Gb555_fol
author: Johannes, Guallensis

M

„
MD

=

7* 2 . „. 4i A 66 6 4

. 2

N 1245 11935387 021
öuununntuntminuoann. —
us Töbinagen
f. cc D

EPayer

☛☚n s — — = = 2 . — — —

— —

—

15

nſ⸗

–

nis ga

an

lationũ Joh

Tabula pꝛime partis.

Pꝛimũ capłm ẽ ꝙ aſſumptꝰ eſt ad ſolicitu
dinem ⁊ laboꝛẽ ⁊ nõ ad ociũ vel quietem.
Secundũ ꝙ debet eſſe humilis deo et ec/
cleſie.colens deũ vere.⁊ eccleſiã honoꝛãs.

Ad om̃e hominũ gen incipit liber Sũ
ma collationũ dictꝰ.quia in eoipſo ſũma/
tim: pmoin ſe ſuiſq; attinẽtijs reſpublica
manifeſtat. Scðdo multiplex mẽbꝛoꝛũ ad

inuicẽ colligatio enodat᷑.Tertio q;tum ad
ea q̃ omibo ſunt cõmunia hoĩm gen? infoꝛ
mat᷑. Quarto ſpecialiter in ſe ſuiſq; mebꝛiſ
eccleſiaſtica reſpublica demõſtrat. Quĩto
ſcolaſticoꝝ infoꝛmatio aſſignat᷑. Sexto re
ligioſoꝝ ſtatꝰdeclarat᷑. Septimoꝛvltimo
moꝛt pᷣparatio efficaciſſime ſollicitat᷑

Wius ſume ſep⸗

teem ſunt ꝑtes invniuerſo. Par/
tiũ ſunt multe diſtinctiões.Di/
ſtictionũ plura capitła ſũt ĩ ſũma aſſigta.
Pꝛima pars eſt de republica.cuius decem
ſunt diſtinctiones in ſumma aſſignate.
Pꝛima diſtictio eſt de republica ĩ ſe. Huiꝰ
bme diſtinctõis poſita pła ſũt capitula.
Pꝛimum capłm docet qͥd ſit reſpublica.
Bcõðm ca.ex qͥb ꝑſonis ↄſtituit᷑ ⁊ q̃liter.
Tertiũ ca.qualiter debet regulari legib⸗
Quartũ qualiter iuſticia fundari debet
Quintum qualiter debet ↄcoꝛdia vniri.
Sextũ qualiter debet fidelitate adiuuari
Septimũ q̃lit᷑ ſalubꝛibo ↄſilijs dʒ dirigi.
ODcctauũ q̃lit᷑ dʒ vᷣtuoſ moꝛib decoꝛari

Nonũ q̃liter recta intentõne dzʒ oꝛdinari.
Decimũ q̃li᷑ ex pᷣdictoꝝ defectu deſtrui᷑.

Undecimum qualiter antiqui multa ſuſti
nueret pꝛo republia.

Duodecimũ qꝙ; doctrina euangelica nõ re

pugnat reipublice.Et ꝙ poſt ſuſceptionez
eius non ↄtigerunt plura aduerſa reipub.
anee.
Vecunda diſtinctio eſt de infoꝛmatio/
ne regꝭ pncipis ⁊ cuiuſlibet pᷣſidentꝭ in re/
publica.Et huiꝰ plura ſunt capitula
Pꝛimum capitulũ eſt ꝙ pꝛinceps habet ſe
ad modum capitis in coꝛpoꝛe naturali et
de capitis pꝛopꝛietatibuuuus.
Secundum eſt ꝙ dominatio non eſt ex li
bidine cupiena.

Tertiü quomodolegittime ctoꝛdinate eſt

aſſumenda et quomodo dominatio in ea
vitanda ⁊ pꝛo bene vſavel male eſt penavł
gloꝛia expectanda ſᷣm Auguſtinũ de duo
decim abuſionibuus.
Tertia diſtinctio eſt de virtutibus pꝛin
cipis. Et huius plura ſunt capitutus.

igeranni et crudeil. ?
¶ QDuarta diſtictio de infoꝛmatione eoꝛũ

Tertium ꝙ debet eſſe immaculatus a ſoꝛ/

didante culpa.

Quartũ ꝙ dʒz eſſeᷣtunoſus operũ inſticia.
Quintũ qꝙ dʒ eſſe miſericoꝛs pia clemẽtia.

Sextum q debet eſſe equus iuſticia.
Septimũ q dʒ eſſe ſapientiali illuĩatꝰſci/
entia et de ſtudio antiquoꝝ pncipum.
Octauũ ꝙ dz eſſe largus munificentia.
Nonũ q dz eſſe hilaris.affabilis.⁊ letus.

Decimum ꝙ debet eſſe hoſpitalis.

Vndecimum ꝓ debet eſſe patiens et lon/

ganimiis.

Duodecimũ ꝙ pnceps ſit vᷣtuoſus invita
Tredecimũ ꝙ nõ dʒ exeqͥ niſi iuſtũ bellũ.
Decimũquartũ ꝙ tunc maxime dʒ ſtude/
re placere deo.iuſticie.et miſericoꝛdie.

Decimũquintum ꝙ debet pꝛouidere vt in
ſeet in ſuis ſit ars bellaniil.
Decimũſextum ꝙ debet pꝛouidere vt in ſe
et in ſuis ſit oꝛdinata diſciplina

Decimũſeptimuʒ ꝙ debet pꝛouidere vt in

ſuis ſit fidelitas.

Decimũ octauũ ꝙ de celo ẽvictoꝛia.⁊ ideõ

dz eſſe ĩ coꝛ ĩ ſuis ſpes firma ⁊ oꝛo deuota.
Decimũnonum qualiter debet eſſe rex in

regendo ſe et ſuos affectus.

Uiceſimum qualiter debet cauere ab im/

* — *

qui ſunt pꝛeſides pꝛouinciaruʒ et iudices.
qui ſunt ad modum oculoꝛum et aurium

repub.et huius diſtinctionis.

Pꝛimum capitulum eſt ꝙ non ſint ambi/
cioſi talium officioꝝ. H ’M
Secundũ debẽt cauere avana pompa⁊
inutiliũ perionaꝝ ſequela
Tertium qꝙ debent elſe diligentes in cau/
ſarum diſcuſſione et in ſententiaꝝ diffini
tione et ꝑtinentium ad cauſas talium.
Quartum de oꝛdinata indulgẽtia ⁊ de ve
ritate iudicij cum miſericoꝛdia. D
Luinta diſtinctio eſt ð infoꝛmatõe oꝛa
toꝛũ ſiue iuriſperitoꝝ qui ſũt ad modũ lin
gue in repub. Et hurꝰ pła ſunt capitula
Pꝛimum capituluʒ eſt quales debent eſſe
et a quibus debẽt cauere. M
Secundum de infoꝛmatione actoꝛum in
iudicio cõmuniter.
L 2

Cabula pꝛime partis.

Tertium de infoꝛmatione teſtiium.
QNuartum de infoꝛmatione actoꝛuʒ⁊ eoꝛũ
contra quos eſt actioo.
Nuintum de infoꝛmatione accuſatoꝛum.

extum de infoꝛmatione interceſſoꝛum.
Dexta diſtinctio eſt de infoꝛmatiõe ſe/

natꝰſiue ↄſiliarioꝝ qͥ ſũt ad modũ coꝛdis
in republica.Et huiꝰ plura ſüt capitula.
Pꝛimum capitulum eſt de talium inſtitu/
cione et auctoꝛitate apud antiquos.

SDecundũ ꝙ debet eſſe iuſticia vite ꝓbati.

ertium ꝙ debent eſſeveritate pꝛediti ſi/
ue veridici. ””M
Quartum qꝙ debẽt eſſe exꝑientia induſtrij
Quintum qꝙ debent eſſe ſtabilitate ſolidi.
Dextũ ꝙ debẽt eſſe examĩata eoꝝ cõſilia.
Septimum in ↄſilijs capiendis ⁊ dan
dis ſunt audiende diuerſoꝛum ſententie.
Octauum qualiter pꝛincipes debent eſſe
res omnibus in conſů“s.
Nonum qualiter ſecreta et archana conſi/
lioꝛum ſunt occultana.

Septima diſtinctio eſt de infoꝛmatio/

ne theſaurarioꝝ ſiuehabentium curam de
theſauris pncipis ſiue reipublice qui ſunt
ad modum ſtomachi in republica. Hur⸗

diſtinctionis duo ſunt capituul.
Pꝛimum capitulum de infoꝛmatõne mi/
niſtroꝛum ſiue camerarioꝛum pꝛincipis q̃
ſunt ad modum laterum. ðYUVMD
Secundum eſt de infoꝛmatione cuſtodũ
theſauri et expenſarum reipub.qui ſunt ad
modum ſtomachi. ”M
¶Octaua diſtinctio pꝛime partis eſt devi

cijs cauendis que ſolet eſſe in curialibus.

Huius diſtinctionis plura ſunt capitula.

Pꝛimum capitulum eſt ꝙ ambitio h
ris eſt cauenda. ”MM
Secundum de canenda adulatione.

Tertiũ de impꝛoba munerum acceptione.
Quartum de impudenti venditione offi/

cioꝛum vel commodoꝛum.

Quintũ de ſimulata amicicia ſiue fictiõe.
Sextum de ſophiſtica machinatione ca/

lumniarum et impia ſpoliatõne pauperũ.
eptimum de voluptate comeſationum
etvicioꝛum concomitantium illos.
Hona diſtinctio eſt de infoꝛmatõe mili

tum q ſunt ad modũ manuũ in republica.

Ouius diſtinctionis plura ſunt capla.

Pꝛimũ caplim eſt quareꝑ manꝰſignantur.

magnificentioꝛes largioꝛes et clementio/

Secundum de inſtitutione milicie et mi⸗
litis nücupatione ſiue eius effecuu.
CLertiũ de ſacramenti militaris qualitate.

Quaꝛtum de milituz virtuoſitate ꝙ debẽt

eſſe ſtrennui ⁊ circũſpecti ac expediti.
DOuintum de diſciplina militari et exerci⸗
tationevirtuali et earum vtilitate.
Dextum de iure militir.
Septimum de multiplici milicia et quali
ter debent militare contra hoſtes ſpũales.

Decima diſtinctio eſt de infoꝛmatione

Ppli laboꝛãtis qͥ eſt ad modum pedũ in re/

publica. Et huius plura ſunt capitula.
Pꝛimum capitulum eſt quare laboꝛantes
pedes ſignantur et de pedum ꝓpꝛietate.
Scõm de ãmonitõe taliũ vt laboꝛẽt fide/
liter ⁊ de numero ſeptẽ artiũ mechanicaꝝ.
Tertium de talium admonitione de pec/
catis cauendis que cõcomitant᷑ laboꝛan/
tes et de debito cultu diuino ſiue congrua
oꝛatione quã debent exſoluere ſuo modo.

Quartum de infoꝛmatione ſinguloꝝ ꝓut

congruit ſue arti.

NQuintum de infoꝛmatione venatoꝛũ vt

caueant que ſunt cauenda in talibus.
Sextum de admonitione medicoꝛum et

egrotantium ſibi commiſſoꝛum.

Deptimum de admonitione vacantium
ludis et de cauendis vicijs que ſunt in lu/
Dis alearum c. V ⸗
Octauum de admonitione habentis curã
reipub. vt pꝛouideat ꝙ ſinguli exerceant
ſua officia et de excluſione inutilium offi/
cioꝛum. Et in hoc terminatur pꝛima pars
que eſt de coꝛpoꝛe reipublice ac membꝛis⁊
eius conſtitutione. .
ars ſecunda.

cude partis qᷓ
eſt de colligatõne multiplici mẽ

bꝛoꝛum ad inuicem ſunt diſtin/
ctiones nouem. quarum pꝛima eſt de colli

gatione oꝛdinali vel legali que eſt domino
rum ad ſeruos et econuerſo. Et huius di

ſtictionis quinq; ſunt capitula.

Pꝛimum capitulum eſt de oꝛigine ſeruitu
tis.et de equalitate conditionis omnium.

uam debet pꝛinceps cogitarnr.

ecundum de infoꝛmatione ſeruoꝛuʒ vt

intelligant peccatum eſſe cauſam ſeruitu/
tis vt ſint liberi mente. .

Tertium de fidelitate quam debent babe/

—

— ——

Tabula tercie partis.

re erga dominos.

Daartũ de neqᷣcia q̃rũdã noꝝ ⁊ punitõe.

DNuintum de admonitione ſidelium ſpe/

cialium:qualiter debent ſeruare obedien/

tiam ad ſuos dominos.

Becunda diſtinctio eſt de colligatione
natali q̃ eſt patrũ ad filios ⁊ ecõuerſo⁊ eo/
rũ admonitione. Et hꝰ tria ſunt capitula.
Pꝛimum eſt de admonitõne patrũ vt nu/
triant filios ⁊ filias ſub oꝛdiata diſciplina
Secundũ de admonitione filioꝛum erga

pa rentes in affectu⁊ effectu.

*

ertia diſtinctio eſt de colligatione fra

trũ ad inuicẽ. Et huiꝰtria ſunt capitula.
Pꝛimum capłum eſt de inſtructione taliũ

quo ad amoꝛis beniuolentiam et operꝭ be

neficentiam.
Secundum qualiter paterfamilias debet
regere familiam totam HW

Tertium de admonitione pꝛedictoꝛuz er /

ga illos qui ſunt colligati cognatione vel
affinitate.

Luarta di

ra ſunt capitula.
Pꝛimum capitulum eſt quid ſit coniugiũ.
et de contractione oꝛdinata et legitma.
Secundũ de inſtructionevxoꝛis ſi ſit mi/
nus moꝛigerata et ſupoꝛtatione.
Tertium de mutua dilectione coniugum

Quartum de fidei indefectöne.

exercitatione. ä
Fän de perpetua indiuiſione.

Quinta diſtinctio eſt de colligatiõe ſpi
rituali q̃lis ẽ fideliũ.Et hꝰtria ſũt capła.
Pꝛimum capitulum eſt qualiter debet ſibi
ad inuicem coberer.
Secundum qualiter cauere debent ne diſ
ſeniiroh hone. l H
Tertiuz qliter antiqͥ patres laboꝛauefr̃t ad
attxabedu homies ad illã colligationem.
BSerxta diſtinctio eſt de colligatione ci/
uili.Et huius quattuoꝛ ſunt capitula
Pꝛimum capitulum eſt de dilectionis ve/
ritate quam debent habere ciues.Et qua
liter debent cauere ne noceant vicinis.
Secundũ qualiter debẽt ſubuenire eiſdẽ.
Tertiũ ð cauẽda frauduletia ĩ mercaturꝭ.
Quartũ de nõ accipiẽdis vſurꝭ a vicinis.
¶ Septima diſtinctio eſt de colligatione

Muarta diſtin ctio eſt de admonitione
eoꝛum qui ſu nt colligatione ſacramentali
colligati.vt ſunt coniuges. Et huius plu

Quintum de operis coniugalis religioſa

amicabili.Et hnuius tria ſunt capitula.
Pꝛimũ capłm eſt qͥd ſit amicicia et q̃lis dʒ
eſſe ſiue que exigunt᷑ ad veram amiciciam.
Scõm de ficta amicicia ⁊ ꝓpt᷑ q̃ diſſoluit᷑
Tertium de vtilitate vere amicicie.
. ctaua diſtinctio eſt de colligatõne ſo
ciali in ↄuictu. Et hꝰ q̃ttuo: ſunt capitula
Pꝛimũ capłm eſt ꝙ ho debet eſſe ſocialis.
Secundũ ꝙ ſocietas maloꝝ eſt vitanda.
Tertiũ ꝙ ſocietas bonoꝛũ eſt apetẽda.et
qlis dʒ eſſe. et q̃ debẽt eſſe invera ſocietate.
Quartum eſt de his q̃ diſſoluũt amiciciã.
HNona diſtinctio ẽ depᷣtuali ↄuerſatõne
cñ aduerſarijs. Et hꝰduo ſunt capitula
Pꝛimum capitulum eſt ꝙ laudabile eſt bñ
viuere inter malos.
Secundum capitulum eſt ꝙ ꝑ patiẽtiaʒ ⁊
beneficentiam vincuntur aduerſarij.
¶Pars tertrtrii.
NErtie Partis que
eſt de infoꝛmatione hoim q;tũ ad
ea qᷓ ſũt cõia omib ſunt diſtinctões octo.
Pꝛima eſt de inſtructõe q;tum ad diffe
rentias ſexꝰ. Et huiꝰplura ſunt capitula.
dꝛimum capituluʒ quales debẽt eſſe viri.
Scõðm ð inſtructõe mulieꝝ q̃les debẽt eẽ
mulieres ⁊ ſpecialiter q;tũ ad ſobꝛieta tem

CTertium quales debent eſſe q̊ͥ ad caſtitatẽ

Quartum quales debent eſſe quo ad quie
tem et taciturnitaten.
Quintum quales debent eſſe quo ad veſti
um et oꝛnatuum qualitaten.
BSecunda diſtinctio eſt de inſtructione
hominum 'm differentias etatum. Et hu
ius diſtinctionis plura ſunt capitulua.
Pꝛimũ capitulum eſt de inſtructione coæg
qͥ ſunt in mo gradu etatꝭ.ſcilʒ infantiũ.

Secundum de inſtructõne eoꝛum qͥ ſunt

in ſecundo gradu ſcilicet pueroꝛum.
Teꝛtium de inſtructione eoꝛum qui ſũt in
in tertio gradu.ſcilicet adoleſcentium.
Quartum de inſtructione eoꝛum qui ſunt
in quarto gradu.ſcilicet viroꝛaim.
Quintũ de inſtructõe eoꝝ qui ſunt in qͥn⸗
to gradu.ſcilʒ ſenũ dictoꝝ a ſenectute.
Sextum de inſtructõne eoꝛum qui ſũt in
ſexto gradu.ſcilicet ſenum decrepitoꝛuʒ et
incõmodis ſenectutis.
Tertia diſtinctio de inſtructione hoĩm
ad differentias ↄditionũ. Et pmo de in

Cabula quarte partis.

iitij. ſunt capitula.

Pꝛimum capitulum eſtvt tales nõ gloꝛie‚/

tur de nobilitate ⁊ ð hꝰpua cõmoditate.
Secundum de vera nobilitat.
Tertium de inſtructione ignobilium ⁊ de
modicitate incõmoditatis illius.
NDuartum ꝙ non gloꝛiandum eſt de pꝛe/
eminentia donoꝛum.
Quarta diſtinctio eſt de inſtructõe ho⸗/
minũ q̃ ad differentias ſuſtentatõnis ſiue

Pꝛimum capitulum eſt de multiplici ad/
monitione diuitum.
Secundum de admoni
de yvtilitate panpertatis.
Quinta diſtinctio eſt de admonitõe ho
minum fm differentias qualitatꝭ vite. Et
huius diſtinctionis duo ſunt capła.
Pꝛimum capitulum eſt de admonitõe ho
minum exiſtentium in peccato.
Secundũ de admonitione penitentium.
¶ Serxta diſtinctio eſt de ad monitõe ho/
minum ſᷣm differentias ſtatuum. Et hu/
ius diſtinctionis tria ſunt capitula.

Zimi capᷣ.eſt de admonitioneviduarũ.

Secundum de admonitione virginum.
Tertium de admonitione multiplici vir/
ginum et quales debent eſſe. Et de fructu
virginitatis.et de penis violantium virgi
nitatem ſ̃ᷣm antiquos.
¶Septima diſtinctio eſt de admonitiõe
hoim ſ̃m differẽtias euẽtꝰ vel foꝛtune ꝓut
loqͥ᷑ vulgꝰ.Et huiꝰ duo ſũt capitula.
Pꝛimum capitulum eſt de admonitõe exi

ſtentiũ in pſperitate et de hꝰ inſtabilitate.

Secundum de inſtructione hominũ exi/

Pꝛimum capitulum eſt de inſtructõne ho
minum exiſtentium in ſanitate.

Scom de admonitione hominum exiſtẽ/

tium in infirmitateet de eius vtilitate.
— ([Pars quart.

AQAiealiter ⁊ de eius membꝛis: ſunt
diſtinctiones quinq;.

ticis. Et hbꝰ diſtinctionis plura ſũt capła.

tione pauperuz et

ctaua diſtinctio eſt de admonitione
minum quo ad differentias complexio
num coꝛpoꝛis.Et huius duo ſunt capitlła

lennu aduerſitate et de eius vtilitate

Warte partis q̃

QANeſt de republica eccleſiaſtica ſpe/

Pꝛima diſtinctio quarte partie eſt ð cle

Pꝛimũ capitulũ eſt de clericꝭ in cõmuni q̃
les debent eſſe ⁊ de ſig clericali.ſcʒ coꝛona.
Secundum de inſtructione eoꝛum qͥ ſunt
in pꝛimo gradu.ſcilicet hoſtiarioꝛum.,.
Tertium de inſtructione eoꝛum qui ſũt in

ſecundo gradu.ſcilicet lectoꝛum.
Duartum de admonitione eoꝛum qui ſũt

in tertio gradu ſcilicet exoꝛciſtarum.
Quintum de admonitione eoꝛum qui ſũt
in quarto gradu.ſcilicet accolitoꝛum,.
Sextum de admonitione eoꝛum qui ſũt
inq nto gradu.ſcʒ ſnbdiaconoꝛum.
Septimum de admonitiõe eoꝝ qͥ ſunt in
ſexto gradu.ſcilʒ dyaconolum.

*

Octauum de admonitione eoꝝ qui ſũt in

ſeptimo gradu.ſcilʒ pꝛeſbyteroꝛum.
Honum quales debent eſſe ſacerdotes.
Secunda diſtinctio eſt de ꝑfectione pᷣ
dictoꝛum quales debent eſſe.Et huius di
ſtinctionis plura ſunt capitula.
Pꝛimum capitulum q debent eſſe ſcientia
pꝛediti. debent etiam eſſe monbo maturi.
Scðum qꝙ debeẽt eſſe caſtitate puri.Et de
ꝑiculo cohabitatiõis taliũ cũ mulierib.
Tertium ꝙ debent eſſe ab auaricia liberi ⁊
a negocijs ſecularibus ſeparati. “
Quartum q̃les debẽt eſſe ſacerdotes ſpe/
cialiter ⁊ ð vita antiqᷓꝝ ſacerdotũ getiliũ.
Quintum ꝙ debent eſſe ſolliciti circa ec/

cleſiam ſibi cõmiſſam.et quales debẽt eſſe

reſpectu illius.
Tertia diſtinctio eſt de inſtructiõe coꝝ
pecialiter. Et huiꝰfunt plura capitula
Pꝛimum capitulum eſt ꝙ poteſtas eccle/
ſiaſtica non eſt ambiena.
Secundũ de exemplis ſanctoꝝ in fugien
do eccleſiaſticã dignitatẽ et rerutando.
Tertiũ de incõmodis ambitõis ⁊ impꝛo/
bitate.
Quartum ꝙ electio rite eſt faciendd.
Quintuʒ qua intentione debet conſentire

electus et que debet cogitare in conſentiẽ⸗

do et de nomine epiſcopi quid impoꝛtat.
Sextum qualis debet eſſe poſt ↄſecratõʒ.
Septimum qualiter debet eſſe ſollicitꝰ in
cauendis vicijs et ſpecialiter in cauenda
laſciuia gule.
Octauum qualis debet eſſe in cauẽda ma
cula luxurie. D .
Nonum qualis debʒz eſſe in cauẽda oppõe
auaricie ⁊ in largitõne elemoſine.
Decimũ qualis debet eſſe in ſeruando be

ETabula ſexte partis.

cgirnlkratennet hwin gratia de hoſpitali/
tate qualis debet eſſe.⁊ de huius vtilitate.

Vndecimum qualis debet eſſe in menſa ⁊

a quibus cauere.
Duodecimum de multiplici conuiuio. et
quale debet eſſe conuiuium epiſcopi.⁊ qua
la fuerunt conuinia antiquoꝛum

MQuarta oiſinen eſt de officijs eccle/

laſticoꝛum. Et huiꝰtria ſunt capitula.
Pꝛimũ capitulum eſt de diſpenlatione ſe a/
cramẽtoꝛum.
Secundum de ſanctitatevite p̃dicanti 133

et de virtuoſitate quas debent habere ecu S

ram animarum habẽtes.

Tertium de veritate pꝛedieationum viro

rum eccleſiaſticoꝛum et de ſuffragijs eoꝛũ

quibus populum iuuare debent.et qua/

les ad hoc opus aſſumi debeant.
Quinta diſtinctio eſt q̃les debent eẽ in/

dices eccłe.Et huius quattuoꝛ ſunt capła
Pꝛimum capitulum quale debet eſſe iudi
cium eccleſia ſticoꝛum.et que in eo cauẽda
Secundum qualis debet eſſe familia ep̃i.
Tertium de myſterijs veſtimentoꝛum epi⸗ .

ſcopalium ⁊ ſacerdotali’n

5K14

Nuartum de neceſſitate cobabiraronls

paſtoꝛum cum gregibus.et de periculo di

niſionis et abſentie.
— (Pars quinta

WBite partis que

eſt de te Palt ſcolaſticoꝛũ
ſunt diſtinctiones due.quarum pꝛima eſt
Dde inſtructione diſcipuloꝛum. Et huius
Diſtinctionis plura ſunt capitula.
Pꝛimum capitulum eſt de dignitate ſapĩe.
Scõðm qualis debet eſſe quantum ad coꝛ
poꝛis diſpoſitionem ſapientie ſiue litteris
addictus.quia coꝛpoꝛis et membꝛoꝛum
diſpoſitione debet eſſe venuſtus.
Tertiũ q̃lis debet eſſe q̊ ad induſtriã mẽtꝭ.
Quartum qualiter pueri in pꝛimis ſüt in
ſtruendi.
Quinrum in quibus doctrinis ſunt infoꝛ
mandi.et a quious eſt cauendum eis.
Bextum que ſunt neceſſaria ſtudentiba.
Deptimum qualis debet eſſe diſcipulus.
Octauũ quale debet eſſe ſtudium boni di/
ſcipuli.⁊ de exemplis antiq̃ꝝ in ſtudedo.
annnn quales debent eſſe diſcipuli quo
vice honeſtatem.
nnas diſtinctio eſt de infoꝛmatiõe

doctoꝛum. Et hꝰ quattuoꝛ ſunt caienla.
Pꝛimum capitulum quales debent aſcen

dere gradum magiſtralem. et de verliane
virtuoſevite docentium:ipſis diſcipulis.
Secundũ quales libꝛos debẽt hꝛe ſtudẽ/

tes. et qualiter in eis ſtudere debeaut. Ac

qualiter ſunt canẽde noxie ſcie ſcolaſticoꝝ

Tertium qua intentione debent ſtudere.

Quartum qualiter eſt ſtudendum in ſacra
kriptlra. et que neceſſaria in ea.
Pars ſexta.

xte partis que

eſt de inſtructione religioſoꝛum
ſunt diſtinctiones ſex.
Paima diſtinftio eſt de religionis inſtitu
tione.Et huiꝰ duo ſunt capitutuua.
Pꝛimum capitulũ quid eſt religio ⁊ vñ ðꝛ.
Becundum de inſtitutione et oꝛtu eius.
Secunda diſtinctio eſt de eminentia re
ligionis et dignitate.Et huius diſtinctio
nis plura ſunt capitula.
Pꝛimum capitulum qualiter antiqui bu

modumviuendi pelegeru˖nt.

Secundum de religionis eminentia.
Tertiũ de diſtinctõne religioſoꝝ antiq̊ꝝ.
NDuartum de tribusi in quibus cõſ⸗ iſtit re/

ligio ſpecialiter.

Quintum de panpertate ad quam ſe obli⸗/
gant religioſi. et de huins exemplis in ſan
ctis antiquis et philoſoppis.
Sextum qualis debet elle paupertas.
Tertia diſtinctio eſt de caſtitate religio
oꝛum ad quam ſeobligant.Er buius di
ſtinctionis qᷓttuoꝛ ſunt capitula.

Pꝛimum capim quid ſit caſtitas 7 qucad

eam ſint neceſſaria.
Secundum q inoꝛdinata ſenſunz euaga
P eſt cauenda pꝛo caſtitate ſeruanda.
ertium ꝙ nimia comelationum ingur⸗
gitatio debet caueir.
Duareum cpallidua mulicrum cohabita,
QDur 1 mtadiſtinctloeſt de obedientia ad
quam anraiſtin religioſi. Et huius di⸗/ :
ſtinctionis plura ſunt capitugag. ·
ꝛimum capitulum quid ſit obedientia. 5
Secundũ q̃lis dz eſſe et de eius gradibj.
Rertium qlia debet eſſe opera obedientie.
Quartũ de cxemplis obedietie ina ntide
Quintum de perſectione obedientie.·

Sextum de periculo mobeentte⸗ 12 2
4

1

4.

Tabula ſeptime partis.

Quita diſtinctio ẽ de ſepteʒ neceſſarijs
religioſis vt perfecteviuant in pꝛedictis.
Et huiꝰ diſtinctionis plura ſunt capitula
Pꝛimum capitulum eſt de elõgatiõe a tu/
multibus mundanis que eſt eis neceſſaria
ſaicem affe-cco.e
Secunduʒ de omnimoda ſuijpſoꝛum ab
negatione.
Tertium de cultura coꝛdis ſiue interioꝛi
exercitatione. ù
Nuartum de ſcrutinio interioꝛi ſiue diſ/
ruſſione. OYèẽG
Quintum de vera ſuijpſoꝝ cognitione.
Sextum de vera huũilitate ⁊ qualis dz eſſe
Septimum de oꝛationis deuotione
Octauum de ſeptem que faciunt oꝛatio/
nem eſſe efficacem.
BSerxta diſtictio ẽ de vite religioſe vtili
tate. Et hꝰ tria ſunt capittlllaa.
Lꝛimũ capitulũ eſt de pᷣmij magnitudine
Becũdum de ꝑuerſione eoꝝ qͥ maleviuũt

in religione ⁊ de pene taliũ magnitudine.
Tertium de myſteriali ſignificatione habi

„

cus religionis.

(Pars ſeptimg.
Eptune partis qᷓ
eſt de inſoꝛmatõne vt ſint parati

Pꝛima diſtinctio eſt de pꝛeparatiõe ad
moꝛtẽ. Et buiꝰ ſunt plura capitula.
Pꝛimum capitulum eſt de bui vite bꝛeui/
gate ⁊ labilitate ⁊ ꝙ nõ eſt in ea ↄfidendũ

agd moꝛtez ſũt diſtinctiones tres.

Sextũ de viri inſti ante moꝛtẽ pꝛeparatis
ne et meditatione in hoꝛa moꝛtis.
Septimuʒ de angeloꝝ aduentu ad ſctõs
moꝛientes ⁊ de reuelatione gloꝛie.

.

Octauum decõmoditate ſiue vtilitate ba

bendi ſctõs circũſtantes in hoꝛa moꝛtis.

ertia diſtinctio eſt de eoꝝ qualitate q̃ᷓ

pꝛoſunt moꝛientibi.Et hui diſtinctionis
plura ſunt capitula.
Pꝛimum capitulum eſt qᷓ;tuʒ valent pom
pe exequiaꝝ vel loca ſepulturaꝝ.
Secundum de cure modicitate de ſepul/
turis quam habuerunt antigtauu

Tertium de varietate conſuetudinũ apuc

gentiles de coꝛpoꝛibo moꝛtuoꝛum.

Duartum de neceſſitate reſtitutionum et

rectitudine teſtamentoꝛum.

Quintum quibus modis iuuantur ani⸗

me defunctoꝛum.

Sextũ de ſtat deſũctoꝝ varietate ⁊ quib

oſunt ſuffragia viuoꝝ ⁊ qb non.

BHBanc collectionẽ ſi qs dignat᷑ inſpice⸗

re ꝑ hoꝝ tituloꝝ ſiue capituloꝝ inſpectõʒ
poterit ſequentiũ depꝛchendere oꝛdinem ?⁊
bꝛocellſum.

Secundũ de hoꝛtatione hominũ ad me-

rita cumulanda in tam bꝛeuivita.

Tertium de moꝛtis ineuitabilittt
Quartum de ipſius iugi memoꝛia et me/

Ditatione.

Quintum de pꝛeparatione ante moꝛteʒ. ?-
arerd hent homines eſſe paraii.
extum de erroꝛe gentilium qui ſibi moꝛ

m intulerunt ⁊ de erroꝛis impꝛobatõe.

nis plura ſunt capka.

Einumn capitulũ eſt de diſtinctõe moꝛtß.

Secunda diſtinctio eſt de moꝛtis mul
tiplicitate et timoꝛe.Et huius diſtinctio/⸗

ecundum qualiter eſt moꝛs pꝛima ſclly

coꝛpoꝛis timenda malis.

Tertium qualiter moꝛs ſecũda ẽ timenda .
Quartũ de moꝛte ſcõꝝ ⁊ de eꝰ pᷣcioſitate.
Quintũ de timoꝛe electoꝝ etiam in moꝛteł

et de boſtis infeſtatione

—

DM

ðG

Vncipit pꝛologus in cõmuniloquium
ſiue ſummã collationuʒ a fratre Jopanne
gallenſi oꝛdinis minoꝝ de obſeruãtia re/

WVBm doctoꝛ
ſiue pᷣdicatoꝛ euangelicꝰ
ſapientibus ⁊ inſipienti/
,dbus debitoꝛ ſit.ſaluato/
re demandante p̃dicare
7 4 euangeliũ omi creature.
ſedula diligentia puidere dʒvt ſciat om̃es
inſtruere doctrinaliter. ⁊ admonere effica/
citer.nõ ſolũ in pᷣdicatiõe declamatoꝛia.ſʒ
in collatione familiari et mutua.ꝓut Ec/
cleſiaſticus hoꝛtat᷑.xxxvij.Cum viro irreli
gloſo tracta de ſanctitate ⁊ cũ iniuſto ð iu
ſticia.⁊ ſic de alijs q̃ ibi enumerat. Et h̊ ex
emplo ſaluatoꝛis qͥ nõ ſolũ pᷣdicabat pub
lice in ciuitatib⁊ in ſynagogis.ſʒ etiam in

—
2–

menſis parabolas ⁊ verba vite frequenter

audientibopponebat.Luc.vij. Vymõ:ha

beo tibi aliqͥd dicere.⁊c̃. Silr exeplo bea/

ti pauli qͥ ait. Et ſᷣmo meꝰ et pᷣdicatio mea

nõ in ꝑſuaſibilibo hũane ſapientie verbis

Sdicatio.ſ.pu blica.et ſᷣmo puatus ait glo
ſa. Actuum.xx.ait idem. docerẽ vos ꝑ do
mos ⁊ publice.ſ.puatim ⁊ cõiter teſtificãs
⁊c̃. Freq̃nter em̃ collatio familiaris et mu

tua efficacioꝛ eſt ad inſtruendũ qᷓ; pdicatõ
publica vel lectio.ꝓut ait Gregoꝰ.ſuꝑ euã

gel.li.ij.omeł.xj.Collatiõis inqͥt vox coꝛ/

da tepentia excitat płꝰqᷓ; lectõis.⁊ q̃i q̃daʒ

manu ſolicitudinis vt euigilẽt.ſ.audienteſ
pulſat.Et ideo pᷣdicatoꝛ apoſtolicus etiaʒ
in puata collatõnevᷣbavite iugiter ꝓponat
ꝓ loco⁊ tꝑe.⁊ etiã in mẽſa.vt alimẽta coꝛ/

poꝛis miniſtrantibo ipᷣe alimẽta vite diſpẽ

ſet. Ciuile em̃ eſt et ſacris lr̃is ↄſentaneuzʒ
aut oĩno ſilere in mẽſa vt audias ad pꝛofe/

ctũ.aut vñ ꝓficiant alij.aut ſine culpa letẽ

rur. doctũ ꝓferre fmonẽ. Siqͥdem et inter
comedentes dñs ꝑabolas miſcuit.ꝓut ðꝛ
in Policrato li.viij.c.ix.Si eĩ Dyogenes

⁊ alij ethnici obuios monuer̃t put aitSe

neca.xxx.epła.et Hieronimꝰõ Jouinianũ

loquẽs de Dyogene ait:ꝙ habitauit ĩ poꝛ

taꝝ veſtibulis ⁊ in poꝛticibo ciuitatũ vſq;/

quaq; ꝓſiciẽs.verũ⁊ trãſeuntiũ aut abeũ/

tiũ annotãs vicis qᷓ moꝛes fedabãt. Oul
to magꝭ diuinꝰ pᷣdicatoꝛ dʒ ſingulos mo/

vere ⁊ vtiliter cũ illis ↄferre.vt qlibʒ ex ſua

collatione ampliꝰillumineł ? melioꝛet᷑ qͥa

vt ait Seneca epła.cix. Qui ad phᷣm venit
q̃tidie aliqͥd boni ſecũ ferat.aut ſanioꝛ do/
mi redeat aut ſevilioꝛ. Et ponit exempla.
Qui in ſolemvenit coloꝛabit᷑qͥ in taberna

vnguentaria reſederit odoꝛem ſecum feret

Sic qͥ ad pᷣm acceſierint vt ſecum uc
traxerint neceſſe eſt. Pꝛedicatoꝛ &̊ ſiẽ phs
celeſtis verba ſapientie effundat vñ audiẽ
tes illuminent᷑ ſicut a ſole.et exempla vite
oſtendat aſpicientibovt odoꝛe virtutũ refi

ciant᷑. Sic em̃ monet beatꝰ Gregoꝛiꝰ ſuꝑ

euangeł.omel.xvij.li.ij. Cum quẽlibet lu/

bꝛicũ videmꝰ:admonendus eſt. vt coniu/

gio ſtudeat refrenare inquitatem ſuã. Cũ

2ↄiugatum videmꝰ:admonẽdꝰ eſt. vt ſic ex
erceat curam ſeculi ne poſtponat amoꝛẽ dᷣi

Cum clericũvidemꝰ:admonendꝰeſt qua⸗/

tenꝰſicviuatvt exemplũ vite ſecularibo pꝛe

beat. Cum monachum videmꝰ:admonen
dus eſt vt reuerentiã habitꝰſui in actu.ĩ lo
cutione.in cogitatiõe:ſemꝑ circũſpiciat.et
ea q̃̊ mũdi ſunt deſerat.⁊ q̊d oñdit hũanis
oculis in habitu.ante dei oculos moꝛibui
pᷣtẽdat. Iſte ſãctꝰeſt:admoneat᷑ vt creſcat.
Iſte iniquꝰ:admoneat᷑ vt ſe coꝛrigat Qui
cũq; ad ſacerdotẽ ſe iunxerit ſale monis
eiꝰↄditus recedat. Apłs ad Col.iiij. Ser
mo vẽ ſemꝑ in gr̃a ſale ſit ↄditus.vt ſciatii

qũo opoꝛteat vos vnicuiq; reſpõdere. Iſte

eſt fructꝰphievere.vt em̃ ðꝛ in libꝛo de deo

Socratꝭ. Ariſcippus rñdit cuidã tyrãno

interroganti qͥd illi philoſophie ſtudiũ tã

impenſum ꝓfuiſſet. Ut cum omnibo inq t
hominibo ſecure et intrepide fabularer Et
iſte vere philoſophie fructus ſcire loqui oꝛ
dinate decenter ⁊ vtiliter cum hominibus
ſim dignitates graduum.quantitates eta/
tum. qualitates ſtatuũ.ↄditões miſterioꝝ
⁊officioꝝ.ſcʒ ſcire loqͥ cum regibo ꝓput de⸗
cet alloqͥ eos.cũ epᷣis ꝓut decet eos alloqͥ.
et ſic de alijs. Et ſᷣm hos modos apoſtoli
docuerũt ppłlum dei.nunc dominos.nunc
ſeruos.nũc patres.nunc filios. nunc ſpon

ſos.nũc ſponſas.nũc ſenes.nũc iuuenes.

nũc diuites.nũc pauꝑes. Uñ apoſtolꝰ ad
Ephe.v. Uiri diligite vxoꝛes veſtras.⁊c̃.
Et. vj.filij obedite parentibus.Et ſequi/
Werneobeaiee dominis. Et ſimiliter
beatꝰ Petrus ĩ pma cano.ij.c. Serui ſub/⸗
diti eſtote ĩ om̃i timoꝛe dñis.Et ſeqͥ᷑ ibidẽ
tertio ca. Oulieres ſubdite ſint viris ſuis

tur.

2 d

Similiter Johannes .. Joh. ij. Scribo

vobis patres. Scribo vobis adoleſcen/

tes. Scribo vobis infantes. ⁊c. Et non ſo
lum apoſtoli et ſancti doctoꝛes ſic dietine
modis docuerũt.ſʒ etiaʒ phi gẽtiles ione
6

narrat Trogꝰ põpeius de Pytagoꝛa li.
et Policrat.ibidẽ li.vij.c.iiij.q cũ audiſſet
Crotonioꝝ vꝛbẽ oĩno r̃ſolutã ⁊ vᷣtutꝭ o
indigentẽ:illucvenit.⁊ matronaꝝ ſeꝑ
aviris doctrinã.⁊ pueroꝝ a parentibo tre⸗
quent᷑ hũit Et docebat nũchas pudiciciã

et obſequia in viros.nüc illos modeſtiam

ct lr̃aꝝ ſtudiũ.⁊ inter hec velut genitricem

virtutũ frugalitatẽ omnibo ingerebat. Et

ſic aſſiduitate diſputationũ ad frugem me
lioꝛis vite populuʒ reuocauit.Uñ deſchᷣſi
moꝛes hoĩʒ iuuenũq; ſenũq;. Qualit et ſer
ui decipiãt dños.Quid meretrix.qͥd leno
dolis ↄfingat auarus. Hec qͥ cũq; legit ſic

puto tutꝰ erit. Exẽplo & ſaluatoꝛis ⁊ apło

rum erꝰ⁊ ſacroꝝ doctoꝝ et etiaʒ gencilium
phoꝝ euangelicꝰ pᷣdicatoꝛ vt pᷣdictum eſt
oꝛdinabilit᷑ ⁊ diſtinctevtilit᷑ ⁊ exꝓpꝛijs oẽs
moneat tam ĩ publica pᷣdicatõe q́; i puata
collatõe.Et ſiẽ ꝓuidꝰexploꝛatoꝛ dʒ ↄſide/
rare ſtatꝰ eoꝝ ⁊ moꝛes ⁊ ↄ ſuetudies cũ qᷣb
ↄtert.⁊ ꝓut viðᷣrit expedire ſaluti eoꝝ ſᷣmo

nes vtiles ꝓponere.⁊ eos efficaciter hoꝛta/

ri. qꝛ vt ait qdam ſapieẽs. Cũ oꝛatoꝛ nõ ali
ter niſi oꝛando ꝓbet᷑ phᷣus nõ minꝰtacen/
do ꝓ tꝑeqᷓ; loqᷓndo ꝓ tꝑe philoſophat᷑.Eſt
em tꝑs tacendi ⁊ tꝑs loquendi.Eccs.iij.
Et ido ait pus tacendi tꝑs ⁊ poſtea loquẽ

di. eo ꝓg ille veraciter loqͥ nouit.qͥ pus bene
tacere didicit.Et q̃ſi ddã nutrimẽtũvᷣbi
eſt cenſura ſilencij ait Grego.ſuꝑ Eʒe. li.j.
omet.xj. Ubi em̃ nõ eſt auditꝰnõ effüdas
ſᷣmonẽ.Ecci.xxxij.et Mathei.vij. Nolite
ſetm̃ dare canibo Et iõ in libꝛo ſaturnaliũ
ðꝛ ꝙ Socrates grecꝰ oꝛatoꝛ cũ ĩ ↄuiuio a
ſodalibo oꝛaret᷑ vt aliqd in medio ꝓponeret
ð fonte eloq̃ntie ait. Que pñs locus ⁊ tꝑs
exigit ego nõ calleo.i.ſapio.que ego calleo
nec loco pñti ſũt apta nec tẽꝑi. Jõ ibidem
ſeqͥt Nihil tã cogna tũ phie q; locis⁊ tꝑib
aptare ᷣmones. Regła & diſcretõis mode
rante ꝓutviderit expedire ꝓ loco ⁊ tꝑeppo/
nat pᷣdicatoꝛ diuinꝰ vᷣba edificatoꝛia.im/
plens illud Ecci. xj. Uerba pꝛudentium

ſtatera ponderabunk.
Explicit pꝛologus.

ma diſtinctio pme ꝑtis hꝰ
nme. CLapitulum pꝛrimum.
AQuid ſit reſpublica.

Hime igi⸗
tur part diſtinctio
pma ↄtinẽs duode
cim capitula: eſt de
Veepublica i ſe. Cuiꝰ
O△ bmü caplum docet
dIcg ſit reſpu blica di

cens ꝙ reſpublica ẽ
rres ppli. res ↄmuniſ

ꝓpłus ẽ cet? iurꝭ ↄſenſu ⁊vtilitatꝭ cõmunio
ne ſociatꝰ.De his diffinitõibꝰ Augꝰ.ð ci.
dei. li. ij. c. ix.et li.v.c.xviij.⁊ epła.v. Om̃is
igit᷑ intẽdẽs bonũ cõmune ⁊vtilitatẽ ꝓpaʒ
ꝓpri.vt regni.patrie.ciuitatꝭ.eccłe.⁊ ↄſimi/
liũ augere ⁊ defendere ac ↄpᷣuare ſalua iu/
ſticia intendit etiã rempub.augere.ad quã
rempub.habuerunt antiqͥ magnũ ʒelum.

(((Capitulum ſecundum.
Ex qᷣb ꝑſonis ↄſtituitur ⁊ qualiter.

Ecuou capitulũ
oñndit ex qbo et q̃lit᷑ↄſtat reſpub.
determinat Aug'. li. v. de ci. dei
c. xix.vt S.dicẽs ꝙ tũc reſpub.et res ppłi iu
ſte et bñ regit᷑ ſiue ab vno rege ſiue a paucꝭ
optimatibo ſiue ab vniuerſo ppło cuzʒ talis

ꝓłus.ſ.cetꝰ iurꝭ ↄſenſu ⁊ vtilitate cmuni·

eit ſociatꝰ.Tuũc em̃ ſalua eſt reſpub.cũ ᷣm
ius omes ↄſentiũt ⁊ vtilitatẽ cõmunẽ oẽs
intendũt.Cõſtat at ex ꝑionis ſuꝑioꝛibus
medijs⁊ iferioꝛibo.ſᷣm Augeibid⸗ recitatẽ
vba Scipionis. ꝙ ſiẽ in fidibo ac tybijs
atq; ipo cantu acvocibo ↄcẽtꝰ qͥdã tenedꝰẽ

Ddite ferre nõ pñt q̊uſq; cõcoꝛs emicit᷑.ſic ex
ſũmis ĩfimis ⁊ medijs interiectꝭ oꝛdinibo
vt ſonis moderatãvnitatẽ ↄſeſu diſſimuli/
moꝝ ↄcinere.et q̃ armonia a muſicis ðꝛ in
cantu eã eſſe ĩ ciuitate ↄcoꝛdia.̊ eſt dictu.
Inter omes ꝑſonas reipublice dʒ eſſe con
coꝛdia ad modũ muſicoꝝ cantantiũ ſubtꝰ
ſupꝛa et medio modo. Sicut em hoꝛrent
aures niſi ſonꝰcantantiuʒ ↄcoꝛs fuerit.ſic
hoꝛroꝛ ⁊ terroꝛ eſt in ciuitate ⁊ religione et
etiã in oĩ cõmunitate ex ꝑſonaꝝ duſenſio⸗
ne Et ſicut conſonatia delectat in muſica.

ilr oñdit qͥd ſit pus. quia

ex diſtinctꝭ ſonis.quẽ diſcrepãtẽ aures eru

”l

eẽ in repub.ciuili ⁊ eccłiaſtica.qꝛ vtrũq; eſt

Diltinctio pꝛima.

ſic in ciuitate ⁊ in religiõevnanimis ↄcoꝛ/

Dia. Et iõ dicit ꝓpha.Ecce qᷓ; bonũ et q; io

cũdũ habitare frẽs ĩvnũ.Quilibʒ em̃ ĩ ci/
uitate ⁊ ĩ religiõe ac in oĩ cõitate eſt ſicvna

ffa in ſermonevel q̃i in cantu vna nota ̃ᷣm
Auug. de ci. dei. li. iiij. c. iij. Supioꝝ igit̃ ꝑ
ſonaꝝ eſt iuraꝛ leges ciuitatꝭ ſcire eaſq; cu
ſtodire q̃i fidei ſue ↄmiſſa ⁊ ĩtelligere ſe ge

rere ꝑſonã eiuitatꝭ.ᷣm ſniaʒ Tulij ð offi.c.

xxxix. Et tñ ſuꝑioꝛ parẽ ſe eẽ alijs ĩ honeſtꝭ
dʒ oñdere.ſᷣm illð Ecci.xxxij. Rectoꝛem te

poſuer̃t noli extolli.ſʒ eſto ĩ ilł q̃ivnꝰex ipᷣis

Inferioꝝ vᷣo ꝑſonaꝝ ẽ nihil pᷣter negociuz

ſuũ agere.nil de alio inquirere.neĩ repub.

curioſũ eſſe.ſʒ ꝓpꝛiũ opꝰ et officiũ ſibiiniũ

ctũ ad cõmunẽ vtilitatẽ ꝑficere ᷣm Tuliũ
vbi S. Mediaꝝvᷣo ꝑſonaꝝ eſt negocia in/

ſferioꝝ ad ſuꝑioꝛes fideliter deferre. accuſã

da ex caritate accuſare.pmouẽda ꝓmoue/

re.⁊ ↄcoꝛdiã ſuꝑ oĩa int hos ⁊ ulos fouere
MHec em̃ ↄcoꝛdia dʒ eẽ int᷑ oẽs ĩ repub.⁊ in

oĩ cõitate ſctã. Siẽ em̃ in coꝛꝑe natali me

bꝛa ſibijnuicẽ deſeruiũt ⁊ p ſeinuicẽ ſolici /
ta ſũt.mutuo ſe ꝓtegũt.mutuo defoꝛmita

tes cooꝑiunt.ac mutuo ſe oꝛnant.Sic dʒ

qᷓivnũ coꝛpꝰ.cuiꝰcaput ẽ xpᷣus.⁊ nos alter

alteriꝰmembꝛa. Ait apłus ad Ro. xij.et ad
CLCox.xij.Etem̃ ĩ vno ſpũ nos oẽs ⁊ invnuũ

coꝛpꝰbaptiſati ſumꝰ Et ſiẽ euidẽs ſignum

rabioſe furie eſt ꝙ vnũ mẽbꝛũ deſtruit alið
vel deuoꝛat ĩ coꝛꝑe natali.ſic ſignũ rabio/

ſe malicie eſt ꝙ vnũ mẽbꝛũ reipub.deuoꝛet
aliud ⁊ diſperdat marxie ſi ẽ ſanũ mẽbꝛũ. ſi
eſt putridu mẽbꝝ ⁊ infectiuũ alioꝝ aufer/
rivel ſegregari dʒ ab habẽte ptãtem ſᷣuato

iurꝭ oꝛdie. vel etiã amputari.ꝓut ait Culiꝰ

li.iij.de offi.c.vij.loquẽs de tyrãno dicens
Hmõi genꝰ hoim peſtifeꝝ atq; impium ex

hoĩm cõitate exterminandũ eſt. Et ponit
exemplũ:Mebꝛa coꝛꝑis amputant᷑ ſi ſpũ
vitali carere ceperint ⁊ nocẽt ceterꝭ mẽbꝛiſ

coꝛꝑiſ. Sic feritas hoĩs ⁊ imanitas belue
a còitate ciuiũ tanqᷓ; hũanitate coꝛꝑis ſe/

gregãda eſt. Si ̊ vtẽtes oꝛganis muſica/
libo diligent᷑ ſtudẽt ne fiat aliq̃ diſſonãtia ĩ

oꝛganis ſuis.⁊vt fiat ꝓpoꝛcionalł ↄſonan/

tia.multo magꝭ gubnatoꝛes reipub. ſolli/

cite debẽt ꝓuidere ꝙ ĩ pᷣdictꝭ ꝑtibo reipub.

ſit debita armonia ſiẽ̃ recitat᷑ in policrato

li.iiij. c. viij. Si inat citharede et alij fidici
nes młta diligẽtia ꝓcurãt qũo oberrantis

coꝛde cõpeſ. cãt viciũ.⁊ eandẽ vnanimẽ red

dant faciantq; dulciſſimã diſſidentiũ cõ/
ſonantiaʒ. coꝛdis nõ ruptꝭ ſed tenſis ppoꝛ/
cionaliter et remiſſis:quanta ſolicitudine
opoꝛtet pᷣncipẽ ⁊ patrẽfamilias moderari.
nũc rigoꝛe iuſticie.nũc remiſſione clemen/
tievt ſubditos faciat qᷓ̃i vnanimes eſſeĩ do
mo.⁊ q̃i diſcoꝛdantiũ in miſterio pacis et
caritatꝭ oꝑibovnã faciat ꝑfectã ⁊ maximaʒ
armoniã. Hoc aũt certũ eſt ꝙ tutiꝰeſt coꝛ/
das rmitti qᷓ; ptẽdi.qꝛ q̃ ſemel rupta ẽ nul
lo artificio reparat᷑.ſic aliqñ plus valet pia
remiſſio qᷓ; rigida coertio. Uiñ dʒ eẽ in con

gregatione ſicut eſt in celo.ſᷣm ꝙ; Job. xxx

viij.querit de dicens. Nunqͥd noſti oꝛdi/
nem celi ⁊ pones rõnem erꝰ in terra. Quod
exponens Augꝰ.li.ij.de ci.dei.capᷣ.xix.ait.
NRatio celi in terra ponitur: qñ reſpublica

humana imitat᷑ curiã celeſtẽ.vbi voluntas

dei lex eſt. ⁊ omnia fiunt in caritate.Et ſic
patet ſecundũ capituluum.

(Lapitulum tertum.
aliter debet regulari legibus.

Ddocet ꝗꝙ reſpub. debet oꝛdina⸗/
rivirtutibo ſcʒ legum rectitudi/

ne. iuſticie ſolidantis equitate. concoꝛdie

vnanimitate cõnectente.ſidelitate mutua
adiuuante.ↄſilio ſalubꝛi dirigente.moꝛuʒ
honeſtate decoꝛante.oꝛdinata intentione
qᷓi om̃ia ↄſũmante. De pᷣmo ptʒ fᷣm Tut.
..retho.ili.j.vbi ait.O m̃es leges ad cõmo
dũ reipublice iudices referre opoꝛtet Hee
virtutes faciũt cõiter leges ab omibo ob/
ſeruari et cõiter trãſgreſſoꝛes puniunt fm
ſniam beati Ambꝛo. in exameron omel. v.
Docet etiã h̊ capłm qͥd ſit lex Eſt em lex
ratio ſũma inſita a nat᷑a q̃ iubet facienda
et ꝓhibet phibenda.vt ait Tuliꝰ de legib
De h̊ Augꝰde ciuitate dei lib.ij.capło.xvj.
Et Criſoſto.ſuꝑ Johẽm omel. xxxvj.diẽ
ꝙ leges ſũt hominibo ſicut capiſtenia ⁊ fre/
ni equis. Sed h̊ lex nunq; bene regit᷑ niſi
lege diuina fulciat.ᷣm Aug.de ciuitate dᷣi
li. iiij. capᷣ.vj. Uñ de ipᷣe dicit Pꝛouer.viij.
Per me reges regnant.⁊ legum cõditoꝛes
iuſta decernunt. Unde ſᷣm Augnſtinum
epiſtola.v. Reſpublica eſt ciuitas dei.rex
veritas lex caritaſ. Hec lex nõ declinat ad
dexterã ᷣm Auguſtinũ de duodeci abuſi/
onibo.Ouodecim grad abuſionis eſt po

pulꝰſine lege. dũ dicta T legũ ſcita ↄtem /

nit ꝑ diuerſas erroꝝ vias in laqueũ ꝑditio
nis incurrit. Hec lex lz ſitvna in ſe.multi/
plex tñ in fructu ⁊virtute. Job. xj. Multi
plex eſt lex eiꝰ.Et qꝛ inutilis eſt leguʒ latio
niſi ſit earũdem cuſtoditio.ideo ſolicite de
bent cuſtodiri in republica tam a iudicibi
⁊ magnis ſicut a pauꝑiboꝛ paruis.ne ſit ſi
milis tele araneaꝝ q̃ infirmioꝛa aĩalia reti
net ⁊valentioꝛa trãſmittit.put recitat Cla
leriꝰli.vij.ca.ij.dicens leges eſſe tales vt ait
Anatharſis.qꝛ his pauꝑes et hũiles con/

ſtringi. diuites ⁊ pᷣpotentes nõ alligari cõ

tingit. Contrariũ legit᷑ de illo rege qͥ eruit
ſibivnũ oculũ et filio alterũ.qꝛ filiꝰdebnit

vtroq; pᷣuari ſᷣm legẽ ꝓpter adulteriũ com/
miſſuʒz. vt dicit Claleriꝰ li.vj.Et Saul no

luit ꝑcere filio ſuo qͥ fuerat trãſgreſſus mã

datũ eiꝰ.j.Regũ.xiiij. Uñ ſicut leges non

debẽt punire innocentem ꝓut ait Paulus
Actuũ.xxiij.Tu ſedẽs iudicas me ꝑ legeʒ
et legẽ iubes me ꝑcuti.Ita nõ debẽt ab/
ſoluere reũ a diſciplina:maxime qñ peccat
in rempublicã.Qui em iuſtificat impiuʒ ⁊
ↄdemnat iuſtum.vterq; abominabilis eſt
Rrouer rv: narrat lalertꝰli.vij.c. ij
Ageliſaus inueniẽs legẽ iniquã in quada
gente punientẽ inſontes ⁊ dimittẽtẽ noxi/

os.illam deſtruxit ⁊ nouaʒ inſtituit hos et

illos equaliter iudicantem et punientem.
Eapitulum quartum.
Aualiter iuſticia fundari debet

lum docet ꝙ reſpub. dz regulari
uUuuſticia.qꝛ iuſticia reipub.ẽ ami/
ca.⁊? nihil tam inimicum reipub.vt iniuſti

cia.qꝛ remota iuſticia qͥd ſunt regna niſila
trocinia fᷣm Aug. de ci. dei li. liij. c. liij. 2 li.
xix.ca.ix. Uñ ſine hac iuſticia nõ poteſt eẽ=

emptio.venditio.locatio.in ciuitate ᷣm
Tul. ij. ð offi. Itẽ neceſſaria eſt iuſticia ad
rempub.regendã.Cuiꝰtanta vis eſtvt nec
illi qͥ maleficio ⁊ ſcelere paſcũt᷑ poſſint ſine
yVlla ꝑticula iuſticie viuere.Et ponit exem

plũ ð latrõibo.vñ ⁊ leges latronũ eẽ dicũt

qbo pareant q̊s obſeruẽt.Et ponit exẽpluʒ
equalẽ pꝛede partitionẽ.iñ lex latronũ
quondã fuit ꝙ equalit᷑ non diuidẽs ſpolia
aut occideret᷑ vel a ſocijs relinqueretur ſᷣm
Tul. vbi ſup.Et ideo cõcludit ibideʒ.O/
cuᷣ tanta vis iuſticie ſit vt etiã ea latronum

Wartum capitu

opes firmet atq; augeat.quantaʒ eius vim
inter leges ⁊ iudicia in ↄſtituẽda repub.fo
re putamꝰ. Et ibi bñ de B. Uñ ⁊ iuſticia eſt
ſplendoꝛ magnꝰex q̃ boni viri noiant᷑. Et
hurmunꝰpmũ eſt nealicui qͥs noceat niſi
laceſſitus iniuria.Deindevt cõiboꝓp com/
munib vtat᷑.huatꝭ vt ſuis.vt ait idẽ de oſ/
ficijs li.j.c.vj. Uel ſũdamẽta iuſticie ſũt ne
cui noceat᷑. Deindevt cõmunivtilitati ſer/
uiat᷑ ait idẽ.c.viij. Uñ ⁊ Ambꝛo.li.j.ð offi.
Juſtꝰoĩa cõmunia hʒ ꝓ ſuis ⁊ ſua ꝓ cõmu
nibo. Et ſeqͥ . Iſtiꝰiuſticie q̃ttuoꝛ ſũt ꝑtes.
Pꝛima pars eꝰ oꝛdinat ĩ deũ.ſcdᷣa ĩ patriã.
tertia in parentes.quarta in om̃es.qꝛ red/
dit vnicuiq; q̊d ſuuʒ eſt.ſᷣm Aug.de ci.dei
li.xix.ca.j.Hec ãt iuſticia hʒ comites.ſ.in/

nocentia. amiciciã.ↄcoꝛdiã.pietatem.reli⸗/

gionẽ.a ffectꝰhumilitatẽ.m Macrobiuz
li.j. Juſticie ſpẽs ſũt pietas erga oẽs xpᷣia/
nos. Innocætia ſine aliq̃ iniuria.dilectio.
reuerẽtia.ↄcoꝛdia.ĩ affectu mĩa.et ĩ effectu
clemẽtia.ſiẽ de h̊ ſatꝭ docet Hugo.Qualiſ
debeat ĩ repub.tã ſuꝑioꝛ erga inferioꝛes et
ecõuerſo qᷓ; pariũ int᷑ ſe.patebit infra cũ ſi/
gillati de ĩifoꝛmatõne taliũ dicet᷑. Nãvt ait
Berñ.ĩ ſᷣmõe qͥdã ð aduẽtu.Juſticia ẽvᷣtꝰ

qꝗ̃ redditvnicuiq; q̃d ſuũ ẽ.pᷣlato reuerẽtiaʒ

⁊ obediẽtiã.parioſiliũ q̊ erudiat᷑ ignoꝛãtia
⁊ auxiliũ q̊ iuuet᷑ ifirmitas.inſerioꝛi cuſto/
diãvt ñ regnet pctm̃ ĩ moꝛtali coꝛꝑe Roꝝ.
vj.⁊ diſciplina vt dignos fructꝰpnie faciat
His ſex dʒ adiũgi iudiciũvt ait ibið. Hee

ſũit ſeptẽ colũne qs edificauit ſapiẽs in do

mo ſua.Pꝛouer.ix.Hec iuſticia ẽ mag̊ᷓ af/
fectu apetẽda.mag ſtudio cuſtodiẽda.ma
gno honoꝛevenerãda. vñ ðꝛ Sap.j.Dili/
gite iuſticiã qͥ iudicatꝭ crã.Nã gẽtiles dedi
cauerũt tẽpla iuſticie ᷣm Aug.de doctrina
xpᷣiana li.j.ca.v. Et hoc ꝓpter reuerentiam
et ſolicitudinem cuſtodie eiuus.
apirnlum quintum.
ualiter debet concoꝛdiavniri.

Bintu capitulũ
docet ꝙ tũc iuſticia obtinet pn/
Alipatũ iĩ repu.qũ ẽvᷣa ↄcoꝛdia in
ea. Neceſſe eſt vt reſpub. vnanimi ↄcoꝛdia
adiuuet᷑ ꝓut ait ſaluſtiꝰli.ij.Ego inqͥt vob
regnũ trado firmũ ſi boni eritꝭ Imbecillũ

ſi mali.qꝛ ſiẽ̃ ↄcoꝛdia parue res creſcũt.ſic

Diſcoꝛdia magne dilabunt᷑. Et h idem ait
Señ. epla.xxxvj Oereg.i ſe diuiſũ deſola.

4

£ .

Diſtinctio pꝛima.

ait ſal. Matß. xij. Et ſica ↄtrario ↄcoꝛdia

vnitũ regnũ augebit᷑. Nihil eſtvtiliꝰciuita
ti ↄcoꝛdia. Uñ cõmentatoꝛ ethicoꝝ nono
Coõcoꝛdia magnoꝝ grata toti ciuitati ⁊ oĩ
bus grecꝭ. Et ponit exemplũ. Concoꝛdia
cretoꝝ ̊ Xrerſem gr̃a ↄferetꝭ.ſ.fuit om̃ib

greq. Tüc em̃ eſt reſpublica ⁊ in ſe foꝛtis ⁊

hoſtibo terribilis. Terribilis i nqͥ tvt caſtro

tii acies oꝛdinata. Eati. vj. Sup qd Gre/
goꝛiꝰſuꝑ Eʒe.li.j.omeł.viij. Caſtroꝝ acieſ

tuc hoſtibo terribił oſtendit qñ ita ↄſtipa/
ta ⁊ deſata fuerit vt nlło loco interrupta
videat᷑ Judith.xv. Uno agmine ꝑſeq̃bãt᷑
filij irrael ⁊ debilitabãt omẽs. Uñ ait Se
neca li. x.de bñficijs.capᷣ.xiiij. Homini cui

nõ vis vnguiũ vel dentiũ viguit duas res

dedit ius nature qᷣbo fecit eũ terribilẽ ⁊ va

lidũ.rationẽ.ſ.et ſ. ocietateʒ. Societas em
dominiũ oĩm aĩaliũ dedit ⁊ imperiũ terriſ
gentiũ ⁊ etiã dñari in mari iuſſit Et iðᷣo in

omi republica dʒ vnꝰpncipari ne fiat diui
ſio. vt ait Hieroꝰ.epła.xlij pter q̃d recto/
res reipu.antiqᷣtꝰ⁊ ſi eſſent pus diſcoꝛdes
poſtq; eſſent aſſumpti ad regimẽ reipu.mu
tuo int᷑ ſe ↄcoꝛd

ij. narrãs de Milio lepido 2 Solino flac

co.qꝛ vt cẽſoꝛes creati ſũt qͥ pᷣus inimicicijſ

diſſidebãt pu blice iũcti ſut. ne eent diſſidẽ
tes inimicicijſ puatꝭ. vñ ⁊ ibidẽ.c.j.narrat
ð eo qͥ plangebat aduerſariũ ſuũ.eo qꝙ erat

fei ublice vtilis. Et qꝛ nõ eſt vera ↄcoꝛdia
niſivbi regnat caritas q̃ facit coꝛ vnum et

iſi ybi lex ẽ caritas.vt dictũ ẽ ẽ
DLapitulum ſextum. 4
Mualiter

aĩaʒ multitudinis vnã. Act᷑. iiij. iðo necha
Ereſpub.n

)docet ꝙ in repub. dʒz eſſe fidelitas
vera. qꝛ vt ait Culiꝰli.j.de officijs

ca. vij. Füdamentũ iuſticie eſt fides dicto

rũ ↄuentionũq; ↄſtantia ⁊ veritas. Et vt

ait idẽ ca.xij. Cum duob modis fiat iniu

ria. autvi aut fraude. Fraus q̃i vulpecule.

—

vis leonis videt᷑. vtrũq; vᷣo ab hoĩe alieniſ

ſimũ.Totiꝰat iniuſticie niła eſt capitalioꝛ

q; eoꝝ qꝗ cuʒ maxime fallũt id agũtvt boni
videant᷑. Hec aũt fidelitas nõ acqͥrit᷑ pecu
nia vel cõmodo tꝑali.ſʒ vᷣtute put ait m⸗
bꝛo.ij. ð officijs. Ouis fideles putet quos
vel pecunia vel adulatiõe ſibi obligandos
crediderit.Quis igit᷑ illos q̃ ad obedietiaʒ

aret. ꝓut ait Ualeriꝰ li. x.c.

e nnn
debet fidelitate adiuuari.

xtum capitulũ

plurima redimũt pecunia ſideles arbitrer

Nã iſti ſe freqᷓntervendere volũt imperia

Dura ferre nõ poſſunt.⁊c. Acqͥrit᷑ aũt fide ⁊

2ſeruat᷑ iuſticia ⁊ pꝛudẽtia vt ait idẽ. Nilła

ſccã ſocietas nec fides regni: imo quoꝛũdã H

fides mutat cũ tꝑe.ſicut loqtᷣ Egeſippꝰ lu.j.
loquẽs de quoda qͥ mutauit fidẽ cum tꝑe.
SDed nil ſtabile qd eſt infiduʒ ait Tulius

capᷣ.x. Et ꝓpterea fidelitas eſt firmamentũ

ſtabilitat; qᷓ eſt in amicicia vt ait ibidẽ. Et

B fides fuit in magna reuerẽtia apud anti

quos. Uñ et Catho eam cõmendãs dixit
ea hie templũ cũ Joue in capitolio ut re
citat Tuliꝰli.iij. de officijs m illo ⸗ nnij.

O fides apta p innis.i.faſtigio templi. Ne
mo autẽ poteſt dici fidelis qͥ eſt infidꝰſuis.
vt ait Egeſippꝰvbi S. Et qꝛ nõ eſt vera amm
cicia nec vera virtꝰniſi quã regulat vera ca

ritas. Ideo nec eſt vera fidelitas niſi quaʒ
efficit diuina caritas. Fideles em̃ i ndile/

ctione acquieſcent illi. Sap.iij. Amic? an
tem fidelis ꝓtectio foꝛtꝭ. Ecci.vjqͥ fidelis
eſt ꝑmanet ltꝑe tribulatõis.Ecci.xxij. Fi

dem poſſide cũ ꝓximo in pauꝑtate uliꝰ Et

ſequit᷑. In temꝑe tribulatõnis ꝑmane illi
fidelis Hec ergo ſides debz eſſe vera abſq;

coꝛdis maliuola tergiuerſatõe et ſine oꝛis

fallaci deceptione. et abſq; geſtus doloſa
ſimulatione.et abſq; operis ꝑpuerſa deſrau

datione. ali 6 poterit bene regi.

Sapitulum ſeptimum.

¶Mualiter ſalubꝛibo oſilijs dz dirigi.

Eptimũ capitu⸗
luʒ docet ꝙ reſpub. dz ſalubꝛiby
cõſilijs eſſe directa.eo ꝙ ſalꝰ vbi

multa ↄſiliavt ðꝛ Pꝛouer. xxiiij. Uñet re⸗

ctoꝛes reipub.antiqͥtꝰdicebãt᷑ ↄſules a cõ

ſulẽdo.ait Aug. de ci. dei li.v.c. xij. Jdeo

Tuliꝰli.j.de offi.c.xij. Darua ſũt armavbi
2ſiliũ ẽ domi. Uñ ibi recita t ꝙ ↄſiliũ So
lonis plciuitati atbenieñ. pfuit: q 2 ab illo
leges ⁊ ĩſtituta eoꝝ: q; valuit victoꝛia The
miſtodis.qꝛ bellũ geſtum Cõſilio ſenatꝰet a
Soloneerat Oſtitutꝰ Et Señ.ð traqᷣllita
te aĩ pꝰ pn. Nõ is ſolꝰreipub .Hpꝓdeſt qͥ tuet᷑

1 de pace belloꝝ cenſet. ſʒ qͥ iunentuteʒ er·

hoꝛtat.qͥ ĩ bonoꝝ pᷣceptoꝝ inopia vᷣtutẽ in
ſtituit.qͥ ad pecuniã luxuriãq; ruẽtes retra
hit. Si ei moꝛat᷑i pᷣuato publicũ tñ nego „
ciũ agit.Et Tuliꝰð ſenectute. c. iij. ꝙ dãtel
ↄſiliu ĩ repub.plus agũt q;ᷓ alij. Ham ſunt

gubernatoꝛes ĩ naui⁊ alij qͥ ſentinã exhau
riũt.alij curſitãt alij malos exſcandũt Ille
vero tenens clauũ ⁊ quietꝰ ſedens in puppi
multo maioꝛa ⁊ melioꝛa facit.NHõ viribus
aut velocitatibo aut celeritate coꝛꝑis res
magne gerunt᷑.ſz ↄſilio ⁊ auctoꝛitate ⁊ ſcia
Et poſt ↄcludit ibidẽ.qꝛ cũ talibo ſenectus
augeri ſoleat apud eos viget ↄſiliũ. In an
tiquis em̃ ſapientia Job xij. Uñ ⁊ Robo/
am q dereliqͥt ↄſilium ſenũ et adheſit conſi
iijs iuuenũ amiſit regnũ.iij. Re. xij. onſi
liũ em ſenũ multũ valet. Undevaleriꝰli.vj.
ca · ij. de illo qͥ reſpondit et minabat᷑ ꝙ hũit
multos gladios. Rñdit aliꝰ. Et ego mul/
tos annos.q̃ſi diceret.te nõ timeo. Silr⁊

oↄſilio ſapientuʒ reſpublica auget᷑ ⁊ regit᷑ et

„„

oſeruat᷑ ¶lñ narrat aug.epiſtola.xxxviij.
de Demoſtene pho qͥ nõ curauit ꝙ eſſz ha⸗/

bitus indoctioꝛ cũ canere verius in epulis

recuſaſſet. atuero requiſitus ſe neſcire illa
dixiſſet. eiq; dictũ eſſʒ.Quid &̊ noſti.reſpoõ

Dit. rempublicã ex ꝑua magnam facere. ſcz

ciũ ↄſilijs eiꝰ ſi ei acquieſcerẽt. Quales aũt
debent eſſe in regimine reipublice dicet᷑ in
fra vbi de ſenatu.id eſt. de collatõe ſenato/

rũ ſiue a ſiliarioꝝ agi᷑.

Sequitur capitulũ octauum.e
MDualiter debet virtuoſis moꝛibus de/

coꝛari.

lum docet ꝙ nõ ſolũ reſpub.debʒ
elſſe directa cõſilijs ſʒ etiã debʒ eẽ
oꝛnata moꝛib, virtuof ſᷣm ꝙ ait Augẽ'. re
citans verſum Ennij li.ij.de ci.dei.cap.xx.
Moꝛibus antiqͥs res ſtat romana viriſq;.
queʒz verſum inqͥt vel bꝛeuitate velveritate
tanẽ; ex oꝛaculo quodã eſſe effatꝰ mihi vi/
det᷑. Nam neq; viri niſi ita murata ciuitas
fuiſſet. neq; moꝛes niſi bijviri pfuiſſent: aut
fundare aut tãdiu tenere potuiſſent tantaʒ
et tam iuſte lateq; impantem rempub. ⁊c.
Et ſequit. NHam deviris qͥd dicam. Mo/
res em ipſi interierũtviroꝛum penuria ſᷣm
Augu. Quales aũt erant moꝛes antiquo
rum narrat Saluſtius ⁊ Augꝰ. li. v. de ci.
Ddei. capᷣ.xiiij. Nolite inqͥ t exiſtimare maio

res noſtros armis rempub.ex paruis ma⸗/
gnam feciſſe:ſi ita eſſet multã pulcerrima/

qd nos haberemꝰ. Quippe ſocioꝝ atq; ciui
um.et pᷣterea armoꝝ ⁊ equoꝝ maioꝛ copia

Ttauum capitu/

nobis q; illis eſt. ſʒ alia ere qᷓ illos mag

nos fecerũt qᷓ̃ nobis nulla funt.ſ.domi in

Duſtria.foꝛis iuſtũ imperiũ.animꝰ in cõſu
lendo liber.neq; delicto.neq; libidini ob/
noxiꝰ. Pꝛo his nos habemꝰluxuriam atq;
auariciã. publice egeſtatẽ.puatã opulẽtiã.
laudamꝰdiuitias.ſeqͥ mur inerciã.int᷑ bo/
nos ⁊ malos diſcrimẽ nullũ.om̃ia virtutis

pᷣmia ambitio poſſidet. Ubi ̊ pᷣdicti boni

moꝛes ibi merito reſpub.oꝛdinat᷑.⁊ vbi de
ſunt deoꝛdinat᷑. Unð augꝰ. de ci.dei.li. iij.
ra⸗ij loaene de Scipione ait ꝙ nõ cen
ſebat ille

bꝰ ruẽtibo moꝛibꝰ.Et vt ait idẽ ibi epła.v.

Aduerſa ⁊ ꝑuerſa coꝛda moꝛtaliuʒ felices
res humanas putant cuʒ tectoꝝ ſplendoꝛ
attendit᷑ ⁊ labes nõ attendit᷑ aiaꝝ.cũ thea
troꝝ moles extruunt᷑ ⁊ effodiunt᷑ füdamẽ
ta virtutuʒ. Nec pᷣncipantes in repub.ſepe
ſtudent moꝛes coꝛrigere.ſʒ hõibo domina
ri. ꝓut ait Augꝰ. vbi S.c.xix.recitãs abuſi
onẽ taliũ Reges nõ curant q; bonis ſed q;
ſubditis regnent ꝓuincie regiba nõ tanq;

rectoꝛibo moꝛũ.ſed tanq; rerũ dominatoꝛi
bus et deliciarũ ſuarũ ꝓuiſoꝛibo ſeruiant.
Et iſtos bonos moꝛes coꝛrumpunt collo

quia pꝛaua ait apkus Coꝝ. xv. Et qꝛ mo/
res bonos non faciunt niſi boni vel pꝛaui

amoꝛes.vt ait Augꝰ.epła.xxxiiij. Ideo nõ
ſũt boni moꝛes ĩ republica niſi vbi oꝛdiati
ſũt amoꝛeſ qͥ ſolũ ſũt ĩ republica eccłaſtica
ſiue in dei ciuitate quã facit amoꝛ dei vſq;
ad ↄtemptuʒ ſui.pꝛout ait Aug'.de ci.dei
li.ix. Mos eĩ eſt mẽtꝭ habitꝰex q̊ ſinguloꝝ
opeꝝ aſſiduitas manat.⁊ ſic extendẽdo no
inen virtutes dicũt᷑ moꝛes.vt ait Policra

tus li.v.ca.iij. Uñ ⁊ h̊ eſt deceptio multoꝛꝝ

in repub.exiſtimantiũ pꝛauos moꝛes non
eſſevicia ꝓpter aſſiduitatẽ.put ait Seneca
li.de beata vita.argumentuʒz peſſimi turba

eſt. Queramꝰaũt qͥd optimũ factũ ſit non

qͥd vſitatiſſimũ.Et qͥd nos in poſſeſſiõe fe/

licitatis eterne ↄſtituat.nõ qͥd vulgo veri/

tatis peſſimo interpᷣti ꝓbatũ ſit.
= Eapitulum nonum.

docet ꝙ nõ ſufficiũt iſta pᷣdicta

ait Tulius li.iij.de offi.dicens ꝙ vnũ de/

bet eſſe poſitüũ omnibo vt eadeʒ ſitvtilitas

¶ Dualit recta intentiõe dz oꝛdinari.
Maonune capitulũ

dniſi ſit vna ⁊ oꝛdinata intẽtio om
niũ membꝛoꝝ reipub.ſ.vt ipſa ſaluet᷑. put

ni

cta

om

put
de/

Diſtinctio pꝛma.

vninſcuiuſq; ⁊vniuerſoꝝ.quã ſi ad ſe qͥſq;
rapiat diſſoluet᷑ oĩs hũana ↄſociatio.On
Soes intendunt cõmunẽ vtilitatẽ reipub.
nec aliqͥs vult nocere alteri ꝓpt cõmodum

ꝓppꝛiü ſtabilis erit reſpub. Clũ ait idẽ nõ
ſolũ h̊ ius iure gentiũ ſʒ etiã legib pploꝝ qᷣ

bus in ſinguł ciuitatibo reſpub.cõtine

hecvolũt incolumẽ eſſe ciuiũ ↄiũctõʒ.quã
qͥ dirimũt eos moꝛte.exilio.vinculis.dam
no.cohercent.ſ.leges. Uñ ⁊ ait ibidẽ ꝙ de
trahere aliqͥd alteri.⁊ hoiem hoĩs incõmo

o ſuũ cõmodũ augere mag eſt õ naturaʒ

qᷓ; moꝛs q; doloꝛ.⁊c.q̃ pñt coꝛꝑi accidere.

Et h̊ ideo qꝛ tollit ↄuictũ hũanũ ⁊ ſocieta
tẽ.q ſᷣm naturã eſt. Et ibi bñ de h̊.Et hãc
intentiõeʒ habuerũt antiqͥ nobiles amato

res reipub.qͥ intendebãt cõmodũ alienuʒ

ſicut ſuũ. vt recitat Tut.li.j.de offi. c. iiij. et
Sapiẽs em̃ nihil indi

Augẽꝰ. epła.xxxiiij. Sapiẽs em nihil indi
cat ſuũ mag q; cuiuſq; illi cũ hũano gene

re ↄſoꝛtiũ.ſʒ ſtulta auaricia moꝛtaliũ poſ/

ſeſſionẽ ꝓpꝛietatẽq; diſcernit.nec qᷣcq; cre/

dit ſuũ eſſe qd publicũ eſt. Sũt em ſapien

tes ſimiles ſoli et lune qᷓ om̃ibo lucẽt. vnde
Señ.epła.xcix.Soli et lune plurimũ de/⸗

beo ⁊ tñ nõ mihivni oꝛiunt᷑ imo etiã antiq
curabãt de repub.poſt moꝛtẽ ſicut ante. vt
ait Tul. de ſe loques in li.de amicicia.c.vj
Mõ minoꝛis cure mihi eſt q̃lis poſt moꝛtẽ
meã reſpub.fuerit q; hodie. Paucꝭ em̃ na/
tus eſt qͥ ppłum ſue etat cogitat.ait Sene
ca epla. ixxxj. Et idᷣo qᷓdam ciuitates attri

buebãt diuinos honoꝛes ꝗbuſdã vt exci/

tarẽt alios ad ſuſtinẽdũ ꝓ repub.ait Tul.
li.iij. de nata deoꝝ.vñ ex hacvnanimivo/
luitate ⁊ cõmuni intẽtiõe exiſtentiũ ĩ repub
lica ipᷣa ſaluat᷑ ⁊ ↄſeruat᷑.q̊d pʒ in exemplis
fenſibilibo. Terra em̃ immobiliter ſtat. eo
vꝓqᷓlibet ꝑs tẽdit advnũ.ſ.ad centrũ.vt pzʒ
li.ij.de celo?⁊ mũdo. Itẽ nauis regulariter
trahit᷑ qũ avehentibo ↄcoꝛdit᷑ ducit᷑. Siłr
gacies ꝓficit ⁊vigoꝛat᷑ qũ diu ↄcoꝛdit᷑ tene
tur. 2 ſic in oĩ cõitate.Et qꝛ nõ eſt ꝑfecta ĩ/
tentio advnũ in aliqᷓ cõitate niſi in vnitate
eæccłiaſtica in q̃ querit᷑ vnũ qͥd ẽ neceſſariiũ
Et petit᷑ res vna.i.habitatio ſuꝑna in głia.
Et ido ſola reſpub.eccłiaſtica ẽ ꝑfecta in q̃
qͥs nõ dʒz q̃rere q̊d ſuũ eſt ſʒ q̊d ihu xpᷣi QOð
oñdit apłs exẽplo mẽbꝛoꝝ in coꝛꝑe ſibijn
niceʒ miſtrantiũ.Coꝝ. xij.q & in pᷣdietis

mõ ↄſtitutũ eſtvt nõ liceat cuilibʒ cõomodi
cauſa nocere alteri. Hec em̃ ſpectant leges

modis reſpub.ↄſtituit᷑. gubernat᷑.⁊ adiu⸗
uat: ſalua eeirr.
((Xapitulum decimum.
Wlnee defectu pᷣdictoꝝ deſtruit᷑.
CEcunuũ capitulũ
docet qꝙex defectupᷣdictoꝝ reſ/
pu. diſſipat᷑ ⁊ diſſoluit᷑. Et ſic de
ſtruit᷑ ex defectu pᷣdictoꝝ aitiſapiẽs ethi.ij.
Exq̊ ò̊ reſpub. ꝓfſicit ex pᷣdictꝭ:defectu ⁊ ca
rentia eoꝝ deficit ⁊ diſſoluit᷑. vt pʒ ex verb
Cathonis g.ita etiãvt nõ remaneat coloꝛ
vel pictura ĩ repub. ꝓnt ait Aug.de ci.ðᷣi
capᷣ.xx.recitans vᷣba Tulij.ᷣli.v.de repub.
Nra etas cũ rempub. ſiẽ picturã accepiſſʒ
egregia:ſʒ euaneſcentẽ vetuſtate nõ mõ co
loꝛib ijſdem qͥb fuerat renouare neglexe/
rat.ſʒ ne id qͥdẽ curauitvt foꝛmã ſaltẽ eius
extremã tanq; lineameta ᷣuaret. Quid em̃
manet ex antiqͥs moꝛibo qͥb ille dixit rem
ſtare romanaʒ.quos ita oblinione obſoli/

tos videmꝰvt mõ non colant᷑.ſʒ etiã igno

rent. Et ſi ita fuit tunc multo minus ẽ mõ
erꝰeffigies vel coloꝛ.vbi omes querũt que
ſua ſunt nõ que ihu xpᷣi. Et de deſtructõe

reipub.loquitur Auguſtinꝰ de ciuitate ði

vbi ſupꝛa dicens poſtqᷓ; enumerauit flagi
cia et ludibꝛia et ſcelera que fiebant in re/
pub.Quis inquit rempublicam nõ dicazz
romano imperio.ſed domui ſardonapait
comparauerit.qui quondaʒ rex ita fuit vo
luptatibo deditus vt in ſepulchꝛo ſuo ſeri
bi fecerit.ea ſola ſe habere moꝛtuuz que li/
bido eius cumviueret conſumpſit.Et hec
mala in repub.oꝛta ſunt in mundo triplici
ter. ex ignaua ocioſitate.et libidinoſa vo/
luptate.et male pacis tranquillitate.pꝛo/⸗
ut ait Auguſtinus de ciuitate dei recitans
verba Carpoll.

Eapitulum vndecimmm.
Aualiter antiqui multa ſuſtinuere pꝛo

Noecimũ capi⸗
Atulum docet antiquoꝝ exempla
et facta circa rempublicam agen

dam et ↄſeruandam. Yuit em̃ in eis pia ſo

licitudo pꝛo ipſa.et fuit ad ipſam vehemẽs

Dilectio.pꝛo ſalute illius feruida emulatio

terrenoꝝ omniũ contempr ſiue deſpectio⸗
terribiliũ arduoꝛũ aggreſſio.periculoꝛum

ſ

laboꝛũq; ꝑpeſſio.moꝛtꝭ libens ſuſceptio ⁊

necꝭ ſuoꝝ caroꝝ ſiẽ filioꝝ ⁊ cogõtoꝝ occiſo
rum ꝓ repub.niła aut mima lamẽtatio.Et
etiã fuit ĩ eis moꝛiẽdi añ deſtructõʒ reipu.

oimoda affectio.qꝛ ĩ ilł vigebat ſoliꝰreipu.
ſalutꝭ deſideratio.⁊ de his ꝓ ꝑte ĩ bꝛeuilo/
quio ð vᷣtutibo. Uñ narrat Claleriꝰli.j.c.iij
de camillo qͥ pcatꝰẽ ꝙ ſi alicui deoꝝ felici/
tas romana nimia viðet᷑eiꝰinuidia ſuo ali
quo incõmodo ſatiaret᷑. ⁊ ſubito lapſu de
cidit. Et ſeqͥt᷑. Eque vᷣtutꝭ ẽ ⁊ bona patrie

auxiſſe ⁊ mala ĩ ſe trãſferre voluiſſe.Et Cla

leriꝰli.vj.narrat de pietate antiq̃̊ꝝ ĩ patriã
vbi ait. Reſtat nuncvt patrie charitas ex/
hibeat᷑ cuiꝰ maieſtati etiã q̃ deoꝝ muneri/
bus equat᷑ auctas ꝑentũ: vires ſuas ſubie

cit. fraterna q̊ʒ caritas aĩo eqͥ ac libẽt᷑ cedit

E xemplificat de ilł qͥ ſe expoſuert moꝛtiꝓ

repub. Uñ narrat de qdaʒ in cu capite cũ
picꝰſediſſʒ.⁊ affirmaſſent auruſpices eo oc

ciſo foꝛe reipub.ſtatũ feliciſſimũ.ſue domꝰ
miſerrimũ.⁊ eoↄſᷣuato pico.ſ.ĩ ↄꝛiũ vtrũq;

ceſuꝝ. at ille picũ ĩ conſpectu ſenatꝰmoꝛſu

ſuo necauit.Et idem narrat de Ariſtotele
vegeciꝰli.iiij.c.iiij.qͥ cũ ſupᷣme vite reliqͥas
ſenilib ac rugoſ mẽbꝛis i ſũmo lr̃aꝝ ocio
vix cuſtodiẽs adeo valẽter ꝓ ſalute patrie
incubuit vt hoſtilib armis ſolo equatã in

lectulo Athenienſi iacẽs manibo qbo erat

eriꝑet ⁊c.Et idẽ narrat de ilłqͥ mira fecer̃t
ꝓ repu.De codro qͥ expoſuit ſe moꝛtivt ſui
vincerẽt. Et ð alijs ſiłr narrat Augꝰ.q̃nta
fecer̃t ⁊ ſuſtinuerũt antiqͥ ꝓ repu.hi.v.ð ci.
Dei. c.xviij.vt de illo qͥ pᷣcipitauit ſe ĩ hiatũ
terre.cũ eſſʒ dictũ oꝛacuł deoꝝ vt illud q̊d
roma ni haberẽt optimũ illic mittet᷑. Et ðᷣ
Bꝛuto q occidit filios ſuos.qꝛ fuerãt õ rẽ
pub. ð q̊ poeta.Natoſq; pꝛ noua bella mo
nẽtes. Ad penã pulcra ꝓ libertate vocauit
Et de alio qͥ occidit filiũ ſuũ licet ꝓ patria
pugnaſſet.qꝛ tñ jᷣ imperiũ ſuũ.i.qd imꝑa/
uerat.lʒ viciſſet occidit ne plłꝰmali eẽt in ex
emplo ĩperij ↄtẽpti qᷓ; boni ĩ gła occiſi Unñ
2 antiqͥ nõ eſtimabãt aliq̊s viuere niſi qͥ vi
uerẽt ad alioꝝ vtilitatẽ.ꝓut ait Señ.epła
liiij. ꝙ etiã nõ ſibiviuit qͥ neminiviuit Hic
Joſephꝰ vidẽs patrie ruinã ĩ deſtructõe ci
intatꝭ hieroſolime Tyto eã obſidẽte cepit
deflere ꝙ eua ſerit.ſ.cum cecidiſſet ꝑcuſius
ſaxo ſuꝑ caput.eo ꝙ dulce erat ei moꝛi añ
patriã.ait E geſippꝰli.vj.Et iõ ꝓ repub.oĩa
ſuſtinebãt ꝓpter qͥd etia nõ planxerũt filioſ

Bugnarer. put ait Chꝛiſo. ſuꝑ Joh. omet.
xij.arguẽs ſideles qͥ plãgũt moꝛtuos ſu/
os qͥbo eſt ſpes reſurrectõis. Uñ ait ꝙ gen

tiles poſſunt deridere xpᷣiauos. Nam mu
lier qᷓdam gentilis.ſ.audiẽs de filio ſuo in

bello cadẽte.introgauit qliter res ciuitatiſ
ſunt diſpoſite.q̃ᷓi diceret. Si res ciuitatis

ſalue ſũt nõ plangaʒ illũ. Miris modis
afficiebãt᷑ ad rẽpub. Et ex ↄſideratõe iſto/

rũ arguit btũs Augꝰ. li.v.ð ci.dei.c.xvij.
Et poſt. Di ipᷣi talia fecer̃t ꝓ repu.oĩa cõ/

tẽpſerũt ⁊ tot ꝑicula ſũt aggreſſi ⁊ hoꝛribi

lia moꝛtꝭ genera ꝑpeſſi ſũt.qͥd magnuʒ ẽ ꝓ

illa er na celeſtiq; gła cũcta ſeculi hꝰ q̃libet
iocũda blãdimẽeta ↄtẽpnere.vel qũo aude

bit qs devolũtaria pauꝑtate ſe extolłe.vel

ꝓ xpᷣo moꝛtẽ timere:ſaluatoꝛe dicẽte. No/
ſite timere eos qͥ occidũt coꝛpꝰ. Matth. x.
VUnñ ⁊ ibidẽ arguit ꝙ ſi ipᷣi h̊ ſecert ex amo
re patrie ⁊ laudũ cupidine. ꝓut loqͥ t᷑ poeta

de eo qui occidit filios. Uicit amoꝛ patrie

laudũq; immęeſa cupido. Quid magnũ ſi

ꝓ vera libertate q̃ liberos facit a domina/
tu dyaboli ⁊ caritate liberandoꝝ hominũ
a demonibo h faciendũ eſt. ⁊ ſic de alijs.ꝓ
ut ibi bñ ↄcludit. Sit em̃ illi ꝓ repub.i.p

re ppłi nõ redẽpti mag pᷣcio ſãguis ihu xpᷣi

nec regenerati ſacrametis eiꝰ.nec viuifica

tivita ſua.⁊c. Si ̊ ph̊i gentiles iudicabãt
talia facere natura duce.multo magis de/

bent ſideles ſpirituſancto inſpirante et di
rigente viuere ad alioꝛumvtilitateʒ. vt ne/
mo ſibiviuat.⁊c. Ro.xiiij.Qualiter autem
reſpub.debeat diſponi in ſe ⁊ in ſuia ꝑtib⸗
⁊ officijs docet Auicenna li.x.ſue phic.ca.
iiij. vbi ait. Opoꝛtetvt inſtituẽdo legem hᷣ
eſſet pᷣma intentio.ſ.oꝛdiare ciuitatẽ ĩ tres
ꝑtes.ſ.in diſpoſitoꝛes.miſtros.et legiſperi
tos.et in vnoquoq; illoꝝ oꝛdine aliqͥs pꝛe/
latus.et poſt hos oꝛdinent᷑ alij vt nulliꝰ ſit
in ciuitate inutilis qͥ nõ habeat aliquẽ ſta
tum laudabilevt ab vnoquoq; ꝓueniatvti
litas ciuitati.Et idðᷣo pꝛohibeat legiſiatoꝛ
ocioſitatẽ ⁊ vacatõeʒ.nec ſit aliqs qͥ ñn obe/
diat alicui Süt em̃ hoĩes ↄpeſcẽdi.⁊ qͥ nõ
patiüt᷑ ↄpeſci expellẽdi ſunt a ciuitate. Et

ſeqͥt᷑. Debet etiam ꝓhibere ocia ꝓpc q̃ amit

tuntur hereditates ex quibo nulla vtilitaꝝ
pꝛouenit.vt.ſ.non ſit leccatoꝛ vel aleatoꝛ.
Hic enim accipit et non pꝛodeſt ciuitati.

ſʒ opoꝛtet ꝙ qui accipit offerat fructũ alij.

ſuos qñ moꝛiebãt᷑ ꝓ repub.maxie ſivᷣtuoſe

egppberſ
ſatid⸗ ſcſitde
ſdi gobeten⸗
ducititihit
catio olimlin
ingocetmin
Hzinſtmiincun
Genitpommnon
pepnentardloet,
Allnxugoetbb
orgiennanitute⸗
ſeecnotoſe
Ppoltcereͤf
QRari
hrvece Cr
lgeritplurnoc

M.
pituli⸗
camne
Ormnumſenlen
bit Darcdlin⸗
ces Oponend
ng euongelinn
Meuttaima
ulialipn.
Paunencimatlllur

etollentituntcaze

Dche. Han
apetikpetron
Uulurebeli tchet
der Rgeepknpe
Cnrdocenitie
llenepectidn
Ulnciales tgies
Wederented
eltglesſeruos
lesdehſtoresfie
Goolesccpitef
Mteain dicereg
ſono dubitent
utſalutemeſt
figtieſtenttale
Kiagoptimeon⸗

ub⸗ ioſa inſt
ſwatgi
ſnnnenens
nuſibuenire
fhnmipant
ulitciing,

lumam

—
=ꝛ

jeſſhtnote
Nohonck,
tuos ſi/
aleggen
undn
lio ſuo in
clnitati
quitants
Smmodis
loe iſto/
ola co/
hoꝛnbi
nuzip
qliber
joande
olle,xel
e No/
utth.r.
Nnde
Apoea
mmpawi
wagnäſi
1Ddina,
r bomini
dealio
ripubl
bu i
pluikca
ncicabit
nagsde
fantec di
nez vene
leraulem
ſioptib
ephiech⸗
olgemd
itate intes
ctlegſpnn
Alge,
ſ
ue
enuertl
Glato
itt⸗
Adqno
Mie. Et
tqamit
Fulieas
aleato:.
auitatl⸗
tüaliz⸗

Itẽ dʒ phibere ſtudia hoim q ſũt ꝛia vti
litatibo. ſiẽ ſũt doctria furãdi rapiẽdi ⁊ ðci
piẽdi.ꝓhibet etiã occaſiões q̃ ſi negligant

catio.⁊ ↄſimilia.q̃ retrabunt hoĩes a con/
iugio.q̃d eſt malum in ciuitate.Et ꝙ pᷣmo
dz inſtitui in ciuitate ne qͥs degeneret ⁊ de

ueniat patrimonioꝝ alienatio. Docet etiã
ne puenmiat diuoꝛtiũ vel copule diuiſio que

eſt in ↄiugio.et ibi bene de his. Sic enim

oꝛdinata ciuitate poterit quiſq; viuere pa/

cifice quo ad ſe.⁊ fructuoſe qͥ ad alios.⁊ qͥſ

q́; poſſidere qͥd ſuũ eſt.

NXZzapitulum duodecimũ.
Ldoctrina euangelica non repugnat

4

reipublice.Et ꝙ poſt ſuſceptionẽ eiꝰ nõ cõ

tigerũt plura aduerſa reipublice q; ante.

BVo decimum ca

pitulũ docet doctrinã euangeli/
cam nõ ↄtrariari reipub. Cuius
ↄtrarium ſenſerũt antiqͥ heretici.ſicut ſcri

bit Marcellinꝰad Auguſtinũ epła. v. di/

cẽs.Opponendo.ſ.ꝙ pᷣdicatio atq; doctri
na euangelica reipub. moꝛibo nulla ex ꝑte
ↄuenit.ſicut a multis ðꝛ.cuiꝰpᷣceptum eſt.
vt nulli malũ ꝓ malo reddere debeamuſ.⁊
ꝑcutienti maxillam pᷣbere aliã.⁊ palliũ da
re tollenti tunicaʒ.et ſic de alijs. De quib
Mathei.v. Nam qͥs tolli ſibi ab hoſte ali
qͥd patiat᷑ vel romane ꝓuincie nõ velit ma/
la iure belli repẽdere.⁊c̃.Et ad illud reſpõ
det Aug. epka. v. ante finem dicẽs ꝙ qͥ di/
cunt doctrinã xpᷣi eſſe reipub.aduerſã dent
talem exercitũ.⁊ tales milites.⁊ tales pꝛo/
uinciales.tales maritos.tales ↄiuges.ta/

les parentes.tales filios.tales dominos.

et tales ſeruos.tales iudices.et reges.ta/
les debitoꝛes fiſci redditoꝛes et exactoꝛes
quales pcepit eſſe doctrina xpᷣiana ⁊ audi/
ant eam dicere aduerſaʒ eſſe reipub.immo
vHo nõ dubitent ↄfiteri magnã ſi ei obtem

peret᷑ ſalutem eſſe reipub.q̃ſi ̊ diceret. Si

pᷣdicti eſſent tales in repub.doctrina euan
gelica optime ↄueniret.nec mirũ cũ talem

rempub.ipſa inſtituat.De qua ſubdit Au
guſtinꝰ poſt. ꝙ in ipſa colluuiõe moꝝ peſ/

ſimoꝝ ⁊veteris ꝑdite diſcipline maxie ve/

nireac ſubuenire debuit celeſtꝭ auctoꝛitas
q̃voluntariã pauꝑtatẽ ↄtinentiã beniuolẽ
tiam iuſticiã atq; ↄcoꝛdiã verãq; pietatem

ꝑſuaderet,ceteraſq; vᷣtutes.nõ tm ꝓpx iſtaʒ

Iducũt ↄꝛiũ ↄſtructiõis ciuitatꝭ.ſicẽẽ foꝛni

vltã honeſtiſſime gerendà atq; agendam.
nec ſolũmodo ꝓpter ciuitatꝭ terrene cõcoꝛ/
diſſimã ſocietatẽ.verũetiã ꝓpt᷑ adipiſcendã
ſempiternã ſalutẽ.⁊ cuiuſdã ꝓpłi celeſtẽ di/
uinãq; rempub.cuiꝰnos ciueſoſiſtit.fides
ſpes caritas ⁊c̃. Unð ſi eſſent tales ciues ⁊
alij oẽs tales q̃les deſcribit do ctrina euã/
gelica.nullus faceret malũ alij.nec tolleret
tunicã alteriꝰ. Item alij errantes poſuerũt
multa eueniſſe reipub. poſt fidem xpᷣianã.
Ad quã rñdet beatꝰ Augy. li.iij.de ci.dei.
Narrãs rẽpublicã romanã añ fidẽ perijſſe
⁊ tot milites fuiſſe interfectos ab Haniba
le ꝙ ipᷣe miſit tres modios plenos anuloꝝ
extractoꝝ de digitis eoꝝ in ciuitatẽ ſuam
ſcʒ karthaginẽ. Nõ & fidei xpᷣiane debuit ĩ
putari ſi aliqñ aduerſa cõtigerũt reipub.ſʒ
peccatꝭ hoĩm nõ obedientiũ doctrine euẽ
gelice ⁊ trãſgredientiũ eiꝰ mãdata.ꝓut ait
Ausg'.in tractatu de excidio vꝛbiſ ꝙ dens
ꝑmiſit flagellari multos ĩ excidio vꝛbis.qꝛ
ſeruꝰſciens voluntatẽ dñi ſui ⁊ nõ faciens
vapulabit plagꝭ mulcꝭ. Lu.xij. Et põit ex
empla.vnã tribulam ſentit area.vt ſtipula
ſcindat᷑.granũ mũdet᷑.vnũ ignẽ foꝛnax vt
palea in cinereʒ ꝑgat.aurũ ſoꝛdib careat.
Sic tribulatõem roma ꝑtulit in q̃ vł emẽ
datꝰ vel liberatꝰ pꝰ:dãnatꝰ vᷣo impiꝰ. Fi/

des ” nõ nocuit reipub.ſʒ multũ ꝓfuit.nec

ꝓpter fidẽ xpᷣianã fuerũt puniti ſʒ ꝓpt᷑ pecca
ta ꝓpꝛia vt dictũ eſt. Unde huiꝰ erroꝛis im
ꝓbabilitas patet de ſe.Dicere ei peiꝰeẽ illii
cum qͥbo eſt deꝰ impꝛobabilis erroꝛ eſt. Et
meliꝰeſſe illis cũ qͥbs nõ eſt deꝰ Siẽ ait Jo
ſephus ↄcionando ad iudeos.ꝓut narrat
Egeſiſpꝰli.vj.Ulos inqͥt deꝰ deſeruit.quia
vos pietatis cultũ deſeruiſtꝭ.pᷣſidiũ ſpera/
bat᷑ diuinũ.ſed qͥ voſ defendebat.ad hoſtẽ
migrauit.qꝛ quẽ colebamꝰ:romanivenerã
tur:nos offendimus.Et inducit auẽtates
ſcturaꝝ.nõ in multitudĩie ꝓpłi.ſʒ ĩ timoꝛe
dñi abꝛahã penetrauit egyptũ.doꝛmiebat

abꝛahã.⁊ toꝛq̃bat᷑ pharao.Geñ.xx. Sic ð

yſaac.de Jacob Eſau.Sic moyſesↄtra
egyptios oꝛabat non doꝛmiebat. Sic de
Joſue.Gedeone.Eʒechia. In oꝛõne ergo
melioꝛa arma qᷓ; invᷣtute.Et ibi bene deß.
HNõ em̃ in multitudine exercitꝰbellivicto/
ria.ſed de celo victoꝛia ⁊ foꝛtitudo.j. Ma
cha.iij.Cũ ̊ deꝰ fuerit cum illis qͥ recte cre
düt. dicere peiꝰ eſſe hõibo poſt fidei ſuſcep/
tionẽ qᷓ; añ irrõnabilis erroꝛ c.J nalcli. vj.

Si de nobiſcũ eſt cur appꝛehenderũt nos

H mala.q̃ſi diceret. mala nõ appꝛehendunt
illos cũ qͥb eſt de““.
Diſtinctio ſcᷣa pᷣme ꝑtis huiꝰſumme.
(Xapitulum pmum.
¶ onceps habet ſe ad modum capitis
in coꝛpoꝛe naturali.et de capitis pꝛopꝛie/
Fatibusssss

reipub. ⁊ ↄferendi cũ eis. Con/
lJeqnter pcedendũ eſt ſümo mgr̃o dirigẽte
qdd infoꝛmatõeʒ ⁊ inſtructionẽ ꝑtiũ eiꝰſiue
mẽbꝛoꝝ.qꝛ vt tactũ eſt S.reſpub.ẽ ſᷣm plu

tharcũ coꝛpꝰqddã q̊d diuini munerꝭ bũfſi
cio animat᷑.⁊ ſũme eqͥtatꝭ agit᷑ nutu.⁊ regi᷑

q̃dam moderamine rõnis. In q̊ coꝛꝑeqm

Pnceps obtinet capitꝭ locũ vni ſubiectꝰ ðo
⁊ his qͥ vices illiꝰagũt in terrꝭ ſubiectꝰ.qm

q cultũ dei ⁊ religiõis inſtituũt ⁊ inſfoꝛmãt

vicẽ aĩe ĩ coꝛꝑe reipublice obtinẽt.et ſic ab
eis totum coꝛpꝰ vegetat᷑ et regit᷑.Et de iſto
coꝛꝑe ait animꝰfloꝛidꝰloquẽs de Romulo
in pncipio hiſtoꝛie romanoꝛũ ꝙ ex varijs

Alſi elemẽtꝭogregauit coꝛpꝰ⁊ vnũ populuzʒ

romanũ fecit.Et qm̃ in iſto coꝛꝑe pᷣnceps

eſt ad modũ capitꝭ.vt dictũ ẽ. Et ðꝛ.j.Re.

xvj.Cũ eſſes ꝑuulłꝰin oculis tuis caput fa

ctus es in tribubo iſrł ait.ſ.ſamuel ad ſaul.

Jõ pmo de inſtructõe pncipis.vñ Hugo

De ſacra.li.ij.ꝑxte.ij.c.iiij. Terrena ptãs ca/
put hʒ regẽ.Et ſpũalis ſummũ pontificẽ.

et ibi bñ de B. Et merito ꝑ caput ſignat᷑.qꝛ
ſicut caput eſt mẽbꝛis omibo ſuꝑpoſitum.
2 eſt oim mẽbꝛoꝝ regitiuum.et in ſublime
erectũ.⁊ ſenſiba om̃ibo dotatũ.et ſingulari
venuſtate effigiatũ.ꝓut loqͥt Ambꝛo.ð ca
pite ĩ exameron.omeł.vltia dicẽs. Caput
ſuꝑ reliq̊s artꝰnr̃i coꝛꝑis cernimꝰ eminere
pᷣſtantiſſimũq; eſſe oĩm tanq; int᷑ elementa
celũ.tãqᷓ; arcẽ int᷑reliqua vꝛbis menia. In
hac arce regalem qᷓndã habitare ſapiaʒ ſᷣm

dictũ ꝓpheticũ.Oculi ſapiẽtis ĩ capite eiꝰ.

hanc eſſe tutioꝛem ceterꝭ.ex illa oibo mem
bꝛis vigoꝛẽ ꝓuidẽtiãq; ſcimꝰ ðᷣferri. Quid
em̃ validitas lacertoꝝ.qͥd velocitas pedũ.

niſi capitꝭ velut Pneipis ſui ĩꝑiat q̃dã ãmi
eĩ aut ðſtituũt᷑ vniuerſa

niculet᷑ ptãs.ex .
aut oĩa fulciũt᷑. Et ſeqͥ. Maioꝛ capitꝭ oꝛ/
natꝰ.qꝛ cerebꝛũ nr̃m ſedẽ oꝛiginẽq; noſtro

rũ ſenſuuʒ capillis munit ⁊ veſtit. Illic em̃

ſionibo inſtruẽdi habẽtes curaʒ

fons vniuerſoꝛũ eſt. cũ caput vides hoĩem

agnoſcis.ſi caput deſit niła agnitio adeſſe
pᷣt. Jacet trũcꝰ ignobilis ſine honoꝛe ſine
noie.Uñ ⁊ ibi poſtea ↄcludit.Nõ ĩmerito
igit᷑ huic ↄſultoꝛi ſuo cetera mẽbꝛa famu/

lant᷑ ⁊ circũferũt illud ſernili geſtamine ſiẽ
numen. atq; in ſublimi locatũ vehũt.vide/

as imꝑatoꝛi ſuo ſingula gratuito diſpen/
dio militare.Alia poꝛtãt.alia paſcunt.alia

defendũt vel miniſteriũ ſuũ exhibẽtvt on/
cipi ancillant᷑ vt dño. Hec ille. Merito g

ob pᷣdictas elegãtes capitꝭ pᷣrogatiuas pn

ceps ꝓplłi ðꝛ caput illiꝰ qͥ ðꝛ eſſe talis quale

caput in coꝛꝑe humano ⁊ cui deſeruiũt ſin

guli ſicut mebꝛa capiti.vñ pᷣnceps ẽ ptãs
publica ⁊ in terris q̃dam diuie maieſtatis

ymago ait Policratꝰli.iiij.c.j. Jõ ⁊ animo

regenti coꝛpꝰ cooꝑat᷑.ꝓut ait Señ.li.j.de
clemẽtia ca.ij. Ubi loquẽs ð iperatoꝛe ait
NQuẽadmodũ totũ coꝛpꝰ aie deſeruit tan/

to magꝭ tãtoq; ſpecioſiꝰ ille in occulto ma
net ⁊ tñ manꝰ pedes oculi negociũ uli ge/
rũt. Sic im mẽſa multitudovniꝰ aĩe circũ

data eſt:ill ſpũ regit᷑.illiꝰratõ ne flectit᷑.⁊c̃

Et h̊ idẽ pnceps ðꝛ baſis populi. Job.ix.
Dub qͥ curuant᷑ qͥ poꝛtant oꝛbẽ. Ibi Gre

goꝛiꝰ moꝛ.xiiij.ꝙ pnceps non incongrue

greco eloquio baſileos ðᷣꝛ q̃d lacia lingua

baſis ppli interpᷣtat᷑.qꝛ ipᷣe ſuꝑ ſe ppłm ſuſti
net qͥ motꝰ illiꝰptãtis põdere ſixꝰ regit.cuʒ
etiã in bꝛutis aĩalibo vigoꝛevalẽtioꝛa pꝛe/
ſint ꝓut ait Señ.epła.xciiij.dicẽs ꝙ; pᷣmi

moꝛtaliũ ⁊ exhis geniti naturã incoꝛrup/
ti ſeq bant᷑ eundẽ habebãt ducẽ ⁊ legẽ com
miſſi melioꝛis arbitrio. Nata em eſt potio
ribo deterioꝛa ſubmitti.vt multꝭ qͥdẽ gre/

gibo aut maxĩa coꝛꝑa pᷣſunt.aut vehemen⸗

tiſſima.nõ pᷣcedit armẽta degens taurus.
ſic qͥ magnitudine auctoꝛitatꝭ ceteros ma
los vicerit.elephãtoꝝ greges maxios du/

cit Ita int᷑ hoĩes ꝓuidũ eſt animo optimũ

in rectoꝛẽ eligi Jdeoq; ſũma felicitas erat
gentiũ in qbo nõ poterat potẽtioꝛ eſſe vbi
melioꝛ. Hec ille.Et huie concoꝛdat illud
quod dictũ eſt de Saule.j. Regum. x. ait
Samuel. Uidetis quem elegerit dominꝰ

ꝙ: nõ ſit ſimilis ei in om̃i populo. Quãdo

em̃ talis eſt pnceps:merito poteſt dici ca⸗/
put populi. Om̃is autem pnceps admo/
nendus eſt de cauenda ambitione pꝛinci⸗
pandi vel dominandi.

oiem
eſſe
teine
merito
famu/
lneſiẽ
oe⸗/
ſben⸗
alia

1o 5
apn
uale,
ſin
Ns
eſtaris
nino
oe
negit
tian/
toma
g
rch
w
Jobir⸗
ib'e

e

gua
nlaſti
aca;
upze/
Fbmi
rru/
icom
potio
ege⸗
gewene
taurs.
cros s
toetl/
cptini
octit
cew.
Guilud
nAl.
onin⸗
Nuädo⸗
ici ca/
zamo/
inc/

Diſtinctio ſecunoa.

d0dd Lapttulum ſerundum. .
dominatio non eſt ex libidine cupi/

cun du capitu/
lũ docet ꝙ nõ eſt appetenda mul
tũ potẽtia pᷣncipandi ſiue domi
natio ꝓptervtilitatꝭ ⁊ vere bonitatꝭ ĩ ea par

mitatẽ. ob multimodã incõmoditatẽ.et ob
Nevrnmomentaneã bꝛeuitateʒ. Ex qͥb om̃ib

loqͥt᷑ Boeciꝰelegant li.ij.de ↄſola.capᷣ.vj.
Quid inq; de dignitatibo potentiaꝝ diſſe
ram quas celo exequatis.⁊c.Et ſeqͥt᷑ ꝙ ita
ſit ꝙ nõ virtꝰex dignitate. ſʒ ex virtute di/
gnitatibo honoꝛ accedit.Quevo eſt iſta ve
ſtra ſpectabilis⁊ pᷣclara potentia.nõne ter

re aĩalia ↄſidera qᷣ.Nũc ſi int᷑ mures vide/

res aliquẽ murẽ ius ſibi atq; ptãtem pᷣ ce/

teris vẽdicantẽ qᷓnto mouereris cachinno
Quidvo ſi coꝛpꝰſpectes imbecilliꝰ homie

reperire queas.⁊c̃.Ex q̊ cõcludit nõ po/
teſt qͥs exercere ius niſi in ſolũ coꝛpꝰcũ ani
mus ſit liber. Et demũ arguit ꝙ ſi dignita
tib ac poteſtatib aliqͥd ineſſet natalis et
ꝓpꝛij boni nũq; peſſimis ꝓuenirẽet. Cũ aũt
peſſimos plerũq; dignitatibo fungi videaſ
Dubiũ nõ eſt illa nat᷑a ſua nõ eẽ bõa q̃ peſ/
ſimis inherere patiunt᷑. Et li.iij.c.iiij.de G
codẽ elegant᷑ vbi ꝓbat ꝙ dignitas ſiue ho
noꝛ nil hʒ in ſevᷣtutꝭ vel ꝓbitatis nec in eis
ꝓpꝛia vis.ſʒ q̃ hoĩm fallax annectit opinio.

Et iõ ꝑ vmbꝛatiles dignitates dubiũ nõ

eſt aſſeqͥ poſſe reuerentiã.cũ etiã indignis
malũ dedecꝰ ad ijciãt eo ꝙ minꝰpatet eoꝛũ
indignitas ſi nullis honoꝛib inclareſce/
rẽt.Et ↄcludit ꝙ cũ eo abiectioꝛ ſit qͥſq; q̊
magę a plurib ↄtẽnit᷑ cũ dignitas reueren
dos facere nequeat. impꝛobos q̊s plurib⸗

oſtentat. deſpectõꝛes potiꝰdignitas facit.

et h̊ merito. Reddũt em̃ impꝛobi dignita
tibo parẽvicẽ q̃s ſua ↄtagione cõmaculãt.
VUñ Berñ.li.ij. ad Euge.Symea in tecto
rex fatuꝰſedẽs in ſolio.Et poſt ait. Sicut
ſymea qnto płꝰ? aſcẽdit tanto euidentiꝰ pa
tent ſue turpitudines. Sic q̃nto plłꝰſubli⸗/
mat᷑ in dignitatibo indignꝰ tanto euidẽtiꝰ
manifeſtant᷑ ſue indignicates. Uñ recitat
Hiero.epła vlitma qͥd ait Tuliꝰde ceſare.
Cũ q̊ſdã.ſ.indignos oꝛnare voluiſſʒ nõ il
los honeſtauit ſʒ ipa oꝛnamẽta.ſʒ dignita
tes turpauit.ſ.ob eoꝝ indignitatẽ. Rectuſ

em̃ oꝛdo eſtvt ꝑvᷣtutes traãſcat ad honoꝛes

vt ait Augꝰ. li. ij. de ci. dei. c. xiij. Lõiuncte
erant edes vᷣtutꝭ ⁊ honoꝛis q̃ pdijs vł dea
bus habebankt et ꝑ edẽ virtu fiebãt trãſi

tus in edem honoꝛis. ad ſigniſicanduʒ q;

ꝑvᷣtutem dʒ qͥs ꝑuenire ad honoꝛẽ ⁊ impe

riũ.nõ ꝑ fallacẽ ambitionẽ.vt ait idẽ. Iteʒ

nõ ſunt ambiende dñandi ptãtes.ob mul
titudinẽ ſolicitudinum et inquietudinũ ti

moꝝ ⁊ doloꝝ qͥ tales ↄcomitanr.ſicẽ extra/

hit᷑ a Boecio ibidẽ vbi ait.Eſt h̊ poteſtas

q̃ ſolicitudinum⁊ inquietudinũ moꝛſus ꝗᷓ
foꝛmidinũ aculeos neqͥtvitare.vellent em
ipſivixiſſe ſecuri ſʒ nequeũt.An potenrem

cẽſes quẽ videas velle q̊d nõ poterat effice

re. qͥ ſatellite.i.collectõe exercitꝰlatꝰ ambit

q q̊s terret ipᷣe pł?metuit.qͥ vt potẽs eſſe vi

Deat᷑ ⁊ etiã in ᷣuitutis manu eſt ſitꝰ Et ibi

bf de H. vt em̃ ait Tuliꝰli.ij. de offi. ca. vij.
Quivolũt indigne timeri:neceſſe eſtvt me

tuant ⁊ ipᷣi. Et põit exemplũ de Dyoniſio
tyrãno quipᷣ timoꝛe ꝑmitti nõ audebat ab
aliq̊ radi barbã.ſʒ candente carbone adu/
rebat capillos. Et de h̊ exemplificat Boe

cius vbi S. Siłr exemplificat Tulius de

Alexandro ferreo.qui nõ audebat intrare
cubiculũ vxoꝛis añq; vnꝰ de ſatellitibo di/
ſtracto gladio anteiret ⁊ ſcrutaret᷑ arculas

muliebꝛes ne aliq̃d telũ occultaret᷑qͥ tũ ab

ea eſt interfect pter pellicatꝰſuſpitõeʒ.Et
de his narrat Caleri.q qͥdã rex nõ confi

dẽs de hõib ſʒ timẽs.vitã ſuã ⁊ ſalutẽ ca /

nũ cuſtodia vallauit.Uñ qᷓ;uis ipᷣa ptãs a
deo ſit. O mis enim ptãs a dño deo eſt. ad
Ro. xiij.⁊ ipᷣa bona ſit ĩ genere ſuo.i.q;uis
pᷣt benevti ⁊ ad bonũ.nõ tñ eſt ita bona ꝙ
faciat bonũ.ſ.habentẽ eã niſi ex gra ⁊ vᷣtu/
te ſit bonꝰ. Sic ꝓbat Boeciꝰ vbiõ.dicẽs
ꝙ nõ eſt ĩ dignitatibo pꝛia vis ſʒ hoĩm fal/⸗

lax annectit opinio.vt dictuz eſt.qꝛ ſi eſſet

naturale munꝰ in eis niło mõ ab illo ceſſa
rẽt. Sicut ignis vbiq; terraꝝ nũqᷓ;ᷓ tñ cale
re deſiſtit.ꝓut ibi exemplificat de miſerijs
ambientiũ dñoꝝ Uñ ait Señ. epka. xc viij
dicẽs ꝙ vt vincerẽt hoſtẽ cupiditate ſũt vi
cti.nec ambicioni vel cupiditati reſtiterũt

⁊ cũ agerevidebãt᷑ alios agebãt.Et ibi bũñ

de h. Nõ ſolũ pᷣdicta ↄcomitãt᷑ potẽtes.ſʒ
etiã ꝑicula ſpũalia aiaꝝ ꝓut ait Gregoꝛiꝰ

xxvj. moꝛ. exponẽs illud Job.xxxvj. Deuſ
potẽtes nõ abijcit. vñ ait. Oag eſt poten/
tia tꝑalis qᷓ hʒ apud dñm meritũ ſuũ ð bo
na admiſtratõe regimiſ.Nõnũqᷓ; ſ eoipo

3

Parspꝛima.

Abeminer ceter eiatoe cogitatiõis ĩtume
ſcit.⁊ dũ foꝛis imeſo fauoꝛe circũdat᷑ itus
vᷣitate vacuat᷑ atq; oblitꝰſui ĩ voces ſe ſpar

git alienas:talẽq; ſe credit q̃lẽ foꝛis audit:

nõ q̃ledcernere debuit.ſubiectos deſpicit.
coſq; eq̃les ſibi nate oꝛdie nõ cogᷣſcit.cun/

ctis ſe exiſtimat ãpliꝰſaꝑe qͥb ſevidet am/
pliꝰpoſſe.Et ibi bñ de h̊.Quabꝛeuis ãt ſit

talis ptãs ait Eccłiaſticꝰ. x. Omis potẽta

tus bꝛeuis vita.et Job. xxiiij. Eleuati ſũt
ad modicũ ⁊ nõ ſubſiſtũt. Jaco.iiij. Cita
nr̃a vapoꝛ ẽ ad modicũ parẽs Iſa.xlj. Ois

caro fenũ ⁊ oĩs gła eiꝰq̃i flos feni.Gregoꝰ.
moꝛ.xvij.Potẽtia tꝑalis bꝛeuis eſt et głia
carnalis q̃ dũ nitet cadet.⁊ dũ apud ſe ex/
tollit᷑ repẽtino ſine termiat᷑. Et ibi bñ de h

Vñ Sap.v.Quid nobᷣ ꝓfuit ſuꝑbia.qͥd

diuitia ꝝ iactantia. Seqͥ . Trãſiert omia
tcãq; vmbꝛa. Hãc potẽtie bꝛeuitatẽ co gita
re deberẽt pncipes exẽplo boni reg Noꝛ/
ꝛvegie.Dacie.⁊ Anglie noie Rnod.De q̊

habet᷑ in qdaʒ hiſtoꝛia ꝙ cũ floꝛeret maxio

vigoꝛe imperij ſui.ſedile ſuũ in litoꝛe marꝭ

aſcẽdentꝭ ſtatim poni iuſſit et alloquẽs ma
re ait. Impero tibi ne aſcendas terrã meã
necveſtes nec mẽbꝛa dñatoꝛis tui made/

lacere pᷣumas. Nihilomimꝰ mare aſcẽdit
⁊ terrã ac pedes eiꝰ madefecit.Quo facto.
Ille reſiliẽs ait. Sciant oẽs habitatoꝛes

oꝛbis vanã ⁊ friuolã eſſe reg potentiã.nec
regꝭ quẽpiaʒꝝ noĩe dignũ pᷣter eũ cuiꝰnutui
celũ ⁊ terra ⁊ mare obediũt.⁊ nunq; poſtea
capiti ſuo coꝛonã aureã impoſuit.ſed ſuꝑ

ymaginẽ ſaluatoꝛis in cruce eam poſuit in
laudẽ regꝭ eterni.vñ ⁊ rex Xẽerſes cũ ð ſub/
limi loco infinitã hoĩm młtitudinẽ ⁊ innu

merabilẽ exercituʒ vidiſſet fleuiſſe ðᷣꝛ.eo q/

oſt centũ ãnos nullꝰeoꝝ q̃s tũc cernebat
ſuꝑuicturꝰeẽt. Siẽ fcitat Hiero.epła.cxv
Et idem Ualeriꝰli.vltio añ finẽ.Ob pᷣdi/

cta ꝑicula ⁊ młta alia antiqͥ nõ ſolũ n am//

biebãt ptãtes do minationũ.ſʒ fugiebant

vel coacti accipiebãt.⁊ h̊ ob reipublice vti

litatẽ.vt narrat E geſippꝰli.uij.de veſpaſia

no.cũ eſſʒ in obſidione hieroſolimitana. ⁊
veniſſet rumoꝛ HNeronẽ eſſe occiſũ.⁊ Gal/
bam interfectũ qͥ fuit occiſus ſiłr ſeptimo

mẽſe a die aſſũpte ptãtꝭ.Tũc viriveterꝭ mi
litie elegerũt Ueſpaſianũ rogãtesvt ſuſci⸗/
peret imꝑiũ. Illevᷣo cepit abnuere.⁊ ſe in/

dignũ eſſe. Illivᷣo inſtabãt. Iſte reſiſtebat

ꝑſeuerãtiꝰ, Reluctãtes armati circũſiſtunt

6

gladijs moꝛẽ minãtes Qui aduertẽs diſ⸗
crimẽ ſibi eminere ſi reſiſteret.⁊ gᷓue ꝑiculũ
ſi refugiſſet:ita potiꝰ ceſſit imponentibo q
accepitvolũtariꝰ q̃d alij ambire ſolẽt.vꝛge

bãt milites.ſuadebãt duces.curã plus qᷓ;
honoꝛẽ induit. Et ibi bñ de h. Silr nar⸗

rat Tlaleriꝰli.vj. Rex ĩqͥt ſubtił iudicij quẽ

ferũt ſibi traditũ dyadema płqᷓ; capitii

poneret diu retentu ↄſideraſſe ⁊ dixiſſe.O
nobilẽ magꝭ qᷓ;ᷓ felicẽ pannũ quẽ ſi qͥs peni
tꝰ cognoſcat q; multꝭ ſolicitudinib ⁊ peri

culis et miſerijs ſit refertꝰ.nec humi iacẽtẽ
tolle vellet.qi diceret. Si qͥs conſideraret
ꝑicula ⁊ ſolicitudines annexas ptãti ipᷣaʒ
oblatã nõ acciꝑet.Et de h̊ Ualeriꝰli.v.ca.

vj.narrat de q̊dã egrediẽte poꝛtã.in cuius

caput ſubito coꝛona erupit.reſponſũq; eſt

regẽ foꝛe ſi in ciuitatẽ reuertiſſʒ.qͥ̃d ne acci

deret ꝑpetuũ ſibi indixit exiliũ ac volunta

riuʒ. Cuiꝰ teſtante rei gra capitis effigies

eree poꝛte q̃ exceſſerat incluſa eſt. Pꝛicipes
em̃ antiqͥ agebant gras qñ eoꝝ ptãtes mi/
nuebant᷑ put narrat Ualeriꝰ li.iiij.c.j.de q̊
dam q cu aſiam ⁊ vicinas gẽtes amiſerat:
egit grãs ꝓpło romano.eo ꝙ eſſet liberatuſ

dñantiũ ac pnceps reguʒ terre exemplum
euidẽs ⁊ efficax dedit ſuis fidelib ne am/
birẽt tꝑalẽ ptãtem.qñ cognoſcẽs ꝙ venie/
bãt vt raperẽt ⁊ facerẽt eũ regẽ ſeceſſit ĩ mõ

tẽ.ſicut habet᷑ Jo.vj. Suꝑ qͥd Criſ.omeł.

lxj.Zpᷣs fugit erudiẽs nos fugere mũda/
nas dignitates.Et ſeqͥ . Uenu eĩ erudiẽs
nos ↄtẽnere ea q̃ ̊ ſũt ⁊ nũqᷓ; ſtupere.i.ad/
mirari q̃ in hacvita ſũt clara.ſed deridere

om̃ia h.⁊ futa amare.⁊ ibi bñ ð h. Uñn ait

poſt. ꝙ gla hois eſt q̃ſi flos feni.
Lapitulum tertium

C
74

abuſionibo.

Erciuz capitulũ

docet ꝙ pncipes initituẽdi ſunt

legittia aucte.qd ↄtingit q̃dru/

plicit.vel diuia oꝛdinatõne vel ꝓuiſiõevel

eccłe collatõe.ex diuia auẽtate vel paterna
⁊ legittia ſucceſſiõevł militũ ſiue płivna/
nimi electõe. Fuer᷑̃t ei reges aſſũpti ad gu

bernatõʒ ppłi diuĩa oꝛdinatõe vel pᷣceptõe.
ſiẽ Saul. Reg. x Et Dauid qͥ fuit inunccꝰ

Quo legittime ⁊ oꝛdinate eſt aſſumẽda.
qũo dñatio in eavitãda.⁊ ꝓ bñvſa vma
le eſt pena vel gła expectãda ſᷣm Aug.ð.xij

iſc

Dinnctio ſcunda.

.

a ſamuele diuia pceptõne.j. Re. xxj. Unde

Moypſes oꝛauitvt deꝰ ꝓuideret hoĩeʒ ſu
multitudinẽ ꝓpłi qͥ poſſet exire ⁊ intrare añ

eos.Nũeri.xxvij. Item pncipes aſſumũt᷑
ad gubᷣnatõʒz ppli dei ab eccła diuĩa auẽta
te. Uñ moyſes vocauit Joſue ⁊ dixit ei vt
introduceret ꝓpłm. Deut᷑.xxxj Et miſterio

Samuelis vnxit dñs Dauid in regem.vt
dictum eſt in figura ꝙ deivicariꝰeccłie pᷣla

tus ↄfert pncipatum et poteſtatem ⁊ regi/
men pli dei ꝓut iuſticia exigit ⁊ eccłevtili
tas. Item fuerũt pncipes antiqͥtꝰ aſſump/
ti ad regimen ꝓpłivnanimi electiõe militũ
vel ppli.vt fuit de Ueſpaſiano.ſicut dictuzʒ
eſt et de aljs imꝑatoꝛibo romanis et cõſu

liho ꝓut ait Ualeriꝰ li.iiij.c.iij.ꝙ ab aratro
accerſiebant᷑ vt cõſules fierent. Silr nar /

rat Augꝰ.li.v.de ci.ðic.xviij.de Quĩtino

cũ iugera poſſideret et ea ſuis manibo cole

ret ab aratro ſuiſſe abductũ vt dictatoꝛ fie

ret.maioꝛivtiq; honoꝛe qᷓ; ↄſul.victiſq; ho
ſtibo ingentẽ glam ↄſecutum in eadẽ pau/
pertate manſiſſe.Oe huiꝰ electione narrat
Solinꝰli. xj.c.iiij.loquẽs de habitantibuſ

quandã inſulam. In regꝭ inqͥt electõne nõ
nobilitas pᷣualet.ſed ſuffragia vniuerſoꝝ.
Populꝰ em̃ eligit ſpectatũ moꝛibs ⁊ inue/
terata clemẽtia annis grauem.ſʒ ̊ i eo que

rit᷑ cui liberi nulli ſint. Naʒ qͥ pꝛ fuerit etiãẽ

ſivita ſpectet᷑ nõ admittatad regenduʒ.qͥa
foꝛte dum regnat pignꝰſuſtulit exuit᷑ pote
ſtate. IJdeoq; maxime cuſtodit᷑ ne fiat he/
reditariũ regnũ.nec ſołꝰ licet eſſʒ iuſtꝰ iudi

cabat.Sed cũ q̃draginta rectoꝛibo.qͥ ſi in
aliq̊ iniuſto ſacto depᷣhendit᷑:moꝛte dam/
nat᷑.O m̃ib his modis electi ad regimen
pri duz aſſit eccłe ↄſenſus ⁊ auẽtas ex ðo
regnãt. Unde Pꝛouer.viij. Per me reges
regnant. Nec obuiat q̊d ðꝛ Oſee.viij. Jpᷣi
regnauerũt et nõ ex me.pᷣncipes extiterunt
⁊ nõ cognoui. Poteſtas em̃ pncipandi ex
deo eſt. ſʒ pꝛauitas regiminis a male impe
rantibo Om̃is em̃ ptas a dño deo cẽ. Roꝝ.
xij. Et in Joh.xix. Nõ haberes in me po/
teſtatem niſi data eſſet tibi de ſuꝑ. Dicunt᷑
tñ mali regnare nõ ex deo ⁊ nõ cognoſci a

deo. eo qꝙ illos ñ appꝛobat ſic exponit Gre

goꝛiꝰmoꝛ.xxv. Yacit em̃ deꝰſinẽdo.ſed ne
ſcit repꝛobando.Nec eſt imputandũ diuie

oꝛdinationi ꝙ mali regnãt.ſʒ ſubditoꝛum

pꝛauitati. Ipᷣe em̃ facit regnare hoĩeʒ ypo

critam pter pctã ppłi. Job.xxxiiij. Duꝑ

q̃d Grego. Qui talem patit᷑ rectoꝛẽ eũ non
accuſet.qꝛ nimi⁊ ſui fuit meriti ꝑuerſi re/
ctoꝛis ſubiacere ditioni.Culpã igit᷑ magꝭ
ꝓꝛij accuſet oꝑis qᷓ; iniuſticiã gubnantis
Dabo tibi inqͥ t reges in furoꝛe meo.O ſee
xiij.ob meritoꝝ pꝛauitatẽ ad peccantiũ pe
nam.Et etiam patienter debent fideles ſu
ſtinere taliũ ꝑſecutionẽ.Uñ legit᷑ ꝙ Athi⸗/
la ꝑſecutoꝛ xpᷣianoꝝ interrogatꝰ a q̊dã ſan
cto epᷣo incluſo in eccła quis eſſet. Rñdit.
Ego ſum Athila flagellũ dei. Ac ſanctus
epᷣs veneratꝰ diuinã maieſtatẽ. Gñ inqͥ tve
niat miniſter dei.⁊ ingeminãs iſtð.bene/
dictꝰqͥ venit in noĩe dñni.reſeratꝭ eccłe foꝛi/
bus ꝑſecutoꝛẽ admiſit.ꝑ quẽ eſt aſſecutus
martirij palma. Nouerat em̃ poteſtatẽ fla/
gelli eſſe a deo.⁊ ꝙ deꝰflagellat oẽm filium
quẽ recipit.ait aplus ad Hebᷣ.xij.Aut ho /
mo ꝑ flagellũ purgat᷑.aut purgato ſua co/
rona multiplicat᷑. His modis pncipanteil
ſunt eccłe miniſtri ⁊ de manu eccłe accipi
unt gladiũ. In ipᷣa em̃ eccła ſunt duo gla/

dij. Luce.xxiij.quoꝛũ vnovtit᷑ ꝑ pꝛincipis

manũ ad cohercendã coꝛꝑalem multoꝛuʒ

maliciã. Spũali gladio ĩ põtificibb aucto

ritate ſibi reſeruata. Hõ em̃ ſine cauſa gla/
diũ poꝛtat dei miniſter.vindex eſt in iram

agimhain zaraioniis ad Ro. xiij.

Diſtinctio tertia pᷣme ꝑtis hꝰ ſumme.
apitulum pmum.

Eaſſumprꝰeſt ad ſolicitudinẽ ⁊ laboꝛꝛ

et nõ ad ociũ vel quietem.

T quocũqʒ mõ
pᷣdictoꝝ fuerit inſtitutꝰ pnceps
agAſſentire dʒ diuine oꝛdinationi
nõ exlibidine pncipãdi populis.nec ex li
bidine acquirẽdi pᷣdia ⁊ ꝓpꝛia cõmoda.ne
exvoluptadi libidine.nec ex libidine iudi

candi.ſʒ aſſentire dʒ oꝛdinationi dei et ec/

cleſie.⁊ pncipatũ aſſumere cũ timoꝛe et tre
moꝛe.⁊ cũ coꝛdis hũilitate.et cũ recta intẽ
tione.vt.ſ.obediat deo⁊ eccłe.et ad exequẽæ
dumvtriuſq; imꝑiũ ad dei honoꝛẽ ⁊ popu
li cõmoditatem mala cohibendo.bona iu
bẽdo.qꝛvt ait Augꝰ.li.iij.ad Criſoſtomũ.
In h̊ ſeruiũt deo reges ſi in ſuo regno bo/
na iubeant ⁊ mala ꝓhibeant.nõ q̃ ꝑtinent
ſolũ ad humanã ſocietatẽ.ſʒ ad diuinã re/

dis vel coꝛꝑis.ſʒ ad magna ſollicitudinem

⁊ laboꝛẽ.dũ ꝑfecte fecerint ſua ofkeia⸗ it

Pars pꝛima.

narrat Dacrobilib. .c. xxvj. de dioniſio
tyrãno.qꝙ cũ qͥdam familiaris ſuã vitã eſti
maret btãʒ. volens ille q; ꝑpetuo metu mi
ſera eſſet oſtendere ⁊ qᷓ; plena ſemꝑ ꝑiculo/
rum:gladiũ euaginatũ a capillo de filo te
nui pendentẽ capiti illiꝰinter epulas emi/
nere fecit. Ille aũt inter epulas moꝛtis ꝑi/

culo grauabat᷑. nec delicijs ↄſolabat᷑. Ca/
lis inqͥt Dioniſiꝰ eſt vita mea quã beatam
putabas.Sic em̃ moꝛtem pñtem ſemper

nobis videmꝰ. Qũo em̃ felix eſſe poterit qͥ

timere nõ deſinit. Qui em̃ peſt in ſollicitu
dine ⁊ timoꝛe eſſe nõ deſinit. Inſuꝑ ſicvo⸗
cati ad pncipatum ſunt vocati ad magnã

ſeruitutem et q̃ſi quandã captiuitatẽ. Job
xxvj. Gigantes gemũt ſub aquis. Super
qd Gregoꝰ.moꝛ.xvj. Nomine gigantũ po
tentes ſeculi.Aque em populi ſunt Apoc̃.
xvij. Gigantes & gemũt ſub aquis.qꝛ elati
dum in hacvita honoꝛes aſſeqͥ cupiũt.ſub
ponderibo ꝓpłoꝝ gemũt. Nam qᷓ;to qͥs al/
tius erigit᷑.tanto curis grauioꝛibo onerat᷑.
Pꝛeterea magna captiuitas videt᷑ iugiter
circũcingi ppłi multitudine ⁊ q̃ſi circũliga
ri d accidit pᷣncipibo ꝓut ait Señ.li.j.de

clementia.capᷣ.ix.loquens ad imꝑatoꝛem.

Poſſum inqͥt in qualibet partevꝛbis ince/
dere ſolꝰſine timoꝛe qᷓ;uis nullꝰ ſequat᷑ co/
mes.nullꝰad latꝰgladiꝰ.tibi in tuo pace ar
mato viuendũ eſt. Nullłꝰobſidet te ⁊ tamẽ
quocũq; deſcendis magnꝰ apparatꝰ aſſeqͥt
et ̊ ſumme magnitudinis ſeruiteſt. UVñ ⁊
Plato cum vidiſſet Dioniſiũ coꝛpoꝛis ſui
ſeptũ cuſtodibo: quod inqͥt malũ feciſti vt
a tam multis neceſſe habeas cuſtodiri put

„ „ „

ðꝛ in Policrato li.iiij. Et ꝓpter q̊ neceſſe ẽ

ꝙ ſint virtuoſi et viribo validi qui in talib

dignitatibus conſtituuntur. pꝛoqter q̃d ⁊

ð Saule dicitur ꝙ altioꝛ fuit vniuerſo ab

bumero et ſurſum. pmo Regũ decimo.

⸗ (Lapitulum ſecundum.

debet eſſe humilis deo ⁊ eccleſie. co/

lens deũ vere.et ecclam honoꝛans.

lum docet reges ⁊ pncipes non

deoꝛ ecclie eꝰ:deũ pie colendo. eccłiam et

Ecunoũ capitu⸗

multiplicare equos.vxoꝛes.et ri
baldos pctõꝛes ⁊ conſimilia.vt ðꝛ Deut.
xvij.Cu fuerit ↄſtitutꝰrex.⁊c̃.Exq̃ auẽta/
te patet ꝙ dz eſſe in eo humilis obedientia

X
N

miniſtros eiꝰdeuote honoꝛando Item dzs

eſſe in eo quo ad ſe ꝑfecta ſanctimonia ⁊ re

ſpectu inferioꝛũ pia clementia ad recte re/
gendum.diuinaꝝ legum ſolers intelligen
tia.⁊ in regendo perfecta iuſticia. reſpectu

omniũ larga muniticentia.et in ſe et ĩ ſuis

factis ⁊ dictis longanimis patientia. Uñ
beatꝰ Bregoꝛiꝰli.v.regiſtri.hoꝛtãs Mau
ricium imꝑatoꝛem ad debitam reuerentiã
miniſtris eccłe dei ait. Non indignetur ſa
cerdotibo dñs meꝰ.ſed excellenti ↄſiderati
one ꝓprer eum cui ſunt ſerui ita eis domi/
neturvt debitam reuerentiã impendat.qꝛ
illi aliquando in diuinis eloquijs dij.ali/
qñ nominant᷑ angeli.Exo.xxiij.Dijs non
detrahas. Malach. ij. Labia ſacerdotis
cuſtodiunt ſcientiam. CIñ Gregoꝛiꝰ vbiõ
Cum Conſtantinꝰaccepiſſet libellos ab/
ominabiles contra epiſcopos ſchtos:cõ/
uocans accuſatoꝛes dixit. Non eſt dignũ
vt nos deos iudicemus. Quid mirũ ſi no
ſtra poteſtas ülos dignetur honoꝛare qui
bus in ſuo eloquio honoꝛem tribuẽs cos

aut angelos aut deos ipᷣe dñs appellat et ĩ
eoꝝ ↄſpectu omẽs libellos incẽdit dicens
Uos dij eſtis a deo vero ↄſtituti inter vos
cauſas veſtras diſponite.qꝛ dignuʒ nõ eſt

vt nos deos iudicemꝰ. In qua ſententia
ait Gregoꝰ.plus ſibi ex humilitate q; illis

pᷣſtitit ex reuerentia ei impenſa. De admi/

rabili vᷣo bũilitate erga deũ ⁊ eccłaʒ narra
tur etiã in triꝑtita hiſtoꝛia de Conſtãtino
li.ij.qi ꝑ totũ. Ubi ðꝛ ꝙ cũ eſſʒ multitudo

epᷣoꝝ ⁊ clericoꝝ nüeꝝ tricentoꝝ excedens.
om̃ibo diebo imꝑatoꝛ qtidiana cibaria lar
giſſime oꝛdinauit exhiberi.⁊ cuʒ vnꝰ vellet
accuſare aliũ.pᷣcepit vt vno die omẽs libel
los ſibi traderẽt.q̊s ſuſcipiẽs ait. Hec ha/
bebũt locũ in die iudicij añ illũ iudicem q̃̊
iudicaturꝰeſt viuos et moꝛtuos.mihi ho/

mĩ nõ lʒ de hmõi hẽe auditoꝛiũ. Juſſitq;

oẽs libellos cõburi.⁊ ꝑatis ſedibo regalibo

in domo regali ⁊ miſtris eccłe in eis reue/

renter collocatꝭ:exhibuit regale ↄuiuiuʒ et

ipᷣe cũ paucꝭ⁊ in minoꝛi ſede ĩ medio ſedit.
Et ibi multũ de admirabili honoꝛe quem
exhibuit eccłe mĩſtris.Et de h̊ eodẽ li.x.c.

ij.Ecẽc̃.hiſtoꝛievbi ait.Deꝰvos ↄſtituit ſa
cerdotes ⁊ ptãtem dedit vob iudicãdi.⁊ iõ
nos avobᷣ recte iudicamur.vos aũt nõ po
teſtꝭ ab hõiba iudicari ꝓpter qͥd dei ſoliꝰin

vos expectate iudiciũ/etvꝛa iurgia q̃cũq;

li
ſe

ii⸗

un
ſui
dine
ſudi
lotf
ghin
gin
inan

Utt
R

ie
ger
lita
debe
ſini
ehbe⸗
Uir
ſon
ſhn⸗
Met
ſni⸗

höce

Entti
Goye

8
re
icen
den
iſis
i
en
mni
ſ
nt
ni/
R
on
dors
ſis
ab/
o⸗
Gü
Ko⸗
regti
6 009
ai
dins
wo
ſöck
ntia
is

zum
Knno
w.
Ncns:
lr
relet
lcd
ch,
cend
hibo/
ſin
galbo
feuc
giuzet
ſolt.

den

l⸗
nunſ
diai
noo

ſßnt

dalc;

Diſtinctio tertia.

ſunt ad illreſeruent examẽ. Uos em̃ nobᷣ

a deo dati eſt dij. et ↄueniens nõ eſt vt hõ

iudicet deos. Dʒ ille ſolꝰ de q̊ ſcptum eſt.

Deſtetit in ↄgregatõe deoꝝ.in medio ãt
deos diſcernit.Et idðᷣo his omiſſis illa que

ad fidẽ ꝑtinẽt abſq; vlla aioꝝ ↄtẽtione di /

ſtinguite. Et ibi bñ de h̊. Un ⁊ in ſcriptis

cuiuſdã romani põtificꝭ idẽ dixiſſe narrat
Sipꝛijs oculis vidiſſem ſacerdotem dei
aut aliqueʒ eoꝝ qͥ monachico habitu cir/
cũamicti ſũt peccãtẽ clamide mea cooꝑirẽ
cũ ne ab aliq̃videret᷑. Qualit᷑ ãt ie Cõſtã/
tinꝰdeũ coluit ⁊ diuinũ cultuʒ dilatauit ꝑ
oꝛbem ⁊ in ſigᷓ crucꝭ triũphauit.narrat᷑ li.

