobas a.
ntititae

n Cundeſine
ieeccie Mu
esdlconegsſe
le ohi
ſores eltieni
ſenlitnil

miadecedunt
vepir eden
i u⸗ llor
kiicumd
tunqeicoe
ziinee

nbintzn

vpezut gen

leucönnmdm

1

Ppte r neceſſitatẽ iurig⸗ Verſus de caſibus papal

o ſiue conatl

5 »

WSERTO

Item ſimoniacus in beneficio nõ curato . ſed poſt reſignatio
nem quo ad peccatũ: ſed nõ quo ad diſpenſationẽ · Ctẽ qui ce
lebrauit excõicatus quo ad peccatũ: ſed nõ quo ad irregula
ritatem · ktem qui celebrauit in altani nõ cõſecrato vł ſine ſa
cris indumẽ tis vel nõ ieiunus. kteʒ oꝛdinatus ab alieno epo
ſine licẽtia ꝓprii ep̃i quo ad pctm̃ · tẽ clericꝰ ꝑ ſaltũ ꝓmotuſ
quo ad peccatũ ſed nõ quo ad diſpẽſationẽ · ttez qui luxuria

uit in eccleſia: maxime cõſecrata ttẽ qui cõtra mandatũ ep̃i

ſepeliuit coꝛpa excõicatoꝛũ vel manifeſtoꝛũ vſurarioꝛũ · Tteʒ
vſurarius cuius peccatũ nõ dimittit᷑ miſi reſtituat ablatum-
ktem om̃is publicus criminoſus· ktẽ qui cõfeeit falſũ inſtru
mentü · Itẽ raptoꝛeſ mulierũ · ttẽ falſarii literarũ vel moneta

rum Itẽ omĩs homicida volũtarius vel caſualis· Volũt tam̃

dñi decanus et capitulum Bambergeñ ꝙ ho midide et oppſ⸗

ſoꝛes filioꝛũ voluntari et ex ꝓpoſito mittant᷑ ad papã et ad
ſedẽ apoſtolicã · ꝓpter hoꝛroꝛẽ crimis ĩ terroꝛẽ alioꝛũ:nõ tñ
bus . Ad

bebi feriẽs clerũ:falſarius: vrẽs eccleſiã: ſunõ.· Qudens cele

t: iuſſu p gatus. ¶ Verſus de ca
ſibus epipiſcopalibꝰ (¶ Quĩ facit inceſtũ: defloꝛãs: aut homi
cida · Sacrilegꝰ: patris pcuſſoꝛ: vel ſodomita. t voti fractoꝛ

rare ligatꝰ: iuſſu pᷣlati nolẽs exire ligatus

piurꝰ: ſoꝛtileguſq;· Suſcipiẽs furtũ:faciẽs ſymõ : oꝛdine ſal
tum.Eal ſũ teſtificãs: ꝑtum qui ſuffocat eius. Raptoꝛ adulte

rium: d ãs toxica: vel feneratoꝛ· Accũbens ꝑcudi: pueri negle

ctoꝛ ale ndi· Qui ꝓprium tradẽs dominũ mactare videt᷑· Eur
tum ſuſcipiens es dotis et ecdeſiarũ · Si quis cõmiſit malefi

cia cum ſacratis· Atq;ʒ hereſis fautoꝛ: rapiẽs furtim ſ acramen
tum· Si quis maioꝛi manet ex anathemate vinctus æE õtificẽ
erat. necnõ qui miſer at ignem. (De ieiunio.
Bedire etiã debet libenter prelato ſi uo quilibz qñcũq; Q
pcipit ieiunare ſub p̃cepto· q; quãdocũq; trãſgreſſua

fuis ieiuniũ qð ẽ ſub p̃cepto ecclie ſciẽter et ſine cã ⁊ ex cõtẽ?

ptu peccas moꝛtalr· Secꝰ ẽ ſi ex cã rõnabli ſoluẽſ ieinniũ· Vñ

qrit᷑ ð paupibꝰ ⁊ m̃dicãtibꝰ vtꝛũ obligẽt᷑ ad ieiuniũ ecdesRñ
deo b. tho ſe ſe · ꝗ · exlvi · Si pñ̃t hr̃e tm̃ ſc qð ſufficèt ad vnã

comeſtionẽ nõ a ieiunio excuſant᷑· Similiter et qu ãdo ꝓpter we ni⸗
precedẽtẽ inediaʒ ieiuniũ ferre nõ poſſũt · Ex iſto poſſumus tranose⸗
elicere ꝙ iſti potiꝰ ad ieiuniũ obligant᷑: qui habẽt ſufficiẽtiã wͤloe
R comedere et bibere ⁊ etatẽ ⁊ vires coꝛꝑis ad hoc · Quid de pe⸗ moywe
grinantib“ et multü laboꝛantibus ? Reſpõdeo ſcdðᷣm thomã diſeleer
vt ſupra. Si ꝑegrinatio et labor cõmode poſſunt differri vl deee
diminui abſ detrimẽto: nõ ſũt p ropter or ieiunia eccĩe di nngrlit
mittenda- Si aũt ĩmineat neceſſitas multũ laboꝛandi: vł ma ſcſumer
gnas dietas faciẽdi: ⁊ ſil cũ hoc nõ poſſũt ieiunia obſeruari: öftuns
nõ obligat᷑ hõ ad ieiun andu. Videt᷑ tamẽ in tlibꝰ eſſe recurꝛẽ ſlinek
dũ ad ſupioris diſpẽſatõem · niſi foꝛte nõ eſſet cõſuetũ · qꝛ p ſtſaluien
lati diſſimilãtes vident᷑ annuere·. Quið de mulieribꝰ pꝛegnã⸗ ſemnuneſt
tibus et lactãtibus? Reſpõdeo ſi neceſſitas debilitatis coꝛꝑal fnedede
ĩpedit eas nõ tenẽt᷑ ad ieiuniũ.imo ſi timeatur ꝓbabiliteꝛ de bſczmor
piclo earũ vel aboꝛſu: nõ ſolũ poſſũt ſed tenẽtur ſi oluere ieiu enekre
niũ . Sicut wilhel · ponit · Vtrũ vxoꝛes ꝓpter ꝓhibitõem viro omoio
rũ dẽant dimittẽ ietunia ?g Rñdeo lz debeãt dimittẽ vota: nõ ru Sehe
tñ ieiuĩa ab ecdlia cõſtituta q; deo eccĩe plꝰ ẽ obediendũ q̃; itiſifſt
bomibꝰ. Sʒ ieiunia que vouiſſẽt ſpõte illa pretermittere pof mmmeis
S ſent pꝓpter ꝓbibitõem virorũ · Sciẽdũ ꝙ quilibet ad ꝓm⸗ Mor
pte obediẽdũ ſuis ſupionbꝰ merito debʒ ĩduci ꝓpter tres p Auncrn
rogatĩas ipſiꝰ obediẽtie · Prima eſt qꝛ obediẽtia eſt via certa öimii
ſalutis eterne · Cſicut ꝑ ĩobediẽtiam homo fuit expulſus a micpt
gaudiis padiſi: ita obediẽtiã certitudinaliter opoꝛtet illue mn
redire · Vnde figura huius legit᷑ de tribꝰ magis qui ꝑ aliam mücöpn
viam reuerſi ſũt in regionẽ ſuam vt exponit Crego Secun Pöhh
da quia obediẽtia eſt ſcala regni celeſtis 1 eterne felicitatis · eniſo
Enſup eſt etiã clauis eterne iocũditatis. Quia ſicut nobis per ttmhn
Iobediẽtiam additus eterne iocũditatis claudit᷑: ita ecõtrareioa mlisbenn
per obediẽtiaʒ nobis aꝑit᷑ · Tercia eſt ꝙ prelatus eſt ĩ loco dei cmESV
et ergo ſubditꝰ debz hẽre prelatũ quaſi vicariũ dei · qꝛ tãtaʒ Pefimti
mercedẽ obediẽtie accipiet qui pꝛelato obedit in bono qð iu efertd
bet · vt ſi deo in hoc obediuiſſet · V nð et eis dicit dñs Lucex· (lleecton
Qui uos audit me audit: ⁊ qui uos ſꝑnit me ſpernit ꝛ2c· Vnde uüummles

etiã pꝛelatos dominꝰ noĩat deos Exo· xxii · Diis nõ detrahes Nrdn

topoſtng

et ſuffta

udde⸗
ſcomn tlnn
int diffen
Auumia agren
orundi Nn
maobſerunn

0 .
eſerare

ciſuetigi
Menps
thlttsc

Pphhre N

turſolverenck
pbibitoenbi⸗
mittepotan

obediendi

enmitterepe

ie dn

1ppter mme

Anicenn

teppulig
opoter ſue

4 gi zum

e klatns⸗

ſcat ſchs ſe⸗

itictimmd

1seſtilod.

e
jüdeil

in bono Gn
it dſs uuß
Proͦms

Vnde ſ ubditis murmurantibꝰ mopſes dixit exodi · xvi · Nõ cõ
tra nos eſt murmur vr̃jm: ſʒ cõtra dominũ· Ergo cõtra prela

tos nõ eſt murmurandũ: ſʒ eis humiliter obediẽdũ ſiẽ domi⸗

no · Vnde Bern Quidqd vice dei pꝛecipit hõ qð nõ ſit certum

diſplicere So:hoc nõ ẽ accipiẽdũ quaſi precipiat hõ ſʒ q̃ſi deꝰ

Secũdo pr̃em ſpũalẽ honoꝛare debemꝰ ſibi debitũ iuſticie

integraliter ꝑſoluendo · vt uidelicet ſacrifices qñ fuerit ſacri⸗

cõfitearis qñ fuerit cõfitẽdũ ¶ Ouerit᷑ quõ decime et tlia ſũt

ſoluẽda? Reſpõdeo ſcðm wilbel. lugdunẽ · C de melioribꝰ
ſũt ſoluẽda:et nõ de deterioribꝰ. Vnde Eccli·xxxv · Noli offeꝛ
re munera pꝛaua:nõ em̃ ſuſcipiet illa Ttẽ nui xviii · Oĩa ꝗᷓ of

fertis de decimis optima 2 electa erũt· Iteʒ debẽt etiam ſolui

abſq; moꝛa. Vñ Exo· xxii. Decimas pmitias nõ tardabis of
ferre Item integre ſũt etiã ſoluende huiõi· Vnde ecciĩa · xxxv
Bono aĩo gloriã redde deo:⁊ nõ minuas pᷣmitias manuũ tu
arũ. Sʒ heu pauci ſũt qui decim as ſpõte et integre ſoluunt:

cũ tam̃ ſit p̃ceptũ malachie. ii · Inferte om̃s decimas ĩ hoꝛre⸗

um meũ. Seruãtes aũt illud pꝛeceptũ ĩ q̃ttuoꝛ remunerant᷑ ·
Drimo remuneratõe tꝑali que ẽ abũdãtia rerum· Secũdo re

—

—

ficãdum.et decimaʒ preſtes ð oĩbus bonis tuiſ Et etiã vt ſibi

muneratõe coꝛꝑali 1* ſatas coꝛꝑm· Et ð his duobꝰ diẽ aug.

Si decias dederis ñᷣ
34☛ r eLOP — 2 2 1 ☚ – .
tatẽ coꝛꝑiſ cõſeq̃riſ. Tercõ ĩᷣmuneratõe ſpũali ꝗᷓẽ adeptõ pꝛe

mio:ũ .⁊ pẽoꝛũ veĩa· ð̊ his duobꝰ diẽ̃ aug. Qui ſibi vlłt etnũ p
miũ cõpare ac pccẽorũ veniã ꝓmẽri deciaſ reddat. Vñ legit᷑ ex

5* 2* „ „ „ „ H , ,ÜWꝑ „ *
ẽplũ· Miles q;dã ĩ dãdis decĩs erat deuotiſſiꝰ. hẽbat ãt vin eã

qndã ꝗᷓ ſolebat fene ãnuatĩ · x. carrucaſ vini· tꝑe vo quodã de

dit niſi vnã carꝛucã vini qꝰriſo dixit miles qð meũ erat dñs
mihi abſtulit: ego illi ꝓoꝛtõnẽ ſuã ñ aufeꝛã ·ſ.decimã ꝑtẽ ð·x.
carrucis. vade ⁊ da ſacdoti hanc carrucã· Qð ⁊ fẽm ẽ· Codem

tpe fr̃ militis ſacerdos qᷣdaʒ tranſiens iuxta vineam pꝛedictã

refertaz vuis inuenit · Et arguens fratreʒ de tanta negligẽtia
collectõnis vu arum: quare tandiu cum collectura tardaſſet
Et miles eſtim abat eũ loqui talia ex quadam ſubſannatione
Tunc dixit ſacerdos ſerioſe vineam vuis eſſe ꝓleniſſimam

olũ abũdãtiã fructuũ rĩcipies:ſʒ etiaʒ ſaĩ

DDB86.

Et ſic inuẽtũ eſt ꝙ vberioꝛes fructus tũe habuit qᷓ; habuerit

V aliquo anno pᷣ̃terito · ¶ Tercio honoꝛare debemus patrẽ ſpi

1

his: totiẽs ſpineã coꝛonam capiti chꝛiſti imprimis· quia chꝛi
ſti ſunt caput ⁊ ſuperioꝛ pars eccleſie militãtis · Quotiẽs aũt

tanta eſt ꝙ ſuũ creatoꝛẽ mirabiliter creant et ꝓ humana ſa-
lute immoꝛtalẽ hoſtiam cõſecrant. Tercio ratione poteſtatis

ritualẽ ei honoꝛẽ et reuerẽtia m exibẽdo · Et de hoc ſcribi᷑ Gc.
cleſiaſtici· vii:honoꝛifica ſacerdotes et da eis ꝑtem vt mãda

tum eſt tibi: Sed ve illis qui ſacerdotes nõ honoꝛãt ſed ipſis

detrahũt et infamãt qui rurſus crucifigũt filiũ dei in ſemet

ipſis· Vt ait aplłs· Nam quotiẽs ſacerdoti vel religioſo detra

ipſis iniuriã facis · totiẽs ipſum chꝛiſtuʒ clauis cõfigis · Quo

ciẽs eis cõuiciatus fueris:totiẽs in faciem xpᷣi cõſpuis. Quo

tiẽs ipſos exoſos habueris:vel dict a eoꝛum exprobraueris.
totiẽs lancea latus chꝛiſti tranſfigis· Vnde cum xpᷣus oſten

dere voluit quãtũ iſtum petm̃ deteſtet᷑· declarauit hoc in pe
na inſolita: quã dathan et abyron ꝑtulerũt: dum eos viuos
terra abſoꝛbuit· ꝓ eo ꝙ ipſis ſacerdotibꝰ ĩſultauerũt et ignẽz
alienũ obtulerũt · &r quo patet ꝙ ſacerdotes ab omibus me

rito ſunt honoꝛãdi ꝓpter tria. Brimo ꝓpter tuaʒ vtilitatem
quia ꝑ abſolution em te a peccatis purificãt. Et per ſacramẽ

ta in eſſe gratie te cõfirmãt:et regnũ celoꝛum ꝑ clauem ſue

lingue tibi aperiũt et reſerant · Secũdo ratione dignitatis qᷓ

quia iram dei per oblationẽ ſuã placant:et manũ dei ad vlci

ſcẽdum erectam quodãmodo immobilitãt virtute oblatiõis
1 ꝓ te facte· Vnde autoꝛitas · Sacerdos eſt ſigillũ dei · clauiger

celi · os eccleſie. ſepulcrũ chꝛiſti · animaꝛũ medicus · dignioꝛ an
gelis·gallꝰ excitans clamoꝛe ſuo a ſomno peccati ·
Deus pater eſt honoꝛandus tripliciter ·
trem celeſtẽ ſcʒ ſuꝑnaturalẽ. id eſi· ipᷣm deum patrez

matre virgine benedicta et gloꝛioſa· In ſe ſiquideʒ debes ho
noꝛare celeſtẽ patrem tripliciter · Primo ſibi ꝓ omĩbus bene

ficiis· tam donis naturalibus qᷓ; gratuitis deuotas et iuges

omiĩpotẽtem honoꝛare debes tripliciter · Primo in ſe
ipſo:Secũdo in vnico eius filio iheſu chꝛiſto. Tercio in eius

Fäimd
tapphe

monett
toieſui
ſentiüt
nalispti
cbitecte
Uit ntat
terbhoc
ſgelnnde
perntun

ſſteeno

tosapn
ſtradick
do⸗Eter
diuineig
enübon⸗
ſoig a
nam
ſuo 41
fum ar
tlifeci:
nos me
tumdye
dohls no
mmgel
nng Ter
dligedo⸗
1is dene

de nihi

demttve
Uſtine

1

ltudnee

fliidinn
N ſlgo N
noagrin
trss

—

eWgeg
uus ͤß
miccſuln
nproyuen
Non öuzeſ
Ammuhen
t dan mn
ſiltreitt
tes ordue
tertuynimn
orednun
nraptunm
htmnmemntte⸗
enmide nn
rorcrehni
ſglide tu⸗
asdgrern
porn
late

Gtn Dind

ſo.Yrintis
gignn
hponſten

H

WCOE *

gratiarũ actiões referẽdo ad qð exequẽduʒ te monet ſcriptu
ra ꝓpheta dicẽte· Benedicã dñũm in om̃i tpe · Ad hoc etiam te
monet tota nat᷑a· Videmus em̃ ꝙ auicule ſtatim cãtant ⁊ cre

atoꝛẽ ſuũ laudãt cum in auroꝛa lucis et diei diuinũ beneficiũ
ſentiũt · valde aũt eſt abſurdũ ꝗ ibi obmuteſcit creat᷑a ratio
nalis vbi deo plaudit creatura irrationalis ⁊ iubilat · Ad hoc
etiã te excitat natura tua ꝓpria:nam in coꝛꝑe hũano foꝛma
uit nat᷑a tot mẽebra · vt dicũt ꝓhiſici quot ſunt dies in anno·

Vt ex hoc rationali inſtinctu infoꝛmet vt nulla dies tranſeat

ſine laude diuina ⁊ gratiarũ actiõe · Secũdo ipſũ patrem ſu

pernaturalẽ honoꝛare debes omẽs actiões tuas cogitatiões
T affectiones in ſuã laudẽ ⁊ glam referẽdo· Ad hoc hoꝛtatur
nos aplus cum dicit · collob.iu.Omia quecũq; facitis in vbo
1 opꝑe · omĩa in nomĩe dñi noſtri iheſu xp̃i faeite · Omĩa ſcz ve
ſtra dicta vel facta et cogitata in eius glam honoꝛẽ referen·
do· Et ex hoc tue actiões nõ cẽſent᷑ huane:ſed potius celice ·
diuine: quia celicã foꝛmã ip̃is imprimis quãdo ĩeis ſoluz di

ninũ honoꝛẽ intẽdis · Ccõtra deo maximã iniuriã irrogat q̃ in

ſuis actibus intẽdit oſtẽtationẽ ꝓpriaʒ aut cõplacẽtiã huma
nam . Gxẽꝑlum de illo qut arboꝛẽ fructiferã plãtauit in oꝛto

ſuo ⁊ alius ſibi ꝑ violentiam ſurnpit ⁊ in oꝛto ꝓprio reponit
nam arboꝛ fructifera eſt bona volũtaſ ꝑ diuinã gratiã irriga
ta ⁊ fecũdata: que tot fructus bonos ꝓdueit quot actus bo⸗

nos 1 meritoꝛios elicit: quã tũc de oꝛto dei euellimus a in or

tum dyaboli trãſplantamꝰ qũñ de actibus virtuoſis ⁊ de aliiſ

donis nobis diuinitus cõceſſis ſupbimuſ ⁊ nobiſip̃is aſcribi
mus . vel ꝑ ip̃oꝛũ recognitionẽ deo laudes debitas nõ referi
mus · Tercio ipᷣm honoꝛare debes eũ pᷣ omibus ⁊ ſuꝑ omnia

diligẽdo ˖ ·d quod potiſſime moueri debes ex eo ꝙ tãtiſ amo
ris beneficiis te diligẽdo dotauit ⁊ pᷣuenit· Nam cũ nõ eſſes
de nihilo te creauit · Cum pꝑditus eſſes te ꝓprio ſanguine re
demit vt beatus eſſeſ: ⁊ ſeip̃m in laboꝛis tui pᷣmiũ repromilſit

Ceñ · xv · Igo ero merces tua magna nimis · deo aũt pm Ru
guſtin uʒ te tam multiplici dilectione p̃uenit: vt omnẽ ingra

titudnẽ et tepiditatẽ ſui amoꝛis in coꝛde tuo excluderet · vt ſi

qũñq; piguiſſet amare: iam nõ pigeat reamae. Q aũt deo ſit bhe
multũ acceptũ eũ diligere: ⁊ laudẽ eius in omĩbus querere: busgen
et ei in omibus tam in ꝓſperis q; in adũſis ſemꝑ gratiarum ecepnea
actiões referre: ⁊ inſuꝑ ipſi homi multũ vtile et ſalubre patz deſanm
per illud exemplum Legitur ꝙ quidam monachus oꝛdinis udhft
ciſtercienb. fuit· Quiuſ vatute multi ſanabant᷑ infir mi:maxĩe gentus
ex cõtactu veſtimẽtoꝛũ eiuſ. Qui cũ interꝛogaret᷑ ab abbate 6 wrt, 4
eſſet virtus miraculoꝛumæReſpõdit nõ pre ceteris fratribus xeqbet
laboꝛo ieiuno vel oꝛo: ſed hoc vnum ſcio ꝙ extollere me non enund
poteſt proſpe ritas: nec frangere aduerſitas. Qui abbas. Nõ ſtifn⸗
te turbauit ꝙ miles quidam nuper grangiam noſtram incẽ⸗ hülttein
dit⸗Reſpondit non· Totum em deo eom miſi ſi modicum bha hihob
beo cum gratiarum actione recipio.ſi multum iterum grati⸗ ptacon⸗
as ago· Et cognouit abbas ꝙ virtus tantoꝛum miraculoꝛuʒ ſuen
eſſet amoꝛ dei: 1 contemptus rerum terrenarum- atrem e ihe
celeſtem ſecundo modo honoꝛare debes in filio eius benedi—⸗ ns ſuſp
cto vnico domino noſtro iheſu chꝛiſto·et hoc tripliciter · Dri beuo pſe
mo ſaltẽ ſemel in anno ipſũ ad tuũ hoſpitiũ inuitãdo. Scias (Uire
aũt ꝙ quotiẽs deuote cõicas· totiẽs ip̃ᷣm ad tuum hoſi pitium ened
inuitas. Sciẽdum ꝙ quilibet fidelis poſtquã ad ãnos diſcre⸗ laded
tionis puenerit cslrdt tenet᷑ omĩa peccata ſua.⁊ cõicare ſal neeeſt
tem ſemel in anno ſq; in paſca. niſi ð cõſilio ſui ſacerdotis vlł ſderzno
Ppter aliaʒ cauſam rationabilẽ ad tẽpus abſtineat· Vt patet tipori
extra de penitẽtia· et reca oĩs · Et quicũqʒ ſaltẽ ſemel ĩ ãno woeidon
ñ cõicãdo ſtatutũ eccleſie ꝑtinaciter violauerit: pctm moꝛtale iaeſt
incuꝛrit · Secũdo vt eiꝰ filiũ benedictũ in ſacramẽto altaris 4 telni
libʒz xp̃ianꝰad minꝰ ſelĩ die libẽter videat:et miſſã audiat qꝛ rlih⸗
exy illa viſione triplex ſolaciũ homĩ ꝓuenit· Primũ ẽ de pecca G
tis compuctio · Exẽplum de Detro qui ſtatim viſo xp̃o pè ne (pmn
Fiions compũctus fuit: et ſeip̃ᷣm humiliter recognouit. Gt fhern
ſiir quoqʒ; cõtĩgit ex deuota cõtemplatõe ſacramẽeti pecaa eimn
tor cõpungit᷑: et peccata ſic ei dimittunt᷑· Exẽplũ de publica hoege
no ꝗᷣ in cõtritiõe vᷣa.d.deꝰ ꝓpicius eſto mihi peccaton· Secũ ſcclopi
dũ ẽ ꝙ ãgeli cũ eodẽ hoĩe ſolẽt gratãter hitare · Et tal hõ ꝓfi nee
cit tã ĩ donis ſ piritualibꝰ ſcz in virtutibꝰ . qʒ in coꝛpoꝛalibus nice

1.

iitdoſt
ſibus Gberere,
emp gemmmn
et ſalube e
achus odet
infirmimni
t ab aboze;

tens fratnbe

tollere mene

Cuiabbie

moſtrain ine
ſimodtcum p
mntgungrer
um mrellon
rum- (Dem
loaus bened⸗
tnpluter D
nucido⸗ Hai⸗
umboſpitiun
Danos diete
la 1cöczreſi
iſrerwus
nent Vtperet

teſeneli dno

tchünorie
meto dtnns
niſindit
nmüedepelt
niſo ſoß 1
cognolt
zmetiq pecn

glüde hlin

eccaton in
Ettliip⸗

cpo b⸗

id eſt· neceſſariis coꝛpis. Tereiũ ꝙ tali homĩ in iudicio coꝛã oĩ

bus gratiarũ actio maioꝛ a dño referet᷑: ⁊ coꝛã omĩbꝰ in celo

acceptioꝛ familiarioꝛ ⁊ dilectioꝛ erit.· Tercio quãdocũqʒ in ec
. * / — „ — . „ ,„a
cleſia vides coꝛpꝰ xp̃i ĩ miſſa eleuari ſeu ĩ via poꝛtari: vel etiã

audis nolã aut cãpanam ad eleuationẽ pulſare:teip̃m flexis

Fenibus humilies:et eũ reuerẽter ⁊ deuote adoꝛes · kd eſt qð

voꝛtat᷑ apls Dhilip· i. In nomĩe dñi om̃e genu flectat᷑ ꝛc. Vn

de qlibet nõ ſolũ quãdo videt coꝛpus xp̃i eleuare ĩ miſſa.ſed
etiã quãdo nõ p̃dt eſſe in eccla p laboꝛibꝰ ſuis ⁊ andit pulſũ qͥ

fit infra eleuationẽ coꝛꝑis xp̃i debʒ genua ſua flectere ⁊ deũ
hũiliter ĩuocare· Vnde legit᷑ exẽplũ de hoc · Q q̃daz mulier a

diabolo tẽptata laqueũ ad ſuſpẽdiũ ſibi preꝑauit · Que dũ ce

pta conaret᷑ ꝑficere:eece ꝓ eleuatiõe coꝛꝑis xp̃i iuxta moꝛẽ cã

ne audiuit · Tũc illa mulier f lexis genibus deuote dixit·

ue iheſu chuiſte fiuli dei miſerere mei · Et ecce mox trabs ⁊ fu
nis ſuſpẽdii fracti ſunt demonibꝰ fugiẽtibꝰ et dicẽtibꝰ.Quia
vᷣtus pᷣſentie coꝛꝑis chꝛiſti te liberauit a tꝑali ⁊ eterna moꝛte
¶ Datrẽ celeſtẽ tercio mõ honoꝛare debemꝰ in matre ſui ſi

li benedicti · Que mater merito ab oĩbus hoĩbus venerãda ẽ
q a deo donata eſt in matrẽ omĩbꝰ hoĩbus vt ipſis ĩ omĩbꝰ

neceſſitatibꝰ ſubueniat · Circa cuiꝰ adiutoꝛiũ q̃ttuoꝛ ſũt cõſi
ſideranda ſcʒ q; efficaciter adiuuat.Secũdo vnde hoc hẽat q;

tã potẽsẽ. Tercio q̃liteꝛ adiuuat. Quarto ꝓpt᷑ qͥd adiuuatEt

hoc ideo q; põt et ſcit ⁊ vult. pſa em̃ hʒ ad adiuuãdũ poſſe.

Quia eſt mater omĩpotẽtie · Vnde Bern· Data eſt tibi oĩs po

P

teſtas ĩ celo ⁊ ĩ terra· vt oĩa quecũq; volueris valeas ĩpetra

re· Itẽ hʒ adiuuãdi ſapiẽtiã · qꝛ cognoſcit defectꝰ nrõs ⁊ neceſ

ſitateſ nrãs· Ergo dꝛ mater ſapiẽtie ⁊ agnitiõis. Vñ eccl·xxiiii
Ego mater pulchꝛe dilectõis timoꝛis et agnitiõis ⁊ ſãcte ſpei
Itẽ hẽt adiuuãdi velle · qꝛ ẽ mater miſericoꝛdie ⁊ bonitatis·

Sciendũ ꝙ magnitudo miſericoꝛdie v̈ginis marie oſtẽdit᷑ in
hoc ꝙ eius miſeri coꝛdia pꝛecellit oẽĩm ſanctoꝛũ miſericoꝛdias
ĩcelo viuẽtiũ · Vnde aſſilat᷑ oliue cãpi que eſt omibus patẽs
⁊ cõis · Gccl.xxi iii · Quaſi oliua ſpecioſa ĩ cãpis · Nã oĩbꝰ ꝑſoĩs

miſeẽ nobilib? i gno bilibꝰ: ſanis ĩfirmis diuitibꝰ 1 paupibꝰ

iuſuis et iniuſtis iuuenibus et antiquis. Itẽ omĩbus moꝛbis is
et infirmitatibꝰ ſubuenit ſi ꝓ honoꝛe dei eſt vt homo liberet At
hHS abillis. Vñ ſciẽdũ ꝙ ſancti nõ iuuãt hoĩeʒ niſi quãtũ deo pla aon
cet et ſaluti ipſius hoĩs expediẽs eſt. Grgo credere diffinitie duci
vt qui honoꝛat illũ ſan ctũ: vel qui hoc facit.vlł'qui hoc dimit mane
tit ad honoꝛẽ illiꝰ vel illiꝰ ſancti ꝙ ideo ſibi hoc cõtingat vel M
hoc eueniat: hoc ſic credere eſt erroneũ · Quia foꝛte ſic volun ecpla
tas dei ẽ · vt nõ libereris a tali ĩfirmitate vel tribulatiõe vlne nce⸗
ceſſitate. Et ſancti nõ oꝛãt ꝓ nobis niſi inquãtũ cognoſcunt e a
deũ ſe velle eos ex audire · Quia foꝛte talis infirmitas vł talis ebe
neceſſitas · vel paupertas eſt tibi cauſa ſalutis: et preſeruat unig
te foꝛte a peccatis: aut foꝛte deus ex miſericoꝛdia ſua v ult ſſie .on.
punire in preſenti peccata tua aut per has tribulationes au et
geri meritũ tuũ· Vnde Hiugo de ſancto victoꝛe iii · li· de ania titume
Quoſdã pᷣſaẽs deus multa peccare poſſe flagellat in infirmi rxren
tate coꝛꝑiſ ne peccẽt. vt eis ſelicius ſit frangi laboꝛbꝰ ad ſalua crid
term: q́; remanere incolumes ad damnationẽ. Vnde et Kugu amge
ſinus in libro de auitate dei · Deus cũ aduerſis rebus exagi (tttot⸗
tat: aut merita examĩat: aut pctã caſtigat: aut mercedẽ mihe mundi
eternã ꝓ toleratis malis tꝑalibus ſeruat · Et ergo cum pue: deo an
tuus infirmat᷑: aut aliquẽ defectũ habet:et tu imploꝛas et in rverrpi
uocas patrociniũ alicuius ſancti cõmittere hoc debes deo 1 o
uli ſancto vtrũ expediat · et nõ diffinitiue tenere nec credere inmm
ſi hoc vlł hoc faceres ꝙ puer tuus ꝓpterea liberaret᷑· Quia tu ddeiüge
foꝛte cũ pctĩs tuis demeruiſti ꝙ deus te punit in puero tu- ittSo
vt ꝑ has tribiilatiões et occupatiões quas habes cum puero hernmg
peccata tua cognoſcas·et ſic cũ deu otiõe deũ inuoces ⁊ mere aeritu
aris remiſſionẽ peccatoꝛũ · Et tñ nibilominꝰ ſancti inuocandi uſunen
et honoꝛãdi ſũt cũ magna fiducia qꝛ meruerũt hoc apud deũ vdi
ꝙ poſſunt nobis ſubuenire in noſtris neceſſit ati bꝰ. t᷑tẽ miſe fparus
ricoꝛdia marie oſtẽdit᷑ pre aliis ſanctis · qꝛ iuuat in omĩbꝰ lo eeun
cis in mari · in terra· in domo · in cãpo · in mẽſa · in lecto · tem töitt
in omibus opibus die noctuqʒ· de mane. de ſero · in iuuẽtute guinen
in ſenectute · et ſic de alis · Vñ Berñ · Virgo beata omĩbus ve nipe
niã petẽtibus miſericoꝛdie ſinuʒ aperit · reis obtinet veniam man

bis nb
onollei
e dffintir
mibocdint
tingerte

deſic polln

Amöehlne
ognaſcntt
itis dltais
apeeſaut
niaputtte
Ulatones in
nboemm
lr ininfnm
vonb'di
mweet ſugt
ſebus eig
erecde in
ggocum e
nphenen
(dbepden!
. nec gedere
et Qnatu
ue Ntuo

8 cun te

ocrs ner
mmoenm
hoe p del

in miph

8 ledo n
hin nemt

habet magnůũ poſſe tanquaʒ; mater regis celeſtis · Mc
tum eſt · in · Regũ ii· Vbi dixit Salomon Berſabee matri ſue⸗

egris medelã puſillis coꝛde roburafflictig cõſolationẽ. peri

clitantibus adi

itoꝛiũ liberationẽ· Vnde Criſoſto mo. O dul

cis virgo nõ eſt fas te poſſe illum deſerere:qui ſpem ſuam fi
ducialiter in te ponit · Ex his patet magnitudo miſericoꝛdie
marie (Cirea ſecundũ notãdum vnde maria boc habeat ꝙ aa
tam potens eſt in celo et in terraæ Reſpõdet ur ꝙ boc habet

triplici ratõne: Et hoc patet ex eo ꝙ; quis poteſt apud aliquẽ

Tegen terrenum habere magnum poſſe. aut ratione Paren

tele · aut ratione gratie inuente circa illum regem · aut rati⸗:
one beneficii quod exhibuit illi regi· Eſta t riplici ratione bea
ta viigo apud regem celeſtem obtinuit magnũ poſſe.Drimo
ratione parẽtele· quia eſt mater regis eterm. Gt ideo merito

ſigna

DPete mater mea· neqʒ em̃ fas eſt vt auertã faciem meã a te·
Secũdo habet magnũ poſſe ratõne gratie inuẽte. Vnde dixit
ei angelus in annũciatione. Inueniſii em gratiaz apud dñm
Et nõ tãtum apud deũ inuenit gratiã · ſed etiam apud totũ

mundũ . Vnde Bernar. Vnde dicit᷑ Maria gratia plena g quia

deo angelis hoĩbus eſt grata deo per humilitatẽ. angelis
per vir ginitatem. homĩbus per fecunditatẽ. Lantã gratiam
apud deũ inuenit ꝙ eam ab eterno ſibi in matrẽ elegit · Ctem
tãtam gratiam inuenit ꝙ omẽs petit iones eius exaudit · Vn⸗
de i · Regũ · i · Om̃e qð petieris a me impetrabiſ. Nla vᷣba di
xit Salomon matri ſue· ſic ⁊ chꝛiſtꝰ dicit matri ſue. Tercio ha
bet magnũ poſſe ratione meriti· Quia ipſa ſuper om̃s puras
ereaturas merita cumulauit: Dro quo ſciẽdum eius meri⸗
ta ſunt nobilia magna a multa.Drimo dico nobilia ꝓpteꝛ im
mediationẽ. nam opera miſericoꝛdie que nos iubemur pau⸗
peribus exhibere: ipſa ĩmediate in ipſum deũ exercebat. I p̃a
em̃ eum lacte ſuo potauit et pauit· ho ſpitio vteri ſui hoſpi⸗
tauit · veſuiuit eũ humanitate ſcz coꝛpe quod ð puriſſimo ſan
guine eius factum eſt cooꝑatiõe ſpirituſſancti. Tacẽtem ĩ cu
nis: pendẽtem in cruce tanquã in carcere viſitauit· Quia iu

xta crucẽ ſtetit· Et ſepulture eius interfuit Sed quia opera

miſericoꝛdie que nos facimus pauperibus et exhibemꝰ ipſa diuuat
imediate in ipᷣm deum exercebat:ergo eius merita ſunt nobi none!
lioꝛa meritis noſtris. Secũdo fuerũt eius merita magna pro ſeitcon
pter duplatã opationem · quia ſimul 7 ſ. emel cõtemplationẽ Ponos
12 actionẽ exercebat · Nã in eo ꝙ nutriuit iheſũ neceſſaria cor deodl
poꝛis miĩſtrando: in hoc ipſa intẽdit deo: eius deitatem ſubli epent
miter cõtemplando. Tercio eius merita fuerũt multa ppter Pyoin
cõtinuationẽ· Quia ſine c eſſatione meruit:et merita cumula odeoe
uit . Sed diceres · quõ ſempꝑ meruit: nonne aliquãdo comedit iitemi
bibit ⁊ doꝛmiuit? Reſpõdeo ꝙ illa omĩa neceſſaria coꝛpoꝛis üse
ita diſcrete oꝛinauit ꝙ etiã ceſſando ab opibus et quieſcen.·· oter ah
do ſemp meruit: et hoc ex feꝛuẽti caritate Et hoc nõ eſt miꝛũ ogbbus
quia nobis eſt poſſibile ſemꝑ meꝛeri in onñbus que facim us Dinkh
vel dim ittimus cũ in gratia dei ſumus et omĩa ad deũ refera Ptege!
mus. Vnde plus Roma.viii:Scimus quoniã diligẽtibꝰ deü
omĩa cooꝑant᷑ in bonũ n hoc etiam Pcellimus ſanctos ĩ ce asſuſa
lo exiſtẽtes:qui nihil amplius mereri poſſũt · Sed nos poſſu dumt
mus in preſenti vita ſemꝑ mereri· Verbi gratia Si comedns atonbu⸗
ꝓpter cõfoꝛtationẽ nature:et cũ gratiarũ actione: bus tu⸗ zueie
laudat deum:et ſic comedẽdo mereris coꝛonã vite eterne · Si nincte
doꝛmis intẽtione ea: vt foꝛtioꝛ fias ad ſurgẽdum ⁊ ſeruiẽduʒ nonel
deo: ſic doꝛmiẽdo mereris· Vnde Greg· Somnus ſanctoꝛũ nõ teinuer
vacat a merito· Item ſi laboꝛas manualiteꝛ ea intẽtion evt ba D
beas vnde te vxoꝛem tu 3 1 pueꝛos de iuſtis bonis nutrire a ngll
leas:vt nõ indigeas furari: nec quidquã iniuſte lucrari· vel ſi ANum a
laboꝛas vt penitẽtiã Ide hũano generi inũctã pficias. Et qn nigin
cũq; harũ triũ intẽtionũ vnã hẽs:et ſic in gra la boꝛas ſp me EFin
reris quo libʒ oꝑe coꝛonã vite eterne. Ergo piſtoꝛ ñ pot pin ſete
ſere panẽ q ñ mereat᷑ coꝛonã · Silr faber ſutoꝛ ruſtic· ſic ð ie
aliis laboꝛãtibꝰ. Et ꝓ vno die ĩ quo fidelr laboꝛaſti: hẽbis ma lin
ius pᷣmiũ q; totꝰ muũdꝰ valẽ pᷣt· Vñ pſ. al. Laboẽs manuũ tua lonn
rũ q mãducab ꝛc̃. Vñ Berũ.de cõſideratõe· Si laboꝛ occurret n
merces inuitet · vnuſquiſq; em̃ ſᷣm ſuum laboꝛem mercedem aſen
accipiet · Vnde Imbroſius · Breuis huius laboꝛs eſt meta: *
bb ſed coꝛona perpetua · ¶ Tercio ſciendum q̃liter beata virgo se

5 —

—

tiſunn

Amagun

Nenplnme

erelſanagr
Ntntemſe
tmrr e
entaonndl⸗
iido w
n pen
rrqueſen
NNdmu
einmng
1dündn
dligendi
8 ſanchi
os o
Giconeos
w chiee
ð
m 1 min
gſntin
ritwektb
smene
elmnnf
Fn biſt
ſbwahn
ſmi t⸗
lraſe
scumnuen
zbo⸗ wn⸗
en nercn
ous
rbet G

DGDRB9e. CVRIO.

adiuuat · ꝓpſa quide iuuat hominẽ in om̃i ſtatu. ſeʒ; in vita in

moꝛte ⁊ poſt moꝛtẽ· Vñ canit᷑ ð ea Maria mater gratie mẽ mi
ſericoꝛdie ꝛc̃ · Idiuuat quidẽ in pnᷣti vita tã malos q; bonos

Bonos ſcʒ eos in gratia cõfoꝛtãdo: et eis gratiã augmẽtãdo

Ideo dicit᷑ maria mater gratie · Malos vero ad miſericoꝛdiaʒ
et penitẽtiam reducẽdo · Ideo dicit᷑ mater miſericoꝛdie. Circa

qð querit᷑ vtrũ ipſa vel eius filius ſit magis miſericoꝛs⸗ Be
ſpõdeo ꝙ filiꝰ eius · Quia ſicut eſt infinite potẽtie. ſic eſt infi

nite miſericoꝛdie. Vnde pſal. Miſeratiões eius ſuꝑ omĩa oꝑpa
eius · Sed ipſa dicit᷑ mater miſericoꝛdie· quia ſemꝑ miſericor
diter agit. Sed filius eius eſt iuſtus et nuſericoꝛs in omibus
oꝑibus· Ideo dicit᷑ mater miſericoꝛdie.Adiuuat etiã in moꝛte
ab inſiiis diaboli ꝓtegendo.· Ideo ſubdit᷑. Tu nos ab hoſte

Fiege Roiuuat etiam poſt moꝛtẽ: amas in ſuis mambus ſu
ſcpiẽdo et in elum deducẽdo. Gt ideo ſubdit᷑· Et ĩ hoꝛa mor
tis ſuſcipe (Quarto ꝓpter quid nos adiuuat. Dro dus ſciẽ

CC

catoꝛibus miſericoꝛdiã ⁊ gratiã exhibere:vt nullo mõ valeat
a nobis cõtinere miſericoꝛdiã · Etiã ſi vellʒ iuſto dei iudicio cõ

uincit᷑ opoꝛtere gratiã nobis dare · Et hoc cõtingit triplici ra
tione. Primo cõuincit᷑ nobis gratiã exhibere ꝓpter ipſiꝰ gra

tie inuẽtionem· humanũ em̃ gen us in lapſu pꝛimoꝛũ parẽtũ

grãm pꝑdidit: quaʒ angelo teſtãte Ma ria inuenit · Sic em̃ ait
angelus vt habet᷑ Luce.i.Fᷣnueniſti em̃ grãm apud dũm Fu
ſtum autẽ eſt tã in iudicio eccleſiaſtico q; ciuili:vt qui rem al

terius inuenit ei reſtituat cuius erat.Gt ſic ꝑ iuſtã ſentẽtiã co

git᷑ maria nobis peccatoꝛbus qui gratiã perdidimꝰ reſlitue
re velit nolit Scoo cogit nob miereni ppter maternũ affe

illud pſal. Narrabo nomẽ tuũ fratnbus meis· tẽ in euange
lio dicit chꝛiſtus Magdalene· Vade dic ad fratres meos· vteʒ

aſcẽdo ad patrẽ meũ ⁊ patrẽ veſtrũ· Ex hoc iuſta ratõe cogit

eſſe mater noſtra· Scimuſ aũt ꝙ oĩs mater diligit filios ſuos

Vñ ſicut iheſus x pᷣus ſm deitatẽ naturalis eſt filiꝰ patris: et
ams electi fili adoptiui: ſic a ſili is xps ſm huanitatẽ ẽ filiꝰ

ctũ · nã ex eo ꝙ eiꝰ filius dignat᷑ dici ⁊ eſſe frater noſter Tuxta

virginis Marie: ct nos cius filii ex materna affectione · Flddinr- wlut
eſt ꝙ Luce pri mo dicitur · Peperit filium ſuum primogeni⸗ ſeoel
tum. quia pri mogenitus eius filius iuſto oꝛdine dicitur re W fcicl
ſpectu noſtri qui poſt illum eius fili ſumus . Ey hac auten kuc
materna affectione cogitur habere curam noſtri · Scimus ꝙ eſi
omnilſ mater animalium volucrum ſerp entum: etiam quãtůᷣ qußdoa
cunqʒ venenoſam babeant ferocitatem . diligit tame n ymo dal
co gitur diligere fetum ſuum· Quod ſi tam foꝛtis eſt natura· (huner
vt omnis cꝛeatura ex virtute matema cogitur velle bonum ginen
filiis ſuis multo magis diuinus affectus in matre dei cogit̃ nenbes
nos amare.· Quia filius dei qui in miſericoꝛdia venit in eius dieens.
vterum: ymmo qui miſericoꝛdia dicitur et eſt: ipſe fecit euis luctce
viſcera ineternum miſericoꝛdiam redolere· Hinc Bernardus meiq
Qui pomum in manu habuerit per medium diem: per reli⸗ eetctre
quam partem diei manus redolet odoꝛem · Sic aſimſi Quia magl
miſ ericoꝛdia que deus eſt in eius viſceribus nouem mẽſibus lnro
requieuit · ideo eius viſcera redolent miſericoꝛdiam ineter
dd num . Tercio cogitur nobis miſereri ex filii recommẽdatione ndon
Fd boc enim elegit deus filius marie tẽpus et locum aptiſſii uet⸗
mum quo nos recõmẽdaret matri: hoc eſt tꝑs paſſiõis locũ dnamt
paſſiõis· Quo diyxit: mulier ecce filiꝰ tuꝰ vt ex loco et tꝑe ipᷣaʒ iideb
recõmendationẽ ei ꝓfundiꝰ inculc aret· Nã noĩe iohis q¶ inrte cino
ptat᷑ gratia: oẽ s peccatoꝛes cõuerſi ad dñm intelligũt᷑: quos tee
in illo loco et tempoꝛe matri recõmendare voluit · vt cum ira Ofn
dei iuſto dei iudicio egrederet᷑ ad pumendum et dänandum econ
peccatoꝛes · Tpſa memoꝛ loci et temꝑis paſſionis pro nobis ſtcin
affectuoſius inteꝛpellaret·. Ocſi in illa cauſa ſeu recõmendati cid
one filius eius ei diceret illud Yſaie · xvi. bſcõde fugientes enmt
et vagos ne perdas · Acſi dicat · Vide mater oculis coꝛdis et An.
coꝛpoꝛis: quot quãtum et qualia pro peccatoꝛibus patioꝛet ſpbe
eos tibi habeas recõ mendatos Licet hec multa et ma gna ſit (e
valde miſericoꝛdia matris chꝛiſti ſuꝑ peccatoꝛes· tamẽ maior tolad
eſt miſericoꝛdia filu: vtpote quia ipſa eſt miſericoꝛdia habẽs pern
miſericoꝛdiã eſſentialiter in mfinitũ · Affectuoſius cupiens een
nos ſaluari q́; damnariEt ideo matrẽ ſue paſſioni intereſſe tvea

ſeconi

dine dann e

Erbacun
ſe. dan

tumefmn

ongeſtnn

ir we bein

4

nred age
ubenrin aan

Lipſeſetan
inebenon
diem perſt
zſemC.
vuen niſb
dinm iner

vemmedznon

homipl

plus nH

wwertr ſ
eevhiiter

neligingnme

it rcun
edünmnden

urrönedn
cheſigene
olsent⸗

atrspttet B

kuetm
estint,
conu
torinn

S
—

—
=
SS —

—

DE PRG. QWXTO.

voluit: vt per ſuã ĩterceſſionẽ (cui nõ eſt fas aliquid denega
re)yoccaſioneʒ habeat miſeꝛendi· & autem Maria ſolicita ſit

recõcilia re coes⸗ patet per tale exemplũ · Euit quidam ee

Percago volens ire ad peccandũ: ad altare beate virginis ſta
at: ſalutans eã angelica ſalutatione · Quia modus eius erat
quãdocunq; poteret altaꝛe vel ymaginẽ virginis ſalutauit ·

Quod cum faceret:vidit ymaginem eiuſdẽ virginis que ſuꝑ

altare erat viuificari cum puero quem tenebat· Viditq; ſan
guinem fluere de puero in gremiũ eius:ſicut f luxerat de vul

neribus chꝛiſti in cruce. Quod cum cerneret obſtupefactꝰ eſt

dicens. O domina quis fecit hoc? Et beata virgo reſpondit
Tu et ceteri peccatoꝛes gai amplius crucifigiti s me et filiuʒ
meũ q́ʒ fecerãt iudei. Volebatqʒ virgo ſanguinẽ pueri terge
re et reſtrin gere:ſed nõ poterat· Et peccatoꝛ ille cõueꝛſus ad
ymaginem diyxit · O mater miſericoꝛdie intercede pro me · Et

illa. vos peccatoꝛes vocatis me matrem miſericoꝛdie: qui nõ

ceſſatis facere me matrẽ miſerie ⁊ triſticie · Et ille · nõ ſic piiſſi

ma domina loquere: ſed memẽto aduocatã peccatoꝛũ te eſſe

intercede pro me · Et mater ad filium·O piſſſime fili amoꝛe

mei miſerere huic peccatoꝛi· Et filius · Non mater: nec graua

ri debes ꝙ te non audio · quia ego rogaui patrem meum
limo ſi poſſibile foꝛet aliteꝛ genus humanum ſaluari tranſ

ferret a me calicem paſſionis· Et noluit audire me· Et mater
O ſiln memento ꝙ materno amoꝛe te foui 1 alui vberibus 1

pe ctoꝛe meo ⁊ condona huic peccatoꝛi· Et filius:· O mater ex
iuſticia tibi oſtendo ꝙ cxaudire te non teneoꝛ · Et mater · nõ
ſecũdum iuſticism cauſemur: ſed ad miſericoꝛdiam confugi
mus· t ergo pꝛopter tuam miſericoꝛdiam miſeꝛere huic pec

catoꝛi · Et filiꝰ · Rogaui ego ſecundo patrem meumvt ſi poſ
ſibile foꝛet alio modo genꝰ humanũ ſaluari tranſferret a me

calicem paſſionis: et non audiuit me· Et mater · O memen

to laboꝛum quos ſuſtinui tecum· et dona mihi iſtum pecca⸗

memento ꝙ tercio rogaui patrem meum: vt tranfferret a

me calicem paſſionis · et non exaudiuit me Et pia mater

Y

depoſuit filiũ:et voluit ꝓcidere ad pedes eius · Quod cernss
filius dixit ad eã. Quid eſt mater qð faceꝛe vis?Et illa. Tãdiu
ad pedes tuos cum peceatoꝛe iacebo: quouſq; veniã ei conce
das. Et flius· Rbſit hoc mater ſancitũ eſt in lege diuina ꝙ fi

lius debet honoꝛare matrẽ · Et iuſticia cõcludit. Qille legem
debet implere qui legẽ dedit· Cum aũt ego ſim filius tuꝰ. et
tu mater mea:te honoꝛare volo in iſto peccatoꝛe: ⁊ ſibi ꝓpte:

¶ De quinto Precepto .

hominẽ ſibi ſimilẽ. Vnde Ariſto · viii· ethi: Omĩs homo omni

homiĩ naturaliter eſt amicꝰ.· Ergo talis peccat cõtra naturam
pumanã ei inditã· IEnſuꝑ p eccat cõtra ratõnẽ humanã.dictat

„

em̃ ratio hominũ ꝙ non deberet facere alii qð ſibi odit fieri

Vnde Thobie iiii· Vnde cũ ipᷣe homo ſuꝑ omĩa naturalit ab

hoꝛret moꝛtẽ:ideo ipᷣe ſuꝑ omĩa cauere deberet ne moꝛtẽ alii
inferret · Vñ cõmẽtatoꝛi · de anima· Ome naturale deſiderat
pmanentiã et eſſe · et col
pctõ hoc ꝙ ptm̃ iſtud diabolicũ eſt·et diabolo aſſilat·. Vnde

cda fuit ſuiipſius · et cõſequẽter Rde 1 Eue ⁊ totius humani

. generis · Vnde Kug?. Diabolus eſt humani gen eris inimie?

inuẽtoꝛ moꝛtis · ¶ Tercio deberet cohibere quia eſt vnuʒz de
q̃ttuoꝛ pctĩs q̃ dicunt᷑ ad dũñũm clamare.Et pᷣmũ hoꝛũ petõꝛũ
eſt oppᷣſſio pueroꝛũ innocẽtũ. Vñ Exo⸗i: Aſcẽdit vox filioꝛũ
iſꝛahel ad dum Eꝛgo ſumme cauẽdum eſt cuilibʒ ne pupillos

te oĩa pctã inun ge⸗ t ſie pax erit intei me ⁊ eũ· Et in ſignũů
pacis oſculet᷑ vulnera mea: Et ſic peccatoꝛ oſ⸗ culãdo ſanauit

On oecides · In quo precepto ꝓhibet᷑ homicidiũ:· N
gquo peccato primo deberet cobibere homĩes hoc ꝙ
ꝙ deberẽt diligere ea que ſunt eiuſdẽ ſpẽi eum ipſis· Vnde
Eccleſiaſtici xii. Om̃e animal diligit ſuũ ſimile · Vñ mirũ eſt
quõ homo vult occidere ſuũ ſinule ſcʒ aliũ hominẽ cũ natiꝭa
doceat vnũ lupum amare aliũ Sic ſimiliteꝛ intelligẽdũ eſt de
hoĩe ꝙ naturaliter et ex ĩſtinctu nature debeꝛet diligere aliũ

Secũdo deberet cohibere hoĩes ab boc

Fohᷣ. viii Ale homicida erat ab initio. Diabolꝰ ab imtio bomi

ghan

ſcet See

ſodolita

mercedis
fü viori
zures don
dintdont
nedetert
ſgusin
gndictn!
Cadeley
penuito
teraeſt
tacde
cck ocel

hipt⸗
nalekre
nücohe
bindich
adien
ider
tohoe
ig
huntey

fllia

tent

„ „„

ſ⸗

W.

Qod

t uh

benigene

P
ge duungf
Cie⸗ in
Uhliusnde
Nenſi
ei Einſeni

honndi 5

wrisn

mtunn mde
mirſt N
Vümii c-
neci uand

lgiicſte

ndligreiiͤ
ibonoomn
eninaurn
untniodr
ſbicnt hen
nmnlitt
tenanit
Urdeiht
rwesthe
Aie
Pantobon
oausbnn
enengii
niee
ühoie⸗
Dieo
gegſe

Toꝛphanos et viduas ĩnocẽter oppᷣmat:vel eis aliq̃; ĩ᷑iuriam
faciat. Secũdũ ẽ peccatũ ſodomitarũ · Vnde Ceñn. xviii· Qlão:
ſodomitarũ ⁊ gomoꝛreoꝛũ mitiplicatꝰ eſt· Tercium detentio
mercedis mercenarioꝛũ· Vnde vtacobi vl. Gcce merces oꝑario
rũ vr̃orũ qᷓ̃ fraudata ẽ a vobis clamat: ⁊ clamoꝛ eiꝰ ĩtroiuit in

aures domĩ ſabaoth. Quartũ ẽ homicidiũ ꝓximi · Vñ Ce · iiüi ·

dixit dominꝰ ad cayn. Gcce vox ſãguĩs friſ tui abel clamat ad

me de terra. Sic iã põt deꝰ dicere ad quẽlibet homicidã. Ecce
ſãguis innocẽter a te effuſus clamat ad me de terra requnẽſ
vindictaʒ ſuꝑ te· Itẽ patet ex hoc ꝙ ſit vnũ de maximis pccẽ̃is
occidere ꝓximũ a ĩnocenter ꝙ dominus maledixit terre que

aperuit os ſuũ et recepit ſãg uinẽ abel fratris cayn· Si auteʒ
terra eſt maledicta a domĩo qꝗᷓ ſanguinẽ ĩnocẽteʒ recepit · qd

tũc de illo erit qui ſanguinẽ nocẽtẽ effudit g Ergo merito di

homicidiũ ſit duplex

Ciendũ autẽ ꝙ homicidiũ eſt duplex · coꝛꝑale et ſpũale QG

Corpale cõmittit᷑ manu vel facto · Et hoc quattuoꝛ mo

dis . ¶ Primo iuſticia dictante · vt cũ iudex reum iuſte dãnat
vel miniſter taliter damnatum occidit · Vnde queritur vtruʒ
„ „1⸗ . 2 22
liudicõ liceat occidẽ malefactoꝛẽ? Rñdeo bᷣm tho ſe · ſe · q; lxiiii

Siẽ ꝓ ſalute totiꝰ coꝛꝑis pᷣcidit᷑ laudabl'r mẽbꝛũ putridũ: ſic
malefactoꝛ ẽ coꝛruptiuus alioꝛũ ⁊ laudablir occidit᷑:vt cõe bo
nũ cõſuet᷑· Si tam̃ hec occiſio fieret a iudice vel mĩſtro liuoꝛe

vindicte vl delectatõe fũdẽdi ſãguinẽ hũanũ · ʒ iſte iuſte oc

cidat᷑ nihilominꝰ iudex moꝛtir peccat · Silr ⁊ miſter ſi hoc fa⸗
cit ꝓ aliquo q̃ſtu quẽ exiĩde ſecõſeqͥ ſparet · Silr aũt vtriqʒ · ſ·
iudex ⁊ miſter peccãt moꝛtiłr ſi reũ occidũt iuriſ oꝛdĩe nõ pᷣu a
to.hoc ẽ ſi occidũt nõ ſnĩaliteꝛcõdẽnatũ.Et hoc ꝓbat᷑· xxiii · q
iiii E. penl. 1. q· v. miles · ca.Qũ miſter.Querit᷑ vtrum liceat
puate ꝑſone occidẽ malefactoꝛẽæ Rñꝰ ſᷣm tho vᷣ ſupꝛa nõ hʒ:ſʒ
illi cui cõitatis cura ↄmiſſa ẽ ·ſiẽ pᷣncipi hñti publicã autorita
tẽ ñ ãt puato Scðo fit hoĩcidiũ ncitate ĩſtigãte · Sʒ tẽ diſtin

Fued ·qꝛ aut illa ncitas ẽ euitablis · puta cũ q̃s põt euadẽe ĩẽ

equẽtẽ ſe hoſtem: tũc reus eſt homiedii i tanq̃ᷓ; ꝓ mortali

cet᷑ occiſoribꝰ ĩ mo kte maledicti ĩ ignẽ ꝛtẽ76.

bilis puta ſi quis occidit inſequentem ſe non ex odii fomte
ſed ex doloꝛe animi · qꝛ aliter non potuit ꝑiculum occiſionis

euadere · et talis non peccat · nec aſtrigit᷑ ad penitẽtiam niſi
ad cautelaʒ ꝓpter ambiguũ dubietatis quia põt timere neil

lũ occiderit motꝰ ex ĩdignatõe vel iracũdia vel libidine vĩdi
cte ⁊ nõ ex ſola neceſſitate defẽdendi ſe :ideo ĩterioꝛẽ ſemper
debet agere penitẽtiã . ⁊ quaſi ſuis peccatis aſſcribere ꝙ ĩ tã⸗
tam venit neceſſitatẽ.⁊ in hoc cõcordat ga nfredꝰ et hoſtien
ſis · Sciẽdũ tñ ꝙ qᷓ;uis ꝓ cõſeruatõe ꝓprie perſone liceatĩ ĩe
uitabili neceſſitate aliũ occidere ne ipſe occidat᷑hoc tam̃ nul

latenꝰ eſt licitum pro cõſeruatõe rerũ temꝑaliũ.q; vita pro⸗

ximi preferenda eſt rebꝰ foꝛtune. ¶ Tercio hoc homicidium

coꝛporale fit caſu: ſed ibi diſtingue · quia aut dabat operaʒ

imputat᷑ ei: Vel ſi quis ſecãs arboꝛẽ et arboꝛ cadens fortuitu

to loco· et adhibeat veram et plenam diligentiam . ſeʒ cireur

rei liate aut illicite · puta ſi pronciebat lapidem vel iaculum

ſiue in ludo ſiue pro coꝛpons exercitio verſus locum vbi cõ
ſueuit eſſe tranſitus hominum reus eſt homicidio · vt patet
xv.qi:Merito. Et irregularis efficit᷑ · vt patʒ ꝑ ẽnnocẽtuʒ

ſu

per caplo exhibita· Si vero dabat opam rei licite puta ſi

ſauit et baculꝰ eadens interficit aliquem vel occidit eum non

aliquẽ occidat nõ eſt culpabilis · quod veꝛũ eſt ſi fiat in priua

ſpiciendo ſe et alte clamando ꝙ ſibi caueat· aut ſibi ĩputabit

vt patʒ di · l. Mii qᷓ arboꝛẽ· Quid de ꝑentibꝰ ĩ quorũ lectis ꝑuu
li ĩuueniunt᷑ moꝛtui? Rndeo ſcðm Raymũ . Si moꝛs ĩterueit
graui eorũ culpa pꝛecedẽte atqʒ neghgẽtia: grauis eſt eis pe
nitentia miungenda. Si autem leuis culpa preceſſerit: non
grauis penitentia eſt eis iniungenda. Si autem nulla preceſ

ſit negligentia vel culpa de iure non ſunt puniendi: tamen
ad cautelam propter ambiguum eſt eis aliqua penitentia in

iungenda. Concordat hoſtienſis · et addit ꝙ monendi ſunt
parentes ne pueros teneros ſecum in vno lecto collocent;:

ne foꝛte opprimantur · ſecũda queſtione quinta. Qonſului⸗

ſti · Quid dicendum eſt de cuſtodibus infinmorum qui ad

peccato debet agere penitentiam. Rut eſt neceſſitas ineuita

coum pi

ſanguins

iane
nudobe
cöſcietiin
lutnet eu
ltrrctze
tſten ppr
hgorevindt
edeſ

(QAtum ete

lüq qu
ſridec
let eiq
ſtenn5
ti magt
madꝛi b
ucee
dachre
flüens
flumd
Co
Nir Cue
deoßm!

hoc

mnlux
pſam 0.

Uenmann
mllerst
Fium nin
ficulofg

ded hoe

aien

teſtr e
ne Khne
pentiin
Pot am e
Nalbidri
dieſiſen
ſeingit
erden oſen
nor larii
twr thun

botharichun

n Wran
dende iwln
is banti⸗
nadid nt
vrpocen
ine Putzſß
H
Afbrnpin
numſgaen
ſtihrhi
oti eangn

nosiann

izciͤ

otlntn

len ale
wummt
co ales
nun

*

D6PR6.
— . .— .. — .

eoꝛum petitionem vocauerunt minutoꝛem · vt minueret eis
ſanguinẽ · vel dederũt eis vinũ:vł nõ bene cuſtodiũt eos: ita
ꝙ ipſi moꝛtui ſunt? Reſpõdeo ſᷣm Cuil· En omnibus talibus
uãdo bona fide fiunt nõ debet aliquis de facili ſcrupuloſaʒ
cõſciẽtiam habere: niſi ſit euidens culpa aut negligẽtia diſſo
luta: et certum ſit ꝙ inde moꝛs preuemiret tũc irregularitas
cõtracta elt ·
tate ꝓpria iniquitate impellente· puta ſi quis ex odio vel li
uore vindicte aliquem occidat: et tũc ſine omni diſtinctiõe di

cendũ eſt· ꝙ tale bomicidiũ voluntariũ ſemꝑ eſt moꝛtale pec

catum et enoꝛme · Querit᷑ vtrum magis peccet qui occidit iu
— „ TC — »„ — — ‚zz
ſtũ q; qui occidit peccatoꝛẽ? Reſpõdeo ſcdᷣm Thomã ſecũda
ſecũde ꝗ· lxiii · Sic · et hoc quadruplic ratiõe · Drimo quia no

cet ei quem plus debet diligere: et ita magis agit cõtra cari

tatem· Secũdo quia iniuriã infert ei qui eſt minus d ignus: 1
ita magis cõtra iuſticiam agit · Tercio quia priuat cêitatem
maioꝛi bono · Quarto quia cõtemnit deum in iuſto homine⸗
Luce/x· Qui vos ſpeꝛnit me ſpernit · Etẽ quia fideles ſunt filii
dei · Pma Iohᷣ. iii· Videte qualẽ caritatẽ nobis dedit deus: vt
ſu i eius nomĩemur et ſimus· ITgit᷑ qui aliquẽ fidelem occidit
filium dei occidit · quod conſtat immaniſſime ſeueritatis eſ/ſe
Quõ ante cõſpectũ dei cõſtare audebit: qui fratrẽ eius occci
dit? Queritur vtrum occidere animalia ſit peccatũ? Reſpon
deo bᷣm Tho vbi ſupra nõ:quia nullus peccat vtendo re ſua
ad hoc ad quod eſt oꝛinata. Ceneraliter auteʒ plante ani
malia ꝓpter ho minẽ ſunt· Queritur vtrum mulieri liceat ſe
ipſam occidere ꝓpter ſtuprũ vel adulteriũ vitãdumz Reſpõ
deo bm Tho · vbi ſupra nõ· Quia nõ debet in ſe cõmittere cri

maen maximũ: vt vitet minus crimẽ alienũ · Nõ eſt em̃ crimẽ

mulieris ſi ei violẽtia inferat᷑ · Et iterũ foꝛnicatio vel adulte
rium minꝰ peccatũ eſt q̃ᷓ; homicidiũ · p̃cipue ſuiip̃ſiꝰ qð ẽ pe

ricu loſiſſimũ Quia nõ reſtat repus vt ꝑ penitẽtiã expietur

Sed hoc eſt verum ꝙ potius deberet ſe violenter permitteꝛe
occidere:q; in peccatum foꝛnicationis voluntarie incidere.
(Sciendum ꝙ occid ere ſeipſum eſt peccatum moꝛtale · vt

uarto homicidiũ coꝛpoꝛale comittit᷑ volun DO

pꝛobat Tho.ſecũda ſecũde q-lxitii · quadrupliciter · Rrimo q̃
dem q eſt cõtra naturalẽ ĩclinatõem · quia vnaqueq; res ſeip
ſam nitit᷑ cõſeruare quãtum in ſe eſt et poteſt · Secũdo quia
eſt cõtra caritatẽ qua homo tenet᷑ ſe diligere · Tercio eſt in iu
ria cõmunitatis· qꝛ quilibet homo pars ẽ cõmunitatis· Qu ar
to quia talis in deũ peccat · ſicut qui alienum ſeruũ interfutit
peccat in dominũ. I deoqʒ nullo mõ licet illud vt miſeriam p
ſentis vite quis euadat.naʒ finis ommũ terribiliuʒ eſt mo is
ſcdÄᷣm philoſophũ · Itẽ nec ꝓpter vindictã alicuiꝰ peccati in ſe
ipſo licet ſe occidere · Quid de his qui ſeipſos mutilant? Re⸗
ſpõdeo nõ licet mẽbrũ ſanũ pꝛecidere · Et quidẽ ſi talis mut i⸗
latio fiat ex ĩpatiẽtia alicuiꝰ ĩſirmitatis:aut etiã credebat olb
ſequiũ ſe preſtare deo vtputa vt caſte viueret: nibilominues
talis grauiter peccaret · qꝛ nõ licet aliquo mõ mẽbra pꝛeſcin:
dere ad vitãdũ piculũ anime ſiue peccatũ·qꝛ ſaluti ſpũali ſẽx⸗
põt aliter ſubueniri: cũ peccatũ ſubiaceat ipſi volũtati · Et er
go tales homicide ſuupſiꝰ iudicant᷑ · Et alis repelli a ꝓmo⸗
tõne et receptõe ſacrorũ oꝛdinũ.Secꝰ eſt ſi mẽbiũ putridum
ideo abſcĩdat᷑ a ſe vel ab alio qꝛ eſt coꝛruptiuũ cor ꝑis · qꝛ tũe
licitũ ẽ pꝛeſcĩdere · de volũtate tñ eꝰ cuiꝰ ẽ mẽhꝛũ: aut illius
ad quẽ ꝑtinet curare de ſalute illiꝰ ¶ Quinto homicidiũ cor:
ꝑale cõmittit᷑ a lingua· et hoc pᷣmo ſcʒ precipiẽdo ſicut hero
des occidit om̃s pueros qui erãt in bethleem iude · Math·ii ·
Mittens occidit om̃s pueros qui erãt in bethleem et in oĩbꝰ
finibꝰ eiꝰ:nõ ꝙ manu eos om̃es occiderat: ſed qꝛ iuſſit et pᷣce
pit. ¶ Sexto cõmittit᷑ cõſilio puta qñ quis alteriſ uadet · vel
rogat homicidiũ facere: oſtẽdens ſibi vtilitatẽ ſequẽtẽ ex ho
micidio tali. t talis ſcᷣm nnocẽ · eſt reus homicidii: et cuz
hoc irregularitatẽ ĩcurrit· Nec ĩtereſt ſi ule cui dat cõſilium
ſtatim occidat vel diu poſtea tꝑe ĩteriecto · niſi ĩterim cõtrari
um ſuaderet: et primum cõſilium reuocaret · imo quod plus
eſt opoꝛtet ꝙ illi denunciet de cuius moꝛte contractum eſ
ſibi caueat: niſi ꝓbabiliter credat ꝙ poſt reuoeatõnem conn
lii ille cui dedit conſitlium reuocetur a propoſito occidendi ·
xvt dicit Innocentius · Qaute tamen ne quenq; prodat Sic

hann
mopp

Non

ſeden
nenmh
diſcert
ſumel

delſwi
cruckt

honſe
dekend
enn
et ten
malde
kohil

ſiſeit

ſotine

W eN

us⸗:
neer.
gſol,
mntttien

furmd

tuntta
dammna
inchuns
6d mor
lue v
leile
iudii
nchn
ſumme

ſed can

lani

nuquegnſn

ſ⸗ Zain en
e⸗Tercoekn

=
—

munitnse.

nſemümtnt

ndy niin

miinekne⸗
penin
8imunlanesn
deſtälsnn
wigedehtto
nennhlenins
irin iin
pſalm ſpiniſi

Nlirn e
repeltn

vbii pumndnn

icrggti

hitan ſi

ohonmhin
”

ſog ltepe

Hoꝛa ſexta

— — — —

4 22

capphas chriſtum occidit dando conſilium de moꝛte eius ko
hannis vndecimo dixit · Expedit vobis vt vnus moriatur ho⸗
mo pro populo ⁊ non tota gens pereat · Vnde Rugu ſtinus⸗

*
„ . .

Non ſolum illi homicide ſunt qui manu homines occidunt:
ſed etiam illi per quorum conſilium fraudem et exhoꝛt atio
nem homies extinguuntur. Et ad iſtud duplexr homicidium

diſcernendum quidam euangeliſte dicunt ſeu tradunt chri⸗
ſtum eſſe crucifixrum boꝛa terda: alii dicũt bora ſexta. Quia iu
dei ſuis prauis cõſilisanachinãtes in moꝛtẽ xp̃ᷣi ipſuʒ liguis

Septimo comittit᷑ ſeu fit defenſione ſeu ani mo
defendendi eum qui homicidaim perpetrat· Nam ſ ecũdum
Menricum de firmaria.Si quis vadit ad interficiend um aliũ
et teipſum ſcienter aſſocias. non tamen ipſum incitas ad ho
micidium perpetrandum: nec ſuper hoc aliqua verba cum
eo habuiſti nec ipſe tecum.imm

ſiſti: licet tibi acquieſcere noluerit. Et nichilominus tu de i

—

ſo timens ipſum aſſocias eo animo vt ſi forte ille inſequere⸗

tur eum tu eum defenderes. et ſic occidit alium per te aſſoci
atus · ſt in hoc caſu dicit Hoſlienſis ꝙ talis eſt homicida

nec vnquam poterit ad ordines promoueri. Gt ſic intel lige
ꝙ ſola defenſione committitur homiddium. Octauo com
mittitur tradendo proximum in mortem ſicut ꝓkudas chri⸗
ſtum · de quo dicitur Mathei viceſimoſexto. Querebat opor⸗

crucifixerũt hoꝛa terda Milices vero boc facto impleuerunt

o tu ſibi ex animo hoc diſſua

tunitatem vt eum traderet . Et tales traditores eum fuda

damnabuntur: et rei erunt in ſanguine innoxio ſicut fudas
in chriſto .

Luce viceſimotercio ꝙ adiudicauit fieri petitionem eoruùm

Ve illis falſiſ iudicibus qui propter munera vel fauorem

iudici um et iuſticiam peruertunt · quia enormiter peccant
in chriſtum qui eſt veritas et iuſlicia. Vnde Yſidorus de
ſummo bono. Non eſt perſona in iudicio conſideranda:

ſed cauſa . Qui cõſanguinitatis et amicicie fauoris ſiue inimi
ciciarũ occaſione iudicium puertũt: ſine dubio in chriſtum qᷓ

Nono committitur iudicando iniuſte aliques
2d mortem . Sic pylatus occidit chriſtum de quo dicitur

eſt veritas et in ſticia pecca re noſcunt᷑ Vnde Criſo ſto. ecile

deuiat a iuſtida qui m cauſis nõ deũ ſed hominẽ foꝛmidat.

Hoc patet in Dilato qui chꝛiſtũ multis modis a viis nitebatr
lbeꝛare: ſed poſtmodũ finaliter ex timoꝛe humano iniuſte ad

iudiciũ: nõ teſtis verũ teſtimoniũ · licet vendat aduocatus iu

ARſſum patrociniũ: et iuniſperitus rectũ conſilium. ꝛgo graui
ter peccãt qui iuſticiam exequi nolũt niſi acceptis antea mu
neribus . Et tales quãdoqʒ cõfũdũt᷑ hic et in futuro · Vnde le

gitur ꝙ quidam iniquus iudex nulli voluit facere iudiciũ niſi

antea acceptis aliquibus muneribus: Et cũ quedã vidua quã
dam cauſam habuit quã iudex ei cõtinue ꝓlongauit· Tũc ipa

fuit cõqueſta cuidam bono viro qui dixit ei EFpſe tibi nõ faei
et iudiaũ niſi ei manus ĩungas · Tuc illa mulier accepit pin
guedinem bu tiri et coꝛam omni populo preſenti ibi in iudi⸗
cio ad iudicem acceſſit: et ei manus inun xit · Qui indignanter
dDixit · cur mibi maculas manus?Et illa:quia mihi dictũ eſt ꝙ
nõ habebo finẽ nec expeditionẽ cauſe mee quã mihi iam diu

ꝓtraxiſtis niſi vngerem vobis manus ·Et ſic ille cõfuſus co

ram om̃i populo ſtetit · et ei ex verecũdia iudiciũ fecit · Ttẽ ſci

HS
₰

vt exẽplo eius alii timeãt tale facinus ampliꝰ cõmittere. Vn
de legit ꝙ quidã rex pſarum cũ dep̃hendiſſet quẽdam iudicẽ
ſuũ Siace iudicaſſe eum iuſſit exconari: et ſellam iudicis cnʒ
tali cute cooꝑire vt iudex futurꝰ cõtinne memoꝛ fieret ſuppli
Gcii:et timeret iniuſte iudicare · ¶ Sciẽduz tamẽ ꝗ; nõ faciliter

bomo iudicandus eſt ad moꝛtẽ qui eſt nobiliſſima creatura·

Vnde Kriſto de regimie pncipũ· Nobiliſſimũ animaliũ ẽ ho
mo.caue effundere ſanguinẽ humanũ: Vnde etiam Rugꝰ. de
ſpi et li. Tãte dignitatig eſt humana cõdicio: vt nullũ bonuʒ

preter ſum mũ bonũ ei ſufficere poſſit · Vnde Bernar · in ſer⸗

mone. Eacit deus hominẽ hm coꝛpus egregiã ereaturam: ſeo
ßßm anima magis; vtpote imaginẽ creatoꝛis inſignẽ:rationis
partiapem. beatitudinis eterne capacem: Ergo talis nobilis

enduz ꝙ iudex iniuſte iuoicans puniẽdus eſta ſuperioꝛi ſuo

ſenteti
auma

add

ſupon
nqu⸗
miadit
bet ten
lbeter
derater
nicdn
brurs
Neaiat
nüütet
llber⸗
dertene
fuentt⸗
gidoc
beme
o

(orde

ſea
eber

Do

Oiſe
mmandih⸗
ea
Nriſi ni
r dunmz
nunbgi

tepes enodn.

1ſomſ
cindug
Hngmt ii
erhifi

uber uapte

ſar din
Wiiwignn
nibidiciͦeſ⸗

i ctumn

ele inſte
ülnt lil
Vintme
ee d
n wrb
nig iſnin

üninmnin

lüon

dere ſanguinẽ

Depge. QuINTO.

creatura nõ leuiter eſt delẽda. Moc iſti deberẽt attendere qui

hominẽ quaſi allüg alline occidũt: 1 modicũ eſtimãt effun

quit᷑ ꝑ Gʒechielẽ ca · xviii · Nũquid volũtatis mee eſt moꝛs im
pii dicit dñs :et nõ magis vt auertatur a via ſua et viuat⸗Er

go quãdo eſſet ſpes ꝓbabilis de emẽda: tũc melius eſſet ho

minẽ viuere et ſe emẽdare:et peceata ſua ꝑ ſatiſ factionẽ dele

re: q; ſic leuiter ⁊ faciliter occidere · In ſignũ huiꝰ dicit dñs ꝑ

Eʒechielẽ xviii · Nolo moꝛtẽ peccatoꝛis ſed vt ꝛc̃. Ergo illi qui

ita atrociter homiĩes cruciãt et puniũt: et ita ĩmiſericoꝛditer

ſentẽtiãt et iudicãt · timere deberẽt illud dictũ Kacobiii· tudi
cium ei fit ſine miſericoꝛdia · qui hie nõ facit miſe ricoꝛdiã · Et

ſuꝑ omĩa timere deberẽt dictũ xp̃i:qð habet᷑ luce· Cadẽ mẽſu
ra qua mẽſi fitis remetiet᷑ vobis · ¶ Decimo cõmittit᷑ hoc ho
micidiũ nõ liberãdo ꝓximũ a moꝛte · Vnde querit᷑ vtrũ quili
bet tenet᷑ liberare ꝓximũ a moꝛteæReſpõdet᷑ ꝙ ſie · Quia qui
libet ex debito caritatis tenet᷑ repellere iniuriã a ꝓximo et li

manũ ⁊ occidere hominẽ Cũ tamẽ deus lo

illud dictũ apłi · Quo iudicio aliũ iudicas teipᷣm condẽnaſ. Et

M

berare eũ a moꝛte.vel defẽdere eũ cũ poteſt · alias erit reꝰ ho

micidii · Et iſtã veritatẽ docet euidẽter inſtictus naturalis in

brutis amĩalibus.vt patet in delphinibus ꝓut dicit phᷣus xi·

de aĩalibus · Similiter patet in poꝛcis qui ſibi mutuo ſubue

niüt · et vnus nitit᷑ aliũ liberare · Nã tamẽ quilibet tenet᷑ ꝓ ta

li liberatõe alt erius periculo moꝛtis ſe exponere· ſed ſolus in
dex tenet᷑ ad hoc etiã manu armata · Qui autẽ ex caritate hoc
faceret opus ꝑfectionis exerceret · De ꝑſona puata dicũt ma
gni doctoꝛes ꝙ ſi credat ꝙ hominẽ ſolo verbo poſſit libera
re a moꝛte iniuſta ꝙ; tenet᷑ facere verbo. verũetiã facto tenet᷑
impedire · ſi poſſit ęfficere ſine pericuulo
(Homicidid ſpũale octo modis cõmittii·
Omicidiũ ſpũale · quo quis interp̃tatiue dicit᷑ homici
da cõmittit᷑ octo modis · ¶ Drimo quideʒ cõmittit᷑ in

coꝛde proyximũ odiẽdo · de quo prima toh̊ ·ni · Omĩs qui odit

fratrẽ ſuũ homicida eſt· Et ſcitis quoniã omĩs homicida non
habet vitam in ſe manẽtem · Cloſa ibidem. Et ſi viuẽs inter

honmies viuere cernit᷑: imꝑpetuũ tamẽ cũ demonibus cõdẽnꝗ
bitur.Et iſtud homicidiũ tãto graui⸗ eſt coꝛꝑali homicidio:
quãto aĩa que ꝑ inuidiã occidit eſt p̃ſtantioꝛ coꝛpe. Quod ſe⸗
cũdo patet· ex hoc ꝙ bomicidiũ coꝛꝑale eſt quo homo inter⸗
ficit aliũ·ꝑ inuidiã aũt homo ꝑimit ſ. eip̃m · Et ideo quãto ne⸗
phandiꝰ eſt ho minẽ inter ficere ſeip̃m q; aliũ. tanto deteſta
bilius eſt ho micidiũ ſpũale ecoꝑali:Et iſio modo tã pueri q;;
mulieres iudeoꝛũ xpᷣm crucifigẽtiuʒ facte ſunt homicide: odi
entes dñm iheſuz xp̃ᷣm. Et ſimiliter hodierni iudei fiũt homi
cide xp̃i hoc modoMomiadiũ qñ ſit peceatũ moꝛtale vel ve⸗
niale patet infra · xiiii· B. Secũdo cõmittit᷑ in voluntate.fe
tũ ſcʒ ſpũalẽ et bone volũtatis ꝓpoſitũ ſi uffocando. Nã quo

tiẽs in te bonũ cõceptum tibi diuinitus inſpiratũ per negli

gentiaz cõtẽptũ extinguis: totiẽs diuinũ fetũ manu gratie
diuine in te plantatũ volũtarie iugulas et perimis· Quia ani
ma cuiuſ libet homĩs eſt ſponſa chꝛiſti: que tunc ab ipſo um:
pregnabit᷑: quãdo bona volũtas et bonũ ꝓpoſitum cõcipit
unc idẽ cõceptũ occidit᷑: quãdo bona voluntas ꝑ negligẽ

K tiam cõtẽptũ ad effectũ nõ perducit᷑ ¶ Terdio cõmittit᷑ per

bo et oꝛe ꝓximo ſuggerẽdo mala que ſunt eõtra deuz et ſalu

tem · Ideo chꝛiſtꝰ dicit de dia bolo· vt habet᷑ ohᷣ· viii· Flle erat

homicida ab initio · Vnde Rugꝰ.ſuꝑ Tohã · omicida diab ol⸗
dicit᷑: nõ ꝙ gladio armatus nec ferro cinctus ad homineʒ ve⸗
niat . ſed quia malum verbũ ſemĩauit · Noli ergo te non puta
re homicidaʒ eſſe:quãdo fratri tuo mala ꝑſuades· Vnde apo
ſtolus pma ad Choꝛin · xv· Coꝛrumpũt moꝛes bonos colloqᷣa
praua· Ergo quãdocunqʒ cuʒ verbis tuis occaſio es alicui ad
peccanvũ: ſi hoc ex ꝓpoſito et ſciẽter feceris: homicidiũ ſpiri
tuale cõmittis. ¶ Quarto cõmittit᷑ qñ homo ſubtrahit fra
ternam coꝛrectionẽ atq; ãmonitionẽ· Vnde Creg.in moꝛal·
TCot ꝑſonas occidimus quot ad moꝛtẽ ire quotidie tepidi et
Ltacẽtes videmus. Circa quod querit᷑ vtruʒ coꝛrectio fraterna
ſit in precepto?R ñdeo Im Tho·ſe · ſ. e · q· xxxiii. in p̃cepto eſt·
Sed quia preceptũ eſt affirmatiuũ non obligat ao ſemꝑ ſed
pꝓ loco et lcbe Vñ obuſſio eiꝰ vno modo ſit meritoꝛie · yt

deterio⸗
Hecldo

aupidit

tiglie
teret p
fittitt
iiſgc

3 tpnied

tur
deug
nuitgii
tepmco
wäett
quodi⸗
Vndee
lum a
Vnde
malaen
titurq
denano
trleg e
ſoetied
Kobi

oenn

berum
e ptre
wnebi
Pflops
qo
tem ag
lle
Ullete
ſbi bſar

nondu

4 4
coe

guo bone

deoi
tanto N
ſundonhn
mrkfühn
munluen
fm i
Ikuuneng

tune ⸗ 4
poltumden
noocomtut
endentte
bgi⸗ Neon
õ

6dwringe.

anotenanfet
5
ues VMe
sborod

Aioesiin
bonicnii
roſchnttſt
Cngn n
votde tN

in pcepen

y 1
ft maru

toꝛquebũt adminꝰ ꝑ ĩproperia intm̃ ꝙ nei
filios vel ꝑ demones puniant᷑ ( Vnde legit᷑ ꝙ quida comes
quo ad humanaʒ eſtimationẽ ſatis bonꝰ: viſus eſt poſt moꝛ
tem a quodã heremita in inferno in qdã ſcala ignea ſtare· Et
cum üle ꝗreret cur ibi eſſet· cũ ſatis laudabiliter in mũdo vi

DeDRaSW tr.

quãdo quis oꝑtunũ tẽpus inquirit. vel ꝙ de ipſis metuit ne

deterioꝛes fiãt vel ad bonã vitã alios impediãt ⁊ huiuſmodi

Secũdo modo obmittit᷑ cum peccato veniali: qñ ſcʒ timoꝛ et

cupiditas facit tardioꝛẽ ad origet delictũ fratril· nõ tamẽæ

S
5

ita ꝙ ſi cõſtaret ei ꝙ ſi fratrẽ pe
* et ei ꝙ ſi fratrẽ

et a peccato retrahbè dimit

teret ꝓpter timoꝛẽ et cupiditatẽ · quĩiimo in animo p̃ponit a
. „ . . M ‚„„ „é’é« ö 2— —
ritatẽ vt dict Rugꝗꝰ. Tercio modo obmittit᷑ cuʒ peccato moꝛ
tali ſcʒ cũ foꝛmidat᷑ iudiciũ vulgi vel carnis cruciatõ vel qZd cc’ůũa

qʒʒ tꝑale· dum tũ hoc ita dñet᷑ in aĩo ꝙ fratris caritati ppona

tur · ¶ Quinto cõmittit᷑ ꝑ malum exẽplũ qð dat᷑ ꝓximo Vn

de Nugꝰ.· in libꝛo de paſtoꝛibui · Qui in cõſpectu populi male
viuit quãtũ in eo eſt illũ qui ab eo accendit occidit · Ergo qui
te pmitus ſuo malo cxẽplo ad peccãdum induxit ille animã

tuã et ſuã occidit.ſuaʒ ꝑ maliciam: tuã ꝑ malum exẽplum de

quo dicit chꝛiſtus Matbei xviii: Ve homi ꝑ quẽ fit ſcandalũ.

Vnde etiã Friſto · i · ethi. Neſſimuſ eſt ille qui vti᷑ malo.nõ /ſo

titur quãdo quis heredibꝰ ſuis ĩiuſtas res reliquit. Nã quot

lum ad ſe ſed etiã ad alios. Ergo tales multipliciter puniũũ.
Vnde Ereg· in moꝛalibus · Tot moꝛtibꝰ quis dignus ẽ quot
mala exẽpla prauitatis in poſteros reliquit.

N

denarios eis ſaẽter relinquit tot gladiis ip̃os trãſſigit·Cꝛgo

tales heredes ſiue filii ſi illas res ĩiuſte acquiſitas ſceter poſf
ſidẽt tũc damnant᷑ cũ parẽtibuſ. Et tũc ſᷣm dictũ chꝛiſti in euu

gelio. Eilii eõſurgẽt aduerſua parẽtes· hoc intelligat᷑ ꝙ in iu

dicio extre mo ſiue etiã ĩ inferno puniẽt eos duplicit. DPrimo

cõquerunt᷑ de eis ſicut de crudelibꝰ occiſoꝛibꝰ eoꝛũ.Ecdlxli.

De patre impꝑio cõquerunt᷑ filu: quoniã ꝓpter ipᷣm ſunt in

obprobriũ · Scðm qð eſt grauiſſimũqꝛ in inferno ſemp eos
rob nu: qꝛ in inferno ſemꝑ eos

neſe cio vtrũ grauius

yiſſetæ Riñdit ꝙ ꝓpter poſſeſſionẽ cꝰdã eccle quã ꝓauus ſuus

ſibi vſurpaſſet· Et ip̃e ãmonitꝰ nõ eaʒ reſtituiſſet. Quia eam

v. pepaRa6. CMNTO.
ſee poſſideꝛe licite eſtim abat exquo ab antiquo ſuꝑ eum ſic de ece
uoluta eſſet · Et ipſe fatebatur decimũ ſe eſſe poſſeſſoꝛem. Et ein
gquotquot de generatiõe illa qui eam ſciẽter poſſiderẽt moꝛe gu
O rent᷑: uluc ad eũ et ad eandẽ ſcalam futuri eſſent (Septimo Ros
coõmittit᷑ victum neceſſariũ in neceſſitatis articulo Pauni ſub cir
trabẽdo. Nã qui victũ neceſſanũ paupꝑi in neceſſitate ſubtra ap
pit: ſpale bomicidiũ cõmittit· Vnð &Rmbro.Haſce fame mo ear
niẽtem: ſi nõ pauiſti occidiſti · Gratia huiꝰ põt queri vtrũů da hibo
re elemoſinaʒ cadat ſub pceptoz Reſpõdeo ꝙ dare elemoſinã ſeden
in neceſſitatis articulo cadit ſub p̃cepto.qð pʒ ꝑ hoc qꝛ ip̃am i
obmittẽs eternaliter puniet᷑ · vt patet Math xxii. Cſuriui a ñᷣ tene
dediſtis mibi maducare. Et ratio huius eſt. q; cum dilectio ꝓp KW
ximi ſit ĩ pcepto:neceſſe eſt omĩa illa cadere ſi ub p̃cepto ſine
quibus dilectio ꝓximi nõ ſeruat᷑ · Id dilectionẽ autẽ ꝓxmiꝑ
iinet vt nõ ſolum velimus ei bonũ.ſed etiam opemur · ſm il
lud pᷣma Tobã · iii· Nõ diligamꝰ lingua neqʒ verbo · ſed ope et
veritate. Rd hoc autẽ vt velimus alicui requirit᷑ vt eius neceſ
ſitati ſubueniamus- Tuxta ilud pᷣma toh̊:ni. Qui viderit fra

troeʒ ſuũ habere neceſſitatẽ: et clau ſerit viſcera ſua ab eo quõ

caciat

becdit
hormnd

caritas dei manet in illoæ Ergo elemoſinarũ largitio eſt in pᷣ omi⸗

cepto · Sed quia pᷣcepta dant᷑ de actibꝰ virtutũ neceſſe eſt ꝙ R“
boc donũ elemoſñine cadat in p̃cepto ſᷣm ꝙ actus eſt de neceſ nin
ſitate virtutis puta m dictamẽ recte ratiõis· Et ſᷣm hoe alið nmk
elſt cõſiderandũ ex ꝑte dantis: et aliud ex ꝑte recipientis· Ex p
te quidem dantis requirit᷑ ꝙ illud quod in elemoſina dat ſit
ſupfluum nõ ſolum reſpectu ſuupſius:ſed etiã reſpectu alio
rum quoꝛũ ſibi cura in cũbit. Quia recta ratio dictat vn uſqſ n
q; ſibi prius puideat te his quoꝛũ ſibi cura incũbit et poſtea afat
de reſiduo neceſſitati alioꝛũ ſubueniat · Ex ꝑte aũt recipientis Namn
requinit᷑ ꝙ neceſſ itatẽ habeat alioquin nõ eſſet ratio pietatis n
qjuare ei daret᷑· Vnde di· hxxii:cai: Mis paupꝑibus dada eſt ele

ſagttri
neceſſitas obligat ad p̃ceptũ· ſeꝰ ſolũ illa ſine qua qᷣs ſuſten luls

tari nõ põt. Et ideo relinquit᷑ ꝙ dare elemoſinam de ſuꝑfluo uulent.

eſt in pcepto reſpectu eius qꝗ eit in extiema neceſſitate poſic Wan⸗

devno.
numder
UVnuget

moſina qui in manibus ſuis laboꝛare nõ poſſunt· Nõ aũt oĩs

oſip nr
foſdnin
ent (S

Melon

Celltneſ
Dieſmepe
drgn wi
17
dresentſn

kborgin

unne

randha;
ſbiagnſr
iaiun

—

mboſt

nirrauen
utbeng
rgroett
i mle
Sst. rnnl
bfnlartd
mugensh B
airezetn
mürpni,
ürthen
—
bunhin

— —
—

—
—

ſi Nun

e guct
nmna
elllenep

Sa = — —
= == =

DGDRG. QVINTO.

Sciendũ tamẽ ꝙ nõ ſim pliciter expectãda eſt ſemꝑ extrema

neceſſitas. quia tũc nõ poſſet iuuari natura cõſumpta. Sed

7

tüc intelligẽdus eſt eaſuſ extreme neceſſitatis qñ apparẽt ſi

gna future neceſſitatis extreme ꝓbabilia· vt cum quis videt
alios impotẽtes vel pigros ad ſubueniendũ. Gt videt paupe

reʒ indigere vite neceſſariis nec ſibi poſſe ſatiſfacere · tũc em̃

ex precepto caritatis tenet᷑ ſibi ſubuenire· Sed citra neceſſita

tem extremã dare elemoſinã ẽ in cõſilioſicut de quolibet me
lioꝛi bono dant᷑ cõſilia. Vnde dicit Baſilius. Cur tu abundas
ille vero mendicat · niſi vt tu bone diſpenſatõis merita cõſeqᷓ

ris: ille vero patiẽtie meritis decoꝛetur. Eamelici panis ẽ quẽ
tu tenes tunica nudi eſt quã incõclaui cõſeruas · calceus diſ
calci ati eſt:qui penes te marceſaut. Idcirco tot iniuriaſ cõmit
tis quot dare valeres

Octauo cõmittit᷑ ꝓximo detrahẽdo
ua detractione iam dicetur· ¶ De detractione.
tr actio deteſtãda eſt.· Drimo qꝛ compꝑat᷑ homicidio:qꝛ
Ville cui detrahit᷑ in cõſcẽtia illius qui audit detractõeʒ

occidit᷑· in cuius cõſciẽtia prius viuebat ꝑ bonã famã. et tale

homicidiũ grauius eſt coꝛꝑali.· Quia ſᷣm Mein.ð firmaria. ibi
ſolum coꝛpꝰ vnius occidit᷑:hic aũt ſimul ples aĩe perimunt.
vna ipſiꝰ detractoꝛs: alia eius cui detrahit᷑ cum hoc pceꝑit
iraſcit᷑ et querit vindictã.tercia ipſoꝛũ audientiũ. Vnde tale
homicidiũ periculoſiſſimũ eſt: quia eſt cõtagioſuʒ. ſerpit em
de vno ad alium. et letaliter inficit omẽs illos in quos vene
num detractiõis infun dit᷑. Vnde Berũ ·ſuꝑ canonicã ITolhis.
Vnus eſt detractoꝛ qui loquit᷑:et tamẽ vnũ verbũ eodẽ ĩ mo
mento multitudinis audiẽtium dũ aures trãſfigit: anĩas in
terficit · ¶ Secũdo põt valere ad deteſtãdũ detractionẽ hoc
ꝓdetractoꝛ diuerſis generibus rerũ compꝑat᷑· Nam primo cõ
parat᷑ cani · vt dicit᷑ math· vii. Nolite ſãctũ dare canibꝰ. Gccl.
xix · Sagitta infixa femoꝛi canis:ſic verbũ in oꝛe ſtulti· Canis
ſagittã hñs infixã femoꝛi nõ quieſcit donec remouerit · neqʒ
ſtultꝰ qeſcere põt donec verbũ qð andiuerit de ꝓximo alii re
tulerit · Detractoꝛes ſunt canes diaboli nõ p ermittẽtes etiaz
vnam auiculã auferri ab binc quĩ latrent et eam moꝛdeant:

.rZ
.

DDRG. QVINTO

Iftem comꝑatur poꝛco ·quia ad moduʒ poꝛci os citius inq̃nat

qᷓᷓ pedẽ t ſicut poꝛcꝰ ĩgrediẽs ĩ oꝛtũ aliquẽ: et ibi lutũ flo
rem inueniẽs:floꝛes dimittit et lutum ingredit᷑: et ſe ĩ eo vo
lutat · Sic detractoꝛ bona viſa vel audita de ꝓximo obliuiſci᷑

et mala audita vel viſa de ꝓximo põderat et retinet: et ſic os
et linguã ĩquinat qð eſt membrũ nobile 3 aliis mẽbꝛis · Vñ
Kriſto· pmo polliti · Nullũ em̃ aĩaliũ nat᷑aliter hʒ ſermonẽ ni

ſi homo tẽ detractoꝛ cõꝑat᷑ ſerpẽti in his ꝓprietatibus· Ser
pens eſt anĩal ꝓditioſum:in ſilentio moꝛdens: toꝛtuoſe ince

dens. Sic detractoꝛ ꝓditoꝛ eſt qui occulte obloquitur proxi⸗

mo.Vnde Eccleſiaſtes x. Si moꝛdeat ſerpens in ſilentio.nihil

eo minus habet qui occulte proximo detrahit · Toꝛtuoſe etiã
incedit detractoꝛ: dum a laude eius incipit cui detrahit · et
deinde ſubdit non dico hoc animo detrabend ſed vt fides
ei adhi biatur: dicit ſe multum amare eum cui detrahit · Et

ego dieoc ſic eum diligit ſicut kudas iheſum chꝛiſtum dile⸗
xit qui eũ falſo oſculo tradidit · Vnde ve rſus · Quando bo⸗
num faris et malum in coꝛde meditaris · Oſcula que tudas

domino dedit hec mihi tu das · Ergo tales ſunt proditoꝛes
proximoꝛum ſicut tudas chꝛiſti · ¶ Tercio quia detractoꝛes

peioꝛes ſunt furibus illis qui veſtes alia furantur tempo:

ralia. Vnde Ambroſius. Tolerabilioꝛes ſunt fures qui veſtes
et alia bona diripiunt: q̃́; fures qui famam noſtram bonam
dilaniant . Quius ratio poteſt eſſe hoc quod dicit Salomon
Melius eſt nomen bonum q́; multe diuitie. Vnde qui no⸗

men bonum alicui aufert: magis nocet ei q́;ᷓ ſi multas diui

tias furaretur· ¶ Quarto qꝛ detractoꝛis lingua peioꝛ vide
tur eſſe inferno· Enfernus enim ſolum malos deuoꝛat · Lin
gua vero detractoꝛis bonos et malos Inſuper detractores

vno morſello comedunt vnam totam prouinciam: vel ar
chiepiſcopatum: ciuitatem: vel parrochiam: vel villam cum
eis obloquuntur · Et eſt valde periculoſum cum didctur. En ta

li prouincia ſunt raptoꝛes · In tali epiſcopatu ſunt vſurarii

In tali auitate adul teri:⁊ ſic de alis· Quia ibi inocens cũ no

cẽte infamat᷑:qð eſt cõtra iuſtidã · Hoc patet · Quia ſi vnꝰ eſt

onempe

btul

oninali
hocquu
uige
bona con
ſiale no
gliotan
Vrden
nackoet!
nialine
Etäͤſicot
lepnefo
letpecen
ſütuno⸗
tenent
din poſ

ote
tentoͤee
Alrmnorrn
nniiſet

ſamidoe

ſeſtatesn
ludzbile

itili

fuelrſa
dendo O.
autein
itfmen

kuvenre

megſ
tonepyte
onmd

ſe 1 d

vobluſe

tr etſeog

ebeis. d

ermonen

bug⸗ Ber
moleince
nrurpron⸗
entio nhi
ntvoleeni
denglit⸗et
ſonfdes
endhr

ſun dle.

undo bo

die kee

vodtors
radres
ur tenp⸗
guiwwlt⸗
mbonum
Monon
deqgi mo
lltndun
g ni⸗
aot⸗Lin
demnbote

mnien
vpillannun

ſaturun.

nt Mrm

!

.
. .

OVENTIO. V.

neus:tũc tres vel plures ſunt innocẽtes · ¶ Quinto quia ĩter
omĩa alia peccata iſtud peius videt᷑ expiari · Quod patet per
boc: quia Im Rugꝰ. Nõ dimittit᷑ peccatũ niſi ablatũ reſtituat
Qũ igit᷑ Pp detractionẽ abſtuleris Px m 0 bonã famã(que iter
bona corꝑalia eſt alidd nobiliſſimuũ) impoſſibile vel ſume dif
ficile videt᷑ vt cei valeas plene reſlituere: cũ nõ poſſis ſcire in
quot coꝛdibus hoĩm virus tue detractuõis ſit diffuſum· q̃re
ꝛc̃. Vnde ſciẽdũ ꝙ inter omĩa peccata iſta duo peccata ſcz de⸗
tractio et rerũ ablatio magis difficulter dimittunt᷑ homini·
Quia ſine reſtitutiõe nec valet cõtritio nec lacrim aru effuſio
Gtiã ſi tot lacrimas eff ũderes:ſicut Petrus et Maria magda
let peccatoꝛũ c ecſio niſi fiat m poſſibilitatẽ predictoꝛũ re

ſtitutio · Ergo detractoꝛes qui iniuſte ꝓximos infamauerunt

7

tenent᷑ in publico reuocare: ⁊ eis bonã famã reſtituere ſecũ⸗
duʒ polſe 2 noſſe ſi volũt gꝛatiã et dei miſericoꝛdiã et remiſſi
onem peccatoꝛum conſeaiu.
„ (Quot modis ſiat detracio.
Gtractio fit ſex modis · Primo cũ quis occulta mala ꝓ Q
Niuimi manifeſtat eũ infamãdo et cõfundẽdo: et ſi ea in
tentiõe etiã quod verũ eſt de ꝓximo mal ũ loquit᷑ ad nocẽdũ
ei: moꝛtale eſt· Verbi gratia· Si quis aliqð occultũ peccatũ cõ
miſiſſet qð tibi et ſoli deo cõſtaret:et ſi hoc publicares alu in
famũdo eũ: peccares moꝛtaliter licet verũ eſſet· Sed ſi mani⸗
fe ſtares illi qui poſſet ꝓdeſſe vt emẽdaret᷑:hoc eſſet bonũ et
laudabile: quia in hoc quereret᷑ ſalus ꝓximi. Ktẽ ſi ille apud
quẽ tu illũ infamaſti alteri eadẽ intẽtione hoc occultũ malũ
reuelat ſcʒ ipᷣm infamãdo ſimilr peccat · et ſic de ſingulis aſcẽ
dendo⸗O quot pctã ꝑpetrant᷑ cum quis in vna tota terra vlł
ciuitate infamat᷑ ꝓmo ſi aliquis manifeſte in aliqua ciuitate
infamatus eſt et factum eius notoꝛium eſt in illa ciuitate. et
tu vemies ad aliam ciuit atem vbi hoc nõ ſciret᷑:tunc ſi publi
cares ibidem peccatum et exceſſum illius hominis: ea inten

tione vt ibi etiam infamaretur grauiter peccares. Ergo nul

i⸗ lo modo debem? manifeſtare mala proximi illis qui nõ ſe cüt ·

1 ſen.

V

et maxime vbi nõ prodeſt ſed magis obeſt · ¶ Secũdo quan
do audita mala de proximo cum augmento referũtur aliis ·

Gt heu hoc valde cõmune eſt:vt mala proximoꝛũ aggrauen

tur et augmẽtentur · Quod tamẽ eſt multum periculoſum et

grande peccatũ talia mala cum augmento proferre · et ſie P
ximũ ſuum cõfũdere · ¶ Terco crimina falſa imponere pro

ximo·et hoc eſt grauiſſimũ inter peccata detractionũ · quia

vix remittitur tale peccatũ. Vnde Hieronimus · Non facilis

venia praua dixiſſe de rectis · ¶ Quarto cum quis negat oc

culta bona proximi · Verbi gratia · Sicut cum aliqua bona re

ferunt᷑ de proximo: et ille inuidus negat hoc bonũ verũ eſſe

quod dicitur de illo cui inuidet quãuis verum ſit in ſe et euʒ
boc facit ex inuidia et vindicta grauiter peccat · ¶ Quito cũ
quis nititur minuere bosa maĩfeſta proximi: que nõ poteſt

ex toto negare: tamẽ nititur ea minuere · Vnde hugo. Hetra

ctoꝛ eſt qui bona proximi inquãtum poteſt diminuit · ([Se

xto cum quis bona proximi peruertit in mala: dicens ea eſſe

facta mala intẽtione: cum tamẽ coꝛ ſoli deo pateat · Vnde bu

go· Detractio eſt locutio ex inuidia procedẽs: bona aliorum
denigrans. Et hoc ſcilicet ꝙ ſic bona proximi quis conuertit
in mala: procedit ex inuidia et ex defectu caritatis · Vnde Ku

guſtinus · Certum eſt ꝙ de malo incerto neminẽ iudicarem:

quem tan quã meipſum diligerem· Enſuper eſt ſignum ma
gne nequicie et peruerſitatis in homine ꝙ ſic proximũ ſuuʒ

iudicat ⁊ bona ſua deprauat. Vnde Chꝛiſoſto mus ſuper Ma
theum. Sicut difficile aliquẽ ſuſpicatur malũ qui bonus eſt

ſic difficile aliquem ſuſpicatur bonũ qui ipſe malus eſt: tdeʒ
ibidem Omnis homo ſcòm ſe eſtimat alterum. ¶ Scienduʒ

ꝓſumme debemus cauere ab his modis detractionum Vt

autem hoc melius ſeruare poſſemus: nullus noſtrum debe
ret loqui de ꝓximo eo abſente quod nollet loqui eo preſen
te · Vnde euitici. xix · dicit ur · Non maledices ſurdo · Surdo

maledicit qui abſenti detrahit · Homo em̃ abſens minus po

teſt audire detr abentẽ q́; ſi ſurdus eſſet · Surdus enim quan
doq; audit quando ſibi alta voce clamatur: abſens vero qui

nido
trahet
Vold
viciop
peccat
ſinus
zi Du
nterfia
penimen
deo et
crenpl

Pſimn

tus cun
monite
pinau⸗
dies ſi
tuubel
te cius:
totusn
dooſpfe
fetdin
luas ine

ſeret gu

tettren
pretimea

ta mem

glinem
minesn
ſeeret

Ktifuſ

masppe

—

do gunmn
turaus.
unn
loluner

eretſep

merepto

nui’quun

n falis
negnt oe

Wwon e

weruche

ſeetoag

noperc
ago Den
nut⸗ (Se
ensezele
t Wyde h
naiorum
8clbertt
Vnde N
udictem:
grumma

ſaperh

borse

Uuact N

Hcendeg
Ronmn. NR
oſtrumde
ieo nei
woPun
19 mimup .
criſthhn

s n

rãs ppetue ſum damnatus

quãdoqʒ diſtat per duas leucas vel amplius non audiret de⸗
trahẽtem quantũcunqʒ damaret. Vnde etiam Mieronimus
Noli diligere detrahere ne eradiceris pauci em̃ ſunt qui huic
vicio plene renũciant · Ex iſtis patet ꝙ detractio eſt cõmune
peccatũ et tamẽ grauiter in hoc offenditur deꝰ· Vnde Rugu

ſtinus ſuper illud pſal. Nꝛo eo vt me diligerẽt detꝛahebãt mi

₰

hi. DPlus nocẽt in membris detrahentes chꝛiſto.qui animas
interficiũt creditoꝛũ: q;ᷓ qui eius carnem mox reſurrecturam
perimerũt. Et proptereadetractoꝛes grauiter puniuntur a
deo· et quãdoq;ʒ tales deſperant in agone moꝛtis· vt patet ꝑ
exemplum. Fuerunt duo ſocii clerici quoꝛum vnus detractoꝛ

peſſimus de nemine bene poteꝛat loqui:qui infirmitate detẽ

„

tus cum ad penitẽtiam a ſocio moneꝛetur paruipẽdens ipſiꝰ
monita in nullo ſe penitꝰ coꝛrexit · Cunqʒ ad extrema appro
pinquaret: adiuratus a ſocio ſuo promiſit: vt infra triginta
dies ſibi appareret ſi poſſet: ⁊ ſi deus permitteretet ſic moꝛ

tuus eſt. poſt paucos igitur dies deo peꝛmittẽte nõ pro ſalu

te eius: ſed vt ceteri tali erudirẽtur exe mplo/apparuit ſocio
totus niger · et accenſus totus ignitus intus et foꝛis incen
dio infernali · Rd cuius conſpectum cum ille tremoꝛe defice
ret: dixit ei · ego ſum ille infelix quondã ſocius tuus pro quo
oꝛas inaniter: quia perpetue ſum damnatus. Et cum ille que
reret quomodo ſibi accdiſſet in agoneæReſpõdit cum eſſem
in extremis: ductus ſum coꝛam iudice: cunq; obmuteſcerem
pre timoꝛe vidi multas animas ſole lucidioꝛes ad iudicẽ con

guinem noſtrũ de illo mendace detractoꝛe · qui nos apud hbo

mines mẽdaciter infamauit · Od hãc vocem cum me iudex in
ſpiceret toꝛuo vultu et irato· et ego in eius aſpectu territus
et cõfuſus de ꝓlatis cõtrame malis mihi cõſcius me met

ipſum et magnam miſericoꝛdiam dei ſum oblitꝰ· et ſic deſpe⸗

¶ De bis qui detractiones libẽter audiũt ·

cõtra qð pctm̃ primo poſſũt valere vba ſaere ſeripte

CVNTIOOD. v.

ESquit᷑ de peccato eoꝛũ qui libẽter audiũt detractoꝛes R

detractoꝛẽ⸗Reſ pondeo bm Tho ſe · e ·ꝗ· lxxui. Si quis detra

d—

DE PBRG-

que illud diſuadẽt· V nde ꝓuer · üii · Labia detrahẽtium ſint P
cul a te· ICtem ecclĩ · xxvii· Sepi aures tuas ſpinis · et noli au
dire linguã nequã . Vnde querit᷑ vtru peccet quis audiendo

oVNTO.

ctoꝛem audiat ſq; abſqʒ reſiſtẽtia· videt᷑ detractoꝛi cõſentire ·
Vnde fit pticeps peccati eius· Et ſiquidẽ inducat eũ ad detra

*. „

hendũ. vel ſaltem placeat detractio ꝓpter odium eius cui de

trahit᷑ nõ minus peccat ; detrabẽs· et quãdoq; magis Vn⸗

de Berũñ. de cõſideratiõe · Detrahere aut detrabẽtem audire
qͥd hoꝛũ damnabili ſit · nõ facile dixerim · Si vero ei petm̃ nõ
placeat · ſʒ ex timoꝛe vl negligẽtia vletiã ex verecũdia q̃dã ob
mittit᷑ detrahentẽ repellere et oſtẽdere ꝙ; ei detractio diſpli
ceat. tũc peccat quidẽ ſed multominꝰ q́; detrahẽs· et plerũ⸗
qʒ veĩaliter. Quãdoqʒ etiã ipᷣm põt eſſe moꝛtale· vt qꝛ ñ ex of
ficio incũbit ei detrahẽtem coꝛrigere · Vel etiam ꝓpter aliqð
piculum inde cõſequẽs. Vel ꝓpter radicẽ qua timoꝛ humanꝰ
ue poteſt eſſe peccatũ moꝛtale qð fit quãdo homo ſic di⸗
ſpolitus eſt · vt ꝓpter timoꝛem cuiuſcũqʒ rei tꝑalis faciat ali
quio Phibitũ V ptermittat aliquid qð eſt pceptũ in lege di

uina. Talis timoꝛ eſt peccatũ moꝛtale: aliunde eſt vemale ·

Ftem qui libẽter audiũt detrahere ꝓximis ſunt ſicut canes
Quia cũ vnus canis ledit᷑ tũc omẽs cõcurrunt et eũ lacerant
et moꝛdẽt· Sic ſimiliter faciũt detractoꝛes cum audiut alicui
obloqui · tũc obloquẽti applaudũt inſuꝑ et verba ſua etiam
apponũüt · Et ſic ammas ſuas ꝓpnas occidũt · ⁊ moꝛtẽ eternã

incurrũt · Cõtra quos dicit Rugꝰ. Nõ accõmodes aures tuas

ad percipiẽda verba detrãhentis · ne cõcipias moꝛtem in ani
ma tua. Detrabentis em̃ et audientis vtriuſq; eſca eſt mors

„ * * —

anime· Et vt breuius cõcludam · Detractoꝛ et libẽs auditor
diabolum poꝛtant in lin gua. Vnde quilibet inquãtuʒ poteſt
debet compeſcere detr actoꝛes· Vnde legitur de quodam epi

ſcopo qui erat in purgatono 1 vehemẽter affligebat᷑ in feto

re clerici ſui exiſtẽtis in inferno ⁊ aſcẽdentis ad ipſum · quia

detractiones eius quandoqʒ audierat et eum no ſatis coꝛri

puerat· quãquam epiſcopꝰ ſatis in ſe bonus fuerat Xtem qᷓ;

abas⸗

geplebi

nfelir
quid⸗
bonort
terlung
noͤvale
gipeot
ſieriti⸗
gebien

ſcömaun
ſonaiil
Nomec.
coͤnnſceb

lei⸗
icntſolus
Piicene

pheudet
ben mort
ipntiere
ſantcztor
hlunmizs
Neomottl
lder
peledege
mnetreng
borgren
btetiie
ſuigqi
guin mon

et o zu
udeendo
zus dert
cſentre⸗

iadden

aus ande

mmg D.

tenn audre

apetn n
dindich

cto diſi

getpei⸗
rqgie .
ppter ſigh
vor human;
mo ſe du
facat al
inſege di
Koemme⸗
cut cames
ülacerme
diüt MMan
ſun tum
otte eterni
zures tus

renn inim

1 eſl mors
1, zuditor
Stug pote

vodan

gin

ſans an

unſir;

et ab eis

infelix ſit ligua detractoris patet per hoe exemplum· Eu

it quidaʒ maximꝰ detractoꝛ religioſorũ et ſacerdotũ ⁊ aliorã
bonorũ hoĩmqui tandẽ moꝛtuus. poſt multos vero annos

cũ aꝑiebat᷑ ſepulchrũ eius:totũ coꝛpus eius putridũ erat p
ter linguã eius. Sed rane linguã illam ĩter ſe voluẽtes rodẽ
nõ valebãt · in ſignũ ꝙ lingua illa nõ eꝛat digna ĩ terꝛam redi
i ꝓ eo ꝙ multos hoies leſerat. Gt miſer ille hõ cuiꝰlingua i
a erat iam in aĩa: ⁊ poſt iudiciũ in coꝛꝑe et aĩa ĩeternum tor
quebit᷑ · nec tamẽ conſumetur· Vnde Rpocalxix· Mors fugi
Oe ſexto precept.
On mechaberis· Hoc ſextum preceptuʒ expreſſe ꝓ:

hibet leſionẽ cõiugalẽ ĩ perſona cõiũcta :ſiẽ Sredes

Q

pᷣceptũ ꝓhibebat leſionem alicuiꝰ ĩ ꝓpria ꝑſõa.Vñ

ſedm auguſ. Moc pᷣceptũ pꝓhibebat leſionẽ alicuiꝰ in ꝓpria ꝑ

ſona:illud aũt oẽm illicitũ concubitũ·et hoc ĩplicite · vnde dr
Nõ mechaberis · i. nulli alteri excepto federe mrimoniali te
cõnuſcebis · vt dicit glo.ĩterlinearis · ¶ Sciendũ tamẽ ꝙ iſtð

p̃ceptũ trãſgrediũtur ſeptẽ gna hoĩm · Primi ſunt foꝛicarii

ſicut ſo lutꝰ cum ſoluta · Et licet quidã dixerĩt foꝛnicatõeʒ ſim
plicẽ nõ eẽ pẽm moꝛtle · hoc tñ hen · de fir . dicit eẽ flm ipoſ.
ſibile ꝓpter duo. Prĩo qꝛ foꝛmcatio ſimplex ĩuenit᷑ ĩ diuia le
ge ꝓhibita · lex aũt diuĩa nihil ꝓhibet niſi pẽm moꝛtle.· Scðdo
ptʒ euidẽter qꝛ nihil a ꝑticipatõe celeſtis regni excludit niſi
pẽm moꝛtle · Sʒ ꝓpt᷑ ſimplicẽ foꝛnicatõeʒ aliq̃s excludit᷑ a ꝑti
cipatõe regni celeſtis· vt pʒ ꝑ aplʒ eph.v. Moc aũt ſcitote q̃
foꝛnicatoꝛ aut ĩmũdꝰ nõ hʒ ꝑtẽ ĩ regno dei · q̃re · ꝛc.· EGx quo pʒ
ꝙ luxuria ẽ malũ pẽm · qꝛ nũq; põt ſciẽteꝛ ⁊ volũtarie fieri ſñ
pẽo moꝛtli · Momicidiũ põt fieri ſine pẽo iuſticia exigente · ot
cũ iudex amoꝛe iuſticie aliquem occidit. Vel etiaʒ qñ vĩ vi re
pellẽ decz · vt patz ĩ quito p̃ceꝑto.xtẽ aliq̃s pᷣt furari ſũ pcẽo
in extrema neceſſitate ·. q;ꝛ tũc ſũt oĩa cõia · Ctẽ in feſtis pot q̃s
laboꝛare ſine peccato· Ttem quis quũdoqʒ põt iurare ſñ pẽco
Et etiã quãdoqʒ iuram̃tũ reciꝑe ſine peccato.Silr ⁊ iraſe pᷣt
quis qnqʒ ſine pẽo · Sed nullus põt foꝛnicari ſñ pẽco ſcienter
quin moꝛtaliter peccet · Donamulſ ꝙ aliquis nullum malum

9 XO-

cogitadᷣit.neqʒ dixerit neqʒ fecerit: ⁊ oĩa bona egerit q̃ exco

gitari poſſũt· et ſemel foꝛicet᷑: ⁊ ſie decedit ſine penitentia:

tũc de neceſſitate dãnabit᷑ · Ctiã ſi om̃s miſſe que vſqʒ ad finẽ

müdi celebꝛabut abeccſia: Peo celebꝛarẽt᷑ nõ liberarẽt eũ a

moꝛte eterna. Et ꝓpter illã bꝛeuẽ delectatõem omni gaudio
celi et ſocietate beatoꝛũ priuabit᷑ Vnde hieroni· Qui luxuria

B tur viuẽs moꝛtus eſt. ¶ Sciẽdũ y ad deteſtatõez huiꝰ forni

catõis que fit cũ meretricibꝰ valẽt tria. DPrimũ eſt hoc ꝙ qñ
qʒ ſũt cõiugate · Et ſic quãdo aliqs credit ſe peccare cũ talibꝰ
ſimplici foꝛnicatõe:ipſe qñqʒ cõmittit adulteriũ · Secũdũ qꝛ
quandoq; talis committit inceſtum: quia quandoq;ʒ tales
meretrices cognite ſunt a conſanguineis illius qui peccat
cum eis. Ergo ſi duo cõſanguinei peccarent cum vna ſolu⸗
ta meretrice: tunc primus abſoluitur a ſimplici ſacerdote . ſe
cũdus aũt mittit᷑ ad autoritatẽ ep̃i· Tercio q qᷓ cũ tlibꝰ pẽat
magno ſe committit diſcrimini licet nõ ſint cõiugate 2 affi

nes eiꝰ ipſe tñ ſem wilhel lugdu. ĩ ſũma vicioꝛũ caplo ð lu

xuria: eque peat acſi foꝛẽt: xquo eqlis ẽ cõtẽptus

Ecudi ſũt qui cõmittũt ſtuprũ qd eſt ullicita deflora⸗
tio vginũ · Ad deteſtatõem hꝰ peceati ſeʒ ſtupri valent

ꝗttuoꝛ.Drimũ ẽ magnitudo hui peccati · qᷓ oſtẽdit᷑ in hoc ꝙ

ſichen filꝰ emoꝛ ꝗ filiã iacob dinã coꝛrupit ĩterfectꝰ ẽ de hac
cã cuʒ pr̃e ſuo ⁊ toto populo vꝛbis ſue· vt legi Ceñn · xxxinii·
vbi iuenies hiſtoriã rei geſte · Secũdo qꝛ hoc ꝑctm̃ aufert vᷣgi
nitatẽ ꝗᷓ eſt theſaurꝰ ĩcomꝑabilis. Vnde eccĩaſti · xxvi · Nõ eſt
cõdigna põderatio cõtinẽtis aĩe· oĩa em̃ viſibilia ĩ terris pᷣcel
lit dignitas gimtatis · Vnde mbꝛo ⸗· in li · de officiis · Super
greditur virginitas cõdicionẽ humane naturepꝑ quã hoĩnes

angel aſſimilat᷑· Ttẽ idem . Qui nõ nubũt ⁊ vxoꝛes nõ ducunt

ſicut angeli in terris ſũt cn ſignũ huius dignitat is debetur
eis fructus cẽteſimus· cũ cõiugatis ſolũ debet᷑ triceſimꝰ.⁊ vi

duis ſolũ ſexageſimuſ. Inſuꝑ ꝑdito iſto theſauro nunqᷓ; recu

pari põt · Vnde ſidoꝛus de ſũmo bono· Omne peccatum per

penitẽtiã recipit vulnerũ ſanitatẽ· ᷣginitas aut ſi labit᷑ nlla

ſuu ſpoſt
cd pentti
iqui vin

muuliſpi

Pus auten

poſt run
nare cor⸗
quin eſt
t huber
gmnis iſß
ſitumalig
aus nullo
teredeben

tqſĩ

legtiman

hninun
Phenteet

nuda a

paapoſen

famved

niqöfi

(cönun
ſſe videt
tumbegt
zecent⸗
ſeelſentt.

Nun ſuup

deflond

cin cumor

de etiamd
mmuitamt
volütznz

ungendi.

geriere
pendentan
ſh dſi

berareteſg
mmm gnd
Quilunte

busſor.

Thoeg
re cü tali⸗

Secidi .

dogz tale

qui perer

mom ſolu⸗
ſcerdoteſ
cüͤti ſir

gren ſi.

iͦcaplodl

5

6
ſt.
deklore

ſupnple
dir i wg
cidehie
Gen miii
ſakertoͤgt
m. Weſ
itenoßel
cis Apen
vgükins

6 nodclſe

tis deen
ceſnin
nuneteen

eccitue.

cari cum omibus ſuis fautoꝛibus. Yt patet xxxvi·ꝗ· ii c.
de etiam dict Extra de adulterio · Q
inuitam tenet᷑ ducere eam vel maritare · Sed ſi defloꝛet eam
volütariam ad neutrũ tenct᷑ · In foꝛo tamẽ penitẽtiali elt in
uungendũ · C puelle ſatiſ faciat: vel cum ea componat/Ergo

. Feniuen reꝑarur ad integritateʒ· Vnde etiã Hiero · Nudẽter
loquoꝛ: cum etiã deus om̃ia poſſit ſuſatare.tñ nõ põt vginẽ

9*

poſt ruinam · valet quidẽ liberare de penarl ed nõ valet coꝛo

nare coꝛruptaʒ· Tercio quia virgo cal a eſt vxoꝛ et ſ põſa xp̃i ·

quia eſt ſummꝰ ſacerdos:qui virginẽ debet ducere in vxoꝛeʒ
Vt habet᷑ euitici xxi · Modo ſi quis vere diligeret ſpõſuʒ vir

ginis i xp̃m · nõ ſpõſam eius pollueꝛet· Moc patet ſi quis ma

7 7

ritum alicuius muliens veraciter et fidelit er diligeret:vxoꝛẽ
eius nullo mõ pollueret:etiã ſi vxoꝛ cõſentiret ei· Inſuꝑ adů

tere deberet talis. ꝙ xp̃us qui eſt ſponſus virginis ſcit et vi

det ꝙ ſpöſam eius polluis · Et ſi hoc tibi fieret cum vxoꝛe tua

legitima nõne punires illum et iraſcẽris ſuꝑ eum: qui tibi ta

.

lem iniuri ã et irreu erẽtiam faceret in cõiuge tua: et cũ hoc te

p̃ſente et vidẽte? Sic ſimilr attẽdẽdum eſt de chꝛiſto: cui oi’a
nuda 1 apta ſunt· qui indubitanter talẽ irreuerẽtiam ſibi in

ſua ſpõſa factaʒ grauiter in te vindicabit: niſi penitueris: et

aliquã vir ginẽ · aliquãdo eſt occaſio mille foꝛnicationũ quas

ipſa poſtmodũ cõmittit · Quia ille qui primo coꝛrũpit clauſu

ram vel ſepem alicuius orti vl vinee · occaſio eſt illius dam
ni qð faciũt qui poſtea veniũt: qui aliter nõ intraſſent: Quia
eſt cõmunis regula qui occaſionẽ damni dat: damnũ fe
auulſſe videtur. Gt talis virgo ſic coꝛrupta quãdoqʒ nunq; ma
ritum legitimũ habebit: ſed cõmunis om̃ibus erit· It quotcũ

q; peccata ſie ppetra uerit: ille qui eaʒ primitus violauit oĩim

/

reus erit · Sciedum ꝙ hec eſt differẽtia inter ſti iprü et raptũ

Nam ſtuprum eſt illicita defloꝛatio virginũ:ita tamẽ ꝙ ipſa

puella ſpõtanea volũtate in taleʒ defloꝛationẽ cõſentiat. Ra
ptus autem dicitẽ quãdocunqʒ per raptoꝛis violẽtiam virgo

def loꝛat᷑· Et talis raptoꝛ grauiter peccat: et debet excõmuni
c:i. Vn

ſi quis defloꝛat virginẽ

cõfeſſoꝛes debẽt iniũgere illis qui virgines defloꝛauerunt ꝓ
penitẽtia ꝙ eis ſatiſ faciãt· Lamẽ nunq; põt tale dãnũ plene
recõpẽſare:q; vᷣginitas eſt theſaurus ĩcõꝑabilis· C illi deflo

ratores vᷣginũ grauiter puniant᷑ patet ꝑ tale exẽpluʒ· Miles

quidã virginẽ quandam ſeꝑpiꝰ coæuperat· quo moꝛtuo cum

illa ꝓ eo oraret et fleret· moꝛtuus miles viſibiliter appens ei
voce rauciſſima eaʒz alloquẽs. Que dũ ꝗᷓreret cauſam raucita

„

tis eiꝰ: ait. Quia ĩ vocis dulcedine gloriabar: eantilenas luxu

rioſas et ſeclares decãtando. Quiꝰ cũ crura nigerrĩa a ſcabio
ſa et vlceribꝰ plena apꝑerẽt. Et ĩquireret cauſazʒ · Reſpondit.
quia mitũ gloriabar in cruribꝰ meis ð pulcritudĩe: moꝛe mili
tari illa extedens ⁊ omans ſupꝑbe · nũc ĩter ſpinas gradioꝛ cꝛu
cioꝛ et vuln eroꝛ in illis. lla iterũ dixit Dñe quilſ eſt reliquus
ſtatus veſter g Et ille aperi oculos tuos et videet reiecit pal

liũ a pectoꝛe quo amictus videbat᷑: ⁊ vidit maximñ bufoneʒ

et teterrimũ pectori eiꝰ inherẽtem · ita vt bꝛachiis eius colluʒ

ſtringeret:et os ſuũ ori illius iũgeret · Cuiꝰ etiã vẽter ꝑ ven:
erẽ depẽdens· pedibꝰ eius genitalia quaſi qbuſdã loris ſtrin

geret: ligare videbat᷑.Requiſitꝰ quare hoc pateret᷑? reſpon:

dit ꝓ oſculis lubricis quibus te ⁊ alias mulieres illicite oſcu:
latus ſũ hec patior oſcula·pro ã plexibꝰ tuis ſtrigoꝛ ãplexibꝰ
bufonis· ꝓ opꝑe libidinis ĩ gemitalibus crucioꝛ ſine ceſſatõne

Qũ mulier q̃reret vtrũ ab his penis eẽt liberandꝰ. Reſpõdit
Nõ ores pro me qꝛ nihil mihi prodeſt:qꝛ eternaliter dãnatꝰ

ſum · et hoc ideo qꝛ medicinaʒ penitẽtie neglexi · hoc dicto diſ

paruit · Mulier poſtea ĩcluſoriũ elegit ibi pẽa ſua def leuit
EGrcii ſunt qui tranſgrediũtur legeʒ cõiugalis ꝓmiſſi

ris que alteriꝰ poteſtati ſubiicit᷑. Magn itnda huing wi
oſtendi per ſex.

nis: qui fidem coniugaliſ thori temere violãteſ ꝑ adlte
riũ ſe polluũt· Vnde dicitur · Rdoulteratio eſt quaſi ad alteri
us thorum illicita acceſſio· It ideo adulterium eſt grauius
peccatum q; ſtuprum· quia maioꝛ fit iniuria in abuſu mulie⸗
(Primo quia hoc eſt contra ſacramentum
matrimonii: quod ipſe deus inſtituit in paradiſo in ſtatu

rilicro
eri en
tua peccd
docet hon
niqvodo
ommekfun

inoet
us ded

omnesa

dinit 154

tremetn

iiſunt
brspriu
basſul

lturhon
er petent

xoun⸗
uum Tie
bus meis
ttobetur
t uoi
Dee eſl 4

nnerlogo

netmte
Ootbg f

penllee⸗
oſemipe

VNCpeccat

lalt intert

ineſt

Numm;
editigen
Qunge
Nn
mortuo a

We

ſun tunt
miens lin
minſcbe⸗
Reſpant
enoent
ign
tnigns
Etrnnl
mübring

ens lg

nier ppen
lonsſin
Egneſpon
Aücteoſn
erint
e lrine
Beſpodit
terdam
vediodl

ſundeſlat

nun
Nilltnt
nim

1

eſt gn

4

mnocentie · vnde fit iniuria tãto ſacramẽto.nõ abſq; magna
dei cõtumelia: Si monachus ꝓfeſſus oꝛdinis ſci benedicti vel
alteriꝰ ſancti peccat trãſgrediẽdo oꝛdinẽ quẽ ille ſãctꝰ ĩſtituit

quid tũc de illis q̃ tranſgrediuntur ordinẽ quẽ deuſ ꝑ ſe inſti

tuit ? ſeʒ mrimoniũ · ¶ Secũdo ꝑ hoc ꝙ ẽ cõtrariũ iuri natu⸗
rali · Vnde em̃ ex pᷣcepto iuris nat᷑aliſ eſt hoc · Qd tibi nõ viſ fi
eri alteri ne facia s· Ergo ſiẽ tu non velles ꝙ aliquis cũ vxore
tua peccaret: ſic tu ñ pecces cũ vxoꝛe alteriꝰ. us ergo nat̃ale
docet bominem ꝙ hoc nullo modo debet fſaceꝛe Fomini alte
ri quod odit ſibi fieri · ¶ Tercio quia hoc peccatum exupeꝛat
omne furtum temporale qina dtud quod ſic aufert ſuo pro
xrimo eſt maius quacunq; terrena ſubſtantia·hoc patet quia
plus debet diligere vxoꝛem ſuper om̃ia tempalia: imo ſuper
omnes alios homines in mundo exiſtentes Vnde Ceneſil · ii
dixit adam de eua vxore ſua. Nopter hoc relinquet homo pa
trem et matrem:et adherebit vxori ſue.n ſignum huius mł
ti ſunt qui potius vellent exhereditari et omnibus tempora
libus priuari:q; hoc malum ſcienter et voluntarie in ſuis vx⸗
oribus ſuſtinere · Quarto quia hoc viciũ quodãmõ aſſimi
latur homicidio · Cum em̃ vir et mulier ſint vna caro · vt patz
ex veteri teſtamẽto · vnde habeẽ Ceñ · ii · ꝙ poſtqʒ miſit domiꝰ
ſopoꝛẽ in adam · tulit vnam de coſtis eius:et inde foꝛmauit
euam· Tuc poſt ſopoꝛẽ et foꝛmatõem dixit adã· Moc os ex oſ
ſibus meis: et caro de carne mea· Ttem in nouo teſtamento
vt ha betur in euangelio Marcix. vbi ehriſtus dicit. Taz nor.
ſunt duo: ſed vna caro.Ergo qui aufert vxoꝛem ſuam alicui ·
idem eſt ac ſi ipſum ei auferret · Ergo prohibitio adulterii
in decalogo immediate ponitur poſt prohibitionem homici
dii · et ante pꝛobibitõnem furti.Vñ Qlemens papa · Quid in
omnibus peccatis adulterio grauius? ſecundum enim in
peniſ locũ tenetid eſt in prohibitionibus ¶ Quinto poteſt
oſtendi per mala que ſequuntur ex adulterio.Sequũt᷑ aũt ex
hoc peccato homicidia · Vnde dauid cuʒ in adulteriũ cecidiſſʒ
fecit interfici fidelem militem ſuũ · Sequitur inde etiam quã
doqʒ inceſtꝰ.vt ſcʒ quis cognoſcat filiam patris ſui vel eus

vxoꝛem:ignoꝛans quis ſit pater eius: Itẽ ſequunt᷑ ex bopc kri
cato exhereditatões. Vnde eccleſiaſtici xxiii ·. Mulier reliquẽs ſde
ſuũ viruʒ peccabit ſtatuẽs hereditatẽ ex alieno matrimonio u
Sciẽdum ꝙ mulier que de adulterio cõcepit filium · ita ꝙ ille
puer qui nõ eſt flius ſuſcipit ſibi expẽſas abeo qui putaturr .
eſſe pater:⁊ ſuſcipit hereditatẽ cum aliis filiis qui ſunt veri N
heredes · Tunc talis mulier et ſimiliter talis filius ſpurius ſi foiſt
hoc ſciẽter fecerint 1 admiſerint in preiudiciũ heredũ: ambo lolen
tam mulier q́; ſpurius damnabunt᷑ ſi ſic decedũt · Ergo cõſul poſde
te agẽdum eſt mulieri in tali caſu ſᷣm infoꝛmationẽ diſcreti cccu
cõfeſſoꝛis· Et de hac materia plenius habet᷑ in ſumma piſana Oullt
Adulterniü · i · i · ¶ Sexto põt oſtẽdi grauitas adulterii ex pe donn
nis que infligunt᷑ ꝓ hoc vicio · DPro quo ſciẽdum ꝙ adulteri,,–,– lipp
punit᷑ · quãdoqʒ coꝛꝑaliter · quãdoqʒ temꝑaliter · quãdoq;ʒ ſpi uIna
ritualiter · qñqʒ eternaliter. Et primo coꝛꝑaliter quandoq; a gnei
deo · Vnde ů · Reg· xii · Dixit Nathan ad Dauid poſtquã cõmi or
ſit adulteriũ · Nõ recedet gladius de domo tua vſq; in ſempi talob
ternũ eo ꝙ deſpexeris me et tuleris vxoꝛẽ vrie ethei · Et quauãäVBä liet
doq; talis adulter ex ꝑmiſſione diuina toꝛquet᷑ qñʒ hic in p̃⸗ uuseſ
ſenti a diabolo in terroꝛẽ alioꝛũ. Vnde DPetrus damianꝰ diecttt yene
ꝙ quidã vir ruſticus in vigilia ſanctoꝛũ CGeruaſii et Protha⸗ Pecca
martirũ mane ſurgẽs boues ſuos ad paſcua duxit · ſed vi· luno

nus ſuus ſe illũ febricitãteʒ ſimulãs:lectũ vxoꝛis ingreditnrr· cii⸗
quẽ vxoꝛ vt maritũ ſuũ febricitãtem ⁊ frigus ſuſtinẽtem am temmndi.
plectit᷑ · quã ille cognoſcẽs ſtatim receſſit · Nec multo pꝰP ma (Ulltzr
ritus eius rediẽs ſtratum recepit. et debitũ petiuit· Cui vror exferi

exprobrãs ait · Optime poteris hodie eccleſiã martirũ ingre arcuttt
di que tibi cõtigua eſt cum ceteris chꝛiſtianis · Ounq; ille attẽ ſdoe
tius audiret quid illa loqueret᷑:et ꝑ oꝛdinẽ didiciſſet · Cõſter ſter
nati mẽte cognouerũt ſe eſſe deluſos · Tãdem ſumpto ſpiri⸗ uunn
tu vindictã a domino poſtulabãt · et vt latẽtem adulterũ no ſedeo,
tum faceret: Mox adulter demone plenus et ſeip̃m lacerana deodet
eccleſiã intrauit modo in altũ volãſ.modo in ima ſe p̃cipitãs lerüt.
modo ad parietẽ caput elidẽs:modo ad pauimentũ ſe ꝓſter einſ
nens:tãdem infelicẽ animã coꝛã populo exalauit. Ttem qñq; wwvult

ſroehee puniunt᷑ tempaliter · vt a iure quãdoqʒ; fuſtigant᷑: ⁊ quõdam
tentige⸗ Bpinaban vt patet Toh̃.viii · Vbi ſcribe et phariſei duxerũt
hmetnien mulierẽ in adulterio deprehẽſam ad ibeſum dicẽteſ · & moy
umte ſes pᷣcepiſſet talẽ lapidari.tũc xp̃us dixit · Qui ſine peccato ẽ
perr. veſtrũ primus in eam lapidẽ mittat. Sed ſi modo omnes de
u ſunr de berẽt lapidari:foꝛte lapides deficerẽt · Et ſi hic nõ tñ in futu
sſponis ro ipſis cõtinget ſi nõ penituerint· Ctem ſpüaliter ſcʒ in Pua
ndi nbo tione regni celeſtis · Vnde Rpoſtolus. Rdulteri regnũ dei nõ
lrocſ poſſidebunt. Item eternaliter · Vnde Rꝑoca.xxi · Grit pars
one n eoꝛum in ſtagno et ſulphure et igne vrenti. Oſee vi · Omnes
ummpln adulterãtes quaſi clibanus accẽſt us. Vnde exemplũ· Legitur
Dakniee quidã vir ſanctus et deuot? oꝛauit ꝓ vxoꝛe ſua defücta. I
ngnkeni la apparẽs dixit ei · & ſequeret᷑ en: et duxit eũ ad do mũ tet er
giidegſ rimã in qua vidit demones hoꝛribiles Poꝛtantes cupã vnam
gume igneã in quã piecerunt burgẽſem vnũ moꝛtuũ de villa ſua
vlnicin vxoꝛẽ alterius: et ibi cõburebant᷑ et balneabant᷑ tãquã in me
ſhirſen, tallo bulliẽti · Et natabãt in tali pena tanq uã piſa in olla bul
lei,rgi liti · et ambo clamauerũt . ve · ve · ve Quod ille audiẽs ꝑterri
ben tus eſt. T ũe vxoꝛ eius duyit ei· Cum his quos bene noſti bal⸗
nnle i nearer ego eternaliter rniſi miſericoꝛdia dei per pemtẽtiaʒ a
ſierDorm peccato me reuocaſſet. lli em̃ duo relicto maritali thoꝛo ad⸗
utloni ulterio ſibi in u icẽ adheſerũt diu ſimul peccãtes · et hoꝛũ pec
eret eatoꝛũ ego mediatrix fui. et eis modũ et viã ad hoc dedi ꝑppe
ngen trandũ · Sed illis in peccatis moꝛiẽtibus.ego penitẽtiã ptuli
ſmeni ſalutarẽ. Lũc vir diyit· Quid tũc eis ꝓfuit cõfeſſio in agone
minß n et ſacramẽtoꝛũ ſuſceptiog Reſpõdit mulier· nihil eis ꝓfuit · qꝛ
utſuim ex caritate nõ ſed ex timoꝛe ꝓceſſit talis cõfeſſio et penitẽtia
mnn nh⸗ Vñ Rpoſtolꝰ. Sola caritas eſt que liberat a moꝛte. Ergo qð
unglen nõ fit ex caritate · nõ eſt meritoꝛiũ vite eterne. Quarti trãſ G
ſer grediun, legẽ regularis ꝓfeſſionis: qui votũ cõtinẽtie quo
ſungufin ſe deo aſtrĩxerũt miſerabiliter violãt · Et iſli peccãt cõtra ſfidẽ
Outetun deo datã: et cõtra veritatẽ diuine obligatõis qua ſe deo aſtrĩ
n hemg xerũt · Vnde tales ſacrilegi dicunt᷑: vt ſũt religioſi et ſacerdo
nſeßnit tes in ſacris oꝛdinibus cõſututi. et ſanctemoniales poſtquã
nẽ e⸗ ꝑ velationẽ fuerũt dño cõſecrate· Et hoc peccatũ eſt omĩbus
cung

pᷣdictis grauius/quia in eo maioꝛ fit imuria ipſi des· (Qui * inhe
ti tranſgrediunt᷑ legem naturalis cõdicioni s · vt inceſtuoſi guer
qui cuʒ cõſanguineis ſuis cõmiſcent᷑ · Quod tamẽ aliqua an· puti
4 malia bruta facere verent᷑ ˖ Vt patet de camelo qui ſue matti tirt
Pprie naturaliter refugit cõmiſceri · Vnde narrat phᷣus x·ſi· l
e de animalibus· Q quidã oculos cameli cum clamide ſua ſup
obtexit: et ſic matrẽ ſuã ſubmiſit · Quod cũ camelus poſt con un
cubitũ agnouiſſet ſtatim illum calcibus ꝑemit · et ſuis pedi⸗ hunm
bus cõculcauit · Item hoc peccatũ hominẽ quaſi canẽ reddit acu
Qanis em̃ in ope ſuo nõ ſeruat cõſanguinitatẽ Item ꝓpter en
magnitudinẽ iſtius peccati Aplus paulus tradidit ſathane nlul
ſuntm

ad cruciandũ illũ foꝛnicatoꝛẽ qui cum nouerca ſua peccauit
Vt habet᷑ pᷣma ad Choꝛin · v· (Sert tranſgrediunt᷑ legẽ na
turalis inclinatõis: qui vicio indidbili ſe cõtaminãt cõtra na ken
turam peccantes et naturalẽ vſum coeũdi: quacunq; arte vl Aed

ingenio puertentes · Et hoc peccatũ ᷣm Rugꝰ. eſt grauiꝰ om
nibus alus. ꝓpter quod mutũ vel indidbile dicit᷑: eo ꝙ ip̃ᷣm ſo⸗
nomiare turpiſſimũ eſt· Ttem os dicẽtis ⁊ aures audiẽtis pol geme⸗
luũt᷑ inde · vt patet xxxii· ꝗ· v · In eo · Et iſtud ideʒ peccatũ pro 8
pter ſuã enoꝛmitatẽ eſt vnũ de peccatis clamãtibꝰ ad diuinã d
vltionẽ: et eã iugiter poſtulãtibꝰ.Vñ Ceñ · xix · dixit dñs · C a ſichn
moꝛ ſodomoꝛũ ⁊ gomoꝛreoꝛũ multiplicatꝰ ẽ · ⁊ pctm̃ eoꝛũ ag
grauatũ ẽ mimis/Et poſtea dũs q̃ſi admirãs ⁊ dubitãs ſuper 6
tanto ſcelere dicit. Deſcẽdã ⁊ videbo vtrũ clamoꝛẽ oꝑe cõple i
uerũt. q̃ſi diceret · Encredibile mihi videt᷑ homĩes tm̃ flagiciũ amte
ꝑpetraſſe: et tantum peccatuʒ in natura bumana eſſe · Et hec matnm
fuit etiam vna cauſa quare chꝛiſtus tandiu diſtulit incearna geande
ri. Gtiã in ſignum huius omnes ſodomite extincti ſunt in no tumnſed⸗
cte natiuitatis chꝛiſti · d deſignãdũ ꝙ ammodo bumana na ſdnm
tura nũquã incurrere deberet tale peccatũ· quã naturam fili ncde
us dei dignificauit cum homo natus ſit · Et ſciẽdum ꝙ tales Aprde
ſodomite peſſimi homines ſunt· Vnde Cen · xiii. Homĩes au Austen
tem ſodomite erant peſſimi: ⁊ peccatoꝛes coꝛã domio nimis ſioeen
Itẽ grauitas illius peccati patet ex vĩdicta ſubuſiõis quĩqʒ ckugn
ciuitatũ in qua vindicta attẽdẽdum eſt ꝙ dũs nõ ſolũ punin mumeſt

6en
ſis don
mect.
tenr
drſachne
parut
ikn
krcam

qganeg

gußon

eogp

õ
atd hro.

Pdum
ledig!
m̃ couig
tisſuper
gchhe
rüfogon
geCthe
Ut gemme
Uſrnrmo
pummmun
nwummf
umgti⸗
honiesn
ni⸗ ſn
ſbis n
ſolipon

ria huiu

– cuius plenioꝛẽ intellectũ eſt notãdum ꝙ actus
matrimo nialis ſit ſex modis · Drimo cum ſit cauſa prolis ꝓ⸗
creande ad cultũ dei: et hoc eſt opus pietatis et nullũ pecca
tum · ſed potius meritoꝛiũ· Vñ Ceñ · pmo. Dirit dominus ad
Rdam 2 Guã. Qreſcite ⁊ multiplicamini. Secũdo cum fit cau
ſa reddẽdi debitũ · Et hoc eſt actus iuſticie · Vnde ARplus. Vxo

nocentes voluit: ſed etiam innocẽtes ſcʒ ꝑuulos vnius diei.

In hoc eſt ꝓuiſum pueris ne diutius viuẽtes exẽpla patrũ ſe

querẽt᷑ · et grauius damnarẽt᷑· Et etiã circũiacentes regiones
punire voluit·nec ſolũ homiĩes ſed etiã anĩalia in terra naſcẽ
tia · Tpſamq; terrã deſtruxit: eã cõuertẽdo in mare moꝛtuũ ·ĩ
quo nihil viuit nec auis nec piſcis· Vnde Ceñ·xix:· Dñs pluit

ſuꝑ Sodomã et CGomoꝛrã ignẽ et ſulphur de celo · et ſubuer

tit ciuitates has ⁊ omnẽ regionẽ: vniuerſos habitatoꝛes vꝛ
peccatũ 2 tꝑe Rbrae vſ. ad hãc diem · et ĩiterĩ longũ ſpaciũ
eſt tranſactũ · Quia ab Abraã vſqʒ ad chꝛiſtũ elapſi ſunt duo
milia ſexcẽti ſeptuagintaſex anni. R chꝛiſto autẽ iam trãſacti

ſunt mille quadringẽti quadragĩtaq̃ttuoꝛ anni· His ſimul cõ

pucats ſũt q̃ttuoꝛ milia annoꝛũ centũ et viginti anni · Et ad

uc vſq; hodie ſemꝑ punit᷑ hoc peccatũ: qdð ante tot annos

ppetratũ eſt:quia nihil poteſt ibi viuere nec auis nec piſcis·
Ergo idem locus dicit᷑ iam ma:e moꝛtuũ · Item nec homo co
gitare debet de tali peccato. Vnde vxoꝛ ipſius Lot educta de
Hodomis cum filiabus et marito reſpidẽs retro:verſa eſt in
ſtatuam ſalis· ad oſtendendũ quãtum diſpliceat deo memo
s8 peccati MMUVU H
Actus matrimonii quãdo eſt pctm̃ et quãdo nõ

ipſi cõiuges cõcubitũ con iugalẽ cum nimia libidine ex

ri vir debitum reddat. Quia quilibet in matrimonio cõſtitu

tus tenet᷑ reddere debitũ cum ab eo exigit᷑ pro loco ⁊ tꝑe· Et
ſi hoc ex cõtẽptu dimitteret:grauiter peccaret · Et tali modo

actus matrimoni alis ad reddẽdum debitũ ꝓ loco et tꝑe nul
lum eſt peccatũ:ſed potius meritoꝛiũ · Tercio cum ſit cauſa

ESptimi trãſgrediunt᷑ legem naturalis dilectõis: vt ſũt E

fomicationis vitande: nõ in ſe ſed in ipſa cõiuge · Et hic actꝰ
eſt etiam licitus et nullũ peccatũ · Non tamẽ videt habere ra
tionem meriti · Et iſto modo antiqui patres vſi ſunt actu cõ
iug ali cum magno timoꝛe dei et cum magna mẽtis puritate
ſolum intẽdentes in eo diuini cultus ꝓpagationem Quarto
fit cauſa delectationis: ⁊ tũc diſtinguit᷑ vel illam delectatõeʒ
exercet affectu maritali aut foꝛnicario · Si maritali: vt pote
ſi delectatio ſiſtat infra terminoſ matrimonii.ita ꝙ; eã nõ co
gnoſceret: ſi vxoꝛ eius nõ eſſet · ſic ſolum peccaret venialiter

5„

Si autem affectu foꝛnicario · vtputa qũ affectus delectatiöis (ſcdti
cõcupiſcẽtie feꝛt᷑ extra termĩos matrimonii:ita ꝙ eã cogno bi
ſcere vellet: etiam ſi vxoꝛ eius nõ eſſet · et tunc peccat moꝛt ali Mul
ter· Quia tunc amoꝛ iſtius delectationis preponit᷑ deo· Quin ic
to committit actus matrimonialis qui dicitur impetuoſuss
et eſt iſte actus qui ex ſola libidine ꝓueniens metas honeſta de
tis et rationis tranſcẽdens· Quod fit primo faciẽdo libidinẽ ve⸗
per meretriceas blandiciaſ: aut cauſa explẽde libidinis vt cũ ſen
vtunt᷑ calidis et incẽtiuis: vt potẽtioꝛ ſit in illo facto.Vel cuʒ
conat᷑ facere cum nõ appetat: tũe eredo eum moꝛtaliter pec
care · xxxii · ꝗ· iii· Oꝛigo · Sexto cum cõtra naturaʒ: vel natura K N
lem vſũ cognoſcit vxoꝛẽ ſuam.tũc moꝛtaliſſime peccat· Quia e
om̃e animal naturaʒ ſuã ſeruat: ſic etiãẽ debet homo · Nõ enim 2K““
debet homo eſſe ſicut equus et mulus vel aliud animal bru⸗ K“
tum. Dſal. Nolite fieri ſicut equus et mulus ⁊c.· Iſtud petĩ ẽ bi
maxyi mũ ita ꝙ predicatoꝛ ꝓpter ſuam t urpitudinẽ nõ audet ke
nomare · ymo inter onẽs ſpecies luxurie eſt peſſima · Nã qᷣn Kuid
qʒ ſunt ſpecies luxurie· Simplex foꝛnicatõ.ſtuprũ · adulteriũ WD
inceſtus · et peccatũ cõtra naturã quod eſt peſſimũ. Vñ Ere⸗ H tem
voꝛius. Grauiſſime peccant adulteri· ſed grauius inceſtuoſi eepe
“ omẽs tranſcẽdunt cõtra naturã delinquẽtes · Vnde Ku: mne⸗
guſtinus. Valde deteſtabile eſſet ꝙ eſſet mulier accincta gla⸗ porct
dio: et vir fuſa. Tſtud peccatũ clamat ad celũ ꝓpter ſ uã enoꝛ tuntne
mitatem. Gt eſt maius q́; ſi quis cum ꝓpria matre peccaret · allm
Vnde caute eſt de hoc peccato loquẽdum. mnmr
Quo tꝑe ab actu matrimoniali ſit abſtinẽdum · n
lcet

tbiei
himn
ntanc
8punitre
n Curn
geaͤrin

er

ein
enilter
lecuris
i ogn⸗
t mata
dooun
penalng.
s berch
dolbpdn
dinyrh
o Velan

lter per

NAnarura
ercnt u
N nin
imalbru⸗

uſini

eroudet
nma Niqn
caltenin

ie

9 poſoſ
Fm u
roneng

eſt tempus p̃gnationis ⁊ purificationis ·

Vendü q
niali abſtinẽdũ eſt· Drimũ tempus eſt qdrageſima ãte
Paſca:quia tũc legit᷑ in capite ieiunii. grediat᷑ ſpõſus de cu
bili ſuo: et ſpõſa ð thalamo ſuo.Htiã merito· Quia ſicut quis
ieiunat a cibo coꝛpoꝛali ·ſic etiã debet abſtinere a delectatiõe
carnali. Et vt ip̃i peccatoꝛi a deo dimittat᷑ quod illicite cõtra
deum ꝑ totum annũ viuẽdo cõmiſit: ꝑ iſtud ſacrũ tempꝰ ſihi
etiã licita abſtrahere debet · Vnde Berñ.in ſ- eꝛmone de ſancti
ficatione iciunii · Nã in eo qꝙ ab ipſis licitis abſtinemꝰ: ea no
bis illicita cõdonant᷑: que prius cõmiſimus Vnde mbꝛoſiꝰ.
Nullus omĩno in q̃drageſima vxoꝛi ſue ante octauas paſce
iũgat᷑. Secũdũ tẽpus eſi quattuoꝛ tempoꝛũ ⁊ dieſ rogationũ
quia tũc rogat eccleſia ꝓ magnis et arduis cauſis. Brimo ro
gat deuz vt bella ſedet que in vere frequẽter fiũt · Secũdo vt
teneros fructꝰ cõſeruet et multiplicet. Tercio vt ad receptio
nem ſpirituſſancti habilitemur. Augꝰ. Tempe ꝓceſſionis et
ieiunioꝛũ nõ licet cõiugibus cõuenire: quia tũc a licitis ab ſti
nendũ eſt: vt facilius impetret᷑ qð poſtulat Teraũ eſt tempe
ſacroꝛũ dierũ et ſacrarũ noctiũ.Exemplũ.Ereg. in libro dia
logorũ dicit · ꝙ quedã legitima a viro ſuo cognita ĩ ſabbato
de nocte: et eum die dñica ꝓeeſſioni ſe cõ iungeret: a diabolo
rapiebat᷑ coꝛam om̃i populo: et multũ vexabat᷑ ⁊ toꝛquebat
ab eo. Quartũ eſt tẽpus infirmitatis feminarũ .i.tempe men
ſtrui · Quia vt dicit Mieronimꝰ.tũc cõcipiunt᷑ pueri mẽbriſ cõ
de mnati et leproſi. et tũc patebũt peccata parẽtum · Quintũ
Fnde que rit vtruz
licet petere debitũ v-l reddere temꝑe pregnatiõis? Reſpõdeo
bm De. Si eſſe poteſt ſine ꝑiculo aboꝛſus reddi debet. et etiã
poteſt ſine peceato moꝛtali exigi.quia vſus matrim onii non
tantũ eſt in officium:ſed etiã in remediũ. Si vero eſſet peri

culum pueri exiſtẽtis in vtero:nõ debet exigi nec reddi:quia

in matrimonio principalioꝛ eſt inſtitutio in officiũ qʒ ĩ reme
dium. Similiter poſt ꝑtum.id eſtante tẽpus purificationis
nõ licet eos cõuenire · Vnde Ruguſtinus · Si quis mulieri in

ſunt quinqʒ tꝑa in quibꝰ ab actu matrimo: G

VHK. bD DRGE. SGTIMO
puer perio cõmiſceret᷑ peccatũ valde magnũ ppetrat · et mu⸗ lttalee
lieres quãdoqʒ ex hoc nõ pariũt amplius: quia ſemẽ viri cuʒ olus
ſanguine moꝛtificat᷑ · Et hoc maxime contingit ſi infra decem ecouen
dies cõueniũt. O quot pueri ſic negligunt᷑ de quibus reddi⸗ iir Qui
turi ſunt tales rationem ſcʒ paꝛentes · Et valde abſurdum eſt guini
WVhomies rationales hoc tempus nõ ſeruãt. Vnde Rriſtote. none
u: animaliũ dicit· Ecmina elephãtis impregnata a maſculo: nmeruer,
omĩno nõ tangit᷑ ab eo· ⁊ poſt partum quieſcit per trienniũ tunt
Vnde etiaz dicit Ruguſtin?. Q qui temꝑa predicta nõ ſeruãt isetae
tales pueri qui tũc concipiunt᷑: efficiunt᷑ epilẽtici ceci clau ſed tap
di ſurdi et ſtulti et obſeſſi a demone · Et tunc patebunt pecca AYucs:
ta parẽtum iſtoꝛum in pueris· Querit᷑ vtrum peccẽt cõuuges Abom
exigẽdo vel reddẽdo debitum in ſolennitatibus et ieiunis tcqmœepbi
Reſpõdeo ſcðᷣm Raymũ · Exactus debet reddere niſi caute et AAth
ſine periculo poſſit differre· Gxigere tamẽ nõ debet in predi. uerg
ctis te mꝑibus ·i. Choꝛin.vii · Nolite fraudare inuicẽ: niſi for⸗ unun
te ad tempus de cõſenſu vt vacetis oꝛationi · Nam propter aerne
dies proceſſionis et ieiunioꝛum cõuenire non debent ·˖ quia gten⸗
etiam a licitis abſtinendum eſt: vt facilius impetretur quod disde
poſtulat᷑ xxxiii· ꝗ. iiii.· Chꝛiſtiano. Idem dicitur de tempoꝛibꝰ han
feſtiuis · xxxiii. q:uii · Quotienſcunq; · T᷑taqʒ qui reddit illis tẽ *“M
poꝛibus nõ peccat: ſed qui exigit aliqua infirmitate vtputa chin Z
coõcupiſcẽtia ductus:ſiue contemptu tempoꝛiſ: ſiue eccleſiaſti “l
ce exhoꝛtationis vel oꝛdinationis · vel aliter peccat. Concoꝛ⸗ Bine
dat Tho. Sed ex iſiis elici poteſt ꝙ qui pertinaciter et ex con ahet
temptu tempis ſacri vel oꝛdinatiomis eccleſie exigit debitum zin
iſtis diebus peccat moꝛtaliter: ſed nõ iſta ꝑſona que reddit de
debitum. cum tamen potius ob reuerẽtiam dei et ſanctoꝛum teren
abſtineret · Ergo acriter arguendi ſunt illi pertinaces et ob nhrzſ
ſtinati qui temere exigunt debitum illis diebus: ſine omni mc
timoꝛe dei · hii
ʒ ((([De ſeptimo pꝛecepto “VYM Lapäh
XK EQEn furtũ facies· Vbi ſᷣm Rugꝰ. ꝓhibetur omĩs cõtre dic
tctatio rei aliene prouemẽs ex cupiditate vel iniuria. Adet
Ett ſic contra illud preceptum peccant · xvii· genera ſni

Nonn
fepnen
deten
us redd
urdumen
nſor⸗
maceub⸗
rmenni
noͤſenuit
1ceaican
nt pert
rcoͦnges
launns;
ſicautee
tinpron
:niſor.

proper

nt⸗n
tur quod

enpoid
tilist
tentpus
ecleſate
(oncor
eter n
edebtun
de⸗ ſdit
ſmrum
s ec⸗
ſneonki

Gniscen
climung
i⸗ mn

DpDSBS696. SeDTHAO
hommũ · Et ſunt primi raptoꝛes qui aliena violẽter rapiunt
Et tales raptoꝛes i tribꝰ peioꝛes ſunt diabolo. DPrimo q; dia
bolus ſolum toꝛquet in futuro eos qui hic male agũt:ſed illi
ecõuerſo plłꝰtoꝛquẽt et ſpoliãt bonos q; malos· Vnde Pſai⸗

lix · Qui receſſit a malo prede patuit · Et ꝓuerbi ·xxix· Viri ſan

guinũ oderunt ſimplicẽ · Diabolꝰ iuſuficare ſe poteſt in com
ꝑpatione iſtoꝛum dicẽs · Ego afflixi in inferno ſolum illos qui

meruerũt · Hi ecõuerſo iullos ſpoliaucrũt qui nunquã merue

runt · Secũdo quia diabolꝰ timet angelũ homĩs ⁊ ſignũ cru
cis:et aquã benedictã · et non violentiam facit homĩ in coꝛꝑe
ſed raptoꝛes nec timẽt angelum: nec etiã ipᷣm deũ:nec ſignũ
crucis:nec aquã benedictã · ſed ſuã ſeuiciã exercent violẽter
in hominẽ euʒ ſpoliãdo · Tercio quia in inferno punit diabo

lus vbi eſt ꝓprius locꝰ toꝛmentoꝛũ: ſed uli in mudo vbi deꝰ

dedit homĩ libertatem de ſe et ſuis rebus facere ᷣm volunta
tẽ · Ergo merito illi raptoꝛes poſſunt dici angeli diaboli miſſi
in mundũ ad faciendũ illud in mũdo quod facit diabolus in
inferno · Er go dicetur eis in iudicio extremo.v᷑te maledicti in
ignem eternũ: qui paratus ⁊c̃. Vnde querit᷑ vtrũ rapina gra
uius peccatũ ſit q; furtumg Reſpõdeo ſᷣm Tho · in ſumma·q/
lx.ar · ix · ſic:quia violẽtia magis eſt contra voluntatem q;
ignoꝛantia · Item per rapinam nõ ſolum infertur iniuria ali
eui in rebus:ſed etiam vergit᷑ in quãdaʒ ꝑſone iniuriã. Q au
tem homĩes iniqui minus verecundant᷑ de rapina q; de fur
to· hoc eſt ex eo quia homies ſenſibiibus inherentes magis
gloꝛiant᷑ de virtute exterioꝛi: que magiſ manifeſtatur in rapi

na q de virtute interioꝛique tolli per peccatuʒ· Et i deo mi

. —

nus verecundant᷑ de rapina· Sciẽdum autem ꝙ nõ ſolum ra
ptoꝛes ſunt qui r apiũt · ſed etiam qui precip iũt et cõſulunt
et qui eos ſciẽter ad hoſpitia recpiũt · Et qui inde comedũt
vel bibũt· Vel qui pro ſuis debitis furtũ vel rapinam ſciẽter
recipiũt · Tales tenẽtur ad reſtitutionẽ partis quã habuerũt
Si diceres · Quid faciet vxoꝛ rapeoris venmis poteſtne come
dẽ de rapina vel furto? d hoc dicendum.Si maritus habeat
a liquid de iuſto: de iſtis rebꝰ debet mulier ſeꝑatim expẽdere

2

et victũ ſumere. Si vero nihil habeat niſi de rapina: vel ſi ſit

aliquid de iuſto hoc tñ ita ꝑmixtum eſt ꝙ diſcerni nõ potelſt ·
tũc mulier ſᷣm doctoꝛes nõ debet de rapina comedere vel de
furto·ſed aliũde ſibi victũ querere: vel a cõſanguineis ⁊ ami

cis.vel laboꝛe manuũ. vel etiã queꝛẽdo ele moſinas hoſtiatim
vt dicit Hoſii · Si aũt maritus ſit ita malus ꝙ omĩno cogat
eam viuere de rebus raptis:nec etiam poſſit ſibi aliũde victũ
cõquirere: tũc ne fame moꝛiat᷑ · reſtat ei triplex remediũ.Nri
mũ ꝙ viuat de dote vel de ſponſalitio · Nam vt dicit gloſa in
boc caſu poteſt recuꝑare dotẽ: etiã ſtãte matrimonio.Secun
dũ remediũ eſt vt denũciet epiſcopo qui põt cõpellere mari
tum vt paſcat vxoꝛẽ de iuſto.ii:ꝗ-i· Si peccauerit· Vel cõm it⸗
tat eam alicui perſone boneſte: que de honeſto lucro ſibi ꝓp⸗
uideat vt habet᷑ extra de pignoꝛibus. Ex literis. Terciũ reme

diüũ eſt ſiſit tã in arto poſita ꝙ de nullo alio poſſit ſibi victu,

acquirere vel inuenire: tũc poteſt viuere de rapĩa:quia neceſ
ſitas legez ñ babet · Et qᷓdquid ſic expenderit: dolẽter ſumat
et vtat᷑ ſcðᷣm ꝙ partius põt ad ſubleuãp am ſolũ neceſſitatẽ
1 pponat firmiter reſtituere q; citius poterit quidquid inde
ſumpfſerit . Semp tñ vxoꝛ tenet᷑ viro debitũ reddere in caſibꝰ
ſupꝛadictis: et ecõuerſo: Eſt tamẽ ſciendũ ꝙ qzuis vxoꝛ ð oue
el boue vl de alia re rapta in ſpẽ comedere nõ poterit extra
caſum vltiĩe neceſſitatis· Tñ ea vẽdita de pᷣcio nutriri põt· Q⸗
ratio eſt· Cũ em̃ reſ rapta vendit᷑ tũc ĩ precio dato viciũ furti
vVl rapie purgat᷑ ꝑ hoc ꝙ emẽs volũtarie dãdo pᷣeiũ trãſtulit
dominiũ Vnde pciuũ ilud licite quilibet põt reciꝑe ab eo nec
tenet᷑ reſtituere· Quidã tñ magni doctoꝛes diecũt ꝙ vxoꝛ licite

potelt vti rebus ſic ꝑmixtis· dum tñ in mẽte habeat ꝙ liben

ter ve llet viuere de licite acquiſitis· Sciẽdum aũt ꝙ nulli ho
mini licet comedeꝛe de rapina et furto p̃ter qᷓ; in n eceſſit atis
articulo.nec elemoſine dãde ſunt de talibus: ſed reſtituende
ſunt heredibus . Vnde legit᷑ ꝙ quidã miles rapuit paupi vi⸗
due vnã vaccã · Que cũ fleret ⁊ inſtãter petẽt vt ei vaccã reſti
tueret ꝓpter ꝑpuos pueros quos hũit · Rñdit · Si ego tibi eã n.
accipeꝛẽ: tũe aliꝰ ſequẽſ me tibi eã reciꝑet.a ſie vaccã retinuit

msn

fece
nter⸗
nac

ſren
ſuiet
ſubon
nulls⸗
ubil
ce
ſdiu

iudit
Pho

Leras

cosd

re An

14 Pltra
Lereg
ſei
dcer
ſeus

nusce

lect

ſtet

(dlumd
dotin
Me
turg

mi⸗
fac
ami
tog⸗

undſi – receſſit · pꝰ moꝛtẽ eiꝰ punitꝰ eſt a diüͤſis demõibꝰ. Et vnd eũ
.* inter ceteros inceſſãter 1inf atig abiliter puniuit· Tũc ille dã
rint natꝰ dixit ad talẽ demonẽ· Quꝛ me tã cõtinue ꝑſequeris: ⁊ pu
ncgimn nis magis q; aliqs alioꝛũæ Reſpõdit · Si ego ñ facerẽ tũc ali⸗
oſiin faceret. hec ſunt vba qᷓ ꝓtuliſu dũ pauꝑi vidue vaccaʒ recepi
ninoo t ſii et violẽter rapuiſti. ¶Secuͦdi r 4 p ĩidebitas exactões a 0
lideni ſubditis bõa extoꝛquẽt· Vbi ſciẽdũ ꝙ licite vltra debitu cẽſũ
emediu⸗ null?ꝰ dũs pᷣt aliqd extoꝛq̃re a ſEditis ſine p ct6. Ex cãis tũ rõ⸗
tgoan nabilib“ pt petẽ moderatũ ſubſidiũ: důmõ hoc petat ſine ex⸗
onid detin actõe· Et pmꝰ caſꝰ quo vltra cẽſũ dño licz petè moderatü ſ6
Pelere um ſidiũ: ẽ ꝓ defẽſiõe patrie: vtputa cũ patria ĩiuſte ab hoſtibꝰ*
tdcint uadit᷑: tũc eĩ ſditi nõ ſolũ tenẽt᷑ res ſuas ĩptiri: ſʒ etiã tenẽẽ
ſix· ad hoc coꝛpalr laboꝛare · Secũdꝰ caſ? ſi ſit captꝰ ĩ iuſto bello
TLedütee Tercio ſi ex iuſſu pᷣncipis vl pape vel ppli dẽat ire cõtra bheti
ſeſtinin cos vl paganos Duaki⸗ ſi dz füliũ militare: vl filiã deſpoſa
inqninnmad re· In oĩbꝰ his a ſilibꝰ p̈t licite a ſditiſ petẽ ſubſidiũ modeꝛa
Alirirm tü. Sz ſi dis vult ludé ĩ aleis 2 i aliis vaĩtatibꝰ vult expẽdeꝛe
i nanſſti vlltra vires: ꝓpter tales cauſas nõ licʒ qcq́; exigẽ aſ Pditis . 1
anid ind ſi exegerit tenet᷑ reſtituẽ ſᷣm Cuil· extꝛa ð cõſue· ĩ fi. Saẽdũ .
geincſh q̃ vltra debitũ cẽſũ accipiũt a ſbditis· niſi caſibꝰ cõceſſis ⁊ iã
isnootk enüatil: ꝓPditoeſ dicũt · Et rõ ẽ qꝛ eãdẽ fidẽ dʒ dũs ſ dito: quã
R“ . bditꝰ dño · Sʒ ſt ſubdit⸗ capi facẽt dñũm: vl alið malũ ei facẽt
mmpit diceꝛet Pditoꝛ · Et ſile ẽ de dño quo ad deü . Sʒ ſi dices ſi nõ eẽt
hnalſn meus ſubdit? nõ facerẽ? Reſpõdeo. Non ideo eum tibi domi
n tiuit nus cõmiſit vt eum ſpoliares: ſed vt eum protegeres· Et ta
Nebt lis eſt dñatio diabolica que aff ligit ſubditos ſuos ſeruiẽtes
eule ſibi et illos magis qui ſibi magis ſe eruierũt tem tales iudi
ntolt clium dei ſine miſericoꝛdia merent᷑. qꝛ taliter exhibebit ſe eis

“ doyminꝰ?: quales ipſi ſe exbibuerũt ſuis ſubditis · Vnde Luce
Acm vi· Cadem mẽſura qua mẽſi fueritis c· Vnde ex eplum.Legi
Unern tur ꝙ quidã miles habuit patrẽ et matrẽ qui multuʒ fuerũt

dr la miſericoꝛdes et timẽtes deũ· Sed parẽtibus defunctis filius
nitſinei, factꝰ eſt oppᷣſſoꝛ ſubditoꝛuʒ et pauperuʒ · et cũ argueret᷑ ab

iNd ⸗

⸗ anic is et religioſis quare tm̃ ſpoliaret ſuos pauperes ſubdi
G0 MM L B

tossR eſpõdit· oues nr̃e ſunt· idðo debemꝰ eas tõdẽ vtieis

/

Tandez volẽs eũ deus ab hoc erroꝛe reuocare ꝓpter ſeruitii coke
qð in iuuẽtute ſibi exhibuit: miſit ad eũ angelũ qui rapto eo 4
oſtẽdit ei pulcherrimũ palaciũ ĩ quo eꝛãt hoĩes veſtiti aureis enſe
veſtibꝰ et cãtaba nt dulciſſime: et oĩa genera oꝛganoꝛũ audie nie
bant᷑ in palacio illo · qui audiens tm̃ gaudiũ volebat intrare n
repulſus eſt a cuſtode poꝛte dicẽte · Quõ vis ĩtrare iſtð mũ N 8
diſiimũ ⁊ pulcherrimũ palaciũ: cũ habeas veſtẽ ſanguinolen dereſe
tam. Qui cũ reſpexiſſet vidit ſe reſperſũ ſanguine· QCui angls tüiconn
Lſte ẽ ſãguis kibo⸗ pauperũ quẽ tu violẽter ⁊ ſine iure exa⸗ bemnigt
ctões fadẽs ĩ ſubditos accepiſti · Si igit᷑ vis ĩtrare iſtud pala ſons
ciũ reiidias a te iſtaʒ veſteʒ · Qui ad ſe rediens vitã in meliꝰ cõ idin
mutauit· ⁊ oĩa tiuſte recepta reſttuit · et poſtea eis mtuʒ Ymii· qner
ſericoꝛs fuit et vitaʒ ſuaʒ in bono finiuit. Tercii ſunt qᷣ ꝓ⸗ tol
pteꝛ debita domĩoꝛũ ciues alios ſubditos idebite pignoꝛãt hon .
quod eſt rapina coram deo quãdo ſie res pauperũ ĩdebite pi ſunere
gnoꝛantur· dimiſſis rebꝰ pꝛincipaliũ debitoꝛũ ſeʒ dominoru⸗ ſp p
Sed heu iam cõmune eſt ꝙ ruſtici ⁊ mercatores totã guerꝛã ſerb no
luũt:qui nunq; cauſaʒ vel occaſionẽ ad hoc dederũt · Et tles umm n
paupꝑes merito eſſẽt martires xp̃i: ſi patiẽter hoc ſuſtinerẽt.⁊ nttto⸗
D cũ hoc ſibi a peccatis caueꝛẽt · ¶ Quarti ſũt qui mercedẽ alio otſbi⸗
rũ iniurioſe detinẽt ⁊ cõſeruãt. Vbi ſciendum ꝙ iniurioſe de rdn
tinẽtes mercedẽ alienã tripliciter peceant ⁊ triplex maluʒ in queen
curũt· Primũ ẽ ꝙ iram dei gꝛauiſſime cõtra ſe ꝓuocant· Qð gimlit
patet quia illud eſt vnũ peccatũ de clamãtibꝰ · ⁊ in aunbus 28WðWðWðJMWẽ
. dei clamoꝛẽ diuine vltionis iugiter expoſtulantibus· Dicitur gtbi
em̃ peccatũ clamare· quia ſua enoꝛmitate deum pꝛouocat ad ſapasae
vindictaʒ· Et talia peccata ſũt quattuoꝛ · vt patet ſupꝛa· v· B. euume
¶ Quinti qui vtunt᷑ re apud ipſos depoſita vel etiam ipſis iſegeri
accõmodata ad aliũ vſum q́; eis cõceſſa ẽ· Vel etiam vtuntur aurnbus
pignoꝛe· tales furtũ cõmittũt contra dei p̃ceptum faciunt · ennr
E¶ Sexti ſũt ſacrilegi qui rẽ ſacram furant᷑ ſiue auferunt de Pooine
loco ſacro ſiue non lacro · vt patet · xvii · ꝗ· iii · Quiſq;· Et tale gmmertn
furtũ dicit᷑ ꝓprie ſacrilegiũ· quod etiaʒ cõmittit᷑ cum quis fa Pmulte
cit iniuriam clericis vel perſonis eccĩaſticis. eos ſcʒ detinẽdo mose
vel eorũ res auferendo.tales em̃ ſacrilegi ſũt excõmunicati· Eeoerte

0.

