Gb540_fol
author: Hugo, Argentinensis

SA – Rr Pe, we
I 2240
. . R — = „
AA ſS 4 AA Loae . “Z 2 5
„
„
„
*
7
—
N 12 45 11934207 021
IIIIIIINIIIUIIIII
us Tübingen

—

—

—

—

—— — —— —
— . „ 2 4.
3*
.
1
*
.
*
⁸*
v
ℳ½ . .
.
.
„—
— 6*
SS
85
“
4 6⁶
7 *
*
Z

(Theoloyce veritatis cõpendium. alphabe
tico oꝛdine regiſtratum ac ĩ reg ali opido
vlma per Johanem zainer impꝛeſſum feli

citer incibit.
Wſoluere quis poſſit libꝛo. 6. ca. 25 vltra mediũ.
Acci denctia amme quõ trãſmutent ooꝛ pus libro 2*
ca pitulo·is'circa meduim.
Ackio coꝛporalis vel ſpãalis in quem kneʒ wſern de
bet libro · S· capitulo· i3· verſus finem.
Nccidia quid ſit a de filiabus e uis libro·3. capitulo. 8. a piin
cipio vſq; ad medium·
Kctidia multa mala facit vbi ſupra a medio caꝰ. vſq; ad finem
Kcecidia qñ ſit pctm moꝛtale a qñ veniale libro vbi ſupꝛa capi

tulo:⁊z.circa medium·
Aduentus xp̃i in carnem qualis fuit.a plura alia.de hoc libꝛo
4:capitulo ꝗ.circa medium.
Rduerbiis et non verbis merem libro. 7*. ca. 34. cir ca medium
Aduentum xp̃i pꝛecedet ignis libro.⸗7. caꝰ. iꝗ:a peinqpio ·
Agilitas gloeioſi coꝛporis qualis erit et quare coꝛꝑa humana
ſint modo tarda libꝛo:7. caꝰ. 27.quaſi ad finem.
NRer quid ſit et de eius imp̃ſſionibus libꝛo.2.· capitulo · S· circa
medium · et capitulo .9· eodem libꝛo per totum ·
Kmoꝛis condicionis libro. 5. caꝰ.24. eirea medium.
Rmoeis diſtinctiones eodem libro. caꝰ.33· a pꝛincipio.
Kmoꝛ caritas et diledtio differunt vbi ſuß quaſi crca medium
Ange lus quid ſit ibꝛo· 2. capitulo.ii.a peincipio ·
Kngelis atenbuuntur quatuo vbi ſupra tirca medium.
Kngelus in quatuos differt ab anima vbi ſupra.
Angeloꝝ conditiones in cõmum eodem libro ca. i3· Per totũ ·
Angeloꝝ officia a ꝓetates in ſpedali eodẽ li · ca. 2 · qſi ꝑ totũ
Kngelis quõ aſſimilari debemus vbi ſup̃ cir ca fine; capituli.
AKngeloꝝ cognitio et ſtatus qualis ſit vbi ſupra a pemũpio·
Kngeloꝝs motus qualis ſit eodem libro.· caꝰ. i5. po pncipium ·
Kngeli bom et mali quibo p̃ſint a an poſſint amittere platões
ſuas eodem libro · capitulo · 16· quaſi per totum.
Kngeli quomodo confirmati ſunt in gratia et quomodo non
habent dotes eodem libro capitulo.i2.· per totum.
Kngeloz tuſtodia eſt circa nos et eius effectus eodem libro⸗

capitulo.iS. a pꝛintipio vſq; ad medium
Kngeloꝛ caſus vnde venerit eodom libro. ca. 21· per totum
AKngeloz ru ma qᷓlis fuerit a quõ reſtauret᷑ eodẽ li· c. 2 4· ꝑ totũ
AKrngeloꝝ lotutio qualis ſit et qᷓiter angeh loquant᷑ hominibo
eodem hbro tapitulo·i9.a pᷣntipio vſq; ad medium capituli
Kngeloxꝝ peĩm quare ſit iꝛ remiſſibile eodẽ li. ca. 2 5. per totũ
Kngeli an poſſunt acendere vel incendere affetum humanum
eodem libro capitulo.4· a pinapio
Kngeli quare ſeruiant nobis et de tripliti actu eoꝝ eodem k⸗
bro capitulo.ig. crca medium
Angelica ſalutatio qualis fuerit et eius expoſitio libro · . ca⸗
pitulo pᷣmo a pꝛin epio et quaſi in fine eiuſdem capituli
Rnima qmud ſit m diffminonem hbro2z · capitulo · 29· quaſi
a pꝛinapio vſq; ad fin em capituli “
Knima quid ſit ?m rem eodem libro capitulo. 30· per totum
Knima quõ diuerſis nominibo nommant᷑ vbi ſup̃· ca .· 31· P to ·
Knime acus triplex eſt eodem libro capitulo.32· per totum
Knima vege tabil tres habet potẽaas eodẽ libro · ca · 33· P totũ
Knima ſenſibilis duas hʒ poc»cias eodẽ li. caꝰ · 34. per to tum
Knima rõnadbs tria habz in ſe eod libro. caꝰ. 42. per totum
Knima rõnalis hebet omnes potencias anime vege tabilis et
ſenſibilis eodem libro capitulo· 43· a medio vſq; ad finem
Knima quot modis alienet a ſenſibo eodez li · ca. 35 ꝓPpe finem
AKRnima q̃re vnita ſit coꝛꝑi hũano eodẽ libro · caꝰ. 60· per totuzʒ
Knima quanta patiatur ino moda a coꝛpore ſuo vbi ſupra

Knima quõ ſit in deo multiphiiter hbro.i.caꝰ. 2 5· q̃ſi im fine.

MAnime rõnalis potentie que ſint ſeꝑabiles et que in ſeꝑabiles
libro·2z capitulo. 43. a pꝛincipio H
Knime operation es ſunt multiplies et ꝙ äm diuerſas poten⸗
cias diuerſas hʒ cognicões eodẽ li. ca. S3 a pᷣncipio per totum
Knime qntitas quõ eſt in coꝛꝑe eodem licro.caꝰ· ?4· ꝑ totũ
Knime iĩmoetalitas a rõne a auctoitate oñditur vbi ſup̃ capi⸗
tulo · S1. pe r totum

Knime ſufficienter purgate euolant ad gloeiam libro ſeptimo

capitulo:ſ. circa medium vſq; ad finem
Knime per que iuſtificentur libro.6. caꝰ. 3· quaſi ad finem
Kntichriſtus qn veniat de vita o nuerſatiõe et deceptione eiꝰ
libro.⸗.capitulo·õ.⁊.et. S.per tdtum
Kntichriſtus multos ſeducet et q;d in regnet et quomode oci
datur hbro·? capitulo/9.i2. et·i3· per to tum

—

—

Kntichriſtus habebit ꝓpꝛium angelũ li.. ea.h.quaſi ad fineʒ
Kngeloeum aꝓperitio quahs fuerit et opiniones ahquoruz li.
2z· ca pitulo.i9·crca medium
RPꝛopriata diuinaꝝ ꝑſonaʒ que ſit li.i·ca.26 per totum
Mpoſtoli quid conſecuti fuerint ex aceptione ſpũſſancti li.i.ca⸗
pitulo · 9· circa medium
Rque elementalis conditio li. 2. ca. S. cr ca mediuum
rtituli fidei quot a a qubus ſint com poſiti li: s. capitulo.⁊0
quaſi per totum ls V
Fſcenſio chriſti qualis fuerit et plura de hac materia · li · 4· capi
tulo · 23. per totum .
Kſcenſioms aſſumptionis a eleuacõis differencia vbi ſupra
Ktrentionis a mcentionis differentia . li · 6. ca. ii:qᷓſi a pᷣnapio
Ktrricõis a dtricois differentia li. 6. caꝰ.z· circa medumm
Kuaricia cum filiabus eius a quando ſit moꝛta le peccatum li:

2capitulo.i9· per totum

Aureola quid ſit et quibo debeatur a per que figuretur li · 2.
capitulo.⁊8· et ſequenti
Kureola aurea et palma diffe runt vbi ſupra
AKptiſmus eſt triplex er quomodo differat et plura de
hoc libꝛo · 6 · et · S. per totum H
Baptiſmus eſt ianua omnium ſatramentc ꝶ vbi ſupra
PBaptiſmatis ſubſtanqa con ſiſtit crca quinq; vbi ſupra -
Baptiſmatis ſolẽnitates ſũt · S.q̃ nõ ſũt de ſuba eius vbi ſuꝑra
PBaptiſmi eſt effectus multiplex vbi ſupra
PBapnfſmus et paſſio chriſti quomodo differenter in nobis ape

riant ianuam paradiſi vbi ſupra

Baptiſmi chriſti a iohannis eſt diffe rencia vbi ſupnra
Baptiſmus qualem grãm ↄferat libro.· c.ꝭ· quaſi a pᷣnepio
Baptiſmi noſtri vulitas eodem libro· ca·i⁊ · a pꝛineipio
Beatitudines quot ſint et de eoꝝ effedibus hbro..capitulo
46 · per totum

Beatitudines curant ſeptem peccata moꝛtalia vbi ſupra

Beatitudo patrie celeſtis quid ſit Q in quibus conſiſtat libro 8
capitulo vlttim
Beneſiaum eccleſiaſticũ ſibi cõfeꝛri pꝛiocturans ad quod eſt in⸗
dignus mortaliter peccat libro. 3· ca pitulo·zz urca medium
Bonũ multiplieiter diuidit᷑ h· s.caꝰ ⁊ · poſt me dium
Bonũ oꝑari tria nos inata nt eodem. lbro.caꝰ.i. ꝓpe mediuz
Bonitatis ſũme triplex effluxus libro2· ca.i.a pemſpio

PBruta animalia cictus reapiunt inſluxiões pꝛimi motoris quã
homies a quare libro· 2· ca · 39 Poſt medium
AKligo quid ſit liꝰ ro / 2. ca·9· crca medium
Cardmales vir tutes quot & que lint et de eaꝝ effectu
Rubro. S. ca. 32· Per totum
Caritas tribus modis ſumitur libro. i. capitulo. 9. quaſia pᷣn
tipio. Et libro· 5. ca·23· quaſi að finem
Caritas quid ſit quiditatiue a diffmitiue libro·x. ca· 22. totũ
Caritatis et amoꝛis differencia ibidem
Caritas multipliciter diffmitur ſeu notificatur a de eiuns affecti
bus eodem li · ca · ?22·23. et · 2 4·

Caritatis ſeu dilectionis ſigna et gradus eodẽ libro. capitulo

256. et ſequenti
Caritatis oꝛdo in quo conſiſtat eodem libro. caꝰ.29. per totum
Caritas qñ dicatur eſſe ꝑfeda eodem libro. ca.2 8. ad finem
Caſus angeloꝝ duplex eſt libro2. ca.⁊2 · ſequenti ꝑ totum
Caſtitatis conſilium et alia cõſilia euangelica ubro quinto capi
tulo.49· per totum
Cauſa ommum rez deus eſt tripliciter libro. 2. ca. i· poſt pnd.
Catheuſmus quid ſit et quare ſit inſtitutus hibro. 6.ca· 9·
Celum quid ſit libro·2· capitulo.a pemcipio
Celeſtium ooꝛporum diuiſio a eoum operauonibus vbi ſupta
pꝛincipium vſq; ad finem
Celum et terra quomodo dituntur tranſine libro. octauo: capi⸗
tulo.19· vltra medium
Ceraſti ſerpenti dmꝑat᷑ antixpᷣus libro. 2. ca?. 8· a pꝛinapio

Circumſtantias aliquas tenemur confiteri et quas li bro. ſex to

capitulo.23· Poſt pꝛm c pium
Cirtumuſio nr̃ᷣa ſpũals qlis et debeat li· 4· ca · u. poſt j pncipiũ
Circumti ſionis legalis efficada libro.G· ca· a pꝛinapio
Carita tis coꝛpoꝛum gꝗloꝛioſoꝛum qualis erit et quid cauſet ob
ſcuritatem libro.? capitulo:⁊2a pꝛinaipio
Compoſitio non eſt in deo libro· ſ.capitulo:⁊o. vltra mediũ

Compoſitio qᷓdꝛuplex eſt in homine li ·?.ca.26. qſi a pncipio.

Cometes quid ſit hbro·2= · capitulo.q.a pꝛimnapio
Com munio ſacramenti quabs eſſe debeat lipro ſexto capitulo
14· vltra medium.
Cognitio mali quomodo ſit in deo hbro.i.ca·29· q̃ſi ad finem
Cog iitio duplex de deo libro · j. ca pitulo.i6 a Prinapio. Et li
bpro· S· capitulo ·iS· poſt med ium

Cognoſcibilium differencia eodem 1 1: capitulo.16. . aual i a
medio vſq; ad finem
Cog noſcendi modus multiplex qꝛ aliter oognolcit deus aliter
angelus a aliter homo libꝛo· · ca·I6· a h. z ca:ꝗꝗ·a pꝛindi pio
et hbꝛo· 3· capitulo· I4 · a pꝛincipio artituli ·2· tapitalo .25
poſt pnapium
Togitationem immitrere vel incendere vel mentem illumin are
quid ſit a de eoꝝ differentia li·2z· ca·18· quali að ſinem
Conſirmatio gre tria requirit libꝛo· ꝗ· caꝰ.ꝭ2. in pᷣma pꝑte capłi
Confſirm ationis ſacramentũ qind ſit et ad quid ſit inſti tutum
libꝛo.õ.capitulo io quaſi per totum
Concupiſcentialquot modis fiat a quando ſit moertale Fecatũ
l-3. ca. 2z· ſub verbo auarida
Concupiſcencia pꝛohibe tur li Ecapitulo · e.
Concupiſcentia luxurie in ſep tem moðdis diſtinguitur libꝛo·3.
capitulo.⁊z · quaſi ad finem
Concupiſcentia in viro ſtidioſo domatur li.2· ca. ꝗſ ad finem
Confeſſio quid ſit ⁊ quas circũſtancias confſiteni opoꝛteat li.6.
capitulo.33· a principio vſq; ad medium
Confeſſio qualis eſſe debeat a de eius vtilitate libꝛo ˖ 6· ca pitu
lo.⁊ ꝗ.per totum
Confeſſio cui ſit ſadenda et plura de hac materia eodem libeo.
capitulo·2. a pᷣniipio vſq; vltra medium
Confeſſionẽ q;diu quis poſſit diffeꝛre eodẽ li: ca.23· ar ca me.
Conſeſſio quando ſit iteranda vbi ſupra D
Coniugalis ooncubitus quando ſit peccatum et quando non
libꝛo · 3· capitulo/⁊i·poſt principium
Conſcientia quid ſit vnde dicatur libꝛo.⁊·ca·i5 a ̃ncipio. .
Conſcientia et timoꝛ conſcientie in quo differunt et qñ ligant
vbi ſupra circa medium.a libꝛo.ʒ·caꝰ2 · poſt principium
Conſiliim euãgelicũ quid ſit et quomodo differat a precpto
et que et quot ſint talium li.S. ca.õS.et ſequenti per totum
Conſilium quot modis dicatur lib-o. S. caꝰ. 48 per totum
Conſenſus peccati eſt duplex libꝛo . ꝭ.ca.ii:quaſi a pᷣncipio
Contemplatio quomodo ꝑfſiciatur li:s. ca·S5. per totum
Contritio quid ſit et quantꝰ & loꝛ eius eſſe de beat libe 0:S· ca
pitulo·⁊⁊ · per totum
Contritio triplex accipitur eodem libꝛ⸗ capitulo.32.
Cõtricõis a attricois diff erentia eodem libꝛoic.22· oſt pnti ·
vſq; ad finem

Contitio in quibud ſ ſit ibidem
Cõuerſauo bona tria requirit libro.: ca 3 qſi a prinapio
Cona imp̃ſſio aeris quid ſit lbro·z. ca. 9.circa pnapium
Cœpus xp̃i quõ ſit in diuerſis locis libro·i·ca.i?· a pnaupio
Coepus xp̃i quatuoꝛ mõis ſumitur et quot modis circa eius
ſumptionem peccetur libro 6. ca· I4· vſq; ad medium
Copus xp̃i digne ſumens quid conſequatur et que mala inti
dant indigne ſumentes eodem libro· ca. 13. quaſi ad finem
Copus xp̃i quare velatum ſub ſpeciebus accipiamus. et cur
laycis nõ datur ſub vtraq; ſpede eodem li. ca:i4 · qᷓſi ad finem
Coꝛpus xp̃i verum ex quo ſit foꝛmatum li :·ꝗ.ca.? ꝓpe finem
Copus gloꝛioſum Pteſt eſſe ſimul m eodem loco tum coꝛpon
non gloꝛioſo h.27 caꝰ.27· vltra medium .
Cœpus humanum ex quibus con ſtitu atur li · 2. capitulo: 56.
pꝛope medium et li.ꝰ· caꝰ · 26 pꝛope finem
Coꝛꝑa nr̃a quare mõ ſint tam tarda h·· ca:⁊2 circa finem
Coeruptio ſpeciei mõi et oꝛdinis per pec atum effiotur libꝛo.
2. ca.. vltra medium
Coereptionis conſilium ſiue toꝛrectionis fraterne oonſilium et
de oedine ipſius li. 5· ca. vltimo ꝓpe finem
Coꝛ uſcatio vnde cauletur h. 2· capitulo · 9· vltra meduum
Creatoꝛ a creatura ad plenũ cognoſci nõ Pt li. i.ca.I6 a pᷣn·
Creat᷑a quõ pᷣus exiſtat in deo q; in ſeip̃a eodẽ li. c. 25 i me.
Creatio mundi quabis fuerit libꝛo ·2⁊· ca.ſ.in principio
Creationis factionis a generatiomis differentia vbi ſupra
Creature tripler diſtinctio eſt eodem libꝛo · ca.2· in printipio
Credere deum deo et in deũ differunt li · pmo· ca ·
pꝓppe prindp ium. a libꝛo · S. ca· 20· ad ſin em
Criſmatẽ vnckio fit in tribo ſacramẽtis li 6· ca/ſo. poſt pᷣnapiũ
Crux xp̃i quale fuerit ſuppliaum et quibus rebus competur li.
4. ca. 20 a prinapio
Crucis bꝛathia quid ſignifient et de quibus lignis vbi ſupn
poſt med um capituli· vſq; ad finem

Cupiditas quõ radix dicat᷑ oĩim maloꝝ li. ꝭ· ca.i5· Ppꝰ pᷣnapiũ

XKmnati quare puniuntur eternaliter libꝛo. . capitu⸗
lo·33. poſt pri ncipium et libꝛo.ꝰ·ca.⁊0· per cotum
Damnandoꝛ pena erit multiſoꝛmis et quomodo pu⸗
mantur libꝛo·. caꝰ. 34. quaſi per totum
De illa pꝛepoſitio quot modis ſumat᷑ libꝛo·6. capitulo2. zi
ad ſinem et libro.i. caꝰ. S. pꝛ'ope finem

—

4

Delectatio qñ dicat᷑ moꝛoſa libro. 2ꝭ. capitulo.ii. per totum
Oeleckatio quando eſt moetalis culpa et de ↄſen ſu et de multi⸗
plid delectatione vbi ſupra eodem libro. ca.i.per totum
Deus accipitur triplititer libro. i·ca.⁊. quaſi ad fin em
Deũ eſſe multis modis oñditur a pbatur libro· i.ca.i ·ꝑ to tũ
Deũ vnũ eſſe multis modis oñdit᷑ eodem libro.ca.2= · ꝑ totum
Deus eſt in ompꝛehenſibilis et quid deo ſcire poſſumus libro
1I.capitulo·/G·a pꝛmapio et hbro·.2. ca.2 5.poſt princi pium
Deus quõ eſt vbiq; et quõ in creaturis a quõ in am ma fideli
libro · i. ca.i2 · per totum
Deus eſt eternus eodem libro. caꝰ. 18· a princapio
Deus eſt immutabilis eodem libro. caꝰ. 19. in principio
Deus eſt ſimplex eodez hbro capitulo· 22. a printipio
Deus eſt meffabilis eodem libro capitulo24. a pri napio
Deus duplititer oꝑatur libro.2z. ca.i:quaſi ad finem
Deus quõ cognoſcit᷑ in patria libro·7 caꝰ.25: quaſi a medio
vſq; ad ſinem H
Deus quare creanit pꝛimum homineʒz cum ſciret eum caſurum
libro · 2· capitulo·õꝗ: circa medium
Deus quõ oognoſcat᷑ eodẽ libro. ca.q· poſt pꝛind pium
Deoꝝ multoꝝ adoꝛatio ꝓhibet᷑ · ibro.S.ca·59· per totum
Dya bobis qñ ceciderit in elo libro ·2. ca.23· Per totum
Dyabolus quõ loquat᷑ homii eodem libroca:i9· poſt mediũ
Dyabolus quid ſit a eius ꝓpꝛietas eodem libro. ca· 26· to tũ
Dya bolus nocet homini multiplidter et quomõ eius malitia
im peditur eodem hbro capitulo. 22. quaſi per totum
Dya boli petᷣm qre ſit ixremiſſibile eodẽ libꝛo· ca.⁊ S· per totum
Dyaboli ptãte artes magiœ exercent᷑ eodem li. ca·27· ꝓpe ſinẽ
Dyabolus duas manus habuit libro · J/ca.i5.· poſt pᷣncpium.
Dyalogos duos inuenimꝰ in ſcriptura eodẽ li: ca·⁊.ĩ pᷣntipio
Dilectionis dei a ꝓximi differencia libro. 5 ca. 23· PPe mediuz
Dilectionis ſigna que ſint eodẽ libro. ca·22. a pꝛinapio
Dilediõis vᷣtutis a dotis differencia li ·: .ca:⁊ 5· vlt ra medium
Diledtio mimicoꝝꝶ quomodo ſi in preœpts et plura de hac ma⸗

8

teria libro. S. ca. 31· quaſi per totum
Dihge re deum a ꝓpximũ quid ſit eodẽ li:ca.23· crca medium
Diliguntur tria gnaliter eodem libro:ca.2 8. ad medium
Diligere quare ſe debeant homines 4 qꝙ melius eſt diligere c;
diligi eodem libro. ca · 30· pet totum
Diligitur aliquid plus aho multipliduter eodeʒ libro capitulo

29. poſt pꝛmcapium
Dihge re amicum vel mimicum quod illozum ſit magis merito
rium eodem libꝛo capitulo. 31. vltra medium
Diſpenſatoꝛes ſatroꝛum qu ſint libꝛo.Gcaꝰ · · per totum ·
Dos ammarum in patria quid ſit xßs non habuit do tem
libꝛo.?.caꝰ.23 a pꝛ'mtipio
Dotes aie qᷣt ſint eaꝝ ſufficientia eodẽ libꝛo caꝰ.⁊ 4. per totum
Dotes coꝛpoꝛis gloꝛioſi quot et que ſint et earum ſufficientia
et quomodo xpᷣus has do tes aſſumpſit ante paſſionem eodem
libꝛo capitulo·26. per totum a ſequenti a pꝛmcipio
Dona ſpirituſſandi quare ſint ſeptem numero et plura de hat
materia libꝛo · S· capitulo.37. per totum
Dockrine a operationis confoꝛmitatis conſihum libꝛo. 6 · capi⸗
tulo:⁊2. poſt medium
Doleꝛ de peccato quantus et q;din durare debeat eodem libꝛo
capitulo. 28. poſt pimapium a ſequena in pꝛmipio
Dꝛado impꝛeſſio aeris quid ſit hbꝛo. 2· ca .9· poſt pꝛinti pium
Dulia quid ſit libꝛo.s· capitulo · S?· a pꝛmcipio
ſjBViietas qñ ſit motale petm libꝛo. 3. ca 22· ante finezʒ
. Echipſis quid ſit libꝛo.2=/ capitulo · 5· poſt pꝛmapium·
Ediſicium aun et ſtipule ſuper fundamentd ſidei quid
ſignifieet hbꝛo.5 tapitulo·19· poſt pꝛmapium
Elimenti a alimentau differe ntia libꝛo. 2· ca. z. poſt pᷣnapium
Elementa quomodo purgabuntur ante iundiaum extremuʒ hꝰ
7. capitulo.19. crca medium
Emanatio duplex eſt in diumnis a quomodo quelibet nomina
tur libꝛo.i.capitulo·?· per totum
Enoch a helyas quomodo pꝛedicabunt et quomodo occident᷑
libꝛo·2. capitulo.õ.a.ii.per totum
Erogatioms et miſerio: die ↄſilium lbꝛo· 5.· ca. 69. ꝓpe mediũ
Equalitas diumaꝝ perſonaꝝ oñditur libꝛo·i· ca · 12· per to tũ
Erroꝛ ↄſcientie quot modis cauſet᷑ liꝰ.z. ca ·: vltra med uum
Erroꝛes quatuox circa treationeʒ mundi eodem libꝛo capitulo
quaſi circa medium
Erroꝛes circa motum angeloeum eodem libꝛo ca · 5· ꝓPe ſinez
Eſſentia diuima vtrum generet vel generetur per quatuo pꝛo
poſitiones libꝛo.i:capitulo·4·per totum
Eſtimatiua potentia quid ſit libꝛo · 2· capitulo · 32· per totum
Eſuries iuſticie quid ſit libꝛo· 5· capitulo.o · per totum
Etates mundi et hoĩs quot ſint libꝛo.2. ca ·io· poſt pᷣn apium

.
* 2* 2 . .
M — 22

—

lbꝛo capitulo.iS. a pꝛintipio

Eternitas quud ſit libꝛo. i.capitulo· i9. poſt pꝛinpium

Eucariſtie ſacramentuʒz vt ſit que reqmratur a de eus materis

libꝛo.d·capitulo.ii.quaſi per totum Kr
Eucariſtie ſacramentum eſt ſiguratum multipliciter vbi ſupꝛa
ad finem capituu
Eueariſtie dignitas a de mirabilibus que circa fiunt eodem liꝰ
capitulo.i⁊ · a pꝛinci pio
Eucariſtie ſacramenti effectus eodem libꝛo ca.izʒ. q̃ſi per totu m
Eucariſtie ſacramentum aliqui non ſumentes bene ſauunt eodẽ
Eucariſtie ſacramentũ ſuo tempoꝛe non ſumentes que mala in⸗
cur rant vbi ſupꝛa ante finem
Ex pꝛepoſitio quid ſigniſit ibi.er quo omnia per quem libꝛo
I· capitulo.iſ.circa medium
Excellentia dei quid ſit et ꝙ nullo exemplo ſe egeat eodem hꝰ
capitulo.⁊z· per to tum MW

Exemplar libꝛi vite a ſpetulum quomodo differunt eodem li

capitulo.2⁊6.· pro pe einem
Exoꝛtiſmus pueroꝛum quid ſit libꝛo.G.capitulo · .per to tum

Knta ſia animi potentia quid ſit à quomodo in ſomno
operatur libꝛo ·⁊ · capitulo39· a prina pio HD
antaſia impedit intellecum vbi ſu ꝓpe finẽ capituli

Fides quid ſit et ꝙ multiplicter dicitur eodem libꝛo capitulo
18. a printipio
gides ſcĩia a opinio in qͥᷣ differant vbi ſu ärca mediũ capitulł

Fides vna eſt hominum fidelium preſentium preteritoꝛum et fu

ruroꝛum vbi ſupra prope finem
gFidei perfectio in quibo cõſiſtat vbi ſu circa medium capituli
Fihus dei quomodo ſit imago patris libꝛo. i. ca·õ. a pndpi o
Filius eſt in duuma eſſentia et quabs ſit illa generatio eode m
hbro capitulo · x· per totu m

gFilius quomodo eſt in patre aO quot modis didĩt᷑ filus vbi ſup
Fihi excellentia eodem libro capituulo.G· crca mediuam
Filius in diuinis eſt tantum incarnatus a non pater vel ſpiri⸗
tuſſanctus a quare libro· 4· capitulo. S. a medio vſq; ad ſineʒ
g mis finitũ dicunt᷑ tripliceter libro.i· ca.5· orca medium

mis multiplex a auõ ratione fims opus eſt meriwꝛiũ vel nõ
ibro.5. ta-i3. a prinapio a libro. 6ca vltimo vltra medum

Fomes peccati quomodo coꝛpus a naturazʒ inſficdat libro qrto.
capitulo · 3 arca medium

Foetitudo virtus qud ſit et que partes eius et qus effectus.

libro.5. caꝰ. 35. a pꝛinci pio
Fotitudo in quibus conſiſtat que eam adinuant vbi ſupra a
medio capituli vſq; ad finem
Fragilitas hominis in quibus ↄſiſtat libro.·2. caꝰ. 60. Pe fineʒ
Fragoꝛ diurnus vnde cauſetur libro 2z· ca..poſt medium
grudtus diume incarnationis libro· ꝗ· caꝰ. S· poſt pmupium
Fructuum ſpiritus enumeratio libro · S· ca. ?5·
letus quõ ſit in damnatis hbro. O·ca·=i· quaſi ad medium
glumen vnde cauſetur lbro= · ca. 9: poſt medium
Klaxia quiv ſit lbro.⁊.caꝰ.S· poſt pꝛintipium
Gaudium eceeſte quale ſit libro.2.ca.vltimo per totũ
Gloꝛia ſanctoꝝ qualis erit vbi ſu pra
Gog et magog quid ſigniſicent · eodem libro.ca · 10. per to tuzʒ
Graua g9 gratum ſadens ꝙ; necſſaria ſir hommi a qui bo oꝛitur
libro.5. caꝰ. ſa pꝛin apio
Gratiaz diſtindio eodem libꝛo.ca.2.a pꝛincipio
Gratia abilitatem ſeu diſpoſitionem pꝛeexigit eodem capitulo
1. poſt medium
Gratiam peimam nullus poteſt mereri ꝓpꝛie ſed ipſa meretur
augeri eodem libꝛo caꝰ. 14. Poſt pemapium
Gratia et virtus quomodo ſunt m amima eodẽ libꝛo. capitulo
3 rca medium
EGratia an cadat ſub merito et de preꝑatione ad ipſam libꝛo. 5
ca. i. ſtatim poſt med ium. a eo dẽ libꝛoca.io a medio ſeqnti
Gratie effectus quid ſit eodem libꝛo· capitulo.ꝭ a principio
Gran doet glacies vnde cauſetur libꝛo ſetundo capitulo nono
tirca medium
Gula quid ſit et filiabus eius a remedijs libro tertio capitulo
19· per totum

Gula quando ſit pec atum wemale vel moꝛtale eodem libꝛo. ca

pi tulo·⁊2.poſt medium
Kbitus quõ ſit in anima libꝛo. . caꝰ. J2·
Habitus acquiſiti à imfufi quõ differunt ibidem
Habitatio ad gratam ſiue ad canitadem quando cadit
precpto libꝛo · . capitulo.32 · Poſt printipium
habilitatio að gratiam quid ſit libro· 5. ca:ia princepio. Et
Ebꝛo ſeptimo:capitulo·ʒo.poſt prinapium

ℳ— ——

N

Homo quomodo ẽ ymago dei libro.i.capitulo.6õ.a pꝛinepio

et libro ſetundo · capitulo· 6l· arca pꝛineipium
Momo ex quataoe elementis conſtat ᷣm coꝛpus libro. 2. capi⸗
tulo. 56. poſt medium SSS
Homo quare compoſitus ſit ex anima et coꝛpore eodem libro
caꝰ. 59· a pꝛincipio W
Hommis ꝓpꝛietates que ſint etplura alia de homine eodem li⸗
bro · caꝰ. 60 · per totum
Homo vbi a qualis creatus ſit a deo.a ꝙ; poaus fſactus eſt ad
maginẽ dei quã ãgelus eodem · lbro.caꝰ.õſ.in pꝛin epio
Ponſmis dignitas et ſtatus quahs fuerit ante peccatũ ibidem
poſt pꝛmcipium. Et libro. 4. caꝰ.. ante finen
Homo quomodo lapſus ſit et qualis poſt lapſum effectꝰ hbro
2. eaꝰ. 64 · in pꝛincipio
Homo qre ſit pꝛomioꝛ að malũ qᷓ; ad bonũ li.ꝭ. ca.io.añ ſfinezʒ
Humane nature in chriſto aſſumptio quare pocius incarnatio
animatio nommetur libro. ꝗ· caꝰ · G· pꝛope ſinem
homiti dium phibe tur hbro. S. caꝰ · 63· per totum
Monoe par entũ pꝛeupitur eodem libro.caꝰ.Gꝛ · per totum
Hoſtia quare frangatur in miſſa libro ſexto·capitulo vndetimo
vltra medium O J”YJð
Humilitas xp̃ᷣi aparet in circumauſione et baptiſmate libro· 4.
cao. 1 Einurlo. eodem libro:ca/ iz.a pꝛimcipio
Eiunium quid ſit libro· 6· capitulo.29. im medio
Jerarchia ꝗ d ſit a quot ſunt taliũ li.2. caꝰ.i⁊· ꝑ totũů
Ignis dicionis eodem libro. caꝰ. S. a pꝛintipio
Ignis quomodo agat in animam vel ſpũm libro.2z. capitulo.
2· poſt pꝛintipium. Et eodem libro. caꝰ⁊z · in pꝛinapio

Iymago triplex eſt libro.i.capitulo.6.jin pꝛincipio

Jheſu nomms dignitas libro· A. caꝰ.ii.poſt pꝛincipium
Inanis gloria quid ſit a que eius filie hbro. 3. ca.S. anñ mediũ
Inams gloꝛia quando ſit peccatum mortale vel veniale eodem
libro·caꝰ.⁊2z cirea pimcipium
Incar nationeʒ chriſti mult figure pceſſerant hbro..capitulo:
4· pꝛope medium
Incarnationis xp̃irõnes eodein libro · caꝰ. x· per totum
Incarnationis modus eodem libro capitulo ſextd per totum.
Et capitulo ſequenti in pꝛmcipio rMMMM
Jnrarnaticen chriſti vtihtas eodem libro · caꝰ. S· per totum
nearnatus eſt filius tantum non pater aut ſpuſſandtus eo dez

libro capitulo..: a pꝛincipio et poſt medium capitun
Infernus qualis ſit libro: capitulo.2i·poſt pꝛincipium
Inferni diſtindtio a quare eantemus ammas liberari de in ferni
woragine libro.4·capitulo.⁊i:cit ca medium .
Inſerni pene multipliœs libro.2: ca.za medio vſq; ad ſinem
Infinitus eſt deus et quot modis ſumatur infinitũ libro pᷣmo
ca. I5 a pꝛinapio
Jmimicum dupliem habemus hbro. S. caꝰ . 31· Poſt Pncipium
Innoeentia cehriſti in quo a Pareat libro. ꝗ. ca.i3· per totum et
pꝛedpue in fine capituli

Inimicoz dilectio peeepitur libro. 5. caꝰ. 31. a p⸗mntipio

Inimitoꝝ dilectio conſulit᷑ àQ ꝙ ipſius teneamur aſcendere ſami

liaritatem et qualem eodem libro. caꝰvltimo poſt pꝛmnapium
Indulgentie quando valeant et quibus libro.⸗. capitulo · 5.
per totum et libro.O.caꝰ· 30.· verſus finem
Iniuriam quando et quomodo teneamur remittere et pꝛoximo
ſatiſfare libro. S. caꝰ·31. ante ſnem V
Immenſus eſt deus et quomodo longitudo et latitudo m eo di
cantur. libro-ſ.caꝰ.Iꝗ· per totuùm
Impꝛeſiones aeris multe ſunt libro. i.caꝰ.· per totum
Impaſſibilitas gloꝛioſoꝛum coꝛpoꝛum qualis ſit libro ?. caꝰ.
27.· poſt pꝛineipium —dN
Impaſſibilitatis ade et pueroꝝ in lymbo differencia ikidem
Intellectus paſſibilis a agens in qꝗ differãt li·2· ca·2 5. p totum
Intellectus vt aliquidð intelligat tribus indiget libro·2. caꝰ·18
urca medium .
Intelledtiue virtutis quatuoꝛ aſſignant᷑ differeneie eodez libro

Intellectus pradicus et ſpetulatiuus in quo differant eodem.
libro. ca. 42.· per totum
Intentionis rectitudo ↄſulitur libro.. ea: vltimo vltra mediũ
Jocoſa verba ↄponens ꝓpt lucꝝ an pecret h· 3. ca. 22 vlt me.
Inuidia quid ſit a q̃ eius filie eodez libro · ca · 10· per totu m
Inuidia multa mala faeit vbi ſuß U
Imudia qñ fit moetalis vel venialis culpa eodẽ li · c. 22z. in pᷣn .
Jra quid ſit a de gradibo reatus ire eodem Ebro · ca. 2 a prin⸗
cipio vſq; ad finem B
Ire filie que ſint vbi ſupra arca medium
Ira qñ ſit moetalis vel venialis culpa eodẽ libro· ca · 22z· añ me ·
Ira ꝗᷓ mala a qnta ſatiat a de remediis eodẽ li: ca: i7 pe me.

— — —

Iris quid ſit hbro pᷣmo capitulo nono poſt medium
Neremiſſibile quot modis ditat᷑ libro· ꝭ. ca.23· pPoſt pneap ium
Judicum duplex eſt libro· S. caꝰ. 33. poſt pꝛinti pium
Judiduz finale que pꝛeedant libro ·z. ca:16
Judidum finale quale erit a de loco ipſius ibidem
Judiai ſinalis qᷓtuox ert odines eodem li · e. 8· poſt pꝛineipium
Judiui hinalis due erunt ſentencie ibidem RM
udicandi aliquẽ qnq; ſunt modi eodem li.ca.i2. a pꝛinti pio
Japiter planeta hbro pᷣmo capitulo ſeptimo poſt pꝛmapium
Juſtica aQ miſcðia quomodo mueniant᷑ in oĩbo dei o peribo libro
1.ca. 33. a pꝛemci pio
Iuſticie tõ municatiue a diſtributiue differẽtia li.s.c.ſo. pꝰ pn.
Juſtida quid ſit que partes a quis effectus eiꝰ aut in quo co n
ſiſtat libro · x· ca · 32· a pnapio· Et eodem li · ca · 36. per totum
Juſtitia peruertitur tripheter ibidem
Juſtiſicatio qiid ſit et ad impij iuſtifſicationezʒ que requirantur
libro · 6. ca. z0· per totum
Jurare phibem li..c.õo.ꝑ totũ. Et e.li.ca.vltimo cir ta mediũ
Kritas ſiue amoꝛ tribo modis dr h.j.ca.9. a pᷣnupio
Karitatis excllentia à quibo rebus tõparet᷑ et quid in
nobis operetur· libꝛo·· ca·⁊ 5 per totum
Raracter qud ſit hbro.G· ca· 6· arca pꝛmapium
Raracter in qᷣlbet dme impꝛimit᷑ a qñ eodẽ li ca. 34· pꝰ me.
AXAKrcrime damnatoꝝꝶ quales erunt poſt reſuꝛreckionem
lbro·.2. ea·21. Poſt pꝛimcipium
Latria quid ſit libro..· caꝰ.2· a pꝛintipio
bido quid ſit libro · 3· ca. 15· Poſt pꝛincipium WZ
Libeꝝ arbitriũ qd ſit et a q̃ coactiõe ſit libeʒ li.⁊.c. S5: a pᷣn.
Libertas triplex eſt ibidem
Licita nõ ſũt fadenda in qnq; caſibꝰ h. ⁊· ca. vltimo ante finem
Lymbus quid ſit libro.4.ea·⁊i.erca medium
Loco ineſſe dici᷑ aliquid tripliater libro.i/ca.i⸗z.a pꝛincipio
Locoꝝ diuerſoꝝ diſtinctio libro. 2. caꝰ.ſo.a pꝛin apio
Lotutio dei angeloꝝ animaꝝ et demonum adinmcem qualis
ſit eodem lbro.ca.i9· per totum
Lumen q;ð videt denocke quid ſit eodẽ li · ca · · circa pntipium
Luiſfer in quo oꝛdine fuerit a quo pet᷑o peccauerit eodeʒ libro
eapitulo·⁊ 8.per to tum M
Luctus ꝓut eſt beatitudo quid ſit libro · 5.· ca · 40· per totum
Luna quid ſit aQ euis ↄcurrens eodem libre ea.? ante ſinem

Lux quid ſit et de eius vtilitate eodem libꝛo· ca. õ.per totum
Luxuriaquid ſit et de eius ſpedebus libro·3. ca.21. a pᷣncipio
Luxurie ſilie qᷓ ſint aO multipłr nocet vbi ſup pꝰ me.capituli
Luxuria remedia ibidem .
Luxuria qñ ſit moꝛtale eodem libro.tca.⁊2 · ante finem

MWah diſtin dio eius vti litas Ubro .3.Ca. Per cotum

Maria virgo qre ſuerit deſponſata li · ẽca. vltimo ante ſinem
MWaria virgo ſeptem verba ꝓtuliſſe legit᷑ et de reſponſione an
geli hbro. 4· ta2· per totum
Maria virgd vnde contepit eodem hbro ca ; 4· ante finem
Maria fuit vera mater xpi eodem hbro ca·2 ante finem
Waria quid nobᷣ ꝓtulerit in natiuitate xpᷣi eode li ·calo.añ ſi·
Marie ſanctifitatio qᷓis fuerit a qᷓnte puritaus extiterit eodem
libro capitulo tercio a pntipio et etiam poſt medium illius ca⸗
pituli et libro · S ca:22 pꝛope ſinem .
Matrimomum quid ſit et plura de hat materia libro·6: capitu
lo/ʒ2 a pꝛintipio vſq; ad medium
MWechia ꝓhibetur hbro · S· ca. 64· per totum

Medium eſt tenẽdum virtutis eodem libro ca · F. Orta pꝛinei⸗

pium. Et eodem libro ta.33· a medio vſq; ad ſinem
Medium multiplex muemitur hbro·2 ta. 25 ante finem
Melancolici a in firmi młtas hñt fantaſias E·2.· c. 39. circa me.
Memoꝛia q;d ſit à quõ differt a remĩſcẽda eodẽ. li. c. 40 a pn.
Mendaaũ ſit tribus modis libro. 5· ca· 65 per totum

Mertcurius et mars planete li. . ca:7. pꝰ pnapiũ et añ finem

Mereurii phi ſentendia de deo libro · I. ca. 18. poſt pꝛin pium

Meritum quid ſit et eius diſtindtio libro · ꝗ· capitulo.i5.· ꝑ to⸗

Mereri an quis poſſet pᷣmaq grãm vbi ſup̃ tirta mediũ capli
Mereri quomodo poſſint pecatoꝛes ibidem
Membra triplicia hommis libro. 2· ca· ?6· arta medium
Meſſia ſilii et ſpũſſancti duplex li ·i.ca:9. poſt pꝛin ap ium
Miſſe dignitas a ems mirabilis expoſitio li ·6. ta.I6· ꝑ totum

MWiſſe tres qre cantent᷑ ĩ die natiuitat xp̃i li. ꝗ.c.Io· tirca pn.
Miſſe quõ ſint equales a de neghgentiis que fiunt in ea qu?
emendent᷑ libro. 6· ca. 16. poſt pnapiũ. Et ca ſequenti ꝑ totũ
Mileritoꝛdia ꝓut eſt beatitudo qͥd ſit libro ta· Sd. per totum

0 Achina mũdi in quibo oſiſtat libro. 2. ca. 3· a pnapio

MW

Miſericoꝛdia ꝓut eſt ↄſiliũ eodẽ libro.ca.vltimo circa medium
Giſcðia dei quõ in eiꝰ effectib appet li . I. ca j35. Poſt pᷣnapiũ
Miſericoꝛdia dei multiplex eſt vbi ſup̃ in pinapio capitui
Miratulum quid ſit et differenda inter miraculum mirabile vl
mirum eodem libro· ca · 28 a pꝛinapio
Mitis quis dicatur libro·s·c·ꝗ. per totum
Woſaica lex que ontinebat et quomodo differt a noua lege li
bro · 5· capitulo · Go. per totum·. Et libro/6õ· ca:?. per totum
Woꝛoſa delectatio ꝗd ſit et qñ ſit ptẽm moꝛtale li · ꝭ. c.ii .ꝑ to.
MWoꝛtalium peccatoꝝꝶ oꝛigo ſuffidentia et comperatio eodem h
bro · capitulo · . ꝗ· per totum HMVU
Woss anime quid ſit libro. 4. ca. 22· ante finem
MWoss duplex eſt hbro.2. capituilo· i5: ante finenm
MWotiua vis in homie quid ſit libro·2· capitulo· ꝗi· a pᷣneapio
Gotiue vires rationalis anime quot ſint eodem libro capitu
lo. 48· per totum
otus pꝛimi quales fuerit in ſtatu innocentie a plura de hae
materia libro. 3 capitulo. zz. vltra medium
Mãdi triplex eſt diſtindtio libro. ⁊· poſt pꝛincipium
Mundica coedis quid ſit lit ro. 5. ca. 2·
Mundi innouationis et purgationis differencia et quõ fiat u
7· ea. I4· an te finem:a eodem hbro·ca.i9· quaſi a pꝛin epio
Mutabilitas reꝝ oſtenditur libro·2z· ca:io.carca pꝛmcipium
WMuta tio multiplex hbro.s. ca.iz· ante finem
Kufragium duplex libro · 6/ ca · 20· poſt pꝛincipin
Matiuitas xpᷣi qualis fuit et eius vtilitas libro.A. caꝰ.
10·. qu aſi per to tum
atureliter quomodo aliquid fit et quomodo alique fiant pꝛe
ter contra et ſupꝛa naturam libro.i.ca.2 8· cir ca pncipium
Nebula vnde cauſetur libro· ⁊. ca.q. poſt pꝛin eip ium
ilegligencie miſſe quõ ſint emende libro. 6· ca:i2. per totum
Nationes diumaꝝ ꝑſonaꝝ quomodo diſtinguantur ꝙ quoꝛũ
dam ſignificata deo non ↄueniant libro· j.ca· 22z· a pꝛincpio
Momma quoꝛũda; angeloꝝ exponunt᷑ libꝛo· 2.· ca.⁊0· ꝑ totũ
MNubes quomodo cauſetur li. 2. ca. · poſt prinapuaim
Numerus quid ponat in diumis li.ſ.ca.⁊.qua ſi a prinapio

Bduratio quid ſit et quot modis ditatur h.i:capitu
lo .30. pꝛo pe finem

Obedientie ↄſiliũ ponit᷑ li. 5. ca. vltimo cirta pᷣncipiũ
Occaſionũ pctoꝝ vitandoꝝ ↄſilium ibidẽ certa medium capłi

Otculũ triplieem accepit hõ in creatione libro.2· ca.õl.añ fine⸗

Omnipotentia quomodo attribuatur deo libro pꝛimo capitulo
Hotenda Pe P

22. poſt pꝛntipiuim.

Opus vnum non eſt ſimul meritoꝛ iũ et demeritoꝛium libro. x5

Opus meritoriũ a quo ſit. a quibo meremur a quibo nõ ibidẽ.
Operum ſex dieꝝ intelligenta a miſtica eoꝝ expoſitio libro.z·
capitulo.2z. pꝛope medium.
Operuùm quinq; genera libro.ʒ· capitulo · õ· ante fnem.
Opera iuxta caritatem facta ad q d valeãt li.gy ca.iꝗ circa ſineʒ
Opera omnia dei habent in ſe miſeri coꝛdiam et iuſtidam libro.
1.caꝰ · 33· circa pꝛintipium
Opera bona tria merentur libro.S.ca.iA.a pꝛintipio
Dpera moetificata quõ vmikficent lb ro.6. ca.?0o- ad finem
Opus vnum meritoꝛium tantum meretur de pꝛemio ſebſtanda
h ſicut mille libro.· ca.iꝗ.ante medium
DODppmion es de incarnahone xp̃i lbꝛo.ꝗ. ca.2 ante ſinem
Dꝛatio quot modis fiat libro· 6ᷓ.ca·2 9ad finem.
Oꝛbes teꝛram et aquarum airtueuntes quot ſint et quanta ſit
eoꝝꝛ diſtaneia ab inuiœm libro.⁊.ca. 32· ante finem
Oꝛ bes deleſtes quomodo innouabuntur poſt iundidum libro.⸗
capitulo.i9· poſt pꝛincipium
Oed ines angeloꝝ quot ſint libro·z· ca.i2⁊ per totum
Oꝛdinum ſinguloꝝ: ꝓpꝛietates et officia eodem libro capitulo
I5S a pꝛintipio et quaſi per to tum
Dꝛedo ꝓput ſatramentum eſt deſcribit et de pᷣma tonſura.a quid
ſit de ſubſtantia huius ſacramenti libro.6·ca.2 4· a pᷣntipio vſ
; ad medium .
Oꝛdines quot ſint et quomodo xp̃us eos inſtituerit vbi ſupra
a medio capituli vſq; adð finem. “
Oꝛdinis dignitas a que impediant vel pꝑmoueãt ꝓmouendos
eodem libro. ca. 26· per totum

Dꝛdinandi quales elſe et quid vitare debeant eodem libro ea⸗

pitulo. zzz ðð
Deginale peccatũ multa habet nomina libro·ʒ. ca·9· ꝑ totum.
Dꝛiginalis tulpe traſfuſio non eſt a deo a quõ turatur eodem.
libro, ca. S. a medio vſq; ad fcnen
Dꝛiginale pecatũ vnde habeat oꝛtũ vbi ſup̃ a pntipio capłi·
ra diſi teꝛreſtris ꝓpꝛietates hbro. 2. apitulo. 6z ·
Palma quale pᷣmiũ ſanctoꝝꝛ ſit libro·?. ca: Z S: pe fi.

—

Paſſionis et ꝓpaſſionis differentia etquomodo fuerint in xpo
libꝛo · 4· capitulo.i⁊=.poſt medium H
Paſſio xpᷣitollt ſeptẽ vidaa eodem libꝛo capitulo.i9cirta me⸗
dium 2 ubꝛo. 3· capitulo . 14. ante finem
Paſſio xpᷣi qualis et q; vtihs fuerit libꝛo · 4.caꝰ.iS.per totum
Paſſionis xpi eff ectꝰ multipliciter eſt eodẽ liꝰ ca.i9· a pᷣnapio
Paſſiones quomodo ſint in amma libꝛo · ⁊· caꝰ.⁊. per totum
Pater quomodo eſt in diuina eſſentia et ꝙ pater multipliciter
ſumitur libꝛo · i.capitulo:ꝗ·per totum
Pater non ditcit mitti in diumis eodem liꝰ caꝰ. ante medium
Pau pertatis vo nſilium libꝛo·s·:capitulo ·õ ·a pꝛmncipio
Paupertas ſpiritus quid ſit eodem libꝛo tapitulo.ꝗb.pe? totũ
Papa quibus poſſit indulgentias dare libꝛo.2?.ca.x· per totũ
Pax quid ſit hbꝛo · S:capitulo.3· per totum M
Pecatoꝛ quare puniat᷑ pena eterna pꝛo pecato mo mentaneo
libꝛo·i:capitulo.ꝭꝗ·poſt pꝛincipiim a libro.⸗2=· ca.2· ante finẽ
ecatũ angeli quare ſit irremiſſibile libro· 2· caꝰ · 2 5· per to tũ
Peamm fact indignum communione tribus modis libro.6
capitulo.i5.poſt pꝛinceipium
Pcẽm veniale qualẽ pniam reqiiat a an vnum poſſit remitti
line alio eodem libro caꝰ q ià. per totũ a lꝰ. 3· caꝰ. i3. per totum
Pecatum phura habet nomma libro·3ʒ. capitulo:.ꝗ·per totum
Peceata moetalia tO vemalia quomodo ſe habent admuicem liꝰ
6. capitulo · 31· circa m edium ððB
Peccatum noſtrum a pꝛimoꝛum parentũ quomodo tonfoꝛman
tur libro.⁊2· capitulo vltimo per totum HM
Peccata coꝛdis que ſint lbro.ꝭ. capitulo vltimo a pꝛineipio
Peccati diffinitio a quando delectari in creatura ſit peccatũ vel
non eodem libro capitulo.i .per totum ðUD
Peccatum quomodo oꝛitur euis tauſa a ipſius pꝛogreſſus eo⸗

dem hbro eapitulo. 5· qu aſi per to tum
Peccatum quare mihil dietur quomodo reatꝰ peccati manet
m amma eode m libro capitulo.32 per totum VD
Pecata operis que ſint eodem libro caꝰ vltimo crca medium
Pctm diut᷑ maius altero multis modis eodẽ liꝰ ca.. ante finẽ
Peccatum quomodo eſt pena peccati
Peccati venials multiplex eſt effeectꝰ odẽ liꝰ ca.3· a pneipio
Peccati meetalis a venialis differenua eodẽ liꝰ ca.i⁊.poſt pᷣn.
Peccatum demonis quale fuit lbro2.capitulo.⁊ S per totum
Peccati multiplex diuiſio et quid ſit moꝛtale vel veniale libro

capitulo. 6. qu aſi per totum
eccata oꝛis enumerant᷑ eodem libro caꝰ vltimo carca medium

Peccatum fadt homini multa mala a ꝙ vnum ex alio naſcitur

eodem libro ca.?. vſq; ad medium a libro·. caꝰ.S. a pꝛincipio
Peccata motalia quibus beſtiis comparã tur libro· 3. capitulo
14· ante finem
Peccata omiſſionis eodem libro capitulo vltimo ante finem
Peccatum quantum no cat etiam deteſtatum per penitentiam
eodem libro capitulo·2. ar ca medium
Peccatũ multis nocet iteratuʒ vbi ſupꝛa poſt medium eapituli
Peecatum in ſpiritumſanctum quare dicat᷑ irremiſſibile eodem
libro capitulo.23. per totum
Pceĩr̃m quõ dicat᷑ aliquid mereri a deo libro ·S· ca.io·cirea me.
Dena tempoꝛali qᷓre aliquu puniunt᷑ libro. j·ca · 33· Pe medium
Penitentia quid ſit a de duplid pñia hbro.h·ca.iS· a pᷣntipio
Penitentia q;diu durare debeat et que ſit materia et foꝛma ſa⸗
cramenti penitentie vbi ſupꝛa poſt pemapium ceapituli
Peiitentie effeckus qus ſit eodem libro capitulo·⁊o·per totũ
Pniam q̃ impediant a qͥt multiplex ſit eodẽ liꝰ ca.19· per totũ

Penitentie partes integrales ꝗᷓ ſint eodem libro ca·2i per totũ
Penalia loca ammaꝝ quot ſint a vbi libro.2. ca ·z. ante fineʒ

Per ꝓpoſitio qͥt modis acipiat᷑ hbro.iea. l.poſt pꝛina pium
eodem libro ca. · ante fineʒ et ca ·io· crea medium li · p̃dicto
Perſedis non heet ſua repetere hbro. . caꝰ.õ9. pꝛope medium
Perſedtio multiplex muenitur eodeʒ libro capitulo · 3· ante finẽ
et eodem libro capitulo.s· poſt pꝛmncipium et dicto libro caꝰ.
46. circa medium et libro · 6· capitulo. 32. Poſt princpium nec
non libro.ii:capitulo:iS. vltna medium
Perſetutio ꝓpter iuſtiaam eſt ãnexa pad liꝰ. ·ca.A.per totũ
Perplexitas quid ſit ibro.⁊· capi tulo·i5.ante finem
Perlſona quomodo diffinit᷑ liro.i.capitulo.izʒ.prope finem

Perſonarum diuinarum equalitas in quibus conſiſtat eodem

libro capi tulo.i⁊·per totum

Perſona vna quomodo ꝓœdat ab alia in diuinis eodem libro

tapitulo.i0 a printipio
Perſona an aſſumpſerat perſo nam vide per quatuoꝛ propoſiti
ones libro. 4· capitulo.2· ante medium
Perſonis eccle ſiaſtieis theſaurizare non licet a qualiter libro3·
capitulo. 19· circa medium
Pietatis donum in quo liſtat libro· S· capitulo.A2z per totum

⏑ — —

Philoſophia moꝛalis quomodo diuidit᷑ in pꝛohemio libꝛo· /
a libꝛo· S. ca.5· poſt pꝛintipium et eodẽ libꝛo ca. 33· a pncipio
Philoſophi quomodo cognouerunt deũ libꝛo · 5. capitulo· 18·
vltra medium MM
Philoſophi qualem beatitudinem poſuerantt
ihiſonomia hominis per ſingula membꝛa et accidetia libro. 2

capitulo · 52.· per totum

Phiſonomie regule generales a ꝙ non imponunt neceſſitateʒ
adtibus humanis eodem libꝛe capitulo. SS. a pꝛinapio
Planete quot ſint libꝛo ·i:capitulo.s.circa meduim
Plenitudo gratie multiplex eſt lbꝛo · 3. capitulo·iʒ. per totũ
Pluuia vnde cauſetur hbꝛo.i.capitulo./circa medium
Potentia dei duplex eodem hbꝛo capitulo.⁊2· a pꝛincpio
Potentie aĩe ſenſibilis qt a qᷓ ſint liꝰ.z.ca.32.et tribo ſeq̃n tib
Potentie eodem quomodo ſint in anima eodem libꝛo. caꝰ.ꝗ2.
Pꝛecœpta pꝛimoꝝ parentũ q̃lia fuerint eodẽ liꝰ ca. 42. per tdtũ
Pꝛecepta decalogi quomodo obligent et que ſit eoꝛum ſuffici⸗
entia libꝛo·5. capitulo.sSper totum r
Pꝛedeſtinatio quid ſit a in quo differunt pᷣdeſtinatio vocatio aↄ
magniſficatio libꝛo·i.capitulo· 30. vltra medium
P:edeſtinatio non imponit neceſſitatem pꝛedeſtinatis ibidem
Pꝛedeſtinatio a pꝛeſecientia differunt et in quo vbi ſupꝑea
Pꝛedicatoꝛes qualeʒ aureolam habituri ſint libꝛo/2·capitulo
penultimo ante finem MMV
Pꝛedicatoꝛ an petœt in moetali peccato pꝛedicando libꝛo⸗b·ca⸗
pitulo vltimo vltra medium
Pꝛelationes in hommibus euacuabunt᷑ libꝛo.⁊.ca.16. in fine
Pꝛimi hominis quinq; ſtatus libꝛo.:capitulo:2.ante finem
Pꝛo hibe tur aliquid multi pliater hbꝛo.⁊.caꝰ.õꝛ · per totum
Pꝛopꝛietates diu marum perſonarum libꝛo·i.ca.⁊⁊·a pnepio
Pꝛudentia virtus quomodo deſcribitur a de par libus eius
Pꝛuden tia triplex a quid ſit eius officium Z
Pꝛuina quid ſit libꝛo · 2z capitulo ..pꝛo pe medium
Pa rgatoꝛius ignis q̃lis ſit à multa de hoc hbꝛo:z. caꝰ. I.a pn
Pur gatoꝛium duplicz penã m ſe inc ludit eod liꝰ ca.?· a pn

Vatuoꝛ reperiunt᷑ in creatura libꝛoii.ca·ꝭ· circa mediuz
Quatuoꝛ voeabuloꝝ diuinoꝛum differentia ſcʒ eſſentie
ſubſtanuie ſubſiſtentie a ꝑſone eodez liꝰ ca · i3· per totũ
Qunta eſſentia quidð ſit libꝛo·⁊· capitulo · ⁊· eirta medium

Ktio quid ſit a quomodo dinidatur in partem ſuperi⸗
oꝛem inferioꝛem libꝛo.2=· capitulo· 42· per totum
Raatio cauſahs ſemmahs a naturalis quid ſint et eaz
Differentie libꝛo ·. capitulo.⁊8. ante finem
Radices pecatoꝛum que ſint libꝛo3. caꝰ. i5. vſq; ad medium
Reatus pecati ſeu macula q;d ſit lbꝛo · 3. capitulo· 4· per to ti
Redemptio hominis qualis fuerit hbꝛo·A·.ca.i9· vltra mediũ
Regnum romanozum peius deſtruetur q; indiaum extremum
dompleatur libꝛo·2⸗.capitulo.d.per totum
Relatõ es qͥt ſint a que in diuinis libꝛo.i. ca.⁊2 · circa mediũ
Reminiſtentia quid ſit libꝛo.=· capitulo· 0. pꝛope medium
Religioſus ſeu perfectus an grauius percet in eode genere peti
q; ſetularis libꝛo· 2. capitulo.S ad finem
Repꝛobatio quid ſit hbꝛo.i.capitulo.ꝭi.a pꝛincipio
MRerum caulſa eſt deus triphci modo libꝛo. 2: ca ·i. poſt pncipiũ
Res ſacram enti quid ſit VV
Res quot modis ſit in loco libro.i·capitulo:i2. poſt pᷣnapiũ
Reſurredtio moꝛtuoꝛum qualis erit a plura de hot libro. =. ca⸗
pitulo.is: ante ſinem a capitulo ſequ enti a pꝛind pio
Res quid ſit libro ·=· capitulo..poſt pꝛincipium
Reuerentia quid ſit libro. S. capi tulo · 38· poſt pꝛincipium

Rbbati ſandiſicatio pꝛeepitur libro.. ca· 61· per totũ
Sacramentum quid ſit et a quo ſacramenta ſint inſti⸗
tuta a quare libro· ᷓ· capitulo.i.et.⁊.per totum
Satramentũ vnde dieat᷑ eodem libro capitulo. 3. crca med iuz
Sacramentozum effectus numerus a efficada vbi ſupꝛa in pin
cipio capituli a capitulo·4· per totum
Satramentoꝝ qu ſint diſpenſatoꝛ es eodẽ libro ca · S.per totũ
Sacramentoꝛum legis nature ſcripte a gratie differentia eodẽ
libro capitulo. per totum ʒ
Sacramentoꝝ excellẽtia vniꝰ ſuꝑ ahud eodẽ liꝰ ca.ſo. ad finezʒ
Salutatio angelica qualis fuerit t ſalutationum differentia li?*
4·. capitulo·l. per totum
Sandtificatio xp̃ᷣi inueni᷑ eodem libro capitulo.ʒ. cirta mediuz
SanRificatio in vtero qualem gratiam conferebat ibidema pᷣn
apio capituli vſq; ad medium
Sanguis xpᷣi quinq; vicibo eſt effuſus eodem liꝰ ca:iS: ante finẽ
Sapientia genita pater ſcilit in diuinis non eſt ſapiens li bro
1:capitulo · S· arca medium

.
.
„

Sapientia dei multipliciter nommnat᷑ eodẽ liꝰ ca.29· ꝓpe mediãũ
Sapientia a intelledus in quo differunt li. s. caꝰ. 45. per totũ
Satiſfadtio qualis debeat eſſe a de partibus eius et earum ſuffi
centia hbro.6· capitulo:zz. a ſequenti per totum
Saturnus planeta lbro.⁊z capitulo.=.a prine pio H
GScientia dei angeli a hoĩs in qͥ differant liꝰ.j.ca. 29· poſt pn⸗
Geientie magne debet coꝛreſponderi virtutũ magmtudo lbꝛo
5· capitulo. 6̊. ante finen
Stientie donũ quid ſit a eius effectus eodez liꝰ ca. q. per totü
Siire plura poſſumꝰ h̊ ſolũ vnũ inteſligere li·2· ca. 44. ante ſinẽ
Scandalum pꝛohibet᷑ a quotuplex ſit h.S. ca.õ. ꝓpe mediuz
Genſus ſpirituahs qui ſint eodem libꝛo capitulo.s5. per totũ
Senſus particulares quot ſint a eoꝛum differentia libꝛo-2· ca⸗
pitulo. ꝭ5· per totum ꝗðUMVMM
BGemina iacienda ſunt qñ luna incendit᷑ eodẽ li.ca.2. ante fineʒ
Genſus cõmunis quid ſit eodem libꝛo capitulo. 36. per totum
Senſuahitas quid ſit aQ in quo differat a contupiſcibili a iraſci⸗
bili eodem libꝛo capitulo· ꝗl. poſt pꝛin cipium

Signa exterioea in membꝛis vel in mozibus nõ ſemper inducãt

interioꝛem ſtatum hominis eodem libꝛo caꝰ.SS. circa medium
Bym bolum quid ſit et quot ſint ſymbola ſidei et eoꝛum expo⸗
ſitio lbꝛo.s.capitulo.⁊o.per totun6.6
Simplititatis verboꝝ conſiuum eodem li.caꝰ.69. ꝓpe medium
Bynderiſis quid ſit a quis eius actꝰ libꝛo. ⁊. caꝰ.s.·per totum

Sotletatis fraterne vtilitas libꝛo.s.· capitulo. ʒ0· per totum

Golis mag nitudo a eius eclipſis libꝛo.2.ca·⸗. poſt pꝛincipiuzʒ
BGolicitudo nimia interdicit᷑ libꝛo· 5. caꝰ.vltimo vltra medium
Spes quid ſit a differentia inter fidem et ſpem eodem libꝛo ca⸗
pitulo. 21. a pe'inapio è
Bpei effeckus a quibo rebo comparet᷑ vbi ſup̃ erca medium ca.