..triꝑ.hi.q̃ſi ꝑ totũ.vbi ðꝛ ꝙ in ſomno cõ/

ſtitutꝰvidit ſignũ crucis in celo ⁊ angelos

aſtantes ⁊ dicẽtes.o Coõſtantine in h̊ vice
et ex tũc ſignũ crucis pᷣferri añ ſe ⁊ eiꝰ faciẽ
fecit.et de ̊ bñ li.ix.eccłiaſtice hiſtoꝛie.c.ix

vbi ðꝛ ꝙ ĩ dextera ſua ſignũ crucꝭ ex auro
factũ habuiſſe ꝑhibet᷑. et ibi bñ de B.Qua
liter aũt cultũ diuinũ dilatauit ðꝛ ĩ hiſto⸗/
ria triꝑtita li.j.vbi ðꝛ ꝙ in regalib oꝛato/
riũ fabꝛicatũ eſt et tabernaculuʒ ad inſtar
eccłe circũferebat dũ aduerſus hoſtes ca/

ſtrametaret᷑.quatenꝰ nec in itinere degens

ipevel exercitꝰſacro numine pᷣuaret᷑. Seq̃ᷓ
bant᷑ parit᷑ ſacerdotes et diaconi tabnacło
ſeruientes qͥ ſᷣm legẽ eccłiaſticã ſacroꝝ oꝛ
Dines adimplebãt.Diẽ dñicaʒ ſanxiuit a
iudicijs ⁊vniuerſ cauſ hꝛevacatõem et in
eo tm oꝛõib occupari. Illum honoꝛabat.
qꝛ in eo xpᷣs reſurrexit Aliũ ſcʒ ſextã feriaʒ
qꝛ in eo fuit crucifixꝰ. aximã crucꝭ cul/

turam habebat.vñn⁊ ihs xpᷣus recõpenſa/

uit ſibi in vita.qꝛ fuit in bellis feliciſſimus
vt ðꝛ ibidẽ.qꝛ cũ ſuꝑaſſet omia bella velu/

ti recõpenſans xpᷣo in eiꝰ religione magis

ac magꝭ feruebat. Mira g hꝰ pncipis hũi
litas ⁊ ſtupẽda in diuino cultu pietaſ quã
debẽt imitari fideliũ pᷣncipes vniuerſi Cõ

ſimiliterviguit mira deuotio erga deum ⁊

ereccłam in Cheodoſio imꝑatoꝛe.Cuiuſ
miꝝ factũ iterſerat᷑ h ĩ exepluũ pᷣncipũ de hi

—

toꝛia triꝑtita li.ix.vbi narra ꝙ cuʒ apud

ctheſſalonicã ciuitatẽ qͥdã iudices fuiſſẽt la

pidati. indigt? theodoſiꝰ oẽs actoꝛes paſ/
ſim ĩterimi iuſſit.vbi ſeptẽ milia ſũt occiſi

nõ pcedente iudicio. Huiꝰãt cladẽ plena,ʒ
gemitibo audiẽs beat? Ambꝛoſiꝰ. cumpn
ceps veniſſʒ mediolanũ ⁊ ſolẽniter tẽplum

di ĩtrarevoluiſſʒ.occurrit ei beatꝰ Ambꝛo

ſiꝰ epᷣs audaci frõte ipᷣm repᷣhendẽs. dicẽſ
qʒ ſe indignũ ſacri tẽpli limina calcare.nec

illud debere itrareꝓpter crudelitateʒ necis

ꝑpetrate.a cuiꝰ manibo ſanguis innoxius
adhuc ſtillabat.Dixitq; imꝑa coꝛi. Recede
nephãde ne ſcdᷣo pctõ poꝛẽ adaugeas neqͥ
ciã.⁊ ſuſcipevinculũ q̊ te ligauit oim dñs.
His auditis imꝑatoꝛ obediuit ⁊ gemens
ad palaciũ redijt. Nouerat em̃ q̃ erãt ꝓpꝛia
ſacerdotũ.et dixit ad Ambꝛoſiũ. Tuũ eſt
medicamenta mibi imponere.⁊ meũ ẽ ob/

lata ⁊ impoſita ſuſtinere. Et cũ imperatoꝛ

allegaret ꝙ Dauid adulteriũ ⁊ homicidiũ
cõmiſiſſet. Rñdit Ambꝛoꝰ.Qui ſecutꝰ es
errantẽ ſequere ⁊ coꝛrigentẽ. Tũc pꝰpnĩaʒ
⁊ excõicatõʒ octo mẽſiũ fecit eũ Ambꝛoꝰ.
ſcribere legẽ decreta furoꝛis ſui euacuan/

—‧ —

tẽ.ſ.ꝙ nũq; pᷣfectꝰ ſuꝰ ſtatim exequeret᷑ mã

datũ imꝑatoꝛis ĩ c ſanguinis ſʒ differret
ſniĩiaʒ ꝑ trigita dies donec ↄſtaret ei ð rea/

tu aut accuſatoꝝ innocẽtia. Hoc fctõ im/

peratoꝛ cũ maxia hũilitate tẽplũ dei ingre

dit. Abs aũt Ambꝛoſirepulit eũ ð cãcel/
lo pꝰoblatõʒ ibi ſtantẽ dicẽs. O imꝑatoꝛ

egredere ⁊ foꝛis cũ alijs cõmunionẽ expe
cta. Interioꝛa loca ſacerdotibo ſũt collata.

Purpura eĩ tua imꝑatoꝛes facit ⁊ oſtẽdit:

nõ ſacerdotes. Cuc imꝑatoꝛ aĩio gratanti
ait. Non audacie cã intra cãcellos mãſi.ſʒ

in cõ ſtãtino politana vꝛbe hãc ↄſuetudieʒ
cogui.vñ ago grãs ꝓ hmõi medicia. Tali
igit᷑ tãtaq; pᷣſul ⁊ imꝑatoꝛ vᷣtute clarebant
Ego nãq; vtriuſq; opꝰadmiroꝛ.illiꝰ fidu/

ciã ⁊ audaciã. huiꝰãt obedientia.illius ʒe/
li feruoꝛẽ.hꝰ fidei puritatem. Alibi magne
feſtiuitatꝭ tꝑe cũ ad eccłaʒ ꝓceſſiſſʒz reman⸗

ſit extra cancellũ. Mãdauit ei pᷣſul cur in/
tus noluiſſet. Rndit pnceps ſe cognouiſſe
differẽtiã ſacerdotꝭ? imꝑatoꝛis ꝑ ambꝛo/
ſiũ.quẽ ſolũ inueniveritatꝭ mgr̃m ⁊ dignũ
vocari antiſtitẽ. Uñ ⁊ his pᷣncipib gloꝛio⸗
ſus pnceps regũ terre recõpẽſauit etiaʒ in
vita pñti tribuẽs eis q̃ſi arrã głe.Nã de fe

lici ꝓſperitate ipoꝝ narrat Augꝰ. ð ci.dei

li.v.ca.xxv. Hũiles em̃ pncipes et in pñti
eleuat deꝰ⁊ in futuro gloꝛificat.⁊ ſuꝑbos⁊
ſibi rebelles ⁊ eccłe huũilist ⁊ dãnat. Exem
plũ de Saule ⁊ Dauid regibo. Uñ Ecẽ.x.

BDedes ducũ ſuꝑboꝝ deſtruxit dñs.et ſe

dere fecit mites ꝓ eis.
b 4

Parspaima.

„(Eapltulum tertium
(MRdz enle imacular?a ſoꝛdidãte culpa.

de rege. Nõ habebitvxoꝛes plurimas que
alliciãt animũ eiꝰ.in q̊ ꝓhibet᷑ libido luxu

rie ⁊ gule qᷓ ẽ ei annexa. Pꝛinceps em̃ dʒ eẽ
deo acceptꝰ⁊ grat.in ſe oꝛdinatꝰ et hone-/
ſtus.ſuis amabilis et venerãdꝰ.hoſtibo ti/⸗
mendꝰ⁊ terrificꝰ.q̃ oĩa aufer̃t pᷣdicte libidi
nes ⁊ afferũt ↄꝛia.Amoꝛ em̃ mulierꝭ ener/
uauit potentiã Sampſonis.ſapiaʒ Sa/
lomonis.fedauit ſanctimoniã Dauid re/

gie. ꝓut ait Hiero. epła. xxxiii. ec ſalo/

Tſicut pꝛinceps
dz eſſe deo ſubiect?⁊ ecclevt dem̃
eEſt. Ita dz eſſe pur?⁊ imaculat/ vi
ta ⁊ ſanctimonia ⁊ maxie a fetoꝛe luxurie
hoꝛroꝛe gule.vt ĩ pᷣdicta auẽtate Deut.ðꝛ

mone ſapientioꝛ.nec dauid ſanctioꝛ.et trñn

vterq; a muliere deceptꝰ.Nullũ imꝑiũ du
rabile nec pncipatꝰſtabilis qũ regnatipn
cipe libido luxurie.vñ ⁊ imꝑiũ romanũ ex
hauſtũ ẽ ⁊ diuiſũ Nerone ĩperãte.cuiꝰgu/

la oĩa deuoꝛauit.maculauit libido. exhau

ſit auaricia.fregit ignauia.vt ðꝛ i policra
to li.vj.c.xij.Nec miꝝ.qꝛ qũ pnceps in ta
libo relaxat᷑ ſubditi licẽtiꝰ pcipitãt᷑. vñ Job
pmo. Bibetibovinũ ĩ domo fratris pᷣmo/
geniti⁊c. Ibi Greg.moꝛ.ij.Cũ maioꝛeſ vo
luptati deffuiũt mioꝛibo laſciuie frena la⸗
xant᷑. Uñ ⁊ herodes ait.Cõcionãs coꝛam
auguſto ⁊ loquẽs ð anthonio ſicut narrat
Egiſippꝰli.j. Illevᷣo victꝰeſt vᷣtucibo ſuis.ſʒ
magꝭ victꝰeſt moꝛibo ſuis.vicit eũ cleopa //
tra vxoꝛ.vicit eũ egyptiꝰamoꝛ. vicit eũ ca/
nopea luxurieſ.victꝰẽ qꝛ maluit cũ cleopa
tra vinci qᷓ; ſine ea vincere.vicit eũ mulier
infeſtioꝛ ſuis qᷓ; aduerſarijs.Et ð iſta luxu
ria ⁊ nocumẽtꝭ eꝰloqͥ᷑ Ualer?li.iiij.cap.j.
multü.ponẽs exeẽplũ de muli. Uñn Hiero.
epła.xxxj.⁊.xciij. Uenter mero eſtuãs cito

deſpumat ĩ libidinẽ.A libero em̃ pꝛe ꝓxi/

mꝰgradꝰẽ intꝑantie.ait Ualeriꝰli.ij.capᷣ..
Pꝛinceps eĩ dz eſſe oĩ tꝑe ſobꝛiꝰ⁊ potẽs vti
vſu rõnis.q̃d ipedit exceſſus gule. Unde
narrat li.v.de muliere dãnata a philipo re
ge temulento ait. Pꝛouocarẽ inqᷣt.i.a ꝓpel/

larẽ ad philippũ.ſ.ſobꝛiuʒz.excuſſit ille cra/
pulã ⁊ cauſa diligẽtiꝰ inſpecta iuſtioꝛẽ fer/

re ſniaʒ coegit.et iðᷣo Pꝛouer.xxxj.ðꝛ Noli
regiba o lamuel dare vinũ.qꝛ nullũ ſecretũ

vbi regnat ebꝛietas.ne foꝛte bibãt et obli/

—

cius li.iij.de re militari.c.x.q Scipio aſ⸗
fricanꝰin hiſpania cuʒ intcaptiuas virgo
eximie foꝛme ⁊ nobilis ad eũ eſſet ꝑducta.

oimq; oculos in ſe ↄuertet.ſũma cuſtodia
ſuis parentibo reddidit. Aurũ q̊d parẽétez

niſcant᷑ indicioꝝ dei. c᷑ vñ ⁊ pncipes gen
tiles abſtinebãt ſe a gula ⁊ luxuria.pᷣcipue
vt triũpharẽt de inimicꝭ Uñ narrat Uege

eiꝰ redempturi captiuã retulerãt eidẽ ſpõ/

ſo ꝓ nuptiali munere dedit.q̃ᷓ munificẽtia
vniuerſa gens victa.imꝑio ꝓpli romaniac
ceſſit. Silłr de Alexandro⁊ alijs pncipibꝰ
q captiuas vᷣgines remiſerũt intactas ad
ſuos.Quo munere hoſtes ex tãta gra ſe eii
ſubdiderũt ⁊ recõciliati ſũt. Sile de octa
uniano ꝙ moꝛtuo anthonio cleopatra ac-
ceſſit ad auguſtũ poſtq; fuit capta ⁊ puoꝝℳ
luta ad pedes auguſti ⁊ ſollicitauit ockoo

eiꝰ. Uñ de ipa poeta. Uultꝰadeſt pᷣcibo fa/

cieſq; iuceſta ꝑoꝛat. Fruſtra qͥdem h̊ fecit.

HNã pulcritudo elꝰ infra pudiciciã fuit pn
cipis.Et in Policrato li.iij.c.x. Silr legi
tur nobiles pncipes mire fuiſſe abſtinẽtie.

pꝓut narrat Clegeciꝰ.li.iiij.c.iij.q; Hanibal

ſurgere de nocte ſolitꝰ an noctẽ non reqͥe⸗/
ſcebat.crepuſculo demũ ad cenã vacabat.
plerũq; ſuꝑ nudã humũ ſacculo tectꝰ ſom
nos capiebat. Emilianũ ſcipionẽ tradit᷑ ĩ
itinere cũ amicꝭ ambulantẽ caꝑe panem et
comedere. Idẽ et de Alexãdro macedone

ðꝛ.maſmiſſam nonageſimũ etatꝭ ãnũ agẽ/

urianduiuu..
apitulum quartum.
el evirtuoſus opeꝝ iuſticia.
Wartü ca⸗

docet ꝙ pꝛincipes debent eſſe pᷣ

dü nõ ad lu

o;

uocent᷑ oẽs ſuos ſubditos ad ardua ope/

tẽ.meridie añ tabnaculũ ſtantẽ vel ambu,-
lantẽ ſolitũ caꝑe cibos legimꝰ. Siłr ð au
guſto ceſare legit᷑ in Policrato.li.v.c.vj.q
qᷣcũq; tꝑe ⁊ loco ſtomachꝰ deſideraret ſecũa
dariũ ⁊ cõmunẽ cibũ ſumebat.Et ſi tales
fuerũt gentiles quales debẽt eſſe pncipes
fideles. Cũ dicit ſcptura Ecẽs.x. Ce terre
cuiꝰrex puer eſt.⁊ cuꝰ pncipes mane come
dunt. Deg beata terra cuiꝰ rex nobilis. et
cuiꝰpncipes veſcunt᷑ in tꝑe ſuo.ad reficien

diti virtuoſis operibus vt pꝛo/

randa et ad terribilia aggredienda. Fa/

cta enim egregia pꝛincipis et exempla vir/

tuoſa plus pꝛouocant iubditos ad taliuʒ

Su
(n
Uiko
ſenſ
ie.

ſogn
ſcn
ls
hli
i
Bi

n
enne
pioc,
rigo
Nanan.
Ukocin
gräes
eſpo⸗
iſceta
ahige
cipi
16 4d
ſecc
Roct
n
Mo⸗
ocloo
bſy
fear.
en
Md
onntce⸗
aubian
in
maki
o
e
iniec
Uanbo⸗
Ilröͦn
ng
retſec
tales
nches
Deene
Anecone
oblis
Grefcen

.
4

.lu

teſſeß

na ope/

. lni/
nic

DDiſiinctio tertu.

mmitatõʒ q;ᷓ mãdata put ait Elaudianꝰad

Zheodoſiũ loquens. In cõmune iubes ſi

qd ceſes eſſe tenedũ.Pꝛiꝰiuſſa ſibi tũc ob/
ſeruatioꝛ equi. Sic ppłus nec ferre negat
cuũ viderit ipm. Auctoꝛẽ parere ſibi. cõpo⸗/
nit᷑ oꝛbis. Regꝭ ad exeplũ.nec ſic inflectere
ſenſus. Hũanos ⁊ dicta valẽt q; vita regẽ
tis. Mobile mutat᷑ ſemꝑ cũ pncipevulg.
Unñ ⁊ i ꝓlogo hiſtoꝛie triꝑtite Hieronimꝰ

loquẽs ad CTheodoſiũ ait.ꝙ pietas ẽ verꝰ
oꝛnatꝰ iĩperij.et ꝙ purpura ⁊ coꝛona ĩ qbo ẽ
ſignũ maieſtatꝭ clemẽtiã ⁊ pietatẽ intrinſe

cus ſꝑ nutriũt.⁊ ideo nobiles pncipes ni/

bil impauerũt alijs qͥd ipᷣi nõ ſacerẽt.ſicẽ ð
ceſare legit᷑ ꝙ nũq; dixit militibo ite.ſʒ ve/

nite. Dicebat eĩ ꝙ ꝑticipatꝰ cũ duce laboꝛ

videt᷑ militibo minoꝛ.De ligurgo ſilłr legit

ꝙ nil imꝑauit alijs q̊d pus non impleret.
SDic em̃ fecit nobił pnceps gedeon. Judi
cii.vij.Qõð me facerevideritꝭ h̊ inqͥt facite.
et q̊d pł eſt h̊ fecit pnceps regũ terre dNñĩs
ihs.ſ.vt aĩaret milites ſuos ad aggredien

dũ terribilia ⁊ ↄſtant᷑ ſuſtinẽda.Cepit em̃

ihs facere 2 docere. Acx.j.
7¶Xapitulum quintum.

mentia.

Mnſimiliter pꝛi⸗

ceps dʒ eẽ miſericoꝛs pia clemẽ/

bus qᷓ; regem ⁊ pncipẽ decet. Ita ⁊ vᷣtutes

magnis viris decoꝛe glłe ſũt.ſi ilł ſalutar
potẽtia eſt. Nã peſtiferavis ẽvelle ad nocẽ
Dü. Pꝛincipũ crudelitas eſt bellũ. Clemẽ/

cia in q;cũq; domũ ꝑuenerit eã felicẽ et trã
quillã pᷣſtabit.ſʒ ĩ regia q̃ rarioꝛ eo mirabi

lioꝛ. Magnanimi eſt ꝓpꝛiũ placitũ eẽ trã/

qllũq;.iniurias atq; offenſiões deſpicere.
Muliebꝛe eſt iraſci ⁊ de iniurijs vindicari
Nõ decʒ regẽ ſeua næ iexoꝛabił ira x ſidij
placabiles ⁊ equi delicta peccãtiũ nõ ſtati
fulmibo ꝑſequũt᷑.q;to equiꝰ eſt hoĩeʒ hõib⸗
pᷣpoſitũ miti aĩo exercere imꝑiũ. Uñ nar/
rat ibidẽ ð q̃dã qͥ multũ ſtuduit ad hoſtes
deſtruedos.⁊ cũ nõ poſſet qᷓndã deſtruere
ↄſuluit vxoꝛẽ.q̃ dixit ei. Fac qͥd medici ſo/

lẽt facere q vbivſitata remedia nõ ꝓficiunt
ſeu ꝓſũt tẽptãt ↄꝛia. Si ſeueritate adhuc

nibil ꝓfeciſti nüc tepta quo tibi cedat cle/

s debet eſſe miſericoꝛs pia cle

tia teſpectu inferioꝝ.⁊ B merito
Ipſe em̃ eſt pꝛ patrie ꝓut ait Señ. li.j. de
ælemẽtia.c.viij. Nullũ clemẽtia magꝭ ex oi

mentia. Ignoſce.ſ.qilli d ille gauifus an/

nuit.⁊ facto adimpleuit.ↄtulitq; poſteai
li ↄſulatuʒ amiciſſimũ fidiſſimũq; habnit

⁊ heredẽ.Et ibi ponit bonũ exempluʒ.

quẽadmodum pciſe arboꝛes plurimis ra

mis repullulãt ⁊ iłta ſatoꝝ generavt den
ſoꝛia reſurgãt reſcindũt᷑.ita regia dignitaſ
auget inimicoꝝ nũeꝝ clementiã tollendo.
Parẽtes em̃ liberiq; eoꝝ qͥ interfecti ſũt et

Apinqĩ ⁊ amici in locũ ſinguloꝝ ſuccedũt et

creſcũt. Aliud ponit exemplũ. Apes ſunt

iracũdiſſime ⁊ aculeos in vulnere reliquũt
rex illoꝝ ſine aculeo ẽ. Noluit em̃ nata euzʒ

ſeuũ eſſe nec vltioneʒ q̃rere telũq; detraxit.
⁊ irã eiꝰinermẽ reliqͥt.Et ibi multũ de hoc
Vñ ait Luciꝰſic recitat Policratꝰli.iiij.c.
viij. Pꝛincipẽ ſenẽ moꝛib eẽ oʒ.⁊ ꝙ mode
ratioꝛa ſeq̃t ↄſilia.⁊ vicẽ gerere medicoꝛuʒ
q moꝛbos curãt nũc ex inanitiõe ĩ obreple

tis.nũc in refectiõe in vacuis.⁊ doloꝛẽ cu/
rãt.nũc cauterio.nũc fomẽtꝭ.Et ponit ex/

empla. Dicebat em̃ inſanũ eſſe qͥ oculos ſi
habeat lippieẽtes eos malit effodere qᷓ; cura

re.Etvngues ſi acrocioꝛes fuerit reſecan/
Dos eẽ giebat nõ auellẽdos.Et cythareda
facit ↄſonãtiã nõ ruptꝭ ſʒ tenſ coꝛdis ꝓpoꝛ
ciona bilit᷑ vel remiſiis. Sic oʒ pᷣncipẽ mo
derari.nũc rigoꝛe iuſticie.nũc remiſſione

clemẽtie vnanimes facere ſubditos.⁊ tunſi

us eſt coꝛdas remittiqᷓ; nimis ꝓtẽedi.qͥa q

ſemel rupta ẽ niło artificio reꝑat᷑. Et ideo

ait Ethnicꝰ denũciãs laudẽ pncipis. Eſt

piger ad pẽas pᷣnceps ad pᷣmiavelox.Qui

q; dolet qtiẽs cogit᷑ eſſe ferox. Hec em̃ cle/
mẽetia damodo equat pncipẽ deo.ſic ait
aliegregiꝰ ꝓſificatoꝛ alioquens pncipem.

Sis piꝰin pᷣmis nã cũ vincamur in om̃i.
Munere ſola deos equat clemẽtia nobis.
Et ſi oĩib dieat ſaluatoꝛ.Eſtote miſericoꝛ
des ſiẽ ⁊ pꝛ vẽ mi.eſt.Lu.vj.Tñ pꝛecipue
ↄuenit pncipi vt ſit clemẽs.eo ꝙ eſt pꝛ pa⸗/
trie.vt dictũ eſt. Unde multꝭ ſecularibo fer
tur dixiſſe Plato ſicut recitat Policratus
li.v.Cum in ſubiectos inqͥ t poteſtas ſeuit

idem eſt ac ſi pupillum tutoꝛ ꝑſequat᷑.vel

eum ſuo mucrone iugules ob cuius defen
ſionẽ a deo traditum tibi gladium accepi
ſti ⁊c. Sicut ergo pius pater ⁊ ſic clemens
tutoꝛ pupilli.⁊ ſicut ꝑitus medicꝰ dʒ eẽ cle
mens in ſibicõmiſſos.ſic debet eſſe pꝛin//

ceps clemẽs ĩ ſuos.⁊ G̊ͥ pie compatiedo mi

ſerijs ſubditoꝝ.vt ait Señ.li. ij.ð clemtia

Miſcoa eſtvicina miſerie. hz em̃ aliqͥd qd
trahit ex ea ⁊ põit exeplũ. Imbecillos ocu
los ſciaſ qͥ ad alienã lippitudinẽ ipi füdunt᷑
⁊c.Et qᷓ;uis h̊ ſit ex detectu in oculis coꝛ/

poꝛis.tñ exvᷣtute eſt in oculis coꝛdis.ſ.re/

ſolui in doloꝛẽviſa alteriꝰ miſeria. flebã in
q̃t ſuꝑ eo qͥ afflictꝰ erat. Job.xxx. Uñ Ua/
leriꝰli.v.narrat de clemẽtia marci marcel/
li. cũ a ſe captꝭ ſiracuſis vꝛbiſ opulẽtiſſime
tũc afflicte foꝛtunã ⁊ caſũ lugubꝛẽ intuens
fletuʒ cohibere nõ potuit. Hilſcðia em̃ eſt

egritudo ex alteriꝰ miſeria ⁊ iniuria laboꝛã

tis.ait Tuł.ili.iij.de tuſcu.queſ.Et miſeri
coꝛdia a miſero coꝛde vocata eſt.ait Greg.
moꝛa.xx. Eſt em̃ triſticia in alienis malis
ait Dam.li.ij.c.xiiij. Itẽ ſcdᷣo dʒ clemẽtia
in pncipe eſſe in remittẽdo vel tꝑando pe/
nas.qꝛ clemẽtia eſt tꝑantia animi in ptãte
vlciſcẽdi.vel lenitas ſuꝑioꝛis aduerſũ infe
rioꝛcẽ̃.Crudelitas nihil alið ẽ qᷓ; atrocitas
animi in penis exigendis.ait Señ.li.ij.de
clemẽtia.⁊ ibidẽ. Miſcdia eſt egritudo aĩ
ob alienaꝝ miſeriarũ ſpẽm.aut triſticia de
alienis malis.Et de hac ait Señ.li.j.c.x.

Pꝛinceps curã nõ ſolũ ſalutꝭ ſʒ honeſte ci/

catricꝭ agat.niła glła eſt ex ſeua aiaduerſio
ne. Uñ et in laudẽ Tra iani ðꝛ ꝙ nata cle/
mẽs in oẽs.auſterꝰin paucos qbo ꝑcere ne
phas eſſet adeovt totiꝰ iperij ſui curriculo
niſi vnꝰ dãnatꝰ ſit ſenatoꝛũ.qᷓ;uis plurimi
inueniant᷑ in ipᷣm deliqͥſſe.⁊ h ẽ damnatꝰ a
ſenatu ipᷣo ignoꝛãte. Iteè tertio dʒ eſſe pꝛin
ceps clemẽs releuãdo miſeros a miſeria ⁊
dando neceſſaria ꝓut narrat Uegeciꝰli.iij

ca.iiij. Philipꝰcũ audiſſʒ phiciꝗ quendaz
bonũ pu gnatoꝛeʒ alienatũ aĩo ſibi ꝙ tres K

ſilias inops vix aleret nec a rege adiuua/
ret᷑ monẽtibo amicꝭvt eũ caueret.Quid in
qͥt ille ſi haberẽ ꝑtẽ coꝛꝑis egrã nõ abſcin/
derẽ ſʒ pot curarẽ.Deinde familiarit᷑ eli/

citũ phiciã.accepta facultate domeſticaꝝ
facultatũ pecumia ſufficienter inſtruxit ac
melioꝛẽ fidelioꝛẽq; ha buit qᷓ; fuerat anteq;ᷓ

crederet᷑ offenſus Item q̃rto pᷣnceps debʒ
eſſe clemẽs hoſtes deuictos ↄſolãdo.et ſic
fueritvtilitas reipub.honoꝛãdo. ꝓut nar/
rat Ualeriꝰli.v.c.j.de clemẽtia Pompei cũ
regẽ armenie qͥ etiam ꝑ ſe iam romanos

magna bella geſſerat ⁊ etiã mitridatẽ infe

ſtiſſimũ vꝛbi ꝓtexerat viribo ſuis inↄſpectu
ſuo diuti?ſuppliceʒ iacere nõ eſt paſſus ſed

benignis vᷣ̈bis recreatũ dyadema qd abie

cerat capiti reponere iuſſit certis et rebus

impatis in pᷣſtine fortune habitum reſti⸗
tuit.eque puicrum eſſe iudicans etvincere
reges ⁊ facere.O qᷓ; pꝛeclaꝝ tribute huma

nitatis ſpectaculũ ait ibidẽ auctoꝛvbi nat
rat de clementia pauli.qui cum audiſſʒ q̃n
dam captiuũ a re ge ad ſe adduci occurrit
ei.conatumq; ad genua ꝓcumbere.dextra
manu alleuauit.et greco ſermone ad ſpem
exhoꝛtateſt.lateri ſuo ꝓximũ ↄſedere fecit
nec honoꝛe menſe indignũ iudicauit. Nã
ſi egregium eſt hoſtẽ deijcere.nõ minus tñ
laudabile infelicis ſcire mieri.Et ibi alia
bona exempla de clementia. Ad iſtã clemẽ

tiam incitare debʒ pncipes diuine clemen

tie erga eos ſolers meditatio. clemẽtie dei
erga eos ſi fuerint clementes ſpei certitu
do. Uñ Señ.li.j.de clemẽtia.Optime ðᷣs
exemplũ pncipi ↄſtituã.vt ſe talem eſſe ci/
nibo quales ſibi deos velit.Et ibi bene de
hoc.Exempla aũt pietatis in pncipibo an
tiquis euidenter patuerũt.ſicut in enea qͥ
dicebatur pius eneas. Unde Uirgilius li
bꝛo. vj. Tu regere imperio populis roma/
ne memẽto. Hee tibi artes erũt paciſq; im
ponere moꝛes.Parcere ſubieciꝭ ⁊ debella/
re ſuꝑbos.Et in Traiano ſilr qͥ optimꝰau

guſtoꝝ dicebat᷑. Et in tyto qͥ tante ciuili/

tatis in imꝑio fuitvt oĩbo ꝓdeſſe nullumq;
punire ſtuduerit. cõuictos ↄiuratõis con
tra ſe dimiſit illeſos ⁊ in pᷣſtinã admiſit fa
miliaritatem.
(Kapitulum ſeruum.
Monceps dʒz eẽ equꝰin reneda iuſticia.

Cquia miſericoꝛ
dia et veritas cuſtodiunt regem.et
oboꝛat᷑ clemẽtia thꝛonꝰeius Pꝛo
uer. xx. Dic debet eſſe elemẽs pꝛinceps vt
ſit in eo equitatis iuſticia. Sine enim illa
nulla reſpublica poteſt regi.vt habituʒz eſt

ſupꝛa. vbi de repub. Remota enim iuſticia

quid ſunt regna niſi latrocinia.ait Augu
ſtinꝰli.uij.de ciuitate dei.Et qꝛ pnceps eſt
fundamentũ populi.vt dictũ eſt ſup:a ſua
inſticia debet em anare alioꝝ iuſticia. Itẽ
quia eſt pater patric eb eo debet regi omis

iuſticia alia? gubernari Item qꝛ eit caput
reipub.ab ipᷣo debet iuſticia ill pꝛoſpici ⁊

conſiderari ne ſit minoꝛ qᷓ; debeat eſſe ⁊ ne

ſit maioꝛ.ſcilicet excedẽsin punitiõe. Rex

enim iuſtus erigit terram. Pꝛouerb.xxix.

(coiti

Del
do⸗
adt
illi
nii
im
ſuk
i
phi
Diut
demn
ſrüet
ſelegie

4

asi
der⸗
bu
ijn
penn

legeg
ſetri
Aer
diſce

(aſtre

buiti
pbeue
putor⸗

(eqt

ſosſot
w
meng
lvſep
hio,
lereeis
hican
mne
der

e
Aati

fedie
Etil
tum
nrep
Mber
lene
Nae⸗
ſiin⸗
lene

ign

lhi

Tebus
nnt,
thinrere
tehum
wiper
baiſhin
occumt
redenn
adſpen

lereſct

it. i
mnusti
bialis
füdeme
Nedenen
Minede
NN
intde
lſeci,
cnede
hn
nwag
nnsn
Nsrona
oelchn
roebelu

pNn

leciull
llomq

Vdsn

amiſtt

yſacu.

o⸗

gen
uuooo
nopor
ecini
abinzck

mninſtca.
It Nl

ntk

ſoeſun H

ten. N
ngiom
. Ktapn

Mrcſene
lnoe N

Nob

niũ legũ eſt inanis cẽſura niſi diuine legis
imitationẽ gerãt vt habitũ eſt S. Et dz eſſe
iuſtꝰ.ſ.recte indicãdo ait Augꝰ.epła.xxxij.
Na rex fᷣuit deo leges iuſta pᷣcipiẽtes⁊ ᷣꝛia

pPꝓhibetes ſanciendo. Per me inqᷣt ſapiẽtia
Diuina reges regnãt.⁊ legũ ↄditoꝛes iuſta

decernũt. Pꝛouer.viij.de qbo legibo ſup di
ctũ eſt. Unde ⁊ antiqͥ pncipes ſubijciebãt
ſe legibo ab eis ſtatutꝭ vt alios ꝓuocarẽtad
illas impledas.ſicut ait Ualerpli.vj.ð illo

ꝗQꝗq eruit ſibi oculũ ⁊ filio alterũ.qꝛ filius de

buit puniri amiſſiõe amboꝝ.debitũ ſuppli
cij modũ legi reddidit.⁊ eqͥtatꝭ mirabili tẽ

peramẽto ſimul miſericoꝛdẽ pꝛẽʒ ⁊ iuſtum
legiſlatoæẽ ꝑtit?eſt. Et ſiłr de alio narratq
legẽ ab eo ſtatutã trãſgreſſus fuerat gladio
ſe trãſuerberauit ne fraus iuſticie eſſʒ. Iñ
Alexander cũ eſſet int᷑ iᷣm ⁊ milites aliq̊s
Diſceptatio.⁊ cauſa ſua fuiſſʒ damnata in
caſtrenſi iudicio.illud iudiciũ acceptũ ha/

bnit iudicantibo agens grãs.q̃ꝝ in eo fideẽ
ꝓbauerat.ꝙ iuſticiã oĩ potẽtatui pᷣferebãt
pꝓutðꝛ in Policrato li.v.c.xj. Mira gͤ tãti

reg eqͥtas ꝙ voluit ſe ſubijcere iudicibo cũ
ſuis ſubditꝭ. Silr de Job ðꝛ. xxxj. Si cõ/
tempſi ſubire iudiciũ cũ ̃uo meo ⁊ ancilla
mea cũ diſceptarẽt aduerſũ me Item dʒz eẽ

iuſtꝰpauꝑes exaudiẽdo.eoꝝ cauſas exami
nãdo.iniurias ꝓpellendo ad ſatiſfaciendũ
eis iniuriatoꝛes cõpellẽdo. Hoc em̃ dz fa
cere eis exẽplo egregij imꝑatoꝛis.ſ. Traia

ni q audiuit viduã ad eũ clamãtẽ et iuſtici

am petentẽ de his qͥ innocentẽ filiũ ſuũ oc
ciderãt.Qui cũ equũ aſcẽdiſſet ad bellum

ꝓfecturꝰ nihilominꝰ rñdit ei.Ego ſatiſfa/

ciã tibi cũ rediero.Quid inqͥt mulier ſi nõ
redieris. Succeſſoꝛ meꝰait ſatiſfaciet tibi
Et illa. Quid tibi ꝓderit ſi aliꝰ bñ fecerit.
tu mihi debitoꝛ es ſᷣm oꝑa tua mercedem
recepturꝰ Fraus vtiq; eſt nolle reddere q̃d
debet. Succeſſoꝛ tuꝰiniuriã patiẽtibo pꝛo
ſe tenebitur.te nõ liberabit iuſticia aliena.
Bene aget᷑ cuʒ ſucceſſoꝛe tuo ſi liberauerit
ſeipᷣm. Quibo ᷣbis motꝰ imꝑatoꝛ de equo
deſcendit et cauſam pñtialit examinauit ⁊
ↄdigna ſatiſfactõeviduã ↄſolatꝰeſt.Licet
alibi ſit ſcptũ a beato Gregoꝛio h̊ interfe/

rit. Item pnceps dʒ eſſe iuſt?nulli auterẽ/

Diſtinctio tertia.

Debet em̃ eſſe iuſtꝰ. leges diuinas obßuã/
Do. ⁊ alios cogẽdo ad eaꝝ obfuantiã qᷓ;tũ
ad eũ ſpectat.et nullas alias aſtruẽdo niſi
illis ↄfoꝛmes ⁊ ab illis regulatas.qꝛ om/

do qd ſuũ eſt. nec auferri ꝑmittendo.furta
cohibendo.tranſgreſſoꝛes legũ puniendo

ad pacem reipub. Reg officiũ eſt furtũ co
hibere.⁊ malos oppꝛ imere.bonos ſublima
re. Sic ait Augꝰ.de ci.dei.li.iiij.capᷣ.iiij.
Remota iuſticia qͥd ſũt regna niſi magna
latrocinia. Quia et latrocinia qͥd ſunt niſi
parua regna. manꝰetem̃ ipᷣa hoĩm eſt.et im
perio pncipis regit᷑.pacto ſocietatꝭ aſtrin
gitur.placita lege diuidit᷑.⁊ h̊ malũ in per/
ditoꝝ hoĩm acceſſibo creſcitvt et loca tene
at.ſedes ↄſtituat.ciuitates occupet.euidẽ
tiꝰnomẽ regni aſſumat.Et idẽ Tuliꝰ.ij.vᷣ

offi. c. xij. Heceſſaria & iuſticia eſt pncipan
tibo. de qᷓ ſupᷣ nictũ eſt. Unð Deut. xvij.ðꝛ

regi. Nõ declinet in ꝑtẽ dexterã vel ad ſini

ſtraã. Dic em̃ dʒ eſſe clemes vt non omittat
iuſticie diſciplinã.adimplẽs illud Job. xx
ix. Cum ſederẽ q̃ſi rex circũſtante exercitu

eram tñ merentin ↄſolatoꝛ.
KCapitulum ſeptimum.
pꝛinceps debet eſſe uluminatus ſa/

pientiali ſcientia et ſtudio pᷣncipum anti/

noꝓon valet pᷣdicta adimplere niſi
ffuerit illuminatꝰ ſapientiali gra
ſiue ſcĩa. Jõ pᷣnceps dʒ eſſe ſapiẽtia ꝑitus
maxie diuina.vt leges ſtatuat ↄfoꝛmes le
gi diuie.vñ in Deut. vbi pus de rege Poſt
qᷓ; ſederit ĩ ſolio regni deſcribet ſibi deute/
ronomiũ leg hꝰ in volumĩe.Et accipiens
exemplar a ſacerdotibo leuitice trib deute
ronomiũ.i.ſcᷣaʒ legẽ ſine iteratã deſcribet
inq; ⁊ i volumie euagelice legꝭ.⁊ etiã ĩ voli
mine coꝛdis ſᷣm iſtructõʒ ſacerdotũ leuiti
ce tribo.i.eccłe pᷣlatoꝝ legittie intrãtiũ ⁊ p/
ſidentiũ ⁊ ñ aſſumẽetiũ ſibi honoꝛẽ ſʒ a ðo
vocatoꝝ ſine libidie ãbitõis ⁊ cupiditatꝭ⁊
affectõe carnis⁊ ſaguĩs ſic tactũ ẽ. Inanis
ẽ cẽſura legũ ſi ñ diuĩe legꝭ imitatõʒ gerat.
⁊ inutił ↄſtitutio pᷣncipis ſi ñ eccłaſtice di
ſciplie ſit ↄfoꝛmis. Jõ imꝑatoꝛ idixit legi
bus ſuis ne dedignẽt᷑ ſacros canones imi
tari.vñ ⁊ antiqͥ pᷣncipes⁊ gẽtiles fuer̃t in/
ſtructi ⁊ ſtudioſi ĩ huanis ſcietijs.vt ptʒ in

Ptolomeo lʒ eẽt gẽtił vocauit ſeptuagita

interpᷣtes vt hꝛet noticiã diuĩe leg.⁊ eã cõ
municaret ſapiẽtiba ſui regni. de qͥb eccle
ſiaſtice hiſtoꝛie li.v.et Augꝰ.li.ij.de doetri
na xpᷣiana.ca.iiij.⁊ de ci.dei.li.xviij.capᷣ.x.

EEEEE

Pꝛima pars.

Et ſicut patet de Alexandro qᷓ fuit inſtru
ctus ab Ariſtotele put ait Agelliꝰli. acticꝗ
rum noctiũ ꝙ logicã didicit et tam ſedulꝰ
naturarũ indagato?: extitit macedo vt ĩ va
ſevitreo in mare miſſus naturas et cõſue/
tudines piſcium dep̃henderet. Galluz em
ſecũ habuit vt ſuꝑ diluculo ꝑ galli cantuʒ
certificaret᷑. Et in vaſe dicto didicit quo/

modo inſidie clãdeſtine pᷣparande ſint cõ

tra hoſtes in re militani dum exercituʒ pi/

ſcium inſurgere inſpexit. De huiꝰ etiã ſtu/

dio narrat Señ.epła.xciij.ꝙ geometriam

diſcere ſtuduit.ſciturꝰ qm̃ puſilla erat ter-⸗

ra ex qua occupauerat. et ideo inſelix ob h

ꝙ intelligebat ſe falſum gerere cognomen.

ſcʒ magnũ Alexandrũ.Quis em̃ magnꝰ i
pu gillo. Et de eiuſdem ſtudio narrat Pli
nius. Alexander magnꝰ inflãmatus cupi/
dine animaliũ naturas noſcendi. Ariſtote
li ſummo in omi doctrina viro.⁊c. Conſi/
militer legit̃ de alijs pncipibovel fuert ſtu/
dioſi de ſe. vel habuerũt ſapientes ad in/
ſtruendũ eos.ſicut Nero babuit Senecaʒ
qͥ inſtruxit eũ de clementia in.ij.libs elegã
ter. Et Traianꝰ habuit Plutarcũ qui in/
ſtruxit eũ notabiliter in libꝛo ꝗ inſcribitur
de inſtructione Traiani.Cuiꝰquedã epła
fuit talis. Plutarcus tyranno Lraiano ſa

lutem dicit. Mogeſtiã tuã nouerã nõ ap/

petere pncipatũ què tñ ſemꝑ moꝝ elegan/
tia mereri ſtuduiſti.quo quidẽ tãto digni/
oꝛ iudicarꝭ qnto a crimine ambitionis vi/
deris eſſe remotioꝛ.⁊c̃. De ſtudio vᷣo Julij
ceſaris narrat᷑ in li.ceſaris parte pᷣma.q̃li/
ter inueſtigauit curſum ſolis numerando
oꝛas ⁊ etiã momẽta temꝑis.et qualit᷑ bi/

ſextum inuenit. et qualiter libellos młtos
ſchſit. Et ſimiliter Solinꝰ li.j.ca.ij.ait de

ceſare ꝙ nullłꝰceleriꝰſcpᷣſit.nullłꝰ velociꝰle/
git. quaternos ſimul ⁊ epłas ꝑhibet᷑ dictaſ
ie.Et de Cheodoſio legit᷑ in ꝓlogo hiſto/
rie triꝑtite Aiunt te inqt ſoꝛomenꝰ ꝑ diem
te exercitari armis.ſubiectoꝛũq; negocia

diſceptare.iudicare ſimul ⁊ agere.mõ ſeoꝛ

ſum. modo publice q̃ ſunt agenda ↄſidera
re.noctibovᷣo libꝛis incumbere. Et ait ibi

q̃ddam candelabꝛũ ſibi oleum infundere

in lucernã vt nulluſ in laboꝛibo ſuis affligi

cogeret᷑ ⁊vt ſomno repugnaret Unde ⁊ ait

ibidem ipᷣm ſcire naturas lapidũ exemplo

Dalomonis.Et ibi bene de h.Cõſimili/

ter de Rarolo magno ꝙ ſtudioſus fuit in

artiby liberaliby qᷓ erãt miro mõ depiete in
palacio ſuo.ꝓut ðꝛ in geſtis ſuis.etetiam

fuit ſtudioſus in libꝛis diuinis.et ſpeciali

ter diligebat libꝛos beati Auguſtini de ci

uitate dei.Et etiã alquinꝰdocuit eũ dpale

ticam rethoꝛicã aſtrologiã.⁊ trãſferre feccit

ſtudiuʒ de roma vſq; pariſiꝰ. ⁊ offenſus ex

diſſonantia cantꝰeccleſiaſtici inter roma-⸗
nos et gallicos.et iudicans iuſtiꝰeẽ bibere

de puro fonte q; de riuo turbato.duos cle
ricos romã miſit vt autenticũ cantũ diſce
rent ⁊ gallos.i.francos docerent.Et pᷣmo

ꝑ hos eccla metenſis.et ꝑ illam om̃is eccle
ſia gallicana eſt reuocata ad romani cantꝰ
auctoꝛitatẽ. Caudanda & pncipis ſtudio

ſitas qͥ ſic ſtuduit.nõ ſolum ſibi ſed om̃ib
Et tales fuerũt multi alij pncipes. Unde
in lr̃is quas miſit qͥ dam rex romanoꝝ regi
francoꝝ qͥb hoꝛtabat᷑ vt liberos liberali⸗/
bnſ diſciplinis inſtrui ꝓcuraret Inter alia
adiecit. Rex illitteratꝰqſi aſinus coꝛonat᷑.

Et ideo ſeculũ illud dicebat᷑ aureũ qñ illi

ſapientes regnabãt ꝓut ait Señ.epła. xc
iiij. Judex em ſapies iudicabit ppłm ſuuʒ
2 rex inſipiens ꝑdet ppłm ſuũ.E cẽi.x. Uñ
et de? voluit ſapiẽtes eſſe rectoꝛes ppłi ſui.
ſicut Abꝛaham qͥ peritꝰ fuit in om̃i ſapien

tia egyptioꝝ.ſicut ðꝛ ĩ actibꝛ apłoꝝ ca.vij

Et mopſen ſimiliter et Dauid qͥ habuit ſa
pietiã ſicut angelꝰdei.ij. Regũ.xiiij.· Sa/

lomon q petijta deo ſapientia ad regeduzʒ

plm dei.cni dñs dedit coꝛ ſapiens ⁊ intel
ligens.iij.Re.iij. Pꝛinceps em̃ inſipiẽs eſt

ſicut furioſus habẽs gladiũ in manu.⁊ ſiẽ
nauta ignarꝰ artis gubernadi tenẽs gub/
naculũ in tempeſtate.⁊ ſicut leges ignoꝛãs

⁊ ſedẽs in loco iudicij ⁊ iudiciuʒ ꝑuertens

q̃ͥd plangit ſapiens in Ecẽs.iij. Uidi ĩlo⸗

co iudicij impietatẽ ⁊ in loco iuſticie iniqͥè/

tatẽ. Si tñ ↄtingat ꝙ pᷣnceps ſit ignarua
ſapientie ⁊ diuinaꝝ legũ inquirat noticiã

diuine legis.audiatveros doctoꝛes et ac/

quieſcat eoꝝ ↄſilijs exemplo Dauid q ha/

bebat ſecuʒ Natanꝓpham et Sadoch ſa⸗/
cerdotem.?. M
Capitulum octauum.

NCquia pꝛincepiſ
dz omib ꝓgeſſevt dictũ eſt. ⁊ dz

in eo largitatꝭ munificẽtia. Amici em ſũt

¶Monceps debet eſſe large munificetia.

eſſe omibo amabilis. Ideo dz eẽ

ſiſeſi
Ccelpe⸗
ſthece
Sec⸗
noge
ſone
bent
ſent⸗
eere
Gon
bie
Renr
leen
lerg
degl
gdi
deol
Mc
her
Pllis
ſonig
ſoea
ſnre
ityegr
Lein

keln
Neg
1Rd
ni
reſeci
ius
foma/
biber
o e
diſee
ömo
cce
e⸗
s
ochi
Uee
ungi
Nal⸗
Cralis
onab.
Ki
Nen
nſucz
gu
ſpie
AVi
huitſa
Ge
ngid;
6tinel
Hic
nutl
Gll/
Cons
uenms
diiio⸗
ſceinih/
ne
hotid
s/
niod,
onl,

ici

oe
ui

Diſtinctio tercia.

dona tribuent;. Pꝛouer. ſx. et diuitie. ſ. ero

gate addũt amicos plurimos ibidẽ. Hoc

em̃ fecit pncipes amabiles.ſicut narratur

de Tyto in Policrato lib.iij.c.xiiij.Quid
dicam.ſ.de Tyto qͥ patris auariciaʒ tanta

liberalitate purgauitvt amoꝛ et delicie hu

mani generis ab om̃ib⸗ diceret᷑ conſtãtiſſi
me tenens in moꝛibo ne quẽ poſtulãdi gra

ad ſe accedentẽ ſine re vel ſpe quocũq; mõ
dimitteret. Unde interrogantib domeſti

cis cur plura polliceret᷑ q; pᷣtare poſſʒ. Re
ſpõdit. Non opoꝛtet quẽqᷓ; a ſermone pᷣn/
cipis triſtem diſcedere. Ideoq; recoꝛdatꝰ
ſuꝑ cenam ꝙ nichil illa die cuiq; pᷣſtitiſſet.

dolens et gemens dixit. O amici hũc diez

perdidi. nullum em̃ viciũ deteriꝰ auaricia

in pncipibs reipublice. vt ait Tuliꝰ li. iiij.
ca.ij.de officijs. Largitas vᷣo facit pꝛinci /
pes eſſe amabiles.et famoſos.⁊ claros.p/
ut ait Boeciꝰli.ij.ð ↄſolatione. Pꝛinceps
em̃ dʒ donaria ſua tribuere ſᷣm decentiam

ſui ſtatꝰꝛ eminentiã. ꝓut docet Señ. li. ij.

de bñfi. c. j. oicẽs Reſpiciẽde ſũt cuiuſq; vi

res facultateſq; ne aut pł' pᷣſtemꝰq;poſſũꝰ
aut minꝰ. Eſtimãda ẽ et᷑ ꝑſona cui damꝰ.
Et ponit exempluʒ de Alexandro qͥ dedit
vꝛbem cuidam. Qui cũ diceret ̊ nõ cõue
nire ſue foꝛtune. HNõ curo inqᷣt rex quid te
acciꝑe deceat ſʒ qͥd me dare. Animoſa vox
eſt hec regia ſed ſtulta ait Seneca ibidem
Et econtrario ponit exemplũ de Antigo/
no a quo cinicus petijt talentũ.Cui ille re
ſpondit. Plus eſſe qᷓ; q̃d cinicus petere de
beret. At ille repulſus petijt denariũ. Qui
ille reſpondit. Minꝰ eſſe q; q̊d regem dare
deceret. Turpiſſima huiꝰcauillacio inueĩt
quũo neutrũ daret.cum poſſet denariũ tãqᷓ;
cinico dare.⁊ talentuzʒ tanqᷓ; rex. Perſone

ↄtemptibili poteſt parũ dari.et tamen de/

cet nobulem ꝑſonam magnũ dare. Sʒ hec
largitas dʒ equitate iuſta eſſe.ſ.de ſuo et ñ

de alienis.⁊ vt ſit intentione oꝛdinata.nõ

ad iactantiã et pompã ꝓut ait Tuliꝰ.li.ij.
de offi. Multi em̃ patrimonia effuderunt

incõſulte largiendo⁊c̃.Et ſequit.Duo ſũt

genera largoꝝ.quoꝝ alteri pꝛodigi.ſ.qͥ in
epulis ⁊ gladiatoꝝ muneriba.ludoꝝ vena
tionũq; apparatu pecunias ꝓfundũt ĩ eas
res quaꝝ memoꝛiã aut bꝛeuem aut nullã
ſunt relicturi. Alij liberales qͥ ſuis faculta
tibo aut captos a pᷣdonib redimũt.aut es

alienũ ſuſcipiũt amicoꝝ cauſa. aut ĩ filiaꝝ

collationẽ adiuuãt.aut opitulãt᷑ in repub/
lica acquirenda vel augenda.Et ibi bñ de
hoc. Item Ambꝛo.li.j.de offi.vbi ait. Nõ
eſt largitas ſi q̃d alteri largiarꝭ alteri extoꝛ
queas. vł dare q̊d nocet.vt ſit iactãcie cau
a magꝭ q; miſcdie. Et ibi bñ de h. Et ſeqͥ
tur. Perfecta eſt vbi ſilentiũ opus tegit.et
neceſſitatib ſinguloꝛuʒ occulte ſubuenit.
quem laudat os pauꝑis nõ labia ſua. Ne/
ſciat inqͥt ſiniſtra tua quid faciat dextera.

Math. vj. Et h̊ ſimiliter Tul.li.jde offi.
inq t. Liberalitate vtamur q̃ ꝓſit amicꝭ ne

mini noceat. Nihil em̃ liberale q̊d ñ iuſtũ.

Et de h̊ Seneca li.j.de clementia.ꝙ nõ ẽ

liberalis qͥ ð alieno eſt liberalis.ſed ille q̃d
alteri donat ſibi detrahit.et h muniſicen/

tia ꝓuocat amoꝛẽ nõ ſuoꝝ ſʒ extraneoꝛuʒ
vel aduerſarioꝝ.ꝓut narrat Claleriꝰlib.v.
de legat karthagineñ. venientibo in vꝛbez

ad redimendũ captiuos.a quibo nulla pe/
cunia recepta.exercitꝰcaptiuoꝝ redditus.
quos obſtupuiſſe arbitroꝛ ac ſecuʒ dixiſſe.

nignitati equandã.O etiã noſtrã legatõeʒ
ſuꝑ vota felicem. beneficiũ q̊d nũqᷓ; dediſ⸗
ſemꝰaccepimꝰ. Unde ⁊ in admiratõem et
pᷣconizationẽ ⁊ dilectionẽ dantiũ munifi⸗
centia bñficij eos ꝓuocauit.Et hanc lar/
gitionẽ auget qñ dona dant᷑ ꝓmpte et hi/
lariter. Unde.Denigrat meritũ dantꝭ mo
ra. Nam data raptim munera.plłꝰ laudis
pluſq; fauoꝛis habent. l
INLKhmapitulum noſnum
1 Rpꝛinceps debet eſſe affabilis hilari
leticia. ðð

Tem pꝛiceps ozʒ
eſſe munificꝰ in affabili ſuijpſius
ↄdeſcenſione.NHam vt ait Tuliꝰ
li. ij. de bñfi.ꝙ bñficẽtia ſiue liberalitas fit
dupliciter. aut oꝑa.aut pecunia.Altera ex
archa.altera exvirtute expᷣmit᷑.vnde ĩ lau
dem Traiani ðꝛ ꝙ arguentib eũ amicis:
ꝙ ad om̃es nimiũ ⁊vltra q; imꝑatoꝛẽ de/
ceat cõmunis eſſet. Rũdit talem velle im/
peratoꝛẽ eſſe puatis qualẽ oꝑatoꝛẽ ſibi qͥſ/
qʒ; puatꝰ optaſſet.Cauere tñ dz pnceps ne
nimis cõdeſcẽdat ⁊vileſcat eiꝰauctoꝛitas.
Ait em̃ Ualerpli.ij. Numedie reges nulli
moꝛtaliũ oſculum ferebant.Quicqͥd em̃ ĩ
excelſo faſtigio poſitum eſt humili et certa
ↄſuetudine qᷓ fitvenerabili vacuũ eſſe cõ/⸗

Pars pꝛima.

ſueuit Item ex bac beniuola ↄdeſcenſione

Juliceſar amoꝛẽ militũ ſuoꝛũ meruit.qa

illis ↄdeſcendebat.qꝛ nec milites ꝓ cõdi/

cione ſʒ blãdiore noĩe cõmilitones appella
bat.miroq; mõ diligebat illos. Et aliquũã
do militi ſuo ſubita inualitudie grauato ĩ
Diuerſoꝛio locũ dimiſit.⁊ ipᷣe hũili ſub di/
uo accubuit. ꝓut narrat᷑ in li.devita ceſarj.
Uñ ⁊ Alexandro narrat Ualeriꝰli.v.q;
cũ videret qᷓndã ſenio ↄfectũ nimio frigo/

re ſtupefactũ cũ ipᷣe eſſet ſedẽs in ſede ſubli

mi ſurrexit ⁊ ſuis manibo illũ in ſua ſede i

poſuit. Conſimilit᷑ narrat Señ. li. v. de be
neti.de ceſare cui cũ qͥdã veteranꝰ ac iedia

Depſſus diceret. Meminiſti inqͥ t imꝑatoꝛ

in hiſpania cũ ſub q̃dã arboꝛe feruentiſſi/

mo ſole velles reſidere qᷓndã ex cõmilitoni
bus penulã ſubſtrauiſſe. Oemini inq tet

ſiti qͥ dem ↄfectꝰ ire volebã ad fontẽ ſed nõ
poterã reꝑe manibo niſi cõmilito hõ foꝛtiſ

ac ſtrẽnuꝰaquã mihi in galea attuliſſet.⁊c.

De Auguſto ceſare narrat Policratꝰ.li.iij
cũ veteranꝰ piclitaret᷑ rogauit ceſareʒ in
publicovt adeſſet. Illevo aduocatũ pᷣſtã/

ciſſimũ dedit. Cui veteranꝰ. Nõ ego ceſar
ERiclitante te bello accitovicario queſiui.ſʒ

ꝓ te egoipſe pugnaui.Detexitq; impꝛeſſas
cicatrices. Erubuit ceſar. venitq; ĩ aduo/
cationẽc.timuit nõ tm ſuꝑbo.ſʒ etiã ingratꝰ
videri.Tali beniuolẽtia ⁊ ↄdeſcentia me/
ruit nõ ſolũ amoꝛẽ militũ ſuoꝝ ſʒ etiaʒ ad
uerſarioꝝ.De ipᷣo em̃ ait Solinꝰli.j. Be/
nignitate adeo pᷣditꝰfuitvt q̊s armis ſub/

egerat:clemẽtia mag vicerat. Uñ ⁊ ipera,
toꝛ eternꝰ⁊ dñs dñantiũvt oñderet amo/
rem ſuũ ad nos ⁊ vt nos alliceret ad ſuum

amoꝛẽ nõ ſolũ ſua dedit nob:ſʒ et ſeipſum
ſũma ⁊ admirãda munificẽtia nobᷣ cõica/
uit. Roꝝ.v.cõmendat deꝰ ſuã caritateʒ in

nob.⁊c. Ephe.v.Fpᷣs dilexit nos et tradi/
dit ſemetipᷣm ꝓ nob.Et Joh.xv. Maioꝛẽ

caritatẽ nemo hʒvt aĩaʒ ſuã.⁊ c.
LKaapitulum decimum.

Conceps dʒz eſſe hoſpitalis ĩ aduenie

tiu grata ſuſceptione.

umiliter pꝛinceps
dz eſſe in ſuſceptõe hoſpitũ adue
nientiuʒz dapſilis et largꝰ. Si em
hoſpitalitas in omibo eſt mẽdãda et eiuſ
ptrari deteſtandũ ꝓut hoꝛtatapłus Pe/
tus ĩ cano.ſua.j.cailiij.hoſpitales eſſe in-

nicẽ ſine murmuratõe. et Heh. xiij. Hoſpi
talitatẽ nolite obliuiſci.ꝑ hanc em quidazʒ
placuer̃t angelis hoſpitio receptꝭ.ſ. Abꝛa

ham ⁊ Loth. Beñ. xviij..xix. Hulto ma
gis laudanda in pncipibo⁊ eius ↄꝛiũ vitu

perandũ.ꝑ hanc em̃ fauoꝛ ⁊ amoꝛ ppłoꝝ ĩi/

petrant᷑. Splendidũ em̃ in panib benedi
cent labia młtoꝝ.Ecẽ xxxj.vñ ⁊ ſaluatoꝛẽ
voluerũt ppłi facere regẽ poſtq;ᷓ eos ſatia/
uit panibo. Joh. vj. ſuꝑ q̊d Criſoſto.omeł.

xlij. ꝙ multa fuerat oꝑatꝰ mirabilioꝛa ſed
nũq; cõſeſſi ſunt eum niſi qũ impleti ſunt.
Magna em̃ tyrãnis eſt abũdantia caſtri/

mar gie.vt ait ibidẽ. Et econtrario narrat
XTul.li.ij.de offi.q; manerico homini ditii
ſimo pᷣtmiſſo edilitatꝭ ↄſulatꝰrepulſã attu
lit.Huiꝰhoſpitalitatꝭ exemplũ iĩ Job.xxx
Si comedi buccellã meã ſolꝰet nõ come
dlt pupillꝰ ex ea. Et poſt. Yoꝛis nõ maſit

ꝑegrinꝰ.oſtiũ meũ viatoꝛi patuit. Hoſpi/

talitas eniz honeſtiſſima et famoſiſſima et

ꝓmptiſſima fuit in palacio Salomonis.

iij. Re. x. Uides regina ſaba domũ quem
edificauerat Salomon ⁊ cibos menſe eꝰ
et oꝛdines miniſtrantiũ nõ habebat vltra

ſpm̃. Silłr erant h̊ in ↄuiuio Aſfueri. He/

ſter.j. Uinũ q̊; vt magniſicentia regia dig
nũ erat abundãs ⁊ pcipuum ponebat᷑.nec
erat qͥ nolẽtes bibere cogebat ad bibẽduʒ.

Nec debẽt eſſevel aparere in palacijs ⁊ cõ

uiuijs pᷣncipũ hiſtrionici geſtꝰ. nec mere-⸗
tricij cantꝰ.nec ludi inepti.nec clamoꝛoſi
riſus.nec ↄfuſi apparatꝰ.ſʒ ciuiles ⁊ hone/
ſti geſtꝰ. Unõð in ↄuiuio q̊d exhibuit dido
enee ⁊ militibo eiꝰ licet eſſent multa ſuper/
flua ſiẽ deſcribit Uirgiliꝰ.nõ legunt᷑ fuiſſe
inhoneſti cant? nec hiſtrionici geſtꝰ vbi öͤ?ꝭ
Cxthara ceruitꝰ vopas ꝑſonat aurata do
cuitq; maximꝰathlas. Uñn hoim genus et
pecudes.vñ ymber ⁊ ignis ⁊c̃.¶ ʒ eſſet cõ/
uiuiũ a femina pᷣꝑatũ ⁊ nimis delicatuʒ et
ad voluptatẽ tendẽs.nõ tñ illic ꝑſonuit c-
thara ſtulta ⁊ laſciua.ſʒ q natalia erãt ⁊ ci/
uili decentia conuiuio. In conuiuio vero
Enee apud Euandrum officio humani-
tatis excepto alia legunt᷑ vbi ðꝛ.Dapes iu

bet et ſublata reponi pocula.⁊c.

Eapitulum vndecimũ.

tientia.

CX pꝛinceps debet eſſe longanimis pa

mo
ſbe
Nn
din
ae
ülle
dat)e
flon
aulli
fatig
füh
logi
dioe
ynae
liſde⸗
dotes!
pitin
ae
ates
ſeir⸗
1o
Ou
ſaha
blle
füde⸗
ſimimn
tateßt
hereve
No/
legni
canebo
fuitde
ſg
Ais
tie
lnli
inn
cooc
A
diey
g⸗/
ſtalie
nioo
aſrz
nlod
na⸗
n

Hoſi
dgz
(du
lton

nüvinn
Poxi,

hbeyecti
Agrs
ſona/
koon.
vora ſed

iſant.

cal⸗
nant
WRwa
Pop
con
mäſt

Hobͤ

ſinaa
nonis.
iggan
noſed
duran
ben
ngadis
hat.ha
bely⸗
chs 1c0
KN,
danoo
thone/
ir odo
ſper/
ntſulce
Pwor

raado

us
Heac⸗
Nlcnm
gorutc⸗
eritt/
ninioo

human/
Depel

..
gicis e

õ

platꝰ dz elſe patſetia longani

moꝛ. xxx.poteſtati amica ẽ pacia. quã dʒ qͥ

libet qͥ pᷣeſt reſeruare ex ↄſideratõe natalis

parilitatꝭ ſue cũ ilł qb pᷣeſt.q̃d notat᷑ in p/
dicta auẽtate Deur xvij.ꝙ de nüũero fratꝝ

dʒ eligi rex. In q̃ notat᷑ parilitas natal eiꝰ
c ſr b⸗ Seſt. qd ↄſideranit Job qñ dice /

bat Job.xxxj.Si ↄtẽpſi ſubire iudiciũ cũ
Ruomeo⸗. ſeqᷣt᷑. Nonne in vtero fecit me

q̃ ⁊ illũ oꝑatꝰeſt. Et de hac pacia ſiue tole/⸗

rantia iniuriaꝝ ſiue ſuſtinẽtia impꝛoperio
rũ ſiue remiſſioe eoꝛũdẽ dictũ eſt in bꝛeui/

loquio devᷣtutibs phoꝝ Sũme em̃ iracũ/

dia eſt cauenda pncipibox pᷣlatꝭ.⁊ h ꝓpt erꝰ

9

nicioſitatẽ ⁊ turpitudinẽ.vt em̃ ait Señ.
i.j.de clemẽtia alloquẽs pncipeʒ. Loqͥ nõ
potes niſi vocẽ tuã q̃ vbiq; ſũt gẽtes exci/
piãt.iraſci nõ potes niſivt oĩla pᷣmant᷑. Cũ
gqͥ peſt nõ poſſit latere ⁊ oculi oĩm reſpici

entes in ipᷣm ꝓut ait ibidẽ.ꝓuide dʒ pᷣcaue

re iracundiã.q̃ defoꝛmat hoĩm exterioꝛeʒ.

7 ↄfũdit interioꝛẽ ꝓut ait Señ.l.iij.ð ira.

Qualẽ putas eſſe aim cuiꝰ extra ymago tã
feda eſt.qᷓ;to ille itra pectꝰ ẽ acrioꝛ ſpũs ter
ribilioꝛ.⁊c.Cũ igit᷑ pnceps⁊ ille qͥ pᷣeſt ge/
ſtũ dẽat hĩe hõeſtũ ob aſpectũ oĩm ĩ ijm⁊
aĩm imꝑturbatũ ad iudicandũ ĩ trãquilli
tate ſᷣnare.qꝛ impedit ira aim ne poſſit cer
nereveꝝ.Et ira viri inſticiã dei nõ operat᷑.
Jaco.j.Jõ dʒ pᷣus irã q̃ eſt hoſtis interioꝛ
regnũ ale ↄfundẽs vincere.Et deinde vin
cere hoſtes ſuũ regnũ exter innadẽtes.ſiẽ
fuit de ſabio in culaudẽ ait Señ.li.j.de
ira ꝙ pus vicit irã qᷓ; hanibalẽ.Conſur de

alijs pncipiba legit᷑ ꝙ cũ eſſent potẽtiſſimi
tñ patiẽtiſſimi.q̃lis fuit Juliꝰceſar ꝓut ðꝛ

in li.de vita ceſarꝭ.⁊ in ſuſtinẽtia iniuriarũ
⁊ in moderatõne penaꝝ.vbi ðꝛ ꝙ nullꝰ ab
eo occiſus niſi in pᷣlio. Item ðꝛ ibidẽ ꝙ qñ
Auguſtꝰceſarvꝛbẽ ingrediebat᷑ nullus eo
die puniebat᷑. De qͥ etiaʒ dicit Policratꝰli.

iij.ꝙ ſiẽ de facili nõ ↄcipiebat irã.ſic nec ð

ſacũi admittebat ad amiciciã.ſʒ ſemel ad/

miſſos ↄſtanter retinebat.Tyberius etiaʒ
ceſar lʒ eſſet reus in multꝭ.erat tñ patiẽtiſſi

mua.dicẽs ꝙ ĩ ciuitate linguas liberas eẽ

et mẽtes hoim opoꝛtebat. Silłr ⁊ Domi/

cianꝰpatiẽs fuitvᷣboꝝ.cui fert᷑ dixiſſe oꝛa⸗/
ctoꝛ Lucinꝰnõ eẽ mirãdũ ꝙ eneã bẽet bar/

pꝛinceps

mis ⁊ imꝑturbatxꝰ.qꝛvt ait Gre.

. Diſtinctio tercia.

bã cui os ferreũ.coꝛ plũbeũ.eo ꝙ dura dũi/
taxat loq̃bat᷑.q̃ ex iniqtatꝭ adipe quã coꝛde
ꝑceperat ꝓcedebãt.De pacia vo admira/
bili Auguſti ceſarꝭ narrat Señ.li.iij.ð ira
ꝙ cñ phus qͥdã hiſtoꝛiaꝝ ſcptoꝛ quedã in
ipᷣm ceſarẽ.q̃dam invxoꝛẽ.q̃dã in totã do/
mũ dixerat.nec dicta ꝑdiderat ſʒ circũſe/
rebat.quẽ ſepe monnit ceſarvt ligua mode
ratiꝰvteret᷑⁊c̃. Et ſubiũgit ibi q̃ dñt moue
re homiĩeʒ ad ignoſcendũ.Pueꝝ inqͥt etas
excuſat.feminã ſexꝰ.extraneũ libertas.do

meſticũ familiaritas. Et ſeqͥᷣt᷑. Amicꝰ eſt qͥ

offendẽti fecit q̃d voluit.inimicꝰq̃d debuit

pꝛudetioꝛi cedamꝰ.ſtultioꝛi remittamꝰ Et

ibi bñ de h̊. Uir eĩ nobił audiẽs im ꝓperia

dz cogitare eoꝝ ſtulticiã vel intꝑantiã vel

ignoꝛantiã.vñ ait ibidẽ. Quare fers egri
rabiẽ.freneticivᷣba.pueroꝝ ꝓteruas manꝰ
nẽpe qꝛ vident᷑ neſcire qͥd faciũt.Alitc᷑ eſt ᷣ
iracũdis ꝓut narrat Señ.ibidẽ de Dario

duce ꝑſaꝝ.Qui cũ indixiſſiʒ bellũ alijs:ro

gatꝰa nobili ſenevt ex triba filijs vnuʒ ſibi
in ſolaciũ relinq̃ret.duoꝝ ãt oꝑavteretur.
plꝰq; rogabat᷑ pollicitꝰ.omẽs ſe illi dixit re
miſiuꝝ ⁊ occiſos ĩ ↄſpectu parẽtꝭ illi adie-
cit. Siłr narrat de rege cãbiſe quẽ cum ni
miſ deditũ vino vnꝰex cariſſimis monebat
vt ꝑciꝰbiberet.turpẽ eſſe dicẽs ĩ rege ebꝛie
tatẽ quẽ oculi oĩm aureſq; ſequeret᷑. Rũdit
ille.vt ſcias oculos pꝰ vinũ eſſe ĩ officio et
manꝰappꝛobabo.Deinde bibit liberaliꝰ qᷓ;
ante ⁊ iubet ſiliũ illiꝰ ſtare ex oppoſito et in
tendẽs arcũ coꝛ adoleſcẽtꝭ trãſtixit.⁊ reſpi
ciẽs pꝛẽm introgauit ſi ſatꝭ certã hꝛet ma/
nũ.At ille negauit apollinẽ potuiſſe ſe cer⸗

tius dimittere. O cruentũ regẽ. O dignũ

ira dei. Silr narrat ibidẽ de tyto qͥ cũ ver
ſus babiloniã feſtinaret ad bellũ nec poſſ,-
trãſire amnem giſen et eſſet ibivnꝰ equꝰre/
giꝰſubmerſus.ira cõmotꝰ iurauit ſeipſum
amnem diuiſuꝝ vt etiã nõ trãſiri ſʒ calca⸗
ri a ſeminis poſſʒ.quẽ poſtea diuiſit in.ccc
lx.riuulos.Hec feritas regibo barbarꝭ fu/
it in ira q̊s nulla eruditio nullis lr̃aꝝ cul⸗
tus imbuerat.pꝛout ait Señ.ibidẽ. Quã
ta em̃ ſcelera fecerũt pᷣncipes irati narrat
ibidẽ. Ad vincendũ g irã ⁊ ad tenẽdã patiẽ
tiã in oĩb vt ſemꝑ ſit cõpos ſui ſollicite et
ſtudioſe dzʒ qͥ pᷣeſt laboꝛarevt ſit victoꝛ non
hoĩm tm̃ ſed vicioꝝ. Nam terrena ciuitas
vultvictrix gentiũ eſſe cũ ſit captiua vicio

rũait Aug.de ci. ð.li. xv.c.liij. Lz mlcis

e 2

alijs modis debent pᷣneipes infoꝛmari.tñ

pdictꝭ pncipaliter poſſuunt.
(Sapitulum duodecimũ.
Mõnceps ſitvirtuoſus in vita.

bet eẽ cõiter pncipes fideles do
ceit Aug'. de ci. dei. li. v. c. xxiiij.
dicens. Heq; nos xpᷣianos ſdam imꝑato
res ido felices dicimꝰ.qꝛ et diutiꝰ imꝑaue
rũt.et qꝛ qſdã imꝑatoꝛes filios moꝛte pla
cita reliquerũt.vel hoſtes reipub. domue/
rũt.vel inimicos ciues aduerſũ ſe ſurgen/
tes cauere ⁊ oppꝛimere potuer̃t. Hec em ⁊
alia hꝰerũnoſe vite vel mũera vel ſolacia qͥ/
Ddam etiã cultoꝛes demonũ aceiꝑe merne/
rũt qͥ nõ ꝑtinet ad regnũ dei q̊ ꝑtinet iſti.et
B ipᷣꝰmiſcðᷣia factũ eſt.ne ab eo iſta qͥ ĩ eu⸗
crederẽtvelut ſũma bona deſiderarẽt. ſʒ ſ.
lices eos dicimꝰ ſi iuſta imꝑant.ſi int᷑ lin/
guas ſublimiter honoꝛantiũ ⁊ nimis ho/
noꝛabiliter ſalutanciuʒ et obſequia nimis
hũiliter ᷣuientiũ nõ extollũt᷑.ſʒ ſe homĩes
meminerint. Si ſuã ptãtem ad dei cultuʒ
dilatandũ:maieſtatiq; eiꝰ famulanduʒ fa/
ciũt. Si deũ timẽt.duigũt.colũt. Si płꝰ
amãt illud regnũ vbi nõ timẽt hẽe ↄſoꝛtes
Si tardiꝰ vindicãt facile ignoſcũt. Si eã
dem vindictã ꝓ neceſſitate regẽde tuende/
q; reipub.nõ ꝓ ſaturandis ininriaꝝ odijs
exercent. Si eandẽvindictã nõ ad impu/
nitatẽ iniqtatꝭ ſʒ ad ſpem coꝛrectiõis ĩdul
gẽt. Si q̊d aſꝑe cogunt᷑ plerũq; decernere
miſcðdie lenitate ⁊ bñficioꝝ largitate com/
peſcũt. Si luxuris in eis tanto caſtigati/
oꝛ qᷓnto poſſit eſſe liberioꝛ. Si malũt cupi
Ditatib pꝛauis q; q buſſtibet gẽtibo imꝑa/
re.et ſi h oĩa faciũt nõ ꝓpter ardoꝛẽ inanis
gke.ſʒ ꝓpter caritatẽ felicitatꝭ eterne. Si ꝓ
peccatꝭ ſuis hũilitatꝭ ⁊ miſeratõis ⁊ oꝛatio
nis ſacrificiũ deo ſuovᷣo ĩmolare nõ negli
gũt.tales xpᷣianos imꝑatoꝛes dicimꝰ eẽ fe
lices interim ſpe poſtea re. Hec augꝰ.qͥ ſuf
ſicient᷑ q̃ ſũt neceſſaria pncipiba enumerat
Itẽ idẽ de infoꝛmatõe dñoꝝ ĩ tractatu de
duodecĩ abuſiõibavbi ðꝛ. Sextꝰ abuſio/
nis gracheſt dũs ſinevᷣtute.qꝛ nihil ꝓficit
dñandi bꝛe ptãtem ſi dñs ipᷣe nõ habeat vᷣ
tutꝭ rigoꝛẽ.Et ſeqͥt. Tria neceſſario illũ qͥ
Dñat᷑ hꝛe opoꝛtet.ſ.terroꝛẽ amoꝛẽ ⁊ oꝛdĩa/

tionẽ. Niſi amet᷑ ꝑit᷑ ⁊ metuat᷑ oꝛdiatio illiꝰ

mime ↄſtare poterit. Per bũficis òꝛ affabi

Wales autez de

litatẽ pcuretvt diligat᷑ ⁊ p iuſtas vidictas
nõ ꝓpꝛie iniurie.ſʒ legꝭ ði ſtudeatvt metuat᷑

Pppter ea q̊ͥʒ dum multi pendęt in eo.ipᷣe deo
agdher ere dz qͥ ulũ in ducatũ cõſtituit.qͥ ad
poꝛtãda multoꝝ onera ipᷣm velut foꝛtioꝛẽ

ſolidauit. Et ponit exẽplũ. Paxillꝰem̃ niſi

bf fixꝰfirmirt alicui foꝛtioꝛi hereat.om̃e qͥd

in eo pẽdet cito labit᷑ et ip̃e a rigoꝛe ſue fir/
mitatꝭ cũ oneriba ad terrã dilabit᷑. Sic et
pnceps niſi ſuo ↄditoꝛi adheſerit ipᷣe ⁊ oĩi
qↄſentit ei cito deperit.Et ibi exempla ðᷣ
qͥbuſdã qͥ ꝑ officia dñandi plꝰdᷣo appꝛopi/
quãt qualis fuit moyſes.qͥdã vᷣo deterioꝛeſ
fiũtvt Saul.Et ibi bñ de h̊.Et in eodem
tractatu ait ꝙ nonꝰ abuſiõis gradꝰ ẽ.Rex
iniquꝰ. Et ſeqͥ. Juſticie legꝭ eſt neminem
iniuſte oppꝛimereꝑ potentiã.ſine acceptio
ne ꝑſonaꝝ int᷑ viꝝ ⁊ ꝓxĩm ſuũ recte iudica
re.aduenis ⁊ pupillis ⁊ viduis defenſoꝛem
eſſe.furta cohibere.adulteria punire.imiq̊s
nõ exaltare.impudicos ⁊ biſtriones ñ nu/

trire.impios ð terra ꝑdere.paricidas ⁊ gK

iurãtes nõ ſinereviuere.eccłias defenſare.
pau ꝑes alimonijs alere.iuſtos ſuꝑ regni
negocia ↄſtituere.ſenes ⁊ ſapiẽtes ⁊ ſobꝛi
os ↄſiliarios hẽ?e.magoꝝ ⁊ arioloꝝ phito
niſſarũq; ſuꝑ ſtitioniba nõ intẽdere.iracũ/

diã ſuã differre.patriaʒ foꝛtit᷑ ⁊ iuſte ↄ ad/

uerſarios deſendᷣe.ꝑ oĩa in deo ↄfiðᷣe.ꝓſpe
ritatibo aĩm nõ eleuare.aduerſa patienter
tolerare.fidẽ catholicã in deum bꝛe.filios
ſuos nõ ſinere impie agere.certꝭ hoꝛis oꝛa

tionibo inſiſtere. añ hoꝛas ↄgruas nõ gu/

ſtare cibũ. Hec regni ꝓſperitateʒ in pᷣſenti
faciũt ⁊ regẽ ad regna celeſtia melioꝛa ꝑdu
cũt.Et ſciat rex ſiẽ in trono hoim pmꝰcõ/
ſtitutꝰeſt ſic ⁊ in penis ſi iuſticiã nõ fecerit
ſiłr ⁊ quilibet pꝛelatꝰ.

ariſtotelis ad Alexandrunm.
In epka vo q̃ ðꝛ eſſe Ariſtoteł ad Alex/
andrũ multa ſcribunt᷑ q̃ ſpectant ad pnci
pis infoꝛmatõeʒ.Ex qͥbo h̊ pauca interſe/
rant᷑.Oñare inqͥt Ariſto.alloqᷓns Alexan.
ſuꝑ eos cũ bonitate.⁊ exaudi eos cum be/
nignitate.q̊d ſi fecerꝭ oẽs erũt ſubiecti ad
tuũ bñplacitũ ⁊ pᷣceptũ.⁊ ꝑ amoꝛẽ quẽ ha
bebũt in te dñaberꝭ in eis pacifice cũ triũ/

pho.Et ſeqͥt᷑. Sivis virtutẽ acquirere lar

gitatꝭ ↄſidera poſſe tuũ ⁊ tꝑa neceſſitatꝭ ⁊
merita.Debes em̃ largiri bona cũ menſu

ra bõiby indigentibys dignis. Qui dat ali

Devaria inſoꝛmatione pncipuʒ ex epa

ir⸗

Me

ſil
ſo⸗
ſoni
ſi⸗
lven
lni⸗
fütant
no
ghiſi
hohat
ens
an
ſen
gen
nce
ſimg
1pen
Geod
dao⸗
con
leot
l
gller/
l⸗
Migen
ladd
kriran
zaſap
Pinht
feele⸗
fecne
dent
Nenern
lunse
Hon
enin
mncon
glci/
Grpu
melon⸗
Mope
ro
bgere
ſhen⸗
tled
Gtico
ltae

illetne
Pnemal
eo hedeo
finrie
lutfonne
tübeßni
moßee
eſeff/
dl Sier
nr öereif
anphö
gropi⸗
eunore
neoden
ide
nminen
ro
Neincica
nſonen
ninids
aßl/
edist
Nat
intci
lisN
blorphi⸗
e d/
nſteae⸗
fidephe
awener
nbielios
gboꝛson
go hoN/
zinilan
gongde
nnſci,
nͤfent

tona

dnA,
nnihi
Mcalnaid
iieAun
pnbr,
Cbteig
nigneh
ecini/
guiner lr
tccſtcte
gincnl
Olinmnn

Diſtinctio tercia.

ter peccat ? trãſgreditlegeʒ largitatꝭ.qa q;
largit᷑ bona ſua nõ indigẽtibo nullã acqui
rit laudẽ. ⁊ quicqͥd dat indignis ꝑdit᷑. Qui

vᷣovltra modũ fuũdit opes citovenit ad li/
toꝛa pauꝑtatꝭ. ⁊ aſſimilat᷑ illi qͥ ſupꝛa ſe dat
ſuis inimicꝭ victoꝛiã.Quivᷣo de boĩs ſuis
tꝑe neceſſitatꝭ dat indigentibo talis rex eſt
largꝰſibi ⁊ ſubditꝭ.⁊ eiꝰregnũ ꝓſperabit᷑ et
eiꝰmãdatũ obſeruabit᷑ talẽ regẽ laudaue/
rũt antiqͥ.talis ðꝛvirtuoſus.largꝰ.mode/

ratꝰ. Quivero fundit inoꝛdinate bona re/

gni ſui indignis ⁊ nõ indigẽtibo:talis ẽ de
populatoꝛ reipu.deſtructoꝛ regni.incõue

niens regimi. vñ ꝓdigꝰappellat᷑.eo ꝙ ꝓcul

eſt a regno ſuo puidentia. Nomẽ vᷣo aua/

ricie multũ deturpat regẽ ⁊ diſcõuenit re/

gie maleſtati. Seqͥ᷑ ibidẽ. Inueni ſcptuzʒ
in pceptꝭ magni doctoꝛis Hermogenisꝙ

ſũma ⁊ vera bonitas.claritas.⁊ intellectꝰ.
⁊ plenitudo legꝭ.ac ſignũ ꝑfectõis eſt ĩ re/
ge abſtinẽtia a pecunia ⁊ poſſeſſiõibo ſub/
ditoꝝ. Seq? ibideʒ. O alexander declina

conatꝰbeſtialiũ voluptatũ.qꝛ coꝛruptibi/

les ſunt.Conatꝰem voluptatꝭ generat car

nalẽ pᷣſumptionẽ.carnalis amoꝛ auariciã.

auaricia deſideriũ diuitiaꝝ.iſtud inuere/

cundiã.pᷣſumptiõem.infidelitatẽ.latroci/

niũ generat.de qb naſcit᷑ captiuitas q̃ du

cit ad detrimentũ legꝭ ⁊ deſtructionẽ fami
liaritatꝭ.⁊ ad ruinã totiꝰcoꝛꝑis.Dico illð
q̃d ſapiẽtes phi ⁊ diuinitꝰloq̃ntes dixerũt
ꝙ in pmis decet regiã maieſtatẽ obtẽpera

re ſe legalib inſtitutꝭ:nõ in ficta aparẽtia.
iʒz facti euidẽtia vt cognoſcãt oẽs.Et ſeqͥt᷑.

Decet regẽ legiferos honoꝛare.religioſos
venerari.ſapiẽteſq; ſublimare.et etiam cũ
eis ↄferre.Opoꝛtet regẽ futa cogitare ⁊ fu
turis caſibo pꝛudenter occurrere. Sequit
Honoꝛiſicu eſt regem abſtinere a multilo
quio.nõ freq̃ntare ↄſoꝛtia viliũ ꝑſonarũ.
qꝛ nimia familiaritas ↄtẽptũ parit. Regei

indoꝝ ſtatuer̃t ꝙ rex tm ſeł in ãno appare/

at cũ regali aparatu.⁊ ſtare nobiles circa
eũ.vulgꝰa remotꝭ.Et illa die ↄſueuer̃t do
na elargiri.reos de carceribo emãcipare.et
pia oꝑa exercere.Et tũcvnꝰſapiẽtioꝛ ð pᷣn

cipibo ↄſueuit ↄcionari ad regè referẽs gra

tes.qꝛ regnũ indoꝝ ita bñ oꝛdiauit ⁊ de tã

ſapiete rege patriã decoꝛauit. Et pꝰ ↄuer/

tit ſe ad ppm bonos moꝛes illiꝰ enarrans
captãdo beniuolentiã ⁊ inducẽs eoſ ad hu

militatẽ reuerentiã obediẽtiã ⁊ dilectõʒ re

gis. Quo facto ppłus ſtudebat regias laa
des extolle. ꝓ regia vita deũ exoꝛare.pue/
ros ab infantia inducũt in reg amoꝛẽ ho
noꝛẽ obedientiã ⁊ timoꝛẽ. Cõſueuit tunc
ſceleratos punirevt ceteri coꝛrigãt᷑.tribu/
ta leuiare.cũ mercatoꝛibo diſpẽſare eis par
tẽ remitte. Jõ illuc ↄcurrũt ⁊ inde tributa
regalia augmẽtant᷑ ⁊ redditꝰ. Sequit᷑. O
Alexander noli appexe trãſituꝝ et qd oʒ te
cito relinq̃re.ſʒ pete diuitias incoꝛrupti-⸗
biles.noli eſſe crudelis ⁊ inflexibił ad par
cendũ his de qͥb habuiſtivictoꝛiã.Cogi⸗/
ta de futuris caſibo.noli imitari deſideria
tua in comeſtõe potu coitu diuturno ſom
no.Coitꝰem̃ eſt ppꝛietas poꝛcoꝝ.a q̃ ſi ce/
ſaueris grandis erit tibi głia.nõ exerceas
viciũ irrõnabiliũ anĩaliũ ⁊ actus bꝛutoꝝ.
Crede mihi indubitãter ꝙ coitꝰ eſt deſtru
ctio coꝛꝑis.abbꝛeuiatio vite.coꝛruptio vᷣ⸗
tutũ.legꝭ trãſgreſſio.moꝛes generat femi/
neos. Decet imꝑatoꝛã maieſtatẽ pᷣmates
hꝛe fideles cũ qͥb delectabit cum varijs in

ſtrumẽtꝭ oꝛganoꝝ cũ fuerit tedioſus. Aia

em̃ hũana in talibo nat᷑alit᷑ ðᷣlectat᷑. ſenſus
reqͥeſcunt.coꝛpꝰvigoꝛat᷑ſolicitudo ⁊ cura
euaneſcũt.⁊ h̊ tribovel q̃ttuoꝛ dieb..Etho

neſtieſt e fiat Puatim. Et abſtine tea vi⸗/

no ⁊ poterꝭ młta ſecreta ſcire ⁊ ꝑciꝑe.De/
bes hꝛe de familia tua ſpeciales qͥ tibi refe
rant q̃ fiunt ⁊ dicũt᷑ ꝑ regnũ tuũ. Honoꝛa
ſapientes.nullꝰſit de nobilibo tuis qͥ ñ ſen
tiat tuã largitatẽ.Decet regẽ hꝛe ↄtinẽtiaʒ
⁊ diſcretõeʒ.⁊ a riſu multũ abſtinere.qꝛ ri/

ſus tollit reuerentiã. ⁊ ↄtinẽtia ſenectutes
generat. Ille rex eſt landabilis qͥ aſſimilat᷑

aliqͥbꝰ⁊ nõ vni ſubiectoꝝ.Si qͥs in pñtia
ſua iniuriã faciat:ↄſiderandum q̊ aio fiat.
an ludẽdo vt placeat ⁊ ad gaudia ꝓuocet.
an in ↄtẽptũ.Pꝛimo mõ leuiter coꝛripiat᷑
Scõdðo mõ grauiter. Jus dñatoꝛis inten
De in religioſitate.dilectõne.curialitate.et
reuerentia. Rex in regno ſicut pluuia ĩ fra
q̃ eſt celi bñdictio.terrevita.viuentiuʒ iu⸗/
uamẽ.Et pꝰtꝑe neceſſitatꝭ ſuccurrere ciui
tatibꝰ.tũc debes aꝑire cellaria tua.viuant
vniuerſi pꝛudentia tua.Cane effudere ſan

guinẽ hũanũ.qꝛ ̊ ſoli deo ↄuenitQñ crea

tura interficit creaturã ſibi ſileʒ vᷣtutes ce
loꝝ clamãt ad diuinã maieſtatẽ dicentes.
Dñe bᷣuus tuꝰ vult eſſe tibi ſiłis.Annales
pẽm diſcute. Inde poterꝭ tibi exẽpla extra
vere. ſcã pᷣterita dãt certũ documtũ ĩ futu

Pars pꝛima.

ris.Caue ne infringas fidẽ datã.qꝛ h cõ/
uenit infidelibꝰ iuuenibꝰ et meretricibus.
Rerx niſi multũ rogatꝰ nõ dʒ iurare. Stu
Dia in ciuitatibo ſtatue.pᷣcipe oĩbyvt filios
doceãt ſcias lr̃aꝝ.⁊ tuã decet ꝓuidentiã in
neceſſarijs ſubuenire. Regnũ grecoꝝ ſub/
limauit diligẽtia ſtudẽtiũ ꝓbitas ſapiẽtũ
Nuüqᷓ; ↄfidas in oꝑibo mulierũ ⁊ ſeruitijs.
Recole factũ regine indoꝝ qñ tibi manda
uit cã amicicie ⁊ młta encenia et dona ve/
nuſta. Int᷑ que miſſa fuit illa venuſtiſſima
puella q̃ ab infantia imbuta fuit ⁊ nutrita
veneno ſerpẽtino ita ꝙ nat᷑a ſuavᷣſa fuit in
naturã ſerpẽtꝭ. Et niſi ego diligẽter inſpe
xiſſem in ipam ⁊ arte magica indagaſſem.
eo ꝙ ipᷣa ita audacter hoꝛribilit᷑ inceſſabili
ter inuerecũde ſuũ figebat viſũ in faciẽ ho
minũ.Perpẽdi ſiqͥdẽ ꝙ; int᷑ficeret hoĩes ſo
loviſu.q̃d tñ exꝑimẽto ꝓbaſti.⁊ niſi h̊ ce
tiſſime tibi oſtẽdiſſem moꝛs tua fuiſſʒ ĩ arn /
Ddoꝛe ipſiꝰcoitꝰ ↄſecuta.Et multũ ibi ⁊ bñn
de his. Expᷣmiſſis ̊ pᷣt pᷣdicatoꝛ diuinus
hĩe occaſionem inſtruẽdi pncipes ⁊ vtili/
ter conferendi cum eis maxime tempoꝛe

paccos.—
(Xapitulum tredecimü
(EC bꝛinceps non debet facere iniuſta
Hellsq.

LTgqꝛeſttempus
belli ⁊ tꝑs pacis.Eccs.iij.pꝛin/
cipes ſũt infoꝛmãdi tꝑe belli In
pᷣmis g̊ ſciendum ꝙ belli illati a pncipe vł
aſſumpti dʒ eſſe iuſta neceſſitas ⁊ debʒ eſſe
eiuſdẽ iuſticie equitas.et dʒ eſſe ĩ exercẽdo
intentiõis oꝛdinabilitas.qꝛ vt ðꝛ.xxiij.ca.
q.j.Bella poſſunt ſuſtineri ̃m cuangeliuʒ
vt licentia iniqͥtatis eripiat᷑ ꝓꝓter pacꝭq ne
ceſſitatẽ. In bello em iuſte rehendũt᷑ no/
cendi cupiditas.vlciſcẽdi crudelitas. im/
pacatꝰ atq; implacabił animꝰ.feritas de/
bellandi.lbido dñandi.et ſi qua ſimilia. ̊
ſũt q̃ in bellis iure reᷣhendũt᷑.ait aug epa
xxij.ↄtra fauſtũ.ſiłr q̃ſtione ſupᷣdicta ĩ qua
ðꝛ ꝙ bella ſũt pacata q̃ fiũtppt᷑ maloꝝ co /⸗
hertionẽ.⁊ bonoꝝ ſublimatõʒ.⁊ ꝓpt᷑ obedi
entiã exhibendã reipub.⁊ ibiſatꝭ de iuſtis
bellis de quibo Augꝰ.bñ vbi S.auẽtas
belli penes pncipẽ:miĩſteriuʒ exequẽdi pe/
nes milites. Et poſt. GBellũ qͥd gerendum
deo auctoꝛe ſuſcipit᷑recte ſuſcipi dubitare
phbas nõ eſt, vel ad terrendã, vel ad retun/

dendã.vel ſubiuganaa moꝛtaliũ ſuperbiã

Et idem Augꝰ.epiſtola quinta et de bello
iuſto Auguſtinus de ciuitate dei.li.iiij.ca
pitulo. xyv. ””

apitulum decimuquartu.

—

(bne ps in bellis timere debz ne deũ

pter peccatum vnꝰſcʒ Achoꝛ multi fuerüt
occiſi de populo. Quivult ergo haberevi⸗
ctoꝛiam in bellis habeat deũ ſecum exem

plo Abꝛae Doyſe Joſue Dauid.et alioꝝ

pncipum inſtz.
ð Eplmlum decimũqntũ.

2

2

eterpi

dicunt᷑ lacedemoñ.tradidiſſe.vnde et Ha

nibal vtaliam petiturꝰ lacedemoniũ que/

ſiuit ductoꝛeʒ armatoꝛũ. ꝓut dicit᷑ in Po

licrato li.vj. Unde narrat Trogus pom/

peius libꝛo.xj.de Alexandro ꝙ cũ ad peri/

culoſum legeret nõ iuuenes robuſtos.nec
pmum floꝛem etatis.ſed veteranos pleroſ
qꝙ; etiaʒ emeritos milicie qui cum patre pa
truoq; militauerũt elegit.vt nõ tam mili-/
tes qᷓ; magiſtros militie electos putares.
Nꝛadines quoq; nemo niſi ſexagenanꝰ du

VEcũdo dʒpann/

K cepe admoneri vt ſit in eo dili/
Ageens cuſtodioſitas om̃ia que of
fendũt deum ⁊ eiꝰeccleſiam cauendi ⁊ ea qᷓ
placent deo et eccleſie pꝛoſunt ſectãdi. De
bent em̃ pncipes et ſui ſumme ꝓuidere vt
babeant deũ ſecum quod erit qũ obediũt
eius mandatis ⁊ illa adimplent.pꝛout ait
Achoꝛ alloquens Holoſfernẽ. Judith. vj.
Vbi cum recitaſſet bũficia dei ecxhibita po
pulo ſuo concludit. Nũc & inqͥt dne ꝑqui-⸗
re ſi eſt iniquitaſ aliqua eoꝝ in ↄſpectu dei
⁊ aſcẽdamꝰad illos.qm̃ trades tradet illo’?
de? tibi.Si aũt nõ eſt offenſio ppłi hꝰ coꝛẽ
do ſuo nõ poterimꝰreſiſtere ei. Nũeri.xiij.
Nolite timere dñs vobiſcũ eſt.Et Leuiti
ci. xxvj. Si in pᷣceptis eiꝰambulaueritꝭ ꝑ/
ſequimini ini micos et coꝛruent coꝛam vo
bis. Econtrario Joſue.vij.dicitur. ꝙ pꝛo

oͤncepe in expugnando ſu ſagax
gudaccias.

Tem debet pꝛin
ceps pꝛouiderevt ſit in ſuis mi/
litibus regiminis oꝛdinabilita’i
andi artificialis ſagacitas. De-/
bet em̃ ſcire artem rei militaris.quaʒ artẽ

ten

le
G

dacee
forin
loo 7
hlpt
dane
do
ſun
trer

keett

ni

odl/
eol
ſten
idi .
e
nobecnͤt
pontat
lihn
bin do
ſeari,
Nde
Eatliol
ii
erc.
S
Uluuentg
orom .
lur i
bltifuerus
Nedareri
Conn cren
1 atlos

imni⸗
ſiee

or

nſrisn
ſdndli
nteth
Naltubo
s gon/

goshern
nhantſa

zuun nl/

olnſc⸗

Ca.

Diſtinctio tercia.

xit. vt ſi pncipia caſtroꝝ cerneres:ſenatum
te pꝛeſto alicuꝰ reipub. videre dicereſ. Ita
q; nemo in pꝛelio fugam ſed victoꝛiam co
gitauit. nemo in pedibus quicq; ſpei ſed in

lacertis.Econtrario fuit ð Dario et ſins.
et illi victoꝛes et hij victi.Qui in ſecũdos

optat euentus dimicet arte non caſu. vt
dicitur in Policrato vbi ſupꝛa.quã artem

nolcunt experti in milicia, vt dictum eſt.

apitulum decimſertum.
Moͤnceps in ſe
dinatam diſciplinam.

—

fuit diſciplina vt totum oꝛbem ſue ſubijce
rent ditioni. Alexander macedo exiguam
manũ militareʒ ſuſcepit a patre ſed doctã
que aſſuefacta militie oꝛbem terraruʒag/

greſſus innumeras hoſtium copias ſudit
XNcerſes rex ſepe fuit victus licʒ haberet tot
duces exercitus ꝙ pꝛe multitudine nume

rari non poſſent.diſciplinatos auteʒ nul/
los. Fruſtra em̃ pꝛinceps ſperatvictoꝛiaʒ
niſivigeat apud ſe ⁊ ſuos diſciplina.cohi/⸗
bendo pꝛedicta. Unde narrat Clalerius li
bꝛo ſecũdo.q; Coꝛnelius ſcipio cõſul in hi
ſpaniã miſſus eo momento quo caſtra in/
trauit duo milia lixarũ ⁊ ſcoꝛtoꝝ inde ab/
iecit et ſic cũ paucis virtuoſis mundis et
oꝛdinatis triuũphauit.
Sapitulum deci

mũſeptimũ.,.

nceps laboꝛet vt in ſuis ſit ſideli /

tas et amoꝛ.

ICeʒ pꝛincepo de

bet pꝛouidere ꝙ ſit in ſuis vera fi

re. Et ideo ſequitur de ipſo in vita ceſaris
ꝙ militem neq; moꝛibo neq; foꝛtuna pꝛo/

babat ſed tm virib tractabatq; pari ſeue/

tranſeo. Ded quia pomines ſunt cupidi/
tate ĩſatiabiles et mutabilitate inſtabiles.
opoꝛtet pncipem młta dare pꝛout ait S

et in ſuis debet hꝛe oꝛ /

Tem debet pꝛin
ceps pꝛouidere vt in ſe et in ſuis
üüiit debita diſciplina et recta. co/
hibendo.ſ.carnis laſciuias et comeſatio/
neſ. voluptates ⁊ ĩpudicicias.cupiditates
et rapinas.diſſenſiones ⁊ diſcoꝛdias.pꝛe/
ſumptiões et inobedientias. De facili eim
poteſt vinci exercitus quantuſcũq; niſi vi
geat debita diſci lina. pꝛout narratur in
Policrato libꝛo ſexto.ꝙ romanis adeo p/

NAelitas et verus amoꝛ mutuus.
Ungde ait Julius ceſar. Qui non laboꝛat
vt ſit militiba carus:militem neſcit arma/

ritate atq; indulgentia nonvbiq; ⁊ ſemper
ſed cum hoſtis in pꝛoximo eſſet ſuos milt

tes cõmilitones appellare.diligebat eos H
deuotiſſime. Hijs modis attrahit pꝛrin-

ceps coꝛda ſuoꝝ potius q; pecunia v miua
neribi.pꝛout ait Tulius libꝛo deoffi. reci
tans dicta Philippi ad Alexandrum que

neca libꝛo.iiij.de benefi.loquens de pꝛedi/⸗

cto Philippo pᷣdium alterꝰ cuidam militi
dante. Multa inquit reges donant i bel /
lo opertis oculis.non ſufficitvnus homo

tot armatis cupiditatibo plenis.nõ poteſt

quiſq́; eodem tꝑeet bonũ viꝝ ⁊ bonũ ducẽ

agere quando tot milia hominũ inſatiabiꝛ
lia ſatiabunt᷑. Quid habebunt ſi ſuũ quiſ-

qᷓ; habuerit.quaſi diceret.pꝛincepsvł do/

minus quaſi cogit᷑ ob armatas cupidita/
tes ſuoꝛum ad auferendũ quibuſdaʒ et ad
dandum alijs. Opoꝛtet tamen pꝛincipeʒ

largum eſſe et multa dare.ſed non ſunt fi⸗

deles qui ſola pecunia cõducunt᷑ et merciö

tur. magis benignitati et ſociali affabili/
tate pꝛinceps ſuos ad amoꝛem q; pecunia

(¶ KXapitulũ decimũoctauũ. H
Npnceps in deo ſpem habeat.quia de

celovictoꝛia et.
Xquia ve celo
victoꝛia eſt a rege regũ.ſ.qͥa nõ
in multitudie exercitꝰ victoꝛia
belli. ſed de celo foꝛtitudo eſt... acha.
iij.Pꝛincipis debet eſſe vera fides ⁊ firma
ſpes et pia ſupplicatio ad deum vt ipſe ſit

dux belli et pꝛotectoꝛ ſuoꝝ exemplo moy/
ſi Exodi. xvij.vbi dicitur Cũu leuaret mop
ſes manus vincebat iſrabel. Unde Deut.
xx. Si exieris ad bellum contra hoſtes⁊c.

nõ timebis eos quia deus tuꝰ tecũ eſi. Et
ſequit᷑ Appꝛopinquante bello ſtabit ſacer

dos ante aciem. ⁊ ſic loquet᷑. Nolite metqune
re quia dñs noſter in medio nir̃i eſt. Dic fe

cit Theodoſi ꝓut narrat᷑ in biſtoꝛijs ro
manoꝝ ꝙ cum quodã tempoꝛe in magno

pꝛelio a ſuis expers eſſet.oꝛationi incum/

bens totam noctem peru igil exegit. cü tñ
ſe a ſuis eſſe deſtitutũ ſciret.ab hoſtibo cir⸗/

cũſeptuʒ reſciret.fiducialit᷑ arma arripies
ſignoq; crucis ſe muniẽs in belluũ ſe dedit.

Cui occurrit Johẽs anachoꝛita eũ victu/
rü ⁊ ſi reri opõdit. Uñ ſequit
ibidẽ ꝙ cum ad ꝓgreſſionevenerat a parte
Theodoſijſpicula miſſa ſũtvt oẽs repelle
rent.⁊ ſic hoſtilis exercitꝰ pſtratꝰ.et Eugo
niꝰ captꝰatq; int᷑ alios argobaſtes ſua p/
pꝛia manu ꝑcuſſus.Ex q̊ ptʒ qtũ valẽt in

bello iuſticia pncipis et oꝛõis inſtatia.vñ
⁊ ibidẽ ſeqͥt ꝙ pꝰᷣmoꝛtem Theodoſij ſiljs
ſuis regnãtibo Archadioꝛ Honoꝛio Gil/

Do comes affrice arbitratꝰ in ꝑuulis mini

mã ſpem foꝛe:affricã ꝓpꝛio iure cepit vſur/
pare. Lur fr mierlezelllaglidi phoꝛre/

ſceẽs redit in ytaliã. Qui miſſus ad illũ ho
ſtẽ bello inſequendũ. Jã ſciẽs a theodoſio
;tũ in reba deſperatiſſimis oꝛo hoĩs ꝑ fi/
dẽ xpᷣi clementiã dei ipetraret:ca pꝛariã in/
ſulã adijt. Inde ſecũ ſctõs viros adducẽs
cũ qͥba oꝛõib ac ieiunijs dies aliq̊t conti/
nuauit ⁊ noctes. Ante triduũ q̊ʒ q; hoſtis
ↄtiguꝰfieret cernit noctu btimñ̃ Ambꝛoſiũ
paulo añ defunctũ q̊ vel qñ victoꝛiã caꝑet
diẽ indicantẽ ⁊ locuʒ. Ac tertio deinde die

oꝛõibo hymniſq; ꝑuigil cũ qͥnq; ſolũ mili/

bus aduerſus.ixxx.milia hoſtiũ ꝑgẽs dei

nutu ſine bello in ditionem accepit. Gildo
comes ſugã eiite⸗ pꝰaliq̃t dies ſtran/

gulatꝰ interijt. Mirifica ̊ diuina bonitaſ
et magnifica fidei virtuoſitas.⁊ mirifica
oꝛõis ſublimitas.Et ĩ bis dʒ pᷣnceps ho/
noꝛare eccłam dei ⁊ eiꝰmiſtros.⁊ ſuis ꝓhi
bere ne pᷣſumãt eccłas inhonoꝛare. Unde
narrat᷑ ibidẽ ꝙ qͥdã pnceps reꝝ ſecũdaruʒ
inſolẽtia tumẽs ecclaʒ dei temerare auſus
eſt atq; ex ea q̃ſdã nõ dubitauit extrahere.
ſed pena mox ſacrilegũ ſecuta eſt. Simili
ter narrat᷑ ibidẽ ꝙ cum athila ytaliam de/
uaſtaret. Uir ſanctꝰ Leo papa ad eũ acceſ
ſit ⁊ cũcta q̃ optauerat nõ ſolũ rome.ſʒ to/
tius vtalievictoꝛiã repoꝛtauit.Territꝰnã/
q; dei nutu athila fuerat.nec aliqͥd xpᷣi ſa/
cerdoti loqͥ valuit niſi q̃d ipſe pꝛeoptabat
Poſt diſceſſum põtificꝭ querẽtibo militib⸗
cur vltra ſolitũ moꝛẽ tantã reuerentiã ro/
mano pape exhibuerat ⁊ ad oĩa q̃ impetra
uerat obteperaret.Rñdit rex.Hõ ꝓpter illã
ꝑſonã quã vos vidiſtꝭ h̊ feci.ſed aliu virum
iuxta eũ in habitu ſacerdotali aſtanteʒ vi/
di foꝛma auguſtioꝛẽ.canicie venerabilem.
illũq; euagiato gladio mihi terribilit moꝛ
tem minantem niſi cuncta q̃ ille expetebat
expleſſem. Cuʒ em̃ pnceps ſit miniſter dei

ſuſcipiens gladiũ vt dictum eſt ſupꝛa in/
ſtum eſt ipſum eccleſiam honoꝛare et eius
miniſtros defendere et eoꝛum iniurias p⸗

pulſar.
— abitulum decimünoni⸗
ualiter rexvł pnceps interi? ſe ⁊ ſuos

dz virtualiter regere affectꝰ.

IAſo qualiter pꝛi

ceps dz regere alios ne falſũ poꝛ
et nomẽ pᷣncipis vel regꝭ.ſollici

te dz ſtudere ad regendũ ſe ⁊ familiã paſſio

nũ interioꝝ ad pᷣncipandũ ↄcupiſcentija
q̃ militãt aduerſus animã.vt em̃ ait Iſido
rus li.ix.ethimo.c.iij.Rex ðꝛa regendo.et
recte faciendo nomẽ regis tenet᷑.peccando
amittit᷑. Rex eris ſi recte facias.ſi recte nõ
facis rex nõ eris. Illevero vere eſt pncepa
et rex qui ſibi pncipatur cohibẽdo pꝛauos
appetitꝰet carnalia deſideria.Et ule meri/
to qui iſta regit. Job.xij.effundit deſpecti
onem ſuper pᷣncipes Ibi Gregoꝛius moꝛ.
p.Pꝛincipes vocant᷑ qui cogitationibus
pꝛincipant᷑. Item Job.xij. Baltheum re/
gum diſſoluit. Ibi Gregoꝛius vbi ſupꝛa.
Qui membꝛoꝝ ſuoꝛum motus bene rege
re ſciunt:reges non immeritovocant᷑. Itẽ
Job. xxcxvj. Reges in ſolio collocat in per
petuum. Ibi Gregoꝛiꝰ moꝛał.xxvj.Reges
quia pꝛelati motibus carnis modo luxu/
rie appetitũ frenant.modo eſtum auaricie
temperãt.modo gloꝛiã elationis inclinat.
modo ſuggeſtõnes liuoꝛis obꝛuũt. modo
ignẽ furoꝛis extinguũt.regeſq; temptatio
nũ ſuaꝝ motibs nõ ↄſentiedo ſluccumbere
ſed regedo pᷣeſſe nouerũt.qui tales ſunt illi

ſunt veraciter et virtualiter reges. Et ideo

Oꝛacius iu carmine lirico ad reᷣmenduʒ
dominandi libidineʒ ita cecinit ſicut reci
tat Auguſtinꝰlibꝛo ſecũdo de ciuitate dei
Latius regnes auidum domando ſpiri/
tum q; ſi libiam ſemotis gadibus iungas
et vterq; penus ſeruiatvni.Et de ſ̊ Clau
dianꝰ egregie alloquens Theodoſiuzʒ. Tu
licet extremos late dñare ꝑ indos.Te me/
dus te mollis arabs te ſeres adoꝛant. Si
metuis ſi pꝛaua cupis ſi duceris ira. Ser
uicij patiere iugũ.tolerabis iniquas. In/
terius leges tunc omia iure tenebis. Cuʒz
poterꝭ rex eſſe cuiꝓcliuioꝛvſus In peioꝛa
dat᷑ ſuadetq; licetia luxũ. Illecebꝛis effre⸗

na tauet ſed compme motus.Aſperiꝰ cum

e
ſlci
igaſo
nis
rie
ndo.
Nctnc
faen
Pncps
puunoo
lemen⸗
Nheen
insmi.
wonihu⸗
tham
tbiſopt
hene t
ni i
tinper
Ns
Nao rd
duaret
inalnir.
, M
nptaro
tumdene
8funtün
Eo,
Snend,
ſeuten

Diſtinctio tercia.

ꝓmpta venꝰcũ duriꝰire.Conſulit᷑ cũ pena

patet ſʒↄpme motꝰ. Nec tibi qͥd liceat ſed
qᷣd feciſſe decebit. Occurrat mentẽq; do/⸗

met rſpectꝰhoneſti. Uñ ⁊ Ulaleriꝰ impatoꝛ

octogenariꝰ ⁊ adhuc vᷣgo cũ audiſſʒ die fa
cti ſui pᷣmia triüphoꝝ ſuoꝝ recoli qͥbo ipſe
fuerat feliciſſimꝰ Ait ſe tm̃ vna victoꝛia glo
riari.⁊ reqͥſuꝰq̃. Rñdit.qua inimicoꝝ neqͥſ
ſimã domui carnẽ meã. Illi g ſunt reges ⁊
pncipes qͥ ſic ſeip̃os regunt ⁊ ſua oia Job
iij. Cũ regiboꝛ ↄſulibo terre. Ibi Gre.moꝛ.
iiij. Reges ſũt qͥ ſua bñ coꝛpa regere ſciũt.
Et idᷣo btã terra cupꝰrex nobit.Et ve terre

cui rex puer eſt Ecce. x. Uñ Seneca epła

xc vj.multi cũ vincerẽt hoſtẽ victi ſũt cupi/
ditate. nemo cupiditatibo reſiſtit. nẽo am/
bitioni.nemo crudelitati.⁊ cũ agere videã

tur ab eis agitant Et ꝓpx ſ̊ ait ide epła.xi/⸗
iiij. Si vis oĩa ſubijcere:ſubijce te ratõni.

multos reges ſi te rexerit rõ.ab ipſa diſces
qͥd ⁊ quẽadmodũ aggredi debeas. Et qꝛ ñ
ſic ſꝑ facit hõ ideo nõ eſt ſꝑ verꝰrex.ꝓut ait

idẽ epła. cxvj. Animꝰ nr̃ mõ rex eſt:mõ ty/

ranmꝰ. Rex eſt cũ honeſta intuet᷑.ſalutẽ cõ
miſſi coꝛꝑis curat ⁊ illi nibil imꝑat turpe:
nihil ſoꝛdidũ.Quivᷣo cupidꝰ.impotẽs.et

Dilatatꝰ vel delicatꝰ.trãſit in nomẽ deteſta

bile. ⁊ ſic tyrannꝰ. Paruʒ & valet pncipari
gentibo.exteriꝰ dñari ꝓuincijs.eas regere

ſegibo huma nie.niſi pnceps ille regat᷑ lege
rõ nis ac lege diuine equitatꝭ. Malꝰ em̃ ſi

regnat:ſeruꝰeſt tot dñoꝝ quotvicioꝝ.Ait
Augꝰ. li.iiij.de ci.dei. Ecõtrario ðꝛ Pꝛo/
uer. xvj. Melioꝛ ẽ qͥ dñat᷑aĩo ſuo expugna
toꝛevꝛbiũ.Quia illevincit exterioꝛa et ex/
pugnat.bicvᷣo interioꝛa ſua regit⁊ oꝛdiat.
Hᷣm ꝙ exponit Gregoꝛv li.ij. paſtoꝛalium.

cap̃.xij.De tali regeverificat᷑ illð Pꝛouer.
xx. Rex qͥ ſedet in ſolio iudicij diſſipat om

ne malũ intuitu ſuo.
apitulum viceſimum.
MRonceps ſũme ſibi cauere debeat a ty
annide et iniuſtis.

x pꝛedictis patʒ

qualiter differt pnceps ſiue rex a
yranno. qꝛ pnceps eſt qͥ eſt legit

lime inſtitutꝰ⁊ iure diuinoꝛ humano pn/
cipat᷑.Et qͥ eſt virtutibo pᷣdictꝭ pᷣditus ⁊ ſe/

ipſum regit.vt dictũ eſt. Tyrannꝰ vᷣo qͥ cõ
trarijs modis ſe habet. Job. xv. Et nume

rus anoꝝ incertus eſt tyrannidie eiꝰ, Ibi

Gregoꝛiꝰ moꝛ.xij. Cyrannus dicit᷑ qui in

cõmuni repub.nõ iure pncipat᷑.Et in Po
licrato li.x.ꝙ differentia eſt tyranni et pn⸗

cipis.quia hic legi obtemperat et eiꝰ arbi/
trio ppłm regit cuiꝰſe credit miniſtrũ. Cy⸗
rannꝰqͥ contrarijs modis ſe habet. Et nõ

eſt peccatũ tyrannũ occidere.ſed equum et
iuſtũ.pꝛout idem li.iij.ſubdens rationem.

quia qͥ a deo accipit poteſtatẽ legibo ſeruit
et iuſticie et iuris famulus eſt. Qui vᷣo eaʒ
vſurpat iura depꝛimit etvoluntati ſue le/
ges ſubmittit. In eo ergo merito arman
iura qui leges exarmat.Et ibi bene de hoc
Et idem Zuliꝰlibꝛo.iij.de officijs. Nulla
eſt nobis ſocietas cum tyrannis.ſʒ potius
ſumma diſtinctio.neq; em̃ contra naturã
eſt ſpoliare eum ſi poſſis quẽ etiã honeſtuʒ
eſt necare. Et ſequit᷑. Etenim vt membꝛa
quedã amputant ſi et ipſa et ſanguine ⁊ ſpi

ritu carere ceperint et nocent ceteris mem

bꝛis coꝛꝑis.Sic et iſta infima hominis ſe
ritas et immanitas belue a cõmuni tanqᷓ;
humsanitate coꝛpoꝛis ſegreganda eſt. Un
⁊ omnis pnceps licet ſit legittime inſtitu⸗
tus debet cauere tamẽ ab operib tyranni
cis.qᷓ ſunt iniuſtꝭ legiba ꝓpłm ſubiectũ op/
pꝛimere. indebitis tributis ⁊ tallijs aggra
uare. ab alijs innadentibo non defendere.
pꝛepoſitos et baliuos iniuſtos ad excoꝛiã

dum populũ p̃ficere.et ſic de alijs.quia vt

ait Auguſtinꝰli.ij.de ciuitate dei.c.xx. Rex
cum eſt iniuſt? tyrann eſt. Et ſapiẽs ethi.
iiij.ponens differentiã inter regem ⁊ tyrã/

num alit. Tyrannus eſt qui quod ſibi con/

ferens eſt intendit. Rex qui quod eſt vcile
ſubditoꝛum. Rex eſt qui per ſe eſt ſuffici/
ens et omnibus bonis ſuperexcellens. Et

talis nullo indiget.vtilia non ſibi ſed ſub/

ditis intendit.vt ait ibidem. Unde depn
cipantibus modo tyrannico Pꝛouerbio/
rum.xxviij.Leo rugiens ⁊vꝛſus eſuriens
pꝛinceps impius ſuper populum paupe/
rem. Dux indigens pꝛudentia mulios op
pꝛimit per calumniam. Et detalibus con
queritur dominus per Iſaiam pᷣmo. Pꝛin
cipes tui infideles, ſocij furum. ⁊c. Sed

pꝛinceps et iuſtus et nobilis cauet a pꝛe/

dictis.cogitans qꝙ eſt pater patrie.vt ha⸗/
bitum eſt ſupꝛa. Ut enim au ſapies Ethi
coꝝ.viij. Similis eſt cõparatio regis ad
ſubditos.⁊ patris ad filios.et paſtoꝛis ad

oues. Mogo ergo paterno debet regere

vpem ⁊ elementervt dictum eſt ð. Que ſit
merces pᷣncipũ bonoꝛũ regentiũ ſic tꝑalit
determiat᷑ Deut. xvij.vbi ðꝛ.Nõ multipli
cabit ſibi eqᷓs ⁊c̃. Et ſeqͥt᷑.vt lõgo tẽꝑe reg/
net ipe ⁊ filij eiꝰſuꝑ iſrael.Qualevᷣo ſit dã/
num tyrãnice regentiũ ðᷣꝛ Ecci.x. Regnuzʒ
a gẽte in gentẽ tranſfer: ꝓpter iniuſticias ⁊
iniurias ⁊ ↄtumelias⁊ diuerſos dolos.vt
atuit de Saule Regũ. xv. Et pꝰ de Jero

2

oam.iij. Re.xij.Eternavᷣo merces bñ re/

gnantiũ erit regnare cũ rege regũ ieternũ.

ſiẽ fuit de Dauid. Iniuſtevᷣo pᷣncipantiuzʒ
damnatio eterna. Judiciũ em̃ duriſſimuzʒ
bis qͥ pᷣſunt.⁊ potẽtes potẽter toꝛmẽta pa
tient. Dap. v.
Diſtinctio qrta pᷣme partꝭ bꝰ ſumme.

capit; in repub.ↄſequent᷑ de infoꝛmatõib⸗
coꝝ ſe habentiũ ad modum mẽbꝛoꝝ in re
pub.eſt agendũ.vt em̃ tactuz eſt ſup pꝛeſi/

des ꝓuincia⁊ꝝ ⁊ iudices et legiſpiti vendi/

cant ſibi officiũ auriũ oculoꝝ ⁊ lingue.Et
loquendo ꝑ appꝛopationẽ pᷣſides ꝓuiciaꝝ
ſiue potẽtes ciuitatũ ſiue pᷣpoſiti ꝓpłoꝝ ſi/
ue baliuivillaꝝ ſe habẽt ad modũ aurium
ſuſcipientiũ pᷣcepta pᷣncipis.⁊ ideo aurib⸗
aſſimilant᷑. Judices vᷣo qͥ recta vidẽt ⁊ iudi

cant oculis aſſimilant᷑.⁊ linguequaꝝvſus

eſt loqui:poſſunt comparari iuriſperitꝭ et
patronis cauſarum in iudicio contenden
tin...—e
(Laplitulum pmum.
Enõ int ambicioſi taliũ officioꝝ.

Auni aüt. ſ. pꝛe⸗
ſides et pꝛepoſiti ſũt admonen/
di⁊ iſtruẽdi ne ſint cupidi ⁊ am/

tiones ꝓpter quas pᷣnceps nõ debet am/
bire pncipatũ.de qͥbs ð. Si em̃ latrocinia
ſunt q̃dam regna ꝑueria ſᷣm Aug.⁊ Tut.
ſupᷣ.multo magꝭ tales digintates ſũt qͥdã
pncipatꝰ.vnde ⁊ vtentes eis vocant᷑ pote/
ſtates. Non ꝗ̊ ex ambitione dignitatꝭ.nec
ex cupiditate lucri tẽꝑalis.nec ex appetitu
ctraniitoꝛij honoꝛis dzʒ aſſumere huiuſmo
di officia. velvt veriꝰdicatur.onera ⁊ peri/
cula.ſed debet aſſumere intuitu obedien/
di ſuperioꝛi.ſ.pncipi iniungenti.⁊ affectu

Xpeoitis adiu⸗
ttoꝛio ſaluatoꝛis occaſionibus
aalloqndi pncipẽ qͥ eſt ad modũ

Dicloſi ad tales dignitas pter eaſdeʒ ra

cõmodi reipub.et deſiderio ſubuenitdi in

digentiba ſuo auxilioꝛ patrocinio. Eccłi.
vij.Noli querere ab hole ducatũ neq; a re

ge cathedram honoꝛis.Noli querere fieri
ludex niſivaleas virtute irrũpere iniquita
tes.⁊c̃. Sed valde difficile eſt irrũpere ini
quitates diebo iſtis.quia multi iniqͥ atq; in
fideles regnant: pauci vero boni ſunt.ait
Tuliꝰli.iij.de offi. Indigni autẽ non ſunt
a pᷣncipibo pᷣficiendi in dictis officijs.pꝓut
ait Ualeriꝰli.vj.narrans de illo qui conſu
luit neutrũ mitti in hiſpaniã cõſulem a ſe/

natu de duobo.qꝛ alter nibil habuit.alteri

nihil ſatis ſuit.eque malã imperio magnã
iudicãs inopiã ⁊ auariciã.Qñ em̃ pᷣfectui
eſt egenꝰ multuzʒ extoꝛquet a ſubiecto ꝓpło
vt ſuſtentet᷑ et ditet. Qñ vᷣo eſt auarꝰ młta
rapit vt inexplebilis auaricia ſatiet᷑. Talei
g̊ ſunt excludendi a taliba officijs. Unde ⁊

in hiſtoꝛijs ſcolaſticꝭ ſuꝑ actibo apłoꝝ nar

rat᷑ de Tyberio qꝙ erat in negocijs moꝛo/
ſus.⁊ vixvel nũq; mutabat ꝓcuratoꝛes.et
querentibo cauſam.reſpondit.ſe ꝑcere ple/
bicule. Scientes em̃ ſe habere pꝛocuratõ
nem vſq; ad modicũ tempꝰ emũgunt vſq;

ad ſanguinẽ.et tanto dominant᷑ grauiuss

quanto bꝛeuius.et qui recentes viniũt diſ

ſipant quicqͥd inueniunt. Et ibi exemplũ

devulnerato qui cum eſſet invia nec amo/

ueret muſcas a vulneribus.quidam ſuꝑ/
ueniens putauit ꝙ hoc omitteret ex imbe
cillitate.et abegit eas. Ad quem ille ait.

Male feciſti.quia ille quas amouiſti ple/
ne erant ſanguine et parcius moleſtabant
me. ſuꝑuenientes autẽ de nouo acrius pũᷣ
gent me. Sic pꝛocuratoꝛes vel officiales
recenter ſubſtituti acrius in ſubditos de/
ſeuiunt. Unde et Ualerius li.vj.narrat de

quadam vetula que oꝛabat deos pꝛo vita

DO yoniſij tyranni.A qua cum ille quereret

quo merito ſuo ipſa hoc faceret.reſpondit.

quando eram puella et grauem haberemꝰ
tyrannũ carere eo cupiebaʒ.quo interfecto
deterioꝛ arcem occupauit.eius quoq; fini
ri dominationẽ magnũ eſtima bã.tertium
te inopoꝛtunioꝛẽ ſuperioꝛib habere cepi/
mus rectoꝛẽ. Timens itaq; ne ſi tu fueris
abſumptus deterioꝛ in locũ tuũ ſuccedat.
caput meũ ꝓ ſalute tua deuoueo.Tam fa/

cetam audaciã punire Dyoniſius erubuit

Quales autem ſint aſſumendi et pᷣficiẽdi

ſufficiẽt docet Exo.xviij. Pꝛouide inqͥᷣt ðᷣ

oint
Ticn
guare
foone
gliaz
vite⸗
beto

lor.
e ſ

Met
lnid
ſibi⸗
reg
lib
ln⸗
Mcin
hlonnt
nopti
namel
dbelis
lechens
Uarratt
duos
pnege
öffico
llzad
mana
aurire
honan
fücfe

litn
c.
cte
oefin
mitie
lpenni
gage
n t
ſnt
o
n
me⸗
ngi
ſſcn
nopo
nl
Di
ee
ner
nod⸗
dies
cntple⸗/
Nannti
Nuntrſs
Genide
iürl
mmli
camo⸗/
WN
utrinbe
nileat
Uici po⸗
tibant
nus pu
ficiales
os de
unn
Pon
leguant
ſo..
hpat
infens
ah fn
umm
rap'
uſoenis
ceedat.
Vmtu⸗
snnbut

om̃i plebeviros potẽtes.alia lr̃a ſapientes

⁊ timetes deũ in qͥb eſtveritas.⁊ qͥ oderint

anariciã.⁊ ↄſtitue ex eis tribunos et centu

riones⁊c. Debẽt em̃ potẽtes eſſe iuſticie et
aliaꝝvᷣtutũ ſtabilitate:⁊ timẽtes deũ.cul/

tus diuini pietate. Et in eis dʒ eſſe veritaſ
vite ⁊ etiã iudicij in recta dijudicatõe.⁊ de

bẽt odire auariciã. deteſtatõe ⁊ refutatõne

munenꝝ.de qͥbo infra.⁊ abſq; ſpoliatõe infe

rioꝝ. Lalis erat ſeruꝰ Abꝛahe qͥ perat om
niba ꝗᷓ habebat.vt patet Geñ.xxiiij.Talis
erat Joſeph queʒ pᷣfecit Pharao toti terre

egvpti.Geñ.xlj. Et talis dz eſſe qͥlibet qui

eit fidelis ⁊ pꝛudens ſuꝑ familiã dñni ſui.
ꝛout ait ſaluatoꝛ Math.xxiii.

na pompa ⁊ ſequela inutiliũ ꝑſonaꝝ

patet exd ebncpe. Debet ein ei
imitatoꝛ bom pncipii.⁊ fcte rgere ĩ officio

libi ↄmiſſo ſiẽ ⁊ buceps ĩ ſuo dominio vel
regno.ſᷣm em̃ iudicẽ ꝓpłi ſic ⁊ miſtri.Ecci.

x. Et ſicut pnceps vel iudex dʒ rectificare
oẽs in ſuo recto regimine.ſic et quilibʒ pᷣ/
ſidens ſub eo. Uñ et Ecci.x.Qualis ẽ re/

ctoꝛ ciuitatꝭ tales ⁊ habitantes in ea.Ni/

hilominꝰdʒ cauere a numeroſa pompa ſer

uoꝝ ⁊ inutiliũ ꝑſonaꝝ ſequela ad ꝓpłi ſub/

iecti grauamen.exemplo antiquoꝝ.pꝛout
narrat Ualeriꝰli.iiij.de Cathone qui etiã
cũ bellis ciuilibo intereſiet filiũ ſuũ ſecum
trahens duo decim ſeruos habuit. Et ſiłr

narrat ibidẽ ð Scipione emiliano ꝙ poſt
duos inclitos ↄſulatꝰ totidemq; ſue pꝛeci

pue głe triũphos:ſepteʒ ſeruis ſequentibb
officio legatiõis functꝰeſt.Et ſeqͥ. Ita et

cuzʒ ad exteras gentes iter faceret non eius

mancipia ſʒvictoꝛiã mirabant᷑.nec q;dtum
auri ⁊ argenti ſʒ q;tum amplitudinis ſecũ
pondus ferret eſtimabat᷑. Item dʒ cauere
qͥ pᷣeſt ꝓło a ↄgregatõe indebita diuitiazx

et ab extoꝛta iniuſte pecunia exemplo pꝛe/
dictoꝝ antiq̊ꝝ.ꝓut narrat Ualeriꝰibideʒ
De talibo qͥ poſt ↄſulatꝰ in nullo fuerũt di/

tioꝛes.ſed etiam pauꝑes moꝛtui.Uñ nar/

rat ibi ꝙ Ualeriꝰpoſt tres ↄſolatus popu

„

lo romano acceptiſſimos ſic moꝛtuus eſt

ꝙ patrimoniũ ad exequiaꝝ impenſam nõ

— pirulum ſecundum
Mcauere debent pᷣpoſiti et officiales a
va

Walis aũt debz
eſſe quilibʒ talis ppoſitꝰ ⁊ quali

ter regere ppłm ſuũ ſibi ſubiectũ
icq ſupᷣ de pncipe.Debet em̃ eſſe

Diſcinctio quarta.

ſufficiebat. Similiter narrat᷑ de Harco
nenio qͥ arbiter fuit ſalutꝭ reipub.vt ita pe
cunie inops fuerat ꝙ; ſepulture honoꝛe ca
reret: niſi ex collecta pecunia a ppło fuiſſe
funeratꝰ. Et ſimiliter narrat de alijs qͥ ſic

paugꝑes deceſſerũt poſt ſuos ↄſolatꝰ ꝙ non

haberẽt vnde dotarẽt filias maritandaũs.

nec vnde poſſent ſepeliri cuʒ honoꝛe.Et h̊

ideo.qꝛ quilibet intendebat ſaluti reipub.

2 nõ ꝓpꝛijs cõmodis.vt dictuʒ eſt o̊.vbi de

bncipe ⁊ ↄſimilibo. Uñ narrat Uegeciꝰ li.

liij. ꝙ Scipio poſt res geſtas ꝓſpere in hy

ſpania in ſumma pauꝑtate deceſſit. necea
quidẽ derelicta pecunia qᷓ ſufficeret in do/

tem filiaꝝ.quas ob inopiam publice dota
uit ſenatꝰ. Item dʒ talis cauere a comeſa/
tionũ luxu ⁊ a luxuriaꝝ laſciuia. vnde nax

rat Ualeri vbi S. de quodã viro illuſtri. ſ.

Cathone qͥ triba ſeruis comitatus hyſpa/
niã vexit.et eodem cibo⁊ eodẽ potu ↄtẽtuſ

rem ge. Zlla em grata frugalitatè con/
generevite cũ ſũma dulcedie

ſuetudo in
ↄtinebat. Silr narrat Tlegeciꝰ vbi S.q̃lit
cauebãt antiqͥ a luxurie laſciuia.vbi ait q;

Antogonꝰcũ audiſſet filiũ diuertiſſe in eꝰ

domum cuiꝰtres filie inſignes et ſpecioſe
eſſent pᷣcepto edixit ne qͥs minꝰ qͥnquage/
nos annos natꝰ matriſfamilias hoſpitio

vteret᷑. Pꝛedicta em̃ multũ nocẽt exiſtẽétibb
in officijs publicꝭ. ⁊ etiã ꝓłis ſubiectꝭ.Et
ido a pᷣdict tales dñt pᷣcauere. q̊ꝝ ↄꝛia tũ
multi faciũt.q̊d dolendũ eſt. Sũme ãt ſic
p̃ſidentes debẽt deũ hꝛe et eiꝰeccłam in re

uerentia.⁊ ꝓpłm ſubiectũ ſub diſciplina.et
nihilominꝰtractare pauꝑee cũ miſcdia.co

gitantes ꝙ opoꝛtet eos miſereri pauperuz

ſubditoꝛũ vt de eis habeat deꝰ miſcõiam.
VUñ narrat᷑ in vita beati Baſilij ꝙ acceſſit
ad eũ q̃dã muliercula tãq;ᷓ ad potentẽ apð
regionis pncipẽ poſtulãs ꝓuidẽetiã ſibi fie

ri.i.miſciam ꝑ cũ.Qui ſchſit ei. Hec m

lier dicit me poſſe apud te.Si ergo poſſũ

oſtende.Qui reſpondit. Pater ſancte vo
lui miſereri illi.ſed nõ potui pꝛo eo ꝙ tri/
butis ſubiacet.Cui ſanctus reſpõdit. SGOi
quidem volens non potuiſti. Bene. vtcũ/

q; res ſe habeat.Si potẽs noluiſti ducat

te chꝛiſtus ad indigentiaʒ hoꝝvt quando
volueris nõ poſſis.Et ſic factum eſt. Po-
ſtea enim captus eſt ille et liberatus inter/
ceſſione ſancti Baſilij. Qui grãs agẽs re/
ſtituit mulieri dupluʒ eius quod abſtulit.

Igeo ðꝛ Math. xviij. Nõne opoꝛtuit ⁊ te
miſereri ↄſerui tui ſicut ⁊ ego miſertus ſuʒ
tui.Et Math.xxiiij.de malo ſᷣuo qͥ man/
Dyucat et bibit cũ ebꝛioſis et ꝑcutit conſer
uos ad quem veniet dñs in die qua nõ ſpe
rat.ꝓut ðᷣꝛ ibidem. Pꝛedictꝭ modis quili/
bet pnceps infoꝛmandus eſt.et quilibet qͥ
populobeßßß.
NNEapitulum tertium
NQualiter debent eſſe tales.ſ.vt ſint dili
gentes in cauſarũ diſcuſſione ⁊ in ſenten/
tiarũ diffinitione et pertinentiũ ad talia.

BVWoices autem

vendicant ſibi loca oculoꝛũ in
— repub.vt dictuz eſt. Sicut em̃
oculi diſcernũt ea que ſunt ad coꝛꝑis ſalu
tem a nociuis.qꝛ oculi qͥdem ſpeculatoꝛeſ
ſunt.et ideo in alto poſiti ad pᷣuidẽda ꝑi/
cula ſᷣm Ambꝛoſiũ.Exameron omeł.vl/
tima.Sic iudices reipub.ſunt ad diſcer/

nẽdũ iuſta ab iniuſtis.ſalubꝛia a nociuis.

Vnde iudex ðꝛ q̃i ius dicens populo ſiue

ꝙ iure diſceptet. Jure aũt diſceptare eſt iu

ſte iudicare.nõ eſt aũt iudex ſi non eſt in eo

iuſticia.cã.xxiij.q.ij.Et Papias idẽ.Qua

les aũt debent eſſe iudices ðꝛ Deut᷑.j.Da/
te exvobis viros ſapientes ⁊ gnaros ⁊ qᷣꝝ
ↄuerſatio ſit ꝓbata in tribub veſtris. Et
ſequit᷑. Pꝛecipeq; eis dicẽs. Audite illos⁊

q̃d iuſtu eſt iudicate.⁊c.qꝛ dñt eſſe viri.re/
quirit᷑ in eis virtutis cõſtantia. Uiri ꝓpꝛie

eſt foꝛtitudo ait Tuliꝰli.ij.de tuſcuł. q̃ſtio
nibo.Et vir dictꝰa virtutevel qꝛ maioꝛ vis

in eo ait Papias.Quia ſapientes.requiri

tur ſapientia debita iuris et leguʒ. Judex
eñm̃ ðꝛ q̃ſi dicens ius.vt dictũ eſt pus.Oꝛ
gnari:exꝑta induſtria. GSnarꝰ em̃ ðꝛ ꝑitus.
doctus.ſciens.ſtrẽnuꝰ.gnariq; ꝑiciam ꝓ/
pꝛievirtutis inſinuant:ait Papias.Quia
ↄuerſatio ꝓbata:laudabilis ⁊ redoles fa/
ma.Cales debent eſſe iudices.inq; tũ pñt

eſſe ijdem aliqñ pᷣſides ⁊ iudices.ſʒ pᷣſides

in pᷣſidendo.iudices in iudicando. Deut.
xvj. Judices et magiſtrosↄſtitues in oĩbo
poꝛtis tuis. Hij ſunt admonẽdivt exerce/
ant iudiciũ diligenter ⁊ ſtudioſe oꝛdinabi
liter ⁊ recte ꝓuidẽt᷑ ⁊ iuſte. Job.xxix.Cau/

ſam quã neſciebã diligentiſſime inueſtiga

bam. Ibi Grego.moꝛ.xix ꝙ ad ꝓferenduʒ
ſententiã nuq; pcipites eſſe debemꝰ. ne te/
merei diſſcuſſa iudicemꝰ. ne quelibʒ mala

audita noſ moueãt.ne paſſim ſine ꝓbatio
ne credamꝰ.Debet g̊ eſſe in iudicio exqui/
ſita diſcuſſio.facilis credulitatis excluſio.
ꝓpoſitoꝝ examinatio.et cũ deliberatõe ſen
tentie ꝓlatio Et h̊ merito.qꝛ dei iudiciũ ẽ.

Deut.j. Ita paruũ audietis vt magnum.

nec accipietiſ cuiuſq;ᷓ ꝑſonã.qꝛ dei iudic iũ
eſt. Et ait dñs Exoð.xxiij.Fec in iudicio
plurimoꝝ acquieſces ſententievt a vero de

uies. Pauꝑis q̊ʒ nõ miſereberꝭ in iudicio

ſcʒ deuiando a vero iniuſte ſententiando.
Sũme ꝭ debent iudices cauere a pᷣdictis.
et ab eis qͥ iudiciũ ꝑuertunt.et ſũme diligẽ
tes eſſe in cauſaꝝ diſcuſſione ⁊ ſententia?⸗
diffinitione.qꝛvt ait Gregoꝰ.vbi g̊. Ma⸗/⸗
ioꝛa crimina tarde credenda ſũt cũ audiũ
tur.et citiꝰpunienda cũ veraciꝰ cognoſcũt᷑
Facilitas em̃ credulita facit dare ꝑuer⸗
ſum iudiciũ.ſicut fuit de phutifare qui ni⸗
mis credulꝰvᷣbis ↄiugis ſententiauit con

tra Joſeph ⁊ tradidit eũ in carcerẽ.Geneſ
xxxix. Item defectꝰdiſcuſſionis accuſatio

nũ ⁊ defenſionũ eſt occaſio vel cauſa iniu
ſti iudicij.ſicut fuit de populo cõdemnate

SDuſannã ad dictũ ſenum. Danielis.xiij.

que fuit liberata examinatꝭ teſtibo ⁊ ↄ dem

natis. Unde ⁊ ſaluatoꝛ liberauit adulte/
ram. quia nõ fuit qͥ ↄdemnaret. Joh̊.viij.
Ult em ait Berñ.de gradibo humilitatis.

Eſt iudiciũ q̃druplex.ſ.veritatis. Joh.v.

SDicut audio ſic iudico. Item eſt iudiciuʒ

odij.ſm illud. Scdm legem debet moꝛi⸗
dixerũt iudei õ xpᷣm.Et iudiciũ timoꝛiſ
ſm illud Joh̊.xj. Si dimittimꝰeũ venient

romani ⁊ tollent noſtrum locũ et gentem.

Item eſt iudiciũ amoꝛis carnalis.ſicut fu
it de Dauid qͥ noluit ꝑire Abſolon.ij. Re/
gum. xviij.Et ſtatutũ eſt nõ debere admit
ti ad iudiciũ ſpeciales amicos ne fallat vel

fallant᷑ Cauendũ ergo eſt iudicibo ne ex ni

mia credulitate.nec ex diſcuſſiõis omiſſio
ne.nec ex odij ĩmanitate.nec ex timoꝛis pu
ſulanimitate.nec ex carnalis amoꝛis affe/
ctione.nec ex amicicie familiaritate.nec ex
muneꝝ cupiditate:iudiciũ ꝑuertant.quia
q̃ttuoꝛ ſunt qͥb ꝑuertit᷑ iudiciuzʒ.ſ.timoꝛe
odio.amoꝛe.⁊ cupiditate.vt ðᷣꝛ cã.j.q.iij.
vnde.Quattuoꝛ hec timoꝛ.odiũ.dilectio.
cenſus. Sepe ſolent hoim rectos ꝑuerte/

re ſenſus. ʒ ꝓuideant ꝙ ſint imitatoꝛes

ſumi iudice cuiudiciu in terris exercent.
de ᷣ oꝛ Jla.xj. Judicabit ĩ iuſticia pauges

P
ſar⸗
Re
can
j⸗
cuſ
duo

ſumn

m.
alter
Mn.

cunii.
tens.

pfor
henit
faui
ſtüt
lahe
pecu⸗
ſitm
lant
rens
ſun
dil
ſon
co
ℳ
Hole⸗
llge⸗
luite
dam
ſlae⸗
ltpe
ſpolie

(far

ug
guiſt
poſit
coga
Ai

blent
demn

dleta
ſſet
mert⸗
p

ſoſde

lon
lige
oen

freppto
ogeni
tis nenſoo
benieſe
Nlincci
Nmagen.
etdiiacri
herniten
temenmne
jtuen
Mnnningo⸗
Migois
Gntalie
nenter
n Ber⸗
tänhi
Cognoci⸗
Mrpue⸗/
eglini⸗
Eüunecon
niene⸗
accand
a win
dchemdin
Dmncisc
Nſibt
radultn
Yoii⸗
imtlitans.
s Johe
Awaci
debet no⸗
aij anoni
ünten
iagenten.
loſicurfu
gonizee⸗
Ncherezant
nefälirn
Gicipnran
ſiös n
crtinnope
Amonol
Gnlatent
Menun M
unore
aiha l⸗
gidleno.
wouert⸗
umuatonts
scucreent
upenee⸗

Diſtinctio quarta.

O qᷓ diligẽtes ⁊ cauti fuerũt antiqͥ in cau
ſaꝝ diſcuſſiõe.⁊ qᷓ ſagaces ⁊ ꝓuidi in earũ
dẽ examinatõne.⁊ qᷓ; ↄſtãtes ⁊ induſtrij in
cauſaꝝ dubiaꝝ ſniatione.et q; clemẽtes et
pij in quoꝛũda etiã reoꝝ ꝓ exigetia cauſaꝝ

abſolutõe ptz in geſtꝭ eoꝶ*&. De pmo. ſ. diſ

cuſſiõe cauſaꝝ narrat Claleriꝰ li.vij.c. iij.
Duo hoiĩes tradider̃t cuidã mulieri qᷓndaʒ

ſummã pecunie depoſiti noĩe ea ↄditõe vt
cam ſimulvterq; redderet ⁊ neuter ꝑ ſe.qᷓꝝ

alter interiecto tꝑe tãqᷓ; moꝛtuo ſocio dece
ptoꝛie circũuenit mulierẽ tradentẽ ſibi pe⸗/

cuniã. Suꝑuenit tandẽ alter depoſitũ pe/
tens. Cum igit᷑ mulier reddere nõ poſſʒ qi /

ꝓ furto ad ſuſpẽdiuʒ damnata eſt.ſed ſuꝑ⸗
nenit Demoſtenes phᷣs ⁊ eam cautela lib
rauit dicens. Oulier hec parata eſt depo
ſitũ fid eliter ſoluere.ſʒ niſi ſociũ adduxerꝭ
id facere non poteſt. quia conditio fuit ne
pecunia vni ſine altero nũeraret᷑ et ſic eua⸗/
ſit mulier. De ſecũdo ſcʒ examinatõe cau/
ſaꝝ ſatꝭ patet in Daniele.xiij. Ubi Daniel
reuocauit ocẽs ad iudiciũ falſos teſtes con

futauit. Innocentẽ liberauit ⁊ iudiciuʒ in
diſcuſſe datũ retractauit. Unde ⁊ petrꝰ al/
fonſus narrat in ſuo tractatu de quodam

cuiꝰcognomen erat refugium pauperũ eo
ꝙ ſolebat pauꝑes adiuuare.Cum em̃ qͥdã
pauꝑ locaſſet domũ ſuã cuidã vicino diui

ti. qͥ cogitans ipᷣm ſi poliare pᷣdilio ſuo.po/
ſuit quedã dolia plena oleo in domo et qJ/

dam ſemiplena. Et tꝑe elapſ. ovenit videre
illa ⁊ inueniens illa dolia ſemiplena.impo

ſuit pauperi crimen furtivt inde poſſʒ eum
ſpoliare. Et cũ eſſet vocatꝰ ad iudiciũ ⁊ nõ

reſtaret illi niſi damnatio. Ille qͥ vocabat᷑

refugiũ pauperũ vocauit ipᷣm ſeoꝛſuʒ.⁊ in
gquiſiuit ſi eſſet innocẽs a crimine ſibi un/

poſito.q̊ iurante ꝙ erat innocens redijt cũ

co ad iudiciũ pecijtq; vt illa menſurarẽtur
Adijciens ꝙ ii eſſet tantũ de fecibo in ſemi
plenis ſicut in plenis dolijs: ille fuiſſi con

demnandꝰ. Sivo nõ eſſet in illis niſi me/
Dietas fecitʒ q erant ſemiplena: liberãdus

elſſet. Et ex ſö̊ comꝑtũ eſt ꝙ nũq; erant ple/

na. et ſic pauꝑ liberatꝰeſt. Sic patet qᷓ;tuʒ

valet ꝓuida examinatio in iudicio. Deter
tio.ſ. e dilatõne iudicioꝝ narrat Ualeriꝰ

li.viij.ꝙ qᷓdam muliervirũ ſuũ et filiũ viri

ſui quem habuit ex alia vxoꝛe interemit.qꝛ
illi occiderũt filiũ ſuũ optime indolis què
ipa habuit ex boꝛiviro. Delata eſt gcauſa

coꝛam iudice quã iudex duab cedibo.id ẽ.
moꝛtibo ↄtaminatã noluit liberare nec dã
nare pᷣciſe cũ iuſto doloꝛe cõpulſa eos oc/
cideret.ſʒ ad maioꝛes iudices cãm trãſtu/
lit. Illivo inſpecta cauſa accuſatoꝛẽ ⁊ reů
poſt centũ annos ad ſe reuerti iuſſerũt eo/
dem affectu quo poꝛ iudex. Sed ille trãſ/
ferende hij differendo cauſam damnandi
et abſoluendi inexplicabili mutatione cũ/
ctabant.
(Lapitulum quarrrnm.
¶Deoꝛdinata indulgentia et de veritate
iudicij cum miſericoꝛdia.