ſenici
rapbeo
naues
cünde
t ineme
eiſtöni
geroen
Nings
fureer
ſudpin
melc
ltun

7
4

untp
Pignnc

danp
omingti

Nigni

tebttles

cde dio

zwroſede
tmnin n
Cine 05
uunbus
8Ditur
ockd
innp
amiſ⸗
mnwunder
mkwov
uenntde

1

3denmcl
un

ipſo facto et pᷣuati ꝑceptõe ſacramẽtoꝛum ·

eundem cuidam vicino

0R—— „ 4 8

ueritur vtrum

reliquie ſanctoꝛum poſſint furtiue ſubtrahi vt honoꝛabilius
reponantur? Reſpondeo ſecundum wilhelmum. non. nam
ſacrilegium eſt quotienſcunq; aufertur ſacrum de ſacro.

vel ſacrum de non ſacꝛo · Et nota ÿ gaa⸗ emeꝛe uel uen⸗

dere ſcdum rapmun· ſpmoniacũ elt ( Septimi ſunt qui fuꝛ
tũ cõmittũt. Vnde qᷓ̃rit᷑ vtrũ in re ꝑua cõmittat᷑ furtũ ſiẽ in
ſed mẽs furantis attẽdit. xiiii · · vi · ca · ulti · Et hoc ĩtelligẽdũ

eſt qñ volũtas ẽ talis ꝙ etiaʒ maioꝛa ſubtraherʒ ſi poſſet YI

qñ ex ablatõe ꝑue rei dominꝰ ĩtelligit᷑ grauari · Naʒ ſicut diẽ
thho.ſe· ſe· q· lxvi Si aliqs res mĩimas furtiue accipiat ꝑ quas
hõ nõ reputat ſibi nocumẽtũ ĩfeꝛri · et ille qui accipit poſſit p
ſumere hoc nõ eẽ cõtra volũtatẽ domĩ: excuſat᷑· Nias furtuz
ſp eſt peccatũ moꝛtale.qꝛ eſt cõtra dilectõem proximi cui in⸗
fert᷑ nocumẽtuʒ. Vnde etiam in talibus mĩmis ſi quis habeat
aĩm furandi ⁊ ĩferendi nocumẽtũ ꝓximo erit peccatũ moꝛtle
vt tho.ibidẽ dicit · Hoc ſũme aduertendũ ẽ ꝙ nõ ſolũ furtum
notabile: ſed furtũ ꝑuũ ẽ ꝑiculoſuʒ homĩ· Vnde ſi decẽ furaꝛẽ
tur vnã aucam:et eazʒ comederẽt:qlibet tenet᷑ reſtituere ꝑteʒ
gque eaʒ cõtingit:ſi vult ĩdulgentiã ⁊ remiſſionẽ pctõrũ cõſeqᷓ
Similiter intelligitur de his qui gramina de pratis aliorum
metunt vel cum pecoribus ſuis ſdenter damna proxim is in

ſegetibus vel pratis inferunt· Ctem qui fructus arboꝛum uel

rapas agrorum ſubtrahunt contra uoluntatem pꝛoximoruʒ
tem uenatores qui cum euis et canibus ſuis bominibus
in ſegetibus ſuis damna inferunt. Ktem uectores qui cum
curribus ſuis per ſata agroꝛum vadunt . et ſic eis damnuz in⸗
ferunt . ſic de aliis · Item ruſtici qui quandoqʒ agros aliorũ

pꝛoximoꝛum ſibi cõtiguos cũ aratro diminuunt · et ſuos au
gmentant. Vnde exemplum in dialogo ceſarii · Vbi legitur

n os eius mitteie minabat᷑ · Ille culpã nõ ignoꝛãs quocunq;

ſe vertebat ſemp diabolũ peeſet vidit q̃ hẽbat palũ · ſiquide 3
uo ſubtraxerat de agro ſuo vt

2
õ

agrum ſuũ augmẽtaret/d quẽ cogente iã dicta nexeſſitate
ſuos amicos tranſmiſit et ablata reſtituere ꝓmiſit · et veniaz
poſtulauitquibus ille reſpõdit · Nõ ignoſco · ſinite eum bene
toꝛqueri· Tterũ terret᷑ vt prius· et iteruʒ mit tit nũcios vt p riꝰ
ſed veniã nõ cõſequit᷑ · Lercio cum lacrim is veniẽtibus et ii ſan
centibus. miſer ille nõ poteſt moꝛi nec viuere· Reſpondit ſin
Modo bene vindicatus ſum: modo remittã· Ab illa igit᷑ hoꝛa et
omiĩs terroꝛ diaboli abſceſſit · Item exemplũ de parẽtibꝰ quu nc
Cdebẽt pueros ſuos fideliter infoꝛmare ꝙ ipſis nec alicuiq; al huent
teri homĩ aliquid ſubtrahãt et furtiue recipiãt · Vnde legitur fen
ꝙ quidã puer defũctus eſt et iudici pꝛeſentatꝰ:quẽ puer qua iſtde
ſi per velamẽ cõtemplabat᷑: multũqʒ ei ſeuerus videbat᷑. Dia hu
bolus autem eũdem pueꝛũ accuſabat dicens · Domine iudica deßen
ſm iuſticiaʒ· quia puer iſte germano ſuo obolũ furatus eſt· len
nec inde fecit penitẽtiam nec reſtituit ablatũ· Qui dñs: velles cne
vt pro tantillo hũc puerum dãnarẽg Mea iuſtida nõ eſt ſine Oebe
miſericoꝛdia · Supplicantibꝰ ꝓ puero q ibuſoã ſanctis qbus dſplt
puer ſeruierat culpa pueri remittit᷑: ſed ad preceptũ iudiceis ſeten
puer ad puteũ igneũ proiicit᷑: in quo tãtaʒ penã ſuſtinuit ꝙ ſr
poſtmodũ hanc verbis exprimere nõ potuit. Doſtea ð puteo vdere
eytractus iudicẽ iocũdum et dulcẽ inuenit ˖ Dataqʒ ſentẽtia dell
anima coꝛpi reſtituit᷑: et oboluʒ ꝑſoluere iuſſus eſt · et miran linn
tibus cũctis qui aderãt per ſigna que in eo inuenerũt verbi Ulpe
eius cõpulſi ſunt credere· ttem ꝙ; bom o Poſt hãc vitã puniat᷑ ullta
pro minimis rebꝰ patet per tale exẽplum·. Nã fiuius cuiuſ. d uuune
duciſſe decedẽs cõfeſſus eſt quãuis tãtũ eſſet nouẽ annoꝛũ) eſefn
qui poſt moꝛtẽ apparẽſ dixit matri ſue ſe eſſe in magna pena nul
purgatoꝛii: quia nõ ſoluiſſet quedã debita que accõmodaue Autel
rat a familia patris ſui ad ludos faciẽdos et globos emẽdos enncd
nec de hoe memoꝛ fuit in moꝛte vt ſoluiſſet tales hallẽſes· Et deiet
petiuit a matre vt pro eo ſolueret · et ſic pena ſua finez habe ese
ret · Reſpondit ſe libenter velle facere · Et inquiſitione facta etho
fecit omnes tales hallenſes ſoluere famulis et famulabus pon
ſuis: qui ei illos hallenſes conceſſerant · poſtmodum autem talib
puer apparuit matri in magna claritate: intimans ꝙ eſſet iſſee

W

eſe
anin

tccönO
ſerhegen J

Baone
Aigete
prithgn
Kinct
weichr
viun

dmmiden
frrs
di
mnockir
ſnrcecds
vor
ſcnr
ſeöpunn
ſenin
ermmmmn
gurwbi
i mnn⸗
uscuſ
imi
len
önodtve
gwienidn
R
ſtineln
R
dum
uns ℳ

Nanen

liberatus a ꝑena: et poſitus in felicitate maxima.
e vxoꝛbus que furantur viris ſuius

Ctaui ſunt vxoꝛes que furant᷑ viris ſuis · et res viroruz I

furtiue ſubtrahũt · Et de ipſis cõtra voluntatẽ viroꝛuz
ſeu maritoꝛũ elemoſinas ſaciũt: quod fieri nõ debʒ · Vnde ſcri
bitur xxxiii · ꝗ· iii· Nihil ⁊c̃. Sed nũquid vxoꝛ ĩ aliquo caſu po
teſt facere elemoſinã ſine licẽtia viriæ Reſpondeo ꝙ ſic · et hoc
in triplici caſu.Drimo ſi vxoꝛ fuerit lucratiua · Secundo ſiha
buerit res ꝑafernales et ꝓprias preter dotem vbi huiuſmõi
pafernalia locum de cõſuetudine habent et vxoꝛis ſunt: po

telt de illis etiam inuito marito elemoſinaʒ facere · Tercio ſi

faciat el emoſin am de rebus ſue diſpẽſationi cõmiſſis · puta
de pane et de vino 1 huiuſmodicnam de approbato moꝛe ſo
lent ad diſpẽſationẽ vxoꝛis pertinere) poteſt et debet facere
elemoſinas: moderate tamẽ ꝙ egeſtatẽ cõiugi nõ inducat· Et
debet ſibi foꝛmare cõſcientiã G nõ diſpliceat viro: licet aliqũ
diſplicuerit et prohibuerit · Quia aliquando prohibent vt tẽ
erent vxoꝛes: non tamen ex toto ſed ab exceſſu · Poteſt etiã
kbiformare cõſciẽtiã ex miſeria pauꝑis: cogitans ꝙ ſi maritꝰ
videret placeret ei ꝙ ſibi fieret ele moſina . Quid tuc dicẽdũ ẽ
de üllis mulieribꝰ ꝗᷓ furant᷑ maritis: et illa ſupeꝛflue illicite
inutiliter ex pẽdunt ſcʒ in ſuperbia veſtiu m vel cinguloꝛuz
vel peploꝛũ·a etiam qñqʒ in cõuiuiis cum viri abſentes ſüt
multa expẽdunt:quod eſt cõtra vnuʒ capitulũ de re gula ma
trimoniali · Quia exiſtẽtes in matrimonio debẽt ſibi inuicem
eſſe fideles in rebus tẽpoꝛalibꝰ: 1 vnus nõ ſubtrahereali · et
inutiliter expendere . Etem reprebendendi ſunt iſti parci viri
qui redludunt omnia bona ſua ab vxonbus aullã eis poteſta
tem cõmittentes tanquã andlle et famule. hoc illi facere de
berẽt ſolum qui habent vxoꝛes tales quales: ne occaſio mali
eis eſſet poteſtas talis rerũ tempoꝛaliũ Sed eis qui probas
et boneſi as et timentes deum et conſcientioſas ⁊ probatas
vxoꝛes habent nõ eſt faciẽd a talis recluſio · Quia ex hoc datur

talibus mulieribus occaſio furandi· quia omĩa debent ulis

eſſe cõmunia ſimul · ſcz tam viro q; mulieri. exẽplo pᷣmitiue

eccleſie · vt dicit actuũ.iii· Erant illis omĩa cõmunia · Si boe pofu
oibus pp̃ianis fuit: multo fortiꝰ debz eſſe e illis qui ſi unt ſimul emmnn
in matrimonio· Hoc etiã videt᷑ xp̃s appꝛobare ĩ euangelio idi fgmnui
cẽes. Tam nõ ſũt: duo ſed vna caro· Ex hoc ſequit᷑ ꝙ multo mi y ſid
nus res illoꝛũ debent eſſe diuiſe · Saẽdum aũt ꝙ mulier pMWMPio (anti
ba et honeſta et miſericoꝛs quãdoq; facit virũ crudelẽ pium uutß
et miſericoꝛdẽ· Exẽplũ · Legit᷑ ꝙ quedã nobilis domina m tuü corl
cõpatiebat᷑ inſirmis maxime tamẽ leproſis WVir aũt eiꝰ nobi mo
lis et potẽs tmtũ abomin abat᷑ le pꝛoſos eos videre no po ooßtn
terat· Qui quanã vie equitauit ad venatõem.ꝑ Tuc quivamte f
proſus appens ante ianuam ſuã · i · liꝰ nobilis. rauca vote mmip
cdamare cepit. Quẽ mox vt domĩa audiuit ad eũ deſcendit et ſep
queſiuit ſi vellet comedere ⁊ bibere?æt ille. Gcce hie crucioꝛ: (blla
vehemẽti ſolis ardoꝛe nõ manducabo neq; bibaʒ niſi me tle pore
ris in domũ tuam. Et illa. Nunqᷣd noſti quantũ dominꝰ me? 6pdot
abhoꝛreat leproſos ? et ipſe cito rediet de venatõe a ſi te in ſiſe
domo ĩueniꝛet: foꝛſan me et te interficeret Cllo gemẽte 1 10 eqt
rante: domina nõ potuit eius lacrimas ſuſtinere · ſed ꝓpriis aotnb.
bꝛachis ĩ domũ poꝛtauit · eũq; rogauit vt comederet · nullo tden
modo voluit niſi eũ domina in ꝓpriã camerã et in pꝛopriuʒ ſed
lectũ defeꝛret · Cbi em̃ deſider abat quieſ⸗ cere anteqʒ comedet tueb
Di m ergo ülla gemitũ 1 fletũ eiꝰ tm̃ ferre nõ borerat poꝛen munt
uit eü in propris humeris ad cameraʒ ſuaz et 1 lecto uo en tumiue
quieſcere fecit · ⁊ cooptorio p̃cioſo coꝛpꝑꝰ eiꝰ cooꝑiens Ct ſAc dopive
ce vir de venatõe veniẽs. dixit mulieri· Aꝑi mihi camerã illaʒ lisſit
vt requieſcã poſt eſtũ ſolis. Qũq; ula aliquãtulũ tardaret: 41 leng
mens de moꝛte leproſi ſua: dominꝰ cũ magna indignatõe —
camera ĩtrauit. ſatis cito poſt reuerſus ad vxoꝛẽ ait· Mõ Aun
inquit bene feciſti ꝙ lectũ meum optime pparaſti: ſed nuror mnede
vbi tales ſpẽs aromaticas repꝑiſti quibꝰ tota camera reſpſa Gnine
eſt tanto ſcʒ odoꝛe ſuauitatis ꝙ mihi viſũ eſt ꝙ fuerĩ in ꝑadi sr.
ſo · Luo audito mulier que non niſi moꝛtem expectauit · in⸗ frundn
greſſa cameram ita inuenit ſed leproſum minime inuenit 4 lun
pre ammiratõne et miraculi magnitudine omnia per ordi: ti he
nem marito intimauit. Ille valde compunctus:qui prius qᷓſ ti

1mnr
deſeen
eMaea
gmuma
donin f
töe in
geniri
vſooppit
deretinult

mapop

eche
lch loein
ens dren
neit
ümntt
iogen

omagn

muntch

icztonet

leo fuit: manſueſcere cepit ſicut agnus · et poſtea paupꝑes et
maxime lepꝛoſ os ſꝑ dileit · et vitaz ſuã cuʒ vxoꝛe ſua in bono
finiuit Vnde aꝑls ·i· ad chorin · vii· Saluat᷑ vij infideliſ p muli
erẽ fidelẽ· ¶ Noni ſut ſerui et ancille qui res domĩoꝛũ ſuoꝛũ
furtiue et ĩutiliter conſumũt. Vel etiã de reb domĩorũ ipſis

ĩuitis elemoſinã faciũt· Tales em̃ ꝓpter piã intẽtõneʒ a pcco
moꝛtali nõ excuſant᷑. Vnde queritur vtrũ ſeruꝰ vel ancilla in

aliquo caſu poſſit elemoſmas facere ð rebꝰdomĩ ſui⸗ ’Reſpõ
deo bᷣm tho. . iii · di. xx.· Serui an cüle et fan li nõ poſſunt ele⸗
moſinas dare de rebꝰ domĩoꝛũ ſuorũ ſine eorũ conſẽſu: niſi
panẽ vel brodiũ et hmõi que nõ ĩferũt ſenſibile nocumẽtum

Itẽ repꝛehẽdẽde ſũt quedà ãcille que ꝑmittũt quãdoqʒ come
ſuibilia ꝑire ſicut bꝛodiũ· pulmẽtũ · et huiõi· que nolũt laboꝛẽ
habere ut pauꝑibꝰ talia ſeruarẽt et ipſis darẽt: q;uis quãdo
qʒ dominꝰ uel dña illud libenter viderẽt eis bene placeret ·
ſed iſte ancille ꝓpter pigriciaʒ ſuã nolunt illa fragmẽta colli
gere que ſuꝑſunt et pauꝑibus erogare:ſed potiꝰ canibꝰ⁊ poꝛ
as tribuũt. et ſic paupeſ egè permittũt · Et de bis diſtrictã ra
tõem reddituri ſũt deo opotẽti que pauꝑibꝰ vtilia fuiſſent
ſi eis diſtribuiſſẽt. Ttẽ repꝛehẽdẽdi ſũt ſerui et ancille qui fur
tiue bona dominorũ ſuorũ ſubtrahũt· et ea crapuloſe conſu
munt facientes conuiuia. DPoſtq̃; dominus et domina dormi
tum iuerunt: tunc primo tales laute in comedendo et biben
do viuere incipiunt · Tales em̃ tenentur confiteri et dominis
ſuis ſatiſ facere cum alias habeant ſatis comedere et bibere
Item etiam repꝛebhendendi ſunt domini et domĩe qui ſeruis

et ancillis non neceſſaria ſua amminiſtrant: et eos in labo

ribus nimis aggrauant: et eos vilipendunt verbis et factis:
maledicendo eis vel alias iniurias irrogando · Cum tamen
chriſtus dicat in euangelio. Quod vni ex minimis meis feci:

ſtis ꝛic. ¶ Deami ſunt artifices et mechanici qui opera ſua R

fraudulenter faciunt: et ſic proximos ſuos decipiunt ma⸗
lum pro bono vendentes · Contra quos dicit Prophe⸗
ta . Ve qui dicitis bonum malum · et malum bonum· Verbi
gratia ſicut faber qui pꝛomittit ſe facturum aliqᷣd de bono

VE DGDBRG. 2S0DTHMO.
ferro: et oppoſitũ facit ſcʒ de ferro minꝰ bono . Similiter ſu 4
toꝛ qui ꝓmittit ſe de bono coꝛeo facturũ calceos ſiue occreaſ i
et oppoſitũ facit · Etiã ipſi ſartoꝛes qui ſeiſſuras nouas inue ſuo⸗
mũt et nouitates in ſciſſionibus veſtimẽtoꝛũ. Quia ſᷣm Hein ,
ricum de haſſia ſuꝑ CGeñ·. Nõ licet excogitare tales nouitateſ ſe
et vanitates: et multominꝰ licet eis facere et preparare niſi
cauſa expoſcat· Ratio ẽ huius·quia nullus debet ꝓuocare 4
ximũ ad peccatũ vel iuuare ad va nitatẽ. Ergo qui excogitãt HM
et qui faciũt nouitates tales quibꝰ ad peccãdũ vtunt᷑ ho ĩes N
participes erunt illoꝛũ peccatoꝛũ.quia qui occaſionẽ damni
dat: damnũ dediſſe videt᷑· ktẽ artifices qui nimiũ pro ſalario . D
recipiũt plus ſcʒ q́; meruerũt. Itẽ artifices ⁊ laboꝛatoꝛes quu n
ſtatutũ et cõſuetũ p̃ciũ recipiũt: ſed infideliter laboꝛãt et de in
ſidioſe · Quia quãdoq; ꝑ tres dies laborãt qð in duobus per aue
ficere poſſent· ⁊ ſic de alis· Et tales homies peniteri et cõfi: Eg
teri debẽt ꝓhuiuſmodi exceſſibus · quia vnuſquiſqʒ redditu 2
rus eſt rationẽ in die iudicii de ſuo laboꝛe et de ſi uo artificio degs
L¶ Vndecimi ſunt inuẽtoꝛes rerum. quia qui rem inuẽtã nõ iis⸗
reſtituit raptoꝛ iudicat᷑ · ꝓ vt legit᷑ xxiiii· q v.ca.i. Si quid in: furm
ueniſti et nõ reſtituiſti rapuiſti · Vnde Rugꝰ. de verbis apii. cf
Quod inueniſti et ñ reddidiſti rapuiſti: quãtum potuiſti feci e
ſii·quia nõ plus potuiſti· ideo nõ plus fecſti· Qui alienũ ne domn
gat ſi potuit tollit· VYnde etiam Oꝛigeñ · ſup Leui. Multi ſine ſine
peccato putãt eſſe alienũ cum inuenerint ſi teneãt· et dicunt udg
deuſ mihi dedit eꝛgo nõ debeo reddeꝛe diſcant autẽ peccatũü oub⸗
ſimiee eſſe rapine ſi quid inuẽtum nõ reddãt. Rd hoc autem oße
vt ille qui rẽ alienã inuenit euadat penã fuꝛti: tũc ᷣm Hein.ð noder
firma. debet publice denũciare ꝙ ille cuiꝰ fuit res veniat: ſi Aui
certa indicia expreſſerit ſibi reddat. Vel ſm Moſtiẽ.· Si ille nõ Roece
venerit cuius res fuerit: eroget pauperibus · vel ipe idem in uaud
uentoꝛ tenere poteſt illam rem ſi eſt indigẽs et pauꝑ. Et hoe inre
ſᷣm quoſoã autoꝛitate penitentiarii ſui ſeu ſui dioceſani ſi foꝛ uus
te ſibi retinuerit diſpẽſationẽ talium rerum que dicunt᷑ fage hibet
Mreſtitutiõis · ¶ Duodeami ſunt boſt pites qͥ vulgariter dicut ſtante
ſtubenreuber: qui nimium cõputãt hoĩbus ſecũ comedẽtibꝰ enon

nten ci

in

ſuo unte

minuetiſt

Siqude
absppl
jporuſtſt
Midenün
Dlleſene
1terdicunt
Miperti
Dlorzuten
Linluns
gnrniti
isideni
Aipedenn
hit
oninii
daif

i

Gnnemnn

DéPBG. SGDTINO

et hoſpitibus· Quia tales debẽt moderate hoſpitibꝰ ſuis eõ
putare· Sic tamẽ ꝙ eis ꝓ laboꝛibus et occupatiõibus ſuis ſa

tiſfieret· quia quicunq; talis vltra debituʒ et nimis exceſſiue
ſuos ꝓximos ſic grauat nimiũ computãdo ſaẽter ⁊ex ꝓppoſi
to tenet᷑ ad ſatiſfactionẽ taliũ. Sciendũ etiã ꝙ iſti hoſpites qꝗ
ꝓpter lucrũ temꝑale p̃parant cibaria ꝓhibita a illiata ſuis
boſpitibus qui ſunt foꝛtes et ſani bene poſſent vti cibo ꝗᷓ

drageſimali ꝑticipes ſe faciũt illoꝛũ peccatoꝛũ · Verbi gratia

ſicut reptum ẽ in qᷓdꝛageſima in vna quarta feria in qua fuit
angaria et cum hoc fuit vigilia apli Mathie·. ꝙ plures foꝛtes
ſani et robuſii vſi ſunt de lacticiniiset alias habuiſſent ſuf⸗
ficientiã de cibis qᷓdrageſimalibus in quo nõ modicũ peccãt

tam comedẽtes q; etiã illi qui ãminiſtrant ꝓpteꝛ lucrũ cis ta

lia fercula · Et ratio eſt quia in tota qᷓdrageſima ſᷣm Tho ſe.
ſe · q. cxlvii. Interdicunt᷑ vniuerſaliter oua et omĩa lacticima
Tredecinn ſũt qui plebanũ defraudãt in oblationibus et
decis: et aliis ſibi de iure debitis · Et de hac materia hẽt᷑ ſupra
iiii · S.· Item qui cẽſum ſubtrahũt ſuis dñis · Quia ſᷣm Hein 8
firmaria. Cẽſum illuʒ qui fuit ab initio rei impoſitus ſine do
lo et fraude integraliter debẽt ſoluere · Et q de hoc aliq̃d ſub
traxerit peccat moꝛtaliter · Item qui theolonia vel vectigalia
dominis ſuis fraudulẽter ſubtrahũt qui omẽs tenent᷑ ad re
ſtitutionẽ. dũmodo tamẽ tres cõdiciones habeãt huiuſmodi
vectigalia· Drim a ꝙ imponant᷑ autoꝛitate pᷣncipis · Secũ da

ꝓyſubſit cauſa rationabilis ꝓpter quã fuerũt impoſita: ſicut

pro pace faciẽda vel pro via publica reꝑanda. Tercia ꝙ; ſint
moderata · quia ſic tolerãda ſunt· extra de verboꝛũ ſignifica·
Querit᷑ vtrum laicus a clericiſ poſſit exigere pedagiũgR eſpõ
deo eccleſiaſtice ꝑſone ad pedagia que dant᷑ a tranſeuntibus
et guidagia que dant᷑ pro cõductu ꝑ terram alicuius vt ſecu
rius vadant: ad talia penitus nõ tenent᷑ nec etiam pꝛo rebus
ſuis quas nõ cauſa negociatõis deferũt et deferri faciũt · Et ĩ
bibetur ne ab eiſ talia exigãtur contraria cõſuetudine nõ ob
ſtante alias qui talia exigunt ſi ſunt perſone ſeculares ſunt
excõmunicati ipſo facto· Si collegium vel vniuerſitas: caſtrũ

—

De PRG. SEDTIHMO

vel ciuitas ipſo facto ſubiici᷑ interdicto:. nec a pdictis abſol⸗
ui poſſunt niſi plene reſtituerint ⁊ trãſgreſſioni ſatiſi feeerĩt.
Exptra de cenſu : quãquã · li · vi · et in cle · e · ti . pñti ·
(NOxii. genera mercatoꝛũ damnant᷑
Wartidecimi ſunt mercatoꝛes qui mẽtiendo et decipiẽ:
POSYdo emunt et vendunt ˖ Vnde queritur quantuʒ illi pec
eant qui nec emere nec vendere nouerunt niſi cum menda⸗
ciis et iuramẽtis? Reſpondeo pᷣm Rapmũdum/Quotiens cau
ſa decipiẽdi periurãt vel mentiunt᷑ ſciẽter: peccãt moꝛtaliter
et tenẽtur ad reſtitutionem· Sciẽdum ꝙ hoc nõ ſolum intel⸗
ligitur de magnis rebus: ſed etiam de paruis.vt patet in qui
buſdam borubrs qui paruas res habent emere vel vendere
et tamẽ in eiſdem multipliciter mentiunt᷑: ꝓximos decipiũt
Sed ſi dicis veruʒ eſt qdð iuro⸗Reſpondeo ꝙ peccas in hoc
ſine neceſſitate iuras:et nomen dũñi dei tui inuanũ aſſumis .
Sed ſi iterũ dicis nõ credit᷑ mibi niſi iurauerog Reſi põdeo nõ
eſt laudabile ĩ te ꝙ ſie te exhibuiſti ꝙ nullꝰ vᷣbis tuis fidẽ ad⸗
hibeat. niſi hoc qdð loqꝗris ei cũ iuramẽto affirmes. Et iterum
dicis nulli credit᷑ ãpliꝰ niſi iuret: nec aliqͥs p̃t iã vẽdẽ vel emẽ
miſi iurauerit · Rñdeo · nõ ẽ vniũᷣſaliter verũ· qꝛ ples boni viri
emũt et vẽdũt ⁊ tñ nilo mõ iurãt etiã ĩ magnis ⁊ arduis em
ptõibꝰ. ſʒ ſimplici vᷣbo affirmãt vl negãt im dictũ xp̃i q dicit
Sit ſzmo vñ ẽ eſt · nõ nõ· Vñ exẽplũ. Legit᷑ ĩ dialo go ceſarii · ꝙ
duo ciueſ coloniẽſes ĩter ceta pctã ſua cõfeſſi ſũt duoꝛũ pctõ
rum genera q̃ quidẽ ĩ ſe valde ſunt magnalicet ꝓpter vſum
mercatoꝛibus his diebus parua videant᷑ et quaſi nulla· vide⸗
licet mendaciũ et ꝑiuriũ · Dñe mnquiũt pene nibil poſſumus
emere vel vẽdere qͥn opoꝛteat nos mẽtiri iurare et ſepe ꝑiu⸗
rare · Quibꝰ dum diceret plebanꝰ pctã iſta valde ſunt grauia
et a ſaluatoꝛe prohibita ipſo dicente · ſit ſermo veſter eſt eſt.
non nõ· Reſpõderunt· nos nõ poſſumus hoc preceptũ in ne
gociatiomb noſtris cuſtodire · Nit ſacerdos: vtamini conſi
lio meo et bene cedet vobis · Et nolite mẽteri neqʒ iurare:ſed
ſicut mercatum veſtrum vultis dare: ſic eum laudate. Et pro
miſerũt ei ꝙ temptare vellent vno anno hoc enim ſacerdos

—

ketiu
nane
nerſe
buiue
unt.
doo⸗
ſrog
tet:et
iſenn
ofi
ſen
onis
KAlun
ſeſſon
grani
tl⸗
ſttn
dited
ultar⸗
nes⸗
ſup
etſie⸗
ſiſed
gta⸗
url
Dam
ſo tuo
Nppoſe
ſedan
bor
Titoin
gno⸗
Te
vedu
bium

ſe,

oe W
mle
cunſe
Muent
knmtn
obni
Pntn

D
medgir
Wun

üaung.

iden
is hden
ſetenn
e elen
8Sdonbi

rg n

geſnig
moip
lupde
ohn
ſo gn
rcc
upi *

4

—

=
E=

AGrunm On.

mt
lteteſ

ſ

S

grauib inſuper in rebus diiaa
ti. ¶ Secudi mercatoꝛes ſunt qui ĩ ſtatera delinquũt · et hoc DP

mano aduer ſat᷑: pene nihil anno illo vendere potuerũt · Re
uerſiq; anno reuoluto ad ſuũ plebanũ dixerunt · Obedientia
buius anni fuit nobis multũ dãnoſa · homĩes a nobis deflu
unt. nec aliquid ſine iuram ẽto vẽdere poſſumus· Tunc ſacer
ſtro ꝙ nulla adũſitas nulla pauꝑtas vos a tali ꝓpoſito auer
tet: et dominꝰ vobis bene dicet · Qui ex v̈bis ſuis compũcti ꝓ
miſerunt ꝙ cuſtodire vellẽt eius cõſuiuz: diuinũqʒ preceptũ
ꝑ om̃s dies vite ſue · etiã ſi opoꝛteret eos mẽdicare · Mira res
ſtatim dominꝰ ĩmiſſam cõpeſcuit temptationẽ et ceperunt
omẽs hoĩes eos pluſq́; ceteros mercatoꝛes frequẽtare et fa⸗
cti ſunt in breui diuites ita vt mirarent᷑· Et reuerſi ad ſuũ cõ
feſſoꝛem gẽas egerũt · eo ꝙ per eius ſ- alubre cõſilium a tam

*

eccatis fuerũt exoneꝛati: et inſuper in rebus dita

petiuit ab eiſ. Impediẽti igie eos ſathana:qui ſemꝑ ſaluti hu

fit tripliciter. Drimo cum quis habʒ diuerſa põdera ſic ꝙ vẽ
dit ad minus: 1 emit ad maius Secũdo cum habet mẽſuram
iuſtam et pondus iuſtũ: ſed ſaäenter male mẽſurat· vt caupo
nes qui replẽt mẽſuram cum ſpuma · et etiã qui digitũ libre
ſupponũt · Similiter pãnicide qui cuʒ pollice vlnã retrahũt
et ſie de alis· Tercio quãdo quis habet iuſtã libram et mẽſu
rã: ſed facit vt reſ põderoſioꝛ ſit tꝑe vẽditõis · vt ꝗ lanã aſpeꝛ
git aqua: vel piper ad cellare poꝛtat · Et vinũ qð vẽdũt cum
aqua limphant et ſic de alus; Duplex damnũ habebũt tales
Primũ tempꝑale · Vude Deutronomii xxv· Nõ habebis in ſac
co tuo diuerſa pondera:et poſt· vt viuas lõgo temꝑe · Sic ꝑ
oppoſitũ cito moꝛiunt᷑ tales Et etiam res male acquiſite cito
perdunt᷑ · Scm eſt ſpũale damnũ quia cum ſcriptũ ſit per q̃
homo peccat per hec et punieẽ᷑ · qui igit᷑ in ſtatera peccat me
rito in ſtatera michaelis puniet᷑:vbi tunc mala eoꝛum in ma
gno põdere: bona vero eoꝛuʒ nullius põderis eſſe videbunt

¶ Tercii mercatoꝛes ſunt qui ꝓpter dilationem temꝑis res

vẽdunt maiori precio qᷓ; valent vel valere poſſunt· Niſi du
bium ſit ꝙ merces vendite tempe ſolutiõis debeãt plus vel

eſtimat᷑ ꝙ debeãt valere temꝑe ſolutionis.Et hoc intellige ſi uß
iſte venditoꝛ iam nolebat vẽdere merces iſtas: ſed intẽdebat hen
ſeruare vſq; ad illud tẽpus:et tũc a primo vendere · Quz em deee
venditoꝛ ſtatuat in coꝛde ſuo pro quãto velit rem ſuaʒ dare: ci
nõ poteſt ꝓpter dilationẽ preciũ augmẽtare · Verbi gratia. inn⸗
ſi quis iã vellet vendere equũ vnũ pro decem floꝛenis ꝓm⸗ ttal
pPtis:et ſi ꝓpter dilationem ad dimidiũ annũ dat eum ꝓ vn nunult
decim floꝛenis: tunc tenet᷑ vndecimũ floꝛenũ reſtituere · quia ſedan
vſuram cõmiſit · Sed ſi aliqui dicant non poſſumus venderq hett
merces noſtras ſine dilatione · Reſpõdeo cum dilatione licet tuul
vẽdere:ſed ꝓpter dilationem nõ licet pᷣciũ augmẽtare · Quia muuhl
qui vẽdunt res ſuas longe carius ppter dilationẽ ſolutiäĩis gi
q́; ſi eis incõtinẽti ſoluerent᷑: cõmittũt vſuram · vt patʒ extra ſud
de vſuris:ca: Cõſuluit · Quarti ſunt qui aliud oſtẽdunt et ſecve
aliud vẽdunt . Gt ſunt illi qui occultãt malum ſub bono: ſu qgiunp
perius ponũt illud bonũ ꝙ ſit in aſpectu hominũ · ſed in me ullgi
dio illud qð deterius eſt. t dicũt ꝙ totum ſit ſicut ſuperiuſ mo
apparet · et ſic mẽtiendo ꝓximos decipiũt.Exẽplum in dia lo eee
go ceſarii ·.Matrona quedã venit in qᷓdrageſima cõfiteri pec terd
cata ſua:flectẽs itaq; coꝛam confeſſoꝛe genua ſua: Quidqui iini
boni ſe meminerat cõmiſiſſe cepit enumerare ·et cum phari ue
ſeo in euãgelio ſe iuſtificare· dicẽs dñe tot ſextis feriis ſoleo Ann
in pane et ĩ aqua ieiunare· et tales elemoſinas dare · eccleſiaʒ l
frequẽtare:et multa in hũc moduʒz facere· Cui ſacerdos dixit ihe
Ad quid domina veniſtisgnũquid ꝓ iſtis operibus vultis re exſ
apere penitẽtiam? Quare nõ dicitis peccata veſtras Reſon uitg
dit illa · nibil mibi conſcia ſum · Rit ſacerdos · cuius eſtis offi Kn
cii? Reſpõdit mulier ferru m vẽdere ſoleo · Rd qð ille · Soletis W
aliqñ minoꝛes ꝑticulas in ligaturis maioꝛibus intermiſcere 1
vt ſic totum vendatis? Dicẽte illa ſoleo· Reſpõdit · Gece hoc
criminale peccatũ eſt·quia dolus et fraus. Secũdo ĩterrog is
uit · ſoletis aliqñ mẽtiri iurare ꝑiurare/ Reſpõdit illa· Quia der
in talibus ſepe excedo. Tercio queſiuit ſoletis emulis veſtris ſing
aliqñ maledicere et aliis plus vẽdẽtibus inuidere?xlla rñdit · KWKW

fugt

timig
dini
re

=

—

1

. H

bigein

Oens H

tamnphn
meegti

1 bendece

nonele
e Quir
ſlnos
pnen
Nſedonte
bonoe
ſoonnt
tſupeni
nindub⸗
Gaonpe
unn
unm pem
nis ſobo
e eccn
gouase
hon
leoes
mnanicn

Eelen

vottenn⸗
loi⸗

1

Mme.

DepPRe.

lia ſunt. et niſi penitẽtiã egeritis condig nã citius ibitis in ie

hennã · Lerrita illa in verbis eius peccaſſe ſe cognouit · et qᷣd
decetero cõfiteri debuit didicit · ¶ Quinti mercatoꝛes ſunt
qui vilius et remiſſius ſolẽt emere rem q; valeat · vt cõtingit
in neceſſitate cũ quis eſt coactus: et neceſſitate vrgẽte opoꝛ
tet eum cũ damno ſuo bona ſua võẽdere · et talis ſic emens et
multo minus ꝓ eiſdem rebus dãs q; valeãt:tenet᷑ recõpenſa
re damnũ ꝓximi · Moc iſti nõ aduertũt qui qñqʒ ſi poſſent li
benter emerẽt ꝓ vno floꝛeno qð valeret duos. Et de hoc ſibi
nullã conſciẽtiam volũt foꝛmare · cum tñ ſuãt ꝙ talis res cõ
muniter ſic nõ vendat᷑. ſed ille ex meꝛa neceſſitate ſic vendeꝛe
cogit᷑ · Gxẽplum de vno qui emit ꝑpetuos redditus et certos
ſupꝑ vnũ floꝛenũ pro:xiiii· ſed vẽditoꝛ ex neceſſitate coactus
ſic vẽdidit · 1 alter cum dãnatõe ſui ⁊ ſuoꝛũ ſic emit · Ctem aliꝰ
qui vni vnlequl P· xl · floꝛenis vẽdidit qui vix decẽ florẽos
valuit · Et ſuꝑ hoc ei cõceſſit · v· floꝛenos ꝑ annũ · et ĩſuꝑ eodẽ
anno talis bis cõicauit · Et talibus peccata nõ dimittunt᷑ niſi
reſtituãt et recompẽſent damnũ ꝓximis· t quod dictũ eſt ð
venditiõe: intelligẽdũ etiam eſt ex parte emptoꝛis. Vnde qñ
vẽditoꝛ crederet rem ſuam minus pᷣcioſam eſſe q; ſit · vtputa

vendit aurũ ꝓximo pro minoꝛi precio: quia credidit eſſe auri

calcum · Rut animal ſanũ qð putat eſſe infirmũ· ⁊ ſic de aliis
Nam emptoꝛ ſi hoc cognoſcit et minug dat qᷓ; res valeat: in
iuſte emit:et ad reſtitutionẽ teneẽ ¶ Sexti ſ unt qui vicioſuz

et defectuoſum vendũt ꝓ bono · Circa qð querit᷑ vtrũ vendi
toꝛ teneat᷑ diceꝛe viciũ rei vendẽde? Reſpõdeo ſᷣm Tho. ſe · ſe ·
ꝗ·lxxvii ·: Vẽditoꝛ qui rem vicioſam vendendã exponit ex hoc

ipſe dat emptoꝛi damni vel periculi occaſionẽ · Damni quidẽ
ſi ꝓpter huiuſmõi viciũ res ſit minoꝛis precii et ipſe nihil de
precio minuit· DBericuli autem puta ſi ꝓpter huiuſmodi viciũ

vſus rei reddatur impeditus vel noxius· puta ſi aliquis ven
dat alicui equũ claudicãtem ꝓ veloci.vel domũ ruinoſaʒ pꝛo
firma· vel cibum coꝛruptũ ꝓ bono et ſic de aliis · Vnde reſpõ
deo breuiter ſi vicia huiuſmodi ſunt occulta et venditoꝛ nõ

SEDTEAO

detegit: erit doloſa illicita vẽditi o. et tenet᷑ vẽditoꝛ ad dam
ni recompẽſationẽ. Si vero viciũ rei ſit manifeſtũ·puta cum
equus eſt monoculuſ: uel cũ vſus rei etſi nõ cõpetat vni:po

teſt cõpetere alteriet vẽditoꝛ ꝓpter huiuſmodi viciũ ſubtra
hit de precio quãtuʒ opoꝛtet: nõ tenet᷑ ad manifeſtãdũ vicũ

rei · qꝛ ꝓpter huiuſmodi viciũ emptoꝛ foꝛte vellet plꝰ de pre

cio ſubtrabi q; eſſet ſubtꝛahẽdũ· vnde vẽditoꝛ põt licite viceiũ

=W

reticere · Mec ille· (Septimi ſunt qui cuʒ prompta pecunia
emuũt et in cõtinẽti illud ẽ ſibi uel alii ecõuerſo vẽdunt. Et
XYpter dilationẽ dãt carius q́; valet uel ualere põt. Et nulluʒ
laboꝛẽ uel aliquod dubiũ nec aliquas expẽſas cum bac re ha
buerũt: ſed ĩmediate eodẽ tꝑe et loco ꝓpter dilationẽ multo
carius vẽdiderũt· Verbi gratia. Sicut iſu qui emũt auenã cũ
eſt in bono foꝛo: et ꝓpter dilationẽ cariꝰ vẽdũt q́ᷓ; expoſt va
lere põt. Ttẽ qui qñq; emũt duo vel q̃ttuoꝛ vaſa vim ꝓ ꝓm⸗
pta pecunia: ⁊ ĩmediate ꝓpter dilationẽ multo carius vẽdũt
et qnqʒ nunq́ʒz ex cellari trabunt᷑ · et ſic qñqʒ illa vaſa bis uel

ter vẽdunt᷑ et tñ ſempꝑ in eodẽ loco manẽt · Ntẽ qui emũt pan
num uel lanã vel buiuſmodi ꝓ ꝓmpta pecunia immediate

carius vẽdunt ꝓpter dilationẽ. et tales qñq; plꝰ lucrant᷑ q;

ille qui talia meramonia duxit ꝑ· xl· uel qᷓnqginta miliaria in
magnis expẽſis ⁊ laboꝛibꝰ. Circa hoc querit᷑ vtrũ mercatoꝛes
pPoſſint licite lucrum recipere ⁊ carius uendere q; emptũ ſit ·
R eſpõdeo cum laboꝛant pro omibus et quaſi cõmune nego
cium in mercibꝰ gerũt: poſſunt moderatũ lucrũ recipere · ſe
cus de immoderato .· vt patet extra de emptiõe ⁊ vẽditiõe · ca.
pmo. Sciendũ eſt ꝙ hoc intelligẽdũ ẽ ſi ip̃e vẽditoꝛ rẽ melio
rauit · et etiã ſi p̃ciũ rei mutatũ ẽ ſm diuerſitatẽ loci uel tꝑis·

uel ꝓpter ꝑiculũ cui exponit trãſ ferẽdo rẽ de loco ad locum

põt cariꝰ vẽdere.dũ tamẽ moderate fiat vt dictũ ẽ ¶ Gctaui
mercatoꝛes ſũt qᷓ qᷓᷓt tenebroſa loca ⁊ lucẽ ſolis et claritatẽ

diei obtenebrãt · et hoc ideo faciũt ut res aliter appareat qʒ
ſit . ſicut pannicide faciũt. Et in hoc oſtendunt ſe eſſe filios te
nebrarum . Vnde dominꝰ merito dicet eis · Math̊.·xxii· Mittite

eos in tenebras exterioꝛes . quiatenebras dilexerunt: ideo

rnnn

nplnen

un

Ntdini
larent
upan
t. t

mnlunu
nerarer

angilt⸗

nonereg⸗
teihet

nam da mnationẽ ſufficeret ·

uant iſtos pauꝑes mechanicos · ſic ꝙ i

DeDn6. SEDTIMO

tenebras habebũt · Et in hoc oſtẽdunt ſe male velle facere vl

em̃ qui male agit odit lucẽ: et nõ uenit ad lucẽ ut nõ arguãt᷑

agere. De talibus dicit xp̃s in euãgelio · ut habet᷑ toũᷣ· iii · Ois

opa eius· Qui aũt facit ueritatẽ uenit ad lucẽ ut manifeſtent
opa eius qꝛ a deo ſunt facta · Et tales mercatoꝛes qui cauſa de

cipiẽdi hoc faciũt quãtũ ĩ eis ẽ oculos chriſti conant᷑ uelare ·
Vnde autoꝛit as· Oculos dñi om̃ia cõſpiciẽtis conant᷑ uelare
qui malũ ꝓ bono nitunt᷑ uẽd ere dareu l'mutuare · Et tales ?
caſu quo nũqꝗʒ pximũ decepiſſent: ñ ſolũ ĩtẽtio eoꝛũ ad eter
Noni ſũt qui cũ mechanicis

z 7

cõͤueniũt et pactũ faciũt dãdo eis ꝓmptã pecuniã ut ſibi ſu

pra terminũu aſſ ignatũ tot facta ul tot paria mechanica p̃pa

rẽt · Et ſciũt veraciter ꝙ tꝑe illo ſibi aſſignato multoplus eiſ

dez mechanicis ſoluerẽt talia cis ſic pparata et ſic nimis gra
pſi ex ſuis cõtinuis la⸗
bonbus vix ſibi nutrimẽtũ acquiꝛũt Decimi ſunt qui ulas
res uẽdunt que ad nullũ uſuʒ ſunt utiles niſi ad peccãdũ ſic

gladio s et ſagittas ĩtoxicatas: aut venena ac falſos teſſeres
et huiuſm odi. Tüc indubitãter pe ccãt omẽs illi qui faciũt ul

tenẽt uel uẽ dunt uel donãt: ⁊ omĩa mala ſ equẽtia iſtis impu
tabunt᷑ Quia qui occaſionẽ damni dat: damnũ dediſſe rider
Extra de iniu· et dãno · ca · Si culpa· Cõcoꝛ· Tho·et Moſtiẽ·Si R
autem iſte res que uẽdende ſunt poſſunt eſſe vtileſ· ut arma
in iuſto bello· aurifrigiũ ad omam̃ta eccleſiaſtica· Et etiã qᷓdã
venena que ad aliqua medicinalia ul cõtra animalia nocua
qui talia uẽdit p̃parat uel dat nõ peccat niſi feꝛte ꝓbabiliteꝛ
dictaret ſibi cõſciẽtiã ꝙ emptoꝛ rem illã qᷓreret ad malefaciẽ
dum. Tũc em̃ nõ debet ei uẽdere nee dare nec accõmodare·
Verbi gratia · Sicut vnus qui uellet aliquẽ in iuſte occidere ·
uel alias letaliter vulnerare · tũe tali nõ debes gladiũ uẽde
reuel acc õmodare: alias reus eris illius peccati · Ttem auri⸗
faber faciens anulũ aureũ illi quẽ ueraciter ſcit uelle abuti ·
ſicut dãdo alicui mulieri in matrimonio cõſtitute: uel virgini
ut alliciat talẽ mulierẽ ul virginẽ ad actũ illicitũ Talis auri
faber reꝰ erit in pctõ iſto · et ſic de aliig . Et hoc idẽ poſſumꝰ

per talia exẽpla a ſimili cognoſcere· Quia ſi qs qᷓreret hoĩem
ahlliquẽ ad occidẽdũ eũ:et indicãs ſciẽter illi locũ vbi eũ ĩueĩe t
reꝰ erit homicidio. Itẽ ſi qs indicarʒ alicui volẽti foꝛnicari ꝓ⸗
ſitibulũ ſeu locũ aliũ vbi tales meretrices inueniret reus enit
illlius peccati:q; eſt regla iuris· Q qui occaſionẽ dãni dat: dã
nuz dediſſe videt᷑· Ergo vmũuſaliter loquẽdo qͥcũq; iuuat ver
bo vl facto aliquẽ ad peccandũ reꝰ erit omniũ pctõꝛũ illoꝛũ.
S Vndecimi ſunt q ĩ diebꝰ feſtiuis mercimonia ſua exercẽt ·
6t de hac materia inuenies ſupra in iii. pcepto. D ¶ Duode
cimi ſunt qui emũt furtũ uel rapinã · Vñ ſcẽdũ ꝙ qͥ ſciuit vł
Ppbabiliter credidit eſſe furtũ ulł rapinã. et ſic emit grauatur
gquiĩq; modis· Drimo qꝛ ſꝑ tenet᷑ eã reddere etiã ſi aal moꝛiat
uel violẽter auferat᷑. Ergo qᷓcũqʒ emit rẽ furtiuã uel raptã ſꝑ
tenet᷑ reſtituere · Ctiã ſi ante· x. annos emiſſet: ⁊ aĩal eodẽ die
moꝛtuũ eſſet Vel etiã eadẽ die qua emit violẽter fuiſſet abla
tum . Ydhuc tenet᷑ reſtituere ſi vult veraciter penitere · Semꝑ
tenet᷑ fur de caſu foꝛtuito reſtituere niſi ĩ vno caſu puta· ſi rẽ
obtuliſſet dño tꝑe et loco cõgruo: et iſte noluiſſet reciꝑe· Se
cũdo q; tenet᷑ reſtituè om̃s fructꝰ ꝑceptos ⁊ q medio tꝑe ꝑa
pi poterãt · Lercio qꝛ res eſtimãda ẽ ſᷣm optimũ eiꝰ ſtatũ· pu f
ta ſi res tꝑe venditiõis fuiſſz melioꝛ q; poſtea.tũc nõ ſufficit wi
Hv ſimpliciter reſuituat· Quarto q; nõ pñt repetẽ p̃auʒ qð de don
dit: ab illo cuiꝰ res ẽ. nec etiã põt agẽ cotra vẽditoꝛẽ de pcio domnt
ſſoluto. Obſtat em̃ ſibi ſua turpitudo· Quĩto qꝛ ꝑdit etiã expẽ (o⸗
ſſas uolũtarias.· Si autẽ emit bona fide· puta ſi ꝓbabiliter reʒ
credidit eſſe iuſtã: ſic bona fides qᷓttuoꝛ bõa ſibi cõfert· Drĩo iulia⸗
Aꝛ nõ tenet᷑ rẽ reſtituẽ durãte bõa cõſciẽtia· Sʒ ſi poſtea ſciuͤuatt endi
r eẽ furatã: tenet᷑ reſtituè ſʒ fructꝰ ſũptos nõ tenet᷑ reſtituꝛ lnizt
Seciũdo põt rẽ alienare 1 vẽdere ſtãte bona cõſciẽtia: ſʒ ſi ali Porel
qð lucrũ ex vẽditiõe furti cõſequit᷑: illð dʒ dño reſutuere P5 Aſeo
eeꝛ.a veniẽti. Tercio qꝛ rẽ nõ tenet᷑ reſtituè ĩ caſu foꝛtuito durã Aud
te bõa cõſcĩa ⁊ fide· Si em̃ res interĩ ꝑeat abſqʒ culpa ſua in mür
nmnullo tenet᷑ dño reſtituere · Quarto qꝛ poſt reſtitutionẽ rei pt pete

agere cõtra vendit oꝛẽ de precio qdð dedit · St vẽditoꝛ tenet᷑ ſi au

bi reſtituere preeumme

ſ Vindecimi ſ ũt v urari.· Dro quoſ. ciẽdu. Quid ſit vſura T 1
tu r. Reſ⸗ põdeo bm Cof· Vſ uꝛa eſt qdqd ſorti accidit ex intẽ
iu ſde pcedéer vel pacto. S; 6m Raym Wſura eſt luerumer mu
An ¶ tuo pacto debitũ vł exactũ.· Saẽdũ ꝙ vſurarii ꝗ recipiũt aliö⸗
Duur d ex pacto vltra ſoꝛtẽ peccãt grauiter· Drimo qꝛ faciũt ↄtra
tiift legẽ dei · Vñ Leuiti xxv.Decuniã tuã nõ dabis fñi tuo ad vſu
uant ra. Itẽ Deutr o· xxiii· Vbi ſic legit᷑· Eratri abſqʒ vſura id qð ĩ
Dee. diget accõ modabis ut bñdicat tibi dñs ĩ oꝑe tuo ĩ terra quã
gſairl ingredieris poſſidẽdã Vbi inſinuat᷑ q’ta ſit vtilitas mutuaꝛi
rgum abſqʒ vſura et gr atis· Benedicit em̃ ei dũs in om̃i oꝑe ſuo · Et
fulnmt aliud teſtimoniũ ẽ ĩ pſal. Wbi inqrit dauid a duo dicẽs · Dñe
imniſ⸗ Is bitabit in tabernaculo tuo? Et ſubiũxit dñs· Qui pecuniaz
idir ſuaʒ nõò dedit ad vſuraʒ ⁊c· Secũdo grauiter peccat qa vẽdũt
Iem tos: qs inter oĩa trãſitoꝛia maxĩe voluit dñs eſſe cõmune oĩ⸗
n dn bus abſʒ pſonarũ acceptiõe · Cũ em̃ ĩ aliis rebꝰ diuites melr?
ſuprſi habeãt q́; paupꝑes: de ſolo tꝑe nõ põt habere diues niſi idem
rnnge! ꝗqs paup. nõ em̃ poteſt eſſe tempus niſi vnũ tempꝰ ſimul et
oceng ſo emel· Magna em̃ iniquitas eſt cum vſurarius vendit pauꝑi
lnn illud quod omibus cõm une eſt · Ideo iuſto dei iudicio in tem
e pors indigétia punit᷑ vſurarius· cum illud vẽdit in preſenti

jiuchr quod ſibi datũ fuit ad penitẽtiam agẽdam. Vnde minat᷑ eis

wii⸗ domin“ per ꝓphetã dicẽs · Cum acceꝑo tẽpus iuſticias iudi
taük cabo · quaſi diceret · Tu modo habes tẽpus in manu tua. ſed
Pbinnn cum accepo · id elt · poſt moꝛtẽ tuã in manũ meã omĩbꝰ faciaz
chnhi W iuſticiã quibus lĩiuriatꝰ es · Tercio faciũt graue peccatũ · quia
Sdds venout pnam ſen bis · Ergo hm Tho · Necipere vſurã pꝛo pe
min cunia mutuata bm ſe iniuſtum eſt · quia vendit illud qð non
poteſt . Verbi gratia Si quis vellet ſeoꝛſum vendere vinum.
eet ſeoꝛſum vſu m vini: vẽ deret eandem rem bis: vel venderet
inn Alud quod nõ eſt Vnde manifeſte ꝑ iniuſliciã peccaret · Et ſi
b miili ratione in iuſticiã cõmittit qui mutuat᷑ vinũ et triticum
gap peſ tens ſibi du as recompẽſationes · vnã quidẽ reſtitutionem
un equ alis rei:aliã vero preciũ vſus quod vſi ura diccc.

H De iniquitate vſurarioium·

V. D DBEW. SGDTHMO
V¶ ́ Surariꝰ primo peioꝛ eſt fure:qꝛ fur de nocte ſoluʒ fu p
rat᷑· ſed uſurariꝰ die noctuq; · et qꝛ magis depau perat ſux
et qꝛ plures exhereditat · Secuudo peioꝛ ẽ aliquo mõ ĩfer no · ſſe
Quia ſcᷣm ꝙ dicit wilhelmꝰ lugdunẽſis in ſũma vicioꝛũ An p
fernꝰ em̃ in reſurrectõne domĩ que nõ ſua erãt reſtituit · vſu unr
ranꝰ audita paſſione ⁊ etiã reſurrectõe domĩ. nõ uult aliena. ii
reſtituere: ſed potius vult carere o mni fructu paſſionis xp̃i o
Ftẽ ĩfernꝰ ſolũ punit malos qui meruerũt peccãdo in pᷣſenti un
cõtra deũ·ſed vſurariꝰ ſpoliat bonos et malos indifferenter urc.
ktẽ ſicut infernꝰ nunq; replebit̃᷑ uſqʒ ad nouiſſimũ diem · ſic aus
auarꝰ uſurariꝰ nunq; replebit᷑ pecunia ſed ſꝑ anhelat ad pla Eet
. acquirãda. Tercio peioꝛ eſt iudeo· quia iude a iudeo uſuras du
nõ accipit ſed vſurariꝰa fratre ſuo xpᷣiano accipit qdð iudeus mi
nullo mõ faceret. Quarto peioꝛ eſt moꝛte coꝑali· qꝛ moꝛs ſo qaui
lum ĩterimit coꝛpꝰ · ſed uſurariꝰ coꝛpꝰ et aĩam. Quĩto peioꝛ ẽ hor
iuda traditoꝛe · qꝛ iudas ſemel xpᷣ̃m vẽdidit · et eũ ꝓ · xxx. boĩs Aliui
denariis dedit · ſed vſurarius totiẽs xpᷣm vendidit quotiens iut.
vſurã accepit ·⁊ nõ ſicut iudas ꝓ· xxx · ſʒ ꝓ vno ſolo denario wo.
eũ ſepiꝰ vẽdidit · Et nõ ſolů vẽdidit xpᷣm: ſedð etiã beataʒ vgi fähe
nẽ mariã et ſocietatẽ oĩm ſãctorũ ⁊ angelorũ in celo exiſten duos
tium · Ttẽ vẽdidit ſeipſũ et vxoꝛẽ et om̃s liberos et heredes qꝗ i
poſſidẽt pecuniaʒ vel bona tꝑalia cũ uſura acquiſita · Iteʒ iun titen
das. xxx· denarios reſtituit quas iniuſte acquiſiuit Vñ math ; clebe
xxvii. dicit᷑ · penitẽtia ductꝰ retulit trigĩta argenteos · Sed dusn
uſurariꝰ nullo mõ uult reſtituere que imuſte acquiſiuit· Vñ fſient
exẽplũ in li.de dono timoris. Legit ꝙ ſaceꝛdos quidã mone ſetu.
bat quẽdam vſurariũ de ſalute aĩe ſue:qꝛ grauiter ĩſirmabat᷑ i.
Dicebat aũt ꝙ ſibi tria eſſẽt neceſſaria.ſcʒ cõteri bene:i con⸗ iſu
fiteri plene . reſtituere ꝓ poſſe St ille · duo Pm a libẽter faci mie
am . terciũ quõ facerẽ g qꝛ mihi nihil et filiis meis remaneret fid
Et ſaceꝛdos · ſine hoc nõ pot eſiis ſ aluari · Et ille Dicunt ita ſa üin
pientes et ſeripture?Et ſce dos ita vere. Et ille. Ego uolo x hon
timẽs pauptatẽ pũñtem ; futiiam . Sexto uſuran peio ꝛeſf eezn
omni peccatoꝛe hoc patet quia cũ alii peccatoꝛes quandoq; mez.

uſi

pe
ſerw⸗
ſoni
dunr tſ
t Alena

*/

is i

tfſeen

fetelter
enſ
roph
lſuras
zidens
roeſe
doſa
Im bs
gvonin
ödentn
eunog

N Inſn H

eredesl
kr
imeth⸗
tgs 0
hui N
ndinore
ſrmb
eſe
ſin ii
3 Cnones
Dcurt t
Co⸗
“
30 ſo⸗
es ulh

DG ERBGW. EGDTIMO.
a peccatis ceſſant (Sicut ſuperb in quadrageſima deponit
ſuꝑbiam. luxurioſus deſiſtit a luxuria. guloſus ieiunat) Sed
vſurarius uſuram omi die cõmittit nulla die excepta · ſine in
paſceue ſiue in die natiuitatis et reſurrectõis. ſic de aliis in
tantũ peccat ſicut in die ſimplici· Itẽ peccat in om̃i loco · quia
ſiue ſit in eccleſia audiendo miſſam · ee in menſa comeden⸗
do. ſiue in lecto doꝛmiendo · vbicunqʒ fuerit ſemper pecca⸗
tum eius augmentatur. Ex hoc patet ꝙ vſurarius non vere⸗
tur contumeliam facere deo et vniuerſis angelis et ſanctis
eius .in quorum feſtiuitatibus peccat committendo vſaram

Et ideo dellitutus erit in extremis auxilio dei 1 omnium ſan

ctoꝛum⸗ Vnde cum dicitur Domine miſerè anime iſtius vſu⸗
rarii· poteſt reſpondere xpᷣs hieſus. Quomõ miſ erebor eius
qui nec in ipſa die quãdo genꝰ humanũ m cruce redemi me

honoꝛare uoluit? Sie põt dicere beata virgo maria de ſuis fe

ſtiuitatibꝰ in quibꝰ ab vſura ob reuerenentiã eins ceſſare no

luit. Silr oẽs ſẽ̃i cũ ĩterpellãt᷑ ad ĩteꝛcedẽdũ ꝓ vſurario·rñdẽ
poſſũt · Vna feſtiuitas ẽ nohᷣ ĩ anno cõſecrata ſcz dies oĩz ſcẽo

rũ hanc feſtiuitatem vſurarius expꝛobꝛauit: in qua nobis oĩ
bus contumeliam irrogauit· nec honoꝛi ommum noſtruʒ pe
percit. IJdem poſſũt reſpõdere omnes angeli quoꝛum feſtiui
tatem ſq; feſtũ michaelis quod eſt feſtum oĩm angeloꝛuʒ nõ
celebꝛauit: ſed vſuraʒ ſuã exercuit· Ergo nõ immerito vſura

rius mala moꝛte moriet᷑ Vnde legitur exẽplũ·xn dioceſi colo
nienſi quidam vſurarius diues defunctus eſt qui cũ infirma

retur: materia tandem aſcendente in cerebruz factus ẽ frene
ticus. Cũq; quotidie dentes et os moueret: dixerunt ei mini
ſtri ſui Quid comeditis domine Reſpõdit ille denarios ego
maſlico · viſum em̃ fuerat ei ꝙ demones denarios in os eius

infũderent. nõ poſſũ inquit demo nes iſtos ſuſtineꝛe: q;ꝛ nimi

um me infeſtant: poꝛtate me ad monaſterium tale· illic boni
homines ſunt· foꝛte auxlio eoꝛum abhis demonibus libe:
rabor · Quo cum delatus fuiſſet clamauit · repoꝛtate me

repoꝛtate me · plures demones ego hic video q́; in domo

mea · Sicq; miſer delatꝰ et a dem onibꝰ miſerabiliter agitatꝰ

Vrff

infelicẽ animã reddidit: oſtẽdens cunctis videntibꝰ q̃ʒ execra

bile vicium ſit vſura in toꝛmẽtis ſibi ſic a demonibus illatis.
X Et nota ꝙ vſurarii ſunt duplices ſq; publici et occulti.N

publici vſurarii plectunt᷑ a iure pena quadruplici· Prima eſi

ꝙipſoiure ſunt excõmunicati · Secũda eſt priuatio cõionis
Quia ſacramentũ eucha riſtie talibus nõ eſt dãdum tã in moꝛ
te q́;ʒ in vita niſi uere peniteant et reſtituãt . Tercia exeluſio
oblatiõis· Quarta priuatio ſepulture. Quia nõ debẽt in loco
Sed ſi diceres vbi eſt locus ſepulture vſurarioꝛũ Reſt põdeo
Hꝓ infra patibulum ſepeliendi ſunt Vnde hoc idem oſteſum

eſt per exẽplum ubi legitur ꝙ fuit quidã uſi urarius qui nole

moꝛtem uocauit ſacerdotẽ et petiuit ſacramẽtum et eccleſia⸗
ſticam ſepulturã · Sacerdos reſ põdit . nõ daret niſ plene

reſtitueret quod ille facere renuit. Recedẽte ſacerdote et in⸗

firmitate inualeſcẽte appropinquabat moꝛti·Reuocatus eſt

ſacerdos ut animã angelis dei recõmendaret· Sacerdos ait.

Ego commẽdo eam omibus demonibus ĩ inferno exiſtẽtibꝰ

Et ſie ſacerdos receſſit quia ille adhuc reſtituere noluit. Ip̃o
defuũcto rogauerũt amici ſacerdotem: ut defunctũ ſepeliret
in atrio benedicto ꝓpter amicoꝛũ ſuoꝛũ honoꝛẽ · Quod ſacer
dos eiſ negauit · quia ĩ uita uſuras reſlituere noluit·habebat
autem dictꝰ ſacerdos vnũ aſmũ qui nihil aliud faciebat q̃; ꝙ;

libros ad eccleſiam ferebat et deferebat. et ideo nullam aliaz

viam ſciebat. Rogauerunt ſaceꝛdotem amici defuncti ut coꝛ

pus ſuper aſinum poneret:et ad quemcunq; locum illud de

ferret ibi ſepeliret᷑. Qui putãtes ꝙ ad eccleſiã delaturus eſſet
vel ad domũ ſacerdotiſ (quia aliam viã neſ. ciebat) placuit pa
ctio ſacerdoti · Ainus coꝛpus vſurarii ſuꝑ ſe poſitũ nõ decli
nans ad dexterã uel ad ſmiſtrã tulit ad patibuluz · Et ſe excu
tiens coꝛam om̃i poꝑulo piecit illud a ſe ſub patibulo et ibi
ſepultus eſt · ¶ Vſura multis modis committitur
h Sura multis modiſ cõmittit᷑· Primo cũ aliqᷓ preſtãt cũ
cõdicione ad pactum plus recipiẽdi. et iſii ſunt expᷣſſi

.

2 DGPRG. 36DTIMO. —
* — — 5

’ vſurarü · Ctiã ßm iudicium eccleſie. Zecũdi ſunt qui peccãt ſi .
ui ne aliquo pacto· eo tamẽ animo aliquid vltra ſoꝛtem reci
* piant: alias nõ mutuarẽt. Et iſti ſunt vſurarii quo ad deum
di prpter intẽtioneʒ coꝛruptã quã ꝓhibet ſaluatoꝛ. Luce vi· Mu
lmr tuum dantes nibil inde ſperãtes Ergo quicunqʒ ſub ſpe re
hnunt cipiendi aliquid mutuat pecuniam precipue ſi alias nõ erat .
tli mutuaturuſ: quidquid poſtea accipit vſ. ura eſt. Quãuis etiã
unb⸗ nihil poſtulz et tenetur ad reſtitutionẽ · Tercii ſunt qui mu
vide⸗ tuant res ſuas ad certum terminũ: quo veniente nolunt pre =
dmn ſtare vlterioꝛ dilationeʒz donec aliquod emolimentũ inde ꝑ
n aipiant. licet etiam expreſſe nõ petãt · Quarti ſunt qui vdůt
pve res ſuas longe carius propter dilationem q́; eis incõtinenti
Kgd ſoluer ent Vt patet extra de vſuris· Ca. QCõſuluit. Eſt em̃ Ula
ten generalis regula. Q quidquid accidit vltra capitale vſuraẽ · B
nün Vt patet xiiii ·q·iii. Neriq;· Quinti qui pꝛo prompta pecunia
Wratn auam emüt im mediate ſuꝑ dilationẽ illi eidem a quo emerüt
Ntnsl vel alii ecõuerſo vẽdunt in carioꝛi foꝛo q́; valet vlł valere po
n teſt.hoc patet ſupra in eodem precepto circa illam literã Q.
lih Serxti qui emũt vinũ vl bladũ dum adhuc cꝛeſcit ita in bono
Nir ⸗ foꝛo:ꝙ veriſimile eſt ꝙ nullo modo tem pe ſolutõnis ita mo
iſpan dicum valeret: 1tales vſ⸗ uram cõmittunt Yerbi gratia · ſicut
Nlrr qui in qdrageſima emůt vinů ab ipſis vindemia toꝛibus cum
Tlallet ſunt in neceſſitate cõſtituti·et tam pro vili precio: ꝙ indubi
ri tãter tem poꝛe ſolut ienis multo pl? ſoluere opoꝛteret Simi—
Aen liter et illi q emũt a ruſticis frumẽta · et taz ꝓ vii pcio ꝙ tẽpe
rnn ſolutiõis pl⸗ ſoluat · Et tales omẽs ſunt vſurani et tenẽt᷑ ad
nlon reſtitutiõeʒ · Quid ſi qs emit fruct⸗ ꝓuẽturos hoc ãno ð agꝛo
Nuſt ſemĩator Rſdeo n vſura Quia vubitas vtrũ pł rl minus
debeat valẽ · et tñ hoc ſtat adhuc in volũtate dei vtrũ eos ve
Fadar lit conſeruare a tẽpeſtate aeris 1 alis piculis ſuꝑpuenturis;
Et eodẽ modo dicẽdum eſt ꝙ ſi emat fructus ꝓuenturos að
becr tres uel ad q̃ttuoꝛ annoſ.Septimi ſunt qui recipiũt aliquod
i⸗ pignus vel cõcedunt pecuniã ſuꝑ prediũ aliquod 1 fructus
P.. cius nõ cõputant in ſoꝛtẽ · Circa quod querit᷑ quid de cõitati
i⸗ bus quaruùdaʒ ciuitatũ que dãt pecuniã ad vſurãe Reſ põdeo

2
—-⸗

ſcm rapmũdũ. Omnes illi ciues quorũ autoritate cõſilio i
fit: vſurarii ſũt. Et eodẽ mõ ſi ciuitas vel cõmunitas recipet 0
aliquod pignus ſcʒ ciuitatẽ vel caſtrũ uel huiõi: ⁊ fructꝰ eius ez
nõ cõputarẽt in ſoꝛtẽ· om̃s tales vſurarii ſuut ar · vii · q· i. Si mMu.
cut vir. xxiii· q/ ui. Si habʒ . Silr ĩtellige de vno ſolo qui pecu nis
niã locaret ſuꝑ caſtrũ vel ſuꝑ aliquã ciuitatẽ· ⁊ ſic de alis. et 1od
fructꝰ huiõi tolleret et eos in ſoꝛtẽ nõ cõputaret: vſurarius un
eſt tenet᷑ ad reſtitutõem · ¶ Octaui ſũt qui dãt granũ uetꝰ ſlri
ut poſtea recixiãt nouum · Et de his dicit raymũdꝰ ꝙ uſurã it
cõmittũt · qꝛ melioꝛẽ rẽ recipiũt · Qð ĩtelligit hoſtiẽ · q aliq̃s eit
ꝓpter hoc facit ut ilam melioꝛeʒ lucret᷑ Si vero facit ne ſua ib
meſſis ꝑeat·et inde accipiẽti grãm faciat · nõ cõmittit vſuraʒ Pede
ſed etiã tunc ſine dubio creuſit quãdo pᷣſumit᷑ ꝙ nouum de bitu
beat minꝰ ualere· Extra e·Nauigãti · Noni qui emũt a pauꝑi. elmn
bus oues et boues: quas ulli foꝛte nõ habẽt et tlia aĩalia lo⸗ dun
cant eis · Quid ergo de illis? Reſpõdeo ſedum wilhel · SZi em eopo
ptoꝛ ſcit vel credit ꝙ vẽditoꝛ illa non habeat ⁊ locat ei ꝓ an (lyen
nua pẽſatõe uſura eſt.vel ſaltẽ in fraudẽ uſure fit· Si vᷣo cere dimu
dit eũ habere: et ſine fraude emit nõ eſt uſura· Decimi ſunt qꝗᷣ erveq
mutuãt pecuniaʒ ſub illo pacto vt illi ſibi remutuẽtvtrũ cõ Acd
mittãt vluramæ? Reſpõdeo ſcðm tho · ſe · lſe · ꝗq · lxviii · Licitum gein
eſt ꝙ mutuanti vnũ aliud ſiſe mutuet᷑· ſed non licet obligare teo
aa debitorẽ ad mutuũ impoſtrũ faaẽdũ. ¶ Querit᷑ vtrũ liceat ſpoon
accpe miituũ ſub uſura? Reſpõdeo ſeðm tho. ſe · ſe · ꝗ· lxxvii eeendun
Nõ licet aliquẽ ĩducere ad mutuandũ ſub uſura·licet tam̃ ab bitor
eo qui ꝑatus eſt faceꝛe. Et qui exercet uſura s:mutuũ acciꝑe uuuſ⸗
ſub uſuris ꝓpter aliquod bonũ · ut eſt ſubuẽtio ſue neceſſita eogedin
tis uel alteriꝰ. Et ĩtelligit vdalricꝰ nõ ſolũ ð neceſſitate abſo getu
luta:ſed etiam de neceſſitate utilitatis quam aliqᷣs cõſequit᷑ one
agẽdo negocia ſua. Sed hac vtilitate ceſſante puta eum reci 8hon
peret ꝓpter ludum alee uel huiõi · tunc ſecũdum eundem ac⸗ llep
bb cipere ad uſuram eſt peccatum moꝛtale · Queritur vtrum li⸗ lrid
ceat dona ucl elemoſmas ab uſurariis recipere? Reſpondeo lia bo
ſcðm Vdalricũ · ſic· niſi ꝑ hoc efficiant᷑ nõ ſoluẽdo· Nam tune tiepi
qui reciperet ab ipſis teneretur eis reſtituere · uel ill a quibꝰ eler

8 .
tape
5

5

lnn
ap
woe

4

3

ie rid
iLoum
tchign
Nrülueat
alpen
ertni
nninp
etatſt
shop
nmanti
geuden“
mmom
. Vn N

4 Ri

pere qui nec uſuras extoꝛtas ſufficit reſtituere·

nſute L E QisCrener,
eſt etiam ꝙ eccleſia tantuʒ deteſtatur uſurarioꝛum uoꝛaginẽ

DG ERaG. SGDTHMO.

ipſi receperũt. Secus itaqʒ ſi habent alia pᷣter vſuras:⁊ ꝑ hoc
nõ efficiunt᷑ nõ ſoluẽdo · Querit᷑ vtrũ maritũ liceat reciꝑe do

tez a harre uxoris ſue qui eſt uſurariꝰ Reſpõdeo ſcðz wilhel

mũ. Si pater nõ ſufficit ad ſoluẽdũ que de vſuris hẽt·⁊ mari
tus ſciẽs volũtatẽ: uel habẽs ignoꝛãtiã craſſã cõtraxit cũ filia

nõ debet recipe dotem a tli prẽ· Si aũt nõ putabat ſocerũ eẽ
vſurariũ vel alias eſſe ſoluendo:qui cũ nõ erat poteſt dotẽ ĩ
ſolutõe reciꝑe licet poſtmodũ ſciat ueritatẽ· Mec wuüͤhel. Tu

tiꝰ aũt dicitur ſciẽs veritatẽ nõ recipiat dotẽ · aut ſi recipit

reſtituat illis quibꝰ pater tenebat᷑. Si aũt in veritate ſocer ð

aliis bonis erat ſufficiẽs ad ſoluendũ: tũc gener ĩdubitanter

debitum quod vſurarius ei debetReſpondeo ſecũdum wil
helmum.Si bona fide credidit ei pecuniam ut ex illa commo

dum ſuum faceret. et lucrando foꝛte ſe ex ea liberaret:recipe

re poteſt quod mutuauit etſi ille alias non ſufficiat vſuras

põt dotẽ reciꝑe · Itẽ queritur vtrum liceat creditori recipeꝛe dd

ſoluere · Si uero alia cauſa credidit puta ad ludẽdũ ĩ alea: uel

dandum meretrici aut hiſtrioni: nõ debet debitũ ab illo reci
(Notandũ

ꝙ eam reſtrinxit omni modo quo potuit · hoc patet quia con
tra eorum ſolutionem multiplex remedium adhibuit · Quia
ſi pꝛomiſiſſet aliquis uſuram ſoluere:cogi non debet ad ſol⸗
uendum. quia uſure ſunt indebite. Extra de uſuris· capitulo

Debitores · Quia quicunqʒ iudex ſententiam daret ad ſoluẽ⸗

dum uſuras excõmunicatõis ſẽtẽtiã incurreret Item ſecũdũ

remedium eſt ꝙ poſt ſolutõem poteſt eas repetẽ et uſurariꝰ
tenetur ſibi reſtituere que p er uſuram ab eo recepit. Circa

quod queritur vtruʒ uſurarius teneatur debitori ad damna
Reſpondeo ſedum Rapmundum tenetur ad omnia damna

Zlille Trer ſolutõeʒ uſure paſſus ẽ ut ſi domũ ſuã pꝛopter

hoc u

ius uendidit · et ſi aliam cõduxiſſet· aut ſi pꝛopter hoc

alia bona ſub uſura queſiuit · Terciũ ꝙ ſi non uuit reſtituere

tũc põt iudici uel alii pꝛelato denunciare · et iudex ſiue talis

riꝛelatus ex officio ſuo poteſt illum cogeꝛe ad reſtituendum

Sciendũ ꝙ antiquitus vſurarii fuerũt ab alis homĩbus val
de deſpecti et cum hoc rari · Vnde nar rat Cuil · lugdunẽßb: in ke
ſũma vicioꝛũ ꝙ antiqᷣtus quãdoq; in vna tota ciuitate vixin
ueniebat᷑ vnus feneratoꝛ · Et ulle nõ fenerabat᷑ niſi data fide SS
ꝙ nõ publicaret᷑· de quo cum certitudinaliter cõſtaret eum
eſſe vſurariũ:tũc amplius dicebat᷑ domus eius domuſ diabo ſ
li · et ſic de alus rebus eius · Oſculũ pacis nõ dabat᷑ ei in miſſa 44
Ig nis a vicinis ſuis in domo eius nõ ſumebat᷑ pueri ad eius
occurſum paueſcebant et in alterutrũ cum digito demõſtra , w
bant. Nunc vero noſtro temꝑe fiunt tales cubicularii prinei M
pum:et ab hominibus eig aſſurgit᷑:quod tamẽ eſt abſurdum
et abomĩabile multũ · ¶ Sedecimi ſunt illi qui reapiunt do u
na et munuſcula a iudeis · Circa quod notãda ſunt hic duo· ſen
Primo quare deus noluit vt indei penitꝰ cõſumerent᷑ ſed di n
ſpe erent et quare eos eccleſia nõ ꝓſequit᷑ quaſi hereticos Sð
ff ſed ſinit eos viuere ꝙ ñ ex toto deleant᷑ Et hoc fit ꝓpter trtes b
rationes· Prima quia in fine mũdi debent cõuerti · Vñ pſal.
Qõuertent᷑ ad veſperam · Et tũc ſᷣm dictum xp̃i: vt habet᷑ ToRᷣ i
x·Eiet vnũ ouile et vnus paſtoꝛ · Vnde etiam Hieremie xxiii 2*“
In diebus illis ſaluabit᷑ iuda · Secũda ratio quia ſunt libera N
rie noſtre quãtum ad vetus teſtamẽtum. Et ergo ne pagani ””
dicerẽt. Vos chiiſtiani iſtas literas cõpoſuiſtis· Habemus ve M
tusteſtumentũ ⁊ dicta ꝓphetarũ a iudeis· Tercia ratio eſt ꝓ u
pter memoꝛiale domĩce paſſionis · Ergo quotiẽſeunq; aliquẽ Gm
iudeũ videmus totiẽs memoꝛiã domĩce paſſionis ad memo Muii
riam reducere debemꝰ · Hſal. Ne occidas eos: ne obliuiſcandt- lep
gg Populi mei(¶ Secũdo videndũ eſt quõ chꝛiſtiani ſe habere de qicie
bent erga iudeos · Tũc m Raymun.dico ꝙ xpᷣiani nõ debẽt t
cũ eis comedeꝛe· aut ad cõuiuia ſua vocare · Secũdo ꝙ ĩfirmi emtr
chꝛiſtiani nõ debẽt in ſuis infirmitatibꝰ ad ſe vocare iudeos ico,
nec ab eis recipere medicinas · Tercio nec chꝛiſtiani debẽt ců iz
eis in eiſdem balneis balneari xxviii · ꝗ· i. ca. Nullꝰ.Et ca· Oĩs co
Quarto nõ debẽt ꝑmitti habere ĩter chꝛiſtianos officia publi imt
ca: ne occaſionem habeant ſeuiendi .di · liui . Nulla · xvii · ꝗ· ii · gp.)
Qõſtituit · Sexto in diebus lamẽtatiõis ⁊ domĩce paſſiõis nõ diſcre
— lultig.

win

e
Wnlgt
rangie
npane
wNn
Anipn
binn
cpinr d
thedo⸗

nettſed

ANHH
erperun

iſſ

gemennir⸗
mnhr
Pn w
konusn
Iato⸗ K
ungzlrti
sn nen
chinien⸗
ſenbern⸗

7

I rit

vobis vl anteceſſoꝛibus ve

Dü DRG. .= „* 4

tanquã famuli aut nutrix aut obſtitrix · NMlias ipſi chꝛiſtiani

ſi ab eis recedere nolũt debẽt excõmunicari:· Extra e · kudei ·

t ca· IYd hec· Octauo quia chꝛiſtiani nõ debẽt eis locare do
mos ſuas ad exercẽdum vſuras m eiſdem · Nono qu ia chꝛiſti

ani nõ debent retinere munuſcula vel dona a iudeis eis data
Qirca qð querit᷑ vtrũ chꝛiſtiano liceat accipe dona vel munu
ſcula a iudeis? Reſpõdeo ꝙ ſic:⁊ tamẽ tali modo ꝙ ipſe reci
piens nõ velit aliquid facere ꝓpter talia dona qð ſit contra
deuz. tüũc licite poteſt reciꝑe· ſed nõ debet ſibi etinere niſi foꝛ
te eſſent talia que ab eo vel ab anteceſioꝛibus ſuis ipſi iudei

ꝑ vſuram recepiſſent · Vnde dicit Tho in quadã epla ad du⸗

ciſſam lothoigie · Cũ ea que iudei ꝑ vſurã exto:ſerũt nõ pñt
licite ab ipſis retineri · Cõſequẽs ẽ vt ſi vos illa ab eis recepe
ritis nec vos licite retinere poteſtis· niſi foꝛte eſſent talia qᷓ a
Rris ha ctenus extoꝛſerũt Si qua
vero dãt que extoꝛſerũt ab aliis · debent reſtitui eis quibus
ipſi iudei tenent᷑ reſtituè ſi inueniunt᷑ · aiioquin in pios vſus
ſm ſui dioceſani cõſilium ſunt talia donaet munuſcula ero⸗

ganda. O quid ad hoc dicturi ſunt qui recipiũt ꝓpinas ⁊ do

na a iudeis ſeʒ aucas vel cãtros vel ciphos argẽteos · et ſic de
aliis ꝓpinis · quia omĩa talia erogãda ſunt pauperibuſ.Ergo

quicũqʒ reciperet vnũ cantrũ a iudeis qui nõ habẽt niſi vſu

rariam pecuniã: et ſi ſic moꝛi᷑ ipſe et omẽs heredes qui illum
cantrũ poſſidebũt ſciẽter omẽs damnabunt᷑· Ergo etiam iſti

qui comedũt de aucis iſtis quas iudei ꝓpinauerũt dominis
ſuis circa feſtũ Martini:quilibet talis tenet᷑ intm̃ pauperibꝰ

erogare pᷣm conſiliũ ſui cõfeſſoꝛis Querit᷑ vtrũ pueri iudeoꝛũ hłꝑ
inuitis parẽtibus ſint baptiſandi? Reſpõdeo bᷣm Tho · ſe. ſe·
A· x· Non licet ante annos diſcretionis ſed quãdo ad ãnos
diſcretionis ꝑuenerint poſſunt fideʒ ſuſcipere etiã parẽtibꝰ
luitis · It nota ꝙ indei adhuc hodierna die libẽter ꝑſequerẽt

SGEPTIO. V

debent in publicũ ꝓdire· It etiã ĩ die paꝛaſceues nõ debẽt ha
bere hoſtia a feneſtras apertas· Ertra e. Que ſuꝑ his· Septi
mo 8 nõ debẽt habere famulos vel famulas chꝛiſtianos · qᷓa
chiſtiani nullo modo debẽt eſſe aſſidui ĩtra domũ iudei nec

chꝛiſtũ ſi poſſent· Vnde legit̃᷑ exẽplum ꝙ eum indei in quadã

ciuitate feciſſent in paraſceue ymaginẽ xp̃i cereã et eam cla
uis cruci affixiſſent et lãcea aperuiſſent: appar uit beata vir
go cõquerẽs chꝛiſtianis de hoc ꝙ adhuc in vrbe illa fuliũ ſuũ
crucifigerẽt iudei · Chꝛiſtiani autẽ domus iudeoꝛũ penetran
tes: et eos capientes inuenerũt ymaginẽ crucifixi et eius vul
neꝛa cruẽtata:Quo viſo miraculo multi iudei ad fidẽ ſũt con
zi uerſi. ¶ Decimiſeptimi ſũt q̃ mala fide faciũt hominẽ ĩcurꝛe
re damnũ · Sicut qui incitãt hominẽ ad ludũ alee ⁊ huiuſmõi

Ad cuius euidedẽtiã tria ſunt ꝑ oꝛdinẽ cõſideranda. DPrimum
eſt quãtũ peccacũ ſit ludus alearũ et taxilloꝛũ. Secũdũ quid
iuris ſit de eo qð perdit᷑ in alea puta an ipſi uel quibꝰ ꝑſonia

ſit reddẽdũ · Te rciũ qũo et q̃les ludi poſſunt eſſe liciti et fieri

ſine peccato moꝛtali. (Circa primũ querit᷑ vtruʒ ludus ſit

peccatũ moꝛtale? Reſpodeo ſᷣm Guil · ꝙ ſic. etiã ſi homo non

ducit ĩ cõſuetudinẽ moꝛtaliter peccat· Moc ĩtellige qñ ex aua
ricia ludit · qꝛ auaricia de ſe eſt peccatũ moꝛtale.Et quantitas
peccati in talibus ludis poteſt coniici ex duobus. Et pmo ex
deſcriptiõe taxilli.nã taxillum recipiens ad manũ ad luden⸗
dum ex auaricia et cupiditate: ſi iactat vnuʒ oculum per hoc

intelligere debet ꝙ priuatur regno dei · quod deus om nipo⸗
tens datuꝛus eſt omibus ſuis electis cum ĩ iudicio dicet illud
Mathei ·xxv. Venite benedicti poſſidete regnũ paratũ vobis
ab initio mũdi: Ibi dicit regnũ in ſingulani et nõ in plurali ·
quia omẽs ſancti et electi vnũ regnũ poſſidebũt · qd cõdiui⸗
dent ipſi ſibiinuicẽ ex cantate · ſic ꝙ hoc qð oẽs poſſidẽt vnꝰ
poſſidet et ecõuerſo. Vñ Creg. Oĩa em̃ ſũt om̃ibꝰ cõia ꝓpteꝛ:
eudi omĩbꝰ eſt omĩa · Vñ Anſhel. Vnuſquiſq; intm̃ gaudet
de alterius gaudio: inquãtum de ſuo ꝓprio. Et hoc ideo fit:
quia ibi vnuſquiſqʒ peꝛfecte diligit ꝓximũ ſuũ ſicut ſeipſum
Ergo omẽs electi in celo ſunt et erunt reges et regine · Vnde

ð quolibet electo dicit᷑ illud pſal.Poſuiſui domine ſi uꝑ caput

eius coꝛonã ꝛc̃. Et hoc regno et hac coꝛona priuat ſe talis lu⸗
ſoꝛ. Si autem duos oculos iactat per hoc in telligere debet q;
cũ coꝛpoꝛe et aĩa eternaliter puniri debet · Quia hõ ẽ cõpoſitꝰ

idinn

oni
cnaſer
gloſt

onnpo

Norilo
nn vis
gmi
Gcin
oloaron
apr
i

wo Doen

arſahin

igre⸗
eſugch⸗
tſetlel
tere ety

—

„7 9

ppR‚6W. ScerO .

ex anima et coꝛꝑe · ſed in moꝛte anĩa ſeꝑatur a coꝛpoꝛe tũc aĩa
peccatoꝛis ſola puniet᷑ vſqʒ ad no uiſſimũ diem . Sed in reſur
rectione et in nouiſſimo die tũc anima et coꝛpus ecõuerſo ſi
mul cõiungent᷑: tũc peccatoꝛ cũ eodem corꝑe et anima et cuz

eiſdem manibus et oculis ceteriſ. q; mẽbris cum quibus pec⸗

cauit eternaliter puniet᷑· Vnde Bernardꝰ· In quo autẽ mem

bro creatoꝛ magis offendit᷑: in eo peccato: grauius toꝛquebi
tur. Si autẽ tres oculos iactat:ꝑ hoc intelligere debet ꝙ eter

nahier ſeꝑabitur a viſione ſancte trinitatis ſcʒ patris et filii

et ſpirituſſancti· Quia viſio eſt merces et premiũ electoꝛum-

Vnde Fobis xvii. Mec eſt vita eterna ut cognoſcant te ſolum

deum:et quẽ miſiſti filium tuũ hieſi um xpᷣm · Et q́; iocũda ſit

—+

iſta viſio oſtẽdit ꝓpheta Dauid in pſal · dicẽs · Qm mülle ãni
ante oculos tuos tanquã dies heſterna que pteriit · Si auteʒ

a qu attuoꝛ oꝛdinibus ſanctorũ noui teſtamẽti · in quo teſta

quattuoꝛ oculos iactauerit ꝑ boc debet intelligere ꝙ ſeꝑabit

monto iam ſumꝰ ſcz ab aplis · martiribus· cõfeſſoꝛibus atqaqʒ

virginibus · Iſti ſunt q̃ttuoꝛ oꝛdines ſanctoꝛũ noui teſtamẽti
generaliter loquẽdo · Si autẽ quiqʒ oculos iactauerit ꝑ hoc ĩ

telligere debet ꝙ omĩs ſalus que effluxit ex quĩq; vu neribꝰ
pieſu chꝛiſti in eo fruſtrabit᷑· Ergo de talibus cõquerit᷑ Berũ.·

in perſona chꝛiſti dicẽs · Nõne ſatis ꝓpter te vulneratus ſũ

nũquid pro iniquitate tua afflictus ſumscur addis aff lictio

A

nem afflictozmagis aggrauãt me vulnera tui peccati q; vul

nera coꝛpoꝛis mei· Si autem ſey oculos iactauerit ꝑ hos ĩitel

ligere debet ꝙ deus in iudicio requiret ab eo qũo ſex opera

„ 5

miſericoꝛdie exercuit dicẽſ alud Mathei · xxv · Eſuriui et nõ de
diſtis mihi mãducare- Sitiui et ñ dediſtis mihi bibere · Et tůc

ℳ☛ 7

ſubiüget illis ſentẽtiam illam hoꝛribilẽ. te maledicti in ignẽ
eternu qui paratus eſt diabolo et angelis eiꝰ Tſta hoꝛibilis

peccati in hoc ludo vel in talib⸗ ludis poteſt ꝑpendi ex mul

titudine peccatoꝛũ que in ludo accidũt · poſſunt em̃ ibi accide

ſentẽtia intelligi debet per ſey oculos· ¶ Secundo quãtitas kk

re wiii peccata. Et primü eſt ydolatria quod eſt cõtra pmũ
N „ „ ₰ 0„ — HZ , 2
p̃ceptũ · vbi dicit · Nõ adoꝛabis deos alienos · Sz luſ⸗ oꝛ taxilliũü⸗

„ — —

vE pePI. scPxse

preponit deo: ⁊ facit eũ deum ſi uũ Vnde Nuguſtinꝰ.Moc àb
homie colit᷑ quod p̃ ceteris diligit᷑.quod patet: quia ipſe ad

preceptũ taxilli largit᷑: qdð ad preceptũ dei nõ largiret᷑ Quia
ſi pauꝑ ꝓpter deũ peteret denariũ: foꝛte vix daret ſibi vnum
obolũ· ſed ad preceptũ taxilli qñq; dat medietatẽ ſubſtantie
ſue · Ipſe em largioꝛ eſt ad ꝓreceptũ taxilli: q; fuit beatꝰ Mar
tinus ad preceptũ dñi· Ipſe em̃ nõ ſolũ dat medietatẽ pallii
ymo totum palliũ · Ttem etiã interdũ tunicã et camiſiã.et nu

dus ſequit dum ſuũ ſq; diabolũ · Et ĩ hoc apparʒ magna ſtul
ticia ipſius luſoꝛis ꝙ ſe viliſſime ſeruituti ubiicit: dum taxil
lũ do minũ ſuũ cõſtituit · Et ad hoc ſe aſtrin git ꝙ fact qð ipe

iuſſerit. Vnde merito deridẽdus eſt talis luſoꝛ. Vnde Seneca
Si videas murẽ velle domĩari alii muri:nũquid riſũ teneass
Quãto magis ridiculũ eſt ꝙ os caninũ qd minoꝛis ualoꝛis ẽ
q; mus homini domiĩet᷑.· Scienduʒ ꝙ ſicut deus dedit · xxi · lite

ras codicibus ſuis quibus tota ſenptura ſ. cribit᷑: ꝑ quã volũ

tas dei fidel ibus inſinuaẽ· Sic taxillus habet. xxi. punctai qui

bus luſoꝛ cognoſcit volũtatẽ dei ſui · Secũdũ eſt execrabilis
iuratio et blaſ femia que in talibus ludis frequẽter in deũ et

in ſanctos refundit᷑ Moꝛũ em̃ cõuicioꝛũ et blaſfe mationũ pti

CLipes ſunt qui talibus luſ oꝛibas hoſpitia eõce dũt.vel qui ve
ſtimẽta eoꝛũ vel alia deluſa diuidũt. vel qui cum ipſis fami li
ariter bibunt . vel ab ipſis ſoꝛteʒ lumĩs reapiũt. Quod dupli
citer intelligit᷑ Vno modo qui vidẽt ð lumĩe illo aliqualiter
equaliter peccãt. Secũdo quo ad denanios illoſ qui dant ad
lumen ſicut cum quotiẽs quis lueraẽ tũc totiẽs dat denariũ
d lun ẽ Et ergo qui tales denarios recepit et eis ad ludũ lu
minauit tenet᷑ ad reſtitutionẽ. Gt ſic blaſfemare eſt cõtra ſe

cundũ preceptũ. Vbi dicit᷑. Nõ aſſumes nomen dei ꝛc. Vnde

etiam quãdoq; dominꝰ in preſenti vindictã de luſoꝛbus ac

Vnde legitur de quodã milite qui dum occaſione ludi
pe r oculos dei iuraret: ꝓprii ociili eiug a capite exilierunt:et
in alearium cecide rũt. Ktem quidam ſagitta rius cum iratus
eſſet valde ex hoc ꝙ; in ludo perdidiſſet: ſ agittam direxit ver
ſus celum quaſi vellet ſe vindicare de deo ſ equenti vero die

—
=
S=
— —
—
EEE

t ſe
◻D
dedene

tenene?

Zuloige
gguͤwi
pmalg
teqeble
rindeüͦ

morünt

Nnn

bolml
oodupt
Ncrale
gidntn
datdeunn
Dlrin
Konn ſ
NWe

cum idem ſagittarius eadeʒ hoꝛa ſedit ad ludum · rediit ſ. agit

ca et ſuꝑ aleariũ ſanguin oſẽta cecidit · Item cauere debet qui

libet homo ne vel taxillos vel alia ad ludum neceſſaria locet

Sicut em̃ valde malus reputaretw᷑ qui alicui ſcelerato gladiũ
locaret vnde aliquẽ ſanctum et iuſtum virũ interficere debe

ret. Sic malus reputat᷑ qui locat taxillos et alia ad ludum ne
ceſſaria quia occaſionẽ dat ad deũ blaſfemãdum vel quaſi ad
crucifigendũ · Terciũ peccatũ eſt fractio ſolẽnitatũ · Quia hᷣm
Quil.lugduneñ ·in precipuis ſolennitatibus precipue cõmit
tunt luſoꝛes peccatũ nõ attẽdẽtes·qð legit᷑ numeri·xv. De n

lo qui collegerat ligna in ſabbato. moꝛte moꝛiatur homo ille

ait dominꝰ lapidibus obruat eum omĩs turba. Qõſtat auteʒ
eſſe peius cũ blaſfemiis et iniuriis ludere q; ĩ ſ. abbatis ligna
colligere · Quartũ eſt inobediẽtia parẽtum · Quia quilibet te

net᷑ obedire parẽtibꝰ in bonis ⁊ licitis. Et hoc ẽ cõtra quartũ
preceptũ · Quintũ eſt homicidiũ · Quia interdũ vnus luſoꝛ P

ſolo obolo interficit alium. et hoc eſt cõtra quintũ preceptũ

Sextũ eſt furtũ · quia tales luſ- oꝛes poſtmodũ efficiunt᷑ qñqʒ
fures · Et ſic cõ muniter quãdoq; ſuſpẽdunt᷑· Et hoc eſt cõtra

ſeptimũ preceptũ · nõ furtũ facies· Septimũ eſt falſum teſti
moniũ · Quia ſepiꝰ tõtingit ꝙ; vnus perhibet teſtimoniũ fal

ſum alii.dicẽs eum lucratũ eſſe:cum tamẽ ꝑdiderit · Et hoc ẽ

cõtra octauũ pꝛeceptũ · Vbi dicit᷑ nõ falſum teſtimoniũ dices
Octauũ eſt ðᷣſideriũ lucrãdi quod eſt cupiditas que eſt radix
omniũ maloꝛum· Vt habetur pᷣma ad Thimo.v.Et boc eſt cõ
tra nonũ preceptum . vbi dicit᷑ · Nõ cõcupiſces rem ꝓximi tui
Nonũ peccatuʒ eſt immiſericoꝛdia. Quia vnus luſoꝛ a liũ ſi po
liare vellet vſq; ad camiſiã ſi cõmode poſſet · Et eigo ſiẽ ſm di
ctum chꝛſſti in euãgelio miſeric oꝛdes ſunt dicui beati: ſic ecõ
uerſo ĩmiſericoꝛdes infelices ſunt · Vnde Tacobi i. Tudiciũ fit

ei ſine miſericoꝛdia qui hic nõ fecit iudiciũ · Decimũ eſt vſura

maxima · que attẽditur nõ ſolum in anno vel ĩ mẽſe ſed in ea

dem die vel hoꝛa· Extra de exceſſibꝰ p̃latoꝛuʒ. inter dilectos.
Vndecimũ eſt cõtemptus ꝓhibitionis ſancte matris eccleſie.

Nam gloſa dicit . ꝙ huiuſmodi ludi ſunt ꝓhibiti: et nõ tãtũ

SEPTIMO. NI

vIE pD D86. sGDTIMO.

diſuaſi · Duod ecimũ eſt ſcãdalum ꝓximi· Coꝛrumpunt᷑ enim
multi qui ad ludũ cõſpiciẽdũ de cõſuetudine mala cõueniũt·
Vnde Mathei · xviii.Ve homĩ ꝑ quẽ ſcãdala fiũt· Credecimum
eſt amiſſio tꝑis et omniũ bonoꝛũ que iſto tꝑe quis facere po
tui ſſet: ⁊ eſt magna ſtulticia ꝙ luſoꝛ quãdo potuit facẽ opuſ/

ad ꝓpriam vtilitatẽ et ꝓximi edificationẽ et dei honoꝛẽ. ipſe
facit qð ſibi eſt dãẽ noſum: ⁊ ꝓximo ſcãdaloſum. Decimũq̃rtũ
eſt ꝑiuriũ· Se pe em̃ iurat luſoꝛ ſe lucratũ fuiſſe cũ in verita⸗

tate ꝑdiderit · Quindecimũ eſt fraus·ſepe em̃ vnus defraudat

alium iurãdo iactãdo cõputãdoet ſic de aliis ¶ Sedecimũ eſt

iraet odiũ · quia ſepe luſoꝛ cum ꝑdiderit ꝓuocatur ad iraʒ: et

ſic maledicit qñq; ipſi ſibi et qñq; ꝓximis.vnſuꝑ et d; ac⸗
quirit odiũ cõtra aliũ qui ab eo lucratus eſt. Decimũſeptimũ
ſunt vᷣba mẽdacia.q; ſepe vnꝰ mentit᷑ in damnũ alteri. Deci

mũoctauũ eſt peccatũ cõmmatiõis ·quia quãdoqʒ minat᷑ ꝓ⸗

yimo v̈bis·et ſuꝑ hoc quãdoq; inuadit eũ veꝛberibus · It cõſe
quẽter qñ ad donn Ppn un aduenerit · cõturbat vxoꝛẽ ⁊ pue

ros et totã familiã · Sciendũ autẽ ꝙ ipſe luſoꝛ ꝓpriis maĩbꝰ
ſeipſum cõſumit et ꝑdit: quẽ filius dei crucifixis manibus et
pedibus redemit · Vnde Berñ . Loquẽs in ꝑſona dñi ad taleʒ

dicẽs. Ego acqꝗſiui te manibꝰ crucifixis · Et tu cõſumis te ma

nibus demonib“ dedicatis · Et ẽ magna ĩgratitudo ꝙ hõ ĩpu
gnat eũ in eadẽ ꝑte coꝛpis ſui in

dis ipſe põt ĩuenire · qʒ ſibi peccatu ſuũ diſuadeat. Si lucra

tus ẽ: et ᷣtit oculos mẽtis deoꝛſũ? tũc occurrere ſibi dʒ ꝙ lu

cratus eſt cũ illa pecunia eternã dãnationẽ · Si aüt ꝑdidit et
vertit oculos ſurſũ:tũc occurrere ſibi debet ꝙ pꝑdidit eternã
hereditatẽ ⁊ beatã vitã. Si aũt vᷣtit oculos mętis circa ſi ertüc
adütere dz demões qᷓ eũ tãquã leones rugiẽtes circũdãt ⁊ eũ
deuoꝛare affectãt: ſi deꝰ omĩpotẽs eis ptãtẽ ſuꝑ luſoꝛẽ daret
Vñ exẽplũ. Legit᷑ ĩ diagolo Ceſarii ꝙ luſoꝛ qᷣdã totꝰ deditus

erat ludo teſſerũ.vt nec die nec nocte qᷣeſceret · Et inſuper ſ *

ſacculum cum numis ſecum ferebat:vt ſecum volentibus lu

dere obuiaret ˖ in ludis autem ita expeditus ac foꝛtunatus

ua dñs pro amore ipſiꝰ tã
mm tum doloꝛẽ ſuſtinuit · ¶ Ttẽ luſoꝛ quocũq; vertat oculos coꝛ

funten
1ceni

fededon

fen 4
fn

wmnig

Denii

fünnn
Bdrnr

ernid

romnt
migaa
Redhe
Gnn

gtht

miyn⸗

nis nai

nuntdaet

zidui
ſmstem
vgb n
yeiſti
toclst

ſbiyn

WN
ganeſeckt

lcorn
tor n

tinſg⸗
volench⸗

ſotum

—
= —

=—

6

=—
= =

erat vt vix aliquis ſine damno ab eo recederet· vt autẽ poſte
ris et preſentibꝰ oſtẽderetur inquãtum tales ludi in quibus
ire inuidie rixe et blaſ femie exercẽtur) cõtra deum foꝛẽt: per
miſſum eſt diabolo · vt cum eo luderet: qui multos eluſeꝛat
euiſcerauerat· et multoꝛum marſupia euacuauerat · Nocte
vero quadã in ſpecie cuiuſdã ludere volẽtis intrans ſacculũ

qʒ nũmis refertum ſub aſcella poꝛtãs ad tabulã ſedit dena⸗

rios liberaliter appoſuit. teſſeres iactauit et multuʒ in breui

de pecuniis illius militis acquiſiuit. Qui cuʒ ꝓſpere ſuccede⸗
ret: et luſoꝛi pecunia iã quã appoſuerat defuiſſet: iratus ait ·
nunquid nõ diabolus es tus Et ule. Satis eſt · nüc appropin
quat eĩ matutinale tꝑs: opoꝛtet nos ire · Tolleſq; ĩllum per
tectum traxit: cuius viſ cera tegulis retrabẽtibus miſerabili
ter excuſſit· Et quid de coꝛpoꝛe factum ſit vel in quẽ locum il
lud proiecerit vſq; hodie a cun ctis qui ipᷣm nouerãt ignoꝛat᷑
Mane vero viſ cerum eius reliquie tegulis inberétes reperte
ſunt· Gcce hoc vno exẽplo oſtẽdit᷑ ꝙ diabolus ſuos miniſtꝛos
ſinit ad tẽpus bene ꝓſperari: et qualiter eos in fine remune
ret coꝛꝑa ſceʒ occidẽdo:animas vero in penas eternas ppetuo
ſecum cruciãdaſ detrudẽdo · Secũdum principale eſt quid
iuris ſit de eo quod perdit᷑ in alen ꝓuta quãdo et quibus peꝛ
ſonis ſit reddẽda pecunia talis. Ho quo ſaẽdum ꝙ quicunq;
ludit ex auaricia ſcqʒ cauſa lucrãdi: quidquid lu crat᷑ tali inten
tione ſiue paruũ ſiue magnuʒ tenet᷑ reſtituere. Verbi gratia ·
Si quis luderet ex auarida cum intetione multũ lucrandiet
ſi talis ſoluʒ quattuoꝛ denarios lucraret᷑: tenet᷑ reſtituere· Ra
tio eſt. Quia cum ludus ſit quedaʒ expoliatio: nõ poteſt quis

licite per ipſum aliquid acquire re:et ſic nõ poteſt retinere·
Sed quibus reſtituere debet vtrum ipſis vel aliis? Rd hoc re mn

ſpõdeo m doctoꝛes· Primo ſi cuʒ filio luſiſti alicuius patris
qui nõ habet peculiũ caſtrẽſe: et qui adhuc eſt ſub obediẽtia
patris: et tũe 'm Raymũdum · reſtituere teneris patri eius·
Secũdo ſi cum vxoꝛ alicui us m ariti luſiſti:et lucratꝰ es que
nõ habet res ꝑafern ales: tunc teneris reſtituere marito eius

Tercio ſi cum religioſo: tunc teneris reſtituere plato ſuo vel

S

V SEDTIMO.
monaſterio Quarto ſi cũ ſacerdote: tũc pᷣm cõſiliũ cõfeſſoꝛnis iut
dãda eſt pauꝑibus · Et ratio quia bona ſacerdotũ ſunt bona au
pauperũ · Quinto ſi luſiſti cũ illis qui ſunt mẽte capti ſcʒ ſur ſci
di muti ceciet qui moꝛbo ꝑpetuo laboꝛãt · Quia tales rebus fen
ſuis preeſſe nõ pñt? Ergo qui tales vicit tenet᷑ reſtituere. nõ ſbi
dico illi q amiſit: ſʒ tutoꝛi vl ꝓcuratoꝛi· Sed ſi tales ãtedicti ie.
lucrant᷑:tũc nõ tenent᷑ reſtitueꝛe tibi:qꝛ nõ dign es rehabeꝛe uoñn
Quia quãtũ in te fuit eos ſpoliare voluiſti · Nec etiã poſſunt tge
. licite ſibi retinere. Sed ᷣm cõſiliũ cõfeſſoꝛis tenent᷑ paupꝑibuſ ihnn
talia erogare · Sexto quicũqʒ traxit aliquẽ ad ludũ tenet᷑ ſibi tel
reſtituere quidqͥd vicit ᷣm Tho · ſe. ſ. e · ꝗ· xxxii · Et nota ꝙ iſta A
attractio large intelligẽda eſt.ſeʒ quocũqʒ mõ vᷣbis vl factis eim
induxit eũ cũ ille alias nõ erat luſurꝰ. Itẽ ſiue ĩduyit eũ ĩ pᷣn⸗ ð
cipio ſiue in medio ludi cũ ille vellet deſiſtere · Si aũt lucrat᷑ enn
ab eo qui ipᷣm inuitũ attraxit ad ludũ: hoc ipſe ſibi nõ te ne gol
reſtituere: ſed debet m cõſiliũ cõfeſſoꝛis paupibus erogare W
ſᷣm Raymũ·⁊ Tho· Septimo ·qui fraudulẽter ludit ſm Tho. en
vbi ſupra tenet᷑ ſibi reſuituẽè et hoc intellige ſiue cõmiſit frau iire
dem añ puta qꝛ fingebat ſe quaſi inſciũ de ludo · et qſi hoĩ»em
qui poſſit deci pi:cuʒ tñ deciꝑe intẽderet · ſiue cõmiſit fraudẽ =
in illo ludo et ſubmittẽ do taxillos falſos: ſeu etiã veros ma ”MU
le et frauduloſe iactãdo ſeu mendaciter dicẽdo obtinuiſſet
ſeu male pecuniã numerãdo et huiuſmõi. Octauo qñ volũta d
rius cũ volũtario ludit et qui habet ꝓpria bona que pßt alie⸗ 2=?
nare: tũc nõ tenet᷑ ſibi ille reſtituere · nec etiã ipᷣe ſibi retinere ein
Ratio eſt quia cũ ludus ſit quedã expoliatio nõ põt q́s licite d
3 ipᷣm aliquid acqrere· et ſic nõ poteſt retineꝛe· Sed nec illi de l
bet reddere · quia ille nõ eſt dignus rehabere qui quãtum in WNW
ſe fuit proximũ expoliaꝛe conabat᷑. cſta ſupꝛadicta collegi ex utt
ſumma piſani et ex ſumma ohᷣis· Ctem ꝙ nullus poſſit poſſi e
dere cum deo res in ludo acquiſitas ſed debeat eas reſtitue⸗ lee
re: et dare ſicut iam ſupra dictũ eſt · ſi vult ſaluari patet ꝑ ta⸗ de
le exẽplum · Nam tẽꝑe beati Cyrilli ep̃i fuit quidã adoleſcens t
cõſangumeus beati Oyrilli epiſcopi Rufus nomĩe: qui fuit ve
in eius ſeruitio · Et cum ep̃s diuina celebraret adoleſcens ille k
.

iuit ad tabernã et ad ſuos cõſodales et ibi cum eis ludũ exer
i cuit poſt aliquod vero tpus infirmacus eſt vſc 90 moꝛte it.
. ſic in eadẽ infirmitate defũctus eſt. Tũc epiſcopꝰ petiuit ſuf
“RL fragia ab vniuerſis et cõmuniter fieri pro eo a toto populo
nc ſibi ſubdito · Quod populꝰ gratãter acceptauit · qꝛ adoleſces
Enmn ille ſatis laudabiliter quo ad populuʒ viyit: 1 ideo diligebat
k cõmuniter ab om̃i populo· Quadam die cum epiſcopus ſalu
in tare ſacrificiũ obtuliſſet pro anima defuncti a eſſet poſt miſ
mii ſam in deuotione ſua: ap paruit ei defũctus ille totus ignitꝰ
i et cum quereret quis eſſetæ Reſpõdit. Ego ſum anima cõſan⸗
Nhte guinei tui pro qua in aniter oꝛas: quia eternaliter damnat?ꝰ
IS fufum. LTüc epiſcopus perterritus dixit Quomodo hoc merui

rüig⸗ ſti 5 cum tã laudabiliter viyiſti· et ego ſr perabã te adbue habe
re innocẽtiam oꝛiginaleʒ· Qui reſpõdit ſic eſt. quia adhuc vij
inoeſun go ſum ſed ꝓpter hoc damnatus ſum quia habui in conſue
gangn tudine de mane infra diuina veſtra ire ad tabernã ad cõſoda
nI les meos et ſic ibi cum eis luſi· Et quidquid lucratus fui mi
nitffan bi reſeruauiet fui eis quãdoqʒ occaſio ire et blaſfemie · et de
heen boc ñ foꝛmaui mihi cõſciẽtiã: nec egi ð hoc penitẽtiã · quãuis
tfuand qñʒz ãmonitꝰ fui in ſermõib et ab aliis bõis hoĩbꝰ . Sed heu
nen hoc nõ curaui: nec in hoe me emendaui: ergo eternaliter daã
uuitt natꝰ ſum. Et hãc viſionẽ ſeripſit beatꝰ Qyrillꝰ beato Kuguſti
ewin no. ( Tercio ſcẽdũ eſt qũo et q̃liter tales ludi pñt eẽ liciti: oo
e fieri ſine peccato moꝛtali · Reſpondeo ꝙ; aliquis ludus ſit li
innt citus ad hoc requiruntur quattuoꝛ Primo requ iritur con
s gruitas perſone · CUlericis em̃ in alea ludere nõ licet:quia pu
balicus aleatoꝛ repellitur a dignitate clericali: non obſtante
cõſuetudiĩe · Extra de exceſſibus prelatoꝛum · XEnter dilectos
lie Et talis ð iure deponi 6t ſi ſe nõ correxerit · rii · q· ini.· Si qs
lh . et xxxv. di · ca · G̃s · Scdo reqrit᷑ cõgruitas materie · vñ ꝓ eſcu
tN lẽto vlł potulẽto qͥs ludere p̃t. Tercio reqrit᷑ tꝑs · vt ꝙ nõ lu
ſmi dat᷑ tpe luctꝰ vl pnĩe vlł cõionis· Quarto reqriẽ ꝙ ũ facat cõ
ſnne tra legẽ ludi vt ꝙ nõ male cõputet nec etiã ludetẽ ꝓuocet-
Nin nec etiam ex cupiditate ludat: ſed ſolum ꝓ recre atione viriũ
Nota quãdo ꝓpter deductionẽ tenꝑis vel recreationẽ ludit

llesl

VII.

id qð ſic lucrat᷑ ſm beatũ Tho· dãduʒ eſt pauperibus.Et Rap Qun
müdus dicit ſaltem in iudicio anime · Nota ꝙ ludus alee eſt ſume
omĩs ludus qui innitit᷑ foꝛtune· Ergo hoc qð hic dicit᷑ de lu⸗ ſut
do alee intelligit᷑ de quocũqʒ ludo· ſiue fiat in alea ſiue cum piſe
cartis depictis· et ſie de alis. hit
We inducẽtibus ad reſtitutionẽ rerũ iniuſtarũ. dos
Gquit᷑ de hbis que ad hoc valere poſſunt vt auarꝰ liben tog

rx Vter iniuſtas res reſtituat ſi ea frequenter meditet᷑. Dri reat
mũ eſt ꝙ niſi reſtituat ꝑticeps nõ erit bonoꝛũ totius eccleſie (s
et ctiã omniũ indulgentiarũ de quibus gaudẽt et ſp erãt bo wnaor
ni . Tpſe autẽ nec gaudere nec ſperare poteſt de ipſis · Si autẽ ud
reſtituat: tũc omẽs fratres ſpiritua les reſtituunt᷑ ei· Et om̃s htt
amici dei fratres eius fiũt · Inſuper ſocietas totius eccleſie: ii
ex qua partẽ habet in omibus bonis eccleſie. Vnde pſal. Dar ſſt
ticeps ego ſum omniũ timẽtium te· Secundũ ꝙ iniuſta velit fifͤl
aut nolit diu nõ poſſidebit:ſed eum cito derelinqueꝛe oportzʒ tn
Vnde pſal.Relinquẽt alienis diuiti as ſuas· Vnde legit᷑ exẽ:⸗ kit
plum ꝙ quidam diues habuit totã ſolicitudinẽ ſuã in diui⸗ 1ion
tiis et cõgregauit magnã ſummã pecunie:et nullũ heredem Per,
hbabuit · Vna dierum ſedebat et cogitabat ſe moꝛiturũ et tũe 22
nõ poſſe vti vlterius diuitüs ſuis · et dixit· anima mea multa doe
bona habes quidquid deſideras bene habere potes · hoꝛrea Per
mea plena ſunt frugibus· et aſte mee plene ſunt auro et ar
gento cellaria mea plena ſunt vino · Ergo anima mea ſemp euiut
leta ſis et a me ñ recedas · Statĩ audiuit vocẽ dicẽtẽ ſibi. Stul M
te hac nocte ſubito moꝛieris:et qᷓ cõgregaſti cui manebunt⸗ 222”
et di aboli repetẽt animã tuã a te et ad infernũ deducẽt · Qð ee
ſic factũ eſt· eadem nocte moꝛiebat᷑ ſine cõfeſſione et cõtritio R”
ne et ſacramẽto. Terciũ eſt ꝙ in iudicio dure cõquerent᷑ de
eo omẽs quoꝛũ res iniuſte vel vio lẽter retinuit. Ymo etiam N
pro modo loquẽdi res quas imuſte habuit querelã cõt ra euʒ pe
deferẽt· Talia cogitare debet quilibet auarꝰ ꝙ tot teſtes con unn
tra ſe habebit in iudicio: quot homĩes ſpoliati ſunt ab eo· Et i
etiã quot res iiuſtas poſſidebit: tot teſteſ cõtra ſe habebit · O
quot teſtes aliqᷓ cõtra ſe hẽbũt: q mltas res iiuſtas poſſidert ſe

DE BRBGEWK. SCeDTrMO.. VIS
n Quartũ ꝙ coꝛpꝰ xpi nec ſanus nec ĩfirmꝰ ampliꝰ ali quo mõö⸗
in ſumere debzʒ niſi p poſſe reſtituat: ꝙ ſi cõtꝛa fecerit cõtĩget ei
* ſicut ude · qui cuʒ haberet · xxx · denarios de iniuſto cum acce
piſſet buccellũ ĩtroiuit i eũ ſathanas et magiſ potẽter eũ poſ
i ledit · Sic et auaro cõtin get ſi ſic ſacramtũ accipit Silr 1 ſaceꝛ
e dos qui ei licetiaʒ ſciẽter tribuit vna cũ eo ſimul danant. Quĩ
ak toq nee de nec aliquis ſe cõꝛũ nec maria nec an gele dei ĩ moꝛ
te ca in adiutoriũ ſubueniũt niſi reſtituat· imo ðo 1 ſcĩs et an
dl r gelis carere talẽ opoꝛtet taʒ in vita q; in moꝛte et etiaz pPol
gdg moꝛtẽ.· O q́; miſer 2 iffelix eſt ülle qui talia bona iniuſta pᷣpo
3 . nit deo et oĩbꝰ ſanciis · Et poti⸗ vult carere deo oĩbꝰ ſactis
Ctoſts Sz talia reſtituere · Sextũ ꝗ; lbet res iniuſte poſſeſſa pui vł
iſe: magni valoris eũ ĩppetuũ cruciabit in aĩa vſqʒ ad iudiciũ · et
ſahr poſt iudiciũ in coꝛpe aĩa diuſimode toꝛqᷓbi· Nã ꝗ vnũ dena
uſhdet riũ ſciẽter iniuſte poſſidet 1 ſic morit mltũ puniet᷑ · q duoſ de
erofe narios plus .ꝗᷓ floꝛenũ młto ãpliꝰ. et ſic de aliis aſcẽdendo ·
legtei Ftẽ tlis auarꝰ ſi cogitet patibulũ ĩfernale ſibi erectum: a qauo
iindin alio modo euadere nõ põt niſi ꝑ reſtitutõem · q; nõ dimittiẽ
tbereden peccatũ niſi ablatũ reſtituat ſedm aug Quis latro vidẽs pa⸗
ni erti tibulũ ſibi erectũ nõ libẽter reſtitueret quidqᷣd poſſʒ: ſi ſe peꝛ
ner nut hoc euadere credeꝛetæ Vnde aug· Quis em̃ vt uiueret cõtinue
gekoren ꝑdere noluit vnde viueret: eligẽs potiꝰ vitã m ẽdicãtem q; ce
oeor lerẽ moꝛtem Septimũ ẽ ꝙ filii quibꝰ res ĩiuſtas lucr at parũ
ſeſer aut foꝛte nihil de illis rebus babebũt. Itẽ ſi cogitet duriciã ꝗᷓ
ſpihn poſt moꝛtẽ ſuã futura eſt in eius filiis erga eũ · vix em̃ ſemel
ntbur in anno memoꝛes ſüt noĩs ipſiꝰvt eiꝰ anniuerſea ariũ faci ãt · In
O ſemetipſo autem poteſt reſpicere q; parum boni pro ſu:
cnte is fecerit · et ſic ſibi non dubitet fieri: et multo minus quia
mmein abundante in iquitate ref rigeſ. cit caritas multoꝛum .· vt zit
zmtn dominꝰ?. Vnde legit᷑ de quodã diuite qui multas res ĩiuſtas
ceag poſſedit et volen 8 expiri fideli tatẽ fili ſui: petiuit ab eo vt
4 amore ipſius digitum ſuum ad ignem poneret donec vnũ ſo
4 lũ aue maria diceret: ut et ſie cognoſceret ſi eum paterne di .
n 7 ligeret · et fülius cepit hoc attemptare · Sed qᷓmcito ardo-
ehahin, rem ignis ſenſit digitum ſuum retraxit dicens ad patrem ·

15 won

Vff. DG DRG. SGDTITMO
Quid te in hoc iuuar⸗ ꝙtotũ coꝛpuſ meũ cremarẽgt pater is
d filiũ. Quid tüc me iuuaret ſi Piopter te eternaliter dammua Vo
reræt ſic oĩa ĩiuſta reſtituit a vitam in bono finiuit. Etẽ co me
gitare debet talis auarꝰ Pecunia iniuſte acquiſita et filiis oll
ſuis relicta occaſio erit moꝛtis · Vnde exo · xxi. Si quis ꝑ indu co
ſtriã occidit ꝓximũ ſuũ moriat᷑ homo ille · pꝛoximꝰ aũt ẽ filiꝰ ven
eius qui eſt os ex oſſibus caro de carne eius· tẽ vxoꝛ eius J3 dile
teſte xp̃o in euangelio Grũt duo in carne vna.Taleſ ꝓximos um
ſcʒ vxoꝛẽ et filios ⁊ om̃s heredes gladio i niuſtarũ rerũ quas Lveo.
eis relinquit occidit · Et hoc ꝑ in duſtriã facit. cum res ſ. ciuit e
eſſe iniuſtas quas eis relinquit· Nã quot denarios ſ. cienter eii
eis relinquit de iniuſto tot gladiis ipſos trãſfigit. t iõ quia l
filios et heredes ſuos eterna moꝛte damnat. dicit domin?“ de HW
ipſis durũ verbũ in euãgelio Math x. Inſurgẽt ꝑntes in fli Ala
os:et filii ĩſurgẽt aduerjus parẽtes· Et tales filu dupliciter bon
puniũt parẽtes ſi uos.Primo qꝛ durũ eſt ꝙ cõquerunt᷑ de eis ſliu
filii ſicut de crudelibꝰ occiſoribꝰ. Vnde eccĩa. xli .· De Barre im (du
pio cõquerũt᷑ filii qm Phter ip̃m ſüt in obpꝛobriũ. ecũduz Aiet
quod eſt grauiꝰ. qꝛ in inferno eos toꝛquebũt ad minꝰ ꝑĩpro KW
peria intm̃ ꝙ neſcio vtrũ grauiꝰ ꝑ filios velꝑ demones pu⸗ r
niant᷑. Vnde exẽ plũ. Legit ꝙ quidã vſurariꝰ habuit duos fi ẽð”
lios quorũ vnus cõpunctꝰ in quodã ſermone dixit patri ſuo ln
Dater ſi moꝛeremur in iſto peccato et in iſta vita: tũc morẽ H“
mur in coꝛpoꝛe anima · Ergo cõuertere redde vnicuiqʒ qdð KWKRK
debes · Cui pater 2 frater indignãter reſ⸗ põderũt · Debes tu· Ren
noſter confeſſoꝛ eſſe g vade ſi mori volueris et nos permane 16
bimus in bonis noſtris. Qui tacuit et abit in heremum et 4
pauperẽ vitam ibi duyit ſeruiendo deo. Landem pater mori HQWò”
ebatur.et poſt aliquod tempus moriebatur ſimiliter et fra⸗
ter· Qum ille bonus heremita in tellexiſſet ꝙ pateꝛ et fiater ſn
moꝛtui eſſent: miſericoꝛdia motus ſtatum eorũ deſiderabat *
ſibi notifieari · Landem deum petiit vot merẽtur eos videre · =D
Vna die cum eſſet in oꝛatione ſua:venit angeluſ domini 2 di
xit ei. Eiat tibi quod petiſti. Rrripuit eum cum manu et di⸗ R Reo
nt · Veni ego oſtendam tibi eos. Et duxit eum quo ipſe Eiu

DG DG6. sePTEIAdOD V
—, 1 — „ 1 „ — „„ „
ner nelciebat · Lãdẽ veniebat ad mõtem vnũ:et diyit ei angelus ·
run Vis videre et audire patrem et fratrẽ tuu msQui reſpondit.
Volo· Et vidit vallem et audiuit miſerabilẽ vocẽ · Et vidit pri
mo patrez bulliẽtem in igne ſi cut vnũ piſũ in vna magna
olla bulliẽs.· Et dixit pateꝛ · ve · ve · ve · Maledicta ſit hoꝛa ĩ qua
cõceptus ſum. et venter qui me poꝛtauit· Et cum audiſſz hec
Waet heremita tremuit · et dixit· O pater es tu hic? Qui dixit · Sum
dilecte füi mi benedictus ſis· quia timuiſii deum· et cauiſti il
lam ſpeluncam et penã iſtã hoꝛribilẽ · ſed caue tibi vt ſeruias
deo.· Et interim ꝙ loquebat᷑ venit frater ſicut pater in bulliẽ
te igne natãdo infꝛa et ſupra ſicut piſum in olla. Et cepit fili
us maledicere patri in penis dicens: Maledictus ſis tu pater
ineternũ · quia iniuſta acquiſita ſup me hereditaſti: et ſic me
n Doammaltl Et ecuerſo parer ad flii dices- Rialedictus ſo
Wli fili: qꝛ ꝓp ter te talia in iuſta acquiſiui et retinn · et ſic me om̃i
bono Priuaui Et in hic peni ppterea deſcoi: Quibus dirie
filius viuẽs. Doſſunt vos aliqua ſuffragia iuuare vel pPdeſſe
edem Qui dixerũt nõ quia in inferno nulla eſt redẽptio· Et cum vi
Drmn deret ꝙ in eis nõ eſſet aliqua ſpes: receſſit et deo fideliter ſer
npmo uniuit. Et ſic ſaluatus eſt · ¶ Querit᷑ vtrũ qs teneat᷑ ſtatim ſiu ꝗᷣꝗ
Ke ſta reſtituere? Reſꝑõdeo ſm Tho.ſecũda ſecũde · ꝗ· hü. ſiẽ
df accipere rẽ eſt cõtra iuſticiã ita et eam detineꝛe ; quia ꝑ hoc ꝙ
rnſe aliquis detinet rem alienã inuito domĩo impedit euz ab vſu
ii· rtei ſueret ſic facit ei iniuriã ·. Mameſtũ eſt autẽ ꝙ nec ꝑ modi
nd um tepus licet in peccato moꝛari: ſed quilibet tenet᷑ ſtatim
Nen eccatũ deſerere 'm ullud eccleſiaſti· xxi· Quaſi a facie colubri

eſant
ſaente
Mude

ni üuge peccatũ: Et ideo quilibet ſtatim tener᷑ reſtituere vel pe

muner tere dilationẽ per ſe vel inter poſitam perſonã ſi occultũ eſt
feſſoꝛẽ uel ſacerdotem alium ſine expreſſione no

urrfn ſczper con

vcir minis tui ab illo qui poteſt vſum rei concedere. Et in hoe cõ

n cowat Rapmuũdus. ſi denegat dilationez et velit ꝙ cedat
õ bo nis ſuis et reſtituat· Reſpõdeo tũc abſqʒ dilatione cedere
e debet omĩbus bonis etiã ſi oꝑoꝛteat ip̃m mẽdicare· Tamen
mmmm ſine culpa p̃t acciꝑe vite ncc̃ania ſcʒ extreme neceſſitatis· Que
iiotrd le acage t ppte: oi atis; alic Riveo, Qui

4

NoN

..3Iß66.4.0s

ſicut nõ debet carius vẽdere rem aliquaʒ ꝓpter dilatõem: ſic
nec ibi aliquid reciꝑe põt ꝓpter dilatõem reſtitutõnis. Ergo
ſi dediſti vni ſic ſupꝛa:ipᷣe tenet᷑ tibi cõputare in ſoꝛtẽ · Quid
ſi qͥ; oĩno eſt ĩpotẽs ad reſtituẽdũ g Reſpõdeo ſeðᷣm Raym ·
Doleat de hoc ⁊ ꝓponat ſoluere qʒcito poteſt· Querit᷑ cui re
ſtituẽda ſit res fu rtiua vel rapta ſeu alias male recepta? Re⸗
ſpõdeo ſedðm rapmũ. Ei cui res ſubtracta fuit · vel ſi defüctꝰ
eſt ſuis heredibꝰ.⁊ fiat caute q̃ntũ põt ·vt ꝑ religioſũ ⁊ huii
ita tamẽ ꝙ nulla ꝑſona furẽ pꝛodat · Et ſedðᷣm rapmũ · Quiliz
male fidei poſſeſſoꝛ tenet᷑ reſtituere rem cũ oĩbꝰ fructibus p
ceptis · et quos ipſe dñs percepiſſet ſi ipſe poſſediſſet.extra 8
reſui·. ſpoli· Et ĩtellige fꝛuctꝰ qui ſuꝑſunt: deductis illis expẽ
ſis que fiũt gratia fructuũ querẽdoꝛũ cõgregandoꝛũ et ſeſtr
uandoꝛũ. Si aũt ſũt vage reſtitutões vbi dominꝰ ſiue hedes
ign oꝛãt᷑ · tũc talis res ſcᷣm cõſiuliũ cõfeſſoris qui autoritateʒ
habet diſtribuat᷑ in pias cauſas et pios vſuſ pauꝑmmaxime
vbi ep̃s reſeruat ſibi talẽ cauſã de vagis reſtitutõnibꝰ. Quid
ſi diceres ſacerdotes et mõachi milta loquũt᷑ in hmoĩbꝰð rebꝰ
iniuſtis vt ſibi tribuãtur ¶ Reſpõdeo ꝙ res iniuſte acquiſite
nõ debẽt dari nec ſacerdotibus nec monachis nec pauperibꝰ
nec eccleſus nec monaſteriis ſed reſtituẽde ſũt veris heredi
bus cũ ſciunt᷑ · Vnde exẽplum · Quidam diues valde de rebus
iniuſte acquiſitis · volens de hoc ſatiſfacere deo eccleſiam in
honoꝛem beate virgĩs cõſtruxit· eamq; decẽter oꝛnauit per⸗

fecto igit᷑ oꝑe · quẽdã ſanctũ epᷣm uocauit: ut eandẽ eccleſiaz

.

cõſecraret. Qui cũ ad petitõem eiꝰ ueniſſet eandẽ eccĩaʒ veſpe

cõſpecturꝰ ĩtrauit· ĩuenit qʒ diabolũ ſtãtẽ extẽſis mãibꝰ vtrũ
qʒ pietẽ cõplectẽtẽ. Qui dixit ep̃s. Quare hic ſtass Reſpõdit⸗

pꝛedio meo ſto· Qui ep̃s. Quis tibi dedit hoc p̃diũg Reſpõdu

Nõne tu cõcoꝛdas cũ ſacra ſcript᷑a:ꝙ ea q̃ cũ vſura ⁊ iniuſtis
rebꝰ fiũt: mea ſũt? Ep̃s reſpõdit· Cras deo dãte auferam tibi

poſſeſſionẽ iſtã · Demõ reſpõdit. Ergo ĩiuriaʒ mihi ĩferes: cuz

nec ipſe deꝰ aliquã mihi uelit fieri iniuriã · Ẽs dixit · ne ergea

tibi iniuriã fieri cõquer aris. adiuro te ꝑ crucifixũ vt quidq d
de tuis hic ĩueneris hac nocte tollas:alia ĩtacta relinquendo

gedit
feſten
mund⸗
credt
Uit
ſe
talie⸗
magt
dame

N

biiln

NNe

7

Uſdcfic
Kibrs

fnade⸗
ſitem
leni
wuͤtſt
☛☚
ummrte
Wrnuin
8
mmoidt
ſemie
eeſuhih
nns

acleinmnin

onunt hen

eerdeſe

iciga h

Pniim

Mhd

viigeſn
ninht
nhiihot

diit i

=

=

lnrs

ind

bedefetuau

rin

Reſpõdit demõ ·ita fiat· Mane aũt facto cuʒ epᷣs cum màgna
ppli turba ad eccleſia; dedicaturꝰ ꝓcederet· nõ vnũ qdẽ lapi
dem ĩuenerũt Querit᷑ qualiter reſtituet qui ĩpediuit aliquẽ a ſi
cõſecutõe alicuiꝰ muneris vel beneficiiæReſpõdeo ſi impedit
aliquẽ cui iaʒ determinatũ eſt ut ei detur· ⁊ ip̃e ex odio pꝛocu

rat reuocari tũc tenet᷑ ad reſtitutõem equaleʒ ſcdᷣm ſuã facul

tatẽ · Si aũt impedit anteq; firmatũ ſit vt ei det᷑:tũc quið ad
aliquã recõpenſatõem: nõ tam̃ tenet᷑ ad equalẽ ·qꝛ adhuc fu⸗
it dubiũ vtrũ illi daret᷑ · Querit᷑ qualiter ſatiſ fiat pꝛo his que
reſtitui nõ poſſũt· ut mutilatio mẽbri.ſtuprũ·⁊ ſi iaz Rñdeo
ſcdm wla dn his quibꝰ damnũ neqʒ in ſe neq; in equiualẽ
ti reſtitui põt: ſatiſfiat ꝑ recõpẽſatõem faciẽdaʒ ſedm arbitri

um boni viri · Cõcoꝛ· tkoſe· ſe. Querit᷑ de illis qui male recipi tt

unt a perſonis eccĩaſlics quõ teneant᷑ ad reſututõeʒæReſi põ
deo ſceᷣm raymũ. Diuites ⁊ potẽtes qui receperũt ꝑ fraudeſ
minas ꝑ ĩpoꝛtunitates et huiõi.tenẽt᷑ reſtituere ipſis ul ec
cleſie · Sed foꝛnicarie et huiõi turpes ꝑſone quidqᷣd ꝓ tali t᷑pi
actu receperũt a clericis tenẽt᷑ reſſituere ipſi eccie · niſi foꝛte

eis fuerit datũ cauſa elemoſine ĩ ſũma neceſſitate · Sciẽdũ ꝙ

meretrix quidquid recipit pro ſalario a ſecularibus perſoniſ

hoc poteſt retinere.ſʒ quidquid recipit a dericis pro tli actu

tenetur reſtituere eccleſie. Querit᷑ quãdo creditoꝛ dimittit de
bitori vtrũ tũc ſit liberatꝰa ſolutões Reſpõdeo ſi debitoꝛ ſpõ
te ⁊ ꝓpria uolũtate dimiſit nõ tenet᷑ amplius ſoluere · Ergo
ſi pauꝑ eſſes: ⁊ creditoꝛ tibi ſpõte et ꝓpter deum dimitteret
abſolutꝰ es. Similiter ſi hẽs reſtituere:et velles reſtituere et
creditoꝛ tibi ex gratia vel amicicia dimitteret abſolutus es a
reſlitutõne. Secus ſi deceptꝰ vel coactuſ. vel quia putauit ſe
nunq; aliquid poſſe rehabere. vel ille qui poſuit ſe ad manꝰ
creditoris ſed tamen non intendebat reſtituere · immo ſ peꝛa
uit ꝙ pro modico uel pro nullo q uitaretur · alias non poſu⸗
iſſet ſe. talis non eſt abſolutus a reſtitutione· ſed ſemper in
tali caſu tenetur ad reſtitutõnem. Sciẽdũ tamẽ ꝙ nõ ſolum⸗
magna ſed etiã ꝑua reſutuẽda ſũt· Vnde exẽplũ.Qõuerſus qᷓ
dam oꝛdinis ciſtertienſis cum miſſus eſſet ab abbate ſuo

et deberet tranſire aquam quãdam:et nõ haberet n aulũ pꝛo Sðß
et nõ miſiſſet illum obolü · nec fuiſſet cõfeſſus negligẽtiã illa ðS
quia vilipẽderat eo ꝙ parum eſſet : predictũ oboluʒ poſt obi ne
tum ante oculos habebat. Qui tantũ creuit ut maioꝛ mundo eor
ei pideret᷑.· Et cum nihil aliud obſiſteꝛet quod in ingreſſu celi euß
eum impediret niſi obolus ſolus: etcum nõ poſſet euadere N
niſi ille obolus in illo puniret᷑: ad petitionẽ angeloꝛũ et ſan⸗ en
ctoꝛum quibus ſeruierat pmiſſa eil anima ad coꝛpus redire. iign
ſt cõfeſſus eſt illud abbati· Et miſſus eſt illi obolus ſuus cũ on⸗
magna velocitate quẽ ut mox recepit conuerſ us expirauit F„ lte
et celi gaudia intrautt. dU gen
Q(De octauo precept4to. tel
ofe nocumentũ quo quis per falſitatẽ oꝛis ledit p⸗ unm
Aimũ Et cõtra hoc preceptũ faciũt octo geneꝛa hoim d
Pirimi ſunt falſi teſtes et mẽoaces bomĩes: qui pꝛauis ho nns⸗
minbus ꝓximis nocere volẽtibus preſtãt auxiliũ per ſuum gtur
falſum telmonid Dro quo ſciẽdum ꝙ falſus teſiis in falſo nid⸗
teſtimonio multa mala cõmittit · Primo animã ꝓpriam occi 4
dit cum ſuo mẽdacio et falſo teſtimonio. Sapiẽtie ᷣmo . Os mn
quod mentit occidit animã · Secũdo xpᷣm negat. quia coꝛru⸗ deon
ptio veritatis eſt negatio dei Vnde qui veritatẽ negat xpnm· nid⸗
negat . Ymo eſt valde hoꝛrẽdum nomẽ dei aſſumere in teſt hgin
moniũ falſitatis · Tercio proximũ ledit et dãnificat aut in re ü
bus aut in fama aut in pſona.id eſt. in coꝛpe cuʒ ſuo falſo te beon
“”l ſtimonio · Ego quilibet talis bonus homo ſic leſus poteſt di Noq
S cere cum chꝛiſto illud Dſal. Inſurrexerũt in me teſtes iniqui fuie

cat moꝛtaliter: et tenet᷑ ad reſtitutionẽ omniũ. xiiii · ꝗ · v · Non 2Kè”
ſane:·q · vi.Si res aliena. Et tales puniunt᷑ a deo nõ ſolũ ĩ fu eior
turo ſed etiã in preſenti quãdoqʒ. Exẽplum patet infra viii· aun
N. ¶ Sequit᷑ de mẽdacio pro quo nota ꝙ mẽdaciuz eſt falſa ſdr
ſignificatio vocis cum intentiõe fallendi. Vnde querit vtruz aum
maius pctm̃ ſit mẽtiri verbo vel facto⸗ Reſpõdeo bᷣm Ebo. e

oislor
enenlon

1prnngh
perſtun
sinſade
Pnien ℳ

eo 0
gunn
tegneſpnn
ce r
ctmutnnt
gſolh

ſpeſ

ſegongen
ſbſtspe
gde

1¹

et nn

inekl

7

NoE

in quodlibeto. Cum eadem intẽtio ſit fallẽdi in vtroqz: vteꝛ
qʒ peceat equaliter verbũ em̃ et factũ aſſumunt᷑ vt lſrume⸗
tum fallẽdi: vnde nõ refert quãtum ad peccatũ vtrum alidqs
verbo ſcripto vlł nutu vel quocũqʒ facto mẽtiat᷑ · ſicut nec re
fert quãtum ad homicidiũ vtrum aliquis gladio vel ſecuri ĩ⸗
terficiat· Item querit᷑ in quo diffeꝛt mendaciũ a falſo⸗ Reſpõ

deo falſum dicit quicũqʒ credit ſe verũ dicere: et tamen hoc

idem quod eſtimat verum eſſe nõ eſt verũ · Sed mẽtiri eſt qñ
aliquis loquit᷑ aliquid qdð veracier ſcit nõ eſſe verum: et ſic
cõtra mẽtem ꝓpriam loquit᷑. Nã et mentini dici᷑ quaſi cõtra
mẽtem ire · Ergo difficulter vel nũquã poteſt aliquis ſcire ali
quẽ mẽtiri: niſi ſolu s d eus:quia quãdo falſuʒ lo uit ꝗqð cre
dit eſſe verum nõ mentit᷑ ſed falſum loqui᷑ · ¶ Sciẽdum ꝙ
quinq;ʒ ſunt que poſſunt valere ad deteltationẽ huius pecca
ti mẽdacii. Primũu quia iſtud peccatũ eſt diabolicũ quia pᷣmũ
mẽdacium cõmiſit diaboluſ. Vt habet᷑ Ce ñ. iii · Qum diyit pri
mis parẽtibꝰ noſtris nequaqᷓ; moꝛiemini· Vnde Toh· viu le
gitur de diabolo. Quʒ loquit᷑ mendaciũ ex ꝓpriis loquit᷑ quia
mẽdarx eſt et pater eius· Ergo mẽdax habet linguã diabolicã
Secũudum eſt hoc ꝙ illud peccatũ inqᷓnat mẽbruʒ in quo
magis indecẽs eſt immũdicia ſcʒ og homĩs · Reddit em̃ ulud
abominabile deo · Vnde puerb · xi · Abominatio eſt deo labia
mẽdacia. Si aliquis os ſuũ apertũ haberet muſcis et aliis re
bus immũdis quecũq; vellẽt ibi intrare · et pꝑmitteret eas ibi
nidificare: os eius abominabile eſſet homibus ſic os mẽdax
abominabile eſt deo: cũ immũdicia mẽdacii plus diſpliceat
deo q; immũdicia muſcarũ · ¶ Terciũ eſt ꝙ illud peccatũ ho
minẽ facit ſimilẽ falſe monete ergo quãtũ preualet floꝛenus
bonus floꝛeno: falſo tanto p̃ualet homo verax homĩ falſo et
mẽdad · vnus bonus floꝛenuſ valet pluſ qʒ m ille falſi. Gt vnꝰ
Fomo verax preualet mille mendacibus· Et ſicut falſa mone
ta non valet nec ad emendum nec vendendum ſic homo mẽ
dax ad nibilũ valet niſi ad iebẽnam. ¶ Quartũ eſt ꝙ menda
cium eſt quoddã venenũ qð tãte efficacie eſt ꝙ in ipſo boĩe
exiſtẽs animã interficit · TCuxta illud Sapiẽtie · i.· Os qð mentiẽ

occidit animã· Ergo mẽdaces habẽt linguã venenatã. Et mi⸗
rum eſt qũo illi miſeri hoĩes nõ timẽt illud venenũ qð in oꝛe
ſentiüt · ¶Quintũ eſt qð hoc peccatũ multü diſplicet deo et

bhomĩbus · Quia ſiẽ deꝰ multũ diligit veritatẽ · ßm illud pſal.

Ecce em̃ verit atẽ dilexiſti · Sic ecõuſo odit mẽdaciũ · pſal.DPer

des omẽs qui loquunt᷑ mẽdaciũ · Vñ Angꝰ. Merito ꝑdit᷑ men
tiẽs · quia declinat ab eo qð eſt:in id qð nõ eſt. Inſi up etiã mẽ

daciũ abomĩabile ẽ coꝛã hoĩbꝰ. Et veritas ecõuerſo valde cõ⸗
mẽdabilis eſt coꝛã hoĩ bꝰ Quid em̃ eſt laudabiliꝰ et honoꝛabi
lius q; habere tale vᷣbũ· tlle eſt verax in v̈bis et iuſtꝰ in factiſ
Qt qd vituperabiliꝰ q́; ille ẽ mẽdax in vᷣbis:et fallax in factis.

et cũ duo ꝓnuttit vix vnũ ſoluit. ¶ Vñ notãdũ qꝗᷣ ſe vult

a peccato mẽdacii cauere · opoꝛtet ꝙ remoueat a ſe occaſiões

mẽdacii ꝗᷓ ſunt due· Prima eſt cupiditas· quia ex cupiditate

auaricia ꝑla mẽdacia ꝓcedũt. vt patʒ ĩ modernis mercatoꝛi
bꝰ 1 alis plibꝰ pctõnbꝰ Scda ẽ timoꝛ mũdanꝰ. hoc eĩ timoꝛe
petrꝰ xpᷣm ter negauit dicẽs nõ noui hoĩeʒ. ¶ Et ſcẽdũ mẽ
daciũ ẽ triplex·ſꝑnicioſũ ⁊ officioſũ ⁊ iocoſi uz . In pmo offen
düt illi q mẽtiũt᷑ cõtra fidei vᷣitatẽ. vt qͥ xp̃m dicerẽt eẽ natũ ñ
ey ma ria virgine.et hmõi.Ktẽ ſcdᷣo of Edunt illi qui ꝑ menda
cium ledũt ꝓximi famã et honoꝛẽ: ſicut eſi mẽdacium falſe de
tractiõis ITtem tercio offendũt illi qui ꝑ mendaciũ ꝓximum
damnificãt ĩ bonis exterioꝛibus. Sicut ille qui falſũ aliquod
deferüt iudici vel tyrãno.Gt qui falſum teſumoniũ cõtra ali
quẽ in cã pecimiaria deponũt: ex quibꝰ ꝓrmꝰ dãnificat᷑. Qir
ca qð querit᷑ qd de teſte falſoæ Reſpõdeo bᷣm Tho.ſe. ſ. e · ꝗ· lxx ·
Teſtis falſus peccat moꝛtaliter in q;tũ ꝑiurus eſt:et in quãtũ
facit cõtra iuſticiã et cõtra id de quo eſt ſpeciale p̃ceptüů ĩ de⸗
calogo. Nt tal ĩdubitãteꝛ teneẽ ad reſututòe 3 oĩ m ꝗᷓ ꝓximꝰeiꝰ
amiſit ꝑ eiꝰ teſtimoniũ.xiiii:q v. Nõ ſane Er qvi. Bren alie
na. Querit᷑ vtrũ liceat teſti aliqᷣd recipeæ R ñdeo ꝓ feꝛẽdo teſii
monio nihil dz acc ipe: niſi tm̃ expẽſas ab illo q eũ ꝓducit · iiii
ꝗ · ii · VẽturisEt ſi accepit Tẽ᷑ᷣ pit accepit · Et rſtituet ei a quo re
ccpit: niſi ille ded erit ad coꝛrũpendum teſtẽ. Tunc em debet
dare ei ĩ cꝰ ſiuriã accepit Scdo circa mẽdaciũ officioſũ Pmo

rin at

celides

Näinn
nidign

gmaſt

tceatdi

nipene
untcen
i ginn
ſinon
üänin
Gſet0
elegh⸗
tngit
aal
nt
ipar
t ng
mren .

ſſcoNn

pdet
tNn

DPDRG.

offẽdunt illi qui ex quadã pietate mẽtiunt᷑ ꝓ cõſeruãda vita
pꝓximi· Vt ſi guis videat hominẽ queri ad moꝛtẽ · dicat ſe non
vidiſſe eum ·; H
cõſeꝛuanda homĩs cõtinentia · vt ſi virgo volẽti eã defloꝛare

ecũdo circa hoc offedunt ülli qui mentiunt᷑ pꝛo

mẽtiat᷑ et dicat ſe eſſe coniugatã Tercio circa hoc offẽdũt qᷓ

mentiunt᷑ cõſeruãdo homĩiſ exterioꝛẽ ſubſtantiã · vt ſi quis vi

deret predonẽ aliquẽ velle ſpoliare: dicat ſibi ꝑcas ſibiqꝛ nõ
poꝛtat pecuniã Qirca ꝙ querit᷑ vtrũ ſit licituz mẽtiri ꝓpter

liberationẽ homĩs a quocũq;ʒ periculo Reſt põdeo bm Tho ·

ſe · ſe · q· ex · Nõ · ſed licet veritatẽ occultare ꝓuidẽter ſub aliqᷓ

diſſimulatõe · V t etiã Rugꝰ.dicit · Quia ßᷣm doctoꝛes om̃e qdẽe

mẽdacium eſt pctm̃ ad minus veniale ſicut iocoſum S3 pnici

oſum ſemp eſt moꝛtale · quia eſt cõtra caritatẽ dei et ꝓximi·

¶ Tercio cirea mendaciũ iocoſum offendũt illi pmo ꝗᷓ mẽ

tiũtur pro releuando meroꝛ eet tedio · ſicut illi qui aliqᷓ ludri
ca fingũt vt hominẽ melancolicũ exhilarẽt · Secũdo circa ide⸗
offendũt illi qui mentiunt᷑ ꝓ aliquoꝛũ ſolatio. Sicut illi qu
ex cupiditate aliis cõplacẽdi fingũt aliqua iocoſa mẽdacia

vt eos ad riſum puocent · Tercdio circa idẽ offẽdũt illi qui m

tiunt᷑ ex adulatõe iocoſa:ſicut qui falſe cõmendãt hominẽ v
ex eo magis placeãt· ¶ Secudi ſunt qui in hoc pᷣcepto offe

dunt ſunt deriſoꝛes qui offẽdũt ꝓximũ deridẽdo et ſubſan⸗

nãdo Et quilibet talis aduertere debet illð · Subſannãs ſub
ſannibit: et deridẽs deridebit᷑ · Circa qð querit᷑ vtrũ deriſio
ſit peccatũ moꝛtale? Reſpõdeo ßm Tho · ſe . ſe · ꝗ · lxxv · Dicẽdũ
q qñ quis malũ alicuiꝰ pſone vl defectũ in riſuʒ vlł ludũ po

nit deriſio dicit · Et ſi quidẽ hoc fiat ĩquãtũ malũ eſt ꝑuũ vᷣm

ſe: ſic deriſio eſt veniale peccatũ · Sed qñ accipit᷑ ſi puũ rõe
pſone: ſic aliquẽ deridere: eſt eũ om̃ino puipẽdere et tã vilem

eſtimare vt de eiꝰ malo nõ ſit curandũ ſed ſit q̃ſi ꝓ ludo habẽ
duſ. Et ſie deriſio eſt moꝛtale pctm̃· Et tanto graui q;dto ma
ioꝛ reuerentia debet᷑ ꝑpſone qᷓ irridet᷑ Vnde grauiſſimũ petm̃
eſt irridere deũ: a ea que dei ſunt Sicut beataʒz virginẽ ſan
ctos· Secũdo ẽ grauiꝰ:deriſio parẽtũqꝛ in maioꝛi reuerẽtia

ſut habẽdi · Tercio deriſio iuſtoꝛũ ꝑ quã etiã homĩes de bene

.
1

vero de ſe dicit Math·xii. Qui nõ cõgregat mecuʒ diſꝑgit Ad
xpᷣm et ad ſeruos eius pꝑtinet in pace viuere ⁊ pacificare · Vñ

rõõ

agendo impediunv . ¶ vercii ſunt diſcoꝛdiã inter homies ſe
minãtes·quod pctm̃ dñs inter omĩa alia maxime deteſtatur

ſicut per oppoſitum in coꝛdis caritate et coꝛdiuz vnitate ma
qui latus eius lãcea aperuit.vel qui ipᷣm cruci clauis affldit
Quic tales eius ſanguinem

Quius ratio eſt ſm Meinri · de fir.
euacuãt per quẽ omĩa pacificauit:ſiue in celis ſiue in terrig

ſint· ktem illud petm̃ opus eſt dyabolicuʒ et cõtrarniuʒ operi

Macth.v·Beati pacifici qm̃ filii dei vocabunt᷑ Vñ CGreg ·ĩ pa

ſtoꝛali· Si dei vocant᷑ filii qui pacẽ faciũt: ꝓculdubio ſathane

ſunt filii qui eã confundũt. ¶ Quarti ſunt qui frandulẽter
ꝓrmo loquunt᷑·q; hñt mel in oꝛe et

7

decipiũt ⁊ tradũt · v· Cum bonũ facis ⁊ in coꝛde malũ medita
ris: Oſcula q̃ iudas dño dedit hec mihi tu das ˖ Et ſ. eiendũ ꝙ;

quãdo aliquis fraudulẽter bonũ loquit᷑ de alio: et vult au

diẽs eũ loquat᷑ oppoſitũ et malũ de eodẽ tũc talis dupliciteꝛ
pexcat · Primo ĩ ſeipᷣm.qꝛ fraudulẽter lo ui.· Scdo in ꝓximũ
ui nitit᷑ dare occaſionẽ obloquẽdi · ¶ Quinti ſunt qᷓ ꝓximuʒ
cũ vicis et ĩproperiis ꝑturbãt.Et iſii hᷣm Meimii · de fir · ſpin
tualiter in faciẽ chꝛiſii ſpuuũt: et ſputis v̈boꝛuʒ ſuoꝛuʒ amabi
lem eius fadẽ ĩficiũt. Vnde autoꝛitas. Eaciẽ xp̃i videt᷑ alapis
cõtũdere: qui ꝓximũ in pᷣſentia nitit᷑ cõfundere · Queriẽ vtrũ
cõtumelia ſiue cõuiciuz ſit peccatuʒ moꝛtaleg Reſpõdeo ꝙ ꝓ
prie et ꝑ ſe loquẽdo: tunc eſt pctm̃ moꝛtale Et nõ minus qʒ
furtuʒ vlł rapĩa.maxime qñ loquit᷑ anĩo dehoneſtãdi ꝓximu
Et ratio huius eſt . Quia hõ nõ minus am at honoꝛẽ ſuuʒ qui

ei ꝑ tale còuiduʒ aufert᷑: q́; rẽ poſſeſſã qᷓ ꝑ furtuʒ vl rapinaʒ

ei auferẽ · Ergo qcunqʒ obiicit pxrimo ſuo defectus ſuos iniu

rioſe ſine culpa. vt dicẽdo: tu es fur. vłtu es adulter vel vſu
rarius·pel mẽdax · vel tu ibi hoc feciſii· vel ibi ſic vixiſti ꝛet ta
liter egiſti · Vel etiam defectꝰ pene innate · vt dicẽdo· tu es ce
cus vl gibboſus vel ſcabioſus ·et ſic de aliis · eũ cõfundẽdo

fel in coꝛde: ſic primos

Gn
ann

S

cre

gin
oſchne
udoeter

Eeinen

dündt
ſaendig
ultgn
duplete
znpini
tpunn
defrſen
mti
ins
wenen
füng
önnmsc
imi
iſungn,

Argng

sti
lman
pontan

do gt

cftcchn

xp̃s. Qui dixerit fratri ſuo fatueceũ ſupple cõfundẽdo) reus
erit iehẽne ignis· O quid tũc rei ſunt qui parẽtibus ſuis con
tume liã infeꝛũt vt dicẽdo · Tu antique ſtulte· vl alio quocũqʒ
modo eis maledicẽdo tales filii ĩcurrũt eternã maledictionẽ
Vnde exodi · xxi · Qui maledixerit patri vl matri moꝛte moꝛiat᷑
ſupple eterna. Querit᷑ vtrũ cauſa coꝛrectiõis liceat cõniciũ di
ceres Reſpõdeo bm Tho · ſe · ſe · q· lxxii · Sicut licitũ eſt aliquẽ
verberare vlin rebꝰ dãnificare cã diſcipline · Sic põt etiã ali
q́s alteri quẽ coꝛrigere debet:aliqð verbũ cõuicioſuʒ dicere ·
Et hoc mõ dñs vocauit diſcipulos ſuos:qui iuerũt ĩ emaus
quibus apparuit in via poſt reſurrectionẽ ſuã: ſtultos dicẽg
O ſtulti et tardi ad credẽdũ in omibus que locuti ſunt ꝓphe
te · Nõne ſic opoꝛtuit pati xpᷣm·⁊ ſic ĩtrare ĩ gloꝛã ſi 3 pa
tet Luce vlti· Similiter et aplus paulus Calathas nomiĩauit

inſenſatos dicẽs. O ĩſenſati Calathe · Tamẽ ſicut dicit Nug·

Ex magna neceſſitate obiurgatiões ſunt adhibẽde. Ergo nõ
leuiter ſunt ꝓferendattẽ querit᷑ vtrũ hõ cõtumelias ſibi illa
tas debeat ſuſtinereg Reſpõdeo ſᷣm Tho.vbi ſupꝛa· Sicut in
aliis iniuriis ſic in bis cõtumelioſis tenemur habere animũ
preꝑatũ ad tolerãtiam ſi expediẽs fuerit · Quãdoqʒ tũ opoꝛtʒ
vt cõtumeliã repell amus ꝓpter tria. Primo quidẽ ꝓpter bo
nũ eiꝰ q cõtumeliã ĩfeꝛt. vt videlicʒ eiꝰ audacia reprimat᷑:⁊ id
circo tlia nõ attẽptet. Scdᷣo ꝓpter famã nr̃aʒ qꝛ qlibet tenet᷑
defẽdẽ famã ſuã Guia bm Rug · Qui famã ſuã negligit crudel
6. Et q; m Salomonẽ · Meliꝰ eſt nomẽ bonũ q; diuitie multe
Fercio ꝓpter bonũ multoꝛũ quoꝛũ ꝓfectꝰ ꝑ cõtumelias no
bis illatas impedit᷑ Vñ Rugꝰ. Duo ſunt tibi neceſſaria ſcʒ cõ

ſciẽtia et fama. Cõſciẽtia ꝓpter te· et fama ꝓpter ꝓximũ¶ Se L

xti ſunt qui ꝓximũ v̈bis rixoſis ad irã ꝓuocãt. Et talis qui p

uocat ſciẽter pꝛoximũ ad iracũdiam oĩm pctõꝛũ que ille ĩ tali
ira cõmittit ſiue in verbis ſiue in factis reus erit · Quia iracũ
dia eſt ianua omniũ vicioꝛũ · merito ſibi quilibet cauere debe
ret ne aliũ ꝓuocaret · Cõtra hoc faciũt iſi qui annoſos bomi
nes ꝓuocãt vel alios hoĩes paſſionatos qᷓ cito prouocant᷑ ad

irã · in hoc volũt recreari qd tũ ver git ĩ ꝑiculũ aĩarũ ipᷣa

Et grauiter ĩ fut᷑o ꝓ talibꝰ ſolaciiſ punienẽ.· Quia oẽs maledi

ctiões a blaſſemias 1 cõminatiões qs iſte ſic ꝓuocatꝰ ꝓfert:

ipſi lugebũt· Quia ẽ regla cõis. & qᷓ occaſionẽ däni dat: dam

nũ dediſſe videt᷑ · Et xp̃s dicit ĩ euãgelio · Omĩs qui iraſcit᷑ fra
tri ſuo reꝰ erit iudicio. Quid tũc ille reus erit qui nõ ſolũ ira⸗
ſcit᷑ ſed etiã qui ꝓximũ ſuũ ad irã ꝓuocat⸗V nde ſolicite vxor
cauere debet: ne maritũ ſuũ ad iram Prouocet· alias omniuʒ
peccatoꝛum que ipſe ĩ tali ira committit: ipſa Particeps erit
St ſic ſimiliter intelligẽdum eſt de marito· nõ debet ꝓuo
care vxoꝛẽ nec filios nec familiã ad iracũdiam .et ſie de aliia.
Septimi ſunt qui proximis ſuis detrahũt . Et talis detra⸗
M catuʒ moꝛtale et quãdo nõ.hoc quere antea · v. O. R.
ui ſunt qui in bis procacibꝰ et laſciuis ꝓximũ ſcandalizant
et mẽtis integritatẽ coꝛrũpunt. Vnde pᷣma Choꝛin. xv. Cor⸗

9

rumpũt bonos moꝛes colloquia praua Ttem Ephe . v· Poꝛni⸗

ctio ſex modis cõmittit᷑ · Et audire detractionẽ quãdo eſt pec
C S

catio autem 21 omĩs immũdicia aut auaricia nec nomiet᷑ vo

bis: ſicut decet ſanctos. Cõtra hoc ples faciũt qui vᷣba ſcurri
lia ⁊ luxurioſa proferũt ꝑ que proxĩos ad malas cõcupiſcen
tias prouocãt. et in hoc deum grauiter offẽdunt. Et tũc cum
tales coꝛrigunt᷑: tune dicunt nõ denotant coꝛde ſicut pro
ferunt oꝛe· quod tamẽ eſt faftum Vnde Chꝛiſtus dicit in euã
gelio ˖ Ex abundantia coꝛdis os loquitur · Ergo qui talia ver
ba proferunt ſiue ſint viri ſiue mulieres in his oſtendunt ſe

habere impudiciciam coꝛdis. Vnde Criſoſtomus ſ uper Tohã

nem. Quale coꝛ babet vnuſquiſqʒ talia verba loquit et ope
ra facit · hoc etiam patʒz in bonis et honeſius et pudicis homi
nibus: qui nüquam vel raro talia proferunt ſed Mieſum chꝛi
ſtum ſepius nominãt eo ꝙ verſatur in coꝛdibus ipſoꝛũ · hoc
Peeet in beato gnacio martire qui in toꝛmẽtis poſitus ſepiꝰ
ieſum nomĩauit. Et requiſitus quare hoc nomen totiẽs no⸗
minaret:dixit· Quia hoc nomẽ ſeriptũ habeo in coꝛde meo·et
reticere nõ poſſum · Et toꝛtoꝛes poſi moꝛtẽ eiꝰ coꝛ extraxerũt
ð coꝛꝑe ⁊ illud ĩ ꝑtes ſciderũt · ⁊ in qualibʒ parte fuit ſcriptũ

DEBGWK. NRNONO FKX.
à pᷣbis malis et ſcurꝛilibus et luxurioſis. Vnde Yſido · ð ſum.
H

drn bono⸗Mali ſermões in oꝛe chꝛiſtiani eſſe nõ debẽt · Moc etiaʒ
nſaͤf oulſtedit apls dicẽs · Omĩs ſermo malus ex oꝛe vro nõ ꝓcedat

4 . . ,D ,N„ — ‚⸗ HM ,
iſli Et merito · qꝛ ᷣm dictũ chꝛiſti in euãgelio. De om̃i vbo ocioſo

WQül reddituri ſumꝰ rationẽ. Multo foꝛtiꝰ ð v̈bis ſcurruibus 1no
benni ciuis · ꝛigo merito qlibet nĩm dʒ a deo petẽ cũ pſal d. Pone
wet due cuſtodiã oꝛi meo vt nõ delinquã ilingua mea Et nota ꝓ
Arn cõcluſiõe octaui p cepti ſczʒ de falſo teſtimoĩo quo falſi teſtes
Niis puniant᷑ quãdoqʒ in pᷣſenti: q̃ndoqʒ i futuro: ⁊ de boc pono
e. tale exẽplu · Legic ꝙ qᷣdã bonꝰ hõ ⁊ iuſtꝰ ꝓpter rigoꝛẽ iuſti: N
S tale aspin- Legi doĩ bon Fo ni. deermien ſbr ſalla
Nn cie a qbuſdã malis b it odiebat᷑ vnde ipoſt uerunt ſibi falla
qimia qᷓiuramto cöſirmauerut: eo &, no faclliter crdbat
eis hoĩes propter excellẽtiã vite iſtiꝰ boni homĩs. et pmꝰ ait
niſi ita ſit vt proferã igne ꝑeã · Secũd⸗ dixit moꝛbo regio le⸗

mee

l dar ĩ toto coꝛpe ſi nõ ita ſit · Terci oculos ꝑdã: niſi ita res ſe
⸗ babeat· Qð totũ ſic euenit illis propt er petm ꝑiurii 1 falſi te
ein. ſtiimoni. Naʒ pPmus teſtis falſus mox a plaga ignis exuſtus ⸗
ſn. Secũdꝰ a pedibꝰ vſqʒ ad caput cõſumit᷑ qꝛ putridꝰ factꝰ ẽ ·
dunſn Terciꝰ talia audiẽs ⁊ vidẽs ⁊ de ſeipſo timẽs:factũ reuelauit
üitan et poſtmodũ cecꝰ effectus eſt· Vnde ð hoc dicit Salomõ pꝛo⸗

nr uerbioꝛũ · xix· EFalſus teſtis nõ erit impunitus⸗
tnai — (enono precppoõ.
unr XOn cõcupiſces rẽ proximi tui · Superiꝰ in ſeptĩo pꝛe R
mante

ewn cepto pꝛohibuit furtũ:hic aũt prohibet cõcupiſcẽtiã
Grhin oꝛdis· dicẽ ſ. Nõ cõcupiſces rẽ proxĩ tui · Et ſcẽdũ ꝙ
tr cõtra hoc preceptũ faciũt decẽ gna hoimDrimiſi ũt q concu
Nihn piſcũt bona alioꝛũ.⁊ ſciẽtes ꝙ nõ poſſũt obtinere rẽ cõcupi
Nni tã nõ proſequũt᷑ cõcupiſcẽtiã · Si aũt ſarẽt ſe poſſe cõſeqᷓ cõ
ün cupita: foꝛſan foꝛtiſſime conarẽt᷑ ad proſequẽdã cõcupiſcẽtii
nsſt in effectũ · et iſti taliter cõcupiſcẽdo moꝛtaliter peccãt Se
totiste cũdi ſũt q̃ aliẽa cõcuꝑiſcũt ⁊ cũ oĩ conatu exterioꝛ laboꝛãt ꝓ

entn tali re illicite obtinẽda q q̃ʒuiſ nõ obtineant:peccant tñ moꝛ

etmumn taliter:q apparet ĩ fure ⁊ latrõe ꝓ furto ⁊ rapĩa laboꝛante
r ſohi liq; ĩ effectu nõ furẽt᷑ nec rapiant: moꝛtalr tam̃ peccant et

—

grauiꝰ q́; pᷣmi · Si auteʒ prauis conatibꝰ aſſequũt᷑ appetita.
adhuc grauius pec cãt vt patet in furibꝰ ⁊ latronibꝰ rẽ cõeu

pitam illicite obtinẽtibꝰ.Et iſtis nũq; remitti᷑ pctm̃:niſi pri

us reſtituat᷑ ablatũ.vt Rugꝰ.dicit · DHũmodo tũñ habeãt facuil

tatẽ reſtituẽdi · ¶ Tercii ꝗᷓ cõcupiſcũt bõa alioꝛũ nuſte:⁊ hũt

ſpeʒ vt ea ſibi poſſint acqrere:ſed nõ audẽt attẽptare ꝓpter
timoꝛẽ coꝛꝑis ⁊ honoꝛis · Sʒ ſi ſcirẽt ſe poſſe euadere:ſeque

rẽt᷑ toto conatu:et ſic nõ ꝓpteꝛ deũ dimittũt:ſed ꝓpter timo

rẽ ⁊ cõfuſionẽ hũanã · Quarti ſũt q cõcupiſcũt iuſtas res ſʒ

ad luxuriã vl ad crapulã. Siẽ ille diues ð quo ſcribit᷑ luc· xvi ·

deé: 1 pecuniã lucrari vl vſurariũ vſuras exercè. vel videt ſi up
bias veſtiũ · et ſic ð aliis. Et ſic ad talẽ finẽ deſideraꝛet etiaz ha
beie diuitias: vt ſic etiã cõtra deũ poſſz viuè: peccat cõtꝛa hoc
pceptũ · It ſᷣm hũc ĩtellectũ nõ ſolũ cõtra illð pᷣceptũ faciũt

7„
—.

illi qᷓ aliẽa ocupiſcũt: ſʒ etiã q ſua ꝓpᷣa male ⁊ ill te expẽdũt
vt põpoſi ⁊ voluptuoſi teſſerarii 2 hmõi . ¶ Quiti ſũt q cũ ni
mio appetitu ⁊ amoꝛe afficiunt᷑ ad tꝑalia: q;uis nõ ĩiuſte vel

lẽt ea acqrè: tñ qñ ille appetitꝰ ⁊ amoꝛ tꝑaliũ ſi upat vl p̃cellit

amoꝛẽ dei 1 appetitũ ꝓpe ſalutis ·ſic ꝙ mẽs ſuffocat᷑ ex toto
taleſ etiaʒ grauiter peccant. Sʒ heu ples ſũt q totũ coꝛ ſuũ oc
cupãt cũ tlibꝰ. ſic ꝙ raro vl nũq; ð do vl ꝓpa ſalute cogitãt
Sexti ſũt qͥ auare poſſidẽt ⁊ rcinẽt ſua iuſta bõa cũ nimia
tenacitate 1 cũ inſatiabili cupiditate ſie ꝙ de ſuperfluis pau
pibꝰ nõ ſbueniũt ſᷣm iuſſũ xpᷣi qͥ diẽ Lucxi .Oð ſüipeſt vat⸗ e⸗
lemoſinã. Et ð his diẽ Mermanꝰ ſcilditʒ.· Q ſi ſupflua tenẽt qᷓ
danda eſſẽt: tũc ſi ex tali tenacit ate ſuperfluoꝛũ alii magnam
penuriã ſuſtinerẽt · vtputa qͥ tenẽt ſuꝑfluũ bladũ vinũ vł hꝰ
mõòi victualia vt cariꝰ vẽdẽ poſſzʒ vñ mltoꝛũ penuria: ⁊ reruʒ
cariſtia ſeqᷓret᷑ grauiter peccarzʒ. In neceſſitate eĩ extrema ſu

pꝓflua tenacitas diuitũ videt᷑ oĩno eẽ ĩ ĩiuriã pauꝑũ.Vñ ãbꝛo

Vniüſis creatꝰ ẽ mũdꝰ:quẽ pauci dĩtes occupãt. Vñ Baſiſu
pꝓ illð Luc·xii· Moĩs dĩtis.dicit. Nõn e ĩqᷣt ſpoliatoꝛ es qᷓ diſpẽ
ſida ſuſcepiſti ꝓpa reputãdos Eſt em̃ paĩs famelici quẽ tu te

—

=

er nes · Nudi tũica quã ĩcõclaui cõſzua s · Diſcalciati calcii qᷓ pe
i nees te marceſcüt · idigẽtis argẽtũ qð poſſides hũatũ.ñ am
bro·ĩ ſzmõe · Nõ mĩons ẽ crimĩs hũti to lłẽ q; cũ poſß ĩdigẽti
l bꝰ ᷣnegare · Ergo tãtoꝛũ ſcial te eripꝑe bõa: q;tis poſſel prare
lee 2 nol.Sciẽð tñ ꝙ mgr ĩ opẽdio theologice vitatis diẽ · Cũ q̃s
retinet ſuꝑflua ex ĩſatiabli cupiditate:ẽ moꝛtłe pctiũ · Et pci
li puũ ſignũ tal affectꝰ ẽ· ꝙ ꝗᷣs res pon. pueree⸗ ſinit apdð ſe
Tre q́; vtilr aliis diſpẽſʒ· vbi gra. ſiẽ ille qͥ panẽ vłl carnes ⁊ frum̃
ae tũ vł hmõi cõeſtibilia ꝑire ꝑmittit: ãte q; pauꝑibꝰ eꝛogaꝛe vel
mmiid let· Et hoc ex nimia ꝑcitate · qꝛ timʒ ſibi ſp ðficẽ · ⁊ qñʒ tal vix
en. audʒ m ſuaʒ ncẽitatẽ comedẽ· Et ĩ hoc ſilis ẽ bufoni: de quo
an legit᷑ ꝙ traʒ cõedit: ⁊ qñ caput ſuꝑ traʒ erigit: tũc tĩet ſibi tꝛrã
lnah adbuc S8ficẽ·a nõ audʒ plꝰ cõedeꝛe ð tꝛa n icztũ pᷣt cũ vno pe
eun de tegẽ ſu tollẽ· Ergo qlibʒ poſſidẽs bõa tꝑalia dʒ pauꝑibus
kticnh cõdiuidẽ · Vnð aug· Daxpᷣo terriſ:q tibi reddz ĩ celo. Vnð eẽ
Püfun Beda ſuꝑ Lucaʒ· Nõ rep̃hẽdit᷑ diues ꝙ terrã coluerit: vel fru
rapini ctus in hoꝛrea cõgregauit ſed ꝙ fidudam vite in illis poſue
tiin rit · nec pauperib' erogauerit · vt ab eis reciperet᷑ in eternis
ſuſeſe tabernaculig Nota exempluʒ de diuitibus tenacibus · Legit᷑
Möed ꝙ quidaʒ diues tempoꝛe famis ne audiret voces queruloſas
tdty pauperuʒ ad quandaʒ ſuaʒ hereditatẽ iuxta quandaʒ aquaʒ
H ſe tranſtulit . vbi pre nimia fame pauper populus clamans:

euz ſecutꝰ eſt pꝛopter ſuſtentationẽ · Quoꝛuʒ voces audiens
inna Beſpõdit nõ durabo cum iſus canibus· Et ſic fecit mẽſaʒ ſ uã
poni retro in aliaʒ cameraʒ· vbi tales voces audire nõ poſſet
Et ſtatim quidaʒ armatus pulſauit in poꝛta: dicens Nunciꝰ
dei ſum et volo loqui domino veſtro . Sed cum ſeruitor de
Bmn mandato domini ſui eum aſſereret ibi non eſſe. Reſpondit .
Mæẽtiris· nam in illam cameꝛam ideo ſe trãſt ulit ne pauperũ
damores audiret. Et nunc ex parte dei ego cito eum vt com
p areat coꝛam deo reddere rationẽ de om ibus temporalibus
e. . ſibi commiſſis· Qui diues mox ad moꝛtez infirmatus a caris
hiinn ſuis ad penitentiam et ad confeſſionem exhoꝛtabatur atten

3 tius · quos il e audire renuit · led dixit ˖ Ego ad iudicium dei a
ores tatus ſi uʒz et compar ui et ad eternam dam nationẽ iudicatus

x. PPRB6. PpeCRIO.

ſum ſine om̃i ſpe ſalutis:qꝛ ſicut nõ exercui miſericoꝛdiaʒ et
cõpaſſionẽ ad pauꝑeſ xp̃i:ſic eadẽ diſtrictõe ſine miſericoꝛdia
ſetẽtiatꝰ ſum. et ſie ifelicẽ aĩaʒ expirauit ⁊ res et coꝛpꝰ i vitä 4
1 aĩaʒ ꝑdidit · Vnde Tacobi.iii · Tudiciũ fit ei ſine mia: qui hic S
ñ facit maʒ (Septimi ſũt qͥ cõcupiſcũt honoꝛẽ ⁊ pulchritu
dinẽ ꝓximi honoꝛẽ ꝓpter exaltatõem et ſuꝑbiã. pulchritudi
nẽ ꝓpter hoc vt hoĩbuſ placeant.⁊ hoc eſt pctm: Sed ſi naa t
liter quis appeteret pulchritudinẽ: nõ tam̃ cõtra deũ ꝓpter
hoc viuere vellet:ſic qñq; põt eſſe ſine pcc̃o.· ¶ Octaui ſůt q nin
famulũ vel ancillã ꝓximi ſibi attrahũt cũ tamẽ alias a ſßuitio tpe
recedere nõ intẽdũt: quod eſt ꝓhibitũ in lege· vt hẽt᷑ exo.xx. 5
Noõ cõcupiſ ces ſeruũ vel ancillã ꝛc· Itẽ ẽ cõtra legẽ nature · a ſi
2„ hec eſt lex naturalł. Quod tibi nõ vis fieri vide ne feceris ale
ri· Et xp̃s in euangelio·. Que uultis vt fadãt vobis hoĩes ·ꝛc.
Ergo ſi tu haberes famulum vel famulam fidelem. et non der
velles ꝙ tibi qs eũ vel eam abſtraheret · ſic et tu ꝓxĩo teneris (C
Noni ſũt qui nimio amoꝛe afficũtur de ſuꝑbia tũñ ĩfra de: ol
um et hoe eſt ueniale · ¶ Decimi ſũt qui appetũt aliena um ae
volũtate cõditionata: ſeʒ ſi poſſẽt habeꝛe ſine offẽſa dei et ſiu a
ria ꝓximi. et tũc uel nilm ul tm̃ eſt ueniale peccatũ. ſiue talez E
cõdicionẽ actualiter addãt:ſiue hitualiter eaʒ intdant.· mn
On cõcupiſces vxoꝛẽ ꝓximi tui. Vbi ꝓhibet᷑ oĩs cõcu
piſcẽtia carnis · Quia antea in ſexto p̃cepto pꝛohibuit m
Qactu carnis hic aũt ꝓhibet cõcupiſcentiã carnis. Vbi

ciẽdũ ꝙ cõtra hoc pꝛeceptũ faciũt quattuoꝛ gůa hominum.
¶Drimi qui deliberate cõcupiſcũt et libẽter oꝑe actũ peꝛpe
trarẽt ſi poſſibile ipſis foꝛet. et tles cõtra p̃ceptũ dei faciunt
et peccant moꝛtaliter· Veibi gra:Si qͥs vna die cẽtũ domus
ĩtraret · et ĩ qtibet domo cõcupiſcẽtiã malã ſibi ꝑ uiſũ acqui: do
reret · tot peccata moꝛtlia acquirèt. Vñ Mathei:v⸗Qui uiderit d
mulierẽ ad cõcupiſcẽdũ eam iã mechatꝰ ẽ eã in coꝛde ſuo · ſcʒ n
ut cõcupiſcẽtia traſeat in affectũ coꝛdis:⁊ ĩ cõſenſũ rõnis· Et O””MV
etiã ſi fad tas aſſit facẽ diſponat· iaʒ mechatꝰ ẽ eã ĩ corde ſuo del
Quia hᷣm iura uolũtas ꝓ facto reputat (Secũdi ſũt qᷣ uellẽt AQL

e
de
ini
guibe

cin

Witd
ſinte
iner
lir
Afuto
gon

te n
ns dte.

es.
A No
btenent
ſfn de
emacun
daetiil
ſber
:
cigco
chlut

quĩ hoc opꝰ ꝑpetrarẽt · Et tales qui ſic dimittut:

parit peccatum moꝛtale.

D6 PBG. DECMMO K.
et poſſent: ſed timẽt mundũ et ſcandaluz. Sʒ ſi ſcirẽt ſe poſſe
latere ĩ hoc actu: nec deũ nec ſanctos nec ſalutẽ aĩe curarent
imittuũt: deũ gꝛauiteꝛ
offẽdũt · qꝛ volũtas ẽ deliberata ad actũ illũ (Terci ſũt qui
nõ cõcupiſcũt nec actũ ꝑpetrare volũt: ſʒz faciut vt cõcupiſcã

tur. ut multe mulieres ſilr 2 vᷣgĩes q̃ ad hoc ſe lauãt ⁊ ornãt

ut amabilioꝛes fiãt · qᷓ nõ ſolũ ĩ plateis ⁊ choꝛeis imo etiã ĩ ec

deſia coꝛda viroꝛũ vlnerãt · dũ eis nũc coloꝛe albo:nüc rubeo

nüc familiari colloqᷓo: nũc manuũ iniectõe · nũc vult? cõpoſi⸗
tõe nunc ocloꝛũ laſciua intuitõe laqueũ 2 occaſionẽ ruine pꝛe
ſtãt. Et tles qͥ ſic nõ cõcupiſcũt nec actũ facẽ volunt ſz cõcupi

ſci uoluntſũt occiſoꝛes aarũ · Vñ Bn in ſermõe· Nõne vider

tibi grauioꝛẽ ab eo xp̃s ſuſtinẽ ꝑſecutõeʒ q ſuggeſtione mali

ccaſiõe ab eo

gna exẽplo ꝑnicioſo ſcandali o utit aĩas q́s re⸗

demit: q;ᷓ a iudeo qͥ ſ anguinẽ ei effudit · ¶ Quarti ſüt ꝗ nõ C

cocupiſcũt nec etiaʒ actuʒ facẽ ꝓponunt ſz ti de lectant᷑ ĩ mo

roſa delectatõe cuʒ plẽa rõe ⁊ volũtate:Et tlis m oꝛoſa ð lecta

tio ẽ pẽm moꝛtle· Cõtra qð heu mlti faciũt tã mlłieres q; viri

NEN

.

quales nolunt cõcupiſeere nec uelle cõcupiſci ab aliis · tñ vo

lũt agẽ diẽ feſtũ ĩ reliqis nociuaꝛũ ⁊ ᷑piũ cogitatõnũ · qd tam̃

nimis ẽ pꝑiculoſũ ·. qꝛ facilime ex hoc pcẽ̃m moꝛtle incurrit · VYt

pꝓbat Hacobꝰ ĩ canomca ſua cũ dicit · Cõcupiſcẽtia · i· ĩterioꝛ aĩ

delectatio cum concepit:ſubaudiendo conſenſum ratõnis.
Sciẽdũ ſcðᷣm Crego ꝙ bumana tẽ
ptatio ꝑfict᷑ in tribus · ſeʒ ſuggeſtion e· delectatõe · et cõlenſu

Si enim ſuggeſtio ĩducit paſſionẽ que eſt ſubtus motus coꝝ

. „. .

Eitan tis ſeu delectantis in re cogitata ſic eſt veniale peccatũ
i

2

autẽ ſuggeſtio ĩducat paſſioneʒ ꝗᷓ eſt quedaʒ aĩme foꝛma⸗

lis deliberatio tũc aut nò eſſe ſẽtit᷑ delectatio in tali cogitati

one. Rſic vel nõ eſt pẽm uel ſolum ueniale. aut ſentit᷑ delecta
tio in cogitando· Et hoc cõtingit dupliciter · aut tunc delibe
ratio ratonis nõ cõſentit in delectatõeʒ. ⁊ ſic eſt adhuc venia
le · Kut cõſentit · et ſic eſt peccatuʒ moꝛtale · ſiue conſentiat in

delectatõeʒ interioris actus: ſiue conſentiat in ipſum opus·
Quius ratõ ẽ quia nõ ſolum conſenſus uerus puta cum quis

cõſentit in opus eſt peccatũ moꝛtale: ſed etiã in terp̃tatiuuus
vt cum quiſ cõſentit in ſolã delectationẽ interioꝛẽ:nõ aũt in 4
opus · Et hoc habʒ veritatẽ ſi delectatio cadat ſi uꝑ obiectũ in
cludẽs in ſe defoꝛmitatẽ ad rectã rationẽ. Si aũt quis nõ de⸗ “
lectet᷑ in delectatiõe turpi. Duta ſi alicui placeat cogitare de H
ſpecie alicuius mu lieris pulchre abſe qʒ iſta defoꝛmitate cõcur OGUͤ
rẽte· ſic cõſenſus in talẽ delectationẽ nõ erit pctm̃ moꝛtale: S
ſed potius veniale . (Ex plicit tractatꝰ de decẽ pceptis·
Kmncipit tractatus de nouẽ peccatis alienis. l
K Quenm ſunt pctã aliena quoꝛũ ſi pctõꝛ in morte u
cet hoc nobis videat᷑ mirabile ꝙ hõ damnet pꝛo .
alienis ſicut pro ꝓpriis · Tdeo omẽs ſ ollicte di⸗:
AUltcite nouẽ eſſe genera hoĩm que breuiter diaam oo
ui damnant᷑ pro alienis ꝓctis: pm ꝙ ſunt nouẽ pctã alienaz e
PDrimũ eſt iuſſio ſeʒ cũ qs iubet altera peccare · Verbi gra de
tia· Dñs qui iubet famulũ: Vlpater ꝗ iubʒ filiũ · et dña qᷓ iubzʒ (L
ancillã hec facere que ſunt cõtra caritatẽ dei et ꝓximi Zieus “ Cn
ruſtici qui iubẽt ſuos famulos däna inferre ꝓximis cũ peco ſed
ribus ſuis in gramĩbꝰ vl'in ſegetibꝰ. vel dña que iubet ãcillã dnRn
ad pratũ alteriꝰ ire:⁊ ibi gramĩa recipere. qð tñ bene cogno i
ſcit eſſe cõtra volũtatẽ illiꝰ cuiꝰ eſt pratũ · Etſi niſi vnũ půniũu =
plenũ gramibus ancilla ex iuſſu dñe recepiſſet domina obli l
gat᷑ ad reſtitutionẽ· Item mechanici in ciuitatibus qui iubent eo
luos famulos infideliter laboꝛare ſua artificia. ktẽ pãnifices de
qui iubẽt pannũ nimis exceſſiue laniare et extrahere. Itẽ can een
Pones qui iubẽt famulos ſuos mẽſuram cum vino nõ bene be
ĩplere· Ctem parẽtes qui iubent filios ⁊ filias choꝛiſare· et ſi iſe
de aliis . Quia quidquid iuſſt iſti quod eſt cõtra caritatẽ dei et kun
proximi in iſtis reus es· et damnaberis cum illis qui hoc ex ccd
iuſſu tuo ꝑpetrauerũt · Vnde Sapiẽtie. xviii. Simili pena ſer aot
uus cũ domĩo aff lictꝰ eſt.ymo qñq; iubẽtes plꝰ peccãt q́; faaa· Kp
ciẽtes· erodes em̃ nõ decollauit toßhez : tñ ita reꝰ ẽ tãq; cuzʒ ttum
ꝓpᷣa manu feciſſet. Et hoc qres Quia iuſſit. Similteꝛ pilatꝰ q niecan

pe PeCCNIISs NIIENS.

un nõ crucifixit chꝛſtũ ꝓpria manu: ſed milites ſui ex iuſſu ſuo
n Nabuchodonoſoꝛ Holifernẽ pred ari iuſſit Anti ochus iuſſit
n leges nõ ſeruari d eberẽt qð fuit cõtra deũ:⁊ alii multi qui
ti or iuſſerũt fieri quo d fuit cõtra deu. Et hi omẽs et conſes

nex dãnati fũt et dãnabu nẽ · et ſiẽ iſte bonꝰ hõ ꝗ iubet bonũ fier

etier ſaluabit᷑: ita qui malũ iubet oꝑari damn abit · Sed vtrũ tales
rle tenẽt ad reſututionẽ? Reſpõdeo ꝙ ſic · Quãdo pbabiliter 48
ne credit ex ſua iuſſiõe ſecutã eſſe ablationẽ · vel noĩe ſuo facta
ratã habuit. alias nõ ( Secũdũ petm̃ alienũ eſt cõſliũ· Qui⸗ B,
cunq; eigo alteri malũ cõſulit ſiue ſuo ſuꝑioꝛi· ſiue pari· ſiue
no ſuo inferioꝛi vel alio mõ cuicũqʒ: dãnabit᷑ cũ illo qui oꝑe ꝑfe
Nou cit· Vnde peccãt mali cõſiliarii dnñoꝛũ: qui ſuadẽt gueꝛras ra
io din as exactiões Et alii Ar ſuadẽt foꝛmicationes et furta vel
unne mõi · Et quicũqʒ dat cõ liũ vnde dänũ pximis infe rẽ · vt the
auare vel

tdon olonia noua inſutuere. vel an tiqua theolonia aggrauare vel
augmẽtare:et etiã cẽſus pauperũ aggraua re. Fte qui ĩ ciuita

nig tibus dãt cõſiliũ ad nouas in ſtit utiões in damnũ pauperuz
ſi et cõitatis · tales rei erüt omniu pctõꝛuʒ illoꝛuʒ que ex cõſilio
an eoꝛuʒ ppetrata ſunt vel ꝑpetrabunt᷑ vſqʒ ad nouiſſimũ diẽ ſi
ſic decedũt · Ergo quilibet ſibi cauere debet a cõſilio et doctri

.

na mala. Quia talis coꝛã deo homicida reputabit Vñ Fugꝰ.

. ſup Toh̃· Momicida diabolꝰ dicit nõ ꝙ gladio aceinctus ne
D ferro armatꝰ accedat ad hominẽ: ſed qꝛ malü vbuz ſemiĩauit
“ Noli eꝛgo te putaren eſſe homicidã: qn fratri tuo mala ꝑſua
“ des Ttẽ mali cõſiliarii ſunt ſicut diaboli qui ſp malüũ ſnadent
„ Sed qꝛ ſunt eis ſimiles in culpa · cõſequẽs eſt ꝙ erũt eis ſiſes
h ĩ pena. Sed q; boni cõſiliarü ſũt ſiẽ ãgeli dei: q ſp fuadẽt hoiꝛ
Hm gqa5 bonü et ſalubre eſt: et ea ꝗᷓ ſunt pacis: Sic et boni cõſilia
e rii faciũt· Et ideo merito cuʒ angelis glaʒ eternã pollid ebũt
reſte tem mali cõſiliarii ſunt fdi capphe: qui dedit cõſiliũ vt xpᷣs
nint ooecideretur- Vn de o chꝛiſtiane ſi conſulis ꝙ aliquis damniſi
mibeeg cet ꝓximum ſuũ in rebus quod alias non feciſſet · tu teneris
lcrnſe ad plenã reſtitutionẽ · Gtiã ſi inde nunquaʒ aliquod emolimẽ
etit tum habuiſii· Etẽ ſi conſulis vt quis peccet moꝛt aliter ſcʒ foꝛ
e nicando vel decipiendo vel furando· et huiuſmodi teneris·

ſatiſfacere quaſi hoc ipſũ peccatũ opere ꝑpetraſſes· IEtem tu
vetula ſi ſuades alicui vᷣgini foꝛnicari: oĩm peccatoꝛũ ita rea
Q es ſicut ipſa feciſſes· Itẽ ſi ſuades iniuſta p̃lia· iniuſtas guer
ras · et huiõi:omniũ malorũ que ibi fiũt reus es ·⁊ cõſiliuʒ tu
uunm ſup te reuertet᷑ Vnde dðꝛ eccia · xxvii· Eaciẽti cõſiliũ neqſſi
mü ſup ipſũ deuoluet᷑· Vñ Tob · xvin · Pꝛecipitabit eũ cõſiliuz
ſuũ.Sciẽdũ ꝙ mali cõſiliarii vt cõmuniter turpi moꝛte mori
unt᷑ · Cxẽplũ de Amã Heſter · vii· qui fuit ſuſpẽſus ad patibu
lũ quod pᷣparauit mardocheo·Ttẽ patet hoc de rĩcipibus ꝗ
dederüt cõſilium contra Danielem vt mitteret᷑ ĩ lacũ leonũ
Qui poſtmodum ꝑ ſe fuerũt in lacum miſſi · et ſic aleonibus
deuoꝛati · vt habet᷑ danieł.vi. Ttem patet hoc in achitophel qͥ
dedit malũ conſilium cõtra dauid· ⁊ poſtmodũ ſeipſuʒ ſuſpẽ
dit vt habet̃ ſecũdo regũ · xvii. Ideo ſolicite cauẽdũ eſt vni
cuqʒ a malo cõſilio· Quia vt frequẽter malũ cõſiium ſuꝑ ip
ſum deuoluet᷑· ECxẽplum · Temꝑe peꝛſecutõnilſ fidei xianeſn
it quidã cõſiliariꝰ peruerſus qui cõſuluit pꝛefecto vt facerert
fieri tharũ eneũ:et in medio lateris ipſius thauri faceret ma⸗
gnũ foꝛamẽ cum cooꝑtorio cum quo clauderet᷑· et ſic chriſtia ſ
nos intro poneret · et ignẽ ſubtus thaurum ſupponeret · Et
ſic a xpᷣianis mirabiles et lamẽtabiles voces audiret cum ab
igne et caloꝛe toꝛquerentur. Quod pꝛefectus volens experi: 14
ri conſiliarium eundem primitus intro poſuit · Et ſic ſcdum S”RM
dictũ eccĩa · xxvii. Eacienti conſiliũ nequiſſimum ſuper ipſuʒ eer
D deuolutum eſt· ¶ Tercium peccatum alienum eſt conſeſus· E
videlicet cũ quis ex coꝛde diligit malum qð alter facit immo hbe
et fouet et tales digni ſunt moꝛte · quia nulli placere dehbet A
illud quod deo maxime diſplicet · hoc eſt peccatũ ⁊ iniuſuicia do
Quia o xpᷣiane hoc deus meruit apud te ꝙ debeas doleꝛe de ei
malo quod fit domino deo tuo · Et ideo cũ gaudes de quo dd
do lere deberes non es verus amicus dei:a ideo damnaberis “””ẽ
cum conſentis et congaudes malefacientibus · Ergo ſi non ”
iuſſiſti nec conſuluiſti: ſed ſolum conſenſiſti ad mial⸗ facien⸗ 1. Ec
da que ſine tuo conſenſu non fuiſſent perpetrata. reus eris deu
omniuʒ illoꝛũ factoꝛũ malorũ· ⁊ dãnaberis cũ malefaciẽtibꝰ 4
re

„

pé pec. IENIS If.

tn Vnde ad Roma. i Digni ſũt moꝛte nõ ſoluʒ qui faciũt: ſed eti
aguer am qui cõſentiũt malefaciẽtibꝰ. Verbi gratia · tu nõ velleſ ali
lunn quẽ ludere: nec cõſulis:ſed ſolũmõ cõſentis in hoc reus eris
necſ Similiter pater et mater nõ iubẽt filiũ vel filiã chorizare ſed
fſlog coõſentiũt · in hoc rei erũt · ⁊ ſic de aliis · Ergo uicũq; p̃eſt ali
tenee cui ciuitati vel cõmunitati: licet nõ ee malefaecleinec cõ
ponb ſulat: ſed cõſẽtit malefaciẽtibꝰ⁊ pmittit fleri mala.ſiue hoc fi
leu. us erit omniũ maloꝛũ que ſub dominio ſuo fiũt· Vñ Sap· vi
eoribae Judiciũ duriſſimũ fiet his qui pꝛeſunt· Hoc adueꝛtere debeꝛẽt
tp qui luſoꝛes fouent in ciuitatibꝰ. vel in do mib ſuis eos lude
re permittũt · 1 ſic de aliis malis que ſine con ſenſu eorum nõ
inn poſſunt fieri · ¶ Quartum peccatum alienũ eſt adulatio · Et S
nſyr in hoc rei ſüt iſti qui peccata cõmendant in pomĩbus qui ma
e le faciũt.pꝛo quo dänabunt᷑˖ Naʒ qui ita laudant et adulant
tfxer malefaciẽtibus: ita rei ſũt quodãmodo ut illi qui faciũt pec:
Netm catum· Nam cum aliquis peccat increpari et non laudari de
chi beret · Id eo iam pꝛopter adulatoꝛes et laudatoꝛes pec catoꝛũ
ra⸗ mali confoꝛtantur in maliciis · et pꝛopter deriſionẽ bonoꝛum
an aliqui homineſ verecundãtur benef aceꝛe: quod eſt miſeꝛabile
Gne n audire. et ideo tales participes ſ ut omnium maloꝛum iſtorũ
Cun Et tales valde rep̃hẽſibiles ſũt omn iũ maloꝛũ iſtorũ· nam p
rſ, uertũt ominẽ recte ratõis ĩ hoc iauvãt illuo quovreprß
öim ſibile et illicitü eſt et vitupant et ſubſannãt illud quod ſalu
offex bpeie et laudabie eſt. Et ꝓpterea tales adulatoꝛeſ ſunt maledi

“ di. Ideo habetur eſaie. v. Ve qui dicitis bonum malũ·et malũ
e et bonuz ponentes tenebꝛas in lucem· amaruʒ ĩ dulce. dulce in
nnnſtn amaruʒ Quare putatis ꝙ iaz taʒ femĩe q; viri tot iaz habeãt
6Merde peccata etiaʒ nel ciẽter. qꝛ laudantur in his que faciũt ·et ido
nN non cognoſcunt ſe eſſe peccatoꝛes ſicut coꝛam deo ſüt · et ita
umnhn decipiunt᷑. Vnde elaie · ix · It erunt qui beatificant ⁊ qui beati
gonm lficantur precipitati· Vnde etiam Seneca·Maluʒ hoĩem blan⸗
nmh deloquentem agnoſce tuuʒ laqueuʒ eẽ · habet enim ſuum ve
1ſe nenum blanda locutio ˖ deo nolite laudare malum et deride
Afri re bonum · quia hoc eſt vnum de ſummis picul in eccĩa dei ·

Vnde Ruguſtinus ſuꝑ pſal. Duo ſunt genera perſecutoꝛum
ſcʒ vituperãtiuz et adulantiũ:ſed plus pſequimur lĩgua adu 4
latoꝛis q́; manu ꝑſequentis · Vnde etiã Miero. ſi uper pſal.Ni 4
hil eſt qdð taʒ facile coꝛrũpit mẽtes hoĩm ſicut adulatio· Plus
em̃ nocet lingua adolutoꝛis qᷓ; gladius perſecutoꝛis. HMoc co 5
gnoſa poteſt ex eo ꝙ adulatoꝛes ligant homĩes in peccatis. ””M
Vnde Ruguſtinꝰ .· Kdulãtium lingue ligant hbomĩes in pecca ðSð””
tis delectãt em̃ ea facere in quibus nõ ſolũ nõ metuit᷑ repre
henſoꝛ: ſed etiam laudat᷑ operatoꝛ· Item tales adulatoꝛes po ee
nunt et cõſu mũt puluillũ ſub capite iacẽtis ĩ peccati s· Vnde Aa
Ezechiel. xiii· Ve qui conſumũt puluillos ⁊c̃. Dup quo verbo kr
dicit Ereg · ſup Gʒechielẽ. Omel·ix. Quis male agẽtibus adu “
latur puluillũ ſub capite iacentis ponit · vt qui coꝛriꝑi ex cul i
E pa debuerat:in ea fulcitus laudibus quieſcat. SDequit wii an
dere qũo mali in maliciis ſuis laudant᷑ et virtuoſi in virtuutt· d
bus ſuis irrident᷑· Pro quo ſciendũ ꝙ vicia ꝑ adulatoꝛes acd tnt
ſierũt ſibi virtutũ nomĩa.nã ſuꝑbia edificioꝛũ veſtiũ cingulo xs
rum calceoꝛũ et omniũ exterioꝛũ geſtoꝛũ ab ipſis boneſtas 2222
eſt nũcupata· vt dicẽdo· Quã bene decoꝛat te iſta tunica vo mu
iſta veſtis· q́; pulchꝛa es in facie· Quã bene decoꝛat te illud pe le
plum.Quã pulchꝛe incedis· et ſic de aliis. Et in boc ꝙ imitãt K
luciferũ in ſuperbia extollẽdo ſe ſuꝑ alios: in hoc cõmẽdant tunm
quod eſt valde nociuũ et repᷣhenſibile. Quia xp̃us dieit ĩ euã er
ge lio.Qui ſe humiliat exaltabit᷑. ¶ Secũdo auaricia nomĩat fom
puidentia· vt cum quis die noctuq; omĩbuſ viribus laboꝛat
pro acquiſitione rerum tempo:aliũſiue iuſte ſiue iniuſte del üuütut
quocũqʒ modo potelt · ſiue ſit cum deo vel contra deũ mime explll
curãs: Omnẽ ſolicitudinẽ ſuam adhibẽs quomodo poſſit tẽ Min
poꝛalia cõgregare· et cum tãta auiditate: nunquã etiaʒ ſatit klon
atur· Et in hoc comparat᷑ inferno Vnde Ruguſlin⸗ ad quen idſc
dam comitem Inferno auarus eſt ſimilis Infernus em̃ quiu ii
toſcunq; deuoꝛauerit: nũquã dicit ſatis eſt. Sic et ſi omẽs the eoend
ſauri cõfluxerint in auarum. Gt talis ab adulatoꝛibus nõ no ccthe
minat᷑ auarus:ſed ꝓuidus. ¶ Tercio diſſolutio ſocialis· io ttnit
cunditas eſt nomĩata vt cũ quis cõiungit ſe aliis ĩ differẽter fiün

. 4 .

ta
nnr
oP
ſle⸗
ents.