Spiritus naturahs vitalis ammalis quid ſit libꝛo.2. capitulo

Al. cr ca medium

Spirituſſanctus eſt amoe a plura de hat materia libꝛo/i.capitu
lo ·S. per to tum rMUD
Spirituſſanctus quare dicatur caritas a donum eodem libꝛo ca
pitulo ·· a peincipio MD
Spirituſſanctꝰ quotiens quo tempoꝛe et quo effectu datus ſit
vbi ſupꝛa poſt pꝛincipium capitouua
SZpirituſſanctus multis modis vocat᷑ vbi ſup̃ poſt medium ca·
Sponſis carnalibus dantur tria que animalibus gleeiſieãdis

dabuntur libeo. 7. capitulo. 23· vltra medium
Status triplex fidelium libro.6. capitulo.6: per totum
Status multiplex hominis libꝛo·2· capi tulo· 6ꝗ· ante ſin em
Sdella quid ſit eodem libꝛo eapitulo. S.a pꝛincipio
Stelle quomodo erunt Poſt extemũ iundicluz libꝛo. 2. eapitulo
19. arca medium

Studium vir tutis landabil eſt ſtudio ſeientie libꝛo S:capitulo

8. vltra medium
AJubeilicn⸗ toꝛpoꝛum gloꝛioſoꝛuzʒ qualis erit libꝛo 2. capitulo
2. poſt medium
Zubſtantialis mutatio quadꝛuplex eſt libꝛo. 6. ea.i2· ante finẽ
Suffragioꝛum quatuoꝛ genera a qñ incipiant valere deſundis
libꝛo.2· capitulo. 3· per totum
Suffragia qnibus deſundis ꝓſint eodem libꝛo ea·3. a painapio

Superbia quid ſit a quane dicatur oꝛigo omnis peccati libꝛo- 3

capitulo·i5 a pꝛinapio
Superbie a vane gloie differentia ibidem
Superbia multa mala hcit vbi ſupꝛa poſt medium tapitunli
Superbie quatuo ſpecies et duodeeim gradus vbi ſupꝛa ſpe
medium capitunui
Abule peeteptoꝛum quomodo fuerint conſcripte libeo
( 1 5. capitulo·?8. carca medium
Theologie oõmendatio in ꝓhemio hꝰ libri a pꝛincipio
Theophama quid ſit libꝛo.2· capitulo.i5· poſt pꝛintipium
Temptatur deus multipliater libro . 3ca. 6. poſt pꝛincipiuʒ ca.
Temptatio demonum muluplex et quomodo repellatur libro
2· capitulo;65. a pꝛincipio
Tempus qudd ſit eodem libro capitulo. 10.· a pꝛincipio
Tempoꝛis incarnationis xp̃i ongruentia libro. 4· capitulo ·4
arca medium capituh
Temptationis earnis et dyaboli differentia libro. 2· capitulo
65. ante medium
Temptationum quatuoe genera vbi ſupꝛa corca medium

Temperãtia quid lit que partes ſpecies dignitas eius lbro

5.· capitulo·2 4. per to tum

Termogeſtus pulcre ponit in quo conſi ſtat meritum eodez3 li?

capitulo:ſ⁊. crca medium
erna elementum quid ſit libro·2. c. capitulo. .8. ante finem
Terra dititur maria et quare libro. 4· capitulo.io. ante finem
Terwmotus vnde cauſetur libro. 2· pitulo,0. pꝛope finem

— ☛ –– —— — –☛ — – — – — — — — ſ — l

— — G.E¶ „„ 0—, —

Thelaurizare an ſit liatü ſbro 3 · capitulo · 19. po ſt printipium
Timoꝛ quid ſit a quot eius ſpeaese et efftecks libro. x· capitule

38. per totum
Timꝛ midalis guid ſit a eius effedtꝰ eodẽ libro ca · 4. per totũ

Timoe filaliſ quid ſit ⁊ quomodo differat ab inidal vbi ſup ra

capitulo.ꝗi.per totum

Tonſura re ſat in clerias libro. 6. capitulo. 34· Grca pnapi

Tranſubſiandano triplex libro. o· capitulo.i2z. circa medium

Trinitas multiplex muenit᷑ in ſcripturis libro·i.ca.io.per totũ

Trinitas peꝛſonarum in diuina eſſentia declaratur eodem libro
capitulo· io· a principio

Trimtas perſonarum tribus modis nobis innoteſcit vbi ſupi
pPoſt princpium
Triſtida qud ſit libro·3. capitulo. 18. circa principium

Tomtruum qund ſit libro · 2· capitulo..prope medium

Toꝛneamenta exercentes peœant mortaliter lbro·3. capitulo·

2z· Poſt prinapium
Jur bo quid ſit lbro.⁊· capitulo.:ante finem

Lauaba noniſſima quid ſit hbro.2. capitulo· i5· circa principium
AKilis ioſa phat erit locus iudicii hbro. 2. capitulo·16.
ante finem

Hana gloꝛia quando ſit motale vel vemale Ppecatum
libro/3. capitulo.22.· Grca prinepium

Pana gloꝛia ſeptem ſilias habet eodem li. ca. §. ante medium
Veniale peœatum quot modis didtur a an poſſit et toto vi⸗

tari eodem libro capitulo·iz. a prinapio
Heniale pect atũ per que tollat᷑ libro.6õ.capitulo.ʒ2. per totũ·

Heniale pecatuzʒ poteſt fieri moꝛtale libro.3. opitulo. 12. poſt

prindpium
VHentus quid ſit a quot ſint venti libro.2. caꝰ 9. poſt medium
Henus planeta eodem libro capitulo·2.· orca me dium
Verbuʒz patris quare dicatur filius in diuninis libro.i: repitulo
6· vltra medum
Verbum triplex muenitur libro- 2. tapitulo. 19·. a printipio

Perbum caro fadum eſt quinq; modis hꝰ capitulo.6. arta

med ium

Hermis infernalis qualis erit hbro. 2. capitulo- 21· prope me⸗
dium capituli

Heſtigium trinitatis quomodo relucat in creaturis hbro.i· ca⸗

pitulo. I0· vltra medium

MƷ OD

WPirgines qualeʒz aureolam a qualem fructam habiture ſint hꝰ
2.· capitulo:29· poſt pꝛineipium MDU
Hiaa non ſunt connexa libꝛo · 5· capitulo.?· ante finem

Pirtus qund ſit àQ quomodo in medio conliſtat eodem libꝛo ca

pitulo.A.per totum a capitulo·· a pꝛincipio
Virtus quibus rebus comparetur et de conditonibo eius vbi
ſupꝛa poſt pꝛinap ium capituli vſq; ad ſinem
Virtutes quomodo ſint cõ
Vmrtutes quomodo diuiduntur eodem libꝛo ta iSa pema pio

Vir tutes pꝛecellunt ſcientiam et gandium mundi eodem libꝛo

capitulo. S. a medio vſq; ad ſinem a capitulo.9· a pꝛintipio
Virtutes quomodo ſint mfoꝛmes vel ſoꝛmate eodem libꝛo ea⸗
pitulo · 15-poſt pꝛnceipium .
Pirtutes theologiœ a cardinales in quibus differant libꝛo ·5.
capitulo: 16· per to tum ”M
Maq tutes theologice non habentur ſine donis vbi ſupꝛa

Virtutes theologic quomodo redifitant ammam quomodo

inter ſe differant vbi ſupꝛa capitulo.i? per totum
Virtutum equalitas a quare vſus vnius maniſeſtius ſe oſten⸗
dit q; altenus quomodo creſcant hbꝛo. 5· ca · 0· quaſi per totũ

Virtutũ operationes ſiue effectus generales a ſpirituales eo⸗

—

dem libꝛo capitulo ˖ 9· per totum
Virtutum quatuoꝛ matres a de cõ
capitulo.2. ante finem a capitulo ſequenti per totum

Vir tutũ don oꝛum fructuum a beatitudinum differentia eodem
ubꝛo capitulo:i5. ante ſinem a caꝰ · 54· eiuſdem libꝛi per totum
Vilſus ſpiritualis a coꝛpoꝛalis impeditur triphater libꝛo.i:ca⸗

pitulo⸗ 16. crea medium

Hita creature quomodo ſit in deo libꝛo.i·ca. 25. crca medium
Pitã eternã meremur ex ðdigno libꝛo. 5· ca:i4. vltra mediuz

Vndio extrema qud ſit quibus detur et quis ſit eius effectus
libꝛo ·6/capitulo.33· per totum S= ,
Vndio quotiens ſit accipienda a qui vngantur ibidem

Vnum quot modis dicatur a ꝙ tria genem ho minum multi⸗

plicant dininitatem libro.i: capitulo · ⁊. per totum

Vnum ſolum pꝛina pium ommum rerum oſtenditur eodem liꝰ

capitulo·3· per totum

Vniuerſalia quomodo cognoſcuntur per partitulania aQ econ⸗

uerſo libro·z. capitulo. 4. circa medium

Vicia quõ ſe palliant ſub virtutibo libꝛo/3. ca· 4/ circa medium

nexe libꝛo·5. capitulo:z. a pᷣnepio

mendatione earum libꝛo. 5.

—

— — ——— - vv— „ — C — ——---- —NLYZ —— — —

Holuntas dei qualis ſit in ſe a ad merita nr̃a liꝰ. ca· 32. a Pn
49· quaſi per totum JMUG
Voluntas quare non bogatur vbi ſupꝛa ante finem tapituli

Pohuntas quomodo aliis potentiis dominer libro·z· capitulo

Voluntas noſira poteſt cogi a deo liꝰ. j. ca· 22. poſt pꝛinapium

Voluntatis diume quot a que ſint ſigna eodeʒ libro capitulo
Voluntas noſtra confoemare ſe deber diuine voluntati ibidem
ante medium eapituli M H
Voluntatis diume conſoꝛmitas conſiderat᷑ quadꝛupliciter vbi
ſupra poſt medium capituli l M
Voluntatis nr̃e ↄſoꝛmitas in qͥ ↄſiſtat vbi ſup ante fineʒ capili
Hox tube in indicio qualis erit libro.2.c ca:I S. circa prin pium
Vulgur vnde generetur libro.2· capitulo.q. vlt ra me dium
Vxo quot modis cognoſcitur a quand tum vel ſine peccato
libro · 3. capitulo:z1. poſt prinapium S
Vxoe dimiſſa propter ſoꝛmcationem reconeiliat᷑ multis modis
lioro · 6· capitulo vltimo ante ſinem

us non habuit angelum ſibi ad cuſtodiam deputatũ
libro·z· capitulo.iS. poſt prina piim
Xp̃us quomodo ſit ſub ſacramento altaris ſiue ſub ſpe
iebus hoſtie libro. 6. tapitulo· iij. vltra medium
Xp̃us quomodo conœptus ſit a quando libro·4· capitulo/4.

circa med ium

Ep̃us quando a quatre incarnatus ſit eodem libro capitulo. 5
vſ ad medium capitluii— 23
Xßps eſt vna perſona a triplex in eo vnio et pluna de hot libro

4· capitulo.⸗·poſt prinapium
Ep̃i coꝛpus quomodo a ex quo ſoꝛmatum eodem libro et ta⸗
pitulo ante inem H r
Ep̃us quibus rebus comparet᷑ et quibus nominibus nomineẽ
libro. 4· capitulo·S. poſt principium
Ep̃i incarnatio quomodo excellat noſtram tonœptionẽ eodez
libro capitulo·9. per totum 14MB
Xp̃i triplex natiuitas figuratur per tres miſſas a de eius vtili⸗
tate vbi ſupra capitulo:.quaſi per totum

7 „

Ep̃us quare circuncidi voluit et quot modis fuerit cirtuneiſus

libro·ꝗ. capitulo.iiia prin apio

Ep̃us non habuit ſidem a ſpem eodem libꝛo ca. 133. arta pnei-

Eps quare baptiſari voluit eoð lbeo eapitulo.iz2· a pꝛincipio
Eps habmt plenitudinez gratie aQ quomodo eſt caput eccleſie

eodem libꝛo capituloʒi· per totum “
Eßus non ad menſuram accpit ſpinitumſanctum ibidem

Xp̃i exellentia patet libꝛo. 4. capitulo· z· ante finem

Ep̃s quomodo habuit plenitud ineʒ lapientie et plures modi

ſue ſciente eodem libꝛo capitulo.A· qua ſi per totum
Ep̃us quomodo diceatur pꝛołeciſſe ibidem
Xpus quomodo meruit a quid nobis libꝛo· · ca.I5· per totũ
Eps habuit duplitem voluntatem eodem libꝛo ˖ ca. 10· per totũ

AVßpus quos defectus aſſumpſerat aQ quos non et quare eodem

libeo capitulo: iu2· per totum DWU
Epus fuit ſimul viatoꝛ a compꝛe henſoꝛ libꝛo· . ca.lS.a pᷣnci.

Ep̃i paſſio Aualis fuerit libꝛo.ꝗ· capitulo.iS.quali per totum

Eßus an deſetiſſet ex ſenio vbi ſupꝛa ante finem eapituli
Eßi paſſionis multiplex effectus libꝛo.A· ca.i9· quaſi per totũ
Xp̃us quomodo ſit mediatdꝛ aD quomodo ſuſcepit medianam
noſtre infirmitatis ibidem ante fin em capituli
Fp̃us quare dicatur lux libꝛo· J· capitulo.i4. pꝛope finem
AEps ſeptem verba ꝓtulit in cruce eoẽ liꝰ caꝰ.zo/ arca mediũ
Aps quare deſcendit ad inferos eodẽ liꝰ ca·21· vſq; ad mediũ

Eps q̃lier reſurrexit et qᷓre et plura de h liꝰ 4· ca:22 · per to tã

Xpus quare non ſtatim aſcendit a poſt reſurredionem

Xßs quõ ſacros oꝛdines exercuit liꝰ. 6. ca. 34. vltra medium
Eßs non habet dotes ?m aĩam libro.?, ca23, circa pnepium
Xßs quare aſcendit a quõ libro: 4·tapitulo.23· cirta meeium
Xp̃us quomode dici᷑ ſedere ad dexteram patris a plura & hac

materia eodem libro capitulo vltimo per totum

Xßp̃us hm quam naturam indicaturus ſit àQ quomodo videbiẽ

in iudicio extremo libro.=. capitulo.i2 ·per to tum

Ydea quid ſit a quomodo ydee rern m ſint in deo eodẽe
libro capitulo.⁊5· a pꝛincipio

Ymago ſandteꝛum quomodo honoeetur libro · 5· eapitulo · 57 ½

carca medium a eodem hbro capitulo· 59· per totam
YVmago dei quomodo aliter eſt filius auter homo a aliter ange
lus ſiue mundus libro.2. capitulo.õ· a pꝛinepio

Ymaginatiua potentia quid ſit libro·2· capitulo:32. per totũ
Yperdulia quid ſit libro.S· capitulo;g7,arta medium

Finis regiſtri

Dolatria ſit multis modis libro .i·caꝰ. ⁊· circa mediũ

— — —— — .—.ꝰ — — .· — . UM ðð

io
ſie —
(DPꝛologus
Enabi pꝛologus in compendium Theo
logice verit atis. H
Eritatis Theoloyce ſublimitas tũ ſuꝑni ſit ſplen⸗
dii doꝛis radius illummans intellectũ et regahũ deli
vti ciarũ ↄuiuiũ reſiciens affectũ de mag noꝝ theolo⸗
in goz ſcriptis bꝛeue compendium coiligere dig nů
dixi quo et euit᷑ mater faſtidij ꝓlixitas· et tñ ad
inueſtigandũ pluna via det᷑ et occaſio ſapienti. Theologia cœte
. raz ſcienti azꝛ eſt pꝛieeps ommũ a regina: tui artes ctere tancq;
n pediſſeque famulant᷑. Nã de naturis reꝝ illa ſolũ ad viſum ſuũ
. accipit ð̊ quibo ſibi ſpeculũ fabꝛicare valeat in quo ↄſpidat ↄdi
din toꝛẽ · Dec eſt ſtientia ſcientiaꝝ que ſuꝑ omnẽ ſpeculationẽ phi
um loſophicã extollit᷑ et dignitate ac vtilitate omnibo anteſert᷑. Ip
ſa eim philoſophia cũ in naturalẽ a rõnalẽ et moealẽ diſtingua
„ tur · Philoſophia quidẽ naturahs litet doteat tog noſcere trea⸗
din turam. Ratonalis vero licet doceat dcludere homimbo non tñ
di dyabolo · Et philoſophia moꝛalis liet doœat acquirere virtu⸗
dnm tes ðſuetudinales: non tñ dotet acquirere caritatẽ · Moſtra ve⸗
ro philoſophia ſcʒ veritas theologica het omma operat᷑ · Docz
uum em̃ deũ cognoſcere: dyabolo reſiſtere: caritatis exertiis inſuda⸗
uum V re · Dec eſt em̃ diuinoꝝ pigmentoꝛ apoteca: deleſtabilis ſuper
an mel et fauũ:Dec ꝙ; theſaurus ẽ deſiderabiłl ſuꝑ auruz et la pid
hee ”MM pꝛetioſum multũ Per fons eſt mhilommus de loco voluptatis
. egrediens ecleſie militantis irrigans paradiſum · Deniq; pñ̃s
ebi ſcriptuʒz in ſeptem libꝛos diſtinxi et ſingulas in vnoq; materias
rubꝛice ꝓpꝛiis ↄſignaui. Pꝛimus ẽ de natura diuinitatis. Setũ
dii dus ẽ de operibo 2ditoꝛis · Ieraus de coꝛruptela pectati. Quar
”M tus de humanitate xp̃i. Quintus de ſanctificatione gr̃arũ. Sex⸗
tus de virtute ſacramen toꝛ . Septimus de vltimis tꝑibo et de
F. penis maloꝛꝛ et de pꝛemiis beatoꝝ:. Sicubi g in hoc ſcripto de⸗
uiam parcat᷑ mihi qꝛ ignozans ſeci. Pbi vero recte pꝛocſſi lau⸗
ge da᷑ gratia iheſu xpᷣi-ad cuius honoxeʒ et beatiſſime matris eius
peelens etiã opuſculũ tompilauni.

ncpiunt tituli capituloꝛum pꝛimi libꝛi
Vod deus eſt. l· De moõpꝛehen ſibilitate dei. 16.

Quod vnũ ſolum De eternitate dei. 18.

Quod vnus deus ẽ. ⁊. De incir cũſcriptibilitate dei. i12

pꝛintpium eſt 3. De intõ mutabilitate dei 19·
AQAuod pater eſt. 4. De ſimphiitate dei . 20.
Quod ſkilius eſt · y De excellentia de . 21·
Quod filius ymago patris ẽ· 6· De notiombo dei . 22·
Quod ſpũſſanctus eſt.ꝰ“. De nominibo diuinis. 23.

Quod ſpũſſanctus amoe patris Quod deus ineffabils eſt. 24.
et filij eſt. 8·

De ydeis et libꝛo vite. 25.
Quod ſpũſſanctus caritas et De appꝛopꝛiatis diuinis perſo
donũ ſanctoꝛꝛ eſt · 9· nis. 26.
Quod in trinitate ꝓſonaz De potentia dei · 22
eſſentie eſt vnitas.0. De virtute miraculoꝝ. 28.

Quod multiplex trimtas ẽ. Iſ. De ſtientia dei. 29.
Quod equalitas ꝑſonaꝝ ẽ. iz· De pꝛedeſtinatione · 30.
Quod mter eſſenuã er ꝑſonam De pꝛeſcia aQ vpꝛobatione.31.
differentia eſt 13. De voluntate dei. 32·
De immenſitate dei . 4. De iuſticla dei .33.
De inſinitate dei ç 5. De miſericoꝛdia dei 34.
— Expuadt tituli capitulo ꝶ pꝛimi libi:

neipit liber pꝛimus de natura deitatis

quod deus eſt. Capitulum pꝛimum.
—ꝑ Eũ eſſe mulus modis oſtendit᷑. Hec em
ſides recta teſtat᷑: ſctura ſacra loquit᷑ cõ
ꝑatio reꝝ ad ipſum idẽ indicat: ſandti q;
pꝛedicãt: creature clamãt: rõ naturał di
ctat · Pꝛio igit᷑ deũ eſſe fides teſtat᷑ qꝛ fi⸗

credit deo. (Crede vero deũ eſt crede ipſũ
eſſe. Credere ĩ deũ eſt credendo ip̃m ama
nrne deü et credẽdo in eüu ire ac mẽbꝛis eins
meoꝛpari· Credere aũt deo ẽ crede verb eius pꝛimũ et dertiũ bo
noꝝ et maloꝝ ẽ.ſed hm bonoꝝ tm̃: qꝛ crede deuz et crede des
bonis et mal cõe eſt. ſed in deũ crede ſpecalr bonozꝛ eſt · Deus
itaq; ſobus ht eſſe ꝑfectũ · illð em̃ ꝑfectũ eſt cuius nihil ẽ ex ip̃m
vñ gꝗᷣ eſſe nẽ̃m ht aliquid ex ſe imꝑſfectũ·deeſt em̃ nob ahquid

des catholica credit deũ: credit in deũ: a

—

———
=

=

atis
Um.

et en
mit oo
nctig
aldi
9 fi⸗
xü: 4
eipfi
nam
eins
t bo
ds
Deus
quid

Pꝛimus
qð de nẽo eſſe iã pꝛeterit vel quod futuꝝ eſt. diuinũ aũt eſſe tũ
totũ ſimł ſit netc quicq; ipſo pꝛeterierit aut futuzꝝꝛ ſit ꝑfectiſſimũ
eſt · Secũdo deũ eſſe ſep tura loquit᷑. Pſal. Ab eterno et vſq; ĩ ſe

culũ tu es. Exo. Qui miſit me · Jo. damaſ. Videt ommibo pem

dpalius eoꝝ qᷓ de d dicunt᷑ noĩibo eſſe qu eſt· Tergo deũ eſſe
comꝑatio reꝝ ad ip̃m facta indicat. tam verũetem̃ eſſe deus hr᷑

nrm eſſe comꝑatũ ſuo nihil ẽ· ĩmo deus ſuo pñtiali ẽ dat oi

bus rebo eẽ ita ꝙ ſi rebo ſubtrahet ſic de nihilo facte ſüt ſic in ni⸗
hilũ defluerẽt vniuſa. Gre. Dĩa hũana ꝗᷓ inſta qᷓ pulẽ ſũt dei in
ſudie et pulcritudĩ oomꝑata nec iuſta nec pulẽ ſũt oĩno nec ſũt.
Quan to deũ eſſe ſandti pꝛedicãt.AXnſhel.impꝛoſol. Credimus te

dñe eſſe aliquid qͥ nihil maius oogitari poſſit. Diom. Eſſe oĩm

ẽ ſuꝑſubalis diuinitas.ſed intelligas caãlit᷑ nõ foꝛmalit᷑.qꝛ ſit di
cit Knſhel. Illud hẽ maxime qð maxime diſtat a nõ eſſe qð ſcz
nõ hẽ eſſe poſt e nec eẽ poſt nõ eſſe nec pt᷑ cogitari nõ eſſe Qn⸗
to deũ eſſe creature clamãt.oĩa nanq; ſuo mõ dicũt · qm̃ ipſe fe⸗
ut nos et nõ ipſi nos: qꝛ ipſe deus ẽ vox nature q̃ oĩa pulẽ te⸗
ſtant᷑ ip̃m pulœrrimũ: dulua duleiſſimũ: ſublimia altiſſimum:
pura puriſſimũ a ſic de ahis · qꝛ ſic in patria ẽ deus ſpeculũ in qͥ
re luct creature: ſic ĩ via eeonuſo creature ſũt ſpeculũ qͥ creatdꝛ
videt · Rpls · I. co 13 DPidemꝰ? nũc ꝑ ſpeculũ ĩ enigmate · dẽ
ad ro.=· Inuiſibilia dei ꝑ ea que ſact a ſũtit. Sexto deũ eſſ rõ nã

malis dictat qᷓ ꝑ effectũ in cognitionẽ ẽẽ ꝑuenit.cm̃e nanq; cãtũ

ĩdiget alio vt ſit · et ieeꝝ illð alio vt ſit· et ita erit vel in ifimtũ

pſtede · vel erit ibi arculus · vel ꝑuenit᷑ ad aliquid qð nõ ſit cãtũ
areulus aũt nõ erit in rebo ſingularibo qm oꝑtet ahquid & pꝛi⸗

us et poſterius ſeipſo· nec erit ꝓœſſus in ĩſimtũ qꝛ vniuſitas cã
tozꝶ tota cã eſt ſiue ſit fimta ſiue infinita g indiget alio vt ſit ꝙ

eſt ex cãtozꝛ vmüůſita tẽ: et hoc ẽ deus a q fluunt omnia.

QRuoo vnus deus eſt (Can.

Num deum eſſe oſtendit᷑ auctoꝛitate · vñ in dentro .· c 32
Videte ꝙ ego ſuz ſolus et nõ ſit alius deus pꝛeter me-
NKpls ad ephe. 4. Pnus deus: vna ſides: vnũ baptiſ⸗

ma·. Bern. Si diti pt᷑ vmſſimus ẽ idem · eſt ſemꝑ et vno mõ mi⸗

hil in ſe niſi ſe h. hoc vere vmũ eſt in qͥ nullus ẽ nus nullũ in eo
aliud pꝛeter qð eſt. gð oñdit᷑ et rõne: qꝛ ſimplex foꝛma dimni

taus ſi nõ eẽt eadẽ nuo ſed cicabil pluribo ↄtraheret᷑ aliqͥ addi

to ad eſſe ſingulare et ita componeret᷑ alteri: nec eẽt ſimplidſſi⸗
ma qð ſalſuʒ eſt: qꝛ in ſummo bono nulla pr eſſe adiecno cũ ſit

„ =

UM Liber
oĩino ſimplex. Nota ꝙ vmũ ſumit᷑ put eſt pꝛin epiũ nui ſic deo⸗
nõ duemt. Klio mõ auertit᷑ tũ ente ſit deo potius duemt q; ali
cui rei create· qꝛ cũ vnũ ſit indiuiſũ in ſe et diuiſũ ab aliis exœp
to ſolo deo nihil in quo nõ intelligat᷑ aliqᷓ diuiſio vel actualis
vel potentialis cũ vnitatis nus aliquis de deo ditit᷑ nihil ponit
ſed tm pꝛinat vt quidã dicũt · Vñ cũ dici᷑ deas vnus intelhgit
nõ eſſe plures· Xiquid nõ eſt vnũ tribo modis: ſcʒ pluralitate
m ſpedes diuerſas: ſiẽ angeli et ſtelle nõ vnũ ſunt· vel muta⸗
bilitate ?m ꝙ vnus hõ plures diut᷑ qui mõ ſanus ẽ: mõ eger:
mõ diues: mõ pauꝑ. vel ꝓpagatione ᷣm eandẽ ſpeciẽ put vnꝰ
hõ plures ẽ in hihis ꝓagant᷑ ab ipſo· ſed nihil hoꝛꝛ peꝛedickoꝛꝛ ẽ
in deo. De pꝛimo em ↄtrariũ hemus in ſim bolo athanaſij. Dec
fides cat holica vt vnũ deũ m trinitate a trinitatẽ in vmtate ve
nerem . de ſecudo pſal. Ipſi ꝑibũt tu aũt ꝑmanes · Bern · Mõ ex
tꝑe alterationẽ habz nõ m ſubaa alteritatẽ· Leo papa. Simplia
Diuninitatis nature nihil addi vel minui pt. De tertio pſal.Mõ
erit m te deus reeens RKecens ẽ recenter ſoꝛmatũ vel natũ · Diui
nitateʒ tria gna maloꝝ hoim multiplicant ſeʒ ydolatrie. Pfſal.
Dm̃s dij gentiũ demonia · Itẽ nigromantiei qui attribuũt vir⸗
tutẽ caract eribo a huiuſmodi ſtuleiis c· Itẽ carnales hoies bᷣm
ꝙ guloſi colunt ventrẽ· Apłs. Quoꝝ deus venter ẽ· et auari ſu
per oĩa diligũt pecumiã · Apłs Ruaridaa ẽ ydoloꝝ ſeruitus · Eſt
i taq; in deo vera vnitas ꝓpter ſimplicatateʒ immutabilitatẽ ſin⸗
gularitatẽ. a ꝓpter vnitaus creature limilitudinẽ. qꝛ ſiẽ vnitas
a nullo deſcendit . et oĩs pluralitas ab ea defluit. ſic deus a nul

lo et oĩa ab ipſo · Itẽ ſitut vnitas de ſe gignit vnitatẽ ita deus
pater de ſe gignit alłꝝ ſe vt diat RXRugvalteꝝꝛ ſimilẽ ſibi vel al

teꝝꝛ a ſe ſcʒ hiliũ · DHoc nomen deus triphñit᷑ accipit᷑ · ſez na turalt᷑
ado ptiue nuncupatiue · Pꝛimo mõ ſoli deo ↄuenit. Secũdo mõ
duenit bonis homibo qui diuine bomitatis ꝑtieipes ſũt ꝑ gr̃am
ꝓuidentie: vel ꝑ doctrinã: vel ꝑ pocſtatẽ pꝛelationis: vel ꝑ po
teſtatẽ miraculoꝝꝶ Plal . Ego dixi di eſtis &π Tercio mõ dij di
aunt᷑ idola ſedð ſolo noĩe qꝛ res noĩs ſcʒ diuinitatis nõ ↄuemt il
lis.pꝛimo mõ non ht hoc uomen deus plurale ꝑ ſe cũ ſit vnus
ſolus verus deus ne diuinitas reapiat diſtindtionẽ. ſed ſecũdo a

terdo modo plurale habet —
Quod vnum ſolum pꝛincipium eſtCa ui

Jaut vnus ſolus deus eſt ſic vnum ſolum pꝛinapium ẽ
Ruod oſtendit multiphi ratio ne · Pꝛimo ſic qm̃ ſi duo

— –m —U 60— — —— — - ———-- —w— ð

— – — — — =—

—– – —

– =

es bm

tein⸗
pnitas
anuül
deus
welal
urabi
oͤno
gram
didi
lemt
vnus
iw⸗

a
ium?
ſidu⸗

Pꝛrimus
ſunt pꝛmipia vnũ ſcʒ ſumme bonũ·et aliud ſcʒ ſumme malum
aut commumceant in exiſtere per ſe aut non. ſi non g alterum il⸗
loꝝ ens per aliud: et ita non erunt duo pꝛmeipia. ſi ſic ſed exi⸗
ſtere per ſe eſt bonum · malum aũt plus eſſet malum ſi non ha⸗
beret illud bonum · g non eſt ſumme maluz · Pꝛeterea in creatu
ris muemunt᷑ quatuoe: videlicet: multitudo: oꝛdo: imper fectio
et connexio · m quodlibet iſtoꝛꝛ ꝓbat᷑ vnum tm̃ eſſe pꝛmncipiũ
om̃is em multitudo ᷣm diom.ab vnitate trahit oꝛigine; · g ne
ceſſe eſt omis multitudinis vnũ eſſe pꝛinupiũ. Itẽ omms oedo
tũ habe at pꝛius et poſterius: opoꝛtet ꝙ vnũ habeat pꝛimapiũ
Itẽ öᷣm Boe · Omne imꝑfectũ ab aliquo ſimpliet᷑ imꝑfecto tra
hit oꝛiginẽ: et hoc eſt deus neſter. Itẽ ommis connexio diuer
ſoꝝꝛ cauſam habet ſue connexionis a ↄſeruationis aliquid vnũ

et hot eſt deus. Itẽ ſi eſſet aliquid ſumme malũ: a quo omma

mala.ſequeret᷑ ꝙ xpᷣs ᷣm toꝛpus eſſet ab illo pꝛmapio cũ m eo
fuerit malũ pene: qð eſt abſurdũ dicere.Ex pꝛedichs ptz ꝙ; deꝰ
ẽ pꝛmipiũ et ſummũ a vnũ ſolũ pꝛmcipiũ: tũ rõne digmta tis
tũ roõne anceſſionis: tũ rõne cãlitatis.
Quod pater eſt. ¶ Ca.iiii.
Ternũ patrem ꝑ hoe eſſe oſtendit᷑: ꝙ cũ deus ſit poten
tiſimus: ſapientiſſimus: et optimus: poteſt: ſcit: et
vult ſe luumme communicare-hoc aũt eſt alteri maieſta⸗
tis ſue plenitudmẽ dare.ꝗ deus pater ab eterno filiũ equalem
ſibi genuit: cui diuinitatis ſue eſſentiã communicauit · Diiit eu
am dñs in yla· Si egd generationẽ aliis tribuo ipſe ſterilis ero
Pater multiphuter ſumit᷑ · dici᷑ eĩ pater eterna generatio.yſa.
63· Generationẽ eius quis enarrabit · Pꝛedeſtinatione ad ephᷣ
Gratia vobis et pax a deo patre: qui pꝛedeſtinauit nos in ado⸗
ptionẽ filioꝝ · Creatione · deutro .· 32. Munqund em̃ ipſe ẽ pater
tuus qu poſſedit te: et fedt te: et creauit te/ gecet inquã pᷣm coꝛ
pus: creauit ß᷑ᷣm amma: poſſedit ᷣm vtrunq;. Redemptione.
yla. Lu dñe pater noſter: a redemptoꝛ noſter: a ſeculo nomen
tuũ. Sacramentali regeneratio ne:i:pe. Bñdictus deus et pat᷑
dñi noſtri ihelu xp̃ᷣi: qui regnauit nos·idei inſtruſtione · io · .
Dedit eis poteſtatem fihos dei fieri · his qiu credunt in nomine
eius · Gratie adoptione · ro. AC epiſtis ſpiritũ adoptionis filio⸗
rum: in quo clamamus abba pater: Gloꝛie collatione. ad gal.
4· Itaq; iam non eſt ſeruus: ſed filius: quod ſi filius et heres ꝑ
deum. per opera dei ˖ Dpera em noſtra magis ſunt per deũ vite

A. 10r.
eterne meritoꝛia ꝙ; per nos· Pꝛimo modo ſumit᷑ patur perſona
Uliter. et i le modus ſoli gçatri ↄuenmit· Quarto modo ſez redemp⸗
tioms non effectiue dicte. ſed ꝑ miſterij exhibitionem ſumit · et
etiã perſonahter- et ille modus ſoli filio uemt. em ꝙ modus
redemptionis fuit ꝑ moꝛtem filj· omnes alij modi tnbus ſim-!
ꝑſoms ↄueniunt: qꝛ indiuiſa ſunt opera trinitatis· miſi ſoꝛte alli
quis illoz modoꝝ ↄueniat ahcui ꝑſone ꝑ appꝛopꝛiationẽ. Cir
ta generationẽ nota quataoꝛ ꝓpoſitiones in quibo videri pote⸗
rat vtrum eſſentia diuina generet vel generet᷑. Pꝛima eſt hec:
eſſentia generat eſſentiã. ſecunda eſt hec: eſſentia generat per⸗
ſonq; ter da hec: perſona generat eſſentiã · quarta hec: perſlona
generat perſonq;. Daꝝ ꝓpoſitionũ tres pꝛime falle ſunt: quar⸗
ta aũt vera. Eſt em regula m theologia ꝙ eentia diuma nec ge
nerat nec generat᷑· dieendum tñ ꝙ pater virtute eſſentie exiſtẽ
tis in ſe generat: et ꝙ filio ꝑ generationẽ communieat᷑ eſſenta
ſicut ſpirituiſancto ꝑ pꝛoceſſionẽ·
(Quodo fuius eſt Ca. v.
Vm ſint coꝛrelatiua pater et filius: ꝑ eaſdem rationes
oſtendit᷑ fihum eſſe ꝑ quas et oſtenſum eſt patrem eſſe
Pꝛeterea inter omnes emanationes ꝑſectiſſima eſt ge⸗
neratio qꝛ pemitus aſſimulat gemtum ſuo ge mitoꝛi ꝙ ahe ema
nationes non fadiunt· Cũ igit᷑ copioſiſſimo ſonti bomtatis tom
petat emanatio ꝑfedtiſſima ↄſtat ꝙ pater qui eſt fons bonitatis
generat filium equalem ſibi: cui cdommumcat ſue plemtudine;
maieſtatis:aliquis ẽ ſilius dei ꝑ gratiã vmonis: vt xp̃ᷣs homo
aliquis ꝑ veri tatem nature: vt xp̃s inquantũ deusaliquis per
adoptionem: vt ſandi. aliquis ꝑ creationem: vt queuis factu⸗
ra. De ſilie dei diat RAthanaſius in altertatione ↄtra Krrium
ipſe dicit ſenſus quo cuncta cogitant᷑. ſapientia qua cogita⸗
ta diſponunt᷑.virtus qua diſpoſita ꝑſiciunt᷑· verbum quo per⸗
fſecta nundant᷑. lumen quo perſecta clareſcunt. Filius ergo die
tur ſapientia patris: non ꝙ pater ſit ſapiens ſapientia genita.·
ſed quia ſinum genuit cui aꝓpꝛopꝛiat᷑ ſapienna: Vnde dici pa⸗
ter om nia in ſapientia ſeciſſe cum ſapientia que eſt fſihus: qm̃
indiuiſa ſunt opera trimtatis·: vel hec pꝛepoſitio in: notat ſubau
ctoꝛitatem in filio qui hot ipſum habet a patre ꝙ res creat. Ge⸗
neraliter em verum eſt: ꝙ quetunq; habet perſona: vel opera⸗
tur: vel eſt: vel habet ab eo a quo eſt· Qualiter aũt Hlͦus ſit de
patre · Mota ꝙ hec pꝛepoſitio de: qñq; notat cauſam effidentẽ.

R
eili

enda

p.
lones
nele
ge⸗
ema
do
dine,
vmo
s per
actu⸗
fum
gt
per⸗

odih

nipo⸗

ſtt de
ente⸗

9

L Pꝛimus
vt tum ditit᷑ · xp̃ᷣs ↄcptus eſt de ſpũſancto.Qñq; materiã vt tũ
ditit᷑ · x̃s natus de virgine.Qñq; idemptitatẽ eſſendie vt cũ ðꝛ
xpᷣs natus de pr̃e Añq; tranſubſtantiationẽ vt tũ ðꝛ toꝛpꝰ xp̃i

liejii de pane. Qñq; oꝛdinẽ m ꝙ creatura dicit᷑ eſſe de mhilo

¶ ᷓfilius imago patris eſt (Capitu. vi.

MWago patris tniplex eſt ſceʒ eq̃itatis imitationis rep⸗
ſentationis. Pꝛimo mõ ſilius eſt imago patris. Scðo
modo homo ſadus eſt ad imaginẽ dei Geñ. i. gaciamꝰ
lem ad imaginem. Tercio modo mundus dititur ſpeculum
creatoꝛis Rpłus. Videmüs nunc per ſpeculum in enigmate.
Item eſt imagð non ad imaginem ſicut filius: a eſt ymago ad
imaginem vt ho mo a angelus: et eſt aliud non imago ſed ad
imaginem vt mundus hit qui non pꝛopꝛie didtur imagd ſed
veſtigiũ creatoꝛis· quia licet trinitatem rep̃ſentet non tñ imitat᷑
net eſt capax eius ſicut homo. Eſt tñ mundus ad imagin? dei
factus: quia deus ahudð exemplar non habiut aàd cuius ſimili⸗

tudinem creaturas faceret niſi ſeip̃m. Eſt imago genita vt ſiliꝰ

et eſt imago creata vt homo et angelus: et eſt imagd facta vt
ſtatua herculis qᷓ im repñtat. Ex his patet ꝙ eſſe ad imaginẽ
tonuenit creatoꝛi a creature. Creatoꝛi quidem qui a filio qui eſi
qᷓ etiam compo ſite: ꝓpꝛie tñ loquendo ðꝛ ꝙ creatura toꝛpoꝛ al
eſt creatozis veſtigium: vnde Apłs. Iniuſibilia dei per ea que
facta ſunt. Jbi hec pPoſitio per non didtur medium diſponẽa
inquantum creatura conſiderat᷑ in ſe: ſed exctans inquantũ eſt
creatuna a inquantũ eſt ſimilitudo creatoꝛis: quia nõ diſponit
ad cognitionẽ 2ditoꝛis: ymo per talẽ modũ potius impediret
tog nitionẽ tum inteꝛ creatoꝛẽ a creatuiã maioꝛ ſit diſſimilitudo
q; ſimilitudo. Creatura vero ſpũalis diti᷑ creatoꝛis ſimilitudo.
Ez ech. Lu ſignaculũ ſimilitudinis: et hot ideo quia in angelo
ꝓpter nature ſimp liata tem expꝛeſſiox eſt ſimilitudo ad deũ qᷓ in
homine. Creatura autem compoſita i· homo dicitur imago dei
Geñ · · Facamus hominem ad imaginem noſtram: a hoct ideo
quia in homine plures inueniuntur tnnitates qᷓ; in angelo .
Vnde quo ad hoc potius etiam dicitur imago trinitatis/g ilus
dei poſſidet tpliem excellentiam ſicut innuit Rpls vbi ait ad
Debᷣ. Qu cũ ſit ſplendoꝛ gloꝛie a figura lubſtantie eius poꝛtãs
omnia verbo virtuts ſue. Vnam videlicet in reſpectu patris a
quo ꝓdudtur: ſic eſt ſplendoꝛ paterne gloꝛie. Eſt enim vt ait
Dyoniſius. Fontalis radius in ſe manifeſtans gloeiaʒ paternã

imago patris. Creature quidem ↄuenit tam toꝛ po: ali q;ᷓ ſpũan

—

Liber
Secundam autem reſpectu ſpũſſandti qu em pꝛodutit ex ſe ſit eſt
higura ſubſtanue patris Eſt em ꝑſona alia ab ipſo ſic a pr̃e qð
non acapit ſpãſſanctus a pre ſicut ſiliꝰ. Terdaa reſpectu creatu
rarum ꝗᷓ per eũ ꝓducunt᷑· ſic eſt poꝛtans oĩa verbo virtutis ſue
ꝓter pꝛimũ dicit᷑ finꝰ verbũ patris qm̃ ꝑfecte loquit᷑ bonitatẽ.
ſũmam pfr̃ie liberalitatẽ qui mhhil hr̃e voluit qð ſilio ſuo non
tõmunicaret. Iſtud eſt verbũ eternalr genitum a patre tꝑaliter
ꝓmiſſum a ꝓphetis qaQ ab apłlis p̃dicatum: ab angelo in incarna
tionem nundatuz ꝓpter ſcm dicit᷑ filius imago patris. Guis

emim tres pſone ſint eq̃les in eternitate atQ maieſtate ac prtate.tñ
filiꝰ dic᷑ potius imagd patris q; ſpũſſanctꝰ qꝛ non ſlolũ habet

duenientiam intus tum pr̃ e in eſſenae idemptitate ſicut a ſpiri⸗
tuſſanctus: ſed habet etiã ↄuenientiam extra cum pr̃e ex eo ꝙq;
ſicut a pr̃e ꝓcedit filius ſit et a filio ſpũſſanctus ſed a ſpũſancto
nullus. Mam Hm rõnem intelligendi reſpectꝰ huius relatim ſũt
extrinſecus exntes qꝛ potius ſunt ab ahqͥ q; in aliqͥ· ꝓpter teraũ

dicit᷑ filius virtus patris ad Coꝛ. Nos aũt p̃dicamus xpᷣm dei
virtutẽ dei ſapiam · Inuenit᷑ et imago trinitat? in nobis vicz

in memoꝛia intelligetia a volũtate vel m mẽte notitio et amoꝛe
m quibus per odinẽ patri a ſino et ſpiri tuiſancto ſimulamur
y ſpirtcaſſ. anctus eſt (Capitulum. vii.
Mana tio duplex eſt in diumnis. Vna per modũ nake

—

odũ voluntatis et hec dr ꝓœſſio a ꝓpꝛiate: ꝓpꝛie vero
ditit ſpiratio m quaʒ ſpũſſanctus eſt a pr̃ e a filio· Jcirco aũt
hec emanatio peꝛ modũ voluntatis dr eſſe qꝛ ſpũſſanctus amoꝛ
eſt · Rmoꝛ aũt ᷣm voluntacẽ eſt ꝓcdit aũt ſpũſſanctus a patre
mediate a immediate. MWediate qma filius ip̃m ſpirat qui hoc
abet a patre · Immediate vero quia ipſe pater ipſum ſpirat.
Q ſpirituſſa amoꝛ pr̃is ⁊ filii eſt Ca.viii
irituſſanctus amoꝛ dr a hoc tripłr videhet eſſendiałr
perſonałr et exemplariter · Eſſenaaliter dr̃ ſpũſſandus
am in quantũ ipſe cum pfe et filio vnꝰ eſt deus · Ipſi
em̃ tres inquantũ ſunt vnũ in eẽnua diligunt ſe amoꝛe ceenaali
qui appꝛopꝛiat᷑ ſpũiſancto.Perſonłar vero dr̃ ſpũſſantꝰ amoꝛ
inquan tũ ipſe eſt nexꝰ patris a filii · Pater em̃ a ſiliꝰ dili gũt ſe
amoee ab eis pœdente ꝗ nõ eſt pr̃ nec ſiliꝰ ſed ſpũſſanctus. De
h nexu dicit Rug Eſt ineff abilis quidẽ cõplexꝰ in illa trimtate
non genitus ſed genitdꝛis genitiq; ſuauitatis ingenti largitate

ꝑfundens oẽs creaturas pꝛo captu eaꝝ · Ex emplariter q; ſpũs

a hec eſt gnatio ſᷣm quaʒ filius eſt a patre· Alia eſt pr

— —

— — — — — —

==

2.9 —
— —.

Lere =

„— —

—. —
— —

teſt
c
ran
ſue
ac.
dnon
ahter
arna
Buis
retſi
abe
eog
ncto
ulüt
raü
di
vicz
noe
ur⸗
m.
ate,
per
rew
ait
mo
tſe

hot

mi
alr

Pꝛimus D
vr̃ amoꝛ qm̃ amoꝛis gtuiti qui eſt in nobᷣ ſpũſſandus non ſolũ
tau ſa effidens ſed etiã exemplar finis. Rmoꝛ em̃ qui eſt in nobᷣ
eſt a ſpũiſancto efficienter a hoc inquantuʒ ipſe ſpuùſſanctus eſt
deus Exemplariter aũt in nobis eſt inquantũ ipſe ſpũſſandtus
eſt ꝓœdens ꝑ modũ amoꝛis a pr̃e a filio. Sed ſinałr eſt in nob
noſter amoe mquantũ ſpũſſanctꝰ a quo amo noſter eſt habet
rõnem pꝛimi boni in qð tendit amoꝛ nr̃ · Pꝛopter hoc enim nos
diligimus deũ qꝛ ipſe pater a fihus diligunt nos am oꝛe ab eis
pꝓpcedente · Notandũ ꝙ amo qu eſt ſpũſſanctus ex mõ ꝓcdendi
eſt nexus · Sed ꝓpter ipſam ꝓceſſion em eſt diſtinctꝰ: ꝓpter na?e
vero diuine perſedionẽ eſt ꝑſona a ſu poſitũ. ꝓpter diuinã vero
ſimpliatatẽ eſt ipſe deus ac ſũme bonus.ꝗgitur ſpũſſanctuo eſt
amoꝛ quo pr̃ a filus ſe diigunt · Cum auteʒ dr pater et filius
diligunt ſe ſpũſancko dupkr poteſt exponi. Pꝛimo ergo diligũt
ſe ſpũ ſancto.iamoꝛe qu eſt ſpũſandtus: hᷣm hoc eſt vera· Scðo
mõ ſit diligunt ſe ſpũſanctoper ſpũmſanctum.Vel per amoꝛẽ

qui eſt ſpuſſandtus: a m hoc non eſt concedenda qꝛ non eſt ibi

aliqd reſpectu cꝰ hec dicio per dicat pꝛincipium. Eſt em regula
ꝙ het dictio per ſemꝑ dicit rõnem pꝛmcipij reſpedtu alicꝰ poſiti
m lotutione ſicut qn dr̃ pater operatur creaturas per filiũ · Ibi
enim vocat᷑ ratio pꝛinapij in filio reſpectu operi3. Similiter hee
ceditur ſilius operat᷑ per pr̃em · Nam ibi notat᷑ ratio pꝛinapii

jin patre: a h duplid reſpectu ſcʒ reſpectu fili et reſpedu operis.

Q ſpirituſſanctus caritas a vonum ſan/
Etoꝛum eſt (Capitulum. ix.
AVm inueni at᷑ in ſcripturis ſepius ꝙ ſpũſanau s caritas
domũ dẽ. Diligenter notandũ eſt qualiter hoc debeat
Bimtelligi. Et vtrum ſpũſanctus ſit caritas qua nos deũ
et ꝓximum diligimus. Vnde notandũ eſt ꝙ amoꝰ ſiu e caritas
tribo modis ſumitur. Vno modo effechue ſic abſq; dubio veꝛ
eſt ꝙ ſpirituſſanctus a moꝛ eſt quo deum diligimus: quia ſpiri
tuſſanctus operatur in nobis habitum et motum caritatis. Et
alio modo ſumitur foꝛmałr a exemplariter.ſic etiã ſpſiſſanctus
eſt caritas qua diligimus deum et ꝓpximum. Caritas enim que
eſt ſpi rituſſandus eſt exemplar noſtre caritatis. Terdio ſumit᷑
earitas foꝛmaliter per modum inherentie: ſic caritas dr̃ virtutis
habitus in aĩa qua diligimus deũ a ꝓximũ: a m hunc modũ
ſpirituſſand non diatur caritas. Sdendum tñ ꝙ ſpũſſanctus
datur cum dat᷑ eius donũ quia ſpũſſanctus amoꝛ eſt àQ pꝛimum
donum: poſterius autem non datur ſine pꝛioꝛi · Pꝛeterea coꝛ pꝰ

Liber

miſticum eſt vnũ per amoꝛẽ. Cum ergo nihil creatũ ſit vnũ in
diuerſis ꝑticularibo opoꝛtet ꝙ mẽbꝛa miſtie coꝛpoꝛis vniãtur

vno am oee int rato ꝗᷣ ſcʒ eſt ſpũſſanctus. Pꝛeterea qꝛ bᷣm Kug
Votuz malum hois eſt vti fruendis a frui vtendis · Conſtat
oppolitũ eſt totum bonũ eius · ſed ad fruendũ eo quo fuendũ
eſt requrit᷑ pñtia fruibilis a etiã diſpoſñtio debita fruentis. Vñ
rquirit᷑ pñtia ſpũſſandi a eius donum ſcʒ amoe quo in hereat᷑ ei
Veruntñ cum datur nobis ſpũſſanctus non inipit eſſe in loco
nouo ſed nouo mõ per ꝓdudio nem noui effectus a noui reſpe
ctus exqᷓ cratura ſe habet aliter ad ſpũmſanctuz cq; pꝛius ꝓpter
qsð a ipſe dicit ahter eſſe in creatura ꝙ; pꝛius quia eſt in ipſo vt
in oognoſcente a amante ip̃m qð non fſecit pꝛius. Ex iam didtis
patet ꝙ in uiſtificatione dupł: caritas nobis datur ſcz creata a
mcreata. ꝗIlla qua diligam et iſta qua diligam. Vel dat᷑ nob
taritas treata qua diligimꝰ fſoꝛmałr: a increata qua diligimus
effectiue qꝛ nẽ̃m diligere ipſe cauſat. Ex his colligit ꝙ keet deꝰ
ſit in oibus non tñ habe᷑ ab oĩbi. Miſſio ſpũſſandqi duplex eſt
ſicut a fili vna viſibilſic apparuit ſuꝑ xp̃m in colñbe ſpecie: et
ſuꝑ aplos in linguis igneis· Alia inuiſibił qua mitti᷑ in mentẽ
að ſandifieandũ creaturã a iſta miſſio fit ad habitationẽ creat᷑e
rõnalia· pꝛi o ſit ad inhabitationẽ demonſtrandũ aliis. Eod
mõ ſilii miſſio duplex eſt ſcʒ viſibił vt eiꝰ incaꝛnatio eſt.a mui
ſibilis vt eſt inter na mentis illummatio. Mota ꝙ miſſio filii et
ſpũſſandti inſeꝑabilia ſunt: ſed dict᷑ filii qñ mens per gram illu
minat᷑ ad deũ tognoſcendũ. Dr ſpũſſandi qñ affectus acœndit
ad amandũ:Sciendũ ꝙ; ſohꝰ pr̃is eſt mittè a nõ mitti. Cũ em
pater a nullo pœdit nuſq; mitti ðꝛ. Quia vero ſiliꝰ ꝓducit p
ducitur iõ mittit et mituit᷑ · Spũs vero ſcts qꝛ ꝓduut᷑ eternalr
tz nõ pdudir niſi ex tꝑe: ideo ipſiꝰ ꝓpꝛium mitti * nõ mittẽè nili
reſpectu create a niſi foꝛte dicat᷑ mittẽ hoiem aſſumptũ. Ex his
patet ꝙ he ſunt impꝛopꝛie exponende . Spũ ſſanctus mittit ſe x
mittit ſiliũ: filiꝰ mittit ſeip̃m niſi intelligat᷑ mquantũ eſt de vir⸗
gine natus · hec eſt aũt rõ qꝛ mittẽ dieit audoꝛitatẽ rõne ꝓduch
onis et᷑ne: quibo modis datꝰ ſit ſpũſſanctꝰ ſcʒ in ſigno viſibih
Saendũ ꝙ in igne vt calefaceret frigidos a ĩ linguis vt doceret
iqnaros.m ſono vt terrret rebelles. Apparuit etiã ĩ aliis triba

.

ſignis ſcz in nube tꝑe moyſi vt doctoꝛ eiꝰ in colĩna nubis eſſet

ſit legit᷑ Iſa · õ· In colũba ſuꝑ xp̃m baptiſatũ ad ondendã gre

plenitudinem ꝗᷓ in ipſo erat - Icẽ in flatu Poſt reſurredtionẽ ad
deſignandũ viuiſicationẽ affec: qꝛ flatus ab interioei ꝓeedit ·

alr

ir⸗
bili
je

d
..

Pꝛrꝛimus

Da tus eſt g ſpirituſſanctus bis poſt reſu rredtionẽ: ſeʒ in ter ra
Aꝓpter dilectionẽ pꝛoximi. et de celo: ꝓpter dilectionẽ dei. vel da

tus eſt in terra ad relaxanda peccata alioꝝ. Jo. zo· Inſufflauit

in eos et dixit · Acapite ſpiritũſanctũ quoꝝ u& · Datus eſt de de

lo in penth· ad robur et ad operationẽ miraculoꝝ:de his duo

bus pſal · Verbo dñi cel firmati ſunt.quo ad pꝛimũ · Et ſpiritu
oeis eius om̃is virtus eoꝝ: quo ad ſecundũ Tertia fuit collo
ſpũſſandti apłis fac a ante paſſionẽ qñ fuerunt baptiſati eoꝝ eĩ

baptiſmus mnuit᷑ ibi · Qui locus eſt non indiget: niſi vt pedes

lauet. In ſignũ pꝛedictoꝝ triũ ter inungit᷑ homo ad ſigniſican⸗

dum hant triphcem ſpiri tuſſanq inunctio nem: ſcʒ in baptiſmo

in dfirmatione: in moꝛte. Quadꝛuplieem effectum ↄſecuti ſunt.

apoſt ol ex pꝛeſentia ſpirituſſancti. Pꝛimo eloquentiam in lin⸗

guis · Secundo audaciam in toꝛmentis. Tercio efficaciam in mi

ratulis· Quar to pꝛotecnonem a viciis.qꝛ poſt penth· nunc; pet
cau erunt motaliter · Accipiunt et modo vtiliter ſpũmſanctum

Peccatoꝛes quidẽ ad purgandũ. Mat · Ipſe baptiſabit vos in

ſpirituſandto et igne. Itẽ penitentes ad pꝛoſidendũ Plſal. Spi
ritus tuus bonus deducet me m ternã rectã l · Itẽ pfedti ad ceer⸗

tificanduʒ. Ro. QAm dedit nobis pignus ſpiritus. Itẽ beati ad
fruendũ.Pſal. Rennuit ↄſolari aia mea. Itẽ tribulati ad ↄſo⸗

landũ · Gal.Non acœpiſtis ſpiritũ ſeruitutis in timoꝛe: ſed ac⸗

cepiſtis & Item ignoꝛantes ad mſtruenduzʒ. Jo.i5. Paraclitus

aũt ſpirituſſanctus quẽ mit.c. Quo tempoꝛe datus ſit ſpirituſ⸗
ſauctus attendendũ eſt: quia in die quinquageſima vt oſtenda
tur auctoꝛ eſſe remiſſiomis nam annus iubileus ſeruiebat remiſ
ſioni. Vemt etiam in die dominica · vt eſſet dies renouationis:
qui fuit et creationis · Datus q; fuit hoꝛa tercia: quia dicit᷑ pꝛi⸗

mus homo in hoꝛa tertia ꝑdidiſſe gratiam vnde duemiens fuit
eadem hoꝛa apoſtolis mitteret᷑. Item alia mttione datus ẽ ho

ra tertia· ſ;ʒ vt oſtendat᷑ ꝙ etiã nobis hoꝛa tercia gratia dei da

tur. ſunt em tres hoꝛe moꝛtales.ſcʒ ↄtriuo: ↄſeſſio et ſatiſfadiio

De hot nomine ſpirituſſanctus ſciendũ ꝙ poteſt eſſe arcumlo⸗

tutio vnius ꝓpꝛij nominis: et tunc conuenit tantummodo per
ſone tereie in trinitate. vel poſſunt ille due dictiones ſumi dini
ſim: et ſit quelibet trium ꝑſonarum eſt ſpirituſſand us. Spiri⸗
tuſſanctus habet multa nomima. Dieit em ſpirituſſanctus a ſpi

rando actiue eo ꝙ ſpirer · Joh · 3. Spiritus vbi vult ſpirat · Pm
hunc modũ hoc nomen ſpiritus commune eſt omnibo tribo per

ſonisſed ſpirituiſancto ↄuenit᷑ ꝑ appꝛoꝛdiationẽ RX„&lio mõ dieit

ſpũſſanct us a ſpirando paſſiue: eo ꝙ; ſpiret᷑ · et hor mõ ꝓpꝛiũ eſt
ſpũiſancto qui ꝓœdit ꝓꝑ modũ ſpirationis. nõ ſolũ aũt diat᷑ ſpi
ritus: ſed addit᷑ ſanctus: qꝛ ſlanctus idem ẽ mundus: vel hr⸗
mus: vel ſine terra · iſta non ſolũ ↄuemunt ei quo ad ſe.ſed etiã

in comꝑatione ad nos:nã per grᷣam ſpũſſandi mundam a pec⸗

catis: firmam̃ in bono: a terrems ſeꝑam. Sanctus g non eſt lolũ
in ſe: ſed quia nos ſlanctos faut ea ſlanqitate de qua diut diom.
BGGanditas eſt ab omni immundida libera a ꝑfecta: et oĩno im⸗
matulata mundicia. Pꝛeterea ſpũſſanctus vocat᷑ᷣ6nexus: vnitas
et amplexus.et hoc ꝓut eomꝑat᷑ ad patrẽ et ſilũ.Irẽ diat do
nũ dei altiſſimi: et hoc ꝓput comꝑat᷑ ad nos: qꝛ omne datũ op
timũ: et omne donũ perſeckũ de · eſt de. Itẽ dict ſons vinus: qꝛ
ſeptemplici riuo donoꝝꝛ nobis fluit.ꝗte dicit ignis: qm affect ũ
accndit. Itẽ diut᷑ caritas non ſoluʒ qꝛ eſt amoæ patris et filij:
ſed quia amantes nos ſacit. ꝗtẽ diot᷑ ſpiritalis vnctio. qꝛ om es
tribulationes mũdanas ſuaues ſaut et iocundas.m illud · In
laboꝛe requies: in eſtu temperies. Iẽ diat dextre dei digitus:
qꝛ ſic res coꝛpoꝛales digito demonſtrant᷑: ita ꝑ ſpũſanctũ oſten
dunt᷑ res ſpirituales oculo ſpirituali. gtẽ dici᷑ paraclitus · qua
dlolationes æ leſtes menti bo inſtillat. Item ditit᷑ magiſtroꝛum
optimus: quia intellectum ad cognitionem dei et ſuupſius il⸗

lummat. . ⸗
(Luod in trinitate Pe rſonarum eſſeæ rtite

eſt vnitas. Ca x.

nulla· Setunda per generationem. eſt a ſola perſona. Tertia ꝑ
communem ſpirationem eſt a pꝛima et ſecund a. Iſtud tñ ſic eſt
ꝙ trinitas perſonarum non exchludit ab eſſentia: vmtatem: ſim
pheitatem: immenſitatm: eternitatem Muius ratio per hoc pa
tet · quia qui crederet deum non poſſe ſumme communicare ne⸗
garet in eo potentiam· Qui vero credit eum hot poſſe. ſed nolle

led neſcire: negat in eo ſapientiq;. Cum igit᷑ pater potuerit ſci
uerit et voluerit ſe lumme communicare hoc facit eternaliter ſczʒ
habendo dilectũ: et dilectũ hoc eſt filiũ et ſpiritũſand ũ. Pꝛete⸗
rea boni ſemp eſt effluen vt ait diom · Vnde pater cũ ſit fons bo
nitatis ab ipſo erit emanatio ꝑfecuſſima que eſt generatio.erit
etiq; emanatio iocundiſſima que eſt per modum benigmtatis
st hberalitatis · Dec emanatio amoe eſt qui eſt ſpirituſſanctus.

vnitate nature diuine tres ſunt perſone · quarum pnma eſta

negat in eo clementiam. Qui aũt credit eum hoc poſſe a velle.

früͤet
ſed edz
mape⸗
n aſſoii
t diom.
ino inn
vet
diat d
nakectü
ſt fiij:
cz
ludn
Jus:
Wohen
waum
ſus iy

na eſta
emap
lc elt
n: ſm
vt pa
v ne⸗
nolle
celle.
nt ſe
rſ
ete⸗
bo
ent
ahs
us

Pꝛzꝛimus
aà patre ſiloq; peocedens· Et bene dici amoe emanatio hberal
tatis: quia amoꝛ pꝛimum donum ẽ quod a liberaltate pꝛocdit
cũ ſit donum in trinſecũ in ipſo dante in quo cĩa dona alia donã
tur. Dec beata trimtas tribo modis nob innoteſcit. ipſa em̃ pzʒ
in ſcripturis: oſtendit᷑ in figuris: relucet in creaturis · Pꝛimo im

quã beata trinitas patzʒ in ſcripturis · vñ Leo papa. Credimug

ſanctam trinitatem patrem e tfilium et ſpiritumſanctum vnum
denm ommpotentem: vnius ſubſtantie: vnius elſentie: vmus
Poteſt atis · JItem Yſaias. Kudiuit ſeraphin dicentia ter ſanctus
in laudem beate trimtatis: et ſubiungentia in ſingulari: dñs de
us ſabaoth ꝓpter ↄfelſionem diunine vnitatis . Icem ſi nõ elſent
tres pſone non diceret᷑ in gene . . c. gaciamus hoĩiem ſed facdam
nec dieret ad yma ginem noſtram: ſed meam. Ad idem oſten
dendum ponitur in plal. ter deus cũ dick:· Benedicat nos deus
deus noſter K et tamen lemel ponitur hoc pꝛonomen eum: Et
ibi ſubiungituret metuant eum omnes fines terre . Iem iere
1. K a a dñe deus ecce neſcio loqmi. vnde a triplicat: a in ſin
gulari dicit domine deus. Item apoſto lus · K quo oia per que;
Omia in quo omia: ipſi gloeia-Et nota ꝙ hec pꝛepoſitio ex: di
cit auct oꝛitatem et eſſe a nullo. hot aũt patri conuenit: qm eſt
pꝛindpium ſine pꝛinapio · ſed het pꝛepoſitio per: notat opemti⸗
onem ſeu medium: et eſſe ab alio. vnde per hoc mtellgitur ſili
us· qui eſt pꝛinci pium de pꝛinepio. hec aũt pꝛepoſitio im: notar
conſeraationem: et eſſet ab alis: et pꝛeterea competit ſpiritui⸗
ſancto: qui eſt continentia omis boni .Dſtenditur etiam beata
trinitas in figuris. Sigmſicatur em per tres amitos Job. Iem
Ptres digitos: qubus moles terre a Penditur. Item per tres
auitates veſugij: equal ſpadio mter ſe diſtantes Item per tria
diffidalia ad mueſtigandum. Iteʒ per tres poꝛtas ciuitatis quã
vidit Ezech · Reluct quoq; in creaturis veſtigium beate trim⸗
tatis. Co gnoſcitur em̃ in magmtudine creaturarum: potentia
patris. In diſpoſitione: ſapientia ſilij In oenatu: bom tas ſpini
uiſſandi . Item in quolibet ndiuiduo muemes vmtatem: ſpe⸗
dem: et v tilitatm· Quoꝝ peimum patri.ſecundũ filio.terctunmi
ſpirituiſancto ↄuemt. Item m ſole videas ſuam eſſentiq;· ſplen
doꝛem . et caloꝛem. in quibo patrem et ſilium et ſpiritumſanctũ
cognoſces · Item in aia ᷑m memoꝛiam: intellectum: et volunta

tem: ↄſidera perſonaz triĩtatẽ· Itẽ in ſierarchia celeſti ſuꝑioei de
us e ſtin thꝛoĩs vt maieſtaſ.in therubi vt veritas · in ſeraphi vt

æaritas ꝑ que neĩat᷑ trimtas ꝑſonaꝝ virtutiba theologias. ſc⸗

(Quod multiplex trinitas eſt.

Liber
Kde ſpe et earitate ið intellge · Itẽ in tribo dotibo anime ſcz com
pehẽſione cognitione dileòione ſilr iẽ nota. Ex pꝛedicus nõ.
ꝙ tam in creatura toꝛꝑali q́; ſpirituali q; etiã ex his ↄpoſita be
ata trinitas cognoſtit᷑ tñ duuerſimode put vnũ iſtoꝝ dicit᷑ cre⸗
atoꝛis veſtigiũ · aliud dicit᷑ eius ſilitudo a ahnud imago ſic ſupe
rius ẽ notatũ in titulo ꝙ ſilius imago patris ẽ · Demq; ſciend.
q phiralitatẽ ꝑſonaꝝ ĩ vnitate eentie ꝛũt ipſam vmtatẽ eentie

in ꝑſonaꝝ pluralitate hm Bern · Scrutari temeritas ẽ eredere pi

etas ẽ noſcere vita eterna eſt.