Equarto ſcz de
abſolutione reoꝝ ex indulgẽtia
dnarrat Ualeriꝰmultũ libꝛo.viij
et ̊ ex varijs cau ſicut ibi recitat vbi ait
ꝙ qͥdam interſectoꝛ ſoꝛoꝛis ſue a rege ꝓpter
crimen atrocitatꝭ damnatꝰeſt.ſed idem tũ

frater abſolutꝰeſt a ppło ↄſiderante cauſaʒ

qꝛ ſoꝛoꝛem occidit nõ ex impietate.ſʒ pꝛo/⸗
pter immatuꝝ amoꝛeʒ ſoꝛoꝛis. Silr nar/
rat ibi de quodã qͥ erat reus homicidij.pꝛo
ſe nihil recuſans.ſed ꝑuulos ſuos flens cõ
mendare cepit iudici.Qui ↄſenſu omniuʒ
aſtantiũ mutauit ſniam.⁊ reſpectu puero/
rum ipᷣm liberũ abire fecit. Similiter nar

rat ibi de alio accuſato ꝙ graues iniurias

attuliſſet ſocijs.⁊ cũ ſententie triſtes de eo
ferebant᷑repente ꝓſtratꝰhumo pedes iudi
cum oſculabat᷑.et os ſuum ceno replebat.
totam concionẽ a ſeueritate ad clementiã
et manſuetudineʒ trãſtulit.De multtꝭ alijs
ↄſimilib ibi narrat᷑. Erant aũt pꝛonioꝛes
ad abſoluendũ qᷓ; ad ↄdemnandũ. Un de
hoc ait Auguſtinꝰde ciuitate dei lib.xviij
ꝙ exiſtentibo duodecim iudicib. Sivnuſ
ſenarius reũ abſolueret.aliꝰ ſenarius non
potuit damnare.Si g̊ pagani et gentiles
deũ ignoꝛãtes.fidei xpᷣiane inexꝑtes.diui
nũ iudiciũ futuꝝ nõ pᷣcogitantes.nec bea
titudineʒ ſperantes fuerũt ita diligẽtes in
iudicijs ſuis.quales debent eſſe fideleſ.nõ
ſolũ in iudicijs ſuis:ſed in iudicio q̃d ði ẽ.
Dei em̃ iudiciũ eſt Deut᷑.j. Item ꝓnidðe de
bent vt iudiciũ ſit equitate rectũ vt non ꝑ/
uertat᷑ affectu carnalitatꝭ.vł motu poteſta
tis.vel intuitu cupiditat. vel malignitate
odij alicꝰ. Sic em pcepit dñs Exoð.xxiij.
Nec in iudicio plurimoꝝ acquieſces ſentẽ
tievt a vero deuics.Et Leuitx.xix. Hõ in/
9999dDd

—

—

Parspung.

aliqd ĩ iudicio ĩ regula.ĩ põdere.iĩ mẽſura.

Vñ narrat Gre.li.iiij.dyalo.ð q̃dã qͥ vidit

petrũ maioꝛẽ eccłe in loc deterrimis mag

põdere ferri ligatũ ac depꝛeſſuʒ.dictũq; ei

eſt ꝙ; h̊ patiebat᷑.qꝛ ſi qͥd ꝓ faciẽda vltione
iubebat᷑ ad inferendas plagas:plꝰ ex cru /

delitate qᷓ; ex obediẽtia fuiebat. Sũme eĩ
dz index cauere ab ira ⁊ crudelitate ipſum

deũ imitãdo. De q̃ Sap̃.xij.Et tu cũ trã/

quillitate iudicas. Ira aũt viri iuſticiã dei

nõ oꝑat᷑. Jaco.j. Uñn narrat Señ.lib.ij.de
ira.de qdam iudice tyrãnico.qͥ exira dam
nauit tres innocẽtes milites.vnũ quia re

Dierat de via ſine ſuo ſocio. imponẽs ei ꝙ;

illũ interfeciſſet.pᷣcepitq; alteri militivt eũ

duceret ad locũ ſupplicij. Qui cũ eẽt edu/
ctus venit cõmilito ſociꝰſanꝰ.queʒ videns
centurio cui ſuerat pᷣceptũ aliũ occidere.re
duxit ambos ad iudiceʒ. Quos cumvidit
tyrãnꝰiratꝰeſt.Dixitq; pᷣmo.Te iubeo in/
terfici.qꝛ damnatꝰ Scðo dixit.Et te ſilłr.
qꝛ cã damnatõis ↄmilitoni fuiſti. Tertio
Dixit.Et te iubeo occidi.qꝛ iuſſus occide/

re.ĩꝑatoꝛi nõ paruiſti. ñ Señ.ibi.O qᷓ;

ſollers eſt iracũdia ad fſingẽdas cãs fuꝛorꝭ
cres h puniti ſũt ob vniꝰinnocentiã.Exco
gitauit iſte quẽadmodũ tria faceret crimi

na cũ nullũ inueniret.hʒ iracũdia h̊ malũ
ꝙ nõ vult regi. Iraſcit᷑ ipiveritati ſi volũ
tateʒ ſuã aliqͥd fiat.Et de H̊ Iſido.li.iij.de

ſũmo bono.c.v. Judex iracũdꝰiudicij ex/
amen ↄtueri nonvalet.qꝛ caligine furoꝛis
nõ videt.⁊c̃. Item ꝓuidere dʒ vt iudicium
fiat liberalitate gratuitũ nõ venale vel ven
Dditũ ꝓut ait Aug.epła.xxxv. Nõ dʒ iudex
venðde iuſtũ iudiciũ.aut teſtꝭ verũ teſtimo
niũ.⁊c̃. Ibi bñ de h. Et idem cã.xiiij.q.v.
Tali eĩvẽditõe nihil eſt inoꝛdinatiꝰ.qꝛ iu/

ſticiã vende iniqͥ tas eſt. Iniuſticiã vᷣo ven/

dere rabioſa inſania.Pꝛeterea talis vẽdit

iuſticiã quã nõ hʒ. In alijs em̃otractibus

res vẽdita alienatur a vẽditoꝛe ⁊ tranſit ad
emptoꝛẽc̃.ſʒ ĩ tali ↄctu nullã iuſticiã hʒ ven
ditoꝛ.lzʒ foꝛte effectꝰ iuſticie trãſeat ad emp
toꝛẽ. Uñ talis etiã vᷣitatẽ ipᷣaʒ inhonoꝛat
⁊vilificat.Et qꝛ ipᷣaʒ cũ ſit ĩpꝛeciabił expo
nit ꝓ pᷣcio⁊ ipᷣm iudiciũ ꝑuertit.Pꝛouerbᷣ.
xxviij.Qui cogſcit in iudicio faciẽ ñ facit

bñ. Iſte ꝓ buccella panis deſerit veritatẽ.

ItẽAug. li. v. ↄfeß. Nil ſoꝛdidiꝰ.nil turpiꝰ
talivẽditõe. Apð ei antiq̃s oẽ qd ex vebi⸗

to officij gratuitũ eſſe oʒ: ſi fiat ad pᷣeiũ in

ſoꝛdibo cõputat᷑.ꝓut ðꝛ in Policrato li.v.
Pꝛeterea iudex eſt famułꝰiuſticie q̃ ẽ regia

vᷣtutũ. Ille eſt iudex infideł qͥ vẽdit ſuaʒ
dnam ⁊ reginã.⁊ ꝓſtituit eã pᷣcio.qꝛ vt ðꝛ ĩ

Policrato vbi S.Pꝛeciũ nõ ðꝛ tm̃ pecunia
ſʒ obſequiũ ⁊ oẽ genꝰmunerꝭ.Talis &̊ ſer/⸗
uus infidelis dñam cui ex fide tenet᷑ famu
lari q̃ſi in foꝛo ipᷣam diſtrahit. Johelis.iij.
Puellãvẽdiderũt ꝓvinovt biberẽt.i.iuſti/⸗
ciã incoꝛruptã ⁊ ſincerã.Et nõ ſolũ illevẽ
ditoꝛ eſt iniquꝰ.ſʒ etiã emptoꝛ.vt de ilł ve/
rificet illud Eʒech.vij. Qui emit nõ letet᷑.
Emptoꝛ em̃ tal ſcieter ex intẽtione illicit ⁊
coꝛrũpit ꝑuerſũ iudicẽ.ſiẽ fuit de Balach
qͥ coꝛrupit Balaam muneribo⁊ excecauit.

Müeri.xxij.Et de h̊ Iſido.li.iij.de ſummo

bo.ca.liiij. Nullꝰpᷣdo tam cupidꝰ ĩ alienis

qᷓ; iudex iniquꝰ ĩ ſuis.⁊c̃.⁊ ibi bñ de B. ñ

Petronꝰ.Quid faciũt leges vbi ſola pe/
cunia regnat.autvbi pauꝑtas vincere nulł
la pᷣt. Jam nũc iudiciũ nihil eſt qᷓ; publica
merces.Etꝓpt᷑ h̊ iudices ſacram̃to alligãt
legib iurati ꝙ; om̃i modo iudiciũ cũ veri/

tate ⁊ legũ obᷣuatõe diſponãtDe penave

ro mali iudicꝭ narrat Ualeriꝰli.vj.c.iij.di⸗

cẽs ꝙ cãbiſes mali cuiuſdã iudic ð coꝛꝑe

pellẽ detractã ſelle iudiciarie extẽdit et ĩ ea
filiũ ſuũ pꝰ pꝛẽm iudicatuꝝ ↄſedere iuſſit.
Et ſic rex barbarꝰatroci ac noua pẽa mali
iudicij ne qͥs poſtea coꝛrũpi iudex poſſʒ ꝓ
uidit. Sollerter ů̊ ꝓuideãt iudices ne per⸗/
uertãt iudiciũ ðᷣi vt nõ eternalit a deo pu/

niant᷑ exq̊ tanta pena puniuit rex iniquum

iudicẽ ⁊ ꝑuerſum. ”
¶ Diſtinetio qnta pᷣme ꝑtis hꝰ ſumme.
Lapitulum pmum. 3

Huales e

diſtinctiõe qnta admonẽdi ſũt
oꝛatoꝛes ſiue aduocativel legi⸗

ſte qͥ vendicãt ſibi locũ vł officiũ ligue ĩ re

pub. Pꝛonũciãt em̃ cauſas expediedas ꝓ

reipub.vtilitate ⁊ neceſſitate ſicut? lingus

enũciat coꝛꝑis neceſſitates. Pꝛopꝛiũ ei eſt
oꝛatoꝛis aperte diſticte et oꝛnate ꝓferre ait
Tuliꝰli.ij.de offi.Et hij ſunt infoꝛmandi
vtvtant᷑ ſua eloq̃ntia ⁊ ſcientia ad reipub/
lice vtilitatẽ ⁊ ſalutẽ ⁊ nõ ad ꝑniciẽ.vt ait

Tul.vbi S.Quid tã inhumanũ eſt qᷓ; elo⸗
quentiã a nata ad ſalutẽ hoim ⁊ adↄfua/

ſſe debẽt ⁊ a qᷣb⸗ debẽt cauere.

õſequenter hac

ſon
ni
can
mit
bug
leg⸗

6

cati
tme
Zug
goy⸗

cio!

caei
lire
ſobtt
dloe
reri

ſiss

eroꝛen
lbyeſt

Age⸗
ſlons
3zß

dia
t

l

Cooe⸗
Aeced
eſtemn
ifere
fokoe⸗

Molten

luiſlec
Pltone
Apof
tienne
lluoq
rega;
teſtiün
dekeſe
Puoe

Coda

nie⸗
Mlioeyi
norn

wüolie
oan

ſilen

aer

Miig
nr.
ginfi
ditſun
rͤi
echnig
lsͤſ/
Niſme
ii⸗
W
illers
ill⸗
öleret.
tllctr
Racn
letauit.
ſunnno⸗
lenis
i
pe⸗
genul
dlr
ligit
üder /
cengde
cio:
hcpe
aia
bult.
di
thoh
nee/
ſwgu/
ig

ce⸗

ſe

pniuiſie
mdlehe
. gelſe
e/
lngus
nicic
mnei
nmanci
reipub/
ſNalt
ſißelo⸗

Gofn,

Diſtinctio quinta.

tionẽ datã. ad boni ⁊ veritatꝭ ſubuerſionẽ

ꝑniciẽq; cõuerte.⁊ tũ talia ꝑpetrãt pdicti.
⁊c̃. Et ibi bñ de ̊. Exhis ptzʒ ꝙ tales dñt
cauere ne ipᷣam veritatẽ ⁊ eiꝰ cauſas oppꝛi/
mãt ⁊ deſtruãt. ne innocẽtes ⁊ iuſtos im/
pugnẽt ⁊ damnificẽt. ne falſitatẽ ⁊ eiꝰfalla

ces cãs defendẽdas ſumãt.⁊ ne ipᷣos impi
os veriſimiliba rõibs iuſtificẽt.qꝛ qͥ iuſtiſi

cat impiũ ⁊ qͥ ↄdẽnat iuſtũ:abominabilis
eſt vterq; apud deum. Pꝛouer. xvij. Unde
Aug'. li.iij. cõfeſ. In foꝛis litigiof eoipſo

q̃s reputat᷑a mult laudabilioꝛ qᷓ fraudu/
lentioꝛ.Et q̃d eſt ꝑnicioſius ad hmõi offi
cia aliqͥ ſeipos defendũt.Pꝛout ait Augꝰ
li. ix.confeb.loquẽs de ſeipo.Placuit mihi
ſubtrahere mĩſteriũ lingue mee ꝓpt᷑ immũ

da loquacitatẽ.ne vlteriꝰpuerilia medita/

rer. dñe ihu.nõ legẽ tuã.nõ pacẽ tu.ſʒ in/
ſanias mẽdaces et bella ſoꝛenſia mercarẽt

ex oꝛe meo arma furoꝛi ſuo. Sic em̃ de ta⸗/

liba eſt qͥ pᷣdicta faciũt.Lʒ eĩ iura ſint iuſta
2 leges recte.ↄuerte tñ illa ad vitatꝭ oppꝛeſ

ſionẽ ⁊ ad falſitatꝭ ꝓmotiõeʒ eſt eis abuti.

q̃d faciũt multi.⁊vt magꝭ poſſint h̊ facere:

Dilatãt philateria ⁊ fimbꝛias ſuas.tam oꝛ
natibo veſtiũ qᷓ; pompa geſtuũ qᷓ; arrogan
tia vᷣboꝝ. ꝓut ðꝛ in q̃dã tragedia de q̃dã qͥ

vidit intfernũ.in qͥ etiã vidit turbã infinita

gaduocatoꝝ.⁊ dixit. Heu venale genꝰhoĩim

Acceditevt mecũ in h̊ vaſe balneami.ſuꝑ/⸗
eſt em̃ adhuc locꝰ Sʒ nobił animꝰdedigt᷑

ꝗ̃rere hõꝛẽ ab exterioꝛibboꝛnam̃tꝭ.put nar
rat᷑ de Demoſtene in Policrato li.viij.De

moſtenes inqͥt anteqᷓ; vᷣtꝰeloquij eiꝰ inno/

tuiſſet. cultꝰoꝑoſioꝛes ðꝛ appetiſſe ⁊ veſtiũ

nitoꝛẽ.ſciens qꝛ purpura cauſidicũ vẽdit.
At poſtq; noticiã ⁊ famã aſſecutꝰ ẽ eloquẽ
tie.toga eſt ↄtentꝰdicẽs ſevelle ſibi a ſe po
tius qᷓ; a nitoꝛeveſtiũ ac cultu exqᷣſito ↄſta
re glaʒ.Quẽ ei ppꝛiꝰattollit honoꝛ:vilitas
teſtiũ nõ depᷣmit.Emendicatũ laudis vi/

det eſſe ſuffragiũ q̃d ab extrinſecis pendet

Pꝛofectovniꝰegregievᷣtutꝭ titulo qſq; ma

gis clareſcit q; ſpledidiſſimo luxurie iſtru
mẽto ⁊ omni lenocinio vanitatꝭ. Hõ g̊ ſa/
piẽs ⁊ virtuoſus dʒ dedignari oſtentare ſe
exterioꝛibo oꝛnamẽetꝭ.et ſic q̃ſi vende ſe.Et

nõ ſolũ etiã aliqñ tales ſevendũtvel ſuum
patrociniũ. Sʒ qͥd miſerabiliꝰeſtvendunt

ſuũ ſilentiũ.Et cu ſilentin ſit puatio locu /
tionis exponũut venaluio ipᷣas puationes.

et ſic q ſut nulliꝰpᷣcij ſũt apud eos venalia.

bene de hoc.

ꝓut narrat᷑ de Demoſtene.q̃ cũ Ariſtode/
mũ auctoꝛẽ fabulaꝝ introgaſſʒ q̊ntũ mer/
cedis accepiſſʒ.⁊ ille reſpõdiſſʒ.talentum.
Plus inqͥt Demoſtenes accepi vt tacereʒ.
Planũ eſt ̊ tales eſſe mirabules imo miſe
rabiles vẽditoꝛes.qͥ nõ ſolũ ſe ⁊ ſua ſic ven
dũt. ſʒ puatões reꝝ.vt dictũ eſt Et lingua
talis venditoꝛis multũ damniſica eſt ĩ re/
publica.ꝓut ðꝛ in Policrato li.v.N cau/
ſidicoꝝ ſiquideʒz lingua eſt damnifica niſi
eãvt dici ſolet funibo argenteis vincias.et
nõ ſolũ etiã ſicvendũt ſe ⁊ ſua.ſʒ etiã aliqñ
cãs ꝓtrahũt.vt plłꝰlucrent᷑.vel veritatẽ ex/
cludũt.vel q̊d nequiꝰeſt:interimũt.⁊ vt fi/
at ꝑuerſum iudiciũ efficiũt.vt verificet᷑ de
illis illud Iſa.lix.Conuerſũ eſt iudiciũ re
troꝛſum iuſticia lõge ſtetit.qꝛ coꝛruit ĩ pla
tea veritas ⁊ equitas nõ potuit ingredi.⁊c

ot em̃ repagula ⁊ tot obſtacula fallacia/

rũ adducũt ꝙ nõ hʒveritas ingreſſum. Et
qd grauiꝰeſt eam falſitatibo interimunt.et
ꝓinant aliqñ vinũ erroꝛis.ſicut loqͥt An/

guſtinꝰli.j.ↄfeſ.de poetꝭ loquẽs.Nõ accu/

ſo ᷣba q̃ſi vaſa electa ſʒ vinũ erroꝛis q̃d in

eis ꝓpinabat᷑ ab ebꝛijſ doctoꝛiba Et li..iij.

Quid valet eloquentia pagano q̃ tãq; po/
culo pᷣcioſo moꝛtiferos ꝓpinat erroꝛes ⁊ fa
cit linguam ſuã frameã.i.gladiũ bis acutũ
Item poteſt dici de talibo vere.Lingua eo
rum gladiꝰacutꝰ. Sed ſciant tales omnes
qꝙ tenent᷑ ad reſtitutiõem omniũ q̃ lucrati
ſunt iniuſte. ꝓut ait Augꝰ.eplła.xxxvj.lo/
quẽs de Zacheo qͥ ait. Si cui aliqͥd abſtu
li reddo illi quadruplũ.Lu.xix.verunta/
men ait Augꝰ.epła vbi S. Si iuſticia ſin/
cerius ↄſulat᷑.iuſtiꝰðꝛ aduocato.redde q̊d
accepiſti qñ õ veritateʒ ſtetiſti.iniqͥ tati af/
fuiſti.iudicẽ fefelliſti.iuſtã cãm oppꝛeſſiſti.
de falſitate viciſti. Quot vides honeſtiſſi/
mos ⁊ diſcretiſſimos viros.nõ ſolũ ĩpune
verũetiã gloꝛioſe ſibivideri cõmittere.Et
ibi bñ de h. Et nõ ſolũ tenet᷑ ad reſtitutõʒ
eoꝝ q̃ accepit.ſʒ etiã ad reſtitutõneʒ eoꝝ q̃
ꝑ iniuſtã aduocatõʒ ſuã iuſti amiſer̃t. Un
Augꝰ.ibi.Quis tandẽ aduocatꝰfacile re/
perit᷑ qͥ dicat ſuſcepto ſuo.recipe q̃d michi
cũ male adeſſeʒ dediſti et redde aduerſario

n o.q̃d me agente inique abſtuliſti.⁊c. Ibi

N „ *

e infoꝛmatiõe actoꝝ in iudicio com/
muniter. HM.
09 2

Paropꝛing.

3

ſz etiã om̃is actoꝛ ĩ iudicio ne pe
tat nõ ſua nec querat aliena.nõ ꝑ falſicateſ
ꝓcedat⁊ iudicẽ muneribo coꝛrũpat.ne pau
pereſ oppꝛimat.qꝛ ſi lucrũ his modis ſit in
archa. damnũ tñ erit in ↄſcia. Et de hCu
liꝰli.iij.ð officijs. Si bonꝰ vir habeat hãc

vim vt ſi digitꝭ ↄcrepuerit.ſ.ꝑ digitoꝝ per

cuſſionẽvt fuit mos apud antiq̃s poſũit in
teſta mẽto locupletũ nomẽ ſuũ irreꝑe.i.fie
ri heres.hacvi nõ vtat᷑.Et ſeqͥt᷑ cã. Intelli
git em̃ nihil expedire nec vtile eſſe q̃d ſit in
iuſtũ. Hoc qͥ nõ didicerit:bonꝰ vir eſſe nõ
poterit.Et ibi exempla de ilł qͥ ſuplanta/
uerũt alios iniuſte. Uñ attẽdat ois actoꝛ
malꝰq̃d ðꝛ.iij. Re.xxj.de Achab qͥ ꝑ falſuʒ
teſtimoniũ ⁊ iudiciũ ex ſuggeſtione Jeſa/
belis.eripuit vineaʒ Naboch. Uñ regi di/
ctũ eſt. Occidiſti ⁊ poſſediſti.Et ſeqͥt᷑. In
B loco ĩ q̊ linxer̃t canes ſanguieʒ Naboth:
lambẽt ſanguinẽ tuũ. Carnes vᷣo Jeſabel
comedent canes in campo Jefrael.ſimili/
ter de Aman qͥ voluit oppꝛimere iudeos et
Ddamnare coꝛam rege.qui tamẽ opꝓpꝛeſſus ẽ
et patibulo ſuſpenſus.ꝓut dicitur NHeſter
capitulo. vi.
. Capitulũ tertium.
De infoꝛmatione teſtuum
VBDnſumiliter te⸗
2 ſtis in iudicio admonendꝰeſt.ne
tgalſitati teſtimoniũ ꝑhibeat. ne

vendat.ne alijſ noceat ꝓut pᷣcipit dominꝰ
Exo.xx.Nõ falſũ teſtimoniũ dices. Unð
Iſido:ꝰli.iij.de ſũmo bono.Ceſtis falſidi
cus tribo eſt obnoxiꝰ.Deo quẽ ↄtẽnit.iudi
ci quẽ decipit.innocẽti quẽ ledit Et augꝰ.
in fᷣmõe de decẽ plagis ait ꝙ octaua plaga
ſcʒ locuſta aĩal dẽte noxiũ ſignat falſuʒ te/
ſtẽ. Quid em̃ aliudvuit niſi nocere moꝛdẽ

do ⁊ ↄſumere mẽtiendo.Et ideo admonet

apłs ne nos falſ criminibo appetamꝰalios
ↄſumere dicẽs Si moꝛdetꝭ inqͥt inuiceʒ ⁊

comeditis.videte ne ab inuicẽ ↄſumami.
BGBalł.iij. Laleſ veritatẽ interimũt.⁊ ſic iſßm

xpᷣm ꝗᷣ eſt vᷣitas. Uñ et ᷓ ipᷣm inſurrexer̃t
Mathei.xxvj.De h̊ Ambꝛo.in ſᷣmone de
paſſione dñi ait.Xpᷣs veritas.i.pax eſt et iu

ſticia.Qui & relinquũt ꝓ falſitate veritatẽ

Cnon ſolumao

nocareſt admonẽdꝰbijs modiſ

veritatẽ deneget q dʒ.ne ſalſũ teſtimoniũ

ꝓ tꝑali pᷣcio iuſticiã.qͥ odiũt ⁊ reſcindũt pa
cẽ xpᷣm occidũt Jõ merito teſtꝭ falſus non
erit impunitꝰ. Pꝛouer.xix.Unõð ⁊ de pena
falſoꝝ teſtiũ li.vj.eccłaſtice hiſto.ſic dicit᷑.
Tres falſi teſtes inſurrexer̃t Narciſſum
epᷣm hieroſolimũ.affirmãtes ſub ſacramẽ
to iuramẽti in hac foꝛma pᷣſtiti. Pꝛimꝰ em̃
dixit ſic effevt nõ igne ↄſumeret᷑. Secũdꝰ
ita eſſe ne regio moꝛbo coꝛrũꝑet᷑. Tertius

affirmauit ita eſſe ne luminibo oꝛbaretur.

Sanctꝰvᷣo cuiꝰvita⁊ pudicicia ab om̃ib⸗

noſcebãt᷑ in deſertꝭ locis pluribo annis de
liteſcit.ſʒ oci:ꝰdiuine ꝓuidẽtie nõ quieſcit

ſed impios ⁊ falſos vltioni terribili mul/

ctauit. Un pᷣmꝰa parua ſcintilla ignis do

mo ſuccẽſa cũ om̃i familia om̃iq; ſubſtan
tia ↄflagrauit. Scòs a pedibo vſq; ad ver

ticem moꝛbo regio q̊ fuerat impᷣcatꝰ con /

fumptꝰ eſt.Tertius vidẽs eoꝝ exitiũ.nec ſe
potuiſſe effugere dininũ indiciũ coꝛã om̃i
bus ſceleris oꝛdineʒ pandit et in lacrimas

ꝓꝛupit.⁊ lummibo oꝛbat eſt.Et narciſſua

qi de celo rediuiuus ex impꝛouiſo redijt.et
multo maioꝛ erga eũ amoꝛ hoĩm excreuit.
Sancto ̊ multũ ꝓfuerũt iſti.⁊ ſibi confu
ſibiliter nocuerũt.Cui gimponunt᷑ falſa⸗

patienter ꝓ xpᷣo ſuſtineat.et abſq; fa lſitate

innocentiã oſtendat: exemplo Joſeph qui
innocẽs in lacum miſius eſt. Geñ.xl. Et ex

emplo Suſanne Dañ.xiij. Et exẽplo ben
ti ſtephani Asr vij Et erenglain xpᷣi

q̃ſi agnꝰdnctꝰeſt advictimã. Math. xxvij
Tales em̃ defendit deꝰ aliqñ in pñti.vel ſi
ꝑmittat puniri.h̊ facit ad cumulũ meriti⁊

pꝛemij. ꝓut narrat Hieronimꝰ epła. cxxii⸗
de quadã ſancta muliere ſepties percuſſꝗ.
Imponebat᷑ em̃ ei crimen adulterij.⁊ viro
ↄfitente vt cõpendio moꝛtꝭ longos cruciꝰ

tus vitaret. Ait illa. Leſtis eſt deꝰ.nõ ideo
me negare velle ne peream.ſʒ ideo mentiri

nolle ne peccem. Et pmo ictu ſpiculatoꝛi?

caput viri abſciſũ eſt.Et cum ad illamve⸗

niſſet pmo icta rafure modice ſfanguinem
emiſit. ſcdᷣo fibulã auri excuſſit ex collo.ter
tio gladiꝰ reſtectit᷑.⁊ ſe ſerire nõ poſſe ↄfirek
Aluigit᷑ ꝑcuſſoꝛ eligit᷑ a q̊ ſemel ꝑcuſſa cõ⸗
cutitur.ſecũdo ab eo ꝑcuſſa quaſſat᷑.tertio

vulnerata ꝓſternit᷑.quarto ꝑcuſſa viſa eſt

moꝛi.et ducta a cleriq reuixit dicẽs. Dñs
mihi adiutoꝛ eſt.⁊c. Et lʒ poſtea ſenirẽt le/
ges nihilominꝰreddita eſt libtati Euidẽa

8D bic affuit ꝓtectio ⁊ miſcðia diuina in li⸗

here
letf
fig⸗
feat
cren
ohe
not
pe
Nente
leyie
ant
wet
tmol
lulte.
glitn
humt

1

Dunt

10
nocat
ſotuni
loppte
Aghumae
Uneen
ultaln
Viſion
bll
Vocar
ſonc
Diut
deres.
epen
Couln
ſſdori
Mheinn
r l
n
t
ntno
hlen
AM

enäͤrg
ude
1dehen
lurciſln
bſacnne
Dineß
Secis
Dertius
baretue,
bomib
lnnis de
guieſcie
dmul⸗
ignis do
ſobſnn
gaAe
dcon⸗
nineſe
gti omni
Wimas
molas
eante
aaotut.
ſronit
lorttl⸗
lliut
Nhari
z
N
ohan
Hatptenn
ii. nli
inena?

Nlud

peronſt.
eiawi⸗
Gs uch
Neoͤ
unmti
aun
–
ſngonn
atun
nlſ
uluc/
ſat tertio
ſaviſh
ices. Dis
triithe

iEuiis

dum ne incur
guſtinus in ſermone de decollatione bea/

Diſtinctio quinta.

cui imponuntur crimina in iudicio inſtru

endus eſtvt peccata non augeatvel cumu
let purgando ſe per mendacia vel per ꝑiu/
ria ⁊ falſa teſtimonia.ſed vt culpas ſuas et
reatus cognoſcat.veraciter peniteat.dig/
num ſe eſſe penis et oppꝛobꝛijs intelligat.
exemplo filioꝝ Jacob dicentium. Meri/

to hec patimur.quia pecca uimꝰin fratrem

noſtruz. Benef. xlij. Item inſtruendus eſt
vt penam vel moꝛtem pꝛo penitentia ſuſti
neat.et vt recognoſcat ſibi melius eſſe fini

re vitam in penitentia q; viuere in malicia

et vt humiliter miſericoꝛdiam dei implo/
ret.et vt confidat in ſaluatoꝛe ſpe certa. ex

emplo latronis dicentis. Et nos quidem

quitur. Oemento mei cumveneris in reg
num tuum. Quce viceſimotertio.

am acto ꝛes qui agant contra re/
os.vt non cogant eos ad ꝑiuran
ncurrant delictum.pꝛout ait Au

ti Johannis. Ille inquit qui hominẽ pꝛo

uocat ad iurationem et ſcit eum falſum iu
raturũ vincit homicidam.quia homicida
coꝛpus perimit.iſte animam.ymmo duas
animas.eius quẽ iurare pꝛouocauit ⁊ ſuã.
Ungde narrat ibi de quodam qui pꝛouoca
uit alium ad iurandu.qꝙ nocte ſequenti in

viſione adductus fuit coꝛam iudice terri/

bili.A quo cum interro garetur quare pꝛo

uocaret hominẽ ad ꝑiurationem.et ille re/
ſpondiſſet.quia negauit mihi rem meam.
Dixit iudex.melius eſſet vt rem tuam per
deres qᷓ; animã uliꝰ hominis falſa iuratio
ne perimeres. Et pꝛoſtratꝰ iuſſus eſt cedi
grauiſſime.intantu vt veſtigia plagarum
in doꝛſo eius euigilantis aparerent tem/
poꝛe multo Dictumq; eſt ei.Caueas de ce

tero ne ſimilia facias. Cum compaſſione
em̃ magna de damnis animarũ debent fi

deles agere contra tales.dolentes plus ðᷣ

perditione ammarum q; rerum. pꝛout ait

GBregoꝛius moꝛal.iij.ſuper illð Job xxxix

Fruitra laboꝛauit nullo timoꝛe cogente.

.
„ 4 /
6

plus inquit raptoꝛibus iſtis debemꝰ me⸗
tuere q; rebus irrationabilibo defendẽdis

inhiare. ⁊c̃. Unde apoſtolus pᷣma ad Co/
rinthi. vj. Jam quidem omnino delictum
eſt in vo bis ꝙ iudicia habetis inter vos.
quare non magis fraudem patimini. Si

ergo iudicia litigioſa in rebus repetendis
repꝛehendit apoſtolus:multo magis quã/

do fiunt actio nes in iudicijs abſq; carita

te. et ideo vſq; ad damnatiõem moꝛtis.Et

ideo ſancti dabant res etiam latronibo ne

furando peccarent. pꝛout dicit Gregoꝛiꝰ
libꝛo pmo dyalo.de illo oꝛtulano qui pꝛe/
cepit ſerpenti vt cuſtodiret aditũ oꝛti. Et
cum eſſet a ſerpente fur ibidem detentꝰ re/
diens ille ait. Quare totiens in laboꝛẽ mo
nachoꝛum furtum facere pꝛeſumpſiſti.Et
ſoluit eius pedem dicens ei cũ magna dul
cedine. Amplius non facias furtum.ſʒ cũ
neceſſe habes huc ad me ingredere.et que
cũ peccato conſueuiſti tollere ego tibi de-/
uotus dabo de laboꝛe pꝛopꝛio.ne animaʒ
tuam furando perdaas.

(Tapitulum quintum.
eirrtemerdend. H
Tquia in his iu

dicijs accuſatoꝛes falſi młta ma
a faciunt. Ideo ſunt fideles in/
ſtruẽdi ne ſalſo accuſent alios vel falſa fin
gendo vel facta aggrauando ſeu augmen/
tando. Unde de falſis accuſatoꝛibo ait do
minus per Hieremiam.ix. Extenderunt
linguam ſuã arcum mendacij et nõ verita
tis.Et ſequitur. Sagitta vulnerans lin/
gua eoꝛũ.Sicut enim ſagitta ſubito vul/⸗
nerat et cum hoc non ſuſpicaret᷑.ſic lingua
falſi accuſatoꝛis ſepe ledit innocẽtes ex in
ſperato.Et talis arcus eſt maledictus. qͥa
emittit ſagittas falſe accuſationis vſq; ad
exiſtẽtes in partibus remotis. Ideo ſepa⸗/
randus eſt falſus accuſatoꝛ a ppło ne mul/
tos ledat.ſicut canis rabioſus ne homies
moꝛdeat. Unde apoſtolus ad Philipp. iij.
Videte canes.Gloſa. Natura canũ eſt vt
non latrent ad eos cum quibus habẽt con
ſuetudinem vel noticiam. Econtrario eſt
De talibus qui frequẽter moꝛdent ſibi no/
tos et vicinos.ideo cuilibet tali competit
quod dicitur de capite eoꝛũ.ſcilʒ ſathana.
Apoca. xij. Pꝛoiectus eſt accuſatoꝛ fratrũ
⁊c̃. Gloſa.Accuſatoꝛ em̃ eſt fratrũ noſtro/

Pars pꝛima.

rum et non peccatoꝛum.quia innocentes
accuſat. .“
Beapirulum ſertun.
(Dei

foꝛmatione interceſſoꝛum.

T quia ĩ inoicio

ductus pietate et miſericoꝛdia vt non fa/

ueat peccatis vel criminibo.pꝛout docʒ ibi

Auguſtinꝰ bene reſpõdens obiectõi MHa/
cedonij ſibi obijcientis ꝙ illud pꝛobam
qᷓd impunitũ eſſe volumꝰ Et ſequitur. Ui
detur interceſſoꝛem appꝛobare reum pꝛoq̃
intercedit. Cui reſpondit Auguſtinꝰ. O
nullo modo culpam quaʒ coꝛrigi volumꝰ
appꝛobamꝰ:nec quod perperã cõmittitur.
ideo nolumꝰ impunitum eſſe quia placet.
ſed homines miſerentes.facinus ſeu flagi

tium deteſtantes. Quanto magis diſpli/

cet nobis vicium:tãto minꝰ volumus in/
emendatũ vicioſnʒ interire.⁊c̃. Ne ergo in/
emendati intereant ⁊ veraciter peniteant.
iuſti pꝛo reis intercedũt ad iudices Unde
ſequitur. Defenſoꝛ ab interceſſoꝛe multuzʒ
diſtat. Nam ille diluendis vel obtegendis
criminiba operam maxime impendit. In/
terceſſoꝛ autem cum de culpa conſtat pꝛo
pena remouenda vel temperanda curã ge/
rit. Undeet dominꝰ apud homines inter

ceſſit ne lapidaretur adultera. Johannis

viij. Malo ergo parce vir bone:quaãto me
lioꝛ tanto eſto mitioꝛ.qᷓ;nto ſis celſioꝛ pote
ſtate tanto hũilioꝛ fias pietate.vt ait Au/

guſtinꝰ vbi ſupꝛa. Juſti eſt ergo intercede/

re recta intentione. Nihilominꝰ iudicis eſt

iudicare iuſto oꝛdine. Unde et modus ro

gandi iudiceʒ eſt vt faciat que ſalua fide fa
cere poſſet.ſᷣm Tulium libꝛo ſcdᷣo de offi⸗
cijs. Judicis em̃ eſt ſemper in cauſis verũ
ſequi. Unde legitur in vitiſpatrum ꝙ in/
dex quidam pꝛouincie cũ abbatem paſto

rem videre cuperet.ſed nequiret.filium ſo/

roꝛis ſue tanqᷓ; malefactoꝛem tenuit dicẽs
Si paſtoꝛ venerit et pꝛo eo interceſſerit di
mittam eum. Mater ergo pueri ad oſtiuʒ
ſenis ploꝛans dixit. Ueni intercedere pꝛo

filio meo. Qui cum mulieri intus non re/
iponderet.Dixit iterum mulier. Et ſiviſce

l

R„

ra ferrea habes nec vlla compaſſione mo/

ueris: ſaltem miſeratio ſanguinis tui fle/
ctat te. Ille t mandauit ei dicẽs.Paſtoꝛ

nũq; filios generauit mandauitq; iudici

di. Examina cam fm legẽ et ̃m veritatẽ

1 ter ſententiam.
ſunt varie perſone.ſcʒ ꝑſona a
cuſatoꝛis.defenſoꝛis.interceſſo
ris.et iudicis.pꝛout ait Auguſtinꝰepiſtola
xxxv. ad Macedonium. Inſtruendus eſt
interceſſoꝛ vt debito modo intercedat in/

Diſtinc io ſexta pme ꝑtis bui ſi umme.

¶ Deinſtitutione et autoꝛitate ſenatꝰ ſine

cCconſiliarioꝛum apud antiques

ehabitis occa

NVY ſionibus infoꝛmandi iudices ·.qᷓ
ſunt ad modum oculoꝝ ĩ repub

lica.ſequitur de modo infoꝛmandi ſenatũ

id eſt. collectionẽ conſiliarioꝝ.Qui quidẽ
ſenatus tenet locum coꝛdis in republica

ſ̃m Plutarcum. Senatus enim nomẽ of

ficij eſt dictum a ſenectute.qui vel füdauit
vel auxit romam.vt ait Papias. Hija ro
mulo electi ſunt.qui ob etatem ſenatoꝛes.
et ob ſollicitudinem cure: patres appellati
ſunt.Et ſenatus officium eſt conſilio ciui

tatem iuuare ait idem Papias.Et de hoc

in pncipio hiſtoꝛie romanoꝛum.qꝙ Romu

lus condita ciuitate quam ex nomine ſuo

romam vocauit.centum ex ſenioꝛibus ele

git quoꝛũ conſilio omnia ageret quos ſe-

natoꝛes pꝛopter ſenectutẽ: patres ob ſolli
citudinem cure nominauit.Quid em̃ no/

bilius cetu ſenum. ait Policratꝰlibꝛo.v.q

merito a vulgaribo officijs ad cõſilij etre/
giminis officium tranſeunt. ⁊ in marcido

coꝛpoꝛe exercent mentis vires.eo ſapiẽtie

magis apti negocijs quo in exercitijs coꝛ
poꝛis minus poſſunt.Eoꝛum itaq; tatus
honoꝛ extitit apud grecos vt duces reipu.
nunq; pꝛocederent nec egregium aliquod

ggerent quod ſenes inſtituti non induce/

rent ſeu appꝛobarent. Et qͥd magis eſt.ab
inicio vꝛbis condite nomina coꝛuʒ aureis
litteris ſunt conſcripta. Et ibi multuʒ de
hoc.Et merito ſenatus.id eſt.collectio ta/

lium comparatur coꝛdi.quia ſicut a coꝛde
in coꝛpoꝛe naturali vita et vigoꝛ et regimi

nis oꝛigo eſt.ſic a talibus in republica pꝛo

poꝛtionabiliter dicta ſubueniunt.vt vere
dicatur reipub. O mi cuſtodia cuſtodi coꝛ

tuum. quoniam ex ipſovita ꝓcedit. Pꝛo/

uerbioꝛum quarto.et ad agendum et mo/
uendun- 2èðc

Awo⸗
N
Paſoe
ludici
eitate

umne.

bſine

((
ces
inepob
ſani
gnoe
olce.
neotf
Caua
ed
mons.
mwaln
ſlioci
dehet
Komn
ine ſo⸗

us ele

s ſ

eño⸗
bung
1Alo
Nado

Mene.

as
GGlüͤns

dofeg. .
Nictl

ndrc⸗/
scſi
6 ures

ln:dee

cnots/
tregim
lic po

yt ree
lodicoꝛ

. o/
etmno⸗

—

Diſtinctio ſexta.

(Lapitulũ ſecundum.
Rconnliarij debent eſſe iuſticia et ſan

Dtanoum ergo
quales debent eſſe conſiliarij.ſ.
vita ſancti et pꝛobati eſſe debẽt.

ctitate vite pꝛobait.

pꝛout au Ambꝛoſiꝰlibꝛo.ij.de officijs ꝙ ĩ
acquirendis conſilijs plurimuʒ valet vite

pꝛobitas.virtutũ pᷣꝛogatiua.beniuolen/
tie vſus.facilitatis gratia. Et ponit exem

pla. Quis in ceno fontem requirat. quis
ex turbida aqua potum petat. vbi luxuria
cxt. vbi intemꝑantia.vbivicioꝝ confuſio.
quis nõ hoꝛrendã exiſtimet.quis non de/
ſpiciet moꝛum colluuionẽ. quis vtilẽ alie/

ne cauſe iudicet quem videt inutilem ſuevi

te. Ex his patet quales debent eſſe conſu/
les ſiue conſiliarij.ſcʒ avicijs immaculati.
et virtutibus pꝛediti.et moꝛibus pꝛobati.

et experientia induſtrij. Unde ibideʒ Am

bꝛoſius. Pꝛeſtantioꝛ eſt a quo conſiliũ pe

titur q;ᷓ ille qui petit.Et ſequitur. Qualis
debet eſſe conſiliarius.ſ.vt exemplo ⁊ vſu
patioꝛ ſit nõ ad cõſulendũ tm̃.ſʒ ad ſubue

niendũ.Et ibi bñ de h̊.Et quia raro inue

niuntur tales.ideo dicitur Ecci.vj.Con/

ſiliarius ſit tibi vnus de mille.Et iðo an /
tiqui elegerunt ſenes pꝛo conſiliarijs. vt

E,

veritatepzedieiit.
ſ. Tem debent cõͤ

ſiiarij eſſe veritate pꝛed ti ſiue

veridici vt in veritate ↄſ nlãt ilł
quibo ſunt ↄſules.ſiue ſit pnceps.ſine ciui
tas vel reſpublica. nõ ad placitum eoꝛum

uibo ↄſulũt.ſed ſm reiveritatẽ. pꝛout ait

eneca.li.vj.de bũfi.Dic illis.nõ q̃d vo/

lũt audire aures adulatione letãtes.ſʒ in/
tret voxvera.da ↄſiliũvtile.Sʒ falſi ami/
ciꝓ ↄſulio adulationẽ afferũt. Et ſequitur

exemplũ adulantiũ blande fallentiũ Xer/

ſes dux medoꝝ grecis bellum indixit Cni
ſamiliaris vnꝰ dixit. Grecos nunciũ belli
nõ expectaturos ſed ad pmam aduentꝰ fa
mam tergauerſuros. Aliꝰ dicebat.greciaʒ
nõ vinci ſed obꝛui mole exercitus.Aliꝰdi/

cebat timendũ eſſe ne vꝛbes deſertas⁊ va/ “
cuas inuenirent. Alius dicebat. vix illina–

gRD

turam rerũ ſufficere.anguſta eſſe claſſibus
maria. militibo caſtra explicandis copijs.
ſequeſtribo campeſtria. vix celum patere ſa
gittis.Dum in hunc modũ regem in exul
tationẽ furentẽ concitarent.dixit Dama/
gatus. Multitudo iſta que tibi placet.ti/
bi metuenda eſt. Uerum eſt enim. in modi
ca nnᷣq; poſſe regi.nec diu durare quod re
gi non poteſt. Nihil tam magnuz qð peri
re non poteſt. Acciderunt autem que di /
xit Damagatus. De quo rege narrat CTro
gus pompeius libꝛo ſecundo vbi ſic ait.
XFterſes quadraginta milia eregno arma/
uerat.et tricenta milia de auxilijs. et cen/
tum milia nauium habuiſſe legitur.et flu/
mina ſiccata ab eiꝰexercitu.et greciaʒ om//
nem vix capere eius exercitum potuiſſe le/
gitur. Sed ipſe pꝛimus in fuga.poſtremꝰ
in pꝛelio.vnde et in eius exercitu equa pe/
perit lepoꝛem qui eſt fugax animal.ait Ue
gecius libꝛo ſecundo de eius confuſibili/
deuictione. Ex quo apparet plus pꝛouidẽ
tie ineſſe veris conſultatoꝛibus qᷓ; aſſenta
(LCapitulum quartum.
conniliarij debent eſſe experientia

„

LCem conſiliarij

Ddebent eſſe multiplici experien
tia induſtrij et perſpicui ⁊ ideo
merito ſenes eligütur conſiliarij.vt dictuʒ
eſt. Unðõ ait Ambꝛoſius exameron omel.
pyma. Senectus eſt in conſilijs vtilioꝛ. /
pter quod dicitur Eccleſiaſtici.xxv. Quã
ſpecioſum caniciei iudicium. et pꝛeſbyte/
ris cognoſcere conſilium.qᷓ;ſpecioſa vete⸗/
ranis ſapientia et gloꝛioſus intellectus et
conſilium. Ideo pꝛecepit dominus Moy
ſi vocare ſenioꝛes ad conſilium. Exoð.iij.
Vade congrega ſenioꝛes iſrahel.⁊c. Nu⸗/
meroꝛum. xj. Longrega de ſenioꝛibb quos
noſti eſſe ſenes. Jdeo Jeroboam qui dere
liquit conſilium ſenum et adheſit conſilio
doleſcentum a populo derelictus eſt. ij.
(Kegum duodecimo. ððð
(Eapitulum quintum.

ij debent eẽ ſtabilitate ſolidi.

Cem conſillaru
debent eſſe ſtabilitate ſolidi vt
Nnõ moueãt᷑ timoꝛe bh amoꝛe łcu⸗

Pars pꝛima.

biditate in conſils dandis. Ecci. xxxvij.
Ante omnẽ actum conſiliũ ſtabile. Et ma
rime requirit?᷑ ꝙ ſint ſtabiles in iuſticia di/
uina.ab ea nullo modo declinantes. Un/

de narratur de Conſtantino patre Con/

ſtantini. libꝛo pᷣmo hiſtoꝛie tripertite.
cum eccleſie paterent᷑ perſecutõnes in alio

terrarum oꝛbe conceſſit chꝛiſtianis licẽter
in ſua religione conſiſtere. 3 s pꝛobarevo/
lens quoſdam in palacio ſuo ſi eſſent ſoli/
di in fide.pꝛecepit ꝙ ſi qni venirent ad ſa/
crificandu dijs ſuis. Hij eſſent in palacio
circa eum. Si qui autem nollent ſacriſica
re: de palacio exirent. Et cum alij elſent p/⸗
ponentes chꝛiſtianam religionẽ.ſcilʒ pꝛo/
miſſis regis Alij vero pꝛompti eſſent ad ſa
crificandũ dijs.ſperantes amiciciã regis.
deliberauit rex eis vti conſiliarijs qui ĩ me
lioꝛibo fideles conſtanteſq; eſſent.alios vt
effeminatos expulit.credens nũqᷓ; eos cir
ca pncipem eſſe deuotos qui fuerũt ſic dei
ſui paratiſſimi pꝛoditoꝛes Illi enim ſtabi
les conſiliarij hominis qui veri amatoꝛeſ
veritatis.Eccleſiaſtici.xxxvij. A malo cõ
ſiliario conſerua animã tuam.
(KCapitulum ſextum.
MRdebent eſſe exa minata eoꝛum con/

ſilia eſſe examinata et cum deli⸗
veratione diſcuſſa. Conſiliũ em̃

re excogitata ait Tulius.ſiue appetitus in
quiſitiuus de his que in nobis ſũt ait Da
maſcenꝰ libꝛo pᷣmo.ca.xxiij.pꝛudentis em̃
eſt bene conſiliari. Sed in tractatu qui di
citur dogma philoſophoꝝ dicit᷑ ꝙ triplex
eſt capiendi conſilij deliberatio. Pꝛima eſt
de honeſto tm̃. Secunda de vtili. Tertia
de conflictu vtriuſq;. Dubitamꝰem̃ vtruʒ
honeſtum an turpe ſit factum. Deinde de
duob honeſtis quod hoꝛum ſit honeſtiꝰ.
Sinmiliter de duobo quod eoꝝ eſt vtilius
Dimiliter de pugna honeſti et vtilis. In
qua examinatione honeſtũ eſt pꝛeponen/
dum vtili.et bonũ cõmune pꝛopꝛio.et ſũ/
me quod eſt ad honoꝛẽ dei omni cõmodo
humano. Semper em̃ honeſtum eſt pᷣpo/
nendũ vtili ᷣm doctrinam Tulij libꝛo.iij.
de officijs.et poſt. NHNec vnq; eſt vtile quod

eſt crudele.ait idem ponens exemplum de

Ebent autem cõ

eſt appetitus faciendi vel non faciendi ve/

athenienſiby qui pꝛeſciderunt pollices all

quoꝛum qui claſſe valebant ne poſtea vale

rent. Similiter nec quod eſt inhumanum
faciendũ vel cõſulendũ.ſicut expellere per/
egrinos de ciuitate.vt ait idem. Et bꝛeui

ter concludendo.nihil conſulenduʒ quod

eſt iniuſtum. pꝛout ait Ualerius libꝛo.vj.
loquens de Themiſtode.ſe dicens habere
ſalubꝛe conſilium.petijtq; ſibi dare vnum
ſapientem ad examinandũ.Cui datus eſt
Ariſtides qui redit ad populũ dicẽs The
miſtodemvtile ↄſilium tñ minime iuſtum
voluere animo. Atuerovniuerſa concio ꝓ
clamauit ꝙ' equum nõ videtur nec expedi
re.Et ideo ad examinandũ ſic conſilia de
bet eſſe deliberata diſcuſſio et exquiſita ex/
aminatio. Duo em̃ ſunt ↄtraria ↄſilio.ſcʒ
feſtinatio et ira.ait Seneca in pꝛouerbijs
Et ibidem.Deliberandum eſt diu quicqͥd

ſtatuendũ eſt ſemel. Et ideo Seneca epła

cij. Quicqͥd cõſilio ꝓſpici poteſt:pꝛoſpice.
Item ↄſilia debent eſſe ſtabilia vt dictum
eſt pᷣus.quia ſapiens nõ mutat ↄſiliũ om/
nib alijs manentibs que erant.ait Señ.li
hꝛo.iiij.de benefi. Item debent cõ ſilia eſſe
iuſta ⁊ oꝛdinata:pꝛeponẽdo iuſticiam vti

litati.⁊ honeſtuʒ cõmodo.vt dictũ eſt. Et

talia ↄſilia ſuntvtilia et audienda. Hõ em̃
eſt nata ↄſiliatiuꝰ Ethicoꝝ.vj.Et iõ hoꝛ
tat᷑ ſapientia diuina ad audiendũ ↄſuium
Pꝛouer.ix.Audi ↄſiliuʒ et ſuſcipe diſcipli
nam. Et Ecci.vj.Audi ſili ⁊ accipe ↄſiliũ.

et ̊ a ſapientibo ↄſiliarijs.vt dictũ eſt.non

ab inſipientib⸗ Thob. iiij. A ſapiente per/
quire ↄſiliũ.Ecẽi.viij. Cũ fatuis ↄſilium
nõ habeas. Itẽ ibidẽ.Cũ extraneis ↄſiliũ

nõ habeas.et Ecẽi.xxxvij. A ʒelantibo te

abſconde cõſiliũ. Et ideo ſapientes facta
ſua regũt ↄſi ide Ponerr. Aſtutꝰ oĩa
agit cum ↄſilio. Unde Seneca ĩ tractatu
de vᷣtutibo. Si pꝛudẽs eſſe cupie in ſutu/

rũ ꝓſpectuz intende.et q̃ poſſunt ↄtingere

animo tuo cũcta ꝓſpice.nihil tibi ſubituz
ſit.ſed totũ ante ꝓſpicias. Qui em̃ pꝛudẽiſ
eſt nõ dicit.nõ putaui hoc fieri.quia non
dubitat ſed expectat.nec ſuſpicatur.ſʒ ca/
uet.cuiuſq; ſacti cauſam require.cum ini/
inueneris exitus cogita.Et ibi bene ðᷣᷣ
oc.

(Eapitulum ſeptimum.

Nin conſilijs capiendis et dandis ſũt

audiende diuerſoꝝ ſententie.

e
laſt
ſii
hje
beet
diet⸗
inl
le
Kar
duß
fmni
hin
deof
hobe
putab
S
gun
ſta
ſb
/
M
ſlur
ſgter
duotf
friſti
büde
froge
ſliü
ſgeich
ge⸗
dam
latr⸗
ſliar
obeo
Pient
tem/
foo!⸗/
NEe
lte;
lſore
ſlu
ſaſin
lunot
ſtge

4

tl
ae
anun
feper,
bieni
zgod
dioc.
habent
Pnu
tuseſt
The
uſtum
io g
Wedi
ſlia de
ine
lo.
lybis
licqd
cln
.
dtam
üion
Sail
lach
en
E
hocn
wöhor
Dium
cdiſepe
M
N
ee⸗
Kiun
8oi
m
bitu
liatoi
racuor
inſo
inget
ſubi;

ſnui

Us non
haa/
min/
bened

li ſi

lijs capiedis pncipiſ eſt audire
alioꝝ ſententias lʒ ſit ſapientia

ßditꝰ.exemplo moyſi qͥ audiuit conſilium

Je.qui erat inferioꝛ dignitate et minus il
lnſtratꝰlumine ſapientie Exo.xviij. Iſaie
iij. Conſiliariꝰ nõ eſt tibi. Suꝑ q̊ͥd Jero.
Greci poete laudabilis ſentẽtia.pmuz eſſe
beatũ qͥ ꝑ ſe ſapiat.Scõðm qͥ ſapientẽ au⸗
diat. Qui aũtvtroq; caret.hũc inutilẽ eſſe
tam ſibi q; alijs.Et ſeqͥ. Romani pncipes
ↄſules appellativł a ↄſulendo ciuitatibus.

vel a regendo cũ ↄſilio. Uñ ſenatꝰ a ↄſultu

ðꝛ. Nec eſt querendũ ↄſiliũ a malis hõibo.
ſm illo Ecci.xxxviij.A ↄſiliario malo ſᷣua
animã tuã.Uñ q̃rit beatꝰ Ambꝛoſiꝰlibᷣ.ij.
de offi. Qũo ſtaret vtile cõſiliũ cũ illo niſi

habeat iuſticiã niſi inducat ↄſtantiã.qũo

putabo eum vdoneũ ↄſiliariũ vt det mihi

ↄſilium bonum q; nõ dat ſibi. Ibi bñ de hᷣ
Job. xviij.Pꝛecipitabit eũ ↄſiliũ ſuũ. Ibi
Bre.moꝛ.xiuij.Ha bet ↄſiliũ ſuũ om̃is ini/

quus.pñtia appetere.eterna deſerere.iniu/
ſta agere.iuſta deridere.Et ſic iſta conſulit
ſibi iniquꝰ.ita ⁊ alijs. Item Gre.Nullꝰ ti/

bi fidelioꝛ ad ↄſiliũ pᷣt eſſe qᷓ; qͥ nõ tua.ſʒ te
diligit.Et ſicut nõ eſt credendũ malis cõ

ſiliarijs exterioꝛibo.ſic nec malis ↄſiliarijſ
interioꝛibo. Ut em̃ ait cõmentatoꝛ ethi.vj
duo ſunt ↄſiliarij inſipientes.delectatio ⁊

triſticia. hec em̃ multos pᷣcipitant. Et ibi

bñ de h. Uñ pᷣcipue in om̃ibo ↄſulenaꝰ eſt
magni ↄſilij angelꝰ.⁊ ab eo inquirẽdũ cõ/
ſiliũ qͥ ẽ admirabilis ↄſiliariꝰ. Iſa.ix. Sic

faciebat Dauid qͥ ↄſulebat dũm anq; ag/

grederet᷑ardua facta.j.Re.xxiij. Nũqͥd va
dam ⁊ ꝑcutiã philiſteos ⁊c. Et de ̊. Augꝰ.

in tractatu de lapſu mũdi bene.Quis ẽ cõ
ſiliariꝰpꝛudentioꝛ xpᷣo.Et ſeqͥt. Querimꝰ
ab eo ↄſiliũ ⁊ hẽmꝰcopiã nõ ſapiẽtis ſʒ ſa⸗/

pientie qualis eſt xpᷣs.Audi ſapiẽtiã dicẽ/
tem Math. vj. Theſauriſate vob theſau/
ros in celoꝛc̃.vñ ⁊ ipᷣevnꝰ ↄſiliariꝰ eſt de q̃
ðꝛ.Ecẽi.vj. Sit tibi ↄſilariꝰvnꝰ de mille.

Niſi eĩ ab ipᷣo ↄſiliario emanẽt ↄſilia ſicut

a fonte ſapientie.⁊ niſi tendãt finaliter ad
conſilia ſua adimplẽda:inſtabilia et erro/

nea ſunt. Unñ Señ epla.xviij.Errãt cõſi/

lia noſtra.qꝛ nõ habent q̊ dirigant᷑. Et po

nit exempla bona. Scire dʒz qͥd petat ille

q ſagittamvult mittere et tunc dirigere ac

Nluͤper in conſi

Diſtinctio ſexta.

moderari telum. Similiter ignoꝛanti quᷣ?
poꝛtum petat.nullus euentus eſt ſuus.i.
ſibi conueniens.Et quia iuſtus a deo que
rit co nſilium. et nititur adimplere conſi/
lium datum de ipſo.ideo dicitur Eccleſia
ſtici. xxxix. Ipſe diriget conſilium eius et
diſciplinam et in abſcondito ſuo conſilia/
bitur. Pꝛouerb.viij. Heum eſt conſiium
ait ſapientia diuina. Dans autem conſi/
lium debet ſollerter pꝛouidere ne temera/
rie pꝛeſumat dare conſilium ſapientibus.
Job viceſimoſecundo.Cui dediſti conſi/
lium. Ibi Gregoꝛius moꝛatł.decimoſepti
mo.Dare ſtulto conſulium eſt caritatꝭ.Da
re ſapienti oſtentationis.Dare vero ipᷣi ſa
pientie peruerſitatis. Nec mirum. grauis
imperitia eſt velle docere melioꝛẽ ait Gre⸗
goꝛius Jdðᷣo Eccleſiaſtici triceſimoſecũdo
In medio magnatoꝛũ loqui nõ pꝛeſumas
Et ſequitur. Et vbi ſunt ſenes nõ multi
loquaris. ”8

— .* pitulum octauum.
¶ ualiter pꝛincipes debent eſſe magni/

bus in conſilijs.
T quãuis pꝛin⸗
(ceps debeat audire cõſilia ſapi/
entum. vt dictum eſt. tamen in
conſilijs ipſe debet eſſe magnificentioꝛ de
teſtando contemptibilia ⁊ vilia.Et iuſtioꝛ
ſiue equioꝛ abominando iniqua et iniuſta
et clementioꝛ hoꝛrendo crudelia.et muni⸗
ficentioꝛ erogando dona. Unde narrat

centioꝛes largioꝛes et clemẽtioꝛes omni

Ualeriꝰ de Alexandro libꝛo.vj.ca.iiij. C

Dario regevicto ⁊ virtutem Alexandri ex
perto dimidiã ꝑtem regni ſui ⁊ filiã in ma
trimoniũ cũ decies centũ milibo talentoꝝ
obtuliſſet. Et cum de hoc conſiliuʒ a ſuis
requireret. Reſpondit parmenio. Si ipſe
eſſet Alexander. vſuruʒ ſe hac conditione.
Reſpondit Alexander. Et ego inqͥt vterer
ea ſi ꝑmenio eſſem.q̃ſi diceret. Coꝛ meum
regale eſt et magnificũ.et ideo me magnifi
ca decent:nõ parua Similiter pnceps dʒ
eſſe clemẽtioꝛ ⁊ iuſtioꝛ et munificentioꝛ.vt
habitum eſt ſupꝛa. Ipſe em̃ eſt vicarius et
vmago dei in terris.⁊ ideo deo cõfoꝛmioꝛ
debet eſſe. Unde et rex apum ſine aculeo ẽ
Sicut ait Seneca libꝛo pᷣmo de clemen/
tia. Et nullũ mag decet clemẽtia q; regeʒ
vel pncipẽ:ait ide. Qicet aũt aliter accidat

Pars pꝛima.

5ß ↄſultũ eſt aliqñi. nihilominꝰ pſiliũ pt eſſe

datũ rõnabilit qͥd pᷣt impediri exotingen/
tibo. put narrat Claleriꝰli.iij.de qdaʒ noie
Feſtion athenieñ.qͥ ait in ↄcione cum res
gliter accidiſſet qᷓ; ↄſuluerat ⁊ ꝓſpere. Aſſe
ruit tñ ↄſiliũ ſuũ fuiſſe meliꝰ. nec damna/

ulit q̃d recte acciderat.qꝛ alꝰ bñ geſſerat

(LKLapitulum nonum.
ualiter ſecreta ⁊ archana cõſilioꝛum
ſunt occultanda.

q̃d male ↄſulerat.

culoſ Uegeci li.j.de re militari

die facturꝰ eſſet. tunicaʒ inqͥt meã ſi eloqui
poſſet cohercerẽ.ſ.ne diceret alijs. Jdẽ Cla
leriꝰli.vij.recitat ſub alijs ᷣbis. Nam inqt

fk·˖ꝓ hꝰoſilij interioꝛẽ tunicã ↄſciam eſſe ſen/
ſero ↄtinue eam cremari iubeo. Jdðo ðꝛ in

Eccł. In abſcõditꝭ ſuis ↄſiliabit. Uñ CUla
leriꝰli. ij. de qdã pncipe dicit. tanta taci/
turnitate tenebat᷑ vt archana pẽm ↄſcpto/

rũ multꝭ ſeculis nemini ſenatoꝝ enũciaue
rit. Et põit exẽplũ.cũ rex Aſie bellũ a ꝑſis
aduerſus ppłin romanũ cõparari nũciaſſʒ

nõ ante ſcire potuit qd ille locutꝰfuiſſʒ aut
patres reſpondiſſent qᷓ; perſam captũ cog
nitum eſt. ”
Diſtinctio ſeptima pᷣme ꝑtis hꝰ ſũme.

((Eapitulum pmmumm.
Heinfoꝛmatõe miſtroꝝ ſiue camerario
õ MM
NWBemaomoduz
ſenatꝰſiue collectio ſapiẽtũ cõſi/
liatoꝝ ĩ repub. ↄꝑat᷑ coꝛdivt di/
ctũ ẽ.ſic mĩſtri pᷣncipis ſiue camerarij et cu
bicularij pñt ↄꝑari lateribo ſiue coſtꝭ ĩ coꝛ/
poꝛe natali. Un Berñ.li.iiij.ad Eugeniũ

papã ipᷣm alloqᷓns. Ueniaꝰ inqͥt ad colla/

terales ⁊ coadiutoꝛes tuos.hij ſeduli tibi.
hij intimi ſũt tibi.qᷓ;obꝛem ſi boni ſint.ti/
bi potiſſimi ſũt.ſi mali eque plłꝰ tibi ne di/
xeris ſanũ dolenteʒ latera.h̊ eſt. ne dixeris
bonũ malis iĩnitentẽ.Et ibi bñ de h.Cõſi
mile pᷣt dici pncipi ſeculari Jõ admonẽdꝰ
eſtvt eligat ⁊ aſſumat ſibi tales collatera/
les ⁊ miſtros qͥ ſint ad ſuũ honoꝛẽ ⁊ ad rei
pub.vtilitatẽ.Etvt ꝓuideat ꝙ ſint a ſoꝛdi
bus vicioꝝ imaculati.⁊ ne ſint ði inimici.

E conſilis uero

occultandis ĩ rebo arduis vł ꝑi/

vbi ait q metellꝰ interrogat qͥd poſtera

Nã ſi tales ſint nõ eſt ſecuꝝ viuere inteos
ambulãs in via ĩmaculata h̊ mihi miſtra⸗/
bat.aitꝓpha Dauid. Item ꝓuideat ꝙ ſint
vᷣtutiba pᷣditi.induſtria ꝓuidi.moꝛib ho/
neſti. Tales erãt miĩſtri ſalomoniſ.iij. Re.x
Uidẽs regina ſaba ſapiaz Salomonis ⁊

habitacula ſᷣuoꝝ⁊ oꝛdinẽ miſtrantiũ ⁊ve2

ſtes eoꝝ nõ habebatvltra ſpm̃ ⁊c̃. Cant᷑.iij
En lectulũ Salomonisa.ilx.foꝛtes ambi/
unt ex foꝛtiſſimis iſrł.oẽs tenẽtes gladiuʒ

⁊ ad bella foꝛtiſſimi. Ut ſint tales dzʒ pꝛin
ceps ſtuðe ſollicite.Siẽ em iudex ppłi.ſie

⁊ miſter eiꝰ.Ecci.x.et niſi ſint tales dʒ eos
de palacio ſuo eijcere taq; inimicos dei.pᷣ/
cogitãs ꝙ nõ erũt multũ fideles hõi qͥ ſũt
tam infideles deo ſuo⁊ creatoꝛi ſuo.Et hq

faciat exemplo Cõſtantini imꝑatoꝛis ve⸗

lut ſup dictũ eſt.
N¶Capitulum ſecundũ.
De infoꝛmatione cuſtodũ theſauri ⁊ ex

ſtomachi

Wnſimili mooo

cu

penſarum reipublice qui ſunt ad modum

—

coꝛꝑe natali. Die ſtomac
alimenta neceſſaria coꝛꝑi.que tñ refundit

virtualiter in membꝛa. Sic theſaurus re-

fundit᷑ in erariũ pᷣncipis aut cõmunitatis

vt iterũ effundat᷑ ad eiuſdem cõmunitatii

vtilitatẽ. Et de hmõi adaptatione Poli/
cratꝰli.iiij.vbi recitat factam fabulã Eſo/
pi de allegatione membꝛoꝝ õ ſtomachum
eo ꝙ deuoꝛabat omnes laboꝛes coꝝ.ſ.mẽ
bꝛoꝝ.ſm illud Eccs.vj. Omnis enim la⸗/

boꝛ hominis in oꝛe e.Et cũ veniſſent ad

iudiciũ coꝛdis vel rõnis.et illa ratio adiu/
dicaſſet nichil dari ſtoma cho.pꝛopter qͥd
tunc membꝛa ſunt debilitata.Et illis con
querentibo adiudicauit ratio cadem vt ali
menta ſtomacho admiĩſtrarent᷑ Quo ſacto
mẽbꝛa ſunt refocillata ⁊ pax oim ↄfirmata
Igdeo ↄcludit ibi ꝙ magiſtratꝰ tam ſibiq;

alijs coaceruat.Si enim exanimatus fſue

rit nil membꝛis valet impartiri. Stoma/
chi em̃ et pꝛincipis idem eſt officium in re
publica q;tum ad id qͥd dictũ eſt. Qñ er/
go pnceps eſt bonꝰet ea que accipit a po/
pulo expẽdit ꝓpter populivtilitatẽ nõ dz ð

eo ↄqueri ꝓplus.ſicut nec mẽbꝛa de ſtoma
cho. Et de tali pᷣt verificari ilð Canti.vj.

cuſtodes theſauri pᷣncipiſ vł rei
du S adaptari ſtomacho in
icut em̃ ſtomachꝰ recipit

inal
hick
duue
ve
ſe⸗
ic
Ue
ſier
ult
nure
po/
loehii
Gher
hen
Phin⸗
(De

biar
gſep
hoyna

da

n.
geen
Antii
Fanmg
rorch
ſmnoii/
Cerens
ſſdh
linsg
ſiij nen
ſulgti
Eiday

7

hleyte
ſörglie
1 Dhy
ſtAn
nifg
Reagen

leoo
in
hd
Mors
nrürr,
Cuni⸗
binb⸗
di
Rp
l
gtos
8dai/
iſin
Eb
None⸗

nitr
den

ddo
Piſrt
chon
ncpt
nolt
fore
Mtads
Huni
e pol⸗
iES,
chun

JTCquoniam pꝛe

UUenter tuꝰ ſiẽ aceruus tritici. Triticũ em̃
in aceruo colligit vtꝓ cõmunivtilitate exx·
pẽdat᷑.Cales fuer̃t romani qͥꝝ erariũ erat
Ddiues ⁊ ipᷣi pauꝑes ĩ domibo ſuis ᷑ᷣm Sa//
luſtiũ et Aureł.vbi S.tñ qñ deſiciebãt ex/
peſe.ſiue ĩ eoꝝ exequijs.ſiueĩ filiabo mari/

tãdis: adminiſtrabãt᷑ eis de erario cõi.ſᷣm

Valeriũ li.iiij.Ecõtrario ſtomachꝰ eſt pe
ſtifer qͥ młta recipit ⁊ recepta nõ refũditvb/
tualit᷑i mẽbꝛoꝝvtilitatẽ. Sic pnceps mł/
ta recipiẽs a ppło⁊ꝛ nõ elargiẽs vel expẽdẽs

ꝓ eiꝰ vtilitate peſtiferẽ ⁊ generãs młtoſma
los hũoꝛes ⁊ moꝛbos.i.ꝑuerſos moꝛes in

coꝛpe reipub. Et de talipᷣt verificari illud

h rareſſoꝛe exvẽtrevocaui te.
Diſtinctio octaua pme ꝑtis hꝰſũme.

Lapitulum pmum.
nbitio honoꝛis eſt cauenda.

dicti oẽs ſũt aulici⁊ curiales pᷣn

bia vicijs q̃ ſũt cõmunia talibo.⁊ ſpẽaliter

a ſeptẽ.Quoꝝ pmũ eſt auida dignitatũ et

bonoꝝ ambitio.yt eĩ ait Tuł.li.vij.ð offi.
Difficile eſt cũ pᷣſtare cupieris ſᷣuare equi/

tatem. Vacilime impellit᷑ ad res iniuſtas
q̃ głe cupidꝰeſt. Locꝰem̃ lubꝛicꝰeſt. nde

antiqͥ nobiles noluerũt pᷣeſſe in repub.niſi
qᷓ;din miſterio indigebat reſpub. ꝓut nar/

rat Ualeriꝰli.vj.qꝙ piſiſtratꝰ millenꝰ tãdiu

imꝑiũ ſuſtinuit qᷓ;diu cũ atheniẽſibo bellũ
gerendũ fuit.Poſtqᷓ; o pax victoꝛia ꝑata
eſt depoſuit imꝑiũ nevltra qᷓ; reipub.neceſ
ſitas exegerat dñs ciuiuʒ ꝑmaneret Et li.

ſiij. narrat de illo qͥ egit gras qñ amiſit cõ

ſulatũ.Et de h̊ habitũ eſt S.⁊ dicet᷑ ꝑte ſe/
cũda vbi de pᷣlato eccleſiaſtico.
Kapitulũ ſecundum.
BDecauenda adulatione.

Ecundum uiciũ
nun⸗ aulicis cõe eſt ſeductiua ⁊ mẽdo
ſa adulatio q̃ blãdiũt ſuperioꝛi/

bus vt aſſequãt᷑ dignitates et honoꝛes.nec

nõ ⁊ alijs vt eis faueãt ⁊ ab eis ↄmẽdẽtur.
Et ð h̊ vicio loqͥ᷑ Policratꝰli.iij.młtũ vbi

ait.Adulatoꝛ om̃is vᷣtutꝭ inimicꝰeſt.⁊ q̃ſi
clanũ figit in oculo illiꝰcũ q̊ ↄfert.eoq; ma
gis cauendꝰeſt q ſub amantꝭ ſpecie nocere

Alpi aſſiſtẽteſ ⁊ miſtraãtes ſiue cõ
ſulẽtes:admonẽdi ſũt cõitervt pᷣcaueãt ſi/

cupit. Et ſequit᷑ Comites habet adulatoꝛ
odiũ et fraudem ꝓditionẽ ⁊ notam mẽda/⸗/
cij.ſequelam ſeruitutꝭ.excecationẽ ꝓximi.

exterminiũ totiꝰhoneſtatꝭ.Pſal.Oleũ in/
quit peccatoꝛis nõ impinguet caput meũ.

Uere em̃ ab his laudat᷑ peccatoꝛ ĩ deſide2/

rijs anie ſue. Suꝑ q̊d Augꝰ. ait ꝙ lingue

adulantiũ alligant homies in peccatꝭ.⁊ ſic
trahunt ſecum ad ꝑditõnem. Unde antiqͥ
ſapientes nõ ꝑmiſerunt tales loqui cũ pn
cipib.ymmo interfecerũt.vt narrat Clale/
rius li.vj.ꝙ athenieñ.thimogoꝛã inter offi
cium ſalutatõnis Darium regem moꝛe gẽ

tis adulatum capitali ſupplicio affecerunt

De hoc in Policrato li.iij. egregie. Et vere

adulatoꝛes ſunt deceptoꝛes.ſeductoꝛes ⁊

inimici veritatꝭ. Adulatoꝛ em eſt blanduse
inimicꝰ ait Hieronimꝰepiſtola. xliiij. Hi/½

em ſunt ſcoꝛpiones facie blandiẽ tes.cau/
da percutientes. Eʒech.iij. Cum ſcoꝛpio
nibus babitas. Ibi Gregoꝛius omeł.iiij.

adulatoꝛ ſcoꝛpio eſt.palpando incedit
ſed cauda ferit. Et ſimiliter apis. quia meł
in oꝛe gerit.ſed in cauda vulnus. Uñ ad/

ulatoꝛes ſunt ſicut ſacerdotes infernales.
dicunt em̃ placentia.et ſic incipientes q̃ſi

yeſperas moꝛtuoꝝ que incipiunt a Place

bo.ſed in fine ſepeliunt ĩ peccatis. Sepul
crum patens eſt guttur eoꝝ.ſ.adulatoꝛuʒ
ait Auguſtinꝰibi.quia quos ad pctã ille/
ctant quaſi deuoꝛant⁊ in eoꝝvitam cõuer
tunt. Mach. viij. Dimitte moꝛtuos ſepe/

lire moꝛtuos ſuos Suꝑ qd Gregoꝛiꝰmo⸗

rał.iiij. Moꝛtui ſepeliũt moꝛtuos:cũ pec
catoꝛes peccatoꝛẽ fauoꝛibus pꝛemũt. Itẽ
ſunt nutrices ſathane.nutriũt em̃ hominẽ
in peccatis. Job.iij.Cur lactatꝰ vberibus
Ibi GBregoꝛius moꝛał.iiij.q; adulatoꝛes
lactant alios quos laudant quaſi pꝛemio
laudis.Pꝛouerbioꝝ pmo. Si te lactaue/

rint peccatoꝛes nõ acquieſcas eis. Iſa.iij.

Popule meus qui te beatum dicunt:ipſi
te ſeducunt. Ibi Hieronimꝰ Adulatoꝛes
ſunt hoſtes et ancille dyaboli. Item ſunt

pꝛopinatoꝛes demoniaci. pꝛopinant enizʒ
pocula moꝛtis quaſi melle adulatiõis cir/

cumlinita. Sicut loquitur Alexander
nequam de naturis rerum dicens. Adu/

latio eſt venenum mellicum aut melvene/
natum. Hij autem adulatoꝛes abundant
in curijs.et per blanda mendacia ſua ali/
os ſeducunt. Unde Juuenalis loquena

de roma ait. Quid faciã rome mentiri ne/
ſcio.liberũ ſi malꝰeſt laudare nequeo.qua/
ſi diceret. fugiovꝛbem adulatoꝝ veneficio
toxicataʒ et eam adulatoꝛibo derelinꝗ̊. Et

ideo aures ſunt clandende adulatoꝛibo ait

Seneca epla.liiij. Surdũ inqͥt te amanti
bus tuis pꝛeſta.Exemplũ de Ulixe poeta
q̃ claudebat aures ſyrenis. Syrena ẽ alal
marinũ ſiue monſtrũ.Et ſunt tria genera
quoꝝ vnũ voce cantat.aliud tybijs.et ter/
tiũ cythara.⁊ aſſimilat᷑ femine qᷓ dulcit cã/
tans naufragiũ homini facit ait Iſidoꝛus
in li.ethi. Tales in curijs dñoꝝ ⁊ magna/
tum libenter audiunt᷑.qꝛ loquunt᷑ placen/
tia.et mag q; pᷣdicatoꝛes veritatꝭ.eo ꝙ ve/
ritas parit odiuʒ ait Saluſtiꝰ. Et qͥ male
agit odit lucẽ. Johᷣ.iij.
((Lapitulum tertium.
e impꝛoba munerum acceptione.

Ertiuũ peccatum
cõmune curialibo ẽ impꝛoba ac/
cceptio muneꝝ. qᷓ tñ excecant ſa/
pientes.Exo.xxiij. Nec accipias munera
q̃ etiam excecant ſapietes.⁊ mutant verba
iuſtoꝝ. Abſq; em̃ talibo vixpᷣt aliqͥs ingre
di curias.vix cũ aliquo loq.vix ab aliq̃ ex/
audiri. Multi curialium ſunt ſicut canis
acris.qͥ obiecto cibo manſueſcit ait Señ.
li.de ↄſtantia. Sic em eſt ad lr̃am de tali/
bus.acres ſunt et aſperi anteq; videãt mu
nera.quibo tñ viſis manſueſcũt. Econtra/
rio de nobilibo romaniſ.de quibus narrat
Trogꝰ pompeꝰli.xviij.q; Lyneas miſſus
Pirro romã ad pacem ↄfirmandã cuʒ in/
gentibo donis.neminẽ inuenit cuiꝰ domꝰ
muneribo pateret. Quando aũt munera fe
rebat om̃es hoſtia clauſerũt ne cũ muneri
bus intraret. Idem narrat Ualeriꝰ lib.iiij
vbi ponit exempla de muliꝭ qͥ refutauerũt
munera et encenia. De qͥb in bꝛeuiloquio
devirtutiba phoꝝ.Et ſic accipiẽtes mune
ra glam ſuã necnõ ⁊ meritũ minuũt.Un/
de narrat Ualeriꝰ li.vij.ð Piſiſtrato mille

no ꝙ cũ agri pars ↄſenſu omniũ ei offerre

tur:auertit animuʒ ab eo munere.deſoꝛme
iudicans vᷣtutis głaʒ magnitudine pꝛede

minuere. Si ſic paganꝰreſutauit munus

publicũ ⁊ oblatũ ↄſenſu omniũ:qᷓ;to ma/

gis fidelis dzʒ refutare puatum. Exceptis

his q̃ recipere licitũ eſt ſᷣm leges.q̃lia ſunt
eſculentũ et poculentũ q̃ acciꝑe licituʒ eſt

ſe videamur.

modo debito ⁊ ꝓ tempe debito ⁊ p debita
q̃ntitate.Et de H̊ in Policrato li.v.vbi ait
ꝓꝙ m Pliniũ qͥdam hoies in affrica dicũt
effalcinare ⁊ voce ⁊ lingua.quoꝝ falcina/
tio eſt exitialis qũ aliqͥd laudant. Et ſimi

liter ait in illiricis naſci hoĩes qͥ interimũt
videndo.ma xime ſi diutius iratividerint.

Similiter Appollonides ꝑhibet in ſcitia

naſci feminas et eas habere binas pupil/
las.et ꝑimere ſi quem viſu irate aſpexerint
Quales ſüũt curiales irati qñ nõ vidẽt mu

nera ſibi oblata vt ait Seneca epiſtola.x⸗

viij. Reges parcos nõ poterit qͥs ſalutare
ſine munere. Habentes em̃ oculos macu
loſos ſunt ad nequiciã pꝛonioꝛes ſm ſapi
entes. Sic de habẽtibo oculos coꝛdis ma
culoſos pꝛonioꝛes ſunt ad nequiciaʒ ĩ ac/

ceptione munerũ.ſed ſic accipientes ſunt

mali mercatoꝛes.qꝛ taliba muneribo exce/
cant᷑ ⁊ puant᷑ oculi coꝛdis vt ſepe.Ecẽi.xx.
encenia ⁊ dona excecant oculos iudicum.
Nolentes autẽ munera acciꝑe cõmendat
ꝓpheta in Pfſal. Munera ſuꝑ innocentem
nõ accepit. Iſa. xxxiij. Qui excutit manuſ
ſuas ab omi munere. Suꝑ q̊d Gregoꝛius
moꝛ.ix.Tres ſunt acceptõnes muneꝝ ad

quas ex fraude feſtinat. QOunꝰ nãq; a coꝛ

de eſt capta grata cogitatiõe. Munus ab
oꝛe gła ꝑ fauoꝛem. Munꝰa manu eſt pꝛe/
miũ ꝑ dationẽc.A quib omibo iuſt excutit

man. Et ibi bñ de B. Item in Policrato
li.iij. HNon eſt deſperandũ de ſuffragio ipſi
us quẽ muneribo paſcis Alimentũ vmbꝛa

tilis gr̃e munuſcula ſunt.et ſi non fuerint
frequetata amicicie nomẽ interimunt.Et
q̃d crudeliꝰ eſt tales accipiũt a pauperiby.
ab afflictis. ab iniuſte vexatis.Cuiꝰↄtra/

rium cõmendat Gregoꝛiꝰli. v. regiſtri oi/
cens. Encenia veſtre ſanctitatis accipere

nolueram.quia valde incongruuz eſt vt a
pꝛedatis aut ab afflictis fratribo percepilſ/
⸗ apitulum quartum.
eimpudenti officioꝝ venditione.
Wartuũ peccatü
curialiũ eſt impudens venditio
officioꝝ vel cõmodoꝝ. Uix em̃

ſi ine pcio aliqͥd faciunt vel eꝰ ſpe. Uñ Ju/⸗

uenalis loquens de roma ait Omia rome
cum pᷣcio.qd das vt coſſum.i.illu diuitem
gliquãdo ſalutes.vt te reſpiciat clauſo.⁊c.

falüüe
ſcientl
nisd0
teeni
dat T
lernoy
Etqu⸗
oſſia
ſtcutle⸗
abla
zumnp.
Oct
von
nggd
Aonne

tirtüe

Ureip
Elcy
moncbte

Wnlar⸗
lnnn
Ponſrd
iocſt
Qbin
veles

K
EPlbe
ltfacl
ſunta
ſcquif
lisab⸗

ſicare

llocnt

9Ue

cerlun
iſerſen
twoene
nnart
c
nf
Cfen

ddebits
Wieit
n Reite
ſaleng,
interini
tinideint
tinſeite
is popi⸗
Apenmmt
idetmn
piſtolo ,,
eſclutare
hos macn
afnſ
Cordis n
nezi
res ſune
nene⸗
☚
ſodicam.
menda
mocemten
munt mannt
Brgorus
nuner o
Nig/
unuseb
nucſe⸗
Wcwurt
bolam
fngop
Minnber
n Mont
inumE
auenw⸗
Lobonn
gis aen
Tynt
rmm

un.
gitoe,

amico
tu.⁊ tũc apparebit ſe nõ eſſe amicos veros
Uere ipſi ſunt amici menſe. de ̊ quolibʒ
Ecẽi.vj.Eſt amicus ſociꝰ menſe.⁊ nõ per⸗
manebit in die neceſſitatꝭ. Exq̊ͥ om̃ia ſunt
rantibs oues.ſiue accipitribo deplumãatib⸗
columbas. Math. x. Sicut oues ĩ medio
lupoꝝ. Ibi Chꝛiſoſto. omeł.xxxiij. Quid
onis in medio tot lupoꝝ.qͥd colũba in me

Diſtinctio octai

Deß olicrat li. v. ait. Ympꝛobitas cn/
rialiũ eouſq; innotuit vt de teſtimonio cõ
ſcientie de venuſtate moꝝ.ð odoꝛe opinio

nis. de ſinceritate cauſe. de toꝛrente eloq̃n
tie.niſi pcio interueniente qͥs fruſtra cõfi/
dat. Lales autem nec inſtrumenta nec lit/

teras vel ſillabas ſine pᷣcio dant nec buʒ.
Et quod mag ꝑuerſum eſt nec ſilentiũ.qa
omia agit nüũm et caritas eſt excluſa. Et
ſicut legit᷑ de ydra cũ caput abſcindit᷑ pꝛo
abſciſo creſcũt alia.Eſt em ſerpẽs multo/
rum capitum ſᷣm Hieronimũ epiſtola.liiij
Sic eſt ꝰ

alij quibo opoꝛtet dare ſicut ait Deñ. li. de

— FKanitmlum quintum.

e ſimulata amicicia ſiue fictione.

Wintu peccatuzʒ
curialiũ eſt exterioꝝ amiciciarũ
fictio. Fingunt em̃ curiales ſe eẽ
9 donecveniat᷑ ad amicicie exꝑimen

venaliavt dictũ eſt apud pᷣdictos et acce/
ptio muneꝝ. patet nõ eſſe verã amiciciam
Pominiz lec nümon. ideo nulla vᷣa ami/
cicia.vt ait Tuli?ꝰli.iij.de offi. In malis fi

ctio eſt.in bonis vero amicicia. Un ſapis
n? eſt vt leo rugiens ⁊ vꝛſus eſuriens.Pꝛo
nuerb.xxviij Leo rugiens et vꝛſus eſuria
pnceps impiꝰſuꝑ ppm pauꝑem. CTales ve
ro impij pᷣlides velↄſiliarij ſũt quaſicanes
latrantes ⁊ cogentes pauꝑes ad iudiciuz
in quo ſpoliant᷑. Iſa.j. Omes diligũt mua
nera. ſequunt᷑ retribu. Et ideo ſequit᷑. Pu/
pillo nõ iudicant.et cauſa vidue nõ ingre/
ditur ad eos.Et tales aliqñ ſunt indurati
impietate.quia nec paupeꝝ innocentia n

Ethi.viij.ait. Tres ſunt ſpecies a micicie
equales amabilibo. DSunt em̃ amãates bo/
na.et ſunt ꝓptervtile amantes ad inuicem.
Et ſunt quidã amantes ꝓpter delectatõeʒ.

Et hee duevltime amicicie ſᷣm accidẽs ſůt

et facile ſolubiles. Diſſoluto em pt᷑ quod

ſunt amici dilſoluit amicicia.i qn qs non
ſequit᷑ vcile vel diligibile.Et ideo Ecci.xij

Non cognoſcit᷑ in bonis amicꝰ. nec inma
lis abſcondit᷑ inimicꝰ. Unde Ethnicꝰ ver

ſificatoꝛ. Cum foꝛtuna manet vultũ ſᷣua/
tis amici. Cum cecidit turpi vertitꝭ oꝛa fu
ga. Unð Zuliꝰ. Uere amicicie difficilime
reperiunt᷑ in his qͥ in honoꝛib req; publi/
caverſant᷑. Et Tuliꝰ epla.xx. Errant qui

atrio querũt amicũ. Et h ideo.quia qͥlibʒ
intendit ſuũ cõmoduʒ ꝓpter qͥd nõ eſt vera

amicicia.pꝛout ait Culiꝰ li.jideo de mul/
tis verificatur illud Hiere.ix.Et oĩs aini pꝰ-

ceus fraudulenter incedit. Et hec vetertia nocent cauſas habentib⸗ ꝛ negociq.immo

pᷣdictis qñ vni ſatiſfactũ eſt et
vniꝰ voꝛacitas quaſi incluſa acrius petũt

M
3 .

parte de amicicia.

(XLapitulum ſexutum.
Deſop

et impia ſpoliatione paupeꝝ

iſtica machinatione calũniari

Extum peccatũ

OW cõmuniter curialiũ eſt aſtuta ſi⸗
ue ſophiſtica machinatio ad ca⸗

tumniandũ. et illiqueandum ? ex ↄſeq̃nti
dQd excoꝛiandũ vel ſpoliãdũ ꝓpłm: iniquas
leges ſtatuendo vel eis fanendo. ꝑuerſas
ↄſuetudines allegando. varias vias calũ⸗
niandi inueniendo. Unde de talibo Iſa. x.

Ule qui condũt leges iniquas et ſcribẽtes

ininſticiam pſerunt vt oppꝛimerẽt in iu⸗/
dicio paupes. De quolibet taliverificatur
illud ps. Sedet in inſidijs cum diuitibꝛ ĩ
occultꝭ vt interficiat innocentẽ.quod ↄtin

git maxime qu pꝛinceps vel dñs eſt nimis

depic Ais ben iudicem populi ſic ⁊ mini
ſter eiꝰ. Ecci. x. 9
dacij omnes miniſtros habebit impios.

cci.x.Qui libenter audit ᷣba mẽ

Pꝛouer. xxix. Ut em̃ placeant tali et vt ai

ſequant᷑ partem lucri machinant᷑ ad ſpo-/
liandum pauꝑes.⁊ ab eis laudat᷑ peccatoꝛ

in deſiderijs anime ſue Et tales etiam aſſi

milant᷑ canibo latrantibo ſiue lupis deuo/

dio accipitrũ. Impiꝰem iudex ſiue domi/

pupilloꝝ infantia necviduaꝝ ignoꝛantia.

nec paupeꝝ inedia mouet eos ad pietateʒ,
Ecẽs.iiij. Uidi calũnias que ſud celo ge/
runt.lacrimas innocentiu.⁊c. Hij ſunt ſi/

miles lupis. de quibus ait ſapiens.viij.de

animalibo. ꝙ lupi cum piſcatoꝛes dant eis

aliqͥd nõ nocent illis.ſed cũ non dant eis

coꝛrũpunt retia qñ extendunt᷑ ad deſiccan

du. SDic de talibo. niſi munerib⸗ pᷣueniank

Pars punn.

ſũt crudelioꝛes lupis.Quia legit᷑ de lupis
ꝙ nutriũt infãtes expoſitos beſtijs.ſic fuit
de Romulo.quẽ nutriuit lupa.ꝓut ðꝛ ĩ hi
ſtoꝛijs. pdicti ãt excoꝛiãt pupillos ⁊ infan/
ies.Et ſicut eſt ðᷣ lupo ꝙ ſi pᷣus viderit ho
minèẽ q̃ſi eripit ei vocẽ.vt ait Ambꝛo.exa/
meron omel. vj. Sic tales ſi pus viderint
boieʒ:niſi pus muneribo pᷣueniãt᷑ eripiunt
eivocẽ ne poſſit loqͥ in indicio. Hij etia ſüt
ſites caſtoꝛi.de q̊ͥ ait Solinꝰ li.iij . ꝙ cũ ho
minẽ inuaſerit.ↄuentũ dentiũ nõ pus re/

laxat q; ↄcrepet oſſa ſub dentibo eius Sic
tales nõ ceſſant donec ↄfringant panꝑes.
Michee.iij. Deſuꝑ excoꝛiauerũt oſſa eoꝝ

⁊ↄfregerũt ⁊ ↄciderũt.Hij etiã ſunt crude
lioꝛes lincibo.de qͥb ait Hiero.epła.lxxv.
wvSlicet oꝛe rapido deuoꝛẽt tãdiu habẽt me
moꝛiaʒ pd andi q diu venter eſt vacuꝰ.vbi
eceñm̃ ſanguine paſta eſt feritas cũ ſaturitate

ſuccedit obliuio. donec memoꝛiã renoua/

uerit eſuries. Pꝛedicti aũt ſatura ti ſpolijs
paupeꝝ nõ ceſſant alios ſpoliare Itemhij
ſunt crudelioꝛes leonibo eſuriẽtibo. Ut em̃
Solinait li.iiij. Clemẽtie ſũt multa indi
cia ĩ leonibo. ꝓſtratis parcũt.in viros po/

tius qᷓ; in feminas ſeuiũt.infantes nõ niſi
in magna fame ꝑimũt.nec a miſcdᷣia ſepa

rant᷑.Pꝛedicti aũt null .i parcũtvt dictũ eſt
Et ſicut eſt de lupis ꝙ qñ habẽt młtos fi/
lios ſũt ſeueri.vt ait ſapiẽs de anialibo.vj.
Sic tales q̃nto plures habent filios tan/
to rapacioꝛes. Sʒ talibo euenit q̊d ↄuenit
auibs deplumantiba bubonem.vt idem de

aialibo.viij. Aues volant ⁊ deplumãt ißjm
ter h venatoꝛes depᷣhendũt eas cum ipᷣo

q̃d euenit pᷣdictꝭ.dũ em̃ iniuſte ipſi ſpoliãt
panpꝑes: iniuſte ipᷣi ſpoliant᷑ a ſuperioꝛibꝰ.
vel dũ ipᷣi ſpoliant alios bonis temꝑalibꝰ
ſpſi puant᷑ bonis ſpũalibo vt ſepe. Iſa.xxx
iij. Ue qͥ pdaris nõne ipᷣe pꝛedaber ⁊c̃.Et
hij ſunt inexcuſabiles.qꝛ cum ipᷣi ſint diui
tes nihilominꝰ ſpoliãt pauꝑes. ꝓut loquit᷑
Ambꝛo. li.ij.de officijs. Alloquens tales.
Diues eras.q̃ cauſa aliena rapiebas.ege/
ſtas nõ cõpulit. Ideo te feci diuitẽvt excu
ſationẽ nõ haberes cur nõ affuiſti iniuriã
patientibo. Ideo feci te potentẽ vt nõ infer
res violentiã ſʒ repelleres. Eripite inquit
pauꝑem et egenũ ð manu pctõꝛis liberate
Item ip̃i faciunt q̊d create irrõnabiles ab
hoꝛrẽt facere.vt ſapiens de anialibo lib.vj.
Nõ eſt em̃ modus auis vniꝰ ſpeciei ꝙ vna

tant ꝙ erit eis durũ iudiciũ.qꝛ )ᷣ eos młti

comedat aliam. ? tñ iſti ſunt etiꝗ ↄfratrei

ſpuũaliter denoꝛãtes. Michee.iij. Qui co⸗/
medũt carnẽ ppłi mei.Uñ narrat᷑ de tybe/

rio in cronicis bꝛeuib ꝙ cuʒz ſibi ſuaderet
tributa augenda eſſe puincijs dixit. Boni
paſtoꝛis nõ eſt pecꝰdeglutire. Nec iſti cogi

clamabũt ⁊ de eis ↄquerent᷑.⁊ quaſi multi

aduocati aduocabũt ⁊ iudex erit eis ſeue/
rus.Quot em̃ bona iniuſte abſtulerũt:tot
3 eos clamabũt.q̃t lacrime pauperũ.quot
ſuſpiria. quaſi tot legiſte eos aduocabũt

Ecẽi.xxxv.¶Lacrime vidue ad maxillaſ de

ſcendũt. Et ſequit᷑. A maxilla aſcendũt vſ

q; ad celũ. Job.xxxv. Pꝛopter multitudi/
nẽ calũniatoꝛũ ciamabũt.Abacuck ij Ue
qͥ ↄgregat auariciã malã domui ſue.ſequit᷑
quia lapis de pariete clamabit. Unõ nar/
rat Petrꝰ Damianꝰ in tractatu ſuo ð q̊dã
infirmato ad moꝛtẽ ⁊ clamãte etvlulãte.q;
qꝛ ſex nũmos a pauꝑcula vidua acceperat
verberabat᷑ de manibo ſanctoꝝ.ſ.Andree
et Gregoꝛijvt ſibividebat᷑. Et q̃t paſſus in
q̃t illa fecit in laboꝛandovt illos a me req/

reret.tot ictus a ſanctoꝝ manibus pertuli
Nec miꝝ ſi ſuꝑnꝰiudex ſit ſeuerꝰ talibo.qͥa
ðꝛ Ecci.xxxiiij.Qui offert ſacrificiũ ex ſub

ſtantia pauperũ.⁊c̃.
(Tapitulum ſeptimum

evoluptate comeſationũ ⁊ vicioꝝ cõ
K. èMZMB
EEptumũ uicium
— curialiũ eſt comeſationibo ⁊ vo/
luptatibus ſine ocijs ⁊ vanis lu
dis noxia vacatio. Ut em̃ patet ad ſenſum
curiales p̃dictꝭ ĩdulgẽt ⁊ etiã talibo ſtudet
ſicut iĩpꝛoperat Amos ꝓpha.vj. Optima⸗/
tes capita ppłoꝝ ⁊ in grediẽtes pompatice

domũ iſrl.Et ſeqͥt᷑. Qui doꝛmitis in lectii

eburneis ⁊ laſciuitꝭ in ſtratꝭ viis.Et Iſa.v
Ue qͥ potẽtes eſtis ad bibendũ vinum.Et
q̃d ꝑuerſius eſt.de die faciũt noctẽ.et econ
uerſo.Doꝛmiũt em̃ de die.⁊ vigilãt de no/
cte. Sicut loquit᷑ Señ.de quodã potẽte

epła.lxxxvij.dicens maioꝛẽ ꝑtẽ nocꝭ ĩ cõ⸗

uiuio exigebat. ⁊ vſq; ad hoꝛã ſextam fere

doꝛmiebat. hoc erat ei? matutinũ. Simili

ter narrat epła.cxxv.de quodã fabulatoꝛe
q valde frugaliterviuebat ⁊ nil cõſumebat
niſi noctẽ. qd ait irriſoꝛie. Unde taliba cõ

petũt q̃ ait Clirgiuꝰli.j.vbi ðꝛ. Poſtq; g⸗

Itt
r
li
N
M

M

dnoe
non⸗
fieſi

ihri
larot

Hicde

J id
eg

duet
kecet
Ali
diſti
ſidie
Nn
gnn
(de

lhfeme
lco⸗
denbe⸗
Rſuutenc
Nn Bori
eikogi
the
uſmi
mn tioſee⸗
ulaunge

Ni gnre
Chochbit
ullalde
ürp
tutiucdt⸗
ckie
neſe
Urter⸗
ſosͦi
plliteg
Nrpetat
(Dare
pohon
nen
busponl
rnllboe
icilib

rd⸗

0

cntro/
wanisla
dlniven
icſce
Oyrni⸗
porlc
ſonlul
60N
vinun
octi clceol
gliteo⸗/
liſoiin
nochic/
omter
Sinli
ſebulatoe
(Sſuneben

geal

dolif

ma quies epulis meſeq; remote. Crathe/

ſtrepitꝰtectꝭtc. Et qꝛ a libero pꝛe pximꝰeſt

tr diſtentũ cibo ſeqͥt voluptas genitaliũ.

cctoꝝ ſeqͥt ; ſint in ↄuiuio Dydonis .i vᷣgi
lio vbi Z. Infelix BMolsgumg bibebat
Señ. Cliuũtvt edãt. o

* * .

H vt ait Jeroꝰ.epła.vxxxvij. In cõuiuio pᷣdi/

amoꝛem. De talib-

miſerabiles qᷓꝝ palatuʒ nõ niſi ad pcioſas
elſcas excitat᷑.et hij nõ viuunt qͥ libidini et
ſomno viuũt ait Señ. epiſtola.v. De his
Iſa. v. Ue qͥ ↄſurgitꝭ mane ad ebꝛietatem
Et ſeqͥt. Ciphara ⁊ tympanũ ⁊ tybia ĩ con
uiuijs vꝛis.et opꝰ dñi nõ reſpicitꝭ. Ob iſta
vicia ⁊ ↄſiłia q̃ ↄſueuerũt regnare ĩ curjs.
ꝗ nõ ſüt regulate legibo dei ⁊ moderatione
txꝑantie oꝛdinate etiã phi fugiebãt.ꝓut öʒ
in Policrato de ſocrate.Cũ ei qᷓreret᷑ qua/

re nõ in foꝛenſibo negocijs ↄuerſaret᷑. Rñ/⸗
ait.pꝛudẽtia ſerpẽtꝭ eſt ꝙ coꝛpꝰpõit ꝓ ca/
pite.ſ. vefendedo. Ad h hoꝛtat᷑ ipᷣe diſcipu
los. Et iõ pᷣt Dreſgub lin ecckia qũ ſũt

dit. Ego cõtẽno q̃ illi aulici ambiũt.Etq̃

ego ambio illi ↄtenũt. Conſilr ſci viri de/

clinãt tales curias niſi qᷓ;tũ neceſſitas co/
git vel vtilitas aiaꝝ exigit. Oauid em̃ non
venit ad kalẽdas Saulis.j.Re.xx. Ad cõ
uiuiũ herodis nõ venit nec intfuit beatus
Johẽs.ſʒ in eo fuit decapitat? Math. vj.
Meliꝰeſt em̃ ire ad domũ luctꝰ q; ad do/
mũ ↄuiuij.Ecẽs.vſ. Jõ ðꝛ in tractatu de
duodecim abuſionibo ꝙ qnta abuſio eſt.

mõachꝰcuriał.qꝛ oꝛdo clauſtral ⁊ oꝛdo cu

neie ſüt diuerſi. Ibi ſedes ĩ inſidijs cũ diui
tiboꝛc. Hic audis.Cũ ↄſilio vanitatis nõ
incroibo. Ibi inſidiarꝭ vt rapias pauꝑem

Hic dicis.Odiui eccłlam malignãtiũ. ⁊c̃.

Ibi dextera tua repleta eſt muneriby. Hic
legi. aaui int᷑ innocẽtes manꝰmeas.Sũt
due tñ curie pncipũ curialiũ.quoꝛũdãa.iſ.qͥ

cccleſias inſtruũt.quoꝛũdam qͥ deſtruunt
Alia curia Dauid.Alia Abſolon.pꝓut bñ
diſtiguit ſexca abuſio q̃ eſt. monachꝰ cau/
ſidicus.ſ.qͥ amat eſſe płꝰ cum diſcũ bentib⸗
cum Herode q; in carcere clauſtri cũ Jo⸗
hanne.
¶ Diſtinctio nona pᷣme ꝑtis hꝰſũme.
((Tapitulum pmum.
Quare ꝑ manꝰſignant᷑ milites.

õſequenter pꝛo⸗
ſeq̃nduʒ eſt de ilł qͥ ſe hnt ad ma/
unũ modũ in repub.q̃les ſũt mi

lites. Manꝰ em reipub.ſut hoies milita/

rea. ⁊ cõgruenterꝑ manꝰ deſignãt Man⸗
eñ̃ ſüt pate ad iuuandũ ex nate imperio.⁊
S;tũ vtilit atꝭ hñt nulli ſcire lzʒ.tñ aperte iu
uant ait Señ.epła.xcix. Opꝰem̃ manuuʒ
eſt tãgere attrahe ⁊ impeiłe.ait cõmẽetatoꝛ

etbi.. Et ideo maneſt talis diſpoſitõis q;
poſſit talia facere.ait Algaʒel.li.iij. Et ma
nus eſt oꝛganũ oꝛganoꝝ Ariſto.lib. lij. de
dia. Et nõ eſtvnũ inſtrm.ſʒ multa.de aĩa/
lib li.iiij. Sicut & man in coꝛꝑe natali
ſũt ad repelleda nociua. ad ꝑcutiẽda inſe/
ſtantia. ad attraheda neceſſaria. ad ↄfuan
da ola alia mẽbꝛa ⁊ defendenda. Sic ſunt

milites ad iſta efficiẽda in repub. Et quẽ/

admodũ manꝰ ſpẽaliter opponũt ſe ad ca/
put ꝓtegendũ ne ledat᷑. Sic ſũt milites in
repub.ad cuſtodiendã ⁊ tutelã vite pꝛinci

pis.q eſt caputvt dictũ eſts. Uñ ait ſalua

toꝛ Math. x. Eſtote pꝛudẽtes ſic ſerpẽtes

Sugꝑ q̊d Augꝰ.lib.ij.de doctrina xpᷣiana

fideles.ᷣm illð pᷣs.Qui docet manꝰmeas
ad pᷣliũ.His militibo dʒ pᷣdicatoꝛ euãgeli
cus exp mere militie inſtitutõeʒ.dignitatrẽ

militũ antiqᷓꝝ. pbitatẽ militꝭ. diſcipline ſe
ueritatẽ.apud umpios officij qualitateʒ. et
buifructũ ſiuevtilitatẽ. Et de talibo ↄfer/
re cũ illis ad eoꝝ edificatiõem.

KEapitulum ſecundum.
e inſtitutione militie ⁊ milic nücupa

*

one ſiue eiꝰ effecttu.

dendũ de militie inititutõe ſiue
militꝭ effectione ⁊ nücupatione.

„ Kimo ergo ui⸗

UIteiĩðꝛ in hneſpi⸗ hiſtoꝛie romanoꝝ Cõ
dita ciuitate a .

. tate a Romulo quã ex noĩe romã
vocauit.mille pugnatoꝛes elegit q̊s a nu/

mero milites vocauit. Oiles em̃ ðꝛ quaſi

vnꝰex mille electꝰait Papias.Romułꝰ pꝛi
mo ex pplo milites ſumpſit ⁊ appellauit Et

ſicut miles eſt nomẽ laboꝛis.ita et honorꝭ
ait Policratꝰli.v. Scðo videndũ eſt ð his
q̊ militem faciunt.Et de h Policratꝰ li.vj.

dicit ꝙ duo ſüt pᷣcipua q̃ militẽ faciũt.ele⸗
ctioꝛ ſacramentũ. Reipub.totiꝰſalus ver⸗
titur vt tyrones non tm coꝛꝑibo. ſed etiaʒ
animis pᷣſtantiſſimi eligant᷑ advires reg/

ni et romani nois fundamentũ ⁊c.Et ſeq//

tur. Nec leue putet᷑ ̊ officiũ q̃d apud vete/
e 2

res inter tam varia genera virtutũ p̃cipue

Oſtat eſſe laudatuzʒ. Juuẽtꝰ em̃ cui defenſio

ꝓuinciaꝝ imminet ⁊ moꝛibo excellere dz et
viribo. Honeſtas eĩ ydoneũ militẽ reddit.
et verecundia dũ pꝓhibet fugere inhoneſta
ſepe facit eſſevictoꝛẽ.Et ſeqͥt᷑. Amagnis g̊
vVvlris magnaq; diligentia ↄuenit elegi iu/
nioꝛes. Cumvo diligẽs electio in iudicio
fuerit appꝛobata.ſignãdi ſunt ⁊ aſſcribẽdi
mMilitieq ad eam inueniunt᷑ ydonei. Nam
xxvelocitas requirẽda eſt ⁊ robur agilitas⁊
ſagacitas necnõ et virtꝰ ſimul ⁊ armoꝛum
vſus ⁊ diſciplina in eis exploꝛanda eſt.ple
ricq; em̃ q;uis nõ impꝛobabiles videantur
ſpecie.tñ exꝑimentꝭ compꝛobant᷑ indigni.

Repellendi ſunt minꝰ vtiles ⁊ in locũ eo

rfiũ ſtrẽnuiſſimi ſubꝛogandi. In om̃i enim
Iflictu nõ tam ꝓdeſt multitudo qᷓ; virtꝰ et
Diſciplina. Et idᷣo Alexander et ſi paucos
aberet milites fuit tñ totiꝰ oꝛbis victoꝛ.

quia ſui diſcipiinati fuerãt nunq; fugã co
giltantes. Unde cũ magna examinatione
et diligentia ab antiquis milites eligeban

((LCLCLapitulum tertium.
(NSDe ſaeramenti militarꝭ qualitate.
Eſacramento ue
ro militari legit᷑in Policratovbi
ſupᷣ.ꝙ Lucio flacco et gayo Uar
rone ↄſulibo milites pᷣmo iureiurãdo facti

ſunt. Antea em̃ ſacram̃ta tantũmodo a tri

bunis exigebant᷑. Ceteꝝ ipᷣi int᷑ ſe iurabãt

ſe fuge atq; foꝛmidinis cauſa nõ abituros
neq; ex oꝛdine receſſuros. niſi teli petendi

Hoſtiſue feriendi aut ciuis ↄfuandi cauſa
Et h̊ dicebat᷑ militie ſacramẽtũ. q̃d ⁊ xpᷣia
noꝝ pncipũ auctoꝛitate firmat᷑ ⁊ vſu. Itẽ
Uegeciꝰ li.iiij. Jurãt qͥdem milites ꝑ deũ

⁊ xpᷣm eiꝰ⁊ ſpm̃ſanctũ ⁊ maieſtatẽ pᷣncipis
deñũ pᷣſidet.ſe ſtrẽnue facturos omia

Ajßcipit pnceps.Cum em̃ qͥs legittimum
accepit pᷣncipatũ tãq; pñti deo fidelis ẽ ei
pᷣſtanda deuotio. Impẽdenduſq; eſt ei ꝑ/
uigil ſamulatꝰ. Jurãt etiam nũqᷓ; deſertu
ros miliciã vel moꝛtẽ recuſaturos ꝓ repu.
æt ꝓ eccła cuiꝰſunt ↄſcpᷣti militie.Cunq; hᷣ
pᷣſtiterint iuramentũ in puilegio dotantur
militari cingulo. Adeo g̊ obtinuit vt ele/
ctio ⁊ ſacramentũ militẽ facerẽt.vt ſine ele
ctione nemo ↄſcriberet᷑.aut ſine iuramẽto
nemo militꝭ nomẽ aut officiũ ſoꝛtiret᷑. Uñ

Tuliꝰli.j.de offi.refert de pompilio impe
ratoꝛe.in cuiꝰexercitu filiꝰ Cathonis tyro
militabat. Cum autẽ Pompiliꝰvideretur
vnã legionem dimitte. Cathonis filiuz qᷣ
in eadem legione militabat dimiſit.et S

ille amoꝛe pugnandi in exercitu remãſiſſe

Catho ad Pompilium ſcpſit vt ſi pateret᷑
eum in exercitu remanere.eum ſecũdo ob/
ligaret ſacramẽto.qꝛ pꝛioꝛe amiſſo iure cũ

hoſtibo pugnare nõ potuit. Patet ⁊ mili⸗/

tum dignitas ⁊ fidei firmitas ⁊ iuramenti
obligabilitas.Cuiꝰ foꝛma eſt vt deo pᷣmũ
fideſ debita.deinde pncipi ⁊ reipublice ſex
uet᷑ incolumis.Et ideo magna militũ ꝑi/
cula ſi nõ ſint tales ⁊ niſi etiam fidem ⁊ iu/
ramentũ fᷣnauerint.Et lʒ ſint aliqͥ milites
dicentes ſe nõ teneri eccleſie ex ſacramẽto
ſolenni.qꝛ iam ex ↄſuetudine plerũq; non

pᷣſtatur.nullꝰtñ eſtqͥ ſacramento tacito vł
exp̃ſſo eccleſie nõ teneat᷑ obnoxi. Et foꝛte

ideo ceſſat apud aliquos ſolennitas iura/
menti.qꝛ ad hoc ipᷣo fſacto om̃es inuitat ⁊
coartat neceſſitas officij ⁊ ſinceritas fidei
Unge inoleuit ↄſuetudo ſolennis vt ipſo
die quo quiſq; cingulo militari decoꝛatur
eccłaʒ ſolẽniter adeat. gladioq; ſuꝑ altari

poſito ⁊ oblato.q̃i celebꝛi ꝓfeſſiõe ſeipſum

obſequio eccleſie ⁊ altaris tuendi deuoue
at.et gladij.i.officij ſui iugem famulatum
deo ſpondeat.Neq; em̃ neceſſe eſt vt iſta p
fiteant᷑ verbo cum legittima ꝓfeſſio mili/

tie facto eius videat᷑ expleta . In homine

em̃ illitterato et qͥ magis debet arma ſcire
qᷓ; lr̃as non opoꝛtet exigere ꝓfeſſionẽ litte
ralem ſicut in hõibo lr̃atis.quales ſũt epi/

ſcopi et abbates.vt dicit᷑ in Policrato vvbi

ſupꝛa.

enui ⁊ circũſpecti ac expediti.

¶daces.et impauidi.experti et ꝓ⸗

uidi. ⁊ moꝛibo venuſti:patet ex pᷣdictꝭ. Uñ

Berñ.in exhoꝛtatione ad milites templi.
loquens de milicia ⁊ militibo ait.Tria ſũt
neceſſaria pꝛelianti ⁊ militanti. Ut ſit ſtrẽ
nuus ⁊ circumſpectꝰ ad ſe ſeruanduʒ. Et
expeditꝰad diſcurrendũ.Et ꝓmptꝰ ad fe/

riendũ.vndevt tales eſſent:inſtruebantur
abpncipib antiqͥs. ꝓut narrat Saluſtiꝰ dö

(apitulum auartum. J
de milltum virtuoſitate ꝗꝙ debent eſſe
ren

WBales autez de

bent eſſe milites. ſ.ſtrennui. au/

nimnn
orun
cond
gia
ai
Pus
men
laatf
tatis
nach
hade
Ver⸗
dil
lot
n
ni
ſerci
feene
ſegui
porin
boreh
gen
len.
OGen
dile
naſſe
volnn
Nnme
inl.
muln
lbro⸗/
liee
Perler
Uiroe

De

hinge
nune
ſlip
ſtn 8
nmiſſe
iaat
ricood⸗
birc
Send,
lmnari
coöni
blceſer
i
man,
niirs
enco
ſghon
aN
ſone
iuns/
uiat
uſcel
Wo
condr
pohi
pin
hone
nn
Wap
ſon⸗
honmine
na l

nette
iteg,
owde

.
chentc

6
nc
i
jlanoll⸗
LCraaſüt
tſit i
63.
Glc⸗
cbantur

ts

Diſtinctio nona.

milites ſuos frequentibo exercitijs pꝛepa/
raſſet ad pꝛelia. recedendi auſcultandi in/
ſiliendi ars mediocris nõ eſt. HNon & effe/
minativel delicati aut toꝛpidi debent eſſe

milites.ſed tales vt deſcriptum eſt. Opti/

ma em̃ militib ſunt.hoſtem foꝛtiter ferire.
pꝛeſidia agitare.nihil niſi fugam metuere
hyemẽet eſtum. laboꝛem et inopiam equa
nimuer ſub diuo quieſcere.balnea neſcire.
ferrum geſtare.delicias ꝑhoꝛreſcere. Sed
econtra milites moderni effeminati ſũt pi
gri et delicati.ocijs vacantes. aleis et au/
cupijs inſiſtentes. et in armis nitidioꝛibo
plus qᷓ; ſecurioꝛibus gloꝛiantes. Non ta/
men dico ꝙ vituperanda ſint arma oꝛna/
ta et fulgentia.dum tamen non fiat vani/
catis et oſtentationis gratia. quia legimꝰ
macha beos habuiſſe clipeos aureos. ſʒ h̊
habuere ob eoꝝ magnitficentiã. incitatio/

nem mutuam ⁊ aduerſarioꝝ diſſipatõem.

quia ex fulgoꝛe clipeoꝝ foꝛtitudo gentiuʒ
Diſſipata eſt. Sed inaurare arma ex oſten
tatione ⁊ pompoſitate et vanitate ſemine/
um eſt. pꝛout ait Berñ.Poꝛtare in ſcuto ⁊

armis leonem depictũ et tũ eſſe foꝛmidolo

ſum ſignũ eſt falſiſſimuʒ. Operitis equos
ſericis.depingitis haſtas clipeos ⁊ ſellas
frena et calcaria auro⁊ argẽto oꝛnatis.Et

ſequitur. Militaria ſunt hec inſignia an

potius muliebꝛia oꝛnamenta. Nunquid
foꝛte hoſtilis mucro reuerebitur aurum.⁊
gemmis parcet.et ſerica penetrare nõ po/

terit. Ideo vt narrat Uegecius libꝛo.iiij.

Scipio affricanꝰ cum oꝛnatum ſcutũ vi/
diſſet non mirari ſe inquit ſi tanta cura oꝛ/

naſſet illud in quo plus pꝛeſidij qᷓ; in gla/
dio haberet. Alia tñ ratione Julius ceſar

voluit armari ↄmilitõeſ ſuos pᷣcioſ armiſ
vt metu dãni ſe deſenderẽt ne ea ꝑderẽt.vt

in li.de vita ceſaris. De foꝛtitudine vero

militum et arduis factis tractat Ualeriꝰ

libꝛo.iij.vbi ait de quodam duce hoꝛtante

milites ſuos ad pꝛeliũ.Sic dicẽte.Pꝛan/⸗

Ddete letanter cõmilitones mei tanq; apud

inferos cenaturi. ”MV
Capitulum qntum.
De diſeciplina militari et exercitatione
virtuali et eax virtute.

Pompelo qp eum alacri altn. cum voloci C⸗ . ee I
aetcvenichs vectibo certabat. Neq; gebat etia Pouo
em̃ aliter potuiſſet par eſſe ſertoꝛio.niſi ſe ⁊

antiquos diſciplina militaris in
dicationevoluptatum carnis

ad fetoꝛes luxurie. Unde narrat Tlaleriꝰ

libꝛo.ij.ꝙ Coꝛneli? Scipio eodem temꝑe
quo caſtra intrauit edixit vt omnia que vo
luptatis cauſa erant amouerent᷑.⁊ tũc ma
ximum numerũ inſtitoꝝ et lixoꝝ cum duo
bus milibo ſcoꝛtoꝝ a caſtris abire fecit.ne
per hec milites effeminarent᷑ ⁊ infirmaren
tur. Unde dicitur in Policrato libꝛo. vj.
ꝙ gens parthoꝝ e ſuperata eſt.eo ꝙ ln/
xurioſiſſima fuit. Similiter regna ſyrioꝝ
leguntur fuiſſe ſubuerſa impulſu luxurie.
Similiter et imperiũ romanũ exhauſtuz

et diuiſum eſt Nerone imperante.cuiꝰ gu/

la fere om̃ia deuoꝛauit.maculauit libido.

exhauſit auaricia.fregit ignauia.Et cum

ſuꝑbia exinaniuit luxuria. Hec om̃ia attẽ
dens ille miles optimus Urias qui ſocijs

ſuis exiſtentibo in caſtris noluit intrare ad

vxoꝛem ꝓpꝛiam.pꝛout legit᷑.ij. Regum.xj.
Vnde dicit᷑ in Policrato.ñ Sũme pᷣcauen
dum a duce in re militari ne venus ⁊ vinũ
pugnantia pectoꝛa frangant. Similit᷑ di
ſciplina militis debet eſſe in cohibitõe co/
meſationũ et omniũ pertinentiũ ad gulaʒ
et ebꝛietatem.pꝛout narrat Ualeriꝰ vbi ſu
pꝛa de metello.qͥ ex caſtrꝭ liras ſubmouit
et cibum venalem ꝓponi vetuit. De q̊ nar
gat Uegeciꝰli.iiij.ꝙ pꝛohibuit milites vti
alia carne q; aſſa vel elixa. Iteʒ viguit apð
eos diſciplina in cohibitione rapinarum

et depꝛedationuzʒ. Unde fertur hoc edicto

Julũceſar compeſcuiſſe milites ſuos quã

do vꝛbem ingreſſus eſt non licere ſpoliare

templa deoꝝ. Et de ̊ Uegecius.vbi ſupᷣ.
ꝙ; Catho memoꝛie tradidit in furto com
pꝛehenſos inter cõmilitones dextras ha/
bere pᷣciſas. Unde ⁊ Ciſandrum militem
e via egreſſum hac pena caſtigabat Cui di
centi ad nulliꝰrei rapinam ſe ab agmie re/
ceſſiſſe. Reſpondit. Speciem rapine pᷣbut

ſti. Item erat mira diſciplina militũ apud

antiquos in ocij excluſione et laboꝛis exer
citatione.pꝛout narrat Ualeriꝰ vbi ſupꝛa
de metello quivetuit neminem militũ mi/
niſterio ſeruoꝝ vti neq; iumentoꝛũ.ſed vt

ipſimet arma ferrent ⁊ alimenta. Simili⸗
ter Uegecius vbi ſupꝛa narrat.q;uis vſus

claſſis nõ eſſet neceſſari.tamè ne milites
s 3

Pars pꝛima.

deſidia coꝛrumperent᷑ aut per ocij licentiã
ſocijs iniuriã inferrent naues ediſicare in
ſtituit. Unde de ipᷣa admirabili diſciplina
militum in ſeuera caſtigatione exceſſũ nar
rat ipſe Ualeriꝰ vbi ſupꝛa. ponens multa
et varia exempla. Sicut de mallio toꝛqua
to qui filiũ eo ꝙ ipſo ignoꝛante ad dimicã
dum deſcenderat mactari iuſſit. iudicans
ſanctiꝰeſſe patrem ſine filio qᷓ; patriã mili/
tari carere diſciplina. Et ibi młta talia ex
empla de caſtigatione militũ:vtvel incar/
cerent᷑.vel de acie fugerent.vei ꝙ nudivir/
gis cederent᷑.vel quaſi hoſtes reputarẽtur
et interficerent᷑.vel ꝙ era vel donaria dene
garentur.Diſciplina militaris acriter re/
centa pncipatũ ytalie romano imperio pe
perit.multaꝝ vꝛbiũ.magnoꝝ regum.vali
diſſimaꝝ gentiũ regimẽ largita eſt.⁊c̃. Et
deh Policratꝰ li.vjq; romanos gentium
omniũ victoꝛes fecerũt eſſe ſcientia.exerci/
tatio⁊ fides.quam electi impendebãt rei/
pub.et ideo pꝛeualuerũt aduerſus omnes

Similiter ait Trog Pompeius lib. xj. ꝙ

Alexander exiguam manũ militarẽ ſuſce/
pit a patre.ſed doctã diſciplinatam ⁊ mili
cie aſſuefactam.ꝑ quam oꝛbem terraꝝ ag/
greſſus eſt et innumeras hoſtium fudit vi
res ⁊ copias.De cauſis diſcipline ſiue pe/
ne conſimiliter dicit Agelliꝰ li.vij.bñ:vbi
ait. In peccatis puniendis tres cauſas eẽ
exiſtimant.vna eſt cum adhibet᷑ pena caſti
gandi gra atq; emẽdandi.vt is qͥ deliquit
attentioꝛ fiat coꝛrectioꝛq;. Secũda cũ di
gnitas eiꝰ auctoꝛitaſq; in quẽ delinquitur
tuenda eſt et reuerenda:ne pᷣtermiſſa pena
ↄtemptum pariat.Tertia ꝓpter exempluʒ.
vt ceteri metu pene terreantur. Has ſcri⸗/
pſit Plato.

8Kaptrulum ſertum.
De ilure militari ⁊ puilegijs.

Apꝛiuilegijs ðᷣꝛ in decretis diſt. j.
JZus militare eſt belli inferendi
ſolennitas. federis faciendi nexus.ſigno
dato egreſſio in hoſtem. cõmiſſio pugneꝛc̃
Item Policratꝰli.vj.Pꝛiuilegia inqͥt mi/
litaria erant ex iure antiquo ꝙ ab angarijſ
2 ꝑangarijs ⁊ ſoꝛdidis muneribo eẽnt alie/
ni.⁊ ꝙ iura licenter ignoꝛarẽt.Et licet ſint
in ptate patris. in caſtrenſi peculio teſtari

poſſuntiet ꝙ ex publica ſolicitudine nõ ꝑ/

Eiure milituz et

mittant egere aut militare fit licitũ ſub

2£

pᷣncipibs fideliba ⁊ legittime inſtitutꝭ et de
eoꝝ diſciplina.patet ex doctrina beati Jo
hãnie bap. Luce.iij.dicentis ad milites.
HNeminem ↄcutiatis.neq; calumniã facia
tis.et ↄtenti eſtote ſtipendijs veſtris. Su
per quod ait Augꝰ.epła.v. Qnibo/ꝓpꝛium

ſtipendiũ beat? Johannes ſufficere debe⸗

re pᷣcepitvtiq; militare nõ ꝓhibuit. Itẽ ꝗ⸗
fideles pñt militare ſub infidelibo in defen
ſione reipub.ſalua iuſticia ⁊ ſalua fide patʒz
de ſanctis militibb Manuricio ⁊ ſocijs eiꝰ.
qui militauerũt ſub impijs imꝑatoꝛibus.

vm illud.j.Petri.ij. Subditi eſtote in om

ni timoꝛe dñis.non tm̃ bonis et modeſtis
ſed etiam diſcolis. Sed quia frequent᷑ pec
cata ↄcomitant᷑ milites niſi ſolicita dili/
gentia pᷣcaueant.dicit᷑ in vita beati Augu

ſtini ꝙ inter inſtituta beati Ambꝛoſij vnũ

erat.volentem militare vel ad militanduzʒ
nullum inſtigaret.ne calumniã faceret.et ĩ
eum alij culpam refunderent. Secũdum
ꝙ vxoꝛem cuiqᷓ; nũq; peteret.ne illi inter ſe
nõ conueniant ⁊ ↄiungentes maledicant
Tertiuʒz ꝙ ad cõuiuia inuitatꝰ nõ libenter
accederet.ne temꝑpantie modũ nõ obfuet.
Et ideo ait Egeſippus libꝛo.v. ꝙ in exerci
tu romano opoꝛtet nõ ſolum virtutem coꝛ
poꝛis ſed etiam mentis requiri.nec ſoꝛtitu
dinem in hoſteʒz ſed etiam diſcipline noꝛ/
mam ſpectari.ne crudelis.ne impiꝰ.ne in/
ſolẽs miles ſit.ne potiꝰ pꝛede q; victoꝛie in
tentus. Et quia miles vt dictum eſt acci/
pit gladiũ de altari et gladium quaſi pᷣmi
cias deo et eccleſie offert.pꝛout dicitur in
Policrato vbi ſupꝛa. Ad eccleſie honoꝛeʒ
et populi catholici vtilitatẽ debet milita/
re et ad mandatuʒ pncipis oꝛdinate tueri
eccłiam.impugnare ꝑfidiam.ſacerdotiuʒ

venerari. pauperũ ꝓpulſare iniurias. paca
re pꝛoninciam.ꝓ fratribovt ſacramẽti do⸗

cet ↄceptio fundere ſanguinem.et ſi opus
eſt ponere animaʒ.vt de his verificet᷑ ũlud

ps.Et gladij ancipites in manib eoꝛum.

Et hoc nõ ad rapiendũ alienum.ſed vt fa⸗/

ciant iudiciũ ↄſcriptum ⁊ ad exercendũ of

ſicium ſuũ ſᷣm equitatem iudicij Milites

vero antiqui non exercentes officiũ ſuum
MHogo debito vel contrariũ facietes pu/
niebantur redigendo eos ad oꝛdinẽ pedi/
tum. ſicut narrat Ualeriꝰ vbi ſupꝛa.ponẽſ

exemplũ ð mulcꝭ.lnũ aũt tenendũ eſt tu⸗

ne
ome
Ving
delee
lieeo,

Bernl

ümi
ondr
ſide⸗
intre
Etſe

deßit

em

ceclei

bon⸗n
lnit
bunen⸗
unli
agie
hhie

Aae.

tiſab
Hade
znd
glis.
fͤſee
1S
pron
N
teh,
hoen⸗
boe.
ſonn
Ackis
ntee
noll⸗
Augn
m
nonz
mai
em
inerſe
Lican
Abene
obful⸗
nccod
Mma
Druin
eW
beiw
gonn
uuu/
Niint
ſturm.
onon;
miuna,
eno
ori
o
en
ſos
c
pcol⸗
r/,
Müol
Dltes
ſuum
es po/
Ehelt/
honel
c/

Diſtinctio decimna.

tum laſciuos molles et effeminatos babe ¶ Diſtine

re in pꝛelijs.et hoc exemplo Gedeonis Ju
dicum.vij.qui cum tricentis viris qui non
biberunt aquã curuatis genibo.ſʒ lambe/
rũt manibo omiſſis ſoꝛmidoloſis et timi/
dis obtinuit victoꝛtiij.
XEapitulum ſeptimmm.
De multiplici milicia et qualiter debẽt
Militare 0 hoſtes ſpũales. Z
Eo quia parum
pꝛodeſt militibus ꝙ ſint exerci/
tati diſciplinati victoꝛioſi iun mi
licia regia ſi fuerint deuicti ĩ milicia chꝛi/
ſtiana. Eſt enim quadruplex milicia. ſcilʒ
Lhumana.ſ.ſub pncipe homine.quos mo/
nuit beatus Johannes baptiſta nõ ſacere
calumniam Luce.iij. Eſt et alia milicia
chꝛiſtiana aduerſus pꝛincipes et poteſta/
tes.aduerſus carnem ⁊ ſanguinem Ephe.
vj. De quo Job. vij. Milicia eſt vita ho/
minis ſuper terram. Ibi Gregoꝛiꝰ moꝛał.
vi.in pn.ſufficienter de hac milicia et ð ho
ſtibus contra quos eſt militandũ. In qua
milicia militans debet eſſe fidelis deo.in/
dDuſtria pꝛouidus. diſciplina exercitatus.
virtute pꝛeditꝰ.conſtantia animoſus. Plꝰ
enim eſt vincere dyabolum q; pharaonem
cum exercitu. ait Bernardus ſuꝑ Cantic.
omel.xxxix. Item eſt milicia votiua et di/
uina in qua militat homo contra hoſtes fi
dei ad deſenſionem ipſius.quales ſũt mi/
lites templi et alij milites cruciferi quos
Bernhardus hoꝛtatur vt ſupꝛa. Sunt et
alij milites qui ex fidei amoꝛe et diuina de
uotione deuouerũt et exponũt ſe 3̊ hoſtes
fidei. Uñ Berñ. Becure ꝓcedite milites ⁊
intrepido anio inimicos cruc xpᷣiꝓpellite.
Et ſeqͥ᷑ Quã gloꝛioſe reuertunt᷑ victoꝛes
Deßlio.qᷓ; btẽ moꝛiunt᷑ martires in pᷣlioꝛc̃.
Item.Eſt ⁊ alia miliciavᷣtuoſa ſiue eccle/
ſiaſtica in qua militant pᷣlati ⁊ pᷣdicatoꝛes
eccleſiaſtici ðᷣ illi?hoſtes et õ hereſim erro/
rũq; inuentoꝛes.ij. Thimo.ij. Laboꝛa ſiẽ
bonꝰmiles xpᷣi.Et.j.ad Thimo.j.vt mili/
tes in illis.⁊c.Et hij om̃es milites ſũt in/
foꝛmandi modis dictis. Et ſi militãtes pᷣ
ma milicia debent eſſevᷣtutibo pꝛediti. mul
to magis in alijs milicijs.et de talibo vᷣtu/
tibo qᷓ eis competũt debet pᷣdicatoꝛ euan/
gelicus ↄferre cum eiſdem.

.

tio decima pme ꝑtis bꝰ ſũme·
((Lapitulumpmum.
Muare taboꝛantes per pedes ſignãtur.

et de pedum ꝓpꝛietate.
CE cut ergo per
manus milites ſignant᷑ ĩ coꝛ/
poꝛe reipub.ſic ꝑ pedes ppłus
inferioꝛ ↄuenienter deſignat᷑.

tio de

et deputat᷑ ad humilioꝛa officia ⁊ ad obſe/

quia reipub.ſᷣm inſtitutõem Plutarchi vt
dictũ eſt. Unde ait.Quaſi ſoccos pedibuſ
faciamꝰvt nõ offendãt᷑ ad lapidẽ obicem.

Illis em̃ tanto magis eſt neceſſaria ꝓuidẽ

tia quo plura inueniũt offendicula duʒ in

obſequio totiꝰcoꝛꝑis in terra gradiuntur.
eiſq; iuſtiꝰtegum̃toꝝ ſuffragiũ debet᷑ pᷣci/
pue cũ totiꝰcoꝛꝑis erigunt ⁊ ſuſtinẽt molz
pedũ adminicła.⁊c̃. Magna vtilitas ho
rũ pedũ in repub.⁊ mag cura ſut cuſtodiẽs
di ꝓtegẽdi et dirigẽdi.Opus em̃ pedis eſt
coꝛpꝰſuſtẽtare.neceſſaria vite pꝛeparãdo ⁊

obſeqndo ſᷣm cõmenta.echi.j. Sic opꝰeſt

płi inferioꝛis ſuꝑioꝛes ſuppoꝛtare ĩ obſe/
quẽdo.⁊ ſuſtẽtare.vite neceſſaria eis pꝛepa
rando. De quib pedibo ait Job. xxx. Pe⸗
des meos ſubuerter̃t.vbi ait Gre.moꝛ.xx.
Quid ꝑ pedes eccłe niſi extrema illi? mem
bꝛa ſignificãt᷑q̃ dũ ad oꝑa terrena deſerui

unt.tãto celeriꝰ ab aduerſarijs falli pñt q;/

to ſubli

mia minꝰintelligũt⁊c. Ibi bñ ð h̊.
(¶Lapitulum ſecundum.
e ãmonitione taliũ vt laboꝛẽt fidelix.
et de nüero ſeptẽ artiũ mechanicaz.

Cquia in repub

lica ſicẽ ſũt diuerſa mẽbꝛa ſic ⁊ di
AAerſa officia. queadmoduʒ eſt in
coꝛꝑe natali.ad Ro.xij. Siẽ in vno coꝛpe
młta mẽbꝛa hẽmꝰ ⁊c̃.Et.j.ad Coꝝ.xij.idẽ.
SDicut &̊ fupᷣ ðꝛ.Pꝛincipes ⁊ alij admonẽ

di ſũt vt exerceãt ſua officia ad q̃ ſũt depu

tati.ſ.laboꝛẽt fideliter ⁊ religioſe ſiue ſince
riter ⁊ fructuoſe.cogitãtes ꝙ hõ ad laboꝛ?ꝛ
naſcit᷑ Job.v.Et pᷣs.Qaboꝛes manuum
tuaꝝ qa manducabis beatꝰes et bene tibi

erit. Sed laboꝛ iſte ↄſiſtit in oꝑibo artiuz
mechanicarũ.que ſunt ſeptem. ſcʒ Lanifi

cium. Armatura. Nauigatio. Agricultu/

ro. Uenacio. Medicina. Theatrica m
Hugo.in dydaſcolicon.

(LCapitulum tertiuuim.
Be talin ammonitiõe de pctis cauẽdis
comitãt᷑ laboꝛãtes. et de debito cultu
diuino ſiue ↄgrua oꝛõne quã debẽt exolue

re ſuo modo.

P pmis ergo ſũt

hoĩes laboꝛantes admonendi q;
ſiint a pctis immaculati.ſ.a furtꝭ
afraudiba.mẽdacijs.⁊ carnis voluptatib⸗
et alijs q̃ ſolent tales cõmitłxe.et vt oꝛdina
ca intentõe laboꝛẽt.ſ.vt malint manibo la
boꝛare q; ocioſe viuere vel mẽdicare vel fu/
rari.Etvt in laboꝛando deũ oꝛent et inuo
cent.decimas ⁊ oblationes eccłe fidelic ꝑ/
ſoluãt.Etvt elemoſynas ꝓut pñt faciant.
et ſi H̊ fecerint ſperare pñt regnũ dei.et ve/
re tales ſunt deo accepti. Unõ de qdã tali
narrat᷑ in li.vij.collationũ.collatõne.ij.
cũ ad oꝛõnem ⁊ pᷣceptũ beati Johãnis ab/
batis demon noluit exire a quodã demo/
niaco.adueniente ſeculari qͥ eis pꝛimitias
detulit de laboꝛe ſuo.ad cuiꝰ pᷣceptuʒ ſtatĩ
demon exiuit.A q̊ cũ abbas oꝛdinem vite

ſue requireret. Rũdit ſe nulliꝰboni ↄſciuʒ:

niſi ꝙ fideliter manibo victũ quereret.et oĩ

die mane ⁊veſꝑe largitoꝛivite ſue ſanitatꝭ

et induſtrie in eccła graãs redderet.⁊ ð fru/

ctibo nũqᷓ; aliqͥd vſurparet niſi pᷣmicias et
decimas doꝛ eccłie ꝑſolueret.⁊ ꝙ nũq; bo

ues ꝑ aliene meſſis ↄfiniũ duceret niſi eo/
rũ oꝛa clauſiſſet ne damna inferrẽt. Inſuꝑ
addidit ſe ↄpulſũ imꝑio parentũ cũ vellet
monachũ ꝓfiteri duxiſſe ſponſam.quã nũ
qᷓ; cognouit ſʒvt ſoꝛoꝛẽvᷣginẽ toto tꝑevite
ſue cuſtodiuit.Quod abbas audiẽs dixit.

Uere monachos excellis.⁊ ivðo merito de
mones vincis et pellis. Uñ in iſto apparet

noꝛma ⁊ vita laboꝛantiũ qbo auget de? tẽ/
poꝛalia ⁊ ſpũalia.ſᷣm illud Pꝛouer.x.Be/

nedictio dei diuites facit.Uñ narrat invi
ta Johãnis elemoſynarij de duobo ſutoꝛi

bus calciamenta facientibo.q̊ꝝ vnꝰ habe/

bat magnã familiã.Parẽtes.ſ.pꝛẽʒ ⁊ ma⸗
trẽvxoꝛẽ ⁊ filios q̊s alebat ð arte ſua ꝓpter
deu.⁊ q̃tidie ſũmo mane ad eccłiaʒ ibat et
oꝛõibovacabat.⁊ in nocte ðᷣo grãs agebat.
Aliꝰerat eo doctioꝛ in arte ſua nec ad eccle

ſiã ibat.ſʒ ſx diebo om̃iba etiã dñicꝭ laboꝛa
bat.nec tñ ſeipᷣm ſuſtẽtare valebat. Inui/
dens igit᷑ alteri dieebat cũ ira. Unð tu ſic
diues factꝰes qͥ q̃ſi nihil laboꝛas.et ego ſꝑ

la boꝛoꝛ ſꝑ ĩ egeſtate ſũ.Cui alter pia can⸗
tela volẽs ipᷣm ad bonũ excitare dixit.Cii

ad eccłaʒ q̊tidie mane pergo pᷣciũ auri re/
perio.et ſivis venire mecũ illud tibi dimi⸗/
diabo. Quẽ cũ ad eccłam ſequeret᷑ q̃tidie.
bñdixit ei deꝰ⁊ diuitez fecit. Cui dixit.qñ
dimidiabis mecũ pᷣcium ꝓmiſſuzʒ.et rñdit
alter. Nihil pᷣcij materialis inueniebam ſʒ
ſpũale q̃d in eccła ꝑcipiendo addidit ⁊ deꝰ

mihi temꝑalia. quod ⁊ faciet tibi ſi me ſeqᷓ
volueris.quia irritari nõ poteſt ſententia

dñi dicentis. Querite pᷣmum regnum det

et iuſticiã eiꝰ.et hec omia adijcient᷑ vobis.
Hic ergo inſtruunt᷑ laboꝛãtes qualiter de

bent laboꝛare.

Tabpitulum quarrum.
¶einf ꝛmatione ſinguloꝝ put ↄgruit
ſue arti. .

boꝛãtes inſtruẽdi ſunt vt in arte
ſua artificialiter laboꝛẽt exteriꝰ:

OEo non ſoll la/

ſʒ ſpũaliter ad anĩevtilitatẽ. Uñ pmo ad/

monẽedi ſunt laboꝛantes in lanificio.q̃ ars
vpmo numerata eſt.qꝛ ↄtinet omĩa genera

texendi.ↄſuendi.nendi.retoꝛquendi.acu.

fuſo.ſubula ⁊ alijs inſtrum̃tivt ait Hugo
Lales debẽt moneri vt faciãt ſibi veſtẽ ſpi

ritualẽ.exemplo mulieris boneq̃ queſiuit

lana et linũ ⁊ oꝑata eſt ↄſilio manuũ ſuaꝝ

Pꝛonuer.vltimo.Ut ſic laboꝛãs indutꝰ ve
ſte nuptiali que eſt caritas ingrediat᷑ reg/

num celoꝝ.pꝛout ait Gregoꝛiꝰ li.ij. omet.
xvij.que caritas texitur dnobo pᷣceptis di/
lectionis. Ita vt dilectio dei ſit ad moduʒ

ſtaminis.dilectio ꝓximi ad modum ſub/

tegminis. Similiter pᷣdicatoꝛ inſtruat la
boꝛantes in arte armature.que ſunt vt ꝓte
gamur vel ꝑcutiamꝰ: vt taciant ſibi arma
ſpiritualia contra tela hoſtis nequiſſimi.
fm illud apoſtoli dicentis Ephe.vj. In/
Duite vos armatura dei.⁊c. Stulti enim
ſunt ſi alios arment ⁊ ipſi inermes contra
dyaboluʒ remaneant. Similiter pꝛedica/
toꝛ moneat nauigantes vt faciant ſibi na/
uem penitentie.quia ipſa eſt ſecunda tabu
la peccatoꝛibo poſt naufragium ait Hiero
nimus epiſtola. lxxxviij. Et appꝛehendant
crucem chꝛiiti.que eſt nauis eccleſie.ꝑ quã

tranſeundu eſt mare hurꝰ mũdi ait Aug.
ſuper Johan. omeł.ij. Mare eſt mundus

qui cauſaruʒ tumultiba et vndis ſe allidit.