ſpe

epſe

nn
Me

Oreo

d
ngen

t

nbrun
vezar⸗
engui⸗

oneſeas

ricdecd

edpe
ginti
ninnt
criei
hnonin
Glbbor
uewe
vi nine

nnlt
. 1 en
enzin
onesde
bus
Ncinls
oiffeter

ſt 4

chonſando ſaltãdo in ludẽdoet ſic de aliis · Et talis ab ad

toꝛibus nõ nomĩat᷑ diſſolutꝰ:ſed ſocialis ſuie ſociꝰ · i · geſellig
Et talis qui ſic ſe cõformat malis in illicitis:poſtmodũ habe
bit ſocietatẽ demonũ et omniũ damnatoꝛũ: et carebit ſocie⸗
tate dei et omniũ electoꝛũ.· ¶ Quarto aſtucia ab ipſis adula
toꝛibus prudẽtia nomĩat᷑ · vt cum quis eſt aſtutus ·i:hinderli

ſtig· in mercãciis et in aliis ſuis negociis· et lucrat᷑ mẽtiendo
et decipiẽdo defraudãdo et trufãdo ꝓxĩos· Qui nouas adin⸗

uentiões ĩuenit: vt ſie ꝓximos dedpere poſſet· Tales ab adu

latoꝛibus huius mũdi prudẽtes nominant᷑ · Vnde Luce · xvi·
BEilii huius ſeculi prudẽtioꝛes ſunt filiis lucis in generatiõe
ſua. ¶ Quinto laxa conſciẽtia libertas animi noninat᷑· Yt

cum quis ſine timoꝛe dei viuit nibil timẽs. nec curans deũ in
cogitatiõibꝰ locutiõibꝰ et oꝑibꝰ:ſʒ ſine om̃i timoꝛe dei peccat

et que delectabilia ſunt carni ꝑpetrat. Et talis letus ab adu

latoꝛibus nominat᷑· De quibus dicit dominꝰ. Luce· vi · Ve vo

bis qui nũc ridetis ꝛc̃. ( Sexto garrulitas af fabilitas nomi

natur. vt cum quis eſt garruloſus · i· claffig· ſiue vir ſiue mu
lier ſcurrilia verba proferẽs:nõ curãdo vtrum deũ in hoc of
fẽdat·tales noĩant᷑ ſolatioſi · i. kurtzwilig· En quo aliqui mul

tum delinquũt ſcʒ cõcitando homĩes annoſos ad iracũdiam
et ad impatiẽtiã et ad blaſ femiã: qui alias ex natura et ex ſe

nio mirabiles et impatiẽtes ſũt · Et quidquid tales ſic peccãt
redũdat in eos qui eos cõcitauerũt · ¶ Dequitur videre qũo G
virtutes a virtuoſi irrident᷑ · Et primo cum quis eſt abſtinẽs
et vult parce viuere et tm̃ in neceſſariis contentus eſſe: talis

abſtinẽtia auaricia ſiue ꝑcitas nominat᷑ · quaſi nõ audeat vti
de bonis ſibi cõceſſis: cum tñ talis nõ ꝓpter parcitatẽ dimit
tit: ſed quia ſcet redditurũ ſe eſſe rationẽ de ommibus creatu

ris qũo vſus ſit: ideo abſtinẽs viuit · ¶ Secũdo ſi humilita:

tem dulgit ˖ exẽplo xp̃i qui dieit· Diſcite a me quia mitis ſum

et humilis coꝛde· Et hu militatẽ ſtudet ſeruare ĩ verbis factis
et nitit᷑ ſcandalũ cauere:timens illud dictum chꝛiſii ·. Mathei

xrii· Ve homĩ illi ꝑ quẽ fit ſcãdalũ·: tũc talis ab adulatoꝛbꝰ

. .
„— . 2 — . ax

huius mũdi ypoerita nomĩat̃ · ¶ Tercio maturitas · i. ernſt⸗
haaftickeit oder dappfer keit · ſez cum mature incedit quis unn di
ver bis 1 factis timẽs leuitatẽ mẽtis oſtẽdere · tun c talis ma⸗
turitas amaritudo vocat᷑i· ſurgeſch. Quarto quies deu nm
tio nis ſcʒ cũ quis nitit᷑ expellere extraneas occupationes: et aor
deo trãquillü et quietũ c oꝛ offerre:tũc talis quies de uotiõis in
pigricia nomiat᷑· ¶ Quinto ſimplicitas ſeʒ cum quis.ſᷣm pꝛo iui
Phetam in ſimplicitate coꝛdis querit deũ· et hm dictuʒ chꝛiſti a
44 Ruder ſimplicitatẽ columbe oſtẽdere · tunc talis ſimplicitas (itt
ſtulticia nomĩat᷑. Et talis ab huiꝰ mũdi amatonbus dendetur ts
Vnde kvob. xii · Deridet᷑ iuſti ſimplicitas· ¶ Sexto timoꝛ dei li ðͦðRV
tigioſa cõſciẽtia noĩat᷑· ſcʒ cũ qͥ; deũ p oculis hẽt ĩ bis a ĩ fa qgui
ciuis timẽs deũ offẽdere · Talis nõ dici᷑ timoꝛoſus: ſʒ erroneꝰ(EG biei
iĩ cõſaẽtia· ¶ Septĩo fugere publicã ⁊ malã ſ. ocietatẽ ſingla nd
ritas noĩat᷑ · vᷣt cũ qͥs vult ſibi cauere a mala ſocietate adutẽs ii
illud dictũ ꝓphete· Cuũ ſancto ſanctꝰ eris: ⁊ cũ ꝑuerſo puerte aAn
ris · tũc talis ſinglaris et deſpectoꝛ noĩat᷑· ¶ Octauo ſi qs iu⸗ n
ſtiaã querit et exigit: tũc talis impatiẽs ⁊ auſterꝰ nonuinat · mnun
. ¶ Nono ſi qs grãʒ hoĩm hẽt tũc adulatoꝛ noĩat᷑. ¶ Decimo lgte
ſi q infoꝛmatiõi ⁊ coꝛrectiõi ꝓxĩ ĩtẽdit: tũc p̃ſũptuoſus dꝛ. ſur
II Quĩtũ petm̃ alienũ ẽ recurſus· Et ſũt illi iĩ hoc rei q tuent (ſi
malefactoꝛes: 2 ad quos hũt recurſũ v̈bi grẽ̃a. Aliqs furat᷑ et iion
hʒ apð quẽ furtũ abſcõdatvl raptoꝛ rapinã. vl' cũ q́s tuetur· WD
malefactoꝛẽ nõ ꝑmittẽdo fieri de ip̃o iuſtũ iudiciũ:⁊ mita hꝰ in
modi Ergo ſi potens es · et in caſtro tueris raptoꝛes cũ rapi demmn
nis: veus eris oĩm peccatoꝛũ illoꝛũ. Certe nõ eſſent tot rapto fnnet
res:ſi nõ haberẽt tutoꝛes · Et de eiſdem cõquent᷑ dominꝰ per ttent
Vſaiã · ii· Et rapina pauperũ in domo veſtra· tẽ ſi tu es rece 4
ptoꝛ hoſpitũ: ⁊ recipis in domã tuã homĩes nõ tin ẽtes denz ali
et ammiĩſtras eis cibaria illicita · vt ĩ qᷓdrageſima lacticinia cũ ulen
alias ſunt ſani et foꝛtes et poſſunt vti ebo quadrageſimali. teden
Et cum bene haberes eis ammĩſtrare cibũ quadꝛa geſimalem hug
ſed ꝓpter lucrũ ammiſtras eis cibũ illicituʒ: tũc pticeps eris gi
l/loꝛũ peccatoꝛũ. Sed diceres videãt ipſi. quid ad me⸗æReſpõ: Pe
, deo ꝙ ex caritate dei et pxi mi obligamur ꝓmouere proximũ nlin

oſci⸗
—
(Dama
lnsd
muen

7

ßfn

voninae⸗

res de quibus dicit · ſal. Et ſcuta cõburet igni · ¶S

in his que ſunt ſalutis et nõ ãminiſtrare eis occaſionẽ pececãẽ
di. Item ſi pincerna es: et hoſpitio recipis luſoꝛes blaſfema
me vxoꝛes eoꝛum:⁊ hoc facis ꝓpter lucrũ temꝑale: reus erig
lam ſimul peccãtes in domo ſua:reus erit ulius peccati:Bre

uiter quvquio cõmitti in domo tua q eſt cõtra deũ ab his

quos hoſpitio recipis ſciẽter: reus eris omniũ maloꝛũ illoꝛan
t tales receptoꝛes ſunt ſicut ſcuta: ꝓtegẽtes eos malefacto
catũ alienũ eſt participatio in peccatis alienis· Videlicʒ eum

quis partẽ habet in luero peccati:et per cõſequẽs ꝑtem habe

6

bit in pena. vt qui ſcienter emũt rapinã vel furtũ vl inde co
medüt vel bibũt. Lales tenent᷑ ad reſtitutionẽ inquãtum de

his iniuſtis vſi ſunt· etiam ſi ſex vel octo comediſſẽt vnã au

cam furatã: quilibet teneret᷑ reſtituere ꝑtem ſuã quãtũ ad eũ

puenit · Similiter intelligẽdũ eſt de his qui a iudeis dona et

munuſcula recipiut que ab aliis per vſurã receperunt· Et ta

les tenent᷑ reſtituere: nõ ipſis iudeis:ſed ipſis a quibus ipſi ꝑ
vſuram receperũt ſi habẽet noticiã illoꝛũ · Sin autem tũc m
cõſilium cõfeſſoꝛis debẽt dare paupibus· Tdem dicẽdũ eſt de
luſoꝛibus et de his qui bona per ludũ acquiſita recipiunt:qꝛ
omẽs tales tenent᷑ ſatiſ facere ſm cõſilium prudẽtis cõfeſſo

ris· Ergo mullus debet cũ luſoꝛibus bibere vel comedere: nec

denarios illos quos ad lumẽ ponũt recipere · ſicut qn cõbu

runt᷑ lumĩa pro vno denario tũc recipiut quattuoꝛ· Et tales

reip · ꝓuidentes qui ꝑmittunt panẽ vl vinũ minoꝛari pro pe
eunia:et alii q;plurimi qui participãt quocũq; modo ſciẽter
in luero peccati · vt vxoꝛes et pueri iniuſta ſciẽter hereditan
tes· vnde tam vxoꝛes q́; filu ſacerdotũ belig ſimul a rege cõ

quis mutus eſt in peceato quod coꝛriꝑe et repᷣhendere tenet᷑

Vñ quibus deus cõmiſit ſubvitos· vt prelatis et patribuſſa
milias tenent᷑ vt ſubditos et filios comipiãt ꝓrout expedire

E. XILGNISI.

— „

vident pꝛo loco et tꝑe ne vna cum ipſis pereãt · Vnde legitut

de ſacerdote Heli ·i. Reg iiii · Qui nõ coꝛrexit filios ſuos iniqᷓ
agstes · vel qui tacuit · vel qui tepide coꝛrexit · punitus eſt hie
per moꝛtẽ tempoꝛalẽ.quia fractis ceruicibus cadens de ſella
retro:ꝛſum expirauit. et ſi eſt in inferno: nõ inuenimus aliam
cauſam niſi ꝙ filios ſuoſ nõ coꝛrexit vt debuit · ꝓpter qð dũs
eum ſubitanea moꝛte interfecit. Vnde cũ filii a parẽtibus et
laici a platis ſuis rephendunt᷑: nequaq; ipſi vel ſubditi indi
gnari debẽt · Nam ad hoc tenent᷑: alias damnarent᷑ cuʒ ipſis
VInde Gechi · ui· Si dicẽte me ad impiuʒ moꝛte moꝛieris: ſeʒ ꝓ
tua ſuꝑbia auaricia luxuria ⁊c̃· et tu nõ annũciaueris eis: ne
q; locutus fueris vt auertat᷑ a via ſua impia et viuat: ip̃e im
pPinus in iniquitate ſua moꝛiet᷑: ſanguinẽ eius de manu tua re
quirã. Omia peccata que prelati poſſunt coꝛripere 1nõ cor
rigũt ipſis ĩputabunt᷑ et pro eiſdeʒ damnabunt᷑.Ergo Sapᷣ·
iii · Tudiciũ duriſſimũ ſierbis qui preſunt · Ttem ſi cõfeſſoꝛ du
re cõſitẽtem reda:guit: ꝓpteꝛea nõ debet indignari.qꝛ tenet
Gt cõfeſſoꝛ potius debet duos bene expedire:q; decẽ negligẽ
ter. Quia nõ eſt redditurꝰ rõʒ de nuo cõfitentiũ vtrũ mre
vel paucos audiuerit: ſed q̃liter eos ex pedit. Si aũt cõfeſſor
Ppter lucrũ tꝑale negligẽter expedit ſibi cõfitẽtes: grauiter

peccat.qꝛ ſᷣm doctoꝛes qui aliquẽ ſciẽter abſoluit quẽ coꝛam

deo ꝓbabiliter ſcit nõ eſſe abſolutũ: ipſo facto peccat moꝛta
liter· Videãt ergo cõfeſſoꝛes qũo abſoluũt põpoſos homĩes
qui nõ intẽdunt ſuã ſuperbiã dimittere· ymo ipᷣo facto oſtẽ
dunt ſuã ſuꝑbiam in veſtimẽtis põpoſis ⁊ in ſaſſuriſ. et ſie ð
aliis peccatoꝛibꝰ qui oſtẽdunt ꝓbabilia ſigna ꝙ nõ habẽt ſir
mũ ꝓpoſitũ abſtinẽdi a peccatis · vt foꝛnicarii ⁊ publie adul
teri: qui meretrices ⁊ cõcubinas ſecum in domo tenent: nec
eas a ſe amouere intẽdunt. Similiter vſurarii luſoꝛes: qui
nsõ ſunt parati ad reſtituẽdũ ſᷣm cõſilium confeſſoꝛis· Simili

ter ſuperbi choꝛiſantes et tomiamẽta exercẽtes:qui ſeruãt

illa oꝛnamẽta in quibus peccauerũt · Et hoc eſt euidẽs ſignü
SItales nõ intẽdunt firmiter dimittere· Quia ſi iã intẽderẽt ·
reſignarẽt talia oꝛnamẽta quibꝰ nõ vtunt᷑ niſi ad peceãdũ·

=èôòô”

ſt
t
ſt
ſey
re
te
dan
mul
ms:
ode
deiee
eer
cuſſch
nema
mit
open
vost
talin

nabi

nugzin
cd
tinbuse
Monind
tchiſe
mmnſen
nsasin
n ſenn
mnnuate
ne o
cöſelon
nigtten
rieglg
rümato
irchtſ
4 Gau

tceumn

ee ort
eboig
oſpoſi
rſetſes
üittüff
otnet e
1oes 4

ſos :n

4

“

ggin

jüͦinin

EStſi foꝛte ip

Tüc in futurũ opoꝛteret eos ſibi alia omamẽta ſuꝑbie pᷣpaꝛe

vbi foꝛtaſſis ſumptꝰ a p̃cioſitas taliũ comꝑandoꝛu eos a pec

cato retraherʒ. Sicut illi ſuꝑbi qui habẽt magna caputia· vnã

de quinqʒ vel ſex vlnis.et lõgas ſciſſuras in caputũs et tuni
cis Et dne et puelle que habẽt magna crinalia in quibus cho
¶ Octauũ peccatũ alienũ nõ obſta L
re peccatis· Et hoc ſpectat ad p̃ᷣlatos ⁊ preſidẽtes. Vnde vos
prelati et dñi qui ſubditos veſtros nõ cohercetis: ſed dimit
titis eos inferre damnũ pauꝑibus pullos anſeres anetas pe
coꝛa auferre: fruges eoꝛuũ equis veſtris in pabulũ gramĩare
fructus oꝛtoꝛũ et vinearũ furari et vi acciꝑe · pauꝑes vitupe
rare ꝑcutere ledere irridere ⁊ male tractare et huiuſmodi: et

niſauerũt · et ſic de alis.

nõ ꝓhibetis vos damnabimĩ · Vnð Eʒechiel.xiii · dicit dñs

latis · Nõ aſcẽdiſtis ex aduerſo:nec poſuiſtis vos murũ ꝓ do
mo iſrahel vt ſtaretis ĩ domo dñi · Omẽs em̃ rectoꝛes ad hoc
ſtatuti ſunt ꝙ vnuſquiſqʒ terrã ſibi ſubiectã in pace teneat.·
rectoꝛ et platus nõ ſpoliat ſubditos:tamẽ nõ
reſiſtit ſpoliãtibus (etſi eſſet ĩ terra ita ampla ſicut vltra ma
re) omniuʒ peccatoꝛũ que fiũt in ea ꝑ raptoꝛes quibus reſiſte

re poſſet ꝑticeps eſt: ⁊ de oĩbus his redditurus eſt deo ratõʒ

Iteʒ voſ patreſ familias ſi filii veſtri vl familia mala ꝑpetrãt

damna inferẽdo ꝓximis · et ſi eos ꝓ poſſe nõ emendatis · et ſi

multa bona oꝑa faceretis ieiunãdo oꝛãdo vigilando clemoſi

nas dando et hmõi: eo minus nõ dãnaremini · Cur putatis
ꝙ deus pretulerit hominẽ homĩgnũquid ad honoꝛẽ iſtoꝛũ 1
deiectionẽ illoꝛũg Nõ · Sed vnuſquiſqʒ poteſtatẽ ad hoc a deo

accepit: vt malũ ſᷣm vires probibeat ſuos ſubditos ab in⸗

curſibus maloꝛum defeẽdat · Vnde ſi preſidẽtes poſſũt ꝓhibe
re mala et nõ faciũt damnabunt᷑ · Ideo vos dñi et dñe qui p:
mittitis flios veſtros turpia verba loqui et mala ppetrare
opera:et ridetis et nõ ꝓhibetis · Et vos viri familiã veſtrã · Et
vos iudices ⁊ potẽtes ſubditos veſtroſſi impedire poteritis
talia malaetſi aliud peccatũ nõ haberetis q́; illud ſclũ dam
nabimini · Moc merito facere deberẽt et aduertere iſti prela

ti 1 preſidentes qui de ſua potentia et dignitate neſciunc niñ

—

pepecece. nIIENS

gloꝛiari: tota die occupãdo ſe in toꝛneamẽtis venationibus

potationibus ludis alee · et ſie de aliis mundi vanitatibus.

Nunquã vero vel raro ſe occupanteſ circa pauperũ viduarũ
clericoꝛũ oꝛphanoꝛũ religioſoꝛũ et huiuſmodi iudicia · Cuʒ tñ
nulla alia de cauſa vt ꝓmiſſum eſt:deus eis poteſtatẽ contu⸗
lerit niſi pro tuitione eccleſie et pauperũ.· Vnde dict᷑ numeri

xxv. principes ex iuſſu dei ſunt ſuſpẽſi pꝛo peccato populi

Vnde diyit dominꝰ ad Moyſen. Tolle cunctos populi princi

pes et ſuſpẽde eos cõtra ſolem in patibulo · Et hoc iõ ſcðᷣm

M

gloſam. quia fuerũt autoꝛes peccati illius populi· vel q;ꝛ non
ꝓhibuerũt. ([NJNon ũ peccatũ alienũ eſt:nõ manifeſtare pec

cata hominũ ad coꝛrigendũ ⁊ ad emendandũ · Vt quicũqʒ ſcit

periculũ alteriꝰ et eum nõ auiſat et pᷣmunit ſiue in coꝛpe ſiue

in anima aut in rebus: cum tñ bene poſſet illum premunire:
reus erit ſi hoc nõ fecenit. Sic ſi ſcires aliquẽ peccare poſſeſ
hoc manifeſtare ꝙ impediret᷑ et emẽdaret᷑: ſi nõ faceres reus

eſſes· tem ſi ſcis rem furatã circa aliquẽ iniuſte detẽtam: et

nõ vis domino rei publicare · vt ſic ſuã rẽ rehabere poſſit · cũ

tamẽ hoc cõmode et licite poſſes reus eris coꝛam deo in illo
peccato · Etiaʒ ſi vnus inferret da mnũ proximo in prato ſiue
in agro ſiue in oꝛto:et ſi proclamares eũdẽ tũc talis ſic ꝓcla⸗
matus ceſſaret a dãno inferẽdo.⁊ nolles hoc facere ꝓpter ca
ritatẽ ꝓximi in ſubſidiũ dño rei:tũc reus eſſes coꝛã deo · ktẽ ſi
quis aliquẽ vellet iniuſte caꝑe:et tu bono mõ poſſes illũ pre
munire ⁊ nõ faceres:reus eſſeſ.᷑tẽ cum videres aliquẽ occul
te peccare et poſſes hoc manifeſtare illi qui poſſet prodeſſe
et emendare ne iſte iterum peccaret:et nolles ea faceꝛe et ſic

diſſimulares: tunc eſſes particeps illius criminis . Sed ali⸗
qui dicunt cum aliqua iniuſta fieri vident:quid hoc pertinet

ad me? Reſpondeo illis · Ex precepto fraterne caritatis quili
bet tenet᷑ preuenire periculũ ſu i ꝓximi coꝛpoꝛis ⁊ anime · cuʒ

hoc cõmode poteſt · Exẽplum ſi videres cecũ tranſire erga fo
ueam:et nõ pᷣmunires eũ homicida illius eſſes coꝛã deo. ſi in

foueam caderet: et ſi ſic moꝛeretur· Ttem cum in ſinodo pꝛeci

pitur omnibus in eadem parꝛochia exiſtẽtibus vt manifeſtẽt

othi⸗
rhr
ndun
4C
tücpnn
tnun

bro,

Unn
an
gam

uene

cüggr

npeſue

Wlunie:

i
onegſeng
teume
poſtei
o ndo
Proſin

ſ

eppare
Nolrin

gllidre.

gi Gal

gronſſ

eee ſ

crinuma publica ad coꝛrigendũ ea · Quod quidã nõ curãt · Et

ſanguinitatis vel familiaritatis. Vel cauſa lueni non ꝓderet

peccatũ qð ꝓdendũ eſſet: ſᷣm iura ſymoniã cõmitteꝛet et gra
uiter peccaret · Et quicũqʒ ſaret hereticũ vel phitoniſſã ⁊ nõ
ꝓderet moꝛtaliter peccaret · Quia meliꝰ eſſet tales coꝛrupto
res fidei ꝓdere prelatis eccleſie: q́; diu valse in pane ⁊ aqua
ieiunare. (Explicit tractatus de nouẽ pctis alienig .

mo e keerit- moꝛtal in cõmuni··
cEccatũ cum cõſummatũ fuerit ghat moꝛtẽ· Cac·

quo ſciẽdũ petm̃ moꝛtale cõmittit᷑ q̃ttuoꝛ mo
dis· Drimo qñ neſcit ſe facere cõtra preceptum
dei: vel cõtra pꝛeceptũ prelati vel eccleſie· vel ali

quod vicium de ſeptem viciis capitalibus· Et in hoc ignoꝛan
tia nõ excuſat hommẽ vſum rationis habẽtem · Vnde Rugꝰ.
de gratia et libero arbi · Cdeo diuina precepta data ſunt: vt
excuſatio de ignoꝛãtia nõ haberet᷑. Similiter de preceptis ec⸗
(l eſie ⁊ prel atoꝛũ intelligit᷑· Quia preceptuʒ prelati dici᷑ pre
ceptũ dei · In ſignuʒ huius chꝛiſtus dicit in euãgelio· Qui vos
audit me audit ⁊c· Ergo prelatis obediẽdum eſt tanquã do
mino hieſu chꝛiſto· maxime in hisg in quibuſ tenemur eis obe
dire. ſicut quãdo ſub precepto precpiunt ieiunare. vel feſta

ſanctoꝛum celebrare · ſic de alusa: Ergo quicunqʒ ſine cauſa

1 neceſſitate ſciẽter et ex cõtemptu contra huiuſmodi ꝑrece
ptunm prelati vel eccleſie fecerit: peccat moꝛtaliter. Queriẽ
autem ſi aliqua ignoꝛãtia poſſit hominẽ excuſare de peceato
Reſpõdetuꝛ ꝙ eſt triplex ig noꝛãtia.DPrima inuincibilis 2 iſta
eſt duplex ſcʒ innata vt in pueriſ et in amẽtibus a dultis:qui
nũquaʒ vſum rationis habuerunt · NMlia ex caſu vt in adultis
gqui habẽt rationem: et poſtmodũ quãdoq; incidũt in amen
tam propter debilitatem capitis vel propter nimiã abſtinẽ

e cauſis.· Et talis ignoꝛantia muincibilis excuſat

=

kncipit tractatus de ſeptẽ pctĩs moꝛtalibus Et pri

pᷣmo. Moc ĩtelligit᷑ de quolibʒ pctõ moꝛtali: ꝛo N

4

a peccato moꝛtali · Vnde Nriſtote. iii· Ethi. Tgnoꝛãtia excuſi·
peecatũ · Quia quidquid faciunt tales excuſant᷑· Quia nullus m
oteſt facere peccatũ moꝛtale qui nõ habet vſum rationis. u
Sed ſciẽdum eſt ꝙ qui ꝓpter aliquid illicitũ quod per ſe eet eet
peccatũ moꝛtale indderit in amẽtiam puta ꝓpter amoꝛeʒ;zin
oꝛdinatũ. vel ꝓpter nimiã inoꝛdinatã triſticiam de tempoꝛaii /n
bus vel huiuſmodi. Vel etiam alias exiſtẽs in quocũq; pecaa e
cato moꝛtali ſi ex peimiſſione diuina inciderit in amentiäẽ mẽs et
tis et ſic moꝛitur in tali ſtatu damnabit᷑ quia nulluʒ peccati uu
moꝛtale di mittit᷑ ſine cõtritione:quaʒ ille carẽs vſu rationis uumm
nõ habet nec habere poteſt· Queritur de illis qui in extrema ie
neceſſitate perdũt rationem·. Reſpõdetur ꝙ ſi talis eſt in gra er
tia cõſtitutus: et ſic perdit rationẽ: et ſi ſic moꝛitur ſaluatur. ſnt
Ergo quandoq; ꝑmittit deus hoc euenire illis bonis homini be
bus qui ſunt puſillanimes ne in extremis a demonibus dece ten
piant᷑quia tunc maxime temptatiões occurrunt homini · Si ſen
autem eſt in peccato moꝛtali cõſtitutus:et ſic perdit rationez unt
et ſi ſi moꝛitur damnat᷑. Ergo etiam quãdoq; permittit hoc Me
deus euenire malis hbominibus qui deum in vita ſua nõ queſi ſtese
erunt: ſed eum peccãdo ſepius contempſerunt Qui etiam in e
moꝛte nõ poterunt eum querere et inuenire · Nuguſtinusin des
quodã ſermone· Percutit᷑ hac animaduerſiõe peccatoꝛ vt mo NMNon
Q nens obliuiſcat᷑ ſui: qui dum vixit oblitus eſè dei¶ Secunda iſ
ignoꝛãtia cum qua dam nat᷑ quis dicit᷑ ignoꝛãtia neglecta. t ifpſ.
elt cum ſcire poſſunt que pre cepit vel prohibuit deus 1 que ſ
ad ſalutem pertinent: ſed occupationibus exterioꝛibus ſe in cim
tãtum implicant ꝙ de illis non curant · dicunt em̃ ꝙ ſiy ufficaat (fih
eis ꝙ; ſciunt ſe bonum debere facere: ⁊ malum dimittere · Ect ti
intantum eſt dictũ acſi quis quereret · quo modo ditaboꝛ? EGWt Rd
alius reſpõderet ei · Eme cõtinue in quo lucrari poſſis · et nun loing
quã perdere · Nõ ſufficit: ſed opoꝛtet ſcire que ſunt precepta i
vel prohibita a deo· Et que ſunt de neceſſitate ſalutis:. Ergo iit
talis ignoꝛantia nõ excuſat. Queritur quomodo quilibʒ adul Rn
tus habens vſum rationis tenetur ſere decem pre ceptas RNe polt
ſpondeo ꝙ ſcire precepta dei poteſt capi dupliciter· Dring cſl

u
nunt

igti

dpeet

Finegn
en

en
meni ni
Gperri
üruene
inenen
kug
ſlucr.

ns iml

onhrs e
thorind

Nt a
mmitt

taroͤte

Metamn

ngſunmn

rorre

cgeinet

tdatslſe

vihſen

inmne

znrho⸗ *
N1Nomn

nfmit

ſns⸗n

ſare explieite · Moc eſt ſcire precepta dei bm oꝛdinem enume
rare ·quod eoꝛum ſit primũ et quod ſit ſecũdum ·et quod ter

cium · et ſic de alis·Secimdo modo ſe cire implicite · Moc eſt ſc

re ꝙ hoc eſt prohibitum in preceptis dei nõ concupiſceꝛe rez

proximi.Non falſum teſtimoniũ proferꝛe · Non aſſumere no
men dei inuanũ ·et ſic de aliig ſed quod ſit pꝛeceptũ octauuj
vel qð ſit ſextum ⁊c̃. hoc nõ ſcit: nec tenetur ex neceſſitate ſci
re · Sed tenetur ſcire implicite ꝙ boc eſt vnum de preceptis
decalogi · Non falſum teſtimomũ dices. Sed vtrum ſit quar
tum vel octauum hoc laicus de neceſſitate nõ tenetur ſcire ·

ſic de aliis. Scire tamẽ precepta dei ad minus implicite eſt

3 .

ſcientia dei: quam quilibet chꝛiſtianus babere debet · Vnde
Kmbroſius ſuper epiſtolam ad Choꝛin. Qui ſcientia ʒ dei nõ

habet: reus eſt ignoꝛantie maxime eoꝛum que pertinẽt ad ſa

9*

ſcendum: tamen ſtudent audire 1 diſcere curioſa: que non
ſunt multum neceſſaria · 1hoc magna deceptio dyaboli eſt ·

Vnde Bernardus de duodecim gradibus humilitatis. Qurio

ſitas eſt ſtudium perſ⸗ crutandi ea que ſeire eſt nulla vtilitas
Vnde Salomon · Altioꝛa te ne queſieris:ſed que precepit tibi
deus illa cogita ſemper · Vnde apoſtolus ad Romanos ·xi·
Non plus ſapere q; opoꝛtet ſapere · ſed ſapere ad ſa obrietatẽ
V ſeuviu noſtrũ a iſcẽũ dz verſart arca noſiploo 1 circa
nt a ſalutẽ · mbro· Mlto melioꝛ ⁊ laudabilioꝛ es ſi te cogno
ſiszqg ſi te neglecto curſu ſiverũ· vires herbarũ cõplenes

ſtriũ babẽs.· Qualr aũt dẽamꝰ noſipos 2 vitã nraʒ cognoſcẽ
oñdit idẽ Imb̃· d· Vitã tuã quotidian a diſcuſſiõe examĩa. Rt

2

tẽde diligẽter q;ʒtũ ꝓficias· qʒtũ deficias.

lis ĩ affe ctõibꝰ. qᷓ; ſiis deo · q; diſſilisqᷓ; ppe· qʒ lõge· Vñ Ori

niſſime P ea punit̃ Eſt aũt qñ ds cõtẽnit ſeire vt eo libenius

chriſtiani habẽt qui fugiũt predicatiões Et eſt malum ſignũ H

Qual ſis ĩ moꝛibꝰ. qᷓ

ſoſt· ſup Math. Nõ mĩma ꝑs phie ẽ cognitio ſui. Tercia igno

poſſit peccarehãc habuerũt phariſei de xp̃o· et adhuc multse

v . . .
7 „ .„ . . .
. . 5 3 „ . *
S — ? » — . 4
. 3 . 5 *²
N*
₰ .

ꝙ bomo nõ pot nec uult audire veritatẽ· hoe iõ cõtingit e ſe
excecaint eos diabolus etiã ꝓpria malicia coꝛu ve DſaGz no
Noluit intelligere vt bene ageret· Et tales decipiunt ſcipſos (ſ

Vnde ĩ⁊Hſidoꝛꝰ de ſũmo bono/S ut qui ꝓpter ignoꝛãtie excuſa wer
tões ſcire nolüt · vt minꝰ culpabiles videãt qui tñ ſeipſ⸗ osn her
muniüt ſed decipiũt. Inſupꝑ ꝛ in talibꝰ eſt etiã magna pꝑtina ſin
cia. Vnde IH ſidoꝛꝰ ibidẽ · Neſci re ſimpliciter ab ignoꝛãtiã ptin u
D noluiſſe uero ſcire ad cõtumacẽ ſuꝑbiã · ¶ Secũdo modo eo
dlig

mittit᷑ peccatũ moꝛtale Ppter cõſciẽtiaʒ erroneã vt cũ 4s fãt ug
aliquid quod in ſe nõ eſt cõtra pꝛeceptũ dei:nec vnũ ð ſ. epté duug
peccatis capitalibꝰ. ſʒ cõſ. ciẽtia dif fimtiue hoc uidaat ee pem ſpon
moꝛtale. et ſie ſup hoc facit: ⁊ talis cõſciẽtia eſt multũ ricloſa Ud
Quia tales aciurt ſibi peca a illaqueãt ſe peridoſe.· Et hoc fe
ſicut in luxuriã in gulã et ſic de aliis tũc ĩducit eos in Epleri N
ttẽ peccidi:qn quid fit cõtra cſaẽmã edificat ad iebennä i
ſEt hoc ſie patet · quia Rugu · dicit omne peccatü eſt conta nune
legẽ dei· Mõ licet aliqᷓ in ſe non ſint cõtra legez dei / ut leuare tot
ueſtucaʒ de terra uel calcare ſuꝑ cala mũ· ſic de aliis . Si tale nſup
gquid compꝛehendit᷑ a conſciẽtia vt contra legem dei ey iſtens noſe
ſic volũtas in ip̃ᷣm fertur: manifeſtũ eſt ꝙ voluntas kerrer nosſe
ꝑ ſe loquẽdo foꝛmaliter in id quod eſt cõtra legẽ dei hoc ſines
fadit ꝙ putat eſſe cõtra legẽ dei. Et ſicut piculoſum eit ig ilr mient
cctam. medium optimum erit 1 ſalub rius. Vnde Eſaias DHoitt etam
deus in medio ſpiritum ſu um Vnde Kriſtoteles ii⸗ echicom. e
Medium in omnibus eſt laudabile · Ergo ſi vis quieto coꝛe
deo ſeruire :tunc debes tibi eligere diſcretum confeſſoæm et
pꝛobatum in vita et ſaentia te ei ex toto com nutter re tt⸗
bi nunq́; diffinitiue vehes aliquo peccarum morta fchnn gue
re: vbi non es certus. ſed ſimpliciter confiteni debes factum conn
in ſe iudicio confeſſoris relinquendo. Scien dum tamen er
aliud eſt timere et aliud eſt conſcientiam diffin itiuam habeꝛe eem
quia timor conſcientie non ſemper eſt pecc atum. nee Vitupe ſblaſt
randus: miſi ſit nimis exceſſiuus · Vnde Gregorius . Bonaiuʒ

Ptermea
Guerun
ſnon

guand

clttipen
ltüpelc
ſtſeet

winiducne

dn
tdichene

ti Atant
utleun
lis Sitel
werſſten
untzs fort
gi ho⸗
nims
eninbtrt
Eſuns Doit
iiecicoi
Crtd
Gtrſoene
mnineſt ak
vorleſonn
ebes en
um tine
tiume

1s B

di

—

P tetſin

p PeOGNTO MORTNILI.

mentiuz eſt ibi culpam agnoſcere vbi culpa nõ eſt . Tdem in
moꝛalibus. Tuſti omne quod agunt metuunt dum caute con
ſiderant ante quem iudicem ſtabunt· Sciendum ꝙ licet ti⸗
mere debeamus diuinam iuſticiam: tamen etiam ſperare de
bemus in ſuam bonit atem miſericoꝛdiam · Vnde beatus
Ruguſunus Simus diligẽtes dei miſericoꝛdiã metuẽtes eiꝰ
iuſticiam . nec de rem iſſione peccatoꝛum deſperemus·
¶Tereio peccgeu moꝛtale committitur quando vnus plus
ligit vel timet crcaturaʒ q; creatoꝛẽ · ſicut ſi plus vel eque

diligis vxorẽ pꝛopriam vel filios vel honoꝛem tuũ vel alia tẽ

poꝛalia ſicut deũ vel vltra deum: et ſic facis creaturam deum

tuum. Quia q;dquid diligis vltra deum hoc eſt deꝰ tuus · Vñ

RugMoc ab homine colitur: quod p̃ ceteris diligit᷑ Et talis

qui ſic pponit creaturaʒ creato i. peccat moꝛtaliter · Et ratio

.

eſt quia tunc facit contra pꝛecep tum caritatis in quo pꝛecipi

tur deum diligere ſuper omnia Et notandum ꝙ quilibet de

numero ſaluandoꝛum ſic debet deum diligere ſuper omnia.
ꝙ potius deberet omnia tranſitoria et tem poꝛalia perdere:
Inſuper et omnia mala huius mundi tolerare · q; deum cum

vno ſolo peccato moꝛtali offenvere. Vnde Rpoſtolus. Quis

nos ſeparabit a caritate dei g an tribulatio ? an anguſtiag an
fames ? an nuditas g an gladius g an moꝛs ? an vita? O q;
miſeri homines ſunt iſti qui pꝛopter modicam ſubſtantiam
tempoꝛalem quam iniuſte lucrantur ſeparant ſe a deo · YNel
etiam pꝛopter modicam delectationem carnis quam poſſũt
habere in vno actu luxurie deum deſerunt· Vel etiam qui pꝛo
pter modicam gloriam tranſitoriam et ſuperbiam quam hie
qu erunt in ſuperbia et omatu veſtium deum et ſocietatem
ſanctorum et angelorum perdunt et conſequenter ſtola
glorie et amme ſe priuant · Vnde Criſoſtomus in ſermone
quodam · Excludi a bonis eternis et alienum effici ab bis
que preparata ſunt ſãctis: tantum cruciatum et tantum do
lorem infert: vt ſi nulla extrinſeca pena torqueret: hec
ſola ſufficeret.· ¶ QOuarto modo cõmittitur peccatũ moꝛtale
quando actus peccati venialis oꝛdinatur in finẽ pccẽ̃i moꝛtalł

x. PEPECCNTO MORTNLZ
Verbi gratia vnũ verbũ iocoſum in ſe eſt eccatu. veniale⸗· heb
Sed ſi loquoꝛ rerbũ iocoſum cũ muliere ve virgine ea inten aup
tione vt poſſem eã allicere ad peccandũ mecũ · tunc illud ver te
bum erit mibi peccatũ moꝛtale.nõ ꝓ verbũ iocoſum in ſe ſit eri
peccatũ moꝛtale: ſed quia refero in hũc finẽ qui finis in ſe eel luif
peccatũ moꝛtale · Et ſic ꝓpter talem intẽtionẽ erit peccatum tl
moꝛtale qdð vni qui ſimile verbũ in ioco eſſet locutus:eſſet ve duo
niale · ktẽ aliud exẽplum duo tangũt vnã mulierẽ vel virgins ei
vnus ex ioco et in leuitate · tũc vix peccat venialiter · alius cũ coti,
intẽtione alliciẽdi eã · Et ſic ille ꝓpter intẽtionẽ talẽ tãgẽs ſic wo
mulierẽ vl virginẽ peccat moꝛtaliter. ⁊ ſic de aliis · Similiter mn
de viſu duo vidẽt mulierẽ pulchꝛã · vnus videt eã tãquã rem ti
pulchꝛã vl ymaginẽ pulchꝛã · Et hoc nõ eſt pctm̃ vel foꝛte vix enn
veniale · Klius videt eam cõcupiſcẽdo eã: ⁊ ſic ille peceat moar libo⸗
taliter· Vnde chꝛiſtus dicit in euãgelio· Qu viderit mulieꝛeem (me
ad cõcupiſcẽdũ eam ⁊c̃. O deus quot cõtingũt talia peccaꝛta iale
in mũdo iſto etiã ſine actu luxurie:ſed ſolũmodo tãgẽdo am tiii
plexãdo loquẽdo vidẽdo cõcupiſcẽdo·et ſic de aliis modis de mt
quibus plures modicã vel nullã cõſciẽtiam habent· OQ immã eie
de müde quot damnant᷑ a te: qui neſciẽter cadũt in inferruuz (uten
OQOriſoſtomꝰ ſuꝑ Matheũ.O quã miſerrimꝰ eſt mũdus: et Yii lum
ſeri qui eum ſequunt᷑. ſ. emꝑ em̃ homines mũdi opera exclue ull
runt a vita· Et ſic habemus illas quattuoꝛ regulas de pecco⸗ nte⸗
to Moꝛtalic. ((Da mna peccati moꝛtalis. t
E 2 Gccatũ moꝛtale cõfert plura damna.Drimo nocet ipi (l
Ndfaciẽti · Secũdo illis qui ſunt in purgatoꝛio · Tercio dẽä eaumn
natis in inferno. Quarto ſaluatis in celo. Quinto viatoꝛibus KU
in hoc mũdo· DPoſtremo ipſi xpᷣo· Drimo nocet ipſi faciẽti · et Drrn
hoc in vita.in moꝛte:et etiã poſt moꝛtẽ. Dſal.Delictũ meũ cõ Au
tra me eſt ſemꝑ · ¶ Primo facit hominẽ miſerũ in pꝛeſenti i Li
ta: quia ſpoliat eũ omĩbus bonis et meritis qᷓ qs fecit et olii· ⸗
Lus virtutibus et gratus · Si tot bona oꝑa qͥs haberet · etii c
virtutes quot ꝑadiſus habet nobiles arboꝛes floꝛes herbas W
et raices Atem guor celum ſtellas · quot guttas mare · hec ðUð”
omnia per vnum peccatũ moꝛtale pereurit· quia nunquam fut

Aore
Penmen
ntnnlleen
tlngern
btigidon
isnodied
1Oimm
iſfeng
nidust
nnn Gcli⸗
gde galt

onetiß
oLmroni
Pruruhns
ünen⸗
upkonn
5 ſcrconn

Nbect a.

lors
in ung

èè . . — —

—

bẽbit aliqð bonũ in celo Prahi⸗ omibus niſi ꝑ penitẽtiaʒ re

cuperabit. Eʒechiel· xvin· Si auertit ſe iuſtus a iuſticia ſua: et

fecerit iniquitatẽ nũquid viuet: omẽs iuſticie quas fecit non

erũt in memoꝛia. Inſuꝑ nihbil boni poteſt operari: quod ſit ſi
bi meritoꝛiũ vite eteꝛne quãdiu ſciẽter ſtat ĩ vno peccato moꝛ
tali· Vnde Leuitici · xxii · Si maculã babuerit nõ erit acceptuʒ
dño .· Yſaie · i· Nõ accipiaʒ de vobis ſacrificiũ: quia manus ve
ſtre ſanguine plene ſunt · Ergo dicit moꝛtale quia ſicut moꝛs
coꝛꝑis priuat ho minẽ vſu omniũ membroꝛũ · Sic quodãmõ

peccatũ moꝛtale facit ſi piritualiteꝛ: quia peccatoꝛ nibil poteſt
mereri nec loquẽdo nec oꝛando nec ieiunando· et ſic de aliis ·

Gtiã ſi tot bona oꝑa faceret ſicut omẽs boĩes faciũt nihil me

retur in celo peccatoꝛ comparat᷑ beſtiis terre que pro
laboꝛibus ſuis nibil reafint de gaudiis celi: cum tñ laboꝛẽt
fame ſui et graui onere ·

aui on ſal. Momo cũ in honoꝛe eſſet nõ in
tellexit comꝑatus eſt iumẽtis·. Sed talia bona que fiũt ĩ moꝛ

tali peccato remunerãt᷑ hic tꝑaliter. quia nullũ bonũ irremu

neratũ · et hec eſt vnã cauſa quare peccatoꝛes ꝓſperant᷑ ĩ hac

vita· quia hic remunerant᷑ pꝛo openibus ſuis et ideo carebũt
futura remuneratione· Vnde Grego· Magnus affluxus tẽꝑa

lium eſt eterne damnatiõis indiciũ · Ergo multũ timenvũ eſt

cunlbet qui ſciter ſlat in peccato mortali cum ꝓſperat᷑ :ĩ hae
vita · ſic ꝙ cõtinue eſt ſanus letus diues et omnia que deſide

ℳ

iat ei ſpere eueniunt· quiaſm Grego .· Mali flotẽtes in pae
ſent bonis tpalibus tanquã ꝑ amena prata ducunt᷑ ad interi

7

tum · Itẽ priuat᷑ peccatoꝛ participatiõe oĩm bonoꝛũ que fiũt

in eccleſia ab omĩbus fidelibuſ· De qua ꝑticipatõe dicit pſal⸗
Particeps ego ſum omniũ timentiũ te: et cuſtodiẽtiũ mãda
ta tua.Bonus exiſtẽs in gratia habet ꝑticipationẽ omniũ bo
noꝛũ ſcʒ miſſarũ oꝛationũ ieiunioꝛũ ·et ſic de alüs ꝗᷓ ſiũt in ec
cleſia. Et hoc ex caritate euenit · quia ſumꝰ inuicẽ mẽbꝛa vniꝰ
coꝛpoꝛis et omĩ a bona fluũt de vno in aliũ · ſicut patet in ſto
macho bomĩs qui imptit᷑ aliis mẽbris ea que hẽt · Sed petõꝛ
eſt membruũ bNiſum ergo nõ viuificat᷑ nec participationem

recipit de aliis membriſ item priuatur bonis temꝑalibus qG

õ

. . 42 . * RQę— —— —
5 . 7 „ R .„
R Sõðs . „ „ . . .
„. . . 2 2:. „. . —. . . ..
— . 2„ . „ äs .
. 6 . =èò ⸗ „: ẽ * * P
. “ 7 4 = . . S
. 2
„ „ . W .
*2 3 —. . R »
2 7

ĩdignuſ erit vti bonis tẽpoꝛalibꝰ.qui ante peccatum dignuis
erat celo ⁊ celeſtibus bonis poſt peccatũ nõ eſt dignus pane
quo ueſcit· Ergo moderatiꝰ vti eo deberet quãtũcũqʒ; poſſert
Vnde ezechielis ·/ ini · Panẽ tuũ in põdere comedes et aquam
tuã in menſura bibas. mo in dignioꝛ eſt oĩbus creaturis ir
rationalibꝰ·qꝛ tles nunq; deũ ſuũ offẽderũt .ſed tu multoti
ens deũ offẽdiſti ad iracũdiaʒ eũ cõtra te concitaſti.Vñ NRri

ſtoteles. vii ethicoꝛũ. Prauꝰ ho detentoꝛ eſt beſtia· Ideʒ pᷣmo

polliti.· Sicut optimũ aĩmaliũ eſt hõ fruẽs lege ⁊ iuſticia :ſie
peſſimũ eſt hõ a lege ⁊ iuſticia ſeꝑpatus· Ergo ſi idigmoꝛ ẽ om
nibꝰ creaturis irratõnalibꝰ:tũc cõſequẽter ſequit᷑ ꝙ nõ ẽ di⸗
gnꝰ vti creaturis. rgo peceatũ fecit hoĩem taʒ miſerũ ꝙ nul
liꝰ boni nec ſpualis nec tpalis dignꝰ eſt: nee eſt dign terꝛaʒ
calcare nec lumẽ celi videre. et ſic de aliis · q; idignioꝛ ?ẽ oibꝰ⸗
creaturis cowalib igik ſequit no eſt dign; vſu creaturaru;

dei · Ergo miſeria peccatoris taz magna ẽ 1 piculoſa ꝙ ſi oees

creature defleꝛet miſeriã pecatoris:ſcʒ oĩa ligna oës lapides
1 oĩa aĩalia terre. a om̃es aues celi: ⁊ om̃s hoĩies viuẽtes non

tamẽ cõdigne dãnũ peccatoris ĩ qð ꝑ vnũ pẽm moꝛtle ĩcidit
„

.

—. .ẽ .
9

ef lerẽt. Sʒ heu quidã pctõꝛes cẽ

20ʒ-ʒ
7

tuʒ peccata moꝛtalia vlł etiã
plura cõmiſerũt: nec vnaʒ guttaʒ flent .· Ratio buiꝰ eſt q: nõ
cognoſcüt quãta bona pdiderũt. a in quot mala inciderunt
Siſee verater cognoſcerẽt · nõ ſolu ploꝛanduʒz eſſz eis ſz eti
am pluliu. Quia nipil taz malum hor q; peccatum mortale
meliꝰ eẽt hoĩ ꝙ decẽ milia demonia in ſe haberet · vel cuz gla
diis oĩbus ꝗ fabricati ſunt tranſ figeret᷑: vel in omni igne cõ
bureret᷑: q; ꝙ cuʒ vno pcco moꝛtli deũ ſciẽter vel voluũtarie
offederet. Quin pm cu cõſummatũ fuerit: generat moꝛtem
ſcʒ ipſius anĩe: que moꝛs magis timẽda eſt q; moꝛs coꝛporis
Vnde Cregorius in moꝛalibus. Moꝛte coꝛponis omis bome
Fotius deberet mori. q́ eũ vno peccato moꝛtali deuʒ offedẽ
Vnde Kriſtoteles quarto ethicoꝛuũ, Meliꝰ eſi
Gcontra virtutem ſq; bonum virtutis · ¶ Sequit videre quo
mdo peccatum nocet homini in moꝛteet hoc eſt nocumen
tum ꝙ anima videt tunc omnia peccata ſua:quando enĩ i

4

Meliꝰ eſt mori q́; facere

7
co!
pire
tſe
Onn
te tid
mmor
Cuin
biett
itſ
ham
eil
limet
haene
tur pi⸗
telhe
lenie
in wor

lert

tiin⸗

ſunas
orqren

a pe⸗

menta
Nipiſ

un
Sern
meruns
tumrllee
nly

ngninn
NWinn
nrtund
ſoſngt⸗
vtuetes k
noteic
lcn
hubean
Puroenne
aheshet

No

nni grees
Arolhen
zattoten

ſos od

Uiden
R
nmnie⸗

coꝛ hoĩs illius nõ aſcẽdet · vn

NGe

egredi debet de coꝛte: tunc augmentatur dolor qui ante in

de tũc ꝑdit ſenſus ſuos et nõ co

. 2

gitat aĩa ammodo de coꝛꝑe nutriẽdo. ſed vᷣtutes ſuas natuꝛa
les ꝑ mẽbꝛa diffuſas ad ſe trahet. ⁊ tũt videt oĩa pẽa ſi ua ſup
caput ſuũ· Vñ pſal: Toꝛrẽtes iniqtatis cõturbauerũt me Et·
illud Pſal· Circũdederũt me laquei monis · i· peccata· Tũc aia
miſ eri peccatoris videt demones circũſtantes: et eam poccu
pãtes: 1 eam ad ĩfernũ trahẽtes.· Vnde iob· xx. Vadẽt et veni
ent ſuꝑ eũ hoꝛribiles · glo.i· demones · O quo mõ tũc cõturba⸗
bit᷑ peccatoꝛ cũ viderit cõeurſũ demonũ ad aĩam. Trenoꝛũ: i.
Omnes inimici eiꝰ appꝛehẽderũt eã ĩter anguſtias ttẽ ĩ moꝛ
te aĩa puat᷑ coꝛꝑe ꝓprio:q uod nũq; in tali foꝛma reaſſumet:

imo vellet habere ſicut qñ ꝓ dimidia ꝑte coꝛroſũẽ a vmibus

„

Quia ſtupebit aĩa peccatoris quãdo arbe reaſſumendũ vide
bit· Ctẽ nõ ſolũ coꝛꝑe ſed etiã puat᷑ oĩ ſolatõ viſibiliũ que dile
xit · ſcz cibo potu filiis vxoꝛe cognatis hkonoribꝰ et diuitiis · O

q9; amarũ erit ſeꝑari ab his que ioꝛdinate dilexerũt: 1 ppter
que ſalutẽ ſuã ſepiꝰn eglexerũt· Hſal . Momo cũ interierit n5
ſumet oĩa: neqʒ deſcendet cum eo gloria. Luce· xxiiꝰ · Stulte

hbac nocte repetẽt aam tuaʒ a te:⁊ ꝗᷓ ꝑaſti cuiuſ erũt⸗ ¶ Seq̊
tur videre quomodo peccatum nocet homini poſt moꝛtem
et eſt hoc nocumentum ꝙ homo priuatur omm ſpe diuine
miſericoꝛdie et ſuffragiis totius eccleſie · Vnde Cregorius
in moꝛalibus · Nequaquam vltra miſericoꝛdia parcentis
liberat: quos ſemel in locis penalibus iuſticia iudicantis dã
nat . Ergo ſi omnes homines in mundo pro vna anima dam
nata intercederent: nequaqᷓ; eos dominus exaudiret · Ratio

eſt. quia in inferno nulla elt redemptio · Vnde beatus Rugu

ſunus dicit. Si patrem meum ſcirem in inferno non plus
orarem pro eo q; ꝓro dyabolo · Quia nullo modo oꝛandum
eſt pꝛo damnatis · quia ſunt pꝛoiecti in tenebꝛas exterioꝛes ·
id eſt extra omnem ſpem diume miſericoꝛdie tem pro mo
mentanea delectatõne eternã penam ſuſtinebunt: 2 eterna
dei viſione carebũt · et ſocietate omnium electoꝛum. Hſalmi:

onuertant᷑ peccatoꝛes in infernũ.· Qui ideo factus eſt dei ua (
ſticia oꝛdinãte: vt qui deũ noluit ſequi ad glamiin infeꝛno ſu n
Aſitneat eternã miſeriam. Vnde Nugꝰ. in ſeꝛmone quodã dicit 4
quare in inferno moꝛs querit᷑ et nõ inueniet᷑e qm quibusin O
hoc ſeculo vita offerẽ et nolũt accipe in inferno querẽt moꝛ ds
tem et nõ poterũt inuenire. Dene inferni timende ſ unt pro un
pter earum eternalitatẽ· Vnde ruge victt. Tanis noſter eſth u
ſi depictus ignis reſpectu ignis infernalis · Tgnis noſier tm wn

4

extrinſecus vrẽs: ledit priꝰ q; penetret neruos et oſſa. bome hm
moꝛit᷑ 2 nõ ſentit vltra leſionẽ. Sed ignis inferni ſentit᷑ om un
nibus viribus ipſius anime. cute carne neruis et oſſibꝰ 1 ͤ mmmſe uu
dulllis 1 pilis que onna cĩdent pluſq́; eidens ferrum. Gxem an
plum de acerbitate ingnis inferni Legit᷑ in libro Detni celtuui im
acenſ: vbi narrat᷑ ꝙ fuit quidã ſacerdos in pictauia: qui ſub: f
iectꝰ multis viciis inductꝰ a prioꝛe quodã ꝓmiſit ſe oꝛdinez (gfr
aiſtertieñ. intraturũ ſed differebat de die in diẽ Qum autem untt
ſubito infirmaret᷑:et prioꝛ aduocatus adeſſet: inducebat ee, vrn
no reddendũ ꝓmiſſum ſed illo adhuc differente· Gece ſubito ang
clamauit pater oꝛa pro me:ecce dracones veniũt ad deuora⸗ lip
dum me allo vero cum aliis aſtantibꝰ oꝛĩte liberatꝰ eſt· Sed pus
nec ſic impleuit ꝓmiſſum et ecce iterũ incepit clamare petẽs mage
oꝛatõ nes dicẽs. Ecce ignis occupat me ad deuoꝛãdũ me. Sed lhar
tüc iterũ liberatus ad oꝛatiões nõ implebat ꝓmiſſuʒ Et ecce tdan
ſubito factus in extaſi et raptus ad iudiciũ: audiuit ſentẽtia, itfen
cotra ſe ferri damnatõis: et rediens ad ſe ait · Ecce duo demo (uS
nes ferũt ſartaginẽ magnã vt frigar in ea ineternũ et tů
cucullã prioꝛis dicebat· Nõ inſanio.ſed ſicut veruz eſt ꝙ hoc nnmnen
eſt cuculla: ita verum eſt quod dico · Zed cum hec diceret ceci lise
dit de ſartagine vna gutta ſuꝑ manũ eius que deuoꝛauit car mmmn
nem vſqʒ ad oſſa. Et ait. modo ſaltẽ credite· Gcce nunc demo ſun
nes pictunt me in ſartaginẽ. et bec dicẽs expirauit Inſuper zioi
eterna dei viſione carebũt et ſocietate omniũ electoꝛũ.· Vnde loine
Onriſoſtomꝰ in ſmone. Excludi a bonis eternis: et alienũ effi ömin
ciab his que prepata ſunt ſanctis tãtum cruciatũ et catum ſoes
doloꝛẽ ĩfert: vt ſi nlla extrĩſecꝰ pena toꝛq̃ret: hec ſola ſufficẽt R

Eroſen
achlene
niſertie
nolhmn
fmmben
RM

.„ *

ieſtcnen

Cinu

R
züttun
berr n
Amngit
rhinet

iing cern
utſentenn

eedcacton

ſi oẽs ꝓpinqui dãnarẽt᷑ ⁊ a

¶ Secũdo peceatũ noeet his qui ſunt ĩ purgatoꝛio ꝑ ſuffra g

*

Fiara diminutionẽ· quia hos qui ſunt in purgatoꝛio nõ poſ
ſunt peccatoꝛes iuuare tam efficaciter ſieut ſi eſſent ĩ gratia

Querit᷑ vtruʒ ſuffragia facta ꝑ miniſtros malos ꝓſint defun
ctisg Reſpõdeo ſᷣm Thoſupra ·:uii·di · xlv. Suffragia ꝑ malũ

miniſtrũ fiũt tripliciter · Drimo fiũt ex ꝓprio motu ipſius mi

niſtri · et ſic nõ ꝓſunt eis· Quia quidquid oꝛauerit vel fecerit

proanimabꝰ ꝑ ſe loquẽdo nõ ꝓdeſt eis. dũmodo eſt in pecca
to moꝛtali niſi ex cõſequẽte ⁊ ꝑ accidẽs ſcq; ĩquãtũ ꝑ elemoſi⸗

nam mali homĩs pauperes excitati oꝛãt pro defunctis et bec

oꝛatio ꝓpdeſt eis. Secũdo mõ poſſũt fieri vt ꝑ miniſtrũ publi
cum dei vel totius eccleſie · ſieut quãdo ſacerdos celebrat miſ
ſam vel exequias moꝛtuoꝛuz in ecdeſia · et quia iſte intelligit

facere ſub cuius nomine · ſiue ſub cuius vice fit: inde eſt ꝙ

ſuffragia talis ſacerdotis quamuis ſit peccatoꝛ: proſunt de⸗
functis· Tercio modo poſſunt ficri per malum miniſtrum vt
per miniſtrũ priuatum ſcilicet alicuius priuate perſone exi⸗
ſtentis in caritate · ſiue talis ꝑſona ſit defuncta ſiue viua · et
talia ꝓſunt. Sicut ſeruus exiſtẽs in peccato moꝛtali ðcundg
opus miſericoꝛdie facit ex p̃cepto domini caritatẽ habentis ·
magis tñ pdeſſet ſi etiam mimſtri in caritate eſſent. Quia tũc

illa opera eſſent meritoꝛia ex duabus precibus Tercio no R

cet damnatis · et hoc ꝑ modum cõiunctiõis · quãto em̃ plures
in inferno ſunt tãto maioꝛ hoꝛroꝛ erit in pena- Vnde elt ꝙ in
fernus tãto foꝛtius aꝛdebit quãto ples habebit · Querit᷑ vtrũ
damnati velint omẽs homĩes dãnari:quãuis ſciãt ex hoc pe⸗
nam eoꝛũ augmẽtariæ Reſpõdeo ꝙ ſic · etiam parẽtes ſuos et
omẽs cognatos ſuos et vxoꝛẽ et filios· Et hoc ꝓpter pfectiſſi
mam inuidiã que eſt in eis. Sicut in beatis eſt pfectiſſima ca
ritas: ita in eis eſt ꝑfectiſſima ĩuidia que facit appetere malũ
alioꝛũ · Moc etiã patet in illis inuidioſis viuẽtibus in hoc ſecu
lo:in quibꝰ tamẽ adhuc nõ eſt perfecta inuidia. Sed tñ dana
ti minꝰ inuidẽt ꝓpinquis q; alienis. Vñ eaꝛũ pena maioꝛ eẽt
nqui i ſaluarẽt᷑: q; ſi aliq̃ de ſuis ſalua
rent᷑ · Ex hoc fuit ꝙ diues epulo petiit fres ſuos a dãnatione

GR WW5ä õ

eripi. Cogitabat em̃ ꝙ aliqui eriperentur: et illos voluit eſſe
ſuos fratres potius q́; alios · Vnde ſi poſſ ibile eſſet mallet
potius omẽs ſimul dãnari· Et in hoc cõcoꝛdat. Tho ſi uꝑ iiii ·
Cuarto nocet ſaluatis.quia peccatoꝛ ꝑſeuerans in pecca
tis priuat ſanctos accidẽtali gaudio qð haberẽt de eius con:
uerſione · Vnde Luce · xv· Caudiũ eſt angelis dei ſup · v. p · p · a
Ett nõ ſolum angelis· ſed etiã omĩbus ſanctis erit gaudiũ de
cõuerſione pctõris · ktẽ nocet eis ꝑ modũ ſubtracaõis. Nam
ey cõſoꝛtio ⁊ ſocietate beatoꝛũ habet᷑ gaudiũ accidẽtale · Quia
qnñcunq; vna anima euolat ad celum:tũc gaudiũ accidentale
erit omĩbus beatis in celo.Et vnuſquiſq; cũ alio diuidet ſua
merita ex caritate · Et qð vnus in ſeip̃o nõ habet boc in alio ĩ
ueniet. Vnde Crego· in moꝛali· Tãtavis nos in illa pace ſo
ciat · vt quod vnuſqſqʒ in ſe nõ accepit hoc ſe accepiſſe ĩ alio
exultet · Anſ helmꝰ. Vnuſquiſqʒ intm̃ gaudet de alterius gau⸗
dio: inquãtũ de ſuo ꝓprio.Moc bono et hoc gaudio priuant᷑
electi quãtũ ad illũ peccatoꝛẽ ꝑtinet qui damnat᷑. licet hoc in

vno alio habebunt:qui loco illius ſubſtituet᷑ quia numerus
oca · ii · Tene qdðd
Quinto nocet via

electoꝛuʒ ineffabiliter adimpletur. Vnde
habes ne alius accipiat coꝛonam tuam.
toꝛibus · i· illis qui adhuc in hoc mundo viuunt. quia ſepe bo
na in vita preſenti pumũtur tempoꝛaliter propter peccata
maloꝛum hominũ Quia ſicut quãdoqʒ vna cõm unitas meliꝰ
babet ꝓpter vnũ bonũ hominẽ : ſic et qñq; plures puniunt᷑

propter peceata vnius. Quia vt frequẽter permittit deus fie

ri tẽpeſtates aeris ſterilitateſ tꝛarũ:⁊ bmõi plagas ꝓpt᷑ pctã
et demerita maloꝛũ· Et ſic boni qñq; puniunt᷑ tꝑaliter ꝓpter
malos· Ttẽ ꝓ eo ꝙ mali bonos ſuo malo exẽplo qñq; coꝛrum
püt et pueꝛtũt. qᷓre em̃ eſſẽt tot peruerſi hoĩes:niſi ꝙ mali ſe
ĩuicẽ i ficiũt. Sicut vnꝰ infirmꝰ ab alio infici᷑ coꝛꝑaliter· ſic

et ſpũaliteꝛ. Et ſicut iumentũ peſtilẽs et ouis moꝛbida inſicit

alias oues ſic ſimile eſt de hoĩbꝰ malis· Vñ Pſal · Cũ ꝑpuerſis
ꝑuerteris (Sexto nocet ip̃i chꝛiſto· quia preciũ ſanguĩs eius
nõ perſoluut· Contra quod dicitur Leuiti · xix. Opus merce

.

nanii tui nõ manebit apud te vſq; mane. Iſtud enim peccitũ

mu
liſn
mm
grel
nor
cho

ſeda

vit;
uen
tlis
debe⸗
ſelte
föhr
.
ziper

tame!

arpt
guin
at de
may
moꝛt

ntgndi

dhosN
meld
diüirten
lo dnet
Z

unro einn
r qulp
Pper gant
worain⸗

munietznei

mapnim

mintwut

1

gnmiſt

=

„-

DGDGCGNTO

damat ĩ celũ. Quãto magis q xpᷣm defraudãt p̃cio ſuo. Nſal

Preciũ meũ cogitauerũt repellere · Nõ tamẽ ſic intelligẽduʒ
eſt ꝙ ppterea chuſtus aliquẽ defectũ habeat · Vnde Hſal· Bo
nonim meoꝛũ nõ indiges· Sed loquẽdo reſpectu illiꝰ homĩs

gni peccat et damnat᷑ · quia tũc preauũ ſanguinis chꝛiſti in eo

perdit᷑.⁊ ſic nõ fit cꝛiſto recõꝑenſatio paſſionis eius qua eũ
it · (De peccato veniali⸗

Eccatũ veniale quid ſit: Reſpõdeo ſm Rug· Peceatũ 1.
veniale eſt q hominẽ vſqʒ ad reatũ ꝑpetue moꝛtis ñ
grauat: ſed penã meret᷑ et facile indulget᷑ · Nota ſᷣm
magiſtrũù in cõpẽdio theologice veritatis n puulis poſt bap
tiſmũ primo ſurgũt venialia:poſt hoc moꝛtalia · Vnde Cre

in moꝛalIn vno quoqʒ lapſu a mĩmis ſemper incipit᷑· et ſub
creſcẽtibus defecubus ad grauioꝛa ꝑuenit᷑. Vſido de ſum · bo
no.Quẽadmodũ ad virtutũ culmẽ tendẽtes:nõ a ſummis in
choant ſed a modicis vt ſenſim ad altioꝛa ptingant. Eta ⁊ q
dilabunt᷑ ad vicia nõ ſtatim a magnis criminibus incipiũt.
ſed a modicis aſſueſcũt:vt ſic cuʒ maximis coꝛruãt · Queritur
vtrũ poſſit aliquis viuere ſine peccato veniali dum eſt in hac
vita⸗Reſpõdet᷑ ꝙ ſi loquimur de tota vita hoĩs qui iam per
uenit ad etatem adultam: de excellẽti ac ſpeciali gratia eſt ꝗ
talis ſine peccato veniali ſit · Sicut videt᷑ beatus Ru ge· diceꝛe
de beata virgine. vnde ſi omẽs ſancti interrpgarent᷑ ſi peccaſ

ſentz? Omẽs vna voce reſpõderẽt · Si dixerimus quia peccatũ
nõ habemus noſmetip̃os ſeducimus et veritas in nobis nõ

eſt · Sciẽdum bᷣm magiſtrũ in cõpendio theologice veritatis
Si perfecta caritas nõ facit ꝙ peccatũ veniale nõ adueniat;
tamẽ facit ꝙ nõ durat · Exẽplum ſieut caminus ignis non fa

cit vt gutta aque nõ apponat᷑ ſibizſed facit vt non cito extin
guitur. Derfecta em̃ caritas ſtatim inflãmat hominẽ vt dole

at de peccato veniali · ꝓpterea ꝑfecti quãdoq; dolent et flẽt

pro paruis peccatis pluſq; magni peccatoꝛes quãdoq; pro
maximis peccatis· Vnde imꝑfecti multa venialia cõgregant · N
Sed tñ ſciendũ ꝙ quilibet homo poteſt viuere ſine peccato
moꝛtali cum adiutoꝛio dei: Et quicũq; oppoſitũ diceret: hoe

XHE DG PECCNTO.

erroneũ et hereticũ eſſet · Et hoc ꝓbat᷑ tribus rationibus. DPri
ma ratio eſt iſta quia in baptiſmo infundit᷑ homĩ gratia perr
quã p̃ſeruari põt vſq; ad moꝛtẽ ab omĩ moꝛtli crimie ſi vult
vti illa gratia· Et hoc deſignat ſalis linitio quã facit ſaceidos
ip̃i puero ãte baptiſmũ· Quia ſicut carnes pᷣſeruant᷑ a putre
factiõe mediãte ſale:ſic homo baptiſatꝰ mediãte gĩa quã in
baptiſmo accepit p̃ᷣſeruari poteſt a peccatis moꝛtalibus · Ctẽ
ſecũda ratio eſt qꝛ ꝑ hoc ſequeret᷑ ꝙ deus impoſuiſſet nobis 4
onus impoꝛtabile·quia mãdata dei ſunt data nobis ne pec·
cemꝰ. Modo ſi dicis ꝙ deus precepit tibi qð nõ potes imple Dde
re falſuʒ dicis: et cũ hoc incurris maledictionẽ dei· Vnde Ber Sð”ðð
nardus · Male dictus qui dicit deũ p̃cepiſſe impoſſibile · łtem
hoc eſſet loqui cõtra euãgeliũ et vᷣba chꝛiſii qui dicit · vt habe ld
tur Mat · xi· ugũ em̃ meũ ſuaue eſt:et onus meũ leue · Tercia au
rõ eſt quia ꝑ hoc tolleret᷑ liberũ arbitriũ · qð tamẽ neceſſariũ du
eſt in nobis cum quo nos deus priuilegiauit · Vnde ccl. xv. qua
dicit᷑ · ¶Ppoſuit ignẽ et aquã ad qd volueris poꝛrige manum delt
tuã.· Idẽ ibidẽ · Ante hominẽ vita et moꝛs bonũ ⁊ malũ.quod

tis
eti

pſub

placuerit ei dabit᷑. Sciẽdũ tñ ꝙ licʒ hoc ſit verũ:ꝙ vnꝰ homo ite
qũñq; naturali influẽtia et inclinatiõe magis eſt inclinatꝰ ad (Lo⸗
vnũ viciũ q̃;ᷓ alius homo:tñ adhuc ſtat hoc in ſuo libero arb· Fi
trroo et volüùtate vtrũ velit cõſentire buic naturali inclinatiõi d
vel reſiſtere · Vnde Ceñ · in · Dixit deus ad kayn iratũ volẽtẽ rxr.
occidere fratrẽ ſuũ · Subtus te erit appetitꝰ tuus · Et tu dna⸗:· itſ
beris eius· Vnde Nugſtinꝰ de vera religione. Nũc vſq; adeo icen
volũtariũ malum eſt. vt nullo modo ſit peccatum niſi ſit vo c
luntarium. Ex iam dictis ſequitur ꝙ homo poteſt viuere ſine iili
peccato moꝛtali mediante gratia vſq; ad moꝛteʒ ſi vult· Hoc uumſ
etiã patet in plibus ſanctis qui vſqʒ ad etatẽ perfectã vixer̃t fpel
et tñ nunquã moꝛtaliter peccauerũt · vt beatꝰ Ioſ̊. baptiſta di
et beatus Thomas de aquino et plures alii ſancti de quibꝰ
legit᷑ ꝙ nunquã moꝛtaliter peccaueꝛũt · ¶ Secũdo notãdum
ꝙ peccatũ veniale cõmittit᷑ q̃ttuoꝛ modis.DPrimo qñ cõmitti S
tur aliqð paruũ qð in ſe eſt veniale nec eſt cõtra p̃cepta dei⸗ ume
nec vnü de ſeptẽ peccatis moꝛtalibus · vt loquẽdo vnũ veibũ cuii

ngemm
mnli gen
do ſon
ndündt
vlleve

Mininmn
rtiwie

ocioſũ ſine cauſa.O quot taliũ verboꝛũ locutus es ſine cauſa
et neceſſitate tue vite· qꝛ de omĩbus his redditurus es ratio

nem in die iudicii . Vnde Math. xii. De om̃i vbo ocioſo. Quid

aũt ſit vᷣbũ ocoſum declarat beatꝰ Greg· in moꝛalł.d.Ocioſũ
verbũ eſt aut qdð rõe iuſte neceſſitatis aut intẽtiõe pie vtilita
tis caret · Ctẽ comedẽdo vltra purã neceſſitatẽ qð tamen vix
etiã a bonis et ꝑfectis tenet᷑ · ſic ꝙ ĩ nullo excedãt limites pu
re neceſſitatis· ttẽ doꝛmire vltra neceſſitatem · Ctẽ bibere ſine
cã · Etẽ ridere iocoſe· Ttẽ cogitatões vanas habeꝛe·⁊ ſic ð aliis
Secũdo ꝓpter imꝑfectionẽ facti ſicut pᷣmi motus · qui alias

quãdo ꝑfecti eſſent: eſſʒ moꝛtale. Sicut videꝛe mulierẽ cũ libi

dine et delectatiõe tamẽ p̃ter rationẽ· Itẽ iraſci ad ꝑpetrãdũ
vindictã: tamẽ ſine deliberatiõe. ttẽ gaudere de aduſitate ali
oꝛum:et dolere de ꝓſperitate et tamẽ nõ deliberato anĩo· ſed
quãdo ratio aduenerit tunc reſiſtit talibus et expellit. Ergo
quãdocũqʒ aliqd qʒð in ſe eſt pctm̃ moꝛtale fit ita ſubito ſine
deliberatiõe rõnis: ſic ꝙ actus ille eſt ita imꝑfectus qui ſic fit
ꝑ ſubitũ motũ ·ſiẽ om̃s ſubiti motus qui ſic pᷣueniũt rationẽ
qlitercũqʒ et ð quibuſcũqʒ fiãt ſunt ſolũmodo venialia. Teꝛ
cio ꝓpter penitẽtiã·et ſic ꝑ accidẽs ex moꝛtali fit vemale. Nõ

ꝙ illud petm̃ in ſe mutet᷑· ſic ꝙ hoc qð eſt moꝛtale fiat veĩale

Sed illud peccatũ moꝛtale iã taliter eſt veniã cõſecutũ ꝙ ob
ligat ad penã nõ eternã ſed tempoꝛalẽ que debet᷑ veniali.I6
dicit Ambro. Ome peccatũ ꝑ penitentiã fit veniale· Et hoc ſic
dicit veĩale ex euẽtu et ꝑaccidẽs ſcʒ ꝗ pena eterna que debet᷑
peccato moꝛtali mutat᷑ in penã trãſitoꝛiã que debet᷑ peccato
veniali· Quarto cõmittit᷑ pctmũ̃ veniale ꝓpter erroneã cõſciẽ
tiam ſicut antea eſt dictũ ð moꝛtali. Quia qui aliquid reputa
ret pcti veniale qð nullũ eſſet ꝓctm̃:et ſuꝑ hoc faceret veni
ale cõ mitteret · ¶ De dãms venialiũ peccatoꝛũů·
Gccata venialia cauẽda ſunt a deuotis hoĩbꝰ qᷓntũ poſ
ſibile eſt · et hoc ꝓpter ſeptẽ dãna.· ¶ Drimũ damnũ ẽ
. ad penã obligãt nõ aũt determĩate et peſe obligãt ad pe
nam eternã rl purgatoꝛiaʒ vl p̃ſentis ſatiſfactiõis ſed ad ali
quã illarũ penarũ · Qmñ̃ ſim foꝛũ ccdeſie p̃ſentis ſatiſfacit hbõ

Fkf.

leuiter · Sed ?m foꝛũ purgatoꝛii puniet᷑ grauiꝰqꝛ grauioem
penã in purgatoꝛio ſuſtinebit ꝓ vno veniali pctõ q́; beatuus pj
Laurẽtius ſuſtinuit in craticula:·Moc multi homĩes parũ cu:
rant qui tot venialia cõmittũt et augmẽtant ſupꝑ ſe · Sed ßm (
foꝛũ inferni grauiſſime · qꝛ eternaliter · Querit᷑ vtrũ in ĩferno E
etiã puniant᷑ venalia? Rñdeo ꝙ ꝓprius locuſ eſt hic in mũůdo ſ
vel in purgatoꝛio vbi venialia puniunt᷑ et purgant᷑. Sed ĩfer ſo
nus ꝓprie eſt locuſ vbi moꝛtalia puniunt᷑· Sed qñ in moꝛtaiil NN
bus pctĩs moꝛit᷑ quis:tũc venialia eternaliter puniunt᷑ in in
ferno cũ moꝛtalibus: Sed minoꝛeſt pena ꝓ veniali in ĩfero
q́ᷓ; ꝓ moꝛtali· ¶ Secũdũ eſt ꝙ petm veniale animã maculatt· nui
Gt ponat᷑ tale exeęplũ. & denigret᷑ aliqua ymago depicta in da
tm̃ ꝙ videri nõ poſſit · Mia vero ſic obſcuret᷑ vt videri quidez Pe
poſſit ſed nõ plene diſceꝛni· Et ideo ꝓpteꝛ talẽ dif ferẽtiã dit ꝗᷣ⸗
Grego⸗ veniale o bſcurat: moꝛtale obtene brat· Ruguſtinꝰ? oo
in libro de vita chꝛiſtiana dicit· AOnima ĩ peccatis perſeueräs e
nigrioꝛ eſt coꝛuo·hoc intelligitur de moꝛtali peccato · ſed ve O
niale ſolum maculat · ¶ Tercium eſt ꝙ minuit feruoꝛem cari uab
tatis.ſicut aqua ignem licet nõ extinguat feruoꝛem tamen qd
ilum tempeꝛat · Et quãto plura venialia quis committittan Eig
to plus minoꝛatur feruoꝛ caritatis · Nliqui notabiliter quan npt
doq; perdunt feruoꝛem et tepeſcunt · Et ratio eſt quia venia All
lia non curant dimittere · Vnde Ruguſtinus ſuper fohãnem dde
Minute ſunt gutte que tamen ſimul multa flumina im plent ͤſeſ
Moꝛtale peccatum extinguit totam caritatem · Sed ve nialae o
et caritas ſe mutuo compatiuntur · et veniale ſolum opponi i
tur feruoꝛi caritatis. Quartum eſt ꝙ potentias amme in EvLg
bonis operibus laſſat· ſicut quando cuiquam ponitur onus Fxnmd
ſuper onus minus erit promptus ad ambulãdum ſicut equnꝰ ccdt
onuſtus. Vnde Ruguſtinus ſuper ohãnem· Minuta ſũt gra Aam
na arene:ſed ſi multa arena ponatur premit atqʒ opprimit nepe
Potentie em̃ rationalis operatio eſt diſcerneꝛe · ſedꝰ ꝓpter ag apl
grauationẽ venialiũ nõ ita clare diſtribuit bonoꝛũ et malouiui miral
differẽtiam. In ſignũ huius boni et perfecti homines mĩima ſfſort
etiã qñʒ pctã diſcernũt que imꝑfecti nõ cognoſcũt · Vñ Cre · iͤet

õůl

Jut
chben
Spnie

ſe Sen

fünin
Winni
7 „
. di
innort
i nt

nime.
imxulr

Npichtin
danqude,
witüdet

ſn L
reture
o ſe
oenen

m men
mmedd
blrergen
aumn
tphinen
minen⸗

loneppon
wsmen

nſoteg

umſign
thoppin
ſed he

10ne

De PECCNTO

VENENL.

in moꝛali· libro xxxii · Quanto maioꝛis lumen gratie quis ꝑei

pit: tanto ampliꝰ reprehẽſibilẽ ſe eſſe cognoſcit · Moc etiaʒ pʒ
ad ſenſũ. qꝛ in albo et mũdo panno etiaʒ ꝑua macula cogno
ſcit᷑ · ſed in nigro et ĩmũdo etiaʒ vix quãdoqʒ notabilis 1 ma

gna macula cognoſcit᷑· Sic ſile eſt de cõſcẽtia hbomĩs. Cõcupi

ſcibilis em̃ penitẽtie oꝑatio eſt appetere bonũ qð cognoſcit

rõnalis.ſed venialia aggrauãt potẽtiã cõcupiſcibilẽ ꝙ nõ ita

ardẽter appetit bonũ eternũ acſi nullis venialibꝰ eſſz aggra
uata Fraſ coibilis operatio eſt deteſtari malũ: In ſignũ buius
ꝑfecti viri qui habẽt mũdas cõſeẽtias valde dteſtant᷑ eẽ ꝑua
mala: qdð impfecti nõ faciũt · Vnde Hieronimꝰ in epla· Mens

chꝛiſto dedicata ſic cauere debʒ mĩoꝛa qũo

etiaʒ maioꝛa. ſcẽs

ꝓ vᷣbo ocioſo reddẽdã eſſe rõem. ¶ Quiĩtũ qꝛ retardat a glia
q; homo qui decedit et poſſet ſtatĩ poſt moꝛtẽ volare ad celũ
cogit᷑ ꝓpter venialia ad tẽpus ĩ purgatoꝛio expectare · Nũq̃ʒ
em̃ ab aliquo dei facies videbit᷑: donec ſoluat ꝑ penas mĩmũ
q̃drantẽ venialiũ peccatoꝛũ · Vnde dicit chꝛiſtꝰ Math.v. Nõ
eyibis inde donec reddas nouiſſimũ quadrãtem· Opoꝛtet em̃
quẽlibet eſſe ita mũdũ ante introitũ paradiſi: ſicut fuit ĩ ĩno
eẽtia baptiſmali · Sciẽdũ etiaʒ ꝙ ꝓ ꝑuis ꝑctĩs opoꝛtʒ homĩeʒ

in purgatoꝛio quandoq;ʒ diu purgari qð in preſenti faciliter

del euillet et breuiter · Exẽplũ legit᷑ de ſoꝛoꝛe ſancti Damiani
que ꝓpter auditũ vnius cantilene de quo nõ fuit cõtrita nec
cõfeſſa nec egit penitẽtiaʒ in preſenti de hoc fuit in purgato
rio· xviii.diebus · ſicut poſt moꝛtẽ reuelauit cuidam homĩt
ignis purgatoꝛii eſt miro modo grauis pena· Vnde Rugꝰ. di D
cit. Ignis purgatoꝛius licet eternus nõ ſit:miro mõ eſt tamẽ
grauis · Excellit em̃ o mnẽ penã quã vnquaʒ aliqs paſſus eſt ĩ
hac vita · Nũquaʒ in carne eſt tanta pena inuẽta licet mirabi
lia martires paſſi ſũt toꝛmẽta · Et ꝓpter nimiaʒ acerbitatẽ pe
ne purgatoꝛii:videt᷑ eis tẽpus tam lõgum ibi eſſe. Vnde ex⸗
emplum legit᷑ de duobus fratribus religioſis qui ſe mutuo
mirabiliter dilexerũt et fideliter et multo tẽ poꝛe deo mutuo
ſeruierũt · Tàdem cõtigit vnũ ex illis infirmari vſq;ʒ ad moꝛ

tẽ, et ſic eũ eſſet in tali graui infir mitate labe

ꝛans:veit ãgelꝰ

domini ad eũ dieẽs ei ſe eſſe moꝛiturũ ĩ breui · Et tãdiu debẽ

in purgatoꝛio eſſe donec ſibi vna miſſa legeret᷑ et q;cito ſibi
illa miſſa legeret᷑ et finiret᷑: tunc deberet liberari a purgato
rio et euolare ad celũ.tũc illã viſionẽ ille frater infirmus inſi
nuauit ſocio ſuo:rogãs eũ vt q;cito moꝛeret᷑ ſibi immediate

vnã miſſam legeret.aſtringẽs eũ ꝓpter caritatẽ et ſidelitatẽ

quã adinuicẽ lõgo tꝑe habuerũt. Et ille frater ꝓnnſit ſe hocr
facturũ.et ſequẽti die de mane infirmꝰ obiit · Et ille frater ĩ⸗
mediate ſe preꝑauit ad miſſam. a lecta miſſa defũctus frater

apparuit illi dicẽs. O frater infidelis maledictionẽ dei erga
me bene meruiſſes · Et ille · Quaꝛe hocæ Et defũctꝰ rũdit· Quia
rogaui te cũ adhuc viuerẽ ꝙ immediate poſt obitũ meũ vnã

milſaʒz legeres. ſed tu infidelis frater me a p·xx. annos in

magna pẽa toꝛqri ꝑmiſiſti· nec tu nec aliqs fratꝛũ meoꝛũ vnã
miſſaʒ in tã lõgo tꝑe legit. Tũc viuẽs reſpõdit · En veritate di
co tibi ꝙ cadauer tuũ adhuc nõ eſt tumulatũ · Et ĩmediate pꝰ
quã expiraſti: me ad miſſaʒ diſpoſui et iam aprimo finiui:Et

defunctus. O ſi ita eſt· Tũc ꝓpter acerbitatẽ pene videt᷑ mihi
hoc breue ſpaciũ q̃ſi·xx · annoꝛũ ſpaciũ fuiſſe· Et tũc regratia
bat᷑ fratri et migrauit ad celum · ¶ Sextũ eſt ꝙ bona celeſtis

gle diminuũt:nõ quidẽ illa que debent᷑ iã et ꝗᷓ habemꝰ ibiꝑ
meritũ repoſita ſed que deberent᷑ ſi venialia non fierẽt · quia
medio tꝑe poſſẽt aliqua bona fieri qñ illa fiũt: ꝑ q̃ bona oꝑa
celeſtis gla augmẽtaret᷑ · tẽ poſt ꝑpetrationẽ venialiũ opor
tet nos opa quidẽ cõuertere ad ſolutionẽ hmõi debitoꝛũ: p qꝗᷓ
O etiã deberet nobis creſcere eumulꝰ eterni pᷣmiũ· (Se timũ

elſt ꝙ venialia ſepe ſunt occaſio peccatoꝛũ moꝛtaliũet hoc cõ
tingit qᷓttuoꝛ modiſ· Primo ex cõplacẽtia.Vnde Kugꝰ· Nullũ
peccatũ adeo veniale quod nõ fiat moꝛtale dum placet non

idem actus numero: ſed idem ſpecie · Notandũ ꝙ quanto eſt
maioꝛ delectatio in peccando tanto maioꝛ pena debetur illi

peccato in futuro. Vnde Rpocali. xviii· Quantum in deliciis

fuit tãtum date de toꝛmẽtis ⁊ luctu · Ergo ꝓpter ſecurit atem
confitendũ eſſet quãdo in aliquo pecato quod ſem ſe eſt

matur veniale: habuiſſes nimis ma gnã et exceſſiuã compla

de

finsfere
Nida g
tü neüni
N Mosn
üneuv
Ppent
Crimce

—Rð
ltn un
Ibhmnd
N Kni 4
Hivuc
mli⸗ 6

=

ali gundz recreatiõe ꝓpter multos laboꝛes qui

=ð

1 ſic faceret.

–

centiã et delectationẽ. Et ergo reprehẽſibile eſt nimiã cõpla⸗

centi am habere in riſibus et leuitatibꝰ et in verbis iocoſis· et

ſic ð aliis· niſi talia fierẽt cauſa recreatõis et moderate. Quia
bm Friſto · vii · Sthi · Homo ſemꝑ indiget quadã delectatione

ſibi occur

runt· Sed exceſſus in riſibus et leuitatibus p̃caueri debz · Vn

de Baſilius in hexameron· oc ſiue riſus remiſſaʒ efficit ani

mam et negligẽtem erga dei precepta·nec delicta ſua poteſt
ad mem oꝛiã reuocare: ſed obliuiſcẽs ea nec ſe inſtigat ad pe
nitẽtiam · et ita paulatĩ omĩbus bonis priuat᷑·Vñ etiã Berũ·
de egrepen müdi · Compatit᷑ dei filiꝰ et ploꝛat· homo patit᷑ et

nialia diſponiẽ homo ad moꝛtale· Et bm hoc intelligit illud

Greg. Vitaſti grandia vide ne obruaris arena hoc dicit · quia

ſepe de peccatis minimis venitur ad magna: Sicut de modi

ca ſcintilla ſurgit quandoq; ma nus ignis. Eccleſiaſtici · xix ·

Qui mĩma negligit paulatim defluit. Vnde Gregoꝛius in pa
ſtoꝛali · Qui mnima peccata deflere et deuitare neglexerit a
ſtatu iuſticie non quidem repente:ſed paulatim et particula
tim cadit · Tercio ex pꝛogreſſu quia quando inſurgit veniale

ſi non prohibetur poſſet progredi vſq; ad moꝛtale · Non ꝙ;

ipſum veniale in ſubſtãtia fieret moꝛtale: ſed quia ex ipſo ve
niali occaſionabiliter progrediendo fieret moꝛtale . Fſtud pa

tet in primis motibus qui inter venialia computantur ·ſed

quando delectatio con ualeſcit intãtum ꝙ conſenſus accedit

iam peccatum eſt m oꝛtale ⁊ veniale ſic ꝙ duo ſunt peccata-
Kuguſtinus in libro de penitentia Nullum eſt peccatũ adeo
paruum quod nõ creſcat neglectum. Quarto propter conſci
entiam erroneã 1 nimis ſtrictaʒ ſalicet quando aliquis tene

ret aliquod peccatum quod eſt veniale in ſe ꝙ eſſ et moꝛtale

De boc habet᷑ ſupra eodem D.

Queſſiones de peccatis venialibus.

Veritur vtrũ teneamur Ge ere 8 venialibus? Rñdeo l

bm Tho. in. iiu · di. lxvii.· Cũ dicit᷑ aliqs ad aliquid teneri
q̃dã neceſſitas ĩpoꝛtat᷑· Neceſſitaſ aũt ẽ duplex vna abſoluta

xE p PEOGCNH0O VENENILI

et ᷣm hanc homo tenetur faceꝛe ea ſine quibꝰ nõ eſt ſalus et FHt
hoc mõ nõ tenet᷑ ad peccati venialis penitẽtiaʒ: qꝛ moꝛteʒ ex eem
hoc nõ ĩcurrit:niſi foꝛte ex cõtẽptu dimittat · Mia neceſſitas on
eſt ex ſuppoſitõe alicuiꝰ finisſicut dici᷑ aliquid eſſe neceſſa⸗ litt
riũ ſine quo nõ poſſumꝰ finẽ intẽtũ cõſequi.⁊ hoc modo ne.· ißa⸗
ceſſariũ ẽ ꝙ hõ de venialibꝰpenitẽtiã agat:ſi ei remitti debe⸗ won
ant in hac vita. Sʒ m hoc nõ ꝓpe dicit᷑ teneri aliquis ad ali wil
quid· Et iõ dicẽdũ eſt ꝙ hõ nõ tenet᷑ ad pemitẽtiã venialium (tn
niſi large ſumẽdo · ſcz ſi ei ĩ pnñti vita remitti debeãt · ¶ Vtru vot
veniale poſſit dimitti volũtate manẽte ?Rd illud reſpondeo Wtt
ſ̃m Tho ubi ſupꝛa· Nõ põt tolli culpa niſi reoꝛdinet᷑ volütas Pal
que reoꝛdinari nõ põt qʒdiu in ip̃a deoꝛdinatõe manet· alias uſa
eſſẽt duo oppoſita ſimul.⁊ ideo nullo mõ veniaſe dimitti t w
q;diu volũtas ad illud manet· ¶ Vtrũ ad remiſſionẽ uema⸗ üibe
lis reqrat᷑ cõtritio? Rñdeo ſᷣm Tho · vbi ſupra:· NHeccatum ue dubt
niale nõ remittit᷑ q;ʒdiu volũtas manet in illo vt iã dictũ eef. Ijin
ITypm aũt recedere voluntate ab eo qð pᷣus volebat:eſt diſpli ſot
cere ei quod voluit. Et talis diſplicẽtia quãdo eſt grã ĩfoꝛma Qiſtt
ta dicit᷑ doloꝛ cõtritõnis· Et ideo veniale ſine cõtritõe tali nõ
dimittit᷑ · Ergo cõteri debemꝰ de uemalibꝰ quoꝛũ memoriam
babemꝰ. ⁊ de oblitis in gnali de quibꝰ non recoꝛdamr.. echt
((Vtrũ homo teneat᷑ cõfiteri uenialia peccata? Rñdeo hm hef
Tho · vbi ſupꝛa· Cõfeſſio ad hoc neceſſaria ẽ ut penitẽs ſatiß: iiej
factõem accipiat 'm modũ delicti · peccato aut veniali nõ de rWpn
bet᷑ pena taxata · qꝛ pena illa eẽt ꝓropoꝛtionata pene peccati oide
moꝛtalis a quo peccatum ueniale in infinitum diſtat· Vnde piipm
Peꝛ ſolam corectionem interionem peccatum ueniale remit Eept
ti poteſt . ¶ Sed an ſemel in anno teneatur confiteri qui nõ Eechr
habet niſi venialia æ Dicunt quidam ꝙ in hoc eaſu pꝛopter p (os
ceptum eccleſie tenetur uemalia confiteri · Niuiautem dicunt vebf
ꝙ ſufficit ꝙ ſe repꝛeſentet ſacerdoti. ⁊ ſe immunẽ a peecato 2*
mortali oſtendat: ut ad cõmunionem admitti poſſit· Prece: nii⸗
ptum enim eſt ad obligãduz illos qui habent aliqua que con iae
fiteri debent · Vnde ſi alicui per gratiam collatum eſſet ut a ðð”
peccato veniali immunis eſſet · ſicut btẽ virgini eſt collatunm n

llu⸗

Rn
neelin

ſe fert⸗

XNe

s
nnalun
XE
8 Een
bhande

elte
Unet NS

1

e Mnate
* 1
oneocnn

Decbon e.

tüdeic⸗

mtenn
ünmon
winmn.
Hiaof
tis ſini
gilirode
pen
ür n
gienmt
onqnrd
vonu
Grnd
ren ſen
volthi
ng

veĩal dimiſſio.⁊ ſic ñ dimittit᷑ ei veĩ

Kcb

nõ teneret᷑ ad illud pꝛeceptum · ¶ Vtrũ petm̃ veniale poſſit
remitti ſine moꝛtali? Rñdeo ſcdðᷣm Tho. ubi ſupꝛa:· Remoto
poꝛe remouet᷑ ⁊ poſterius · nec poſteriuſ reſtituit᷑ niſi pori re
ſtituto· feꝛuoꝛ aũt caritatis cui ueniale opponit᷑ eſt poſterioꝛ.
ip̃a caritate · vñ q;diu ipᷣa caritaſ ñ ĩſtituit · · dimiſſionẽ pẽ̃i
moꝛtlis: nec feruoꝛ caritatiſ reꝑari põt ·ĩ q̊ ĩꝑatõe cõſiſtit pc·
ĩale cui moꝛtle ñ dimittit
Et notãdũ ꝙ dĩa ẽ ĩter dimiſſionẽ pẽi moꝛtliſ veĩal.qꝛ vnũ
moꝛtale nõ dimittit᷑ ſine alio · Eꝛgo ſi deꝰ rẽittit tibi vnũ p ẽm
uoꝛtale tũc remittit tibi oĩa peccata tua moꝛtalia: etiaʒ ſi mil
le baberes peccata moꝛtalia· Nõ em̃ põt deus dimidiare gra⸗
tiã ſuam: vt dimittat ꝑtem 1 ꝑtem nõ dimittat. Vt dicit᷑ Deu

tro · xxxii. Dei ꝑfecta ſũt opera· Et hoc qð legit᷑ in euãge · ꝙ to

tũ hoĩeʒ ſaluũ feẽ ĩ ſabbato · v. Larga dei pietaſ veniã ñ dimi
diabit. Rut totũ aut nihil te lacmãte dabit. Sʒ vnũ veĩale bñ
dimittit ſñ alio.⁊ rõ ẽ qꝛ nõ hnt cõnexionẽ ad ĩuicẽ ex ꝑte aũ

17

dei ſtat cũ veĩali pẽo · ſz ñ cũ moꝛtli.· ¶ Dẽa veialia · vii · mõiſ

Rũñdeo octo mõis· Prĩo ꝑ cõfeſſionẽ gnalẽ ꝗᷓ fit publi
ce cũ mitis. vt fit cõit᷑ pꝰ p̃dicatõeʒ:⁊ etiã alias· ⁊ iſta cõfeſſio
bʒ effieaciã ad rmiſſionẽ venialiũ ey tribꝰ. ſ. ex cõtritõe cõfitẽ
tis · ex hũilitate cõfeſſioĩs. Ergo cũ hũilitate genua flectẽ dẽſ
1 caput hũiliter ĩdĩare qñ dicis tleʒ cõfeſſiõeʒ gnalẽ · Tereio
ex oꝛõe ſacerdotis q̃ dicit ſuꝑ pplI Miſeat᷑ vñi oĩpotẽs deꝰ · Er
go ĩterĩ ꝙ ſacdos dicit hãc oꝛõeʒ ꝗlibʒ ĩ collecto coꝛde ⁊ deuo

te petẽ dʒ a deſiderare hꝰ a deo ĩpleri qð ſacdos dicit ⁊ petit

A ĩitelligẽð ẽ ð ill'qᷓ dicũt cõfiteoꝛ cũ ſacdote añ miſſam

Seðo ꝑ deuotã pectoris tũſionẽ exẽplo publicaĩ qꝗͥ ꝑcutiẽſ
pect' ſuũ dixit · Deꝰ ꝓpiciꝰeſto mihi pẽori · ð pe · di · i · Treſ ſũt
actões ¶ Tercio ꝑ aqᷓ bñdẽe aſpſionẽ · de cõ · di· ii · Nquaʒ ſale
Niq̃ hñt ãquã bñdẽaʒ ĩ domo ſua:vt quẽadmoð ſep pẽant
ita eẽ ecõũſo ĩ deletõeʒ veĩaliũ aq; bñdẽaʒ r̃cipiũt:⁊ laudabil
⁊ bõa ẽ tliuʒ deuotõ. Sciẽð tñ ꝙ aq̃ bñdicta deuote rcipiẽ da
znõ irriſoꝛie ſiue recipiat᷑ a ſacerdote ſiue a ſeipᷣo· Et vbicũq;

Enialia pẽa ꝑ ꝗᷓ dimittũt᷑ 1 quot mõis —2D dimittuůr Q

xI. p DeCCGNT
et in qualicũq; parte coꝛꝑis tetigit hominẽ ſiue in manibus 5
ſiue in facie homĩs bonũ eſt. Attamẽ in facie hoĩs cõiter reci aott
pit᷑. t hoc ꝓpter dgne ne⸗ eſt nobilioꝛ ꝑs corꝑis· tñ etiaʒ is
ꝓpter quinqʒ ſenſus quibꝰ ſepius peccauimꝰ qui magis vii dar
gent in capite · Ttem bonũ eſt habere aquã benedictã arca le⸗ Vyy
ctũ ⁊ aſpergere ſe de ſero cũ ea· Et maxime circa infirmos· qꝛ a
ſepius aſpergẽdi ſunt ad defugienda fantaſmata demonũ. gun
ſal.Qõtribulaſti capita draconis in aquis. Vnde in cõſecra „.
tiõe aque legunt᷑ valde nobilia ba diſcedãt omẽs fan. inlo. o
in quo aſpeꝛ·fu:aqua. xẽplũ huiꝰ legit᷑ ꝙ in monaſtenio qu.— lu
dam laicus de nouo cõuerſus cuʒ eſſet in articulo moꝛtis vi Wet
dit totam domũ repleri defoꝛmibus ꝑſonis roſtratis. Qui cũ dd
ſignificaret cuſtodi ſuoille intelligẽs ꝙ immũdi ſpũs eſſent
fecit poꝛrigi vas aque ⁊ ex ea aſgſit totũ locũ· et cũᷣ boc facẽt bost
taliter clamare cepit· Hya eya fac qð facis qꝛ dyaboli fugiũt

ſũma celeritate cõtendũt exire:alter in alteruz impingẽtes.

Ille foꝛtius cepit aſpergere· et ſic liberatꝰ eſt eger a demonũ
infeſtatõe · Querit᷑ vtrũ aqᷓ benedicta ſit ſacramtũæReſ põdeo
Fßm Tho. Nõ. Sed eſt ſacramẽtale · quaſi quedã diſpoſitio ad
ſacramentũ. Vñ dat᷑ cõtra demouũ nequicias: et venialia: et
om̃e qð effectũ ſacramẽtoꝛũ impedire poſſet · Quid cuʒ aqua
benedicta apponit᷑ aque nõ benedicte? Rñdeo bᷣm Tho · ĩ ijii ·
di · xi · TLotũ eſt benedictũ ·virtꝰ em̃ que acquiſita eſt aque ex
benedictõe puenit ad aquã additã· Simile ð oleo nõ cõſecra
to ⁊c· ¶ Quarto ꝑ cõtritionẽ coꝛdis. Ergo bonũ eſt ĩmediate
õteri. qñ adutis te aliqð veniale cõmiſiſſe · Vñ Caſſi · ſup illð
Plal · Ad dñm cũ tribularer dicit · Dñs neſcit ifferre quẽ cõ
pũcto coꝛde ſenſerit ſibi ſupplicare. ¶ Quĩto ꝑ oꝛationẽ pci
pue dñicã.ð pe · di.iii · Quotidianis.Vñ Rug · De quotidianis
leuibꝰ pctĩs ſine qbꝰ hec vita nõ duci quotidiana oꝛõ fideliũ
fatiſfacit· ¶ Sexto ꝑ ep̃alẽ benedictõeʒ ⁊ ᷣm quoſdã etiã ꝑ ſa
cerdotalẽ. igo manẽd ẽ ĩ eccla vſqʒ ad finẽ miſſe.a bñdictõʒ
u⸗ ſacerdos dat ĩ fine miſſe deuote ſuſcipere dʒ vnuſ. ſq3ʒ
chꝛiſtianus :· ¶ Septimo ꝑ elemoſinarũ argitionẽ· Vnde Da
nielis. iii · Peccata tua elemoſinis redime · Vnde canitur in

N

Mmug
ctn

uinge

nne
zdenoit
nnccn
ilnin⸗
ivci

nonst

ſſüncſen
täeſct
MAig
npitze
71

wengut
ude
,wii
nen
ceen
Kimtte
Nn
ſimtgis
ermiie

ſethung

4 Gw

7

“

1

—

„

ſeab
dzvinn
ee
ecntr

—.
— =—

9

—
S

.
7 .

qdrageſima. Abſcõde elemoſinã in ſinũ pauperũ · Quia ſiẽ aq̃ᷓ
extinguit ignẽ · ita elemoſina extinguit peccatũ; Vnde Cccl.
ii. Sicut ĩ ſereno glacies:ſoluent᷑ peccata tua · It addũt qui

dam peꝛ iniuriarũ dimenſionẽ: que eſt elemoſina ſ piritualis ·

Vrnnde habet᷑ Luce vi · Dimittite et dimittemĩ· ¶ Octauo per
dignã euchariſtie cõmunionẽ de cõ.di· i · Cuʒ ome crimẽ. t

qu idã addũt etiã per extremã vnctionẽ. extra 8 ſacra vnctõe

c. Vnico · De his ſunt verſus: Confiteoꝛ tũdo cõſpergoꝛ con⸗

teroꝛ oꝛo · Signoꝛ edo · dono peꝛ hec venialia pono· t nõ ſo

luz per iſta ſpecialiter nůata: ſed etiã per qdlibet bonũ opꝰ

delent᷑ venialia · Et ſicut dicit beatus Tho de aquino doctoꝛ

ſanctus · Dlura vel paucioꝛa venialia per p̃ dicta remit tunt ·

ſedm ꝙ peꝛ hoc maioꝛ vel minoꝛ feru oꝛ concitat᷑: qui de pluri

bus vel paucioꝛibꝰ ſaltẽ implicite cõtritionẽ eõtineat · Vnde

nõ opoꝛtt vt a ſemꝑ omĩa nemialia dimittant.

H De primo viis ſcʒ ſuperbia
QVperbia deteſtãda eſt et fugiẽd olibet homi
hoc ꝓpter tria · Drimo q; deo multũ diſplicet. et rõ
huius eſt quia ſuꝑbia primã cõtumeliã deo intulit in primo
angelo que ei illata fuit · Vnde Thobie:iii · Supbiam nũquã

ma quolibet homine 1 N

—

in tuo ſenſu aut in tuo verbo dñ ari ꝑmittas · ab ipᷣa em̃ ĩtiũ
ſumpſit omĩs ꝑditio · Eteʒ qꝛ ſuꝑbia deũ impugnat in om̃i lo

co om̃i tꝑe a in om̃i ꝑſona. Eoꝛnicatio aũt nunquã aut raro
in ſacro lo co cõmittit᷑: ſed ſuperbia potius cõmittit᷑ in ſacro

Iqʒ in alio · tũc em̃ magis ſuperbe indute incedũt mulieres qñ
a eccleſiã vadũt · Multa etiã ſũt pctã a qbus in precipuis fe
ſuuitatibꝰ hoĩes abſtinẽt: ſed ſuꝑbia tũc maxĩe exeꝛcet᷑ · Mte
etiã ſũt ꝑſone q̃ foꝛnicari dedignarent᷑: qᷓ tñ pctĩ ſuꝑbie reci
piut · Supbia eĩ latitat ſub cinẽ ⁊ cilicdio · iuxta vbũ bti Cneg ·
Quũ em̃ ſeruus chꝛiſti omĩa vicia ſuperauit: adhuc hẽt pugnã

cõtra ſuperbiã · Itẽ ſuperbꝰ peccat directe cõtra deum: Ergo
q́ʒtũ ad hoc ſuꝑbia magis diſplicet do q́; cõtumelia q̃m ĩifert
ei cupiditas vł aliud viciũ· Nlia em̃ vicia deũ fugiũt cõũᷣtẽdo
ſe ad aliam creaturã · vt cupiditas ad aurum et argentum lu
rxuria p̃cipue ad delectatões que ſunt ĩ tali actu·⁊ ſic de aliis ·

viciis · Sʒ ſupbia vult ſibi vſurpare que ſũt dei ſeʒ honoꝛem
glo riã quaʒ ſibi ſoli ſeruat · Vnde gloriã meam ait dñs alteri SS
nõ dabo · It ſuꝑbus· Igo mihi eam etſi nõ dederis vſurpabo
QCõtra qð dicit apls Meb· v. Nemo aſſumat ſibi honorẽ. Ideʒ
Soli deo honoꝛ et gloria· Hal. Nõ nobis dne nõ nobis: ſed
nomiĩ tuo da gloriaʒ· Sicut humilitas ðꝛ deũ ſpãliter hono⸗ Sð
rare. Vñ dicit᷑ eccia.iii: Magna potẽtia dei ſolius:⁊ ab humi: U
libus honoꝛat᷑ · Sic ſuꝑbia ſpãli mõ deũ inhonoꝛat ⁊ ſe ei op ðUD
ponit. Vnde fob · xv· dicit᷑ · ucurrit aduerſus eũ erecto colo
Vnde Cꝛego· Qũ oĩa vicia fugiãt a deo ſola ſuꝑbia ſe deo op g
ponit v?᷑tẽ cetera vicia auferũt deo pauꝑes ⁊ ignobiles. Sed ðZUW.
pbia aufert ei nobiles dinites 1 potẽtes · Et wdeo ſuꝑbi ſu v
mũt occaſionẽ deũ impugnandi. Vnde occaſionẽ debuerunt
ſumere ei ſeruiẽdi · Cdeo em̃ ſuꝑbi cõtẽnũt deũ · qꝛ deus de bo lu
ms ſuis plus contulit illis q; quibuſdã aliis· t qꝛ deus fecit d
eos glorioſioꝛes:ipſi volunt cũ inglorioſũ facere · hoc patʒ ex ð
eo quia ſuꝑbi nõ ſolũ ecualer volut eẽ deo ſed etiaz ſupioꝛes d
Vnde Bern · loquẽs de illo·ii · Theſſal.ii · vbi dicit · et fit mẽtõ uſß
de antixp̃o · Qui extollit᷑ ⁊ aduerſat᷑ ſuꝑ omne qð dicit deus .)
aut quod colit᷑ · dicit ſic Bern· Dico em̃ vobis ꝙ nõ iſte tm:iſſzʒ eaf
et oĩs ſuꝑbꝰ extollit᷑ ſupꝛa deũ.vlt eĩ deꝰ fieri volũtatẽ ſuã ⁊ eyerſ
ſuꝑbꝰ ſuaʒ· iam videt᷑ eq̃litas · Sʒ vide malã ꝓpoꝛtionẽ · deꝰ eĩ ioone
in his que ratio appꝛobat ſuaʒ vult fieri volũtatẽ · Suꝑbus bi
vero ſine ratõe et cõtra ratõem · Ergo deꝰ ſuꝑpbũ hoĩem vili eni
pẽdit deteſtat᷑ odit et aboĩnat᷑ · Rd pᷣmũ ꝑtinet illud Cꝛego· aor
Quãto coꝛã hoĩbꝰ fueris glorioſioꝛ: tanto coꝛa m deo ⁊ ange 2
lis eius eris vilioꝛ· Qaũt deus ſuꝑbũ deteſtat᷑ habet᷑ mos ei
vi: vbi legit᷑· Curauit dominꝰ deus in aĩaʒ ſuam.dicit dominꝰ e
de exercituũ · deteſtoꝛ ego ſuꝑbiam iacob.Et ꝓuᷣbi · viü · Ar⸗ d
rogãtiã ſuꝑbiam 1 uiam pꝛauam et os bilingue deteſtoꝛ · De a
odio vero qð habet dominus ad ſuꝑbiã et ad ſuꝑbũ habet᷑ ec Kn
dlia.x. Odibilis coꝛã deo ⁊ hoĩbꝰ ſuꝑbia. Quia deo et homini
eſt iniurioſa· Deo q; vſurpat ſibi quod eius eſt ſeʒ vominani ijj
Homi vero quia uult eũ biſ ubiiceꝛe quẽ natura ei equauit 0

Ftẽ quia ſuperbus omnibꝰ inuidet · Vnde mmug. Suꝑbia oib⸗ dui⸗

irdii
nenſine

dnn

ſeit

erſteni
8 dict i
gnd ſe i
anmi
ti. Shis
i Wen N
o eg⸗
zmdeo! M.
bilne
dotn

de ete 4
wbäbeet

deo ele
ſqdonn

6
na e,
un

S.
—

2
. 2
. .

tur pibus qꝛ ei equant᷑· Ergo merito odibilis eſt eoꝛaz deo et

hoĩbus ſuꝑbia. Signũ huiꝰ ſcʒ ꝙ deꝰ vilipẽdit ſupꝑbos ꝛ dete
ſtat᷑: eſt hoc ꝙ deꝰ ſuꝑbos deponit:⁊ paupꝑes ⁊ mites loco eo

rũ exaltat.· Vnde beata virgo maria dicit· Depoſuit potẽteſ ð

ſede et exaltauit· ꝛc· Vñ ecclĩa·x· Sedes ducuz ſuperboꝛũ euer

tit: et ſedere fecit mites ꝓ eis · Hoc patet pmo ĩ lucifero ð cu
ius deiectõe ſicut dicit᷑· Quomodo cecidiſti lucfer· q́ mane ori

6„

ebaris · vt hẽt᷑ eſaie.xiiui⸗Et Lu c.x· Videbã ſathanan quaſi ful

gur de celo cadentẽ. Rdeo aũt deiectꝰ eſt lucifer ꝓpter ſuam

ſuꝑbiam. vt cum eſſet angelꝰ factꝰ ſit di abolus · Et cum eſſet
nobiliſſima pulcherrima creatura. iam eſt vilioꝛ et defoꝛnn
oꝛ eunctis demonibꝰ. Secũdũ exemplũ eſt in homine qui uo
luit eſſe ſciens vt deus:et inſcius factus eſt vt pecus· Vnde

BernhardusDuto iumenta dicerent ſi loqui fas eſſet. Ecce
adam fẽs eſt quaſi vnꝰ ex nobiſ· Et Pſal.Momo cũ in honoꝛe

eſſet nõ ĩtellexit. comparatus eſt iumentis inſipiẽtibꝰ. Teꝛciũ

in ſaule qui cũ humilis eẽt ĩ regem ſublimatꝰ eſt. Vñ · i. Regũ

xv· Nõne cum puus eſſes in oculis tuis: caput in tribubꝰ iſra

hel factus esæ Superbus autẽ factus a regno eiectus eſt. Vi.
de ſubdit᷑ ibide m Proieciſti ſermones domi i: proiecit te de
us ne ſis rex in iſrahel · et ſic de aliis · (Secüd⸗ G
ſuꝑbia.q; diabolo valde placet· Rõ eſt q; ſ upbia ẽ origo omom
criminũ· Vnde yſidoꝛus de ſummo bomo· Pricipaliũ ſeptẽ
viciorũ regene et mater eſt ſuꝑbia· vnde maximum peccatuʒ

vocatur · Vnde pſal. Emundaboꝛ a delicto maximo · id elt · ſun

bia · dicit glo · Sciendum qꝙ hoc vicium ſuperbie habet ſe ſicut
rex et regina viciorum · Et ergo coꝛonaʒ debet habere ſed ma

ledictam. Vnde eſaie ·xxviii· Ve coꝛone ſuperbie· Et ad modũ
regis qñ hoc uiciũ uenit ad aliquẽ non venit ſolum ſed addu
cit magnam ſocietatem uicioꝛum. Vñ ecclia.x. Tnitium om̃is

pẽi ſuꝑbia qͥ tenũit eã adĩplebit᷑ maledẽis · i. uiciiſ · vt diẽ glo ·

terlinearis · Quia ĩ oĩ pẽo ĩuent ſ uꝑbia. Tſido. ð ſum. bono.
Oiĩs peccans ſuperbus eſt · qꝛ faciendo vetita contẽptu hẽt
diuia pcepta·.qꝛ ſiẽ ſine caritate alie vᷣtutes nihil ſũt: ita ſine

ſuper bia alia vicia nibil ſunt; IOlſtꝛahe ſupbiam: et habehis m
gratiã · Quia ſuperbis deus reſiſtit: humilibus aut dat gratiã
Quia cõuexũ nõ eſt receptm liquoꝛiſ alicuius ſed cõcauũ ttẽ
ſuꝑbia ſignũ eſt quo dyabolus ſuos diſtinguit ab aluſ. Vnde
legit᷑ in tob· xl· ð ipſo· ipᷣe ẽ rex ſuꝑer omẽs filios ſupbie·
6Gt Grego. Guidentiſſimũ ſignũ reproboꝛũ ſuꝑbia eſt· electo
.— rum humilitas. Quʒ ergo quẽ quiſqʒ habeat dñm cognoſcat 4
ſub quo rege militet. vnde in magno timoꝛe et doloꝛe dehe A
ret eſſe qui ſe cognoſcit eſſe ſuppbum. quia eſt filius dyaboli ·
Vnde Ruguſiinus in epla quadã · Quẽ ſupbum videris: filiuʒ
dpaboli elſe nõ dubites · ktem ſuꝑbia eſt velut quedã imago
dyaboli. Vnde homo ſuꝑbus expreſſe ſimilis eſt dyabolo· tu
xta illud Grego· ARpoſtate angelo ſimilis effici᷑: dum homo
boĩbus ſimilis eſſe dedignat᷑. Exquo ſuperbus nõ poteſt eſſe
ſimilis deo nechſe anctis: et refutat eſſe ſimilis aliis homĩbus
tũc opoꝛtet ꝙ habeat etiã aliquẽ ſibi ſimilẽ· a talis eſt dpabo Nn
lus. ¶ Tercio deteſtãda eſt ſuperbia q; valde nocet homini “S
Quia priuat hominẽ omnibus virtutibus et gratiis Ex quo üs
patʒ ꝙ argumentũ ſuperbie eſt ſubtractio gratie. Vnde Cre
gonus. Sicut humilitas omĩa vicia euacuat: omẽſqʒ virtutes Era
colligit et roboꝛat: ſic ſuperbia omẽs vᷣtutes deſtruit et ener Aug
uat · V. Si tibi copia laus ſapientia foꝛmaq; decoꝛ: Tnquinat lun
omnia ſupbia ſola ſi comitet᷑ ctem bona opera homis falſifi (et
cat Vnde Rug · Supbia etiã bonis operibꝰ inſidiat᷑ vt pereãt uun
Oriſoſt.ſuper tobãnem· Suꝑbia in nobis exiſtẽte omĩs vita clunn
noſtra immüda fit · Gtiã ſi ſobrietatẽ ſi virginitatẽ ſi ieiuniũ Nben
et oꝛatiões et elemoſinam et quecũq; alia ꝑfecerimus: ttem tiape
ſupbia hominẽ excecat decpit et ĩfatua t. Vnde ꝓuer · xi: Vbi Kenc
humilitas ibi ſapiẽtia. et eeõtrario· vbi ſuperbia ibi ſtulticia · ftüͤct
Vnde Rernar· Omis ſuperbia ſtulticia·hoc patʒ · Quia omĩs keafm
ſuperbus ſibiipſi placet. vnde cõſequẽs eſt ꝙ ip̃e ſtultus ſit
Nec eſt paꝛua ſtulticia iſta ꝙ ſibi placet:cum ipᷣe deo angelis
et homibus diſpliceat· Rugꝰ. Qui ſibipſi placet ſtulto plac
ktem patet ſtultida ſuperbi in hoc ꝙ ipᷣe exaltationẽ appetit
que fit ad eius maioꝛẽ precipitationẽ. Vnde Vſido. Qui enin uliti

r
ng
Dchenit
ülle
flwſge
ngta
wor N
H
ndmſin
miing
tobi
ono
ſck

Hürdorig

Asckyr
ſoekt uni
ne inh
nigm
uraen
n iuin
enhen
zni ſumn

Nn

uhſten
Cinan
ſeſun
ze Nong
tolif

PoCMM£.

=

—

—

D

=

—

extollit᷑ humiliat᷑ · et qui exaltat᷑ deiicit · qui eleuat᷑ pſterniẽ·
inflat᷑ allidit᷑· De excelſo grauioꝛ caſus eſt·. de alto maioꝛ rui
na · Vnde ceſſante vita pꝛeſenti ſuꝑbus deſcẽdet in infernũ.⁊
humilis aduolabit in celũ. Vnde Luc · xvii · Omĩs qui ſe exal
tat humiliabit᷑. Sic fit ð ſuꝑ bo ſicut de vaſe qd cõfringi debz
qð eleuat᷑ vt ꝑfectius fran gat᷑ Vnde puer · xvi · Ante ruinã ex
altabit᷑ coꝛ· Etiã quãdoqʒ nõ expectat dũñs vt ſolũ in futuruʒ
humiliet᷑: ſed eos etiã quãdoq; in preſenti humiliat dũ ſe ſp
extollẽ nitunt᷑· Vñ pſal. Deieciſti eos dum alleuarent᷑· Et bhoe
patʒ in Rntiocho rege. vt habet᷑i· Machabeoꝛũ.ix. qui ſe ex
tollebat: adeo fuit deiectꝰ etiã in pᷣſenti:vt in vermibꝰ qui ĩ

ſuo coꝛꝑe ꝓprio ſcaturierũt: a in fetoꝛe ſuo miſerabiliter de

V

functus eſt· Simile legit᷑ in libro qui dicit᷑ ſcala celi · & quidã
diues multos exceſſit in ſi upbia et in oꝛnatu ſui coꝛꝑis cõtra

deum : qui etiã ꝓpter ſuaʒ ſublimitatẽ et ſi uperbiã loqui pau

peribus homĩbus et ſimplicibus dedign abat᷑· Qui in breui di
uino iudicio ad tãtam cecidit miſeriã: ꝙ infirmatus ſe viſitan
tibus reſpõſuʒ daret:ſe eſſe cattũ.et etiã ſub lecto et bãchis
abſcõdebat ſe ſicut cattus · Et quãdocũq; ã monitiões ſibi fe
cerũt de ſacramẽto:de cõfeſſione:de cõtritione. vel etiam de
quacũqʒ alia re interrogarẽt euʒ: nihil reſpõdit niſi ſolũ ver
bum · Igo ſum cattus · Et ſic in tali ſtatu defũctus eſt ſine via
tico et ſine om̃i penitẽtia. Vnde in iſto verificatũ eſt illud di

ctum pſal.Ho mo cũ in honoꝛe eſſet nõ intel lexit: comꝑpatus
eſt iumẽtis inſipiẽtibus:et ſimilis factus eſt illis. Ergoſ- equi
debemus beatu MHieronimũ qui dicit in quadam epla · Nihil
ita a puericia vitare conatus ſum quẽadmodũ tumentẽ aĩm
et erectã ceruicẽ: dei contra ſe odiũ ꝓuocãtem.noui em̃ magi
ſtrũ et dominũ meũ ĩ carnis humilitate vixiſſe ⁊ dixiſſe. Dilci

te a me quia mitis ſum et humilis coꝛde·
De ſpeciebus ſuꝑbie et primo de interioꝛi.

Vpbia diuidit᷑ ĩ ſuꝑbiã ĩterioꝛẽ ⁊ exterioꝛẽ Interioꝛ aũt B
babet quattuoꝛ ſpecies· Drima ſpecies eſt quãdo aliqͥs
credit ſe habere bona ſua a ſe ſq; ſanitatem coꝛpis honoꝛes
diuitias aurũ argentum domũ ⁊ cetera ſpũalia ſeʒ gratiã et

-ð

W. pe SVDERBHJ.
virtutes et ſapiẽtiam ·et ſic de ali is. la eſt valde mala ſpẽs
ꝙ homo vult eſſe quaſi deus ſuus · qꝛ dicit aplus · Quid habes mne
qð nõ accepiſtiæt xp̃s· vt habet᷑ toh̊.xv.Sine me nihil pot e⸗ eit
ſtis facere· Et cũ nec habetis nec ſcitis nec poteſtis · quia hhm ꝗA
Kplm nõ ſumꝰ ſi ufficiẽtes aliquid cogitare ex nobis · Gece q; c
mẽdax eſt illa ſpẽs · Sed ſi dicereſ· Ego laboꝛaui ꝓ illa re /Tuc no
ego quero a te a o habes illam foꝛtitudinẽ et ſapientiã me en
diãte qua laboꝛaſtignõne ab ip̃o deo? Sed diceres. quis ita fa ie
tuus ẽ ꝙ cre deret illa a ſe habere ⁊ nõ a deo? Dico ꝙ iſti licet l.
hoc nõ dicãt tamẽ oſtẽdũt hoc ꝑ oꝑa:quaſi nõ haberẽt illa a in
deo. Simili modo loquẽdo dicit᷑ ð aliquo ꝙ nõ cꝛedit eẽ xpᷣm ti
filiũ dei · cũ nec terret᷑ eiꝰ cõminatiõibꝰ.nec attrahbit᷑ pmiſſio: aua
nibus· nec pceptis obtemꝑat · nec cõſiliis acquieſcit · (Quat n
tuoꝛ modis dicit᷑ ſuꝑbus facere quaſi bona ſua crederet habe diutP
re a ſeet non a deo. DPrimo quantũ ad hoc ꝙ gloꝛiat᷑ de bonis eEeekhe
ſuis et iactat ſe de illis Vnde apls · i · Choꝛin · iiu · Quid habes fun
qð nõ accepiſtiæquid glo· qð nõ accepiſti · ergon oli gloꝛiari: mnm
nec te iactare de bonis tibi a deo collatis quia habet poteſta⸗ c(cs:
tem priuãdi te iüllis bonis qñcunqʒ vult · Et qui hec veraciter du.
p̃cogitaret: nequaquã de bonis ſibi collatis ſe iactaret · Scðo Ohe
ga de bonis ſuis deo gratias nõ agit · Vñ homo ingratꝰ dicit va
qſ nõ agnoſcere beneficiũ acceptũ · qꝛ ſi veraciter cognoſcẽét 22
ſe a deo accepiſſe: tũc rõ dictarʒ ſibi ꝙ datoꝛi ſuo gratias age uup
ret · Et illud viciũ eſt homĩ multũ nociuũ · qꝛ obſtruit ei fõteʒ ehn
diuine miſerico ꝛie · Vnde Berñ. Ingratitudo eſt vẽtus vrẽs iitel
ſiccãs ſibi fõtem pietatis: rorẽ miſericoꝛdie: et fluẽta gratie. hn
Vñ Greg. Nõ eſt dignus dãdi:qui nõ agit gẽas ð datis.Ter umel
cio quia ſibipſi viuit ⁊ nõ deo· Vnde cũ ſuꝑbꝰ deo ſe ſubiicẽ (6ode
et ei ſeruire renuit: ipſe bona ab eo accepta nõ recognoſcit · duen
niſi recognitiõe veꝛboꝛũ que ridiculoſa eſt ⁊ cõtumelioſa. Ri f
diculũ em̃ eſt ꝙ dñs deus ſolũ inueniat in homĩe calliffola S
verboꝛũ. Qõtumelioſũ et irriſoꝛiũ etiã eſt domĩo ꝙ; eũ aliquiNl! dorn
dominũ ſuũ fateat᷑ · qui tamẽ ei ſeruire dedignat᷑ RKugꝰ. ðd vi· ſaut
ta xp̃iana. Ille xp̃i nõ famulus ſed ſubſannatoꝛ et irriſoꝛ eſttè tan
qui eius ſe ſeruum dicit: et ſibi ſeruire diſſimilat · Modo kes

deſm
iplnl

1
tlipene

resden

Norli
Rutre
babaal

1

. 4
cctüi

nbimnn

— .

un (e

.
Naceabe
. 141
ſour Ne

1 Giddn
nolgen
Mhepot
ber vern
anti
vingren
irogui
oglintz⸗
dwrurahe

—
=

dibinan

ſeruus nõ eſſem. Quarto qui de bonis ſuis nõ tribuit deoc
ip̃e ea requirit in pauꝑibus· Ruguſ· de verbis dui ſermone
xlii · De meo vtiqʒ quero ait xp̃s da mihi et reddã tibi · habui

DG6 SVDERBR. F

ſi quis veraciter recognoſceret ſe habere coꝛpꝰ cum omĩbus
mẽbris et vitã ſuaʒ totã a deo: vtiqʒ ratio humana ſibi dicta

7

ret ꝙ ei cum toto coꝛꝑe et cum om̃i vita ſua ſeruire deberet.

quia ſᷣm ꝓphetã ĩpſe fecit nos:et nõ ipſi nos. Ergo quilibet
chꝛiſtianus ſtudere debet vt cũ om̃i vita ſua dño placeat · Et

nõ huic mũdo Vnde Rpoſto. Si adhuc homĩbus Riarer xp̃i
buit deo cũ

ſti me largitoꝛẽ: fac me debitoꝛẽ · pauca mihi das plura vtiqʒ

tibi reddã terrena mihi das: celeſtia vtiq; reddã Tẽꝑalia das

eteꝛna reſutuã · Suꝑbia autẽ iſta eſt valde nociua homĩ cũ bo

na a deo recepit et nõ ſe recepiſſe a deo recognoſcit· Niter eĩ

diuites ſe ad pauꝑes haberẽt: ſi omĩa veraciter cognoſceꝛent

ſe habere a deo que poſſidẽt · et inſuꝑ ſi ad remunerationem
futuraʒ anhelarẽet · Vnde Petrus Rauẽnẽſ.O homo ſi hic peꝛ
manſurus es: que tua ſunt hic reponas Si autẽ illuc iturus
es: cur ea hic relinquis? Manus pauꝑis eſt chꝛiſti gaʒophila
cium. Quia qdquid accipit pauꝑ: chꝛiſtus habet acceptũ · Tdeʒ
O homo quidqᷣd per pauperẽ tranſmittis in celũ deus vnuz
accipit ad cẽtum · Exẽpluʒ de hoc ꝙ elem oſina cẽtuplũ reddit᷑
a deo Quo daʒ temꝑe ep̃o quodã pᷣdicãte ꝙ erogãtes elemoſi
nas pauꝑibus cẽtuplũ recipiẽt · diueſ quidã hoc audiẽs:om̃ia
que habebat in manus ep̃i poſuit: et ep̃ᷣs ea pauꝑibus eroga

uit · Hlo moꝛtuo filii ſui ep̃m in cauſa illa traxerũt ad iudiciũ

bona paterna repetẽtes· Qui cum reddere nõ poſſet: inſpira
tum elt illi ſancto epiſcopoxvt irẽt ſimul ad patrẽ · quo extra
cto de tumulo inuenerũt in manu eius cartã in qua erat ſcri
ptum · ꝙ nõ ſolum illa que in manu epiſcopi poſuerat: rece
perat ſed amplius centuplũ · qð vidẽtes filii epᷣm dimiſerũt
(Secũda ſpecies interioꝛis ſuꝑbie qñ a liquis credit ſe ſua
dona babere a deo ſed ꝓ meritis ſuis · Et hec mala et mendax
ſupbia eſt · quia ſi haberemꝰ ex meritis: tũc nõ ex gratia. ⁊ ſię
talis ſuꝑbia euacuat gratiã dei ex qua dant᷑ dona homibus·
Itẽ talis liberaliſſimũ largitoꝛẽ reputat vẽdit oꝛẽ: dũ ea que

dominus ei dat credit ſe habere pro meritis· in quo deo ma
gnã irreuerẽtiaʒ exhibet·. tẽ magna eſt fatuitas illoꝛũ qᷓ cre

düt habere dona ꝓ meritis · cũ homo nõ ſufficiat fatiſfacere

deo de eo qð ei alias tenet᷑ rõe creatiõis · rõe paſſionis et re
demptiõis · Vnde Luce· xvii· Cũ feceritis omĩa que precepta
ſunt vobis:dicite ſerui inutiles ſumus· qð debuimꝰ faceꝛe fe
cimus. In quibus verbis innuĩ᷑ nobis ꝙ bene operando qð

debemus ſoluimus: et qð deo inutiles ſumus · vel ad minus
nos reputare debemus· Deus bonoꝛũ noſtroꝛũ non indiget.
. ,„ „W „ —— — —
Vnde pſal.Bonoꝛũ meoꝛũ nõ ĩdiges· Ergo cũ omĩa fecerimꝰ

ßm om̃e poſſe noſtrũ ſq; carnẽ et ſangumẽ noſtrum et vires
coꝛꝑis et anime in ſeruitio ſuo cõſumẽdo et inſuꝑ eum ey to
tis viribus diligẽdo. adhuc inutiles ſerui ſumus · Quia totũ
tenemur · et qdð debuimus facere ſolũ fecimus. Ergo quid ha

bet nobis dare vel etiã regratiari ꝓ ſeruitio noſtro: cũ ei an

te omne poſſe noſtrü tenemur· Modo nũquã fecimus poſſe

ris noſtrtez i meruimus adhuc ꝙ nos fedit et creauit

ũo tũc ꝑſoluemus ei ꝙ nos redemit cũ amara ſua paſſione

Ergo quilibet noſtrũ dicere poſſet illud Eia Quid retribuaʒ
domio ꝓ omibus que retribuit mihi. Inſ n
ſtris vident᷑ merita m oculis dei ſepius ſunt demerita. Vnde

W

Gſa · hii; Quaſi pannus mẽeſ

iuſiicia eſt: et in cõſpectu iudicis ſoꝛdet qð fulget ĩ eſtiatõne
operãtis · Nullus ergo cõfidat ð meritis ſuis. qꝛ om̃e meritũ

noſtrũ cõſillit in paſſiõe chꝛiſti et merito chiſti et in miſeri·

cxoꝛdia ipſiꝰ.· Vnde Bernar· Meũ eſt menitũ miſericoꝛdia dñi
Tdẽ. Sola miſericoꝛdia eſt que hoĩes pᷣuenit et pducit· Es ſub

dit. Sibi multã de hac miſericoꝛdia eõtraxerat Dauid eũ dice

ret ⸗Miſeric e
quet᷑ me: qꝛ miſe ricoꝛdia tua magna eſt ſuꝑ me · Et miſericor
dia tua ante oculos meos eſt. Et qui coꝛripit me in miſerico:
dia ꝛ miſeratidibus deus meꝰ aĩa mea:Hec ule · ¶ Tercia ſpẽs
cquãdo aliqs credit ſe habere bonũ qð nõ habet vl aſenbit

oꝛdia eius pᷣueniet me: et miſericoꝛdia tua ſubſe

* .

—

uꝑ que in oculis no

=ðð R 12 . .

ſtruate omẽs iuſticie noſtꝛe · Gre
goꝛius . Sepe iuſticia noſtra ad examẽ iuſticie dei deducta in

nis⸗

üil

ſbir
gult
foe
pita.
naſ.
lict
gui l⸗
reſe
“
geſet
ben
due n⸗
ſußp
bils6
magn,
quahe
ir N
tercen
certuse
dens v
udeti⸗
bonuo
dicatug
ſealisi
nbus:
ibne
feetiſt⸗

Nhod
ls dans⸗
eſetin
höͤint
tranio
in eoc

oden
lleuie
K ſoſten
Morit
leppeeen
dperandogg
Npmit
immidee
oninſeenn

3
4

—

=—

rumcene

ſupennen
1s⸗Qun
gocren
noſtociin

Kamns O

iintenie

kat er rent
lupan
Wofenbe
uenoclien
enaner Vd
ee

õ
Peicitin

ſte nnin

ſibi virtutes quas nõ hẽt et iactat ſe de illis que nõ hẽt· et nõ
vult habere mala que hẽt · In tali ſuꝑbo eſt magna ꝑueꝛſitas
Moc patʒ ex eo qꝛ ſm doctoꝛes nõ eſt mẽtiendũ ꝓ cõſeruãda
vita alterius. Quia nõ ſunt ſuſcipiẽda mala vt veniãt ĩde bo
na. ſed om̃e mẽdaciũ eſt pctm̃ igit᷑ · Sed multo peius eſt mẽti
ri cõtra honoꝛẽ dei ⁊ ſalutẽ ꝓpriam· Vnde pſal. Perdes om̃s
qui loquunt᷑ mẽdaciũ · Alud em̃ viciũ vł ulla ſuꝑbia ſpecialiteꝛ

H eſaat inmpedimẽtũ gre:Primo qꝛ ip̃e nõ petit eaʒ cũ credit

e eam iã habere·Secũdo q; talibus deus nõ dat libẽter gr̃aʒ
q; ſcit ꝙ nõ ſunt grati · q; credũt ſe ante habere· et ſic q̃ſi dũs
ꝑderet gratiã ſuã ſi eis eam daret· Bern · Nũquid nõ ꝑdit᷑ qð

dat᷑ ingratoz ¶ Quarta ſpẽs eſt quãdo aliquis in eſtimatõe
ſua p̃dponit ſe aliis · et ſpernit alios· et vult ſolꝰ videri lauda⸗
bilis · It dolzʒ ꝙ etiã alii laudant᷑· et ſic pᷣponit ſe alis · Et hec
magna iniqtas et ꝑuerſitas eſt. Drimo ꝓpter incertitudineʒ

—

quã hẽt talis de bonitate ſua vel malicia aliena:Eccleſiaſtes:

ix · Neſcit hõ vtrũ amoꝛe dignus ſit vl odio · Et licet hõ pñtia

liter certus eſſet de bonitate vl malicia aliena: finaliter tñ in

certus eſt licet em̃ ꝓximus tuus in p̃ſenti ſit homicida vl iu⸗

deus vlſarracenꝰ vł adulter · et ſic de aliis· Eoꝛſitan in dei ꝓ

uidẽtia eſt de oꝛdine cherubin et ſeraphin. Licet et tu mõ ſis

bonus tñ in dei ꝓuidentia foꝛte es iam inferni patibulo adiu
dic atus · Et ꝓpter illam incertitudinẽ nõ deb emus nos pᷣ̃fer
re aliis in eſtimatõe noſtra. Vnde Berñ· Noli te comꝑare ma
ioꝛibus:noli efferri minoꝛibus. Nulli em̃ te p̃ponas ſed nec
cõꝑare pᷣſumas · Deberet em̃ ſe quilibet contẽptibilẽ reputa

reietiã ſi aliquid boni eſſet in eo · Ttẽ ꝑ hoc ꝙ quãto magis ſe
Aliquis appciat᷑:tãto minus coꝛã deo valet. Exẽplũ habemus

de hoc Saul de quo legimus · i · Reg · xv · Cũ eſſes ꝑuulus ĩ ocu
lis tuis caput in tribubus factus es· Et ecõtrario: Qũ magnꝰ
eſſet in oculis ſuis eiectus eſt de regno ſuo: Sic ſimili mõ dũ

hõ in ſe eſt magnus:deus in eo quodãmodo eſt ꝑuus· cũ cõ

trario modo opoꝛteat eſſe · opoꝛtet em̃ hominẽ minui vt de⸗

in eo creſcat· uxta exẽplum precurſoꝛis dñi:vt habet᷑ Cohã·
iii · Cllum opoꝛtet creſcere me auteʒ minui. Quia illum qui ſe

deſpiat ꝓpter deũ illum deus appciat · Pſal. Coꝛ contritũ et
humiliatũ ⁊c̃.· tẽ iniquus eſt qui ꝓximũ vult iudicare in quo
nõ habet iudiciũ · et hoc cõtra ꝓhibitionẽ dñi.Math̊.vii.Noli
te iudicare et nõ iudicabimĩ · Maxime cũ neſciat qua intẽtiõe
fecit · Et vtrũ ex ſurreptiõe vel ex deliberatione · vtrũ ex igno
rãtia vel ex certa ſciẽtia· vtrũ a caſu vel a ꝓpoſito · vtrũ ex ve⸗
hemẽtia temptatiõis· Si em̃ talis ſapiẽs eſſet: et peccata ſua
maioꝛa peccatis alioꝛũ eſtimaꝛet: cũ meliꝰ agnoſcat arcũſtan
tias peccata ſua aggrauãtes q; circũſtantias que aggrauant
peccata aliena vel alioꝛũ · Bern · Qui pꝑfecte ſeipſum examinã⸗
do intelligit: nullius peccatũ par exiſtimat qð nõ ſicut ſuum
eintelligit· omiĩ qui ſe pᷣfert aliis et quide ſe ſolo bonã habʒ
opinionẽ: qñqʒ ita acudit vt Rman qui ð ſe ſolo credebat ꝙ;
a rege eſſet honoꝛãdus · cũ tamẽ ecõtrario ex iuſſu regis erat
ſuſpẽdendus · Vnde Heſternii · Cogitãti in coꝛde ſuo Rant

nullũ alium rex niſi ſeipᷣm vellet honoꝛare ⁊c̃. Et ſubdit᷑ in

ine capituli. vii · Suſpẽſus eſt Aman in patibulo qð ꝑauerat
Mardocheo · Mardocheus vero quẽ Iman ſuſpẽdere voluit:
rex honoꝛare precepit · vt ibidẽ legit᷑ · Sic ille qui aliũ iudicat
quãdoq;ʒ eſt cõdemnãdus·Et qui abeo iudicat᷑ ad regnũ ſub
D limãdus et ſic patẽt iſte quattuoꝛ ſpẽs ſuꝑbie · ¶ Quomodo
aũt hee q̃ttuoꝛ ſpẽs ſuꝑbie ſint peccata moꝛtalia hoc ſᷣm Mer
manũ de ſchilditz tali modo patere poterit · Qui em̃ ſe eleuat
et excellẽtiam appetit de nõ bonis quaſi de bonis:eſtimãs ſe
bonũ eſſe qð nullatenus eſtliquet ꝙ peccat cõtra rectã rõeʒ
et cõtra veritatem· ⁊ per cõſequens facit id quod ſᷣm genus
ſuu eſt moꝛtale · Et ſimiliter eleuãs ſe de boms dei q̃ſi de ſuis
venit cõtra caritatẽ dei: nec deo vult ſubeſſe qð eſt de ſuo ge

nere moꝛtale ·Tdẽ patet de eo qui bona habita: nõ de gra me

ra dei ſed ſuis meritis accepta credit. Vñ ex genere ſuo iſtas
ſpecies omnes iſtius motus ſunt peccata moꝛtalia · licet pro
pter preuẽtionẽ rationis et carẽtiaʒ cõſenſus volũtatis poſ
ſint eſſe venia lia.᷑n omni tamẽ h omie iſtis motibuſ ex plena
deliberatione inherẽte nõ credo ꝙ alicui dubium ſit quĩ ſint
valde grauia peccata moꝛtalia:et multo maioꝛa in his qui iã

ol
ſere
ſiut
ſidu
u⸗
i
ſenmne
pnd
cioſa
hone
nua he
bißa
gare
efifu
noiſ
chpe⸗
E
genen
mnt
nogt
ſubit
tibue
prea
umet

cnti
hen
umi
nan
Obrne
tpmnt
Ctarüdn
emgu
umanmte
ſeut iun
dondr
ungzen
deſnnſn
lrſantt
gpnnn
erepolt

iuinde

e
uhrnt
iaiſeteun
alhmnit

rAtectiro

ꝗ-=
=£

otibuſaß

4

vnn ſtd

ninhißc⸗

. ——- ,—— —

eam in habitũ conuerterũt ꝙ ſic delectabiliteꝛ in his affectio
nibus verſari frequẽtius cõſueuerunt:ꝙ quaſi iam ex contẽ
ptu et irreuerẽtia dei in ſeipſis ſolum gloꝛiari didicerũt. Der
qð etiam patet faciliteꝛ queſtio· Quarta ſpẽs eſt peccatũ moꝛ
tale ex ſuo genere ex eo ꝙ aliquis in ſe et nõ in domio de bo
nis tam nõ habitis q́; habitis vult gloꝛiari ſingulariter inui
dens aliis de talibug bonis. M
— De ſuperbia exterioi.—
Vperbia exterioꝛ in multis exercet᷑ et hoc multipliciteꝛ
Nrimo in ſu

1 bo habitu . qui poteſt eſſe culpabilis ex
quattuoꝛ cauſis · ¶ Drima cauſa eſt pᷣcio ſitas· ſicut qñ hõ ex

cedit ſtatũ ſuũ ĩ p̃cioſitate veſtiũ (vt qñ ruſticꝰ vlł ciuis vult
hẽre tã p̃cioſas veſtes ꝙ quõdã ſuffeciſſʒ militi vni · Et miles

ſicut comes. comes ſicut rex et ſic de alis . Gt ſimiliter ð vxo

ribus intelligit᷑ hoc erit peccatũ. Vnde Ereg · in ome · Homo
quidã erat diues dicit · Sut nõnulli qui culpã ſubtiliũ p̃cioſa

rũqʒ veſtiũ nõ putant eſſe pctm̃ · qð ſi culpa nõ eſſz: nequaq̃ʒ

ſermo diuinus tã vigilãter exprimeret ꝙ diues qui toꝛqᷓbat᷑
apud inferos purpura et biſſo indutus fuiſſet· Talia em̃ pre
cioſa veſtimenta nõ querunt᷑ niſi ad inanẽ gloꝛiã ſcʒ vt quis
honoꝛabilioꝛ ceteris videat᷑· Vnde Greg · Q ꝓ ſola inani glo
ria veſtimentũ precioſiꝰ querit᷑: ipſa res teſtat᷑ ꝙ nemo vult
ibi p̃cioſis veſtibꝰ ĩdui vbi ab aliis nõ poſſit videri · Et notãð
ꝙ circa materiã veſtiũ multũ ðfecit curioſitas hũana. DPrimo
em̃ fuit materia veſtis de pellibꝰ Vñ Ceñ · ii · Pecit deꝰ ade ⁊
vxoꝛi ſue tunicas pelliceas· Deinde ꝓceſſũ ẽ ad lanã q̃ lenioꝛ
ẽ q; pellis · Tercio ẽ ꝓceſſũ ad cortices herbarũ ſicut ad linũ
Quarto ad ſtercoꝛa vermiũ ſcʒ ad ſericũ. deinde ad aurũ ⁊ ar
gentũ et ad lapides precioſos · que p̃cioſitas veſtiũ diſplicq;
multũ deo · In ſignũ huius legi q; qui primitus inter roma
nos vtebatur veſte purpurea a fulmine eſt percuſſus · et ſic
ſubitanea moꝛte interiit · in terroꝛem et in exemplum ſ equen
tibus ne vnquam aliquis audeat ſe contra deum ſuper be in
precioſis veſtibus erigere. Et etiam talis precioſitas veſti
um eſt reprehenſibilis reſpectu coꝛpoꝛis humani quod eſt

de cinere et terra factũ:et in terrã L in cinerẽ reuertet᷑. Vnde be
Ereg · in omel·. Indignũ eſt em̃ vili eineri fieri purpureũ ſae ien
cum · Gt de hoc Bern in quodã tractatu de paſſiõe · Quid ſu ſick
perbis terra et cinisæqᷓd veſte nitida gloꝛiaris g ſubter te ſter So
nit tin ea et operimẽtũ tuũ erũt vermes · hec tua veſtis erit. pet
Item illi qui ſe exterius oꝛnãt precioſis veſtibus · ſiles ſunt ſe ſun
pulchꝛis dealbatis que exterius apparẽt homĩbus precioſa oft
intus ſunt plena oſſibus moꝛtuoꝛũ:Vnde tnnocẽ. ð vilitate Mit
cõdicionis humane · Quid eſt homo precioſe omatus niſi ſe de,
pulchꝛũ foꝛis dealbatũ.intus autem plenũ ſpurciciaghoc eui
dẽter apparet in meatibus noſtri coꝛꝑis· Vnde Nugꝰ in quo t
dam ſermõe . O homo ſi cõſideras quid ꝑ os· quid per aures uet
quid ꝑ nares cet eroſq;ʒ meatus egrediat᷑: nũquã vilius ſter q c6
liniũ inueniſti · Qum ſic noſipſos attẽte cõſideramꝰ. quid ſᷣm 6mtte
coꝛpus ſumus: tũc merito de precioſitate veſtiũ erubeſcimus ſerl
¶ Secũda cauſa eſt mollicies veſtimentoꝛũ· Cõtra hoc toh̃. 22
baptiſta qui in vtero fuit ſanctificatus:et nũquã aliqð petm̃ ger!
cõmiſit moꝛtale: habuit durã veſtẽ et multũ aſperã· Vñ Ma faarit
thei · iii· dicit · Epſe TCobãnes habebat veſtẽ de pilis cameloꝛuʒj. ccddet
vbi dicit glo Weruus dei nõ debet habere veſtẽ ad decoꝛẽ vel ſuertt
ad delectationẽ: ſed tãtum ad tegẽdam nuditatẽ· Vnde xpᷣus vpolut
dicit in euãgelio. vt habet᷑ Mathei ·xi · Qui mollibus induunk mop
in domibus regũ ſunt · Vnde ex iam dictis apparet differẽt ia enctn.
inter ſeruos chꝛiſti et ſeruos huius ſeculi · Quia ſerui hurꝰ ſe eigmo
culi querũt in veſtitu coꝛpoꝛis delectationẽ et nitoꝛẽ et molli kſore
ciem. Vnde Bemardus. Mollia indumẽta molliciẽ aĩe demon trer an
ſurãt. Nõ em curaret᷑ cultus coꝛꝑis: niſi prius neglecta fuiſſz (uudeh
mẽs inculta virtutibus. Sed ſerui chꝛiſti tm̃ ad tegẽdã nudi gige⸗
tatẽ veſtitũ qᷓrũt ·Vñ apls·i. ad Thi · vi · Mabẽtes alimẽta 1 emri
bus tegamur his cõtenti ſimus · Ymo ſeruis chꝛiſti cõpetit cobet
aſperitas veſtiũ ad domãdũ ip̃am carnem· Vnde pſal. Ego iudn
aũt cũ mihi moleſti eſſent induebam me cilicio. ſcz demones dedig
per infeſtationẽ carnis· Vnde Berũñ· ſupꝑ cantica. QOhꝛiſt? qiu mend
non fallit̃ elegit quod carni moleſtius eſt· Ergo vtilius illud ferbin

et etiam magis eligẽdum . Et quiſquis aliud docet vel ſuadet Mon

täle
wei
un
berteſ
heſn ⸗
lesſurt
snron
olien⸗
s ne
Custoeen
ginge
pperauns
hlug ſer
d qudn

—

enidame

mnboh
iaiiegei
ri⸗Vi
Zcamclen

PdeeNn

lriin
Puosnovunt
re nſte tli
ſenuhe ſ
o . 6 ol
i iedani
ngen
dittintn
Esinitni

Caltähe⸗

DOD SVDGRBNN

ab eo tanquã a ſeductoꝛe eſt cauendũ · ¶ Tercia cauſa eſt ex⸗
traneitas quãdo ſcʒ aliquis vult habere veſtes extraneas ve

ſiibus alioꝛũ diſſimiles · Et talbus minat᷑ dominus · vt habet

Sophonie · i· Viſitabo ſuꝑ principes et ſuꝑ filios regis et ſu
per omẽs qui induti ſunt veſte peregrina · Veſtis peregrina

ſunt iſti varii modi et noue adinuẽtiões veſtiũ que ab ãtiquo
nõ fuerũt · Moc patet illis qᷓ ante vigĩti vlł q̃dragĩta annos vi
xerũt vel · lx · ꝙ tales nouitates et vanitates et incſiões nõ

viderũt quales iã vidẽt · Et ve illis qui tales nouita tes inue

nerunt vel adhuc nitunt muenire · Quia ſicut ille laudabilis
eſſet qui nouã virtutẽ et nouũ modũ laudabiłẽ viuendi inue

niret Quia ꝑ hoc a deo et omibus ſanctis eius honoꝛaret᷑ in

celo · Et cuʒ hoc ꝑticeps eſſet omniũ meritoꝛũ uloꝛũ qui eum

imitarent᷑· et gaudiũ ſuũ accidẽtale in celo augment aret᷑ pro

pter hoc a quolibet homĩe qui eũ imitaret᷑) Sic ꝑ oppoſituʒ
vituperabilis eſt ille q nouũ viciũ inuenit · vel adhuc ĩueniet
qꝛ ex hoc irã dei grauiter cõtra ſe cõcitat· et reus erit omniũ
peccatoꝛũ illoꝛũ qui eũ imitant᷑· Et ſi dam nabit᷑ tũc pena ſua
accidẽtalis augmẽtabit᷑ ei a quolibet homĩe qui eũ imitatus

fuerit in hoc vicio vſq; ad nouiſſimũ diem · Similiter illi ꝗᷓ
volũt habere veſtes diuerſoꝛũ coloꝛũ repꝛehẽſibiles ſunt· C

ratio poteſt eſſe quia tales diuerſi coloꝛes in lana ouiũ nõ in

ueniunt᷑ naturaliter · Si taliũ coloꝛũ dominꝰ ſic voluiſſet eſſe

lanam ouiũ ipſe potuiſſet depingẽ oues ſicut depinxit aues.

et foꝛte a principio nõ fuit facta pictura hmõi abſqʒ curioſi
tate a culpa· Legit᷑ de vna virgine quã remoꝛdebat cõſciẽtia

ſua de hoc ꝙ habebat veſtes alterius coloꝛis q́; naturalis. N

legãs cõtra ſe ꝙ ouis que nũquã peccauerat cõten ta fuiſſet
naturali coloꝛe ip̃avo ꝗᷓ multũ peccauerat precioſioꝛe vteret᷑

coloꝛe · Et in veritate cum homo veſtẽ mẽdicet ab oue· Tuxta
illud verbum Ruguſtini: Quis mandatũ euãgelicũ implens

de duabꝰ? tunicis dat vnã nõ habẽti · ſufficere debẽt homini
mendicanti coloꝛ iſte qui ſufficit oui elemoſinã largienti· Su
perbus mendicug eſt cui non ſufficit id quod ſuffficit illi a
quo mẽdicat · ¶ Quarta cauſa eſt ſuꝑfluitas. Doteſt aũt illa

E

ſupfluitas eſſe triplex · Prima eſt ſuꝑfluitas in il lis q volÄilt
habere diuerſa paria veſtium. Et potius volunt veſtimẽta a au
tineis comedi q́; inde xpᷣ̃um in pauꝑibus indui ˖ Vnde Laco · dſ
bi· v. Rgite nũc diuites ploꝛĩtes· vlulate in miſeriis qᷓ eueni Iit
ent vobis diuitie veſtre putrefacte ſũt. 2 veſtimẽta vrã a iti :·· eien
neis comeſta ſũt · Nliqui habẽt tot veſtimtoꝛũ paria quot ſi üt izn
dies in ſeptimana. ⁊ plura qñq;. et plures pauꝑes ſũt qui ſu ult
ſunẽt magnaʒ miſeriaʒ victu et veſutu·. Bern· amant nud. ul
damant famelici. cõquerunt᷑ nobis · fame ⁊ frigoꝛe miſera i!
biliter laboꝛantibus · quid cõferũt tot mutatoria vel exten⸗ iuis
ſa in pticis. et plicata in manicis g Quõ tles diuites implent foun
doctrinã xp̃i. qui dicit in euangelio. Qui habet duas tunicas i
det vnaz nõ habẽti · Cũ tales habeant · v · vi · vel . vii · tunicas · AWim
et nemini quicqʒ dãt· Signũ eſt ꝙ tales nõ habent veram co⸗ uuns
ritatẽ dei et ꝓximi· Vnde i. Tohã · iii · Qui habuũit ſubſtãtiã mũ plat
dir et viderit fratrem ſuuʒ neceſſitatẽ habere· ⁊ dauſerit viſce fHl
ra ſua ab eo · quõ caritas dei manet in eo⸗ Secũdo mõ conſi wint
derat᷑ ſuꝑfluitas in illis qui volũt babere lõgaſ veſtes vt ma lh
ioies uide ant᷑· qð uiciũ miłtũ abũdat iaʒ in quibuſdaʒ uiris q Fom
pileos lõgos deferũt ĩ ca pitibꝰ. calopedia in pedibꝰ· ueſtes metid
=DDG lõgas per terraʒ trahũt ſic uolẽtes adiicere ad ſtaturã ſuaam Pls
cubitũ unum · Cũ yp̃s dicit in euangelio vt habet᷑ Math · vi. nüt
Quis vrm cogitãs põt adiicere ad ſtaturaz ſuã cubitũ unum ſom
Item eodẽ uicio laboꝛant domine que lõgas caudas trahũt Dlsb
pcioſis veſtibus terrã induẽtes poſt ſe· de nuditate in pau Nbien
beri⸗ xp̃i nõ curãtes · Caude pulices colligũt et pulueiẽ hok emi
bus mouẽt · xp̃m uero quem in tot pauꝑibꝰ cõſpiciũt nunduzx Dino
nõ operniüt · Multũ eſt etiaʒ rep̃hẽſibile ꝙ caude aſſumuntu uuthe
cum natura boĩbus caudã negauit· Sz miſeri hoĩes eam ſibi Mor
aſſumũt·a in hoc cõtra oꝛdinatõem creatoris faciũt:qui eas ii
ſine cauda creauit. Qm̃ ſi placuiſſet utile hoĩ fuiſſet eundeʒ iiit
hoĩem cũ magna cauda creare otuiſſet · ſicut uulpẽ leonem eig
et cetera aĩalia · Timẽdũ eſt tallb⸗ ne diabolꝰ in caudis quie⸗ ſuos.
ſcat. Vnde legit᷑ de quodaʒ ſancto ꝙ ip̃e quẽdaʒ diabolũ ridẽ is d
tẽ vidit · Et queſiuit ab eõ q̃re rideret? Qui dixit ei ;· Vidi ſo cũ huber

ſiri
dahn
Ndebr⸗
nsias
Npin
migton
sſirgui
muntſue

igemin

nNerd
ltrsingen

as tunn
vütunncs

MNNG.

omün
dulenti
niwnin
ſpeſteser
oldcgtin
ſoy'n
oſermiſi
lur Mehe
abtünnun
cuds Nlli
wrtengt
retphlein
iſpei⸗ nn
Ude ſunnn

ſolus bonus eſt honoꝛandꝰ. hec
babitum repꝛehenſibilem ¶ Supeꝛbia capitis et etiã criniuʒ

DDdDA SvDEBBKE Kk.

me equitantẽ ſuꝑ veſte cuiuſdaʒ mulieris: que duʒ traheret
caudaʒ ſociꝰ meꝰ cecidit in lutũ: et inde riſi. Tercio mõ ſuper
fluitas eſt in illis q volunt habere caputia magna et lata de
qᷓ̃ttuoꝛ quĩqʒ vel ſex vlnis:⁊ manicas lõgas in tunicis vſz ad

terrã depẽdẽtes · inciſiones mitas et lõgas tam in caputiis
q́; in tunicis· in qbꝰ oĩbꝰ ẽ magna ⁊ ĩutilis ſ uꝑfluitas · Quia

talis ſuꝑfluitas nõ eſt ad honoꝛẽ dei · nec etiaz pdeſt ipſi hoĩ
nec coꝛpi qð exĩide aggrauat᷑· nec aĩe que exĩde maclat᷑ ⁊ detuꝛ
pat᷑. De quibꝰ tñ oĩbꝰ ſic ſuꝑtlue expẽſis ſiue in ſeipſis ſiue in
iliis ſiue in ſuis vxoribꝰ diſtrictaʒ rõem reddituri ſũt in die

– .

nouiſſio. Sʒ diceres qre tũc tles ſic ĩutiliter expẽdũt tlia bõa
T tli ĩutili ſuꝑfluitate? Rnñdeo vt honoꝛabilioꝛes nobilioꝛes

eſtimẽc ⁊ ab alis honoꝛent᷑. Vñ ĩnocẽtiꝰde vilitate cõdicõnis

humane· Supbus aũt vt magnificꝰ videat᷑ ſatagit veſtiri du

plicibꝰ.indui mollibꝰ.pcioſis oꝛnari· Tñ ſciendũ ꝙ; nobilitas
tliũ boĩz aſſilat᷑ nobilitati canũ. Verbi grã · Tſte canis nobilis

noĩatur qui habet lõgos crineſ et lõgas aures· Sic ſimili mõ

tles boĩeſ volũt bẽre lõgas et młtaſ ĩciſioneſ in caputiis·2 16
gas manicas ĩ tunicis· vt nobiles videãt᷑ · Contra quos dicit
metriſta. .· Nobil ẽ ille quẽ nobilitat ſua vᷣtus· Et ut ꝓpterea
plus honoꝛent᷑· Cõtra qð dicit Kriſto.iii · ethico · Monoꝛ ẽ pre

miũ uirtutis· Et ſcdum eundẽ ariſtote · Virtuoſus ſolus ẽ ho

noꝛandus. Vnde dicit in quarto ethicorũ · Secundũ veritateʒ
quattuoꝛ iam dicta faciunt

et maxime in mulieribus et etiaz in viris multũ diſplicet deo

Primo propter magnam ingratitudinem quando ſeilicet vo

lunt habere in loco illo cerines ad dei cõtumeliam:vbi deus ꝓ

amoꝛe eorum portauit ſpineam coꝛonam ktem non ſolum
6 ibi ĩigratitudo magna: ſʒ etiã cõtẽptꝰ dei · valde eĩ deũ cõtẽ

nüũt qᷓ capillos deo pponũt · cũ capilli videãt᷑ eẽ ſuꝑf luitates
hoĩs ſiẽ et ungues· Sed heu plures mulieres faciunt cerines

ſuos deum ſuumquia hoc ab homine colitur quod pre cete

ris diligitur· Quia plures mulieres maioꝛem ſolicitudinem

habent de crinibus ſuis q; de deo · Et de his que pertinẽt ad

ſalutem ꝓpriam ·. Sicut in illis apparet qui habẽt crines ni H
gros volũt habere gilfos. dum habnet crines planos volüt q
habere criſpos · Et ſic nõ fecit illa beata pecca trix poſt cõuer ſer
ſionem ad deũ. ſicut habet᷑ Luce:vii · Que capillis capitis ſui n
tergebat pedes dñi· In quo apparet ꝙ nõ intm̃ amabat eos
quãtum amãt dñe noſtre iã in mũdo viuẽtes Ttẽ ꝓpter mul ““
tiplex malũ qð inde pꝓuenit cum ta eis q; eoꝛũ Primis de fa u
cili malũ ꝓueniat ex pulchꝛitudine criniũ · Crines em̃ mlieris jil
ſunt ſicut quidã laquei quibus fatui capiunt᷑ · Vnde legit᷑ ku dn
dith · xvi · ipſa colligauit cincin nos ſuos ad capiendũ holi
fernẽ. Qincĩni dicuntur capilli depẽdentes acapite mulieris ê”’
Sicut pueri laqueos faciũt ð Pilis caude equine ad capiẽdas ð”è
aues · ſic diabolus facit de pilis mulieris ad capiẽdos viros “
Moc ppendere debẽt mulieres ille que diſcoopꝑtis capitibꝰ in ſur
cedunt vel etiã ſic choꝛiſant· Vel etiã ille mulieres que breuia det
pepla habẽt vt retro capilli appareãt cũ quibꝰ heu diabolus eon
multas aĩas illaqueat · Cpſis etiã mulieribꝰ nocet pulcritudo un
criniũ· Accidit em̃ eis qũqʒ ſicut legit᷑ Nbſolõ accidiſſe ð mul⸗ R«
titudine et pulchꝛitudine criniũ eius · Quid aũt ei acciderit le Wa
git · i · Regum · xviii · ſcilicz ꝙ caput eius quercui adheſit · ſic Dn
illo ſuſpeſo inter celũ et terrã mulus cui inſidebat ptranſut · ſiin
et veniens koab infixit tres lanceas in coꝛ ipſiꝰ. Sic pulchi ·ꝭü ai
tudĩe criniũ adheret fatua mulier: quãdo alicui viro luxurio: *
ſo adheret qui ꝑ quercũ deſignat Quercꝰ em̃ fructus defert *
quibus poꝛci paſcunt᷑ · et luxu rioſi opera faciũt quibus infer i
nales poꝛci delectant᷑. Et veniẽs diabolus infigit tres lãceas ii
ĩ coꝛ mulieris · Prima lãcea viciũ ſuꝑbie ẽ. Secuᷣda vicũ male *“
cõcupiſcẽtie quo ad ꝓximũ · Tercia eſt offẽſio diuina· ⁊ pena lee
que debet᷑ eis in futuro. ITtem alique mulieres alienos crines A
imponũt capiti ſuo et hoc magna eſt puerſitas. Quia volunt e
illud faceꝛe ad cõtumeliã dei et damnũ anĩarũ ſi uarũ: qð nul cc
lo modo facerẽt ꝓpter honoꝛẽ dei et ſalutẽ pꝓpriam. Si iniun H
geret᷑ alicui mulieri ꝓ penitẽtia ꝙ hbabeꝛet ꝑ noctẽ vnã manũ ce
alicuiꝰ mulieris moꝛtue: nullo modo vellet hoc facere diceꝛet o

em̃ ſe pre terꝛoꝛe amẽtem fieri· Crines autẽ mulieris moꝛtue cens

gen le
Ppenih
premlen
dapihn
Piwwnin
wopthi⸗
cennin
beudhe
erprlorn
noſſeön

denn

De

r
Porpn
ſnnolonuno:
nnens Wet
gpbns ie

—

nglin
nwün
dume
denscl
6Cünan
ſanigt

mimd

D

ſaerde
glens o

—
—

—
=. SE —

vult habere ad caput ſuũ in cõtumeliã dei.nec terꝛet᷑ inde · Et
quãdoq; etiã crines taliũ mulierũ ſic appoſiti nudant᷑ in pre
ſenti in cõfuſionẽ ipſarũ Vnde accidit pariſius in quadã ge
nerali ꝓceſſione ꝙ quedã ſimia cuidã domĩe peplũ ſuũ cum
alienis crinibꝰ quos deferebat coꝛaʒ toto populo abſtulit. et
turpis depilata ad modũ coꝛnicule depoſitis alienis plumis
nuda rem ã ſit · Et iuſto dei iudicio hoc accidit · Vnde dicit᷑ eſa ·

iii · Decaluabit dominꝰ verticẽ filiarũ ſpon · Et YPſai.Ve qͥ pꝛe

daris · nõne et tu predaberis?depᷣ̃data fuerat domĩa illa mu

lierẽ moꝛtuã crinibꝰ. T”deo merito ſimia eaʒz depredauit · qꝛ ea
dem mẽſura remetiebat᷑ ei · ¶ Superbia que exercet᷑ a mulie

ribꝰ in peplis multũ diſplicet deo · quia peplũ mulieribꝰ de

bet eſſe materia humilitatis · Vnde ſciẽdũ ꝙ ꝓpter tres cau
ſas mulier dʒ habere velamẽ ſuꝑ caput. Drima vt in hoc oſtẽ
dat᷑ ꝙ priuatio in ea et ab ea incepit ſcʒ ab Euaque eſt mater
omniũ hominũ viuentiũ · Et ideo mulieres potiꝰ deferũt ve
lamẽ q́; viri et precipue poſtquã a viris cognite ſunt · Vnde
Eccl.xxv · muliere factũ eſt initiũ peccati:et ꝑ illam omnes
moꝛimur · Secũdo mulier fert velamẽ ſuꝑ caput ſuũ vt oſtẽ
datur ꝙ ſuperioꝛẽ hẽt ſcʒ viruʒ ſuũ. Quia hᷣm aplin · i. ad Cho
rin. xi· Nõ eſt vir creatꝰ ꝓpter mulierẽ: ſed mulier ꝓpteꝛ virũ
ſuũ · Vnde Kriſtoteles pᷣmo politi · dicit. Maſculꝰ naturaliter

dignioꝛ eſt femĩa· Ergo ad hoc mulier babzʒ velamẽ vt ſe reã

cognoſcat et ſubditã · Vnde Rmbro · I deo mulier velamen de
bet habere vt ſcʒ oſtẽdat᷑ ſubiecta viro · et quia ꝑ eam preua
ricatio incepit. Tercio ꝓpter angelos mulier debz habere ve
lamen ſuꝑ caput · Beri · n quouis diuerſoꝛio ·ĩ quouis angu
lo reuerẽtiã exhibe angelo tuo· nec audeas illo preſente qð

me preſente nõ audẽs · Vnde ĩ quibuſdã terris taliſ honeſtaſ
et pu dicicia eſt mulierũ ꝙ vix auderẽt coꝛã ꝓpriiſ maritiſ diſ
coopertis ca pitibꝰ apparere· Sed etiã ĩ quibuſdã terris heu
oppoſitũ ĩuenit᷑ · vbi muliereſ maritate nõ erubeſcũt nõ ſolũ
coꝛam ꝓpriis diſcooꝑte appare:ſed etiã coꝛam om̃i populo
diſcoopertis capitibus choꝛiſando et ſaltando · quod inde⸗

cens eſt maxime in mulieribꝰ que ſunt cognite a viris · Sed

virginibus licet. quia hoc eſt vnũ de tribꝰ ſignis virginitatis

per que virgines cognoſcunt᷑ ſq; diſcoopeꝛtis capitibus ince
dere vt patet in pluribus terris 1 regionibus vbi talis modꝰ
ſeruat᷑ inter virgines · Querit᷑ de illis que facies ſuas colorãt

vtrum peccẽt moꝛtaliteræ Reſpõdeo ꝙ ſic · Et hoe tripliciter

cõtingit · Primo modo ſi hoc faciũt ꝓpter deceptionẽ rori
moꝛum ſcʒ ꝙ alliciant alios ad cõcupiſcentias illicitas· Vnde
Rugꝰ. Nõ ſolum appetere ſed etiam app eti velle criminoſuʒ

eſt. Vnde heu plures tales reperiũtur que quãuis nolunt cõ

cupiſcere alios: volunt tamẽ cõcupiſci ab aliis · Et pꝛopteꝛea

facles ſuas oꝛnant ⁊ coloꝛãt qð tamẽ criminoſuʒ eſt. Secũdo

m odo hoc faciũt in cõtemꝑtũ ſui creatoꝛis · Quãtum autem
tales ſic facies ſuas coloꝛãtes offẽdant deum poteſt appareꝛe

ex hoc: ꝙ valde videmus offendi peritos artiſices · quãdo ali
quis preſumit aliquid melioꝛare in operibus eoꝛum. Sic etiã
eſt dicẽdum de deo cꝛeatoꝛe omniũ creaturarũ.Vnde Rmbro

ſuus in hexameron. Deles naturam dei ſi vultum naturali co

loꝛe obnubilas: et exquiſito ruboꝛe peꝛfũdas Ctem tales ſimi
les erũt lucifero quia volũt pulchꝛioꝛes eſſe q́; deus omnipo
tens eos creauit: qui tñ omnipotentia ſua potuiſſet eos ita

pulchꝛos creaſſe: ſicut ſolem in ſplẽdoꝛe ſuo: ſi ſibi placuiſſet
et eis vtile fuiſſet · Et dum tales volũt habere exterius facies
pulchꝛas: inteniꝰ ſumunt facies diabolicas. cõtra illud Gecle
ſiaſtici .iiii · Non accipias faciem adueꝛſus faciem tuã· Tercio
ꝓpter nimiam complacẽtiam quã alique habent in pingen
do 1 coloꝛando facies ſuas· quia ſm Ruguſtinũ · Hoc ab hoĩe
colitur quod pre ceteris diligit᷑. tn ſignũ buiꝰ tales frequen
tius facies ſuas in ſpeculis conſiderãt an aliqua macula ſit ĩ
eis. et ſi paruã maculã deprehẽderint in ſe: ſtatim lauãt ⁊ ab

ſtergunt eam. Sed animã coinquinatã multis viciis nõ conſi
derant nec eam mũdare et lauare ſtudẽt · Et hoc ideo fit quia

plus diligũt pulchꝛitudinẽ faciei q́; anĩe · Sed dominꝰ mmat

talibus ſe ſic coloꝛantibus ꝙ; in futuro denigꝛabunt Tuxta il
lud Lohel · ii · Omẽs vultꝰ redigent᷑ in ollam nũquã aliqua ol
la nec caldare aliqd ſic denigrabit᷑ ſiẽ facies taliũ denigrabüf

.

Pehg
. tlane
–
weti
nin

brgn

nt

t Poper

Pele Dn

Niun uen
Apne
gunt
Wunied
Ppvehen
nmunte

emtlesſin⸗

Wonnip
cucher er

ur

— —, —

SVDERBH.

ſi ſic moꝛiẽtur · Vnde etiã Bern. In quo autem mẽbꝛo creatoꝛ
magis offendit᷑: in eo peccatoꝛ grauiꝰ toꝛquebit᷑ · (Supbia R
que exercet᷑ in cingulis et coꝛngis ſericis deauratis vl dear

gẽtatis eſt multũ repꝛehẽſibilis· Primo quia ſuꝑbia taliũ coꝛ
rigiaruʒ in loco hũiliatiõis eſt · Vnde Michee · vi · Mumiliatio
tua in medio tui· Vnde ſicut ſuꝑbia in pauꝑe amplius diſpli
cet deo q; in diuite(quia pauꝑ habet materiã humilitatis et
quoddã reprehẽſiuũ ſuꝑbie) ſic plus diſ plicet deo ſuꝑbia cir
ca ventrẽ: vbi tãta matenia humilitatis eſt: q; diſpliceat ĩ alia
te bomis· Vnde Berũ ſuꝑ miſſuſ eſt. Nam magnum eſt eſſe
Pnae in abiectiõe. magna pꝛoꝛſus et rara virtus humilitas
honoꝛataTdẽ · Mumilitas beate Marie virginis omnẽ bumi
liationẽ parue creature ſuꝑauit· quia maioꝛẽ mateniã ſupbiẽ
di habuit cum fuit mater dei · Sic ſuꝑbia vẽtris ſuperbiã alio
rum membroꝛũ ſuꝑat cum maioꝛẽ materiã humilitatis hẽat
It em cũ ſaccus bono frumẽto plenus cõpetẽter ligatus eſt
cum fune vniꝰ oboli: nõ modica fatuitaſ eſt ad ligandũ ſaccũ
plenũ ĩmũdicia querere coꝛrigiã ſericã deauratã vl deargẽta
tam Gt cum ad ligandũ vaſa vina precioſa cõtinẽtia circuli
lignei ſufficiãt. patet ꝙ multũ periculoſũ eſt circulos deau

ratos querẽ ad ligandũ vas vẽtris qð abomĩatiõe ⁊ im müdi

cia plenũ eſt· Ttẽ poteſt oſtẽdi magna fatuitas hominũ oꝛnã
tium ſe precioſis coꝛrigiis · quia coꝛrigie ille care cõſtant eis·
Et non ꝓſunt nec anime nec coꝛꝑi · Ymo deus in eis offendit
ꝓximus ſcandaliʒat᷑ · ipſi etiĩ hbomĩes ex põderoſitate rauãt᷑
Ergo illa tria ſequẽtia cogitare deberemꝰ.maxĩe tles ſuꝑbi qᷓ
ſe angut talibus cingulis deargẽtatis vel deauratis · Primũ
quomõ xpᷣus ꝓ eis cum funibus ſtricte a iudeis ligatus fuit
quãdo in mõte oliueti captus fuit· It quãdo ad colũnã liga
tus et flagellatus fuit · Et hoc ideo ſuſtinuit vt homĩes a pec
catoꝛũ vinculis ſolueret· Secũdũ · ꝙ ſeipſos ecõuerſo vincul
pctõꝛuʒ ligãt: cum ſe ſie ſuꝑbe cingũt et ſe diabolo tradũt ſic
ligatos. Vnde dicere pñt illud. Dſal. Eunes peccatoꝛũ circũ⸗
r ſunt me · Vnde Kuguſtinꝰ de veꝛbis domĩ · Deccatũ pec
cato addit funẽ nectit cum quo liget᷑· Terciũ · qũo eoꝛũ manꝰ

et pedes in futuro ligent᷑ cum in tenebras exterioꝛes a iuſti⸗
LScia dei ꝓiicient᷑. ¶ Dupbia que exeꝛcet᷑ in ſotularnibus etiam
valde reprehẽſibilis eſt· Primo qꝛ fatuitas magna videt᷑ eſſe
querer e pulchꝛ itudinẽ in calciis cũ ad hoc calcii ſea ſotulare
inuẽti ſunt: vt ipſi inquinent᷑ et ꝑ eos pedes ab inquinatiõe
ſeruent᷑· Sicut nec in radici bus arboꝛum neq; in fundamẽtis
domoꝛũ pulchꝛitudo ſolet reqri · Sic nec in ſotularibus debe

ret requiri pulchꝛitudo.Secũdo qꝛ magna ingratitudo ẽ vel

le deferre ſuperbiã in pedibus ipſius bomĩs:dũ xpCᷣus ꝓamo “
re eius Eforan voluit pedibꝰ ſuis · Tercio quia ſuꝑbia maxie NA

in ſotularibus roſtratis diabolica videt᷑ eſſe admmuẽtio · cum drol
nõ inueniat᷑ aliqð ſimile in rerũ natura.Nullũ animal eſi qagds Konn
in pede roſtrũ habeat: etſi aliqua habeãt in capite· Hoĩes ve toeli
ro qui nuſquam roſtrum deberent habere volunt ipſum ha ſner
bere in pedibus. Similiter et ſtrictura in ſotularibus eſt me (poh
gne fatuitatis: tum quia deus offẽditur in hoc:tum quia ipi ſepul
pedes ad hoc comprimũtur ⁊ toꝛquentur. Multi ſunt ꝗᷓ nõ re ttus
ciperent pꝛo penitentia talem ſtricturam pedum incalciis et auſg
crunum in caligis ſi confeſſoꝛ eoꝛum eis hoc vellet iniungreer (cmmle⸗
vt hoc ſuſtinerent pro peccatis ſuis et propter deum · quod ſee⸗
tamen ipſi libenter et letanter ſuſtinent pro diabolo. Ht er fiad
go pedes ⁊ manus talium in futuro ligabuntur cum in tene tine
bras exterioꝛes proiidentur: vbi ſuffragiis omnium bono⸗ uuup.
. rum hominum in terris et ſanctoꝛum in celis priuabuntur. N
Quia in inferno nulla eſt redemptic nde exemplum. Le„lg avxb
tur in tractatu de ſeptemplici amoꝛe magiſtri Mumberti q; iN
quidam ſacerdos pro matre ſua moꝛtua multũ ſe aff ligehat (Eeiin⸗
frequẽter pro ea celebrando et etiam oꝛando· Qum quadam Min
die celebraret p ea et deſideraret a liquid ſcire de ſtatu eius: EL
vidit eam in ſpoꝛta iuyxta alcare detentam a duobus dem e
nibus et ligatam · Videbantur autem de capite eius pronrniß a
nere ſerpentes ignei tanquam capilli. Et bufo ſuper pee nn
ctus eius circumeingens anterioꝛibus pedibus collum eius dacu
et igneas flammas in faciem eius ſpumans· et in manibus 8”òò
et in pedibus cathene ignee quibus ligata erat. Et tun fſat

u ictu eſt ei ꝙ inutiliter oꝛaret · quia dãnata eſſet · ideo qꝛ moꝛ
g ua erat impenitẽs hec autẽ patiebat᷑ ꝓ oꝛnatu capitis et cni
iſe * H et coloꝛatiõe faciei · et ꝓPpter denudatione pectoꝛis et ma
i nillarũ · et ꝓpter oꝛnatũ peduʒ in ſ otularibus, et manuuũ in
iudn anulis et buiuſ modi vanitatibꝰ et choꝛeis quib vVita ſuaʒ du
“ 8 Feerat · Vnde dieit ð talibus põpoſis· Mathᷣ xxii· Ligatis mani
öm brus et pedibus Piicite cos in tenebras exterioꝛes·
numil ¶ De dãanis que cofert ſuꝑbus oꝛnatus

5 80w0 N—N(—

hum —= Vperbus oꝛnatꝰ mlierũ nocet mltis (Primo qꝛ qᷓlibet M
ſpun mulier ſuꝑba põpoſe oꝛnata peceat e Sntra ſeip̃am. qᷣa
Mmith n Deronẽ anime ſue deturpat et ſeip̃am in anĩa moꝛtificat· Mo
nmitd do malus homo eſt ille qᷓ ſe coꝛꝑaliter occidit: quid tũc qui ſe
ehig W totaliter in aĩa et in coꝛꝑe occidit? Rug · Moꝛs coꝛꝑis neceſſa
gnn ria ẽ: moꝛs aĩe volũtaria Vnde corpus mulieris peccatricis ẽ
– X ſepulchꝛũ aĩe moꝛtue· Et ille que ſe exterius oꝛnãt ſimiles ſüt
tumendn

B ſepulcl nis dealbatis que exterius apparet homĩbꝰ ſpecioſa ·
ſunrqta R intus vero plena ſunt oſſibus

8 moʒtuoꝛũ · Vnde dicit xp̃us in
nelise Ieuãgelio. Mathei xxiii · V e vobis ſeribe et phariſei ypocrite qͥ
laimumgen ſimiles eſtis ſepulchꝛis ⁊ ealbatis que a foꝛis apparẽt hõibus
man cm ſpecioſa: intus vero plena ſunt oſſib⸗ moꝛtuoꝛũ et om̃i ſpur
daloho⸗lie atia · Inſupꝑ aufert ei remiſſionẽ peccatoꝛũ et oꝛationẽ quã fa
cit in eceleſia· nõ em̃ deꝰ exaudit oꝛationem quã facit mulier
ita ſuperbe incedens et oꝛnata Vnde ſup illud pᷣma ad Thi.
nutunmn. M ii · Nõ in to ꝛtis crinibus dicit Clo Supbus habitus nõ impe
ndn H trat· Mieronimꝰ in epiſtola. Qua fiducia erigis ad celum vul
— tum quem cognitoꝛ no cognoſcit? potius eſſet eis bumiliter
ilecker elſe in domo: q; ſu peꝛbe eſſe in ecclelia. Si aliqua mulier eſſz
que in nullã eccleſiã iret in ſolennitatibꝰ iße repu taret᷑ habe

Fcun iee
mmun boo

— „

(umoetdan N .
ni re vitam hereticam. Quid ergo de ea que fact qð deterius Es
vborn Quo mõ talis mulier remiſſionẽ peccatoꝛũ ſuctu e iet
in eccleſia deum offẽ dit vbi placare debuit · C Decũdo talis
k⸗ . mulier peccat cõtra deum· Primo quia filios dei oceidit pro
uß⸗ quibus moꝛtuus eſt Et hoc fit totiens quotiẽs aliquem b 9
chln . num bominem ad peccãdum inducit vt eam illicite concupi
1 1 H ſcat.· Mõ cũ quis alicui patri earn ali occidit filiũ ſuũ grauiter

1 .
SVDERBHN.
* „ . . .

offendit: quid tunc deus qui plłꝰ diligit filios ſi nos s par o
carnalis? Secũdo quia ſanguineʒ ipſius denuo effũdit. ua

ſicut de coꝛpe humano ſano nõ poteſt abſ. cidi membrü ſ. id 4
ſine effuſione ſanguinis:ſic bonus homo in gꝛatia eyiſtẽs 160
poteſt abſcindi ꝑ peccatũ moꝛtale a coꝛpe miſtico ipſius chi⸗ .
ſui ſine miſtica effuſione ſanguinis chuiii · Vnde Beꝛnaroꝰ in ten
ſermone ·˖ Nõne tibi videt᷑ grauioꝛẽ ab eo chꝛiſtus ſi uſtinerep Da
ſecutionem qui ſuggeſtiõe maligna: exẽplo pernicioſ. deſenn O”MB
dali occaſione ab eo peruertit anias quas redemit: q́; a iundeo g
qui ſanguinẽ illum fudit · Terco templũ eius ſpirituale incẽ d
dit · quilibet em fidelis templũ eſt opere ſ. pirituſſãcti in bod ea
tiſmo dedicatũ · ſicut dicit gloſa ſuꝑ illud. i. Choꝛin: iii. Tẽplũ 4
dei ſanctũ eſt qð eſtis vos· Qui materiale tẽplum incẽdit ma gni
lus ẽ et reputat᷑· incẽdiariꝰ nominat᷑ et a20 papã poſt denũcia per
tionem ꝓ abſolutiõe mittit᷑. qd tunc qui ſpirituale templum cet
eius meẽdit: qdð plus om̃ibus templis materialibus diligit . dar
quia illud met ſuo ſanguine cõſecrauit· Exquo patet quãtuz s,
deum offẽdit qui huiuſmodi tẽplum in cẽdit · Vnde pſal. Incẽ enri
derũt igni ſanctuariũ tuũ ⁊c̃. ¶ Tercio talis mulier noc; an diust
gelis. Brimo quia priuat eos et etiã beatã virginẽ et omnes cgnin
ſcos gaudio qð habuerũt ĩ cõuᷣſiõe illiꝰ peccatoꝛis · Vnde Lu mi
ce xv· dicit᷑ Gaudiũ ẽ angelis dei ſuꝑ vno pec · pe · agẽte · Ben zube
hardus ſuꝑ cãtica. Caudẽt angeli in cõuerſione peccatoꝛũ ſa lelet
lutem hominũ ſitiẽtes· lacrime penitentiũ ſunt vinũ an gelo nals
rum.:Gx quo manifeſte elicit᷑ ꝙ ſicut letati ſunt in cõuerſione no
illius peccatoꝛis: ſic ecõuerſo triſtant᷑ cũ ad peccatũ reuerti Pens
Vnde Rmbro. An nõ angelos in gemiſcere credimus: cuz hõ “õ
penitẽs ad peccatũ reuertit᷑ ideo dicit᷑ i· Choꝛin.ri. & mulie: n
debet habere velamẽ ſuꝑ caput ſuuʒ ꝓpter angelos ſcz ne of Wn
fendat angelos occidẽdo homĩes quos ipſi cuſtodiũt Ktẽ q; Qug
ſeruitiuʒ illi homini exhibitum ab ipſis angelis euacuat᷑: de tnn
quo ſeruitio dicit Pſal· Angelis ſi uis deus mãdauit de te · tẽ *“
quia ruina ipſoꝛum reparari debuit per talẽ hominẽ conuer 6
ſum a peccatis · quã reparationẽ illa mulier impedit que illuz “
ad peccandũ inducit · Ex quibꝰ patet Ptalis mulier grauiten o

ſuz

l

muen.

ſtngu
Aard

Mnnn.

pyrrlete
eſic it
onin in
ii
hmewmmin
Ulbuudt
1wepſa
whlrron
nond tton
tongliol
ewhirbe
miiſ
rmünge
rencäntſn
arti aen
4

lseuncnt

4

Nſinn

4

. . KFrkk.

offẽdit angelos ¶ Quarto talis mulier peccat cõtra ꝓximos
quia eſt interfectrix fratrũ ſuoꝛum· cum hominẽ queme unqʒ
ꝑ oꝛnatũ ſuũ ad peccandũ inducit· quia omẽs ſumus fratres
quia omẽs habemꝰ vnũ patrẽ et vnã matrẽ ſcʒ deuʒ et mariã
Adam et Huã.vnã fidẽ · vnũ baptiſma.vnã patriã ⁊ hered ita
tem ſq; celũ· It deus requiret illas animas a tali muliere ĩ iu
dicio · et anĩa eius erit pꝛo animabus illis.quia ſᷣm leges· Qui

occaſionẽ dãni dat:damnũ dediſſe videt᷑ Vnde dicit᷑ Exo · xxi ·

SDi quis aperuerit ciſternã et foderit et nõ operuerit eã · ſi ce
ciderit bos vel aſinus in eã:reddet dominꝰ ciſterne preciũ iu
mẽti · Vbi dicit Glo · Ciſteꝛna aperit᷑ qñ mulieꝛ oꝛnat᷑.in eã nõ
opertã bos vel aſinus cadit: quãdo occaſiõe pulchꝛitudinis
quã mulier incaute oſtẽdit aliquis perit. Et in hoc caſu anĩa
pereũtis de manu mulieris requiret᷑ · ¶ Quinto diabolo pla
cet talis mulier· quia dyabolꝰ vtit᷑ tali muliere taquã gladio
ad occidẽdum fllios dei · Vnde Hiero· Cladius igneus eſt ſpe
cies mulieris ⁊ pulchꝛitudo mulieris multũ em̃ potẽs eſt ad
exurẽdum coꝛ humanũ. Vnde pꝓuer · v. dicit᷑ · Neuta quaſi gla
dius biceps· Biceps aũt gladius poteſt dici pulchꝛitudo ⸗

xuriam · Ctẽ poteſt dici gladius biceps quia quãdoq; coꝛꝑi et

anie eſt occaſio moꝛtis· Itẽ vtit᷑ tali muliere tanquã rethi:Vñ

Eccleſiaſtes · vii · FEnueni mulierẽ moꝛte amarioꝛẽ: qꝛ moꝛs na
turalis ſeꝑat animã a coꝛꝑe:ſʒ mulier oꝛnata ſeparat animã

a deo que eſt moꝛs eterna· Sed poſt ſubditur ibidem · Que la
queus venatoꝛũ eſt.id eſt. demonũ:cum quo laqueo capiunt

homĩes · Ergo mulier oꝛnata plena eſt laqueis a plãta pedis
vſqʒ ad verticẽ · Vnde exemplum. Narrat ceſarius ꝙ ſacerdos

quidam vidit quãdam mulierem variis veſtimentis tectã. In

cuius veſtimentoꝛũ cauda quam poſt ſe trahebat lõgiſſimaʒ
vidit multitudinẽ demonũ qui erant nigri vt ethiopes Sar
ui vt glires: oꝛe cachinãtes· manibꝰ plaudẽtes· Et ſicut piſces

in ſagena incluſi ſaltãtes · Cõſpexit · eamq; ſtare iuſſit· popu

luʒ aduocauit · et demones ne fugerẽt adiurauit · Et vt po pu
lus hoc videre poſſet precibus obtinuit · Videnſqʒ mulier

S

quia mulierẽ in qua eſt ledit ꝑ ſuꝑbiã · et ip̃os aſpiciẽtes ꝑ lu

SSZZ R
2 c „ 5 1
. 4 4 . N

ꝓpter veſtimẽtoꝛũ ſuꝑbiam ſe ſic a demonibus deluſaʒ et de her
riſui habitã: domũ rediẽs veſtimẽta mutauit·⁊ tã ipſi q; aliis Lecd
hec viſio facta eſt occaſio humilitatis: der
(Supbus oꝛmatus quãdo eſt peccatũ moꝛtale. ſat⸗
Rnatus mulierũ ſimiliter et viroꝛũ poteſt eſſe peccatũ tet,
motꝛtale tripliciter · Primo ꝓpteꝛ intentionẽ· quedã em̃ pun
oꝛmãt ſe vt ab aliis cõcupiſcant᷑ q; a viris ſuis qð conſtat eſſe ie
moꝛtale peccatũ· licet nõ habeãt volũtatem cõſentiendi illis a
qui eas cõcupiſcũt Quia ſm Rugꝰ. Nõ ſolum appetere: ſed Aup
etiã appeti velle criminoſum eſt· Vnde QOriſoſtomus in libro futr
de compũctione · Si mulie ſe decoꝛauerit et ad ſe viſus boĩm ððͦJGMW
ꝓuocauerit: extremã vindictã ſuſlinebit · Nie veꝛo dicũt ſicut boin
ille mulieres que ſunt in matrimonio conſtitute: ꝙ iam ſe or gnüe
nãt vt viris ſuis placeãt et ſic cuſtodiãt ſe ab alus mulieribꝰ. . bte
Sed mẽtita eſt iniquitas ſibi ·hoc patet quia multe mulieres
oꝛnãt ſe potius quãdo pꝛodeũt in publicũ: qᷓ; quãdo ſunt eů dhut
viris in domibus ſuis ᷑tem quãdoq; viri ſunt in remotis ꝑ lent⸗
tibus· et vxoꝛes talium dicũt ꝙ omant ſe ꝓpter maritos pro mmore
prios ad complacendũ eis· Sed deus qui cognoſcit coꝛda bo ige
minũ) ſcit an ſic ſit qui nullo modo decipit᷑ · Sed ſcienduz eſt (oc
ſm beatũ Tho.ſe.ſe·q·clix · & mulier in matrimonio cõſtitu deſ
ta licite poteſt operã dare ꝙ viro ſuo placeat: ne per eius cõ ſen,
temptũ in adulteriũ labat᷑· Vnde dicit᷑ · i. ad Choꝛ · vi. Mulier Ulbun
que nupta eſt cogitat que mũdi ſunt qũo placeat viro ſuo. dee
Et ideo ſi mulier cõiugata ad hoc ſe oꝛnat vt viꝛo ſuo placeat (is
poc poteſt fieri abſq; peccato· ſic tamẽ ꝙ nõ ꝓpter conſuetu Mrlunt
dinem aliarũ mulierũ cum quibus cõuerſat᷑· nec etiam ex af⸗ im
fectu inoꝛdinat o ꝓcedat talis oꝛnatuſ:ſed cum moderatione Porl
fieri debet · Sed mulieres que viros nõ habent nec habere in— e
tẽdunt:nõ poſſunt abſq; peccato appetere complacere viro con
rum aſpectibus ad cõcupiſcendũ · quia hoc eſt eis dare incẽtti iiin
uũ peccãdi · Et ſi quidẽ hac intẽtione ſe oꝛnẽt vt alios ꝓuocẽect ſand
moꝛtaliter peccãt · Si autem ex quadã leuitate ſeu etiaʒ vani rapt.
tate ꝓpter quãdam iactãtiam. nec ſemꝑ eſt pctm̃ moꝛtale: ſz ii6
qũqʒ veniale· Et eadẽ ratio eſt quãtũ ad hoc de viris· ec ille aulan

Wlie

nort
em
Negnhici
Portreſe
ſenemi
Nei
mmirin

Eriiston

rodeitſan
veinſe
lusnurd.
nuenuns
gid⸗ ſnd
tin fennonn
mancos
Gencode
ſerng
mnmnvit
e aubal
cini Me
Cer noſi⸗
oſvogier
pwcin
tercame
mmrtoe

en

pvpHg SUDGRBIEFWFIA. Fkkfk.

Secũdo cũ ſe oꝛnũt ex ſuꝑbia.ſcʒ extollẽdo ſe ſuꝑ alios hoĩes
et cõtẽnendo alios qui nõ hñt talẽ oꝛnatũ veſtiũ· Vñ nnoẽ.
de vilitate cõdiciõis hũane · Supbus aũt vt magnificꝰ videat̃
ſatagit veſtiri dupliabꝰ.ĩdui mollibꝰ. pᷣcioſis oꝛnari· oc pa
tet . qꝛ heu multi hoĩes ex ſuꝑbia ſe oꝛnãt vt excedant alios in
pulchꝛitudine · vel ſaltẽ nõ excedant᷑ ab aliis vel ex amoꝛe va
ne laudis et vane gloꝛie: vt dicat᷑ ꝙ ipſi ſint pulchꝛi et hono

rabileſ · Nõ eſt veriſimile ꝙ tales homies caritatẽ dei 1 pximi

et ꝓprie ſalutis habeant: qꝛ verba vane gloꝛie carioꝛa hñt q̊ʒ
fratres ſuos· q; deũ · q; ꝓpriam ſalutẽ·q; etiã eternã glaz· Ta
les em̃ multũ cõtẽnũt eternã glam q̃ ei pponũt laudẽ et glaʒ
hoĩm. Carius em̃ habẽt vt pulchꝛi dicant᷑ q; vt cõſequant᷑ re
gnũ eternũ · Quia Luce. xuii· dicit · Omis qui ſe exaltat huilia
biẽ · et omĩs qui ſe humiliat exaltabit᷑· ¶ Tercio ꝓpteꝛ nimiã

cõplacẽtiaʒ et amoꝛẽ et ſolicitudinẽ quã hñt ad oꝛnatũ ⁊ pul

chꝛitudinẽ coꝛꝑis. Tantꝰ em̃ põt eſſe amoꝛ ille et tanta cõpla
centia ꝙ erit moꝛtale peccatũ ⁊ q̃ſi ydolatria · vt qñ amoꝛ ille

amoꝛẽ dei ſuperat · hoc em̃ ab homiĩe colit᷑ quod pre ceteris di

ligit᷑. Moc bene patet in illis qui omnẽ ſolicitudinẽ apponut
quᷣo coꝛpus oꝛnare poſſint:et ſic tẽpus ſuum coſumunt.Vn
de Criſoſto · in libro de compũctione coꝛdis · Nos tẽ pus vite
noſtre cõſumimus expoliãtes dominã ·i: animã diuerſis vir
tutibus: et adoꝛnãtes ancillam ſcʒ coꝛpus variis oꝛatibus ·
Vnde etiam dicit Ruguſtinꝰ de verbis apoſtoli ſermone · xlii.