Vltiplex inuemi᷑ trinitas in ſcripturis. Eſt em̃ trimtas
increata que ſumma et ineffabil eſt. alie trimtates ſunt
create. inter has vna ẽ que œctit ſcʒ rõnalis cupiſti⸗
bihs iraſcibilis· alia eſt ꝑ quã homo ccidit ſcʒ ſugeſtio dyaboli
deleckatio ſenſualitatis: et ðſenſus ratioms: que tria ſigmſicate
ſunt ꝑ ſerpentẽ mulierẽ et viꝝ in pa radiſo. Terdia eſt in quaʒ

æddit· ſcʒ ig noꝛ antiã veri: impotentiã bomi: ↄcupiſcentiã mali

Quarta eſt ꝑ quã reſurget ſcʒ ſides ſpes earitas.Itẽ eſt trinitas
ꝑ quã adð gra tiã reꝑamur ſcʒ triplex ſuba que eſt in xpᷣo diui

mnitas aĩia et caro. Eſt et alia hm quã reꝑamur ſcʒ ſpiritus aqua

et ſanguis.ſpintus inquã ſandificatioĩis: aqua abhutioĩs: ſan⸗
guis redempuoĩs·hanc ioh.in canonita ſua nobᷣ reatat · Eſt q;
trinitas alia ꝑ quã ad gloꝛiã reſoꝛmam vt ſũt tres dotes aie ſc3
cognitio: diledio: comp̃ henſio · Pꝛobat᷑ etiã trimtas ĩ vnitate ꝑ
ſcᷣturas teſtime ĩales vt ibi hi tres vnũ ſunt adoꝛauit· ꝑ hiſto

rnias figurales. Gen. 17. RKbꝛahã vidit tres et vnũ adoꝛamt ꝑ

R
9
N

auctoꝛitates inſinuales. Pſal · Bñdicat nos deus deus nĩ a bñ
dieat nos deus· ꝑ res exẽplares.nã ratio memoꝛia affectus eað
ſunt· ꝑ rõnes topicales · quicq; em̃ agit᷑ in tribo ꝑſedtius ↄſũma
tur. Eſt pꝛeterea multiplex trinitas in creaturis ꝗᷓ eſt veſtigiũ be
atiſſime et mcreate trinitatis a de hoc hẽs õ m ti. & trimtas ꝑ⸗
ſonazꝛ et vnitas eſſentie ẽ.

Quod equalitas perſonarum eſCa. ii.
Valitas ꝑſonazꝝꝛ in tribo ↄſiſtit vt ait Rug Nay ſiẽ ait
nullus aliũ pꝛecedit etermtate· aut excedit magmtudie
aut ſuꝑat poteſtate · O equalitas m hec tria ſit m deo
ſie oſtendit᷑ qꝛ in iſtis imferioꝛibo tria ſunt ſcʒ ſuba qñtitas qua
hHitas igit᷑ vmtas in ſuba cãt idemptitatẽ · vmtas aũt in quali-⸗

tate cãt ſimiltudinẽ. ſed vmtas in qñtitate cauſat equalitateʒ.

a. xi.

ſ din
güit⸗
tse
tercio
in qu
dit:
viru
teraa
grib⸗
imenn
tumt
150

Pitü
ſhaa
lomo
ged
ſtaſ⸗

Zom
uo.
ale
di N⸗
li⸗
ſtiend⸗
ende
dnp

inmtn
rs ſunt
Upilth
pabolt
näicate
nquq
ämal
ſimeas
rdjui
aqua
z:ſan⸗
zie ,
ſaep
hito
nutp
abi
s eed
ſüma
ĩ b
1s pe
vi
ftatt
die
deo
qra
neb⸗

nz;

In diuims aũt eſt eqᷓlitas timodo ᷣm triphe quantitatẽ puùt
qnititas in deo e dicit᷑ liet impꝛopꝛie.Pꝛĩio bᷣm qñtitatẽ virtu
tis qᷓ eſt potẽtia.alio mõ ᷣm qñtitatẽ duratiomis ꝗᷓ eſt eterĩtas
tercio mõ bᷣm qñtitatẽ magnitudiĩs qua ipſe ẽ int᷑ oĩa et ex eaʒ
in qua ↄtinet et locat oĩia Eqᷓlitas ꝑſonaꝝ alit᷑ in his tribo on⸗
dit: qm̃ in creatura triplexmagnitudo reꝑit᷑ ſeʒ tꝑis dimẽ ſio ĩis
virtutis · Pꝛia magmitudo ẽ in rebo mutabihbo. ſcdᷣa in coꝛꝑibo
terdia in ſpiritibo creatis· Iſtis tribo rñdet in creatoꝛe:alia tria ĩ
quibo et ꝑſone diuine lüt eqles viʒ etnitas in eẽ: magĩtudo in
imenſitate et virtus in poſſe · Dicedũ eſt g ꝙ tanta ẽ eqntas in

trinitate ꝙ bm Kug.nec ẽ maius aliqd duo q; vnꝰ: nec maiꝰ

alið oms qꝙ; ſinguli Coeterne q; ſũt ꝑpſone diuĩe qꝛ in diuĩs nõ
eſt ponè mſi duo gna ſcʒ ſube ad aliqd· qñtitas vero a eqhtas
ibi tñſit in genus ſube ſic eqlitas et ſiitudo dicũt relationes.ʒ
ſuba cõis ẽ tribo ꝑſonis. Relatiuoꝝ: aũt ꝓpꝛiũ eſt ſil eſſe ·g nul
lo mõ pater ẽ pꝛioꝛ filio neq; ᷣm id qð abſolutũ eſt neq; bᷣm id
qð ad aliud ẽᷣ. Itẽ oñdit᷑ ꝑ exemplũ in natura qꝛ ſplendoꝛ hoet
ſit a ſole tñ et ſoli ceternus ſi ſol &t eternus M

,„

Quood int eẽntiã et pſonã dza ẽ Ca. xiii.

Pud grecos qᷓtuoꝛ ſũt vocabula.ſ.vſya vſyaſis ypoſta
Nſis ꝓſopõ · hec apud ſmos eq pollẽt iſtis ꝗtuoe vizʒ een
tia ſuba ſubſiſtẽtia ꝑſona. int᷑ hec tal eſt dria:vſya ſiue
Eentia dicit naturã vt ẽ hũaĩtas· vſyaſis ſiue ſuba didt hñs na
turã ſiue ſubſtãs nature vt hõ · ypoſtaſis didit diſtĩguibile· nõ
tñ diſtickũ cũ determĩata ꝓpꝛietate ad digĩtatẽ ꝑtinete vt aliq̃s

1õ.pꝓſopõ ſiue ꝑſona ditit diſtmdtũ cũ determĩata ꝓpꝛietate ad

dignitatẽ ꝑtin ente vt petrus.vñ ſic hoĩes ꝑtitulars diſtidi ſũt
ſuis ꝓpꝛiis qualitatibo ita pacer et ſilius et ſpũſſan. ſuis ꝓPꝛiis
notiombo· ſic aũt greu dixerũt patreʒ et filũ et ſpũmſan· tres
ypoſtaſesitres res ita et nos dicimus tres ſubas ut res res ñ
mdigentes alia re vt ſint. Conſiderata igit᷑ eſſentia dmina ĩ ſe

oino indiſtincta ẽ. ꝑſona vero in ſe diſtincta eſt ſuis Ppꝛieta tib

Conſiderata aũt eſſentia in ꝑſonis vel ꝑſona in eſſentia mediũ
modũ tenet ſcʒ vmtatẽ et diſtindionẽ.et hoc patet in appꝛopei
atis qᷓ omnibo ꝑſonis ↄuemũũt. ſed ad vnã magis determinantk᷑
Mõ ꝙ ſepe ſuba ſumit᷑ ꝓ eſſentia et ꝙ eſſentia nunq; tñffert᷑ að
ſignificandũ ꝑſonã. Tres ſunt diffmnnones ꝑſone Pꝛima eſt
Boetij talis. Perſona eſt rationalis nature mdiuidua ſuba.
ec ſumit᷑ penes naturã rei :· Secũda eſt Rich. de ſancho vick oee

5

Liber “
talis. Per ſona eſt ſubſiſtens ꝓ ſe ſolũ iuẽ quensã ſingularẽ ſub
ſtantie modũ · hec ſumit᷑ iuxta ethimologiã noĩs: Dicit᷑ em̃ ꝑſo
na quaſi res ꝑ ſe vna. Terdia ẽ diffinitio mgralis ſic· Per ſona
ẽ ypoſtaſis diſtinca ꝓꝛietate ad dig nitatẽ ꝑtinente · Notanð
etiã ꝙ pꝛedicta quatuo put ibi ſunt expoſita et exem pliſicata
ſcʒ eſſentia ſuba ſubſiſtẽtia ꝑſona differunt cratima re et noĩe
led in diuinis differunt rone.
De im menſitate dci Ca. xiiii.
On eſt in deo quantitas dimenſionis ſed virtutis· nec
vbiq; ẽ deus mole coꝛꝑis ſed pñtia maieſtatis· et ꝑ hẽ
. modũ ditci᷑ immẽſus. Sʒ nota ꝙ iĩmenſitas quatuoe in
deo tompledit᷑ ſcʒ iſinitatẽ intopꝛehẽſibilitatẽ inem cũſcriptibili⸗
tatẽ et etermitatẽ · ſi em̃ ↄſiderat᷑ deus in ſe ſic ẽ iniĩnitus· Pſal.
Magnus dñs et lau.ni. et mag· ei ·nõ eſt ſi. ſi vero ↄſiderat᷑ in
compꝑatione ad ĩtelleſtũ ſic ẽ comp̃ henſibił.apłs ad ro.ii.O al
titudo diuiciazꝛ & · ꝓpter hot etia; dict ſedere ſuꝑ cherubin. ſuꝑ

plenitudinẽ ſcĩie et ſuꝑ omnẽ intellect ũ. ſi in comꝑatione ad lo

cũ ſic ẽ inercũſeriptibił. Ambᷣ. Nihil pꝛeſcriptũ: mhil circũſcrip
tũ: nihil dimenſũ trinitas habet· nõ m loc claudit᷑. nõ eſtima⸗
tione ↄchudit᷑· nõ etate vatiat᷑· Sʒ ſi ↄſiderat᷑ in comꝑatione ad
Ddurationẽ ſic ẽ eternus· Apłs ad ro· iij· Regi ſeculoꝝ ĩmoꝛtali
inmſibili ſoli c.. de his quatuoꝛ dicendũ eſt in ſequentibo ꝑ oꝛdi
nẽ Tandẽ eſt g certiſſime ꝙ in deo nõ eſt ꝓpꝛie longitudo nec
latitudo nec ſublimitas aut ꝓfundũ.ſed hec methafoꝛioꝛ ſũt in
deo. eſt em̃ in deo latitudo carita tis qua nos ab erroꝛe reuocat
Jere· c qi· Caritate Petua dilexi te ideo attraxi te miſerans. Eſt
q longitudo patientie qua malos poꝛtatdiſſimulat nanq; pec
cata hoiĩm ꝓpter pnĩam·. Eſt etiã in eo lublimitas ſapientie qua
omnẽ lenſum ſuꝑat· Kpłs ad ephe · 4. Omnia nuda et aꝑta *&.
EStt etiã in eo ꝓfundũ inſtide qua peccatoꝛes dãnat. Mat 25.
I maledich in ignẽ eternu ſ.
Be infinitate dei Ea. xv
VPVbitanduz non eſt deũ eſſe infim tũ · eꝛ cũ in de o rdẽ lit
potentia et eſſentia. patz ꝙ eſſentia eius eſt infimien ſi c
Potentia . Vnde lic potentia dei non ita poteſt in tot ex⸗
tendi qn poſſit in plura. ſic et eſſentia dei non ita ẽ in rebo quin
poſſit & m pluriba ĩmo ſi mũdi eſſent ĩſiniti om̃s repleret · Pꝛe⸗
tberea deus cũ ſit reruzʒ cauſa effidens foꝛmalhs et finahs-Si non
eſt dicere de ipſo inquantuz eſt cauſa efficiens ꝙ ſit effediua nee

ſt

1t
et
no
no⸗
ſin
fne
i⸗
ſat
ven
nit
nd
nod
vnd
dim.
eſt
ſt

mas

ne ſub
züpſo
erſona
lode
Phita
meie

Xm.
Nts⸗ne
etpfi
an
ptbi⸗
Pa.
demin
1Dal
mrſup
ead lo
üſenp
eſama⸗
one ad
nortali
podi
donet
ſitin
uocat
ns. Kſt
c pee
je qua
n i.
t25*

4
Aſt
mli
wter⸗
cuin

Primus
m quantũ eſt cauſa formalis ꝙ ſit ſormata. Eadem ratione nõ
eſt diere cum ſit cauſa finalis ꝙ ſit fimta. Nullo g mõ dicenduzʒ
eſt deum eſſe fimitũ ſᷣm ſubſtandã miſi finitum dicatur ↄpletum

vel perſectum. Gane tripłr diat᷑ mfinitũ:ſcʒ negatiue· priuatiue

ↄtrarie ſiue deſꝑate: gnſinitũ negatiue ðꝛ per abnegacõnẽ finis
et ſie dr̃ ininitum id quod nõ fimt᷑ et hoc modo infimtũ eſt qð
nõ eſt natum finiri Inſinitũ priuatiue eſt quod ẽ natũ fimiri tñ
non finit᷑. Inſinitũ ↄtrarie eſt qð habet ↄtrariã diſpoſitionẽ ad
finiendum. Primo mõ eſſentia diuma eſt infinita. qꝛ nõ habet
finem nec eſt nata fimiri. Similiter ſi dicatur iſimtũ tercio modo
Si vero dicatur inſinitũ pᷣuatiue ſic nõ p̃ᷣt dia mfimta.· qꝛ nõ ẽ
nata finiri ymmo eſt fimes oĩa· ꝗItem ſinis dr tripłr. Dicit᷑ eniz
terminus et hm hoc q;titatis ↄunua eſt potenda mſinita qꝗᷓ̃ ẽ di⸗
uiſibilis in mſimtum· Et hot ideo qꝛ in ↄtinuo nõ eſt termmus

in diniſione ſicut nec in numero eſt termmꝰ in additione. Klio

modo dðr finis idem ꝙ ꝑfedtio· Tercio modo dĩ fims id ꝓpter qð
vnũqðq; fit · Primomodo deus eſt mſinitus nõ m q;ntitatem
dimenſiuã que in eo nõ eſt. ſed m q;ntitatem vᷣtualem qᷓ ĩ ipſo
eſt. Sed qꝛ in deo oĩmoda eſt mdiuiſio virtuas eſſentie non
põt eſſe inſinitas virtutis·:qͥn etiq; ſit eſſẽde imfinite. Scᷣo mõ
materia dicit᷑ eſſe infimta· qꝛ caret ꝑfedione. Tereo modo malũ

„

Dicitur in fimtum quia nõ eſt ædmatum ad finen
Aincõpꝛehenſibilitate dei (Capi. xvi:
eator a creatura cognoſci nõ p̃t ad plenum ĩ viavxel
tiam in patria·qꝛ infiniti ad ſimtum nulla eſt ꝓpoꝛtio ·
oecius. Trimtas ſibi ſoli nota eſt et homĩ xp̃ᷣo · Vnde
Berñ. Mil deo pneius eſt: et nil moõprehenſibilius. qd nempe
tuiq; rei pñaus ꝙ; eſſe ſum. SBane eſſe oĩm dixenim deũ nõ ꝗa
illa ſunt ꝙ eſt ille . Sed qꝛ ex ipſo et per ipſum a ĩ ipſo ſũt oĩa
Eſt emm intelligentia nrᷣa ad illã luœm in acceſſibilẽ młtominꝰ
qm viſus noctue et veſꝑtilioms ad ſolem. Vnde ditit deus in
Daniele . AXmbulare ſuꝑ pennas ventoꝝ. hoc eſt ſuꝑ intelligen⸗

caas etiam angelicas· Heruntñ oõpꝛehendit᷑ deus aliquo modo
per fidem in via Rug. Gentis hũane aties inualida in tam ex
cellenti luc non figitur niſi per iuſtidiam fidei emundet᷑ · Xd idẽ
Berñ. Ita deus eſt in irrationahbus creaturis vt tñ non capi
at᷑ ab ipſis · X rationabilibo omnibus eapi pᷣt per tognitionem
Sʒ a bonis tm̃ capit᷑ ꝑ amoꝛem. Diamus g ꝙ de deo ſeire poſſu
mus quid non ſit.non autem quid ſit Aug Intelligamꝰ deum
ſine qualitate bonumſine quantitate magnum.ſine indigendea

r
2ððð

iber
creatorem · ſine ſitu pꝛeſidentem. ſine habitu omma ↄtinentem:

ſine loto vbiq; totum ſine tempore ſempiternũ: ſine mutatione

ſui mutabilia facentem. nilq; pacientẽ Compꝛehendit᷑ quoq; de
us ꝑ ſpeciem p dignitate meriꝝꝛ in patria Aug · Videbimus
tue maieſtatis eſſentiam: vt vnuſquiſq; eo ꝑſpicauus quo hic
vixerit purius Et eſt exemplum in mari quod ſe offert quidem
viſui et tñ ᷣm ſuum ambitum totũ videri non põt · et hoc ẽ tñ
ꝓpter maris latitudinem. tum ꝓpter viſus noſtri ad tantã ſuper
fidiem in ꝓpozcionabilitatem. Nota tribus modis aliq́d cogno⸗

ſeitur ſez . ꝙ eſt · vel ſirut eſt. vel quid eit · Primo modo cogno⸗
ſcitur deus m via etiam a malis. Scðo modo videbitur i pata
a bonis vnde Johes. Similes ei erimus in patria qñ videbimꝰ2

eũ ſitut ẽ.ſicẽ eſta.ſuã maieſtatẽ et claritatẽ bonitatẽ· Lercio mõ
nec a bonis nec a malis- nec in via nec in patria videbit᷑: quia
ſinitũ nunq; capiet infimtũ · Doc igit᷑ tenendũ ꝙ deũ in via co⸗
gnoſcere non poſſumus quid eſt et in patria ſicut eſt. nunq; tñ
nec hit nec ibi quid eſt Viſus coꝛꝑalis impedit᷑ tripliater ſcz ꝑ
tenebras. ꝑ falſam lucem per auerſionem a re viſibili · Fodem

modo impedit᷑ viſus ſpũalis trca cognitionem dei. gorimo mõ

ꝑ tenebms pecati vel erroris Joh. Qui fact petm in tenebris
eſt apkus ad Deb. dhuc cum legit Woyſes eorum velamen
eſt ſuper corda eoꝝꝛ · Scðo ꝑ fallam lutem hoe autẽ fit qñ quiſ
metitur eterna ?m naturaha. Exemplum habes in ligno putri
do quod in nocte quandam luem videtur haber ſed cum dies
venerit mihil eſt. Tercio mõ per auerſionem a re oognoſcibili:
hotc ſit qũ quis ſpreto incõmutabili bono rebus m utabilibꝰ ad
heret. Talium oculis cum ſint egri odioſa eſt lux: que puris eſt

amabilis. Deus tognoſcitur intus et exterius- Intus duplici

quia qñq; ꝑ inſpirationẽ quod paudis datũ eſt Kpls. 2z. Cor⸗

*W

12. Scio hominẽ &- Quandoq; per rõanationem bm quẽ modũ

plures phi de deo noticiam habuerunt RKpls ad Ron Inuiſibi
la dei & Exterius etiam vognoſtit᷑ dupliciter ſcihcet per creatu
ras Apłus- Cor · iz· Videmus nunc per ſpe l vigʒ creatura⸗
rum que ſunt modo ſpeculum cratoris in pꝛeſenti ſicut etontra
ipſe deus erit creaturarum ſpeculũ in futuro in quo omma vide
bimꝰ? que ad nr̃m gaudium pꝑtinebunt. Item p doctrinã Kpluſ
ad Ro. 8. Fides ex auditu &&. Situt em vnũ cog noſtit qnq; ex
anditu qñq; viſu · qñ; guſtu:ſic quodãmõ a deus cognoſcitur
auditu tognoſcunt deũ qui audiunt verbũ dei. et per ilbud cre⸗

dunt · Piſu credunt theologi qui legunt deum in ſcripturis:

— —ü
—,—

— 2 —- —— —

I— - — —

un:
done
d
imus
hit
mden
te
luper
gno⸗
gno⸗
paia
rbim⸗
nono
quia
iaco⸗
aige
dem
nomo
nebnis
amen
ſqu
puti,
n dies
cibil:
ibad
nis eſt
vplici
(or ;⸗
modi
ziſbi
creatu
atuna⸗
contra
vie
pluſ
iqer
ſcitur.
der⸗
tans:

Primus
et philoſophi qui ſpeculantur ipſũ in naturis. Guſtu ↄgnoſcũt
ſol boni p̃s· Guſtate et videte qm ſuauis eſt dommus. a iſte vl
timꝰ modus ꝑpfediſſimꝰ eſt a ceertiſſimꝰ · Dyoniſiꝰ diet. ꝙ tribꝰ
modis cognoſcit᷑ deus ſcʒ ꝑ ablationem ſiue ꝑ abnegationem
vt cum dicitur ˖ Deus nõ eſt hic vel ibi · vel deꝰ non eſt hoc vel
illuðd K&. geem per eminentiã · vt cum in creatura ĩiueni at᷑ potẽcia
attribuenda eſt deo ſũma potentia. et ſit de aliis · Item ꝑ cauſazʒ
hſm ꝙ per effectus peruemat᷑ ad cognitionẽ cauſe · vel per cogni
tionem motuũ peruenit᷑ ad oognitionẽ mouentis. Nota ꝙ; aĩa
ſenſu pereipit corꝑa· quia formas in materia tm̃ preſente corꝑe.
ymaginatione vero corꝑm ſimilitudines etiam abſente corpoẽ
hot eſt formas abſtractas a materia. Ratione aũt coꝛꝑpum na⸗
turas · Intellectum ſpãũm creatum· Intelligencia vero ſpũm ĩcre
atum. Sciendũ pꝛeterea ꝙ ðg noſcibilia quedã ſunt infra rõneʒ
quedã iuxta · quedã ſupra Infra rõtionẽ ſũt que ſenſu ꝑcipimꝰ
vt alba nigra et ſimilia· Juxta rationẽ ſũt que rõne ꝑdpimus.
vt verba falſa iuſta vel miuſta · Supꝛa rõnẽ ſunt que ſo lum diui
na reuelatione cõpꝛehendunt᷑ aut ſcripturaꝝ auctoritate credũ⸗
tur vt tres eſſe ꝑlonas et vnum deum.

De incircumſcriptibiliate dei (Ca. xvii
Biq; deus eſt: et tamen nuſq; eſt. quia nec abeſt vllo
loco nec vllo capit᷑ loto Rug. Deus eſt in medio non
meluſus · extra mundũ non excluſus.ſupꝛa mundũ.nõ
elatus· infra mundum non depreſſus· Ex hiis patet ꝙ deus eſt
intra omnia et hot quia omma replet. et vbiq; preſens ẽ· Item

extra omnia eſtaquia omma continet net vſq; valet coartari:

Sed nota ꝙ hec poſitio extra didt ibi non actualẽ pñciã ad lo

cũ · ſed potencale que eſt dei ĩmenſitas que iſinitos mũdos poſ

ſet iplere ſi eſſent· Item ipſe eſt ſupꝛa omma·. qꝛ ommbꝰ preſtat
nee aliquid ei equat᷑ · Iem infra oĩia eſt qꝛ cũcta ſuſtinet. a ſine

ipſo mihil pt ſubliſtere · Dic mus etiã ꝙ deus eſt vbiq;. vt non
indigeat rebus ꝙ in eis ſit ſed potius res ſui indigent vt ꝑ euz

ſubſiſtant · Deus em̃ ante mundi cõſtitutonẽ ſuit vbi nunc eſt

vide licet in ſe · qm ipſe ſibi ſufficit er quod ptz ſolutio qᷓſtioĩs

quorundã ſimplicium qui querunt vbi deus ſuerit ante mundi
ↄſtitutionem · Saendũ autẽ ꝙ aliqd eſt in loco circũſcriptiue et
diffinitue vt coorpus. Kliquid diffimtiue et non arcũſcnptiue.

vr angelus. Aliquid nec ſit nec ſic vt deus. et hoe eſt ideo: qa

non indiuiduat᷑ per materiã vt corpus.nec ꝑ ſuppoſituzʒ vt an

gelus. Rliquid etiam eſt in looo partim arcũſcreptiue et partĩ

S

Liber
diffinitiue vt corpus xp̃i ſub ſacramento qð eſt totum ſub tota
hoſtia ita ꝙ non excedit . et hm hot eſt ibi ceircunſcriptiue. Eſt q;
ſit ſub hoſtia ꝙ non vbiq; et ſic eſt ibi quodammõ diffimtiue:
Corpꝰ auteʒ xp̃i liet non ſit vbiq; cum ſit creatura nec equari
poſſit in hoc creatori in pluribo tñ lous eſt ſub diuerſis hoſtiis
et hoe eſt ꝓpter vnionem eius ad creatorez · Vnde merito habz
amplius q; alia creatura. ſcihcet ꝙ in locis pluribus poſſit eſſe:
Ex pꝛedidis patet ꝙ eſſe vbiq; ſimplieter ſoli cuenit creatori:

z in vno loto eſſe cõuenit creature· In pluribus vero lods e et

non vbiq; cuenit coꝛpori iheſu xp̃ᷣi. Deus eſt vbiq; potenciali
ter pneialiter eſſencaliter· per gubernationem· per ↄgnicoez · ꝑ
ſeruationem Augꝰ. O deus vbiq; eſt ſcimus. Qualiter autem
neſeimus · Mota ꝙ deus multipliater eſt in rebusſcʒ ꝑ naturã
ſic eſt vbiq; potendaliter pñdialiter eſſen cialter · Item per g rãz
ſic eſt in bonis Joh . Qui manet m me et ego in eo hic fert fru⸗
ctum multum. Item per gloriam ſic eſt in rationali vt veritas ĩ
ↄtupiſcibih vt bonitas.in iraſcibili vt poteſtas⸗ Item per vnio⸗
nem lic fuit in vtero virgims vnitus humane nature xp̃i.et in
ſepulchro vnitus carni. et in inferno vmtus anime xp̃i · Icẽ deꝰ
dicit᷑ eſſe alitubi per occultoꝝ: reuelationẽ · Geñ · 28. Were dñs
eit in lo iſto· Icẽ per veſtigioꝛꝛ eius excellenteu rep̃ſentatio eʒ
ſie dicit᷑ eſſe in eelo quia ibi maxime reluœt ſua potencia: ac ſa⸗
piencia ac bonitas· Icem per nature ydemptitatẽ ſicut filius eſt
m patre. et pater in filio.et ſpũſſanctus in vtroq;· Item per mi
raculoꝝ oꝑacõem⸗Exoð. Digitus dei eſt hic· Jvm per cõſerua
tionem et gubernationem ſic eſt in mundo. Item deus eſt ĩ ſeip
ſo vt alpha et o· öm illud · Dic vbi tunt eſſet cũ patre tuz p̃ter
eum mihil eſſet. Lunc vbi nũc in ſe qm ſibi ſufficit iple · Per qð
patet ſolutio qſtionis quorundã ſimplicum: qui querunt vbi
deus eſſet priuſq; mundus eſſet. Item ipſe eſt in mundo ſicut ĩx

im regno · Bern · Deus vbiq; regnat · vbiq; imperat· vbiq ma

ieſtas eius omnia r plet.et cõplecntur vniuerſa.ꝗ teʒ in angelo
eſt vt decor inquantũ veritas · et ſicut ſapor mquantũ bonitas

Item in eccleſia eſt ſieut paterfamilias in domo · Vnde illud Vo

biſcum ſum vſq; ad coſummationẽ ſeculi. Item in electis vt hbe
rator a malis.et adiutor in bois · et hoc ẽ quod dicit Ber · De
us eſt in creaturis mirabilis. et m homimbus amabilis · in ange
lis deſi derabilis. in ſeipſo incomprehenſibilis m reprobis intol⸗
lerabilis. Item in reprobis eſi vc terror et horror Rug . Qui te
dimittit quo it niſi a te placato ad te iratũ · Vnde vlumo modo

— — — — — C — ——

—,

— — —

—;W — . . — —

VPrimus
deus eſt in damnatis ſient terror et horror.Non em̃ manũ dm̃
Poterimus effugere p̈s · Si aſcendero m lelum. tu illie es. Zi de⸗
ſcẽdero ad infernũ ades. Si vero dubitat᷑ vtz deus ſit in dya bo
lo · Scendũ ꝙ quedã ſunt nomina que impoꝛtãt naturas ꝓut
ſunt nature. In his cocden dũ eſt ꝙ deus inſit. Bunt alia que ĩ
telliguntur deſoꝛmitates vt dyabolus de quibꝰ nõ eſt dioendũ
ꝙ deus inſit niſi addatur inquantũ ſpũs vel aliquid tale. Deꝰ
eſt m anima ſidei:ſicut ſponſus in thalamo:·rex m regno turris
in caſtro. Item ſicut mꝗr in ſcolis.ſons in oꝛ to. lux in tenebris:
Item ſicut theſaurus in agro:vmum in œlario. carbunculus in
auro. Item ſicut manna m archa. ſigillũ in cartha. medieina in
apoteca· Item ſicut cythara in cοιο»nago m ſpeculo. mel
m fauo.Item ſic fructus ĩ arbore · oleũ m lampa de. liliũ ĩ ↄualle
Be eternitate dei Capit ulum. xvui
Acut deus vbiq; eſt nee tñ ahquo loco ↄtinet᷑. Sic eter⸗
nus eſt et tñ nullo temꝑe men ſurat᷑.Ilon em̃ cõpetit eᷣ
tempus pñs.net preteritũ nec futuruʒ. Mã pñ̃s tempꝰ
anens eſſe non habet quia pertranſit: deus aũt ſemꝑ manet
idem vnde DMilarius. Eſſe non eſt acidens deo: ſed ſubſiſtens

veritas et manens cauſa. Similiter tempus preteritũ modo non

eſt nec habet eſſe ſubſiſtens . Ged de deo dictur m p̃s. Ipſi ꝑibt
tu autẽ ꝑmanes· Eodem modo tempus futuꝝ non ẽ hexſpecka
tur; de? aũt ſemp eſt · Vnde meꝛcuriꝰ. Bola monas eſt alpha et
o· hoc eſt quia deus eſt prinupiũ ſine principio.q finis ſine fine
Cum em̃ deus oĩno ſimplex ſit non habet in ſe pemcpium dtra
rietatis que eſt cauſa corruptiomis· Quid auteʒ ſit eternitas bm
rem · Seendum ꝙ ꝓprie dr diuturnitas ſine principio et ſine fi⸗
ne:a ſine muta bilimte. et ?m hoc duenit etnitas ſoli diuine na
tune in qua eſt duuturnitas imenſa. Eternitas vero m ethymo
logiam diditur quaſi extra termmos qꝛ termino caret. tam midq
al q; fin ali · Hed õm diffinition em Woecii in libro de ↄſolatiõe
Eernitas eſt intermmabilis vite tota ſimul et ꝑpfed a poſſeſſio:

Kd huius diffinitioms nitelligentiã. Alotandũ ꝙ in quibuſ daz

eſt terminabilitas ſimpliciter· quia ex parte ante et ex parte p9
vt lunt generabilia et corruptibilia ad quoꝝ differenciã ponit᷑
iterminabilitas · Et bene ponituꝛ iſtud ꝑ negationẽ qꝛ ſimpli⸗

cia a p̃ipue diujina nullo mõ melius manifeſtant᷑ q; ꝑ remotõez
vt ait Dyoniſiꝰ· Et hec eſt ratio qꝛ ſimpliuũ eſſe non põt intel
lectus perfecte tomp̃hendere. Et ideo ex negationibꝰ eoʒ qᷓ ab
ipſo remouent᷑ manudutit᷑ ĩitellectꝰ ad ea aliqualit ↄgnoſcẽda.

Liber

Ytem in quibuſdã eſt interminabihtas eſſendie ſed non vite · vt

m coorporibus celeſtibus ad quoꝝ differencã addit vite De do

aũt didt XKugꝰ?: Qð ſolus dicit᷑ habere imotalitatem. In omni
eni3 mutabili natura nonnulla moes eſt ipſa mutatio quia facit
aliquid in ea non e quod pus erat · Vñ a homo qñ naſcitur qᷓ
dammodo inapit mori. In abuſdã eſt interm mabilitas vite ſeð
tñ cũ miſeria et infeli utate vt in demombus et damnatis · Xd
quoꝛ diſferenciã addit᷑ poſſeſſio · In cuius intellechu eſt iocũdi⸗
tas felicitat?. Qui a tunc poſſeſſio rei ali tuius dr qñ ad libitũ ha

betur. In quibuſdã eſt interminabilis vite poſſeſſio. Sed tñ nõ

tota. vt m hominibꝰ beatis ante indiduz quoz eſt bẽitudo bm
partem anime et non ozꝑis- Ad quozꝶ dram dicitur tota. qꝛ
totũ eſt non diminutum. vel cui mhil eſt extra· In quibuſdã E

—

inter mmabihs vite poſſeſſio tota vt m ãgelis beatis añ iudiciũ
uia bm totam ſui ſubam habent felicem et mtormmabilez vitaã
ed tamen non ſfimul cũ aliqua ſit in eis ſucceſſio reuelatonuz
et gaudioꝝ. AAd quoꝝ dram ponitur ſimul · In quibuſda eſt
inter mmabilis vite poſſeſſio tota ſimul. ſed tñ nõ ꝑfecta eo mõ
quo nos diamus perſectum nullo indigens ſic eſt in angelis
et hominibus beatis poſt iudiaum. d quoꝶ dram additur ꝑ
ſedta nullo indigens ad ſuum beatũ eſſe. Patet ex predicka diß
fimtione ꝙ tres ponunt᷑ ibi ↄditiones ꝗ ſunt iſepabiles ab eter
intate intreata que deus elt. ſcz imtermmabilitas ibi intermialiſ
vite poſſeſſie · Ivm inuaniabilitas ibi tota ſimul. Mihil enim va
nabile eſt totum ſimul- Item ſimpliatas ibi perfecta Jllud eniz
ſüme pfectã eſt cui non eſt poſſibilis aliqua additio · Per pᷣmuz
ſepatur deus ab omm toꝛruptibili Per bᷣm ab omni variabili·
Per terciũ ab omni compoſito· Igitur nota ꝙ ilud quod carz
prindpio et fine didtur ecernũ vr deus cuius eſſe interm inatũ
E. Sed ꝗᷓ prinapiũ hñt et ſine carent dicunt Petua vt aãgeh et
hoĩes. que vero prinupiũ et finẽ hñt dicunt temporalia vt cor
ruptibilia et vegetabilia et ſenſibilia vt bꝛuta et hmõi.

e imncõmutabihtate dei. Cabi xix
Cmutabilis eſt deus et impꝑmutabilis et inoõmutabik
Immutabilis eſt qꝛ ñ cadit in eũ motus accidentalis . l⸗
aug mentum Leo papa ſimplia diuinitatis nature nil
addi vel mmui poteſt . qꝛ ſemper eſt quod eſt. Item nec dĩnutio
Malach; Ego deus et non mutor. Item nec alteratio Jatcobi a·
Kpud quẽ nõ eſt tranſmutatio net vialſſitudinis obumaratio
Ium nec m locum mutatio qꝛ vbiq; pñs eſt ſa. Celũ a terrã

— — — — ——— —

53

ðũ

nva
enz
mnuz
hili⸗
az
natü
ͤet
cor

nbi
,
l
utio⸗
bl
0
era

ð

Primus
ego impleo: gmꝑmutabilis autem eſt quia non cadit in enm
motus ſubſtanaalis que eſt de non eſſe ad eſſe · vt generatõ qꝛ
iitũ nõ huit Mec ille ꝗᷣ eit de eſſe ad nõ eſſe vt corruptio.qꝛ ſi
ne nõ habebit· Illud ei lolu in mhil eſt verabile qð eſt de mihi
lo · Eſt etiã ĩcomutabilis ex eo ꝙ nõ cadit in eum motus ex o⸗
patione. Mam ſoh deo duenit in oꝑatione quietũ eſſe. Oñn Bo
etius. Stabiliſq; manens das cuncta mouen. VBnde qñ deus fa⸗
cit aliquam rem non ſit in ipſo deo mutano ſed in re circa qua;
oꝑat᷑ · O at ſeat deus Pdicare ſubu erſionẽ niniue. et p̃dicẽ moꝛ
tẽ ezechie quoꝝ neutrum acidit· In talibus non mutauit deꝰ
tonſiliũ qð ab eter no ſetum habuit m ſmam que reſpectuz ad
ipſa negotia habut. Quia mimue ſubuertenda erat bm demeri⸗
ta· et E echias mœiturus erat ſm cauſas imferiores. Bed hee
non im poſuerunt necſſitatm diume potencie. gtem triphater
diſtinguit motus ſeʒ naturalis violentus & voluntarius Ma⸗
turalis eſt quo naturaliter tendũt res ad loum ꝓpnũ. Motus
aũt violentus eſt qñ cogunt᷑ res eſſe extra lotum ꝓprium. Sed
motus voluntarius eſt vt in aialibus qñ currunt vel comedũt
vel oꝑantur.et iſte motus eſt medius inter naturalem motũ a
violentum . qꝛ ꝑtim eſt naturalis ſciliet inquantum voluntas
diungit᷑ actii ſicut cauſa ſuo effectui· Item parum eſt violentꝰ
ſciliet inquantũ mouent᷑ membm cõtra motũ ſuũ naturalem:
WPer quod laſſantur etiã que ex motu naturali nunq; laſſaren
tur. Igit᷑ pᷣmo modo motus non eſt in deo ſcʒ naturalis · Et H
ꝓPter quatuo rõnes . Prima eſt qꝛ omnis motus eſt ad quiecẽ
et ꝓpter indigendam vt dicit phus . ſed deus nullius eget . Be⸗
tũda eſt tũ ſit vbiq; nõ habet necœſſe de lodo ad locum moueri.
VTerca eſt qꝛ nõ eſt in eo grauitas ſeu leuitas: ꝓpt᷑ qᷓ ſurſum vel
deoeſũ moueat᷑· Quarta ẽ qꝛ cũ deus ſemꝑ in ſeipo maneat non
habz neceſſe locũ ꝓpriũ et ſibi naturaleʒ extra ſe querere ſicut a⸗
lie creature. Item ſcdo modo nõ mouet᷑ ſczmotu violen to · qꝛ ñ
fit ei violencia · gob.iI. Si ſortitudo qᷓrit᷑ robuſtiſſimus ẽ· Itẽ tcᷣ
o mõ nõ mouet᷑ motu ſcʒ voluntario qꝛ in oꝑatione nõ laſſat᷑:
vt aĩalia Preterea nr̃a mens eſt inſtabilis.qꝛ mõ ꝓfiamꝰ: mõ
deficmus. mõ reminiſcimur. mõ obliuiſcimur· modo volumus:
modo nolumus. modo diffuſis togitatiobꝰ et affedcionibꝰ · atq;
ſiliis hut illueq; vagamur. Deus aũt ſemꝑ ſe habet equalit a
immobiliter. gtem alius eſt motus circularis-alius redus- aliuſ
obliquus Circularis eſt ooꝛ pum ſuꝑioꝝꝛ ꝓput firmamentũ mo⸗
uetur m formã quidẽ vt diot phus nõ m ſubaʒ hoc elſt di ee

Liber
ꝙ non mouetur ad lotum ſed in loco · Chotus antem reckus eſt
ſurſum vel deoꝛſum bᷣm qð oꝛꝑa inferiora mouent᷑ ꝓpter leuita
c vel grauitatẽ.·. Motus obliquꝰ com poſitꝰ? eſt ex eircul ari et re
cto. Vñ ꝙ fledti᷑ habz a motu drculari· qð vero linealit᷑ mouet᷑
habet a recto. Nullo iſtorum modorum moueĩ deus. quia pꝛopᷣ
etates iſtorum motuũ nõ cõuemũt ei· poſſemus tñ dicere iſti
motus deo tõuemunt miſtice vt dicatur moueri motu circalai
omnia regendo et gubernando Item motu recto bonos remu⸗
nerando. Item motu obhquo ꝑuerſos a pceto mundando Eodẽ
modo poſſet die ꝙ deus mouet᷑ motu naturah: quo ſcʒ inclita
ſua bonitate omnibus creatuis ꝓ captu eaꝰꝝ ſe oo municat · Item
motu violento quo pct᷑oꝛes damnat. J tem motu voluntario
quo ita in eſſe ↄſeruat vel cuncta firmat. Sic etiam põt exponi
dickum phi qui aſſignat motum a centro ad entrum 5 circa cẽ
trũ- Qm deus mouet᷑ ad centz in incar natione et a entro i a⸗
ſcenſione. et crca centꝝ in p̃dicauone· ꝓPcer hot et his limilia:
Dicit in libro ſapĩe ſpũſancꝰ et mobilis et ſtabilis. Wobibl ·. qꝛ
faut ſanctos mobiles ad operandũ ac in bono pfiœre. Stabilis
aũt quia dat in bono ꝑpſeuerare. vel mobilis in via. ſtabilis in
atria. Vel mobilis in adtuis ſtabilis in dtemplatiuis Pel mo
bilis in aliis ſanctis ſtabilis in xpo Yſa. iI · Nequieſcet ſuꝑ euzʒ
ſpãs · Si endũ ꝙ oꝑation es quedã attribuunt᷑ deo. quedam
bm cauſalitatem et eſſendam vt ſeire. quedam bm cauſa litatẽ et
non eſſenuã ˖ vt comedere currere. quedã bᷣm eſfenaã ˖ et nõ cau
ſalitatem vt creare iuſtificare auctoꝛitate · Auedã nec ſic net ſic:
v1!t peccare mentiri et cetera. = . .
Ge ſimplicitate dei:· Capitulum xx.
.—ℳNB, Implex eſt deus er angelus e amma. ſed diffe ren ter qꝛ
m deo idem eſt qð eſt. aa quo eſt et het eſt pfecka ſim⸗
plicitas· Berñ. Bola iĩcreata natura hanc ſibi vendicat
ſimpliatatem vt nõ aliud et aliud alibi et aubi modo modon
uemat᷑ im ea· Nempe qð habet et qð eſt ſemꝑ et vnomõ ẽ ˖ Bed
in angelo et in anima dĩnt. qð eſt er quo eſt. et ideo eſt ibi qð
alteritas et tõ poſitio. lieet ibi nõ ſit dimenſio qᷓntitat? · Vñ mer
curius-In ſupeeleſti eſt vnitas In eleſti alteritas. In ſubeeleſti
pluralitas⸗Simplex eſt itaq; dedin eſſenca. qꝛ mihil er acidens
eſſe poterit ymmo pfecta ſimplicitas ibi eſt cũ nõ ſit ibi poſſibil
additio. qꝛ quiequid in deo deus eſt. Vnde leo papa. Simpliqᷣ
diuinitatis nature nihil addi vel minui p̃t· qꝛ ſempꝑ elt quod eſt
Cui ꝓpriũ eſt. cui ſempiternũ eſt cui idem eſt viuere et intelligẽ

Primus

ſck Heruntñ multiplex eſt ĩ doms . apłs · REhbi datur mo ſapie ie.
keun gadco omne datum optimũ et omne donũ t. Mon ẽ in deo ðↄpo
jetn ſinio partium integrahũ.vt in domo·nec partiũ potendcaliũ vt
mouet m aĩma.·nec guis diſferenciax · vt ĩ ſpecie. nec materie a forme
apoß vt in corporibus/net coaceruacõis vnitatũ vt ĩ numero· nec a
gi qð eſt et quo eſt vt in ãgelo nec ſube a acidentẽvt ĩ idiuiduo
irula nec corpee ſube incorpee vt in hoĩe. De his Berñ . Mõ ꝑti bo
nmu⸗ ↄſtat deus vt corpus. nõ affecubus diſtat vt aĩima. nõ ſormis
CEo ſubſtat vt omne qð ſadctũ eſt· Idipſum oñdit᷑ et rõne · quia utum
ctttx omne cõpoſitum ſit poſterius ſuis o mpon entibꝰnec pᷣmo qſqᷓ;
em ſit prius.oꝑtet deum qui primũ eſt pꝛinapiũ non eſſe ↄpoſituʒ
unnni Preterea em nullũ cõ poſitũ eſt totũ luum eſſe.deus ergo cuz ſit
erpon ſuũ eſſe nõ erit ↄpoſitus· vnde Berñ . Non eſt formatus deus
nrcai for ma eſt· non eſt effectus deus effelio eſt non eſt compoſitus
win us ſimplex eſt. ——
nia: e excellencia dei? Capit ulum xxi.
Juine dignitatis excellentia tanta eſt ꝙ mens de deo o
abilis

ltans deſecit · cum ſit mntõ prehenſibihs · ſenſus eum non

ilis in ꝑuapit cum lit inui ſibilis· lingua ipᷣm non explicat · cum
elno tm ſit ineffabilis tempus eum non menſurat cũ ſit mterminabi
geuʒ lis.locus eum non rapit cum ſit incircũſcriptibilis ·· Seriptura
edam ißm non explicat cum ſit ineſtimabilis. Virtus eũ non attingit
anuͦet cum ſit inaceſſibilis · Deſideria et vota tranſgredit᷑ cũ ſit ĩcom⸗
noan ꝑpabilis Et breuit oĩs creatura ad deu 1ꝑata defectuz habet ·˖ qꝛ
eele: mfimti ad fimtũ nulla eſt ꝓoꝛtio· Ecce pz ꝙ excelleneia diuina
nsõò eget aliqͥ· qꝛ ipſe ſibi ſuſfidens bonum ẽ· Nõ em̃ indiget coꝛ
Pore vt ſit · nec loto vt alicubi nec temꝑe vt aliqñ.nec cauſavt
r. aliunde. nec forma vt materia.nec:nec ſuba in qua ſubſiſtat vel
4. tui aſſiſtat. Sunt etiã alia ꝗᷓ ſoli duuine maieſtati cueniunt. et
ſn⸗, nulli alii creature in quibus excllende ſue dignitas apparet ˖ ſiẽ
dien eſſe omipotentẽ omm bono oĩ ſcientẽ · qꝛ tognoſcit oĩa pñcia
Ni pterita et futura.et ommia ſingularia ſi? actu· Solus cõg noſcit
50 ea ꝗᷓ ſubſunt libero arbitrio. et oogitationes hoĩm ſolus ↄgno
bi ſcit ſeipſũ Itẽ ad ip̃m ſolũ ꝑtinet vbiq; pñœm eſſe.de mhilo reſ
ſneoeck creare ˖ in inſtanti oꝑari.in oꝑatione quietũ eſſe.miracula facere
aleli ex auctoꝛitate· de quͦbet treata fa ere qð vult· vo luntatẽ hoĩs co
ens głẽè in ictu otuli moetuos ſuſcitaẽ eſſendie aĩe alibi peta dimittẽ
ſbil grãm inſundere. in igne perpetuo corpus ſeruare. Quando ali
Pplia quid creature euenit quod tompetit creatori tunc exœlleneus
deſ de deo dicit vt ſi in creatura eſt potencia in deo ſit ſũma rotõtia

ligi .

D M

ALiber
ſi ſapientia in ipſo ſit ſZamma ſapiencia · et ſic de aliis · Vnde et
humſmodi dicuntur de deo mõ ſuꝑlatiuo · ꝓPter ꝙ deus dicit

Pontiſſimus ſapientiſſimus optimus· pulcerrimus dulceſſimuſ

miſericor diſſimus iuſtiſſimꝰ pfecuſſimus altiſſumus amantiſſimꝰ
mirabiliſſimus deſiderantiſſimus ditiſſimus veraaſſimus fideliſ
ſimus et ſie de aliis Rag.m libro de trimtate · Oportet vt ſum⸗
me vinere et cuncta ſentiret atq; intelligere et mori et corrumpi
immitariq; non poſſe nec corpus eſſe ſed iplum omnipotentilſi
mum iuſtiſſimum ſpecioſiſſimum optimum beatiſſumum deuz ſa
teamur. Poteſt et pꝛeter auctoꝛitatem ratio aſſignari. ꝙ bona
lunt excellencus in deo q;ᷓ in creatura: quia ſemper eſt aliquid
nobilius m cauſa q;ᷓ in cauſato &έe. Pidemus etiam ꝙ aqua pu⸗

tioꝛ eſt in fonte q; m riuo. Radii quoq; ſolis luudioes ſunt in

ipſo ſole qᷓ; m aere:et dulœdo maioꝛ eſt in melle qᷓ; in mellito ·

de notionibꝰ deitC a. viceſimuzſecunduz

ceſſio innaſcibilitas cmunis ſpiratio nma eſt patris
ecunda ſihi.ter cia ſpũſſandti. quarta patris. quinta pa⸗
tris et filii. Ex quibus patet ꝙ tres notiones inſunt patri.due
filio · vna ſpirituiſancto · Tres prime tantum notiones dicunt᷑
perſonales eo ꝙ perſonas fadant et eas proprie diſtinguant:
et ille ſole ſunt tres vmtates trium perſonarum quibus perſo⸗
ne dicuntur tres. Vnde liet pater habeat phures proprietates.
tamen pater paternitate tantum eſt vnus Pater emm patermi
tate eſt indiniſus in ſe· et diuiſus ab aliis:· Innaſcibilita stantũ
eſt patre. et ſumitur pꝛiuatiue eo ꝙ ipſe ſit a nullo: et tamen
patrem notiſñcat: ſicut ouis non ſignata per hoc iplum diſtin⸗

guitur a ſignatis· Simihter tõmums ſpiratio eſt vna notio · et

illa vnitas eſt in patre et filio · et eſt diſtincka ab omni alia noti
one. Motanduz ergo ꝙ ꝓprie loquendo tres ſunt ꝓprietates ſci
liet pater nitas filiatio procſſio quia perſonalis proprietas eſt
que vni ſoli perſone cõuenit et eam ab ommi alia re diſtinguit.
Relationes vero ſunt quatuoꝛ. Quia vna eſt patris ad filium.
ſcʒ paternitas· Klia eſt emm ecõuerſo ſcqʒ filiatio. Tesda eſt pa
tris a filii ad ſpiri tumſanctũ cõ munis ſpiratio· Quarta eſt econ
uerſo ſcʒ ꝓœſſio. Notiones autem ſunt quinq;· q⸗ ꝗlibet ᷣlatio
eſt notio· et p̃terea innaſcibilitas que pr̃i ðuemt ꝑ Puationẽ re
latõis ad aliud prinupiũ. MNotones hñt multa nomma dicun
tur eĩ notõ nes qꝛ ꝑſonas notiſicant · Dicunt᷑ et diſtincões . qꝛ
pſonas diſtinguunt⸗ Icem dieuntur relationes quia plone per

Dotiones ſunt qunq; videlicet pacernitas ſiliatio pꝛo⸗

as

didet
us diat
aſimf
nalm
8 Rlf
vt lun⸗
runpi
enti
deuz ſ.
bonn
üiqrid
gua pu⸗
ſunt mn
llit.

om
opo⸗
patns
apa⸗
1due
ant
ant:
erlo⸗
nos.
rm
mnti
mwen
ilun⸗
10et
noti
15 ſti
z eſt
wit⸗
um.
tpa
w
110
ne
un
g
der

Prumus
eas ad ſeinuicem referuntur · Dicunt᷑ quoq; ꝓprietates· qꝛ ꝓprie
ꝑſonis inſunt. Nota regulas notionũ.nulla notio de aho pre⸗
dicatur. Item quelibet notio eſt illa ꝑſona cui mmeſt. gtem que
libet notio eſt eſſencia diuma et deus · Item om̃es notiones ſũt
vna eſſencia . Item nulla notio ineſt diuine eſſendje que diſtin⸗
guit nec diſtinguitur · Itẽ notiones ſumpte abſtradtiue p̃dicant᷑
de eſſencia · ſed ſumpte ↄcretiue non · Vn bene dictt eſſencia eſt
paternitas ſed non ditit᷑ eſſenaa generans. Item notio ſemper
importat dignitatem. Item ſuppoſita notione non ſupponitur
perſona. quia aliquid conuenit notiom quod non conueit ꝑſo
ne. NMotioni ei Prie dueit diſtin guẽ · ꝑpſone diſtingui.
de nomnibus diuinis: (Capit: xxni
Wne nomen qð de deo diat aut eſt eſſentiale aut per⸗
onale aut notionale· Eſſenci alia quedã ſũt ſubſtãtiua
vt deus diuinitas creator et ſimilia: Quedã vero ſunt
adiedtiua vt bonus eternus imenſus et huiuſmodi. Perſonah
a lunt vt pater et filius et ſpũſſanctus. Motionalia ſunt vt pa
termtas a innaſcibilitas π De his notandũ ꝙ nomen eſſenda
le ſubſtantiuũ et abſtradiuũ nullo modo p̃ᷣt trahi ad ſupponen
dũ ꝓ ꝑſona · Vnde falſe ſunt hee. Eſſenca genuit eſſencia vel dei
tas deitatem: ſeu diumitas diuinitatem· Sed concreata licet ſint
eſſendaha trahi pñt ad ſuponendũ peo ꝑſona Et hoc per ver
ba notionalia vel ꝓpoſitiones nocõnales·vñ iſte vere ſũt Deꝰ
genuit deũ creator creatorẽ ˖ vel deꝰ? de deo. Similiter de no'buſ
ꝗᷓ media ſunt vt lumen de lumine · Item hoc nomen ſapiẽcua liz
ſit abſtractũ · tñ pᷣt ex vſu ſumi quaſi ðtretũ· vt ſapiendia de ſa⸗

pienda Eſſencahũ autẽ adiechuoꝝ. queda; pꝛedicant pure eſ

ſendam diumã vt bonus et ens· Quedã diumã eſſenciã ↄnotã⸗
do puationẽ pᷣnupii et finis vt eternus. vel certe menſure locał
vt imenſus Quedq; principaht᷑ ſignt diumã eſſendã et cogno

„

tant effectum m creatura m actu-vt creat iun ſtificat · vel in habi⸗

tu vt iuſtus miſenicoꝛs vel impotenaa vt ommpotens·. Sunt ꝗᷓ⸗
dam verba quoꝝ nec ſigmificatio nec modus ſigniſficandi deo
conuenit vt turrere ambulare · Auedam ſunt quoꝝ ſignificatio
conuenit ſed non modus ſig nifican di vt creare faere · Auedam
ſunt quoꝝ ſignificatio a modus ſignificandi deo conuemt: vt
patet in hoe ver bo eſt. Exodi · Qui eſt miſit me. Notandum q;
omnia que ſunt perfectionis de deo vere dicuntur ˖ Que autem
imperſedi onis ſuntaut non dicuntur aut ſcᷣm aſſumptionem
humane nature dituntur vel trãſlatiue· ꝗItem in diuĩs ſunt duo

—

Liber
mo di predicandi ſiz per modum ſubſtãdie et relationis. ſedſub
ſtancia continet vnitatem a rᷣlatio multiplicat trinitatẽ c. Mo⸗
mina queda; dicuntar de deo eternaliter vt dñs et miſericors:
que ↄnotant effectum in creatura ᷣm habitum· Quedã tꝑaliteꝛ
vt dñ ator et miſerator que ↄnotant effectum in actu. Aueda

pluraliter vt ꝑſone- Quedã ſingulariter vt deus · Aueda; ꝓprie

vt ꝓprietas ꝑſonaꝝ. Auedã aꝓpropate vt potenua et ſapiencia
Quedã poſitiue vt iuſtus ommpotens · Quedã priuatiue vt im
mortalis ·˖ et hec magis ꝓprie dicũtur de deo q; politiue · qꝛ me⸗
lius dicitur de deo ꝙ nõ ſit ; d ſit · Auedã tranſlatiue ſicut ꝗ

ſimbolice de deo dicuntur. vt agnus leo Quedã collediue vt tri

nitas trinus-Qu edam relatiue vt equalitas ſimilis: Quedam
reſpectiue ad creaturas vt creator refugium· et hec nomma nõ
dicunt relationem dei ad aliud. ſed aliorum ad deũ ˖ Duo ſt pn⸗

apalia dei nomma.ſcʒ qui eſt et bonum. Per primũ ſigtur eſſe

dei abſolutum in ſe: a ſic ↄſideratur vt infinitũ.qꝛ qui ðt ſubaʒ
infinitam cum ſit nomen infinitum. Per bm notat᷑ eſſe dininum
vt cauſa · FFeett em̃ deus omnia ꝓpter bonitatem ſuã · In theolo⸗
gia lu pponitur quid et hoc ꝑ nomina eẽndalia vt deus deitas⸗
diumitas Potencia natura a eſſenc a. Item ſupponit᷑ quis vt cũ
ſuponitur ꝑſona · Item ſupponitur que vt cum ſupponitur no
tio. Preterea ꝑ neutz genus diut᷑ ſubſtãcia diuma. per maſcu⸗
lũ ꝑſ-ona.ꝑ femininũ notio · Per hot patet quod non debet in
ymno cantari. Vnus patri cum fiho· h vnũ patri cũ filio. quia
pater et filius non ſunt vnus in ꝑſona: h vnũ in ſuba ergo ma

Jhil digne vel ꝓprie de deo dia p̃t. ꝓpter eius excellen⸗
ciam. Mon emm per nomina de deo ꝓprie loquimur.
quia nomina figniſicant ſubſtandã cum qualitate· a ita
mteiligitur ibi cõ poſitio forme tum materia:que in deo nõ eſt:
Mec ꝑ ꝓnoĩa que de deo didta cadũt a demõſtratione.Mõ enizʒ

t ibi eſſe demonſtrato ad ſenſuũ cũ ſit intorꝑeus lec demõſtra

tio ad intellectũ cu ſit ĩcognoſcibilis. SBi ergd dicis ꝙ hmõi p⸗
nomina ſᷣm Priſtianũ ſi cadũt a demõſtratione caſſa erunt a va
na. Dicendũ e ibi eſt demonſtratio ad fide · Nec per verba que
tũ modis et formis cum tempꝑe ſine caſu agendi vel patiendi ſi
gnifſicatiua ſunt. ſed talia non cadunt in deum ec per ꝑtidpia
cum ſequantur naturam nominis et verbi . Mec ꝑ alias ꝑtes o⸗

ratõis.qꝛ nõ ſũt ſubidubiles nec p̃ dicabiles· Ex his patet ꝙ dei

gis cantandum eſt vnũ patri q; vnus. —
(Kuod deus ineffabils eſt: (Capi xxuii

bdſub
elh⸗
nors:
pan.
guedz
pe
piendn
evtin
ℳ me⸗
ſiut⸗
nevtn
lneden
nma n
Kn⸗
wr ele
tſube
umum
tolo⸗
xitas⸗
vtai
ur no
Ku⸗
betmn
quia

gom
Tiui

ellen⸗
nur ;
11ta
eſt:
ennz
ſtie
dip⸗
2
aue
ſbl
ppi⸗
306
dei

Primus
notiſicare non poſſumus per diffinitionem ſed qualiter cũq; per

urtulationem · vnde Berñ ˖ Quid eſt deꝰ ex quo omma. in quo

omnia· per quem omnia · Quid eſt deus quo mqhil melius oogi⸗
tari p̃t. Quid eſt deus voluntas omnipotens. bemuolentiſſuma
vᷣtus lumẽ eternũ · incõ mutabilis ratio · ſũma btitudo:muiſibi⸗
lis et inacc eſſibilis in ſe.in ſuis ſpectabilis et ſolus mirabihs:
Multis modis aſſerit᷑ aliquid de deo. Primo per ſinderiſim que
dickat ꝙ vnus eſt deus remun era tor bonoꝛ a pumtor maloꝝ
Scðo per ſidem qua credimus deum eſſe vnũ in ſubᷣna et trinũ
m ꝑſonis · Tercio ꝑ ſacraʒ ſcripturam. Quarte ꝑ rões pbabileſ

Quinto ꝑ predicationem exteriorem. Sed hiis duobus vltimis

modis non eſt mmidndum miſi firmitatem habeant ab aliquo
trium predictoꝝ· Eſt enim regula ˖ Oà quiccunq; aſſerit de deo a
liquid quod nõ eſt ſibi eertum ꝑ ſideriſim vel per naturalem ra
tionem vel ꝑ fidem· vel ꝑ ſacram ſcripturam pᷣſumit a peccat.

e ydeis et libꝛo vite: CCapit: xxv:
Dee reruz a exemplar a rõnes ſie in deo ſunt ꝙ ydea
importat cauſam effieientem cõformem effeckum. Seðd
exemplar cauſam formalem · Ratio vero cauſaz ſinaleʒ
deus emm omnium rerum eſt pnapiuz a quo ſunt. et foꝛma ex
emplaris ad cuius imitationem ſunt. et finis ad quẽ ſũt Mec ta
ſic a ſe differunt ꝙ exemplar vnũ eſt quia exemplar donnotat
tauſahtatem. Cauſata vero in cauſa ſunt vnum. Bed rõnet es y

dee plures ſunt · Quia iſta reſpectu rerum ditunt᷑· Sunt itaq; plu

res ydee quia connotant cognitionem. Cognoſcibilia autem
diſtinguuntur in cognoſcente. Bimihter et rõnes in deo plures
ſunt:quia ſingula creata ſunt ꝓpriis rõnibus. AXbſurdũ ẽ eĩ dite
re vt dict RXugꝗgꝰ. Equũ ea rõe creatũ qua hommẽ · Didendũ eſt
ergo ꝙ liet rõnes in deo vel ydee ſint vna veritas et vna lux:
et eſſenaa/ dicunt᷑ tñ plures rõnes et ydee ꝓpter pluralitatem y
dea torum cuius exemplum habes in naturis. Hidemꝰ eĩ ꝙ oẽs
linee arculi vniuntur in centro. Remott autẽ a circulo differũt
ab muicem . Bunr autem ydee vt dicit Rug?. Foꝛme n apaleſ
neꝶ que diuma intelligencia ↄtinent᷑ · Dieendum eſt g ꝙ ſicut in
mente artiſius prius eſt forma rei qᷓm in opus exeat. Sic ydee
reꝝ ante mundi ↄſtitution em ĩ mente treatoris erant. Mon em̃
ali quid extra ſe inſpiaebat m qð mundũ faceret. Ex hoe pz -
oĩs creatura priꝰ mundo extitit ꝙᷓ in ſeipſa.Vñ cũ ab ea ꝑ crea
tionẽ ꝓceſſit ab ipſo quodãmõ diſtare œpit. Vñ rõnalis creat᷑ᷣa
ad ip̃m redine debet cui pᷣmo diuncta fuerat et antec eſſer: et

hoe per ydeas que nõ aliud q; ipſe deus lunt et erant: ſic autez i
ad lotum vñ exeũt flumma reuertuntur· Res aũt ꝓut ſunt in l
deo dieuntur vita que impoꝛtat rationẽ bom Joha. Qð ſactuz ẽ ui
in ipſo vita erat · Dieuntur et lux que ĩpoꝛtat rõneʒ veri Rug. da
ſuꝑ Geñ. Creature in deo ſunt lux. hec aüt ideo dicuntur quia ĩ d
deo nõ ſunt neq; mala neq; falſa Differencia eſt inter exemplar ”ͦJ”M
et librum vite et ſpeculum. Exemplar nanq; dict᷑ rrſſpedu rez nnin
vt exeuntium · Liber vite reſpectu rerum vt redeuntiũ. Bed ſpe dar
culum reſpectu rerum vt euntium· De libro vite Dugo de ſãcto “”è
vickoꝛe ſic dicit. Liber vite eſt tuius oꝛigo eterna in oorruptibi- gel
lis eſſencia cognitio vita. ſcriptuma indelibilis · inſp ectio de lidera deu
bilis doctrina fadlis. ſcienaia dulcis profunditas inperſcrutabi Ado
lis.verba innumerabiha tñ vnũ verbum omnia · Knima vero
m oꝛaliter loquendo multipliater eſt in deo · ſciliet ſicut ramus
in arbore · apis in floꝛe:nauis in litore · feſſus in thalam o·theſau
rus in agro.ſcri ptura in hbro · obſeſſus in caſtro· auicula in ndo
piſcis ſn riuo:quelibet res invi ꝓpria · ſtella ifirmamento.ima X
in ſpeculo· cera in ſigillo. gemma in auro· mel in ſuo- De
De appꝛopꝛiatis dĩinis pſonis (Ca:xxvi en
Pãus omnia eſſencalia ommbus ꝑſonis equaliter Göo e
eniant · Rppropat᷑ tamen patri potencia: filio ſa piẽtia n
ſpũiſancto bonitas. et hot eſt ꝓpter excluſionem carna⸗ ſnb
lis intellectus. ne videlicet pater ratione antiquitatis credatur ”
impotens· et ne filius natione iuuentutis credatur inſipiens: pe
et ne ſpirituſſandus retione impetuoſitatis credatur crudelis: ð an
Dec ratio pertinet ad ſimplices Klia pertinet ad ſapientes ſcz n
quia potencia naturahiter precdit ſapienciã · et vtrumq; bonaʒ ę
voluntateʒ. De attributis itaq; duphater eſt loqui : Rut ſcðᷣm
rem ſic omnino idem ſunt net appropant᷑. Rut h̊ᷣm ratione;: ſic t
eoꝝ quedam a ꝓpropriant᷑ quedã non. Mã appropnatio non ẽ
abud q; ſpẽalis attributio rauone alicuius conformitatis cuʒ pꝓ pt
prio illius perſone · ſicut habet ſimilitudinem potentia cũ patre n
qui eſt pꝛincipium vniuer ſale · Et ſapieneia cum verbo et boni⸗ .
tas cum amoæe. predictam a ꝓpropriationem habet conſuetudo
ſcripture que opera manifeſtancia: potencie attribut patri ſapi⸗ 2
enda ſilio. bomitatis ſpirituiſancto. Mlia eſt appropriatio hilarii
talis · Eternitas eſt in patre · quia non habet pꝛmeapiũ inupiẽdi
net pꝛinepium eſſendi ab aliquo · Spedies in ymagine in vbo ”M
quia ſũme pulcrum. viſus in munere ſpirituſancto: qꝛ ſumme .
pficuũ et ↄ»mumicatiuũ · Iſtud per alia verba ſic inſinuat R&ug:

1 te;
tiuntn
aig
g.
r quni
kempir
eckuen
dedſpe
de ſie
mpob⸗
deſden
fſemtb
ma vn
ttamus
theſau
mn mdo
t. ima

o⸗

LIN
lier co
apiei
carna⸗
damr
ppiens:
ndehs:
ntes ſch
bona;
t ſeom
nez:ſi
pnoni
ah
ipan
t bon⸗
emd
nopi⸗
Mani
Hiedi
nobo
umme
ſug:

Primus
In patre vnitas · In filio equalitas. in ſpũſancto vnitas.equa⸗
litatiſq; ↄcordia· Conuenit autẽ patri vnitas: quia ſicut vnitaſ
a nullo deſcendit · et ommis pluralitas ab eo deſluit . Sie deus
pater a nullo eſt · et alie perſone ab ipſo ſũt · Preterea ſiẽ vnitas

de ſe gingnit in vnitatẽ. ita pater de ſe gingnit alxz ſeefilium·

In filio vero didt᷑ eſſe equalitas.quia equatur patri non ſoluz
m potencia ſapieneia et bonitate · Sed etiã in hoc qꝛ licut pater
dat ſuam bomtatem alteri ꝑſone ſit et filius.In ſpũſancto autez
eſt vnitas equahtatiſq; connexio: qui eſt amoꝛ amboꝝ patris:
ſcʒ et filii.tem quarta aꝓpropatio eſt ꝙ ĩ pr̃e eſt rõ prinapiã⸗
di et oꝛiginãdi.qꝛ ſũme pꝛincipium. In filio vero rõ exẽpłlificã⸗

di . qꝛ ſũme pulcꝝ. Sʒ ĩ ſpũſcõ rõ fadedi. ſũme ꝓficuũ a boꝰ.
de potencia dei· (Capitulum xxvii:

tencia dei duplex eſt ſcʒ abſoluta et oꝛdinata. Multa
ro poteſt primo modo que nõ põt ſecũdo modo.quia
multa ſubſunt ſue potẽcie que nõ congrunt ſibi · vt nũce

ſcere· poſſet tamen facre ea cong ruentcia· a ſic poſſet illa facre:

Deus poteſt facere omnia omnibus modis· quia poteſt produ⸗
cere non ens in eſſe·et hot per creationem &. Iteʒ poteſt ex incõ
pleto completum ſacœre.et hoc per propagationẽ &. Item põt
mutare vnum completum in aliud ↄpletũ: ſicut patet in tranſ⸗
ſubſtãciatione panis in corpus xp̃i · De talibꝰ ðt Rug. Demꝰ
deo aliquid poſſe et nos intelhgere non poſſe. Potencia dei ap⸗
paret m mundi initio et in medio ac in fine· In pꝛinapio quidẽ
quia res de nihilo treauit· In medio aucẽ qꝛ res ne in mhilla
tantur ſua potenda continet. In fme vero: quia moꝛtuos mira
teleritate ſuſcitabit. Rparet quoq; dei potenda in rebus ſpiritu
alibus · quia cum dyabolus poteſt atem habuit in nobis immu⸗
tandi ſenſum et fanta ſiam angelus etiam cum poteſtatem hẽat
ſuper hoc/ et inſuꝑ intellectum immutandi. Solus deus habet
ptãtem non ſolum ſuper tria pꝛedicta · ſed pt᷑ etiam mutarevolũ
tatem Rug . ꝙ deus nos puenit vt velimus et ſequit᷑ ne fruſtra
velimus.Licet deus omĩpotens ſit tñ non attribunt᷑ ei adus cul
pabiles vt mentiri et male velle · nec penales vt metuere dole
re.nec corporales vt doꝛmire comedere et ãbulare.niſi forte trãſ
ſumptiue net actus inconuenientes · qui poſſunt eſſe tripliciter
Primo ſi aliquis actus contradidot diuine potentie vt eſt facere.
maioꝛem ſe. Secundo ſi contradituit eius veri ati · vt elt faere
aliquid ſimul eſſe vel non eſſe · vel ꝙ preteritum ſit futurum·
Lereio ſi ↄtmdieit eꝰ bomtati vt damnari perrum ſaluaẽ iudã

Tiber
De hiis KAnſhel. Quodlibet incõueniens etiam minimum eſt im
pPoſſibile apud deum. Doꝝ autẽ hec eſt ranto·quia pocẽca dei cũ
ſit ꝑfediſſima nec eſt de mihilo · nec eſt ſub aliquo.nec eget aliqͥ
Vnde non pf deficere pecando · nec ſucũbere paciẽdo. nec ege⸗
re ſubſidiuz in tꝑahbus qrendo · RARc ꝑ hot nec culpabilia· nec pe
naha nec materialia põt. Dicendum quoq; ꝙ deus poteſt om
nia vel per ſe vel ꝑ creatumã· Alla dico omma ꝗ poſſe eſt pure po
tenge · Doc autem ideo dicit qꝛ poſſe pecare non eſt potende h;
mfimta tis · Deo autem ↄpetit per ſedũ poſſe . et ꝑfectũ dm̃um.

de quo Dyoniſi· Dnatio ẽ non peioꝛũ exceſſus tin · Sed etiam

ommũ pulchroꝝa bonuruʒ oĩmo da a ꝑſecta poſſeſſio firma.a
non valens cadere ſortitudo · Motandũu ergo ꝙ quedã oꝑatio
nes attribuunt᷑ deo ?m cauſalitatem a eſſenaã vt ſcire· Quedam
bᷣm cauſalitatem aQ non m eſſenciã · vt comedere et currere · Que
dam bm eſſencam a non m cauſalitatem vt iuſtificare creare:
Quedam nec ſic nec ſic attribuunt᷑ ei.vt pecare·
e viꝛtute miraculoꝝ (CCapi. xxvui⸗
Vuoniam per diumam potenciam fiunt miracula I deo
de miratulis eſt agendũ. Kuguſti aus- Allud vocat mira

atultatem admirantis apparerer; Rd hoc ꝙ aliquid ſit mira
culum quatuoe concurrunt. Primũ eſt ꝙ ſit a deo. Setun dũ eſt
ꝙ ſit preter exiſtenaam nature contra cuius oꝛdmem fiat. Ter
aum eſt ꝙ ſit eudens. Quartum ꝙ ſit ad fidei roborationem:
Vnde li aliqð iſtoꝝ quatuoꝛ defuent mirum poteſt dici· et non
miratulum. Nota ꝙ; quedam ſunt ſlupra natumm· quedã ↄtra
naturam· quedam preter naturam. Supra naturam ſunt illa q́-
bus nõ eſt ſimile in natura.nec etiam mn potendia nature ſicut ẽ
virginẽ parere. Contra naturam vero ſunt que fiunt vſu cõtra
rie nature tamen termmantur ad conforme nature: ſicut eſt wci
illummatio. Sed pꝛeter naturazʒ ſunt que fiunt oꝛdme ſimili na
ture.non tamen per pꝛmepium nature vt in mutatione virga
rum in ſerpentes quia illud potuiſſet fieri oꝛdᷣme nature per lõ
gam putreſactionem tum ibi eſſent rõnes ſemmales. Veruntñ
qꝛ nõ ibi ſuit oꝑatio nature miraculum ſuit. Res qñq; ꝓduat᷑
ab genee ſimili ſucceſſme hoc attribuit᷑ nature et dic naturale.
qñq; ꝓduct᷑ ab agente diſſimili repente· hoc attribuit᷑ angelis.
dieit᷑ mirabile. Qnq; pducitur ab agente diſſimili in inſtanti: h
attribuit᷑ deo. et diatur eſſe miraculũ Sciendũ ꝙ qñq; potenda

aliqᷓ et actus eius eſt naturals ſic viſus a vide · Qñq; potencia

tulum quicquid arduum: aut mſohtuùm ſupra ſpecem

—— — — — — — —

—,

——,—

— — WW

Uma.2
opado
nedam
x⸗ue
eate:

vè
do
t mira
edem
tmen
dück
Ter
onen:
et non
t
ſaut ?
cotn
eſtoc
inna
virg
xr o
uunti
uat
ale.
6s.7
tih
n
mt

Primus
eſt miraculolſa et adtus naturalis. vt qñ cecus illumĩatus vidit
Qñnq; vtrũq; eſt miractuloſũ vt partus vir ginis. Mota ꝙ mira⸗
cula vel mira· qnq; fiunt intantum ente vt ſtatio ſolis: et eius
retroceſſio. Quandoq; fiunt in vegetabih· ſicut qñ virga Karon
floꝛuit Quãdoq; in ſenſibili ſicut fuit in locutione qʒine balaam.
Qñq; mn rationabili ſicut fuit in ambulatione claudorum. auditi
one ſurdoꝝ· ſuſcitatõe motuoꝝ et ꝑtu virginali:vt ſciamꝰqñ
aliquod fit miraculũ. Mota diſferenaam meer rõnes caulſales et
ſemmales et naturales- Quia ratio cauſalis eſt potenda paſſiua
creature abſq; omni diſpoſitione vt ſoummõ deus ex ea fadiat

gquod vult ſicut fiit in partu virginis et in talibus eſt miracu

lum ſimpliater · Ratio aũt ſemmalis eſt potendia paſſiua creatu
re·ſed cũ diſpoſitõe remota cauſa ſic ſuit in virgis de quibus ſa
Ri ſunt ſerpen tes. et hoc factum fuit in inſtanti:Matura autez cũ
idem ſeciſſet ſed non niſi paulatim per longam putrefadionem
Vnde patet ꝙ ea que fiunt hm rationes ſemmales: ꝑtim ſ-e᷑ na⸗
turalia. ꝑtim ſunt miraculoſa. Ratio natu mlis eſt potenci a cuz
diſpoſitione ꝓinqua. ſicut patet in materia qñ eſt m vltima di
ſpoſitione vt ſormã redpiat hᷣm hunc modũ eſt rõ naturalis in
grano ſemĩato ad pduchonem ſegetis· vñ hoc nõ ẽ miraculum
(ve ſciencia deli: (Capitulum :xxix.
KCLit deus omnia pñcialiter et ſimul perſede quoq; a im
mutabiliter. Preſentiahter dicoo hoc eſt ita lympade: ac
IlIi euncta eſſent pñtialiter exiſtenaa · Simul etiã ſcit oĩa
quia videndo ſe qui ſibi preſens eſt omnia videt. Perfecte quo
q; quia tognitio eius nec poteſt mmui nec augeri· Sic etiaʒ im
mutabiliter quia noſcit omnia ꝑ naturam ſui intellectus qui ẽ
immutabilis. Dicendum ergo ꝙ deus cognoſcit omma tꝑalia
eternaliter· mutabilia immutabiliter· ↄtingenda ifollibiliter. fu
tum pñacialiter· dependenaa independent creata intreate. alia
a le ĩſe et ꝑ ſe · Nota dr̃an inter ſciam dei et angeli et hominis.
quia deus ſtit omnia ſimul⸗Midet em̃ multa vno id eſt ſeipſo:
Vnde m viſione dei non differt qð videt · et ꝑ qð videt · qꝛ vi
der ſe ꝑ le a in ſe videt oĩa · Xps at᷑ ᷣm ꝙ homo eſt ſcit omma ꝗᷓ
ſce it deus ſed nõ ita lympade ſciĩa ſczviſionis-Ange lus vero dei
formẽ habet intellectũa. illa que ſcit illa ſcienaa que eſt in ver⸗
bo ſcit ſimul et adtu· ſicut deus liee neſciat omĩa que ſcit deus.
Zed homo vnũ ſolũ ſcit adu:quia liœt videat multa illa tñ nõ
videt vno ˖ ſed multis ſcʒ per multas rex ſimiliudmes. Sapiẽ⸗
cia dei licet in ſe nõ diuerſiſicet· dmerſa tñ ſortit᷑ noia. Inqntuʒ

Liber
enim ſapientia dei oognoſcitiua eſt poſſibilium ditit᷑ ſcienda ſi⸗
ue cognitio. Item inquantũ eſt tog noſcitiua oĩm qꝗᷓ fũt ĩ mũdo
dẽ viſio. Itẽ mqᷓntũ eſt cognoſciaua futuroꝝ dr p̃uiſio · IOem ĩ
q̃ntũ eſt cognoſcitiua eoꝝ ꝗᷓ ab ipſo deo ſaenda ſũt dr̃ diſpoſi

tio. Item mqntũ eſt cognoſcitiua pᷣmiandorum dr̃ p̃deſtinatio:

Item inquantũ eſt cognoſcitiua damnandoꝝ dẽ reprobacõ · co
gnitio diuma cũ ſit ꝑfedtiſſima cog noſcit omĩa diſtinctiſſime ſub
ommbus diſtinctiombus ſeu cõditionibus quas res hñt · et ꝓpt
hoc futura ſcit eſſe futura et pñcia pnñua et bona appropãdo ma
laq; reprobãda. Si aũt ſcire volueris qlier deus oog noſcat ma⸗
la. Motandũ ꝙ cõtingit alid cog noſti dupliet᷑ Kut per ſpẽm
ꝓpriam aut ꝑ ſpedem alienam. Primo modo cognoſcit habit?

ſcõo mõ puatio. Item pᷣmo modo cog noſtit lux ſcðo modo te⸗

nebre. Eodez mõ dicendũ eſt ꝙ mo modo dgnoſtit᷑ bonũ. ſetũ
do mõ agnoſcit᷑ malũ ſcʒ per ſpem oppoſiti habitꝰ. Vñ ditedũ
eſt ꝙ deus ↄgnoſcit bonũ ꝑ vnicũ mediũ. ſcʒ ꝑ eſſencaam propᷣ

am. mala vero quaſi per duplex mediũ. Mã ꝑ eſſenctam ſuam
tog noſcit habitum o ꝓpoſitũ malidie· et illo habitu mediãte vt
eſt in ipſo deo cog noſcẽte cognoſcit eius deſeckum. a ideo diii

tur mala a longe cognoſcere ·
De peꝛdeſtinatione dei (Capit ulum xxx
edeſtinacõnis diffimtiones aſſignantur quatuoꝛ bᷣm
uguſtinũ Prima em̃ predeſtinatio eſt preſcien cia bñ
ficorum dei · Setunda eſt predeſtinatio oedinatio ali⸗
cuius ad gloriam. Teraa eſt predeſtinatio ꝓpoſitum miſerendi
Quarta eſt predeſtinatio pꝛeꝑatio gratie in pᷣſenti: et glorie in
futuro. In prima diffinitione notatur diuma p̃ogmtio. In ſe⸗
tũda electio. In terda voluntas. In quarta directio in finẽ · Pre

deſtin ationis cauſa effieiẽs deus eſt qᷓntũ ad effectus conõtos in

nomme p̃deſtinacõis· MWaterialis aũt eſt ille qui p̃deſti nat᷑ · S3
formalis eſt modꝰ vel oꝛdo p̃deſtinatioms. qꝛ pꝛimo dat᷑ gratia

poſt hoc gloria. Cauſa ſinahs eſt vt ſimus ſanch a immatulati ·

Mota drq; int het quatuoꝛ que ponit apłs ad Ro.S.ſcʒ vocacõ
nẽ inſtiſicationẽ p̃deſtinationẽ magmificationẽ quia votatio ĩᷣti
hit a malo⸗ iuſtiltcalio reſpidt iniciale bonũ gradie.predeſtinacõ
reſpiet bonũ gratie finale · magniſicatio vero eſt bonum future
glorie Mel dicas ꝙ predeſtinacio gratiam preꝑat vocatio gr aʒ
offer v. iuſtiſicatio illam confert. ſed magniſicatio eam ꝑ glonñᷣã
multiplicat Saendum ꝙ p̃deſtinatio non ĩſet rebus neceſſitatẽ
ſicat verbi grada- Deus

it ſi iſte dmmeſſurus hodie vel non

l⸗

eyt

4
dia

rt
abm
abin
aA⸗
nndi
nem
ſ⸗

e

Primus

mnihilominꝰ iſte ptãtem habet comedendi et manũ ad os porri

gendi·quonmiã ſi pᷣdeſtinatio rebus neceſſitatem imponeret mul⸗
ta ſequerentur meõuementia· Mam fruſtra ꝓponerent᷑ bonis p̃⸗
mia et malis ſu ꝓplieia · Iem iniuſte remunerentur boni. et pu⸗
nirentur mali. Icem maloꝛum noſtroꝝ deus auckee eſſet Icẽ nec
ſperandi aliqͥd · net ſu plicandi vlla ra tio eſſet. Item euacuaret
hbertas arbitrii que ſe habet ad vtrunlibet. Item nec bona fad
entes eſſent laudabiles:net mah vituꝑabiles. Sa endũ tamen
hot eſt duplex · Si deus uidet hoe neceſſe eueniet. quia con⸗
iudtim eſt vera · diuiſim falſa⸗ et eſt ibi neeœſſitas conſequeneie et
non conſequentis · Dabemus exemphlum PBoeci in li· de cõſola⸗
cõne. Si aliqs videt alquẽ fadentem rotã neceſſe eſt ꝙ ille faci⸗
at rotam.nec tñ viſus eius cauſa eſt fadionis illius· Sic deus
nidet mala iſtius oꝑa-nec tamen ẽ cau ſa quare male operetur:
Veruntñ fiet ſi preniſuʒ eſt· Itẽ due ſunt pagine libni vit.vna
eſt pñtis iuſticie a qua poteſt quis deleri· Aua eſt diſpoſitionis
eterne de qua nulius delebitur. Differencia eſt inter p̃deſtina cõ
nem et pᷣſciendã · qꝛ prede ſtin atio eſt pᷣcognitio bonoꝝ cum cã
litate eorundem. Sed p̃ſcieneia dict poognitionẽ reſpectu malo
rũ ſine cauſalitate que potius reſidet penes libeꝝ arbitriũ· Cuz
dĩ a ſan eis ꝙ p̃deſtinatio oronibo iuuat᷑ non eſt ſic ĩelligendu
ꝙ tempale eauſet eternũ ſed qᷓntum ad effectũ predeſtinacõ nis
muat oratio ſcʒ qᷓntũ ad grãm et głam. quia m illa liberum

arbitrium bñ cooꝑat᷑ p̃deſtinatiom. Vnde ſitut deus aliquẽ ſal

uãduz p̃nidet ſic et modũ quo ſaluari debeat ꝓpt᷑ qð ſtultꝰ ẽ qͥ
ditit volo facere qð placuerit qꝛ ſi ſaluani debeo ſaluabor· vel ſi
damnari debeo damnabor · ſitut ſtultus eſſet infirmus.qui dite
ret volo comedere et bibere qð platuerit.quia ſi turari debeo cu
raboꝛ · vel ſi mori debeo moriar. Sit em̃ eſſent inutiles medici⸗
ne lane ſi deus pmittit liberum arbitrium ꝙ ſe habet ad vrruz
libet n malum tadere hoc non permittit mii iuſte · Rurſus ſi ꝑꝓ
graciam pꝛeueniat nulli faut miuriam Cum ergo deus malos
dam nat et repbat oꝑat᷑ ſm iuſticiã · Qn vero p̃deſtinat agit bᷣm
grãm et miam que non excludit iuſtiaam.
De pꝛeſciẽcia dei reꝙbatõe(¶ Cap.xxxi
Epbatio eſt vt ait angꝰ p̃ſciencia iquitatis quoꝝdaʒ
et preꝑatio damnatõms eorunde· Vñ nota ꝙ i npba
tõne tria ſũt. Vnũ eſt pᷣuiſio miqtatis ab eterno. Alte
rũ obduratio · id ẽ ſubtradtio gracie in pnti. Tertiũ preꝑatõ pe
ne eĩne in ſuturo · Sieut etont ra m pꝛedicta predeſtinatione ſũt

trna ↄtraria. Sed in hoc eſt dra quia p̃deſtinatõ ſparat gkaʒ pᷣm
bñplaci tuůᷣ · Bed repbatio preꝑat penam bm exigenciã meritozꝛ
De obduratone ſciendum ꝙ tranſlatiue dr̃᷑ ad limilitudinẽ ob
duracõis in corꝑibus. Duritiã aüt corpum ſequit᷑ tri plex ꝓprie
tas. Pri mũ ẽ inabilitas ad ſuſci piendũ impſſonem. Seðm eſt
ſtabilitas ad permanendum i ſe. Lercium eſt fortitudo ad reli⸗
ſtendum. Dis modis dr tor obdurari triplicier Pnomodo pes
mabilitatem ad ſuſcipiendam grãm. Scðo mõ ꝑ firmam adhe⸗
ſionem ad pecatũ· Terdo modo per rebe luon em diuinaꝛꝛ ĩiſpi
rationem et mandatozꝛ· —
Be volunt ate dei: Capitulum xxxii.
Oluntas dei duplex eſt ſcʒz voluntas beneplaciti· et hec
eſt duplex antedens que ſepe non expelletur et duem
ens ſiue ↄſequẽs · hec nunq; remanet mexpleta . Kliavo
luntas ſigmi. hec qñq; remanet inexpleta. Voluntas beneplaci⸗
ti dei ↄſequens ẽ recta efficax et irrep henſibils · Vñ qꝛ eſt recka

—

nullus ẽ reitus miſi conformetur er Atcẽ qꝛ ẽ efficax mihil ſine illa
pt effia · mhil vontra illã poteſt fieri. p nullũ pt impedin. Item
qma eſt irreprehenlibilis: mihil Ppapit aut permittit nik uſte 7 .
mhil agit aut conſulit mii bene Bigna beneplaati ſunt quinq;
videlicet eptio phibitio conſiliũ permiſſio·et oꝑatio. Cõtra
prima tria poteſt aliqᷣd fieri quia ſe habent vt infenius. Bed ton
tia vltima duo ſcez ꝑmiſſionẽ et oꝑacoem mhil poteſt fieri quia
le habent vt in factum elle et qð ſactum eſt non poteſt non fieri
De his ſignis nota ꝙ preeptum diat obligationẽ ad faaẽdũ
bonum Prohibitio notat obligationẽ ad vitandu malũ · Cõſi
lum dicit doctrinam per quaam ſcimus q; illud qð conſulitur
ſi fiat affert premium. ſi non fiat affert ſupplicium · permiſſio di
dr priuati onẽ cohibitiomis et eſt ſig num diumne voluntatis nõ
reſpedu mali quod permittitur. ſed reſpecku boni qð ex malo
permilſo elietur. Non emim permittit deus malum fieri: niſi ex
eo bonum eliaat · vt patet in temptationibus dyaboli queſtioĩſ
pſunt multipſiciter Preterea ſi nõ eſſec malũ nõ eſſet in bono m
ſi pulcritudo abſoluta. Nune vero Ptet ρatοννâúâαρâ àd malum
clarius elucſſit · Oꝑatio notat fadionẽ in re per quam refertur
creatura ad cratorem. De ↄformitate voluntatis nr̃e ad deum
Sciendum eſt ꝙ ſi hant atrendamus ĩ forma wlendi tunt ſivo
lumus habere mereedem noſtri oꝑis oportet ꝙ ſemper cõforme
tur a in forma volendi . Si autẽ querit vtʒ abſolute teneamu⸗
Rd hoc dicendum ꝙ eſt cõformitas in actu ad quam non tene⸗

—
— ¶ —— — — —,Z” —

— — —

— —
—

——— —,— r – ——ẽ – – —. — —

iye
mendn
dino
le
emek
dad ie⸗
node
m adbe⸗
nap in

en.
nnet ke
et uem
Kliaw
eplaa⸗
ſt ecta
ineilla
1. Jem
zuſte:
quinq
Cötra
zedeen
jenigai
non Ken
hidu
ii⸗Col
hnfuhtu
mſio d
tatis ſ
ernan
1:mſis
bonon
malun
ürmr
aunm
me ſio
forme
eum
. eue⸗

Primus
mur niſi habita caritate et nec tunc niſi ꝓꝑ temꝑe et loto. Vnde
qñ quis cogitat articulos ſidei tenetur credere qñ eogitat ði bo
nitatem tenetur diligere. Eſt aut aha oonformitas ĩi habitu ad
quã nõ tenetur qs mſi qñ actu bonitatẽ dei reeogitatquia tunc
tenetur ſe ad caritatem pꝛeparare De oon foꝛ mitace autem ĩ voli
to ſciendũ ꝙ voluntate ſenſualitatis non tnemur conformaivo
luntati diume. neq; in volito.neq; in mõ volendi. Sed volũtate
rõnis deliberata tenemur deo cõnſormari in vohtd qð ↄſtat no
bis deum abſolute velle et congruit nobis velle . Bi vo nõ con
gruit nobis q;uis ſit bonum m ſe nonvult deus illud nos velle
Vnde nõ tenemur velle n qntũ vohtũ eſt a deo:. ſicut ſi ſeio vel⸗
le deum moꝛtẽ patris mei tn poſſum eius vitam velle et labora
re ad hoc· quia deus non vult me velle contrarium. Otẽ voluta
te cõditionata non denemur deo cõ ſor mari. vt qñ pluitvellemꝰ
ꝙ non plueret ſi deus vellet qð volendo cddiuonat᷑ nõ diſcoz⸗
damꝰ a voluntate dei qꝛ hoc nõ eſt velle ſimpliater . Item illud
qð deꝰ nõ vult ſimplict vt abſolute et ſentenciã cõmmatioĩs ꝙᷓ;
aliqn mutat qñ merita mutant᷑ non tenemur velle· Conformi⸗
tas diume voluntatis quad rupłr poteſt ð’deran lᷣm habitudi⸗
nẽ quatuoꝛ cauſaꝝ Primo hᷣm cauſam materialẽ⸗ vñ qñ idem ẽ
volitum qð ſe habet vt materia arca quod ẽ acvoluntats: et
ideo iſta conformitas eſt ?ᷣm quid tm̃ et nõ ſimpliot᷑· qꝛ e ſim⸗
pliuter nõ eſt a matenia. Secundo mõ acipit᷑ con ſoꝛmitas hm
cauſam effidentem ſicut qn quis vult hoc qð deus vult eũ velle
quia deus hanc voluntatem in eo feat · Deus em vnãquãq; vo
luntatem in bonum oꝛdinauit et hot vult nos velle · Tercio bm
cauſam ſinalem · vt qñ qs in gloriam dei facta ſua oꝛdinauit ꝓp
ter q et deus facit oĩa: et in his duobns eſſentialit᷑ oonformitas
conſiſtit · Quarto ᷣm eauſam formalez· vt ſczʒ ex caritate velit ql
qð vult ſicut et deus ex caritate vult oĩa. et in iſto cõſiſtit pr
fedio conformitatis vt videlieet actus voluntatis noſtre tato ſit
diume voluntati tonformio q;to eſt melioꝛ et ꝑfedioꝛ. Ex pre⸗
didis collige ꝙ plena conformitas ad deũ ↄprehendit quatuoꝛ
Primo vt velimus qð deus vult · Secundo vt velimus qð nos
vult velle · Lercio vt velimus eo mõ ꝓpt᷑ qð vult · Quarto vt
velimꝰ eodem mõ quo vult. Sed conſormitas non plena ẽ tri
pliceiter Primo ſi oonformatur quis deo in volito tantũ ſicut et
ludei 2formes deo erant in moerte eriſti. Gcüdo ſi oonformatur a
ex caritate · Lercio qn coformatur quis m vohto et in modo ſed

non in ſine vt cum ad alũ finẽ bonũ tñ retor quet᷑ intentio· ſin
De inſticia det (Eapitulum xxxiii· nuf
OPſtida tribus modis ſumitur· Primo mõ qñ redditur ſo
alicui quod mermt· Scðo mõ qñ ꝓmiſſum ſolui᷑ Terꝰ pol
qñ unpfectum perfict· Primo modo remuneratio bono ſipfl
rum et pena reproboꝝ dr̃ opus iuſtide. Secũdo modo mcarnacõ nitu
chriſti eſt opus iuſtidie quia ꝓmiſit hoe ꝑ ꝓphetas· Tercõ modo m
dẽ opus iuſticie qñ deus pecca torem iuſti ficat cuʒ ſe ad gra tim tur
abilitat faciendo quod in ſe eſt. Nota ꝙ in omnibꝰ oꝑibus dei i ”
uenitur iuſtica et miſericordia. Sed iuſtica qñq; eſt occulta: et iͤ
miſernioo rdia aperta. vt in iuſtiſicatione impii et m p̃mo aduen ſleue
tu xp̃i t. Rliqñ eſt econuerſo ſciʒ aperta iuſtidia et occulta mia
vt in punitione ꝑuuloꝝ ſine baptiſmo decedentiũ et in ſeðo ad dſ
uentu xp̃i · Rliqñ vtrunq; eſt occultũ vt in tribulacõe quoꝝli⸗ zu
bet iuſtozꝛ et innocentiũ · ſic fuit in Job et in ĩſir mitatibꝰ ꝑuulo ies
rum. Aliqn vtrunq; eſt aꝑtum vt remuneratione iuſtoꝝꝛ à dãa⸗ ſe
natio nereproboꝝ· qꝛ illos remunerat ſupꝛa meritum iſtos pu nth
nit circa condignũ quod eſt mie ˖ Be dvtriſq; tribuit m merita G
hot ẽ boĩs bona malis mala· qð eſt iuſticde · Si vis ſcire qᷓ iuſtici
a puniat᷑ homo pꝛo pcto momentaneo eternaliter. Vide pᷣmo
auct oritates Yſa · Vermis eoꝝ non moriet᷑.et igms eozꝝ nõ ex
tinguet᷑ · ̃s· Ibunt vſq; in ꝓgenies patrum ſuoꝝ et vſq; ĩ eteꝛ
nuz ñ videbunt &ι. MWat. c. 25 ait · Ite maledidi in ignem eter
nũ · Apol. Aſcendet fumꝰ tormentoz eoꝝ in ſetula ſeculorum.
Rationibus idẽ oñdit᷑ qꝛ ſez homo pecanit in ſuo eterno meri⸗ 3
to punietur in eterno der ſeu in eterna damnatione . Item mate .
ria ignis eterna eſt ſcz matula pecati ergo et pena· Item pecca 1
tum eſt cõtra illũ qui inſimtus eſt ergo pena debet eſſe infinita
Ged hoc non poteſt eſſe aerbitat. vñ oportet ꝙ fiat diuturni⸗ 1
tate Itẽ cum homo peccat errat in infinitũ quodãmõ rõnalis et i
iraſcibilis et ccu piſcibilis qñ fintũ pomt᷑ mfinito· Illa quidez in
mdicando iſta adherendo et vltimo a ppetendo. Vñ ↄgrue pena
debet eſſe infinita. Itẽ mala voluntas epboꝝ eterna eſt eꝛgo aↄ t
pena. Oñditur exemplis idem qꝛ venditio momẽtanea dat iuſ

poſſidendi Petuum. Ivm vulneratio momentanea cicat cem in
fert petuam. Item ea ſus in foueam tꝑalis eſt detentio petua.
Item crimen leſe maieſtatis temꝑale eſt ſeruitus perpetua· Itez
effoſſio oculorum momentanea cœcitatem oꝑatur perpetuam:
Item potio veneni momentanea oꝑatur motem perpetuam:
dint Rug? ꝙ reddit de? mala pꝛo malis-hot eſt penam pro ĩiu

ditr
Ter
i D
arnad
5mod
ratiam
us di i
ala: e
aduen
le mia
tdoad
topli⸗
guulo
ꝛda⸗
s pu
nenda
ſcii
ono
noer
ieteꝛ
Recder
un.
men⸗
ma
letca
imita
rni⸗
8 et
ð/
xena
2
tul
nn
14.
4
1:

iu

Primus
ſticia quomiã iuſtus eſt. Item reddit bona ꝓmalis· hot eſt graaã
miuſtis · quoniã bonus eſt · Itẽ reddit bona ꝓ bonis id ẽ graaaʒ

pꝛo graua quomã bonus et mſtus eſt. Munq; aũt redd it mala

pꝛo bonis quomã ĩiuſtus nõ eſt · Aliqᷓs puni᷑ in pñnñ̃ti tꝑe ꝓpter
ſeipſum. vt ſcʒ pctẽm in eo pꝛecritũ purget᷑ Ioh. S. Ecce ſanus
factus es t. Iœm ꝓpter pctm perpetuo erutietur tam hic · ſciliz
q; in futuro · Exemplum habes in herode · Icem vt tulpa decline
tur · vt in paulo. Coꝛ·i2· NMe magmitudo reuel. Item vt gloria
in futuro datur Act.i4· Dportet nos per multas tribulationeſ
t. In primis duabus cauſis exercet deus iuſtiaam. In duabus
ſequentibus mĩam Quinto punit᷑ qͥs ꝓpt᷑ deum ſcʒ vt gloriſice⸗
tur · Jo· Nleq; hic peccauit &.. Gexto propt᷑ pꝛoximũ.vt.ſqſ
edificet᷑ ſic pumtus fuit ꝗob ſiłr et Tobiasvt aliis dart᷑ exẽ
plã patientie · Sie pumunt᷑ et ĩno entes pueri nevideat᷑ iconue
mes pctoꝛibus ſi qñq; tnibulant᷑ ꝗuſto dei indicio pumuntur ò
vel condeſſa abutunt᷑ vt adam: vel non coneſſa rapere conant᷑:
vt luofer ·

e miſericoꝛdia dei (Ca. triceſimuz iti.

Iſericordia bm ethimologiam di tnbus modis. Pri⸗
mo mõ dr mileritordia quaſi miſeriã cordis diuidens:
ſic actipit᷑ m illa auctoritate. Celi nõ indigent mia. qꝛ ĩ
uas nulla eſt miſeria iim hunc modũ mia ſolũmõ eſt i terra. Se
tundo modo mia ðdr̃ quaſi mittens ſeoꝛſum oordis rigoreʒ. ſic ac
eipit᷑ ibi mia et veritas obuiauerunt ſibi Mam veritas m rigo
rem pꝛocedit ſed miſericordia hunc rigorem temꝑat remuneranſ
ſupra meritum et puniens circa condig num. ſic eſt miſericordi
a in celo et in inferno· Tercio mõ didtur miſentordia quaſi mi
ra ſuauitas rigans corda: ſic mia maxime eſt m clo·het deꝰ ſit
iuſtus ſicut et miſeri ooꝛs tñ dr ei ꝓprium eſſe miſereri potius qm
iuſtum eſſe · qꝛ mi requirit᷑ ad tomplendũ opus mie miſi volutaſ
eius. Sed ad ↄplendũ opus iuſtide requirit᷑ etiq; aliquid ex ꝑ
te hoĩs ſcʒ exigencia meritvꝶ. MWiſeritordia dei patet in effeci⸗
bus benefiaoꝝꝶ. Dat emm reis veniã dimittendo tam pewati re
atũ ꝙ; peccati ſequalas. De quibus duobus p̃s. Qui ꝓpidatur
ommbus miquitatibꝰ tuis duo ad pmũ:Qui ſanat omnes infir
mitates tuas· Quo ad ſecundũ. Item largit᷑ iuſtis graciam dan
do ſcz virtutis habitum. et virtutis motũ vt ꝑ primũ fadat ho
minem deo gratum ac vita eterna dignũ. Sed per bm augeat᷑

eins meritum ˖ De his duobus p̃s· Qui coronat te in miſeroor⸗

dia. Quo a d pmũ Et miſeratio mbus Quo ad ſecundu et loquit

egen
Z

Liber

de corena glorie. Item confert ſandis gloriam · Et hoc duplierk

quia nunt m ſpe tandem in re de his pſal · Qui replet in bois de
ſiderium ſuum quo ad primũ renouabitur vt aquila iuuentus
tua quo ad ſcᷣm. Item ex miſericordia deus pecca tores pacien
ter exſpectat. benigne reuocat · vlciſci diſſimilat · X& mulus peri
tulis liberat· grãm liberaliteꝛ donat· datam multiplicat.młtipli⸗
catã ↄſeruat- ↄſeruatã in celo premiat· Item ex mĩia deus peeca⸗
to rem ad ſe redeuntem hi lariterſuſcipit ad peni ten ciq; cor emol
it. offenſam ato remittit· iniurie poſt ᷣmiſſionem non meminit

AItem ex mileri ordia dat deus aduerſa vt pecatũ purget: dat

aſpera vt ad amoꝛẽ puocet · dat ſacraz vt meritũ cumulet · dat
pꝛecpta vt pꝛemia divt· Item ex mia deus errantes ad ſe redu

cit: euntes ad ſe conducit· cadentes erigit · ſtantes ten ere non de

ſimt. peruenientes in gloriam mtromittit

(Expheit liber primus .
Encipiunt tit uli capit uloꝛu; ſecundi libꝛi
E rerum creatione · Cpitłm pᷣmum

e diſtindione creaturaꝝ in genere. Capitulum. 2z.
Diſtindio oꝛbium tam celeſtium q; elementoe. Ca. 3.
De natum celoꝝ et ſuꝑioꝝ corpum · Capitulum qrtum.
De natura ſtellaꝝ in cmum· Capitulum. 5.
De luc. Capłm. 6. De planetis in ſpecie. Capitlm?.

De natura quatuo elementoæzæz Capituluz3 8.
De impꝛeſſionibus aeris. Ca.9· De tempe. Caplm 10.
De angelis in cõmuni Capitulum.ii·
Diſtinctio ierarchiazꝛz. Ca pitulum · 12·
De ꝓprietatibus ange loꝝ in c mum. Capitulum⸗ 13·
De ꝓprietatibus et offiais ſinguloꝝ oꝛdinũ Capitlm 14.
De cognitione et motu angeloꝛꝛ Caapitulum; 5.
De p̃lacõibus aãgeloꝝ· Ca· 16. De cõſfirmatione ãgloꝝ· 17.
De cuſtodia ãgeloꝛ · Capitulum. 18.
De locutione angeloꝛꝛ Ceapitulum. 9·.
De ſpeaalibus noĩibus angeloꝛ⸗ Capitulum. z0.
De caſu demonis Capitulum. 21.
De ſpãali caſu demonis Capłm ⁊2
De loceali caſu demonis Coapſm. 23.
De reſtauratione ruine angelie Capkm. 24·
Quare pecatum dyaboli ſit irremiſſibile · Capitulũ · 25
De ꝓprietatibus demonum. Cap· 26.

De maliua dyaboli oontra nos. ”MB Ca: 27 4

Sec

dupini
di de
mends
pagen
Uns ei
mpl⸗
1s pexe⸗
wr emol
nemimt
Nt:dat
ulet. dat
dſe du
rnonde

Ubr
upmum
ulum.2.
(a3.
jrtun.
lun ..
itlmz.
uiz.
pln ⸗
lum.11⸗
lum.2
llum⸗ſ.
itlm /4.
lum⸗5.
lox./
um.’.
umn./9
um.⸗2..
zum.1.
pi 2
ln⸗33-
n.24
i⸗25
,26.
.

Gecundus

De lutiſero ſpecialiter · Capitulum. 28‧
De amma qnid ſit Hm diffinitionem. Caplm. 29
Kuid ſit anima mrem· Capituluz 30.
Quid ſit amma m nomen · Capłlm/31.
De triplici amma- Capi. 32
De potenais anime vegetabilis ; Capitu · 33.
De potenciis a ꝓprehenhuis amme ſenſibilis Capitulum · 34
De ſenſibus particularibus Capitulũ · 35.
De ſen ſu cõmuni Capitulum · 36,
De ymaginatiua. Capitulum · 3 .
De eſtimatiua · Capitulum 38.
De ſantaſia· Capitulum · 39
De memoꝛia. ca· 40 De inſenlibili motiua Capituluz 41½
De potendis anime rationalis. Capitulum · 42
De diuiſione potenciarum anime. Capitulũ 43
De potendis cogitatiuis. Capkm 44.
De modo cognoſcendi res. Capitulum. 45.
De intellectu agente et poſſibi. . Capitulũ · 5.
De intellectu ſpeculatiuo a pꝛaciito. Caplm. 42.
De ntione et partibus ipſius· Capitulum 48
De potenciis anime motiuis. Capi 49.
De voluntate Capitu · 50·
De ſinderiii. ”M Ca. SI.
De conſciencia Capi. Sz
De operationibus anime. LL.a. 43
De quantitatibꝰ an me Capi 5S4.
De immoꝛtalitate anime · Capi ˖5y.
De libero arbitrio. Capi. 56
De natura te rporis humani Capi. 5.
De philonomia. Ca· 58
Regule generales phiʒonomie Ca. 59·‧
De toto homine. Ca 60.
De ꝓprietatibus hominis Ca. 61:
Ds peimis parentibus Cap. 62
De pꝛeceptis ſibi datis. Capitu. 63.
De pandiſo . Capitulũ. 64·
De eaſu pꝛimi parentis Capitulu. 65.
De oedine temptationis in nobis. Capitulũ 66.

(Explieunt tituli capituloram libi ſecundi.

LDiber
Enc pit liber ſecundꝰ de reꝝ cꝛeacõeCa i.
Vmme bonitatis triplex eſt effluxio ſeʒ ꝑ generacõ
nem per ſpirationeʒ ꝑ creaconẽ· Due prioes ema
nationes ſunt ab eterno· Terca eſt ex tꝑe: de qua

*

le diſferentia eſt quia res exit in eſſe de nihilo ꝑ creationẽ. Bʒ
exit in eſſe ð aliquo fadiente aliquid de ſubſtacia ꝓPria per gene
rationem. Facere aũt eſt oꝑari de materia aliena Deus eſt rex⸗
triplex cauſa effidens et exemplaris ac finalis ſed nullo modo
materialis. Inter operari dei et creature dra eſt quia deus ope⸗
tur in inſtanti. Angelus antem repente. ſed natu ra paulatim:
Preterea reꝝ pꝛmupia ſunt a deo imediate. Effeckus vero conſe
quentes ſunt ab ipſo mediante natura et etiam immadiate· Ali
hil aũt eſt a deo mediate tm. Circa mundi creationem quatuoæ
erant errores-Quidã enim dicebant mundum eternum. Khi di
cebant mundũ quið factũ habuiſſe materiale prindpiuʒ a nõ
eſſe de nihilo Khi dicebant deũ ſupioꝛ es creaturas ꝑ le ꝓda xiſſe
Ged inſeriores per miſterinm ãglłoꝝ · Xlii ponebant duo pein⸗
apia ſicut mamchei · Pnũ ſcz ſüme bonum et aliud ſũme maluz

dicences intoꝛ ruptibilia eſſe a bono pꝛincipio. Sed coꝛruptibilia

eſſe a malo pꝛinapio. Dos errores oms exchudit MWoyſes: pꝛi⸗

mü cum diclt in in pemapio. Scðm ibi creauit · Lercũ q; dt de

us. Quartũ cum ſequit᷑ elũ c· Lenendũ ẽ enã ꝙ deus oĩa liml
creauit niſi aliquam nouã ſpecie; poſtmodum condidit quã 52
non fecerit · Vel in ſimulivt aĩias hoim Vel in ratione ſeminali.
ſitut patet in his ꝗᷓ naturaliter mtrodunt᷑ in ee. Et hot ẽqð dĩỹ
deus die ſeptima qeuiſſe nõ quidã a labore vel oper ſed ſiẽ dẽm
eſt a nouarum ſpedezꝝ tõditione. De oꝑibus vero ſex dierũ di
tunt quidã nõ in illis debere meelligi oꝛdinẽ tpis ſed nature qᷣa
debent ſimul ommia tempe fuiſſe facta et diſpoſita at ſuis ſpedie
bus diſtincka. Kli dicunt ſimul creata in materia. ſeð non in tali
forma ſicut mn diebus ſequentibꝰ reœper̃t h h opimo magis ſe⸗
quit᷑ l̃am. ſed pꝛima magis ſequit᷑ ronem· Deus em̃ duplicter
oꝑat᷑ · Kliqua nanq; faut mediante natura · et het fiunt ſucceſſiẽ
Kliqua ſeat ꝑ ſe immediate vt creare · peta dimitrere · graciam
infudere et hmoi. et talia fiunt in inſtanti er perſecte a cõplete:
Cum ergo deus pꝛimosdiales res nõ pduxerit mediante natu⸗
ra. immediate ꝑ ſevidet ꝙ ĩ inſtanti ſecærit eas et perfectas ac
cõpletas tam in materia q; forma. Coequene ſunt quatuoæ hee
pᷣmatiue rerum crature. Celum empirreũ angeh. materia mü⸗

nunc agendum eſt⸗Inter creare et generare et ſa

eſ.
ln
ſiaa
de
Etſe
ſohß
fin

Gecunous

De diſtincione creaturazum in genere:
e Capitulum ſecundum
ema

Ratura triplex eſt ſeʒ torꝑalis tm̃ vt elementa: ſpña⸗

en is tm̃ vt amgelus c poſita ex his vt homo.: Coꝛꝑalis
n de quoq; natura diſtinguitur in corpora luſida vt ſunt ſi
.t dera a opaca vt eſt t᷑ra et metalla a hmõi.atq; ꝑſpicua ſiue dy
en aphana · vt aer et aq̃. Creature quedã hñ̃t eſſe tin vt lapides.
Herx qu edã viuere vt ar bores.quedã ſentire vt aĩalia.quedã intelili
nodo gere vt angeh. Diſtinguit mundus triplielter ſez archetypus:
zope⸗ id eſt deus.et dr̃ archetypus ab archos qð eſt pᷣnœps et typꝰ
an: quod eſt figura quaſi ꝑꝛimcipalis figura · quia ipſe eſt exemplar
mundi ſenſibi lis. ꝗItẽ eſt mundꝰ qui diet᷑ macrocoſmus.imaioꝛ
* mundus vt eſt hit mundus viſibilis. Teraus eſt mund? qui ð
mitrocoſmꝰa.minoz mundꝰvt eſt hõ · De his tribꝰ goe. In mun
Uidi do erat · ece pᷣmũ . Er mundus ꝑ ipſuz ſactus eſt. ece ſecũð · Et
115 mundus eum non ↄgnouit.ecce terdu⸗ Differencaa eſt inter ele
ui mentũ a elementatũ· et qntã eſſenaã · Elentũ eſt pᷣmũ ↄpomi⸗
iin⸗ biliũ a non ↄpoſituʒ. Vñ nec terra net aqua.nee aer.nee igniſ
ri puzꝛ eſt elementũ apuod nos a ſimplex: qꝛ iſta inter ſe ↄmiſcẽ
ii tur et maxime in ea parte vbi ſe contingunt. Elemẽtatũ ẽ qðᷣli
bet tor pus ðpoſitũ ex quatuoꝛ elemẽtis. Qnta eſſencia ẽ torpꝰ
P ſe differens ab omnibꝰ elementis a elemẽtatis in materia qm
in orma. tã in natura · q; etiã in virtute nõ hñs in ſe ↄtrarietacẽ
7.4 vñ nec eauſam corrupcois · Opera ſex dierum ꝓ ut moyſes diſtĩ
xit: moralit᷑ ſic habent᷑ · Sigmſicat emm reum de mhilo creatõ
— iöõiili iuſtifica tionẽ. Firmamenti oꝑatio boni ꝓpoſiti cõfir macõezʒ
5 iqnarum congrgatio cordis adũdationẽ · Syderum perſectio
— exemplum bone opera tionis· Piſcium et auiũ ſormatio ſtatum
4 achoms et contẽplationis· Doĩs plaſmatio reditudinem ĩtencõ
nis · Poſt iſta ſequit᷑ ſeptima die reqes einitaus Eſt locus ſũmꝰ
ene celu vbi ſũma letiua eſt. Et infimus infernus vbi ſola triſticia
n Et eſt medius mundus in quo ſunt ſummaſperanda a infima
timenda· Dyabolus ergo a ſummo corruit et in ymo detruſus
eet⸗ quia repandus non erat Momo vero a ſummo non cadit
Re In medio collatus eſt. vt eſſet ei o cus quo aſcenderett per iu⸗
ſtinam. vel deſcenderet per culpam. Jtem. ODugo de ſancto victo
2: re dicet ꝙ aliquis eſt lotus in quo ſolum et ſummum bonum
, eſt ſez elum · Kliqͥs in quo ſũmũ malũ eſt infernus. Kliquis iqᷓ
8 10 ſolũ bonũ eſt ſed nõ ſũmũ vt paradiſus. Rliqͥs in quo ſolũ ma⸗

ke⸗ luiu eſt h nõ ſũmũ vt purgatoriũ.Aliqs in quo bonũa malũ ẽ h

Liber
neutram ſummum vt mundus c ·
Eiſtinctio oꝛbium tam celeſtium qm
elementorum. ( C Apit ulum tercum
Deꝑalis mundi macthnia tota conſiſtit in duobus ſciz ĩ
rnatura celeſti et m natura elementari. Celeſtis aũt di⸗
Rſtinguit in tres celos prinapales · ſcʒ em pirreũ criſtalli⸗
nũ et firmamentũ · Intra fir mamentũ vero qð eſt celum ſtella⸗
rũ continentur ſeptem oꝛbes ſeptẽ planetaꝝ qui ſunt ſat᷑nꝰ iupi
ter mars ſol venus mercuriꝰ buna. Nomie aũt œl criſtallim ſi

ue aquei mtelligit· Prima pars materie pᷣme que bm phᷣm for
mata eſt in duos oꝛbes quoꝝ ſuꝑioꝛ eſt pmũ mobile · Iſtoꝛꝛ oꝛ⸗⸗

biuz natura eſt ꝙ om̃es mouent᷑ exœpto empirreo œlo qð qe⸗

tũ eſt. Matura vero elementaris in quatuoꝛ ſperas prinůpales

diſtinguitur ſez ignis aeris terre aque. Spera ignis tria habz
mterſũiaa viʒ ſumũ quod vocat᷑ igneũ ac mediũ at infimũ qð
vocatur olympiũ. Rer ſimiliter habz tria inter ſticeia ſeʒ ſup muzʒ

quod vocatur etheꝝ et mediũ ac mfimum quod dr aereũ: ft ĩ

ſumo ẽ caloe et lux ꝓpter ſolis ꝓpĩquitatem. Gilr eſt et ĩ ĩſimo
ſedð ꝓter radiorum reꝑtuſſionẽ a ter ra In medio aũt inteꝛſticio

ad quod nõ ꝑtingere poteſt reꝑcuſſio radioꝝ ẽ frigiditas et ob
ſcuritas ĩ quo dicuntur habitare demones qui detruſi fũt ĩ hũc

aerem caliginoſum Ib etiã fiunt tempeſtatesſeʒ tonitrua grã⸗

do nies et ſikia. Ex his collige duodeim oebes terram aquã

ãbientes. qui om̃s pñ̃t celi vocari · Iſtos aũt excellit eelum trini⸗

tatis iße deus qui eſt in omnibus et ſuꝑ omnia diſtanda predi
ctoꝝ oꝛbiũ et planetaꝝꝶ het eſt a tra vſq; ad lunã ſunt miliaria
xv.dc · xxv. het ſũt ſtadia.c.xxvi a luna vſq; mercuriũ ſunt mi
liaria · vii · dc ec · xii · et ſemis a mer anlo vſa⸗ ad venerem tantuz

a venere vſq; ad ſolem. xxiii· cccc · xxxvi. K ſole vſq; ad marteʒ
ſunt miliaria. xv. de·xxv· a marte vſq; ad iouem. vi deccxxii.

a ioue vſq; ad ſaturnũ tantũ a ſaturno vſq; ad ſirmamentũ 23
400· 36 Ex iſtis ſequit ꝙ a terra vſq; celũ ellatũ ſunt miliaria

Elum eſt coꝛpus primũ ſimpliciſſimũ mor ruptibili⸗

Le natuꝛa celoꝝ ſupioꝝ coꝛpmnCa nu

tate ſolidiſſimũ. eſſencia ſubtliſſimum. quãtitate maxim
qualitate luidũ. dyaphanaoõe ꝑſpicuũ: materia puriſſi
1. Figura ſpericũ · locali ſitu ſupremũ amplitudine creatura
rũ ĩ ſe aliax dtentiuũ Iſte ꝓprietates tã celo duemũt empirreo

— — — —

e ——,,Q —.

8
mn
erchm
dis ſj
is aütdi⸗
ü enſtail⸗
um ſtelle⸗
ltalbima
phn r
or⸗
ogdͤe⸗
jnapales
tma hah
ſmũ dd
ſupmu,
nü, Eti
t jiſmo
ncrſäco
36 et ob
it ihüe
ua g⸗
1 quz
m tmn⸗
92 pndi
niiani
ſunt m
S
marc;
ctrti.
ntü2
hliana

I.
ablli⸗
nin
unin
tun
re⸗

HSecundus

&; primo mobili . Bed ỹter hoc delum empirreũ, mo tus eſt extẽ

neus beatoꝝſpirituũ h abitatulum ſpũalit᷑ ſedes der nuncupatũ
Grir pᷣmo mobili ſpedalit᷑ oonueit ꝙ eſt motu velociſſimũ ac ĩ
inferiora vir tutis influxiuuʒ. Eodẽ mõ dioendu eſt de firmamé?
to qð plurime ↄuemüũt ei de ꝓprietatibus ſupᷣdidiset inſuper ẽ
aquaꝝꝶ diuiſiuũ at ſtelus de orauuũ · Coꝛpo ra celeſtia diunidun⸗
tur in lneentia et non lucentia ac dyaphana. Mam corpus luteſ
eſt ſol qui ſolus inter ſidera per ſe lucet· Sed non luendia ſunt
ſtelle etere et planete qui lumẽ ſuum a ſole mutuant· Copom
vero dyaphana ſũt oẽs ſpere celeſtes . Item ſpere eeleſtes cũ mo
uent᷑ non mutant locum lſed in locis ſuis mouent᷑· Suꝑiora ĩflu
unt in inferiora virtutẽ motiuã vegetatiuq; ſenſitiuã · ae omniũ
generabihũ pre ductuã teʒ liœt careant qualitatibus elemen⸗
taribus. Non emim ſunt calida vel frigida· ſica vel humida. tñ
iſta cauſant in inferioribꝰ & Meruntamẽ nõ influũt ſuper libe⸗
rum arbitrium nec hñt viztutem immutandi hoĩs voluntatẽ lizʒ
bñ imutant ac diſponant ↄplexionẽ hoĩs que voluntatẽ nõ hz
quid cogere · ſed hᷣm magis vel min⸗ m diuerſis hoĩibꝰ inlinare:
Oꝑantur quoq; ſuꝑiora corpora diſtincã lignationem dierum
m lumen ſolis et diſtincionem menſiũ pᷣm motũ lune at diſti⸗
dionẽ annoz: bᷣm motãũ ſolis m obliquo circulo atq; diſtindio⸗
nẽ lempum bᷣm variũ curſum planetaꝝ et di ſtancia et ↄcurſum
aſcenſum et deſcenſũ retrogradationẽè et ſtatum ·

(De natura ſtellaꝝ in cõmuni (Capi: v

Telle ſupreme in firmamento figund et cum illo ſem per
mouentur. Materia ſunt puriſſime. figura ſperite · q;ti⸗
tate magne. Aꝓntaa ꝑue. qualitate lueide. radioꝛ dif⸗
ſiue.rerum inferiorum generatiue a ſole illummtionis reœpti⸗
ue.ten ebrarum ex pulſiue.q;to nox obſcuioꝛ tanto plus ſui ma
nifeſtiue in preſentia ſolis ſui luminis ocultatiue tempeſtatis et᷑
ſerenitatis conti tatiue viaram nauigantium diredtiue: quanto
toniunctiores tanto in commum lucidioꝛes. Sed ſingule mmuſ
a Parentes vt patet in galaxia claritate ac quantitate diffundi⸗
tur ac virtute· Galaxia eſt multirudo puarum ſtellaꝝ q̃ſi ⁊tigu
a2 illi loco oꝛbis vbi diffundit lumen ſolis. Eclipſis ſit cũ ſoli
ſe luna ſubnedit vt tenebras oebis efficdat· Mota ꝙ omnes ſtel
le eclipſantur et hoc vel a terra vel a planetis · Planete qñq; di
tunt᷑ ret rograde qñq; pgreſſiue qñq; ſtationarie ꝓut in epialis
ſuis diuerſimode mouent᷑ · Planete ſunt ſidera int elũ a terram
ermneia. firmamento contm riũ cur ſũ agentia. eurſu q; ht ab ĩ

Liber

ſluxu primi mobilis mouentur diretiue ſed ceurſu ꝓprio mouẽ

tur obliq· Non ſcintillant· ſinguli ſuos coloꝛ es hñt.et tũ urceu⸗

los alioꝝ ingrediunt᷑ etiam iſtoꝝ partiepant qualitatem cum
ſole micantes ocultantur· Quãto terre ꝓmquiores tanto cir cu
los habent breuiores et mmoꝛes· Quanto altio res tanto curſus
eoꝝ naturalis videtur eſſe tardioe · Coeꝑpa eoꝝ nõ lunt perſpi
tua ſed oꝑa alioquin non eclipſarent ſe.