ſonn

iüt
ſirt
ms

ſine

celi
mor

ſfti

ller/

(l
,

triſi
füpun
nagn
fnen
ofn

eſ⸗
dᷣ
ial
ſele
nator
Mtn
Ette
penit
engte
keperi
wyl
ſing
Pop
beſti
quih
mnoſe
fitil
Vo⸗

Le
felt⸗
nifte
ien
men
Mer⸗
ſi
lee

Kean
abi
un,
din⸗
gict.
dirtgi
ſchang
dinde
ſineſe
mtentis
um de
vobis.
Merde

rprl

tinarde
at⸗
dmoad,
con
nügenn
. ar.
e
reltepi
gveſuit
wüluap
ndus'N
gini
hont.
Ns0)
nocu;
mnſod/
Kraatls
mnpe
tſbianm
.
iaenn
co CoNM
rorea⸗/
ſina/
Aubu
Hi.
un
lep
Aug

gundus

ealigi

Diſtinctio vecima.

ait Gregoꝰ. li.ij.omeł.iiij. Huiꝰmarꝭ młta

ſũt ꝑicula.qꝛ ibi ſũt reptilia q̊ꝝ nõ ẽ nume

rus. Uñ impoſſibile eſt pᷣcipue pctõꝛibus

ſine naue crucꝭ.i.penitẽtie poſt hãc vitã ad

celũ trãſire. Siłr laboꝛãtes ĩ agriculta ad
monẽdi ſũtvt colãt agrũ ſuũ.ſ.coꝛpꝰpeni/
tẽtialibo exercitijs ⁊ oꝛtũ coꝛdis ſui multi/

mogdis vᷣtutibovt in fine metãt fruetũ vite

eterne.qꝛ ſᷣm apłm.j.ad Coꝝ.iij.Dei agri/
cultura ſumꝰ. Sʒ reuera in multꝭ verificat᷑

q̃d ðꝛ Pꝛouer.xxiiij. Per agrũ pigri hoĩs
trãſiui ⁊ ecce totũ repieuerãt vꝛtice.ſ.vicio

rũ pungentiũ. Sʒ magna dementia eſt cũ
magno laboꝛe agrũ exterioꝛẽ excolere pꝛo

fructu tꝑali ⁊ negligere agrũ aie interioꝛẽ

ꝓ fructu eterno. Z
De infoꝛmationevenatoꝝ vt caueant q̃
ſunt cauenda in talibo.
Nniliter aomo/
nẽdi ſũt laboꝛãtes in venatõe:q̃
dinuidit᷑ in ferinã.aucupiciaʒ. et

piſcatoꝛiã. et fit multis modis ſ᷑ᷣm Hugo.

is:ꝙ fiat debito modo. Nam licʒ illa q̃
eſt piſciũ ſit licita clericoꝛ monacho pꝛout
ðꝛ de oſe.diſt.v.c.vlti. Tñ illa q̃ eſt ſerina
vel illa q̃ ðꝛ aucupitiũ nõ om̃i ꝑſo ne ne oĩ
tꝑe licita eſt.vt ptzʒ diſt.lxxxvj.ca. Qui ve/
natoꝛibo.⁊c̃. In q̊ ca.ðꝛ.Quivenatoꝛi do/

nãt nõ homini ſed arti nequiſſime donant

Et ſeqͥt. Eſau venatoꝛ erat qꝛ pctõꝛ erat ⁊

penitꝰnõ inuenimꝰin ſcpturꝭ ſanctꝭ aliquẽ

venatoꝛẽ ſctm̃.Piſcatoꝛes ãt ſctõs młtos
reperimꝰ.Et poſt ſeqͥ. Quid ꝓdeſt ieiuna
reviſceribo ⁊ luxuriarivenatibo. Ibi em̃ di
— tus ꝙ eſtvenatio oppꝛeſſiua
paupeꝝ.⁊ B eſt illicita. Et eſt arenaria cuʒ

beſtia dentata cauſa viriũ oſtendendaꝝ.et
qui hanc exercet moꝛtalit᷑ peccãt.Etẽ ſal/

tuoſa in ſiluis ⁊ ſaltubo.Et h lʒ ſit licita tũ

fit illicita ex ꝑſona ⁊ tꝑe.vt epᷣo.religioſo.?⁊
viro eccleſiaſtico. Et om̃ibo laicꝭ in temꝑe

q̃drageſimali.ꝓut ðꝛ.xxxiij.q.viij. Si nul
la.Laico tñ eſt licita ob neceſſitatẽ tm.ſ.p
pellibo ⁊ carnibo cũ caniboꝛ ſtrepitu.pone/
re tñ laqueos vel retia ſine ſtrepitu clamo/

re ⁊ canibo licitũ eſt clericꝭ vt ðꝛ ibidẽ ĩ ap/

paratu.Debet etiã pᷣdicatoꝛ ↄdẽnando ex
pᷣmere venationũ vanitates vł varietates
curſuũ ꝓteruitates.tempoꝝ amiſſiones.ĩ/

utiles occupatões.ſepiu ⁊ ſegetũ ↄculcati

ones.⁊ ĩ fine fruetuũ modicitateſ.q̃ oia cõ

comitant᷑ venatoꝛes qñ poſt vnã beſtiolã
vt lepuſculũ timidũ tot currũt milites.tot᷑

ſuſtinent᷑ ribaldi ⁊ canes.tot coꝛnuũ clan/

goꝛes.totvlulantiũ vociferatões.et in fine

vtilitatꝭ paucitas ⁊ vtiliũ laboꝝ omiſſio/
nes. Ille ãtvenationes q̃ fiunt ad extermi
niũ noxiaꝝ feraꝝ.vt lupoꝝ ⁊vulpiũ et hu
iuſmodi magę licite ſũt q; alie ptcõmunẽ
vtilitatẽ ↄſequentẽ.dum tñ debito fiãt tẽ/
poꝛe.ſcʒ nõ diebs dñicꝭ⁊ feſtiuis.Uñ nar/
rat Policratꝰlib.j.ca.vj.qvates mantua⸗
nus fertur interrogaſſe marcellũ cum de⸗
populationi auiũ vehementiꝰ operã daret.
an auem mallet inſtrui in capturã auium.
an muſcam foꝛmari in exterminatõʒ mu⸗

ſcarũ.Riiq; ille queſtionẽ ad auuncnlũ ſe
tuliſſʒ auguſtũ.ↄſilio illiꝰpᷣelegit vt foꝛma

ret muſcã q̃ a neapoli ciuitate muſcas abꝰ
igeret.⁊ ciuitateʒ a peſte inſanabili libera“
ret.que optio impleta eſt. Et de mõ imple
tionis narrat Alexander nequã in li.ð na⸗
turꝭ rerũ ꝙ neapolis cũ ſãguiſſugaꝝ ĩfini
taꝝ peſte letali vexaret᷑.libata ẽ ꝗa marrone

id ẽ. Clirgilio piecta ĩ füdo putei irundine
aurea. Qua excracta a puteo mũdato.euo

lutꝭ annoꝝ circulis repleuit ciuitatẽ infini
tus exercitꝰirũdinũ.nec ſedata ẽ peſtꝭ anqᷓ
ſaguiſſuga aurea iterato ĩ puteo mittetur.
Qualitercũq; ãt de h̊ fuerit.liquet ex pᷣli/
ctis voluptati ⁊ delectatõi pᷣferendã eẽ mł
toꝝ vtilitatẽ.niſi em̃ aliq aliqͥb eſſʒ licita
ꝓtecto Iſaac patriarcha ad tale opus nõ
miſiſſet filiũ ſuũ añq; diſpoſuiſſʒ ei benedi
cere.tñ ex cã.ex tꝑe.ex ꝑſone ↄditõe.⁊ exin
debito mõ pt eſſe illicitavt dictũ ẽ.vñ nar-
rat᷑ de Edgaro rege anglie ꝙ cũ die dñica
ſemel iuiſſet ad venandũ.⁊ btũs Dunſtanꝰ
ſacris indutꝰregẽ ad altare diu expectaret
audiuit ab angelis in celis introitũ miſſe.
et kyrieł.euangeliũ.et poſtea.Ite miſſa.⁊c̃.
Cuicum diceret rex rediẽsa venatione vt
miſſam inciꝑet. Rñdit. Non poſſum.quia
audiui magnã miſſam dei in celis.pꝰquaʒ
nõ eſt mihi peccatoꝛi licitũ celebꝛare. In/
dignũ em̃ teꝓ quadãvanitate tanta miſſa
te feciſti. Quo audito rex ingemuit.⁊ de ce

tero ſe et ſuos a venatione diebus feſtiuis

abſtinere fecit. Unde venatio que aliquan
do licita eſt. ex tempoꝛe fit illicita et ꝑſona.
vt patet ex iam dictis.

P

(ELapltulum ſertum. li deſideras via eſt. ſi tenebꝛas hoꝛres lux 1
( eadmonitione medicoꝝ et egrotãtiũ eſt.ſi doctrina indiges veritas eſt. Vñ ipe
ſibi comiſeoen. dis ait Math. ix. Hon eſt opus valentiby
— milit er ifo Ang medic ſed male habentiby. ” ſe
EFaneee wen LCEKapitulum ſeptimum.
mad gene opib megleinert De admonitiõe vacãtiũ ludis aleaꝝ⁊c̃. 1
. fppmoji ſe pcaueat moꝛbos ſpua?&è QXuIs .
les ⁊ aĩazꝝ lepꝛas qᷓ ſũt pctã.ſᷣm illð Lu. iii nn æ militer quado
NMaeglice cura teipᷣm. Siłr infoꝛmãdi ſůt S6aicatoꝛ videt laboꝛãtes in thea
ne alios curare attẽptẽt añq; ꝑ fecte in ſca Atrica q̃ ſeptio loco nũerata eſt ab i
ſua ſint iſtructi.qꝛvt ait cõmẽtatoꝛ ethi.ix pugone q̃ qͥdẽ eſt ſcia ludoꝝ. dicta a thea/ l
NDOpoꝛtet ; medicꝰſit iuſtructꝰdiſciplia et tro.vbi ꝓpłus ↄueniebat ad ludendũ ⁊ ſoe ſer
expientia.⁊ ꝙꝙ adhibeat diligẽtiã in medi/ ctaculũvt ait idẽ. Debet monere eos ad pᷣ/ s
ccãdoꝛ cauſas moꝛboꝝ inſinuet egrotis.qᷓ cauędos ludos idebitos ⁊ laſciuos.Eſt ei eun
nterabulaa ſungulaeareukSaheia ludꝰ?puerſe illuſionis.ð q̊ͥ Geñ.xvj.dicitur me
xcix. Multos moꝛbos fecer̃t młta fercula ꝙ Dara vidit Iſmaelem lude cũ filio ſuo Nn
Et cõi ꝓuerbio ðᷣꝛ ꝙ cena ſerotina turgen Iſaac.in q̊ͥ ludo vidit illuſionẽ et ſi ignifica
tia lacit cymiteria. Itẽ Deñ. vbi ð. Mul / bat deceptõeʒ ait Augꝰ.ſuꝑ Joh̊.omelł.xj. n
tos moꝛbos nõ miraber ſi cocos numera et tales ſunt ludi ioculatoꝝ mimoꝝ et hi/ iſe⸗
uerj.ſʒ antiqͥtꝰ nõ fuit ita.qꝛ medicina fuit ſtrionũ ⁊ ſaltatricum.qͥ ſũt ludi nephandi uni
pauca ꝝ herbaꝝ ſcia.⁊ illos cibos excipie qbo nõ dʒ clericꝰ intereſſe nec reſpicere. De furn
beat q nõ niſi eſuriẽtib placere poſſent.⁊c. qͥb hiſtrionibo ait Augꝰ. Qui ſtultꝭ homi ſnne
Bbi bñ ð Hh. Itẽ infoꝛmãdꝰeſt medicꝰvt ꝓ nibo ludentibo aliqͥd impẽdit pctis eoum
Diuerſitate etatũ tꝑum ↄplexionũ et regio ꝑticipeʒ ſe facit. Undevos qͥ ſpũales eſtis ⸗
nuũ adhibeat medicinaʒ. ꝓut exemplificat. cũ tales videritis arguite coꝛripte et caſti-/ da
Augꝰ., epła.iiij.de q̊dã medico qͥ adhibuit gate. Eſt etiã ludꝰlaſciuievanitatꝭ⁊ volup aßf
ꝗqd ↄgruebat doloꝛi cuiuſdã.⁊ ſanitas ↄſe tatꝭ de q̊ Exo.xxxij. Sedit ppłus mandu/ ,
cuta ẽ. At ille p?aliq̃t annos pᷣſtino doloꝛe care ⁊ bibere.et ſurrexerũt ludere.Et tales n
grauatꝰappoſuit idẽ medicamẽtũ.⁊ peꝰ ſe ludi ſũt cauẽdi.Uñn Criſoſto.ſuꝑ Mach. 2—””
pabuit. Ei cũ a medico q̃ſiuiſſʒ cam. Rñ/ omel.vj.ait ꝙ deꝰ nõ cõmendat ludere ſed nncb
dit ꝙ illi etati uõ ↄueniebat q̃d alteri ↄpe dyabolꝰ.ſi luſerimꝰante certamẽ qaꝓpꝛia ca uid
tebat.Et ſubdit augꝰ. regłaʒ bonã. Lãtũ dimꝰpigricia. Itẽ ludꝰ eſt indiſcrete ac tio ſchr⸗
valet rõ vt artibo nõ mutat qͥd ſᷣm eas fit nis ex qͥ ſepe mala pꝛoueniũt.vt rixe alape deltp
tẽpoꝝ varietate eſt mutandũ.Eſt etim pugne.⁊ h̊ pᷣter ludentꝭ intentionẽ qui cuʒ ſ
admonẽd medicꝰ vt lucra nõ q̃rat iniuſta dephenſus fuerit ⁊ redargutꝰ dicit ludeni dtr
nec infirmitates hoĩm deſideret queſtus feci.nec certe ſufficit ̊ ad excuſatõnem.qꝛ hes⸗
gẽja.vt ait Señ.ð bñfi.li.vj.q; Damades lexcanonica dicit ꝙ ludꝰ noxius eſt in cul tiot
athenis veniẽs eũ qͥ neceſſaria funeribo vẽ/ pa.pcipue cum nõ poſſit in bonũ interpꝛe woli
Ddicabat dãnabat.cũ ꝓbaſſʒ magnũ lucrũ tari.Et ideo ludus talis eſt punieddꝰ ⁊ cõ eier
optaſſe q̊d eueniebat ei ex młtoꝝ nece.ñ demnandꝰ. Item eſt ludus ſocialis hone/ ptio⸗
ait ibideʒ. Grauiſſima infamia eſt medici ſtatis.ſ.ad recreationẽ ⁊ releuamẽ laboꝛis 1blul
opes querere.Cõſilłr debẽt ĩfoꝛmari egro/⸗ Et ſic legũt᷑ phi ludere.pꝛout Seneca di unpe
tivt pᷣmo querãt medicamenta ſpũalia.qꝛ cit libꝛo de tranquillitate in fine. ꝙ So/ mte
ſepe pctã infirmitatum ſũt cauſa.ſ̃m illud crates cum pueris ludere nõ erubeſcebat. hino
drego. dicẽtꝭ ꝙ nulla nocebit aduerſitas Et catho animuʒ curis fatigatũ publicis nnbu
ſi niła dñet᷑iniquitas. Sʒ xpᷣs eſt verꝰme laxabat ludis.et h aliqñ expedit.Et ponit eniti
dicꝰ. ⁊ verbũ eiꝰ eſt medicamẽtũ ſᷣm Aug. exempluʒ de agris fertilibo ꝙ cito illos ex/ ſuck⸗
li.iij.ᷣmonũ.ſᷣmõe.xxxj. Itẽ Ambꝛo.in ſer hauriet nũq; intmiſſa fecũditas. Ita ani/ ſne
mone ait.Omia hẽmꝰin xpᷣo ⁊ oĩa nob eſt moꝛum impetus aſſiduus laboꝛ franget wele
xpᷣs. Uñ ſivulnera carere deſideras medi vires:niſi paulatim reſoluti et remiſſi fue/ n
cus eſt. ſi febꝛe eſtuas fons eſt. ſi foꝛtitudie rint. Similiter põit exeplũ ꝙ ſomnꝰ refe/ n
indiges virteſt.ſi moꝛtẽ fugis vita eſt.ſi ce ctioni eſt neceſſariꝰ:ſi tamen ſit continuus en

wle
Re
Nlh

1
api

lthen
1ceb
hhe,
ehe
acß/,
Ne
lioſ
griica
nehn⸗
abi⸗
handi
mde
Goni
Scnn
Us ctis
ataſi⸗
iwly⸗
mnch⸗
unss
Oh⸗
oded
macn
aeneto
nuhe
gice;
ldenl
nonne
Kmart

4

ſahul
uhlds
tponit
los el/
taan
fange⸗
ſifue
reſo
tinuus

Diſtinctio vecima.

moꝛs eſt. Et ideo inquit. Legum cõdito/

1*

res ſeſtos inſtituerũt dies vt ad hilaritatẽ
pnblice homines cogerent᷑ tanq; neceſſa/
rium laboꝛibus temꝑamentũ interponen
tes. Item Tlaleriꝰli.vj. Ludos idcirco int

legittimas actiones ↄnumerabãt.qꝛ tem⸗/

peramento motꝰ naturalis caloꝛ nutrit᷑ in
coꝛꝑeet leticia men reꝑat᷑. Uiri tñ eccle/

ſiaſtici ſobꝛie et temꝑate debẽt ludere. ꝓut

ait Ambꝛo. li.j.de offi. ꝙ licet interdũ ho/
neſta ſint ioca ac ſuauia.tñ ab eccleſiaſtica
aberrant regula.Nõ ſolũ ꝓphanos ſʒ etiã
om̃es iocos declinãdos arbitroꝛ. Uñ de
beato Johanne apło narrat Caſſianꝰ lib.
vij.collationũ ꝙ; cũ manu molliter ꝑdiceʒ
demulceret vidit eũ quidã iuuenis.et ſenẽ
deriſit. et miratus eſt talem virũ ſic facere.

Cui ſanctꝰ ait. Quid geſtas in manu. At

ille. Arcum. Cui ait.Lur eũ nõ ſemꝑ ten/

tum circũfers. Et ille. Ne iugi curuatione
foꝛtitudo eiuſ molleſcat ⁊ deꝑeat. Sic ait

ſanctꝰne te offedat hec mea ꝑua laxatio.qꝛ
niſi remiſſione quadaʒ rigoꝛem qͥs relaxeęt
nõ poteſt obſequiũ dare ſiue iugiter fecun
Dare. Uirivero celici quales ſũt eccleſiaſti

ci religioſi ludos pᷣmo modo dictos caue

ant.⁊ ſi aliq̃ ludovtant᷑.debito modo⁊ de/
bito tꝑe ⁊ religioſe fiat.vt ait Señn.epla.l.
Ulir auᷣt ꝑfectꝰnõ dʒ intẽdere ludis vanis
in q bꝰdelectant᷑ demones.Uũ et ĩi ſomno
fuit dictũ illi romanovt ludi inſtaurarent
ſicut recitat Augꝰ.de ci.dei li.iiij.ca.xxvj.
de ludo vero alee et ecꝑiculo in ſumma de
caſibꝰli.ij.vbi ðꝛ ꝙ illi qͥ ludũt ad aleã vel

ad taxillos vel qui ludo interſũt vel ſũt ꝑti
cipes peccant.Et ibi de peccatꝭ ↄcomitã/

tibo talẽ ludũ qualia ſũt deſideria lucrãdi.

volũtas ſpoliandi.tꝑis amiſſio.frequens

peieratio. rixaꝝ ꝓuocatio.ſubſtãtie ↄſum

ptio.aſſiduitas mentiendi.⁊ ocioſa verba
⁊ blaſphematoꝛia ſepe ꝓferendi. Unde ðꝛ

in Policrato li.ꝙ mendacioꝝ ⁊ ꝑiurioꝝ

x.

mater eſt alea. Unde et Chilon lacedemo/
nius iũgende ſocietatꝭ cauſa miſius Co/

rinthum duces et ſenioꝛes pplłi ludẽtes in
uenit in alea.et ideo infecto negocio reuer

ſus eſt. dicẽs ſe nolle glam ſpartoꝝ quoꝛũ

fama conſtructo biſancio clareſcebat hac

maculare infamia.vt dicerent᷑ cũ aleatoꝛi/

bus ↄtraxiſſe ſocietatẽ. Conſilr regi De⸗/
metrio in opꝛobꝛiũ puerilis leuitatꝭ miſſi

ſunt aurel tali a rege parthoꝝ.q̊ͥ mũere in/

locatꝰeſt

honoꝛata eſt adoleſcentia reg ſen ilis. z in
maieſtate regia ↄſtitu tꝰnon verebat᷑ leuia

exercere. Econtra eſt de magnatibo mo⸗

dernia.qͥ ꝓ magno habent ſi nouerint ve/

naticam vanitatẽ ⁊ in aleaꝝ pericia ſint in
ſtructi.et ſi in vanis ludis ſint experti.Cũ
tñ dicat Seneca in ꝓuerbijs.Aleatoꝛ tã/⸗

to eſt nequioꝛ q̃nto in arte doctioꝛ.ergove

ſa nia magna eſt tali arti inſudare. Et non
ſolum nobiles intendentes talibo ſibi no/
cent ſed etiã multis alijs qͥbs dant audaci
am ⁊ exemplũ talibo vacandi.⁊ etiam libe
ros ſuos et heredes exemplo ſuo ad talia

pꝓuocant. Oundus iſte totꝰ q̊ddam ſcac⸗

cariũ eſt.cuius vnꝰpunctꝰ eſt albus et alxꝰ
niger /ꝓpter duplicem ſtatũ.vite et moꝛtis.
gratie et culpe. Familia buiꝰ ſcaccarij ſũt
bhomines huiꝰmundi.qui om̃es devno ſac
culo materno extrabunt᷑.⁊ collocant᷑ in di
uerſis locis huiꝰ mundi.et ſinguli habent
Diuerſa nomina.vnꝰ dicit᷑ rex. alter regina.
Tertius rochus.Quartus miles.Quin/⸗
tus alphinus. Sextus pedinus. Uñ ver/
ſus. Rex rochus alphinus: miles regina
pedinus. Iſtius auteʒ ioci conditio eſt ta
us.vt vnꝰ alium capiat.et cum ludum cõ/
pleuerint ſicut de vno loco et ſacculo exie/
runt ſic in vnuʒ locũ reponunt᷑.nec eſt dif᷑/⸗
ferentia inter regem ⁊ peditem pauperẽ.qꝛ
ſimul invnum diues ⁊ pauper. Et Sap.
vn. dicit. Unꝰ eſt introitꝰ ad vitam et ſimi
lis exitꝰ.Et ſepe ↄtingit ꝙ quãdo familia
ſcaccarij poni in ſacculũ rex infertꝰ col/
cat eſt. Dic qñ tranſeunt ab hacvita hꝰ
mundi maioꝛeſ in inferno ſepeliunt᷑.? paiꝛ
peres in ſinum Abꝛahe depoꝛtant᷑.exem/
plo diuitis et Laʒari. In iſto etiam ludo
rexvadit circumquaq; directe ⁊ capit vn/
diq; ſemꝑ directe.in ſignum ꝙ rex omnia
iuue capiat.et in nullo omiſſa iuſticia om̃i
bus exhibenda obliquare debet. Sʒ mo/
do quicquid agit iuſticia reputat᷑.qꝛ quic
quid pꝛincipi placet iuris habet vigoꝛem.

Regina ſiue domina que dicitur Ferʒe ca

pit et vadit oblique.quia cum auariſſimuʒ

ſit genus mulieruʒ quicquid capit niſime

re detur ex gratia: rapina eſt et iniuſticia.

Rochus eſt iuſticiarius perambulans to
tam terram. directa tamen linea ita ꝙni⸗/

hil oblique capiat muneribue coꝛruptis.
ſed omnia iuſte coꝛrigat nulliparces. Dy
econtra de illis iã verificat᷑ ilð Amos.iij.

GWS

Lonnertiſti in amqritudinẽ iudiciũ ⁊ fru
ctum iuſticie in abſintbiũ. Miles vero in

capiendo duo puncta tranſit directa ⁊ ter

tium obliquat. In ſignum ꝙ miles et dni ⸗
ſte capere redditus de/

terreni poterunt iuſtece aunue de⸗
bitos. et iuſtas emendas a delinquentib
ſm exigentiam delicti.ſed tertiũ punctum

obliquat rũ talliagia et iniuſtas exactio/

nes extoꝛquent a ſubditis. Alphinivo coꝛ

nuti ſunt epiſcopi nõ vt Moyſes ex collo

quio diuino.ſed potiꝰ regio imperio vł pꝛe

ce aut pꝛecio ſublimati. Iſti alphini obliq̃
currũt et capiunt tria puncta ꝑtranſeũdo.
quia fere omes pꝛelatos peruertunt odiũ

et amoꝛ et munerum fauoꝛ ne delinquen/

tes rephendant et contra vicia latrent.ſed
potiꝰ? pꝛo annuo cenſu peccata ad ferinam

traduntvt ſic oya bolum ditent. Undð qui

debuerũtvicioꝝ extirpatoꝛes eſſe.iam per
cupiditatem facti ſuntvicioꝝ pꝛomotoꝛes
⁊ dyaboli ꝓcura toꝛes. Pedinꝰ vero pau/
perculus eſt qui incendendo ſemper vadit
directe in ſua ſimplicitate.ſed quando ca/
perevult obliquat. ſic ſemp dum ĩ ſua ſim
plicitate et paupertate conſiſtit directevi/
uit.ſed cum querit aliquid temꝑale vł ho/
noꝛem conſequi ſtatim mendacijs. periu/
cijs.adulatiõibo. ⁊ fauoꝛibo obliquat quo/
uſq; ad gradum ſuperioꝛeʒ ſcaccarij perue
niat. et tunc duo puncta pertranſit. tertiũ
obliquãdo. Sic pauꝑ cum eleuat᷑ ſtatim
ꝑuerſe incedit.quia aſperiꝰ nihil eſt humi/
lſicum ſurgit in altũ. In iſto ſcaccario dya
bolus dicit eſchack inſultando aliquem et
pereutiẽdo peccati iaculo.qui ſic ꝑcuſſus
niſi citius dicat liueret ad penitentiam re
currendo. dicit dyabolus ei matt. animaʒ
ſecum ad tartara deducendo.a quo nec li/
berabitur pꝛece vel pꝛecio.quia in inferno

nulla eſt redẽptio.Et ſicut venatoꝛ diuer/

ſos habet canes ad capiendas beſtias di/

uerſas.ſic dyabolꝰet mundꝰdiuerſa habẽt
peccata quibo diuerſimode homines illa/

queant. quia om̃e quod eſt in mundo aut

eſt concupiſcentia carnis aut oculoꝛũ aut

ſuꝑbia viitee.
(Lapitulum octauum.
Be admonitione habentis curam rei/

publice vt ꝓpuideat ꝙ ſingłi exerceant ſua

Kicia et de excluſione inutilium officio/

publicam ait Hugo vbi ſupꝛa.

Elboꝛantes aut

in pᷣdictis artibo mechanicis et

atẽ ſunt q̃ſi pedes ipſius ⁊ obſe

tarcꝰ?dicit. In om̃ibo exequẽeda ſũt q̃ humi

lioꝛibo.i.multitudini cõpetũt. Nam pau/
citas ſꝑ pluribo cedit.⁊ ea cauſa ſũt inſtitu

ti magiſtratꝰ vt a ſubditꝭ iniurie ꝓpulſent᷑.

ipſaq; reſpub.q̃i illoꝝ opiſicio calciet᷑. Eſt

em̃ qi diſcalciata qn iniurijs exponit᷑ quo
nihil pᷣt ignomin eẽ gerẽtib magiſtratũ.
Afflictꝰnãq ꝓpłus q̃i pncipis podagram
arguit ⁊ ↄuincit.Et ſicut ait apłs ad Co/

rinth. xij. Om̃ia mẽbꝛa ſũtvnũ coꝛpꝰ.q̃

mẽbꝛa habẽt diuerſa officia.et qdlibʒ indi
get officio alter? Tüc eſt q̊dlibet mẽbꝛũ pꝑ
fectũ cũ pᷣt ꝑſicere ſuũ op ꝓpꝛiũ.Unũq̃dq;
cĩ eſt ꝑfectũ cũ attingit ꝓpꝛiã vᷣtutẽ.ait phᷣs
li.vij phiſicoꝝ.et.iiij.methaphiſice.Hocẽ

ſingulũ qͥd pᷣt facere ſuũ opꝰ Et equocũ eſt

illð qͥd nõ pᷣt facere ſuũ opꝰ vt ſerra lignea
⁊c̃. Sic ẽ in coꝛꝑe reipu.ꝙ ſũt diuerſa mẽ/

bꝛa ꝓpoꝛtionabilit᷑ vt dictũ eſt habẽtia di⸗

uerſa offcia.q̃ꝝ q̊dlibʒ indiget officio alte
riꝰ.Et tũc ipᷣa eſt in debito ſtatu qn neutꝝ
vſurpat alteriꝰ officiũ.⁊ q̃dlibʒ exercet ſuũ
veracit᷑. Hec dʒ qͥs mirari de coadaptõne
reipub. mẽbꝛis coꝛꝑis nat᷑aliſ.cũ dñs oſtẽ

dit nabuchodonoſoꝛ ſtatuã cutꝰ caput ex

auro optimo.pectꝰ⁊ bꝛachia de argeto ⁊c.
Ad ſignandũ variũ ſtatũ regnoꝝ diuerſo/

rũ ſ̃ᷣm ſctõs.Conſimili rõne in vno regno

diuerſe ꝑſone ĩ repub.pñt adaptari diuer
ſis mẽbꝛis in coꝛꝑe natali Uñ ⁊ ĩ tractatu

q̊ ðꝛ liber phie ðꝛ ꝙ ĩ ciuitate ymaginaria

Socratis.Caput eſt ad modu arcis ipᷣiꝰ

palladis.bꝛachia tãq; pꝛudẽtes⁊ foꝛtes vi

ri iuxta arcẽ ad ipam tuendã locati. vẽter
et genitalia opifices ciuitatis et mulieres.

Coxre vᷣoꝛ crura ſut negociatoꝛes huc⁊ il/
luc diſcurrẽtes. Pedes vo ſũt agricole Cx

negociatoꝛes pnᷣt ſignificari ꝑ pedes.quia
calcãt terras.⁊ ſub nauigatõne ↄtinet᷑ ars
mercãdi ſᷣm Hugo.vbi S. vel pñt ſignari

ꝑ crura vnde ſuſtentãt rempub.ſuis mer⸗/

caturꝭ. Mercatura em̃ multũ iuuat rem/

oꝓvooibo ad illas ptinentib ad rei
pub. vtilit
quunt᷑ ei ⁊ eam ſuſtentant.de quibo pedib
cuſtodiendis mouẽdis dirigedis ſtatuen
dis debet hꝛe curã magiſtratꝰ. Unð Plu/

ſ

nicsa
wene
gtobte
ppec
ſatuen
B,
fühan
Mon,
inſtin
blent
E

ſtco.

ſtrai.
ugeun
CCo⸗/
Nii
bzlngi
ſbrün
ac
ipds
Hor!
uocih
Palignen
mi⸗/
di⸗
goole
neutz
nuſoi
apöne
Nivoli
Hung
lone.
acrlo⸗
go
aduc
Uractat
gumn
rco i⸗
ſoꝛtcort
ti Fent
lan
bocel/
eU
ula
ck ors
gnan
mer/
Nran/

Diſtinctio pꝛima.

Sequitur ſecunda pncipalis pars bu/

evecn ſumme.
Pꝛologus.

Abita oeſcripti
onereipu.in cõmuni et enume/
ratis virtutibo q̃ ſunt membꝛis
eſſarie. Sine deſcptis et infoꝛmatis ꝑ

hecel cpiis erimdemaris
ſonis ex qͥb reſpublica ↄſtituit᷑ quia tali/

um perſonaꝝ eſt multiplex colligatio ſiue
coherentia. Dirigente ſũmo magiſtro xpᷣo
ihu videndũ eſt de pᷣdicta colligatõne q̃li/

ter admonendi ſũt omes in repub.vt tene/

ant oꝛdinẽ ſue coherentie. Et pᷣmo de co/
herentia legali ſiue oꝛdinali.ſ.poteſtatum
que eſt dominoꝝ ad ſeruos.et econuerſo.
Secũdo de colligatõe natali q eſt paren/
tum ad filios et fratrum ſiue cognatoꝝ ad

inuicem. Tertio de colligatione ſacramen

tali q̃ eſt ↄuugatoꝝ ad inuicem. Quarto ðᷣ
coherentia fidei q̃ eſt xpᷣianoꝝ ad inuicem
in coꝛꝑe xpᷣi. Qinnto de colligatõne ciuili
q̃ eſtvicinoꝝ ⁊c̃. Que omia diſtincte pᷣnar

rata ſüt in pncipio
¶ Hiſtinctio pma ſecũde ꝑtis hꝰ ſumme.

Eapitulum pmum.
¶ Deoꝛigine leruitutꝭ.et de equalitate cõ
ditionis omniũ quã dzʒ pᷣnceps cogitare.

Epꝛimag colliga

tione qᷓ;tum ad vnã partem.ſcilzʒ

xv. vbi multũ de h.vnde ait.cõditio ſerui/

tutis iure intelligit᷑ impoſita peccatoꝛi. et

pma cauſa ſeruitutꝭ eſt peccatũ.ꝓinde nũ
q; in ſcpturis legimꝰſeruũ anteq; ̊ voca/

vulo Noe iuſtꝰpctm fuij iudicaret. Geñ.ix

MNomen itaq; ulud culpa meruit non na/

tura. Et ibi bene de h̊. flon debent dñi
nimis eleuari de dominatu cum nõ exna

turali ↄditione ſint dñi ſʒ merito peccati.

Unde Aug'. vbis. Qui impant ſeruiunt
eis qbovident᷑ imꝑare.Nec imperant cupi

Ditate dominãdi.ſed officio ↄſulendi.nec

pncipandi ſuꝑbia ſed ꝓuidendi miſericoꝛ
dia.hoc naturalis oꝛdo pᷣſcribit. Ita deꝰ
cuũ hominẽ ↄdidit.Dominamini inqͥt pi/
ſcibo maris ⁊c. Gen.j. Rationalẽ creaturaz
dQg vmaginẽ ſua noluit niſi irrationabili/

gqualiter debent ſe habere pꝛinci
pes ad ſeruos dictuz eſt S. tamẽ intelligere
Debẽt ꝙ ratio dominandi oꝛta eſt ex pctõ.
put Auguſtinait li.xix.ð ciuitate dei.ca.

bus dominari.nec hoĩem homini :ſed ho⸗

minẽ pecoꝛi. Inde pꝛimi iuſti paſtoꝛes pe

coꝝ magꝭ q;ᷓ reges hominnʒ ↄſtituti ſunt.
BGBeñ.xlvij.vt ſic inſinuaret deꝰqͥd poſtulet
oꝛdo creaturaꝝ.qͥd exigat merituʒ pctõꝝ.

Hec Aug'. Poſt petm̃ tñ legittime hnci/⸗

Pancib⸗ ſᷣm legẽ diuinã ⁊ humanã debent
omiĩes obedire.ſᷣm illud Ephe.v. Serui
obedite dñis carnalibo cũ timoꝛe et ſimpli
citate coꝛdis ſicut et xpᷣo.Debet ergo dna
et pnceps iugiter meditari equalitatẽ cõ/
ditionis cũ ſeruis.et pondus ſue ſeruitutꝭ

ex alia parte et nõ meareer cunlitata re
dictü eſt. Sic fecit Job. xxxj. qui ait.

quid nõ invtero fecit me ſicut ⁊ illũ.ſ.ſᷣuũ.

Vbi Grego.moꝛał.xxi.Potentibus viris

magna eſtvirtꝰ?humilitatis ↄſiderata eq̃li
tate ↄditionis.et poſt manu humilime cõ
ſiderationis depᷣmendꝰeſt tumoꝛ elatõis.
Beñ.ix.Terroꝛveſter ac tremoꝛ ſit ſuꝑ cũ/
cta animalia terre. Ibi Gre. Homo aiali/
bus irrationalibo nõ ceteris hominibo ad
yvymaginèẽ dei factis eſt nat̃a pᷣlatꝰ. Idcirco
ðꝛ ei vt ab animalibo non ab hominib ti⸗/
meat᷑.qꝛ õ̊ naturã ſuꝑbire ẽ ab equali velle
timeri.Et ibi bñn de h. Et de h̊ Señ.epła
xl viij.ait. Cum ſeruis familiariter viuere

Ddecet pꝛudentiã tuã.ſerui tui ſunt.vmmo

hoies ſunt ↄtuberniales.ſũt humiles. ſũt
amici dei et cõierui tui. Et ſequit᷑. Cogita

iſtũ quẽ ſeruũ vocas ex eiſdem ſeminibo oꝛ
tum. eodẽ frui celo.eque ſpirare.eque mo/
ri. Unõð hec ſumma mei pcepti eſt vt ſic cũ

inferioꝛeviuas quẽadmodũ ſuꝑioꝛẽ tecuʒ

velles viuere.Pꝛeterea dñs debet cogita/
re ꝙ aliqͥ tge foꝛte erit ſeruꝰ. Unde ibi Se

neca. Neſcis qua etate ⁊ vbi ſeruire ceperꝭ.
viue cũ ſeruo clementer.viue cõiter.et i ſer
monẽ ⁊ in ↄſiliu ⁊ ↄuictũ ſllũ admitte.Itẽ
cogitet dũs q; qͥ eſt ſeruꝰ ↄditione liber eſt
vircuali libertate mentis.qꝛ ſine peccato.

ber animo foꝛte.ſᷣuus eſt.̊ illi nõ nocebit.
Oſtende qͥs nõ ſit. Cu q ons es ſᷣuis libi
dini aut auaricie aut ambitioni aut pecca
to multiplici omes timoꝛi. Nutla ſeruitꝰ
turpioꝛ eit qᷓ; volutaria peccati ſubiectio.
Cum &ů& ſit poſſibile ꝙ dns aliqñn ſit ſeruus
pᷣdictaꝝ paſſionũ no ſuperbe vebet efferri

ſuꝑ ſeruu. Ideo ↄcludit Sen. Colant te

fui tui potꝰ qᷓ; timeant.ſʒ ad rabie cogũt
vos delicie. ⁊c. Et ideo ᷣm Auguſtinutn.

uü⸗

Multi dñi ſunt ſerui tot dñoꝝ q̃t vicioꝛũ

Hon tñ ꝑmittẽdi ſũt ſeruiviuere ſine diſci

plina ⁊ laſciuire.ymmo ſũt caſtigãdi debi/

to modo.Ecci. xxxiij. Panis et diſciplina
opus eſt uo. Unde Señ.eplła vbi S.Uir

ga em̃ om̃e murmur ↄpeſcit᷑. Iſtã eqlitateʒ

cũ ſᷣuo cogitabat beat? Martinꝰ qñ verſa

vice ſᷣuiebat armigero. Et exemplũ chari

tattꝭ erga inferioꝛes oñdit dñs ⁊ mgr cum

lauit pedes diſcipuloꝝ Joh̊.xiij. Et quan

Do erat in medio ſiẽ qͥ miſtrat Lu.xxij. Uñ
nõ venit xpᷣs miſtrari ſʒ miſtrare.Nõ tame

Denegandũ eſt qn fui ⁊ ſu bditi oẽs cũ om
ni affectu ⁊ hũilitate ⁊ reuerẽtia debeãt ſer
uire dñis ſuis:reddẽtes q̃ ſũt ceſarꝭ ceſari.
et q ſunt dei deo Macth. xvij.et.j.Petri. ij.

Serui ſubditi eſtote dñis in om̃i timoꝛe.
Sʒ admonẽdꝰeſt dñs vt nõ tumeſcat coꝛ

de ex diuino dono.nec ↄtẽnat fᷣuũ iniuſte

ex ſuo imꝑio.ſʒ debet ſicut pꝛ patrie piꝰ cie

mentia.⁊c.vt dictum eſt ſupꝛa.
LLapitulum ſecundum.
BDei

peccatum eſſe cauſam ſeruitutꝭ vt ſint libe

ri mentee. . —
WVWantũ 90 aliã
parteʒ.ſ.qualit᷑ ßui debẽt ſe hꝛe
erga dños ſuos. NHotanduʒ ꝙ
admonedi ſũt vt intelligãt pctm̃ fuiſſe cãzʒ
ſeruitut vt dictũ eſt.vt eoipᷣo magꝭ habe/
ant pctm odio ⁊ ab illo ſe caueãt q̊d indu/
xit tam turpeʒ ſubiectionẽ.qꝛ qͥ facit pcti
ſeruꝰ eſt peccati. Joh.viij. Uñn ſtudeat eſſe
liberi mẽte ĩ interioꝛi hoĩe ⁊ tũc nõ eſt dolẽ

du de exterioꝛi fuitute ſᷣm ꝙ monet aplus

Coꝝ.vij.Seruꝰ vocatꝰes nõ ſit tibi cure
ſupplevocari ſᷣuꝰ. Qui in dño vocatꝰ ẽ ſer/

uus libertꝰeſt dñi.Oꝛigo aũt hꝰ vocabu/

li ſeruꝰ inde credit᷑ ducta ꝙ hij qͥ iure belli
capiebant᷑ ⁊ poſſent occidi ̃uabãt᷑.vnde a
ſeruando ſerui appellati ſunt.
apitulum tertium

Iſubaiti oẽs ſiue ſint milites ſiue
ſerui admonẽdi de ꝑfecta obedi
entia ⁊ fidelitate ⁊ ſtabili dilectiõe erga do
minos ſuos.magniſicando ⁊ pᷣconiʒando
ſalua veritatevitã ⁊ honoꝛẽ eoꝝ cuſtodien

*

nfoꝛmatione ſeruoꝝ vt intelligant

De fidelitats quam ſerui debent habere

nt aut ſerui et

do. pmptecis obediẽdo.exemplo populi
qᷓ nolnit ꝙ Dauid rex iret ad bellũ ꝓpt peri
eulũ.vt patet.ij. Re.xviij. Qui ⁊ dixerunt.

Tu vnꝰ ꝓ decẽ milibo reputar.Et exẽplo
Joab qͥ noluit caꝑe vꝛbẽ ſine rege.nevicto
rig ſuo nomini aſicriberet᷑ij. Reg.xij. Dic

em̃ faciebant antiqͥ ⁊ eis in om̃ib obedie/
baãt.ſicut dicit Uirgiliꝰlibᷣ.j.dicta militis

Enee.qͥ ait. Rex erat Eneas nob qͥ iuſtioꝛ

alter. Nec pietate fuit: nec bello maioꝛ ĩ ar

mis. Que omia euidenter patent in fideli

tate quã debent pᷣncipibo. Ideo admonen

di ſunt ſpecialiter de obſeruãda fidelitate.

Figdelem em̃ ſeruũ ⁊ pꝛudentẽ commẽdae
dñs ⁊ remunerat Math. xxv. Et h̊ exem/

plo antiq̃ꝝ ſicut militũ ceſarꝭ qͥ erãt ſibi de

uotiſſimi. nec ab eo aliq̃ᷓ modo valebãt ſe⸗,/
parari. Sic narrat᷑ in vita ceſarꝭ. Et Cale

riꝰ dicit li.iij.de qdaʒ milite qͥ cũ eẽt captꝰ

et ad Anthoniũ ꝑducvꝰ. Rñũdit eidẽ. Ju/
gulari me iube.qꝛ nõ ſalutis beneficio.nec
moꝛtꝭ ſupplicio adduci poſſuz vt ceſarꝭ mi
les eſſe deſinam. Unñ q̃ ↄſtantiꝰ vitã ꝓ dño
ↄtempſit co faciliꝰvitã ⁊ libertatẽ ab An/
thonio meruit. Sic dz eſſe in milite xpᷣi vt

nihil eũ a dño ſeꝑet.f̃m illð apłi ad Roma

nos.viij. Quis ſeꝑabit nos a caritate xp̃i.

Item exempluʒ ꝙ qnto qͥs eſt fidelioꝛ ſuo
dño tanto magꝭ dʒ cõmendari ab aduerſa
rio.Et de hac fidelitate ſeruoꝝ ad domi/

nos Ualeriꝰli.vj.narrat de ſeruo cuiuſda,z
pampiniõis ꝙ cũ aliqͥ eſſent miſſi vt wdfim
ſuũ occiderẽt.ſeruꝰ cõmutata veſte cũ dño
⁊ ꝑmutato anulo dũm claue ſecreta emiſit

a thalamo.⁊ ſe in cubiculũ dũi recepit.⁊ ſe
vt pampinionem dñm ꝑmiſſus eſt occidi.

Bꝛeuis hꝰſfacti narratio.ſʒ nõ parua ĩ gẽ/
tili fidelitatꝭ oſtenſio Et ibi de alijs ſeruis
fidelibo ſuis dñis.Et de hac fidelitate ſer
uoꝝ erga dños Señ.li.iij.de bñfi.narrat

de ſeruo qui aptauit ſibi veſtem et anulos

dñi ſui.⁊ ſe obtulit ⁊ pᷣbuit ad occidenduʒ
ꝓ dño ſuo. Ualeriꝰibidẽ narrat de ſeruo qͥ

pmo dñm occidit ne traderet᷑ in manꝰ ho

ſtiũ.deinde ſeipᷣm traiecitvno ictu dicens.

Tempeſt inqͥt me cõſulere mihi. Jam em̃

dñm meũ manumiſi. Ibidẽ narrat ð duo
bus ſeruis qͥ capta quadã vꝛbe fugerãt ad
hoſtẽ. ⁊ hoſte ⁊ exercitu erꝰ intrãtib vꝛbem
illi ſerui pᷣcurrerũt ad domũ dñe.⁊ eãẽ edu/
xerũt.ac querẽtib.q̃ nam eſſet.ꝓſeſſi ſunt
cxudeliſſimã mulierè ab eis duci.ſ.vt to⸗

woli
thei
mm.
Niplo
wigo

Si⸗

helie,

Wlins

ſtr
Nrix

ſaci
en
tte,.
er
/
ſbide

ie⸗
e

100O

u/
dnee
nwi⸗
X
⸗
eröint

Non
o.

erſd
Nmi/
inſce

1 din
Jame

mt
aſe
cüci.
gig
ſons
neſe
nenat
nulos

ſenoqh
ndho
ens.
memn
zduo
rite
Nbein

zect /

ſiſunt

t to/

ſencl;

Diſtinctio pꝛima.

queret᷑.qᷓ̃ ſic euaſit ?⁊ ambos poſtea manu/
miſit.i.liberos fecit. Siłr narrat de q̊dazʒ

incluſo a ceſare qͥ petijt a ſeruo vt traderet
eivenenũ.Et cũ ille non poſſet eunadere qͥn

traderet᷑ ei d petebat medicamentuʒz in/

noxiũ dedit ei ⁊ acceſſit ad filiũ eius dicẽs

Jubeas obſeruare donec intelligas an ve

nenũ dederim patri tuo. Ille cum ſopitus

eſt vixit et a ceſare ſeruatus eſt.

¶ Capitulum quartum.

ſafſſeruoꝛũ qͥ dños occider᷑̃t et lares
djñoꝝ ↄiuges inuaſerũt narrat
Trogꝰpompexꝰli.xviij.ꝙ vnꝰex ſeruis illiſ
miſertꝰeſt dñi ſui. Et cũ illi ᷣuivellẽt ex ſe
illũ regẽ eſſe qͥ pᷣmo ſolẽ oꝛientẽvidiſſʒ Ille
ſeruꝰad dñm ſuũ Stratonẽ noiĩe detulit ⁊
eũ infoꝛmauitvt cũ in campũ ꝓceſſiſſet ce/

teris in oꝛientẽ ſpectantibo. ſolꝰ ille in occi

dentẽ intu eret᷑.Et cũ aduẽtare ceꝑit dies

fulgoꝛẽ ſu mmo faſtigio ciuitatis oſtendit
editiũculis culminibovꝛbis oꝛiens ſolfa
re

bat. Et qꝛ nõ ſeruilis ingenij rõ viſa eſt.
quirentibo auctoꝛẽ de dño ↄfitet᷑. Et tunc

intellectuʒ eſt qᷓnta dñoꝝ ingenia ſeruilibꝰ

pᷣſtarẽt. Data gvenia ſeni filiũq; eiꝰ regem

Strato nẽ creauerũt poſtqᷓ; ad filiũ regnũ

trãſiatũ eſt ⁊ ad nepotes.Et qꝛ celebꝛe fuit
facinꝰſᷣuoꝝ alioꝝ toto oꝛbe. Jõ Alexãder
magnꝰ vltoꝛ publice ſecuritatꝭ oẽs qͥ pᷣlio
ſuꝑfuerũt: ſi qñ eos expuguit ob memo/
riã veteris cedis cruciba affixit expugnata

xoꝝvꝛbe.genꝰ tñ Otratonis inuiolatum

Fuauit regnũ Deteſtãda em̃ fuit temeritaſ
pᷣdictoꝝ ſeruoꝝ.⁊ iðo magna equitate ple

ctenda.Et ſi fide ihu xpᷣi puati erant fide-
les dñis ſuis his modis.multo magis fi/

de illiꝰpᷣditi ⁊ etiã alligati debẽt eſſe fideleſ
dñis ſuis.et eos honoꝛare. Uñ narrat᷑ in
vitiſpatrũ li.ij.c.de humilitate.X abbas
Olimpiꝰ qͥ ſeruꝰfuerat deſcendebat ꝑ ſin/
gulos annos a Scithia in Alexandriam
poꝛtans mercedem dñis ſuis.et mittebat
aquã in peluim ⁊ offerebat lauare pedes eo

rum. Et cũ illi dicerẽt noli pater h̊ facere.

Rñdit.Ego ↄfiteoꝛ qꝛ ſeruꝰ vꝛ ſum.⁊ grãſ

ago vobis ꝙ dimiſiſt me liberũ fuire deo

Mercedes gᷓᷣveſtras vobᷣ debitas accipite

Quibo non acquieſcentib, dixit. Credite

dei deo.

N
Henequicia quoꝛũdam ſeruoꝝ et puni/

E nequicia uero

mihi ꝙ ſi nolueritꝭ reciꝑe mercedes veſtrai

hic remanebo ⁊ ſeruiam vobis. Memine⸗
rat enim chꝛiſtum dixiſſe Matthei. xxij.
Reddite que ſunt ceſaris ceſari.et que ſũt
(Eapitulum q̊ntum.
De admonitione fideliũ ſpecialiũ qua⸗
liter debent ſeruare obedientiam ad ſuos

Xemplo iſtoꝛum
Aſeruoꝝ ſunt admonẽdi ſubditi et
ſerui ad omnimodã fidelitatẽ ſer
uandã dñiis ſuis et ad tuendã eoꝝ ſalutes

Et de h̊ Uirgiliꝰ loquens de apibo hoꝛtat

ſubditos. Unde ait. Pꝛeterea regeʒ nec ſic
egyptus et ingens lydia nec ppłi parthoꝛũ
aut medus ydaſper obſeruauit regem in/
columem. ⁊c.

¶ Diſtinctio ſecũda ſecũde ꝑtis hꝰſũme.

(¶Eapitulum pmum.
De admonitõne patrũ vt nutriã
et filias ſub oꝛdinata diſciplina.
eſt de colligatõe naturali aliq̃ꝝ
mẽbꝛoꝝ in repub.ſicut parentũ

⁊ filioꝝ ⁊ fratrũ ⁊ ſoꝛoꝝ ad inuiceʒ. Unde
pmo ſut admonẽdi pꝛẽs ⁊ matres ad eru/
diendũ filios diſciplinaliter.vt ſicut ſunt
cau ſa eſſendi.ita ſint ⁊ bñ viuendi.eos bñ
nutriendo ᷣm ſapientẽ in li. Ethi. Unð ⁊

Ecẽi.vij.Filij tibi ſũt:erudi illos.Et.xxx
ſimiliter. Pꝛo aĩabo filioꝝ colligabit vul/
nera. Et ſeqᷣ?. NHe des illi ptãteʒ aie tue. Et
ibi multũ ð H̊. Itẽ Pꝛouer.xxiij. Noli ſub
trahere a puero diſciplinã.Heb.xij.Quis
em̃ filꝰ quẽ nõ coꝛripiat pꝛ.⁊c̃. Sic em̃ fi/

lij cohibent᷑a malis.infoꝛmãt᷑ in moꝛibus

bonis.⁊ ad dura ſuſtinẽda pᷣparant᷑.vt he
reditatẽ paternã aſſequant᷑ digni efficiũt᷑.
Et ideo nobiles antiq ſilios erudiri fecer̃t
ſapientialit᷑.vt pʒ de Philippo pꝛẽe Alexan
dꝛi ſup ꝑte pma. Item diſciplinabant fi⸗
lios virtualiter cohibẽdo a mał ⁊ infoꝛmã
do in bonis.qꝛvt ait Augꝰ.ð maioꝛibus

eccłe. Diſciplina in duo diuidit᷑. In cohi/

bitionẽ.ſ.⁊ inſtructiõem.q̃ꝝ pᷣmũ timoꝛe:
ſcdᷣm amoꝛe ꝑficit᷑. Et ivðᷣo narrat Policra
tus li.vj.q; Octauianꝰ imꝑatoꝛ filios ſu/
os ⁊ ſi nõ genuit adoptauit ad gradũ mi/
litarẽ ⁊ curſuzʒ ⁊ ſaltũ fecit cercifari. vſich

tfilioꝰ

Pars ſecunog.

natandi pũctũq; feriẽdi telũ ⁊ iaciẽdi miſ/
ſilia ⁊ lapides mann ⁊ füda.Et qualit᷑ on:
ne bellü ſcirẽt ſuſtinere aut inferre. Et q;/
uis ſufficere poſſit eis clarꝰſanguis ad glo
riam ⁊ bonũ hereditariũ ad omnẽ affluen

tiam. tñ ea diligentia ſũt inſtructi ac ſi ſua

retinerevel aliena acqrere nequaq; poſſent

niſi pvᷣtutẽ. Silr legit᷑ filias ſuas in lani//
ficio feciſſe inſtrui.vt ſi pᷣter ſpem in extre/

mã pauꝑtatẽ eas ſoꝛtuna ꝓieeiſſet. vitam
poſſent arte amiſſia facultatibo exhibere.
HNam et nendi ⁊ texendi ⁊veſtes ſoꝛmandi
pingendi ⁊ cõponendi nõ tm̃ artẽ ſʒ vſum

babebebant. Ex qͥbo patet ꝙ filios? filias
noluit ociari nec deſidia reſolui. Multo
minꝰ nec milites ſuos q̃ꝝ ꝓfeſſio exigit la/

boꝛem mllitarẽ. Conſimiliter de hac diſci
plina narratTulili.ij.de tuſcuł. q̃ſtiõib.

Nleges ligurgi laboꝛibo erudiũt iuuẽtu/

tem venando currendo eſuriendo ſitiendo
algendo eſtuando. Sparte vero pueri ad
aram verberibo accipiunt᷑ vt multꝰe viſce/
ribo ſanguis exeat.Et cum ibi eſſeʒ aitCu

tius nõ audiebã ꝙ vllłꝰvnq; clamaretvl ge

meret. Et ideo h̊ faciebãt qꝛ qͥ bñ inſtruũt᷑
in tenera etate de facili ad hona inclinant᷑

cum ꝓfecti ſunt. ꝓut ait Señ. li.ij. de ira.

Educatio maximã diligentiaʒ plurimũcq;
ꝓfuturã deſiderat. Facile eĩ eſt adhuc ani
mos teneros cõponere. difficulter reſcin/
dunt᷑ vicia q̃ nobiſcũ excreuerũt. Uñn vꝓᷣbũ
Oꝛacij. Quod nona teſta capit inueterata

ſapit. Item Señ.li.de ꝓuidentia loquẽs
de lacedemonijs qͥ expiunt᷑ indolem filio/
rum verberiba admotis.⁊ adhoꝛtant᷑ illos
vt ictus flagelloꝝ ſoꝛtiter ꝑferant.Et ſeqͥt᷑

cauſa.CLontẽptũ Peula aſſiduitas peri/

clitandi dabit.et ſolidiſſima coꝛꝑis ꝑs eſt
quã frequẽs vſus agitauit.Et põit exepla.

PNauticis ſunt coꝛꝑa efferenda maria du /
ra. agricolis man trite.ad excutienda tela

militares lacertivalẽt.agilia ſũt mẽbꝛa cur

ſoꝛibo. Id in q̊libet ſolidiſſimũ eſt q̊d exer⸗

cuit.⁊c̃. Silr exemplificat de ꝓplis qͥ dicũ
tur germani.q̊s ꝑpetua hyems.triſte celũ
ſterile ſolũ:ſaciunt foꝛtiter ꝑferre laboꝛes
et inedias.Et idðᷣo aplłs ad Ephe.vj. Edu
cate illos.ſ.filios in diſciplina ⁊ coꝛreptio
ne dñi. Item ad Thimo.v.loquens devi/

dua ait. Si filios educauit.⁊c.Et ð inſtru

ctione pueroꝝ cõiter in parte.v. De ſeueri

tate aũt patri in coꝛripiendo ⁊ diſciplinã/⸗

920 filios narrat Ualeriꝰ multum li.ij. vbi

narrat de Bꝛuto qui filios vᷣgis ceſos ad
paluʒz deligatos ſecuri ꝑeuſſit.qꝛ volebant
reducere dominationẽ Tarquini in vꝛbez
a ſe expulſam.pꝛẽm exuit vt ↄſulem ageret
oꝛbũq; viuere qᷓ; publicevidicte deeſſe ma
luit. Siłr narrat de Caſſio qͥ filiũ ſuũ ꝓpx

crimẽ affectati regni damnauit ⁊ vberibui
affectuʒ necari iuſſit. Similiter narrat de
manilio toꝛquato qui fuium ſuũ eo ꝙ pꝛo⸗-

batũ eſſet ipᷣm accepiſſe pecuniã a ſocijs ĩ⸗
dignũ domo ſua iudicauit.qͥ filiꝰ ex triſti⸗/
cia ſe ſuſpẽdit.cuiꝰ exequijs nec pater int᷑⸗

fuit. De his narrat Augꝰ.li.v.de ci.dei.ca.

xviij. Et quia ſeueritas nimia aliqũ noce

MNarrat Ualeriꝰ li.v. de moderamine pareł

tum in filios etia ſuſpectos de nequicia m
arentes nbi narrat de qdam qͥ cũ ſibi a ſi
io inſidias parari cõperiſſet.in locũ deſex
tum filio ꝑducto gladiũ tradidit ac iugu⸗
luʒ feriendũ obtulit.necveneno nec latrõe
ad ꝑagendũ patricidiũ opus eſſe affirmãſ
Quo facto.abiecto gladio ait filiꝰ u pa/
ter viue.ſgqueſo ne meꝰ erga te amoꝛ eo ti/

bi ſit vilioꝛ ꝙ H̊ a penitentia oꝛit. Simili⸗

ter narrat ibidẽ de indulgẽtia ꝑentum ĩ fi/

lios. vbi ðꝛ ꝙ Anthiochfili? Seleuci re⸗
gis cũ incidiſſet in grauẽ languoꝛẽ ex veſa

no amoꝛe nouerce.⁊ eſſet h̊ dephenſũ a me

dicis.pꝛ ſibi ↄiugẽ ↄceſſit. Et ibidem nar

rat de indulgentia alioꝝ in filios. Seue/

ritas & paterna eſt cõmendanda in coꝛre⸗
ptione ſilioꝝ dum nõ habeant exceſſũ. In

vulgentia appꝛobãda dũ caueat peccatũ ⁊
filioꝝ diſpendiũ Moderatio laudãda dũ

tenet oꝛdinatũ modũ.⁊ ecõtrario negligẽæ
tia parentũ in caſtigando filios ⁊ coꝛripiẽ
do eſt multũ vituperanda Et peccata eo-
rũ eis imputãda aliq̃ mõ.⁊ pena eis aliqſ̃
a deo inflicta ꝓ coꝝ negligentia.ſic fuit de
Hely qͥ fuit negligens in coꝛripiẽdo fitlos
inſolentes. Et ideo a deo merito punitus

erat.j.Re.iij. Añ arae eckll. drariin

ca.x vij.de puero qnquẽni damnato qͥ co⸗
ſueuit deũ blaſphemare.fuit ꝑcuſſus a ᷣOb
in ſinu patris et moꝛtuꝰ.Et h̊ iuſtetam in
penã patris qͥ non coꝛripuit eũ.q; in penẽã
illiꝰmoꝛtui.⁊ ne creſceret i malis maioꝛib⸗
creſcente etate. Et de h̊ narrat Boecili. ðᷣ
diſci.ſcoł.de filio Lucrecij ſanguineo no
mine Zenonis diſcipulo qͥ fuit abſq; diſci
plina nutritꝰ, ↄſumes ſua in aleis ⁊ meræ⸗

li
lsi
biebunt
npbq,
nageret
len
ſuüge
berdaf
umtde
⸗
eisi⸗
nci⸗
erint/
Nc.
fünoon
ne pene
nci
ſbiaſ
i deſer
lugu/
loe
fnnif
e,
Rad
Ginii⸗
iſ/

Va

zame
nder
Oeuv
lor⸗/
gli
adi
gige
onipe⸗
alaeo/
tla
fuide
oflos
Onitus

ngas⸗
400
min
penaͤ
orib
li5
no
diſci
merg

Diſtinctio ſecunoa.

tricijs. ſient enumerat ibi. ꝛa pꝛe redẽptus
creberrime de anguſtijs crucis. Et deinde

captꝰ: parẽtis penuria redemi nõ potuit.
Qui cu lacrimis voce querula oſculum pe
ciijt a pꝛe. ⁊ cũ pꝛ acceſſiſſet naſũ illiꝰ moꝛſu

acutiſſimo ſecuit dices.qꝛ erroꝛib puerili
bus moꝛes incaſtigatꝰeuaſi.ac mgr̃i mei

documẽtꝭ nõ obediui.ſocioſq; meos con/

tẽpſi.filij pꝛẽʒ caſtigatui neceſſe ẽ idulgere
mgri ẽ diſcipłi moꝛes ifoꝛmare.q̃ſi ᷣ dice/
ret.pꝛ qꝛ ñ caſtigaſti meſʒ ꝑmiſiſti me vaca
re pctis ſupdictꝭ: merito de te capio vindi

—

Sʒ relinquãt eis vᷣtutẽ hereditatẽ ſic et ter
renaꝝ ⁊ midanaꝝ poſſeſſionuʒ. Unde ait
TZuliꝰli.de offi.c.xxxvij.ꝙ optima beredi/
tas a patribo tradit᷑ liberꝭ. omiq; patrimo
nio pᷣſtantioꝛ glaptutꝭ.⁊ nephas eſſe viciũ
iudicare. Suꝑ omia debent docere vt ca
ucant a peccatꝭ. Ut em̃ ait Hiero.ſuꝑ Iſa.

li. vltimo. Aquilaꝝ maxim eſt amoꝛ ad fi

lios.q̃ in locis inacceſſibilibo nidos locat.
7 ne coluber fetus violet amatiſtum ĩ nido
ponit. curꝰvᷣtutevenena ſuꝑant᷑.Solinus
tñ lib.viij.ca.vj.ait qꝙ; herſes alias ethites
eſt lapis qͥ inuenit᷑ in nidis aqͥlaꝝ. Hulto
u;– mag debent pᷣcauere paretes ne filij ve/
neno ſerpẽtꝭ antiqui coꝛrũpant᷑.⁊ eos do/
cere vt niditicent in petra xpᷣo habitaculo
tirmiſſimo.
(¶ Capitulum ſecundum.
De admonitione filioꝝ erga parẽtes in
affectu ⁊ effectu. MMD
Bales autez de
bent eſſe filij erga parentes.ſcilʒ
aamãtes eos ſincero affectu. obe
dientes eis in omi ſtatu. honoꝛates eos ĩ
ꝓmpto actu et neceſſaria miſtrantes eiſdẽ
i effectu ſi indigeãt ſacra ſcptura dermiat
Exo.xx.honoꝛa parentes.et Ephᷣ.vj.Fi/
lij obedite parentiboveſtris.h̊ em iuſtü eſt.
Iteẽ Ecẽi.iij.Qui honoꝛat pꝛẽm ſuuʒ vita
viuet lõgioꝛe.Et ibi multũ de h̊.De pieta
te igit nno erga paretes narrat Ualeriꝰ

li. v. c.uij. Et dicit ꝙ diligere parentes pꝛi

ma lex nate eſt. Un narrat ibið qdã bona
fuia q̃ nutrinit matreʒ ſuã in carcere lacte

mamillaꝝ ſuaꝝ. Cũ em̃ mjr eſſet ꝓ capitali

crimine carceri dãnata. Ille q pᷣerat cuſto

die carceris miſcdᷣia moꝰ dedit aditũ filie

ctam. Clñ ⁊ parẽtes debẽt cauere ne relin/
gquant malũ exemplũ filijs vt dictũ eſt ſup.

ad matrẽ: pᷣuidẽdo tñ ne cibũ aliqnẽ ei ifer
ret.volẽs eam ſic inedia ⁊ fame ꝑire.Cũq;
plures dies interciderent ⁊ qũo tãdiu ſine
cibo ſuſtentaret᷑ cuſtos carcerꝭ miraretur:
aĩaduertit fuiã matris famẽ lacte lenientẽ

Que nouitas ſpectaculi admirabilis ad

ↄſiliũ deducta remiſſionẽ mulieri incarce
rate impetrauit. Nartat etiã ibidẽ ð alia fi

lia q̃ pꝛem ſuũ pa ri cuſtodia traditũ iã vl/
time ſenectutꝭ velut infanteʒ alimonia pe/

ctoꝛis ſui fouebat.De h̊ etiã Solinꝰ li.j.ẽ

fine narrat de filia cuiuſdã.q̃ dephenſa eſt

alere pꝛem ſuũ vberibo. Uñ et ille donatꝰ

liber filie in memoꝛiã tanti pᷣconij.⁊ locus

ↄſecratꝰ eſt numini. Narrat᷑ etiã ibidem de

CLoꝛaliano qͥ damnat a romanis cõſfugit

ad voluſianos qͥ erant infeſti romanis. et

ibidẽ poſtea imꝑiũ ſoꝛtitꝰ eſt.qͥ ſtatim ince
pit eſſe romanis infeſtiſſimus.necvolebat
eis ↄfederari ꝓ aliqͥbo lʒ mitterẽt᷑ ſacerdo/
tes cũ infulis.Qð vidẽs mr vxoꝛẽ erꝰ ⁊ fi⸗
lios ſecũ trahẽs venit ad caſtra in qbo erat.
quã vt filꝰ aſpexit.Expugnaſti inqt o mar
meaʒ iram. Holuit em denegare matri d

pecijt.ſʒ eiꝰviſio ad pietatẽ tyrannũ emol/

liuit. OQuerit aũt Señ.li.iij.de bñfi.c.xvj.
An liberi poſſent recompeſare parentibuſ
maioꝛa bñnficia qᷓ; ab eia acceperunt.⁊ ꝓſe
quens iſtam queſtione narrat de pietate ſi
lioꝛũ erga parentes.Ponẽs exemplum de
Scipione qͥ ſeruauit pꝛẽm in pᷣlio ſeipſuʒ
obijciens moꝛtꝭ ꝑiculo ꝓ patre.Item capᷣ.
xxiiij.ponit exemplũ de Enea qͥ pꝛem gra/

uem ſenio ꝑ mediũ hoſtiũ agmina tulit et

ꝑ ignes. Uñ q̃rit ibidẽ. Quid eĩ nõ poteſt
pietas.q̃ſi diceret.omnia poteſt.qꝛ pietas

dd oĩa valet ſᷣm apłm. Et qd mirũ ſi hoies

roõne pᷣditi erga parentelſ ſint pij.cũ irratio

nalia pietatẽ exhibeãt pa rẽtibo.ꝓut narrat
Amb. exame. omeł.v. ponẽs exempluʒ de
ciconijs q̃ pꝛijs penis paretes Ddepluma4
tos ſenio tegmine plumaꝝ fouẽt.⁊ collato

cibo paſcũt. ⁊ fultro alaꝝ ſubleuãt ⁊ ad vo

landũ exercẽt. Un ſubdit ibidẽ. Auibo nõ

eſt graue qd eſt pietate plenũ.nec ẽ oneroſũ
q̃d ſoluit᷑ nate debito.HNõ recuſãt aues pa
trẽ paſcere q̃s nõ lex ſcpta.ſʒ innata ſtrigit

Ad ̊ ↄuenuũt nõ pᷣcepto.ſʒ natalis gre of

ficio. Eſt em̃ apud eas vera pietas qua re⸗

cuſat alicn hoim impietas. Un romano⸗

tate filioꝝ erga parentes et de pen male⸗

rumvſu hauis pia vocat᷑. Ded de unpie⸗

3

Dictionis materne narrat Angꝰli. de ci. ði.

rxrij.c ix. ꝙ decez fuerũt frẽs. ſeptẽ fuert

mares ⁊ tres femine.qͥ ex maledicto ma/
tris ſunt puniti tremoꝛe mẽbꝛoꝝ hoꝛribi/

li.qꝝ duo.ſ.frater ⁊ ſoꝛoꝛ ſuerũt ſanati ĩ ec/
cleſia beati Stephani.alis invltiõe ꝑma

nęæétib. Conſilis vindicta narrat᷑ nr̃is tẽ/
poꝛibo iuxta Stanſfoꝛdiã ↄtigiſſe de q̊daʒ

filio matri moleſto et contrario.quem illa

quodã die dñico nimiũ anxiata maledixit
in pñtia tot parrochie. Qui ob hbᷣↄfuſus

poſtq; qͥlibʒ ad ſua reuerſus eſt:ſub q̃dam

altari ſe abſcondit. ac poſtq; oſtium eccłie
clauſuʒz fuit ille filiꝰmaledictꝰſe coꝛdula cã

pane miſerabiliter nemine pñte ſuſpendit.

Diſinctio
(KLapitulum pmum.6
¶ De inſtructione fratrũ q̊ ad amoꝛis be/
niuolentiã ⁊ oꝑis beniſicentiiim.

einter ſe ad mutuã dilectõem exq̃
ſunt ex eiſdẽ parentibo⁊ pᷣncipijs. Uñ dñt
pᷣcipue ſe mutuo diligere.qꝛ cõicant eandẽ

naturã. ꝓut ait ſapies Ethi.viij. IAtem de

mutua dilectõne frm̃ ait Ualeriꝰ li.v.c.v.

Hanc caritatẽ fraterne beniuolẽtie pximꝰ

gradꝰ accipit. Et ponit exempla de fabio

q delatũ ſibi triumphũ a ſenatu reciꝑe nõ

ſuſtinuit.qꝛ frater ſuꝰ illo pꝛelio ceciderat.
Silr põit exẽplũ de alio qͥ ꝑ grauia itine/
ra tranſgreſſus die ac nocte mutato equo.
ſolo comite ↄtentꝰ trãſiuit ad liberandum
frẽm ſuũ.Silr ibidẽ narrat ꝙ cũ in caſtris
ompeij vnꝰ miles aliũ intemiſſʒ iacentẽq;
poliauit.⁊ vt frẽm eſſe germanũ cognouit
multũ ac din ↄuicio deos obiurgauit.pꝛe

cioſaq; veſte frẽʒ opertũ rogo impoſuit. ac

deinde ſubiecta face ꝓtinꝰ eodẽ gladio qͥ il

lũ interemerat pectꝰ pꝛiũ trãſuerberauit.
ſeq; ſuꝑ coꝛpꝰfratris ꝓſtratũ cõmunibo flã

mis cremandũ tradidit.Cicebat eĩ ignoꝛã

tcie bñficio innocẽtiviuere.ſʒ vt ſua potius

pietate qᷓ; aliena venia vteret᷑ comeſ frater/
ne necis eſſe nõ defuit.⁊ artiſſimis vincłis
ſanguĩs pietas ſatiſfecit. Jdẽ narrat Au/
guſtinꝰde ci.dei li.ij.c.xxvj.Et ideo cauere
debent frẽs ne ꝓpter terrena aliq̃ fiat in eis
diſcidiũ coꝛdiũ vel extinctio caritatis fra/
terne.Vñ⁊ ſaluatoꝛ tratribi petetibus vt

tertia ſecũde ꝑtis bꝰ ſumme.

Ein de hac diſti⸗

ctione tertia admonẽdi ſũt fréz

ſudicaret ⁊ diuideret int eos hereditatẽne
luit ſieri iudex eoꝝ in H̊ Luce.xij.qꝛ erat in

ter eos ↄtentio litꝭ nõ caritas dilctõis Lu
ce.xij.ſᷣm ꝙ exponit Augꝰ.li.ſᷣmonũ.j.ſer
mone.xlij.ꝙ dñs diniſionẽ petẽti di.quis
me ↄſtituit iudicẽ.Cauete ab om̃i cupidi⸗
tatc.ſʒ ego dico dic fratrivt teneat mecum
vnitatẽ.⁊c. Pꝛeterea li.vij. Eccłiaſtice hi⸗
ſtoꝛie narrat᷑ q ddam ſtagnũ hereditatis
duobo fratribo ſoꝛte aduenerat.et pecunie
cupiditas q̃ fere oĩia coꝛda moꝛtaliũ ſuꝑat
fraternã viciſſitudinẽ ſereviolauit. Na qqa
erat piſciba copioſuʒ ↄuenerũt frẽs.nõ tim
ad capiẽdos piſces.ſʒ ad interimẽdos ho
mines bella mouẽtes ⁊ hũanũ ſanguinemn
fundẽtes.ſʒ dei ꝓuidentia ipᷣis ↄtendenti

bus aduenit beatꝰ Grego.ceſarieñ.epᷣs vi⸗
denſq; moꝛtes et pᷣlia viroꝝ ⁊ furẽtes ger⸗

manos:cauſam reqͥſiuit ↄtentõis.q̃ cognẽ
ta. Nolite inqt o filij rõnabiles aias Am
tis ⁊ irrõnabiliba ꝑdere.fraternam pacem

queſtꝰcupiditate diſſoluere.dei leges ⁊ na

ture iura temerare.Et ego vos ꝑvᷣtutẽ deĩ
abſoluã ab om̃i certamine ↄtentõis crn⸗⸗
te.Et cũ acceſſiſſet ad ſtagnũ tenẽs in ma-

nu vᷣgã.poſitꝭ geniba palmas tetẽdit in ce⸗
lũ ⁊ oꝛanitvt ille aque eſſent de cetero ma/

ledicte ꝓ qͥb frẽs obliti ſũt fraterne pactet
ↄcoꝛdie.Etvt nũq; in loco illo piſcis aut
aqua appareat.ſʒ ſit campꝰ aratrũ patiẽs vY·
ferax frugũ.⁊vt fraterna ↄcoꝛdia ꝑſeuerer
in eternũ. Qua oꝛõneↄpleta ſic factũ ẽ vt
arentẽ campũ ⁊ frugifeꝝ germanis iã con

coꝛdib dereliqͥt Et q̊d añ fuit nauiũ ferax
lã ẽ ſolũ frugifeꝝ.Ex h̊ miracło liq̃t qᷓ; pla
cita deo ẽ fratrũ ↄcoꝛdia.ꝓut ðꝛ Ecci.xxv⸗
Vnñ ⁊ de ↄcoꝛdia fratrũ in diuiſiõe heredi

tatꝭ narrat Trogꝰ pompełꝰ li.ij.ꝙ Xerſes
dicebat ſe pᷣmũ filiũ natũ patri regi. Fra/
tervᷣo aliꝰqͥ añ eũ natꝰeſt ⁊ anteq; pꝛ rex et
vẽdicabat patrimoniũ q̊ddã puatũ dicẽcs

aliũ frẽʒ tm debere regnũ patris bꝛe.quia

erat natꝰ de matre regia q̃̊d certamẽ ad pa

truũ ſuũ aurifernũ detulerunt. Qui cauſa

cognita pᷣpoſuit Xerſem.⁊ intantũ finita G
fraternaↄtentiovt necvictoꝛ inſoluerit.næ
victꝰdoluit.ſʒ ipᷣo tꝑe litꝭ ſibijnuicẽ mune
ra miſerũt ⁊ iocũda int᷑ ſe ↄuiuia fecerũt. et

moderatiꝰ int᷑ ſe regna q; nos exigua pa/

trimonia diuiſer̃t Si ſic pagani ſehabue
rũt in diuiſione bereditatis meritoſunt in
crepandi chꝛiſtiani quivel fratres pꝛopꝛi/

tnene
Gontit
ctöel
onigit
diqi
nlcnai⸗
Amenn
laleri⸗
Odtano
ru
lüſoprr
Micr
höem
dos ho
Cinen
chdenn⸗
ton/
oge⸗
ſugt
pmu
Mc
srn
intee
disa⸗
gintw
it ine
wm/
oe
1s At
Venent

gien

liα
ſ
zna
i⸗
bortdi
Aſe
1
inerct
inlis
tir
ade
dula

e

es
nune
t
P/
abue
mtin
No,

Diſcinctio quarta.

os exhereditant iniuſte vel contra eos pu⸗/
Capitulum ſecundum.

Dual ter paterfamilias debet regereto

tam ſamiliam.

Tnon ſolum pa
ter admoneat ſulios naturales ⁊

Diſciplinet. ſed filios familie ſue.
vnde dictꝰeſt pꝛfamilias.qꝛ omiba ĩ fami/

lia ſua poſitꝭ taq; pꝛ filijs paterna dilectõe

ↄſulit vt ait Papias. Debet gD filios ſᷣuos
et ancillas diſciplinare ⁊ moꝛiba infoꝛma
re.qꝛ ꝓ eis eſt reſponſurꝰ ꝓut ait Augꝰ.ad
comitẽ.Queſo mi frater ꝓ om̃iba tibi ſub/
iectis a maioꝛevſq; ad minimũ amoꝛem ⁊
Dulcedinẽ regni celeſtis timoꝛẽ ⁊ amaritu

dinẽ pene gehẽnalis annüũcies ⁊ de coꝝ ſa
lute ſolicitꝰet vigil exiſtas.qꝛ ꝓ om̃iba qͥ in

domo tua ſunt rõnem dño reddes.Sua/

de ůͤ eis vt caueant a ſuperbia.detractione

ebꝛietate.ſoꝛnicatõe.ira et luxuria.ꝑiurio

furto.et cupiditate.q̃ eſt radix omniũ ma/
loꝝ. Ideo ait Augꝰ.ſuꝑ Joh.omeł.l. Su

per illud Johᷣ.xij. Qui mihi miniſtrat me
ſequat᷑.vos ꝓ mõ vꝛo miſtretꝭ xpᷣo bñ viuẽ

do. elemoſinas faciendo.verã doctrinãq;
eiꝰqbo poteritis pᷣdicãdo.vtvnuſqͥſq; pa/
terfamilias h̊ agnoſcat.paternũ affectum

ſue familie ſe debere ꝓximo.et ꝓ vita eter/
na ſuos oẽs moneat.doceat.coꝛripiat.im/

pẽdat beniuolentiã.exerceat diſciplinam.
Ita in domo ſua eccleſiaſticũ ⁊ qdammo/
do epale officiũ impleat miſtrãs xpᷣo vt in

cternũ ſit cũ eo. His ̊ modis pꝛfamiligs

et filios natales ⁊ totã familiã cuiꝰ ẽ pater
coꝛripiat ⁊ inſtruat.pctm̃ de domo ⁊ fami

lia exterminet.vt oẽs deo⁊ ſibi fideliter ſer

niant.nec inimicũ dei in domo ſua ꝑmit/

rat.ne diuinam indignatiõem incurrat.ſʒ
vt dicere poſſit cũ ꝓpheta. Ambulãs ĩ via

immaculata bic mihi miniſtrabat. Unde

ſi peccatoꝛes in domo retineat et foneat:

peccatis eoꝝ ꝑticipem ſe facit.Quia ↄſen⸗

tientes ⁊ agentes pari pena ↄſtringunt.

(Capitulum tertium.
de admonitõne pᷣdictoꝝ erga illos qui

ſunt colligati cognatõevel affinitate.

Dnſimilicer ao⸗

nata et legittima.

monendi ſunt homines vt habe/

ant beniuolum affectũ ad illos pcipne quu
ſunt colligati naturali cognatione vel affi
nitate.quia tales dicunt᷑ fratres in ſcptu/
ra.Quattuoꝛ enim modis dicunt᷑ fratrea
ait Papias.ſcʒ natura.vt Eſau ⁊ Jacoi
ente vt oẽs iudei.Cognatione vt Abꝛa

ham et Loth. Affectu. Et hoc vel ſpeciali

Vt omnes chꝛiſtiani.vel cõmuni vt omes
homines. Igitur ad omẽès homines qͥ ſũt
colligati cognatione debet amoꝛoꝛdinatꝰ
extendi.Et licet dominꝰ dicat Luce.xiij.
Qui non odit patrem et matrẽ.⁊c. Non p
hibet tamen amoꝛem naturalem parentũ
et cognatoꝝ.ſed carnalẽ qui impedit amo

rem diuinum pᷣponendũ ſᷣm Auguſtinuzʒ
epiſtola. xxij. Et Gregoꝛiꝰ omelł.ſuper illõ
Auce. Si quis venit ad meet nõ odit p⸗/

trem ⁊c̃. Dicit ꝙ eos qui nobis carnie co⸗
gnatione conluncti ſunt diligamus.ſʒ q̊s
aduerſarios in via dei patimur odiendo et
fugiendo neſciamus. Unde et antiqui acd
cognatos erant ſ̃ᷣm deum affectimi. ſicut
Abꝛabam ad Loch quem liberauit ab ho
ſtibus. Geneſ.xiiij. Et Laban ad Jacob
quando ipſum audiuit ad ſe veniſie. Geñ.
xxiiij. Unde et coniugium inſtitutum eſt
fieri inter extraneos vt inter eos amoꝛ et
charitas excendatur et dilateturvbi amoꝛ
naturalis minus habebat᷑ ſm Auguſti⸗
num de ciuitate dei libꝛo.xv.capᷣ.xvj. vbi

debac materia.

Capitulum pmum.

euenn ſecũde ptis bꝰ ſũme.
¶Duid t ↄiugiũ.2 de cõtractione oꝛdi/

Võſequenter hac
diſtinctione quarta videndum
eeſt qualiter ſunt infoꝛmãdi qui
ſunt colligati cõnexione ſacramẽtali qua/

les ſunt coniuges.Et cum matrimonium
ſit viri et mulieris coniũctio maritalis in

ter legittimas perſonas indiuiduam vite
conſuetudinem tenens. vt dicit Seneca
libꝛo.iiij.diſtinctiõe.xxvij. Uel legittima
coniunctio maris et femine vnionẽ chꝛiſti

et eccleſie repᷣſentans.vt dicit᷑ in li.de arti-⸗

culis fidei.De pertinentibo igit᷑ ad matri⸗/
moniũ debent copulati infoꝛmari vt ſit le
gittima ↄtractio inter extraneos ad dila/
tandũ caritatẽ ꝑ ſanguis vnionẽ Par ait

4*4

Pars ſecunda.

Auguſtin de ciultate dei li. xv. ca. xvj. di /

cens ꝙ matrimoniũ fit inter hoĩes vt qb⸗
eſtvtilis atq; honeſta ↄcoꝛdia diuerſarum
neceſſitudinũ vinculis necterent᷑.et alterũ
habeat qͥs pꝛẽʒ aliũq; ſocerũ.⁊vt alia ſit ſo
roꝛ alia vxoꝛ. Ulñ ait apłus Coxꝝ.vij. Qui
matrimonio iũgit virginẽ ſuam bene facit
et qͥ nõ iũgit meliꝰfacit.Et apłus ad He/
bꝛe. xij. Honoꝛabile em̃ inqͥt ↄiugiũ et tho
rus immaculatꝰ. Uñ et ſaluatoꝛ interfuit
nuptijs Joh. ij. eas ꝑ ̊ appꝛobãs.qꝛ pᷣſcie
bat futuros hereticos nubere ꝓhibẽtes. Pꝓ
ut ait Aug'. omeł. viij. Pꝛimo g̊ in nuptijſ
puid eat᷑ ꝙ ſit legittima ↄlunctio ꝑſonarũ
ſm legem dei. 1 ꝙ apta ↄditio vtriuſq; ꝑſo
ne ne ſequat᷑ poſtea ↄtinua penitudo.euiñᷣ
pᷣt ſubueniri. Uñ recitat Nalerꝰli. viij. c. ij
qvnice filie pꝛ ↄſu lebat Chemiſtodẽ phᷣm
vtrũ eã pauꝑi ſed oꝛnato moꝛibo an diuiti

. Pare dbata collocaret in ↄiugio.Cui ille.

Dalo inqͥrvirũ pecunia q; pecuniaʒ viro
rigeratũ poti q; locupletẽ eligeret ſivtrũ⸗/
q; adeſſe nõ poſiʒ.q;uis aſſint diuitiarũ
opulétie alicui. Zhẽs tñ cu illo vt cü illa doz
pᷣuide vt ꝑſona cũ q̃̊ ↄhit᷑ ſit ᷣtutibo pᷣdi/
ta. moꝛibo oꝛnata. ⁊ ſtatuↄpetẽti ↄditiona
ta.qꝛ ſepe ſolet tediũ triſticie ſeqͥ mf̃ioniũ.
Vñ narrat Ulaleriꝰ vbis. ꝙ Socrates cõ
ſultꝰ a qdam adoleſcentevtrũ vxoꝛẽ duce/
ret an aĩo abſtineret. Rñdit Socrates ꝗ

ddcũq; boꝝ ſeciſſʒ peniteret.nã ſi vxoꝛẽe nõ

duceret ſequerent᷑ multa incõmoda.ſ.ſoli

fudo. oꝛbitas generꝭ. ⁊ ꝓgeniei interitus. 2

heres alienꝰ. Si vᷣo duceret h ſequerẽtur.
ppetua ſolicitudo.ↄtextꝰ q̃rulaꝝ.dotis ex
pꝛobꝛatio.affiniũ graue ſuꝑciliũ. garrula
Paviingna ſubceſoꝛia.alieni mr̃ionij in/

cert?liberoꝝ euentꝰ. Hec ille.Oe hac etiaʒ

materia tractãs aureliꝰtheofraſtꝰ in lib.de

nuptijs ſiẽ recitat beat? Hiero.) Jouinia
nũ.q̃rit an vir ſapiẽs ducat vxoꝛẽ.⁊ cũ dif/
finiuiſſet. ſivxoꝛ pulcra eſſet.ſi bñ moꝛige/
rata.ſi honeſtꝭ paretibo ꝓcreata.⁊ ſi ipſe di
nes ⁊ ſanꝰ. ſic ſapienteʒ poſſevxoꝛẽ ducere.
ſz ſtatim infert. Hec ãt oĩa rariſſime ĩ nup
tijs ↄcurrũt.Hõ &̊ vxoꝛa ſapiente Educẽ/
da.q̃ phie ma xie impedit ſtudia.qꝛ Diffici/
le eſt ibꝛis ⁊ vxoꝛibo intendere. Itè multa
ſunt inqͥ t q̃ neceſſaria ſũt vſibo matronaꝝ.

ſczʒ pcioſe ⁊ ſũptuoſe veſtes.aurũ.geme.an

culle.ſuppellexvaria.lectice.exedra deaura/

idigentẽ Quo dicto monuit vt generũ mo

ta. noctibo ↄtinuant᷑ garrule ↄqueſtꝰ etru-/
moꝛes. Illa honoꝛatioꝛ ſꝑ ꝓcedit ĩ publi-/
cum:ego deſpicioꝛ. Illa a młt honoꝛatur

ego a mult ↄtẽnoꝛ. Sꝑ ſuſpicat᷑ malũ di
cẽs.Cur aſpiciebas vicinã.qͥd cum illa lo/

qjuebaris. Et ſic alteri? amoꝛẽ odium ſuuʒ
ſuſpicat᷑. Uñ vxoꝛẽ alere pauꝑem difficile

eſt. ⁊ diuitẽ ſuſtinere toꝛmentũ eſt. Itẽ ad/
de ꝙ nlla ſitvxoꝛis mala ↄditio.tñ q̃liſcũ/
qʒ; obuenerit habẽda eſt.ſi uaegaa. ſuꝑ/
ba.ſi fatua.ſi feda.ſi fetida. Equꝰ.aſinus.
bos.ouis.et mancipia.vꝛceoli.et lebetes.
pᷣus ꝓbant᷑ ⁊ ſic emunt᷑.ſola vxoꝛ nõ oſten/
Dit ne antea diſpliceat q; ducat᷑. Quoſcũ/
q; illa dilexerit lʒ ingrati tñ a te oʒ amari ⁊
ſuſcipi.Si totã ei domũ tuã regẽdã cõmi

ſeris:ᷣuiendũ eſt ei. Si aliqd tuo arbitrio

reſeruauerꝭ:fidem ſibi hꝛ?e nõ putabit. Et
tũc in odiũ vᷣtet᷑⁊ iurgia. Et niſi cito cõſu
leris parabit venena. Item. qͥd ꝓdeſt dili/
gẽs vxoꝛis cuſtodia:nã ĩpudica fuari non
poteſt. Pudica vero artari non debʒ. Illa

vero pndica dicenda eſt cui licuit peccare

ſed noluit et ſi talis rara ſit pulcra cito cõ
cupiſcit᷑ et amat᷑.ſed feda facilime deſpicit
DODifficile ergo cuſtoditur quod plures cõ
cupiſcunt et amant. Sed moleite poſſide
tur q̊d nemo habere dignat᷑. Minoꝛe ta/
mẽ miſeria deſoꝛmis habet᷑ q; foꝛmoſa ſex
uat᷑. Hihil tutũ eſt in quo totpopulivota

ſuſpirant. Alius eſt qui ſollicitat foꝛma ⁊

decoꝛe.Alius ingemo. Altꝰ diuitijs. Aliꝰ
liberalitate.et ideo aliquo modo expugna

tur quod vndiq; impellit᷑ ⁊ obſidetur. Si
dicis ꝓpter diſpenſationẽ domus ducende
ſunt vxoꝛcs. Reſpondeo ꝙ multo melius
diſpenſat ſeruus fidelis et timens q; vxoꝛ

omnia deuaſtans que ſe dominã omniuʒ

eque tibi eſtimat. Item ſi dicis.liberoꝛuʒ

cauſa et heredũ vxoꝛ ducẽda eſt. ſtolidiſſi/

mü eſt ;̊ dicere. Quid eim ad nos ꝑtinet re

cedentes de mũdo ſi aliꝰnoſtro noĩe vocet᷑

Aut qᷓ ſenectutꝭ auxilia nutrire domi qui

foꝛte ante te moꝛiturꝰ eſt. Aut ꝑuerſiſſumꝰ
futurꝰ ſit filtmoꝛibo.aut cũ ad matura eta
tem peruenerit tarde eividebit᷑ vt tu pater
eꝰcito moꝛiaris. Unde heredes melioꝛes
et certioꝛes ſunt amici et ꝓpinqui quos iu/
dicio eligerevales q; quos velis aut nolis
habere cogaris. Item narrat Calerius in
epiſtola ad Rufinum ꝙ cum Mari? filiã

ſuam dote diuitem.foꝛima nobilem. fama

(Ceb⸗
ſnol
ſh,
nal
ſuo⸗
ſcoll
doriun
Gel
zinen
copol⸗
veripe
ol
hobut
Deci
loem
anin
ti
licie
on
lio
Goͤl
degie
laai
iug
vo
ſit

en,
DNN,.
onanr
nüd
llalo,
mian,
dſfole
Nleg,
li⸗
ſug⸗
inus.
beres.
olſten/
loſci,
man
icn
nbin⸗
bitEt
lociſ
tolli/
rinon
„ Fa
Neccane
ctoc
hck
lorts
Poſſie
en
ſiſet
ſoman
i
mugt
☚
ncende
mndlius
ommniß
berong
lol
vict
on
lin
nidu
pelcr
clones
osi/
nols
Gis
i
n ſum

celebꝛẽ. genere illuſtrẽ. Oetello obtuliſſet

—e

in ↄiugiũ.Rñdit metellꝰ. Malo eẽ meꝰ q;

ſuꝰ. Cni Mari.ĩmo ipᷣa tua erit.Cui me
tellꝰ Uirũ inqt opoꝛtet eẽ vxoꝛis.nã talia
ſua pᷣdicata q̃lia eẽ ꝑmiſerint ſubiecta.Et

ſic calliditate boꝝ diuertit ab oneribus

doꝛſum ſuũ.vnde ethicũ eſt vivðᷣecui des.
Dʒ etbica ẽ ſũma vide cui teipᷣm des.Nõ
g̊ ſine młta ꝑplexitate ſił ⁊ incõmoditate ẽ
copula ↄiugalis.Clixq; credi poſſe obti/
ueri pax ⁊ ſecuritas cũ vxoꝛe ſiue bõa ſiue
mala. Nã luna virũ ſuũ int᷑fecit quẽ nimis
babuit exoſum. Qucia ſuũ quẽ nimis hũit
Dilectũ ⁊ carũ. Illa pmaveneno.hec pocu
lo amatoꝛio.Et idᷣo Ualẽtinianꝰ imꝑatoꝛ
eminentioꝛẽ ⁊ ſecurioꝛẽ vitã eligẽs.pudi/

citiã ꝑppetuã elegit.necvnqᷓ; carnẽ ſuã ad ib

licitos motꝰrelaxauit.Un cũ Octogena/

rłꝰmoꝛeret᷑ ſuoꝛũq; triüphoꝝ audiret reco

li pconia:dixit ſe ſolavᷣtute głari.Reqſituſ

q; ð illa.rũdit Hoſtẽ magnũ.iſ.carnẽ ꝓpaʒ

Deuici.nec vnq; illã mulieꝝ ↄſoꝛtio macu/
laui.Nõ ſũt ̊ iam dicta ad deteſtatiõeʒ cõ
iugij recitata.ſʒvt bñ ſibi ꝓuideãt qͥ nubᷣe

volũt ꝓpt᷑ incõmoda ſeqͥ valentia.qꝛ multe

ſtũt nuptiarũ moleſtie.Et ſit apłus ait ad
Cox.vij. Uirgo cogitat q̃ dei ſũt.que aũt
nupta eſt q̃ ſũt mũdi cogitat.Et idẽ etiam
ait ibið.qꝙ tribulatõʒ carnis patiut᷑ hmõi.
Jõ a ſapiẽtibovitãda ſũt ↄiugia.Unde ð

moleſtijs nuptiarũ recitat beatꝰ Hieroꝰ.
vhiS.dicẽs ꝙ Cicero rogatꝰab hircio vi/
ro nobilivt poſt repudiũ Terencievxoꝛis
ſue ſoꝛoꝛẽ ſuã duceret.oĩno ſuꝑſedit.dicẽs

nõ poſſevxoꝛi ⁊ phie oꝑam dare.MNã ph̊ia

exigit quietẽ.vxoꝛ vᷣo cauſat bellũ et luem.
Vñ Socrates ph̊ᷣs ſancipem ⁊ Micon
nepteʒ Ariſtidis duas habebat vxoꝛes.qᷓ
cũ crebꝛo int᷑ ſe litigarẽtvt mos eſt femiaꝝ
Socrates illas deriſit ꝙ ꝓpt᷑ fediſſimũ ho
minẽ.ſimis naribo.recalua frõte.pilo hu/
meris.repãdis crurib int᷑ ſe diſceptarent.
Nouiſſime iſte mulieres impetũ vᷣterũt in

eũ.Cui cũ młta ↄuicia ex ſuꝑioꝛi loco vna

illaꝝ intuliſſʒ. Poſtremo aquã immũdam
ſuꝑ illũ piecit.qͥ caput detergens nil aliud
rñdit.ſʒ paciẽter dixit.Sciebã em̃ pꝰ ꝓꝰbo

rũ tonitrua ymbꝛẽ e ↄuicioꝝ.vñ vix eſſe
pt pax cũ vxoꝛe.Uñ GBoꝛgias libꝝ pulcer/

rimũ de ↄcoꝛdia grecꝭ int᷑ ſe diſſidentibus
ſchſit.Cui qͥdã dixit. Miroꝛ te libꝝ decõ
coꝛdia grecꝭ recitaſſe cũ tu ? vxoꝛ tua ꝛ an

Diſtinctio quarta.

cllla tua tres tm ĩ vna domo ↄcoꝛdare nõ
poteſtꝭ. Itẽ Hiero. vbi S. Cũ alci cuiuſdã

ipᷣm arguerẽt ꝙ vxoꝛẽ bonã ⁊ caſtam reu⸗
diaſſʒ.ille ꝓtẽdit pede ſuũ nouo caiceo cał
ceatũ.⁊ dixit. Soccꝰiſte nouꝰ eſt ⁊ elegãs.
ſʒ nemo pᷣter me ſcitvbi me pᷣmit. Sic ẽ de
vxoꝛe ꝙ qᷓ;tũcũq; ſit bonavix ſuſtineri va⸗/
let ſine mẽtis anguſtia. Uñ ſapieti viro ra

ro ineundũ eſt ↄiugiũ.Et ſeqͥt᷑. Graue ẽ vi

ro ſolutovenire in dubiũ vtrũ bonã malãä
ve ducturꝰ ſitvxoꝛẽ.Et ideo tuti eſt ſecuri
oꝛem ptẽ eligere h̊ eſt nullã ducere. Hec et

glia narrat Hieroꝰ. vbi S. dicẽs ꝙAriſto⸗

teles Plutarcꝰ⁊ Geneca libꝛos ſepſerũt ðᷣ
mr̃ionio a q bo extraxit pᷣdicta.
apienum ecundum.
Pein ructionevxoꝛis ſi ſit minꝰmoꝛi/
gerata ⁊ ſuppoꝛtatione.
Yuero cõtingat
vxoꝛ ab aliqᷓ ſit ducta q̃ nõ ſit

moꝛigerata. nihil aliud reſtat ni
ſi cnſtodia ⁊ diſciplina ei imponẽda et ma

teria malignãdi ſubtrabenda. Uñ roma

nis matronis ⁊ feminis vſus vini aliquan
do fuit ignotꝰ.ne ĩ aliq̃d dedecꝰ plaberent
qꝛ ꝓximꝰa libero pꝛe intꝑantie gradꝰ ad in
cõceſſam venerẽ eſſe ↄſueuit.ait Ualerius
li.ij.ca.j.vbi narrat ꝙ quecũq; ſemia vinũ
imoderate appetit oibeytutibo ianuã clau⸗/
dit ⁊ delictꝭ aperit. Itẽ reſtringẽda ẽ vroꝛ
ne foꝛis exeat ⁊ in publicuz ſe ꝓdeat. NHam
ſi Dyna domi reſediſſʒ rapta ⁊violata non
fuiſſet. Unde recitat Ualeriꝰ li.vj.ca.iij.qꝰ
Gallłꝰſulpiciꝰvxoꝛẽ ſuã dimiſit eo ꝙ eã ca⸗
pite nõ cooꝑto foꝛis verſatã cognonerat.
Silr ſempꝛonius ↄiugẽ repudiauit eo q
ipᷣo ignoꝛãte ſpectacło ludi ſe foꝛas dedit.
Vñ ðꝛ Ecẽi.xxv. Ne des mulieri nequam
veniã ꝓdeũdi. Idẽ ibidẽ. Hulier ſi pᷣma⸗
tũ habeat ↄꝛia eſtviro ſuo Pꝛeterea ſtvxoꝛ
nõ ſit moꝛigerata.eiꝰtñ eſſe ðʒ ſuppoꝛtatio
ↄpaſſiua. Uñ ait Uarro in ſatyra ſua ꝙ vi
ciũ ↄiugis aut tollendũ eſt aut tolerãduz.
Qui tollitviciũ cõmodioꝛẽ ↄiungem pᷣſtat.
Dʒ ꝗ tolerat ſeipᷣm melioꝛẽ efficit. Uñ de
Socrate narrat Agelliꝰli.j.acticarnʒ no⸗
ctium.capᷣ.xvij ꝙ Bocrates cum eũ alci-

biades interrogaret quare ancipem vxo

rem ſuam iurgioſam.et die et noctu mulie
bꝛibus ſcatentẽ moleſtijs a domo nõ abi/
geret: Rũdit. Cuũ talẽ domi patioꝛ vxoꝛẽe z

Pars ſecunda.

ſuſtineo exerceoꝛ ⁊ inſueſco vt ceteroꝝ fo/
ras petulantiã ⁊ iniuriã faciliꝰferã. Dic eĩ
ſideles ſe debẽt ĩ ↄiugio inuicẽ ſuppoꝛtare.

Em illud Gatł.vj.Alter alteriꝰ onera poꝛta
te. Itẽ Colo.iij. Suppoꝛtãtes inuicẽ.ſup

ple eſtote.⁊ maxie ↄiuges cũ ſintvna caro.

pꝓut ðꝛ Geñ.ij. Uñ Ambꝛo exame.omel.v
ponit exemplũ de viꝑa ⁊ murena dicẽs ꝙ;
vipera murenã ad ↄiugaleʒ amplexũ euo/
cat. Et ſeqͥt. Quid ſibi vult ſᷣmo iſte niſi ꝙ;
ferẽdi ſũt moꝛes ↄiugũ.lʒ ſit aſper fallax ⁊
malꝰ. Et ſeqͥ᷑ Quid peius veneno qd ve/
nenũ in ↄiuge ſerpẽte murena maritꝰ non
reſugit ⁊ tu mulierẽ tuã ferre nõ vales.Ui
pera abſentẽ murenã vocat et blãdo ꝓcla/
mat ſibulo atq; vbi aduẽtare cõparem ſen
ſerit:venenũ euomit.reuerentiã marito de
ferens.tuvᷣo mulier aduenientẽ maritũ cõ
tumelijs depoſitꝭ ſuſcipe.ſʒ⁊ tuvir depone
tumoꝛẽ coꝛdis ⁊ aſperitateʒ moꝛũ.non es
vxoꝛis dñs ſed maritꝰ.nõ ancillam ſoꝛti/
tus es de pediba factã.ſʒ vxoꝛẽ ⁊ collegam
Dde latereviri creatam. .
Lapitulum tertium.
Demutua dilectione coniugum

Cem coniugum

dz eſſe mutua et caritatiua dile/
dent eſſe

–

oꝛvnũ et aniavna. Uñ ait apłus

Eph.v. Uiri diligitevxoꝛes veſtras ſicut

et xpᷣs eccłam. Uñ narrat Ualeriꝰ li.iuij.c.

v. ꝙ Clupancius audita moꝛtevxoꝛis ob

doloꝛẽ gladio ſe tranſfixit.Silłr narrat q;

Emplauciꝰcũ vxoꝛ etꝰ deceſſiſſet ⁊ in rogũ

poſita fuiſſʒ inter officiũ vngendi ferro ſtri
cto incubuit.⁊ ſicut erat togatꝰ⁊ calciatuſ
amici eũ coꝛꝑi coniugis ↄiunxerũt.ac de/
inde ſubiectis facibo vtrũq; ↄcremauerũt
quoꝝ ſepulcrum nũc tarenti ↄſpicit᷑. Iteʒ

narrat ibidẽ ꝙ Poꝛcia filia magni Catho

nis cũ Bꝛucũ virũ ſuũ interemptũ cogno
ſceret qꝛ ferrũ nõ dabat᷑ ei:ardetes oꝛe car
bones haurire non dubitauit.et ſic nouo
moꝛtis genere aſſumpta eſt. Silr narrat
ſbidem de quadã regina qᷓ Metridatẽ cõ

iugeʒ ſuũ effuſis caritatꝭ habenis amauit

ꝓpier quẽ tonſis capillis in virilè habitum
ſeↄuertit.equo⁊ armis ſe aſſuefecit q̊ faci⸗/

liiꝰ laboꝛibo⁊ ꝑiculis eꝰ intereſſʒ.⁊ illum vi
ctũ a pompeio ꝑ efferas gentes fugientem

infatigabiliter ſecuta eft

ctio.qꝛ ſicut ſuntvna caro ſic de

EEE

KCapitulum quartum.
De fidei indefectione.

BAMiliter coniu⸗
gum dz eſſe fidei indefectio. qa
iugij tria ſũt pᷣncipalia bõa.ſ.
fides pꝛoles ⁊ ſacr̃jm. In fide igit᷑ attendit᷑
ne pᷣtervinculũ ↄiugale cũ altero vł altera

5
5

ſe cõmiſceant.vt ait Hugo de ſacra.ꝑte.xj

ca.vij.vnde qͥlibet dʒ alteri ſidẽ tenere. ⁊c.
qꝛ ſᷣm apłm Coꝝ.vij.lir nõ hʒ ptã teʒ ſui
coꝛꝑis.ſʒ mulier.⁊ ecõuerſo. Unde de ſide
hacvxoꝛia ſiue cõiugali narrat Ualeriꝰ li.
V.c.vij.q; Ulpicia cũ a matre ſua Julia di
ligetiſſime cuſtodiret᷑ ne virũ ſuũ ꝓſcptuʒz
in ſiciliã ꝓſequeret᷑.nibilominꝰfamiliariet
viliveſte ſumpta ad eũ clãdeſtina fuga per
uenit.nec recuſauit ſeipᷣam ꝓſcriberevt fi/
dẽ ſeruaret in ꝓſcpto ↄiuge.Narratetiam
ibidẽ ꝙ Emilia vxoꝛ Affricani imperato⸗
ris tante fuit bonitatꝭ fidelitatꝭ ⁊ patiẽtie
vt cũ ſciretviro vnã ex ancillis ſuis grataʒ
eſſe.tñ H̊ diſſimulauit ne dominatoꝛẽ toti
us oꝛbiſ affricanũ feminea impaciẽtia reũ

oſtenderet tantumq; a vindicta mens epꝰ

ſe abſtinuit.vt poſt moꝛtẽ affricani mann
mitteret ancillã ⁊ in matrimoniuʒ nobili
collocaret.Et de hac materia ſimiliter nar
rat Ualeriꝰli.iiij.ſ.de fide vxoꝛũ ad viros.
ꝙ cum lacedemonij incluſi a ſpartanis ca

pitali ſeruabant᷑ ſupplicio puniendi coniu

ges eoꝝ illuſtriſſimi ſanguinis velut alio/
cutureviros in bꝛeui moꝛituros carcerem
intrauerũt. Impetratoq; a cuſtodih adi/
tu cõmutataq; veſte cũ viris ꝓpter ſimula⸗
tionẽ doloꝛis velatꝭ capitiboviros abireſe

cerũt et ipᷣe in carcere ꝓviris remanſerunt.
Et deh ſimiliter narrat Solinꝰli.x. ca. v.

de quadã gente Indie.in qua multe vxo/
res invni viri ↄueniũt matrimoniũ.et cũ

obierit apud grauiſſimoſ iudices ſuã que/

qʒ de meritis agũt cauſam.et q̃ officio cete
ras ſententia iudicũ vicerit hec palme de/

fert pᷣmium.et rogum aſcendens cõiugis
ſupꝛemas eius agit exequias. Cererevero

ſemper cum nota viuunt.nec licitũ eſt eas
de cetero alicuiviro coniungi.quia ingra⸗
te fnerant marito pꝛioꝛi. Unde exempluʒ
hꝰ fidei patet in vipera et murena ſᷣm Am
bꝛoſium ſupꝛa ca.ij.in fine.vbi etiã addit

Am bꝛo.exame. omel.de alijs animalibus
cõpare ſuũ boe requiric ⁊ equus diligit

Et
fun
adn
et
vno
mie
ſolum
g
nolen
fßbel
Unce
lcon
derne

dDanm

poſa
mile
lve⸗
adule
hene⸗
Pmn⸗
dico
Veräͤ
con⸗
led
liun

itie

rgen

fnge
cgin⸗
offiat
hiber
ſſtt u
ſietun
düvic
lentio
llug,
hzno
ni
aſt
N
Jh
Wake
Me
Caͤſn

ne
be.
ers⸗
kan
ahen
Ne .
irezi
deſce
lerdl.
Mlad
Npn,
ona
Gepæ
etſ⸗
keian
calo/
ancte
garg
toteſon
Cüuti
Nred
NiMan.
hoblt
Nternar
vios.
aisc
gi coris
lot alo⸗
N
ho⸗
nva,
adiren
ſſerunt
ra
glerp⸗
Nical
ſic⸗
Fioc⸗
lned
s
Mepero
k eu0
inga,
mmp,
nAn
z40
Halions
dllg

Diiſtinctio quarta.

Et ſequit᷑. Nolite querere viri alienũ tho/
rum.nolite inſidiari aliene copule.graueẽ
adulteriũ.Duos deꝰpmo fecit Adã: Euã
et vxoꝛẽ de viri coſta.⁊ iuſſit ambos eſſe in
vno coꝛꝑe ⁊ invno ſpũ viuere Quid igitur
vnũ coꝛpꝰſeꝑas. Quid vnũ ſpm̃ diuidis.

Adulteriũ vᷣo eſt B.Hec Ambꝛoſiꝰ Et nõ

ſolum eſt ̊ adulteriũ.ymmo enoꝛme fur/
tũ.qꝛ vir nõ habet poteſtatẽ ſui coꝛꝑis.ſed
mulier. Qui & autert coꝛpꝰ ab vxoꝛe et alte
ri pᷣbet legem pᷣuaricando fur eſt et latro.

Unge et bꝛuta animalia legunt᷑ abomina

ri cõmixtionẽ alienã.ꝓut narrat Alexan/
der nequã in libꝛo de naturis rerũ.dequa

dam ciconia adulcera.qᷓ ſe lauabat tamen
poſt coitũ.Quod factuʒ perpẽdit quidam

miles ⁊ ne ſe lauaret iteꝝ impediuit. Unð
cũ veniſſet cõpar ciconie odoꝛe depᷣhendit

nens.Et poſt aliq̃t dies redeũdo ſecũ du/
xit magnã ciconiaꝝ cohoꝛtem.q̃ quaſi iu/

dicio rectiſſimo adulterã ciconiã dilacera⸗

nerũt ⁊ deplumarũt.et alteram ciconiã in
coniugẽ loco dilacerate illi ciconie maſcu

le dederũt. Quod abominãt᷑ irrationa-/

lia merito deteſtari debent animalia rõne
vtentina.

–—— Kabiculum qntum.
De operis coniugalis religioſa exerci/
—fatiooeon.
Tem in cõiugio
dz eſſe ſcöᷣm bonũ matrimonij.
ſcz ſpes pꝛolis vt deuote expecte
tur.amanter ſuſcipiat᷑.⁊ religioſe nutriat᷑.
ſm ꝙ ait Hugo vbi S. Uñ idem dicit.viij
ca.iinj. Inſtitutio ↄiugij ante petm̃ fuit ad
officiũ vt natura multiplicaret᷑ ⁊ viciũ co/
hiberet᷑. Tũ qꝛ matrimoniũ ſic inſtitutuʒ
eſt.tum qꝛ ẽ magnũ ſacramẽtũ xpᷣi ⁊ eccle/
ſie.tum qꝛ eſt ad deuitandũ pctm̃ ⁊ cohibẽ

Dũ viciũ.religioſe honeſte ⁊ tꝑate ⁊ recta ĩ/

tentione debẽt ↄiuges vti oꝑe ↄiugali.ſᷣm
illud.j.Coꝝ.vij.Qui habẽt vxoꝛes ſint tã
q; nõ habẽteſ. Uñ ait Hieroꝰ. Jouinia
nũ q; Sextꝰ ait in ſentẽtijs ſuis ꝙ adulter
eſt in ſuã vxoꝛẽ amatoꝛ ardentioꝛ. In alie/
na vxoꝛe oĩs amoꝛ turpis eſt:in ſua nimiꝰ

Sapiẽs vir amare dzʒvxoꝛẽ caſto iudicio

nõ affectu meretricio. Nichil em̃ fedius q;
ges imitari debent pecudes vt poſtq; vxo/

—

adulterium ↄiugis et exiuit.ſe ab illa abſti

ris venter intumuerit ne ꝑdant filiosnom
ſe exhibeant vxoꝛibo libidinoſos amatoꝛel
ſed maritos. Unde et Thobias caſtevſus-
eſt coniuge.de quo ðꝛ Thob. viij.ꝙ ait ad
Saram vxoꝛem ſuã in cubiculo.Surge:
hodie em̃ et cras et poſt cras oꝛemus deũ.

Et ſequit᷑. Filij ſanctoꝝ ſumꝰ.⁊ nõ poſſu/

mus ita coniũgi ſicut gentes que ignoꝛãat
deum. Unde et Aſmodeꝰdemon foꝛnica/

tionis viros ſeptem dicte Sare ꝓpter in /

petuoſum libidinis ardoꝛem occidit.ꝓut
patet ibidẽ parumante.
Kapitulum ſertum.

¶ De perpetua indiuiſione mariti etxxo

Cem inter coniu
ges debet eſſe ꝑpetua indi uiſio q
dicitur ſacramentũ.quod eſt ter/

tium bonũ coniugij ſ̃ᷣm Hugo.vbi ſupꝛa D
In ̊ attendit᷑ ne ↄiugium ſeparet᷑ et ne di

miſſus aut dimiſſa etiam cauſa pꝛolis a -
teri copulet᷑.quia ðꝛ Math.xix.Oð deus
coniunxit homo nõ ſeparet. Qð etiam gẽ-
tiles ſeruauerũt.pꝛout ait Ualeriꝰ.libꝛo.ij-
ca.j.ꝙ repudium intervxoꝛem etvirũ a cõö
ditavꝛbe Romana vſq; ad centeſimum ert
qͥ nq̃ geſimũ annũ nullũ interceſſit. Pꝛimꝰ

ãat ſpuriꝰcarbiliꝰ vxoꝛẽ ſterilitatꝭ cã dimiſit

qui qᷓ;uis tolerabili ratione motus videre

tur. tamen repᷣhenſione non caruit.qͥa cu/

piditatem liberoꝛũ fidei coniugali nõ de/

buit pꝛepoſuiſſe. Quod ergo gentiles ſer 2
uabant lege naturali et honeſtate virtug-
li:debent fideles ſeruare coniunctilege di
uina et ligamine ſacramentali. Unde ꝛD no
biles matrone et pudice moꝛtuo pmo vi

ro moꝛe turturum nolebant alteri coniun

gi. Et ideo pꝛout ait Clalerius vbi ſupꝛa.

ꝙ mulieres que vno contente matrimo/

nio fuerant coꝛona pudicicie antiquitꝰ co

ronabãtur. Extimabant enim ꝙ mulier

que moꝛtuo viro alteri ſe iunxerit thoꝛo

coꝛruptum habere animũ et parũ dilexiſ/
ſe pꝛioꝛem maritum et impudicicie oſten/

dere ſignum. Unde ⁊ leges antique pꝛohi
bebant ne mulier moꝛtuo viro infra annũ
ſaltem alterius ſe coniungeret matrimon

nio:ne pater pꝛolis incertus haberetur ex
commixtione diuerſi ſeminis.De iſta ma/

teria dicetur inſra parte tertia diſtinctio
ne de viduss.

Pars ſecunda.
Boeles ergo de

bent ſe mutuo ad modũ fratruʒ

C o qnta ſecũde ꝑtis hꝰ ſumme.
Lapitulum pmum.
Mualiter debent ſibi inuicem coherere.
— iunare ꝓtegere ⁊ ab innicem no/

6le equenter bac ina repellere.Et ſ̃ᷣm q̊d ðꝛ.j. Joh̊.ij. Ani

diſtinctione qͥnta ꝓſequẽdum / mas ꝓ fratriba ponere.Caueamꝰ frẽs ne
de colligatiõe gratuita ⁊ ſpi/ hanc fraternã vnionẽ diſſipet dyabolꝰ.ſʒ ⁊
rituali: qualis eſt omniũ fideliũ ꝑ grãz in ſimꝰdyabolovt caſtroꝝ acies oꝛdĩata ter/
coꝛꝑe xpᷣi.Ad quã obſeruandã admonẽdi ribilis. Sed fᷣm Grego.ſuꝑ Ezech. lib.j.
ſunt ſicut hoꝛtat᷑ apłus Eph.iiij. Solici omel.viij.Cunc caſtroꝝ acles dyabolo et
ti inqͥt ſeruare vnitatẽ ſpũs in vinculo pa / hoſtib noſtris ſpũalibo eſt terribilis: quã
cis.vnũ coꝛpus⁊ vnus ſpũs.Et h̊ merito. do ita ↄſtipata et ↄdenſata eſt caritas mu
Tum qꝛ ſunt exvno pꝛe creante ⁊ redimẽ/ tua vt in nullo videat᷑ interrupta. Nam ſi
te.et ex vna matre.ſ.eccła ꝑ ſacramenta eoſ ita diſponit᷑ vt locꝰ vacuus dimittat᷑ pꝛo/
regenerãte.et ſicveri fratres.ſᷣm illðꝰ Hat fecto hoſtibo terribilis nõ eſt.ſʒ cito inſul/
thei.xxj. Unꝰeſt pater veſter: vos aũt frẽs. tat᷑ et penetrat᷑. Unde ⁊ ſi quelibet in nobii
Tum qꝛ ſunt membꝛa vniꝰ coꝛꝑis ex eiſdẽ ſint bona.ſed ꝑ malũ diſcoꝛdie deſit cari/
vinculis caritatis connexa ⁊vno ſpũ vini tas fraterna.locus aperit᷑ in acievt ad noſ
ficata. Multi em̃ ſumꝰ vnuʒ coꝛpꝰ in xpᷣo. ſferiendos valeat hoſtis intrare. Uñ vt fir/
Roma. xij. Tum qꝛ heredes dei ⁊ xpᷣi cohe mins vinculo dilectionis necteremur vo/
redes tanq; eiuſdem hereditatꝭ futuri par luit deꝰ vt exvno hoĩe totũ genꝰ humanuʒ
ticipes.ſᷣm illud Roma.viij. Heredes dei diffunderet᷑ invna ſimilitudine nate figu⸗
coheredes aũt xpᷣi. Has aũt rõnes aſſig/ ret᷑ ᷣm Aug.de ci.dei.li.xij.c.xxj. Hutuo
nat Chꝛyſoſto.ſuꝑ Johã.ometł.xv.vbi ait ô ſe debent homines iuuare:in indigẽtijs
ODmnes in vnũ coꝛpꝰbaptiſati ſumus ſm mutuis ſubuenire ⁊ tanq; lapides viui in
ꝗpłmvt nõ diuellamur.ſed ea q̃ ad inuicez edificio xp̃ᷣi et eccleſie mutuo ſe ſuppoꝛtare.
eit ↄuenientia et amicicia coꝛꝑis vnꝰ con / Fm q̊d ðꝛ Petri.ij. Sed ſᷣm Brego.ſuper
uenientiã obſeruemꝰ. Quocirca ita ꝓcure Eʒzech.li.ij.omet.j.Qapis in edificio aliuʒ
mus ꝓximos vt vnuſquiſq; carnẽ ſuũ non ſuppoꝛtat ⁊ ab alio ſuppoꝛtat᷑. Sic ⁊ faciat
deſpiciens. Nullꝰem̃ vnq; carneʒ ſuã odio fideles.ſᷣm illud Eph.iiij. Suppoꝛtantes
habuit.ſed nutriuit et fouit eam. Et ideo inuicem in caritte.
domũ vnã hunc.ſ.mundũ dedit nob deauu· ¶ Capitulum tertium.
ad habitandũ.vnũ nob accendit ſolem ad ¶ Qualiter antiqͥ pꝛẽs laboꝛauerũt ad at
videndũ.vnũ extendit tectũ.ſ.celũ ad co/ r endũ hoĩes ad illa colligationẽ.

i
operiendũ.vnam ꝓpoſuit nobiſ menſam.ſ. P „
chrar ad nos paſcendũ.ſed alterã multo De et gncti an⸗
nobilioꝛem menſam dedit.ſ.altare dei ad tiqui et martires beati pꝛo ſalute
ſpfm̃ recreanduz. vnum etiam dedit nobis A fratrũ laboꝛauerũt et moꝛti ſe ex/
modũ generationis carnalem ⁊ ſpualem. poſuerũt ⁊ etiaʒ infideliboſe vendiderũt vt
vna omib patria eſt celum.et vnꝰomniuzʒ ipᷣos ad viã veritatis ⁊ eccłevnitatẽ redu/
Ddomin'et deus eſt. vnde huic ſententie cõ cerent. Unde legit᷑ de ſancto Serapione
roꝛdat Señ.epła.xcvij.dicenſ. Membꝛa in libꝛo qͥ ð: paradiſus ꝙ; ſe vendidit pa/
magni coꝛpoꝛis ſumꝰet om̃es nos natura ganis pᷣcio.xx.ſolidoꝝ ⁊ eis laboꝛioſe fᷣui/
fratres edidit et cognatos. Unde ait Gre/ vit donec eos xpᷣianos effecerat. Cũq; re⸗
goꝛius ſuper Eʒech.libꝛo.ij.omelia.iiij. cederet pecunia eis pᷣdictã reddidit.Qui⸗
Caritas fraterna nos accendit cõcremat bus dicẽtibꝰ vt illa pauꝑibo daret. Reſpõ
et conflat et quaſi in vnam auri ſpeci nos dit.Date eam etvos pauꝑibo.qꝛveſtra eſt.
reſfoꝛmat. FEFE go em aliens pecunia nõ do paungibus
— Kapitulum ſecundum. Sedg vos ad deu ꝑ meouerſos do ⁊ offe/
Aualiter cauere debent ne diſſipent ab ro altiſſimo. Ibidem etia legit᷑ ꝙ alias ven
BoſeT didit ſe cuida ð poꝛibo ciuuatꝭ quẽ ſciebat
manicheuz ⁊ ei fuuit donec ipᷣm curauit.

S
Kinen
linde
teratt⸗
iS
hr
ſupi
düm
txca
ſubſt
velle
guit
fio
lsd⸗
doef
dant
buse
ſcien
piyen
fſalg
hoteo
dent

ber
Nh

W

6

cie
hen
gooc
ed
Don
deb
ige

eſtd
tion
plin
mnin
pren/
ſerin
feen
on
Reo

dde

ifim
lenno⸗
henz
gfͤe
ob
Gun e,
chliͦ
fabobe
llorgi
mo nu
nſ
o⸗
toigitl,
linnobis
ſtcan,
tagno-
inſir,
nuryo⸗
umaneg
ieng⸗

☛☚

watgit⸗
eenn
ponu
Niln
ol;
1ſci
ws

tign

a

zoſele

oliſet
ideitt
linctl⸗
pNe
ie
zoſefu⸗
Cig/
Or,
Reſpo
ſrack.
nonbus
fi
ias en
ſcieben
uraun

Diſtinctio ſexta.

dicit᷑ Leui.xix. Non facies calumniã pꝛo/

Sit et alij ſancti laboꝛauerũt et multa ſu
ſtinuerũt ꝓ ſalute fratrum ſicut btũs Pau

linꝰ epiſcopꝰqͥ dedit ſeꝓ filio vidue incar/

cerato.Dequo Gregoꝛiꝰlibꝛo dyalogoꝛũ
iij. Similiter beatꝰ Paul?qͥ ait.ij. Coꝛin/
thi. vltimo.Ego libentiſſime impendã et
ſuꝑimpendar ꝓ animabveſtris. Unð ᷣm
dum R. epiſcopum linconieñ.fratribus
ex caritate debemꝰcõicare noſtrum poſſe ĩ
ſubſidijs.noſtrũ poſſe in conſilijs.noſtruʒ
velle in deſiderijs.noſtrũ agere in bñficijs
quia pꝛobatio dilectiõis eſt exhibitio ope

ris. Mirandũ ergo eſt et ſtupendũ ſed po

tius de falſis fratrib dolendũ.oꝛe dicenti
bus ſe habere caritatem et tamẽ oꝑe oſten
Dunt falſitatem.qͥ nec compatiunt᷑ fratri/
bus aduerſa patientibo.nec congaudẽt ꝓ/
ficientibo ⁊ ꝓpſperantibo.ſed inſultãt ſancte
viuentibo.nec in ſuis ſuꝑfluis ſubueniunt
indigentibus Unde de his verificatur d

ximo tuo.nec vi oppꝛimes eum. Et ſequiꝰ
tur. Non maledices ſurdo.nec fſacieſ quod
iniquum eſt.
(Lapitulum ſecundum.
¶ Qualiter debent ſubuenire eiſdem.

Bnt eti 9omo

◻- nendivicini vt vicinis indigen
ſdtib ſubneniant.oppꝛeſſos libe/⸗

5

apoſtolꝰait ad Thimo.iij. Habentes qui

dem ſpeciem ſanctitatis:veritatem autem
abnegantes. MMU
Diſtinctio ſexta ſecũde ꝑtis hꝰſumme.
RLapitulum pmum.

¶ De dilectionis veritate quam debẽt ha

ceant vicinis.

S

dum eſt hac diſtinctõne ſexta de
colligatione ciuili: qua mediãte
ciues paciſfice cohabitent.mutuo ſibi ſub
ueniãt.et a mutuis iniurijs ſe abſtineãt ex
quo cõmunicant quaſi eandẽ habitatõeʒz.
et eiſdem legibo regunt᷑.et eundem habent
dominũ et viuendi ritum vnde diligere ſe
debent mutuo.ſ̃m illud Matth.xxij.Di/
liges ꝓximũ tuuʒz ſicut teipſum. Sed ſᷣm
Auguſtinũ epiſtola.xxxiiij.pꝛoximꝰ auteʒ
eſt dictꝰnõ ſanguinis ꝓpinquitate.ſed ra/
tionis ſocietate. Item Auguſtinꝰ de diſci
plina xpᷣiana ait ꝙ ꝓximꝰ om̃is homo ho
mini eit.ta m ↄditione nature q; religioniſ
ꝓfeſſione.Sed ad dilectionẽ ꝓximi perti/
net innocentia qua nulli noceamꝰ. ⁊ bene/
ficentia qua omi homini benefaciamꝰ.ſᷣm
Auguſtinũ lib.de mendacio. Undevicini
monendi ſunt ne vicinis in ꝑſona noceãt.

bere ciues.et qua liter debent cauere ne no

Eide pꝛoſequen

ne eos in fama ledant.nec poſſeſſionibꝰ ra

pina aperta vel occulta qualis eſt vſura et
talia mercatura damna ulis inferant.quia

rent. deſolatis cõſolationẽ impendant in
operibo miſericoꝛdie. alis erat Job qͥ di
cit. xxix.eo ꝙ liberaſſem pauꝑem vocifera/
tẽ.Et ſequit᷑. Coꝛ vidue cõſolatꝰ ſũ.Et pꝰ
Conterebam molas iniqui. Itẽ Job. xxx.
dicit. Flebam quondã ſuꝑ eo qui afflictꝰ
erat. Hec ſunt officia boni vicini de q̊ ait
Auguſtinꝰde ciuitate dei.li.iij.ca.xv. Fe
licitas maioꝛ eſt vicinũ habere concoꝛdem
qᷓ; malum ſubiugare bellantẽ. Ille em̃ ci⸗
uis ſiue cohabitatoꝛ eſt bonꝰ qͥ omnibo eſt
innocens omibuſq; benefaciens. Unde et
de tali vicino narrat᷑ li.j.de vitiſpatrũ vbi

dicit᷑ ꝙ abbas Pannuciꝰ oꝛauit deum v
oſtenderet ei cui ſimilis eſſet in terris. Ad

queʒ venit vox de celo dicẽs ꝙ erat ſimilis

pmario illꝰ vici. Quo audito perrexit ad
domũ illiꝰ. quem ũuᷣle benigne ſuſcipiẽs in

domũ duxit ⁊ ↄuiuiũ pꝛeparauit Illis o
inter epulas ſacra loquentibo.queſiuit ab
bas ab eo.q̊̃d eſſet ſtudiũ eius et que vita.
addens ꝙ reuelatum ſibi fuit a dno ipſuzʒ
eſſe in celo dignũ monachoꝝ ſanctoꝝ con
ſoꝛtio. At ille de ſe minoꝛa dicẽs. Reſpon
dit. Dico tibi ꝙ triginta ſunt anni exquo
ſum ↄtinens.et vxoꝛ mea ſimiliter.ſuſcepi
em̃ de dono dei tres filios.et hoꝛuz cauſa
tm̃ a me ter cognita eſt. hoſpites nunq; ſu
ſcipere ceſſaui.nec ĩ villa alicui ante me ha
bere ꝑmiſi.nullum de domo mea ſine via⸗

tico dimiſi pauꝑem.nullum deſpexi.ſed qᷓ

fuerũt ei neceſſaria impendi.cõtra iuſticia
nullã ꝑſonam accepi.in domũu meã nõ in/
trabant fructꝰalieni.litem ſividi nõ pᷣterij
qn pacificaui ſi potui.greges ⁊ boues mei
nullum leſerũt.vicinũ volentẽ ſeminare in
agro meo nõ ꝓhibui.vt potẽtioꝛ infirmua
p̃ᷣmeret nõ ꝑmiſi.vt neminẽ ↄtriſtareʒ di/
ctovel facto ſtudui. iudicium cũ apud me
fuit nullũ inique ↄdemnaui. Hec vᷣo ſan//
ctus audiens oſculatꝰeit manu eius.et ait
illi Et ſi h adimpleſti adhue deeſt tiblvnũ

Pars ſecunda.

ſcz vt cũeta dimittas ⁊ ſequarꝭ dei ſapiam
Nui ſtatim ſecutꝰeſt eũ ola ꝓ xpᷣo derelin/⸗
quẽs ⁊ ad heremũ ꝑgens.⁊ collocauit euʒ
in cella iuxta monaſteriũ ſuũ.foꝛmã viuen
di ei tradens. Qua ſuſcepta poꝛes laboꝛeſ
ꝑuos reputans: viriliter ſe exercuit.⁊ moꝛ
tuus eſt. cuiꝰ animã vidit ſanctꝰ collocatã
inter ſuꝑpioꝛes angeloꝝ choꝛos dicentiũ ⁊

cantantiũ. Beat⸗ eſt iſte o dñe ihu xpᷣe quẽ
celegiſti ⁊ aſſumpſiſti. Huiꝰ vicinivita pᷣdi

canda eſt. De qᷓ poteſt dici illud Pꝛouerb.

xxvij. Melioꝛ ẽ vicinꝰ iuxta q;ᷓ frater pꝛo/

(apitulum tertium

2

QIMeterea non ſo
lum caueant vicini ab aꝑta frau
dulentia q̃lis eſt ſpoliatioꝛ rapi
occulta q̃ eſt vſura et falſa merca

Ma. ſed ab

tura. vt em̃ ait Augꝰ. de trinitate li.xiij.ca.

iij. O m̃es volũt vili emere ⁊ caro vendere
ſicut quidã mimus in theatro dixit ſe ſci/
re qͥd oẽs vellent.pꝓpło ↄfluente dixit ſilenti
bus cunctꝭ.Omes vultis vili emere ⁊ caro
vendere.⁊ quia ſic eſt fiunt multe fraudulẽ
tie in mercaturis vel defectꝰ ⁊ vicia rerum
occultando.vel apparentias q̃ nõ ſũt oſtẽ/
dendo.vel menſuras diminuẽdo.vł inuti

lia cõmiſcendo.vel alias fallacias facien/

do. Que oĩa ꝓhibet dñs Leuit.xvij. Sta
tera iuſta et equa ſint pondera iuſtuſq; mo
dius equuſq; ſextariꝰ. JItem Pꝛouerðᷣ.xx.
Apud dñm abominatio pondꝰet pondꝰ.
⁊ ſtatera doloſa. Unde qͥ fraudulentijs ſe/
ducunt ꝓximos.theſauriſant ſibi theſau/
ros iniqᷣtatꝭ.ꝓut ðꝛ Michee.vj. Pꝛeterea
multi fraudulentijs iam dictis addũt ad
cumulũ ſue damnatõis mendacia ꝑiuria
falſa teſtimonia. Ideo ꝓpheta vbi ;. NHun/
qͥd iuſtificabo ſtaterã impiã ⁊ ſaccelli pon
dera doloſa in qb diuites eoꝝ repleti ini
quitate ⁊ habitatoꝛes eoꝝ loquebãt᷑ men/
daciũ et lingua fraudulenta in oꝛe ipſoꝛũ
Unde Lul.li.iij.de officijs.c.xij.inquirit

anvir honeſtꝰ⁊ bonꝰ debeat patefacerevi /

cia rerũ in venditione an celare.Et intro/

ducit ibi ſententias phoꝝ cõtrarias. Nã
antipater omia vicia eſſe patefaciẽda dixit

cum homo hominiby ſicut ſibi ↄſulere de/

beat inſtinctu natureet rõnis dictamine·

De cauenda fraudulentia in mercatu/

Dyogeni vero viro ſtoyco videbat᷑ ptrariũ

dicendo non opoꝛterevenditoꝛẽ exponere
vicia rerũ niſi quatenꝰ cõſtitutũ ſit in iure
ciuili. Vnde ↄcludit ibideʒ ꝙ aliter leges

aliter phi tollũt aſtutias. ¶eges quatenꝰ
manutenecpolinr vt ſi dolus det cauſã

ↄtractui. Phi quatenꝰ ratio et intelligen/
tia h̊ dictat. Ratio tñ poſtulat ne qͥd inſi⸗
Dioſe.ne qͥd ſimulatoꝛie.ne qͥd fraudulẽter
fiat.⁊ iſtð magꝭ ↄcoꝛdat legi diuine et iu/
ſticie: vt nullꝰfidelis ꝓximũ ſeducat.UVnð
Leuiti.xix.ca.ðꝛ.Nõ facies furtũ.Nõ mẽ

tiemini.nec decipiet vnuſqͥ ſq; primũ ſuũ.
⁊c̃.Ideoq; etiã ðꝛ Ecci.xxx vij. Cũ nego/

ciatoꝛe de traiectione.cũ emptoꝛe de ven/

Ditione.ſ.tracta eos.ſ.dirigẽdo ⁊ infoꝛmã

do.qꝛ ꝓut ðꝛ Ecci.xxvij. Int᷑ mediũ emp/
dianis et venditionis peccatum anguſtia⸗
itur.

(KLapitulum quartum.
(De nõ accipiẽdis vſuris a vicinis.

Bmuͤlter aomo

nẽdi ſunt vicini a fraudulentia
yvſurarũ vt mutuo ſinevſurꝭ ac⸗
comodẽt. ꝓut pᷣcipit᷑ Exo.xxij. Non vſura
oppꝛimes eũ.Et Deut.xxiij. Nõ fenerabia
fratri tuo advſurã.Et dñs Luce.v. Du
tuũ date nil inde ſperãtes. Hoc em̃ gratũ
eſt ante deuʒ vicino indigenti mutuare ad
releuationẽ ſue neceſſitatꝭ cũ dare ñ poſſis
Vnñ narrat᷑ in hiſtoꝛia triꝑtita lib.j.ð ſctõ
ſpiridone epᷣo ꝙ mos eiꝰ erat ex fructibus

alios erogare pauꝑibo. alios mutuare in/

digentibo. nec ꝑ ſe dabat.nec per ſe recipie
bat.ſʒ petentib dicebat vt q;tũ opꝰ habe/
rent tolleret.⁊ denuo ſuo die reponerẽt qᷓ;
tũ receperãt. Ad quẽ acceſſitvnꝰ et mutuũ
recepit.et reuerſus nõ repoſuit qͥd receꝑat
ſʒ auferẽs ſecũ abſceſſit putãs ſctm̃ virũ h̊
latere.Et iterato venit idẽ petẽs mutuum
Cui ſanctꝰ dixit vt iret ad hoꝛreũ.Ad q̊d

veniẽs inuenit vacuũ.q̊d ⁊ ipſe renüciauit

epᷣo.Cui epᷣs. Mirũ eſt qũo tibi ſoliviſuzʒ
eſtvacuũ ⁊ nõ alijs.ſʒ foꝛte q̊d alias accepi
ſti nõ repoꝛtaſti. Quo dicto captꝰ ẽ ille in
dolo.et volũtati epiſcopi ſe ſubiecit pniaʒ
ſuſcipiẽs.qua recepta ad hoꝛreũ veniẽs in
uenit plenũ.Ecce qualiter deꝰmutuantis
caritatẽ remunerauit.et miraculo decoꝛa
uit. Devſura multũ tractat Amb. li.iij. de

offi: vſurariũ alloques ſic. Cur ad fraude

Det
nici
fut
oin⸗
vle

hen
ſati

ſun

ſntn
ur
ſ

Wie
n
n
R

Diſtinctio ſeptima.

dohe auertꝭ? nate induſtriã. cur affec tas inopiã vt vna nimiter ↄſentiãt in licitꝭ ⁊ honeſtis.
nie ſterilitatẽ ⁊ cariſtiã.hancvocas induſtriãä: qꝛ amicicia eſt idem velle ⁊ nolle in reb ho
flgs q̃ eſt fraudis verſutia. Et q̊d tu vocas re/ neſtis.vnde amicus dictꝰ eſt q̃ſi animi cu
ut⸗ mediũ nequitie 2 mentũ eſt et latrociniuj. ſtos.vel q̃ſi animi equꝰ.qꝛ equalis nob vo
tenid Item Aug'. epła. xxxvj. ait. Quid dicam lũtate ↄiũgit᷑ait Caſſiodoꝛꝰſuꝑ pᷣs.xxxvij
lin, devſuris quas leges et iudices iubẽt red/ Talis amicſuit dei filiꝰqͥ cum eſſet ſuper
gtini, dere. aut crudelioꝛẽ dicam qͥ aliqͥd ſubtra om̃es tñ in medio diſcipuloꝝ eſſe dignatꝰ
lir hit furto diuiti.an qͥ trucidat: pauperẽ fe/ eſt eq̃lis ill.ymmo inferioꝛ ſe ſubijcies ſer/
et noꝛe. Et ſeq uit᷑. Hec ⁊ illa male poſſiden uiendo illis. Uñ in Johe. xv. dixit eis. Jã
1 vngevellẽ ꝙ; reſtituerent᷑.ſʒ nõ eſt q̊ iudice nõ dicamvos fuos ſʒ gmicos ⁊c̃. Item in
Hie repetant᷑. Item Criſoſto. de hac materia amicicia dz eſſe cõpaſſio mutua.qꝛ ipᷣa eſt
ſi. loquens ſuꝑ Math. omel. v. ait. Mutuo beniuolentia in ↄtcrapaſſis non latens ait
c⸗, da et amplioꝛes cape vſuras vbi nulla in / lapiens Ethi. viij. Unde ſm illd Ecẽc̃i.xij.
te⸗ uidia nulla accuſt atio nullus eſt timoꝛ. Et Non agnoſcit in bonis amicꝰ: nec in ma/
ſni mutua xpᷣo in membꝛis indigenti ⁊ tamen lis inimicꝰ. Item Job. vj.ðꝛ.Qui tollit ab
in omẽs nutrienti.⁊ ꝓ vſuris accipies regnũ amico miſcdiam timoꝛẽ dei derelinqͥt Uñ
l vite qn alij vſurarij ꝓvſuris recepturi ſunt ⁊ Augꝰ.amicũ moꝛtuũ plangens ait.Di/
penam gehenne. Quã occaſionẽvel excu midiũ vite mee. Et Seneca epła.ciij.O b
ſationẽ habemꝰcũ et amplioꝛa reciꝑe poſ/ iurgans plangentẽ moꝛtuũ filiũ ait Quid
ſumꝰhecvilia dando pauꝑib-. Nihil vſu/ faceres ſi amitteres amicũ exq̊ plãgis par
5 ra turpiꝰ.nil crudeliꝰ Alienas em̃ negocia uulũ q eſt incertcuiuſmodi ſit. Itẽ ĩ ami/
10 tur miſerias ⁊ alteriꝰ aduerſitatẽ lucꝝ ſibi cicia debet eſſe ſedula ſolicitudo de amici
. fac, Et ſeqͥt᷑. Uolo te bonã vſurã acciꝑe.H̊ ẽ honoꝛe.vtilitate.⁊ beneficio.qꝛvt Tulius
den a deo mercedẽ ſperare. YFacite̊ vob ami/ vbi ð. li. de amicicia ante fineʒ. Amici ſepe
ſunw⸗ cos de mãmona iniquitatis.vt cũ defece monendi ſunt ⁊ ſepe obiurgàdi.Et ſequit
dnfin ritis recipiantvos in eterna tabernacula. Mullam puto in amicicijs peſtem maioꝛẽ
nanbi⸗ Magna dementia eſt ab aliqͥbo vſuram q; blandiciam adulantẽ. Hinc Auguſti⸗
„M querere.qꝛ h̊ eſt contra legem nature ⁊ ſcri nus li.confeſ.ix.ait. Sicut adulantes ꝑ/
Gn pture euangelice et õ innatã bonitatem et uertunt.ſic inimici litigantes plerũq; coꝛ/
ntag oditõeʒ oĩs create oĩbocreatꝭ ſe cõmunica riguun.
noſs tia vt patet in luce igne terra aqua. Inde Eahimum ſecundum.
jöͤſc uliꝰli.ij.de tuſcuł.qſtioniba ait. cum e ficta amicicia et pꝛopter que diſſol/
ubyp Jutrereta Sathort ad erpeiret n re fa⸗ niturrxrx.
Nreiy⸗ miliari.et rnderet.bn paſcere.bñ veſtire. et C 3 N
fecoe Pencararc.ctt terram colere.queſitum etiaʒ em n gmcicia
bibe/ fuit an fenerari expediret. et rndit. Quich dzʒ eſſe cõmunicatio mutua coꝛ/
gaich/ ceſt fenerari niſi bominem occidere. —– di. interioꝝ ↄceptionũ. rerũ of
mund iicioz ꝛ miſterioꝝ. lInde Ethi.ix.in pnci
nuge ¶ Diſtinctio ſeptima ſecũde ꝑtis hꝰ ſůme pio ꝓuerbiũ eſt ð amicis.Qm̃ aia vna iðᷣo
ns (Xapitulum pmum. cömunia omnia. Unde Tul. vbi ö. Cum
nan ¶ Quid ſit amicicia. et qualis dzʒ eſſe ſie emendati amoꝛes amicoꝝ ſunt.int eos ſit
is que exigunt᷑ adverã amicici. ouim rerũ aſiuoꝶrolſitaru ſinevla ercchri
aint E re een one cõitas.tñ verecũdia et reuerẽtia ſꝑ te/
n inDe Dicen du nẽda eſt in amiciciavt ab amicis honeſta?
Mi eſt hac diſtinctione ſeptima de licita petamꝰ. Uñ devera amicicia exẽpla
lle in colligatõne amicabili que inter põit Ualeriꝰli.iiij.ca.vj.de duobo q̊ꝝ noia
pnin; amicos debet ellevera ⁊ nõ ficta. Sʒ vera Hamon et Phycias de qb ait ꝙ cũ Dyo
ſisin amicicia eſt m Zuł.li.de amicicia et ſm niſiꝰtyrannꝰ voluit vnũ occidere. dum ille
ants Auguſtinũ epła.lxxxv.diuinaꝝ hũanarũ ad res ſuas oꝛdinadas iret.aliꝰ dedit ſe va
decon q; rerũ cũ beniuoletia ⁊ caritate vnanimiſ diũ ꝓ eo ? redij t die ſtatuta. Quoꝝ fideleʒ
ide ↄſenſio.Uñ ſᷣm Cuł.ibidẽ. Beniuolẽtia animü tyrann admirãs ſupplici remiſit.
fnud eſt amicicie fons. Sũt amici admonẽdi rogẽas vi ſe in tertiũ ſocietatꝭ odũ reciꝑent

2

Pars ſecinoo.

2—— —

cile ſolubiles qꝛ ſepe diſſoluto eo ꝓpter qᷣd
ſunt amici facile diſſoluitur amicicia.pꝛo
ut ait phᷣus Ethi.viij. In ſenibus eſt ami

cicia pter vtile.ſed iuuenibus pꝛopter de/

(Xapitulum tertium.
Be vtilitate vere amicicie.

Gitur 9 omonen
dDdi ſunt amici ad veraʒ amiciciã
que dʒ ꝑfecta caritate cõglutina

—

ri.et talis amicicia eſt pᷣcioſiſſimũ genꝰ di
nitiaꝝ ſᷣm Boeciũ de ↄſolatiõe in fine.qa
amicus hʒ omes amicos ſuos vt ſe.⁊ om/
nia eoꝝ poſſidetvt ſua pꝛia.et ſic vera am ⸗
cicia facit eum inexpugnabilem ⁊ diuitem
Et h̊ eſt ̊d ait Criſoſto.ſuper Joh.omel.

lxxviij.vbi ðꝛ. Unꝰ amicꝰ multiplexẽ.Si

em̃ vnanimes fuerint duo vel decem: non

vnus eſt tm̃ ſed decies multiplicatꝰ ẽ vnuſ
quiſq; eoꝝ.vnde inuenies in decẽ vnũ ⁊ in
vno decem. vnde ſi aliqͥs vni eoꝝ inimicat
decem habebit cõtra ſe illi mimicãtes.Et

ſivnꝰeoꝝ depauꝑat᷑:inops nõ eſt.qꝛ alio/

rũ bona ſua ſunt.Et vnuſqͥſq; eoꝝ hʒ vigi

ti manꝰ. viginti oculos et viginti pedes ꝓ
ſe in ſolidũ officia ſua exercentes.ſʒ ⁊ decẽ

bʒ aĩas ꝓ ſe ſolicitãtes. Unde ſi amici fa/

cti ſuerint mille vel decẽ milia idẽ erit. vi ⸗-

des g̊ amoꝛis ſuꝑabundantiã qualit᷑ vnũ
facit multiplicẽ. Uñ in ꝑſida⁊ in roma q̊d
nõ pᷣt nata amoꝛ poteſt. Item ſi decies mi
lies fuerit qͥs diues:nudꝰeſt ⁊ inops ſi ſine
gmicis eſt. Et ſi inopes fuerint amici ad/
huc diuitibovberioꝛes ſunt.qꝛ q̃ ipᷣe ꝓ ſeip

ſo dicere non tẽptat h amicꝰdicet ꝓ eo. Et

quecũq; nõ pᷣt ſibijpſi largiri ꝑ amicos po

terit multo amplioꝛa ↄſeqͥ. Hõ pᷣt &̊ illi eſſe

male qͥ a tot armigerꝭ cuſtodit᷑ Q audãda ẽ
g̊ vera amicicia ⁊ fideliter obſeruanda nec

ciã e vita tollunt.

(((Tapitulum pmum.
We homo debet eſſe ſocialis.

monendi ſunt hac diſtinctione
octaua amicivt ſint colligati ſo

Pꝛedicatoꝛ etiã loquẽs cũ amicꝭ diſſuade
at fictas amicicias q̃ ſũt ſᷣm accidẽs et fa/

Diſtinctio octaua ſcdᷣe ꝑtis hꝰſũme.

onſequenter ad

ciali cõmunione.qꝛvt aitHugo.Socius
ðꝛ a ſocco q̃ſi invna caliga vel domo ma
nentes.vel a ſequoꝛ ſequerꝗ. Etiſociꝰ ꝓpꝛie
in ꝑiculo.collega in officio.ↄſoꝛs in pᷣmio
comes in itinere.ſodalis in menſa vel ſede
Nuocũq; em̃ mõ ſocietas ſumat᷑ vel ami/
cicia homo debet eſſe ſocialis et cõicatiuꝰ
quia homo eſt animal nõ ſolitariũ ſed po/

liticũ et cõicatiuũ ait cõmenta.Ethi.viij.

et Beneca li.iiij.de bñfi.c.xiiij.dicit ꝙho

minẽ nõ vnguibo nõ dentibo nata fecit ter/

ribilẽ.ſʒ nudũ ⁊ inermẽ ⁊ manſuetũ et piũ.
Et ſeqͥ. Societas et ratio homini dedit
alaliũ dominiũ ⁊ imperiũ gentin.