Coꝛꝑis huius ·i· exterioꝛis homĩs oꝛnam̃ a quãto ampliuſ ap

petunt᷑: tanto erũt maioꝛa homĩs interioꝛis detrim̃ta· quãto
autẽ minus appetunt᷑ exterioꝛa homĩs omamẽta: tanto ma
gis pulchꝛis monbus homo interioꝛ adoꝛnatur · igo poſtpo
nẽda eſt nimia cõplacẽtia veſtiũ · quia ꝓpter hanc ſolaʒ poſſʒ
homo damnari· Vnde exẽplũ ſcri bit Humbertus de ſe eptẽpli
ci timoꝛe · fuit qᷓdã nobilis dña in francia ꝗᷓ reputata fuit
ſancta in diebꝰ ſuis cũ adhuc hic viueret · Que cũ ſemel'eſſet
rapta vidit quandam magnã comitiſſam que fuit ei fa milia
ris· Et cum animaʒ eius demones traherẽt ad infernum ipſa
eiulando clamabat · heu me miſeram. quia ſatis caſta fui et

xHkE. pA4 SULDGRBN.

abſtinens et elemoſinaria: nec pro alia re damnoꝛ niſi pro lu
oꝛnatu vario quẽ nimiũ dilexi: et in quo ipſi mihi nim is com e
placui · et ſic cuʒ tali oꝛnatu coꝛpoꝛis mei proximis mei s occa et⸗
ſio malarum cõcupiſcentiarũ fuiet ſepius monita tam ĩ ſer 1
monibus q; in cõfeſſionibus meis nõ ceſſaui · Quia propter M
nobilitatem reputabã mihi talia licere et ſic diſpuit · d
¶ Quinq; debẽt cobibere ſuꝑbum oꝛnatů.
Rnatũ coꝛpis cohibere debẽt illa quinqʒ · Primũ dei oꝛ
dinatio que vult vt in preſenti tꝑe intendat᷑ refoma· aſ
tio animarum · quia ad hoc ſpeci aliter fuit primus aduen e
tus filii dei in mundũ · In futuro vero vult vt fiat refoꝛmatio
coꝛpoꝛũ · et ad hoc erit ſecũdus aduẽtus · Tunc em̃ reſurgent
coꝛpoꝛa ſanctoꝛũ: et gloꝛiam ſuã habebũt que hic ſine gloꝛna
fuerũt · Sed illa coꝛpoꝛa que hic ſuperbe fuerũt omata tun liin
a chꝛiſto nõ oꝛnabũtur· Bernardus Qum dominꝰ ad iudiciuʒ uIu
venerit:nõ refoꝛmabit niſi quod humilitatis ⁊ abiectionis in opef
uenerit · Vnde Rpoſtolus ad Philip·iii. Saluatoꝛẽ expectamꝰ une
qui refoꝛmabit coꝛpus humilitatis noſtre · ¶ Secũdũ eſt ꝙ luoe
oꝛnatus iſte tunc deficiet quando magis eſt neceſſarius · hoc
eſt in moꝛte homĩs cum deo debeat homo pꝛeſentari et ange GS
lis eius: cum iturus ſit ad gloꝛiã celeſtis regni·. Vnde Yſa· ii · fote
In die iſta auferet dñs oꝛmnamẽta calciamẽtoꝛũ et anulos au io,
reos et lunulas et toꝛques et monilia et armillas et mitras · Eirn
Krmillas vocat gloſa oꝛnamẽta brachioꝛũ · nec ſ. olũ deficlet gunve
gloꝛie oꝛnatus: ſed etiã cõmutabit᷑ ĩ igno miniã · Et que pluus ſfa
habuit de gloꝛia plus habebit tũc de ignominia. Vnde oſee posp
iiii· Gloꝛiã eoꝛũ in ignominiã cõmutabo · t Yfaie · ii · Grit ꝓ ode
ſuaui odoꝛe fetoꝛ.et pro zona funiculus· ꝓ criſpãti erine cal⸗ (r
uiciũ · ꝓ faſcia pectoꝛali ciliciũ (Terciũ eſt vanitas ipſiꝰ pul Mdi
chꝛitudinis de qua pulchritudĩe legit᷑ puerbioꝛũ vltimo. Eal anrp⸗
lax gratia et vana eſt pulchꝛitudo:mulier timẽs deũ ipſa lau engͤg
dabit᷑ · Vana dicit᷑ pulchꝛitudo quia cito vadit in nihiluʒ pro hone
pter qð floꝛi comꝑat᷑· In Yſaia em̃ legitur. Omĩs caro fenuʒ glor

et omĩs gloria eius tanquam flos agri · Licet floꝛes ſint ma dug
gne pulchritudinis: tamẽ ſatis parum amatur pulchritudo o

4

matifn
P ine
msmatzen
mtn tmie

Dinidie
eni rn
ninns deen
Urfefontt
tüniugen

theſegoin

itmunn
ub diian
dhieckont

Zecidael
R

echenud
Wentmeng
nie
ritnien

tudo coꝛꝑis quia cito amittit᷑ ad minus in moꝛte ·

illa. Ratio · quia cito pertrãſit. Sic parũ amanda eſſet pulchꝛi
¶ Quartũ
eſt ꝙ pulchꝛitudo talis frequẽter maledicta eſt· Vnde tob. v⸗
Vidi kultu firma radice · et maledixi pulchꝛitudini eius ſtatĩ ·
Maledicta eſt pulchꝛitudo homĩs illius qui ꝓpter pulchꝛitu
dinem ſuaz damnabit᷑ · Expediuiſſet em̃ homĩ illi ꝙ fuiſſet le
proſus vel naſo vel auribꝰ mutilatus: q; ꝙ eſſet pulcher hie
¶ Quintũ eſt ꝙ pulchꝛitudo illius valde nociua eſt.quia no
cet ſibiipſi nocet ꝓximis · deo et angelis· hoc patet ãte ſupꝛa
eodẽ ca·M. Et hec dicta ſunt de ſuꝑbia intenioꝛi et exterioꝛi ĩ
enerali· ¶ De ſiliabus ſuꝑbie et primo de iactãtia-
Kctantia deteſtãda eſt primo quia iactãs ſe: de bonis
gratiã dei effũdet ⁊ oꝑa bona peꝛdet· Vñ de pᷣmo dꝛ · ec
cleſiaſu·xx. Gratie autẽ fatuoꝛũ effundent᷑ · De ſecundo dicit
Maximus in ſeꝛmõe quodã · Nõ poſſumꝰ ſimul ꝓ vno eodẽqʒ
oꝑe fauoꝛem mũdi appetercet preruig celeſt gloꝛie inde ac
quirere · ctẽ Grego·in moꝛal: O quã miſeri ſunt qui affectãt
laudes hoĩm et ſemetipſis diſſipãt fructus laboꝛũ ſuoꝛũ · dũ

ſe oſtẽdere alienis oculis appetũt: damnãt quod agunt·

¶ Secũdo quia talis fert teſtimoniũ de ſeipſo· Ergo ad talẽ

poteſt dici vere qð iudei dixerut ad xp̃ᷣm mẽdaciter · vt habet

tohᷣ · viii · Tu de teipſo teſtimoniũ ꝑhibes: teſtimoniũ tuũ nõ

eſt verũ · In chꝛiſto cui hoc dicebat᷑ nõ habebat locũ hoc dictũ
quia veraciter potuit de ſeipſo teſtimoniuʒ perhibere. Quia
ſeipſum nouit plene quod alii hoĩes nõ poſſunt facere ꝙ ſe

ipſos plene et veraciter cognoſcãt· Vnde Hilarius dicit. Soli

deo de ſe cꝛedẽdum eſt quia ſe ſolus nouit. Sed in aliis homi
nibus verũ eſt qð dicit aplus · ii · ad Choꝛix · Nõ quu ſeipſũ cõ
mendat ꝓbatus eſt: ſedquem deus cõmẽdat· Tercio qui ſe ia
ctat ydolũ ſeipſuʒ facit: ſeip̃ᷣm colẽs et gloriã ſibiipſi attribu

honoꝛ et

ens:que deo prĩcipaliter attri buẽda eſt Vnð Apls · Soli deo
la. Mal. Nõ nobis dñe nõ nobis: ſed nomĩ tuo da
Querit᷑ vtrũ iactãtia ſit pctr̃ moꝛtaleæ Dro quo ſciẽ

gloriã

dũ ꝙ ſeipᷣm iactare ſiue laudare pᷣt cõtingè octo mõis· Prio

mõ ꝓpter bonã famã ꝓprie vt ſcʒ homo poſſit ſeruare ſuam

.
2

“R “R
. /

SVDPGERBHINWN.

bonã famaʒ ſic ſe ſamuel laudauit poſtq; ſenuit coꝛam filiis
ilrbael · vt habet᷑ · i· Regũ · xii· dicẽs ad eos · Ctaqʒ cõuerſatꝰ ſuʒ
coꝛaʒ vobis ab adoleſcẽtia mea vſqʒ ad hanc diem · Gcce pᷣſto

ſum loquimĩ de me coꝛaʒ domino ⁊ coꝛam xpᷣo eius · vtrũ bo

uẽ cuiuſq; tulerim aut aſinũ.ſi quẽpiã calũniatus ſũ·aut op:

pꝛeſſi aliquẽ · Si de man u cuiuſq́; munus accepi ⁊ cõtẽnam i
lud hodie reſtituãqʒ vobis · Et poſt ſubdit · Teſtis mihi ẽ dñs
ꝙ nõ inuenietis in mann mea quicq;ᷓ mali. Sic ſimili mõ cum
quis ĩculpatꝰeẽt in iuſte vel etiã timeret ĩculpari ũiuſte: ĩ tali
caſu poſſet ſeipᷣm laudare ad cõſeruãdã famã ſuã · qꝛ erudeliſ
eſt qui negligit famã ſuazʒ. imo hõ cũ inculpat᷑ iniuſte: tenet
defẽdere bonam famaʒ ſuaʒ ⁊ ſe excuſare 1 oſtẽdere innocen
tiam ſuam · Quia dicit᷑ ꝓuerbioꝛũ · xxii · Meliꝰ ẽ nomẽ bonum
q; diuitie miłte · Vnde Hugo de ſẽo victoꝛe · Nõ ſufficit nobis

bonũ ẽ in oculis tuis fecerim. Et fleuit ezechias fletun
Gt factũ eſt verbũ domĩ ad eſaiã ꝓphᷣam dicens · Vade ⁊ dic
eʒechie hec dicit dominꝰ. Nudiui oꝛõeʒ tuã: ⁊ vidi lacrimaſ tu
as· ecce ego adiiciã ſuꝑ dies tuos.xv · ãnos · et de manu reg
aſſirioꝛũ eruaʒ te cuitatẽ iſtã · Sic ſumili mõ cũ qs eſfſet ĩ ma
rimis anyietatibꝰ cõſtitutꝰ: ſiue etiam ĩ agone moꝛtis·⁊ de de
ſpatõe tẽptaret᷑: tũc poſſet qͥs in tali eaſu bona opera ſua ad

—

vita ſca:niſi ſit ⁊ fama bõa:Vñ.ug · Duo ſũt tibi neceſſaria
cõſcietia et fama · cõſciẽtia ꝓpter te· ⁊ fama ꝓpter ꝓximuʒ
Secũdo põt quis ſe laudare de bonis ſuis ꝓpter ſubleua:⸗

tõeʒ ſpei · ſic ſe laudauit eʒechiaſ vt habet᷑ Cſaie· xxxviii· vbidi
cit᷑ · G grotauit ezechias vſq; ad moꝛtẽ: itroüt ad euz eſapas
pꝓpheta.⁊ dixit ei · Hec dicit dñs deus ˖ Diſpone domui tue qꝛ

morieris tu et nõ viues · Et cõuertit Gʒechias faciẽ ſuaʒ ad ꝑi

etẽ et adoꝛabat ad dñm. dixit · Obſecro domine mem̃to qᷣſo

quõ ambulauerĩ coꝛam te in veritate ⁊ in coꝛde Ffeci 1 q
letu magno

memoriã reducere ne deſparet ˖ Et ecõuerſo cũ hõ de elatõe

cõplacẽtia ſuiipſius tẽptaret᷑ · tũc peceata ſua eſſẽt reducen

da ſic ad memoriaʒ: vt ſic humiliaꝛet᷑ · Huic ſimile legit᷑ de ſẽo

.
1

Inthonio cui diabolꝰ diyit· Cũ te exaltare ĩ elatõe mẽtis deſi
Hero tũc tu te dep mis Cũ te depmere volo:tuũc tu te exaltas

hcid
ſuma
nam
cerit.
ſdebn
domit
ſpodtt
fedttate
terümin
potcs
ſecttſan
mnin ke⸗
oibilli
iCho⸗
ditater
minug
giüfen.
bertepe
ret Yrd
uſtoten
ktediet
dinte:/
maniteſa
ſ D

Eneſr
ngoni⸗
Rekin 00
4ei
lterint
buoc⸗
ſpſocp
ppterl
rtalq
ſios in⸗

W

r e

Pconeſti

enſe
Dns

wusſiu
Piitnn
oennini
pen lleitt
iſnigemt
mnuſte n
ſtidge noen
e wonehnnn
Plucern
ttbitalrn

uxpe

8
6

onedonmati

/
4

gſiſun

7 .

nmnenenv
õ
ſeunnt

Sciẽdũ tamẽ ꝙ in anguſtiis moꝛtis hõ maxime dʒ habẽ recur
lum ad diuinaʒ miſeratõeʒ· Vñ Ambꝛo · in hexamerõ· De diui
na miſeratõe tũc ſperandũ ampliꝰẽ: cum pᷣſidia hũana defe
cerit · Vnde legit᷑ de btõ Bn. Qui ĩ merito paſſionis intm̃ con
fidebat · ꝙ cũ in ĩfirmitate eẽt qnqʒ ſibi videret᷑ ante tribunal
domĩ ſe pnñtari · Et quõ ſathan mita cõtra ipᷣum diceret· Re
ſpõdit regnuʒ celoꝛũ duplici iure vominꝰ meus obtinet· ſ. he
reditate patris· et merito paſſionis· Altero ipſe cõtentus:al
terũ mihi donat· Rd hoc inimicꝰ cõfuſus dilceſſit · T ercio
põt qͥs ſe laudare ad glam dei ⁊ edificatõem pꝛoximoꝛũ · Siẽ
fecit ſanctꝰ paulꝰ apls· Vñ dicit·i · Choꝛĩ. u. Eſtimo me nichil
minꝰ feciſſe a magnis aplĩis· Itẽ dicit in alio loco· Abundtiꝰ
oĩbꝰ illis laboꝛaui· Itẽ iactat ſe de his que paſſus eſt. Vñ dicit
i . Cho:xi. In laboꝛe et erũna vigilis miltis · ᷑n frigoꝛe nu
ditate in moꝛtibꝰ frequẽter· Niudeis quĩq̃es qᷓdragenas vna
minus accepi· Ter virgis ceſus ſũ:ſemel lapidatꝰ ter naufra
giũ feci. et ſic de aliis ꝑiculis que ibi narrat ĩ quibꝰ fuit· Hec

bNeo SVDPeRBI

beatꝰ paulꝰ de ſe narrat vt eos ad tolerãtiaʒ ⁊ opatõeʒ ania

ret · Vnde dicit Qhoꝛĩ eodẽ caꝰ. Suſtinetis ĩquit ſi quis in ſeꝛ
uitutem vos redigit · ſi quis deuoꝛat · ſi qͥs in faciẽ vos cedit·
ktẽ dicit romanis ad Ro.xii.Benedicite ꝑſequẽtibꝰ vos· bene
dicite 1 nolite maledicere · Ergo tali ĩtẽtõne qũ quis oꝑa ſua
manifeſte coꝛaʒ hoĩbꝰ faceret· ⁊ quãdoqʒ de eiſdẽ opibꝰ boĩis
ſe laudaret: vt deus ex hoc honorificaret᷑: 1 ꝓximꝰ edificareẽ
nõ peccaret· Vnde yp̃s dixit in euãgelio Mathei.v. Sic luceaat
lux veſtra coꝛam hominibus· vt vi·o.v.b.a glori:p·ꝛc. Vnde
Gregorius in moꝛalib. Nctio ſit in publico intentio tam ma
neat in occulto. (Quarto modo cum qͥs ſe iactat ꝓpter ali
quẽ actũ venialis pẽi· Sicut quãdo q̃ laudari uult eo ꝙ vea
liter in laude delectetur Verbi grã · vt cũ qᷓs ſe iactat ð aliꝰ

puo qð nõ ẽ cõtꝛa caritatẽ dei neq; ꝓximi tali ĩtẽtõe vt ſic bo

nꝰ ſociꝰ eſtimet᷑ ⁊ noĩet᷑ · ⁊ hoc eſt veniale pem. ¶ Quĩto mõo
ꝓpter lucrum temꝑale· et ex auaricia ſolent aliqui ſe laudaie
vt aliqui mercatoꝛes qui ſeipſos commendant: et ſic pꝛoxĩos
ſuos in emendo et vẽdẽdo decipere intẽdunt · vel etiã vt aliq

SVDERBHN.

Pyenite qui ſe cõmendãt ꝓpter lucrum· Sciẽd um ꝙ qñ ma⸗
us homo qui oſtẽdit ſe bonũ et nõ elt · et ſie recipit aliqua m
elemoſinã cum tũ nõ indiget tenet᷑ reſtituere ĩ foꝛo cõſciẽtie
paupꝑibus · vel vt mechanici faciũt qui vltra modũ ſuos labo
res et ſua oꝑa extollũt et cõmẽdant · et laboꝛes et oꝑa aliorũ
reprehẽdunt et vituperãt: quaſi nihil valeãt · quãuis etiã quã
doq; melioꝛa ſint. qʒ cõſtat eſſe cõtra caritateʒ ꝓximi· Quia
aliis facit qð ñ vellʒ ſibi fieri ſcʒ artẽ et oꝑa alioꝛũ vilipẽdẽdo
Et taleſ grauiter peccãt · quia hoc nõ ꝓcedit ex caritate ſed ex
inuidia. Vnde Friſto· ii. Thopi Tnuidus eſt qui contriſtat᷑ de
ꝓſperitare bonoꝛũ · IEdem dicit · i. Retho. Similis ſimili inui
det ſi in hoc quo ſimiles ſunt: vnus excedit aliũ. vnde figulꝰ
odit figulũ. ¶ Sexto cum quis ſe iactat in maleficiis ſuis · et
tunc tale eſt peccatũ quale eſt illud pctm̃ de quo ſe iactat ſcz
moꝛtale vel veniale Verbi gratia · ſicut cũ quis ſe iactat de ꝓ

catiõe mulieꝛũ vel de tactu illicito · vel etiã de actu luxurie · vl

etiã de ſuꝑbia vel complacẽtia quã habuit in choꝛiſando · et
ſic de aliis · Quia multum reprehẽſibile eſt et nociuu ſic ſe de
peccatis iactare· Vnde Greg· in moꝛal. Sũt nõnulli qui nũq́;

7

₰—

deflẽt qð faciũt: ſed etiã laudare et defendere nõ deſiſtüt. Et
nimirũ cũ defẽdit᷑ culpa geminat᷑ Vnde etiã dicit Rutoꝛitas
Dupliciter peccat qui ſe ð crimĩe iactat · Sciẽdũ tã cũ ille qui
laudat aliũ in peccato moꝛtali ipᷣm in peccato cõfoꝛtando: q;

ille ꝗᷓ laudẽ que rit in tali peccato: ambo grauiter peccãt· Vñ

NRugꝰ · ſuꝑ pſal.D uo ſunt genera ꝑſecutoꝛũ ſcʒ vituperãtiuʒ
et adulantiũ. Sed plus ꝑſequit᷑ lingua adulatoꝛis: q; manus
pſequẽtis · ECdẽ · Rdulãtium lingue gat homĩes in peccatis ·
Delectãt em̃ ea facere in quibus nõ ſolũ metuit᷑ rep̃henſoꝛ:ſʒ
etiam laudat᷑ operatoꝛ· Sed heu iam implet᷑ illud dictũ pſal.
Laudat᷑ peccatoꝛ in deſideriis ſuis ⁊c̃. Quia ſuꝑbia noĩat᷑ ho
neſtas. auaricia ꝓuidẽtia · aſtutia prudẽtia· et ſic de aliis Sed
qui ſic laudant᷑ decipiunt᷑· Vñ Yſa· ii · Dopule meus qui te be

atũ dicũt ipſi te decpiũt. Ergo nõ dẽmꝰ nos iactãter laudaꝛe

in maliciis noſtris· nec gaudere de iniqtatibꝰ noſtris de qui
bus dolẽdum eſt. nec velle honoꝛani in his in quibus merito

deben⸗
(uid⸗
peſin
cnt.
pera“
dity
motle
daaiüd
isſe hu
mnannun
bonort
tle⸗9
fötiͦi
tnſi
guiter
tp 9
opibtu
g.1tu
butige
quiati
fieum
nliter.
peopn
wniqun
lttame e
ſbugſer
dunnetia
Curetde
dle
operde
boro!
futuro
ellgs n
na nof

ucmſtin
nlsſnli
li mnſge
uusſin
goleutſ
asſeian
ecn D
crlnndo⸗
oauiſ le
ſonlliquini
mtrtſin
cüdot ſunn
iiiilg
cwünml
nurfni i
niſgernenm
Ams
s⸗

—

— =
=

lon⸗ iſ

peſſimis exultare ⸗

4
4
1
7
1

debemus verecũdari coꝛaʒ deo ⁊ oĩbꝰ hoĩbꝰ. Vnde Bernhar.
Quid eſt magis peruerſuʒ q; letari cũ malefeceris? et ĩ rebꝰ
¶ Septio cũ quis ſe falſe et mẽdaciter ia
ctat. ſicut heu ſepiꝰ cõtingit ꝙ multi ſe iactãt de his ꝗᷓ nõ ſũt
vera· ſic mẽtiẽdo qᷓrũt vanaʒ glaʒ · Tũc ᷣm bermãnũ ð ſchil
ditz · Qñ v̈ba talis iactantie ſũt ĩ materia falſa: tunc põt eſſe
moꝛtle pẽm vel veniale ſicut ea falſitas ẽ de q̃ſe iactat· vel mẽE
d aciũ de quo glaʒ querit ĩ bonis oꝑibus ſuis· (Octauo cuʒ
qͥs ſe iactat laudẽ querit in ſuis oꝑibus bonis · Tũc ſᷣm Heꝛ
mannü de ſchilditz . Oñ ꝑ tlez iactantiã qᷓrit glam quam p̃feꝛt
honori diuĩo vł ſue ſaluti vl dilectõi ꝓximi: tũc ſic ẽ pẽᷣm moꝛ
tale · Sed tñ ſi quis ſe iactat de aliquibꝰ ⁊ in eis glam querit
nõ tñ illaz p̃fert honon diuino vlſue ſ. aluti vel duectõni ꝓxĩ
etiaz ſi inanẽ glam qꝗrat· põt eẽ veniale · Et de hac materia lo⸗
quiẽ etiã mr ĩ cõpedio theologice veritatis dieẽs. Si laus ꝗᷓ

rit᷑ ꝑ oꝑa vᷣtutũ hoc ẽ duylłr· Quia vl appetitꝰ laudis cõiugit

7

oꝑivᷣtutũ tanq;ʒ ĩcidẽs · ſicut cõtingit in cantu et pᷣdicatõe qñ

q;. ⁊ tũc eſt veniale· Vel laus ẽ finis pꝛicipaliter pᷣſtitutꝰ oꝑi

vtutis et oꝑanti · ita ꝙ ibi cõſtituat finẽ vltimũ· ⁊ ſic ẽ moꝛtle

quia tũc ĩheret ei vt fini vltimo· Ergo aliqui poſſent damna
ri eum bonis operibꝰ ſuis ſcʒ qui primo et principaliter et fi
naliter intenderẽt laudẽ humanam quam bieponeen⸗ deo
1 pꝛoprie ſaluti · Cxemplum in euangelio de phariſeo Luce.
xviii · qui decimas dedit et duos dies ĩ hebdomada ieiunauit.
et tamẽ cum his pꝛomeruit infeꝛnum · Quia de his bonis ope
ribus ſe iactauit et in eiſdem vanam gloriam queſiuit. Scien
dum etiam ꝙ homo poſſet amittere mercedem ſuam ſi ſe ia⸗
ctaret de bonis oꝑibus ſuis:etiam ſi moꝛtaliter non peccaret
ec ille · Ergo ꝑiculoſum eſt ſe iactare ⁊ velle laudari ĩ bonis
operibus ſuis · Vnde Yſidoꝛus de ſummo bono · Qui hic de
bono laudari appetit ſpem perdit · et gloriam mercedis in
futuro non recipiet · Ctem Criſoſtomus ſuper Matheum · O
inſipiens quid tibi pꝛodeſt iſta laudatio poſt moꝛtem ſi vbi
eris non lauderis · ITtem non ſolum cauere debemus ne bo⸗
na noſtra iactanter ꝓferamꝰ : ſed etiã pꝛudẽter cauẽ dẽmꝰ ne

in elatõe mẽtis nos ð bonis noſtris extollamꝰ. Vnde legitur
exceſſit in multiloqo · Qui ſemel in Tiet ẽtia abbatis ſui loꝗᷓba
tur de nõ ſibi cõmiſſis· Qui abbas ſerioſe dixit · Frater tace 2
vade ſerua ſuentiũ tuũ.In quibꝰ verbis ille frater cõpũctus
eſt· 1 iuit ad cellaz ſuã · ⁊ ammõ tacuit ꝙ nõ loquebat᷑ niſi int
rogaret᷑ In quo ſilẽtio pꝛofecit ab intra ĩ mente ꝙ de ſibi re
uelatões ſanctas manifeſtauit · Euit aũt heremita ĩ ſiua nõ
lõge a monaſterio.Id quẽ iuit abbas ad ꝓcurãdũ ſibi cuʒ ſa
cràamẽto euchariſtie · qꝛ infirmꝰ erat beremita ille.⁊ ſũpſit ab
bas ſecũ illũ frez qͥ ſic ſientiũ ſeruabat · Et cũ irẽt in via qᷣdã
latro audiens nolam cum ſacramento aſſociauit ſe eis · iuit
cũ eis ad domũ heremite· ⁊ manſit in ianua ſtans foris·quia

reputauit ſe indignũ eẽ ꝙ ĩtraret ad tam ſanctũ virũ.et quã

do beremita iam debebat ſumere ſacramẽtũ · tunc dixit latro
O deꝰ ſi talis eſſẽ qualis tu es· Et heremita hec audiẽs in ela⸗
tõne mẽtis dixit · hoc libẽter deberes velle · Tũc ille frater ce
pit amare flere· tũdebat pectus ſuum. Sed poſtqᷓ
E. ille redierũt ad domũ · tũc latro ſecutꝰ eſt eos a lõge· Et di
xyit O deus ꝓpicius eſto mihi pctõri · et ſic in tali feruẽti cõtri
tõne cucurrit poſt abbatẽ · et in tali veloci curſu cecidit tam

grauiter ꝙ ĩmediate moꝛtuus ẽ · tunc frater ille riſit in iubila

tõe coꝛdis ſui· Tũc abbas ãm irabat᷑ de illo frẽ · Et poſtq̃; ad
cdauſtrũ venerũt qᷓſiuit ab eo cur fleuiſſet qñ illũ ſãctũ hoĩeʒ
vidiſſet cõmunicare ? et iã riſiſſet cũ illũ latronẽ in pẽis ſuis
mori cõſpexiſſet? Tüũc frater ille dixit abbati · Nudiuiſti ne pĩ
verba latronis?qui dixit · vtinã eſſeʒ talis qualis tu es· ꝛ here
mita ĩ illa elatõe mẽtis reſpõdit· hoc libẽter deberes velle.et
ꝓpter talem elatõem dãnabit᷑ ſi ſi morietur·ergo fleui . Sed
ille latro ꝗᷓ ſecutus ẽ nos voluit cõfiteri peccata ſua · 1 ex tali
feruenti contritõne moꝛtuus eſt. et deus indulſit ſibi omnia
peccata ſua·et eſt filius et heres factus regni cel eſtis. quia cõ
tritio ſua tãta fuit ꝙ deleuit penã ⁊ culpã · ergo riſi iã ⁊ gaui
ſus ſum de magna miſericoꝛdia dei. Vnde caſſiodoꝛus ſuper
ilud Lſal. d dominũ cũ tribularer· Dñs neſcit differꝛe quẽ

exẽpluʒ. Quidã fr̃ religioſus ĩ quodã mõaſterio erat:qſepiuſ

3 abbas et

ndſſo
L Atttatl
ſotee
noͤfen
mmi
guget
de di
diens
domt

dGH SVPCRBN. I
deer co mpũcto coꝛde ſibi ſenſerit ſupplicare.c᷑tẽ Greg ĩ regiſtro
anie Alum quẽ cõſpicis delicta fletu delere: in conſpectu deitatis

5

t Eeun
rlraczict
egtoſt

—

4

nõ dubites miſericoꝛdiã cõſequi · Quia nullũ peccatoꝛẽ reueꝛ
ſum ſpernit: qui peccatoꝛes redimere venit · Ergo ſũme cauẽ
dum eſt ab elatiõe mẽtis in bonis oꝑibus Vñ Berũ·in tracta
tu ð ſeptẽ donis· Multo meliꝰ eſt eſſe peccatoꝛẽ humilẽ:qᷓ; iu
ſtum arrogãtem · Qð a dño aꝑte oſtẽdit᷑ vbi publicanꝰ et pha
eus in exẽplum ducunt᷑· De inobedientia ·

Nobediẽtia eſt ſecũda filia ſuꝑbie et naſcit᷑ et venit de R

midüſbeen

—

ſuꝑbia · qdᷣ patet qꝛ ſuꝑbus nõ vult ſe inclinare ad obe

. ie diendu et ad exequẽdum ſuꝑioꝛis p̃ceptũ ne eo ĩferioꝛ videat
Pnefen Quil lugdu. ĩ ſũma vicioꝛũ · DPrimo q; illud viciũ m ultipli
Ater er grauiter legit pumit eflei ſacna ſenpeura. patz
⸗ pmis parẽtibus qui ꝓpter illud peccatũ eiecti ſũt de paradi
n ſo Sitliquiim erat in paradiſo eiccii ſunt oe paviſa tene
ül 8 . ſtri ꝓpter ĩobediẽtiaʒ:qũo credũt ſe ingreſſuros ꝑadiſũ cele

ſtem qui inobediẽtes ſuntæt᷑tẽ punitũ eſt illud peccatũ ĩ vxo

i re Loth· que ꝓpter ĩbediẽtiã verſa eſt ĩ ſtatuã ſalis. Ceñ· xix·
erſoget Itẽ punitũ eſt illud peccatũ ĩ Saul ĩ hoc ꝙ ꝓpter illud pctm̃
tlifmun eiectus eſt de regno · Vnde pᷣmo Reg xv. Dixit Samuel ꝓphᷣa
oni andtn ad Saul ꝓ eo ꝙ abieciſti ſeꝛmonẽ dñi abiecit te dñs ne ſis rex
lent nitl Ktem ꝓpt er inobediẽtiã ĩ tãtã miſeriã poſiti ſumus:et ꝓpteꝛ

fi hpoſß⸗ eam omẽs moꝛti adiudicati ſumꝰ. Vnde neg · Rd hoc hõ ĩ pa
lüſtcühi radiſo poſitꝰ erat vt ſic ſe ad cõditoꝛis ſui obediẽtiã vinculis
mmenzärt caritatis aſtringeret et ad celeſtẽ patriã angeloꝛuʒ qũqʒ ſine
— Konlirf moꝛtte carnis tranſiret. Sic nãqʒ imoꝛtalis cõditus fuit: vt ſi

wonuf nõ peccaſſet: etiĩ moꝛi nõ potuiſſet. tẽ ꝓpter ĩobediẽtiã hu
TNsAeꝗn manũ genus multiplices miſerias ſuſtinet · ſq; famẽ ſitim fri
116 ſuis Zus et eſtus et doloꝛes et infirmitate 8 et tribulatiões. et ſic
rtin a de aliis: que omĩa hum anũ genus nõ ſuſtinuiſſet: ſi deo obe
tAD, diens fiulſet. Ynde Gregoꝛi Abi nulla aduerſitas: vbi nulla
lleß dominat iniqtas. Ergo omẽs miſe erie pñtis vite quaſi quedã
ne Sins flagella ſunt: quibus dominꝰ inobediẽtiã homĩg punit:⁊ ad
ſeast obe dientiã excitat · Vnde inobediẽtes homĩeſ du rioꝛes aſinis

XHI. DG SVDERBEN.

ſunt quia illi flagellis et aculeis obediũt · Secundo põt va
lere ad deteſtationẽ huius peccati magnitudo remedii: quo
indiguit illud peccatũ ad ſui curatione · Opoꝛtuit em̃ vt filꝰ

dei fieret obediẽs vſqʒ ad moꝛtẽ: vt pctm̃ inobediẽtie ſanaret᷑

Bern· Ex cõſideratiõe rem edii: periculi noſtri eſtimo quanti
tatem In veritate potius deberemus timere inobediẽtiaʒ qʒ
moꝛtẽ exẽplo filii dei · de quo Berũ · dicit · Memen tote fratres
xp̃us ne ꝑderet obediẽtiam pdidit vitam.
teſtandam inobediẽtiam poteſt valere hoc ꝙ ino bediẽtia red
dit hominẽ maledictũ · Vnde Deutro · xxvii. Maledictus qͥ nõ
pmanet in ſermonibus legis huius:nec eos oꝑe ꝑficit · Et Ec
cieſialt. xli. Ve vobis viri impii qui dereliquiſtis legem altiſſi
mi. Et ſi nati fueritis in maledictione naſcemini et ſi moꝛtui
fueritis in maledictuõe erit pars veſtra· Plſ. al · Maledicti qᷓ de
dinant a mandatis tuis. ¶ Quarto potelſt valere ad deteſta
tionez buiꝰ peccati hoc ꝗꝙ inobediẽtes ſoci demonũ ſunt. In

ter omẽs creaturas nõ inueniũtur niſi due que nõ obediunt

deo ſqz demones et mali homies. Vnde Tohᷣ·xviii · Mabitẽt in
tabernaculo eius ſocii eius.pmo vident diabolo attinere in⸗

obediẽtes :ſicut obediẽtes dominꝰ reputat ſibi attinere Vñ

Mathei · xi . Quicunqʒ fecerit volũtatem patris mei qui in ce
lis eſt: ipſe meus frater et ſoꝛoꝛ et mater eſt · Ergo ſtudere de
bemus obediẽtiam exẽplo chꝛiſti qui dicit kohᷣ. vi. Deſcẽdi de
celo.nõ vt fadam volũtatẽ meã: ſed voluntatẽ eiꝰ qui miſit

me . (Querit᷑ vtrum inobediẽtia ſit peccatũ n oꝛtale? Reſpoᷣ

deo bin Tho · ſe · ſe · q · ev. C ſic · nam inobediẽtia cõtrariatur

caritati dei: que exigit vt eius p̃ceptis obediat᷑ · In preceptis

autem diuinis continet q; ſupionbꝰ obediat᷑ · Vnde Romañn.
xiii· Qui poteſtati reſiſtit dei oꝛdinatioi reſiſtit · Kẽ cõtrariat
dilectiõi ꝓximi inqu antũ ſuperioꝝn ſubtrahit obediẽtiaz quã

ei debet · Saẽdũ ꝙ Mermanꝰ de ſe childitz ſub aliis verbis re⸗

ſpõdit ad pꝛedictaz queſtionẽ dicẽs Inobediẽtia eſt quedam

repugnantia ad volutatem ſuperioꝛis vel tranſgreſſio ſtatu

ti dei vel prelati. Si ergo illa repugnãtia quã habet ſubiectꝰ

7

.
„„

Cercio ſcz ad de

ad volũtatẽ ſuꝑioꝛis puta dei vlp̃lati: ſit ĩ his in qbꝰ ſubdi

feceſta
ſebelli⸗
t vald
ſipchn
Nceſen
ctus nec
lberato
neqi
fegtof
ooͤe
täͤſgre
ſr ſt
pöteſe
leſet⸗
tigare.
40 T
aſe⸗Dil
Woa
t
ſundut
lnbere⸗
ſegand
wriep
uplete.

Urüͤtt.

tlüͤver
nanſ
Cesri
ſentir
gioſa
reſtll
bi ge

undopie
femede⸗ 6
rutenni
xditeſnne
eſtnogtn
nobmitgi
wmnrfemg
Toſqedde

=

mneddenand
llmihngi⸗
Nepſat ͦde
algen ini

nierſt nottu

Moa de
Mere ndatt
mmonüſon
leno obedit

hii⸗Ubiti

onurent
ſimnen!
tis wign
iblinnd
gönhce

H vnt

inatleheß,

Dencmno

i hmnans

Verdomn,

ſe hiümm
tcbing
can

ct

rebellio · et qñ ſciẽter et cũ de ſt
tũ valde graue q̃ſi quedã ydolatria· Vnde ðꝛ:i. Reg· xv. Qua

neceſſario tenet᷑ ſuperioꝛi obepe rie vocat᷑ preuaricatio vlł
iberatiõe fit eſt moꝛtale pecca

ſi pctm̃ ariolãdi eſt repugnare. et quaſi ſcelꝰ ydolatrie nolle
acqeſcere. Si tñ ila repugnãtia nõ eſſet in his in quibꝰ ſubie
ctus neceſſario habet obtẽperare· vel etiã ſi eſſet animo inde

liberato. vel ꝓcederet ex ꝓbabili ignoꝛãtia: poſſet eſſe qñʒ ve

niale · qñqʒ ſine peccato· Ver bi gẽa · Subd itꝰ qñ repugn aret

pᷣcepto p̃ᷣlati male precipiẽtis· vł ſe opponeret male vite ſue

eo mõ quo deberet coꝛã ſuo ſuꝑioꝛi· Et ſic etiã dicẽdũ videt᷑ ð
trãſgreſſiõe ſtatuti vel canonũ vel alicuiꝰ regule vel ſtatuti
p̃lati:ſi tale ſtatutũ vl mãdatũ teneat ſᷣm ſimplicẽ iuſſionẽ:
põt eſſe veniale pctm̃.niſi t alis trãſgreſſio eſſet que ꝑ ſe ma
la eſſet.vel etiã indifferẽter fieret ex cõtẽptu · ¶ De cõtetiõe·
Ontẽtionẽ vitare debemus· Primo qꝛ eſt pctm̃ diabo
Allicũ .· Vnde Rug · Nihil ſimilius eſt actibꝰ demonũ q́; li
tigare. vnde ſeruꝰ dyaboli nõ dei ſe oſtẽdit qui libẽter litigat
ii.ad Thi·ii · Seruũ aũt dñi nõ opoꝛtet litigare ſed mãſuetuʒ
eſſe · Diſcoꝛdiã f aciẽs et cũ ꝓximo litigãs nõ ſolũ eſt ſeruꝰ di
aboli · ſed etiã filiꝰ diaboli · Vnde Ereg · in pa ſtoꝛal. Si dei vo
cant᷑ filii qui pacẽ faciũt · ꝓculdubio ſunt fili ſathane qᷓ con
fundũt. Sciendũ tamẽ ꝙ q;uis cũ omĩbus hoĩbus debeamꝰ
habere pacẽ: tamẽ ſpeãlius cũ q̃ttuoꝛ generibꝰ hoĩm nõ eſt
litigandũ · Drimo cũ potẽtibus.Vñ Eccłviii· Nõ litiges cum
homĩe potẽte:ne foꝛte incidas in manibꝰ eius: ⁊ cũ ho mie lo
cuplete:ne foꝛte cõtra te cõſtituat litẽ tibi · Mtos em̃ ꝑdidit
aurũ et argentũ. Secũdo cum homie lĩguato ſcʒ qui eſt mul

toꝛũ ver boꝛũ · Vnde ecdviii · Nõ litiges cũ homĩe linguato:

neq; ſtruas in ignẽ ipſius ligna·Et cũ homĩe iracundo nõ fa
cies rixam. Tercio cũ vxoꝛe ꝓpria · Ex quo em̃ aliquis litẽ ince
perit habere cũ ꝓpria vxoꝛe · nũquã habebit requiẽ neqʒ in p
ſenti neqʒ in futuro · ꝓuerbᷣ · xix · Tecta ꝑſtillãtia et mulier liti
gioſa comꝑant᷑· Qui in domo pſtillãte eſt: quãdo vult ðclina
re ſtillicidiũ in vno loco inuenit illud ĩ alio:ita ꝙ nõ inuenit
ibi q̃etẽ · ſic vir ⁊ vxoꝛ qetẽ ñ ĩueniũt ex quo ĩcipiũt eẽ litigioſi

iKE. s

. . gui dil
Et valde male ẽ eis· Drimo q;tũ ad coꝛpꝰ. Quãuis eĩ magnas ſn
diuitias habeãt tamẽ ſunt triſtes et cũ gaudio nõ poſſũt vti. ſemia e
q ſibi mutuo inuidẽt · Vñ ꝓuer · xvii · Melioꝛ eſt buccella paĩs ſuneni
ſicca cũ gaudio: q; plena domꝰ victimis cũ iurgio.· Scdo q;tũ reiſtit
ad animã· q; tales in matrimonio diſcoꝛdãtes mita pctã moꝛ itpol
talia inter ſe cõmittũt ĩ periculũ aiarũ ſuarũſcʒ maledicẽdo auipl
blaſfemũãdo ſeiuicẽ ꝑcutiẽdo.⁊ ſibiipᷣis malũ optãdo·Et hoe mmmuet
totũ fit ex mſlinctu diaboli qui cũ talibus moꝛat᷑· Quia ſicut iretil
illi q ſunt ſi pacifici ⁊ cõcoꝛdeſ habẽt deũ ſecũ moꝛãtẽ Vnde nleſdi
Mathei · xviii Vbi duo vel tres fuerĩt cõgregati in noĩe moeooi· Srpre
medio eoꝛũ ego ſum) Sic diſcoꝛdes habeẽt diabolũ ſecũ moꝛã u
teʒ: qui ad tales diſcoꝛdias eos inſtigat · Quarto nõ eſt litigã niſa
dum ð re qᷓ hominẽ nõ moleſtat · Vnde Eccleſiaſtici· · De illa ſoina
re que te nõ moleſtat ne certaueris · Contra hoc faaunt qui Gulon
omnia expedue volunt · Et tales ſeipſis faciunt inquietudinẽ cited
mentis et impedimẽtum profectus ſui· ¶ Contentio ſcðm inn
Hermanuʒ de ſchilditz eſt impugnato veritatis cum confl⸗ 4 r,
dentia clamoꝛis · et vt ſic ſemper eſt peccatum moꝛtale · quia i
repugnat veritati et paci que eſt effectus caritatis · ymo ſine *R
qua caritas haberi nõ poteſt · Quia ſᷣm augꝰin libro paſtora. H
Super bia parit diſſenſionem· caritas vnitatem. Ex hoc eſt ꝙ
contentioſus ꝑ ſacros canones prohibetur oꝛdinari· vt · xlvi. 8
di . i · Quod nõ fieret niſi contentio eſſet peccatuʒ moꝛtale· Si M
tamẽ aliquis im pugnaret falſitatẽ · vel defenderet veritatem
cum inoꝛdinato clamoꝛe: poſſet eſſe veniale peccatum niſi . e
foꝛſitan eſſet tanta ĩoꝛdinatio ꝙ eſſet magnuʒ de hoc ſcanda tey⸗
lum ·tũc quãdoqʒ etiam poſſet in hoc cõmitti peccatum mor 1
tale · maxime quãdo impugnatio falſitatis vel defeſio verita ieb
tis nõ pertinet ad conſeruationem fidei · vel veritatem vite ſe
Si autem pertineret ad aliquod iſtoꝛum nõ credo ꝙ faciliter din
poſſet ex hoc quis incidere peccatum moꝛtale ae
(De ipocriſi · “””M ſ
T Docriſiſ eſt ꝓpctm̃ valde deteſtãdũ · Primo qꝛ ipocrita ẽ mo

ſimia diaboli volẽs imitari filioſ dei:⁊ qð filii di faciũt
ſui decoꝛẽ ipe facit ad ſui iugulatõʒ.ſiẽ ðᷣ qᷣdã ſimia refert᷑

ümie

mweet

Polüſerinc
notͤit

ſaſia ilie

lborfumng
tingurnn
ſortemvidr
tusam e

norie

wid pnoſ⸗
hnwopa
ten bihutt
nunr
ruorke
vorttenmen
Getaemnti
nul
npumm

Neſocch Nl

grdogitn

e
noceed
3BKn

„1
6 ſſerurn

quã diues quidã enutriebat.Tuxta quẽ in ꝓximo quidã paug
ſutoꝛ p̃parauit calcioſ· Et quãdo incidit coꝛeũ ad calcios:tũc
ſimia ex oppoſito in domo ſui dñi obſeruabat eum et q;cito
ſurrexit · et eultellũ de manu poſuit tã cito accurrit et etiã co
reũ ſibi preſcidit · volẽs facere ſicut a ſutoꝛe vidit · Et ſic ðſtau
rit pauperi coꝛeũ. quod ille pauꝑ diuiti ſepe cõqueſtus fuit:

quẽ ipſe nõ curauit · Tũc vna vice accepit ſi utoꝛ nouaculũ ad
manũ et raſit ſibi barbã ſub collo ſuo et guttere · qð cernẽs ſi
mia etiã poſt receſſum ſuũ aduenit: et cultellũ recepit et ſie ſi
mile ſibi facere voluit ſicut antea vidit · et ſic ſeip̃am occidit ·
Sic ypocrite faciũt ſibi ad perniciẽ qdð boni ſibi faciũt ad ſa
luteʒ. ¶ Secũdo põt valere ad deteſtationẽ huiꝰ peccati pena
quã ſcriptura ip̃ᷣis minat᷑· Et vna pena eſt ꝙ nũquã videbüt
faciẽ dei niſi cõuertant᷑ Vnde kob · xii · Nõ venit in cõſpectu
eiuſ omĩs ppocrita· nec mirũ ꝙ de nõ ſit ante coſectappe
crite · Omĩa em oꝑa ſua facit vt ab hoĩbus videat᷑. hoc ẽ vnũ

ꝗqð multũ placet deo ꝙ homo coꝛ ſuũ et intentionẽ ſuã ſepe

erigat ad deũ· Vñ ſuꝑ ulð pſal Eirm abo ſuꝑ te oculoſ meos

dicit glo. in ꝑſona dom · Nõ aufeꝛã oculos meosa te q; tu ſꝑ
leuas oclos tuos ad me · ¶ Tercio poſſũt valere ad deteſtatõz

huiꝰ peccati maledictões młtiplices quas dominꝰ hieſus ſu
p ypocritas ꝓtulit· Vnde Math.xriii · Ve vobis ſcribe phari
ſei et ppocrite qui clauditis regnũ celo:ũ ante homĩes·nõ eĩi

intratis· nec introeũtes ſinitis intrare · Ctẽ ve vobis ſ. cribe et

phariſei et ypoerite qui comeditis domos viduarũ in oꝛõe lõ
ga . ktẽ ve vobis feribe et hHei ⁊ ppocrite qui ſiles eſtis ſepul
chꝛis dealbatiset ſic de aliis pluribus mledictoͤe qᷓ in euã
gelis inueniunt᷑· Sed qᷓreres quare dominꝰ ita ꝑſeqbat᷑ ypo
critas? Reſpõdeo ſᷣm Cuil.· lug · Qideo qꝛ ip̃i ſũt ꝓditoꝛes ·
ſilantes ſe eſſe ex ꝑte dei et funt ex ꝑte diaboli · vident em̃ eẽ
amici et ſũt imici · Et iõ mltũ poſſuùt nocere ecclie dei · Vnde
heꝛetici ꝑ ppocriſim hoĩes deepiũt · Et ãtixp̃s qui caput erit
maloꝛũ ꝑ ipocriſim homĩes decipiet · ¶ De ſpebꝰ ipocriſis.
quit᷑ de ſpẽbꝰ ipocriſis· Et jᷣm Ciil · lug · p̃t diſtĩ gui ĩ
tres ſpẽs ipocriſis · DBrima ẽ qñ aliqᷓs coꝛã hoĩbꝰ ſiat ſe

SVDEGRBHN.

obedire deo:⁊ in occulto nõ timet deũ offẽdere · Et in ill

ma ſpecie bonitas tm̃ apparet in exterioꝛibus oꝑibꝰ. ¶ Scðda

ſpẽs eſt qũ in aꝑto et in occulto bona oꝑa facit. vt ſancł ab
hoĩbus videat᷑ · Et in illa ſpẽ bonitas oſtẽdit᷑ in occultis et in
aptis:ſed nõ in intẽtõe. Cõtra qð dicit Cꝛeg · in moꝛal.Ome
bonũ qð agimꝰ ꝑ ĩtẽtionẽ ſꝑ ad celeſtia leuemꝰ ¶ Teꝛcia ſpẽſ
eſt cũ aliqᷓs minoꝛẽ ipocriſim relinq̃t: vt ĩ maioꝛiet ſubtilioꝛi
ꝑmaneat · vt cũ aliq̃s requiſitꝰ an ieiunet dicit deus ſcit · vt di
cat᷑ ipocrita nõ eſſe · Et in iſta ſpẽ nõ pᷣtendit᷑ bonitaſ intẽtio
nis . In pᷣma multũ occultat᷑ diabolꝰ.In ſcða magis · Iqn tercia
maxime. (OPpocriſis quãdo eſt peccatũ moꝛtal⸗De·
NVVerit᷑ quot modis ipocriſis fit:et qñ ſit moꝛtale et qñ
IrnõæReſpõdeo ꝙ ipocriſis fit multis modis · Primo qñ
quis oſtẽdit ſanctitatẽ quã nec hẽt nec hẽre curat · ſed tm̃ vt
ſanctꝰ reputet᷑ · Sic ſᷣm Tho.ſe · ſe · q · exi . eſt pctm̃ moꝛtale · qa
nullꝰ totaliter pᷣuat᷑ ſanctitate niſi ꝑ pctm̃ moꝛtale · Vnð diẽ
Kug· ſuꝑ pſal.hiii· Silata eqtas nõ eſt eqtas:ſed duplex iniqͥ
tas Ex quo patʒ ꝙ ĩ ipocriſi tali eſt duplex pctm̃ ſq; miq̃tas ·
q; occulte iniq̃ et mali ſũt· Et falſitas qꝛ fingũt et mẽtiunt᷑ ſe
eſſe ſcõs et nõ ſũt · Vñ Miero·ĩ epla · Duplicis pcti reꝰ es nõ
hẽre qð crederis et qð nõ hũeris ſilare · Vnde etiã. xii ·:q· i· ĩ ca
pitło· Nolo d. licʒ ipocrita viuat coꝛꝑalr moꝛtuꝰ tamẽ eſt
ſpũuũaly. ¶ Sc do ſi ſanctitatẽ oſtẽdit vt falſaʒ doctrinã ſcʒ here
ſim ſeĩare poſſit· tal peceat moꝛtalr.et faẽ̃ cõtra deũ et cõtra
ſalutẽ ꝓxĩ · ⁊ tal ſi atio ſcĩtatis ẽ cõis hereticis: qꝛ hetici mltũ
ieiunãt: ⁊ genuflexiões lõgas faciũt:vt ſic hoĩes decipiãt vt
ſuis falſis doctrinis cꝛedãt:¶ Tercio ſi oſtẽdit ſcĩtatẽ ꝓpteꝛea
vt po ſſit ſibi eccleſiaſticaʒ digtatẽ acqrẽ ad quã tam̃ ĩdignꝰ ẽ
tal eẽ grauiter deũ offẽdit · Vnde Ber ſuꝑ miſſus ẽ.O fratres
quotiẽs hõibꝰ peſſe deſidero:totiẽs deũ meũ offẽdo. pire cõ
tẽdo: ⁊ vᷣe nõ ſapio q̃ dei ſũt· Vnde Rug.ĩ li ·ðg doc. xpᷣi· Cũ hõ
ill'qᷓ natalr ſũt ſibi ꝑes choc ẽ hoĩbꝰ) domĩari affectat:intole
rabil qᷓdẽ ſuꝑbia ẽ · ¶ Quarto ſi oſtẽdit ſcĩtatẽ vt ĩiuſte acqrat
qꝗ̃cũqʒ bona tꝑalia:ĩ qᷓbꝰ finẽ cõſilituit· hoc ſᷣm eꝛ· ð ſchilditʒ
ẽ pctm̃ moꝛtale · Qð eẽ ſic pʒ · quis tal ſibi nõ q̃rit honoꝛẽ et

cceſu
ſemiare
eo en
mteih
eti
buscoſ
cinipe
diethn
ſnklern
ſlatſet
ter Se
geclüſe⸗
tglqui

vebotnit

Pimor
ſdigo
ipſum⸗
Sielue⸗

tgop

ſnchi
i inp
cangir
ſeniger
Medene
Aos
Nige
Gdnnn
tinei
etit
uel cer
et ſin⸗
denter

5

borrl nin⸗
magehn⸗
—
morte ei
dsDino
rn dn
Kintrleq
wetre⸗ Dn
ſodupgi

SNi. en

Neti ite

14

orutunec

wecnniſgern

7
. „

40.
*

veo S ρ5ßrhI NHHI

eccleſiaſticã dignitatẽ vt ambitioſi:nec q̃rit falſam doctrinã
ſemiare · vt heretici · ſed tamẽ qᷓrit tꝑalẽ ſubſtãtiaʒ cõgregare
Ideo auarꝰ eſt·et auaro nihil eſt ſceleſtiꝰ · Vnde ARug · Kuarꝰ
anteq; lucret᷑ ſeipᷣm ꝑdit · et antequã aliquid capiat capit᷑· Vñ
etiã Criſo.ſuꝑ Math· Qui pecunie ſeruit ⁊ pᷣſentibꝰ compedi
bus cõſtringit᷑ et futuris · Quĩito ſi quis oſtẽdit ſcitatẽ fictã
et in ipſa fictiõe delectat᷑ cũ alias nullũ malũ pꝛetẽdit · ð quo
dicit Rriſto · in· Ethi. Q talis magis videt᷑ vanꝰ q;ᷓ malꝰ. Tũc
ſim Mermã ·de ſchilditz põt eſſe pctm̃ veniale. (Borto ſi qs
ſi lat ſcitatẽ quã libenter haberet:credo ꝙ nõ peccet moꝛtali
ter · ¶ Septimo ſi quis ſilat ſanctitatẽ occultãdo ſuũ peccatũ

ne ali ſcãdaliſent᷑ ˖ Et hm Tho ſe · ſe · poteſt fieri laudabiliter

vt aliquis occultet pctm̃ ſuũ ne alii ex hoc ſcandaliſent᷑ quia
ve homĩ ꝑ quẽ fit ſcandalũ · Octauo cũ quis ad honoꝛẽ dei
ꝓximoꝛũ edificationẽ ſilat ſanctitatẽ · vt quãdo aliquis bonꝰ
religioſus maioꝛẽ compoſitionẽ oſtẽdit coꝛam extraneis · vt
ipſi magis edificent᷑ · iſte nõ peccat ſed meret᷑· Vnde Math.v
Sic luceat luy veſtra coꝛam hoĩbus vt videãt oꝑa ueſtra bo ·
et glo · p· v. qui in celis el·.. H “
. De pertinacia · l
Eꝛtinacia etiã eſt filia ſuꝑbie. De qua vidẽdum eſt qũo *
ſit peccatũ moꝛtale· Reſpõdeo ſᷣm Richardũ. ptina
ciã nibil aliud eſt niſi cum in noſtra ſentẽtia cõtra cõſilia ali
orũ imprudẽter ꝑſiſtimus· Hoc aũt ſᷣm Her · de ſchilditz põt
cõtingi dupliciter. Primo in defẽſionẽ peccati uel erroꝛis.et
ſi talis erroꝛ ſit peccatũ moꝛtale: nõ ẽ dubiũ q̃n ꝑtinacia hoc
defẽdens ſit mortale peccatũ · Secũdo ꝙ ſit ꝑtinacia in volẽ
do alios vinceꝛe · qꝛ ſicut dicit Yſido. in liuiii:ethimol·pꝑtinax
dicit eo ꝙ in ꝓpoſito ſuo vſqʒ ad victoꝛiã ꝑſeueret · Vnde pz
ꝙ ptinacia ſemꝑ eſt ꝓctm̃ moꝛtale ex genere ſuo.ſed ſentẽtia
tamẽ in qᷓ vincere vellet poſſz eſſe uel nõ mala vel vereſimil
et tũc poſſet eſſe ſine peccato moꝛtali:Si em̃ bona eſſet ſnĩa
uel certa:tũc nõ eſſet ꝑtinacia ſed ꝑſeuerantia · Si aũt dubia
et ſi nõ falſa vel vereſimilis · cõtra ſentẽtiaſ tamẽ alioꝛũ ĩpꝛu

denter ꝑpſiſtere in ea vicioſum eſt ·

Frrkk. D SVUVDERBH.
. ¶ Ve diſcoꝛdia ·
ſcoꝛdia opponit᷑ cõcoꝛdie q̃ a caritate cauſat᷑· Diſcoꝛ⸗

ia aũt ẽ pctm̃ ĩq;tũ hmõi cõcoꝛdie cõtrariat᷑. Põt aũt
ipa cõcoꝛdia tolli ꝑ diſcoꝛdiã dupliciter. Vnomõ ꝑ ſe ſeʒz quã
do ſciẽter et ex intẽtiõe aliqs diſſentit a bono dĩno · vl a bono
ꝓximi in quo tenet᷑ cõſentire · hoc eſt ꝑctĩ moꝛtale ex ſuo ge
nere ꝓpter cõtrarietatẽ ad caritatẽ. Vnde dicit Bern · Sicut
in pace factꝰ ẽ locꝰ dñi: ſic ĩ diſcoꝛdia locũ fien diabolo mani
feſtũ eſt· Diabolo aũt nõ fit locꝰ niſi ꝑ moꝛtale peccatũ.Alio

mõ ꝑ acudẽs põt tolli cõcoia· Vnde cũ intẽtio aliquoꝛũ eſt
ad aliqd bonũ qð ꝑtinet ad honoꝛẽ vel ad vtilitatẽ ꝓximi: et

.

in hoc fixi ſũt ꝙ vrerqʒ bene intẽdit: et poſſũt cõcurrere pla

media ad hoc bonũ ꝑſequẽdũ · vt vnꝰ illoꝛũ eſtiat hoc mediũ

meliꝰ vel banc viã · Niꝰ aũt aliud mediũ et aliã viã · et tüc di

ſcoꝛdia eſt pᷣter intẽtionẽ · et eſt ꝑ accidẽs · qꝛ ambo ad bonuz
ſinẽ intẽdunt et nõ eſt peccatũ quia nõ repugnat caritati.

quia diuᷣſitas opinionũ nõ diſſoluit caritatẽ directe· ¶ Seiẽð

tamẽ ꝙ diſcoꝛdia quãdoq; ẽ ð pctõ vniꝰ ip̃oꝛũ qui diſcoꝛdãt
cũ alius vult vere bonũ cui alter ſaẽteꝛ reſiſtit · ẽt cũ hoc ma
le intẽdit · Quãdoq; aut ex pctõ vtriuſq;: puta cũ uterq; diſ
ſentit a bono al

lus et uterq; inoꝛdĩate diligit bonũ ꝓpũ ·
Oe preſumptione nouitatũ ·
Reſumptio nouitatũ eſt etiaʒ filia in anis gle · et oꝛit᷑ ex
ſuꝑbia: quia iſte qui vult honoꝛẽ ab homibus:inuenit
modũ nouũ et ſingularẽ et rarũ in quo bmĩes poſſũt mirari
Verbi gratia·ſicut in cantãdo ĩ choꝛiſando in veſtitu ĩ ſuꝑbe
incedẽdo et ſie de aliis · ¶ Querit᷑ vtrũ p̃ſumptio nouitatuʒ

S

ſit pctiũ moꝛtale⸗ Geſpõdeo m Merma.· ð ſchilditʒ. O p̃ſum

ptio nouitatũ põt eſſe ĩ indebita p̃ſumptõe ⁊ vſurpatõe ali

quoꝛũ que ſunt in veſtitu uel in oꝛnatu uel in choꝛiſando vel
fraudẽ ꝓximo fadẽdo·et ſic de aliis Et quãdo talia aſcẽdunt

ad pniciem · 1 ad malũ exẽplũ in moꝛibus bonis ſunt magna
cidẽdi ĩ

* 7

peccata moꝛtalia · Sicut q̃ in ueniũt modos nouos inci

beſtibe t viris q; femĩs. vnde carnales cõcupiſcẽtie nd pex

cata carnalia ampliꝰ ꝓuocentur · Sicut ꝙ femie vadũt nim

dſcoopt

huioipe

traregu
du diſſo
ſeton
ſchnlp
lebon?e

otistri

noultate⸗
füptuo
velletiue
tendetes
lepemy⸗
poſhiue
ddeov
ppoſten
gnitme
ledocknn
verebuit
cternaß
Opeimt
1n404
aunplan
deglu feci
onniumt
tſioſiſie
gloteum
Ctifueri
bueor
ſterosre

unnt Ri

= .

mopſeſge

ortze gſog
t bei Se

en bolo nan
leporti

itno idecd

ltripun
t cöanmmf
Aüirt boenn
Nͤwi ai
emdodi
pugnit entt
deeckr⸗d
iqundiſen
nrtcäho

wuch werg!

dligtotiße
„ 2
miegecar⸗
borinemnen
iespſithin
in keſtnit
zetſutte
lincoim
ſdot!

nouos ſecp

9

. .
DG
. .

diſcoopte · ſicut vſz ad mãmillas·et viri vſq; ad nates.· ⁊ mlta

huiõi ꝑ ne mlti grauiter ſolẽt peccare · Silr in religiõe qͥ con
tra regul

aʒ et ſtatuta ſui oꝛdinis ĩuenirẽt nouitateſ ad viuen
dũ diſſolute · in hitu vel ĩ inceſſu vl nimis delicate ĩ victu poſ
ſẽt nõnunq; peccare mortaliter · Et tãto grauiꝰ q̃nto pluribꝰ
ſcãdalũ ꝓꝑhiberẽt tales nouitates ꝑ eos inuẽte: et apirẽt viaz
liberiꝰ delinquẽdi · et ſtatuta vl cõſuetudines laudabiles ſui

oꝛdis trãſgrediẽdi · Si tñ aliqͥs p̃ſumat ſolũ inuenire aliquas

nouitates ex curioſitate qᷓ ſm ſe nõ ſint illicite vel ꝑnicõſe· c·
pᷣſũptuoſe ad hoc tendat vt hinõi nouitates ĩueniat:nllas tũ

vellet ĩuenire ſm ſe illicitas vł ſ̃m ſe ꝑnitioſas vł quouis mõ

tendẽtes cõtia caritatẽ dei vel ꝓximi:tũc hmõi p̃ſũptio poſſz
eẽ pẽm veniale ⁊ qñʒ ſine pẽo · Seiẽdũ ꝙ ſi vnꝰ nouã vᷣtutem
poſſz ĩuenire vl nouũ laudabile exercitiũ · vł nouũ modũ buiẽ
di deo vl bnfaciẽdi :ille ꝑticeps oĩʒ illoꝛũ bonoꝛũ fieretq̃ fiũt
ꝑ poſteros uſʒ ad nouiſſimũ diẽ · Et poſt moꝛtẽ ĩ glłaĩ celo au
gmẽtaret᷑ ſibi gaudiũ accñtale ꝓpter bonũ exẽplũ ⁊ laudabi
lẽ doctrinã quã reliq̃t in poſteros. Vñ ceſariꝰ. Quãtis exẽplũ
vere huĩlitatis ⁊ ꝑfecte caritatis oſtẽderis:cũ tantis ⁊ ꝓ tãti
eterna p̃mia poſſidebis: Vnde etiam Nriſtoteles v·ethicoꝛuz
Optimus eſt ille qui non vtitur bonitate ad ſe ſolum ſed eti
am ad alios· Sic econuerſo. ſi quis pꝛebʒ pꝛoximis ſuis malũ
exemplum · Et ſi quis inuenit malas et nouas inuentõnes yun
de alu recipiunt occaſionem peccandi: tunc taliſ erit ꝑticeps

omnium maloꝛum que fiunt per poſteros.et ſua pena accidẽ
talis ſi ſic moritur ſemper in inferno augmentabitur · quot⸗

quot eum in hoc peccato quod ĩuenit et alios infoꝛmauit ſe

cuti fuerũt: eoꝛum omnium reus erit · Vnde Cꝛego in moꝛali

bus.Tot moꝛtibꝰ quis dignꝰ eſt quot exẽpla pꝛauitatis ĩ po
ſteros reliquit · It hec de filiabus inanis glorie dicta ſufficiãt
Quomodo ſuperbia occultat ſe
uub ſpecie virtutum ·
Vperbia ſᷣm heinricũ de firmaria qñq; ſe ſub tripli bb
ciſpecie vᷣtutũ occltat · Pĩo ſub ſpẽ ʒeli:alioꝛum di

z ſcta et facta temere repꝛehendendo.· tales in ſe confidentes

E pG SVDeRBWFSW.
tãqß iuſti ceteros aſꝑnant᷑ moꝛe phariſei qui facta publicani
redarguit ⁊ ſeip̃um falſe iudicauit · Quia tales ſic elamoroſe
alioꝛũ fact a repellẽtes: ſepius hoc credũt agere ex amoꝛe libe
veritatis: cum tñ hoc re aliter faciãt ex tumoꝛe ſuꝑbie ⁊ pꝛeſũ

ptõis aſſerẽtes frequẽt ius ſe ad hoc cogi ex amoꝛe veri · cum

ad hoc tamẽ cogãt᷑ ſolo rancoꝛe odii· Mopteꝛ hoc cuilibet ho
miĩ mltũ ẽ neceſſariũ ꝙ; iſtazʒ occultatõem diligẽter aduertat
Remediũ ꝑ qð repᷣhenſionẽ temerariaʒ poteris euitare eſt
hõ zelũ iuſticie habeat ſecũ:⁊ in oĩ facto qð ĩpᷣhẽdẽdũ ẽ ĩ alio
pri mo cõſideꝛet an ad hoc teneatur: ⁊ ammoueatur ad hoc ex
caritate vel nõ·ſi ſic cõſideret an ſequat᷑ vtilitas quaʒ ĩtẽdit.
1 cũ hoc inuenerit ſeruet modũ coꝛrectõis fraterne traditũ a
xp̃o · Mathxvui. Si peccauerit ĩ te frater tuꝰꝛc. Quia modus
fraterne coꝛrectõis cadit ſub p̃cepto vt magni doctoꝛes dicũt
¶ Secũdo ſuꝑbia ſe occultat ſub falſa ſpecie ſpnal is ꝓfectꝰ

ꝓximi· ⁊frequẽter euenit in illis qui ꝓ ſalute alioꝛũ aliqᷓ bo⸗
na opꝑa ĩ publico faciunt vnde ipᷣos laudari contingit · Quod

euidẽter btõ Bi· euẽit · ꝗᷓ ſcribit de ſe ꝙ qñʒ ĩ ſua publica pᷣ̃di
catõe ⁊ doctrina ꝓ hõꝛe diuino ſinceriter ĩchoata:qᷓdas elatio
ꝓpe cõplacẽtie ſe ĩmiſcuit ·quã ſtatiʒ vt ꝑꝓpẽdit viriliteꝛ ĩplit
dicẽs · ꝓpter te nõ ĩcepi nec ꝓpter te dimittã · Remediũ ꝑ qð
elatõezʒ ꝓprie cõplacẽtie euitare poteris ſᷣm augu.ẽ·vt cũ hõ
laudat᷑ de ſuis bonis actibꝰ:de illa laude non gaudeat ꝓpteꝛ
ſe · puta rõe ꝓpᷣe cõplacẽtie: ſz ſolũ gaudeat de hoc ꝓpter vti
litatẽ ex eiꝰ bonis ꝓxio ꝓueniẽtẽ · Et ꝙ hõ de ſeipᷣ̃o ĩgemiſcat
1 doleat · ⁊ ſibipſi de hoc diſpliceat ꝙ aliis placet et ab aliis
laudat᷑· ſtudeat ꝙ ab illa laude exꝑs ꝑpꝑmaneat ·1 ꝙ tã laudẽ
victoria laudẽ aſcribo cũ mea vᷣtute nõ triũpho· Ktẽ diligẽ⸗
ter dʒ inqrere in ſe qñ ꝓximꝰ bona facta ſua vituꝑat:an ipſe
de hoc doleat pꝛopter pẽm pꝛoximi et non pꝛopter ſeipſum
ktem an plus doleret ſi alquis magis iuſtus de factis ſuis
melioribus amplius vituperaretur. Et ſi hoc inueuerit:

vereſimiliter eſtimare poterit ꝙ elationem pꝛoprie compla
cẽtie ꝑfecte edomauerit (Tercio ſuꝑbia ſe occultat ſub ſpẽ

q; opꝰ qd laudat᷑ totaliter in deũ referat Bern. Quid mibi 8

fülitus
de müdt 6
ſtuenlen
ſachtats
bonsactl
tilterebſ
dictlichis
to ndon
ctetilupe
ſperenole
gli eeden
nglo ſun
ſeſubſpe
tetqh lhn
Peifack
nnam
lulbitni
Ptecellt
tatcoden

en
cſ
feconiait
gnis auſte
ſelengt
ſleqyvit⸗
Cego

redede

edoct
etſicden
hucpotf
ucla
ceſtcoſe
ſruns

olernr ſrn
leeziin
riternendin
aeummn
Inidochudi
eneſpinls ec
e Nioüdlͤbe
nnngt⸗
iſupoblenin
wrridui
rti Nendir
maugini
ongmrp
tdebegun
deſiĩ nie
gurtii⸗

— —

.

„

DOG SVDGEBBEN

bonis actibꝰ ſibi intm̃ cõplacẽt: ꝙ ex ꝓpᷣa eoꝛũ cõplacẽtia to⸗
taliter abſoꝛbẽt᷑· Vnde ſic ſibi placẽtes deo mitũ diſplicẽt · vt
dicit ſãctus aug . Quiꝰ exẽplo quodãmõ ſile videt᷑ accidiſſe ſãa
cto anthonio · Dũ ſibi quadã uice ĩcidit ꝙ nils monachoꝛũ tã
to tꝑe ĩ hẽmo ſiẽ ipe deo ſeꝛuiuiſſet. Ex quo etiaʒ ſe exiſtiabat
ceteris ſuꝑioꝛẽ · ꝓpteꝛ quẽ lapſũ diuĩtꝰ ſtatĩ ſibi dẽm ẽ· aliũ eẽ
ĩ beremo ſe melioꝛẽ. Inſinuãs ſibi de paulo pmo heremita ·
quẽ accedere iuſſus ẽ · Quiꝰ vitã cũ cõtẽplatꝰ fuiſſet·ꝓ nihilo

5

ampliꝰ ſuaʒ uitaʒ eſlimabat· Remediũ ad expellẽdũ ſupꝑbiaʒ 4

ſe ſub ſpẽ hũilitatis ⁊ ſcitatis ocełtat ĩ hoc cõſiſtit ꝙ hõ cogi
tet ꝙ nihil pt ex ſeip̃o ſine grã dei · ꝙ nibil eſtimet oẽ bonũ
ꝑ eũ factũ reſpectu eiꝰ qð facere debuiſſet · dicens ſe iuxta do
ctrinam xp̃i ſeruũ inutilẽ ⁊ indignũ· Recogitet etiã ꝙ ex ſe ni
hil bẽt niſi pẽm· ⁊ ꝙ ſꝑ timeat ſibi aliq;d deeſſe ð his q ꝑtinẽt

ad neceſſitatẽ ⁊ ad augmẽtũ ſalutiſ ſue· Feun. iſta dligen

teꝛ coꝛdari volũit: ꝓcl dubio oẽʒ ſuꝑbiã a coꝛde ſuo elimiabit
(Sex remedia cõtra om̃eʒ ſupbiaz
Emedia gnaliter cõtra oẽʒ ſuꝑbiaʒ ſut ſex · ¶ Drimũ ẽ cc
Scõſideratõ vite ſcõꝛũ p̃teritoꝛũ ·quoꝛũ cõꝑatõe omĩs ꝑ
fectõ nr̃a impfecta videt᷑· Cũ em̃ cõſideramꝰ humilitatẽ btẽ v
inis. auſteritatẽ btĩ ohis baptiſte· puritatẽ iohis euangeli
ſe. Largitatem beati martini. ſic de aluis · Tunc uidemꝰ maĩ
feſte ꝙ vita noſtra ſit quaſi nibil reſ pectu ſcõꝛũ p̃cedẽtiũ. Vñ
Erego · Qui vita pꝛecedẽtium patrum cõſpicit: quid in ſe ge

mere debeat ſubtiliꝰ cognoſcit ¶Secũdũ remediũ ẽ uideꝛe

defectuoſos hoĩes · ſ. homĩes paupes cecos claudos lepꝛoſos
et ſic de aliis· Quia qlibet nẽ̃m qᷓntumcũq; ſanus ⁊ foꝛtis ad
buc põt fieri talis ſi deus permitteret hoc ſemper co⸗ itandũ
6 nobrt ſic ꝑ talẽ cõſideratõeʒ hũiliemur · ¶ Terciũ rmediũ
eſt cõſideꝛatio vilis ſeruitutis in q̃ hõ eſt ſi ipſe eſt ſuꝑbꝰ·qꝛ ẽ
ſeruus diaboli · Vñ lob quadꝛageſimoprĩo · Tp̃e em̃ ẽ rex upꝑp

hũilitatis ⁊ ſinglłaris ſtatis· Qð ſᷣm aug· maxiĩe appꝑet ĩ his qͥ
de müdi cõtẽptu de ſoꝛdidis veſlibꝰ ĩ ſeips gloriant᷑ · Et
iſta exaltatõ ſuꝑbie tanto ẽ ꝑicłoſioꝛ qᷓnto ſub ſpẽ religioĩs 1
ſãctitatis Raiie dicit aug · Et tles in ſeipſis qñq; de ſuis
1

pbpGD SVDGRBIN.

oẽs filios ſupbie · Et ſiẽ qlibet rex habet regnare ſuꝑ ſuos ſbᷣ
ditos. ſic ⁊ diabolꝰ ſuꝑ ſuꝑbos · Itẽ ſicut humiles ſũt fuu dei
qui dabit eis regnũ ꝓ hereditate paterna. Sicut dieit Lu · xi ·
Nolite timere puſillus grex· qꝛ cõplacuit patri vr̃o dare vob
regnũ· Sic ⁊ ſupbi ſunt fuii diaboli qꝗᷓ dabit eis ĩfernũ 1 eter
nü ſuppliciũ · Vñ au g· in epla· Quẽ ſuꝑbũ videris: filiũ eẽ dias
boli nõ dubites ¶ Quartũ ẽ cõſideratio vilitatis ꝓpi coꝛꝑis uud
Primo quõ puer de vili materia cõcipit᷑: ⁊ in vtero mr̃is un Aun
tritur. Secũdo quõ in pñti vita eſt hõ vas ſtercoꝛũ. Vnde m uwun

chee vi· Mumiliatio in medio tui eſt· Oð patet q; oĩa qᷓ exedut muder
de corpe hũano tã abominabilia ſũt ꝙ gnant na uſeã etiã iſii/· damnt
boĩ. ¶ Quintum elt exẽplũ humilitatis xp̃i · quia remedium nnobe
tumoris hominis eſt humilitas chriſti· Grubeſcat hõ eſſe ſu⸗ piinot
pbus. qꝛ bulis factꝰ eſt deus · Entolerabilis eĩ illa ſuꝑbia Nnir
miles ſedeat ſuꝑ ſcãnũ cũ rey ſedeat iuxta eũ ſuper terꝛam ppro
Bern Solus eſt magiſter verꝰ humilitatis xp̃s: q ⁊ huĩlitateʒ in

5

verbo docuit · Math. xi. Diſcite a me q; mitis ſů hũiliſ code (in
Et ĩſup ope m õſtꝛauit: ſe vſʒ ad moꝛtẽ ex ꝓbꝛatiſſimã ĩclinädo ncn
⁊ p boc tm̃ ſe humiliauit quãtũ ſe humiliare potuit: q; cũ důa eiößment

ret᷑ angelis ĩmoꝛtalibꝰ: dignatꝰ eſt ſeruire moꝛtalibus.mori lyi⸗
pv moꝛtalibus· et etiaʒ occidi ꝓ moꝛtalibꝰ. Rugu. Que ſupbia eaui
lnan põt ſi hu militate dei nõ ſanat᷑S⸗ Sextũ remediũ ẽ cõ unultg
ſideratio illius diſtricti iudici qð ſpãliter erit ad bumiliãdu; ſume
ſupbos vbi dñs abũdãter retribuet faciẽtibꝰ ſupbiam.ſa·i um
Dies dñi ſuꝑ oẽm ſuꝑbũ ⁊ arrogãtẽ Vnde eſa · xxvii · Dedibꝰ Auell
cõculcabit᷑ coꝛona ſupbie. Et nõ ſolũ ſuꝑbꝰ hũtliabiẽ in fufᷣo rt
ſz etiã qñqʒ humiliat᷑ in p̃ſẽti vita · Vnde legit᷑ exẽplũ Q qdia quib
auocatꝰ diues ⁊ potẽs ꝓpter nimiaʒ ſuꝑbiaʒ noluit hoẽñbdus uup
paupꝑibꝰ loqꝗ/ qui iuſto dei iudicio poſtmodũ ifirmatus dixit “ tbon
le eẽ cattũ et ſic ſe ſub ſcamno locauit · vel ſe ſub lecto abſcjůõ⸗. pi
dit. Et qñ reqſitꝰ fuit ab amicis vl cognatis ſuis eur hoc faa un
ret? Reſpõdit. Quia cattus ſũ et ad modũ catti oꝑoꝛ · Et quã uit
do ammonit fuit ob ſalutẽ aĩc ſue de ꝑceptõe ſacramẽtomz iqn
ſp rñdit catt? ſũ · ſic miſerabiliter ſine oĩ cõtritõe 1 cõfeſſů̃e ¶vb
ſine ſacram̃tis obiit· qꝛ ſᷣm dẽʒ xpᷣi qſe exaltat hũiliabiẽ᷑ nicit⸗

W

nunſiuf

Mcutdet lii
enpfodner
tasiiniie
denaſtüin

lenen

Inorign

—

Ketqinzen

ntmuleini
:iannen
Gbeſenthich,
nseßeligt
nme
PSNa
i 4

ewwtutin
wordtnsn
Ngr. Ceir

Senimoiit

1

8

1

4

pbazten

Gcundo videndu eſt de ĩuidia. que bm Ereg. ideo er
ſuꝑbia naſcit᷑ · quia ſuꝑbus inuidet ꝙ alius ſibi coeq̃⸗
tur. Et de inuidia hic dicendo· pꝛimo ponemꝰ ea que
poſſunt valere ad deteſtatõem huius peccati.ſcdo qũñ ſit pec

catum veniale vel moꝛtale.tercio tangemꝰ aliduid de ſpẽbꝰ
eius·quarto quomodo ſe occultat ſub triplici pecie virtutũ

Quantũ ad pꝛimũ ſciẽdũ ℛ

quinto remedia cõtra ill viciũ.
ꝙ inuidia ſeᷣm Nugu eſt doloꝛ aliene felicitatis· ⁊ dicitur ab

inuidendd qꝛ ſcz non poteſt videre bona aliorũ Johs autem

damaſcenꝰ li. ii. c · xiiii. dicit. Omnis inuidia eſt triſticia de ali

enis bonis · )d deteſtatoez vero huiꝰ vicii ſecðm wihel· lugð
pꝛimo facit hoc ꝙ hoc viciũ eſt peccatũ in ſpiritũſan ctuz ßm
vnã acceptõʒ · Quia eſt cõtra bonitatẽ dei que ſpirituiſancto

appꝛopꝛiatur.a ſic om̃e peccatũ qð eſt ex certa malicia pctm̃

elt in ſpiritũſanctũ · vnde inuidia cũ ſit ex certa malicia petm̃

eſt in ſpiritũſanctũ. ſicergo manifeſtuz eſt ꝓ inuidia ẽ valde
magnũ peccatũ. ¶Sedo facit ad deteſtatõʒ huiꝰ vicii hboc qð

ißm eſt oppoſitũ caritati · Vnde ſicut caritas excellentiſſima
eſt virtutũ ·ſic inuidia peſſimũ viciũ erit · Peioꝛ eſt inuidia q

auarida · Nuarus em̃ aſi non vult cõmunicare bona ſua.tam̃
vult ꝙ alii ea cõmunicent.Tnuidꝰ vero nõ vult cõicare bona
ſua:nec vult ꝙ alius ea cõicet.ĩmo inuidus eſt peioꝛ om̃i crea
tura · Vñ greg · ſuꝑ gen · Indicium maxime diuine bonitatis ẽ
ꝙỹ quelibet res cogitur dare ſeipſam. ab hac libertate dege⸗
nerat innidus diuidẽs ſe a deo 1 a creaturis.ſociãs ſe d To
lo.qui bonis oĩbus inuidet. ¶ Tercio facit ad deteſtatůnem
huius peccati ꝙ hoc viciũ pure a totũ malũ eſt. Mlia em̃ pctã
bñt bonũ apparens qð ĩcitat hoĩem · Vnde ariſto.ii· de ama
Kppetibile ſemꝑ mouet appetitũ ſub ratõe boni ſiue boc bo
num ſit apparens vel exiſiens · Sed inuidia habet doloꝛem
1 amaritudinẽ quã inuidi pꝛeponunt gaudiis celi: quanto
aliquod pctm̃ habet minus incitamentũ tanto eſt grauius;
verbi gratia · Si ſenex foꝛnicatur: ⁊ iuueĩs:ambo ſimplici foꝛ⸗
nicatõe · tunc ſenex grauius peccat · q minꝰ habet ĩ ctamẽtũ
quia cõplexio iuuenũ eſt calida ⁊ humida.ſenum aũt frigida

2

1ſicca. vt didt cõmentatoꝛ · vi ghiſicoꝛũ. Quarto fadit ad
deteſlatõem vicii huius hoc ꝙ iſtud vicium aſſimilatur dpa⸗

sEe e nn

bolo. Vnde ſapie · i · knuidia diaboli moꝛs ĩtroiuit in oꝛbẽ ter

rarũ · Ad literã · diabolus noſtros pꝛimos parentes ideo ſedu
cere voluit q; inuidebat eis regnũ celoꝛum qð ⁊ ipᷣe perdidit
Vnde adhuc pꝛopter eandẽ cauſam homĩes impugnat Ftem
hoc petm̃ eſt ſignũ per quod diabolꝰ ſuos diſcipulos cogno
ſcit. Vnde ſicut dicit dñs FoſRᷣ.xiii · diſcipul ſuis· In hoc cogno
ſcent ho · quia mei eſtis dil · ſi dilectõem habueritis adinuiceʒ

Sic ecõtrario cognoſcunt᷑ fulii diaboli ꝑ inuidiã. Ttẽ ſunt ſo⸗

cii diaboli in lucro 1 ĩ damno ˖ Quãdo diabolus lucratur gau

dent: et quaſi ipius ſuũ lucrũ reputentet dicunt malũ bo⸗
num et bonũ malũ · qꝛ dolent de bono hominis:et gaudẽt de

malo homĩs.Ideo ſunt maledicti a deo · vt habetur plaie · v·
Ve qui dicitis bonũ malum et malum bonũ. ¶ Quinto facit

ad deteſtatõem huiꝰ vicii hoc ꝙ inuidia eſt valde dãnoſa ſuo
pꝛopꝛio ſubiecto · i· ipi homĩ · q cõſumit vires hoĩs ſicut rubi

inuidia primum moꝛdax tui ip̃ius. Vnde etiam iſidoꝛ. Li

noꝛ alieni boni ſuum punit actoꝛem · Item aufert omnem pti
cpatõ eʒ totius eccleſie: totius bon i. Caritatiuis em̃ omĩa bo
na erunt cõmunia Vnde grego⸗ Denſent inuidi quantuʒ bo
num ſit caritas que aliena bona ſine laboꝛe facit eſſe noſtra·

Item pꝛiuat hominem celo:quia omnibus bene ibidem ſuc⸗
cedit de quo inuidus triſtaretur· Vnde ſeneoca. Vtinam inuidi

oculos haberent in omnibus ciuitatibus: vt de omnibus feli

cit atibus toꝛquerentur nam quãta felicium ſunt gaudia tan

ti inuidoꝛum ſunt gemituſ·ĩmo inuidi quandoq; libenter ca

rent aliquo bono· et ſuſunent aliquod malum: vt alius ma⸗
ius malum ſuſtineat· Gxemplũ ; Legitur ꝙ; duo ſeruierũt cui
dam regi quoꝛum vnus erat inuidus et alter auarꝰ. et rex de

liberauit eos remunerare. tali modo ꝙ quidquid vnus Ulo⸗

ferrum: et vermis lignũ in quo oꝛitur · Vnde feronimus.

rum peteret tunc alter in duplo tantũ haberet · cunc inuidus

petebat vt ſibi dexter oculus erueretur:vt alii hoc in duplo

ci mlloma
ſatinalbus
unmnlter,

unctono

(Ktpercnenn
Dor len

tiſtnideb⸗
ſoereoq
Axlusv
noidact
tſe;
arcabon⸗

ſeappen

deladater

Ac

(gto Tere

Aſuum.
thoccti
t Cieg
dartinco;
Indecren
honazwim
etmnelorn⸗
bonaiſci
Aͤfugt
Ggpiune

cum iüe
cötinge
lainſt

mln N

urtnati
ntesen
dipepmt

npgerien
W o

hNN

nts Dinun

Wke ſuneü
lr en

an nuübe
ee guned
den ſun

(Cumirt

Norocholt

isſcut

deleronuns⸗

Sumid. .
en onnenN

usefoniſ⸗
igmn
rele wr
ebonſ⸗
Nantue
de orn 8
ſon wum
ſenac

EEOOõ

nuidia quot modis fiat · qñ ſit peccatũ moꝛtale ·

nmo modo quando eſt motus pꝛimus veniens ex natu.

ra.ſicut quidã naturaliter ſunt ĩuidi.⁊ hoc nullũ eſt peccatũ

cũ nullo mõ ſit ĩ nẽa poteſtate · Vnde ariſt · ii. ethi deſiders

naturalibus pauci peccant ergo talibus pꝛimis motibus ſie

naturaliter incidentibus ĩmediate ſine moꝛa reſiſtendũ eſt

tunc nõ nocẽt· Vnde greg · Temptatio cui nõ cõſentitur nõ

eſt peccatũ: ſed eſt materia exercende virtutis. Scðo modo C

.

doloꝛ alieni boni· Tunc ᷣm bermãnũ de ſcilditʒ · hbomo potelt

triſtari de bono alterius nõ ey eo ꝙ alius habet illud bonum

ſed ex eo ꝙ illud bonuz ſibi deficit qð iſte babet· et hboc ꝓpꝛie

eſt zelus (vt dicit ꝓBus ·ii· rethoꝛ) et nõ inuidia · Vnde dicit
inuidia et inuidere pꝛauũ eſt et pꝛauorũ. ʒelus aũt iuſtoruũ ẽ ·

Et ſi iſte zelus ſit circa bona et poneſta laudabilis eſt-ſi auteʒ
circa bona tpalia põt cſſe ſine peccato et etiã cũ pctõ · ſeʒ
ille appetit ad finẽ bonuʒ: vt inde elem oſinã et oꝑa miſericoꝛ
die faciat· vel ad finem maluʒz: vt inde ſupbiret et luxurioſe
et erapuloſe umeret · et ſic appeteret tempoꝛalia tũc eſſz pec

— — 7

catu· Tercio mõ quãdo quis dolet de bono alterius inquãtũ

—

eſt ſuum:vel alioꝛũ bonoꝛũ hoĩm et cõmunitatis nocumẽtũ

et hoc etiã non ẽ pꝛopꝛie inuidia·et põt eſſe ſine peccato Vñ

dicit Grego · xxii · li · moꝛa.· Si em̃ alicui bene et pꝛoſpere ſucce

deret in coꝛpe et tẽpoꝛalibus: et eſſet eidem oc caſio peccandi

1 in decrementũ amme ſue: licite de hoc alius põt triſtari·qꝛ
bona anime pᷣponẽda ſunt bonis coꝛpoꝛis · qi ſ unt dignioꝛa
et melioꝛa · Vnde ariſto · i · ethicoꝛũ · Bona anime ſunt maxime
bona · i· ſciẽtie et uirtutes · Ctem bonũ cõmune pꝛeponenduʒ
eſt ſin gulari ut dicit Ariſt:ii·ethi.· Bonuʒ cõmune eſt diuiniꝰ

q́; pꝛiuatum Quarto quando quis triſtatur de bonis alter
cum ille cui accidit hoc bonum eſt eo indignus quod nõ põt
cõtingere in bonis uirtuoſis· quia eo io aliquis habet ta

lia iuſtus effictur et dignus eiſdem · ſed eſſe dicltur de bonis
foꝛtuitis que poſſunt pꝛouene dignis et indignis · Sed q;

*
.

Equitur de inuidia quot modis fiat 1 qñ ſit peccatum

„ ⸗ 2

ſcm doctrinam fidei · bona que pꝛoueniunt indignis in his

De HVIDH.

foꝛtuitis · i. tꝑalibus: dei pꝛouidẽtia iuſta et diſpoſitõe pꝛoue

niũt l' ad illoꝛũ coꝛrectiõʒ: vt ꝑ hec alliciant᷑ ad deũ ·lad remu
neratõem pꝛo bonis qᷓ hic faciunt uel ad maioꝛẽ damnatõeʒ.

⁊I1 deo ſacra ſcriptura et ſancti doctoꝛes talẽ triſticã nõ cõmẽ:
dant: ſed potiꝰ phibẽt · Quia debeo deo cõmittere: et exoꝛare

deũ pꝛo eo vt ſibi grãm det vt ſic vtatur talibus bonis tꝑali
bus ad ſalutẽ et nõ ad dãnatõeʒ · Quinto ſi dolet ſolũ ꝓpter

eminentiã alteriꝰ:et talis modus ſi ſit indeliberatꝰ eſt pctm
veniale. hoc patet ex eo qꝛ cum ratõe fauet et optat ſibi om̃e

hoĩm ſuie quia hẽt amplioꝛẽ gloꝛiã et excellentiã eſt peccatu;ʒ
moꝛtale.et in hoc eſt ꝓpꝛie inuidia ⁊ iſtud ſꝑ eſt malũ.qꝛ do⸗

bonũ · Ergo ſi dolet de bono alterius ex inuidẽtia deliberata
de alterius excellentia pꝛopter hoc ꝙ alius excedit ip̃m in ta
libus bonis ·ſcʒ in ſapĩa vel in rebus tꝑalibus ſiue in fauoꝛe

let de quo gaudendũ eſt. ſ· de bono pꝛoximi qꝛ eſt cõtra cari

C

tatẽ pꝛoximi.qꝛ ſi diligo pꝛoximũ ſieut debeo et teneoꝛ: tune

faueo ſibi quicqd deꝰ ei fauet: et ad hoc quilibʒ tenet᷑. ¶ ſta
auũt ĩuidia pꝛouenit mo ex ſuꝑbia · Vñ augꝰ de vᷣbis dñi ſer ·
liii · Vbicũq; ſurrexerit ſuꝑbia ſtatim erit ibi inuidia · nõ põt

ſupbus nõ eſſe inuidꝰ. tẽ pꝛouenit ex inoꝛdinata cõcupiſcen

tia qᷓ ip̃e appetit illa bona tꝑalia ſiue honoꝛes in qᷣbus ille eũ

excedit. Vñ greg in ome · Quidq;d in mũdo cõcupiſcimus hoc

ꝓculdubio pꝛoxis inuidemꝰ. Videt᷑ etenim ꝙ nobis deſit qð
alius aſſequit᷑ . Ttẽ pꝛouenit quãdoqʒ talis delibarata ĩuidia

(de iam dictũ ẽ) ex certa malicia. puta cũ pꝛopter depꝛaua:

tõʒ aliqs nec amat bonũ ge et vᷣtutiſ ĩ ſeip̃o:nec videre põt
in alio· ⁊ hoc eſt ĩ ſpr̃ſanctuʒ peccare · et hoc peccatũ dicitur
iuidentia fraterne gye · (MDe filiabus inuidie.
Equit᷑ de filiabꝰ ĩuidie:⁊ qũo ſint pctã moꝛtalia vl nõ·
Qirca qð notãdũ ꝙ pꝛima filia ĩ uidie ẽ odiũ.hoc ẽ velle
malũ alicin et nolle bonũ. hoc vtiqʒ malũ ⁊ ꝑuerſuʒ ẽ.qꝛ dẽo
oĩbus bonũ velle · deus em̃ ex malis qᷓ ꝑmittit fieri elegit bo-

„ „ „ „ — .» , an
na · ſz iĩuidia et odiũ ecõuerſo ex bono elegit malũ·ĩmo aliqñ

cupit pꝛo bono reddere malum · Et ergo odium tale directe

ð

—

M

ofpo⸗

pter
tione
gedie
ſar
ſuielt
hidee
flos⸗C.
ſo wr
Atquo
tſaſun
diramiea
lohei
unncos
minuit
nis tpil

delmt
mdece
ltqien
dint kob⸗

ltpyret
smans.
dlgenten

ſeeg in
idre
udndle
wiegatn
nlini
virtute
caritatie
hoſtide
eterni⸗
duxad y

diſin ooppo nitar caritati: iõ b m genꝰ ſuũ eſt pctm̃ moꝛtale: licʒ pꝛ-o
tidiln pter imꝑfectõm actus poſſit eſſe veniale · ſ. qñ ẽ ſine delibera
moimii teione . Odire tñ viciũ 2 nõ naturã boĩs nõ eſt peccatũ: nec ꝓ⸗
etnſcitien pꝛie dicit᷑ odiũ ſed potiꝰ amoꝛ dilectõ· qꝛ ille qui odit malũ
S alicuiꝰ: ꝓpꝛie diligit bonũ ſuũ. Gt ſic pꝭ qũo odiũ ſᷣm genus
lhalmnen ſuũ eſt pecatũ moꝛtale: ⁊ qñ odiuʒz ẽ pctm̃ veniale ⁊ qñ non.
ſagtſti g Vñ de odio vicioꝛũ ⁊ peccatoꝛũ dicit ps. pfecto odio oderam
NtbA lllos · Caſſiodorꝰ. Derfectũ odiũ ẽ hoĩes diligere: 1 eoꝛũ vicia
teopeſcii ſp abho rere · Vnd etiã hugo ſuꝑ eccleſiaſucũ.Perfectũ odiũ
RZMWZ eſt quo crimĩa odiuntc 1 nõ hoĩes. ¶Scda filia eſt ſuſi urratõ G
enedtrt vt ſuſ urrare 1 diſcoꝛdias ſeminare ĩte Lacſtcogere ex inui
dosſtenie dia amicũ vel amiciaam auferre ſeu tollere . Vnde dicit glo.
Aenichen toh ·i· Dif ferẽtia ẽ ĩter ſuſurronẽ detractoꝛeʒ· Suſurroĩter
Nbdmlg amicos diſcoꝛdiã ſe eminat. detractoꝛ aũt alioꝛũ bona negat 1
un⸗ minuit · vt patz bm Mermãnũ de ſ. childitz · Zuſe urratio eſt gra
—Hrr uius q́; ſit detractõ· Nufert em̃ amiciciam ꝗ pfer᷑ omnibꝰ bo
eneſ nis tꝑa libꝰ.qꝛ ſine amicis nulł poſſet viuẽ. vt dicit phᷣs· viii·
nitemi 4 ethi · Scẽi · vi:dicit᷑ amico fideli nulla ẽ cõꝑatio. hoc vicium
init deus multũ odiat ex hoc Ppʒ ꝙ deus multũ diligit pacẽ·Tõ ve
tudN nit de celo vt pacẽ faceret inter deũ p̃em a bumanãn aturã-
abimmigt Et qñ exiuit de mũdo ad patrẽ pacẽ ſuis diſcipulis relinqueg
orgine . dixit Tohᷣ. xiiii · Dacẽ meã relinquo vobis: pacẽ meã do vobis.
cöupint Et pꝰ reſurrectõeʒ appuit dil cipul' dicẽs · pax vob.et oſtẽdit
1g obent eis manꝰ pedes q̃ſi dret attendite q; care pacẽ emi ergo eã
Nhm deiligenter ſeru ate: vt fili dei es poſſitis · Math.v. Vnde etiaʒ
en greg. in danta Si dei rocant᷑ filu q pacem faciũt:ꝓculdubio
crom nee ſathane ſunt fulii qᷓ cõfundũt · ergo qcũq; ex ꝓpoſito et ex in⸗
reiddan nidia diſ. coꝛdias ſeminat ĩter maritum ⁊ vxoꝛẽ ſiue ĩter alios
trsrune hoĩes cuiuſcũq; cõdicõis moꝛtali totiẽs pPe cat ⁊ diabolo fa
öwrlunt miliarius ſeruit · Vñ greg. in paſto· Sicut nihil ẽ p̃cioſius deo
Cicgibri, virtute dilectõis: ita mihil ẽ deſiderabilius diabolo extinctõe
eeſg 8 caritatiſ· Quiſqᷣs em̃ ſeminãdo iurgia dilectõz ꝓximoꝛũ ꝑimit
mtſeiecn atoſti dei familian ſ. eruit · ktẽ ſicut pay evia et dux ad vitam
t mlin eternã: ita diſcoꝛdia ad infernũ · Vñ ambꝛo · ſupꝑ lucã· Dax eſt
piuntN dux ad vitã eternã · Et ſiẽxpᷣs moꝛat᷑ pacificis.pſal.In pace

factus eſt locus eiꝰ. ſic diabolus cũ litigioſis · Et ſicut pacifiei
in futuro poſſidebunt regnũ eternum vbi eterna pax eſt: ſic

litigioſi poſſidebũt infernũ vbi ẽ eterna diſcoꝛdia ĩter demo
nes et dãnatos · Vñ etiã augꝰ · de ciui · dei li · xix · Nõ poterit ad

hereditatẽ dñi ꝑuenire quiſqᷓs teſtamẽtũ eius noluerit obſer
uare. Cxemplũ· Legit᷑ ꝙ quidã vir cum vxoꝛe ſua triginta an

nis vixit in tanta pace: ꝙ diabolus ĩ his eos ſimul facere di⸗

ſcoꝛdes nõ potuit. Tunc acceſſit diabolꝰ ad quandã antiquã

vetulam:et ꝓmiſit ei duos nouos calcios ꝙ faceret diſcoꝛdiã

inter virum illum ⁊ vxoꝛẽ eius· Qð illa pꝛomiſit. ⁊ acceſſit ad
virũ dicẽs· ꝙ vxoꝛ ſua vnũ alium haberet quẽ diligeret: ⁊ eũ
occidere vellet: niſi ſibi valde caute caueret · q idẽ vir pꝛimi

tus credere noluit · Tunc poſtmodũ acceſſit ad vxoꝛẽ dicẽs ei

ꝙ maritus vnã aliã amaretet cũ deſero ſimul comederent ĩ

menſa: vir vxoꝛẽ toꝛuo vultu reſpexit: ⁊ vxoꝛ econuerſo oſtẽ
dit indignatõem erga virũ· Tunc vterqʒ incepit adhibere fi

dem vetule. Tunc altera die acceſſit ad vxoꝛẽ dans ei cõſiliũ
ꝙ magnũ cultellum viri ſui ad aquã benedictam truderet in

eccclia: ⁊ denocte ſub cuſſino viri ponẽet: ⁊ eũ obdomire de⸗

ſup pꝑmitteret: tunc eã reamaret. Et eadẽ die acceſſit ad virũ

dicẽs ei : denocte vigilaret: alias eũ vxoꝛ ſua interficeret.

in ſignũ huiꝰ cultellum ſuũ ſub cuſſino illa nocte inuenirʒ.
Quẽ cultellum ipᷣe ſub capite ſuo reperiẽs arripuit:et vxoꝛẽ
ꝓpꝛiam cũ eo tranſfixit· Et diabolus calcios quos uetule pꝛo
miſit in haſta ſuſpendit.⁊ ei tranſaquã poꝛrexit ubi ipᷣa ſtetit
1 pannos lauit dicens. vereoꝛ tibi appꝛopinq̃re ne me ſimir
decipias ſic̃ uirũ et urots derepiſti de
mo tribus aſſibus eſt mala pcioꝛ · ( Mercia filia ĩuidie ẽ gau
dium in aduerſis ꝓxĩ ¶ gaudes de hoc ꝙ pꝛoximo male ſuc
cedit hoc utiqʒ malũ ẽ puerſum Nlla em̃ exultatio inuidi eſt

ñ metriſta Femĩa demo

ſi gaudiũ freneticoꝛũ:q gaudẽt de hoc unde flendũ eſt. ĩmo
eſt gaudiũ diabolicũ:cũ ſit ð malo alterius. De hꝰ g audio lo
quit᷑ Salo·ꝓuᷣ ·xvii· Qui ĩ ruina letat᷑ alteriꝰ nõ erit ĩpunitꝰ.
Miruʒ ẽ ꝙ ĩuidi gaudẽt de malo:cũ tñ ipſi quantũ ad naturã

ſunt boni quia omnis creatura dei bona eſt· Ergo deberent

gien
damoe
Tnuidt
pitieh
P pens
hoimnqd
llhoby.
de aleno
ſüt iehie
tatealio⸗
copant.
düütpelr
temalae
neca V
vtdeſin
edetrac
t derae
totii babe

emar

ſſe olget

leinde el
ſorüerz
grimn
nrin his
tohm
Cgnoſeen
ilimanl
cede
pltenas
tatſbſp
oötn⸗ .
ffüpea

6

ui mit
fuemdon
niſitaalt,
dligen
Pdenngn

oinie

mmi conmnt
rurrbet
reprphint
mans dahi
aumennrin
ddenid
geachton

tRef

gaudere de bono ⁊ nõ ð malo · ſʒ hoc accidit qꝛ malicia ẽ quo
dãmõ eis in naturã cõuerſa.et ideo de malicia gaudẽt inuidi
tnuidi vident᷑ peioꝛes poꝛcis · poꝛcus em̃ poꝛco qui occidit᷑ cõ
patit᷑: ſʒ inuidi oppoſitũ faciũt · ¶ Quarta filia eſt triſuca in
ꝓſperis pꝛoximi · et hoc vtiqʒ malũ eſt.⁊ talis eſt infeliciſſimꝰ
hoĩmqð patet ex hoc ꝙ ĩuidus excecat᷑ vbi deberet illumina
ri · Fob · v. Der diẽ incurrẽt tenebꝛas· Grego· Mens ĩuidi cum
de alieno bono affligit᷑ de radio lucis excecatur. Enuidi adeo

ſũt ĩfelices ꝙ ipſi amittũt qᷣdqᷣd alii lucrãt᷑. Quia ipſi de ſani⸗
tate aliorũ itirmãt᷑:et de vita moriũt᷑. Siẽ deũ diligẽtibꝰ oĩa

—

cooꝑant᷑ ĩ bonũ · ita ccõuerſo ĩuidis oĩa cooꝑant᷑ ĩ malu. au
diüt vel vidẽt · qꝛ ſi bona etiã ꝓſꝑa tũc affligũt᷑ ꝓpterea:
tẽ mala et triſtia:tũc letãt᷑· et hoc ſꝑ cedit eis ĩ ꝑpiculũ. Vñ Se

1 au

neca. Vtinã inuidi in oĩbus ciuitatibʒ aures 1 oclos haberẽt:
vt de ſinglis ꝓſpitatibꝰ hoĩm toꝛq̃rẽt᷑ · ¶ Quĩta filia inuidie

ẽ detractio· Qualr aũt detractõ deteſtãda ẽ:et quot modis fi

at detractio · ⁊ de his qui libe
totũ habetur in· v · precepto D. 1. Q.

ſpẽ virtutũ · Primo ſub fla ſpecie zeli et rectitudinis ·

Et inde eſt ꝙ iſui etiã frequẽter dicũt ſolũ ſe rep̃hẽdere vicia

aliorũ ex zelo rectitudinis: cũ tũ hoc pleꝛũq;ʒ faciãt ex fomite

odii· qꝛ inuident aliis ex hoc ꝙ ſibi ꝑificant᷑ · vel ꝙ ipſos excel

lant in his in quibꝰ ſingulariter appetũt appere· Et iſta ocd

tatio hm Creg·ẽ nimis picloſa · qꝛ vt ipſe didt eſt difficiliſ ad

cognoſcendũ: ⁊ etiã ad rpellẽdũ · Naʒ vt ibidẽ diat greg · xxx

ii.li · moꝛal. Erroꝛ dũ vᷣtus credit᷑ difficile emẽdat᷑· qꝛ ſepe duʒ
hõ credit ſe exercẽ vᷣtutis actũ: exercet potiꝰ vicioſũ · Et exĩde
vlterius cõtingit ꝙ hõ qñʒ ſuoſ ꝓpos defectuſ defẽdit ⁊ ocd
tat ſbᷣ ſpecie vᷣtutis:aut amoris:aut exeꝛcidi vᷣtuoſi · Remediũ

cõtra põt eſſe illud· Naʒ q ſare deſideꝛat an ipſũ hoĩem vl po

tius ipſius vicium odiat · hoc ex eo ſcire poterit ꝙ homo ſe⸗
ipſũ ꝑſcrutet᷑ et diligẽter attendat vtꝛũ ſinceio coꝛde 1 dulcit

nter audiunt detractõnem. hoc
Equit᷑ ̃rto videre quõ inuidia occultat ſe ſub triplici E

hoc maxiĩe cõtingit in illis qui ſe dicũt odire vicia hoĩm:⁊ cũ
ſe diligẽter reſumerẽt ĩuenirẽt ſe odiſſe nõ vicia ſʒ naturam

NIII.⸗

ad illum afficiat cuiꝰ vicium pſequitur · Et ſi inuenit ꝙ üllum
boĩem dulci coꝛde amplectit᷑: ſignũ eſt ꝙ ſolũ ipſiꝰ viciũ dete

*

ſtatur Vñ greg in moꝛa Kffectus interne dilectõis excludit

ama ritudinẽ odioſi liuoꝛis· Si erga illũ aliquã amaritudineʒ
ſui coꝛdil dephendit: nouerit ſe nõ ip̃m vicium ſed naturam
ſub ſpecie virtutis deteſtari · Et huiꝰ inuidie Ereg · triplex ſig

num oltẽdit. Primũ eſt ꝙ facies homiĩs ex eo paleſcit quàdo

ipm cui inuidet intuet᷑ · Scdum ꝙ oculos ſuos depꝛimit: nec

ipm delectabiliter valet intueri· Terciũ ſignuʒz ꝙ ſepe mens

₰ —

pomis ꝑ inuidiã tantum amaricat᷑ ꝙ p̃ interna amaritudine
dentes quadã cõpꝛeſſione ſtrident: 1 membꝛa extertoꝛa frige

ſcunt. Itẽ ſcdz remediũ cõtra hoc eſt ꝙ homo diſcretõis ocu:

lo dulciter penſet ꝙ ꝓſperitas pꝛoximi ſui bona ſua in nullo

diminuit. Gt ideo ſibi cogaudere debet de bonis ſibi diuinit?*

ino. tus in (Sedo ĩurdia
ſe occultat ſub falſa af fectõe fraterne caritatis: 1 maxime ap

cõceſſis: nec de ipſis bonis liuoꝛis aculeo ſaucia
nutio liuoꝛis eſt affectus interne dulcedinis ·

paret ĩ illis qui ſunt ex peciali affectu ad aliquas pſonas vl

7

ad oꝛdinẽ aliquẽ inclinati: q; moleſte ferunt ſi alis oꝛdinibꝰ

aliquid cõmodi ꝓuenit aut honoꝛis t iſti frequẽter extenu
ant bonũ qð relucet in ꝑpſonis alioꝛũ oꝛdinum ſiue in conuer

4

ſatõne ſiue in doctrina ſ. alutari⸗qd eyinde contingit: qꝛ timẽt
qꝙ vtilitati 1 ſtatui alioꝛũ depereat ad quos magis inclinant
ex affectõe ſingulari-Remediũ contra hoc ꝙ bomo cõmunezʒ

7

amoꝛem habeat ad om̃s bonos: 2 diligenter fugiat am oꝛẽ ſin

gularem et pꝛiuatũ: 1 etiã omnem acceptõem pſonarum ꝑ

ſuũ amoꝛẽ ad nullum ſe inclinet niſi inquantũ hoc ad eternãä
beatitudinem dirigere a iuuare poterit Quia ꝑ boc excludet

omne odiũ qð ſe ccultare cõſueuit ſub ſim ulata ſpecie ficte
1 falſi
den utẽ pꝛoximi: ꝗð maxime apparz1 illis
qui ſub ficta ſ pecie amoꝛis humane ſalutis aliis inuident de
bonis ſibi diumitus conceſſis: aſſerentes ꝙ hoc ideo faciunt
quia talia bona ſaluti eoꝛũ non expediant · et tñ nõ mouent

dilectõis fraterne · Tercio inuidia occultat ſe ſub ſpẽ

amoꝛis p̃tendentis ſa

ad boc ex amoꝛe: ſed plus ex fomite odii vel rancoꝛis. Gt iſta

fuddiaſe
bpoſtt
ſue ſalunn

turecgem
abasui⸗
Gie nos
ſsdiebd⸗
mus trala
laen St
gvendine
tone bui
puinoe
cotniltare⸗
ſanco ſu⸗
ſpähan
Sutin
inemit.
*
ola. N.
winqulle
Aten mi
ug diſip
ſüerpſal
ſedges
diget d
te inng
tantn

jo po

dnrg
oprüne
ös achnt
mmmhne
ſſomrum
ninperſg
r giid
Nintſe
gſennes
Hamanudre
mnenon i
lſcretoge
mſun inn
isſbiduun
in Cnl
(Sezoidn

amunnet

l

Rs 6drid
echitn ein
in ſvenon

—
— =
=S = S=*
— —. — =
=

— =

inuidia ſic erpelliu P mo ſinceriter deſideret ꝙ quilibet
aliꝰ poſſit vti bonis ſibi diuinitus conceſſis ad laudẽ dei: ⁊1 P
ſue lalutis augmento· 1 ſemꝑ pꝛeſumere melioꝛa de pꝛoximo

q; de ſeipſo ·

Ercio videndũ eſt de tercio vicio capitali qꝗð eſt ira
ſem Nug . nihil ẽ ñ vlciſcendi libido · ( deteltat.
NMonem vero ire pꝛimo valere poſſunt verba ſacre ſcri
ture que nobis diſſuadẽt illã. Ynð geñ · xlv· Dixit ioſeph fra⸗
tribus ſuis redeuntibus ad pr̃em ſuuʒ · Ne iraſcamim in via;
Sic a nos fratres ſumus in via: ad patrẽ nẽm celeſtem ſingu
lis diebꝰ dietã vnã facimus: cum ſumus ĩ gratia ergo ñ debe
mus iraſci Vnde ecẽs · vii· Ne ſis velox ad iraſ cenduz . Vnde
Cac᷑.i. Sit aũt omnis homo velox ad diendu: tardus ad lo⸗
quendũ:et tardus ad iraʒ. Scdo poteſt valere ad deteſta
cionẽ buius vicii· ſ. ire ſi oſtendat᷑ quantũ ira diſ cipliceat deo
pꝛimo qꝛ hoſpitium eiꝰ multũ turbat. Vnð ad eph̊· iii:nolite
cõtriſtare ſpm̃ſanctũ · Greg. Dum ira animuʒ pulſat ſpiriti
ſancto ſuam hereditatẽ turbatĩ mo quandoq;ʒ patrẽ 1 flliuz
ſpm̃ſanctum de hoſpitio expellit et diabolum introducit·
Sicut in pace factus eſt locus dei:ſic in ira dyaboli· Ctez pma
inem ĩ templo eius diſſipat et dyabolum loco eiꝰ ponit·V ñ
uꝑ illud Tob. quĩto· Viruʒ iuſtum interfecit iracundia · dicit
gloſa · Mãſuetudo ymaginẽ dei in nobis ſeruat que ſemper
tranquilla. Sed ira diſſipat que multis virtutibus priuat · W
autem multum diſpliceat deo cum imago eius in homine
eius diſſipatur · oſtendi poteſt per hoc ꝙ dicit Kaguſtinus
ſuper pſalmiſtã · In ciuitate tua im aginem ipoꝛuz ad nibiluam
rediges · Merito inquit imaginem ip̃oꝛum ad nihilum re⸗:
diget deus in celeſa cuitate · quia ipſi in ſua terreſtri ciuita⸗
te imaginem eius ad nichilum redigerunt · Et etiam per boc
ꝙ tantum peccatum reputaretur ſi aliquis imaginem cru-⸗
cſfixi in ecdeſia diſſiparet · et idolum alicuius demonis pꝛo
ip̃o poneret · Ctem quia nullum vicium magis contemnit
deum q́; ira · hoc vicium aperte ſe contra deum erigit · Vnde

Job.xv. Qucurrit aduerſus deũ erecto collo.Hõ iratus ipſuz oeulo
deum contumelis afficit et nitit ſpuere in faciem eius inſu⸗ 1 düͤle⸗
per iracundus aufert deo domimuʒ ſuum et diabolum facit onn
dominari ibi · Et hoc fit dum vindictaʒ ſibi vſurpat quã deus bona
ſibi ſoli retinuit. Deutro·xxxi· Mea eſt vltio et ego retribuã apt⸗
¶ Tercio valet ad deteſtatõem huius vicii ꝙ hoc viciũ valde aiſſ
lacet diabolo. Dꝛimo q; valde potẽs eſt ad impugnatõnem niſar⸗
boim et deſtructõz hoĩm · qꝛ ꝑ iram multũ do minatur diabo znpot
lus in bomĩe · Non em̃ timet homo iratꝰ facere qð diabolus eiti
pꝛeeipit ei quantũcunq; magnuz petm̃ ſit. non ꝑeit vxon · no⸗ (ohde
Peit filio·ĩmo homo iracundus deo et matri eius non pareceit tiiipze
et ſanctis in celo quin eos afficiat †tem placet ira diabolo- mnmpli
qꝛ hoc pctõ lucratur diabolꝰ plures hoĩes · Quandoq; totaz cunl
domũ:vel vnã villã:vel vnam patriaʒ homo iracundus pꝛo iea,
uocat ad iracundiam · Vnde ꝓuer. xxix· Cracundus pꝛouocat 2M
rixas: qui aũt patiens eſt mitigat ſuſcitatas. Vnde iracund um
poteſt dici filins diaboli et eius voluntatẽ n ititur adimplere (qn
Vnde loſᷣ· vniVos ex patre diabolo eſtis:et volũtateʒ eius H
vultis perficere· voluntas autez diaboli eſt vt iracundus hic
viuat cu ſuis in diſcoꝛdia in mundo ſicut ip̃e viuit cum ſuis
in inferno. ¶ Quarto valet ad deteſtatõem hoc ꝙ ira nocte ebe
ipi bomĩ multum· Primo noqʒ in coꝛꝑe quod debi itat · vt pa naraer.
tet qꝛ homo iracũdus erit pallidus in facie et quãdoqʒ tranſ “
mutatur in toto coꝛpoꝛe ꝙ quandoq; per duos vel tres dies clatze
nunẽz poteſt integraliter vires ſuas recupare. ktem minuuit pe te
dies et vitam iꝑ ſius homĩs · Vnde ecci· xxx · Helus et iracũdia AUns
minuunt dies· hoc patet in cane qui eſt anim al iracundum 1 aiu e
ideo bꝛeuis vite Item excecat homĩem in ratõe · Vnde catho. ahe
tra impedit animũ ne poſſit cernere verũ · Rpe eniʒ diabolus nlnn
ſimilis eſt coꝛuo qui veniens ad cadauer pꝛimo currit ad ocu un
lum.Sic diabolus vult hominem pꝛimo per iram excecare: ms
ſciens ꝙ poſtea pꝛecipitare poſſit eum in foueam peccatis t
voluntatem ſuam · Vnde in vitis patrũ dixit quidam ſenio... di

Qua ndo operiuntur oculi animal tunc circuit ad molendů

alioquin nõ ambulat in circũitũ mole. Sic diabolꝰ ſi opuerit Rn

S

Hörtns 1
Ciem ausze⸗
daiolunfn
urpeeglid
ctegn nni
Phrmüne
hnpugnrinen
mnntnr dubo
ane gödaknn
npat put
aus non ynt

E=

K ra de

Cndagter
oirenndut⸗
umdus ponnt
Ppoe rin
aruraninpe

t Wütrez au

rrunush
nut un i
nwe faſe
ddebltttn
et qnidym
Gosunid

re kun um

NAuscrmm
Au
märman
röe ercrh
ke „unthon

mo Ed N
r N NN

eam gun
uant,
ſit 0 .

tolc

oculos mẽtis per iracũdiam: in omne peceatũ hoĩeʒ poſtmo

—

*

dü leuiter pꝛoiiciet· Vñ iracũdia ẽ ianua oĩm viciorũ· (Quñ

to valet ad deteſtatõnem huiꝰ vicii hoc ꝙ ira nocet aĩme oĩa

bona ei auferẽdo.et oĩa mala ei ĩtroducẽdo. Qui iraſcit ꝓxĩo
captꝰ tenet᷑ a dyabolo et ſcire dz ꝙ diabolꝰ moꝛtẽ eiꝰ ſitit ſẽꝑ
et affectat. Mira inſania iracũdorũ patet ex hoc ꝙ nõ habẽt
niſi amaritudinẽ. et illã p̃ponũt deo ⁊ eꝰ regno·qꝛ ꝑ iracũdi
am ꝑdũt ſuas ꝓprias aĩas· Sicut patiẽtes ſeipſos ſeruãt: ſie
iĩpatiẽtes ſeipſos ꝑdũt. Vnde ĩ euãgelio ·IEn patientia veſtra
poſſidebitis aĩas veſtras.Vñ etiã Salomõ ꝓuer.xix. Qui ĩpa
tiẽs eſt ſuſtinebit dãnum: ſcʒ nõ ſ. olũ coꝛꝑis ſʒ etiã aĩe · Vñ ex
emplũ Legit᷑ ꝙ quedã virgo fuit multũ caſta et inſi up habuit
plura bona exercitia in ſe: ſz erat valde macũda impatiẽs.

ic angelꝰ miſſus ad eã dixit · impatiẽtia tua impedit ſalutẽ

tuã: et moꝛtificat oĩa bona oꝑa tua.⁊ niſi te emẽdaueris in fu
tu ro: eternaliter dãnaberis · Que ex veꝛbis angeli cõpuncta
¶ra octo modis cõmitti=.·
Equitur declaratio illius quando ira eſt bona et licita B
et quando peccacum veniale et quando peccatuʒ moꝛ
tale. Dro quo ſciendum ꝙ ira octo modis fit. Drimo i uper

* .

Peccati m proprium:et ſuper peccatum proximi · ſcilicet ꝙ

pomo iraſcitur in hoc ꝙ deus offẽditur: et talis ira eſt bona
et licita et laudabilis· Vnde Dſal. Traſcimĩ et nolite peccare.
Vnde Eccleſiaſtes · vii · Melioꝛ eſt ira riſu:quia per triſuiciam
vultus coꝛrigitur et animus delinquentis· quia quilibet debz
coꝛrigere et ammonere fraterna dilectõne delinquentes: qꝛ
ad hoc tenetur quilibet ſub pꝛecepto . Contra quod faciunt
adulatoꝛes qui rident et laudant mala in pꝛorimis:que ſunt
eontra honoꝛẽ dei et ſalutẽ aĩmarũ. Et tles faciunt ſe partici
pes oĩm illorũ maloꝛum que in proyimis adulando laudant
Et tales adulatoꝛes ſunt precones dyaboli. quia ligant pec
catoꝛes et malefactores in peecatis ſuis cum adulationibus
ſuis: ſicut precones mundi ligant malefactores tradendo
eos iudici· Vnde beat? Aguſtinuſ. Adulantium lingue ligant

boĩes in peccatis · delectat enim ea facere in quilbus nonſolũ “
no metuitur repꝛehenſ. oꝛ ſed etiaʒ laudatur operator. Ergo h
quilibet chnſtianus vindicare debʒ iniurias dei· et pꝛopꝛias Cn
patienter ſ uſtinẽ. exemplo chꝛiſti qui vẽdentes 1 ementes eie ra
at de tẽplo · qꝛ hoc fuit in iniuriã ſui patris celeſtis: ſʒ ꝓpꝛias AE
miurias ſibi a indeis factas patienter ſuſtinuit. tanqᷓ; agnꝰ cont
manſuetꝰ obmutuit· Ctẽ exemplũ habemus ĩ hoc de moile d% nin
debemus vindicare ĩiurias dei: qᷓ pPꝛopter ydolatriã quã filii he
iſrahel fecerũt cum vitulũ cõflatiem adoꝛauerũt et arca eus Kene
choꝛſauerũt occidit cũ filiis leui de pplo iſrhael vigintitriag ſegl
milia hoĩm ·et boc ẽ ſignũ ꝙ ſunt fili dei qui non poſſ unt ſu Eet
ſtinere iniuriã dei . Sed illi nõ curãt dei iniuriã: qui in do mi⸗ Aet
bus ſuis ꝑmittũt deũ oĩpotentẽ blaſ⸗ phemareet luiſoꝛes lu: ene
dere. et potatoꝛes inebnariet foꝛnicatoꝛes luxuriari:et ĩſuꝑ eri
choꝛizantes pmittunt choꝛizare. et ſic de aliis · Et hoc iõ pmit ſͤen⸗
tunt q; lucrũ tꝑale inde acquirunt et tale lucrũ deo et ꝓppꝛie dio⸗
ſaluti pꝛeponũtergo tales ĩ hoc oſtendunt ſe eſſe filios dia⸗ mue
boli et ñ dei · Ouis em̃ fidelis filiꝰ poſſet ſuſtinẽ eqnimiter in hige
umnmam ſui dilecti patris quĩ hoc cõtradicerʒ 2 ĩpediret ĩquan rtod
tum poſſet ?ſic ſir eſt de deo et de filiis dei. ergo iraſci ſuper ae
PPaa peccata? aliena peccata: et vindicare iniuriaz dei: et ꝙ Pera
p̃ᷣe hõ nõ ꝓficit in bona vita ſicut ceteri hoĩes: talis ira ẽ bo⸗ cken
na 1 laudabil 2 nullü petm̃· Diẽ em̃ bonauẽtura ð oꝛdie fr̃m dicnt
minoꝛũ· O affectꝰ ire datꝰ eſt homũ vt iraſcat᷑ vidis et malis vnne
ſuggeſtiombꝰ: ſic ꝙ nõ patiat᷑ ſe trahi in con ſenſũ peccati · et gmnait
rt vlciſcat᷑ dei iniurias 2 tranſgreſſiones iuſli cie. Sic legimꝰ Atotn
chꝛiſtum iratũ fuiſſe phariſeis et aliis nõ recte agentibus. Et ſuen
ſimiliter hꝰ idẽ legit᷑ de alis oluribus ſancus:-2 ſic hec ira vo tiere
catur zʒelus iuſtice · ¶ Scdo eſt quedã ira ſi ubita 1ſine ratõe Mart
deliberatõis qᷓ venialis ẽ: quia in aliquibus hoĩbus ignis ire dn
cito accẽdit᷑· et cito remittit᷑ Et in aliqbꝰ tardius acce ndit · et inl
tardius extinguit᷑ et illi peioꝛes ſi unt poꝛibus Vnde auguſt · ð
Melioꝛ ẽ qui q;uis ira ſepe tẽptet᷑: tũ feſtinat ꝙ ſibi remittat beiz
ille cui ſe feciſſe agnoſcit iniuriã: q; qͥ tardius iraſcit᷑:ꝛ ad ve umſ
mã peiẽdã tardiꝰ inclmat᷑ · Vñ etiã tero:ſuꝑ eplam ad thitũ · eun

gube NHE

operpinh
da⸗Ea
1 N

eensh R

ibordeſoleg
wlniguf
Uerütagtgen
ue poe
iwolpolrt
niguinun
meet Mule
lummmeh

idre ſe

eeſe losd
eeifunten

we Ric
J ſim
ggoiriof
e
emungh
ledAn . .

9
7

—

* 4
etumdodenn

ai züsehl
ſeniagean,
D

ee
ſoest

cito rõ hoc adutit:tũc

9

bac pa ſſiõe ſi vpar go cu ds ex ſurreptõe cõmouebit᷑: et
c expellat:et ſic ſolũ peccat venialit
Tercio cũ q̃ͥs iraſcit᷑ti ĩ modico ſe vult vĩdicare quis etiã be

ne poſſet ſe ĩ magno vidicare tñ nollet facere · tunc tal ira et

cõmotio ꝓpter ꝑuitatẽ vĩdicte põt ſolũ eſſe ꝑctm̃ veniale:ſiẽ
trahbere puerũ ꝑ crines·et ſic de aliis · ¶ Quarto cũ qᷣs iraſcit᷑
ĩ ſeipſo et ĩpatiẽs efficit᷑:⁊ tñ ĩ nullo vult illã iracũdiaʒ vindi
care nec vᷣbo nec facto · Et hoc idẽ qñʒ cõtĩgit ex nat᷑ ali cõmo

tõe ꝙ hõ in ſeipᷣ̃o cõmotꝰ ẽ:⁊ tñ illã uã ñ vult ꝓducè ad effẽʒ

Et ſic tal ira etiã põt eẽ pctm̃ veniale· Ttẽ Caſſiodoꝛꝰ. Veniab

ira ẽ q̃ ñ ducit ad effectũ · ¶ Quĩto cũ qͥs iraſcit᷑ cũ delibera⸗
tõe ⁊ cũ cõſeſu rõis:⁊ ĩ aĩo cogitat quõ ſe poſſʒ vĩdicare:licʒ
hoc nõ oñdat · ⁊ tal ira delibeꝛata ẽ pctim̃ moꝛtle.t tal ſic ira
ſcẽs reꝰ erit iudicio· Vñ Mat.v.Ois q̃ iraſcit᷑ fri ſuo reꝰerit iu
dicõ · TLal eĩ ad iudiciũ dei citabit᷑ ⁊ q̃lr illð p̃ceptũ Diligeſ ꝓ
ximũ tuũ ſiẽ̃ teip̃m huauit req̃ret᷑ · O quõ tũc rñdebit iracũdꝰ
hõ qᷣ ſepiꝰ ⁊ frequẽter mala cogitauit aduſus ꝓximũ:⁊ dlibe
rato aĩo affectauit vĩdictã ſuꝑ ꝓxĩo · Et tal qᷓ;diu ſic ſtat in tlłi

ira et rancoꝛe quaʒ gerit in coꝛde contra proximum: tunc ſẽ
per eſt in ſtatu damnatõnis· Vnð propheta · In tempoꝛe vin
dicte diſpdet te ˖ ktẽ alibi legit᷑ ꝑ ꝓphetã Eccli· xxvii · Qui vin
dicari vult: a deo inueniet vindictã · ¶ Sexto qñ ira non ſo⸗
lum in coꝛde retinet᷑:ſʒ etiam peꝛ ſigna exterioꝛa oſtendit᷑· Si
gna aũt huiõi ſũt illa ſ.·nõ loqui·faciẽ auertere a ꝓximo: vel
eũ toꝛuo vultu reſpicere · et qñ ei obuiare debet:tunc ad aliã
plateam vadit: vel oculos inctinen ne euz aſpiciat · ⁊ ſic ð aliiſ
talis reus erit conſilio · Ergo ðꝛ Mathei quinto · Qui autem
diyxerit fratri ſuo racha· Racha ſcum Remigiũ eſt interiectõ

ĩidignantis vt cum diceretur adolente heu: et a cadente hei
Qonſilium autẽ trinitatis eſt ꝙ eað menſura remetietur eis

id eſt. ſicut ipſi pꝛoximis ſuis ſigna ire oſtenderunt:ſicxp̃s
btã vgo maria ⁊ om̃s ſãcti et omnes angeli oſtendent eis eti
am ſigna ire et indignatõnis· Chriſtus oſtendet eis iram ſuã
ꝓꝙ nunq; eum lete videbunt:et ꝙ nunq; miſerebitur eorum

KEXv.

Necq; vᷣo qͥ aliqñ iraſcĩ᷑ iracũdꝰ ẽ:ſʒ ille ðꝛ iracũdꝰ qui crebꝛo

nec lberabit eos a penis: etiã ſi om̃es ſancti oꝛarent Poeiſ
MHieremie · vn · Noli oꝛare ꝓ pulo hoc: nec aſſumas laudem

Es eis:i. oꝛõnem: qꝛ nõ exaudiaʒ te · Signů ire beate marie et

uite qui petiuit guttã aque et nõ obtinuit · Signũ ire ſcõrum

angeloru eſt ꝙ in iudicio exibũt angeli et ſepabunt malos de
medio iuſtoru: 2 mittẽt eos in caminũ ignis: ibi erit fletꝰ et

ſtridoꝛ dentiũ ¶ Septimo quãdo ira nõ ſ olũ oſtẽdit᷑ ſignis
ſed etiaz exprimitur verbis malicioſis et vituꝑiis· et taliſ erit
reus iehẽne ignis⸗Vnde math· v. Qui aũt dixerit fratri ſuo fa

tue reus erit iehẽne ignis· Circa quod querit᷑ vtrũ cõtumelia

vel cõuiciũ ſit peccatu moꝛtale? Reſpõdeo ſe cᷣm beatũ Tho
nã ſecũda ſectve. lxxi. Droprien ꝑ ſe vtrũqʒ eſt peccatum
moꝛtale nõ minus q; furtũ vel rapina non em̃ homo minus
amat honoꝛẽ ſuũ q́; rem poſſ eſſã . Et ergo ncut eſt peccatum
moꝛtale furtũ vel rapinã cõmittere: ſic et pꝛoximo cõuicium
dicere et eũ in fama ſua dehoneſtare: Diffeꝛt aũt cõtumelia a

cõuicio ĩ hoc ꝙ ꝑ verba cõtũelioſa repreſẽtat̃ ꝓpprie defectꝰ
culpe: ſed ꝑ cõuiciũ repꝛeſ ẽtat᷑ generaliter quicũq; defectus

* 6

ſiue culpe ſiue pene ˖ Vnde ſi quis alicui dicat iniurioſe eũ eẽ?

cecum: cõuiciũ quidẽ dicit: ſed nõ cõtumeliã · Si aũt dicat ꝗ;
ſit fur: nõ ſolũ cõuiciũ ſed etiã cõtumeliã infert · ſepe tñ vnũ
pro altero ponit᷑· Frem qᷓri᷑ an liceat cauſa coꝛrectõiſ cõuiciũ
dicere 5 BReſpõdeo ſcðm beatũ Tho · ſe · ſe · lxxii · Sicut licitũ

eſt aliquẽ verberare: vel in rebus dãnificare cauſa diſcipline
ſic etiã Põt aliquis alteri quẽ coꝛrigere debet aliquod verbuz

cõuicioſũ dicere· Et hoc mõ dñs vocauit diſcipulos ſi uoſ ſtul
tos. vt habet᷑ Lu. vltio dicẽs.O ſtulti et tardi ad credendum

Et arls ad Calath· ii · dicẽs · O ĩſenſati galathe. tñ ſicut dicit
Xu 9g Niſ ex magna neceſſitate obiurgatõnes ſüt adbibende
in quibus non vt nolis ſed vt dommo ſeruiatur mſiſtemus ·

Ergo valde neceſſaria eſt diſcretio vt homo moderate talibꝰ
verbis vtatur · quia poſſet eſſe tam graue conuiciũ ꝙ per veꝛ
bum incaute pꝛolatum auferret honoꝛem eius contra qden.

proferret· et tunc poſlet homo peccare mortaliter: etiã ſi m

.

—

actorũ eſt ꝙ nũq; aliquod ſuffragiũ eis faciũt · Cxẽplũ de di⸗

(lioertde
islitel

ſe qeven

tmurbje in
it coticlüi
üclikertrt
ſigter 5cd
Atsipedit
(ofimeei
ltro.nequi⸗
as ſc cofude
N

cmgeliget

deſech eoun

u monbe
Mahim
pacditad fic

msiponec

ade ppimine
Pcliocdlamit
uiiſbel cunn
etſmmgni
optücdl
oqeücgen
Aknoril
ſiüpeee
ert open
r ccpot
Shr

ichickine
liinerit

n 4
masden
enenmee
iidn
füteſeänm
l
nentflete
ſſni⸗
8 etu et
fratnitoßt
rücötunei
nbenül
Apetann
pomommeme
tchpernun
imocöuniun
Tcömnetin
we deich
atcne
tiuncſecht
Aait derg

7

ſepetimn

rcctotſtiun

1

ii Gien il

veE RBXYX. wvvv.

intẽderet dehonoꝛatiõʒ alteriꝰ.Siẽ ſiqͥs ĩcaute aliũ ex ludo ꝑcu⸗
tiẽs ꝗuiter ledẽt ⁊ vulneraẽt: ñ excuſaret᷑ a pctõ moꝛtali.ſic et ·
ttẽ qᷓrit᷑ vtrũ hõ cõtũelias ſibi illatas debeat ſuſtinẽ · Rñdeo bᷣm
btm̃ tho.vbi ſup · ſiẽ ĩ alis iniuriis:ſic et ĩ verbis cõtũelioſ tene
mur hr̃e aĩm p̃paratũ ad tolerãtiã ſi expediẽs fùit· Qñq;ʒ tñ opʒ
vt cõtũeliã rpellamꝰ ꝓpter duo. DPrimo qᷣdẽ ꝓpter bonũ eiꝰ q̃ cõ
tũeliã ĩfert: vt viʒ eiꝰ audaciaʒ repᷣmamꝰ vt de cetero nõ talia at⸗
tẽptet · Scdᷣo ꝓpter bonũ multoꝛũ quoꝛũ ꝓfectꝰ ꝑ cõtũelias nobᷣ
illatas ĩpedit᷑ · Sciẽdũ aũt ꝙ ſi ille erit reꝰ iehẽne ignis qͥ dicit frfi
ſuo fatue eũ cõfundẽdo:qͥd tũc erit reꝰ ille q dicit ꝓxio ſuo fur·
latro:nequã · adulterget hꝰ cũ clamoꝛe· vt ab aliſ audiat᷑: et coꝛã
eis ſic cõfũdat᷑ · Et iuſticia dei req̃rit hoc ꝙ eadẽ mẽſura remetiet
eis · ſcʒ ꝙ deꝰ obiiciet eis peccata ipᷣoꝛuʒ cõfundẽdo eos coꝛã ſcis
et angelis eiꝰ: ſiẽ ip̃i cõfuderunt ꝓxĩos ſuos obiiciẽdo eis pctã
defectꝰ eoꝛuʒ aĩo cõfũdẽdi.Silr et maledici q̃ maledicũt ꝓximis.
viʒ vxoꝛibꝰ et filus et aliis hoĩbꝰ: ĩcurrũt maledictõz eternã · ð qꝗᷓ
ðꝛ Mathᷣ·xxv · Cte maledicti ĩ ignẽ eternũ · ( Octauo cũ hõ ex ira
ꝓcedit ad factũ cõtra ꝓximũ: ſiẽ ꝑcutẽ vulnerare vlł occidẽ vl mi
nas ĩponẽ cõtra deũ et iuſticiã · et hoc ẽ valde magnũ petm̃ qꝛ oc
cidẽ ꝓximũ:et effundẽ ſanguinẽ innocẽtẽ ẽ vnũ pctm̃ de qᷓttuoꝛ
petis clamãtibꝰ ad celuʒ · Vñ dixit dñs geñ · iii · Vox ſanguis fr̃is
tui abel clamat ad me de terra:maledca eᷣra q̃ apuit os ſuũ ⁊ ſu⸗
ſcepit ſangnẽ fr̃is tui·ſi tra ẽ maledẽa qᷓ ſanguinẽ ĩnocẽteʒ ſuſce
pit. qᷓd tũc ð ũllo erit qͥ ſangnẽ ĩnocẽtẽ effũdit cõtra ðᷣm ⁊ iuſticiã
Ergo qᷣcũq;ʒ ex vĩdicta ⁊ iracũdia ledit ł ꝑcutit ꝓximũ ł vulnerat:
peccat moꝛtalr totiẽſ quotiẽs Circa qð q̃ri᷑ vtrũ vir ꝑcutiẽs vxo
rẽ ꝓpꝛiã peccet moꝛtalrg Rñdeo ſi cã coꝛreptõis i moderate hoc
fecerit nõ peccat moꝛtaliter · q; ſuperioꝛ hẽt coꝛripe ĩferioꝛeʒ· Sʒ
vir eſt caput mulieriſ:⁊ nõ ecõuerſo · Vnde geñn . ii · dixit dñs ad
euã · Sub viri poteſtate eris:et ipᷣe dominabit᷑ tui· Si aũt ex vin
dicta et ira:et ſine cã eã ledit et ꝑcutit: peccat grauiterhoc autẽ
aduertendũ eſt de ullis qui cum offenſi fuerint ab aliis: ſiue ĩ ta
berna: ſiue alias: ⁊ nõ poſſunt ſe vindicare in eis:tunc vindictaz
talẽ inferũt ſuis vrorꝛibe ſine cã.a in hoc grauiter deũ offendũt.
¶ Quot ſint filie ire: ⁊ quando peccata moꝛtalia.· ½* D

8
2 2

. —

D . 4
—
7 „ 7
. „ „-—

XV. De HBXK.
quitur dclarare qũo filie ire ſint peccata moꝛtalia. Cir
ca qð ſciendũ ꝙ pꝛima fllia eſt rixa· hoc eſt audax volun
tas vindicandi iniuriã ſuã ⁊ ꝓcedens ad actuʒ vindicãdi. hoc
eſt qñ nocet alteri ex ira: ⁊ hoc per opera querẽdo vltioneʒ
imp ediendo bonũ alterius vbicũq; poteſt ſiue iuſte ſiue in
iuſte · tem ſcðm hermãnũ de ſcilditʒ. Rixa põt dici ex eo ꝙ ẽ
iniuſta vindicatio in ꝓximũ cum nocumẽto coꝛpoꝛali: qʒ vi⸗
detur eſſe cõtra iuſticiã ⁊ peccatũ moꝛtale.niſi nocumentuz

ita ꝑui momenti eſſet ꝙ nõ eſſet dignũ nomĩe iniuriarũ.mi

niſtri aũt iudicis vl poteſtatis publice aliquẽ debite capiẽdo
vel inuadendo nõ dicuntur ꝓpꝛie rixari · ſed iuſticiaʒ exequi.
Similiter qui ſe defendit cũ moderamĩe inculpate tutele ſo
lo animo repellendi a euadendi iniuriã nõ animo iniurandi

etiã ſi aliũ ledat cuʒ alias eius inuaſionẽ ſi ubterfugere nõ va

let. non peccat · niſi vel iniuriaʒ faciat.vel moderamen incul

pate tutele excedat· verbi gra·cᷣſte videbatur ſibi mi nari · qð

peuterʒz eum pugno vel ꝑua virga:t alius econtra extrahit

gladium. ille interficit iuadentẽ eum cũ virga vel alias gra
uiter vulnerat.· Nota ſᷣm hermãnũ de ſalditz · Siquis haberz

iuſtam vl legitimã cauſam iraſcendi ꝓ ſe · ita tñ ꝙ mot' ire
eelſet nimis inoꝛdinatus ⁊ nimis vehemẽs interius ⁊ exteriꝰ.
TIunc credo ſi ꝓcedat ex habitu vicioſo · ſeʒ ex ſuꝑbia vel inui
dia vel ira 1 inhabituata voluntate· vbi habitus 1 pꝛincipia

ex ꝗbus talis motus ꝓcedit ſunt peccata moꝛtalia· credo etiã
wꝓill a inoꝛdinatio ire ſit pectm̃ moꝛtale · quia refertur in eun

dem fontẽ viai vnde peedit · Vel ſi non pcedat ex habitu vic

oſo ·ex hoc graue ſcandalũ cõcitetur.puta ꝙ ille cõtra queʒ
iraſcitur modo inoꝛdinato · vel alii audientes aut vidẽtes ad
peccata moꝛtalia impellantur ꝑ hoc ꝙ motus huius ire tam
inoꝛnatus elt·qui alias ad dicta peccata non mouerentur.
pctm̃ moꝛtale credo in dicto modo cõmitti. Si tñ talis motꝰ
inoꝛdinatus nõ ꝓcederet ex habitu vicioſo:nec graue ſcanda
lum generaret. ſed ex naturali cõplexione iraſcẽtis ꝓuenirzʒ·
qui foꝛte multũ eſſet colericus.vel debilis vlł infir mus poſſz
eſſe pctm̃ veniale · niſi tũc debilitas vl motꝰ colere:ĩoꝛdinatã

kamai

ccenſoot
miaebue
oꝛdinatu
pelponi
poluntus
mninmaas⸗
et aum vin
pindicans.
ſüüpuipe

ſeputog

poovent
nunnüde
umpetu.
Neduntr
pocedun

pel alus
ſ
ppoobnto
lompepol
riggran
D
Nlii cotum
Ctillulona
ligeof
tumelatzie
nvelobe
gleitren
lenn feen
Ghoieper⸗
nnwe Gn
anihoneo

(Qunta

dnt

=☛

ct mmtuc

== SE

tunidii
eredo ſto
iu lleſuen
iediceren
eapani
eni Wocumene
bmnie niunani,
Midehi cpen
iuſtcgen
nolpt unteh
öaminonuenn
Ahenfign tin

4

Woderanen nl

tur ſbininng

Konera etttt

igrweltlus
Sens dü
it ngm
intenius tenn
erſuphinit
bitus 1puc
wtiliniht
ektr
dralblilb
gün
sutndeti,

1

cus Mios netn

= &

non notuttn
Sitütlien
nee geneſ
rſets e,
Einffnmie
oleri

—

=

—
SS

=

=

accenſionẽ ire cauſans ex culpa moꝛtali ꝓueniret. puta ex ni
mia ebuetate vel gula vjl al iquo huiuſmõi.Vel ipe motus in

oꝛdinatus ire in tantũ iraſcentẽ inflã maret: ꝙ a caritate dei

vel pꝛoximi excideret · ¶ Scda filia eſt timoꝛ mentis. hoc eſt

voluntas vindicandi fugiens aduerſitatem ꝓpter eſtimatas

inimicicias: ſic ꝙ cogꝗi tat et ymaginat᷑ qũo poſſit alii nocere

et eum vincere · ¶ Terda filia eſt indignatõ 27 voluntas ſe
vindicans ꝑ ſignũ moleſtie qð exterius oſtendit᷑. Sic ꝙ ex ira

5

ex impetu naturali colerice vel melancolice cõplexionis 2 nõ
pcedunt vlterius ad extra poſſunt eſſe pctã venialia. Sed ſi
Pꝛocedunt ex vicioſo habitu ſuꝑbie vel alteriꝰ peccati moꝛtal

pel alias graue ſcandalũ Feneraret poſſunt eſſe pctã moꝛta:

lia. ¶ Quarta eſt cõtumelia q̃ eſt voluntas vindicans ſea e per
expꝛobꝛatõeʒ maloꝛũ.ꝙ · ſ. homo ĩponit alteri ſcandalũ ⁊ ma

lum vt poſſit ſe vindicare· ⁊ imponit alteri aliqũñ falſum.qd
vtiqʒ graue eſt· Quia pctm̃ non dimittit᷑: niſi ſic fama ablata

reſtituat᷑ · Sciendũ etiam ſᷣm bermannũ de ſe childitz · ſi ille qui
aliũ cõtumelia afficit vel cõuiciat᷑ pꝛofert talia conuicia: 7 fa
cit illuſoꝛia facta qᷓ ſcᷣm ſe ſunt iniurioſa aĩm Pximi cõcitan
tia: ex eo ꝙ famam vel honoꝛẽ auferunt. pctm̃ moꝛtale eſt cõ
tumelia talis. ⁊ multo grauius q; furtũ vel rapina. Si autẽ
facta vel vᷣba talia ſm ſe non ſint vidoſa nec iniurioſa tet fiãt
ex leuitate animi vel ex ioco: tunc poſſunt eſſe peccata venia
lia: niſi tũc ex leuitate anĩ vel ioco ita grauis cõtumelia fierz
qꝙ hoĩs honoꝛẽ totaliter auferret. Sicut em̃ q̃ ex leuitate ani
hominẽ grauiter verberaret vel lederet in coꝛꝑe moꝛtaliter
Breraree ik nõ eſt dubium quin grauiter aĩm homĩs cõtur
ans: honoꝛẽ eius vel famã ex leuitate animi auferendo moꝛ

taliter peccaret. Id rõtumeliã ergo reducunt᷑ maledictio pꝛo

ximi.diriſio et oĩs connnatio ⁊ vi ipenſio verboꝛũ vl factoꝛũ
¶ Quinta filiaẽ cl amoꝛ · q̃ eſt volũtas ſe vindicans exaltãdo

aliũ ꝑuipendo in coꝛde ⁊ nichilo reputo· et ꝙ me tã dignũ
reputo ꝙ merito non deberet mihi talia facere· Et hoc ex ira
pꝛouenit: ⁊ eſt vtiqʒ ꝑuerſum· Sciendũ tamẽ ꝙ ſe ecundũ her
mannũ de ſchilditz · Oñ timoꝛ mẽetis et indignatio tantũ fiũt

„ —

G

MM

vocem ꝑ vituꝑium ad alioꝛũ aures ꝑueniẽs. Clamant em̃ iſii
iracundi ⁊ furibundi ex nimia ira: volẽtes ꝑ hoc cõfundè pxi
mum gqð graue ẽ ⁊ ſcandaloſũ ꝙ hõ hoeſtꝰ dẽt ſe ſic dehone
ſtare et honoꝛẽ ſuũ diminuẽ· Scienð tñ ſᷣm berman.de ſchil.
ꝙ qdaʒ ey nat̃a ſunt clamoꝛoſiet hoꝛum clamoꝛ poſſet qñq;
eeſſe venial. Si tam ex vicioſo habitu pctĩ moꝛtal ꝓcederet: vl
grauẽ occaſionẽ pctĩ tribuerʒ vel p̃beret talis elamoꝛ: vł gra
ue ſcandalũ vel atrocẽ iniuriam terroꝛis ul vituꝑatõis: nulli

dubiũ qn eẽt pcti moꝛtale: multo maius q; ſi diceret fr̃i ſuo

ſine cã racha· ¶ Sexta filia ẽ blaſphemia q̃ ẽ voluntas ſe vin

—

dicans ꝑ obpꝛobꝛiũ deo vel ſanctis illatuʒ. Blaſ phemare ẽ ðdo
attribuẽ qð ſibi nõ ꝓpꝛium · vel cum ab eo remouet᷑ qð ẽ ei
ꝓpꝛiuʒSciendũ ſᷣm hermã.ð ſchil. Blaſphe mia ẽ grauiſſimũ

petĩ moꝛtale q;ꝛ maxĩe caritati diuĩe cõtrari at᷑ ĩmo videt᷑ po
nere qᷓ quoddã odiũ dei · Nec excuſat᷑ aliqͥs ꝙ blaſphemiã cõ
mittit abſq; deliberatõe ⁊ ſubita ira: ſicut nec aliqs excuſaret᷑
a pctõ moꝛtali ſi ex ſubito motu ire ante plenã deliberatõem

hoĩem interficeret · Niſi tũc hõ ita ſubito in vba ꝓrumpꝑet:q
nõ ppenderet aliquo mõ ꝙ eſſent vba blaſphemie anteq; ea

ptuliſſet · tũc põt eſſe pctĩ veniale. Vbi etiã aduertendũ ẽ ꝙ

blaſphe mia põt cõmitti nõ ſolũ vᷣbo ſʒ etiã fcẽo· Nullus ei du
bitet qn ille qᷓ plenũ cõſenſum hẽt ĩtrinſecus de vᷣbis vl' ftss

blaſphem ie cõtra dei reu erẽtiã intẽptandis iã blaſphemet ĩ

coꝛde· Nec dubiũ eẽ põt qn ſicut ille qͥ blaſphẽat vᷣbis dĩne re
uerẽtie derogat: vᷣba mala in ᷣm iaculando vl t᷑pia iuramẽta
in derogatõz dĩni honoꝛis aſſumẽdo: ſic ⁊ multo magis blaſ
phemarʒ·qᷓ niteret᷑ pꝛauis ⁊ ſeuis factis diuinã reuerẽtiã ĩpu
gnare. Sicut de quodã ribaldo dicitur qͥ cũ turbatus eſſet o
Pad taxillos aliq; pecuniã ꝑdidiſſet: extracto gladio ſuo ꝓpie
cit eũ ſurſuz in aerẽ: qſi volens ſe de deo vindicare:⁊ ecce glaa

₰

dius reuerſus eſt cruentatꝰ. Et iterũ magis blaſphemaret: q

in deſpectũ diuini honoꝛis dei ymaginẽ vel crucifixũ lapida
ret:vel luto macularet: vel execrabiliter et irreuerẽter aliqd
inoꝛdinatuʒ in crucifixo vel diuina ymagine depingeret: q; q

*

malis verbis iacularetur.

2
6
tut
tuſeoen
mnod N
purnint
düücön
locgnuni
nperü ant
ultorpko
boecogno⸗
pordth
ſetoscogn
Nlodorue
flacattet
ngereren
gue qus
in iraque
atttatiss pe
retqridic⸗
Gehaeke
piütur
leacint,
fiſlinbock
ſonappare
lat lica
ſetſeutpi
cgune ſcet
ſpecert
ſccogocd
hidtentd
ſindvene
naſckar
ſaeti pe

dat Til

DdDgs WWxX vXvXvx

. 4

Gquit᷑ declaratio illius quõ ſe ira occultat ſub ſpecie vᷣ G

atn. Qiuci q& ſaboui gilluo via ſab tuplia ſe be
N tu ſe occultat.· Primo ſub ſpꝑẽ ʒeli iuſucie· Vñ Greg xxxii:liꝰ?
rmmndeſh moꝛal·DPlerũq; ĩ vlciſcẽdis viciis crudelitas agitur ⁊ iuſticia
ma Mrii⸗ putat᷑: atz ĩmoderata ira zelus iuſuidie et meritù credi · Reme
rl N diũ cõtra hanc occultatõem ire docet Cre. v· li· moꝛal Et eſt
lsnag hoc ꝙ nunq; ſeuiat q;diu cõmotio ire mẽtẽ occupat: et mẽtis
ntntid impetü anteqß ad vindictam ppet vincere ſtudeat:vt eo fiat
Bldinnffu iuſtioꝛ vltoꝛ alienꝰ quo liberioꝛ exiſtat uictoꝛ ſuus · Quõ aũt
epolmeßen hoc cognoſci debeat an ira ex zelo iuſlicie vel ex impatiencia
ienni procedat. boc inde põt cognoſci:ꝙ; quando ex zelo rõ pᷣeedit
denoanet gda mẽtis cognitõem ſed quaſi trãquilla manet: quod patet per
mi gruſit caſſiodorũ qui dictt. Sepiulſ minabamur ĩnoxu:i raſcebamur
iimondi placati: et ne factis poſſenꝰ lede: terroꝛẽ verbis videbamur
gbiſcheni⸗ ingerere· Hoc etiam patet ex eo ꝙ in coꝛrectõe et poſt: ilum
ernicsenin quẽ quis cornigit amplius diligit. Quoꝛũ appoſteũ cõtingit
ni delbetie in ira que procedit ex iĩpatiẽtia · ¶ Secũdo ſe occlłtat ſub ſpẽ

ſanung cantatis proyvinn et vtilitatis eius que manme in illiſ appa
Wememt ret qui dicũt ſe nõ iraſci proximo: niſi ꝓ tãto ꝙ res ꝑipſum.
ümetni i geſta eſt cõtra ſalutẽ faciẽtis · Sed in hoc plerũq; hoĩes deci⸗
1Ci Mluin piũtur · q; talis indignatio multotiẽs pꝛocedit ex odii fomite
nsd i que a caritate vel vtilitate pꝛoximi creditur emanare · Nec mi
El upnt rũ ſi in hoc hoĩes decipiant᷑· quia ſicut imago ĩ aqua turbida
Nerthanren non apparet · ſic 1 ĩ mẽte dũ ira turbata fuerit veritas nõ re⸗
* lucet · Mãc aũt ꝑturbatõeʒ mẽtis callide ꝓcurat inimicꝰ Quia

vni⸗ 4 facit ſicut piſcatoꝛ aſtutus qͥ i turbat aquã vt piſces faciliꝰ

mu capiat · ſic et ipſe turbat oclm ratõis vt hoĩem poſſit cape la
mminn queiſ peccatorũ · Remediũ cõtra hãc occultatõem eſt ꝙ bõ di

—
S=

gnsn ſcretõis ocło dulciter pẽſet ſi ip̃e hoc ageret qð in alio repre
cvgnn n hẽdit · an ſibi videat᷑ ꝙ hoc poſiit ſine ſue ſalutis diſpẽdio:et
rnt unh ſi adhuc de tali facto turbet᷑ in alio: certꝰ ſit ꝙ talis turbatõ
ſton naſcit᷑ ex fomite odii: et nõ ex appetitu ſalutis pꝛoxim. QðS
lanchil⸗ viciũ potiſſime ex eo curari põt ꝙ homo ſit ſollictus de con
mennim, ſciẽtia propria:et nõ temere iudicet facta aliorum · Quia ſiẽ

4 dicit Tullius ĩ li· de tuſ culanis qᷓſtionibꝰ. Nropriũ ẽ ſtultice

vicia cernere aliena: ſic obliuiſci ꝓpꝛia· Sed hec ſtulticia ex

curioſitate naſcit᷑ · Quia ſiẽ augꝗꝰ dieit · xi· cõfeſſionũ· Qurioſu;

eſt genus humanũ 2 cognolcen dã vitam alienaʒ: 1 deſidio⸗

Quid vides veſtucã ĩ oculo fr̃is tui: ⁊ trabẽ ĩ oculo tuo nõ cõ
ſideras. Et ab illo defectu mitũ retrabẽ dẽt qð legit᷑ ð ſancto

Fohe elemoſinario⸗ Qui

hanc eõditõz habuit ꝙ nunq́; aliquẽ

ꝓ ſuis defectibꝰ iudicauit ſed potiꝰ alios iudicantes rephen
dit dicens: peccatis Primo cõtra mandatum xp̃i dicẽtis· noli
te iudicare vt nõ iudicemĩ· Scðo q; neſcitis qlis mõ ſit quez
antea peccare ſeiuiſtis· Tercio ira ſe occ tat ſub coloꝛe mlãä

ſuetudĩs a paciẽtie · q; in illis maxime cõtingit

ter tanß pꝛopnam

—☛

ℳ₰ℳͤ

ignitis eſt ira: a qua qs ſanatur ſi diligenter attendit qo xps

in cruce pꝛo eo ſuſtinuit. Tunc em̃ patienter ſuſtinebit dad

ſe grauiuus
vlciſcunt᷑ tacendo ⁊ nihil loquẽdo · q; delectant᷑ foꝛte ex boo-
vel intẽdunt magis aĩm ꝓximi cõmouere. vel intendunt ſihii
vtilẽ veritatẽ ſubtrahẽ.vel vĩdicte tꝑs ⁊ locũ expectare: vt ex
hoc pꝛoximo grauiꝰ poſſint inferre nocumẽtũ· Nrim ũ ẽ ma:⸗
lumSecundũ deteriꝰ. Tercium peſſimũ· Remediũ cõtra häůc
occultatõeʒ eſt ꝙ hõ diligenter caueat ne taceat rõe indigna
tõis vletiaʒ pꝛouocatõis: ſʒ ſolũ ratõe manſuetudinis· Item
intendat ne ex tali taciturnitate pꝛoximꝰ magis cõmoueatur
et conſideret vtrũ poſſit aĩm pꝛoyimi magis lenire tacendo:
tunc expectet quouſqʒ tam ip̃e q; ille ad manſuetudinẽ rede
ant. Si vo põt eũ lenire loquendo: tunc cuʒ caritate ⁊1 modo
dulcioꝛi quo põt mentẽ ſuam ſibi inſinuet dicendo ſibi · hloc
mihi viwet᷑ ad ſalutẽ tuã ⁊ ad bonũ tuũ ꝑtinere·parcas mibi
q; pio melioꝛatõe tua feci:eo ꝙ ſalutẽ tuam deſidero ſmnceri ·

Sequitur de remediiſ cõtra iram pꝛopꝛiã quoꝛũ pꝛimũ
eſt cõſideratio dñice paſſioms xp̃i Vnde greg. Di paſ⸗
ſſio domini ad memoꝛiam reuocet᷑: nihil adeo durum qð non
equo anĩo tolleret᷑ · Oð remediuʒ li. nũi· ca. xxi.· nob inſinua⸗
tum eſt: vbi legit᷑ ꝙ filii irahel reſpiciẽtes ſerpentem eneuz

a moꝛſu ſerpentuʒ ignitoꝛum ſanabantur· vnus de ſerpẽtib?

oportel
malediea
Alud ere
cantias⸗
cuncgil
ſt omne
cötra ran
ſorim vin
nagsfen
itſtllto
ſiirncunde
fluo Dea
nerſumm

habettri

(cr a

ribus⸗C
ſed er .
tumtnbea
dnse
mimſtrr
toeg ſ
deſollui
ſoum

rn
intu
negeali⸗
Mampop⸗
fnuminret
itopate

.
S
X .

eeſulrn obeoporꝛtebit euʒ ꝓ amoꝛe xp̃i pati · Quia cũ xp̃s maledicere? nò
ni Ig maledicebat: 1 cũ male tractaret᷑ nõ aꝑpuit os ſuum. Vnde ad
niidn illud exemplũ noſtris coꝛdibus ĩpuimendũ hoꝛtat᷑ ſponſus ĩ
P lieum¶ canticis. Done me ſiẽ ſignaculũ ſuꝑ coꝛ tuũ ·quia reuera qui⸗
alonoi;· cunq illud ſignaculũ 1 exẽplar patiĩe coꝛdi ſuo pfecte ĩpꝛeſſe
lgtdſnh rit: omnẽ ire impetũ faciliter edomabit· ¶ Secũdũ remediũ
nmnq iir⸗ cotra iram ꝓpꝛiã eſt ſilẽtiũ · Vnde ſuꝑ illud ꝓuer·xu · Eatuus
tunstcm ſtatim vindicat irã ſuam- Dicit glo· Natura ire eſt vt Plata
Pidind magis ferueat: occultata langueſcat · Et ꝓuer · xvi · Qui impo
s nöſt i nit ſtulto ſilẽtiuʒ iras mitigat· Stultus ẽ hõ ſuperbꝰ p̃cipue
eſubecbeni ſi iracundus ſit hõ ille. Ad iſtud ᷣm remediũ videtur ꝑptinere
tſegun illud.Hſal. Loſui cuſtodiã oꝛi meo cũ conſiſteret peccacoꝛ ad
ieſoene uerſum me · ¶ Terciũ remedium ẽ cõſiderare vtilitatẽ quaʒ
lerenountſ habet tribulatio ꝗᷓ tolleratur patienter tam in pᷣſenti q; ĩ fu
Gpecref Manc vtilitatẽ inſinuat nobis dauid cũ dicit de ꝑſecuto
iDiniin ribus ˖ Circũdederunt me ſicut apes· Apes aculeo pungunt
Wüicei ſed ex alia ꝑte mel tribuunt. ſie perſecutoꝛes vtiqʒ punguut
aneidi cum tribulatõʒ inferũt: tñ amandi ſunt qꝛ mel celeſtis dulce
el dinis quodammõ conferũt.materiam em̃ coꝛone eterne hoĩ
menmnd miniſtrant. Vñ pſal.Supꝛa doꝛſuʒ meũ fabꝛicauerunt pecca
gocnan toꝛes· ſq coꝛonã vite eterne · ¶ Quartũ remediũ eſt ꝓpꝛioꝛũ
lnnue defectuũ cõſideratio· Eacilius em̃ ſuppoꝛtat aliqᷓs defectus
ſunan alioꝛum:qñ ipᷣe defectus ſuos cognoſcit quos opꝑtet ab alis
antnen ſupppoꝛtari · Vñ ſalo· pꝛouer.xix·Mõ indigens miſericoꝛs eſt
jrendoſt CGintu remediũ ire eſt ꝙ iracumdꝰ cõſideret ꝙ nõ poteſt
dere gluh i nocere alii niſi ip̃e ſibi antea maximũ nocumentuʒ inferat.ſ
deſoninmn aĩam pꝛopꝛiã occidendo· Quia qñ iracundꝰ vult ledere pꝛoxi
mum in rebus vel in fama vel in coꝛꝑe hoc nõ poteſt ꝑficere
gücru⸗ niſi opoꝛteat eũ antea aĩam ſuã pꝛopꝛiam moꝛtificere.
egeh Equitur de tribꝰ remediis cõtra iram alienã. Drimum ẽ?
Aunnicf eſt mollis reſponſio.· Vnde ſalomõ pꝛoũ · xv. Mollis re
emnbtie ponſio frangit iramſermo durus ſuſcitat furoꝛẽ.hõ iratus
gpenen, eſt olla bulliens.pꝛoũ.xv· Os fatuoꝛũ ebullit ſtulticiã · Cpeo
nus deſſſi⸗ aqua frigida mollis reſpõſionis fundẽda ẽ· Ecci.xvii · Nõne
rami⸗ iiuuurdoꝛẽ refrigerabit ros. Dulce verbũ eſt velut ros refrigerãs
ſuſnen

ardoꝛem ire.

ve 0O0DHX.

Scom remediũ cõtra alienã iram eſt ſilentiuz

Vnde ſalomon ꝓuer.xxvi· Cum defecerint ligna extinguet

ignis· velut ligna ſe hñt verba qᷓ reſpondentur homim ira⸗
„ 7 * 7 2 ,„ℳ₰„ . . 2
cundo vñ ignis ire nutrit᷑. Vnde ecẽ · viii· Ne litiges cum ho

mine linguato: ⁊ ne ſtrues ligna in ignẽ ip̃ius. Securius em̃

eſſet etiãẽ omnĩo recedere ab irato: ſiẽ aliq recedit ab igne 4

nõ vult cõburi nec calefieri ab eo · Vnde ad rom̃ · xii· Non voſ

metip̃os defendẽtes cariſſimi: ſed date locũ ire.

Tercium

remediũ ẽ cõtra iram alienã benefacere hoĩ irato· Vñ pꝓuer ·

xyvyv. Si eſurierit inimicꝰ tuꝰ ciba illũ · ſi ſitierit potũ da ei. et

cõgregabis carbones ignitos ſuꝑ caput eius Beneficia que
inimico exhibent᷑ ſunt velut pꝛune accendẽtes inmicos eoꝛũ
ad amoꝛẽ · Vñ exemplũ legit᷑ de hoc ĩ vitis patrũ quidã ſe

nex habuit inſidiantem ſibi: 1 ille pieparauit cibaria 1 poꝛta⸗·
uit ad euz · 1 ſic pꝛopter beneficia

De accidia.

Ccidia ſᷣm ugonẽ li · i· de ſacramentis· ſic diffinitur

Recidia eſt tediũ ⁊ amaritudo animi ĩoꝛdinata: qua

y, iocunditas ſpinitualis extinguit᷑: 1 quodam deſpera
tionis p
cit ꝙ accidia eſt quidam animi toꝛpoꝛ quo
qua bona inchoare: aut faſtidit perficere. Sclen
dia eſt peccatum graue. Drimo quia multum diſ plicz deo ꝗ
homo eſt piger tardus ad bonum: ſicut patet ex multis lo
cis ſacre ſcripture Et pꝛimo ex illo verbo pocal iii · Vtinaz

—

ꝛincipio mens in ſemetip̃am ſubuertit᷑. Sed bern . di
uis negligit ali⸗
Sciendũ ꝙ acci

frigidus eſſes aut calious: ſed quia tepidus es ⁊ non calidus

neqʒ fri

gidus incipiã te euomere ex oꝛe meo· Qalidus eſt q

feruens eſt ad bonum. frigidus eſt qui ſimpliciter deſiſut a
bono· Tepidus vero qui medio modo ſe habz. Et dicit gloſa
interlinearis· ꝙ mai oꝛ ſpes eſt de frigidis q; de tepidis· uiꝰ
rei hec cã eſt.quia tepidi quandam ſe ecuritatem accipiunt de
hoc ꝙ aliquid boni agunt:a ideo ſe non coꝛrigunt. Sed frigi

di · i · peccatoꝛes ſe eſſe malos cognoſcũtiõ citius cõöuertun-

Tepidus de oꝛe dei euomitur: quãdo in deterioꝛa pꝛecipita?

ab eo exhibita recõciliatus

T

ctlam a0
diat lie
ppenn
croi po
dligemnt
äzeüguin
ſipoltſr
nabettubi
ducqrod
tur Huced⸗
Hen
tquantin
ſe de
ture irrate
guearcep
deus iclr
*
nee denod
tüciczlar

ſiöaped

ſele
trdeces e
lihtuetta
mcapere
nnn naſcüt
intüiigeſe
vrturelo
deneige
Poreneer⸗
Dored 4

uidetetp

gn enn
V honin
ngeg annt
Derunin
t bigr
* erciue

o ire

Pondaae
beneke

inmicge
rü anniſe

tbmngatn

ien tecöcluens

ſe diffinien
dentge
din Wpen
1: Sn bnd
is vegigenn
Sdemig
ſdiſpig
ct ernihs
wenl i lung
3inoncldns
(lons c

late Nlr

Vel quãdo ĩpenitẽs morit᷑:⁊ a cõſoꝛtio ſcoꝛũ remouebit᷑ · Q
etiam accidia deo mitũ diſpliceat põt iterũ oñdi per hoc qð
dicit᷑ Luce · xv· vbi ſic habet᷑ · Dico vob ꝙ ita g · ẽ an · dei ſuꝑ v·
p · peni: a: q; ſuꝑ · xcix · iuſtis qui nõ in pe· Chi dñs feruẽtẽ pec
catoꝛẽ poſt cõuerſionẽ · xcix· pponit · ſicut dux in poplo plus
diligit vnũ militẽ qui poſt ſnga reuerſus hoſtẽ foꝛtiter pᷣmit
qᷓ; eũ qui nunq; fugit nec vnqʒ foꝛtiter egit · Hꝰ amat᷑ ageꝛ
qui poſt ſpinas ⁊ tribulos fructus vberes reddit qᷓ; qui ſpi⸗
nas et tribulos nunq; habuit · et ſꝑ ſterilis extitit · Itẽ põt ad⸗
duci quod legit᷑ u.xui · de ficulnea fꝛuctũ nõ faciẽte:vbi dici
tur· Succidite il lam: vt q́d terrã occupat · Et qð dicit᷑ Math·
xxv. Seruũ inutilẽ eiicite in tenebras exterioꝛes· Ex quibꝰ pa

tet quantnn diſpliceat deo accidia · Secundo accidia multũ

licet deo: qꝛ accidioſus magis eſt deo ĩobediens q; crea:

diſp

que accepit a deo p̃ alus creaturis.Exẽplũ de ſole · Doſuit eĩ

deus pceptũ ſoli vt ſingulis diebus veniat ab oniẽte ĩ ocudẽ

tem. ⁊ ſinglis noctibꝰ reùtat᷑ ĩ oriẽtẽ: nõ pigritat᷑ nec de die
nec de nocte nec eſtate nec byeme ĩpłè illud p̃ceptũ· It quan

tũcũqʒ laboꝛat ĩ vna die: tũ ſũmo mane orit᷑ ſequẽti die:⁊ tñ
nõ expectat tleʒ remuneratõeʒ labonis ſui:vl tleʒ penã negli
Feie ſue q̃lẽ hõ · Od hoc videt᷑ hũiſſe reſpectũ Rugu.cũ dixit.

ndecẽs ẽ xp̃iano ſi radius ſolis eũ in lecto ĩueniat · Doſſet eĩ

dicere ſol ſi poteſtatẽ haberet loquẽdi · Amplius laboꝛaui he

ri q́; tu·et tamẽ ego ſurrexi et tu adhuc doꝛmis. Poſſumꝰ eti

am accipere exẽplũ ad deteſtatõnem huiꝰ peccati ab eis qᷓ ex

terra naſcũt᷑ · videmꝰ eĩ herbas I arboꝛes q̃ cũ mimũ habeãt

initiũ ĩ creſcẽdo ad magnã quãtitatẽ ꝑuenire Et tli exemplo
vtitur Salomõ ꝓuer · vi· dicẽs · Vade ad foꝛmicã o piger 1 cõ

ſidera vias eiꝰ ⁊ diſce ſapiẽtiã ·que cũ nõ hẽat ducẽ nec prece
ptorẽ nec riapen pat in eſtate cibũ in hyeme ut comedat.
DPoteſt erubeſceꝛe pigeꝛ hõ ꝙ aĩal tam ꝑuũ in futurũ ſibi pꝛo

uidet:et ipſe vſũ rõnis habens nõ uult ſibi pꝛouidere de fu:
turo · tem pidemus aquã ſꝑ deoꝛſũ curꝛere niſi impediatur

et ſic de ommbus creaturis ⁊ animalibꝰ. Vnde Friſto · li · xi ·

XVI.

animalium Nullũ ens naturaliter eſt ocioſiũ · Vnde ĩ oĩibus
animalibꝰ res mobilis· Ex iſtis elicit᷑ ꝙ accidioſus eſt vilio:
oĩbus alus aĩalibus· Tercio diſplicz accidia deo qꝛ mũdi ama
toꝛes plꝰ laboꝛãt ꝓ pituris ⁊ momẽtaneis rebꝰ q; illi qᷓ dicũůt
ſe eẽ ſeruos xp̃i pꝛo eternis · Si em̃ cõſideraremꝰ ꝗᷓ quãta ſu
ſtinent hoĩes ꝓ tꝑalibꝰ: et quãtũ laboꝛãt hoĩes ſupbi ad oꝛꝛ
nandũ ſe huic mũdo: poſſemꝰ merito cõfundi in nob ipßis

. .
.
* * , * . . „ .
** 4 . . .„. . „. * 4 . „
. . . . , 7 . . —

adeo pigri ſumꝰ laboꝛare pꝛo regno eterno ad cõplacenduz

deo. Vñ augꝰ ·O ſi poſſemus excitare hoĩes 2 cũ ipſis pariter

excitari: vt tales eſſemꝰ amatoꝛes vite pmanentis qles ſunt

boĩes amatores vite fugientis· Vnde mentto diſplicet deo

mũdi amatoꝛes pl“ ſuſuinẽt a plura faciunt ⁊ grauioꝛa exerei
tia exhibẽt mũdo ⁊ diabolo q; ſerui xpᷣi ipſi deo:· et maioꝛem

7

ſolicitudinẽ hñt oꝛnare eoꝛpoꝛa ſua cũ oꝛnatis veſtib' q́; ſer
ui xp̃i oꝛnare aĩas ſuas c vᷣtutibꝰ a meritis. vñ abbas pambo.

„J %½

cidioſis ad hoc põt valere illud. Mathxii· De ĩimundo ſpũ ꝗq
veniens domũ ĩuenit eã vacantẽ : wadit 1 aſſumit ſepte; ſůs

.

neqoꝛes ſe: a ingreſſi hiĩtant ibi· Scoo placʒ illud viciũ diao.

5

lo:quia pꝛeſtat diabolo fiduciam temptandi boĩem de aliis
peccatis: 1 eum foꝛtiter aggrediendi: De multis enim viciis
temptat diabolus hominem tepidum et acadioſum: de qui⸗
bus non auderet hominem temptare feruentem· Vnde diat
autoꝛitas. Olle feruenti muſce non inſident · Nccdioſus em
ſe facit qſi receptaculũ oĩm vicioꝛum· Bernhardꝰ de cõſidera
tiõe · Oim cogitationũ malarũ tẽptatõnũ incentiuũ ẽoci

Nunquã ergo ſit ocioſus ſeruꝰ dei · Nugꝰ. Ocioſitas ſine dei
timoꝛe magiltra nequiciarũ ẽ .· Sic ergo pʒ ꝙ accldia 1 ociu e
oꝛgo oĩm vicioꝛũ Rccidia em̃ p̃cipue ſolet eẽ occaſio luxurie

videns mulierẽ oꝛnatã in allexandꝛia: fleuit·2 ĩterrogantib?
cauſam ſui fletꝰ ait· Due res me mouẽt .· vnũ de illiꝰ pditõe·
Xliud q; non habeo tale ſtudium placendi deo quale hẽt iſta
B qũo hoĩbus placeat: ¶ Scdo vitanda eſt acciia q multum
placet diabolo. Primo q; diabolꝰ accidioſos poſſidet qᷣete et
pacifice. Nam accidioſi non cognoſcũt diabolü in ſe geſcere
ideo nõ curãt eũ expellẽ.· Q aut diabolꝰ hĩtat ⁊ quieſcit in a

Sempli
occaſo
coglupt
dodeſde
bololer
nit Vo⸗
gaolus in
Pnus ſo
Cooltten
de⸗bbi not
teapiun
t oharet.
ucpind
locasn
bCuuhe
deteriora
diolectin
lone 1hl
Nuoton/
Cnnfalgdi
cdioſ cun
Grtone.
nns fr
etbongg

Pdeicte
Nſisctn
nidn
3 liide⸗
gichinſt
ſuchnen
in wiß
cilmdn

uipsen
ntsesur.

diſlerdo

graucteſen
NO muben

ntſ

zwrespnn⸗
ürmognt
deildti
qnublirll
datmitn
polnaert
güimſeie
1quieei⸗

—

imunde id

mit ſepuſt
lodvoni

ounAS

—
—
—

lasmn tind

on

w in

coſenir

— =☚ —
— — —

pDc4c FCCDIX.

Exemplũ de dauid ꝛ ſ. alomone: de zodomitis · Etiaz ſolet eẽ

.

ido deſiderat milta

niat · Vnð exemplũ ĩ libꝛo vi 1
exiſtẽs in occupatõe bona hẽt vnũ diabolũ euʒz tẽptãtẽ:

ocioſus infinitos demones hẽt eũ ad malũ incitãtes. Vñ pꝛo
pꝛius loc? ocioſi eſt infernꝰ ſicut diaboli: qd ſic põt oſtẽdi ·
Conſtat em̃ ꝙ ocioſus celũ nõ recipit᷑ q; celũ ẽ merces ope
rarioꝛũ· Vñ math. xx· dicit Voca opario 8 7 redde ülis merce
dẽ vbi notãter ſpecificat oparios: 1 nõ ocioſos. Neq; in pa di
ſo recipiunẽ.· Gen i. Tulit deus hoĩeʒ 1 poſuit eũ ĩ paviſum H

vt oparet᷑ · neq; ĩ purgatoꝛio Vñ pl. al In laboꝛibꝰ hoim non

ſunt ꝛc· t iõ cũ hoĩbus nõ f lagellabunt᷑. Neq; in mũdo Vn

.— r

occaſio ſuꝑbie pſ al. In laboꝛe boĩm ñ ſũt· Et poſtea·iõ tenuitt
eos ſupbia· Etia ſolet eẽ occaſio auaricie q; nõ vult laboꝛare
de br̃e ſine laboꝛe· Nolite ergo locũ dare dia:··
bolo Teronimꝰ ſꝑ aliqd boni facito ne te diabolꝰ ocioſũ ĩue.
taſpatrũ dixit quidã ſenex ꝙ bõö
15

luẽ.xii dicit᷑ de ficulnea ſuccide eã vt q;d terrã occupat · Tgiẽ

locꝰ eiꝰ nõ erit alibi niſi ĩ inferno· Tercio placʒ accidia diabo
lo. Quia hoc vicio tũc maxime hoĩes ĩfeſtat ⁊ ipugnat qn ſüt
Vnde partem dei nititur eis auferre · nec parũ

. 2

in ſeruitio dei ·

deterioꝛat ſeruitium dei: quia facit vt pſalterium cum faſti·
dio lectum minus deo ſit gratum ; pſalmus vnus cuʒ deuo
tione hilaritate · Vnde feronimus. Malleʒ pſalmum vnum

cum faſudio a acedia. Mirum ergo eſt ꝙ ſumus ita pigri et

cũ deuotõne hilaritate mentis decantare: q́; totũ pſalteriiũn

accidioſi cum merces ſit tam m agna. Vnde bernhardus de cõ

ſideratione· Si laboꝛ terret: merces inuitat vnuſquiſq; enim
ſcum ſuum laboꝛem mercedem accipiet· Vnde auguſunus
Quanta enim ſeminauerimus in operibus bonis: tantuʒ ine

.

et bona gloꝛeDPrimo enim aufert homini bona nature:nam
accidia naturale ingeniũ cetera bona natur alia deterioꝛat.

et ſi nullum damnum aliud faceret bomini niſi de tempoꝛis

dei excutere illam pigriciam 2 accidiaʒ 2 feruenter deo ſe·
uire. (Tercio accidia eſt viranda 1 cauẽda quia eſt homini D
valde nociua· aufert enim homini bona nature bona gratie

.
*„*

omiſſione: non parũ damnificaret hoĩem · Sed młti ſunt qui

damnũ iſtud nõ reputant:cũ tñ nibil nobilius habeamꝰ. Nã
in vna hoꝛa tꝑis põt homo ꝓmereri remiſſionẽ oĩm peccato
rum.dei gram·⁊ eter nã glam. Scðo aufert accidia bona gf̃e ·
Rd qð valet illud math · xxv · de buo pigro · Tollite ab eo ta⸗

lentũ: date ei qui hẽt decẽ talenta · Omni em̃ habẽti dabi᷑.·
et qui nõ habʒ: id qð videt᷑ habere aufert᷑ ab eo· Et ab eo qui
nõ habet ſtudiũ a voluntatẽ operandi ſepe aufert᷑ facultas
Juſto em̃ dei iudicio fit vt qui nõ vult operari dum põt·po⸗
ſtea nõ poſſit cũ vult· Nec ſolũ gratiam aufert accidia ſʒ etiãs

fructũ gu ex gratia deberet pꝛo cedere · Et ſic aufert totã vti
litatem huiꝰ. Bern· Quid mitiꝰ me pꝛiuares o amara moꝛs vi

te vſu q; fructu· Nam vita ſine fructu grauioꝛ ẽ q; moꝛs. De
niq; duplex maluʒ parat᷑ ligno infructuoſo ſecuris 1 ignis·
Tercio accidia aufert bona gle qꝛ bona gloꝛie ꝓmittunt ſo-
lum ſtrenuis ⁊ rigilantibꝰ Vnde luẽxii· Beati ſerui illi quoes

anget ſe · Math̃·xi · Regnum celoꝛũ vim patit᷑ ⁊ violenti ra
Fiun⸗ illud. Ecõtrario pigri ⁊ accidioſi amittunt illud· Vnde

„„.

o papa in quodã ſermone Non doꝛmientibus pꝛouenit re

gnuʒ celoꝛũ: nec ocio nec deſidia toꝛpentibus beatitudo eter
nitatis ingeritnr (De ſiliabus inuidi⸗e⸗·
Equitur de filiabꝰ inuidie que ſunt ⁊ qñ ſunt peccata
motꝛtalia · Circa quod ſciendũ 6 pꝛima filia ẽ puſillani
a8 i clein mutickeit Eſt em̃ puſillanimis qui magnis ex⸗

ſtẽs donis dignꝰ his nõ dignificat ſeip̃m· ſicut bene diſpo:

ſitus ad vtutes vel ad ſciam ad alioꝛũ directõeʒ nõ vult ᷣm
ſuã poſſibilitatẽ oꝑari vt hiis ſe dignificʒ · Cõtrariat᷑ em̃ legi
nature · Omĩa em̃ ſᷣm ſuã naturalẽ ĩclinatõem exequunt᷑ ſuas
actões ſcðᷣm cõmenſuratõʒ ſue potentie.vt pʒ in rebus tam
cognitõe carẽtibꝰ q́; cognitõeʒ habentibꝰ. Quia tamẽ quãdo
qʒ puſillanimitas ꝓcedit ex ſuꝑ bia(in qᷓ̃ xpuſillanimꝰ nimis iĩ⸗
mtit᷑ ſue ꝑtinacie 1 ꝓpꝛie ſnĩe qᷓ̃ reputat ſe inſufficienteʒ ad
eã q;̃ põt· Vnde pꝛoun xxvi. Sapientioꝛ ſibi ſtultꝰ videt᷑ ſepteʒ
viris loqᷓntibus ſnĩias) multouẽs ẽ peccatũ moꝛtale· ſ· qndo

gheept
geitisd
vilia etn
cpti pen
glidi u
duatrpedt
pwnit
ninüdeſea
laginualen
bopront
Ctümotta
ſereſtanaſ
Pbonu
gunzhet
etnauſend
orare miſ

rei/ Mceſi

6nnalumen
ſaäſti 10

utibi vid

hun y ſun
msdeleck⸗
Co non pe
guinto
Nltig: ſi
maginq
ſenon poſl
Nſeiicinn
Pnoſin
metrſbere

renbſ

rianſife
marmhuhe
ulemteip
oummtonn
iimade
ſert we
mnd

r wiolen,
urt Aad e
despont
s benian
businnn

giſunenn

fliigaln
gingi
vt l n,
Gininiſn
inniei
n apn
minnheemn
muttnid
luninynmt
ſuffunm

norte

.
ſennnln
ndro

DG4 XCCODIA

gratiis diuinitꝰ ſibi datis nõ tendẽdo ad bona: ſ 3 diutẽdo ad

vilia et mala. Vñ dominꝰ ſeruũ pigrũ dãnauit puniuit qᷓ ac

ceptã pecuniã dñi ſui ſuffodit ĩ terꝛiã ⁊ nõ ẽ opatꝰin ea ꝓpteꝛ
quẽ dã puſillanimitatis timoꝛẽ· Ad iſtã filiaz accidie poſſuũt re
duci tepiditas· mollicies: ⁊ ſõnolẽtia que ab aliis ſpẽs accidie
ponũt᷑· Vnde mollicies qñʒ magnũ ẽ petm̃ ſeᷣm eũde m her
mãnũ de ſchilditz. ſcʒ qñ hõ nõ renitiẽ car nalibꝰ:ſʒ volũtarie
eas inualeſcere ꝑmittit · Sõnolẽtia aũt que vigilãtie et caute

le opponitur pòt eẽ cauſa moꝛtaliũ peccatoꝛũ:⁊ qᷓndoq; pec:
catũ moꝛtale: vt quãdo hõ nõ eſt cautus et vigilãs ĩ his que

neceſſaria ſi ad ſalutẽ. Tepidꝰ eſt modicꝰ et remiſſus amoꝛ

að bonũ ¶ Secũda filia accidie ẽ malicia qᷓ ſignat inimiciciã

quaʒ hẽt aliqs ad virtutes ꝙ fit inimicꝰ virtutũ:⁊ ex pigricia

et nauſea dolet de hoc qð aliquid boni debet facẽ ſ. ieiunare

orare·miſſam audire. 1 ſie de aluis . Sed libenter iret ad cho

reã: hoceſſet ſibi dulce.⁊ ſic de aliis. Ergo confitendũ eſt hic

ſi malum cum gaudio perpetraſti.et bonum opus cum triſti

cda feciſti 1 cum tedio magno. ?ta ꝙ vna hoꝛa in eccleſia lon⸗

gioꝛ tibi videtur q; tres in foro vel in choꝛea · Et hoc eſt ſi⸗
gnum ꝙ ſunt vacui a gratia.et coꝛ eorum plenuʒz ẽ cum mũ
danis delectationibus et gaudiis. Vnde Kpoſtolꝰ. Fnimalis
homo non perdpit ea que dei ſunt. Vnde beatus Kuguſtinꝰ
libro quinto confeſſionum. Gaudium diuine dulcediniſ nõ
deguſtas: ſi carnali delectatione cor maculas Vnde Bern⸗
bardus in quadam epiſtola. Quomodo ignis et aqua ſimul
eſſe non poſſunt: ſic ſpirituales et carnales delicie in eo⸗
dẽ ſe nõ cõpatiũt᷑
ꝙ nõ ſolũ odio vᷣtuteſſʒ etiã illũ q ſuadʒ mihi vᷣtutes et vult
me trahbere ad bonum· Verbi gratia · Si aliqs diceret michi
ꝙ deberem ire ad ſermonem vel ad miſſam vel orare debe⸗
rem · vel ſi quis me fraterne ammoneret et corriperet pro
exceſſibus meis . Vel predicaret michi quid fugiendum ſit
ſcilicet peccata. Quid ſeruandum ſcilicʒ precepta et virtutes
Quid timendũ ſit ⁊ memorãdũ ſ cʒ moꝛs ⁊ extremũ iudicium

Teꝛcia filia ẽ rãcoꝛ· et ſe eq ex ſecunda. ſcʒ G

eyx hac ꝑtinacia puſillanimꝰ abutit᷑ ſuis boniſ naturalibus · vl

Quid deſiderandũ ⁊ petendum · ¶· gratie ⁊ virtutes in pᷣſenti
gloꝛia in futuro:illũ odirem ⁊ toꝛuo vultu reſpicerem·hoe
pꝛouenit ex nimia triſticia ⁊ pigricia aud habet: ⁊ nõ vult
reſiſte re: ⁊ ita mẽs ⁊ coꝛ amaricanc ꝙ nihi
lis mentis amaritudo dicit᷑ rancoꝛ · Vnde hermann“ de ſchil ·
loquens de hiis duabꝰ filiabꝰ dicit · ꝙ malicia eſt quoddã fir
matũ odium ad repulſatõem oĩm medioꝛũ ad deũ reducẽtiũ
conſtat ꝙ ẽ grauiſſimũ pctm̃.Vñ richardus ſuꝑ illud nõ in
fermento malicie dicit. & malicia eſt ex pꝛopoſita deliberati
one malo cognito: malo anĩo conſentire· Vñ etiã criſoſt.ſuꝑ
math̊. Sicut ignis quãto ampliꝰ ligna ſuſceperit in maioꝛem
flammã ſe erigit:ſic anĩa mala quanto magis veritatẽ audie
rit: eo ampliꝰ in malicia excitat᷑ · Sed rancoꝛ ſcdðᷣm hermãnuʒ
de ſchil. cũ ſit qꝗᷓdam amaritudo abominatio vel deteſtatio
virtutũ vel hoĩm ad ſpũalia inducentiũ vel etiã ip̃oꝛum bo:
noiꝛũ: ſp eſt pctm̃ moꝛtalelicet pꝛimi motus poſſint eẽ pctĩ
venialia.· Quia hmeundẽ abo minatio ſpiritualiũ ſedᷣm genꝰ
ſuũ eſt graue pctm̃ moꝛtale multo magis q; tediuʒ boni niſi
cõſiſtat in pᷣmis motibꝰ ſenſualitatis· Quãdo em̃ ad delibera
tionẽ ratõis ⁊ conſenſuʒ voluntatis ꝑtingit: eſt valde graue
pctĩ· Quia eſt quedã periculoſa renitẽtia cõtra ſpũalia ⁊ di⸗
uina. Hſal. Tu vero odiſti diſciplinã · ¶ Quarta filia ẽ toꝛpoꝛ
eſt quedã ĩſenſualitas pꝛopter quã hõ non põt ĩduci ad ex⸗
ecutõem mandatoꝛũ dei·hocẽ ꝙ hõ tam ſtolidus ⁊ durus et
peruſus erit ꝙ non poteſt induci ad ſeruandũ pꝛecepta dei ·

Et toꝛpoꝛ circa pᷣcepta eſt pctm̃ moꝛtale ſᷣm genus ſuuʒ quo

iincidit in rõem inobediẽtie · Ad hanc filiã acedie reduci pñt
Dilatio · tardit as.negligẽtia · Pro qꝰ ſciendũ 6 bm hermã. de
ſchil.dilatõ ẽ multiplex· ſ.cõuerſionis q̃ ẽ va
cõtra ſapiẽtẽ. cci · v · Ne tardes ouerti ad dñm:⁊ ne differaſ
de die ĩ diẽ · ſubito em̃ veĩet ira illiꝰ:⁊ ĩ tꝑe vindicte diſpdet te

Ktẽ ẽ dilatõ cõfeſſioĩs q̃ ſine pctõ moꝛta li vltra annũ differri

ñ pt · pʒ extra ðᷣ pe· ⁊ reoĩs vtriꝰqʒ · Et exiſtẽti ĩ pctõ moꝛtali
dilatõ cõfeſſioĩs ẽ valð ꝑiculoſa ⁊ dãnoſa· qꝛ qͥ culpã moꝛtal
peccati mox expiare non curat: cito ad aliud mortale cadit ·

boni ſapit. It ta

de piculoſa. qꝛ

(uufn,
ſtem di
dicunt ei
zug viidd
bachoufn
ctu Sen
nabuntci
nnpoͤele
ſcuthivis
permmülam
niſſencot⸗
tin⸗(Cur
ltouim ma
min acadin
aſideſper⸗
timeterni
cluͤn eſ
Atomi pat
fandüetc
gömeden
t petm
ſnckü pu⸗
inog mot⸗
tepcton
Gliata.Q
Ciocecketu
Cnndoef
ſotchbtic
Peccntame⸗
ratur ont
intalbug
Talis enng
hanieg ini

1ltcon
dDNlrecet,
8ſiglloröͤn
voſtndheg

jetüiaiiſſ
entm men

8venitri e
ſcn bmninn
del
aüthound
poſnreii

lii ſon ge

Ndinbont i

dei deten

Aridegn
ennſoanlan

rtiſluetpe

poͤtiduone

Dus 1dmd 4
dil pegn/ N.

genus i

e ut
igin bernun
legelof

Quia ſᷣm greg vnum pctiñ̃ mox ſuo pondere ad aliud trabit
Item ẽ dilatio inchoatõis boni opis· vt patet ꝑ eos qui ſeſ

dicunt cras cras moꝛe coruoꝛuʒ quouſq; moꝛs veniat· Vnde
aug · viii · cõfeſſionũ · Quãdiu ⁊ crasgquare nõ mõs q̃re nõ ex
hac hoꝛa finis ẽ toꝛpedinis mee? ¶ De tardidate qũo ſit pec
catũ· Sciendũ ꝙ tarditas ⁊ negligentia ſᷣm reatum pctĩ ſatis
incidunt cũ pꝛemiſſis qꝛ circa pcepta ſtatim implenda: tardi
tas põt eſſe qñqʒ moꝛtale ꝓꝑctm̃: ⁊ multo magis negligẽtia.

ſieut ſiquis eẽt in pctõ moꝛtali ſi tardaret de hoe contiteri do
nec miſſam dixiſſet peccaret moꝛtaliter· etiam ſi ſtatim poſt

5

miſſam cõfiteret. Et mul 0 magis ſi totaliter negligeret cõſi
teri · (OQuinta filia accidie eſt deſperatio.q; difſidentia me⸗ E

ritoꝛum mater eſt diffidentie pᷣmioꝛum-Dicũt cm̃ aliq · ex ni

mia aceidia ego nõ poſſum iſta facè veniã vbi poſſim. ſie “

qſi deſperant ð vita eterna. Sed ſi ſine laboꝛe ⁊ bono oꝑe vi
tam eternã habẽ poſſent tũc bñ reciꝑent· Et eſt rauiſi nuz ;

pctõꝛũ deſperatõ · Vñ pſidoꝛꝰ de ſũmo bono· Deſꝑatio peioꝛ

eſt om pctõ. Vnde etiã augꝰ ſuꝑ tohem-De nemine deſpe⸗

randũ elt cũ eſt in hac vita. Solũ em̃ deſperatõnis crimen eſt

qʒ mederi nõ põt· Sciendũ bm herman · de ſcilditz · Deſpatio
eſt pctm̃ moꝛtale:ĩmo grauiſſimũ pétõꝛuʒ: ⁊ pctm̃ in ſpiritu

ſanctũ apud ſãctos doctoꝛes · Lñ ſiẽ alia peccata hẽt quoſb’“ö
pꝛimos motꝰ licʒ valde ꝑiculoſos:tñ nõ ſꝑ foꝛte habentes ra
tionẽ pctõꝛum moꝛtaliũ· Sexta filia acedie ẽ euagatio ir
ca üllicita· Qui eni abſoꝛptus eſt triſticiaʒ: non habens in e

Quando em̃ homo non habet delectatõòem in deo: tune qrit

cõſolatõem ab extra:q; anima hoĩs ſine delectatõne eſſe nö

poteſt· Et iſta euagatio ſepius eſt peccatum moꝛtale·ſ.qñ ta

lis euagatio circa talia obiecta verſat᷑ que ſecunoum ſe ſunt

peccata moꝛtalia in quibus aliquis moꝛoſa delectatione mo
ratur non ſolũ anĩo talia operandi:ſed cã oblectandi animi
in talibus vt ſupꝛa de peccato moꝛoſe delectatõis dictum eſt·

Talis euagatio eſt peccatũ moꝛtale tſta enim euagatõ facit
homĩes inſtabiles 1 imperſeuerantes. Nota ꝙ indeuotio ?

euagatio ex ꝓpoſito et ſcienter vl ex mala cõſi uetudine circa
boꝛas canonicas dicẽdas · cirea miſſas legendas· ⁊ circa quod
libet officiũ diuinum ⁊ in locis ſacris quandoq; poſſunt eſſe

pctã moꝛtalia · ſeʒ qũ homo ita remittit᷑ circa talia ꝙ ita ĩde⸗

uotus a vagabund“ in mente ſit ꝙ vel verbũ ad ſe ꝑtinens

vocaliter nõ dicit· vl truncate vel indeuote abſqʒ omni in:
tentõe dicit· vl dictum ab aliis nõ attendit · vel diſſolutõnem

nimiam 2 irreuerentiã ĩ choꝛo vel circa altare vl'in eccleſia fa
at · qꝛ ex pcepto eccleſie tenent᷑ qui ĩ ſacris oꝛdinibus ſunt cõ

ſtituti ſtudioſe ⁊ deuote celebꝛare officium nocturnũ diur:

nu. vt habet extra de cele· miſ: c· pꝛeſ biter. et caplo dolentes

Et dimitteret vnã hoꝛã ſcienter ⁊ ſine cã rõnabili peccaret
₰

moꝛtalr Tõ habẽt beneficia: ⁊ circa curã tꝑaliu; nõ occupanc
ſiẽ ſeculares: ⁊ iõ deuotiꝰ ⁊ attẽtius deo intendãt · ¶ Sequiẽ

cõſiderare quũo tediũ boni ſit pctm̃ moꝛtale · Dro quo ſi cienda
q; bm hermãnũ ð ſchil. q Tediũ boni põt conſiderari triplr·
no mõ ꝓut ẽ cdã motꝰ natural ex laſſitudĩe coꝛꝑis pꝰ exer
citiũ ſpũale ꝓueniẽs.a ſic nõ ẽ pctm̃ · Scdᷣo mõ ᷣm ꝙẽ motua
appetit? ſenſitiui contriſtati de oke ſpũali laboꝛioſo·et põt

eẽ petm̃ veniale quãtũcunqʒ etiã iſte appetitꝰ ſit deliberatꝰ.
q cõſenſus ĩ veniale nõ ẽ niſi veniale · Verbi gra.Sic̃ cãto vl
oꝛo cũ tedio. ⁊ tñ ꝓpterea nolo dimittẽ ſic ẽ ſolum veniale.