Be luce: ((apitulum ſextum.
x eſt vt ait phus actus lucidi· pm qð luaduz · Vn de
tiendum ꝙ lux eſt qualitas adiua corporis buminoſi ſi
Aadltut caloz ignis· Lux quoq; dat eoloeibus eſſe intentõna
le ſic intellectus agens fantaſmatibus eſſe intellectuale. Ipla eſt
mediũ deſerens oĩa que a elle in nos deſcẽdũt · Ipſa mutat cor
pꝰ nõ lucns a luudo. Ipa ẽ vt ait Seðs phs ch purpura· ma
leſfactoꝝ mimicanauigantiũ directio. oeulus nodtis. ſaeies om̃i

um rerum. Lux vt ait. RKuguſtinꝰ rectum habet ineeſſum à nul

lo modo incedit per curuuz · Dec omnibus rebus ſoꝛmam et de
corem tribuit. Et abſq; illa cuncta ſunt ignota et abſcondita:
Motus eius eſt ſubitus: quia ſine mora ĩ plet omnia. hec in ſu
perſicaee vmbroſi coꝛporis nõ ſe proſundit ſed in corꝑe dyapha
no ˖ Vnde bᷣm corꝑis groſſiciem vel ſubtilitatem magis a minꝰ
particpatur Lux etiam ſine diminutione vbiq; ſe diffũdit plu
res ꝓprietates habes ſup̃ de ſole que illi cueniunt inquantum
lucet · Saendum qꝙ lux vocatur in corpore luminoſo · ſed lumen
prout eſt comunicatũ aliis ab ipſo in kieido tranſꝑenti. ſplẽdor
auũt in denſo terſo et coloe ꝓut eſt in toèꝑe opato. .
(de planetis in ſpecie: Capitu: evii:
Kturnis nobis eſt remotiſſimus frigidus: ac etiam ſie
tus. Hoc intelligas in effectu ſicut et in aliis planetiſ

eeius cum ioue clarus effieitur. Cum naturaliter ſit palldus
notciuus eſt et ipſo dominante fetus qui naſcit᷑. moetiſicatꝰ·aut
debilis plus nocet retrotedendo q; ꝓcdendo. moeatur in quoli⸗
bet ſigno · 30 menſibus Ex quo ſequitur ꝙ; curſum ſuum com⸗
plet. ʒo · annis · Npier eſt clarus quaſi adinſtar lactis tandidꝰ
In qualim tibus eſt bene temperatus· quia calidus et humiduſ
ſupeniori ſue parte abſidis temporat malicdiam ſaturni tũ a⸗
cenderit in areulum ſaturm tontrahit palloeem: : licet ſit cla⸗
rus. In quolibet ſigno moratur per annum: et im complet
turſum in duodecim annis-Mars calidus et ſicus: et ideo no

Et vic mitate eius caloe ſolis remittitur. Ex ooniuncio⸗

E
änn⸗
en an
nt ar
Dars
nterſe

n.
3 Pnd
ummonſ .
Mandöm
e)pas
munt or
Punma
ues offi
uma nu
nem et de
ſtondita:
tren in
dyepha
33mind
i pu
guantum
dnen
8. pledrr

e.
tamm ſe
phantil
nuncho⸗
palkdus
1) ,a
n quol⸗
um don⸗
hund
ma ⸗
rlt tla⸗
onpet
dN 1

Secundus

noduus et proprietibus ſuis irritat hominem ad bellum· Ex in

ter poſitione veneris et iouis eius noauitas reprimitur · Igne
us a ꝓparet et radioſus. In quolibet ſigno moratur· 40. diebꝰ
Sol diutur odties maioe terra · Sed hm Ptholomeum eſt:j60.
vicbus maieꝛ terra. Calidus eſt et illummoſus eclipſim patit᷑
et cõmunis eſt omnibus · Nube œlaturſolus ꝑ ſe uœt qð nulh
videri magis cõpetit. vnde et nomẽ accipit· ſtellas illummat:
et tamen eas ꝑ pnñdiam ſuã appendia luminis puat · edius ?
planetaꝝ odioſus egris oculis ſed amabilis eſt puris · tempoã
diſtingnit locis immundis non cinqnatur terreſtria ↄſolidat
gelda reſoluit · floꝛes aperit· frutus maturat.corpora dyapha
na penetrat· non requieſcit viſum retondit· vapo res eleuat:e⸗
miſperia viuſſim ꝑluſtrat:apprapmquans nobis eſtatatʒz facit
retedens vero yemem faat· oculbus eſt mundi in quolibet ſigno
moꝛatur 30· diebus · et io · horis. Curſum per annum ꝑficit mo
tu proprio.ſed diem ꝑfidt motu primi mobilis Penus eſt lu⸗

dafer calidus et humidus malida; martis temꝑat. ſemper comi

tatur ſolem. Sed qñ preœdit dict᷑ luauſfer. quando ſequitur dic
tur veſper coloꝛem habet candentem et refulgentez eleckro ſilez
inter ſydera plus ſplendet. complet curſum · cccxlviii · diebus:
Mer curius ſemper cuzʒ ſole graditur nunq; ab eo amplius· 30·
gradibus diſtans · coloꝛem habet radiantem. raro propter vic
nitatem ſolis cer nitur· eloquenda ſub ipſo eſt.aliqs dr dñare
p̃eſſe ſemĩbꝰ· Curſũ complet.30 o38· diebus Luan noctem ilbu
minat. lumen mutuat· augmentum patitur · et decrimentum:
Inſima eſt inter planetas echpſim patitur et effidt: maculas:
habet propter ciundiones ems cũ inferioribus Iteʒ cormitula
ta interdum apparet ex eo ꝙ pars eius illumiata a nob abſcon
ditur. Item regina celi appellatur quia ſol mquantũ mediꝰ pla
netaꝝ ꝑtiapat: ꝓpri etates oĩm a eas ad lunã cũ lumine ſuo tñſ
mittit. Ipſa vero luna quecunq; a ſole ſic reupit influit. Vñ qa
per eum tali modo virtutes planetarum redipimus merita regi
na cli vocatur.Dis viſis patet ꝙ qñ luna primo itendit᷑ optiꝰ
ſemma iacere. qꝛ tunc vᷣtutes planetazꝛ q̃s in ĩferioribꝰ influit
incipit colligere frigida et humida eſt· Solem preœdens minni
tur · heundẽ ſequẽs creſcit et ab eo elongat᷑ aceſſus et reſſus
maris per eã cauſant᷑ ſigna ʒodiad quolbet menſe ꝑcurrit.
De natura qnatuoꝛ elementoꝝ·/( Ca: vin⸗
Emis cõſumit et inenerat. In ſimilitudinem ſuã ſibi a⸗
ꝓpinquantia ↄfert motũ · facit de centro ad artüſerenciã

ardet et luet in materia aliena ſed non in ſpera propria· Inferi
ora reduut ad ſuperiora qꝛ reſoluit terrena in aquoſa a aquoſa

in aera. Mollificat dura et mdurat mollia: Subtiliat vt ptz in
reſolitione gladiei et tõ denſat ſeʒ hitum · depurat vt in auro et

coꝛrumpit ſcʒ ea que ↄſumit. frigefacit ꝑ acns vt patet in aceto
et etiã penetratiuus adiuꝰ diuiſiuꝰ· Item ig nis in ſpera ſua nõ
luct qꝛ ↄpactus nõ eſt: nullã em̃ corpus dyaphanũ lucz h po
tiꝰ il niabile. Si aũt ignis in ſpera ſua ↄpactus eſſer eclipſa⸗
net omes ſtellas ꝗᷓ ſup̃ ip̃ᷣm ſunt. Ignis vero lucet hic apud noſ
ter materiam oadunatam in qua eſt. Et ptz ꝙ candela appo
ſita alteri fadt vmbram. Ker eſt ſubtilis mobilis perſpituus ꝑ ĩ
ſpirationem et reſpirationem caloꝛis coꝛdis temꝑatiuus. deeora
tur wolatilibꝰ. lotus impſſionũ manſio ſpirituum. Eſt etiã alte

rabilis leuis et ſubtilis atq; rarus. Non lucet ſicut nee alið coꝛ⸗

l⸗ dyaphanũ ß eſt illamiabilis aqua ſuꝑ cœlos eleuatur · piſci
bo deoo rat tempeſtatibo ſubiiat᷑. Dmes fontes et flumia ad ma
re ↄtinuant᷑ ad locũ. Vñ vener̃t reuertunt᷑· Reni prebet aqua ĩ
formationem volatihbus oꝛnamentũ vegetabilibo nutrimen
tũ. Optime eſt termialis termmo alieno ſed mime tmio ꝓprio·
Coepus em̃ dyaphanũ· oĩbus ẽ cõmunis m criſtallinũ ↄgelat᷑
Irim in nubibꝰ creat.ſoꝛdes purgat.tos enim rigat ſebniatã
ies ſua frigiditate et humiditate delectat . ANlaues vehit. lumen
reapit ; ad ſuum prin ſii pium recurrit· loca vacua ſubit. lapides
cauat. ignem extinguit. oli mundũ purgauit· In mari rubꝛo
Plo dei ceſſit ð later xp̃i fluxit. Dãc xpᷣs in vinũ mutauit · ac de
ipſa baptiſmi materiam oꝛdmauit- Terra inter elementa eſt in⸗
fima mgra· magiſq; deſpecta· ponderoſa · rotunda. elemẽtis ali
is artũdata. mat᷑ fruduũ radix plantaꝝ. nutrix aĩalium edifi⸗

doꝝ ſundamentum. defunctoꝝ reeptaculũ machme mundialiſ

centrum includit in ſe infernũ. fri gida-ſicca.opaca. coꝛꝑis hüa⸗
ni materia. ſeruat metalla. Centro tenetur. motu ex vaporibuſ
incluſis oontutitur. herbis atc floꝛibus ac ar boribus decoratur-
circa eam motu crculari cũ ſideribus voluit᷑ ab hoibus et uumen
tis ralcatur. DHozꝝ quedam terre cpetunt m eſſe ſuum quedã
bm ſitum. quedã pᷣm tõtentũ·qᷓdã bim oꝛnatũ · ã bm vtilitatẽ
WDe unpꝛeſſionibus geris. ix
Ometes liet appet qſi ſtella nõ eſt tñ aliud q; aer iflatꝰ

Aſignare mutan

Corona eit albus circulus qui qñq; aet urca ſolem vel hanaʒ

Capitu: ix

onem regm: aut bella vel peſtilendas:

ſeri
iquoſa
rptn
awder
tmaad
auan
tuezhe
t erlp⸗
apude
dela⸗
picuni
drn
tenii
rali⸗
dur pii
da ad ma
t agai
utnmen
pno⸗
gelat.
Kbnati
umen
lapides
mbeo
üt1t
nln⸗
niis al
edifi⸗
undiali
is hün⸗
—
Oran⸗
t umm
gnenl
vtuias
n
ſat;
et dict
ncas:
llunqgh,

Gecundus
ant ſtellas alias et cauſatur ex reliquiis nubium per planetarũ
radios attradis ac illummatis. talis etiam arculus ſignuz eſt ſe
remtatis⸗ Xlub duplex eſt· ez aſcendens et deltendens ˖ Aſcen⸗
dens ſit ex vaporibus inſflatis m ſupmo aeris· et videt aſcende⸗
re licut li euolarent ſcintille de fornace· Kſub vero deſcen dens
ignis eſt tentus in nube qui tñ expellt᷑ obui ante nube frigida
et cadit continue. ꝓpcer quod videt qu? ſi ſtella cadens lõga a
relinquit veſtigia calus poſt ſe. lumen qð videtr de nocte diſcur⸗
rentibus ſe pꝛo dere eſt vapor ↄpactus deſcendes cui cum nihi
obuiat acendit᷑ confir matõne ſuipſiꝰ a aliq; diu ſtat in aere dra
to dr̃ vapor forus cõglobatus: cui frigida nubes eſt ad latus
vnum et calida ad aliud et tunc ꝓpter conuenieaã ad caliduʒ
attrihit ad illud et ita mœndit᷑ pars interio. et hoc videtur q̃i

ſpiramen draconis Wedia vero pars mturuat᷑ vt ſerpens avo

lat ſemꝑ ad illud latus vbi calidum circũſtat ipſum: Nubes ſi⸗
unt qñ virtute ſolis attra hunt vapores de aquis et palidibus
at lods humidis et ferunt ſurſum. Mebula eſt id quod ex nubi
bus aquam pluentibus relinquit᷑ Et ideo nebula bm Ariſtoti
lem ſignum eſt ſeremtatis: caligo vapor eſt den ebroſus q; vul⸗
gus a ppellat nebulam. Iſte vapor non eleuatur· ſed peiuſqm
tonuertat᷑ in nubes vel m plumã deprimitur. et remanet uxta
tera. Ros eſt id quod delc endit ex vapore paruo:· a ĩ deſcẽſio⸗

ne ſua conuertitur in ꝑuas guttas mmutiſſimas. Plunia eſt a⸗

qua deſcẽs ex nubibus reſolutis veloctavm hñs ſue deſcẽſioĩs
et hot guttatim. Pruina eſt ex vapore rorido qui congelat᷑ ante
q̃m ex ipſo reſoluatur aqua. Mix generatur in nube calida cuiꝰ

ↄge latio ſimul fit tum ↄuerhone m aquam. Et ideo ꝑtes eiꝰnõ

inſpiſſantur· Grando generat᷑ ex nube calidiſſima virtute ſolis
multuʒ eleuata. qui poſiq; in aquam reſoluitur tunc demum in
medio interſticio aeris congelatur. Tonitruum eſt ſonus vapo
ris ſiei egredientis de nube humida. Bed fragor diuturnus:
qui poſt ictum ſequitur ſit ex ignis extindtione in ventre nubis
Coꝛuſctato eſt illummatio vaporis ſicci in enſi m nube frigida·
et humida · Vulgur generatur ex vapore groſſo eleuato ex ca⸗
loꝛe ſicato qui tum ſit ignee nature vi ventorum contra natua
ram deſcendit et vrit et mhil reliſtit et eſtate pꝛecipue in mon⸗
tes frequenter cadit vel percutit· Fulmen eſt vapor teꝛreſtris in
flammatus qui quando tangit nubem que iam eſt in onuerſi⸗
one ad aquam conglutinatur ſicq; detoquitur for tiſſimo calido
et induratur in lapidem qui vocatur telum tonit i et emdit

Liber

quicquid inuenit . Iris eſt lumen ſolis reeptum in nube conca⸗

ua et aquoſa ac ſoli ex aduerſo oꝓpoſita. Gladies eſt aqua ↄge

lata. Ventus eſt vapor terreus aeris ſuperiora tranſcendens et

aerem fortiter percutiendo impellens . VPenti ſunt quatuo: prin

apales ſcʒ ſublolanus ab oriente temꝑatus. hñs a dexteris vul⸗
turnum deſicc antem et a ſimſtris eurum nubes generantem. gtẽ

a meridie eſt auſt calidus qui fſulmma gigmit a pluuias largal

hñs a dextris affricum calidum et a ſimſtris nochum temꝑatuzʒ

quið ſed peſtilencias inducentem. Item a ſeptentrione eſt aqui⸗

lo frigid us. iñs a dextris dradam ventum niues fadentem. et

grandmes. ſimſtris boream nubes conſtringentem ac pluuiã

ꝓhibentem. Item ab occidente eſt zephirus floꝛzes produœns:
habens a dextris cirdnum dempeſtavs phnuias & tonitrua ge
nerantem. A ſiniſtris Ru omum m oriente nubila ſed ſerena ĩi m
dia fadentem. Turbo eſt ventus de nube egrediens. in ſeipſum
reflexus. vel duo venti lateraliœr ſibi occurrendes ſe: ſeq; iuxta
terra oꝛbiculariter muoluentes. Terremotus eſt vapor groſſus
extractus de pfundo terre non potens exir propter ſuꝑficiei tᷣre
illius ſoliditatem· Sicq; coartatus interioribus vcauitanbus ter
ram concutit .

We tempore ECapitulum decimum.

Empus eſt menſum motus pꝛimi mobilis Ex boc ptzʒ
ꝙ hic eſt tempus m ſuã ſubſtãciã et non ſn elo: quia

nune pax. nũt diſcoedia:nunt tranquillitas nũc tempeſtasmu
tabilitas reꝝ oñdit᷑ in hot qꝛ ea qᷓ mundus p̃apue ampledtitur
ſcʒ ſapienda potentia in oriente ceperunt et noſtrã habitationẽ
ꝑturrerunt vſq; ad occidentem m ſignum ꝙ omma tendunt ad
ocaſum. Mam ſtudium ſapiendie epit in egipto. poſt hoc fuit
in grecia · poſt hot fuit roeme deinde in francia et in anglia · Bi⸗
militer regna fuerũt pᷣus in oriẽte. poſt apud romanos: nũt po
teſtas imperii rſidet m germania · ꝓpter hmõi 2pat Hacobꝰ? vi⸗

tam noſtram et h mutabilia vapori Iſa · Gomno et baculo arun

dineo et liber regum aque dilabenti. Differenga eſt ini tempuſ
et euũ et etermtatem · Nam tempus habet emcipiũ a finẽ · euũ
caret fine ſed non pꝛinapio. Evrnitas caret vtroq; termĩo-qꝛ ẽ
menſun inc rata. Iſte ſunt etates mundi: rima eſt ab adam
vſq; ad noe habens annos iuxta hebreos. W. de lvi . Bed iux.
ta ſeptuaginta interp̃ᷣtes duos· Mh. xlii · Secunda a noe vſq; ad
abrahã hns annos bᷣm hebreos · .· ct · xcii. ſed m lxx · C. 2·

hic mutant᷑ oĩa et nõ ibi. Dic eſt nunc yems. nũc eſtaſ

el
dee
ſnin
ge
vjg
ler.

lr⸗
eltn
neo
dis
ſurg
ſbee
ten
ſiti
vi
laa
ael
abe

lle

dnca⸗
ne
dens e
uapin
enspul⸗
nten. u
slga
mpany
am. et
epluri,
Wens:
ta N
main
ſeipfum
Girta
groſſus
ſuia in
bus be

n.
eptz
: gui
üteſta
kas mu
leckitur
atone
unt ad
t fuit
1, bi
nit o
bo vi⸗
amn
npul
ii
ℳt
1dn
ur⸗
z,

45
“

H Secundus
Tertcia eſt ab abraham vſq; ad dauid hñs annos m hebreos.
d ccc. xliiii · Sed pm lxx· m. c· 322. Quarta ẽ a dauid vſq; ad trã
ſmigrationem babilonis hns annos bᷣm hebreos.cecc.lxxviii.
Sed bm lxx · ꝗo0· ꝗ5 QAuinta eſt a tranſmigratione babilonis
vſq; ad chriſtum habens annos pᷣm hebreos. d · 89· Zed ſecũdũ
lxx.d. S. Igitur ab oꝛdio mũdi vſq; ad criſt habemus annos
bm hebꝛeos ꝓſequenti beato Jero.iii.m·d · cccc.lii · · Sed ſcðm
lxx · quas gred ſequunt᷑ · v · m. d. viii. Euſebius q; oroſius ſecutꝰ
eſt inter vtroſq; incedens numerat annos.v · m· c xcix· quos pe
ne omnes latini ſecuntur · Sexta etas a xpᷣo vſq; ad finem mun
di. Beptima eſt quieſcentium et turrit tum ſexta.Ockaua eſt re⸗
ſurgentium. Poero bᷣm hebreos in pꝛima etate mundi ſunt gene
cõ es.x· In ſecunda.x. In tercia.iꝗ· In quarta:iz. quas tñ ma⸗
theus gracia miniſterii·iqꝗ. pomt· In quinta.i4. Etates hominiſ
ſut iſte · Prima eſt infan aa hoĩs a natiuitate hoĩs vſq; ad amnos

vii · Secunda eſt pueridavſq; ad annos 14· Terca eſt adoleſcẽ

dia a I5. anno vſq; in. 2 8. Quarta eſt inuentus vſq; ad. 49. Qn
ta eſt ſenectus a. S0ο ano vſq; ad 29. Bexta eſt decrepita etas
ab anno. So. vſq; dũ vita fimtur · Dignitas dmc diei notatur
in hoc ꝙ ſuit pᷣma dieꝝ. Itein vt dỹ erit vltima dies Item nox
illam non preœſſit· Ic nox illi nõ ſucedit. Item celũ et terra in
ea creata ſunt· Item angelus in ea conuerſus eſt ad deum Itẽ pᷣ
mo data ſũt in ea filiis iſrahel mandata ſieut diat Drigines Itẽ
m ea xp̃s natus eſt. Ic in illa xpᷣs ſurrexit.Jtem ſpũſſanctus in

ea datus eſt aplis Item omes in ea reſurge mus atq; in ea iudi

camur. Item in ea continuamur ppetuo in lande dei⸗
e angelis in communi: (Capitu/xi.
gelus eſt m Dãmaſcenum ſubſtandea intellectualis
ſemper mobilis arbitrio libero ˖ inorporea. deo mini⸗
ſtrans· ĩ moꝛtalitatem ſuſcipiens ᷣm graciã t nõ m na
turã · Sba ponitur in hac diffimtione genere et pomit᷑ ad dif⸗

ferenciam accidentis. Intelligit᷑ enã ſuba hic quaht᷑cunq; tom⸗

poſita ex eo qð eſt et quo eſt. Inœllectuahs dr potius q; rõna

lis quia rõ eſt virtus collatiua cauſe et tauſati et ideo tompoſi⸗

ta· Intellectus aũt de rõne ſui non habet collationem. ſed eſt ſi
ne mquiſitione et compoſitione · a ideo cõpetit nature magis

ſimplici pro differenda vt eſt angelus Ratio aũt eſt differene

a nature minus ſimplids ſcʒ hoĩs· ſed ſemꝑ mobib nõ dieo de lo

to ad locũ · ſed mobilitas diut hic tripliæm vertibilitatẽ in ãge⸗

lo· ſez nature intelligencie aH voluntatis. Mobilitatem em habz

nature: quia omne creatum vertbile eſt in nihil. niſi manu om
nipotencie dei tontineatur · Similiter angebus mobilitatem ha⸗
bet intelligentie ˖ quia liett in angelo non ſit viaſſitudo intelli⸗
gentie quo ad ſcita cogmitione in verbo tum deiformem habe⸗
at intellecum bm Dyoniſium· poteſt in eo tñ eſſe viciſſitudo in
telligentie quo ad cog nitionem reꝝ in ꝓpria natura et quo ad
diſcenda; Et hoc eſt quod ait Augꝰ?. qꝙ omne ereatum hñs in⸗
tellectũ itelligit vnũ poſt aliud · Itẽ in vo luntate mobilis eſt an
gelꝰ qꝛ nõ ſimulvult hoc et illud Item poteſt dia ſimper mobi

lis motu diledtionis arbitrio ˖ Libera hoc modo dẽỹ ꝓpter defle⸗

dionem ad bonum indifferenter et ad malum.ſed ꝓpter hbe raz
elecionem eorum ꝗᷓ volit. Vñ angelꝰ bonus ſemp elegit libe
re bonũ. et ange lus malus libere at ſine adtione elegit maluz
In oorporea nota ꝙ angelus habet ꝓprietatem cꝛꝑis nõ natu
ia ſed in loce contineri · Cũ em corpꝰ ſit in loco arcuſcriptiue et
diffinitiue. Angelus tin diffinitiue eſt in loto. deo miniſtrans.
Miniſterium ponit᷑ hit ꝓ quocunq; obſequio.et ᷣm hunc moð
tam aſſiſtentes q; miniſtrantes ꝙ; etiam demones miniſtrant.

mmoꝛtalitatem ſuſcipiens bm grãm non naturazʒ. qꝛ tenderet

ĩ mihilũ niſi ꝑ grad am cõſerua toris cõti neretur · Angelo attri⸗
buunt᷑ quatu oꝛ. ſcʒ eſſencie ſubtilitas· intelligende ꝑſpicacitas.
liberi arbitrii fatultas diſcretio ꝑſonalis. In primis tribus con⸗
uenit aĩa cũ angelo· In quarto non qꝛ aĩa nõ eſt ꝑſona. Item

habet et alia tria angelus ſcʒ virtuoſitatem ĩ oꝑando · offiaoli⸗

tatem m miniſtrando immutabilitatem poſt electionẽ ſiue in bo⸗
no ſiue in malo. Differencie quatuo aſſignant᷑ inter angeluz
aĩam. Prima eſt et pnapalis penes eſſe naturale qꝛ aĩa ẽ vnibi

lis eorpoi etiã actu ſeꝑata ãgebus non. Secũda eſt penes eſſe lo

gitũ id eſt diffinitionem qꝛ aĩa rõnalis eſtſed ange lus intelle⸗

dtualis- Anima em a ꝓprehendit mquirendo a ↄferendo. angeluſ

autem intuendo. Terga aſſignatur differenda penes eſſe meta
p hiſicum. id eſt ſeꝑata a materia et motu quia angelusnon ha
bet paſſibilitatem miſi rſpedu ſuperioꝝ· Anima vero reſpectu ĩ
ferioꝛ ſenſibilium qꝛ ibi immutatur a ſenſibilibus· Quarta ẽ pe
nes & theologitũ qꝛ aĩa vertibił ẽ a bono in malũ et econuerſo
ange lus vero non qꝛ ſemꝑ m eo manet ad quoð ſe conuertit ſi
ue lit bonum illud ſiue malũ · Angel ſunt oẽs ſimiles in eo qð
ſunt immoetales et muiſibiles indiſſolubiles ſimplices diſcret:
pſonis imtõmutabiles alteri nature. ſed diſſimiles ſunt m donis
nature gracie a glorie. ꝓpterea dicit Dyoniſius ꝙ inomm na⸗

om
1 hi⸗
n⸗
lhale⸗
dd
guoe
hisim
n
r mobi
deſe⸗
rbbem
t natn
nonan
paueet
ſtuns.
ne mod
ant.
endent
loaen⸗
atas.
us on⸗
1 Jon
okiooſ⸗
nennwo⸗
nruz2
zevnbi
ig elelo
malle⸗
mgen
ſe meta
nonhe
waihe
vnuerh
uutt .
nlocd
in⸗
n doms
nm ns⸗

GSecundus

tura ſpũali treata aliud eſt eſſenaa aliud virtus aliud oꝑpatio.

Capi.xii
Erar chia triplex eſt· ſcʒ ſuper cleſtisceleſtis a ſubeeleſtiſ

Viſtinctio celeſtium ierarchiae

Superceleſtis eſt in tribus perſonis vt quidã dixer̃t et
male. quia ?m Dyoniſiũ Jerarchia ditit oedinem a ille

ab olute non eſt in tribus per ſoms· ̊ tm oꝛdo nature.. Celeſtis

i oꝛdinibus angelitis. Subceleſtis m ommbus ſandtis: Poꝛro

ierarthia celeſtis diuiditur in ſuperiorem me diã et inferiorem:
Suꝑioꝛ continet tres oꝛdines · ſeʒ ſeraphin therubin et thronos

Quoꝝ primi oonſiderant dei bomitatem · Secundi virtuceem Aeꝛ

ai eꝗtatẽ · Item in pᷣmis deus amat vt caritas· In ſecũdis noſcit
vt veritas In terais ſedet vt equitas · Wedia dtiner dñationeſ
pnapatus ptãtes AQuoꝶ pmi offida regunt angeloꝝ: ſequenteſ
capitibus prelunt ꝓpplorum Vltimi ptatem coher eent demonuz
tem in pᷣmis dũñs dñatur vt maieſtas in ſequentibus regit vt
prinapatꝰ. in vltimis tenetur vt ſalus. Inſeioꝛ ierarchia ſimili
ter ↄtinet tres oꝛdines.ſcʒ virtutes- archangelos angelos: ad
quoꝝ pꝛioꝛes pertinet miraculoꝝ operatio.ad ſcdos magno⸗
rum negodorum denun datio· ad teruos hũane euſtodie ſollien
tudo· Item in primis deus oꝑat᷑ vt virtus. in ſecundis reuelat

vt lux in terdis nutrit vi inſpirans. Mec dicta ſunt hm rego

riã · ſed vm Dyoniſiũ· Virtutes ſunt medius oedo ſecunde ierar
chie et prinapatus primus oꝛdo tercie ierarchie · Doc attende
ꝙ in qualibet trium ierarthiarum pꝛemiſſarum notatur trim⸗
tas perſonarum diumarum vt patet in cleſti ierarchia tam ſu⸗
pPeriori ꝙ; media q; iferiori ·

e pꝛopꝛietatibꝰ angeloꝝ (Capitu/xiii

omnem creaturam creati. natura mutabiles tonditi:
ſed contẽplatione immutabiles fadi.ammo impaſſibi⸗
les.mente rationales: ſelicitate ſecuri futuri pꝛeſcii iuſſi munduzʒ
regunt.miſſi corpora aerea ſumuntin eleſtibus dmorantur &τ

ĩ dignitates· ab initio ſtantes in oedine ſuo·perſectos ĩ gne ſuo
immotalitate petuosmente puros.affectu benignos: religio
ne pios: vnammitate indmiduos· pate ſecuros. diumis laudi⸗
bus et obſequiis deditos · Jem vbᷣm Wern. In angelis eſt dig⸗
nitas creationis. gratia tõſirmationis. et amo creatoris: viſio

deitatis. Eſt in angelis perſona ſicut ſupꝛadictuz eſt eſſencie ſub

Ugeli ſᷣm Iſidorum ſunt ſpirituali ſubſtancia fadi ante

Perñ. de eodem. Inueſtigemus inueſtigabilia · et pmo ſpirituſ
eſſe potentes glorioſos beatos diſtinctos m ꝑſonas· diſpoſits

Liber

ltas intelligende perſpicacitas· liberi arbitrii ſacultas agilitaſ

xelodtas prompte om̃es obediunt. maioꝛes. ſine ela tione pre
ſunt min oꝛes ſine vido ſubſunt:qui ad exteriora exeunt. ab in⸗
terioni cõtem platione non redunt · Omnem virtutem inſerio⸗
rem ſuperiores ꝑtiapant et non econuerſo. Qui excellunt in na
ahi alis eſſe digmitiores · Daplicem hñt viſionem ſez matuti⸗
nam et veſpertinam · Illummationes quas a ſuꝑioꝛibus rapi
unt aliis tribuunt.
(de officiis et pꝛopꝛiet atibus angeloꝛum
ozdinum:. (Capitulum decimu dqrtum:
Ropꝛum elſt ſeraphin m amoee dei ſemper ardere. ali
s ad mœnd ium diumi amoꝛis promouere⸗a deum o

tura precellunt m grã et in gloria et in eodem oꝛdine credunt ·

ungund et ideo primo et perfedius in ipos aꝑantes theopho⸗
nie deſerunt᷑ ad aliud quoq; extra amatum non diuertunt . che
rubin ̃mo et pemncipahter relucent diuim lumims radio eo ꝙ;

vicmus. Prime veritati iungunt. Poꝛ⸗ officium ẽ ꝓmouere ho

mmes ad diumã cognitionem . Ideo ceteris dicunk bwre. qa
plenitudmem quã ſuſcipiunt aliis mferio ribus c municãdo trã
fundunt. Throm dicunt eo ꝙ in eis deus ſedeat. et iudicia ſua
diſcernat. In his apue reluat rechitudo diuim iudiai · Di quo
q; dei virtutem quã ſup̃ ſe acipiunt ad mferiones tranſfandunt
Domjnationes dicunt᷑ quia œteris angelis dnant ab omni op
pꝛeſſione ſunt hberi et nulli inſeriori ſubiiciunt᷑· Morum offiauzʒ

eſt m Grego . im ſpuabh beilo inſtruere qualit᷑ opoꝛteat p̃laois

offitiam exercre et qualiter debeãt ſubditis dnari · Hoʒꝶ etiam

offidum ẽ bm Dyomtiũ timoee ſeruil depoſito in deũ moueri

incſſanter e famulari & Princpatus ſubditis angelis preſunt
et ad eos miniſterium dumũ excõ plendũ diſponunt · Ad hos

pertinz m Dyo vniuerſale regimen vmus regni vel gentis:

dudiaũ ad dei ſi mili tudiuem. Miſteriũ quoq; eoꝝ bᷣm Grego.
eſt do ere hoies · exhibere reueren aã vnicuiq; bm gradum ſuum
Hoꝛz etiã officũ ẽ ꝓmouere hoĩes vt nõ ꝓpter vtilitatem ꝓpriã
ſed ſpter ſolius dei amo em et honoæs fadant iuſticã · Poteſtati
bus bᷣm gſido rum virtutes aduerſe ſubiecte ſunt ne mundo tan

tũ noœãt quantũ cupiunt. Oo officium eſt bm Gregori. illoſ

qui ſpũali certamĩe deſudãt ðfoꝛtare. et ne regimẽ ſpuale amit
unt deſendere . Et bm Dyoniſiũ. ad ipſos ſpedtat angelos inſe
nores quãtũ poſſibile eſt diume potentie conformare Pirtutes

dmac diligendi ſormam tnbuere . Jſti imme diate deo

=☛

luc.
en,a
vum &
at do
ropo⸗
nt⸗ che
eo
ouen ho
Fti
Diqno
tßlan
dretm
nonen
. pnſunt
lgende⸗
Gr
um nun
en M

”“l

funt inſatigabiles ad execucõem fadendozz a robuſti ad ꝑeœpeõ

nẽ muneꝝꝑ · Doꝶ offiaũ ẽ ᷣm dyoniſiũ docere peꝛelatos vt facile
er perleueranter que ad offieium pꝛelationis ꝑtinent exeqᷓntur
et ipſiꝰ onera ſuſtineant patient᷑: Nem per illos minatula fiunt
et virtus fadendi miracula ꝑſedtis concdit. Krehangeli ſümi
nuneii nũcupant᷑ etſũma nuneiant. Mozꝛ off iciũ ẽ m Grego:
de illis que ꝑtinent ad ꝓmot onem Rdei vt de natiuitate xp̃i et

fadis eius hoies expedire aͤdemones ab hominibo rᷣmouere bᷣm

Dyoniſiũ ꝓpheuas reuelare· Iſti illuminationes q̃s a ſuꝑiriobꝰ
reupiunt inferioꝛibꝰ annũtiant. et per eoſdem nobis · Angeli ſẽ
in celeſti diſpoſitione vltimi et hoĩbus magis ꝓpinqui. Rngelꝰ
eſt nomẽ offiai non nature⸗ Iſti mimoea nunceiat a hoĩies ad dun
nã cognitõem dutüt et vt iuſte vinant inſtruunt hi ſurſum ex⸗
tondunt᷑ per dileionẽ dei et m ſemetpſis firmant᷑ ꝑ cuſtodiaz
ſui ac ſub ſe egrediunk ad auxiliũ ꝓximi. Nos aũt aſſimilari de
bemꝰ ſeraphi ꝑ caritacẽ cherubin ꝑ cogmtonẽ.thronos ꝑ eqͥta
tem. Item dnatiombus carnem ſubingendo prinei patibus reue
renaam quaſi noſtris maioꝛibus exhibendo. potſtatibus cem⸗
ptationibus dyabolies reſiſtendo tem virtutibuspe r co mpa
ſionem aſſimilari debemus archangelis perminiſta honem am
lis per obſequii exhibitionem
de cognitione et motu angeloꝝ (Ca xv
geli tog nitionem habent matutinam hoc è ↄgnito⸗
nem rerum in verbo · Atẽ veſpertinã tognitionem rex
m ſe · Item meridianã id eſt aꝑtam viſionem dei: Eſt a
alia cogmitio angehca put ſcʒ maioes indicant minoribus que
per diumas theophomas ꝑpaperũt. Theophoma eſt oñſio alitu
ius cognoſcibilis de deo per illummationẽ ſcʒ de deo venientem
et hoc poteſt eſſe. vel m ſim bolis.vel faue ad ſauem. eognitione
non natura propria. Nota ꝙ; ange lus ↄgnoſtit plura ſimul ha
bitu · non autem actu. Cirea incarnationem a paſſionem chriſti
ſciun erunt angeli ſubſtaneiã fadtiſe non omnes circunſtanuas
Preterea quecunq; ↄgnoſcunt angeli oog noſeũt remota ſicut
pin qua quia cognitio eoꝝ non eſt ꝑ ſenſũ.ſed per intelleccum:
GStatus angeli eſt triplex ſtʒ innocendie gmadie et gloꝛie. Diſtin
guit᷑ motus ãgeloꝝ triplex ᷣm Dyo· ſtz eircularis rectꝰ et ob⸗
liquus. Cireularis eſt ab eodem ad idem et cirea idem centrum
imm obile · hunc motũ hñt angeli quia immediate recipiunt il
lumĩationes a deo et ꝑ illas reuertunt᷑ ad deum · Iſtud aũt e⸗

ueit ſuꝑiori ierarchie tm̃· Item motu reco mouent᷑ qn ꝓœdũt

— . . =
””MZẽ JZ ”ů

ad puidentiã ſubiedtoꝝꝶ rede oia tmanſeuntes· a ibi non fuertũ ð (

tur ab eodem ad idem ſed de vnd ad aliud Itẽ eſt ĩ ange lis mo
tus obhquus qñ tognitionẽ inſenoꝝ quibꝰ puident 'fletunt

in deum pꝛina pium et finẽ pulcri et bom. Mota differencã int en
aſſiſtereet mimſtrrare. qꝛ aſſiſtere ẽ fadẽ dei cõtemplari ſit aſſi⸗ m
ſtüt oẽs ãgłi bom · Item aſſiſtere ẽ imediate recipere illumin atco P
nes a deo. ſit aſſiſtũt tm tres pᷣmi oedines Item aſſiſtere ẽ a ꝓpin iu
qᷓre deo et extraneũ eſſe miſſiõi ad exteriꝰ ſic aſſiſtũt . primi oo⸗ nut⸗
dines. niſtr are eſi nudare p tꝑis oportumitate vel operari: 2=èè”
m offidum. Eſt em miſteriũ nun et offi ui. Erratũ ẽ circa mo dil
tum angeloꝝ tribus modis. Dicbant em quidã phi ᷓ ange⸗ 990
li nunq; mouent᷑ ſed mouent ſperas a volũtates hoĩm. Itẽ di (a
xerunt quidã ꝙ; angelꝰ? ſit in pluribus lous: er etiã vbicunq; ſi hal
Sluerit. Itẽ diexrũr alii ꝙ agelus ſic venit de fine ſpaei ꝙ nõ n
tranſit media ſed tranſilit· Illud quoq; pᷣtermicendũ non eſt vel
vnuſquiſq; oedo ab eo denoĩat᷑ qð reſpecku imferioꝝ oꝛdinũ ex⸗ h⸗
tellentius accepit in muner. —=— ker
De pꝛelationibus angelo Capitu:xv: “”
Reſunt quið angeli regionibus vt dĩr m Daniele pn-⸗ .r in
eps grecoz àa pneœps pſaz quið vero pſunt ecleſiiss
Rpotalipſis. Angelo epheſi ecleſie ſeribe. Jcẽ alii p̃ſũt

plomse Kctuu. KAngelus petri credebat᷑ ad oſtiũ ſtare. Auidam
etiam ſpũs maligni dicu nt vicis preell. e · Vñ aliqs vocat᷑ ſpũs
luxurie et ſuꝑbie R. Que aũt pᷣlationes maneant vel que ceſſãt
poſt hanc vitã · Stiendũ qꝙ ierarchie ſtabunt ſemxꝑ quantũ adð
diſtanciã bẽitudims et quãtũ ad gradũ digmitatis et nobilita
m doni gratuiti at nature. Et etiã inquantũ ſuꝑioꝛes hñt re⸗
ducere mleriores in theophonias glorie · Ceſſabunt at pᷣlacõnes
ãgelie ſuꝑ hoĩes et angelos quo ad actũ regimms bm guber⸗
nationẽ mundi et electoz bm viam ad pr̃iam. Prelatio at ĩ de
monibus quo ad offiaũ inſultandi etir ridendi bm ꝙ vnꝰ pro
uocat altꝝꝶ in malicã non deſtruet᷑ p̃s Suꝑbia eoꝝ qui te ode
runt aſcendit ſemper ⸗Mec deſtruer quantũ ad malicã et natu⸗
ã. Ceſſabit aũt pꝛelatio eoz quo ad officuz temptandi eos q́
ſut in via . In hoibus etiã placões etuabunt᷑ qꝛ non er̃t deaanin
enturiomis ctiliarche et hmõi. In creaturis ſimiliter leſſabit pee
la uo qꝛ ſuꝑiora non mouebũüt in bonũ vel malũ nec in inferio⸗
ra ſicut et modo · ”DB H

VPe confirmatione angeloꝝ?Capi: x vii

Secundus

gractid et gloria. Ex nauma qma natura ſpiritualis tã⸗
tu ſemel vertibilis eſt m bonuʒ vel malũ niſi ex vnione
eius cũ alio. ſicut patet in anima que dum eſi in corpore poteſt
mutare ſepius de bono in malũ et econuerſo · ſoluta vere non:
Huius aũt ratio eſt quia natura pure ſpãũalis ꝓpter ſim plititatẽ
ſuam ſe totam conuertit ad id quod elegit qð non ſacit vnica
natura quia corpus habet retrahens. Ex graca ſimiliter habet
confirmationẽ:qꝛ ſi alq d tonn edit᷑ ſtabili eterno vmculo petau
o illa cnexio ſemper manet. Sie angeli colligati ſũt ſtabil eteꝛ
no ſcz de hot vinculo indiſſolubili caritatis Xpłsa. Corin. 13.

Q Onfirmationem habet angelus ex tribus ſcʒ ex natura

Caritas nũqꝙᷓ; exeddet· Ex gloria quoq; habet eam quia cũ deuzʒ

habeant ꝑ gloriam ꝗᷓ eſt forma ↄpleuua angelia deſiderii nñ va
gant᷑ extra ipᷣm vt querant quicq; illo melius vel deſiderabiliꝰ
vel iocundius. Nihil em in cwaturis muemũt. qð poſſit eos a
ſonte duledinis auertere. Tenẽdũ eſt itaq; ꝙ angeli bom ex li⸗
bertate arbitrii ad deum auerſi fuerunt. ſtatiʒ per grauã a gio
riam in voluntate conſirmare fideles ac ſelcs effedti atq; i rõne
illummati vt non ſolũ 2gnoſcerent ies in ꝓprio genere ß etiã ĩ

arte hot ẽ in verbo zerekerint inſuꝑ ꝑfectio nẽ in virtute oꝑati⸗

ua ſiue exequant᷑ illã· Aſſumpto corpore ſiue alias atq; ꝑfedio
nẽ in vir tute dtemplatam qᷓ quocũq; mittãt᷑ mẽ deũ currunt

e cuſtodia angelorum Capituluz/ xviũi

Ngeli nobis ad cuſt odiam deputari tenent nos ſtantes
ne cadamꝰ.et cadentes nos adiunuant vt ſurgamꝰ nec
uncqᷓ; nos deſer̃t etiã pecantes qͥn ſemꝑ ſint ꝑati auxi⸗
liari ſi velimus. Doc tñ fallit m obſtinatis a quoꝝ tuſtodia deſi⸗
ſtit angelus actu ali᷑. Paratus eſt tñ cuſtodiè ſi vdirevelint qm̃
nuncq; homo deſerit᷑ ex toto ab angelo · Nota ꝙ; xpᷣs ſibi deputa
tatũ angelũ nõ habuit.qꝛ aĩa eius ſuꝑioꝛ fuit oĩ angelo hẽ⸗
bit ãtixpᷣs vnũ quẽ lieet ꝓpr obſtinationẽ ſuã mĩam nõ ſit ha

biturus ad ꝓmotionẽ · Mabebit tñ ad acuſationẽ · Effechus at

angehce cuſtodie multiplex eſt. Primus ẽ impedimenta boni et

occaſiones pecandi remouere· Exo· MWittã angelũ p̃cturſorez q̊

eiiaat iebuſeũ robuſtum. Secũdus eſt temptationes mitigare:
Daniel. 3. Engelꝰ? dm̃ deſcendit in fornaceem c&. Tercius ẽ con⸗
tra hoſtes viſibiles adiunare Regũ-DHeliſeus vidit caſtra ange
lorum . Quartus eſt orationes nr̃as et ełias deo pñtare a ꝓ
nobis om. Tho.i2z· Qñ orabas cũ lacrimis Quintus viã oñ
dere Tho. Ego ſanũ dueã a wdũ: Bextus eſt in agendis doce⸗

Liber

re. Each. 2. De angelo qui inſtruxit eũ de quatuoe fabiis Sep ſHo
mus ſeipſum et alia ſecreta reuelare Tho. Ego ſum raphael an er,
gelus. Dcdtauus eſt a peccatis exatare. Actuu-Sarge velocettter.
Nonus ad ſeruoeem exdtare· 3. Reg: 19. Surge grandis emßjffe ec
ſtat tibi via: Deamus eſt tonſolari · Iobie · Foeti animo eſto ĩ 22ͤo
ꝓximo ẽ vt a des cureris · Vndeamus eſt de p cto increpare · Ju nar
dith. Dixit angelus populo iſta hel cur hoc feuſtis · Duodeeimnꝰ P e
eſt poteſtates Ontrarias exar cre ne tm̃ notere valeant. quan⸗
tum vellent Thobie Qualiter angelus aſmodeum ligauit. An 777
geli nobis ſerniunt propter tria ſeʒ ꝓpter ruine ſue reparauõez
hoies em̃ ſalu andi mtrabunt locum candentium angeloꝰ Jteʒ
Ipt menti accidentalis tumulationẽ qð anget᷑ in eis vſq; ad diẽ d
mdieii. Item ꝓPter amoeis erga nos demonſtrationem Dyoni⸗ mal
fſius. Attribuit angelo tres actus ſeʒ purgare illummar a ꝑſiee ttan
w. Purgant itaq; angeli ãmouẽdo fauta ſmata ꝗᷓ ĩpediũt illuia⸗ Eu
nẽ ꝙ; angeli inten dũt facè ĩ nobis· Vñ tria mouẽt ab aĩa ſcʒ ig in
noraciã a nubila fantaſiazꝶ at fallas opiones phicaꝝ rõnũ fᷣue von⸗
lacënũ ↄtrariaꝝ illuiantvo aĩaʒ tri płr. ſ. ad ſenſüũ vt pzʒ qñ ma MWW 6ee
iiffeſtãt aliq;d in aſſumpto coꝛꝑe. Jeʒ ad ymaginationẽ ſcʒ cu, — wn⸗
fumoſitates qᷓ ꝑ ſpm aĩalem a œrebꝛũ eleuant᷑ tranſmutant m ui
diuer ſa fantalmata: et hanc ptãtem dyabolus etiã habet· Item ae
ad intellectũ a talis ilummation ſolũ ꝑfecta eſt NMotãdũ autez 8
ꝙ angelus non illumin it mtelledum effictendo cognitionem ĩ n
aĩa quia nõ p̃t intellecui nouam ſpeaem imprimere nec habi⸗
tũ noui lumims dare ſed net eius itentionẽ quo vult conuerte 4
re · Dec em̃ tria requirunt᷑ vt intellectus noſter aliquid ĩtelligat 1
ſcʒ ſpedes qua cogneſcatur. et lumẽ in qͥ cognoſcat᷑· et intentõ n
qua conuertat ſe miellectus ſuper ſpeciem. Illummat enim ãge n
lus intelleckum noſtrum tantum excitando a diſponendo et hu⸗
men dininum in nos tranffundendo Fact enim vt dictum eſt i m
fantaſia tranſmutati onem ſpecierum ↄponẽdo a diuidendo bm
exigentiam rei quã vult reuelare ·. Item irradiat lumen intelle⸗ N
ſtus ſui ſuper illlas vt moueat intellecum nr̃m. Et ſic phura et 3
ſubtiliora videri pñt m lumme duplicato· Item exatat intentõ
nẽ aĩe aliquo motu vt ſe conuertat ſuꝑ illa fantaſmata abſtra⸗
hendo ab aliis . Perficiunt᷑ etiã pmoueãt ad meliꝰ? · Vtrum an
gel incendere poſſit affectũ huanũ · Nota q; hoc triplicẽ poteſt
itelhgi. ſcʒ vel effinendo · vel mouendo eel excatando vel adiunuã
do. Primo mõ ſolus deus p̃t inflãmare affectũ Stðo mõ ipſuzʒ
deſideratũ inflãmat ad affectum. Tercio mõ p̃t angelus nolſtrũ

Secundus

ſrge, moendere affedu. De iſtis habemus exemplũ in naturis. Quia

phal H Kno mõ acendit ignis ligna. Sco ligna acendunt ignem.
Nloan. Terdo qui ligna igmi a pponit ignem incendit·. Differencia eſt
dis en inter immittere cogitationem· et moendere et mentẽ illummare.
noetoj qꝛ togitationẽ imittè ẽ vt ðt Beda. Intus cware er facere cogi
paneh tac em. Sed intendere eſt cogitacõem iã factã inflãmare. Jllumi
Na) nare vo eſt dare reuelatone de aliquo oculto intelligibili;
oD, (We locutione ãgeloꝛuz (Ca decimnonu;
ut. Erbü triplex elt ſez menus is et operis. Verbo men
ndighg N loquit᷑ deꝰ ãgelis et ecõuerſo. Itẽ deus aie a eduer
lop y ſo. Item dyabolus deo . cuiꝰ? tñ intentio deũ latere non
gaddie Pteſt · Ver bo autem oris loquit᷑ homo homĩ· et ange lus homi⸗
Dyor⸗ m aſſumpto corpore. Sed vorbo operis loquit᷑ deus dyabolo:
ra ki et angelus dyabolo ˖ De lotutione itaq; angeloꝝ · Mota ꝙ an
tilbiz⸗ gelus lo quitur deo cũ ĩ motũ ãmiratoms ex viſis exurgit. vel

uſgig tũ affectus ſuos ei pnñtat qͥs tñ eũ ñ latere mime dubitat. aglus
nü ne vo loquit᷑ angelo mentis ſue ſpedies oſtẽdendo mediãte illuia⸗
cõe quadq; ſpãali irradiante ab ipſo. Et ſic loquunt᷑ homines

zgüm H
* ddVdVwooibus ſcʒ mai ores mmoeibus et conuerſo htem angebus faat
ntn aliq uid oorã angelo quo facto intelligit qð ante non itelligebat
/rnn eetomnes ſic loquuntur omnibus. ſcʒ maioꝛ es inferioribus: et
1 euerſo· Item loquitur angelus angeio per cognitionem diui
lonemi m luminis ißm inſtruendo Bic non logqeunt᷑ oes omibꝰ nec oĩa
hebi⸗ ſed tm̃ ſuꝑiores inferioꝛibꝰ. De his que per diumas theophani
oruert as pœperunt. Loquit᷑ aũt ange lus homi dap liat. Primo mõ
ſnlger verbo localiæ aſſaumpto corpore ſed tunt ſicut non proſfert ſonũ
nend m oꝛgams materialibo 'm materiam ita nec cirtularit᷑ immutat
nnig medium quẽadmodũ eſt in vode naturali. Vnde non auditur mi
eh⸗ ſiab illo ad quẽ dinat ; Et eſt ſimile m a paitiombus ange lo
uncti rum quos quið videur et alii eque ꝓ nqu no vident vr ap⸗
R paret in heliſeo et puero eius. Dicunt tamen ali qui ꝙ; angelus
nule⸗ nunq; apuit vel apparet aut lo quit homi m ſubiecta creatum.
uc Sed mtentionem ſiue ſimilitudinẽ pomt mm oculo eius vel mien
nam tion em vocis pomt in aure illius: et ibi recipit ſenſus cõmums
be ſpedes illas ae demde puemunt ad ymaginationẽ poſt hot ad
„ intellectum. Et hot eſt ꝙ dẽ angelus apparere vel bomim loqui
Scðo modo loquit᷑ ꝑ impꝛeſſionem reru m ſenſibilium ĩſtrumẽ⸗
. tdo vmaginis et ſic lotũtur vigilantibus doꝛmientibus · Loqᷓ
de tur etiã angelus dyabolo ſpeaẽ ſui ĩtellectus ei ſine aliqua illu
n minatione oſtendendo . JItem loquit᷑ dyabolus homi dupliater

oſri

Liber

quia qñq; ſenſuʒ immutando ethoc vel ymagineʒz ali euius rei t
primendo mſtrumento viſus vel obiiaendo viſui ſimilitudmem
ali iꝰ rei · Scðo loquit᷑ dyabolus hoĩ per impreſſionem rram vn
ſen ibiliam mſtrumen to ymaginis et hot qñq; fadt vigilanubꝰ od
qñq; doꝛmientibus et ſie immittit cogitatienem mali·.Cogitaꝰ 4
nem vere malam non poteſt immittere que tm̃ per conſenſũ ma v
la fit. Eſt aũt lotutio ammaꝝ quia aĩa loquit᷑ des per deſideriũ 4
tuius affedtiones nude ſunt otulhs dei et aꝑte· ’ÆA.nma etiã ſiliteꝛ i
loquitur angelo ſed hot per voces toꝛꝑis qs bene ꝑtipit ange⸗ 4
lus ſicut et alia ſenſibila Vnde et aĩa exiſtens ĩ corpore aliqua

exuta a corpore. Item aĩa lo quit᷑ dyabolo qꝛ ſibitudmes affecti
onũ impmunt᷑ ſenſibus ſiue carni vbi dyabolꝰ? legit eag.

(e ſpecialibus noibus angeloꝝ: (Cacxx .

E michael gabriel et raphael . Suendum ꝙ hec ſunt ꝓp
pꝛia nomma angelorum hicet et mierpretationes eorũ 1

et ahis ſint cmunes. Sed eorum propꝛia ſunt: quia
eis horum nommum mterpretationes conueniunt execellenti⸗
us MWichael meerpꝛetatur ꝗs vt deꝰ · hic eſt de oꝛdine pimapa⸗
tuũ et attribuunt᷑ ei quatuoꝛ ſeʒ eſſe Poſitum ꝑadiſia eccleſie ſi
cut et olim fuit pimœps ſynagoge. Item deſerre aias in paradi
ſũ h hoc nitelligas ꝙ gloꝛioſius deferat q; alii Item pugnare tũ
dratone dyabolo · lcut legit᷑ in apocał· Item venine in adiutori
um ꝓplo dei · Gabriel mter pretatur fortitudo dei · Mic eſt de oe⸗
dine archangeloꝛum et meri to quia magna nunciauit Rapha
hel merpretat mediana dei . et ẽ de oꝛdme virtutu qꝛ miratula
magna ſect. — .
(decaſu angelorum (Capitulum xxi
Wnes angelos fecit deus bonos nõ tñ ſummos me
dios mier ſe et ſummum bonũ mcõmutabile: qꝙ eſt cra
tura ꝙ ſi cuer terent᷑ ad amãdũ qð erat ſup ſe aſcende⸗
rent ad ſtatum graue et glorie · Si vero cnuerterent᷑ ad bonuʒ
cõ mutabile qð fuit infra ſe hoc ipſo ruerunt in malũ culpe a pe⸗
ne qꝛ nõ eſt dedecus pecrati ſiue detore inſtice ·

ſpeaali ptãte loquendi non indiget ad angelos ſed hot hebit

de ſpirituali caſu angelorum (Ca xxii
Aſus dyaboli fuit duplex · ſcz ſpũalis et lotalis· Spũa
lis quið quia cœcidit de nature puritate ad impuritatem WWU
De libero arbitrio ad bonum flexible. De lute in tene⸗
bꝛas. De ſcientia ad ignora aam. De innotentia m tulpam: de

minmi
ndien
en dun
glandd
Cogin⸗
nlenſi mn
deſdeni
eda ſelie
1 inge⸗
aliqu
or hebit
nes afeh
nr
r uunt
nes eorii
nt:gti⸗
ecellena⸗
zmape⸗
arleſie .
. nudi
gnanech
dindoſ
ldeo⸗
ithephe

mimaul7

mn t
wshne
nel cta
ſeende⸗
d bon;
eape

Gecundus
ſelicitate in penam De dilectione m odium· Poſt cauſã eĩ factuſ
eſt impenitens et obſtinatus in malo.et exccatus a vero et de
oꝛdinatus in bono· et ifirmatus invirtute. et excluſus a dei co⸗
templatione · Preterea voluntas eius impia auerſa eſt homĩ ad
odium a iuidiam. vñ toto oonamme miit᷑ ad eius ſubuerſionẽ
ꝑ temptationẽ multiph. In tantum aũt exœcatus eſt ꝙ potiꝰ
vult eſſe qᷓ non eſſe vt pugnet contra deũ : liet ex hoc ſciat ſibi
ſemper malum euenire · qꝛ quolibet ſacto ſuo.qð ex libero arbi
tri edit ˖ peccant moꝛtaliter -·

Oe locali caſu dyaboli: ¶(Capirulum xxiii

Kſus etiam dyaboli localis ſuit · vel qꝛ ĩ infernũ. vel in
aerem caliginoſum qui eſt m medio interſtitio aeris coꝛ
ruit · Demones em̃ nõ ſunt in ſuꝑiori ꝑ& aeris ne lumi
ne gaudeant. Mec ſunt in part iſeriori ne nimis contra nos ſe⸗
uiãt. Vnde notandum eſt ꝙ in demonibꝰ tria ſt ðdſidemnda: ſcz
natura officũ a pctm. Et nature quið ↄuenit locus ſũmꝰ.i.celũ
in qͥ tanq; in loto ↄgruo ſũt creati pꝰmoð ĩ nat᷑a ſi ſtetiſſent ꝑfi
ciẽdi · officõ vᷣo ꝙ; hnt exercdi hoĩes cõuenit locꝰ medius.i aer
caliginoſus· vbi et ſatis ꝓpmqui nobis ſunt ad temptandum.
et tn nõ hñt lumen ad gaudendum . ſed peto ↄuemt locꝰ ĩfimꝰ
ſcʒ infernus · Vñ demones poſt finẽ mundi qn œſſat eoꝝoffiaũ
detrudent᷑ inſimul m mfernũ. Dicũt quida; ꝙ angelus ceciderit
ſecũda die. ſed cõmunior eſt o pinio ꝙ pᷣma die ſubito poſt crea
tionem ſuam cœciderit Dict᷑ cõmunmit᷑ ꝙ diamus chorus angelo
rum ceeidit. ſed h nõ dẽ ꝙ dee oedines angeloꝛ fuerunt. tz qa
tot de ſingulis oedinibꝰ cec dert qᷣt poterant facer choꝝ vnñ.
Eẽ reſtauratione ruine ãgelice( Ea? xxiii
T Ngeloꝝ ruma reſtaurabit᷑ ꝑ ſaluandos dicit Augꝰ: ꝙ
tot hoĩes ſaluabunt᷑ quot demones ceciderunt h Eregꝰ
ditit ꝙ tot hoĩes ſaluabunt᷑ qͥt angeli ꝑſtiterunt. Dixe
rũt etiam quidam duo ꝑietes erunt ĩ celo· ſcz vnꝰ hoĩim · alꝰ an
geloꝝ · Et ꝙ rumna angelica reſtaurabi ꝑ virgines. et de alio
pariete tot erunt ſaluãdi qᷣt ĩ alio ꝑiete ſt᷑ virgines et angel.
LQuare peccatum dyabon ſit rremiſſibi

le· (LCapitulum viceſimumquintum.
Vuare pecatũ dyaboli ſit irremiſſibile aſſignant᷑ pluri
me rõnes · Prima ẽ qꝛ ᷣm Rugꝰ nullo ſuggerente pec
aauit ideo nullo reꝑante redibit. Scða rõ qꝛ hm Dãm.
ntra diffoemẽ itellectũ peccauit · q̃nto aũt ẽ nobilioꝛ cognitio

Liber

tento peioꝛ eſt erroꝛ ſeruus ſciens voluntatẽ dm̃· Terda eſt hm

eunð Da. Kngelꝰ? nõ ẽ ſuſceptbilis pme vñ nec venie: Quar⸗ Und
ta qꝛ ĩ dyabolo extincta eſt ſinderiſis qᷓntũ ad boni ꝓmotionem nnd
Qnta eſt natura ſpũalis tin ſemel ver tbil eſt eo ꝙ totã ſe duer nſu
tat qð hõ nõ facit qꝛ caro ſemꝑ repugnat ſpãi. GStatus mali an s
geli triplex eſt vt patẽ poterit ex pꝛdidie Pnm ſcʒ innotenae emnuti
lecũdus culpeter qus pene et milerie · . n
dẽe pꝛopꝛietatibus demonum (Ca/xxvi AA
Emones ſunt ſpũs impuri humami gñis mimid. mẽte uur
Snales. in necia ſubtiles nocendi cupidi. ſuꝑbiã tu. ð”ð”
midi. ſemꝑ in fraude noui ĩmutant ſenſus. inq nant affe Has
dus vigilantes turbant: dormientes ꝑ ſommia in qetantemoe⸗ ma
bos inferunt. tempeſtates tonatant- in luds angelos ſe tranſfoꝛ ne
mant · ſemꝑ mfernum ſuum ſecu portant · in ydolis ſibi dininum n
tultũ vſurpãt· ſuꝑ bonos dñari appetunt· magiœ artes ꝑ eos fi m
unt. bonis ad exerciũ dant᷑· ſemꝑ fim hoĩs mſidiãt᷑. Triplicei acu W w
mine ſcie vigent demones· Primo ſubtilitate natur.a H ꝑ cog dſer
nitionem veſptinã Scðo exꝑĩenda tꝑm Tertcio reuelatõne ſpi fi
rituũ ſuꝑnoꝝ rimo“ ĩtelhgũt nataha pñcia. Scðo“ itelligut ”?J?
naturalia futura. Terdo“ oognoſtunt etvolũ tana. Multipliat nt
dyabolus noĩat᷑ ꝑ qð et ꝓprietates ſue cognoſcunt᷑ Hocat᷑ eniz “è
dyabolus qð mẽpretat᷑ defluens qꝛ defluit · vtorruit ſpũ aliter a a
localiter ſicut dictũ eſt · Grece quoq; interpretat᷑ dyabolus clau Rc
ſus ergaſtulo· et hot cõuenit ſibi qꝛ nõ ꝑmittit tin notere quan un
tum vellet Preterea dyabolus ?m ethimologiam dr a dya q8 u
duo a bolus qð eſt moeſellus qꝛ duo occidit ſcʒ corpꝰ a aĩa; Eus
Item vocatur demonrſanguineus. et hoc ꝓPter peccatum: vel u
ſciens quia viget triphii ſcien da ſicut dictum . Item belial qd ſen
intertat᷑ abſq; uigo vel abſq; dominio qꝰ ꝓPoſſe pugnat ↄtra o
eum cui deberet eſſe lubieckus Item belz ebub qð interpretat vir zun
muſcarum u aĩiarum peœantium vel peccatricum que reliquerũt nes
verum ſponſum xpᷣm. Item ſathanas id eſt aduerſarias. Pe: ur⸗
vAca · ca. y· Xduerſarius veſter dyabolus ta mq; leo cr cuitgtem üppun
vehemoth id eſt beſtia qꝛ fadt hoĩes beſtiales· Item leuiathan· 1 u
additamentum eoz qᷓ peccatis petᷣa cumulant. . ß
(ve malicia dyaboli contra nos Cap: xxvi KSW
Yaboius nocet hoĩ multipliat᷑ Quia per violenciam et
oc qñq; exterius corpus ledendo ſitut fecit IJob · Qnq; W
Q intra membra ligando ſicut eſt m obſeſſis · et ꝓpter hoc
datur paruulis angelus bonus ne dy abolus in his ledat: vel 4

n Gecundus

da⸗ exy edat eos · Item nocet ꝑ imp̃ſſion em ymaginum mala ſugge
iſen rendo⸗ vel tõmotionem ſanguinis ad peccatum accedendo vel =
miln ſenſus exteriores ꝑ obiedionem falſa⸗ꝰ formaxꝝ deupiendo. De ð
nn his et ſimilibo dict Gregꝰ? Að dyabo lus aut opprimendo rapit
ent aut inſidiando arcũuolat. aut ſuadendo blandit᷑ aut minando
- terret · aut deſperando frangit · aut pmittendo deapit · Dyabo⸗
IN Iꝰ decipit hoĩes quatuo modis · Primo ſuadendo bonũ h hoc ꝓp
la⸗möen pter malum vt cum hoi mſtabili luadet ingreſſum religionis vt
npbüän poſtmodũ apoſtat. Stðo ſuadendo malum ſub ſpece bom vt
nantafe Piurare ꝓ rebus alteri us coſeruandts. Ter cio diſſuadendo bonũ
nbenn tanq; noduũ vt cum diſſuadet bono viro veligioms regreſſum.
iaſi ne de hoc peniteat et egrediens donfundatur vel qn diſſuadet
Oiunue alicui orationem vel elemolinam vt Per hot mcurrat vanã glo
veosſ riam. Quar to diſſuadendo ma lum vt ducat ad peius· vt quan⸗
3. do diſſuadet in tempantiam m victu et lomno. vt inducat min⸗
fa⸗ diſcretam abſtinentiam qð peius eſt Impeditur dyabolus in ef
11 ſedu ſue malide multis modis. Quandoq; per cumen lue pote⸗
e ſtati impoſitum a deo. Icem quandoq; per reſiſtentiam bonorũ
i ſpiri tuum · Dabet enim quehbet amma duos angelos.ſciliœt
ppet vnum bonum ad cuſtodiam alium malum ad exercctum. Item
tenz per arbitrium homiis non tonſentientis· Item quãdoq; ꝓpter
alar pecati abhominatõem: qꝛ demones nobilioris nature pecata
us dan vila deteſtantur · Item ꝓpter cautelam qñq; omittit faere mala
n quan vt peius fiat ſicut modo non vexant ex cmunica tos vt ſentenca
1d as tales minꝰ timeant · Vtꝝa virtus m dyabolo temptandi mi
af nuatur qn vindt᷑. Diuerſe ſunt opiniones· Dicunt em quið q
un vl ſuꝑatus ivno vidio ip̃m victoꝛem non poſſit amplius tempta?
xlin de eodem vicio. ſed allus dyabolus poteſt. Klii dicũt ꝙ ſuꝑpatꝰ
t vun ĩ vno vido nullũ de illo vicio poteſt ampliꝰ temptare. Drige⸗
ti vi⸗ nes ditcit ꝙ ſupatus ab vno vicio nemmem de etero p̃t temp⸗
uerüt tare · Data eſt demombus poteſtas exercendi magicas ar tes mł
8.e: tiphi rõne · Primo ad fallendum fallacs ſieut egiptios a ipõs
ichan magos· vñ etiã ipſi que per modũ talem actuni ſunt q̃ſi diumã
hent do pᷣdicũt. Secũdo ad mouendũ ſideles ne ſcʒ tale ꝙ pꝑo mag⸗
no deſiderent cum videant etiam et malos faœre hmõi. Tercio
. mi ad Pbandum et exeroendum patiengam ſanctorum .
2 e lucifero ſpecialter (Capitulum xxvii
gig E lucifero ſciendum ꝙ fuit de ſupmo oꝛdine. ſuperioris
woe ierarchie ac in illo oꝛd ine ſupꝛemuʒ grnadum cenuit cui

tem tanq; pꝛincpi de ſingulis oꝛdmibus magna multitudo

Liber

adheſit quos omnes ſecum traxit· Cuuſfer dickus eſt. qꝛ p̃ eteriſ
luxit ſueq; puleri tudinis cõſideratio euzʒ ex œcauit· Primũ hoĩez

temptauit et viet . Em temptauit et victus eſt. Poteſtatem
tunt amiſit quã vltimis temporibus retupembit/Munc religa⸗

tus in fine ſoluetur · Pecatum ludſferi fuit ꝙ ſe et ſuum pnua
tum bonum exccatus dilexit. De alti tudine habita pꝛeſump⸗

ſit· at ꝓpriam excellencam ambiuit. Qð habiturus erat ex ſe nõ
ab alio et ſine meritis habere vo luit ſtare tum poſſet vſq; quo g
aa a pponeretur noluit dei ſimilitudineʒ dcupiuit ˖ nõ quið imi
tationis ſed poteſtatis. id ẽ ſubditos habere voluit et null ſub⸗
ditus eſſe dcupinit·

*

ſt naturam corpoream et mcorpoream. Diendum ẽ
tde natu na ex vtriſq; compoſita· Sʒ pᷣmo ex ꝑte mentis ·
VJSecundo ex ꝑte corꝑis- Terdo ex ꝑte homims cotiꝰ? De
aiã igit videndũ eſt pᷣmo quid ſit bm diff initionẽ. Poꝛro a qui
buſdam ſanchs diffimitur vt ſpũs: a qbuſdãvt aĩia a qbuſdãvt
ſpũs et aĩa· Inqᷓntũ igit᷑ aia naturam habet ſpũs diff initur ab
Klexandꝛo in libꝛo de motu cordis. Kmima eſt ſubſtanda icor
porea intellectualis ilummationem a pmo vltima relatione ꝑ
ceptiua. Ex hac diffimtione dognoſcimus ꝙ ſpũs hüanus quu
eſt anima mter omnes creatuas immediate poſt angelos illu
minatõis diume ſit peeptius. Aia vero mqntu diffmnit a Remi

gio· Kmima eſt ſubſtanda inoorporea regens corpus. Ex hac

diffinitione habemus ꝙ aia eſt quaſi oorꝑis motor rectoꝛ Itẽ
aĩia in quãtuʒ ditur a pho in li. de aĩa: Kia eit endelechia cor⸗
pis phiſia oꝛganiti vitam hñus in potenda endelechia dẽ hic
actus pmus ſiue pfectio . Ex hac diffimtione habekꝙ aia vmbi
lis eſt corꝑi non omnmi ſed ſolo oꝛganido et phiſicou naturabter
ad ſuſteptionem aĩe rõnahs diſpoſito · Mia in quantũ ſpũs ab
Nuguſtino diffinit. Ria eſt oim ſimihtudo · Det data eſt diffini
tio ꝑ cõꝑacõnem aĩe ad cmaturas Rima em̃ ex ſua natura ad
ſuſcipiendas ſimilitudines oĩm reram coꝛꝑaliũ ſpũaliũ eſt ap
ta. Item alia deſcriptio eſt talis· Kia eſt deiforme ſpiraculum vi
te. Dec diffinitio ſumit᷑ a Geñ. 2 Et dar m ; aima comꝑatur
ad deum put nõ extra duœ ł ſeminali rõne ꝓpagatur ſed a deo
torpi creando infundit et infundendo creat᷑. Idem Seneca lic dif
finit aiam. Kia eſt ſpũs intellectualis ad beat: tudinem in ſe et
toꝛpe oꝛdinatus. Dec deſcriptio datur in relatione aĩe ad ſinezʒ
bᷣm ꝙ ñ ſolũ ſeꝑata beatiſicat᷑ in ſe ſicut agelus ymmo et in cor⸗

Ve aia go ſit m viffinicões (Ca: xxix:

uimi
lnb⸗

.:
dum?
entis⸗
Der
1 qui
ſdavt
wurab
zior
ne p
qun
s illu
Rem
hae
1cor⸗
hie
ombi
ahter
is ab
iffini
ra 60
eſtap
um vi
r
1 o
. df
eti
inez
ot⸗

BGecundus
pon gloriſicato ipſius beatitudo ampliatur—
Quid ſit anima ſecundum rem. (Ca xxx
EE aia bm rem diuer ſas vident᷑ phi ſentend as protuliſſe
Plato em̃ ditit aiam eſſe numerum ſeipſũ mouentẽ. R
AYiſtotiles Endelichiaq;. Pittogoras armomã ypotras
ſpiritum tenuẽ. radius luc. Democritus ſpĩ cõ poſitũ ex atho
mis ypareus igneũ vigorem. Permenides ditctt eã eſſe terna
et igne Epycurus aũt ex aere et igne. Inter has diuerſitates
nos ſequamur dicta ſanctoꝝ et catholicoꝝ magiſtrorum dieen
tes ꝙ anima eſt ſpirituslis ſubſtanda et rõnalis ad viuificãdũ
toꝛpus humanum ex mhilo creata eſt in quã anima pfſedibilis
et imperſecta quantũ ad ſcienciã per virtutes. Per ſectiſſima tñ
eſt qᷓntũ ad potendas naturales. Et quia i meorporea eſt ſenſui
non eſt ſubiecta neq; bm dimenſionem extenſiua. Quanttatem
em habet amma vt diei RKug? non dimenſiuam ſed poteſtati
uam et virtualem . Et quia ſimplex eſt amma ideo net augmẽ
h net detremen ti eſt ſuſceptiua: quia nec m coꝛpore maioꝛi ma.
ioꝛ nec in mmeꝛi minoe reꝑitur. ſicut diat Auguſtinꝰ. Wktitu⸗
do quoq; potenciarum in anima non ponit maioꝛitateʒ im aime
natura · ſed mutiplicitatem effecuum· Amma eſt etiam vita peꝛ
petua ꝑ memoꝛiam intelligenaam et voluntatem ad ymaginẽ
dei factacapax virtutis vel viai ſuſceptibil pene vel prem ar⸗
bitrio libera· potentiis et habitibus at affediomibus decorata:
caret pondere figum et toloꝛe paſſibilis eſt et immutabilis Eo
magna eſt quo capax eſt etermtatis · Eo recta ẽ quo aꝓpetens
bonitatis. Eo beata quo eſt partiteps deitatis
Quid ſit anima ᷣm nomen (Capi:xxxi:
Mima dr inquantũ animat ſiue torpus viiſicat · ẽs
inquantũ recolit. Amimus dum vult. Ratio dũ rectuzʒ
iudieat · Spiritus dum ſpirat · vel qꝛ naturã ſpiritualeʒ

tas dum conſentit · Dec noĩa diuerſa ſũt aie. non ꝓpeer eſſeneie
pluralitatem ſed ꝓpter effectuũ et oꝑatonũ multiplietatẽ. Dr
etiã aĩa ab a qð eſt ſine et mene qð ẽ ſanguis eo ꝙ ſit ſine ſan
gumePel dñ ab a 2 mene qð ẽ thuè eo aia vitam tribuat·
Oe triplici anima (Capitulum xxxii.
Ctus anime triplex eſt· ſcʒ vegetare ſentire rõnari a bm
hoc diſtinguit᷑ aie potẽtia tri pliater ſcʒ vege tabilis ſen

habet. Benſus dum ſentit · Wemoria dum recordatur. Polun⸗

ſibilis et ronalis. De quibus Rmbroſius dicit ꝙ aima

— Li ber S

vegetabils a ppetit eſſe ſenſibilis bene eſſe: rõnalis aũt optim e

eſſe · et ideo nunq; quieſcit quouſq; optime cõmngat᷑· ꝓpter hoe
vi amoeis in deum mouet᷑ tanq; ad eentzvt in iplo ſumme dele
ctetur. Hee tres potencie in diuerſis ſubiedtis tres aie diti pñt.