Et ſeqͥ

LCapitulum ſecundum.
ocietas maloꝝ eſt vitanda.

er.xxij. Noli eſſe amicꝰ homini

iracundo neq; ambules cũ homie furioſo
ne diſcas ſemitas eiꝰ. Sup q̊d Gre. fuper
Eʒzech.li.j.omeł.ix.di. Infirmi debent de
clinare ſocietatẽ pꝛauoꝝ ne mala que fre/
quenter aſpiciunt et coꝛrigere non valent.
imitari delectent᷑. Et ponit exemplum q;
ſicut aer malus aſſiduo flatu tractus inſiꝰꝰ
cit coꝛpꝰ. Ita puerſa actio ſepe viſa et lo
cu tio mala freqnter audita ificit animos.

qꝛ ðꝛ.j.Coꝝ.xv.Coꝛrũpũt bonos moꝛes

colloquia pꝛaua. Unde Seneca epła. vij.
ait. Unũ exemplũ luxurie. vnũ exemplum
auaricie:multũ malũ facit.qꝛ ↄuictoꝛ deo

licat

ſancto ſanctyeris:et cum ꝑuerſ ꝑuerteris.
Vnde et aplus.j.ad Coꝛinth.vj.et.x.No/

lo vos ſocios eſſe demonioꝝ. t. ij. Coꝝ.
vj.q̃ ſocietas luci ad tenebꝛas. Item noli-
te cõmiſceri cũ foꝛnicaris
Diſſoluẽda.qꝛ ſicut ait Tuliꝰ de amicica. .
Solem de mũdo tollere vident᷑ qͥ amici/

Kapitulum tertum.
R ſocietas bonoꝝ eſt appetẽda. et q̃lis
debet eſſe. et que debent eſſe in vera ſocie⸗

letas tamen
cũ bonis eſt habenda. Unñ Se
Ineca vbi S. Ad melioꝛes tranſi.
cuz Socrateviue. cũ zenone.cũ Criſipo.
cũ poſſidonio:hij tibi tradẽt diuinoꝝ bu/

VSt tamen ſocie⸗

Attas maloꝝ vitanda. qꝛ; Pꝛo⸗

emollit et eneruat. vicinꝰdiues cupi
ditate irritat. Item epla. cvij. Habebit te
tumoꝛ q;diu cũ ſuꝑbo cõuerſaris ⁊ incen/
dũt libidines adulteroꝝ ſodalia.quia cuʒ

a
nH

e,
mio
e⸗

N.

ns
ho⸗
rie,
gli.
ecit

Diſtinctio octaua.

mano:ũcq; noticiã. In ſocietate qͥdẽ bona

młta vebẽt ↄcurrere. Pꝛimo caritatiua af

WZ fectio.vt qlibet aliũ diligat ope ꝛ vitatene
fiat tm̃ amicꝰ ⁊ ſociꝰ menſe.ꝓut ðꝛ Ecci.vj.

VUnde Aug'. li.ↄfef.iiij. ocabat amicũ
ſuũ dimidiũ vite ſue. Scðo in ſocietate dʒ
eſſe vnanimis ↄſenſio.vt dicere poſſint ſo

cij ulud pᷣs. Ambulauimꝰin domo dei cũ

ↄſenſu. Item. Ecce q; bonũ ⁊ q; iccunduʒ
babitare frẽs in vnum. Certio in ſocietate

fit mutua ſubleuatio et nociui mutua re-/

pulſio ⁊ adiutoꝛij ꝓmpta collatio. De qbo
om̃ib Eccẽs.iiij. Oeliꝰeſt eſſe duos ſimul

eᷓsvnũ habent em̃ emolimentũ ſue ſocieta
tis.ſi vnꝰ ceciderit ab alio fulciet. Et ideo
ſequit᷑ Cle ſoli qꝛ ſi cadat nõ hʒ ſubleugan/

tem ſe. Quarto in ſocietate ſit mutua vene
ratioꝛ ſuꝑioꝛis cũ inferioꝛi parificatio Ro
ma. xij. Honoꝛe inuicẽ pᷣueniẽtes. Et Se
neca epła.xcij. ait. Penes deos ſit imperiũ

inter hoĩes ↄſoꝛtiũ.qꝛ de animalibo li... ðꝛ
homo eſt animal ſociale. Quinto in ſocie/

tate ſit pia compaſſio.⁊ mutua inſirmita/
tum moꝝ et coꝛpoꝝ ſupoꝛtatio. Unñ Se
neca epła. xcvij. Societas nra ſiłis ſit ſtru

cture lapidũ qᷓ caſura eſt niſi inuiceʒ ſuſtẽ

tet᷑. Er ſimile exemplũ põit BGreg.vbi ſup̃.
de amicicia dicẽs.ꝙ ſi ego moꝛes tuos nõ
ſuppoꝛto et ecõuerſo nunq; ca ritatꝭ ſurget

aut ſtabit edificiũ in ↄſoꝛtio.Et ideo dici
tur ad Gał. vj. Alter altert? onera poꝛtate.

Vñ Aug'.li.lxxxiij.q.qlxxi.ait Nichil ſic
pꝛobat amicũ ⁊ ſociũ ſicut oneris ſuppoꝛ⸗

tatio. Et põit exemplũ de ceruis trãſeun/

cibo aquas.quoꝝ poꝛes poꝛtãt capita alio
rum poſtremo natantium in clunib. ſʒvi/
ciſũim hoc faciũt Et ergo ðꝛ.ij. Coꝝ.j.Si
fueritis ſocij paſſionum eritis et conſola/
tionũ. Et Apoca.j. Ego frater vꝛ ⁊ ſociꝰ iĩ
sribulatieonrz..
(((Kapitulum quartum.
Debis que viſſoluunt amiciciam.

BWalium autem
pPpplonax debz eſſe ſocietas docet
Amb. il. i. de officijs di. Pulcra
ſocietas et ſecura iuuenũ ⁊ ſenũ. Nam illi
ſunt ſolacio:iſti teſtimonio. illi obſequio.
iſti magiſterio.illi delectatiõe.iſti infoꝛma
tione. Et põit exemplũ de Moyſe et Jo/
ſuc. Abꝛaham et Loth. Helyaꝛ Helyſco.
Paulo et Barnaba. Tu q iuuenis es ſi

¶ Elandabile eſt bene viuerei.

videris ſenſatũ nõ ſtultum euigla ad illſx
OQui em̃ ſcire voluerit q̃ eſt vera ⁊ fideł ſo⸗
cietas:legat q̃d ſcptum eſt in triꝑtita hiſto

ria li.j.de Conſtantino imꝑatoꝛe ad fideʒ

xpᷣi ↄuerſo cũ multꝭ alijs de familia ſua.q́ᷓ
cũ ꝓbarevellet qͥveri ⁊ falſi eſſent xpᷣiani.
vna die omẽs ↄuocauit ⁊ ſimulando et ꝓ
bando ſe velle ad ritum gentilitatꝭ reuerti
dixit. Quo audito multi ad ̊ idem facien
dum dixerũt ſe eſſe paratos.ſed aliqui licz
panci dixerũt ſe pus velle ꝓ xpᷣo moꝛtẽ pa/
ti qᷓ; xᷣm agnitum derelinquere. Quibo vi
ſis et auditꝭ imperatoꝛ oẽs fictos a ſe re/
mouit.et firmos in fide ſecum retinuit.di/
cens verbũ memoꝛia dignũ.Nõ poteſt ho
mini eẽ ſecurꝰ:⁊ fidus qͥ deo et creatoꝛi ſuo
falſus eſt fictus et ꝑfidus. Unde q;cito vi
des in ſocietate pctm̃ vel allectõem ad pee
catum vel peccati ſignum.dic impera torꝭ⸗
verbum ⁊ diſſolue ſocietatis vinculũ. Itẽé

Amb.exame.omeł.v. Cleram ſocietateʒ in

multꝭ diſſoluit anaricia. vt ptz in Loth et

Abꝛabam. quoꝝ multa erat ſuba. Et iõo

Geñ.xiij.ðꝛ. Diuiſi ſuut alterutrũ a fratre

ſuo. Itẽ põit englii de auib rapacibo qᷓ
nõ ſunt ſociales. Un Seneca. epła. xciiij.
Auaricia ⁊ luxuria diſſociauere moꝛtales
Et Zuli libꝛo.iij.de officijs.ca.v.diſſol/

nitur ſocietas cum quilibet pꝛium queris
comodum.

apitulum pmum.

¶ Diſticte nona ſcdᷣe ꝑtis hꝰ ſumme.
1⸗ nt᷑ malos.

aeoac diſtinctiõe nona admonẽedi
ſt hij qͥ amicabilivł ſociali col⸗
ligatione ↄiũcti ſüt vtvᷣtuoſe viuãt cũ his
etiã qͥ aduerſant᷑. Uñ ðꝛ i laudẽ beati Job
vir erat in terra hus ſimplex ⁊ rectus ac
timẽs deũ ⁊ recedẽs a malo. Et Job. xxx.
Frater fui dꝛaconũꝛc. Suꝑ qͥò Gre. moꝛ.
.Nõ młitũ laudabileẽ bonũ eẽ cũ bonil.ſʒ
bonü eẽ cũ mak vt ſit ſ; ex vᷣtute ſiẽ liuliũ
int ſpinas Canti. v. et ̊ͥ in medio natiõia
pue ⁊ ꝑuerſe.ſiẽ ðꝛ ad Phil.ij. Uñ et ſi qa
viuat int᷑ inimicos ⁊ malos.tñ ſᷣm ꝙ dici
tur Dath. v. Diligite inimicos vios ⁊ be
neſa.his.⁊c.vnde inimicꝰ diligedꝰ eſt rõne
nate. ⁊ odiendꝰrõne culpe ̃ᷣm Aug. cõtra
Fauſtũ. vt dicere poſſit cum ps. Perſecto
odio oderam illos. o
3

ꝑ patientiam et benificentiã vincũt᷑

(XEapitulum ſecundum.
adnernarij

3
9 W

neſficentia ⁊ pacientia eos ↄuer
tant ⁊ reducãt ad iuſticie ⁊ veritatꝭ itinera
Pꝛopter qͥd pᷣcipit dñs Math.v. Percu/
tienti ma xillã pᷣbere ⁊ alterã.vt ſᷣm gloſazʒ
nõ potiꝰvindicte qᷓ; patientie ſtudeas:eter
naq; ꝓ tẽꝑalibs ↄtemnas tanq; ꝓ ſiniſtris

W

dextras. Uñ ⁊ dicit Augꝰ. epła.v. Para⸗/
tus dzʒ eſſe hõ iuſtꝰ⁊ pius patiẽter eoꝝ ma

liciã ſuſtinere q̃s ſieri bonos q̃rit vt nerꝰ
potłcreſcat nõ vt pari malicia ſe numero
addat maloꝝ.Et lʒ iuſtꝰnõ ſic ſꝑ in opere

faciat:tñ pᷣcepta patientie in coꝛdis ppa/

ratione retinẽda ſunt.ſᷣm q; ait Augꝰ.ibi/

Dẽ. Noli g̊vinci a malo ſʒvince ĩ bono ma

lũ. Roma.xij.qꝛ ſᷣm Aug.vbi g.ꝑ beniuo

lentiã reducunt᷑ aduerſarij ad pacẽ etↄcoꝛ
diã. Unde ſ̃m aptm ad Roma.xij. Si eſu

rierit inimicꝰtuus ciba illũ.ſi ſitierit p
da illi. Uñ fᷣm aleniüũ li.v.ca.j. Dulc
hũanitatꝭ effera barbaroꝛũ ingenia pene/

trat.hoſtes mollit.vincit iram. pꝛoſternit

odiũ.hoſtilèq; ſãguinẽ hoſtilibo miſcet la/
crimis.Et Seneca.li.j.ðᷣ bñfi.ca.ij.ait
potinuationẽ bñficioꝝ ingrati et aduerſa
ſarij fiunt grati ⁊ amici Ingratꝰem̃ aduer
ſus vnũ bnficiũ nõ erit aduerſus ſecundũ
et ſi duoꝝ oblitꝰeſt terciũ ad memoꝛiã ̃du
cet᷑. Necvllum tam inſuetuʒ animal eſt qͥd
non cura mitiget ⁊ manſuetudo.vt leonũ
ora impune a magiſtris tractant᷑.⁊ elephã
toꝝ feritas in ſeruile obſequiũ manſuetu/
dine vertitur. Et ſicut beneficentie in fa/
cto mitigant iras. ſic verba dulcia illas

mitigant et ad amiciciam reducunt.ſcᷣm

illud Pꝛouerbioꝛũ.xv. Reſponſio mollis
frangit iram.et ſermo durus ſuſcitat ſuro
reʒ. Unde Criſoſto.ſuꝑ Math. omel.xvj.

ſicut ligna ignis ſunt materia.ſic ire et
rixe vᷣba dura ſũt cã. Ira em̃ ignis eſt quã

generant verba mala ⁊ ignea iracũdia ple

na.ſed ignis ignem nõ extinguit ſʒ auget.
Unde ðꝛ Ecẽi.xxviij.Certamen feſtina /
tum incendit ignem.Et ſequit᷑.ſi ſufflaue/
ris quaſi ignis ardebit ⁊ ſi expueris extin

guet᷑. Expuitionẽ vocat ibi lenitatẽ ⁊ paci
entiavt aquam molliſicanten.

Tem ſic debent

boni cũ malis viuere vt ſua be/

5*½

¶ Sequitur tertia pars pncipa,
palis huiꝰtotius ſumm.

„BSBemiſſis occa⸗

ſionibo infoꝛmãdi ſigillarim q̃t
N cũq; ꝑſonas in republica cõſi⸗

ſfſſtẽtes. In hac pte tertia dicen/
düũ eſt de inſoꝛmatõe pᷣdictaꝝ ꝑſonaꝝ q̃n/
tum ad illa que ſunt cõmunia om̃ibo ⁊ ſin/
gulis in quocũq; oꝛdine gradu vł officio.
quoꝝ q̃dam ſunt naturalia.q̃dã ↄtingen/
tia. Et pᷣmo de his q̃ ſpectant ad differen/
tias ſexus.ſ.q̃liter agtmonẽdi ſũtviri?⁊ mu
lieres cõmuniter. Scdo de his q̃ ꝑtinent

ad differentias etat.i.q̃liter intoꝛmãdi ſũt
infantes. adoleſcentes. ⁊c.vt in pncipio ſᷣʒ

miſſumeſt.
Diſtictio pᷣma tertie ꝑtis hꝰ fũme.
(Lapiculum pmum.
Auales debent eſſeviri.

Ac ergo viſtin⸗

ſunt viri vt ſicut in ſexu ſunt

vir .ſic ſint

Augꝰ.li.iij.fmonũ.ſᷣmone.xliij. Undeet
aplus..Coꝝ. xiij. ait. qñ aũt factꝰſumvir⸗
euacuaui qᷓ erat ꝑuuli. Item Saluſtiꝰlibᷣ.

ij. Dico mudicias mulieribo ⁊ laboꝛẽvirib5

uenire.qꝛ viri ꝓpꝛiũ eſt foꝛtitudo.et a viro

ðꝛ virt? ait Tuliꝰli.ij.de tuſcuł.q̃ſtionibꝛ.

Item ait Aug.de ci.dei.li.ij.c.xxj.dicitq;

noõ ſunt viri mii ſint moꝛigerati. Itẽ ppuz⸗
Ethi.viij.dicit ꝙ vir dʒ pncipari.vñ ðꝛ..
Coxꝝ.x.ꝙ vir eſt capni mulierꝭ. Qui li /
bigines vincũt ⁊ vᷣtuoſis oꝑibo ſe exercent
et moꝛibo ſeipᷣos exoꝛnãt ⁊ oꝛdiatevireſ in
ſubijciũt: ꝑfectiviri ſunt. De qb iam dict

ait Gre.moꝛ. xvj.ſuꝑ illud Job.xxiiij. De

ciuitatibo fecer̃tviros gemere ꝙ viri ſunt qͥ
pfectꝭ greſſibo ꝑ viã dei nõ fluxe ⁊ eneruiter

iʒ virilit᷑ currũt. Item Gre.moꝛ.xxvij.ſuꝑ
illud Job.xxxvj. De q̊ͥ ceciner̃t viri.⁊c. diẽ
ꝙ viri noie ꝑfecte vite hoĩes expmũt᷑. Itẽ
Gre.moꝛ.xxviij.ſuꝑ illud Job.xxxvj.Ac/
cinge ſicvir lũbos tuos.dicit ꝙ ſcptura ſa
cra viros vocare ↄſueuit qͥ vias dnii foꝛti⸗

bue ⁊ nõ diſſolutꝭ greſſibo ſequũt᷑. Cirilił

g̊ agite ⁊foꝛtet̃coꝛvꝛm.⁊ Pꝛouer.viij.O

viri advoſ dannto .α⁰ exponẽs gre.mor.

ctione pᷣma hꝰ ꝑtis tertie monz

l.ſic ſint viri ſtatu et effectu. Tir enim
ðꝛ a virtute eo ꝙ debet vincere libidies ait

wor⸗

en
eer

wir:

Ab.
Niis
o
i⸗

16

i
tcent

xxviij ait. Ego nõ feis ſʒviris loquoꝛ.qꝛ qᷓ
fuxa mente ſunt ᷣba mea ꝑciꝑe nõ poſſũt
Carnalis gͤvoluptas ⁊ feminea mollicies
et deſidioſa ocioſitas multos effeminant.

Igdeo ðꝛ de domo voluptatꝭ Pꝛouer. vij.
nõ eſtvir in domo. Abijt em vias lon /

inquas. Unde etvoluptas carnalis põt
ſignari ꝑ fontẽ ſalinacis cuiꝰ vndavt in fa
bulis ðᷣꝛ eſt delectabilis viſu.dule guſtu.

ſuauis tactu.⁊ om̃ib ſẽſibo gratiſſima vſu
eſt. Sʒ tata mollicie eneruabat vtvirꝭ effe/
minatꝭ ſexũ virilẽ adimeret ſiẽ ait Policra

cus li.v.ca.x.Uñ qꝛ młti balneãt ſe in hoc
voluptatꝭ fonte ideo effeminati ſũt ̃ᷣm il/

lud Naum.iij.Ecce ꝓpłus tuꝰ q̃i mulieres

in medio tui.Et nõ ſolũ verificat᷑ h̊ ð pplłlo
⁊ ꝑſonis infimis ſʒ etiã de maioꝛib. Unð
Vlſaie.iij.effeminati dominabunt᷑ eis. Sʒ
lij. Regum.xiiij. dicitur. Effeminati fue/
runt in terra ſeceruntq; omẽs abominati/
onecs. ¶Lapitulum ſecund um.
Beinſtructione mulierum quales de/

bꝛietatem.

VEcunoo mulie⸗

rtres cõiter admonende ſũtvt ſᷣm

bent eſſe mulieres. ⁊ ſpecialiter quo ad ſo/

ſtatꝰ ſui exigentiam ſubiecte ſint

viris. put r.j.Coꝝ.xj. Itẽvt tacite ſintñ
loquaces.ſᷣm illud Coꝝ.xiiij. Oulieres ĩ

eccla taceant. Itẽvt nõ ſint ocioſevagevel
curioſe vt Oyna.ſʒ clauſe in penetralibus
ſp inuẽte vt maria.ſic generali᷑ monet eas

apłus Thi.v.repᷣhendẽs illas qᷓ tales ſũt
Itẽvt nõ ad oſtentatõeʒ ⁊ ſtultoꝝ illaqa/
tionẽ tãq; ſagena dyaboli ſe oꝛnẽt.ſᷣm ulö

j. Pe.iij. Mulieres ſubdite ſint viris.Et

ſeqtᷣ.quaꝝ nõ ſit extrinſecꝰ? capillatura Itẽ

vt ſint in cibis ⁊ potiba ſobꝛie ⁊ ꝑce.qͥa vt
ait Ualeriꝰli.ij.ca.j. Uinivſus romanis fe

minis ignotꝰ olim fuit.ne de facili ĩ aliq̃d
dedecꝰ plaberẽt᷑. Uñ ðꝛ Ecci.xxvj. Huli/

er ebꝛioſa ira magna ⁊ cõtumelia.⁊ turpi/
tudo eiꝰnõ tegit᷑. Magna ů diligẽtia dñt

anulieres ſtudere ſobꝛietati.q̃ eſt pudicicie
mentis domꝰſue.Et ibideʒ ðᷣꝛ.Gra ſuper

pfᷣuatiua. Nam ſine cerere ⁊ vino frigetve

nus.ſicut recitat btũs Hiero.epła.xciiij.
Itẽ caueant mulieres ab exceſſu in alime/
tis.eo ꝙ vẽtrẽ cibo diſtentũ ſeqͥt᷑ voluptas

Genitaliũ ſᷣm Hiero.epla.xxxvij. Unde et

antiquitus mariti pᷣcauebat nevxoꝛes ſue
vinũ biberent. vel ſaltẽ in bibedo moduʒ

nõ excederent. vt dictũ eſt ð. Uñ ait Uale,

riꝰli.vj.ca.iij.q Metelliꝰvxoꝛẽ eo ꝙ vinũ

bibiſſʒz fuſte ꝑcuſſam interemit.idq; factũ

nõ accuſatoꝛe ſʒ rephẽſoꝛe caruit.Et ſeqͥ᷑
Sane q̃cũq; femĩia vſũ vini imoderate ap
petit oĩba vᷣtutibo ianuã claudit ⁊ delictis
aperit. Uñ narrat Augꝰ.lib.ix.ↄfef.circ⸗

mediũ. O erat qᷓdã decrepita mulier gne

ter ſenectã ⁊ optios moꝛes honoꝛabat᷑.

ec curã gerebat filiaꝝ matris beati Au⸗-

guſtini.q̃ nõ ꝑmittebat eas pᷣter hoꝛas qͥè
bus ad menſaʒ parentũ moderatiſſime ale
bãt᷑ etiã ſi excandeſcerẽt ſiti nec aquam bi
bere.pᷣcauens ↄſuetudinẽ malã.⁊ addens
vᷣhũ ſanũ ⁊ memoꝛia dignũ dicẽs puellis
Mogdo aquã bibit. qꝛ in poteſtate vinum
nõ habecꝭ.Cũ aũt ad maritos veneritis z
fetẽ eſtꝭ dñe apothecaꝝ ⁊ cellarioꝝ aq̃ vobᷣ
tũc vileſcet ⁊ ſoꝛdebit ſʒ mos potãdi ma
nebit.et ſic frenabat auiditateʒ tenerioꝛis

etatis ⁊ ipam puellarũ ſitim ad honcſttum
modũ deducebat vt iam nõ liberet q̊d nõ

deceret. Siłr narrat ibi Augꝰ. qꝙ mr̃ ſua
aliqñ puella ad menſam ꝑentum bibebat
vinũ modicũ de cuppa eoꝝ Et ita ad illud
modicũ modica q̊tidiana addẽdo in eam
ↄſuetudinem ꝓlapſa eſt vt plenos mero ca
lices ſaciliter et byanter hauriret.⁊ cũ an/

cilla qᷓdam cũ ea qdaʒ die litigaret obiecit
ei ̊ crimẽvocans eam meribibuls: q̊ ꝰbo
tanta verecundia eſt percuſſa ꝙ feditatem
ſuam reſpexit et de cetero tm̃ mulieris vi-

cium exuit.
((TLapltulum terttum.
debent eſſe quo ad caſtitatem.

VBnſimiliter ao⸗

monende ſunt mulieres de caſti
te et pudicicia ſeruãda. Exq̃ᷓ

pꝛouenit mulieribo eximius honoꝛ. tuo/

ſus decoꝛ. et fame ſiue opinionis bonuns
odoꝛ. Unde dicit᷑ Ecci.xxvj.Omis ode
ratio nõ eſt digna ↄtinentis anime.Et ſe⸗
quitur. Sicut ſol oꝛiens in mũdo ĩ altiſſi
mis dei.ſic mulieris bone ſpecies in oꝛna

grãm mulier ſancta ⁊ pudoꝛata. Uñn dicit
Augꝰ.ð duodecim abuſionibo.ꝙ quĩitus
abuſiõis gradꝰeſt femia ſine pudicicia Et

ſeqͥt. Jmpudica em̃ vita nec laudẽ ab ho/

miniby in pᷣſenti.nec remuneratiõeʒ a deo
expectat in futuro.pudica vᷣo famã bonaʒ

=r

Poars tercia.

int hoĩes poſſidet ⁊ de ſpe fułe btitudinis
ſpecialitc᷑ gaudet. Nã ⁊ ſi alijs alio: null⸗ tũ
talia ait Aug. de bonovᷣginali ad pudici

cie ↄmẽdatõeʒ. De hac materia loqᷣt Tlale
ryꝰli.vj.ca.j.dicẽs ꝙviroꝝ ⁊ feiaꝝ pᷣcipuuʒ

fundamentũ eſt pudicicia Et btũs Aug.
de duodecim abuſionibovbi õ. dicit O ſi⸗/
cut oẽs moꝛes bonos ꝓcurat ⁊ cuſtodit in

viris pꝛudẽetia.ſic ĩ feminis cũctos hone/

— –D

ſtos actꝰfouet ⁊ fᷣuat pudicicia. Uñ et Cla
teriꝰ vbi S. põit młta exẽpla de mulieribo
pudiciciã amãtibo.qᷓ etiã maritꝭ occiſis. la
queo vitã ſibi eripuerũt. Ibidẽ etiã narrat
de q̃ dã greca femina q̃ cũ hoſtiũ claſſe eſſʒ

excepta.vt moꝛte pudiciciã tueret᷑ ſe ĩ ma

re ſpõte ꝓiecit.Cuiꝰcoꝛpꝰlitoꝛi poſtea reie
ctũ ſepeliri demandatũ eſt. et eiꝰ memoꝛia
grecis laudib ẽ cclebꝛata. Ibidẽ etiã nar/

rat de lucrecia q̃ qꝛ a tarquino ſuꝑbi regis
filiovi defloꝛata fuiſſʒ.poſt tantã iniuriaʒ
in ↄſilio deducta ferro qͥd veſte tectũ attu/
lerat ſe interemit. Narrat᷑ etiã ibidẽ ð q̊dã

4 cũ didiciſſet filievginitateʒ a q̊dã iuuene
fuiſſe ꝑditã.ipᷣm pᷣmo.⁊ poſtea puellã neca
nit.malens plꝰacerbas filie ducere exeqas

q; turpes eiꝰ celebꝛare nuptias. Cõſimile

narrat Amb.li.iij/de vginitate ꝙ ſctã Pe
lagia apud antiochiam cũ eſſet qndeci an
noꝝ et ſe a pdonibo circũdari videret abſẽ

te matre⁊ ſociabo ait.deꝰremedio nõ offen
dit᷑.ſʒ facinꝰfides alleuiat. Quo dicto ca/
put ſuũ oꝛnauit nõ vt ad moꝛtẽ ire deceret
iʒvt ad ſponſum tendere alia mulier ſolet.
Et cũ h̊ viderẽt hoſtes ceperũt q̃rere mrẽʒ
2 ſodales ſoꝛoꝛes.q̃ cũ h oĩa vidiſſent dixe
rũt.Ecce aqua.qͥs ꝓhibet nos baptiſari.
pᷣcamurq; te deꝰne coꝛꝑa noſtra vnda di/
ſpergat.et ſic tanq; choꝛos ducẽtes in me/
dium alueum ꝓgrediũt᷑.nec cadauera vn/
da nudauit.Et ſancta mr lʒ ſenſu careret

pietatꝭ tñ fuabat amplexũ.⁊ religioſũ quẽ

tenebat modũ ĩ mari nõ relaxabat. Tamẽ

ꝓ fᷣuanda coꝛꝑali caſtitatevel cauenda in /

iuria nõ dz qͥs ſe interimere. ſiẽ determĩat
Augꝰ.de ci.dei.li.j.ca.xvj.qꝛ ðꝛ ĩ decretali

Religiõe nõ ferro quereda eſt caſtitas. Et

Aug.vbi S.Pudicicia eſt ᷣtꝰ mẽtꝭ q̃ non
pᷣt inuite tolli. Nec ergo fidelis nec infideł

dʒ ſe occidere.vt talia pᷣcaueat.ſʒ ſuſtinere
cũ pacientia violentid.nõ ↄſentiendo libi/

din exvolüũtate placenti.qꝛ ̃ᷣm Aug.ↄtra

Julianũ.Pudicicia eſt res animi: vᷣgini/

tas res coꝛpꝑis. Unde ea integra in animo

ꝑmanente pᷣt iſta violent᷑ auferri de coꝛꝑe.
Obvo beatꝰ Amb.vocat illas mulieres ſã
ctas q̃ ſe ſubmerſer̃t.vt õ dictũ eſt.ſane in
telligenduʒz eſt.q; nõ ideo ſancte dicte ſunt
qꝛ ſic ſe interfecerũt.ſed alio mõ quẽ nouit
de? Undeait Augꝰ.de ci.dᷣi.vbi S.ca.xxij.

Sampſon nõ aliter excuſat᷑ꝙ ſevn a cum

hoſtiba interemit:niſi ꝙ ſpũſſanctꝰ la tẽter
Hiuſſit qͥ ꝑ illum miracula faciebat. Sic⁊

5pᷣᷣdicte mulieres inſpirate ſe moꝛti expoſue
rũüt. vnde qꝛ diuinit iuſſe erant.eaꝝ marti

ria celebꝛat eccła ſᷣm ſniam Aug.vbi S.ca.
xxv. Unde etiã in mulieribo gentilibo ʒeluſ
pudicicie eſt cõmendandꝰ. exceſſus tñ inc/
fectionis nõ eſt imitandꝰ. Quante aũt re/
uerentie fuit pudicicia apð paganos nar⸗
rat Solinꝰli.vij.ca.xv.de quadã gente in
ꝑte indie ſita qvenere penitꝰ ſe abdicãt.pe
cuniaʒ neſciũt.nemo ibi naſcit᷑nec tamen
ibi deficit hoĩm multitudo.Locꝰ ille addi
ctus eſt pudicicie.Et licet plurimi diuer/
ſarũ genrium vndiq; ibi ꝓperent.nullłꝰ ad/
mittit᷑ niſi quem caſtitas tidei et innocen/

tie merituʒ ꝓſequitur. Nam qui reus eſt v

leuis culpe q́;uis ſumoꝑe ingreſſum adipi

ſcivelit diuinitꝰſubmouet.et ita ꝑ immen
ſum ſpacium ſeculoꝝ gens illa durat ceſ/

ſantibo puerperijs. Pudicicia etiaʒ eſt ho⸗/
noꝛanda pᷣcipue ſi eſt gfecta in omni ſenſu
guſtu affatu affectu et effectu. Uñ narrat
Dalem li itl ra iij g cũ quidam foꝛmam
pueri cuiuſdã laudaſſet. alius increpas di
xit enz libidinoſos oculos habuiſſe.Etli.
vj. c.j.ðꝛ de quodam q dixit filie ſue vt nõ
ſolum pudiciciam illatam conſeruaret.ſed

et oſcula pudica ſine libidinoſo affectuvi/

ro pꝛeberet. Unde narrat Hieronimꝰ con
tra Jouinianũ qꝙꝙ Diulli duxit vxoꝛẽ vir/
ginem tante pudicicie yt illo ſeculo habe/
retur ꝓ exemplo quo impudicicia nõ ſoluzʒ
eratviciũ.ſed et monſtruũ.hic Diullius ſe/
mel in iurgio audiuit ꝙ os fetidũ haberet
Et rediens conqueſtꝰeſt vxoꝛi ipſaʒ redar
guens ꝙ eum ſuper hoc non pꝛemunierat
vt ſcilicet remed ia queſiuiſſe poſſet.Cui il
la reſpõdit.Credebaʒ omniu hoim ſic oꝛa
olere.vñn veriſimile fuit ꝙ oſcula nüũq; alte

ri pᷣbuiſſet. Cuiꝰↄtrariuz faciũt multe.q̊d

tñ erat apð antiqᷣs et eſt adhuc apud mo/

dernos multos ſignum leuitatis et impu

Dicicie.

nino
e⸗
neſ
nei
eſunt
nonit
an
acun
gtare
Sic
poſoe
mnani
lsca.
dut
hine,
züt
oner,
nteig
cil he
tamen
eaddi
diuer⸗
l g,
nocen
ockn
naop
nme
kho⸗
ſa
nnt
mnan
Etl.
nd
aſd
ctun/
d
orinn⸗
be
zſon
iusſe
Nbert
nugr
nerat
Cuiit
coꝛa
gle
e qᷣ⸗
no/
impe

Diſtinctio ſecunda.

LVYapitulum quartum.

Duales debet eẽ q̊ ad qᷣtẽ ⁊ tacitnitatẽ

Võſequenter mo/

nẽde ſũt mulieres vt ſint quiete

HVo vagabude. 1 tacite nõ v̈boſe.
Unñ ait Criſoſto. ſux Joß. omel. xj. Nu
lieris ẽ domi ꝓphetarivel phari.⁊

in ſpecie hũana:inuenit eam in ſecreto tha
lami q expauit.nõ qꝛ viderat angelũ queʒ
ſepeviderat.ſʒ qꝛ eũ viderat in facie hũana
quã ſp antea q;tuʒ potuit deuitauerat.ſᷣm
ſententiã Berñ. ſuꝑ miſſus eſt.omeł.ij. Et
qꝛ mulier eſt ſcala ⁊ materia ad temptãdũ
m Grego.moꝛ.iij.Et eſt etiã ꝑ viſum de/

ceptibilis ⁊ magnevoluptat fm Auicen.
li.x.phie.Et eſt etiã foꝛtꝭ ad maliciã et cau
ta ad decipiendũ ſᷣm Criſoſto.vbi S. Jo
ne ſint occaſiones alijs ad peccandũ et ne
ipᷣe ex ſui fragilitate de facili labant᷑ ad vi/
ciũ.nõ debẽt eſſevage.garrule.vel ocioſe.
qꝛ tales repᷣhendit aplus ad himo.v. di
cens.et ocioſe diſcunt circuire domos.⁊c̃.
Etvt ait Tulius ca.v. Sub Romulo de
cretũ fuitvt quecũq; virũ alteꝝ attigerata
marito impune occidebat᷑.et oſcula etiam

tum fuit.
Vapitulum qntum.
(NQuales del
natuum qualitatem.

offerre valde pꝛopinquis et non alijs lici/

res admonende ꝙ ſint oꝛnamẽ/

dute. pꝛout docet beatꝰ Petrꝰ. j. Petri.iij.

quarũ nõ ſit extrinſecꝰ capillatura. Unde
de impudice ſe oꝛnantibo ait Hieroꝰ.epła
cviij. Ille mulieres oculos xpᷣianos ſcan/
daliſant que purpureo coloꝛe et buſdam
fucis oꝛa oculoſq; depingunt.Et idẽ epłla
xciiij.Quid facit in facie chꝛiſtiane purpua
riſſus et ceruſa. Et ſeqͥt. Ignis iuuenũ ſo
menta libidinũ ⁊ impudice mentꝭ indiciũ
eſt.oꝛnatꝰ iſte nõ dñi eſt ſed velamen anti/
xpᷣi. Unde Criſoſto.ſuꝑ Math. omlł.xxx.

ſic ait. Adijcere aliqͥd ymagini regie ꝑicu/
lũ eſt.qꝛ deũ offendis.ʒelotipie flãmaʒ ac/

cendis. ⁊ meretricantes ʒelaris ⁊ imitaris
Et Ams.exame.omel.vlcima ſic ait. Pi/

el ph⸗ ic quie/
ſcere. Sicut legit᷑ de blã vᷣgine maria ma/
tre dei.N ad eã ingreſſus angelꝰ Gabꝛiel

ebent eſſe quo ad veſtiũ et oꝛ/

Bnt etiaz mulie

☛ tis honeſtis non meretricijs in/

ctus a deo es o homo noli delere pictura,z

bonam noli tollere picturã dei et aſſume,⸗

re picturam meretricis. Nam illa pictura

in feminis vicij eſt nõ decoꝛis.fraudis nõ
ſimplicitatis.fallit decipit.vt neq; illi pla/

ceas cui placere deſideras.qui ĩtelligit nõ

tuũ eſſe ſed alienum quod oſtendis.Et ſic

ipᷣm deciꝑe conarꝭ. Inſuper et tuo dipli,)
ces qauctoꝛi ⁊ creatoꝛi qͥ videt opꝰ ſuũ in te
eſſe deletum. Et ponit exemplum de arti/
ſice qui merito indignat᷑ cum videt opus
ſuum adulteratuz. ſed qui adulterat opus
dei graue crimen eſt cũ pntas vt te melius
ſcias depingere q́; deus qui cũcta cõdidit

ſciat te facere. Et in collationibo patrũ di
citur ꝙ creaturam dei immutare eſt crea-
toꝛem vituperare et creaturam deturpare.

Ungde tales mulieres ſe pingẽtes fiũt tur/
pioꝛes et monſtruoſioꝛes. Habent em̃ col

lum longũ vt grues.v coꝛnua alta vt aries.
faciem depicta vt effigies. caudam lataʒ et

longamvt pauo. caput latum vt cribꝛum.
etvt auis icturica pepluʒ croceũ.Et ſic ſfſa

ciunt ſe miſerabile monſtrum quod nõ eſt
in rerum natura repertũ. Unde contra ta

les mulieres narrat dominꝰparyſieñ.ĩ ſu-

tractatu devniuerſo.qualiter quedã mu/
lier talib intẽdens dum viueret.poſt moꝛ
tem apparuit cuidaʒ pectinẽs crines ſuos

lamentabiliter pectine grandi et ferreo flã
meo. dicens ſe hec pati debere imperpetuũ
ꝓ meretriceo oꝛnatu capilloꝛũ cui intẽde/
bat immoderate dum viueret. Similiter

in partibo oxonie poſt moꝛtẽ apparuit que

dam domina duobus filijs ſuis religio⸗

ſis cum duobus ſerpentibus caput circiã
plectentibus pꝛo capitis craſſura. et cum

duohby ibufonibus mamillas ſugentibus
pꝛo duobus leccatoꝛibus ſuis quos ha-
buit ſub marito ſuo dum viueret.Qua ap

paritione placuit deo alias pᷣmunire mu/
¶ Diſtictio ſecunda tertie ꝑtis hꝰ ſũme.
ri admonendi ſunt de oꝛdinato
moo viuendi ſᷣm differentias
etatum. Et ideo ſicut varie ſunt viri eta/

tes.ſic varias oʒ eſſe viuendi infoꝛmatees
De varijs v̈ etatibo ait Papias oñmdens
ꝙ0 pma etas ↄtinet ſeptẽ annos q̃ ðꝛ inan

tia. Scða eſt vſq; ad decimumqrtũ annũ

Parstercid.

q̊ ðꝛ puericia. Tertiav ſq; ad.xxviij.annuz
Zr adolelectia. Quartavſq; ad qͥnq̃geſi/

mũ annũ q̃ͥ ↄꝛ iunuẽtꝰ virił. Quita vſq; ad

ixx.annũ q ꝓtendit᷑ ⁊ öꝛ virilitas ſeniliſ.qꝛ
Declinat a iuuẽtute in ſenectutẽ. Sexta ðꝛ

ſenectin qua hõ fit decrepitꝰ.⁊ Hpꝛie nul

lo annoꝝ ſpacio terminat niſi q;tů altiſſi/
mo placuerit. Haꝝ etatũ q̃dã ſũt/ ꝓpꝛia.qꝛ
ſicut ait Lulł.li.de ſenectute.Pueroꝝ eſt ĩ/

firmitas. Juuenuz ferocitas. Uiroꝝ gra /

uitas. Senũ maturitas Et iõ ſm has dif
ferentias etatü monẽdi ſunt vmuerſi.
D (aplrulum penun.

¶Beinſtructioe eoꝝ qͥ ſũt in pᷣmo gradqu

pueroꝝ iauaier terüe ſin
ſecũda ꝑte diſtinctõe.ij.c.j. VUñ

beat? Hiero. epła.xcv. dicit ꝙ nõ eſt parũ
apud deũ bñ educare filioſ.qꝛ qd noua te-
ſta capit inueterata ſapit. Un et beata mr̃
ſancti Eadmundi ꝓut legit᷑ invita ſua aſ/

ſuetfaciebat filios ſuos ad oꝑa pnie in pue
rili etate.alliciens eos munerib puerilib
vt tali die ⁊ tali ieiunarẽt.camiſias nõ poꝛ
taret.ſʒ cilicijs ſe induerẽt.O btã talis mr
q̃ potiꝰmaluit filios deo educare qᷓ; mũdo
Vlñn ⁊ talẽ ↄmẽdat apłus ad Thimo.v.di.
Si filios educauit.⁊c̃.Sʒ qͥd dolendũ ẽ
fere omẽes patres ⁊ matres modernis tem

poꝛib ſ̃m ꝙ ait Joh. criſoſt.in ſᷣmõ e:coꝛ/

pus natoꝝ amãt.ſʒ aias ↄtemnũt.Deſide
raãt eos valere in h̊ ſeculo ⁊ nõ curãt qͥd paſ
ſuri ſũt in alio.Alij militias.honoꝛes.red
Ditꝰ. 2 ꝑalia ꝓuident filijs.ſed nemo filijs

ꝓuidet deũ.pꝑditõneʒ illoꝝ cũ magno pᷣcio

cõparãt et ſalutẽ ex deo illis acquirere no
lũt.Si cos viderint pauꝑes triſtant᷑ ⁊ ſu/
ſpirãt.ſʒ ſi viderint eos peccãtes nemo tri
ſtat᷑. Et ſic patenter oſtendũt ꝙ coꝛpoꝛum
ſunt parẽtes nõ aĩiaꝝ. Uñ et ait Hiero.epi
ſtola.lxxxix.q̃ intitulat᷑ de inſtitutõevł in/
ſoꝛmatõne filie dicẽs ſic. Nutrix nõ ſit te/
mulenta.nõ laſciua.nõ luxunie dedita ꝓpt
lactis coꝛruptõeʒ.nõ garrula habeatq; fi/
lia modeſtã gerulã nutriciũq; grauẽ.quia
Fm eundẽ epła.lxxxvij. In tenera etate fa
ciliꝰſancte ↄuerſatõis vſus inoleſcit.et ad
inſtitutionẽ optimi pᷣmi anni habent in ſe
qddam lentũ et molle.et qͥd facile ſoꝛmari
queat et ad arbitriũ volẽtis trabi.Et po/

E nfoꝛm gtio ne dagd bonum inclinat᷑. Sũt etiã pueri ſobꝛie
et parce nutriendi ſine ingurgitatione. qͥa

ßm Auguſtinü de ciuitate dei. Si ꝓviri/

nit exempluz de arbuſculis qᷓ in äntlibet

ꝑtem flecti poſſunt.et tenera aĩalia ſine la,/
boꝛe poſſunt domari.Et ſeqͥt᷑. Penitꝰſolet
inherere ſenſib q̊d pus ceperit ſiue bonuz

ſiue malũ ſit.Et ponit᷑ exemplũ de Alexã/

dꝛo qͥ moꝛiboꝛ inceſſu ¶eonidis mgr̃i ſui
etvicijs qbo fuit paruulłꝰ infectꝰ nõ potuit

carere cũ factꝰ eſiet dñatoꝛ oꝛbis. Et ideo

peritũ Ariſtotelem ei ſubſtituit. Cõſimi⸗

pꝛ eiꝰ eonidem a cura filij ſui amouit et

lia etiã exempla ponit Augꝰ.de ſiłitudibo.

ca.liij.dicens ꝙ mollis cera recipit ymagi

nẽ ſigilli de facili indurata retinet Sicẽ

de etate infantili ſaciliter intoꝛmata.Et ſi

cut indurata cera nõ faciliter infoꝛmatur.

ſic etas in malis indurata ⁊ iuueteratavix

bus ſuis alatur infans fiet vt creſcẽdo plłꝰ

cgpiat.ſed ſi modũ ſue capacitatꝭ excedat
deficiet anteq; creſcat. Et Seneca libꝛo

ſecũdo de ira dicit ꝙ vinũ negandũ ẽ pue/
ris ſicut tradidit Piato nec cibis quidem
implendi ſunt pter diſtenſionẽ coꝛpoꝛum
ſm eundem. Sunt etiam infantes ab ini
cio inſtruendi fideti documetis. Unde ſ̃m

Hugo. de ſacra.li.ij.parte.vj ca.xij. Patri
ni ſunt fideiuſſoꝛes ꝓ eis quos in baptiſ/

mo ſuſceperũt.vt eos cũ ad legittimã eta/
tem ꝑuenerint doceãt fidem rectaʒ. añ oia
ſim bolũ et dñicam oꝛationc:bona m etiaʒ
habere ↄuerſationẽ. Et GBreg.vij regiſtri.
Peto vt ꝑuulos dnos q̊s nutris pᷣcipue ĩ
moꝛib inſtruere cures.et eunuchos qꝗ eis
deputati ſunt admonevt ea illis dicãt que
coꝝ mentes in caritate circa ſeinuicẽ ⁊ er/
ga ſubditos i mãſuetudinẽ ↄpũgat. Cler/
ba & nutrietiũ aut lac erũt ſi bona ſũt:aut
venenũ ſi mala.Calia ̊ eis nüc ſuggerãt
que poſt oſtendant qᷓ; bona fuerint que ab
eis ſuxerũt. Sunt etia pueri infantes co/
hercendi a peccatis pueriuibo que młta ſũt

fm Auguſtinum li.j.ↄfeſ.vbi de ſe dicit.

Lantillꝰpuer ⁊ tantꝰ peccatoꝛ peccabã cõ

tra pcepta parentu et magiſtroꝝ. narrans

etiam quo pira furabat cum ſodalibo ſuis

Igeo debent parentes pueros a talibo co/
hibere.qꝛ vt aii Hiero.epła.lxxxix.vſq; ad

ſepte annos imputat᷑ peccata parentibus
Suũut etia infates debito mõ vᷣberibo ſubij

ciendi.qꝛ ſi ꝑculſeris eu virga non moꝛick.

ſin
ſug

pin
kepe
fule.

lum
Uerer
K
eat.
borl

tulſe⸗

diun
fopt

mul
fig

ſuſpe
ſleyi
att

(lic

lune
pe
Ure

lbe
nele⸗
ſo
onn
leui,
Fiſi
Molut
ide
dulttr
ſini⸗
nai.
agi
ci
S
un.
nerie
lobete
e
pviri
lop
celat
hro⸗
ipa/
hidem
poumn
cmni
geßn
bonn
on’
W
ndi
ma;
G.
puei
ges
nrcge
i/
C
Gtant
eit
aesb
tslo⸗/
uoli
bdl
hico
u
pſuis
Hco/

liblis

ſubi
wic

Du.ſ. puerozum.

dis. qꝛ i
nes ⁊ ↄcupiſcentie.ideo laboꝛanduʒ eſt vt

Diſtinctio ſecunda.

Vnde Ecẽi.vij.ðꝛ.Filij tibi ſunt:erudi u/⸗

los.et curua illos a puericia eoꝛuʒ. Sunt
etiã erudiendi debitis artificijs ↄuenienti

bus ſuo ſtatui.vt ſi ſint nobiles erudiant᷑
vt ſint eloquentes faceti ⁊ liberales.⁊ pctã

ſumme cauẽtes.qꝛ hec ſumma ingenuitas

et libertas carere vicijs ſᷣm Criſo. Inſuꝑ
nõ obeſt nobilibo.ſʒ ꝓdeſt mediocribus in
ſtrui in aliq̃ artificio qͥ foꝛtaſſeviuerẽt ſi in
digerẽt. Uñ legit᷑ ð Conſtantino imꝑato
re ꝙ fecit filias inſtrui ĩ arte texendi ⁊ nen

di. vt ſi neceſſitate compellerent᷑ indeyviue⸗

— apitulum ſecundum.
De inſtructione eoꝝ qͥ ſt in ſecũdo gra

But etiaz homi
nes infoꝛmãdi in etate q̃ ðꝛ pue
ricia et maxime a beccgtſeguen
n illa etate pᷣcipue inſurgũt libidi/

illa domẽt᷑ caſtitate ſobꝛietate et debito la

boꝛe ꝓu: bhoꝛtat᷑ Criſo.ſuꝑ Matth. omekł.

xlix. dicẽs. Sicut terra infructuoſa ſic iu

uentus q̃ negligit᷑ multas ꝓducet ſpinas.

Cõburamꝰꝗ ꝑnicioſas et ſpineas ↄcupi/⸗
ſcentias ⁊ pparemꝰ vel aremus areas no/
ſtras ad ſemis ſuſceptõnemvt in iuuẽtute
fulgeat ſobꝛietas ⁊ ſequat᷑ caſtitas.ſed in/

opinabiue eſt in fluctuatiomibo trãquillita

te potiri.in camino nõ cõburi.⁊ in iuuen/
tute eſſe nõ impudicũ. Item infoꝛmãdi ſũt

in motibo reuerentialibo.qꝛ fm Lulium.,j.
ca.xxxiiij. Adoleſcentꝭ eſt maioꝛes natu re

uereri.optimos ⁊ ꝓbatiſſimos viros dili/
gere ⁊ imitari.q̊ꝝ ↄſilio vtant᷑ ſalutari. Et

ſeq̃t. Hec etas a libidine eſt cohercẽda la
boꝛibuſq; exercenda. Uñ ait Tuliꝰli.ij.de

tuſcuł.queſtionibo.X ligurij laboꝛibo eru

diunt iuuentutẽvenando.currẽdo.eſuriẽ/
do. ſitiendo.algẽdo.eſtuando.Sparteve

ro pueri ad aram verberibo accipiuntur.vt
multꝰ e viſceribo ſanguis exeat.ne coꝛpulẽ
ti fiant. Et de ᷓ̊ Señ.epła.iij.ait ꝙ natus

in ſpartia arcum tendit. In germania ha/

ſtilevibꝛat. In ytalia equitat ⁊ caute hoſtẽ
ꝑcutit.Et Saluſtius li.ij.dicit q; mos eſt

cuiuſdam gentis equitando iaculari ⁊ cur

ſum cũ equa libo certare. Item nõ ſũt pue/
ti malis nutritoꝛibo tradẽdi.quia Tulius

in rethoꝛica recitans verba Terencij dicẽ

—

tis ꝙ erant duo fratres Demas et Micio
Et demas pauꝑioꝛ tradidit fratri ſuo tã/
qᷓ; ditioꝛi et nobilioꝛi filiũ ſuũ nutriendũ.
quem nutriuit laſciue ita ꝙ ebꝛioſus fuit ⁊
luxurioſus. Qd vidẽs Demas.ſ.filiũ ſuũ
ſub cuſtodia fratris ſui ꝑire dixit ad eum.
Quid agis.cur perdis adoleſcentẽ.Etve/
re ſic faciunt multi diuites et pauꝑes qͥ in
laſciuia nutriũt filios ſuos.et quo ad deũ
et homines ꝑdunt illos. Et ideo non ſine
cauſa ðꝛ Ecci.vij. Filie tibi ſunt:Fᷣua coꝛ/
pus illaꝝ⁊ ne oſtendas hylarem faciẽ tuaʒ

ad illas. Gloſa pꝑmittendo illas laſciuire.

Vnñ et Hieronimꝰ de inſtitutione filie ait.
Nihil aliud diſcat audire filia vel loq niſi
q̃d ꝑtinet ad timoꝛem dei. turpia nõ intel
ligat.cantica mũdi ignoꝛet. lingua tenera
pſalmis dulciba imbuat᷑cũ dyna nõ egre/
diat᷑. Poſtq; grãdiuſcula ad templum dñt
cum parentibo pergat.nec inter turbas ho
minũ inuenia᷑ exemplovginis marie quã
gabꝛiel in thalamo reperit. Cnẽ.j. Et ſargꝗ
Thob.iij.ait. unq; cum ludentibus mi/

(KKapitulum tertium.
de inſtructiõe eoꝝ qͥ ſunt in tertio gra⸗
du. l. adoleſcentiu.

Bnſequenter ao

monendi ſunt exiſtentes ſub ter/
tia etate q̃ ðꝛ adoleſcẽtia.vt ſicut
creſcit etas coꝛꝑis ita creſcat etas mentꝭ ⁊
vᷣtutis. Iñ NHieroꝰ.de ↄtinentia vᷣginali
ait. Creſcat in te etas virtutis cũ annis tẽ
ꝑis.cuzʒ etate iuſticia.⁊ ſides eo ꝑfectioꝛ vi
deat᷑ q̃ ſenioꝛ es.Et ſeqͥ. O m̃e tꝑs in q̊ te
melioꝛẽ nõ ſenſeris ̊ eſtima ꝑdidiſſe.quia
ſim GBrego.moꝛal.vltimo. Uacuꝰ dieꝝ eſt
qui et quãlibet multũ vixit.etatis ſue tem/
poꝛa invanitate conſumpſit.Et idᷣo cum
ſanctus puer Joſaphat quereret a ſancto
Barlaam magiſtro ſuo. Magiſter quot
aunoꝝ es.et ille reſpondiſſet.xlv. Et puer

dixit ei.videt᷑ mihi ꝙ.lxx.annoꝛũ ſis. Re/

ſpondit ſanctꝰ BGarlaam. Si a natiuitate
mea omẽs annos queris.lxx.ſum annoꝝ.
Sʒ ego in mẽſura vite mee nullo mõ illos

annos ↄputo qᷣs invanitate mũdi ⁊ ĩ pctõ

expendi.ſed quia tm̃ quadragintaqnq; an
nis deo ſeruiui.⁊ ideo illos ſolos compu/

to ad vitam eternã ⁊ ceteros ꝑditos eſtimo

quaſi annos moꝛtis. Hec in vita barlaam

Ungde ne ãni ꝑdant᷑ ab infantia creſcat bo
nitas et ſanctitas ſicut dixit Job.xxxj.Ab
infantia creuit mecũ miſeratio. Unde cõ/
muniter ðꝛ ꝙ cito vult pungere qui ſpina
vult eſſe. Unde adoleſcentẽ infoꝛmat bea
tus Anſhelmꝰ de ſimilitudiniba cap.xlvj.
dicens. Tria ſunt in iuuene cõmendãda.
taciturnitas. coꝛꝑis mundicia.et verecun
dia. Et talem alloquit᷑ Eccleſiaſtes.xj.di
cens.Letare iuuenis in adoleſcentia tua.
⁊ in bono ſit tibi coꝛ tnũ in dieb iuuentu
tis tue. Et Seneca eplła.xxxiiij. dicit ꝙ iu
ueni eſt parandũ:ſeni vtendũ.Sũt etiam
adoleſcentes admonendi ꝙ ſint ſenioꝛibo

ſubditi ⁊ obſequioſi.quia ſᷣm Auguſtinuʒ

de duodecim abuſionibo: tertius gradus
ꝗbuſionis eſt adoleſcens ſine obedientia.
Et ſequit᷑. Sicut in ſenibo ſobꝛietas ⁊ mo
rum ꝑfectio requirit᷑.ſic in adoleſcentibus
obſequiũ ſubiectio et obedientig maioꝛib⸗
impenſa eſſe debet.Et ſequit᷑. Sicut fru/⸗
ctus nõ inuenit᷑ in arboꝛe in qua flos pus
nõ apparuit. ſic ĩ ſenectute bonꝰeſſe nõ po/
terit qͥ in iuuentute bonis ſtudijs ⁊ inicijs

nõ floꝛuerit.
Eapiſplum quartum.
De inſtructione eoꝝ qui ſunt in quarto

Gradu.ſ.viroꝛum.

Vnſimiliter ao⸗/

monendi ſunt exiſtentes ſub q̃r
cLa etate que dicitur virilitas.de
qua dictũ eſt ſupꝛa parte.iij.diſt.j.capło.j.
Ut eo.ſ.q̃̊ ſunt vigoꝛe vigoꝛoſioꝛes com/
plexio ne temꝑantioꝛes et ſanioꝛes et ſoꝛ/

tioꝛes ſᷣm Auicennã coipſo perfectius ſer

uiant ſuo creatoꝛi dicẽtes cum pꝛopheta.
Foꝛtitudinem meã ad te cuſtodiã.Et.Ui
riliter inquit agite et confoꝛtet᷑ coꝛ veſtrũ.
Item Job. vj. Que eſt foꝛtitudo mea vt ſu
ſtineam. Super quod ait Gregoꝛiꝰ moꝛ.
vij.Foꝛtitudo iuſtoꝝ viroꝝ eſt carnẽ vin/
cere.voluptatibo cõtraire.delectatõem vi/
te pᷣſentis extinguere.huiꝰ mundi aduerſa
pꝛo eternis pꝛemijs amare ꝓſperitatꝭ blã/
Dimenta cõtemnere.et hec omia in coꝛde⁊
coꝛpoꝛe ſuꝑare.ſ̃m illud vſaie.xl.Qui cõ/
ſidùt in domino muta but foꝛtitudinem.
aſſument pennas ſicut aquile.currẽt et nõ
laboꝛabũt.ambulabunt et non deficient.
Ende ſicut viri ſunt ſexu ſic ſint actu ⁊ et/
etu.

—

eingt Tabitulum quintum.
du.l. ſenũ dictoꝛ a ſenectute.

ℳ

VDnſimiliter ao/

Vmonenai ſunt ſenes ſub quinta
etate q̃ dicit᷑ ſenectꝰ vt ſit in eis
omniũ voluptatũ iuueniliũ abdicatio.qͥa
vt ait Tuliꝰde ſenectute.Pꝛeclaꝝ munus

eta tis eſt auferri a nobios q̊ͥd erat in adole/

ſcentiavicioſiſſimũ.ſ.voluptatẽ omnimo/
dam. Si em̃ Paulꝰ qn factꝰ fuit vir cua/

cua bat ea qᷓ erant paruuli ſ̃m q̊d dicit Co

rinth.xiij.multo magiſ qn factus eſt ſenex
Debet ea euacuare ꝓpter q̊d ait Señn.epi/
ſtola.lxx.Gratias ago ſenectuti.quia quic
quid debebam nolle nõ poſſum. Iteʒ ſint

ſenes ſalutari intẽti. Unde Señ. vbi ̊.

Bratias ago ſencctuti qͥa lecto me aff xit.
Et ſequit᷑. Cuz libellis eſt mihi ſermo plu

rimus. Et Auicen.ꝑte.v. de anima dicit.

ꝙ poſt quadraginta annos intellectꝰ robo
ratur. Et Tu lꝰ de ſenectute capᷣ.iiij.dicit
p memoꝛia induſtria et ingeniũ vigent in

ſenib anteq; fiant decrepiti. I˙tem Sene⸗/
cg epiſtola.lxxix.ait. Queris qͥd doceam.
Reſpondeo. Seni ſemꝑ eſſe docendum.
Quid ſitultius in hac vita q; ꝙ diu non di

diceris nõ diſcere.Omnis etatis homĩcs
ſcola admittit.in hoc ſeneſcamꝰ. Tamdiu
diſcendum eſt q́;qiu neſcias. Et ſi pꝛoner

bio credimꝰq;diuviuas.quia nulli rei bee
etas magis couenit qᷓ; huic. Sic etiam in

ſenibo vſus virtutum et rectitudo.quia vt
ait Ambꝛoſiꝰexame.omeł.j.Senectus in

bonis moꝛibo eſt dulcioꝛ.in ↄſilijs vtilioꝛ.
ad ↄſtantiam ꝑatioꝛ.adrepmendum libi/
dines foꝛtioꝛ.EtTuliꝰvbi ſupꝛa de ſene/
ctute dicit ꝙ arma ſenectuiꝭ ſunt artes v/

tutumq; exercitatõnes.Et ſequit᷑. Nichil

eſt iocundiꝰ ſenectute ſtipata virtutibus.

Unde et ſenes plus agunt ſepe ↄſilio ſciẽ/
tia et auctoꝛitate qᷓ; iuuenes coꝛꝑis robo/
re. Sicut legit᷑ de Ariſtotele qui cõſuluit
Alexandrũ nõ valentẽ capere quandaʒ ci/
uitatem/ꝓprer baſiliſcũ omes hoies inticiẽ
tem vilu ſuo.q; obuiã viſui baſiliſci depoꝛ

tare faceret ſcutü vitreuũ ꝙ cum vitrum nõ

poſſet penetrarevenenũ in ipᷣm reflecteret᷑
et ipᷣm interficeret a quo venenũ ꝓiectũ eſt.
SDic etiã in ſenib moꝝ ꝑtectiovt ſupꝛa di

ctu eſt ab Ambꝛo.et vᷣuatꝭ ↄſtãs pᷣaicatio

ructione eoꝝ qͥ ſũt in nto gra⸗

unar

nal
ſoe
dabp
hioort
b
epe
dey
C
bin
ſ⸗
ort

teit

gepin
ctiam
potib.
eode
Aio⸗
briodr
dit D
moris
BGen
hos
feere
ſenis
Vellen
u y

ferer/

lnive
R
Muz
legn
cne
dann

vinen
mnos
ſoe
vunns
ole⸗
nimo⸗
reg,
Co
ſcner
c/
cne
ſeſnt
wis,
fi.
vop
dicit.
fobo
d
G
Sene⸗
octn.
noun.
nonol
mie⸗
nol
Ponet
nubee
numi
vun
lusin
kon.
mi⸗/
deſen⸗
tes
Pol
llbis
lolai⸗
gtobo⸗
ölt
hl/
ae

deg

umn
cictc
ctücke
hdt

MNNι

Diiſtinctio ſecũda.

pꝛout ait Claleriꝰlibꝛo. vj. ca. ij. de quodaʒ

dicente duas eſſe res que dant licentiã ho

minibayvt libere loquant᷑.i.ſenectꝰ⁊ libero/⸗
rum oꝛbitas. quia exqͥ erat ſenex ⁊ cito mo
riturꝰnec habebat pꝛolẽ ꝓ qua fuerat ſolli

verendo.

aditnlum ſerrum.
Beinſtructione eoꝛuʒ qui ſunt in ſexto
gradu.ſcilicet ſenũ decrepitoꝝ ⁊ incõmo/

.

nendi qͥ ſunt invltima etate que
pła.lxj.eſt ſexvite ⁊ edificium putredinis
vndlq; ruens.vt eo ꝙ ſunt moꝛtevicinio/
res eo ſint ſemꝑ ad moꝛiendũ ꝑatioꝛes et
deo ꝓximioꝛes. am et ſi moꝛs ſit cõmu/
nis omniba tamẽ ꝓpꝛie in inſidijs eſt iuue/

nibo. ſed in ianuis eſt ſenibo.et maxime de-

crepitis. Unde ſic eſt de coꝛpoꝛe ſenis ſiẽ
de putredinis edificio in quo omĩs iũctu
ra dilabitur et de die in diem diſcinditur.
Circũſpiciendũ eſt ̊ fm Seũ.vbi S.qũo
hinc exeas:quia nil de ſuturo habet quod

ſperet quem ſenectꝰ in ꝓximo deducit ad

moꝛtem Unde in alijs etatibo aliquał eſſe
poteſt ſpes vlterioꝛis vite.ſed in ſenibo de/

crepitis nihil eſt moꝛte ꝓpinquiꝰ. Caueãt
etiam decrepiti ab exceſſu in alimentis et

potibo.quia vt ðꝛ in libꝛis ſaturnaliũ Se/

nes de facili inebꝛiantur.Et cauſa eſt ſᷣm

Ariſto.quia in eiſ coꝛpus eſt ſiccũ et in mẽ
bꝛis durioꝛibo naturales meatꝰ obſerãtur

Et ideo exalatio excluſa ad cerebꝛũ aſcen

dit. Studiũ etiam ſenis debet eſſe vt ĩ eo
moꝛiãt᷑ vicia anteq; ipſe moꝛiat᷑. pꝛout ait
Senecca epla.xxvii.Et ſequit᷑. Nuera an

nos tuos ⁊ pudeat te velle q̃ volebas puer

facere.Et epła.lxiiij.ait. Hec debẽt eẽ oꝑpa
ſenis illa nolle q̃ voluit puer, et ſemꝑ bene
velle moꝛi.Et ſequit᷑.Aliqũ ſenectutẽ cu/
raui vt beneviuerẽ.ĩ ſenectute vt meliꝰmo
rerer. Qui em̃ talis nõ fuerit erit puer cen

tum annoꝝ maledictꝰ. Sicut exponit il/

lud vſaie penultimo Gregoꝛiꝰmoꝛal.xvij

VUnde ait Seneca epła.xiiij. Nihil eſt tur

pius qᷓ; ſenex incipiẽs beneviuere. Senis
etiam ſtudiũ ſit abdicare voluptates: re/
cogitando emẽdare poꝛes culpas.et attẽ/
Dere penalitates ſeniles.Et ideo velle diſ/

citus libere dicere potuit veritatem nullũ

ðꝛ ſenectꝰdecrepita.q̃ ᷑ᷣm Señ.

ſolui⁊ eſſe cum xpᷣo. Unde de hijs miſerijs⸗
ſenem ↄcomitantibo ait Gregoꝛius ſuper
euangebł.li.j.omeł.j. In illa decrepita ſene/
ctute ſtatura curuat᷑.viſus debilitat᷑. cer/
uix exſiccata deponit᷑.frequentib ſuſpirijſi
pectꝰvꝛget᷑. Ulirtꝰ vbiq; deficit.loquentis
verba anhelitꝰ intercidit. Nam ſi languoꝛ
deſit. plerũq; ſenibo ipᷣa ſenectꝰ egritudo ẽ.
Et ſᷣm Señ.epła.cx. In ſenibo melioꝛa pᷣ
teruolant ⁊ deterioꝛa ſuccedũt.et ponit ex
emplum optimũ.Quẽadmodũ ex ampho
ra pmo effluit quod ſinceriſſimuʒ eſt et q̃d
turbidũ et grauiſſimũ eſt poſtea ſubſidet.
Dic in etate noſtra q̃d optimũ eſt pᷣmo ẽ.
illoq; exhauſto in peccato:feceʒ vite noſtre
deo reſeruamꝰ. Item ſenectꝰ inſanabilis

moꝛbo eſt. et ideo triſtem illã vocat Uirgi/

lius. Exq̊ etiam nõ reſtat ſeni ſpes devita
longa.⁊ impoſſibilis eſt dilatio moꝛtꝭ diu
tina.nõ reſtat niſi vt bñ moꝛi ſtudeat. Sʒ
bene moꝛi pᷣcedit beneviuere.quia non po
teſt male moꝛi qͥ benevixerit.nec bene mo/

ri qͥ male vixerit.quia ſfᷣm Auguſtinum in

ſmone de innocentibo. Hac aiaduerſione
ꝑcutitur peccatoꝛ vt moꝛiens obliuiſcat
lui qͥ dum viueret oblitꝰeſt dei.Debet etiã
ſenex moꝛiendo bonũ poſteris exemplum
relinquere. Sicut fecit ille bonꝰ ſenex. de

quo. ij. Macha. v. qui ait. Exemplũ foꝛte

dereliquam vobis. Unde narrat Ualeriꝰ
li.viij.de quodã ſene virtuoſo qui cũ cente
ſimũ annũu ageret interrogauit eũ quidam
quare tamdiu viuere vellet.Qui reſpõdit.

quia nõ habeo aliquid in quo ſenectutem

meam accuſem. Unde ſᷣm Beñ.eplła.xcv.
Non eſt curanduvt diuviuamꝰ ſed vt be/
neviuamꝰ.nã qui male dies multos et an
nos expendit:nõ vixit.ſed in vita moꝛatꝰẽ
Inſuper ſᷣm Auguſtinũ de duodeci abu/
ſionibo. Secũdus gradꝰ abuſionis eſt ſe /
nex ſine religione et virtute. Unde querit
ibidem. Quid ſtolidiꝰ dici poteſt ſi mens
ad ꝑfectionẽ vite nõ cõtendat quando to/

tius coꝛꝑis habitus ſenectute affectus ad

interitum pꝛoperat. Caligant oculi.ſur/
deſcunt aures.et ſic omia alia coꝛꝑis mẽé/
bꝛa in ſe deficientia domũ coꝛꝑis in ꝓxio
ruituraʒ eſſe denũciant.Et ſequit᷑. Sicut
in lignis repꝛoba arboꝛ comꝑet que poſt
floꝛes fruct?non exhibet.ſic repꝛobus eſt
quem flos iuuentutis deſerit ⁊ tamen bo/
noꝛũ operũ fructꝰmaturos non ſtendit,

—8

Pars tercia.

Et ſubdit ibidẽ. Cauẽde ſunt in ſene due
rarnis particule.q̃ in ſene nõ veteraſcunt.
ſed ad peccatũ ꝑtrahũt.ſ.coꝛ et lingua.qa
in ſene coꝛvanas cogitationes machina/
ri non deſinit.Et lingua loquit᷑ quecunq;
coꝛ machinauerit. Caueat etiã ſenilis etaſ
ne hee due particule iuueneſcãt et ſenẽ de/
cipiant. Et ſubdit generalẽ regulã dicens
Unicuiq; etati ↄſiderãdũ ẽ qͥq etati emi/
nenti dignũ ſit et H̊ ſemꝑ agat qͥd necvitaʒ
nec etatem vileſcat. De hijs et ſimilib⸗ cõ/
ferat pꝛedicatoꝛ euangelicꝰcum iuueniboꝛ

ſenibus.
Diſtingtio tertie tertie ꝑtis hꝰ ſumme.
(Eapitulum pmum.
¶ nobiles nõ gloꝛient᷑ de nobilitate.?
de hui parua cõmoditate.

les et ingenui.⁊ ſunt aliqui ſerui et infimi.
Nobiles ̊ admonendi ſunt vt nõ ſe effe/
rant ⁊ inaniter gloꝛient᷑ de carnis nobili/
tate. Nam om̃es eque nobiles ſumꝰ reſpi/

criendo oꝛiginẽ.et illa noĩa libertus ⁊ liber

tinus ſeruus ⁊ ancilla aut ex ambitiõ e ſũt
aut ex iniuria ßᷣm Señ. epka. liiij. Unde et
ait Gregoꝰ.moꝛał xxj.ſuꝑ illud Job. xxxj.
Nuũquid nõ invtero fecit me qͥ ⁊ illũ.Om/
nes homines natura ſunt equales. S⸗ ac
ceſſit diſpenſatoꝛio oꝛdinevt qͥbuſdã pᷣlati
videamur. Rõne oꝛiginis indifferentis
nõ opoꝛtet multũ gloꝛiari. Unde Ecci.x.
Quid ſuperbis terra et cims. Inſuper nõ
opoꝛtet gloꝛiari rõne inferioꝛitatis illius
partis curꝰ iſta nobilitas.Eſt em̃ iſta no/
bilitas ex parte carnis et ſanguinis que ẽ
infima pars hominis ꝓpter qd dicit ꝓphᷣa
Oſee.ix. Gloꝛia eoꝝ ab vtero⁊ partu.In/
ſuper non eſt gloꝛiandũ in nobilitate car/
nis.et ̊ ratione alieneitatis.qꝛ iſta nobili
tas nõ eſt noſtra. ſed parentum. Undeait
Apuleius de deo Socratis. In homini/
bus ↄſiderãdis noli aliena eſtimare. Alie/
na voco que parẽtes pepererũt.generoſus
es parentes lauda. Unde ait Criſoſto.ſu/
per Math. omel.v. Nobilitas cognatoꝝ
nõ valet niſi fuerimꝰ noſmetipſi boni. Et
omelł.ix.idem dicit ꝙ nobilitas parentum

malis nõ pꝛodeſt.ſicut Eſau malo patris

nõ ꝓfuit bonitaſ.Et omel.xlix dicit ꝙ nõ

Dnſequenter ao
monendi ſunt viri ᷓ ad differenti
ↄditionũ. Sunt aliqui nobi⸗/

ꝓdeſt habere pꝛem Job ſine operiby. In/

ſuper nõ eſt gloꝛiandũ de generis nobili/

tate.et h̊ rõne facilime degenerationis cõ
tingentis. Nam nobiles ſepe a poꝛibo ſu⸗
is degenerant.pꝛout ait Ualeriꝰ li.iij.ca.
v. Undevocat tales nobilia poꝛtenta ſoꝛ
dib imbuta. Hinc qͥdam ſapiens ait ꝙ ñ
viuentes m nobilitateʒ parentũ.ſed ſub
vmbꝛa eoꝝ.ſimiles ſunt locis ſoꝛdidis ſo

le illuminatis. Item nõ eſt gloꝛianduz de

generis nobilitate.rõne iudicij durioꝛis.
quia ſicut ait Criſo.vbi õ. Clirtꝰ parentũ
nihilvalet.ſed ex hoc maiꝰ iudicium ſumi
mus niſi bonis ſimiles ſimus. Unde ait
Juuenalis.Omne animi viciũ tanto con
ſpectius in ſe crimen habet qᷓnto maioꝛ qͥ
peccat habet. ðJMW

Dbilitas autez
VVvera ſm Juuenalẽ eſt q animuʒ
„yirtutibo oꝛnat. Et ᷣm Senecã
epka. xlv. Ille generoſus eſt qͥ a nata bene
ad virtutem compoſit?eſt. Item ille eſt no
bilis qui ſᷣm phie documentaviuit. qa ſᷣm
Denecam epiſtola. xlviij. Nobilẽ animuʒs

facit phia. Et ideo dicit᷑ ibidem ꝗq; Plato⸗

nem phia fecit nobilem et nõ inuenit. Et

Criſoſto. ſuꝑ Math. ometl. xliiij. ait q; eft

vna nobilitas ſine peccato eſſe ⁊ volunta/
tem dei facere. Unde Hieroꝰ.de cõiugio

git Sola apud deũ libas ẽ nõ ſᷣuire pctis.

et ſũma apud deũ nobilitas eſt clarere vix
tutibo. Et ideo ait Berñ. ad Eugenium.
BGBenus apoſtoloꝛũ nõ fuit aliunde nobile
q; moꝛũ ingenuitate ⁊ virtutuʒz varietate.
Ded tñ econtrario eſt de multis nobilib
De quibo Gregoꝰ.dyał.li.ij.ca.xxiiij.ſic di
cit. Nõnullis ſolet nobilitas generis pare
re ignobilitatẽ mentis. Unde tales faciũt
ſibi quaſi clipeũ vel caſtrũ ad peccandum
⁊ ſe defendenduʒ.contra quos ðꝛ.j. Petri.
Et quaſi liberi nõ q̃ſi velamẽ habẽtes ma
licie libertaten.
Xapitulum tertium.
ej inſtructione ignobiliũ.⁊ de modici
tate incõmoditatꝭ uliꝰ.

Lontrario mo/

nenai ſunt ignobiles ſanguine

udeant eſſe nobiles virtute⸗

obli⸗
nis c
lbſ⸗
ith.
mabe
igi
ſd ſo
lcis ſ0
Crzde
lorio.
rentü
ſumi
e ait
nidcon

morg

6
tumaz
Miri
übene
keckto
4ℳℳ.
nim
n,

t. ES
gA.

gunn⸗/
oigo
pCis
geyk
min.
nobie
nieat⸗
chiip
n
oon
gſit

Diſtinctlo tercia.

quia humili loco et gente nati multi fuere
clari.ſicut recitat Ualeriꝰ li.iij.ca.iiij.po/
nens exempia de multꝭ talibo. Et pmo de
ulio hoſtilio quem in cunabulis pꝛimo
accepit agreſte tugurium.eiuſq; adoleſcen

tia in pecoꝛe paſcendo fuit occupata.vali

dioꝛ etas imperiũ rexit romanũ.ſʒ ſenectꝰ
eius in altiſſimo maieſtatis faſtigio fulſit

Et Socrates humiliter genitꝰ.non ſolũ
bhominuʒ reputatu ſed apollinis oꝛaculo

ſapientiſſimꝰ pnunciatꝰeſt. Natus ergo ð

humili genere:tamen clarus philoſophia
moꝛibo et ꝓpbitate ſatis magis commẽda/

bilioꝛ eſt nobili nato ex alto genere talibuſ

carente. Unde Juuenalis. Malo pater ti

bi ſit terſites dum modo tu ſis Eacidi ſi/

milis vulcanaq; arma capeſſas q; te terſi/

te ſimilem pꝛoducat Achilles.quaſi dice⸗/
ret. Melioꝛ eſt natus pꝛobus ex patre hu
in q́; natus vicioſus et impꝛobo ex patre

—-

mili qᷓ;

(Lapitulum quartum.

noꝛum.

VOnſequenter ꝗd

ANes q; ignobiles:vt nõ inaniter ſe
extollant de excellentia donoꝝ naturaliuʒ
niſi regant᷑ regulis virtutũ gratuitaꝝ.vm
mo qnto plura acceperit qͥs dona natura/

lia:ſiue a parte anime qualia ſunt ingeniũ
ſcientia memoꝛia et hmõi.ſiue a parte coꝛ

poꝛis qualia ſunt ſanitas.agilitas.pulcri
tudo.foꝛtitudo.et hmõi.tãto debet eſſe hu

milioꝛ et deo gtioſioꝛ. vñ dedit deꝰ alicui

qnq; talenta. alij duo.alij vnum. Matth.
xxv. Et ideo ſᷣm Greg.omelł.ix.Tanto qͥſ/
q; debʒ eſſe humilioꝛ ex munere qnto ſe ob
ligatioꝛẽ eſſe ↄſpicit in reddenda ratione.
Nuid ergo habes quod nõ accepiſti. Et

q̃d gloꝛiaris q̃ſi nõ acceꝑis querit apłus

ad Coꝛinthi.iiij. IJdeo Hiere.ix.ðꝛ. Non
gloꝛiet᷑ ſapiens in ſapientia ſua nec foꝛtis
in foꝛtitudine ſua. Cum ergo talia ſint cõ

munia bonis ⁊ malis nõ ſe efferat quis ex

talibo.vnde ſunt qᷓdam dona hereditaria.

id eſt. heredũ dei.⁊ quedam filioꝝ concu/

binaꝝ ait Augꝰ.li.de pacientia.Et moꝛ.j.
ðꝛ ꝙ quedam ſunt dona ſine quibo ad vi/
tam nõ ꝑtingit᷑.q̃dam ſine quibo bñviuit᷑

Et moꝛ.xjðꝛ ꝙ ddam ſunt dona que mu

Rnon gloꝛiandũ eſt de peminẽtia do

monendi ſunt vniuerſi tam nobi

niunt.qᷓdã qᷓ oꝛnant. Sed ſunt multi ab/

utentes donie. ⁊ vnde deũ laudare płꝰ de/
buerant.tanq; ingrati ſilij inde deum im/
pugnant et ſeducunt. Et ſicut ðꝛ yſaie.v.

Sapientes ſuntvt faciant mala.Et ideo
dicit dñs Luce.xvj. Pꝛudentioꝛes ſũt fi/
lij ſeculi huiꝰfilijs lucis. Similiter abutũ
tur multi ſua pulcritudine ſicut impudici
quoꝝ pulcritudine alios alliciũt et ĩficiũt

Unde ðꝛ Pꝛouer.xj.Circulꝰ aureus ĩ na⸗

ribus ſuis mulier pulcra et fatua. DSus eĩ
licet habeat circulũ aureũ in naribo illi nõ
parcit.ſed ſupponit ſtercoꝛibo et fodit in ĩ/
mundicijs. Ita mulier pulcra ⁊ fatua pul
critudineʒ ſuã oſtendit leccatoꝛibo ſuis.et
ſoꝛdeſcit eam carnalibo feditatibo. Cuius
ↄtrariũ fecit qͥdam adoleſcens caſtꝰ ⁊ mũ
dus. de quo refert Ualeriꝰli.iiij.capᷣ.iiij.q
cum mira ſpecie ſua q;plurimũ feminarũ
ulluſtriuʒ ſolicitaret oculos.oꝛis decoꝛem
vulneribo diffudit.⁊ defoꝛmis in ſe eẽ ma⸗
luit q; eſſe mulieribo cauſa libidinis. Et
Amb. li.iij. de virginitate ait. Juuenez ve⸗
teres ſabule ferũt cum ꝓpter admirandam
oꝛis pulcritudinem in amoꝛẽ libidinoſuʒ
incenderet feminas.ſtigmatibovultũ ſuuʒ
inaraſſe et ſic illarum libidinoſum affectũ
cohibuiſſe. O qᷓ; diſſimiles ſunt moderni
iuuenes ⁊ iuuencule qͥ potiꝰ pulcritudinẽ
ſuam augere ſtudent vt libidinẽ accẽdant
qᷓ; vt illam extinguant.Et potiꝰ darent au
rum vt virgines defloꝛarẽt qᷓ; vt virginita
tem in puellis ↄſeruarent.ſicut et fecitbea
tus Nicolaus qͥ ei opibo tres puellas ma/
ritauit.ne lupanaribo infamate fuiſſẽt ſoꝛ
dibus. Nuliꝰergo de pulcritudine coꝛꝑis

gloꝛiet᷑ qᷓ potius eſt occaſio ruine qᷓ;ↄier⸗
uande pudicicie.quia nõ ex talibo ſunt eſti

mandi boni ⁊ virtuoſi.ſʒ ſᷣim Señ.epiſto/
la.lxxix. Omnia ſuo bono.ſ.ꝓpꝛio coſtant
Et ponit iſta exempla. Fertilitas cõmen/
dat vitem.ſapoꝛ vinũ.velocitas ceruum,
ferre ſarcinã equum. Sed in hoĩe optimũ
eſt ratio.hac antecedit animalia.deos ſeqͥt
Ratio ergoꝓpꝛium eſt hoĩs.cetera vᷣo com
munia ſunt illi cum bꝛutis. Ualet em̃ ho/
mo ⁊ leones ſimiliter valent.foꝛmoſus eſt
homo et pauones foꝛmoſi ſunt.velox ẽ ho
mo et equi⁊ ceruivelocioꝛes ſũt.ſʒ ſola ra/
tio pᷣcellere facit hoĩem.q̃ vnum hoĩsꝓpꝛi⸗
um bonũ eſt. Qui ergo gioꝛiat᷑:in dño glo
riet᷑ cuiꝰ ymago eſt ratio aie. Et fen apim

iij. Coꝛith.j. Gloꝛia noſtra hᷣ ẽ teſtimoniũ
ↄſcie noſtre.ſine quo teſtimonio nõ ẽ gau/
dium aie.ſʒ tribulatio ⁊ anguſtia in om̃em

SDiſtinctio q̃rta tertie ꝑtis huiꝰſumme.
Eapitulum pmum.
De multiplici admonitõne diuitũ.

ð

Vnſequenter ao

monẽdi ſunt hac diſtinctõe quar

ſeſſionis hoĩes diuites et pauꝑes. Unde
diuites admonendi ſunt ne iniuſte diuiti
as ↄgregent.et hoc ꝑ rapinas.vſuras.do
loſas mercaturas.vel ꝑ alios modos illi/

citos quibo congregari ſolent diui tecee
Dat

pter qͥd dicunt᷑ mãmone iniquitatꝭ;.

chei.vj. et Luce.xvj. Unde et Hieronimꝰ

epła. xcvij. dicit ꝙ omnis diues iniquꝰ vel
beres iniqui eſt. Item ad monendi ſunt di
uites ne inoꝛdinate diuitias ament ⁊ appe
Tant.quia Ecẽs.v.ðꝛ.Qui amat diuitias
fructum non capiet ex eis. Et Thimo.vj.
OQui volunt diuites fieri incidũt ĩ varias
temptationes ⁊ in laqueũ dyaboli.⁊c. Itẽ
admonendi ſunt diuites ne diuitias a ðᷣo

collatas q̃ſi ꝓpꝛium retineant.ſʒ indigenti

bus eas cõmunicèt tanq; alienas nõ ſu/
us ꝓpꝛias.quia ðꝛ Johã.iij.Qui habuerit
ſubſtantiã huiꝰ mũdi et viderit frẽem ſuum
neceſſitatem hzẽe ⁊ clauſerit viſcera ſua ab
co quo caritas dei eſt in illo. Itemadmo/
nendi ſunt diuites vt in diuitijs non cõfi/
dant eo ꝙ caduce ſunt ⁊ defectibiles nec ĩ
die vltionis ꝓtegerevalentes. Uñ ðꝛ Pꝛo
uerb.xj.Qui cõfidit in diuitijs coꝛruet.et
nõ ꝓderũt diuitie in die vltionis.Itẽ ad/

monendi ſunt diuites vt de diuitjs non

ſuꝑbiant nec pauꝑes ↄtemnant. Unde ðꝛ
Zhyimo.vj.Diuitibo huiꝰſeculi pᷣcipue nõ

ſublime ſaꝑe nec ſperare in incerto diuitia

rum. Item admonendi ſunt diuites vt ſe⸗
cum nõ poſſe diuitias ferre ſepe recogitẽt.
Job.xxvij.Oiues cũ doꝛmierit nihil ſecũ

auferet.qꝛ nihil intulimꝰin hũc mundũ.et

ideo nihil nobiſcũ auferre poſſumꝰ. Unð
et Greg.moꝛ.xviij.dicit.Din cum reba no
ſtris manere nõ poſſumus.quia illas aut
moꝛiendo deſeremꝰ.aut ille nos viuentes
Deſerent. Et ideo reſtat vt diuites admo/
neant᷑ de commutando terrenas diuitias

animã hois opantis malũ. pꝛout dicitur

ſm differentias tempalis poſ

ꝓ celeſtib.quia ðꝛ ibidem. Terrena ſeruã
do ꝑdimꝰ:largiẽdo ſeruamꝰ.Et patrimo
niũ noſtrum ſeruando ꝑditur.ſʒ erogatuzʒ
manet. Agendum ergo nobis eſtvt res ab
ſolute ꝑituras in nõ peundam trãſire co/
ga mus mercedem. Et ideo ðꝛ Quce.xvp.
Facite vobis amicos de mãmona iniqui

tatis.dando pauꝑib depoꝛtantibo ad ce

lum elemoſynas veſtras.Et ideo ſᷣm Au/
guſtinũ li.ſermonũ.ſᷣmone.xxxvij. Uolu⸗
it deꝰ vt aliqui eſſent paupes quibo dare/

tur elemoſyna.vt ſic diuitib eſſet regnum
celoꝝ venale. Item admonendi ſunt dinui

tes vt maloꝝ diuitum penas a dño com/

minatas pᷣcogitent ac pᷣcaueãt. Ait enim

dñs Luce.vj. Ue vobis diuitibo qui ha/
betis hic ↄſolationẽ veſtram. Et Jacobi

qnto ðꝛ.Agite nunc diuites ploꝛate vlu⸗/
lantes in miſerijs veſtris. Quiergo volne
rit iſta euadere opoꝛtet dinitias iuſte acqͥ

rere.oꝛdinate amare.miſericoꝛditer eroga
re.et ſaltem affectu ↄtemnere Sunt enim

Diuitie bone.ſed nõ quia faciunt bonum

niſi bene illis vtentem ſᷣm Auguſtinuʒ de
verbis dñi ſermone.xij. Quid em̃ pꝛodeſt

plena bonis archa et inanis cõſcia. Gona
vis habere et nõ vis bon eſſe. Erubeſce

de bonis tuis ſi domꝰ tua plena fit bonis
et malum te habʒ dñm. Non em eſthomo
ex his eſtimandus vel reputãdus ᷣm Se

necam eplła.lxxix.vbi ðꝛ.Cum voluerꝭ ve

ram hoĩs eſtimatõeʒ ſcire et q̃lis ſit. nudũ
inſpice.depone patrimoniũ.depone hono
res ⁊ alia foꝛtune mendacia coꝛpus ipſuʒ
exuat.a ĩazʒ intuere.qł q̃ntuſq; ẽ alieno an
ſuo. Item admonendi ſunt dinites vt di/
uitiarũ vilitates intime ↄſiderent.qꝛ lu/
tum ſunt.terra ſunt.fimus ſunt.Et ideo
Abacuk.ij. Ue qui multiplicat nõ ſua vſ/

q;quo aggrauat õ ſe denſũ lutum. Itẽ cõ

ſiderande ſunt illarũ fallacie.qꝛ ſᷣm Greg.

ſuꝑ euangel.li.j.omeł.xvj.diu nobiſcũ ma

nere nõ pñt.Et qꝛ mentꝭ inopiã nõ depo/
nunt nec animã ſatiant.et cauſa eſt ᷣm au
guſtinũ de qntitate anime.quia ania ma/
ioꝛ eſt omni creato virtute compᷣhenſiua.
Et ideo nullo eo q;dtumcũq; magno q̃d ea
minꝰ eſt ſatiari poteſt. Et quia omne con/
tinens maius eſt ſuo ↄtento. Ideo aĩa oia

continere valens maioꝛ eſt omi creato qͥd

ab ea compᷣhendi poteſt.Qui ergo animã

ſuã implere deſiderat:appetat deu qͥ pt in

finrit
oſt

ẽ
tim
men
eth
Ge
onẽ
pien
trxi
pena
Ao
fmon
Nöa
ſant
liyi
is
nie
aen
lhral
diui
Ple
etf
rip
h⸗
llie
lemp⸗
Zas
beet
perg
ndo⸗
dert
ſdon
erti
que
lllle
4gr
ſuce
fen
ſuoe
hine

us

Wo⸗
n
gue⸗
H
S
u

ſenri
trino
Ganz
eoad
re co⸗
un
nigvi
dad e
n ,
Co⸗
daore/
MNR
diri
N/
Lenun
nibr
Mbi
eri⸗
polne
ecqh
oga
Kenm
donrr
tnde
Pnod
„Bon
beſas
bonis
homo
De
lujr
juß
/
G;
noen
Ntd
gilo/
1be
ſuſt⸗
Jil
⸗
ſcän
ce/
Ns/
ſiua.
zea
econ/
zigoi
oc
anins

en

Diſtinctio quarta.

finitatẽ ſuã replere pᷣt in bonis deſideriuzʒ
noſtrũ.⁊ nullũ aliud creatũ h̊ pᷣt ad plenũ.
Itẽ admonẽdi ſũt diuites ↄſiderare mul/
timoda diuitiaꝝ impedimenta. quia liga

menta ſunt. muſcipule ſũt.onera guia ſũt.
et B̊ inoꝛdinate diligentibo illas. Unde ðꝛ

Saß.xiiij.Creature dei facte ſũt ĩ tẽptati
onẽ aĩe hoĩm et in muſcipulas pedibo inſi/

pientiũ.qꝛ ſᷣm Aug.de vᷣbis dñi ſermone
xxxiij.Amoꝛ rerũ tꝑaliũ viſcus ẽ ſpũaliuzʒz
pẽnarũ. Cõcupiſti adheſiſti.amoꝛem dñi
ꝑdidiſti.Amoꝛ em̃ mũdi adulterat aĩam.

Aumoꝛ fabꝛicatoꝛis caſtigat eam ait ibidẽ
Ffmone.lv. Et qꝛ difficile eſt hꝛe diuitias ⁊

nõ amare.ideo ſuis poſſeſſoꝛibo periculoſe
ſunt.Et ideo dixit dũs cuidã iuueni diui
ti viam perfectionis requirenti. Matthei

xix. Sivvis perfectus eſſevade⁊ vende om

nia que.⁊c. Quibo auditis triſtis receſſit.

qd videns dũs verbũ terribile diuitibus

intulit dicẽs. Amen dico vob: difficile eſt
diuiteʒ intrare in regnũ celoꝝ.Hec et mul
ta alia ↄſiderantes antiqͥ diuitias ↄtem/
pſerũt.et H̊ tam dñi mundana poſſidẽtes
et ſtudioſi ſiue in ſapientia phantes qᷓ; vi/
ri ꝑfecti dei filiũ ſequentes.vt pleniꝰ dicet

infra parte ſexta. vbi aget᷑ de religioſoꝛum
pauꝑtate. Hõ g ſe efferant nec extollant di

uites in diuitijs.qꝛ ſᷣm Greg. Succeſſus
tem ꝑalium diuine repꝛobatõis eſt indiciũ
Ad qd euidenter ꝓbanduʒ narrat᷑ in vita
beati Ambꝛoſij epᷣi.Qui cum ſemel romã
pergeret.in quadã villa tuſcie hoſpita tꝰeſt
in domo cuiuſdã hoĩs ditiſſimi. Queʒ cũ

beatꝰ Ambꝛoſiꝰrequireret ð ſtatu ſuo. Re
ſpondit ũle diues. Status meꝰ?ſempꝑ felix

extitit et gloꝛioſus.qꝛ ad libitum poſſideo
quaſi infinitas diuitias.habco fᷣuos ⁊ an
cillas.filios et filias.domos.redditus.et

agros.et omnia que deſiderat anima mea
ſuccedunt mihi advota.Quibo auditꝭ in/

fremuit obſtupuit ⁊ condoluit epᷣs.vocãs
ſuos et dixit. Surgitevelociter recedamꝰ
hinc.quia dñs nõ eſt in loco iſto.Feſtine/
mus igitur velociter ne nos hic inuoluat

vltio diuina cum iſto in diuitijs ſecurita/
tem habente. Quibo egreſſis ſubito ſe ter/
ra aperuit et hominẽ illum cum vniuerſis

que habnit viuum in infernum abſoꝛbuit
Nuibo expletis dixit ſanctus Ambꝛoſius
Ecce fratres qᷓ; ſeuere deꝰ in fine iraſcitur

cum mudana et ꝓſpera ſemꝑ elargitur.

( vapitulum ſecundum.
De admonitione pauperũ.et de vtilita
tepauꝑtatis.

nſequenter ao

monendi ſunt pauꝑes neceſſita/
volũtate.quia quidam ſũt ne
ceſſitate.qui nõ habent diuitias.ſʒ habere
vellent.quidam ſunt pauꝑes volũtate.qui

ha bitas diuitias deſerũt.nec illas habere

vellent ſi poſſent.Et hij ſunt ꝑfectioꝛes ⁊
xpᷣo ſimilioꝛes⁊ carioꝛes.de quibo dicet᷑i/
fra parte.vj.diſtinctione.ij.de religioſoꝛũ
paupertate. Et ſicut pauperes voluntate
ꝑſectioꝛes ſuut et excellentioꝛes pauperi⸗

bus neceſſitate:ita magis meritoꝛium eſt
et deo acceptiꝰ magis illis q; iſtis ſubueni
re.niſivtriſq; ſubueniri poſſit. Pauꝑ ergo
neceſſitate infoꝛmandꝰeſt de patienti ſuf/

ferentia ſue paupertatis.vt eam ſuſtineat
quaſi medicamen ⁊ peccatoꝝ purgamen/
tum.pꝛout ait Gregoꝛiꝰſuꝑ Eʒe.omel. xx
loquens de diuite epulone et a;ʒaro pau
pere.vbi ðꝛ.Quos moꝛum infirmitas vul
nerat medicina paupertatis curat.yſa.xl/⸗
viij. Elegi te in camino paupertatis. Sz

Ffim Criſoſto. ſup Matth. omcek.iiij. Pau
pertas eſt caminꝰigne hoꝛribilioꝛ. Dicut
ergo eger nõ debet grauari de medicamẽ/

to aſpero.nec purgandus ſiue ſcindenduſ

de igne ſiue ferro. SBic nec pauper de pau

pertatis camino.ſed eam ſuſtineat cuʒ pa⸗
cientia.et dicat cum Thobia.iiij. Paupe/

rem vitam gerimꝰ. ſed multa bona habebi
mus ſi timuerimꝰ deũ. Item monen d“ eſt
pauper vt letãter pauꝑtatem ſuſtineat.qa

ſᷣm Sencecam epiſtola.ij. Honeſta res eit
leta paupertas. Illavero nõ eſt paupertas
ſi leta nõ eſt.Cui cum paupertate bene cõ
uenit: diues eſt. Hon qui parum habet. ſʒ
qui plus cupit panꝑ eit. Et Grego. ſuper
Eʒe.lih.ij.omel.vj.ait. Ille pauper eſt qui
eget eo quod nõ habet.ſed qui non habet
nec appetit habere ille diues eſt. Item mo
nendus eſt pauper vt diuitias no appetat
qꝛ ſᷣm Grego.vbi ſupꝛa. Pauꝑtas quiſpe
inopia mentis eſt nõ in qualitate poſſelli⸗
onis. nam cui cum paupertate bene cõue
nit pauper nõ eſt. Et pcipue caueat a ſum
ma pauꝑtate que conſiſtit in peccato. Illa
em̃ vera paupertas eſt in qua eſt veraꝝ di
uitiarũ carentia. UInde Apocgeii dicinr

ð

PpPars tercas.

Dicis quia diues ſum. Et ſeqͥtur. Et ne/⸗
ſeis quia miſer es et miſerabilis pauꝑ ce/

cus et nudus.et hoc quia ſpoliatꝰ ſpuali/
pus diuitijs. De quibo yſa. xxxiij. Diuitie

ſalutis ſapientia et ſcientia.et timoꝛ domi
ni ipᷣe eſt theſaurꝰ. Item NHiero.epła. xcv.
Pauperem nõ facit commendabilem ſua

paupertas.ſed ſi peccata caueat. Itẽ mo/
nendus eſt pauper vt ſpũales diuitias ac
quirar vt ſit in deo diues. Undeſᷣm Au/
guſtinũ ſuper Johannez omel. xxv. Jelix
eſt qui bono modo aurum habet ĩ archa.
ſed felicioꝛ qui habet deum in ↄſcientia.qꝛ

pmus habet quod perire poteſt et vñ per/

ire poteſt.ſed qͥ habet deum nec perire po/
teſt. nec ab illo ipſo nolente auferri poteſt.

Vnde dicit Auguſtinꝰde ciuitate dei lib.
v.ca.xviij. Deus eſt opulentia mentium?⁊

poſſeſſoꝛes ſuos felices facit. Item paux

pericula ⁊ incommoda diuitum cõſideret
vt ſic facilius paupertatẽ ſuam ſufferat.qꝛ
vbi multe ſunt opes multi ſunt qui come/
dunt illas. Et quid pꝛodeſt ſuſtinere mul
tos ribaldos leccatoꝛes et peſſimos ðᷣi ini
micos. Reuera nihil. ymmo multuz obeſt
tales de patrimonio crucifixi fouere. Uñ

ad maximũ inconueniens deducunt᷑ qui
ratione dignitatũ vel honoꝛum ſibi colla
toꝛum tales ſuſtinere compellunt᷑.quia ſi /
ne illis eſſe nõ poſſunt quos tamen malos

eſſe ſciunt.quia vix alij reperti ſunt. Item

pauper cõmoda multa paupertatis reco/
gitet. que ſunt ſecuritas ab hoſtiba exteriꝰ

et ↄſcientie iocunditas interius Un.Cã/
tabatvacuus coꝛam latrone viatoꝛ.Unð
recitat Auguſtinꝰconfeſſio.vj.q tranſiẽs
ꝑvicum vidit pauperẽ mendicũ iocanteʒ
et letantem.et cõuerſus ad ſocios ingemu
it dicens.Omnibo conatib quibus labo/
ramus nihil vellemꝰ niſi ad ſecuram letici

am peruenire.in quo nos iſte pauꝑ pᷣcedit
Et ſequitur. Ille letabat᷑ ⁊ ego anx eram

Ale ſecurus et ego trepidus fuerã. Unde

BSecũdus phus loquens de pauꝑtate di
cit. Pauꝑtas eſt odibile bonuʒ. ſanitatis

mater.curarum remotio.abſq; timoꝛe ſe/
mita.ſapientie repertrix.negociũ ſine dã/

no.ſine calumnia poſſeſſio.Et ideo multi

iſta conſiderantes pauꝑtatem elegerunt.
de qua dicit᷑ infra diffuſe parte.vj. Inſuꝑ

ſuper omia pauper ſilij dei pauꝑtatẽ ſum

mã reducat ad memoꝛiã,. Qui cum diues

hj.Coꝛinth. viij. Item recogitet pauper.
paupertatis a deo electionẽ. cõmendatio

nem ⁊ beatitudinũ pauperis ꝓmiſſionem

Beati pauperes ſpiritu quoniã ipſoꝛũ eſt

regnum celoꝝ. Non dicit dominꝰ erit. ſed
c. UVñ pauꝑes vᷣacit᷑ dño teſtãte ſũt dñi re
gni celoꝝ.Quicũq; igit᷑ diues voluerit re/
gnũ hꝛe celoꝛũ vadat ad pauperes et illo
tanq; a veris dominis comꝑet. quia non
poteſt irritari verbum dñi dicentis Mat
thei.v. Beati pauperes ſpiritu quoniam
ipſoꝝ eſt regnum celoꝛum. Et ne paupe/

peres de ſua turbentur paupertate. ſed vt

melvu? inſoꝛment᷑ qualiter ſe habere debeãt

in illa.narrat beatus Bregoꝛiꝰ ſuper euan

gel. lib.j. omeł. xv. fuit quidaʒ pauper
Seruulus nomine.rebus pauper:ſʒ me/

nitis diues.paraliticus a pᷣmeua etate eui
ad ſeruiendu mater cum fratie aderat.hic

gquicquid ex elemoſyna accipere poterat a

eſſet in om̃ibns fact eſt egenno pter nos.

dantibus hoc alije erogauit pauperibus

hymnis dei et laudibo vacare. Hic ad ex/
tremũ vite veniens hoꝛtatꝰ eſt peregrinos

ipſe cum illis quaſi moꝛiens pſalleret.vo
ces eoꝝ compeſcuit dicens. Tacete tacete

Studebat in doloꝛe gratias deo agere.

hoſpites ſurgere et pſalmos canere.Et cä

pauliſper. Nunquid auditis quante lau/ .

des angeloꝛũ canentium reſonant in celo

Et hec verba dicens.ſpiritũ reddidit. tan
taq; fragrantia omnes repleti ſunt quouf
q́; ſepeliretur quantã nunqᷓ; antea ſenſeruüt
Ecce qualiter hinc exijt qui equanimiter
paupertatem et flagella ſuſtinuit. Inſuper

recogitent pauperes ꝙ; A aʒarus pauper ĩ

ſynum Abꝛahe depoꝛtabat᷑.ſed diues eyu
lo in infernum ſepeliebat᷑.vbi eſt pꝛopꝛiuzʒ
cimiteriũ maloꝛum diuitũ. Inſuper nar-
ratur in vitaſpatrum libꝛo ſecũdo ante fi
nem de quodam ſene.qui impetrauit a do

mino vt videre poſſet animas iuſti et pecc/

catoꝛis exeuntes a coꝛpoꝛe.Et cum venii

ſet ad ciuitatem in qua ſolitarius qui eſti

mabatur ſanctiſſimꝰmoꝛeret᷑:vidit quen /
dDam tartaricum deſcendentẽ ſuper illum.
et tridentem igneum in mann habentem.

quem poſuit in coꝛde.et illã abſtraxit ani/

mam infelicem et receſſit. Deinde pꝛoceſſit
ad alium vicũ.vbi vidit quendã peregri/
num hanherem nec curam habenteʒ mo/
rientem.

Ad quem cũ acceſſiſſet deſcende/

ANS
D.

kneto
Koen
ſorüc
entſ
ütdii
lventne
al
ufen
6Dr
vohinm
Muge/

Ne
Nen
Pereda

3Povpet
ßine⸗
latecui
crat bie

Oerat àa

Herhus
WE
NeN
mgne

re Ct

enm,w
tetacete
nre ha/
awc⸗
Gicit
nrcol

1tir

inlie
nupe
Nuuge!
iatschu
nopec
lpnin
onneß⸗
uited
Kiatey/
Anmn
ggnicti
Stocn/

entem.

vt any/
oceſt
peregt

teznO
cen

——

Diſtinctio quinta.

runt Michael Habꝛiel et meti angeli qui
omẽs rogabant animã vt exiret. Qua nõ

exeunte ait Gabꝛiel Michaeli. Sume eã:

cui eſt hoc pꝛopꝛiũ.Et ille reſpõdit. Juſſi

ſumus vt ſine doloꝛe et vi eam educamus
Quibus dictis adeſt Dauid cum cytha/

ra et omnes pſallentes de hieruſalem. Et

vt ipſa anima iſtos pſallentes audiuit ſta/

tim egreſſa eſt. et a Michaele recepta. ⁊ ſic

cum infinita leticia ad celum depoꝛtata.
MHec et conſimilia ad conſolationẽ bono
vum pauperum ſunt recitanda.
Bininet lo qnta tertie ꝑtis hꝰ ſumme.

Capitulum pmum.

. eadmonitione bominũi exiſtentium

in peccaoo.

di ſunt homines ſm varias vlte
qualitates.mali ſcʒ ⁊ boni. Sʒ

pmo monendi ſunt peccatoꝛes. vt pecca/

ta deuitent ne dyabolo ſeruiant.et ne pꝛo
peccatis in infernuz deſcendant. Et ideo

dicitur Ecci.xxj. Quaſi a facie colubꝛi fu

ge peccatum. Et ſequitur. Dentes leonis
Dentes illius interficientes animas homi

num. et quaſi rumpheæ bis acuta oĩs ini/
quitas. Sicut ergo homo fugere debz co

lubꝛum intoxicantẽ leonem deuoꝛantẽ. et
rumpheam trucidantẽ.ſic fugiat dyabolũ
ratione peccati.qui animã inficit deuoꝛat
et interficit. Unde dominꝰ N.lincoll. pec
catum deſcribens dicit ꝙ peccatũ eſt moꝛ
tis parens.dyaboli ꝓgenies.ſuperni lumi

nis obtenebꝛatio.et totius boni pꝛiuatio.

Quia ratione peccati in bonis gratuitis

ſpoliamur et in naturalibus vulneramur

NQuantũ autem gentiles peccata deteſta/

bantur pꝛopter ſuam feditatẽ ait Tulius

libꝛo tertio de officijſ.capitulo decimo.ſic
recitans verba antiquoꝝ. Nihil turpe fa/
ciendum bonoviro etiam ſi ex omni parte
lateat. Nihil enim auare.nihil iniuſte.ni/
hil libidinoſe eſſe ſaciendum phia perſua/
Det. Unde recitat ibidem quandã fabulaʒ

a Platone introductam de quodam qui

dicebatur GByſes. queʒz ferunt fabule ſemel
in quendam magnũ terre hyatum deſcen/
Diſie. vbi vidit equum eneum.in cuius la/
teribus vidit coꝛpus hominis inuſitate
magnitudinis.a cuius digito anuluzʒ au

reum extraxit. Qui cum veniſſet Oyſes in

einoe aomonen

5

ter paſtoꝛes:erat enim ipſe regius paſtoꝛ.

et conuertiſiet anulum ad palam. a nullo

ipſe videbatur. et tamen omnia videbat.
Qui cum iterum anulũ ad locum ſuũ re⸗
giraſſet videbatur ab omnib. Hic igitur

bac opꝛtunitate anuli regine ſtupꝛum in/

tulit et regem interemit et alios quos vo

luit. Et ſic repente anuli beneficio rex fa/

ctus eſt lydie. Hunc anulum ait Tulius

vbi ſupꝛa.Et ſi habeat ſapiens nichil ſibi

plus licere putet peccare q; ſi non haberet

Honeſta eniz ma nifeſtaq; viris bonis nõ
occulta querunt᷑. Unde nihil refert iuſto:
ſiue enim habeat peccandi facultateʒ ſiue
non: ſemper habet deum pꝛe oculis canq;
pᷣſentem.Et ideo nuſqᷓ; mala facit. Quod
patuit in Dauid qui inuenit Saul inimi

cum ſuũ in ſpelunca.nec tamen voluit eũ

occidere et ſi libere potuiſſet.vt patzʒ ſcdᷣo
peccata. Unde Seneca epiſtola. lviij. ait.
Nunq; ſatis cũ vicijs litigauimꝰ.que ſũt

Regum. Bemper igitur deteſtanda ſunt

ſine modo ſine fine ꝑſequenda. Nam illis

nec eſt modus nec finis te laniandi. Unde
ſi illa aliter extrahi nequeũt:ipſum coꝛ cũ
ipᷣis eſt euellendũ. Unde ſᷣm Ambꝛoſium
li de paradiſo. Peccatum eſt pꝛeuaricatio
legis diuine ⁊ celeſtiũ inobedientia man/
datoꝝ. Uel ᷣm Auguſtinũ cõtra Fauſtũ
Peccatũ eſt dictum vel factũ vel ↄcupitũ

coõtra legem dei eternã. Uel pctin m Au/

guſtinũ in ſᷣmone eſt puatio vite ipᷣius aĩe
que quidẽvita deꝰeſt.Et ſeqͥ. Plagꝭ moꝛ⸗
tuũ ſed plange impiũ. Plangis coꝛpꝰ a
diſceſſit anĩa.et nõ plangis animaã a q̃ diſ/
ceſſit deus.qui eſt eꝰ vita. Un ſ̃ᷣm Augu.
de duab aniabo. Moꝛs ſpualis aie ẽ a ði
cognitione auerſio. Et ſᷣm eundũ de ci.ði

lb. xiij. capᷣ.j. Moꝛs anie eſt cũ eã deſerit
de? q̃ a deo derelicta ꝓpter petm hoꝛnide fe

tet. quia ᷣm Anſelmu.Colerabiliꝰfetet a
nis putridus hominibe q; anima pecca⸗
trix deo.cuius fetoꝛ ad celum aſcẽdit. ¶n
de et idem ait in ſuis meditationibꝰ. Si
hic cernerem peccati fetoꝛem et illic infer/

ni hoꝛroꝛem ⁊ opoꝛteret me neceſſario vni

eoꝛum immergi pꝛius in infernum merge
rem q; in peccatuʒ immitterẽ. CUnde mal/
lem pꝛius mundus a peccato gehenna in
trare qᷓ; peccati ſoꝛde pollutꝰ ceioꝛũ regna
tenere. Unde vilius eit peccatum q; dya/
bolus.quia ſolü peccari illum nil an ſarit

. r.
7 — esden . .

R

4

2=è 7

Pars tercia.

Et vnũquodq ſpter q̊d et illud magꝭ.Et

nota de iuuene luxurioſo quẽ angelꝰñ po/
tuit ſuſtinere ꝓpter fetoꝛẽ peccati.ſic pleniꝰ
narrat᷑ in vitipatrũ.Et ideo vnuſqͥſq; hoc
en iderãs dicat cũ p̃s. Iniqtatem odio ha
ui ⁊ abominat?ꝰ ſũ.⁊c̃. Devicijs vᷣo in ge⸗

nerali ait Hugo de ſacra.li..pte. xiij. ca. 7.

ſic. Septeʒ ſunt vicia capitalia.vt᷑ ſuꝑbia

ꝗ aufert ab hoie deũ ꝑ appꝛopꝛiatõez. In/

uidia ꝓximuʒz. Ira ſeipᷣm. Accidia ſpolia/
tũ flagellat.Auaricia flagellatũ eijcit. Gu
la eiectũ ſeducit.Luxuria ſeductũ fᷣuituti
carnis ſubijcit.Et ſeqͥł. Anima rõnalis ĩ
ſanitate ſua vas eſt ſolidũ ⁊ integrũ dei ca

pax.quã vicia H̊ mõ coꝛrüpunt et viciant.

qꝛ ꝑ ſuꝑbiã inflat᷑.ꝑ inuidiã areſcit.ꝑ iram
crepat.p accidiã frangit᷑ꝑ auariciã diſper
git᷑ꝑ gulam inficit᷑ꝑ luxuriam ↄculcat᷑ et

in lutũ redigi᷑ Quid ãt ſit vnũquodq; eo/
rũ deſcribit ibidẽ dicẽs. Suꝑbia ẽ amoꝛ

ꝓpꝛie excellentie. Inuidia odiuʒ felicitatis
aliene. Ira ꝑturbatio mentꝭ ⁊ rõnalis aĩe.
Accidia eſt exↄſuſiõe mentꝭ nata triſticia
ſiue tediũ ⁊ amaritudo imoderata. Aua/
ricia eſt immoderatꝰ appetitꝰhabẽdi et ſua
retinendi. Gula ĩmoderatꝰ appetitꝰedendi

Auxuria ↄcupiſcẽtia voluptatꝭ explẽde ſu

pꝛa modũ vel õ rõeʒ efferẽs. Ab his vicijs

oꝛiunt᷑ omia alia tanq; a fonte malo ꝑuer

ſi riuuli.De quibo tractat Gꝛegoꝛiꝰ moꝛa.
Eluper Job.xxxix. Pꝛocul odoꝛat᷑ bel/
tuannnn.
(Eapitulum ſecundum.
¶ De aamonmitione penitentiũ.

Meoicatoꝛ igi⸗
tur om̃es efficacit᷑ moneat vt vi

riliter pugnẽt õ pᷣdictos duces
eoꝝ exercitꝰ ⁊ ꝙ om̃es interficiãt etiã cũ

Senuſe ſicut fecii Joſue de hay et pplo
exrꝰ. Joſue.viij.ſuꝑ q̊d oꝛigenes omeł.viij.

Rex hay ſignat dyabolũ.ꝓpłus eius vicia.
Demones em̃ interimimꝰ nõ ꝓpꝛiã eoꝛum

ſubaʒ ⁊ naturã interimẽtes.ſʒ opꝰ eoꝝ q̊d

eſt pctã facere in carne nr̃a moꝛtificantes.
ſͦm illud Colo.iij. Moꝛtificate mẽbꝛavzẽa
ſuꝑ terrã foꝛnicatõeʒ ⁊ imundicia.⁊c̃. Sʒ
B tit ꝑ pniam.ad quã om̃es inuitat Johã
nes bap.dicẽs Math.iij. Penitẽtiã agite.
Et dñs ipᷣe a penitẽtia incepit pᷣdicatõem
dicẽs Math. iij. Pniam agite. Et beatꝰ
Petrꝰ ct᷑iij. Penitemini igit᷑ inqt ⁊ ↄuer

timinivt dele. pctã vig. Eſt em̃ penitentia
vtilis.qua mediante pᷣdicti hoſtes cũ du⸗

ce ſuo dyabolo interficiuntmq̃d ait Au

guſtinꝰde trini.li.iiij.ca.v. Penitentia nia
reſuſcitat᷑ ⁊ moꝛs ipᷣa occidit᷑. Et ſequitur
Crucifixio interioꝛis hoĩs penitentie do/
loꝛes intelligunt᷑.et ↄtinentie qͥdẽ ſalubꝛiſ
cruciatꝰ.p quã moꝛtẽ moꝛs impietatꝭ pi/
mitur. Eſt aũt pnĩa optima res q̃ defectuſ
reuocat ad ꝑfectũ.ſᷣm Aug.in vponoſticõ.
Item ſᷣm Aug.de eccia. dogtibo. Pniĩa eſt
pctã puniẽdo nõ admitte.⁊ admiſſa defle/
re. Hec em̃ pnĩia neceſſaria eſt om̃i peccãti

quia ſicut baptiſma mũdat ab oꝛigiali.ſic

pnia er ab oi actuali ſiue moꝛtali ſiue
veniali.Sʒ ſicut i baptiſmate requirit᷑ ele

mentũ purgãs.vᷣbũ ſanctificans opꝰhoĩs

intinges. Ita ĩ pnia reqͥri᷑aqua ↄpũctõiſ.
vt qͥs coꝛde doleat.ſᷣm illð. Scindite coꝛ
da vꝛa. Itẽ ᷣbũ ↄfeſſiõis vt qͥs oꝛe pecca⸗/
ta pꝛomat.ſᷣm illud.Cõfitemi alterutrum
pctaã vẽa. Item opus ſatiſfactionis vt oꝑe
pctã puniat.Fm illð. Agite dignos fructꝰ
pnie. Hec etiã pnia ſicut ðꝛ ĩ bꝛeuiloquio
devicijs ſecuritatẽ homini pᷣſtat:ne eũ dya
bolꝰiterũ inuadat. exẽplo philomene que
ſecuriꝰreſidet in ſpinaꝝ denſitate pũgẽtiũ
qᷓ; in amenitate pꝛatoꝝ virentiũ. Itẽ a pec
cati putredie ↄfuat excplo medicine aſpe
re.⁊ ſalis amari a putredine carnes ↄſᷣuã/
tis. Itẽ ad celeſtia hoĩeʒ ſubleuat exemplo
auis macerate q ꝓ macie altiꝰvolat q; ſi in
pinguata fuiſſet. Itẽ deo peccatoꝛẽe recõci

liat.qꝛ nullũ hʒ deꝰ inimicũ queʒz nõ ſuſci/

piat in grãʒ ꝓpt emendã de pctõ ſibi factã.
qꝛ ipᷣe diſſimulat pctã hominũ ꝓpter pniaʒ

Item curiam celeſtem letificat. quia eoꝛũ

gloꝛiaʒ quodaãmodo augmentat. Et ideo
Qu.xv. Baudiũ eſt in celo ſuꝑ vno pecca⸗
toꝛe pniam agente.
¶ Diltinctio lexta tertie ꝑtis huſumme.
. apitulum pmum.

Amonẽdi ſunt hac diſtinctõe ſexta
Vomines fm differentias ſtatuũ.
ſcilicet coniugalis.vidualis.etvirginalia

De admonitone coniugũ dictum eſt ſuf/

ficienter ſupꝛa parte ſecunda diſtinctione

quorta. Et licet ibidem etiam aliqualiter
vicat de latu viquali. Attamẽ H̊ ca. pmo

mor

mo.
rüͤ.
güt
noj
pho
cieh
U
Jo
lede
nuor

o
ketnat

beber
noͤce
pidi
nube
opple
eſbe
Peti
ricn
op
Ue
liv⸗
nul
Me⸗
M
llgen
wone
hulli
ſchti
ſcaut
qen
Uep
Ddotee
retno
Catio
duele,

deg

tenee
d,
i
tiati
hime
nedo⸗
Nuhri
ng
tens
akc⸗
gicſ
dal

ie

Uſe
lſe
intce
ois
oi.
lecoꝛ
lcch/
tum
te
rucd
locrio
negve
iuni
er
ſſe
i⸗
mpo⸗
Gn
id
l⸗
li.
ri
cor
iceo
dlce;

mm,

10

ina
glis
ſuf/
tone
liter

Diſtinctio ſexta.

moneat᷑ vidua pcepto apłico dicẽte Thi/
mo.v. Clidua eligat᷑ nõ minꝰ ſexagita ãno

rũ.q̃ fuerit vniꝰ virivxoꝛ. Et ſequit᷑. Uolo

auüt iunioꝛes nubere.ſʒ h dicit indulgẽdo
nõ pᷣcipiendo. Nam antiquitꝰ mulieres qᷓ

vno erant ↄtente mr̃ionio coꝛona pudici/

cie honoꝛabant᷑.ſicut ait Ualeriꝰ li.ij.ca.j.
VUñ tales vidue ſup modũ a Hiero.li.ij.

NJouinianũ cõmendabant᷑.⁊ exemplificã/

te de multꝭ q̃ noluerũt ↄuolare ad ſecũdas
nuptias. Unð et Marcia Cathonis filia
vt ðꝛ ibidem cũ lugeretvirũ ſuũ deſunctũ
et matrone quererẽt ab ea.quẽ diem luctꝰ
Haberet vltimũ. Illa rũdit.quẽ et vite mee

Illa em̃ q̃ ſicvirũ lugebat de alio habẽdo
nõ cogitabat. Uñ ⁊ narrat᷑ ibidem de alia
vidua.quã cũ ꝓpinquꝰ eiꝰmoneret vt alteri
nuberet.qꝛ pulcra erat valde et iuuenis et
opulenta. Illa rũdit. Non nubã de cetero
qꝛ ſi bonũ virũ inuenerovt ante habui ſem
per timerẽvt ꝑderẽ eum.⁊ ſic doloꝛẽ dolo/

ricumulareʒ. Di vo malũ inuenero. quid

opus eſt poſt bonũ ſuſtinere malũ. Simi
liter Ualeria amiſſo Seruio viro ſuo nul
livolebat iteꝝ nubere.Que introgata q̃re
nubere nollet. Rñũdit.Semꝑ maritũ meũ
viuere eſtimo et ideo nubere nolo.Et ſeqͥt
ibidẽ. Legant vidue anteq; religio xpᷣiana
fulgeretvnicubas ſꝑ decꝰhabuiſſe int᷑ ma

tronas.legãt etiã nullũ ſacerdotẽ bigamũ

nullũ flaminẽ bimaritũ.ſʒ poſtq; in põti/
ſicatũ ſunt electiviros deſinere eſſe.hayde
ſiccate ſoꝛbitione.Eſt em̃ hayda q̃dã her/⸗

ba q̃ aviris bibita omnẽ motũ libidinoſũb

viri extinguit et caſtũ reddit. Utinã ſacer
dotee ⁊ pontifices moderni hꝰherbe habe
rẽt noticiã et eam in ſui creatione ⁊ conſe/
cratione biberẽt. Quales ãt debẽt eſſe vi /
due legãt ⁊ ̊ ſciãt q̊d ſcptũ eſt ĩ Luca vbi
ðꝛ ꝙ Anna erat vidua ab adoleſcẽtia ſua
vſq; ad.lxxxiiij.annos. q̃ nõ recedebat de

templo diebo neq; noctibo leiunijs ⁊ oꝛatõ

nibovacãs. Recoꝛdent᷑ etiã vidue ſarepta/
ne q̃ ſue et filioꝝ ſaluti helye pᷣtulit famem
vt ptʒ.iij.Re.xvij. Uñ et Hiero.in li.ð vi/
duitate ſᷣuãda alloqͥt᷑ quandã viduã dicẽs
Quid auguſtiaꝝ habeãt nuptie didiciſti ĩ
ipᷣis nuptijs.Et ſeqͥ . Quid vis te rurſum
ingerere in id q̊d tam noxiũ eſt. GBꝛuta ani
malia ⁊ aues vage in eaſdẽ pedicas retia
qꝙ; ſcient᷑ nõ incidũt.an foꝛte ꝓpter liberos

B vis.ſz ridiculũ eſt ꝓ certo ſperare qd vi/

deas multas nõ bẽe. Uerũtamen m in⸗

dulgentiam apłi.vidue que nolũt cõtinere

aut nõ pñt nubãt in dño.⁊ pᷣcipue adule/
ſcentuie.quia meliꝰ eſt marituʒ accipere qᷓ;
dyabolũ. Uñ Hiero.epła.xcvj.de quodã
viro qͥ ſepelierat vigintivxoꝛes ⁊ ð mulie/
re que habuerat vigintiduos maritos.qui
duo fuerãt poſtea copulati.⁊ erat oĩim ro/
me expectatio:qͥs quem e duobo pus feꝛret
ad ſepulcrũ. Sed vicit maritꝰ.et idᷣo totiꝰ
vꝛbis ppło ↄfluente coꝛonatꝰ eſt.⁊ palmaʒ
tenẽs acclamauit. vxoꝛis multinube fere/⸗
trũ pᷣcedat maritꝰ. Unde Hiero. ibidẽ al/
quens viduã cui ſcribebat ſic ait. O bſecro

te vt iſta teſtimonia nõ noueris qͥbo incon

tinẽtib⁊ miſeris ſubuenit᷑.ſed illa potius
lectites qͥba pudicicia coꝛonat᷑. Sufficit
em̃ tibi ꝙ ꝑdidiſti pmũ virginitat gradũ.
⁊ ꝑ tertiũ veniſti ad ſecũdũ.hoc ẽ ꝑ officiuʒ
ↄiugale ad viduitatꝭ ↄtinentiã. Qualiter
aũt vidua dʒ cauere a ſocietate ꝑuerſa et a
ſuſpitione mala docet Hiero.epła.xcv. di
cens. Quid facitvidua inter familie mul/
titudinem ⁊ int᷑ miſtroꝝ greges. Et ſequi
tur. Caueas om̃es ſuſpitiones et qͥcqͥd de
te ꝓbabiliter fingi pᷣt. Non ambulet iuxta
te calamiſtratꝰ ꝓcuratoꝛ.nõ hiſtrio factus
ĩ feminã.nõ cãtoꝛis dyaboli venenata duł
cedo.nõ iuuenis nitidus.nil artiũ ſcenica
rum.nil tibi in obſequijs molle iungatur.
ſed habeto tecũ viduaꝝ ⁊ choꝛos virginũ.
habetoq; tui ſexus ſolacia.empꝑ in ma/
nibo diuina ſit lectio.crebꝛa oꝛatio.vt oim
cogitationũ ſagitte qͥba adoleſcentia ꝑcu
ti ſolet hmõi clipeo repellant᷑.⁊ vidua biga
mie neſciat indulgentiã. Qualiter autem
vidua debet eſſe oꝛnata docet Hiero.epła
xciiij.vbividuã alloqͥt᷑ dicẽs.qͥd facit in fa
cie xpᷣiane purpuriſſus ⁊ ceruſa. Nã alteꝝ
ruboꝛẽ genaꝝ labioꝛũq; mentit᷑.alteꝝ can
doꝛem oꝛis et colli. Ignis iuuenũ et fomẽ
ta libidinũ ſunt hec ⁊ impudicicie ſignuʒz.
Et ſequit᷑. Quid vnuʒ pollicemur et aliud
oſtendimꝰ. Si lingua ꝑſonet caſtitateʒ et
totũ coꝛpꝰ ꝓfert impudiciciã mẽdaciũ eſt.
Qusaliter aũt debzʒ vidua eſſe ſobꝛia docʒ
Hiero.ibidẽ dicẽs.Quid neceſſe ẽ iactare
pudiciciã.q̃ ſine comitibo ⁊ apẽditijs ſu/
Is.ſ.ↄtinentia et ꝑcitate fideʒ ſui facere nõ
poteſt Apoſtolus macerat coꝛpus.⁊ ado/
leſcentula feruẽte coꝛꝑe cibis.ſecura eſt de
caſtitate. Unde ait apoſtołꝰ'ad Chimo.v.

8
x-

dit Hiero. vbi 5. Ardẽtes dyaboli ſagitte
ieiunioꝝ ⁊ vigiliaꝝ frigoꝛe reſtringẽde ſũt
Et idðo dicit.Ulinũ ⁊ adoleſcẽtia duplexẽ
incendiũ. Unde ⁊ btũs Hieroꝰ.ĩ mõe ad
Pauł.⁊ Euſto.ait. Hoc pᷣmũ moneo hoc
obteſtoꝛ vt ſpõſa xpᷣivinũ fugiat ꝓveneno
Hec aduerſus adoleſcetiaʒ pᷣma arma ſũt
demonũ.⁊ non ſol in mulieribo gentilib⸗

fuandeviduitatꝭ dat᷑ exemplũ vt pᷣdictũ ẽ

ſed in creaturꝭ irratõnalibo ſicut in turtu/
re.tm ꝙ refert btũs Amb.exame. omel. v.
dicẽs ꝙ ſi fuerit amiſſione cõparis vidua

taꝛiterare ↄiuctionẽ recuſat. Diſcite ́ in/

q̃t mulieres qᷓnta ſit viduitatꝭ gra q̃ etiam
in auibo pᷣdicat᷑ ⁊ obfuat᷑.Et ido dic apłs
Coꝝ.vij.Dico nupti ⁊ viduis bonũ elt ilł

De admonitionevirginu.

8 monet apłs CLoꝝ. vij. vbi

inſuꝑ admonẽde eo modo

ars tercia.

lidua in delicijs viuẽs moꝛtua ẽ. Et ſub exnatura.vtrũq; tñ et eſſe virginẽ vk ange.

lum diuini muneris eſt officiũ nõ hůanuz

Qualis aũt eſſe debeat vᷣgo deſcribit apo

ſtołꝰ Coꝝ. vij. dicens Uirgo cogitat q̃ dei
ſi untyvt ſit ſctã coꝛꝑe et ſpũ. In q̃ ſnia aꝑte
docet᷑ vtvirgo deo dedicata ſit intꝰ⁊ extra

pura ⁊ mũda.⁊ invtroq; deo vacãs ſit ⁊ in

tenta. Unde cuʒ ſit talis tũc alloquet᷑ eam
ſponſus et dicet illud Canti. ota pulcra
es qmica mea ⁊ macula non eſt in te.Sed
ſm Berñ. ſuꝑ canti. Illa ẽ tora pulcra cui
nihil deeſt foꝛmoſitatis.et nihil ineſt deſoꝛ
mitatis. Sed iſta pulcritudo nulli ineſſe
poteſt virgini niſi in mente ſit nitoꝛ ↄſcĩe
⁊ in carneviroꝛ pudicicie. Uñ ſumme deꝰ
delectat᷑ in nitoꝛe cõſcientie.q̃ eſt facies vᷣ
ginis pulera. de qua ſponſus ſponſaʒ allo
quens dicit Canti.viij. Oſtende mihi fa⸗/
ciẽ tuã ſoꝛoꝛ mea. Uñ legit de q̃dã virgine
dicente. HNõ eſt mihi cura de facie exterio/
ri q̃ ſepe eſt occaſio ruine ⁊ peccati.ſʒ de fa
cie interioꝛi in quã reſpicere delectat᷑ ſũme
ſpõſus meꝰfilius dei.Sʒ ad hãc pulcritu

dinẽ intus ⁊ extra ↄſeruandam opoꝛtetvt

ait. De vᷣginibo pceptũ dni nõ habeo. 2ſi/ ¶ vgo ſit abſtinens et ſobꝛia. qꝛ m Hiero.
ſilium aut do⁊c. Quia aũt ſtatꝰ vᷣginał eſt epłaxbi S. Di experimento inqͥt creditur
q̃ſi ſtatꝰcelicꝰ ideo nõ eſt in pᷣcepto ꝓpter ſui bhoepmũ moneovt ſponſa chꝛiſtivinũ fu⸗

arduitate ⁊ difficultateʒ ꝓpter qͥd ait diñs
ꝓpter regnuʒz celoꝝ.q poteſt capere capiat.
Unde Hiero.ad Euſtochiũ epła.lxxxiiij.
deſcribens virginitatꝭ eminentiam dicit.
Uirginitas nõ eſt in pꝛecepto.qꝛ maioꝛis
mercedis eſt qᷓ nõ cogit ſed offert.⁊ duriſſi

mũ erat naturam cogere quẽpiam. ange

loꝛũq; vitam ab hominibo extoꝛquere.⁊ id
quodãmodo damnare qͥd ↄditum eſt. Et
ſequit᷑. Filiꝰ dei ingrediens mundũ nouã
ſamiliã inſtituit.vt qͥ ab angelis honoꝛa/
bat᷑ in celis.angelos.ſ.virgines hꝛet in ter
ris. Item Ambꝛo. de virginitate ait. Su

giat pveneno. quia bec aduerſus adoleſcẽ

tia pma ſunt arma demonum. Quid ergo

oleum flame adijcimus. Quid ardẽti coꝛ/

puſculo fomẽta igniũ miſtramꝰ. Mode/

— 20-

rat? o virgo ſit tibi cibi.venter nũq;ᷓ reple
tus.ſintq; tibi q̃tidiana ieiunia et refectio

ſaturitatẽ fugiens. Sit etiaʒ virgo humit᷑

et timida exẽplo beate vᷣginis.que ⁊ ſi deo
placuiſiet ꝑ virginitatẽ.iñ ipᷣm ↄcepit per
humilitatẽ ſᷣm Berñ. ſuꝑ miſſus eſt. Unð

ßm Hiero.in epiſtola vbi ſupꝛa. Btã vir⸗

go de humilitate deum laudat.et ſeipſam
dicens. Qu.j. Magnificat ania mea dñũm

pergredit virginitas ↄditõem hüane nat Et ſequit Quia reſpexit hũilitatẽ ancille G
ꝑ quam homines angelis aſſimilant. An / ⸗Aece em ex h̊ͥ bram me dicẽt omes ge. “
geli em̃ ſine carne viuũt.ſed vᷣgies de car / UVñ ſolũ ð hũilitate nõ ð vᷣgĩtate nec ð ce
ne triumphant.et ideo cũ martirib aureo ter vᷣtutiboꝛ pᷣrogatiuis ſuis facit btã vir ſe
lam merent᷑. Item Hieroꝰ.in ſermone ad go mentioneʒ in ſuo cantico. Unde qᷓ;uis er
Paulã et Euſto.ſic dicit. Pꝛofecto in car / cantas ſit omniũ virtutũ mater oꝛigine et nat
nep̃ter carnẽ viuere nõ terrena vita eſt ſed infoꝛmatione.tamen humilitas mater et
celeſtis.vñ iñ angelicã glłam acqͥrere maio ommniũ virtutũ ↄſeruatõe Uñ dicit Augꝰ. n
ris meriti eſt q; habere. Eſſe em angelum de bo.virginali. & caſtitas et virginitas 4
felicitatz eſt. eſſe voᷣginẽ virtutꝭ. dum hoc eſt virtus.ſʒ hurꝰ vᷣtutꝭ cuſtos eſt hũilitas
obtmnereviribo nitit cum gꝛa qd bz angel? Sit v̈go vecuda ⁊ tacita ᷣm Hiero. ad .

leng

inng

bitche
Näde
ſbopte
hrem
isſrin
Clctan
eprlon
1eS
Nlai
kdeſn
Uineſe
Ro
mee
tftingß
Nſzalo
mihiſy
inigin⸗
ccenio/
ißdeſ
Miſüme
chloin
ohonm
n
ttdint
inini⸗
oleſe
nccgo
Kc⸗
Pocey/
iie⸗
Aln⸗
humt
1ſdeo
epe
Bti⸗
tſapen
nten
es don
anclt
ſeo ⸗
neeé
jbti
cihuis
gneen
afcr e
Zug
Ginita⸗
llitee
igo

de penis violantium virginitatem ᷣm an/

Demetriadẽ epka. xxxvij. vbi ait. Sit ſer
movginis pꝛudẽs modeſtꝰ ⁊ rar.nõ tam
eloq̃ntia: ſz pudoꝛe ſcioſus. Oirẽt᷑ om̃s
tuã te tacente verecũdiã.te loqᷓnte pꝛuden

tiã. Nũqᷓ; detractio ex oꝛe vᷣgis ꝓcedat.ſed
⁊ ſᷣmonẽ vicioſũ vitet.ſit etiã bonis exerci/
tijs occupata. Uñ et Hiero.loq̃ns de ĩiſti
tutione filie epła.lxxxix.matrẽ ſic alloquit
Reddat tibi filia tua ᷣgo penſum qᷣtidie ðᷣ

ſcpturaꝝ floꝛib.aſſueſcat ſe ad oꝛõnes. add
pſalmoſ nocte ↄſurgere.mane hymnos ca
nere.tertia. ſexta. nona.⁊ ĩ alijs hoꝛis ĩ acie

q̃ſi bellatrix xpᷣi ſtare.Et ſeqͥ. Diſcat ⁊ la⸗/

nam facere.colũ tenere.fuſũ rotare. polli
ce ſtamina

nceer.
¶ Capitulum tertum.
e admonitione multiplici virginũ.et
es eſſe debent ⁊ de fructu vᷣginitatꝭ.et

tiquos.

BDt inſuper om⸗

ſtro admonẽda.ne ſit vaga.

ſʒ quieta. ⁊ nõ egrediat᷑ cũ Dyna ad viden

das mulieres regionis illiꝰ ne coꝛrũpatur

ſßm ꝙ ðꝛ Beñ.xxxiiij. Nam virginitas eſt
cheſaurꝰ impᷣciabilis.⁊ poſtq; amiſſa fuerit

irrecuꝑabilis. Unð Hiero.ad Euſtochiũ

epla pᷣdicta. Caue q̃ſo ne qñ de te dicat ðs
Uirgo iſrael cecidit ⁊ nõ eſt qͥ reſuſcitet eã
Audacter em̃ loquoꝛ. Cũ em om̃ia poſſit
de.ſuſcitare tñ nõ poteſtꝰginẽ pꝰruinam

VUalet em̃ liberare de pena.ſʒ nõ vult coꝛo
nare coꝛruptã.qꝛ h̊ nõ pᷣt ſua iuſticia. Si

g hoies ſunt ſolliciti ad cuſtodiã theſauri
recuperabilis.quanto magis irrecupera/
bilis. Unde de iſto theſauro ait Gregoꝛiꝰ
lib.j.ſuꝑ Eʒze.omeł.xij.Depᷣdari deſiderat

q̃ theſauꝝ in via publice poꝛtat. Ille ̊ vir

gines q̃ oſtendũt ſuã pulcritudinẽ q̃ſi ve/
nalẽ vt cattus dellerimere nt ne ale
cuł ſathanicis vt a leccatoꝛibo depꝛedent. nrde E.
S db vellij rat libꝛo.iij.ꝙ ſancta Sotheris cum eſſet

Vnge de quolibet eoꝝ ðꝛ illud Job.xxiiij
Per noctem erit quaſi fur.quia oculłꝰ adul
teri obſeruat caliginẽ. Quaʒ ſollicite fuere
virgines ſancte de ↄſeruanda virginitate

narrat Ambꝛo.li.ij. de virginitate dicens.
Fuit em q̃dam virgo antiochie pulcerria
⁊ſanctiſſima.cuiꝰpulcritudo młtũ appete/
bat᷑.q̃ vi poſtea ducta fuit ad lupanar. In

tus erat columba et foꝛis ſtrepebãt accipi

n,onis virgo qvincit in mũdo auti

naſtimihivirgini tue feras ⁊ leones doma

tres. Qne flens oꝛauit ⁊ dixit. Dñe qui do

re:potes ⁊ nunc ſi placet has feras homi/

nü mentes refrenare.Nũc templũ tuũ dñe
inuadit᷑.ſed ne patiaris inceſtum fieri ſpõ
ſe. Etvix pᷣces compleu erat ecce miles qui
dam intrauit. Qua timente dixit. Ne time
as. Suꝑueni em ſaluare aiam tuã nõ per
dere.quia nõ vt adulter ingreſſus ſum.ſed
martir eſſe deſidero. Outemꝰergo et nos
veſtimenta.et tua veſtis me faciet vere mili
tem xpi.qꝛ martirẽ.⁊ mea veſtis te ↄſerua/
bit virginez. Sume ů pallium meũ quo te
tegas ⁊ vultum abſcondas. Solent enim
hoies erubeſcere qui lupanar exeunt. Sic
qʒ; factũ eſt. Sed cũ quidam lupanar in/
traſſet credens ibi inuenire puellam. in cu
ius loco virũ inuenit ſtatim egrediẽs alijs
rei euentũ denunciauit.Quo audito et cõ
perto militeʒ ꝓ virgine demnarũt. Quod
cum illa audiuit cucurrit ad locũ ſupplicij

et de nece cum milite ſancto certauit.At il

le. Ego inqͥt iuſſus ſum occidi ⁊ ̊ me lata

eſt ſententia. ſed illa replicans dixit. Non

a lupanari exiui vt fugerem moꝛtem. ſʒ vt
pudoꝛem virginitatie ↄſeruarem quẽ per
dere timebã.vnde ſi ſanguis in hac cauſa
exquiri:fideiuſſoꝛẽ non deſidero. Habeo
em̃ ego vnde ſoluam. In me debet exequi
ſententia qᷓ pꝛo me in te eſt lata Fideiuſioꝛ
em̃ liber eſt quando ille paratus eſt ſolue/
re pꝛo quo fideiuſſit.vnde aut ero rea ſan/

guinis tui.aut ero martir dei mei.ſufficiũt

enim membꝛa ꝓpꝛia moꝛti.qꝛ nõ declinaui

martiriũ.ſed iniurioſum obpꝛobꝛiuʒ. Uñ
et ſi veſtem tecũ mutaui.tamen ꝓfeſſioneʒ

xpᷣianam nõ deſerui. Noli ergo eriꝑe bñſi
cium qd in veſte tua michi dediſti. Sicq;

ſanctiſſime ambo ↄtender̃t ⁊ coꝛonã mar
tirij ſimul ꝑceperunt. Laudanda eſt & hec
beata virgoꝛ devirginitatcꝭ zelo ⁊ de mar/

tirij deſiderio. Hancvirginẽ opinant᷑ aliqͥ
ſanctam Pꝛiſcam fuiſſe. Ibidẽ etiam nar

virgo decoꝛa facie.et perſecutoꝛ eam ala/
pis in facie cedi pꝛecepiſſet. Illa vulcũ vl/
tro ad percutiendum obtulit. vt ibi fieret
martirij ſacrificium vbi ſolet eſſe pudoꝛis
temptamentum. Conſimiliter legitur in
vita beate Bꝛigide ꝙ cum ipᷣam quidam
nobilis peteret in coniugem:ipſa virgini/

tatꝭ zelo petijt a ðᷣo aliquaã ſibi dari coꝛꝑis

defoꝛmitatẽ qua mediante omniũ pꝛoco/
rum in eam ceſſaret inſtantia libidinoſa.
Et extunc ad pces eiꝰ vnus eiꝰ oculus cre
puit et liquefactꝰeſt. Quod videns pꝛ eiuſ
ꝑmiſit eam velari. Sed ſtatim facta ꝓfeſſi
one de virginitate oculũ ſibi reſtituit deꝰ

ex ſolita pietate.onſimile ↄtigit dequa/

dam ſanctimoniali in abbatia que appella
tur fons euerardi.quã quidã rex inde tr/
ſitum tranſiẽs mirabiliter ↄcupiuit.Cuiꝰ
ↄcupiſcentie cauſam cum a rege requirerʒ
Reſpõdit rex.Oculoꝝ tuoꝝ mira pulcri/

tudine captꝰſum.Et illa.HNoli inquit do/

mine mi de his ſollicitari.habebis em̃ q̊d

Ddeſideraſti. Et in ſero thalamũ ingrediẽs
ambos ſibi effodit oculoſ.⁊ illos regi trãſ
miſit dicens.Ecce mitto tibiquod concu
piſti exterꝰ.⁊ tamẽ remanet mihi viſus in

terius in quo delectat᷑ dñs meꝰet ſponſus
ihs xpᷣs.Quib auditꝭ ⁊ viſis rex ſup mo/

dum condoluit ⁊ locũ pᷣdictum in huius

rei memoꝛia poſſeſſionibo ditauit immen/

ſis. Inſuꝑ narrat Hieroꝰ.epła.xlij.ð qua

dam virgine ſacra que noluit a btõ Mar/

tino videri.qui illam pᷣcelſam moꝛibo vir/
ginitate et vite ſanctitatevenit viſitare.ſed

xenium ei miſit ac ꝑ feneſtram ei loquens
dDixit. Oꝛa pꝛo me pater ſancte.quia a viro
nunq́; fuiviſitata poſtq; hunc locũ ingreſ/
ſa ſum. Quibo auditis eam vir ſanctꝰbene
Dixit ⁊ edificatꝰreceſſit. Ex his igit᷑ exem/
plis aperte colligit᷑ q́; ſollicite ſuerantvir/
gines ſacre ad ↄſeruatõem ſue virginitatꝭ⸗
pᷣcipue deo dicate et ſacrate.Et ideo peri/

culoſum eſt et deo iniurioſum virgines ſa

cratas violare.aut a virginitatis oſito
nondũ ↄſecratas retrahere. Unde narrat
MHiieroꝰ.epła.lxxxix.ꝙ pᷣtaxata nobiliſſi/

ma femina iubente viro qui erat patruus

Euſtochij virginis habitũ cultũq; illius
virginis mutauit.cupiens vincere pᷣdicte
virginis ꝓpoſitum matriſq; illius.ſ.paule
deſideriũ.ſ.vt nuberet.Et ecce eadem no
cte cernit in ſomnis ad ſe angelum veniſſe
ſibi penas minantẽ terribili facie hec vᷣba
dicentẽ. Tu auſa fuiſti viri tui imperium
pᷣferre chꝛiſtivolũtati ⁊ caputvirgis ⁊ ſpõ
ſe dei in manibo tuis ſacrilegis cõtrectare.
Et ideo ille manꝰ ex nüc areſcent vt ſẽtias
cruciata qͥd feceris.et finito quinto menſe

ad inferna duceris. Inſuper et ſi in ſcelere
Eſcueraueris et marito et filijs infra pᷣdi/

ctum ſpaciũ oꝛbaberis.que omia ꝑ oꝛdi/
nem ſunt expleta.Et ſeram huiꝰ mulieria

penitentiaʒ velox deſignauit interitus ſe/

quens. Sic vlciſcit᷑ chꝛiſtꝰ in violatoꝛib
templi ſui offenſus. Nec mirũ ſi offendat᷑.

quia virgo ↄſecrata vxoꝛ eſt regis eterni et
compar quodã modo regine celi ⁊ matris
dei. Unde et ait Hieroꝰ.alloquens Eu/
ſtochiũ virginẽvbi ſupꝛa.Zelotipꝰeſt ihᷣs:

nõ vult ab alijs faciem tuã videri. Ipſe eĩ

Dicit tibi. Una eſt columba mea.vna eſt ꝑ

fecta mea.ſempꝑ ergo te cubilis tui ſecreta
cuſtodiant.ſponſus tuꝰtecũ ludat intrin/
ſecus. Oꝛa ſponſum ⁊ ille tibi loquet. Un
ſicut miles zelotipus ſponſam in caſtro re

cludit nevideat᷑.ſic chꝛiſtꝰ ſponſam ſuã in

caſtro religionis includit ne ab alio cõcu
piſcat᷑ ⁊ templũ ſuum violet. Sed ſ̃ᷣm apo
ſtolum Coꝝ.iij. Si quis templũ dei vio
lauerit diſperdet illum deꝰ. Et qᷓ;uis pᷣdi/
cta pᷣcipue intelligant᷑ devirginiba deo cõ

ſecratis. tamen om̃is virgo ſollicita debet
eſſe de ↄſeruatione ſuevirginitatis et ſi ꝓ/⸗
poſitum habeat nubendi. Unde ſm legeʒ

diuinam Deutero.xxij. Si quis appꝛeben
dens virginẽ cõcubuerit cum ea debʒ eam
ducerevxoꝛem. Item ⁊ ſieſſet virgo deſpõ
ſata ſi fuiſſet in ciuitate coꝛrupta ⁊ nõ cla⸗
maſſet debuit lapidari.pꝛout dicit᷑ ibideʒ.
Unõ invita ſancti Rinderini epᷣi dicitur
ꝙ apud antiquos ſaxones ſanxitũ fuit vt

quelibet virgo in paternis edibo ſpõte de/
floꝛata.viua abſq; vlla miſcoia ſepeliri de/
buit.⁊ violatoꝛ ſuꝑ eiꝰ ſepulcrum ſuſpẽdi.

Uirgines em̃ veſtales.id eſt.ſeruiẽtes dee
yeſte ſi inuenirent᷑ coꝛrupteviue ſepeliebat᷑
Unde de quadãa virgine illi dee malidicte
ſeruiente.que ab aliquibo eſtimabat᷑ coꝛru

pta cum tamen munda fuiſſet narratur a
Ualerio li.viij.ca.j.q accepit cribꝛum cur

rens ad tyberim et certa de puritate ſue x

» . .

ginitatis dixit O deaveſta dña mea ſi ſa⸗
cris tuis ſeruiens caſtas ſemꝑ habui car-
nes ⁊ mentes.effice vt ̊vaſe hauriã e tybe
ri aquam et in edem tuã hanc ꝑferam tibi

immolandã.Et ſic factũ eſt. Nec eſt intel/

ligendũ nec credenduʒ ꝙ h̊ fuit merito ſue
vginitatis vel obſequij ſiue ritus impenſi

demonibo. ſed m Augu. li.x. deci. dei ca.
xvj.loquentẽ ⁊ tractantem de h̊ facto.De⸗/
mon ꝑmiſſa ſibi poteſtate aquaʒ tenuit in

cribꝛo.vt ampliꝰ ſuos cultoꝛes deciperet

ttdeln
neoft
ſarni
gleom!
decene
gliayt
oncck
gaetne
lioaut
teratd
agnüg
bono⸗
gient⸗
fumnin
ſontin
öm.
ſunte⸗
Alagt
mißo
ſihur
reguan
fiswe
V.
ſaca
nes⸗
ſeen
nen/
ax,
rtu
(de

litee

hede
Vite⸗
quig
perd
dect
Em
Job.
Die
lUwene
lepſe
(lo
Pae⸗
Valu
las.