Tercõ mõ cũ hꝰ tediũ redũdat ĩ obmiſſiõʒ eoꝛũ q̃ᷓ ſunt nccia

ſaluti · et ad qᷓ hõ nccio tenet᷑ · et ſic ẽ moꝛtale · Verbi grẽa · Siẽ

ñ audiẽ miſſã ĩ die dñico l ꝓnĩaʒ iniũctã ñ cõplẽ. Qu ãt tediũ

redũdat ĩ cõſenſũ rõis vlł volũtatis bonũ diuinũ nõ amãtis
vxłcũ faſtidio recogitãtis:ẽ pctm̃ moꝛtale· Tũ ex eo ꝙ rõ vo

luntas cũ triſticia terunt᷑ ĩ bonũ de qꝰ gadendũ eẽt · qð dirẽe

cõtrariat᷑ caritati · Tũ etiã qꝛ tale tediũ redũdat ĩ obmiſſionẽ

eoꝛũ q̃ nca ſũt ſaluti·ſ· diligẽ verũ bonũ · I declare a malo
Si aũt tediũ illud ex obmiſſiõe boni:⁊ difficultate aggredi:
endi bonũ ducit ĩ deſperatõem · tunc iam accedit ad petĩ in

ſpm̃ſanctũ · Et ſi tediuʒ ita creſcit iniiciat ſibi manꝰ tunc iã
P

ſimilis erit iude qui laqueo ſe ſuſpendit · Ergo magna mala
ouri poſſunt ex tedio et ex accidia niſi ei reſiſta·

tereten
cet nutu

duluter

feinclin
pluig
ter dint c
uſneiq
glipene
nrſeſube
ſitnaed
ſehumar
nemelio⸗
cotra hoe
Plaretep
bdlligit
peinet ad
oleni⸗
niititig
ſeiadede i

litini

budmin
ſno: tue .

licfek
Poltilos,

mons E
tüiegncen
tom 1 ſenn
tgleginil

. fechon

ſunnn
Gee
Sprg
taugnn
ledſenun

iſgennn

Adblrin⸗
ellnntcen
dinbuſonth
cckumi dee
aloweng
uhl en

Doqeoſani
ſorrn ni
eop
züngenon
ordoß
ſedaber
gi⸗ G ⸗
ſolunnit
niͦ ſutii
dleinmn
huinip

6

— =—

ias

1 Pine
Pri nn
timemm
alen ihe⸗
colt“ ſ⸗

rc

5

5
R

DbGD CCDIK. xVr

Ccidia palliat ſe ſub triplici ſpẽ vᷣtutũ. Et pᷣmo ſub fi Eᷣ
cia ſpẽ diſcretõis qdð maxĩe appet ĩ illis q dicũt ꝙ libẽ
ter exercerẽt ſe ĩ operibꝰ ſtrenuis:niſi ĩ hoc metã diſ. cretõnis
et natural vᷣtutis excedere ſe timerẽt· Remediũ contra illud ẽ
ꝙ hõ cogitet ꝙ miti debilioꝛes eo magis ardua ꝑ co oꝑatõez

diuine gre oꝑant᷑ q; ſint illa ad qᷓ ꝑ diuinũ ĩſtĩctũ aliquotiẽs

ip̃e inclinãtur. t ꝙ firmiter ſpeꝛet ĩ adiutorio diuino qui ip
ſũ ꝑſuã grãm ĩ bonis acubꝰ poterit vigorare · vt etiã cõfidẽ:
ter dicat cũ Aplo · Oĩa poſſũ ĩ eo qui me cõfoꝛtat· OQerta igit᷑
cauſa ẽ: quare paud ſũt feruẽtes ĩ exercitio virtuoſorari ſi uüt
qui plene deo cõfidũt ꝙ poſſit eos cõfoꝛtare ¶ Secũdo occl
tat ſe ſub ſpẽ hũilitatis.· Sicuc q dicũt ꝙ libẽter feruẽtiꝰ oꝛa⸗
rẽt: ⁊ crebriꝰ elẽoſinis et oꝑibꝰ pietatis iſiſterẽt: ſi ex hꝰ fau
rẽ humane laudis et propaʒ cõplacẽtiã ſcidere nõ timerent:
ne melioꝛes apuð hoĩes reputarẽt᷑ q; ſũt coꝛã deo . Remediuz
cõtra hoc ꝙ qñ hõ timet ꝙ de vᷣtutis exercitio aliqᷣd ĩcidat cõ
Placetie pꝓprie vel humane: tũc propter timoꝛẽ cõplacẽtie de
3 diligẽter penſar vtrũ ad tlia oꝑa exercẽda ĩ publico aſtri

—☛

gat᷑ ex nccitate łex caritate: ⁊ ſi ex ncẽitate aſtringat puta ꝙ

ꝑtinet ad vᷣitatẽ vite: ſiẽ doctori ĩcũbit vitatis doctria ĩ publi
co.etiã audir miſſã.dare elemoſinã. audire bmonẽ. oꝛdĩet P
mã ĩtẽtõeʒ ĩ deũ:⁊ ſi occurrit reſiſtat. Et tẽ ꝓpt᷑ tĩoꝛẽ cõplacz
tie ĩcidẽde ñ dimittat ĩ publico freqntare · qꝛ ſi illabi ð hoc
cõplacẽ tia:ille rſiſtat ⁊ dicat cũ Ben Propt te ñ ĩcepi:nec ꝓ⸗
t te dimittã: Si ãt aſtrĩgat᷑ ad illa ex caritate l volũtatiſ ar⸗
itrio: tũc dʒ ea tãdiu freqᷓntar̃ ĩ puato donec ex frequentia
actuũ effectꝰ eiꝰ tm̃ firmet᷑ ĩ bono vᷣtutis a ĩ amore diuino
poſſit illos actus etiã in publico ſine periculo complacentie
exercere ¶ Tercio occultat ſe ſub ſpede deuotõis a ſ pual feꝛ
uoris.Qð appet ĩ his qᷓ dicũt ſe ideo pᷣtermittẽ quarùdã v᷑tu
tũ exercicia ad qꝗᷓ req̃rit᷑ exterioꝛ occupatio: vt ĩtie cõtempla⸗
tõni ⁊ feruori deuotõnis amplius ad deum inardeſcant · Et
tales in illum erroꝛem incidunt ꝙ dicunt ꝙ exiſtẽtes in ſtatu
rfectionis et contemplatõnis in eleuatõe coꝛpꝑis xpᷣi nõ de
bene aſſurgere nec ei reuerentiam exhibere · dicentes hoc eſſe

XVE.

imperfectionis: ſi a puritace altitudine cõtemplatõnis tĩ
deſcenderent ꝙ circa ſacramentũ xp̃i aut humamtatẽ 1 paſſi

XCCW5⅓NWπWU.

onem xp̃i aliqd cogitarẽt · Sed illud eſt nimis erroneũ. Quia
nulla poteſt eſſe tanta deuotio dum tñ homo non rapiat᷑ ſu

piꝛa ſeip̃m ⁊ a ſenſibus extrahat᷑:que hoĩem poſſit abſoluere

ab obligatõe que tenet᷑ pꝛeceptis dei ⁊ ſtatutis eccleſie: qbus
homo aſtringit᷑ ad deo gratias referendũ de beneficio incar
nationis ⁊ paſſionis xp̃i et eius ſacramẽtis· Et ideo nulla po
teſt eſſe tã feruens deuotio qᷓn homo teneat᷑ in eleuatiõe coꝛ
poꝛis xpᷣique paſſionẽ dominicã repᷣſentat flectere genua:

2 reuerentiã deo exbibere· ECxemplũ· NHrat quedam que ſe val

de reputabat eſſe deuotã: que vna vice infra miſſam ꝓſterne
bat ſe ⁊ noluit eleuare caput:tunc miles ſtans circa eã dixit

ei · Erigas te: iam em̃ eleuat᷑ coꝛpus xp̃i Et illa. ẽgo ſum ſup

hoc · et ſic ſe non erexit· Tunc miles iterũ ⁊ iteruʒ ammonuit
eam · Et illa vt antea reſpõdit ſibi. Tunc miles cũ ꝓpꝛio pede
reiecit eam de ſede dicens· in nomĩe diaboli es tu ſup hoc ꝙ
debes exhibere reuerentiã creatoꝛi ⁊ redemptoꝛ tuo⸗
—— (Remedia contra accidiam·

„ *

Equitur de remediis contra accidi

am. Quoꝛũ pꝛimum

thonius tẽptatus ſpũ accidie ⁊ reſidẽs ĩ heremo dicebat· Do
mine ſaluari deſidero:ſed vane cogitatões nõ ꝑmittunt me
quid nam faciã et quomõ ſaluari debeo oſtẽde mihiæEt reſpi

ciens vidit quendã aſtantẽ toꝛquentẽ funiculuʒ qui ſibi ſimi!

erat: deinde ex oꝑe ſurgentẽ ⁊ oꝛantẽ:et iteruʒ ſurgentem et

plectas facientẽ de palmis. et inde rurſus ad oꝛatõem ſurgẽ
tem. Grat aũt ille angelus dñi: ⁊ dixit ei: ct tu ita faciens an⸗
M thoni ſaluaberis. ¶ Secundũ remediũ eſt conſideratio labo
ris xp̃i qui pꝛo te pꝛins laboꝛauit ĩ terris· Vnde greg Si paſ
ſio xpᷣi ad memoꝛaam reducit᷑ c Mathx· Non eſt ſeruus ma
ioꝛ dno.Magna ſuꝑbia eſt ſi velit quieſcere ſeruus exquo la

boꝛauit domin.· Laboꝛauit aũt dña ids xps pꝛimo in natiui:
tate: cum ao durſi pꝛeſepium poſitus fuit: vilibꝰ pannicul

NIeſtm wilhelmü lugdunenſẽ diuerſitas occupationũ
Moc remediũ habetur in vitis patrũ vbi legitur ꝙ beatꝰ An

uolur⸗

ſoborauit

bitſupt

boꝛatct

geſantti
auoiuite

gle ſallel

oire nol

Ppolis
lutinegue
Pberitine
lenmaset

tu Hextol

n ſadid

punſusto

debemn?7

femedi e
ſheramar
rabut iete
tonotten
ſoͤ poteuz.
Nolaborzre
Nltia Vnd
nnileueg .

yud N

inndent fri
loſeaitl

nErit nin

todenp
mrC
ſdẽ ts
Por ie eſĩ
ſchegrar.

owrpii

Polt iſte

7

1 lſeche
NNerfcoinn

Ktatli
inentiec
fkckmren
dam geeen
milangane
ns arad dn
lubblnin
tamamnynn
egci Proc⸗
Btuſap bar
outuof

wuͤpimn
18 0ccupnni
turgbrl
mo dictrl⸗
öpmmimmt
De ninſtni

4

nmſogetent

EN ſr

mur⸗

laboꝛanit oꝛe ꝑ pꝛedicatõeʒ · DPſal. Laboꝛaui clamans rauce fa

ctie ſunt fauces mee· Sed heu paudi audiũt xpᷣ̃m: cuʒ tamẽ ter
ra audiuit clamoꝛẽ ſuũ cum tremuit tempe paſſionis a petre
que ſaſſe ſunt · Sʒ heu miſeri peccatoꝛes eũ ĩ ſuis p̃dicatõibꝰ
audire no lũt vt cõuertantc ⁊ ſaluent᷑· Quarto laboꝛauit ſuis
pedibus · qꝛ circũibat ꝑ caſtella annuncians regnũ dei nõ em̃
iuit in equo vel in curru ſed nudis pedibꝰ. Tohᷣ.iiii · Eatigatꝰ

ips ex itinere ſedit ſuꝑ puteum. Quinto laboꝛauit oculis ſcʒ

lacrimas effundendo. Vñ iob· xvi. Eades mea intumuit a fle
tu· Sexto laboꝛauit toto coꝛꝑe ⁊ oĩbꝰ mẽbꝛis ſudoꝛeʒ ſangui
neũ ſudãdo: flagellis eũ cedendo: erucẽ poꝛtando.⁊ in ea ex
panſus toto coiꝑe moꝛiẽdo.Grgo merito exẽplo ipiꝰ laboꝛa?
debemꝰ 1 nõ ociari · Cohᷣ.·xiii · Exem plũ em̃ dedi vobᷣ. ¶ Teciũ
remediũ ẽ cõſideratõ laboꝛatõis· q; ꝑ laboꝛeʒ quẽ h̊ patimur

liberamur alaboꝛibꝰ ⁊ a penis eternis· qᷣbꝰ diẽ pſal: Labo
rabũt ĩeternũ ⁊ viuẽt adhuc ĩ finẽ. Vñ greg.Dũ laboꝛe trãſi
toꝛio atterimur:a perpetuo laboꝛe liberamur. Sed peccatoꝛ
nõ põt euadẽ q̃n aut eternaliter oꝑteat eũ puniri: aut hic ad
tꝑs laboꝛare ⁊ ꝓ pctĩs ſatiſfacẽ ꝑ tribulatõnes a alia bona ex

ercitia· Vnð ſiqᷓs cõſideret diligẽter foꝛtes eternas penas ĩ⸗

ferni: leues reputabit laboꝛes pᷣſſuras huiꝰ mũdi.Vñ greg ·
ſup illud Math̊.viii. Giicient᷑ in tenebꝛas exterioꝛes diclt ĩ in
ferno erit frig?
lis: fetoꝛ ĩtolerabilis: tenebꝛe palpabiles: f lagella cedentiũi·

ĩtolerabile: ignis ĩextinguibil: mis ĩmoꝛta

hoꝛrida· viſio demonũ: cõfuſio pctõꝛuʒ: deſperatõ oĩm homi

nũ · Grit enim miſeris moꝛs ſine moꝛte: defectus ſine defectu
Quiga ibi moꝛs ſꝑ ĩcipit · ⁊ deficẽ neſcit. Exquo ſ. equit ꝙ meri

to dẽ mꝰ hic vniũſaliter opari vt ab illis eternis malis libere

Nox pᷣceſſit dies aũt appꝛo pinq̃uit. ꝗꝰ mag rephẽſibiles ſũt
ꝗ tꝑe gratie q; ꝗᷓ ante ĩ veteri teſtamẽto ocioſi fuerũt.Gt hoc

XVI.

ĩuolutꝰ.Vñ diẽ ꝑ ꝓphetã· In laboꝛibꝰ a iuuẽtute mea.Scdo
laboꝛauit coꝛde ꝑ anxietatẽ a triſticiã cõpaſſionem quaʒ ha
buit ſuꝑ peccatoꝛes· Marciviii· Miſerioꝛ ſup turbam· Tercio

Quartũ remediũ ẽ cõſideratõ tꝑis ĩ q ſumꝰ cõſtituti N
qð e tꝑs gr̃e qꝛ nos ſũꝰ ĩ die: ⁊ antiqᷣ fuerũt ĩ nocte. Vñ apls

”äl ye SSee vereqhb⸗
ppter pꝛecioſitatẽ tꝑis in quo ſumꝰ. Vñ berũ.Nihil pcioſius hoef
tpe · Et ergo vt poſſimꝰ digne rõem reddẽ · de nr̃o tꝑe dẽmꝰ il gtozcot
lud vtiliter expendẽè· Vñ greg· Siẽ capillꝰ capitis nò peribit: H nnm
ſic nec momẽtũ tpis q̃n de eo oꝑtet nos reddẽ rõem quomõ unk
ill ud expenderimꝰ. hoc ſꝑ eſſz memoꝛandũ oĩ die 1 omĩ hoꝛa 4 ut
ſiẽ legit᷑ ðR quodã bono hoĩe ·ꝙ qũñcũqʒ audiuit hoꝛalo giũ ſiq C
re tunc ſp dixit O deus iterũ vnã hoꝛã tẽpoꝛis gratie expẽdi e ech
de gio tibi redditurꝰ ſum rõem quomõ ĩ illa vixi· Vnde etiã oc⸗
anſhelmꝰ in medita. Olignũ aridũ ⁊ inutile eternis ignibus Kan
dignũ · qͥd reſpondebis ĩ illa die cũ eyiget᷑ a te vſq; ad ictum er i
oculi om̃e tꝑs viuẽdi tibi ĩpenſum? Tunc quippe damnabi D
tur qᷣdqd fuerit inuentũ operis in te vl ocioſi ſermonis vſqʒ ſ
a minimã cogitatõę: 1 tẽpus quo vixiſti ſi nõ fuerit ad vo⸗ (en⸗
O lũtatẽ dei directũ · ¶ Quintũ ẽ cõſideratõ fu t᷑e mercedis.Vñ kncbi⸗
aug. Si laboꝛ te terret vide mercedẽ. Vñ geñn· xv. Et factus ẽ Wewee
ſermo domĩ ad abꝛabã ꝑ viſionem dicẽs· Noli timere abꝛabi timnſn⸗
ego ꝓtectoꝛ tuus merces tua magna nimis- Sic iam potef· ſeunc zer
xps dicẽ cuilibʒ homĩ bonũ opꝑanti · Ergo ſi terret pigru ho⸗ hevinm
minẽ laboꝛ:attrabat eũ merces. nã grauis dieta videt᷑ bꝛeuis V Venattes
nm ercenar io ſi in fine diei expectat magnũ pꝛeciũ tempoꝛale Eltefſn
qð tñ parũ ẽ reſpectu etermi p̃mii. Vnde gre: Spes ĩ eternita re
te aãm exigit · Et idurco nulla mala qᷓ exteriꝰ tollerat ſentit A.
. Criſoſt · Si tẽpeſtas nautia:vulnera militibuſ: ſi frigora agri iſunke
cultonbꝰ ꝓpter pꝛemiũ tẽ poꝛale leuia ſũt:Quãto magis dñt uetiit
eẽ leuia ꝓpter pꝛemiũ ſempiternũ.Siqͥ dẽet ſurge vigila rri gi
oꝛa bac die: ⁊ cras dabo tibi centũ floꝛenos· Et ſecũda nogcte uurftaten
plus ꝓmitteret· Et terda nocte multo plꝰ. t qᷓrta maioꝛẽ bbo himuni
noꝛẽ ⁊ dignitatẽ ⁊ diuitias q; hẽt ĩperatoꝛ: faceres libenter nde
ſp onte 1 ꝓmpte.Sʒ hec nihil ſunt reſpectu mercediſ quã deꝰ olen
pꝛomittit operãtibus bona opera. Vnde bern. ſuper cantic Mi
Reuera vm ẽ gaudiũ ⁊ ſolũ qð nõ ð creaẽa ſʒ ð creatoꝛe cõocci Getmi⸗
pic: qd cũ ꝓpoſſides nemo tollet a te: cui cõparata oĩs aliũde utbhe
iocunt itas meroꝛ ẽ· oĩs ſuauitas doloꝛ eſt:om̃e dulce amarũ untihin
omne decoꝛũ fedũ. omne aliud q; delectare poſſit moleſtum. ſnntde
Vnde augꝰ. de li· ar· Tanta eſt puleritudo iuſucie: canta eſt

deinpn

Ptzniin
enimnvi
adeſani
Z
n “
nnet
egemiin
teyſchdi
guippedmn⸗

n ſemnonitt
nöfumnnn
futemmerde
gei pbthin
Nolänm tui

nsdeingtt

ſmegie
ditnddien

peni um

res inmn

tollertlen

lſfnp

Duitone

ſrassloon

acquirit᷑ · Vnde exemplũ de hoc legit

—„ 8 R
.
. .

iocunditas lucis eterne: vt etiã ſi non liceret ĩ ea ampliꝰ ma

nere q́; vniꝰ diei hoꝛa: ꝓpter hoc ſolum innumerabiles anni
hs vite pleni deliois · ⁊ etiã cũ affluẽtia tꝑaliũ bonoꝛũ rẽe me
ritoq; cõtemnerenẽ᷑· Vnde etiã ihero.in quadã epla · Nullłꝰ la
boꝛ durus nullũ tꝑs longũ videri debet: quo gła eternitatis

₰

in vitis prm· Quidã fr̃ ĩ
terrogauit abbatẽ Achillẽ dicẽs ˖ Qur ſedẽs ĩ cella mea patioꝛ

accidiã? Qui ſenex ait · Quia nõdum vidiſti requiẽ quã ſpera
mus. neq; toꝛmenta que timemꝰ. Si em̃ ea inſpiceres diligẽ
ter · et ſi vermibus eſſet plena cella tua vſq;:
ip̃is ꝑmaneres ſine accidia: (̃II
— NVaricia deteſtanda eſt. pꝛimo ꝓpter multiplices ma⸗

a vſqʒ ad collũ etiaʒ in
De peccato auaricie·

ledictões que mn ſcripturis auaris inf licte ſunt Vnð
5 „ 7 „ ð „ „ èêèõ ☛ *. .
luẽ. vi· Ve vobis diuitiꝰ qui hic hẽtis cõſol atõʒ vr̃aʒ
Tacobi:v· Agite nune diuites· ploꝛate vlulãtes ĩ m ileriis vris

que adueniet vob· Diuitie veſtre putrefacte ſunt· et veſtimẽ

ta veſtra a tinea ſunt comeſta· NRurũ 1 argentũ veſtruz erugi
nauit · ⁊ erugo eoꝛũ in teſ.erit vobis ⁊ man car · v ſcut ignis

geant res ꝑituras.vnde eternas amittant . Et ſic cuz quis dili

genter ſacrã ſcripturã aduertit tũc· xii · m aledictõnes reperi

unt᷑ ſup auaros diuites Quare merito q́s cauere debet auari
cã.· ¶ Scdo ad deteſtatõeʒ auaricie facit hoc ꝙ auaro nihil ẽ
iniquus. Ecẽi·x· Ruaro nihil ẽ ſ. celeſtius . qꝛ ſeelꝰ iude ꝑpetrãt
auari · et vltra · qꝛ iudas dedit xpᷣm ꝓ· xxx · denariis · au arꝰ autẽ
dat eũ qñq; ꝓ vno denario cũ non timet periuriũ cõmittere
⁊ veritatẽ negare ꝓ vno ſolo denario/ Et in vᷣitate pctm̃ iude

fuit auaricia: et inſuꝑ auarus peioꝛ eſt iuda vt patet ex eo qꝛ

₰

iudas · xxx · denarios male acꝗſitos reſtituit · ſʒ auari nũq; vel

raro male acſita reſtituũt. Nũ tũ ſm au pctm̃ ñ dimittit iᷣ

reſtituat᷑ ablatũ· Ctẽ auarꝰ iniquus ẽ in deũ: qꝛ viliſſimam ei
creaturã p̃ponit. Vñ auaricia ab aplo nominat᷑ ydoloꝛũ ſer⸗:

2

uitus · hoc ſic patet · qꝛ auarꝰ dat illa creature pere danda
ſunt ip̃i creatoꝛi · . fidẽ ſpem ⁊ caritatẽ· pꝛimoſ dẽ. qꝛ melius

ſentit de diuitiis z de deo · Credit em̃ ꝙ neceſſaria dẽt habẽ

R

ſi diuitiis ſeruierit · et credit ſe fame pire ſi deo ſeruiret.quaſi

deus minꝰ velit 1 minus poſſit ſeruos ſuos remunerare q́;

diuitie. Duabus em̃ de cauſis accidit ꝙ aliqs nõ ꝓuidit ei qu?ę

ſcit ſibi eſſe fideleʒ ſeruũ:vel qꝛ nõ poteſt· uel qꝛ nõ uult· neu

bꝰ.a ſepius cogitat de theſauro q; de deo· Vnde ĩnocẽtiꝰ de
vilitate cõdicõis humane · Quaricia ẽ pdoloꝛũ ſeruitus · qꝛ ſiẽ

ydolatra ſeruit ſimulacro: ſic auarus ſeruit theſauro. Nã ille

cultũ idolatrie diligẽter ãpliat: ⁊ iſte cumulũ pecunie liben⸗

ter augmẽtat · Hle cũ diligẽtia colit ſimulacrũ2 ille cũ om ni

cura cuſtodit theſaurũ Nlle ſpeʒ ponit in idolatria:iſte ſpeʒ
cõſtituit ĩ pecunia · Nle timet mutil are ſimlacrũ: et ille timet

mmuere theſaurum Ktẽ ꝙ nihil iniquiꝰ ſit auaro patʒ ex eo
ia ſeipſũ vẽdit et ĩterficit · Cccĩaci:x: Mic aĩam venalẽ facit·
nde Aug · ĩ quodã ſermone · Juarꝰ anteq́; lucret᷑ ſeipſum

perdit· ꝛ anteq́; aliquid capiat capit᷑: Valde iniquus reputa
ret᷑ qui ꝓximũ ſuũ inimicis capitalibꝰ vendèt · Sʒ iniquioꝛ re
putaret᷑ qᷓ cognatũ ſuum vl fratꝛẽ ſuũ venderet vel ocaderz

Iniqᷣſſiꝰ q pꝛem ſuũ vendẽt vl occideret: quẽ plus amare te
net᷑ · Sʒ multo iniqoꝛ videt᷑ eẽ reputandus ille qui ſeipſũ ven
dit vel occidit: cũ ſe plus amare debeat q; patreʒ · Inſuꝑ aua⸗
rus no ſolũ vẽdit ſe: ſʒ etiã vẽdit deũ mariam ⁊ om̃s ſanctos

regnũ celoꝛuʒ et meritũ paſſionis xp̃i · et ꝑticipatòem oĩm
bonoꝛũ totiuſ eccleſie. Ergo nihil iniquius q́; pecuniã amare
¶ Itez auaricia deteſtãda ẽ q; ẽ viciũ valde ifectiuũ · quia nõ
parcit nec homnni ſeni nec iuueni. ĩmo ſcᷣm verbũ pꝛophete
KKminoꝛe vſq; ad maiorem om̃es ſtudent auarieie · Vix enim
puer quãdoq; ſeptẽnis eſt cupidus et affectat denarios · Sʒ

tꝛũ põt eſſe in deo·cũ ſit oĩpotens ergo põt · Et cũ ſit ſumme
bonꝰ ergo uult libẽter ſuis ſubditis ꝓuidere· łtẽ ſpem ponit
etiã auarꝰ ĩ diuitiis qdð ẽ quodãmõ de deo deſꝑare· Vnde ARu
gu. De deo deſpare ẽ ſpem creaturis poſuiſſe · ctẽ caritatem
iã ponit ĩ eis quã ĩ deũ ponere deberet faciẽs diuitias deũ
ſ ns Vnde Nugu.Moc ab hoĩe colit᷑:qð pꝛe ceteris diligitur.
QOQsð patet qꝛ auarꝰ vidit potius floꝛenũ q́; deũ ĩ ſacramẽto.
Forus audiũt loqui de nũdinis ⁊ lucris tꝑalibꝰ q; de ſpũali

de peccht
(müann⸗

qpodiſer

eneſat
ſenlis e
gneduith
ſectt iter
diuitie dre
er eo te
dolotenn
mundidlt
ywecti
gqvodn
4 ſei
pecuniel⸗
poſlunt ſn
chaatas
nusdedt
titoig
nneo ſunt
enquip
pockinp
doonninus
wigeſtinf
dohfmnmn
1nghomis
ſpülisce
chnrg
minſe
rusſamil
nunqui
Uuarüne

demummz
oPudtagt
Pnöutie
taüſtlunne

—

kiſonn o

ne Mded
hümmtn
esdtiasdel
tens dln
iſacnmmer
Pq; eſin
enoeitde
ſeutgſe
beſu Ble
1ileciomt
tnulſeeſyg
faletinet
miopen ge
mmpengefnt
lucnei ſhin
Biquus tyn
Zinmpar

retve dann

epiannt
. ili N
tmhipnn
naptien N
pen
chui i
abipept
nae Nrn
L dennnos 5

auarũ non dicit ſatis eſt

de peccato luxurie peezane puei vſqʒ ad decimũ vlł duode
cimũ annũ. Etẽ pctm̃ luxurie ſolo ſenio ſen eſcit. Vñ augꝰ. in

quodã ſermõe · Cũ cũcta vicia ĩ ſene ſeneſcãt: ſola auaricia iu⸗

ueneſcit · Vñ ſeneca ĩ li.de moꝛibus· Monſtro ſimil ẽ auaricia
ſemilis · quid ſtultiꝰ eſt(vt dici ſolet) qᷓ; via deficiente augere
viaticũs ¶ Etem auaricia deteſtanda eſt· qꝛ fat uũ qᷣd ẽ cògre
gare diuitias · q; pʒ ex hoc q; auarꝰ aſſimilat᷑ fatuo qͥ libẽtiꝰ
lacẽt ĩter ſpinas vbi ſe lederet q; ĩ lecto molli. Et ſpine ſunt
diuitie res tꝑales · vt dñs in euan · dicit Mathᷣ.xx· Hoc patet
ex eo qꝛ cum laboꝛe acquirunt᷑:cum timoꝛe poſſident᷑:et cum

doloꝛe amittunẽ · Vnde pſidoꝛꝰ.iii: li :· de ſum · bo· Qui bona

mundi diligit velit nolit timoꝛis doloꝛis pene ſuccumbit.
Vnde etiã Teronimꝰ in epiſtola. Ruaro tam deeſt quod habʒ
q; quod nõ habet · Quia aut nõ habens cõcupiſcit vt habeat
aut habita metuit ne amittat Vñ etiam criſoſt.ſuꝑ mat. Qui
pecunie ſeruit ⁊ pꝛeſentibus cõpedibus conſtringitur et fu⸗

turis. ¶ Item auaricia deteſtanda eſt qꝛ res tempoꝛales non

poſſunt ſatiare affectũ hoĩs. ⁊ huius cauſa ẽ triplex. Prima ẽ
capacitas anĩe · qꝛ ſᷣm doctoꝛes · Aniam dei capacem nibi mi
nus deo ĩplere põt · Vnde ſap· xi · Cũ oꝛbis terrarũ ſit qſi gut⸗
ta roꝛis antelucani · ergo non ſufficit totus oꝛbis ⁊ omia que
in eo ſunt implere coꝛ vnius homĩs· Vnde bernh. Xd ymagi
nem quippe dei facta eſt anĩa rõnalis: ceteris oĩbꝰ occupan
poteſt:impleri omnĩo non põt · capax em̃ dei eſt· ⁊ quidquid
deo minus eſt nõ eã implebit · Secũda cauſa eſt qꝛ cupiditas
hoĩs eſt infinita · pecunia vero quãtũcũq; ſit magna ẽ finita
Sed ßm ariſt · vii · phiſicoꝛũ. Finiti ad infinitũ nulla ẽ ꝓpoꝛtõ
ergo omĩs pecunia nõ põt ſatiare cupiditatẽ hoĩs· Tercia cꝗ
qꝛ pecunia eſt res coꝛpoꝛalis ⁊ anĩa ẽ res ſpiritual:res vero
ſpũalis coꝛpoꝛali nõ põt impleri· Verbi gr̃a. Sicut archa vel

cſſta nõ põt impleri ſapiẽtia: ita nec anima pecuĩa. Ergo aua

rus in ſcripturis aſſimilat᷑ inferno· Vnde augꝰ. in epla. Nua
rus ſimilis ẽ inferno Fnfernus em̃ quantoſcũqʒ deuoꝛauerit
nunquã dicit ſatis eſt· Sic ⁊ ſi om̃es theſauri conf luxerint in

VEB1o¶CIN. xVNE

xVHK. pD

VECX.

De filiabus auaride ;

AasEs

CQN &ᷓt de filiabꝰ auaricie Juot ſũt qñ ſũt pcca moꝛtlis

NNOirca qð ſciẽdũ ꝙ pᷣma filia ẽ obdur atio contra mĩma
que valde diſ plicz deo ˖ Ego dicit᷑ kacobi · ii · kudiciũ ei fit ſine
mia qui hic nõ facit miſericoꝛdiã. Vt aũᷣt iudiciũ extꝛemũ nobᷣ
exhibeat᷑ miſericoꝛditer dẽmus tenere doctrinꝗ xp̃i q̃ dicit lu
ce · vi · Iſtote miſericoꝛdes ſiẽ pater veſter miſ. ericoꝛs ẽ· Et ma
thei. v. Beati mibicoꝛdes qm̃ ipſi mĩam cõſe equent᷑. Sciẽð aũt

bm bermãnũ de ſa childitz. Obduratõ cõtra mĩaʒ ſecũdũ genꝰ?

ſuũ ẽ pẽm moꝛtale· qꝛ directe ẽ cõtra caritatẽ cuiꝰ effectꝰ ꝓpᷣ
us ẽcõpati malo ꝓximi:quã duecte excludit obduratio cõtꝛa

mĩaʒ. Licʒ em̃ hõ nõ ſꝑ tene at om̃eʒ miſeriã ꝓximi ſbᷣleuare:

ſp tamẽ tenet᷑ eiꝰ miſerie cõpati ·qð auari nõ faeiũt: qꝛ non
ſolũ coꝛ ita cõtra miaz obdurãt vt de ſuo aliqd dare renuãt

paupibꝰ et ĩdigẽtibꝰ. ſed etiã quotidie ꝓpter auariciã eoꝛũ et

obduratõez 2 crudelitatẽ milui paupꝑes moriũt᷑ Alius in mari
ꝗqui cogitur eis caꝑe piſces. Alius cadendo de altis edificiis:
q cogit᷑ eis edificare.aliꝰ morit᷑ frigore q cogitur eis venari.

ſic ð multis aliis. vt Ambꝛo· oñdit in libello de nabuchodo
D noſoꝛ.et magis ĩfra patebit cũ aget᷑ de violẽtiis. ¶ Secũda

filia ẽ ĩiquietudo mẽtis qꝗᷓ ꝓuenit ex ĩoꝛdĩato affectu lucrandi
ie 4 x

„£

tpalia. Quia aũt ĩqetudo tollit pacẽ ĩtriſecã mẽtis ꝑ nimiam

anxietatẽ: 2 qetẽ puiendi deo· 2 Ppriã ſalutẽ qᷓrẽdi: graue pec
catũ ẽ: a mitotiens moꝛtale qñ ex ipᷣa obmittũt᷑ ea ᷓ nccaria

ſüt ſaluti vl'cõtraria fiũt.Sic qndo ꝑ eã tollit᷑ oĩsg deuotio et
oĩs cltus dei: ⁊ uio lant᷑ ſacri dies.vel fiũt alia q̃ſi ut contrap
cepta dei ⁊ ecclie. Si tñ ĩquietudo magna ſit ai. ĩmodeꝛa
ta ſiẽ ĩ mercatõnibꝰ cõtingit:nec tũ obmittant᷑ ea q̃ nec̃aria
ſüt ſaluti: nec fiũt aliqᷓ cõtra p̃cepta dei ⁊ eccie 2ſ uꝑiorũ: p̃t
eſſe p cẽm veniale. niſi ex iſta iqetudĩe hõ tm̃ amoꝛe diuitiaꝛnũ
immer geret᷑: ut vel in tpalibe ſin ez ponerz · ul de deo et de eꝰ
Puidentia nimis diffideret. tune ip̃a inquietudo poſſet eſſe
ꝓpcem̃ moꝛtale · Siẽ de illo diuite patz cꝰ ager fructꝰ uberes

attulit. Luce xii· Qui pre inquietudine neſciebat quid ageret
dicens quid faciame Super quo dict ambꝛoſi · Ded nec ipſe

ſequietr
oc ee
ris don D
tientou

(aüttal

noͤeſt lon⸗
kemqe
gdil 1e
gedtn e
hocetüͤp

de hibt

penorsf
qundo ſc
turad rl
hanſ
minimis
latonen/
ſereno fil
ino auker
giausp
moralte
in dee i
mis euntes
gincrſte
r
Gnſentpan
Dchodi⸗
ditioneiude
tn ſdat
itatem.
bonunt
hiwn
Niuda

nißſtini N

9 NNE
cu? Ae
e

.
voduratocde
mumiſblen

) dre ſenie
Muanciiede

t Nusinne
ltigeoſnais
turas henn.

denabachod,

1ſfecdu luoren

nispninn
it eqnin
1ois dauhe
zqſitnm
1iriwden
miaieinn
mor putu

fagit en

ſe quietat: qui deſuꝑ abũdatia ſollicitat᷑ · in vbertate fructuũ

vocẽ egentis emittit · Quid faciã: inquit.nõne hec vox paupe
ris non habẽtis ſubſidia viuendi? ¶ Tercia filia ſunt violẽ

tie · i. roup. oder gewalt · Quia rapiunt violenter bona ꝓximi
aüt raptoꝛes in tribus peioꝛes ſunt diabolo: ⁊ ꝙ de rapia
nõ eſt cõmedendũ : habet᷑ in ſepeimo ecpeb cre⸗ illã literaz

K. tem qui violenter exactiones in uos ſubditos faciunt: 1 G

ꝙ dñi nõ poſſunt a ſuis ſubditis ald extoꝛquere ſine petõ

Sed tñ ex eauſis ratiõabilibꝰ põt petere moderatũ ſubſidiůũ

hoc etiã patet in ſeptimo p̃cepto. Q. Sciendũ bm hermãnũ

de ſchilditz. Omnes indebite exactões extoꝛſiones que ꝑ ſu

perioꝛes fiunt in ſubditos ſunt peccata moꝛta lia· Et maxime
quando ſubditi talia ſoluũt ex metu penarũ· 1 dñi tales tenẽ
tur ad reſtitutõem. Rapina etiã 1 furtum 1 om̃es violentie
peccata ſunt moꝛtalia ſm genus ſuum: niſi tunc eſſz in rebꝰ
minimis in quibꝰ ſe nullus iniuriatũ — in ab
latione vnius nucis vel talium alicuiꝰ. Si tũ etiã minima au
ferens faceret hoc anĩo iniuriandi: poſſet eſſe moꝛtale petm̃
ĩmo auferens rem ſuã ab alio ꝑ rapinam vl furtũ:quã poſſʒ
aliquis ꝑ viam iuris repetere 1 rem habere po ſſet peccare
moꝛtaliter · Eurtũ tam̃ cibarioꝛũ in extrema neceſſitate faciẽs
in die nõ eſſet pctĩ moꝛtale. Similiter furtũ veſtis in nudi
tate · Et ꝓbatur exemplo diſcipuloꝛũ xp̃i.qui ĩ neceſſitate fa
mis euntes ꝑ ſata ſpicas euellebant. ttem ꝓbat᷑ extra de fur⸗
tis in ca ſi quis . Et in glo · ibidem · Et · di · xlvi· Sicut · in line ·
Quarta ia eſt ꝓditio ſepe em̃ generat᷑ pꝛoditio ex auari⸗
cia ſicut patet in iuda qui pꝛopter auariciã tradidit xp̃m · ſic
adhuc hodie vnꝰ tradit aliũ pꝛopter p ecuniã · Miſtoꝛia de tra
ditione iude patʒz in euangelio iohis · ¶ Sciendũ ßm hermã ·

* „

de lalditz. Broditio in ſuo genere eſt petmñ moꝛtale · qꝛ eſt eõ:

tra fidelitatẽ qᷓ eſt maxima virtutũ. Ttem ẽ cõtra iuſticiã ca
ritatem · Et eſt tam magnum petm̃ ꝙ raro pꝛoditoꝛes habẽt

.

bonum fin?᷑ vite ſue · ĩmo vt plurimũ deſperant Exem plü de
pꝛimo pꝛoditoꝛe · ſ. cayn · Ctem de achitophel.i· regũ · xxii · Ctẽ
de iuda · ꝗᷓ om̃es deſperauerũt · et aliqui ſeip̃ᷣos ocaderunt vt

G mentis.

VII. PpD XVNRECIN.
E achitophel iudas: qui ſe ambo ſuſpẽderũt · ¶Ouinta filia
auaricie eſt fallacia in verbis Moc eſt ꝙ conat᷑ aliqs decipꝑe

verbis: ſiue mẽdaciis ſiue ſu btilitatibus ſiue vbis adolatoꝛis

ſeʒ laudãdo rem ⁊ dicendo eã melioꝛẽ eẽ ⁊ plus cõſtare q; eſt
in re ſiue quibuſ cũqʒ vᷣ̈bis · Sciendũ em̃ ꝙ omnis fallacia ver
borꝛũ que cũ deliberatõe dicunt᷑ ĩ dãnũ ꝓximi moꝛtaleẽ petm̃
Oð ſatis? dolendũ:cũ quotidie tot dit ant inter negociãtes.
ſcz ementes vendẽtes ſꝑcũ dãno 1 Pnicie alterius:nõ timẽ
tes ulã horribilẽ ĩpꝛecatõeʒ Dlal. Derdes om̃s qͥ loquũt᷑ mẽ⸗
daciũ· Moc illi aduertere deberẽt: qui nõ ſciunt vẽdẽ etiã qñ⸗
q; ꝑuas res 2 modice valoꝛis niſi cũ mendaciis boꝛũ ⁊ iura⸗
e. (Sexta fulia auaricie eſt frausi · deceptio in factis·
763 ali factis opibus decipio ſicut in falſis monetis ĩ fal
ſ1

is mẽſuris Verbi gra· Si pannicida bẽt nimis bꝛeuẽ vlnã: vl

inſtitoꝛ bẽt doloſam ſtaterã. vel pincerna nimis puã m ẽſurã
1ſic de alis · Que oĩa ſunt valde grauia ctã apud deũ: 2 de

valde abominat᷑ tales fraudes. Droũ· xi· Statera doloſa abo⸗
minatio ẽ apud deü . Sciendũ bm herman de ſchil. Fraus ĩtel
ligit pbiega⸗ ꝑ deceptõem ꝓximꝰ circuuenit᷑: vt fit in ex poſi
tone rerũ fal 1

tũ deſectus rei penſari põt. illa oĩa iam dicta ð ſuo genere

ſunt pctã moꝛtalia: qꝛ directe ſũt cõtra caritatẽ ꝓximi·nec de

hiis 2 ſimilibꝰ pnñt aliqui abſolui: nec digne ꝓᷣ huiuſ mõi pe

catis penitẽ: niſt ablata reſtituant᷑ vel ea in quibus ꝑ frauvẽ

. „

alicui damnũ illatũ eſt reſutuãt inquantuʒ poſſunt: q; nõ di

mittiẽ pẽtm̃ niſi reſtituat᷑ ablatũ. Vt ey

vi · cũ ſi · Et qͥ occaſionẽ damni dat dãnũ dediſſe vider · ¶ Se⸗

.

ſiticatarũ· Et tales ſubtrabe debẽt de pᷣcio ĩquã

tra dð regulis iuris li.

ſolũ verbis decipio ꝓximũ: ſed cũ iuramẽto mendaciũ 1 dolo
ſitatẽ cõfirmoet in uoco eternã veritatẽ ĩ teſtimoniũ.·O hec
magna cõtumelia dei· ĩuoc are eũ ĩ teſtimoniũ tue falſitatis ꝗ

eſt eterna veritas· Et ſjm hermãnũ de ſchilditʒ Quia ꝑiuriuʒ

w 6„

directe redũdat in cõtemptũ irreuere ntiã d bwprje icll
ſꝑeſt pcim motale. De piunio plura inuemes ĩ ſcdo pcepto.
Kuaricia qũo ſe occultat ſ ub triplici ſpecie virtutum ·

lan
ſie

ſore peou

alumdie
Arortun⸗
pſar eof
epunel
ge hen
güakhar
deſuoſtu
hoimcudn

(cordel

auu fote
ſperarent
4Cubus
etia iſmi

(hrventit
gtenusif
(leguerp

Wortalis
nrrüen⸗
tunt ptru⸗
ſuanidtt
n u.⸗
tur nnſt a
umnrel ra⸗

lli Reme

ſpceſe
duertſten
tnindien
ſun.
niſpthe
elecle
gna auid

pe zVRIHCM.

4

Rih Equitur declarare quomodo auaricia ſe occltat ſub tri M
iiz plici ſpecie virtutum. Et pꝛimo occultat ſe ſub ficto o
ddudim loꝛe pꝛouidentie neceſſ itatis. Quod oſtendit gr eg. xxxi. m
vaſi⸗ ralium dicens· Ruarica defectum animi quaſi ex ratiõe ſolet
n erkortari- pretend ſibi ꝙ ſine culpaſitq qd babenda cocu
rlif prlflcat eo ptextu potiſſime. qꝛ ea no multiplicare ar petit. ſed
tairin, egẽ ptimel cit· Sʒ iſtud vicũ ſolicte eſt repellenduʒ· Quia hm

keintii 8reg. Nemo põt ſincero cone 2 feruido amoꝛe ad bonũ duni

8̃ lognüni nũ affici:n cupiditatẽ auaricie( q̃ eſt radix oĩm maloꝛũ) a coꝛ

af de ſuo ſtudeat funditus extirpare. Notanduz tria genera
8 bbornininn hboĩm cadunt in iſtud vicium Drimi ſunt qᷣ ſolũ co nſiſtunt in

—

artonlii itenoꝛi deſiderio cupiditatis nec eã ĩ exterioꝛi ope exequunt᷑

nunfi qia fotte res quas deſiverant adipiſci non poſſunt. quas ſi
ſperarent ſe conſequi-libenter cupiditati etiam eyxtenonb⸗

4

actibus inhiarent. Et illa cupiditas eſt peccatuʒ moꝛtale. liq;
mh feruentio eſiderio· verũ etiaʒz Pearu cõſecutõe diligẽs ſtudiũ
E Pausi extenius ipendunt q;uis res il as quandoq; in effectu mime
ineſ. toſequane Et illa cupitas ienet maen n eupiſeltt
g moartalis Terciſunt qui no ſola fere ierid cocupiſcüt
Kc erä eeiazels alleg et dii ſiuvio iſiſtuntie non anicer
n tunt vtrum eas inſto mo vel mmiuſto titulo cõſequantur. Et
nn ſüe ülla cupiditas ſup muʒ gradum tenet peccati moꝛtalis · Vnde
han hm aug· Lalibus nunquaʒ de qualicũq; cõtritõe pctĩ dimit
ninne titur · niſi ablata iuxta facultatẽ ſu am reſtituant qui vel fur
peſa⸗ tum vel rapinã vel ꝑ qdᷣcunq; iniuſtum lucruʒ fuerint conſe
dreglenſgl⸗ cuti· Remediũ cõtra pꝛimam occultatõnem eſt ꝙ ille qui ſub

mnslinin

⸗

. .

1 ſpecie ficte pꝛouidentie terrena cupide conquirit · diligenter
nürn aduertat an illis rebus ex ſtricta neceſſitate indigeat · nã mul

ta iudicantur neceſſariaque tamen magis poſſunt dici ſup

rmti flua · ¶ Secudo occultat ſe ſub ſpecie pietatis qð apparʒ in
ütefiit⸗ Alis qui credũt ꝙ pꝛopter nihil aliud appetant tempoꝛalia:
aihnn vel ecdeſiis pꝛouideant. Et ſub illo pꝛetextu multi cum ma
4 gna auiditate ſ uꝑtlua cõgregant · Et in hoc viciũ tria genera

poiĩm ĩcidũt. Primi ſũt qui nõ ſolũ res ex auaricia iniuſte cõ⸗ maient
qrũt:verũetiã iuſte cocſie⸗ male pdigaliter cõſumũt · puta cmoen
voluptatibꝰi põpa/⁊ uiõi · Secüdi ſüt pſone ecclaſtice 1fi ſenptaol
gioſe qᷣbꝰ ꝓ tanto crines radũtur et tõduntur in capite · vt ꝑ punedet
hoc delgnee mẽs eorũ 3 deſideriũ debet libere euolare in henlitea
deũ:et nõ deprimi ad tꝑalia appetẽda: qui quotiẽſcũq; cum auiopopt
ſolicitudine tpalibꝰ cõquirẽdis intendũt vlera q́; neceſſitas potnͤu⸗
vl ſtatꝰ eorũ reꝗrit: totiẽs graui ſalutis diſpẽdioſe exponũt Auipaupe
Terecii ſũt qui no ſolũ res tꝑales cupide cõquirũt verũetiaʒ ptertuc
ipſas cupide irrationabiliter cõſeruãt · ſeʒ cõtra honoꝛẽ di⸗ ppellmnd⸗
uiinũu: et in ſue ſalutis diſ pẽdiũ vt poſtea patebit· Remediuz ſaes nooe
coͤtra haãe oceultatõem eſt ꝙ ille qui ſub ficta ſpecie pietatis
plura nicit᷑ cõquirere: vt talia ad honoꝛẽ dei vtiliter expẽdat
ſolicite debet aduertere vtr hoc obſeruauerit in bonis mi
norib? P* habitis et ſi nõ: certꝰ ſit ꝙ in rebus mltiplicatis gſeſpcog
minꝰ po⸗ obſeruare· Quia ſeᷣm greg. Quãto pla terꝛena eu tte mnuſe⸗
didꝰ cõquiſierit: tanto magis anhelat ad alia conquirenda ſeho codr
yabol em̃ ſub tli ſpẽ pietatis multos decipit· q; ſeit ꝙd i eizti
uine vir lo nant ſine Petcato Vnbe Kplei-civr Quivoluůͤt mrnd
diuites fieri ĩcidũt in laqueos diaboli: Ece laſticixi. Eili miß diclt don
fueris diues nõ eris ĩmunis a delicto ¶ T ercio occultat ſe b uzdili
ſpẽ liberalitatis: ut maxĩe aßder illqſbᷣ ſpẽ ficte libalitatis mouriuiic.
intẽtõne cupida largiunt᷑ aliis vt ipſiſ poſtea maioꝛa redonẽ lainmor
tur· Et ĩ illud uicũ ĩcidũt tria gha hoĩm· Primi ſunt qui prr cuuqninptt
ua in ſeculo dimittũt: et ad monaſteria magnarũ diuitiaruz lmiim
ſe tranſ ferũt vt ĩ ipſis maiores diuitias cõ equãtur · Secũůdi· iuſteindiel
ſũt qui ꝑ ieiunia ⁊ ꝑ alias abſtinẽtias ſe affligunt: nõ vt deo cidolg

prlaceãt ſed vt maioꝛẽ rerũ copiã coaceruẽt:quas qñqʒ alieni unduſon

ypigaliter expẽdũt · Tercii ſũt qui bona iuſte cõquirũt tamẽ iih äßf
ita tenaciter tenẽt: ut nec tꝑen cẽitatis eũ tã de iure naturali fmnichieb

&ᷓ iure dĩno tenent᷑ ſubueĩre ꝓrĩo ĩ nccitatis articlo ꝓxĩo ĩdi ipräiſt
genti ſubueniãt· Vnde dicit grego . Nõ eſt minus peccatum öfimlien
aliena rape q́; neceſſitatẽ patẽtibꝰ ſua nõ erogare· Vñ aug?. bertmgſ⸗
in ſerm one. Non ſolũ auarus E qui rapit leng: er ille aua eunti de
rus ẽ qui cupide ſeruat ſua· Vnde etiã Rinbꝛoſiꝰ. aſce fſame in ſolre

Fumiten

diſteed

naptra
ne olnein
nitigan
ih eſten
chagenit
iͦ wiein
n bonnid
tr Renng
dede pend
diteragin
feinbwni
nlipens
Pliteneng
eanin
alatg
gedal
hai bing

6

ſire blen
mnaionſin
niſuntqufn

lir. in

1mirürte

Gurn w⸗
en
gie⸗

vbertas ſegetũ: nõ iocũditas extenſa ra

D

ſces modieca in hamo capiunt᷑ eſca: DM
J. W(emedia cõtra omnem auaricůã. V
Equitur de remediis cõtra oẽm auaridã · Quoꝛũ pꝛimũ

q ſe ſꝑ cogitat moꝛiturũ. Siẽ iumẽta ſe defendũt ab ĩpoꝛtuni
tate muſcarũ caude ſua: aues ⁊ piſces cauda ſua regüt ſe.
ſic hõ cõſideratõe finis ⁊ moꝛtis defendit ſe
a ceteris viciis ⁊ regit ſe ĩ mũdo iſto. Vñ iob. xii· knterroga iu
menta ⁊ docebũt te: volatilia celi indicabũt tibi.Moꝛs in
dicat ad oculũ contẽptibilia eẽ quecũq; qᷓrunt᷑ ĩ mũdo.ſ.deli
cias diuitias. ſie ð aliis: Vñ Nero Qui ſe quotidie rcoꝛdat᷑ eẽ

moriurũ: eõtẽnit pñtia: 2 ad futa feſtinat. Et nõ ĩmerito qꝛ
avmih pᷣſeruãt: nec

tꝑalia in moꝛte nihil valẽt · q;ꝛ nec coꝛpꝰ
hoĩem in vita cõſeruare pñt· qꝛ moꝛit᷑ paup moꝛitur 1 diues.
Nee anĩam a demombus liberant.DProuᷣ.xi. Non pꝛoderunt
diuitie in die vltõnis· ĩmo grauãt.qꝛ talis diues multa poſſi
dens cũ doloꝛe moꝛit᷑:q; ſeparat᷑ a diuitiis s dilexit: 2 p qui
bus diu laboꝛauit. Pꝛopter q̃s ſalutẽ ꝓpꝛiã ſepius neglexit
Inſuꝑ cũ h̊ ſatis hẽat: ⁊ neſcit qͥd ibi habebit: vbi pᷣma nocte
mãebit. Ecẽ.xli. O moꝛs qᷓ Amara ẽ memoꝛia tua hoĩ jiuſto
hñti pacẽ ĩ ſubſtãtiis ſuis · Vñ etiã greg. Nõ armatoꝛũ turba
nõ familie młtitudo: ñ auri argẽti abũdãtia· ñ vindemiarũ
toꝛũ queunt anie

exeunti de coꝛꝑe vllum afferre p̃ſidium
ip̃m cõſolare debet in agone cũ eum aĩa

Pe — XVXNRICLX. xXI.

moꝛientem: ſi non pauiſti occidiſti. Remediũ contra hanc ter
ciam occultatõeʒ eit ꝙ homo liberaliter ſua cõmun icet circũ
ſeripta omĩ ſpe redonatiõis · vt ſi donum ſit elemoſina: illam
Pure det pꝛopter deũ.Si vero donatio ſit beneficialis: illaz li
beraliter cõferat ſolũ ꝓPpter donũ virtutiſ.Quia ſi dederit ali
quis pꝛopter intentõem redonandi: iam nõ eſt benefiaũ ſed
potius quedam emptio diceret᷑ · Vnde pſidoꝛug. Sunt aliqui
qui pauperibus parum tribuũt vt accipiant amplius.⁊ ſub
pꝛetextu elemoſine querũt diuitias. que vtiqʒ magis venatio
appellanda eſt q; elemoſina.Sic aues ſic beſuie capiunt᷑. pi⸗

Jeſt moꝛtis eõſideratõ· Vnde hiero: Eacile cõtemnit ꝛa

ab auaricia 2 etiãõs

Sciendũ ꝙ homo ſe⸗ R
m relinquere optet⸗

xV.

ſcz cogitando ſic in agone · reſignes cunctis pꝛopter deũ et
cõmittas te volũtati diuine ex toto:tũc dabit tibi deꝰ eterna
bona.· Itẽ pꝛo vxoꝛe quã in moꝛte relinqs: dabit tibi deus ſuã
benedictã matrẽ virginem mariã que pulcrioꝛ ⁊ dignioꝛ eſt·
Itẽ pꝛo amicis ⁊ filis ⁊ cognatis a quibus te ſeꝑani opoꝛtet·

ſperare debes ꝙ dabit tibi pꝛo illis ſocietatẽ oĩm ſanctoꝛum
1 angeloꝛũ · Ctẽ pꝛo honoꝛe pꝛeſenti ⁊ pꝛo poteſtate terrena

dabit tibi eternũ honoꝛem ⁊ eternũ regnũ · Hſal · ntroibo ĩ
potentias dñi. ¶ Scom remediũ eſt confidentia de deo qui
nõ derelinquit ſperantes in ſe iuxta pꝛomiſſum ipſiꝰ dicẽtis
Nolite ſoliciti eſſe dicentes quid manducabiꝰ: aut qͥd bibẽꝰ

aut quo operiemur ? ſcit em̃ pater veſter qꝛ his omnibꝰ indi

getis · Qui em̃ ſic fecit hoĩem vt alimẽtis indigeat: nõ patiet᷑
eum perire ꝑ neceſſarioꝛũ ſubtractõeʒ: ſi eius ſe ſubmittat cõ
fidentie · Math̊.vi.· Querite pꝛimũ regnũ dei ⁊ hec omĩa adiici

entur vobis · ſ. coꝛꝑis neceſſaria· Nam qui libenter vult dare
homini celeſna 1 magna ñ negat ei minima terrena.Si em̃
mali crudeles hoĩes ĩmo ⁊ beſiie ⁊ bꝛuta anĩalia filios ſuos
nutriunt: multomagis optimus ⁊ verax dñs filios ſuos non
deſerit. Qui etiã benignus eſt ſuꝑ ingratos ⁊ malos:quãto:
Wece ſuꝑ bonos:qui omnẽ ſolictudinẽ in eum pꝛouciunt
A

Non vidi iuſtũ derelictũ · nec ſemẽ eius querẽs panem ·

Vnde bonauẽtura de oꝛdine fratrũ minoꝛũ · Vnũ ð tribꝰ ſpe

randũ eſt auariciã abiicientibus ꝓ deo · & aut pꝛocurabit ho

mini in neceſſariis aut cũ ꝑco victu ⁊ in penuria dabit homi
vires quas ĩ abundãtia poſſet habere · Et eſt hoc iocundiꝰ de

modico eſſe foꝛtẽ tanqᷓ; alius de multis · aut qð ſubtrahit coꝛ
poꝛi: refundat mẽti in conſolatõe ſpirituali. vt libenter care

at tꝑali abundantia: que ſpũalibus deliciis felicius rec õpen⸗
ſat᷑ nſuꝑ magnã głaʒ ĩ celo meret᷑ patiẽter ſuſtinẽdo ꝓ xpᷣo

Lepenuriã coꝛꝑalẽ .· ¶ Terciũ remediũ eſt ꝙhõ elõget ſe a cupi

dis 1 auaris: familiariſ ſit his qterrena cõtẽnunt · ſal. CHin
ſẽo ſẽſ eris ⁊c · Nccidit illi qͥ cũ auariſ ⁊ cupidiſ cõůſe at᷑: ſiẽ puu
lo accidit q a lupa fuit nutritꝰ:qͥ aliũ moð Fwiẽdi ab ea diſe ẽ

ñ potuit:n quẽ ipᷣa hẽbat.vñ duabꝰ manibꝰ ꝓ pedibꝰ vtebaẽ

e
incedunt.
Magnaſ⸗
miculus:
Pecordar⸗
Ergoeten
bin poopte
gtatis.
e
namorüft
da docuit⸗

/

inilsauen
Quintuͤ

tplieztane
qui reddit

ommatepe
iniuſte⸗0O
lirine 8

Alites fien

ſtwende
hoe aduert
aunim coſ.
dunt rtnis

ietin ſin

Mhelueri

Mnbicoe
uentrſun.
“ Knd no

ol perhe

ſemaſins
Alunteetiſt
lefiun
im bonndn
uun poſtmn
(ſenuluum

Poper e
tdiw tn
thidſ
1 1donn
ſunannt
vinſendtonn
tetenen
Mrobo
nn NN gn
mmigb den
Sommh'
gem no on
ſeſubmntd
1beromicin
vnterpult
termnr itt
aiaſlos ſo
osſwosne
Imiosqin
eunm ponin
qperi gun
Vnus ny
pormti
hunudtrin
wrin

—

toerttn
r bomn en

ſeuseiſt
ditnl
di⸗

=

——

=

ſiß
in

died

diedi
ppend

4

.„

DGA XWNRTCHN. XVt.
ſic ⁊c. Sʒ qui cũ illis conuerſant᷑ q̃ cõtemnũt tẽpoꝛalia reéte
incedunt. ¶ Quartũ remediuʒ eſt paupertas xp̃i · Vñ Bern ·
Magna ſiquidem abuſio ⁊ vis magna:ꝙ diues velit fieri ver
miculus:ꝓ quo deꝰ maieſtatis pauper gen voluit · Treñ · iii ·
Recoꝛdare pauꝑtatis mee et tranſgreſ·mee abſinthei ⁊ fellis
Ergo exemplo xpᷣi ſpernere debemꝰ terrena · qui cũ eſſet dñs
oĩm pꝛopter nos factꝰ ẽ egenus:vt oſtẽderet dignitatẽ pau⸗
here tis. ⁊ doceret ſpernere auariciã · Vnde augꝰ· de vera re
igione · Tota vita xp̃i in terris per hoĩem que geſſit diſcipli
na moꝛũ fuit Ideo oĩa bona mdi cõtempꝑſit que contẽnen-

da docuit· ⁊ oĩa mala ſuſtinuit que ſuſtinẽda pꝛecepit vt non

in illis quereretur felicitas neqʒ in iſtis timeretur ĩfelicitas. M
¶ Quintũ remediuʒ eſt cõſiderare ꝙ bona tẽpoꝛalia hic mul
tiplicata nocẽt homĩ poſt moꝛtẽ · et hoc ꝓpter diſtrictã rõem
quã redditurus eſt de tẽpoꝛalibꝰ.Primo quomõ lucratus ſit
omnia tẽpoꝛalia q̃ habuit vſq; ad vnũ denariũ vtrũ iuſte vel
iniuſte · O ſicut iam curſus mũdi eſt ad lucrãdũ tẽpoꝛalia tũc
vix ſine peccato lucrant᷑. Vnde dicit apls·i· thi · vi · Qui volüt
diuites keri incidunt in laqueos diaboli. Secũdo redditurꝰ
eſt rõem de tẽpoꝛalibus quũo expendit vſqʒ minimũ hallẽſeʒ
boc aduertere deberẽt bibuli ⁊ guloſi ⁊ ſuperbi qui tantã pe
euniam cõſumunt ĩ voluptatibus.⁊ in ſuperbia veſtiũ expen
dunt · qꝛ talis male expendẽs bona ſua pꝛopterea poteſt dam
nari · etiaz ſi nulla iniuſte acquiſierit · ECxemplũ de epulone vt
habet᷑ luẽ · xxi · vbi dici᷑ erat quidã diues ·qui ĩduebat᷑ pur
pura ⁊ biſſo et epulabat᷑ quotidie ſplendide · vbi nõ fit mẽtio
ꝙ fuerit vſurarius vel raptoꝛſed bona ſua male expendit et
dauperibꝰ non ſubuenit iõ damnatus eſt ˖ Criſoſt. ſuꝑ math
* ꝓpter hoc diuitias accepiſti vt laſeiuia cõſumas · ſed vt
in demonnis expẽdas ·q̃ em̃ hẽs pauperũ ſunt · ſed tibi credi
ta ſunt · etiã ſi ex laboꝛibus iuſlis ⁊ ex hereditate paterna poſ
ſeſſoꝛ factus ſis· Tercio redditurus es ratõem quo heredibꝰ
tua bona dimiſiſii · qꝛ quilibʒ pꝛeuenire dẽt lites que poſſunt
oꝛiri poſt moꝛtẽ ſuaʒ ĩter heredes pꝛopter bona ſua·qꝛ meliꝰ
eſſet nullum denarium poſt ſe relinquere. q; cauſam litis

xVN DG WVNBICHX.

heredibus amminiſtrare · Quia ille qui non facit poſſe ſuum
oꝛdinando bona ſua: et diſponendo. quecunq; m ala ſiue que
cũqʒ peccata ſiue lites ſiue periuria ſiue inimicicie ex talibus
boms inter heredes fiũt ſibi ĩ aĩa ſua nocebũt · q; pᷣuabit ſuf
fragiis: a etiam ibi puniet᷑ ꝙ ex ꝑcitate et auaricia ſua noluit

antea ea diſponere · Ergo quilibet homo temꝑalia bona poſ

ſidens: debet aduertere dictũ xp̃i ꝑ Eſaiã ꝓphetam: qui dixit
ad regẽ eʒechiã Diſpõe domui tue q; morieris tu ⁊ nõ viues

vltia oꝛdinãda eſt · qꝛ de fidelitate homĩs vltima dies iudicat ·

N Sextuʒ remediũ cõtra auariciã eſt conſideratio eternaruz

rũ eſt ꝙ hõ põt cũ tãta auiditate 1 ſolicitudĩe intendere tem
a ſũt: 1 negliget᷑ celeſtia que eterna ſũt

t hoc ideo fit q: nõ habemꝰ firmã et verã fidem. Vnde hie
ronĩꝰ. Nec verã fidẽ de deo hʒ qui cupit ĩ his miſeriis diues
fieri· Ergo quilibet xp̃ᷣianus cũ oĩ diligentia deberz ĩtẽdere oᷣ
tutibus et bonis operibus: vt ꝑ bec poſſet ſibi deũ acquirere
1cõſequẽter vitã eternã poſſidere · Vñ Rug Tuc erit dee oĩa
Ioibꝰ: qᷓoqͥd bic qᷓrebas: qdqquid hic ꝓm gno habebas: qdqᷣd
hic nndtas mãduc are et bibẽ: ipſe erit ti d

dalibus gue raſton.

„ 2*

8 m e et bibẽ: ij ibi cibus et potꝰ. qd
q;d hic volebas vt ſanitatẽ: ipſe erit tibi ĩmoꝛtal. Quidqd hic

ꝗrebas vt diuitias:deus erit tibi diuitie · Ruare quid tibi ſi uf⸗

ficit ſi tibi deus nõ ſufficit? tẽ auguſ· li·xxii· de ciuitate dei

tate ñ cõphẽdit᷑ deſideria ⁊ vota trãſgredit᷑ acquiri põt eſti

O man nõ põt (Septimũ remediü c
lia qñq; erũt occaſio boĩm peccãdi ·

sw a e

n 2 ſaluat᷑: ſi diues eẽt foꝛte dãnaret᷑ · hoc deo cõmittẽdũ ẽ qᷓ

Sſaie · xxxviii · Vñ etiã ſeneca in quadã epla · Omis dies velut

(Septimũ remediũ cõtra auariciã Eꝙ iſta tpa
qñz ille q paup bo⸗

oĩa nouit qᷓ hoĩ expediũt lqᷓ̃ nõ· a firmiter tenẽdũ ẽ ſi tibi vnn

le eẽt hẽre diuitias deꝰ tibi oꝛdinaret· qꝛ oĩa q; facit facit ĩ bo⸗
no. Qaüt diuitie ſüt occaſio peccãdi ptʒ qꝛ ex diuitiis gůan
tur lites et diſſẽſiones· Vñ Friſto ii · polli · Pecunia ſeditõem

facit et malignitatẽ· tẽ gnant ſupbiã · Vñ Aug · Vermis diui

tiarũ ẽ ſupbia. vñ difficile ẽ ꝙ nõ ſit ſuperbus qui diues eſt·

1.

—

beei⸗

lteſaire

barein ſer

itig piet
crqnͤ ſeen
pud quen
pendebn
(ainhoſp

lamare

hene eppit
uaut nonact
ſechitni
fuenit ma
igiperate

mitzrart

ſoꝛe prup

et Crei⸗
tus fuig
Neruſit⸗
h iin⸗

Noig bona

Pektengdl
uialtni

rNnen

codiinole

t,dolt
rgento:
llent ſd

6

mmadeertt

anaſuntclet
ſemeguidtt
ens uohie
Oinsdapere
numa diesnodet
deranoemmn
derit etern)
je imendernn
aqprarnſ
iſdem Voeke
ns miensd
hoebe, 7 ſidn

Pidei rgung

nobcbeh

abusetgen

1

Ktẽ faciũt hoĩem guloſũ:et cõſequenter luxurioſũ. Vnde Bũ
har . in ſerm one Wericlicat calktag in deliciis· humilitaſ in di
uitiis. pietas ĩ negotus.· veritas ĩ multiloqu io . caritas ĩ hoc
nequã ſeculo · EGxemplũ de hoc ĩ vitis patrũ · Quidã heremita
apud quendã hoſpitatꝰ inuenit in eo ꝙ vnam ꝑtem lucri ſui
expendebat in ncẽtates ꝓpꝛias: aliã ĩ elẽoſinas pauperũ:ter
ciã in hoſpitalitatẽ peregrinoꝛũ · Qum aũt regreſſus eſſet ad
cellam rogaret vt deu
bene expẽdebat. Reſponſũ eſt ei ꝙ foꝛte ei nõ expediret Cllo
aũt non acquieſcente ſed ꝓ eo fideiubente conceſſum eſt qð
petebat nã ĩ mane cauſa operãdi murum antiquũ frangẽs
inuenit magnũ auri theſaurũ· Quo accepto factus ẽ familia⸗
ris ĩperatoꝛi: ⁊1 magnus oppꝛeſſo: pauperũ⸗Quo facto bere⸗

it apli

opa.

ps CVWIX. Xxvzit.

ei bona ſua multiphearʒ qui ea ita

mita raptꝰ ad iudiciũ vidit angelos cõquerẽtes de illo oppᷣſ⸗

ſoꝛe pauperũ · Quibꝰ reſpondet᷑ ꝙ fieiuſſoꝛ ꝓ illo reſpõdeat
Stupefactus heremita ſupplicabat beate virgini vt eũ iuua

ret · Que ĩpetrauit vt heremita ad euʒ coꝛrigendũ mitteretur
Qð cum facere vellet nec ei loqui poſſet:ſen ingerẽs ſe verbe

ratus fuiſſet: reſus ad cellã iterũ rapit᷑ ad iudiciũ·⁊ ſi pᷣus

accuſat᷑. Sʒ btã virgĩe eũ adiuuãte: moꝛtuo ĩꝑatoꝛe:aliꝰ ſue
cedẽs ĩ ĩ penũ illũ diuitẽ ⁊ potentẽ caꝑe voluit.ſʒ ille fugiẽs
Toĩa bona ſua ꝑdẽs ad pcedẽtia officia rediens: 1 ad pieętatis
oſtmodũ vità ĩ bono finiuit ⁊ cõcluſit· (De Gula.
Jla deteſtanda ẽ. pꝛimo qꝛ multũ eſt cõtra deũ qzuis
omĩa pctã ſint cõtra deũ:tñ gula pꝛincipaliter. qꝛ vi⸗

liſſimã creaturã deificat. ſ. ventrẽ ſuũ. Tuxta illud ad
P bhilip̃ii · Quoꝛũ deꝰ vẽter ẽ. vbi diẽ aug. hꝰ ab hoĩe colit qʒ

p ceteris diligit᷑ · Vñ hugo ĩ ſuo clauſtrali.Solẽt diis tẽpla cõ

ſtrui: altaria erigi: miſtri ad ſerniẽoũ oꝛdinari imolari pẽſes

thura ocrem ari · Siqdẽ tẽplũ gule ẽ coqna: altare m̃i a miſtri
coci:ĩmolate pẽſes: cocte carnes· fũꝰ ĩceſ. oꝛũ: odoꝛ ſapoꝛũ· Et
tal ꝓdolatria ẽ ðterioꝛ q; pdolatria paganoꝛũ· Quia ilh auro
argento ⁊ marmoꝛeis lapidibꝰ diuinos honoꝛes impendẽ
ſolent. ſed guloſus ventrẽ pꝛo deo honoꝛat.qui eſt quaſi la⸗
terna · Ct ꝓpter hoc videtur hoc viciuʒ deteſtabilius cunctis

xXxVHI. WWW1

aliis viciis ⁊ peccatis: qꝛ hꝰ viciũ deũ blaſphemat· Vñ aug. ð

& dñi. Si imoderatõe voꝛacitatis debitũ modũ nat᷑e excedis

quãtũcũq; laudeſ lĩgua carĩs rſonet:tũ vita blaſphẽat· ¶ Se
mine guloſo eſt requies diaboli. Vnde mathᷣ.xii. Qum imun
dus ſpũs exierit ab bomĩe ambulat ꝑ loca arida querens re:
quicm ⁊ nõ inueniet · t nota ꝙ loca arida ſunt homĩes tem⸗
pate viuẽtes in quibus diabolus non inueniet requiẽ . Vnde
etiaʒ in ſignũ huius legio demonũ dixit domino vt habetur
Math. vin. Si eiicis nos hinc mitte nos in gregẽ poꝛcoꝛũ qðᷣ
dominus pmiſit Vnde dicit gloſa. Niſi quis moꝛe ponci vire
itt: diabolus in eo poteſtatẽ nõ accipiet · xquo patet ꝙ dia⸗
bolus poteſtatẽ habet ſuper guloſos· Ctem placʒ diabolo· qꝛ
illo vicõ tẽptauit hoĩeʒ in ſtatu innocentie ⁊ in ꝑadiſo· Itẽ pʒ
in ypo qui cum ieiunaſſ‚z quadꝛaginta diebus ⁊ noctibus tũc
teptatoꝛ dirit ei· Si filius dei es dic vt lapides iſti panes fiãt·
ESt ratio q̃re libenter temptat homies etiam bonos cum iſto
vicio: qꝛ poteſt eos deiicere ⁊ faciliter trabere ad alia peccata
ſcʒ ad accidiã in luxuriã.· Vnde greg in paſtoꝛali dicit · Dum
venter nõ aſtringit᷑: ſimul cũcte virtutes obruunt᷑ ttẽ placʒ
diabolo · qꝛ iſte qui hoc vicio a diabolo tenetur vald firmiter
tenetur Quta qui aſſueti ſunt guloſe viuere:vix ⁊ difficulter
poſſunt huic vicio renũciare · Vnde ꝓpſidoꝛꝰ in libꝛo ſoliloqui
onꝛum. Dif ficile eſt peccati cõſuetudinẽ vincere.pꝛauus vſus
viy aboletur· Moc patet maxime in illis qui a puericia crapu⸗
loſe delicate nutriti ſunt qui poſtmodũ vix vel raro abſii⸗
nentes fiunt: mii ſuperabundãs gratia dei operaret᷑ in illis.
ESGt ratio:quia ſᷣm ariſt.vii:ethi coꝛũ· Conſuetudo eſt altera na
tura. Et idem . diffiale eſt reſiſtere conſuetudini que aſſimi⸗
B latur nature. (Tercio deteſtanda eſt gula q; nocet homini
in coꝛpoꝛe ⁊ in mia· Primo in coꝛpoꝛe quia infirmitates coꝝ
poꝛis generat· Gcci.xxxvii: In multis eſcis erit infirmitas. Se
neca in epiſtola ·Multos moꝛbos multa fercula fecere · quia
multi pꝛopter crapulaʒ efficiuntur cõtracti lepꝛoſi ydꝛopici
paralitici· ⁊ ſic de aliis. Et hec ẽ magna fatuitas ꝙ hõ ꝓpter

õ

cundo deteſtãda ẽ gula qꝛ multũ placʒ diabolo· ex eo ꝙ ĩ bo

im Ahl

delectn
hoiga
ſmdoe
tacaul.
ſinens⸗
ſinetian
apuſſb
dianatkt
gühonm
noeqvi
jfutan
nouiteſt
wrii⸗ann
kte luero
virttcrin
keboep
ſuinetes
nitiktig
ſishoib⸗
1pueros
rmius el
e grau⸗
Geitono⸗

ltiſant

chinporn

Alunus me

gpoltti
tauduine⸗

(heid
nlison

Ediäd
coꝛmaccd
tengul

niupmioki

Us TMockbratt
Ggilipansti

bonoscunitt

ed iugett

Mmchderbe

obnumikint

etur pant

erbir 1in

inlbolig
4

Kere m 4

inpemugt
pirn Nü

inmin
enbottimm⸗

monn ce ie

pdAa CcvHHiX. xvn.

delectationem vnius hoꝛe omĩ tꝑe vult eſſe infirmꝰ. Etẽ vit
hoĩs adbꝛeuiat· Ecc.xxxvii· Dropt᷑ crapulã miłti obier̃t. ¶

Quia
ßm doctoꝛes gula ples ĩterficit qᷓ; enſis· Sie ecõuerſo abſtinẽ
tia cauſat ſanitatẽ ⁊ ꝓlõgat vitã. Vñ.ecc̃i·xxxvii. Qui aũt ab⸗
ſtinens ẽ adiiciet vitã · Vñ Tero· in qᷓdã epla. Mr ſanitatis ab
ſtinẽtia: mrĩ egretudĩs voluptas. Vn etiã ariſtde regimĩe Pn
cipũ · bſtinẽ a comeſtionibꝰ mmiis ⁊ ſuꝑfluitate ẽ ſũma me

dicina· ktẽ abſtinẽtia ꝓlongat vitã·hoc pʒ in pncipio mundi

qñ homies ita diu vixerũt ſiẽ adã ꝗ vixit. decccxxx: annis· Ttẽ

noe qꝗ vixit decclanniſ. tẽ mathuſalẽ ꝗ vixit· deccclnx ãnis
q fuit antiqoꝛ ĩter oẽs in veteri teſtamẽto.Iteʒ hoc pʒ in ſcis
noui teſtamti ſicut Tohe euãgeliſta ꝗ vixit a te piſſioĩs xp̃i
lxviii · annis. ⁊ totũ tꝑs vite ſi ue fuerũt· xcix. anmi quos vixit.
Ftẽ hie roĩꝰ vixit · xc vui. ann 183 Ftẽ btũs pau * P nu 8 be re mita

vixit. cxiii:annis· tẽ btũs anthoniꝰ ĩi heremo vixit:cv· annis.

J ů—

Ftẽ hoc pzʒ ĩ carthuſiẽſibꝰ ⁊ ĩ aliis religioſiſ qᷓ diu viuüt qꝛ ab
ſtinẽtes ſũt gꝰ bene dici? Ecᷣ xrvir Qui ſlinzs aoilciet
vitã ttπ gula nocʒ hoĩ in tꝑalibꝰ. hoc pʒ in ill guloſis ebꝛio
ſis hoĩbꝰ q; quidqd ꝑ totã ebdomadã lucrant᷑ vnð ſe a⁊ vxoꝛẽ
pueros nutrire deberẽt ĩ taberna ↄſumũt. Vñ ecci:rꝛix. Ope
rarius ebnoſus nõ locupletat᷑ Itẽ nocʒ hoĩ in aĩa qꝛ potẽtias
aie grauat · Primo memouã grauat vt guloſꝰ obliuiſcat ſui
creatoꝛis · Vnð oſeexiii· Saturati ſũt a eleuauerũt coꝛ ſuũ:⸗
obliti ſunt mei⸗Ftẽ intellectꝰ obfuſcaẽ ꝑ gulã 2 p ĩ moderãtiã
cibi 1 potus ꝗᷓ intellectꝰ datus ẽ hoĩ ad deũ intelligẽdũ.Vñn
Iero· Nibil adeo obruit ĩtell ectũ vt com eſſatio.hoc pʒ qꝛ hbö
q;ᷓ poſt.ĩtẽ volũtaſ ꝗᷓ data eſt hoĩ vt eã dẽat cõfoꝛmare volũ
tati diuine: ⁊ eã dẽat inhabitare ſpũſſanctus ꝑ caritatẽ ⁊ dul
aplS:i: cor: i. Kni

cedinẽ q̃ dulcedĩe pꝛiuat᷑ hõ guloſus Vnda 18eeCOL:U-An
malis hõ nõ ꝑcipit ea qᷓ dei ſunt· Vnde aug.li.p.confeſſionũ.

Caudiũ diuine dulcedinis nõ deguſtas: ſi carnali delectatõe

oꝛ maculan· Vnde bernñ. Qũo ignis ⁊ aqua ſimul eſſe nõ poſ
ſunt: ſic ſpũales ⁊ carnales de licie in eodẽ ſe nõ cõpatiunt.

vtem gula denigrat animã. Treno·iiii· denigrata ẽ facies eiꝰ

ſuper carbones. Theronimꝰ Nitẽs cutis ſoꝛdidã aĩam oſtẽdie

ſeptẽ. pꝛimũ eſt ante debitũ tꝑs comedere. nam ſiẽ ſer

deus venter ẽ pꝛimuʒ querũt regnũ dei ſui· Et regnũ dei ſui
eſt eſca ⁊ potus.Cõtra qdð dicit apl ro:xiiii: Nõ eſca potꝰ
eſt regnů dei · Vñ pſaie · v. ðꝛ de guloſis. Ve 4 . urgitis mãe
ad ſectãdũ ebꝛietatẽ· Ergo merito repᷣhẽdẽdꝰ ẽ q
qᷓ demane comedit anteq́; aliqd pr̃ nẽ dicat:vł deo aliq; reue
rẽtiã exhibeat. Quia qlibʒ hõ dẽt pᷣmo cibare aĩaʒ cũ deuotia

oronibꝰ ⁊ ſcis meditatõibꝰ:q; nobilioꝛ ẽ coꝛꝑe:Vñ bn. Totꝰ

mũd ille pciũ vniꝰ aĩe eſtimare nõ põt: nõ em̃ ꝓ toto mũdo
aĩaz ſuã daret J„ hana ala ſuã dedit· Nugꝰ. Maiꝰ ẽ damnũ
in amiſſiõe vniꝰ aĩ

4

de filis iſrl'qui ĩ deſerto carnes deſiderabãt: 1 ꝓpter hoc irã

dei incurrerũt:Hſal: Jdhuc eſce eoꝛũ erant in oꝛe eoꝛuʒ ira
dei aſcendit ſuper eos· Quãuis ſatiſfaceret deſideriis ⁊ conci
8 Puniuit:. Vnde pſal:·
Seiẽdum ꝙ non debemus
mo q; veter ẽ vas ĩ mũdũ
qð comũpit ciboſ p̃cioſos Quis em̃ pᷣcioſũ balſamũ infundet
in vas ĩmundũ · Vñ augꝰ.Drecioſus cibꝰ ad te ĩtrat qᷣ;d fit cG
intrauerit? nõne ſi ſpecula haberemꝰ ĩ vẽtre de abis pᷣcioſis

Piſcentiis eoꝛũ:tamen nihilominus eo
Nluit ſuper eos ſicut pul.carnes
petẽ delicata abaria ꝓpter tria Dri

erubeſceremꝰ? Scdo qꝛ erũt duo cõtra vnũ. ſcʒ coꝛpus ⁊ cibꝰ
delicatꝰ cõtra ſpm̃.Sufficit em̃ eõcupiſcẽtie malicia ſua vt ñ
plus ꝑ delicata cibaria accendat᷑ Tgit᷑ ſumenda neceſſitas
nõ ſuꝑfluitas:Quia ſᷣm aplm · Qaro cõcupiſcit aduᷣſus ſpm̃

Terdo q; qui cõſueuit vti cibariis p̃cioſis poſtmodũ ſꝑ vult

ea hre. Ergo pueri nõ delicate nutriendi ſunt: tum q; ex hoc

*

ſepiꝰ ifirmant᷑ ⁊ debilitant᷑ ⁊ qñq; moꝛiunt᷑:tũ qꝛ ĩ ſenio etiã

voluüt talia oõſueta hr̃e. Vñ ſalomõ ꝓũuᷣ· xxiiAdoleſcẽs iuxta

5*

vii· polliti. Dueros ceẽ ſine vino ẽ bonũ: Terciũ qð ẽ rep̃hẽſi

piã ſuã gradit᷑: ⁊ cũ ſenuerit nõ ſcedit ab ea:Vñ etiã ariſt · diẽ

bile ẽ qñ aliqſ nimis ſumit:vt legit᷑ ð ſodoĩtiſ· Ceñ xviii · Siẽ

Hquit᷑ de his ꝗᷓ ſunt rep̃hẽſibilia cirea comeſtionẽ·a ſuůt

ui dei m doctrinã xp̃i· pꝛimo qᷓẽt regnũ dei ſic guloſi quotũ

q̃libet xpᷣianꝰ

3 nï aie q́; mille coꝑm Scom qðs é rephẽſibile
quãdo ꝗs nimis delicata eibaria vult hre. Vnde legit᷑ nůi · xi ·

gruin
let ſequi
ſumatine e
nims mod
ſilt vittus
Quußmbue
utitſe do

gnſobllee 4
ithuius
eccupiſe

de alus bon
lthoe bri⸗
liperchun
dſanit⸗
ſatemger

bbi ad min
e ſgnoe

inauitzte
nino bibit.

noſina ſi

cho Dum

pundet cu

ſ deben
redhaſen
Obeginlitan

mpezi
(te diſerit
dne diſc
wnet iſſt

Anch ats

e Vübi lo⸗

iptoi

Mld inn

difeßtitlee

delge in

1pr

far eNn

enis onen

ut we N
OToneNe

11

terepesien
lſamü etnrn

eirero
de abiszos
3 crps0
nuliasux
dud wtſts!
r oldsſpi
noi ſ
tangear
tigiſenvan
ſvoccizinn
ei 1

1

I

SVR.

em̃ pluuia nimis magna nociua ẽ: ſic eti nimis parua nõ va

let · ſic quiſqs puidere ſibi dilige nter dẽt ꝙ nõ nimis multuʒ
ſumat: ne cibus aggrauet coꝛpꝰ ⁊ ſuffocet ratõem· nec etiaz

nimis modicũ: ne coꝛpus nimiũ debilitet᷑ · ſed in medio con⸗
ſiſtit virtus · Vnde ariſt· i · ethi. Mediũ in oĩbus laudabile ·
Quia ſᷣm hugonẽ de ſacto victoꝛe · aro ſi c nutriẽda ẽ:vt ſer

uiat · 1 ſic domãda eſt: vt nõ ſuꝑbiat. ¶ Quartũ qð eſt repꝛe⸗
henſibile ẽ qñ quis nimis auide ardẽter ſumit cibũ · Signũ
aũt huius auiditatis ẽ qñ ſic ammuſ hoĩs ad cibũ tanto ardo

re cõcupiſcẽtie trabit᷑: vt nihil ſinat hoĩem de deo cogitare vl
de alis bonis: ſed effundit ſe ſup cibũ tan qʒ bꝛutum animal
Gt boc vtiqʒ nõ eſt bonũ nec rationabile ꝙ homo fundat ſe

ſuper cibum vt irration ale animal. Et etiã eoꝛpoꝛaliter noczʒ
q; ad ſanitatẽ coꝛpis valet ꝙ cibus hõeſte 1 oꝛdinate ⁊ mode
iſtã auiditatẽ
cibi ad minꝰ dicat vnũ pr noſter: I ãte ſignũ erucis faciat qᷓ;
cibũ ſumat · Exemplũ de moniali q̃ in oꝛto comedit lactucam
ſine ſigno crucis: et ſic diabolũ cum lactuca eomedit · Vnde di
cit beatꝰ greg in dialogo ſuo ·. Q quidaʒ cõuerſus bibit vmũ
in cuitate ſine licentia 1 ſine ſigno crucis ſic diabolũ cum
vino bibit. Et ĩ pᷣncpio menſe hõ debet cogitare de pauꝑibꝰ

1tanto faciliꝰ 2 ſalubꝛi us digeritẽ · Ergo cõtra
onũ laudabile: ꝙ quilibʒ hõ ante ſumptõʒ

ſic ꝙ vellet ꝙ quilibet paupꝑ intm̃ haberʒ: debet eis imptiri

elemoſinã ſuaʒ de mẽſa ſua inquantũ facultas admiſerit· Vñ

catho· Dum ſedes ĩ menſa pꝛimo de pauꝑe penſa · Tũc bene

pꝛandet᷑ cũ xp̃s adeſſe videt᷑ · Et infra prandiũ dum ſedent in

mẽſa debent loqui de bonis 1 honeſtis deificis: debẽt ca

uere vᷣba ſcurilia mũdana detractoꝛia Exemplũ legit᷑ · & q̃dã

diues inuitauit vicinos 1 cognatos ſuos locando noß in vnã

mẽſa· qin alia menſa etiam paupes collocauit: ⁊ vnus inter

paupes q fuit ſanctꝰ hõ vidit in pneipio menſe qndo benedi

cite dixerũt et pꝛimo duo fercula comederunt · angelos crcũ

„

dare diſcũbentes · q; loquebant᷑ de deo· Et poſtomdũ ceper̃t

loqui mũdana · et conſequẽter vicioſa et detr actoꝛia · tũc de⸗

mones affuerunt a diſcũbẽtes circũdeder̃t· ⁊ angeli fugiert

xvmHE. DeE

ab eis a dederũt locum dem onibus. Tunc fleuit ille ſẽus hõ.
Poſtmodũ iterũ ĩ fine mẽſe ceperũt loqui de deo de bonis

. „

tuc angeli redierũt: ⁊1 demones fugierũt· Tunc ille hbõ hoc
videns cepit alacriter ridere Tunc poſtmodũ interrogauer̃t

ilũ bonũ hoĩem q̃re f leuiſſet ⁊ poſtmodũ riſiſſete ip̃e mani
feſtauit eis ea qꝗᷓ vidit·2 exhoꝛtatꝰ ẽ eos vt vbicũqʒ eſſent cuʒ

hoĩbus cõgregati libẽter deberẽt loqui de deo 2 honeſtis· In
ſignũ huiꝰ dicit xp̃ᷣs in euãgelio · vbi duo vel tres cõgregati

debet dicẽ gras regratiari deo de bonis pꝑceptis· Vñ aplus

epb. v. En oibus gras agẽtes· Vnde augꝰ. de vbis dñi · Di qᷣd

mãducas a bibis ad refectõeʒ t repatõem mẽbꝛoꝛũ: gratiaſ

ages ei qui tibi tribuit moꝛtali 2 fragili hee ſuffragia: abus
tuus potꝰ laudãt deũ· Ex hiis pʒ ꝙᷣ Fõ põt quãdoq; vti pci

.

oſis cibis ſine pctõ: alius ĩ groſſis cibaris põt offendẽ deũ

. .

1 delinqre:· Vnde augꝰ. de docirina xpiana. Hõt eẽ vt ſine ali

*

Anr ſipiẽs aũt fetidiſſima gule flãma in viliſſimũ ol? ſardeſcat

Iteʒ augꝰ. Nõ ꝓrter poꝛcũ ſed ꝓpter pomũ monẽ pᷣmus hõ

muenit Et eſau primatũ ſuũ nõ ꝓpter gallinã ſed ꝓpter len
nculã pdidit. Et le
temptatũ (Quitũ

imꝰ regẽ nrm nõ de carne: ſed de pane ee

licitudo ppandi cibaria. Nliqui qi ꝑ totũ diẽ occupant᷑ cirea

pieparatõeʒ abarioꝛũ ventris ꝙ vix vl nunq; vnã miſlaz pñt

audire: ſed et de cibariis aĩe modicũ vel nibil curant . Aiqui

etiã i ſi ꝑ ſe nõ faciant: tamẽ oꝑtet ꝙ ancille 1 familia tm oc⸗

gitites: mo mollia n

cupent circa illa ꝙ negligut miſſaʒz 1 ſermonẽ: et raro poſſüt

„
.

intrare eccleſiã: pnapaliter ĩ die dnica: cũ tamẽ qlibet teneat
illa die audire integrã miſſam ſub pcepto eccleſie et talis ne

ſudiũ adhibẽt decoctionũ frixarioꝛũ a cõdimẽtoꝛũ gha eyrco

4 . 4

ugo ſuo clauſtrali Quidã ſupſtictoſuʒ nimis ĩ p ꝑandis ab

mõ aſſa: mò pipe:mõ alio: mõ cimĩo: mõ ſale cõdit⸗ him oſue

tudinẽ pꝛegnãtiũ mulierũ deſiderantes. 1 cũ tãta ſolicitudĩe

ſunt in noĩe meo ibi ſũ ĩ medio eoꝛũ. Item pꝰ mẽſaʒ tũc libz

qð ẽ rephenſibile ẽ nimia ſtudioſitas 1 ſo

glectio redundat ĩ domĩos illoꝛũ qui ſic eos occupant. Vnde

Plepant
diundno
guloſern
veorp
tie dlue

wis fnyn.

cſpien⸗
m ediced
ſcultellas

deberet
te noͤ cede
mortal:n
dinahabun

neognoſe
comedep
ncätate
bus gentr
d rean
grasage
l⸗ dn
E.
tolit de q
brqroſenn
iſemre⸗

Foppclis
unt eget
fe
ſipn⸗ ul
cbu nödüd

itlleſag⸗

deo debon

mmtencgue⸗
ſeten fenn

ci Ang

drhonteh
tres igign
niſntuq

pas Pi

bis dii dicd

dori: gul
ſafriguon
ginni
ütoffenen
brain iul

noti nan
iſogne
eſde

ſtudioſtn
oeclpint
zwüͤm
lamm.

—,0— —

—

=SSS=

1

c irer
goclpn
nisippnn

=

E

— —

=

6

S
=–

mitong.

co

tita .

et

— S=ꝛ

EE

Se

1

—

reqrit · maxĩe ſi nõ ẽ dies ieiunii ſub p̃cepto ecelx.

GVIK. VIII.

pꝛepant᷑ nt deiirdei qttuoꝛ vel qͥnqʒ ferculł.Drima nõ ĩpe.
diunt nouiſſ ĩa. iſti habẽt colẽ ventrẽ ſuũ tanq́; deũ· It tales
guloſi. rarol nuquã cõtenti ſũt de cibariis ipſis ppatis · Ctiã

qñ vcoꝛ vl familia fece ĩt oẽm diligẽtiã ſuã ĩ p̃ᷣpando cibaria
tũe adhuc cõq̃runt ⸗ murmurãt · Aut ſũt ninns ſalſa: aut ni
musʒ frixa:aut nimis mollia:à ninis dura 2 ſic ð aliis. Si aliqᷓ
negligẽtia notabil cõmiſſa ẽpꝛeꝑando cibaria:tũc iraſcunt
maledicẽdo vxoꝛi ⁊ faĩlie: ⁊ inſuꝑ qñq; blaſphemãt · ⁊ volũt
ſcultellas ipſis.ſ.vxoꝛi 1 familie ad collũ piicè. Tales cogitaẽ
deberẽt ꝙ deꝰ iõ pmiſerit illã negligẽtiã fieri: vt ĩcog noſcẽſ
te nõ eẽ dignũ comedere cibaria bñ pꝛeꝑpata·qꝛ foꝛte es pctõꝛ
moꝛtal: ãtea ĩgratꝰ fuiſti deo ð boĩs cibartis ꝗᷓ ex ꝓuidẽtia
dĩna habuiſti: l etiã qꝛ antea ĩ bñ pꝛepatis abaris exceſſe iſti 7

deũ offendiſel. Et g' des ii punit te ĩ ill ꝗbꝰ peccaſt ĩmo qñ

recognoſcis te eẽ ĩ pctõ moꝛtali:tũc ſcire dẽs ꝙ nõ es dign?ꝰ
co medẽ panẽ a bibè aquã ad ſaturitatẽ.ſʒ vix dẽs ſumè purã
nccẽitatẽ ad ſuſtẽtatõʒ nat᷑e.Et rõ hꝰ qꝛ pctõꝛ ĩdignioꝛ ẽ oĩ⸗
bus creaturiſ.ergo nõ dignꝰ hẽe vſũ alicuiꝰ creace· quas iò

de creauit vt hoĩes vſũ illarũ creaturarũ hrnt deo de hoc
grãs agerẽt ⁊ ei buirent. Sʒ heu tales petõꝛes ⁊ guloſi hoĩes

plꝰ cõſumũt de creaturis q; boni hoĩes · de qꝰ deo nũquã vl
raro regratiant᷑· nec ei ſeruiũt: ſi potiꝰ mũdo diabolo ßuire
volũt · de qͥhꝰ oĩbus ſic vſis diſtrnictã rõem reddituri ſunt do

Ex quo ſequit᷑ ꝙ merito nullłꝰ dẽt de eibariiſ murmurare vel

blaſfemare . ſʒ pꝛo peceatis ſuis debẽt hꝰ ſuſuinẽ ⁊ cogitare .%
xp̃s ꝓ pctĩs nr̃is in cruce pendẽs comedit a bibit amarũ cibũ
potũ · Vñ pſal. Dederũt ĩ eſcã meã fel: T in ſiti mea potaue
runt me aceto · ¶ Sextũ rep̃henſibile ẽ nimis frequẽter ſumẽę

cibũ · Sufficit em̃ hoĩ ſano bis in die ſumere cibũ · Frequẽs ãt

ſũptio multũ nociua ẽ corꝑi ſm medicos · nã addẽ cibu ſupꝛa

cibũ nõdũ digeſtũ ĩpedit digeſtionẽ coꝛrũpit vᷣtutẽ digeſlti
uã · Secꝰ aũt ẽ ð laboꝛãtibꝰ qᷓ ĩ mags la boꝛibꝰ deſudãt vt ſibi
victũ ⁊ nccaria q̃rãt · Ctẽ ſilr de pueris ĩtelligẽdũ ẽ qͥ ſunt ĩ au
gmẽto · · ꝗ adhuc creſcũt qbꝰ licet pluries comedẽ ſi necitas

Septimũ E

rep̃henſibile ẽ varietas ferculoꝛũ q̃ rep̃hẽſibil ẽ ĩmo ⁊ nociuꝰ

CGVIX.

hoĩ nõ ſolũ quãtũ ad aĩaʒ:ſʒ etiã q̃ntũ ad coꝛpꝰ · Q aũt varie

tas ⁊ multiplicitas ferculoꝛũ nocet coꝛꝑi · hoc ꝓbat macro.
bius ꝑ qᷓnqʒ· Primo ꝓbat ꝑ hoc ꝙ aĩalia vt frequẽter ſunt ſa

marunf ſimplici cibo ⁊ aſſueto:ſue nat᷑e cõueniẽti:⁊ nullo
mõͤl

libẽter vtunt᷑ ill qᷓ ſũt cõtraria ſue nat᷑e · Cuiꝰ oppoſitum
hõ rõnalis ſepe facit · · comedẽdo ⁊ bibẽdo ea q̃ nõ cõpetunt
ſue nat᷑e:ſʒ ſolũ vt ſatis fiat delectatõi ⁊ appetitui· Scðo mõ
ꝓbat hoc ꝑ artẽ medicine · qꝛ medici ſaudẽt infirmis cõmede
bibere ſumplicẽ abũ ⁊ potũ:⁊ nõ diũſ a fercla aſſata ł frira

Et rõ huiꝰ ẽ.qꝛ ſimplex ſbꝰ ⁊ potꝰ magis ẽ digeſtiuꝰ.Et etiaʒ

qꝛ ãtea ſe nimis repleuerũt diũſis cibariis:⁊ bᷣm ariſt.i· ethi ·
fiũt ꝑ cõtr. optʒ eos poſtmodũ abſtine᷑: 1 ſuin
plicẽ cbũ ſumẽ· Tercõ ꝓbat hoc · vᷣbi grẽa. Si duo hoĩes eiuſd
cõplexioĩs biberẽt eandẽ mẽſurã:⁊ vnꝰ bibet diũſa vina ſi et

Medicĩe fiũt ꝑ cõtraria:gꝰ

ſemel · tũc citiꝰ ĩfirmaret᷑: ⁊ minuſ cõ petẽt ſue næce ille multi

plex potꝰ: q; illi qͥ bibit ſumplicẽ potũ · licet in eadẽ menſura
quantũ ad quãtitatẽ. Sic ſilr ẽ de cibo intelligenduʒ· Quarto
ꝓbat ꝑ boci. qs poſtmodũ infirmat᷑: tunc medici poſſunt o hmnakech
faciliꝰ cognoſcẽ. vnde habeat infirmitatẽ illaʒ q; ſi diuerſa i poſiättli

baria comediſſet vel diuſa pocula bibiſſet. Quinto ꝓbat pꝑ hꝰ

qꝛ nat᷑a ẽ vnifoꝛmis ĩ oꝑatõe ſua· Qũ aũt hõ comedit diũſa

multiplida ferculatũc natura digerit illũ cibuʒ qui ma gis ẽ
digeſuuꝰ:remanẽte illo cibo q minus ẽ digeſiiuꝰ ĩ ſtomacho
cũ hõ guloſꝰ ſuꝑaddit iterũ cibũ ſuꝑ cibũ:ſ.comedẽdo ĩ re
pPlẽdo ſe ante digeſtionẽ· tũc ille cibus q manet ĩ ſtomacho
indigeſtꝰ fit putridꝰ·ſic ſtomachus coꝛrũpit᷑ ⁊ hõ frequẽter
firmat᷑ 1 moꝛi᷑· Vñ ſeneca.Multa fercula mltos moꝛbos fege
rũt · Vñ etiã ſapiẽs dicit· O gula plres interficit q; enſis.· cCcx·
his oĩbus pʒ ꝙ vtiliꝰ a⁊ ſalubaꝰ etiã quantũ ad coꝛpꝰ.ẽ come

dere ſimplicẽ cibũ ⁊ bibere ſimplicẽ potũ ⁊ aſſuetů
uin q modis põt quis peccare in gula.

cat moꝛtalr· Rñdeo ꝙ; ßneipalier. mõiſ. Drĩo qñ diligo
coꝛp' tm̃ ꝙ otra p̃ceptũ eccdl

retyitin

M Equit declarare quot modis hõ comedẽdo l bibẽdo pe

e ꝑatꝰ ſũ comedẽ diebꝰ ieiunioꝛũ

Do

aͤtibene
ſe ſoluoien
dictCüalt
Atoſing
orüfmnis

del triſaredt
geudoc
ſocomedite

ſes comed
bitü comede

blineresß⸗

ℳ„

Drngeſinal
it iclunus
((ores eoril
dArMi 0
nore lurur

curnib? 1i
iu⸗Coſdiu⸗

res pgnite
eſtuo debl
mmoſitiment
ſoͤtenit ſol

(ctudi pirt
(Ebllt are.
tenct leideo

Gtenure
W tds gl

cöpettlcen

DDt noar
offendent
(oßmederey⸗

%

einonn
Qͤn

pr N n

naglinſin

nenin OH
Gn
1gin pen

eini 30)
hmm ün
iadernfe

geſtus Eten

in miſtic⸗
üdlnenſe
duo boiczens
tdicſapinſe

venfeilenkt
gende nenſan

ndeg ur

Waplunte

gh idrent
õ

cmmedt
bazqunge

Atusiſann

ter · et vitam ſibi adbreuiat ſumẽdo talẽ cbu vel potũ ai n

cũ tñ bene poſſẽ ieiunare: ſ 3 nolo coꝛpꝰ meũ ĩtm̃ grauare ·et

ſic ſoluo ieiuniũ ſine cã ab eccĩa pᷣceptũ. Vnð hermã · 8 ſchil.
dicit. Qñ aliquis ĩoꝛdinatõni gule l cõcupiſcẽtie ĩheret tanq;

vltĩo ſim (ſiẽ de qbuſoã ðꝛ ad philip· ii .· Quoꝛũ deꝰ vẽter eſt

quorũ finis ĩteritꝰ tta ꝙ tal q̃ſ deũ cõtẽnẽs ꝑatꝰ ſit pcepta
dei trãſgredi. vt delẽatõnes gule aſſeqᷓt: tal grauiter peccat.
Secũdo cũ qͥſ ſumit cibũ illicitũ ſiũᷣ ꝓhibitũ.ſiẽ adã ĩ ꝑpꝛdi

ſo comedit cibũ illicitũ et ſibi ꝓhibitũ:iõ expulſus ẽ. Sic ſur

ſi ꝗs comederet carnes l etiã lacticinia ĩ· xl cibũ illicitũ et ppi

bitũ comederet · Circa qð ꝗ̃rit᷑ a qb* cibis ieiunãtes debent M

abſtinere⸗? Reſpõdeo bᷣm beatũ tho · le ſe · q · cxlvi · In ieiunio

q̃drageſimali ĩterdicũt᷑ vniſalr oua ⁊ oĩa lacticinia EIn aliis
auũt ieiuniis ſũt diuſe cõſuetudines: q̃s qᷣq; obſeruare dʒ hm

mores eorũ ĩter quos cõuſat᷑ diiii· deniq; Eſuſ aut gnaliteꝛ
carniũ ĩ oĩ ieiunio ꝓhibitꝰ ẽ· qꝛ gnalr mag delẽabil ẽ 2 ad hu

morẽ luxurie mag coopꝑat᷑· Vñ ⁊ in ſcxta feria nẽe ẽ abſtinẽ a

carnibꝰ 1 ĩ ſabbato ſm gnalẽ cõſuetudinẽ· Extra de ob ie⸗

iu. Cõſiliũ. Cõcoꝛdat Hoſti· Sciẽdũ ꝙ qibʒ hõ tenet᷑ totã xl.

ſ 9

ieiunare cũ cibo qᷓdrageſimali: q ſam ⁊ foꝛtes ſüt: 1 vti bene
poſſũt tli cibo. Secꝰ ẽ de ill qſũt ĩfirmi ⁊ debiles ul etiã mlie

res p̃gnãtes lactãtes puos· vł etiã ĩ puerꝑio exñteſ: qꝛ ſi ne

ceſſitas debilitatis coꝛpalis ĩpedit eas: nõ tenẽtur ieiunare ·

imo ſi timeat̃ ꝓbabilr de ꝑicdlo earũ l aboꝛſu: nõ ſolũ boſ ũt

ſed tenẽt ſoluẽ ieiunia · ¶ Tercio mõ qñ 6 ſaenter abũ ſibi

nociuũ ĩ viribꝰ a ĩ coꝛꝑe comedit ꝓpter ſolã delectatõeʒ qua
nõ vult car

2 7 .

tal grauiter peccat. qꝛ facit contra caritatẽ qᷓ bõ
tenet᷑ ſe ĩ deo diligere: vires ſuas p̃ᷣſeruare: vt deo diutius

2

Facl it ſeruire · Hlal: Eoꝛtitudinẽ meã ad te cuſtodiam: Qõtra

oc talis guloſus et voluptuoſus vires corpis debilitat ſciẽ

cõpetit ſue nature· Ergo tãtus poſſet eſſ e appetitus illicitꝰ

ad talẽ nociuũ cibũ vel potum Fomna grauiter in hoc deuz

offenderet · Niqui vero dicũt · cio hoc non competit michi

comedere vel bibere cũ tñ eque bñ ſumunt. Quare tũc ſumis

ſi nõ cõueĩt tibis? Reſpõdeo vt ſatiſfaciã appetitui 1delcatõi

*

Sciendũ tñ ꝙ oĩs cibꝰ creatꝰ eſt ad ſuſtentatõʒ nature: vt ii⸗

hõ deo ſe eruiat. ergo ſi vnus cibꝰ nature tue nõ cõuenit tun

bonitas dei diuſa cibaria creauit vt ſic te cũ cibo tue nat᷑e cõ

Petẽti eibare poſſis tẽ qui ſeſſiones longas faciunt cõomef

ſocietatẽ ⁊ cõplacentiã hoĩm: ꝙ poſlt

ſatiões ⁊ cõuinia ꝓpter

longis ſe

„.

ionibꝰ a ſuꝑfluis comeſſationibꝰ. Et etiã poſt ſũt

modũ ſi infir mãt᷑: vel etiã qñqʒ citius moꝛiunt᷑ ex talibuſ

indifoſihi ſeruitio veia negligͦt ſalues aie ſines reled eeli
grauiter deu offenduͤt. Simi

ter illi peccãt qui talia cõöuiuna

faciunt. Vñ augꝰ. Quicũq; ad bibendũ ꝓnus fuerit. vel ĩ con

niino ſuo alios adunauerit: ꝓ ſe ⁊ pꝛo ip̃is in die iudidi reus

crit · ¶ Quarto qñ quis ſumit abũ licitum ⁊ ſanũ : ſʒ excedit

6*

ĩ nimietate: ſic ꝙ ꝑdat ratõem: vel nauſeam habeat vel vomi
tum pꝛopter ſuꝑfluzꝗ crap ulam · talis etiã grauiter peccat ·

Circa qð ſciẽdũ ᷣm heinricũ de firmania. Quicunq; inebꝛiai:··

35.

vel qui excedit menſurã in comedẽdo: ſi hoe facit eũ ꝓpoſito

1 intentõe peccat moꝛtaliter. Secus eſt ſi ſit i

pꝓprpoſito: ſi caſu euenerit vel ex foꝛtitudine cibi vel potus
vel ex fragilitate ſumẽtis:tunc em veniale ẽ · Sciendum ſczʒ

»

permannũ de ſchilditz. & qnñ quis tanruͦ ſumir de ebo 1 po⸗

tu ꝙ vomitũ ſequi opoꝛtet: vel aliam inoꝛdinatiõem:vel tm̃

ſuperflue ſu mit cum ſuo grauamine etiaʒ ſine vomitu: vnde

deberent poſſent Plures alii ſi uſtentari qui foꝛte fame peri

clitantur vel foꝛte magna inedia purgentur. credo ꝙ in ta

libus caſibus cõtingant petã moꝛtalia: qꝛ marfeſte patz , ta

lis comeſſatio fit cõtra caritatem dei pximi· ttem de nimia
ſumptione cibi ſeᷣm eundẽ doctoꝛẽ quãdo tanta ẽ ꝙ ꝓpter

eam ratio obſorbet᷑ coꝛpus ſcienter nimis ad rebe

ſpiritus ad carnalia vicia incitat᷑: ita ꝙ bomo certitudinali⸗

ter ſcit ꝙ ſumptis talibus cibariis vel in tanta quãtitate ipᷣe

nullo modo poteſt ꝑſeuerare niſi peccata moxtalia ĩcidat. crxe

*

qh; ille voluntarie pꝛecipitat᷑ ſe in
tionis impedit et vebementiꝰ q; (coʒeſſatio cum tamè bonũ
bumanum fundetur in vſu ratõnis) doctoꝛes tenent cõmu

2*

periculumi. De ebꝛietate aũt

linqud

ningin
mo qun mne
ſcenter im
ſineſaretr
pel nonge
deratetun
nusſt pece
Utäline er

ininessſ

fes reputal
mo Gtinh
lta debin
nent Etpu⸗
foqnant
peccare vi
etas palde
genug ſu
Geng

ſett etou

imnbyo in.
lbommat.
tutturapit
Poulofum
rationall

nuqub'n

malirrat

aloſſſmne

Popoſtor

nitteſn
e cn.

.

H DpDaAa CWIX. xVIII.

*

. än niter ꝙ ebꝛietas ex genere ſi uo peccatũ m oꝛtale ẽ· quando ho
une⸗ mo qui inebꝛiatur ſcit ꝓ certo potũ eſſe in ebꝛiatiuũ: tamen
adrdh ſcienter immoderate et voluntarie ſumit illum · Secus tamẽæ
ſcur iſa ſi neſciret potum eſſe inebꝛiatiuũ vel tam ſubito inebꝛiatiuũ
vel non credidit nec intendebat ex ꝓpoſito eum ſumere ĩmo

—

—
—

nütinon
Nmta b derate · tunc ſic poteſt eſſe peccatum veniale· It credo ꝙ mi⸗
beei ſt nus ſit peccatum ebꝛietas in his qui habent debilia capita q
eſenn. citiſſime ex potu modico inebꝛiãtur · non tamẽ audeo dicere
Nutalniuim qnn in eis ſit peccatum moꝛtale. Et foꝛte in aliquo tanto vlio
fuenttien res reputant᷑ illi in moꝛibus et ex natura male diſpoſiti· quãä⸗
1die indit to citius 1 facilius vſum ratõis 1 bonũ humanum amittüt
ſmni ſam 6t cu debilitatẽ ſuam multotiens experiantur ꝙ ſibinon ca
thernfm uent · Et pꝛo tãto etiã ebꝛietas poteſt eſſe in eis graui petri
iguenm po quanto eſt magis cõtinua: q: ſic in habituʒ deducit . 1 ipi
nungiitin peccare vidẽt᷑ ex babitu a nõ ex paſſione velł ignoꝛantia. Gbꝛi
rriſi etas valde deteſtanda ẽ q; non ſolum eſt pctm moꝛtale ſcom
crwum in Eenus ſu ſe d etiã maximuʒ enn¹ multoꝛũ peccatoꝛũ cauſa
lel pnn Ine ongeneg omncl vi Cbaetas eſtmi omniũ vriorum
idammnſ ſient ecõ uerſo ſo buetas ẽ mĩ oĩm virtutũ· t eʒ ebꝛietas facit
nhe Dde hoie beſtiã de robuſto infirmũ e pꝛudente mſanum. Vnů
ln ambro. in li & pnia Epaiofi ci abſorbʒ vinu abſorbrea din
merwron abominat a deo deſpicit ab an gelis derider ab hoĩbꝰ. deſti
. fanſen tuitur a virtutibꝰ. cõfundit᷑ a demonibus· Scienduʒ ꝙ valde
uſo wotn piculoſum ⁊ ſtultuʒ eſt inebꝛiari · qꝛ ebꝛioſus cõparat᷑ anĩali
r nan 4 rrationali· Cõtra qð dicit pſalł. Nolite fieri ſicut equꝰ ⁊ mu/
iſſceeſt, lus quibꝰ nõ eſt intellectꝰ. Quia hõ ꝑ ratõem dĩt ab aliis ani
nitmen malibꝰ irratõnalibꝰ. Vñ ariſt.vii · politicoꝛũ Inter oĩa aĩalia
n hbromo ſolus bẽt ratõeʒ tem ꝙ damnoſũ ⁊ piculoſum ſit ho
d min? inebriari pʒ ex hoc qꝛ ſihomo ĩ tali ebnetate occidi᷑· o!·
ntmt, alias quacũq; moꝛte moꝝt᷑ eternaliter damnabit᷑ It eſt peri

—

”“

auofſiſima mors. paobof cr coq: cum h er deliberatoe
otzuin pꝛopoſito inebꝛiat᷑ tunc peceat moꝛtaliter. illud pctm̃ nõ re
epeideu mmitti ſine vera cõtritõe ſed ĩterim ꝙ ẽ pꝛuatꝰ vſu rõis non
Nreht poöt coteri-Ergo ſi ſic moꝛitur nunquã ſaluabitur. Secus eſt
qñ hõ rationalis ſubmergit᷑ vel alias ocedit᷑· tũc ĩ momẽto

,R

P oteſt conteri de peccatis ſuisi⁊ ſic ſaluari Vnde aug. Ebrle
tas aufert memoꝛiã- diſſipat ſenſum cõfundit intellectũ· con

.

citat libidinẽ · oĩ a mẽbꝛa debilitat. vitam diminuit · 2 omnem
R ſalutẽ exter minat. Qualis aũc erit pena guloſoꝛũ: pot⸗ ebꝛi
oloꝛũ patet ꝑ tale erxemplu⸗ Legit ꝓ quidaz miles frequẽter
inebrꝛiebat᷑: et cũ quodã cruſibulo ad dedicatões iuit· taber

nas frequẽtauit· ſed de eccleſia de indulgentiis modicuz cu
rauit. Qui poſtmodũ infirmatus:re at E a deuota filia ſua
vt ei poſt moꝛtẽ apperet ſtatuz ſuu ei indicaret · Poſt obitů
eius infra · xxx· dies appuit: cruſibuluʒ ĩ manu babuit. 1 igni
tus ex toto fuit.· 1 filia eius ꝑterrita queſiuit quis eſſz 1 quid
cũ cruſibulo vellet. Qui reſpõdit pater tuus u. in iſto cruſi
bulo hẽo potũ meum . de quo Dlſal.dicit/ Egnis ſulphur ſps
rocellaꝛũ ꝑs calicis coꝛum. ueſiuit vtrũ bi

fuffragari poſſetgreſpondit nõ·im o nec omes ſancti in celo

qi ſnĩa euangeli dataẽ ſuꝑ me. vbi dict᷑ ligatis manibus e

pedibus pꝛoncite euʒ in tenebꝛas exterioꝛes: vbi erit fletus
incepit ter ve ve ve · Ve in ama
ritudiĩe. ve in multitudie · ve in etern itate penarũ · Vnde etiã
grego in moꝛa: Qui nunc male ſe ĩ voluptatibus dilatat: ilů
poſtea ĩ ſupplicis pena anguſtat. ¶ Quinto cum quis itm̃
diligit cibuz: ꝙ appetit? dele Ktatõnis cauſa finalis 1 pꝛinci
palis ſumẽdi cibũ delectabuẽ · Et ſie pꝛeponit talẽ delectatõʒ
deo: qui pꝛinapalis 2 finalis cauſa dẽt eſſe in oĩbus oꝑibus.
Et talẽ delectatoez qᷓrunt hoĩes voluptuoſi qui ſolũ ᷣm coꝛ
pus viuunt: ⁊ curaʒ carmis in deſidenis pficiunt: Vnde apls⸗
Si ſcᷣm carnẽ vixeritis moꝛem ini. De quibꝰ etiã dicit fero .i

epla. Difficile ĩmo impoſſibile ẽ vt p̃ſentibus quis ⁊ futuris
fruat᷑ bonis:vt bic ventrẽ ibi menteʒ ĩpleat. de deliciis trã⸗
ſeat ad delicas· Sciendũ tam cũ quis eſunit· ſic eſuriẽdo co
medit a delectat᷑ in ibo nõ eſt petĩ · qꝛ hoe eſt naturale cuili
bet aĩali· Ttẽ ſiquis pᷣparat cibum ea intentoõͤe vt euz ſumere
poſlit . qꝛ aliter nõ poſſet. hoc iterũ põt fieri ſine peccato· Vñ

ſue · ſed doleãt ſe aliter nõ poſſe · Melius em̃ poſſent ſi aliter

ltridoꝛ dentiũ.Tunc clamare

foſitb
one aape
appetere
tedereſtn
diodni⸗
Poages
d S

ᷣ

. einpie

ſutihaf
reznſ

Tunc ſecundo queſiuit vtrũ ſibi R gich Dnn

„ℳ „

dip
geſſengo
pdeſn

odlah
rcndz

ſun nom

dip mltiloe

heledit ia

nt malici
iig reddit
dinſun
es m ſen
lddemnc
Cumetüzi

e quide

ee mnnc⸗
floguiz

intaletüeg
nwit 1rnn

dünpn
nlesfraen
degur tte⸗
denontiuſ

Nret Noh

npuit di
eſrn

.

ürmniden

isſaſuſe
Peiutniſi

ſancknche

is mantbuut
hient Keus
dee inem

guri Ndeen

basdlrti
pumquin
Knals in

4

ttäle Man

Fſteris optĩa:⁊ locutꝰ

R ä ””éä K.
7 “ H ”
. W 7

V,

vo cuX

poſſẽt · Ego qᷣlibet xpᷣianꝰ cibũ ſibi pᷣpatũ debʒ cũ grãrũ acti
one acciꝑe nec nimiſ auide comedẽ nec nimiſ delicata cibaria
appetere:ſed neceſſitatẽ cibariorũ accipe · et ſꝑ in deũ coꝛde
tẽdere · ſi nõ ſemꝑ actu tñ habitu. Vnde aug · de vbis domini
Si qᷓd mãducas ⁊ bibis ad re fectõeʒ recuꝑatõez mẽbrorũ.2
grãs ages ei qͥ tibi moꝛtali hee ſuffragia trihuit· cbꝰ tuꝰi po
„ (De mitiloquio aliis filiis gule
Equit᷑ de filiabꝰ ipſiꝰ gule· Quorũ pᷣma ẽ mitiloquiuʒ TL.
ſcʒ detractio vituꝑatio · vl alia vᷣba ĩania 1 ſuꝑflua. qᷓn
do eĩ repleti ſũt: tũc detrahũt tũc ridẽt tũc dill oluut 1 fluüt
ad ĩutilia: ſic ꝙ os vix cuſtodire poſſũt · v. Poſt vinũ vᷣba :pꝰ?*

ibreʒz naſat᷑ herba. Nota ꝙ a miłtiloqᷣo debeꝛẽt hoĩeʒ cohibeꝛe

qnqʒ:Hrimũ qꝛ miltiloquiũ hoĩem audiẽtibꝰ odioſum reddit
Vñ qdã ꝑphe̊s renogae, du; poſſʒ hoĩ bꝰ placẽ reſpodit. Si
uis pauca. Scom q; ẽ ſignũ ſtulticie
nd e ſeriptũ ẽ ecclaſtes·x· Stultꝰ vᷣba miltiplicat.· Sic ecõuſo
taci nitas eſt ſignũ ſapĩe· Vnde ſeneca. Taciturnitas hoĩ ſlul
to ꝓ ſapĩa putat᷑. Terciũ qꝛ mltiloquiũ ſpedi cõuũſionẽ hoĩſ
ſic ꝙ nũq́; ad verũ ꝓfectũ ꝑueniet. Vnde Tob Nũqᷣd vboſꝰiu
ſtificabit? Vnde etiam iacobi Pmo. Qui putat ſe eſſe religio
ſum nõ refrenans linguã ſuã: huiuſ vana eſt religio · Quartũ

qꝛ in mitiloquio nõ deerit peccatũ Ecclĩi ·xx. Qui mitis vtit᷑ ö

7

bis: ledit aĩam ſuam. Sic ecõuerſo qui odit loquacitatẽ: extin
guit maliciã · ⁊ qui cuſtodit os ſuum: cuſtodit aĩam ſi uaz QIu—
tũ qꝛ reddituri ſumus ratõem de oĩbus verbis ocioſis · Ma-
thei ·xii · De omĩ verbo ocioſo quod locuti fuerint homines
reddituri ſunt ratõem. Sciendum circa premiſſa ꝙ qndo hoi
nes in ipſo multiloquio cadunt ex ꝓpoſito in verba turpia
puta detractões: vel aliqua que ſũt cõtra honorẽ dei vłĩ no
cumẽtũ ꝓximi ſꝑ ẽ peccatũ mortle quãdoqʒ tñ põt eẽ venia
le quãdo ꝓcedit ex natali garrulatõe alicꝰ. ſine pẽo tamẽ foꝛ
te nunqʒ ẽ · qꝛĩ mitiloqo nõ deerit pẽᷣm. Nec reputatur mui
tiloquiũ ſi quis ad laudem dei vel ad edificatõnem proximi
predicãdo vel docendo verba quantũcũq; multa dicit · ſicut

—

patet per beatũ auguſt.xii:de ciuitate dei·ca · vltĩo · ¶ Secoan warit“
da filia eſt immü dicia: ꝗᷓ ſolet pꝛouenire ex gula:vt ẽ vomitꝰ tamne cotra
1 fetoꝛ i eructatõnes ⁊ pollutõnes nocturne ⁊ luxurie. Quia
vẽter eſtuans mero ſpumat in libidinẽ· ⁊ tales demane ſunt ſib
ſicut ſepulcrũ fetidũ. Vnde pſal. Sepulcrũ patẽs eſt guttux tcdientt
eoꝛũ . Sciendũ ꝙ talis ĩmundicia:ſ.vomitꝰ ẽ quedaʒ inhone⸗ kientů
ſta alteratio corꝑis pꝛopꝛi qð homo ex caritate tenet᷑ diligẽ· prent hnde
⁊cõtrariat᷑ cari tati ⁊ ho neſtati vᷣtutis · Et iõ ß᷑m genus ſuũ ſernacoe
petm̃ moꝛtale: qñ ex voluntario ⁊ defectuoſo motu gule pꝛo tqviſamar

cedit vel ad ipſaʒ oꝛdinat᷑: Et dico voluntario q; ſi eẽt inuo⸗
lũtariꝰ ⁊ m ere natural: puta ex debilitate ſtomachi poſſet eẽ
petm̃ veniale vel nullũ · Vel etiã ſiquis propter medicinaʒ vo

diat Bemesd
Ppter rnüh
temrerüet

M mitü ſibi faceret nõ peecarʒ: ¶ Tercia filia ẽ ſcurrilitas id ẽ NglucireEt
ſpotivoꝛt: lichtfertikeit vel bubeſcheit: qꝛ gula mouet hoieem (mirſieq
ter hẽt ſe in vbis ⁊ factis ac ſi eẽt fatuꝰ vel ſcurro ¶ Quarta ſmepmt
filia ẽ ebitudo mẽtisi.ĩ vulgari dumſinnikeit/das iſt zerſte: (Ciegim
rung der vernunfft · oder der beſe cheidenbeit · qꝛ ex gula rat am pſech
obtenebꝛat᷑ ꝙ neſcit quid facit. n ſingnũ huiꝰ homo meliius (cogitme
facit quidqᷣd dẽt facere cũ eſt ieiunus q́; cũ eſt repletuæ DPro tettaeſtſe
quo ſciendũ ſcᷣm hermã. de ſchil· Qſi hõ ex gula ex ebꝛiee⸗ intüͤntt
nẽ hõ impediat᷑ ad cõſiderãdũ ſuꝑ his qᷓ neceſſaria ſũt ſaluti Miilidie
pꝗᷓ põt vitare pctã ⁊ damnatõeʒ: non eſt dubiũ talẽ ebitu⸗ Anptur? zet
dinẽ eſſe pcetm moꝛale:. qꝛ eſt cõtra caritatẽ dei a cõtra rõem utltcfraz
N pꝛope ſalutis:quã hõ ex neceſſitate diligere tene. ¶ Quinta (tizlke

filia ẽ inepta leticia:i:laſciuia carnis · ſu geſtꝰ coꝛꝑis ĩoꝛdĩatꝰ
laſciuiã leuitatẽ mẽtis demõſtrans Oro quo notãdũ ꝙ qñ
quis inepte letat᷑ de hiis q̃ ex ſpẽ ſua mala ſunt ſiẽ dꝛ pꝛou·

ii· Letant᷑ cũ male fecerint: ⁊ exultant in rebꝰ peſſimis· TCunc
certũ eſt ꝙ inepta letici a ex ſubiecto ſoꝛtit᷑ reatũ pcti moꝛtal

q tales letant᷑ de qbꝰ valde dolẽdũ eẽt· Sil pʒ illð ſi ad ſcur

rilitatẽ aſſumũt᷑ aliq̃ q̃ ſjm ſe mala ſũt.ł q̃ vergũt ĩ nocum̃tũ

pꝛoximi vel cõtemptũ dei. tem ſiquis ad talia ita vehemẽter
afficiat᷑ ꝙ ñ põt ea dilectõe dei vl pꝛoximi linq̃re:pʒ ꝙ peccat

Atramensn
(cedtnſet
fertuntafſun
(doeetke

nuuit ſin

6

Pdo
luwipn
lum li
e deneſen

ris gre
hy hore

ttenet ige
ingen

qelieet inn
nuchipolti
medieinnr
ſcurnltnee
lumoer wen
ſtue pen

tdus Nreſe
fe glurnr
Aocs

Kngenae

1

rguln achtr
.
p tie um
Aamiaſarlin
büütaetn

Neidcöt dn.

nei in
7, .

i⸗
mtuglene

quo neceſſitatẽ ſumere ꝑ. ceſſit
ſumẽ ꝑmittat (Scdo occultat ſe ſub ficta ſpẽ neceſſitatis.

vDo CGXx. N.

moꝛtalr · Si qs tamẽ inepte letet᷑ vel ſcurilitatẽ exereeatꝛtee

tamẽ cõtra caritatẽ dei vel ꝓximi facere attẽptet:venia leẽ.

RMVla qũo occultat ſe ſub triplici ſpecie virtutũ· DPrimo O

I ſub ſpẽ liberalitatis ⁊ maxie in illis qui gulã celebian
tes dicunt:deꝰ oĩa dedit ad vſus hoĩm·et oẽs res fecit ꝓpter
hoĩem. Et iõ malũ eẽt ꝙ res facte ꝓpter hoĩem humano vſui
pirent · Vnde greg in moꝛalibꝰ. Ventris ĩgluuies coꝛ deuictũ
qſi ex ratõe ſolet exhoꝛtari·cũ dicit ad eſum deꝰ oĩa condidit·
et qui ſatiari cibo reſpuit nõ aliud q; conceſſo muneri cõtra

dicit. Remediũ cõtra hanc occultatõʒ ẽ cogitare ꝙ deꝰ nõ oĩa

ꝓpter vnũ hoĩeʒ creauit:ſʒ etiã ꝓpter alios· Vnde cõtra oꝛdi
nem rerũ et pꝛouientiã duiine oꝛdinatõis eſt ꝙ vnꝰ vult oia
deglutire · Et ſicut ſunt diuſe condicões hoĩm · ſie etiã diuerſa
cibaria · ſic ꝙ vnuſquiſqʒ põt inuenire cibũ ſibi cõpetentẽ de
mere poteſt et alis etiã ſuas neceſſitates

Greg· in moꝛa· Cuʒ ſic voluꝑtas ſub neceſſitate ſe palliat. vix

eam ꝑfectꝰ quiiſ q; duudicat· Remediũ cõtra hanc occultatõʒ

eſt cogitare hoc · ꝙ ſm Nug: et etiaʒ phᷣm· Natura paucis cõ⸗
tenta eſt·ſed cõſuetudo milta neceſſaria facit· Tõ ðꝛ ecci.xxix·

Initiũ vite hoĩs ẽ panis ⁊ aqua. Ergo attendẽdũ eſt ad ſum

dum alimẽta: ſiẽ ad medicamẽta· Augꝰ.x.cõfeſſionũ:Moc me
docuiſti dũe vt quẽadmodũ ad medicamẽta: ſic ad alimenta

ſumpturꝰ accedã· Et ꝙ nũqᷓz accedat ꝓpt ſatietatẽ: ſpſe re
trabat circa appetita: et nõ ſinat preire cõcupiſecẽtiam ⁊ dele
ctatõʒ nac̃e:ſʒ potius cõſideret quantũ neceſſitati ſufficiat
ibi ſiſtat. Sʒ qꝛ difficile ẽ puare · iõ frena gutturis ſũt pare ne
tinẽda · Aug.x· cõfeſſionũ · Et quis ẽ dñe ꝗ nõ rapiat᷑ aliq̃ndo
cxtra metas nccitatisqs ille magnꝰ et glificʒ nom̃ tuũ Ter
cio occdtat ſe ſhᷣ appetitu ciborũ abiectorũ:cũ ĩmoderate ap
petunt᷑ et ſumunt᷑· Greg ĩ moꝛa·Neqʒ eĩ cibꝰ ſʒ appetitꝰ ĩ vi
cio ẽ· Vñ et lautioꝛes ciboſ plerũqʒ ſine eulłpa ſumimꝰ.⁊ abie
ctioẽèſ ñ ſine reatu cõſcie dguſtamꝰ.pinc ẽ ꝙ eſau ꝑ lłẽticulũ pᷣ
matũ pdidit · Et helias ĩ hemo carnes comedẽdo mẽtis vᷣtutẽ

xVmW. pbAe CLTX. 4

Sic qui appetitũ nimiũ habẽt ad groſſa cibaria ex hoc quaen aſden
doqʒ nõ ſe credũt peccare: cũ tñ hoĩes etiã quãdoqʒ ĩ groſſis moigſgui
cibariis delinquũt · Vnde heꝛmãnꝰ de ſcilditz dicit ꝙ ĩmodeꝛa octioiſ ,in⸗
ta cõcupiſcẽtia edẽdi vel bibẽdi põt eẽ im mecloſis abariis anittrſt
zzʒ in vilibꝰ. ſcz ꝙ aliquis in cibo nimiũ delectet᷑ vel nimis a idie
bum cupiat ſicut eſau lẽticulã de qua habet̃ Ceñ · xxv· Da mi noneni⸗
hi de hac coctõne ruffa alioquĩ moriar. N ota ꝙ ad obſerui⸗· deunm mo⸗
dũ ꝙ hõ ĩ auiditate ſum̃di cibũ ſp teneat᷑ ĩ freno ratõis tã ĩ eci pulifmultio
bis delectabilibꝰq; etiã in groſſis duo requirũt᷑· Primo ꝙ; bö6 onscorpiſ
ſẽꝑ ſequat᷑ ratõis ductũ:et nõ edacit atis appetitum vt dicrt· hober ocen
cũ aplo ad philip · iii Scio ſaturari:et eſurire · ſcio abüdare: ſui ſepult
et penuriã pati. Sic ſcʒ ꝙ nõ ſumat cibũ m appetitũ ſed hm logtiam vlt
mælſuratõeʒ ratõis · Secuũdũ ẽ ꝙ hõ ſꝑ de donis ſibi diumitus ribrmhim
coceſſis nihil ſibi aſſcribat: ſed totũ deo attribuat· ⁊ oĩa que efngeretlig
ſunmit a manu dei ita recognoſcat recipiat · ſiẽ pauꝑ ĩ hoſpi femedid eſte
tali cũ grarũ actõe re cipit abũ ſibi miſericoꝛditer porrigẽtiſ fßipenſatd
gquo nutrit᷑ Et ſp mẽtẽ ꝑ grarũ actõeʒ ad deũ eleuet · ſic ꝙ nu· (byeſunit l
zʒ ciboꝛũ dele Ctatõi appetitũ ime: gat· hec facienſ reatũ vita nöhabutali
it et meritũ cumulabit. (Remedia gule ſüt ſer· ſtd Sfib⸗
Equit᷑ de remedüſ cõib? coͤtra gulã ebrietatẽ · quoꝛũ ſegt math,
il ſic reuocat a peccato q; frequẽs moꝛtis med itatio io Nörefn.

Aeoſdenn

. puima eſt meditatio mortis Vn augu · in li· exhoꝛtatio

Cũ ſcʒ qͥs pcogitat ꝙ coꝛpꝰ ſuuz dat vmibꝰ ĩ eſcã · Quid eniʒ dunn Prde
dicem de guloſis hoibꝰ ĩpinguantes coꝛꝑa ſua cum cibarleis imnitnleneto
delicatis: niſi ꝙ ſũt coci vermi preuidẽtes vermibꝰ vt eſcoz intoum D
de ſuis coꝛporib ĩpinguatis babezt d nde Bern. Si diligen: ullbhimn
ter cõſideres coꝛpus tuũ quid p os: per nares: ceteroſq;d maag ur dezneg
tus corꝑis exeat: vilius ſterquiliniũ nun; vidiſti· Vnd ergg uimſhttſal
ſuperbis o homo cuius conceptio culpa · naſci pena · labor umeſtenmn
vite mori poſt hominẽ vermis· poſt vermem fetoꝛ et hoꝛror (oeiide
Sic in nonbominẽ vertitur oĩs homo · Moc aduertere dẽrẽét Pinlter ni

guloſi: et ſic erubeſcere coꝛpus ſuũ cũ delicatis cibariis ĩpin uizſinogen
guare. Vnde Rug. de verbis domi ſermone · v Predoſ? ab unent
te intrat quid fit cuʒ intrauerit ? Nõne ſi ſpecula hbabemꝰ rnabali
Q in ventre de cibis precioſis: erubeſcerem vg „ cðz remediũ ſo ſainni

idahien

deetginen
ecioſs ani

1veltinge

Ceimbin
1gocklni.
enormetii
it ingtd
etitunrrder
ozbidir
Kpati ſon
noſchduner
bun din
vſipthitt
oditn gyft
ideuet yi
cienſ tuinn
gaeſtſe
ebntetn
vinlicrin

ortis mai

ieſei une
verniimn

Bersngn

ſcacumen

——

eſt cõſideꝛare mala que hom ex crapula eueniũt. Nam triplx

moꝛs ſequit᷑ ex crapula.Dnimaẽ moꝛs aĩe. q;ꝛ guloſi ⁊ ebrioſi
emittit: ſie expirat aia eũ deũ amittit · Et hoc cotigit qñ hõ ſe
cũdũ carnẽ crapuloſe viuit. Vñ apls. Si ſem earnẽ vixeritiſ

moriemi · Vnde etiã hiero. Nitẽs cutis ſ.- oꝛdidã aniam reddit.

occidũt aĩas ſuas. Vñ Aug· Sicut expirat coꝛpꝰeũ aiam foras

Secunda mois eſt moꝛs coꝛpis. Vñ eccla.xxxvii. Hropter era
pulã multi obierũt. qui aũt abſtinẽs eſt adiiciet vitã· Lercia ?

moꝛg coꝛꝑiſ et aĩe ſimul poſt iudiciũ · Exemplũ de epulone vt
habet᷑ luce. xvi. Qui quotidie epulabat᷑ ſpledid⸗ poſt motẽé
ſuã ſepultꝰ ẽ in inferno .· vbi toꝛquebit᷑ fa

5
* 4

4

eo qꝛ iam vltra mille annos P gutta aque rogauit dicen 9‧Da

ter abraha mitte laʒarũ vt ĩtigat extremũ digici ſui in aq vt

remediũ eſt cõſiderare penuriã 2 miſeriã xp̃i. Quia qui ieiuĩa

refrigeret liguaʒ meã. quia crucioꝛ in hac flãma. Terciuz R

pßpi penſat: de fadili a gula abſtinebit · Et nota Pxps tribꝰ vi

cibꝰ eſurüt. Drĩo em̃ cũ:xl · diebꝰ et noctibꝰ ieiunauit 2 tunc
nõ habuit aliud ad comedẽdũ niſi lapides: quãdo tẽptatoꝛ di

xit ei· Si filiꝰ dei es. Nlia vice eſuriit. ⁊ nõ habuit niſi folia.ſiẽ
legit᷑ math:xxi · de ficulnea:q nõ hũit niſi folia.cui xp̃ᷣs male

dixit · Nia vice eſuriit et ſitiuit ſcʒ in ſ ua paſſione qũñ dixit Si
tio. Tũc em̃ nõ habuit niſi acetũ et fel ad comedẽdũu et biben
dum · Vnde Hſal. Dederũt in eſcã meã fel: 2 in ſiti mea pota

*

dãnatorum:⸗Dro quo notãdum ꝙ guloſi habebunt triplicia
fercula· Primum ferculum eſt fames . Vnde pſal. Eamem pa

uerũt me aceto (Quartũ remediũ ẽ cõſiverar fercla ⁊ potũ S

tientur vt eanes. Vnde eſaie · ix. Vnuſ. quiſq; carnem brachii

ſui vorabit· ſcllieet pre nimia fame et dolore⸗ Secundum fer

culum eſt eterna moꝛs. Vnde Pſalmiſta. Moꝛs depaſcet eas
Et hoc ẽ valde miſerabile quia ſemper moriuntur: et tam nũ

iz finaliter mori poſſũt · Vnde Apo calix · Mors fugiet ab eis

ð

quia ſi moꝛs coꝛꝑalis que eſt niſi ſeꝑpatio coꝛꝑis et anime ſie

hoĩnem toꝛquet:q nee ſtare nec ſedere. nec loqui põt. Quid

tunc moꝛs eterna faciet in damnatis? Vñ fob.xv. Conſumat

moꝛs foꝛtitudinẽ eiꝰ. Exẽpluʒ ptz de debilitate preſẽti qᷓ ſi ſi

me ſiti hoe ptz ex

debilitat foꝛtiſſimos: quantomagis illa moꝛs amara reddet ſuis bid

illa coꝛpa debilia ad reſiſtendũ ⁊ ad ſe mouendũ.Terciuʒ fer
culum ſunt carnes decocte ⁊ aſſe· Vnde kob · xxiiii.· Tranſibũt

ab aquis niuiuʒ · Cum em̃ in frigoꝛe ſunt ire congela ex ni
mio frigoꝛe lingua eoꝛũ: ⁊ ſie comedent eam quaſi carnes co

ctas. Qum autẽ in caloꝛe ſunt: tunc ex nimio caloꝛe aſſatur 2
cõcre mat᷑ lingua in oꝛe ipᷣoꝛum:⁊ ſic tunc eam comedunt ã̃ſi
carnes aſſas. Vnde apoẽ · xvi: Manducabant linguas ſuas pᷣ
doloꝛe .· Quis aũt erit potus damnatoꝛũ oſtendit Dſal dicẽs.
Ignis ſulphur ſpũs ⁊c̃· Quia ſicut vinũ penetrat mẽbꝛa⁊ le⸗
tificat eoꝛ hominis. Sic potus infernalis totũ homineʒ pene
trat eũ ab intra ⁊ ab eytra cõtriſtat· ¶ Quintũ remedium
eſt ꝙ reddituri ſumus deo ratõez de omnibus inutiliter 1 ſu

perflue expenſis vſq; ad minutiſſimũ quadꝛantẽ Quia ſᷣm ve

ram iuſticiã dei homo bibẽs hauſtũ aque ſine cauſa ⁊ neceſſi
tate de hoc redditurus eſt ratõem· O quid tunc dicturi ſunt
qui tot denarios ĩmo groſſos ⁊ floꝛenos guloſe ⁊ ebꝛioſe ex

penderũt:qui quando qʒ a mane vſqʒ ad veſperaʒ: ĩmo quan

doq; noctẽ ſuꝑaddunt.· et ſic in taberna ſedent ⁊ ſe cuʒ vino
ſupflue replent ⁊ ſic ſe inebꝛiant · de quibꝰ omnibus diſtricti
reddituri ſunt ratõem. Ergo quilibet xpᷣianus timens deum
nunq;z ſine cauſa ⁊ neceſſitate ⁊ vtilitate deberet bibere vnũ
hauſtũ:ſed ſemꝑ in comedendo ⁊ bibendo deberz querere ſu
ſtentatõem nature. Vnde augꝰ. de verbis dñi: Si quid mãdu

cas bibis ad refectõem a recuperatõem membꝛoꝛũ:tũc tꝰ

V abus 2 potus laudat deũ · ¶ Sextum remediuz eſt conſide⸗
rare eternam cenaʒ nobis in celo pparatam: vbi habebimus

fercula magna. fercula mita: fercula dulcia·2 fercula pᷣcioſa·

DPrimo fercula magna q; coꝛpus ⁊ anima ibi paſcit᷑ſicut hie

, , 5 — “ . . „
in pſe enti tantum guttur imo pars gutturis cibat cum pꝛie

ſenti cbo. Quia cũ cibus ad vẽtrẽ venerit ammodo nõ ſapit ·
Item ſi vnus tibi pꝛo laboꝛe totũ mundum daret ſatis elſet:

quẽ deꝰ ſolo verbo creauit · quia dixit · ⁊ facta ſunt: Quid tũc

cum tibi celũ dabit cum gaudis ſuis ? vbi apponet diligen
tiam ſuam vt magnũ gaudiũ tibi faciat · Vnde dixit diſcipul

ſereolrge
Aſ nobis
ſeee nuneer
poe i l
ſtorquol
hoſein 1
ſedleyit
Vnuſquiſ
priote
gte r
gbturin
habet hoet
membꝛähe
ktemtig

ſeruiſſety

brgo ſitot
i;gandior
Tercoibi⸗
tachüpfal
ſoolaiti
poculin,

cksuit
Pbſuſinet.
Mmröͤfeaſe
Mlongii
dennpn

Kemſim

mi ſoſenn

Puapeg kebe
Nus ner

34
“D

netrernihn
Crübonnen
Drintütmn
dus inuntrt

1

ſnechnnnec⸗

DturNem n
Gllge ehiſe t
Gprpinoge

Oenſſeonh
9ocaminsn
umnsunenN

Deberet inen

SS=

—
S
—
. =ꝰ,

—
—
—
. S
=
— —
=

ſuis· Vado parare vobis locũ. Secundo habebimꝰ ibi multa
fercula:qꝛ tot quot ſũt ſancti ⁊ an geli in celo: quoꝛũ numerꝰ
eſt nobis ignotꝰ. Quia ſiẽ nec ſtellas celi: nec guttaſ mariſ: ſic
nec numerũ ſanctoꝛũ aliq; noſtrũ numerare poterit · Vnde
apoẽ · vii · Vidi turbã magnã quã dinumerare nemo poterat
Et de quolibet ſancto qlibet nẽm magnũ gaudium hẽbit. qꝛ
noſcimꝰ 1 diligimꝰ nos alte rutrũ.ſie nunq; mỹ in pᷣſenti
ſic dilexit ſuũ vnigenitũ . Et ſic ex nimi⸗ caritate h᷑m Anſhelm̃
nuſquiſq; intantũ gaudet de alteriꝰ gaudio ĩquãtũ de ſuo
Pio ergo quidqd vnus nõ hẽt in ſeip̃o:hoc hẽbit ĩ alio

ñ gre · Ex illiꝰ ſancte pꝑfecte caritatis merito fiet vnuſqſqʒ

habiturꝰ in alio:qð nõ hẽt ĩ ꝓpꝛio merito· Ergo quidqᷣd aln
habẽt hoc tuũ erit ex ſincera caritate · Sicut quidqd hic vnum

membꝛũ hẽt condiuidit cũ aliis · ſic erit in celo int er ſanctos.

tem tm̃ gaudiũ hẽbit quis de vno ſco ꝙ ſi mille annos deo

ſeruiſſet: ꝑ tm̃ ſpaciũ tpis deo nõ plene de hoc ſatiſ feciſſet.

Ergo ſi totus mundꝰ et illiꝰ hoĩs tũc potiꝰ vellet illo caræ
qᷓ; gaudio illo pꝛiuari qð de vno ſolo ſancto poteſt habere

Tercio ibi hẽbimꝰ ferclła dulcia ſie ꝙ talis dulcedo ẽ hic igno

ta · Vñ pſal· Quã magna multitudo dulcedĩs tue dñe quã ab
ſcondiſti timẽtibꝰ te · IEdẽ.· Daraſii ĩ dulcedĩe tua pauꝑi deus ·
Apo cal·xix. Beati qui ad cenã agni vocati ſunt · Etiã patet m
ſanctis qui tãta ſuſtinuerũt· Vnde aulus vidit gaudia celi.
poſtea dixit · Nõ ſunt cõdigne paſſiones huius tꝑis ad futu
ram glam · que re · Si om̃es tribulatões ⁊ omnem pauꝑtatẽ
quis ſuſtinẽt nſuꝑ ⁊ om̃i die mil leſies moꝛere?᷑: adhue cõdi⸗

gnü nõ feciſſet · Vñ hiero · in epla · Nullus laboꝛ durꝰ. nulluz

tpꝑs longũ videri dẽt quo glia eternitatis acquirit᷑ · Vnde eri⸗
ſoſt. de recupatõne lap. Si quotidie oꝑteret nos toꝛmentca
pferre:ſi ip̃am iehennã puo tꝑe tolerare: pꝛo eo vt ip̃m xpᷣm
vidẽ poſſemus in gla: ⁊ ſanctoꝛũ eiꝰ numero ſociari:nõ erat
dignũ pati om̃e qd triſte ẽ:modo vt tãti boni tanteqʒ; gloꝛie
ꝑticipes haberemur · Quarto habebimꝰ ibi fercula p̃aoſa. qꝛ
deus met dabit ſe no bis in p̃miũ · Et ſi creatura a deo creata

põt letiſicare hoĩem verbi gra· Sicut aurũ auarũ:a honoꝛ et

XVH. pG CGVLN.

poteſtas a veſtes p̃cioſe ſuꝑbũ· Cibus pᷣcioſus ⁊ vinũ bonuʒ
guloſum ſic de aliis· Quid tũc creatoꝛ põt? Tanta ſunt gau
dia celi ꝙ ſi celũ aꝑiret᷑: 1 minimũ gaudiũ alicuius ꝑui ſancti
videretur: quãuis remote a nobis ſunt: tamen totus mundꝰ
ſufferre non poſſet hoc gaudium. Si aut em poſſibile eſſet ꝙ;

ſuufferre poſſet: tunc nullum coꝛ eſt adeo triſte quin ex hoc le
tificaretur· Fmo ſi interim in igne ardẽt: vel in glacie ſtaret:

vel etiam ip̃am moꝛtẽ coꝛpoꝛis ſuſtineret: de his oĩbus nihil
interim ſentiret · Quid tũc erit cũ nos illic veniemꝰ: cũ deo
— „ — . I,MW m 7 —. /
cũ ſanctis oĩbus gaudebimus ? ᷑tẽ deũ videre ẽ ita delecta

bile ꝙ& RKugꝰ. dicit ꝙ potiꝰ vellet eẽ ĩ inferno ⁊ deũ videre: qzʒ

in celo eius viſione carere. Vñ angeli iaʒ quaſi ꝑ ſeptẽ milia

annoꝛũ deũ viderũt: 1 ſi ad ictũ oculi deberẽt pnuari viſione
dei: nimis graue eẽt eis· Quãuis em̃ angeli hic mira opentur
1 nob frequẽter ſeruiãt:tñ ſꝑ deũ cõtẽplant᷑· Vñ mathixvii.
Ingeli eoꝛũ ſemꝑ vident faciẽ patris mei qui ĩ celis eſt. ctẽ ð

hbac viſione de dulcedie eius dicit pſal· Quoniaʒ mille anni
ante odos tuoſ tanq́; dies heſterna q̃ pᷣteriit · Vbi dicit gloſa

ꝓ nunq́; aliqua dies tã gaudioſe cõſumpta in pᷣſenti:quin
miule anni bꝛeuioꝛes eſtiment in celo · ktez in hac viſione iple
bit᷑ deſieriũ homĩs Vñ pſal· Satiaboꝛ cũ appuerit glona tua

Quia in celo quilibet ſatiabitur ſiue ſit magni meriti ſiue ꝑui

cũ hẽt eaſoẽ tũc plenù ẽ: ⁊ non põt plus recipere · Similit de

vaſe puo qð põt cõtinere vn am ſolã menſurã:cũ hẽt illã tüc

plenũ ẽ: a⁊ cõtentat᷑ ita bene in vna mẽſura ſicut magnũ vas
in viginti vrnis· Sic ẽ de ſanctis magnis ſicut ð ſancto petro
vel paulo vel dñico vel ſancto franciſco:qui habent magna
vaſa. i.mag na merita. Et de nob qui ſumꝰ quaſi parua vaſa:
cum ꝑuis meritis nris · Vnde augꝰ. li · xxii· de ciuitate dei · Rp̃e
de erit finis deſiderioꝛũ noſtroꝛũ:qui ſine fine videbit᷑: ſine

faſtidio amabit᷑: ſine fatigatõe laudabit᷑ · ICdẽ eodẽ li. Qð deus

pꝛepauit diligẽtibus ſe· fide nõ capit᷑ ſpe non attingitur·cari
tate nõ cõpꝛehendit᷑ deſideria ⁊ vota trãſgredit᷑ · acquiri põt

ſic ꝙ quilibʒ contentat᷑ intantũ ꝙ nõ poteſt plus deſiderare
CECẽyemplũ de vaſe magno qð põt cõtinere viginti vrnas vini

ißn vpn

eſümart
deſu ben
ilamai
ſurgene
dicebat,
ter /eſf
dinis rert
niseſtſen
ud face
chet coln
terrartag
ſon nquu
dendonun

den

1zam Jr
Lurunan
ſilus um
ſergnee
Puadelecta
benterdeber
purus nun
elt t quan
leßlunn
ſtoramnge
glturre
audet tamg
uonigd
otnohen
luxuni ho
vegemne

pinüben

Lnnſingt
ns iſn
ntorug nnd

bleeſtg.

eguinerho
1 Pce ſunt
hischhn nill
mennciden
reé trdeec
deü biderei
ſpſeptemi
Puan piion
ninopenn
Vi mth wi
iclse e
iumle unn
Wdattgolt
ſſorogin
hrploneie
puentgautn
menitiftegt
phos deſoun
gmamm 6
pere⸗ im ln

7

ſcur ngun

eſtimari non poteſt. Exempluʒ de gaudiis celi · Legit᷑ ꝙ in ec
dleſia beati petri Colonie cũ eſſet quedaʒ obſeſſa contigit ad
illam aliã obſeſſã ſuꝑuenire · Mox vna contra aliam cepit in⸗
ſurgè: ⁊ clamoꝛibus ⁊ cõtumelis ſeſe afficere · demõ demoni
dicebat miſer quid cõſentiendo lucifero ſic de celo ruimus⸗
Xlter reſpondit · quare feciſti æg Cũq; illi adbuc quaſi penitu
dinis verba ꝓferrẽt · alter ſubiunxit. Tace · iſta penitẽtia ni⸗
mis eſt ſera· Et idem demon interrogatus a circũſtantibus.
Quid facere vellet vt ſic ad celum redire poſſet 5 Reſpõdit ſi
eſſet columna ferrea ⁊ raſoꝛiis ⁊ cdlauis acutiſſimis armata a
terra vſqʒ ad celũ erecta vſqʒ ad diem iudiciiſi carnem habe
rem in qua ſic pati poſſem) me ꝑ illã trahere vellẽ · nunc aſcẽ
dendo nunc delcendẽdo dummõ puenire poſſem ad gloꝛiam

dei de qua pꝛopter ſuperbiam meã cecediidd—
Vvyruria deteſtanda eſt.quia eſt pctt nociuum tam in R

coꝛpe q; in anima· Vnde apls· i· ad cor. vi · Qui fomi⸗
catur in coꝛpus ſuũ peccat.qꝛ luxuria pꝛimo maculat

ipᷣm coꝛpus· omĩa em̃ peccata maceulant aĩaʒ: ſed illud coꝛpꝰ

Taĩam · Vnde etiã innocentiꝰ de vilitate cõdicionis hbumane ·

Luxuria nõ ſolũ maculat aĩam:ſed fedat ꝑſonaʒ· Vnde luxu

rioſus iam hẽt quodãmodo iehennã in ſeip̃o · ſ. fetoꝛem luxu
rie 1 ignẽ con enßil centie. deo luxuri oſus cõparat᷑ poꝛco
plus delectat᷑ in luto luxurie q; in floꝛibus caſtit atis· O q; li
benter deberemus coꝛpꝰ nĩm in puritate ſeruare· qꝛ quanto
purius nunc ſeruat᷑: tanto gloꝛioſius in futura reſurrectiõe
erit · Et quanto impurius: tanto plus tunc fetet ſi ſic decedit
Eſt em̃ luxuria pcti fetens non ſolum coꝛaʒ hoĩbus:ſed etiã
coram angelis · Quia angeli ſunt puri qui nos cuſtodiunt:
igitur nõ modicum diſplicet eis ſi aliquis in cõſpectu ip̃oꝛuʒ
audet tam nephariuʒ opus luxurie ꝑpetrare· Vnde bern. En
quouis diuerſario: in quouis angulo reuerẽtiã exhibe ange⸗
lo tuo:nec audeas illo pᷣſente qð me vidẽte nõ auderes· t᷑tẽ
luxuria homini mmuit vitã ⁊ debilitat coꝛpus: Vnde ariſt de
regimine pꝛincipũ · Coitꝰ eſt deſtructio coꝛꝑis: ⁊ adbꝛeuiatio

₰

bLHe IVNVREN.

vite. Vnde etiã greg· in moꝛa⸗ Der luxuriã natura corumpitẽ᷑
ſenectꝰ inducit᷑ · vita minuitur · moꝛti appꝛopinq uat᷑ · Vñ etiã
Pḧs dicit. O in ſiua moꝛantes diuttus viuunt ꝓpter pauci⸗

tatẽ coitus Ttem nocet hoĩ · hoc patet ex eo q;ꝛ homo vix poſt
ponit hoc viciũ cũ in eo aſſuetus fuerit · Vñ ꝓuer xxii· Eouea
ꝓfunda os mulieriſ: qui aut in foue am cadit ꝓfundã nõ defa

cili exit· ſic nec defacili euadit de manibꝰ diabo li quẽ illo pec

cato illaqueat Vñ greg. in moꝛalibꝰ Eyxquo luxuria ſ emel mẽ
tem alicuius occupauerit: vix euʒ bona deſideria cogitare p⸗
mittit . Sed heu fere o ms hoĩes trahit diabolus ad infernuz
p luxuriã · ſ nobiles ignobilel· iuueneſ ſeneſ. Vñ abacuc.i ·

Totuz traxit in ſagena ſua. Vnde hiero⸗ Qui ĩmundiciã luxu⸗
rie perfecte continẽtie ſ̃ ubiicit: ſanctioꝛ dauid exiſtit: ⁊ foꝛtio:
ſamſone. ktẽ luxuna valde placet diaboloquia poterit ſe in

ſtificare coꝛam deo cõpatione foꝛnicatoꝛũ cũ in eo non inue:
nietur hoc pcuñ quod ipi habent· Vnde quidã demones me
motes nobilitatis nature ſue dedignant᷑ hoiem temptare de

luxuria · vt patet in lucifero qui xp̃m tẽptauit in ſuperbia et
auaricia ſz nõ iĩ lururia. Vñ heronim.Nihil vilius & ; a car.
ne oꝛioſius q; carnẽ vincere· Et pꝛopter oc
placet multũ dia olo: qꝛ in hoc peccato binas aias lucrat᷑· et
valde ꝓ vili pcio habet tam pꝛecioſas anias a chriſto ita care

2 —

ne vinciet nik

*

pꝛecio dat aĩam ſ uã diabolo coꝛpus leccatoꝛi: pꝛo quo non
daret ſotulares ſuos: Item hoc viciũ multum diſ Fiiect deo·

77*

Quia luxurioſus pᷣponit delectatõem turpiñ viliuʒ mẽbꝛo

ruʒ ſuoꝛũ deo beate virgini marie ſocietati oĩm ſanctoꝛtũ
et angeloꝛum 1gaudiis: que xpᷣs meruit cũ paſſione ſua om
nibus electis ſuis· Ergo nõ immerito hoe piciuʒ diſplicet deo

omnibus ſancus.

¶ Luxuria decem modis cõmittitur ſine actu.

—

M GCcundo videnduz eſt quot modis luxuria cõmittatur

ſine actu: ⁊ quando ſit pctĩ moꝛtale ⁊ quando nõ · pꝛo

quo ſciendũ ꝙ luxuria ſine actu cõmittitur deceʒ modis H
mo quando quis habet turpem cogitatõem ſine delectatioͤe

Etcon
Vweg
tio men
ciſte vit
ſime og
hoies
gegonl
Cvirit
ſct Vn⸗
ones in
goſns
Uinltterr.
tens relt
Demon
coſentirea
angelos
cuiincdi
penerti
lerare!
usinſpe
det ho⸗
ſümatut
duggeſio
nniensC
fieſtcol⸗
(lenſubo
iggeſten
entt
venicec⸗
niſip
ſu
mallsn
tt hen
mitge

ncommi
gunt nei
wonr
kr n Bonn
fmdi roet
ighellope
nmuſenane
cogen⸗
inkenng
Wüabeaen
undiciälunn

ten fotn.
apornt ſen

nco ſon ine
jdemones ſi
tenpere de
useihen.
efun
zias ute
nſottno
nrlrrpin

Et hoc intellige quãdo cõſenſus ratõnis nõ eſi ibi·

Gt contra voluntatẽ ſuam incidit ſibi ⁊ hoc nulluz ẽ peccatũ

tio mentẽ nõ polluit:ſi ratio nõ conſe. entit ˖ Ergo boni hoĩes
caſte viuẽtes nõ debent multũ turbari ex eo ꝙ eis male ⁊ peſ
ſime cogitatões incidunt ·qꝛ diabolus plus temptat bonos
hoĩes q; malos qui volun tatẽ diaboli ĩ oĩbus exequunt᷑.Vñ

grego. Tanto hoſtis callidus deceptõis molimĩa ardentius

exquirit:quanto celeſtis patrie feruentius ĩhiare nos cogno
ſcit · Vnde etiã bern · Non em̃ cõtriſtari debemus ſi in tẽptati
ones inciderimꝰ: ſed ſi in tẽptationibus ſuꝑati fuerimus.r
go ſiquis temptaret᷑ de peſſimis a inauditis cogitationibus

viriliter reſiſtere dẽt: tunc erit ei meritoꝛiũ· Vnde bern· Quo⸗

tiens reſtit eris: totiens coꝛonaberis· Idẽ in li. meditationum
Demonũ eſt malas ſuggeſtiones ingerere:noſtrũ eſt illis ñj
coſentire. Nam quotiẽs reſiſtimus: totiẽs diaboluʒ ſupamꝰ:
ange los letificamus:deũ honoꝛamus ¶ Secũdo quãdo ali
cui incidit mala cogitatio cum delectatõe:tamẽ ſine cõſenſi u
plene ratiõis.tunc eſt pctm̃ veniale· Vnde ſciendũ ꝙ ĩ pꝛimo
eccato pꝛimoꝛũ parentũ concurrebãt tres ꝑſone.ſq; diabo
krs in ſpecie ſerpentis qui ſi uggeſſit mulieri. mulier que de
dit viro:ꝛ vir qui comedit de pomo vetito· tunc peccatũ con
ſũmatũ fuit in adã quãtũ ad genus humanũ.Sic ſcedm aug.
Zuggeſtio ſerpentis in nobis eſt pꝛimꝰ motus ex fomite ꝓ⸗
ueniens· Co meſtio vero mulieris eſt delectatio:ſed comeſtio
viri eſt cõſenſus. is em̃ tribus ſcʒ ſuggeſlione delectatõe
cõſenſu hõ in peccatũ ex temptatõe ducitur· Quia tẽptatio ꝑ
ſuggeſtionẽ que in cogitatõne conſiſlit inchoat᷑ · Et ſi tunc ei

nõ cõſentit᷑: ſed ei ĩmediate reſiſtitur tunc nullũ eſt pec catuz.
SDed ſi ꝑ delectatõem cogitatõis temptatõ ꝓgreditur: ſic erit

veniale · Quandocũqʒ aũt cogitatõi ĩmunde delecta tio adue

nit: ſiꝑ coſenſum temptatio ⁊ peccatũ cõſũmat᷑: moꝛtale erit

Ergo ſumme cauere debemꝰ ne delectemur in co gitationibꝰ
malis · quia cum delectatio aduenerit tũc eſt veniale peccatũ

„

cõmittit᷑ qũ quis dat conſenſũ in moꝛoſam delectatò

XIX. peé

qui delectant᷑ cum plena ratoe in maliſ cogitationibus:a in

LVVRHN.

eiſdẽ ſe inuoluũt:tunc talis moꝛoſa delectatio eſt pctrũ moꝛ

tale. Sicut heu miti fadunt tam mulieres q; viri a etiã virgi⸗

nes · que licet nolunt ad actũ pꝛocedere· tamẽ volũt ĩ pꝛauis

delectationibꝰ cogitationibꝰ delectari .qð tñ nimis eſt peri
culoſuʒ· Quia facilime ex hoc pctm̃ moꝛtale incurrit᷑· Moc pꝛo

bat Tacobꝰ in epła ſua vbi dicit · Cõcupiſcẽtia ·i · interioꝛ ani

delectatio cũ cõceperit ſubaudiendo cõſenſum ratõnis · parit
peccatũ · ſ. moꝛtale · ¶ Quarto cõmittit᷑ qñ quis ex mala cogi
tatione ⁊ delectatõe dat conſenſũ ⁊ voluntatẽ ad ipᷣm opus.
hoc ſemꝑ eſt pctm̃ moꝛtale · Vnde augꝰ.ſuꝑ geñ. Si ratõ cõ
ſentiat ei quod libido cõmonuit faciendũ eſſe ⁊ nõ diſcrepat
iam ei peccatũ imputat᷑· etiã ſi nõ conſequat᷑ factũ:qm̃ rea te

netur in cõſenſu cõſcientia · Et hoc etiã intelligit᷑ de quolibet

peccato moꝛtali Quia quicũqʒ; regnũ eternũ intrare dẽt:opʒ
ꝙ ſic ſtet in ꝓpoſito ſuo ꝙ ſi eternaliter viueret nunqᷓ; moꝛ:
taliter peccare vellet · Ergo opoꝛtet de neceſſitate ſalutis ꝙ

quilibet ſiue ſit maſculus ſiue virgo feminei ſexus:ſic ſtet in

ſuo ꝓpoſito ꝙ nunquã velit facẽ actum niſi in matrimonio·
D ( Quinto cõmittit᷑ viſu vt cũ quis ex viſu cõcupiſcit aliã ꝑ⸗

ſonã: 2 ea intentõe eã inſpicit vt eã cõcupiſcere velit. Math.
v. Qui viderit mulierẽ ad concupiſcendã eam:iam mechatus

eſt eam in coꝛde ſuo · ſq; vt cõcupiſcentia tranſeat in affectuʒ
coꝛdis in cõſenſum ratõis· vt etiam ſi facultas aſſit facere
diſponit · iaz mechatus eſt eam ĩ coꝛde ſuo.Verbi gra · ſi quis

vna die centũ domos intraret: ⁊ in qualibet domo talẽ cõcu

piſcentiã iam dictã ſibi per viſuʒ acquireret: tot peccata moꝛ

talia cõmitteret: Ergo ſùme neceſſaria eſt cuſtodia oculoꝛuʒ·
Primo qꝛ oculi ſunt valde veloces ad nocendũ anĩe · Ideo pᷣ⸗
donibus cõparant᷑ · Treñ · ii · Oculꝰ meꝰ dep̃datꝰ ẽ aĩaz meã ·

Vñ etiã geñ · ii · Vddit mulier lignũ pulcrũ ad veſcendũ· Vnð

greg diẽ. Nõ em̃ eua lignũ cõtigiſſz niſi pꝛiꝰ ĩcaute reſpexiſſʒ
ttẽ ſcdᷣo cuſtodiendi ſunt q̃ſi due poꝛte in caſtro coꝛꝑis nii·
Qui em̃ habet poꝛtas alicuiꝰ caſtri hẽt caſtrum · Sic etiã ſi dia
bolꝰ hẽt oclos nros:tũc hẽt caſtrũ coꝛꝑis nri·⁊ tũc cõi᷑ ĩtrat

morsn
deus 1

ſigi

Kjorul
ſtemin
glitpe

go nol

eis On
ſinbus
fomm⸗
gom
poptüͤr
ſcentig

Ormatan
(Cplacen
Potrldu⸗

aecdin
ttoumie⸗
tlisqui
Munquid
lentbun

ſendiad

ſeirdlp
odove
giard
integln

W

öAnlu

oni

erbi

iit nus
innbelen
wmiſhen
inr.
n nüisprt
uigernlhnd
edißnenn
gen Sima
nnd dict
faüqint
igedegoh
jmnmedic,
ner nunin⸗
ire ſluns

nsſeſetin

n nmnorio⸗
eper
rümmtn
nſertinfn
ltas Ar u
dono Na
. meptN

—
—

ſonoatote

1

—

i nieß
ooeun
aſani
caute in
Hro sn
RLG

1tit

—

6

=

maoꝛs in animaʒ ꝑ feneſtras noſtras· Et cõſequẽter ſequiẽ᷑ ꝙ
deus nihil habet in hoĩe: ſi oculos nõ habet. recte ſiẽ dñs ca
ſtri qui nõ habet ingreſſum ibi. Vnde dicit xpᷣs in euan gelio

Si oculus tuus nequã fuerit:totũ coꝛpꝰ tuũ tenebꝛoſũ erit ·

Item.iii:cuſtodiendi ſunt oculi ⁊ viſus ex ꝑte mulieris.qꝛ a

plãta pedis vſq; ad verticẽ nõ eſt locus in muliere oꝛnata in

quo nõ ſit poſitus laqueus diaboli ad capiendũ anĩas. Ecci ·
vy.· Ne reſpicias mulierẽ comptam: ne foꝛte incidas in laqos

—

eius · Quia diabolꝰ vtitur mulieribꝰ põpoſe oꝛnatis tãquã re

thibus vel tanq́; gladiis ad capiendũ ⁊ occidendũ. Vnde Fe⸗
ronimꝰ. Gladius igneus eſt ſpẽs mulieris · Emo eſt gladi? bi⸗

ceps mulier pompoſe omata hoc patet ex eo ꝙ occidit aĩaʒ

pꝛopꝛiã ꝑ ſuꝑbiam· ⁊ aĩam pꝛoximi ꝑ luxuriã a malã cõcupi⸗

ſcentiã Queritur q;d faciendũ ſit hoĩ qui videt aliquã ꝑpſonaʒ
ornatam 1 pulcrã vt ſibi nõ noceat in ania ſua? Reſpondeo
duo cogitanda ſunt · Primo ꝙ nunq; tantam curã diligẽ
tiam habuiſti ad oꝛnandũ aĩam tuã eternaliter victuraʒ ⁊ ad
cõplacendũ deo: ſicut illa ꝑſona habuit ad oꝛnãdũ coꝛpꝰ ſi uuũ

A

putridũ ⁊ moꝛale ad cõplacendũ mũdo. ſic dolere debes ð
accidia ⁊ negligẽtia tua ⁊ ꝑditõe anime illiꝰ quã ſic pompoſe
vides incedere ; Scoo cogitãdũ eſt q́; pulchre ſint facies ele⸗

ctoꝛum ĩ celo: ⁊ qũo oꝛnabunt᷑ cũ ſtola gloꝛie· Si hõ iſte moꝛ
talis qui hodie elt foꝛte cras moꝛi᷑ tam pulcher eſt ab vidẽ
dum: quid tunc erit de imoꝛtalibus poſt iudiciũ eternaliter

viuentibus · Et ſic hõ ꝑ hoc ſibi debʒ acquirere affectũ pꝛoue
niendi ad celeſtẽ claritatẽ· Sciendũ etiã ꝙ ſi homo videt mu
lierẽ vel virginẽ tanq; rem vl ymaginem pulcrã nõ mala co

gitando vel affectando: nõ eſt pctm̃.quãuis ſit incautũ · Vñ
grego· Nõ licet videre que nõ licet cõcupiſci:Vnde etiã aug·

in regula. Neq; feminas vidẽ ꝓbibemini: ſed appetere vl ab

ipis appeti velle criminoſum ẽ· ¶ Sexto cõmittit᷑ locutõne

vel riſu · vt cũ quis loquit᷑ vł arridet aliquã ꝑſonam ea inten

tione vt eam alliciat· ⁊ ſic peccat moꝛtaliter· Verbi gr̃a:·Si qͥs

loquit᷑ verbũ iocoſũ in io co eſt tm̃ veniale.Sʒ ſiquis loquit

verbũ iocoſũ ea intentõe vt illã ꝑſonã ad actu illicitũ alliciat

v*

matb;. Quale coꝛ hẽt vnu

LVNB.

tunc tale verbũ iocoſũ qð alio mõ eſt veniale: erit ſibi moꝛta

le ꝓpter ꝑuerſã intentõem · Similiter ĩtelligendũ elt de riſu ·
vt cũ quis arridet aliquã mulierẽ ea intentõe vt illã ꝑſonam
ad malã cõcupiſcentiã à ad actũ illicitũ alliciat: tũc talis pec

cat moꝛtaliter ꝓpter ꝑuerſam intentõeʒ · Vñ luce · vi · VWe vob
qᷣ nunc ridetis. Sʒ ſi alias arridet aliquã ꝑſonã ꝓpter noticiã
vel ex quadã leuitate:vel excõſuetudie wvel ex ammiratõe: vel

ex ioco tũc vix peccaret venialiter· Scien dũ ꝙ aliqui antiq et
etiã qñqʒ mulieres ⁊ virgines ſea epiꝰ loquunt᷑ ve rba ſcurrilia

1 luxurioſa: qd eſt valde rephenſibile · qꝛ ꝑ boc oſtendunt ꝙ
hũt coꝛda ĩpudica· Quia ſm dictũ xp̃i · vt habetĩ math.xii · Ex

abundantia coꝛdis os lo Sur eadẽ v̈ba dicit Criſoſt. ſup
qſq;: talia verba loquit᷑ ⁊ opa fact

Vñ etiã ariſt · iii· ethicoꝛũ · Qualiſcũqʒ vn uſquiqʒ : taliter di
cit:⁊ ta lia facit oꝑa:⁊ taliter viuit. Vn etiã yſidoꝛus· Qualis

ſermo oſtendit᷑: talis ⁊ animꝰ cõpꝛobat᷑ En ſingnũ huius ſpi

ritu ales ꝑſone a hoĩes deuoti ſepius nominant deum dñm

nĩm ihm xpᷣ̃ᷣm a beatam virginẽ mariã: ꝛ loquunt᷑ de licitig. 7

ſalutaria vba ꝓferunt: qꝛ hñt pudica caſta coꝛda· Sʒ oppo⸗

ſitũ faciunt mali puerſi a⁊ ipudiei hoĩes pꝛoferentes verba
ſcurrilia ⁊ luxurioſa:Vñ pſidoꝛꝰ de ſũmo bono.Mali ᷣmões

ĩ oꝛe ypᷣiani eẽ ñ debẽt. Nã ſiẽ malos moꝛes bona colloqa coꝛ

Septio cõ
mitit᷑ ꝑ tactũ ĩpudicũ ⁊ ꝑ amplexꝰ ⁊ oſcula huiõi · Qui mo

le mod etiã ẽ pẽm moꝛtale;

rigũt. Fta pꝛaua colloq̃a bonos moꝛes coꝛrůput ·

dꝰ vocat᷑ ꝑ apł'm turpitudo:⁊ il

EEt ſᷣm mgr m ĩ cõpẽdio theologice vitatis tãto grauiꝰ pẽm

quãto magis ꝑ talia libido accẽdit᷑ ꝓpter nimiã ap ꝓxĩatõeʒ
127 „ » 2 ⸗ 1—⏑ — nr 5„ SS 2
ad mulierẽ l ad pᷣginẽ. Tũc ſciẽdũ pm eund imgim Tãgẽe mu

lierẽ p̃ter ĩtentõez nõ ẽ petm̃. Silr tangẽ cü ĩtentõne ſz ex ne
J . 40. „ z WzH ß „ „ g
ceſſitate · Sʒ tangẽ ex libidine vl oſculari ad ſe nõ ꝑtinete eſt

petm̃ moꝛtale⸗Meu hoc illi nõ adutũt ꝗᷓ vt freqnter mlieres
vgines ĩpudice tãgũ

piſcũt nec actum ꝑpetrare volũt: ſʒ faciũt vt cõcupiſcant᷑ · vt

44

t.ſ. ãplexando oſculãdo ĩ quo deũ gra
uiter offendũt. ¶ Octauo cõmittit᷑ ſine actu ꝑ oꝛnatũ coꝑis

vl alia ſigna ad luxuriã ĩcitãtia· vᷣbi gra· vt ſur iſti qͥ nõ cõcu⸗

Mtemn

dilcoopi

hetiie
nücrube
pultꝰ cor
1depiſti
ſeune
ſcere in
zmemari
bus ani⸗
iui⸗
Ntieunt
diatgloſa
lch
lier Uar
Tot moꝛ
eliquit
fe⸗ Vnde⸗
ommatuen
terrzmde
noͤpegt⸗⸗
ligui lbe
Gortuniti
gtimentn
ſiiſet
lti zmiec.
itſipo⸗
godle
Zumin
Adter⸗
ntſi⸗
groſpen
Pter fſin
poſaen
Etol

R

ent ſtiſten
däckrin
dtili Nonn
dtir tu
.
cͦN Pe
iheertotci

Paicpnie⸗
pefbaſom
oſtendang
math i
t Crſoli
witr opiſe.
uiq; etaltnn
Wwens⸗ Ount
iüfninf
edeum 1onn
nt delete
cod od
Rerentes wn

vna Qor

SDercn⸗
heud
epen tM.

tngn A

4

mnii urnn
ſrenie h

14

——,᷑——
S=

DdDA LIVXVRRR. .

ℳ

mite mulieres ſilr ⁊ ᷣgines:q̃ ad hoc ſe lauãt ⁊ oꝛnãt l caput

diſcooꝑpiunt vt amabilioꝛes fiãt · ꝗqᷓ nõ ſolũ ĩ plateis ⁊ coreis:

ſʒ etiã ĩ eccleſia coꝛda viroꝛũ vulnerãt:dũ eis nũc coloꝛe albo
nũc rubeo: nũc familiari colloqo:nũc manuũ miectõe: nunc
vultꝰ cõpoſitõe Siẽ ille faciũt q̃ cũ cilicio fricant facies ſuas
⁊ depingũt ſe ſiẽ pictoꝛ ymaginẽ) 2 ꝑ talia laqueũ ⁊ occaſio⸗

nẽ ruine pᷣſtant ꝓximis· Et tales qᷓ ſic nõ cõcupiſcũt nec actũ
facere intendũt: ſed cõcupiſci ab aliis volunt: ſunt occiſoꝛes

animarũ de ꝗbus deꝰ diſtrictaʒ rõem requiret ab eis:de omi

bus anĩabus illis quas ſic ad pctm̃ traxerunt. Vnde exodi ðdꝛ

xxi · Qui aꝑpuerit ciſternaʒ aut foderit ⁊ eam nõ oꝑuerit: ⁊ inci

dit ĩ eam bos vel aſinus dñs ciſterne reddet pꝛe cum eiꝰ. Vbi
dicit gloſa. Ciſterna aperi᷑ quando mulier omat᷑. Tunc bos
vel aſinꝰ incidet ĩ eam qñ hõ ꝑ oꝛnatũ illũ ſllaqueat᷑.tũc mu⸗

lier ula reddet ratiõeʒ de aĩabus ill. Vnde greg in moꝛalibus

Tot moꝛtibꝰ q̃s dignus ẽ: quot exẽpla pꝛauitatis ĩ poſteros
reliquit· Ergo muliereſ ⁊ vᷣgines nõ debent ſe pompoſe oꝛna
re · Vnde augꝰ.ĩ libꝛo ad ſacras virgies · Dommica virgo nec
oꝛnatu capitis nec habitu nec oculis erectis ſed cuʒ vultu ad

terram depoſito ꝓcedat:ne in ſe viles inducat amoꝛes · Et ſi

nõ peat: aliis ꝑditõis cauſa exiſtat · ¶ Nono cõmittit᷑ quãdo
aliqui libenter vellẽt illũ actũ ꝑficere bene poſſẽt · qa habẽt
opoꝛtunitatẽ loci tꝑis ⁊ ꝑſone·⁊ ſolum pꝛopterea dimittũt·
q; timent mundũ ⁊ ſcandalũ hoim ⁊ cõfuſionẽ oiiaz de⸗
ſi ſcirẽt ſe poſſe latere in hoc actu: nec deũ nec ſanctos nec ſa
lutẽ anĩe curarẽt:quin hoc oꝑe ꝑpetrarẽt · Et tales q̃ſic dimit

tũt nõ pꝛopter deũù ſed pꝛopter hoĩes · grauiter deũ offẽdũt
qꝛ voluntas eoꝛũ deliberata eſt ad actũ illũ. Vnde Leo papa
Sunt nõnuilli qͥ dum coꝛde cõcipiunt pctm̃ · faciẽdũ deliberãt
illud tam̃ timoꝛe dimittũt · aut qꝛ p̃ difficultate ĩplere n eque

unt. hii ꝓfecto in domĩo moꝛiunt᷑ Et hoc idẽ ĩtelligendũ ẽ ð

quolibʒ pctõ moꝛtali qð qͥs nõ ꝓpter deũ dimittit · ſʒ ſolũ ꝓ⸗
pter tĩorẽ hoĩm · vᷣbi gra:Siẽ̃ qͥs nõ choꝛzans vl veſtes pom
po ſas nõ poꝛtans· ꝓpterea ꝙ pr̃ xł mater vł aliqs ꝓpinquuſ
eiꝰ nouerit defũctꝰ ẽ. Sʒ ſi hoc nõ eẽt: ꝓpter deũ nõ dimittẽt

ſed oino faceret : Similr qui concupiſceret rem ꝓximi ſui: et

hanc libẽter ſibi ſubtraheret: ſi ſ uſpẽdiũ nõ timeret: tales ſp
ſtãt in peccato moꝛtli · Si aũt quis ad actũ pꝛocedit: tũc ſẽpeꝛ
eſt peccatũ moꝛtale · vt patet in ſexto pᷣcepto K. ¶ Decĩo cõ
mittit ꝑ dona et munuſcula . vt cũ qͥs dat alicui aliqð donuʒ
vel dinodiũ ea intẽtõe vt eã ad malã cõcupiſcẽtiã ⁊ ad malũ
actũ alliciat. talis ſic dãs ſiue ſit ꝓ nouo anno ſiue alio temꝑe
peccat moꝛtalr ꝓpter malaz ĩtentõem · imo mechanicꝰ qui p⸗

parat vl vẽdit tle dinodiũ illi quẽ certitudinaliter ſe cit ſie vel
ſe abuti: reꝰ erit illius pcẽ̃i ⁊ pẽat grauiter. Enſuꝑ nunciꝰ qͥ ẽ
mediatoꝛ illarũ ꝑſonarũ ſciẽter · ⁊ poꝛtat tli. ꝑſone tle donuz
ſciẽter ad talẽ malũ finẽ cõſequẽdũ: reus erit illius peccati et
grauiter pecat. efiliabus luxurie
23 gquit de filiabꝰ luxune· Quarũ pri ma ẽ cecitas mẽtis
☛E blintheit des gemutes De qua ſub ebitudie men
is dictũu eſt· Qu 1do aüt eſt moꝛtale vel veniale? Reſi pondit
ermãnus de ſchilditz ꝙ etſi ſe m genus ſuũ nõ ſit peccatuʒ

moꝛtale: cũ mens ſit quaſi tabla raſa.i ceca naſcat᷑ tamẽ cum

ad finẽ luxurie oꝛdin at· qꝛ volũt arie ſ ubp̈ mit᷑ vſus ratõ nis:
moꝛtale eſt· Vnde Pſal. Supcecidit ignis · concupiſce ntie·
et nõ viderũt ſolem Tdẽ.· Noluit ĩtelligere cum bene ageret ·
Si tamẽ talis cecitas nõ ordin aret ad finẽ rei ülicite · vel ſii⸗

cideret ex quadã naturali coꝛꝑis indiſpoſitõne nõ culpabili·
nõ credo eſſe peceatũ moꝛtale. (Secũda filia eſt pcipitatõ
i ẽ· vmbetrachtikeit des dodel vnd der hellen · vel ſic verwe
gelicheit · das iſt ſo einer verivegelich louffet zu der ſunden
Duia luxurioſi qdquid agunt hoc faciũt p̃feſtinãter et indeli
hberate. Qõtra qð uerbiorũ · iii · dicit · Oculi tui videãt recta

4 .

et Pal pae tue precedãt greſſus tuos· Quãdo eſt veniale vl

moꝛtale? Reſpõdit Hjermanus de ſe childitz . ꝙ intm̃ eſt pẽm i
quatu voluntarie actũ cõſilii ptermittit · ſi in higs que ꝓ ne

cceſlitate ſalutis cõſiderãda occurrũt voluntarie ſe pꝛecipitat

vt piculo ſuaʒ ſalutem nõ pᷣponat: moꝛtaliter vwdet᷑ peccare
ſignãter quãdo ordinat᷑ in finẽ luxurie · vlĩ quẽcunq; alium
ſinẽ per ſe illicitum · Sed ſi contingit ex indiſpoſitõne aliqua

naturil
tale⸗
ſchen e
Zilallen
delicteer
ſetüdt
atü Not
ditz ſcu
glintent
ta Uuo
Gori
finem
turalidek
tafliaen
von einen
notſeeiſt
ſui Nog
cat Vnder
quoft vt
aüteſtpe
deſchldit
garztimo
Nwrindulb
mmoiiodi⸗
innmeſin
iſtrnitite
Reunn ddi

mipt
täͤfni
fatoebo⸗
deum fe

npinſie
nenetal

cdittirſan
. (Deho

ia dann
i
ſueſioteng⸗

necdene ih⸗

aliterſathebe
ſſupnuncdii
ſone tedan
Ausperen
une .
giceutusnin
b cbindiene
le⸗ Beſont
noͤſtperetn
aſcit tanicum
dsnnuͤnis
coneuphant⸗
um beneignt
ai enli⸗
nenöclhi⸗
lacſtöcpen
en delſrm

—

naturali: ſicut aliqui naturaliter ſũt p̃cipites: nõ ſic eſt moꝛ⸗
tale: ¶ Tercia filia eſt ĩcõſideratõ· vnachtſamkeit· die vnkũᷣ

ſchen habent kein abtſamkeit vff alles das do zu duͦn oder

zů laſſen iſt· Vñ incõſideratio eſt quãdo aliqs recte iudicãdo
deficit · ex hoc ꝙ cõtemnit uel negligit attẽdere ea ex quibus
rectũ iudiciũ ꝓcedat· vnde manifeſtũ eſt ꝙ ĩcõſideratio ẽ pee
catũ · Nota qñ eſt mortle vł veniale dicit hermannus ð ſchil

ditz. ſicut dictũ ẽ ante ð pᷣcipitatõe et cecitate· Si affectata ẽ
ex intentõe vel ad finẽ luxurie oꝛdinet᷑:ẽ peecatũ moꝛtale · Fu
xta illud Daniel Ruerterũt ſenſũ ſuũ vt nõ recoꝛdarẽt᷑ iudi
ciorũ iuſtorũ:Veniale tũ pẽm põt eſſe quãdo non oꝛdinatur

ad finẽ malũ· vel quãdoq; ſine peccato quando euenit ex na-
turali defectu: vel ex indiſpoſitõe coꝛꝑis ĩculpabili. ¶ Qua:

ta filia ẽ inconſtantia · i· vnſtetikeit· das man fellet ymer mer
von einem in daſ ander · Et ſicut deo plaeet ſtabilitas in bo⸗
no: ſic ĩſtabilitas multũ diſplieet deo · ¶ Quiĩta filia ẽ amoꝛ E
ſui. Hro quo nota ꝙ amoꝛ inoꝛdinatus ad ſe ipfũ hboĩem exce
cat. Vnde Cre · Vehemẽter claudit oculos amoꝛ priuatus· ex
quo fit vt quod male agimus graue nõ eſtimamus. Quomo
aũt eſt peccatũ moꝛtale amoꝛ priuatus ? Reſpõdit hermãnꝰ
de ſchilditz · ꝙ amoꝛ ſui ſedᷣm genuſ ſuum nõ habet ratõnem
peccati moꝛtalis Si tamẽ amoꝛ ſui creſcat ad contẽptuʒ dei
tunc indubitãter eſt peccatũ moꝛtale · Cdipſũ dicendum eſt ſi
amoꝛ ĩoꝛĩatꝰſuiipſiuſ vᷣgat ĩ ĩiuriã ꝓxĩ ꝙ tũc ẽ pcẽ̃m moꝛtle
iuxta mẽſurã ĩiurie niſi iiuria eẽt minĩa. ¶ Sexta filia ẽ odiũ
dei · Cũ eĩ de ipſis ſubtrahit voluptatẽ et ĩpedim̃tũ p̃ſtat ꝑ
infirmitatem vel alias: tunc odiunt deum. Queritur vtruʒ
deum odio poſſit aliquis habere? Reſpondeo ſecundum

beatum Thomam · Dupli ab homine compꝛebẽdi et deſide

rari poteſt· Vno mõ ſcoᷣm ſeipſũ ſcʒ ꝑ eſſẽtiã · deus aũt ꝑ eſſẽ
tiã ſuã eſt ipſa bonitas:quã nullus põt odio habere· Quia⸗ð
ratõe boni eſt vt amet᷑ · Et iõ impoſſibile eſt ꝙ aliquis uidbẽs
deum per eſſentiam ſuam eũ odio habeat· Alio mõ ſedʒz effe
ctũ ciꝰ ·tũc ſũt quidã effectꝰdei q repugnãt ĩoꝛdinate volũta
ti· Sicut ĩflictio pene ⁊ etiã cohihitio peccatoꝛum per legem

diuinã qᷓ ꝓhibʒ ea qᷓ repugnãt volũtati depꝛauate ꝑ peccatũ
Quantũ ad cõſideratõem effectuũ talium ab aliquibus deus
odio haberi põt· Sic illi ĩ inferno odiũt deum: ⁊ etiã peccato
res ĩ mundo. Vnde apocal. Blaſphemauerũt deũ celi p̃ dolo

LVN6VRM.

ribus. Sed alios effectus habet etiã ſic ꝙ eſt datoꝛ omniũ bo
noꝛum vite intelligentie · 1 ſic cõſiderando nõ odit᷑. Nota q;
quicunq; odit penas: odit deũ penarum actoꝛẽ· Nam multi
odiunt penas:qui tamẽ eas patienter ferre deberent ex reue

rentia diuine iuſticie. Augꝰ.x· confeſſionũ dicit & mala pe⸗
nalia que deus tolerare iubet nõ amare:eſt pꝛoꝛũpere ĩ odiũ

dei punientis · hoc eſt. habere odio dei iuſticiã · qd eſt grauiſſi
Septia filia ẽ amoꝛ mundipꝛo quo ſciendũ ꝙ amare mun
dum eſt multũ ꝑiculoſum.Nrimo qꝛ caritatem dei extinguit ·
i· Fohis · ii· Si quis diligit mũdũ nõ eſt caritas patris in illo.

Scðdo quia ſiẽ dilectio dei ẽ fons oĩm bonoꝛũ ⁊ virtutũ · Cta

dilectio mundi oĩm vicioꝛũ. Vnde greg. Diſce hõ non dil ige

mũdũ:vt diligas deũ · auerte vt cõueꝛtaris· funde vt ĩplearis

Tercio q; inimicus dei cõſtituitur· Vnde iacobi·iii · Nmicicla
huius mũdi inimica deo eſt· Qu arto q; ſeruum diaboli facit.
Kpls ad gali. Si mundo placerẽ ſe eruus i non eſſem .· Vnð
mathᷣ.vi .· Nemo põt duobus dñis ſeruire · Vnde etiaʒ criſolſt ·

ſuꝑ math.O q;ᷓ miſerrimꝰ eſt mũdꝰ: ⁊ miſeri qui eũ ſequunt᷑

ſemꝑ em̃ hoĩes mũdi oꝑa excluſerũt a vita· Nota ſi amoꝛ mũ
di intan tũ excreſcat in homie ꝙ pꝛeponat amoꝛi dei vel vite
eterne:vel ſi redundat ĩ iniuriazʒ que tollit caritatẽ ꝓximi: eſt
peceatũ moꝛtale · Si tñ citra hos limites ſiſtat poteſt eẽ veni⸗
ale Octaua filia ẽ ſtulticia Moc eſt ſi quis expꝛimere valet ·

ſcʒ illud gaudiũ ſempiternũ ⁊ hereditatẽ celeſtẽ cõtemnere

ꝓ nichilo reputare: ⁊ plus delectari in ceno luxurie:q; in deo
in omnibus bonis 2 gaudiis ſpũalibus ⁊ celeſtibus:
((Luxuria pallat ſe tripliciter.
¶ Vxuria palliat ſe ſub t᷑plici ſpẽ vᷣtutũ.· Prĩo occltat ſe ſb

. pe affabilitatiſ beĩuolẽtie:·⁊ hꝰ appet ĩ ill qͥ aliis ſe nĩis⸗
affabileſ exhibẽt Sũt eĩ qdã qͥ ad ̊ ſtudẽt vt oĩbꝰ ſe affabileſ

tnr occult

ricnloſn.
risfeque
tiuhancre

1 dlſcutat

ligun can
.bſcondat.
rot⸗ ei
anincin⸗
optimünen
nta cod
norckſecl
fulltas -
neqvac
cundoocctr
ret in bio

clinent,

direckönei
mnutotiene

ctiG ¹ ſal,
em ediuia

iltasiltir⸗
ſipnafte
in idig
nol’ cogne

inends o
AuRnstho

podetchve
tenſange
Pomnid
Zifütagt
cupetzerh
(oꝛrdeſuo
üali⸗ pe

utep n

ignhun

neniſenn
Nüali

NtMonznüh

wi Nn
Vunm
Nentate

wrCrdg

wupheichi

ieſgeniſ

nizm ſale
zigum nun
ndacnigit
spemsnke⸗
iuinnti
on dig

ment ilen

Miüi e
undehi
iwonchenft
wecin
iguieiſeni
Potaſtmn
monde i

trinni

in neti nn
animetit
eſichunm

lunne it

cceſcbo⸗

ſio ok 1
n⸗
diye⸗

—

4

—

pvHe LVXVRIFN.

xX.