Nam anima vegetabilis eſt in plantis ſenſibilis in bꝛutis. r=nan
lis in hoibus. In hoĩe aũt p̃dide tres anime. vna ſũt m eſſenna

tz dẽnt in Potencis Nec obſtat ꝙ in hoie ſuceſiue ac in diuerſiſ
rꝑibus mamſeſtant᷑ Dec em̃ eſt ea virtute formata que rõnabi
u ter pꝛius diſponit ad vitam q ad ſenſum. et pꝛius ad ſen ſum

ꝙᷓ ad rõnẽ p̃ᷣſertim cũ natura non ineſt ſed paulatim a ſucœeſiue

operetur. Cum aũt aĩa rõnalis infundit᷑ coꝛpoi tũt predicte po
tencie pino inſundunt᷑ et non habent adiones ſuas dein eps a
vir tute formatas. ſed ab ip̃a aĩia. Anima quoq; duas pᷣmas po
tencias ſcʒ vege tabilem et ſenſibilem exerœttmmõ in coꝛpore:
Terciam vere habet exuta a coꝛpore. Knima vegetabilis et ſen
ſibilis non dñt diii in hoĩe ſed potencie· Mec aĩa vegetabilis di
æ nda eſt aĩima in ſenſibili. ſed potencia: Anima auteʒ vegetabi
lis m vegetabili drĩ anima non potenda.

„ g. . „2
De potencia anime veget abineCa. xxxii
MMNima vegetabilis tres habet potentias ſcʒ generatiua;
mnutritiuam et augmentatiuam. Prima ẽ ad ↄſeruatõeʒ
ſpeiiei. Setunda ẽ ad conſeruationẽ indiuidui · Teruia
eſt ad tonſeruationem ſeu ꝑfectionem ſubiedti. Virtute em̃ nut᷑
tiue quatuoꝛ deſerniunt. ſeʒ virtus attradiua que aſſumit neceſ
ſaria in nutriments. Item dige ſtiua que ſeꝑat cõuemens ab ĩcõ
uem ente in alimento· Item retentiua que abum tamdiu retinet

expellit qð ſuꝑfluũ eſt m nutmẽto. ʒ añ has o᷑s ẽ appetiua

De potẽcus appꝛehẽſiuis aĩe (Ca. xxxiin.

et motiuam. Apprehenſiua diuidit᷑ m a pprehenſiuam de
foris etin apprehenſiuam deintus. Vires apptehenſiue
deforis ſunt quinq; ſenſus particulares ſiue exteriores. ſciliz vi⸗
ſus aun ditus &. Pires atiã appreſenſiue deintus ſunt qnq; poten
die interioris aĩe ſenſibilis. qui ſũt ſenſus cmunis ymaginauo
eſtimatiua fantaſia et memoꝛia· Tradunt ꝑypotetiti oẽs iſtas
vires oeganicas eſſe et ꝙ per inſtrumenta eoꝛ poralia ſuas ope⸗
ratões ꝑſidiunt · eo ꝙ ſint eirca ꝑtitularnia tm· Dmims em̃ foꝛma
partitularis in materia ali qua eſt q; forma ſine omni materia ac

m vno loco donec debitam redpiat altemtionemt Itẽ expulſiua

Nima ſenſibilis duplieem hzʒ potenciã ſcʒ a ꝓprehen ſiuaz

Secundus

in. epa vniuer ſals eſt urea qnã opaè in ulledue Iſta ſale vi⸗
rbe dere i ſenſib ꝑt cularibꝰ qm illi nõ apprehendũt miſi per rei ſenſi
ned bilis pñcdam. De virtutibus aũt interioeib? que ſunt ymagina
in. to. eſtimatio· ſantaſia memoria idem eſt qm̃ in illis ommbꝰ eſt
zaͤn apprehenſio foꝛme ſingularis ?m ſitum eius et liniamenta a ;⸗
elenn titatem. Dmnes iſte Potencte paſſiue ſunt paauntur a formilſ
ii er moiniduis que ſunt kemopia gnittome ſenſibilis: Geien-
fnnn dum primo q; nulla Htenaa apprehen iua enſibilis retinet id
ir⸗ quod a ꝓrehenditymmo qð vna aſphendit retinet alia. Motan
4. dum etiam eſt ꝙ alia eſt virtus que bene tenet et alia que be⸗
neſui ne reepit · Illa que bene tenz pficitur ſico et frigido. Sed illa
el ue bene rapit ꝑfidtur humido.
Se enſibus particularibus. (Ca. xxxv.
wr: Enſus partitularis m quinq; diuidit · ſcez in viſü audi⸗
aſen tũ guſtu odoratũ et tactũ. Ani in multis zuemũt · et ĩ
lisd multis differunt. Conuemũt em qnq; lenſus in h ſt
abi ires paſſiue · Sentimus em mtia ſuſcipientes non extra mittẽ
tes . Senſibile poſitũ ſupꝛa ſenſum non ſentit᷑ Omnes ſenſus ſũt
„. percœptibiles ſingularium non vmuerſaliũ · RAd quemlibz ſenſũ
LIm extendunk nerui duplies: Vnus ad ſentiendũ . a alter ad mo
tiua; tum voluntarium · In omm ſenſu optet eſſe ꝓpoꝛtionem ſenſibi⸗
aroe, lis ad ſen ſũ qꝛ in mediis delectant᷑ et in extremis oorrumpunt᷑
lerun Ad ſentiendũ aliquid opoꝛtet eſſe obiectũ pñs et mediuz deſe⸗
mi rẽs a oꝛganũ ſanũ atq; couemens et amme itentio actuał. om
tneel nes ſenſus vnũ hñt oꝛiginẽ ſcʒ ſenſum cõmunẽ a quo velut a c
icc tro q̃ſi linee quedã exeuùt · Differunt etã ſen ſus par ticulares in
tiner multis. Mam quilibet habet ſpẽale iſtrumentũ. Differ ũt etiaʒ
lſius in obiedtis. Differunt medio differente. quia tactꝰ? et guſtus ha
etiua bent etiã mediũ intrinſecũ alii extrinſecũ · Differunt apprehẽdẽ
jiie di velocitate · qꝛ viſus atiſſime etã remota a ꝓpprehendit. Diffe⸗
nn. runt ſitu qꝛ viſus ẽ ſußmus. poſt auditus· demde alii ?m oꝛdi
fun nẽ. Differunt vtilitate qꝛ guſtus et tactus maxime ſunt neceſſa
md rii ad conſeruacõez nidiuidui et etiã ſpedei. Guſtus etiã diſcer⸗
nlue nit ubũ quo ſeruatur a noauo aĩal. Et tactus diſcernit ſua ob
ti iecta ſic calidũ frigidũ et hmõi vt aĩal deelinet ad extrema ta⸗
wen liũ q̃itatũ ne corruptionem incurrat. Dr̃nt enam generalitate
nun⸗ quia tactus generalioꝛ eſt cũ nõ habe at oeganũ determinatum.
ſn tz n omnibus membris ſic differũt imß ſſone intentione. Senſꝰ9
ope⸗ em groſſiores ſoꝛtius retinent ſuas imp̃ᷣſſones·ſicut patet ĩ ta⸗
ma ctu · Mota ꝙ; videmus viſu et oculo· h differenter · Nam viſu vi

ſaa

. Lider
demus effedtiue ſiue formaliter · hotulo videmus iſtrumentalit
Eodem mõ ditendum eſt de anditu etguſtu ceteriſq; ſenſibꝰ Riĩ
ma alienat᷑ a ſenſibus tripliciter · Primo mõ in ſomno ih in exta
ſi magis.jin moete tamen maxime.

De ſenſu communi (Capituluz xxxvi
Enſus cõmums eſt potentia que oĩm ſenſuũ ꝑti eulanũ
obiecta a pprehendit Omnes em̃ ſenſus exteriores a ſen
ſu interiori cmum vebud a centro partitulariter exeũt:
et ſenſatoꝝꝛ ſuoꝝꝛ ſimilitudines ad ſenſũ cõmun?ẽ reducũt qͥ me
diante de ſinguloꝛ ꝓprietatibus mdicant et diſcernunt. Vnde
ſciendũ ꝙ lenſus ↄmunis eſt fons ex quo omnis ſenſus orit᷑: et
ad quẽ oĩs motꝰ ſenſibiliũ refert᷑ ſicut ad vltimũ finẽ. DHec potẽ
tia que dã habet inquantũ em̃ ſenſus eſt· et quedã inquãtũ tõ⸗
munis ẽ· Inqntũ em ſenſus ẽ habet reape rex ſpecies ſine ma⸗
teria et tñ pñti materia- Inqntum auteʒ ↄmunis eſt habet duo
quoꝝ vnũ eſt indicium ſenſibile ꝑ quod apprehendimꝰ? nos vi
dere qñ videmus et audire qñ audimus a ſie de aliis Si ein iu
diciũ hoc non eſſet in aialibus nõ ſatis vuile eſſet videre et au⸗
dire er bm alios ſenſus apprehendere . Becundu eſt ↄpare plunma
ſenſata dicedo vnũ eſſe dulce et alind eſſe duleius et hoc ideo ſe
ſus cõmums habet. qꝛ ad ip̃m referunt᷑ omniũ ꝓprioꝝ ſen ſuum
ſenſata. Dec virtus in anteriori parte erebri pomt᷑ ĩ loco vbi cõ
currunt nerui ſenſitini quinq; ſenſuum· qui loes m edulloſus ẽ
et humidus. .
e ymaginatione Capitulum xxxvn:
— Irtus ymaginatiua ẽ potencia a pprehenſiua in yma
gines rex ſenſibiliũ reſeruantur Mec virtus plꝰabſtra
hit q; ſenſus qm ſenſus non acipit foꝛ mã niſi pnñe re.
ſta aum repuat formã etiã abſente ren hoc etiã ymaginaco
differt a ſeſu cõmum qui pñcia reui exterioris indiget ſi cut ſenſuſ
partitularis· Iſta virtus theſaurus ſoꝛ marum vocat᷑ qm̃ m ea ſi
ut dickum ẽ: foꝛme a partieularibus ſenſibus reœptentnent
immobilitantur. Dec potencia oedinat in anteriori ꝑte cerebni ſi
tut et ſenſus cõmunis et hec inaioꝛ eſt durides ex frigiditate e
rebri pueniens vbi a ymaginatiua ĩtinet imp̃ſſiones a lenſu cõ
muni receptas 2, “
(Be eſtimatiua Capitulum: xx viii
Stimatiua virtus eſt que a foꝛma acquiſita intencõneſ
liat que ſenſu non pdpiunt᷑ bᷣm quã ouis fugit lupũ ⸗
np? miſeretur nato ſuo · Dot aũt nõ polſſet fieri niſi lu

alie
RRi
nna

d
ulani
aln
xeüt:
ame
Vnde
mt:et
te woi
mdo⸗
ema⸗
duo
os vi
ein in
et au⸗
plun
do ſ
ſuum
obidd
olus

yn
bſtn
ſen.
ziud
nſl
neal
genta
ndil
ane
gnis

onel
pu/
l

Secundus
pus haberet tognitionem huiꝰ imdiuidui a ꝙ hot ĩdiniduum ẽ
natus eins. ſicut et ouis apprehendit ſibi lupã noquum. Iſta ve
non pñt diſcermi et ſcin per ſenſum. Eſtimatiua dit ab ymagi⸗

natiuaqm ymago ſolummõ retinet foꝛmas apprehenſas ꝑ ſen⸗

9

ſũ ↄmunẽ et ad ymaginacõeʒ ſolã non ſeqtur affectus miſerie
vel triſtide vel fuga vel mſecutio. Ad eſtimationẽ aũt ſtatim ſeq
tur qdlibet illo Vn ſicut mtelledus pꝛacticus ſe habet ad ſpe
tulatiuuzʒ ita ſe hatet eſtimatiua ad ymaginatiuã· a ꝓPpi h eſti
matiua nõ pemtus apprehenſiua eſt h etia motiua ꝑhch deter⸗
mĩiat ad àd moueri debeat aial et a quo ſugere Cũ em aial mo
uetur ad cibum oꝑtet ymaginationem cibi & in aĩali. S3 yma
ginatiua non ſolũ mouet ymmo aſphendit. Opoꝛtet igit᷑ aiali⸗
a habere eſimanonem qua moueant᷑ Offiaũ em eſtimatiue eſt

apprehendere intentiones nõ quið rõnes h; nature. vñ nõ aſpre

hendit qd ſit ſilimꝰ vel nomen aut verbum ß amiciaam: vel ii

mitidam cõmodum vel inchmodum ſicut dickuz eſt · Der virt?

m pma pte medie cellnle cerebri pont᷑ que calida ẽ ex motu mł
phci ad ipſam animam.,. ðDBðè

„
(De fantaſia (Eapitulum. Xxxxix:
Kntaſia eſt potencia componens ymagines cũ ymagit
mbus et ymagines cũ mtentionibus · et intentiones cũ
+mentiombus Compomt inq;ᷓ ſantaſia· ymagines cuʒ
ymaginibus vt eſt aliquid a pprehende cu ymaginibus aliquid
eſſe album et nige. vel diuer ſas foꝛmas tompo nere et ſingere
chimeras. Componit etiã ymagines cũ iten tiombus. vt cũ ap

p̃hendit ouis formã lupinã eſſe fugiendü. Componit etiã inten

tiones cũ intentiomibus vt patet moue que aꝓprehen dit nato

ſuo eſſe p̃benda vbem et alienũ repellendũ. Per fantaſiam eſt

maioe oognitio que poteſt haberi m amma ſenſioili. Per hãc ei
non ſolũ ſcit pñaua h etiã ſibi puidet in futuꝝ · Per hãc emm ꝗᷓ
dam aĩalia fadunt ſibi caſas· a de bo prouident ſibi in longin
quum. Per hanc etia de illo ſcit ꝙ ſit idem et de alio ꝙ; ſit alið
et ſie de omm eo de quo ſentencia pfert ꝑ modũ affirmationis kł

2

negationis. Per hanct quoq; videmꝰ aĩala aliud eligere a alið

reſutare. Ad electionem aũt et refutatonem pexigit᷑ ſima a diſ
cretio Ideo mult dixer̃t ꝙ fantaſia eſt aliquid rõnis ſed dicim?

nõ e verã eledionẽ aĩe ſenſibilis h aliq d ſiłe · Ooc aũt a vulgo
vocat᷑ ĩ hoĩe togitatiua cũ tñ ꝓprie togita ſit rõis: ſan taſia opa
rat᷑ in ſomno ſitut in vigilia · G& aũt in ſomms ſes eſſe videntuꝛ

Liber
pñtes. Doe em eſt ideo qꝛ ſit reuerſio ad ſenſum ↄmunem. Iſta
Potentia qn coniuncta eſt rõi ſicut eſt in hoie tũt agendi acipit
et operandi regimen a rõne Sed qꝛ ratio din erſiſieat᷑ pᷣm diuer
ſitatem eorum de quibꝰ rocinatio fit Ideo operation es ſan taſie
multiplican tur in hoĩe valde · Vbi aũt fantaſia non eſt tũ rõe ꝓ
ut eſt in brutis tunc regitur ſolũ m inſtinctũ natureEt qꝛ na⸗
tura vna mõ eſt m hñtibo ſpẽm vnã. ideo conceptio fantaſie o⸗
at᷑ in talib vno mõ· Inde ẽ ꝙ oĩs yrundo facit vno mõ midũ
i. Dixert quidã phi ꝙ iſte virtutes m bꝛutis pouaus agunt᷑
a natura ꝙ; agunt·. Sʒ in hoie potius agunt q; agant᷑ qꝛ beuta
mouent᷑ ᷣm impetũ et impulſũ a ꝓpet tus naturalis. motus at᷑
hũani regulantur hm regimen rõnis Notã dũ ꝙ melancolia et
mfirmi et amentes hnt multas fantaſias h hoc nõ ex illuſtracoỹ
ne que Rt per ymagines reꝝ ſenſbiliũ ex paſſionibus nature
et cõſuſione ſpirituũ aſcendentiũ ad cerebꝝ er caput turbãtiuzʒ
Tales em̃ ſpũs diuerſaꝝ ymaginũ muolucões faeiũt a gnant
horribiles viſiones et c ttiones. Stiendũ ꝙ bꝛuta ceiaus reei
piunt influxiones pᷣmi motoris q; hoĩes ſitut patet in foꝛmica:
que qñ abum ecolligit infm tres dies non phuit a gallus cãtuzʒ
tꝑe variat qꝛ mutationem aure ex influxione pᷣmi motoris p
knunt⸗Wuigdidi het eſt rõ qm hoĩes multũ ocupant᷑ arca cõ
eptiones ſuas conſerendo et ↄponendo atc dinidendo quare et ĩ
fluxiones pmi motoris non perapiunt ſirut bꝛuta que non ſit
ocupantur in ſuis ⁊cptionibus nec m illas oꝑpant᷑ ſiue ocu⸗
pant᷑ h̊ timmõ pᷣm inſtinctum nature· Iſta vis ſcʒ fantaſia pluri⸗
mũ impedir mtellecku. eo mmis ocupat aiam cõpaſſione et
diuiſione ymaginũ nõ ſolũ aceptaꝝ a ſenſibus hͤ etiã ficaram
Maxime autẽ impedit intelled um qñ aliquid de cleſtibꝰ a de
diuinis ei iprimit · Et hoc eſt ideo qꝛ deeptiones intelleckus fre⸗
quenter non ſunt ſifes ymaginibus et ficionibo fantaſie ganta
ſia ponitur in medio medie celle eerebri tq; een trum imt ymagi
natiuam a memoratiuã. qꝛ fantaſia ↄuer ut ſe tam ſup̃ formas
quag accepit ymaginatiua per ſẽſuʒ q; ſuꝑ intentiones quas re
ſeruat memoria Et tunt illas ſoꝛmas et mtentiones diuidit et

(Be memor 19. Capituluʒ quadꝛag eſimuz
Emo raia eſt repoſitorum pᷣteritoꝝt Reſeruat aũt memo
ria tam ſoꝛmas apud ymaginatiuã repoſitas q; inten⸗
tiones per eſtimationem a figuris reꝝ illiatas-Anima
r memoꝛiam mediantibus rebo ſenſibilibus redit in ip̃as res
ſenſibiles que ſunt extra ipſam. Et ꝓpter hoc oportet actũ me⸗

Ne
pit
duer
undſe
idey
Rmn⸗
leo⸗
mdi
zgunt
beut
us aſt
lia et
ſrac
atre
atuz
ſant
3 wel
nica:
taan
ns
taco
eti
enk
oan⸗
neet
un
1de

vgi
nas
9 re

ſter

no
ſ⸗
n1
1s

Gecundus

memolie duas p̃iedere operacões · Auaz vna eſt hot eſſe reep⸗

tũ. a h eſt oꝑatio ſenſus cmunis. et in h memoia mupit. ſKða

eſt h eſſe ↄſeruatũ apud nos: qð fit per ymaginatiuã · Opoꝛtet
etia ꝙ anñ memoriã quedã virtus operet᷑ qᷓ ex figuris reæ dicat

reꝝ mtentiones ſingulares Cũ igit᷑ memoria vtaq; hoꝝꝛ habe
at· oportet in ipſa depictas eſſe tam figuras q; mtientiones· Ex
quoꝝ cõ poſicõne tõplet᷑ acus memone· Differt ymago a me
moria:qꝛ hec conſeruat ſpecies reꝝ illa ↄſeruat mtetões ſpẽrũ

In hot etiã virtus ymaginatiua differt a memoria qꝛ liœt illa
reſeruet ymagines ſitut iſta· tñ memoria q& ponendo ymagineſ
cum intentiombus q̊s habet apð ſe repoſitas reſert illas ad res
eaꝝ. Per memoriam em̃ ſit refledio ad m p ſenſum pus acce

ptã. Suendũ quoq; ꝙ memoria drt a remimſcenaa: qui me⸗
moria diſtincte et diſcrete reuertit᷑ ad res cõ ponendo mtentõneſ
diſtinctas cũ ymaginibus. Reminiſcentia aũt ſiue retoꝛdatio ẽ
motus quaſi interceptus et abſtiſus per obliuionem et eſt eum
collatione tꝑis et lod et hmõi · Remimſceneie em motus nõ ẽ
vnifſormis. ſed cauſat᷑ ex pluribꝰ pꝛmdpiis arcunſtãtabo illð ceu
ius ꝓprie ẽ remiſcibilitas cũ ſit printipiũ multꝝe pᷣus memora
toꝝ · Cũ em̃ per mẽoriã fiat reꝝ aꝓprehenſio ꝙ eedem res pꝛiuf

fuerũt in ſe vel in aliis ſenſibus cognite⸗ patet ꝙ; ſi às rem eotali
Patet con

ter eſt oblitus non poteſt per memoriã retoꝛdari ſe eẽ oblitũ Z3

ſi oblitus eſt in parte tũt per id qð remãſit p̃t remiſci qñq; ſe ſci
muſle per collationẽ remiſcenae· Poteſt etiã ad id qð obhtus ſu

erat redire cum eins adiutrio. qð remanſit memorie. Klia eſt
dẽa inter memoriam et reminiſceneq&–. qꝛ memoriã multa ꝑtiu⸗

pant aĩalia. Sed remimiſcenuia ſolius eſt hoĩis· qꝛ reminiſcencia

quedã ĩueſtigatio que ſine oꝛdinatione rõis non ẽ.ac ſine de
liberatione per que an edens oꝛdinat᷑ ad ↄſequens· Sane cũ qͥs
reminiſci voluerit ea que nõ eo mõ per ſenſum per ĩtellẽm ap
pꝛehendit · Doc nõ fit per mẽoriã quia talia memoria non reſer
uat · ſed intelletus ↄuertit ſe ſuper ea que habet apud ſe: et ea

redudit ad actũ que hʒ in habitu. Iſte autem habitus remanet

actualiter apud mœllectuzʒ poſſibilẽ qui ẽ locus vmiuerſaliũ ſpe

tieꝝ. vñ et vniuerſalia prius ſpetulata remanent apud ipſum
tanq; in looo ſue generationis etiã qñ in actu illo nõ cõſiderat·
Intelledus aũt poſſibilis ad has ſpecies quas ſic hʒ apud ſe co

uertit᷑ vel ab eis anertit᷑ qñ voluerit · Vltimo notandũ ꝙ mẽo⸗
ria ponitur in poſteriori parte œrebri. qui locus eſt ſieus prop
ter neruos motiuos qui ooꝛiunt᷑ ex iplo; r

= Liber
De ſenſibui vi motiua Capitulum .xii:
Egquit᷑ de vi ſen ſibili motiua· DHec mouet qnq; ſpũali᷑·
Agqgqgſq; ooꝛ poraht᷑· Prima dr̃ appetitiua. a diuidit᷑ in appe

cupiſcibili et iraſcibili oriunt᷑ affectiones quatuoæ ſcʒ gaud ium
ſpes doloꝛ et timoꝛ. Nã ſi pnñs ẽ qð oõcupiſcimꝰ gaudemꝰ. ſi ab
ſens ſperamus. Siłr ſi pñs ẽ de quo iraſcimur dolemꝰ.ſi abſens

eſt timemꝰ. Senſualitas etã vis eſt aie ſenſibilis motiue. aK ad

idem mouet. ad quod cocupiſcibihs et imſcibilis. Senſualitas
em̃ ſemꝑ appetit ꝗ delcãbilia ſũt coꝛꝑi ac noqua rᷣſugit. Diffeꝛt
tñ ſenſualtas a vcupiſcibili a iraſcibili. qꝛ ſenſualitas magis co
iungitur corpori · et ſicut in bꝛutis.ita a in hoie nulla lege ſtrin
git᷑ qͥn ſemꝑ ĩ a ppetitꝰ reꝝ ad coꝛpꝰ ꝑtinẽtiũ moueat᷑ vʒ ðcupi

ſcibilis et iraſcibilis c ungu n᷑ rõm ꝓut fũt ĩ hoĩe frenant᷑ růòne

at regunt᷑ virtutibus qᷓ mm ip̃is ſundant᷑. Eſt em tꝑanda in cõcu
piſcibili foꝛtitudo m iraſcibili ec ſic de akis. Suendũ ꝙ vis mo

tiua ſenſibilis qᷓ mouet coz:pora lit᷑ ſic dinidit᷑ m vᷣtutẽ naturalezʒ

vitalẽ et aialẽ · Auaꝝ pᷣma ſitũ hʒ in epate vt in ꝓximo pꝛmdu⸗
pio tñ primũ pꝛmcipiũ eſt coꝛ.ſcdᷣa in coꝛde.tercia m capite vt ĩ
ꝓximo pnapio ·cũ primũ pᷣntipiũ eſt ooꝛ Virtus ei naturalis ẽ
motua humoꝝ: Mitalis eſt motiua pulſuũ. ARial ẽ motiua mẽ
bꝛoꝝ Dicimꝰ igit᷑ ꝙ vis naturalis eſt motiua humoꝝ mediãti
bo vemis arteriis. qᷓ radicant᷑ in epate m Galienũ. z m Kriſto
tilẽ in coꝛde · et h ꝑ ſpũm naturalẽ · Eſt aũt ſpiritus naturał ſub
ſtandia ſubtilis et aerea ex ebulitione ſanguinis m epate vi ca
loꝛis gnata in coꝛde hic ſanguine; ad ſingula membꝛa impellir
ex quo coꝛpus vegetatur. Mirtus vitals ẽ motiua pulſuũ me
diãtibo arceriis que radicant᷑ m coꝛde Spũs at᷑ vitalis ẽ idẽ qui
et natu ralis idẽ dico in ſuba ſ differens in virtuee⸗ Mic per ar⸗
torias ad membꝛa oꝛporis ſe diffundens viniſfitat ip̃m coꝛ pꝰtã
q́; iſtramentũ. Virtus aĩalis ẽ motiua mẽbꝛoꝝꝶ mediãtibꝰ ner
uis qui radicant᷑ in capite. et hoc ꝑer ſpm̃ aĩalẽ. Eſt autem ſpiri⸗
tus aĩalis idẽ qui naturalis et vitahs. Sed aialis dicit᷑ cũ ad ce⸗
rebꝛ deuenerit hict eeens ſubtihoe per neruos ad ogana ſenti
Edi dirigit᷑ vt ſenſus et motus ᷣm locũ exinde generet᷑ in coꝛꝑe
aĩalis. Circa vires iſtas deniq; ſcien dũ ꝙ cũ vir tutes aĩales m
cendunk: tüc naturales remittuntpter hoc ĩ hoĩe deditd ſtudio
vel meditationibus minꝰ oꝑat᷑ virtus nutritiua a generatiua
et augmentatiua · Ex quo ptzʒ ꝙ ↄtupĩa carnis domat᷑ in viro

titũ cõ cupiſcibilem et iraſcibilem per quas appetit ani
ma bonũ vel inſurgit contra malũ. Ab his vero dnobus ſcʒ tõ

— — — — — —

—,— ——K— - — —

— —

— – — —

‚—

2 ‚———-— —— — —N — ⸗

vti
ls
zme
döt
ſo
luo
vita
xllir
ime
ri
a⸗
ta
ner
pin⸗
do
ſnd
vpe
6
dio
ua
pito

Secundus

ſtudioſo · Vñ ait Jero . RÆ.aa ſciam ſcripturaꝝ et carms vicia mñ
amabisPreteren qñ virtutes aiales remittunt᷑ naturales ince⸗
dunt᷑ ſic patet in ſomno qui deſcribit᷑ eſſe qes virtutum aĩaliuʒ

cũ mtentione naturalium.

e potenciis anime rationalis Ca xlii.
een ſunt in amma vt ait phs potcie habitus a paſſio

enes⸗ Et potentie quið ſut mnate. Dabitus aũt ſunt acq́;

Rſiti vel mfuſi · Paſſiones vero ſunt mnate vel illate · Da⸗
bitus aũt ſũt acquiſiti vt ptz in ſcia et vir tute pollitica· Nã ex

freqnti ſtudio acqrit hõ ſcias et ex frequenti bñ agè ſit hõ bonꝰ

bomtate vᷣtutis polliucœ · Suũt et habitꝰ qnq; nõ ꝑ acqſicõeʒ ſed

ꝑ mſuſion· ſiẽ ſciẽcia fuit mfuſa ſalomoni a virtutes theologio
conferunt᷑ cotidie paruulis in baptiſmoset etiam penitentibus
in iuſtificatione. Et ex adcibus non generant᷑ tales habitus. ſed
potius econuerſo. Ex talibus habitibus elidunt᷑ bom actus ex

potenciis. Vñ in habitibus acqſitis ſequit᷑. Nuales ſũt acus ta

les ſunt a habitus · Sed m habitbus mſuſis ẽ ectrariũ ſcʒ qua

les ſt habitus tales ſunt et actus · Eſt tamen verum ꝙ habitꝰ

acqſit ſitut generant᷑ per actus. ita et generant adtiones. nõ
meritorias inqu antũ tales. Paſſiones aũt ſũt illate ab extrinſe
o· Vocataũt phus paſſio nes ipſas reœptiones obiectoꝝ. Gu
munt᷑ a alit᷑ paſſiones vt dicant᷑ affediones.ſitut ſunt timoꝛ do
loꝛ ſpes et gaudium.

De diuifione potenciaꝝ anime/(Ca xliiii

go diuidit prinapaliter ani me potẽcias in ↄg nitiuc et
motiuã q̊s theologꝗꝰ appellat intellectũ a affectũ .· Jpſũ
ũt affectũ intelligit voluntatẽ.· Poteneia etem̃ aĩe tũc dẽ intelle
ſtus dũ eſt a prehenſiua· Et dr voluntas dum eſt motiua· Idʒ
qᷓdã vires ſũt aĩe ſeꝑate a coꝛ pore vt velle et intelligere ?m. q̊s
aĩa nõ vtit᷑ vꝛꝑe ſed vti᷑ vtente coꝛꝑe· ſcʒ fantaſia que ſic ſe hʒ

ad mtellectum vt coloꝛ ad viſum. vt ait phs. Quedã vere ſũt vi

res inſeꝑabiles a coꝛꝑe. Vegetabiles et ſenfibiles et quantum

ad eſſenuã a q̊ntũ ad oꝑationẽ · Sed in hoĩe ſeꝑant᷑ iſte vires a

a coꝛꝑe quantũ ad eſſenuã· liet anima oꝑpacões eaꝝꝶ exercè nõ

poſſit extra coꝛ pus. In bꝛutis vero ſimpłr pereũt: quantuʒ ad
vtzq; · Itẽ aĩa potẽcias hʒ quaſdã comunes tũ bꝛuus.vt ẽ ſen

ſualitas:ſenſus ðmunis.ſenſus ꝑticularis ymaginatio. eſtima⸗
lio · memoria:Quaſdã aũt hʒ nõ cõ mun es cũ illis· vt ẽ rõ itelle
ſtus et hmõi Jtem anima vires hz q̃ſdã qͥ ad ſe.vx ẽ rõ vohn⸗

Vnc ad diuiſiones potenciarum aĩe accedamꝰ Phs er

. .

Lider
tas liberum arbitriũ. Quaſdã hʒ quibo coꝛpori pmiſcet᷑ vt ẽ vik
naturahbꝰ vitał aĩalis.de quibo ſup̃ dicũ eſt. Ex iã dictis ptz
ꝙ potencie quedã ſunt oganice⸗ quedã nõ. Ex pꝛedidis collige
ꝙ aĩa rõnalis oẽs potenduas hz aie vegetabihs a ſenſibilis. ſed
nõ inquãtũ rõnalis Peꝝ imnqᷓntũ rõnalis addit intelledũ a libe
rũ arbitriũ ae hmõi. Et hoc ẽ qð ðᷣt Gre · Dis mꝗt crature ali
d hz homo. Oz nanq; hõ we eſſe tũ lapidibo. vinere tu arbori
bus. ſentire tũ aĩalibus mtelligere cu angehs . Quicqd em̃ virtu
us et nobilitatis hñt nature mferio res· ha bent et ſuperioꝛes· h
perſediori mõ. a qð pñt inſeri es pñt et ſuperioꝛes a nobilioĩ
modo et perfednori. ꝓpter hoc manifeſtũ eſt ꝙ omnes vires qui
bus dmunicamus cum beuus - differunt in ſpecie prout ſunt in
nobis et in bꝛutis · —— S
(ve potenciis cog nitiuis Capituluʒ xlun:
— Patude aſſig nant᷑ differentie virtutis mtellechue-pᷣma
aſſign at᷑ m dr̃am nature ſic diuidit᷑ intellectus in agẽ
tem et poſſibilem · Gecũda datur bin draʒ obiech ſic di —“
iditur intellectus in ſpeculatiuũ et pꝛachen. Tertia aſſignatu?
dra bm dignitatem. ſic diniditur rõ m partẽ ſupexioꝛeʒ a iſerio
rem -Quarta datur dr̃a ᷣm qð ↄpat᷑ ad actũ et ſit dr᷑ intellectuſ
in habitu vel in actu · In habitu quið cũ poteſt intelligere quan
do vult. In actu vero cum actualiter ad intelligibile ſe zuerut:
vfra vero intellectus in effectu ·et eius qui dr̃ adeptus ſumitur
ßm maioem et minozem perſedionẽ ipſius intellectus poſſibilif
tapit ſpecies cũ lumine intellectus agent? tunt miellectus dr ĩ
effectu et etiã in habitu ſed cũ idem miellectus eapit pfecke lu⸗
mẽ intellectus agent? 'm formalẽ ⁊undionẽ tũt vo cat᷑ intell cũl
adeptus; Vñ pz ꝙ mtelledus m effectu a adeptus non differ t
re ſed timodo ratione Diligenter aut nontandũ ẽ ꝙ om̃s dre
intelllettaum iam pꝛedicte ſumunt᷑. vel ?m habituzvel m actũ
vel bm modum inelligendu et nulla ſumitur ſeðm dim ſionem
potence wognitiue niſi pma tĩ bm qua diuiditur intelleckus in

agentem a poſſibilem. .J ,
e modo cognoſcendi res: Capitu. xlv⸗

Es tog nolcit alicer deus⸗alicer angelus- aliter homo:
Ipſe quoq; homo aliter Per mtelleckum deũ ↄgnoſcit
Ajiiter creaturas-Intellectus vero diunin⸗ cognoſeit res
in leipſoper ſeipſum. Intellectus aute angeli ↄ9noſeit es per
ſpedies ſibi cõereatas que ſũt ſimilitudo rei. Sed intelleckus hu

bna
G
ledi
am
ſeno
ectuf
an
at:
nimr
bii
s di
teh⸗
lcul
ſfeft
die
adͤi
mnem
us n

n⸗
ne:
lita
ns
p
h

Secundus
manus cognoſecit res per ſpedies abſtractas a rebus ꝑtitulariba⸗
per ſenſuz pus cogmiis · Vñ ſciendũ ꝙ ſicut ſenſus ↄgnoſcit ref
pnñte obiecto et tñ cũ appendieiis materie. et ſicut ymaginatio
cognoſcit res abſente obiecto: ita intellectus cog noſcit ſine ap
pendidis materie ſub intentione vmnerſoli. Ria igit᷑ ꝑ intelle⸗
dtum alqualiter attingit oĩia · Cognoſcit em deũ ſup̃ ſe. et ſe ĩ ſe
et angelos iuxta ſe. et quucqd ambitu celi cotinet᷑ infra ſe. Quis
ſit aãũt modus cognoſcendideũ· Nom ꝙ intellectus hũanꝰ nõ
cog noſcit deum per abſtractionem ſicut alias res: Et hoe ideo ẽ
quia ſimilitudo abſtracta ſimplidoe eſt illo a quo fit abſtradie:
Deo aucẽ mhil ſimplicius eſt. Alia ratio eſt quia in abſtradtiõe
opoꝛtet e partitulare a vłe · Par ticulare quið a quo ſiat abſti
Rtio · Pmuerſale autem ſcʒ ip̃m abſtractuʒ mhil hoꝛeadit ĩ de
um. Cog noſcitur ergo deus ſit naturali oogii tione qꝛ itelledꝰ
Poſſibils infoꝛmatus lumme mtellectꝰ agentis qð eſt limilitu⸗
do pᷣme luus in hat ſilitudme cogneſcit lumen primũ qð ẽ de⸗
us. Sctendũ p̃terea ꝙ ꝑ ſenſũↄgꝗnoſcimꝰ ꝑtitularia h̊ ꝑ intellem
vmuerſalia: et qñ ſe mtellectus ↄuertit ad ꝑticulare. vt ipſum
a prehendat. tũt ſimilitudo abſtracta a ꝑticulari erit vniuerſaliſ
a nõ ꝑtieularis. Ite3 nihil venit ad itellectũ niſi ꝑ ſenſũ · a hoc fit
duobo modis. ſiʒ vel ſimpłr: vel ꝑ acñs. Simpłr quið: vt cũ ĩ
telligimꝰ ſenſibilia priꝰ ꝑ ſenſũ aſphenſa: Per accñs aũt: vt qn
intelngimus ſenſibilia peꝛ effectum. Notandũ etia; ẽ: ꝙ aliud ẽ
rem ꝑ cogmitionem in meellectũ venire: et alud ẽ i re iã intelleã
verſari. ꝗꝛ reꝝ cognitio ꝑ ſenſũ venit in intellectũ · ſicut dickũ eſt
Bed intelleckus rem iam a Prehendit: tunc delectat᷑ a1 negodat᷑
in illa etiã ſine ſenſus adminiculo· Ad intelhgẽdũ iſta pleniꝰno
ta vtzq; veꝛ eſſe · ſcz ꝙ ꝑ ꝑticularia tognoſcunt᷑ vniuerſalia ex
econuerſo ꝑ vmuerſalia tog noſcunt᷑ ꝑtitularia. Iſtud patet fic
qꝛ duplex eſt vmiuerſale. Omũ ꝓut eſt abſtr̃ctũ.aliud ↄfuſũvizʒ
qð eſt in ꝑtitulari. Dieimꝰ ergo ꝙ ad cognitionem vlis abſtra
Ri vemimus ꝑ partitularia ſicut patet in pueris in quibꝰ pᷣꝰ ope
rat᷑ ſenſiaua ꝙ intellediua: ꝛ pus cognoſcũt ꝑti uularia ꝑ ſen ſũ
poſtea vniuerſalia ꝑ intelledũ · Sicut em̃ phi inuenert modum
argumentãdi ꝑ indudtiõe;. qꝛ ex multis ꝓpoſitionibꝰ ꝑticulan
bo ↄcluſert vnã vmuerſalẽ hoc mõ:ſoꝛtes eſt aial plato ẽ aĩimal
cicero eſt aial ergo omnis homo eſt animal. Econuerſo in vm⸗
uer ſali confuſo quoniã per tale vmuerſale venimꝰ in ↄgnicõnẽ
particolariũ.ſicẽ qñ videmꝰ hominẽ a remotis tunt em̃ ñ togne
ſci᷑ mſi ſuba coꝛ porea.Sʒ pꝰea per motũ cernit᷑ eſſe aia dũ vero
magis aꝓpinq̃t cernit᷑ eſſe honoranð cog noſtit᷑ eſſe petrꝰ Alota

tõm phm plura ſcim poſſumus. ſed vnũ ſe lum intelligete· ꝗͥ
mam ſcire dicir habitum per quẽ plura ſcimꝰ· Intelligere andem
dicit acum qui non po teſt eſſe m incllectu duplicatus· Intelle⸗
dtus aũt ad vnũ ſolũ actualiter ſe poteſt conu er ere. Et hoc ptzʒ
qñ quis agit duos actus rõnis ſimul vno mpore vnus elſet i
tellectus alius memorie ſiue conſuetudmis . Verbi gra aliquiſ
diat horas et tũ hoc querit in libꝛo co noozdancias vel numerat
denarios. Pnũu illoꝛ ſcʒ qrere ↄcordandas eſt actus miellectuſ
ſed alius ẽ dicere horas eſt actus memore · ſicut enã aĩal bꝛutũ
ſine regimine intellectus vadit ad do mũ ad quã ſepe iuit · Item
nota ꝙ ad intelhge nciã rei non querit᷑ pnaa rei intelligibilis. h
pꝛeſentia ſimilitudinis eius tantum quia res non cognofſcitur
per eſſenaam per ſimilitudinẽ · Et inde eſt ꝙ intellechus aſpp⸗
hendit remota ſicut poopinqua
(Oe intellectu agente poſſibili( Ca. xlvi.
Vnc de intellecku agente poſſibih ſpẽaliter ẽ diondum
Intellcũs igit᷑ agens ẽ qui abſtrahit ſpẽs ab ymagina⸗
Rtione ſiue fantaſia et ſua irradiatione faut vmuerſales
aſt ponit eas in intellectu poſſibili. Mã ſicut adviſum coꝛꝑalè ex
ligitur lux abſtrahens intentiones coloeum · uſimilitudmes a co⸗
loꝛato· et ponit eas m aere non quidem hm eſſenaam. ſed mn ĩ
centionem id elt ſimilitudinem ſic intellectus age ns qui ẽ lux a
mime pomt ſpẽs ſubtracas a fantaſia mn itellectu poſſibili· nõ
dez actualit. ſed ᷣm intentionẽ· Quare inter ymaginacõnem et
mtellectum poſſibilem ſit potentia media que abſtrahat ſez itel
lectus agens ſed mter ſenſũ ↄmunem et ymaginationẽ non ſit
media potentia que abſtrahat. Dec eſt rõ qꝛ ſenſus cõmums et
ymaginatio ſunt einſoem aie Potentie ſeʒ aie ſenſibilis ſed ima
inauo et intellectus poſſipilis nõ ſunt potende eiuſ dez ſpecien
m alcera eſt potentia aie ſenſibihs altera aie rönalis. Intelle⸗
ctus aũt poſſibilis dẽ ꝗꝛ poteſt reepere tales ſpeaes ſed nonduũ

ſuſcepit eas cuiꝰ exemplũ eſt tabula nuda nullã hns picturam

povẽs aũt habere qcunq;. Sane cũ ĩtellectꝰ? poſſibilis tales ſpea
es reapit. tunc ſicut ha bes ſupꝛavo cat᷑ intellectus in affechu vel
in habitu. Cã vero illuſtratur mulndine ſpeceʒ ſcibiliũ tũt eſt
mtellectus adeptus. Qualiter aut iſte ſpẽs remaneant in intelle
Ngu poſſibili vel qualiter ad eas fiat per remimſcenciã reuerſio:
habes ſupꝛa de memoria: Poꝛro mielleckus agens et poſl bilis
differüũt ſicut lux et illumiatũ · vel ſicut Pficiẽs et perſecibile Itẽ
ſicut ðt phs Intellectus agentis eſt ommia faere led intellectus

Secundus

poſſibilis eſt omnia fieri.
inrellecrun peculatiuo et pꝛactico

itulum quadꝛageſimumſeptimum:?
Equitur de intelledu ſpeculatino et pꝛactieo qᷓ am bo in
ↄgnitione ↄſiſtũt.h̊ in hot dẽnt · qꝛ intellectus ſpeculati
uꝰ cog noſcit veꝝꝛ in rõne veripꝛaticꝰ at᷑ cognoſcit veʒꝝ
m rõne boni. Item ſpetulatiuꝰ intellectus vocat᷑ oog nitio ſpecu
latiua· ̊ pꝛacticꝰ dr cognitio affedtiua Itẽ finis ſperulatiui ẽ ve
rũ.fimis at᷑ pꝛadidi eſt opus.· Itẽ ꝑ ſpeeulatiuũ rede mtelligimꝰ
ꝑ praditũ recte viuimus. Intellectus practicꝰ vocat᷑ operatiuꝰ
qꝛ dr̃ a praxis qð eſt operatio.Iſte intellectus pꝛadctieus diuidi⸗
tur in ſinderiſim et rẽõnem. Racõ aũt diuiditur in ꝑtem ĩſerioꝛẽ
et ſuꝑioꝛem de quibo ꝑ oꝛdinẽ eſt dien dum.
De rõne a ptibus ipſius Eapitulu, xlvii
Ktio eſt vis anime non ſolũ cognitiua h etam motiua
Ratio emim cũ iud icat aliqd eſſe bonũ vel malum a ibi
onſiſtit tunc dr cognitiua: Si aũt procdit amplius et

mdicat eſſe bonũ vt fiat· ſic eſt motiua. Si vero adhuc vlterius

ꝓpeedit et nõ ſolũ indicat eſſe bonũ vt fiat h etiam illud appetit
ſic dẽ eſſe libe? arbitrium. qm hbeꝝꝛ arbitrium prehendit ra⸗
tionem et voluntatem. Ratio ſe habet ad bonũ paruculare: et
diuiditur in ꝑtem ſuꝑi æem et inferiorem. Guꝑiee pars diuinis
et eternis inten dit· Inſerioe aũt de tranſitoriis indicat et ea di⸗
ſpomt. Iteʒ ſuꝑioꝛ pars accipit rõnes per leges diuinas vt h
eſt fauendũ.qꝛ deus ̃cipit.Pars aũt inferioꝛ acipit rõnes peꝛ
leges humanas· vt hot eſt fauendum qꝛ honeſtũ eſt vel ꝙ expe
dit reipublie. JItez ſuꝑioꝛ pars rõnis ditĩ vis que liet vſq; ad
tontemplaſionẽ eternoꝝ ſe extendat- Differt tñ ab mielligẽ tia
m itelligentia negociat᷑ in eternis per modũ intuitionisrõ at
nõ ſic h̊ cõferendo et rõnãdo. Differt eciã ratio alio modo ab in
tellectu. qm intelleèus apprehendit eſſe rei abſoiute ratio autem
tollatõne vnus ad alterum. Inferioe vero pars rönis dr̃ mulez
qᷓ qꝛ arta res corꝑales verſat᷑ coniuncta eſt ſenſualitati. et allinit᷑

ſepe ab ea . Videt em ſꝑ poꝛrigi ſibi pomũ rilleæbrã vieinã. :

De potenciis aie motiuis: (Capi:? xux:

vis motiua in imꝑatiuã et conſiliatrice et effectiuã· et
ↄſiliatri ſimul et affechuã · Vis imꝑatiua eſt libeꝝ ar
bitriũ et ſinderiſis. Cõſiliatrix eſt ipſa ratio que diuiditur ĩi ꝑte

RNs motiuaꝝ aĩe rõnalis talis eſt diuiſio · Dimdit᷑ em̃

1 iber
ſupioꝛ em et inferiooæ. Vis affecnua eſt voluntas que diuidit ĩ
theliſim et buliſim · Vis que ſimul conſihatrix et affedtiua ẽ ipſe
imtellectus pꝛacticus ·

De voluntate (Capitulum l. .
Meer dickas potenelas pmo dicendũ eſt de voluntate qꝗᷓ
imter motiuas ẽ pꝛedipua cũ ſit gen eralis motor ommũ
viriũ · Cum em̃ intellectus apprehendit aliqd vt bonum
vluntas imꝑat viribus affixis ipſis oeganis ſicut eſt viſui ad
videndũ aut ad audiendu et ſic de ahis ſenſibus. Siłr in motu
locali volũtas ĩpꝑat virtuti aĩali et vrtuti que ẽ ĩ neruis t mu⸗
ſculis et ita mouet ad ãbulandũ vel currendũ a ad hmõi ſiłia:
S3 fallit iſtud in potenciis animevege tabilis in q bo voluntas ſu
um imꝑiuz nõ exerœt· Nutritiua em a genenatiua et aug mẽta
tua nõ bm noſtrum arbitriũ h naturaliter oꝑantur. Poluntas
in duas partes diuidit᷑· ſez in theliſim et buliſim· voluntateʒ na
tu ralem et deliberatiuã · quarum pma ſeʒ voluntas natural di⸗
rigit᷑ per ſinderiſim ſcðᷣa vero ſcʒ delibe ratiua per rõnẽ. MNotanð
ꝙ voluntas ꝓprie et ſtricte rõnabilium eſt tmmodo.h large diei
tur etiã eſſe et bꝛutoꝝ· In ꝓprie vero et qſi methaphorice dẽ eẽ
etiam vegetabiliũ Vnde voluntas pᷣmo mõ ſumpta ſcʒ prout ẽ
rõnabiliũ ꝓprie voluntas dict᷑. Sðo mõ ꝓut voluntas bꝛutoꝝ
eſt vo catür deſideriã Prie. Leꝛcio mõ ꝓut voluntas eſt vegeta
biliũ vocat᷑ a petitus. Inter potendas nulla liberio eſt q; volũ⸗
tas · quia nec obligatur oꝛgano·ſicut ymaginatio et hmõi nec
cogit obiecto ſicut mtellectus cogit᷑ vero· vires etiã affixe oega
nis ĩmutant᷑ neeſſario immutato oegano quibꝰ oĩbus volũtas
caret. vnde ait Rug?. O mihil adeo in nra ptãte ẽ ſicut volun⸗
tas. Si autem ſcire volueris quare voluntas non cogatur bono
ſicut intellectus vero. Dec eſt rõ qꝛ crea pᷣmũ mqhil ita bonũ eſt
qð nõ ali d ĩꝑfectoms habet h aliq;d ita verum eſt qð mhil ſal
ſitatis habet. vt patet in hac ꝓpoſitione:qð libet totũ mains ẽ
ſua parte. Vnde tali vero o gitur intellectus aſſentire · ſed volun
tas nulli bono crea to cogitur adherere . Item voluntas vider o
gi mnterdum per inoedmatum a ppetitum put voluntas qñq; tĩ
hit et alliät hoiem vt bonũ ſpernat icommutabile et rebꝰ mu⸗
tabilibus adhereat · h in hmõi coachone libertas etiã quedã ẽ:
Vñ Rugꝰ. Vmne pecatum adeo voluntarium ẽ ꝙ ſi nõ ẽ vo⸗
luntarium non eſt pecatum-

De ſinderiſi: Capitulum li:

— —. — — — —, — e — —

mmi
onun
ni ad
mot
umn⸗
ſlia:
tas iu
mit
ntas
gne
dan
edit
dre
wute
tor
get
wlü⸗
dinet
tage
üas
olun⸗
bono
nü eſt
hilul
inse
wlun
rin
iht
nw⸗
nii:

Secundus

q; lm ſindenſim eſt pecare · Saendũ eſt ꝙ linderiſig non exting

nitur totaliter etiã in Patoloet damnatis · Remanet enim in
illis alís actus eius. Sinderiſis em̃ qᷓntum ad inſtindũ bom · et

qᷓntũ ad diſplienciã mali culpe abſolute conſiderate extinda ẽ ĩ
dyabolo et damnatis · m vero ꝙ culpa cõꝑatur ad penam · ſic
non eſt in illis extincta ſinderiſis: et imn hunc modũ remanet eis

ad penam. Iſa. Vermis eoꝝ non moriet᷑· Habent em̃ diſplicen
tiam mali in oollatione ad penam. 4¹

e conſciencia: (Capitulum lii:

cũ et hoc nomine ſciencia Vnde cõſciencia dicit duo ſcz
ſttienciã et ſm hot cõſcienda eſt habitus naturalis non
olum tognitiuus ſed etiã motiuus: Inclhinat em̃ aĩam ad proſe

tutionẽ boni et fugam mali · Alio modo ↄſcienaa diut accepcõ⸗

nẽ ex ꝑte rõis qð nota t᷑ in hac ſpoſitione cũ.Primo mõ ꝓut ſez
conſcientia inchudit ſcientiã in ſe habet ſe ſitut ſuꝑius et coniun
gitur ſinderiſi et ſemper eſt reca. SZecundo mõ coniungit᷑ magil
ratio ni. et ſic habet ſe ſicut mſerius· hoc mõ reupit terroreʒ a cõ
turbationẽ ꝗn conſcientia em ex ꝑte inferioꝛis bene p̃t accidẽ eꝛ
ror · Nam rõ tui tonſcientia ex ꝑte mferiori iungit᷑ habet veꝛſari.
ſcʒ cĩ particuluria in quibus ſepe contingit errare · ſicut patet ĩ

ſylogiſmo tonſtientie m quo ſinderiſis ꝓomit maioꝛẽ.ſie Mul⸗
lum malũ eſt ſauendũ · Ratio aſſumit mmoꝛẽ. ſceʒ hoc malũ. Cõ
ſciencia conchidit· ergo nõ eſt ſaciendũ. Circa pmã ẽ error.ca

ſecundã qñq; eſt erroꝛ ex hot eſt falſitas in ðculione. Cauẽda ẽ
tonſciencia mmis larga er etiã mimis ſtricta. Nam peima gene⸗

De nomen ſderiſis vis eſt anime motiua qᷓ ſemꝑ nata
eſt ſigi in ſuꝑioꝛibus naturaliter mouens a ſtimulans
ad bonuz at abhoꝛrens malũ. Et in iſtis nunc; errat ne

He nomen cenſcienda compomt᷑ ab hac pꝛepoſitione

rat pᷣumptionem:ſcdða deſperationẽ · Item prima diat ſepe ma

lũ bonũ ſcða econuerſo bonũ malũ. Itẽ pᷣma ſepe ſaluat dam⸗
nandum. ſcða etonuerſo damnat ſaluandũ. Mota aliud eſt con
ſcienda aliðtimoꝛ conſciendie Tunt eiĩ ẽ conſciencia qñ ſenten da

liter quis iudicataliquid eſſe fadendũ vel vitandũ. Contra talẽ
tonſci enciã facere etiã ſi ſit erronea peccatũ ẽ.ſed tontra timoꝛez

tonſcinndie faere non ſemꝑ pcẽm eſt·q;ꝛ talis timoe nõ ſẽper ex
diffinitiua ſentencda rõms· per quã indict ſe ten eri ad aliqd. S3
ex eo ꝙ faullat inter dubia neſciens quid ſit meliꝰ vel ad d te

neatur · Poaus cũ tñ nõ omitteret qͥtq;d ſciret eſſe plautum di
nine voluntati. De conſci encda quoq; ſciendũ ꝙ qñq; reſpicit p

Liber
teritũ qñq; pñs.qñq; futuꝝ · Mam conſcienua acuſat de p̃ttito
remur munrat de pñ̃ti · p̃ cauet de ſuturo · Preterea namq; ĩ ſpiat:

vt qñ conſcienaa mentẽ de hoc qꝗð ſibi ↄſcĩa rep̃ hendit · ſicut elt
Prrſenea etã reſpicit oontra di

de malo ↄmiſſo et bono omilſſo·
ſedo eis cuiꝰ ꝑ ſcienaã habuimus oꝓpoſitu m. futura T ſpit: vt
qñ inſtruit et ſimilat mentẽ ad ea fauẽda vel vitanda ad ꝗᷓ ipſa
tonſcia iudicat nos teneri· G aũt ↄſcia ſe extendat vt dickum ẽ
tam ad ſacta q; ad facien da poteſt oo lui gi ex diffinitiombus con⸗
ſciencie que tales ſunt. Diut Johes Dãmaſcenꝰ. Conſciencia
eſt lex intellectus noſtri. Baſilius dicit eam eſſe rõnale iudica⸗
toriũ. Diffinitiones naturales et magiſtrales ſunt iſte · Cõſcĩa
ogmitio ſui ipſius. Item conſcientia ẽ habitus animi agẽ doꝛꝛ
et non agendeꝝ. Item conſcienda eſt habitus mentis boni et
boni diſcreti . Item tonſcienda eſt credulitas ad aliquid fadẽduzʒ
vxel non fauendũ ammi deliberatione firmata. Error tonſciena
eocto modis cauſat. Primo ex ignorãcia qñ ſcʒ neſcit ꝗs quid

ad elgendu vel declinandum lit. De tali errore Paralip. Cuzʒ

ignoremus quid agere debeamus hoc ſolũ habemus reſidui: vt
otulos nr̃os dirigamus ad te. Scðo ex negligenua vt cũ quiſ
neghkagit ↄſciam viſcutere. vel ſi nelſeit ſe ex expediè negligit cũe
ab alis querere · Lercio ex ſuperbia vt qn quis non humihat ĩ
telleckdam ſuum. vt ſcez melioꝛibus et ſapientioeibus ſe velit cre⸗
dere. Contra qð apł's· Captiuantes oẽm mtellecũ in obſequim
xp̃i. Poc eſt dicere ꝙ qmilibet in credendis plus debet conſen tire
fidei q ſibi· et in agendis plus debet tredere aliis ; ſibi· Quar
to ex lingularitate qua homo ſequens ſenſũ ꝓpriũ non Oformat
ſe alis. nec ſequitur vias dmunes. De hiis Numeri. Extrema
caſtrorum cõſumit igmis. Quinto ex aſfectu inoꝛdinato. qui ſepe
inclinat conſcientiam ad id quod homo tunc appetit et ſit facit
eam a lua redtitudine demare ˖ Geneca Perit omne indicum cũ
res tranſit in effectum. Sexto expuſillanimitate qua q́ timet ñ
timenda bm rectum indiaum rõnis Iſaie. Disite puſillanimis
ↄfortamim et nolite timere· Sept᷑io ex perplexibitate qua hõ ſe
eredit inter duo peccata po ſitũ eſſe quoꝝ alterũ ſit impoſſbils
declinare Sed ſciendum ꝙ perplex itas mhil eſt ſimplic ter · Põt
tñ aliquis eſſe perplexus bm qde bm erroneam conſcienciam q
depoſita erit liberatus· Odouo ex humilitate et cordis purita-
te. Gregorius. Wonarum mentiuz eſt ibi culpas agnoſcere vbi
culpa non eſt. Error pᷣmus ſeptem modis acceptus reprehenſi⸗
bilis eſt. Octauo laudabilis eſt ymmo net er ror debet diti: ſed

u

na

Gecundus

humilis ſuoꝝ deſectuũ ᷣcõgmitio dũmõ non ſit mimia

pidd n e.. „
t: Eẽ operatiombus animeCapituluʒ liii
ſiane Mima bm diuerſas potentias multas ac diuerſas habz
Nltnd opationes: Ipſa emʒ cognoſcit verum per intellectum
lut: ſpectulatiuũ. Affectat bonũ per intellectũ pꝛadti ctum. Di
dce ſcernit coſerendo inter bomũ et malũ. ve rum et falſum per ratio
ſctun: nem. Diſcernit ſimul et elegit per liberum arbitnum⸗Conſen⸗
us o ut per voluntatem · Inuemt medium per ingenium. Stimulat
nenai ad bonũ per ſinderiſim · Amma etiam in adibus ſuis modũ ha⸗
undicx bet et oꝛedinem · Nam qꝙ ſenſus ꝑcipit ymaginatio repreſentat.
oſẽ doö nitatio ſosmat ingeniũ: mueſtigat. ratio indicat memoꝛia ſer
ger uat.intelligenaa compꝛehendit et ad contemplationem addu⸗
omn k at . Kmma preterea cognoſcit res p̃ſentes per ſenſum. abſentes
idin vero per ymaginationem. Res aũt immatenales per ſui pꝛeſe⸗
ſtiena tiam m ſemetipſaac ſeipſam per reflexionem ſui ſupꝛa ſe.habet
cnid et alios actus amima pertin entes ad corpus. ſitut et vegetare
.Ci per virtutem naturalem: ſentire per virtutem animalem et vi
du: nilen per virtutem vitalem de quibus ommbus dickum eſt
gii de quantitate anime (Eapitulum l iii
nbat i ima cum ſit ſimplex non habet quantitatem dimenſi
lt tr⸗ uam ſed virtualem · Vnde patet ꝙ amma ſm eſſenclaʒ
ſequin non eſt in toto coꝛpore : ſed m parte coꝛꝑpis determĩata.
nſentn et inde virtutem influit toti coꝛpori · Et að hoc caladius pomt
dua exemplum in aranea que m medio tele ſue reſidens ſentit qmli
rmat bet motum ſiue interius ſiue exterius in tela facum. Eodem mo
tnma do anima in tentro coꝛdis exiſtens ſine ſua diſcenſione totũ coꝛ
uiſp pus ſibi vnitum ſenſificat.viuiſicat et mouet · Nec contra ſim⸗
ithat pliatatem anime eſt ꝙ dicuntur e tres aiĩe ſcʒ vegetabilis ſenſi
umĩ bilis et rationalis: cuius intelligendia ſuꝑius eſt expꝛeſſa Rima
wetͤ quoq; liet ſit ſimplex· tamen m Boedum differt in eo & eſt
mmis et quo eſt ſicut et angelus et omne quod creatum eſt. que oĩa
atot Trnt ᷣm ronẽ vmiuerſalem et particularem-
ſot de moꝛte anime Capitulum we
vt imam eſſe immostalem auctoritate oſtendit et ratio⸗
m ne · Diatur in libro ſapienee · Juſtoꝝ amime in manu
n dei ſunt et non tanget illos coꝛmentum malicie · Idez
evbi ſpes illorum immoꝛtalitate plena eſt. Item in euangelio. Que
nſſ⸗ runt hommes mortem et non muement · Item Gregorius. lo q́⸗
ſ turde malis inferni ibi · Woꝛs ſemper viuit. finis ſemper ĩdpit

Liber

et deſeſtus deſieere neſcit. Item Johᷣ: Qui manducat casneʒ me

an et bibit ſangumem meum habet vitam eternam · Dſtendi⸗
tur etiam anime immoꝛtalitas per rationes. Dmms nanq; cor
ruptio cauſatur ex contrarietate· nihil aũt eſt quod amme ſub⸗
ſtandie tontrarietur p̃terea anima capax eſt beattudinis. Duſ
aũt vt ait Aug · Ingenti libeꝛtate omnes creaturas replet pro
taptu eaꝝ. ergo confert anime beatitudinem ad beatitudimem
autem ſpeckat vita eterna. Preterea ſi amnima moreretur tum cor
pore homo non timeretur moꝛtuus: ſicut nec lupus nec canis
moetuus. Ergo relinquetur aliquiꝰ viuẽs pꝰ moetem hominis
qð timetur. Preterea cum deus index iuſtus ſit exiuſticia dei ha
bebunt bom premium mah penam. Sed hoe non ſit m hoc mun⸗
do cum mali videantur florè Dutüt em̃ in bonis dies ſuos bo⸗
ni vero tribulari· ergo fiet alibi· Doc ergo non poteſt eſſe niſi a

nima ſit immoetalis. Preterea deus feeit animam ad ymaginem

t ſimilitudmem ſuam. Sed deus immoetalis ẽ ergd et aia-
ODe libero aꝛbitꝛio (Capitulum lvi⸗/
Iberum arbitrium vt diat R 192. eſt facultas rõnis et
voluntatis qua eligitur bonũ gratia aſſiſtente · malũ ve
ro graua deſiſtente. In hac diffinitione ponitur ratõ et
oluntas · Ratio quidem vt confſiharius· voluntas aũt vt ĩꝑa⸗
toꝛ. Nam ratio diat illud eſſe bonũ vel malũ. voluntas aũt di⸗
tit ſiat fiat. Mota ꝙ libertas hberi arbitrii eſt libera a coadtione
ſuffid enti ſed non libera a cwadione efficienti · Mulla em̃ coadio
exterioꝛ ſuffidens eſt cauſa vt alq;d fiat. liœt qñq; ſit effidens:
vt patet m multis qui coadcn ſunt negare triſtuʒ per toꝛmenta:
quoniã in hmõi coacta voluntas eſt. vt ait Rugꝰ qñ vero pet-
cator trahitur a gmeia tunc nõ deſtruit᷑ libertas arbitrii · qꝛ ce
cus vel feſſus vel claudus in foueam cadens qñ extrahitur non
ſic hoc illo inni to. Libertas arbitrii triplex eſt· ſeʒ a neceſſitate a
pecato et a miſeria. Prima libertas eſt nature. ſecunda gracie. ĩ
aa glorie. In prima eſt maloꝝ et bonoꝝ ſecunda tin bonomm
eſt. ter da eſt in elo regnantium. Ex his patet ꝙ libertas viato
rum elt nolle vel velle peccare et etiam poſſe pecare ˖ Bed uüber
tas in paradiſo fuit poſſe non pecare et etiam poſſe non turba
ri. Libertas vero patrie eſt nolle et non poſſe peccare nec polſe
turbari. Patet igitur ꝙ liberum arbitrium liberius eſt in bonis
q; im malis. quia in bonis eſt tantummodo ſeruitus miſerie: in
mahs aucm ſeruitus miſerie et peccati. ſed in patria erit liberri
mum. quando omnis talis ſeruitus deſtrueretur . Nlota ꝙ lixt

zwe
mii⸗
r
nnd⸗
Dif
let w
dmen
vnwr
ans
minis
ih
KW
sd
ginen
ſu⸗

ms et
lüv
aco et
tipa⸗
ſͤtdi⸗
Wone
wato
zgens:
mena:
wpei⸗
‚qe tt
ur non
ſicate
nacieii
nomm
vind
edbher
uuda
npſe
lons
e: n
lbern
. ſet

Becundus
deus non poteſt male facere et ſimiliter ange lus et beate anime
tamen eſt meis liberum arbitrium quia bonum eligunt et ma⸗

lum declinant. non ex imſirma neteſſitat· ſed libera voluntate:
Sodem modo dicendum eſt de dy bolo ꝙ habet liberum arbi⸗
trium. Bonum tamen ſemper reſpuit et malum eligit. ſed hot
non fatit in eo violenta coadtio ſed voluntaria obſtinatio. Libe
rum arbitrium habet ſe in quibuſda; indifferenter ad bonum a
ad malum vt in primis parentibus ante lapſum. IJn quibuſdaʒ

plus ſe habet ad malum q; ad bonũ vt in regeneratis per bap⸗

tiſmũ . In quibuſdã ſe habet plus ad bonũ q; ad malũ. vt m ſã⸗
Auſicatis in vtero. In quibuldã neceſſario ſe habet ad malum vt

in ſidelibus non regeneratis In quibuſdam ne cœſſario ſe habet
ad bonum vt mn confirmatis ſicut fuit beata virgo poſt concep

uonem ſihi-

e natuꝛza coꝛporis humani Capitu: lvii

Omo grece antropos vict᷑ quaſi arbor ꝑuerſa. Mabet
em̃ in ſe caput tũ capillis ad moduz radids· brachia ve
ro cũ truribus ſũt quaſi rami. Solus etiã homo eſt lon⸗
gi et lati coꝛꝑis · Solus quoq; homo eſt erech toꝛꝑis· et huiꝰ ra
tio duplex eſt· ſeʒ naturalis et moralis· Maturalis quidã ratio
eſt quia in aliis aĩalibus abundat m capite materia terrea dep⸗
mens et deſiat taloz erigens qð non eſt m homie. Eſt et rõ mo
ralis. vt ſcʒ reehtudo ſtature coꝛꝑahs atteſtetur reditudinẽ mẽ

tis ſurſuʒ ad cleſtia tendentis. aci dencia em̃ amme tranfmutãt

cozpus. quia foꝛma delecabilis ymaginatiua mouet to?pus:
et ſic triſtabilis · Et ideo diat Ruitenna. q; multum triſtis: ac
lepꝛam timens erit quandoq; lepꝛoſus. Sic etiam econuer ſo ꝙ
coꝛꝑis paſſiones redundant in homme tonturbationem ſic ptz

in ſomno · Iteʒ ptes coꝛporis humani hñt ſimilitudinẽ toti? mũ
di : quia tanta eſt diſtmua inter extremitates duoꝝ longoꝝꝶ di

gitoꝝ vtriuſq; man quãta eſt avertite capitiav ad plataz pe

dis ſicut eſt tanta diſtanaa a centro capitis ad oꝓpoſitum tro⸗
pum mn celo quanta eſt ab oriente in occidentem Corpus huma
num ex quatuoe cpoſitũ eſt elementis· Sed apparet terra m oſ

ſibus et carne · Aqua in humoꝛibus ſcʒ ſanguine fletmate tole

na melancolya· Iam aer continet᷑ ĩi pulmone et hoe patet ex eo
quia ſemꝑ ẽ in motu. Nã pulmo ventilabꝝ coꝛdis ẽ ne minio
caloee diſſoluatùr Itẽ ignis totinet᷑ in coꝛde et ſdeo infenꝰ latuz
eſt et ſuꝑius aculũ quã ſoꝛmã ignis reu net · CWembra coꝛpis è⸗
plieia ſunt . Zunt em̃ quedã radicalia · vt epar coꝛ cerebrum gei

talia · Inter que pᷣma tri ſũt deeſſe indinidui. In quibo vt ſuß

Aiber
dicků eſt ſedem habere ſpũs natumlis vitalis et aialis. Sʒ mẽe⸗
bra ge nitalia fũt ad cuerſationem ſpeciei· Klia ſũt membra de

buuiẽda vt vene arterie et nerui ꝑ que vehitur ille triplex ſpi

ritus vt habetur lupꝛa. Terao modo dicunt᷑ membra officialia
ſitut manus pedes a hmõi · Sunt etiã membra tam artificialiat
oꝛdmata· vt mutuo ſibi deſeruiant. Nam ſuperiora inferioribuſ
adminiſtrãt gubernati onem. vt patet in oculis · Item inferio⸗

na pꝛebent ſuꝑioribus ſu portationem· vt patet in pedibus et
cruribus que totum pondus alioꝛ membroꝝ ſuſtinent. Itẽ me

dia imperdunt᷑ vtriſq; deſenſionem et necſſarioꝝ tõquiſitõ nẽ
vt patet in mambus et brachiis· Item ſic ſunt oꝛdmata vt mu⸗
tuo ſibi condoleant omma membra· Bi em vnũ dolet membrũ
condolent omnia membra. et hot ẽ ꝓpter connexionẽ a colliga

tionem. Item ſit oedinata ſunt vt vnũ membꝝ in periculis pro .
alo ſe exponat. vt patet in capite ꝓ cuius deſenfione alia mebꝰ

peri culis ſe exponũt· Item qñ vnũ membz defidit alia de fechum
eius ſupplent · Vnde videmus aliquos carentes manibus cũ pe⸗

dibus manducare et alos carentes pedibus manibus ambula⸗

re. Item magnus doloꝛ in vno membro het minoem in alio ñ
ſentire. Item membra quoꝝ motus ſubeſt libero arbitrio tam
ꝓmptam ſeruant obediendam vt iter imperiũ voluntatis a exe
cu tionem operis quaſi nulla hora videat᷑. Et hanc obediencã
videmus ſer uare · oculum in videndo . et linguã m loquendo os
in oomendendo manus in operando et hmõi.