N

Lordh,

hlleng
mmngſc,
ggronto

fenack

aernict
Wan
no E,
he
Ope
ucke
ſanni
nirin/
S
Won
nfriin
ococl

napo⸗

del vio
80l/
deo co
aet
aſip
enle⸗
pe
ebzean
dho
öcla/
bicez.
Notar
fuitn
tee/
Mo
Hit.
3 Re
lcchät
loice
cun
fnur
nmar
eſß
lii
gich/
ebe
bi
niel/
ſoſue
penſi
eic⸗
De⸗
Uitin
ſpons

Diſtinctio ſeptima

et deluderet. Inſuꝑ monende ſunt virgi/
nes vt habeant de virginitate nitoꝛem co/⸗

ſcientie in coꝛde cum ſapientiba virginib⸗
oleum in lampadibo poꝛtantibo.⁊ ſint mũ
de ex meravoluntate nõ ex timoꝛe cogente

quia vt dicit Ambꝛoſi li.j.devirginitate.
Non eſt caſta que metu cogit᷑. nec honeſta
que mercede ↄducit᷑. De fructu virginita/
tis aũt ⁊ pᷣmio ðꝛ Apoca.xiiij.ꝙ nemo po
terat dicere canticũ niſi vᷣgines ꝗ ſequunt᷑
agnũ quocũq; ierit. Suꝑ quod Aug'. de

bono ↄiugali ait. O ſequi agnum quocũ/

q; ierit eſt ꝑ virginitatẽ mentis ⁊ coꝛꝑis ip
ſum imitari. Et ſequit᷑. Gaudia virginum

ſunt in xpᷣo.de xpᷣo.cum xpᷣo.ꝑ xpᷣum.poſt

xp̃ᷣm. Et ſequit᷑. Gaudia em̃ virginum nõ
ſunt eadem nõ virginũ q;uis xpᷣi.Nã ſunt
alia alijs:nullis tamen talia. Unde et do/
minꝰdicit yſa.lvj.eunuchis ꝑ qͥs virgies
ſignant᷑ et ↄtinentes.q ſe caſtrauerũt:ꝓpter
regnũ celoꝝ.Dabo eis in domo mea⁊ mu

ris meis locũ et nomen meliꝰa filijs ⁊ flia

bꝰ. Et iõ Aug. epła.cxxviij.ait Beatiꝰ ẽ

in carne imitari vitam angeloꝝ q; excar /
ne augere numerũ moꝛtaliu. Unde hec eſt

ſecundioꝛ felicitas nõ ventre graueſcere ſʒ

mente grandeſcere. non pectoꝛe lacteſcere

necviſceribe terram ſed oꝛationibus celuʒ
parturieioierr.
¶ Diſtinctio ſeptia tertie ꝑtis hꝰ ſũme.
(Lapitulum pmum.
onitione exiſtentium in ꝓſperi

—.

Dead ii
tate.et de hurꝰ inſtabilitate.

Vnſequenter ao

monendi ſunt hac diſtinctiõe ſe/
dptima homines ſᷣm varias foꝛtu
ne differentias vt nõ inaniter letent᷑ in hac
vita ꝓſperantes.nec triſtent᷑ per aduerſa.
quia ðꝛ Pꝛouerb.j. ꝓſperitas ſtultoꝛũ

perdet cos. Unde beatꝰ Aug'. epła. lxxxxj.

dicit ꝙ mũdus iſte periculoſioꝛ eit blaãduſ

ᷓ; molelſtꝰ. Et Gregoꝛiꝰ moꝛal.vj.ſuꝑ illð

Job. v. Clidi ſtultuʒ firma radice ⁊ male/
Dixi eiꝰpulcritudini ſtatim.ait.Quaſi per
amena pꝛata ad carcerẽ vadit qͥ ꝑ pñtis vi
te pſpera ad interitu currit. Et Auguſtinꝰ
epiſtola.v. Nihil inqt eſt infeliciꝰfelucitate

peccantiũ. qua penalis nutrit᷑ iniquitas.?
velut hoſtis interioꝛ roboꝛat᷑ mala volun/

tas. Unde cum hic deꝰ impunita dimittit

grauipunit. Item Sencca li:de ꝓpuiden

tia ait. Nihil infeliciꝰ eo eui nunq; accidit
aliquid aduerſi.qꝛ male iudicauerũt de eo
dij. Et idem epła. vij. ait. Ounera foꝛtu⸗
ne ſunt inſidie.Et epła.xl.idem ait.Sege
tem nimia vbertas ſternit. rami arboꝛum
onere fructuũ frangunt᷑.ad maturiratẽ nõ

ꝑuenit ſed ad putredinẽ nimia fecũditas.

Undeet idem euenit illis quos nimig in
hbacvita coꝛrũpit felicitas.Et Gregoꝰ.ait
ſucceſſus temꝑalium diuine repꝛobati-

onis eſt indiciũ. Item Gregoꝛt i regiſtre
li.iij.ait.Dum omia in hoc mũdo mutabi

litatis oꝛdo coꝛrũpit.nec eleuari ꝓſperis:

nec frangi debemꝰ aduerſis.vt humiliati

diſcamꝰquid deliquimꝰ.et exaltati aduer⸗

ſitatis memoꝛiã quaſi humilitatꝭ ancho/

ram in mente ſemꝑ habeamꝰ. Nihil enim
ſtabile in hac vita.ſedvt viatoꝛ modo per

plana. modo ꝑ ima. modo ꝑ ardua curri/
mus.Et ſequit᷑. Artem gubernandi nauẽ
mare tranquillũ nõ oſtendit.ſed ventꝰ con

trarmare turbans mgrm pꝛobum indi/
cat. Unde et Ualeriꝰli.vj.ca.vltimo. poſt

qᷓ; exemplificauit de multis aliquãdo pꝛo

ſperantibo et poſtea aduerſa ſuſtinentibus
ↄcludit dicens. Caduca nimirũ ⁊ fragilia

pluribuſq; cõſentanea crepitis ſunt iſta qᷓ
vires aut opes humane vocant᷑.affluunt

ſubito ⁊ repente decidunt.in nullo loco ⁊ iĩ
nulla ꝑſona ſta bilibo radicibo manent fixa

Et ideo neq; dici neq; eſtimari debent bo

na. Unde narrat ibidẽ de Craſſo.cui pe-

cunie magnitudo locupletis nomẽ dedit.
quiad tantã poſtea deuenit inopiaʒz vt q̃/
dꝛantem nõ haberet.ſʒ cũ egens ambula/
ret ab occurrentibo ꝑ deriſum diues ſalu/

tabat᷑. Item narrat ibidem de caſſo.qͥ pꝛe
fecture ſplendoꝛe.triumphoꝝ claritate.cõ
ſulatus honoꝛe et magni põtificis ſacer/
dotio illuſtrabat. intantũ vt diceret᷑ ſenatꝰ
patronus. qui poſtea ad tantã deuenit in
lfelicitatẽ vt manibo carniſicis ante totius
foꝛi romani ↄſpectum totꝰ dilaniaret᷑.Si

militer narrat ibi de Marcio q in multis

ꝛoſperatꝰ.demũ ꝓſcriptus eſt. Et ð mul

tis alijs ſimilia paſſis narrat᷑ ibidem. Unñ

et de humana ꝓſperitate gloꝛiari nõ eſt tu

tum.quia ſᷣm Beñ.eplła.lxx. Clita ſecura
elt quaſi mare in quo vbi eadẽ luſerunt die
nauigia eodeʒ die abſoꝛbent ⁊ ipſa. Unde
2 foꝛtune munera ſunt inſidie⁊ viſcata be

neficia ait ibidem epła. vij ꝓpter quod aie

m ð
.ẽe M

ſcz ad

Pars terca.

Auguſtinꝰ deverbie dñi ſmone.xiij. Ma
gne virtutis eſt cum felicitate luctari ne il/
liciat coꝛrũpat et ſubuertat. Et Gregoꝛiꝰ

ſuꝑ Eʒech.li.ij.omeł. vij. Magna ars eſt

⁊ mira ſciẽtie diſciplina ⁊ toto niſu coꝛdis

addiſcenda.ſcire equanimiter ſuſtinere p/
ſpera et aduerſa.Et ille magnꝰ eſt qͥ blan/

Distibo reb ſecũdis nõ ſeducit᷑.ait Berñ.
Qd Eugeniũ papam. Non ſunt aliqͥ ꝓpter
mqMcundanas ꝓſperitates magnificãdi.ꝓut

git Ualeriꝰ libꝛo.vij.ca.ij.recitans dictũ

Solonis dicẽtis. Neminẽ dum adhucvi
geeret beatũ debere dici. ſed tunc cũ ad dieʒ
fati ꝑuenerit.Et ibidẽ interroganti.quiſ/
nam eſſet beatꝰ. Anaxagoꝛas reſpõdit He
mo ex his quos tu ſelices exiſtimas vt ꝓp/

ſperantel.ſ.beatos dico.ſed quos miſeros

iudico.

Aer ſſitate. ⁊ de eiꝰ vtilitate

di ſunt aduerſa ſuſtinẽtes vt de
ſua nõ turbent᷑ aduerſitate.quia

plus pdeſt ⁊ ſecurioꝛ eſt aduerſitas qᷓ; pꝛo

ſperitas.ſicut aperte pbat Boeciꝰ de con /

ſolatione li.ij.ca.vltimo dicẽs. Plus ho/
minibo reoꝛ aduerſam ꝓdeſſe foꝛtunam qᷓ;
ꝓſperam. Illa cumvidet᷑ blanda mentitur

hec ſem ꝑvera eſt. Illa cum ſe ſtabilẽ mon/

ſtrat fallit:hec inſtruit. Illam videas ven/
toſam fluentem ⁊ ſemꝑ ſui ignoꝛam:hanc
ſobꝛiã ſuccinctã et exercitatione pꝛudentẽ
Illa deuios a vero bono facit:iſta ad vera
bona quodã vnco trahit.Et Seneca libᷣ.
De ꝓuidentia dicit ꝙ aduerſitas nõ eſt ma

lum q̊d noceat bonis.qꝛ nihil mali poteſt

accidere bono viro. Hõ em̃ miſcent᷑ ↄtra/
ria.et h̊ qꝛ nulla bona auferũt ab eis.ſʒ eoſ
in honis exercent.et a malis et peccatꝭ re/
trahũt.et gloꝛiã ⁊ honoꝛẽ cumulãt et ↄfe/
runt. Unde et ſubdit ibidẽ. Sicut amnes
et ymbꝛes ⁊ fontes nõ mutant ſapoꝛẽ ma/

rris nec remittũt.ſic aduerſarũ rerũ impetꝰ

viri foꝛtis nõ vertit animũ.ſʒ ſemꝑ in eo/
dem ſtatu ꝑmanet.qꝛ nõ pᷣt ↄtriſtare iuſtũ
quicqͥd ei acciderit.Et ſeqͥt᷑. Om̃ia aduer
ſa exercitatões putat. Athlete ſine aduer/
ſario virtꝰ marcet.tũcq; apparet qᷓnta ſit q;ᷓ
cumq; polleat cũ aduerſa ſuſtineat.⁊ qᷓntũ

uerſa patientes tu dicis ego ſelices
Kapirulum ſecundum. .
nſtructione hoĩm exiſtentiũ in ad/

glitur 9omonen

qs poſſit ſuſtinere ⁊ valeat pacientia oſten
dit.qcquid accidit boni ↄſulunt in bonũ

vertũt.Et ſequit᷑. Patrũ bonoꝝ animum

habet deꝰaduerſus viros bonos.illos ve/
raciter amat.et tamen vult ꝙ oꝑibo dolo/
riboa ⁊ damnis exagitent᷑ vt ver colligant
robur.Et matres nolũt filios in ſinu ſem
per fouere ne langueant ꝑ inerciazʒ.ſed ad
ↄflictus foꝛtes illos emittunt vt exercean

tur ꝑ laudabilẽ miliciã. Et teſtante ſancto
Job. Milicia eſt vita hoĩs ſuper terram.

Et addit Seneca vbi ſupꝛa. exẽplificãs.
Isnis aurũ pꝛobat.miſeria vᷣo ⁊ inedia vi
ros foꝛtes. Nec eſt arboꝛ ſolida nec foꝛtis

niſi quaʒ frequens ventꝰimpellit et incur /

ſat. Ipſa em̃ qñq; in ramis ventivexatiõe

ꝓfringit᷑.ſed radix celſius ⁊ firmiꝰ figitur.

Et exemplificat ibi de multis magnisvi/

ris aduerſa demũ ſuſtinẽtibo.ſicutð Mit

ſio qui ſuſtinuit ignem. de Fabꝛicio pau⸗

pertatẽ.de Rutilio exiliũ.de Regulo toꝛ/

menta.de Socratevenenũ. Item Sene/
ca de ↄſtan. dicit.li.j.q; quoꝛũdam lapidũ
inexpugnabilis eſt duricia.quia nec ſecari
poteſt adamas nec cedi.ſed om̃ia incurrẽ/

tia retundit. Ita animꝰ ſapientie ſolidus

eſt et aduerſa queq; ↄtemnit. Conſimilia
exempla ponit Criſoſto.ſuꝑ Math. oml.
xxiiij.dicens. Nullus nocere poteſt vᷣtuo/

ſo.ſed multũ ꝓficere.ſicut qͥ adamantẽ per

cutit ipſe eſt qui ꝑcutit᷑.qui ſtimulos calci
trat ille eſt qͥ ſtimulat. Sic qui inſidiatur
et nocet bonis ꝑiclitat᷑ ⁊ magis ledit᷑ſicut
q ligat ignem in veſtimento flammã nõ cõ
ſumit.ſed veſtimentũ incẽdit ⁊ adurit. Itẽ
Beneca li.de ira dicit.vt tela a duro reſi/
liunt ⁊ cum damno cedentis reflectuntur.
ita magnũ animuʒ nulla ledit iniuria. Et

ſubdit exemplũ. Ut em̃ ſuꝑioꝛ pars mun
di et oꝛdinatoꝝ ſideriboꝓpinquioꝛ nõ im/

pellit᷑ tempeſtate et omni tumultu caret.iĩ/
ferioꝛa vᷣo fulminant᷑. eodem modo ſubli/
mus animꝰ ſemg eſt quietꝰ⁊ in ſtatiõe trã/
quilla locatꝰ.et ſi aduerſa inferiꝰ ſurgant.
Et ideo pꝛobat Seneca vbi ſupꝛa.ꝙ ſa/
piens nihil poteſt ꝑdere.omia em̃ in ſe re/
poſuit.nihil foꝛtune credidit.bona ſua in

ſolido habet.ↄtentus virtute.foꝛtuitꝭ nõ

indigente. Unde ⁊ ↄcludit ibidem ꝙ non

poteſt fieri iniuria ſapienti.Et ponit exem
plum de quodam pho capto qͥ cum inter/

rogaret᷑ an aliqͥd perdidiſſet.nihil inquit.

5

koſen
dori
nimem
lloore⸗
doh,
Age
ſinnſen
zletn
crercen
tſanco
toran.
liſicis.
jediay⸗
ſortis
aincur,
Vrdtöe
Pſgir.
Ghioni
5
lopou⸗
no to⸗
Son⸗
mlpv
ineckn
gincnn,
bſolcs
imiia
oml
tytuo/
mRer
los ci
ſſoonr
lſan
noc
t N
rore⸗
cuntnr.
uri
4s Gul
Nnön
gcrud,
oſud
tioeni/
ſhent.
1. 6 /
ſalere/
ſuann
mitz
G
niteten⸗
ninte
igol,

elſſe dicebat.qꝛ vera bona ſua vt vᷣtutes et

Diſtinctio ſeptima

qꝛ oĩa mea mecũ ſũt. Et tñ patrimoniũ eꝰ nocontra auſtũ li. xxj dicit.
lus hominuz ſic pᷣditꝰeſt iuſticia cui nõ ſit

in pᷣdã ceſſerat.ſilios ⁊ filias hoſtis rapue
rat.patria in alienã dominationeʒ ꝑuene/
rat.⁊ tñ vꝛbe capta nõ ſe victũ ſʒ indẽnem

moꝛes bonos ſecũ habuit.Diſſipata em̃ ⁊

direpta nõ iudicabat ſua.ſʒ aduenticia et

nutum foꝛtune ſequẽtia.⁊ illa nõ dilexerat

vtꝓpꝛia. Monendi g̊ ſunt aduerſa ſuſtinẽ

tes vt ea patienter ſuſtineant ꝓpter deũ.qa

tales ꝓpter deum ſcptura vbiq; cõmendat.
Unde ðꝛ Judith.viij. Abꝛaham tempta
tus eſt. Et ſequit. Sic Iſaac.ſic Jacob.

ſic Mo yſes et omes qͥ placuerũt deo per

multas tribulationes tranſierunt fideles

Et Hebꝛeoꝝ.xij.dicit apłus.Quem dili

git deꝰ caſtigat.et flagel.om.fi.quẽ re. Uñ

et ſi aliqͥ ſint turbati ad tempꝰpmiſſiõe vði.

tamen illos nõ derelinquit deꝰ.ſʒ ex ̊ ma
gis a deo appꝛeciant᷑. Sicut legit᷑ de bea/
co Anthonio.quẽ cũ demones ſemel oꝛan
tem dire flagellauerũt ⁊ vulnerauerũt.tan
Dem in fine venit ad eum xpᷣs cum multo
lumine.Cui dixit Anthonius. Ubi eras
bone i huvbi eras.quare a pncipio non ve
niſtivt me iuuares ⁊ vulnera mea curareſ.
Cui dñs.Anthoni hic eram.ſʒ expectabã
videre certamẽ tuũ.⁊ hvt in tua tribulati/
one oꝛo tua eſſet feruẽtioꝛ.purgatio pecca
toꝝ plenioꝛ.⁊ coꝛona tua maioꝛ ⁊ pcioſioꝛ

Et quia nũc viriliter dimicaſti ⁊ nõ ſuccu

buiſti.in toto oꝛbe te ſaciam noĩari. Nõ G
fidelis debet grauari ſi aliqñ aduerſa ſuſti

neat. quia de filio dei dictũ eſt Luce vltio

Opoꝛtuit xpᷣm pati.et ita intrare gloꝛam
ſua. Fatuus g et pᷣumptuoſus eſt qui cre

Dit leuioꝛi pᷣcio regnũ celoꝝ poſſidere qᷓ; fi

lius ðᷣi.qui cariſſimis apoſtolis ſuis dixit
Math.xx.Poteſtis bibere calicẽ quẽ ego
bibiturꝰ ſum. Suꝑ qͥd Gre.li.ij.omł.iiij.

Per paſſionis ⁊ tribulationis calicẽ ꝑue/
nit᷑ad dei maieſtatẽ.Et ꝑ amaꝝ poculum
penitentie ⁊ ↄfeſſionis ꝑuenit᷑ ad gaudiuʒ
lalucꝭ. Et idem moꝛ.xx.in fine. Sicut in/

ter ſpinas ro ſa creſcit et redolet.ſic iuſti et
ſi pᷣmant᷑ a malis tñ in deo creſcũt et redo
lent. Et Aug'. de ci.dei li.j.ca.ix.dicit.X
ſicut ſubvno igne aurũ rutilat et palea lſu
mat.Et ſub eadẽ tribula ſtipule cõminuũ

tur ⁊ frumenta purgant᷑. Itavna eademq;

vis irruens bonos ꝓbat et eliquat.malos

vero damnat vaſtat et exterminat. Item

Auguſtinꝰ contra YFauſtũ li. xxj.dicit. Nui

neceſſaria temptatio tribulatõnis velad ꝑ
ficiendã virtutẽ vel ꝓbandã aut ↄfirman/
dam. Et ideʒ ait epła.xlvij. Tribulatio va
let ad retundendã ſuꝑbiam.et ad ꝓbanda
patientiã.ad abolendã nequicie culpaʒ. et
ad augendã gloꝛiã et coꝛonaʒ. His om̃ibꝰ
ↄſideratis magis reputandi ſunt aduerſa
patientes q; ꝓſperitate fulgẽtes. Quod et
pꝛobari poteſt etiã demonũ teſtimonio.ꝓp
ut narrat᷑ a Ualerio li.vij.ca.j.dicẽs. Gy/

ſes qͥ bñficio cuiuſdã anuli ſe reddẽtis in/

uiſibileʒ.ꝓut patet ſupᷣ ꝑte.iij.diſt.v.capᷣ...
Cum factꝰeſſet rex lydie armis et diuitijs
inflatus Apolliinẽ pithiũ ſciſcitatꝰeſt. An

aliqͥs moꝛtalium illo eſſet felicioꝛ. Cui ſie
querenti ex abdito ſacrarij ſpecu voxemii

ſa reſpondit Aglaum ſophidium illo feli/
cioꝛem qͥ tamen erat vir pauꝑrimus.etate
iam ſenioꝛ.nec vnq; terminos agelli ſui ex
ceſſerat.ſed puuli ruris fructibo cõtentus
erat.Et ita Byſes opulentꝰet ſuperb duʒz
aſtipulatoꝛem vane opinionis deũ Apol/
linem habere ↄcupiuit vbi nam eſſet ſoli/

da ⁊ ſincera felicitas.qꝛ in pauꝑtate didi⸗/

cit. ⁊ ſic receſſit cõfuſus.Et ſeqt. agia
appꝛobandũ ẽ ridenſ tuguriũ q; triſte curꝭ⸗
et ſolicitudibꝰ palaciũ.paucaſq; glebas

pauoꝛis inexpertes q́; pinguiſſima lydie
arua metu referta. Et vnuʒ iugum boum

facilis tutele qᷓ; exercitꝰet equitatꝰet arma
voꝛacibo impenſis oneroſa. Et vnũ hoꝛ/
reolũ a nullo appetendũ ſʒ ſecurũ q; theſau

rũ immẽſum inſidijs ⁊ cupiditatibꝰ pᷣdo/

nũ expoſitũ. Si ̊ demon dat veritati te⸗
ſtimoniũ ꝙ nõ eſt in affluẽtijs ſʒ potius in
aduerſitatibo pauꝑtatꝭ gloꝛiandũ.fideles
nec illa appetant nec iſta refugiãt.quia di/
cit᷑ Pꝛouerbᷣ.xv. Meliꝰeſt parũ cũ timoꝛe
dñi q; theſauri magni ⁊ inſatiabiles.

¶ Diſtinctio octaua tertie ꝑtis hꝰſũme.
Tapitulum pmum.
e inlirſctione hominũ exiſtentiuz in
nit HW

Einde hac di⸗
ſtinctione octaua admonendi
uſſunt homines ſani et infirmi.
Sanos quidẽ bene infoꝛmat Bꝛego.li.ij.
paſtoꝛ. ca.xiij.vbi ſic dicit. Admo edi ſüt

=ð

Pars tercia.

tis eſcis erit infirmitas. Et ideo ait Se/
neca epiſtola. xcix. Oultos moꝛbos fece/

rũt multa fercula. Et ſequi᷑. Innumera/
biles moꝛbos nõ mireris. cocos numera.

Megicina em̃ quondã paucaꝝ herbaruʒ
ſcientia fuit.ſed poſt inuente ſunt mille cõ
diture et ciboꝝ cõmixture quib auiditas
excitat᷑.et que deſiderantibo alimẽta erant
onera ſunt plenis. Inde in facie palloꝛ.in

vt ſupꝛa dicitur. Flagellat deꝰ omnẽ filiũ

uum et vetus teſtamentũ cognouit.et li⸗
bꝛos inſuꝑ multos ipſe edidit. Cui dixit
Anthoniꝰ. Non te turbet o didime amiſ/
ſio oculoꝛum coꝛpoꝛaliũ.tales em tibi de/
ſunt quibo muſce et pulices tecum cõmu/

nes habent. ſed gaude potius quia tales

habes quales ipſe nõ habent quibo ange/

li cognoſcunt᷑.lumen internũ appꝛehendit
et de? ipſe videtur. Jdem Hieronimꝰepła

Tertius fuit in ſubiectione patrum ſpũa

Incolumes vt ſalutẽ coꝛꝑis exerceãt ad ſa infirmitas nobis moleſta fueritvt ſtaread .
lutẽ mentꝭ:ne ſi accepte incolumitatꝭ graz oꝛandũ⁊ pſallendũ nõ valeamꝰnõ contri/ ſ
advſum nequicie inclinãtes dei dono de/ ſtemur.quia hec omia imittit vt deſtructii⸗ ſr
terioꝛes fiant.⁊ ne opoꝛtunitatẽ ſalutis pꝓ coꝛpoꝛis deſiderijs validiꝰad deum eriga pve
merende toꝛpẽtes deſpiciant. Unde ⁊ dici tur ſpũs.Et ſequit. Sicut eniʒ magno et ge
tur Pꝛoner. v. Ne des alienis honoꝛẽ tuũ foꝛti medicamine egritudo curat.ita egri/ leo
et annos tuos crudeli.ſ.dyabolo ipi uiẽ tudine et moleſtia carnis vicia coꝛꝑis ſa/ uunt
do. Et ſequit᷑. Ne foꝛte impleant᷑ extranei nant᷑. Si enim amittimꝰ oculos nõ fera⸗/
viribo tuis. Sed quilibet ſanꝰ⁊ robuſtus mus grauiter.quia extollentie ⁊cõcupiſcẽ in
potidicat dño illo pᷣs. Foꝛtitudinẽ meaʒ tie inſtrumentũ amiſimus.Si ſurdi facti de
ad te cuſtodiã. Sed multi ſũtqͥ ſuã conſu ſumus:cogitemus ꝙ de cetero vana et ini / be
müt foꝛtitudinẽ ĩ oꝑibꝰ dyaboli.⁊ vix dit qua per auditũ nõ recipimꝰ Et ſic de alijs pt⸗
ſenectutẽ ſuam obſequijs dei.hij ſeruiunt coꝛpoꝛis membꝛis ⁊ ſenſibo. Ded ſi infir/ ſ
Deo ſiẽ ſeruit᷑ fiſtulatoꝛi et hiſtrioni cui da/ mitas totũ coꝛpus occupat.eo magis cuʒ Gen
tur roba cum iam eſt inueterata ſciſſa? di/ paulo ſpiritꝰcreſcat et in homine interioꝛi n
lacerata. Similiter admonendi ſunt ſani charitas abundet et ferueat. Huic cõcoꝛ// 5
ne ſanitatẽ ſnam deſtruant gula comeſati dat quod narrat᷑lib.viij.tripertite hiſtoꝛie uin
onibo crapulis ⁊ ebꝛietatibus. Et ne ſint de beato Anthonio alloquẽte Didimum i
ſui homicide. quia ð Ecẽi. xxxvij. Pꝛopt qui oculos amiſerat. cui tamen ꝓ oculis n
crapulam multi obierũt. ſed qui abſtinenſ coꝛpoꝛalibo ſpũales deus cõceſſit. ꝑquoꝰ 7
eſt adijciet vitam. Et ibidem ðᷣꝛ ꝙ in mul/ regulas gramatice et rethoꝛice didicit.no P

membꝛis tremoꝛ ⁊ miſerabilioꝛ ex crudita lxvj. Non doleas ſi hoc nõ habes qð foꝛ/ ſüi⸗
tiba ciboꝝ indigeſtoꝛũ q; ex fame macies. micule et muſce et ſerpentes habent.ſ.car/ cor
Inde membꝛoꝝ toꝛmenta et innumerabꝛ nis oculos.ſed ex hoc letare ꝙ illuʒ videa Nie
lium egritudinũ et febꝛiũ genera.et ita prr de quo ðꝛ Canti.iiij. Uulneraſti me ĩ vno nt
ↄſequẽs coꝛꝑis et anime ꝑdit᷑ ſanitas dũ oculoꝝ tuoꝛum. Item admonendi ſũt in P
regnat ſuꝑfluits iiuiuuirmi vt ſe recogitent ex magna dei ſpecia/ en⸗
Xapitulum ſecundum. litate viſitari cum infirment. ſicut dicit li // n
BDe admonitione hominum exiſtentiũ bꝛo.ij. parte.vij.in vitaſpatrũ de quodam
in infirmitate.⁊ de etꝰ vtilitte. frequenter egrotante.qui tamen cum vno lcel
— X ntra u ero 9 anno nõ infirmabat᷑ ploꝛabat dicens. O nep
O„ domine quare me hoc anno non viſitaſti. o⸗
monendi ſunt egroti et infirmi ſed dereliquiſti me. Sciebat em q infir r
t eoipſo ſe filios dei ſentiant mi honoꝛabiles ſunt apud deũ.Siẽ nar/ de
illos diſcipline flagella plłꝰcaſtigant. noð ratur in vitiſpatrũ.lib.ij.parte.j.de abbate om⸗
dicit᷑ Pꝛouer.iij. NHe fatigeris cũ ab eo ar/ quividit in celo tres oꝛdines coꝛã deo bhbo
gueris. Et Pꝛouerb.xx.ðꝛ. Liuoꝛvulne / noꝛatos. Pꝛimus fuit infirmoꝝ tempta/
ris abſterget mala. Ded pᷣcipue admonẽ/ tiones ſuſcipientiũ cũ gratiaꝝactõe. Se/ ⸗
di ſunt infirmi de pacientie longanimita // cundus fuit opera mũda coꝛam deo faciẽ d
te.gratiaꝝactione.et filiali coꝛreptione.qꝛ cium et nihil humanũ exhis accipientiuʒ. in

dus

quem recipit. Unde in vitiſpatruz legitur liter viuentiũ et ꝓpꝛijs voluntatibo renun / ſinP
libꝛo. ij parte: vij: de quodam dicente. Si ciantiũ. Itez ſunt infirmi cariſſimi dei. qs d

ſeed
ontri/
ml
erige
Mo et
degri⸗
loſ
ſen,
apſſce
iſi
etiny⸗
eals
inſir⸗/
sa;

ro

eRe

hiſoe
Gimun
vochlis
pquos
iclt,no⸗
aal⸗
Mdit
nemn⸗
Pthine
ncöm/
oals
alge/
hent
gg
cbſe,
nlc/
g s
eiyno⸗
ſſütin
era/

diekt⸗

logen
nno
lnnſ

liſf .
gn

le )
abbale
peoho

. “
M
„

git nevagantesad libitum periclitent᷑. Et·

coꝝ colligationes mutuas vt in ꝑte ſcöa. 4
vel quantũ ad eoꝝ ↄditões cõmuncs ⁊ eti teſtatem aſſumit et vt reuelata facie gliam
am lingulares ⁊ ſpecialen.vt in ꝑte tertia. ter
In hac ꝑte quarta ſũmo docente ac dirigẽ Et ideo comam nutrire pꝛohibent.et ha⸗/
te mgr̃o ihu xpᷣo adunãde ſũt auctoꝛitateſ bere veſtimenta religioſa monent᷑ in decre

Diſtinctio pꝛima.

Aiut mercatoz merces quas plus diligit epiſcopoꝝ. Quinto quales epii habeantin
ſfoꝛtius ligat ne perdãtur. ſic mercatoꝛ no repub. eccleſia ſtica iudices oꝛatoꝛes ⁊ad/
ſter et redempto: noſter quos in hac vita uocatos. ⁊2c. =Jð

plus amat moleſtijs et infirmitatibo ſtrin Diſtinctio pᷣma quarte ꝑtis hꝰſumme.
(Lapitulum pmum.
De clericis in cõmuni quales debẽt eſſe

ideo dicit Seneca. Gratias ago infirmi/

tati mee q̃ me cogit nõ poſſe que nõ debeo et de ſigno clericali.ſcʒ coꝛnong.

velle.Et ſicut incarceratꝰ gaudet ſi de die
in diem debilitet᷑ carcer et decidat vt eua/ R
dat.ſic et homo rupto coꝛpoꝛis pariete l / ergo clerici pmovt intelligãt ſta
bere ad ſuũ creatoꝛem tendat.Et ideo di,· tmum ſuũ et nominis ſui interpꝛe/
xit apoſtolꝰ. Cupio diſſolui et eſſe cũ chꝛi/ xationẽ. Unde ſᷣm Hiero.epiſtola.xxxiiij.

Dmonendi ſunt

ſto. Unde monendi ſunt infirmivt pulſan Clericꝰ qui ſeruit deo in eccleſia interpꝛe/

tem dominũ cum coꝛdis deſiderio ſuſcipi tetur nomẽ ſuum vel vocabulum ⁊ nomi/
ant et ei aperiant coꝛdis ianuam.quia ᷣm nis diffinitione pꝛelata nitat᷑ eſſe quod ðꝛ.
Brego.ſuper illud Luce.xij. Beatus ſer/⸗ leros em̃ grece ſoꝛs latine ðꝛ.ꝓpterea di
uus quem cum venerit dominꝰ ⁊c. Domi/ cunt clerici quia ſunt de ſoꝛte domini. vel

nus pulſat cum per egritudinis moleſtiaſ quia dominꝰipſe eſt ſoꝛs eis.i.pars vt di/

moꝛtem eſſe vicinam denunciat.cui con/½ citur ibi.Et ſequit᷑. Talem debet ſe exhibe
feſtim aperimus ſi hunc cum amoꝛe ſuſci/ re clericꝰvt poſſideat dñm et ipſe poſſi/
pimus. Deatur a domino. Oagna ergo eſt digni
as clericoꝝ ꝙ ſunt de ſoꝛte domini et im/
((Sequitur quarta pncipalis pars menſa eſt eox poſſeſſio ꝙ poſſident domi/
purtotius ſumme. niü. et in huꝰ dignitatis ſignum clerici ba
eeeKX „ iſſis 1ι6 bent coꝛonaz3. put ait DHugo libꝛo. ij. de ſa
emi 199 ute cra.parte.iij.ca.iiij.quia pᷣmum ſignaculũ

yyarijs auctoꝛitatibo narratio/ clerici eſt coꝛona. Coꝛona vero dec regale
rnibus et exemplis quiba infoꝛ/ ſignat.ſᷣm illud Petri.ij. Uos em̃ eſtꝭ gẽs

mMangdi ſunt illitterati.et hoc quantum ad ſancta. regale ſacerdotiũ.⁊c. Et ępter hoc
conditiones eoꝝ abſolutas ꝓpꝛias vel di/ coma capitis in clerico ad moduʒ coꝛone

ſtinctas vt in parte pma.vel quantum ad tondet᷑ et ſummitas capitis eius denudat᷑
vt per hoc detur intelligi ꝙ ad regiam po

dei ↄtempletur. pꝛout ait Hugo vbi iupꝛa

narratões et exempla quibo infoꝛmari pñt tis diſt. xxiij. Clerici comam. Moneãtur

viri lrati ⁊ eccleſiaſtici ex qͥb ↄſiſtit reſpu. etiaʒ clericivt ſint a mudanis negocijs ſe/

eceleſiaſtica.qͥ q̃nto ſũt ſpualioꝛes mẽbꝛis queſtrati. diuinis miſterijs mãcipati.ex/
reipub.ciuilis. tanto debẽt eſſe illis ꝑfecti cellentivita pᷣditi.omi grauitate maturl.x
oꝛes.quoꝝ oĩm caput eſtvicariꝰ xpᷣi in ter/ archanoꝝ diuinoꝝ iugiteroteplatiui. Uñ
ris pontifex ſummꝰ.cuiꝰ ↄditiones deſcri et Hiero.epła.xxxiiij ait. Negociatoꝛẽ cle
bere nõ pᷣſumo.quia ſcrutatoꝛ maieſtatis ricũ ⁊ ex inope diuitẽ et ex ignobili gloꝛio
oppꝛimet᷑ a gła.Et qꝛ ſatis hunc deſcribit ſum q̃ſi quandaʒ peſtẽ fuge.qꝛ ðꝛ ad Thi⸗

beatꝰ Berñ. in libꝛis ſuis ad Eugeniũ pa mo. i. Nemo militans deo implicat ſe ſe-
pã tranſmiſſis. Incipiendo igit᷑ ab inferio cularibo negocijs. Et beatꝰ Hiero. put ðꝛ
rib ꝓgrediendo ad ſuꝑioꝛes qͥ ſunt ĩ eccle in Policrato li.viij.capᷣ.xij.res clericos

ſia dei hac q̃rta ꝑte pmo deſcribẽdi ſunt ? a menſa ſua excluſit.quia ipſos vidit incõ
admonẽdi clericiſ̃m ſingulos oꝛdinũ gra poſitos.turpe dicens honeſto viro ⁊ graui

dus. Scdᷣo admonẽdi ſut omẽs viri eccte in etꝰↄſoꝛtio aliquẽ inoꝛdinatum repeniri.

ſiaſtici cõmuniter. Tertio ſpecialit᷑ ſacer · Inhoneſtü em̃ ⁊ turpe eſt clericis deferre ĩ

dotes. Quarto de officio eccleſiaſticoꝝ et capite ſigculũ regiũ ⁊ noie ꝓfiteri diuinuʒ

33

Pars qu9 rta. .

miniſteriũ ⁊ capitis denudatione teſtiſfica

ri ſe debere eſſe ↄptemplatoꝛes diuinoꝝ ar /

chanoꝝ.ſed ſeruiũt peccatis ⁊ ↄculcantur
a ſathana ⁊ abſoꝛbentur a ſecularibo nego
cijs et cauſis. Et ivᷣo ð talibo iam verificat᷑

illud Trenoꝝ.iiij. Qui nutriebant᷑ in cro

ceis amplexati ſunt ſtercoꝛa. Conſure aũt
vſus a naʒareis exoꝛtus eſſe credit᷑ qͥ pꝛiuſ
crine ſeruato demum ob vite cõtinentiam
caput radebant et capillos in igne ſacrifi/
cij ponebant ꝓut legi᷑ Numeri.vj.vt hoc

ſigno vicia coꝛdis ⁊ coꝛꝑis pullulantia pG/
ctiones apoſtolicas.vt ait Hugo vbi ſupᷣ
ca.vj. Hoc officio vſus eſt dñs qñ ĩ medio
ſenioꝝ libꝛum yſaie aperuit ⁊ legit dicens

ſcindenda eſſe deſignent.pꝛout ait Hugo
vbi ſupꝛa capᷣ.ij. Indecens ergo eſt clerico
ſiꝓ coꝛona regia poꝛtet coꝛonã ſuꝑbie cui
maledicit deus ꝑ yſa.xxviij. Ue coꝛone ſu
perbie.Et indecens eſt ſi nutriat crines vł
comã iactancie.quia ðꝛ Coꝝ.xj.Uir ſi co/
mam nutriat ignominia eſt ſibi ⁊ indecen
ciſſimũ eſt ſi in capite circũdueat oꝛnamẽ/
ga luxurie⁊ laſciuie.qᷓ etiã ꝓhibent᷑ mulier/
cule deferre.j.Pe.iij.quaꝝ nõ ſit extrinſecꝰ
capillatura aut circũdatio auri. In mag/
na ergo reuerentia debent clerici ſua ſerua
re capita in quibus eminet regalis pᷣemi⸗
nentia. 3 òòM—
— 4 Eapitulum ſecundum.
Deinſtructione eoꝝ qui ſunt in pꝛimo
gradu.ſ.hoſtiarioum.

NDꝛum igitur cle
ricoꝝ ſeptem ſunt grad“ in qui⸗/

bus ad ſacra tractanda ſꝑ altiꝰ
eleric? aſc aa 18

mento ianitoꝛes dicebant᷑.ᷣm Hugo.vbi
ſupꝛa.Et hoꝝ officiũ eſt claues ecclie de/
ferre.eam claudere.et hoꝛis cõpetentibus
aperire.ſicut illi fecerũt in templo dñi. Et
ideo hoſtiarij debent q̃ intra eccłam ſũt di
ligenter cuſtodire.ſideles intus recipere.et
excõmunicatos excipere ⁊ eijcere. Iſto oſ/

ficio vti dignatue eſt dominus qn emen· t uinnum.
BDe admonitõne eoꝛum qui ſüt in quar

tes ⁊ vendentes eiecit de templo. Unð de
ſe dicit Johᷣ.x. Ego ſum hoſtium. ⁊c.
— Aaiuium tertium.
De inſtructione eoꝝ qui ſunt in ſecũdo
gradu.ſ.lectoꝛum.

DSdei annuciant. Et debet in ſcie⸗/

cler edit vt ait Hugo vbi ſupꝛa. Pꝛi
mus g̊ gradꝰ eſt hoſtiarioꝝ qͥ weren

Eciude uero gra⸗
— dus clericoꝝ eſt lectoꝝ qͥ verbſj

tia eſſe inſtrueti. vt ſenſũ eoꝝ qᷓ legũt intel⸗

ligant.vim accentuũ cognoſcãt.vᷣba aper
te ⁊ diſtincte ꝓferãt.ꝰgrue ſentẽtias diſtin
guant. ne ſnſione pnſc arsnid intellectũ
auditoꝛibo tollãt.CLõ ſiderent etiã qͥd indi
catiue.qͥd interrogatiue.qͥd depᷣſſiue pꝛo/
nunciandũ ſit.⁊vox lectoꝛis coꝛdiↄſidene

tis ↄueniet.Cum hij oꝛdinant᷑ devita ip/
ſoꝛꝝ ⁊ ſcia epᷣs ad ppłm verbũ facit.⁊ vidẽte

pio tradit᷑ eis codex.et ðꝛ eis. Accipite et
eſtote verbi dei relatoꝛes. Et ideo extunc
habent poteſtatẽ recitandipheticas et le⸗

Spũs dñi ſuꝑ me.⁊c. Luce.iiij. Ex quo

datur intelligi ᷣm Hugo.vbi ſupꝛa ꝙ gra
ſpirituali clarere debent qui verbũ deian/

nunciant.
¶ De admonitione eoꝝ qui ſunt in tertis
gradu.i.exoꝛciſtarum.

exoꝛciſtaꝝ qͥ habent ſpeciale im/
periũ ſs a imũdos eijciẽdoſ
Vñ libꝛũ in q̊ ſũt exoꝛ/
ciſmi diuini nõ dyabolici cũ oꝛdinant᷑ de

manu epi recipiunt.de quibus ait apoſto
lus Coꝛinth.xij. Nunquid omnes dona/⸗

tiones habent ſanationum. Hoc officio
vſus eſt dominus quando tetigit aures et
linguam ſurdi et muti dicens Marci.vij.

Effeta quod eſt adaperire. Et ſimilit quẽꝗ
do erat hieſus eijciens demonium et illud

erat mutum.tria in vno homine faciẽs mi

racula.quia ille qͥ erat mutꝰloquit᷑.cecꝰ vi⸗

det. obſeſſos a demone liberat᷑. Luce.xj.

Similiter qñ eiecit de maria magdalena

ſeptẽ demonia. Caueãt & iſti ne immundi
ſpus inhabitent in eis quoꝝ eſt expelłeab

glijs hominibus.

(Kapitulum quintum.

to gradu.ſ.accolitoꝛum.

eſt accolitoꝝ qͥ latine dicũt᷑ cero

tenebꝛas aeris illuminẽt.ſʒvt ſicutviſibile

lumẽ maniby geſtant ita ꝓximis oꝑa lucꝭ

Ertius graoꝰ eſt

Wartus graouſ

ſferarij.qͥ accẽſos cereos dũ lehmg
tur enãgelia et offert᷑ deo ſacrificiũ.non vt

ittt.

Neper
8n
teſleei
indi
epto⸗
Renr
Ni⸗
nide
cpite
lclune
belle⸗
biſp
nedi⸗
Nens
Sun
190
daan

Wts

N

o gra

in ſacrament. oblatões in altari inferre et
Diſponere.menſam dũi cõponere ⁊ veſtire.

oſtendat. ? errantibo in tenebꝛis peccatoꝝ

ducatũ pᷣbeant. Hoc officio vſus eſt domi
nus quando dixit Johãnis.viij. Ego ſuʒ
lux mundi.qui ſequitur me non ambulat

in tenebꝛis. ſed habebit lumen vite. Hec

Hugo vbi ſupꝛa capitulo.viij.
(LCapitulum ſertum.
e admonitione eoꝛum qui ſunt in qͥn
to gradu.ſcʒ ſubdyaconoum.

Wintus graouſ
eſt oꝛdo ſubdyaconoꝝ.quoꝝ of
Qſiciũ eſt oblatões ponere ĩ altari
pallas et ſubſtratoꝛia lauare.et ſacra vaſa
pↄtrectare.epᷣo ⁊ pbꝛo circa altare miſtrare.
Quibo ðꝛ illð yſa.lj. Düdamiĩqͥ fert vaſa
dñi. Et ideo ſtatutũ eſt a ſanctis patribuſ
vt legem ↄtinẽtie de cetero obſeruẽt. Hoc

officio vſus eſt dñs qñ lintheo ſe pᷣcinxit⁊

pedes diſcipuloꝝ lauit. Joh̊.xiij. Sicut g
magna ſpecialitas eſt ⁊ dignitas cubicu/
lũ regis terreni pꝛeꝑare.ſic multũ maioꝛ ẽ
lectulum regis eterni et ea q̃ neceſſaria ſũt
ptrectare. Hec Hugo vbi ſupꝛa.
Capitulum ſeptimum.
¶ Deadmonitione eoꝛum qui ſunt in ſex
du.ſcilicet dyaconoꝛum. HZ
Extus grad' eſt
. oꝛdo dyaconoꝝ.Hoꝛum offici/
umeſt miſtrare in omibo qᷓ agun

crucẽ dñi ſerre.euangeliũ pᷣdicare.populũ
ad oꝛandũ admonere.⁊ flecte genua ꝓcla/
mare.⁊ pacem dñi annũciare.Hoc officio

vſus eſt dñs qñ ppꝛijs manib ſacramenta

ↄfecta diſpẽſauit diſcipulis ⁊ eos ad oꝛan
dũ incitauit dicẽs Math. vj. Uigilate et
oꝛate.⁊c̃.hij debẽt eſſe ſeptifſoꝛmi ſpũ pleni

ꝓut ðꝛ ĩ ſigura Act᷑. vi. Eleg.f ſeptẽ viroſ

boni teſtimonij.plenos ſpũſcõ ⁊ ſapientia
q̃s ↄſtituerũt ſuꝑ h̊ opꝰ.Hij etiaʒ eẽ debẽt
aboĩ ſoꝛde mũdi ⁊ vᷣtutibo pᷣditi.put apts
Thimo.iij.Oyaconos volo eſſe pudicos.
nõ bilingueſ.nõ vinolẽtos.nõ turpe lucꝝ
ſectãtes. Hij etiã debẽt eſſe ↄſtãtes ⁊ firmi

Et ideo ait dñs ad movſen. leuite ſerui

rent in tabnaculo aviginti annis ⁊ ſupꝛa.
qꝛ h etas robuſta eſt ad onera ꝑferẽda.vñ
et ſuꝑ ſiniſtrũ bumeꝝ ſtola ponit᷑. Et ſuc/

celſſoꝛes apłoꝝ decreuerũt vt ĩ matrice ec⸗/

cleſia dieb ſolẽnioꝛibo ſeptẽ dyaconi circa

altare aſſiſterẽt tãqᷓ; ſeptẽ colũne altarꝭ fuu

gentes ſpũ ſeptifoꝛmi.vñ ⁊ hij ſũt ſeptẽ ca⸗
delabꝛa aurea. de quibo ð: Apoca.j. Et ſe
ptem angeli tuba canentes. ꝓut ðꝛ Apoc.
viij. Hijs etiã ponit᷑ oꝛariũ.id eſt.ſtola ſug
ſiniſtrũ humerũ vt ex ̊ agnoſcant ſe acce/
piſſe iugum dni ad toleranda lſiniſtra et ac
cipiunt textum euangelioꝝ ð manu epᷣi vt
legant et pᷣdicent illa. Hec Hugo vbi ſuñ

Be admonitione eoꝝ qui ſunt in ſepna⸗
mo gradu.ſ.pꝛeſbyterox. “

Eptimug grao⸗
eſt oꝛdo pᷣſbyteroꝝ qui legittime
ſenioꝛes interpᷣtant᷑. Hij ſũt ſuc

ceſſoꝛes et vicarij ſeptuaginta diſcipuloꝝ
rxpi. ſicut et epᷣi ſucceſſoꝛes ſunt apłoꝝ dei.
Hon officiũ eſt ſup angelos⁊ etiaʒ ſupꝛa
matrem dei ſacramentũ coꝛꝑis chꝛiſti cõ/

ficere.oꝛationes dicere.dona dei bñdicere
Hoc officio vſus eſt dominus quãdo poſt

cenam panem etvinũ in coꝛpꝰ⁊ ſanguineʒ

ſuum ↄuertit.pꝛout ðꝛ Math.xxvj. Item
excellentiſſime hoc officiũ impleuit domi
nus ipſe ſacerdos ⁊ hoſtia in ara crucis ſe

ipſum obtulit ꝓ nobᷣ. Unde et beatus Au

guſtinꝰde fide ad Petrũ ca.iiij.dicit ꝙ xps

fuit ſacerdos per queʒ ſumus.et ſacrificiũ

quo ſumꝰ. ⁊ templũ in q̊ ſumꝰ. ⁊ de cui ſu/

mus recõciliati. Hoꝝ ſilłr officiũ eſt ſacra
mẽta diſpẽſare vt baptiſare ⁊ catheʒiſare.
verbũ in eccła facere.peccatoꝛes ad pniaʒ

vocare. Et eos apud deũ ꝓ remiſſione ob
tinenda oꝛationuʒ ſuffragije iuuare. Hec

Hugovbi ð.ca.xj. Sacerdotũ etiã ꝗpꝛiuʒ
eit ſᷣm Papiã ꝑ noĩs ſui interpᷣtationẽ ſa⸗/

crum dare.et hoc ꝑ ſacramentoꝝ admini
ſtrationẽ.ſacrũ docere.et h̊ ꝑ euangelicam
infoꝛmatõeʒ.⁊ ſacrũ ducatů pꝛebereꝑ ho/
neſtam ↄuerſationem. Sed vt verbis vta/
mur beati Berñ. in ſermone de conuerſio/

ne ſancti Pauli dicere valemus.O domi

ne ihu iam non eſt dicere.vt populłꝰ ſic ſa/

cerdos. ſed hen domine ihu ipſi ſunt in

ſecutione tua pmi qͥ vident᷑ pᷣmatũ gererę
in eccleſia dei.vnde miſera eoꝝ ↄueriatio:
plebis tue miſerabilis ẽſi ubuerſio. nec mi⸗
Fũ.qꝛ multi eoꝝ ppło ſunt ſceleratioꝛes vi/
lioꝛes ⁊ deo abomiabilioꝛes q potatoꝛes

xviliſſimi. plꝰ ſtudẽtes calicibs epotãdis q;
ſacris ſcpturis reſpiciendis.⁊ libentiꝰ au
Dirẽt ſᷣmonẽ de bono vino ꝓcla mato in ta

berna qᷓ; de vᷣbo dei ꝓnũciando in eccleſia

Inſup leccatoꝛes ſunt fediſſimi.Et tñ ſic
fedati audent ſe allaterare ⁊ ↄtrectare pol/
lutis manibo filiũ dei. O miſeri ſacerdotes

⁊ipudici recogitate ꝙ; Paralip.xxvj.Oʒi/

gs rex qꝛ voluit adolere incenſum ſuꝑ alta
re pꝑcuſſus eſt lepꝛa. Si & tam dire punitꝰ
eſt qͥ tetigit thuribulũ qᷓ; dire puniet᷑ qui in
pctõ moꝛtali tangit verũ coꝛpꝰ Dnicũ. In
ſuꝑ ſi dns moꝛte tẽꝑali ꝑcuſſit Oʒam. qͥa
vt dicũt ſancti tetigit archam poſt cogni/
tionẽ vxoꝛis legittume ante legalẽ munda
tionẽ.qᷓ; ſeuere ꝑcutiet in fine infelices ſa/
cerdotes ↄficiẽtes ⁊ ↄtrectàtes veꝝ coꝛpꝰ
Ddññi poſt cognitõem meretricũ ſuaꝝ añ pe
nitentialẽ lamentationẽ ⁊ verã ↄfeſſionem
Et ideo ðꝛ Exo.xix. Sãctificent᷑ ſacerdo
es qͥ accedũt ad dñm ne ꝑcutiat eos. non
moꝛte tꝑali.ſʒ ęterna ⁊ infernali. Inſuper

qad vos ſacerdoteſ miſeros clamito. Johã

nes baptiſta qͥ adeo ſanctꝰſuit ꝙ inter na/
os mulieꝝ nõ ſurrexit maioꝛ eo ↄcremuit
tangere ſanctũ xp̃ᷣiverticẽ.Et vos peccatꝭ
inuoluti qua fronte qua pᷣſumptione aude

tis tangere totũ xpᷣm et ad damnatoeʒ ve/

ſtrã incoꝛꝑare. Qui tales eſtis multo mi/
nores merito et inferioꝛes eſtis Johe ſan/
ctiſſimo.⁊ tñ maiꝰ ⁊ mirabiuleſt qͥd agitis
in ſacramento q; d ipᷣe fecit in tangendo
et baptiſando. Ipic em̃ intin xit ⁊ tu intin
gis. ſed diſſimiliter.qꝛ ipᷣe intinxit in ioꝛda
nis flumine et tu in vero xpᷣi ſanguine.quã
tñ intinctionẽ a pollutis chꝛuſtus fert mo
leſte dicens per Hieremiam. Recedite pol
luti recedite abite nolite tangere. Treno/

rum. iiij.

Eapitulum nonum.

uales debent eſſe ſacer doces.

NVWales autez de
obreꝛt eſſe ſacerdotes deſcribit apo
fſtol? ſub nomie epi q ſacerdotes
ſũt ad Tytũ.j.dicẽs.Opoꝛtet epᷣm eẽ ſine

crimine.nõ ſuperbũ.nõ iracundũ.non ꝑ/

cuſſoꝛẽ.nõ vinolentũ.⁊c.Qñ vᷣo oꝛdinant
pbꝛi:epᷣus pones manꝰſuꝑ capita eoꝝ in/
uocat ſpm̃ſanctũ ſuꝑ eos ⁊ dicit. Accipite

ſpmſanctũ quoꝝ remiſe.pec.⁊c. Et manꝰ
soꝝ inungit vt ex his ſciat ſe accepiſle gra

diſtinctione.

cCcialiter in ſuo gradu Sequitur

Pars quarta.

tiã cõſecrandi bñdicendi ⁊ opa miſericoꝛ/
die exercẽdi.Et ſuꝑ vtrũq; humeꝝ ſtolam

accipiũtvt intelligat ſe munitos per arma
iuſticie a dextris ⁊ ſiniſtris vt nec ꝑ aduer
ſa frangant᷑.nec ꝑ ꝓſpera extollant᷑. vt ait
Hugovbi õ. De his vᷣo gradibo bꝛemiꝰ ðꝛ iĩ
decretz diſt. xxv. Et in libꝛo ſentẽtiaꝝ qrta
io ſcdᷣa q̃rte ꝑtis huiꝰ ſumme.
Lapitulum bpmum.

Diſtinc

ldebereſe ſcientia pꝛediti.debẽt etiã

emoꝛib maturi.

tet quales debent eſſe clerici ſpe

hac diſtinctione ſecũda videre quales de/⸗
bent eſſe generaliter in omi ſtatu ſno.Ad/
monendi ſunt ergo elerici ꝙ ſint puri et im

maculati exquo ſunt miniſtri creatoꝛis ðᷣi
dicentis. Dancti eſtote quia ego ſanctus
ſum. Decet em̃ ſanctum dominũ ſanctum
habere miniſtru. Unde dicit᷑ Leuitici.xij.

Scti erũt ðo ſuo.⁊ ſeqͥ.qͥ habuerit macu
lã nõ offerat panes dᷣo ſuo.nec accedat ad

miſteriũ eꝰſi cecus fueritvł claudus.quod

exponit Gregoꝰ.paſto.lib.ij. ca.xij. dicens
ꝙ cecus eſt qui ſuperne cõtem plationis lu
men et ſacram ſcpturam ignoꝛat.claudus
vero qui viam viſe nõ valet tenere. ſed ta/

lis eſt om nis quivita peruerſa alios in er/

roꝛem mittit et malum exemplum tribuit.

Sint ergo virtutibus oꝛnati abijcientes
opera tenebꝛaruʒ.id eſt. peccata.que tene/
bꝛoſum ſaciunt.in tenebꝛis ſiunt.et ad te/

nebꝛas ducunt.et induentes arma lucis.
Roma. xiij. In cuius figurã ſeruientes do

mino in templo mundis veſtibus candi/

dio et pꝛecioſis induunt᷑ ᷣm illud po. Sa

ceoerdotes tui induantur iuſticiã. Dint eti⸗
am clerici ſcientia pꝛediti.quia ᷣm Hugo.

vbi ſupꝛa ca.j.Clericus ſecretoꝛũ dei non
debet eſſe ignarus:quia nunciꝰ eius eſt ad
ꝓpłm. Sʒ ia veriſicatũ eſt de ilł q̊d ðꝛ yſaie
ivj. Speculatoꝛes eiꝰ oẽs ceci.et iðᷣo ppłus
cecꝰductꝰa ſacerdotibo cecis vna cũ ilł ca⸗/
dit in foueã damnatois.Qualit᷑ em pᷣt ſa
cerdos ꝓpłm infoꝛmare ignoꝛanſ quot ſũt
articuli nidei.quot pꝛecepta decalogi.que
conſilia cuageiij.que et quot peccata moꝛ
talia.quot ſacramenta eccleſie.et que pctõ
ruũ circuitantie. Reuera neſcio.ſed vnu ſcio

X pꝛeoictis pa⸗

i
ciumm
noin⸗
liit
loꝛes
gitpp
cesd
cos!
recep
ret
feclpt
Peee
ſhech
en
te
nie
fant
aol
gold
ſbte
bian
dis
lar

ſhs
Aune
duot
liger
nüai
hore⸗
Mhot

6

ribn

P 1
ilen
ei
nun
Rec
lerite
ſunen
lap
g
rüſn
d

gen,
ſelen
rarmg
aer
pr git
mdri
mn

lunne
hiai

o,
naͤhe

egoune
Nloe⸗
ſo A⸗
rietin
oriool
netmo
metum
nwati⸗
uner
sol
Dicche
iol
gudos
deinc
Irbu
Centes
r,
an
lcs.
odo
ey
1
lutc
Hige
einon
geat
e
plis
a⸗
rſa
otſut
0

qet ſi mũdꝰplenꝰſit ſacerdotibi.tamen in
meſſe dei raro inuenit᷑ oꝑartꝰ.qꝛ et ſi offi/
cium ſacerdotale ſueigaten opus officij
nõ implent ſᷣm Gre. Sint etia clerici gra
uitate maturi exq̃ ſunt miſtri dei.⁊ lauda/
toꝛes xpᷣi In populo em̃ graui laudabo te

aitpha. Ulñ narrat Amb.lib.j.de offi.di/⸗

cẽs de ſeip̃o. Meminiſtꝭ quendã per ami/
cos mihi cõmendatũ in clerũ a me nõ eſſe
receptũ.eo ꝙ geſtus eius plurimũ dedece
ret. Et ibidem ait. Alteꝝ int cũ in cleruʒ

7

recepiſſem memiſtis me dicere ei: ne vnq;

hiret.quiavelut quodã verbere inſolentis

inceſſus oculoſ meos feriret nec fefellit me
hec ſententia.qꝛ vterq; ab eccła poſtmodũ

receſſit. Leuitas & ſecularis ⁊ geſtꝰ hiſtrio

nicus ⁊ veſtis curioſus amplius inhono/
rant clericũ q; honoꝛant.De quibbHiero.
ad Euſtochiũ epła.lxxxiiij. ait. Sunt ali/
qui de meis oꝛdinibo clerici qͥ ideo ad pꝛe/
ſbyteratũ ⁊ dyaconatũ aſcendũt ⁊ illð am

biunt vt mulieres licent videant.omiſq;

his cura eſt deveſtibo ſi bene oleant. ſi pes

laxa pelle nõ folleat.crines calamiſtri veſti

gio rotant᷑.digiti anulis radiant. Et ſeqᷣ.
Tales cũ videris ſpõſos magis eſtima qᷓ;
clericos.Sint et clerici ſobꝛij nõ vinolen
ti nõ meribibuli. Uñ idem ait epła.xxxiiij.

ad nepocianũ. Nũqᷓ; vino redoleas ne au/

dias illud Hiero. Hoc nõ eſt oſculuʒ poꝛ
rigere ſed ꝓpinare. Et idem ↄtra Jouinia/

nũ ait. Clericus ſic bibat vt an biberit ig /

noꝛet. quia Pꝛouerb.xx.Quxurioſa res eſt

(Lapitulum ſecundum.
debent eſſe caſtitate puri et de peri/

.

—

— 7Dmonend ſuͦt

—

inſuper clerici de conſeruanda
caſtitate.quã ſepe maculat mu
ecialitas. Unde Hieronimꝰepła

lierum ſp
nunq; mulierũ pedes terant. Et ſequitur
Nec ſub eodem tecto manſeris.nec de pꝛe

terita caſtitate cõfidas.quia nec dauid es
ſanctioꝛ aut Salomone ſapientioꝛ.qᷣ ſci/
licet ꝑ mulieres lapſi ſunt.Et idem epiſto
la. xlj. Pꝛima inquit temptamenta clerico
rũ ſunt frequẽtes feminaꝝ acceſſus Quid
eago tibi cum feminis qui cum dno ad al/

nlo cohabitationis talium cum mulie/

xxxiiij.ait. Hoſpitiolũ tuum aut raro aut

tare fabularis.Et ſeq̃tur. Feminarũ cum
clericis nullo pacto ↄiuncta permittit᷑ cõ
uerſatio. Ipſa eĩ eſt ianua dyaboli.via ini
quitatis.ſcoꝛpiomis ꝑcuſſio. nociuumq
genꝰeſt ſemina cum pꝛoximat. ſtipula in/
cendit᷑ igne.flãmigero igne percutit ſemia
ↄſcientiam pariter habitantis exuritq; fü
damenta mentiũ. Unde Pꝛouer.vj. NHun
quid abſcondere poteſt homo ignẽ ĩ ſynu
ſuo vtveſtimenta illiꝰ nõ ardeant.Et ideo
ſi cum viris femine habitent nõ deerit vi/

ſcarium dyaboli.Ex his em̃ aucupatũ eſt

ab inicio peccatũ.et feras et ferreas men D -
tes domat libido. Mihi ergo crede nõ pe
teſt toto coꝛde cum dño habitare qͥ femi/
narum acceſſibus copulatur. Nam ſanccꝰ
Dauid ex aſpectu femine coꝛruit.ij.Re.q.
Et Sampſon foꝛtiſſimꝰ Dalide ampleri
bus ruit. Judicum.xiiij. Amon/ ꝓpinquꝰ⸗
quia ſemꝑ cum ſoꝛoꝛe Thamar peccauit.
.ij. Reguz.xiij. Salomon ſapientiſſimus
infatuatꝰeſt.iij. Regum.xj. Judices ſenes
in concupiſcentiam Suſanne exarſerunt

Danieł.xiiij.ſed Joſeph fugit mulierem ⁊

ſaluatꝰ eſt. vt patet in Gen. Igitur ne apg/
pꝛopies foꝛibo domꝰ eius.Pꝛouerbᷣ.v. Et
Hiero.vbi õ.dicit ꝙ ſancta Tecla pꝰ paſ/
ſionis temptatõem antiochie a Paulo ꝓ/
hibetur pariter ꝑgere. Unde miro mõ an/
tiqui patres et ſancti fugerũt mulieꝝ ↄſoꝛ
tia et cohabitatõem.ſicut recitat Grego?ꝰ?ꝰ.
ix.li.regiſtri ſui dicens ꝙ beatꝰ Auguſtinꝰ
nec cum ſoꝛoꝛe habitare cõſenſerit dicens.
Que cum ſoꝛoꝛe mea ſunt:ſoꝛoꝛes mee nõ
ſunt. Nam dyabolꝰ temptat per mulieres

frequenter viros ſanctos Job.ij. dixit ei

vxoꝛ ſua ⁊c̃. Super quod Bregoꝛius mo/
rał.ij.ꝙ coꝛ mulieris tenuit hoſtis ⁊ quaſi
ſcalam qua ad coꝛ viri aſcendere potuiſſet
inuenit. Huius exemplum patʒ dyalogo.

tertio. capitulo.vij.de Andrea epiſcopo in

cuiꝰ domo habitabat ſanctimonialis.quẽ
ab illa impugnauu dyabolꝰmultis annis
qui tandẽ vnam alapa leccatoꝛiã dedit ſu⸗
per bumerũ mulieris.quod et fuit reuela/
tum in cõcilio demonũ coꝛã quodã iudeo
hoſpitato in ppano quodam derelicto. ſʒ
ab his demonibo nõ moleſtato.qꝛ ſignum
crucis ſibi impꝛeſſerat. Et ideo ſtatim ad

dominũ epᷣm accurrẽes.ipſum ſuꝑ his que

vidit ⁊ audiuit ad penitentiã exhoꝛtatꝰ eſt
et ipſe baptiſma chꝛiſti ſuſcepit. El deho

—–—

Pars dquarta. ⸗=

invltiſpatrũ.li.ij.ꝑte.v.vbiðꝛ ꝙ demoneſ
oſtenderũt mulieres iuueni monacho de

nocte.quas cũ vidiſſʒ queſiuit qᷓ erant ille.

Cui reſpondit ſenex werant monachi de
ſeculo.Et ſiłr parte ſcdᷣa ait ſenex. Ne ami

ciciã habeas cũ mulieribo. Item ait alius

Eamus in ſolitudinẽ vbi non eſt mulier.
Item pte.v.ðꝛ ꝙ ſenes noluerũt vidðᷣe mu
lieres. A quo cum quereret᷑ quare. Reſpon
dit.quia co gitationes ſunt ſicut pictoꝛes
inquiecantes ex commemoꝛatõne rerũ vi/

ſarum.et ideo ꝑte.xliiij.ait ſenex. Non ha/

beas noticiã cũ muliere.Et ibideʒ de alio
q̃ noluit alloqͥ matrẽ ſuã niſi clauſis ocuł.
Item ꝑpte.ij.legit᷑ ꝙ ſanctꝰ Arſeniꝰ oꝛauit
vt deleret memoꝛiazʒ mulierꝭ a coꝛde ſuo q̃
eñ ob deuotionẽ magnã venerat a roma ĩ

ſolitudinẽvt loqueret᷑ cũ eo ⁊ vt ſanctꝰoꝛa

ret ꝓ ea. Item ibidẽ ðꝛ ꝙ qͥdam ſanctꝰ mo

nachꝰnoluit tangere carneʒ matris ſuene

aliaꝝ mulieꝝ caro ſibi veniret ĩ memoꝛiã.
qꝛ caro mulieris ignis eſt.Et Bre.dyalo.
iiij.dicit ꝙ pvᷣꝛ ſenex moꝛiens vxoꝛi ſueq̃

fuerat dixit. Recede młier.igniculꝰ adhuc

vi nit.tolle paleã. SDi & ſancti pꝛes ieiunijſ
et penitentijs afflicti et extenuati ſic hoꝛre
bãt mulieꝝ ↄſoꝛtia.q;to magꝭ clerici iuue
nes ardoꝛibo libidinis bulliẽtes. Et ideo

ait Hiero.epła.xcvj.Non ethnei ignes nõ

vulcana tellus tantis ardoꝛibus eſtuant
vt iuueniles medullevino et dapibo inflã/
matte. Sð
(Eapitulum tertium
ExXxdebet eſſe ab auaricia liberi.et a ne/
ibo ſeparaiit.

cleſiaſtici viuentes de patrimo/
ucifixi. vt ſe cohibeãt ab auaricia et
1 VUiñ et Hiero.epła.xxxiiij.ait.
Obſecro te ne officiuʒ clericatꝰ genꝰ antiqᷓ
milicie putes.ne lucra ſeculi in xpᷣi milicia
queras.et ne plꝰha beas in clericatu q; qũ
eſſe clericus incepiſti.Et ſeqͥt. Pꝛocurato
res et diſpẽſatoꝛes domoꝝ aliaꝝ qũo pñt

eſſe clerici qͥ pꝛias iubent᷑ ↄtẽnere faculta

tes ⁊ eqs pauꝑib erogare.Uñ õ male ex/
pẽdentes bona eccłeqᷓ ſüũt bona pauperũ
inuehit beatꝰ Berñ.in q̃dam epła dicens.
Clamãat nudi clamat famelici pauꝑes xpᷣi
dicetes paſtoꝛibo eccłe dei.imo potiꝰſyna/

nc etiã aomo

nendi ſũt clerici ⁊ pcipue viri ec

goge dyaboli. Noſtrũ eſt noſtrũ eſt qd in/

funditꝭ o pᷣlati fures peſſimi nob ſubtrahi
tur crudeliter q̃d expẽditꝭ inaniter ⁊ turpi
ter. Et nos tñ dei ſumꝰplaſmatio ſangui/

ne xpᷣi redempti pᷣcioſo noſtriſq; detrahit᷑

neceſſitatibi qͥcquid accedit veſtris vanita
tibo. Deniq; quicqͥd pᷣter neceſſariũ victuzʒ
aut ſimplicẽ veſtitũ de altario xpᷣi retinetꝭ

qut expenditꝭ veſtrũ nõ eſt imo rapina eſt ?ꝛ

ſacrilegiũ eſt.qꝛ bona eccłe bona pauperũ
ſũt. Et ivᷣo ſm Hiero.vbi S. ab illis aliqͥd
ſubtrahere apertiſſimi ſceleris eſt ⁊ omniũ
pꝛedonũ crudelitatem ſuperat. Unde ipᷣe
optimus eſt eccleſie diſpenſatoꝛ qui nihil
ſibi reſeruat fm eundẽ.Et in decretꝭ diſtiĩ.
xlvj.ðꝛ ꝙ clericꝰ eſſe debet imunis ab om̃i
cupidittar.. Jèðð
(Lapitulum quartum.
Muales debent eſſe ſacerdotes ſpecia⸗

liter. et de vita antiquoꝝ ſacerdotum gen

Vnſequenter ꝗao

monẽdi ſũt ſpecialiter clerici ĩ ſa

to ſunt eminetioꝛes dignitate oꝛdis tanto
ſint eminentioꝛes excellentia moꝝ ⁊ virtu
tis. In cuiꝰſignuʒ Saul pꝛeficiendus in

regem vniuerſoꝛũ populum excellebat ab
humero et ſurſum. Sic et ſacerdotes po⸗-

puilo pꝛeficiendi ipᷣm pcellant in vite ſãcti

tate ⁊ in om̃ivenuſtate moꝝ.Et tũc erunt
in maxio honoꝛe.quia ſᷣm Berñ.ad Eu/

geniũ.Sacerdotes aũt ceteris honeſtio⸗
res ſũt ſi boni ſunt.aut om̃ib in fabula ſi
mali ſunt. Unde ⁊ apud gentiles ſacerdo
tes ⁊ flamines erant in maxima reueretia.
et pᷣcipue in auſteritatevite nimia. ꝓut ait
Plato thimei.li.j.i apud athenien.pꝛedi

ti ſacerdotijs ſeparatim a cetero pplło con/

uiuebãt ne aliquꝗ phana ↄtagione caſti/⸗
tas eoꝝ pollueret᷑.Et Seneca lib.j.decla⸗

mationũ.loquens de virginibo miniſtran

tibo in ſacris gentilium dee veſte dicit ꝙ a
ſacerdotio repellebant᷑ apud gentiles ca⸗
ptiue mulieres pꝛoſtitute et homicide. Et

ideo hee nõ poterant petere ſacerdotiũ.qa
ſacerdos deeveſte debuit eſſe caſta cum ca

ſtis.⁊ pura cum puris. Unde ſi aliqua illa

rum tranſiſſet ꝑ lupanar indigna eſſet ſa/
cerdotio. Et Hiero.cõtra Jouinianũ di
cit ꝙ qdam ſtoicꝰ vir eloqntiſſimꝰ de vilta

pn

dotali ↄſtituti dignitatevt q̃n

gut
tis!
fose
i

los⸗

(cpe
poſ
V
cth
nlm
ſceb.
debi

A

m⸗
man

g
U
i

n

—

Diſtinctio ſecũda.

antiq; ſacerdotũ gẽtiliũ narrãs ait q; om tem conſümnt.
tuni nes ſacerdotes eoꝝvᷣtuoſi omibo poſtpoſi airalum antum.
nngt, tis negocijs ſꝑ in teplo fuerũt et rerũ natu ¶ ddebent eſſe ſoliciti circa eccleſiã ſibi H
ec ras cauſaſq; ac ſyderũ rõnes ↄtẽplati ſunt commiſſam.et quales debent eſſe reſpectu .
wenin 2 nüq; ſe mulier õ illius. 2;ðẽ
i tos ꝓpinꝗs aut liberos vider Epe q IAN „ K e e
N coperür intno cultui ſeruire.a carniboꝛ vi Dnſequenter n⸗
gmnet no ſp abſtinuerũ pter tenuitatẽ enſus e foꝛmandi ſunt clerici qualiter ſe H
hui vertiginẽ capitꝭ quã ex cibo ꝑuo patiebiẽ. babere debẽt reſpectu eccłe et cu/
leaie et hB pter appetitũ libidinis cohibẽdũ q ex reanimaꝝ ſibi cõmiſſe. Unde ſufficienter
eiz⸗ ſcebat ne onerarẽt ſtomachũ.⁊ ſi qñ come bus loqu ẽs dicit. q; boni paſtoꝛes et eccle
inhi H debãt tüſum ꝑiter vſobũ ſumebãt in cibo ſiaꝝ rectoꝛes ſunt bonivigiles qͥ nob doꝛ/
d vt eſcã grauioꝛeʒ illiꝰ caloꝛe decoquerent. mientibo ipᷣi ꝑuigilant quaſi ꝓ animabus
dei Oleũ tñ in oleribo nouerũt et potũ iplum noſtris rõnem reddituri. Süut etiam boni
8 Pppter nauſeã et aſperitatẽ guſtꝰ leniendam cuſtodes qͥ vigilantes anio atq; in oꝛõib⸗
Z Quid loquar de volatiliba cũ ouũ q̃; ⁊ lac ꝓnoctantes hoſtiũ inſidias ſagacit᷑ explo/
. ꝓ carnibevitarẽt.q̃; alteꝝ.ſ.ouũ carnes li rant.ↄſilia malignantiũ anticipant.ma/
DNAc. quidas.alteꝝ.ſ.lac ſanguinẽ eſſe dicebant. chinamenta ↄfringunt. Hij ſunt fratrum
mn gen tem coloꝛe mutato. Cubile eis ð folis pal amatoꝛes ⁊ populi xpᷣiani.qͥ multũ oꝛant
mazꝝ quas balas vocãt erat ↄtextũ.ſcabel pꝛo populo etvniuerſa ſancta ciuitate.Et
. o lũ acliue ⁊ exvna ꝑte obliquũ ĩ terra ꝓ pul/ ſequitur. Ciuitas eſt eccleſia pꝛopter colle
OH uillo capiti ſuponebant. biduiq; et tridui ctionem.ſponſa ꝓpter dilectõnem.oues ꝓ/
erck rapitꝭ qͥ naſcunt᷑ exocio ⁊ ex mãſiõe vnius Cligilate ad cuſtodiã ⁊ ↄcoꝛdiã. Sponſa
nms loci: ↄtinuavictꝰparcitate ſiccabant. Nar eſt. Studete oꝛnatui.Oues ſunt. Inten/
BIImn rvgt etiã idem de alijs ſacerdotibo gentilibꝰ dite paſtui. Et ſequit᷑.Cuſtodia vt ſit ſuſ/
A tante cõtinentie fuerũt vt tm̃ pomis ar/ ficiens trifaria erit.ſcʒ. A vi tyrannoꝛũ.A
tb boy aut tenui pulmento aut coꝛticibo aut fraude hereticoꝝ.Et a temptationibo ⁊ ſe/
5/ farine cibo alebant᷑.quos cum reges ſepii ductionibb demonuʒz. Oꝛnatus ſponſe ſit
i ſimeꝓ ſanctitate viſitarent adoꝛabãt eos in bonis operib et in bonis moꝛibo et di⸗/
eann pacem ſue pꝛouincie ꝓpter eoꝛũ merita eis gnis oꝛdinibus.Paſtus vero ouium ſit in
,* alſſcribentes. Inſuꝑ flamines gentiles ⁊ ſi ſcripturis.ſed in his diſtinctio eſt vt man
lſu, pꝛauevite antea fuiſſent poſtↄuerſioneʒ et data imponantur duris.onera diſpenſa/
Nlſ ſuſceptionẽ dignitatis vitã coꝛrexerũt.p/ tcionũ infirmis. Conſilioꝛum ſolida foꝛ/
gtco ut narrat Ualeriꝰli.vj.ca.ix.dicẽs ꝙ Ua/ tiaq; pꝛoponãtur ſanis et perfectis.Unð
elis⸗ leriꝰflaccus luxu antea ꝑditam vitã in ſu / viri eccleſiaſtici debẽt eſſe ſicut vigiles cu
ultt ſcepta oignitate recuꝑauit. Uñn et Hiero. ſtodes et pugiles eccleſie m illud yſaie.lx
t cpta.xcvj.ait ꝙ ſacerdotes gentiles erant ij. Super muros tuos hieruſalem poſui
glon/ vnvnius vxoꝛis viri.⁊ ꝙ virgines dee veſte ? cuſtodes tota die et nocte.perpetuo nõ ta
ſi apollinis in ꝑpetua ſacerdotij virginitate cebunt. Debent etiam clerici eccleſiã ſicut
decl/ marceſcebãt. Ded heu miſeri ſacerdotes boni ſponſi diligere.ſacris monitionibus
tran xpᷣiani qͥ vitam ſanctã et caſtam ducebant eam oꝛnare.et fios gignendo ſpiritualesz
ge aun ſacerdotiũ.fla gicioſioꝛeſ et vilioꝛeſ fint eam fecundare.et nõ ſolum coꝛpoꝛalibus
ga, ofhi ꝓplo poſt ſuſceptũ officiũ. Et cũ laycꝰ ſed celeſtibo alimentꝭ paſcere.ſ.vᷣbo ⁊ exem
tim̃ vnã habeatvxoꝛẽ ⁊ ſuã ꝓpter incõtinen plo ⁊ tempoꝛali ſubſidio.Et ideo ter dixit
tiã et foꝛnicatõem vitandã.Sacerdos nõ chꝛiſtus Petro ſuo vicario. Paſce paſce .
nh abhoꝛret multas hꝛẽe ſolutas ↄiugatas et paſce oues meas. Sunt multi qui oues
nce nõ ſuas ꝓpter libidinẽ ſuã explendaʒ.ſed ꝑ ſanguine chꝛiſti redemptas non paſcunt.
all⸗ oſequens damnationẽ ſuã cumulandam. ſed canes impudicos vt ribaldos.lupos
8 Ulnde qͥ in ſpn aliquando ante ſacerdotiũ rapaces.vt excoꝛiatoꝛes.muſllerculas et
i ſuſceperut:in carne poſt ſuſceptã dignita meretrices. et ti ſuos et ſeipſos, quibus

pis

Pars quarta.

8ꝛ Eʒech.xxxiiij. Ue paſtoꝛibqͥ paſcune
ſemetipſos. Et ſequit᷑. Lac comedebatꝭet
lanis operiebamini.qd craſſum erat occi/
debatis. gregem autẽ meũ nõ paſcebatis.
q̃d infirmũ fuit nõ ↄſolidaſtis.qd egrotũ
nõ ſanaſtꝭ.q̃ abiectũ nõ reduxiſtꝭ.ſed cuʒ
auſteritate imꝑaſtis et cum potentia. Uñn
de paſtoꝛibo malis loquens Berñ. ſuper
canti.ometł.lxxv.ait. Pauci ſunt admodũ
pᷣlati qui nõ querũt que ſua ſunt.ex om̃ibo
caris eius ſuꝑ om̃ia diligunt munera. Et
ideo pariter nõ poſſunt xpᷣm diligere.quia
man dederũt mãmone. Unde vero hanc
illis exuberare exiſtimat rerum affluẽtiã
veſtiũ ſplendoꝛẽ̃.menſaꝝ luxuriã.vaſoꝛuʒ
aureoꝝ argenteoꝛũq; congeriem.niſi ð bo
nis ſponſe. Inde eſt ꝙ; illa ꝑ quam obueni
unt omia.pauper et inops reiinquit᷑ ⁊ nu/
da facie miſeranda hiſpida ⁊ inculta.quia
reuera his tempoꝛibo pl?multoꝝ paſtoꝝ 2

ciunt eccleſiaꝝ ſuarum ſacra altaria. Pꝛo

pterea ſᷣm Berñ. vbi ſupꝛa. Uix eſt qͥ velit

ſponſam oꝛnare ſed ſpoliare.cuſtodire ſed
perdere.defendere ſed exponere. inſtituere
ſed ꝓſtituere. gregem paſcere ſed mactare
et deuoꝛare.dicente dno ꝑꝓpham. Ipſi ſiẽ
eſcam panis deuoꝛant plebem mea. Item
Berñ. ad Euge.libꝛo.iij.querit ſic dicens
Quid ſibi vult q clerici aliud eſſe et aliud
videri volunt.lẽpe habitu milites.que/
ſtu clericos.actu neutrũ ſe exhibent. Nam
neq; pugnant vt milites.neq; euangeliſat
vt clerici.Cuiꝰergo oꝛdinis ſunt cuᷣ vtri/
uſq; eſſe cupiunt et tamenvtrũq; deſerunt
vtrüq; ↄfundũt.Et cumvnuſquiſq; in oꝛ
dine ſuo reſurget in quo iſti reſurgent.⁊ re
ſpondet. Qui ſine oꝛdine peccauerũt ſine
oꝛdine peribunt. 2=
Sequitur diſtinctio tertia quarte par

tis hu totius ſumme.

Tquia ex cleri⸗

cis eligũturepiſcopi.pꝛout ait
Mieronimꝰepiſtola.xliiij.ſic di
cens. Alexandrie a beato Marco euange
liſta epiſcopos a pꝛeſbytetis ſemꝑ vnũ elſe
electum.et in excellentioꝛi gradu colloca/
tum epᷣum nominabant.quẽadmodum ſi
exercitꝰ imꝑatoꝛeʒ faciat.aut dyaconivnũ
ex ſe moꝛigeratũ electum archiayxaconum

S*

.

pᷣlatoꝝ vmmo pylatoꝝ fulgent veſtimẽta
ſelle calcaria et meretricũ ſuaꝝ pallia qᷓ; fa

vocẽt. Quid em̃ faclt epiſcopꝰexcepta cle⸗

ricoꝝ oꝛdinatione.eccleſiarũ ↄſecratione.

pueroꝝ ↄfirmatione.q̃d non facit pbꝛ.Et

lſequit᷑. Pꝛeſbyter ⁊ epiſcopus aliud etatis
aliud dignitatis eſt nomen. Et quia ſacri
canones diffiniũt nullũ in epiſcopũ eligẽ
dum niſi quẽ ↄſtet in ſacris oꝛdinibo reli/
gioſe fuiſſe ↄuerſatũ. Ideo in hac diſticti⸗

one tertia monendi ſunt omẽs eccleſiaſti/

ci. Pꝛimo de ambitione dignitatꝭ⁊ pꝛela/
tionis cauenda. Secũdo de electione ca/
nonice facieuda.Tertio de dignitate eccle
ſiaſtica humiliter et trementer ſuſcipien/
da. Quarto de dignitate ſuſcepta pꝛouide

gubernanda et de virtute regentiu neceſſa

ria 2c6.

. apitulum bmum.
4X. poteſtas eccleſiaſtica non eſt ambi⸗
a.

.Dnendi ergo ſũt

viri eccleſiaſtici de pᷣlatione eccle

legittime ſucceſſionis iure.hec niſi canoni
ca electione⁊ inſtitutione.pꝛout aitapłus
Heb.v. Nemo ſumat ſibi honoꝛc.i.ſume/

re debet.ſed qͥ vocat᷑ a deo tãq; Aaron. Et

vt alibi ðꝛ. Sit ſacerdos ſᷣm oꝛdinẽ mel/
chiſedech.cuiꝰſucceſſionẽ hereditariã nuſ
qᷓ; ſcᷣtura cõmemoꝛat. Item nõ eſt h̊ pꝛe
latio eccleſiaſtica petẽda.quia miro mõ
piculoſa et hoc ſi ꝑeant anime cuſtodie pᷣ/
lati mali ↄmiſſe.qꝛ cuilibʒ pᷣlato ðꝛ Cuſto
divirũ iſtũ.qui ſi lapſus fuerit erit anima
tua ꝓ anima ipᷣꝰ. Item nõ eſt apetẽda.qꝛ

ſupꝛa vires ẽ laboꝛioſa et ̊ rite miſtranti-

bus. Undeðꝛ Thimo.v. Si qͥs epiſco/
patum deſiderat bonum opꝰdeſiderat.q̃d
exponit Hiero.epiſtola.xliij.ſic. Opus in
quit nõ dignitatem.laboꝛem nõ delicias.
Item opꝰ dicit ꝑ q̊d humilitate decreſcat

non faſtigio intumeſcat. Unde appetens

pᷣlationẽ ſibi ↄferri eoipſo nõ eſtverꝰ pᷣlarꝰ
vel epiſcopꝰ.pꝛout ait Augꝰ.de ci.dei.libᷣ.
xix.exponẽs illud.Qui epiſcopatum deſi/
derat bonũ oꝑus deſiderat. Scopin lati
ne ſuꝑintendere poſſumꝰdicere vt per hoc
intelligat ſe nõ epiſcopu qui plłꝰ pᷣeſſe dili/
git q; pꝛodeſſe. Ille ſolꝰpꝛodeſſe poteſt qui
valet ſua ſctitate pctã populi exterminare

ſiaſtica ambicioſenõ appetenda.
um quia homini minꝰ eſt debita q; pꝛela
tio terrena.quia iſta terrena debent᷑ mulcł

ihri
rea dia
lini
foͤcke
o
Piorit
tatiot
guitun
ſopſe⸗
deog
hocckt
Augeut
e⸗
Ge
rope
log
ainde
ſtons.
Tict
Dooe
mäli⸗
onis
ſapr
elſe
min
e
lſold
nubor
tumo⸗
mhorn.
cltotio
ſlusint
licfexſ
ngzim
t Du
dolns
tusq
Petee
etpen
gord
Pun⸗
diets
lreo
licin
tobri⸗
h̃ir
aen

acte
mtone.
PorE
daats
niaſe
di ige
nbech,
dilkicti⸗
cleſaſti
thretn
vonec
lecccle
cipicn⸗
Nouide

„*

üneccha

kenb⸗

d
Nede
Wene
nö
nini
iſiconont
es
ſmnc
won. Et
Neme
mmünul
akhyr
nino no
le/
Cto
amima
giſrann⸗
benle
genti⸗
Oron
dclicts.
entan
wamms
Pi
llb.
nochi
binloti
heres
ſſedili/
tetui
minon

Diſtinctio tertia.

T qui ſcit vult moꝛes coꝛrigere. Pꝛopte/

rea dicit᷑ Ecẽi.vij.Noli querere fieri iudex

niſi valeas virtute irrũpere iniquitatẽ Itẽ

nõ eſt appetẽda quia ſolicitudinibꝰ eſt ple/
na. Job. xxvj. Ecce gigãtes gemũt ſb aqͥs.
Quod exponens Grego.moꝛal. xvij. dicit
Nuãto quis hic altiꝰ erigit:tanto curis q

uioꝛibo onerat᷑:eiſq; ſupponit᷑ mente ⁊ cogi
tatione quib ſupꝛaponit᷑ dignitate.Et ſe
quitur. Homo in ſublime eleuatus tãůtos
ſupꝑ ſe ſuſtinet quãtos ſuppoſitos regit.Et

ideo gigãtes.id eſt.pᷣlati gemũt ſub aquis

hoc eſt ſub populis. Et alibi dicit.ꝙ cum

augent᷑ dona ratiões etiã creſcũt donoꝛũ.
VUndeᷣm Anſetł. de ſimilitudinibi.c.xxv.

Sic eſt de ambitioſis pᷣlatis ſicut de pue/

ris papiliones venãtibo qui dũ venant il/
los aſpiciẽdo ſurſum ſubito cadũt in foue
am deoꝛſum. Itẽ nõ eſt appetẽda.qꝛ tran/
ſitoꝛia.qꝛ omnis potentatus bꝛeuis vita.
Itẽ eſt lubꝛica:⁊ ruine quadoq; pꝛotima.
VUnde Gregꝭ.moꝛalł.xx.añ mediũ.SDepe
trãſitoꝛia poteſtas animũ ꝑ abꝛupta elati
onis rapit.⁊ quia eo quiſq; extollit᷑ quo ſe
ſupꝛa alios videt:opoꝛtz vt illũ qui ſupꝛa
eſt ſemꝑ aſpiciat vt ex cõſideratiõe veri do
minij decreſcat tumoꝛ falſe dominatõnis
Difficile em̃ eſt in arduo ambulare ⁊ nõ ca

dere.niſi em̃ homo põdere timoꝛis domi/

ni ſolidet᷑ ꝓpter qð ait Greg. vt ſupꝛa. Ma
nu humilime cõſideratiõis depꝛimẽdꝰ eſt

tu moꝛ mũdane elatiõis.quia ſᷣm eundem

moꝛatł.xx.añ finẽ.Ad hoc ſolũ fugitiue ſeli
citatis aura qñũq; ſubleuat vt repẽte dete/

rius in infimis ſternat.Et ideo dixit Da/
uid rex ſublimis.Nõ ambulaniĩ magnis.
neq; ĩ mirabilib ſuꝑ me. Unde optime di
cit Aug'. de ciuitate dei.li.xiiij.ca.xj. Dia

bolus peccauit.quia elegit płꝰ gaudere ela

tus q; eſſe ſubditꝰ. Itẽ nõ eſt hec pᷣlatio ap
petenda.qꝛ ſubditoꝝ ⁊ pᷣſidentiũ equalis
eſt pꝛimaria cõditio ⁊ natura. Un ⁊ Gre/

goꝛiꝰ moꝛatl.xxj.ante mediũ ſuꝑ Job.xxxj
Nunqͥd i vtero nõ fecit me qui ⁊ ilũ. Sic
dicit. Sancti viri cũ pᷣſunt non in ſe pote/
ſtatẽ oꝛdinis.ſed equalitatẽ cõditionis at
tẽdũt.nec pᷣeſſe gaudẽt hominibo.ſʒ ꝓdeſſe

⁊ obuiare vicijs. Sciũt em̃ ꝙ antiqui pa/
tres noſtri nõ tam reges hominũ q; paſto
res fuiſſe memoꝛant᷑ pecoꝝ.Et ideo dicit

BGeñ.ix.Terroꝛ veſter ac tremoꝛ ſit ſuꝑ cũ

cta animalia terre.nõ.ſ.ſuꝑ bomines. Et

W

ſequit᷑ Eontra naturã ſuꝑbire eſt abeqna
libus velle timeri.Tu ergo qui pᷣlatus ea
i.—e
— ¶ Capitulũ ſecundciua
De exemplis ſanctoꝝ in fugiendo eccle
ſiaſticã dignitatẽ ⁊ refutando.

Jsergo omnibꝰ
conſideratis dignitates ⁊ hono/
Nreo eccleſiaſticos ↄtempſere ſan/
cti patres. Unde ⁊ de beato Ambꝛoſio le/
gimus.qꝙ cũ dinino oꝛaculo eſſet electꝰ vo
ce infantis ſonãte Ambꝛoſium epiſcopũ.
q;uis in e etiã mirabiliter cõſenſiſſet om
nis populꝰ egreſſus eccłiam tribunal con
ſcendit.⁊ cõtra moꝛẽ ſuũ toꝛmenta ꝑſonis
cõſentiẽtibus adhiberi iuſſit. Attamẽ po/
pulus clamabat dicẽs.peccatuʒ iſtud ſuꝑ
nos. Ille vero domu reuertẽs phᷣm ꝓfite/
ri ſe voluit.⁊ mulieres publicas domũ ſu/
am ingredi publice fecit. vt illis viſis po⸗
puli intẽtio reuocaret᷑. Et cũ non acqeſce/
ret populꝰ. noctis ſilẽtio fugã inijt.ſʒ tamẽ
a Leõcio ꝓditus eſt. ꝓut legi in vita ſua.
Conſimile legit᷑ de beato Gregoꝛio.ꝙ cuzʒ
electus eſſet ab omnibo in pontificẽ: fugit
ad ſaltus ne cõfirmaret᷑.⁊ in dolio nocte ſe
efferri fecit ab vꝛbe ne pᷣficeret᷑. ⁊ tamẽ indi
cio columne lalside ſuꝑ eũ deſcẽdentis pꝓ
ditur rapit᷑ ⁊ in ſummũ pontitficẽ pᷣſicitur.
Hec in vita ſua. Similiter beat? Marcꝰ
pollicẽ ſibi abſcidiſſe legi᷑ vtindignus ſa/
cerdotio haberet᷑. Harrat᷑ etiã in libꝛo qui

dicit᷑ paradiſus de ſancto Amonio qͥ cum

fuiſſet in epiſcopũ poſtulatꝰ. ad bñdictõ
ferro ſiniſtra aurẽ radicir cictie vigerib⸗
ſecuit dicẽs. Huc pꝛobat no poſſe qd cupi
dederitis mihi etiã naribo truncatũ.ſʒ mo
ribue ꝓbũ nõ dubito cõſecrare in epiſco/
pum. Eũ ergo his dictꝭ vim amonio infer
re temptarẽt iratꝰ dixit. Si me Vergco
abſcinda:ex tunc dimiſerut eũ. onſimile
narrat᷑ libꝛo hyſtoꝛie tripartite.ꝙ cñ moꝛ/
tuo epiſcopo apud ierapolim ſanctũ Ayla

monẽ monachũ eligerẽt ciues: fugã petit

Ad quẽ Cheophil epᷣs accedẽs want ns

aberdotiũ refutaret.Eui ille pmiſit dicẽs
Eito qð placet dño de me in hac cauſa im
plebit᷑. Altero die veniẽtes ad cellã eius co
gebant eũ ſecũ ire vt ↄſecraret. Quibus il
le dixit. Oꝛemꝰ pᷣmo deũ ſicut mos eſt reli
gioſoꝝ añq; aliqͥd ſeculare dicãt aut faci/
ant. Qõ cũ laudaſſet Cheophilꝰ ⁊ oĩs po/
pulus.ecce cũctis oꝛãtibo ⁊ aſſiſtẽtibo Ny/

Alamon ſanctũ emiſit ſpndm. Si g ſancti vi

n vita eximij ⁊ virtutibo pleni ſic refutarũt

platiões ⁊ dignitates eccłialicas.qua te/

meritate vᷣtutibo carẽtes ⁊ oĩno indigni ꝑ

phas ⁊ nephas nitunt᷑ talia cõſequi. UIn/

de Brego.paſtoꝛal.li..c.ix.dicit ꝙ vᷣtutib⸗
pollens ad regimẽ nõ niſi coactus veniat.
virtutib vacuꝰ nec coactꝰ aliquo mõ acce
dat. Et Berñ.de hac materia tractans in
epka ad ſenonẽſem archiepᷣm dicit. Multi
non tanta fiducia ⁊ alacritate ad honoꝛes
currerẽt ſi onera attenderẽt ⁊ ſentirẽt. nec
cũ tato ꝑiculo dignitatũ infulaſ affectarẽt
ſed illas metuerẽt.Et ſequitur. Scolares
pueri ⁊ impubes adoleſcentuli ob ſanguis
Dignitatẽ aut ꝓpinquitatẽ ad eccleſiaſticaſ
dignitates ꝓmouent᷑ ⁊ de ſubſerula ad pn
cipandũ pᷣſbyteris tranſferunt᷑: letioꝛes qꝙ;
virgas euaſerũt qᷓ; ꝙ pꝛincipatũ meruerũt
Ded Ecẽs.x.dicit᷑. Cle terre cuius rex pu

er eſt. ł—
(De incommodis ambitionis ⁊ impꝛo/

ad Eugeniũ libꝛo.iij. O ambitio
. ambientiũ crux quõ om̃s toꝛqueſ
2 tñ omnibo places.nihil acerbiꝰcruciat.ni
hil moleſtiꝰ inquietat.⁊ tñ nihil apud miſe
ros moꝛtales celebꝛiꝰ eſt negocijs eiꝰ. An

noöõo limina aplłoꝝ plꝰ iam terit ambitio qᷓ;

deuotio. An nõ vocib veſtꝝ tota die reſul
tat palatiũ.An non queſtiba eiꝰ tota inſu/
Dat diſciplina legũ ⁊ canonũ. An nõ ſpo/
lijs eiꝰ inhiat inexplebili auiditate oĩs ita
lica rapacitas.Et ſequit᷑ Erux ambiẽtiuzʒ
quãto pła ↄſequit᷑ tãto plura ambit.ad q
ꝓbandũ exempluʒ ponit Señ.epła. lxxvj.
Dicẽs. CUidiſti canè miſſam a dño cruſtam
panis aut carnis aꝑto oꝛe captantẽ ⁊ ꝓti

nus qͥcqd recipit deuoꝛanteʒ qͥ tñ ad ſpem

veturi ſo hiat. Dic ⁊ illi qcquid ꝓijcit foꝛ

Cem bernarous

dä mor

us in ſatiabilit anhelãt. Et ſᷣm eundẽli.de
bñ̃fi.ij.c.xix. Quo maioꝛa veniunt maioꝛa

cupiũt multoq; ↄcitatioꝛ eſt auaricia ĩ ma

gnaꝝ opũ cõgeſtu collocata. ſicut flamme

acrioꝛ eſt vis qͥ ex maioꝛi incẽdio prumpit
UVnñ hec ambitio nõ patit᷑ quẽqᷓ in ea men
ſura bonoꝝ ↄquieſcere q̃ quondã fuit eius
impudẽs votũ. Nemo de tribunatu rece/
pto gr̃as agit.ſʒ cõquerit᷑ꝙ nõ eſt ad pꝛefe

cturã ꝑductꝰ. nec hec grata eſt ſi deeſt ↄſu
latuſ.nec hic quidẽ ſatiat.ſʒ vlterioꝛ reſtat

dignitas.ſʒ vtinã elatiões ⁊ mũdi eleuati/

ones ambiẽtes attenderẽt.qð ſᷣm Gregoꝛi

um. xvj. moꝛał.in fine dicit᷑. Ipſi ſunt rote
currẽti ſimiles que dũ in poſterioꝛi ꝑte ele
uatur:in anterioꝛi cadit ⁊ depꝛimit᷑. Sic ⁊
iſti dũ in mũdi dignitatibo eleuant᷑ ab eter

nis cadũt ⁊ deijciunt᷑.vt de illis verificet᷑

9ð dicit in pᷣs. Deieciſti eos dũ alleuarent᷑
Uñ ois mudi dignitas inanis eſt ⁊ caſua
lis.in cuiꝰ figura dicit᷑ij. Regũ.Caſu veni

in monte gelboe. Et ſepe qð a caſu incipit

ꝑ caſum finit.quia ſᷣm Señ.Eminẽtis vi
te exitꝰ caſus eſt. Et Grego.in omeł pmo.
Fructꝰ inquit mũdi ruina eſt. qui ad hoc
nitet vt cadat. Uñ ⁊ Berũ.ſuꝑ Cañ.ſem/
per ad maioꝛa aſpiranteʒ alloquit᷑ dicens.
O elateo ambitioſe ſequere ducẽ tuũ dia/
bolum. Omne ſublime videant ⁊ appetant

oculi tui.feſtina multiplicare redditꝰ. In⸗

de ad archidyaconatum aduola. Inde ad

cpiſcopatũ aſpira. nec ibi requiẽ habiturꝰ

quouſq; ꝑtingas ad aſtra. Quo ꝓgrederiſ
miſer. Heſcis ꝙ deꝰ nõ peꝑcit ſuꝑbo ange

lo.quãto magis nec tibi qͥ es vermis et pn

tredo. Ignoꝛas ꝙ quãto gradꝰ altioꝛ:tan
to lapſus grauioꝛ.Paulatim aſcẽdis:ſʒ ſu
bito velut alter ſathanas deijcieris. Hu/⸗
milia & te vt exalteris:ne exaltatꝰ viliter de
—Eapitulum quartum.
Meclectio nite eſt faciẽda.

Ec uero deiec
ſepe cõcomitat᷑ ambiẽtes ſicut ðꝛ
in Policrato.li.vij.c.xvij.dequo
onacho ambitioſo.ꝙ cũ ad abbatiaʒ
quã pecunia pᷣemerat vocaret᷑.ille modeſti
am ſumulauit vt auidiꝰ peteret᷑ q̃ſi onꝰrefu
glens ⁊ honoꝛẽ recuſans. Et ſe palã coꝛaʒ

4*

oiby tãte cure ꝓfitebat᷑ indignũ.qð audiẽs

pnceps. vere inquit indignꝰ es, quia data

ilde
tan
dim
fonne
mni
ad en
ans
n rec⸗
arck
deſta
rretn
Aeuan,
Segon
intfore
Neee
Ber
kabenr
veriice
levant
1c
üreni
ncipit
itiovi
adeno.
lat hor
Miſon
loleene.
üdiy
prunr
,
ead
dind
etenl
boolhe
9etput
ſontan
isrſgtu
ce
lierN

mihi tanta pecunia hãc emiſtia me digni/
tatem ? ſumms expᷣſſit.Sʒ ꝑ me nõ ſtat ſʒ
p te qui te indignũ ꝓfitebaris quo minus
pactu impleat᷑. Juſtũ eſt ergo me libeꝝ ab
ire.⁊ te domi a poſito vacuũ redire. Et ali
us qͥ dignus eſt deſtitute pᷣficiat᷑ eccłie.q̃ ⁊

omnia ſic facta ſunt Harrat᷑ etiã ibidem qꝙ;

in campania vacate eccłia anelana ad can

cellariũ regis acceſſerũt tres viri.abbas qͥ

dam ⁊ archidyaconꝰ ⁊ pᷣpoſitus reg cau/
ſam agẽs fratris ſui clerici.ſingult offeren

tes pecuniã ꝓ dicto epᷣatu habẽdo. At cũ
die electõis celebꝛãde cõueniſſent epᷣi ⁊ ar/

chiepiſcopi.pᷣfatus cancellariꝰ cõpetitoꝛũ

cauſas expoſuit.⁊ qͥd cũ quolibet ↄueniſiʒ
demõſtrauit. dicẽs ſe ex eoꝝ ſentetia pꝛo
ceſſuꝝ.Dã nati ſunt igit᷑ dicti cõpetitoꝛes
ſymoniaci ⁊ in penam taãte nequitie coacti
ſunt quidqͥd pꝓmiſerãt ſoluere. Quo facto

pauꝑ monachꝰ ⁊ inſuſpicabilis dyadema

poꝛtauit. Hõ ſunt ergo ambitioſi aſſumẽ
di ad pᷣlationis honoꝛẽ.ſed boni ſcti ⁊ mo
rigerati canonice ſunt eligẽdi. Sʒ tũc ele/

ctio canonica eſt ſi non in terſit ſymoniaca
Vcu ratio carnalis affectio.aut violẽta in/

truſio. Qualis aũt debeat eligi ad regimẽ
paſtoꝛale demonſtrat᷑ aꝑte in pᷣmo paſtoꝛe
a xpᷣo electo.qui ſᷣm Iſi.li.vij.c.ix.fuit tri/
nomi.vocabat᷑ em̃ ſymon qͥ interpᷣtat᷑ au
diens vel agnoſcẽo. vocabat᷑ etiã Petrꝰꝛqͥ

dicit᷑ firmus ⁊ ſolidꝰ.vocabat᷑ etii cepyhas

tur vt eligẽdꝰ paſtoꝛ ſit audiẽs ⁊ agnoſcẽs

ꝑ ſapiaʒ ſubditos infoꝛmare ſciens. firmꝰ
7 ſolidus ꝑ ↄſtantiã.aiam ꝓ ouibo ponẽs.

Caput ꝑ vite pᷣeminentiã ſubditos ĩ mo/

ribo pᷣcedens ⁊ excellẽs.Uñ ſuꝑ illð Leui.

viij. vbi ait dñs ad Moyſen vt ↄgregaret
omnẽ cetũ ad oſtiũ tabernaculi in electõe
aaron ⁊ filioꝝ eiꝰ.ait gloſa Oꝛigenis. Qui
pCᷣſtantioꝛ eſt ex omni populo.doctioꝛ⁊ ſan

ctioꝛ ⁊ omnivirtute eminẽtioꝛ ille ad ſacer
dotiũ pꝛioꝛ Unde illi qͥ alio modo eligunt

vel pᷣficiunt indignos timeãat dei iudiciuʒ.
⁊ ſibi imputari ꝑditionẽ aĩaꝝ ⁊ eccleſie dei

ruinã occaſione mali pᷣlati electi cauſataʒ
Vngde reuerẽde memoꝛie frater Adam de

mariſco dicebat regi angloꝝ ꝙ nunq; Ne
ro tãta mala fecit in eccłia dei: quãta ⁊ ipᷣe

occaſionaliter oꝑatus eſt. NHã NHero coꝛpa
xpᷣianoꝝ occidit.⁊ animas deo tranſmiſit
ſed iſte rex malos pᷣlatos ꝑ potentia regia

Diſtinctio tertia.

pᷣ̃ficiendo occidit animas occaſionalit:il/
las trãſmittendo diabolo. Cui ſnie conue
nit qdð ait Grego.li.j.de regiſtro. Hecelſe eſt
vt om̃s culpas ⁊ negligẽtias ſibi imputet
qui miniſteriũ vᷣtutis infirmo cõmiſit. Et
loquit᷑ ibi de miniſterio pᷣlationis ꝑ electio
nem indigno cõceſſo. Quã graue aũt ſit in
digno ſauere in electione narrat Grego.li.
liij.dyalo.c.xxxix.de Paſcaſio qui pꝰ moꝛ/
tem cuidã apparẽs:dixit ſe deputatũ locis
penalibo. qꝛ in ꝑrem Laurentij minꝰdigni
ↄſenſit cõtra Simachũ in electõe ill? ad
pontificatꝰ oꝛdinẽ. De electiõe ⁊ eꝰ ſolẽni
tate ⁊ ſoꝛma triplici.aut ꝑ cõmiſſionẽ. aut
ꝑ ſcrutiniũ ⁊ votoꝝ inquiſitionẽ.aut ꝑ in/
ſpirationẽ diffuſe tractat᷑.extra de electiõe
electi poteſtate.ꝑ totũ.Et in decretꝭ diſt.
xxiij. Qui epiſcopꝰ.Et ideo dicta ſufficiat
aoluinmutnnun. M
Mua intentiõe debet cõ
7 que debet cogitare in ↄſentiẽdo,⁊ ð noĩe
cpiſcopi qͥd impoꝛtat
Pfoꝛmatis igi⸗
tur electoꝛibo qualiter ⁊ quas ꝓ.
ſonas eligere debeãt.Cõſequẽè⸗

ſentire electus.

ter infoꝛmãdus eſt rite ⁊ canonice electus:

qualiter electioni de ſe facte cõſentiat.non
vt peſſe poſſit dominãdi cupiditate.ſed vt
obediat diuine volũtati ꝓ animarũ ſalute
ꝓut ait Aug'. de ciui.dei li.ix.c.xix.Hõ eſt
in actione amãdus honoꝛ in hac vita. ſed
opuſ vt valeat ad vtilitatẽ ſubditoꝝ ꝓpter
qð ait apoſtolꝰ.Qui epiſcopatũ deſiderat
bonũ opꝰ deſiderat. Et ſequit᷑. Epiſcopa/
tus nomẽ eſt oꝑis nõ honoꝛis.Et Grego.
li.jʒ.paſto.c.viij.ſic dicit.Qui pᷣeſſe concu/
piſcunt ad vſum ſue libidinis inſtrumẽtũ
aplici ſermonis accipiũt. Qui epatum de
ſiderat.⁊c. Qui tñ apłs laudãs deſideriuʒ
in pauoꝛẽ vertit qð laudauit cũ ſubiungit
dicẽs. Opoꝛtet epᷣm irrep̃henſibilè eſſe. Et
ſequitur. Illo tꝑe dicebat᷑: qui epiſcopatũ
deſiderat.⁊c̃.quo quicũq; plebib pᷣerat pᷣ/
mus ad martyriũ ducebat᷑.⁊ tunc fuit lau
da bile epiſcopatũ querere qũ ꝑ bunc dubi
um nõ erat quẽeq; ad ſupplicia ꝑuenire.Cũ
humilitate igit᷑ ⁊ pauoꝛe eſt onus pᷣlatiõis

ſuſcipiendũ nõ vltro ⁊ ꝑ nephas quertdu

quia ſᷣm Bregoꝛiũ libꝛo.vij. regiſtri. Si/
cut locus regiminis deſiderãtibo eſt negan
dus. ita fugientibo eſt offerẽaꝰ 2 ſonenc

nequis ſibi ſumat honoꝛẽ ſedqͥ vocat? ett

a deo tanq; aaron. Idẽ li.ix. Sicut qͥ inui/

tatus renuit qͥ citatꝰrefugit ſacris altarib

eſt admouẽdus. Sic qͥ vltro ambit vł im
poꝛtunuz ſe ingerit eſt repellẽdus. Nã qͥ ſic

nititur ad alta cõſcendere quid agit niſi vt

creſcẽdo decreſcat.⁊ aſcẽdendo ad ꝓfunda
deſcẽdat. Electꝰ etiã qñq; ſe landabilitc po
teſt excuſare ⁊ renuere.⁊ qñq; laudabiliter
pſentire ſi intẽdat ppło ꝓdeſſe.que duo pa/
tent exemplo duoꝝ ꝓphetaꝝ.ſ. Iſaie ⁊ Hie
remie. HNã Iſa. dixit.c.vj. Ecce ego domie

mitte me. Sz Hiere. dixit. c. ]. NHeſcio loqͥ

diñe. Qõ em̃ ᷣm Grego.li.vij.regiſtri vnus

Ppheta lauda biliter appetijt hoc alius lan/

dabiliter expauit ⁊ renuit. Unnꝰ em̃ voluit
ꝓdeſſe ꝓximis ꝑ vitã actiuã.Aliꝰ vero vo/
iuit amoꝛi cõditoꝛis inherere ꝑ via ↄtem/
platiuã. Pꝛeterea nullꝰde electiõe ſe extol/
lat.ſed magis timeat. quia reuelatum fnit
cuidã ſancto ad dignitatẽepᷣalem euocato

ꝙ ſi eſſet de numero epᷣoꝝ nõ eſſet ð nume

ro ſaluandoꝝ. Sʒ hoc nõ eſt intelligendũ

de numero oĩm epᷣoꝝ. ſʒ aliquoꝝ ⁊ multo

rum repꝛoboꝝ. Uñ ⁊ Berñ. in epla ad ar/
chiepᷣm ſenonẽſem. Noli inqͥ t alta ſaꝑe.ſed

tamẽ in alto poſito ⁊ nõ altũ ſaꝑe difficile

eſt ⁊ oĩno inuſitatũ.ſʒ quãto inuſitatiꝰ:tan
to gloꝛioſiꝰ. Et ſequit. Nõ ergo felicem qͥa
Heſtis.ſʒ ſi nõ ꝓdeſtis infelicẽ ſcitote. Quã

vero magna ſit cura paſtoꝛalis.ſʒ q; meri/
toꝛia:docet Augꝰ.eplła.lxvj.dicens. Nihil

Difficiliꝰ.nihil ꝑiculoſiꝰ.nihil laboꝛioſiꝰpa
ſtoꝛis officio.ſʒ apud deũ nihil acceptius.

nihil beatiꝰ.ſi eo mõ militat᷑ quo iubet im/
Peratoꝛ noſter xpᷣs ih̊s.Et poſt de ſe loqui
tur dicẽs.Quid exiſtimẽ vt ſecũdus locuſ

gubernaculoꝝ in naue dei q̃ eſt eccłia mihi
raderet᷑ qͥ remũ nunq; tenere nouerã. Un
⁊ GBrego.indignũ ſe eſſe ad paſtoꝛis offici/
um oñdit dicẽs ꝑ exemplũ.Symea poteſt
leo vocari.ſʒ in veritate nõ poteſt leo fieri.
quaſi diceret. Ego miſer ⁊ indignꝰ vocari

poſſum ſummꝰ põtifex ⁊ papa.ſed tałt non

ſum in cõſciẽtia mea. Patet igit᷑ ex iam di
ctis ꝙ electi onꝰ paſtoꝛis debẽt cũ humili

tate ⁊ pauoꝛe ſuſciꝑe ⁊ timere ſe eſſe indi/

gnos.exquo ſancti patres ⁊ viri perfecti il
lud recuſabant.ſed ad illud impiẽdũ ſe pu
tabãt minꝰ idoneos. JU
KEapitulum ſextum.

Qualis debet elſe poſt cõſecrationk.

vbi ait
ſobꝛiũ.pꝛudentẽ.hoſpitalẽ.nõ ꝑcuſſoꝛẽ ⁊c
Et poſt ſubdit.⁊ ſine crimine. Super qð
Hiero.epła.xliij.de his tractãs vᷣtutibo di
cit. vno ſermone om̃s vᷣtutes cõpꝛchendit
gque debẽt epᷣm cõcomitari ⁊ in illo eſſe.cũ
dicit eũ eſſe debere ſine crimine. Et qͥa ſᷣm
Berñ.ad Eugeniũ li.ij. Epᷣi nomẽ: nomẽ
eſt oꝑio ⁊ nõ honoꝛis.qð ⁊ ſonat nõ in do

Wahls aut debz
electꝰ poſt cõſecrationẽ:bꝛeui
er oſtendit apkus ad Thymo.ij.
Opoꝛtet epᷣm eſſe irrepᷣhenſibilem

miniũ ſed in ſeruitiũ⁊ obſequiũ.Et iõ ſum

mum eßm inſtituit Grego. vocari ſeruum
ſeruoꝝ dei. Ideo debet eps iugiter tã ſibi
bene viuẽdo qᷓ; gregi ꝓficiendo intendere:
ßm illud Actuũ. xx. Attẽdite vobis ⁊ vni/
uerſo gregi in quo poſuit vos deus epᷣos

regere eccleſiã dei.⁊ Petri vltimo ðꝛ. Non

dominãates clero. ſed ſint epi ſᷣm Berñ. ad
ſenonẽſem archiepᷣm veri pontifices.ſʒ ſᷣm
eundẽ pontifex dicit᷑ quaſi pontẽ ſeipm fa

ciens inter deũ ⁊ populũ ⁊ ꝓximũ.Pertin/

git em̃ pons iſte ad deũ ea fiducia qua nõ
ſuã ſed dei querit głiam ⁊ vſq; ad populuzʒ
⁊.ꝓximũ illa pietate qua nõ ſibi ꝓdeſſe deſi

derat.ſed populo ſibi cõmiſſo.Et ſequitur
Offeret deo bonus pontifex ⁊ mediatoꝛ pᷣ
ces ⁊ vota populoꝝ.repoꝛtãs a deo bñdi/
ctionẽ ⁊ gram ꝑ quã illos deducat ad glo

riam. Supplicat maieſtati diuine ⁊ ſeipᷣm

ꝑ pniam mactat ꝓ exceſſib delinquẽtium.
nec populi reqͥret datũ.ſed aĩaꝝ lucrũ.nec
dei ſibi vſurpat głiam.ſʒ illi ſoli impẽdere
bhonoꝛẽ ⁊ reuerentiã. Huiꝰ ergo noĩs pon/
tifex ſp ſit memoꝛ ⁊ ſᷣm illud oꝑet᷑ et viuat.

nec dicat᷑ ei ilud Apoc.ij. Nomen habes
qꝙ viuas ⁊ moꝛtuꝰ es.Sit etiã epᷣs ſuꝑ om

nia ĩ exeplis bñ viuẽdi populo dei. ꝓut ait
Hiero.epła.xxx.loquẽs ad epᷣum in hunc

modũ.In te oculi oim dirigunt᷑.domꝰtue

cõuerſatio quaſi in ſpecula cõſtituta ma/
giſtra eſt publice diſcipline.quidqͥd fecerii

id eſſe faciendũ oẽs putãt.Caue ̊ ne com

mittas qð in te poſſit iuſte repᷣbedi.aut q̃d

non poſſit excuſari. Et ſequitur ibi loq̃ns

de epiſcopo qui ſolebat pauꝑibo ſubueni/
re.languẽtes viſitare.hoſpitio prouocare.
blãdicijs lenire.cũ gaudẽtib gaudere.cu 3

flentibo flere.qͥ ⁊ fuit cecoꝝ baculꝰ.eſuriẽti

um cibo.ſpes miſeroꝝ.⁊ ſolatiũ lugetiin

bose
diet
tetept
o
ſunn
ſi⸗
ſai
polun
mort⸗
Poleu
dolt
ſobdie
ai
peſe
here
den
lisno⸗
notſ
Düpo
liog
grrigen
tüteen
lmmos
Pterſa
1 one
uite
Dru
diſcp⸗
ſuſoli
lhumg
Moſe
nte
locnt

Iuſione

lchiſa

i

deei
mo,
n
ir
ecs
hd
henar
ſeci
gaftn
none
indo
oſum
uum
fäſb
endee.
cos
Fon
Gnd
Schfn
Cön
ſonn
1gnens
gopuln
Re
ime
gtorp
ic,
tuugo
tſon
äun⸗
ſi. Mec
gidere
Don
aat
bobes
lpon
r
ubune
done
tams/

tſani

Hlon
tqd
loqns
buenl/
nochtt⸗
cre a,
unid
gii

quia ut pꝛeoi

Eapitulum ſeptimum.

dis vicijs. ⁊ ſpecialiter in cauenda laſciuia

ctum eſt opoꝛtz epiſcopũ eſſe ſine
crimine.ideo pᷣcipue modis omi/

bus caueãt epi a vinolẽtia ⁊ carnis immũ
dicia que ſunt vicia.qꝛ ſᷣm apoſtolũ oꝑoꝛ/
tet epᷣm eſſe pudicũ ⁊ nõ vinolentuʒ. Suꝑ
quod ait Hieronymꝰ epła. xliij. Uinolẽtia
ſcurraꝝ eſt ⁊ comeſatoꝛum venterq; mero
eſtuãs cito deſpumat in libidinẽ. In vino

inquit eſt luxuria. in luxuria voluptas.in
yoluptate impudicicia.qui luxuriat᷑ viueſ

moꝛtuꝰ eſt.qui aũt inebꝛiat᷑ ⁊ moꝛtuꝰ et ſe/
pultus eſt. HNoe ad vniꝰ hoꝛe ebꝛietatẽ nu
dauit ſemoꝛa. que antea ꝑ ſecentos annoſ

ſobꝛietate ↄtexerat. Geñ.x. Loth vero per
temulentiã neſciẽs libidini miſcet inceſtũ.
⁊ quẽ ſodoma nõ vicerat vina vicerũt.Ge
neſis.xviij. Uñ ſacerdotibaphibitũ erat hi

letie 2 ſobꝛietatꝭ hñde ĩ ſacerdotibo euãgeli
cis ꝓpter qð dñs Luẽ xxj. Ne grauent᷑ coꝛ
Dda veſtra crapula ⁊ ebꝛietate.Unde quãto
5plati ſunt maioꝛes tãto opoꝛtet eſſe ſobꝛio
res nõ temuletioꝛes.quia ᷣm Grego.mo/
rał.j.Cũ maio:es voluptati deſeruiũt mi
noꝛibo laſciuie frena laxant᷑. Et moꝛat.xx.
Duü nos quaſi licenter letos aſpiciũt ſubdi
ti ad illicita reſoluũtur ⁊ illi. Pꝛelatꝰ ergo
arridens timeri debet.⁊ iratus amari. vt

cũ nec inoꝛdinata leticia reddat vilem.nec

immoderata ſeueritas odioſum. Quapꝛo

pter ſancti patres ampliꝰſe macerauerunt

⁊ vane leticie ſigna cohibuer̃t poſtq; facti
ſunt epiqᷓ; ante ꝓut narrat᷑ in vitaſpatruzʒ

de quodã ſancto abbate qui poſtq; factus
moda abſtinẽtia carnis.a quo cũ quererz

„..

ileſput eius gua renõ ita cruciaret ſe cũ
fuit in heremo. Rñdit. Fili mi ibi erat va/
ſta ſolitudo ⁊ quies ⁊ pauꝑtas ꝓpter h̊ vo/
lebam gubernare corf⸗ ne infirmaretur et
nõ poſiet opus dei ꝑficere.Et quererẽ tũc
ꝓ ſanitate qð cõſequi nõ poſſem. Nũc aũt
in loco iſto eſt quedã ſecuritas. Flã ⁊ ſi oc/
caſiones ſunt plunime ? infirmitates exh̊ᷣ

incurrẽde,ſunt tamẽ in ciuitate medici mł

ti qui ſuccurrere poſſunt.Sed ecõtra mul

bere vinũ Leui.x.ĩ figura extminãde temu

ti ſunt qui ante dignitates ſuſceptas ma⸗
gis ſe cruciãt q; poſtea.⁊ tamen ſi vellẽt ar

tius viuere careret gra dignitate ſuſcepta
ſicut patꝭ in vitaſpatꝝ li.ij.ꝑte.xv.vbi nar

ratur de abbate ophi.ꝙ; cuʒ eſſet monachꝰ

ſimplex duriſſima duxit vitã. ſed cũ factui
fuiſſet epᷣs voluit eadẽ duricia vti in ciui/

tate qua ⁊ vtebat᷑ in heremo.ſed pter mul/

ta pᷣpeditus nõ valuit.vnde in ↄſpectu ðo
mini ſe pſtrauit dicẽs. Putas ne dñe/ꝓpter
epiſcopatũ quem ſuſcepi diſceſſit a me gra
tia tua. Et reuelatũ eſt ei ꝙ nõ.quia pia in
tentione curã ſuſcepit paſtoꝛalẽ.ſed ꝓpter hᷣ
quia nõ erat in ſolitudine.Et cũ hõ in ſui
reputatione nõ eſſet.deus illi erat adiutoꝛ
in omnibj Sed quãdo venit ad ſeculũ ho
mines ſatis ei auxiliabant᷑. Et ideo nõ ha
buit tantã virtutè ad aſpera ſuſtinenda ſi
cut ⁊ antea. In cuiꝰ rei ſignũ ⁊ ꝓbationem
legimus filios iſrael ꝙ dů in deſerto ⁊ ſoli/
tudine erant:deus eis in omnibs pꝛouidit
manna ð celo eis mittendo. ſed ꝑducti ad
terrã fluentẽ lac ⁊ mel manna vltra nõ ꝑce
perunt. Uñ frequẽter accidit ꝙ qnto mg/
gis qͥs ſperat ex humana ꝓuidẽtia tãto mi
nus ꝑcipit ex diuina munificẽtia
apitulum octanu
ODualis debet eſſe in cauenda macula

It etiã in epiſco
po caſtitas purioꝛ ⁊ excellentioꝛ:
gquãto ⁊ eiꝰ dignitas ⁊ ſtatꝰ eſt al/
loꝛ. Uñ in canone ꝓhibitũ fuit ne mulie/
res cũ eis habitarẽt ne obtrectãdi maliuo
lis ⁊ temptãdi diabolo daret᷑ occaſio.exce/
ptis illis mulieriba quas habere in conſoꝛ
tio ſacroꝝ canonũ cenſura ꝑmittit.ſcʒ ma
tre amica germana. Lutius tamen eſt ſi
hee ꝑſone nõ cohabitẽt:fᷣm Auguſtinum
vbi ſupꝛa.qͥ nõ ↄſenſit habitare cuʒ ſoꝛoꝛe
qꝛ que cũ ſoꝛoꝛe ſunt ſoꝛoꝛes nõ ſunt Et ſe
quitur ibidẽ li.regiſtri Grego.nono.Do/
cti viri cautela magna nobis debet eſſe in
ſtructio. Hã incaute pᷣſumptiõis eſt ꝙ foꝛ
tis pauet minꝰ validũ nõ timere.Et ſapiẽ
ter ülicita ſuꝑat qui didicerit vti nõ cõceſ/
ſis. Et nota exemplũ de epiſcopo Andrea
temptato a ſanctimoniali ſecũ habitante⸗
ſupꝛa dilſ.ij. ca. ij. ꝑtis quarte hꝰ li. Uñ de
bet eſſe tãta caſtitas pontificalis vt ⁊ illa⸗
reuereatur beſtia irrationalis. ſcur relttt

ferre de cen

BGBregoꝛili iij. dyalo. c. vij. de ſancto Johe
papa qui poſtq; inſederat equo cuiuſdam
nobilis ſibi accõmodato:ↄiugẽ illinobitł

recuſanit.
(Capitulũ nonũ

„ „

aricie. 2 in largitiõe elemoſyne

It etiã in epiſco

s pis elemoſynaꝝ largitas ? hoſpi

¶Mualis debet eſſe in cauenda oppoſitio

Tbymo. j. O

exemplo paulini ep̃ᷣi nolenf.de quo Augꝰ.

libꝛo pmo de ciui.dei.c.x.vbi ait.ꝙ nolam
barbari vaſtauerũt. Et tñ cũ ipᷣe ep̃ᷣus ab

eis teneret᷑ in coꝛde pᷣcabat᷑ dicens.Domi⸗/

ne nõ excrucierꝓpter auꝝ ⁊ argentũ.tu em̃

ſcis vbi omnia mea ſunt Ibi em̃ om̃ia ſua

habebat vbi eũ dñs theſauriʒzare pᷣceꝑat.

Inſuꝑ ⁊ theſauro deficiente quẽ non pote

dit ꝓ filio captiuo cuiuſdã vidue liberädo
ꝓut narrat Grego.li.iij.dyalo.c.j. Uñ mul
tum acceptꝰeſt deo epᷣus elemoſynarius.ꝑ
qð ⁊ deo placuit beatꝰ Gregoꝛiꝰ.qui ꝑegri
nos quotidie ad mẽſam inuitauit.⁊ tñ cuʒ
vna die aquã manibo pauꝑi miniſtraſſet i
uitato:ille ſubito diſparuit.⁊ nocte ſeduen
ti xpᷣs ei apparuit dicens. Ceteris diebb me

—

rat dare ꝓ captiuoꝝ redemptõe ſeipſuʒ de

in membꝛs meie ſuſcepiſti. ſz beri memet/
ſipſum recepiſti. Itẽ cũ ſimplex monachus

beatꝰ Gregoꝛtꝰ fuiſſet rome: ⁊ omnibo ero/

gatis nihil habuit qdð amplius daret: pᷣce/

pit cuidã naufra go ſcutellã matris ſue ar/
genteã dare ne triſtis abiret.⁊ extũc deꝰ ipᷣe
vicariũ beati Petri ipᷣm futuꝝ eſſe pᷣuidit.
ſicut ſibi poſtmodũ fuit reuelatũ ꝑ angelũ
in ſpecie ꝑegrini ſuſceptũ. Epᷣi ergo atten/
Dere debẽt ꝙ ſunt apoſtoloꝝ ſucceſſoꝛes qͥ
diſtribuerũt vnicuiq; ꝓut opus erat ð his

talitas. Et ideo ait apoſtolus ad
. poꝛtet epiſcopũ eſſe nõ aua/
rum. Et ad Tytũ dicit᷑. Opoꝛtet epiſcopũ
hoſpitalẽ eſſe ⁊ beniuoluʒ. Unde ⁊ Hiero.
epla.xxxiiij.dicit ꝙ gloꝛia epiſcopi eſt pau
perum opib prouidere.Et ignominia ſa/
cerdotis eſt pꝛijs ſtudere diuitijs. Et ſeqͥ
tur. Ipᷣe optimꝰ diſpẽſatoꝛ eſt qui nihil ſi/
bi reſeruat exemplo ſancti exuperij epiſco/
pi de quo narrat Hiero.epła.lxxij. EX ipſe
vidue ſareptane imitatoꝛ eſuriẽs panit ali
os ⁊ oꝛe pallẽte ieiunijs fame toꝛquebatur
aliena.⁊ omnẽ xpᷣůi ſubſtantiã xpᷣi viſcerib
ero gabat.Qui talis eſt in celo theſaurizat

que ponebant᷑ ad pedes eoꝝ. Actunm.iiij.
Unde⁊ Berñ.in epiſtola ad abbatẽꝛvilł.
diẽ.ꝙ in gentilibo gentilis arguebat.Dici⸗
te inquit in ſacro quid facit auꝝ. quaſi di⸗
ceret:inutiliter eſt auꝝ in ſacro.cum ex hoc

pau peꝝ neceſſitati nõ ſubuenit᷑. Undefa⸗

ciende ſunt elemoſyne nõ ſolũ mẽdicanti/
bus publice.ſed etiã indigentibo occulteet
ſe pꝛe pudoꝛe occultãtibus. ⁊ iſtud eſt ſum
me piũ ꝓut dicit᷑ in vitaſpatꝝ.li.ij.ꝑte.xiij.
de quodã viro ſancto qui acceperat gratiã
vt ſingulis petentibo elemoſynã daret.Ad
quẽ cũ veniſſet mulier quedã vilibus veſti
ta.aperiens manũ voluit dare multum. et
clauſa eſt manus.Et venit alia mulier be/
ne veſtita ⁊ miſit manũ volens dare parũ.
que leuauit multũ ⁊ aꝑta eſt. Oð admirãs
queſiuit de illis mulienib.⁊ cõpertuʒz eſt ꝙ
male veſtita nõ indiguit ſicut ipſa que fuit
bene veſtita.⁊ tamẽ quantũ potuit illud ſi
mulauit exterꝰ. Unde nobiliba ad pauꝑ/
tgatem deductis piũ eſt ſubuenire. Qð at/
tendes ſanct
bi noua paranerat ⁊ decẽtia cuidam militi
pauꝑpi ſe nudato veſtimẽta pᷣ̃dicta amoꝛe

xp̃ᷣi cõtulit. Unde ⁊ de elemoſynis erogan

dis pauꝑibo accipiãt ep̃i exemplũ de beato
Baratdeninc alio qͥ dixcit ad dominũ
Diñe videamꝰ qͥ pꝛius deſiciat vel tu ĩ dã
do vt erogẽ pauperibo.vel ego dãdo illis q̃ᷓ
mihi tribuis. Uñ ⁊ ſibi miſericoꝛdiã ⁊ pie
tatẽ deſpõ ſauit.q̃ eſt filia reg eterni pᷣmo/
genita. ꝓut ð in vita ſua. M
LEapitulum decimum
. ualls debet eſſe in ſeruãdo hoſpitali/
tatem. ⁊ hun gratia de hoſpitalitate qualii
debet eſſe. 2 de huiꝰ vtilitate

5
. .Z

litate miꝝ habemꝰ exemplũ libꝛo
ꝙòNilj. eccleſiaſtice hiſtoꝛie. ca. xxuij.
vbi dicik. ꝙ cũ Bregoꝛiꝰ epᷣs vrgente tꝑis
2, ꝓcelle anguſtia in fanũ apollinis inter at

pes cũ diuertiſſet. ſacerdos gentilis eũ ſu-
eſſi ido

ſcepit officioſiſſime. Poſt cuiꝰ diſc

lum ſuũ dare reſpõſa nolebat. Cũq; ſacer
dos ſtupoꝛe eſtuaret. demon in ſomnis ei
aſtitit: dicẽs ꝙ in aduẽtu ſancti epᷣi Grego

rij expulſus fuerat.nec vltra regredi potu/

it ſine licẽtia dicti ſancti. Quibo auditꝭ ſa
cerdos beatũ Gregoꝛiũ inſecutꝰeſt. ⁊ ad eũ
Eueniẽs rem pãdit.⁊ q̃ſtus ſui deploꝛat ſa

gunt
ranciſeꝰ indumẽta que ſi /

Cem oe hoſpita

l
bite

nib
dare

in
ſets

it
6¹

des
wr⸗

An
(ſ

ins⸗/

ſeot

ſot⸗
ſact
pon
loo
deni⸗
cpilco

henſ

biod
mileo
pul

onh

boßo
nulth
lber
müker

mni
i
e⸗
deid
merboe
Unhein
tianti⸗
ocallek
ickin
noreri.
peni
NA
oreti
Aun
nliade⸗
mhen.
enniis
mzeſt
1gnefut
ſtllud ſ
dNaug,
Oer
nangteß
idannli
lcta eme
nioerogen
iebenn
domini
Atuida
olis
ndiͤndee
ipno⸗

bpia⸗

aarniß

onnni

igſuce
vonmnioa
ibeh⸗
dipott⸗
vcige

tad
Gout

ugnii

ſpin

plühha

cnlitatèe deperditã. Cui cõpatlens beatus
Bregoꝛiꝰ memoꝛ bñficij ab eo recepti ſcri/
bit epłam in hec verba Gregoꝛius apolli/
ni. pꝑmitto tibi redire ad locũ tuũ ⁊ ↄſueta
Diare reſpõſa. Quã epłam cũ poſuiſſʒ iuxta

ſimulacrũ affuit demon ſacerdoti reſpõſa

petẽti. Qð ille admirãs dixit ĩtra ſe. Ma/
ioꝛ eſt Gregoꝛiꝰ ⁊ melioꝛ deo meo.Clauſiſ
q ianuie phani Gregoꝛiũ adijt ⁊ ſe ad pe/
Des gregoꝛij ſtrauit rogãs vt ſe deo ſuo ve
ro recõciliaret cuiꝰ virtute Gregoꝛiꝰ dijs
gentiũ imꝑabat. Qõ cũ feciſſet baptiʒatuſ
eſt ſacerdos.⁊ hoſpitalitatis gratia ſalua/
tus.⁊ intantũ vite merito ac fidei virtutep
fecit ꝙ ipᷣe beato Gregoꝛio in ep̃atu ſucceſi
ſoꝛ extitit. Laudãda eſt ergo hoſpitalitas
ſacerdotis infidelis. veneranda ſanctitas
pontificis. mirificãda pietas ſaluatoꝛꝭ ſa,/
cerdotẽ pᷣdictum iuſtificantis Itẽ cõmen⸗/
danga eſt vꝛbanitas gratitudinis pꝛefati
epiſcopi erga humanitatẽ hoſpitãtis. Fu
erunt em̃ antiqui multũ grati hoſpitãtibo
2 ingratitudo hoſpitatoꝝ fuit multũ repᷣ/
henſibilis apud antiquos.ꝓut ait Señ.li
bꝛo de beneti. c. xxviij.vbi dicit᷑ ꝙ cũ qͥdaʒ
miles naufragꝰ in poſſeſſionẽ cuiuſdã eſſet
apulſus.recollegit eũ triginta diebus:re/

- . *„

cedenſq; ait. Referã tibi gratias ſi ↄtingat
me videre imꝑatoꝛẽ meũ.Cũq; veniſſʒ ad
Philippũ regẽ macedonũ petijt ſibi dari pᷣ
Dia iuliꝰ a quo fuit hoſpitatꝰ.qð ille fec. Ali
us vᷣo expulſus:nõ vt ruſticꝰ iniuriã tacitꝰ
tulit.ſʒ regi totũ intimauit. Qui mãdauit
vt oĩa poꝛi dño reſtituerent᷑:⁊ vt impꝛobiſ
ſimo militi hoſpiti ingratiſſino ſtigmata ĩ
fſcriberent hominẽ ingratũ teſtantia. Si/
militer narrat Ualeriꝰli.v.c.j.de quodaʒ q̃
cum eſſet hoſpitatꝰ ab vno humaniſſime ⁊
ulũ poſtea ad pugnã ꝓuocaret. Alcũ eſſʒ
viribo coꝛꝑis ⁊ aie virtute ſuꝑioꝛ monere ĩ
gratũ voluit mag q; vincere.Tuũ inquit
ſit crimẽ hoſpitẽ occidere voluiſſe.meũ au
tem nõ erit hoſpes occiſus.Cũ g̊ hoſpita/
liittas ſit in oĩib hoĩbo cõmendanda.multo
mMagis in ep̃ᷣis clericis ⁊ eccleſiaſticis qͥ ſũt
reynx crucifixi diſpenſatoꝛes vt dictum eſt.
Tnde Gregoꝛi Electionẽ cuiuſdã quaſi
gauari fert᷑ repꝛobaſſe eo ꝙ audierat euʒ ad
charitatẽ domꝰ ſue exercendã neminẽ inui
taſſe. ꝓut dicit᷑ in policrato vbi ſupꝛa.Om
dit Ang: epka. lxxvij. 2 Grego.ſuꝑ Math

oymeb vj. Ideo de vidua ait apoſtolus ad
Tymo. v. Di hoſpitio recepit ⁊c̃. Et ð ho

ſpitalitate in vitaſpatꝝ ꝑte.xiiij.ꝑ totũ vbi

mira narrãtur de hoſpitalitate antiquoꝛũ
patrũ. Et de hoc ſupꝛa ꝑte pma vbi de pᷣn
cipis hoſpitalitate. In hoſpitalitate autẽ
huůaritas ſumme cõmendãda eſt. Unð ſᷣm
fabulas Jupiter ampliꝰ acceptauit hoſpi
tium panꝑis hilariter eũ ſuſcipiẽtis. ſm il
lud poete. Suꝑ omĩa vultꝰ acceſſere boni
nec in his pauꝑiſq; volũtas.Et hec hilari
tas eſt deo accepta. Hilarẽ em̃ datoꝛẽ dili
git deus. ij. Coꝝ. irx. DZ
(¶ Capitulum vndecimum
Qualis debet eſſe in menſa. ⁊ a quibus
cdquere ̃

Eo nulla hoſpi⸗
ttalitas eſt accepta niſi fuerit gra/
ta vꝛba nitas in ſuſceptiõe hoſpi/
tum ⁊ debita liberalitas in ſubminiſtratõ
ne neceſſarioꝝ.⁊ modeſta hilaritas vultꝰ?
geſtiũ exterioꝝ. Eps ergo ⁊ vir eccłiaſticꝰ
in menſa cuʒz hoſpitibo religioſa hilaritate
ſit iocũdus.ſ.liberalitate munificus.⁊ ce/
leſti collatione affa bilis.alimẽtis celicꝭ pa
ſcendo animas:ſicut coꝛꝑaliba paſcit coꝛ/
poꝛa Exemplo beati Auguſtini de quo ðꝛ
In vita ſua hoſpitalitatẽ ſemꝑ exhibuit et
in ipſa menſa lectionẽ ⁊ diſputationẽ ma/
gis qᷓ; epulationẽ vel potationẽ diligebat
nulla ba mala ſuſtinebat. nullas detra/
ctiones. Uñ ⁊ in menſa ſua erãt iſti verſus
ſcripti. Quiſquis amat dictis abſentũ ro
dere vitam. Hãc menſam indignã nouerit
eſſe ſibi. Oẽm ↄuiuã a ſuꝑfluis ⁊ fabuł ad
ſtinere docebat. Et ne qͥs de facili⁊ ſine ra
tione ad ꝑiuriũ decidiſſʒ:in eccia pᷣdicauit
⁊ ſuis inſtituit ne qͥs iuraret ad mẽſaʒ.ꝙ ſi
lapſus fuerit: vnã de ſtatutꝭ ꝑdebat poꝛti/
onẽ. Erat eĩ numerꝰ poculoꝝ ſuis pᷣfixus.
Et ibi bñ de h. Cõſimile narrat Hiero.de
bono epo ꝙ appoſita q̃q; libabat in menſa
vt ſuꝑſtitionẽ fugeret ⁊ ↄtinentiã ſeruaret
Sermo erꝰ ⁊ ome ↄuiuiũ de ſcripturꝭ ali/
quidꝓponere.libẽter audire.rñdere.verecũ
diã pꝛauã acrit᷑ confutare.diſputantẽ õ ſe
magis docere q; vincere ⁊c. Hec ſũt fercu/
la celeſtia. ̊ pocula ſacra q̃ dñt mĩſtrari et
pinari in mẽſa ep̃ali. Et h̊ ſunt oꝛnamẽta
magis oꝛnantia menſam q; argentea vaſa
vel aurea.que vtinã multi epi baberent in

menſis ſuis exemplo Augy de quo legitur
in vita ſua ꝙ coclearijs tantum argenteis

vtens cetera vaſa quibo meſe inferebant᷑ ci
bi teſtea ⁊ marmoꝛea fuerũt.nõ tam neceſ

ſitatis inopia q; ꝓpoſito volũtatis. quia.ſ.
vinebat in volufaria pauꝑtate. Uũ et pie
bi dicebat ſe malle ex collectionib plebis
viuere q; poſſeſſionũ curã vel gubernatio
nem pati. Et cũ eccleſie pecunia deficeret:
hoc populo denũciabat nõ ſe habeꝛe quod
pauperibo erogaret.Ecõtrario de multꝭ qͥ
cumuiãt vaſa argentea ⁊ aurea in mẽſio et
paꝝ cogitãt de pauꝑibus.qui foꝛte aliqñ
nõ habebant multa vaſa lignea in menſis
De quibo loquit᷑ Berñ.ſuꝑ Cañ.ome.lxxv
Vnde hanc illis exuberare exiſtimas rerũ

afſluentiã. veſtiũ ſplendoꝛẽ. cõgregationẽę

vaſoꝝ argenteoꝝ ⁊ aureoꝛũ niſi de bonis
crucifici. Hon ſic fuit de illo rege de qͥ legi
tur.qꝙ noluit vti niſi de vaſis fictilibo. Vñ
verſus. Fictilibo cenaſſe ferũt anthochea
regeʒ. Atq; abacũ ſepe ſamio honoꝛaſſe lu
to. Querẽti cauſam reſpõdit. Rex cum ſim
cicilie figulo ſum genitoꝛe fatus: foꝛtunã
reuerẽter habe quicunq; repente.diues ab
exili ꝓgrediere ꝛdom
(KXapitulum duodecimũ.
Be multiplici ↄuiuio.⁊ quale debet eſſe
cõuiuiũ epᷣi.⁊ qualia fuerunt conuiuia an

tiquoꝛum ſ „.ð
OVntiltex ergo cũ
p/hoſpitibo debet cõuiuari:non ad
muocdũ vulgi.ſed ad modũ philo/
ſophoꝝ ⁊ ſanctoꝝ.Eſt em̃ triplex ↄuiniuzʒz
ſcʒ plebiũ ſiue vulgare.in quo regnant vo
luptas ⁊ vanitas. Iſa.v. Cythara ⁊ lyra ĩ
cõuiuijs veſtris ⁊ opus dñi nõ reſpicitis.
Eſt em̃ ↄuiuiũ modeſtũ ⁊ ciuile in quo re/
gnant ſocialitas ⁊ honeſtas. Unde in po/
licrato li.viij.c.viij.iuiliter ↄuiuariẽ hi
lari vultu larga manu diligẽti officio ame
narecõuiuium.Et qð in vſum ſuppetit ha
bita cõſideratione loci ⁊ temꝑis ſingulł diſ
penſare nõ ex triſticia aut neceſſitate. In q̊
conuiuio difficile eſt abſtinere a pctõ ſaltẽ
leui vel veniali. Item eſt cõuiuiũ philoſo/
phicum.ꝓut dicit᷑ ibidẽ. Cõuiuia philoſo
phica ſunt omnino caſtigata ⁊ ſuis reguł
limitata Socratẽ nõ reuocat.i. uiuiũ ne
poſitiuã iuſticia exequat᷑. Nec Platoneʒ a
naturali inqͥſitione. himeus nõ ꝓhibet

cauſas reꝝ omniũ aperire. nec aliqs a quo

cunq; vᷣtutis officio retardaret᷑. In tali cõ
niuio apud phos regnabat vitas. Apud
ſanctos vero veritas ⁊ charitas regnant.
Vnge ait ſaluatoꝛ diſcipulis.Nõ grauen

tur coꝛda veſtra crapula ⁊ ebꝛietate: qͥn vi

res poſſint intẽdere oꝑibꝰ ſuis libere abſ/

q; impedimeto. Iſti ſancti epulant᷑.ſʒ ĩ aʒi
mis ſinceritatis ⁊ veritatis ⁊ coꝛã deo epu
lantur nõ in delicijs terrenis. Secura em̃
mens quaſi iuge ↄuiuiũ. Pꝛouerb.xv. Co
tmedunt em̃ de panibo quos ꝓponit ſapiẽs
in menſa ſua ⁊ bibũt ð vino quod miſcuit
Pꝛouer.ix. Religioſa maturitate gauden/
tes.ad imitationẽ illiꝰ ꝓpłi de quo dicitur

Judith.vlt. Dopulꝰ erat iocũdus ſᷣm faci

em ſanctoꝝ. Onaliter antiqͥ aũt ↄuiuiaoꝛ
dinauerũt narrat Tlaleriꝰ li.ij.c.p.dicens
Cõuiuiũ ſolẽne maioꝛes inſtituerũt.cui pᷣ

ter cognatos ⁊ affines nemo interponcba
tur. vt ſi qua inter neceſſarias ꝑſonas q̃re
la eſſet oꝛta apud ſacra mẽſe ⁊ inter hilari⸗
tatem aĩaꝝ ⁊ fautoribo ↄcoꝛdie adhibitis
tolleret᷑. Senectuti iuuẽtꝰ ita cumulatũ et
circumſpectũ honoꝛẽ reddebat tanq; ma/
ioꝛes natu adoleſcẽtiũ om̃es patres eſſent
Quocirca iuuenes ſenatꝰ die aliquẽ ex p/
bioꝛibo ciuitatis au:ꝓpinquũ aut paternũ
amicũ ad curiã deducebat affixiq; valuis
expectabãt donec reducẽdietiã officio fun
gerent᷑.quaq; volũtaria ſtatiõe ⁊ coꝛpoꝛa
⁊ animos ad publica officia impigre ſuſti

nenda roboꝛant᷑.bꝛeuiq; ꝓceſſu in lucẽ vir
tutum ſuaꝝ verecũda laboꝛis meditatiõe

ipſi doctioꝛes erãt. Inuitati ad mẽſam di
ligenter querebãt qͥnam ei cõuiuio interfu
turi erant.ne ſenioꝛis aduentuʒ diſcubitu
pᷣcurrerent.ſublataq; menſa pꝛioꝛes ↄſur/
gebant. Ex quibo apparet cene quoq; tem/
poꝛe qᷓ; parco ⁊ q; modeſto ſermone ſoliti
ſunt vti.maioꝛes natu ĩ ↄuiuijs ad tibias
egregia ſupioꝝ oꝑa carmine repᷣhenſa pan
gebant.quo ad ea imitãda iuuenũ vᷣtutem
alacrioꝛẽ redderẽt.Curialis ergo vꝛbani/
tas antiquoꝝ in ↄuiuijs inſtituẽdis ⁊ rõ/
nalis oꝛdinabilitas et vtilis cõmoditas.
Nec miꝝ qꝛ phia ẽ totiꝰ ciuilitatꝭ ⁊ oĩum
agẽdoꝝ mgr̃a.Uñ ⁊ ipᷣe qͥ eſt ſapia patris
docuit ↄſtituere ↄuiuiũ qñ ait.Cũ inuita/
tus fueris ad nuptias:recũ be ĩ nouiſſimo
loco.⁊c.Et oẽs inuitauit ad ſuũ ↄuiuium
Lu. xiiij. Hõ quidã fecit cenam magnã ⁊c

EFtho
ml⸗
pun
ſatin
guſa
crclud

Degle
at,
Poleen
ſvoge
deuitä
tlacti
laſcl
buit
Vlteſe
Scpel
ſolint
niſſu⸗
Atnotdi
hahdil

ramen
chmits
gpuade
ub fign
ſapeſe
mentar
(eſteg
libtoy
mmfi
none;
Peccat
Joh
luhten
Myie
eti
hn
(mm
tnin
at
tie

geho
tlc
Zord
Gnart
enen
en
e d,
hitz
be
nc
1.Co
ſoplis
niſait
dep⸗
5Wne
3fnke
iuigot
dicens
itaip
poncba
wasäre
nbiani⸗
chbirs
mulotia
nöne⸗
ebeſſen
icth/
gtemi
Vlnis
cofun
pon
Greſiki
ci
latie
amdi
atafa
ſcubinn
eogion
gten/
neſoli
tbies
Mapen
piuten
bond/
z⸗
itss.
oium
votris
nuits/
ſſino

N 4*

Diſtinctio quarta.