1 gratioſos exhibeant ⁊ oĩbus placere deſiderãt · ſic frequẽ

ten occultat ſe viſcus voluptatis t illa cogitatio eſt mita pe
riculoſa qꝛ ſub ſe puritas virtutis ⁊ ſinceritas diuini amo

ris frequẽter infici᷑ ꝑ occultatũ amoꝛeʒ car

nis · Remediũ cõ

tra hanc voluptatẽ eſt ꝙ hõ diligenter conſideret mentẽ ſuã
diſcutiat vtrum ſub ſpẽ affabilitatis amicicie qu ã exercz
aliqua cõcupiſcentia vel inclinatio pꝛiuati amoꝛis latenter ſe
abſcondat. Et ſiquã taliũ dep̃hendit: ſecurius tunc erit ꝙ ſe

potiꝰ exhibeat ſin

lam i

dignet᷑ ſe cuicũq; familiariter exhiber
Puritas ſeun ari. Et hec magnanimitas i· coꝛdis ſublimitas

Se

gqul.rẽ ⁊ matuꝛũ qᷓ; ꝙ ꝑ ſuã affabilitatẽ ma

n inclinatõez in ſeipo ſuſcitet vel alis ipſi. pcuret ˖ Et etiiã
optimũ remediũ eſt ad idẽ ꝙ homo tanta magnanimitate et
tanta comis altitudine mẽtis pudiciciã amplectat᷑: vt etiã de⸗

nequaq; ab elatõ ne: ſed potiꝰ ab vᷣtutis amoꝛe ꝓcedit ·

e: vxt poſſit ſue mentis

cundo occultat ſe ſub ſpecie caritatis ⁊ amicicie · hoc appa⸗

ret in his qui dicũ
inclinent᷑: vt exinde ꝓ
directõne ĩ deum magi

tatis ⁊ ſalutis ꝓximi vi
Rem ediũ cõtra
vtilit as illi ꝑſone ꝓuenire po
ad ipſaʒ affectõeʒ gerit. Cõſideret ſi
ſtudio indigeat · Nam ſi hõ ſeipſum aut aliam
mollẽ cognoſcat: ꝙ notab
illi mentis occupatio vel noxi
tutius eſt hoĩ ꝙ ſe ab omibusi
poſſet ſibi vel alii aliq noxiũ pꝛouenire

uũt ꝙ iõ ſingulari affectõe ad aliquaſ ꝑſonas
fectũ ſue ſalutis magis qᷓrant: ⁊ eoꝛum
6 s8 feruenter ⁊ ſolicite inſiſtant. Et iſi
multotiens decipiunt᷑ Quia in hoc caſu ſub ficta ſpecie cari⸗
mi viſcus carnalis cõcupiſcẽtie ſe occultat
boc eſt ꝙ homo diligenter cõſweret quanta
ſſit pꝛo cuiꝰ ꝓfectu ſingulareʒ
illa pꝑſona ſuadirectõe 1
ſeip ꝑſonam adeo
lliter timeat ꝙ ex eiꝰ ſtudio ſibi vꝭ
a amoꝛis inclinatio pꝛoueniat:
llis actibus reſtringat ex qovꝰ
Nã etiã greg· Quo

tienſcunq; qͥs ꝑ geſtus ꝓcaces leues diuinũ amoꝛeʒ ĩ coꝛde

pꝛoximi diminuit: totiẽs ĩ men
Si aũt quis ſcire voluerit an ex ſuo
cupet᷑: ex hoc cognoſcat
coꝛde ſuo ſupꝛemum locum tene

cũ a

te ſua ſeipᷣm ſpũaliter occidit
amoꝛe coꝛ ꝑſone altriꝰ oc
ſi ila ꝑſona aſſerat ꝙ amoꝛ tuus in
at · Vel ſi familiaritatẽ tuam

lia perſona moleſte ferat · hec em̃ ſũt certa ſigna noxi e

FK. De LVVRM.
peruerſe dilectõniſ· ¶ Tercio occultat ſe ſub ſpecie ſ anctita geſri
tis 1 benificẽtie· Et hoc appꝑet ĩ illis qui dicunt ꝙ ad bãc pſo ipſeſttit
nã vel ad illam magis ĩclinãtur rõne ſanctitatis et caſtitatis vaofon
et ᷣtuoſitatis in ea relucẽtis: aſſerentes ob hoc familiarita woeehn
tẽ eius frequẽtẽt: vt bonis exẽplis eidedilicctur . i iſti plerũ grinfin
qʒ decipiũtur · vt dicit aug. Nec eo minꝰ femĩe timẽde ſũt · inei
religioſe ſũt.quia quanto religioſioreſ tãto citius alliciuntu: oachhl
Et plerũqʒ ſub ſpẽ ſanctitatis latet viſcꝰ libidinis. Sciẽdũ / Intibon
qñ aliqua ꝑpſona deuota deſiderat habere priuata colloquia: glidap
et cõuentꝰ familiares· tũc ille amor familiaris ſe epe generat derllude
carnalẽ Et boc cõtĩgit ĩ viris ꝑfectis· ꝓut dicit ſẽs aug·in li · betchne
de ſinglaritate clericorũ· Crede mibi eypertꝰ loquoꝛ: ex feina dt liſn
rũ familiaritate mitos cedros cecidiſſe cognoui · de quoruzʒ Enaume
lapſu nõ min ſuſpicabar q; hieronimi vel ambroſu Et brůüũ slinn
ambꝛoſi dicit · Perfectos quoſqʒ viros niſi ꝑ mulieꝛeſ dy abo ebet ie
lus ipagnare con ueuit. Remediũ cõtra hanc occultatõem coõ nsagran
ſiſtit in hoc ꝙ homo virili anĩo illos actus quos alicui ꝑſone reſ lltſ
pro ſua ſ. anctitate impendit:non perſ⸗ one Ppter complackti MM co btii
am. ſed dei amore exerceat ſine magna mora lõgo cõiunctu etätide
feĩarũ · Ambro. Si pudiciciã queris femina quã videris bene onnud
coͤuerſãtẽ: mẽte dilige nõ coxali freꝗᷓntia. Quia nec es dauid (Cunna
ſanctioꝛ:nec ſalomone ſapiẽtioꝛ: nec Samſone fortior em dno⸗
to ſp ꝙ padiſi colonũ de poſſeſſione ſua mulier eiecit Ullnamnreun
(((otra illos qui dicũt ſe non poſſe caſte viuę iuunamn que
Nqui rep̃hẽſio illoꝛũ qᷣ dicũt ſe nõ poſſe cõtinere a for nitßi
nicatõe · hoc ſit falſũ patet primo ꝑ hoc:qꝛ diuſate tiitoghe
monia ſacre ſcripture hoc reprobãt · Et pmo illud Ee · ii · “ we cum he
qð diyit dñs ad cayn loquens de peccato · Subtus te erit ap niͤſnis
petitus euꝰ: et tu dñaberis illi. Vnde qſi mẽdaciũ dno impo etminer
nüt qui dicüt ſe nõ poſſe cõtinere:eũ tñ ho mo domĩat᷑ appe onnbinptt
tui cuiuſ libet peccati: ſic ꝙ poſſit inclinatõni huic reſiſtere· edſt
eẽ Lob · vi · An poterit quis guſtare quod guſtatũ affeꝛt moꝛ etumlis
tem · In veritate qui haberet perfectam fidez . cognoſceret ꝙ petſen
delectatio fornicatõmis eſt venenata. ergo merito vitanda . eilbd
Nonne ſi apponeretur alicui cibus amariſſimꝰ vl venenat? Pteſt cont

ithetem

gdeh ipſe ſtatim diceret nõ poſſũ aliquo mõ comedere Voluptas
agertſttae vero foꝛ nicatõnis extra matrimoniũ eſt venenata: imo etiaz
bafmian moꝛte amarioꝛ · quia hic moꝛte ſpũali·ið ẽ culpe hoĩem ĩterfi
ukriſpei cit · in futuro aüt ĩterficiet hbominẽ moꝛte eterna tã coꝛꝑis q;
W aime . ktez pbat᷑ per illud eccli· xv. Appoſui tibi aquã et ignẽ
mulliam ad quod volueris poꝛrige manũ · Et poſt · Ante hoĩem mors
dmihg 1 ita bonum 1m alũ: quod placuerit dabit᷑ uli. Ftem pꝛobat᷑
Ertcddg e illud apli · Eidelis . deus qui non permittit nos tẽptari ſu
ſee gnn Per ilud qð poſſumꝰ. ¶ Secũdo ideo cauere debet quis ne

pertinaciter dicat ſe non poſſe continere · quia per hoc red:
dit ſe inferioꝛem brutis animalibus . qꝛ minus habet liberta
tem animi et voluntatis q́; bruta animalia. cum tamẽ digni
tas illa data ſit homĩ pꝛe ceteris aĩalibus ꝙ liberũ arbitrium

ſesaug .
oqloretien
ur deqpen

nbditet habet. Diſcis enim temperat ſe ab eſca ſi hamum videt. Et
hnuireſgtn auis a grano frumẽti ſi laqũ vidʒ · Et miſer hõ tĩoꝛe moꝛtis ee
waltnini ne ñ vult ſe tꝑare ab illicitis voluptatibꝰ ipſiꝰ luxurie ( Ter
vsalnnan cio 15 qꝛ tlis ĩcurrit maledictõz oĩpotẽtiſ q dicit ſe ñ poſle cõ
H tiné. cũ tñ deus nullum mpoſiiite pierernie hoĩ. Vnde Mie:
icnmn ronimus. Maledictus qui dicit deum ꝛecepiſſe impoſſibile.
ni emn (Ouarto ideo quia tales ſunt blaſ Ei eo ꝙ imponunt
ume doeo id quod ei non conuenit et in ſuper quod eſt contra eiꝰ
ernor O diuinam reuerentiam· Moc patet quia imponunt deo igno⸗
eet &H rantiam: quaſi non ſciuiſſet grauamen oneris et infirmitatẽ
ſeru bois. qui tñ & eternaſ: apĩa et oĩa nouit · Ttem ĩponũt ei miu
ſecdner ſticiã: eo ꝙ bomi pᷣcepit quod ĩplere nõ poſſit quaſi iniuſte
lwegzmiit in hoc cum homine egerit · Cõtra qd dieit Hſal kuſtus dñs ĩi
nodoein oĩbe vis ſuis et ſ. ãctꝰ ĩ oĩbꝰ oꝑibꝰ ſuis · ktẽ ꝑ hoc ĩponunt ei
brusteeui, ipietate 2 crudelitatẽ ex eo ꝙ crudeliter egerit in hoe hoĩ
üidiilß onus impoꝛtabile ſĩpoſe uerit · Contra guod diie Pl al· Mäſue
vvliif t dñs. Eſt ipſe per ſe dici in euange.⸗ Diſcite a me qꝗꝛ mitil ſi u
wo Ger et humilis coꝛde Quĩto iõ qꝛ tlis loq̃t cõtra fidẽ 2 Vitatez
lie ſen ꝗᷓ dicit ſe nõ poſſe continenter viuere · Et ſcm augu. põt qᷓni
ſhtn de illo q dicit ſe non poſſe cõtinere:vtrum intellig at ꝙnon
en proteſt continere ſe ſuis viribus ſine dei auxilio · aut ſi intelli
s gat ꝙ etiam adiutus a deo non poſſit · Si primo modo hoe

planum 1 verũ eſt ꝙ ſine adiutoꝛio nihbil poſſumus.Vñ xp̃8s

diẽ in euãgelio vt habet᷑ Toh̊.xv. Sine me nihil poteſtis facè
Nõ dixit parũ facere: ſed nibil omnĩo· Vnde etiã apls.ii· cor·
iii. Non ſhmas ſufſiciẽtes cogitare aliquid a nobis q̃ſi ex no
bis. Vnde etiã augꝰ. Do mine ſine te mhil ſunt om̃s conatus

noſtri · Vnde etiã ſapĩe · vii· Sciui ꝙ alter nõ poſſum eẽ cõti.
nens niſi deus det · Zed tamẽ deus ſemp paratꝰ eſt dare gra⸗
tiam adiuuare hoĩeʒ in hiis que ſunt ad ſalutẽ ſi ſolummõ
homo eſſet ꝑatus reciꝑe gratiã ⁊ adiuuamẽ diuinũ. Si ſcd 0
mõ tunc manifeſtiſſime falſũ ẽ.qꝛ etiã ſapit hereſim ꝙ quis

audet dicere ꝙ etiã cũ adiutoꝛio dei nõ poſſit cõtinẽter viuł.

Quia talis loquit᷑ contra pꝛimũ articulum fidei vbi dicimus.
Qredo in deũ patrem omnipotentẽ· Et poteſt queri a tali an
poſſet aliquãto tꝑe continere ? ꝙ ſi dixerit ſe per menſem v·

Vltra poſſeVerbi gratia· vt in · xl.ĩ qua etiã qñq; peſſimi ho
mines abſtinent) tunc oſtẽdendũ eſt ei ꝙ potiꝰ ſperare debz

ꝙ ſequenti mẽſe cõtineat q; in iſto· cũ deus ꝑatioꝛ ẽ ad iuaann
dum eu poſtq;; ꝑ menſem amoꝛe eius cõtinuit q́; ante: ſi tãtũ

ex coꝛde eius auxilium inſtanter petierit· Ttẽ querimus a tali
quis cogit eũ g vtrũ a diabolo cogatur vel a muliere vl a car

ne ? nõ a diabolo. Vnde greg. Debilis eſt hoſtis qui neminẽ

vincit niſi volentem· ta ẽ debilitatꝰ ⁊ omĩ poteſtate ſua pꝛi:⸗

uatus ꝑ paſſionem ⁊ moꝛtem chꝛiſti. Vnde augꝰ. ſuper pſal.
Diabolus plerunq; vult nocere ⁊ nõ poteſt:q; poteſtas eiꝰ
eſt ſub poteſtate dei· Nã ſi tantũ poſſet nocere diabolus quäà
ller:aliur iuſtoꝛum nõ remaneret· Tdem ĩ ſermone ·
Non em̃ diabolus cogendo ſed ſuadendo nocet.nec extoꝛq̃t
a nobis cõſenſum: ſed petit· Dat quidẽ ille conſilium.ſʒ deo
auxiliãte noſtrum ẽ vl eligere vel repudiare qð ſuggerit. Vñn
etiã eriſoſt · ſupꝑ math · Diabolus em̃ ſuggerere poteſt: coge
te non poteſt.Ttem nõ cogit᷑ a muliere·q;ꝛ maſculus naturali
ter foꝛtioꝛ eſt q; mulier. Ctem nõ a carne.qꝛ deus dedit domi
nium homĩ ſuꝑ carnem ſuã. Vnde geñ ii · di xit ad mulierez
que tenet figurã carnis. Sub viri poteſtate eris:⁊ ipᷣe domi⸗

tum ve

nabit᷑ tui · aũt habeat dominiũ quis ſuper carnem ſuãq

bne

—ZDM

ſuuin r
diigen
tiptana
ſoo wplt
terhr we
tprlluvt
bellos:r
ſet crem
peyet/ n
1Mpluntia

ertt tnpee
ignem ae
triü feenicc
ſubtrabie
ſipis vid
enih,n
uacten
fetnbula
n mnemor
ſehde er

unnin dir

nMoptrĩ
Galtint
deemn
4 ſepdn
debatahe
Nchenent
gniſti
6 –

Kdergn

K

diuni d
bereſngi
tcötinind
davdidung
Rtqpreiicle
ſepernaian
ig penin
voſonnenn
mii iuu
Aringttl
Unnlenren
oſasci vnm
wreſtnſun

.

ſ
ug unft
q. Poeeh

ge diutwis

leni ne.

—

ocerarit.

—
—

enpntitſc
uus
õ
t

4 17

lispe r

= —

E

bene

ſis repleti vino cũ ſentit vinũ exire
tet ex hoc qꝛ ſi cum incõtinentia deberet ꝑdere oĩa bona

uiſſunnme tpalia: vt ſi ſarret ſe amiſſurũ pedẽ vnũ vel manũ vel ambos

- =

vehementẽ temptatoem carnis · cundu rem vyt DBE
qs ſubtrahat de cibo potu · Scom em̃ ligna ſüue exardeſcit

ſſit abſtinere a foꝛnicatõe ſi vellet. Moc patet qꝛ ſi ta
lis haberet tantã voluntatẽ cõtinendi:quantũ habet vinum
ſuũ in vaſe ſuo cuſtodiẽdi de facili cõtineret · Et ſi cum tanta
diligentia obſtrueret ſenſus coꝛꝑis:cũ ſentit ſe ꝑ occaſionez
tẽptari carnaliter cũ quanta diligentia obſtruit foꝛamen va

vel ſtillare ex illo · ktẽ . a

oculos: vel ſi ſairet ſibi pꝛeparatũ igneum lectũ in quo debe

ret cremari ſicut beatus laurẽtius in craticula: omnĩo abſii

neret a nunq; vſq; ad moꝛtẽ aliquem actum luxurie ſcienter

N(Kemedia luxurie cõmunia.

tna qð ſic pꝛobatur. Qum luxuria ſit ignis: neceſſario

erit tniplex remediũ contra eam : vbi gratia. Si olla que circa

criũ fieri cõſueuit. vel aqua frigida olle ĩfundit pel de lignis
ſubtrahit᷑ · vel olla ab igne elon gaũ Drimũ em̃ remediũ eſt x
ſi quis videt ſe tẽptari:tunc aqu infundẽda eſt · i. tribulatio
quecũcq; vel vt recipiat a ſe vel ab alio bonam diſciplinã vel
uniat ſe alias · · trahendo ꝑ crin es.: Vel ſi non vult ſibi adhi
kere enbulatses in ſentih tẽ adhibeat ſibi ipſiꝰ tribulati⸗
onis memoꝛiã: vt cogitet de penis que debent᷑ peccato luxu

a luxuria dixit ſi hoc egero: eternũ ignem mereboꝛ : ergo p

.

rie · Vnde exemplũ de his iam dictis· Legit quidã tẽptatus

re volo vtrũ poſſim ſuſtinere.⁊ ſic cõbuſſit ſibi digitos.ſic

cõpeſcuit in ſe luxuriã. Exemplũ etiã beato bernh· ppter
ardoꝛẽ luxurie inter ſpinas ꝓiecit ſe: ⁊ vulnerauit coꝛpꝰ ſuũ

et ſic ꝑ vulnera carnis extinxit ardoꝛem libidinis· Ttem legit

de beato Benedicto ꝙ ſemel imerſitſe in gelidã aquã ꝓpcer
(Secundü remediü elt vt

ignis Et pᷣcipue de illis generibus ciboꝛũ ⁊ potuuʒ qᷓ incitãt
ad luxuriam · vt ſunt foꝛtia vina ⁊ cibi acuti ſapoꝛis · Tſta em̃

. .
.* * 5
* . 4 . 7 F.
D . .
* — . „
„ .

LVxVBIN.

ſunt quaſi facule ardentes ad incendendũ luxuriã. Vñ bern.

iper zinciber ciminũ a ſaliua ⁊ multe ſpecies huiõi ſalſa:

mmentoꝛũ palatũ quidẽ delectant: ſed accendũt luxuriã Vnde

fero. knter epulas difficile ſeruat᷑ pudicicia· ⁊ nitẽs cutis ſoꝛ
faculis ardẽtibus domũ ſuam incendens diceret ꝙ cõbuſtio
eius ſibi diſpliceret: ſic derid ẽdi ſunt qui dicũt ſe velle conti⸗
nere quãdo cũ talibus cibis ⁊ potibꝰ domos ſuas:icoꝛpoꝛa
Deniq; a nobis edendi menſura ſeruet᷑: ne totiꝰ coꝛpis labes

generet᷑ · Vnde etiã criſoſt. Der ieiuniũ caſſatur pungna ad:
uerſus aĩam- Vnde etiã hugo de ſancto victoꝛe· Darca em̃ vi⸗

ta occidit vicia: libidin extiguit:virtutẽ nutrit: aĩm roboꝛat:
mentẽ ad celeſtia eleuat· & aũt ſubtractio cibi ⁊ potus extin
guat luxuriã ꝑ tale patet exemplũ· Grat quidã adoleſcẽ ſ q ex

intuitu illicico in cõcupiſcẽtiã carnis vehemẽter contra bone

ſtã 1 crã malierẽ accenſus ẽ: ip̃a repulit eũ ſepius. ipe

diryxit. impleret voluntatẽ ſuã opoꝛtẽt eũ moꝛi. Tunc

Qum aũt venit tũc ip̃a dixit · Voluntas tua non implebit᷑ niſi

a afign ait ei diẽ ⁊ locũ ⁊ hoꝛam qua deberet venire ad eã

conſenſeris mihi in vnica petitõne · ipſe libenter conſenſit

Tunc ipᷣa incluſit eum in vna camera ꝑ triduũ ſine cibo ⁊ po
tu: ⁊ quarta die ꝑparauit locũ vnuʒ cũ menſa que fuit plena
cum bonis ferculis ⁊ cibaris · ſiir 1 potum bonũ. Et ex oppo
ſito pꝛeparauit lectũ pulchꝛũ · et dixit iuueni · En optionẽ tibi
do an vis comedere bibere:vel voluntatẽ tuã mecuʒ adim⸗
Plere?z ⁊ voluntate tua ꝑacta ecõuerſo te includã: ⁊ iam non
guſtabis quicq́; in comedẽdo ⁊ bibendo.Tũc iuuenis rñdit
Ego iam ita fatigatus ⁊ attenuatus ſũ cũ fame ⁊ ſiti ꝙ ignis

cõcupi⸗ centie totus refriguit: ⁊ iam nullã cõcupiſcentiã erga

te habeo:ſed me delectat comedere 2 bibere magis qᷓ; quic⸗

quã aliud facere. Et ipſa ei · O nequã cur dixiſti ꝙ opoꝛterʒz te

*

cenſus es:tũc ſubtrahe tibi de

moni:niſi ego tibi conſentirẽ 5 Vade · ⁊ amplius quãdo ſic ac

2 potu:⁊ ſic facilime cõcu

(cigre

Leorrens men
ubyſi inuid
onaru q
teon ſi mur
mi dengr.
ſennulieni⸗
(Mutnt ad
mmimnmüach

cor biln

lainn
te prorin
monemurel
daormi cd⸗

Ntſ n
Afatfen
bono eſt ſi

nullnai

lemeno
dum⸗ergone
gbono noi
ſer Hedd
deonone
rigns lu

.

ſtegnmnm⸗
Fffegon
enfie,

töem incur

dcü and

Terciũ remediũ ẽ gg hõ elõget

.

. .

Q piſcẽtiã carnis tue ſupabis

ndi ed

nütercnmdhe
taiſpiisi⸗
kaüinon Lun
wuente de
nonmt
bentm oen

nüſnechn a

ſigvefure
bonültaff
ibiginin
etuimmon
ncheiunt,
irunnafſ
mriſcig
pleenit⸗

ſe ab igne luxurie. id eſt · a ̃ſentia mlieris · Et hoc docz apls.
i coĩ· vi. Eugite foꝛnicatõ em. Supꝑ quo verbo dicit Imbꝛoſiꝰ .
Cũ aliis nempe viciis põt ſpectari cõflictus:hanc aũt fugite
ne appꝛoximetis. quia nõ poteſt alter vinci melius · Rd idem

monemur exemplo foſeph geñ · xix · Qui cum dña ſua diceret

doꝛmi mecũ · ip̃e relicto in manu eius pallio fugit: ⁊ egreſſus
eſt foꝛas · Quare aũt fugiendũ ſit· reſpõdeo Primo qꝛ hbomo

eſt ſicut fenũ aridũ· Vnde ꝓpheta· Omnis caro fenum· Ttem

homo eſt ſiẽ ſtipula. Vnde Tob.xiii· Et ſtipulaʒ ſiccam ꝑſeque

ris: nulla aũt ſecuritas eſt ſtipule vel feno arido circa ignem

igit᷑ merito fugiẽdũ eſt Quia uxuria eſt peccatũ valde imun
dum. ergo nõ eſt ſecurũ luctari cuʒ pctõ iſto · vix em̃ poteſt eẽ
ꝙ bomo nõ inquinet᷑ · Ccẽ̃i · xii· Qui tetigerit picẽ inquinabiẽ᷑
ab ea. Sed diceret s ſtipulam ſe nõ eſſe: ĩmo quaſi ferrum ¶
⁊ ideo non opoꝛteret ei timere mulierũ familiaritat ẽ BRudeo

ꝙ etiã ip̃m ferrũ ignis ĩmutat vt quaſi igneã foꝛmaʒ inducit ·
S ignis luxurie etiã ho ĩes ferreos ĩmutat in malũ· Teroniꝰ
Eerreas mentes libido domat · Et etiã patz ꝙ ex duobus lapi
dibꝰ ſi inuicẽ collidant᷑: exit ignis · Sic ex familiaritate duarũ

ſonarũ qᷓ quaſi lapidee vident᷑:exit quãdoqʒ ignis luxurie.

Item ſi murus lapideꝰ a candela iuxta ſe poſita non cõburat᷑
tamẽ denigrat᷑ ſic licet ꝙ hõ quandoq;ʒ nõ cadat ex familian

tate mulierũ in peccatũ actuale: tñ frequẽtius aliquantuluʒ
inquinat᷑ ad minꝰ ꝑ cogitation es delectatões malas. Vnde

kerom Crede mibi non poteſt cũ dño toto coꝛde habitare: 4

feminarũ actibus copolatur. aüt cohabitatio ⁊ familiaris
cõuerſatio mulierũ multũ eſt occaſio ruine patet ꝑ tale exem

plum. Legit᷑ in vitis patrũ · Sen ex quidã er at q cum incurriſ
ſet egritudinẽ magnã ſeruiebant ei fratres· Et videns ſenex
ꝙ fres occuparent cũ eo dixit · Vadam in egiptũ vt non iĩpe.
tõem incurſurꝰ es. Hlle aũt cõtriſta

. .

os Et dirit ei abbas mopſes n vavas en fomica
tꝰ dicebat · Moꝛtuũ eſt coꝛ

65 meũ ⁊ tu mihi iſta dicis · Sur gens ergo abiit in egiptuz

cũ audiſſent homiĩes circũquaq; habittes offerebant eai
multa. Venit etiã ad eũ virgo quedã ſidelis volenſ obſequiů

*

ſuum ſeni infirmanti dependere · Et poſt aliquantũ tpis cuʒ
paululũ de egritudine qua tenebat᷑ melius habuiſſʒ incurrit

in eã · Et illa cõcepit- Interrogata 2 ũt a vicinis loci illiꝰ vñ cõ
cepit. Hla reſpõdit de ſene boc- Ali aut nõ credebant . Senex
vero dicebat ego hoc feci ſed cuſtodite infantẽ quẽ peperit
Que cũ genuiſſet puerũ ⁊ ablactatus fuiſſet:tulit ſenex ĩfan⸗
tem in bumeris ſuis· Et die qua erat feſtiuitaſ in ſchyti ocur
rit ibi a intrauit eccleſiã coꝛã multitudĩe fr̃m Ali aũt vidẽtes
eum fleuerũt · Qui dixit fratribus· Videte infantẽ hunc . filius

eſt inobedientie. Qauete ergo vos o fr̃es a cõſoꝛtiis mulierũ
2æo ꝙ'ĩ ſenectute hoc feci: oꝛate ꝓ me Et ꝑgens ad cellã ſuaz

ad initiũ pꝛime cõuerſionis reuerſus . Vnde bern. Lũ femĩa

ſemꝑ eẽ feminã nõ cognoſcè: nõne pł eſt q; moꝛtuũ ſuſc⸗

tare? qð minus eſt nõ potes: nec qð m aius ẽ · Vnde ieroni ·

tẽ mente dilige: nõ corpali pſentia. Vñ greg ſcribit ĩ regiſtro
beatus /ugꝰ. nec cũ ſoꝛoꝛe habitare cõſenſit.

Encipit tract
de coꝛpoꝛalibus.

44

Jñ pſaie · lvii· Erange eſuriẽti

—
1
.* . .

Cclreibare eſuriẽtez Vn

adeo duri ⁊ ĩmiſericoꝛdes qᷣ potiꝰ dãt poꝛcis ⁊ canibꝰ q; pau
peribꝰ. q; plures diuites meliꝰ paſcũt ſuos canes q; paupꝑes.
ſp̃parãdo canibꝰ offã vl dãdo eis carnes de qbꝰ pauꝑes po

☛ D „ =

ſent refici · & qbus oĩbus tales diuites diſtrictã reddituri ſũt

ratõeʒ Inſuꝑ aliqͥ tam auari tenaces ſunt ꝙ potiꝰ id qð re
manet ꝑnuttũt putrefieri ſeruãtes hꝰ ex nimia paitate: q; ꝙ
paupib' erogarẽt. Vñ dñs de marimo cõuiuio qdð faciet ſis
uis repellet eos cũ confuſione magna nihil eis dando:quu B
de mnek ſua nihil ei dederũt · vt pʒ in diuite epulone ⁊ pauꝑe

Si pudiciciã ſeruare qᷓris: feminã quã bene videris cõᷣuerſan

ulus de ſex operibus miſericoꝛdie· Et primo

” En tuũ. ¶ Scdðz ? potũ dare ſitienti. Math·x·
ANAuui potüu deðderit vni ex mimis meis calicẽ aque
frigide: nõ ꝑdet mercedẽ ſuã. Sʒ ſunt quidam

õ

terii
temml
Erhis
offerne
granice
ued
Gupo
ſpoliatea

c(aſenune

Aſtmaii
Pauom.
ſitatss:
dunmnare
quomoe

de Cwita
ſiognar
coꝛdib?

i diciſ
Udemat

ent⸗Nn
Mamoꝛt

thnrltos
Anmzf,
leche
loſt
Mennag
gecum
Temem

laʒaro. Luce xvi. Vñ etiã greg. Dei miſericoꝛdiã nõ põᷣt ꝓme
reri:q hic miſericoꝛs nõ ſuent. Vñ beda ſuꝑ eplaʒ acobi. Si
ne miſericoꝛdia iudicabit᷑ ille qᷓ cũ poſſz nõ fecit miſericoꝛdiã
Erxr his pʒ q́; piculoſe ſtãt tales tenaces dĩtes· q; deũ grauiter
offenvũut ⁊ cõtra caritatẽ ꝓximi faciunt: a cõtra aĩas ꝓpꝛias
gr auiter peceãt.q; tales quodãmodo cõpant᷑ furibꝰ rapto
inbus · Ambꝛoſi? i ſermõe· Non minoꝛis ẽ crimĩs habẽti tollz
q̊ʒ cũ poſſis indigẽtibꝰ denegare · Vñ etiã baſiliꝰ. Nõne inqt
ſpoliatoꝛ es·que diſpenſanda ſuſcepiſiᷣ ꝓpꝛia reputãdo.
etiã panis famelici quẽ tu tenes· nudi tunica quã in conclaui
cõſeruas. diſcalciati calcei qui peneſ te marceſcunt · indigẽtis
argentũ qð poſſides humatũ. Vñ xp̃s dixit ĩ euangelio Luè
rnii · Quã difficile qui pecuniã habẽt regnũ dei intrabũt· Itẽ
eſt malũ ſignũ cũ quis durus bomo non põt audire damoꝛẽ
pauꝑm·a ſi audit: tñ nõ cõpatit᷑ nec miſeret qꝛ; ẽ ſignũ puer
ſitatis: 1 nõ eſt ĩ caritate dei. t ex hoc ſequit᷑ ꝙ eſt ĩ ſtatu
damnatoꝛũ · Vñ.i· Coh.ii. Qui habuerit ſubſtãtiã huiuſ mũdi
1 Viderit fr̃em ſuũ necẽitatẽ hr̃e ⁊ clauſerit viſcera ſua ab eo⸗
quomõ caritas dei in eo manet? q̃ſi diceret nullomõ. Kugꝰ.
de ciuitate di · Miſericoꝛdia ẽ aliene miſerie ĩ nro coꝛde cõpaſ
ſio: qua vtiq; ſi poſſemꝰ ſubuenire cõpellimur· Vñ de duris
cvoꝛdib dicit ꝓuer · xxi· Qui obturat aurẽ ſuã ad clamoꝛẽ pau
ntſe Pin S peru: iße clamabit ⁊ ñ exa udiet · Et ergo vt dĩtes miſericoꝛ
baunge i dis dei cõſequant᷑: tũc ip̃i debent eſſe miſericoꝛdes paupibus
ſtent1t Vnde math̊· v. Beati miſericoꝛdes qm̃ ip̃i miſericoꝛdiam cõſe
i quent᷑· Ambꝛo:ĩ eꝑla ad nepocianũ.Non memini me legiſſe
mala moꝛte moꝛtuũ: qui libenter opꝑa pietatis exercuit· Pabz
4 em̃ multos interceſſoꝛes: ⁊ ĩpoſſibile eſt pees multoꝛu; non

gumit
bebuignn
igloc ibn
nedebant n⸗
migi n
ralt ſener ð
Mnſcytcan
Miürdde
famtihunehin
öſortüs nule
Ens daliſt
Xden üfen
öwormſ
use⸗ Ne en
Fſnbringe
nſe⸗

ntnwei din

exaudiri. ¶ Terciũ eſt reciꝑe ꝑegrinos ad hoſpitiũ hoe tam

B

vtile eſt deo tã acceptũ:vt qñq; etiã ad literã angeli ſunt
ad hoſpitiũ recepti·ĩmo etiã quandoqʒ ipe xpᷣ̃s viſibiliter vt

in emaus · Sed ſunt quidã adeo auari ꝙ nullũ ꝓ deo hoſpita
reee volũt niſi habeat expendẽ · Et ſie expellũt pauꝑes a domo
ſua · cum tñ xp̃s dicat in euãgelio · Qui vos recipit me recipit
eadẽ menſura qua mẽſi fueritis ⁊c· Ergo ſi claudis ianuam

NMMISGRI.

1. upen. ſic xp̃s faciet tibi cũ veneris dicẽs illud.Math.xxv.
omine dñe aꝑi nobis:Rũñdebit · amẽ dico vobis neſcio vos

—

Sed bonis electis ſuis dicet illud.Math̊ᷣ.xxv. Moſpes fuies

collegiſtis me· Venite benedicti ⁊c. Ex his ſequit᷑ ꝙ multũ re
piꝛehenſibiles ſunt illi dĩtes qui habent latas domus. potiꝰ
farnervne eas vacare:q̃;ᷓ ꝙ pauꝑes in eiſdẽ ꝓpter deum vel
len

illi paupeni daret . vt ſie poſſet mereri vitã eternã. ¶ Qu⸗
eeſt nudos tegere. Quantũ autem hoc placeat deo hoc patet

in beato martino: quẽ xpᷣs coꝛã oĩbus ſanctiſ angelis ĩ celo

exiſtẽtibus cõmendauit dicens· Martinꝰ adhuc cathecominꝰ
hac me veſte cõtexit · Vnde ammonet vnumquẽqʒ hoĩem per

pſaiam ꝓphetam dicẽs cũ videris nudũ:operi eum. Lu ·ii·
Qui habet duas tunicas det vnam non habenti. Ftem quia
hoc opus miſericoꝛdie non ita faciliter exercetur (Quia vnus
facilius dat pauꝑi fruſtum panis: vel recipit per noctem vnũᷣ
ad hoſpitium qᷓ; ꝙ daret ſibi tunicam · It etiam diutius du⸗
rat) Ergo diuites mulieres debent filare: ⁊ non ocioſe inee
dere · quia quamuis ipſe non indigeant pꝛo ſe: tamen mulcti

pauperes ſunt qui bene indigent· Erem plo beate Glyzabet

que filabat cum ancillis ſuis: ⁊ inde pauperibus veſtes facie
bat Vnde auguſtinus in libꝛo de vita chꝛiſtiana Ellaz elemo⸗

ſinam deus appꝛobat que de iuſtis laboꝛibus miniſtratur·
Sicut ſcriptum eſt honoꝛa dominum de tuis iuſtis laboꝛibꝰ.
Vndechꝛiſtus dicet talibus in iudicio illud Mathei-xxv. Nu⸗
dus fui cooperuiſtis me· Quia ita acceptum eſt ei quaſi euʒ

in cruce nusum pendenteʒ cooperuiſſes · Vnde Mathei·xxv ·

D Oð vni ex minimis meis feceritis mihi feciſtis · ¶ Quintum

ℳ .

ent hoſpitare:cum tamẽ laudabile eſſet ꝙ quilibet diues ad
minus haberet vnũ pauperẽ ĩ domo ſua · vt illud qð ſibiipſi
in menſa ſubtrabheret ſiue in comedendo ſiue in bibẽdo: hoc

Z

eſt viſitare infirmos. hoc multum acceptum eſt chꝛiſto quaſi

ipſe per ſe iaceret infirmus hic: ⁊ eum viſitares. Quia omnes
paſſus talium numerantur ab angelis· ⁊ remunerantur a
chꝛiſto in vita eterna · Contra hoc faciunt qui pauperes
et infirmos abominantur · vel etiam quandoqʒ pꝛopꝛios

auisin
Pyecoſent
in aul

famnlos

vt canen
ſiceſttii
ſas me.
dimnene nn

nip ſoſe
Ctonsli

raptoik

cet ſumi
mopemde
9i unt b
xpeegts
noꝛte qua
ſtdlehoi
dinimat 1

lepchſtne
oͤpuget
furgmn qh
Palns gri

laracoeme
tntoſs.

Onadabil

gpenddeſul

Cumternsn
dummmtn

deponant

anlan
gſie
urgnl
Nhus⸗ 8
Prdun
Abeding
tiiniͤſtip
zin bere
tdeoher
1angstitl

S — — —

uc catennn

vighrar
meunli
enn len d
tur Cuum
vokemi
Vn sda:
won oe
ſetnen
bere lye
us peltteis
m Angenm
1s intin

MtN
nckignhe
welen
Oe

ſtis me.

cimiterus an nõ g Reſpõdeo bᷣm

rideatura ſic loquntur leges· Sed

famulos cum infirmant᷑ a domo expellunt: vel ſi retin ent:

vt canem ſub gradu locãt: nec melius ei q; cani faciunt· Non
ſic elt fadendu ĩmo eſt eis benefaciendũ qſi angetlo· vel etiaʒ
quaſi ip̃i x-pᷣo:qui dicturus ẽ in iudicio· Infirmus fui ⁊ viſita
Serr opus miſericoꝛdie eſt vinctos viſitare ⁊ re
dimere · ſiue boni ſiue mali ſint aliqua eis miniſtrando. Si bo
ni: ꝓ poſſe liberari debẽt. fuxta ills pſal. genũ ð manu pec
catoꝛis liberate · Qui hoc facit · ſ· qui redim weabror inocẽter

a raptoꝛibus ab aliis malis hoĩbus:opus miſericoꝛdie exer
cet ⁊ ſimilis erit deo. Vñ pſalł· Deus quis ſilis tibig eripiens
mopem de manu foꝛtioꝛũ eiꝰ Si vero mali:tũc ſaltẽ liberan
di te ab eterna moꝛte · ſeʒz monẽdo eos ad pniaz cõtritõz
de peccatis ſuis: ꝙ offerãt deo illã ignominioſam 1 amarã

moꝛtẽ quã ſuſtinẽ eos oꝑtet ꝓ peccatis ſuis.qꝛ hoc eſt multũ
vtile boĩ ⁊ deo acceptũ. ¶( Vnde ꝗſtio eſt vtruʒ pena moꝛtis

dirimat aliqd de pena debita pꝓ peecatis? Rñdeo hᷣm beatuʒ
thomã in. iii · di xx · Moꝛs natural eſt pena cõſequẽs oꝛngina

le pctm̃: a qᷓi iam in naturã cõuerſa:ꝛ ideo ꝑ moꝛtẽ naturalẽ
nõ purgat al

de pctõ actuali: ſed ꝑ moꝛtẽ illatã bene põt

purgari aliqd· Vnde ſi aliqs moꝛtẽ illataʒ patiẽter ſuſtineat

pꝓ alus cr iminibꝰ. ſic illata valet ad diminutõem pene:⁊ ad li

beratõem etiã a tota pena ſeᷣm quantitatẽ culpe ⁊ paciẽtie
2 cõtritõis· Itẽ ſciendũ ꝙ Scotus ſuꝑ qᷓrto ſententiarũ dicit
Oſiquis inſir mꝰ cũ iam videt ſe vtiq; m oꝛiturũ: moꝛi vult 2
plene cõſentit ĩ moꝛtẽ: acſi ꝑſeip̃m moꝛtẽ elegiſſet: penã moꝛ
is ſic patienter ſuſtinendo ſatiſ faciet ꝓ oĩbus petis veniali

mez Quare ꝑ
oĩa laudabile ẽ ĩ iſio voluntatẽ ſuam diuine cõfoꝛmare · Ctem

*

querit᷑ de ſuſpendẽdis ⁊ decapitãdis an debeat eis dari coꝛpꝰ

xp̃i ? Reſpõdeo SDi ſunt cõfeſſi 1 enitẽt: nõ debz eis denega
ri · ii · ꝗ· i · e· fi tem querit de ſu bend an ſint ſepeliendi in
hoſtienb. ſepeliendi ſũt

„

dummõ tamẽ penituerũt · Sed tñ quo ad hoc vt de patibulo

deponant᷑: requirit᷑ licẽtia iudicis ſecularis:ne iuſticia cõtẽni

ipam licentiam ipe iudex

denegare non debet · Ex hiis iam dictis patet ꝙ eſt ſalubꝛe ta
les homines monere ad penitentiam quia poſſibile eſt ꝙ qs
in vno homine tali poteſt mereri vitam eternam. Et ratio eſt
quia ſcdᷣm Grego· Maximũ ſacrificium eſt zelus animarum.
ĩmo plus eſt deo acceptũ ⁊ homini meritoꝛium vnã ani mam

lucrari: q́; uureum montem deo offerre · Quia vna anima pꝛe
cellit omnes theʒauros totius mundi Vnde augꝰ. Sicut de

omnem creaturam: ſic amma omnem coꝛpoꝛeam ſubſtantiã

natura a dignitate pcellit · Vnde etiã bernh· Totus mundus
ille precium vnius anime eſtimare non poteſt. non eniz pꝛo
toto mundo animã ſuam daret xpᷣs:quã pꝛo bumana anima
G dedit Srterwil etiam ꝙ multum ſalutiferuʒ eſt talibus ama
ram moꝛtem ⁊ paſſionẽ chꝛiſti reducere ad memoꝛiam· Vnde
grego · Si paſſio chꝛſti ad memoꝛiam reducit᷑:mbil tam du⸗
rum quod nõ equo animo toleretur · Bern· Quid eſt quod ti
bi non ſuaue videtur:ſi collegeris ⁊ memoꝛaueris om̃s ama

ritudines ſaluatoꝛis g Et ſignanter cogitandũ eſt de talibus
Quomodo chꝛiſtus nonies eſt ductus ꝓ ſalute peccatoꝛum.
Et pꝛimo modo mox vt captus fuit: tunc ductus eſt ad annãä
Scdo ab anna ad capphãTercio a cappha ad pilatuʒ · Quar⸗
to a pilato ad herodem. Quinto ecõuerſo ab herode ad pila⸗
tum. Sexto milites duxerũt eum intus in atrium: illuſerüt
ei percutientes caput eius arundine · Septimo duxit eum pi⸗
latus foꝛas de p̃toꝛo poꝛtantem coꝛonam ⁊ veſteʒ purpureã
Octauo ad locuʒ vbi pꝛo tribunali iudicatus eſt ad moꝛtem ·
Nono extra ciuit atẽ ad locum caluarie vbi crucifixus eſt · Et
rememoꝛando tales tranſitus xp̃i: offerre debent tranſitum
illum ⁊ moꝛtẽ ⁊ penam ipſi chꝛiſio pꝛo peccatis ſuis· Et debẽt
habere bonum ꝓpoſitum ꝙ amplius nunq vellent peccare:
ſi diutiꝰ viuere deberẽt. a ſic deo cõmittere animas ſuas:· Vñ
exemplum legit᷑· Euit miles quidam nobilis ſed criminoſus:
qui tempoꝛe quodaʒ ab inimicis ſuis captus eſtet q; valde
moꝛtales erant inter eos inimicicie · viſum ẽ eis expedire vt ĩ
inſtanti occideret᷑. Cernens vir nobilis ſibi moꝛtem imminẽ
nullũ eſſe remedium vite: ſupplici uoce dixit ad illoſ Rogo

vos inti
minit.
ſponden
ſet vt coe
noſbuis:
ſeytrtle
ſaspolurm
locowit
incwitate
modo m⸗
foſemilti
noꝛens p
ſietisq
taommmis

be
1
Peeferunt
coiporalt
Dimüii
Nviaerron.
ſopter pen
unpreuoca
llereter
enatiode
tquisin
ſennen ſp⸗
duod
fuurt h
Plies wiſ
res ne ſen
plirdon
gepiͤbo
liunit

e!

gakſilten
mam berrne

us Durun.

ummiamne
Urum
en öint
Nrun tlnt
TLocus untg
Kronemn
humanamn
attallbusm
gemorian e
embi unn
Qudctcvet
Mensoffs im
Mitihs
Pecritounn.
usAninti
opltn n
leodetzln
iumtllit
oduntnß
veſte;punmn
eſtad munn.
maſugt
Chernmmitud
eſuttdci
nelenpenn
rns ſis
ginſt
19 api 1
en iin

„5

D ODeRIRRSD. MSCRE. xX.

vos intuitu dei vt ad modicũ tempus moꝛtem differe digne⸗

mini · vt alicui ſacerdotum poſſim peccata mea confiteri· Re
ſponderũt illi · nõ eſſet nobis hec dilatio tuta· Cõtingere poſ
ſet vt eognati tui ⁊ amici venientes eriperent te de manibꝰ
noſtris: ⁊ eſſet erroꝛ nouiſſimus peioꝛ pꝛioꝛe · Qui cuʒ pᷣcepiſ
ſent vt ſe ꝓſternerz ad decollandũ · Dixit hoc verbũ.deus tu
ſcis voluntatẽ meam/ Et ſubiunxit Animã meam virginis fi
lio cõmitto · Sicqʒ decollatus eſtEt erat tũc quidã obſeſſus
in ciuitate· cui cum dicerẽt quidã audita moꝛte tanti tiranni
modo magnum gaudiũ habetis pꝛopter animã illius facino
roſi militis · Reſpondit demon· Nequaquã vnum em verbũ
moꝛiens ꝓtulit pꝛopter qð ſaluatꝰ ẽ. Vnde bern· Maioꝛ ẽ dei

pietas q; queuis iniquitas · Siẽ em̃ ſcintilla in medio maris:

ita omnis malicia homĩs ad dei miſericoꝛdiij.
¶ De ſex operibus miſericoꝛdie ſpiritualibus.

Dera miſericoꝛdie ſpiritualia melioꝛa ſunt nobiliota

I1 putilioꝛa q́; coꝛpoꝛalia. Quia tanto illis coꝛpoꝛalibus
leferuntur: quanto ſpiritus coꝛpoꝛi antefert᷑· Et etiaz quia

quilibet homo poteſt ea omĩ temꝑe exercere: ſed ſecus eſt de

coꝛporalibus·quia pauper nõ habet hoſpitare · ⁊ ſic de alus ·
Primũ ẽ ĩſtruẽ ſimplices ignorãtes ⁊ errãteſ·hortãdo eos vt
a via erroris reſipiſcant tũ propter dei offenſã cauendã · tuz
propter penã declinãdã · tũ propꝑter celeſtẽ gloriã conſequẽ

dam reuocando eis ad memoriã qũo momentaneũ eſt qð de

lectat ⁊ eternũ qð cruciat· ⁊ his ſimilia·. Et notandũ ꝙ talis ĩ

formatio debet fieri cũ lenit ate · Call. vi. Si poccupatus fue

rit quis in aliquo delicto vos qui ſpirituales eſtis huiõi in⸗
ſtruite in ſpiritu lenitatis · Et ſciendũ ꝙ inſtructio fraterna ĩ
duobus cõſiſtit · videlicz in verbi exhortatiõe · ⁊ ſic literati in⸗

ſtruunt exhortando.⁊ boni exempli oſtenſione vt boni ſim

plices vitã ſuã oſtẽdẽdo vt errantes vndiqʒ habeãt ĩſtructo
res ne ſe valeant ex ignorãtia excuſare· Sciẽdũ ꝙ bonũ exem
plũ ⁊ bona doctrina ẽ multũ vtile ĩ eccleſia dei or pz qꝛ ad
exẽplũ bonorũ hoĩm multi mali hoĩes ꝗ ſũt inimici dei ĩ xl.
iciunãt:q̃ alias nunqʒ ieiunarẽt quia deũ nõ multũ diligüt)

T deris:cũ tantis ⁊ pꝛo tantis eterna pꝛemia poſſidebis. ¶ Se

ſi exemplũ ieiunandi in aliis bonis homĩbus nõ viderẽt· Etẽ
ad opa miſericoꝛdie ꝓuocant ſcʒ· quãdo vident alios elemo⸗
ſinã dare. Ftẽ ad audiendũ verbũ dei miſſas ⁊ ſic de aliis boĩs

opibus · Ctẽ pꝛopter exemplũ bonoꝛũ młti peccatoꝛes cõuer⸗

tunt a peccatis ⁊ penitẽt: 1 ſic ſaluant᷑ qui alias dãnarent᷑ ſi

exempla bona in aliis nõ vidiſſent· Vnde greg· Nunq́; pecca
toꝛes ad lamentũ pniĩe redirent: ſi nulla eſſent exempla bono

rũ que eoꝛũ mentẽ traherẽt· Itẽ ſciendũ ꝙ eſt hoĩ valde meri

toꝛiũ dare bonũ exemplũ ⁊ bonam do ctrinã aliis· Quia ex hꝰ

gaudiũ meritũ eoꝛũ augmentat᷑ quotidie in celo. Vnde ce:

larius. Quãtis exempla vere hũilit atis ⁊ ꝑfecte caritatis oſtẽ

cundũ eſt coꝛriꝑe delinquentẽ in fraterna caritate dicendo ·
Tu quis es g? qui audes deũ ad iracũdiã pꝛouocar pꝛoximũ

ſcandaliʒ are: ⁊ te ip̃m in coꝛꝑe in ania damnare · Time deuz

1noli hanc rem peſſimaʒ facere· Vnde apls Nõ vocauit nos

deus ĩ ĩmundiciam ſed in ſanctitatẽ · Et talis coꝛrectio debet

fieni cũ lenitate nõ clamoꝛoſe alias eſſet plus confuſio q; co
rectio.· Math. xviii Si peccauenit in te frater tuꝰ couipe ei in
ter te 1 ipſũů.

cõtemptu· 2 cũ vtilitate illiꝰ quẽ coꝛripis: ſic nõ qᷓas oſten
catõz ſeu poteſtatẽ: ſed illiꝰ vtilitatem. Vt aut comrectio frna

fiat cũ lenitate ex caritate tunc ille qui vult coꝛrigere aliuʒ

dẽt quinqʒ cõſideratões ſea eruare Quarũ tres poĩt· Aug?·
math. vii · Ypocrita eice pᷣmo trabẽ de oelo tuo⸗Reliqs duaſ
onit Ereg·ĩ moꝛa· Primũ ẽ ꝙ dẽt cõſiderare ſi ẽ ei ſimil · i ·
4 H eodẽ pctõ vel eqi vel maioꝛi: tune maxime ſi petm̃ ẽ no⸗

toꝛiũ nõ dẽt oĩno comigẽ · ſed ſeipſũ dẽt pꝛius emẽdare 1 tũc
28 pnĩaʒ cõmouẽ · Klias poſſet ſi i dici illð ad roma i · Quid

aliũ doces teipſũ nõ doces ? Nugꝰ. tudey in nullo eoꝛũ ſit in
dicandꝰ ꝗᷓ ĩ alio iudicare ẽ patus· Qui em̃ ex officio tenet᷑ coꝛ

rige delinquẽtes nõ dẽt hoe facẽ in pctõ moꝛtali: ſj adminus

det pꝛiꝰ cõteri de pctĩs ſuis. Si aũt nõ ẽ ei ſimil. tůc dẽt ſcðo
cõſiderare ſi aliqn fuit ei ſimilis: ⁊ tunc ſicut nolebat deſpici

. .

ſed cõpaſlionem ei impendi · ſic nee ipſe debet fratrem ſuum

Etẽ dẽt fieri er caritate:nõ ex indignatõe vel ex

tincͤſpee

4

mentone

D
bec vi
metoqf,
turo t
deleenen
Nig No
giautno
(öfidis

4

bil ſ

Auope
ſupporar
eßedere
ilbbeocot

batqpd⸗
fſicha mool⸗
ſerdi pn
i Sh
taſuz

bon eſt ni
nnoib elſe
Abetunc de

egodeſan

ſehas (0

Pannen
nnaluott

ſtepanein

vtr con

jeqmmi

no dderal

wünsn
ſdeubi
ccetorgi

, dincrng
Wngen
taemglbor⸗
lböpiner
Aiismneß

ceb. n

—

ecaritatis

nitate dim
wend pi
mae Lned
Nooclur ſc-
omato de
ctfeſtoqjen
d cuhetiin
digtune die
gn 46
tcamtieft,
comgere

port 9 .

eſintn

nelriito⸗
geminne l
unri
lo eoit
ſico ten 6

4
4

„ſe Drul
thiß .

₰

zicuc⸗

H

MESGERIRRT.᷑. xx

peccãtẽ ⁊ penitẽteʒ deſpiceꝛe: ſ cõpaſſionẽ ⁊ mĩaz ei exhibeꝛe
cci · viii.· Ne deſpiciaſ hoĩeʒ aũtẽtẽ ſe a ꝑpẽo:⁊ ñ ĩ pꝑes ei·e
mẽto qm̃ ſumꝰ oẽs ĩ coꝛruptõe · Si aũt nõ es ei ſilis: neqʒ ali

qñ fuiſti· tũc debes tercio cogitare ꝙ potes ei fieri ſimil in fu

turo · Et iõ rõe tal dubii nõ debes ſuꝑbire:ſʒ delinquẽtibꝰ cõ
delſcendere . i· Choꝛiĩ x· Qui ſe exiſtimat ſtare · videat ne cadat.
NXug · Nẽo ẽ qͥ ſecurꝰ eẽ poſſit ĩ hac vita q̃ tota tẽptatõ noĩat᷑
Si aũt nõ es ſil is ei nec ei vnqᷓʒ fuiſii ſilis: ⁊ de dei bonitate
cõſfidis ꝙ nũq́; eris ei ſilis.tũc dẽs q̃rto vidẽ ſi ille qͥ ſic ẽ repᷣ
hẽſibil ſit ne in aliquo cõmẽdabil Si ille qui hʒ tot defectus
aliquos etiã habeat ꝓfectꝰ Et tũc rõe bonoꝛũ illoꝛũ qᷓ̃ hʒ debʒ
ſuppoꝛtare eũ ĩ his que minus hʒ. Vñ apocal.ii· vol 8 apluſ
rephẽdere epᷣm epheſio · prĩo poĩt quoddã vieiũ qð
Habeo cõt:a te pauca q; caritatẽ tuã pᷣmã reliqᷣſti· Sʒ ſtatĩ po
nebat qðdã bonũ qð hebat dicẽs. Sʒ hoc hẽs bonũ ꝙ odiſti
facta nicolaitarũ: que ⁊ ego odi. Silr volẽs repᷣhẽdere eßum

hüit di.

ſardis. pᷣmo põit quẽdã ſuũ defectũ dicẽs · Nõ ĩueni opꝑa tua

pliena coꝛã deo meo. Deide ſtatiʒ ponit quẽdaʒ ſuũ ꝓfectum
dicẽs · Sʒ hẽs pauca noĩa in ſardis: ꝗqᷓ nõ coĩquinauerũt ueſti
mẽta ſua· NHece poſtqͥʒ apls poſuit illa ĩ quibꝰ ili ep̃i erãt reß

hẽſibiles: ſtati ſubiunvit illa ĩ quibꝰ erãt cõmẽdabileſ ad ĩnu

endũ ꝙ ſi aliqs ꝓpter aliqð viciuʒ ẽ rephẽdẽdꝰ: ſi tñ hʒ aliqð
bonü eſt nibiominꝰ ſi upponandus Maro aũt ꝙ aliq́s videa
ab

tur oĩo eſſe malus · nec habere aliqd bonũ ꝓpter qð ſit toleꝛã

dus:tunc debet cogitare quĩto ꝙ iſte q̃ ſic videt᷑ eẽ malꝰ:foꝛ⸗

9

te in cõſpectu dei è ſibi ĩ merito p̃ferẽdꝰ.Et ponit exẽꝑlũ ſẽs
grego . de ſancto ſtephano et ſancto paulo. Nam cuʒ beatus
ſtephanꝰ conſentiẽte ⁊ adiuuante paulo lapidaret᷑· tunc ſte
phanus omnino erat bonus. et paulus oĩno videbatur eſſe
maluset tamen in conſpectu dei paulus qui ſic erat malus·
ſtephano in merito et in pꝛemio fuit pponẽduſ. ¶ Querituꝛ B
vtrũ coꝛreptõ fraterna ſit feepeo Rũñdeo ſᷣm btm̃ tho .· ſe.
ſe q · xxxii · ꝙ ſie · ſʒ r ſp · ſz
loco et tpe · Vnde et obmiſſio eius fit tripliciter · Vno mõ fit

p̃ceptũ affirmatm̃ ñ obligat ad ſp · ſʒ p

*

meritorie: vt quãdo q́s opoꝛtunũ tẽpus ĩquirit · vel de ipſis

— 3 2 . õ
* ?; D

—

metuit ne deterioꝛes fiant· vel ad bonaʒ vitam alios ĩpediãt vcnit
et huiõi· Secũdo mõ obmittit᷑ cũ peccato moꝛtali ·ſ· cũ foꝛmi Cnego⸗
dat᷑ iudiciũ vulgi vel carnis cruciatio ſiue ꝑemptio · dũmodo diptet
tamẽ hec ita dominẽt᷑ in aĩo ꝙ fraterne earitati pꝗponantur· ſdeſpi
Tercio eſt peccatũ veniale quãdo ſcʒ timoꝛ et cupiditas tar⸗ nie i⸗
dioꝛẽ facit ad coꝛrigẽdũ delictũ fratris · nõ tamẽ ita ꝙ ſi con⸗ plalts⸗

timoꝛẽ vel cupiditatẽ quĩimo in aĩmo pꝛeponit caritatẽ · Yt
dicit beatꝰ augu:Vtrũ ſubditi teneant᷑ p̃latos coꝛrigere?Re
ſpõdeo ſcdᷣm beatũ tho.vbi ſupꝛa· Subditi nõ t enent᷑ nec de
bẽt coꝛrigere p̃latos coꝛreptõe ulla que eſt iuſticie id eſt· per
coꝛreptõnem pene· Tenent᷑ autẽ coꝛreptõe illa que eſt carita
tis ſi in eis eſt aliquid coꝛrigibile.ita tamẽ ꝙ nõ cũ ꝓteruia:
ſed cũ manſuetudine et reuerẽtia. Vtrum coꝛrectio fraterna
ſit ꝓpter ſcandalũ dimittẽdaz? Reſpõdeo ſceᷣm beatũ thomaʒ
ſe.ſe·q.xxxiii· Coꝛrectio fraterna oꝛdinat᷑ ad emẽdatõem fr̃is
1 ideo intantum eſt cõputanda inter ſpũalia bona:ĩquantũ
hoc homo cõſequi põtqð nõ cõtigit ſi ex coꝛreptõne fratris

ſcandaliʒet᷑ ⁊ iõ ſi ꝓpter ſcãd alũ coꝛreptõ dimittat᷑: nõ dimit

Lętitur ſpirituale bonum. ¶ Notãdũ ꝙ qB3uis coꝛrectio frater
na ſit ſub p̃cepto:et ad hãc oẽs teneamur ꝓ loco ⁊ tꝑe·ſquã
do licet ⁊ valet · Sũt tñ quĩq; caſus in qbus euadamus hoc p
ceptũ.Drimꝰ eſt cũ nõ eſt ſpes coꝛrectõnis. Vnde ꝓuerbioꝛũ

ix. Noli arguere deriſoꝛẽ ne foꝛte odiat te · Secũdus eũ timet᷑

defectꝰ ꝓbatõnis · vt cũ quis de crimĩe coꝛripi᷑ qð non põt
ꝓbari · tũc em̃ coꝛripiẽs obligaret᷑ ad talionẽ ſi deficeret ĩ pꝛo
batõe · Tercio cũ pᷣlato tãqᷓ;ʒ iudici notũ 6 fam Quarto cũ me
liori opi l'eq̃ bono vacare aliqs ĩtẽdit · Qnto cũ m ultitudo 2
ptãs ẽ cłpatũe coꝛrectõ ꝓlnocerʒ q; ꝓdeſſz qꝛ mltitudo diß
M ſiclter coꝛrigit᷑ 1 ptãſ ¶ Tercũ opꝰ mie ſpũale ẽ cõſolare fi
deliter oẽs ĩ tribulatõe poĩtoſ. MHoc ſupꝛa modũ ẽ meritoriũ

apð deũ acſi ip̃m cõſolatꝰ fuiſſes cũ pepẽdit ĩ cruee:cũ diceire
potuit illð pſ al. Queſiui qͥ cõſolaret᷑ ⁊ ñ ĩueni · Vñ nat᷑a docz
cõpati ꝓxĩs:hoc patʒ ĩ porcis qͥ ſibi mutuo ex nat᷑ali icliatõe
rõpatiũt᷑· hoe cognoſcat᷑ ĩ hoc qꝛ cũ vnꝰ poꝛeuſ ledi: tẽ oẽs

=

Gprrt
bigoqt
eOnn
auſde
iamn
mneptu

Grlii

tuibait Q

ſeneupf
trepoſt
mer⸗hi
dalgere
vDilige
in ſer de
da⸗ .
ſatſbioff

vitſw,

tt prio
goq de
Ulepecca
malgzni
Primo ver
Reſponde

mnroun

nt⸗,

inimcog

malog n

tiicdſu

mnpno din

tl ppoſenun

updt⸗

eitzgſen

Antttent
Nntte⸗
s ng
Ptenent n

ſtae 15 Aſpr

qgeeſt nit
nociwerui
echo rttern
nberüthong

amederenſie

1bwNaigunti

reptöefnͤe

nituit nodinit

creind nten

loontpefai
umDanaet
nwe puetti
cüdas ütie
i nn
ſ dehantipeo
Ourocum
Aünireno
let t
i mmim
guce Nn

Atkiedn

natn
(oiNH.

D OG. MScB8S ẽ7=Ä=&ß. xx.

accurꝛũt.ſic et nos cõpati debemus fratribus noſtris · Vnde
EGrego · Om̃s fres ſumꝰ dei poteſtate cõditi:et eiꝰ ſãguine re
dẽpti.et idcirco frẽs nr̃os quãtũlibet pauꝑes ⁊ abiectos ĩ n
lo deſpicere debemꝰ. Et taliſ cõpaſſio ẽ ſignũ bonitatis ĩ ho

mie . Vñ Cꝛe · libꝛo· xxii. mora. Tãto q̃ſqʒ ꝑfecti oꝛ eſt: quanto

ꝑfectius alienos dolores ſentit. imo nat᷑ale ẽ ꝙ vnũ mẽbruʒ
„₰. „ „ „ . „ „ 2 nm —
cõpatit᷑ alii mẽbꝛo. Apl · i· choꝛĩ · xi · Si d patit᷑ vnũ mẽbꝛum

Ergo qᷓ nõ cõpatit᷑ ꝓximo ẽ qſi mẽbꝛũ abſciſũ a miſtico coꝛꝑe
xp̃i· Quia xp̃s ẽ caput:et om̃es xpᷣiani in grã exñtes ſũt m̃bꝛa

eiuſdẽ capitis. Vñ Grego· Nõ aliter redẽptoris noſtri mẽbꝛa
efficimur: niſi adherẽdo et cõpatiẽdo ꝓximo · Q aũt magnũ
1 acceptum ſit coꝛam deo compati proximo oſtendit beatus
Gre.li.ii.mo.di/ Exterioꝛa nãqʒ largiẽs aliqd extꝛa ſemetipſũ
tribuit · Qui vèro fletũ ac cõpaſſionẽ ꝓxĩo pꝛebuit aliqd ei ex

ſemetipſo dedit. ktẽ ePaſſi crux ſpũalis: quã debemꝰ poꝛ
tare poſt hieſũ. Vnde Grego · in omel· Si qs vult venire poſt

me ꝛc. Duobꝰ mõis crux xpᷣi tollit᷑ſ· cũ ꝑ abſtinẽtiaʒ corp?af
fligiẽ᷑. aut ꝑ cõpaſſionẽ ꝓxĩ animꝰ contribulat̃. ¶ Quartũ ẽ
ĩdulgere offẽſoribꝰ noſtris toto coꝛde et eos diligere· ath.
v. Diligite inimicos vros · benefacite his qͥ vos oderũt· Aug ·

in ſer · de btõ ſiephano. DPer amoꝛẽ hoĩs inimici efficiaris ami

cꝰ dei· Vñ qꝗ̃libʒ libẽter dʒ ignoſcẽ offẽſoribꝰ ſuiſ. vt dedigno
ſcat ſibi offẽſã ſuã· Vñ Luvi· Dimittite et dimittemĩ. Augu ·
de v̈biſ apli · Vnuſqſq; talẽ ĩdulgentiã accepturꝰ ẽ:q̃lẽ ip̃e de

dit ꝓxĩo· Et tãta poſſz eẽ offẽſa: et cũ tli feruore poſſes ĩidlgẽ
prĩo ꝙ deꝰ ꝑ hoc ĩdlłgẽt tibi oĩa pẽa tua·. Vñ gre · ĩ omel. Qui
in ſe pe ccanti dementer indulſit: nullum peccati veſtigium
in eius anima remanebit · ¶ Vnde queritur cirea iam dicta ·

primo vtrum diligere inimicos ſit de neceſſitate ſalutis⸗

Reſpondeo ſcdᷣum thomã ſecũda ſecũde ·q·xxvii · Dilectõ ini
micoꝛũ triplr põt cõſiderari · Vno mõ vt diligãt᷑ inimici inq̃n

6

tüü inimici · Et hoc eſt diligere malũ alteriꝰ. Mio modo nenz

ad nat᷑azʒ:ſʒ ĩ vniũſali · et ſic dilectio inimicoꝛũ ẽ de neceſſitate

ſalutis· vt ſciliq; aliqs diligẽs deũ 1 ꝓximũ: ab illa gnalitate
inimicos non exdudat · Tereio mõ põt cõſiderari in ſpãli · vt

”ͤ

ſcʒ aliquis ĩ ſpeciali moueat᷑ motu dilectõnis ad inimie os·. Et Ilbben
iſlud nõ eſt de neceſſitate ſalutis abſolute · qꝛ nec moueri moY futun
tu dilectõis in ſpãli ad quoſ libet hoĩes ſingulariter eſt de ne uuent
ceſſitate cãritatis abſolute · ſed ſcᷣm pꝛeꝑatõnem animi. vt pteog
ſcʒ homo habeat aĩm p̃paratum ad hoc ꝙ ſinglari amore ing numpne
micuũ diligeret ſi neceſſitas occurꝛeret B3 q abſz neceſſitatis r
Q articulo diligat pertinet ad caritatis perfectõnem Ckftem (oras
querit᷑ vtrũ ſit de neceſſitate caritatis ꝙ; aliquis ſigna vel ef⸗ (ogitatt
. fectus dilectõis inimico exhibeat? Reſpõdeo ſeᷣm beatũ tboo Iſflins

mã ſe · ſe. ꝗ· xxvii· Sicut hõ in cõmuni tenet᷑ diligere inimicuz Finima
et nõ in ſpãli · niſi vᷣm p̃ꝑpatõem animi(vt nũc di ctũ eſt) ita ſi nmzaun
gna et effectꝰ dilectõis que in cõmuni cõſueuerũt ꝓximo ex·· tbus vos
diberi tenet᷑ etiam inimicis exhibereputa cũ aliqs orat ꝓom gfiifzeſ
nibꝰ fidelibꝰ vel ꝓ toto mũdo· vel cũ aliquis aliquod benefi uundode
ciũ impẽdit toti cõmunitati· tũc etiã hoc inimicis exhibere edice
de neceſſitate pcepti· 1cõtra faceꝛe ꝑtineret ad liuoꝛẽ vindi⸗ dotnni
Re.· Specialia vero beneficia vel dilectõnis ſigna que quis ex (anogen
hibet ꝑticulariter aliquibꝰ ꝑſonis: ꝙ inimiciſ exhibe at nõ eſt debemust
de neceſſitate niſi ſcdᷣm preꝑatõem animi · vt ſi inueniret in cemmimſcien
articulo moꝛtis · ſcᷣm illud ꝓuerbioꝛũ · xxv · Si eſurierit inimi itqui
cus tuus ciba illũ ꝛc. Sʒ hoc facere p̃ter neceſſitatis articm nig,

ptinet ad pfectõem caritatis: per quã aliquis non ſolũ cauet iigt nin
vinci a malo: ſed etiã vult vincere in bono malũ · Quia ſcʒ nõ ern tißef
ſolũ cauet ne ꝓpter iniuriã ſibi illatã ꝓtrabat ad odiu: ſz eti i, ief
am ĩtendit inimicũ ad ſuum amoꝛẽ ꝓtrabereEtẽ querit᷑ vtꝛiũ igeer
inimicis ueniã petẽtibꝰ teneamur remittere? Reſpõdeo exvi in
iuria uel dãno dato alicui ſolẽt in eo cui fit iniuria tria oriri ann
ſeʒ rancoꝛ in affectu:ſignũ rancoris ĩ effectu · et accuſatio iu ann

ris cõtra iniuriantẽ.· Drimũ et ſecũdũ tenet᷑ homo ſtatim re N
Q mittere. ſed terciũ nõ niſi ſatiſ faciat ſcdm ſuũ poſſe · (Qui urinnt,
tũ eſt ferre ꝑſecutões et tribulatões patiẽter. Vnð apl 8.· Der ſun
ſecutiones patim ur et ſi uſtinemus Math · v · Beati qui perſe ittotung
cutõem patiuntur Iſidoꝛus de ſummo bono Impoſſibile ettk L

„.

vt hõ ſis ⁊ nõ guſtes an uſtias dole 11 triſticia om̃ibus cõia
ſunt. Qui ergo in flagellis murmurat: deum plus irritat · qui

nmroget
mnonen no

eratien⸗
lanin. N
iamorten

ceſſitats

Een.

ſgnddch⸗
nbetütn

reimmiag

üͦcſtitnaͤd
txpunder

or pom

Godbent

etkibeee

egn
Re foͤct L
nvenmn

Unentimm
TtiSAi
ſicanet
(iaſgno

„*
4

diͤ h
guentiri
no g
4 na Ceun
Calſation

luore indN

gloꝛificamur. Apls · Non ſunt condigne paſſiones huiꝰ tꝑis ·

aduerſa patienter tolerat deum citius placat. Sciendum aũt
ꝓ libenter debemus ſufferre tribulatões vt ꝑ has liberem ur
a futuris malis; Greg· Miſericoꝛditer adhibet deꝰ tempoꝛalẽ

ſeueritatẽ: ne eternã inferat vltioneʒ. Tdeo hic quibuſdã ꝑcit
vt eos ineter nuz feriat ·˖ Tdeo hic ferit non ꝑcendo: vt in eter
num Parcar qni de ſingulis ſufferentiis ſingulariter

VYſidoꝛus de ſũmo bono. Qui vite future pᷣmia diligenter ex⸗

cogitat: mala omĩa vite pᷣſentis equanimiter oꝛtat · quãdo

ex illius dulcedĩe huiꝰ amaritudĩeʒ tempat (S ttũ
P inimicis· hoc xpᷣGs docuit vᷣbo exemplo. Drimo verbo do

Sextũ ẽ oꝛare

ctrina cum dixit· Math.v· Orate ꝓ ꝑſequentibus ⁊ caluùnian

tibus vos· vt ſitis filii patris veſtri qui ĩ celis eſt · qui ſolẽ ſuũ
oriri faẽ ſuꝑ bonos ⁊ malos:⁊ pluit ſuꝑ iuſtoſ ⁊ iniuſtos · Se
cundo docuit hoc exẽplo cũ ꝓ crucifixoꝛibus ſuiſ oꝛauit ĩ cru
ce dicens. Pater ignoſce illis quia neſciunt quid faciũt · Mãc

doctrinã bene didicit beatꝰ ſtephanꝰ q̃ ſtando ꝓ ſe oꝛauit. ſʒ

—

flexis genibꝰ oꝛauit ꝓ inimicis · Vt habet᷑ actuũ.vi. Sic ⁊ nos
debemus ſequi doctrinã ⁊ exemplũ xp̃i: ⁊ fideliter oꝛare pꝛo
inimicis noſtris · Vnde greg- lle pꝛeces ſuas multum valere
facit qui eas ꝓ inimicis effundit · Sed heu aliqui petunt vin

dictaʒ a deo ſuꝑ inimicos ſuos. Vnde greg. Kubet deus vt di⸗

ligat᷑ inimicꝰ: ⁊ tamẽ rogat᷑ deus vt occidat inimicũ. Quiſ. 8

☛ ☛

ſic oꝛat:ip̃e ſuis p̃cibus contra conditoꝛem pugnat · Et talis

vindicatia oꝛatio eſt multũ periculoſa homi inuido · quia ßᷣm
dei iuſticiaʒ homo iſte reus eſt vt ſibi boc malum cõtingat q/
aliis hominibus ſic oꝛando optat· Tnſuper omnia bona opa

que talis inuidus operat᷑: non ſunt ſibi meritoꝛia nec deo ac
cepta · Vnde augꝰ in·iii · ſermõe de beato ſtephano. Nemo ſe

circũueniat · nemo ſe ſeducat · Qui vel vnum hominem in hoe
mundo odio habet: quidquid deo in bonis operibus obtu⸗
lit:cotum perrte,rn-.n—?

¶Epliecit tractatulus de ſex operibus miſericoꝛdie ·

£

Enipit expoſitio ſuper Orationem dominicam.

Mnes vnanimes in oꝛatõe eſtote. pꝛima petri.
i · Sicut diẽ gloſa ſuꝑ illud pſal. Apud me oꝛa
tio mea vite mee t llud qð iuſtificat hoĩes ĩ hac
y vita eſt ieiuniũ elemoſina ⁊ oꝛatio. Et iſta tria
Acõmendant᷑ maxime a deo:⁊ tamẽ oꝛatio maxĩe
peꝛecellit alia duo in quinqʒ · DPrimo in faciente · q; hoc officiũ
eſt multum facile:quia debilis nõ poteſt ieiunare: nec pauꝑ
elemoſinã dare: quilibet tamẽ poteſt oꝛare· Vnde pſal: Xpud
me oꝛatio mea ſemꝑ· Vnde yſidoꝛꝰ de ſũmo bono.Oratio eſt
coꝛdis nõ labioꝛũ non em̃ verba dep̃cantis deus attendit ſzʒ
orantis coꝛ inſpieit · Melius eſt cũ ſuentio oꝛare coꝛde ſine ſo
no vocis:q;ᷓ ſolis verbis ſine intuitu mentis. Ergo quilibet

poteſt oꝛare etiã mutus ſaltẽ mentaliter: vel etiaʒ in agone
cõſtitutꝰ. Secũdo pᷣcellit oratio in iocunditate ⁊ honoꝛabili⸗
tate. Nihil em̃ delectabilius nec honoꝛabilius eſt homĩ q̃; lo

qui cuʒ deo omnipotẽti · Vñ augꝰ · ſuꝑ pſal.lxxxv.Oratio tua
locutio eſt ad deũ · qñ legis deus tibi loquit᷑ · quando oꝛas cũ
deo loqueris · Ergo in ſignũ huius multa ſunt officia que ali
quibus cederent ad dedecus de quibus verecundarent᷑ ſicut
aꝛare ⁊ fodere· Sed oꝛare quãtũcunqʒ nobili cedit ad decus
⁊ honoꝛẽ · hoc patet quia qui deuote oꝛat cũ rege celeſti loqui
tur. Ergo debemus cũ reuerentia oꝛare ꝓpter dignitatem re
gis eum quo loquimur in oꝛatõe · Tercio pᷣcellit oꝛatio in di-
gnitate ·˖ qꝛ ſi oratõ eo modo flat quo dẽt:ſ.deuote et attẽte ·
Tunc ſcðm wuhelm̃ · lugdunenſẽ · Oratio eſt enceniũ deo val
de gratũ: ⁊ miſterio angeloꝛũ dignum. Vnde thobie:xii.di:
xit an gelus ad elrobig Guan do oꝛabas cũ lacrimis· ⁊ ſepelie⸗
bas moꝛtuos ego obtuli oratiõem tuã dño· Vnde bern· ſuꝑ
illud pſal ntret in cõſpectu tuo oꝛatio mea · Sane virt? ma⸗
gna pure oꝛatõis hic notat᷑.que quaſi ꝑſona quedam ad deũ
intrat ⁊ mandatũ peragit:quo caro peruenire nequit· Vnde

etiam Kuguſt. loquens de dignitate oꝛationis: dicit · Oratio

eſt aĩe ſcẽe pꝛeſidiũ· angelo bono ſolamen · diabolo ſuppliciuz

deo gen
duene

nem nol
thurbul

oratones
fiucteßs
fudeneen
topiece
faen
ſeremme
ommiho
autionel
ioſtendim
pear mand
corporis d
giut.Quin

erhoegn

0umig
“ bopoteſt n
iiplunili
inknnit⸗
Meundo⸗

ok homo

iont
eczincho

nnien.

Mnnon.

1
gwoffii
ee nup

ndepſi ion
no.⸗Oratoel

s attendit

recondeſinelo
ligo gulie

eunin gole

te honotdbi
Aloniqeh
w Oatotun
lumd asi

toffragned

undarertſor

cedit 10 dens

geeleſilni
dignitren

t outoit

wotett tte⸗

meni Neo
tbiennd
ins tſenee

jnde bantin
me vin in
gedam d

oꝛatione · licet em̃ videamur ſemꝑ ſʒz tunc
toſtendimus quaſi facie ad faciem loquentes Glemoſina em̃

dicr 0i
lolepe

deo gratum obſequium Et non ĩmerito ſcᷣm wilhelmũ lug
dune nſem · Fp̃e chꝛiſtus qui inquantũ homo eſt offert oratõ
nem noſtram deo patri · qd ſignat᷑ in hoc ꝙ; diaconus i miſſa
thhuribulum tradit ſ. acerdoti: ⁊ ſacerdos thurificat· Sic xp̃us
Oratõnes eccleſie deo patri pꝛeſentat: que pꝛeſentatio multũ
feit eas valere: Quomodo aũt a deo patre contemnetur il⸗

lud encenium: qd a tanto mediatoꝛe ei pꝛeſentat᷑ · Quarto oꝛa

tio pꝛecellit in appꝛoximatõe ad deum quoniã qui oꝛat facie
ad faciem ante deum ſe conſtituit · Pſal. Reſpice in me ⁊ mi⸗

ſerere mei · Vnde bernb. in quodam ſermone·. Licet omĩ hoꝛa

⁊ommi loco oculi dñi ſuper nos ſi Peculene wanme tam̃ in
3 tunc etiã pñtamus nos

per manũ pauperis ad deum mittit · keiunium per afflictõeʒ

coꝛpoꝛis deo oſtendit᷑: ſed oꝛatio ĩmediate deũ p̃ſen tem allo⸗
quit᷑ · Quinto pᷣcellit qꝛ ẽ valde lucroſa vtilis. qð põt oſtẽdi

ex hoc ꝙ nihil eſt ad quod oratio valere nõ põt · Vñ · i. palip̃·
xx. Cum ignoꝛamꝰ quid agere debeam us: hoc ſolum reſiduũ
habemꝰ vt oculos nros ad te dirigamꝰ. Moc ẽ officiũ exquo
hõ poteſt lucrari omĩ tꝑe ⁊ in byeme ⁊ in eſtate: in ſereno
in pluuiali tꝑe· de nacte de die. feſtiuis diebus ⁊ ferialibus

in infirmitate ⁊ in ſanitate.· in iuuentute ⁊ in ſenectute:ſtan

do eundo in domo ⁊ extra domum. Ht quandoq; vna boꝛa
lucrat᷑ homo plꝰ oꝛãdo q; valeat ciuitas vna:qꝛ lucratur hõ

modica oꝛatõe cum deuota eſt regnũ eternũ. uandoqzʒ auũt

anteq́; inchoet᷑: eſt hõ in ſtatu damnatoꝛũ.2 anteq́; finiatun
ſtatu ſalutis eterne. l

„

atio domimcalis om̃es alias oꝛatões excellit in quat B
tuoꝛ. Drimo in autoꝛitate· qꝛ xp̃us verus deus eaz fecit
20rdin auit. Si auteʒ querit᷑ quare eam chꝛiſtus fecit g Reſpõ
detur pꝛinio vt ꝑ eam deus honoꝛet᷑. Cum em̃ ip̃e de“ noſter

ſit pater ⁊ dñs:merito eſt honoꝛandus. Vnde malachie i. Si

ego dominꝰ:vbi eſt honoꝛ meꝰ? Et ideo dictur eccl.xxxviii ·
AEWW- .. „ „ — —— — „ »„ r
Altiſſimus dedit ſcientiã hoĩbus honoꝛare eũ in mirabilibus

DOMENICWNWA.

ſuis · Vnde etiã ad hoc monemur · ii · mach.xv. Monoꝛa deum.
Secũdo vt quid eſſet petendũ doceret · Vñ math.xx⸗Neſcitis
́d petatis ne hoc dicatur vobis.tũc ip̃e chriſtꝰ foꝛmauit no⸗
bis oratõeʒ dominicã in qua includunt᷑ nobis oĩa neceſſaria

gque ſunt nobis petẽda · Tercio vt q̃s eſſet orandus oſtẽderet
quia deꝰ pater oĩm ad quẽ cura oĩm ꝑtinet · Sapie · vi · Nquali
.(Scðdo pcellit alias oratões ĩ be

ter eſt ei eura de omnibꝰ

uitate · Sed querit᷑ quare eam ita bꝛeuẽ fecit? Reſpondeo ꝓ

ſpãliter ꝓpter tria· Drimo vt facilius poſſet capi intelligi

⁊ melius retineri:⁊ tardius obliuiſci · Scdo vt frequẽtius poſ
ſit dici ð iterari ⁊ ne dicentibus faſtidiũ generaret⸗Tercio vt
nullus ſe poſſet excuſare ab oꝛatõeqꝛ; quilibet hõ rationalis
põt eã diſcere ⁊ omi die dicere· Cõtra hoc multi faciunt qui
qnqʒ ꝑ vnũ vel duos vel plures dies ꝓpter occupatões exte
rioꝛes obliuiſcunt᷑ dicere pr̃ noſter· ſed que ꝑtinent ad coꝛpi
neceſſitatẽ nõ obliuiſcunt᷑· qꝛ nũqᷓ; fuit talis occupatio quin
tempꝰ illud ſibi aſſumũt:vt cibũ coꝛꝑalem nõ negligant· cCc
hoc ẽ ſignũ modice dilectõis dei ⁊ etiã ſalutis ꝓpꝛie. C Ter
cio excedit oꝛõ dñicalis ĩ exaudibilitate · Eſt em̃ dominica oꝛõö

magis exaudibilis qᷓ; aliqua alia oꝛatio. Ratio ẽ quia petitõeʒ
quã quis oꝛdinauit ⁊ fecit nõ põt repellere· Criſtus autẽ hãe

oꝛatõem oꝛdinauit ⁊ fecit g. ꝛc· Vnde Criſe olt · ſi up math. Da
ter hanc oꝛatõem non libenter exaudit:quã filius non dicta⸗

uit · ¶ Quarto in fecunditate · Nã omĩa neceſſaria coꝛpoꝛis 1

anĩe tam ĩ pꝛeſenti vita q; in futuro in iſta oꝛatõe cõcludunt

Et ſciendum ꝙ hec oꝛatio eſt valde ſententioſa:ido debet at

tente ĩtelligibiliter dici · Dicit em̃ Rabanꝰ ſuper mach;. &ĩ

hiis petitio nibus omia bona vite pꝛeſentis ⁊ future cõtinen
tur Becunditas autem iſtius oratiõis patet ex hoc:quia oĩa
que ſunt:aut ſunt fugienda aut deſideranda · Deſideranda

minquantũ bona fugienda inquantum mala: Drimo 1⁊ puna⸗

pPaliter inter omnia que deſideranva ſunt: honoꝛem dei debe
mus deſiderare · ⁊ hoc tangitur in pꝛima petitione · Tbi· San⸗

ctiſicetur nomẽ tuum.Secundũ ẽ:ꝙ ad regnũ dei ꝑuen iamꝰ
Ideo dicimꝰ. Aducniat regnũ tuum: ⁊ hoc eſt bonum gloꝛie

=

Lercun 4
tngtubtb⸗
clinihte
N1Vr
terobis net
Uitiſant

(doad
dume
ondus vel
enoisſed pa
tennbult a
pinn hin
danomunemd
Cheredes aut
fenusrment

dignitrriſi

ſmm manupin

tiͦqad
Itanduͤerg

ſoſter. vt men
ſtriſalube
torntod⸗
(at Nondi
(ler noluit

Polepeccetun
ulte gen⸗

teturdiunteg
tordten p

Doßſenendil

les Auntüͤ⸗
nundanedn
nenncgoig
vebepte tihn
Aememin

.

i

ſſen n
oin
Pe C
cw lg
Feied
et Tecon
thörztone
i uutn

upzröeg e

nent d n

upuno gn

neglyynt4.

re. (I.

onninconb

aruetden

nitus antehi
ſup mo

1s non dia
na coen

töe cocr.

1 Doet

Tnnchhnit
bocn
DeKoeum
ino 1ni
em N
xiern
mn ge

Fercium eſt vt voluntatẽ dei faciamus ·Et hoc ibi. Eiat volũ
tas tua· Et hoc eſt bonũ gratie · Quartũ eſt ꝙ ad iſtaʒ vitã ne

ceſſana babeamus. Et hoc ibi Danẽ noſtrũ tlla aũt que fugi

enda 1 vitãda ſunt aut ſunt mala Preretita r hoc ibi · di mit
te nobis debita nr̃a· Aut futura·

3 ura-a hoc ibi. ne nos inducas.
Fut pᷣſentia· ⁊ hoc ibi⸗Sʒ libera nos a malll.
Quare dicimus pater·

2 Odo ad excitandum deuotionẽ in nobis · tunc cõſiderã

dum ẽ quare ſic inchoat dominicã oꝛatõem dicendo pr
non dñs · vel deus · vl creatoꝛ g Reſpondet᷑ ꝙ talia noĩa he
timoꝛis: ſed pater ẽ nomẽ amoꝛis · Sed exquo diligit nos pa
terne: ⁊ vult a nobis etiã filialiter diligi· Tdeo dicit pater · Vñ
pꝛima Toh̊·iii · Videte qualẽ caritatẽ dedit nobiſ pater vt filii
dei nominemur ſunꝰ · Cſi fuli ⁊ heredes · heredes qᷣdeʒ dei.

coheredes aũt xp̃i· & ſi hanc nr̃am dignitatẽ fideliter penſa

remus: merito deberemꝰ oĩm vicioꝛũ cõtemnẽ vilitateʒ · Quã

dignitatẽ Nugꝰ. conſiderans ait · d maioꝛa natus ſum q; vt

ſim mancipiuʒ coꝛꝑis mei· QContẽnamus ergo ſerui eſſe pec
catoꝛũ:qꝛ ad hoc inſtituti ſumus: vt nominemur filii dei · Rd
excitandũ ergo caritatẽ ⁊ deuotõem dei in nobis dicimus pr
noſter. vt memoꝛare debeamꝰ ꝙ ſimus eius filii:ſi oratiõem
noſtrã ſalubuter deo offerre volumus. Sʒ nr dixit vt oſten
dat ꝙ oꝛatio debet eſſe cõis. Vnde cipꝛianus de oꝛatõe dñica
ſic dicit · Non dicimꝰ pr̃ meus ſʒ noſter ·quia paciſ ⁊ veritatis
magiſter noluit ſigillatim pꝛeces fieri:ne quis cuʒ pᷣcetur tm
pro ſe pꝛecetur · Scðo vt nos doceat humiliari vt nullꝰ ſe de
nobilitate generis iactet ⁊ ſic alios ſpernat · Vnde augꝰ·Mo
nentur diuites ⁊ nobiles nõ ſuꝑbire minoꝛibus vel cõtra mi
noꝛes:nõ em̃ poſſunt dicere vere pater nr̃ niſi fratres· Ergo
ad oſtendendũ ꝙ om̃s hoĩes tam nobiles q; ignobiles ſũt ſi⸗
miles quantũ ad pꝛincipiũ:qꝛ om̃s a deo creati:⁊ nudi ĩ hũc
mundũ nati·quantũ ad mediũ:qꝛ om̃s bꝛeuis vite · quãtũ ad
finem: qꝛ om̃s in cinerẽ redigendi·⁊ poſt terminũ vite:quia

oẽs ante tribunal xp̃i ſtabũt ⁊ ibi ſᷣm iuſuciã iudicabunt᷑· ad

oſtendendũ talẽ equalitatẽ tunc dicimꝰ nr· Tercio dicit nr vt

D OBRNLI. DOMNN.

nos ĩſtruat inuicem amare auxiliari: ex quo fratres ſunꝰ⸗
ſic vt vnus ꝓ alio oꝛet ⁊ damnũ alterius ſuũ reputet· ſic faa
unt germani fratres Facobi vltimo · Orate pꝛo inuiceʒ vt ſal

uemini Vnde ambꝛoſiꝰ ĩ hexameron Si pꝛo te roges tm̃: pꝛo

te ſolus rogabit · ſi autem ꝓ omnibus rogas: om̃es pꝛo te ro

gabunt. Vnde Criſoſt ſuper math̊. Pro ſe oraꝛe neceſſitas co
git. pꝛo alus autẽ caritas fraternitatis hoꝛtatur · Dulaoꝛ eſt

autem ante deũ oꝛatio nõ quã neceſſitaſ tranſmittit · ſed quã

caritas cõmendat⸗

erno
doceret nos ſpũ mũdo: a coꝛde puro orare· q; omĩa que ſunt
in celo ſunt pnra munda. Toh̃. uii · Spiritꝰ ẽ deus 1 eos qu
adoꝛant eu in

Vi es in celis⸗Querit᷑ re hoc dicit Math̊.cuʒ tamẽ vbi

qʒ eſt deus ſeòᷣm deitatẽ n terra ꝑ miſericoꝛdiã · In in⸗
p iuſtictam ẽn celo P glonã 5 Reſ põdeo pꝛimo ideo vt

ſpu Veritate adoꝛare opʒ· Vnde augꝰ. Niſi ſit

ͤ1

conſcientia pura a peccatis: a deo nõ exaudieris munda tãtũ

cubiculũ coꝛdis: ĩterenit quu exaudiet· Scdo vt celeſtia nõ
terrena docerʒ nos appetere/Fuxta conſilium apli coloè · ii ·
Que ſuꝛſum ſunt quenite nõ que ſuꝑ terrã· Lercio vt oſtẽdat
nobis locũ ad quẽ creati ⁊ redẽpti ſumus:⁊ ad quẽ omĩ die
vnam dietã facere debe mus. Vnde Fołh̊· xiii· In domo patris

mei manſiones multe ſunt⸗ Vnde apl· Non babemus hie ma

nentem ciu

ciuitatẽ ſed futurã inquirimus. Vnde au gꝰ.·xxii · li · de W

. ,. ,

ciuitate dei· OQð deus pᷣparauit diligentibus ſe: fide non capi

tur. ſpe nõ attingitur caritate nõ cõpꝛchẽdit᷑ deſideria ? vo⸗
ta tranſgreditur. acquiri poteſt. eſlimari non poteſt. Et 80
merito ad iſtã celeſtẽ patriam anhelare debemus Rugꝰ*. de ci
uitate dei li ii. O care illam vitã amplecti debuiſti: vbi ẽ vwita
ſine moꝛte · lux ſine tenebꝛiſ· iuuentus ſine ſenectute · pax ſine
diſcoꝛdia· voluntas ſine iniuria: regnum
quia no —

4 „ 5

namitrie⸗ (Mrima petitio ·

—

videtur ꝙ bec petitio ſit incõueniens · ſemꝑ em̃ eius nomen e
ſan ctum· Ergo eius ſ. anctiſicatõ hic non dẽt peti · Rñdeo Jn

ſine commutatõne

Fncuficetur nomẽ tuũ Mec eſt pꝛima petitio ĩ qus pe
timus vt nomen eius ſanciuificetur · Sed diceret quis:

.

b
peuim ⸗
Ged petin
(tum repuu
lurtaillie
bugbſis⸗
foni glet
1puunb⸗
i dehoc
wen meü
nae oci
1ccta ͦ
bon⸗ npin⸗
Ni dicedo

Alectone“

Wimt de fn
optoͤem ſil
debetbter
ſoo moꝛtil
fus: mſp

miü cöſer
lagliter tar
güͤtuu⸗Qu
Aregni cel⸗
ſcdedicen
regnerin no⸗
interdneeſ

Aäinii

ntüfſimn⸗

guit dſeð

futmeſn
Putetſtſan

muen e

mnes o deo

entreſltig.
Imrſeqd

an tmni

cordiinn
pumo ae

mingrin
dels tangt
g

⸗„

5nnunnd,tfi

taleſun
170
plicohheii

petimꝰ ip̃m ĩ ſe ſanctificari:q; ſic nullomõ s maßi poſſibile.

dei dicẽdo ſanctificet᷑ nomẽ tuũ ſcʒ in nob· in coꝛde

Sed petimꝰ ĩ nobis ſãctificari ·i· ꝙ ĩ nobis ſẽm habeat᷑ ⁊ĩ ſan
ctum reputet᷑: ⁊ tãq; ſan ctũ honoꝛet᷑ coꝛde credẽdo amãdo

Juxta illud pſaie·viii · Dñm exercituũ ipᷣm ſanctificate ĩ coꝛdi

bus vr̃is· In oꝛe ipᷣm laudãdo ⁊ p̃dicãdo · Daniel· in · Bñdictũ
nomẽ gle tue ſẽm laudabie · In oꝑe bñ viuẽdo · Sed heu iaz
a pluribꝰ xp̃ianis nomẽ dei blaſphemat᷑ potiuſ q; ſanctificet᷑
Vñ de hoc cõquerit᷑ ꝑ yſaiã ꝓpham dicẽs· Yſa· li· Tugiter no
men meũ blaſphemat᷑.· Vnð rom̃·ii Nomẽ dei ꝑ vos laſphe
mat᷑ · Moc iã põt dici multis peccatonbꝰ deũ blaſphemãtibꝰ.

1 q cõtra p̃ceptũ diuinũ nomẽ dei aſſumũt in vanũ. Sʒ qlibz

bonꝰ xpᷣianꝰ dẽt petẽ in oratẽe pᷣmo ⁊ pꝛincipaliter honoꝛẽ?
Dueniat regnũ tuũ.Hec ẽ ſecunda petitio qua iugiter
nobiſaduenire regnũ pr̃is celeſtis feruentiſſie exo pta
mus:dicẽtes· Apueniat regnũ tuũ.Et iſta ſecũda petitio hſmm

Heint · de firmaria. CQõuenienter ſequit᷑ ad pꝛimã: vt poſt ad⸗
optõem ſilioꝛũ dei petamus regnũ ipſius:qð ꝓpꝛie filiis dei

debet᷑. Et eſt ſenſus· adueniat · i· ad nos veniat regnũ tuũ ·a

nos moꝛtalitatis pondẽ p̃grauati ad illud venire non poſſu
mus: niſi x manũ ſue gr̃e ⁊ miſericoꝛie affectꝰ nr ad eiꝰ deſi
deriũ 1 cõſecutõeʒ miſericoꝛditer ſubleuet᷑· Dicamus ergo fi

ducialiter tanqᷓ; filii ꝑ eius ſ. anguinẽ regenerati· Adueniat re
gnũ tuũ. Quia ſᷣm qð nobiſ poſt honoꝛẽ dei eſt deſiderandũ:
eſt regnũ celeſte vt iluc ꝑueniamꝰ. Et hoc petimꝰ hic in ſeda

petitõe dicendo · Adueniat regnũ tuũ:iad nos 1 ĩ nos· ſez vt

regnes in nobis in pꝛeſenti · Cuxta illud luce · xvii. Regnuʒ dei

inter vos eſt · Et vt ĩ futuro tecũ regnemus. Quʒ dicturus es
electis tuis illud.Math.xxv. Venite benedicti d .

.

☛

at volun tas tua ſicut ĩ celo ⁊ in terra:Mec ẽ tercia pe ¶

titio in qua petimꝰ nobis bonũ ſpũale qð ꝑtinʒ ao me

ritũ nẽᷣm. Et ſᷣm heini/de fir maria.ec petitio recto oꝛdĩe ſe

quit᷑ ad ſcðᷣ&· Cõgruum em̃ ẽ vt cuiꝰ regnũ poſtulamꝰ: eius

voluntati in oĩibus pareamus· Sciendũ aũt ꝙ de⸗ ſpecialiter
vult a nobis tria· DPrimũ vt cõuertamur a pctĩs Gʒech.xviii.
Nunq; dvolũtatis mee ẽ moꝛs ĩpii gt dẽ · Nolo moꝛtẽ pctõꝛis.
Et iõ expectat vt miſereat᷑ nñ· Vñ aug.iĩ li.de vita xpᷣiana. Si
deus patiẽs nõ eſſet:iã genus humanũ defeciſſ. l iuſtos
de peccatoꝛibꝰ haberemus: ſi deus cõfeſtim vellet punire pec
catoꝛes· ſʒ vt ſero peccatoꝛ cõuertat᷑ ⁊ viuat patient expectat
Exemplũ de maria magdalena.petro ⁊ paulo:aſic de aliis 4
onis iã in inferno arderẽt:ſi mĩa dei eis nõ ſi ubueniſſet. 1 eis
vitã ad emendãdũ ꝓlõgaſſet· Scom qð deꝰ a nobis vult: ẽ vt
meliꝰ ꝓficiamꝰ. Vñ a ls · Mec ẽ volũtas dei ſãctificatio vrᷣa.
Quia ſpꝑ ꝓficere in meſts de mus:qꝛ nullꝰ ꝓõt ſtare in via dei
quin antecedat ł retrocedat. Moc pʒ ſm bern In via dei ſtare
reg redi eſt· Tereiũ eſt qð vult ꝙ oẽs ſ. aluamur-Aplus. Vult
om̃s ſaluos fieri. Et hãc triplicẽ voluntatẽ dei petimus hic a
no bis ipleri· qꝛ ſine ſuo munere fieri nõ põt. Vñ anſbelmus-
Nã ſicut deꝰ nõ oꝑat᷑ bonũ ĩ hoĩe:niſi hõ voluerit Sic nec hõ
põt facèé: niſi habuerit dei adiutoꝛiũ · Sicut nec ſem̃ ſine terra
nec terra ſine ſemĩe fructificat: ſic nec hõ ſine deo nec deꝰ ſine
hoĩe bonũ opat᷑ in hoĩe. Sequit᷑ ſiẽ ĩ celo ⁊ ĩ terra:Vbi ſci⸗
endũ ßm heint· de firmaria:Der celũ ĩtelligunt᷑ viri iuſli Der
terrã intelligunt᷑ peccatoꝛes: Vt ſit ſenſus. Qſicut volũtas
tua fit in bonis ⁊ auſtis hoĩbꝰ tibi fideliter obſequẽtibꝰ. Fta
etiã fiat in terra:i ipſis pctõꝛibꝰ.vt ſcʒ ad te cõuertanẽ ⁊ ti⸗
bi ſeruiant. Ergo oꝛans in bac clauſula dẽt dirigere intentoez
in deũ · optãdo oĩbus pctõꝛbus veniã ⁊ gratiã ⁊ iuſtificatõeʒ
a peccatis: vt a ip̃i voluntatẽ dei ſicut iuſti ſalubꝛiter pficè
valeant · Scdðo mõ ſm ſanctũ thomã ·. Der celum intelligunt᷑
ſancti 1 angeli in celo exiſtentes:ſed ꝑ terrã in terra viuẽtes
Vt ſit ſenſus· Sicut ĩ eiuibꝰ celiſic in ciuibus terre hoc ẽ. ſiẽ
ſancii ⁊ angeli cõfoꝛmãt volũtatẽ ſuã volũtati diuine ĩ celis
ſic faciant hoĩes ĩ terris. Sed cõtra hoc faciunt qᷓ murmurãt
contra deũ in tribulationibus· Et hoc ẽ ſignũ caren tie diuine
gratie · Sicut vas vacuum magnam reſonantiam facit: ⁊ cur
nus.non enctus cum clamoꝛe incedit: ſic et tales · Sed boni

e

chiſinin⸗
nonmende
Volitnel
rCuſauß

ſem
Peatie
Rörcrellen
nnppem
Pois panis
teron ſunr
ſennntone!
bisprichn
he de
* i
it quotidin
dannos pl
tpaliacollgt
lnima mea!
ſei Stulte
igregaſtian
ſboq nodeb⸗
petere l
tirondatiſ

eriquiin,

mndeiſalut
ſnügrt nul
biedſneor⸗
ſoctiligd,
Niſwmmg
nigzq⸗ iif
gemededin
ſenanhde
mmo nenenz
s ſine⸗

wos ltin

ictifenon,

ſtarennidme
Ammnikm

ws
ipemuhen
Dnanſberre
r Srnerhs
ſaßfſinetenn

wecde ſile
Utera Noſc⸗

epiriiuſt Rr.

ſtcut wolits
ſguinhn
Mertane1t

gee rnti

ilteroe
lbiten Rei

Untchigun

erra Pinens

5

iuinr ile
mumun

4

RR

non mea:ſed tua voluntas fiat. Vñ caſſiodoꝛ ſuꝑ illud pſalł
Volũtarie ſacrificabo tibi· Volũtarie deo ſacrificant qui ĩter

chꝛiſtiani voluntatẽ ſuã deo cõfoꝛmant. exemplo xp̃ᷣi:qᷓ dixit

anguſtias paſſionũ iugiter gratias agunt.

etspade.. e
Knem noſtrũ quotidianũ da nobis hodie· Hec eſt qrta

petitio:qua petimꝰ poſt bonũ ſpũale:bonum coꝛpale
id ẽ. neceſſaria ĩ vita pſe enti qᷣbus va leamꝰ puemire ad patriã
nam ꝑ panẽ omĩa neceſſaria ĩtelligunt᷑ · Gcc · xxix · Titiũ vite

hboĩs panis ⁊ aqua. Sciendũ aũt ꝙ neceſſaria coꝛꝑis a deo pe

tenda ſunt:qꝛ ipᷣe dat eſcam omĩ carni:Hſal Oculi oĩm in te
ſperant dñe · Modus aũt quomõ petere debeamꝰ iſta tpalia
obis pulchꝛe in iſta petitõe demonſtrat᷑· Nam hic inſmuat᷑
ꝙ a nobis debʒ tolli omĩs cibi ſuꝑfluitas deo dicit panẽ no
ſkrunrts ois cupiditas ⁊ omnis ſuꝑflua ſolicitudo· deo di
cit quotidianũ da nobis hodie · Cõtra illos qui ad annũ ĩimo
ad annos plurimos iſta petũt: ⁊ cum nimia ſolicitudine iſta
tꝑalia colligũt · vt iſte diues de quo in euangelio dicit᷑ · ꝗ dixit
Drime mea habes multa bona ĩ annos plurimos: Et rũſuʒ
eſt ei · Stulte hac nocte repetẽt diaboli ammã tuã ate:⁊ ea qᷓ
cõgregaſti cui manebunt Item dicit da· ꝑ hoc nobis inſinu
ans ꝙ nõ debes ꝑ te reciꝑe ſed a datoꝛe oĩm · id ẽ·a deo humi

liter petere · lle em̃ ꝑ ſe recipit qui iniuſte lucrat᷑ q; hoc deꝰ

ſibi non dat: ſed ꝑ ſe recipit · Quomõ ergo orãt vſurari fures
ceteri qui iniuſte lucrant᷑:qui dicunt da · cum ipſi ꝑ ſe con
tra deũ ⁊ ſalutẽ ꝓpꝛiam talia recipiunt · Itẽ dicit nobis ꝑ hoc
iſinuãs vt nullꝰ ſibi tꝑalia apppꝛiet· Oriſoſt. Oĩa que dat no
bis deꝰ ſiue oꝛantibꝰ ſiue militantibus:nõ ſolum nobis dat:
ſed etiã aliis dat ꝑ nos · vt cũ de eo aceepimꝰ a deo petẽtibus
ꝑtẽ faciamꝰ· Vnde etiã augꝰ.ð vᷣbis dñi ſermõe · xli· De meo
vtiqʒ qᷓro ait xpᷣs· da mihbi ⁊ reddã tibi.Mabuiſti me largitoꝛẽ
fac me debitoꝛẽ · Pauca mihi das:plura vtiqʒ tibi reddã. Ter
rena mihi das celeſtia vtiqʒ reddã· Tꝑalia daſ ⁊ et᷑n a reſtituã

jmo memetipm etiã tibi reſutuã. Secũdo in hac petitõe noĩe
paĩs ſpũalẽ panẽ petimꝰ.i.ſacramẽtũ euchariſtie· qð ẽ robur

“”
.

anĩe 1 medicina ip̃am muniẽs cibans cõfoꝛtãſ. in via ꝑpñtis

vite cõtra oẽs ſpũales defectꝰ. Vñ Iohᷣ· vi · xp̃s ait.Ego ſũ pa
nis viuus qui ð celo deſcẽdi·ſiqs mãducauerit ex hoc pane vi
uet ineternũ⸗· Vñ thomas de aquino. Danis qͥ hic petit᷑ de? ẽ

qᷣ eſt cibꝰ angeloꝛũrefectio beatoꝛũ · qᷓ celo datur ⁊ in terra
comedit . Quo ſce qͥs vſus fuerit: moꝛtẽ ĩeternuũ nõ guſtabit

Vñ etiã Cipꝛianꝰ. Banis vite xpᷣs 6. pũc aũt dari nobis quoti

die poſtulamꝰ: ne qᷣ in xpᷣo ſ umꝰ: euchariſuã quotidie acci:-

pimus: ĩpediente aliquo graui delicto d a celeſti pane ꝓ=;i

bemur: a rpᷣi cope ſeꝑemur· uinta petitio⸗·

ceremus dimitte nobis pctã nra. Nam ĩ pꝛimo petimꝰ dimit
ti nobis tam culpã q; penam: quã tenemur exoluere ꝓ pctõ ·

Oð nõ fieret in ſedo · ſcʒ dicendo petã · qꝛ peccatũ quãdoq; di

mittit᷑ quantũ ad culpã: tñ remanet reatus quãtũ ad penã

ter addit᷑ · qꝛ alias non fieret remiſſio Fecerden ſievt dare in

euãgelio patʒz vbi xpũs dicit · Cum ſtabitis ad oꝛandũ dimit⸗
tite ſi quid hẽtis aduſus aliquẽ: vt pater veſter celeſtis dimit
tat vobis pctã veſtra· Vnð bern Si vis vt tibi peccata dimit
tant᷑ oĩs rancoꝛ ⁊ indignatio a coꝛde tuo euellat · Sciendũ ꝙ

ßm beint · de firmaria In leſiõe qua qs ledit᷑ ab aliquo ẽ duo

cõſiderare. videlicet ipſaʒ culpã qᷓ ex leſione ĩcurrit᷑: ⁊ illã ſolꝰ
8D cõcipit contra illũ qui

deus remittit. Gt etiaʒ rancoꝛẽ quẽ ꝗᷓ
ipſ u leſit. ⁊ illũ tenemur dimittere: ſi velimus nobis a deo di

mitti · Quia alias qs peteret cõtra ſeipſũ ſeʒ Der⸗ ſibi ñ igno

Diprianus dicit ·

ſceret· ſicut ipſe aliis nõ vult ignoſce· Vnde

Nulla ẽ tibi excuſatio in die iudicii cũ ſᷣm tuaʒ ꝓpꝛiam ſniam

ꝑ iudiceris· et hoc qð aliis feceris tibiipſi patiaris · Queritur

kmitte nobis debita noſtra:ſicut 1 nos dimittimus de
bitoꝛibus nr̃is. Mec eſt quinta Petitio ĩ qᷓ̃ xetimꝰ remiſ
ſtoònẽ peccatoꝛũ noſtroꝛũ in deũ: in pximos: 1 in noſmetipos
Querit᷑ quare xpũs dixit dimitte nobis debita nra: 2 nõ pctã
noſtra ñdeo ſm hein. de firmaria · Q chꝛiſt? meliꝰ dixit di
nitte nobis debita nr̃a: qᷓ; ſi dixiſſet dimitte nob peccata nr̃a
Nam plꝰ petimꝰ dicendo dimitte nobis debita noſtra q; ſi di

BSequit᷑ · Siẽ ⁊ nos dimittimꝰ debitoꝛibꝰ noſtris· Moc ſignã

ptrummpele
mitm o
cötra puinmun
det 4 nong.
deete lntt⸗
di gpaee 4
(ia heet in
ten 8 e ec
ſcda ſce
Corblttere⸗
Tien
gn
tlen in qnt

nali1 pecca

lis peee
ptſumplatte

i ſothi⸗Chii

Aus⸗Undeb
ptemur:qt

Veratii qu⸗

ſtroau,
ututis⸗ (S

Cmmgnapar
hletoes in
arctabon⸗
ſcnpeditus
ſconi Vn
Demmme
ntus reſſtend
Ftdeknin
ne
ſapugnant
ecundige⸗
leſtanent.

rloſin

nun
i perde
turin tern,
ino glt
nmhsqon
uote zar

lel eſen

tapentn

dimittimnsde.
feumtnmn

nolmps

ninnnogen

meldintd

bparrii
nolmqhf
gein⸗ ini
dunp e⸗
nügnidochn
Nitün .
nis NMoſe
Iſtcutenen
uni
chzRW

Pauni

cnoe d

LD6 ORNIA. DONAERACK.

mittimꝰ debitonb? noſtris: cum tamẽ adhuc ſtant in rancoꝛe
cõtra ꝓximũ: nec ſibi indulſerũt nec indulgere intendũt . Vi
det᷑ ꝙ non. qꝛ mentiunt᷑ ⁊ mentiẽdo peccant.ergo no debẽt

dicere illa vba·ſicut ⁊ nos dimittimus in dñica oꝛatõe · Dice n
dũ ꝙ peccatoꝛes dicere debẽt nec me ntiunt᷑ · qꝛ hec oꝛatio eſt
cõis· ⁊ licet nõ habeat veritatẽ exꝑte eo ꝛũ: tamẽ habet verita
tem ex ꝑte eccleſie ĩ ꝑſona cuius dicit᷑ · Vñ dicit beat? thomas
ſcda ſcde · q· lxxxiui Dicere nõ ceſſent imo plus valet dicẽ qzʒ

obmittere ⸗· ( Sexta petitio.

vt ſimpliciter nõ temptemur

.

.

ctus · Vnde beatus tho de aquino· Non em̃ petimus vt nõ tẽ
ptemur: q;ꝛ temptari non eſt malũ: ſed magis eſt ad virtutis
exercitiũ quando viriliter reſiſtitur· Vnde etiaʒ auguſt · TCem⸗
ptatio cui EH eſt peccatũ ſed magis cauſa exercende
(Sciendum etiam ꝙ neceſſariũ eſt ꝙ temptamur.

virtutis ·

T ne nos inducas in temptatõem · Mec eſt ſexta petitõ
in qua petimꝰ pꝛeſeruari a futuris malis ⁊ pctis· ſicut
antea in qnta petitõne petiuimus indulgeri nobis pꝛeterita
mala peccata · ſic hic in ſexta petimus pꝛeſeruari a futuris
malis 1 peccatis· Seiendũ aũt ꝙ in hac petitõne nõ petimus
ne inducamur in temptatõz
Ule em inducit᷑ in temptatõeʒ qͥ ſuꝑatur ⁊ capit. ſicut piſcis

in rethi · Chꝛiſtus em̃ fuit tẽptatus ſed nõ in te mptatõem du

q; magna pars meritoꝛũ noſtroꝛũ conſiſtit in ſuſtinendo tri

bulatòes in vincendo temptatões· quia alias oꝑa noſtra et
exercitia bona modica ſunt· Vñ augꝰ· Nulłꝰ hoĩm ẽ tanta iu-

ſticia pꝛeditus:cui nõ ſit nece ſſaria tribulatõis tẽptatio ad ꝓ

ficendũ. Vnde beñ · Quotiens reſiſteris totiẽs coꝛonaberis ·

„

DPermitt unt᷑ em̃ ſuꝑ nos temptatões a deo vt tẽptati reſiſta

mus. reſitendo vincamus· vincendo mereamur vitaz eternã

Vnde fero. in epla· Quis ſanctoꝛũ ſine certamine coꝛonatus

eſtz Vnde augꝰ. Si nullus eſſz hoſtis nulla eẽt pugna. Si nul⸗
la pugna nulla victoꝛia. Si nulla victoꝛia nulla corona:quia

certauerit·

ſecunduz apoſtolum · Nullus coꝛonabitur niſi qui legituime

„ 1

vtrum peccatoꝛes poſſunt vlł debent hoc dicẽ.· ſicut ⁊ nos di⸗

A. Dü OaNHG E wp .
(Sepamaperttoog. (t

N 6o libera nos a malo- Mec eſt ſeptima petitio 1 vltia nrinte

S illius nĩe dñice oꝛatõis In qua petimus ab omni pie: gluman
ſenti malo liberari· Vt ergo Cipꝛianꝰ dicit · hoc petimꝰ vt ab lte it
omĩ malo ĩminenti liberemur · Et merito · qꝛ totus mundꝰ eſt tntodi
plenus priculis Et nos vndiq; ſumꝰ arcũdati multiplicbbus inpent⸗
laqueis · q; ſupꝛa habemꝰ timoꝛẽ inoꝛdin atũ· ab infra amoꝛez Ppznenſt
inoꝛdinatũ:ab ante voluntatẽ ꝑuerſam · a retro peccatoꝛũ pie gle ntepe
teritoꝛũ delectatõem· a dextris excelle ntiã in ꝓſperis:a ſin: (imeon
ſtris impatientiã in aduerſii· Sic ergo quocũq; nos vertimꝰ munhſaniu
diabolũ ĩſidiantẽ nobis habemꝰ. Ergo merito dicere ⁊ clama
M re debemꝰ libera nos a malo· Ttem in hac petitõe petimꝰ libe
rari a malo pene ĩferni:⁊ merito:q; hec pena ẽ grauis nimis
Moc patʒ qꝛ minoꝛ pena inferni excedit oẽm penã mudi · Vñü
cũ quereret᷑ a quodã heremita cur ſe taʒ dure affligeret -’Re
ſpondit · Totus laboꝛ vite mee nõ eſt cõgabilis ad vnã diem cilit
toꝛmentoꝛũ qᷓ peccatoꝛibꝰ in futuro ſeculo reſeruant᷑· Vnde mmmzi
etiñ augꝰ. de vbis apli ſermone · lxxxii· Quecũqʒ ſunt in ne unſninti
eterno minoꝛa toꝛmẽta: peioꝛa vtiqʒ ſunt q; quefoꝛmidas iin (eſten
hoc ſeculo· Yſidoꝛꝰ in ſinonimis· Intende anio quoſcũq; tor mte lne
mentoꝛũ dolores:quaſcũq; doloꝛũ acerbitates:⁊ comꝑa boc üTbezve
totũ i ehenne: ⁊ leue eſt om̃e quod pateris · ktẽ il la pena non eſehu
iue kt

ſolũ eſt acerbiſſima: ſed etiã eterna· Vnde math.xxv hũt bii
autrirgo
leronid,

in ſi nrpluid eternũ. Vnde etiã hugo de ſancto victoꝛe · li · i. de
lunlunge
telnet pthi

anĩa:Quis putas tũc meroꝛ erit? ꝗᷓ triſticia? cum ſepabunct
impii a conſoꝛtio ſanctoꝛũ ⁊ a viſione dei · Et traditi in pote:·
ſtatẽ demonũ ibunt cũ ip̃is in ignẽ: ibiqʒ ſe mꝑ erũt ſine fine
in luctu gemittuu ([LCLoncluſio oꝛatõis dnice· irirnn,
Men. Pro quo nota ſm Meinncũ de firmaria Tp̃e xp̃s amen
ſignanter cõcludit iſtam oꝛatõz ꝑ hoc vocabulu Rmẽ Womn
IAn quo verbo optat᷑ adimpletio oĩm petitionum pꝛedictarũ il
Que quidẽ dictio ᷣm Auguſt.nec eſt greca:nec latina: ſed he⸗ R
bꝛaica Et idẽ ſignat ꝙ fiat. Eiat aũt hec dictio habet tripliceʒ lim do
efficatiam virtutem nam concludit oratõnem· Ideo ſeom R
bieronimũ · dicitur ſignaculum oratõis · eo ꝙ ip̃aʒ claudat et wich

W

vetltioy
1b ornr

usmud
mlapubr⸗
dutinmmon
pfarmüe
ſpensa ſ

Pnosen

cerencan
depennle
gruns nins
enü nide
figente
apni den
tuint. Moe
ſuntinige
Aomdisin
cwhͤchte
31conp le
Alapemm
nw ithi
or in⸗
un ſyrun
Piair pore
cirinefmne
tösdinte
Abetu ne
m pmmin
zumßn
Prnhie
. o ſ
gcum .

%
cpenmdNh

eõcludat. Secũdo recolligit oꝛantis intẽtõem · quia cũ dicimꝰ

amen. intẽtio nr̃a ſũmatĩ ferẽ ſ uꝑ oĩa pꝛecedẽtia· et ſi aliquid

ex hum ana fragilitate ꝑ deſtructõem mẽtis abſ. qʒ actuali in⸗
tentõe in tota oꝛatõe eẽt ꝑtranſitũ: ad illudꝰ iĩplicite redit in
tentio dicẽdo amen. Tercio impetrat exauditõem · eſt eĩ amẽ
impetratõnis nota· Vnð Rabanꝰ dicit.· Deꝛ hoc ꝙ dicit domi
no amen . ſignat indubitãter nobis a domino conferri omnia
que nte poſtulams e in hoc terminatur expoſitio huius ſã

ctiſſime oꝛatõis xpᷣi oꝛe ꝓlate:cui eſt honoꝛ 1 gloria in ſeculo
rum ſecula -— l “M

Expoſitio ſup angelicã ſalutatõneʒz ĩepit.
Ve maria gra plena Sciẽdũ ꝓ iſta ſalutatõ ange
lica eſt marie vgini valde groſa. Cid em̃ ſilutat ſo
valde gratioſe letãter recipit· quia cale gaudiuzʒ
habet ex ſalutatõne iſta deuote dicta⸗ quale hũit
ũ qꝛ ibi recitant᷑ ſex
mauma pᷣuilegia virgis marie. ¶ Drimũ ẽ ꝙ ißa fuit ſſ eclz N
totiꝰ mũdicie: ꝗqʒ notat᷑ ꝑ hoc qð i i dicit aue · iſine ve alieui⸗
culpe ſiue macule.· Euit em̃ ſine macela in coꝛpe· et ſine eulpa ĩ
maẽte a em habuit pulchritudinẽ compis 2 mẽtis. Citiccꝛuʒ

uii · Tota pulchca eſ aĩca mea Tp̃a eĩ fuit pulcra.qꝛ oẽs virtu

tes ĩ ſe hũitiõ merito dict᷑ tota pulera. Rug. Si oẽs ſcos ĩteꝛ

rogarẽ. 1c̃. Ttem aug. in. xii li.de ciui.dei. rgo pulcherrima

inquit virgo decoꝛa coꝛꝑe · aĩa fulgida five ꝓꝑſpicua. mẽte cla
ra.Mieroniꝰ. Dei genitrix ſ pecioſa p̃dicat᷑ velut colũba: pul⸗:

cia vt luna:electa vt ſol. Et in hac dictõe appetẽdũ ẽ ab ea vt
te iuuet vt hic peniteas. et vt ĩ agone ſine mackla moꝛtalis cri
mĩs ĩuemaris. Quia ſeðᷣm pſal· Moꝛs pcoꝛũ peſſima. (Se
cundum priuilegium . Quia ipſa eſt lucerna cluitatis ſaperne
quod notatur in hac dictione maria . quod ĩterpꝛetatur illu
minatrix· Bernhardus. Marie pꝛeſentia to tus illuminatur oꝛ
bis · adeo vt et ipſa ſuperna ciuitas clarius rutilet virginee
lampadis illuſtrata fulgoribus. Sciendum ꝙ hoc nomen ma
ria in ipſa ſalutatione an gelica eſt valde attente et deuote

nominãdũ. Erimo qꝛ hoc nomẽ maria deuote noĩatũ motẽ O

. .
2 . + . 2 . 22 5¾ 7
– 1 4 4 . 4. . 2 4 . * 7. 4
. 4 . Eee 2 J 4 òLG . 7
4 . - 4 „ . 1. . . 7

illuminat · Canticoꝛũi· Oleũ effuſũ nomẽ tuuʒ · Secũdo affe
ctũ inflamat. Bern. O mitũ amabilis. o magna· o pia:o dul
cis maria Tu nec noĩari qdem potes q̃n accẽdas: nec cogita⸗
ri q recrees affectus dulcedinẽ· Terco quia demones fugat
Bn· Fluũt et peunt ſicut ceraa facie ignis demones:vbicũqʒ

ĩueniũt crebꝛã huiꝰ noĩs ĩuocatõem/deuotam recoꝛdatõem

ſolicitã imitatõem · Quarto in ꝑiculiſ adiuuat Beꝛn· n angu .*
ſtiis et in rebꝰ dubiis mariã inuoca:mariã cogita.nõ recedat
ab oꝛe: nec recedat a coꝛde Et in hac dictõe petẽdũ eſt vt ißa

illu minet mẽtis tue tenebꝛas ad cognoſcẽdum teipſũ· Beꝛn·
ſupꝑ cantica· Scio neminẽ abſq; ſui cogmtõe ſaluari. de qua

nimiruʒz mateꝛ ſalutis bumilitas oꝛi᷑ et timoꝛ domini. qui et

ipſe ſicut eſt initiũ ſ apie ita 1 ſalutis. Vnde Criſo.Multo me

lioꝛ ⁊ laudabilioꝛ es ſi te cognoſcis: qʒ ſite neglecto curſuz ſi⸗

deruʒ· vires herbarũ· cõplexionẽ hoĩmnaturas Aĩaliũcogno

ſceres: et ſeĩam oĩ m celeſtiũ terꝛeſtriũ habe res. Verciũ ẽ

9

ꝙ ißa eſt aqueductꝰ ſiue diſpẽſatrix celeſtis gẽe · qð notat᷑ ei

dict᷑ gra plena. Nã ip̃a eſt fons effluẽs oĩm gr̃arum Et ipſa

comparat᷑ collo · Quia ſicut xpᷣus eſt caput: et nos membia ·
ſic ipſa eſt collum · quia per ipſam gratia in nos infunditur
Beꝛnbar Lotiens boni plenitudinem poſuit deus in mariia

vt quidquid habes gratie ab ipſa redundare ſ cias Nec mirũ

quia ipſa habuit fontem omnium gratiarũ in ſe · et illa fuit

maioꝛ gratia qᷓ; recipere potuit · Non enim poſſet maioꝛ gra
tia intelligi niſ ꝙ ipſa eſſet mater dei. Qualiter autem grati

5

oſa ſit omnibus hoc patet in hoc quia ip̃a eſt gratioſa et iu⸗
uat nos in vita in moꝛte et poſt moꝛtem · In vita ſi ſu mus
iuſti gratiam nobis augmentando Vnde dicitur mater gra⸗

„ — *

noꝛte a demonibus defende

miſericoꝛdie · En

T celum deducendo-Vnde canitur de ea: t in hora moꝛtis ſu

–

ſcipe · ¶ Quartum ꝙ ipſa eſt thalamus regis lorie · Quia
habitauit · Quod notat

cum dicitur Dñs tecuʒ · Ecciĩaſti· xxiiii· Qui creauit me reqeuit

ſcilicet nouem menſib' in eius vtero

„

tie. Si peccatoꝛes: veniam im petiando: vnde dicitur mater

tur de ea· Tu nos ab boſte pꝛotege · Et poſt moꝛtem animas

bes

intaverna
te debſl
us noſeea
go cife

(dus nios

diutiit diͤl

ſalutanda⸗

dat io
dicent inte
ſupfolc
ſideali
ſecüda tde
Lercoinfe
bievllaen

feruetſſima

A⸗Terao;
fut plesd

40s Vndcan

elori ade

mmtobened

fiim nhlleri

toesun
ulidere
intuetigend

6 dabatnl

.

Serine in tabernaculo meo. Euit enĩ ſecum deꝰ pr qui fecit eãẽ poten
n ctus noſtros Des ſpintuſſanct q fecit cam valde clemetẽ.
NnNnfn Ergo cõfidẽ dẽm ĩ eã · qꝛ ip̃a eſt potẽs · ⁊ cũ hoc cognoſcit De
Grsahin fectus nros· ⁊ ẽ miſericoꝛs· q; libẽter vult nos iuuare⸗ Et qñũ
m Dicis hac clauſulã dũs tecũ: tc petẽ debemꝰ O piiſſima me⸗
Nnin. diatiir dns ſit ꝑ te mecũ ·qui longe ẽ a petõribus. Ouintũ 0
e ipfa s igmiflima oim creaturarum quare menito veuote &
tininit ſalutanda q not at cü dieit Benedicta tu in mulieribꝰ. Vbi D
dn dicit Nicola“ de lira· Dre oĩbus mulieribus i:mulieres bene
ntipüͤbn dicent᷑ in te ſicut pr in filio· Sed nicolaꝰ gorra ſuꝑ lucã dit
un eun ſi upꝑ p̃dicta ̈ba.Sũt alique mulieres bñdicte.q; vᷣgineſſʒ n⸗
Nn fecudealtq q fecunde: ſz nõ v̈gines. Sʒ hec ſimul virgo fuit
bolllvn⸗ 1 fecũda· Ideo ſuꝑ omnes mulieres bñdicta ttẽ beata maria
sin ogs Ygines-1 oc pumoi poutate d Ptior ginititẽ vouit
34 lmi buauit. Secũdo ĩ puritate:quã pꝓꝰ deũ maioꝛẽ habuit ĩter oss
eii hoiĩes-Quia caſtitatẽ tranſfudit ĩ alios homĩes eã intuentes.
mnm bi FTercio in fecũditate qꝛ virgo ⁊ mater extitit · Que nec ſimiẽ
emmnnin bre viſaẽ: nec habẽ ſequẽtẽ· Ergo canit᷑ de ea ĩ ymno vᷣgo ſin
mmimm gulans. Itẽ ſuꝑ viduas, Drimo qꝛ fuit ĩ oꝛatõibꝰ a ĩ deuotid»e
naenun feruétiſſima- Secũdo ĩ oꝑibꝰ pietatis quo ad filiũ magis aſſi
ſus Nrmm dua . Tercio in caſtitate magis pura. tẽ ſuꝑ cõiugatas. q; in
ſerainit ea fuit ꝓles dignioꝛ· ĩmo ipᷣaẽ ſuper angelos onmes ⁊ ſan-
ter urmn angeloꝛũ ad celeſtia regna · Item ſciendũ ꝙ beata vgo eſt G
aimn rima mulierü: tũ a nullo potuit cõcupiſci:a aſlignant treſra
uum tesrima é quia taliter ſe habuit in oĩbus factis vbis:
nitunmi nulli dabat occaſionẽ peccandi: ſz mouebat coꝛ cuiꝰlibz ipaʒ
wtenund qð dabat laudabileſ moꝛes quos hũit oĩ cõuerſatõe ſua D
ummt Sic adhuc virgines 2 mulieres deheret ſe regè exeplo marie
ne Secũda rõ ꝓpter luminis clarit atẽ qᷓð eiꝰ fade exibat qᷓ hoe

N mammi. atõez inducebat: 1 ad laudandũ deũ de tam nobili

R S VTVTT. . XNGGLICX. XXr.

—

—
S=n6οiedd

gXI. D SNLVTETION6 WNCE

et pulchra creatura. Tercia ratõ q; deus ocdtabat ĩ ea omĩa

que poterant eẽ incitamẽta ad libidinẽ. Et dedit illam gräm

oĩbus eam ĩtuentibꝰ vt nõ ĩoꝛdinate mouerẽtur · ſed ad bo⸗

nũ: qꝛ eius puritas alioꝛũ coꝛda medullitꝰ penetrabat · ut in

7

eis oẽs motꝰ illicitos extinguebat · Tſtã puritatem nõ habuit

beata agnes nec beata katherina· nec ſ. ancta margaretha qꝛ
Izuis nõ cõcupiuer̃t alios:tũ ab aliis fuerũt cõcupite · vt pa
tet in legendis earũdẽ Quia earũ puritas nõ erat tãta qꝙĩtu

entiũ coꝛda penetraret · ⁊ illicitos motꝰ in eis extin gueret: ſiẽ

puritas beate marie vgĩs faciebat · Ergo ðꝛ benedicta inter
Sextũ puilegiũ eſt ꝙ ipſa ꝓtulit nobis benedi

mulieres. iũ
ctum fructũ vite · Qð notat᷑ ibi Benedictꝰ fructus vẽtris tui

Iſie fruct? eſt hieſus xp̃s fuiꝰ dei q nobis attulit benedictõeʒ
et redẽptõem totius hũani gnis· Iſte fructꝰ benedici debet a

nobis · qꝛ nos pᷣuilegiauit pꝛe angelis· Primo humanã natu
rã aſſumẽdo:ad Hebꝛeos · ii· Nuſq́; em̃ angelos apphendit ſʒ

ſemẽ abꝛahe· Secũdo paſſionẽ ⁊ mortẽ pꝛo no bis tolerando

Prima De · ii. Xps ꝓ nobis paſſus eſt· Vñ Eſa · lin · Cpſe enim

vulnerat? eſt ꝓpter iniquitates noſtras · Angeli peccauerũt
ſimiliter 1 pᷣmi parẽtes · ipſe aũt nõ redemit an gelos:ſed bo
mes ſua amara paſſione et pcioſo ſanguine · Apls · i cho · vi ·

Gmpti eſtis pᷣeio magno glorificate ⁊ poꝛtate deum in coꝛde
veſtro · Tercio ꝙ ommi hoꝛa paꝛatꝰ eſt nos reciꝑe ad gratiaʒ

et nobis ĩdulgeꝛe oĩa peccata · Gʒechiel· xviii· In quacũqʒ; hoꝛa

„

peccatoꝛ ingemuerit ꝛc· quod angelis nõ fecit nec faciet: qꝛ
nunq; miſerebit᷑ eorũ· Quarto miſtrãdo nobis carnẽ ſuaz in

cibum a ſanguinẽ ſuũ in potũ · TCohã nis · vi · Caro mea vere
eſt cibꝰ. ⁊ ſanguis meꝰ vere ẽ potus·qui maducat me ꝛc. An⸗

gelis em̃ ſuffict eũ cõtẽplari: quẽ nos ſumimꝰ ĩſ acramẽto·
uto q in celo habebimꝰ duplicẽ viſionẽ et gloriã · Qua ců
angel videbimus ocul aĩe deitatẽ · ⁊ ultra hoc oculis corꝑis
uidebimus hũanitatẽ xp̃i· et cũ hoc hẽbimus du licẽ ſtolam

lula deſiderare dẽmus illam bñdictõem quãa hieſus marie n
lius daturus eſt ſuis dilectis et electis in nouiſſimo die cum

Fec glificabimur ĩ coꝛꝑe ⁊ in aĩa. Sciẽdũ ꝙ ĩ illa vltĩa dau

06

dicet ſuis 4
meipapte
timin iuuent
(ſettamen
dicbusqun
S ADeten
fuintnl
Grenvos dde
ufaptus d
llarera den
uiten n
unnellſce
n ꝗdeatm
ldumnqy p
epi eorne
natics conen

unt⸗Curde

purocode de

itmibi ddſa
nd Pecd
zliuddel

mmerga ſuos

tliccotgtti

coſeſtuſe

edu es
ſegdectene

goßglett

ſrteru
Pluseden
Pernet iee

treedeng

techannnt,

alun lidit
icuceet n

Wn

dubrig

Nr

wmerdr

M
unoretn

nuptr
atüngitn
emngenſe
benedidn ier
lt wobo been
uaushnstn
tulrbemci
benedin bet⸗
nobumminern

ſopöent
obistolennd

rlir pleenn
Ggipecnwenit
mnlasſoy⸗
elpsigon
tedeuminche

1 .

nunign

t verkue.—

7

Nsmi
(oneien
er eid /N
wil ranch
cloniu
oculs

eilon

e
li

naticis conculcaui⸗Ad hoc ruſtici a
runt⸗Cur debuiſtis domine pꝛo his damnari:cum vobis hoc
puro coꝛde dimiſerimus? At ille · veſtra remiſſio non ſuffi
ct mihi ad ſalutẽ · qꝛ ditioꝛ eꝛam ad ſoluẽdum q́; vos ad rela
xandũ. hec dicens iuſſit damna reſutui · et ſic deceſſit·

nli 4
eſua
iſim ,

.
7
6

DG SXLVTXTIONGE KNCGELICN.
dicet ſuis electis illud Mathei · xxv. Venite benedicti patris

mei ꝑcipite regnuʒ Exemplum de beata virgine · Euit in bri
tania iuuenis quidaʒ nobilis qui quis ſeculo totus deditus

eſſet tamen beate uirgini fuit deuotus in hoc ꝙ ei ſingulis
diebus quinquagenas ſalutationes peiſol uit. Qun inrma
tus ad extrema perductus eſt · Qunqʒ diu iacuiſſet moꝛtuus
reuixit.⁊ mulieri aſſidenti ſibi dixit. Cito voca ſacerdotem.
Sacerdos adeſt ⁊ coꝛam omnibus confitetur dicens Ego
fui raptus ad tribunal chꝛiſti · et cum in tribus maxime ac⸗

cuſarer a demonibʒ. 1 ferri deberet ſẽtẽtia cont:a me· piiſſia

mater rogꝗauit filium ſuum vt ad coꝛpus rennem locum pe
nitentie ſuſcepturus:quod ⁊ factum eſt · Vnum de pec catis
erat ꝙ decimas ex agris meis ⁊ boniſ nõ complete dedi. Ze
cundum ꝙ piſces cum ſocis meis de religioſoꝛum piſcina
cepi ⁊ comedi · Tercium ꝙ ſe egeren paukeri. cum canibus ve
oeo damnum paſſi dixe⸗

plũ aliud de beata vᷣgine · Euit quidaʒ vir nobilis ſʒ tirãnꝰ to⸗
tus erga ſuos et alienos: vt oẽs vindictã peterẽt a deo de eo.
et hũc cõtigit ĩfirmari ad moꝛtẽ. Qui aduoeans ep̃m loci illiꝰ

pure cõfeſſuſẽ.a quo petiuit vt ſibi ſanitatẽ apud deũ ĩpetꝛa

ret · Qui ep̃s (q;ꝛ bonꝰ erat) obtinuit ſibi ſanitatẽ. p̃ſuta tñ pᷣꝰ
ſide ꝙ decetero neminẽ lederet· Quo cõualeſcẽte amplꝰ idiffe

rẽter om̃s leſit, ita ut nõ ſolũ ei ſʒ etiaʒ ep̃o om̃s maledicerẽt
DPoſt hoc iterum infirmatus eſt et oppreſſus igne ſacro ſieut
prius adeo vt omnia eius membra arderent.⁊ vt de vita de
ſperaret · Vocauit igitur epiſcopum promittens ſatiſ factio

nem de fide non ſeruata vt iterum ſanus fieret. Qui renu⸗

it recedens ecum indignatione . Appropinquante auteʒ mo:

te clamauit · et beatam virgimem inuocauit et reſ piciens in

celum vidit in aere pendentem filium dei omnipotentis

in cruce et matrẽ ſuam ſibi aſtãtẽ ⁊ oꝛãtẽ ꝓ ſe· It hieſus ait·

NBOLO O'0OSTOLORVM.

.

Mlater non poſſum facere · Ecce em̃ rurſũ crucifixit me ⁊ oſtẽ

dit ei cicatrices ſanguineas:Quod videns peccatoꝛ ingemuit

2 exclamans voce magna.O bone hieſu ſi te crucifiri peccatis

meis: matrẽ tamẽ tuam ſemꝑ honoꝛaui: ieiunauerat em̃ omĩ

ſabato ad honoꝛẽ beate virginis. Cunqʒ ſic clamaret audiuit
vocem ihu dicentis matri oꝛanti · Gcce mater dedi eum tibi .

ſanatus eſt. Qui poſtmodũ ablata reſtituit ⁊ vitaʒ emẽdauit

laudabili fine quieuit·

¶ Hueipit eypoſitio ſuper Simbolum apoſtoloꝛů·

X

5

tñ curioſe ꝑſcrutãda ẽ beata trinitas: ſʒ ſimpliciter credenda ·

——

eternum. Tohᷣxi· Sciendum ꝙ fides frequenter
eſt p̃dicanda fidelibus ⁊ ab eis diligenter cuſto

apls. Eundamentũ aliud nemo poteſt ponere

pꝛeter illud qð poſitum ẽ: qʒ eſt hieſus xp̃us.id eſtfides xpi
Rugꝰ. Eides eſt bonoꝛũ fundamentũ ſides eſt humane ſalu⸗

tis initiũ ſine hae nemo ad filioꝛũ dei numerũ poteſt ꝑuenire

Hebꝛeos· xi. Empoſſibile ẽ ſine fide deo placere · EUrgo vt deo
placere poſſumꝰ:debemꝰ habere fidẽ rectam in regel 1firmã
Quia ſᷣm aplim ad hebꝛeosx. Tuſtus ex fide viuit, Vnde etiam

Criſoſt.in tractatu de ſimbolo· Eides religionis catholice lu

men eſt anie hoſtium vite · fundamentũ ſalutis eterne Nos 8
igitur de fide eccleſie ſumus locuturi: Tunc ſciendũ ꝙ ĩ ſim⸗

bolo apoſtoloꝛũ ſunt · xii · articuli ſem numerũ apoſtoloꝛũ:

a quib cõpoſitũ ẽ Nam duodecim apli cõgregati deſcripſe⸗
runt duodecim articulos fidei in pꝛimo cõcilio· de quo habe
tur actuũxv. Quius pꝛima diffinitõ fuit data p beatũ Petrũ
Sed beatus paulus nõ habet᷑ ibi:qui tunc adhue non fuit ele
ctus in aplmn. Et primus articulus ptinet ad patrem· 2 alii ſex
ad filiũ · ⁊ quinq; vltimi ad ſpiritũſanctum Mro quo notan
dum ꝙ nullus hoĩm dubitare debet ſed quilibet xpᷣianus te⸗

net᷑ credere trinitatẽ ꝑſonarũ:⁊ vnitatẽ eſſentie diuine · Nec

Mnis qui viuit credit in me non moꝛietur in

dienda: qꝛ; eſt fundamentũ omnis boni · Vnde

teng R⸗

es
Bernßs

cterni
perſicn

(aſp.

nanmmpt
byrurpa
us ſand
terrage
usſan
modidi⸗
pirlinil
ruͦꝛſ⸗
gelodict

Fatns 1

ti plenen
ſole Ynd⸗
tingo lu⸗
aſole a
ledit pe
fluitafon
nturina

ineeloon
umustnnn
Geſturarü:

Uinet in m
Wedei
Ctare⸗
tnnior⸗
Vdemnie
fintuln

otmm de

Ae

hnt NAHe

Ckon gen
fuakin

= =

4

hauerkefon

nmn
Meumn tn
tienin

loꝛi⸗

von nonmi
desfinntn
duigennaſ
nisbon e.

bporiſ pn
deſß ſoegſi
bummeſti⸗
wmriſtenre
nebge n
integrinnni
r mun

is cithueh

Setente

gemigſin
fiulnat.

Genottus

ſoco nn

tipung
ediune⸗
meN

ymaginem a ſimilitud inẽ noſtrã· h· verbum patr
filiũ ſpiritũſanctum Eaciamus em ſignat pluralitatẽ ꝑſo⸗

ctus ſanc
modũ dũs deus ad deſignandũ vnitatẽ eſſentie · Cteʒ pꝛobak
p aplin i. Ioᷣ .v. Lres ſunt qui teſtimoniũ dant in celo pater
verbũ ſpirituſſanctus:⁊ hii tres vnũ ſunt.Oriſtus in euan

OSTOLORUVM.

Bernh̊· Serutari hãc temeritas eſt. credere pietas noſſe vita
eterna. Hec aũt beata trinitas multipliciter ꝓbatur. Drim

eñ:i· Eaciamas hoiem ad
eeſt verbum patris ad

per ſacram ſeripturã · Vnde dict

narum. ꝓmaginẽ in ſingulari ſignat vmtatẽ eſſentie · Ctem pꝓ

batur ꝑ autoꝛitatẽ angelis /use diat yſaie · vi · Sanctꝰ ſan
ctus ſanctꝰ dñs de

us ſa 8 de? ſabaothid ẽ deꝰ exercituũ plena eſt oĩs
terra gloꝛia eius · Sic em̃ canũt angeli ĩ celo.dicũt em̃ ter ſan
Ktus ſanctꝰ:ad deſignandũ trinitatẽ ꝑſonaruʒ. poſt⸗

gelio dicit vt habet᷑ math̊.vltimo.Baptiſantes vos in nomĩe

Patris ⁊ filii ⁊ ſpirituſſancti· Item cog noſcit᷑ in e reaturis nõ
tñ plene cognoſci põt in aliqua creatura.Primo cognoſcit᷑ ĩ
ſole . Vnde aug. dicit · TPria ſunt in ſole · ſez quod eſt · i .· ſubſtã

tia. qð lucet·i.ſplendoꝛ· quod calet·id ẽ.caloꝛ.Et calo: ꝓcedit

a ſole ⁊ a ſplendoꝛe ſic eſt de trinitate· Quia ſpirituſſanctꝰ ꝓ
cedit a patre ⁊ filio· tẽ in aqua vᷣbi gra. Eons eſt ꝑ ſeriuulꝰ
tluit a fonte ſtagnũ generatur ab vtroq; Ktẽ ſi ſpeculũ po
nitur in aquã clarã:.cõtra ſolẽ: tunc tres ſoles apparent.vnꝰ
in celo ⁊ duo in radio· Sic in ſpiciendo ſacram ſcnipturã inue
nimus tiinitatẽ pſonaruʒ ⁊ vnitatẽ eſſentie · ktẽ magnitudo
creaturarũ puleritudo ⁊ vtilitas creaturarũ ad trinitatem
ptinet · in magnitudine denotat᷑ dei patris potẽtia· in pulcri
tudine dei fili ſapientia · in vtilitate ſpirituſſancti bonitas-
Querit᷑ circa pꝛedicta quare omnipotẽtia plus appꝛopꝛiat᷑ pa
tri q́; filio vel ſpirituiſancto? cũ tamẽ ſit vnus omĩpotens.
Vnde anaſtaſiꝰ·Omnipotẽs pater: omĩpotens filiꝰ:oĩpotẽs
ſpirituſſanctꝰ. Et tamẽ non tres oĩpotentes:ſed vnꝰ omĩpo
tens· Reſpondeo hm aug: de trinitate · Vñ in creaturis ſolet
notari defectus potẽtie in patre: ꝓpter antiquitatẽ an filio
ſolet notari ignoꝛãtia: ꝓpter iuuẽtutẽ ⁊ ĩexꝑiẽtiã. Et nomẽ
ſpirituſſancu ſonare vehementiã · Vnde pſaie · ii · Quieſcite ab

⸗ðð

hoĩe cuius ſpũs in naribus eius · It ne putet᷑ ſilr eſſe ĩ dĩnis

ſicut ĩ ereaturis. Datri nõ ſolũ attribuit᷑ potẽtia ſed oĩpoten

tia: ne videat᷑ ſenioꝛ · It ob hoc dici᷑ in ſimbolo.credo in deũ
patrẽ omĩpotentẽ· Et filio attribuit᷑ nõ ſolum ſapientia · ſed

etiã oĩs ſapiẽtia 1 ſcĩ a ne videat᷑ minoꝛ ⁊ minꝰ ſeiens aut mi

nus exptus · Spirituiſancto attribuit᷑ bonitas:ne putet᷑ cru⸗
delis aut vebemẽs Vnde pſal-Spiritus tuus bonus deducet
me in terrã rectã. Sapiẽtie · Spiritus meꝰ ſuꝑ mel dulcis:
„ De pꝛimo articulo fidei·
Redo in deü patrem om nipotentẽ
Ire. Tſtum pꝛimuʒ articulũ ponit beatus Detrꝰ apls in
quo cõtinenter diſtincte tres credite veritates· Quaꝛũ pꝛima

elt de diuina vnitate · Cũ dicit Credo in deũ·ĩ ſingulari 1 nõ
in plurali· Secũda de dĩna oĩpotẽtia cũ dicit pr̃eʒ oĩpotentẽ·

Fercia ð mdi creatõe cũ diẽ cre· ce· 1 t · Credo ĩ deũ · Circa qð

notandũ ꝙ differẽtia ĩter credẽ in deo. credere deũ· ⁊ cre

dere in deu ; Scð m magiſtrũ ſententiarũ.li iii · di · xxiii·.qᷓ dicit

Oredere deo eſt credere vera eẽ q̃ loquit᷑ deꝰ quod etiaʒ mali
faciũt.⁊ nos credimꝰ hoĩ:ſʒ nõ in hoĩem· Credere deũ ẽ credẽ

qipe ſit deꝰ. qð etiã mali faciũt · Quia ſᷣm beatũ Tacobũ· De⸗
mones credũt i cõtremiſcũt· Credere in deũ ẽ credẽdo deum

amare ꝑ affectũ.⁊ credẽdo ĩ eũ ire:ſ.ꝑ bonũ opꝰ:⁊ credendo
ei adherere quãtũ ad tolerantiã mali-⁊ eredẽdo xpᷣi mẽbꝛis ĩ
coꝛpari quantũ ad dilectõem ꝓximi⸗Datrẽ oĩpotentẽ.hoc eſt

valde dulce verbũ hoĩ fideli. Magna em̃ ſpes dat᷑ hoĩ in vᷣbo
illo.Datri em̃ nunqz põt deeſſe bona voluntas ad filios· pci
pyue cũ ipᷣe ᷣm aplm ẽ pater miſericoꝛdiarũ:Et ſᷣm dictũ iſaie
xlix. Minus obliuiſcat᷑ filioꝛũ ſuoꝛũ q; mater carnaliſ. Sic em̃
ait .· Nunqᷣd põt mater obliuiſci infantẽ ſuũ vt nõ miſeriat᷑ fi⸗
lio vteri ſui? Et ſi ip̃a oblita fuerit:ego tñ nõ obliuiſcar tui
in manib? meis deſcripſi te · Cũ autẽ omĩpotẽs ſit nõ põt ei
deeſſe poteſtas non implendo bonam voluntatem quam ha

bet ad filios· Contra hoc verbum vientur peceare qui dere⸗·

linquunt deum ꝑ iniuſtarũ rerum acquiſitõem ⁊ adherẽt dia
bolo non reſtituendo res iniuſtas: credentes ſe fame moꝛi ſi

creatoꝛẽ celi 1 ter⸗

»

deo confde

qubio ſern
tleginſin
ell n terre
ſapureſpul
teralapede
partim con
copus bere
gre 1 ueere⸗
ninionihil
dumabeten
Pinapioc

icud fae

huncartiai
Apiinebpette
odibilis deo
dimmuit dr
coͤtumelĩe
bolo attnbbu
geturas di
toeillius an

rane

dedfumn
beses noͤa⸗
eſqlodnad⸗
ones feddere
tetrbutn⸗
tbilergens
tungdebe
Mo Dino

Musdedlett

NAda xH

torechen

Derre Nn

Qunüpun

ngelen ni
ſgoipotnnt
ſdein

eredei 1 9
imiidin
vdenignil
redhectide
nhcdabe⸗
grdedo dent
ve⸗ anen
pͦi nih

dtemriſeſ

ne bo inin

nocti ſne
nii Sieen
Imſenit⸗
bliuſertn
ſt ſo e

rreqniden

1Drinn
fmi

.. .

. — *

deo confidenter ſeruirẽt · Videntur em̃ credere ꝙ; diabolꝰ? me

lioꝛis voluntatis vel maioꝛis poteſtatis ſit ad ꝓuidendũ eis
qui ſibi ſeruiunt q; deus : Qũo ergo ⁊ cũ quali ſiducia dicunt

tailes in ſimbolo· Credo in deũ patrẽ omnipotentẽ creat oꝛezʒ
celi terre: id ẽ · hm Eugiſa onn rerũ viſibiliũ ⁊ inui

ſibiliun ciendũ arca hoc ꝙ deus creauit tripliceʒ creaturã D

ſcʒ; pure ſpũalem vt angelos· ꝓure coꝛpalem vt elemẽta celũ

terrã lapides ligna 1 ſic de alus · Et creaturã ꝑtin ſpualem et
partim coipalem. vt hoĩem cuius aĩa eſt creatura ſpiritualil

coꝛpus vero eſt creatura coꝛꝑalis· Nota differentiã inter ere

are facere· Creare ẽ ex nihilo aliquid facere· Et hoc eſt ĩpoſ V
ſibile hm Friſt. qui dicit pumo de generatõe ⁊ eomuptõe : Ex
nichilo nihil fit.· t ꝓpterea idẽ ariſi. viii: phiſicoꝛũ dicit mun

dum ab eterno fuille: ſed a deo creatũ. Vnde geß Primo. in

pꝛincipio creauit deus celũ a terram· Sed facere eſt ex aliquo
aliquid facere · Et creare ſolum pertinet ad deum ¶Contra
hunc articuluʒ ſunt manichei · qui dicunt viſibilia eſſe creata
a pꝛincipe tenebꝛarũ · Inuiſibilia vero a deo: Que hereſis eſt
odibilis deo et hoĩbus Deo qꝛ talis hereſiſ deo ſuũ dominiũ
diminuit dum viſibilia eius dominio ſubtrahit: hoibus. quia
cõtumeliã eis facit dum eos ex ꝑte ex qua viſibiles ſunt dia⸗
bo lo attribuit ĩmo talis hereſis dehoneſtat omnes viſibiles
creaturas dũ eas dicit a diabolo eſſe creatas· ¶ Ex cõſidena E
tione illius articuli homo dirigiẽ ad tria· Primo ad gratiarũ
actões. quia exquo deus eſt creatoꝛ oĩm creaturarũ certum ẽ
quidqͥd ſumus vel habemꝰ a deo habem · i. Oor.iii· Quid ha
bes qð nõ accepiſti g Bſal.Dñi eſtterra plenitudo eius· Sed
eyxquo oĩa a deo hẽmus:tũc merito tenemur ei gratiarũ acti
ones reddere ⁊ referre. al. Quid retribuã dño ꝓ omĩbus qᷓ
retribuit mihi? Criſoſtĩ ſer mõe · Liberaliſſimꝰ ẽ deꝰ. Quãta
tibi largitus eſt ad ſuſte ntatõeʒ:quãta ad eruditõem:quãta
ad coꝛrectõeʒ quãta etiã ad delectatõem Et hec oĩa gratis de

dit · ( Secũdo inducimur ad bene vtẽdũ rebus creatis.nã cre

atunis debemꝰ vti ad hoc ad qð create ſũt. Sũt aũt create ad
duo.· Primo ad glonã dei· Nroũ· xi· Vniuerſa pꝛopter ſeipſuz

xRE. pe SNMB0LO. z"0STOLO.

id eſt· ad gloꝛiã ſuã oꝑatus eſt deꝰ. Scðo create ſunt ad vtili⸗
tatẽ hoĩs · Debemus ergo vti creaturis ad honoꝛẽ dei ⁊ vtili⸗
tatẽ ꝓpꝛiam· Sed heu plures Eint no regracant deo de cre
aturis ſuis. ĩmo ſepiꝰ abutunt᷑ donis dei · Inde ang? de ciui
ſqs beneficia dei nõ videt: cecus eſt. nec laudat:
Quiſ qͥs in laudãdo reluctat᷑: inſanus · Sciẽduz
ltum ſe timere debẽt qui male vtunt᷑ creaturis

tate dei · Quiſe

ingratus eſt.
etiã ꝙ üli mu

2 voms dei . qꝛ de hiis diſtrictã reddituri ſunt ratiõem. Vnde

Criſoſt ſuꝑ matheũ · In die illo nibil ẽ qð reſ põdeamꝰ: vbi ce

bit aduerſus nos in teſtimoniũ peccat oꝛũ noſtroꝛũ. Etſi oia
tacerẽt: tamẽ ip̃e cogitatõnes noſtire 1 ipa opa ſy pecialiter ſta

bunt ante oculos noſtros accuſantes nos ante deũ. Dicente
aplo.· Cogitatõibus innicem accuſ. antiũ. (Tercõ iĩducimur
ex iſto articulo ad cognitõem humane dignitatis: quia deus
om̃s creaturas creauit pꝛopter hoĩem: et ſubiecit eas homi ·

.

eñ ·i. Dominani piſabus maris· Pſal. Omnia ſubieciſti ſub
pedibus eius· Eſt ergo homo tante dignitatis ꝙ debet peſſe

omnibus creaturig a ſubeſſe doo
ʒʒ(De ſecundo articlo-

in ihm xp̃m ⁊c. Et quidẽ cõuenienter illiꝰ articuli deſcriptio
fuit ſibi data: cui maieſtas verbi in cena fuit reuelata: vt pe

poſtea dixit in euangelio ſcripſit· In pꝛinapio erat verbũ
1 verbum erat apud deũ·

ſignatur ꝙ iße eſt qui vult omnes hoĩes ſaluari· Secundo di
cit ehniſtũ per hoc deſignatur ꝙ non ſolum eſt ſaluaton ſed
etiã magiſter:quia xpũs interpꝛetat᷑ vnctus: ⁊ vnctio docet
E de omibus /( PBro quo ſciendũ ꝙ magiſter noſter xpũs voʒ
nos pꝛimo humilitateʒ cõtra ſuꝑbiã dicens· Math.xi⸗· Dicite
a me quia mitis ſum ⁊ humilis coꝛde · Rug de verbin domini

rra ſol a aqua a luna dies 1 noctes 1 mundꝰ totꝰ ſta

T in bieſum chaiſti fliuz eus vnicum dm noſtrum.
lſtum ſecundũ articulum deſcripſit ſanet⸗ Ffohs aplus
uangeliſta⸗Qui poſt dictũ beati DPetri apli adiunyit. Et

t apud deũ· Et notandũ ꝙ beatus kohes in illo
articulo pꝛimo dicit ihöm qui in terpꝛetat᷑ ſaluatoꝛ· per boc de

ſernone
nonpiit
rabilizf
ligcore
inuidii
hosoder
ſtsfli
intent
i
tugloan
pcum
ſobſdiun
docet ten
fenunca
ſapulns
omnibuſ
uita ie
dunt ad e
omlatem

docetope

Operami

(0cteſt Ber

thnuſ
it. Leo P.
Coum pu
itrs ſepꝛ
deſter ſa⸗
luenhn
ſperg
itertpn
mnonende
mntb N
Tor quot
tpo pontte
ſtvnien

I0O.
kſutdn
i dapet
lnt en
ngd
ter dt

S

Wm anzens
ruin e

Gdeinete
nund'
roni kiſcn
iſpeoltmſi.
edei Diete

aco onnur

nsequudens

obrit

im poſtun⸗

olobine

puumt
l deicina
eluenn, .
iir n
vet vodi

bohes

mekn

pnelo AN

ſermone . . Diſcite a me inquit dominus nõ mundũ creare.
non viſibilia 2 inuiſibilia cuncta creare. nõ in iſto mundo mi

rabilia facere vel moꝛtuos ſuſcitare· ſed qꝛ mitis ſum ⁊ humi
lis coꝛde· Secundo docet nos dilectiõem inimicoꝛum contra
„ „ g 2 N. H„ „ „, KC4 fL, „
inuidiã · Math.v.Diligite inimicos veſtros: benefacite hiis qᷓ

vos oderunt. oꝛate ꝓ ꝑſequentibus ⁊ calũniantibus vos vt
ſitis filii patris veſtri qui in celis eſt. Tercio docet nos oꝛare

intenta oꝛatõe oꝛare.⁊ hoc eſt contra ſomnolentiã · Mat.
xxvi. Vigilate ⁊ oꝛate ne intretis in temptatõeʒ. Nugꝰ. Oratõ

tua locutio eſt ad deum· Quando legis deꝰ tibi loquiẽ quãdo

oꝛas cum deo loqueris· Augꝰ.in ſermone· Oratio oꝛantis eſt
ſubſidium · deo ſacrificiũ.demonibus a ũt flagellum (Quarto
docet temꝑalia relinquere cõtra auariciam Luèxii Niſi qͥs
renunciauerit omĩbus que poſſidet: non poteſt meus eſſe di
ſcipulus. Beda ſuꝑ verba pꝛedicta. Diſcat inquã renunciare
omnibuſ ⁊ relinquere omnia·quia renunciare cõuenit oĩbus
qui ita licite vtunt᷑ mundanis que poſſident ⁊ cum mẽte ten

dunt ad eterna. Relinquere eſt tantũ modo pfectoꝛume ui et ½
omiĩa temꝑalia poſtponunt: 1 ſolis eternis mbiant ¶ Quinto

docet oꝑari opera bona meritoꝛia contra accidia m. Kobᷣ. ix.
Operamini dum dieſ eſt . qꝛ venit nox quando nemo operari
potelſt · Bernh̊· de conſideratõe · Si laboꝛ te terret merces inui

tet · Vnuſquiſq; em̃ ſᷣm ſuum ꝓp:ium laboꝛẽ mercedem acci⸗

piet. Leo papa in quodã ſermone. Non doꝛmiẽtibus regnũ
celoꝛum ꝓuenit: nec ocio ⁊ deſidia toꝛpentibꝰ beatitudo eter

nitatis repꝛomittit᷑· Seyxto docet tribulatõnes a aduerſitates

patienter ſufferre· Math̊.v. Si quiſ te ꝑcuſſerit in vnã ꝛ6 Ttẽ
luce. xxi. In patientia veſtra poſſidebitis aĩas veſtras. Ereg.
ſuꝑ euãgelio · Cũ audieritis pᷣlia. Patĩa ẽ aliena mala equani
miter ꝑpeti · contra eũ quoqʒ qui mala irrogat nullo doloꝛe
moueri· Septimo docet oẽs peccatoꝛes penitentiã agẽ· Dicit
math Niſi penitẽtiã egeritis. Nugꝰ.de verbis dñi ſermõe:xli·
Tos quo nõ penitemꝰ vᷣtit᷑ nobis in iudiciũ· tota em̃ vita eſt
tps penitẽdi · ¶ Sequit᷑ filiũ eiꝰ vnicũ. Vbi dẽmꝰ eredẽ xp̃ᷣs
eſt vnigenitus ⁊ verus filiꝰ dei · ⁊ ꝙ fuit cũ patre eternaliter.

—

Ccum patre. ¶ Sequit᷑dñm no

. SDOSTOLO.

NII. DG SIMBOLG

1 geſt alia perſona a patre· Peſt vnius nature ⁊ ſubſtãtie
1 rũ. Vbi ſciendũ ꝙ libẽter de
bemus eü habere ꝓ dño ꝓpter quin qgegoieses eius · Primo
qꝛ eſt nobilis· Luce · · Altiſſimi filius. al. Magnꝰ dñs ⁊ lau
dabilis nimis 1 magnitudims eius nõ eſt finis. Secũdo quia
manſuetꝰ: ergo agnus nomin at᷑. Tohᷣi· vbi dicit Tohã.bapti⸗
ſta· Ecce agnus dei: Yſaie. lii. Lanq́; ouis coꝛã tõdente ſe ob
muteſcet. Tercio qꝛ foꝛtis ad pꝛotegendũ ⁊ liberanduʒ nos a
malo.Pſal· Deus ꝓtectoꝛ vite mee.a quo trepidabo? Quarto
quia nos creauit· Hal. Tpſe fecit nos: ⁊ nõ ipſi nos Inſuper
nos redemit ꝓpno ſanguine ſuo. plłs · Empti eſtis p̃cio ma
gno· Quinto quia largus eſt ad remuneranduz ſeruos ſuos .

—

Kugꝰ. li · xxii · de ciuitate dei · Cpſe deꝰ erit finis deſiderioꝛũ no

ſtroꝛuz: qui ſine fine videbit᷑ ſine faſtidio amabitur · ſine fati
gatione laudabit᷑· Ctem auguſt.in eodẽ libꝛo · Qð deꝰ prepa⸗

rauit diligentibus ſe: fide non capitur · ſpe nõ attingitur:ca⸗
ritate non cõpꝛehẽditur.deſideria ⁊ vota tranſgredit᷑ acqui
De tercis articulo-
Vi conceptus eſt de ſpirituſancto natꝰ ex maria virgi⸗

ri poteſt· eſtimari non poteſt ·

Hi terris viſus ẽ: ⁊ cũ hoĩbus cõuerſatꝰ ẽ· ¶ Quenit᷑ qũo incarna
tio xp̃ facta ſit g Bñdetur· ꝙ poſtq; angelꝰ Cabꝛiel fuit mii/
ſus ad vᷣginẽ mariã. vt habet᷑ luẽ.i· Et maria eredidit 1 cõſen

ſit: tũe ſpuũſſanctus ſuꝑuenit ĩ eã a eam ſanctificauit ⁊ fecũda

nit 1Hfoꝛmauit in ĩſtãti de puriſſio ſanguĩe vᷣgĩs marie· vl vt
alii dicũt de puriſſis humonbꝰ eiꝰ coꝛpꝰ xp̃i:⁊ in eodẽ ĩſtãtii
quo foꝛmatũ ẽ coꝛpꝰ:creata ẽ ⁊ ala ex nihilo⸗⁊ ĩ eodẽ ĩſtãti cõ
iũctaẽ copi oꝛgaĩʒato· Et illa duo coꝛpꝰ ⁊ aĩa ſij mox fuerũt

deitati vnita ĩ dei fulii ꝑſona · Etẽ ſciẽdũ ſm hein.ð fir · ꝙ tota

JneMunc articulũ pomit Tacobus maio: frater iohᷣ·qui
fuerunt filii ʒebedei. IEn quo articło ponit duas diſtinctas ve⸗
ritates.· Drimã de xp̃ᷣi cõceptõe · cũ dicit· Qui conceptuſ eſt de
ſpirituſancto. Secũdã de eius bñdicta natiuitate· cuʒ ſubdit ·
natus ex maria virgine· Vbi ſciendũ eſt ꝙ nõ ſolũ neceſſariũ
eſt xpᷣiano credẽ filiũ dei: ſed etiã neceſſariũ ẽ credere eiꝰ icar
natoõnem ꝑ quã nobis viſibi' appuit · Baruth· ii· Doſt hee in

les⸗

tiudil⸗
d tri ſur
tmnup
Urin lon
ſerepote
operoneft
lerurobo⸗
pint nen
geſomat
Menmiper
ct Cbi
loninmem
ſispoimn
ſummund
ſoputoh
lca in vt
ptiſtachere
natoem len
ſatus ſedet

denptons
nbolung

ſtuiſancto

.“ ponninatop

ſt ve miſen
Cndia atuib

elleitem

Urcpeles

ſnſto

operniſtir
diatberg
font tlen
Pucllig,
tae gemmp
gereren

.

neiſihi

nglhex

8 ains Di
Gistln
riibznt
iüdntſeob
erandes
dabodu
inos hſr
eſas ironm
ſernas is
deſdannüne
beurſteſn
de mnn

tnngteurdn

Greot i
oancl.

ammuvug

ſrtaichi

jdiſanchore

eepeuſitn

eng ſu
iterchni
ourai
. . her n
gi⸗ ncun⸗
didit e
zunt ſein
mane⸗ ¹
code ſi
mor ſvon

D SMBOLO

trinitas illam incarnatiõeʒ operata eſt:quia opera trinitatis
ad extra ſunt indiuiſa.nam ibi fuit potentia patris:que ſta-
tim coꝛpꝰ foꝛmauit ⁊ animã creauit· ⁊ illa duo diuinitati vni⸗
uit: in lo momẽto cuʒ dixit · Ccce ancilla dñi hoc non potuit
facere potentia alicuius creature:quia omĩs creatura in ſua
oꝑatione requirit tꝑs.ſicut firmamentũ requirit dieʒ vt mo
ueatur ab oꝛiente in occidentẽ. luna ad cõplemẽtũ ſui curſus
requirit menſem · ſol integrũ annum.homo in determin ato
tꝑe foꝛmat᷑ in vtero matris.In conceptõe aũt xpᷣi operata ẽ
potentia patris:qꝛ in inſtanti conceptõis completa fuit· teʒ
oꝑata eſt ibi ſapiẽtia fᷣii:qꝛ ibi coꝛpus ſuũ optime diſpoſuit
omĩa membꝛa decenter omauit. Pſal. Specioſus foꝛma pꝛe
filiis hoĩm · tẽ operata eſt gratia ſpũſſancti:qui conceptõeʒ
illam mundã ab omni pctõ reddidit· Oð non eſt factum ĩ ali
quo ꝓuro hoĩe / Licet em̃ aliqui nati ſunt ſine peccato ⁊ ſancui
ficati in vtero matris· Sicut beata virgo maria. Tohãnes ba⸗
ptiſta. Teremias tamẽ ĩ peccato oꝛiginali ſunt cõcepti: ⁊? pim
ratõem ſemmnalẽ deſcenderunt ab adã· Chꝛiſtus aũt nõ ſolũ
natus ſed etiã conceptus fuit ſine ßecc e Kug*. Solius re⸗
demptoꝛis eſt eẽ ſine peccatoHMec heinricꝰ de firmaria ſuper
ſimbolum Queriẽ quare cõceptio xpᷣi potius attribuitur ſpi

rituiſancto 7g Rñdeo ſeòm heinricũ de firmaria· ꝙ itentio de

no minat operatõeʒꝭ· Cnſtus aũt hac intentõe carnem aſſum
pſit vt miſeris ⁊ afflicis ſubueniret· Et qꝛ bonitas ⁊ miſeri

coꝛdia attribuit᷑ ſpũiſancto: ideo de ſpũſancto conceptus eſt·
hec ille· Item dicit᷑ de ſpũſancto conceptus vt ꝑ hoc excludãa

tur coꝛꝑales admixti ones. Vnde canit᷑ · Non ex virili ſemine
ſed miltico ſpiramine · Ctem ſe cenou ge quäuis eore trinitas
operata ſit incarnatõem: ſolus tamẽ filius eſt incarnatus· ot

dicit beatus Augꝰ. in libꝛo de fide ad petrum. Et beatꝰ augꝰ.

ponit tale exemplum. Si tres puelle tenerẽt vnam tunicã: 1
illam vna ex illis indueret᷑: tunc illa induitio fieret a tribus

puellis· ⁊ vna illarũ eam ſola indueret᷑ Et alius doctoꝛ ponit

tale exemplum. Si tres· ſcʒ petrus iohannes· andꝛeas ſimul
agerent rubꝛicando andꝛeam. rubꝛicatio andꝛee fieret ab his

Z

pe S1 IBOLO. 5OSTIO.

R tribus ſimul.attamen ſolus andꝛeas rubꝛicaret᷑ · Sequitur
Natus ex maria vigine . Virgo maria virgo cõcepit · virgo pe

perit · ⁊ poſt partum virgo permanſit · Queritur quare xpus

natus ſit de virgine ⸗ Reſpondeo ſe com heinricũ de firmaria ·
Triplex eſt ſtatꝰ humane nature Coniugalis· vidualis vir⸗
ginalis pꝛrimus bonus ſecundus melioꝛ Tercius optimus·
Quidquid autẽ eſt optimũ deo attribuitur:ideo conueniens
fuit vt de virgine naſceretur· Et in hoc etiã oſtendit chꝛiſtus

eycellentiã ſtatus virginitatis · Jug⸗

*

partus omniũ ſanctaꝛum virginũ eſt decus. Secundo ſcom

alium doctoꝛem. Sicut per euam virginem facta eſt perditio

ſic econuerſo ariam virginẽ debuit fieri repatio- Vnde ca
nitur.· Paradili poꝛta per euaʒ cunctis clauſa eſt. 1 per mantã
virginem iterum patefacta eſt igitur 17. Tercio vt venitas p

phetie adimpleretur. Yſaie · vn · Lcce virgo cõcipiet 1 pariet
filium . Sciendum etiam ꝙ circa hunc articulum Origenes er

rauit qui dixit ꝙ chꝛiſtus ad hoc natus eſt: ⁊ ad hoc venit vt

di · hoc eſt autem contra dictũ xpᷣi .Mathᷣ·xxv· Cte maledicti in
ignem eternũ qui paratus eſt diabolo angeliſ eiꝰ d remo
uendum bunc errorem patres ſancii addiderunt in ſimbolo
quod canitur in miſſa:Qui pꝛopter nos homines 2 ꝓpter no
R(MDe quarto articulo-

4

non ſolum ſaluaret bomĩes: ſed etiam demones in fine mun

2.

gatus andꝛeas- Qui quidẽ articulus neceſſarius eſt ad ſalu⸗

tem-Nam ſicut debemus credere incarnatõem fulii: it a neceſ

ſarium eſt credere paſſionẽ ⁊ moꝛteʒ eius · Quia ſeom grego.

Nihil nobis naſci pꝛofuit: niſi redemi pꝛofuiſſet ẽn quo qui

dem articulo beatus andꝛeas deſcribit quattuoꝛ creditas ve⸗

ritates. Prima eſt de xp̃i paſſione:pꝛout chꝛſtus antequam

fuit crueifixus paſſus eſtſcʒ flagellatus illuſus conſputus
alapis ceſus velatus fade collophiʒatus 2 ſpinis coꝛonatus

* 1.

Et hoc notatur cum dicit᷑ paſſus ſub pontio piulato· Secũda ẽ

Xſſus ſub pontio pylato: crucifirus moꝛtuus ſepul
tus· Iſtum articulum m heinricuʒ de firmaria· poſuit

es

de Oniſi c
tuatqun
muruntalit
Ebora nond
endumant
Mflius ſan
ntturure
ſechuuſtü ac
uaplant
amima man
ſched norte
rerdoti1
MCuzreft
Ulterunt 17
voſtrarſaln
herllieng
RpocaiD
ne ſuo honi.
inimictellemt
fiuſtis Dadl
nnopliton
Söpnermin
lnoſe patens
niniin n
ſtüconpti
plitsSin

icgihestil

nactmti nd
ſinadebe⸗

nſuntnn ĩ̃
t man

lUm Dyeſür⸗

auonn ſenr
Pophiiaent

Autur
Goe
öus
mana.
ger
imus.

iens

nuſtus
ncms
ſon
erdito
ſde cl
mani
etisp
Pnet
genezet
pent t
ſnefmn
Nedcn
dreono
ſenbolo

Ppeer 0

1ſepul
poluit
d (Aun
1 necel

grego⸗

qroe
Ditis ve
ncrqpan
oſpuens
rooniti⸗
Srig

DG SMEOLO.. 50STIO. xN.

de chꝛiſli crucifixione · Tercia de chꝛiſti moꝛte· Quarta ð ſepul M

tura· Et quidẽ ille venit ates ſunt diſtincte· Probatur:q; hboꝛa
matutinali fuit paſſus vſqʒ ad terciã. hoꝛa ſexta crucitxus·
et hoꝛa nona moꝛtuus· a hoꝛa veſpertina ſepultꝰ Ttem aduer L

tendum circa paſſionẽ chꝛiſti.pꝛimo quis patit᷑g Reſpondeo

dei flius ſumme bonus. Secũdo quid ⁊ qualia patit᷑ · Rñůdeoo

patitur in rebus exterioꝛibꝰ ſpoliatõem· q; nudus pependit

nec hauſtũ aque habuit · In coꝛpoꝛe amariſſimã afflictönem ·

Quia a planta pedis vſq; ad verticem nõ fuit in eo ſamtas·
In anima maximã triſticiã· Vn de dixit· Triſtis eſt anima mea

vſq; ad moꝛtẽ · Tercio a quibus patitur· Rñ deo a pꝛin cipibuſ
ſacerdotũ 1 miniſtris popularibꝰ 1 a iundeis 1 a getumus.
Pſal.Quare fremuerũt gentes:⁊ populi meditati ſüt inania
Kſtiterunt ꝛc. Quarto quare patit᷑. Reſpondeo· ꝓpter petã
noſtra ⁊ ſalutẽ noſtram· Yſaie. lin · Propter ſ celuſ popli mei
ꝑcuſſi euʒ · Quinto quid coegit eũ · Reſpõdeo:maxima caritas

pocali· Dilent nos a lauit nos a peccatis noſtris ĩ ſangui
ne ſuo. Rom̃.v· Cõmendat deꝰ ſuã caritatẽ in nobis:qm̃ cuzʒ
inimici eſſemus xpᷣs pꝛo nobis paſſus eſt ⁊ moꝛtuuſ iuſtus ꝓ
iniuſtis Daſſus ſub põtio pilato .Notãdũ xp̃s paſſꝰ 5. ſib
vno pilato: nẽ ãt ĩ mbꝛis ſuis patit᷑ a mitis pilatis. Iat· xxv.·

Osð vm ex minis meis feciſtiſ milu fecſtiſ · Et iõ cariſſime ſi in

iurioſe pateris a iudice iniquo noli murmurare· Sʒz memẽto
dum ißm yp̃m paſſũ ſub põtio pilato · ctẽ ſi ſubditꝰ es ⁊ hẽg
p̃latũ coꝛruptũ p̃mentẽ te cõtra iu ſticã: ſis patiens · qꝛ ipᷣe ẽ
tuꝰ pilatꝰ. Si mulier es 2 hẽs virũ furioſũ te ꝑcutientẽ ſis pa
tiẽs· q; ip̃e ẽ tuꝰ pilatꝰ. Si ſuꝰ es ⁊ hẽs dũm ĩpiũ ⁊ erudelẽ te
moleſtantẽ nõ mireris·qꝛ ip̃e ẽ tuꝰ pilatꝰ: ⁊ ſie ð aliis Et oẽs
iſti p̃dicti debẽt eẽ patiẽtes · quia ꝓ his tribulatõibus habitu
ri ſunt magnũ pꝛemiũ ĩ celo. Math· v · Beati eſtis cũ maledixe
rint vobieftomes 1 ꝑſeeuti vos fuerint ⁊ dixerint omne ma
lum aduerſũ vos mentientes ꝓpter me. Cuadete exultate
quoniam merces veſtra copioſa ẽ in celis. Ttẽ ſciendũ ꝙ pon
tius ẽ cognomen ab inſula ponti nominatum: ſed pilatus ẽ
pꝛopꝛiũ·⁊ erat gentilis indignus pane Quia ſcᷣm auguſt ·

NNXEH. De SIMBOLDO z50STOLO Aos

Deccatoꝛ nõ eſt dignꝰ pane quo veſcit᷑. quo malo homine
xpᷣs ad moꝛtẽ ſẽtentiatꝰ et iudicatꝰ eſt· Ttẽ ſciẽdũ ꝙ vincẽtiuſ

in ſpeculo hiſtoriali dicit · & pilatꝰ accuſatꝰ eſt ĩ mulcais a ui

tellio pꝛeſide ſirie· Et pꝛimo de moꝛte oĩm innocentum quos

occiderat· ⁊ ꝙ imagines gentilium ponebat in tẽꝑlo · Tteʒ ꝙ;

pecuniam poſitã in coꝛbonã redigebat in ſuos vſus·inde fa-
ciens aqueductũ in domũ ſuam· No his miſſus eſt in exiliuʒ
et ibi in mltas incidens calamitates ſe pꝛopria manu intere

¶ De quinto aruiculo.

. ,

Eſcendit ad inferna t᷑ ſtum quintuʒ articulum ſcribit

queritur quo temꝑe vel qua hoꝛa xp̃us ad inferna deſcendit

Reſpõdeo ſcòm ſanctũ Tho.ꝙ ſtatim quãdo anĩa xp̃i fuit a
coꝛpe ſeꝑata: tunc aĩa xpᷣi deitate vnita deſcẽdit ad limbũ pa
trũ ⁊ manſit ibi ab hoꝛa moꝛtis xp̃i que fuit hoꝛa ſexte ferie
nona. vſqʒ ad hoꝛam reſurꝛectõnis· et hoc fuit tempus:xl.ho
rarũ. Quia diluculo diei dominice ſurrexit in eadẽ hoꝛa r̃ſur⸗
rectõnis eduxit eos de limbo · Item ſciendũ ꝙ aĩa xpᷣi ſeꝑata
fuit a coꝛꝑe · ſed deitas manſit cum aĩa ad ĩferna deſcendente
et etiã cum coꝛꝑe in ſepulcro iacente· Iłtem ſciendum ꝙ ante
chriſti paſſionem fuerunt quattuoꝛ receptacula animarum

Drimus locus fuit infernus damnatorum: in quo eſt pena

ſenſus et vena vainni weſt carentia viſionis dei · Ac etiaz ibi

ſunt tenebꝛe exterioꝛes et interioꝛes · id eſt· carentia gratie:
et carentia glorie · Ad hunc locuʒ chriſtus non deſcendit. nec

ab illo aliquem liberauit· Ratio quia chriſti paſſio nulli pro:
deſt niſi ſit eius membꝛum vel fiat per conuerſionem Sed il
li in inferno non fuerunt membꝛa chriſui nec poterant fieri.
quia fuerũt extra ſtatum merendi ·quia nec in illo loco eſt re

demptio. nec pꝛo eis eſt oꝛandum · Vnde btũs RuguſtinuꝰSi

ſcirem patrem meum in inferno non plus oꝛarem pꝛo eo q
20 diabolo· Secundus locus eſt limbus pueroꝛum · id eſt · il⸗
oꝛum infantium in peccato originali decedentium. qui lim
bus eſt ſuper infernum 1 ibi ẽ pena dãni · i:caꝛẽtia viſionis di
uine · et nõ pena ſẽſus ·i·ſeſibilis pena nõ eſt ibi · Et ſunt ibi

☛n

beatꝰ philippus apoſtolꝰ. Qirca quem artitulũ primo

Velnitiieſ

kenebeertene
ſie⸗ um
liſen bben
pireg gine
* neg
rnaus me
etn neutr
müneſtſupl
gtenpusdere
ſenorsquuag
ſie lloum qun
Püturrſhze
t in purge

cü patrü

gat ſuffia

mnſu rpi lber

buittpzlem
Irgatonieſttr
ls quules mn
munt apurge

6. Pedſolum
nmrernt/ t

lurus locuset
ſuttpena dan
nuſenſus⸗ Ere
ecnia omnes
lendt etfregt
italoiubemg
de ſen de der
lit gulbet n

torbusrolig

tüchod
Lenin chnſens

ogenmnh⸗

bonne
ncidil
16, u
nnquos
ke
indelr
jenliu;
ere.

ſorbt
üprino
fcendit
fuit
rhü pa
ne ſene
i

ouſut⸗

„½.

numarun
pen
eti bi
grate:
ndit ner
llipro⸗
t fen.

Ccoeſtne

ſtinti
poo oc

n gulen
viſono
ſutd

D S3B0LO

ſcpren SD
wee
Inqante

tenebꝛe exterioꝛeſ et interioꝛeſ. id eſt. carentia gratie et glo-⸗ M

rie. Ad illum locum chriſtus etiam non deſcendit nec ab eo

aliquem libeꝛauit · Ratio huius: qꝛ illi paruuli non fuerunt

capaces gratie chriſti. nec ſatiſ factio chꝛiſti poterat illis
uffragari neq; ad eos extendi. Quia ad illos ſolum extendi
tur qui eius membꝛa efficũtur ꝑ fidẽ vel aliquod fidei ſacra
mẽtũ . Sʒ neutrũ illi poterant habere· Tercius locꝰeſt purga
toriũ:⁊ eſt ſuꝑ limbũ pueroꝛũ · et ibi eſt pena dãni et kenſt us

a2 tempus determinatũ et finitũ · Et ſunt ibi tantũ tenebꝛe

exterioꝛes quia gr̃am habent·bi eſt ignis coꝛpoꝛalis in quo
anĩe illoꝛum qui in hac vita penitẽtiã ſuã nõ impleuerunt af
fligũtur vſʒ ad ſatiſ factõem condignaʒ. Querit᷑ vtrũ illi qui
fuerũt in purgatorio liberati ſint quando yp̃s deſcendit ad
limbũ patrũ ꝓ Beſpõdeo ꝙ nõ:ſed ſolũ illi qui tunc fuerunt
purgati ſufficiẽter. Vel meruerũt hoc ꝙ illo tꝑe ſcilicet in de
ſcenſu xpᷣi liberari debuiſſent. Ratio eſt quia paſſio xp̃ᷣi non
habuit tꝑalem virtutẽ et trãſitoriã ſed ſempiternã. Sed pena
purgatorii eſt tranſitoria ⁊ tempoꝛalis · et ideo qui fuerunt
tales quales nunc ſunt qui in purgatorio detinentur: non
fuerunt a purgatorio liberati per deſcenſum chriſti ad infe
ros. Sed ſolum illi qui tunc purgati fuerunt · vel alias hoc
meruerunt/ ꝙ tempoꝛe deſcenſus Ohriſti liberari deberent
Quartus locus et ſupꝛemus eſt limbus ſanctorum patrum·
vbi fuit pena damni id eſt carentia viſionis diuine· et non
pena ſenſus · Et erant ibi pene exterioꝛes ſed non interio.
res · quia omnes iſti in gratia fuerunt · Et ad iſtum chꝛſtus
deſcendit et fregit:et ſanctos patres inde eduxit · ¶ Ex iſt o
articulo habemus duo documenta· Primum ꝙ debemus ba

bere ſpem de deo⸗ quia ſi illos qui fuerunt in limbo viſi

tauit · quilibet noſtrum poteſt confidere ꝙ nos in tribula⸗
tionibus noſtris non derelinquat · Halmiſta· Cum ipᷣo ſum
in tri bulatione:eripiam eum er glon ficabo eum. Secundum.
documẽtũ eſt ꝙ debemus aĩabꝰ ꝓximoꝛũ nrõꝛũ ſubuenire ·

Si enim chriſtus deſcendit ad inferos vt ſuos liberaret ;

Et nos exemplo chriſti debemus ſubuenire aĩabꝰ ꝑ ſuffragia

Vnde ipſi clamant ad nos · Tob · xix· Meſeremini mei miſere⸗
mini mei ſaltem vos amici ma =
De ſexto articulo.

dixit Thome· Enfer digitum tuũ huc ⁊ vide manus meas et
affer manũ tuam ⁊ mitte in latus meum ⁊ noli eſſe incredu⸗
lus ſed fidelis· Vnde ſanctus thomas iniii ꝑte · ꝗ· liiii · ar. iii .·

dicit · ꝙ ſanctus thomas apoſtolus nõ ſolum vidit vulnera

chꝛiſti: ſed etiam tetigit. tem notandũ ſm heinricũ de firma
ria· Sicut neceſſariũ eſt nobis credere ꝙ xpᷣus moꝛtuus fuit:

ita neceſſariũ eſt nobis credere ꝙ reſurrexerit · quia hoc valʒ
ad ſubleuatõem ſpei noſtre·quia membꝛis datur ſpesa conſi

deratione capitis · Quia ſi xpũs reſurrexit ⁊ nos reſurgemus
Surrexerat aũt reſurrectõne perfecta que eſt ad vitam im:⸗
moꝛtalem. Roma.vi: Criſtus reſurgens ex moꝛtuis iam non
moꝛitur ic. M

(De ſeptimo articuo.
Scendit ad celos ſedet ad dexteram dei patris omĩpo
tentis· Munc articulum poſuit beatus Bartholomeus
ceſſariũ eſt credere ꝙ xpũs quadꝛageſima die celos aſcẽ

dit · Quia ſicut credimus paſſionẽ ⁊ reſurrectionẽ ſic ⁊ aſcen

G

ſionem · quia paſſio accendit nos ad caritatẽ· reſurrectio eri
git ad fidem· aſcenſio eleuat ad ſpem · Ybi cõſiderandũ eſt in
iſto articulo magnitudo virtutis dei · quia aſcẽdit ĩ foꝛma bu
mana cum coꝛpoꝛe ⁊ anima: ⁊ cum vtraq; natura diuina et
hbumana. ſcilicʒ de monte oliueti qui diſtat a hieruſalem per
mille paſſus ⁊ p̃ſentibꝰ apoſtolis ⁊ cũ beatiſſima virgĩe ma
ria: ⁊ aliis mulieribus que ſecute eũ fuerũt a galilea· Et cum
lxxii · diſcipulis. Et veriſimile eſt ꝙ nõ ſolum iam dictii pꝛeſen
tes fuerũt in monte o liueti ſed ꝙ etiã multi alii diſcipuli xp̃i
occulti ꝓpter metũ iudeoꝛũ · vt NRicodemus Camaliel Toſeph
ab aramathia: conſimiles venerunt cum pꝛoceſſione cum

AESͤrcia die reſurrexit a moꝛtuis· Hunc ſextum articuluʒ
deſcripſit ſanctus thomas apoſtolus ⁊ conuenienter
ſcripſit iſtum articulumquia in eo pꝛius dubita uerat: i de
eo plene certificatus fuit. Sicut habet᷑ fohã·xx. Vbi chꝛiſtus

mpoſtols⸗

dſim uum
factopean
ſponzpid
ſt videret,
anſenn
tone neci
ſentes⸗Hin
berate fuen
lriarchari
loꝛumiuſt⸗
Ciſeirſh⸗
ſenderun⸗
ſgnere
ntate de
det ed dejt
dertrideiea
diuinitatis
denaſceni

uguſt De

telſigitur

udict / e
indtunisp
giſuntpe
mrofmhun

detenampe

indisTran
Emtumdett.

etiam ſontr

ſocus tii

Geenſtons

n

4

hnind ſee

rrun mln

1conuefiete
DRauerztn .

PWhiguſte
nannsmens g
olieſeinnge.
inidtt leoan
mnicüdeſrnn
8odnsf
tqnn hoeh h

urſpestoot

os eſurgenn

1 bitm i

tuis un ot

perns oni

Brtholorei
1die eoo

oneſe ſn

feſurneho en
drmoi eſti
Prikonnahr
Ura diummte

eruſclene

morgeenn

lles rtaan

ndaipet
diſcpli
muic kol
Aorean

—

—

D SMBOLO. 508T0.

xXN.

apoſtolis. aut alio modo ad montẽ oliueti vt viderẽt chꝛiſtiu
dñm ſuum aſcendere in celũ. Dicit em magiſter hiſtoꝛiarũ.
facto pꝛandio in die aſcenſionis congregauerũt ſe in monte

ſpon xp̃i diſ⸗ cipuli: 1 exierũt cum ꝓceſſione ĩ montem olueti

vt viderẽt xpᷣm aſcendere/cũ potentia magna Ttẽ ſciendũ ꝙ;

xpᷣ̃s aſcendit gaudẽter · jm ulud Pſal Aſcendit deus ĩ iubila
tione· nec ipſe ſolus gaudebat: ſz ⁊ ipſi omnes qui fuerũt pꝛe
ſentes Similiter nnen 1om̃es anime que ab eo de limbo li

berate fuerunt. videlicʒ · ſanctoꝛum patrũ pꝛophetarum pa⸗

triarcharũ ſanctoꝛum innocentũ ſancti toh;iâs baptiſtte: 1 il
loꝛum iuſtoꝛũ qui fuerunt moꝛtui: vel purgati a reſurrectõe

chꝛiſti rſqʒ ad aſcenſionem eius· hee anĩe ſingule cum chꝛiſto

aſcenderunt 1 fuerunt in maxima iubilatõne · Et hoe voluit
ſignare Dſal dicẽs·. ſcendens in altum captiu

8 K.ce ã duxit capti
unatẽ · id eſt. illos qui fuerunt captiui in limbo inferni . (Se

det ad dexteraz dei ˖ Vbi ſcienduz ꝙ chꝛiſtus dicitur ſederẽ ad
dextrã dei ommpotentis · quia ſimul habet cũ patre gloꝛam
diuinit atis beatitudinẽ a iudidariaʒ poteſtatẽ· Quia bm koß.
damaſcenũ · Der dexterã intelligit᷑ gloꝛia diuimtatis Sed bm

auguſt⸗ Der dexterã beatitudo patris 1 iudiciaria poteſtas in
telligitur · Nam ſᷣm naturã diuinam xpus cu patre habet oĩa

pꝛedicta equaliter in eadẽ maieſtate. quia nullus gradus eſt

mnin diunnis pſe onis· videlicet · ꝙ vna perſona eſſet dignioꝛ alia ·
quia ſunt ꝑ oĩa equales ⁊ oĩno eque pfecte atq; digne · pus

vero hm humanam naturam: ⁊ ſm ꝙ; homo:dicitur ſedere ad

rnitum deitati: non ſolum omnem creaturam coꝛpalem: ſed
etiam ſpiritualẽ pꝛeter anĩam ſuam· Tdeo merito debetur ei
locus altiſſimus nobiliſſimꝰ · tdeo dicit gregonꝰ. in omel·

aſcenſionis· qui fecit omnia ſuper omia virtute ſua ferebat᷑ ·

= (Deoctauo articnllov
Noe venturus eſt iudicare viuos et moꝛtuos Tſtũ arti

2*

culum ſcribit beatus Matheus merito Quia quilibʒ

dexteram patris · id ẽ· ĩ potioꝛibus bonis pꝛe om mibus aliis
ſanctis· Tranſcendit em̃ coꝛpus chꝛiſii fua dignitate pꝛout ẽ

edere futurũ iudiciuʒ · quia eſt articub

—

7 53s

pa sABOOO zROSTGO O.