ꝛ phiſonomia:(Capitulum lviii:

uerſos affectus ac mores mdicant in homine nõ ꝙ iſta
ſigna neœſſitatem imponant moribus hoĩim. ſed oſten⸗

dunt inclinationem nature· que tamen retinere poteſt freno ra-
tionis. Sequamur igitur in hac arte magnos huius artis au-
ctoꝛes · ſeʒ ariſtotilẽ. auicnã· conſtantinũ· philomenem· loxum
et pallemonem indipientes a cõplexionibus- JIgit᷑ melancolicoſ
triſtes et graues dicimus · Sãagumeos aũt oppolſita ho vide⸗

mus habere. Item coleria faules ſunt ad iras. Et fleg matia ſũt
pigri et ſomnolenti Phiſonomie ſexus eſt ꝙ maſculinꝰ animꝰ
vehemens eſt ad impetus ſtudioſus et aĩoſus: Gemie aũt miſe⸗

rioordes ſunt et timide- Capilli etiã molles et rare ebes ĩigeniũ
pꝛelotuntur · Item capilli criſpipnundant tumidũ et men cupi
dnm. Item capilli depꝛeſſi nimiũ· et fronti immmnetes feʒ decla
rant aĩm. Et his concoꝛdat capitis vzſini capillatum. Item ca⸗

Juerſe membreꝝꝶ diſpoſicõnes bᷣm artẽ phiſonomie di

E f — — — —2—

—— — — — +☛R

i⸗
mnde
pieſi
pfiari
Ahärlin
nſe,
dibrse⸗
Jin.
uuſicon
wemu⸗
nendri
cli
is pro
meb,
itum
e⸗
bula⸗
lio f
9 am
zexe
jenci
dos

mie di
gila
ſten⸗
on⸗
3 d⸗
orum
wl
vide⸗
aſit
nnim,
gil⸗
mi
upi
etlu
&*

Secundus
pilli flaui et craſſi et albi indieant indodiles· Capilli vo ſub ni⸗

gri ſi ſint moderate tenues moes inducãt bonos et bonq hois

complexionem vel cõpoſitionem Caput mimis magnũ ſtolidũ
indieat · Caput aũt globoſum breue eſt ſine ſapienea àQ memo

ria. Item caput humile ſuꝑius et quaſi planũ inſolende er diſ

ſouitionis dat iudicũ. Item taput oblongum aliquãtu lum: et
malleo ſimile hoĩiem arcũſpectũ indieat ac ꝓuidũ Frons angu

ſta mmis indotilem et voraem declarat · Lata vero ꝑpuitatom ſi

gnificat diſcretionis lItem rotunda delignat iracundiã. Icẽ hu
milis et dimiſſa ſigmſicat veretũdũ et nõ admitt entem türpia.
Item quadrata et modemte magnitudinis magne ſapiencie et

mag nanimitetis eſt indicium. Super alia artualia vſq; diunga

tur að coꝛuũ naſi ſignant᷑ ſubtilem et ſtudioſum in oibus operi

bus luis · Si aũt ibidem duemüũt triſtẽ hoiem parum ſapientem

demonſtrant· Si vero artuoſitas ad tympona et ad giboſitatez

genaꝝ ſigmficat negligentem· Item ſuperclia ſi ſint longorum

et multorum piloꝝ ſignificant ferum et magna meditantem:

—

Deuli qui tamq; guttule viroris nitide relucent moꝛes cõ poſitoſ
iundi eant · Luãdo vero varie mouent᷑ · Dculi vbi modo currunt:

mode quieſcent·ſignificant mala reſolui iam in animo.ſed non

dum eſſe perpetrata. Oculi gladiei ſplẽdore tñ micante ſignificãt

audatem et peruigilem ad maliciam. Deuli magni trementes e
obſcuri deſignant vini pota torem et intemꝑantiam veneris. D
tuli puri mgri ſignificant imbe eillem et ſine virtute aĩ a lucri eu
pidũ. Qñ aũt guttule rubentes aliq̃ntulũ ibi ſũt· a tñ nigri ap⸗
parent.ſigniſicãt aim iuſtũ probum et ingemoſum. Vbi autem

in nigris oculis guttule vehementer rubent et aliq;tũ tendant

ad quadraturam· quadã ſint palide:quedã glauc et tirculi: ꝗ
foꝛinſetus anbiunt pupillas ſint ſanguinolenti : et ſint magmi
oculi.et nitor pupilli moueatur palpebra tales inqm oculi ſig
ni ſicãt aĩm qui omnẽ exœdat moꝛẽ feraꝝ · Quicq d em mſandoꝛꝝꝛ
togitationem o gitari poteſt talibꝰ ocuhs peꝛpetrabile eſt· nec
etiam a domeſtico ceſſabunt ſanguine · Dcun mimiũ ꝓminẽtes ru
bieundi et parui hinguã declarant effrenatã et cozpus inſtabile
Deuli acriter intuentes ſi ſint humidi indicant homiem verecun

dum et vericum atc in agendis velocein et puidum. Dculß qui

frequenter clauduntur atq; reſerantur timidum atq; imbeeilleʒ
declarant. Deuli multe aperitioms ſigniſicãt ſtulticiam et muere
cundiam. Si aũt mult tlauſure fuerint ſigniſicaãt mollem: et in
conſtantem in oĩbus facns ſuis· Kures ꝓminentes et valde ma⸗

Ane ſigniſieant ſtoliditatem et garrulitatem et imprudeneiam-
Sed valde parue malignitatis ſunt mdieiũ · Rures rotunde ni⸗
miũ inde äles ſignifieant · Aures oblonge et anguſte inuidie ſi
gna ſunt. Kures ia eentes et ſupꝛa caput applicate: pigritiam de
ig nant. Gene craſſe deſignant ignauiam et violentiam: ni⸗
miũ aũt tenues malignitatem. Gene rotunde inuidie arguunt᷑.
MNares patule alacritatis et foꝛtitudims dant indicũ. Longe
vero tenues mobilitatis et leuitats ſignum habent. Marium
aũt pars que mxta frontem eſt·. Si nec alta nec humili: ſed eq̃li

linea doſcendat virile ſignum eſt et conſtantiam demonſtrat ae

peudenaam. Mares minores debite furibus aſſignantur. Om̃is
vultus eum plenus eſt et craſſus.ignauũ et voluptatibus dedi
tũ ſignat. vultusdependens cogitatorem a ſubdolũ iĩdieat. La
bia tenua in ore maiori: ſi ſuꝑius labiũ aliq;tulũ exuꝑet ſuꝑ iĩſe
rius mag nanimũ indicat et ſoꝛtẽ · Tenua vero labia parui oris
imbe allem aim et verſutum ſignant· labia cũ ſoluta ab ore ali⸗
qtulũ dependent inertẽ demfant · Mã in azinis et equis antiqͥs
hoe ſignũ inuemitur · Os/ ꝑuũ conuenit tam vultibus mulieribꝰ
q; ammis effeminatis· Os qð vltra modũ pꝓtendit ſeu dilatat᷑:
voraeem indicat et immitem et impium. Talis em oris rich9 ma
rims beſtiis et monſtris conuenit · Wentũ ꝓlixũ aliquãtulũ de⸗
monſtrat minꝰ iratundũ et minꝰ perturbatũ· Qui paruũ a bre⸗
nementum habent imites lüt et inuidi· Dos em̃ plato ad ſerpẽ

tes referebat. Vtilius mentũ eſt m aliud cõmenſuratũ ad qua

draturã acedens · Wentum ſi longe improlixum diſtentat᷑ do⸗
loꝛem aſſu etum oñdit. Vox exiſtens ſimilis voui ouiũ aut cap̃ᷣ⸗
rum ſtultide habet indiaum: Qui aũt in modum auium vote in
tendunt defaali leues. Pox tonuis ex quaſi ligubris triſt em in
dicat et ſuſpiaoſum. Quoꝰ vox incurrit in nares itavt nares oõ
ſonent mendaces ſunt et maliuol et mahs alienis gaudentes.
Ceruix longa et tenuis ſig niſicat eum qui maligna meditatur
Ceruix rotunda pbat virtutẽ aimi et coꝛporis humilitatẽ. Cer
nix breuis indicüũ eſt eius qui cũ tenautate audax eſt. Ceruix ni
mis erecta inſolentem et tontumacez ondit-Pectus qð multis
carmibus contextuz3 eſt indociles indicat et igra tos. Pectus qð

longlus eſt ꝙᷓ venter prudentem inditat. Pectus ſi c ventre ni

mietate piloꝛum tegatur ſignificat hoiem inſtabilem et animuʒ
ſine religione ae pietate Cum aũt ſolum pectus capillos p̃fert

animoſum deſig nat humeri tenues et qui in acumen eredi ſunt
inſidioſum indicat hominem. Brachia quãdo in tanta ꝓphxitat

märm.
m⸗
mde
ſamd
l: n⸗
rgnunt.
Lane
Hunn
ibdeg
bt 14
7. Din
bu
ſent,
tüpi
rmons
o ale⸗
mnns
llend⸗
llatat:
jagma
uͤ de⸗
iabn⸗
dlerpi
das
ni d⸗
ntta⸗
wa n
em n
ns
nas.
ſtatur
Cer
mn
nuſt⸗
1605
ſt
mz
zirt
ſunt
s

Gecundus

extenduntur vt recto coꝛpon extremitates medii digiti a pin⸗

quant ad genu liæt foꝛte menſura quatuæ digitozꝝ deficiat abi
les oſtendit hommes et foetes· Cũ aũt ꝓlixitas hec ad femur ð
ſcendit vel parum vltra declarat hoĩes maliuolos a malis alie
nis gaudentes. MWanus nimium breues et exigue fortes demõ
ſtrant et ſagaes. Craſſe manus ſi digitos bꝛeues vltra moduzʒ
habeant dedlarant tergiuerſorem inſidioſum et furem · Wanus
in torcæ et tenues loquacem ſigmficant et foraem. Vngues al
bi et plani et molles at tenues et obrubentes a bene perluddi
optimũ ingemũ ĩdicant et rapaœs Vngues inflexi er curui im
prudentes deſignant et rapaces · Vagues breues nimiũ decla
rant malignũ. Digiti collech et globati auaꝝ dicut et malig⸗
m. Digiti parui et tenues ſtultum demõſtrant· Digliti vero ꝑ
uj et craſſi muidũ indicant et audacem· Latera tenua a ãguſta
et depꝛeſſa timiditatem indicant· Latera eferta carmbus et du
ra oñdunt hoiem indoalem . Dec em ad ranas bᷣm Platonẽ reſe
runt᷑· Pars cruris que ſub genu eſt· et vocat᷑ ſura qñ plena ẽ et
quaſi grauida intemꝑatũ hoĩem ſigniſficat et impꝛudentẽ · Mol
les ſure effeminatis aſſignant᷑. Pedes craſſi a breues valde ĩſir
mũ ſignifitant hoĩeʒ · Pedes mimiũ plixi ad hoiem doloſũ ĩ ſerũ
tur · Pedes ꝑtenues et bꝛeues ꝓdutunt hoĩe; malignũ. Qui lõ⸗
gis paſſibꝰ moedũt magnamimi eſſe ſolent et efficaces. Qui cele
riter iendẽdo ſe ðprimit et vultũ deducit atq; totũ coꝛpus cõ⸗
plicat ſignat innidũ et parcũ et verſutum · Qui breues paſſus
habet eildem actelerat maglignꝰ eſſe diet᷑ et imbeulis. Coloꝛ
tutis niger verſutũ indicat· Coloꝛ albus rubens foꝛtes a aimo
ſos oñdit. Coloꝛ albus vehementer cũ palloꝛe defec um virtut⸗
ſignificat ex mimia victoria flegmatis· Colo igmitus lucenti bꝰ
oculis ad inſamam vergit · Coloꝛ medius inter album et nigrũ
qui declinat in bꝛunũſi clarus eſt oſtendit virum inge nii boni
et bonorum morum· ⸗·
Regule generales phizonomie ¶ Eapi: lix
Enexraliter igit tenendũ eſt q membm que in ꝓpoꝛcõe
ſunt naturah quo ad figurã coloꝛẽ: quan titatem ſitum
motum indicant bonam mentis habitudinem natura⸗
lem · Wembra vero que peruerſa ſũt figura quantitate ſitu mo
tu quahtate peruerſam mentem inditant · Pretena plato diat:
ꝙ; quecunq; ſimilitido ammaliũ aliquoꝝ im homimbus ẽ tales
hoĩies etiam taliũ imitantur moꝛes · Notandũ inſuꝑ ꝙ liet per
ſigna membroꝝꝶ natumaliũ moes hoim cognoſcantMlõ tamen

2

Liber

imps nunt neceſſitatẽ.ſeo ondunt intlinationem nature nec ſem

per denuntiant affectus hoim ſed frequenter et ꝓbabiliter. Jtẽ
ꝓpter ſigna exteriora de quibus dictum eſt non ſtaum ꝓſerendũ
eſt indicium.· quia foꝛte ſig anum eſt per acidens a non per natu
ram et ſoꝛte victũ eſt per cõtrariã conſuetudmẽ vel freno rõnis
tenetur. Vnde narart Kriſtotles exemplum . ꝙ diſcipli ypoci
tis poꝛtabant figuram ypocratis pictam philemoni excellenti:

phiʒ onomis qui pronundauit de ip̃o ꝙ eſſet vir luxurioſus il
lis aũt idignantibus a culpãtibus philemonẽ ꝙ de optimovi

ro ſcʒ ypocrate taliter iuditaſſet · Retulerunt ypotrati qui eo n⸗
ſeſſus eſt philemonem verum udicaſſe. Sed ex amoꝛe phie et
honeſtatis dixit ſe c cupiſcendas cordis ſui viciſſe et acepiſſe
per ſtudium qð nature fuerat de negatum. Deniq; ſciendum ꝙ;
ſigna exæriora non teferunt᷑ niſi ad eas paſſiones : que natura
liter inſunt homini. ſicut ẽ ira contupiſcenda et hmõi. non aũt
ad eas que ſunt aiĩe ſolius ſic eſt muſica et ge'ometria a ſimilia.
Suendum quoq; q; m oculis principaliter conſiſtit ommis perſe
aio phiz onomie. et ſi oculorum indiaum tonfirmat œtere rum

membroꝝ: indieiũ tunc ata eſſe dixit loxus. Si aũt ↄtrariantu?

tunt pꝛeualent inditia oculoꝝ· ꝓpter qd omnes phiſonomi af
firm au erunt verum eſſe oculũ coꝛdig nundum-

e toto hominis. (Capitulnm lx:
Oſtq; expeditum eſt de homine ex ꝑte mentis et ex par
te coꝛporis Nunc dicendũ ẽ de ipſo put eſt compoſituſ
ex vtroq; Vbi ſpecaaliter notandum ẽ dei potencia· qa
naturaliter tam diſtantes tõiunxit vnã ꝑſonã naturam videhz
toꝛpoream et inooꝛꝑeã que maxime diſtant in predicamẽto ſub
ſtande· Preterea cu eſſet cratura vna que habe bat cogmitionẽ
intus per intellectũ vt angelus alia que habe bat cogmeõez ſo
ris ꝑ ſenſum vt qðᷣlibet aĩal brutũ fieri debuit creatura ꝓpter ꝑfe

quonem vniuerſitatis que hac eoognition duplici eſſet p̃dita vt

„

legere poſſet m hbro ſcripto intus ſoris hoc eſt ĩ creatore et ſue
oꝑe Vmea eſt aĩa toꝛꝑi multiplie rõne liœt ſeꝑata digmoe vi⸗
deak . Pria rõ eſt vt ꝑ ↄiundtionem tã diſꝑiũ naturaꝰ erigeret
mẽs ad ſperandũ vmonè ꝗᷓ erit inter animã et ſpũm mereatum
Nlia rõ eſt: vt amma ſeruiendo deo in coꝛpore mauis meritum
habeat qꝛ vbi maioæ pugna ibi maioꝛ victoria: et ꝑ ↄns maioe
torona. Diffitultas eim oꝑis multũ valet ad efficaaam merẽdi
Teria ratio eſt ꝓpter complementum vniuerſi. Cum em̃ ſicut
victum eſt quedã eſſet cmatura pure ſpũalis quedã pure toꝛꝑa

———

— =

—. —;——

eeſen
r
nd
er unn
ofͤns
lyper
llend.
ſoſus
jwoy
1 n⸗
hie et
upiſſe
dung
Ma·I
naũt
mlaa.
perſ
cum
untu:
wia,

upr
wln
dine
vi
ſub
inoni
i
erpe
ayt
ſe
vi⸗

Gecundus

lis cueniens fuit fieri creaturã mixtã partim ſcʒ ſpiritualem =
pꝑptim corꝑalem; Quarta rõ eſt quia ſicut coꝛpus viuũ valet ad

fructum penitendie. ſic coꝛpus poſt moꝛtẽ reſuſcitatũ valebit ad
tõſummationẽ ſtole duplicate. quia non ſolũ aĩa. ſed etiã coꝛpꝰ
premiabitur dote ſua · Auinta rõ eſt qꝛ homo ex defecubus toꝛpo
ris multam habet materiam humiliationis· Vñ ditit humiliaeõ
tua in medio tui · Sicut aũt aĩq ex ooniundctione ad corpus plłlu
ra bona cõnſequitur· ſic et multa oontrahit momoda· Primo
peuati oꝛiginalis inquinationem. Job. Quis p̃t ſœre mundum
de imunde cõceptu ſemine ˖ Secũdo peccandi ꝓnitatẽ Genelis. 8
Proni ſunt ſenſus hoĩs ad malũ ab adoleſcenda ſua.Tereio bñ
operandi diffitultateʒ Prouerbioꝰ·2· Peꝛ agꝝ pigri hoĩs tra
ſiui. et ecce totũ ic · Quarto imcellectus ebitudinẽ Sapiencie · 9.
Copus quod oo:rumpit᷑ aggrauat aĩiam Qn do continuam im
pugnationem ad Gał.s· Caro ontupiſtit aduerſus ſpiritum-
Zextd curaꝝ ſolici tudmem MWath. i· Dieo vobis ne ſollicti ſitiſ
aie veſtre dicens · qd manducabimus ant qᷣd bibemꝰ?. Septimo
paſſionũ multipliata tem Job · Domo natus de muliere bꝛe. *⸗
Ockauo glorie retar dationem. Gloriam em̃ nõ ꝑapiemꝰ q;diu

in oꝛꝑe detinemur . ꝓpt h apłs cupiebat diſſolui a eẽ cũ xpᷣo·
¶De pꝛoprietatihus hoĩs.( Capitulum lxi.

Roprietates hoĩs ſunt iſte diſcernere inter honeſtum et
turpe.Vñ a ſolius hoĩs eſt honeſtũ ꝓſequi. cuʒ oĩa bꝛu
ta non miſi delectabilia a vulia ꝓſequãtur paſſiones oꝛ

dmate ſunt ad himitem rõnis ſupꝛa mundũ et intellectũ eleuan.

Et ideo ſi aliqñ qͥs ꝑ adheſione in terrenis ſe mundo inferiorẽ ſe
terit iã quaſi honoè hũanitat exutus ꝓprietatẽ accipit beſtie vt
dicat᷑ fieri ꝑ ↄcupiamn poꝛtus.ꝑ inã cams· ꝑ rapmã leo. et ſit de
aliis ꝙ pla to vocauit ſcam a ĩaꝝ inoorꝑationẽ · Aͥmiciciam ha
here ?m om̃e genus amicdide et in hoc drt homo a bꝛutꝭ que nõ
hnt amicicie ſpedẽ. que ẽ diledtionis vel nutritoꝝ vel hmõi In
mtellectualibus theorematibo ſpetulan et deleckari talibꝰ vecũ⸗
dani in turpi petrato · ꝓpter qð inemendabiles dicunt᷑ inuere⸗
tundi qꝛ ſin alquo mutati ſunt a rõnis honore pecorinã naturaʒ
aſſumentes. Perfecte eſſe cõingale animal eo ꝙ legibus oꝛdia
tasſatiat honeſtas nuptias. Ciuile aĩimal eſſe qꝛ diſtribu tiones
et Ohibitones et federa et pugnas parfedas habet et vnhtan
bꝰ oꝛdmatas. Diſciphine eſſe ꝑcptibile ꝓpter rationis vſũ Eſſe
aĩal manſuetũ natura ꝓpter ceinilitatem eſſe animal nſibile . eſſe
aĩal gloriabile ꝓpter ꝑfectas gaudendi rationes que ſoh contin

Liber
gunt homi eſſe microtòſmũiminoꝛ em mundum· eo ꝙ eĩs trea
ture eliquid habe at homo videlicet eſſe cũ lapidibus. vegetare
tum ar boribo· ſentire cum aĩalibus intelligere cum ãgelis Ex du
plia natura eſſe compoſitũ.ſ.oꝛꝑali · a ſpũal · Creatufaꝝ eẽ di
gniſſima eſſe aĩal rõnale motale. humana fragilitas m hoc cõ⸗

ſiſtit ꝙ in homine eſt aſſiduitas de ſiciendi · impoſſibilitas ſtan di

facilitas cadendi. difficultas reſurgendi. vilitas naſcen di.meer⸗
titudo moriendi · Deſe tus humanus eſt quia quicͥd habemꝰ

aliunde habemus et iperfecte hẽmus a mſuꝑ amittere poſſumꝰ

In homie quoq; moriendi eſt neceſſitas a hot eſt vel illata ne⸗
cellitas et hot eſt ſicut in adam.vel innata ſicut eſt m nobis· vel
aſſumpta ſieut fuit in xp=o
2 pamis parentibus: Capitulum lxii.
mma bonitas volens ↄmumcare ſuũ bonũ a aliis ſec
ereaturam naturalẽ que ſummũ bonũ intelligerer- ilel⸗
ligendo amaret amando poſſideret. Poſſidendo beata eſ
et. Feut aũt deus pᷣmũ hominẽ formando coꝛpus eius per mi⸗
miſteriuz angeloꝝ de lymo terre mn agro damaſceno a iſpiranit
in fad em eius ſpiraculum vite. Doc ẽ aiam creauit quã coꝛ pori
faco vniuit. adus aũt eſt homo ad ymaginem dei in natura

libus et ad ſimilitudinem in gratuitis: Diat aũt homo facus

ad ymaginem dei Potius q; angelus: quia cueni enciam hõ cũ
deo habet intus et extra qð nõ habet ange lus· Intus em̃ ha⸗
bet cõuenienciã pᷣm memoniã intelligenciã et vobuntatẽ ſicut an
gelus. Sed extra tõuemendã habet quã non habet angelus:
NNã ſit a patre filius.ſic ab hoĩe hõ einſdem nature · Preterea ſiẽ
deus platus eſt oim in ſuo vmuerſo. ſic homo oĩm in ſuo vniuᷣ
ſo. Item ſitut deus vbiq; eſt. ſic aima vbiq; eſt ſue habitabihs:

Vbiq; ſuem coꝛpore nõ quidã per eſſen aam. ſed per Pocaas

Digmitaa humana eſt in hoc ꝙ deus ſent hoiem rone lapfenteʒ
vita mnocentem do mimo potentẽ · Pri mũ notat᷑ m hoe. qꝛ factꝰ
eſt homo ad dei ymaginem. Secundum · quia ad ſimilitudmeʒ
Terdum quia pꝛepoſitus eſt homo ammantibus a alis cre atu
turis que omma ſibi ſeruiunt. Ex his notatur ꝙ voluntati bo⸗
norum hominum ſubditur non ſolum twatura ſed etiam ipe de
us. Pzõ. Voluntatem timentium ſe facet Item ange li qui de pu
tant᷑ ad eius cuſtodiã · Item demones qui dantur ad exeraum
bonorum . Item homines bom qu ſunt ſocii tnibulationũ a ert
ſoui oonſolationũ. Iœm hommes mali qui bonos magis pꝓmo
uent perſequendo ꝙ; poſſent facere ſermendo. Corpus tale dedit

— —,Dw 1 = - 8 W☛e ‚ — — —

er
dan
du
di
Ra⸗
ſndi
.nar⸗
aben
oſſun
a e⸗
dis

ini.
is K⸗
ial⸗
en e
rmi⸗
ramit
wi
atura
iius
f̃ͤ i
nhe⸗
Ata
vlus:
ili
ymi
jhs:
ans
enng
ac⸗
mez
an
ibo⸗
jeᷣ
n
un
ert
n0
dit

Secunbdus
deus pᷣmo homini ꝙ aie eſſet ſubiectum. vt eſſet obtemꝑans ſi
ne rebellione · eſſet etiam ꝓpagabile ſine libidine ˖ eſſet vegeta⸗
bile ſine moetalitate. eſſet ꝓoscionabile qᷓntum ad cplexioneʒ
equalem· eſſet quoq; aĩe cõ foꝛme.vt ſicut erat aia innocns.
tamen poterat pecare.ſic corpus eſſet impaſſibile: vt tamẽ poſ
ſet inturrere moꝛtalitatem · Et ideo poterat mori et non mori.
Poterat habere ſufficiencian et mdigentiam·poterat obtempe⸗

rare et rebellar. et hot fuit rõne.nec deſedtiue ex nihilo creare.

nec per gloriam cunfirmare· Fuit tñ coꝛ pꝰillud ita tonditum.
vt in eo nulla eſſet pugna rebellionis. nulla imminutio vigo⸗
ris· nulla coꝛruptio moꝛtis· nulla ꝓnitas libidinis. Dec aũt im
motalitas toꝛporis ade pᷣntipaliter fuit ab amma ſic ab e ffluen
te .· RX toꝛporis equale compoſitione ſicut a diſponente.A ligno
aũt vite ſicut a vegetante· A regimine vero diuine puidentie ſi

tut ab mterius conſeruante et exterius pretegente. Factus ẽ ita

q; homo abſq; omm culpa et miſeria: nec ad culpam habuit fo⸗
mitis inſtamentum· Inſuper datum eſt eti quadruplex adiuto⸗
rium. Vnũ eſt recte ad volendum quod eſt conſcientia · Scᷣm ẽ
conſciencda ad murmurandum contra malũ et ſtimulandum ad
bonũ qð eſt ſinderiſis · Teraum fuit ſcienua illuminans intele⸗
ctũ ad cog noſcendum ſeip̃m · deum ſuũ et mundum iſtũ qᷓ factuſ
fuit ꝓpter ip̃ᷣma Quartũ ſuit caritas accendens affectũ ad diligẽ⸗
dum deum ſuper oĩa et ꝓximũ ſuũ ſicut ſeim. Prima duo ꝑti⸗
nẽt ad ꝑfedtionem naturaliũ. alia duo ad perſech onem gra tui⸗
taꝶ quoꝝ vnũ fuit gracie gratis date ſtʒ ſcienna. reiquũ gra⸗
cie gratum ſfadentis ſcʒ caritas· Xccepit homo tripliem oeuluz
ſcʒ carnis quo vidèt mundũ ·rationis quo videret animũ Con
templationis quo videret deum. Et ſic oculo carnis videt ho⸗
mo que extra ſe ſunt. Dculo rõnis que intra ſe ſunt · Dculo con

templatiomis que ſupꝛa ſe ſunt· Notitiam em̃ dei habuit. tuius

pꝛeſentiam quadam miteriori aſpira tione contemplabatur: Mõ
tñ ita excœllenter vt in patria- Mec ita vt m enigmate vt modo
in via. Res etiam ſactas nouit· qꝛ noĩa oĩbo aĩabus impoſuit:

Noticiam quoq; ſui habuit quia qualis factus erat ſcuit. et qd

agere vel ctauere deberet intellexit · Fuit quoq; ſine penalitatibꝰ

quia non eſuriuit nec ſitiuir. Item frigus vel eſtus: laboꝛ vel in⸗
firmitas eum non leſerit: nec moꝛtem expectauit. quia viuens

erat ad gloriam tranſferendus· Veſtibus non eguiſſet et nudꝰ
verecundiam non ſenſiſſet· Natura ĩ eo quo ad diſfoꝛmitatẽ mẽ
bꝛoꝝ non ernſſet. Conaptus ſuiſſet ſine pudor. Et partus ſi

= Liber
ne doloꝛe · MWotus mẽbroꝝ ſubiech fuiſſent voluntati·
De pꝛeceptis datis:iCapitulum lxiii.
Ackum adam deus in para diſum tran ſtulit et ibi deto⸗
ſta doꝛmientis euã pduxit ſibi ſodam ſoꝛmauit. DHãc ñ
fecit de capite ne viro dnaret᷑ nec de pede viri ne cõtem⸗

neretur ſed de latere vt amoꝛis vintulũ ꝓbaret᷑. Duplex bonuz
illis deus ſpareuit vnũ tꝑale et alius eternũ · Primũ dedit. ſeu

dum promiſit; ideo duplex pceptũ primꝰ homo habuit vnũ na
ture ad cuſtodiendum bonũ datũ · Rhud diſcipline ad prome⸗
rendum bonũ pmiſſum. Et hoc non Poterat pmereni meliꝰ q; ꝑ
meram obedienciam que tunc mera eſt. qñ pᷣeeptũ ex ſe ſolo ob
ligat et non ex alia cauſa. Et tale peptum diat diſcipline: qa
per ipſum diſcitur quanta ſit virtus obediende · Vnde et pre⸗
eptum diſcipline dr quia vitare lignum ſciende non ſu adebat
natura ſed diſciplina. Preœptũ vero nature fuit duplex· vnum
de ↄſummatione indiuidui vt ibi. De omni ligno paradiſi co⸗
mede Inter ꝗᷓ ligna fuit in medio paradiſi ſpedaliter noĩatum
lignũ vite ſic dichum ab effectu · quia coρaα pmoꝝ parentuz de
bebat ↄtinue vegetare. Kliud preceptũ fuit natur p ↄſeruatõe
ſpegei vt illud Geneſis i· Creſcite et multiplicamim. Cirea pre⸗
Non furtũ fades· aliud quia occaſio mali Math. 5. Mon iurare
omnino. Sic p̃latus multa prohiber põt · quia non ſũt exp̃ſſa
in ſua regula. Ahud ad pbationẽ obediente. et tale fuit pcep
tũ de lig no vetido

Ge paradiſo. Capi:lxiuii

DOmo predidis fulcitꝰ auxiliis acepit ocũ paradiſi vtᷣre
ſtris in habitationem tranquillam guit aũt locus ille
vt ait Damaſcenexultationis vmuerſe pmptuariuzʒ
terre excelſior Politus eſt.a tẽptato ac puriſſimo aere reſulget
plãtis ſꝑ floꝛidis cmatus eſt bono odore plenꝰ: Mullũq; irna⸗
nonabihũ ĩihabitat. Preterea habet ex Geneſi · ꝙ a dno padiſꝗ
plãtat᷑ fonte ꝗͥ diuidit in qtuoꝛ capita iriigat᷑ ligno vite ae ſcie
decoratur ꝑ cherubin et flammeum gladium cu oditur· Notã⸗
dum inſuper eꝙ nulle ſt ibi tempeſtates · Due ſunt quoq; hye
mes: et due eſtates· et bis frudificant ibi arbores· Item in vtro
q; ſolſtiuo habet hyeme et in vtroeʒ equinoxio eſtatẽ. Duiuſ⸗

modi aũt ratio eſi:quia paradiſus ſub arculo equinoxial ſituſ

eſt. Ieem ſemꝑ habet equinoxium ·

ifm, —— — — „ ,G

e
a
ap
i
le

Secundus
De caſu primi holuinis? Capitulum xv.·
Nuidens ergo dyabolus felicitati hoĩs in ſpe de ſerpen⸗
tis ipſam mulierem tanqᷓ; fragilioeem temptandũ agre
ditur ꝙ cum in reſponſione dubitantem teneret ſoꝛtius

mſtitit· Et ſic vmoens eam et viz illa mediante reiecit. Oroſ⸗

ſit ergo ſic.pᷣmo querendo · Cur pꝛecpit vobis deus Becundo

aſſerendo · Nequac; imt moriemini. Terceio ꝓmittendo. Eritis

ſicut dii ſcientes bonũ et malũ · Procſſus iſte fuit maxime ver⸗
ſuce · quia pceſſus exꝑiendo impellendo et allicendo. Experien
tiam enim acepit in mterrogatione impuht in aſſertione alle
xit in pmiſſione. Allexit vero dyabobus mulerem per triplex
appetibile. ſceʒ per ſcienciam que eſt aceptibilis ratonali· per
excellencam ad modum der que ẽ appetbilis iraſtibili. per ſua
uitatem ligni que eſt apetibilis cõcupiſcibili. Igitur vir pecca⸗
uit ꝙ lignũ vetidũ guſtauit: vñ et penam accepit · vt in fſudore
vultus pane ſuo veſceret᷑. Wulier autem in duobus pecauit:
Nam ſuꝑbiuit et vetidũ comedit vñ et duplieem maledictionẽ
habuit. ſcz ſub viri poteſtate eris et hoc ꝓpter primũ· Item ĩ do⸗
loꝛe paries · ꝓpter ſecundũ. Dyabolus vero in ſerpente inuidit:
mentitus eſt de epit. Vnde ꝓPter pꝛimum dictũ eſt e. BGuper pe
ctus tuũ gradieris · Propter ſecundũ dict᷑ ei · Terrã co medes · ꝓ
pter tertũ diut᷑ ei· Ipſa conteret caput tuũ· Si ſcire volueris qa
eorum plus pecauit ſcʒ vir vel mulier. Notandum ꝙ; qntũ ad
aliqua mulier plus peœauit et qᷓntũ ad aliqua vir ipſe. Mã mu
lier peccauit plus quo ad peioꝛis finis intentionem. Voluit em̃
fieri ſicut deus · ſed vir non intendebat c triſtare delicias ſuas:
Item muher peccauit in plures quia ĩ deum. in ſe aD in proximiũ
Item mulier pecauit damnoſius quia plures maled didiones
recepit. Vir autem peccauit plus qᷓntum ad originem: quia ex
certa conſcienaa. Idem vir peccauit maioi inga titudine · Que⸗
runt quoq; multi cur deus hominem feœrit qui peccare poſſet:

ZSed ad hoc aſſignantur plurime ationes· Prima vt oñdatur

dei potencia· qui ſolus inuertibilis eſt· omms aũt creatura mu
tabilis. Secunda ratio eſt vt declararet᷑ dei ſapiencia qua ex ma

lo ſtit eli bonũ quod nõ potuit ſieri niſi deus craturam ſeaſ

ſet vertibilem in malum. Teraa vt manifeſtat᷑ dei clemeneia qᷓ
chriſtus per moetẽ ſuã hoĩem perditum liberauit. Nuarta vt o⸗
ſtendatur dei mſtida que non ſolum reddit bonis p̃mia ſed etiã
malis ſu ꝓplicia:· Auinta vt homo non ſit peioꝛis cõditionis qm
alie creatum quas omnes deus ſic ammmiſtrat vt eas agere ꝓ

Liber V

pꝛiis mobus ſinat. Vnde et hoiem arbitrio ꝓprio relin quere

debuit ; Sexta eſt laus humana. Laus eſt em̃ vin iuſti ꝙ potuit
t ranſgredi et non eſt tranſgreſſus · Septimaeſt decoꝛ vmuerſi
qua oꝓpoſita iuxta ſe poſita magis elueſcunt· Ita mali bonos
qmendant ad muicem oati . Octaua quia bom exetant᷑ et p⸗
bantur per malos· Xdam et eua poſt peccatum de para dilo ex
pulſi ſunt ſitut luauſer de elo; Et in hac valle miſerie habitanteſ
fadi ſunt moꝛtales· Nam ſicut in ello eſt non poſſe mori· et ĩ pa
radiſo mori non poſſe.ſic in terra non eſt poſſe non mori: et ĩ in
ferno ſemper mori Ex his patet ꝙ primus ſtatus hominis fuit
mnocende ſecundus grade. terdius culpe homims. quartus pe

nitende. quintus gloꝛie· Daz em inoed inate erexit ſe ſupꝛa ſe e

(cidit miſerabiliter · ſeʒ a ſtatu mnocncie et grade in ſtatum cul⸗
pe et miſerie Item quia factus eſt mobediens ſuo ſuperiori iuſto
dei indicio factum ẽ. vt ſibi fieret mobediens ſuum inſerius et
maxime airca membra generatiua virtuti deſerui nia.
Rdo temptationis qui fuit m primis parentibus etiaʒ
in nobis cõplet᷑. Nam ſicut ſerpens ſuggeſſit mulier ð
. Aleckata eſt. vir oomedit. Bic in nobis m Gregerium
dyabolus gerit in nobis ſerpentis offiaum . Senſualhtas vero
mulieris et ratio viri lotum per conſenſum. Vel dicas bᷣm Ru⸗
guſtinũ ꝙ ſugge ſiio ſerpentis eſt primus motus ex fomite · Co
meſtio vero mulieris eſt delectauo ce gitationis per mferiorez p
tem rationis· Sed comeſtio viri eſt conſenſus ſuperioꝛis partis
ratonis. Per hec em̃ tria ſcʒ ſug geſtionem delectationem. a do

ſen ſum homo in temptationẽ dudtur qꝛ temptano per ſuggeſti

onem inchoatur. ꝑ diledionẽ pgredit᷑. ꝑ conſenſum conſumit .
Sunt aũt alia tria per que quis in temptetionem detinetur ſez
o pus prauum conſuetudo et deſperatio Baendum qtemptati
o eſt triplex. Prima a dyabolo vel per modũ ſugeſtioms vel ꝑ
modum afflhtioms. Becunda eſt àa mundo qui voluntate vel vo
lupta te alhct. vel perſecutionèe frangit: Ter as eſt carnis que ꝑ
ſen ſualitatem et fomitem impellit ad pecatum: quibus etiam
nmatõ conſentiens peccatum perſiat· Due temptatonis ſpedes.
Prima ſcz3 dyaboli et mundi ſunt extra nos a non habent pec
catum Vnde Kuguſtinus. Temptatio cui non conſentitur nõ
eſt peccatum ſed materia exereennde virtutis -Jetundus modulſ
temptandi eſt intra nos et eſt pecatum vemale qñ pꝛimus mo
tus tantũ eſt. ſed moꝛtale ſi conſenſus aduenerit-Contra predi

— — — ☛n —G

ee
ddur
erſi
ns
e
tnd
tipe
et im
s it
dus pe
dake
mal⸗
juuſto
us es

eni
herd
num

K⸗
⸗
üs

mit⸗
168

es,
00
dul
no

Gecundus

das temptationes dedit nobis deus tria remedia. quia contra

dyabolum habemus ſpiritus angelicos. qui ad bonum nos ſti
mulant et eontra inſultus dyaboli nos defendunt- Item contra
mundum habemus exempla ſanctorum· quos non alliciebant
mundi blandimenta. non terrebant ſuppliaa. Icẽ conrtra carnez
habe mus bona naturalia ſcʒ ſinderiſim et vim iraſcibilez · Habe
mus etiam bona gratuita.ſcs carita tem-temperantiam et hmõi
quibus carnis vida motificamus· Eſt autem differencga tẽpta⸗
tionis que eſt a dyabolo et tarne · Temptationes enim que a
dyabolo ſunt ſepe oriuntur preter rationem vt nuper ſaciatus
famen patiatur. et poſt longam doꝛmitationem ſomno pꝛegra
uentur. Temptationes vero que ſunt a carne frequenter ſur⸗
gunt pꝛo pter neceſſitatem. ſed excreſcunt interdum m ſuperflui
tatem vt ſic cbus poſt i eiunium immoderate appeti tur· vel in oo
medendo menſura et modus non tenet. Temptatio multiplex
eſt · Auedam ꝓbationis hec eſt a deo hm ꝙdðñs temptauit abra
be;. Auedã examĩatõmis hec eſt ab hoie Quedã pᷣ̃cipitatioĩs hee
a dyabolo qui temptauit pᷣmos ꝑentes:. Quedã deledtanonis
het eſt a carne. Quedã ↄſenſus hec ẽ rõis. Tenptacõis qtuoꝛ ſũt
ſpecies · pma eſt aſꝑa hetc fit de laboribo mconſuetis ĩ pᷣncipio tõ
uerſationis. Scdᷣa ẽ vana et orit᷑ de ꝓſperitatibꝰ ſpũalbo vt cũ

̊s de virtutũ ſucceſſibo gloꝛiatur.: Tercia eſt dubia. vt qñ qͥs

abigit q dcertum de aliqua re tenere debeat Vnde aceidit ꝙ leg
nioꝛ qᷓſq; ad bonũ redditur qñ id qð agit bonũ eſſe dubitat᷑. et
ꝓmtior fit ad malũ qñ malũ eſſe neſcit᷑·qᷓrta eſt faudulẽcia vt
qñ ſe dyabolus in angelũ luus tranſfigurat ſub ſpecie ſcʒ vᷣtu⸗
tũ ĩducs vicũ.hec ſit qn ſuadendo honeſtatẽ inducit ſuperbiaʒ
ſuadendo diſcretũ obſequiũ inducit nimium tarms cõmodum:
vel ſuadendo mſtum indieium indutit erudelitatem. vel ſuadẽde
miſeritoꝛdiam indudt remiſſionem et negligendiam. vel ſuaden
do largitat indutcit ꝓdigalitacẽ et ſic de aliis· In talibo autem
peri culoſiſſimũ peritulum eſt non videre Primum a ppellat Ps
timoꝛem noctur num. per noctem enim aduerſitas deſig natur:
Secundum appellat ſagittam volantem in die quia per diez p⸗
ſperitas ſignatur. Tercium appellat negocium perambulans ĩ
ten ebris et hoc pre pter dubium perplexitatis: Quartum vocat
de moniũ menidianũ . vnde diat. Mõ timebis a timoꝛe noctuno
a lagitta volante in die: a negodio perambulante in tenebris ab
inturſu et demonio meridiano· De his quatuoꝛ generibus tẽp
tationum idem ait · Super aſpidem quo ad primum. et ba-

Liber .

ſiliſtum ambulabis quo ad ſcᷣm. et tõculeabis leonem quo ad
tercum. et dratonem quo ad quartůmPropter pꝛedictas de⸗

æptiones dyaboli non ſunt etiã licita ſanenda et hot in quinq;
caſibus.Primus caſus ſi dyabolus ipſe ſuadet bonum ahquod
non eſt faciendum ne videamur conſiliis ſuis conſentire: vnde
xp̃ᷣs ipſo ſuadente noluit panez de lapidibus facre quod tamẽ
opus bonum fuiſſet · Setundus ſi aliqð bonum ꝓponitur tõtra
legem dei non eſt fadendum. vnde machabei nolebãt ↄmedere
carnes quas tñ tempore necœſſitatis comedere licuiſſet · Lercius
añ bonũ fit cum ſcandalo ahorum Coꝝ· Peccantes in fratrẽ

et loquitur de ydolatria Quartus eſt qñ bonum ſit propter o⸗
ſtentationem Job. Si oſculatus fuero manum meq;· QAuintus

cum impedit obedienciam ſuperioris: ꝙ lieet propter mandatũ
pꝛelati matum nunq; debeat ſieri: poteſt tamẽ bonũ aliqñ ꝓpter

obedienciam mieꝛmitti· Remedia contra temptationes ſunt:

memoria di e paſſioms. moꝛtiſicatõ carnis· vtile exera ainz de
clinatio ocaſionũ: ↄculcatio pꝛmcipii temptationnm · .
Eepliat liber ſeeunduss

Incipit liber terciꝰ de coꝛruptela peccati

neipiunt tituli capituloꝛum tercu libꝛi
E malo in genere Capituluinai.

peccati diffininone Capitulum. 2.
Quid ſit pecc atum bm rem· Capitulum. 3
Quidð ſit pctᷣm m nomen. Capitulum p.
De origine peccati · Capitubum.5.
De diuiſione peccati Capitulum.6.
De effectu peccat · (((Capitubum.
De peccato oꝛiginali m rem· Capitulum. 8.
De peccato originali m nomen Capituln. 9.
De primis motibus · “ Capitulim·io.
De moeoſa delectatione a conſenſu in ptem. Capitulu?.
De peceato veniali “ Capitulum 12.
De effecku peccati venialis Capitulum. 13·
De ſeptem viais capitalibus in genere Capi tuln·14.
De ſuperbia⸗ Capitulũ. 5.·
De inuidia Capituluz. 16.
De ira Capitu hum· i2
De accidia Caoapitu lum · 18
De auaritia Capitulum /9·

— — ——

Tercus
De gula HK Capitulum20
d De luxuria Capitulum.21
doꝛ. Qaundo ſeptem vitia ſint moetalia venialia Capitulum. 2z2
i De peccato in ſpiritum ſantum Capitulum.23
nod Enumeratio petcatonzꝛ Capitulum24
nde . xplitiunt tituh qapitulozum tercij libꝛi ·
n Oe malo in genere Capitulum pꝛimum.
tr Alum triplex eſt videlicet · tulpe pene a damni qð
de oꝓponit᷑ triplici bono ſcʒ. honeſto delectabili · a vti
is li.nam culpe o ꝓponitur honeſtum. pene o ꝓponituꝛ
delectabile. damno opponit᷑ vtile. Walum pene ẽ
vtile multis modis. Primo modo ꝓpter ſuam oedmationez. qꝛ
os ꝓPier viliſirationem ponit᷑ in loto inferiori in vmuerſitate rerũ
datu vnde bonũ oedinat᷑ licut a oꝛdinate ponit᷑.diabolus in inferno.
per ffur in patibulo. Secundo modo eſt vtile ꝓpter ſuam coactionezʒ
tt:, RKmaritudo enim conſciencie togit hominem recdere a peccato
d Jeremias. Arguet te malicia tua a auerſio tua. Jbidem. vide

q́; malum aQ amaæ eſt dereliquiſſe te deum tuũ. Tereio eſt vtile
per ipſius mali ↄſderationem· ex eo enim ꝙ homo malũ videt
. naturaliter ꝓficit: quia ſieut homo naturaliter bonum a ppetit.
t. ita natumliter malum hoꝛret et ſugit. “
e peccati diffinitione (Capitulum.ii.
Oſt malum in genere ſeqnitur de malo culpe in ſpece

8

umi Diffmit autem perĩm multis modis. Primo ab Rug
n2. Peccatũ eſt voluntas retinendi vel ↄſequendi id q
unz; inſtina vetat. Scðo ſic ab Rugꝗꝰ. Peceatũ eſt dictum vel fſacuz
n . vel contupitũ contra legem dei. Tereo ſit ab ambꝛoſio. Pct̃m
5. eſt pꝛeuarieano legis diuine· a æleſtiũ ino bodientia pꝛeœptoꝝ
n.6. Quarto ſic ab Rugꝰ. Peccare eſt ſpꝛeto ineõmutabili bono re⸗
17. brus mutabilibo adherere. diffmitio peima dat᷑ pᷣm cauſazʒ effieiẽ
n.s. tem. ſeða ?m cauſã materialem. tereia m cauſam foemalẽ· qrta
19. m cãm finalem. Juxta diffinicõez nota ꝙ in peccato duo ſunt
40. ſeʒ auerſio a creatoe.a ↄuerſio ad creatumm.quoꝛ pꝛimũ eſt
quaſi fomale.ſcðᷣm quaſi materiale·a in adione non eſt peꝛᷣm
ve rõne conuerſionis ſi non ſiſtat᷑ in creatura. ſed rõne auerſionis
in qua eſt defeemitas a contemptus. ꝙ aũt rõne tonuerſionis
non ſit petẽm printipaliter ptz · quia poteſt fieri venialiter. qñq;
. vt qñ quis delectat᷑ ni creatun delectat᷑ plus debito ſed tamen
1 urca deũ. Añq; quis etiaʒ poteſt delectan in ewatum ſine omni
pctout cum delectatio naturalis eſt tm̃ ſm ꝙ viſus delectatue
8

9

Liber

in viridi guſtus in dula a ſic de alijs. Interdum etiã poteſt qͥs
delectari in creatura meritorie qñ ſeʒ ad deum refertur. vñ põ·
delectaſti me dñe in factura tua: ſed tũt ſumitur delectatio pꝛo
operatione et non pꝛo paſſione

uid ſit peccatum ᷣm rem Capitu. i
Enendum eſt de peccato ꝙ non eſt res aliqua vel ſub⸗
ſtancia ſed deſedus vel corruptela. a dic᷑ perm mhil
ꝓpier tria. Primo ꝓpteꝛ defectuʒ · qꝛ pctm nõ ẽ aliqua
res naturalhs ſed coxruptio bom. Scðo ꝓpter eſectum . qꝛ pcĩm
anihilat hoĩez 2a deſicere facit a vero eſſe. Ter eio ꝓpter deſpectuz
quia vilem faut hoiĩem a indignũ pꝛemio. Circa pꝛedicta tamẽ
ſcienduzʒ· ꝙ aliud eſt peccati actus. a aliud habitus.a aliud eſt
ratus peccati. Peccati actus alhquid eſt· ſed qñn nõ amplius fit
delinit eſſe etiq; ſine grada. Sed pet̃i habitus qui relinquit᷑ ex
malis adtibus etiam ahquid eſt àHa remanet. imterdum etiã ceſſan
tibus adtibus· a poſt infuſam gram ac peccati remiſſionem. Pee
cati vero reatus ſiue? matula pᷣm rem mqil eſt· a tamen deformat
aĩam. non per modũ poſitionis.ſed pꝛiuatioms. ſicut truncato
membꝛi defoꝛmat coꝛpus et matulat. dicit etiam RXKugꝰ. ſiẽ
abſtinenda nulla ſubſtanda eſt a tñ ex ea coꝛpus languet. ita
peccatũ non eſt aliqua ſubſtancia- eo tamen natura anime coꝛ⸗
rumpitur.ſemper aũt deletur ꝑ gratiam. Notandum peimo ꝙ
ptẽ̃ᷣm qñq; tranſit acu et remanet reatu ſicut peccatum actuale
Añq; em̃ ecõuerſo. vt cũ peccatuʒ tranſit reatu a remanet actu
ficut pctm oeiginale poſt baptiſmum. Qñq; tranſit acu ſimilit-
natu licut petm actuale poſt pnĩam perfectam. Qñq; remanet
actu et ratu ſitut peccatum originale ante baptimmm.

¶ Quid ſit peccatum ſᷣm nomenC api. iii

Eccatum aũt habet multa nomĩa. Pocat᷑ em̃ macu⸗
la a hoc qm̃ imaginẽ dei defoꝛmat Itẽ reatus qm ad
eternam penam obligat. Item polluao a hoc qᷓntum

a5 tontagionem cotractam ex terrena delectatione. Iteʒ vocat᷑

pena et hoc qᷓntum reſpiat pctᷣm pꝛimi hominis in quo natura
noſtra fuit coꝛru pta. Item vocat᷑ delictũ a hoc hᷣm ꝙ eſt reeſſus
a dignitate grade habite. Item vocat᷑ culpa et hoe put reſpiat
penam. Item offenſa a hoc qꝛ contra deum eſt. Item pᷣuaricatio
ahoc inquantũ mandatũ dei reſpunit. Pocat᷑ vicium deſectus
bonoꝛum naturaliũ. Votat᷑ pcẽm ꝓut eſt conuerſio ad bonum
Smutabile. Vocat᷑ ſcelus ꝓpter iniuriam dei magnam. Pocat᷑
nephas ꝓut eſt illiatuz perſone perpetranti. Pocatur crimen

R — —

tti
dpo
numhl
Aq
pein
vecki,
amè
udeſt
lus ſt
uten
aſen
per
amat
ntatd
l
t ita
eta⸗
noq
tuale
zitu
milie⸗
nanet

112

m
ſadl⸗
med
um
vcai
tura
lus

1o
aus
ſ
Na
nen

Tercius

peout eſt dignum accuſatione a pena.

We peccati oꝛigine Capit ulum v

Vamms pcẽm ſit con tra riũ ipſi bono.tñ non habet
eſſe niſi m bono.nec oꝛtũ trahit niſi a bono.qð quið
bonum eſt liberum arbitriũ et voluntas a qua pctᷣm
eſt lc a pꝛima origineet in qua eſt ſitut in ꝓprio ſubiecto. Vo⸗
luntas igitur eſt cauſa peccati. dioo non effiuens ſed defictens.
Voluntas em̃ bᷣm ꝙ habet reſpectum ad ſuũ principinʒ a quo

eſt ſcʒ ad deũ non eſt nata eliere ex ſe mſi bonum. ſed hm ꝙ ha
bet reſpectum rexꝛ ad pꝛmapim ex quo eſt qð mhil cum ipla

luntas ſit ex mihilo tendit ad deſeckum. Bi ergo velimꝰ ſcire

vnde ſir malum culpe materialiter dieemꝰ ꝙ er mhilo. Si vero
velimus ſciè vñ ſit foꝛmali᷑ diemus ꝙ; ex abſentia debiti boni
ſcʒ ſpeciei modi a oꝛdinis. Si velhimus ſcire vnde ſit criginałr
dicemꝰ ꝙ a voluntate ſiue a libero arbitrio. De ꝓgreſſu peccati
nota ꝙ pctm iniciat᷑ in oogitatiõepꝛocedit a creſcit in deleſta⸗
tione. perſiot᷑ in conſenſu. Circa ꝓgreſſum peccati ſceiendum q;

quedam antecedunt ipſum petm. quedam tonſequunt᷑.quedã
eircumſtant. Petm aũt antœdunt aliqua ex parte auerſionis

AXliqua ex parte a uerlionis. Ex parte aùlſioms anteredut ip̃m
pecctatum iſta tontemptus obmiſſio ingratitudo · mo bedientia
pꝛeuaricatio. illa vero que petrᷣm antedunt ex ꝑte ↄuerſionis
ſunt hec. co gitatio· libido.tocupiſcentia· delectatio · puerſa intẽ
tio. conſenſus. Klia ſunt qᷓ pctm ſequunt᷑.ſicut eſt matula de⸗
foꝛmatio imaginis dei a reatus obligatio ad penam eternaz
Sunt adhuc aha que pctm 200mitant· vt ſunt peccatoꝝ circũ
ſtande que petm aggrauant vel diminuũt. que notant᷑ in hoc

verlu. Quis quid vbi per quos quotiens tur quomõ quando.
Kcho enim depꝛauat᷑ etiam illa que ſunt de genere bonomm.
qñnq; in prinupio · qnq; in medio·qũq; m fine.a hoc per malã
mtentionem. vel negligentiã: vel vanam gloꝛiaq;. Pnuzʒ pctm

dicit᷑ maius altero multis modis.ſcʒ cauſalitate-vt pctm luu⸗

ſeri. vol generalitate vt pctm ade, vel defoꝛmitate vt peẽm in⸗
de. vel difficultate remittendi· ſicut petm in ſpmſanctũ. vel peni
culo. ſicut petᷣm ignorantie. vel in ſepabilitate vt perm cupidi
tatis. vel ꝓnitate vt peĩm carnis. vel offenſione vt pcẽm vdo
latrie. vel expugnãdi difficultate vt luꝑbia. vel ment cœcitate
vt ira. Circa pcti grauitatem nota· qꝙ; mhil eſt petᷣm viro per⸗
fedto quod non ſit pcẽm imperſecto miſi in his que vouit Maz
perfectio non mutat genus peccati · ſed qntitatem auget.

CToerans— .
Oe diuiſione peccati (Capitulum. vi.
3 Di niſio peccatoꝝ multiplex eſt. alia eſt em̃ 'm cauſazʒ

efficien tem m ſe vt hoc pct̃ᷣm. ahud ex impotentia.
aliud ex ignoꝛãcia. aliud ex malitia. Klia ſumit bm
eauſam effieientem ratione annexi m quam ſumit᷑ hec diuiſio.
Pceẽm aliud eſt ex amoꝛe male acedente. aliud ex timoe male
humilian e. hoct eſt dieere q homo poaus vult perĩ m committè
ᷓ amato carere aut malũ pene quam timet incurrer. Sumunt᷑
etiam peccatozꝝ diuiſiones ?m cauſam materialem area quam
hm cauſam materialem ↄtm quam peimo modo ſumitur het
diniſio. Petm aliud coꝛdis. aliud ons. aliud operis. Item hoc
pctm ahud ogitati oms. alind lotutionmis. XAhud operationis.
Becundo modo ſumit᷑ hoc pet̃ᷣm· aliud eſt in deũ. aliud in lſeipſũ
AKliud in pximu3. In deñ diuidit᷑ pctm. aliud in patrem aliud
in filium. alud m ſpmſan um. Kiijs tribꝰ modis peccatur in
deũ ſcz male per mſidehtatẽ de deo ſendendo itẽ blaſphemãdo
Jaęæz ſacramenta indigne tractando. Klio modo peccat quis in
deum ſcz ipſuz bem piando. Et hoc fit triplhater· quia quandoq;

temptat quis dei pouncia vt tum ſigna petit· qñq; dei iuſticiaz

vt per eandens ferrum vel duellum vel ſimilia undicum querit
Qiq; dei miſericerdiam. vt euʒ qnis bonitatem dei exammans
tcõ nicit ſe ſtulte periculis. In leipſuʒ peccat quis ſimiliter tri bo
modis videlicet neceſſaria ſibi ſubtrahendo. Item ſuperſflua lu⸗
mendo. item vltra vires quippiam aggrediendo. In ꝓximum
pPeccat quis etiam triplititeꝛ· ſcʒ ꝓximo ſua auſferendo. Item ſua
ſibi neceſſita non comunicando. Item malo exemplo m pcĩm
illuz trahendo. ſumunt᷑ pꝛime diuiſiones peccaatoꝝ bm cauſaʒ
fozmalem. a hot ſit tribus modis· quomiam vel ᷣm quahtatem

vel m qnantitatem vel ſm relationez. ᷣm qualitatem ſumitur

bee diniſio. Pcẽm aliud eſt cõ miſſi. aliud deldi quoeum peimũ
eſt peeuaricatio pꝛe eptorũ negatiuoꝝ . ſcððᷣm eſt pꝛeuanieatio

pecœptoꝛum affirmatiuoꝶ. Item peedictum duplex pꝛccatũ eſt

Tontra duas partes iuſtide que ſunt declinare a malo· et facere
bonum. Item aha diuiſio ?m qualitatem ſumit᷑ ſic. Peccatoꝛuzʒ

quedam ſunt copoꝛalia. quedã ſpũalia. ̊ coꝛpoꝛaha maioeis

ſunt inſamie. ſpũ alia maioris culpe ᷣm quantitatem ſumit᷑ hee
Siniſio. Peccatoꝝ aliud moꝛtale. aliud veniale quoruzʒ peꝛimũ
Dicit᷑ ꝑuerſio· ſedᷣm vero inoedinatio.quoniaz moꝛtale peccatũ

eſt anerſio totaltis ab incoõmutabili bono. a ↄuer ſio totalis ad

bonum comutabile. Sed peĩm vemiale eſt amo⸗ voluptatis in

n.v.
naauſe,
dant,
umähen
di,
e
dmmie
Humnn
qun
ſtur 8
an bo
Adoms.
nleppſi
malind
Alrr n
vmäd
niu
ando,
uſi,
quent
nmans
rtnib
lua lu⸗
imum
on ſun
npein
auſ
atem
mitur
rimü
jeatio
tu t
Kan
tonz
ices
ſt he
ni
atu
64
jen

creatura atm deũ bm relati umit!
aliud actuale. aliud ori ginale. Pltimo ſumunt᷑ diuiſiones m
cauſaʒ finalem· Et hoc dupliater . quia vel m ipſuz appetibile
vel bm actum hominis a ppetentis- öm ipſum appetibile ſumit

Liber

jonem ſumit hec diniſio. Peccatoz

hec diuiſio. Omne qð eſt m mundo. aut eſt ↄcupiſcentia carnis

aut ↄcupiſcentia oculoꝝ aut ſnperbia vite· quoꝛum pꝛimũ eſt

a Petitus delitiarum. ſcdᷣm diuitarum: tercium honoꝛum. bm

ackum homiis a ppetentis diuiditur petcatum m ſeptem vicia

capitaha ſcʒ· m ſuꝑbiam. im muidiam iram acudiã auaridam
gulam. luxuriam. Nota ꝙ quinq; ſunt genera operum nã que
dam ſunt mala in le. vt ſunt illa que pᷣm naturã ſuq; ſũt mala.

p, tñ per ahquam circũ ſtantia m fieri bona ſicut homieadium.