EPt boneſtos voluit eſſepuiuãtes quando
aalit. Quõ huc intraſti nõ habẽs veſtem nu
prtiale Matth. xxij. Pꝛelati & imitent᷑ ſum
mũ pontificẽ Ihm xpᷣm inſtituẽdo ↄuiuia
ſua ⁊ inuitãdo ad illa ⁊ faciãt recitari egre
gia facta antiquoꝝ patrũ.ſ.in menſis ſuis
ecrxcludedo cãtica vanitatis ⁊ carmĩa ſecu
laria ⁊ hiſtrionica ſpectacula voluptatis.
DODe alijs vᷣtutibo pᷣlato cõpetẽtibo determi
nat Miero. eplła. xliij.⁊.xliiij. Et qꝛ plus eſt
paſcere mentẽ qᷓ; ventreʒ. Jõ epᷣi hoſpites
ſuos paſcãt in meſa honeſtis collatiõibus
deuitãtes cãtica hiſtrionica ⁊ vilia ſpecta/

cula cxẽplo beati Augꝭ. de quo legit᷑ in vi/
ta ſua ꝙ hoſpitalitatẽ ſꝑ tranſeũtibo exhi/
buit. ⁊ in ipᷣa mẽſa lectionẽ.diſputationeʒ.
vite ſanctoꝝ recitationẽ magis diligebat:

HG epulationẽ vel potationeʒ. Flulla verba

ſuſtinebat ſcurrilia aut detractoꝛia. Uñ ĩ
mẽſa ſua erant hi verſus ſcripti.Quiſquis
amat dictis abſentũ rodere vitã.⁊c.qui pᷣ/

habiti ſunt. Juratiões aũt deuitabat. ⁊2c.

Eraſe⸗ quarta qᷓ̃rte ꝑtis hꝰ ſie umme.

Kapitulum pꝛimum. –
e diſpenſatione ſacramentoꝝ.·

Abito quales eſ

munit. Nũc ſuꝑeſt ↄſiderare ð eo
ci officio.qꝛ eoꝝ eſt ſpẽaliter ſa/

cramẽta dei diſpẽſare.diuina pᷣcepta ⁊ do

cumẽta dei ppło denũciare.⁊ eundẽ ppłum

apud deũ oꝛationum ſuffragio iuuare. In

cuiꝰ figura ter dicit dñs Petro:paſce.pa/

ſe debẽt eccleſiaſtici viri ⁊ eᷣi cõ/

ſitus eccłie ſine culpa nõ eſt qñ verba vite
nõ audiẽs ex ſua culpa moꝛit᷑ ſubiectꝰ.hũc
ipᷣe occidit qͥ eum tacendo moꝛti tradidit.

Vbi em̃ ſubiectꝰ ex culpa moꝛit᷑ ibi is qui

peſt qꝛ tacuit reꝰ moꝛtis inuenit᷑ Tot occi

dimus q̊t ad moꝛtẽ ire tepidi tacẽtes vide
mus. Et BGrego.moꝛał.xxij.in fi.ſuꝑ illud
Job. xxxj. Si fruct? comediabſq; pecunia

dicit. Pꝛelatꝰ fructus comedit abſq; pecu

nia q eccłiaſtica cõmoda ad vſum coꝛꝑis
accipit ſi echoꝛtatõis miniſteriũ ppło nõ ĩiè/
pendit.Et ſequit᷑ Quid ad hec paſtoꝛes di
cimꝰ qͥ officiũ pᷣdicatiõis ſuſcipimꝰ.ſed ec/

cleſiaſtica alimẽta muti mäducamꝰ Exigi
mus qð noſtro debet᷑coꝛꝑi.ſʒ nõ impendi
mus qd ſubditoꝝ debemꝰ coꝛdi ⁊ ſpiritui.

Dʒ ſicut impiũ eſt ⁊ doloſum magna ſti /

pẽdia reciꝑe ⁊ paꝝ laboꝛare. ita iniuſticia

eſt a ppło pcia pctõꝝ comedere.⁊ nulla eis

Alimẽta ſpualia repédere

.

ſce.paſce. Johᷣ.vlt᷑. Eſt eoꝝ officiũ ſacra/
menta diſpẽſare vt generẽt filios dei et ec⸗
cleſie.qꝛ ipi ſunt ſpõſi eccłie. Uñ ⁊ Gregꝭ.

libꝛo vlt.regiſtri in fi. Cenſemꝰ eos qͥ aplo

rum figurã tenẽt pᷣdicare. baptiſare.cõmu

nionẽ dare. penitẽtes miſericoꝛdit᷑ ſuſcipe.
peccataq; ſoluere.Et ideo dicit dñs Mat

chei.vlt.Eũtes docete omẽs gẽ.bap.e.⁊c̃.?

Joh.xx.ðꝛ.Quoꝝ remiſeritis pctã remit/
tunt eis.qð ⁊ veꝝ eſt claue nõ errãte. Inſu
per viroꝝ eccłiaſticoꝝ ſecũdo eſt pło pᷣdi /
care ⁊ ipum infoꝛmare.Uñ ðꝛ ad Cytum.

„

(XEapitulum ſecundum.
e ſanctitate vite pdicantiũ. ⁊ de vᷣtuo
itate quas debẽt habere curam animarũ

babentes.

Eo ut pꝛeoicatõ
plati fiat fructuoſa ſubditꝭ opoꝛ/
tet illũ pᷣcellere exemplo ⁊ vite ſa/
ctitate.quia pᷣdicatoꝛi peccatoꝛi dicit dña
Nuare tu enarras iuſticias meas.·et aſſu.

4
.

teſta.m. ꝑ os t. Pꝛedicatoꝛes em̃ ſunt oꝛga

num veritatꝭ.⁊ ſubtrahit᷑ aliqñ ꝓ culpa au
ditoꝝ ſermo veritatꝭ.⁊ aliqñ ꝓ culpa pᷣdi/
catoꝛis ſᷣm Gregꝭ.in omeł.⁊ etiã moꝛa.xxx
in fine.qꝛ cuiꝰvita deſpicit᷑:reſtat vt eiꝰ pꝛe

dicatio cõtẽnat᷑. Uñn pᷣdicatoꝛes ſiles ſint

beato Stephano.ð q̊ Actuũ.vij.ðꝛ.; nõ
poterãt reſiſtere ſapie ⁊ ſpiritui qͥ loquebat᷑
Vñ tũc eſt ſermo viuꝰ ⁊ efficax:cũ ineſt pꝛe
Dicatoꝛi vite perfectio puritas ⁊ ſanctitas

Vññ narratur de iſta materig li.x.eccłiaſti/

cehiſtoꝛie vbi ðꝛ.ꝙ cũ ſancti patres conue
niſſent ad ↄciliũ nicenũ.⁊ ibidẽ eſſent phi.

7 dyaletici acutiſſimi.vnꝰ eoꝝ ↄflictũ cum

Opoꝛtet epᷣm amplectentẽ eſſe eũ qͥ f᷑ᷣm do

ctrinã eſt fidelẽ ſermonẽ vt potẽs ſu exhoꝛ
tari in ſana doctrina.Et dñs ꝑ Ezech.iij.
ait.Audiẽs verbũ ex oꝛe meo annũciabis
eis.Snꝑ qð ait Grego.li.j.omeł.xj.Pꝛepo

epᷣis in dyaletica mouebat intm̃ ꝙ fiebat ĩ
gens ſpectaculũ.nec poterat phᷣs cõcludi.
TZãta em̃ arte dicendi ⁊ ſilogiſandi polle/

bat. vt vndiq; velut anguis ab eis laberek

lubꝛicus.Quod vidẽs vnus epiſcopꝰ vir
nihil ſciens niſi Jeſum ⁊ hũc crucifixum:

loquendi petijt licentiã. Cui tamen vix᷑ cõ
ceſſa pᷣ timoꝛe ſimplicitatis:dixit phᷣo. In

nomine Jeſu tpᷣi qui eſt vera ſophia nõ hu

manitus inuẽta audi que vera ſunt de dei

ſapientia.Deus vnꝰeſt qui fecit omnia illa

creans virtute verbi ſui.qðð verbũ caro fa

ctum dicimꝰ filiũ.qui filiꝰde virgine Ma
ria natus eſt. paſſus ⁊ moꝛtuꝰ.⁊ reſurgenſ
in celũ aſcendit.quẽ ⁊ nos iudicẽ venturũ
credimꝰ reddituꝝ ſingulis merita ſiue bo/
nis ſiue malis.Quibo cuʒ feruoꝛe ſpiritus
dei ꝓlatis.obſtupeſfactꝰeſt velut ſermoneʒ
neſciens philoſophꝰ.nihilq; loqui valens
contra hec:dixit epiſcopo. Nihil veriꝰ eſt
q; quod dixiſti.Cui epiſcopuſ. Si credis
iſta vera eſſe ſurge ⁊ ſequere me.⁊ fidei mee
ſignaculũ ſuſcipe.Et ↄuerſus philoſophꝰ

omniby dixit. Audite me viri ſancti.Dum
verbis mecũ res geſta eſt verba verbis op

poſui.⁊ que dicebant᷑ arte mea ſophiſtica
ſubuerti. Sed qñꝓ verbis virtus ⁊ ſancti
tas ꝓceſſit ex oꝛe dicẽtis:reſiſtere nõ potui
tãte ſanctitati ⁊ virtuti.quia nõ poteſt ho
mo deo aduerſari.nec deus ab homine ſu
perari.Et ideo om̃s hunc ſenẽ ſanctũ epi.
ſcopuʒ ſequamini. Pꝛedicatoꝛ ergo qͥ vult
verbũ ſuũ efficax eſie hauriat a deo ꝑ oꝛati
onem fluẽta diuine gratie.⁊ ideo auctoꝛeʒ
verbi exoꝛet vt ad penetrãda coꝛda audi/
toꝛum virtutẽ verbo tribuat ⁊ linguã diri
gat.quia homiĩs eſt pᷣparare animũ:domi⸗/
ni eſt gubernare linguaʒ.quia dominꝰ dat
verbũ euãgelizantibo virtute multa. Et h;
verũ eſt his qui enãgeliʒantꝓ honoꝛe dei:
2 animaꝝ ſalute.nõ pꝛo queſtus cupidita
te aut captãdo humano fauoꝛe ⁊ vane glo

rie vel vana laude. Hanc gratiã habuerũt

multi ſancti patres ⁊ doctoꝛes.put ait ha
ymo ſuꝑ epiſtolã pmam ad Coꝛinth. xiiij.
Ungde in vita beati Ceſarij legit᷑.ꝙ ſpiri/
tuſſanctus ſermonẽ ſuũ diſponebat vt ho
minũ cõſcientias verbis ſuis ꝑcutexet q̃ſi
agnoſceret. Unde ibidẽ narrat ꝙ quidam
homo puerſus beato Auguſtino pᷣdicãte
intrauit eccłiam.ſtatimq; quaſi ipſo igno/
rante ⁊ nõ ꝓponente ſermo eius verſus eſt
contra quedã vicia quibo ille irretitus erat

Qui cõſiderans epiſcopum ſanctũ eſtima

bat peccata ſua a deo ſibi reuelata.Qui et
mox poſt conuerſus eſt finito ſermone.Et
ideo ᷣm Auguſtinũ libꝛo ↄfeſſionũ.Expe
dit multoties digreſſionẽ facere in ſermo/
nibus.Et hoc ꝓpter varias hominũ cõdi/
tiones audientiũ.Pꝛeterea nõ cõfidat pᷣ/

dicatoꝛ totũ in ſua ecloquentſa ⁊ pꝛopꝛia ſa
pientia.ſed in danda deſuꝑ dei munificẽ/
tia.quia frequẽter deus multos conuertit
citius ꝑ ſimplices q; ꝑ ſopiẽtes. quia ſcdᷣʒ
illud Qoꝛinth.j. DStulta mundi elegit de/
us vt cõfundat foꝛtia. Unde narratur li/
bꝛo.x.eccleſiaſtice hiſtoꝛie.c.xj. ꝙ gena ybe

roꝛum que ſub axe pontino iacet ꝑ vnam
paupculã mulierẽ ⁊ captiuã fuit cõuerſa.

Ham in captinitate poſita ſobꝛiam duxit
vitam.pudicã ⁊ ſanctã.iugiter oꝛãs ⁊ pſal
lene. Cunq; quereret᷑ quare hoc faceret: re
ſpondit. Hoc ritu deũ meũ creatoꝛẽ omni
um colo.Eratq; ibi mos ꝙ cñ infans ali/
quis infirmaret᷑ per domos vicinoꝛũ ſin/

gulas ꝓ remedio poꝛtaretur. Et ſemel ve/

nit vna mater filiũ poꝛtans a caſu ad do/

mũ in qua detẽta fuit hec ſancta captiua a

qua cũ quereret᷑ puero remediũ. Reſpõdit
nullũ ſcire remediũ niſi Jeſum languidos
verbo curantẽ.⁊ paruulo ciliciũ ſuũ impo
nens dixit. Sanet te dominꝰ meus Ihuſ
xpᷣs.Quo dicto ſanũ reddidit illuʒ matri
Hui? fama ſtatim ad reginã deuenit egro

tam quã ad ſe adduci pᷣcepit.que venire re

nuit ne pᷣſumere ampliꝰ qᷓ; ſexus ſineret vi
Deretur. Ad quã igitur cũ regina ſe deferri
fecit ſanata eſt ſicut puer in nomine Jeſu
xpᷣi. Quo facto ⁊ xpᷣm ſue ſanitatis pᷣdica/

uit auctorẽ. Regina hec omĩa marito nar/

rauit.Qui ſtatim iuſſit munera deferri ca/
ptiue ꝓ coniugis ſalute.Cui regina dixit.
Hil hoꝝ dignatur accipere.auꝝ ⁊ argentũ

reſpuit vt lutũ.ieiunio ⁊ oꝛatione quaſi q

dam cibo paſcit᷑.Hoc ſolũ muneris dabi/
mus ei ſi xpᷣm ieſum deũ agnoſcamꝰ ⁊ co/

lamus.Dõ rex diſtulit donec die quadaʒ

in venationc occupatꝰtanta fuit tenebꝛa/
rum denſitate circũdatꝰ vt ſolus erraret ⁊
in tenebꝛis periclitaret᷑.tunc intra ſe dixit
Di vere deus eſt xpᷣs quẽ captiua coniu/
gi mee pᷣdicauit liberet me ab his tenebꝛiſ
⁊ ipſum colã deum veꝝ. Quod vt mẽte de
nouerat reddita eſt dies ⁊ icolumis redijt
fſactũ ↄiugi referẽs. Uocata eſt igit᷑ capti⸗
ua pauꝑcula q̃ docuit eos credere.eccłiaſ
edificare.⁊ ſoꝛmã docuit.Et oẽs h audito
crediderũt ðᷣo viuo.Et cũ colũne deberẽt
collocari.⁊ vna nõ poſſet eleuari:captiua ĩ
oꝛatione in nocte illa ꝑmanſit.⁊ mane cuʒ
rex rediret vidit columnã ſuꝑ baſem ſuam
libꝛate ſuſpenſam.⁊ cunctis admirantiba

n
polt

s!

calo.
plian
perm
zusſ⸗
nitß⸗
Etie
altoa
toꝛen
pyoa

WMr

loumt
uswi
ſogan
doloe
geno⸗
reqya
nnene
ſcven⸗
Hieg⸗
lellige
ſiomis.
ootu.
latioco
loan
Copfun
eüar
Aadcce
gatꝛcat
huncmo
Dahion
r Poo
debetſer
Guae
recedat.
Aaſiq
1barae
conſon
ſu ſeri

Ured

ohriee
nuniſci⸗
tohueri
giaſch
egirde
umrli⸗
honaſbe
Krmn
tönon,
londort
iotpe
coent
NKonni
fns A
indiäſn
tſemade
ſuasdo⸗
dpeine
Reſpoct
inguidos
iüimpo
nens
tllezmen
dchent⸗
pverant
oſinaad
ſedcten
nine Yein
io polca/
aruona/
tefenich
Gno dr.
uſnd
ecbalch
giode
Waco⸗
de gvade,
ittenebi⸗
nscnaſt!
naoſedet
is lolu⸗
is tonb
ytmanedt
Unionitt
tae,
Magia
Haudito
edebert
nanec
ſon ſenn
nlrantr

Be veri

debegnt.

2⁊ ſtupentib in oculis omniũ ſuo loco de-
poſita eſt ⁊ eccleſia ad ꝑfectũ deducta ⁊ fi/
Des xp̃i vbiq; ſuſcepta. Plus ergo in pᷣdi/
catoꝛe efficit vite ſanctitas qᷓ; ſcietie multi
plicitas. Pꝛopter qð ait dñs Iſa.xl. Su/
per montẽ excelſum aſcẽde tu qui euãgeli/
zas ſyon.i.ſuper eminentiã vite ſᷣm ꝙ expo
nit Gregoꝛi? ſuꝑ Ezech. libᷣ.pᷣmo.omeł.xj.
Et ideo debet pᷣlatus eſſe ſpeculatoꝛ qui i

alto conſiſtit. De quo Ezech.j. Specula/

pꝛoficiat opoꝛtet pᷣdicatoꝛẽ verbũ dei pꝛo

pPonere nõ paſſim ⁊ indifferẽter. ſed ꝓ audi
toꝛum qualitate ⁊ capacitate ꝓut Gregoꝛi
us vbi ſupꝛa.q pᷣdicatoꝛ debet penſare qͥd

loqnat᷑ ⁊ quantũ loquat᷑ cui loquit᷑ ⁊ quan

do loquit᷑.De quib exemplificãs ibidẽ po
nens exemplũ de medico qͥ debet cõſidera
re quomõ vulnꝰeſt ſecãdũ ⁊ quod medica/
men apponenduʒz. Et de agricola qui añnq;
ſemen mittat:terre qualitatẽ cõſiderat UInñ
Bregor. moꝛał.xxx.ſuꝑ illud Job.xxxviij.
NDuis dedit gallo intelligentiã:ait.Gallo ĩ

telligẽtia tribuit cuʒ doctoꝛ virtutẽ diſcre

tionis nouit quibo quid quãdo vel quõ lo
quatur. Nõ em̃ vna cadẽq; cunctis exhoꝛ
tatio cõuenit.quia nec om̃es par moꝝ qua
litas aſtringit. Sepe em̃ alijs officiunt q̃

alijs ꝓſunt.Et ponit bona exẽpla dicens.
Plerũq; herbe que hec animalia reficiunt:

glia occidũt. Et leuis ſybulꝰ equos miti/

gat ⁊ catulos inſtigat.Et medicamẽtũ qð

hunc moꝛbũ minuit alteri vires tribuit Et
panis qui vitã foꝛtiuʒ roboꝛat ꝑuulos ne/
cat. Pꝛo qualitate igit᷑ auditoꝛuʒ foꝛmari
Debet ſermo doctoꝝ vt ad ſua ſingulis cõ
gruat. et tamen ab edificationis arte non

recedat. Intẽte em̃ mentes auditoꝛũ ſunt
quaſi quedã tenſiones coꝛdaꝝ ſtrate in cp/
chara q̃̊s tãgit artifex cũ plectro vt reddãt

conſonã modula tionẽ licet nõ vna impul
ſu feriant e

Capitulum terttum.
tate pᷣdicationũ viroꝝ eccleſia/
icoꝝ ⁊ de ſuffragijs eoꝝ quibo populũ iu

uare debent.⁊ quales ad hoc opus aſſumi

Nlſuper ao hoc

catoꝛẽ vti veritate.vt nec adulati

6

vt ſermo dei ꝓficiat opoꝛtet pꝛedi percipiunt oblationes et decimas: vt iſ
cadulati quiete viuentes oꝛent pꝛo populo eoꝛum
moꝛe.nec qſtꝰ cupiditate.nec pu/

ſillanimitate vᷣitatẽ omittat exèplo michee
q̃ cũ hoꝛtaret᷑ loqͥ placẽtia:rũdit.liuit do
minꝰ. qꝛ q̃cũq; dixerit mihi dñe h̊ loquar.
iij. Re.vlt᷑. Un ꝓpha docẽs mendaciũ ipſe
cauda ẽ. Iſa.ix.qꝛ cooꝑit ⁊ tacet turpitudi
nẽ auditoꝝ ſiẽ cauda tegit pudibũda aĩiali
um. Cali pᷣdicatõe veraci indigerẽt poten
tes. ꝓut ait Señn.de bñfi.li.vj.c.xx. Mon
ſtrabo tibi cui rei inopia laboꝛãt ſumma fa
ſtigia.qͥd oĩa poſſidẽtibo deſit.ſ.veritatꝭ ꝓ
troꝛem dedi te. Inſuper ad hoc vt ſermo vöi

latoꝛe.Et ſequit᷑. Ignoꝛãt potentes vires
ſuas dũ ſe tã magnos credunt vt audiunt
Hõ ſic pᷣdicatoꝛ euãgelicꝰblãdiat᷑ falſuʒ di

cendo. Et iõ ðꝛ Ecci.iiij. Pꝛo aĩa tua ñ cõ
ſundaris dicere veꝝ. ſʒ put ꝛ ad Thimo.
iiij. Argue obſecra icrepa in oĩ patia ⁊ do.
Sz multi dicũt ſꝑ dinitibo placebo.ſʒ nũ/

q; dicũt eis dirige.hᷣ eſt.illa qᷓ dirigant eos

ad veritatẽ vite. Inſuꝑ ad ̊ vt ſermo dei
ꝓficiat opoꝛtʒ pᷣdicatoꝛẽ q̃ verbo docʒ oꝑe
exercere exeplo Ihu xp̃i qͥ cepit facere ⁊ do

cere Uñ ſᷣm Gre.moꝛal.xix.loq̃ndi auctoꝛi

tas ꝑdit᷑ qũ vox oꝑe ñ iuuat᷑. Uñ pᷣdicatoꝛ
q bona dic ⁊ aliter viuit.nihil aliud fac ni/
ſi vna manu edificat ⁊ altera manu edifica

tũ deſtruit Clũ validioꝛ eſt vox oꝑis qᷓ; oꝛꝭ

ſm Berñ.ſuꝑ Cañ.omelł.lix.⁊ fᷣm phum
ethi.x. Actiões ſunt magꝭ credibiles ſfᷣmo
nibo in paſſioniba ⁊ actõib.⁊ cũ diſſonãt h

veꝝ interimũt. Un Señ.epła.cx.ait.Sic

iſta diſcamꝰ vt q̃ fuerint ba ſint oꝑa.⁊ po

nit exemplũ ꝙ ĩ tẽpeſtate gubernatoꝛ nau/
fragabũdus non ꝓdeſt. Quid inqͥt iuuare
põt rectoꝛ nauigij attonitꝰ ⁊ vomitãs. nõ

eſt loquendũ ſʒ gubernãdũ.dicũt eĩ multi.

hoc dicit plato.h̊ zeno ⁊ ingẽs agmẽ phᷣo/
rum.ſʒ faciãt q̃ dixerũt ⁊ ſua eſſe monſtra-

bunt. Qui g̊ bona docet ⁊ mala agit nibil

aliud facit q; deũ infoꝛmat qliter ipſum ex

ſnia/ꝓpꝛia ↄdẽnare debeat.dicere valens ei

Ex oꝛe tuo te iudico ſerue nequã.Eſt etiaʒ
tertio viroꝝ eccłiaſticoꝝ populũ apud de/
um oꝛationũ ſuffragijs iuuare vt culpa ei
dimittat᷑ ⁊ deo placet᷑.⁊ populꝰ reconciliet
exẽplo Moyſi dicẽtis Exo.xxxij.Oñe aut
dele me de libꝛo tuo aut dimitte ppło hanc
noxã.Et Johel.ij.ðꝛ. Inter veſtibulum ⁊

altare ploꝛabãt ſacerdotes dicentes. Par/

ce domine parce populo tuo.⁊c. Et ideo
percipiunt oblationes et decimas: vt in

cauſas coꝛam deo agentes: quaſi boni

aduocati.Et ideo Grego. paſtoꝛal.li.j. ca.
xvj.Sit rectoꝛ ſingulis cõpaſſione ꝓximꝰ
⁊pᷣ cunctis cõtemplatione ſuſpẽſus. Uti/
nam em̃ ſacerdotes euangelici eſſent tales
quales erãt moſayci.de qbus narrat Ege

ſipus li.pmo vbi dicit. C cũ Pompeius

intraſſet hieruſalẽ ⁊ inuaſiſſet eã:ſtupebat

acies ſacerdotũ aĩoo qui nunq; remiſſa of

ficia ſecerũt in medio belli.imo officio ince
pto ꝑſeuerater inſiſtebãt. Et ac ſi pfunda
pax eſſet nihil deerat ſolẽnitati ſacrificioꝝ
2 tãta erat eis cura miniſterij diuini ꝙ ſa/
cerdotes vſq; ad vltimũ in ſuo munereꝑ/
ſeuerabãt.⁊ infulati inter hoſtias ſuas ne

cabãtur.Ecõtra vero eſt de multis qͥ ꝓ le/

ui cauſa dimittũt ⁊ interrũpunt officia di/⸗
uina.illuſi⁊ extracti ſepe a diabolo ab eccle

ſia ꝓut narrat᷑ in vita beati BGñdicti de q̃/

dam monacho qͥ in oꝛatiõe nec in eccleſia
poterat diu ꝑſeuerare. ſed alijs fratribus
oꝛantily ipe ſepe exiuit: ages queq; tranſi⸗/
toꝛia.Qõdð cũ abbas monaſterij beato Bñ

dicto narraſſet.venit ſanctꝰ illuc ⁊ vidit

illũ monachũ diabolꝰ in ſpecie cuiuſdã ni
gri pueruli ꝑ veſtimentuʒ foꝛas trahebat.
Ddixitq; Benedictꝰ abbati monaſterij illiꝰ
⁊ cuidã alteri monacho nomine Manto.

Nunqͥd nõ videtis qͥ eũ trahit. Cunq; di/

xiſſent nõ. Oꝛemꝰ inquit vt videre valeatꝭ
Dꝛantibo ergo illis Daur?ꝰ vidit.ſed ab/

bas videre nõ potuit. Die ergo ſequẽti be/

atus Bñdictus illũ monachũ exeuntẽ in/
ſequit᷑.⁊ foꝛas repertũ virga percuſſit.⁊ ex
tũc in oꝛatione ĩmobilis ꝑmanſit.⁊ in offi
cio cũ ceteris. Sicq; antiquꝰ hoſtis non ẽ

auſus dña ri in ipſiꝰ cogitatõe ac ſi ipſe ꝑ/⸗

cuſſus ſuiſſet ex verbere.Et qꝛ officia eccle
ſiaſtica exercere nõ eſt pueroꝝ nec effemi/
natoꝝ aut ideotaꝝ inſcioꝝ. Ideo ꝓuide/
ant pᷣlati maioꝛes vt epᷣi pᷣcipue ne ecclias
regẽdasoſferant talibo.ſed in ꝑtẽ ſolicitudi
nis aſſumãt viros ſapiẽtes ⁊ induſtrios.p
ut dicit Exo.xviij. Pꝛouide tibi viros nõ
pueros de omi plebe potẽtes ⁊ timẽtes de
um.Et Deut᷑.j.ðꝛ ibidẽ. Debẽt etiã ſaltem
imitari Pharaonẽ qͥ noluit cõmittere pe/
coꝛa ſua niſi vinis induſtrijs ꝓut ipᷣe dixit
BGeñ.xlvij. Si noſcis eſſe in illis viros in
duſtrios cõſtitue eos magiſtros pecoꝛum
meoꝝ.Sʒ ecõtra eſt hodie.quia idiotis ⁊
pueris curialiba ⁊ legẽ dei neſcientlbo com
mittunt aĩe pᷣcioſo ſanguine xpᷣi redempte

agminibo lupoꝛũ vndiq; vallate. nec eſt qᷓ
aſcẽdat ex aduerſo ⁊ murũ ſe oponat pꝛo

domo dei. Sed iam verificatum eſt illud
JIſa.iij.Oabo pueros pᷣncipes coꝛũ. Sed

de talib epᷣis qui indignis cõmittũt curã
animaꝝ ait Berñ.ad Euge. li.iiij. Satis
p̃iad manũ habẽt quibo aĩias tradant.ſed

cui cõmittũt facultates regẽdas ſuas non

inueniũt.Et ſequit᷑. Patientiꝰ ferimus ia/
cturã xp̃ᷣi q;ᷓ; noſtrã. Quotidianas expẽſas

quotidiano recipꝛocamꝰ cõputo ⁊ ſcruti/
nio.⁊ cõtinua gregis dñici detrimenta ne

ſcimus.De pᷣcio panũ ⁊ eſcaꝝ q̃tidie cũ mi

niſtris exigit᷑ ratio.ſed de peccatis cum pᷣſ

byteris raro celebꝛat᷑ collatio.Cadit aſina
⁊ eſt qͥ ſubleuat.ſed cadit aia in peccati fo/
ueam ⁊ nõ eſt qͥ re’quiret. Uñ ⁊ optime ait

quidã. In eccleſijs fit detractio lini ⁊ lane

cũ fit queſtio de oue ꝑdita nõ fit mentio in
cõſilijs.ſed ⁊ oblatio ⁊ decimatio fit cũ pᷣ/
cijſ. Nõ ſunt ergo anime talibo cõmitten/
de ⁊ maxime pueris exeplo cuiuſdãa fratrii
repᷣhendẽtis quendã epᷣm qui nolebat cui
dam puero nepotulo ſuo aut foꝛte filio q/
dam pira tradere cuſtodieda: ⁊ tamẽ tradi

dit dicto puero ecclłlias ⁊ multas aimas re

gendas Itẽ debẽt epᷣi ſtatuere colũnas foꝛ
tes ⁊ erectas in eccłia dei.Et ideo ðꝛ GBalł.

ij. Hi em̃ columne erãt ⁊c ꝓ quibo ponunt

ſtipulas arüdines ⁊ feſtucae.hoc eſt.leues
ꝑſonas.Qð facere noluit quidã bonꝰepᷣs.

qui reſpõdit optime cuidã magno petetip
leui ꝑſona vt eã ſtatueretin eccia ſua dices
Sicut tu ad petitionẽ meã nõ poneres in
caſtro tuo feſtucã ꝓ columna.ſic nec tu de

bes velle ꝙ ego hoc faciã in eccia mea. Uñ
quia multi tales ponuntur in eccleſia:ruit
iam vbiq; eccłia dei.Et verificatũ eſt illð

Iſa.xlix.Uenerũt ſtructoꝛes tui deſtruen
tes te. Itẽ debẽt epᷣi cõmittere aias curan
das peritis medicis qͥ ſciant diſtinguerei/
ter lepꝛã ⁊ lepꝛã. Uñ ſubdit ibidẽ Gregoꝛiꝰ

qꝙ cogitationũ vulnera occultioꝛa ſũt vul

nerib viſceꝝ. Et tamẽ qui ſpũalia pᷣcepta
nunq; cognouerũt:coꝛdis ſe medicos ꝓfi

teri nõ metuũt.Cũ ecõtrario qui vim pi/
gmentoꝝ neſciũt videri medici carnis eru
beſcunt. Ideo qͥ ſe medicũ eſſe bonũ igno/

rat curã anima ꝝ nõ recipiat.ſʒ dicat illud

Iſa.iij. Eſto inquit pꝛinceps noſter.⁊ rñ/
det. Nõ ſum medicus ⁊ in domo mea non

alibi dicit᷑ le terre cuiꝰ rex puer eſt. Unde

cy liol

etp
ſtenle
Ien
ſia yb
ſcene
pmo⸗
dem
mltten
Sicl
mpen
urein
jmng
geieſi
tosd
eD
Gale
miot

g

ſooe⸗

Abel

ſcnti⸗

ſchor

orſl
woden
riſhi
unpe
Dem
gante
lict
tevl
puſcn
iunge

ALor

Mot
dumd
Glerti
nenteo
lm
phet
ſator

N
naten
ltctüs
iS
tDre
tüͤtani
Ss
wonted
ſutoren
mnoie
blcpiſes
tnt⸗
neynnne
Kecämi
damß
i
ccatifo⸗
ptime git
inllone
nentioin
fitc
GWinen⸗

ſifnnn.

hoiedatan
ntefloi⸗
mentan
gimoo
limus ſo
de ⸗
ponunt.
(Gleues
bordehe
voperitp
ſobuuis
nenoin
neelude
ma
eſtarwt
gückl⸗
jidckan
iou
ingvere⸗
ige
aſür
z
Airgf⸗
rinp/
mis eru
nüigo/
catllud
ſter 1n/
nesden

r ——
2. * 5 .
*. — 2 .
è”MB . ” 2
2 . „ 1 .* X
.

Diſtinctio quinta.

eſt panis.ſ doctrine ⁊ verbi deĩanimam ſu

ſtentãtis.quia nõ in ſolo pane viuit hõ ⁊c.

Item debẽt epi ſtatuere viros diſcretos ⁊
magiſtros peritos in ſcola dei que eſt eccle

ſia vbi edocent᷑ xp̃ᷣiani quid agendũ qͥd de
ſerendũ. Et ideo ait Grego.li.j..paſtora.c.

pmo.qꝙ ars artiũ eſt regimẽ animaꝝ. Un/

de magnũ eſt vituperiũ magiſtro artiũ cõ
mittere ſcolas ſuas ignoꝛãti artis pᷣncipia
Sic ſᷣm Grego.li.j.paſtoꝛ.vbi ſupꝛa.Ab
imperitis paſtoꝛale ma giſteriũ qua temeri

tate ſuſcipit᷑ qñ ars artiũ eſt regumẽ aĩaruz
Item qꝛ epᷣi ſunt duces aciei xpᷣi ſtatuãt in
acie ſua viros robuſtos ⁊ in pugna exper

tos qui poſſint cũ eo aciem ipam defende/

re. Unde ðꝛ in figura Cañ.iij.En lectuluʒ

Salomonis. lx. foꝛtes ambiũt ex foꝛtiſſi/

mis iſrael ⁊ oms ad bella doctiſſimi. Da

gna em̃ fraus eſt aſſumere debiles ⁊ igna⸗
ros artio pugnãdi? dare illis ſtipendia qᷓ
debeẽt᷑ bonis militibo aciẽ dei defendere va
lentibi. Uñ ðꝛ Coꝝ.ix.Quis vnq; militat
endijs ſuis rMUMDB

Diſtinctio qnta q̃rte ptis bupſt umme

(KEapitulum pꝛimmm.
MDuale debet eſſe iudiciũ eccleſiaſticoꝛũ

.

Aque in eo cauenda.

gijs ⁊ ſine deceptionũ fallacijs.qꝛ talia re/
pꝛobanda ſunt in curij s eccleſiaſticis ⁊ vi
ris ſpñalibo.Et ideo ait Berñ.ad Eugeni
um poſt pncipiũ. Queſo te quale eſt illud.
De mane vſq; ad veſperam litigare aut liti
gantes audire. Et vtinã ſufficeret diei ma
licia ſua. Nec ſunt inſuꝑ noctes libere ⁊ qe
te.⁊ vir relinquit᷑ neceſſitati nature qð coꝛ
puſculi pauſationi ſufficiat Et rurſum ad
iurgia ſurgit᷑ in mane.⁊ dies diei eructat le
ges ⁊ nox nocti indicat maliciã. Et ſequit
Duotigdie in palatio ꝑſtrepunt leges. ſʒ nõ
dum dñi iuſticia.⁊ tñ lex dñi immaculata

coõuertit aias. Tu ergo paſtoꝛ animarũ qꝗᷓ

mente obſecro ſuſtines coꝛaʒ te ſemꝑ ſilere

illam ⁊ garrire iſtas. Ideo clamandum eſt

cũ pheta.Narrauerũt iniqui fabulatiões⸗
ſed nõ vt lex tua. In his etiã iudicijs cau/

Vnſequenter ao
monengl ſunt epi hac diſtinctiõe
Inta qꝙ habeãt in repu.eccłiaſtica
iudices oꝛatoꝛes ⁊ aduocatos quales de /
ſcripti ſunt ſupꝛa ꝑte pma diſ.v. vt exerce
ant iuſticiã ritã ⁊ planã ſine iurgioꝛũ liti /

ES

ſas iniuſte qq; ptelant aſpellationes iniq
quas rephendit idẽ Bern.ad Eugemũ li-
bꝛo.iij.dicẽs ꝙ iniqua eſt ois appellatio ach

quã iuſticie inopia nõ coegit. Dimilitx de⸗/
bent eſſe ↄſiliarij eoꝝ docet Berñ. ad Eu

genium li. iiij. dices. Querẽdi ſunt vt tibi
aſſiſtant qͥ ſunt cõpoſiti ad moꝛes.pꝛoba/
ti ad ſanctimoniã qui marſupia nõ exhau/

riant.ſed coꝛda reficiãt ⁊ crimina coꝛrigãt

Sicut ergo cõſiliarijs pape tales eẽ decet
ſic ⁊ eoꝝ.Et ponit vlteriꝰ exempla. Qua
les etiã debẽt eſſe legati ſiue maioꝛes ſiue
minores a quibuſcq; miſſi infoꝛmãs eoſ
exemplo beati Martini qͥ fuit legat in da

cia.nulla tñ munera recepit.ſed pauper ita

redijt vt pene expenſis ⁊ equis deſicietib⸗
vix veniret floꝛentiã.cui quidã epᷣus equũ
dedit. Et cũ idẽ epᷣs eũ ſequeret᷑ ad curiaʒ
peteret ab eo adiutoꝛiũ in cauſa ſua.Rñ
dit. Decepiſti me neſcicbã tibi iminere ne/

gocium. Colle equũ tuum in ſtabulo. nolo

alicuiꝓ muneribo obligari. ⁊ ſic coegit euzʒ
de Hanfrido fungete in aquitanea legatio
nie offcio: pans ſumbrib officiͦ ſuum
peregit. Et c eſſet quida piſcis ſturgio ei
oblatus noluit recipe niſi pcio dato ꝓ eo.
Itẽ cũ domina opidi offerret ei duas pa/

fapſides ligneas pulcras.quas laudauit:

ſed nõ acqͥeuit acciꝑe.quãto minꝰ argẽte/

as recepiſſet qui ligneas refutauit. Hi fue
runt imitatoꝛes Abꝛaeq; noluit recipere a

filo ſubtegminis vſq; ad coꝛrigiaʒ calige.
ꝓut dici Beñ.xiiij.Et Samnel. ſ. Re. xij.
ait. Si de manu cuiuſq́; munus accepi.
Omnes ergo cõſiliarij.officiales.iudices
T aſſiſtetes epoꝝ: hoꝝ exemplo manꝰ excu
tiant ab omni munere ⁊ tũc ſecure ⁊ ſinere
pᷣhenſione ⁊ ſine iuris offenſiõe ſua poſſüt
officia exeerz——
AKapitulum ſecundum. .—
¶ Dualis debet eſſe familia epiſcopi.

DOnlequenter de
ſcribit Berñ. ibidẽ qualis eſſe de/
dbeat domꝰ ⁊ familia epoꝝ dicẽs.
Domũ epoꝝ ſicut dei decʒ ſanctitudo mo
deſtia ⁊ honeſtas ⁊ moꝝdiſciplina. Diſcat
ate o papa oms cpᷣi tui cõmaculos pueroſ
z comptos adoleſcẽtes ſecũ nõ habere. qͥa
inter mitratos nõ decet diſcurrere calami
ſtratos. Et ſequit᷑.SDi inſolẽtioꝛ fᷣmo kers

uit viij. De veſtimẽtis aũt his diffuſe tra⸗

te inſonuerit vel habitus indecens appa/
ruerit: manus tua ſtatim ſuꝑ hoc vlciſcere

a. Impunitas em̃ auſum parit.
um. Ad talia ergo ſcienda et

coꝛrigenda debet epᷣs eſſe ſolicitus. Sʒ tẽ
poꝛalia diſpenſanda cõmittit alijs vt ipᷣe li
berius vacet diuinis. Uñ ait ibidem. :
mento ſaluatoꝛẽ iudã habuiſſe iconomuz.

id eſt. diſpeſatoꝛẽ. Quid ergo
pius qᷓ; infima ⁊ vilia domus ſue ſcrutari.

7 de ſuſpitionibo ſinguloꝝ moueri.Nã ad/

1

traditis Joſeph ignoꝛabat qͥd haberet in t

queq; ꝑdita vł neglecta egyptiꝰ ille om̃ib

Capitulum tertium.

Demyſten
ſacerdotalium.

domo eke⸗ ðꝛ Beñ. xxxix.

tificalia in

iſcopo tur

erijs veſtimentoꝝ epiſcopaliuz

ſequenter mo
nendi ſunt epiſcopi vt veracit ha
beant virtutes quas ſignãt pon/
dumẽta ne falſo poꝛtent ſigna ſi

ne ſignato ꝓut ait Hugo de ſacra. libꝛo. ij.
te.iuij.c.xiiij. Epiſcopi vtunt᷑ ſandalijs qᷓ
ſunt calciamẽta pᷣdicatoꝝ ↄſiſtentia ex ſo/

lea.ſubtus integra ne pes terram tangat.⁊

deſuꝑ ex coꝛeo ꝑfoꝛato.quia gꝛeſſus epiſco
i 2 pdicatoꝛis ſubter debẽt muniri ne pol
uantur ꝑ terrena. ⁊ ſuperius aperiri vt co

gnoſcãt ⁊ anhelent iugiter ad celeſtia. In/
duütur igit᷑ caligis biſſinis vel lineis vſq;
ad genua.ꝑ quod ſignat᷑ pedibo ſuis rectoſ
debere greſſus facere ⁊ genua debilia robo

rare.⁊ ſic ad pᷣdicationẽ ſacri euangelij fe/

ſtinare. Baculo etiã vtũtur cuiꝰ acumine
rebelles increpẽt ⁊ pungant medio pios et
bonos foueãt ⁊ recuruo peccatoꝛes attra/
bant. Unde verſus. Attrahe ꝑ pmum me
Dio rege punge ꝑ imũ. Anulo vtunt᷑ q̊ ec/
cleſia ſponſa xpᷣi ab eis deſpõſata eſt per fi

dei ſacramenta. Mitra ſiue thyara in capi
te regimen qnq; ſenſuũ ſignat. Uñ et Hu/

go paꝝ ante dicit. ꝙ veſtimenta ſacerdota
lia tam in lege veteri qᷓ; in noua ſignãt eoꝝ

virtutes quas habere debẽt. Unde ĩ tuni/

ca linea ſignat᷑ caſtitas ĩterioꝛ. In zona ca

ſtitas exterioꝛ. In tunica iacinctina ↄuer/

ſatio celica. In ſuꝑhumerali laboꝝ pati/

tia. In cydari intẽtio recta. Et munimen

tum caſtitatis in feminaliba que tegunt ve
renda. Hec erant veſtimẽta ſacerdotis ĩ le
& moſaxca.ſicut patet Exo.xxviij.et Ce⸗

ctat Hieronymꝰ epła.lxxxv. Sed de veſti
mentis ſacerdotuʒ in lege noua ait Hugo
vbi ſupᷣ.ꝑ tunicã ſignat᷑ mũdicia.ꝑ zonam
ↄtinẽtia.ꝑ ſtolã patiẽtia.ꝑ caſulã charitai

amicieciiaaag “
apitulum quartum

cum gregibo.⁊ de periculo diuiſionis ⁊ ab

ſentie.

gregẽ.Talis em̃ paſtoꝛ eſt tantũ nomie.ſʒ
idolum re. Uñ Gregoꝛius ſuꝑ Ezech.li. j.

omeł.v.ait. Hi qui animaꝝ cuſtodes ſunt

⁊ paſcẽdi gregis onera ſuſceper̃t nullo mo
do loca ꝑmutẽt.ſed gregi cõmiſſo iugit᷑ in
uigilent.quia ꝓ qualibetania ſibi cõmiſſa
diſtrictã rõem reddituri ſunt. Uñ cuilibet

pᷣlato ðᷣꝛ.Cuſtodi viꝝ iſtũ.nõ ðꝛ maneriũ
baroniã vel armẽta boum ⁊ ouiũ.ſed virũ
iſtũ.Et ſequit᷑. Qui ſi lapſus fuerit erit aia
tua ꝓ anima illi. Et ſi pꝛaue ſint oues ta/

Andem ultimo
monendi ſunt epiſcopi vt gregi
iugiter inuigilent adimplentes
Ulud Iſaie.xrj. Suꝑ ſpeculã dñi ego ſum
ſtans iugiter. Unde ðꝛ extra de regulis iu
ris. Nõ poteſt eſſe paſtoꝛis cxcuſatio ſi lu/
us ouẽ comedat ⁊ paſtoꝛ neſciat. Uñ gre
ge derelicto nõ debẽt diſcurrere percuriald
ſeculares affectãdo negociationes tꝑales.
ſed cohabitẽt cũ ouibo ſibi cõmiſſis: illas
regendo paſcẽdo iugi verbo ⁊ exẽplo ⁊ tẽ=᷑⸗
poꝛali ſubſidio Ne dicat᷑ cuilibet tali illud
Zach.xj.O paſtoꝛ ⁊ idolum derelinquens

men nõ ſunt derelinquende.ſed frequenter

pie monẽde.qꝛ gutta canat lapidẽ nõ viſʒ
ſepe cadẽdo. Uñ narrat Beda de geſtꝭ an /

gloꝛum de Laurẽtio epo ſuccedẽte beato

Au guſtino miſſo in bꝛitaniã a beato Gre

goꝛio ad gentẽ illã ↄuertendã qͥ ob pꝛauoſ

moꝛes egie pon uit bꝛitaniã ⁊ gregẽ ſuuz
BDz añ receſſum iuſſit ĩi qua/
dam eccłia apoſtoloꝛũ Petri ⁊ Pauli ſibi
lectũ fieri.in quo poſt multas pᷣces ⁊ lacri /

derelinquere

mas qᷣeſceret:apparuit ei beatꝰ Petrꝰ qͥ ilũ

diriſſime flagello quodã cedẽs dixit. Qua
re gregẽ tibi cõmiſſum ⁊ a te ſuſceptuʒ vis

derelinquere ⁊ lupis exponere.an oblitꝰ es
mei qui vincula ⁊ carceres ⁊ crucẽꝓ grege

a xpᷣo mihi tradito pertuli.Qui cum euigi
laſſet liuetibo plagis venit ad regẽ ⁊ reiecio

emire

Fectin
oſtend
golae
demſu
fumal
Pbent
delſern
ſa uſt
direce
dedye
abolo⸗
loil
Ulnltte
N Ep
ſgdorin
Oye
ſpecul.

ſchrigt

olpt
nockte
gocaſe
denede
goens
lrerce
Liyt
ſhogy/

lpin

bereocch
hortans
cöſimilt
ſticiſine
fenech⸗
Nmage
Penuter
fmetn
Pleytie
ſcibv. .
neckth
t e
me
bien
lade
tland
Mün

H

n
4

.

nol

las

⸗

ud
nens
ieh
li.

ſunt

40

uol
ſurz

1/
it

R
ii
u

es
gege⸗
euigi
dicce

.

oſtendit. Quod audiẽs ⁊ videns rex reie/
cto idolatrie cultu ⁊ cõiugio illegitimo fi⸗/
dem ſuſcepit ⁊ baptiſmũ.⁊ mutatꝰ eſt ĩ vi
rum alteꝝ. Ex his igit omnibo liquet qᷓ; re
pᷣhenſibiles ſunt qͥꝓ leui cauſa gregẽ ſuuʒ
deſerunt. Exquo iſte ſanctus ꝓ aliqᷓ cau/
ſa iuſta gregẽ ſuũ derelinquere ꝓponẽs taʒ
dire coꝛreptus eſt. Unde dicit Anguſtinꝰ
de duodecim abuſionibo ꝙ decimꝰ graduſ
abuſionis eſt epiſcopꝰ negligẽs.qui gra/
Dus ſui honoꝛẽ inter homines requirit. ſʒ
miniſterij ſui dignitatẽ coꝛã deo nõ cuſto
dit. Epiſcopꝰ em̃ grecũ nomẽ eſt ⁊ ſpecu/
latoꝛ interpᷣtatur. Cui dicit᷑ Ezech. tertio.

Speculatoꝛẽ dedi te.Sed qͥ vult bonus

ſpeculatoꝛ eſſe opoꝛtet illũ ↄtinue gregi pᷣ/
ſentialiter intereſſe ⁊ nunq; abeſſe.Decet g
epiſcopũ omniũ ſuꝑ quos in ſpeculo poſi
tus eſt peccata attẽdere ⁊ ea ſermone coꝛri/
gere. ⁊ ſccleruʒ operarios declinare. Et ibi
bene de B. Pꝛedicatoꝛ ergo diuinus allo/
quens eccleſiaſticoſ hoꝛtetur quemlibʒ ad
exercẽda officia debita ſuo ſtatui ⁊ gradui
Et vt quilibet viuat pꝛout debet in ſtatu

ſuo quantũ ad ea q̃ enumerata ſunt

Capitulũ pmũ diſtinctõis bme eiuſdẽ.
BDe dignitate ſapiẽtie

Kehabitis anu⸗
ctoꝛitatibb narrationibo ⁊ exẽ·
plis quibas viri eccleſiaſtici poſ
unt inſoꝛmari.⁊ ex quiba pᷣdicatoꝛ põt ha

TS equltnta pncipalis ꝑs hꝰ ſumme

pere occaſionẽ ↄferendi cũ eis vtiliter ⁊ ex

hoꝛtandi eos efficaciter. Nunc colligãtur
cõſimilia quibo poſſunt inſtrui viri ſcola/
ſtici ſiue phiſici.ex quibo pᷣdieatoꝛ põt con
ferre cũ eiſdem ex eis que ꝓpꝛia ſunt eis.Et
vt magis ſubleuẽtur ad deſideriũ ſapiẽtie
pᷣmittenda eſt eius dignitas ⁊ ſublimitas
ſm eſtimationẽ vere iudicãtis.ꝓut ðꝛ Sa
pientie. vij. Pꝛepoſui inquit illa regnis et
ſedibo. ⁊c. Et ſequit᷑. Infinitus em̃ theſau
rus eſt hominibo ⁊c̃. Et Pꝛouer.iij. Deli

oꝛ eſt acquiſitio eiꝰ negociatione auri ⁊ ar

genti. Et ſequit᷑. Pꝛecioſioꝛ eſt cũctis opi/
bus ⁊c. Et de huiꝰ eminentia etiã apud gẽ
tiles dicit᷑ in policrato.li.iij.c.vj.q cũ gen
tiles nil ſine nutu numinũ credãt faciendũ
vnũ tamẽ quaſi deũ deoꝝ ⁊ omniũ pꝛinci/

veſtimẽto quantis eſſet vᷣberibo laceratus

debet eſſe venuſtus.

pem excolũt. ſ.ſa pientiã. quia omnibo ßelt.

Ungde ⁊ philoſophi veteres imaginẽ ſapi/
entie pᷣ foꝛib omniũ temploꝝ ꝑingi et hee
verba ſcribi debere cenſuerũt Uſus me ge
nuit.peperit memoꝛia ſophiam. e vo⸗
cant greci. nos ſapiam. Et hoc idem. Ego
odi ſtultos homines ⁊ ignauia oꝑa ⁊ phi/
loſophicas ſnias.iſ.in quibo nulla eſt vtil⸗

tas. Ad appetitionẽ ergo ſapiẽtie ⁊ ſedulaʒ

acquiſitionẽ ⁊ amoꝛẽ ſunt omnes ſcolaſti/

ci admonẽdi vt quilibet taliuʒ dicat illud
Saß. vij. Optaui ⁊ datus eſt mihi ſenſuſ
Inuocaui ⁊ venit in me ſpiritus ſapientie

Et illud Sapᷣ.viij. Hanc amaui ⁊ exqui/
ſiui a inuẽtute mea.⁊ queſiui eam ſpõſam

mihiaſſumere. Clnde huiꝰamoꝛ phᷣia dicit
⁊ eius amatoꝛ phᷣus.ꝓut ait Hugo dydaſ
calicon ꝑte ſcðᷣa.ꝙ phia ðꝛ amoꝛ ſapientie
a philos grece.qð eſt amoꝛ latine.⁊ ſophol
ſapientia. inde phia.i. amoꝛ ſapiẽtie. Unð
etiam phᷣia eſt ars artiuʒ. diſciplina diſci/
plinaꝝ.que vniuerſaliter cõmunis eſt om
nibus.⁊ que eſt honoꝛãda antiloquio deo

rum. ꝓut ait quidã ſapiẽs.Et Papᷣ.idem ĩ
ꝑte.que phia tradit᷑ in artibo liberalibus.ð
quib ꝓſequit᷑ Hugo vbi ſupꝛa.que ſuntp
pꝛia cuiuſlibet artis. Et ſimiliter Alphe/
granus in libꝛo de diuiſione phie:vbi ait.
ꝙ; phᷣia eſt humanaꝝ diuinarũq; rerũ cer⸗/
ta cognitio cũ ſtudio bene viuendi. Sapi
entia vero eſt veritas ſcietie reꝝ ſempiter/
naꝝ. Et de his ⁊ de phie diuiſione ⁊ de ilł
que ſpectãt ad vitã phᷣicam in tractatu de
vita phoꝝ.Ad pñs autẽ de inſtructõe ſco
laſticoꝝ qualiter ſcolares debent addiſce/
re ⁊ qualiter eos docere. Et pꝛimo qnales
Ddebẽt eſſe quantũ ad coꝛꝑis diſpoſitioneʒ
Secũdo quales debẽt eſſe quantũ ad mẽ/
tis induſtriã ſiue ꝑſpicacitatẽ. Tertio q̃li
ter inſtruendi ſunt quo ad modũ docendi
rectitudinẽ. Quarto in quib infoꝛmandi
⁊ in quib non.⁊ quantũ ad inſtrumenti q̃ᷓ

litatem. Quinta quales debẽt eſſe ſcolar
quo ad vite veritatẽ ⁊ honeſtate. Sexto q̃ᷓ
les debẽt eſſe quo ad ſtudij ſedulitatẽ. Se⸗/
ptimo de hig qᷓ ſpectãt ad docẽtes
apitulum ſecundgiu.
RDualis debet eſſe quantum ad coꝛpo/
is diſpoſitionẽ ſapientie ſine litteris addi
ctus. quia coꝛꝑis ⁊ membꝛoꝝ diſpoſitiõs

R
6 .

— .
— .

idem Heñ. recitat epła. lx. 1
cepta eſt ſapiẽtia vel vᷣtus veniẽs ex coꝛꝑe
defoꝛmi. Itẽ idẽ ait ꝙ tꝑis inteperies hye/
mis vel eſtatis nocet pueris. Et ponit exẽ
pluʒ Boeciꝰ de alio indiſpoſito ⁊ defoꝛma
to adducto ad diſcendũ.qui poſtea attenu
atus lippaticis moꝛbis occubuit ſtigante
canicula:illo ſcʒ ſigno regnãte ⁊ ardoꝛe fer
uente. Ibidẽ ait ꝙ cibarioꝝ debet eſſe me

ſtium abſit penuria. Pueri ergo debet eſſe
coꝛꝑpe diſpoſiti ⁊ integri ⁊ ſuſtẽtamẽtis de/
bitis regulati qͥ volũt addiſcere vt ſint ſco
laſtici ⁊ tꝑe debito debẽt inciꝑe.Et de his
ſunt admonẽdi tã ipᷣi qᷓ; habetes curã eoꝝ
Omniũ negociationũ tꝑs ⁊ opoꝛtunitas
eſt air Eceg

Pars quinta.

npꝛimis ergoob
artiũ liberaliũ ſiue phᷣie nobilita/
em z ponor fienctiz ob pſeſo⸗
bᷣus ełꝰ reuerentiã exhibendaʒ ab alijs ad/

diſcẽtes illas debẽt eſſe coꝛꝑis diſpoſitõe

⁊ plaſmatione venuſti put ait Boecius ðᷣ

Diſciplina ſcolariũ in pᷣncipio. Quia enim

videndũ eſt ne infans ſeptẽnis cũ duceret᷑
ad ibuendũ membꝛoꝝ indecẽs diſpoſitio
ſit.ſ.⁊ ꝑtiũ integraliũ.⁊ ponit exemplũ.Ce
gitur inqͥt Thymothei filiũ lepꝛa incum/

bentẽ caſtratũ loꝛipedẽ gibbo tumetẽ do/
ctrine mancipatũ plebeiam expetiſſe obie/

ctionẽ ſocioꝝ demonſtrationẽ ridiculoſaʒꝭ
Lauendũ eſt ergo netales ponant᷑ ad phi

loſophias diſcendas.ne phia ↄtemnat᷑ ob
taliũ defoꝛmitatẽ.⁊ ne minꝰ acceptet᷑.licet ĩ
ca ꝓfecerint quicq;. Sicut ait ennicꝰ. Gra

cioꝛ eſt pulcro veniẽs ex co te virtus. Et
ic minus ac/

diocris facultas ⁊ potꝰ tennis.ꝑcitas ⁊ ve

Eapitulum tertium.

Ecundo ſuntex⸗

ploꝛãdi pueri quales ſint quo ad

mentis induſtriã ſiue ꝑſpicacita⸗/
tem:an habeãt induſtriã diſcretõis natu/
ralis ⁊ ingenij vinacitatẽ.ſicut narratagel

lins acticaꝝ noctiũ li.v.c.iij. loquẽs de py
tagoꝛa pho qͥ cũ eſſet adoleſcẽs ⁊ cauſa vi
ctus iuncturas oneꝝ ferret. ⁊ de edera cau

dices ligni plurunos funiculo bꝛcui circũ
datos ferebat.ſemel obuiauit ei Demetriꝰ
⁊vidit cũ incedente expedite.⁊ iuncturam

ligni poſitnrãq; ↄſiderat ⁊ aceruũ illũ ſiłr

bꝛeui vinculo cõpꝛebẽſum: ⁊ tisnedi
geometrica libꝛari. Interrogauit quis ſie

circũuoluit.Cni aliꝰ.Ego.At ille dixit ei

vt ſolueret ⁊ mõ cõſimili ligaret. Sicq; il

le fecit. Cui demetri. cũ ingeniũ benefaci/

endi habes: nũc maioꝛa melioꝛaq; mecũ fa
cere poſſis ſi vis me ſequi. QOõð ille annuit.

2 adduxit eũ ſecũ ⁊ ſumptũ miniſtrauit.ac
phiam eũ docuit. ⁊ poſtea in centris pᷣus

fuit.ſed acerrimꝰ ſophiſtaꝝ Pꝛonidꝰ ergo

exploꝛatoꝛ ingeniũ pᷣdicti adoleſcẽtis dep

hendit ⁊ ad maioꝛa addiſcẽda eũ eſt hoꝛta
tus. Sʒ cauendũ eſt ne vinaces ingenio ⁊
acuti nimietate cibi ł potꝰ fiant ebetioꝛes.
ꝓpter qdᷣ ſunt nutriendi frugalit᷑.vt ait Bo

ccius ſupꝛa.⁊ Agelliꝰ plenꝰ libꝛo.iiij.ante
finem vbi ait pueros impubes cõpertũ eſt

ſi plurimo cibo nimioq; vino vterent᷑ ebe/
tioꝛeſq; fieri.atq; hinc elici tarditatẽ:coꝛ/

poꝛaq; eoꝝ impꝛocera fieri. Quod narrat
VUarro in hiſtoꝛijs ð liberis educãdis.Ca

uendũ & ne/ ꝓpter voracitatẽ ebetes reddãt᷑
pueri.et de hͥ ſupꝛa.iij.ꝑte.dil.ij.vbi de in /

ſtructione pueroꝝ

(NXapitulum quartum
DQualiter pueri in pᷣmis ſunt inſtruẽdi.

i inſtruẽdi artificialit᷑t oꝛdinabi
liter ꝓ eoꝝ capacitate ꝓut ait GBo

ecius vbi ſupꝛa. dicens ꝙ in pᷣmis figura/
rum.i.litteraꝝ elemẽta.i.lr̃as repᷣſentãtiuzʒ

impᷣmenda eſt dilectio ↄiungendaꝝqʒ ar/
tificioſa ↄiunctio. Sunt em̃ pueri inſtruẽ

di ⁊ attrahẽdi vr diligãt lr̃as qͥs addiſcũt
⁊vt recte ꝓnuncient ⁊ artificialiter ↄiũgãt
quia niſi in pncipio ſic inſoꝛment᷑:vix po/

ſtea poſſunt bñ infoꝛmari.Et grauꝰ eſt ac

Dilifficiliꝰpueꝝ male inſtructũ reinſtruere ſi
ue reducere ad rectã infoꝛmationẽ q; aliũ
nullo mõ inſtructũ. Uñ refert Quintilia/
nus in li. de inſtitutiõe oꝛatoꝛis ð Chimo
cheo.qͥ in arte tibiaꝝ excellebat.ꝙ; duplas
mercedes exigebat⁊ accipiebat ab his qui
fuerant male pᷣinſtructi q; ſi omĩno rudes

eſſent acciꝑet. Nec ĩmerito. Satoꝛ em̃ du

plicẽ exigit laboꝛẽ.cũ ⁊ delenda ſint ꝑuer/
ſe inſtitutõis ſemina ⁊ a bono ſint fideliui
inſerenda. Multo em̃ faciliꝰ eſt inducere

bonã inſoꝛmationẽ q; extirpare malã ⁊ in
ducere bonã. maxime cũ pma inſtituta v

Einde ſunt pue⸗

doct
ſutl
klyn
ſerun
ſenſi
godi
Ffitis
Boe
riso
doct
don
no
ſiopß
dooct
ſchet
mlin
Atn
ditel
to
cho
caant⸗:
puenn
lergee
kos di
fumt
puena
uoſ
lerioq
latabat
Whe
wmume
Dſun

/
gulbyel

bnof
vidie
Hg
icne
dealt
nn
ltery
lmnen
icre
larn
auen
Nen

an

ſe

Nrä⸗
iat
iegl
ſhoa⸗
neäſ
umni.
Nuitge
Pprs
Pag
o dey
onn
nio
es.
d⸗
hante
cüch
nicbe⸗
cor/
namut
nci
Udeiv⸗

ſtmidi

e/

Ginabi
nme⸗
figon/
Mmuinig
9 1
in⸗
alcit
iͤgi
nte
ubcke
fmncrt
iiͦdi
hintilc⸗
Thio
dunſu
hiou
ſudes
zem du
tpuer/
fiͤcir
nduent
holäi tin
itwten

Diſtinctio pꝛima.

documenta tenaciter inhereãt pueris ſiue

ſint bona ſiue mala.pꝛout ait Hiero.epła
xlvij. Ipſa litteraꝝ ſtudia teneris meliꝰ in/
ſerunt᷑ ingenijs. Idq; penitꝰ inherere ſolet
ſenſibo qð pus ſederit in mẽte. Dagna er

go diligetia ſunt inſtruẽdi pueri ne in pue/

ritia ex negligetia amittãt tꝑs ſuũ.put ait

Boeci vbi ſupᷣ.ꝙ diligẽtia cuiuſnbʒ ope/

ris obtuſitas ꝑmollit᷑.Et ſentẽtie ac dicta

doctoꝝ memoꝛiali cellule ſunt cõmendan

da vt ii exẽplificat. ne ↄtingat qð Lotha
rio ↄtigit.qui cũ.xxx.annis fniſſet ĩ gigna

ſijs phoꝝ.cũ adueniſſet dies vt pᷣeſſet me/

diocribo.ſ.pueris quaſi eoꝝ magiſter aſſe/
rebat ſe dubitaſſe cuꝰ vxoꝛ fuit eneas Si

militer requiſitꝰa quodã pmã ſyllabã.ſ.ma
giſtri qualiter vertere in verſu poſſet. Rñ/

dit abſurdũ eſſe tãti noĩs pᷣmã bꝛeuiari.ſʒ
acuto accentu ꝓnũciari. Ecce ait ibi Boe

—— .

cius quantũ tꝑis dure ceruicis obtuſitas
pꝑdidit ⁊ impenſe ſiue expẽſe CCaueãt ergo

pueri ne ſic amittãt tꝑs ⁊ expeſas negligẽ/
ter addiſcẽdo.⁊ caueãt eoꝛuʒ doctoꝛes ne
eos decipiãt. Hec em̃ ſunt peccata puero/
rum. ꝓut ait Augꝰ. enumerãdo pcta ſua in

puericia li..ↄfeſſionũ. Peccaba inquit mi
nus ſcribẽdo vel legẽdo aut cogitãdo ð lit

teris qᷓ; exigebat᷑ a nobis.Et ſequit᷑.qꝛ de
lectabar ludere.Et ſequit᷑peccabã facien/

do Z pᷣcepta parentũ ⁊ mgroꝝ meoꝝ.⁊ ibi

enumerat de talib⸗ multil.de qbo admonẽ
di ſunt pueri vt pᷣcaueãt

Sapitulum quintum.

n quibo doctrinis ſunt infoꝛmãdi ⁊ a
quibo eit cauendũ eis.

Vnſequenter elt
adhbibẽda diligẽtia ſolers. ꝙ pue
inſtruant᷑ recte ⁊ artificialiter.

pmo in grämatica ⁊ grãmaticalibo que di
uiditur in lr̃am.ſyllabã.⁊ dictionẽ. ꝓut ait
Hugo dydaſ.ꝑte.ij.vbi ait.ꝙ debʒ ſcire ar
ticulatã lram.ĩyllabã.pedes.accẽtus.⁊ ſic
de alijs ꝓut ibi determinat. Niſi em fuerit

inſtructꝰ pmo in talibo oꝛdinate ⁊ artificia

liter vix poſtea poterit inſtrui ĩ talib. Hoc
tamen neceſſe eſt ſcire vt hõ ſciat legere di
ſtincte ⁊ articulate ſᷣm regulas gramatica

les.vt patet ꝑ exẽpla Boecij vbið. Deinde
cauendũ eſt ne pueri pmo nimis imbuant᷑

Ddoctrinis poetaꝝ fabuloſis vt alliciantur
carundẽ delectatiõiby. Ut em̃ narrat Cla

te ꝓximã maximini.c nuiſam
obſcenis maledictis lacerauerat carminu

lerius li. vj.c.iij. Lacedemonij libꝛos archᷣ
ilothi e ciuitate ſua expoꝛtari iuſſerũt ꝙ eo
rum paꝝ verecundiã ⁊ pudicã lectionẽ ar/
bitranf. Noluerũt em̃ ea liberoꝝ ſuoꝝ ani
mos imbui ne płꝰ moꝛibo noceret qᷓ; inge/

nijs ꝓdeſſʒ. Itaq; maximini poꝛtã aut cer

qꝛ domũ ſibi inuiſam

exilio mulctauerũt. Ut em̃ tactũ eſt ſupꝛa.
mẽtes pueroꝝ tenaciter retinẽt doctrinas

qͥbo pᷣmo ibuunt᷑ Et iõ expedit qꝙ; vtiliby ⁊

verꝭ doctrĩs ĩ pᷣmis ĩibuãt᷑ Uñ⁊ moꝛis fuit
apð hebreos ſiẽ ait oꝛigenes ſuꝑ Canipn
cipio.O mẽs ſcripturas a doctoꝛibo ⁊ a ſa
pientibo tradi pueris ſimul.⁊ ad vltimũ re
ſeruari iſta.ſ.pncipiuʒ Geneſ.pꝛincipium
Eʒzech.⁊ finiſ ⁊ Cantica cãticoꝝ.quia iſta
ardua ſunt ⁊ in eis poſſet minus intelligei

errare. Et ideo ait Augꝰ. de ſeipſo li.iij. cõ/

feſſionũ Hoc nomẽ.ſ.xpᷣi ᷣm mĩam.t.i ipo
adhuc lacte matris teneꝝ coꝛ meũ pie ci/

pauerat ⁊ alte retinebat.Et libꝛo.vj.idem

ꝙ nomẽ xpᷣi mihi infanti iditũ ẽ Ueracib⸗
ergo doctrinis ⁊ vtilibo ⁊ nõ fictis ⁊ fabu/
loſis pueros imbuere eſt ſecuriꝰ.Sũt aũt
imbuẽdi in grãmatica vt dictũ eſt. ⁊ dein/
de in logica ꝓut ait Boeciꝰ vbi ſupꝛa.Cõ
pleto inquit nõ indebite huius gignaſij.ſ.

graãmatice rudimẽto ad maioꝛis ⁊ inqſiti/
oꝛis ſciẽtie lumina ꝓcedendũ. Scie inqm

quã ſolã veni falſiq; indagatricẽ nouimuſ

⁊c̃. Uñ Hugo vbisõ.qꝙ ex omnib ſcientijs
ſeptẽ ſpẽaliter diſcreuerũt antiqͥ in ſtudijs
ſuis ad opus erudiendoꝝ.in qͥbo tantã vti
litatẽ eſſe pᷣ ceteris omnibo ꝑſpexerũt.vt qͥᷣſ

quis pᷣmũ haꝝ diſciplinã firiniter ꝑcepiſ/
ſet:ad aliaꝝ noticiã poſtea inquirẽdo ma

gis ⁊ exercẽdo q; audiẽdo pueniret. Sunt
em̃ quaſi queda optima inſtrumẽta ⁊ eru/

dimẽta quibs via parat᷑ animo ad plenam
phice veritatis noticiã. Hinc triuiũ ⁊ qua
dꝛuuiũ nomẽ accepit eo his quaſi qbuſ/
dam vijs viuax animꝰ ad ſecreta ſophie ĩ/
troeat.Hec ille.Hanc aũt rõnalẽ logicam
pmo Plato grecis inſtituit.quam poſtea
Ariſtoteles diſcipulꝰ eiꝰ ampliauit ꝑfecit

⁊ in artẽ redegit.Oꝛatiꝰ vero Terẽtiꝰ ar

ro pmus dyaleticã de greco in latinũ trãſ/

tulit. ait Hugo ibidẽ. De modo addiſcedi
artem dyaleticã ait Boeciꝰ vbi ſupꝛa.ꝙ in
pmis terminoꝝ intrinſica cognitio eoꝝq;

i ꝓpoſitionẽ nõ latẽs copulatõ polſitioni

Pars quinta.

q; non indigna connectio ſunt oppetenda.
Terminoꝝ vero determinationes q̃s ſin/
cathegreumata appellamꝰ memoꝛit᷑ mente
impꝛimi debẽt.vtpote que ſophiſtice non
parũ deſeruiũt fantaſie.i.garrulatio niEt
ponit exemplũ de quodã pꝛudente in alijs
lſcientijs.ab alijs cauteł ſophiſticis in die
cõſtlictus.id ẽ.diſputationis cõfuſus ſnit.
Opoꝛtet ergo talia memoꝛiter ſcire.conſe
quenter addiſcere ⁊ audire libꝛos logica/
les.ꝓut ibi determinat.Et ſic in omni ar/
te vir ſcolaſticus ordinabilit᷑ ⁊ artificialit
ſcʒ ex pꝛietatibo illiꝰ artis dʒ diligẽter ad/
diſcere ſturre
N¶Eapitulum ſextũ

2 ue ſunt neceſſaria ſtudentibus

Tenim ait hugo
vV/ voiuenaſhnr neceſſaria ſtu
dentibo.natura.exercitium.diſci/
plina. In natura cõſideratur vt facile au/
Dita ꝑcipiat ⁊ ꝑcepta firmiter retineat.Ex

ercitio vt laboꝛet ⁊ ſedulitate ſenſuum ex/

colat. In diſciplina vt laudabiliter vinẽs
moꝛes cũ ſciẽtia cõponat.de quibo omib
ibidẽ ꝓſequitur elegãter. Et debet ſtudere
in omni arte querendo que ſunt ꝓpꝛia. Uñ
git ibi. Duo ſunt genera ſcripturaruʒ. Pꝛi
mum eaꝝ que ꝓpꝛie artes appellãtur. Secũ
dDum eſt earuz que ſunt apenditia artium.
vtrũq; opoꝛtet ſcire licet artes ſine appen/

dicijs erea gaſſiun, ſocere eeroꝛb Pit ihi

dem aic ſuꝑaddens ꝙ duo ſunt diſcernen
da. Pꝛimũ qualiter opoꝛtet de arte agere.
Secundũ qualiter opoꝛteat rõnes illiꝰar
tis alijs reb accõmodare.vt verbi gratia.
de grãmatica agit qui regulas⁊ pᷣcepta ad
hãt artẽ ꝑtinentia tractat. Grãmatice agit
qui regulariter loquit᷑ vel ſcribit.Et ſic de

“ alijs artiba.⁊ vtilit᷑ inſtruit ibi ſcolares qli

ter deben Aliare⸗ . “
(Kapitulum ſeptimũ
¶NDualis debet eſſe diſcipulus

Bales autez de
I bent eſſe ſcolaſtici ⁊ a quibo debẽt
. cauere docz Boeciꝰeleganter vbi
ſupꝛa.Diſcipuli inquit ſubiectio in tribus
debet cõſiſtere. Attẽtione. beniuolẽtia.do
cilitate.vt ſcʒ ſit docilis ingenio. Attentuſ
exercitio.beniuolꝰanimo. Attetus inq; ad
audiendũ,docilis ad intelligendũ.beniuo

lus ad retinendũ. ſubdit poſt. Nõ ſit ſco/
laris diſcolus.Dicit᷑ aũt diſcolꝰ q̃ſi a ſcola

diuiſus. Scola aũt grece dicit᷑ vacatio la

tine.quia a vacatiõe diuiſus. Diſcolus eſt
em qui diſcurrit ꝑ vicos ⁊ plateas ⁊ taber
nas ⁊ ꝑ meretricũ cellulas.per publica ſpe
ctacula.ꝑ pompas ⁊ choꝛeas.ꝑ comeſatio
nes.⁊ etiã ꝑ publicas cenas.⁊ h̊ vagio ocu
lis.effreni lingua.petulãti aimo.vultu in/
compoſito.omnibus iſtis ſcola poſtpoſita
Hec ille:Et ſubdit ſe multos tales vidiſſe
A quiby aũt debẽt cauere ſubdit ibideʒ. q;
a luxurie feruoꝛe ſtudeat diſcipulus aliena
ri.quã diſtinguit tripliciter dicens vnã eſſe
in oꝛnatu.aliã in coitu.tertiã guloſitati aſ
ſiſtricem ſeu aſſiſtentẽ. Ab his ſcolaſticꝰvo
lens ꝓficere in phia debet ſumme cauere ꝓ
ut ibipſequitur.ſubdens ꝙ meretrix nona
ria eſt inferni ianua.via iniquitatiſ.ſcoꝛpio
nis ꝑcuſſio.viſcariũ ſcelerum. puteꝰ interi
tus.id eſt.moꝛtis. Dicebat᷑ nonaria.qͥa añ
hoꝛam nonã antiquitꝰ nõ licebat talem ac
cedere. Uñ ⁊ hoc ait Auguſtinꝰ li.iiij. con
tra Int.recitans vᷣba Tullij.ꝙ motus vo
luptatis vt eſt maximꝰ ita inimiciſſimus
philoſophie.Cõgruere em̃ cum cognitiõe

magna voluptas coꝛꝑis nõ poteſt. Ibidẽ
ait Boecius.ꝙ opoꝛtet ſcolaſticum cauere

ab ebꝛietatibo ⁊ comeſationibo. quia vinũ
inquit modice ſum ptũ intellectui videt᷑cõ

ferre acumen. Nõ modice ſumptũ rationẽ

ꝑturbat.intellectũ ebetat.memoꝛiaʒ ener/

uat.obliuionẽ immittit. erroꝛem infundit
ignoꝛantiaʒ inducit. Ubi em̃ ebꝛietas:ibi

furoꝛ dominat᷑.vbi furoꝛ ibi nulla ſapien/

tia.ſed diſciplina pᷣuagat᷑Obliuio enim ẽ
comes ebꝛietatis ait Macrobiꝰ ⁊ hilaris

inſania Señ.epła.lxj. Uolũtaria ebꝛietas

eſt inſania ait ibidẽ Et ideo ſumme cauen/
da ſcolaſtico ꝓut ait Boeciꝰ vbi ſupꝛa po

nens exemplũ de quodã qui talibo oꝛnati/
bus vacabat ⁊ ſua cõſumebat qͥ poſtea in
ops ⁊ pauꝑ factꝰeſt.Que aũt ſint expediẽ/
tia in ſcolaſtico vt ꝓficiat in ſciẽtia ait Hu

go dydaſ.Et Boecius vbi ſupꝛa. dicẽs ꝙ
ſapiens quidã cum de modo diſcendi ĩter/
rogaretur Reſpõdit. Mens humilis inqͥt

ſtudiũ querendi vita quieta. Scrutinium
tacitũ pauꝑtas terra aliena. Hec reſerare

ſolent multis obſtructa legendo. Et de q̃⸗

libet iſtoꝝ pꝛoſequit᷑ bene dieens. g bnci⸗
pium diſcipline eſt bumilitas.cui pꝛeci⸗

pven
mum
vllen
reern
tof⸗
ſſſep
bion⸗
lllit
oꝛſin
ſope
ſigu⸗
Uminu
Gto

Gpen
.
nee
tunt
phia
Pooin
unge
gns

Rech

du
hene
uni
auu.
tng
gmnüt
ltariſ
nontte
müope
olor
ſuntche
Paucis
(Kame
lnlibr
lletg
ctan
pienl

N
hini
ne

tſeo⸗
ſcele
gtiol
lue c
ite
lca ſoe
neſeti⸗
goooc
ultuin⸗
ſpoſt
nun
lez ⸗
gliena
mick
ſanaf
e
canet⸗
irpon
ſcorpi⸗
Gigteni
an an
Wemac
ii co
nomsro
halinuo
onii
Ju
NCert
rini
idelcs
ione
zener
nundl
morbi
ſapich⸗
cnum
Mlanis
chriens
neaben
ſopnup
ormnt⸗
hofan
aheti⸗
golt
dllis
noiiter/
lsinqt
eininmn
keererte
gpN/
ac/

dam. Eſt em ſtr
animi ad aliquid agendũ magna cum vo/

Diſtinctio pꝛima.

pue tria documẽta ad lectoꝛem ꝑtinẽt. Pꝛi
mum vt nullã ſcientiã nullam ſctipturam
vilem teneat. Secundũ vt a nemine diſce/
re erubeſcat Tertiũ vt cum ſcientiã adep/
tus fuerit ceteros non cõtemnat.de qͥbus
ipſe pꝛoſequit᷑ bene. Similiter ſtudiuʒ eſt
eis neceſſariũ.de quoꝝ ſtudio patebit in/

fra. Similiter ⁊ quies tam interioꝛ.vt per

illicita deſideria non diſcurrat. Et exteri/
oꝛ ſimiliter vt ociũ ⁊ opoꝛtunitas ſtudijs
ſuppetat. Similiter ſcrutiniũ tacitũ quod
ſignat diligentiã meditationis ſicut ſtudi
um inſtantiã oꝑis. Meditatio vero eſt co
gnitio frequẽs in cõſilio.que cauſam ⁊ oꝛi
ginem modũ ⁊ vtilitateʒ vniuſcuiuſq; rei
pꝛudẽter inueſtigat Unde ibidẽ pulcre ait
hugo.q lecticã philoſophie quattuoꝛ poꝛ
tant philos ⁊ copos.id eſt.amoꝛ et laboꝛ.⁊
philemia ⁊ agrimia.id ẽ.cura ⁊ vigilia.Co
pos inquit ꝑagunt laboꝛ ⁊ amoꝛ. Conſili

um ꝑagunt cura ⁊ vigilia. In laboꝛe eſt vt

agas. In amoꝛe vt ꝑficias. In cura eſt vt
pꝛeuideas. In vigilia vt attendas. Cathe
dꝛa philoſophie eſt ſedes ſapientie.que hiſ

ſuppoſitis geſtari dicit᷑. Unde ⁊ pulcre iu/

uenes a fronte ꝓpter robur illam tenere di/
cuntur.ſ.amoꝛ ⁊ laboꝛ.qui foꝛis opus ꝑa/
gunt. A poſterioꝛi puelle deſcribunt᷑.ſ.cu/
ra ⁊ vigilia.quia intus in ſecreto conſiliuz
pariũt. Similiter paupertas.id eſt.non ſe
ctari ſuperflua ſpectat ad diſciplinam. nec
non ⁊ exiliũ.quia philoſophantibus totꝰ
mũdus exiliñ eſt. ait Hugo ibidẽ. Et ð hiſ
Karſcrn tus libꝛo.vij.capᷣ.xiij.vbi ait ꝙ he
unt claues diſcẽdi quas ſenex carnotẽſis
paucis expꝛeſſit vbi ſuꝑaddit ꝙ vna claniſ

eſt amoꝛ docentiũ. ꝓut ait Quintilianus
in libꝛo de inſtitutione oꝛatoꝛis Scolaſti

ci ergo caueant a pᷣdictis vicijs ⁊ habeant

56aictas claues ad aperienda archana ſa/

pientie ⁊ ſtudeãt humiliter ⁊ diligenter.

li. 2 de exemplis antiqꝝ in ſtudendo.

monendi ſunt ſcolares vt ſolicite
deant ad ſapientiã aſpꝛehedẽ/
ſtudiuʒ vehemens applicatio

luntate/ vt ait Tulliꝰ in rethoꝛica ſua pꝛi/

— Eapitui octauum.
Quale debet eſſe ſtudium boni diſcipu

tias. Alij acceptis iniurijs gaudebãt.Alij

Dnſequenter ao

mo libꝛo/ ꝓpter quod Ecẽi.vj. Quali is qᷣ
arat ⁊ qui ſeminat accede ad illa vt ait Hu

go vbi ſupꝛa. Pythagoꝛas in ſtudijs ſuis

hanc conſuetudinẽ ſeruaſſe legitur vt vſq;

ad ſeptẽnium ſᷣm numeꝝ ſcʒ ſeptẽ liberali/

um artiũ nullus diſcipuloꝝ ſuoꝛum ð his
que ab ipſo dicebãtur rationẽ poſcere au/

deret. ſed fidẽ dare verbis magiſtri quouſ/
q; omnia audiniſſet.ſicq; iam ꝑ ſemetipᷣm

rationẽ eoꝛũ poſſet inuenire. Has ſeptem
tanto ſtudio quidã didiciſſe dicuntur. vt
plane omnes ita in memoꝛia teneret vt ſta

tim ſingula eoꝛũ parata haberent. ſ. regu/
las ⁊ rationes que in illis artib⸗ doceban

Et hic accidit tot eo temꝑe fuiſſe ſapiẽtes
vt plura ipſi ſcriberẽt qᷓ; nos legere poſſi⸗
mus. Sed vt ait idẽ Hugo. Noſtri ſcola/
res aut nolunt aut neſciũt modũ congru/
um diſcẽdo ſeruare.Et idcirco młtos ſtu/
dentes paucos ſapiẽtes inuenimus. .
nendi ergo ſunt ſcolares vt ſtudeant affe/
ctualiter ſiue feruenter cõtinue ſiue iugi/
ter ꝓuide ſiue artificialiter recte ſiue oꝛdi/
nabiliter.ſ.ob amoꝛẽ vere ſapientie. pꝛout
hoꝛtatur ſapiẽs Pꝛouerbᷣ.ij. Si queſieris
eam quaſi pecuniã.⁊ ſicut theſauros effo/
deris tũc ſcientiã dei inuenies.⁊c̃. Et hoc
exemplo antiquoꝝ philoſophoꝝ. de ꝗ buſ
ait Hugo vbi ſupꝛa. ꝙ ſoli ſe phie dedica⸗/
bant. ⁊ vt eius cõtemplationi vacarẽt libe
rius ea que virtutes ſolẽt impedire.ſi.a cu/
piditatibus ſe ſubtrabhebãt. Permenides ĩ
quit philophus quindecim annis in rupe
egyptiaca conſediſſe legitur. Et Pꝛomo/
thens ob medicine artem in monte cauca/
ſo vulturi expoſitus memoꝛatur. Et The
miſtodes cũ expletis centũ et ſepteʒ annis
ſe moꝛi cerneret: dixiſſe fertur ſe dolere ꝙ
egrederetur de vita quando ſapere cepiſſʒ.
Similiter Plato octoginta annos in do
cendi ſcribendiq; doloꝛe laboꝛeq; comple
uit. Et hec omĩa ſumit Hugo a Hierony
mo epla. xxxiij.vbi ſilr ð alijs phis. Et vt
vacarent liberiꝰ phie. put ait Hugo vbis
Alij calcabãt honoꝛes. Alij ꝓiecerũt diui

penas ſpꝛeuerũt.Alij ↄtubernia hominũ
deſerẽtes vltimos receſſuſ ⁊ ſecreta heremi
penetrantes ſoli ſe phie dedicabant.vt eo
cõtemplationi vacarent liberius q̊ͥ nullis
que virtutes tunc impedire ſolent cupidi/

tatibo animũ ſubieciſſent. Et ibi beue de H

Hugo ⁊ Hieronymꝰ vbi ſupꝛa.Et ſimili

ter epła.cxvj.de phᷣo qui multaꝝ poſſeſſio

num pᷣcin pꝛoiecit in pelagus. Abite inqͥt

male cupiditates. Ego vos mergã ne ipſe

mergar a vobis. Phus em̃ inqͥt Hiero.ni
hil popularis aure vile mancipiũ totam ſi

mul ſarcinã depoſuit.Qð nõ faciũt multi
ſcolaſtici xpᷣo credentes. ſed potius aggre
gant ⁊ cnmulãt cupiditates quibo ſubmer
gunt᷑ vt ſepe. Mira ergo ſtudioſitas anti/
quoꝝ. Nã vt ait idẽ Hieronymꝰ eplła.lxij.

Quoſdã mſidi phos legimus vt totã cogi

tationẽ ad mẽtis cogerẽt puritatẽ ſibi ocu

los eruiſſe.Et de mirifico eoꝝ ſtudio Ua/

lerius libꝛo.viij.c.vij.vbi ait. ; Carnoes

laboꝛioſus ⁊ diuturnꝰ ſapiẽtie miles ſiqͥ/
dem nonaginta expletis annis idẽ illi vi/
uendi ac philoſophandi finis fuit. Ita ſe
mirificũ in doctrine oꝑibo addłxerat vt cũ
cibi capiẽdi cauſa recubuiſſet:cogitatõibo
inherens manũ ad mẽſam poꝛrigere obli/
uiſceret᷑ Et ſeqͥt᷑. Aĩe ergo tm̃ vita fruebat
coꝛꝑe vero quaſi alieno circundatus erat.
Ibidẽq; narrat de multis alijs de quibuſ
in tractatu de vita phoꝝ. De miro autem
ſtudio Euclidis narrat agelliꝰ li.vij.ca.x.
vbi ait.ꝙ cũ athenieñ.decreto cauerant vt
qui megaris ciuis eẽtſi intuliſſe pedẽ athe

nis pꝛeſcius eſſet.ea res ei capitalie eſſet.

Tunc Euclides vt audiret Socratẽ ſub
nocte poſtq; adueſperaſceret tunica longa
muliebꝛi indutꝰ⁊ pallio verſificato coloꝛe
amictꝰ ⁊ caput velatꝰ e domo ſua migrãs
athenas ad Socratẽ cõmeabat.vt vlł no
ctis aliquo tꝑe cõſilioꝝ ſermonũq; eius fi
eret ꝑticeps.rurſuſq; ſub luce milia paſſu/

um paulo ampliꝰ.xx.eadẽ veſte illa tectus

redibat. Et vt ait Agelliꝰ videre philoſo/
phos vltro currere vt doceãt ad foꝛes iu/
uenum.diu tamẽ eoſq; ſedere ac operiri ꝓ/

pe ad meridiẽ donec diſcipuli nocturnum

edoꝛmiãt.Scolaſtici ergo ſtimulati exem
plis pꝛedictoꝝ ſint quieti a tumultibus cu
piditatũ negociationũ.⁊ ſtudeant verephi
loſophie vt appꝛehendãt veritatẽ ⁊ acqui/
eſcant conſilio ſapiẽtis qui ait. Sapienti/
am ſcribe temꝑe vacuitatis.⁊ qui minoꝛa
tur actu apꝛehendet illã Ecci.xxxviij. Be
atus inquit ſapientia qui vigilat ad foꝛes
meas quotidie.⁊ obſeruat ad poſtes hoſtij
mei. Pꝛouerbioꝝ.viij. Qui em̃ ſic vigilat:
ſedulo ſtudio gratia dei adiuuãte aſſequet

=

ſapientiã. Uñ ſequit ibidẽ Oui meinuene
rit inueniet vitä

KCapitulũ nofſrſuün·
Duales debent eſſe diſcipuli quo ad vi
te honeſtatem

quales debent eſſe ſcolaſtici quo
aag yvite honeſtatẽ. Debent em̃ eſſe
a vicijs pᷣnumeratis immaculati ⁊ virtuo

ſis moꝛibo maturi. Unde philoſophi anti

qui inſtruebãt diſcipulos ſuoſquo ad mo
reſ.ꝓut ait Hieronymus epła.xxx ꝙ. Ipo
crates adiurat diſcipnlos anteq; doceat ⁊
in verbis ſuis iurare compellit. ſacramen/
toq; extoꝛquet ſilentiũ.ſermonẽ.inceſſum.
manſuetudinẽ.moꝛeſq; deſcribit.q̃nto ma
gis nos ꝓut ibi cõcludit. Uniuerſam em̃
philoſophiã reuocauit Socrates ad mo
res coponer hogalt Señ.epła.lxxiiij. Et
idem Auguſtinꝰ de ciui.dei libꝛo.viij.ca.

iij. ſocrates pꝛimo vniuerſam philoſo

phiam ad coꝛrigẽdoſ atq; cõponeẽdos mo
res flexiſſe memoꝛat᷑ Et idem Tullius de
tuſcuł.queſtionibo lib.v.poſt pᷣncipiũ.vbi
bene de hoc. Magna ergo ignominia eſt
ſcolaſtico iugiter audienti p̃cepta ⁊ regu/

las philoſophie niſi fuerit maturioꝛ ⁊ mo⸗/

ribus honeſtioꝛ q; laycꝰ qui nil tale audit.

Bunt aũt alia ꝓficua ſcolaſticis que enu/

merat Boeciꝰ libꝛo ſupꝛadicto.ſicut con/
ſtantie ſtabilitas.quia vt ait. Quid in dile
ctionie opuſculo lucidius cõſtantia.quid

inconſtãtia nequius.Pꝛima parit. ſecun/
da parta diſſoluit.Pꝛima pꝛecedit.ſecun/

da recedit. Pꝛima colligit.ſecũda collecta

diſpergit.Ex exempliſicat de quodaʒ: qui

voluit eſſet litteratꝰpꝛimo ſiue ſcolaſticus
deinde faſtiditus.id eſt.grauatus fuit mer
catoꝛ.poſtea tedio ad militiam ſe tranſtu/
lit. Deinde territus iterato ſtudijs inhia/
bat.Et ſic in nullo pꝛofecit. Item vtile eſt
ſcolaſticis vt ſit ſuaz complexionũ diſcre
ta conſideratio.quia aliter debent laboꝛa/
re mela ncolici.aliter colerici. vt ibi exem/
plificat. Item ꝓdeſt ſcolaſticis vt ſit ĩ eis
magiſtroꝝ dilectio.veneratio doctoꝛuʒ ⁊

dictoꝝ ab illis credulitas ſiue ſuppoſitio.
cum eiſdẽ manſio ſiue cohabitatio mulie/

rum: ſicut vetulaꝝ ⁊ lotricũ rara acceſſio.
ſeruoꝝ bilinguiũ ⁊ detrahentiuʒ excluſio.

Xpꝛeoictis patʒ

loa
llo⸗
ol
nug
ſisn
ſahn
peww
dun
en
pei
ſena
olui
lamen
Gmg
hienc
bonte
lulih
Vends
f
deate
dicip
gf
tende
tepin
Giſte
tepo
lnſe
lope
Mlin.
Wite
Ww
W
N
Nr

ign⸗
nce
ne
nti
o
o⸗
t
men
un.
lom
nen
no
e
a.
Nloe
loeno
lins de
li pbi
niock
gu⸗
mo/
dit.
cenn/
tcoy/
ne
id
cun
ccon⸗
Aacin
eh
gſtaus
Viene
upſu
inbi/
tleel
digt
gbonv
Cun/
ti es
mz
molie
iſic
dulo⸗

Diſtinctig

3

“”“c
. ?
ð

Diltinctio ſecunda.

»

bonoꝝ ſocioꝝ ⁊ fldelinn adinnentio.ſum

.2

ptuum vel expenſaꝝ ſufficiẽs puiſio.Deqͥ

bus omnibo pꝛoſequit᷑ ꝓlixe vbi ſupra:in/
troducens exepla depᷣdictiſ. Pꝛedicatoꝛ ̊
diuinꝰ ↄferẽs cũ ſcolaſticis de pᷣdictꝭ hoꝛ/
tetur eos ad ea q̃ ſunt illis pficua dehoꝛtã
do a contrargñgs.
ſcoᷣa qnte ꝑtis huꝰ ſumme
((Zapitulum pꝛimmm.
nales debet aſcendere gradum magi
Kralẽ. 2 de vtilitate virtuoſe vite docentiũ

ipſis diſcipulis

Einde ſunt a0⸗/
monendi doctoꝛes de his que
ſpectãt ad eoꝝ officiũ. Et pᷣmo

x8t ſit ad tale officiũ honoꝛabi/
lis aſcẽſio. Deinde vt ſit vite ⁊ moꝝ perfe/
ctio. Tertio vt ſit doctrine veritas ? recti
tudo. De pmo ſciendũ.ꝙ nõ debet aſcẽde/
re ad gradũ magiſtralẽ niſi ſit pᷣditus ſciẽ /⸗
tijs ⁊ clarus vᷣtutibo. put ait Boecius vbi

ſupꝛa QN cũ ad magiſtrat excellentiã bo/

ne indolis iuuenis velit accedere:oꝛdinan
dum eſt vt ſciat que ad tãti nominis perti
nent reuerentiã. vt queq; ſcita vel q̃ſita ex/
pꝛimere noſcat.Et ne ſcriptoꝝ cõmiſſioni
ſe totaliter cõmittat.⁊ vt libꝛoꝝcopiam ac
quirat. ac eos conſulat cũ opus fuerit.nec
tamen eis omnino credat. quia miſerrimi
eſt ingenij ſemꝑ inuentis vti ⁊ nunq; inue
niendis. Et ibi pſequit᷑ de modo quo ſole/
bant antiqui magiſtrari ſiue inciꝑe ĩ facul
tatibo athenis vel rome.enumerãs que ca/
uenda ſunt taliba necnõ que ſunt neceſſa/
ria. Maioꝛ em̃ eſt ignominia ĩperito ⁊ ide
ote aſcẽdere gradũ magiſtralem q; in ſtatu
diſcipuli remanere.ne ei dicat᷑ illud Roꝝ.

Hj. Qui aliũ doces:teipſum nõ doces ꝓpter

qð Ecẽi.xviij. Anteq; loquaris.ſupple.do

cendo diſce andiẽdo. Ideo Jac.iij. Noli/
te plures ma giſtri fien.Cũ aũt factꝰ ẽ ma⸗/
giſter vel doctoꝛ opoꝛtet vt moꝝ honeſta/
te polleat: ait Boeciꝰ vbiſupꝛa. Sit inqᷣt
in ſermone verax.in iudicio iuſtus.in cõſi/

lio ꝓuidus.in cõmiſſo fidelis.conſtans in
vultu.pius in affectu. in virtutibo inſignis

bonitate laudabilis. Et ſequit Hulla ſiq/

Dem res magis eſt ꝑnicioſa diſcipulo q;ᷓ vi
ta magiſtri ↄtumelioſa.Et ponit exemplũ

Infuia em ſepiſſime ↄfundi videmꝰ ex feti

do vale. Clas em fetidũ coꝛrũpitaq̃s. Et

ta docẽtis.

ſic ſiłr doctrina vileſcit ex ignominioſa vl⸗
Qui ̊ vult ꝓficere ſuis audito
ribo viuat vᷣtuoſe vt eos infoꝛmet.Et ðᷣ H
Señ.epła.vij.vbi ait ꝙ plꝰ homines ocuł
; auribo credũt.Longuʒz em̃ iter ꝑ pᷣcepta

bꝛeuc efficis ꝑ exempla. Zenonẽ.n. cleãtes
nõ expꝛeſſiſſet ſi eũ tantũ audiuiſſet.obſer/

uauit iullũ vt ex foꝛmula viueret.Et ſequit᷑
Turba ſapientũ plex moꝛibo q; ex verbis
ſocratis traxit. Et ibi bñ de hoc. Ignomi

nioſa em̃ vita docẽtis facit eũↄtemptibilẽ

apud diſcipulos vel auditoꝛes. ex conſe
quenti ſuã doctrinã.qꝛ vt ait Tulliꝰ.ij. de
tuſcuł.queſtionibo. Ut cũ vitã pungit oꝛõ
turpiſſimũ eſt. ſicut grãmaticũ ꝓfeſſus loq̃ᷓ
tur barbarice. aut vt abſurde canat qͥ vult
ſe habere muſicũ.ſic phᷣs in vite rõne pec/
cans turpiſſime delinquit in vita Et ſ̃m il
lud.Cubd vita deſpicit reſtat vt eiꝰ pᷣdica/
tio ↄtemnat᷑ ꝓut ait Grego.ſuꝑ Eʒech.li/
bꝛo.ij.omel.vj. Sic ex ꝑte iſta qñ vita do/
centis deſpicit᷑ ⁊ eius doctrina cõtemnit᷑.
Et ideo ſumme debet laboꝛare vt habeat
vitam honeſtã qui vult ꝓficere auditoꝛibo
Multum em̃ obeſt diſcipulis diſcola vita
magiſtri ⁊ immodeſta. Ut em̃ ait Hieroni
mus epła.lxxxix. Dagiſterpbe etatis ⁊ vi
te eruditioniſq; eſt eligẽdus.nec puto eru/
beſcit doctus vir id facere in ppinqua vᷣgie
qð fecit Ariſtoteles in philippi filio vt ipi li
bꝛoꝝ vtilitatẽ initia monſtraret litterarũ.
Nõ ſunt ↄtemnẽda quaſi ꝑua ſine qb ma
gna ↄſtare nõ poſſunt.Et ſequit᷑. Grecoꝛũ
narrat hiſtoꝛia Alexandrũ potentiſſimuzʒ
regẽ in moꝛibo ⁊ inceſſu leonidis pedagogi

ſui non potuiſſe carere vicijs quibo adhuc

ꝑuulꝰ fuerat infectꝰ. Pꝛocliuis eſt em̃ ma/
loꝝ emulatio.⁊ qᷓ; vᷣtutes aſſeqͥ neqͥs cito
imitaris vicia. Hec ille. Periculoſa ergo ẽ
diſcipulis ꝑuerſa vita doctoꝛꝭ Pꝛouideat
ſilr doctoꝛ ꝙ recte doceat⁊ artificialit᷑ vnũ
quẽq; ſᷣm ſ uã capacitatẽ. ſm cuiuſiibʒ ar
tis exigentiã ꝓut habitũ eſt ſup. CIñ Boe
cius vbi õ.ꝙ doctoꝛ tenet᷑ eſſe ernditꝰ. Pꝛi
us em̃ opoꝛtet vt diſcat q; doceat. Debʒ eẽ
mãſuetꝰ ꝓut opoꝛtunũ eit.Dʒ eſſe rigidus
vt lites diſſoluat. oblatrantes remoꝛdeat.
Wloquetcs repmat.pꝛoteruiẽtes caſtiget.
Dz elſe antiquꝰ nõ in annis.ſʒ ſcia. Debet
eſſe nõ negligẽs. Nã ſiẽ mr̃ in vnoq oꝑe i
uenit ↄſtãtia:ita vniuerſe doctrine ⁊ diſci
pline nouerca eſt negligẽtia. Debet eſſe nõ

Pars quinta.

arrogane put de his omnibo pꝛoſequitur

Boeciꝰ vbi ſupꝛa. Magna ergo ars eſt ſic
recte vnũquẽq; ſᷣm ſuam capacitatẽ ⁊ con
ditionẽ ⁊ in qualibet arte ex pꝛijs ſᷣm ſuaʒ
exigentiã obſeruatis dictis circumſtatijs
ꝓ loco ⁊ tꝑe inſtruere. Ut em̃ Grego.moꝛa
lium. vſ.in fine. In omni qð dicit᷑ neceſſeẽ

vt cauſa tꝑs ⁊ ꝑſona penſet᷑. Si verba ſen

tentie veritas roboꝛet.Si hãc tꝑs ↄgruũ
poſtulat. Si ⁊ veritatẽ ſentẽtie ↄgruentiã
temꝑis.ꝑſone qualitas ñ impugnet. o
neantur ergo doctoꝛes ⁊ pᷣdicatoꝛcs dei ðᷣ
pꝛedictis. =YDUMW
apitulum ſecundum.
NDuales libꝛos debent habere ſtuden/
tevᷣ.⁊ qualiter in eis ſtudere debeant.ac qᷓ
liter ſunt cauende noxie ſcientie ſcolaſti/

Nolaſtici ergo tã
docæẽtes qᷓ; addiſcẽtes ſunt admo
nendi ð artificioſo ſtudio ĩ libꝛis
ut ait Deñ. epla. ij. Diſtra hit libꝛoꝝ mł
titudo.ita ꝙ cũ legere nõ poſſiſ quantũ ha
bueris:ſatis eſt habere quantũ legas Sʒ
modo inqͥs hũc libꝝ euoluere volo.modo
illũ. Sed faſtidiẽtis ſtomachi eſt młta de/
guſtare.q̃ vero varia ſunt ⁊ diuerſa inqui/
nant:nõ alunt.ꝓbatos itaq; ſemꝑ lege. et

ſi qñ ad alteros dinertere libuerit ad poꝛeſ

redi. Hec ille. Monet ů&vvt fiat diliges in⸗/
ſpectio ⁊ inſpectoꝛuzʒ impᷣſſa rememoꝛatio
UVngde ibidẽ epła.xlvj.nõ refert q;multos:
ſed q; bonos habeas libꝛos. Lectio tertia
ꝓdeit vana delectat. Multitudo em̃ libꝛo
rum onerat nõ inſtruit.⁊ ſanius eſt pauciſ
auctoꝛibo te tradere qᷓ; errare per multos.
MHonachi em̃ milia libꝛoꝝ Alexandri ar
ſcrunt.Cũ em̃ innumerabiles ſint libꝛi nõ
oteſt homo ꝑuenire ad oĩm inſpectioneʒ.
Ermucat ergo in autẽticis ⁊ vtilibus Nõ
em eſt finis faciẽdi plures libꝛos. Ecẽs.vl
timo. Sʒ cũ ſint ſciẽtie alie noxie ⁊ alie vti
les:ſcolaſtici ſunt admonẽdi vt non inten
dant noxijs:ſed fructuoſis ⁊ vtilib.pꝛout
ait Auguſtinꝰ li.ij.de doctrina chꝛiſtiana
ante finc. Uidetur mihi inquit ſtudioſis⁊
ſgenioſis adoleſcẽtiba debere pᷣcipi vt nul
las doctrinas que pᷣter eccleſiã xpᷣi exercen
tur kan Pac beatã vitã adipiſcendãa ſequi.
ſed eas ſobꝛie ⁊ diligenter diindicẽt. Et ſe
quitur.Alienent ſtudiũ a ſuꝑfluis inſtitu/

tis hominũ.⁊c᷑. Et ibi bene de hoc Eſt em̃
ſapiẽtia de ſurſuʒ deſcendẽs.⁊ terrena. ani
malis.diabolica. Jac.iij. Illam celeſtẽ de
bent appetere ⁊ exqrere.ac ſcias ad ipᷣaʒ di
nigentes.⁊ caucre ab aiali diabolica terre/
na ſapientig. ⸗ 2
CCapitulũ tertu’ũn½
¶ Oug intentione debent ſtudere

Aicqrant ⁊ recto modo ea vtãt᷑.nõ
eleng do ſe ex ſciẽtijs ſuis:ſʒ magis humili
ando. Sciẽtia em̃ inflat.Coꝝ.viij. ⁊ ĩ mt

ta ſapia multa indignatio:ait Ecẽs.pmo

Et de hoc bñ Berñ.ſuꝑ Cañ.omeł.xxxv.
Eſt inqͥt in ſe oĩs ſciẽtis bona q̃ cũ verita⸗/
te ſubnixa ſit.Et ſequit᷑. Aut nõ ꝓbat apo
ſtolus qñ ait.HNõ plus ſaꝑe qᷓ; opoꝛtet:ſed
ſaꝑe ad ſobꝛietatẽ. Et omeł.xij. Non ꝓbat
inq; multa ſcientẽ ſʒ ſciẽdi modũ neſcien
tem. Quid &̊ dicit modũ ſciẽdi niſi vt quo
oꝛdine ſcias quo ſtudio quo fine queq̃ noſ
ſe ſciat. Quo oꝛdine vt id pus qð maturiꝰ
ad ſalutẽ. Quo ſtudio vt id ardentius qð
vchemẽtius ad amoꝛc. Qno fine vt nõ ad
inanem głiam aut curioſitatẽ: ſed ad edifi
cationẽ tuã vel ꝓximi. Sunt em̃ qui ſcire
volunt eo fine tm̃ vt ſciat.⁊ turpis curioſi
tas cſt. Et ſunt qͥ ſcire volũt vt ſcire videã
tur. ⁊ turpis vanitas eſt. De quibo Sati/
ricus. Scire tuũ nihil eſt niſi te ſcire h ſci/
at alter. Et ſunt qͥ ſcire volunt vt ſciẽtiam
ſuã vendant ꝓ pecunia ⁊ p honoꝛibo. ⁊ tur

pis queſtus eit.Et ſunt qui ſcire volũt vt

edificent.⁊ charitas eſt. Et ſunt ꝗͥ ſcire vo
lunt vt edificent᷑.⁊ pꝛudẽtia eſt. Et hi duo

vltimi modi nõ inneniunt᷑ in abuſione ſci

entie.Alij aũt om̃s audiãt. Sciẽti bonũ
7 nõ facienti pctm̃ eſt ei. Jac.iij. Et Luce.
xij. Seruꝰ ſciẽs voluntatẽ dñi ⁊ nõ faciẽs
vapulabit plagis multiſ.⁊ ponit exemplũ
bonũ.Cibo indigeſtꝰ ⁊ qͥ nõ hʒ bonã deco/
ctione malos generat humoꝛes ⁊ coꝛrũpit
coꝛpꝰ Ita ſcia multa ingeſta ſtomacho aĩe
qualis ẽ memoꝛia ſi nõ fuerit decocta igne
charitatis ꝑ actꝰ gĩe ⁊ moꝛes trãſfuſa ma
gis coꝛrũpit vitã hoĩs qᷓ; nutrit.vt de tali
dica pha. Uentrẽ meũ dolco. Hiere.iiij.
Scolaſticꝰ q;din ẽ diſcipułꝰ acqͥrat ſciẽ
tiam ſtudioſe.qñ eſt doctoꝛ doceat ortifi/

cioſe.⁊ ſemꝑ vtat᷑ ſcia recto fine

Tem ſunt aomo

nendi vt recta intentiõe ſciẽtiam

.
— C ———K .

iſcinuſe

Vyinthi

mndict

.

„

enttit

deduotyb

enhe
unin de,
avitaint

cocni

luorpnd
cuſtoal
cmonene
gitißa fap
vi Suer
turaſome

centde

ſcutißn
phiſico.
ſtudentib
oꝛwinetio

docer M.

Ait Crotun
Nuniprali
ocd
dologian.
ſchprune
Unweſeuu

ODerdegeug

loteſeutin
dedonar

MWhumllita

loquesad
aſapiertt⸗
Inleleet
71dat e
meſpüst⸗
Laſſians
moin lb
hare Then
egnen
cchinore

tanee

ſtonn
Grpone
nlboer

—
—
S= S=. N S=S

Nüen
liin
umli
Unt
aro
np.
Veric,
topo
tetſeg
npbat
cien
W
ärof
Watun
nnsa
thö
1
nrioſi
d
Oati⸗
rbla⸗
Hinim
ttbr
lüͤtt
Greyo
bidoe
ſorela
bonid
L
ſis
venpll
ideeo
enii
ogie
lgne⸗
ſuma
detali
Ne
ratla

glitt

(Lapitulum quartum.

Dualiter eſt ſtudendũ in ſacra ſcotura undatione
aarnaliu detergere. Quibo expulſis coꝛdis

⁊que neceſſaria in a.

E quia ſacra ſcri

e ptura eſt cõtenting omnis ſapiẽ/
tie / put Auguſtinꝰ dicit libꝛo.ij. ðö

doctrina xpiana in ine. Quidqͥd homo ex

tra didicit ſi noxiũ eſt ibi damnabit᷑.id eſt.

in ſciẽtia ſcripturaꝝ. ſi vtile eſt ibi inuenit.
Igem etiã epła.iij.qꝙ; vniuerſe lr̃e cõparan

de duobo pᷣceptis dñi in quibo omma ars.

Idbi em̃ phiſica.quia cauſe naturaꝝ omni

um in deo. Ibi ethica. quia nõ aliunde bo

na vita infoꝛmat niſi deuz. ſ. diligẽdo. Ibi
logica.quia lumen aie nõ niſi deus. Ibi ſa
lus reipublice.quia ciuitas nõ cõditur ne
qʒ; cuſtodit᷑ niſi vinculo fidei Odeo omnes
admonendi ad ſtudiũ ſacre ſcripture. ꝓut
ait ipᷣa ſapiẽtia inuitans ad hoc Pꝛouerb.

viij.Audite quoniã de rebo magnis locu/
tura ſum. ⁊ aperient᷑ labia mea vt recta pꝛe
Dicent:veritatẽ meditabit᷑ guttur meu. Et
ſicut ipᷣa eſt excellẽtioꝛ omni alia ſciẽtia vk

phiſica. ſic ſtudens in ea debet eſſe pfectioꝛ
ſtudentibo in alijs ſciẽtijs ⁊ ſua ſtudioſitaſ

oꝛdinatioꝛ.Quaſiter aũt ſit in ea ſtudẽdũ

docet Hugo bñ dydaſcolicon.ꝑte.v. vbi

ait. diuina ſcriptura habet triplicẽ mo
dum intelligẽdi.ſ.quo ad hiſtoꝛiã que eſt qꝗᷓ

ſi alphabetũ.⁊ quo ad allegoꝛiã.⁊ q̊ ad tro

pologiam. Qualiter aũt ſit ſtudendum in
ſcriptura m iſtos modos ibi ꝓſequit᷑ bñ.

Vmnde ſtudens in ſacra ſcriptura nõ confi
dat de acumine ingenij ſui. nec de ſubtili/
tate ſcrutinij. nec de ſedulitate ſtudij.ſed
de bonitate dei ⁊ pietate oꝛõis ſiue oꝛaculi

humilitate coꝛdis intimi.Ait em̃ filiꝰdei

ioquẽs ad patrẽ Math. xj. Abſcõdiſti hec
a ſapiẽtibo ⁊ pꝛudentib ⁊ reuelaſti ea ꝑuut
Intellectũ em̃ dat ꝑuulis. Optaui inquit
7 datꝰ eſt mihi ſenſus:inuocaui ⁊ venit in
me ſpũs ſapientie. Sap̃.vij. Unde narrat
Eaſſianꝰ in collationibo patꝝ.⁊ Caſſiodo
rus in libꝛo de inſtitutõe ſcripturaꝝ deab
bate Theodoꝛo.ꝙ cũ de explanatione ob/⸗
ſcure queſtionis inqͥreret: ſeptẽ diebo ⁊ no/⸗

ctibo in oꝛatiõe infatigabilis ꝑſtitit:donec

ſolutionẽ er reuelãte dño cognoſceret. Et q;
ideo ait Caſſianꝰ. Monachũ cupientẽ ad

ſcripturaꝝ noticiã ꝑtingere nequaq; debe

re laboꝛes ſuos erga cõmentarioꝛũ libꝛos

impendere.ſed omnẽ induſtriã menti

tentionẽ coꝛdis erga emundationẽ vicioꝝ HW
oculi ſublato velamine paſſionũ ſcriptua/
rarum ſacramẽta cõtemplant᷑ Et ponit ecx
emplũ de oculis carnalibus ⁊ lumine viſi
bili quod intuent᷑ oculi naturaliter ablatꝭ

„

vicijs oculoꝝ.Cũ omni ergo humilitate ?

omni coꝛdis ſanctitate ⁊ cũ oꝛõnis pietate
7 cũ oꝑis equitate anditoꝛes ſacre ſcriptu/
re in ea ſtudeãt. Ecẽi.j. Fili ↄcupiſce ſapiẽ?
tiam ⁊ ſerua iuſticiã ⁊ deꝰ pᷣbebit illam tibi
Et ſtudeat oꝛdinate? artificialiter.Pꝛimo
in facilioꝛibo.ſ. in hiſtoꝛia ſcripture ꝑſcru/
tanda. Et qꝛ res in ſcriptura ſunt ſignili/
catiue. Deinde ſtudeat in facilioꝛib⸗ intelli
gentüs vt ptingat ad ꝓfundioꝛes et altio/
res. quia vt ait DHugo. Inſtruẽdus eſt ſtu
Dẽs.i.in ſcriptura quid cauere debeat. De
inde infoꝛmandus eſt qualiter ea que ſunt
agẽda ꝑficiat.Nã duo inqͥt parea ingenio
equales ſtudio lectioni intendũt.ſʒ nõ eq̃li
ter pficiũt.qꝛ vnꝰ diſcretiꝰ pꝛudẽtꝰlabo
rat. Sunt em̃ tria q̃ nocẽt ſtudijs legẽtiuz—z
ſcz negligẽtia qñ ea que ſunt diſcẽda pᷣter/
mittunt᷑. Impꝛudẽtia qñ ↄgruꝰoꝛdo ⁊ mo
dus in eis nõ ſeruat᷑. Et foꝛtuna qñ pauꝑ
tate vel infirmitate vel doctoꝝ puationea
ꝓppoſito s retardat᷑. Et ſic ſtudeat vt opet
Uñ ait ibidẽ Nõ ſic te teneat lectio vta bo
no oꝑe vacare cõpellat. xpᷣiano pho lectio
exhoꝛtatio debet eſſe nõ occupatio.⁊ bona
deſideria paſcere non necare. Uñ ⁊ narrat
ibi de quodã ꝓbabilis vite qͥ multũ flagra
bat amoꝛe ſcripturaꝝ ⁊ deſiderio ſapiẽtie
fruens impꝛudẽter ſpꝛetis ſimplicioꝛibus
ſcripturis cepit pfunda rimari ⁊ obſcurg.
2 enigmatibo ſcripturaꝝ enodãdis.⁊ miſti
cis ſacramẽtoꝝ intellectib⸗ inſiſtere. Sed
mens humana nõ ſuſtinẽs tm põdus non
ſolũ ab vtilibo. ſed a neceſſarijs actibo cepit
ceſſare. vᷣſoq; vẽto in pↄtrariũ ex ſcripturis
occaſionem erroꝛis accepit quibus noluit
vti cum moderamine diſcretionis. Dʒz mi
ſeratõne diuina tandẽ ꝑ reuelationẽ eſt ad
monitus ne amplius eaꝝ ſcripturaruʒ ſtu
dio incumberet. ſed ſauctoꝛũ patrũ vitam
2 martyrũ triumphos fre uentaret. Sic⸗
in bꝛeui ad ſiatum pꝛiſtinum eſt redu/
ctus. Ideo Pꝛouerbioꝛũ.xxv. Sicut qui
mel comedit multum non eſt ei bonũ. ſic qᷣ
ſcrutatoꝛ eſt maieſtatis owꝛimet᷑ a gloꝛis.

Per gradus ergo aſcẽdat. qui ſunt lectio

templatio. Lectio em̃ intelligentiam dat.

Meditatio ↄſiliũ pᷣſtat.oꝛatio petit.ↄtem
platio inuenit ꝓut ibide Hugo ꝓſequens
de his bñ. Audiens & ſcripturas ⁊ ſtudẽs
in eis oꝑe impleat ea que audit. ſicut fecit
Pannuciꝰabbas.de quo narrat᷑ li.ix. hiſto
rie tripartite CX cũ eſſet ſine lr̃is aſcẽdit ad
quenda vt doceret᷑. Qui cũ audiſſet pmuz
verſum illiꝰ pſalmi.Dixi cuſtodiã vias me
go: vt nõ delinqua in lingua mea. Secun
dum vᷣſum nõ eſt paſſus audire. dicens. ſi
potuero implere hoc in iſto verſu tm ſuffi/
ciat mibi modo. Cũq; doctoꝛ ei culparet
poſtea ꝙ ꝑ ſex mẽſes ad eũ nõ veniſſʒ. Uer

ſtea vero q quodã requiſitꝰ an verſum ſuu
didiciſſet ⁊ cõpleuiſſet. Quadragintano-

uem annis inqt vix eũ implere pᷣnalui Ad
exemplũ ergo iſtiꝰ vir ſcolaſticus in ſacra
ſcriptura ſtudes ope impleat ca que audit
vt ex oꝑe augeat᷑ ſapiẽtia.Pie em̃ agentib⸗

deus dedit ſapiam. Ecci.xlij. Et ſicut ſtu/
dentes in alijs ſcietijs debẽt cauere a per/

nerſa intetione. ita ſtudes in ſacra ſcriptu/

ra.⁊ eo magis quo ipᷣa pfectioꝛ.qꝛ ſunt nõ/
nulli qui diuine ſcripture ſciam appetũt vt
dinitias coõgregent vel honoꝛes obtineãt:

vel fama acquirãt.quoꝝ intetio quantũ ꝑ
uerſa tantũ miſerãda. Sunt alij quos an
Dire delectãt verba dei ⁊ opa. nõ quia ſalu
tifera.ſed quia mirabilia. ⁊ diuina pᷣconia
in fabulas cõmutãt. Et ſunt alij qͥ ſacram
ſcripturã legũt.vt ſint parati omni poſcẽ/
ti readere roõem de fide.⁊ vt inimicos veri/
tatis deſtruãt:minꝰ eruditos doceãt.⁊ vi/
am veritatis ꝑfectiꝰ agnoſcãt.⁊ altiꝰ ſecre
ta dei intelligat.artius amẽt.quoꝛũ deuo/
tio eſt laudada.pmi ſunt miſerãdi. ſecũdi
iuuandi.tertij laudãdi,put ait Hugo vbi
ſupꝛa. Pꝛedicatoꝛ ergo diuinꝰ alloquens
ſcolaſticos dʒ exploꝛare in qͥb ſcietijs ſtu/
dent ⁊ laboꝛẽt. ⁊ put viderit expedire cum
eiſdẽ cõferre de pᷣdicttſtis
Sequitur ſexta pꝛincipalis ꝑs huiꝰto
cius ſumme

Rnumeratis mo
dis aliquibo ſupꝛa ꝑte qͥnta quali/

eeerr infoꝛmandi ſunt vini ſcolaſtici.
nũc in hac ꝑte ſexta reſtat videre qualiter ĩ

ſtruendi ſunt viri religion. Et pᷣmo dicen
dum eſt de ᷣmaria ſacre religionis inſtitn

dignitate. Tertio de tribo ſubſtantialibuſ

7

religionis.que cõſiſtit in obediẽtia. panꝑ/

tate.⁊ caſtitate.Quarto de alijs vᷣtutibus
que ſunt perfectioni religionis neceſſarie.
Quinto de religionis vtilitate. Sexto de
immẽſitate pᷣmij religioſoꝝ. Septimo de
tauo de pena maloꝝ in religione exiſtẽtiuz
⁊ dies ſuos in malis terminantin
Diſtinctio pꝛima ſexte ꝑtis huiꝰ ſũme
((Capitulũ pꝛzimm.
Duid eſt religio. ⁊ vnde dicitur.

E pꝛimo ergo

nhoc ſciendũ eſt ꝙ fm Augu. in
AYlibꝛo ð vera religione. Tlera re
A ligio eſt qua vn deus colit: et
purgatiſſima pietate cognoſcit᷑ vł ᷣm eun
dem de cini.dei.li.x.c.j. Religio nihil alið

ꝑuerſitate in religione male viuentiũ.Oc/⸗

eſt q; cultus dei. Unde ſᷣm Pap̃.religio di

cta eſt eo ꝙ vni deo ſerniẽdo animas nr̃as

religamꝰ. Et dicta eſt religio eo ꝙ deũ ree⸗

4

ligimus quẽ negligẽdo ⁊ Reccado quando
ꝙ amueram m eundẽ. Tamẽ ꝓnt ad pꝛre
ſens fit de religione mẽtio. Religio eſt ſup/⸗

q; amiſeramꝰ ſ̃m eundẽ.

erogatio deuotioꝛis cultus diuini in ad/
impletione conſilioꝝ euangelicoꝝ. Unde
Auguſtinꝰ de vera religione. Religio ẽſtu
diũ ſapiẽtie.ſed vera ſapiẽtia eſt adimple/
re vei conſias“
(Lapitulum ſecundd

HDeinſtitutione religionis ⁊ oꝛtu eiꝰ
Eligioſoꝛũ uero
rTr cõuentus pᷣmo Samuel inſtitu/
tiugiter vnd plallentn pur ais
magiſter in hiſtoꝛijs ſuꝑ illud Reg.x. Ob/
nium habebit gregẽ ꝓphetaꝝ de excelſo de
ſcendentiũ ⁊ añ eos pſa llentiũ. Et dicebã
turnphetare.id eſt.laudare deñ.ꝓut ðꝛ ibi.
Eti ᷣm Hiero.epla.lxij.Religioſoꝝ ꝑſonã
geſſerũ:ꝓphete.Nam filij ꝓphetaꝝ q̃s mo/
nachos in veteri teſtamẽto legimꝰ edifica/
bant ſibi caſulas ꝓpe fluẽta ioꝛdanis ⁊ tur
bis ⁊ vꝛbib derelictꝭ polẽta ⁊ herbis agre
ſtibus victitabãt. Hãc inſtituit obſeruan
do beat?ꝰ Johãneſ baptiſta. Cuiꝰveſtꝭ erat
aſpera.ſ.ʒona pellicea.⁊ mel ſilueſte edebat

tione. Secũdo de eminẽtia religiõis ⁊ eiꝰ

ußn

iio w⸗

* 4
. ſ
4
/. 4 * 4
4 7
1

ntat
mct.

pog
hin
ſcays
u
Agypot
olawm
wini
eritt
Tal
diel
latſ
fili
ſdie

tulis
imoo
hia.
rolen⸗

tant ⸗
caueriͤ
Mam
geſo
lodie.
ſcoꝛſut
un
came.
ſſope
lliiſe
llliq
ſoſce

loꝛſ
ntlo
lldſes
camit

dibin⸗
unqh

ddicnn
inſtitun
ete

ſelbuat

Pen-.

ntibus
eſare.
epode
mnod
O⸗
Keriz

Ucnt

o
Ne
ket
meun
c⸗
iciodi
gorfas
deüree⸗

Onendo.

oopee
lp⸗
o/
e
i
imple⸗

9

90
nbir⸗
putdi
1Ob⸗
cclode
dicbi
bin
oni
n,
a/
ttur
agee
cruan
Berat
gebat

*

Diſtinctio ſecunda.

¶ Diſtinctio ſcdᷣa ſexte ꝑtis hurꝰ ſumme
CLapitulum pꝛimum.

eronricmibune modum viuẽdi

ꝛeelegerunt

Einoe hanc ue⸗

raciꝰ inſtituit ⁊ autẽticauit dei
filius qñ ipᷣe pauꝑ in ingreſſu et
pꝛogreſſu ⁊ in exitu vite ſue pau e elegit
in fide:dicens cuidã Math.xix. Si vis ꝑ
fectus eſſe vade ⁊ vẽde oĩa que habes ⁊ da
pauꝑibo. ⁊ veni ſequere me.nõ habẽtẽ vbi

caput meũ reclino. Unde ⁊ talẽ vitã religi
oſam duxerũt diſcipuli poſt aſcenſionẽ do

mini qñ nullꝰ dicebat aliquid eſſe ſuũ. ſed
erãt illis oĩa cõmunia.ꝓut dicit᷑ Actu.iiij.
Talẽ etiã vitã habebãt credẽtes Alexan/

dꝛie ſub beato Marco euãgeliſta. ſicut re/

fert Philo vir edoctꝰ in eccłiaſtica hiſto/

ria li.ij. c. xvj.vbi mira narrat de vita illoꝝ

ſic dicẽs. Hi em̃ pᷣmo omniũ renunciabãt
cunctis facultatibo. extra vꝛbẽ egreſſi ĩ oꝛ
tulis ⁊ ꝑuis agellulis degebãt refugiẽtes

impa ris ꝓpoſiti ⁊ vite diſſimilis cõtuber

nia. Scietes hoc impedimẽto eſſe arduuʒ
volentibo iter ᷣtutis incedere.Cõtinenti/
am velut fundamentũ pᷣmo in aĩma collo/
cant. ⁊ ita deinde reliquas ſuꝑ hanc edifi/
cauerũt vᷣtutes.cibũ potũq; nullꝰ eoꝝ ca⸗/

pit ante ſolis occaſum curã coꝛꝑis cũ no
cLte ſociã tes. Nõnulli poſt triduũ. aliqͥ q̃r/

to die. Alij ſexto die coꝛꝑi cibum indulgẽt
ſeoꝛſum viri. ſeoꝛſum femine ↄgregant᷑.vi
num nemo guſtu ↄtingit. ſz nec quamlibet
carnẽ.tm̃ aqua poculũ ⁊ panis cũ ſale vel
iſopo cibo erat. Unde ᷣm Johem caſſianũ
li.ij.collationũ Sublimioꝛa hi ꝑegerũt qᷓ;

illi qͥ ſub apłis viuẽdi noꝛmã in communi

Capitulum ſecundum.
e religionis eminentia

Jlimis eſt ergo

⁊ eminẽs vita religioſa.quã dei fili

ſuſceperun

us ⁊ ſui diſcipuli ſic pᷣmitus inſtituerũt.de

qua loquit᷑ beatꝰ Berñ.in fᷣmone de nata/
li dicẽs. Naſciturꝰdei filiꝰ elegit quod fuit
carni moleſti?. qꝛ natꝰ in pauꝑe domo ⁊ hy
eme aſperioꝛi.⁊c̃. Sʒ nõ tale eſt iudicium
mũdi. Aut & iſte fallit᷑ aut mũdꝰerrat. Sʒ
diuinã impoſſibile eſt falli ſapiam. Uñ qͥ/
cunq; pᷣdicat ↄtraria falſa eſt erꝰ doctrina.

antixpᷣiana. Et ſequit᷑ In celis oim aſ⸗
uentia.ſʒ pauꝑtae nõ inueniebatur ĩ ea:
Hẽãc &⁊ ↄcupiſces dei filiꝰ deſcẽdit vt eã eli
geret ⁊ eã nobis ſui eſtimatõe pᷣcioſam fa/
ceret. Nõ &̊ eſt detrahendũ pauꝑtati volũ
tarie ꝓpter xpᷣm aſſumpte. Cũ oia relinq̃re
ꝓpter xpᷣm meliꝰ ſit q; monaſteria ↄſtruere
7 pauꝑes ſuſtẽtare ꝓput Hiero.epła.cxvj.
Extruis inqͥt ad nepotianũ monaſteria.⁊
multꝰ a te paupeꝝ numerus ꝑ inſulas dal
macie ſuſtẽtat. Sʒ meliꝰfaceres ſi ⁊ ipſe fa
ctus monachꝰ ⁊ pauꝑ inter ſctõs viueres.
qꝛ plus deo facit qͥ ſe totũ ðᷣo donat q; ſua
Ad qð ꝓbandũ euidẽs exemplũ ponit bea
tus Anſel.de ſiłitudinibo de duobs ſingu/
las arboꝛes habẽtibi.quoꝝ vnus dño ſuo
dedit fructũ arboꝛis.ſʒ arboꝛẽ retinet ſuo
dominio.Aliꝰdat arboꝛẽ totã ſimul cum
fructu nihil ſibi retinẽs.⁊ iõ iſte plꝰ laudat
qᷓ; pᷣmus.ſic ⁊ ille ꝑfectyfacit qͥ ſe ⁊ ſua om
ma deo deuouet q; ſi ſua deo tribuit ⁊ ſeip

ſum volütati ꝓpꝛie retinet. Uñ ⁊ Greg.ſu/
per euãge.li...omeł.v. Multũ dimiſit qui

cũ re poſſeſſa ↄcupiſcẽtie ꝓpꝛie renũciauit.
Multũq; dimiſit qͥ ſibi nil retinuit. Et ſe
quit᷑. Tãta a ſequẽtiba dimiſſa ſunt: quãta
a nõ ſequẽtib ↄcupiſci pñt.⁊ iõ religioſus
ſi nihilↄcupiſcat poſt dimiſſa pᷣmiaãdus eſt
tanq; ſi multa dimiſiſſet regna. Uñ ⁊ pau
peribo dicit dñs Matth.v. Beati paupes
ſpũ.q̊.ip.eſt reg. celoꝝ.Et iõ ad vitã religi
oſam ⁊ volũtarie paupereʒ hoꝛtat᷑ Hiero.
epła.xxxiij.vbi ſic dicit. Licet e collo ꝑun/
lus pẽdeat nepos.licet ſparſo crine ⁊ ſciſſiſ
veſtibo vbera qͥbo te nutrierat mr ondat ⁊
limine pr iaceat.pcalcato patre ꝑge ſiccis

oculis ⁊ ad vexillũ crucis euola Solũ pie

tatie genꝰ eſt in hac re eſſe crudelẽ. Sʒ m
Hiero.epła.lix. Aduerſus vigilãtiũ.Sũt
aliqͥ dicẽtes.ſi oẽs ſe recluſerint ⁊ in ſolitu
Dine fuerint ⁊ religione qͥs edificabit eccle
ſias.q̃ͥs pauꝑes ſuſtẽtabit.qͥs hoĩes ſecula
res deo lucrifaciet. Quibo rñdet Hierony
mus ibidẽ. Si oẽs fuerint tecũ fatui quis
erit ſapiens. Et addit. Rara eſt ᷣtus neca
pluribo appetit.⁊ vtinã eſſent oẽs qð pauci
ſunt. de qͥba multi ſunt vocati pauci vᷣo ele
cti. Innuit igit ꝙ hec eſt maioꝛ vᷣtus vẽde
re oĩa ⁊ ſeqͥ pᷣm qᷓ; miſſas celebꝛare ⁊ pau/
peres alery
—(Lapitulum tertium.
He diſtinctiõe religioſoꝝ antiquon .

plici mo

Pars ſexta.

Erito ergo hec ui
ta diuina ⁊ apłica eſt imitãda quã
⁊ ſancti monachi ĩ egypto ſub tri/
achoꝛũ genere duxerũt. de quib⸗
HPieroni.epła.lxxxiiij.ad Euſtochium ait
Tria in egypto fuerũt monachoꝝ genera.
ſcʒ cenobitaꝝ qͥ ĩ cõmuni viuebãt.Et ana
choꝛitarũ qͥ ſoli in deſertis habitabãt.Et
alij quoꝝ genꝰ dicebat᷑lingua eoꝝ remith
qui bini ł trini viuebãt.De pᷣmis ait ibidẽ
q nullꝰin cibo eoꝝ ſtrepitus nemo in cibo
loquit᷑.ſed ſola lectio aĩe refectio audit᷑.vi/
uitur pane leguminibo⁊ oleribo.que ſolo ſa

le ↄdiunt᷑. vinũ tantũ ſenes accipiũt.Et ſe

quitur. Uite vᷣo anachoꝛitaꝝ auctoꝛ Pau
lus.illuſtratoꝛ Anthoniꝰ.ſʒ pᷣnceps iohã/
nes baptiſta. Huiꝰ vᷣo vite religioſe excel/
lentia oſtẽſa fuit beato Anſeł.ſicut dicitur
in libꝛo de ſiłitudinibo in fſine.Ad quẽ ve/

nit angelꝰ dicẽs. Uis videre qͥs eſt mona /

chus verꝰ. Et ille. Uolo.Et duxit eum q̃ᷓ
ſi in ↄſpectu magni clauſtri ⁊ ſpecioſi.⁊ ait
Circũſpice.Et aſpexit ⁊ erãt parietes oẽs
obducti argẽto puriſſimo ⁊ in medio her/
ba virẽs ⁊ ipᷣa argẽtea mollis ⁊ redolens ⁊
vltra humanã opinionẽ delectabilis.Cũ/
q; ibi ꝑpetuo habitare elegiſſet ductoꝛ eiꝰ
ei ſpopõdit:ſi vellet verã oñdere patiam ⁊
monachũ bonũ ꝓfiteri:habitare tunc poſ
ſet ibidẽ.

cialiter.

apitulum quartum.
. in quibo conſiſtit religio ſpe/

MAIrreligioſa in tribo pncipaliter.ſ.in
voluntaria pauꝑtate. In ſincera
caſtitate.⁊ in ꝑfecta obediẽtiali humilita/
te.vt ſic repꝛimat᷑ ⁊ ↄpfundat᷑ mũdi trinariꝰ
conſiſtẽs in queſtu auaricie.fluxu carnalis
immũdicie.⁊ ſaſtu ſuꝑbie. Unde in iſtoꝛũ
triũ figura dictũ eſt abꝛae GBeñ.xij. Egre/
dere de terra tua.⁊ de cognatione tua.⁊ de
domo patris tui. Uñ in his tribo conſiſtit
pfectio vite.ſ.in amoꝛis eleuatione ab infi
mis. In libidinũ cohibitione a fedis.⁊ in
adbeſione dei in ſummis ꝓut ait Auguſti
nus epła.lxxxiij.ſentẽtialiter.Et ſequitur.
qui xpᷣo inheret ⁊ in eũ credit infimũ nõ di
ligit.in medio nõ ſuꝑbit.⁊ ita inherere ſum
mo fit idoneꝰ. In his igitur tribo pᷣdictis

Dnſiſcit aũt uita

eſt ꝑfectio. Sed pauꝑtas voluntaria pꝛo
pter xpᷣm aſſumpta pꝛimũ eſt religiõis fun
Damentũ Et ideo ſaluatoꝛ de beatitudini
bus ⁊ eoꝝ meritis loquens pᷣmiſit dicens
Math̃̊.v. Beati pauꝑes ſpũ.⁊c̃.ꝑ h̊ innu/

ene q ipᷣa pauꝑtas eſt fundamentũ vᷣtutũ

beatitudinũ
¶ Capitulum quintum.
Hepan tate ad quã ſe obligant religio
i.? de huiꝰ exemplis in ſanctis patribo et
philoſophis.

ND hanc pauper
a tatem ſe obligãt religioſi diuerſi/
moge fm ſtarꝰ ſui exigentiã. Uel
ad nihil habendũ ꝓpꝛiũ nec in cõmuni nec

in ſpẽali.culuſmodi ſunt ꝓfeſſoꝛes regule

ſancti Franciſci. Uel ad nihil habendum
in ſpẽali.ſʒ in cõmuni ꝓpꝛiũ.vt ꝓfeſſoꝛes re
gulaꝝ beati Bñdicti ⁊ beati Auguſtini.⁊
aliaꝝ regulaꝝ a ſede apłica cõſirmatarum
cuiuſmodi ſunt carthuſieñ.hoſpitalarij. et
templarij ⁊ alij qᷓ; plurimi. Hec ergo pau/
pertas eſt ab oibo obſeruãda.qꝛ ꝓut ðꝛ lib.
ij.in vitiſpatrũ ꝑte.vj. heſaurꝰ monachi
eſt volũtaria pauꝑtas.que eſt diligẽter cu
ſtodienda.ne ſicut pᷣcioſus theſaurꝰ aufe/
ratur minuat᷑ aut violet᷑. Uñ narrat Gre/
goꝛius li.iij.dyal.de Iſaac qͥ dixit. Oona
chus qͥ poſſeſſionẽ ĩ terra querit monachꝰ
nõ eſt. Sicq; metuebat pauꝑtatis ſue ſe/
curitatẽ ꝑdere quõ diuites auari ſolent di
uitias perituras cuſtodire. Uñ cõmuneẽ

pꝓuerbiũ. Monach qui ꝓpꝛiũ obolũ habʒ

obolũ non valet. Et ideo quidã ſanctꝰ nilł
habere volẽs: vẽdidit euãgeliũ dicẽs. Ipᷣʒ
verbũ vendidi quod iubet oĩa vẽdi ⁊ dari

pauꝑib xpᷣi. Iteʒ ⁊ pncipes gẽtiles multi

eoꝝ nihil hr̃e voluerũt.vt Fabꝛiciꝰ ðᷣ quo
dicit Ualeriꝰ li.iiij.c.iij.auꝝ ⁊ argentũ

⁊pcioſa alia refutabat.⁊ ipᷣm locupletẽ fa/

ciebat nõ multa poſſidere.ſʒ modica deſi/
derare. Et Señ.li.de ꝓuidẽtia diẽ ꝙ De/
metriꝰ diuitias ꝓiecit.onꝰillas bone men/
tis exiſtimãs.Et iõ ſequit᷑ ibidẽ.Contẽne
pauꝑtatẽ nemo tã pauꝑ qᷓ; natꝰẽ.Et Hie/
ronumꝰ ↄ Jouinianũ narrat de Oyogene
qꝙhabitabat in dolio ⁊ manu ↄcaua bibe

bat.Cupꝰↄtinentiã alexander vincere non
potuit.Ad quẽ cũ in ſole ſedentẽ acceſſiſſʒ

oꝛtaret᷑q; vt peteret qͥdqd vellet. Ille rñ/

Dit.Flihil aliud q̃ro a te niſi vt nõ ſtes ĩter

ome..
lecul
trägen
nullt
puupt
io
gon
litd
ſtno
pouo
eb/
zͤgon
nuͤ⸗
ſopad⸗
Mrm⸗
fnerüt
tlge
lahe.
G
thag
mache
aſc⸗
beräͤt
Dtent
Trriin
ruſtica
temſa
lafaſt
agllo/
om
enog
nn
Pniſe
tloni
herne,
gun

Mton⸗

UA
lnec
vle
duin
oe
n
gun
i⸗
ab/
Rlb.
ochl
rrau
Nule⸗
Gre/
on
ae
geſe⸗
udi
nee
zad;
Gnd
1i
nult
a⸗
ſenuu
lelife
1 deſß
ode⸗
mnen/
ntene
Hie
ogene
abibe
re non
ceſſh
lem;/
si

Diſtinctio ſecunoa.

me ⁊ ſolẽ put narrat Claler vbi ſupꝛa. Et

Socrates põdus auri in mare ꝓiecit:di/

cens. Ite in ꝓfundũ male cupiditateſ. mer

gam vos ne mergara vobis. Si igit᷑ pdi/
cti legis diuĩe ignari hoc fecerũt qͥd factu/
ri ſunt xpᷣiani.⁊ pᷣcipue religioſi a xpᷣo hoc
facere edocti.
N¶ECapitulũ ſextũ.
Mualis debet eſſe pauꝑtas.

nõ facit cõmendabilioꝛẽ pauper
tas ſi ſoꝛdes ⁊ pctã non cauet.ſᷣm
lero.epła. xcv. Ideo neceſſe eſt vt pauꝑ
tas ſit mũda.qꝛ ſᷣm Chꝛyf.ſuꝑ Matheü.
omel.vlt.Pauꝑtas eſt ſimilis pulcre puel

lee. cuiꝰ oculꝰ purus eſt ⁊ clarꝰ mũſuetus et
traãquillus ⁊ delectabilis ad oẽs reſpicies
⁊ nulli inuidẽs ⁊ nullũ odio hñs.Sit etiã

pauꝑtas iocũda.qꝛ vt ait Greg;.ſuꝑ Ese/
chielẽ. li.ij. omeł.vj. Ille pauꝑ eſt qͥ eget eo
qð nõ habet.Et qͥ nõ habet ⁊ hr̃e nõ appe
tit diues eſt. Pauꝑtas em̃ in inopia mẽtis
eſt nõ in qᷓntitate poſſeſſiõio. Nã cui bñ cũ
pauꝑtate ↄuenit nõ eſt pauꝑ. Uñn ðᷣꝛ Pꝛo/
uerb. xij. Melioꝛ eſt pauꝑ ⁊ ſufficiens ſibi
qᷓ; gloꝛioſus ⁊ indigẽs pane.Et Señ. epi
ſtola. ij. Honeſta res eſt leta pauꝑtas.de q̃
ſupꝛa ꝑte.iij.diſ.iiij.c.ij. Sit etia pauꝑtas

ſtatui ↄgrua.qð ideo dico.qꝛ ſunt aliquiqͥ

fuerũt pauꝑes ⁊ viles in ſeculo intrantes
religionẽ foꝛte ea intẽtione ꝑuerſa vt ma/
ioꝛes ha beãt diuitias delitias ⁊ opulẽtiaſ
qᷓ; vnqᷓ; habebãt in laribo paternis. Uñ di
cit Hugo de duodecim abuſionibo ꝙ ſepti
ma abuſio eſt habitꝰ in religione pᷣcioſus.
qñ ſcʒ qͥ veteres ⁊ viles pãnos hr̃e cõſueę/⸗
uerãt:in religione nouos ⁊ precioſos hr̃e

ↄtendũt. In quoꝝ ꝑſona ait Hiero.epla.
xxxiiij.NHatꝰ in pauꝑe domo ⁊ in tugurio
ruſticano qͥ vix milio ⁊ cibario pane rugiẽ

tem ſatiare ventrẽ poterã nũc ſimilã ⁊ mel
la faſtidio.nouiq; genera ⁊ noia piſcium.⁊
calleo ſapoꝛibo auiũ.Sit etiã pauꝑtas ĩ/
ediam ĩ effectu ꝑpeſſiua.qꝛ volũtaria pau/
pertas martyriũ eſt. Un Berñ. in ſermone
de oi anctis ait Quid ſibi vult ꝙ eadez
ꝓmiſſio.ſ.regnũ celoꝝ fit pauꝑibo ⁊ marty
ribo.niſi qꝛ genꝰmartyrij eſt volũtaria pau
pertas. Uñn martyrij genꝰ eſt inter epulas
eſurire. int᷑ veſtes pᷣcioſas algere exẽplo ſal

uatoꝛis qͥ ieiunauit ⁊ eſuriuit Matth. iiij.