5

0

aere in loco eminẽti vt ab oĩbuſ poſſit uideri· Et circa eũ cꝛüt

5

ſacti circũquaq;. ꝛ mali erũt in terꝛa undiq; circa locum iudi
ci. Secũdo querit᷑ cũ quibꝰ xpᷣs veniet ad locũ iudicii uel aa

iudiciũ? Reſpõdet᷑ ꝙ cũ angelis et ſãctis ſuis qui tũc erut in

celo· Vnde Math·xxv· Cũ venerit filius hoĩſ in maieſtate ſua

7

et om̃s angeli eiꝰ cũ eo· Tercio querit an fiet eitatio⸗ Beſpon
der̃ ꝙ ſic⸗· et bee fiet ꝑ uocẽ tube que in apuẽtu iudicis ab omi
b audict Coh v. Venit hoꝛa in qua oms qui in monunſiis
ſũt audiẽt uocẽ filii dei Et dicit magilter. ün · ſetentiarũ dil ·
xliii. Q uox iſta erit xp̃i uel alicuiꝰ angeli vel pluriũ angelo⸗

rũ que ab oĩbus audiet᷑· et pᷣtute eiꝰ moꝛtui de monumentis

excitabũtur · Hrit em̃ ſi

vox illa dict᷑ tuba ꝓpter hoc ꝙ erit valde apta. Et dicitur no
uiſſimaqꝛ poſt illam nõ erit alia Vnve apls·i· Chou xx · QCa
net eĩ tuba et moꝛtui r̃ſurgẽt ĩ coꝛrupti · Quã hoꝛribiliter aut

4

bec tuba ſonat Hieronimꝰ ĩnuit cũ dicit/Qũ doꝛmiero ſuͦ ui⸗
gilo ſi aliquid fecero ſemper illa vox nouiſſime tube ſonat
in auribus meig: Zurgite moꝛtui ⁊ uemte ad iudicum . MHec

vox vt dicit Criſo. audiet᷑ in celo. Et tunc uidebũt filiũ boĩs
vt ait lucas: veniẽtem in nubibus celi. Nluc neniet iohannes

petrus cum omnibus apoſtolis et euan geliſtis : Stephanꝰ

.

cum omnibus qui ſuum innocentem ſanguinem fuderunt

*

ribus Katherina cum omnibus virginibus · Glizabeth cum
omnibus uiduis· Inna cum omnibus comugatis · Regina

celi cum omnibus ſacerdotibus religie
tem in eius obſequio permanſerunt · Item vox buius tube
audietur in inferno · vt ait Criſoſtomus · Et tunc Ludcifer

,

ſathanas · aſmodcus· beelʒebub renient cum omni exercetu .

Uirca quem articulum queritur primo de loco iudi
ciig Reſpondetur ꝙ locꝰ extremi iudicii eſt vallis ioſaphat.
Vnde iobel iii. Adducã om̃s gentes in vallem ioſaphat · vbi
diſceptabo cũ eis · nõ tamẽ putandũ eſt ꝙ xp̃ ad ualle; de
ſcẽdatet q om̃s iudicãdos vallis illa recipiat. Sed xp̃s eriti

gnü ualde euidẽs et manifeſtũ . Et iðo

8 1 religioſis qui vſqʒ ad mor

.
coun
giettenſch

rurmcorpor.
Pnunmfrare

gnienostn
cchbuolame
(monnbus
unterane
Hundten

tenn ſcend

felnmmayun
coren e⸗
Erdorminus
Nlgtatoon
tonesvnuul
1at pt necn,

funt cius iu

Hgttztor
Vbig. Ma
tifuerint

ſegeſſimung

Mgleet ſe⸗
Ptet anret

rin oorp

gunon
ſiglorodo

ſufllerfi
Gkalfen
deſuckr

uii

10.

delooinn

Ninbr t
inen
drpgat

Urieügtit

ACummine
d e de

. 1

nmeſtneſet

ozthnn

distd.
innoeins
tenimi.
lnüngo

monunetes
ü ltdo

dictur to

nhier

meroſän⸗
vtubeſomt

haun K
flii ko

ierpemns

lmncocel

Nebe
zenban.
n fuderun

ubcoſſch

be an

s. Neynt

Gn

rhuus
uelun⸗

itücaitn

ſtatu virgimtatis · et ſic de alii 8.

((De articulo nono.

D SBABOLOO zOSTOLC

oriente vſqʒ ad occidentem.et reſurgent omnes pariter quo

rum coꝛpoꝛa in terra quieuerunt · Veniet illuc cayn qui pro⸗
prium fratrem ſuũ occidit cũ omnibus homicidis. udas cũ
onmnibus traditoribus. Diulatus cum omnibus imquis iudi⸗
cibus. Lamech cum omnibus adulteris · Inanias et ʒaphira
cum omnibus monachis proprietariigs. Athalia cum puero
rum necatricibus · Et procedent qui bona fecerunt in eter⸗
nam vitam. Qui vero mala egerunt in ſupplicium eternum
ttem ſciendum ꝗꝙ iſte articulus debet nobis incutere timo
rrem mag num.:quia de omnibus reddituri ſumus diſtrictam
rationem · Cccleſiaſtes duodecimo · Cuncta que fiunt addu
cet dominus ad iudicium · Nam reddituri ſumus rationem
de co gitationibus noſtris· Vnde Gregorius· Sic deus cogita
tio nes vniuſcuiuſqʒ conſideratet cunctos greſſus dinume⸗
rauat . vt nec minutiſſime cogitatõnes que Pu⸗ nos vſu vilue
runt eius iudicio indiſcuſſa remaneant · Sa
In cogitationibus impii interrogatio erit. tem de omnibuſ
verbis · Mathei duodecimo · De omni verbo ocioſo quod lo
cuti fuerint homines ꝛc̃. Ctem de omnibus operibus noſtris
que geſſimus in coꝛpoꝛe · ſcilicet de omni greſſu · viſu ·tactu
auditu · et ſic de aliis · Rpoſtolus · Omnes nos manifeſtari
opottet ante tribunal chriſti. vt referat vnꝰ quiſq;ʒ pꝛout geſ
ſerat in corpore ſuo· ſiue bonum ſiue malum · tem de re
bus tempoꝛalibus quomodo lucratus es quomodo poſſedi
ſti · quom odo expendiſti · Ttem quilibet de officio et artificio
ſuo .ſcilicet faber ſutoꝛ ſartoꝛ piſtoꝛ·et ſic de aliis· Similiter
officiales ſieut magiſterciuiumet ſic de aliis · Ttem quilibet
de ſuo ſtatu. ſiue in ſtatu matrimoniali · ſiue viduali ·

apientie primo·

Redo in ſpiritumſanctum Expeditis articulis ſpe cia
Mliter reſpicientibus ꝑſonas patris et filii · nune accedẽ

du ẽ ad eos qͥ tereã ĩ trinitate reſpiciũt ꝑſonã · videlicz ſpᷣſſẽi
nri e

X

inferoꝛum Item audietur vox tube per totum mundum ab

Et iſtum articulũ deſcripſit Tacobꝰ minoꝛ frater Simonis
iude · Et merito quia quilibet xpᷣianꝰ teneẽ credere hunc arti

culũ.Quia ſicut neceſſariũ eſt ad ſalutẽ credere in patrẽ ⁊ in

filiũ · Cta ⁊ in ſpm̃ſanctũ ·qꝛ ip̃e eſt ꝑ omnia patri ⁊ filio equa

lis.quia ẽ eiuſdẽ eſſentie cũ patre fulio· Ergo de neceſſitate

ſalutis tenet᷑ quilibet xpᷣianus credere ꝙ ſpirituſſanctus ꝓce
dit a patre ⁊ filion hoc greci errant qui dicunt ꝙ ſolũ a pa
tre pꝛocedit ⁊ nõ a filio·qð eſt falſum ⁊ contra fidem. Vnde
canitur in ſimbolo. Qui a patre filioq; pꝛocedit · Vnde etiam
ab aplo ſpiritus filii nuncupat᷑. Calla:iiii · Miſit deus ſpiritũ

fii ſui in coꝛda veſtra. Si ergo eſt ſpiritus filii: vtiq; ẽ a filio

Et ita planũ eſt ꝙ pꝛocedit ab eo.⁊tem ſciendũ ꝙ ſpirituſſan
ctus ab omnibꝰ ẽ deſiderandꝰ. Quia p ipᷣm viuiſtnmur Toß.
vi . Spũs eſt qui viuificat: nam qui caret ſpirituſancto moꝛ⸗
tuus ẽ. nam ſicut ſpũs rationalis neceſſariꝰ eſt coꝛꝑi vt illud
viuificet Si em̃ auferat᷑ ſpiritus in puluer ẽ reuertit᷑ Codeʒ
modo ſpirituſſanctꝰ ſe hẽt ad aĩam: Vnde pſal. Auferes ſpi⸗
ritum eoꝛũ ⁊ deficient· łtem neceſſariꝰ eſt nobis ſpũſſanctꝰ.
quia niſi ꝑ euma malo liberamur:⁊ bonuʒ operamur. Vnde
augẽ. in libꝛo de gratia · Deſiverate auxilium gratie qua ſola
oms liberamur a malo.ſine qua nullũ pꝛoꝛſus ſiue cogitãdo
ſiue volendo ⁊ amando ſiue agendo faamꝰ borſu.

] ((De vecimo artieululululuo.
S — Knctam eccleſiam catholicaz. Munc articulũ deſcripſit
MPeatus Simon qui dictus eſt ehananeus frater Tacobi
minoꝛis ⁊ cõſanguineꝰ ſaluatons.Sciẽoũ ꝙ ille articulu s ſic
intelligic᷑.i· credo in ſpmm̃ſanctum eccleſiĩ catholicam ſancti⸗

ficantẽ. Ftem ſciendũ ꝙ eccleſia· i · ongreg atio fideliũ ⁊ quili

pet homo in gratia exiſtẽs eſt membꝛũ eccleſie ⁊ xpᷣs ẽ caput

Vnde epbᷣ. v.· Vir eſt caput mulieris/ſicut xpũs ẽ caput eccle
ſie · Et illius coꝛpis anima eſt ſpũſſanctus:quia ſpũs eſt qui
viuificat· Ttem ſciendũ ꝙ fides catholica eſt vna.qð patet ex

hoc q; om̃s xpᷣiani p̃cedẽtes ⁊ ſeq̃ntes vnã
xpᷣiani illa eredebant futura q̃ nos credimus p̃terita · vtputa

tes vnã hũerũt ⁊ habebüt

—
Dos

ſurujnm

diſnus in

Multiant
certeslin
ſe
toneſalu
pormila
clasſ⸗

in arca te

(ytrzanm

Gtneccle⸗

ter. DPrimo

ſutd ecde
1earabtere

quntüad

roctoe

ſeſſet un
god ſa
ediate
lſed plen

olttudins
fdeleh
Ps ſpicu

Eppenta pin

Ptez
eltRme
lemathra
tpinnm
umidicabe
ltdeet ſnr
deret ſincg
er. ſal 1 D

curgſliſ
meſhen e

Dt nein
litdenſni

liuwgirſ

dügſinn

=
intulneo e⸗

tcnen

„

rnattO

ſl.Tulensſn
hoſpiſſnch
Nnnur Vd
yntqnſt
Uoſretagen

N
o

clitnc

sfrmrun

Nemallft

pDGSMBOLO XDOSTOLORVN-.

——
..

ipſi credebant erplicite vel implicte ſiliũ dei naſ. cituruz paſ
ſurum moꝛiturũ reſurrecturũ celum aſcenſurũ· hec omĩa ere
dimus iam facta· ſcʒ filiũ dei incarnatuz paſſum c. Bern.
Multi ante ſaluatoꝛis aduentũ deũ oĩpotentẽ timẽtes:⁊ dili
gentes ſue ſalutis gratiſſ imũ ꝓmiſſoꝛẽ: credentes ĩ ꝓmiſſiõe
fidelẽ: ſperãtes certiſſ imũ redemptoꝛẽ · in hae fide ⁊ expecta⸗

tio ne ſaluati ſunt · licet quãdo ⁊2 quali 2 quo oꝛdine ſ- alus re

pꝛomiſſa fuerit ig noꝛarẽt Tgitur eccleſia dici᷑ vna extra quã

nullus ſaluat᷑ a intra quã nullus damnat᷑. Hoc figuratũ eſt

in arca noe in qua om̃s qui fuerunt ſaluabantur. ⁊om̃s qui
extra eam fuerũt ſubmergebant᷑ Igitur ꝑiculoſum eſt valde

quantüu ad merituͦ.
excõicatõem· Qui in aliquo pꝛedictoꝛũ ſcienter moꝛtuus eſſet

aliquod ſacrificiũ offerendũ.

cramenta virtutẽ habent .

extra eccleſiã eſſe ·

Preſcinditur aũt quis ab eccleſia triplici

ter. Drimo ꝓpter quod eũq; pctm̃ᷣ moꝛtale · qꝛ licʒ peccatoꝛes

ſint ð eccleſia quãtũ ad numerũ ꝓpter xpᷣianitatis ſignaculũ
caracterẽ qᷓ; in gepeſt mo cõſecuti ſunt·tamẽ nõ ſunt viui
Becundo pꝛopter hereſim. Tercio ꝓpter

nõ eſſet cum ſidelibus ſepel iendꝰ. nec eſſzʒ pꝛo eo oꝛandũ nec
1 Secũdo eccleſia dicit᷑ ſancta
Hoc dici᷑ ad differentiã eccleſie malignantiũ que nõ elt ſan⸗
cta ſed puerſa. Pſal· Odiui eccleſiam malignantiũ · Sed ecele

ſia catholica eſt ſancta pura·que quidẽ ſãctitas attẽdat᷑ ad

ſimilitudinẽ eccleſie material'ꝗqᷓ cuʒ cõſecrat᷑ lauac ⁊ inungit

ipſius xp̃i cuiꝰ virtute ·ſ. paſſionis chaiſti baptiſmus ⁊ alia ſa
nta virtute habent. Item fideles xp̃ᷣi vngunt᷑ vnctõne
ſpũali: hec aũt vnctio ẽ ſpũſſ. ancti gratia· Simile eſt de hoĩe
ſicut de aere · in die em̃ ſ empꝑ eſt claritas niſi ſupueĩat nebula
ſie in anima hoĩs ſempꝑ eſt gratia ſpũſſancti niñ ip̃am expel⸗
lat ꝑ ĩmundiciam peccati · Dedi mat᷑ em̃ ſpirituſſanctus cum
ĩmũdicia habitare. Tuxta lud (hue cõicatio lucis ad tenebꝛas
Et dicit᷑ ſancta qꝛ deus eã inha bitat. Pſal. Dñe domuʒz tuam
decet ſanctitudo Apls · i.col.iii.Neſcitis qꝛ templũ dei eſtis

Sic fideles loti ſunt in virtute illius aque qᷓ exiuit de latere

Luce. Templũ dei inter vos eſt Tecrdo ðꝛ cat holica · i· vni

uerſalis · Brimo quantũ ad locũ:qꝛ ꝑ totũ mundũ pꝛedicat᷑ ·

NNE. DG SIMBZOLO. 0STOLO.
Rom̃ pꝛimo. Eides veſtra annunciat᷑ in vniuerſa terra. ſal·

nullus abücit᷑ ſiue ſit iuuenis ſiue ſenex ſiue maſculus ſiue f⸗

In omné terrã exiuit ſonus eoꝛũ · Scdo quantũ ad ſergm.g
fe

mina. Tercio quantũ ad tempꝰ·quia omnes fideles qui fue⸗

runt a pꝛincipio abel iuſti 1 qui vſqʒ ad finem mundi erunt:

hos cõtinet eccleſia a durabit ip̃a etiã vſqʒ ad finem mundi ·
Quia regnũ eccleſie eſt firmiſſimũ· ex quo nõ eſt ſubuerſum

ptprannos ·ſ.neronẽ dioclecianũ arrian ũ iulianum qui foꝛ⸗
tiſſime impugnauerũt eccleſiã · 1 conati ſunt eaʒ exterminare

Sed qnto illos fideles martiriʒauerũt: tanto plꝰ multiplicati

ſunt ſicut filii iſrabel a pharone oppꝛeſſi plus fuerunt multi
plic ati · Exodi · i. Imo nec anticriſtus pꝛeualebit cõtra eam ·ſ.
eam ex toto exterminando· Vnde Mathᷣ·xxviii· Ecce ego vo⸗
biſcũ ſum vſq; ad cõſũmatõem ſeculi ſed poſt cõſũmatõem
tunc remanebit in celo· Sed iam eccleſia ſancta diuiſa ẽ ĩ tres
Vna eſt ĩ mundo· alia in purgatoꝛio · tercia in celo hoc deſi⸗
gnatur in diuiſione hoſtie que i

(De vndecimo articulo.
nctoꝛum cõmunionẽ remiſſionez peccatoꝛum· Hunc
articulum ſᷣm Heinricũ de firmaria poſuit fudas tha⸗
ddẽus frater ſimonis ⁊ iacobi. Dro quo ſcien dũ ꝙ ſanctoꝛum
cõmunio eſt bonoꝛũ ſpiritualiũ ꝑ ſanctos acqinſitoꝛũ cõgre

gatio · Vnde inter alia que ſunt nobis credẽda etiã ſpecialiter

eſt credẽda cõmunicatio ſanctoꝛũ in eccleſia :nam om̃s pecca

toꝛes exiſtẽtes ſine peccato moꝛtali ꝑticipes ſunt oĩm bono⸗
rum que fiũt in eccleſia per quodlibet membꝛũ eccleſie · Sicut
ſi candela accendat᷑ ꝓ aliquo ſpecialiter: oẽs qui cum illo ſũt
beneficiũ candele ꝑeipiunt . niſi ĩ viſu impediant · ſcʒ obſtacu
lo peccati moꝛtalis qð obtenebꝛat ĩtellectũ inficit affectũ ·
uxta illud pſal. Partiapẽ me fac deus omniũ timentium te.

Bati adt mare cõmunia ſunt bona eccleſie eſt caritas Vni
tas fideliũ· Quia caritas nõ querit que ſua ſunt:ſed quod vii

le eſt ⁊ bonũ multis. Tdeo ipᷣa eſt diſtributrix bo noꝛũ q̃ fiunt

in ecleſia: O bonũ eccleſie ĩ ſingula mẽbꝛa coꝛꝑis xp̃i miſtici
diſtribuat᷑: poteſt declarari ꝑ tria exempla · Primũ eſt in hoĩe

n tres ptes diuiditur ĩ miſſis

lcente⸗

16

cum abus

Gecundume

trachusdiun
gempläen

radosl
tfuang anpt⸗

iſöm

(iſtitis am

(cſepcape
gete giſca⸗
Piumsu

nepuenunt

gi mortuord⸗
aceſte ſan
Periercleß
uattuor ti

hoſup ii,

i,6 parte

ſeng ecctelia

ſcͤfellusn
amptean

ßfſiue ſit

foen- Nip
Mbepniſn
eltnotta
ipſente
Atencioo
ſonnünt
gupuan
quodeſtne
deſpergede
meneſtq
miſloyen

W
ent dem

nrün ſame

emnalaſe

8Rdee⸗ —*R

emmundtene

onen ☚CU

ulunen giſe

tetzetentnn.

plekgin

1fuenuenet

bit cötran

ni baeeg

töfünn

ſchrduuitein

in dowe

dubiarinl

ortal⸗
”H””

=

SS

=

peſatkot 1

4

puͦg ſninn

,1

guſimmi
namm oief
ſurränen
bündn
mant
niſg
jtnat in
iüanonmnt
e arrot
ntſgn
poaiite
e lini

mitti

S=

=

—
S

——
—,
=
— —

1
17

= = = ——

SS
☛ =

rEr

1 cõfeſſus faciat illud ꝓ quo indulgentia ẽ data ·

ſiue ſit moꝛtale ſiue veniale poterit ꝑ verã penitentiã reꝑari:

men eſt quod mederi non pote

DG SIMBOLO

cum dbus bene fuerit digeſt“: dirigitẽ ad ſingula mẽbꝛa ſana
Secundum exemplũ eſt in arboꝛe in qua humoꝛꝑ radiceʒ at⸗
tractus diuidit p ſingulos eiꝰ ramos ſaltẽ nõ aridos · Terciũ

exemplũ ẽ i fonte emanãte q; diuidit᷑ in multos riuulos nõ

obſtructos· Qñ aũt ab hoĩe aliqð membꝛũ vl ab arboꝛe aliqs

ramꝰ amputat᷑: ad illũ nõ mittic nutrimentũ · ſic qñ ab ecclia

aliqſ p̃ſcindit᷑ ꝑ hereſim aut inobedientiã aut excõicatõeʒ ſeu
caritatis amiſſionẽ · tũc pꝛiuat᷑ ſan ctoꝛũ cõione ⁊ bonoꝛũ ec

cleſie ꝑticpatõe· Et hoc qubet xp̃ianoꝛũ debet abborꝛere 2 fu
gere. qꝛ ſic abſciſus ẽ ĩ ſtatu damnatõis: ⁊ oim bonoꝛũ ecclie

pꝛiuatus Sunt aüt tria pᷣſidia inter alia que a ſanctoꝛũ cõio

ne ꝓueniunt l ĩdulgẽtia pꝛelatoꝛũ · pꝛeces ſanctoꝛũ ſuffra

5

gia moꝛtuoꝛũ Vñ ſciendũ 3 indulgẽtie veniunt de theſauro
eccleſie ſanctoꝛũ cõione· Hunc theſauruʒ habẽt diſpenſare

plati ecclie plꝰ a minus buic iſti dĩdoſm cauſã rationabilẽ
Quattuoꝛ th requirunt᷑ ad hoc ꝙ indulgentie valeãt ſjm ſẽm

Tho · ſuꝑ iiii · di . xx· Duo ex parte dantis 2 duo expre laſapi
tis · Ex parte dantis requirit᷑ autoꝛitas ⁊ cã rõnal ilis ſcz vti
contritꝰ
Quo ad
ſeðdam ꝑtẽ articuli ſez remiſſionẽ peccatoꝛũ eſt tenendũ ꝙ; oẽ

litas eccleſiaſtica · Ex ꝑte ſuſepiẽtis etiã duo · · vt ſit

petm̃ ſiue ſit actuale ſiue oꝛig inale in eccleſia põt remediari 2

mederi. Nã . baptiſmũ tollit᷑ om̃e pctm̃ in baptiſato nõ ficte

iue hic qui rite baptiʒat ſit adultus ſiue puulus.

accedente.

Poſt baptiſmũ aũt quotiẽſcũqʒ quis lapſus fuerit in pet m

7

Ergo firmiter quilibet credere debet ꝙ in eccleſia catholica

eſt remiſſio oĩm peccatoꝛũ in nulla alia ſecta.ꝗ: extra eccle

ſiam nõ ẽ ſalus· Et cõtra iſtũ articulũ faciunt hoĩes deſperati

qui ppter magnitudi nẽ vel multitudinẽ peccatoꝛũ deſperãt
quod eſt mayximũ pctm̃ · Vnde yſidoꝛꝰ de ſi umo bono.· Deſpe⸗
ratio ẽ peioꝛ omiĩ pctõ . Vnde etiã augꝰ ſuꝑ ioßem · De n emie
ar ſolu

deſperandũ eſt dum ẽ in hac vita· ſolum em̃ deſperatõis cri
ſt· Ergo credere debemus re
De duodecimo articulo·

miſſionem peccatoꝛũ ·

“”MVVs V Frnis reſurrectõem: a vitam eternã· amẽ Munc articu dnn
. Mü ponit beatꝰ mathias apls · vbi duo tãgit· Primo ge:· ne⸗
neralẽ rei urrectõeʒ vbi dieit carnis reſurrectõʒ · Scdðo eternã
glam dicẽs vitã eternã· Qirca pꝛimũ notãdũ ꝙ oẽs hoĩes ſił d
reſurgẽt in nouiſſimo die · Vñ ioh· v. Venit hoꝛa in qua om̃es hie⸗ 4
qui in monumẽtis ſunt audient voceʒ filii dei qui audierint fenit
vinuent . ktem apls · i · ad chorin · xv· Omnes quidẽ reſurgemus i dn
Vnde credendũù eſt omĩ chꝛiſtiano ꝙ quilibet homo idẽ in nu s
mero reſurget cũ eodẽ coꝛꝑe in quo iam viuit · Vnde iob · xxx· edea
Rurſũ circùdaboꝛ pelle mea:⁊ in carne mea videbo deũ ſalua und

toꝛẽ meũ quẽ viſurus ſum ego ipᷣe ⁊ nõ alius Ad denotãduʒ ſin

bapßs

identitatẽ ꝓpꝛii coꝛꝑis. Quãus em̃ coꝛpꝰ ĩ enerẽ in pulue

rẽ redactũ ſit: tamẽ oĩa iſta que ſpectant ad cõplementũ coꝛ
poꝛis redibunt: idẽ coꝛpus reſurget.Et eadẽ ania illius ho

minis hoc idẽ coꝛpus ſibi aſſumet ⁊ ei cõiunget᷑ Moc patʒ qꝛ ð
ſi homo q meruit debeat pᷣmiari vt iuſtuʒ ẽ: neceſſe eſt vt de
coꝛpus eadẽ anĩa in reſurrectõe iterũ cõiungant᷑ que pꝛius
fuerũt ſimul cõiũcta dum viuerent ante moꝛtẽ. Nam ſi anĩa
aliud coꝛpus aſſumeret non eſſet reſurrectio: ſed noui coꝛpis
aſſumptio. Ex hoc patet ꝙ idẽ coꝛpus in nuo cuiuſlibʒ electi
qð nuc ẽ groſſuʒ moꝛtale coꝛruꝑ tibile defectuoſũ obſcurum 6
paſſibile 2 graue: hoc erit in reſurrectõe ĩmoꝛtale ſubtile ĩcꝛo. nct
ruptibile ſine defectu clarũ impaſſibile ⁊ agile· Et dico no⸗ deuſuſa
tanter cuiuſ libʒ electi · quia coꝑa repꝛoboꝛũ erunt valde paſ Inttis,
ſibilia groſſa ponderoſa obſ. cura. Sed quereret qᷣs de etate pecci
reſurgentiũ quantitate Reſpõdetur om̃es in eadẽ etate re uſerrzt⸗
ſur gent ſicut yp̃i qui fuit. xxxiii · annoꝛũ quaſi dimidi. Sie ĩ ſtnſe
eadem etate om̃s reſurgemꝰ tam ſenes q́; iuuenes. Et in illa Nicked

quãtitate ſtature reſurget vnuſqͥſq; quã tũc habuit vł habu eala
iſſet ſi ad dictã etatẽ ꝑuenit vl pueniſſet ſine impedimẽto ſui 2”ò”M
ſtatus Vñ apls ad eph. iiii · Donec occurramꝰ in virũ pfectũ ſcn
X in menſurã etatis plenitudĩs xp̃i · ¶ Quãtũ ad ſcdaʒ ꝑtẽ iſtiꝰ pollint
articuli vbi diat · Vitã eternã· Sciendũ P.quiliber homo debʒ itrzn
credere vitã eternã que vita ip̃e deus ẽ· Tohᷣ.xiii Ego ſuʒ via lhei
vitas a vita · Et iõ aĩa q̃ ſꝑ erit cõiũcta do ſꝑ hẽbit vitã eterrrnn

051

chemn
Poes högſ
Uinquuoe
guandian
iningemn
bonoden

Prdenen.

debodeiſtn
Rddenrin

e ue

1

Penmio⸗
eamin laale
llorpre
aeſſeelro⸗
gepent

„Non ani

ſotwict

aiuſtpzte
voſüchunn

kaleſchitin

le Etden⸗

funt eg

ntcNer
nepictren
. ndidt

harfi
nponin

——
=

Et nota ꝙ vita eterna oĩbus bonis abundat. Et ideo ẽ finis

oim deſiderioꝛũ noſtroꝛũ. Nã ĩ vita eterna ſenſus delectabit᷑

intellectꝰ illumĩabit᷑ · affectꝰ quietabit᷑ · appetitꝰ ſatiabit᷑. Vñ

aug'. li · ii · de ciui · dei . O care illã vitã amplecti debuiſti vbi ẽ
vita ſine moꝛte · lux ſine tenebꝛisiuuenectꝰ ſine ſenectute· pax

ſine diſcoꝛdia· vo lũtas ſine iniuria· reguũ ſine cõmutatiõe
nᷣ amittit᷑ · Vñ ioh̊.xvi.Caudiũ veſtrũ nemo tollet a vobis ·. Et

gulis dicẽ qꝗ̃ᷓ ibi erũt deficit humanꝰ intellect

nõ ſolũ hũanꝰ
ed etiã angelicus · Aplo atteſtante q̃ ait· i · col.ii. Qð nec ocu

lus vidit nec auris audiuit nec ĩ coꝛ hoĩs aſcẽdit deꝰ abſqʒ te

q̃ p̃paraſti diligẽtibꝰ te · Vñ etiã pſal. Qm mille anni ãte ocu
los tuos ſiẽ dies heſterna q̃ p̃teriit · Ad quã vitaʒ nos ꝑducat

iÿßs yp̃s manie filius qui ſine fine viuit 2 regnat. Amen.

vnctio ·
ad ea ſuſcipiẽda ꝓ loco ⁊ tꝑe· Reliqua duo ſũt ſacramẽta vo
luntatis ·ſcʒ oꝛdo ⁊ matrimoniũ · Querit᷑ vtrũ ſacramẽta debe
ant peccatoꝛi bꝰ dari g Reſpõdeo ᷣm rapmũdũ. ꝓpter occul⸗
ta peccata n õ poſſunt ſacram̃ta denegari alicui niſi ꝑ ammo

(Encpit tractatus de ſeptem ſacramentis

eramenta ſunt ſeptẽ ꝗͥ deus inſſituita quo N
Wiibet ſacramẽto dat᷑ gratia digne recipiẽti ipᷣm

ſDaafcramentũ · Querit᷑ ꝗᷓ ſunt ſacramẽta neceſſita
mus · confirmatio. euchariſtia:. pnĩa.⁊ extrema
1 dicunt᷑ neceſſitatis qꝛ ſũt in p̃cepto ꝛ tenet᷑ quilibʒ

nitionẽ ſecretã in ſpeciali vel publica factã in generali · vt pʒ
de cõſe · di · i · non ꝓhibeat · Exiſtens autẽ in pctõ moꝛtali ſiue

occulto ſiue manifeſto moꝛtaliter peccat recipiendo. vt patz
di xl · multi. 1· xcv · illud · xi · q· iii · audi · Similiter ⁊ miniſtrans

ſacramenta in pctõ moꝛtali peccat moꝛtaliter · Querit᷑ vtruz
poſſint iterari ſacramẽta? Rñdeo · tria ſacramẽta nõ poſſunt
iterari · ſeʒ baptiſmꝰ ⁊ cõfirmatio ⁊ oꝛdo:qꝛ in collatõe cuiuſ

libʒ triũ p̃dictoꝛũ impꝛimit᷑ caracter aĩe:qͥ etiã ꝑ moꝛtẽ ñ põt

7

SNRHI. DG SWCRNMENA. EBDTE.

ab anima ſepari · Vnde ſiquis reſuſcitaret᷑ nõ eſſet rebaptiʒã⸗
dus nec recõfirmandꝰ nec reoꝛdinandus. Secus de quattuo:

aliss ſacramentis· Vnde hugo de ſancto victoꝛe dicit · Si laʒa

rus poſt reſuſcitatõem voluiſſet reſumpſiſſe vxoꝛẽ ſuã · opoi

tuiſſet ꝙ de nouo cõtraxiſſet · Vñ ꝑ moꝛtẽ ſoluit᷑ matrimoniũ

Similiter euchaꝛiſtia 1 penitẽtia extrema vnctio reiterant᷑.
(De pꝛimo ſ. acramento ſq; baptiſmo.

2

K

taliter in baptiſmo tollit᷑· Sicut pharao pꝛus flagellatus eſt
populo nõ egreſſo de egipto· Et poſtea populo egreſſo tota
liter in mari rubꝛo(qð eſt figura baptiſmi)eſt ſubmerſus·
Querit᷑ ptrũ om̃es teneant᷑ ad baptiſmũ ? Rñdeo ſᷣm tho· in ·
iiii · di · vi. Quilibet tenet᷑ etiã ſanctificatus ĩ vtero ꝓpte r tres
ratões· Primo quidẽ ꝓpter acquirendũ caracterẽ quo adune
tur populo dei · Et quaſi deputet᷑ ad ꝑcipienda diuina ſacra⸗
menta. Secũdo vt ꝑ baptiſmi ſuſceptõem paſſioni xp̃i coꝛpo
raliter cõfoꝛmet᷑ · Tercio ꝓpter bonũ obediẽtie:qꝛ pᷣceptũ de
baptiſmo oĩbus datũ ẽ. Toh̊.iii· Niſi qͥs renatus fuerit ex aqᷓ
⁊c · Querit᷑ vtrũ baptiſmꝰ aq poſſit ĩ 4
ſm petrũ de tharẽtaſia ſᷣm cõem legẽ nõ põt ĩ ꝑuulis ſupple
ri cũ nõ poſſint hr̃e vſum liberi arbitrii· Sed ſi ꝓ xp̃o occide:
rent᷑: pie credit᷑ ꝙ ſaluarent᷑ ſine baptiſmo aqᷓ In adultis aũt
poteſt ſuppleri ꝑ baptiſmũ f laminis ſiue cõtritõis: ⁊ baptiſ⸗
mũ ſanguĩis.i.martirii · Et hoc in tellige qñ ẽ articl's nccitatis
Querit᷑ vtrũ puer ĩ vtero exiſtẽs poſſit baptiʒari? Rñdeo ſᷣm

ſẽm tho. vbi ſup̃· nõ põt· Quia tal do notꝰ ẽ nõ eccle. nec ſub

iici p̃t oꝑatõi mĩſtrorũ ecclie · Vnde augꝰ diẽ. O ſiẽ qͥ nõ viyit
nõ põt moꝛi: ita q natꝰ nõ fuerit nõ põt renaſci. Non dẽt aũt

mater ſcindi vt puer poſſit naſci ⁊ baptizari· Quia ſe cun duʒ

iquo ſuppleri ’Rñdeo

Mc

Aptiſmꝰeſt pꝛimũ ſacramẽtum ⁊ ianua oĩm ſacramen
tonm . etiã eſt fundamentũ oĩm ſacramentoꝛũ quia
nulli cõferẽ ante ip̃m ĩ eccleſia aliquod alioꝛũ ſacramentoꝛũ.
Querit᷑ quis ſit effectus catheciſmi? Reſpõdeo ſᷣm tho ·ĩ · iii.
di vi. Q exoꝛciſmus hẽt effectũ in coꝛꝑe ⁊ in anĩa.qꝛ minu it
poteſtatẽ demonis ne poſſit tantũ in hoĩe ſicut pꝛius: ne ba-
ptiſmũ ⁊ alia bona ĩpediat· Sed p̃dicta poteſtas demonis to

fßmno⸗
ſn ummd.
fmiie
mortisp
gliſ
ganue
timi
Pnmne
terebape
bapthot
teruber
ſenin
nores
wiepatt
aopr
ge Nr
centeg
ſuerben/
d/Tals
pollitde
ologose
virſuen
buprane
Preöſent
neſentevi
nus debe⸗
hagseſt
mnocinten
tuntipoe
D voconn
baptlmn
nauentu
pamor
fiam qu

inſwnme

wimiqnu
Cranenni⸗
zntiii
1 mintt
peins nenn
demong,
almnus
egreſott
eſahnaſe
vfntvin
nppefti⸗
igonmne
diumn n
nitöaepr
Pögin
ſuentan
gen Hior
uulsyrt
jeme .
pltsni
Erbopn

uncön

bini
cleͦntſl

ifin

Von Net AH
ſeane

DE SC.

ip̃m non ſũt facienda mala vt eueniãt bona · debet tñ ſecindi
ſi iam defuncta eſſet: puer adhuc ĩea viueret · Querit quid

faciẽdũ eẽt qũñ apꝑeret aliqð mẽbꝛũ pueri:⁊ timeret᷑ ĩminere

moꝛtis ꝑiculũ æ Reſpõdeo ꝙ in tali ꝑiculo egreſſa ꝑte pꝛinci
pali · ſ· capite baptiʒari debet · ſz ſecus ẽ de alus partibꝰ. vt de
manu vel de pede · quãuis nõ noceat ſi ille ꝑtes aſꝑgant᷑ ba⸗
ptiſmali aq qꝛ dĩna miſericoꝛdia nõ eſt artanda· Et ſi poſtea
plenarie naſcat᷑ tunc ſub cautela bapti ſet᷑ ſub hac foꝛma.Nõ
te rebaptiſo ſi es baptiſatus · Sed ſi nõ es baptiʒatꝰ: tũc ego
baptiʒo te ĩ noĩe patris ⁊ filui ⁊ ſpirituſſancti · Scie ndũ ꝙ ma
teria baptiſmi ẽ aqua pura naturalis · Vnde baptiſmꝰ nõ põt
fieri in vmo. nec ĩ cereuiſia · neq;ʒ in vrina· neqʒ in aliquo alio
liquore · Sed foꝛma verborũ baptiſmi ẽ hecgo te baptizo ĩ
noĩe patris ⁊ filii ⁊ ſpirituſſanci· vt patʒ extra de baptiſmmo

caxlo pᷣmo·⁊ſine his vᷣbiſ nõ poteſt fien baptiſmꝰ· Sciendũ
ꝙ ille vetule que pueros baptiʒant in articulo moꝛtis ſic di⸗
centes ĩ vulgari · Soltu leben ſo ſie dir das ein bat · ſoltu aber

ſterben ſo ſie es dir ein douff· In noĩe patris ⁊ filii ⁊ ſpũſſan

cti· Lales mulieres cũ talibꝰ verbis nõ baptiʒan Querit qui
poſſit baptiʒare 5 Rñdeo debitꝰ mĩſter baptiſmi pᷣm oẽs the
ologos ẽ ſacerdos. Sed in neceſſitate qlibet põt baptizare ſů
vir ſiue mulier fidelis ſiue infidelis · dummõ habeat intentõʒ

baptizandi: 1 ſ. eruet foꝛmã eccleſie · Sʒ tñ clericꝰ nõ dẽt bapti

zare pᷣſente p̃ſbitero neq;ʒ lapcus p̃ᷣſente derico.neq; mulier

pꝛeſente viro · Vt pʒ de cſe · di · iii · mlier Querit᷑ vtrü baptiſ

mus debeat ꝑ aliqð tẽpus differri ?g Rñdeo ſm beatum tho·

Magis eſt laudabile ꝙ; huer quãcitius põt fie ri baptiʒet᷑· Dri
mo q interim moꝛi poſ

31 dãanaret᷑ · Scðo qꝛ demões nõ hñt

ad nocumẽta ſpiritualia neq; ad coꝛꝑalia (Quis elt effect?

tantã poteſtatẽ ĩ baptiʒatis ſicut ĩ nshepe⸗ atis: neq; quãtũ
baptiſmi? Reſpõdeo ꝙ baptiſmꝰ habet multiplices effectꝰ

de quibꝰ aliquos hic dicaʒ· Drimus eſt ꝙ baptiſ mus (õm bo

nauenturã ſuꝑ. nii · di. iii · ) digne ſuſcipientibꝰ delet oẽm eul
pam oꝛiginalẽ moꝛtalẽ venialẽ· et reſtituit pꝛimariã ĩnocen
tiam quo ad anĩaʒ · Hoc ꝓbatur quia ſi ſic moꝛer et ſtatim ad

C

celum euolaret · Sed hoc nõ fit niſi omĩ culpa deleta · igit᷑ ꝛc.

Secund“ effectus ꝙ ignẽ infernalẽ etiam purgatoꝛii ex

tinguit quantum ad ip̃m baptiʒatũ: vt decetero ignis infer⸗
nalis vel purgatoꝛiꝰ nõ poſſit in eũ: niſi ip̃e poſtmodũ peccã
do reaccendeèt eũ cõtra ſe· Vnde admirãda ẽ fatuitas illoꝛuʒ qᷣ
poſt baptiſmũ peccãt
reaccenduͤt. C
factõeʒ ꝓ pcts quã homo ĩ p̃ᷣſenti de
re · vt pʒ· quia ſi aliqs infidelis iudeꝰ vel paganꝰ mille annos
vixiſſet: ⁊ oĩ die mille pctã moꝛtalia cõmiſiſſet:ſi cõteritur et
fidẽ ſuſe cehit: ſie cũ deuotõne baptizatus fuerit: tunc nulla

yvynia ſati factoꝛia ſibi ĩponenda eſt ꝓ oĩbus peccatis ſuis.qꝛ
S baptiſm vol ie oom ſasꝶ ſfactõeʒ · Et ſi talis ſic poſt baptimmũ
moꝛeret᷑: ſtatim ad celũ euolaret. ¶ Quartꝰ effectꝰ ẽ ꝙ fomi
tem mitigat . qꝛ in baptiſmo dat᷑ homĩ gratia ad ſuppimẽdũ

fomitẽ peccati · Sed diceret qs quare baptiſmꝰ nõ delet oẽm

fomitẽ peccati: ſicut delet omẽ pctm̃ oꝛiginale de quo fomes

ꝓcedit ? Reſpõdeo ꝙ ꝓpter fragilitatis ꝓpꝛie cognitõem et
ꝓpter nr̃am hũilitatẽ. tob.vi · Que em̃ foꝛtitudo mea vt ſuſii
neã æ&at vt ĩuocemꝰ diuinũ auxiliũ ⁊ dei mĩaʒ vt pᷣſeruet nos
ercitatõeʒ. ſ vt reſiſtamꝰ viciis ⁊ cõcupiſcẽtiis carnalibꝰ.⁊ ſic
habeamnꝰ materiã exercẽdi vᷣt utes ⁊ merẽdi glam · Vñ greg·
Tẽptatio cui nõ cõſentit᷑ non ẽ pctm̃:ſʒ eſt materia exercende

vtutis· Ambꝛo· ſuꝑ lucãNemo poterit coꝛonari niſi vicenit ·
nemo aüut põt vince niſi ante cert auerit · Vnde dẽmꝰ vinliter

pugnare còtra carnẽ nram: ⁊ cõtra ea vicia ad q̃ naturaliter ĩ
cdinati ſumꝰ ſiue ſit ira ſiue inuidia ſiue luxuria: Vnde bern ·

Quotiẽs reſtiteris totiẽs coꝛonaberis. Et vt multas coꝛonas
mereamur: tũc fomes peccati in nobis manet 1 non delet ex

toto ĩ baptiſmo quãuis mitiget᷑· Quꝛĩt⸗ effectꝰ ẽ a poteſta
tate diaboli liberatio.q; baptiʒatꝰ ex toto a poteſtate diaboli
eripit᷑: vt de cetero nõ poſſit diabolꝰ in eum· niſi ꝑ. cõſenſum

pctĩ ſe ei ſubiiciat· Vnde bern·ĩ quodã ſermoneHõt inimicꝰ

excitare tẽptatõis motũ: ſʒ in te eſt ſi volueris dare ſeu nega

Peccãt cũ voluntarie ignẽ ĩ pꝛopꝛiuʒ ſubiectů
Fercꝰ effectus q; bai mꝰ delet omnẽ ſatiſ⸗
eret ꝓ pctĩs ſuis eyxple

0e

fe cſenſu

hoien t
Vndug
poteſe

Mus ven
ci Diwo

frlſlmncin
Mde totA
clnvene

aunrpuip

ytonpn

tiqener
rentliet
useg⸗

nbaptge
ns cedat⸗
Quucrar

beptiſno⸗

ula aſtoe
bominab
Vuntogf.
Monücar.

us erit e
icfiata
or lrhie

rntan

om die
tonnden
cöltnche

tur pri⸗

Etthommg
Abapt⸗

coſſtre

Matres

W

Nenttt
npungran
ogns ſ
oſtrodt dar

1

pzſlri,
tonniſt
äsſseppe

mheinog

ſcötenne

e tune l

teſts ſis
ſbinſmn
ſichigfon
Dſapunen
vpo deletoi
deqlo ſonn

— = —
—

gnitent

Omeayt ult
Nßenernon
kipoſeer

rnalbeſt.

m⸗ Migeß
enaeneneme
nin went

den nnuter

nuuriteri

Pnde bert

cMAöect
tutiziin

ms cedat ad magnũ honoꝛẽ: malis aũt ad magnã confuſione
Quia caracter oſtendit ꝙ ipſi ſeruituti xp̃i ſe ſubdiderunt:⁊ ĩ

re cõſenſum · Ergo diabolꝰ eſt ſicut canis ligatꝰ qui põt erga
hoiĩem latrare: ſed nõ põt eũ ledere niſi velit ad eum accedè·
Vnd aug? ſup pl l Diabal Pleruq; vult nocere ſzʒ nõ põt.

—

q; poteſtas eiꝰ ẽ ſub poteſtate dei · Na ſi tãtũ poſſʒ nocẽ dia

bolus quantũ vellet: aliqs iuſtoꝛũ nõ remaneret· Ambꝛo. ſup

lucã. Diaboluʒ nocere nõ poſſe cognoſcas. ¶ Sextus effectꝰ

elſt ꝙ hoĩem efficit templu dei· Quod ſignatũ eſt in hoc ꝙ ſpi
rituſſanctus deſcẽdit ĩ ſpecee columbe ſuꝑxpᷣm baptiʒatuʒ.

vnde tota trinitas mãſionẽ babet in baptiʒato. Tohᷣ·xii ·
eum veniemus 1 manſionẽ apud eũ faciemus. Ergo male fa

aunt qui poſt baptiſmũ ſcienter moꝛtaliter peccant· Expel⸗
cunt: qui expulſus antea

dare miſi eternum ſuppliciũ 1 omnia mala. ¶(Septimus efe

ctus ẽ ꝙ caracterẽ ſpeimier eſt idelibilis. quo caractere xpᷣia
ni baptizati a non chꝛiſtianis in die iudicii diſcernent᷑ Et bo⸗

honoꝛẽ: malis aũt ad magnã confuſionẽ

.

baptiſmo diabolo ⁊ eius põpis renunciauerũt· Oꝑa em̃ eoꝛũ

mala aſſociata car acteri oſtendũt ꝙ infidelibus deterioꝛes 1
abominabilioꝛes facti ſũt pꝛopter iniuſticias ſuas· Vnð aug.
Quanto gradus altioꝛ tanto caſus decliuioꝛ · Sed qꝛ chꝛiſtiani
ꝑ ſignũ caracteris ſunt ſuꝑ om̃s infideles exaltati· ergo eoꝛũ
caſus erit eoꝛum maioꝛ cõfuſio. ¶ Octauꝰ effectus ẽ ꝙ fuliũ
dei efficit ad quod ſignandũ ſuꝑ xpᷣm baptiʒatum audita eſt
vox Ula bic eſt ctu uo el

ox il filius meus dilectus Ex quo elicit᷑ cum quanta
diligentia nutriendi ſunt tales fuu ſummi regis Quia ſi cuʒ

omri diligentia nutriuntur filii comitum vel regum terre
noꝛum . QCum quanta diligentia nutriendus eſt puulus quem

cõſtat eſſe filium dei5 De Uis gui ſunt in adulta etate: neſci
tur vtrũ ſint fili dei vel filii diaboli· Eccleſiaſtes nono. Neſ⸗
cit homo an amoꝛe vel odio dignus ſit · Sed de paruulo qui

eſt baptizatus; quinon dum eſt in etate ꝙ poſſit peccare

conſtat ꝙ eſt flius dei · Vnde multum peccant mulieres 2
matres que male tractant pueros ſuos maledicendo ipſis

xXHI. DG SNCBRBSNI. EDTISSD.

qð nullo mõ licet Sʒ enerater ter tractandi ſũt ꝓpter reuerẽtiã

dei: qui eos inbabitat· ¶ Nonus effectus eſt celi apꝑtio· Et ĩ
hoc oſtẽdit᷑ magna vᷣtus baptiſmi ꝗ cũ ĩ terra exhibeat᷑ ĩ celo
tñ oꝑact᷑. Ad deſignãdũ hũc effectũ baptiſmi voluit dñs celũ
apiri cũ baptiʒaret᷑ a kohe baptiſta ĩ ioꝛane vt in hoc oſten⸗
deret᷑ ꝙ quãcito baptiʒatus ĩ innocẽtia baptiſmali decedat:

euolat inueniẽs ſibi celũ ſꝑ aꝑtũ·cũ ante b aptiſmũ hoĩ adul

to ĩfernꝰ fuit aptus ⁊ puero ꝑuo limbꝰ. Ex quo patʒ qnta ſit

fatuitas mulierũ que incõſolabiliter dolẽt de moꝛte pueroꝛũ

ſuoꝛũ qui poſt baptiſmũ decedũt: anteq̃; baptiſmalẽ in nocẽ
tiam ꝑdiderũt. Valde fatuũ ẽ eas dolẽ de hoc ꝙ filii eoꝛũ tran

ſeunt a ſocietate hoĩm ad ſocietatẽ an geloꝛũ.a valle lacrima

rum ad gloꝛiã:de exilio ad patriam. Eiliis em̃ vident᷑ inuidẽ

deſiderantes eoſ potiꝰ eẽ in hoc exilio q; in celo · Caudere de

berent potiꝰ ꝙ filii ſui ita defacili tantã glam acquirunt pꝛo-

pter meritũ paſſionis xpĩ ex qua baptiſmus habet ſi uuz effe
Kum: ſimiliter a alia ſacramẽta· ⁊ ſolũ dolere de hoc poſſent

ſi ꝓpter culpam parentũ filii deceſſiſſen.
Nueri qnqʒ moꝛiunt᷑ ꝓpter culpam parentum .

„ ☛

Ammioꝛẽ cõplacentiã 2 amoꝛẽ ad eos habent q; ad deũ: tune
deus q̃ndoqʒ ex ſua bonitate ſubtrahit eis pueros vt coꝛ ecõ

uerſo ad deũ erigãt. ⁊ eũ diligant:Vñ augꝰ· Moc ab hoĩe coli

tur qð pꝛe ceteris diligit᷑ · Ergo ſi pueros ſupꝛa deũ diligunt

eoſdẽ ſuũ deũ faciunt. Et ergo eſt ratio q̃re illi pueri qui ſũt
multũ affabiles ⁊ pꝛudẽtes citius moꝛiunt᷑ · Quia pentes cuʒ
nimio affectu eos diligũt ⁊ cum nimia ſolicitudine bim curſü
mundi nutriũt· Secũdo cũ quis ĩhonoꝛat ſuos ꝓpꝛios parẽ⸗
tes:tunc quãdoq; punit᷑ in uis ꝓPpꝛiis filiis. Vnde legitur
Ceſario:ꝙ q̃daʒ inbonoꝛauit ſuos parẽtes ⁊ oẽs filii eius in
bꝛeui defuùct ſunt · Terdio ſi res imuſtas habent tunc deus ex
ſua bomtate tales pueros moꝛi ꝑmittit ne ipſi pueri cũ iniu
ſtis rebus vna cũ ꝑentibus damnarẽtur · hoc quere ſupꝛa · v ·
N. Quarto ꝓpter maluʒ exemplũ parentum quia puer talis

gecͤſn
iiſcöuenn

(enuyn,

arentes poſſunt demereri ĩ ſex caſibus ꝙ pueri eoꝛũ
onunt᷑⸗Hrimo qñ nimis coꝛde ĩtimo diligũt pueros

ſus¹ ſna
.rni

8

foet ue
pnumme
nrtein

tlgiti edi⸗
Cahnepin

n natun

*

cönola
edsſe
Alfocnnt
aorpn⸗
ſouußnſuo

cductoe
(do ſalis
metzpe
Uurhornn

aum adiuto⸗

Pſto moꝛ

Mlccoſ.
mutſpren⸗
dumengee
ſuo Etin
Ptorüdel
ckeſehn
aatüdi

ſte leneit

Cieprot
nbberie

Mutdis

inbocchen
nal 1deccdie

fnüoi .

hötiſt

notepgon

ſmae imdte

flireotn

lle lacrin

dent innadd
Caudeed
gurunta.

bet uug ſ
xloepoſen

⸗
Purtcoi
lgi pbem
deltuſt

os vtceh

v hveot
dei dgn
hun 1 ſi

uhetris qh

e n hnſt
welegun
8fln ahn
tuntnun,
enaͤ

ere

47
. icr

cleſie · Vnde Bernhar · Quidquid vice dei
certũ diſplicere deo:hoc oĩno eſt accipien

D6 SNCRNy.

fuiſſet foꝛte imitatꝰ uitaʒ peruerſaʒ ꝑentũ ſuoꝛũ.⁊ ſie etiã ꝑùᷣ
ſus malꝰ effectꝰ ſi ſuꝑuixiſſet · Quĩto cõtĩgit qñʒ ꝓpteꝛ hoe
ꝙ ꝓpᷣa mẽ nõ vult ꝑ ſe lactare ſuũ ꝓpᷣũ filiũ ſiẽ diuites muli
eres q̃ cõſueuerũt hr̃e nutrices: tũc qʒ lac ipſiꝰ nutricis non
eeſt cõueniẽs ipſi puero ſicut lac matris de quo nutritꝰ ẽ ĩ vte

ro et aſſuetꝰ · ſic qũʒ pueri moriũt᷑ qᷓ quãdoqʒ ſi upuixiſſẽt ſi p
pria mateꝛ eos lactaſſʒ ·hoc ꝓbat᷑ ꝑ hꝰ·qꝛ qͥ ſumit aliquẽ abũ

queʒ ſt ea nõ ſũpſit: nõ ita cõpetit ſue nature ſieut cibꝰ aſſue

tus· ita etiã eſt de puero.Sciẽdũ tñ ꝙ qñ aliq̃ mĩ ꝑ ſe nõ põt
lactare puerũ ſuuʒ:tunc qᷓrẽda ẽ nutrix vᷣtuoſa·.q; puer ĩclĩat᷑

ßfßßm natuꝛã nutricis ſue q̃ᷓ euʒ lactauit · Sexto cõtĩgit qñʒ ex ne
gligẽtia pntũ ſiẽ pntes qͥ puos nõ cuſtodiũt ſʒ eos quãdoqʒ
ad aqm vl ad ignẽ ex negligẽtia ſua cadere ꝑmittunt. Vletiã
ç pueros ſecum collocant ad lectuʒ: i eos ĩ ſõno dormiendo
ſuWuſuffocant qð oĩo cauenduz eſt. Et ſi ĩ aliquo iſtoꝛũ ſex iã pᷣdi
cctoꝛaz parentes rei eſſẽt tunc dolere d eberent de moꝛte pue⸗

e ſignis que fiunt ante ⁊ pꝰ baptimmũ

— Igna ante baptiſmũ fiũt qttuoꝛ.⁊ pꝰ baptiſ. mü tria fi
Junt. Querit᷑ id iſta ſigniſicet 7g Rñdeo ꝙ prima exuf

flatio et ĩſufflatio ſignat ſpũs maligni expulſionẽ: ⁊ boni inn
troductõem· Ergo ſacerdos dicit · Cxi maligne ſpiritus · Se⸗

cundo ſalis immiſſio vel linitio ſignat gratiam et ſapienti:
am . et a peccatoꝛum putredine pꝛeſeruationẽ · Vnde gratia
datur homini in baptiſmo. Si uult vti illa gratia tunc poteſt

cum adiutorio dei et mediante illa gratia viuere abſqʒ omni

peccato moꝛtali vſq; ad moꝛtem · Et de hoc quere ſupꝛa · xii ·

M. Tercio ſaliue contactus ad aures et nares ſenſuum ſig⸗

nat ſpiritualium operationem ad audiendum et intelligen⸗
dum ea que ſunt ſalutis · Quarto vnctio olei in pectore et in
ter ſcapulas ſignat amoꝛem dei quem debet gerere in coꝛde
ſuo · Et inter ſcapulas ſignat deuotam ſubiectonem prece⸗

ptorũ dei ⁊ eccleſie ſcilicet ad obediendum deo et pꝛelatis ec
Vapie hö: qð nõ ſit
duz quaſi pꝛecipiat

èòè

ſ●

DGSNCRXMGNTO CONEIR.

deus.· Vnde Luce decimo· Qui vog audit me audit:i qui vos
ſpnit me ſpernit · Tria vero alia fiũt poſt baptiſmũ ¶ Drimo

criſmatio ĩ vertice que ſignat xpᷣi gẽ̃am in mẽte ĩpreſſam· Se
cũdo ĩpoſitio cerei ad manũ ſignat fidei ⁊ amoris dlaritatem

Fercio veſtis candida ſignat ĩnocẽtie reſtitutõem. Notandũ

ꝙ pueri q ſine baptiſmo decedũt ad limbũ pueroꝛũ deſcẽdũt
ubi ẽ pena dãni ⁊ nõ ſenſus · Quia nec eſuriunt neq; ſitiunt

nec habẽt frigꝰ nec caloꝛẽ · ſimplr nllaʒ penã ſẽſibilẽ ſuſtinẽt
ſz ſolümodo ꝙ ſüt pᷣuati uiſione dei ⁊ hec ẽ pena dãni · Queri

tur vtꝛũ pueni iudeoꝛuʒ ſiles ſint pueris xp̃ianoꝛũ ſine baptii·

mo decedẽtes Rñdeo ꝙ ſic. Quia habẽt equaleʒ culpam . ſeʒ
ri. ergo habẽt eq̃lẽ penaʒ ſq; penã dãni. Sʒ qñ ĩfidel ad ãnos
diſcretõis puenerit: ſi tune nõ ſuſceꝑit fidẽ tũc ip̃o fẽo pcc̃at

moꝛtlir nõ ſuſcipiẽdo fidẽ · ⁊ nllaʒ excuſatõnem põt hr̃e ĩfidel

Ireeiinn Foieatn *vniäfi müouzit5us oniroi
ciplis ſuis Mar. xvi. Euntes ĩ moᷣm uniſuʒ pdicate euange
liũ oĩ create· ſal· In om̃eʒ terram exiuit ſonus eoꝛum ꝛc. Et
quãdocũqʒ morit᷑ tal ĩ idelis tunc ĩmediate ad ĩfernuz deſcẽ
dit · Vnde Marẽé.· xvi · Qui crediderit baptiʒatꝰ fuerit ſaluus
erit. qui vero nõ crediderit condẽnabit᷑ nſuꝑ quotiẽſcunq;

infidelis ſiue paganꝰ ſiue iudeꝰ vſum ratõis habẽs ſcienter

facit cõtra aliqð p̃ceptoꝛum dei:totiẽs peccat moꝛtaliter. Et
ignoꝛãtia nõ excuſat talẽ. Vnde Rug · de gr a ⁊ li · ar · Cõ diuĩa
Pcepta data ſunt vt excuſatio de ignoꝛantia nõ habeat᷑·

De ſecũdo ſacrameto

Aicet ſimplr nõ ſit ſacramẽtum neceſſitatis . qꝛ ſine eo
—„ X 1 m⅞y „„ „ „ „ 1 12 .
põt hõ ſaluari:ſed nihilominꝰ cõtẽptus eius dãnabil ẽ· Hec

Tho.ĩ:iiii.di ·vii · Vtrũ cõferat᷑ gr̃a ĩ ſacramẽto cõfirmatõis
Rundeo ſᷣm Tho · gra cõfert᷑ nõ ſoluʒ cõiter ſiẽ ĩ quolibʒ ſa

VVnfſfirmatio vtrũ ſit ſacramẽtũ neceſſitatis? Reſpõ
doeo ꝙ ſic ꝓpter ſpũalem pugnam ad quaʒ hõ iuuat᷑

tengn
pignand
bas id
Gus cork
nnbiptl
eg i nob
ſpumdeb
ſeerament
zagnare⸗

Moporn

Gtenmin
Pfottt
tcöltenm
Ptotik
EAume⸗
Wane
nefmet
Pptenzn
dDs inn
fidi
raderiſe
fodles

.

quis deputat᷑ ad effectuʒ ſãctitatis: ⁊ idoneus fit ad chriſtuʒ plrifn

.⸗. nitgn

S
2
2
3
5

Dé SCBEMEN. CONER.

n confitendũ · Vnde de grato fa ct magis gratů · ktẽ querit᷑ qui
m brus debeat᷑ cõferri ? Rñdeo bm beatũ tho · Oĩbꝰ xpᷣianis etiã
tinng ueris viris 2 muli erib⸗ qbus cõis ẽ pugna ſpiritualis: quia
umilii D bm kob vii. Militia eſt vita hoĩs ſ. up terra · Ctem ſe ciendũ ꝙ ad
lſ criſ matis. Et foꝛma verboꝛuʒ 6 talis Eſigno te ſigno crucs.
RfLr cõfumo te criſ mate ſ. alutis ˖ in noĩe P· 2 f.2 ſſ Duo ex ꝑte mini
WKr . ſtri ſcʒ dignitas rontificalis 1 intentio debita. Duo ex pte ſu
Mn ſcipientis · ſcʒ frons in qua debet fieri criſ matõ ⁊ ꝙ cõfirmã
lgaim dus ſit baptiſatꝰ. Et ſciendũ ꝙ vnctio criſmatis tripliciter fit
neu) in trib? ſ acramẽtis q ĩpꝛimũt caracterẽ In baptiſmo fit ĩ ver
fifidin tice ad ſignandũ fidei ſuſceptõem En cõfirmatõe fit in frõte
itiiian a ſignandũ audaciã cõfeſſioniſ xp̃i noĩs· In oꝛdine fit in ma
iteu nibus ad ſignandü poteſtatẽ cõſecrandi coꝛpus xp̃i. ¶ Effe C
Minndti ctus confirmatõnis eſt multiplex· Primo quia gratiam datä
Forrtcun in baptiſmoc öͤſeruat. Dſal- Confirma hoc deꝰ qð operatus

Gecung ilt es in nobis. Secundo ad militiã ſpiritualẽ p̃parat· q; om̃es
difannmdee xp̃iani debent eẽ in bello xp̃i ⁊ ergo omẽs debẽt recipere hoc
6fumeſcklun ſacramentũ: vt faciliꝰ poſſint cõtra mundũ carnẽ diaboluz
Cooiſenn pug nare · Lercio ad cofeſſionẽ cõſtantem nominis xp̃ᷣi anĩiat
e ao gquẽ oponz verũ deũ veruz hoĩem cõfiteri · Primo optet vt
tmotltne cõfiteamur eũ m diuinã naturã patri ⁊ ſpũiſancto coequalẽ
lir ni qð notat᷑ in foꝛma verboꝛũ vbi fit expꝛeſſio trinitatis: Scðdo
jöbebe⸗ vt cõfiteamur eũ hᷣm pũanã naturã cruus ſuppliciũ ꝑtuliſſe
gqð notat᷑ in crucis cõſignatõe q̃ fit in fronte · Et ne erubeſca
mꝰ vl timeamꝰ xpᷣm tõfiteri · Tercõ vt intꝰ ⁊ extra nos ſpuali
ſuisz i decoẽ oꝛnet. intus qdẽ ꝑ cõſ⸗ cie puritatẽ ·⁊ extra ꝑ odoꝛeʒ bo
nnb iuu ne fame · Et hec duo ſignant᷑ in criſmate qð cõficitur in oleo
ah⸗ Ppter pam a balſamo vpter ſerunoũ Quarto :èbonis 28
inablil dis 2 mal ſuſtinẽdis roboꝛat · dat eni hic ſy puſſanctꝰ ad robo⸗
mni rãdũ · Quĩto aĩaʒ 2 coꝛpꝑꝰ armat. aĩaʒ qᷣdẽ ꝓpter ipꝛeſſionẽ ca
racteriſ· coꝛpꝰ vo ꝑ clipeũ cruaſ. Sexto ꝑ iſtud ſaeꝛam̃tũ fiũt
eles pleni piami plenituoie dico copieq th m apegn⸗
eain pleni facti fũt pleĩtudĩe ſ ufficiẽtie · Septimo pꝰ pugnã coꝛo⸗

2 ₰

nat qð notat᷑ in vitta que circa caput ligat᷑ · Cõͤfitenduʒ ẽ aũt

xV. p SCEENAAENTIO PeNTEN.

de iſto ſacramẽto ſi quis illud ĩ peccato moꝛtli recepit· Quia

quicũq; boc ſacramẽtũ in pcẽo moꝛt ali recipit moꝛtliteꝛ pec

cat. Ergo iuuenes ꝗ debẽt cõfirmari inducendi ſũt vt antea
cõfiteant᷑ inſin uãdi ſũt eis effectꝰ ſacramẽti cõfirmatõms
ut eo maioꝛẽ deuotionẽ ad illud ſacramẽtũ digne papie ndũů

R acquirantt ¶ De tercio ſacramẽto ſcʒ penitẽtia

tas oſtẽdit᷑ Drimo in hoc ꝙ nihil eſt q; deo tantũ placeat in

teꝛ oĩa in peccatoꝛe ſicut penitere: amplius a peccatis ceſſa
re · HMoc ꝓbat᷑ quia ſi dares deo oĩa bona tempalia que hẽs · 1
om̃s paupes paſceres. ĩfinita monaſteria et ecclias cõſtru
eres deo nõ places niſi peniteas · ktẽ ſi habueris om̃ez ſciẽtiã
ita ꝙ ꝑ totũ mũdum pacem faceres · oĩa bona in mundo cõſi
lio tuo diſponeres· Ttẽ ſi linguis hoĩm loquereris 1 anhelc “
rũ · id ẽ.ꝙ tot cõũteres peccatoꝛes vt om̃s p̃di catoꝛes ab ini
tio müdi cõuerterũt factꝰ es velut es ſonãs Quia aliis ꝓdes
ſed teipm cõſumis)ſi a pcẽo nõ ceſſas (vtẽ ſi tradideris cor
pus tuũ ita vt ardea 8: deũ tamẽ nõ placas niſi peniteas a
peccatis ceſſes· Qm de cõtritõem ⁊ pnĩam diligit · qꝛ ꝓ boc
de celis in terꝛaz · de angelis ad peccatoꝛes · de deliciis inenar

rabilibꝰ ad penas ineſtimabiles venit · Emo tantũ penitẽtiã

affectat dominꝰ. qꝛ cum omĩa bona in celiſ haberet cũ ãglis

pꝛo nobᷣ penitẽtiaz aſſ upſi vt eiꝰ p̃cioſitatẽ peccatoribꝰ ver
bo⸗ exẽplo cõmẽvaret · Tuxta illud Math·ix · Nõ veni vocaꝛe
iuſtos ſed peccat oꝛes ad penitẽtiã · Ctiaʒ ſancti aſſũpſerunt
penitẽtiã · vt ſanctꝰ Tohᷣs baptiſta· beata vᷣgo maria· qui non
delquerũt Ergo multomagis nos peccatoꝛes · Eteʒ diabolo
nihil moleſtiꝰ reſpectu peccatoris q;ᷓ peccatoꝛeʒ vere peni
tere· nõ em̃ ipſum tantũ moleſtareſ o peccatoꝛ (vt ꝑ impoſſi
bile loquar) ſi eum in cami no poneres ſi ſuſpenderes ſi rota
res: nõ tãtum cõtriſtaretur quo ad aliquid intãtuʒ triſtatur
de penitentia hoĩs ꝙ ĩꝑpetuũ tãto triſtioꝛ eſt. Baruch v. Siẽ
gauiſa eſt in tua ruina letata ẽ ĩcaſu tuo babilon ·ſic contri
ſtabit᷑ in tua cõſolatõe · TCdeo aũt tm̃

Enittẽtia ſeðʒ KFugu. eſt mala p̃terita deplãgẽ · 1 pl ã
genda iteru no cõmittere · Nenitẽtie vtilitas 1 digni

dolet ꝙ tã lõgũ laboꝛez

ikeßdd

glumdeg

(cNiren

ſedecitak
lrend
Umn eſ⸗
ſiknoſt

mt in

autavire

ldzetta
mie neſp

ſiquod⸗
ſtens mer

Mrethve
AAſpodere

guris aud
tes Vnde
pores ſte

fartires
Poirginen
gediath
ſgnͦcelo
Imttertus
ſoitentia
Dattemin
Itſenn
potetlin
aus⸗
Dummad
depennt
etrte ſal
irpoi

WG.

en

.

eopeni
pentinn

4

ltkiden

tüperen
ertse.
nquehis

clias cör
oſezſann
nmurdoch

tors pPin
n alis o⸗
dense⸗
Ponteigi
gr⸗grhe
icusinene
ret n ige
ctonh'
beniware

ſipſen

nrqni non

kegdane

tpn⸗
defesticl
tun tlin

nue

notitatt
ſin m
ümting

.

q; virgines: ſed ſola penitẽtia placat deum peccaton. Vnde
ipſe dicit Mathei. iii · Penitentiam agite appꝛopinquabit ei

4

cũ xp̃o ĩ cruce pepẽ

in te pdidit et valde cõfũdit᷑ ex eo ꝙ hõ debz uenire ad tãtaz
gliam de q ipe cecidit · ICtem nihil hoi peccatori vtiliꝰ qʒ a péo B

ceſſare penitere · nõ ſibi eẽt tã vtile ꝙ quotidie ꝓ eo tot mil

ſe decãtarent᷑ quot ſtelle ſunt in celo· ⁊ oẽs ſci ꝓ eo interpel

larent: a ſi celum quotidie ei aꝑiret᷑ et plueret ſcᷣm velle ſu⸗

um et ſol et luna et ſtelle ſeðʒz voltatẽ ſuã curſũ ſuũ ꝑage

*

rẽt. Imo ſi quotidie angli deſcẽderẽt de celo et loquerẽt ei.2

rapet᷑ in aerẽ ab anglis ſicut factũ ẽ aliquibꝰ ſanctis · imo ſi

beata virgo loqret᷑ ei · Nec mirũ · cũ ipe dñs ſepe locutꝰeſt cũ
uda et tamẽ danatꝰ ẽ· Si ĩterꝛogares om̃es ſcos de vtilitate

pnie. reſpõderẽt ꝙ; quil ibʒ eorũ vellet tecũ ꝑticipare ſuũ do

nũ quod a deo hẽt in celo .· Anſhel· Vnuſqſq; gaudet tm̃ de
alteriꝰ merito qᷓntũ ð ſuo ꝓpo· Si mariã ĩterrogares· Reſpõ
deret ꝙ vellet tecũ ʒ ticipare oĩa ſua merita et gaudia Si xppʒ
reſpõderet ꝙ dare vidit
auris audiuit nec in coꝛ hoĩs aſcẽdit · immo necea nüͤare po
tes Vn de dixit do minꝰad abꝛahã · Suſpice celũ: ſi numerare
potes ſtellas · ſic nec ge

tibi vellet ea gaudia qᷓ nec ocłs vidit nee

ec gaudia ceeil::
(HNenitẽtia quomõ ſit oĩpotẽs·
Mnitentia reſpectu dei ⁊ peccatoris eſt omnipotens ·
Nulla creatura neq;ʒ in celo neqʒ in terra:non omnes
martires neq; apoſtoli neq; prophete neq; con feſſores ne⸗

*

regnũ celorũ. Ecdliaſtici.xii· Altiſſimꝰ odio habet peccatoꝛes

miſertus eſt penitentibus · Gʒechiel. xvii · Si impius egerit

penitentiam a omni peccato ſuo vita viuet Kctuum · iii ·
DPenitemini et conuertimini vt deleantur peccata veſtra· di
xit petrꝰ apls crucifixoribꝰ xpi · ſic ⁊ diceẽ tibi pcc̃ori · Pñia
potẽtiſſima ẽ ĩ omni tꝑe · qꝛ ab initio mũdi vſqʒ in finem du

rat eius potentiſſima potentia:quia nunq; verus penitens
damnabit . qꝛ de omni genere hoĩm ĩueniunt᷑ in inferno niſi
de penitẽtibꝰ vere innocẽtib.· ktẽ ĩ omni etate et ĩ qualibʒ

etate ſaluat· ⁊ qñʒ q̃ſi ĩ extrema ſufflatõe · vt patz ĩ latrone 6

☛

dit. In oĩ loco q; pẽori celũ apit ˖ qd nullꝰ

V. pG SXCRMNM.

an gelus nec aliquis ſanctoꝛũ facere poſſet In terra quia pl⸗
mereni facit penitentẽ vno die q́; pecc atoꝛ in mil le annis. In
inferno in purgatoꝛio potẽtiaʒ exereet:quia vtrüq; exting

„

uit penitentibꝰ vere 2 pfecte. n omĩ perſ. ona etiã ſi centum

milia moꝛtes meruiſſet. Etiã ſi ſit ſicut iudas vel pilatus vel
herodes· Criſoſt. O penitẽtia omnia ligata ſoluis· omnia ad
uerſa tu mitigas omnia contrita tu ſanas · Sapie. vn · Cum
D ſit vna omĩa poteſt· ¶ Benitentta omĩa poteſt ĩ celo ⁊ ĩ ter⸗
ra:reſpectu dei ⁊ peccatoꝛis pꝛeter quattuoꝛ · Primũ ẽ pecea

toꝛem de inferno nõ poteſt liberare. Quia ĩ inferno nulla eſt

redemptio. Vñ grego.xi· li . moꝛa. Quiſquis ad inferni mala

toleranda deſcenderit n equaqᷓ; vlteriuſ ad lueẽ redibit. Quia

nequaq́; vlterius miſericoꝛdia ꝑcentis liberat quos ſemel in
locis penalibus iuſticia iudicãtis damnat · Urgo pꝛo dãnatis
non eſt oꝛandũ quia nunq; liberabunt᷑· Vnde dicit aug?. Si
ſcirem patrẽ meũ in inferno nõ plus oꝛarẽ Hee eo q́; pꝛo dia
bolo. Licet aũt pnĩa non poſſit hoĩem de ĩferno liberare: po
teſt tamẽ a poꝛtis inferii· a peccatis moꝛtalibus dum bomo
viuit ip̃ᷣm peccatoꝛẽ eruere. Tante eſt potẽtie · Hoc nemo aliꝰ
nec in celo nec in terra poteſt· Secundũ qð non potelt eſt ꝙ
virginitatem ꝑditam nõ poteſt reſtituere· Vnde pſidoꝛus de
ſummo bono · Omne petm̃ ꝑ penitentiã recipit vulnerũ ſani
tatem: virginitas aũt ſi labit n ulla penitentia reparat᷑ ad in⸗
tegritatem · Et licet penitẽtia virginitatẽ nõ poſſit reddere:
poteſt tñ peccatoꝛẽ penitentẽ virgini equalẽ vel maioꝛeʒ in
celo efficere: quãuis aureolã non valeat ip̃e penitẽs rehabe
Verbi gratia: Beatus petrus apls maioꝛ eſt q; multe virgĩ es
quãuis aureolã non habeat· Similiter 1 maria magdalena
mli alii ſancti · Sed aureolã virgo coꝛrupta nequaq; habere
poteſt etiã quantũ cunqʒ peniteat · Vnde Tero· Nudenter lo⸗
quoꝛ cum oĩa poſſit deus:ſuſcitare tamẽ nõ põt virginez pꝰ
rumaʒ· valet quidẽ liberare de pena: ſed non valet coꝛonare
coꝛruptã · Terciũ qð non poteſt eſt ꝙ tempus inutiliter ꝑdi
tum non põt reſutuere. Et licʒ nõ poſſit tẽpus ꝑditum reſii
tuere: tamẽ põt deo ꝓ eo ſatiſfacere· Quartũ eſt ꝙ opera de

na
uperde

oerbo

catum
llenef
uncynun
niern

ntine
Mhe

Niſatiſfa
Mporde
Gemen

redebemn

Vrunlec
uum babe
it aliaue
nt e

Pnttita
leddet
Cuummu
wimgig
üüntten
alip
1imnen
ſieo p

ſaſide
ltnech

Hondef

PemIn
RKicchite

1

ſn⸗ NNd

dinfemin
eredbt
gvos ſent
gopodinti

dat =I

vi n
nolkenng

Nbdunn

rpeoad
onpachi
wepſocnsd
ehulren i
veprini

olitde
el nniugin

ani ube
mirorgie
ugdalenn
uqz hun
udentr⸗
tringt

genere bonoꝛuʒz moꝛtua · id eſt: opera facta in peccato moꝛta
li non poteſt viuificare· Et licet nõ poſſit opera moꝛtua viui

D SCRNNM. PENTEN.

ſicare: poteſt tamẽ opera moꝛtificata reſuſe citare. id ẽ: illa bo

na opera que ſunt antea ĩ gratia facta: poſtmodũ ꝑ ſequẽs
peccatum moꝛtale moꝛtificata · illa opera ipᷣa penitentia reui
uiſcere facit· Sed illa oꝑa que ſunt facta in peccato moꝛtali
nunqz reuiuiſcũt verſus· Viuere non poterũt que nunquaʒ
viua fuerunt · Sciendũ ꝙ penitentia in tribus conſillit · ſcz in

contritõne vera: ⁊ cõfeſſione pura: ⁊ ſatiſ factione· de quibꝰ

nunc per oꝛinem dicendũ eſtt.

W (De pꝛima ꝑte penitentie ſcz de cõtritione. H
VOntritio ᷣm beatum Tho.ſuꝑ·iiiidi·xvii· ſt doloꝛ vo
Aiuntarie aſſumptus ꝓ peccatis cum pꝛopoſito confitẽ

di 1 ſatiſ faciendi. Querit᷑ vtrum contritio debeat eſſe maxĩa

Beſpondeo quantũ ad interioꝛ doloꝛem 2 diſplicentiã debʒ

elſſe maximus doloꝛ qd ꝓbatur per tria: Drimo quia ĩ nullła
re debemus habere tantaʒ cõplacentiam ſicut in deo· modo
hoc totũ perdimus cũ peccato moꝛtali: a contraria cõtrariis

diſplicẽ

curant᷑ · Ergo de peccato cõmiſſo maximũ doloꝛem 1

—R—Rð

tiam habere debemus · Secundo pꝛobat᷑ quando quis offen

dit aliquem dilectũ quãto plus de hoc dolet tanto magis eũ

dilexit · Sed deũ ſuper omnia diligere debemus: quẽ peccãdo

offendimus · igit᷑ ⁊c· Cercio ꝓbatur quando quis aliquã rem

perdit tãto plus dolet quãto melioꝛ ipᷣa res eſt. Quia homo
Plus dolet de amiſſione vnius floꝛeni qᷓ; denarii . Sed deus
eſt ſummũ a infinitum bonũ quẽ peccando offendimus 1 p

didimus igit᷑ vc& Ex quibus ſequit ꝙ dolo: contritõnis quan
tũ ad interioꝛẽ diſt plicentiã debet eẽ maioꝛ omni doloꝛe q̃ tẽ
poꝛaliter põt hoĩ acedere etiã ſi oĩa bona tꝑalia ꝑderʒ. vl pr
mater vel vxoꝛ 1 filii ⁊ cõiter om̃s conſanguinei moꝛerent᷑
Ergo in vera amaritudĩe coꝛdis cõtritõe def le debemus of⸗

ſenſã dei 1 moꝛtẽ noſtre ꝓpꝛie anime· Vnde tnnocẽtiꝰ de vi

litate cõdicõis hũane Sentiat ſe cul pabiliter durũ ⁊ dure cul
pabilẽ ꝗᷓ amidi ſui moꝛtẽ deꝑloꝛat: 2 ſi piritualẽ aie ſue moꝛteʒ
non def let (Luattuoꝛ ſant ſigna cõtritois:

xXV.

ſie ꝙ potius vellet ſubire oẽm penaʒ in generali loquẽdo vel
etiã moꝛi coꝛꝑaliter vl mendicare 3 ampliꝰ ſcienter moꝛtali

ter peccare· Vñ apls · Quis nos ſepabit a caritate xp̃i:an pſe⸗
cutio aut fames· Secundũ ſignũ eſt ſi ip̃e penitens ꝑatꝰ ẽ fa⸗

cere ſatiſfactõem leſis ſiue in rebus. ſ reſtituendo oĩa iniuſta
ſiue in fama.ſ.reuocando ꝙ falſe ⁊ mendaciter ſuũ proximũ

infamauerit· ſiue in coꝛpe vulnerando ſiue virginitatẽ virgi
num coꝛrũpendo· ſic de aliis offenſis. Et in quibus nõ põt
ſatiſfacẽ doleat: ⁊ habeat ꝓpoſitũ ſatiſfaciendi cũ aliquo mõ

poterit. Vñ bern. Qui veraciter penitet ququid ſibi pio cul
6 a quã odit iniũgit᷑: tacita con ſ. cla p atiẽter amplectit᷑ · Terciũ
ſignum ꝙ peat offenſoꝛibus quomodocũqʒ ⁊ quantũcũq;
q́;grauiter offenſus ſit ab alio.ſiue in rebus ſiue ĩ fama ſiue

in pſona. Vel etiã ſi grauioꝛ offenſio accidiſſet vel in futuru⸗

accideret patus eſt anio ſuo ꝓpter deũ ĩdulgere vt deus ſibi
ſua peccata indulgeat· Sed qui non vult indulgere nõ eſt ve
recontritus nee eſt verus penitens. Vñ eriſoſt· de compun⸗
ctione coꝛdis· Qualẽ vis erga te eſſe deũ cũ delictoꝛũ veniam
Poſcis: talẽ te exhibere debes his qui deliquerunt in te · Vnð
KXuguſt. Vnuſquiſq; talem indulgentiã accepturus eſt a deo
qualeʒ ⁊ ipᷣe dederit pꝛoximo· Ergo illi qui adhuc ſtant ĩ ran
coꝛe 1 nolunt indulgere non ſunt abſoluendi nec cum ſacra
cõmunione cõmunieandi Quartum ſignum eſt ſi officiũ vel
negocium quod ſine peccato moꝛtali nõ poteſt exerceri para
tus eſt reſignare · Ergo illi qui hũñt talia officia que nullo mo

do ſine peccato moꝛtali pficere poſſunt . ſicut traditoꝛes leno

nes ſic de aliis .· Et ꝓ quibus inhibeẽ eis cõio ſꝑ ſunt ĩ pctõ
moꝛtali ⁊ in ſeruitio diaboli die noctuqʒ: ⁊ inſuꝑ ſunt pꝛiuati
omĩ bono totius eccleſie.⁊ nihil pñt i iſto ſtatu facere qð ſit
eis meritoꝛiũ vite eterne licʒ qñq;ʒ cõſiteãt᷑ tñ nihil valet eis
talis confeſſio exquo deſiſtere a tali officio nolunt· Sed hoc

pD SNCRAM. PP˖6ENTEN.
EES ſigna ſunt quattuoꝛ per que cognoſci po

teſt an deus ꝑ contritõem indulſerit ſibi peccata quia
E ſine vera cõtritõe nullo mõ fit remiſſio pctõꝛũ · Primũ ſignãũ
ſi de pᷣteritiſ pctĩs dolet: ⁊ in futurũ ſe firmiter cauẽ ꝓponit

oninte
motitt
damnü
Iaunkr
litonne
oſs lbo⸗
1cterna⸗
ceſt⸗
(Ouen
Neporden
ſactom

ſache
epdür

deobiuie
morpe
(otitopꝓ
biſtn
her Clit
cgnnlot
opgen
puumd
Terrore I
valmotte
inhianice
tulumſen

N

Nrrr
bmniſei
KN

innn

nter monn

tran

doönifnſ
ſſuügennd

4

Uitnti nn
nibugn ſ

6

ci icten
idſipen
geatt In

gunticin

neiſangſee

lin kuunn

. .

ehdeusſbt
gerrocte
tde Compon
douͤenin
ntinte
rusetm
neſtutifn

ern ſun

aiͦ ve
Cecen py

e nlllon

dtorglt

ſunr iguai

ſuneptun

frer O4
Pi plt6

tulum ſecũ to

DE ENCRNMGN.

Hr

non intelligitur de illis qui habent artificia bona 1⁊ boneſta
vytilia que licite cũ deo poſſunt fieri ſicut ſutoꝛes ſartoꝛes ·

ſic de aliis· Et tales qñ fideliter laboꝛant: 1 ſunt ſine peccato
moꝛtali tũc omnis talis laboꝛ ent eis meritoꝛius· Sed ſi ifide
lIiter laboꝛant ⁊ fraudulenter: tunc tales habebunt duplex

damnũ qꝛ hic in pꝛeſenti habent pauꝑtatẽ in laboꝛe magno.

cum hoc eternã damnatõeʒ in futuro ergo om̃s mechanici

1 laboratoꝛes de bẽt ſuos laboꝛes fideliter ꝑficere: ⁊ omĩ die

om̃s laboꝛes deo omĩpotenti offerre: tunc retribuet᷑ eis in vi

ta eterna· Vñ greg· Omne bonũ qð agimus:ꝑ intentõem ſp-
ad celeſtia leuemus Vnde pſal. Laboꝛes manuũ tuarum c.
¶ OQueritur vtrũ requirat᷑ cõtritio de quolibet pctõ moꝛtali G

Reſpondeo hm petrumdamaſcenũ in:iiii· di·xvi · Quia in oĩ
peccato moꝛtali eſt actualis auerſio voluntatis a deo ad pec
catum. a contraria cõtrariis curant᷑: opoꝛtʒ ꝙ in omi remiſſi

one pen moitalis ſit actualis auerſio a peccato ad deuʒ· que

quidẽ cõtritio appellaẽ De peccatis tamẽ oblitis ſufficit ge⸗

neralis contritio cum conatu ad recoꝛdandũ 1 dolendũ. Sed
nec ſolũ de peccato oblito debet quis in genere dolere; ſed 2

de obliuione eiuſoẽ que er negligẽtua cõtingittem ſciendũ̃
ꝓꝙ de peccato maioꝛi debet eſſe maioꝛ doloꝛ: q;ꝛ maioꝛi offenſe

maioꝛ pena debet᷑ ⁊ maioꝛ ſatiſfactio requirit᷑ · Querit᷑ vtrum
cõtritio poſſit tollere totũ reatum pene · Reſpõdeo ſcðm S H
vbi ſupꝛa· contritõnis accenſio põt attendi dupliciter vel ex
pete caritatis: que cauſat diſplicentiaʒ peccati· vel ex ꝑte do
loꝛis qui ĩ ſenſitiua excitat᷑· ⁊ in vtroqʒ modo põt tm̃ intẽdi

cõtritio ꝙ tota pena remittit᷑· Exemplũ pʒ de latrone qui ců

xp̃o pependit in cruce · ECxemplũ ĩ dialogo ceſarii Tꝑe t᷑nno⸗
centü pape· erat mulier quedã igne libidins accéſa que pꝛo⸗
pꝛium adamauit filiũ: de quo cõcepit genuit filiũ alterum.
Terroꝛe igit᷑ ꝑcuſſa miro modo dolet: timẽs ſe tradi ſathane
vel moꝛte ſubitanea interire · Deo miſerante de ſatiſ factõne
anxiari cepit · pꝛehabito igit᷑ pꝛꝰ cõſilio ſacerdotis ſui: infan
. ſers romam venit cum multa iĩportunitate 2
magna contntiõe dñi Innocẽtii oculis ſe ingeſſit· Dũ tantis

2*

lacrimis clamoꝛibus cũctis audientibꝰ faciẽs cõfeſſionẽ: vet
oẽs verteret in ſtupoꝛẽ. Ceſtauit ĩ bꝛachiis infanteʒ cõmiſſi
ſceleris teſtem · Videns dñs papa in muliere tantã cõtritõez

1qꝛ vere eſſet penitẽs:mĩa motus ſi uꝑ eã ſicut pꝛudens medi

cus volens infirmã plene ⁊ cito ſanare: medicinã etiã vere cõ

tritõis ꝓbare p̃eepit vt ĩ tali veſte coꝛã eis apperet ĩ quali ve

nerat ad filiũ cũ peccaret · Clla cõfuſionẽ eternã tꝑali antepo

26

nens: mox exiuit · ⁊ veſtes depoſuit · ĩ camiſia rediit· Et qspa
ratiſſima foꝛet ad oẽm ſatiſ factõeʒ in tali obediẽtia ſatis oſtẽ
dit . Conſiderãs vir beatiſſimus tali obediẽtie tali verecũdie
tali pniĩe nullius peccati penaʒ poſſe reſiſtere: coꝛã oĩbꝰ dixit

ad mulierẽ.· Di miſſum ẽ pctm̃ tuũ vade ĩ pace:⁊ nihil ampliꝰ

iniũxit ei · Nudiuit hoc quidã de cardinalibꝰ murmurando re
pꝛehendit papã dicens· ad tantã culpam tam bꝛeuem pnĩiam
non ſufficere ; Qui ille reſpondit. Si ego iniuſte egi cũ mulie

iſta:⁊ ſi inſufficiens eſt pnĩa eius coꝛã deo:po teſtatẽ habeat

diabolus ingredi coꝛpus meũ ⁊ coꝛaz oĩbus me vexet · ſi vero

iniuſte me repꝛehendis ſimile tibi fiat. Statim diabolus cardi
nalẽ eundẽ vexare cepit ꝑ cuius vexatõem ꝑfectam mulieris
pnĩam deus palã oſtendit · Tandẽ cõmuni oꝛatõe purgatus
cardinalis didicit in ſua vexatõne diuine miſericoꝛdie de cete
ro non oblatrar (De confeſſione.
¶Onfeſſio m rapmundũ eſt legitima coꝛaʒ ſacerdote

ſalutis ?g Reſpondeo ꝙ ſic· omnis fidelis ſaltem ſemel ĩ anno
tenet᷑ ex pcepto qñ ad annos diſcretõis ꝑuenerit cõfiteri oĩa
peccata ſua:⁊ cõicare ſalteʒ ĩ paſchate · vt patet extra de pe ·

re. Oĩs · Circa qd qrit᷑ vtrũ pueris ſit dãdũ ſacram̃tũ euchari

ſtie? Rñdeo ſm tho . in · iii · di . ix · Dueris carentibus vſu rõis
qui nõ poſſunt diſtinguere ĩter abum coꝛpalem ſpiritualẽ

nõ debet coꝛpus xp̃i dari.qꝛ ad ipᷣm exigit᷑ actualis deuotio

quã tales pueri habere nõ poſſunt · Sed pueris habere ĩcipi⸗
entibꝰ diſcretõeʒ etiã ante ꝑfectam etatẽ · puta cũ ſint. x · vel
xi· annoꝛũ põt dari ſi ĩ eis diſcretõis ſigna ⁊ deuotõnis appa
reant · Mec ille· It ratio huiꝰ eſt qꝛ ad ꝑcipiendũ ſacramentũ

. Ipctĩ dedl aratio· Querit᷑ vtrũ confeſſio ſit ð neceſſitate

HW ungere

1

ſechiftn
tione ſde
ſotequi
ſoꝛmarec
ſusee
Eſormare
peccitis
gs ſ
ſacramen
tepoſt

debetſen

Nſg
lle dae
atonful
ſhodep
nitniip

ratoem te
ſubpena
Weretet
tiem redd
Cieen⸗
nebo
idin⸗
Cöſnlen
ſepbc
ſies del
ſibiine
cies pel
numig

8 Cſellge⸗
tung i requiritur deuotõ actualis: a tales pueri qñq; maioꝛẽ diſcre
-8, „ — .— ZMM * . △
etmnticin tionẽ 1 deuotõem ⁊ affectũ habent ad ſacramentuʒ q; alius
Npunen foꝛte qui eſt viginti annoꝛũ · Ergo ꝑentes debent pueros in⸗
1 foꝛmare qũo ibi eſt xpᷣus:qui ẽ de virgine natꝰ ꝓ nobis paſ⸗
Wrigg ſus.⁊ que bona eueniũt hoĩ ex digna cõione· deberent eos
finln infoꝛmare qũo cõſiteri deberẽt de decem p̃ceptis· 1 de ſeptez

icrſt i peccatis moꝛtalibꝰ.1 qũo debent habere fir mũ ꝓpoſituʒ am
diſng Plius abſtinendi a pctis· Ftẽ infoꝛmandi ſunt quo reuerẽter

ſacramentũ ſumere debent · nec ĩmediate expuere· nec ĩmedi

niril ate poſt ſumptionẽ ſi acrarũti comedere: ſed ꝓ gratiarũ actõe
nihim debẽt ſe in memoꝛãdo paſſionẽ xp̃i exercere ante acceſſum 1
mm poſt.2 ſignanter cauè ne xpm ecouerſo epellar p pelſ me
dbevengn tale. Sciendũ ꝙ quãtũcũq; pctõ conterit᷑:tñ cõfiteritenet.
NeGn q; non ſufficit cõtritio niſi equat᷑ confeſſio · Vnde ambꝛo · in
ouctiger libꝛo de paradiſo· Non em̃ quiſq; a peccato iuſtificari pote
* 1 rit: niſi peccatum ante confeſſus fuerit
eunen (NGondicões que requirunt᷑ ad cõfeſſionẽ?.
nniidh Ed queritur cõfeſſio qualis eſſe debeat? Reſpõdeo ꝙ X
finmin pꝛimo dẽt eẽ pᷣmeditata. Sed diceres quantã dili gẽtiã
nn un dẽt bõ adhibere ad rememoꝛãdũ ſua pctã ? Bñdeo ꝙ maioꝛẽ
ſaumeper q́̃ᷓʒ vnquã ĩ aliqua re trãſitona habuiſti · hoc ꝓbat᷑ · q ſi quis
or⸗ ratoem regi terreno deberet dare de multis 1 arduis cauſis
cngſint ſub pena pꝛiuatõis oculoꝛũ vel manuũ vl pedũ ſi ĩ ip̃a ratõe
t 5 miu deficeret: tunc talis magnaʒ diligentiã adhibẽt vt debite ra
en imlim tõem redderet · Sz adhuc maioꝛẽ rõem reddituri ſumꝰ in con
nt ciſhenda feſſiõe · qꝛ de tota nr̃a vita: ⁊ hoc ſub pena pᷣuatõnis vite eter
eme h/ ne. Ergo quilibet dẽt ad memoꝛiã reducè in qbus locis fuit.
iitienen 1 qu id in quolibet loco deliq̃rit· ⁊ quotiens quodlibet petm̃
bbustſuam cõmſiſerit · qꝛ nõ ſufficit js dicat in cõfeſſione hoc peccatũ
n ſprnd e ſepiꝰ comilleck neſcit cõfeſſoꝛ intelligere vtrũ decies vl vige
ualis on ſies vel centies· Sin aũt: tunc dicat ſub determĩato nuͤo ꝓut
bebariege ſibi in eſtimatõe ſua videbit᷑ · vt dicendo hoc pctm̃ cõmm de⸗
reu cies vel vigeſies vel centies vel plus vl min? qꝛ certũ nume
notonß ſ rum ignoꝛo tůc cõfeſſoꝛ põt eũ ßm hoc expedire · pniam in
ſe iungere. Quia maioꝛ pnĩa iniũgẽda ẽ illi qui aliqð peccatum
ſı

xXV.

decies cõmiſit: q; illi qui ſolũ quater aut ſepties hoeidẽ cõmi

ſit · Vnde yſidoꝛ de ſũmo bono tlle penitentiã digne agit:qͥ
reatũ ſuum ſatiſ factõne legitima plangit. Vnde etiã augꝰ. de
penitentia. Vere penitens cõſideret qualitatẽ criminis · in lo
co in tpe · in pſeuerantia · in varietate ꝑſone. Et qua hoc fece⸗
rit temptatõe.⁊ in ip̃ius vicii multiplici executõne · Sed heu

aliqui currũt ad cõfeſſionem ſine debita pꝛemeditatõe: quod
multü eſt repꝛehenſibile · ſignanter in bis qui raro cõfitent.·

quia tales plura peccata obliuiſcunt᷑· Ergo cõſulendũ eſt cui
libet vt ad minus quater in anno.ſcʒ in angariis ſua peccata

confiteatur· Quia ꝑ hoc homo a mitis peccatis retraberetur.
quando ſentiret appꝛopinquare angariã in qua cõfiteri vel
11 Scdo
cõfeſſio debet eſſe nuda ⁊ integra·qꝛ deuſ dimidiã cõfeſſionẽz
nõ acceptat nec vnũ peccatũ moꝛale ſine alio remittit · Vnð
deutro · xxxii. Dei pfecta ſunt opera· Vnde notanduʒ ꝙ pctõꝛ

R let.⁊ tunc eſſet magis ſolicitus cauere ſibi a pctis.

debet duò facere· Primo debet ad memoꝛiã reducere peccata
ſua· ſcʒ audiendo ſermones:⁊ ſᷣm ſuum poſſe examinãdo con

ſcientiã ſuam. Secundo debet deũ rogare vt ſibi reuelet ſibi
coꝛ ſuum illuminet ad cognoſcẽdũ peccata ſua. Et ſic accede
ad cõfeſſionẽ ⁊ omĩa pctã ſua nude ⁊ ĩtegre cõfiteri nulluʒ ex
verecũdia obticẽdo· ⁊ ſic hẽe firmam ſpem de indulgẽtia oim
peccatoꝛũ q̃ ſcit ⁊ q̃ oblitꝰ ẽ QOõtra hoc faciũt illi qͥ ex verecũ
dia hũana palliant vl occultãt ſua pctã · qd eſt cõtra hbumanã
ratõem còtra deũ.Si em̃ nõ erubuiſti peccare:nõ debeſ eru
beſcere cõfiteri. Vñ crioſt. QCur confunderis dicere quod nõ

confuſus es facere ? Cur vereris dño indicare qð nõ es veri
tus dño vidente cõmittere ? Vñ pſal.Delictũ meũ cognituʒ
tibi feci Vñ augꝰ ſuꝑ hoc. Oñ detegit hõ: deꝰ tegit. qñ hõ te⸗
git: deꝰ nudat ˖ qñ hõ agnoſcit deꝰ ignoſcit ·

alioꝛũ:nec aliquẽ dẽt noĩare in confe ſi
ſine denoĩatiõe ꝑſone nõ poſſzʒ ipᷣm petĩ expꝛimẽ · vt ſi pecca

uit cũ ſoꝛoꝛe vel cũ matre· Item cõfitenſ nõ debet ſe excuſare

ſicut aliqui qui dicũt in cõfeſſione. Deus oꝛdinauit mihi hoc

Tercõ cõfeſſio
dẽt eẽ ꝓpꝛia ⁊ accuſans·ſ.ꝙ ſua ꝓpa eza cõfiteat᷑ 1 nõ pctã
ſiõe niſi ĩ tali caſuĩ quo

„

(chanm
ſpeltud
utfe
mnmmn

tetdo ſi

leſche c
dit pli

Vt erub⸗

Erubela
digwel
verzhun
(Nür d
apatü⸗
ſperande
ſduizne
dunde
mllgent

Nporde
eg

W.

ennmnenn

i Nee

nire en

rrien
Urndſtrt
ſuleniche

isſiun en

fetralenn

quacöftne

nidii coteſne

o femitnt O

Nundgg
nn penn

immtidn

ſberueerſb
ulrſero⸗
ofrenmla

zwutinmn

Aiqa wn
cöeraunmn
croͤin
eant no 0
. gis es ne
neücoginn
erddiit
ni
tlictian

—

merſpe

—2

—

tſeelll

hoĩbꝰ. Vñ ſeneca. Dimitte excuſatõeʒ qꝛ nullus peccat inuitꝰ

1 tales ſic ſe excuſantes nõ ſunt abſoluẽdi: qꝛ cõfeſſio dẽt eẽ
W Ppꝛia 2 accuſans. Quarto cõfeſſ 10 debz eẽ lacrimoſ. 4 qꝛ cũ
dDdoloꝛe 1 amaritudine coꝛdis pctã ſũt cõfitenda vt miam con

ſequamur · Vñ greg tllũ quẽ cõſpicis delicta fletu dele: in cõ

ſpectu deitatis nõ dubites miſericoꝛdiã cõſeqͥ· Cõtra hoc faci

unt q ꝑctã ſua quaſi fabulã vnã ſacerdoti pꝛoponũt nullam

pverecundiã de pctĩs ſuis habẽtes· Bern. Sut quidaʒ qui cõfi
tendo ſicut fabulã peccatoꝛũ narrãt hiſtoꝛiã · ⁊ egritudĩel aĩe
ſuue ſine cõfuſione dinumerãt · Sed vere cõ fitẽs cũ verecũdia

dẽt pctã ſua cõfiteri· Vñ bern. deo iubemur cõfiteri peccata

vt erubeſcẽtiã babeamꝰ ꝓ pena: Vnde augꝰ .ĩ libꝛo de pnĩa.
Grubeſcẽtia nanq; magna eſt pena · ideo qui erubeſcit ꝓ pẽ̃o
dignꝰ mia. ( Quinto coͤfeſſio debet fieri cũ bona ſpe v cu
vera humilitate. B
catũ: ⁊ diabolus eũ quẽ in coꝛde hoĩs inuaſerat amittit pꝛin
cipatũ ttẽ penitens debet habẽ bonã fidẽ ⁊ fiduciaʒ firmiter
ſperando ſe cõſequi indulgẽtiã. Vnde augꝰ. Denicentia qᷓ ex
fiducia nõ pꝛocedit: inutilis ẽ· ſterilis manet: ⁊ ſine miſericoꝛ
dia. Vnde ambꝛo. Non poteſt bene agẽ pniam qui nõ ſperat
indulgentiã · Querit᷑ vtrũ in aliquo caſu cõfeſſio ſit reiterãda
Reſpondet᷑ ꝙ in quattuoꝛ caſibꝰ reiteranda eſt cõfeſſio.MHoc
querꝙ ſupra: nii· D.

ern· Mumiliter cõfitẽtibꝰ remittit deꝰ pec

Atiſfactio ẽ tercia pars pnĩe· Vnde augꝰ. dicit · Satiſ⸗
Ictio ẽ cauſas peccatoꝛũ excidere: ⁊ eoꝛũ ſuggeſtionibꝰ

ſaditũ nõ indulgẽ · Vnde notandũ ꝙ ſatiſfactio debet ſꝑ fieri
P cõtraria · Vnde ſuꝑbo iniungẽda eſt ꝓſternatio ⁊ huũiliatio

⁊ veſtiũ oꝛnatus depoſitio· Cteʒ auaro iniungẽda ẽ iniuſtaũ
rerũ reſtitutio.⁊ de iuſtis rebꝰ elemoſmarũ diſtributõ· Item

m ſalomonẽ per qᷓ h peccat ꝑ hec ⁊ puniet tẽ luxurioſis

ꝙ boc malum cõ miſi · qð omnino ẽ falſum:⁊ cũ hoe magnuz
pctm̃ eſt credẽ vel dicẽ ꝙ deꝰ malũ velit · ſz ẽ ipſiꝰ hoĩs ꝓpꝛia
malicia. Vñ apls.· Mec eſt voluntas dei ſanctiſicatõ vr̃a· ttem
ailiq dicũt diabolꝰ decepit me· Itẽ aliqui dicũt co actꝰ ſum ab

nde aug. dicit. Satiſfa LH

. . . . . d. F——ᷓ——⸗—Mũ . ... “
—

‚]RAWulteris iniungẽde ſunt afflictiones coꝛpoꝛis · ſc vt dure ia Feun
cLeant . veſtes duras induant· ⁊ diſciplmas cuʒ virgis recipiãt D Eng
iſic de aliis· Vnde grego: Nequaq;ʒ ſatiſ facimus ſi ab iniqui bank,
tate ceſſamus niſi voluptates quaſq; quas dilexerimus econ aich⸗
trario oppoſitis lamẽtis inſequamur. Tteʒ accidioſis ⁊ pigris u
imungende ſunt vigilie. ſcz vt mane ſurgant 2 eccleſias fre⸗ grus
quentent · Et etiam vt quandoqʒ peregrinatões faciant.· tteʒ lcenn
iracundis rancoꝛoſis iniungẽdũ eſt vt ſuiſ inimieis ſe recõ aint
cilient: 1 omnẽ iracundiam 1 vindictaʒ ex coꝛde dimittant: et iunarel
cum eiſ dem amicabiliter loquant᷑ erga eos ſe caritatiue ex deteyn
M hibeant: ſic de aliis. ¶ Queritur vtrũ fatiſfactõem iniunctã ubſtt
ſed in peccato moꝛtali expletam neceſſe ſit iterare ? Reſpon: cwile
deo ſm tho in iiüi/di⸗xv⸗Klique facuſfactões ſunt ex quibus Pelent.
manet aliquis effectus in ſatiſ facientibꝰ etiaʒ poſtquã actus utnn
ſatiſfactõis tranſiitſicut ex ieiunio manet copis debililita to Megi
Ex elemoſinis largitis ſubſtantie diminutio:⁊ ſic de aliis · t eenen⸗
tales ſatiſ factiones in peccatis facte non opoꝛtet ꝙ reiteren grori
turQuia quantũ ad iſiud quod de eis manet per penitentii olen
ſequentem accepte fiunt· Satiſ factões aũt que nõ relinquũt teint
aliquẽ effectum in fatiſfaciente poſtquã actus tranſut opoꝛ cididin
tet ꝙ iter ent · Sicut eſt de oꝛatione ⁊ ſimilibus. Actus em̃ ĩte⸗ heſpon
nioꝛ qui totaliter tranſit nullo modo viuificatur: ſ. ed opoꝛtet fiinu
ꝙ iteret᷑ Itẽ albertꝰ magnꝰ Iddit etiã wvilhelmꝰ. ꝙ talis ter iulfis
tur ad ſuſcipiendã ppterea penitentiaʒ ſiue ſatiſ factõem. nõ
impoſita·quia pᷣſumendũ eſt ꝙ ppter illã pꝛiꝰ iniunctã quã
ffecerit (licet extra caritatẽ) dñs maioꝛẽ contritõeʒ ei dedenit · ſarous
Et nota ꝙ nõ eſt in peccato moꝛtali qui ẽ cõtritus Hec ille · gEr (Reret
go bonũ eſt qñ hõ vult ꝑficere pnĩam ſibi iniũctaʒ· vt pꝛiugs ic
N conterat᷑ de pctĩs ſuis:⁊ ſic in contritõe pnĩaʒ ꝑficiat· ¶ Qu

„ “

ritur vtrũ penitẽs completa pnĩa ſit totaliter abſolutus.Re gifck
ſpondeo ꝙ penitẽtia que iniungit᷑ ꝓ pctĩs aut eſt maioꝛ aui daltto
equalis aut minoꝛ. Si penitentia eſt maioꝛ q́; peccata fuerũt Fn
tũcdeus ſupꝑfluũ remunerabit in vita eterna· Si equalis tůi/ pien
ey toto abſolutus eſt cõpleta pnĩa equali ſeᷣm quantit aten ne

gnm

uiſcinnn
unmun

oſzpi

elcleſe ſe

sfwintin

zunesſeree

edimtrne

ecintanee

böeminiune

uner gabbu

Poleni N

3

nsdebſäitt

ſede ligl
tetg falnt

hrenieni
po tetingtqad

8tnmſitope
chefi
un ſeocrort
pgtisn
ſfacemt
tulni

mnuncti qi

ije dedent

bſolineh

Aſt mucr
cci hun

Aumein .

alia

.

Peaarord. Si minoꝛ tunc qð adhuc reſtat ⁊ qð bic minꝰ fecit
boc in purgatoꝛio ſupplebit · EGrquo ſequit᷑ ꝙ quilibet nõ de
beret abhorrè hie agere durã pniaʒ· q; leuius eſt hic ſatiſ facẽ

qnc in purgatoꝛio· q; pena purgatoꝛii eſtvalde acerba. Vnde
grauis. Excellit em̃ oẽm penam quã aliquis p aſſus eſt in bac

vita · nunquã in carne eſt tanta pena inuenta licet mirabilia
martires paſſi ſint toꝛmẽta. Ergo potius quis deberet hic ie
iunare ꝑ integrũ annum vl ampliuſ in pane 1aqua q́; ibi ar
dere ꝑ vnam ſo lã boꝛam· Et homo poteſt hic in pꝛeſenti bꝛe⸗
uius ſatiſ facere dũ eſt in tꝑe gratie q; in futuro quando erit
tꝑs iuſticie · Vnde ꝓpheta· Diem ꝓ anno dedi tibi· diem ſcz ĩ
pꝛeſenti ꝓ anno ſcʒ in futuro. Vnde exemplũ ſcribit kacobus
de vitriaco. Euit quedam mulier que dũ diu moꝛtua ia cuiſſet
antequaʒ coꝛpus eius in ter rã ſepeliret᷑: aĩa ad coꝛpus reuer
tente reuixit · 1 a duo obtinuit vt ſe eculo viuens in coꝛpe pur
gatoꝛiũ ſuſtinẽt. pꝛo peccatis ſuis hic ſ atiſfaceret · Vnde lon
go tempe adeo ſe miſ⸗ erabiliter afflixit vt quandoq; ſe volũ
tarie in ignẽ pꝛoiecit ⁊ quandoq; temꝑe hiemali in aqua gla

.

ciali diu moueret᷑ Et rephenſa pꝛo tãta auſteritate ſic nimia

₰

5⁵

ni in quo anie poſt hanc vitaʒ purgant: que hic non plene ꝑ
ſatiſfactõem purgate fuerunt.

— —

2

peecata cõfiteri ꝗᷓ cognoſeit ſe cõmiſiſſe ſi vult ĩdulgẽtiã cõſe

qui pctõꝛũ· qꝛ deꝰ vnũ pctm̃ moꝛtale ſine alio nõ dimittit · Vñ
deutro· xxxii. Dei ꝑfecta ſunt oꝑa. Nõ em̃ põt deus dimidiare
gf̃am ſuam ꝙ dimittat ptem: 1 ptem non · verſus · Larga dei
pietas veniam non dimddiabit . Kut nichil aut totum te lacri
bit· Ergo peccatoꝛ debet duo facere. Himo debet

mante da

Reſpondit · nihil eſſe que hic pateret᷑ reſpectu pene purgato

Mecẽ gna hoĩm agũt pniĩaʒ: quoꝛũ tm̃ vnũ gen? verã agit.
MCienvũ aũt quod decẽ genera hoĩm agunt penitentiã ¶
gquoꝛũ ſolũ vnum genus hoĩm veram mam agit: ſed
a nouẽ genera falſam 1 infructuoſam. (Drimi ſunt qui
cõſitent᷑ tuᷣ ũ ĩtegre oĩa peccata ſua ſʒ aliq̃ pctã ſ- aẽter occul⸗
tãt· Mã cõfeſſionẽ deꝰ nõ acceptat·q; opʒ hoĩeʒ penitẽtẽ oĩ a

, mcmmemoꝛari oĩa peccata ſua. a om̃e poſſe ſuuʒ facere audiendo gunß
ſermones ad memoꝛiam reuocando quibus temponbus 1 uie
in quibus locis 1 quotiẽs cõtra deũ ꝑ totum annũ fecerit· Se Adlens
cundo dẽt deũ rogare vt ſibi reuelet ⁊ ſibi coꝛ ſuum illumiet tfau
ad cognoſcendũ peccata ſua:⁊ ſic accedere ad cõfeſſoꝛẽ ⁊ oĩa voſtnun
peccata ſua nude ⁊ apte confiteri: ſic ꝓ con feſſ. 02 intelligat. peren
nullum ey bumana verecũdia celando vel palliando vel obti mnwu
cendo ·. ſic habere firmam ſpem de indulgentia omniũ pec neime
catoꝛũ· Quia ſi homo centũ peccata moꝛtalia cõmiſiſſet: ⁊ di⸗ (um
ligentiam ſuam feciſſet audiẽdo ſermones ꝑpſcrutando ſuã lish
conſdientiam ad recognoſcend ũ ſua peccata ⁊ nõ poſſet plu auideb
ra peccata 63 decem cogn oſcere: 2 illa in tegralite C onfitet᷑ 1 ti pece⸗
libenter vellet omĩa conſiteri ſi ea ag noſceret:tunc deus ſibi ſeti
omnia confeſſa ⁊ etiã oblita indulget · Vnde pſidoꝛus in quo tſisci
dam ſermone . Confeſſio ſanat · cõfeſſio iuſuficat· cõfeſſio pec litel
cati veniam donatOmis em̃ ſpes in confeſſione conſiſtit· xIn (diſt
confeſſione locus miſericoꝛdie eſt. Sie etiã econuerſo · Si qs npii
decem peccata moꝛtalia cõmiſiſſet: 1 ſolummõ nouem cõfite wur
retur. ⁊ vnũ de hiis ſcienter obticeret ex verecundia: nullam fytere
veniã conſequeret᷑ Vnde ambꝛo-in li:de ꝑadiſo. Non em̃ qq idun
. ̃̊ a peceato iuſtificari poterit niſi pctm̃ ante cõfeſſus fuent bepere
Vnde exemplũ. Grat quidã rex ꝗͥ habuit filiaʒ deuotaʒ ⁊ caſtã yni⸗
ꝗque fuit mater viduarũ ⁊ pupilloꝛũ:que pꝛopoſuit ĩtrare re nliuco
lgionẽ cõſuluit papaʒ. Qui audiẽt tot bona ab ea fieri puu iflis⸗
peribus diſſuaſit ingreſſũ ·que iniecit poſtmodũ oculos uoſ agips
in quendaʒ ſcriptoꝛẽ qui ei miniſtrabat ad menſam: ⁊ ex tali EPruede
viſu cõcupiſcentia cecidit in lapſum carnis concepir Pue ntret
rum. Que territa ꝓpter hoc factũ timens deboneſtare ꝑ hoc tſne
totum regnũ totam parentelam Coſuluit quandam anti⸗· luni
quam vetulam: que fecit ei aboꝛſum/ Ex hoc filia regis cõtur ciüſi
bata ſic ꝙ amplius nunquam vel raro viſa eſt ridere vel gau Nalen
dere ad quaʒz pater ait: Tu ſemper es turbata: nec delectaris lloi
in his que ſunt mũdi.Ideo mihi placet vt intres in aliquam tlu
religion 6· Que ingreſſa religionem ita ſerioſe vixit ꝙ raro vi opott
ſa eſt cum ceteris puellis conuerſari vel letari:ſic ꝙ ipſa fuit unpl

gremden
danporb
innſeentt
tun lorie
elſae

hnali

ardolon
mamnüpeg

öniſlunde.
. .
Gutirdo i

p̈poſſe p
terconftet
Anedeug ſ
anginn
ncäfchoopt
neconſſſtth
nueno diin
foremcont
wi lllem

onen

ofeſtus fen

corgllli
ſutiner
Pbezfung

iouu

umnatn

cmtpt
Anep he
ndarm inn
regs dun

Deſent a

ec Nall
Siniiun

mitgne
1,

U . s
rH 4 Mð ä
JM S f ᷑

amplius nõ habet volũtatẽ peccandi eſt qñ nõ ſolũ poſtpoĩt

exemplum omnibus virginibus . Que tandem infirmata gra
uiter defuncta eſt· et infra triginta dies apparuit abbatiſſe

dicens ſe eſſe damnatã · Et abba iſſa ait· Quomodo hoc factũ

eſt ? cum tu tam religioſe vixiſti: ꝙ tu fuiſti ſpeculũ omniuʒ

noſtrum ? Reſpõdit qdðᷣdam peccatum commiſi in ſeculo qð
pre verecũdia humana nunq; confeſſaſ um: quiſ de hoc ſem
per dolui et ſẽpeꝛ triſtis fui · Et eſt illud ꝙ ꝑdidi virginitatem
meam et inſuꝑ pueꝛum quem ſic concepi occidi · Et ſi hoc pec
catum confeſſa killem deus milleſies mibi indulſiſſet ſi mil
leſies hoc commiſiſſem. Sʒ quia ego ſemp illud ſcie nter obti
cui: ideo eternaliter damnata ſum. ¶ Secundi ſunt qui om
nia peccata ſua que in memoria habent confitentur: ſed reti
nẽt vnũ vel plura ĩ volũt ate iterũ faciẽdi · tẽ nõ ꝓficit iſtis
talis cõfeſſio · Quia ſiẽ nullũ pẽm rebuãdũ ẽ ĩ actu:e nec ĩ vo
rate. Ouilibꝛ penites di bere volũtatẽ ampliꝰ nunq; pec

equi remiſſionẽ peccatoꝛũ · Signũ aũt ꝙ quis

peccata: ſed etiaʒ occaſiones peccatoꝛũ · hoc ĩ illis apꝑet q voe

abiiciunt ſuꝑpbũ habitũ. a caputia magna: crĩalia· pepla cũ q

bꝰ peccauerũt· qꝛ vere penitẽs dʒ abicẽ ⁊ poſtponẽ illa oia

Ibꝰ niſi ad peccãdũ vtebat᷑ · Ergo ſi cõfeſſoꝛ q̃ret an plus vis

talia committereæ Rñdit verꝰ penitẽs nõ·q;diu 5 vſz ad moꝛ
tẽ· Mẽs adhuc iulla oꝛna m̃ta cũ qbꝰ peccaſtigad d valẽt⸗Si n

vis apliꝰ uti ad peccãdũ talibꝰ:nõ dare dẽs füliis tuis ul fůia

bꝰ: ne deſ eis occaſionẽ peccãdi · alias reꝰ eriſ oĩʒ pcẽoꝛũ qᷓ ipni

cõmittẽt · Ergo verꝰ penitẽs dʒ abiicẽ ñ ſolũ actũ ſʒ etiã uolũ

tatẽ a occaſionẽ pẽandi · Vñ ſi qs illicite choriſaſſet: vel actuzʒ
luxurie extra ſtatũ mr̃imonii cõmiſiſſet: l ĩebriatꝰ fuiſſet uel
etiã ſuã ꝓpᷣaʒ uxoꝛẽ ſine cã ex rancoꝛe et uindicta ꝑcuſſ iſſet:
Vel etiam cuicunqʒ homini malediyxiſſet· ⁊ ſic de aliis · q;uis
illa oĩa cõfiteret᷑:tñ ſi non haberet firm ũ ꝓpoſitum amplius
talia dimittere: confeſſio ſua ſibi nichil prodeſſet · Ergo

opoꝛtet te in tali pꝛopoſito ad confeſſionem accedere ꝓ

ampliꝰ vſʒ ad moꝛtẽ nũq́; vis illicite choriʒare: nec ad tabnã

ire et te inebriare · nec vxoꝛem pꝛopriaʒ 1 alios homines nec Uebibe
verbo nec facto contra iuſticiã offendere · 1 ſic de aliis peẽis · ehn
Q (Tercii ſũt qui dolẽt de peccatis et confitent᷑ peccata ſua ken
ſz ablata nõ reſtituũt· illis talis cõfeſſio nihil poeſt · qu hm au 3
guſii· Pccm nõ dimittit niſi ablatũ reſtituat t ĩ hoc nõ põt Pei
eeronſ ari qͥ habʒ facultatẽ reſtituẽdi· Sʒ ſi pauꝑ eſt ⁊ nõ pt ine 4
ufficit volutas. Sciendũ aũt ꝙ quilibet ſtatim debʒ reſtitu?z
ꝓximo ſuo ſatiſfacere anteq; ad cõmunionẽ accedat: ſi cõ Aun
mode põt · Sed ſi diceres quõ debʒ fieri reſtitutio g= Rñudeo ſi nenn
furtu cõmiſſũ ꝑ te eſt occultũ: tunc reſtitutõ debʒ fieri pe: ſa ek⸗
cerdotẽ vel ꝑ cõfeſſoꝛẽ ſine exp̃ſſione tui noĩs ne teip̃m infa⸗ d g
mes.vljſi iã cõmode nõ potettſtirus tuͦ ꝑ eũdẽ ſacdotẽ l cõ uenn
feſſoꝛẽ debes petere dilatöem ab alio.· Vlſt eſt manifeſtu tůͦe an
x teip̃ᷣm dẽs dilatõem petere . Quod ſi ille tibi nolit dare dlia ð
tõem: tũc tu teneris cedere oĩbus bonis tuis vſz ad extꝛemã gudeſ
neceſſitatẽ ⁊ ei reſtituere bona ipſiꝰ ¶ Scendũ aut ꝗ; ꝗᷣ debita uun)
tenẽtur ſoluere pꝛoximis ſi termimꝰ ſolutõnis aduenit 1 pit che
ſoluere nolũt ſoluere: tales ñ debẽt abſolui a peccatis nec K
ad ſacramẽti cõmunionẽ accedẽ niſi antea ſolueriĩt· ſtẽ ſeien wiide
* dũ ꝙ nõ ſolũ magna ablata ſũt reſtituẽda ſʒ etiã parua. Ver nkd
bi grã · ſi ad pꝛatũ ꝓximi tui iuiſſes ⁊ ei cõtra volũtatẽ ſuam lni
vnu pãnũ plenũ gramibꝰ abſtuliſſes Vel ei alias in fructibꝰ nrif
2 ſegetibꝰ dãnũ ſciẽter cũ pecoribꝰ ĩtuliſſes vel botros ð vri tſn
neis vl' poma vl pirade arboribꝰabſe cerpiſſes: tuc tu teneris ſnyin
ſm cõſiliũ cõfeſſoris ꝓ bis oĩbꝰ ſ. atiſ facẽ. Vñn ſciẽdũ ꝙ qᷣ ſic di ſecnage
uerſis hoĩbꝰ ꝑua dãna ĩtuliſſʒ:quos tñ nõ noſe cit tal debz fa⸗ frn
ce vnã ſů umã pᷣm ſuã eſtiatõem· et cũ cõſilio ſui cõfeſſoris illä in in
ſũmã dare ad ſtructurã alicuiꝰ eccĩe·1 ſignãter ad illã ĩ cuius foyno.
òòMWU! prochia dãnũ fecit vel etiã pauꝑibꝰ. Et notãdũ ꝙ vſurani q nsſ
. vſurã acceperũt.a luſoꝛes qͥ ex auaricia ꝓpter lucrũ luſer̃t onye
1 mercatoꝛes q emẽdo vl vẽdẽdo ꝓximos deeperũt. mecha füot
nci ꝛ laboꝛatoꝛes qͥ in laboribꝰ ſuis ſciẽter fraudẽ cõmiſer̃t mnur
1 ſerui a anaulle qͥ bona dñoꝛũ ſuorũ abſtulerũt. om̃es iſti nõ lihh
poſſũt abſolui a pccis niſi reſtituãt. Vnde ad vere penitẽtes gli
loquitur dominus· Quarto Regum · viüi · Reſuitue ei omn ia . cüi
ι

4

ofitezt
peren ſi
inn
ihoers
ſ rns
Nhteſttne
dr ſics
bpidenn

gfenpen

teißfnit⸗

ſdteld

umteſtäi
oledardi
ſedetm
irgadr
damrzpit
ſporns t
et beſeen
ipruſe
Clariſun
ginfit
lbormbö
ictuteten

ign

tel f

ns ind

läinn
plaremg
locüün,
6ternn

de nſe

inſte

eepeltin

que ſua ſunt · Et leuitici. vi. Reddet omĩa que ꝑ fraudẽ volue
nt habere integraHinc etiã xp̃s dicit ĩ euagnelio. Redde qdð

dẽs . Vnde aug? · Tu petis ꝙ det tibi deus qð ex debito nõ de
bet tu nõ vis ꝓximo tuo reddere qð ex debito debes ¶ Itẽ
ſciendũ ꝙ bec reſtitutio nõ ſolũ intelligenda ẽ de rebꝰ iſus:
ſed etiã de fama hoĩs honoꝛe· Grauius em̃ peccamꝰ auferẽ
do ꝓximo famã bonã q; ſi ei auferamꝰ quaſcunqʒ res tpales.
quia fama melioꝛ eſt q; aliqua tꝑalis res eſſe poſſit. Vñ ſalo·

puer · xxii· Melius eſt nomẽ bonum q; vngenta 2 diuitie Sx

quo patet ꝙ detractoꝛes bone fame deterioꝛes ſunt q́; fures
vel raptoꝛes rerũ tꝑalium· Ambꝛo· Tolerabilioꝛes ſüt fures

qui nobis bona tẽpoꝛalia den piunt: q; detractoꝛes qui noſᷣ
bonam famã noſtram dilacerantergo qui falſe ꝓximum ifa

qui veniã peccatoꝛũ ergo illi detractoꝛes difficulter ſatiſ fa⸗
dunt· Vnde feronimus. Non facilis venia pꝛaua dixiſſe de re
ctis· Simil iter uli grauiter peccant qui detractoꝛes libenter
audiunt · Vnde bern Derrabere an detrabentem audire quid
boꝛũ damnabilius ſit: non facile dixerim · vnde inter oĩa pec
cata difficilius dim ittunt᷑ illa duo peccata ſcʒ detractio 1K in
iuſtarũ rerũ ablatio· t ratio eſt q; bbinon ſufficit contriti⸗
nec cfeſſio niſi fiat bõe fame ⁊ rei ablate reſtitutio· ( Quar 3
ti ſunt qui confitentur peccata ſua: nec tamen ſuis offenſo
ribus indulgere volunt· ⁊ talis confeſſio non eſt vtilis Quia
talem indulgentiam accepturꝰ eſt a deo: qualẽ ip̃e dederit
meis Reſpondeo ꝙ ſic opoꝛtet te indulgere inimicis tuis ꝙꝙ
non vis te ex vindicta vel rancoꝛe vindicare nec verbo neq;
facto ttem vt nec vindictam petas a deo ſuper eum ven ire
in futurum. et vt ei omnia ſigna cõia caniatis exbibeas: que
aliis hoĩbus exhibere cõſueuiſtiſqʒ loquẽdo ſalutãdo a ſic de
eoꝛũ ire:nec eos in via ſalutare: nec rñdere · ꝗ oĩa ſunt ſigna

rancoris in coꝛde q́;ʒuis oꝛe dicãt ſe eis indulſiſſe. Vnde hlap
mo ſuꝑ MathNihil pdeſt oꝛe dimittere: ſi ſeruat iracundiaz
in mente. Ergo verꝰ penitẽs nõ ſolũ oꝛe ſed ey coꝛde debet 1
dulgere . Et poſſet eſſe tãta iniuria et offẽſa·et qͥs poſſʒ ex tã

to feruoꝛe indulgere ꝙ ex hoc ſequeret᷑ remiſſionẽ oĩm pẽo

rum ſuoꝛum. Vnde Grego. Qui in ſe pecãti clemẽter indulſe
rit. nullũ feſtigiũ peccati in eius anima reman ebit (Exẽpluz
Grat quidã miles qui occidit patrẽ alteriꝰ militis.· et filiꝰ eiꝰ
queſiuit opoꝛtunitatẽ quõ poſſet vĩdicare patrẽ ſuũ· et conti
git ꝙ in die paraſceues ille miles ĩceſſit ſine armis Queʒ ile
alius inſecutꝰ eſt volẽs eum occidere-Lunc ille pꝛoſtrauit ſe
ante pedes eius dicens Hopter moꝛtẽ domĩ noſtri hieſu xpᷣi
quã hodie pꝛo nobis ſuſtinuit ignoſce mibi ꝙ patrẽ tuũ occi
noſco:a eleuauit eũ de tra.⁊ ĩ ſignũ recõciliatõis oſdatꝰẽ eũu

di. Tũc ille cõꝑũctꝰdixit· Nꝛiopt moꝛtẽ dñi niii

Cũ autẽ idẽ miles ecclłiam intraret· et eũ ceteris erucifixũ do

mini nĩi hu xpᷣi oſcularet᷑ · Tũe crucifixꝰ ãplexatꝰ ẽ euʒ dicẽs

OQuia hodie ĩdulſiſti li ꝓpter me: qͥ tibi patrẽtuũ ocÄdit Kõ

hodie indulgeo tibi omnia p eccata tua. et in ſignum recon:
ciliatõnis olculoꝛ te in maxillã tuam Quod videntes cireũ
ſiantes glorificauerũt dei bonitatẽ et mĩiam. Sciẽdum tamẽ
quãdo quis alteri iniuriam fecit:tũc ille tenet᷑ offenſã dimit

tere · ſed iuſtid ã põt ab eo exigere · vt ei ſatiſfaciat et daänum
recompẽſet hᷣm ꝙ iuſticia dictauerit ¶ Quĩti ſunt qͥ etſi veꝛe

peniteãt ⁊ cõfitent᷑ oĩa pcc̃aſna:tamẽ ĩmediate recidiuãt:Ta
lis penitẽtia etiã erit eis inutil is. Vnde Rug · T nanis ẽ pnia
quã ſequẽs culpa inquinat· nil palet a malis veniam poſceie
et mala denuo iterare · Sciẽdũ ꝙ recidiuãtes poſtq̃; cõſecuti
ſunt remiſſi onem pecc atorum denuo peccant peioꝛes effi
ciuntur q; ante fuerũt· Lucexi· Erunt nouiſſuna hoĩs illius

peioꝛa prioribꝰ· Itẽ tales deũ grauiter offẽdũt ꝓpter ingra⸗

titudinẽ. Vnde Tſidoꝛꝰ de ſũmo bono · Deriſoꝛ ⁊ nõ penitẽs

eelſt qui adhuc agit ꝓpter quod penitet · Verbi grã · ebrioſus

cõfitet᷑ ⁊ ecõuerſo ſtatim poſt paſcha ĩebriat᷑· Silr blaſfemꝰ
iracundus ſuꝑbus luxurioſus.a ſic de aliis · Ergo penitetia

verade
eectt
1 lice
lgrei
deteſtet
uus ent
ltttns
indidil
znconſe
dt inut
broſius⸗
Siccyn
m mere⸗
lunguine
Vwel⸗
oludee
dormin
penter
ſeetian
Ren N
ſaintll⸗
ſoicoo
ninigu
Inon
peechel
Moro⸗

irof

Wirde
cden

ſere
fecund
deoco

duoſe

De SCRW. FeNTGN. V

Aenn

lodt Neber
Ppchet

ne anſe
Niter ile

k.KC.*1
diſbin
Efl

eſoe
nse.
oſtrute.
Tihieſin
metui aan
deted

snuchrid
ian dich
iͤaadrii
gunnan
entescten
cedunmtuni
oſſenidint

e E danun

tqjetiben
tddiͤtl
nmnsini
nun oen
ſ oſeen
peotes⸗
poistn

vera debet eẽ ꝑſeuerãs. hoc eſt ꝙ ſp doleat ſe peccaſſe · et étm̃

Eerara ei diſpliceat vt nunq́; libeat illud reiterare · MHugo de

co victoꝛe · Quãdo deꝰ in cõtritõe abſoluit hoĩem a peccatis
ligat eũ vinculo ꝑpetue deteſtatõis vt peccatũ decetero ſẽp

uus erit · ſupple · in pnĩa. fitẽt · tñ ꝓpter
multitudinẽ pcc̃oꝛũ vel pꝛopter malam conſuetudinem pec

deteſtet᷑ · Vnde mathei · x· Qun ſeuerauentt vſa in finẽ hic ſal

Sexti ſũt qui cõ

am conſequent᷑. Ruguſtinꝰ.Penitẽtia que ex fiducia non ꝓce
dit inutilis eſt:ſterilis manet·⁊ ſine miſericoꝛdia · Vnde Am

broſius. Nõ põt bene agere penitẽtiã qui nõ ſꝑat indulgẽtiã
Sic cayn penitẽtiã egit dicẽs. maioꝛ ẽ mea iniqtas q; vt veni
am merear. Sic ⁊ iudas penitẽtiã egit dicens. Meu q; tradidi

ſanguinem iuſtum. et ſic deſperauit et ſipt um ſuſpendit

Vnde Leo apa in quodam ſermone · Sceleratioꝛ omnibus
o Fuda et infelicioꝛ extitiſti: quem non penitentia duxit ad
dominum: ſed deſperatio cõtraxit ad laqueum. Vnde verus

T

candi diffidunt ſe poſſe ſati facere nec per conſequens veni

penitens debet cum bona fiducia confiteri et penitentiã age

re etiam ſi mille millia peccata moꝛtalia commiſiſſet · Vnde
Bein. Maioꝛ eſt dei pietas q́; queuis iniquitas . Sicut enim

ſeintilla in medio maris:ita omnis miquitas hominis ad mi

ſericoꝛdiam dei. immo nulla eſt comꝑatõ quo ad peccata ho
minũ que ſũt finita ⁊ quo ad miſericoꝛdiã dei q̃ ẽ ĩfinita· Vñ
Ariſto · vii · Phi. Einiti ad ĩfinitũ nllła ẽ ꝓpoꝛtõ · Vñ dñs dicit
p Gechielẽ xviii· In qᷓcũq; die ꝑccoꝛ ingemuerit.⁊ꝛc̃.dꝰ .xviii
Nolo moꝛtẽ peccatoris
1 tñ nõ rſignãt officia ꝓhibita:q̃ ſine pccẽ̃o moꝛtli ꝑficere nõ
conſuetudine vel timoꝛe humano:non ex gratia nec caritate
Et talis confeſſio non eſt deo accepta nec homĩ ſalutifera qᷓ
nõ ex caritate ꝓcedit ſʒ ſoluʒ ex timoꝛe humano ⁊ etiaz ex ve
recundia. quia verecũdant᷑ ꝙ ſe aliis xp̃ianis nõ cõfoꝛmant

Septimi ſunt qᷣ cõfite nt᷑ pcc̃a ſua

oc qᷓre ante·xxv. E. ¶ Octaui ſũt qᷣ cõfitẽt᷑ ex ſola

„

ideo confitent᷑ ne ab aliis hominibus deſpiciantur· Gt illoꝛũ
qui ſolũ ex timoꝛe et ex verecundia bumana confitent᷑ ſunt
duo ſigna per que cognoſcuntur . Primũ ẽ ꝙ tales differũt

v

ſuam confeſſionẽ vſq; ad vltimã hebdomadaʒ tunc qũñ vltra
differre nõ poſſunt: tunc cõfitentur ex quadã verecundia ne
videant eſſe heretici vel pagani:ne poſt moꝛtẽ peiuent᷑ ecleſi
aſtica ſepultura. Quia ſm ius canonicũ qui non con fitentẽ in

quadꝛageſima a cõmunicant in paſca non debent ſepeliri in

cimiterio vel alio loco ſacrato ſed in campo. Sed ſi liceret
non eſſet verecundia: tunc tales qui ſic diſtulerüt ſuam con⸗

feſſionẽ vſq; ad vltimã hebdomadã cũ tam̃ bene babuiſſent

tempꝰ 1 opoꝛunitatẽ cõfitendi vlterius differrẽt: ⁊ raro vel

nunquã cofiterent: ſi boĩes non timerent. ⁊ hoc eſt ſignum
ꝙ non habẽt gratiã ⁊ caritatẽ. Quia hm grego- Caritas non

eſt ocioſa · opꝑatur em̃ magna ſi eſt. Vnde bern · O bone hieſu

eſt amoꝛ tuus tranſitoꝛius ſed eternus. Ex his ſequit᷑ ꝙ ſi ta

„

les haberẽt gratiã caritatẽ: tempeſtiue fuiſſent moti ad cõ

feſſionẽ ad penitentiã agendã vt digne poſſent cõicare ſa⸗

cramentũ · Et vt opa eoꝛum eſſent deo accepta- Quia vnum

pater noſter vel vna dies ieiunii poſt cõtritõem 1 cõfeſſionẽ

plus valet q; mille pater noſter vel totã quadꝛageſimã ieiu⸗
naſſe in vnd peccato moꝛtali. Scom ſignuʒ ꝙ tales tam cito
poſt paſca recidiuant 1 in nullo vitã ſuam emendant: ſz ime
maediate poſt paſca viuunt ſicut antea vixerunt: eadem pec

cata iterato cõmittunt que antea cõfeſſi fuerũt· Et hoc eſt ſi⸗

gnum nõ vere ſed ficke non er caritate: ſed ex coſuetudine
enitenti egerũt nec firmũ pꝓpoſitum emendandi habueft

per

Noni ſunt qui cõfitentur 2 penitentiã ſuſcipiũt: ſeo eam

eo q; eſt vnus caſus de quattuoꝛ caſibus in qui

x cõfeſſio · hoc quere · iii · D. Decimi ſunt qui vere penitent

lent de omibus peccatis ſuis conſitent᷑ omnia peccata ſua
Pare rintegre in quibus reco gnoſeu nt ſe deliquiſle· 2 hñt

ſatiſfacere ᷣm conſiliũ ſui confeſſoꝛis ſeᷣm ſuã poſſibilitatẽ
Et qui iſta habent illi remiſſionẽ peccatoꝛũ ſuoꝛũ cõſequunt᷑

non eſt amoꝛ tuus ocioſus· qui te diligunt non tepeſcũt. Nõ

non pficiunt · talis cõfeſſio nõ pficit ad ſaluteʒ· Moc patet ex
be iteranda E

ſitot
ſeneon
Peltaut
d arch
contrita
dupol
tiſſycer⸗a
ſeprrat
btißei⸗
eyintim
nitenti
ſbiumi
nicordi
ſbiſoun
mensdie
impon
catis n
coͤtnitoe
megen
intima

ſinepun

„/
P
4

ſtar gua

Gantho
nobadn
modish
Drinof

1oſa⸗

qoiiſt
ſponde
te coſit
deſder⸗

ntie
craund, 4

Purnane
ncoſſtetefn

ri
edſelrenten
irſuunen
eahriſee
rirnnndn
Ne ſGen
Cantas n
Obonehe
ſeguit ft
nenwtt
lent cdie
Quis Nn
Nngini an.
taies tun to.
Edeſie .

ntrrenenpe

GeOe
ercord.
Dmmmtn
dpinſpen

rpitet .

teranda

fe pentn 1

icie

1ſi tot peecata cõmiſiſſent quot ſunt gutte in mari:quia mi
ſenicoꝛd ia dei ſuꝑ omĩa opera eius. Exemplum· Nobilis qͥdã

peecauit cũ filia ꝓpꝛia: ⁊ cõpunctꝰ in quodã ſermone acceſſit

ad archiepiſcopũ quendã in francia ⁊ cõfeſſus eſt cũ magna
contritõe:⁊ queſiuit ab ep̃o vtrum adhuc gratiã ⁊ miſericoꝛ

dizã poſſz conſequi a deo ,y Reſpondit ep̃s ꝙ ſic · ſi ſaltem ſa⸗

tiſfacere vellet · quia dei miſericoꝛdia eſt infinita · Et ille dixit
ſe paratũ eſſe ad oẽm ſatiſfactõem ſcdðᷣm ſuam poſſibilitateʒ.
ESt iße iniunvit ſibi ſeptennẽ penitentiã· Qui nobiis gemens
ex intima coꝛdis cõpunctõe petiuit ſibi iniungere maioꝛẽ pe

nitentiã dicens · Qſi vſqʒ ad nouiſſimũ dieʒ peniteret nõ eẽt

ſibi nimiũ ꝓ tantis peccatis · Tuncepiſcopus videns ſuã inti
mã coꝛdis cõtritõeʒ diminuit ſibi illos ſeptẽ annos:⁊ iniũxit
ſibi ſolum tres dies in pane ⁊ in aqua· Et ille iterum plus ge

mens dixit dñe quid facitis =6go petiui pnĩam maioꝛẽ ⁊ vos
imponitis mihi minoꝛẽ: ⁊ etiã quaſi nullã ꝓ tam magnis pec
catis que cõtra deũ cõmiſi· Tunce epũs cernẽs ſuam maximaʒ

cõtritõeʒ coꝛdis iniunxit ei niſi vnũ pater nr· Tunc ulle maxi⸗

me gemens:⁊ ſic gemendo exſpirauit · Et credendũ eſt ꝙ iſta

ſine purgatoꝛio ad celum euolauit ·
De ſacramento euchariſuie-

intima coꝛdis cõtritio deleuit ſibepenã ⁊ culpam.⁊ ꝙ ſtatim

1

In quibus verbis fit mentio de ſacramento euchari⸗
dſie qð eſt quartũ ſacramẽtũ in oꝛine· Vnde hic qgue
ritur qualiter xpᷣs ſit in hoc ſacramẽto? Reſpondeo ſᷣm ſan

cctum tho . in. iiii · di · x · Ohꝛiſtus idẽ qui de virgine natuſ ⁊ pꝛo

nobis paſſus eſt cõtinet᷑ in hoc ſacramento · Itẽ querit᷑ quot

modis hoc ſacramentũ ſumit᷑ Reſpõdeo ꝙ tripliciter ſumiẽ

Drimo ſpiritualiter tm̃ vt qui accipiũt rem ſacramẽti ·i· grazʒ
2nõ ſacramentũ · Vnde augꝰ. Crede ⁊ mãducaſii · Sed querit

Fro mea vere eſt cibus ⁊ ſanguis meus vere eſt potꝰ R

qui iſti ſunt qui iſtud ſacramẽtũ ſic ſpũaliter accipiũt g Re

ſpondeo ꝙ ſũt quattuoꝛ genera hoĩm

rimi ꝗᷓ ĩ infirmita
α , „ „ z „à. „
te cõſlituti ſunt:ſic ꝙ non retinẽt cibuʒ:⁊ tamẽ ex toto coꝛde

deſiverãt hoc ſacramẽtũ tamẽ pꝓpter infirmitatẽ 1 vomitũ

„

* nõ pᷣſumũt ſumẽ. Et iſti mãducãt ſpũaliter · i.gr̃aʒ ſacramẽti
peipiunt ꝓpter deſideriũ qð habẽt ad ſacramẽtũ· Et taleſ nul
lo mõ debẽt ſumere hoc ſacramẽtũ qui ſic ĩfirmi ſunt ꝙ cibũ uate
nmnullo mõ retinẽ poſſũt.qꝛ ſufficit eis illa ſpũalis mãducatio. cra
Vñ exẽplũ · Quidã hñs deuotõʒ magnã ĩ ſacram̃to altaris oĩ auut
die ſi aliquo mõ pot uit integrã miſſã audiuit· Cũ moꝛi debe Aiu
ret. 7 Pbeer vomitũ cõicare nõ poſſet·⁊ de hoc multũ dolens n11.
petiit ſibi latus ſuum lauari ⁊ in panno mundiſſimo coꝛpus ALzc
xp̃i ſupponi· Quo facto pannus paulatim coꝛꝑi xp̃i ceſſit et ſerete
mox vt coꝛpus yp̃i nudam carnẽ illius homĩs tetigit vſq; ad nndi⸗
coꝛ cunctis videntibus penetrauit · Secundi ſunt qui pie: “
parauerũt ſe ad hoc ſacramẽtum ſcᷣm ſuũ poſſe·⁊ ſacerdos xiſn
denegat eis etiã cũ ipſi hũiliter petũt ⁊ deſiderãt hoc ſara gpee
mentũ. ſic ex obediẽtia ſac erdotiſ abſtinẽt a ſacramẽtali per nehe
ceptõe iſtius ſacramẽti. Fſti etiã vtputo ſpũaliter ſumũt.er eni
ßo patienter ferre debẽt tales ſi hoc ſa cramentum eis nõ ad ikde
libitum poꝛrigit᷑ ¶ Tercii ſunt qui in agone con ſtituti liben m
ter vellent confiteri cõicare. ⁊ ſac erdotẽ habere nõ poſſũůtt· 1
DMM ſi tales in tali ꝓpoſito ⁊ contritõne decedũt: ſpũaliter cõica iin
„. uerũt ꝓpter cõtritõem quã habent de peccatis: ⁊ deſidenruum in
qd habent ad ſacramẽtũ · Scie nduz ꝙ deus qñqʒ pmittit ſuꝑ “
aliquos vt ſubitanea moꝛte moꝛiant᷑ ſine cõtritõe ⁊ ſacramẽ⸗ id
tis vt cõmuniter illis contingit qui parentes inbhonoꝛant. vl 2 n
etiã qui alias enoꝛmiter contra deũ delinquunt non ex igno ⸗*
rantia vel infirmitate: ſed ex certa malicia: vt vſurarii adulte forn
ri luſoꝛes blaſphematoꝛes.⁊ ſic de aliis · ¶ Quarti ſüt qꝗᷣ ex pu⸗ e
ro coꝛde deo ſeruiunt 1 cum magno deſiderio hoc ſacramen lulee⸗
tum appetunt attamen ex humilitate reuerẽtia ſacramenti ue
non aundent ad hoc ſacramentũ accedere · Et ſic omĩ die q̃libʒ an
homo qui hẽt magnã affectõem deuotõʒ ad ſacramẽtũ põt enha
ſic ſpualiter cõicare. Vñ augꝰ. Crede ⁊ manducaſti · t tales nn
qñq; qui ſic cũ magno deſiderio ⁊ affectõne audiunt miſſam ote
maioẽ gratiã interdũ poſſunt conſequi q; ip̃e ſacerdos cele⸗ N
bpiꝛiꝛans ipſam miſſaʒ quia ſacer dotes non ſemꝑ ſunt bene di⸗ tuml
ſpoſiti:ſed quandoq; diſtraca ⁊ indeuoti · D .— Din

Bſinne
ubttieſn

lsnden
ſtoalenus
Uünoi
☛—
ſümape
Nicht
engtnin
ſuneqpin⸗
ſen ſacen
rithoeſ
wenerlin
ner ſunitt

D SVCRNMN. EVCEIRIS.

(Qui indigne cõmunicant ·

.*

‚₰

Ecundo ſumit᷑ hoc ſacramentũ tantũ ſacramentaliter B
vt cõicans ĩ peccato moꝛtali · ſic iudas cõicauit. Et quã
is tales peccatoꝛes verũ ſacramentũ ſumũt:nõ tamẽ fructũ
acramẽti ꝑcipiunt: ĩmo ſeptẽ magna ꝑicula ĩcurrũt. Drimo
quia tales homicide xp̃i ſunt · Vnde · i coꝛin. xi · Quicunq; mã

ducauerit panẽ vel biberit calicẽ dñi indigne reus erit coꝛpo
nas ⁊ ſanguĩs dũi. Vnde ambꝛo Qui indigne xpᷣm ſumit: idẽ
eſt acſi ip̃m ĩterficiat · Vnde dicit wilhel · lugdunẽſis. Si quis
ſciret qui fidem haberet: ſe ſemel xpᷣm crudſixiſſ ee vellet

nudis pedibus toto tpꝑe vite ſue penitẽtiaʒ agere· Quid ergo

deberent illi facere qui totiẽs indigne cõmunicauerũt: pec
catũ ſimile uli peccato totiens cõmiſerũt g Vnde grego· Ma
gis peccat qui ſpernit regnantẽ in celo: qᷓ́; qui crucifixit degẽ
tem in terra. Secundo tales quandoqʒ; puniunt᷑ in coꝛpe q ĩ
terdũ infirmant᷑ poſt indignã cõmunionẽ. Vnde apls · i. cor.

nrumasnen
onſcatut ien
arſopolit
üli
3 Ndenn

gmn

xi· Ideo inter vos multi infirmi 2 ĩbecilles.⁊ in ſignum huiꝰ
poſt paſca tales indigne cõicantes tam diuerſis ĩfirmitatibꝰ
a deo plagant᷑· Imo qð maius eſt quandoq; poſt indignam
cõmunionẽ moꝛte ſubitanea monunt᷑· Vnde legit᷑ · O quidaz
ſacerdos ꝓhibuit quẽdã peccatoꝛẽ a cõione · qui cõfuſione hu .
mana ductus acceſſit ad cõionem cuʒ ceteris hoĩbus.Et quã
toelion cito coꝛpus ad inquinatũ os ſuum accepit: tamcito infelicem
boront! anĩam ſuam reddidit · exſpirauit moꝛte ſubitanea coꝛam oĩ
tnorai populo · Tercio tales peioꝛes ſunt iudeis. Drimo ĩ hoc ꝙ iudei
ſrmimut ignoꝛanter xpᷣ̃m crucifixerunt. Vnde apłs·i:cor.ii· Si cogno⸗
lrjerp uiſſent nunquaʒ dñm gloꝛie crucifixiſſent · Sed iſti chꝛiſtiani
rſacrant indigne cõmunicantes peccant ſcienter · quia credũt ibi eſſe
creatoꝛẽ ſuum hieſum xp̃m marie filium. ét quanto grauius
eſt peccare ſciẽter q́; ignoꝛanter: tanto peioꝛes ſunt indigne
cõmunicantes ip̃is iudeis · Et in ſignum huiꝰ xp̃s non poteſt
pꝛo talibus oꝛare patrẽ ſuum ſicut oꝛauit ꝓ iudeis dicẽs DPa⸗
ter ignoſce illis qꝛ neſciunt quid faciunt· Secundo quia con
tumelia crucifixionis chꝛiſto tantuʒ ſemel a iudeis eit illata-
b indigne cõmumcantibus totiẽs quotiẽs indigne ſciẽter

eVCIBIS.

, d ſacramentu acceſſerũt· Vnde apls heb· vi· Rurſ. um crucifi pynte
gentes filiũ dei . ¶ Quarto quia tales iudiciũ ſibi manducãt ſt
bibunt.· Et ſic ↄñr incidunt in illam ſmiam quã dñs dicturꝰ didde
eſt in extre mo iudicio ad illos q a ſiniſtris eius erunt . kte ma poorp
ledicti 16. (Quinto tales indigne cõicantes ſimiles ſũt iude 10h
1 eis continget vt iude de quo legitur ſathanas in eũ in⸗ ſtet
troiuit 1 xpᷣm tradidit ⁊ deſperauit.⁊ poſtmo dũ ſeipſum ſu (nm
ſ pendit ˖ Sic indigne cõieantes incidunt in maioꝛe poteſtateʒ mMmwne
diaboli q; antea fuerũt· Scõo iudas xpᷣm tradidit 2 udeis ve gnec
didit · ſed indigne cõmunicans peius facit· Vnde remigi ſ up viOn
illud math.· Ve illi per quẽ füius hominis tradet᷑ ve tradenitt ſacrn
ſacramento ſumentibꝰ illũ· Et ſi non tradũt iudeis ad crudfi amde
gendũ: tradunt tamẽ ipſum mẽbiis inimici conſumendumm glusl
Ende etiã augꝰ· Magis peccant tradentes chꝛiſtü peccatoꝛuʒ ſpintn
mẽbꝛis q; qui tradiderũt cum crucifixoꝛibꝰ iudeis · Ergo xps ha
poteſt dicere hm Grego de quolibet ſumente coꝛpus ſuũ in⸗ en
digne ſicut dixit de iuda · Verũtamen manus tradetis me me⸗ ſaP
cum eſt ĩ menſa- Sicut iudas tradidit xpᷣm ꝑſecutonbus. Sic venp
ſumens coꝛpus chꝛiſti indigne tradit illũ quantũ ĩ ſe = emnn
monibus dum ponit illũ in locum qui eſt demonu· Bexto 2“
quia ẽ magna ingratitudo que ibi cõmittit᷑ · Nam in ſacramẽ Ve.
to illo moꝛs dñi miguratur quã pio bomibus ſi uſtinuit ˖ Vnde ſcyun
apls · i · cor. xi · Quotienſcũ q; mãducabitis pan ẽbunc 7 caliceʒ Z
bibetis moꝛtem dñi annunciabitis ꝛc· Vnde etiã xpus quan⸗ ien
do hoc ſacramentũ inſuituit dixit hoc facite in meaʒ cõmemo ger⸗
ratõem· Magna vero ingratitudo eſt ei cõtumeliam inferre WH“
eius vulnera renouare quẽ recoꝛdat᷑ moꝛtuuʒ ꝓ ſuo amoꝛe “
21 ſalute· Vnde dñs poteſt dicere indigne cõicantibus dictum iin
Dſal. Supꝑ doloꝛem vulnerũ meoꝛũ addiderunt ktẽ magnai , diin
gratitudo eſt ꝙ ibi venit diuina maieſtas viſitare boĩiem in lo
ſacramento altaris ⁊ hoc cũ plenitudine chariſmatũ ⁊ grati lie
arxrum Vnde illud ſacramẽtũ vocatur euchariſtia · i eſt · bona OWðWð
gratia Et miſer hbomo non timet contumeliã ei inferre quez M
piꝛo poſſe debuit honoꝛare· Satis ammirare poſſumus i hac nap

*

nſunang
immdert
idin en
und en
lesſarin
1s imeün
ſſäpſun
iarrſer⸗
tngdi
Penigſi

petrder
ſcentinſ

ſumendu

küperang
asErgo

opnsſtin
pasnenr
Nolus 5
iki.
ni⸗ Cinn
ninlſaen

Mnuit⸗Da

ne 1cd

; neno
uniſer

ſo Anor

dus din

ſpiritualis cibus ſi aliquẽ reperit malignitate pollutu

parte diuinam bonitatem humanam peruerſitatem · Vnde
pſal Quid eſt homo quia magnificas eum.Et etiã bene põt
dici de domino hieſu xp̃o illud Cecł.xxix · Daſcet ſcʒ cum coꝛ⸗
po:e pꝛopꝛio· ⁊ potabit cũ ſanguine ſuo pꝛecioſo ingratos-
adhuc amara audiet· Septimo quia tales indigne comuni⸗

cantes infelicioꝛes vident᷑ eſſe ceteris peccatoꝛibus Ip̃m em̃

ſummum bonum eſt eis noxium ex ipᷣa medicina infirman
tur· ⁊ ex ipſa vita moꝛiuntur · Quia ſicut ex illo ſacramẽto di⸗

gne cõmunicantes acquirunt ſibi vitaz eternam:· Vnde Zoh.
“ ⸗ „ . „ .„ ℳ
vi · Qui manducat hunc panem viuet in eternum · Sie ex eodẽ
ſacramento indigne cõmunicantes incurrunt eternam dam

natõem · Vnde criſoſt · ſuper Tohem · Sicut coꝛpoꝛalis cibus
cum ventrem inuenerit a diuerſis humoꝛibus occupatũ: am⸗
plius ledit magis nocet naturã ⁊ nullum pꝛeſtet auxiliuʒ ita

s8 eum perdit non ſua natura ſed accipientis vicio.

ſciendum quilibet cum deuotõne ⁊ reuerentia i timoꝛe ad
hoc ſacramentũ debet accedere· i ad hoc incitãt nos diuerſa
exempla ſacre ſcripture · Nam beatus łoh̊es baptiſta ĩ vtero

matris ſanctificatus a puericia in heremo cõuerſatus inuita

tus a domino vt eum baptiʒzaret: timuit tangere verticẽ dñi

Vnde cantat eccleſia. Baptiſta cõtremuit ⁊ non audet tangẽ

ſanctum dei verticẽ: ſed clamat cuʒ tremoꝛe ſanctfica me ſal
uatoꝛ· Quantomagis nos timere debemus cũ coꝛpus chꝛiſu

verum ſumimus.exquo tohes intantũ timuit verticem dñi
tangere: qui tante ſanctitatis fuit ꝙ xpũs de eo in euãgelio
teſtimoniũ phibuit dicens · Inter natos mulierũ nõ ſurrrexit

maioꝛ Tohe baptiſta · Item beatꝰ marcus ſibi abſcidit pollicẽ

vt ineptus eſſet ſacerdotio· tantum em̃ reuerebatur coꝛpoꝛis

dñi confectõnem · tem quidã ſenioꝛ inter heremitas cum ab

illis eligeret᷑ in ſacerdotem: ⁊ ab epiſcopo eſſet oꝛdinatꝰ:ait·
. „
Licet ego ſacerdos ſim oꝛdinatus: tamẽ in vita mea nunquãꝗ
conficiã: reputãs ſe indignũ cõficere coꝛꝑus chꝛiſti · It legit̃

Mathᷣ·viii · ꝙ centurio dixit chꝛiſto dicenti ei ego veniam cu
rabo puerũ tuũ· Dñe nõ ſũ dignus vt intres ſub tectũ meũ:

XKVt.
deſiet

Sic quilibet cũ vera humilitate 1 reuerentia ad hoc ſacramẽ inbor
tum accedere debet cogitando ſic· O deuſ ad illud venerabile DW

„ .

acram en ſufficerent mille anni ad pꝛeparatõem con uas⸗
dignã. quantomagis ego miſer indignus ſum qui pecco quo ten
tidie· ⁊ heu impreꝑatꝰ accedo· quãuis em̃ nõ ſim dignꝰ:tamẽ lra
ſum bene neceſſariꝰ hac ſalubꝛi medicina. Vnde ambꝛo· Qui re i

ſumus . medicina eſt celeſte 1venerabile ſacrament. 8
(Eructus digne cõmunicantium. ni
Ggtibe
nundel
dobit co
bienti
indeos
pope
wrpe⸗

cia eſt ipſa anĩa quã pater miſit de coꝛde ſuo in vterum virgi

nis. Quarta eſt vita cum coꝛpe · Quinta eſt ineffabilis deitas· M
In pꝛimis quando accipis coꝛpus xp̃i efficieris particeps in
oĩm bonoꝛum que xpũũs oꝑpatus eſt in vita ſua ieiunando pꝛe Keng.
dicando diſcurrendo oꝛando vigilando 1 ſic de aliiſ. Inſuper
totius me riti paſſionis xp̃i.Nam ſanctus tho· de aquino di⸗
cit . Qin qualibet miſſa inuenit᷑ omĩs fructus ⁊ vtilitas quã
chꝛiſtus in die paraſceue operatus eſt in cruce 1 cum moꝛte

.

ſua· Et eandem gratiã 1 fructum quilibet deuotus qui digne

Ercio umit ir ſacramentaliter Sirieualten t qui ĩ
A gratia accedunt ⁊ digne cõicant:· uantũ autem bonũ
ſit digne ſe p̃parare ad ꝑcpiendum ſacramentuʒ euchariſtie

*

poſſumus elicere · ex his parti culis que ibi ſu munt᷑ in hoc ſa⸗

„

cramento· Dro quo ſciendũ ꝙ quando coꝛpus xp̃i accipis hõ
tunc ſumis quinq; ꝑtes. Drima eſt ipᷣm coꝛpꝰ quod ſumpſit
de virgine qð ſpirituſſanctus de puriſſimo ſanguine marie
fonnauit· Secunda eſt ſanguis ipſius quẽ fudit in cruce. Ter

ſpond
le
dlkſi
nonlun
gſum

cõmunicat percipit tem accipis ibi in hoc ſacramento ꝑticei: Nens!
pationes omnium meritoꝛũ totius eecleſie ⁊ ſanctoꝛũ in celo tmronmn
Vt boc verificetur in nobis quod chꝛiſtus in euangelio dicit ſenn
Xlii laboꝛauerunt ⁊ vos in laboꝛes eoꝛum introiſtis· Minc eſt kiuche
in ſimbolo catholice fidei dicimus· Credo ſanctoꝛuʒ cõmu⸗ Doolna

nionem Vnde albertus magnus. Der verum coꝛpus chꝛiſti Nen
i qr crar.

omnes nos omnibus ehꝛiſti gratiis 1 omnium fidelium com

municamꝰ pꝛopter quod iam cõmunio dicitur· Ideo autenm ſpee
oĩm bonoꝛum xpĩ ⁊ oĩm ſanctoꝛuʒ facit nos cõicare:vt ſiquid HRelt

lib pern
rn⸗

lter i

Utem bon
euchunt

Urt mboee

ir miti

Gcd ſun
ngine un
tinonce H

wenm ni

Polsderx

ens wge
aunmmdope
Diürnun
xigninon
clltas
1cum ſot

ruͤinc

ngci⸗ N

ſtslrA

D SCREMENJ. eVCHNBRIS. NXV.

deficit in ſingulis ex oĩm ſanctoꝛũ abundant ia ſuppleat᷑ Xbi
in hoc ſacramento habemus virtutes patriarcharũ · reuelati
ones illuminatões ꝓphetarũ · dignitates apoſtoloꝛũ ·victo
rias martirũ ſanctitatẽ confeſſoꝛũ · mundicias virginuʒ · cari
tatem angeloꝛũ. a cõſequenter bona ⁊ merita oĩm electoꝛuʒ:
que omĩa a xpo in coꝛpus eius miſticum fluxerũt· Et de quo
libet in quẽlibet ꝑ caritatem ſpirituſſancti gratia redundat.
Vnde hieſus xpũs poteſt dicere ad quẽlibet digne cõmumcã

tem illud Geñ. xxx· qdð iacob ad laban dixit · Modicũ habuiſti
antequã venirem ad te: ⁊ nunc diues effectus es benedixit

q; tibi dñs ad introitũ meũ · Secundo cũ accipis ſanguinẽ
mundaberis a peccatis · Vnde hebꝛe.ix· Sanguis chꝛiſti emun
dabit conſcĩ am noſtrã ab operibus moꝛtuis ad ſeruiẽdũ deo

viuenti· Quia ſi ſanguis hircoꝛũ et vituloꝛuʒ in veteri lege
iudeos mundauit · quantomagis ſanguis xpĩ qui effuſus eſt
pꝛo peccatis noſtris emumabit animas nr̃as:quanto eſt ma
ioꝛ pꝛecioſioꝛ carioꝛ · ¶ Quenitur vtrum ꝑ hoc ſacramentuzʒ
deleant᷑ venialia? Reſpondeo ſm tho · in iii · di · xii · ſic. Non

tamen optet ꝙ omnia venialia deleant᷑:ſed bᷣm mẽſurã deuo

tionis· poſſet tamẽ tantus eſſe feruoꝛ ꝙ oĩa venialia deleret ·

Item querit᷑ vtrum ꝑ hoc ſ- acramentũ deleant᷑ moꝛtalia « Re
ſpondeo ſm tho vbi ſupꝛa· Non delet moꝛtalia miſi oblita ·
Vnde ꝙ dicit᷑ ablutio ſcelerum dupliciter põt intelligi·vel ꝙ
dicit᷑ ſic crimina abluere inquantũ ea impedit · vel de bis que
non ſunt ĩ hoĩs conſciẽtia vel memoꝛia.ꝑ hoc ſacra mẽtũ
ſcʒ ſumendo ſanguinẽ xp̃i peccata deleant᷑ oſtendit Criſoſt ·
dicens Monoꝛabilis ſanguis xpĩ ſi cum bona volũtate ſumi

tur omnẽ egritudinẽ extinguere poterit Kmbꝛo. Debeo illð

ſemp accpere vt mibi ſemꝑ peccata dimittant᷑· Vnde etiã bů ·
Euchariſie ſacramẽtũ potens eſt peccata cõſumẽè:debellare
obuias poteſtates: inferre celis anĩas reuertentes de terra

congine Nota ꝙ vinum qð dat᷑ cõmunicantibus non eſt vinuz conſe
orpis cxatrũ: ſed eſt purũ vinum . quia ſeculares ſolummodo ſub
ocun ſpecie panis recipiunt verum 2 totũ xpᷣm ſᷣm coꝛpus ⁊ aãam
puIn 1 deit at. Sed ſac erdotes in miſſis reapiũt ſub ſpecie panis

ruyrſin .

xXR. D SVCERA. GVCEHNRIS.

⁊ ſpecie vini . Quomodo aüut chꝛiſtus ſit ĩte graliter ſub ſpecie

vini in calice: ⁊ qualiter calix adoꝛandus ſit de hoc quere · i · S

¶ Tercio quando accipis animã xpĩ tunc accipis pignꝰ eter
ne vite · ſi ſic in tali ſtatu decedis · Vnde canitur de hoc ſacra:

mento. Et future gloꝛie nobis pignus datur. quia hoc ſacra⸗

mentum dat vitã gratie in ꝛeſenti⸗Tolᷣ· vi · Qui mãducat me
ip̃e viuet pꝛopter me· Et in futuro dat vitam gloꝛie . Vñ Foß̃·

*

vi . Qui manducat meã carnem bibit meum ſanguinẽ habʒ

pit am eternã · Quarto ibi accipis ſpiritũ chꝛiſi id eſt . vitam

chꝛiſti. Et accipiendo ſic vitam cum coꝛpoꝛe mu taberis in deũ

ſicut cibus ⁊ potus mutatur in te· Vnde vox diuina ad Kus.
diyit· Non tu me mutabis in te: ſed tu mutaberis in me. Sie
xpus dicit cuilibet digne cõmunicanti · Non tu me mutabis ĩ

tentia homĩ in hoc ſacramento cõmunicata erit homo poten

te 16. Quia quidq deus eſt ex natura: koc homo fit per gra⸗
tiam qui digne eõmunicat. Qum aũt deus habeat porenti
infinita a ſapientis eternam 1 ĩmenſam bonitatẽ ey eius po

tioꝛ tam ad operandũ q́; ad impetrandũ Ex eius ſapientia ef

,

fſicitur bomo ſapientioꝛ ad dilectõem boni 1 refutatõeʒ mali

E

tiare mſi ſolus deus Vnde bern · J ꝓmaginẽ quippe

Ex eius honitate bomo fit magis pius ⁊ caritatiuus Pacit

cus. ¶ QAunto recipiendo eius bonitatẽ anim a boĩs imple⸗
bitur gratia ⁊ dulcedine · Quia nihil poteſt aĩam hominis ſa⸗
pe dei fa
cta eſt anima rationalisceteris omĩbus occupari poteſt ĩple
ri non poteſt · Capax em̃ dei eſt. quidquid deo minus ẽ non
eam implebit· Vnde pl⸗ al. Satiaboꝛ cũ apparuerit gloꝛia tua-
Vnde exemplü legit᷑ in libꝛo de donis quidã ſanctus ep̃s

.

in feſto paſce dñũm rogauit vt ſibi reuelaret merita tunc co⸗

municantiũ. ⁊ dominus oſtendit ei ꝙ vidit aliquos quaſi pi⸗
cem nigros· alios vero vt ferrũ ignitos. alios vero ſanguino
lentos ceteroſ vero adinſtar ſolis fulgidos · Reſpondit ei an

gelꝰ dñi. Nigri ſunt luxurioſi ſuperbi· T gniti auari Sangui

nolenti iracundi a blaſphemi:qui om nes indigni acceſſerüt
quãuis ſint contriti ⁊ confeſſi:tamen non babent firmũ pꝛo

.

poſitum in futurũ abſtinẽdi. Ceteri vero qui ſunt lucidi ſũt

tec dat
noroe
nore
vond
mon
ocſ
ptr.
ſpon⸗
nond
tendi
nödet
Kiauan

nema
W
ſb
ſune
fa
recd
ſſe
qu⸗

J e ülti qui acceſſerunt digne cum firmo propoſito abſtinendiꝰ
Edne emendandi vitamſuuauum.
Sr or. l Sequitur de ſacramento extreme vnctõis⸗··
eNin Vintum ſacramentü eſt eyxtrema vnctio · Materia aũt R
Aheſmn buius ſacramenti eſt oleum oliue ab epiſeopo conſe⸗
☚ cratum. tale oleũ a buius cõſecratio ſunt de neceſſi
die G ema:
ngmebe
Dcvun

tate buius ſacramẽti· Eoꝛma aũt huiꝰ ſacramenti bᷣm Thomã
ſeſt oꝛatio depꝛecatiua dicendo ꝑ iſtam vnctionem 1 ſuã piiſſi
tn mam miſericoꝛdiã indulgeat tibi dominus quidquid deltqſti
rümni per viſum · Querit᷑ qbus conferenda eſt extrema vnctio? Re
naN ſpondeo ſeðm petrum de tharantaſia· non niſi adultis infir⸗
in men mis in periculo moꝛtis conſtitutis ex ipſa infirmitate · Vnde
emtie nec datur euntibus ad belluʒ nec nauigantibus aut hiis qui
oſt gn mox occidendi ſunt· quia talis moꝛs non imminet ex defectu
er weng nature ſed ex euentu foꝛtune · D ueris autem nõ datur: quia
tigens non habent infirmitatem ſ Piritu alez contracta m ex peccato
rbonoper moꝛtali actuali: nec diſpoſitõz deuotõnis ha bere poſſunt ad
lpenn hoc ſacramentũ:nec etiam datur natur aliter ſtultis · Querit
etig il vtrũ eytrema vnctio debet dari freneticis 1 amen tibus 5 Re

bos m non debet dari · ſi vero petierint dari debet · Tamẽ hoc aduer
Pone) tendũ eſt ſcom tho· ꝙ illis furioſis amentibus p̃apue dari
N nõ debz: qui poſſent illi ſacramento facere irreuerentiã per
prh aliquam ĩmundiciam: niſi 1 ipſi haberent lucida interualla in
hnuin quibus ſacramenta recognoſcerent. item queritui vtruß e⸗
du trrema vnctio poſſit iterari⸗ Reſpondeo ſcdum Tho.in · iii ·
tgi MD diſ. xxiii. Tterari poteſt ſine aliqua iniuria ſ- acramẽti: quia nõ
inin 4 hrꝛ abet effectum ꝑpetuum eo ꝙſ anitas coꝛpis 1 mentis que
n ſfunt ef fectus eiꝰ amitti poſſunt. xn eadẽ quoq; egritudĩe ite
è ran pot ſi pꝛimo quidẽ ſit in periculo motiſn eudoa⸗ poſt
fo.⅝ recidiuum patiat᷑ · quia erit quaſi alia infirmitas Et ſimiliter
wodo ſi ſit egritudo diuturna · vt ydꝛopiſis · quia tunc debet fieri
num quando videtur pꝛoducere ad periculuʒ moꝛtis· 2 ſi illud pe
i unſen riculum moꝛtis euadat eadem infirmitate durante:et poſtea
hni od ſimilem ſtatuz reducatur: iterum poteſt inungi. qꝛ iam ẽ

XVH. DSNCRNMEN. OBRDINRS.
Alius in firmitatis ſtatuſ: quis ſit eadem infirmitas. Et notã odin
dum ꝙ magiſter in cõpendio theologice veritatis dicit · Quã litn
do ſepe quis ad moꝛtem infirmatur: ſepe poteſt inungi · ſed ſit
in vna infirmitate non debet aliquis bis inungi: niſi eadem dotu.
infirmitas vltra annum protrabat᷑ 1cn . ĩ vno ãno pꝛopter peste
vnam ĩfirmitatẽ nequaq; bis inungat᷑· Sed bonauentura ſu gnun⸗
per quarto redarguit hoc dicẽſ. bſurdum eſt ꝙ ſacramentt æoll
regulentur ſeðᷣm mot um aſtroꝛum ; MV gund
Gffectus extreme vndétönns“ dedo
B Verit᷑ quis ſit effectus extreme vnctionis? Rñdeo ꝙ AIim
¶Aeſt quadruplex quorũ duos ponit beatus tho · ſup · ini tenet
pi.xxiii· ⁊ alios duos magiſter in cõpendio theologice verita ſovn/
ſtis. ¶ Drimus effectus 2 principalis ſcdᷣum btm̃ T ho· eſt ſa ſrerde
natio quedã ſpũalis: que datur contra quandaʒ debilitatem do⸗
vel ineptitudinẽ que in nobis relinquit᷑ ex peccato actuali vł G
ſoriginali· contra quam debilitatẽ homo roboꝛat᷑ ꝑ hoc ſacra ſcr⸗
mẽtũ ·q; hoc robuꝛ gratiam facit que non patitur ſecum pe
Icatum.Ideo ex conſequenti ſi inuenit peccatum aliquod ue rvc
niale uel moꝛt ale quo ad culpam: tollit ipſum dũmodo non pſun
apponat᷑ obex ex parte recipiẽtis · e Secundard' autem effe (ohe
* cus eſt ſanit as coꝛpoꝛalis· hanc tamẽ nõ inducit niſi ſedum cps
ꝓ expedit ad finẽ principalẽ ſcilicet ſ piritualem ſanationeʒ A
Et tunc ſemper cam inducit dummoꝰo nõ fit impedimẽtum etinm
eevx parte recipientis. Et licet in ipſo multe fiant inunctõnes: ſice
vltima tñ eſt foꝛmalis reſpectu omnium pꝛecedẽtium. ⁊ agit intert⸗
in virtute earuʒ· Et ideo in vltima vnctione Frrtabhuit, Abis
que effectum ſacramenti pꝛebet · Mec beatꝰ bo:. (Tercius Recn
effectus ſem magiſtrũ in cõpendio theologice veritatis eſt 4RW
tus effectus eſt ꝙ valet ad velocioꝛem tra nſitum ad celum le
WVEWDe ſacramento oꝛdinis. et de Ddm
Eignitate ſacerdotum hin
Os eſtis genus electum regale ſacerdotium gens ſã (crd
cta·populus acquiſitõnis· prima Pe · i · kn iſtis vbis ſge
4 oſtendit nobis beatꝰ petrus pᷣrogatiuã ⁊ digmtate u
⁶

DGE SCRN. 08DNS. VE
3Nae owinis ſacerdotalis. Et licet om̃es homĩes ſint genus dei ſo
e ſũt nouẽ chon angeloꝛũ ĩ celo: ſic ſũt nouẽ dignitates ſacer
/ dotü. ¶(Drima eſt ꝙ ſ. acerdotes ſũt ſup oẽs reges et princec
enunit pes terre Miereprimo· Ego cõſtituã te ſup omẽs gẽtes et re
mnmn gna: vt euellas ſcʒ malos moꝛes et vicia · et diſſipes hereſes
et edifices bona oꝑa· ⁊ plãtes virtutes in aabus· tem patet
quia dignitas ſacerdotalis habet reges facere ⁊ conſecrare·
Pinn Sed omnes reges non poſſunt ſacerdotem facere. In ſignũ
Zündd ꝙ maioꝛes ſunt: tunc non eſt iam Frinceps mex potenſ qui
loſun tenet᷑ ceruicem ſuam in confeſſiõe humiliare coꝛaʒ ſacerdote
Ncela loco dei. quia eſt vicarius eius. Vnde breuiter deus exaltauit
lott ſacerdotes ſuper omnes bommes· Vnde quidam doctoꝛ· Sa
NNlan cerdos eſt altioꝛ regibus. felicioꝛ angelis · creatoꝛ creatoris
Riki ¶ Secundo honoꝛauit eos in tẽporalibꝰ. quia illa que deus
ilherfmn ſi bi 1. eſ. eruauit · ſch dD ecimas oblatõnes teſtam Eta 1 primi cias V
Nſanſt et alia prfimoma crucifixi: gratis illis contulit pro ſuſtẽtatõ
riinenn ne coꝛꝑis · vt illi ſine laboꝛe (cũ alios hoĩes laboꝛare opoꝛtet
indpo ꝓ ſuſtẽtatõe coꝛꝑis) quietius deo ſeruiant in ſpũalibꝰ ¶ Teꝛ
umgt cio honoꝛauit eos in emunitatẽ cõferẽdo· ꝙ nullꝰ terꝛenꝰ pn
t nigſcan ceps ſupꝑ eos iuriſdictõeʒ habe at: nec rex nec prĩceps: nec ali .
ſunnon quis hoĩm ſeclariũ audeat manꝰ ſuas violẽter in eos mittẽ ·
metn etiam in minimum · id eſt· in acolitũ · Oppoſitum faciens eo
unctona facto excõmunicatus eſt maiori excõmunicatõe tã in celo qʒ
aumm it in terra Sic etiam pPtegit eos ꝙꝙ null⸗ audeat eos ꝑturbaꝛe
uii verbis vel factis Quia os opp robriũ illis llatum quaſi ſi⸗
ſn Hireputat factũ- Vnde vominus dict g pppetam zachzarie i
attis Qui tetigerit vos tangit pupillam oculi mei· Pſal. Nolite
. ( tigere xpos meo: a in pphetis meis nolite malignari Qua
Pacin re etiã nec vᷣbis ſũt moleſtandi: ſed honoꝛandi: vt dicit dñs
ad moyſen et aaron· Benedicam benedicentibus vos · Vnde
heinri· de firmaria ſuꝑ quarto precepto dicit. Ve illis qui ſa⸗
1ꝛ cerdotibus a religioſis detrabunt et defamantrurſus cruc
ni figẽtes filiũ dei ĩ ſemetipſis.vt ait aplłs· Detrahẽtes enĩ ſacer

=☛

R

XNVIII. D6 SNCRKR. ORDINIS.
.· Conuiciantes eos: chꝛiſtũ conſpuũt · Expꝛobꝛantes eo s 1 ha en
bentes eos exoſos: chꝛiſtum lancea tranſfigunt· Vnde etiam mn
ab eccleſia ſacerdotes ſunt pꝛiuilegiati intantũ vt quicunq; u
contra libertatẽ cleri ſtatuta faciunt vel talia ſtatuta ſ. eruant o
excõmunicatõem incurrunt Ttem nullus pꝛincipũ ſeculariũ .
audet exactiões facere in derũ · tẽ nec aliq uis debet pedagiũ a
recipere a clericds: alias incurrunt ſententiam excõmuni cati . gei
onis nec a pꝛedicta excõmunicatõne abſolui poſſunt niſi ple 82
ne reſtituerint· ¶ Quarto honoꝛauit eos in hoc ꝙ commiſit D
eis animas fideliũ.· id eſt· eccleſiam ſanctam. Vnde criſoſt. Ce
lo a angelis 1 omni creatura honoꝛabilioꝛ ẽ eccleſia· Chriſt?
eccleſiam amplius diligit q́; ſeipᷣm· Vnde venit de celo in ter
ram · . xxxiii· anni s ꝓ eaſeruiuit: ⁊ tandem amaraʒ moꝛtem
pꝛo ea ſuſtinuit · Et iam dat ei coꝛpus ſuum in cbũ ⁊ ſangui
nem ſuum in potũ · Et poſt hanc vitam dat ei ſeipſum in celo
in pꝛemiũ Inſuper hanc dilectam eccleſiam cõm iſit ſace rdoti
bus cum omnibus donis. id eſt ſacramentis. Solus em̃ oꝛdo
ſacerdotalis ex officio habet baptizare: quãuis in neceſſitate
cuilibet liceat· Ttem ſolus habet conferre ſ- acramentũ con fir
mationis Ttem ſolus habʒ cõfeſſiones audire 2 a peccatis ab
ſoluere penitentias iniungere · Vnde ioßhis · xx· Accipite ſpi
ritumſanctũ ⁊ quoꝛum remiſeritis peccata remittuntur eis ·
Item ſolus habet poꝛrigere ſacram entũ extreme vnctionis.
1 ſic de alüs. in hac dignitate in cõpꝛehẽſibili eos honoꝛauit deumla
ſingulariter pꝛe ommibis homĩbus. Vnde math̊· v. Vos eſtis teg
lux mudi. Sicut mund“ nihil eſt ſine luce ſic ecc leſia nihil ſine
ſacerdotibus. Quinto honoꝛauit eos in hoc ꝙ vult vt diſtri⸗ (een
cte obediatur eis loco ſui ab omibus hominibus cuiuſcunq; ſathen
ſtatus condiciõis fuerint · Luce· x. Qui. vos audit me audit ; Luad

1 qui vos ſpernit me ſpernit · Kuguſti . Quidquid non licet quine

meos
ritis pe
turin
cerdotii
ſomia
Primo
hm a
tes ha
tis⸗ Ser
dos tel
nubun
ſcenu⸗
co ang
ratone

paſtoꝛis eſt pꝛohibere ne fiat · gregis audire ne faciat · Ergo uum
obediendum eſt eis tanquam ſto quando precipiunt ho- fPoln
minibus ieiunare feſliuare· ⁊ ſic de alis. Iĩveo comminatur emun
dominus inobedientibus rebellis · Deutronomii · xvii· Qui chiſe
ſuꝑbierit nolens obedire ſacerdotis imperio moꝛte moꝛiatẽ · eume

B.

Rede n

Nſenne
Mitn
regi

ömnunican

urni e

cnſr

dectionl⸗
ſu Cheh

de elo inee

urn worn

chu ng⸗

epſuminch

mirſacerre
olrs non
in tereſtere

mnetedcotſrr

ipert 14

Reptei.

etuntur
epndtonb
6 honount
oVosdn
unmi fre

merdiſn
nniſcum
t mne 1Ne

15 non

cnt b⸗

cappiun

conhmnmitu

Mung

aaron· Et terra ſe aperuit viuos eos abſoꝛbuit · ¶
bonoꝛauit eos dando eis poteſtatẽ ligandi ⁊ ſoluendi. Mat·

dotes quotidie ſub peccato moꝛtali tenẽtur perſoluere ſe pe⸗
hoꝛas canonicas in laudẽ dei ;

De SCRN. OkßDHN xXVNR.

exto

xvii. Quodcũqʒ ligaueritis ſuper terrã erit ligatuʒ ⁊ in celis

quodcũq; ſolueritis ſuper terram ⁊c᷑· Mec poteſtas ligandi
atq; ſoluendi · vno modo intelligit᷑ de excõmunicatõe que eſt
gladius ſpiritualis: ⁊ eſt multuʒ timenda ꝓpt er quinqʒ· boc
quere · iii · E. Klio mõ hec poteſtas ĩ elligit᷑ de abſolutõe pec
catoꝛũ · Vnde epiſcopus quando oꝛdinat ſacerdotes exufflat
in eos dicẽs illð tohᷣ.xx · Accipite ſpiritũſanctũ quoꝛũ remiſe

ritis peccata ⁊c̃· Bepeimo bonoꝛauit eos ĩ hoc ꝙ nominã
tur in ſcripturis ſanctis angeli· Vnde grego Omnes qui ſa

cerdotü nomĩe cenſent᷑: angeli nommant᷑· Quare aut angeli
nominant᷑ ? Reſpondeo qꝛ habent ſimilitudinẽ cum angelis

Primo qꝛ officiũ angeli eſt miniſtrare deo ⁊ hominibꝰ· Quia

ähſm aplm. Omnes ſunt amminiſtratoꝛii ſpiritꝰ Sic ſacerdo
tes habẽt miniſtrare deo die noctuqʒ ⁊ homĩbus cũ ſacramẽ

tis. Secundo qꝛ angelus eſt vita purus ſic a quilibet ſacer

dos tenet᷑ eſſe caſtuſ: que eſt vita angelica. Ambꝛoſiꝰ· Qui nõ

7/727

nubunt neq;ʒ vxoꝛes ducũt: ſi ceut angeli in terris ſunt· Dama
ſcenus li.ii ·. Nnuptiis abſtinẽtia eſt angeloꝛũ imitatio· Ter

cio angeli babent infoꝛmare ⁊ ãmonere ommes ꝑ bonã inſpi

rationẽ · ſic ⁊ ſacerdoteꝶ ꝑ verbum dei · Quarto angeli babent
deum laudare· Dſal. Laudate deũ omnes angeli · Sic ⁊ ſacer

Octauo honoꝛauit eos ĩ
ſacerdos aliquo modo eſt ſimilis marie virgini · Primo qꝛ
Rru beata maria per quinqʒ verba cõcepit hieſum chꝛiſtum·
Luce.i· Eiat mibi ſcdᷣm verbum tuum: ſic ſacerdos conficit ꝑ
quinq;ʒ verba verum coꝛpuſ xpi. Et ſicut ĩmediate poſt cõſen
ſum marie fuit totus xpᷣus in vtero eius· ſic immediate poſt

prolationem verboꝛũ conſecratõis tranſ ubſtantiat Fani in

verum coꝛpus chꝛiſii· Secundo ſicut beata virgo po

ur · Secu t partuʒ
chꝛiſtum poꝛtauit manibus ſuis· ⁊ in pꝛeſepe collocauit · Et

eum econuerſo leuauit · Sic ſacerdos poſt conſecratiõʒ leuat

oc

òèò”è èðèððð 8
.

xVR. DpeEVCRNMEN OBDINS.

xp̃m et locat eũ ecõuerſo et poꝛtat et tractat eũ manibꝰ ſuis⸗
Tercio ſicut beata virgo fuit ſãctificata in vtero anteq́; coccꝛ···
pit vp̃m. Dſal. Sanctiticauit tabernaculũ ſuũ altiſſimꝰ: ſic ſin
ceꝛdos antea oꝛdinat᷑ anteq; cõſecrat · qꝛ ſine oꝛdine nil i cem
ſecraret Ergo laicus quantũcũqʒ ſanciꝰ nihbil ageret etiam ſi 6
D verba cõſecratõnis ꝓferret· ¶ Nono honoꝛauit eos ſupan a
gelos et etiã aliquo mõ ſi uer dignitatem beate marie vir gi
nis. Primo in dignitate euſ odie Sacerdos enim habet euſto ſa
dire plures animasſicut epiſcopꝰ totũ epiſcopatum · papa ſ i
totum mũdũ. plebanus totam prochiam Bern · O q́ digni etp⸗
cuſiodes qui tam ſolicite ꝑuigilãt: vt aĩas ſibi creditaſ a mor lo pe⸗
te eterna cuſtodiãt. Sed angelꝰ tantũ habet cuſtodire vnaʒ ſucni
aĩam. Bernbar ·. Magna dignitas aĩmarũ vt vnaqueqʒ ab or furff
tu natiuitatis in ſui cuſtodiã habeat angelũ deputatů: Secũ clget
do in ſumendo et tangẽdo coꝛpus xp̃i Angelorũ em̃ eſt uide in

worta
tiäm
vel pr
chani

re deum. Math.xvii· Angeli eorũ ſꝑ vidẽt facẽ patris mei q
in celis eſt.· Sed in hoc ſacerdos maioꝛ eſt angelo. quia ille vi
det: iſte aũt tractat et cũ hoc ſumit/quod nunq́ʒ ſic datũ ẽ ali
conſecrando coꝛpus chriſti · En hoc ſacerdos non ſolum an⸗
* gelos ſed etiam virginem mariam matꝛem chriſti aliquo mo un
do pꝛecellit. Quia nec ei nec alicui angelo data eſt talis pote en⸗
ſtas conficiendi coꝛpus chriſti · Vnue minimus ſacerdos in clen
terris poteſt hoc quod non poteſt maximus angelus in celo
Bernhardus. O veneranda dignitas ſacerdotum in quoruʒ; ami
manibus dei filius tanq; in vtero virginis incarnatur. Gre⸗ neſa
gorius· Elle qui creauit me: dedit mihi creare ſe mediante me huſi

llt efe

* .

O venerabiliuz manuum ſanctitudo · o felix exercitium · vbi i

ſacerdos tractat dei fuium. Auguſtinus dicit· ꝙ in conſecra⸗ doßer
tione ſacre hoſtie tota curia celeſtis ſibi ſeruit· 1 dominus ce ſteren
li ad eum deſcendit. Ambꝛoſius ſupeꝛ lucam· Non dubites aſ aquine
ſiſtere angelos quando aſſiſtit ehriſtus in altari. ſcilicet quã inpee
do immolatur. Vnde chriſtus poteſt dicere cuilibet ſacerdo quote
tii illud Gſaie · v· Quid ultra debui facere et nõ feci·cẽ7. duitſt

duretchlcee

geretrimm
rrevgign
emanehtt
hiberene
Pun⸗ ſ
0 hde

reditaldo n.

ſtodinenng

matege
Petri dee
rücitnke
imneni
Aonule

and

Ulenni

onſnen

ſüäone

Attis r.
ſraden

galusin
n in gpn

zruatu⸗Ore

Gttium

nis cõcubinariis.