Eo qꝛ pauperez

⁊ exemplo diſcipuloꝝ qͥ ceperũt vellere ſpi
cas ꝑ ſata trã ſeuntes. Ma tth. xij. ⁊ exem
plo beati pauli ſeruieẽtis deo ĩ fame et ſiti.ĩ
frigoꝛe ⁊ nuditate.ij.Coꝝ.xl.Et dñs ꝑ ꝓ/
phetã.Ego inqͥt mendicꝰſum ⁊ pauꝑ SDʒ
ecõtra ꝓut dicit Berñ. vbi Sð. Multi ſunt

eo pacto pauꝑes vt nil tñ eis deſit qð non
ↄuenit. qꝛ m Grego.ſup Eʒech.omek. vij

exponentẽ illud apłi Phił. iiij. Scio eſuri
re ⁊ abũdare ⁊ penuriã pati.ars magna eſt
hoc ſcire. Uñ ille ᷣm eundẽ iſta ſcit quẽ pe
nuria nõ frãgit.quẽ penuria a gratia ꝝxacti
one nõ retrahit.⁊ quẽ penuria in reꝝ tꝑali
um deſiderio nõ accẽdit Sit etiã pauꝑtaſ
in hũilitate fundata.eo ꝙ deꝰ odit paupe/
rẽ ſuꝑbũ.Ecẽi.xxv.⁊ iõ a pauꝑibo cauẽda
eſt arrogãtia.put ait Hiero.epła.cxx.Plꝰ
eſt animũ depoſuiſſe qᷓ; cultũ. difficiliꝰ em̃
caremꝰ arrogãtia q; auro.argẽto.⁊ gẽmis
pᷣcioſis. His em̃ abiectis interdũ gloꝛio/

ſis tumemꝰſoꝛdibo.⁊ vendibilẽ pauꝑtateʒ
populari aure offerimꝰ. Caueãt etiã pau/
peres ab oĩmoda /ꝓpꝛietate q̃ renigioſuʒ dã
nat. ⁊ in moꝛte a ↄſoꝛt io fideliũ ſeꝑat.put

narrat Hiero.epła.lxxxiiijde dã religio/
ſo ꝓpꝛietario hnñte centũ ſolidos q̊s lina te
xendo acqͥ ſierat.⁊ ſecũ pꝰmoꝛtẽ retinuerat

Poſt cuiꝰ moꝛtẽ int᷑ frs magna facta ẽ q̃/

ſtio qͥd agendũ. Habitabãt em̃ ibi circiter
qnq; milia fratꝝ diuiſis cellulis. Alij eĩ di
cebãt paupꝑibo eſſe illos centũ ſolidos ero/
gãdos.Alij eccłie dãdos. Alij parẽtibus

mittẽdos. Sʒ machartꝰ. pacomiꝰ. ⁊ iſido

rus q̊s pr̃es vocãt: ſctõ in eis loquẽte ſpi
decreuerũt cũ eo infodiẽdos dicẽdo.Pecu
nia tua tecũ ſit in ꝑditionẽ.ſicut dictũ fuit
ſimoni Actn.viij.Et merito tales in ꝑditi
onẽ veniũt.qꝛ metiunt᷑ ſpuiſctõ.inſuꝑ ⁊ fu
res vſurpãdo qð ſuũ nõ eſt. ⁊ voti ſui ſunt
trãſgreſſoꝛes.⁊ lõ ꝑiuri.Et iõ dixit beatuſ
petrꝰ Ananie Act᷑.v. Lur tẽptauit ſatha/

nas coꝛ tuũ mẽtini ſpũiſctõ ⁊ fraudari ð p̃

cio agri. Sile narrat GBrego.iiij.dyal.de qͥ
dam religioſo hñte tres aureos abſcondi
tos. Et iõ ꝓhibuit gregoꝛiꝰ ne i moꝛte fra
tres ad eũ accederẽt.⁊ q; eũ cũ fratriba non
ſepelirẽt.ſʒ in foueã cũ illo aureos illos pij
cerẽt:dicẽtes. Pecunia tua tecũ ſit in ꝑditi
onẽ. Uñ ille eſt ꝓpꝛietariꝰ qͥ ſine pᷣlati licen/
tia aut ↄſciẽtia aut recipit aut receptũ reti
net.aut retentũ diſpẽſat cõmutat ⁊ donat
ad libitũ quecũq; tꝑalia ſiue ꝑua ſi iomas H

Pars ſexta.

Pꝛeterea ne quis ſibi falſo blandiat᷑ ð pan

pertatis obſeruãtia recurrat iterius ad cõ

ſcientie ſue iudiciũ videndo quãtus accre/

ſceret ei doloꝛ in pᷣlationũ libꝛoꝝ locoꝛum

res ⁊ latrunculi.
NEuapitulum ſecundum.
Rinoꝛdinata ſenſuũ euagatio eſt cauẽ

pmendi ſunt oculi q̃ſi qdã ad culpã rapto

officioꝝ amiſſione.⁊ reuera tãtus inerat ei da P caſtitate ſeruanda.

gyqmoꝛ inoꝛdinatꝰin eoꝛundẽ poſſeſſione.qꝛ
Sm Brego. in moꝛal.ex vehemẽtia doloꝛis
in amittẽdo eſtimari debet amoꝛis magni
tudo inoꝛdinati in poſſidendo.

(Seantem diſtineri⸗ tertia ſexte ꝑtis
huius totius ſumme.

Atet ergo qua⸗
liter religioſi pauꝑtatẽ obſ̃ua
re debẽt in abdicatione tꝑali/
— um q̊s ⁊ caſtos ↄuenit eſſe ĩ co
hibitione libidinũ tã interiꝰ q; exteriꝰ pul/
lulantiũ.de qua caſtitate dictũ eſt ſupꝛa ꝑ/
e. ij. Diſ.iiij. ca.j. vbi agit᷑ de mulieꝝ pudici
cia Et ꝑte quarta.diſtinctione.ij.ca.ij.vbi
agitur ðᷣ clericoꝝ caſtitateꝛ pudicicia Si
em mulieres debẽt eſſe pudice ⁊ viri eccleſi
aſtici caſti ⁊ mũdi:multo excellẽtiꝰ viri reli
gioſi qͥ ſe ꝓpter deũ caſtrauerũt ⁊ ſuo perpe
fno deo ſeoſecrauerũt. Ipſi em̃ ſunt eunu/
chi recluſi in templo dei:De qͥbo Iſaie.lvj
Dabo vobis eunuchis in domo ⁊ ĩK muris
mwmeis noinẽ melius a filijs ⁊ filiabo.
(((Lapitulum pꝛimum.
¶ uid ſit caſtitas.⁊ que ad eam ſint ne
celſſaria

RSt enim caſtitas
e cohibitio ⁊ cõſeruatio amoꝛis et
By apetituũ ab inoꝛdinata dilectõe
⁊ appetitiõe.ait cõmentatoꝛ ſuꝑ illud ange
lice hierarchie.ca.iij.Caſtis oculis intelle/
ctus. Uel caſtitas eſt ſummꝰamoꝛ omimo
de puritatis incoꝛruptiõis ⁊ integritatis.
Ait idẽ.vij.ca.Et ſᷣm Augꝭ.de beata vita

Ille eſt caſtus qͥ deũ attendit ⁊ ad ipᷣm ſo/
lum ſpꝛetis oĩba ſe tenet. Talis igit᷑ ſit reli

gioſus cui dictũ eſt Thymo.v. Teipſuz ca
ſtum cuſtodi. ab omni.ſ.libidine coꝛꝑali ꝑ
cohibitionẽ qͥnq; ſenſuũ.⁊ mẽtali ꝑ cohibi
tionẽ᷑ fedaꝝ affectionũ ⁊ appetituũ.Et pꝛo
hac duplici cohibitiõe dixit Job. xxxj. Pe
pigi fedus cũ oculis meis ꝓ pmo.vt nec qͥ
dem cogitarẽ de virgine ꝓ ſecundo. Unde
Grego.ibidẽ.moꝛat.xxj.ait. Ut mũda mẽs
ſit in cogitatõe a laſciuia volũtatis ſue de

caſte viuere volẽs ſen

Noe aocaſtita⸗

is obſeruantiã tria pᷣcipue ſunt
enda. videlicʒ inoꝛdinata ſen

ſuum euagatio.ſuꝑflua comeſationũ ĩgur

gitatio.⁊ frequẽs aut aſſidua mulierũ co/
habitatio. Pꝛimo ego caueat religioſus
uũ exterioꝝ euaga/
tionẽ.⁊ maxime viſus cohibẽdus eſt.quia
ſim Grego.vbi ſupꝛa. Sepe depᷣdat᷑ aiam
oculus illicita intuẽtis.vt patuit ĩ dauid
vxoꝛẽ vꝛie illicite ↄtuente ⁊ peſſime ruente.
Et in Holoferne cuiꝰ aiam rapuerunt ſan
dalia Judith. ⁊ ad interitũ coꝛꝑis ⁊ aĩe de
duxerũt. Unde iſta ↄſiderans ſanctꝰ Job
nõ ſine cauſa dixit. Pepigi fedus cuʒ ocuł

meis ⁊c. Nõ em̃ dixit. Pepigi fedus cũ au
ribus ⁊ nariba ⁊ alijs ſenſuũ oꝛganis.ſʒ ſi

gnanter dixit pepigi fedus cum oculis ⁊c.
qꝛ ⁊ ſi ſint duo ſenſus diſciplinabiles ſᷣm

mũdi ſapientẽ.ſ.viſus ⁊ auditus.tamẽ int᷑

omnes coꝛꝑis ſenſus de pluribo reꝝ diffe/
rentijs annũciat viſus.quo viſu mediãte

⁊ annũciante hauriunt᷑ iſte ſpecies⁊ foꝛme

ꝓhibite. ⁊ ꝑ cõſequens in moꝛoſa retentõe
fiunt multis occaſio peccati ⁊ ruine.quia

qᷓ;cito ſuꝑioꝛ poꝛtio rationis ꝑiculũ aduex

tit ⁊ hauſtũ inoꝛdinatũ ⁊ illicitũ non repei
lit nec reijcit ſed intus delectãdo fouet ⁊ re

tinet ſtatim pᷣſumit ꝓ ↄſenſu vero vel ſaltẽ
interpᷣta tiuo in multis moꝛtali coequato.

Quanta aũt moꝛa requirat᷑ vt moꝛoſa de
lectatio moꝛtale dicat᷑ non eſt ad pꝛeſens hᷣ
determinare.Et cũ multi ſunt magni⁊ pe
riti iſtud determinãtes ſᷣm diuerſam con/
ſiderationẽ ꝑſonaꝝ.conditionũ.⁊ ſtatuuʒ.
Auertamus ergo oculos ne videant vani

tatem. qꝛ ſßᷣm Hieronimũ in epiſtola qdaʒ

multos legimus phos oculos ſibi eruiſſe:
vt totã cogitationẽ ſuã cogerẽt ad mentis
puritatẽ.Et in vitiſpatꝝ li.ij. ꝑte.iiij.ait q̃

dam ſctã mulier ad monachũ.qre ð via de
clinaſti. Et ulle rñdit.qꝛ vos mulieres mo

niales eſſe vidi.Et illa Si ꝑfectꝰ inqͥt eſſei

monachꝰ nõ ita nos reſpexiſſes vt cogno⸗

ſceres nos fuiſſe mulieres. Sʒ viſum me/
lius vt decet religioſum cuſtodiſſes

ſen
r
/
ſvs
Ne
n
iam
nid
nte.
tſe
de

n

Diiſtinctio tertia.

Eapitulum tertium.

(Wnir iacomeiationum ingurgitatio
Ecundo etiaʒ ca
ueat religioſus caſta vitã ducere
volens comeſationũ ingurgitati

nem. Fm Hiero. Uenter mero eſtuãs de

rantia ⁊ ieiunio cito laſceſſit.Et Hierony

mus eplła. xciiijait. Aptus Paul macerat
rxoꝛpꝰſuũ ⁊ aie ſubijcit imꝑio.⁊ adoleſcẽtu
la feruens cibis de caſtitate ſecura eſt. Et

ſequit᷑. Alia pctã extrinſecꝰ ſunt: ſola libi/

do carni inſita eſt. Grandis & vtus eſt ĩ te
ſupꝑare qðò in te natuz eſt. Uñ ſumedo coꝛ/

poꝛis alimentũ neceſſariũ eſt nobiſipſis te

perate frenũ imponere vt illud ſumamꝰad

neceſſitatẽ nõ ad effluentẽ voluptatẽ.quia
ita eſt de carne noſtra ↄtumelioſa ſicut de
calce viua ⁊ cõbuſta in qua latet ignis:li/
cet nõ apareat Clñ ſi ſuꝑ ũlã ifundat᷑ aliqᷓ

liquida ſubſtãtia ſtatim vᷣtus ignis apare
bit exteriꝰ qui pus latitabat icluſus. Sic

in miſera carne noſtra latet ignis quidem
ↄcupiſcẽtie:licet nõ ſemꝑ ſentiat᷑ in ſuo fer
uoꝛe. Sed ſi eſus ⁊ potus ſuꝑfluitas car/

facili ſpuimat in libidinẽ. Et Chꝛyf. ſuper
pſal.l.Caſtitas inqͥt ſine comitibo tempe/

ca. ij. Unde fugiẽda eſt femina.qꝛ ſicut pix

manũ ita ipᷣa inquinat hoĩeʒ.Et iõ Eſdre

iij. dicif. Facite qð placituũ eſt dño ⁊ ſepa/

ramini a populis terre ⁊ a mulieribo alleni

genis. Dz ſi velit religioſus mulieꝝ vita/
re ↄtagia obſeruet qð ðꝛ his verſibus St

raro vadas geſtu gᷓuis ⁊ bona dicas. Si
cito diſcedas mulieꝝ ſic mala vites.Cum
quãta aũt diligẽtia fugiẽda ſunt mulierũ
cõſoꝛtia edocent nos ſancti pr̃es antiqui.

Unge beatꝰ Arſeniꝰ reſpõdit cuidã mulie

ri petẽti vt ſui memoꝛ eſſet:rogo deũ vt au
ferat memoꝛia tui de coꝛde meo.vt patet ĩ
vitiſpatrũ li.ij.pte.iiij.Et ibidẽ legitur de
muliere ſancta egrotãte que non ſuſtinuit

fratrẽ ſuũ vt eñ viſitaret. neſpter illam v0e
niret in medio feminaꝝ.ſʒ mãdauit frarri
ſuo dicẽs. Uade frater ⁊ oꝛa ꝓ me.quiaaa

miſericoꝛdiã dei in celo videbo te. Et bea
tus Aug'. in li.de cura ꝓ moꝛtuis agenda
narrat de beato Johe nobili monacho ha

bente ſpũm /phetie.quẽ cuzʒ videre cuperet

quedã mulier bona ⁊ ꝑ maritũ ſuũ ad hoec

inſtaret.ille noluit videri a muliere.ſʒ mã/

dauit mulieri ꝑ maritũ ſuũ dicens. Nocte
ꝓxima me videbis.⁊ tamen te non videbo.
Dicq; factũ eſt ꝙ in ſomnis illa euʒ vidit

Poſt quã viſionẽ deſcripſit eũ marito ſuo

me ni tribuat᷑ ſtatim incluſus caloꝛ in medul in omnibo coꝛꝑis lineamẽtis ac ſi eum coꝛ
niͦe ilis ſoꝛis erũpet in mebꝛis.⁊ hoc in ↄtume/ poꝛeis oculis frequẽter intuita fuiſſet. Et
gn liã ſpũs.qꝛ m apłum. Caro ↄcupiſcit ad Et vbi ſupꝛa ꝑte pma ditxit quidaʒ abbas

NNH uerſus ſpum.⁊ ita ꝑ ↄſequens ꝓpter nimis

–

uoſſumptũ a nobiſipſis aduerſus noſmetip
ſos excitat᷑ quoddã bellũ inteſtinũ. Unde

ſm Hiero.vbi ſupꝛa. Nihil ſic inſlammat

coꝛpꝰ ⁊ titillat mẽbꝛa ſicut cibo indigeſtua

ructuſq; cõuulſus.Et ideo dicit apoſtolłꝰ
Ephe.iiij. Nolite inebꝛiari vino in quo eſt
luxuria.qꝛ ꝓut ðꝛ in Ecc.Luxurioſa res ẽ
vinum.
NNL(apitulũ qrtu.
(ER aſſdua mulierum cohabitatio eſt

Ertio etiaz caue
at religioſus caſtã volens ducere
vitã mulieꝝ ↄſoꝛtiũ ⁊ pᷣcipue co/

babitationẽ aut frequentẽ viſitationeʒ.qa

mulier ignis eſt. ⁊ flamigero igne ꝑcutit fe
mina exuritq; fundamẽta mentiũ etiã vi/
roꝝ foꝛtiũ ſᷣm Hiero.epła.xxxiiij. Uñ de

iſta materia plene ðꝛ ſupꝛa ꝑteiiij.diſtij

ci

diſcipulo ſuo.Eamus illuc vbi mulier nõ
eſt. Unde nouerãt hi omnes patres ſancti

ꝙ demones iugiter laboꝛãt ꝑ mulieres vi
ros religioſos deciꝑe ⁊ de eoꝝ deceptiõis

victoꝛia gaudere ꝓut narrat᷑ vbiſupꝛa ꝑte
qͥnta. de filio ſacerdotia idoloꝝ.q vidit ſa
thanam ⁊ eiꝰ militiã ſibi aſſiſtentẽ.⁊ cuz q̃

reret a ſingulis qͥd feciſſent:vnus reſpõdit
Suſcitaui bella multa tali loco ꝑ trigin/
ta dies. quẽ iuſſit ſathanas flagellari. Alt
dixit. ſubmerſi naues ⁊ homĩes multos in
mari ꝑ viginti dies.⁊ hunc ſimiliter iuſſit
flagellari Et tertiꝰ dixit.lites in ciuitate fe

2„

12 etiã ſpõſum in nuptijs occidi.et hũc ſi
militer iuſſit flagellari. Et ſurrexit quartꝰ

2 dixit ſe fuiſſe in heremo ꝑ quadragita an
nos impugnãs carnis temptatione quen
dam monachũu. ⁊ vix nocte illa fecerat euz
foꝛnicari. Quod audiens ſathanas ſurre/

tit deſollo voſculatus eſt ciꝛculitch eons⸗
nam de capite ppꝛio ⁊ illã ſibi ppoſnudets

₰
D

S

Magnam rẽa grande op' feciſti. Hec au
tem omnia videns filius ſacerdotis idolo

rum intra ſemetipſum dixit. Magnus eſt
coꝛã deo oꝛdo monachoꝝ.⁊ egreſſus nituʒ
pꝛiſtinũ deſeruit.⁊ factus ẽ monachꝰ.Pꝛo
pter hec ⁊ conſimilia cauenda ſunt nõ im/

merito mulierum conſoꝛtia.

iſtinctio ärta ſexte ꝑtis hui ſumme
(Lapitulum pꝛimum.

N(ʒVuid ſit obedientia

pdictis de religioſoꝝ pauper
Htate in abdicatione temꝑaliũ
2 eoꝝ caſtitate in cohibitione

liobidinũ. Nuc aliqua dicant᷑ de eoꝝ obedie
tia ⁊ humilitate in ꝓmpta volũtate ſubie-/
ctionũ.qꝛ ſᷣm Damal.li.iij.c.xiiij olũůüta
ria ⁊ ꝑfecta obediẽtia eſt volũtatis ꝓpꝛiep⸗
pter xpᷣm ſubiectio hoĩ facta.deq̃ obedi⸗⸗
gnatoꝛ

tia ðꝛ.j. Re.xv. Melioꝛ eſt obediẽtia q; vi/
ctima. Suꝑ qð Gregoꝛiꝰ moꝛal.vltx.dicit
Igeo melioꝛ eſt qꝛ ꝑ victimas aliena caro.

obedientiã volũtas ꝓpꝛia mactat᷑. Huiꝰ

—

obediẽtie peminentiã ondit dei fili? qͥi non
venit facere ſuã voluntatẽ.ſʒ volũtatẽ pa/

tris. Joh̊.vj.qͥ etiã factꝰ eſt obediens vſq;

ad moꝛtẽ.Phil.ij. Un Berñ.in epła ad ſe

ne ꝑderet obedientiaia
Kapitulum ſecundum.
ualis debet eſſe.⁊ de eiꝰ gradibus.

eſſe ꝑfecta obediẽtia deſcribit ber
naradus in fᷣmone de obediẽtia:qͥ

nonẽſem ait.pᷣus dedit ſuã vitã pᷣcioſam

incipit Egredere de terra tua ⁊c̃.ponẽs ibi

ſepte gaꝰ obediẽtie. Pꝛimꝰ eſt libeter obe/
Dire donec mactata volũtate diligamꝰplꝰ
q; noſtra pᷣlatoꝝ voluntatẽ. Secũdus eſt

ſimpłr obedire ſine q̃ſtionib. murmuratõ

nibo.⁊ excuſatõibo.n pha. In auditu in
quit auris obediuit mihi. Tertiꝰ eſt hilari
ter obedire.qꝛ hilarẽ datoꝛẽ diligit deꝰ. vt
hilaritas ſit in vultu ⁊ dulcedo in affatu.⁊
ꝓmptitudo in effectu Exẽplo Dauid ante

arcà hilarit᷑ ſaltãtis. Quartꝰgradꝰ eſt velo

citer obedire.iã inqͥ pheta mandatoꝛũ
tuoꝝ cucurri. Uñ fidelis obediẽs moꝛam

neſcit.craſtinu fugit.tarditatẽ ignoꝛat.pᷣ/⸗

cipientẽ pᷣuenitoculos parat viſui:audi/

☚

(Dud

dientia tun pmuteti⸗ in igné ire ad pꝛece/
ptũ a bbatil.q cũ clibanũ intraſſet vt tri
mnens in camino ignis ceſſit flama eiden

tui anres. lingnã voci pedes itineri.?⁊ torũ
ſe recolligit vt imꝑantis ꝑficiat volũtatẽ.

Exemplũ de Zacheo cui dixit Cuẽ xix.ſe
ſtinans deſcende. Quintꝰ gdus eſt pᷣcepta

viriliter adimplere.⁊ q;nis tribulatio ĩtoę-⸗
net ⁊ ꝑſecutio inſultet ⁊ ſi pctõ:es laqueuzʒ
ponãt ⁊ maligni ſpũs iter impediãt. dicat
obediẽs. Paratꝰ ſum ⁊ nõ ſum turbatus.
Serxt gdus eſt humiliter obedire.Cũ in
quit eſſes ꝑuulꝰ in oculis tuis.factꝰ es ca/
put.j. Re.xv. Septimꝰ gradus eſt ꝑſeuerã
ter obedire.qꝛ qͥ ꝑſeueraucrit vſq; i finẽ .
Mach. x. Unñ in obediẽtia ẽ ꝑſeueranduʒz.
q́;uis grauis ſit ad audiendu. grauioꝛ adi

grauiſſima ad tenendũ
Eapitulũ tertum.
a debent eſſe ogꝑa obedientie.
uui ergo hos gra
1dus obedlentie ꝑfecte tenuerit et
dnaiur aimo ſuo melioꝛ eſt expu/
latoꝛt vꝛbiu. Pꝛouer. xvj. Ded graue eſt
animo dñari. qꝛ ſm Grego. moꝛaliũ. xxxij.

Hoi nihil eſt anguſti? q; ꝓpꝛias frãgere vo
lütates UIñ qͥ ſeipſum ꝑ obedientia vincit
2liberã volũ tatẽe ſua facit ſeruã ⁊ captiuaʒ
⁊ alteri volũtati ſe ꝓpter deũ ſubijcit ꝑfecte

dici poteſt de eo illud Pꝛouer xxj. Uir obe

diens loquet᷑ victoꝛias. De hac vo obediẽ

tia ð in vitiſpatꝝ li.ij. ꝑte. xiii. Obedietia
eſt ſalus omniũ fideliũ.genitrix virtutum.

celos aperiés. homies de rerra eleuans, co
phabitatrixangelo:um cibus omnium ſan

7

(Tapitulum quartuumm.

(SNe exemplis obedientie in antids.

. ficacie fuerit obediẽtia patrũ anti
BNV'quoꝝ oñdit᷑ ibidẽ vbi 8S Pꝛimo ð
illo qͥ ůd unꝑiũ ſancti ſenis rigauit lignuʒ
aridũ ꝑ tres annos qð poſtea fructũ ꝓtu/

lit qͥ a fratribo vocabat᷑ fructus obediẽtie.
Decũdo ptrʒ in illo qͥ ad iuſſum ſui abbatꝭ
ligauit leenã. Tertio de illo qͥ vnã ꝑtez lr̃e
o dimiſit nõ ſcriptã cũ eſſet ab abbate ſuo
vocatꝰ.quã redeud ꝓpt᷑ o bedietie merituʒ

reꝑit ſcripta. Itẽ ibide ꝑte.ij.narrat ð obe/

q cũ clibanũ intraſſet vt trib

Uñ ⁊ ſenioꝛes qñq; pcipieba t fratrib gra

hbes
nod
dam

ſeo
dem
mun
quen
dier

inn
mi

dic
eſt
ti
ſck
ſoꝛ⸗
die⸗

ero
nct
iu;
e
be
e
Un⸗
100
49

„

Diſtinctio quinta.

nia ? diſtoꝛta vt pbarent ſi in eie eſſz vera

obediẽtia ⁊ nulla volũtas ꝓpꝛia.a q̃ ſupꝛa
modũ pᷣcauebãt ſancti pr̃es. Uñ dixit qui
dam ſenex vbi S. ꝑte.xiij.ꝙ demones ñ pu
gnant nobiſcũ qñ facimꝰ noſtras volũta/
tes.ſʒ ſuos nos poſſidẽt.qꝛ ipᷣe volũtates
demones ſunt. Clñ ꝓpꝛia volũtas eſt quaſi
murꝰ eneꝰ inter hoiem ⁊ deũ.quã ſi hõ reli

querit poterit dicere. In deo meo traſgre⸗/

diar muxꝝ. vt ðꝛ ibilcdẽ.
Laapitulum quintum.

De ꝑfectione obedientie.

Lontra uero eſt

de multis religioſis qͥ malũt hr̃e
ſſupꝑioꝛes ad ſuã volũtatẽ qᷓ; econ
nerſo.ꝓut dicit᷑ in vitiſpatꝝ ꝑte.x.de quo/
dam abbate rñdenti cuidãa ſibi dicẽti.vel/
lem habere abbatẽ iuxta voluntatẽ meam
⁊ cũ eo moꝛi.Enui rñdit abbas.Tüc vellei
ſemꝑ pᷣeſſe ⁊ nunq; ſubeſſe.⁊ hoc apoſtati/
cum eſt ĩ religione. Hmõi hoĩes ſic volen/
tes ſimiles ſunt ceco Cui dixit dñſ.Quid
tibi vis vt faciã.Et Berũ.in ſermone ait.
Multi ſunt a quibo magis opoꝛtet vt ſu/
perioꝛ ab illis rn⸗ q̃d velint: qͥd ve faciat
eis qᷓ; ecõuerſo.Diſſimiles Paulo qͥ diri⸗
Dñe qͥd me vis facere. Nulli igit᷑ decipiãt
in hac pte eſtimãtes indifferẽtia ⁊ leuia eſſe
que pᷣcipiunt᷑⁊ iõ de neceſſitate nõ eſſe obe
Ddiendũ.ſʒ audiãt Berñ.in li.de pꝛecepto ⁊
diſpẽſatõne. Et in regula beati Bñdicti ſi
militer vbi ðꝛ.Obediẽtia q̃ maioꝛibodebe
tur deo exhibet qᷓ;obꝛem qͥcqͥd vice dei pᷣci
pit hõ qð nõ ſit certũ diſplicere deo: paut
ſecꝰ eſt accipiendũ q;ᷓ ſi de pᷣcipiat. Quid
intereſt vtꝝ ꝑ ſe an ꝑ ſuos miſtros ſiue ho
mines ſiue angłos homib ſuũ innoteſcat
bñplacitũ. Nec dicat᷑ ꝙ loqͥ?᷑ de his q̃ tra/
didit ſcptura vł rõ maniteſta.qꝛ de his nõ
eſt pᷣceptoꝛ expectãdus vł ꝓhibitoꝛ auſcul
tãdꝰ. ſʒ qðᷣ ita latere vel obſcuꝝ eſſe cogno/
ſcit᷑ vt ĩ dubiũ venire poſſit vtꝝ deꝰ ſic an
foꝛte alit᷑ velit. Hec ille. Uñ in talibo ẽ obe
diendũ qñ pᷣcipiuntur r
((Eapitulũ ſexrtũ.
(De periculo inobedientie

8 dAQlmilitudinibo. ca. xxiiij. Tria ſũt ĩ

8

tia. Inobedletia. q ſütatraria. Et licetia⸗

⁊ ſexta abuſio eſt monach⸗ aauſtälrus,

que eſt ſi media. Queqdẽ licẽtia multos

qñq; decipit. put ibidẽ ponẽs exẽplum de

ancillis exiſtẽtibo ſub dũa.q̃ꝝ aliqᷓ eſt qua

ſi latrona q̃ ꝓcurat exire fingendo cãs.Et

niſi potuerit exire intermittit opꝰ. ꝙ infir/
ma ſit pᷣtendit.ↄtriſtat᷑.occulte detrahit.et
ↄſimilia facit. Inobediẽtia vᷣo cõtradicit
murmurãdo ꝗᷓ eſt daãnatione digna.qꝛ f̃ᷣm
Grego.moꝛał.xxix.Qui ſubeſſe faſtidit:di
abolũ imitat᷑ p inobediẽtia dãnatũ Unde

GSm Aug.ſuꝑ Jo. omeł.xxv. Adã qꝛ volu

it viuereↄ ſilio ſuo ꝓpꝛio elapſus eſt ꝑ euʒ qͥ
añ ceciderat ꝑ ſuꝑbiã ꝓpinãs hoĩ ſuperbie
calicẽ.Et ſᷣm Anſel.vbi ̊ ꝓpꝛia voluntas
eſt q̃ſi quedã adultera diabolo ↄiũcta.ex qᷓ
oꝛiunt᷑ multa vicia.Qualit autẽ puniebat᷑
inobediẽtia ab antiqͥs pncipibo etiã gẽtili

vus narrat Aug'. de ciui. dei li.v. ca. xviij.

De illo qͥ occidit filiũ.qꝛ pugnauit ð prfis
imperin.licet tamen inimicos viciſſet. De
his ergo tribo ſubſtatialibo religionis di/
cig ſufficiag.
elage ſexte ꝑtis huiꝰ ſme
SDe elongatione a tumultibo mũdanis.
que eſt eis neceſſaria ſaltẽ affectu

XTlicet ſuperom
nia religioſo ſint hec tria neceſſa/
ria.ſ.pauꝑtas.caſtitas.⁊ obedien
tialis hũilitas. n ad maioꝛꝭ ꝑfectionis

oñſionẽ ſunt ⁊ q̃dã alia a religioſo obſᷣuã

da. Unde decet religioſum pᷣmo ſea mun

danis tumultibo elõgare.⁊ infra clanſtruʒ

qᷣeſcere niſi q̃tenus cogit iuſta neceſſitas ł
vꝛget pia vtilitas.put hoꝛtat᷑ Hiero.epła
lxxij.dicens. Quid deſideramꝰ vꝛbium fre
quentiã qͥ de ſingularitate cẽſemur. Mihi
inqͥt opidum carcer eſt.ſolitudo padiſus.
Et idẽ epła.xxxiij.O heremꝰ famiuliariꝰðo
gaudẽs. Et ſequit᷑. Quid agis frat᷑i ſecto:
qͥ maioꝛ es mũdo. Uñ vixit qdã in vitiſpa
trum. Quotiẽs int᷑ hoĩes fui totiẽs minus
hõ redij.Et iõ ait Hiero.epła.xxxv.Cõut
uia tibi religioſo vitãda ſunt ſecularium. ?
p̃cipue eoꝝ qͥ bonoꝛibo tumẽt.Et idẽ epła
lIxxxiij Monachũ ſe eẽ nõ loqᷓndo ñ diſcur
rẽdo nouerit qͥs.ſʒ tacẽdo ſedẽdo ⁊ qeſcen

do. Et ðꝛ Treñ.iij. Sedebit ſolitarꝰ ⁊ ta.

⁊ leuabit ſes ſe.Et Aug.ð duodeci abuſi
onibo diẽ ꝙ qnta abuſio ẽ monachꝰ?curia

— Nð

ð

accubuit que tamẽ ſpoponderat eũ ullicere
quod cũ facere non poſſet ⁊ alij quibo hoc
Pꝓpmiſerat eã deridebãt. Reſpõdit illa. Pa/

(SEapitulum ſecundũ.

Deomnimoda ſuijpſoꝝ abnegatione

Ecet etiam ſecun
d do religioſum ſeipſum abnegare
OQuni vult venire poſt me abneget ſemetip/

ſum ⁊c̃.qð exponens Gregoꝛiꝰ libꝛo.ij.ſu/
per enan. omeł.xij.ait. Tunc noſmetipſos

abnegamꝰ cum vitamꝰ quod ꝑ vetuſtateʒ
fuimuſ ⁊ ad hoc nitimur quod ꝑ nouitatẽ

vocamur.Et ſequitur. Niſi a ſemetipᷣo qͥs
deficiat:ad eũ qui ſupꝛa ipᷣm eſt non apꝛo
pinquat. Et ponit exemplũ de plãtis ole/
rum que tranſponunt᷑ vt ꝓficiant. cradicã
tur vt creſcant. Et ſemina in terra defici/
unt vt vberius ſurgant.Et idẽ ſuper Eze
chielem libꝛo pmo.omeł.x.ait. Semcetip/

ſum abnegat qui mutatꝰ ad melioꝛa inci⸗-

pit eſſe quod nõ erat.⁊ deſinit eſſe quod fue
rat.vt ſic ſm illud Coꝝ.v.ſit in xpᷣo noua
creatura.Et non debet religioſus ſolũ mu

tari quantũ ad culpã ⁊ peccata.vt luxuri⸗/
oſus ad cõtinentia.⁊ ſuꝑbus ad hnmilita
tem. quia illa mutatio eſt neceſſaria omni
penttẽti.ſᷣm illud Pꝛouerb.xij. Uerte im/

pios ⁊ nõ erunt. Sed debet religioſus pᷣ/

rxipue ⁊ ſpecialiter mutari quo ad concupi/

ſcentie omnimode appetitũ motũ ⁊ actum
ꝓut eſt poſſibile in hac vita.vt dicere poſ/
ſit cũ Paulo. Uiuo ego.iam nõ ego.vt ho

rum vicioꝝ omniũ cõcupiſcentie ſint iam

extincte ⁊ ſit quaſi lapis vel effigies.prout
narratur de xenocrate libꝛo q̃rto Ualerij.
ca.iij.qui nõ ſenſit mulierẽ que iuxta eum

ctum victoꝛie vobiſcũ poſui nõ de ſtatua:
ed de homine. Statua eũ vocabat eo ꝓĩ
obilis ⁊ inſenſibilis ad motus ↄcnpiicẽ
tie illicitos eſſe videbat᷑ Cõſimiles illi ſint
⁊ boni religioſi mutati vt de eis dici poſſit
illud ad Roma. viij. Non eſtis in carne ſʒ
in ſpiritu. Conſimiliter narratur in colla/
tionibus patrũ de Dyogene.ꝙ quidaʒ in/
auens eũ dixit.Oculos coꝛruptoꝛis habeſ
In quem cũ vellent eꝰ diſcipuli irruere cõ
peſcuit eos dicens.Quieæſcite o ſodales qꝛ
talis ex natura ſum.ſed virtute me cõtineo
ſupero.Itẽ in policrato li:viij.c.vij.ðꝛ ð

lſeipſum quaſi tranſmutaread/
implens illud dñi dicentis Matthei.xv.

Demoſtenec bliatus eſt eñ rey natura et
victoꝛ abijt.malignitatẽ eiꝰ ꝑtinaciſſimo

animi roboꝛe ſuꝑando. Et ſequit᷑. Alterũ
demoſtenẽ natura. alteꝝ induſtria ẽ enixa.
Et niſi ſic ſe mutanerit religioſus non erit
ei in ſeipſo pax ⁊ quies ꝑfecta:nec ipſe gfe/
ctus crit.Uñ Señ.epla.xxix.inimũ de/
bes mutare nõ celũ ait poeta. Aliter ſeq̃n/

tur te vicia quocũq; ꝑrexeris. Unñ Socra

tes cuidã querẽti.quare non ꝓdeſſent ſibi
ꝑegrinatiões.rñdit. Quid miraris tibi nõ
ꝓdeſſe ꝑegrinatões cũ te circũferas tecum

Pꝛemit em̃ te eadeʒ canſa q̃ expulit. Quid
em terraꝝ nouitaſ poteſt ꝓdeſſe.iõ fuga te

nõ iunat.Tecũ em̃ fugis:onꝰ animi depo
nendũ eſt.nõ antea tibi vllus placebit locꝰ
vadis huc atq;ʒ illuc vt pondus excutias:
qð iactatiõe ipᷣa fit incõmodius. Et poĩt

exemplũ ita dicẽs. In naui onera immota

minꝰ vꝛgent.inequaliter cõuoluta ꝑtez in
quã decumbũt immergũt. Studium ſit
religioſo vt ſe mutet a ↄnerſatiõe pꝛiſtina.
qð tamẽ multi nõ faciũt.pnt ait Gregoꝛiꝰ
omel.pᷣdicta.lidimꝰ inqͥt q̃ſdã habitum
mutaſſe nõ animũ veſtẽ religioſam ſumũt
ſed añ acta vicia nõ calcãt. Hã ire ſtimuliſ
Raitant deprimi doloꝛe letant᷑.de oſtẽſis
onis ſuꝑbiũt. pñtis mũdi lucra querũt.⁊
in ſolo exterioꝛis ſanctitatis babitu fidu⸗
ciam pabooernrrr.—

„

Erxrtio etiã opoꝛ⸗
HMtet religioſum ſeipſum ſpirituali/
ter excolere ⁊ agrum coꝛdis ſui ex

ercere ne hoſte ſuperſeminante ʒizaniã puſ
lulent vicioꝛum ſemina ⁊ oppꝛiment aime

bona ſpiritualia. pꝛout dicitur Pꝛouerbi

oꝛum.xxiiij. Per agrũ hominis pigri tran
ſiui.⁊ per vineam viri ſtulti. Et ecce totuʒ
repleuerant vꝛtice.que ſunt ardoꝛes libi/
dinum.⁊ ſpine que ſunt punctiones tem/
poꝛaliũ cupidinum.et maceria diſſipata ẽ
carens ſcʒ cuſtodia diſciplinaꝝ. Non ergo
iſta in religioſo reperiãtur.ſed agrũ ſuũ ex
erceat vt ad bona omnia reddatur expedi
tior. pꝛout exemplificat Apulens ð deo ſo
cratꝭ dicẽs. Si qs velit acriter videre ocu
li curãdi ſunt quibo cernitur.⁊ ſi velocites

ecultura coꝛdis ſiue interioꝛi exerci

irn.
kerie

ide
ſi,
lo
tſbi
bino
N
d
dte
de
tloo
ligs:
peit
mota
in
at
hne.
ob
biun
unit
mmnll
ſeſo
i

mi

N/
nol⸗
ie
ime
abt
an
hn;
/
ta
go
e
petl
oſ⸗
e
ℳ

Diſtinctio quinta.

aljijs membꝛis. Cur ergo homines animũ

ſuum ratiõe nõ excolunt.que ratio omnib⸗
viuentibo eſt neceſſaria. Unde Agellius li

bꝛo ſcdᷣo. Si quis agruz ſuũ paſſus fuerit

ſoꝛdeſcere incultũ ⁊ arboꝛẽ ⁊ vineam exco/
lere noluerit aut purgare ex incuria dam/
num ſibi facit. Sic religioſus hoc faciens
non erit arboꝛ bona fructꝰ bonos faciens.
Matth. vij. Unde ait Auguſtinꝰ de vᷣbis

domini.ſermone.xij.Quid ꝓdeſt plena bo

nis archa ⁊ inanis cõſcientia.bona vis ha
bere ⁊ bonus eſſe nõ vis.Erubeſce de bo⸗/
nis tuis ſi domus tua bonis plena ſit ⁊ te
malũ habeat dominũ Et cõcludit ibidem
ꝙ ſi bona exterioꝛa poſſent clamare cõtra
dominũ ſuũ interpellarẽt ante deũ ⁊ dice/

rent.Ecce tanta bona dediſti huic ⁊ tamẽ
ipſe malus eſt. Et ideo Abacuc.ij. Lapis
de pariete clamabit.Et ideo Auguſtinus

vbi ſupꝛa querit. Quid enim pꝛodeſt ei qꝙ;

muitũ habet quando euʒ qui omnia dedit
non habet ́”MU
Xapitulum quartum.

Delſcrutinio interioꝛi ſiue diſcuſſione

WBarto opoꝛtet

religioſum ſe ⁊ ſua ſacta diligẽter

pe viciã ſe ſimulãt eſſe ᷣtutes put ait Gre/

„ „ »

goꝛius moꝛał.xxxij. Unde dicit ibidẽ.Diſ

ſoluta remiſſio quaſi mãſuetudo et pietas
habet. effuſio miſericoꝛdia credit᷑ maloꝛũ
Priugcis cõſtantia dicit᷑.timoꝛ incõpetens

umilitas credi.vocis ſuꝑbia libertas ve

ri eſtimatur.pigritia quaſi qͥetis continen /

tia attendit᷑.⁊ inquietudo vigilãs ſolicitu/
do nominat᷑.Et ideo opoꝛtet religioſuʒ re
dire ad coꝛ ⁊ diſcutere affectiones locutio
nes actiões ⁊ om̃s eoꝝ circũſtantias qua
ſi ſecũ quoddã tenens capitulũ.pꝛout do
cet Gregoꝛiꝰ moꝛal.xxv.ſuꝑ Job.xxxiiij.
Pon eſt in poteſtate hominis vt veniat ad
ludiciũ. Ubi ſic dicit. Conſciẽtia te accu/
ſet.ratio iudicet.timoꝛ liget.doloꝛ excruci

et.Et Auguſtinꝰ in libꝛo de penitentia q̃ſi

idem ſic dicit.Conſtituto in coꝛde iudicio
aſſit accuſatrix cogitatio.teſtis conſciẽtia.
carnifex timoꝛ.⁊ ex hoc quidã ſanguis ani
me cõfitentis ꝑ lachꝛymas ꝓfluet.Unde ĩ

ſigura huiuſmodi diſcuſſionis ⁊ tuijpſiuſ
circumſpectionis dicit de ſanctis animali

diſcutere.an ſcʒ ex deo ſint. qa ſe/

bus.qꝙ coꝛpus eoꝝ erat plenũ oculis ante
⁊ retro.Et ð iſta materia ait Hugo ð clau

ſtro anime. Bicut cõuentus vt errata coꝛ

rigat ſtatuta hoꝛa ſingulis diebo ad capitu

lum cõfluit.ſic mentis ratio cogitatões di

uerſas ad ſecreta coꝛdis cõuocat vt incoꝛ/

rigibiles eijciat.inquietas coꝛrigat.negli/

gentes emendet.Et in hoc capitulo abba
tis locũ ratio poſſideat. Unde ſm apoſto/
lum Coꝛinth.xj:Si noſmetipſos diiudi/

caremꝰ nõ vtiq; iudi. Et Pꝛouerbioꝝ.xij.

dicitur.Cogitatiões iuſtoꝝ iudicia. Sed
econtra ſᷣm Berñ.in pꝛincipio meditatio/
num. Multi ſunt qͥ multa ſciunt ⁊ ſeipſos
neſciunt.Alios inſpiciũt ⁊ ſeipſos deſerũt
quod nõ fecerunt ſancti patres nec etiam
philoſophi.quia vt ait Señ.libꝛo.iij.ð ira
Animus quotidie ad rõem reddẽdam vo
candus eſt Yaciebat inqͥt hoc Sixtus.cõ
ſummato efñ die cũ ſe ad nocturnã quietẽ
recepiſſet:animũ ſuuʒ interrogabat quod
hodie malũ in te ſanaſti.cui vicio obſtitiſti
qua ꝑte melioꝛ es hodieqᷓ; fuiſti heri. Un/
de ᷣm eundẽ.Sic eſt ſemper viuendum q̃ᷓ
ſi quotidie ad iudicẽ veniẽdum. Sed hãc
diſcuſſionẽ impedit occupatio ⁊ exterioꝛũ
euagatio.quia ſᷣm Gregoꝛiũ ſuꝑ Eʒechie.
libꝛo pᷣmo.omelł.xj. Sicut concuſſa aqua
imaginẽ ꝓſpicientis non reddit:ſed ſolum
cum eſt quieta.ſic anima ſe non depꝛehẽdit
cuʒ circa multa nimis fuerit occupata. Et
ſicut candela ſepe multis parietibus infi/
xa in ſe minuitur.ſic anima ſi in varijs oc/
cupetur
((Lapitulum quintum⸗
De vera ſuijpſoꝝ cognitione.

rreligioſum ſeipſum cognoſcere:
fßm illud Coꝛinth. vltimo. Ipſi
vos pꝛobate an cognoſcitis voſmetipſos
VUngde hec cognitio pꝛimaria debet eſſe in
homine poſt cognitionẽ dei ꝓut oꝛat Au/
guſtinns in pꝛincipio ſoliloquioꝝ:dicens
deo.Nouerim te noueriʒ me.Et de hacco
gnitione ait Bernardus ſuper Cant. ome
lia.xxxvj. Uolo animam pꝛimo omnium
ſcire ſeipſam. Et hoc poſtulat oꝛdinis ra/
tio.quia ꝙ nos ſumus pꝛimum eſt nobis

VBinto opoꝛtet

ęt ratio vtilitatis hoc exigit. Quia talis

ſcientia non inflat ſed humiliat Et eſt q̃dã
ad edificandũ bona in homine pᷣparatio,

Pars ſexta.

Unde ait Iſaac de diffinitionibuſ. Uera
phia eſt cognitio ſuijpſiꝰ ab hoĩe.Uñn apð
gẽtiles ĩ fronte tẽploꝝ fuit ſcriptũ gnotos
olitos ex ſnia delphici oꝛaculi.i. appolli/
nis fert hec vox rñdiſſe ↄſulẽti quo itinere
ꝑueniendũ ſit ad beatitudineʒ. Di te inqͥt
agnoueris. ꝓut ait Macrobius li.j..Et in
policrato li.iij.c.ij.ðꝛ ꝙ oꝛaculũ apollinis
de celo deſcẽdit in hec ᷣba Nothys elyton
qdð interpᷣtat᷑ ſcito teipſum. Sʒ ad hãc ſciẽ
tiam aliqͥ nõ ꝑueniũt.qꝛ fᷣm Berñ. vbiõ.
Suꝑ biã parit ignoꝛãtia tui.cũ melioꝛem
qꝙᷓ; ſis decepta ⁊ deceptrix tua cogitatio te
eſſe mentit᷑. Sʒ ᷣm Aug'.de trini.liiiij.c.
pmo. Qaudabilioꝛ eſt animuſ cui nota eſt
ſua infirmitas q; qͥ ea nõ reſpecta vias ſi/
derum ſcrutat᷑ etiã cogniturꝰeas
¶ Zapitulũ ſextũ
De vera humilitate ⁊ q̃lis debet eſſe.

Z hac cognitiõe

ſui oꝛit humilitaſ.Uñ ſexto opoꝛ

emplo ſaluatoꝛis dicẽtis. Diſcite a me qͥa
mitis ſum ⁊ humilis coꝛde.Sʒ ſ̃ᷣm Berñn.
de gradibo humilitatis. Humilitas ẽ pᷣtꝰ
qua veriſſima ſui cognitiõe ſibijpſi quiſq;
vileſcit. Uel ̃ᷣm eundẽ ibidẽ humuitaſ eſt
ↄtẽptus oĩs excellẽtie.Et ibidẽ. Bona eſt
via hũilitatis q̃ veritas inquirit᷑. charitas
acqrit᷑. Sʒ ſᷣm Anſelł.ð ſilitudinibo.c.xxx.
vij. Hũilitatis ſeptẽ ſunt gdus.Pꝛimꝰ co
gnitio ſui.ſ.vt ſe inferioꝛẽ oĩbo iudicet.Se
cũdus doloꝛ de culpis ꝑpetratis. Tertiuſ
ſui pctiĩ ⁊ defectꝰ ↄfeſſio.Quartꝰ volũtaria
ꝑſuaſio.ſ.ꝙ peccatoꝛ eſt.Quintꝰↄceſſio q;
ↄtemptibilis eſt. Sextꝰ patientia in ſuſti
nendis iniurijs. Septimꝰamoꝛ q̊.ſ. amat
ſe humiliari ſiue ↄtẽni. Ille ergo qͥ hos ſe/

ptem gdus habet humilitatis vᷣe humiliſ

eſt.ſicut fuit Cõſtantius monachus.deq̊
narrat Gregoꝛiꝰ li.pᷣmo dyal.c.xv.ad queʒ
cum quidã audiens famã eius veniſſet vt
videret eũ:vt vidit eũ ↄtemptibilẽ ait. Pu
tabam hominẽ grandẽ vidiſſe.Et ecce ni/
hil eſt qd veni videre.qð audiẽs Cõſtanti
us gratias ei retulit dicẽs.Tu ſolus es qͥ ĩ
me oculos aꝑtos habuiſti ⁊ de me vera di

xiſti. Et ſubdit Gregoꝛiꝰ.Ecce quante hu

militatis fuit iſte qui deſpicientẽ ſe ampliꝰ
amauit ⁊ deſpici cõcupiuit. Unde. Qua/
lis quiſq; apud ſe lateat contumelia illata

religioſum ꝑfecte ſe hũiliare ex

ꝛobat. Et Hieronymus epka. xxx vij.ait.

ultibuiꝰ virtutis vmbꝛã:veritateʒ eiꝰ
panci ſequũtur.Et ſequit᷑. Auferant᷑ om/
nia figmenta verboꝝ.ceſſant ſimulati ge/

ſtus.viꝝ vero humilem patiẽtia oſtedit in

iurie. Unde Auguſtinꝰ de vera innocẽtia.

Humtlitas vera eſt in nullo ſuperbire. in

nullo murmurare.in nullo ingratum eẽ vł
querulũ.ſed in omnibo dei iudicijs gratiaſ
agere.Et de hac humilitate Auguſtinus:
epła.xxxviij.Hiſi humilitas omnia q̃cũq;

bene fecerimus ⁊ pᷣceſſerit ⁊ comitata fue-

rit ⁊ conſecuta.⁊ ꝓpoſita quã intueamur.⁊
appoſita cui inhereamꝰ.⁊ impoſita qua re/
pꝛimamur iã nobis de aliquo bono facto
gaudentibo totũ de manu extoꝛquet ſuper
bia.Et ſequi᷑. Sicut rethoꝛ nobiliſſimuſ

interrogatus.qͥd pꝛimũ deberet obſeruari

in eloquẽtie pꝛeceptis.reſpondiſſe dicitur.
pꝛonunciationẽ.⁊ cũ ſecũdo quereretur.re
ſpondit idẽ.⁊ cum tertio idẽ reſpõdiſſe ſert
Sic quotiẽs interroges me de pꝛeceptis
xpᷣiane religionis.nil alind reſpõdere libet
niſi humilitatẽ. Unde de mira humilitate
ſanctoꝝ patrũ legit᷑ in vitiſpatrũ libꝛo.ij.
parte.xv.qua ſi ꝑ totũ.vbi narrat᷑ de quo/
dam abbatc.a quo cũ eſſet queſitũ quomo
do acquiſiuit hanc virtutẽ:vt cum maxi/
ma iĩmergeret tribulatio in monaſterio nec
aliquid loqueret᷑. Reſpõdit. Quando ĩtra
ui dixi in animo meo. Tu ⁊ aſinus vnum
eſtote. Sicut ergo ille vapulabit ⁊ nõ loqͥ
tur:iniuriã patit᷑ ⁊ nõ rñdet.ſic ⁊ tu facias
dicẽs illud pſalmiſtẽ. Ut iumentũ factus
ſum apud te. Narrat᷑ etia ibidẽ de alio qui
expulius de domo patienter ibat.a q̊ͥ cum
reuocaret᷑ ⁊ quereret᷑ quid cogitaret in coꝛ/
de. Reſpõdit.cogitaui me eſſe ſimileʒ cani
qui cũ inſectat᷑ exit nec murmurat.ſic ⁊ ego
VUnde ꝛ⁊ ſancti patres fugiebãt de locis in

gquibo honoꝛabãtur vt alibi paruipẽderen

tur. ꝓut refert Johes caſſianꝰ li.iiij.colla/
tionũ de abbate Phinucio qͥ cũ eſſet pᷣſbyt
in magno cenobio cgypti multũ honoꝛatꝰ
nec poſſet humilitatẽ vt voluit exercere in

ter honoꝛes.fugit aſſumpta veſte ſeculari

ad cenobiũ diſtrictiuns.⁊ cum difficultate
ibi receptus excoluit oꝛtũ fratꝝ.⁊ humeriſ
ad paſtinandum eum ſtercus gerebat. Et
poſtea cx humilitate ⁊ patientia cognitus
flens receſſit dicens. Inuidia diaboli hu
militate concupita ſum fraudatus.

team
lecti
icer
lere

num
ſoi,
is

goi
um
co
Cn
g
gonn
den
ſo⸗
,
rin
lari
ate
erit
SS
ltus
lbu

Diſtinctio quinta.

Vnde ad pꝑtes paleſtine fugit vbi nec no/
men ſuũ vnq; indicauit. Cõſimile narrat
de Machario ĩ libꝛo qͥ ðꝛ paradiſus.qꝙ fu
git ⁊ ꝑrexit ad Pacomiũ vt eũ reciperet in
ter monachos.Cui cũ diceret Pacomius
ꝙ nõ poſſet ſuſtinere tãtũ laboꝛẽvt fratres
ſui. Rñdit ille. S
pelle me.Et cũ eſſent ibi mille quadringen
ti fratres electi.⁊ alij ieiunarẽt biduano ie
iunio.aliꝰ alio incredibili modo. Macha/
rius cũ intraret monaſteriũ ſemꝑ ĩ vno an
gulo ſtabat ꝑ totã quadrageſimã non pa/
nem neq; aquã guſtãs nec genua flectens:
nec ĩ terra iacẽs.ſed tm̃ die dñico folia cru
da ſumẽs.Et cũ ad neceſſitatẽ nature de/

clinabat ſtatim redibat.nõ os aperiẽs nec

cũ aliquo loquẽs ſʒ coꝛde iugiter oꝛãs.⁊ id

oꝑis qð tenebat in manibo ſemꝑ efficiens.

Alijs vᷣo fratribo mirantiba ⁊ de eo Paco/
mio referentibo:ille rogauit vt deꝰ reuelarz
ei quis tantꝰ vir eſſet.⁊ ꝑ angeluʒ reuelato
ꝙ erat Machariꝰduxit eũ intus Pacomi
us ⁊ ait.Gratias ago deo ⁊ tibi.quia cola/
phos bonos infantibo meis dediſti putan
tibus ſe aliqd magnũ ſacere in ↄuerſatiõe
vite ſue cũ tamẽ in cõparatiõe tua nihil ſit
qð egerũt. Magna ergo ſanctoꝝ humili/

tas patiẽtia ⁊ abſtinẽtia.ſed incõparabili

maioꝛ filij dei qͥ ſe humiliauit vſq; ad moꝛ
tem. ⁊ ad ip̃am docendũ deſcendit de celis
put ait Augꝰ. ſuꝑ Johannem omel. xxv.
tomniũ moꝛboꝝ cauſa curaret᷑ deſcen/
Dit dei filiꝰ ⁊ humulis factꝰ eſt dicẽs.Diſci/

te a me qꝛ mitis ſum ⁊ humił coꝛde. Hanc

lectionẽ diſcipuli xpᷣi humilit᷑ audiãt.vera
citer intelligãt.memoꝛit᷑ retineãt. ⁊ efficaci
ter adimpleat. V
LCapitulum ſeptimũ
NBeoꝛationis deuotione

Poꝛtet etiam ſe
ptimo religioſum deuz feruenter
oꝛare.fᷣm ũlud. Sine intermiſſio
ne oꝛate ⁊c̃. Sʒ ad hoc ꝙ oꝛatõ ſit deo acce
pta ⁊ oꝛãti ꝓficua opoꝛtet vt multipliciter
ſit cõditionata Pꝛimo ergo oꝛans aut oꝛa
tione cõmuni vel puata pctã ꝓpꝛia ſꝑ ĩ mẽ/
te plãgat.qꝛ ſᷣm Grego.moꝛal.xxxiij.Uera
citer oꝛare eſt amaros gemitꝰ in cõpunctõ
ne nõ verba reſonare. Secũdo oꝛans coꝛ
ab infimis auertat.⁊ ad deũ totalit᷑ ſe con
gertat.qꝛ fᷣm Hugonem de ſtudio oꝛandi

i me inferioꝛẽ videris ex

Oꝛatio eſt mẽtie deuotio ⁊ ad deũ ↄuerſio

p piũ ⁊ humilẽ affectuʒ:ide ſpe ⁊ charitate
ſubnixa. Tertio oꝛans ſe ſupꝛa ſe eleuet:et

ad deũ aſcedat.quia dicit᷑ Chꝛeñ.iij.Se/

debit ſolitariꝰ ⁊tacebit ⁊ leuabit ſe ſup ſe.
Quarto oꝛãs iuſte ⁊ caſte petat. Unde de
vtroq; ait Damal.li.iij.c.xxiiij. Oꝛatio eſt
aſcẽſus intellectꝰ in deũ ⁊ petitio decentiũ.
Eſt em̃ oꝛatio triplex. Caſta quãdo petit᷑
de peccatis venia. Caſtioꝛ quãdo petũtur
ſponſi dona.Caſtiſſima quado petitur ipᷣe
ſpõſus ſuꝑ omnia.ſᷣm ſniam cõmẽtatoꝛis
ſuꝑ capitulũ tertiũ de diuinis noibus.Et
beatꝰ Augꝰ.epła.xlvij. Ad ꝓbã.docet qua
lis debet eſſe oꝛãs.⁊ qͥd oꝛare debet ⁊ quõ.
Ait em̃.Oꝛa pᷣmo beatã vitã quã om̃s ap
perunt. Quid aliud em̃ opoꝛtet oꝛare niſi
qdðᷣ cupiũt om̃s. Sʒ qualiter ſit oꝛandum
ſubdit. Hoc negociuzʒ płꝰ gemitibo agit᷑ qᷓ;
ſermonibo. plus fletu q; afatu.Abſt it enim
ab oꝛõe multa locutio.ſʒ nõ deſit multa pᷣ/
catio.ſed feruẽs ꝑſeueret intẽtio.Et ſequit
Multũ aũt pᷣcari eſt ad enz quem pᷣcamur
diuturna ⁊ pia coꝛdis excitatione pulſare.
Et Brego.moꝛał.xxij.ſuꝑ illud Job.xxxj.
Quis mihi tribuet adiutoꝛẽ vt deſideriuʒ
meũ omĩpotens audiat:ſic dicit. Uera po
ſtulatio eſt nõ in oꝛis vocibo.ſed in cogita/
tionibo coꝛdis.quia valẽtioꝛes voces apð
aures dei nõ faciunt vᷣba ſed pia deſideria
Igeo dicit᷑ de Hoyſe Exodi.xiiij.Quid
clamas ad me.cũ tamen verba non ꝓtule/
rit.Et de Anna.j. Regũ.j.dicit᷑. nõ loq̃/
batur in oꝛãdo. Quõ aũt ſitoꝛandum do
cet ſaluatoꝛ Luẽ.xviij.dicens.Opoꝛtet ſꝑ
oꝛare ⁊ nõ deficere.Et ad Thef.v. Sine
termiſſione oꝛate.Et ꝓpheta. Semper in/
quit laus eius in oꝛe meo. Sed noie oꝛa/
tionis intelligũtur bona oꝑa.ſᷣm gloſam
ibidẽ.Et gloſa ſuꝑ Cuc̃.xiiij.dicit. Nõ de
ſinit oꝛare qui nõ deſinit bene viuere vł fa⸗/
cere.Eſt igitur iugiter oꝛanduʒ.quia ſcðõm
Chꝛiſoſtomũ ſuꝑ Math. omel.xxij. Sic
eſt de oꝛatione ſicut de reſpiratione.vt em̃
ſemper indigemꝰ reſpiratione:ſic ⁊ oꝛatio
ne.⁊ ſi non haurimꝰ a deo quod petimꝰ no
ſtra eſt incuſatio. Eſt em̃ oꝛatio ſimilis ca
thenulis vel funi pendenti de petra.vt ait
Dioniſius de diuinis nominiby.c.iij. Siẽ
em̃ homo ꝑ talẽ funem aſcendit ſuperiꝰ. ſic
aſcendit homo ad deũ ꝑ oꝛõem.Et iõ ſcti
patres ꝑuigilabãt in oꝛoe.Fm illð Petx.nij

Pars ſexta.

VUigilate in oꝛõe.Et xpᷣs ꝑnoctabat ĩ oꝛa

tione. put ðꝛ Matth.xiiij.?⁊ Luẽ.v. Unde

quantũ valeat iugis oꝛõ patuit ĩ Moyſe.

qui cũ oꝛabat vincebat ꝓpłs ei.cũ ceſſaret

vincebat Amalech.Et ideo lapis manib-

ei ſuppoſitꝰerat ne laſſaret᷑.vt ðꝛ Exo.xvij
Et de iugis orõis vᷣtute narrat᷑ in vitaſpa

trum pte vltima ꝙ Julianꝰ miſit quendazʒ

demonẽ vt poꝛtaret rñſum ſibi deoꝛiente.

qui trãſiens ſuꝑ locũ vbi publicus mona

chus oꝛabat nõ poterat vltra trãſire ſʒ ſte
tit immobilis ipᷣo ↄtinuãte oꝛõem ꝑ deceʒ
dies. Et ideo ad Julianũ reuerſus eſt im/
pedito negocio. Sʒ ecõtra multi non pñt

in oꝛõe ꝑſiſtere.quos tñ ducit ad libitũ di

abolus.ſicut patuit in q̊dã diſcipulo beati
Bũdicti ꝑ diabolũ foꝛis extracto.vt patʒ
ſupꝛa ꝑte.iiij.diſ.iiij..tcc.
ꝗapitulum octauũ.

efficacem

Jonſequenter opoꝛ
toꝛantẽ multas hr̃e ↄditões. Qua
rum pma eſt vt ſit in oꝛãte ᷣtus charitatꝭ.
quia ſᷣm Grego.ſuꝑ euã.li.ſ.ometł.vij.Uir
tus oꝛõis eſt celſitudo charitatꝭ. Secũdo
in oꝛãte ſit irrepᷣhenſibilitas ↄſcie ⁊ coꝛdiſ
ſm illud.j. Jo.iij. Si coꝛ noſtrũ nõ repᷣhẽ
derit nos fiduciã habemꝰ ad deũ. ꝙ qͥdqͥd
etierimꝰ accipiemꝰ ab eo.Et.j.Thimo.ij
Tolo inqͥt apłus viros oꝛare in omi loco
leuãtes puras manꝰ ſine ira ⁊c̃. Tertio ſit
in oꝛãte recõciliatio offenſi fratris.Cũ of/
fers inqͥt ſaluatoꝛ Math̊.v.munus tuuzʒ
ad altare.⁊ ibi recoꝛdatꝰ fueris ꝙ frater tuꝰ
habet ali.aduer.te re.⁊c̃. Quarto in oꝛante
ſit oꝛdinabilitas petitõis.qꝛ dicit dominꝰ
Joh.xvj. Di qd petieritis vace in nomĩe
meo:nõ in noie diaboli vt ſoꝛtilegi:dabit
vobis.Et Mat. vj.Pꝛimũ querite regnũ
dei. ⁊c̃. Quinto ſit in oꝛãte ꝑfectio oꝑatio/⸗
nis.qꝛ ſᷣm Grego.moꝛalł.xviij.Si id qð pᷣ
cipit deꝰ facimꝰ:id qð petimꝰ obtinemus
apud deũ.Hec em̃ in oꝛõe ↄgruunt vt oꝛa
tione oꝑatio ⁊ oꝑatione oꝛõ mutuo fulcia
tur. Uñn ⁊ Thꝛeñn.iij.ðꝛ.Leuemꝰ coꝛda cũ
manibo.ſed coꝛda cũ manibo leuat qͥ oꝛõeʒ
ſuã oꝑibo roboꝛat Sexto ſit in oꝛãte ꝑſeue
rantia petitiõis.ſᷣm illud Luẽ.u.Et ſi ꝑ/
ſeuerauerit pulians ⁊c̃. Sequit᷑. Pꝛopter ĩ
pꝛobitatẽ ſurget ⁊ dabit ⁊c̃. Septimo ſit ĩ

De ſeptem que faciunt oꝛationem eſſe

oꝛante ſtabilitas ſtatõis vt ad peccata ite
rum non recidiuet ꝓ quibo antea oꝛauerat.
Unde ðꝛ Ecẽci.vij.HNõ iteres verbũ tuum
in oꝛõe.hoc eſt.Cũ mala geſta deſleuerꝭt ne
quaq; rurſus facias qð antea in pꝛecibus
planxeras. His em̃ ſepre in oꝛatiõe ↄcur/
icax apud deuz. Uñ

rentibo erit tua oꝛõ e
hi ſunt ſeptẽ graduo ꝑ q̊e fit aſcẽſus ad de
um.E ʒechieł.xl. Et he ſunt ſeptem colum
ne religioneʒ ſuſtinẽtes quas edificauit ſa
pientia in domo ſua.de qͥb rolũnis dicit᷑
¶ Diſtinctio ſeptima ſexte ꝑtis burꝰ ſũme
KEapitulũ pmum
De pꝛemij magnitudine.

Bnſequenter ui

eamꝰ ð religionis vtilitate hac
Sdiſtinctiõe ſeptima. Cuius vtili
tas ex hoc attendat᷑.eo qꝙ in religione ma/
ioꝛ eſt q; in ſeculo ſecuritas appꝛoximandi
ad deũ.⁊ recõciliandi deo maioꝛ facilitas.
pᷣmij recipiẽdi ⁊ honoꝛis incõparabił im
menſitas.De qͥbus diffuſe tñ tractat Anſ

elmus de ſimilitudinibo.c.xxviij.vbi ait ö
ſecuritate religionis.qꝙ; dia bolꝰ impugnat

omnes fideles in hac vita.ſʒ ↄtra dia bolũ

villa eſt vita ſeculariũ ⁊ xpᷣianoꝝ.ſʒ caſtrũ

eſt monachꝰ ⁊ religio. In villa ſunt domꝰ

infirme. ⁊ leuiter impugnant᷑. In caſtro ẽ

ſecuritas maioꝛ ſi bene cuſtodiat᷑. Sed re
ligionẽ ſi quis ſemel aſcẽderit nõ licet redi
re. Maioꝛ eſt ergo ſecuritas in religionis
caſtro q; in villa inferioꝛi.⁊ ad gaudia per

ueniẽdi maioꝛ facilitas. De facilioꝛi ad de

um recõciliatõne exẽplificat idẽ Anſeł.po

nens ſimilitudinẽ inter deũ ⁊ regẽ aliquez

Cui quidã ſerniũt.ſed nolũt ꝓmittere ſe eẽ
ei fideles ne ſequat᷑ maioꝛ vindicta ſi deli/
querint.Alij vero ſeruiũt ⁊ fidelitatẽ ꝓmit
tunt.⁊ ſi peccauerint parati ſunt maioꝛem

ſubire penã.⁊ hi ſunt religioſi Uñ ⁊ ſi dñs

dicat ei. Quanto mihi familiarioꝛ eras ⁊
plus obligatꝰ.tãto debuiſti minꝰ peccare.
2 p peccato plus puniri. Reſpõdebit ⁊ reli
gioſus dño.veꝝ eſt ſi nõ peniterẽ.ſʒ me to
tum in pnia omnib diebo vite mee trado.
Et ideo maioꝛ debet fieri mihi miſericoꝛ/
dia.qð ⁊ veꝝ eſt ⁊ dictat ratio.quia ſi reli/

gioſus malefaciẽs plus eſt ſeculari pnniẽ/
dus. cõſequens eſt vt religioſus benefaciei
magis ſit eo pᷣmiandus.Dequoꝝ pꝛemio

ä

.

—— ——UN

te

nan.

In
ne

ſbus
Nr/
gade
blum

dicit

ſwe,

I
hac
li
a‚
ci
as.
hlim
Znl
aitö
li
mi

1
are
di
nis

der

ͤde
Aho
,
eſec⸗
dali/

onen
ſoſs
o
rt⸗
jeli
eto
do⸗
co/
feli⸗
nlo⸗

NIOH

onte

———

—
SS

Inaiciũ pauꝑib tribuit.
S moꝛał.xxv ponit q̃ttnor oꝛdineſ.duos ex
prte repꝛoboꝝ ⁊ duos ex ꝑte electoꝝ.Et qꝛ
Alij iudicant᷑ ⁊ pereũt quiba vᷣꝛ. Eſuriui et
noõ dediſtis mihi. ⁊c. Alij nõ iudicant᷑ ⁊ pe/
rxxcunt.ſicut bi de qͥbo ðꝛ Qui nõ credit iam

8 „ .

Diſtinctio ſexta.

nnu/arratur In vitiſpatꝝ pte. xliij. de quodam
ßU ſancto patre qͥ vidit quattuoꝛ oꝛdines glo

rificatoꝝ in celo.ſ.inſirmoꝝ ⁊ cũ h̊ gratiaſ
deo agẽtiũ. hoſpitalitatẽ ſectãtiũ ⁊ miſtrã

tium. in ſolitndine ↄuerſantium. nec vni;
poies videntiũ.⁊ religioſoꝛũ volũtati pa/

trum ꝓpter deũ ſe ſubijcientiũ.Et hic oꝛdo

—

vltim vltra om̃s alios vtebat᷑ toꝛq ⁊ co/
rona aurea Qð cũ ita vidiſſet pater ſanctꝰ
dirxcit illi q̊ hec ip̃i oſtẽdit. Quare maioꝛem
gliaz alijs habet iſte oꝛdo.rñdit. Oꝛ alij fe

cerunt ſᷣm ꝓpꝛiã voluntatẽ oꝑa ſua.hic aũt

oꝛ:do abijciens om̃s volũtates ſuas ꝓpter

deũ ad iuſſionẽ patris ſpũalis totꝰ depen/
Det.Et ideo tales in iudicio etiã honoꝛan
cur xpᷣo iudici aſſiſtẽtes ſᷣm illud Job.xxx.
Duꝑ qð Greg.

iudicatꝰ eſt. Hi verba iudicis nõ ꝑcipiñt:
qui nec eiꝰ fidẽ verboten? ſeruare voluerũt
Alij iudicant᷑ ⁊ regnãt ſicut hi quibo dicet᷑

FElſuriui ⁊ dediſtis mi.mã. Alij nõ iudicãt᷑
2 regnãt vt viri ꝑfecti de quib⸗ Math. xix
NUaos qͥ reliquiſtis oĩa ⁊ ſecuti eſtis me. ⁊c̃.
Et ſeqnitur cauſa. Relinquẽtes inqͥt omĩa
pb ꝓmpta deuotõne executi ſunt qᷓ; iuberi
e eeigiininm, Gregoꝛi.

apitulum ſecundũ.

(exu erſione coꝝ qui male viuũt in re
lisgione. ? de pene taliũ magnitudine

Tſicut religioſuſ
bonus ampliꝰ eſt gloꝛificandus.
quia magis ꝑfectꝰ. Ita religioſuſ

malus ampliꝰeſt puniẽdus.qꝛ mag puer/
. flus. ꝛiquãto gradꝰ altioꝛ tãto caſus guioꝛ
Qait Be rn.li.i. ad Eugeniũ. Que ei maioꝛ
vuerſitus q; poſt agnitã ⁊ appꝛehẽſam viã

täãte pfectionis ad vomitũ pctĩ ⁊ iniqtatis
redire vt canis. UIñ. Nemo mittẽs manũ
aadaratrũ ⁊ re piciẽs retro apt⸗ eſt regno ði
ait dñs Luẽix.Uñ ⁊ vxoꝛ Loth reſpiciẽi

retro verſa eſt in ſtatuã ſalio. Uñ ſtatue di

cxendi ſunt hmõi que effigiẽ hoĩs viuentis
habet trn. Et beat Anſel. li. de ſilitudini⸗
CE Mo. c. x xxv.facit ſiłitudinẽ inter denariuz

2 moneichu: dicẽs. ꝙ ſicut denari rotũdꝰ
àö chet Ae ex puro ererecto põdere, legiti/

ligionis

ma moneta. Sic debet eſſe in monacho et
religioſo bono obediẽtie ⁊ mundicie puri/
tas ꝓpoſiti ſtabilitas. ⁊ habitꝰ monachal
decẽs qualitas.Et ſicut falſus denariꝰ in
ter bonos reꝑtus in ignẽ ꝓijcit᷑ſic ⁊ malꝰ
religioſus ſeꝑatus a bonis mittet᷑ in ignẽ
inextinguibilẽè. ⁊ plꝰ qᷓ ſecularis ⁊ grauiua
toꝛquebit᷑. Clñ narrat᷑ in vitiſpatꝝ vbi ſu
pꝛa ꝑte.iij.de quodã qͥ cum vellet ↄuerti et
mater ſua ſemꝑ h̊ ꝓbibebat. Ille matri di
xit. O mater volo ſaluare aiam meam.nec
mater acqᷣeuit. ſed factꝰ eſt monachꝰ. male
tamẽ vitã ſuã expendẽs. Quo facto ↄtigit
matrẽ moꝛi.⁊ ipᷣe infirmatꝰ grauiſſimera/
ptus eſt in exceſſu mẽtis ⁊ ad iudicium du
ctus.ibiq; vidit matrẽ cũ his qᷣ iudicabãt᷑.
Cui illa vt vidit filiũ dixit. Ad qd fili mi/
ſer in hũc locũ veniſti cõdemnädus. Ubi
ſunt ᷣmones tui qͥb dicebas:ſaluare volo
animã meã. Qðò ille audiẽs ↄfuſus repᷣhen
ſione materna rã crudeli.nec hñs qͥd rñde
ret matri ipo doloꝛe ⁊ ↄfuſione ſtupidꝰ to/
tus factꝰeſt. Sʒ ecce diſpẽſatiõe dei illere
uixit.⁊ ſanus ſactꝰ penituit.⁊ vitã in opti⸗/
mam mutãs dixit. Si impꝛoperiũ matri
mee ſuſtinere nõ potui.quõ xpᷣi ſanctoꝛũ̃
omniũ aduerſus me potero ſuſtinere in die
iudicij.⁊ ex hoc ꝑmanſit in pnĩa. de die in
diem viriliter agẽs in dño. Ex his ptz ma
loꝝ religioſoꝝ toꝛmẽtoꝝ magnitudo ⁊ vl
tima in iudicia ↄfuſio. qͥ nũc tantũ gloꝛi/
antur de habitu ſolo ⁊ noĩe.⁊ nullã tñ hũt
ꝑtectionem in veritate.ſed abntunt᷑ ſua vo
catione ſᷣm illud Job.xxiiij. Dedit eis de⸗
us locum penitentie ⁊ ipſe illo abutitur. in
ſuperbiam
Kablrulnn tertium
De myſteriali ſignificatione habir re⸗

Wilwet ergo re⸗
ligioſus ↄſideret ſtatus ſi ui ꝓfeſſi
onem ⁊ habit? ſui qualitatẽ ⁊ ſtu/
deat viuere ᷣm oꝛdinis ſui exigentiam. qa
ſm Anſel. de ſilitudinibo vbi S. Quidquid
oſtẽdit religioſus ĩ habitu pfeſſione vł cõ/
ſuetudine exterioꝛi illud dzʒ obſeruare ĩ ho
mine interioꝛi.Et exẽpliſicat dicẽs.Uiles
veſtes ⁊ nigre ſignãt ꝙ reputet ſe peccato/
rem vilẽ ⁊ moꝛtuũ mundo. ſũt a capite
vſq; ad pedes ſignat ipᷣm in religione cõſi
ſtere vſq; ad finẽ vite. ſütĩ foꝛma crueꝭ
eleme eeed

Pars ſeptimg.

foꝛmate ſignat ipᷣm ſemꝑ debere in pnĩa vi
uere ⁊ iugẽ memoꝛiã paſſionis xpᷣi habere.
Coꝛona ⁊ capilloꝝ tonſio ſignat eos regeſ
xpᷣi eſſe ⁊ ſacerdotes.Et ĩ vitiſpatꝝ ꝑte.x.ĩ
ſine dicit᷑ ꝙ cucullũ debet eſſe in monacho
innocẽtie ſignũ.Et ſeqnit᷑. Hec eſt phia re
ligioſi ⁊ vᷣa ſapietia ſtudere vt ſit coꝛã deo
interiꝰ qualis apparet coꝛã boĩbo exterius.
Uñ ⁊ Hugo in dydaſ.ait.Simplicitas et
uritas monachi eſt eiꝰ phia. Et ſequitur.
ilitas habitꝰ⁊ ſimplicitas vultꝰ vite in
nocẽtia ⁊ ↄuerſatiõis ſanctimonia debent
hoĩes docere.quia efficacioꝛ eſt vox operꝭ:
i ſermonis . .
Sequit᷑ ſeptima ꝑs pncipal huiꝰ ſũme
Capitulũ pmum pme diſtinctõis
De huũ vite bꝛeuitate ⁊ labilitate.⁊ ꝙ
non eſt in ea confidendũ.

Icto igitur qua

liter cõferendũ eſt cũ hoĩbo ſm di
uerſitatẽ ſtatuũ.miĩſterioꝝ. offici
oꝛum.⁊ graduũ.Nũc vltimo hac ꝑte ſepti
ma qꝛ ad moꝛtẽ tendimꝰ om̃s.ſ.maioꝛes ⁊
miĩoꝛes.ſenes ⁊ iuuenes.diuites ⁊ pauꝑes
Dicendũ eſt qᷓliter admonẽdi ſunt omnes
moꝛtales. Et qꝛ hec vita eſt quedã moꝛs ꝓ
lixa.de die in diẽ deficiẽs ⁊ ad moꝛteʒ ſpe/
rans ſ̃m ſniam beati Grego.ſuꝑ euꝗ.li.ij.
ometł.xvij. Jõ monẽdi ſunt vniuerſi ne cõ
fidant de vite duratõe.qꝛ ſᷣm Augꝭ.cõfel/
ſionũ.iiij. Iſta vita eſt moꝛs viuentiũ ⁊ vi
ca moꝛientiũ.Et eſt pũctalis bꝛeuitatetrã

ſitoꝛia velocitate plena miſeria ⁊ calami/

cate.De qͥbo omnibo teſtat᷑ ſcptura dicens
Job. xiiij.Bꝛeues dies hoĩs ſunt ⁊c̃ꝓ pꝛi/
mo. ⁊ Job. vij. Dies mei velociꝰ traſierũt
; a texente tela ſuccidit᷑ ꝓ ſcdᷣo.Et Augꝰ.

de vᷣbo dñi.ſer. xvij Quid eſt din viuere q;

din toꝛqueri.ꝓ tertio.vñ monẽdi ſunt oẽs:
vr nõ cõfidant in hꝰ vite trãſitꝰ velocitate

„2

⁊ bꝛeuitate.qꝛ fᷣm Job. vij. ventus eſt vita
mea quo nil eſt mutabil.Et pᷣcipue mo/
nendi ſunt viuẽtes in pctõ.imo potiꝰ moꝛ
tui ꝑ pctm̃ vt nõ differant ↄuerti ad dñm.
qꝛ ſubito veniet ira eiꝰ ⁊ in tꝑe vindicte diſ

perdet te ꝓut ðꝛ Ecci.vij. Uñ Augꝰ.ſᷣmo

ne.xvj. vbi ſupꝛa.Quid differs in craſtinũ
longa vita erit ſpᷣa ſi lõga bona ſit.⁊ ſic me

lius erit ſi lõga bona ſit.Si vᷣo bꝛeuis ſit:
bñ factũ eſt vt ſit bona.q̃re em̃ vis hre lon
Sum malum

¶ Capltnlũ ſecundũ

De boꝛtatione hominũ ad merita cuman

landa in tam bꝛeui vita.

MBmuliter monen

J 8 di ſüt hoĩes vt cumulẽt bona me

rita in tã bꝛeui vita Ecẽo.ix.Qð

cũq; poteſt manꝰ tua inſtãter operare. Et
Joh..ix. Uenit nox qñ nemo põt opari.ſ.
poſt moꝛtẽ.Et iõ ſ̃ᷣm apłm Gat.vlt᷑.Dum
tꝑs bhabemꝰ oꝑemur bonũ.⁊c. Ecõtra eſt
de multis qͥ pᷣdictoꝝ obliuiſcentes ad car
nis voluptatẽ.mũdi cupiditatẽ.⁊ ad hono
ris tranſitoꝛij reſpiciũt ſublimitateʒ.Qui
ſimiles ſunt ſᷣm Barlaã cuidã fugiẽti vni
coꝛnem.⁊ in fugiendo cadẽti in baratrum
in quo tũ arbuſculã appꝛehẽdit.in cuiꝰ ra⸗/

dice vidit duos mures.albũ ⁊ nigrũ radi/

cem coꝛꝛodẽtes.⁊ in fundo vidit dꝛacont
ipſum deuoꝛare cupientẽ. De pariete vero
vidit qᷓttuoꝛ capita aſpidũ quaſi ipᷣm iua/
dẽtiũ. Leuãs vᷣo oculos vidit exiguũ mel
lis in arbuſcule ramis deſcẽdere.qͥ oblituſ
omniũ ꝑiculoꝝ pᷣdictoꝝ totũ ſe dedit vt il
lud mellis exiguũ appꝛehẽderet.⁊ adaptat
ſic ibidẽ dicẽs ſic eſt de multis pctõꝛi/

bus q̊s vnicoꝛnis ꝑſequit᷑.i.moꝛs. Bara/

trum eſt mũdus.arbuſcula vite nr̃emeſu/
ra qᷓ cõſumit᷑albo mure ⁊ nigro.i.die ⁊ no/

cte Aſpidũ quattuoꝛ capita ſunt quattuoꝛ

elemẽta.quoꝝ ſi vnũ pᷣcurrerit diſſoluitur
cõpago coꝛꝑis.Draco deuoꝛare querens
diabolꝰ eſt. Stilla mellis delectatio mun
dialis ⁊ pcti.quã inquirũt toto affectu om
nibo alijs obliuioni traditis. Et iõ ait pẽ.
talibo. Ut qͥd diligitis vanitatẽ ⁊ quericis
mendacin/
Eapitulum tertium.
De moꝛtis ineuitabilitate

nẽdi ſunt hoĩes vt iugit᷑ recogitẽt
emoꝛtis ineuita bilitate ⁊ gene/
ralitate.qꝛ ſᷣm pſal. Quis eſt hõ qui viuit
⁊nõ videbit moꝛtẽ:nullꝰ.qꝛ oẽs moꝛimur
a i aqᷓ dilabimur ĩ terrã.ij. Regũ.xiiij.
Moꝛs em eſt quedã pena generał Ade et
omnibo filijs etꝰ inflicta.vñ nullis parcit
moꝛs.ſʒ moꝛiunt᷑ iuuenes ⁊ ſenes.Uñ ſᷣm
quenda ſapienteʒ. Moꝛs iuuenibo in inſi/
dijs eſt:ſenibo in ianuis. Sʒ ⁊ omib⸗ gene
raliter eſt ineuitabil.⁊ iõ ðꝛ Apocalipᷣ.xx.

onſequenter mo

—

.. —

ð

tet
1e
N
4

t
it

4

Uidi moꝛtuos magnoo ⁊ puſillos ſtãtes
in ↄſpectutroni.Om̃s em eq vocat moꝛs

2— nõ eſt vt effugiamꝰ ictus eiꝰ.vndiq; eĩ te/

la in nos iaciunt᷑ ⁊ oẽs reſeruamur ad moꝛ
tem ait Señ.de naturis reꝝ.c.vlt᷑ Unde

marciã dicẽs.ꝙ nos ſumꝰ ſiłes aſcẽdẽtib⸗
muxz obſeſſum multis hoſtibo. ſuꝑ s de/
S ſcendũt tela ſagitte vel ſaxa a qbo vulnera

mur vel cadimꝰ.ꝑ q̃ ſignant᷑ varia genera

moꝛtis qͥb ꝑcutimur. Et Señ.ait li.v.de

gęetiles dicebat᷑ pluto.i.deꝰ in fernalis.vel
moꝛtis habere trigã.qꝛ capit oẽs in tribuſ
etatibo. pueritia.iuuẽtute.ſenectute.ait hu

go. Ulñ de hac moꝛtis generalitate narrat᷑

in quodã antiq̃ ſcripto ꝙ cũ filiꝰ cuiuſdaʒ
nobilis ⁊ vnicꝰ intra ſſet religionẽ. veniſſet
q; ad eũ pater vt eũ vi extraheret.⁊ cũ non

poſſent ſocij pueꝝ ↄ voluntatẽ patris reti
nere nec auſi erãt.petijt puer ꝙ ipᷣe poſſʒ cũ
.—½ patre loqͥ. qðᷣ cũ cõceſſum eſſet:ait puerad

patrẽ. Pr mi aufera regno tnopſuetudinẽ
vnã ⁊ redibo ad ſeculũ.cui annuẽte pre pe

tijt vt ſibi illã inoteſceret ↄſuetudinẽ̃.Cui

puer. Uideo ꝙ eque moꝛiunt᷑ iuuenes ⁊ ſe
nes. 1 ſi tollere poſſis ꝙ nõ moꝛiant᷑ iuue/

nes q̃ł ⁊ ego ſum tecũ recedã.qð ſi nõ pote

ris hic remanebo in dei ſeruitioſvt ſecure
moꝛi valeã. Quo audito. Nolo inqͥt pat᷑ ſi
lio vt ad ſeculũ redeas.ſʒ ⁊ ego tecũ hic re/
manebo.qꝛ ſpũſſanctꝰ in te locutꝰ ẽ modo
⁊ ex tũc ambo ſeruierũt altiſſimo.Exq̊ igit

4 nõ eſt fugere moꝛtẽ nõ reſtat niſi vt homo

ſic viuat vt ſecure oĩ tꝑe moꝛi poſſit exami
nando diſtricte vitã ſuã pñtem pᷣteritam ⁊
futurã vt nihu fedũ cõmittere ꝓponat.
ꝗqpitulum quartum.

⁊ idẽ ponit exemplũ bonũ in libello ſuo ad

brfri.c. vlt᷑ ꝙ moꝛs eſt cõe tributũ ⁊ lex na/
1 turaliſ officiũq; moꝛtaliũ. Uñ ⁊ moꝛs apð

Diſtinctio pꝛima.

mo ⁊c̃. Sequit᷑ meminiſſe dʒ tenebꝛoſi tẽ/

poꝛis.Et diẽ̃ Alphoꝛabiꝰ in li.de diuiſio/

ne phie ꝙ; ᷣm Platonẽ Phia eſt tediũ ⁊ cu

ra ⁊ ſtudiũ ⁊ ſolicitudo moꝛtis.Sʒ ꝑ ſoli/
citudinẽ moꝛtis intelligit moꝛtificationeꝭ
pꝛauaꝝ voluptatũ ⁊ carnaliũ deſiderioꝝ.
HNã his moꝛtificatis applicat᷑ hõ ad curazʒ
veritatis. Hec ille.Cui ↄcoꝛdãs Zullius
li.j.de tuſcuł q̃ſtionibo loquẽs de Socra/
te ait. Tota phᷣoꝝ vita eſt iugis cõmẽta/
tio moꝛtis. Uñ narrat᷑ in vita Johis ele/
moſynarij de antiq̃ ↄſuetudine quadã.
poſtq; imꝑa toꝛ eſſet coꝛonatꝰ aſtãtibo exer
citibo veniebãt monumẽtoꝛũ edificatoꝛes
cũ marmoꝛibo diuerſi coloꝛis.⁊ inqͥrebant

ab eo de quali metallo iuberet ſibi fieri mo

numentũ ſuũ. Per h̊ inſinuãtes ei ; ſemꝑ
recogitaret ſe eſſe moꝛtalẽ.⁊ in bꝛeui receſ/
ſuꝝ ab hac vita.Et iõ curã aĩe ſue impẽde
ret.⁊ ꝓ tꝑe ſuo pie ⁊ iuſte regnũ diſponeret
ꝓpter qð ⁊ pᷣdictꝰ Johes fieri ſibi monumẽ

tum fecit volẽs bonã imitationẽ poſt ſe re/

linquere alija patriarchis.Et beatꝰ Bre/
goꝛiꝰ moꝛalł.xxj.loquẽs de hac materia ſu
per illud Job.xxx.q̃ſi tumẽtes fluctꝰ ſꝑ ti
mui deũ ait ꝙ imminẽte tẽpeſtate.⁊ flucti/
bus tumẽtibo nulla nauigãtibo tꝑaliũ cu/
ra.nulla carnis delectatio ad mentẽ redu/
citur.ſʒ cũcte res in deſpectũ veniũt amo/
re viuẽdi Et qꝛ carnis voluptates ⁊ mũdi

delectatões ⁊ honoꝛes auferũt a mult re/
cogitationẽ moꝛtꝭ. Jõ dicit Eccſ.vij. De

lius eſt ire ad domũ luctꝰ qᷓ; ad domũ con
niuij. In illa em finis vniuerſoꝛuʒ admo.
Qui igit᷑ ſic ↄſiderat moꝛtẽ alios nõ deſpi

ciet.nec arrogãter ſe ſupꝛa ſe efferet. pꝛout
ait Señ. li.iij.de naturalibo q̃ſtionibo ĩ fi/

ne.Quid cliẽtulo tuo iraſceris:ſuſtine pau

lulũ venit eſſe moꝛs q̃ nos pares faciet Et

Beipfr iugi memoꝛia ⁊ meditatde. epla xcy. Doꝛs Gegequat 4
—Räs (¶ Zapitulum quintum.
. Ein de gomonen ¶ De pparatione añ moꝛtẽ.⁊ qualit᷑ debẽt
diſunthoies de n inu⸗ manſ: hoĩes eſſe parati
dcogitatiõe.vt ꝑ hᷣ a pctis retrahbz T it .
tur ⁊ ad bñ oꝑandũ excitent. Oemoꝛarei ..S 2 infructuo⸗
quit Ecẽci.vij.nouiſſima tua.⁊ in eternum 6 ſa eſt pᷣmeditatio moꝛtis niſi aſſit
nõ peccabis. Et Grego. in moꝛalł. ſuꝑ illd debita pᷣparatio vite. Jõ admo/
Job. x. HNunqͥd nõ paucitaſ dieꝝ meoꝝ fi. nẽdi ſunt vniuerſi vt ſint ad moꝛtẽ ꝑati.q̃
bꝛe.ait.Cũ culpa aim tẽptat: neceſſe eſt vt venit ex im pꝛouiſo. Et iõ dicit dñs Mat
breuitatẽ vite ⁊ ſue delectatõnis aſpiciat. thei.xxiiij. Uigilate ꝗꝛ neſcitꝭ qᷓ hoꝛa dñs
ne ad viuacẽ moꝛtẽ iniqͥtas rapiat.Et Ec veſter vẽturꝰ ſit.Et Apoc̃.iij. Si nõ vigi/
leſiaſtes.xj.ðꝛ. Si annis młtis vixerit ho

laueris veniam tãqᷓ; fur ⁊ neſcies qua hoꝛa

Pars ſeptima.

veniã. Uñ ſ̃ᷣm Grego.xij.moꝛał. Pꝛopte/

rea voluit deꝰ nos latere finẽ noſtꝝ vt duzʒ
incerti ſumꝰ qñ moꝛiemur:ſemꝑ parati ad
moꝛtẽ iueniri debeamꝰ.Et iõ ðꝛ Job.xv.
Numerꝰannoꝝ incertꝰ eſt tyrãnidis eius.
Vñ debemꝰad moꝛtẽ parari ſiẽ miniſtri aſ
ſiſtẽtes regi.ſᷣm illud Luẽ.xij. Sint lumbi
veſtri pᷣcincti.ſ.a cohibitõne libidinũ.⁊ lu
cerne ardẽtes ĩ manibo veſtris.ĩ fulgoꝛe bo
naꝝ actionũ.Et ſequit᷑.Et vos ſiles hoĩ/
bus expectãtibo domi.ſu.qñ re. Itẽ dẽmuſ
ad moꝛtẽ pᷣparari ſicut rõem reddituri.⁊ B
de omiſſis.cõmiſſis.ꝓmiſſis.⁊ acceptis.qꝛ
in fine moꝛiẽti dicit dñs illð Luẽ.xvj. Red
de rõem villicatiõis tue. Et iõ ſic paratuſ
ſit vnuſqͥ ſq; in hac rõe reddẽda vt rñdere
poſſit dño illud Math.xxv. Dñe qͥnq; ta
lenta tradidiſti mihi ecce alia qnq; ⁊c. Itẽ
debemꝰad moꝛtẽ ꝑari ſicut ad ꝑegre pꝛofi
ciſcendũ in remotas ꝑtes ſe parãt ꝑegrini
pmittẽtes.ſ.expẽſas ⁊ theſauros. Et iõ di
cit dñs Math. v. Theſauriſate vobis the
ſauros in celis.⁊ ̊ͥ ꝑ manꝰ paupeꝝ in the/

ſaurario elemoſynas pᷣmittentiũ ⁊ ibidẽ il

las reponentiũ.Quaꝓpter dicit dñs QAuce
xvj.Facite vobis amicos de mã.ini.vt cũ
Defeceritis recipi.vos in eter.taber. Exem
plo Barlaã narrãtis de quodã pᷣncipe ſa/
piente ĩ ciuitate regnãte.cuiꝰ ciuitatꝭ mos
fuit iſte.vt ꝑ annũ ageret pᷣnceps qð vole/
bat.ſʒ in fine anni nudari debuit ⁊ exulari.
Quã ↄſuetudinẽ attendẽs qͥdaʒ ibi pᷣfectꝰ
trãſmiſit bona ſua ad exiliũ.ad qð veniẽs
in fine anni inuenit omnem ſufficientiam.
qꝛ ſibi añ ꝓuiderat. Per ciuitatẽ iſtã intel/
ligit᷑ mũdus qͥ in exitu moꝛtis nos ſpoliat
oĩbo. Per exiliũvᷣo celũ intelligi põt ad qð
boni ſunt ituri pꝰ vitã iſtã.a quo ⁊ mali ſũt
exulati.Et iõ bonũ eſt ibi theſauros pᷣmit
tere.⁊ G̊ añ moꝛtẽ nõ poſt moꝛtẽ.Exemplo
alicuiꝰ eũtis aliquã viã obſcurã vł ignotã
cui meltꝰeſt habere lucernã añ ſe qᷓ; poſt ſe.
Vñ ⁊ beatꝰEadmundꝰ ſemel cuidã fune/
ri obuiãs in via añ qð ducebat᷑ bos ad ec/
cleſiã.q̃ſiuit qͥd fieret de boue illo.Cui co/
mitãtes funꝰdixerũt. Iſte bonꝰ homo illũ
Delit eccłie.Et ſanctꝰad eos. Mallẽ inqͥt
ipᷣm in vita ſua iugũ bouis dediſſe qᷓ; poſt
vitã bouẽ integꝝ cõtuliſſe.qꝛ plłꝰ pficit ele/
moſyna voluũtaria q; nula. Bi em̃ vixiſ/
ſet bouẽ nõ dediſſet. Sʒ iõ dedit qꝛ retine
renõ potuit. 6

(Eapitulum ſertum.
De erroꝛe gentiliũ qui ſibi moꝛtẽ intule

runt.⁊ de erroꝛis impꝛobatiõe

tie ꝙ hõ inferat ſibi moꝛtẽ. Jõ hũc erroꝛeʒ

T qꝛ error genti

lium fuit ꝙ moꝛs optanda eſt ab
nibo.⁊ ꝙ vᷣtutis eſt ſiue ↄſtan

repꝛobãdo tãgit beatꝰ Augꝰ.li.j.de ci.dei.

ca.xxij.narrãsde diſcipulo Platonis queʒ
ferũt ꝑlecto platonis libꝛo.vbi de aĩe im/

moꝛtalitate diſputauit ſeſe pᷣcipitẽ de mu/
ro dediſſe.atq; ex hac vita migraſſe ad eam
quã credidit melioꝛẽ. Ibidẽ etiã narrat᷑ de
Cathoneqͥ ſe necauit: eo ꝙ fuit gloꝛie ceſa

rie inuidus.Et de eodeʒ Cathone narrat

Señ.epła.lxxiiij.ꝙ eo die quo repulſus ẽ

a pᷣtura luſit ⁊ qua nocte periturꝰ legit.eo/

dem loco habuit expᷣtura ⁊ ex vita excede
re.Oiĩia em̃ que acciderẽt ferẽda ſibi ꝑſua⸗
ſit. Sʒ iſtum erroꝛẽ impꝛobat fides catho
lica.qꝛ nunq; diuinitꝰpᷣceptũ vel ꝑmiſſum
hoc reꝑit᷑ quacũq; ex cauſa. Sed lex q̊ pꝛo
hibet dicẽs Exo.xx.Nõ occides nec tencc

alteꝝ ſ̃ᷣm Aug.in glo. De hoc etiam Joſe

phus ↄcionãs ad iudeos ꝑtractat.ꝓut re
citat Egeſippuo li.iij. Nolebãt em̃ indei ali
qui incluſi a romanis ſe necare.Ad q̊s aie/

bat Joſephus. Nature vinculo oĩa coꝛꝑiẽ
ↄiuncta. Quis ergo impune coꝛꝑis et ani

me deo cõplacitũ ↄtuberniũ interrumpe/
re vel diſſociare audeat Et ſequit᷑.Dei poſ

ſeſſio ſumꝰ. deo in vtroq; ſeruitiũ debemꝰ.

quaſi ſerui expectemꝰdiuina imꝑia.q̃ſi ca⸗
ptiui reſeruemꝰ dei vincuia. quaſi fideles
ſerui depoſitũ dei cuſtodiamꝰ.nec munus
huiꝰ vite recuſemꝰ.ſʒ nec donũ celeſte refn/
giamus.Si em̃ hoĩs dona reijciasↄtume
lioſus es.quãto magis ſeruare cõuenit qð

a deo recipimꝰ.Et ſequit᷑. Nature lex vali

da eſt velle viuere nec ſibi moꝛtẽ aſſciſſere
Et poſt addit᷑. Depoſitũ dei eſt anima ĩ H
coꝛꝑe.⁊ ſi hoĩs depoſitũ violare pena infa
mie eſt.quãto magis depoſitũ dei. Non ꝗ̊

ex vᷣtutꝭ magnitudine eſt ꝙ homo ſibi moꝛ

tem inferat.ſed ex erronea incredulitate ⁊ĩ

terioꝛi cõſciẽtie hoꝛꝛoꝛe ⁊ angoꝛe ⁊ callida

hoſtis antiqui ſuggeſtione ⁊ deceptiõe ̃ᷣm
ſniam beati Aug?. vbi ſupꝛa. Uñ deiſts ſe
ductione refert Hugo de ſacramẽtꝭ. li.ij.

Ete.xvj.ca.ij.ð quodã ꝑegrino eũte ad ſan

ctum Jacobũ a ſocijs diuiſo.cui obuiauit

— — —— — —

☛r

☛

e ee

Diſtinctio ſecunoa

quidã vt videbat᷑ vir venerabilis qͥ int mt
ta alia ſuaſit ei ꝙ nil magis expedit viro vᷣ

cutis qᷓ; feſtinanter exire de hac vita.nec re
ſerre quoq̊ mõ hoc fiat.Qõ ille audiens et
putãs talẽ viꝝ vᷣa dicere:ferro iniecto ſeip
ſum iugulautt.Quẽ extinctũ a ſocijs inuẽ

tum ad vicũ vñ exierat rednxerũt ⁊ hoſpi/

tem de h̊ incuſant.qͥ tñ ꝓpꝛiã ſciẽs innocen

tiam tota deuotiõe a deo petiuit auxilium

⁊ ecce qͥ iacebat moꝛtuꝰ ſubito ſurrexit vi/
uus narrãs rem geſtã. Aſſeruitq; ſe ab illo
q̊ ei facinꝰ ſuggeſſerat ad toꝛmenta deduci
Cui occurrit ſanctꝰ Jacob ad tronũ iudi
cis ipᷣm deducẽs ⁊ pᷣcibo impetrauit vt vi
te denuo redderet᷑.qð ⁊ factũ fuit. Nullꝰ &
quocũq; ſuaſu aut inſtinctu moꝛtẽ ſibi in/

ꝙͤ̈ glioaummn
Diinctio ſcðᷣa ſeptime ꝑtis hꝰ ſumme
AYAIYYapitulum pꝛimm.

ferat.quia ſceleratioꝛes ſunt homicide ſui⸗

De diſtinctione moꝛtis.

X pꝛeoictis igi⸗

tur patet ꝙ non ab olb ẽ moꝛs

vehemẽter timẽda.qꝛ moꝛs pctõꝝ peſſima

quia in bonis moꝛs eſt initiũ vite ꝑpetue.

ſed in malis initiũ moꝛtis eterne.Eſt enim
ſim Aug.ad Oꝛoſiũ moꝛs quadruplerx.ſ.
moꝛs coꝛꝑis.q̃ eſt ſeꝑatio aĩe a coꝛꝑe.⁊ hec
eſt cõmunis omnib.⁊ eſt moꝛs aie que eſt
ſeꝑatio dei ab aĩa ꝑ culpã.⁊ hec eſt tm̃ ma/
loꝛum in hac vita.De his duabꝰ Match.
viij Dimitte moꝛtuos ſepelire moꝛtuos ſu

os. Et eſt aĩe pena ſoliꝰ añ iudiciũ.qualiſ

fuit ⁊ eſt illiꝰ diuitis.de q̊ ðꝛ in Cuẽ. oꝛ
tuus eſt diues ⁊ ſepul.in infer.qð eſt ꝓpꝛiũ
maloꝝ diuitũ cimiteriũ. Et eſt moꝛs coꝛ/

poꝛis ⁊ aĩe pena ſimul infligẽda damnatiſ
poſt iudiciũ.que ðꝛ moꝛs ſecũda. quando

ſcʒ dicet᷑ damnãdis illud Math.xxv. Ite

in ignẽ eternũ qͥ paratꝰ eſt diabolo ⁊ ange
lis eusss.

N((CLapitulum ſecundũ.

Eliifel moꝛs pma.ſ. coꝛꝑis timen

Huna ergo moꝛ

coꝛꝑalis timẽda eſt a malis.qꝛ mo

rientes iniqui incurrũt ablationẽ oium de
lectabiliũ in pñti ⁊ eternitatẽ oĩm inediaꝝ

⁊ penaꝝ in futuro,qꝛ ðꝛ Job.xxvij.Diues

debito mõ optãda. ſʒ a malii

cum doꝛmierit nihil ſecũ affert. apiet oeu/
los ſuos ⁊ nihil inue.ſᷣm ꝙ exeplificat ibi
Bꝛego. de diuite epulone ⁊ de ſtulto ꝓpone
te dilatare hoꝛrea ſua.cui dictũ fuit. Stul
te hac nocte repetẽet aĩiam tuã a te.que autẽę
paraſti cuiꝰ erũt. Uereg moꝛs pctõꝝ peſſi
ma.⁊ iõ timẽda.Uñ ⁊ Ecci.xlj.ðꝛ.O moꝛs
qᷓ; amara eſt memoꝛia tua hoĩ iniuſto ⁊ ha
benti pacẽ in ſubſtãtia. Uñ ad maioꝛẽ pe/
ne cumulũ quibuſdã impijs añq; exeãt de
vita oñdit deꝰpenas infernales ülis debi/
tas ꝓut narrat Beda de geſtis angloꝛũ de
q̃dã milite inſolẽte.qͥ cũ infirmaret᷑ monu
it eũ rex Renredus vt peniteret ⁊ cõfitere
Cui rñdit.HNõ mõ hoc faciã ne dicerer cti/
midus ⁊ a ſodalibo deriderer. Sʒ cũ cõua
luero foꝛte H̊ agã. Infirmitate igit᷑ aggra/⸗
uante iterato viſitauit eũ rex.Cui ille. In/
aniter me viſitas.qꝛ ecce mõ duo pulcri iu

uenes intrauerũt.quoꝝ vnꝰ portabat libꝝ

pulcrũ ſed ꝑuũ. In quo ſcripta erãt pau/
ca bona q̃ feci.Et poſt illos ecce mõ intrãt

malignoꝝ ſpirituũ multi exercitꝰ qᷓꝛũ ma/

ioꝛ oĩum ꝓtulit lib; hoꝛrẽde viſiõis enoꝛ
mis magnitudis ⁊ põderis ĩpoꝛtabił. In

quo deſcripta ſunt omĩa ſcelera mea tetris

lr̃is quecunq; egi aut cogitaui.dixeruntqʒ;

ad albos iuuenes. Ite hinc qꝛ iſte noſter ẽ
Quibo illi. Ueꝝ eſt. nec eſt iuſtũ vobis con
tradicere.ſʒ illũ vobiſcuʒ adducite. Quib-

dictis demones terribiles ⁊ crudeles me ꝑ

cuſſerũt.vnꝰ in capite ⁊ alter in pedibus.⁊
cũ ſimul dicti ictus ꝑuenerint moꝛiar ⁊ ad
tartara deducar. Quibo narratis vitã mi/
ſeram finiuit in pñtia regis. Et ait Beda.
Flõ ꝓ ſe hec facta ſunt qͥ iſta vidit cũ nihil

ſibi viſio ꝓficeret.ſʒ ꝓ alijs qͥ vſq; ad moꝛ/

tem differũt penitere. Ibidẽ etiã narrat᷑ de
quodaʒ fabꝛo male viuẽte in monaſterio a
fratribo ꝓpter operum neceſſitatẽ ſuſtẽtato.

Hic ſeruiebat ebꝛietati ⁊ alijs vicijs.ma/

giſq; nocte reſidere ĩ officina ſuaↄſueuit qᷓ;
cũ fratrib ad pſallendũ ꝑgere. Qui infir/

matus ⁊ ad excrema deductꝰ vocauit frẽs

narrauitq; eis q̃liter vidit inferos aꝑtos ⁊

ſathanã dimerſum in pfundũ ⁊ Cayphã?
iudam cũ ceteris qͥ xpᷣm occiderũt nec peni

tuerũt:ſibiq; cũ eis locũ eſſe paratũ dixit.

⁊ cũ hoꝛtaret᷑ ad pniam:deſperãs reſpõdit
HNõ eſt locꝰ mutadi vitã nec pniam agẽdi.
quia cõtra me lata eſt ſnĩa diuina facti me
is debita. H dicẽs ſine viatico ⁊ ↄfeſſiõe
3

Poars ſeptima.

expirauit.extra monaſterium ſepultꝰnecp
eo aliqͥs oꝛanit.Et ſequit᷑ ibidẽ Hec vidit
vt ſalute deſperata miſerabiliꝰ ꝑiret. Siẽ
beatꝰ Stephanꝰ vidit añ moꝛtẽ celos aꝑ/

tos vt letiꝰ ab hac vita recederet ⁊ celũ in/

troiret. Om̃i igit impio timenda eſt moꝛs
coꝛꝑalis.ſʒ multo plꝰ timẽde ſüt alie moꝛ/
tes ſpũales.qꝛ moꝛs carnis nõ eſt niſi vm
bꝛa moꝛtis reſpectu aliaꝝ. ꝓut ait Grego.
moꝛat.xj.qꝛ ab illa q̃ eſt carnis q̃ſi de ſom/
no iteꝝ ſurgem?. Et ſᷣm Augu. de ciui. dei
xijij. c.. Moꝛs coꝛꝑis eſt cum illud deſerit
nig. Woꝛs gie cũ eã deſerit deꝰ. Quãto &ᷣ

deus melio: eſt aĩa:tãto peius eſt animãa q

deo deſeri qᷓ; coꝛpꝰab aia derelinqͥ.Et idðᷣo
ſancti ſuſtinuerũt moꝛtẽ coꝛꝑis vt vitarẽt
ꝑ petm̃ moꝛtẽ aĩe ꝓut ait Suſanna Dañ

„

in manu

La.a.apitulum tertium
Mualiter moꝛs ſecũda eſttimenda

q /menda ẽ moꝛs pene eterne.que eſt
aut ſoliꝰaie.aut coꝛꝑis ſił ⁊ aime.
que ðꝛ moꝛs ſcdᷣa patet ex ſnia beati Aug.

de ſecũda moꝛte loquẽtis de ci.dei li.xxj. c.

iij. vbi ait. Pꝛima moꝛs aĩam nolentẽ pel/
lit. ſcðᷣa aĩam nolentẽ tenet in coꝛꝑe.Et iõ
ſequit᷑. Tertia moꝛs ſempiterna qñ nec vi
uere aĩa poterit deũ nõ habẽdo.nec doloꝛi
bus carere in inferno moꝛiẽdo.Et lib.xix.
in fine ðꝛ. ꝙ ſecũda moꝛs iõ ſic dicta eſt. qꝛ
aĩa ibi viuere nõ põt vbi a deo alienata ẽ.
nec coꝛpꝰpoteſt viuere.qꝛ eternis doloꝛibo
opoꝛtet ſꝑ ſubiacere.? ppter h̊ durioꝛ.qa ꝑ
moꝛtẽ finiri nõ poterit.vñ dira ẽ iſta moꝛs
Secũda ꝓpter toꝛmẽtoꝝ multiplicitatem
ↄtinuitatẽ.irremediabilitatẽ.⁊ eternitateʒ

miſſus eſt in ſtagnũ ignis ⁊ ſulfurꝭ.vbi be
ſtia ⁊ pſeudo ꝓphe cruciabunt᷑ die ac mocte
in ſecula.ſ.Suꝑ oĩa aũt duriſſima ẽ pena
ſeꝑatio a viſione diuina ⁊ ſanctoꝝ ſocieta
te iocũda.ꝓut ait Chꝛyf.ſuꝑ Mat.ometł.
xxiij. Oulti gehennã abhoꝛꝛct. ego aũt ca
ſum illiꝰgłie multũ amarioꝛẽ gehẽna penã
eſſe aio. Et ſequit᷑. Decẽ mille aliqs ponat
gehẽnas.nihil tñ tale dicet quale eſt a btã
illa głia excidere.odio haberi a xpᷣo.et au/
dDire qm̃ nõ noui vos.incuſari qm eſurien

xiij. Delius eſt mihi abſq; opere incidere
rnni peccare inↄſpectu dei

Wantũ autem ti

ſocietatẽ. ⁊ ſub eiſdẽ miſerã ca Brego.

ptiuitatẽ. Clñ ⁊ Apoca.xx.ðᷣꝛ.ꝙ diabolus

tem eũ videtes nõ cibauimꝰ.Etenĩ decem
milia meliꝰeſt ſuſtinere fulmina qᷓ; faciẽ il/
lam manſuetam videre a nobis auerſam ⁊
trãquillũ illũ oculũ nõ ferentẽ videre nos.
ſed illis dicẽs. Ite in ignẽ eternũ. Uñ in h̊

wꝓꝙ ait Ite.notat᷑ a viſione dei ſeꝑabilitas.
In b̊ ꝙ ait Ignẽ.notat᷑ pene acerbitaſ.In

bhoc ꝙ ait Eternũ.notat᷑ eiuſdẽ pene ꝑpetu
itas. Sʒ ſicut ðꝛ Apoc̃.ij. Qui vicerit vo
luptates ⁊ pecca ta non ledetur a moꝛte ſe/
cunda. LCapitulũ qrtũ.
m ⁊ de eius pꝛecio/

De moꝛte ſanctoꝛn
ſitate.

ACquauis moꝛs
ſanctoꝝ ſit pᷣcioſa ⁊ iõ appetẽda:
Enm illud apri dicẽtis Phil.j.De/
ſideriũ habeo diſſolui ⁊ eſſe cũ xpᷣo. Tamẽ
vir iuſtꝰ ↄfoꝛmet ſe diuine volũtati ĩ viuẽ/
do ⁊ moꝛiẽdo.qꝛ ſequit᷑ ibideʒ. Permanere
aũt ĩ carne neceſſariũ eſt ꝓpter vos ſicut di/
xit 2 beatꝰ Dartinꝰ.One ſi adhuc popu/
lo tuo ſum neceſſariꝰ nõ recuſo laboꝛẽ:fiat
volũtas tua Et licet vir iuſtꝰin moꝛiendo
liberet᷑ a carcere carnis ⁊ intret hereditatẽ?
eternã ſᷣm illud pᷣs. Cũ dederit dilectis ſu
is ſomnũ.ecce here.do.Et qᷓ;uie in moꝛte
oꝛiat᷑ gloꝛioſo oꝛtu ſᷣm illud Job.xj.Cũ te
ↄſumptũ putaueris oꝛieris vt lucifer.et iõ
Dies moꝛtis ⁊ trãſitus ſanctoꝝ dicunt᷑ na
ig m illud Señ. epiſtola. ciiij. dicen⸗
oꝛs iuſti eterni natalis eſt dies
(Lapitulũ quintum
ODe timoꝛe electoꝝ etiã in moꝛte.⁊ ð ho
ſtis infeſta tione.

Dꝛte uero ummt
nente timere dzʒ ⁊ ſtudioſiꝰ ſe pᷣpa
rare debet iuſtuſ. De q̊ timoꝛe ait
moꝛal.xxiiij.ſic. Sancti cũ de om
nib diuia iudicia ſꝑ ꝑtimeſcãt tũc.tñ hoc
vechemẽter metuſit cũ ad ſoluenduʒ hũane
ↄditiõis debitũ veniẽtes diſtricto iudicio
appꝛopinqre ſe cernũt. ⁊ ſic tãto timoꝛ acri

oꝛ qnto ⁊ retributio et᷑na ẽ vicinioꝛ. Uñ ⁊

ſaluatoꝛ nr̃ ſolutõi carnis appꝛopinquãs:

⁊ mẽbroꝝ ſuoꝝ ſpẽm fᷣuãs factꝰ ĩ agonia

pꝓlixiꝰ cepit oꝛare nõ ꝓ ſe.ſʒ nr̃e mẽtis in ſe

certamẽ moꝛte appꝛopinqnte expᷣſſit. Et ſe
quit᷑. Cõſiderandũ ẽ.qꝛ nec h qͥaẽ ſine aliqᷓ
reatn eſt qd laudabilit᷑ geſſimꝰſi remota pi

etate iudicemur. Jõ ait dauid ꝓpha.Hõ i/

— — — —

it

= ===

aaiirrr —

ficatꝰ nõ ſum.Et Jo.j.ðꝛ.

—B

Diſtinctio ſecunda.

tres ĩ iudiciũ cũ ſᷣuo tuo dñe Et paulꝰCo

rinth.uij. Nihil mihi ↄſciꝰſum ·ſʒ ĩ h iuſti/
SDi dixerimꝰ ꝙ;
pctm̃ nõ habemꝰnoſmet.ſe.Et ſeqͥt.Quid
faciẽt tabule ſi tremũt colũne.aut quõ vir

gulta iĩmobilia ſtabũt ſi bꝰpauoꝝ turbine

celi etiã qᷓtiunt᷑. Uñ ⁊ iob.xxvj.ðꝛ. Colũne

celi ↄtremiſcũt ⁊ pauẽt ad nutũ eꝰ.Eſt igi

tur etiã a bonis moꝛs timẽda ꝓpr᷑ opeꝝ no
ſtroꝝ ĩpuritatẽ. Et ſi bona videant᷑qͥa ſᷣm

Iſa. xiiij. Oẽs iuſticie nr̃e q̃ſi pãnꝰ mẽſtru

ate. Et Job.ix.ðꝛ.Si lotꝰ fuero q̃ſi aqͥs ni

uiũ.ſequit᷑.tñ ſoꝛdib intinges me.Uñ ſᷣm

Grego.moꝛał.vl.ĩ fi. Oala nr̃a ſunt pura
mala.ſʒ bona nr̃a nõ ſũt pura bona t iõ
ait moꝛatł.xxix.Ue laudabili vite hoĩum ſi
remota dei pictate iudicet᷑.qꝛ vñ añ ocłos

iudicis qͥ ſplacere ſuſpicat᷑ inde ſepe obꝛuit
Et iõ Ecẽs.ix.Neſcit hõ an odio vł amo.

dig. ſit. Eſt etiã moꝛs a bõis timẽda/ ꝓpxĩ/

flexibilẽ iudicꝭ eqͥtatẽ.qꝛ ðꝛ ꝓuer.vj.elꝰ et

furoꝛ viri ñ ꝑcet in die vindicte Sig ex eqͥ
tate Juſtꝰ vix ſaluabit᷑ impiꝰvbi aparebit

Eſt etiã moꝛs a bonis timẽda ꝓpt hoſtiuʒ
tũc inſidiãtiũ ⁊ infeſtãtiũ malignitatẽ. Di
em̃ inimicꝰ xpᷣo inſidiabat᷑ ĩ moꝛte.vt ðꝛ in

q̃dã glo.ſuꝑ Abacuc. Et ſi cruenta beſtia
aſtitit btõ martino moꝛiẽti vt eũ tẽptaret
vł terreret qͥs noſtꝝ ĩ moꝛte ſecurꝰeẽ pote/
rit. Uñ ⁊ ĩ vita btiĩ ber.legit᷑ꝙ cũ infirma/
rer᷑ ⁊ extremũ reddere ſpm videret᷑ affuit ſa
thã ipꝛobis eũ accuſatõib pulſans.qrẽſq̊

iure regnũ celoꝝ peterʒ. Cui ille ait. Fate/

or ñ ſũ ego dignꝰ illð obtinere merit pꝛijs
Ceteꝝ duplici iure illð obtinẽs dñs meuſ

ihs.i.hereditario iure pꝛis ⁊ etiã iure paſſi
onis.alteꝝ mihi donabit altero ſibi ret᷑tto

ex cupdono illð vẽdicareñ ↄfundoꝛ.Eth̊
dicẽs ĩimicꝰↄfuſus receſſit ⁊ vir dei ĩ ſe re/
uerſuos qͥeuit. Uñ ipᷣe inſidiat᷑ calcaneo vi/
te nr̃e. Geñ.tij.§. ¶ Capitulum ſextum
&Be viri iuſti añ moꝛtẽ pᷣparatõe.⁊ me/
ditatiõe in hoꝛa moꝛtis

MWaulter aüt uir

iuſtꝰ ſe añ moꝛtẽ pare dʒ:edoce/
Htm̃ Aug. de q legit i vita ſua ꝙ aãñ

mur
cẽſuit ⁊ q̃cũq; ĩ eis recognouit alit᷑q; ſe bʒ

ecckiaſtica regła a ſe fuiſſe dicta vel ſcripta
cũ adhuc eccłiaſticũ vſũ minꝰ ſciret coꝛre/
cta ſũt ab eo.⁊ vnũ libꝝ ſcpſit ð retractati

–—

ꝓximũ diẽ obit⸗ ſui libꝛos a ſe dictatos re

one put ðꝛ ĩ vita ſua.Et ibidẽ ðꝛ ꝙ ipᷣe iui
ſit plalmos dauiticos qͥ de pnĩa inſcribũt:
poni õ̊ ſe ad parietẽ q̊s iugit᷑ inſpiciebat le
gebat ⁊ vberrime flebat. Et ne intẽtio eiꝰa
quoq; ĩpediret᷑ añ decẽ dies exitꝰ ſui poſtu

lauit ne qͥs ad eũ ĩigꝛederet᷑ niſi tm̃ hoꝛꝭ qͥb

medici ad eũ itrabãt.vł cũ ei refectõ poꝛta

bat᷑. Sʒ iugiter oꝛabat.flebat.⁊ pſallebat.

Quãto ; mag?⁊ nos miſeri pctõꝛes facere
iſta dẽmꝰ. Uñn ⁊ ſcti antiqͥ moꝛtẽ timebant
ꝓut ðꝛ ĩ vitiſpa.li.ij.ꝑ.iij.vbi ait abbas he
lias. Tres res timeo. pᷣma qñ ẽ aĩa egreſſu
ra de coꝛꝑe.ſcdᷣa qñ occurſurꝰ ſũ ðᷣo.tertia
qñ aduerſũ me ꝓferẽda ẽ ſnĩa.Et ſeqͥ᷑ ibid
ꝙ theophilꝰepᷣs moꝛiturꝰdixit. Beatus ee
abba arſeni.qꝛ ſꝑ hãc hoꝛã moꝛtꝭ añ ocłoſ
hũiſti.⁊ ꝑte.xj.ðꝛ q; abbas agatho qñ erat
moꝛiturꝰꝑ tres dies manſit imobił aꝑtos
ſꝑ tenẽs ocłos.Cui dixer᷑̃t frẽs. Ubi es ab
ba.qͥb rũdit Inoſpectu diuini iudicij aſſi
ſto. Et illi ad eũ.Et tu pr timeſ.Quibo ille
Laboꝛaui ĩ hac vita q̃ potui vᷣtute ĩ cuſto⸗/
diẽdis mãdatꝭ ði.ſʒ hõ ſũ⁊ neſcio ſi placue
rint oꝑa mea ðᷣo.qꝛ alia ſũt iudicia di:alia
boĩʒ.nec pᷣſumo niſi venero añ deũ.Et cũ
vellẽt ãpliꝰ interrogare eũ ait. Nolite mihi

mktũ loqͥ.qꝛ occupatꝰ ſũ.qᷓ dicto moꝛtuꝰẽ

cũ gaudio. Et ſeqͥt ibið. Memoꝛ eſto ſꝑ ex
itus tui ⁊ nũq; obliuiſcarꝭ erni iudicij ⁊ nõ
erit delictũ i aia tua Sic ãt fec btũs anſel.

meditatõe ſua pᷣma.d. Siue comedaʒ ſiue
bibã ſꝑ ſo

ĩauribo meis vox illa. ⁊c.
ECapitulum ſeptimũ.
¶ De angeloꝝ aduẽetu ad ſanctos moꝛiẽ/

tes. ⁊ de reuelatione glol,el.
wnualiter aũt ſactiſ
Wſfit ad ſui ↄfoꝛtatõeʒ reuelatões
de ſua gła añ moꝛtẽ:narrat bea.Gre.li.iiij.
dyak. de q̊dà pauꝑe ꝑalitico qͥ erogabat

pauꝑibuſqcqͥd ex elemoſyna ſibi data hfe

poterat.⁊ ĩ doloꝛe ſꝑ graſ agebat ⁊ laudib⸗
diuĩis vacabat.Qni moꝛies ait aſſiſtẽtibꝛ.
PNuũqͥd auditꝭ q;te laudee ĩ celo reſonãt co
rã altiſſimo.Et ſtati H̊ dicto ſpm̃ celo red/
didit.tãtã derelinq̃ns fragrãtiã qᷓntã ãtea
nulla vnq; memiĩerat etaſhoĩʒ.Cõſile nar
rat Gre.ſuꝑ euã.li...ome.xv.ð ſcis młieribo
ſcʒ romula ad quã ĩ moꝛte vener̃t duo cho
ri. ⁊ q̃i viri pſallebãt.⁊ q̃ſi femĩe rũdebãt.et
de ſcã Tarlilla vbiõ ðꝛ.qꝙ ĩ exitu ſuo dixit
recedite recedite date locũ.ecce xpᷣs adueit.
4

BDe cõmoditate ſiue vtilitate hñdi ſan/

tos circũſtantes in hoꝛa moꝛtis

NC ſicut ſanctis
de ſua gloꝛia fiunt reuelatiões in
moꝛte. Ita ⁊ malis de ſua pẽa qñ
q;. Et ideo vt ſeuicia tyrannica demonio/
rum arceat᷑:expedit moꝛiẽtib ſctõs et ſan/
ctas circa ſe habere quoꝝ ſuffragijs in vl/
tima poſſint iuuari neceſſitate ꝓut narrat
Greg.ſuꝑ euã.li.j.ometł.xix.de quodã mo/

ribo puerſo viuẽte in monaſterio. Qui cuʒ

ad extrema duceret᷑ aſſiſtentiba fratriba cla
mauit dicẽs.Ecce dꝛaconi datꝰſum ad de
uoꝛandũ.Quẽ cũ fratres hoꝛtarent᷑ vt ſi/
gnum crucis ſibi impꝛimeret dixit.vellem
me ſignare ſʒ non poſſum.qꝛ bꝛachia mea
ab eo ligant᷑ ⁊ caput meũ iã deglutiuit.E
cum hoc diceret pallens ⁊ tremẽs: fratres
ꝓ eo inſtãtiſſime oꝛatiõi ſe dederũt vt ipſuʒ
a dꝛacone oppꝛeſſuʒ adiuuarẽt.At ille poſt
paruã quietẽ repẽte cepit clamare ⁊ dicere
Bratias ago altiſſimo ⁊ vobis oĩbo.qꝛ ve
ſtris oꝛõibo iam fugit inimicꝰ: qͥ me capti/
uatũ tenuit.⁊ poſt hec reuixit.⁊ ſe deo in ꝑ/

petuũ ſeruiturũ fideliter in monachatu de

uouit. Ecce qᷓnta vtilitas ex pñtia ſctõꝛuʒ
moꝛientibo aſſiſtentiũ ⁊ oꝛõibus illos ad/
iuuantium. ” —
Diſtinctio tertia ſeptime ꝑtis huiꝰſũme
NEapitulum pꝛimum.
¶ Duantu valent pompe exequiaꝝ vł lo

ca ſepultura/rum“ .
Btenſo igitur ali
0 /⸗AQqualiter q̃liter ſe dʒ hõ parare añ
moꝛtem. Nũc aliqua dicẽda ſunt

de his que ſequent᷑ exitũ.qualia ſunt cura/
cio funeris.cõditio ſepulture.pompe exeqͥ/
garum.que magis ſunt viuoꝝ ſolatia qᷓ; de
functoꝝ ſubſidia.qꝛ fm Augꝭ.decura pꝛo
moꝛtuis agẽda poſt pncipiũ. Sʒ aliquid
ꝓdeſt impio ſepultura pᷣcioſa oberit pio vi
lis aut nulla.vbi narrat de coꝛꝑibo ſctõꝛũ
martyꝝ ignibo ↄcrematis ⁊ cineribo in ioꝛ
Danem fluuiũ alłs rodanũ ꝓiectis.nequa/
liſcũq; eoꝝrelinqueret᷑ memoꝛia.qð diuini
tus ideo ꝑmiſſum eſt vt diſcerẽt xpᷣiani in
ↄfitendo xpᷣm dũ cõtemnunt hanc vitam:
multo magis debere cõtemnere ſepulturã
Vnde narrat᷑ in vitiſpatrũ li.ij. ꝑte xixde

quodam impio honoꝛiſice ſepulto.Et ð qͥ

dam ſolitario ⁊ iuſto.⁊ tamen in fine a be/

ſtijs comeſto ꝙ cum iſta admiraret᷑quidazʒz
ſanctus Reſpõdit ei angelus dicẽs.qꝛ im
pius ille aliq bonũ paruũ inter multa fe/
cerat. Ideo in ſepultura illiꝰboni mercedẽ
recepit.Et quia aliꝰ paꝝ culbelhahun int
bona multa. Ideo in penã illius ꝑui mali
ꝑmiſit dei iuſticia illum a beſtijs deuoꝛari
Et ibidẽ narrat᷑ de matre cuiuſdaʒ ſancte
virginis mala:ſed honoꝛifice ſepulta.⁊ de
patre eiuſdẽ virginis iuſto ⁊ nõ honoꝛifice
tumulato.⁊ pꝛopter cauſam pᷣdictam fuit
hoc facitumm
Lapitulũ ſecundum

habuerunt antiqui an
n uero pꝛoſitmor
tuis in eccłijs ſepeliri querit ibidez
uguſtinꝰ. 2 determinat dicẽs. Si deſint
ſupplicatiões que fiunt fide recta ac pieta/
teꝓ moꝛtuis puto ꝙ nihil ꝓdeſt eoꝝ ſpiri
tibus ꝙ in locis ſanctis coꝛpa eoꝝ tumu/
lata ſunt.Et ideo cũ quedã fidelis mulier
de qua loquit᷑ ibidẽ deſiderauit in baſilica
martyris coꝛpꝰ filij ſepeliri credẽs animaʒ
eius meritis ſancti martyris adiuuari. In
hoc ꝙ ita credidit ſupplicatio quedam fuit
⁊ hec pꝛofuit ſi quid ei pꝛofuit.⁊ q ad ideʒ
ſepulcrũ mater animo recurrit ⁊ filium pᷣ/

cibus deo cõmendauit:adiuuat defuncti

ſpiritum nõ moꝛtui coꝛpoꝛis locus.ſed ex
loci memoꝛia viue matris affectus. Et be
atus Auguſtinꝰ de ciuitate dei libꝛo pᷣmo.
ca.xiiij.dicit.ꝙ; pompe exequiaꝝ ſunt ma/
gis ſolatia viuoꝝ q; ſubſidia defunctoꝛuʒ
Non tamen vt ait ibidẽ: cõtemnenda ſũt
iſta circa defunctoꝛum coꝛpoꝛa.maxie iu/
ſtoꝛum.que ſunt quedam eternitatis ⁊ re/

ſurrectionis ſemina.⁊ quibus tanq; oꝛga/
nis ad opera bona vſus eſt ſpirituſſanctꝰ.
WV vYero antiquoꝛum patrũ funera pietate

officioſa ſunt curata.vt Abꝛaam. Jacobꝛ
Joſeph ⁊ chꝛiſti coꝛpoꝛis etiam cum aro/
matibus conditi. ⁊ Thobias pꝛopter
ſepulturam cõmendatur. He omnes au/
ctoꝛitates vt ait ibidem Auguſtinus.non
admonẽt ꝙ inſit ſenſus vllis cadauerib⸗
ſʒ ꝙ tlia officia pietatꝭ dᷣo placẽt ad aſtruẽ
dã fide rſurrectõis.Xãt ſepult̃a maloꝝ ĩ

cure modicitate de ſepulturis quaʒ

— — —, nm. m m mm f „„ ——————v—————..V —N

—

h fhfhrararar

— —G

=

Ditinctio tertia.

ecckijs facta nõ ꝓſit ſʒ magis obſit narrat

beatꝰ Grego.dyalo.iiij.de ſanctimoniali q̃

habuit carnis ↄtinentiã.ſʒ lingue ꝓcacita

tem.ſtultioquiũ ⁊ vanitatẽ.Que cũ eſſet ĩ
eccłia ſepulta ĩ viſione oñſum fuit cuſtodi
eccłie ꝙ coꝛpꝰ illiꝰ a ſepulcro fuit extractũ

⁊ añ altare ſectũ ꝑ mediũ.Cuiꝰ vna ꝑs vt

ſuꝑioꝛ ibideʒ igne cremabat᷑.quia ꝓcaxin
lingua extitit.⁊ altera inferioꝛ itacta remã
ſit. qꝛ caſta fuit coꝛꝑe.Cuiꝰ cõbuſtionis ſi
gnum ĩ craſtino apparuit ĩ marmoꝛe.Exq̊
patet ꝙ his quibo in hac vita nõ ſunt pctã
dimiſſa ad vitandũ iudiciũ nõ valet poſt

moꝛtẽ iuuari ſacra ſepultura. Narrat etiaʒ

ibidẽ de alio diuite in eccłia ſepulto dato
pᷣcio epᷣo.ſʒ nocte quadã apparuit ſanctus
Fauſtinꝰ martyr in cuiꝰ eccłia erat iſte hu
matus cuſtodi eccłie dicẽs.Dic epᷣo ex ꝑte
mea q; ꝓijciat hinc has fetẽtes carnes q̃s
hic poſuit ne polluat᷑ eccłia mea Qui ſi no
luerit triceſumo die moꝛiet᷑ iße. Quã viſiõʒ
cimuit cuſtos intimare epᷣo.licet etiã iterũ
eſſet admonitꝰ. Sʒ die triceſimo epᷣus ad
lectũ incolumis ꝑgens:nocte illa moꝛte in
opinata raptꝰeſt. Uñ de ſepultura nõ mł/
tum curabãt ſancti multiꝓ ſe ſicut legit᷑ in
vitiſpatꝝ li.ij.parte.xv.de abbate arſenio.

Cui dixerũt diſcipuli.pr̃ quid faciemꝰ qͥa

neſcimꝰte moꝛtuũ ſepelire.quibo ſenerx. Ne
ſcitis mittere funẽ in pedẽ meũ trahere me
ſic in montẽ.Et cũ eſſet traditurꝰ ſpũm vi
derũt eũ flentẽ ⁊ dicũt ei.Et tu p̃ ſancte ti
mes moꝛtẽ.Quibo ille Uere timeo.⁊ timoꝛ

iſte qͥ mihi mõ in hac hoꝛa ineſt ↄtinue fu/

it in me ex quo monachꝰincepi eſſe.⁊ ſic qͥe
uit in pace.Qualiter aũt phᷣi paꝝ curarũt
de magnis ſepulturis poſt moꝛtem narrat
Señ.ii.de tranqᷣllitate aĩ.c.xviij.ꝙ cũ ty/
rannꝰ quidã minaret᷑ moꝛtẽ ⁊ inſepulturã
coꝛꝑis Theodoꝛo pho. Ille rũdit.O te in
eptum ſi putas me intereſſe an ſupᷣ terrã an

infra putreſcã. Et Seũñ.li.de remedijs foꝛ

tuitoꝝ dicit. Inſepultꝰ iacebis diẽ tibi ali
quis.Cui rñũdetur.facilis iactura ſepulcri.
qꝛ ſi nihil ſentio nõ ꝑtinet ad me coꝛꝑis in
ſepulti pena.Si ſentio omiĩs ſepultura pe
na eſt.
(Lapitulum tertium
De varietate ↄſuetudinũ apud gentileſ
de coꝛꝑibo moꝛtuoꝝ

uarijs uero cõ

ſuetudinibus gentiliũ circa moꝛtuos reci

tat Hiero.ↄ Jouinianũ.qꝙ qͥdã.ſ.maſſage
te cognatos ſuos ꝓppinq̊s poſt moꝛtem de

uoꝛãt:dicẽtes rectiꝰ eſſe vt a ſe potiꝰ qᷓ; a vᷣ

mibo ↄſumant᷑. Alij vᷣo exponũt moꝛtuos
ſuos canibo q̊s ad h̊ nutriũt.⁊ illos poſtea
Peion is tecis recõdunt.Alij ſuſpẽdũt ĩ pati
buliſ q̊s diligũt vt intẽſioꝛ ſit memoꝛia.et

poſtea oſſa cõbuſta ĩ cinerib reſeruãt. Et

Tulliꝰ li.j.q̃ſtio.tuſcuł.narrat ð dyogene.

qͥ iuſſit ſe pijci inbumatũ volucribo ⁊ feris

dicẽs ꝙ feraꝝ laniatꝰ nil oberit nõ ſentiẽti
Sitłr ait de Anaxa goꝛa a q̊ cum q̃reret᷑ an

vellet duci coꝛpꝰ ſuũ pꝰ moꝛtẽ in patriam.
Rñdit.Nõ eſt de h̊ ſolicitari.qꝛ vndiq; vie
equalit᷑ patẽt ad inferos. M
— Capitulũ qᷓrtüů.
De neceſſitate reſtitutionũ ⁊ rectitudine
teſtamentoꝝ. ßMUVꝰ
Tqꝛ oe his gen
Atiliũ erroꝛibo nõ eſt fidelibo curan
du. Jõ fideles ſibi ꝓuideãt pꝛeci/
pue ꝙ ĩ eis añ moꝛtẽ ſit fides recta.ſpes fir
ma.charitas ꝑfecta.cũ vᷣa ↄtritiõe.⁊ plena
ↄfeſſione.⁊ plenaria ſatiſfactõne.q̃ ſatiſfa/
ctio tũc ↄſiſtit in diſcreta teſtamẽti factiõe
In quo teſtamẽto de oĩbo iniuſte acqͥſitꝭ et
ablatis ſatiſfaciãt ⁊ illa reſtituãt ⁊ nõ ĩ po
ſteris nec in executoꝛibo ↄfidant.nec in qui
buſcũq; ꝓpinqͥs vł affinibo fidẽ habeãt Unñ
ad terroꝛẽ iniuſte acqrentium qᷓcũq; tꝑalia
narrat Beda de geſtis angloꝝ li.iij.ð fur/
ſeo.qͥ exutus a coꝛꝑe ducebat᷑ in altum ab
angelis.a quiba dictũ eſt eidẽ vt inferiꝰ re/
ſpiceret.qð cũ ſeciſſet vidit vallẽ tencbꝛo/
ſam q̃ttuoꝛ ignibo ſuccẽſam. Et cũ interro
gaſſet q̃ eſſet illa vallis.⁊ qͥ eſſent illi ignes.

Rñdit angelꝰ. Uallis iſte mũdꝰeſt. Ignes

q̃ttuoꝛ pctã ſunt q̃ttuoꝛ q̃ mundũ ↄſumũt
Quoꝝ pᷣmus ignis eſt ignis mendacij.qͥa
non umplent hoiĩes qð in baptiſmo ꝓmile/
runt.ſ.abꝛenũciare ſathane ⁊ oꝑibus eiꝰ ⁊
pompis.Secundus eſt ignis cupiditatis
qui nunq; dicit ſufficit.⁊ mundi diuitias
amoꝛi celeſtium pᷣponunt homines.Ter/
tius eſt ignis diſcoꝛdie ⁊ ire homines in/
flammantis Quartus eſt impietatis ⁊ ra/
pine.quando potẽtioꝛes ſpoliant infirmi
oꝛes ⁊ inferioꝛes. Poſt hoc vero ignes iſti
q̃ttuoꝛ adunati ipſi appꝛopinquarũt et de/
mones ĩ ignibo volãtes õð ſanctos multos

68
4

moꝛientes bella mouẽtes inſtruxerũt: ſed

nõ pᷣnaluerũt. Sʒ vnꝰ ex eis ſuꝑ furſeũ tu

nicã quandã iactauit.quã a quodam moꝛ

tuo auare recepit ⁊ ñ debitũ ꝑſoluit. Quã
cũ angelꝰ bonꝰ in ignem iteꝝ reijceret. Rñ
dit demon. Siẽ ⁊ furſeꝰ bona pctõꝛis ſu/
ſccepit. ſic ⁊ de penis elꝰ ꝑticeps eſſe debet.
Cui angelꝰ. Hõ/ꝓpter auariciã ſuſcepit eaʒ
ſed ꝓpter aĩiam eiꝰ ſaluandã.Et conuerſus
angelꝰ ad furſeũ dixit.Oð cupide incendi
ſti ardebit in te. His igit᷑ ꝑactis aia ad coꝛ
pus redijt. In quo coꝛpe ſignũ incendij in
huyjmero ⁊ in maxilla viſibilit᷑ dum viueret
ſemꝑ apparuit. Si & o tã modico penã ſu/
ſtinuit iſte ſanctꝰ.qͥd ſuſtinebunt raptoꝛes
paupeꝝ.ſpoliatoꝛes ⁊ oppꝛeſſoꝛes. nec ali/
quid reſtituũt.Pꝛouideãt igit᷑ moꝛiẽtes ꝙ;
fideles faciãt executoꝛes fideliter exequen
tes ſuas volũtates.ne ↄtingat eis qð cõti
git cuidã militi.De quo narrat᷑ĩ vita ma/
gni Raroli qͥ cũ laboꝛaret in extremis ⁊ p
cepiſſet ↄſanguineo ſuo vt equũ ſuũ vẽde/
ret ⁊ pᷣciũ ꝓ aia pauꝑibo daret. Ille equum
vendidit ꝓ centũ ſolidis ⁊ denarios in ꝓ/
pꝛijs vſibo expẽdit.Cui trãſactis.xxx.die/
bus apparẽs miles defunctꝰ dixit.qꝛ iniu/
ſte elem oſynã retinuiſti.et me in penis per
rtriginta dies moꝛari feciſti ꝓpter defectum
tui:ſcias te in infernũ eſſe ponenduz.et me
hogie liberatũ ad ꝑadiſi gaudia tranſituꝝ
Qui euigilãs tremefactꝰ ⁊ in craſtinũ cla/
moꝛẽ demonũ quaſi leonũ ⁊ lupoꝝ in aere
audiuit.⁊ ſtatim viuꝰ in medio oĩm raptꝰ
eſt ab eis.⁊ poſt dies.xij.in faſtigio cuiuſ/
dam ſalicis inuẽtus eſt:ab vꝛbe q̃ttuoꝛ di
etis diſtane.
((EKEapitulũ quintum
Duibus modis iuuant᷑ aĩe defunctoꝝ.

Dneno ſunt eti

am moꝛientes ꝙ dimittãt bona
periby. qe q̃ttuoꝛ modis aĩe defunctoꝝ ſol
uunt᷑.ſ.ſacerdotũ oblatiõibo.caroꝝ pᷣcibuſ
aut elemoſynis aut cognatoꝝ ieiunijs. vt
ðꝛ cañ.xiij.q.ij. Sʒ maxime iuuãt᷑ oblatio
ne ſacre hoſtie.ſᷣm Grego.li.iij.dyalo.vbi
ait de illis qͥ fuerũt adiuti ipᷣa oblatiõe. ſiẽ
de illo qͥ fuit in captiuitate ligatꝰ.ꝓ q̊ cum
oĩ die ſacrificiũ offerebat᷑ rupta ſunt vincu
la ĩmolatiõis hoꝛa.ſicut ⁊ ipᷣe poſtea redi/
ens narrauit. Si ergo tãta eſt virtꝰhuius

ſua illis qͥ eis pdeſſe valẽt vt pau

oblatiõis ſacre in viuis.multo efficacioꝛ ĩ
defunctis

(Capitulũ ſextũ.
De ſtatus defunctoꝝ varietate.⁊ quibo

* oſunt ſuffragia viuoꝝ ⁊ quiba nõ
.

Toüt ſciatur qui

poſt moꝛtẽ iuuari pñt viuoꝝ ſuf/

gijs h̊ docet Augꝰ. in encheri.

ca.lxxxviij.⁊ in libꝛo ð cura ꝓ moꝛtuis agẽ

da.d.Eſt qͥdã modꝰ viuendi nõ tã bonꝰ vt
ſuffragia nõ reqͥrat poſt moꝛtẽ. Nec tã ma
lus vt nec iuuari his valeat cum hec vita

trãſierit. Damnati ů nõ iuuant᷑ viuoꝝ ſuf/

fragijs. In purgatoꝛio cxiſtẽtes adinuan

tur.Eũ xpᷣo regnates his nõ indigẽt. Hec
ille. Uñ a loco inferni nulla ſperãda eſt li/

beratio.qꝛ damnati cruciabunt᷑ die ac no
cte in ſecula:in ſtagno ignis ⁊ ſulphuris.
Apoc.xx.quoꝝ ignis nõ extinguet᷑.qꝛ eter
nus.nec vermis moꝛiet᷑. Iſaie.vlti.A loco

purgatorij poſſibilis eſt liberatio ⁊ aĩiaruʒ

purgatio.qꝛ Coꝝ.iij.ðꝛ. Saluabit᷑ qͥs ſic
tñ quaſi ꝑ ignẽ. In regno celoꝝ erit eterna
beatitudo cũ intrãt electi in gaudium dñi
ſui.De q̊ in ꝑſona xpᷣi ait Augꝰ.ſuꝑ Joh̊.
omel.xxviij.Dies feſtꝰ meꝰ gaudiũ ſine fi/
ne.eternitas ſine labe.ſerenitas ſine nube
Et idẽ de ciui.dei vltimo in fine.Quanta
erit felicitas vbi nullũ erit malũ vbi nullũ
latebit bonuz. Ibi ꝑfecte vacabimꝰ.ꝑfecte
videbimꝰ.qꝛ ipſe eſt deus qͥ eſt ſinis etatũ

21 diex. finis erit deſiderioꝝ noſtroꝝ.qui

ſine fine videbit᷑.ſine faſtidio amabit᷑. ſine

fatigatiõe laudabit᷑. Hoc munꝰ hic affectꝰ

hic actꝰ erit omnibo ſicut vita eterna cõis.
Vñ ⁊ quidã de h̊ ait. Uiſio fit victꝰ.opus
laus.lumẽ amictꝰ. Ad que nos ꝑducatqͥ
ſine fine viuit ⁊ regnat Amen.

Bumme collationum ad omne genus
Hominũ finit feliciter Impꝛeſſa Argenti/
ne: finitaq; ĩ die ſancti Urbani Anno do
mini. M.cccclxxxix.

—

li
Ni
ne
,
3
i/
0

— — — — — srͦͤ 2— — —
— — ,3 Se — ⁸B £
— — — — 2— — S=
—— — —
— ℳ nd0
— — —
— —
— —
—
—
=☛ẽ=£ — Q8 8
—
—

Rł,—

—

= . W “S ðẽðẽ

— X.

”õ õäl

ulOO leAlSeÜIAXANMMM HUIDO TAISE MAXA 666 / UBILAdOO

1e8HO eleisolng-„Pepuels 10lelesqle-lelA
11 01 6 9 1 9 8 t 8

2 A4 X
8 O soueeeg O snoo N M 7 H „ J
d —

8

–

uiuũ
nnis

e

4
1