Kpeccato vti oꝛdine ſuſcepto 2Rñdeo hᷣm beatũ tho · in

iũ · di · xxiii · Nõ põt · naʒ facit cõtra illð pꝛeceptũ Deutro · xvi
Iuſte quod iuſtum eſt exeq̃ris· Indigne em̃ ſacrũ pertractat

Neq; in hoc aliquis põt diſpẽſare· qꝛ ẽ ð iure naturali vt hõ

ſãacta ſancte ꝑtractet · Vnde talis quotiẽs actũ alicuiꝰ oꝛdinis

facit peccat moꝛtaliteꝛ· ut qᷓ tãgit res ſacras ẽſi ſuo utẽs offi
»„ „ . . , . „
cio peccat moꝛtaliter · Secus auteʒ ſi aliqua neceſſitate aliqð

ſacrũ cõtingeꝛet vel exequeret᷑ in illo cãu quo etiã laicis licẽt

puta ſi baptizaret in articulo neceſſitatis · vł coꝛpꝰ xp̃i de tra

colligẽt · Cõcoꝛdat .l. 1 Ray- ¶ Sciendũ ꝙ ex iam dictis cer
tiſſime cõſtat ꝙ ſacerdos foꝛnicariꝰ etiã quãtũcũq; occultus
vel etiam ſacerdos exiſtens ſcienter in quocunqʒ peccato

moꝛtali nondum vere contritus nec dignam agens peniten

tiam vt opoꝛtet · in eo ꝙ baptizat aut abſoluit confitentes
vel predicat. aut matrimonia ſolenniʒat · vel ſacramẽtuʒ eu

Werit᷑ vtrum oꝛdinatꝰ exñs in pccẽ̃o moꝛtali poſſit ſine G

chariſtie vel extreme vnctõnis pꝛebet · vel moꝛtuos ſepelit ·

aut mulieres poſt partum introducit . vel aquam vel ſalem
in dominica exoꝛcizat · aut populuʒ aſpergit · vel candelas in
feſto purificatõnis· aut ramos in die palmarum · vel ignem
aut cereum uel baptiſmum in uigilia paſce uel penthecoſtes

benedicit · vel quod maius omnibus his eſt miſſam celebꝛat
aut ſacramentum euchariſtie conſecrat atq;ʒ ſumit· In omni

bus iſtis necnon actibus aliis qui ſacris oꝛdinibus ſunt an

nexi · aut in quolibet ipſoꝛum ſingulariter quemlibe t exercẽ

do peccat moꝛtaliter · It totiẽs quotiens aliquem actũ vt mĩ

ſter eccleſie exeqᷓt et exercet. Sicut ex dictis ſancti thome de
aquino vbi ſupꝛa manifeſtiſſime com ꝓbat᷑· ac etiam nõ ſolũ
in pꝛeſeriptis actibꝰ. ſed etiã ſedum dyoniſium quando et

quotiens ad aliqueʒ huiõi actum exercendũ aliquã ueſtem ĩ

duit ſiue ſumit. vt uel albam uel manipulum uel ſtolam aut
caſulam aut alias ſacras ueſtes communiter uel diuiſim

Quod reuera ſatis eſt hoꝛrendum et ſtupendum atq; etiam

periculoſum valde · En tali videlieet ſtatu atqʒ di gnitate tot igne.
1tantis criminibus ſubiacere atqʒ implicari· Inde non ime e
E iito dicit᷑· Quãto altioꝛ gradus tanto ſublimioꝛ caſus·¶ SDa eeniinn
cerdos incontin ens ⁊ foꝛnicarius eſt ſuſpenſus ipſo iure·2 unnibe
miſſa eius nõ debet audiri· vt patet extra de cohabitatiõe ecle gtie
ricoꝛũ ⁊ mulierũ · c:veſtra·audiens aũt miſſaʒ eiꝰ peccat moerꝛ otdinil
taliter ſcðz ſẽm tho · in · x · quodlibeto · ꝗ· viii · Moc aũt itelligit
de publicis foꝛnicariis· Queritur ſi talis celebꝛet vtrum fiat
irregularis? Reſpondeo 8 ſic · Heec wilhel mꝰ.querit᷑ vtrum
epũs poſſit cũ talibus diſpenſare ?g Rñdeo ꝙ ſic · Exquo diſ⸗ A.
penſatõ in hoc caſu nõ eſt ꝓhibita · Et iura que inueniunt᷑ in ae
cõtrariũ illa p̃ᷣtendunt de ſuſpenſo ab hoĩe nõ a iure·qꝛ iura uuul nott,
benignius ſolent agere q; hoĩes· Mec wilhel · Querit᷑ vtrũ le dun
rici qui expendunt patrimoniũ crudifixi cũ meretricibus te⸗:· gü⸗
neant᷑ ad reſututõem? Reſpondeo ꝙ clerici qui res eccleſie deſept
dant non ſolũ meretricibus: ſed etiã hiſtrionibꝰ vel etiã ſuis Kkannt
conſanguineis nõ ꝓpter naturã ſuſtentandam: ſed vt facäůt mri
eos diuites de patrimonio erucifixi: raptoꝛes ſũt tenent aa boywi
E reſtitutõez. (uenieur vnde faciant reſtitutõem Reſpõdeo iinor
. ſi habent patrimoniũ ſeculare: vel aliquid de artificio vel a ſti)
boꝛe manuũ:de iſiis poſſunt reſtituere· Sed de rebuſ eccleeiſe ht
non ſufficit reſtituere · quia quidq;d eis ſuꝑeſt · ſcʒ ſupꝛa victtſtuü Smn
veſtitum · hoc debʒ dari pauꝑibus · Niſi tunc ſubtraherent t lo
ſibi de neceſſarüs · vel niſi res quas habuerũt de patrimonio chote
vel de artificio expendiſſent in vſus eccleſie · Mec wilbel mus ichoen
Vtrum concubine ſacerdotum teneantur reſtituere e a rn
ſacerdotibus ꝓ tali illicito oꝑe recpiunt g Reſpondeo ledm leeme
rap·ꝙ ſic· Nam foꝛnicarie ⁊ huiuſmõi turpes ꝑſone tenentur Prnn
reſtituere ip̃i eccleſie: niſi foꝛte eis fuent datuʒ cauſa elemoſi doir
ne in ſumma neceſſitate · quia tunc fuit debitũ · Tdeʒ hoſtiẽſis tliter
Queritur ſi notoꝛiꝰ foꝛnicatoꝛ poſſit abſoluere g Reſpondeo cwi
ꝙ non. Quia ſuſpenſus eſt quo ad ſe ⁊ etiaʒ quo ad alios vt thti
habet᷑ extra de cohabit atõe clericoꝛuʒ·cqueſitum · Et ſcendũ ſaean
ꝙꝙ magiſter in compedio theologice veritatis dicit · Quãuis äimn
omnes ſacerdotes habeant claues: non tamẽ omnes poſſunt. Pttol
. ⁶

B.

eine

btriee

. peer
Nütitelgt
derun ſi

uenüwun

G
imentuni
iureqe un

Ment veid

retnaber

vinrs Nadn
deniſun
nſontſni

7

titener G
n Aeh
TncoNe

eebei alce

den 4
eſon in.

nciin (S

Giai.

brrahare
pernnon
eeiollelnu

ſtunr 1
do N

netenermm

Beſone

nbſun

jar nn DM

nes pſin

honoꝛẽt (

ligare ⁊ ſoluere:ſicut excõicati ſuſpenſi ⁊ heretici damnati ·
hoc aũt nõ eſt ꝓpter defectum oꝛdinis:ſed q; non ha bẽt ma
teriam ſcʒ ſubditos qui auferunt᷑ eis cum excõicant᷑· poſſunt
tamẽ baptizare qꝛ hoc ẽ ſacramentũ neceſſitatis. poſſũt quo

qʒ tales euchariſdiã cõſecrare: q;ꝛ hoc ſubſtantialiter adheret

oꝛdini · ligare aũt ſoluè adheret oꝛdini accidentaliter ·

¶De ſacramento matrimonu ·

Itrimoniũ honoꝛauit deus multipliciter · Primo m
boc ꝙ ipᷣe ꝑ ſe inſtituit · Secũdo in loco dignioꝛi qui
ſub celo eſt hoc eſt in paradiſo · Tercio in ſtatu inno

centie· Quarto ꝙ naſa voluit de beata virgine que fuit ĩ ſta⸗
tu motrimoni cõſtituta· Quinto ꝙ pᷣſens voluit eẽ ĩ nuptiis

cũ matre a diſcipulis ſuis · Et ibi oſtẽdit deitatẽ ſuã mutãdo
aquã in vinũ in conſpectu diſcipuloꝛũ ſuoꝛũ · Sexto ꝙẽ vnũ

de ſe. eptẽ ſacramentis eccleſie · Et qꝛ deus m atrimoniũ t am ſo
lenniter honoꝛauit: expedit oĩno vt hoĩes qui in ſtatu matri

monii ad reg nũ celoꝛũ venire deſiderãt: deũ i matrimonio re

dos qᷓ poꝛrigit aliqd ſacramentũ in pctõ moꝛtali peccat moꝛ
taliter · Vnde ante inchoatõem nuptiarũ debẽt ſe p̃parare ꝑ

verã contritõem ⁊ purã confeſſio nẽ tanquã tꝑe paſce ad ꝑce

prtionẽ ſacramẽti euchariſtie· quia matrimoniũ eſt tam bene
ſacramentũ ſicut euchariſtia. ¶ Secundũ vt nuptias ĩchoẽt
cum timoꝛe domim Vnde thobie · vi · dixit angelus raphahel
ad thobiã iunioꝛẽ · Accipias virginẽ tuaʒ cum timoꝛe domini

Quicunqʒ ergo iuſte ⁊ legitime vult ſtare in ma
trimonio: vt ſaluet in matrimonio: tria ſunt ad hec neceſ⸗
ſaria· Vnũ ante nuptias hoc ſpectat ad iuuenes 1 vᷣgines qꝗᷓ
adbhuc nõ ſunt in matrimonio: ſed intendũt adhuc contrabẽ
Secunvũ in nuptiis inchoando. Terciũ poſt nuptias inchoa
tas quomõ ĩ matrimonio ſit viuendũ ¶ Primũ eſt vt ante ĩi⸗
choatõem nuptiarũ diu ſe p̃parent vt digne hoc ſacramentũ
inchoent ⁊ ſuſcipiant · Xd ſuſceptõeʒ em̃ cuiuſ libet ſacramẽti
debet pꝛecedere debita p̃paratio· Quia quicũq; vnũ de ſeptẽ
ſaeramentis recipit in peccato moꝛtali peccat moꝛtaliter· Vt
patet di · xl · multi · di rxxv.illud.xi.q·iii· audi· Similiter ſacer⸗

NXXX; DG SNCRR. MIRIMO. on
—2* amoꝛe filioꝛũ magis q; libidine ductꝰ. Nuptie debent celebꝛa rit⸗
ri deuote non cum ludis a ꝑſonis inhoneſtis ſieut modꝰ eſt cſa
plurimoꝛũ. ſed cuʒ honeſtis hominibus. Et ad hoc debẽt pau tmnd
peres inuitari: vt intercedãt pꝛo ſponſo ⁊ ſponſa. Tunc xpᷣs en
mutat aquã in vinum · id eſt · vitam hanc inſipidã in celeſtenmn eſtn
leticiam. Vnde toh̊·ii · Nuptie facte ſunt in chana galiene: et MI
erat mater hieſu ibi · vocatus eſt aũt hieſus ⁊ diſcipuli eiꝰ ad uiſ
nuptias · Et hoc fit in pauꝑibus · Vnde xpũs dicit de pauperi mot
bus · Qui vos recipit me tcipit:⁊ qui vos ſpernit me ſpernit· ot
Gt iterũ in euangelio. Qð vni ex minimis ⁊c · Et cũ matrimo⸗ bzm
niũ inchoat᷑: tũc debẽt ſe cõtinẽ ab actu matrimoniali· Et hꝰ mon
docuit raphahel thobiã iunioꝛẽ· quando debuit cõtrahẽ cum MM
ſara pᷣgine dicẽs: Cũ ĩgreſſus fueris ad vᷣginẽ tuã: ꝑ tres dies fonl
cõtinẽs eſto ab ea· Sic ꝑntes deberẽt ĩfoꝛmare ſuos filios ſiẽ s
angelus raphahel docuit thobiam ⁊ ſarã. ⁊ hoc erit bomĩ vall·· laſe
de meritoꝛiũ: ⁊ deo valde acceptũ ꝙ deũ in hoc honoꝛat ſub⸗ Et
trabendo ſibi illã delectatõeʒ ob reuerentiã dei ꝑ tniduũ. Sci⸗ mi
endũ tñ ꝙ hoc nõ eſt pꝛeceptũ: ſed ẽ bonũ cõſiliũ· Ctẽ debent (QN
contrabẽ cã pꝛolis· Et ſic conſtitutũ eſt a deo in paradiſo:cuʒ Pita
. diyit ad adam euã · Ceñ · i · Creſcite ⁊ multiplicamini. Micecere oif
pꝛehendunt᷑ illi qͥ nõ honoꝛẽ querunt dei nec multiplicatõe,; qpi
oim ſ. ed ſuã peſſimã voluptatẽ ⁊ lipidineʒ exequendam. Et M
inter illos eſt diabolꝰ. Vnde angelus raphahel dixit vt habert ſare
thobie . vi · Qui ita cõiugia ſuſcipiunt: vt deũ a ſua mẽte excla auiun
dant ⁊ ſue libidini vacent:ſicut equus ⁊ mulꝰ.ſuper hbos de⸗ 6
mon habet poteſtatẽ · Hic etiã repꝛehendũẽ antique vetule et ige
ſteriles: qᷓ iuuenes maritos in matrimoniũ conſtitutos aſſu⸗ n
munt ad exequendã ſuam libidinẽ· Et etiã iuueneſ mariti qui e
illas antiquas vetulas ſibi aſſumunt ꝓpter ſua tempoꝛalia.
Et ſi illa vetula illam delectatõeʒ: iſte iuuenis iſta tẽ poꝛalia dd
piꝛeponũt dilectõni dei a ſaluti anĩe ſue: ambo peccãt moꝛta =
liter. Ergo ĩ cõtrahẽdo matrimoniũ pᷣncipalis intentio debʒ n
eæẽ honoꝛ dei ⁊ augmẽtatio ſeculi· Et eſt vna cauſa de illis ceau He
ſis qre nõ bene ſuccedit aliquibꝰ ĩ mrimonio qñ pᷣncipaliter tdt
Q¶nõ qrũt deũ Et ſciẽdũ ꝙ ſunt ſeptẽ cauſe quare aliquibuus
„

etalch

it ode

een

lucßh

jin eſen
gilene,t

iplin

teepupen,
tmeſpnt
ömarnmn
nunltEt
örrche en
updes de
hos flios
enthonnin
hotorrſ
pnmni
Ubi n

nlaen

min Dee.

=

lleri
lendam
ntbthn

meteet

1

ES

perhe⸗ P

4
nennee
atos at

manni

entpon
Utipin

De SVCRNNN.

non bene ſuccedit in matrimonio.DPrima cã eſt quia cõtra .
rũt cauſa libidinis ⁊ nõ cauſa pꝛolis nee ꝓpter deũ · ¶ Scda
q; cõtraxerũt tꝑe interdicti.vt h abet extra de matrimoĩoò cõ
tracto cõtra interdictũ ſancte eccleſie · xxxiii · ꝗ · iii · nõ opoꝛtet

—

Tempꝰ in quo ꝓhibitũ eſt nuptiaſ celebꝛare ẽ triplex · Primũ

eſt a pꝛima dñica aduẽtꝰ vſq; ad ephiaʒ· Secũdũ à ſeptaugeſi
ma vſqʒ ad octauas paſe ce. Terciũ tribꝰ diebus ante aſcenſio

nẽ vſq; ad octauã penthecoſteſ. St qui contrariũ facit peccat
moꝛtaliter: ſi facit ex cõtẽptu a ſine diſpẽſatõe· Et nec decanꝰ

põt in hoc diſpenſare ſm ius canonicu: ergo multomin“ ple
banus . C Tercia cauſa eſt qñ non parẽ ſibi aſſumit in matri

moniũ · ſicut quãdo nobilis ign obilẽ. iuuenis ãtiquã: ⁊ diues

pauperẽ · 1 ſic de aliis · Et il raro bene concoꝛdãt.a interduʒ

–

non bene ſuecedit ꝓpter inequalitatẽ Ergo equalis equaleʒ
ſibi aſſumat· Vnde ariſt. i er ꝛruptione Simi
lia ſe bene cõpatiunt᷑
cõtraxerũt ſe ante nõ neri Bendü dig
matrimoniũ · ſq; ꝑ veram contritiõem ⁊ confeſſionẽ puram.

de generatõne ⁊ coꝛruptione · Dimi
Quarta cauſa q; in peccato moꝛtali
pꝛeparauerũut ad contrahendũ digne

₰☛

Quinta cauſa eſt qñ contrahit cum illa qᷓ vouit deo virgi

nitatẽ q; tũc ſpõſa xp̃i effecta eſt:quẽ ſibi elegit pꝛe omnibꝰ

viris · Vnde ipᷣa male facit qꝛ ſpernit xpᷣm primũ ſponſũ ſuuz
quẽ elegit ⁊ alium pꝛo eo ducit: ureh nu
pulcer minus nobilis. minus diues · Te etiã maſculus male
lan contrahẽdo cũ tali virgine qᷓ vouit · qꝛ aſſumit ſibi ſpon

minus bonus minus

ſum ſummi regiſ· Ergo xp̃s qui eſt ſumm rex vindicat ſe in
eis · Ergo quãdo eſt ſuſpitio de vna ꝙ vouit vir ginitatẽ: tũc

diligenter ĩterrogandũ eſt an ſic ſit antequã cõtrabhat.⁊ ſi ſie
eſt nullo modo còͤtrabat cum tali quantũcũqʒ diues ſit. Sed
protius debet recipere vnam pauperẽ que eſt libera 1 non re
Hicta voto virginitatis Et inſup omnes qui dant conſilium

*

aodd tale matrimoniũ grauiter peccant quando ſciunt eam vo
nuilſe virginitateʒ · ¶ Dexta cauſa eſt quando contrapit cum

vnaꝑ vᷣba de prſenti: K poſtmoũ aliã ducit. hoc eſt magnũ
peccatum valde periculoſum· Drimo quia talis ſemꝑ adul

terium cõmittit quotiens actum matrimonii committit vel

—

8

N. PDe SCRKX. MVTRNMAO..

.

exercet cum ſecunda. Secundo quia omnes pueri talium ſũt

illegitimi ſpurii · Tercio quia nunquã poteſt abſolui a pe⸗
D catis niſi ſeparet ſe a ſecunda ⁊ redeat ad primam · ¶ Depti de
ma cauſa quando contrabit cum vna que eſt de pꝛogenie vi Ci⸗
cioſa · a hoc pꝛincipaliter pꝛopter tempoꝛalia· vt cum quis ccoõö (gter
trabit cũ filia vſurarii ⁊ ſic de aliis· Quondã conſuetudo erat Ulterr
quando quis filiam ſuã cum vno deſponſari voluit: tunc in: 1ecn
terrogauit · Drimo vtrum talis ſponſus de bonis 2 iuſtis pa gri
rentibus natus ſit: qui habẽt bonã famam: fidẽ rectaʒ ⁊ timẽ Kirr.
tes deũ Scdo vtrũ ipe ſpõſ? ſit virtuoſus vel vicioſus · vtrũ zureut
humilis aut ſuperbusiratus an mitis vtrum luſoꝛ potatoꝛ: eſſegt
blaſphemus vel timẽs deum· Tercio quomodo bona dotaliaa mor
lucrata ſunt · iuſte vł iniuſte vel cum vſura vel cũ ludo vel ceůü busn⸗
fraude vel cũ mẽdaciis I ſic de aliis· Sic ſimili modo qñũ quis 1inets
filiã alicuius debebat reciꝑe ĩ vxoꝛem: ulla tria pꝛedicta diligẽs Porer
ter interrogabant᷑ ſed heu modo vendunt pueros ſuos. fa hee
ciunt foꝛũ · ſicut ip̃i equos ſolẽt vendere ⁊ emere ſie 1 pueros led
vendũt· Nõ querũt quomõ iſta tꝑalia lucrata ſunt· Sed tan⸗ eo
tummõ quantũ habʒ dare · dicẽdo · Ego tantũ dabo filio meo ſegi
1 tu tantũ dabis filie tue · Et ſic iſta tꝑalia ſunt pꝛincipalis ĩ⸗ gen
. tentio qð eſt cõtra deum gi dicit · Ego ſum alpha ⁊ o. pꝛinci en.
pium ⁊ finis· quia deus debet eſſe pꝛincipalis intentio in om ing
nibus agendis ⁊ faciendis vel obmittendis · Modo vbi radirx dilts
mala eſi: qũo fructus bonos ꝓferet? Sic qñ pꝛincipium eſt naß⸗
picioſum quomõ finis bonus erit? Sciendũ ꝙ quicũqʒ filiaʒ men
ſuam vni vſurario deſponſat illam füliã dat in eternã danna gln⸗
tõem. a om̃s heredes qui de ea naſcituri ſunt: ſi ſcienter illas Hn
res iniuſte acquiſitas poſſideant Sic ſimili modo ĩtelligẽdũ Ren
eſt de filio qui contrahit cuʒ filia vſurarii,Sed ſi diceres quo bere
modo heretit abo ſalua conſciẽtia illa bona que hereditario “l
iure me contingunt? Reſpondeo 4 teneris interrogare ꝛ xE eota
ſcrutari quomõ illa bona lucrata ſunt: 1⁊ voluntateʒ habere lere
ꝙ ſi aliquid ibi iniuſtum inueneris: ꝙ illud reſtituere velis il ſbi
lis qui veri heredes ſunt· ” qu;
(Quomodo in matrimonio ſit viuendlua.. ii

ittune n

—

nuſts

n
coſeshet

ſe pen

ma doten

oreld

docſ gui

Kiandle

deooer
ſenpen
ne
boflone⸗

megli.

41¹
eomon

opbi rd

tipiun 4
mimunm

marlaa

dliger

eres

eredend

oGGH

te hlu

Ercio vidẽdũ eſt qualiter poſt nuptias inchoatas viuẽ
nebeãt vſq; ad moꝛtẽ · Rro quo ſciendũ ꝙ ſeptẽ debẽt

¶ Drimo debẽt habere dilectõʒ adinuicẽ· ad p. v. Vini dili

gite vxoꝛes veſtras ſiẽ xp̃s ecdeſiã· Sed qualis dẽt eẽ dilectio

inter virũ vxoꝛẽ eiusy Reſpõdeo ꝙ dilectio viri ad mulierẽ
ecõuerſo debet excedẽè oẽm dilectõeʒ huius mũdi . Et hoc fi

è viuẽtes in matrunonio vt ſaluent᷑ in ſtatu matrimonii

gurat᷑ in anuli ſubarratõne· Nlle anulus ſignat cõiunctõem

*
7

viri ⁊ mulieris:. ⁊ amoꝛẽ eoꝛundeʒ. Debet aũt anulus ilte eſſe

aureus rotundꝰ a in quarto digito poſitus· Aureus ideo dz

.

eſſe quia ſiẽ aurũ excellit omne metallũ· ſic amoꝛ ille ceteros

amoꝛes huiꝰ mundi dẽt excellere· Ceñ · ii · Hoc nüc os ex oſſi⸗

bus meis: 2 caro de carne meaquãobꝛem relinquet hõ pr̃eʒ

matrẽ ⁊ adherebit vxoꝛi· Querit᷑ vtrũ vir tenet᷑ plus duigẽ

vroꝛem q parẽtes Reſpondeo ꝙ ſie· ſed plus det hono:are

pentes· Scoo anulus dẽt eſſe rotundꝰ ad oſtendẽdũ ꝙ amo:

ille dẽt habere ꝑpetuitatẽ ſic ꝙ nunquã finiat᷑ niſi ꝑ moꝛtem

Imo a xoſt moꝛtẽ debẽt ſe diligẽ ꝙ vnus ſubueniat aliiꝑ ſuf
fragia Tercio in quarto digito debet eẽ poſitus:vt oſtendat᷑

☛W

ꝙ amoꝛ iſte dẽt habere p̃coꝛdialitatẽ · Dicũt em̃ phiſici ꝙ; zd

vena ꝓcedit a coꝛde in quartũ digitum. Ergo anulus ponit

in quartũ digitum: vt amoꝛ cõiu guʒz debet eſſe fidelis 2 Pcoꝛ
dialis. Sed diceres in quo debet vir oſtendere dilectionem

bare nec verbo nec facto · Vnde colł.iii· Viri diligite vxoꝛes ve
ſtras a nolite amari eſſe ad ülas- Contra hoc faciũt qui raro
vel nunquã aliquod ver bũ amicabile loquunt᷑ ſuis vxoꝛibus

5*

Item ſecũdo in hoc ꝙ ipſa vxoꝛ in omnib debet ita bene ba

bere quo ad neceſſaria vite ſiẽ ip̃e vir Quia ſᷣm dictuʒ xp̃i iaʒ
non ſunt duo ſed vna caro. Sed ſicut vnum membꝛũ cõdiui

dit cum alio: ſic vir cum vxoꝛe: a econuerſo· mo cum ipᷣ̃a mu

lier eſt pꝛegnans vel in puerperio iacens: tunc vir deberet

ſibiipſi ſubtrahere.a vxoꝛi ſubuen ire · ⁊ hoc pꝛopter puerum
quẽ lactare debe vxoꝛ:

ed dicereſ quomodo vxoꝛ debet oſtẽdere

caritatem viro ſuo? Reſpondeo primo in hoc ꝙ ipſa debet

FXNNNA. DG SNERN
ponoꝛare virum· exemplo marie · vt babetur Luce · i . vbi dinit nn
maria ad puerũ hieſum quando inuenit eum in templo Ecce eoyyr
pater tuus ego dolentes querebamus te Vbi pꝛimo nonſmi ecuu⸗
nauit ioſeph ipſum honoꝛando vt in hoc exemplũ daret vro en
ribus ſuos viros honoꝛandi. Contra hoc faciunt ille vxoꝛees i
que contemnunt viros ſuos vel ꝓpter antiquitatem vel pꝛo⸗ m 4
pter paupertatem.a ſic de aliis · Sed ip̃a beata uirgo quãuis u
elſet iuuenis pulcra ⁊ nobilis: tamen ip̃a honoꝛauit ioſep in 4
qui fuit pauper ⁊ antiquus: Secundo in hoc ꝙ debent obedi 1
re ſuis maritis in omnibus licitis · i. Petri · iii · Mulieres ſub⸗ bi
dite ſint viris · ktem dixit deus ad euam Gene · tercio · SZub po 1c:
teſtate viri eris · Ergo mulier exiſtens inobedien s viro ſuo d
pertinaciter ex contemptu peccat moꝛtaliter· Secundum qð hitn
pebẽt habere in matrimonio conſtituti eſt ꝙ debent pacifice
ſumul viuè ſicut angeli ĩ celo· ⁊ hoc eſt valde acceptũ deo ⁊ ho
minibus· deus habitat cũ eis· Dſal.Cn pace factus eſt locꝰ
eius · Et ꝓſperabiẽ eis in omnibus quantũ eſt pꝛo ſalute ani
me Si vero alter illoꝛũ eſt malicioſus iracundus impatiens
venenoſus ut ſerpẽs: ⁊ diſcoꝛdãs ſicut diabolus in inferno:
= alter ip̃m ſuſtinere debet patienter.⁊ iſte impatiens purga⸗
. beiit te a peccatis · ⁊ erit hic tuus diabolꝰ: vt in futuro alii dia⸗
boli nullam poteſtatẽ in te exerceant · Quia ſcriptuʒ eſt.· Non aln
prunit deꝰ bis ĩ idipſuʒ · Vñ etiã dñs dicit ꝑ ꝓpham· Fff lixi te tuber
ſupple ĩ p̃ᷣſenti:⁊ nõ affligam te vltra·id eſtin futuro. Ergo csi
mulieres habẽt voces lenes ⁊ ligant collu m cum peplis mol⸗ Unttt
libus: in ſignũ vt dulciter reſpondere debent ſuis racundis ſoſti
viris: ⁊ tẽpeꝛare cum ſuis mollibus reſponſis maliciam 1K ira Non
cundiam ſuoꝛũ maloꝛũ viroꝛũ· Si autẽ ambo ſunt in culpa: or⸗
ambo damnabunt᷑ ⁊ diabolus habitat hic cum eis · Et ipi ĩ fu Ad
turo habitabunt cum eo in inferno. Quia hic ſimul litigant doch
1 diſcoꝛdant 1 viuunt inſimul ſicut canis ⁊ cattus: gallus et Ao
gallina·qui tamen quandoq; aſſueſcunt ex continua cohabi N
tatione vt pacifice ſimul ſtant· Sed illi per longum tempus iin
non aſſueſcunt· Si autẽ vxoꝛ eſt in culpa · ſcilicet ꝙ eſt iracun hun
da tũc bonꝰ vir faciliꝰ ſuſuinẽt decẽ vicinos ſibi aduſarios q; 2?

de ina
carcer
occ
(duil
preh
debe
borg
lunen

. 4
△ 2

vithi

mnpoe
dnn nor

tle Norg

tenn

rgorits
ult ſſe

den en

rio dinn

is biro i
wndun

unt prht

Küdeon⸗

useſ lO

zoſaleten.

sinpnnnn
znileno⸗
nspen

uroAn de

eu Nn

Alir.

turo⸗

gep⸗

1 FruNE
unmn

rin au⸗

ulluyr
glut
nurche
m emhn
on

14

talia fiunt ſibi meritoꝛa. Vñ apls dicit
bus deũ oĩa cooꝑant᷑ in bonũ.Gt qñ actꝰ matrimonii ẽ Ee B
1qndo nõ · hoc quere ante · vi · E. ¶ Quintũ qð debẽt haber

D SXORNM. MTRIMO.

2

talem vxoꝛẽ iracundã ſolã. Secriptũ ẽ ecci· xxx · Nõ ẽ ira ſupꝛa
irã mulieris · Et hoc fit ꝓpter fragilitatẽ ſexus · pauꝑ em̃ eſt il
le vir qui hẽt rixoſam vxoꝛeʒ quia ſtillantia domus non dat
requiẽ inbabitãti: ſic tal mulier ſuo viro·Et quãdo illi in ma

—

tri monio cõſtituti ſimul litigãt de hꝰ diaboli letant᷑: qꝛ nibi

ſimilius actibus demonũ q; litigare. Et tales durã vitam du

cunt ⁊ infelices ſunt hic ⁊ in futurũ:ſʒ Panor pacifice ſimul

viuunt de hoc gaudet xp̃s ⁊ oẽs ſancti· Quia math· xvii · dicit
Vbi duo vl tres cõgregati fuerint ĩ noĩe meo ibi c.· Et tales
bñ habẽt quo ad coꝛpꝰ ⁊ quo ad aĩam ⁊ quo ad tpalẽ ſubſtã

tiaʒ · Vñ ſalomõ ꝓuᷣ · wii · Melioꝛ ẽ buccella panis ſicca cũ gau

dio q; domꝰ plena victimis cũ iurgio. ¶ Terciũ ẽ debent

habè in matrimonio· ꝙ vnus nõ deuiet ab alio· q; hoc ẽ vnũ

de maximis peccatis In ſignũ huius ioſeph magis voluit in

carcerari q́; in adulteriũ conſentire. ⁊ ſuſanna potius voluit

occidi q; adulteriũ cõmittere· vt habet᷑ Dan iel. xiii · Quo aut

adulteri puniant᷑ copaliter ſr paaiter tpꝑalit᷑ hoc qᷓre ãte ĩ.vi ·
pꝛecepto D. ¶ Quartũ ꝙ de

. (C et habere in matrimonio eſt ꝓ
debent eẽ patietes in laboꝛibus:vt vnus iuuet aliũ vt iuſta

bona cũ ſuis laboꝛibus acquirãt ⁊ poſſideant · Tdeo ſimul in

iuuentute cõueniũt vt foꝛtiter laboꝛẽt pꝛo victualibus 1 ne⸗

ceſſariis· Vñ pſal. Laboꝛes manuũ tuarũ qui mãducabis bea

tus es bene tibi erit · tẽ in educatõe filioꝛũ debẽt eẽ patien
tes a ſe mutuo iuuare ¶ Querit᷑ vtrũ laboꝛ ſit meritoꝛiꝰ queʒ G

ꝑntes habẽt cũ pueris 5Reſpondeo ꝙ ſic dũmodo talis iĩten
tio ſit in ꝑntibus ꝙ intendãt pueros enutrire ad honoꝛẽ dei
vt boni ſerui xp̃i fiant: ⁊ ip̃i parẽtes ſint in gratia. Tũe om̃s

laboꝛes quos habẽt cũ pueris cedũt eis ao meritũ ſeʒ balne

ando lactando lauãdo vigilando poꝛtando inuoluendo leuã

do abando ĩfoꝛmando coꝛrigẽdo qñ delinquüt ne amplius
deũ offendãt Iſta oĩa erũt eis meritoua. Similiter 1 pater q

ſolicitudinẽ ⁊ laboꝛẽ ſuſtinet ꝓ vxoꝛe urtie nutriẽdis ˖ oĩa
Scimus qm̃ diligenti

*

em
ere

in matrimonio eſt temꝑantia ⁊ honeſtas in actu cõiugali ab
ſinendo tpibus quibus abſtinendũ eſt· ſunt quinqʒ temꝑa
in quibus abſtinẽduʒ eſt ab actu cõiugali · hoc quere ante · vi ·
G. ¶ Sextũ eſt ꝙ debent ſibi inuicem fideles eſſe ĩ tempoꝛa
libus ambo em̃ debẽt eſſe dñi ſuarũ rerũ · Exẽplo apoſtoloꝛũ
de quibus legit᷑ ·aerant illis ommnia cõmunia. Quia ſicut diẽ
yfßs in euangelio · Math· xix · Cam nõ ſunt duo ſed vna caro . ſ.
vir 2 vxoꝛ · Qũo ergo tꝑalia inter ipᷣos debent eſſe diuiſa · Cõ
tra hoc faciũt mulieres que furant᷑ viris ſuis· ⁊ illa ſic furata
male expendunt · ſalicz ĩ ſuperbia in peplis in cingulis· Et
quando ipſe vir eſt remote vltra mare in mercantiis: ipſa vx
M oꝛ intereſt conuiuiis · VYtrum moꝛtaliter peccat vxoꝛ furando
viro ſuos Reſpondeo ſi male expendit · ſcʒ ad peccandũ ſicut
ſi daret vni cauſa alliciendi eum ad turpem actum ſic peccarʒ
moꝛtaliter· Et ille qui ſic recepit talia munuſ. cula ꝓpter talẽ
turpẽ actũ a tali muliere: tenet᷑ ĩ foꝛo cõſciẽtie r eſtituere ma⸗
nitto ip̃iꝰ mulieris · imo qͥ ſcienter faceret vl vendẽt talia mu⸗
nuſcula tali mlieri quã ſet ſciẽter velle abuti grauiter pecca
ret. Similiter 1 nuncius q poꝛtaret talia munuſcula ſcienter
qꝗ̃ darent᷑ ꝓpter talẽ rur actũ grauiter deũ in hoc offendẽt
* tẽ contra hoc faciunt illi mariti qᷓ ꝑludunt bona ſua: vel in
tabernis ſe inebꝛiãt ⁊ ſic male expendunt bona illa de quibꝰ
vry oꝛ cum pueris viuere deberet · Set non ſic faciẽdũ eſt ꝓbo
21 honeſto diſcreto viro: qui debet ferre vinum ad domũ
bibere cũ vxoꝛe ꝓpꝛia ⁊ poſt hoc deũ collaudare:a regratiari
ißp̃i deo omĩpotenti qui te ſic ibauit ⁊ potauit· Vtruʒ mulier
debeat fur ari viro ſuo vt inde elemoſinam faciat ghoc quere
ante · vii · M. Et de illis uiris qui recludunt omĩa bona ſua ab
vrpoꝛibus tanquã ab extraneis.quere ibidẽ Septimuz qð
debẽt babẽ illi q ſũt in matrimonio eſt debita honeſta edu
ctio filioꝛũ vt eos in bonis inſtruãt · Vnde ſciendũ ꝙ Encer
piꝛincipa liter tenent᷑ tria ſuis pueris· Primo dñt eoſ infoꝛma
re ꝙ innocẽtiã ſuã ⁊ puritatẽ deo offerãt · qꝛ hoc eſt deo valð
acceptũ · Ctẽ pꝛecepta dei · pr̃ noſter. ſimbolũ ·ꝛ debẽt eoſ ad

eccleſiã ducẽ vt verbũ dei audiãt · qꝛ verbum dei eſt cibus aĩe H

dettlafn

Urr gn

Aln ſetter

weoſhede

aſuntdn

lde n
iche
donmt
nnegrun
emnm lul⸗
heun
n ſun
Poinipe

onekon
roſtrunn

NNoN ⅓ς⅝

= = = T—

is
chut⸗

bolũ:⁊ potiꝰ ducũt eos ad c
aliqui parẽtes infoꝛmãt pueros qũo ſuꝑbe incedere debeant

ſepiꝰ cõtingit ꝙ ꝑntelſ ꝑ ſe ignonit Heepta dei: 1 quãdoqʒ ſim
oꝛeas q́; ad eccleſiã. Et quãdoqʒ

1quomõ mundo placere ſtudeant· Inſupꝑ eis m aluz exemplũ
pbent · ſcz iurãdo blaſphemando maledicẽdo ⁊c. Et tales pa⸗

rentes rei erũt oĩm peccatoꝛũ iſtoꝛũ que ex mala infoꝛmatõe

vl'malo exẽplo filii ſic diſcunt· Secundo parẽtes tenent᷑ pue
ros cormigere· Qũo aũt pueri coꝛrigẽdi ſunt · hoc quere · iin · C·
Tercio parentes tenentur hereditare res iuſte acquiſitas fi
liis ſuis hoc quere ſupꝛa· iii.
(Tractatulus de ſeptem ſacramẽtis expliatt.

J kncipit tractatulus de ſeptẽ donis ſanctiſpiritus.

EſEptem ſunt dona ſpirituſſancti · que ideo ſunt
ſeptem · quia ꝑ ea ſeptẽ vicia capitalia expellun
tur. Brimun donum eſt timoꝛ · id ẽ · gotlich
foꝛcht· De quo dici᷑ ecẽ: i· Timoꝛ domini initiũ
ſapientie. Qui timoꝛ eſt cuſtos cauſura omni

um bonoꝛuʒ qd donum coꝛdi noſtro adueniens multa bona

*

confert· Primo docet mala pꝛeterita emẽdare · Eccl i · Timoꝛ
dommi expellit peccatum · Secũdo docet bona operari · Eccle
ſiaſtici · xx · Qui timet Seum faciet bona · id eſt · qui timet deuz
nihil negligit · Kdem Qui timent deũ inquirunt que benepla
cita ſunt dei · Crego · Deum timere eſt nulla que facienda ſũt
pꝛeterire · Vſidoꝛus in ſinonimis· Timoꝛ expellit peccatum ·
timoꝛ repꝛimit vidum. timoꝛ cautum facit homĩem atq; ſoli
citum. Terdo timoꝛ diſponit ⁊ habilitat coꝛda noſtra ad vi⸗

tam religioſam· Ccci. Timoꝛ domini preparat coꝛda· Et bern
pardus in tractatu de ſemptem donis dicit · Connexa ſunt

quidem timoꝛ ⁊ religio · et manere non poteſt vnum ſine al⸗

tero · Quarto timor domini conſeruat hominẽ in bono. Bern
har dꝰ In veritate nihil ita valet ad gratiã ꝓmerendã conſer

uandã recuperandã q; ſi videaris nõ alta ſapẽ: ſed ſꝑ timè.

Iteʒ deũ diligere ⁊ eũ timere in oĩbus verbis ⁊ factis.· Sʒ heu

Vnde etiã Salomon· Si in timoꝛe domĩ non tenueris te: cito lc
ſuubuertet᷑ domꝰ tua. Quĩto timoꝛ dñi miſericoꝛiã dei meret᷑ M
Pſal.Qũo miſeret᷑ pĩ flioꝛũ:miſertꝰ eſt dñs timentibus ſe dßi
Sexto cõfert homĩ ꝓuiſionẽ tẽpoꝛaliũ· Hſal· Timete dominũa Mode
oms ſancu eius: qm̃ nõ eſt inopia timentibus eũ· Septimo c,o deip

cõfert hoĩ ꝓlongatõʒ rite · Vnde ꝓuer · x · Timoꝛ dñi apponet mon
dies· Octauo oꝛõeʒ facit exaudiri· Hſal. Voluntateʒ timẽtium b.
ſe faciet: ⁊ depꝛecatõem eoꝛũ exaudiet · Nono gloꝛã eternam gede
meret᷑ · Prou · xxviii· Beatus homo quiſe emp eſt pauidꝰ· ccl. eſlein
xxv. Beatus vir cui donatũ eſt habere timoꝛem dei . CGre · Vbi uullae
timoꝛ nõ eſt: ſalus nõ ibi erit· MHii ſunt nouem fructus UMM S
cõfert donũ timoꝛis quod ẽ pꝛimũ donũ ſpirituſſancti · ¶ Et
poc donũ timoꝛis expellit pꝛimũ peccatũ moꝛtale · ſcz ſi upbiã. cetuu
Timoꝛ domĩ homĩem humiliat: ſuperbia vero eleuat. Eccl· xx· dede
Odibilis eſt coꝛã deo 1 hominibꝰ terlia e qude⸗ ſe bomo dbre
hic magis exaltat: tanto magis in futuro humiliabit᷑· LCuce
xviui . Om nis quiſe exaltat humiliabit᷑ Ergo ut in futuro ee Per
altemur humiliemꝰ nos hic coꝛam deo in timoꝛe domini· pi iꝭ
ma petri · v. Mumiliamini ſub potenti manu dei: vt nos exal KW
tet in die viſitatõis· B ern· Der humilitatẽ alcendas ad ſubli⸗ 8
mitatẽ · quia hec eſt via 1 non alia pᷣter ipſaʒ · qui alias uadit n
potius cadit q; aſcendit · Quia ſola eſt humilitas que exaltat ve
B ⁊ ſola que ducit ad uitam · Secundũ donum eſt donuʒ pie i
tatis· Vbi notandũ ꝙ eſt triplex pietas habenda· una ad deũ . ſ
illa debet eſſe in confidentia bona quã debemuſ babere sd (
deum. Primo in tempoꝛali ꝓuiſione · Hal. Tacta cogitatum t⸗
cuum in domino ipſe te enutriet· TCdem · Multitudo omniũ
in te ſperat domine: et hoc tollit nimiam ꝛ ſuꝑfluam ſolici⸗ in
tudinem tempoꝛaliũ quã habẽt illi auari qui nunquã ſatian Ne⸗
tur · Sed ſemp timent ſibi deficere et ꝓcurant ſibi cum omni n
ſolicitudine tꝑalia qſi ſemꝑ deberent uiuere. et foꝛte in bꝛreii dA
moꝛuntur. Luce. xii. Stulte hac nocte ⁊c̃. Contra hoc dieet
xpũs in euangelio · Nolite ſoliciti eſſe dicẽtes ˖ Quid mandu⸗ nn
cabimus ? quid bibemus y nonne anĩa plus eſt q́; eſca?H aa· bi
diceret Si dat maioꝛa · id eſt uitam: etiam dat minoꝛa· io eſt 6

Dé SEETE
. „

* eecam et veſtimenta · Secũdo in ſpiritualibus quantũ ad ain
hs . mam. Pſ. al. Speran tem autem in domino miſ. eric oꝛdia circũ 5*„ .
nni dabit Et ſic tollitur deſperatio que eſt peioꝛ omni peccato.
eocg Vnde lſidoꝛus de ſ. ummo bono Deſ peratio auget peccatuʒ
. Ppoe deſperatio eſt peioꝛ omni peccato. Vnde Oriſ oſtomus in ſer
tnitun mone · Nihil enim deum ſic offendit qᷓ; deſperatio · ktez kſido
tenan us. ſũmo bono · Nerpetrare aliquod flagiciũ moꝛs ẽ aĩe
iyer Sed deſ pare eſt ad infernum deſcẽdere . Lercio in eternis · id
iGeen eſt in remuneratõe oĩ m bonoꝛũ · Luce.· xii Nolit e timere pu
us an ſillus grex: complacuit enim patri veſtro dare vobis regnuz
gu (Secũda pietas eſt quo ad ſeipſum. t illa debet eſſe in mi Q
d ett ſeratione pꝛoprie anime· Vnde Eccleſiaſtici· xxx. Miſereꝛe ani
ſgi 4 me tue placens deo · Vnde ſciendum ꝙ ſex opera miſericoꝛ:
urtal, die debemus exbib ere anime noſtre · Brimo debemus eam ci
wbun beoa.re pane vite· hoc fit quando digne communicamus: Secũ
bi⸗lu do potare cum calice tribulatõnis et patientie quem chriſtꝰ
tumng per ſe bibit et nobig Pꝛopinauit: Aarieixx. Doteſtis bibere
donimnu. calicem quem ego bibiturus ſum? Tercio veſtire cum carita
rwig te dei et pꝛoximi · quia hec eſt veſtis nuptialis vite eterne
n Mlathei.xxii · Amice quomodo huc intraſii non habens veſtẽ
lom nnuptialem? per quam veſtem cognoſcuntur fili dei · Toban .
neint nis · xiii · En hoc cognoſe cũt oẽs ꝙ mei eſtis diſcipli · ſi dilectõz
ofnmęsun habuitis ad ĩuicẽ · Quato hoſpitare.hoc fit ꝑ pnĩaʒ quã agiꝰ
naaddin ꝓ pãis niis· qꝛ cũ hõ ẽ ĩ pẽo moꝛtli:tũc facit bi mãſionẽ ĩ in
paben⸗ fer no · Hſal· Appꝛopĩquãt vſʒ ad poꝛtas moꝛtis· Sʒ qñ pnĩaʒ
enn agit: tũc ppat ſibi manſionẽ 1 celo Mach. iiii · Nenitẽtiã̃ agite
wonn Quito viſitare · ho fit qñ fragilitatẽ nr̃aʒ pẽſ. amꝰ: 1 pẽ̃a nia
ſolic cũ amaritudine coꝛdis recolimꝰ: vt cũᷣ pphᷣa dicere poſſimus
iſn Recogitabo tibi oẽs annos meos ĩ amaritudine aie mee Je
hmnon xrto debem“ eaz de carcere buiꝰ mũdi educẽ · hoc fit ꝑ deſide
Lirtu riũ ſuꝑnoꝛũ · Apls · Que ſurſũ fůt rite: nõ ꝗᷓ ſuꝑ terꝛã· I dem
Noſtra cõuerſatio in celis . Teraa girn ẽ quo ad ꝓn
unnn mü ·illa exhibet᷑ primo in dando · Gccleſiaſtici·viiii · Añ moꝛtẽ
. 6G buyſfac amico tuo:ixp̃o · Quia elemoſina ĩ vita mltũ melioꝛ ẽ
qᷓ̊ʒ poſt moꝛtẽ · Quia vnꝰ denariꝰ ĩ vita melioꝛ eſt q; centum
ι

xXY De SePTeEM DONIS SPrl
poſt moꝛtẽ Secũdo exhibet᷑ pꝛoximo cõmodãdo · Hſal Juſtꝰè us
miſeret᷑ et cõmodat: et ſemen illius in bñdictione erit · Qt de Deutre,
hoc gaudet xpᷣus et tota celi curia·q uia ſumus ſua mẽbra · et benedi

erit homini valde meritorium Luce ſexto · Mutuum dantes delt
nibil inde ſpantes. Tercio in cõdonãdo ꝓxio· Lu· vi.· Dimitri 2.C
te dimittemi· NRug · Ea elẽoſina nihil ẽ maiꝰ:qua ex coꝛde did (geo
mittimꝰ qð ĩ noſ qᷣſqʒ peccauit · Quaꝛto fẽa ꝓxĩ nõ in malũ inga· G
dicãdo: ſz ſemp ad melioꝛẽ ꝑtem ĩteꝛp̃tando Vñ aug. ſ uꝑ ills donun⸗
Math. Nolite iudicare vt nõ iudicabim· hoc loco nibil aliud qaua fe
paipi exiſtimo niſi vt ea facta ꝗᷓ dubia ſũt quo aĩo fiãt ĩ melio l el
ximi ĩ melioꝛẽ ꝑtẽ ĩcp̃tari niſi ſint manifeſta mala. Apls. Quo ic
iudicio aliũ iudicas:teipᷣm cõdẽnas· Sʒ diceres vñ ori᷑ ꝙ ail iiced
qᷓ oĩa que vidẽt vel audiũt de ꝓximis ſꝑ in malũ interpᷣtãtur owi
Reſpodeo ꝙ ey duobus ꝓuemit. Drimo q; ipſi mali ſũt. Vnᷣ a
Crib.ſuꝑ Math. Oĩs hõ ſᷣm ſe aliũ exiſtimat· Idẽ· Sicut difficd aue
lealique ſaſpicat malu ͥbon rſic difficile ſuſpicat alidud n

bonũ qui malus ẽ. Secũdo q; male afficit᷑ ad illũ quẽ iudicat ſegn
Kug. Certũ eſt ꝙ de malo incerto neminẽ iudicarẽ quẽ tanc; luaf

meipm diligerẽ ſed etiã defẽderẽ ꝛ excuſarẽ q;diu ĩ publicu, itxt

nõ ꝓdirʒ. Sʒ qꝛ caritatẽ ꝑpdidim*: facilius alterutrũ iudicamꝰ
Et ergo oĩs ꝗ alterũ facliter iudicat : oſtẽit ſe vacuũ a gra
dei et a caritate ꝓximi. Sed qui bona ſuſpicat᷑ de ꝓximis ẽ ſi
gnũ pfectus bonitatis· Grego· in mor: Quãto vos ĩ bono
EPficitis: tãto etiã bona de alio ſ. etitis . ¶ Terciũ donũ eſt do

les et
tatusl
ptehn
wi P

nũ ſciẽtie · i gotliche kunſt · q; donũ pᷣmo docet ſeipʒ cogno Abin

ſceẽ. ſez quis es · quid fuiſti. 1 quid eris Bern· Cogita ergo vñ

generis 1 erubeſce · vbi es et ingemiſce · quo ꝓperas·2 ptime 3
ſce. Ttem cognoſce te ꝑ culpam actualẽ ſieri exoſũ deo · Sapi na
entie . ii. Odio ſunt deo impius et impietas eiug. Ecclła nun nder
Altiſſimus odio habet peccatoꝛes Ttem per culpã eris male ”
dictus . Dſal. Maledicti q́ declinãt a mãdatis tuis · Et ĩſuꝑ de
bitoꝛ moꝛis eterne: non ſolum temꝑalis vt iumentum . Gze rede
chiel.xvii . NRia qᷓ peccauerit ip̃a moriet᷑. Sʒ ecõuᷣͥſo co gnoſce mMla
ꝙ gẽa facit hoĩem filiũ dei heredem. Aplus ad Roma · viii · ſoge

NON

t eN

nnihe 4

lumn dantee
ercoded
innehua
gſpelli

Kie

Kiͤtin
N 1ſn
dtd
Ne

antdn

er e

iucie
em

Ziien
xüag
mnniil
ibont

oniede

mecgne
c

pün.

deobf
balri

ee

Eriird

rune
o

Onnn

idin

D SEDTGM DONIS SDIBETVSSNN. SX.
Si fuii heredes · Ttem facit hoĩem bonũ. Dl. al: Beatus popu H
lus cuiꝰ eſt dominus deus ei. ctẽ gẽa facit hoĩem benedictů.·
Deutro · xxviui· Si pᷣcepta mea audiens benedictꝰ tu ĩ ciuitate

benedictꝰ ĩ agro ⁊c.ꝛ ergo hoc noĩe nomĩabit deus bonos qᷓ
ad derga eius erũt dicens · Math.xxv· Venite bñdicti patris

⁊c. Secũdo docʒ donũ ſcĩe cognoſcẽ deũ. DPrimo ĩquãtũ ẽ

creatoꝛ tuꝰ ⁊ tu creatura eiꝰ. Vnd pſalTpᷣe fecit nos ⁊ nõ ipᷣi
nos·ꝛ ſic teneris ei obedire tãquã tuo creatoꝛi · Scðᷣo iquãtũ
dominꝰ tuꝰ 1 tu ſeruꝰ eiuſ.⁊ ſic teneris ei fideliter ſeruire tan
quã fidelis ſeruꝰ domĩo ſuo. Tercõ inquantũ ip̃e pr̃ tuꝰ ⁊ tu
fuliꝰ eiꝰ.⁊ ſic teneris ei exhibẽ honoꝛẽ ⁊ reuerentiã · Quarto in
qu antũ redẽptoꝛ tuꝰ ⁊ ſic teneris eũ diligere . koh· xv. Maioꝛẽ
aũt caritatẽ nemo hẽt vt aĩaʒ. Quĩto ĩquãtũ futurꝰ iudex tuꝰ
ſic eũ timere dẽs in oĩbus vᷣbis ⁊ facus ſiue comedendo ſũ
doꝛ miẽdo · Tercio donũ ſcĩe docʒ cognoſcere ꝓximos·ſ qũo E
oẽs hoĩes tam diuites tam pauꝑes qᷓ; nobiles ſunt ſimiles in
quattuoꝛ. Primo em̃ hoĩes ſũt ſimiles ex ꝑte pꝛincipii ·q; oẽs
ab vno deo et de eodẽ luto foꝛmati ſũt · et om̃s nudi et paupe
res nati · Tob· xxxiii · Ecce me fecit deꝰ ſiẽ et te· et ð eodẽ quoqʒ

luto foꝛmatꝰ ſũ.Sap· vi.Nemo ex regibus aliud habet nati
uitatis initiũ · Scoo ſumꝰ ſimiles ex ꝑte mediiq: om̃s moꝛta
les et bꝛeuis vite tã diuites q; Paupee Erer v Onnis poten
tatus bꝛeuis vite · ICob· xiiii· Breues dies homĩs ſũt: Tercio ex
pte finis · qꝛ omẽs ĩ eandẽ moꝛtẽ et putredinẽ redueunt᷑. Tob
xvi· Putredini dixi pr̃ meꝰ es ⁊c᷑. hoc patʒ ĩ oſſibꝰ moꝛtuoꝛuʒ
qꝛ ibi nulla eſt diſtinctõ inter nobiles ⁊ ignobiles· Quarto ex
ꝑte iudicii.qꝛ om̃s ſub vno iudice ratõem reddere compellü
tur · i · ad Choꝛin · v · Omẽs nos manifeſtari opoꝛtʒ ante tribu
nal xp̃i vt referat ⁊c̃· Et actuum· x. Te ẽ qͥ cõſtitutus ẽ a deo
iudex viuoꝛũ ⁊ moꝛtuoꝛũ · et cũ hãc equalitatẽ cognoſeimus:
tũc nos mutuo diligẽ dẽmus: a vnꝰ aliũ nõ ſpernẽ· Vñ gre.
Oẽs fres ſumꝰ vniꝰ impꝑatoꝛiſ poteſtate cõditi:⁊ ſanguĩe ipᷣ

redẽpti · et idarco fr̃es noſtros quãuit paupꝑes et abiectos in

nullo deſpicẽ debemus · Rug de doctria xpiana · Igo nõ ĩter
rogo te ſericatũ pauperẽ ⁊ pannoſum nõ quales in veſtibus

xNxX D SGEDTEM DONIS SPERHTVSSMN.

ſitis ſed quales nati fueritis · ambo certe nudi · ambo infirmi
ambo vitã miſeram ĩchoãtes· ⁊ ob hoc ãbo ploꝛantes quãdo
naſcebamĩ infantes ¶ Et üllud donũ expellit ĩuidiaz que con
tr aria eſt caritati · quia gaudet de malis 2 cõtriſtat᷑ de boms
quod ẽ diabolicũ · Ergo ĩuidi ſũt a deo maledicti. Gſaie · v· Ve
vobis qui dicitis bonũ malũ ⁊ malũ bonũ. t tles inuidi ſũt
Hfilii diaboli. Quia ſicut caritas eſt ſignũ filioꝛũ dei · Vnde Ro
haãnis· xiii En boc cognoſcẽt hoĩes ꝙ mei eſtis diſcipuli ſi di
lectõneʒ habueritis· Sic ĩuidia eſt ſignũ füioꝛum diaboli ·
(Quartũ donũ eſt donũ foꝛtitudimq· i·gotliche ſtercke · Vbi
ſciendũ ꝙ deꝰ nõ querit foꝛtitudinẽ coꝛꝑis ſed ſpũs. Vñ Nee nſic
mie . vin· Caudiũ etenim domĩ eſt foꝛtitudo nr̃a· Et notãduʒ mune⸗
ꝓ ſpũſſanctꝰ ꝑ donũ foꝛtitudĩs tripliciter cõfoꝛtat homineʒ tintu⸗
Prio in tolerãdo aduerſitates patiẽter. i. Theſſal · v. Patien⸗ ii
M tes eſtote ad om̃s· Sed diceres quõ acqram mihi patiẽtiam iran
in aduerſis? Reſpõdeo ꝙ prĩcipaliter ſũt tria que inducunt (c
ad patiẽtiam· Primũ ẽ qꝛ cũ peccatis tuis plus meruiſti · Mõ dort
peccato nequaq́; ꝑcit᷑ aut hic aut ĩ futuro puniet᷑ · Ergo mo Xp
dicũ p̃ſeti libẽter pati dẽs ꝓ purgatorio ⁊ peccatis tuis· Sdge (aa
cũdũ ꝙ xp̃s ſuſtinuit maioꝛa ꝓ te:ergo tu etiã ꝓ eo aliqð mo Nod

2

Quia⸗
tumter
donmis
diceg.
nipoti
lo con
nono.
remo⸗
cipal

.— ditdũ pati dẽs. Cre Si paſſio rpᷣi ad memoriaʒ reducit᷑: nibil doet
As nò equo aĩo toleret᷑ · Terci eſt qꝛ tribulatio eſt via ad ce: No⸗
m. Nctuu ii Der multas tribulatões oporter nos irrar n
regnü dei Inſupꝑ tribulatões ⁊ infir mirgtel angmarat pᷣmiũ tu

eternũ· Math· v. Caudete in illa die . ſupple. tribulatõis· am ſidn
mmerces multa elt in celis· Vnde HMieronim in epla. Libente: uſ
nüc tommẽta patioꝛ: vt futura mihi gla ſeruet᷑. Mõ quotiens mhel
aliquẽ doloꝛẽ patiẽter ſuſtines (etiã ſi milleſies doloꝛez ſenti
rres in oculo in doꝛſo in dẽtibꝰ) ꝓ qualibet vice eternũ premi ſaun
pʒ poſſioebie Et illud pꝛemium excedit om̃eſ paſſiones 1 ti noh
bulatõnes · Apoſtolus Roma. viii· Non ſunt cõdigne paſſio⸗ ”
nes huius temporis · Secundo confoꝛtat nos ſpirituſſãctus ò”
per donum foꝛtitudinis ad vincendum diabolũu . Kacobi · i ·
Reſiſtite diabolo. a fugiet a vobis Ttem ad contemnendum is
mundum acobi q̃rto· Amicicdia huius mudi inimica eſt dei „ en
”8 Miart en . . n

4* .

egimud

Vndeh
ſipliſi

1dahl⸗
ſtercke
is N

ltnoti

tuhonin
Roe
tipntitn
Peindom
meruiſdi N
ciligon
zuti⸗
ncnn
RZZ
Knudde⸗
eſos ſien
ſtit hn
eroo
l Ltber
ſigores
gbezſen
mͤpnn
ſioretn

ige ſt⸗

tefſihse

111

yob in
mnerd
elen⸗

iNn

DG SGDTGM DONIS SEIRELTVUVS 555⁵5S§

Quia amicꝰ huiꝰ ſeculi inimicꝰ dei conſtituit᷑ · Iſta vᷣba ſũt mi
tum terribilia amatoribꝰ huiꝰ ſeculi · Quia nemo põt duobꝰ
domĩs ſeruire. Sʒ diceres quõ vinat᷑ mũdꝰ? MHoc docet aug·
dicẽs. Cõcupiſce qdð ꝓmiſit oĩpotẽſ. expaueſce qdð minat᷑ om
nipotẽſ. ⁊ ſic vileſcit oĩs mũduſ ſiue ꝓmittẽs ſiue terrẽſ· Ceꝛ
cio confoꝛtat ad operandum bona opera · Vnde Tobhannis
nono · Operari opoꝛtet donec dies eſt · quia venit nox dum

nemo operari poteſt · Nota ĩ ſenſato di. xxxiii · in quarto prĩ

cip ali litera x· NRuguſainus· tnutiliter hoc tempoꝛe viuitur
niſi ad acqrendum meritum laboꝛetur: quo in eternitate re
muneretur · quia opera bona oꝛnant animam et concomi⸗
tantur animam cum omneſ amici eam deſerũt · Apocalipſis
xiui . Opa enim ülloꝛum ſequuntur illoſ· Et pꝛo his tũc remu
neramur ĩ vita beata· qꝛ deꝰ reddet vnicuiqʒ ſᷣm oꝑa ſua. Mie
roni · Vnuſqᷣſq; ꝓ oꝑibus ſuis mercedẽ acapiet. Vñ Bn-Si la
boꝛ terret: merceſ ĩuitet· Vnuſqᷣſqʒ eĩ ̃im ſuũ laboꝛẽ meꝛcedẽ
accipiet Et ſic hoc donũ expellit accdiã: qᷓẽᷓ mr neqᷣcie · Nug.

Ocioſitas ſine dei timoꝛe mgẽra neqᷣie ẽ · Vñ leo papa ĩ ßmõe

. ☛

Nõ doꝛmiẽtibꝰ pꝓueĩt regnũ: nec ocio ⁊ deſidia tepẽtibꝰ btitu
do eternitatis ĩgerit᷑ · ¶ Qntũ ẽ donũ cõſilii · i. gotlicher rat
Nota ꝙ ſpũſſãct ult ꝙ a tribꝰoẽmꝰ q̃rere cõſiliũ· Nrĩo a deo
Vnde Thobie quarto · Benedic deum et pete ab eo vt viam
tuam dirigat·⁊ oĩa confilia tua in ipſo permaneant. Eccleſia
ſtici · xxxix. In omnibus depꝛecare conſilium altiſſimi · Et hoc

conſulit Salomon dicens· Qonſiliarius vnus ſit de mille no

men eius ˖ Vnde Eſayas dicit Vocabitur conſiliariuſ deuſfoꝛ
tis. Secundo querere debemus a ꝓximo conſcientioſo et di
ſcreto et timente deum. Quia ſi nos indigni ſumus vt deus
nobis immediate coſuleret ſicut facit communiter bonis et
perfectis hominibus. tunc queramus ab hbominibus quibus
inſpirat que nobis facienda ſunt quia deus operatur per
medium · Exemplum de paulo qui dixit · Domine quid me
ris facere g Et vox reſpondit · Surge et ingredere ciuitatem
et dicet ur tibi quid te opoꝛteat facere · Et chriſtus appa⸗

ruit ananie et miſit eum ad paulum. cum tamen xp̃us per ſe

SWX. DG SEDTEGNA

. potuit ſibi manifeſtaſſe quid eũ opoꝛteret facere. Sciendũ tñ
ꝙ ſignãter cõſiliũ qᷓrere debemꝰ a literatis ⁊ cõſcientioſis qᷓ
abr ſciẽtiã ⁊ bonã vitã.⁊ nõ a diſſolutis ⁊ male vite · Vnde Aup
ambꝛo. de officiis li· ii. Quis vtilẽ indicet aliene cauſe: quem mmurd
videt inutilẽ vite ſue? Vnde ecd·xnii · Qui ſibi neq; ẽ: cui bo ſie s
nus erit? Tercio debemus querere cõſiliũ a conſcia pꝛopꝛia· ſapt⸗
Ecẽi.xxxii·. Oĩa fac cũ cõſilio·. ⁊ poſt factũ non penitebis · quia Lp
R ſicut qͥs vellet aliis cõſulere: ſic 2 ſibi ipſi debet facere · Ree ſpere
illud donũ ſpirituſſancti expellit auariciã · Et hoc fit qñũ ſpbu mund.
ſanctꝰ ꝑ donũ cõſilii conſulit terrena deſpicẽ: ⁊ celeſtia appe 4 dul
tere· quia terrena modicũ valent in pñti vita· quia ſolum ad dtem
ſuſtentatõem coꝛꝑis.ĩ moꝛte nihil ꝓſi unt. Prouxi. Non ppe Alleoo
runt diuitie in die vltionis · Ctem qꝛ nõ poſſunt tranſferri ad thiis
aliud ſeculũ. Cob· i. Diues cuʒ doꝛmierit nibil ſecum aufert · An
Itẽ poſt moꝛtẽ ſepius nocẽt multis qñ reddituri ſũt ratůdem teſur

ſaquit
cedine

vſq; ad nouiſſimuz quadꝛantẽ· Sed ſpiritualia bona que ad nn
celeſuia ꝑducũt ſunt appetenda: quia nihil vtilius in hac vita kulle
6E(Et boc fit quando faciunt oꝑa noſtra meritoꝛia · Ttem ĩ mo: ta
. te · qꝛ faciũt hoĩem feliciter moꝛi. Vnde beati moꝛtui qui ĩ dino asg
moꝛiunt᷑· ĩmo faciũt ip̃am moꝛtẽ pᷣcioſam· Vnde pſab· Nrecio dit
ſa in cõſpectu dñi moꝛs ſanctoꝛũ eiug · Ftẽ poſt moꝛtẽ · qꝛ eter oꝛe
nam gloꝛiã tribuũt· Vnde bern in epla. Bona moꝛs iuſti pꝛo⸗ oalle
ee requiẽ. melioꝛ ꝓpter nouitatẽ· optima ꝓpter ſecu ritatẽ nume⸗
Da maſcenꝰ.li.iiii. Moꝛs ſanctoꝛũ ſomnꝰ magis eſt q;ᷓ moꝛs: uddeſt
laboꝛauerunt em̃ in pꝛeſenti ſeculo vnde viuunt in ſeculum · aro
L¶ Sextum donũ eſt donũ ĩtellectus · i· gotlich verſtenteniſz
PDer illud donũ ſpũſſanctus docet nos intelligere deũ ĩ no?b
in creaturis. Nam pꝑ magnitudinẽ ⁊ latitudinẽ huius mũdi
potentiã dei agnoſamus ꝙ ipe eſt oĩpotẽs · qd patet in hoc

cuiʒ poſſet adhuc infinitos mundos ex ſua potẽtia creare · Itẽ
p decoꝛẽ celi mundi ⁊ creaturarũ ſapientiã dei intelligimus ·
Item ꝑ bonitatẽ ⁊ vtilitatẽ creaturarũ bonitatẽ dei intelligi
mus. Ergo qñ vides aliqua pulcra: ⁊ guſtas dulcia: ꝑ hoc in
telligẽ cogitare dẽs eterna· Bern· Dulcedo oĩm creatura ri

h poeSeDT6I DONIS SPDIRITVSSXN. NNX-
ani ſi quis iuſte aduertit:nihil eſt aliud niſi ꝙ ad illã eternaʒ d—u .
teanmſtf cedinem nos muitat · Et illud donũ expellit peccatũ gule.
entr in quia per donum ſpirituſſancti ſumimus cbũ ⁊ potum: ⁊ vti
enngn mur creaturis dei ad honoꝛem ipſius vtilitatẽ noſtram. Gt M
echeit ſic reſecatur ſuꝑf luitas gule · ¶ Septimũ donum eſt donum
Gupeonn ſapie · id eſt · gotlich wiſcheit · Et ſciendũ ꝙ ſapientia dicit᷑ q̃ſi
ha „ſfſ. apida ſcientia· ⁊ per hoc donum ſpirituſſanctus dat nobis
hrn ( ſapere celeſtia que dulcedo pꝛecellit omneʒ dulcedinem totiꝰ
eſreſ ſpi mundi Vnde baſilius . O dulcedo melliflua. dulcedo mirãda
eleſuunn hi‚ñeᷓ dulcis es in meditatõe: ſed dulcioꝛ in oꝛatõe · dulciſſima in
ſaſolung cõtemplatõne · Sed ſuꝑdulciſſima ĩ beatitudine·ĩmo tanta
Nop dulcedo eſt in eterna patria ꝙ eſt i nexplicabilis 1 inextermi
dunſſen, nabilis ˖· Vnde tãta eſt dulcedo ꝙ ſi celũ aperiretur ⁊ minimũ
Nun M rr gaudium alicuius ſancti ꝑui videretur: quãuiſ a nobis remo
ſenin te ſunt:tamen totus mundus ſufferre non poſſet. Si poſſi⸗
gaptint bile eſſz · tune nullũ coꝛ adeo triſte quin letificaretur.nec aliq̃
ugn pena tam amara quaʒ homo ſentiret ſiue ignem ſiue aquam
enbertit bullientem ĩmo nec ipl. am moꝛtem coꝛpoꝛalem Quid tune
eniron erit cum nos illic venerimus ⁊ cum deo ⁊ cum omnibus ſan
wiie ctis gaudebimus ? Deuʒ videre eſt ita delectabile · ꝙ auguſt·

ie dicit · & potius vellet eſſe in inferno ⁊ deum videre: q; in ce⸗
N. lo ⁊ eius viſione carere. Vnde pſal Quoniaʒ mille anni ante

mnigr oculos tuos tãquã dies heſtern. lit. (Et illud d
giſͤt⸗ oculos tuos taqua dies Pelterna que pꝛeteriit. ſ Et ulud do
eun num expellit peccatuʒ luxurie · Quia ſm grego · Quſtato ſpiri⸗
frech tu deſipit omnis caro · Rugꝰ. dicit ſic · Caudiũ diuine dulcedi
nis nõ deguſtas: ſi carnali delectatõne coꝛ maculas.
* Tractatulus de ſeꝑtem donis ſpirituſſancti explicit ·
delle Et per conſequẽs totus liber diſcipuli de eruditione
uug chꝛiſti fidelium.
Atet M
cenk
elgendg.
di nl
GerIn .

abula p ſermoͤibus de tpe ey hoc lbꝛo colligẽdis ·
Dominica pꝛima aduentus dominn.

17 *

vterũ vᷣginis marie ⁊ factꝰ ẽ hõ· Circa quẽ aduẽtũ
Ppic tria dicenda ſüt. Primo qualiter ĩcarnatio xpᷣi
facta ſit:

qre·xxii. M. Scðo q̃liter incarnatio xp̃i ſpecialiter ſpũiſancto
att ribuit᷑ · Et qũo ſolus filius incarnatꝰ ſit· hoc quere · xxii· .·

Terdo quare xps natu⸗
WDe eadem dominiaaaa.
¶Noꝛa eſt iã nos de ſomno ſurgẽ · Rom̃· xiii · Vbi ſciendũ q;
pfſomnũ pcetĩ ĩtelligit᷑ de quo ſurgẽ dẽmꝰ ſi nos ad aduẽtuʒ
xp̃i volumꝰ pᷣpare· Vñ h̊ dicẽdũ eſt qᷓ dãna ipᷣm pẽm moꝛtale
infert · habetur·xi:Ek YdMN
ʒff(([Dominica ſecũda aduẽtus dñi ·
(Tunc videb .

unt fuium homis venientẽ in nube . Luce · xxi ·
Iſte aduentꝰ fiet ĩ iudicio cum dñs ad iudicandũ venerit · Vñ
Pic tria ſunt dicenda. Primo vbi ⁊ in quo loco fiat extremum
iudiciũ · habet᷑ · xxii· D. Secundo qũo citabunt᷑ om̃es per tubã

2 qualit er ĩ celo ⁊ in mũdo in iferno hec vox audiet · habeẽ
xxuũ. D. Tercio ꝙ iudiciũ extremũ timoꝛẽ nobis incutere deb;
ꝓpter ratõeʒ diſtrictã ** ſumus reddituri de cogitationibꝰ

locutionibus ⁊ operib noſtris habet᷑.xxii. Q. Ftẽ de tempo

ralibus rebus qũo ſcʒ ſumus lucrati: ⁊ qualiter expendimus

hbabet᷑ xvii· M. Tteʒ guloſi de omnibꝰ in crapula ſuperflue cõ
ſumptis xviii · L. Item de tꝑe quo expendimus illud xvi. N.
Exemplũ ibidem· (e minica. ii· aduentus dũñ̃i ·
Ecce qui mollibus veſtiuntur ĩ domibus regũ ſunt· Mat·
xi. Super quo themate tria ſunt dicenda. Primum ꝙ; veſtes
culpabiles ſunt· ⁊ hoc pꝛopter quattuoꝛ · Primo pꝛopter pꝛe
cioſitatem · ſecundo ꝓpter mollidẽ · tercio pꝛopter extran eita
tem · quarto ꝓpter ſuꝑf luitatẽ · habet᷑ · xiii C. exemplũ ibideʒ·

Secundũ ꝙ ſuperfluitas veſtiũ in tribus attenditur · xii. E.

exemplum ibidem· Terciũ quomodo in veſtibus hoĩes tripli
citer peccant moꝛtaliterxiii · N Exemplum ibidem·

Cce rex tuus venit tibi manſuetus· Math·xxi· Taʒ
pꝛo pꝛeſenti tꝑe celebꝛat᷑ aduẽtꝰ xp̃i ꝓut venit in
detel

Nualiter tota trinitas iſtã incarnatõzʒ oꝑata ſit· hꝰ
ſit de virgine · hoc habet᷑ · xxii·. KR.

et
hrgn

(E
Med

gnite

llep

mon
pchis
damn
toq⸗

vin⸗

6

Kma

G⸗

(d

S

Meenti

ginie

ennth,

taſt

ſpüſeni

mh.

ſaeni

Oade
en mort

beluen

wrene

de tenn

npofe 1
eus diI
ſunt. O
n
rnen
mitg

¶ uid dicis de teipſo go vox damãti

HMic dicẽdũ ẽ ꝙ ñ dẽmꝰ teſtimoniũ ferre de nobiſipſis nos ĩ⸗

viüi. N.a exemplũ ibidẽ·

ur
piie W

Vominica quarta aduentus.

„

8 in deſerto· Kobßᷣ.i.

aniter iactãdo ⁊ cõmẽdando. Apls. Nõ em̃ qꝗᷣ ſeipᷣm cõmẽd at
ille ꝓbatꝰ ẽ ⁊c· Vñ hic q̃ttuoꝛ dicẽda ſunt · BPrimũ ꝙ iactãtia

deteſtãda ẽ ꝓpter tria · habet᷑ · xii. D. Scdo ꝙ nõ dẽmus teſti

moniũ de pꝛoxĩo ferreſ.mala cõmẽdando q; hoc ẽ vnum de
pctis aliems· habet᷑· xi · C. Tercio ꝙ falſus teilis teſtificans in
damnũ ꝓximi tria magna mala cõ mittit· habet᷑ viii · . Quar
to quũo teſteſ iniqui puniant᷑ a deo ·⁊ qũqʒ in p̃ſenti·habetur
An natiuitate xp̃i.
Annuncio vobis gaudiũ magnũ:qꝛ natus eſt ꝛc̃. Luce · ii·

Mic tria dicẽda ſũt PHrimũ ꝙ xps triplici ratõe naſci voluit ð
virgine 1 nõ de muliere lſb xxu. R. Sc?
nr mg eſt: ſeptẽ nos docens bona.xxii· E· Terciũ ꝙ ipſe dẽt
eſſe dñs nr̃: ⁊ libenter dẽmꝰ eũ ꝓ dño hr̃e ꝓpter eius quinqʒ
cõdicões· habet᷑· xui · G. t latiun
¶ Innuncõ vobis gaudiũ magnũ ⁊c· Moc gaudiũ qð hodie
om̃s fideles ĩ gr̃a exiſtentes de natiuitate xpiĩ peipiunt valde

et · xxui. R .· Scoðm ꝙ marie ſilius

tkterũ in natiuitate xp̃i·

magnũ ẽ· Vnde angelꝰ dixit annũcio vob gaudiuz magnuz.

Sʒ hoc gaudiũ luſoꝛes nõ ꝑcipiunt q iſta nocte ſacra vel alio

tꝑe luſerũt · Vnde hic tria dicẽda ſunt· Primũ q̃́; magnũ pec

catuʒ ſit ludꝰ taxilloꝛũ qð ĩ duobꝰ ꝑpendi põt. Primo in de⸗

teſtatõe taxilli· habet᷑· vii · i . Scdo oſtendit᷑ in hoc ꝙ in ludo

q̃ndoq; cõmittunt᷑· xviii· pctã moꝛtalia· vt babet᷑ · vii· äk. Se

cundo qᷣbꝰ luſoꝛeſ reſtitue tenent᷑ ea qᷓ ludẽdo lucrant᷑ habet

vii. nn · exemplũ ibidẽ · Tercio ꝙ ludus ſit licitus ad hbꝰ quat

tuoꝛ requiruntur vii· oo.

(Domnnica infra octauas natiuitatis domini ·
¶ Duer aũt cõfoꝛtabat᷑ ⁊ creſcebat Luce·i·Ex quo mentio

hiic fit de puero ihu nobis nouiter nato · Ex cõſequẽti de pu
eris hic duo dicẽda ſũt · Primo ꝙ fili tenent᷑ ſex ſuis ꝑentibꝰ

iiii · N. ⁊ exemplũ ibidẽ· Secũdo ꝙ filii qᷓ ꝑntes ſuos pturbãt
quintuplici pena a deo ꝓpuniunt᷑· iii:· B. ⁊ exemplum ibidem.
(In ephia domini ·

¶ PDrocidentes adoꝛauerũt eũ· Math· ii· hic tria dicenda ſũt ·

Drimo quomõ deus 2 ymagines ⁊ crux chiiſti 1 reliquie ſan
ctoꝛum ſunt adoꝛande. i. F. Secundo qũo calix in eleuatione

miſſe ſu adoꝛandus i. S. Tercio quomõ ſacramentũ deuote
ſumme hbonoꝛandũ · iii · . Sxemplũ ibidẽ.

ſumendũ eſt ſi noil. un. N.
S Dominica infra octauas ephie ·

cendũ eſt qũo parentes tenent ſex fuis ſuis· Primo tenẽtur

eos infoꝛmare de hiis qᷓ ſpectant ad deũ · iii · Q· Secundo qũo
ſe debent habere ad ꝓximum Tercio qũo ſe debẽt habere ad

ſeip̃os· Quarto ꝑntes tenent᷑ pꝛebere bonũ exẽplũ filiis ſuis.

bec oĩa quere· in · D. Quinto te nent᷑ eos de exceſſibꝰ coꝛrigẽ
iii· E. Sexto debẽt eis reliñre res iuſtas · ni · G. Ttem q́ʒ gra⸗
uiter parentes peccãt qui res iniuſtas filiis ſuis relinquunt
hoc quere v. N exemplũ ibidem · Ftẽ habes bhoc idẽ · vii · Pp·

Et exẽplũ ibidẽ. (Dnica pma poſt octauas ephie dñi ·

Nuptie facte ſunt in chana galilee · Tohan · ii · Mic dicenda

ſunt tria. DPrimũ quomõ deus multipliciter matrimoniũ ho

noꝛauit/ xxix· · Secundũ ꝙ matrimoniũ cõtrabere volentes

debent tria habẽ · xxix · B· Terciuʒ ꝙ; ſeptẽ ſunt cauſe quare ali
quibus in matrimonio nõ bene ſuccedit · xxix · .
(jtem de eadem
(Nuptie facte ſunt · Sciendum ꝙ ſtatus matrimonii habet
re gulã vnã que bẽt ſeptẽ capitula. quam regulam vnuſ qſq;
in matrimonio cõſututꝰ cum diligentia ſumma obſeruare de
bet:ſi vult ſaluari ꝑ ſtatum matrimonii·xxix ·. WE. .
Dominica ſecunda.

G dade oſtende te lacerdoti · Mat · viii · Mic dicendum eſt ꝙ·

in boc ꝙ vpũs lepꝛoſũ mundatũ ad ſacerdotẽ miſit ĩ hoc dat

nobis exemplũ honoꝛãdi ſacerdotes · Vnde hic dicenda ſunt
quattuoꝛ. Primo ꝙ! acerdos bonoꝛand? ẽ tripliciter · hoc qᷓre
inii · ante laʒ · · poſtea ĩ T. Secundo ꝙſ. acerdotes habẽt no
uem priuilegia pꝛe cũctis hoĩbus mundi xxviii. .· Tercio ſa⸗
cerdotibus detrabẽtes q; grauiter deũ in hoc offendüt · iii ·
V. Quarto q; ꝑieuloſe ſtant mali ſ. acerdotes ˖ ſch cõcubinarü ·
a ſimiliter concubine eoꝛũ · xxviii· E· C·

Fſeendẽtibus parentib' eius hieruſalem remanſit puer
pieſus Luce · i· Exquo hic mentõ fit de parẽtibus tunc hic di

ſoſ⸗

que

tiad
ſtp

pode

taun

ſau

mt

ſoe⸗

N

ge

cr⸗

ine
in
zu
an

ignein

euunon

e

ode.

ſt pu
Unehed

tenet r

mouis

Dlre d

flisſis
cong
nchgn
Anquun
edi⸗
de Nete

noniiO

wlene⸗

onu her

4

ſeruanth

uneſte

ihoc n
e
larte
Umd
git
Gbim

ſit petm̃ moꝛtale · xui· K.

hoc querexix· B.

gnuſceg

¶ Mare 1 venti obediunt ei · Math̊. via thic dicenda ſũt tria

Unmo qũuo quilibet libenter dẽt obedire platis loco xpĩ. r

quo mare ⁊ vẽtus obediũt ip̃i chꝛiſto · iii · S · Scoo ꝙ ĩobediẽ
cio vtrũ ĩobediẽtia

(Bnm a

it creuiſſet herba ⁊ fructum feciſſet · Math.·xiii · hic

veidẽdũ eſt que ſit ʒpʒania· Jyʒzania ſunt filii nequã · id ẽ.luxu
rioſi· Vnde math.vi⸗ Si oculus tuus nequã fuerit totũ coꝛpꝰ
tuum tenebꝛoſum erit · Sic etiã intelligitur de aliis ſenſibus
ſicut de oculo· Vnde hic dicendũ eſt ꝙ luxuria ſine actu com⸗

mittitur decem modis · Et quando ſit moꝛtale 1 quando nõ

([Dominica in ſeptuageſuma;

¶ Eommauit deus hoĩem de limo terre. Cene . i⸗ Exquo legit

iam liber geneſ vbi tractat᷑ de creatõne celi a terre ⁊ omniuʒ

creaturarũ · Et dec reatõe ipſius hominis ꝓpter quem omia
cereata ſunt· Vnde ſuper illud thema dicenda ſunt quattuoꝛ:
Primo ꝙ deus triplicẽ creaturã ereauit: i que ſit differentia
inter facere ⁊ creare· xxii. D. Secundo ꝙ om̃s homiĩes ſunt ſi⸗

miles ĩ quattuoꝛ.xxx. E. Tercio ꝙ dignitas hominis pꝛecellit

aliquo modo dignitatẽ angeloꝛũ in quinqʒ rxxi· RQu arto ꝙ
anĩe pꝛopꝛie dẽt quis e

uis e e
ʒ (EEtep decadem. D
Quid hic ſtatis tota die ocioſiæg Mat.xx.Mie dicenda ſunt

ibere ſex opera miſericoꝛdie· xxx- C.

trta· Drimo ꝙ laboꝛare debemus ⁊1 nõ ociari:exemplo chꝛiſti
qui ſex modis pꝛo nobis laboꝛauit · xvi. M. Secundo quomo
do accidia eſt homĩ multuʒ nociua xvi.D. Tercio quando ac

ddia eſt peccatum moꝛtale · xvi. .

ʒf fö(([BDominica in ſexa eſßm.a

comparat diuitias ſpinis. Vnde hic duo dicenda ſunt DPrimo
gquomodo diuitie quietẽ mentis impediũt· ⁊ quomodo talis

inquietudo eſt peccatũ moꝛtale· xvii. D. Secundo quibus mo

dis temꝑalium affectus eſt pctm̃ moꝛtale.ix·. MA.

H (Dominica in quinquageſima·

. „*
K*
.

¶ Ecce aſcendimꝰ hieroſolim ĩ 1 filius hoĩs. Luce· xviij. Sei⸗

endũu ꝙ ideo in pᷣ̃ſenti dñica paſſio xpᷣi nobis ad memon re

ducit᷑: vt gaudia illicita ipſoꝛũ mũdanoꝛũ ⁊ choꝛiʒantiũ tẽpe⸗

rc?. Vnde bic tria dicenda ſunt· Primo ꝙ choꝛea eſt magnuz

pctm̃ qð ꝑ qͥnqʒ ꝓbat᷑ · ii · L. Scdᷣo quo choꝛiʒãtes rurſũ filiũ

dei crucifigunt iii· M. Lercio quid ſignat cantus choꝛizantiũ ·
iii · N. Et exemplũ ibids· De eadẽ domĩca
¶Ecce aſcendimus hieroſolim 3· Sciendũ ꝙ paſſio xpĩ que
nobis hodie in euãgelio pꝛeponit᷑:docet tꝑantiam abſtinẽ⸗
tiam. In ſignũ huius tũc xpuũs ꝓ nobis in cruce bibit acetum
cũ felle mixtũ· Vnde bic tria dicenda ſunt· Drimo ꝙ ebꝛietas
multum piculoſa eſt . ii⸗ P Exemplũ ibidez · Scðm ꝙ ebꝛietas
quandoq; eſt pctm̃ moꝛtale qñq; veniale· ⁊ moꝛſ in ebꝛietate

picloſiſſia ẽ.xviii· ⁊. Tertiũ qliter ĩ futurũ ebꝛioſi puĩant᷑ qſ

¶Gouertimini ad me ĩ toto coꝛde veſtro· Tohelis·ii:·Ex quo
eſt iam tps penitentie tunc ille ſermo cõmunis frequẽter cõ
municari põt illo tꝑe ſacro:ſcʒ ꝙ decẽ genera hoĩm agunt pe

nitentiã nouẽ genera hoĩm illoꝛũ agunt falſam penitentiã

eoꝛũ potꝰ erit. xvii· R. xẽplũ ibidẽ·· E capite ieiunii·

ſt iõ eis nullũ dimittit᷑ pctm̃ · Sed decimũ genꝰ verã · xxv. N.

1 cõſequẽter·exẽplũ ibidẽ (Dñica in quadꝛageſima
Et cum ieiunaſſet. xl · diebꝰ. Math· iii· Exquo iam tempus
ieiunandi eſt dicẽda ſunt hic ſex· Drimũ qũo chꝛiſtus ter eſu⸗

riit ⁊ qual tũc cibꝰ eiꝰ fuit · xviii· R· Scso a qᷣbus abiſ ieiunan

tes abſiinẽ dñt.xvii·M. Tercio ſoluẽs ieiuniũ qñũ peccat moꝛ

taliter ⁊ qñ nõ· iiii· Q. Quarto an laboꝛatoꝛes pegrini 2 me

dici mulieres pꝛegnãtes ad ieiuniuʒ teneant᷑ uii· R · Quinto

gqũo abſunẽtia ĩ cbo ⁊ potu ẽ vite ꝓlongatio. xvui· B. Sexto
qꝙ abſtinẽtia ſeu ieiuniũ in nobis cauſat caſtitatem.xix · D. Et

exemplũ ibidem. (Dominica ſecunda in . A.
¶ Miſerẽ mei dñe fili dauid filia mea Mathei · xv· Verba pre
dicta. libet peccatoꝛ cũ coꝛdiſ cõtritõe dicere dʒ iã illo ſacro
tpe: qd tꝑs pnĩe ẽ· Vñ hic tria ſũt dicẽda · Primo q; doloꝛ con
tritõis dẽt eẽ maximꝰ qð ꝓbat᷑ ꝑ tria · xxx · · Scoðʒ ꝙ q̃ttuoꝛ
ſũt ſigna vere cõtritõnis xxv. E. Terciũ ꝙ cõtritõ tãta põt eẽ
ꝙ totũ reatũ pene delet · xxv. C. ⁊ exemplum ibidẽ ·

MM —— C1 eadem dominica · X 8“
4 Omulier magna eſt fwes tua Matß. xv Vnoe hic dicfda
ſunt tria. Nrimũ ſoes eſt fundam entũ humane ſalutis· et
n Aui ſide caret in ſtatu eſt damnatõis·i. D. Scdo qualiter qlſi
ddu bet yp̃ianus ſimbolũ aploꝛum ſcire tenet᷑:i. S. Tereiũ de duo
ni deam articulis fidei quis apoſtoloꝛũ quẽlibet articulũ cõpo
ſuit . xxii ·. l. (MDominica tera.
n (Oum eieaſſet hieſus demonm locut eſt mutus· Luce xi ·
nmn tunc mut“ loquit᷑· .id ẽ. peccata ſua confitet· Vnde bic dicẽda
en ſunt quattuoꝛ: DPrimo quid ſit cõfeſſio: ⁊ qũo quilibet adultꝰ
daua od eam tenet᷑ · xxv · M. Secũdo ꝙ cõfeſſio debet pꝛincipaliter
D gquinq; condicõnes habere · xxv · · Tercio confeſſio que fit ex
int, ſola cõſuetudine vel timore non ex caritate nõ eſt fructuo
kan ſa·⁊ talis cõfeſſio per duo ſigna cognoſcitur.xx .· V. Quarto
ꝙ in quattuoꝛ caſibus cõfeſſio reiteranda eſtmi.· D.
e ¶ In beelzebub puncipe demon ioꝛũ . Luce xi · Scendum ꝙ
ntemi Beelzebub nomen demonis eſt qui pꝛeeſt imundis cogitatio
nibus· Sed lucifer demon ẽ qui pꝛeeſt ſuperbie· Sed mãamon
NA. gqui pꝛeeſt diuit üs male acquiſitis. iſte habet multos ſe ub
un— ſe. Quia om̃es vſurarios ⁊ ceteros res iniuſtas poſſidentes·
mc⸗ Vnde cirea hec quattuoꝛ ſunt dicenda. Drimo quid ẽ vſura
Vtium quale eſt pctm̃.hoc quere. vii. T. Scdo ꝙ; vſurarius peioꝛ eſf᷑
er nn omẽ peccatoꝛe: ĩmo peioꝛ eſt q; iudas q́; moꝛs qͥ infernꝰ.·vii·
ninn V. Tercio ꝙ nouem genera vſurarioꝛum hic enumerant᷑ qui
omnes damnant ſi ſi moꝛiunt᷑ vii. P. Quarto quibus modis
Dominica · iiii· in quadꝛageſimn.

.

4 Nbit hieſus tranſmare galilee. ohᷣ·vi. Mic per mare ĩtelli

gitur mundꝰ · Vnde hic quattuoꝛ ſunt dicẽda · pꝛimo ꝙ mun /
dum nõ debemuſ diligẽ. Et hoc ꝓpter quattuoꝛ quere.xix. I·
Secũdo ꝙ tẽptani nos in pᷣ̃ſenti vita eſt neceſſariũ. hoc qre.
xxi. L Tercõ qũo virtuoſi ab amatoꝛibus huiꝰ mũdi irriden
n. C. Quarto ꝙ boni hoĩes debẽt eſſe patientes ĩ pſecutõne
buius mundi·O0. (De eadem dominica.

eatbipe
loſun
N
iSGe
rare

¶Eccepit hieſus panes 1 cum gratias· Tolᷣ. vi· Sicut domè

bhieſus ciba uit turbam cum quinqʒ; panibus · ſic quilibet debʒ
itentie ſatiſ facti

1s ſuis-Vnde bhic dicenda ſunt tria· Primo

cibare animam ꝓpꝛiam cum pane vere pen

onis pꝛo peccati tr
ſatiſ factio ſemꝑ debet fieri ꝑ contraria:hoc quere · xxv · L. Se

cundo an ſatiſ factio expleta ĩ peccato moꝛtali valeat · vl vtrůü

reiter anda ſit talis ſatiſ factio xxv. M. Tercio completa peni⸗
tentia quam ſacerdos iniunyit vtrum penitens tot aliter ſit
Dommica in paſſione

(Tulerunt lapides iudei vt iacerent in euʒz · Koh· viii Hodie
Vnde bic tria ſunt dicẽda · Pri

incipitur dominica ĩ paſſione· Vnde
mo quis

4

ſit· Et a quibꝰ paſſus eſt · Et quid coegit euʒ ad patiendũ moꝛ:
tem ꝓ nobis xxii· L. Seeundo qualiter iamn xpũs patit᷑ a mul

tis pil atis in ſuis membꝛis · xxii · poſt L. Tercõ ꝙ patienter de
bemus perſecutõne
de m eritoꝛiumxx. kx9 —
”M Dominica palmarum. èèD
¶ Ecce rex tuus venit tibi m anſ uétus. Mathᷣ·xu· Exquo nos
cõicaturi ſumus illo ſacro tempoꝛe:ne ſcienter indigne acce
da mꝰ ad ſacramentũ euchaniſtie: tunc hodie ſalicet in die pal
marũ dicendũ eſt de ſeptẽ maximis periculis que bomo icur
rit qñ indigne accedit ad ſacramentũ Hoc quere · xxvi · B.
De eadem dominic. “

¶Moc totũ factuʒ eſt vt impleret.· Iat i· Sic xpũs imxle

uit ꝓmiſſum ſcz equitãdo aſmam vt impleret ꝓphetiam. Et
nos viceuerſa merito ĩplere debemus vota noſtra deo ⁊ ſan⸗
ctis ꝓmiſſa. Vnde hic quinqʒ ſunt dicẽda. Primo quid ſit vo
tum: 1 ꝙ tria requirunt᷑ ad votum fiendum · hoc quere . ii· L.
Sed qualiter peccant qui ſtulta vota pꝛomittun t·i· R· Tercᷓ

votum licituz ſemxꝑ obligat exceptis qᷓttuoꝛ caſibusii. M.

Ouarto vtrũ vouẽs ſtatim teneat votuz implere · i · P. Exem⸗
ant᷑ qui vota pꝛomiſla

lum ibideʒ Quinto q́; grauiter pum
deo nõ ſoluunt · ii. R· Exemplum ibidem ·
(rn cena domini ;

ſit iſte qui paſſus ẽ pꝛo nobis 1 que qualia paſſus

8 tnibulatõen ſi ufferre: quia hoc eſt val

ils

i

dond
ſtna

mO

Amt

ter ſe

oe⸗

paſla

Kawo

tim

eAn

e⸗

gen

ndegl

o itc

6.

61
in bt

illud

liter nos opoꝛtet reſurgeręi

e.

1 ſan

Probet auũt ſeip̃ᷣm hõ ⁊ ſic de pane ⁊c᷑.i Choꝛinxi· Super
thema dicenda ſunt qᷓttuoꝛ. Drimũ ꝙ ſacramẽtũ eucha

é deuote ſumẽdũ a ſũme a nobis honoꝛãdũ.iiii · X· Ttez

Mtieede Eng * „
xxvi. Q. Sedo an pueris dandũ ſit hoc ſacramẽtũ euchariſtie
Et in q̃li etate ſit accedẽdũ ad hoc ſacramẽtũ ·xxv · M.Terciũ

ꝙ ſacramẽtũ euchariſtie tibꝰ mõis ſumit᷑. Primo ſpũᷣaliter

tm̃· ſeᷣo ſacramẽtaliter tm̃· tercio ſpũaliter ⁊ ſacrametaliter
ſimul · xxvi:A· Exẽplũ ibidẽ. Quartù digne ſumẽtes hoc ſacra
mentuʒ multiplices fructus ex hoc cõſequunt᷑ xxvi.· D.Exem

plum ibidem· In felto paſce.

Dur rexit nõ eſt hic· Mara · vltĩo· Cxquo hodie dies reſur
rectõis tũc hic ſunt tria dicenda Drimũ ſiẽ neceſſariũ ẽ credẽ

xßp̃m paſſum ⁊ moꝛtuũ: ſic etiã neceſſariũ ẽ credẽ gloꝛioſã eiꝰ

reſurrectõʒ· xxii.· N. Scoõm ꝙ qᷓdꝛuplex ẽ infernꝰ ⁊ q̃lẽ xpᷣs cõ
fregit quãdo ad inferna deſcenditxxii ante.M.Terciũ qua⸗
. in nouiſſimo die in qua etate
xN. (Secunda feria paſce
e⸗ factũ eſt dum fabularent᷑ ⁊ ſecũ quererent. Luce·xxmi.
c ſciendũ ꝙ libenter dẽmus loqͥ de deo:a de bonis exẽplo

iloꝛũ duoꝛũ qͥ ibãt ĩ emaus· Vñ hic q̃nq; ſunt dicẽda. DPrimũ
ſunt quinq; qꝗᷓ debẽt nos retrahere ab inutilibus vbis ⁊ a

multilo ꝗqo· ⁊ qn multiloquiũ ẽ petm̃ moꝛtale·xvni.· L. Scdĩ

ꝓloqui v̈ba ſcurrilia ⁊ luxurioſa ẽ ꝓpꝛiũ ĩpudicoꝛũ coꝛdium
viii· Ml. Gxẽplũ ibidẽ ⁊ qñ loqᷓ de luxunaẽ pctm̃ moꝛtale· xix.

tet ꝑ exemplũ · xvii· E. ( Beria tercia paſce ·

Sogerunt eũ dicentes mane nobiſcuʒ qm adueſperaſait ·
Luce · xxmi:HMic dicẽda ſunt tria· Primũ ꝙ peregrimi libenter
letanter recipiẽdi ſũt ad hoſpitia · hoc qᷓre · xx · B. Scdrñ qũo

—

hoſpes qui nimin cõputat hoſpitibus peccat contra pᷣceptũ
dei. a qũo peccat ho

pes qᷓ ebuù ꝓhibitum dat ſuis hoſpitibꝰ
vii· M Terciũ quantũ peccat qui malefactoꝛes recipiunt ad

hoſpitia a ꝑmittũt in domibus ſuis hoĩes ludere blaſphema

8“õl

C Vado piſcari · Iohᷣ·xxi · hMic docemur ꝙ redire debemꝰ poſt

feſtum ad laboꝛes manuales· quia ſᷣm Tob. MHomo naſciẽ ad
laboꝛem ſicut auis ad volandũ · Vnde hic dicẽda ſunt ſex· DBini
mum ꝙ laboꝛare debemus exemplo xp̃i qui ſex modis labo⸗
rauit ꝓ nobis · hoc quere · xvi.M. Sedðm qũo laboꝛatoꝛes mul
tipliciter fraudẽ cõmittũt ĩ ſuis laboꝛibus.vi.K. Terciũ me⸗
chanici qui p̃parant res ⁊ vendũt que niſi ad malum vſuʒ va
lent lirer peccant. vi· R. Quartũ mechanici vel mercatoꝛes

doloſe iurantes ꝓrimo tenent᷑ ad reſtitutõeʒ · vi · O. Quintuz

mechanici quãdo emẽdo vlł vendẽdo in dieb' feſtiuis peccãt

moꝛtaliter vel quãdo nõ· ii. D. Seyxtum ꝙ in quattuoꝛ caſibꝰ

põt quis laboꝛare in die feſtiuo · hoc quere · ii. O.
ʒ (Hominica in octaua paſce
7 (Dax vobis· cohᷣ.·xx· Mic ſciendũ ꝙ fili dei ſunt qui pacẽ fa
ciunt · Vnde grego in paſtoꝛali. Si dei vocant᷑ filii qui pacem

faciunt: ꝓculdubio ſathane ſunt filii qui pacem cõfundunt.

Innde tria ſunt hic dicẽda· Primũ ꝙ cũ quattuoꝛ ꝑſonis pꝛin⸗
cipaliter nõ ẽ litigãdũhoc qᷓre·xii· S. Secundũ quãdo diſcoꝛ

diſcoꝛdiã ſeminare · xmi · · Exemplũ ibiden.
Gominica pꝛima poſt octauas paſce.
Ego ſum paſtoꝛ bonus.Tohᷣ PDaſtoꝛ eſt p̃latus: oues ſũt

piꝛelati debent regere. ſubdit os.hoc guere· x· L.

diti · Vnde hic quinqʒ ſunt dicẽda · Primũ qũo pelar vel
ecundu ꝙ

—

pielati exactões facientes in ſubditos qũo peccant contra p̃

repeuim dei vii · C. Tercaum quãdo talis exactio ſit pctm̃ moꝛ

tale qualiter teneant᷑ ad reſtitutõeʒ · xvii· E· Quartũ ꝙ oues

id eſt. ſubditi libenter debẽt obedire pꝛelatiſ boc ppeer tria
furantes

iiii. S. Quintũ ſerui ⁊ ancille res ſuoꝛum dominoꝛũ
12 male illas expendẽtes qualiter peccant · vi . .
Gominica ſecunda poſt paſch.

„

Mulier cũ parit triſticiã habet.ITolR̊ ·xvi.Mic dicenda ſunt

—

quinq;· Primum ꝙ diuerſi erroꝛes cõtingunt circa mulieres
pturientes · hoc q̃re ·i. N. Secundũ ꝙ mulieres quandocunq;
ſũt coꝛam hoĩbus debent valere capita ſua triplici ratõe. hoc
qre· rii· M· Terciuz mulieres fades ſuas depingẽtes qũo pec-
cant moꝛtaliter · ii· C· Quartũ qũo ſuꝑbus oꝛnatus mulieruʒ

dia eſt peccatũ moꝛtale · xiii · P. Terciũ quantũ deteſtabile ſit

wie

nſd

fſerbe
s lbe
mezmnl
crüne⸗

nſn

ercatore

Qi

ſeeen

von N

gupeon

mn

6cleſt
unr
undi
contta
den o
tigen

runonme

ndun
nn

gitur Sedet

. nqz · 1 . 4 1.
mus cõicare abſqʒ pctõ· mi· M. Quintũ quãdo excõicatꝰ ĩtrat
eccleſiam an alii teneant᷑ exire · Et qui reuerentiam exhibent

nocet angelis bomĩbus i deo pꝛimo ſibiipſi homĩ·xiii. M-
Quintum ꝙ mulierũ conſoꝛtium debet fugi ab his qui volũt
caſte viuere. hoc quere · xix · Q. Gxemplum ibiee.

¶Dominica tercia poſt octauas paſce.

(Ule argue mandum de peccato de iuſticia de iudicio.
cenda Primum ꝙ rerrectio ſubditoꝛũ ſpectat ad quẽlibet p̃⸗
latum · hoc quere· xi · R. Vt aũt illa coꝛrectio fiat cum ſuauita⸗
te tunc quinq; ſunt cõſideranda.xx · · Secundũ vtrũ quilibz
homo tenet᷑ coꝛrigẽ pꝛoximũ ſuũ.⁊ quãdo obmiſſio fraterne
coꝛrectionis ſit moꝛtale quãdo nõ · v· L. Terciũ an cauſa coꝛ

fit mentio de coꝛrectõe · Vnde hic quinq; ſunt di

rectiõis liceat dicere ꝓximo cũuiciũ.viii· · Quartũ cõtumelia

qñ ẽ pctiñ̃ moꝛtale·xv· C. Qumtũ qũo debeamus repellere cõ
uicium nobis ĩpꝛ R

9 eratũ: 2 hoc ꝓPpter tria · vii · R. HMU
¶ Dominica rogattonſluũuüſ.

¶Imen amen dico vobis · Si quid petieritis patreʒ in no’ſe
meo dabit vobil . Joß· xvi· kam eſt rogationum
tria ſunt dicẽda Primũ qũo oꝛatio pᷣcellit elemoſinã ⁊ ieiuni
um. hoc quere · xxi· K· Secũdo oꝛatio dominicaliſ excellit alias
oꝛatões in q̃ttuoꝛ. xxi · B. Tercio quo dedarãde ſunt ille ſeptẽ

nde hic

petitões oꝛõis dñice · xxi. . (En aſcenſione domini ·
Boſiquã locutus eſt eis aſſumptus ẽ in celum. Mar · xvi.

Mlic dicenda ſunt tria· Primũ qũo xpC̃s aſcendit de monte oli
ueti coꝛam diſcipuli ſuis· Secunduz ꝙ aſcẽdit gaudenter cũ

omnibus electis veteris teſtamenti· Tercium qũo hoc intelli
nd dexterã dei · illa quere · xxii · O·.
Dominica infra octauas aſcenſionnlis.
Xbſqʒ ſinagogis facient vos· Tohã · xv· Sciendũ ꝙ nos de⸗
bemus vitare iude os ⁊ excõmumcatos ſicut ipſi iudei ꝓtunc
vitabant cõſoꝛtia ſanctoꝛuʒ apoſtoloꝛũ · Vnde hic quinq; ſũt

dicẽda·. Primũ ꝙ excõicatio eſt duplex · ſq; maioꝛ ⁊ minor. hoc

quere · iiii · · Secundo excõicationẽ non curans qũo ⁊ quãtuʒ

peccat · iiii · L. Terciũ ꝙ maioꝛ excõicatio valde tim̃da ẽ ꝓpter

65 ·K. Exẽpluʒ ibidẽ· Quartuʒ ꝙ excõicatis ĩ qᷣnq; poſſu

*
ℳ %

.ẽRẽe

ermumicnto ſey afl. urgendo ei an peccanten pl ves
nes ibidẽ de excõmunieatiõe hoc
(En die penthecol es. 2ð
(Hrraclitus aũt ſpirituſſanctus quẽ mittet pater in noĩe
meo ille vos docebit omnia. Tohã · xmi· ic docẽdaſunt tria ;
Primũ ꝙ ſiẽ neceſſariũ ẽ ad ſalutẽ credẽ in patrẽ ⁊ filiũ· ita
in ſpm̃ſanctũ .hoc quere · xxii. R. Scdm q̃re ſpũſſanctus deſi⸗

ratholicã· boc quere. xxii.S. Ktem de eodem ·
Id eum veniemꝰ 1 manſionẽ apud eũ äfaaemus Fob miii.

Mic dicendũ eſt de donis ſpirituſſancti· Ex his ſeptẽ poteſfa

cere duos ſermones. hoc quere· xxx. N.: B. O. D.
¶ Ktem de eodem feſto.
3 (Gonfirmal boc deus qdð opatus es in nobis Pſal. lwir
quo iam pagit k illud eps in quo gra ſpũſſanct data ẽ diſcipu
lis: vĩ ſaeramẽto eõfirmatõnis gratia eõfert᷑ ꝑ quã deputat᷑

ſeruat᷑· Vnde hic dicẽda ſunt tria. Hrimo vtruʒz ſacramentu

.. ꝓ! ſex requirunt᷑ t ad eonfirmatõez· xxmi· B Terciũ qꝙ; ſacramẽ
tum vGnrmatis hẽt · viii · effectus digne ſuſcipienti hoc qᷓre
xxiüiii O. G(GGeria ſecunda penthecoſtes
(Oi i credit in e eum nõ 5 peat ſe ed habegt vitã eternã · Joh. vi.
HMic dicẽda ſũ ũt tria. Dri imũ qᷓ ſit differẽuͦa credere deo: 1 credẽ
deum: 1 credere in deũ · hoc quere· xxii. Q. Scoʒ de illis qui du
bitãt de fide · vel qui ꝑſcrutari fidẽ volunt ttẽ qui anticulos
fidei diſcere nolunt i. C· Tercio de duodecim: articulis fidei
qui bhabent · xuii. B. E. M.
JHEeria tercia poſt pentheeoſtes.
Tmen amen dico vobis qui nõ intrat 26 Tohannisx Sci⸗

endum iſte erat modus iurandi in chꝛiſto dieendo amen

amen dico vobis · Vnde hic dicenda ſunt ſex · Drimo qꝗ ꝓ iurare
1iuramentũ ſine peccato reeipere poteſt quis in quinqʒ caſi
bus.· ii. R· Secundo iurantes vane ſine cauſa ſiue ſit verum
ſiue non qualiter peccant. ſecundo· B. Tercium iurantes
doloſe et mendaciter vt in mercantiis fieri ſolet q̃ qᷓ; grauiter

eiini N. OEreplu e

derand & 6.xxii·R Tercium qũo ſi puͦſſan 9 ſanctificat eecleſiã “

quis ad effectü ſanctitatis: ꝑ quã gratia dataĩ baptiſmo cõ

cõfirmatõis debeat oĩbꝰ cõferri g hoc quere rxxiiii. R eruduͦ

ð

n

Ddi.

in wie
ntnr.
llüitn
ls den
erleſe
Ren.
lohi
porrf

dened
iſiwn
Imarun
ſcnme
iwi
ſes
phe
1ce
R
yfoe

o N.
putn
ga
eperun
rants
iui

ſe

peccant · ii. Q· Quarto q́;ʒ picu loſũ ſit ſe ad talẽ ꝓpꝓenam cũ mra
mento obligare.i · E· Qumnto ꝙ ꝑiurium folẽniſatũ eſt maxi⸗
mũ pctm̃ qð ꝓbat᷑ ꝑ quinq .u. M. Gxẽplũ ibidẽ · Sexto quãtũ
peccat talis ꝗᷣ ſciẽter recipit falſũ iuramẽtũ · i · · exẽplũ ibidẽ
I(GIn feſto ſancte trinitatits.
(Seimus qꝛ a deo veniſti magiſter FTołᷣ ·ii. Et notandũ ſiẽ
hodie eſt feſtum trinitatis:ſic hodie legit illud euangeliũ in
quo quelibet ꝑſona aperte expꝛimit᷑ · nam ꝑſona fili eſt que ĩ
euangelio loquit᷑: ꝑſona patris cũ dicit᷑ ſamus qꝛ a deo veni
ſu magiſter· a deoi· a deo patre. perſona ſpirituſſancti expꝛi
mitur cũ dicit᷑ ſpiritus vbi vult ſ pirat· Vnde hic q̃ttuoꝛ dicen
da ſunt · Primů ꝗ trimtas perſonarũ ĩ diuinis multipliciter
ꝓbat · xxii · B· Sedz ꝗ deꝰ ẽ creatoꝛ oĩm rerũ viſibiliũ 2 iuiſibi⸗
liũ.· xxi· D. Terciũ ꝙ bõ oĩm creatoꝝn pꝛinapaliter obligatur

ad tria. xni. C· Quarto ſuꝑ boc verbo ꝙ dicit magiſter · dieẽ da

q doctrinã bonã 1 ſalubꝛeʒ pꝛoximia impendẽ · valde mento
rium cſtxx. E. Item ꝙ xpũs magiſter noſter eſt 1 docet nos
ptem bona · xxii. E. l (Item de eodẽ ſermone ·
¶ Kmen amen dico tibi niſi quis ren atus fuerit· Dro quo ſa
enhdum ꝙ eſt triplex natiuitas · ſcilicet coꝛpoꝛalis que fit a pa
tre 1 matre ſcda ſpiritualis que fit ĩ baptiſmo.tercia eeleſtis
que fit in celo de ſecunda ſit hic mentio· Vnde cirea eandezʒ

bic tria ſunt dicenda· Drimo quomodo baptiſmus eſt ianua
fundamentum omniũ ſaqa mentoꝛũ · 1 omnes tenentur ba
ptiſari· Et an puer i vkero matris poſſit baptizari. xxni.· B. Se
cundo ꝙ baptiſmus habet noueʒ effectus · xxni · Q·. Tercio qᷣd
illa quattuoꝛ ſignificant que fumt puero ante baptiſmũ et
la tria que fiunt puero poſt baptiſ mum xxni: Wc.

AAlAIiIiun feſto coꝛpons chꝛiſti · H
Uaro mea vere eſt abus · Iohã · vi · Circa qð ſciendũ ꝙ eirca

hoc ſacramẽtũ tria ſũt dicẽda · Primo quo iſte abꝰ tribꝰ mo⸗:

dis ſumit · ſcz ſpiritualiter tm̃. ſ. acramẽtaliter tantũ. ſpũa
liter ⁊ ſacramẽtaliter ſimul.xxvi · . Exẽplũ ibidẽ · Scoðo qũo

ibi ſit xp̃s ſub ſacramento euchaniſtie · e ibi ſe umunt quinqʒ

pticule Et que bona bomo conſequit᷑ ex digna ſumptione eu

(Dom ica pma poſt feſü tir trin itatis. ðJDð

Ceßulie quotidie ſplendide Lu xvi · Mic tria dicẽda ſuin unt

Primo ꝙq guloſi in comedẽdo ſeptem committunt que ſunt

multũ 2 eſibilia· xviii· Q· Secùdũ quomõ varietas ⁊ multi
plicitas ferculorũ eſt nociua: xnii· E· Tercium quõ guloſus

comedẽdo et bibẽdo⸗ eccat moꝛt aliter qnqʒ moͤis ni G
Domĩca ſecunda . ;]—

(Momo qundz fecit cenã magna Lu· xmi.Hic ꝑ cenam itel
ligit cõuiuiũ celeſte qð ſancti in celo habẽt· Vnde bic tria ſüt
dicẽda · Primũ ꝙ cõſideꝛatio celeſtis gaudiüddebet nos inducẽ

ad Kanb bona oꝑa.xvi. C. Secudũ ꝙ cõſideratio gaudii
cele

xvmi: V. Exẽplũ bidem.
omica tercia -

õ

Vrorẽ E duxi ideo nõ poſſe um venire Luce xmi. Scie ndum

ꝙ ſi vxoꝛ accipit᷑ ꝓprie tũc falſum dicit· qꝛ plures ĩ matrimo
nio veniüt ad regnũ celoꝛum . Sed ſi ꝓ voluptate carnali acci

pit᷑ tũc verũ dixit. Quia om̃is foꝛnicatoꝛ aut ĩmũdus pᷣm apo

ſtolũ nõ hẽt ꝑteʒ ĩ regno dei · Mic dicẽdũ eſt quõ actꝰ luxunie
cõmittitur actu ſe ſeptem modis. Et ſp vnd grauioꝛ eſt alio vi ·
K. B. C. (Domica quarta·

vtem ꝙ vxoꝛ que miſericoꝛs eſt et bona facit bonum v virum.
rn M. Exemp um ibidem ðèð
Etem de eadem domica rta. “
(Nolite i iudicare ut nõ iudicabimĩ Luce · vi · Mic· quattuor

9

ſunt dicenda Primũ ꝙ iudicare non debemus pꝛoximog · ſ
omĩa dubia ĩ melioꝛem partem interpꝛetari · Et ex duobus
iudicium temerarium oritur xxx. D. Secundo ꝙ detractio pꝓ⸗

pter quĩq; deteſtãda eſt· v.D. Tercio ꝙ detractio committi⸗
tur ſex modis · v.· Q· Quarto detractõnem audire quando ſit
moꝛtale uel quãdo ſit veniale · v. R. Erẽplum ibidem
Etem de eadem domica · W
(Dimittite et dimittemĩ Luce ſexto. Sciendum 4 mmiter

8 debet nobis eſſe remediũ cõtra auariciã:xvii. N. Ter
ciũ ꝙ gaudiũ celeſte ſume deſider andum eſt Ppter quattuoꝛ

GEſtote miſer ericoꝛdes ſicut pater veſter celeſtis milericors .
Luce · vi · Mic de ſex operibus miſeric die dicẽdũ eſt · xx. K.

dſe

Ueſin
umnle

lſe

anid
ünſir
Sder
Sca

dattaan

getdam

nirnme
mihen
mn

lunne

eneos
67
wirw

1

tuo
nos

duobe⸗

ſctof
mmntn
mo⸗

Gi⸗

¶ Omẽs ꝗ iraſci᷑ fratri ſuo reu dicho
xpus vult nos retrahere ab ira · Vnde hic tria ſunt dicenda·

*

libenter debet ꝓximo ſuo indulgere ⁊ odiũ a coꝛde ſuo amo

nere · qꝛ multũ ꝑiculoſum eſt odium in coꝛde retinere · Vnð
hic dicẽda.Primo quare ĩuidia a quolibet hoĩe ẽ deteſtanda
ymi. · Secũdo ꝙ ĩuidia cõmnttit᷑ lex modis· t quãdo ẽ mor
tale et quãdo no·xmi· B. Tercio ꝙ iĩuidia deliberata ꝓuenit a
tribus xmi Q. Quarto ꝙ inuidia facit gaudeꝛe de aduſis do
lere de ꝓſperis qð eſt valde ꝑuerſũ·xmi· D..

iii · Qui odit frẽm ſuũ homicida eſt · Vnde q̃ttuoꝛ ſũt

HD ¶ Kſcẽdens aũt in vna auiz rat Symonis Lu.v. Vbi ſci

2

7

endü ꝙ ꝑ nauim ĩtelligit᷑ penitẽtia. Vnde euãgeliũ pñs dicit

de duabus nauibꝰ. Der pmam poſſumꝰ ĩtelligere ſtatũ inno
centie. Der ſecũdaʒ ipam penitẽtiam · Vnde hic circa nauẽ pe
nitẽtie quattuoꝛ ſũt dicenda· Primo ꝙ penitẽtie dignitas et

vtilitas oſtẽdit᷑ in tribus·xxv · . Secũdo ꝙ penitẽtia vera pᷣt

oĩa reſpectu dei ⁊ peccatoris p̃ter qetuoꝛ · xxx · Q· D.Tercõ ꝙ
peccatoꝛ volẽs penitere debet duo facere vt veraciter cõſeqᷓ

indulgentiaʒ peccatoꝛũ.xxv.· R· Itẽ.xxv · O. Exẽplũ ibidem.qr

to ꝙ multũ meritoriũ eſt ĩducere illos ad pnĩam qui ꝓ crimi

bus ſuis occidẽdi ſunt· xx · E. Gxẽplum ibidẽ

Domimmica ·iiii
tri ſuo reus erit iudico Mathei . v. Mic

Primo quomodo ira ꝓpter quĩqʒ eſt deteſtanda · xx· · Exem
plum ibidem.Secũdo ꝙ ira cõtingit octo modis · Et qñ non
eſt pẽm et qñ veniale ⁊ qũ moꝛtale· xv · B. Tercio ꝓuocantes

ꝓximos ad iracundiaʒ cauſa ſolacii vel alia intentione graui
ter peccant · viii · DDH. (WDe eadem dominica
¶ Non occides · qui autem occiderit reus erit iudicio · Mic · vi
ſunt dicend a · Drimum ꝙ; homicidiũ coꝛꝑale eſt deteſtädum
Ppter tria. Vv · N. Secũdo ꝙ homicidiũ manu ſiue facto com⸗
mittit᷑ q̃ttuoꝛ modis · v.Q· Tercio an plus peccet qui occidit
iuſtũ an qui occidit peccatoꝛem· v · D. Quarto quot modiſ cõ
mittit᷑ hoĩcidiũ coꝛꝑale a ligua· v· · Quĩto qñ hoĩcidiũ cõmit

tit᷑ ſola defẽſiõe · v · . Sexto ꝙ hõ nõ ẽ faciliter ad moꝛtẽ ſẽtẽ

tiandus v· C

—

= Dominica ſeptima. ”JYUVMUVy
¶ Ouidã de longe venerunt.· Marci· viii· Sciendũ ꝙ de ꝓppe
veniunt inocẽtes. Sed de longe qui poſt cõmiſſionẽ peccati
reuertunt᷑. Modo hic dicẽdũ eſt quo modo homo elongat ſe
a deo per peccatũ moꝛtale ꝙ pctĩ quattuoꝛ modis cõmitti
tur. hoc quere · xii. X. (Mominica octaua
¶ Ittendite a falſis ꝓphetis qui veniunt ad vos in veſtimẽ
tis ouium ⁊c· Mat.vii· Mii falſi pꝛophete ſunt heretici ⁊ ꝓpo⸗
crite · Vnde hic quattuoꝛ ſunt dicenda. Primo que ſunt ſigna
ꝑ que cognoſcunt᷑ heretid · hoc quere · i. E. Se cũ do q; deteſta
kin elt illa hereſis que dicit viſibilia eſſe creata a demone et
inuiſibilia a deo xxii· D. Tercio ꝙ ppocriſis eſt peccatum val

de deteſtandum triplici ratione · xin · L. Quarto q; ypocriſis

committitur octo modis 1 quando eſt peccatum moꝛtale et
quando non xWYů. (HDomimica nona
¶ BEacite vobis amicos de mammona iniquitatis · Luce. xvi
Sciendum qꝙ illam amiciciã nobis facere debemus per elemo
ſinarum largitõem. Vnde dicenda ſunt hic quinq; · Primum
elemoſina danda elt de iuſte acquiſitis 1 cum affectu ma⸗
gno. üi .· R. Secundo q̃ndo elemoſina eſt in pꝛecepto ⁊ quãdo
n. v. O. Tercio ꝙ elemoſinã põt dare vxoꝛ ſine licentia viri 1

tribus caſibus vi. M. Quarto quomõ ſerui 2 ancille de bonis
dominoꝛũ ſuoꝛum dare poſſunt elemoſinã quomodo non .
vii. E. Quinto non dans elemoſinã mare retinens tꝑalia ey
(Pominica decim.
¶ Videns hieſus ciuitatẽ f leuit ſuꝑ illã Luce.xix · Seiendum
xps fleuit deſtructõeʒ cĩtatis hieruſalẽ deletõeʒ iudeoꝛuʒ
Poc fecit ex cõpaſſiõe coꝛdis ſui· Vnde hic ð iudeis qᷓttuoꝛ ſũt
dicendaDPrimo qre eccleſia ex toto nõ delet iudeos ſed pmit

tit eos viuẽ vi· ff. Secundo quo iudei ⁊ p̃iam debẽt ſeinui⸗

cem habẽ. vii · gg. Tercio vtrũ pueri iudeoꝛuʒ ſint baptizandi
uitis parẽtibꝰ· vii. bh. Quarto an pueri iudeoꝛũ ſine baptiſ
mo decedẽtes ſint ſiles pueriſ xp̃ianoꝛũ· Et ad quẽ locũ tales
pueri ꝑpueniũt · xxiii. BE. (¶De eadem dominica ·
¶ Et ingreſſus in tẽplum cepit eicere vendentes. Luce · xix

= 2— 2 — — —— — —

N
percer
ngre ſ.

peſta
41¹ ppe⸗

urſign

Nn

emonec
jtumd

pocnſa
tgle a

fond-

ee

egenn
Dirun
ndumt⸗
1 gin
nam
Nbons
odo nr

gelun

eroun
nron⸗
tuorſi
ſeopn⸗
ſonun
pinm

hli le

inc
NeN

tüniin

ribus miſ ericoꝛdie de quibꝰ ſuper b
eſt. qre· xx· D· M. (VDomimica tredecima ·

Mic eſt dicenduʒz ꝙ. xii · genera mercatoꝛum damnabunt᷑ ſi fie
decedunt . vi.· O. ([Dominica vndecima ·
Pbariſeus ſtans apud ſe oꝛabat. Luẽ.xviii· Mic dicẽda ſũt
tria Primũ qᷓ; ꝑiculoſe peccat q̃ ſe p̃fert aliis ĩ ſua eſumatõe
ſiẽ ille phariſeus qᷓ dixit domĩe nõ ſum ſiẽ ceteri hoĩm · hꝰ q̃re
viii. C. Sco ꝙ iactãtia deteſtanda ẽ ꝓpter tria quã ille phari

ſeus habuit dicẽs. Teiuno bis in ſabbato. ii· DP. Tercio ꝙ ia⸗
ctantia octo modis cõmittit᷑ quan

4 do eſt peccatuz moꝛtale
xii: Q exemplum ibidvẽ. ¶ Ue eadẽ dominica ·
¶ Nõ ſum ſiẽ ceteri hoĩm raptoꝛes· Luce· xvii· Mic dicenda
ſũt q̃ttuoꝛ· DPrimo ꝙ raptoꝛes ĩ tribꝰ peioꝛes ſũt diabolo.hꝰ

q̃re· vii· . Secundo vxoꝛ raptoꝛis quũo põt vti rebꝰ raptis ⁊

quũo nõ· vii.· B Tercio rẽ raptã emẽs ſcieter qᷓnq; dãna icurrit
vu · S. Quarto rerũ iniuſtarũ ꝑticipatio ẽ vnũ de peccatis ali⸗
enig. xNͤFEkk Dominica duodecima
Xdducũt ci ſurdũ mutũ Marce· vi · hic notat᷑ cõpaſſio ü
loꝛũ hoĩm cũ illo ĩfirmo q ex cõpaſſ iõe adduxexũt eũ ad hieſũ
Vñ ſciendũ ꝙ ĩfirmos viſtare ·. ⁊ eos conſolare.⁊ eis ex coꝛde
compati ẽ multũ meritonũ.q; eſt vnũ de ſex ſpiritualibꝰ ope
ꝛeſens thema dicẽdũ

(JDiliges dñm deũu tuũ ex toto coꝛde tuo·. Luce · x · hic dicẽda

ſunt tria · Primo qũo quilibʒ hõ tenet᷑ diligere deũ ſupꝑ oĩa qᷓ
vult ſaluari· hoc qᷓrꝭ xii· · Secundũ vtrũ ꝗs poſſʒ odire deũ ·

xx. E. Tercio qũo auarꝰ colit tꝑalia ꝓ deo·ſuꝑbꝰ honoꝛes gu
loſus voluptatẽ carmis iV. De eadẽ domica⸗
¶ Dlagis ipoſitis abierũt ſemiuiuo relic o. Luce · x· Mic dicẽ
di ſunt tria· Primo ſciẽdũ ꝙ hõ in coꝛꝑe vulnerat᷑ dupliciter
quãdoq;ʒ vſqʒ ad moꝛtẽ· ſic ſpũaliter ꝑ petim̃ moꝛtale vulnera

tur in aia · Qnqʒ aũt vulnerat᷑ hõ in coꝛꝑe nõ tamẽ ꝓpterea
moꝛit᷑ · Sic ſpũaliter poſſum de petõ veniali intellige quo ad

aiĩam. Vnde hic tria ſunt dicẽda. DPrimũ qd ſit petm̃ vemale ·

₰ ℳ

1quot modis cõmittit᷑ dãna q̃ ĩfert bomĩ · hoc quere·xi· L.

Scdm ꝙ peccata venialia ſunt occaſio peccatoꝛum moꝛtaliũ

boc quattuoꝛ modis·xi· O. Terciuʒ ꝙ peccata vemialia octo
modis dimittunt᷑ · xi· OQO 4“

(Wominica xiWi—
¶ Occurrũüt ei decẽ viri lepſi Luc · xvii· Der lepiam pẽm moꝛ
tale intelligi· Vñ hic tria ſũt dicẽda· Primũ quõ pecm̃ nocet
hoĩ in vita in moꝛte et poſt moꝛtẽ · hoc q̃re· xii · E. C· Secundo

quõ nocet illis qui fũt in purgatorio · xn·T· Tercio quõ nocet

dãnatis in inferno: et etiam ſaluatis ĩ celo :et hoĩbꝰ in mũdo
2 poſtremo ipſi xp̃o · hoc qre· xi ·RE De eadẽ domĩca
¶Gt cecidit in faciẽ ante pedes eius gẽas agẽs Lu ·xvii. Mic
dicẽdũ ẽ ꝙ grãrũ actio offerẽda eſt deo ꝓ beneficis mitiplici
bus qꝗᷓ nobis impẽdit boc quere · iii · S. Item · iii ·
D ¶ Dominica . xv.

.—= a „
6 .

Mic dicẽda ſũt qnq;ʒ· Primũ quõ auarꝰ ſeruit diuitiis· ſeʒ colẽ
do eas ꝓ deo hoc qre ·i · V· Secũdo qñ nimia ſolicitudo et inqͥ
etudo circa tpalia eſt peccatũ moꝛtale · xvii · D. Terciũ quare
tpalia nõ poſſũt ſatiare affectũ hoĩs·xvii.B. Quaꝛtũ remediũ
cõtra omẽʒ auariciã xvii· . Quĩtũ ꝙ tpalia pluribꝰ homĩbus
ſũt occaſio ꝙ mali a puͦſi efficiũt᷑ · xxi· O. Exẽplũ ibidem ·

—– NA(WDominica. xrwrtr.
¶ Ecce defunctꝰ efferebat᷑ filius vnicus matris ſue Lu. rii ·
Vnde Gregorius in moꝛal · Tota vita ſapientis debet eẽ me

ditatio moꝛtis · Vnde hic ſex ſunt dicenda · Primuʒ ꝙ moꝛtis
memoria facit contemnere omĩa tempoꝛalia · hoc quere · xxii.

E · Secundum ꝙ morientibus in agene occurrunt peccata
perpetrata/xii Tercium moꝛtis pena cui aliquid dirimat
de pena pꝛo peecatis debita · xx· E· Quartũ quo modo morien
tes in agone debent ſeipſos et cognatos et pueros ⁊ omnia
tempꝑalia deo ſponte offerre:xnii· EKQuĩtũ d ſentiẽdũ ſit de
illis qui ꝑdũt ratõem in agone moꝛtiſ an dãnent᷑ vel non · xii
OQ. Sextũ ꝙ multiplices erroꝛes ꝑpetrantur ab hominibꝰ cir⸗
ca moriẽtesi. M. (Domica xvii ·

¶ Uis q ſe exaltat huũiliabit ic

ſir. Lu.xiiii. Mic dicẽda ſũt tria. Nri
quõ oꝛnatꝰ mlierũ ſilr ⁊ viroꝛum triplr põt eẽ pẽm moꝛtale ·
De eadem dominica ·

Non poteſtis deo ſeruire ⁊ mãmone ·. i· diuitiia. Math. vi ·

is cohibẽ dñt illaqᷓre hꝰ xiii. O.

— — — —ẽò᷑iẽurãßm.

mme

cundo
wocet
üde
ſicr

i,e

lupli

gcl
et ine
gure
nedii
mühe
n

naͤe
ont
R
cca
mmime
monan
omnia

horen

ſiede

on.

CNH

0

Quartũ quomodo tripliciter puniuntur

dei · xii · O. Tercium ꝙ pꝛecepta dei cũ diligẽtia ſunt

Secundo quomodo quilibet adultus tenetur ſcire ſhrerepta
pꝛopter decem fructus: i·. NA.

. „.
.

Omnis qui ſe exaltat humiliabit᷑ Lu·xiiii · ſeʒ qui ſe in ſua
eſtimatõne exaltat. Vnde hic dicenda ſunt tria . Lrimũ ꝙ ſu
erbia interioꝛ habet quattuoꝛ ſpedes · xiii · B. Secũdũ ſuper
us pꝛeferẽs ſe aliis in eſtimatõne ſua qᷓ; perieuloſe peccat
xiii · C. Tercium ꝙ ſunt ſex remedia cõtra omnem ſuperbiam
xiii · ce· Cxemplum ibidem. (Donica eadem
Licet ſabbato cuꝛare 5 Luce · xiiii· Mic dicenda ſunt q̃ttuo:
rimum quar e ſabbatũ tranllatũ ſit in diez domĩcumEt ꝙ

dies domĩca hẽt. xii · priuilegia · hoc quere · ii · . B. Secũdum
quomodo obſeruatio feſti octo mõis trãſgꝛedit᷑ · ii · Q· Teꝛciũ

quãdo feſtũ incipiendum eſt ⁊ quando terminandum .in. E·
qui non celebrant
feſta· hoc quere · iii · GWGl. (Momica xviii.
Cn hpis duobus mandatis vniuerſa lex pendet et prophe⸗
te ·. Math.xxi. Mic dicenda ſunt tria. Primum quomõ pᷣcepta
decalogi emanant a dilectõne dei ⁊ proximi ·hoc quere.i.Q.

ſeruanda

(Domica. xx.

E blaſfemat Mathei · ix·. Mic dicenda ſunt tria. Primum

quõ blaſfeĩa ẽ grauiſſimũ pẽm·⁊ cõmittit᷑ coꝛde · oꝛe· ⁊ opere

hoc q̃re · i.· D Ctẽ · xv. E. Scoʒ quõ blaſ femi puniunt᷑ ĩ pũti · et
quõ puniti ſunt tꝑemopſi ·i. G. Tercium quõ blaſfematores

peioꝛes ſũt canibꝰ iudeis ⁊ oĩbꝰ aĩalibꝰ.ii ·. D·

WOODe eadem dominiccc
Vt quid cogitatis m alũ ĩ coꝛdibꝰ vr̃iss Mathix· Mic dicc⸗
da ſunt duo · Primũ ẽ qñ cogitatõeſ nõ ſũt pẽa ⁊ qñ venialia

et qñ moꝛtlia · hoc q̃re · xix · B. Secũdũ qũ moꝛoſa delectatio ẽ

¶Ligatis maĩb⸗ pedibꝰ mittite eõs ĩ tenebꝛas exterioꝛes
ath. xxii· Mic dicẽda ſũt q̃ttuoꝛ :· Primũ ẽ ꝙ ignis ĩfernalis
miro mõ grauis ẽ et ibi nlla ẽ redẽptõ · xii.M. Exẽplũ ibideʒ

pẽm moꝛtle.x· O. Ttẽ· xx. QC. (Domicaxx ·

Scððm vtrũ dãnati vellẽt oẽſ hoĩes dãnari·xii.R· Terciũ ꝙ dã
nati ĩ ĩferno habebũt tria fercula· xviii · S. Quartũ qᷣd ſit po
tus damnatoꝛum. xvui · R· Exemplum ibidem

ʒ ((o minica vicen mapꝛima
* n cipiebat eĩ m

ꝛi Fohᷣ. iiii· Sciẽdũ ꝙ ſiẽ hõ coꝛꝑaliter mo

rit᷑ ĩ coꝛpꝑe:ſic ſpũaliter ĩ aĩa · qð cõtĩgit ꝑ pctm̃ moꝛtale· Vnðꝭ

hic tria ſũt dicẽda · Primũ ẽ ꝙ pctm̃ moꝛtale q̃ttuoꝛ modiſ cõ
mittit᷑ · xi .· A. Scdᷣo qᷣd faciendũ ſit de illo qͥ dimittit pẽm moꝛ

tale ꝑpetrare nõ ꝓpter deũ vl ſalutẽ ꝓpꝛiã: ſʒ pꝛopter penaʒ

vel quodcũqʒ damnũ tꝑale· xix · M. Terciũ ꝙ quilibet hõ põt

tripliciter · xi·. MM. ([Doninica xxii.
¶ SZic pater meꝰ celeſtis faciet vobis ſi non dimiſeritis vnꝰ
quiſq; fratri ſuo.Mathᷣ·xviii· Mic dicẽda ſunt qᷓttuoꝛ · Primũ

qliter idulgẽ tenemur offenſoꝛibꝰ nr̃is xx. N.Scðʒ vtrũ ſit

de neceſſitate ſalutis inimicos diligere.xx · O· Terciũ vtruʒ te
nemur immicis ſigna caritatis oñdẽè: ⁊ an teneamur eis oẽm
iniuriã nobᷣ illatã indulgẽ· xx · D. Quartũ vtrũ teneamur pꝛo
inimicis aꝛare xx· poſt WCGJ. ((Dominica xxiü :
¶ Cõſiliũ inierũt vt capent ihjm ĩ ſermõe· Mat.xxii.Mic dicẽ
da ſũt duo. DPrimũ ẽ qᷓ; ᷓuiter peccat ꝗᷓ malũ eõſiliũ dat aliis
hoc q̃re v.K·Ctẽ.xi:·B. Secundũ ꝙ conſiliũ malum ſuꝑ illum
qui illud dedit deuoluet᷑ xi. C· Cxe mplum ibidem.
De eadem dominica ;

4α

Aegiſtert cimꝰ qꝛ verax es· Mat· xxii. Sciẽdũ ꝙ xp̃s vitaa
eſt.iõ diligit veritatẽ.Nſal· Ccce em̃ Vitatẽ dilexilti · Sic econ

uerſo odit mẽdauũ.Vñ Gᷓ dicẽda ſũt tre.Primũ ꝙ mẽdaciuzʒ

deteſtãdũ ẽ ꝓpt᷑ qᷣnqʒ mala·vii · B. Scðʒ mẽdacii occaſiões
ſũt due · vii · C. Terciũ ꝙ mdaciũ ẽ t᷑plex.lofficioſũ iocoſũ
ꝑnicoſum . vii · D. (Wominica xxiii·
¶ onſſide filia. Mat · ix· Mic dicẽda ſũt qᷣnqʒ. Lrimũ ẽ ꝙ; des
qdꝛuplicẽ cõfidẽtiã requirit a quolibʒ hoĩe· pꝛima ẽ ꝙ tꝑalia
ſperare dẽmus a deo hoc q̃re · xvii. R· Scðm ẽ ſpes de peecca⸗
toꝛũ remiſſiõe · i. T. Cõtra hãc ẽ deſꝑatio de dei miſericoꝛdia·
boc qᷓre.xvi·M·. Terciũ ꝙ vult nos exaudire ĩ oꝛõihus noſtris
i. T. Quartũ ẽ ꝙ fiducialiter debemus ſperare ab eo futuram
gloꝛiam · i. T. Quintum elſt ꝙ illam futuram gloꝛiã debemus
ex toto coꝛde deſiderare:a hoc vꝛo
emplum ibidem ·

viuere abſqʒ peccato moꝛtali mediante dei gratia. hoc ꝓbat

vter auattuoꝛ. xviii· V· Ex⸗

——

r

be

i

OH
nite

gdenn
n po
ni⸗

un

Rn

e

jciu
ſtoes

pde

doal
pecc⸗

dr
r
ru
enus

de · i. F.· Quituz ſco

—.

%

Eilia mea mõ defũcta eſt Math. ix. Sciẽdũ ꝙ qñ pater re
ceſſit ab ea tũc reliqt eam in extremis ſicut alius euangeliſta
dicit. Sʒ qñ venit ad xpᷣm:tũc eſtimabat eã iteꝛũ obiiſſe:eꝛgo
dicit domine filia mea ꝛc̃· Vñ ſcẽdũ ꝙ quãdo hõ ẽ in tali infir
mitate ꝙ veriſimile eſt ꝙ moriat᷑: tũc ſacramẽtũ extreme vn
ctionis reciꝑe debet · Vnde hie dicẽda ſũt tria. Primo qᷣbꝰ cõ:⸗
ferẽdũ ſit. ⁊ vtrũ poſſit reiterari.et quotiẽs:hoc q̃re· xxvii.A.

Secũdũ quid ſit effectꝰ illiꝰ ſacrarti xxvii. B. Terciũ ꝙ parẽ

tes in ſex demereri poſſunt ꝙ ueri moriuntur in iuuẽtute ·

boc ꝗᷓre· xxni. D. (Sermo de dedicate.

7

¶ Si quẽ defiaudaui reddo qᷓ̃dꝛuplũ Lu xix · Hic dicẽda ſũt

tria. Primũ ẽ ꝙ ſeptẽ ĩſtigãt hoĩcʒ ad reſtituẽdũ res ĩiuſte ac
qſitashoc ꝗre· vi· pp. Erxẽplũ ibidẽ. Secudũ an ſtatiʒ teneat
ad reſtitutõem q iniuſtas res poſſidetvi qq· Terciũ ꝙ res

miuſte reſtitüende ſũt heredibꝰ. viv rr.· EGxẽplũ ibidẽ. Quarto

moꝛtali 1 qñ nõ · vii.

.*

SSZSermo cõmunis de ſanctis

Vnde hbic dicẽ

Het ꝙ illas puas res reſtituè tenemur.

7

qre feſta ſãctoꝛũ ab ee

da ſüt quiq; Prmu

clia ĩſtituta ſut hoc ꝗre.iu. L. Secũdũ ꝙ ſancii oꝛãt ꝑꝛo nobᷣ

triplici de cauſa.ii· V. Ter cũ ſcos honoꝛantes et diffi mitiue
credẽtes ꝙ Ppterea Ertitudinaliter eis hoc vlł illud cõtĩgat
errãt · ii · . Etẽ · iii . S Quarto ſcoꝛũ reliqe qᷓliter ſũt adoꝛan
reliqas emere vel furani ſimoniacũ eſt
Sermo aliꝰ de ſanc-tis.
cẽda.Primũ eſt ꝙ celebꝛatio feſtoꝛũ octo

—. .

7

modis trãſgredit᷑· hoc ꝗᷓre:ii · C. Secũdo qñ feſtũ ĩcipienduʒ

eſt quãdo terminãdũ eſt · ii · E. Terciũ quõ tripliciter pum

—
4 *

ant᷑ qui nõ celebꝛant feſta et ꝙ illis bene ſuccedit qͥ celebꝛãt
feſta. ui ·. Wc. Sermo cõis de beata vgine

Cxẽplũ ibisee······ ßmo de
33 ſer Puilegia 4 denotãt᷑ i ſlalutat

¶Maria qualiter iuuat nos in vita:in moite . poſt moꝛte;

„—

. . . . „,
. 2 . .
. . r .. „ r
- ,

— Crhani ador ãda ẽ adoꝛatõe ppꝑdulie · i. . Maria qzuis eſſet

.

* „ .

pulcherrĩa: tamẽ a nullo potuit ce ncupiſci ·1 hoc ꝓpter tres
Larnes. A . ͤK.
mInapit tabula 'm oꝛdinẽ alphabeti
Eſtinctia ĩ cibo 1 potu ẽ ꝓlõgatõ vite xvni. BS.
AIbſtinẽtia cibi 1 pot cãt caſtitas ipoine.nr. P.
Sremplüibiddm.
xXbſtinẽtiã docʒ xp̃sqꝛ cbꝰuicibꝰ eſuriuit · xbᷣni.R
Noe viſpifet edeg r ppter tria vi.F.

Kccidia v
Kecidia placʒ diab n!
XFcadia multum nociua eſt homi xvi· D.

ccidia qñ motle l uemale ĩ bonis opibꝰ xvi.

lo· locꝰ accidioſi nõ ẽ niſi ĩfernꝰ · xvi BO

at ſe ſub triplici ſpẽ pᷣtutum xvi·
Xccidie remedia ſunt quinq; wi..

Adoꝛare qualiter debeamus deum et ſanctos i. .
Kdulatoꝛes qͥ fradulẽter ꝓxis loquũt᷑ grauit pccant · vni G
Xdulatõ i laudatio maloꝛũ ẽ unũ pẽʒ ð nouẽ pẽis alieĩſ.xi. G

dulatoꝛes ĩponunt uiciis nomĩa vtutũ·x· HEH

7

Fdulterium elt grauiſlimaͦ Percaum guod pbatur per ſex ·
et de pena adulteroꝛum . vi. Det duo exempla. (xx⸗ H-L-
Kmoꝛ mundi 1 amoꝛ ſuiipſiꝰ q ſũt moitla pẽ̃a: qñ veĩalia
Ingelos hoiĩes p̈cellũt ĩ gch dignitatibus.x-B.
ntarũ receptacula poſt hãc uita ſũt tuo xriiante ·
Fie pPpe debz hõ exhiberc ſex oꝑa miſernicoꝛdiexxx ·.
Taur penedicze aſpſio eſt multũ vtilis vu · Q. Gxẽ plum ibibẽ
Kuaro nihil eſt imquius· quomodo hoe pꝛiob atur·. xpii · NA.
Kuaro nõ pñt affectũ cowis ſatiare tꝑalia hoc ꝓpter tnia.
Fuaricia quõ ſe oceultat ſub triplici ſpecie vᷣtutũ/xvii · H·
Kuanicie remedia ſunt ſeptem·xvuk.
Kuarꝰ quomõ colit pecuniam ꝓ deoi. Y.

PFptiſmus eſt fundamẽtum et ianua omnium ſacram
torũet quomodo homĩes tenentur baptiſari an pu

. „☛⁊

*

er in vtero matris poſſit baptiſari · xxii. B.

EK Baptiſmus habet nouem effectus xxiii .O0..
R Buruaptiʒãdo puerũ ſacerdos q̃ttuoꝛ ſigna facit ante baptiſmũ
⁊ tna poſt: ⁊ quid illa ſignificant·xu ·. 6.
Blaſ. be mia quomodo eſt grauiſſimũ pctm̃ ⁊ cõmittit᷑ coꝛde
oꝛe ⁊ opere · i · D. ⁊· xv. E.··
49 Blaſphemi peioꝛes iudeis ſũt ⁊ canibꝰ ⁊ oĩbꝰ aĩalibꝰ · i · D.
HBlaſphemi qᷓliter puĩant᷑ ĩ futo ⁊ tꝑe mopſi puniti ſũt.ii..
Micem in eleuatõe miſſe Aivam adoꝛant vt ſepulcrum

non vt ſacramentum·i.dS8S8Sà.
Cantus choꝛiʒantiũ quid ſignificat.ni.· N.Exemplum ibidez·
Carmĩatrices hoĩm pecudũ guiter peccãt.i:O/exẽplũ ibidẽ
Qarmina talia quãdoq; vident᷑ iuuare:⁊ hoc ꝓpter tria · i.D.
Qarmina talia nullum effectum habent⁊ hoc pꝛopter tria·i·
Qaſte põt quilibet hõ viuere mediãte gratia dei ⁊ tenẽ oppo
96 Qogit atões qñ nõ ſũt pctã ⁊ qñ veĩalia ⁊ qᷓndo moꝛtalia pec
4 Cogitatõ ⁊ ðᷣlectatõ moꝛoſa qñ ẽ pẽm moꝛtale· x· itẽ· xix. ¶
Choꝛea eſt magnũ petm̃ · hoc ꝓbat᷑ ꝑ qᷣnqʒiii.Lexẽplũ ibidẽ
4. Choꝛiʒantes rurſum filium dei crucfigentesiii· NqN.
Confeſſio q̃d ſit: ⁊ qũo tenemur adcõfeſſionem·xxv . l.
zu QCõf:ſſio adminus debet quinq; condicões habere.xxv.L. „2*
QConfeſſio que fit ex ſola conſuetudine ⁊ timoꝛe non eſt vti

Confeſſio eſt iteranda in quattuoꝛ caſibus mi · D.
de QCognoſcere quis debet deũ pꝛoximum ⁊ ſeip̃m· xxx·.c·
⸗ Qonſiliũ querẽ debemꝰ a deo ⁊ a ꝓxĩo ⁊ a ꝓpꝛia cõſciĩa·xxx. ⁊·
in Conſiliũ malũ cum aliqͥs dat qᷓ; grauiter peccat.v. R. ⁊. xi. B
⸗ Conſcientia erronea quõ ad pctm̃ obligat moꝛtale.xii.D.
Conſentire in mala alioꝛũ: ⁊ fouere alioꝛum mala eſt damna
bile.r . DDHDOS.,.. H
Cofirmatio eſt ſecundum ſacramentuma ſex requirunt᷑ ad
QOom pati pꝛoximis in tnibulationibus ſuis multum merito⸗
K rium eſt.xx.M. HZ ” ð

Con tentio deteſtanda eſt. 1 contendere nõ debemus cum q̃t
tuoꝛ perſonis · viii · E· Item. xiii· S· S
Cõtritõis doloꝛ maximꝰ eſſe dẽt quod ꝓbat᷑ per tria· xxv. G.
Oontritionis vere ſunt quattuoꝛ ſignaxxv. FE. “
Contritio tanta poteſt eſſe ꝙ totum reatum pene tollit · xxx ·
C. exemplum ibidem. 2èèẽG
QOontumeliã 1 cõuiciũ repellẽ debemuſ pꝛoptrer tria · vii · R·
Contumelia quando eſt peccatum moꝛtalexv ·. WE.
Correctio fraterna vt fiat cum manſeutudine ad hoc valent

quinq; conſiderationesxx. ..
Corꝛrectio fraterna eſt in pꝛecepto· quando obmiſſio ipſius
eſt moꝛtale vel veniale xx-Kk. “
Correctõz fraternã obmittere debemus 1 poſſumus licite in
quincq; caibus. xxlJlJll..—
QDorre Ro ſubditoꝛũ ad.quẽlibet pᷣſidẽtẽ ſpectat:xi · E·
Coꝛrectionis cauſa an liceat rõuicium ꝓrmo dicere vii .
Correctõem fraternaʒ obmittens quando peecat moꝛtaliter
1 quando non · v. Ltem · xx· R· l
Crreaturarũ conſideratio ad tria bona nos inducit · xxii⸗/.
Orux chꝛiſti qualiter ſit adoꝛanda.· i. . —

.

Ecime qliter ⁊ qũo ſunt ſ· oluẽde · üii . I

Peridere pximu qñ eſt petim̃ moꝛtale qñ non/vii·G.
Deſperatio eſi vnũ de mayrmis peccatisxvi..
Detractio eſt deteſtanda pꝛopter quenq; mala:v. P-
Detractio cõmittitur ſex modis·v.Q. JUM
Detractoꝛ qũo tenet᷑ reſtituẽ famã ꝓnmi cui detrayxit · xxv · R·
Detractionẽ audire quando eſt moꝛtale ⁊ quando non· v· R·
exempla duo ibidem“ .

Dies ſabbati quare in diem domimcã tranllata eſt · iii · .

Dies dominica habet duodecim pꝛiuilegia·iii· B =ð
Diligere deũ ſuꝑ omĩa qũo tenetur quilibet homo · xii. C.
Diſcoꝛdiam ſeminãtes qz grauiter deũ offendunt. vii. E-.
Diſcoꝛdia quando eſt peccatum moꝛtalexiii ·. Dp.
Diſcoꝛdias ſeminare z ſit deteſtabile · xiiii C. exemplũ ibidẽ ·
Dinuites qui ex peitate retinẽt tpalia. ⁊ pauperibus nõ ſubue
niunt grauiter peccant ·. ix · B· Exemplũ Ttẽ · xxii. O. Itẽ · xx · ·

Wo
Neqr

pſu

ten

Brietas eſt multum piculoſa. iii· D. exemplum ibidẽ.
Ebꝛietas quãdo eſt pctm̃ moꝛtale vel quando veniale · et
q moꝛs in ebuetate eſt piculoſiſſima· xvii· ·

„ ℳ

Ebꝛioſi quõ puniant᷑ in futuro qualis eoꝛũ erit potus: vüi.

K· exemplum ibidẽ· HD tectu.iu. R.
Elemoſina ẽ dãda de laboꝛibus iuſte acquiſitis magno af
Glemoſina quãdo eſt in pꝛecepto ⁊ quando non v.O.
Glemoſinã dare pᷣ̃t vxoꝛ ſine licẽtia mariti ĩ tribꝰ caſibꝰ.vii·
Serui ꝛ ancille quõ poſſunt dare elemoſinã de rebus tempo⸗
ralibus dominoꝛim 1 quomodo non · vii· .

Gle moſinam nõ dans ſcʒ parcus ⁊ ĩmiſ. ericoꝛs quomodo pec

cat temꝑalia retinendo ex nimia parcitate · ix · B exemplũ ibi

dem · ktem · xvii· Q. Cte m·xx. A · r
Glemoſina an ab vſurario recipi poſſit · vii·. bb. ⸗
Emẽs rem furatã vel raptã ſcienter qͥnqʒ mala ĩcurrit · vi ·
Emens rem in bona fide: qttuoꝛ bona conſequit᷑·ibidem.

rrores circa moꝛientes multiplices fiunt.i. M.
Srroꝛes diuerſi circa mulieres ꝑturiẽtes cõtingunti. N. 4
Euchariſiie ſacramentũ eſt deuote ſumendũ Tumme a noh
honoꝛandun · iiii · X.· Ctem. xxvi· Q·. M ́”ÿMZMVM
Guchariſue ſacramẽtũ an pueris dãdũ ſit ĩ qli etate xxv.M.
Guchariſte ſacramẽtũ tribꝰ modis ſ umit᷑ · xxvi · K. exẽplũ ibid
Guchariſtiam indigne ſumentes ſeptem magna pericula in⸗
currunt · xxvi · B exem plum ibidem ”MUUl
Guchariſliã digne ſuſnens multiplices fructus conſequitur·

xxvi. D·exemp um ibidem ·

Gxactiones in ſubditos facẽtes peccant m oꝛtaliter· contra
preceptũ dei · vii· C. reſtitution em · xvii · E·.
Exacuo ĩ ſubditos qñ eſt petiñ moꝛtale· qualiter tenent᷑ ad

Exemplum bonum doctrina bona multũ vtilis eſtxx -M.
Exemplum malũ p̃bens ꝓxĩo homicida ẽ coꝛam deo v. M.
Excõmunicatio duplex eſt maioꝛ minoꝛ ini · ·
Excõmu nicatio maioꝛ valde timenda eſt propter quinqʒt üi ·
Rexemplum ibidem · s
Gycõicationẽ minoꝛẽ nõ curans quõa quantũ peccat: nii· L.

Excõicatis põt hõ ꝑticipare ſine oĩ pctõ ĩ qnq; caſibꝰ. iii · M

Excõmunicatus intrans eccleſiã an alii tenent᷑ exire.iiiiN.

an peccet · iii · O· exemplum ibidem ·

Excõmunicato aſſurgens vel ei aliquã reuerentiam exhibens

Heſliuitatũ celebꝛatio octo modis tranſgreditur . iii. Q.

Eeſtoꝛum celebꝛatio quõ ſoluitur a vectoꝛib us ferratoꝛibus

2 minutounbus quomodo non · iii..6,᷑—
Eeſtum qua hoꝛa incipitur ⁊ qua hoꝛa finit᷑ · ii · E.

Eeſtum dominice non celebꝛantes ſunt ingrati deo patri ꝰ

filio ⁊ ſpirituiſancto · iii· .

Eeſtorum celebꝛatõem tranſgrediẽt es puniuntur in rebusi
tore in ain i. WE. (ii-C. exéplii ibibs.
Eeſia celebꝛantibꝰ dat deus pꝛoſperitatem coꝛpons ⁊ anime
Eeſta ſanctoꝛũ pꝛopter quinq; ſunt ĩſtituta ab eccleſia. ii· LC·
Eeſtiuis diebꝰ grauiꝰ peccat qs q; aliis die bꝰ ⁊ alio tꝑe · iii.K
Eeſtiuis diebꝰ qᷓttuoꝛ ſunt ſeruanda a quolibʒ xp̃iano. in · Q.
Eides eſt fundamentũ ſalutis humane.i:D.tem.xxii. A.

Eide carentes ſe emp ſ unt in ſtatu damnatõisi.CE.

●

Eidei articulos.id eſt· ſimbolum apoſtoloꝛuʒ quilibet xp̃ianꝰ

tenetur ſcire i. C· 4

BEides catholica eſt vna ⁊ quomodo hoc probatur. xu· S.
Eilii tenent᷑ ſex parentibus · ini. N. exemglnm ibidem.

tur · im · B· EGxemplum ibidem.

Eilii qui ſuos parentes ꝑturbant quintupꝑlici pena puniun-

FEoꝛtitudinem triplicem habere debemus · ſz in tolerando in

ſuſtinendo in operando xxx · C.

Eraus ⁊ deceptio pꝛoximi in emendo vel vendendo eſt pecca

catum moꝛtale.xvu. E. C:

Furtũ qð cõmittit᷑ in ꝑuis rebꝰ qñ eſt moꝛtale ⁊ q ñ · vii ·E·
Kudia celi ſũt deſderãda qꝛ ibi habebimꝰ ferda ma gna
multa dulcia ⁊ pꝛecioſa·.xviii· V. Exemplum ibidem.·
Caudioꝛũ celeſtiũ remuneratio debet nos inducẽ ad oꝑa bo
. . aauarici. xvii. N.
Gaudioꝛũ celeſtiũ cõſideratio dẽt nobis eſſe remediũ contra

„

Xcies ſuas depingentes peccant moꝛtal iter tribꝰ mõois
Eatum tenentes grauiter peccãt · i.R. Giii-

Eides habet · xii articulos ſm numerũ apoſtoloꝛum · xxii· O.

um
n

ce⸗

Caudiiᷣ illicitũ ſiue ĩepta leticia qñ eſt pctm̃ moꝛtlexviii. N.

EGratiarũ actio eſt deo offerẽda pro beneficii mutiplicibus
Quila deteſtãda ẽ ꝓpter tria · xvii .· B. iü: S. Eté iiii. V.

Cula hẽt quĩqʒ filias et quãdo ſüũt petã moꝛtalia.xviii:.D·
Cula cauſat ebetudinẽ mẽtis · et quãdo talis ebetudo eſt p e
catum moꝛtale · xviii.N. r
CGula qũo occultat ſe ſub triplici ſpẽ pẽ oͤtutũ. oni. O.
Qula infert homĩ triplicẽ moꝛtẽ · xvni·Q.
Gule remedie ſunt ſex · xvni. D.
Quloſus comedẽdo ⁊ bibẽdo peccat moꝛtaliter: et hoc quĩqʒ
modis xvm. Q.
Guloſus nõ dʒ appetere cibaria delicata ppter tria. xvni. D.

Culoſis varietas et mul tiplicitas ferculorũ nociua eſt · hoc

probat᷑ per quinq; xvni. E.
Guloſi ĩ comedẽdo cõmittũt ſeptẽ ꝗᷓ ſüt rephẽſibilia· xvni. 0

Culoſus qliteꝛ P deo colit vẽtrẽ ſt i· V. 2· xvni · N. T.
Guloſꝰ diſtrictã rõʒ toditurꝰ ẽ ð hiſ qᷓ ſuꝑflue expẽdit · xxni ·
Guloſoꝛũ et ebrioſoꝛũ pena in futuro:et que erunt fereula 7
9 ualis potus eoꝛum · xvni.R. S.
SEreticoꝛũ ſigna per que cognoſ. cunk i. E.

Momicidiũ coꝛꝑale maxiĩe deteſtãdũ ẽ ꝓpter tria. v. R.

Homicidiũ coꝛꝑale manu ſũ facto cõmittit᷑ qttuoꝛ mõis· v· O

Mo micida q occidit iuſtũ an plꝰ peccʒ q; qᷓ occidit peõꝛẽsv. D

Momicidiũ corpale quo cõmittit᷑ a lingua · v. .

Momicidiũ coꝛpale? quũo cõmittit᷑ ſola defenſione. v · M.
Homicidiũ ſpirituale committit᷑ octo modis. v. .

Homines ſunt ſimiles in quattuoꝛ · xxx · E.

Moĩm dignitas pᷣcellit angeloꝛũ dignitatẽ in quings. xxi. R.
Hõ nõ ẽ faciliter occidẽdꝰ nec leuit᷑ ad moꝛtẽ ſẽtẽtiãdꝰ .v. C.
Monoꝛãdus eſt deus pater:et hoc tripliciter · iiii· V.
Hoſpes qui nimiũ computat hoſpitibus cõtra preceptũ dei
eccat · vii · M.
liet pes qui hoſpitibus ſuis dat cibum prohibitum reus e
rit illoꝛum peccatoꝛum . vii. M Ttem· xi.M.
Hoſpitio recipere peregrinos et pauperes: eſt deo multuz
acceptum . xx · B.

—

Kctãtia bõis oꝑibꝰ ſũme cauẽda ẽ ꝓpter tria · xii. D.
tactantia octo modis c ommittit᷑:et quãdo eſt moꝛtale
. quãdo nõ.xiii.Q.Exẽplum ibiden.
Feiuniũ eccleſie ſoluẽs an peccet moꝛt alitergiii. Q.
Feiunãtes a quibus cibis debeãt abſtinere. xviii.Hl.
feiunare an teneant᷑ laboꝛatoꝛes pegrini et mendicigiiii .R
gnoꝛãtia eſt triplex inuindubilis neglecta et affectata.xii· B.
Ignoꝛantia que excuſat a peccato et que nõ.xii.B.
tnni micis ex coꝛde indulgens deꝰ dimittit p eccata · xxv · S. Er⸗
emplum ibidem ; 5èͦů
knimicos tenemur diligere et eis offẽſas ĩdulgere· xx. N.O.
vninncis noſtris tenemur q̃nqʒ ſign a caritatis oſtẽdẽ· xx. D.
Fnimicicias retinẽs in coꝛde an debeat dicere in oꝛatione do
minica illud · dimitte nobis debita noſtra: ſicut et nos dimit
timus debitoꝛibus· xxi. R. ðð
vnobediẽtia deteſtãda eſt ꝑropter quattuoꝛ: et quomodo ſit
peccatum moꝛtalexui.SFS.
Fnuidia valde deteſtãda eſt·xiiii. · Exremplum ibidem·
Fnuidia committit᷑ ſex modis:et quãdo eſt moꝛtale et quan
donsAi e. in
vnuidia deliberata ꝓuenit ex tribus · xiiii · C. “
Fnuidia facit gaudere de aduerſis proximi et triſtari de pro⸗
ſperis xiiii.kk. “”òdłM
nuidia qũo occultat ſe ſub triplici ſpẽ virtutum · xiiii ·. E.
Fra valde deteſtãda eſt ꝓpter quinq;xvꝰ. ”
ra octo modis committit᷑ et quando eſt moꝛtale et quando
veniale · xx · B. . J
Fra habet ſex filias et quando ſunt peccata moꝛalia · xv·. D.
Fra occultat ſe ſub triplici ſpecie virtutum.xv. C.
Fra ꝓpria habet quinq; remedia · xv. M.
Fra aliena habet tria remedia.xv· . “
Ad iram prouocãtes proximos cauſa ſolacii uel cum intẽtõe
grauiter peccant · vin. L·
ubeꝛe mala fieri eſt vnum de nouẽ peccatis alienis · xi XA.
Fudeos eccleſia permittit viuere propter tres ratiões.vii.ff.
tudei ⁊ chiſtiani nouẽ habere debẽt ad ſeinuicem· vi · gg ·

Fudeoꝛũ pueri an ſint baptiſandi inuitis parẽtibusævii· bh ·

fudeoꝛum pueri an ſint ſumiles pueris chꝛiſtianoꝛum ante ba
ptiſmum decedentes?xxiii · E· l J
udex an licite poſſit occidere malefactoꝛemęv.C.
Fudici nõ licet vẽdere iuſtum iudiciũ · v. E. Exemplũ ibidem⸗
Judicia temerariaet ſuſpitiones debemus caueꝛe et omĩa du
bia in melioꝛem partem interpretarixxx· D. H
Tudicia temeraria cauſant᷑ ex duobus· xxx· D· ciũ · xxii. D·
Tudiciũ extremũ in quo loco ſiet · et q̃lis erit citatio ad indi⸗
Iudicium extremũ debet nobis incutere timoꝛẽ ꝓpter diſtri⸗
ctam rationem reddendam · xxu. A. ́”YMM V.
* *

In iudicõ extremo qũo oẽs boĩes reſurgẽt ⁊ ĩ q̃ etate · xx

ralibus · xuii. M · Ct em· xvii · L·
furare nõ debemus aſſueſcere ꝓpter ſeptemii.N.
furantes vane ec ſine cauſa ſiue ſit verum ſiue non qualiter
peccat · ii · B H L„....
Jurantes doloſe et mendaciter vt in merc antiis ſolet fieri q;
grauiter peccant · i·.
Zurando obligare ſe ad talem: vel ad talem penam periculo
ſum eſt · ii · GW. M s
DPeriurium ſolenniſatum eſt maximũ peccatoꝛum · quod pꝛo
batur pPer quinq;ii·.. Exemplum ibidem.

In iudicio extremo reddemus triplicem rationem de tempo

Qui recipit vel qui cogit aliquem ſcienter periurare peccat

moꝛtaliter · i. · Exemplum ibidem .

Jurare et iurament᷑um recipere ſine peccato quis poteſt in
quinqʒ caſibus:ii- R.
Kboꝛauit xpᷣus pꝛo nobis ſex modis· xvi.NN.
aboꝛatoꝛes multipliciter fraudem cõmittunt in ſuis

laboꝛibus. vi. R·

Litigandum nõ eſt principaliter cũ q̃ttuoꝛ ꝑſe onis xii. S

Lites facere inter homines eſt factum diabolicum · miii E⸗ Er

emplum ibidem sä
. . an „ 7 a 59„ W ] „ E 118» 5
Loqui contumeliã et cõuiciũ ꝓximo quãdo? moꝛtle · vii · M.

Loqui verba ſcurrilia et luxurioſa eſt ꝓprie maloꝛum et im
pudicoꝛum coꝛmium. viii. M. Gxempluʒ. ibidem·

—.

K multiloqo dñt hoĩeʒ cohibẽ qᷓnq;ʒ ⁊ qñ ẽ pẽᷣm moꝛ. xviii· L.

Loqui debemus libẽter in menſa de bonis et honeſtis.xviii ·

1.

G. Exemplum ibidem ·

Loquẽdo de luyuria qũo et quãdo ẽ pctm̃ moꝛtale.xix.E.

Ludus taxilloꝛum 6 magnum peccatuʒ ſit poteſt perpendi
i . 11

ex deſenptione taxilloꝛum · xvii · ii. “
Ludus ꝙ ſit lictus ad hoc quattuoꝛ requirunt᷑ · vii · oo.

Luſoꝛes qñʒ ĩ ludo cõmittũt de cẽocto petã moꝛtalia · vii. Rk.
Luloꝛis pctis ꝑticiceps ſe faciũt q̃ ſoꝛtẽ lumĩs rcipiũt · vii.ll.
Luſoꝛes q maledicunt deo et ſanctis q́; gꝛauiter peccãt.i.E.
Luſoꝛ quocũqʒ; auertat oculos coꝛdis mueniet que ſibi ludũ

*

diſuadent ·˖ vii · mm.

Luſoꝛes quibus tenentur reſtituere ea que lucrantur ĩ ludo

vii · nn · GCxemplum ibidem. 1 2
Luxurie actus ſeptem modis committit᷑ vi· X.

1

luta hoc probatur per duo vi. .

Luxuria ꝗ cũ meretricibꝰ cõmittit᷑ ẽ ꝑicloſa ꝓpter tria · vi. B.
Luxurioſus qui virginẽ defloꝛat grauiter peccat hoc ꝓbat᷑ ꝑ

quattuoꝛ et qualiter puniat᷑· vi.¶. Exemplũ ibids

Luyxuria ſodomitica eſt peſſimũ et grauiſſimũ pctm̃ · vi.R.

Luxuria nocet homĩ diſplicet deo et omĩbꝰ ſctĩs ⁊ placʒ dpa
bolo · quod ſic ꝓbatur.xix. A.

Lu xuria ſine actu committit᷑ decẽ modis et quãdo eſt pecca-

tum moꝛtale et quãdo nõ:xix. B.. „
Luxuria habet octo filias et qñ ſũt moꝛtalia et qñ non · xix · T

Luxuria qũo ſe palliat ſub triplici ſpecie virtutũ ·xix. M.

Luxurioſi qui dicũt ſe nõ poſſe caſte viuere mentiunt᷑· hoc ꝓ

batur ꝑ quinqʒ ratiões· xix. N.
Luxurie remedia ſunt tria cũ tribꝰ exẽplis ibi poſitis · xix · O.
Luxurie cõcupiſcẽtia qũ eſt moꝛtale pctm̃.x..
Luxurioſa delectatio cum plena deliberatione et ratione eſt
peccatum moꝛtale.x⸗C.

S
4

7

ipſi nec alicui creature · i · E. Exemplum ibidem.
edicere quãdo ſit peccatũ moꝛtale:et pen a ꝓferentis ma

Luxurie actus ſemꝑ eſt peccatum moꝛtale etiam qui fit cũ ſo

Aledicere nõ licʒ deo nec ſanctis nec homibus nec ſibi

di

4

—ꝑ+

ledictione m cõtra deum .ii.E.in fine ·
Maria adoꝛãda eſt adoꝛatione iperdulie · i · ·

Mana quare obligat᷑ nos iuuare et qualiter nos iuuat 1 vita

et in moꝛte · iii · V. Cxemplum ibidem.

Maria habet ſex maxima priuilegia pre ceteris que enarrant D

in ſalutatione angelica · xii · N. Exempla duo ibidem.
Matrimoniũ honoꝛauit deus multipliciter · xxix · F.
Matrimoniũ cõtrahere volẽtes debẽt tria habere · xxix · B.

Septẽ ſũt cauſe q̃re aliqbꝰ ĩ mr̃imonio ñ bñ ſuccedit · xxix. C.
In matrimonio exiſtentes debent ſeptem habere ad ſeinuicez

vt ſaluentur · xxix · C.

Matrimonium contrahere poſt votum ſimpler à q; peniemno

ſum ſit. ü · O.

In matrimonio exiſtãtes qui nõ abſtinent in ſacris diebus 2
noctibus ab actu matrimonii quomodo quandoqʒ; punian

tur · iii · R· Cxemplum.

Matrimonii actus quãdo ẽ veniale: et quãdo moꝛtale · vi · E. .
Quinqʒ ſunt tempoꝛa in quibus abſtinenduz eſt ab actu ma

trimonii · vi · G.

vn matrimonio exiſtẽtes quomodo poſia ut voueꝛe et a quomo

do non. u. O0.

Vxoꝛ que fur atur viro et maie. erpendit pereat contra pre ece

tum dei · vii. M.
Vro miſericoꝛs qñqʒ facit ꝓbũ virũ.vii · M. Exemplum
Vir percutiens vxoꝛom ſine cauſa an peccet moꝛtaliter · xv·.
Q. verſus finem ·
Mechanici et laboꝛatoꝛes qui fraudulenter opa ſua Efiäunt
peccãt cõtra . eceptum dei. vi R. H
Mentiri et falſum loqui quomõ differũt. vii . .
Mendaciũ deteſtãdum eſt ꝓpter quinqʒ mala.viii. B.
Mẽdacii occaſiões due ſũt ſcʒ cupiditaſ auaricie ⁊ tĩoꝛ · vii
Mẽdaciũ eſt triplex iocoſum offitioſũ et ꝑnicioſum · viii. D.
Mercatoꝛes iurãtes ꝓximis doloſe et mendaciter tenenẽ
reſtitutionẽũ. . Ftem · vii· O. EGxemplum ibidem ·;

Mercatoies qũo emẽdo et ven dẽdo die feſtiuo peccãt moxta

liter · et quando non · iii · D.

„,2 . S

—6

Mercatoꝛũ duodecim genera damnantur.vii.O.
Mercatoꝛes in ſtatera peccant tripliciter · vi· D. .
Mercatoꝛes qui pꝛopter dilatõnem carius vendunt uel qui
defectuoſam rem ſcienter vendunt tenẽtur reſtituere vu· Q
Mercatoꝛes uel mechanici qui uendunt res que niſi ad malü
vſum ualent qualiter peccant · vi· R· —M
Mercatoꝛum fraus et deceptio que fit ex ꝓpoſito ſempeꝛ eſt
pe ecatum moꝛtale · xvii· E· G. H
Mortis pena an aliquid dirimat de pena ꝓ peccatis.xx· G

Morientes qui occidẽdi ſunt pꝛo crimĩbus ſuis qualiter ĩdu

cendi ſunt ad penitentiam xx· E.

Morientes in agone debent ſeipſos et cognatos 1 pueros 1

omnia tempoꝛalia deo ſponte offerre · xvi·K.
Morientibus in agone occurꝛũt peccata perpetrata xii. C.
Moriẽtes qui ĩ agone ꝑdũt vſũ ratõnis qᷣd ſetiendũ ſit de ill
xiC. s
Morientium erroꝛes ſunt multiplicesi. NN. —
Moꝛtis memoria facit contemnere omnia tempoꝛalia mun:
di et delectabilia carnis xvii. . è

Moꝛtis memoria quãdo eſt remedium cõtra gulam · xviii · D·

Mulieres debent vel are capita triplici ratõne · xiii· M.

Mulieres facies ſuas depingentes peccant moꝛtaliter· xiii· ·

Mulierum conſoꝛtia vitanda ſunt eis qui volunt caſte viueꝛe
xix · Q· Cxẽ plũ . ibidẽ “
Mundum amare eſt periculoſum ꝓpterquattuoꝛ·xix· L.

atꝰ ẽ xp̃us de vgine · ⁊ hoc pncipalr ꝓpter tria.xxii· R·

Nobiles pꝛeſidẽtes debent teriũ ſuã ſubditos ſuos
tueri · xi · L· “
Nouẽ ſunt peca aliena.xi.Xc.
Nouitatũ pᷣſumptio quomõ ſit peccatũ moꝛtale· xiii· aa ·

dire ẽ velle alicui malũ ⁊ hoc ẽ valde pùſũ · mi · D
Opeia miſ ericoꝛdie ſpiritualia nobilioꝛa et vtilioꝛa ſũt coꝛꝑa
Opari mala cũ gaudio ⁊ odire illos qui te ĩ bonis ifoꝛmant

Bedire debet qͥs libente ſuis ſuꝑioribꝰ ꝓpter tres cãs

ð —

— T —— — 4 o ⸗

—.—

du

608¹

er

nauſeãbĩr̃e audire bona ⁊ ſalutifera qñ eſt moꝛtle xvi.E. G.
Opera bona facere cum tedio quando eſt moꝛtale vel venia⸗

Orare tenemur pꝛo inimicis noſtrisxx. Q.·. L
Oꝛatio in quinqʒ pꝛecellit ieiunium ⁊ elemoſinam.xxi.x.
Oratio do mĩcalis om nes alias oꝛatõnes pꝛecellit xxi.B·.

Oratõnis dominicalis expoſitio·xxi . A.
Oꝛatio ſanctoꝛum in celo ſemper exauditur · iii · V.
Oꝛnatus veſtium incitans ad malam libidinẽ eſt peccatũ moꝛ
Oꝛnatus mulierum in crinibus et peplis repꝛehenſibilis eſt·
Oꝛnatũ ⁊ pulchritudinẽ coꝛꝑis debẽt cohibẽ illa quqʒ · xiu · O

.

Ktientia per tria acquiritur·xxx ·. H. H
Datientiam habere dẽmꝰ in aduerſis et in tribula tioni
bus noſtris· xx. OA. rsl Hr
Darentes tenentur ſex ſuis filiis.ini · QA. ä
DParentes debent infoꝛmare filios quomodo ſe debeãt habe⸗
re ad pꝛoximos.ini. D.
Darentes debent filios ſuos cum virgis coꝛrigere et nõ ma⸗
ledicere eis cum verbis· iniiUc6..—
Harẽtes quomodo ſꝑ mereri poſſunt in educatõne pueroꝛũ·

iiii · E. Ttem· xxix · G. DWD
Darẽtes qui hereditant iniuſtas res ſi uꝑ pueros ſuos mi · C.
hParentes quomodo debent informare pueros ſuos ne quic
qᷓ; furentur etiam de paruis rebus.vii G· Gxempla ibidem ·
Darentes in ſex poſſunt demereri ꝙ pueri eorum moriũtur
ante etatem legitimam · xxiii. D. M
DPaſſio chriſti ad memoriam reducenda eſt illis qui ꝓ crimini
bus ſuis occidendi ſunt.xx. C. “” l
DPaſſionem chriſti rememoꝛãdo conſiderare debemus qi

pꝛo nobis ſuſtinuit . t a quibus et pꝛo quibus ſi uſtinuit et
quomodo iam patitur a malis chriſtianisxxii .DLD. H
Dater noſter eſt deꝰ et quare eũ ſic noĩamꝰ.xxi..Ftẽ.xxii.C.
Dater ſupernaturalis·id eſt.celeſtis a nobis honoꝛandus eſt

tripliciter.mi.V.

Peccatũ quodcũqʒ; moꝛtale quod guiſ dimittit nõ ppter deũ

Dater ſpirleualis i. ſacerdos eſt eriplickten honoꝛãd? iii· l.

Deccata aliena ſunt nouem.xi· K. “
DPeccata clamantia in celum ſunt quattuoꝛ v. B. S

DPeccata manifeſtanda ſunt ad emedandũ 1 coꝛrigẽdũ xi. A.

Deccatum moꝛtale quattuo: modis committitur · xi.· N.

DPeccatum oꝛitur in cogitatione · progreditur in lectatione V

et cõſumitur in conſenſu rationisxix· B·

Peccatum moꝛtale nocet homini in vita et in moꝛte:et polt 4

moꝛtem.xii.E.

Deccatum nocet illis qui ſunt in pingatoꝛio· illis qui ſu unti in

inferno in celo et in mundo · xii. E·
Decceatum moꝛtale poteſt precauere quilibet bomo m ediãte
gratia· et hoc probatur per tria xii, M.

ſed propter timoꝛem bominu. xix ·

Peccatoꝛ volens peniterẽ debet duo facere · et habere pem

firmã de ĩdulgẽtia peccatoꝛũ · xxv · E· Et xxv.O.xẽplũ. ibidẽ

Deccatum veniale quid ſit: et quot modis cõmittitur: 1 dam

na que infert homini · xi. L.

DPeccata venialia ſunt occaſio peccatorum mortzlium et hoe

quattuoꝛ modis.xu.O
Peccata venialia octo modis dimittunt᷑·xii/Q.

Dene inferni ſunt multũ acerbe· xii · M. Eremplu bivem.

Dãnati vtrũ vellẽt omẽs homĩes damnari · xi· R·
DHena purg atoꝛii q;ʒ grauis ſit· xii · N.Exemplũ ibidem-

Dena damnatoꝛũ eſt grauiſſima quod probatur per fercula
et potum ipſoꝛum ·xvmi.R.S.

Denitẽtie dignitas ⁊ vtilitas oſtẽdit᷑ in tribns · xxv. X.

DPenitẽtiam falſam agũt nouẽ geneꝛa hominũ · xxv. N.

Pnia ẽ oĩpotẽſ reſpectu dei ⁊ pcõꝛũ p̃ter qttuoꝛ:xxv·Q.D.
DPenitẽtia vera que ſit · xxx · · Cxemplum i ioem.
DPertinacia quomodo ſit peccatum moꝛtale· riii · x ·
Dietas eſt triplex ſcʒ quo ad deũ quo ad ꝓrimũ et quo ad ſe
DPrecepta qũo qlibet. adult? tenet᷑ ſci cire · xi · Q. ipſũ xxx. B.
DPrecepta ſũt cũ ſũma diligẽtia ſeruãda ꝓpter ·x· cauſas·i· N·

Precepta ſũt ſcripta ĩ triplici ꝑte coꝛꝑis nii ⁊ qᷓre.i.B.

444

Rin
diͤte

deu⸗

cul⸗

o

Precepta decalogi emanãt a dilectõne dei pꝛoximi.i. C.

—

4

Preſumptio nouitatũ quomõ ſit peccatũ moꝛtale · xiii · aa
Duſillanimitas quomodo ſit moꝛtale · xvi ·WỹW

*

Veritur an teneamur penitere de venialibus: ⁊ vtruʒ cõ

Queriur an quis poſſit viuere ſine peccato moꝛtaliæxii. M.
Quietem mentis qũo impediunt dinuitie · 1 quomodo inquie⸗

tudo talis eſt peccatum moꝛtale. xvii·. D.
R Kptoꝛes in tribus peioꝛes ſunt diabolo · vi · X.

Raptoꝛis vxoꝛ qũo põt vti de rapinis ⁊ qũo non.vi. B
Reliquie ſanctoꝛũ qualiter ſunt adoꝛande · i. xk.
Reliquie ſanctoꝛum furari vel emere ſymoniacum eſt· vi · W.
Res inuente qualiter reſtituende ſunt·vii·D..

Res iniuſtas heredibus relinquẽtes qualiter puniant᷑ v . qN.

exemplum ibidẽ · ktem · vii · pp· exemplum ibiden. .
Res miuſtas ꝑuas furantes quando eſt moꝛtale 1 quando
veniale · vi · E· (((do hoc viͤ E.
Res puas furantes qualiter opottert reſtituere · tria exepla
Res que furantur ſerui ancille dominis· male expendunt
quomodo peccant· vircrck. M
Res iniuſtas poſſidendes debent ſeptem zoKeare que inſti⸗

gant eum ad reſtitõnem. vii· pp· exemplum ibidem.

Res iniuſtas poſſidentes an ſtatim teneant᷑ reſtituẽ · vii · q ·

5 .

Res iniuſte reſtituende ſunt heredibus:⁊ non debet cum eis

eccleſias vel monaſteria edificare nec paupenbus erogare ·
vii rr exemplum ibideninmn.
„ „ . . . . .
Res iniuſte reſtituende ſunt: alias pctm̃ nõ dimittit᷑ · xxv · O·

7

Rem raptam vel furatam emens quinqʒ dãna ĩcurrit· vii·. S.

Rerum iniuſtarum pticipatio eſt vnum de nouem peccatis

alienis-.Yx JJJ.
Reſtitutio qũo debeat fieri per illum qui impediuit aliquem
in conſecutione muneris vel beneficii. vn ·ll.
Reſtitutio quomõ debeat fieri per illos qui male receperunt H
a perſonis eccleſiaſticis · vi · tt. l

lNteri: ⁊ an dimittantur ſine moꝛtalibusgxui.D.
Queriter an damnati vellent om̃s homines damnarixg xu·RKR.
Queritur an qs poſſit odire deum an nonxxix·.Ek —

Reſututio etiam debet fieri de paruis rebus iniuſtis· Et boe

patet per tria exem a⸗ vi. C· ktem · vi · tt ·
Reltitu

lè nõ tenet il

tis.vrui wK. 2
Sacramentum calicis quomodo ſit adoꝛandum ñi· S.

Sacerdotes hñt magna nouẽ puilegia p̃ cunctis hominibus

müdi · xxviii · ·

Sacerdos exiſtẽs in pccẽ̃o moꝛtali quotiẽs exercet actũ aliquẽ?

ſacris oꝛdinibꝰ annexũ totiẽs pẽat moꝛtłr xxviii·..

Sacerdos foꝛnicariꝰ eſt ſuſpẽſus ipᷣo iure ab officõ xxvm. E
Sacerdotes male expendẽtes patrimoniũ xp̃i tenent᷑ ad ĩſti

tutõem xxvmi· F-C.

Simiiter concubine ſacerdotũ tenent᷑ reſtituere ea que ſice

pꝛo tali actu receperunt. ihidem.
Sacerdotes quare honoꝛandi ſunt·iiii. VJ.

* 9

Sancti oꝛant pro nobis tripliei de cauſa· ii·. VY
Sancti qualiter adoꝛandi ſunt·i.xNx.

Sanctos honorantes et diffinitiue ereventes ꝙ, eis hoc vel il

Spem quadruplicem requirit deus a quo libet homine ·i · L.
Satiſ factio debet fieri per contrarium et ſatiſ factio expleta

in peccato m oꝛtali quomodo valet.xw· L. M.
Spirituſſancti dona ſunt ſe eptem. xxx ·KKR.
Spirtuſ c
Porſinumm et ſeipſum xxx· E.· Ttem· xxx· L.

Suffragia facta per malos vtrum valeant defunctis · xii · C·

Superbus qualiter pꝛo deo colit oꝛmatum coꝛporisi. V.
Supl
decimo · B. ́èM
Superbia deteſtanda eſt pꝛopter tria · xiii ·

Superbia eſt duplex interioꝛ et exterioꝛ· Enterioꝛ habet quat

tuoꝛ ſpeciesꝶ· xii B.

Superbus ſe pꝛeferene aliis in eſtimatõne ſua q; perieuloſe

peccat · xii · Q⸗

. .

Kcramẽta ſũt ſeptẽ .ꝛ. v. ſt neceſſiratis v duo uolũta

Sacrilegium committunt qui furant᷑ in loco ſacro vii · K.·

anctus per donum ſcientie docet cognoſcere deum

oꝛnatus incitans ad libidinem eſt peccatum moꝛtale ·

Suꝑbie ĩerioris ſpẽs q̃ttuoꝛ quõ ſunt peccata moꝛtla · xiiii ·

Suꝑbꝰ hĩtꝰ ẽ clpabilis ꝓpt · ii · xii · · duo exempla ibidem ·
Super bia capitis in crinibus et in peplis eſt repꝛehenſibilis
pꝛopter iſta xiii · C· Gxemplum ibidem

Supeꝛbia cinguloꝛũ et ſotulariũ eſt magna ſtultitia · xii. E I.

Superb“ oꝛnatus nocet homĩ deo anglis 1 pximis· xiii· M·

Superbia occultat ſe ſub triplici ſpecie vtutum xiii · vb·

Super bie remedia ſunt ſex. Nii · cc ·

ESmp“ pꝛeſens elt vtiliter expendẽdũ et quare · xvi. N.
Tempus obſeꝛuare in actibus hominum quando licet

Tpalia nõ poſſũt ſatiare affectũ hoĩſ a aĩe triplici roe · xxi .· B

*

Tempalium affectus quibus modis eſt pcëm moꝛtale ·ix · K.

Temporalia cum nimia tenacitate retinens qualiter peccat
ix. B. Exemplum ibidem tem. xx .BQR. H

Tpalia et neceſſaria vite pꝛeſ ẽtis debemꝰ ſpare a deo · xvii. R
De tempalibꝰ reddem? deo rõem triplicẽ · xvii · M· Et. xviii· T
Tempoꝛalia pluribus hominibus ſunt occaſio ꝙ mali et per

uerſi ef ficiuntur · xvii· O·. Gxemplum ibidem ·
Theolonia et vectigalia ſoluenda ſunt· vii· N. JM
Theolonia et pedagia exigens a clericis eſt ipſo facto excom⸗

nagna mala committit· viii ·. NX.

Teſuis falſus tria m nittit:
Teſtes iniqui quomodo puniantur a deo etiam quandoq;

in preſenti · viii · N. exemplum ibiddem.
FTrinitas in diuinis multipliciter pꝛobatur · xxii · B

Gſtire nudos eſt multum meritorium ·xx ·. O
Veſiiũ p̃cioſitas ẽ pabilis. ꝓpter ꝗqttuoꝛ xiii · E. Exem
um ibidem. ́”́”UJ”U

Veſtium ſuperfluitas attendit᷑ in tribus · xii · E. Exẽplũ ibidẽ

Veſtium oꝛatus poteſt eſſe peccatum moꝛtale triplici ratio
ne. xiii · N. Exẽplũ ibidẽ· Cerx hoc debet elicere · xix · G.
Videns mulierem omatam vel faciem pulchram duo bona
Viſus et oculi diligẽter ſũt cuſtodiẽdi ꝓpter tres cãs: ex · D.
Virtuoſi et virtutes quomodo ab amatoribus mundi irridẽ

tur xi · C.

Vnctio extrema: jbus cõferẽda ſit: 1 an poſſit iterari · wii. .
Vnctio extrema habet pꝛincipaliter ſex effectus· vi. B.
Vota ſtulta pꝛomittentes qualiter peccent. :· R.
Votum quid ſit·ꝛ ꝙ tria requirunt᷑ ad votum ſiendum.ii 1.
Votum licitum ſp obligat exceptis quattuoꝛ caſibusu. I.
In quibꝰ votis epi poſſunt diſpẽſare: 1 ĩ quibus nõa. qN. J
Voues vtruʒ ſtatim teneat᷑ votũ adimple. ii⸗ D- exẽplũ ibidẽ W
Vouere qui onun 1 qui non·i. Q. ”U
Vota nõ ꝑſoluẽtes q́; grauiter puniant᷑ de h exẽplum. iR. „
Vſura ꝙ ſit pctm̃ ce iuſticiã · hoc pꝛobat᷑ ꝑ tria · vi· .·
Vſurarius peioꝛ eſt diabolo. iudeo iuda moꝛte · inferno. inſ u
per omni peccatoꝛe · vi. V. .
Vſurarii publici quad: uplici pena plectuntur. . 8 ſepultura
eoꝛum. vi · F. Eyemplum ibidem. 4
Vſurã in emẽdo 2 vendẽdo cõmittunt iſti bomies. vii. Q.
Vſurarioꝛũ nouẽ gnaenumerant q vſurã cõmittunt · vii. „.
Quando licet mutuum ſub vſura reciꝑe quãdo nõ·vii· aa·
Oß liq; ab vſurario elemoſinã vl dona r recipe qñ nõ · vii · bb ·
Maritus qui habʒ filiã vſurarii in vxoꝛẽ quomodo poteſt do
tem recipere 1quomodo non. vii · cc· (nõ vi dd.
Creditoꝛ qũo pot recipe ſea olutõz debiti ab vſurario quomõ
. Vſurarius quibꝰ modis cogit᷑ ad reſtitutõem · vii · e·
Vryoꝛ qualẽ dilectõem dẽt habere ad viruʒ 2 ecõuerſo· xxix. E.
Vyoꝛ qñ moꝛtalr peccat furũdo viro ſuꝗ ⁊ qᷓndo nõ.xxix· M.
Voluntas dei quo ad nos Ppncipaliter cõſiſut in tribꝰ. xxi· C.
p̃s eſt mꝗr̃ noſter ⁊ docet nos ſeptẽ bona· xxi. E-
¶ Kpm dẽmus pelige in dominũ nym ꝓpter qͥnqʒ·xvi. C.
Fpi incarnatio quõ facta ſit quare conceptio o iſius attri⸗
buitur ſpirituiſancto· xxui .M. ⁊T·
IXps laboꝛauit pꝛo nobis ſex modis·xvi.M·
Ips tribus vicibꝰ eſuriit 1 qualẽ cibuz tunc hubuit wii E.
W Dolatnã qũo cõmittunt ſuꝑbi. auari guloſi · i. V.
Ymagines poſſumus: adoꝛare ſine ydolatria · i· .
yro. criſis deteſtanda ẽ Ppte tria. 2 41 ſſi unt tres ſ peces ppo
. criſis· ii· L. = (tale · xiu · V.
Ypoenſis octo modis cõmittitur: ⁊ quando eſt Peccatun moꝛ

HW . . * S
r ⸗ „ .
. .
W
4. . .
D
„

8 4 . .
2 —
2 4
₰ .
3 . —KS *
2 H .
* *
.
8 N
. .
* .
— *

„ S=l
. .
B 2 .
.
* 4 .
* *

. . * * .
.
R . Wð . . . 3 4
H . . — .
. .
4 4
W . 4

.
— . .
.
„ 4 . 4
5 *
B
. * .
* 3
*
.
. * . .
.

.
D *
.,;
£
.

— „
— —☛ *
. ¹
4 .
. . 8

Gb 566, Jnuc. ,Z

Lese Zeichen Cc

2 2s chen ſol. 12 V H ſol. 131

3 2 izelien ſo 750 v 6 ſ 151r.

laurenti in
t Gofred
alijs quibu
veriſſimo

laurenti in
et Bofred“!

alijs quibul
b veriſſimo

crinen ſpeñ
ticem extra

=
S

W
”M
=
”ÿMB

D
“
S“
=

?Mcõ

l
. 3 6 = S B R 5 .
2 òM
7 *

0
V

Liber diſcipuli

X

VierfarbSelector Standard* -Euroskala Offset

e eruditõne xp̃ifideliũ kncipit ·
We preceptis in generali.
½ vis ad vitã igredi ſerua mãdata dei · Mat.
xix· In verbis ꝓpoſitis oſtẽdit xp̃us cuilibet
bomi viaʒ vite eterne: cũ dicit Si vis ad vitã
1c̃ · Sciẽdũ ꝙ pᷣcepta ſũt p omnibꝰ ĩtime di NR
ligẽda:a cũ ſũma diligẽtia ſeruãda·Vñ pſal.
Tdeo dilexi mãdata tua ſuꝑ auꝛũ ⁊ thopazʒiõö
Et hoc ꝓpter decẽ cauſaſ. DPrima cauſa eſtqꝛ faciunt obſea
toꝛes ſuos amicos dei · Vñ tᷣobã.xiii.·Vos amici mei eſtis ſi fe
fceritis q̃ p̃cipio vobis · Nec hec ẽ parũ:q; deo ſeruire ẽ regna
re.O quãatũ bonũ cedit homĩ cũ nõ ſolum fit ſeruꝰ regis cele
” ſtis ſed etiã amicꝰ regis eterni·Eccĩ.vi· Amico fideli nulla eſt
N/ cõꝑatio:.ſʒ xpᷣs ẽ fideliſſimꝰ amicꝰ.· Vñ Friſto · i. rethori· oſten
Ntit ſi qͥs ſit verꝰ ⁊ fidelis amicus dicẽs.Amicꝰ ẽ qui oꝑatur al
teri que putat ſibi eẽ bona et hoc ꝓpteꝛ illũ. Modo hoc mani
feſte et pleniſſime inuenit᷑ in xpᷣo q̃ nobis quotidie benefactt
ex ſua bonitate ⁊ miſericoꝛdia: et hoc ꝓropter noſtrũ bonuz
qꝛ de bonis niis mhil indiget · Vñ pſal.Bonorũ nroꝛũ nõ iĩidi
ges · Tdeo diſcrete ⁊ ſapiẽter faciũt qͥ qꝗᷓrũt quõ amoꝛẽ ⁊ amici
ciã dei poſſũt acqrere: ſed ho- ſii obſeruatõe pꝛeceptoꝛũ . ot
patet ĩ autoritate Toh· p̃allegata. Sʒ q̃les amici ⁊ cõſãguinei
erũt obſeꝛuatoꝛes pꝛeceptoꝛũ deis Reſpõdeo ꝙ; pᷣcepta faciũt
obſeruatoꝛeſ attinẽteſ eẽ deo quaſi oĩ gne attinẽtie · Vñ mat.
xii · Quicũq; fecerit volũtatẽ pr̃is mei qui ĩ celis ẽ: ipſe meus
fr et ſoꝛoꝛ et mater eſt.Erater vl ſoꝛoꝛ xpᷣi ẽ qꝛ cohereſ/ Quaſi
m xpᷣi ẽ bona mulier: que mãdata obſeruat · qꝛ coronat᷑ ſitut
mater pp̃i que regina celi a terre eſt· Vnde Luce · vii · Mater
mea et fres mei ſùt qui verbũ dei audiunt et faciunt · ¶ Scda
cauſa quia hoĩeſ ad hoc a deo facti ſũt ut mandata eius cuſto
diant · Vñ optimũ ꝙ hoĩes ſeculares et cõmunes poſſũt facz
in mũdo iſto ſcᷣm ſuũ ſtatuʒ videt᷑ hoc eſſe. Vnde in ꝓuerB5.

S

BR

Balancde Q

20

0

Focus

N

K

J
10

9

10

.
=
S
Sð

H
8

G
7

S
Nil melius q; attẽdere ĩ mãdatis dei ꝛc̃ · quia hic eſt finis hoii
„„ „ 7 6
Vnde Friſto·vi·thopico.Einis ĩ vnoquoqʒ gne ẽ optimuʒ·et u.
cuius grã fiũt alia· Vñ Eccleſiaſtes vltĩo · Time deũ ⁊ mãdata
— 0 „ 5
5
S