Quedaz ſunt mala m ſe· vt ſunt illa que per nullam arcũſtan

tiam poſſunt ſieri bona· ſiut ſunt odire deũ. vel foꝛnicari a hui⸗
modi. Quedam bona in ſe vt que ſunt bona ex genere: a tamẽ

Pet fieri mala per cireumſtanti am. ſicut eſt dare elemoſinã
uedam ſunt bona ᷣm ſe que per nullam crcũſtan tiaq; poſſunt
ſi eri mala.ſic eſt diligere deũ ex caritate. Queð ſũt indiſferentia
vt que net bona nec mala ſunt tñ poſſunt bona vel mala ſieri

lſicut eſt mouere pedem ſine deliberatione vel omedere qn;;

e effectu peccatt (Capit uum. vii
. Vlita mala ſacit peccatũ hommi ante moetẽ a in mo⸗
te aà poſt moꝛtẽ. Ante moetem pctᷣm hoc operatur na
turalia vulnemt. vt ſignat᷑ ĩ illo qu intidit m latro
nes· quia intellectus obſcuratur im cogmitione ven et effectus.
tepeſcit mn operatione boni. gratuitis ſpoliat Trenon. Diſperſi
ſunt lapides ſanctuarij ne aliqð bonã pereat· Illa bona opera

que quis peccando moetiſicat alijs ſaluandis dabunt᷑· ſicut qñ

coꝛporali mote quis moeitur.fFratres et ꝓpinqui in bomis eius
ſuccdunt. aiam maculat Treñ · 3. Denignta eſt ſuꝑ carbones
fades eorum. ad penam eternam obligat Gene · Quacunq; die
oomederitis ex eo meeiemini. conſcientiã amaricat Jerem. Vide
q́; malum a amarum eſt dereliquiſſe. Indurat Prouerh. Pecca
toꝛ tum in pꝛofſundum malorum peccatoꝝ venerit. Inſenſibilẽ
reddit Gen. 19 Didebatur eis quaſi ludens loqui. Simile ha⸗
bes in cane ſubmergendo qui non ſen tit in collo lapideʒ donec
in aquam extra nauem pꝛoijciatur. animam ocudit quia vita
vem deo pꝛiuat Regũ. Saul in gladium irruit. Sed nota ꝙ

pectĩm veniale diſponit ad meetem moetale vero infert moetem
ſed obſti natio detinet in moꝛte. ad peccata alia trahit. Grego⸗

S

CTercius

Pectcatũ quod per penitentiam non diluitur.mox ſuo ponden
ad aliud trahit. Exempluz habes in cayn· qui egꝗreſſus ſcilieœt

a gradia ocddit fatrem. eod modo in ſigurm. Eg reſſus coꝛuug
de archa interceeptus aquis et dma egiyſſa eſt vt videret .
et virginitatem amiſit· Et indas egreſſus eſt xp̃m tradidit. et
poſt adulteriũ dauid ſecutus eſt homieidium. Et ſic patet ꝙ pec
catum eſt pena peccati. Peccatum enim quod in ſe eſt· tulpa di
utur pꝛeœdentis petcati pena: a ita diceur aliqiid ſimul culpa

et pena. ſed tulpa diutur ra tione adctionis. pena vero nane Paſ⸗

ſionisquia culpa eſt quod faumus. pena quod patimnr Liet
igitur omnis tulpa fit a nobis- non tamen omnis pena eſt a
nobis immo quꝛdam eſt a nobis adta. quedaz a deo inflicta

quedam a peimis parentibo contracta. Et qꝛ eum qui fact qd

non debet inſtum eſt pati quod debet. Ideo omnis pena iuſta
eſt aO a diuina pꝛouidenua et potencia oꝛdinata. O aũt vnum
peccatũ naſcitur ex alio ſic apparet in ſuperbia.quia vult om̃s
pꝛecellere. dolet ſi aliquis ei equatur. et ſit ex ea naſcitur inui
dia. Innid? quia deſfacile iraſcitur ei ceni muidet. ideo ex ea na
ſcitur ira· ſed ira cum ſe vindicare non pocuſt triſtatur. Et ideo

ex ira naſcitur acudia. acadia vero conſolationem querens ſa

tit auarum. Kuaritia autem quia in temperalibus abundat

teſt magis exercere gulagʒ. Gula vero WPter ventris repletionẽ

deſacli ſpumat in libidinem: a ita generat luxuriã. Bona que
funt infructuolſa reddit. et hot quantum ad meritum a ntu
ad pꝛemium· ſicut ramus peetiſus ab arboꝛe non hcit frucum

ſed areſcit aQ abilitatur ad moendmm. de talibus dicitur Deu⸗

tronomij. Maledickus eris ingrediens et egiediens ſcz eccle
ſiam materialem ad oꝛ andum quia talium oꝛatio non eſt meri
toria. didt Rugꝗuſtinus ꝙ; ſi tales lignant ſe cruce inc ludũt in
ſe po uus diabolum q; exchludant⸗quia iam in eis per effedum
habitat. Ex homme mlernum fadt.- quia in peccatoꝛe eſt ignis

auaricie. ſetoꝛ luxurie tenebee ignoꝛande- vermis tonſciecde⸗

hits ↄcupiſcencie: de mones per effectum a huuſmodi. Pacuũ

hominem tandem relinquit. Geñ. Term erat manis et vatua
et merito. quia mundo adherentes ſugunt vbera arencta eo

relinquũt fontem vite a venam aquazꝝ vinentium ac paludi⸗
bus · tur bidis ſe ſaciant. fallendo decipit ſieut lignũ putridũ de
nocte hœns. a ſicut eſca in hamo piſtem detipit. ſtultum hoĩ⸗

nem demonſtrat: qiia peceando quis ſibi opprimẽda imponit
it lignam ſuper doꝛſum ſuuʒ cremando colligit· illi ſeruit qui

—
— — ☛m — — –☛, – — —–——

— —— — — — —

rden
ſelliat
Wung
dt ½.
didt.
rgt
ulprdi
nula⸗
nni
ma etn
nſia⸗
iſatas
nau
ſtynun
ult ofs
twurimni
er ea n
Etideo
erns ſ
ndatpo
hletioni
na que
näntug,
fniunm
r Deu⸗
gerte
t meri
vütin
fectum
tigns
legge⸗
Caai
vad
1409
pald
i&
m vi⸗
fynt
itqul

eum peo ſernido toꝛquebit Aug. Stultũ eſt in tali ſtatu viuẽ⸗
in quo quis non aundet mori. ſeqũ ꝙ pctm in moꝛte grauat

hominem ; quia in moꝛte pꝛiuatur homo ſolatio viſibilium que

dilexit. ſeʒ ebo · potu.amicis· rebus· lumine et requie. ꝓprio pii

uatur coꝛpore ꝙ; nunq; tah foꝛma recipiet · immo vellet habè

ſiuut quando peo dimidij parte coꝛroſum eſt a vermibus · quia
ſtupebit anima peccatoris qñ toꝛpus reſumendũ videbit. Tur
babitur peccatoꝛ in moꝛte quando videbit toncurſuʒ de monũ
ad animam parentum ad res Trenoꝝ. Dmnes inimiei appre⸗
henderunt eam inter anguſtias. Poſtremo videndum eſt. quali
ter pectatum pꝛemat hominem poſt moꝛtem confuſionem habe
bit ex operum denudatiõe Propheta. Reue labo pudenda tua
mn ſadi tua· expꝛobationem xp̃i audit in iuditio Mat.⁊ 5. Eſu

rini a non dediſtis mihi manducare. requie et luce peiuabitur.

Mat.zz · Ligatis mambo et pedibus pꝛoijcite euʒ in tenebꝛas
exteriores i& vnde non valebit ei cantus iſte. Requiẽ eternaʒ
dona eis domine · Suffragijs eceleſienon gaudebit Iſayas.
Vermis eoꝛum non moriet᷑.a ignis eoꝛum non extinguet᷑ &.
In in fernum pꝛetipita tur. Exemplum de lapide molari quem
piecit angelus in A†ρo*ια 9. in mare dicens. Dot impetu mitter
babilon m infſernum· a deo a eledis a ommbo boms ſeparabit᷑
Mathei ·25 Ite maledich in ignem eternum. a ſtatu penitẽcie
radet Jeremias. Tran ſit eſtas finita eſt meſſis omnis ſpes mi
lericoꝛdie pꝛetide tur Iſayas. Non remanebit teſta vt poꝛtetur
igniculus ſcihcet caritatis de inendio. aut hauriat᷑ aque paruzʒ
de fouea ſciheet diume miſericoꝛdie. Bicut itaq; petcatuʒ noœt
in peccato exiſtenti · at in peccato merienti.ſit etiã młtipliciter
nocet etiam petm ipſum deſerenti a de illo petenti· quia gloꝛiã
pꝛime innotventie nunq; recuperabit. Sicut em coꝛrupta decetero
virgo nõ enit ita ſemel peccans nunc; ſe nõ peccaſſe gaudebit.
Illud multis exemplis oſtonditur. NHam poſt ſanationem vul
neris ſemper manet cicatrix. Item qui ſemel furatur ſemper fur
diatur. Item domus eius domus diſcalciati de cetero poteſt dict
Item ſymon lepꝛoſus quem dñs a lepꝛa mundamt poſt emun
dationem tamen ſemper vocabatur ſpmon lopꝛoſus. Item tem
plum quod wediſicatum fuit poſt deſtruchonem pꝛimi. nullo
modo fuit ſimile in puleritudine templi pꝛioꝛis· ad penam obli

gat temporalem. Vnde non exibit inde donec reddat noniſſi⸗

mum quadrantem. Item regnum cœlos um non intrabit·. donec
lignum ſenum ſſipulapena peccatosꝛum tam moetalium ꝙ;ᷓ ve

malium que in pꝛeſenti ſoluta non eſt ſuper ipſum cremetur · a

gloeia retardat quod figuratũ eſt ĩ abſolone qui poſtq; patri

teconaliatus fuit. manſit tamen duobus annis ꝙ faciem illius
mon vidit. Icem tamdin differ tur qs ab omni gloia quouſq;
Kat ſine omni mactula ſicut erat in baptiſmo &- Tempus amiſ
ſum a pꝛemiuz quod ſibi potuit conquirere cum pꝛemio nunqᷓ;
retuperabit Jereme. Qui venit ad id qð vendidit non wuerta

tur. Obſcurat oculum cognitioms a hoc ꝓpter ſtercoꝛa irandi

num que ipſum œcauerant vt ſignatur in thobia K · Apeopter
trabem qui intus erat Kug. Dculis egris odioſa lux eſt. licut
noduis a veſpertilionibus &π. Et hot nota de quodã ceto quẽ

dominus licet illummauerat non tamen ſtatim perſecte vidit.
ſed vidit homines pꝛimo vt arboꝛes ambulantes. Affectũ red

dit tepidum . ſicut in pede vulnenatus etiam ſanatus rlaudicat
et arboꝛ mota de loto luo virtutis aliqnid amittit. vnde dickũ

eſt homii poſt peccatum. Spinas a tribulos germinabit abi.
Et dickum eſt lerpenti. Super pectus tuum gradieris. faſtidinz

bomi genemt Exodi. Rmma noſtra nauſeat ſuper cabo iſto le⸗
miſimo Rugꝰ?. Palato nõ ſano pena pams eſt qui ſano ẽ ſua⸗

ms. Item dixit de ſe. Polteq; conuerſus fuerit plus valebat ma
lunn molitum q; bonum inſolitum. Ad bene opemndum impe
dit Geneb⸗ 10· VPxoꝛ loth ſpidens retro verſa eſt m ſiatuam
ſalis ſcilicet ꝙ ſterilem faut terram Geneß·3. In dolore paries
ſcili et filios bon oꝛum operum. Ad reſiſtendum &mpta nombo
debilitat Judicũ. Gampſon poſt crimum pꝛetiſionem amiſit vi
res.q arboꝛ leſa per ſecurim cicius vento deyjcitur. Feruose mi
mniut caritatis. ſicut eclipſis ſolis duꝛ poſtmodum nocer terre ꝓ
eeo ꝙ modito tempo?e ſibi virtus radioæum ſolis ſubtrahitur.
3. Regum pꝛimo. Dauid ſenuerat a cum operiretur veſtibus
non caleſiebat &ι Et aqua caloꝛem ignis vel minuit vel extin⸗
guit. Doloꝛem a timoꝛem de letero ſemꝑ mnfligit· doloeem q dez
quia certus eſt de perpetrata culpa. Timoꝛem quidem. quia in
tertus eſt de venia Kug?. Penitens ſemper doleat: àa de doloe
gan deat et non ſemper doluiſſe doleat. Per peccatum corruma
pitur poteſtas liberi arbitrij dupliciter · ſcz m agendo et in ſuſſi
piendo. In agendo quidem quia non poteſt facre ſemper qued
opoꝛtet vel vitare quod nocœt. In ſuſcipiendo aũt quia gauaz
ſtabilem non poteſt ſuſcipere in hat vita. Iteʒ coerumpit᷑ ratto
Dupli eiler ſcz quantum ad diſcretionem indicij inter bonum eet
malum: Item quantum ad deliberationem tonlilij inter expedi

ve

uſti
1od

10
t

Teoeoercius

ens et inexpediens. Item coerumpit᷑ effectus duplierter ſcilicet
in oꝛdine à in modo. quia nec ſemper eſt oꝛdinatus. net ſempeꝛ

moderatus. Peccatum nocet multis ſcilicet· ipſi facienti. oſal⸗
miſta. Pcẽm meum contma me eſt ſemper. Dis qui ſunt in pur
gatoeio quos non poſſunt peccatoꝛes inuare tam efficauterſi⸗
cut ſi eſſent in gracda. Ipſis damnatis et hot per modum con⸗

inndiomis. Quarto enim plures funt in inferno: tanto maior

hoꝛroꝛ et pena. Fallit emm m mferno illa requla. Solatiuz eſt
miſeroꝛum ſodios habere penamm. Saluatis a hoc per modũ
ſubtradionis. Mam ex conſoꝛtio ac ſocietate gloꝛifſicatoꝛum ha

betur gaudium actidentale. Deniq; nocœt ipſis viatoeibus. tũ
pꝛo eo ꝙ ades eoꝛum contra demones minuitur m illo: q pec

pectatum perpetrat· tuʒ pꝛo eo ꝙ aliquos malo exemplo cor
rumpit et ſcandaliſat. Wulta mala ſimiliter euemũt hoi ex eo
quod in peccatum aliquod per penitentia; ſurrexerat reedinat
Primum eſt ꝙ homo ſit impotentioꝛ ad reſurgenduz Debꝛeos

impollſibile eos eſt qui ſemel illuminati ſunt τι Becundum eſt

ꝙ vitium foꝛtiſicatur ad impugnanduzʒ Rugꝰ? loquitur de ſe
Plus inquit valebit maluz molhtũ q; bonum inſolitũ · Terciã
eſt ꝙ culpa fit diſfialioꝛ ad remitrendum Jeremias.O cq; vilis

ſcta es mmis iterans vias tuas Vnde etiam diat᷑ ꝙ vulnus
iteratum tardius ſanatur. Quartuz eſt ꝙ deus fit difficilioꝛ ad

pꝓlacandum. 3. Reg·1. de ſemei qui ad peimã petitionẽ inuenit
miſericoꝛdiq;· eo tamen pacto ꝙ ſtaret in iheruſulam. ſed qndo

ſecundario petiuit fſine omni miſericoꝛdia occiſus erat. Auintuz

eſt ꝙ dyabolus difficilioꝛ eſt ad expellendũ Lu. unc aſſumit
ſeptem ſpãs nequieiores ſe: a ingreſſi habitant ibi. a fũt nouiſ
ſima hoĩs illiꝰ peiora pꝛioribus. Sequit᷑ de coꝛruptione ſpedei
modi a oꝛdinis. Vnde nota ꝙ bonitas naturalium comparata

ad animam quam ſpetioſam faut S ſpedies. ſed comparata ad

opus quod modiſicat· ð modus c comparata vero ad ſinẽ ſeʒ
ad deum ad quẽ oꝛd mat᷑ aQ oꝛdo. XKlio modo coꝛruptio ſpeciei
eſt diſſimilitudo amme ad deũ. Species enim aĩe ſimilitudo dei
eſt. Coꝛruptio aũt modi eſt dei non extenſionis virtualis ſiue
mſirmatio potentie que ex hoc eſt ꝙ amma non ſuſtentat᷑ abo
ſpũ ali guſtando qm̃ ſuauis eſt dñs. Coꝛruptio auteʒ oꝛdinis ẽ
im aia cum aſpedtus et affectus deoꝛſuuz eſt ad creaturas extra
naturaleʒ ſitum. Cum enim hec que ſunt quaſi eaput aĩe ſur ſũ
ſunt ad deuz in naturali ſitu a oꝛdine ſunt alioquin homo erit

quaſi euerſus. Küter pꝛinatio ſpedei ẽ defoꝛmitas ſiue carẽtia

debite rectitudinis voluntatis. R edtitudo autem voluntatis eſt
vt non declinet a ſuis extremis ſcʒ a deo pnapio et a deo ſine
vnt videlicet qui oĩa habet a deo prinapio· reſerat etiaʒ ad deũ
finem. Qñ vero ſibi quiſq; quod ha bet attribuit aut point aliũ
fſinem q; deum turuus eſt. Iteʒ pꝛin atio modi eſt exæſſus ꝓprie
voluntatis· ſcʒ eum vult aliquid diume voluntati contmarium.
Item pꝛiuatio oꝛdinis eſt auerſio voluntatis a deo a conuerſio
ipſius ad creaturam. Item ahter cratura rõnalis a ſũmo bono
eſt m triplicis cauſe habitudineʒz ſcʒ efficientis cauſe foꝛmalis.

et finalis. Et ideo nata eſt opera ſua agere a deo et hm deuz æ

ꝓPter deum · àa hoct hm modum ſpeuem a oꝛdinem ſibi inſitum

Sed qm̃ eadem rationalis creatura de mhilo ſacta fuit· potuut

deſicere in ſus adtiombo vt ſcʒ operati ones ſue nõ eſſent a deo
ae nec per hoc ?ᷣm deum nec ꝓpter deum. Hoc autem elſt peẽm
ipſius ſpeciei modi et edinis coruptiuumX.
Oe peccato oꝛiginali ᷣm rem (Capi. vin.
Epedito de peccato in genere diee ndum eſt de peto

ligit᷑ aĩa non ſit extra duce.tamẽ originalis culpa ab
aiĩa ade tranſit ad aias poſterioꝝ mediante carne ꝑ eupiam
gen erata ita ꝙ ſicut ab aĩa peccante infecta fuit caro ade a pꝛo
na effedta ad hbidinẽ ita ſeminata ſetũ trahens infectionem vi⸗
ciat aĩiam Ex quo patet ꝙ pctᷣm originale eſt in carne a in aia
ſed in car ne materialiter & originaliter. in aia vero foꝛmaliter

tanq; in ſubiecto. Sola em aĩa ſuſceptibilis eſt virtutis Q vicj

q tñ ſicut dictum eſt ex coiundtiõe ipſius ad copus coeruptum

cõtrahit iſtud viaũ ſicut qñ quis cadit in lutum fedatur à ma

tulatur. Talis aut infecio aĩe non tm̃ eſt anime pena ſed etiam

culpa. Ipſa vero tulpa que eſt matula in baptiſmo delet᷑ pena

antem que fomes appellat᷑ ſiue peccandi ꝓnitas manet poſt
baptiſmum . ſic enim in baptiſmo turat᷑ ctulpa quantũ ad reatũ
damnationis eterne . ꝙ tñ remanet ipſa pena quantũ ad actũ
æ motum ooncupiſcentie cum quo nos opoꝛtet q;diun vinimus

pugna. Mon extinguit᷑ toncupiſcentia per gratiq; cõmunem
im alhquo homine · qð dieo ꝓpter beatam virginem in qua fuit
exuncta in cceptione filij per graciam ſingularm. Ex p̃dicis
patet ꝙ perſona coꝛrumpit naturã.a etontra natum coerupta
eoerumpit perſonam. Nam per petᷣm peimi hominis coꝛrupta
eſt humana naturma. ſed natura ſic coꝛrupta coꝛrumpit perſoꝝ
nas alias. Nota autem ꝙ coꝛruptio perſone eſt matus mentis

,„ *% 1

in ſpece. a pᷣmo de originali hoſt hot de actuali· litet

is e

Md Liber
coꝛ ruptio vero nature eſt inſectio carmis put eſt prine pium aꝰ
car nem alteram. deniq; nullo modo debet im putari deo inſecti⸗

anime. liet eam creando infundat a vmat eũ carne infecta. ſa

oꝛdfnatiſſimum fuit ꝙ humana natu ma ita conderet qp tõdita
ꝓPagaretur· a ꝙ peo peto pumretur. vnde ſitut in conditione
ſeruatus eſt oꝛdo ſapi encie- a in ꝓpagatiõe ſeruat᷑ oedo nature
ſie m punitione ſeruari debuit oꝛdo iuſti cie. et ita patet ꝙ non
eſt contra diuinam equitatem ſi ad poſteros culpa tranfmittit᷑
Dicendum ergo ꝙ oeiginalis culpa tranſfuſio nõ eſt a deo nec
a natura condita ſed a vido pꝛimi hoĩs petrato· a hot eſt qð

ait Rugꝰ. ꝙ petm oꝛiginale non tranſmittit᷑ ad Poſteros ꝓpa
gatio ſed libido. Bic em conditus eſt. vt ſpũs ſemp peſſet coe⸗

Hꝛi: a coepus ſubeſſet ſpiritui. qdiu ille ſuo obediret ↄditori
Et econtia ſi ſpũs non obediret deo. iuſto inditio coꝛpus inci⸗
peret ei rebellare. Sicut igit᷑ ſi adam ſtetiſſet· coꝛpus ſuũ ei obe

diens fuiſſʒ a tale ad poſteros tranſmiſiſſet. Sic adam ex quo

peccauit caro eius fada eſt rbellis ſibi. opoꝛtet ꝙ tale ad poſte
ros eius tranſmittat·. a ꝙ deus ſm inſtitutionẽ peimariq; idem
topi aĩam infundat. Ex hoc patet ꝙ pr̃ eſt cauſa pct᷑i oꝛiginał

in filio· ſed cau ſam hit intelligas in genere cauſe efficiẽtis. om̃s

per toncupiſcentia; nati naſcimur filij ire ꝓpter q; incurrimus

deſeckum multiphoem cauſa aĩe toꝛpis ad quas ſubſequit᷑ pe

na moꝛtis et pena carendie diume viſionis a amiſſioms gloꝛie
cleſtis non ſolũ in adultis.verum etiã in paruulis non bapti⸗
ſatis qui pena minutiſſima inter teteros puniunt᷑. qꝛ ſolã penaq;
damm habent ſiue penam ſenlus. Onginale peĩ̃m ſic curat pezꝛ
baptiſmum in parente quod mhhilommꝰ ab eo qui euratus eſt
tranſmittit in plem ptẽm oꝛiginale ſicut videmus arcumciſus
generat ſilium cũ pꝛeputio. a granum nudum ſemmatũ pꝛocre
at qranum tũ palea. Et hec eſt ratio. quia homo generat filiuz

nõ m ꝙ curatus eſt in mente ſed bm qð coꝛruptꝰ eſt in carne

non bm ꝙ ſpiritualis ſed pm qð carnalis. —
beccati oꝛiginali pᷣm nomen Capi ix.
Riginale peem habet multa noĩa:et hot multiplici
nmtione. hm enim ꝙ originale pcẽm tomparatur ad
animã vocat᷑ infirmitas quia reddit aiam impotentẽ
reliſtendi motibus. Item ſeditas quia ꝑ ipſum aĩia maculatur-
Item ꝓnitas quia per ↄtinuꝙ inclinationẽ appetitus ad malũ
Nem coꝛruptio quia ducit ad nihilum ad pctm. Item vicum
quia eſt diminutio bonoꝛum naturaliuz. Itez lang uoꝛ natune

–

Teraus
qꝛ dumt mn natura coꝛrupta. habet etiq; noĩa pᷣm ꝙ tomparat᷑

ad coꝛpus: qꝛ votat᷑ lex carms· eo ꝙ lege diuma tarni ſit infli
ctum. Item lex membꝛoꝝ· qꝛ mouet oꝛgana ad opera ↄcupie-

Item tyrannus ꝓpter dnatonem. qꝛ violencia in ipſa contupi

fcibili. Item fomes qma ſicut anis fouet ignem · ita per ipſum
fouetur pctm in tarne m actum nutritiue aà genenatiue. Iem

ſtimulus carnis- quia ſtimulat carnem ad pꝛrimos motus a ad
animum ad oſenſum Mabet q; noĩa put tomparat᷑ ad actus

delecktabiles m hoc vocat᷑ toncupiſtentia que ſonat vicum in

actu ꝓut eſt viqum in adultis. Item ↄcupilcibilitas que ſonat

vicium in potentia pꝛout eſt in paruulis. Dabet etiam nomen
bm ꝙ comparatur ad pꝛimuʒ homimnem a quo contrahitur⸗ ſic

vocatur pcĩ̃m origanale quod eſt carentia debite iuſtiae.
Oe pꝛimis motibus (Capitulum. x
catũ actuale frequent᷑ habet oꝛtum a pꝛimis motib⸗

Vnde ſciendũ ꝙ in ſtatu innocentie nõ mouet᷑ ſenſu⸗
alitas mſi ᷣm motũ rõnis · ideo ſtante hoĩe nõ poterat in eo eẽ

prctm etiam vemiale. Munc autẽ qꝛ ſenſualitas rõni repugnat-
Ideo ꝑ pꝛimos motus neceſſe habemꝰ cõ mittere pcetᷣm veniale

Primi motꝰ et ſi par titulariter et ſi ſigillatim poſſint declinari

omnes tñ nullo modo pñt taueri· quia ſic ſunt pectata ꝙ ſunt

etiagʒ pene peccati.et ideo merito dicunt᷑ vemalia quia hocip̃o
ſunt digna venia. Primus motus ſit deſtribit· ꝙ eſt mo ms ſen
ſualitatis ᷣm impulſũ fomitis impetuolſe tendens ad fruitionẽ
creature delectabilis · Duplex modus diſtinguit qᷓntuz ſpectat
ad pñtem mateniam ſcʒ pꝛimo pꝛimus qui eſt naturahs a ſcðo
pꝛimus qui eſt ſenſualitatis. Cuʒ ergo loquit᷑ de pꝛimis ꝙ ſint
pe ceata intelligen dum eſt de ſco pꝛimis. quia pꝛimo pꝛimi nõ

ſunt pecceata tum ſint naturales a extra genus moꝛis . qð patet
per hot quia non ſequit᷑ imaginationẽ ſed ſolũmodo naturaliũ

qualitatũ adtionẽ. Mhotus aũt ſcðo pꝛimi ſunt peecata qͥa ſunt
actus mordinati in genere meꝛis. qð patet ꝑ hoc ꝙ tales motꝰ
ſunt ſenſualitatis qᷓ ſubiacet in talh bo dommio voluntatis Polũ
tas autem eſt prinapium moealium ſicut habet ·?. Methaph.
Dic eſt ꝙ ibi genus moꝛis incipit vbi pꝛimo dñium volunta⸗

tis inu emt᷑·hot at᷑ eſt in ſenſuahtate. Guis ergo ꝓpter mationẽ

pꝛ edict ã ſit in ſenſualtate peccatũ· nõ tñ hoc erit moꝛtale · h tm̃
modo veniale: quia voluntas non habet dominiũ completum

ſuper pᷣmos motus qu ſunt ſenſualitatis · vt in illis adubo· qui⸗

Vm pcetm aliud ſit actum. aliud ↄtractum. Ipm pec⸗

—

— —-ʒ — —.

— –—

„ —

X
S * . ..

ii Per imperium roõnis p cedunt . ſed habet in eis dominiũ intõple
tum. ſicut eſt in illis adtibo. qui non ex imrerio rõm
e. m uln aro qaug non ex impeno miis pedunt
n Aauñi vo untas tales motus ſenſualitatis impediẽ Poterat. a iõ ·
funt prim vemale. Primi q; motus idciroo ſenſuahtati aſcribiä
n tur · qꝛ talium motuũ prinapiũ eſt ſenſualitas a ſubiectũ. Di⸗
4 eendu eꝛgo ꝙ; pꝛimi motus bm p̃dicta ſunt pcta venialia tripli
” ci rõe. Primo qe mouent ad illicitũ. Scðo g funt qðammodo
.“ voluntarij non m ſe . qꝛ ſicut dictum eſt nõ impediunt᷑ a vo⸗
ni luntate. vel etiã ꝓpter peecœdentẽ a pprehen ſionem. Tercio ꝓpteꝛ
S delectationẽ annexaz. cu em aia per dolectationẽ coniungitur
k creature obtenebꝛat a peioꝛat᷑· ſitut qñ iungit᷑ deo · illuminat᷑
et melioꝛat᷑. Nota ꝙ homo ꝓnioꝛ eſt ad mali ꝙᷓ ad bonũ multẽ
decauſis. Primo qꝛ ſicut diut ſapiens · Sap̃ · . Corpus qð coꝛ
„I rũupit᷑ aggrauat aĩam trahens illam. ſceʒ ad malũa non ſit eri⸗
de⸗ geas ad malũ. Scdo qꝛ ſicut diat RX.ugꝰ. plus valet maluz in
tibe dodoii um. ꝙq; bonum mſolitum. Tercio quia naturaliter eſt faeihnꝰ
nſu⸗ lcendere c; aſcendere. a vnus trahit magis deorſum ; decem
e ſurſum. Quarto qꝛ incdtans ad malum pñs eſt. ̊ ſinis virtu tis
ntt. abſens eſt. Deleckabile autem apprehenſum per ſenſum vel per
male imaginationẽ quaſi de neeſſitate mouet ↄcupiſcentiaʒ. Qnto
inari, gquia p lures tirtũſtancie requirunt᷑ ad bonum q; ad malũ. Sex
LüNe to quia tendimus ad nem prinaupiũ ſeʒ ad nihilum. Septimo
qma fomes qm mouet ad malũ ſemper intra nos eſt: glotiam
i vero quam quenmus extm nos eſt. Octauo qma vires aĩe ſũt
G gadiue ad diligendu mpoꝛalia· h paſſiue et matenales ad e
etar ue ſunt graci⸗ 1 glieqnia non Pnt habe ri vV ir tutes E modð
ſo acquiſitiomis. ſed modu redptionis. vnde malũ poſſumꝰ fa
i re her nos· h bonũ non poſſumus facre ſine gra adiutrice.
in De moꝛoſa delectatione et conſenſu in
beccatts (Capitulum. xi
nli Electatio carnalis moꝛoſa moetale petm eſt. ſj nnlla
ſunt ditit᷑ moeoſa nili qñ ex conſenſu eſt. vnde nõ intelligi
dNℳ R ltur hitmoea tpis ſod conſenſus. Saendum g ꝙ dele
ou ſcta 10 Ri ſiſtit atra ðdſenſuʒ vemiale petr̃m eſt. Si vero ꝓ ceedit vl⸗
iyf⸗ terius dſenſus . ita qy vult inrius in delectacõe voluntari. nec
n, tñ vult ĩ opꝰ pedere. talis inq; ðſenſus eſt inter moꝛtalia ↄpu
ſen eandꝰ? qð maxie intelligi debet de pttis carnalibo.veruntñ iſte
eti conſenſus illeebꝛam duplex eſt. quia ↄſenſus in illecebeã alqs
n eſt ſubitus. non p̃habita delibe ratione. ſed ex ſola coꝛrupuõe
i⸗ ationis quam pꝛecedit appetitus ſenſualitatis in pꝛimo motu

„

Liber

talis ↄſenfus ditit ſubꝛeptio a eſt petm vemiale. Kius ẽ ðſen⸗

ſus in deleckationem motuũ · qui eſt deliberatiõe rõnis a iſtud

eſt pctẽᷣm moꝛtale vt dictum eſt. Si aũt ratio ↄſentit cũ delibera
tione· que ſit per rões diuinas hoc modo · quia omne lege dei
phibitum eſt vitan dum. tũt diet᷑ eſſe pctẽm in luperiori parte
rõnis. Sed ſi deliberatio fit per rõnes humanas hoc mõ omne
in quo tranſcendit᷑ medium virtutis eſt vitandũ.tũt d̃ petᷣm
in inferioni parte réms. Adhuc poedit conſenſus vlriꝰ? qñ ſez
Ponit opus conſumare. tunt voluntas ꝙ facto computat᷑ etiã
li fatultas deſit ꝓfidendi opus ip̃m. ſi vero ſequit᷑ conſenſus et

opus in his ꝗᷓ lege diuma ſint ꝓhibita. petm eſt moœrtale con⸗

ſũmatuzʒ. Ex pꝛe didtis tollige diſtinchonẽ qꝛ delectatio duplex
eſt. ſez voluntaria a naturalis in delectatione pure natali.nec ẽ
meritũ net dem eriti. Pobuntaria duplex eſt qꝛ alia eſt in crea⸗
toꝛe · alia in creatura. Delectatio que eſt in creatoe bona ẽ. de
qua ditcit. p̃s. Chemoe ſin dei a delectatus ſuzʒ · ꝗᷓ at in creatura
eſt duplex eſt. Aue dam ꝓpter deum a hec bona eſt · led ſumitur
delectatio pꝛo oꝑatione rationis. non pꝛo paſſone. de qua p̃s
Deleckaſti me dne in ſadura tua. Quedam eſt contra deum. Et

ſimiliter hec duplex eſt qma queeam eſt non contra deum ſed

pꝛeter deũ.a hoc peccatum vemale dicit. Quedam vero tontna
deum eſt. a hoc eſt peccatum moꝛtale-· —
De peccato venian.

Capituum. xii

baptiſmum pᷣmo ſurgunt vemaha. poſt het moꝛta lia
Veniale autem peceatum eſt vt ait Augꝗꝰ qð hoiem
vſq; að reatum petue moꝛtis non grauat · ſed pnam meretur
a faaule ind ulget᷑. Peccatum veniale ſemper eſt a voluntate ad
hoct mouente vel permittente vel non tohibente. Peccatũ aliqð
eſt veniale tribus modis. Primo modo ex genere · licut verbuz
ocioſum eſt veniale. Becundo modo ex euentu bm ꝙ per pnĩaʒ
de moꝛtali fit veniale. Terdo modo ex caula vt qñ fiũt quedaq;
ex infirmitate vel ignoran cia. que hcʒ qñq; ſint moetalia tamẽ

dicunt᷑ venialia vel remiſſibilia ex cdomꝑatione ad pctm· quo d

ſit ex certa malida. quod eſt irremiſſibile moꝛtale ex ſuo genere
ſicut eſt foꝛnicari · quia tale qð etiam ſi fiat ex ifirmitate · tunt
ſemper eſt moetale. Sciendum q; peccatuz veniale nunq; poteſt
motale ſieri. ita videlieet ſi intelligat idem bm ſubſtantiam qð
pꝛins fuit veniale moætale ſieri· a hoc neq; quantum ad adtum

Eccatũ vemale mmeceis eſt tulpe· nazʒ in puulis poſt

neq; quantũ ad maculam. Ratio huius eſt qͥa nulla res poteſt

ttit
ſar

diſp
Vit
au
rmn

n⸗
iſud
Ahen
di
iper
dome
paͤn
gi
atebi
nſus et
lecn⸗
ehece
ntwa⸗
nat. d
tatur
imitur
uaßs
m. Et
m.ſed
contra

n
nottal
vien
zeretut
1 45
jalicd
erbi;
prin
nede
atanme
genen

Tercus
mutare ſpedem ſuam. pectatum autem moꝛrtale et veniale ſunt
diuerſe ſpedes peccati. Peruntamẽ adtus qui ex ſe eſt de genè
venialis poteſt fieri mostalis quatuoꝛ modis. Primo modo ex
tonſci encia: quia quicquid fit coontra conſcientiam edificat ad

gehennam . etiaʒ ſi ſit ontra erroneam conſcientiam. Et hec eſt
ratio·qma cũ in peccato duo ſint· cʒ auer ſio a cuerſio:penes

pꝛimum indicat᷑ peccatum qm auerſio a deo eſt quaſi foemale·
et tonuerſio ad creaturam quaſi mariale- Guis ergo leuare

calamũ de terna videat᷑ leue vel indifferens: tamez qñ fit cntra

tonſcientiam petcatũ eſt· qna ſpermtur bonum intõmutabile
et ita fit auerſio a creatoꝛe. Scdo ex cõplacentia. Vnde Augꝰ
Munllum pcĩm adeo veniale quod nõ ſiat moꝛtale dum placet
Tercio ex diſpoſitione·quia ꝑ frequentem laplſum in venialia
diſpomtur homo ad mortale · a ?m hot intelhgit᷑ illud Grego⸗
Vitaſti grandia uið ne abrutaris harena hot dicit quia ſit ſepe
de peecatis minimis veni᷑ ad modica. ſieut de magna ſcintilla
quandoq; ſurgit magnus ignis Pꝛouerbioꝛum. Qui negligit
minima paulatim defluit. Quarto ex ꝓgreſſu quia qñ inſurgit
veniale ſi non ꝓhiberetur poſſet pꝛogredi vſq; ad mortale. nõ

quia ipſum veniale in ſubſtancia fieret mostale · quia ex ipſo

occaſionaliter fieret pgrediendo moꝛtale. Iſtud patet in pᷣmis
motibus qmu inter veniaha computant᷑. Sed quando delectatio
to nualeſcit intm̃ ꝙ cõſenſus accdit iam peecatuz eſt moetale:
Differencia eſt inter peccatuʒ moꝛtale a vemiale· quia peceatũ
veniale eſt ibido ſiue voluptas in creatura citra deuz. Wortale
vero eſt libido ſiue voluptas in creatura ſupꝛa deum.vel eque
deo. Rectus enim oꝛdo eſt · vt bonum intõmutabile peefenatur
tõmutahbili · et honeſtum vtili · àa voluntas dei noſtri noſtre vo⸗
luntati et ratio ſenſualitati.quando iſte oꝛdo peruertitur tune
peccatum cõmittitur. Vtruʒ ali quis poſſit eſſe vel viuere ſine
petcato veniali dum eſt in hac vita videndũ eſt. Ad qð dicen
duz eſt ꝙ ſi loquimur de tota vita hoĩs · qu ꝑuenit iam ad eta
tem adultam de excellenti ac ſpeuali gracia eſt ꝙ talis ſine peto
veniah ſit. ſicut videtur beatus RKugꝰ? dieere de beata virgine ·
Gi autem loquimur de aliqua particula vite pꝛeſent· ſic poteſt

aliquis eſſe ſine peceato vemiali. Iſtud patet per exempla. qͥa

nauta poteſt ſingula foꝛamma nams in numero obſtruere: ne
aqua intret.ſed non poteſt omnia ſimul obſtruere· vt aqua nuſ
q; intret. vnde etiazʒ caritas perfecta non faut ꝙ petĩm veniale
non adueniat ſed ſacit ꝙ non duret quemadmoduʒz caminus

A wber—
ignis non fatit vt gutta aque ſibi non apponatur · ſed facit vt
appoſita atius extinguatur. Per fecta emim caritas ſtatim inflã
mat hommem vt de peccato veniali doleat a peniteat quod nõ
ſatut caritas imperſecta. vnde in imperſecis aggregantur młta
vnialia per que ſit ad pꝛoſtrationem maioe diſpoſito.
de effectu peccati venialis Capitu. xiii.
S Ffedtus peceati venialis multiplex eſt. Primus qꝛ ad

penã obhgatnon autem determinate a p̃aſe obligat

ad penam eternaʒ vel purgatoeiam vel pñtis ſatiſfa⸗

Rioms ſed ad ahqua; illarum penarum: qm̃ ſm foeum ecceleſie

pñtis ſatiſfacit homo leuiter· ſed ᷣim foꝛum purgateeij puniet᷑·.
homo grauius · ſed p̃m foꝛum inferni punietur pꝛo veniali gra⸗
niſſime. quia eternaliter ſi cũ moætali a veniali deceſſenit. Exem⸗
plum eſt de hoc ꝙ menſuna vini qᷓ valet in loto vno ſex denari
os ſi duutur vlterius valet vnum ſolidum. ſi dutitur adhue
vlterius valet duos ſolidos. Pena tamen illa in inferno ꝓ veni
ali intõꝑabiliter minoꝛ eſt q; illata ibidem pꝛo moꝛtali. vnde di
citur ꝙ pena illata in inferno pꝛo moꝛtali eſt ſicut ſohditas.illa
ta peo veniali ibidem eſt ſicut ſuꝑſicies illata pꝛo veniali m pur
gatoꝛio eſt ſieut linea. illata pꝛo veniali in pꝛeſenti eſt ſicut pun
ctus. Vnde ſitut illa quatoꝛ ſunt impeopoꝛcionabilia. ita inter
penas paedictas magna eſt differencia. Setundus effectus eſt.
ꝙ peceatum veniale animam maculat· a ponitur tale exemplũ
KRliquando enim denigratur aliqua imago depicta intantũ ut
videri non poſſit. Kliqñ enim ſic obſcuratur vt videri qudam
poſſit ſed non plene diſcerm. Et ideo ꝓpter talem differentiam
diat Gregoꝛius ꝙ veniale obſcurat. moꝛtale obtenebꝛat. De
macula vero illa diatur ꝙ in ſaluandis omne peccatuʒz veniale
deletur in pꝛeſenti a gratia finali: a hoc quantum ad tulpam:
non quantum ad penamimmo illa ſoluentur in purgatorio.
Delet autẽ grada ſinals peccatuz veniale in ipſa diſſolutione
toꝛpoꝛis a anime ex virtute cõpletionis a ſui ſtatus q;uis non
ſit motus ↄtritionis ad idem directus. öm hoc intelligit verbuz
Auguſtini ·qui ditit ꝙ in purgatorio pt eſſe abſolitio a pena
anon a tulpa hoc ab antiqnis dictum eſt. ſed modo cõmuniter
tenetur ꝙ pet̃m veniale hine deferatur: a multis etiam qᷓntum
ad culpam a in purgatorio purgatur. Quia dñs dicit de qui⸗
buſdam petcatis ꝙ non remittuntur · neq; in hoe ſetulo neq; in
futuro.quod exponit Gregonius ꝙ venialia dimittunt᷑ in futia
ro· ꝙ ſi intelligatur qᷓntum ad penam tm̃ · tunt exponit Gregꝰ

dt

.

10

772

u.
1
aliy
leſe
nei.
gra⸗
en⸗
nan
ue
xdi
pur
pun
mur
eſt.
hplü
ut
dam
ſcm

miale
m:4
no⸗
jone
non
tbuz
pen⸗
um
nun

n
t

TeKrcius
ꝙ nulla eſt qnia etiam moꝛtalia quantum ad penam purgantk᷑

que hic ſoluta non ſunt. Teraus eſt ꝙ minuit ſeruoꝛẽ cantat

ſieut aqua in ignem pꝛoiecta. liœt ignem nõ extinguat ſeruo⸗

rem tñ illius temperat. Quartus eſt ꝙ potentias aĩe in operibꝰ
bonis laſſat. ſicut quando ponit᷑ onus ſuper equum mmus eſft
pomptus ad ambulandum. Quintus eſt ꝙ retardat a glonriia.
qꝛ homo qi deberet a poſſet ſtatim poſt moꝛteʒ cuolare coget

Pter venialia ad tempus in purgatorio expectare. nunc; emm

ab aliquo ſades dei videbitur · donec ſoluat ꝑ penas mmimuz

quadrantem venialium peccatoꝛum. Opoꝛtet enim quemhbet

ita mundũ eſſe ante mtroitũ paradiſi.ſicut fuerat in innoncia

baptiſmali. Sextus eſt ꝙ bona cœleſtis glorie diminuunt. non
quidam illa que iam debent᷑ a que habemus hit per meritum

repoſita ſed que deberentur ſi venialia non ſierent quia medio

tempoꝛe poſſent ahqua bona ſieri qñ ſiunt illa. Preterea poſt
Petrationem veniahum opoꝛtet nos quedã opera conuertere
ad ſolutionem hoꝛum debitoꝛuz per que nobis debeat creſcere
cumulus eterm pꝛemij. Septimus effectꝰ eſt ꝙ vemalia ſepe ſũt
otcaſio peccatoꝛum moꝛta liuʒ. Et hoc qᷓ̃tuoe modis ſicut habes
ſupꝛa titulo ꝓximo.vbi dicit᷑ ꝙ actus qui ex ſe venialis eſt pr
fieri quatuo: modis moetalis. Doc eſt etiam ſingulariter ad⸗
uertendum . ꝙ ſicut ad remiſſionem peccati meetals exigit᷑ de⸗
ſertio actus peccandi tũ voluntate in poſterum abſtin endi. Sie
quoq; peccatum veniale in pꝛeſenti non dimititur. niſi et actu
et pꝛopꝑoſito deſeratur. Z

Oe viciis capitalibus (Capitulum. xiii

Ecentcum actualum vnum eſt initiũ· dupley radix

mus ſupꝑbiam. iuxta illud Eccleſiaſtiti · 10. Ynitiũ oĩg

peccati ſuꝑbia. Duplex vero radix eſt ſcz timee male humiliãz

amo male acœdens. tamen oĩs timoe o tuʒ habet ab amoꝛe
Mullus emm timet aliqiud per dere. niſi quia amat illud habẽ

Triplex peccati fomentum eſt ſcʒ tria que ſunt in mundo. Doc

eſt concupiſcendia carnis oncupiſcencia oculoꝛum.et ſupeꝛbia

vite. Septifoꝛme caput ſcz ſuꝑbia. iniudia.ira attidia auarica

gula. luxuria. Inter que ſũt quinq; ſpũalia. duo vero carnalia
Bufficienda vero hoꝛum ſeptem vicioeum ſic Poteſt colligi. Vo
luntas noſtm ſic deoedinst᷑· aut quia appetit non appetendum
aut quia reſugit quod nõ eſt fugiendum. Si pꝛimo modo · aut
eſt interiꝰ.a ſic eſt vana gloriaaut exterius.lic ẽ auanicia. aut

.

9

Inſeſius & tunt eſt delectabile. ſed liud deleckabile. aut eſt ad

.

conſeruationẽ indiuidui. a ſic eſt alimentũ qð appetit᷑ moꝛdi⸗-
nate a gula. Kut ẽ ad oonſeruationẽ ſpetiei · t ſic ẽ coitus qui
Appetitur a lauxuria. ſi auteʒ voluntas deordinatur quia efugit
quod non eſt fugiendum. poteſt elſe tripliter. Kut enim bm ꝑ
uerſum inſtinttum rationalis a ſit eſt inuidia. aut m inſtinctũ
iraſcibilis. a ſic eſt ira. aut m inſtinctum ↄcupiſcibilis.a ſic eſt
Artcdia. Ex his patet ꝙ quatu ſunt prinapia a ppetibilia. et
tres ſunt vires ?m quarum inſtindtum eſt fuga ideo tantũ ſunt
ſeptem capitalia peccata. Oeccata que dicta ſunt qñq; publice
ſe oſtendunt. vt quando directe fiunt. Anñq; vero ſub quadam
ſpecie boni palliata deupiunt. Vnde ſupbia quandoq; ditit ad
hot. volo peſſe vt poſſim pꝛodeſſe.ꝗra dicit. Non debent illata
mala tolerari ne ↄlueſcant inferri. Inuidia dic. Klijs bona nõ
cupio nec in ſucœſſibus eleuantur Kctcidia dicit. Kd hor mihi
in laboꝛibo parto ne indiſcretionis arguar. Ruaricia diat. ad
hot ſunt multa tong reganda ne ꝓpter mopiam cõmittat᷑ furtũ
xel rapina. Gula dict. d hor eſt coꝛpus cibis a potibus deli
catioꝛibus nutriendum vt ſit foꝛtius dño ſer ui enduz. Luxuria
ditit. Md tempus debet quiſq; ad libitũ viuere · a poſtea fortit᷑
penitere. Septem vicia ſeptem beſtijs comparant᷑. Vana ꝗlæœia
comparat᷑ leom. inuidia cani. ira lupo. accidia aſino. auaricia
eerritio. hixuria poꝛco. gula vꝛſo. X/liο mõ com ꝑant᷑ ſeytem vi⸗
ca ſeptem infirmitatibo. vana gloꝛia comꝑatur inflatiom In⸗
uidia lepꝛe. ina freneli. acudia litargie. auarida ydꝛopiſi. luxu

ria ſebꝛi. qula epilencie. Septem vidia xp̃i paſſione curantur.

Capitis in cruc inclinatio turat ſuꝑbiam. Dratio pꝛo inimicis
iram. Rpertio latens inuidiam. poꝛtatio erudcis accdiam. tra⸗
ditio ſpũs pr̃i. coꝛꝑis cruci·mr̃is diſci pulo· veſtiũ cruciſixoꝛibo
. chec inc curant auaritiã flagellatio luxu ia. tatio fellis gulã
Be ſuperbia (Lapitulum. xv.
Vnc dicendũ eſt de ſeptẽ vichs in ſpece et · pꝛimo de
ſuꝑbia que eſt regina oĩm vicioꝝ. Eſt aĩ ſuꝑbia vt
Aaait Kugꝰ. puerle celtitud inis a ꝓpetitus · vnde ſitut
ugꝰ ait. Supeꝛbia ommibus inmdet ſcz ſuperioribo . quia illiz
non equat᷑ inferioribus ne ei equant᷑ paribus quia ei equant᷑
SSuperbia dictur mitium omnis peccati triplidi mtiõe. Primo
Apter cauſam que inuenit᷑ in omm peccato- ia in omin pero
muenit᷑ contemptus dei qui eſt quedam cauſa peccati. Iſte aũt

. ¹

. .

— — — —

— — — — — —

—— — — —

— — —

led
nordi⸗
qui
inigt
meng
mſäni
lc
biliut
ntäſh
pubb
guadmn
dicre
Ntila
ona
vt mihi
iat, ad
t urtü
us del
Lurutia
1 ſoti
igloi
manan
un vi⸗
N Iy
K. wn
nar.
minics
m.tra⸗
aroribv
X.
einod
av
deſan
eala
Pino
ie
leait

Teeoeercius
tontemptus eſt auerſio a creatore·que in omĩ peccato eſt vbi
Ponitur bonuʒ cõmutabile bono incõmutabili. Quia ſieut ſine
caritate alie virtutes mihil ſũt.ita ſine ſuperbia alia vicia nihil

ſunt. abſtrahe ſuꝑbiam et habebis gratiam.quia ſupe rbis deꝰ

reſiſtit. humilibo autem dat graciã. Connexum enim inq̃ntum
huiuſmodi nõ eſt rœptiuum ſed concauum. Scðo quia pꝛimũ

principiuʒ peecatoꝛũ fuit ſuperbia. Doc enim genere peeccauit

dyabolus in telo a pꝛimus homo in paradilo. Tercio qꝛ ex ea
naſcuntur alia vicia m pꝛius et poſterius· hoc eſt mediate vel

immediate. ſicut habetur ſupꝛa in titulo de effectu vicioꝛum.

Eſt autem inter ſuperbiam à vanam gloriam talis differentia
quia licet vtrobiq; ſit apetitus ꝓprie excellentie: tñ ſuperbus
apparet ſibi magnꝰ intra· ſed vam glioſus appetit in ore alio⸗
aParere per laudem extra. Diuerſa peccata dicuntur radices æ
iitia ſiue cauſe alioꝝ pectatoꝝ. ſed diuerſis reſpechbus. Buꝑ
bia enim diatur mnitium ꝓpter tres cauſas ſupꝛa enumeratas-

Libido etiam dicitur cauſa omnis peccati. ſicut ditit Rugꝰ. et

hoc ꝓpter delectationem creature. que inoꝛdinate trahit animã
et auertit a ſumo bono. Eſt enim hbido impꝛoba volutas qua
mouet᷑ aĩa rauonalis ad hoc ꝙ delectet᷑ ĩ cratura. Cupiditas
etiam didtur radix ommum maloꝛum. ſitut dieit apoſtolus et
hoc ꝓpder eandez tauſam ſicut libido. Eſt enim hbido tupiditaz
ex amoee mmeedinata ad creaturag. Luxuria etiq; ᷣm Caſſianũ
dict᷑ dix omnis pcti: quia carnales delectatio es ſunt nobis
naturales.að naturalia autem ꝓni ſumus a difficult᷑ reſiſtimug
Inanis gloeie ſunt ſeptẽ filie võm Greg · Prima elt ino bediẽtia
quia vani gloꝛioſus in nullo vult viden inſerioꝛ quod ſieret ſi

faceret mandatũ. Secunda eſt contentio.quia vult᷑ vinere cum

clamoee a per hoc apperere. Tercia eſt iackanda qua quis enu
merat bona ſua vt laudabilis appareat. Quarta eſt y poe riſis qᷓ
querit hommibus in exterioribus a Parere. Qunta eſt ꝑtinacia

que factum ſuum malum vel dictum deſendit ne erraſſe videaa’=d

exta eſt diſcoꝛdia que contra omne dictum aſſumit ↄtranrum
Pter vanam ꝗloꝛiam. Septima eſt nomtatum p̃ᷣſumptio qua

uis noua vel diat vel inuenit vt laudet᷑. Quatuoe ſũt ſpenues

ſuperbie quas aſſignat Gregorius· 32· moꝛahuzj. Job. Prima
eſt cum homo a ſeipſo eſtimat bonũ habere quod habet. Scða
ſi deſuper datum credit. pꝛo ſuis tamen meritis accpiſſe putat
Tercia cum iactat ſe habere qð non habet. Quarta eſt quando
eteris deſpectis ſingulariter vult videri. Per peimam a ſcam

Libeoer
ſpedem iniuniat homo deo in ſe: quia per pꝛimã ponit ſe homo
rotam caulſam lui bom.ſed in ſecunda ponit ſe cauſã prindpalẽ
In tereia vero ſpetie minriat᷑ homo deo in pꝛoximo.in quarta

autem iniuriat᷑ deo in hoc qð non habet. Gradus ſuperbie bm

Bernhardũ ſunt.iz.qui ſũt curioſitas mentis leuitas inepta
letica:iactantia:ſingularitas· arrogantia pꝛeſumptio/pttᷣoꝝ
deſenſio· ſimulata ↄſeſſio· vebellio · libertas · peccandi cõſuetudo
Mumerus illoꝛum ſit actipitur.homo per ſuper biazʒ iniuria tur
deo a hoĩ cui debet eſſe inſerioꝛ· ſex pꝛrimi gradus determinant.
Hm iniuriam pꝛoximi qu debet eſſe par. quatuo ergo alij ?m

inmiriaʒ que fit hommi ſu perioꝛi· due vltime determmant᷑ ꝓprie

quantum ad iniuriam que deo immediate fit. hoc ideo diamuz

gquia a ſuperiores gradus in deum redundant . mediante pꝛo

ximo. Gmdus autem vocatur quia ſit a minoee ꝓgreſſus vſq;

ad maioꝛem. Primus enim maius elt · ſecundus eſt peice · et ſic

atteſtando inuenitur ꝙ vltimus eſt peſſimus. vnde minria que

reſpecku paris eſt mmo. Illa vero que ẽ reſpectu ſuperionis eſt
mai · ſeð illa que eſt reſpectu dei eſt maxima ꝓpter qð et tali

iſti gradus oedmant. Superbia multa mala fact. Primo id qð
dei eſt vſurpat ſcʒ gloꝛiam. Yſaias. Gloꝛiam meam alteri non

dabo. In bonis emm openbus que faamus duo ſunt videlicet

honoꝛ a vtilitas. ſed pꝛimum dominꝰ ſibi reſeruat aliud nobsi

cribnit. Vnde debemus deo partem ſuã relinquere ſi noſtra ꝑte
nolumus ſpoliari. Scðo perſedos viros impugnat. Gupeꝛbia
enim eſt q̃ſi tueris babel que vſq; ad celosa. vſq; ad celeſtes vi

ros debebat pertingere. Kugꝰ. Superbia etiam bonis operibo
inſidiatur vt pereant. vnde ſuperbia mnexpugnabils eſt ſicut
caſtrum in alto monte ſituʒ. Tercio gracia dei hommẽ denudat
Petrus. Saperbis deus reliſtit · 2. Regũ .i. Mons gelboe nee
ros net pluuia veniant ſuper vos· vnde hm naturam connexũ
non eſt reeptiuum ſed concauum. Quarto hominez deo pꝛinat
Hugo de lancto vickoꝛe. Huperbia aufert mihi deum. inuidia
pꝛoximum. ira meipſum. Superbia deo eſt odibilis. Prouerᷣ.
Tria ſunt qᷓ odit deus paupereʒ ſupbum &ς&. Deum impugnet
quia vexillũ mimici ſuiad yaboli ponit in caſtro ſuo et deponit
vexillum xp̃i ſqʒ cruæm quam ſemper homo deberet poꝛtare vᷣm
illud. Qui vult venire poſt me abneger ſemetipſũ &. Diabolo
hoĩez aſſimilat. Ipſe enim diabolus eſt rex ſuper omnes ſilios
ſuperbie.vnde ſicut dñs ait de caritate.In hot cognolcunt oẽs
quia mei eſtis diſcipuli li diledionem habueritis adinuicem

Haſ dpalolus d ſapbin.

e ſuꝑbia. In hot gnoſcũt oẽs hoĩes .
Wominem ſtultum demonſtrat: quia ancilla; oænar et dominã
nudam wlinquit. Stez quia magna p modito veridit laudez
K. Item quia ecredit ſe poſſe eum ſiſper bia illuc atringere vbi ia
dyabohus exiſtens nõ potuit eum ſupbia wmanere t. Deijat
ſcan dentes in alt im deſachh cadunt et gm ſe ele uant ſub
hodio humili deſacil caput ledunt. .
e inuiia (Lapitulum. xxi.
IEm Damale. Inmidia eſt triſtieta de alimis bomis Dr
aütjnnidia a non vrdendo. quia non poteſt vide bo
npo mna a 102 vnde diplicentia bom que elt muidia oteſt nota ri
vi viſionez mende vel exterie. ſit vult Seneca di ens Anicqd
ti m eente fugimus in geſtu ocul vix videm?. Qin; filias habet

aa
ehn
nepa
drie
lead
ranr
nm.
ij n
ipe

famg

ſercio afflicho in peoſpenis paoximi Quarta ſuſurmtio que ẽ
tĩ detradtio latens. Quinta det racno hec aũt ſit m aꝑto intenditq;
dad melios a Parere illo cui detrahit. Inuidia multa mala hat De
aon lumine œcat᷑ quia bona ꝓprim videre non poteſt. vnde inuidꝰ
iar compara?᷑ noctue et veſpernhoni Rugꝰ Oaulis egris odioſa
whei hix qae puris eſt amabilis de vita moeib. Grege⸗Danis vitaz
ape fotium roborat paruuloum necat· Vnde mnidus comparat
Ntpi febeicitanti: ciu enam bom cibi ſunt contrarij. Deo tontmriat.
fenri quia tam bonus eſt deus vt ait Augꝗꝰ? ꝙ etiam de malis bonũ
gib ehciat. ſed econuerſo iſti tam mali ſunt ꝙ de bonis malũ eliciãt
ore Item dmina bonitas omnia ſua tomumcat. iſii vero non. Item
ndet deoo placer bong hois at ma lum diplicet. iſti aüt eſt econuerſo
denet Bonum gracie a nature peruertũt. vnde ſieut omnia munda
mei mundis· ſic iſtis oĩa ſunt immũda·a ſic bonis oĩa cooperãtur
rinat m bo nuʒ ita inuidis bona coperantur in malam. vnde tales
uidin conuertunt etiqz aumm in cupꝛum. gẽmas in hutum gmnum
gerb⸗ m paleam. vmum in aquã: mel in ſel: diem in noctem. gaudiũ
grt m meroꝛẽ: roſaʒ in paluꝝ. balſamũ inſterquilimũ / electuariũ
c im venenum Mommez nſialedieit Yſayas. ca · · V e qui dieunt
nin bonum mabuʒ &τ. Stultu effidt: nimis enim errat qi ſibi vult
r idaroo vnum oculum erni ꝙ etia alijs vnus eruaturſit facit
ſios mnidꝰ dyabolug qꝛ ꝑ hoc ꝙ aljs inundt ſibi magis nocent
bis Kuackarem ſuum toequendo ledit Seneca. Vtinã mnui di in oĩbo
n tinitatibus aures a oculos haberent vt de omnibus pſedtibus

Liber

tœ querentur. peorimũ fraudulenter deupit · vnde inuidus d⸗

paratur cani qui blanditur in fadie mordet a tergo. Atem iu⸗
de qui oſcnlo xp̃m tradidit. Item homini perlido quu ledit ho⸗

minem ui eum nuncq; moleſtauit.
EC Jra
a eſt vt ait Rugꝰ? vla .
Jra eſt motus ammi datatus ad penã. het eſt diffini
. tio ire ꝑ vitium non ꝑ zelum de qua a hie eſt agenð
Jra igit duplex habet elle keʒ eſſe natuè a eſſe moꝛis put ergo
deoꝛdmat ad optimũ habet eſſe mœale quo viciũ eſt. quia ira

nõ eſt pcẽm rõne pure paſſionis imo pena· ſed cũ hoc dicit qᷓn⸗
tum ad occaſionẽ per quã deoꝛdinat hoĩem a qᷓntum ad deum

a quantũ ad pximuzʒ. Vult em a ſe expetere vmdictã quã non
debet mii a deo expetere vel a indice ſub deo dltituto. Vtz⸗ “l

quis ten eat᷑ remittere miuriã inimico petenti Nlota diſtinchonẽz
qꝛ ex iniuria ſolent oriri tna Primũ eſt rancoꝛ in affectu. ſcom
rancoꝛis ſiqnum in effedtu. teraum eſt adio contra miuriantem
Primum tenetur quilibet ſtatim remittere a ſi non roget᷑ · eom
te iet᷑ remittere veniam veraciter petentiii parato emendane bm
facultatẽ ſuam. teraũ non tenet᷑ remittere. Si vero ſeine volueris
vtrum uUle cui facta eſt inmria debe at amicitiã querere. Saens
dupler elt debitu. Primum eſt neoſſitatis ſine quo non eſt
ſalus. Hcðᷣm eſt perſectionis: quantum ad peimum debitũ non
tenetur quis reconcliationem querere. ſed de ſecundo dict Cri
ſoſti nus ꝙ talis debet retonaliatione querere vt duplice coro

nam e quat᷑.vnam qui a iniuriam paſſus eſt. altereq qꝛ pꝛius
ro gamt. Deus Porit tres gradus circa reatũ ire cuʒ dicit. Dis
qui iraſcitur fratri ſuo reus erit inditio. qui aũt dixerit · racha
reus erit conalio. qui aũt dixerit fatue · reus erit gehenne ignis
De his dieendũ ꝙ vbi cremt gradus eulpe creuit a odo ſente

tie. vnde recke ira ſine voce iudico. ina cũ vote concilio. ira tum

ſermone dtumehe gehenne igmbus mandpatur bm Rug. Eſt
enim in pꝛima ira tm · in ſecunda ira a wox. in tercia ira et vox a
certa expeeſſio irriſioms. diat antem Gregꝰ q; inditio eſt cauſe
diſcuſſiomi conauliũ. ſencenae diffimtio. gehenne igmis fentencie
ex ecutio. Notandum qꝙ reddere malum ꝓ malo eſt fra giutatis
ſicut fecit Joab qui mterſecit abner ſcz mterſectoꝛem fratris ſui.
azahel. Sed reddere maluz peo bono eſt peruerſi tatis ſicut feet
indas tradendo dñũm. Reddere bonum pꝛo malo perſecioms ẽ
ſieut ſeat ſtephanus quãdo pꝛo mimicis oæauit. Redden bonũ

apitulum. xvi.
ſſendi libido · hm Caſſiodozꝛ

=ð w—N—— — ☛n —

—,—,—

— ¾ — — —— — —

— E

, — — — — —— —

— —„ ,y — ie 4I2 —

46,

mi-⸗

pe

n.
ſiodn
diſmn
agen
derge
uain
igt⸗
d Rum
nä non
r ai
nchone
.ſcöm
mtem
lcn
an m
olueris
haend
zon el
ſtünon
hiät (
re v
eus
it,Dis
,fach
eign;
lente
am
4
teut
mhence
lai⸗
noſi⸗
tſkit
lonms
boi

Terciuus “
pao bono eſt equitatis. ſieut fecit aſſuerus quando mardocheũ
honoꝛauit. Filie ire m Gregoriũ ſunt ſex. Prima eſt rixa. hec ẽ
andax voluntas vindicandi minriam fadti pꝛecedens. Betunda
eſt timo mentis.hec eſt voluntas vmdicandi ſugiens aduerſf
tatem ꝓpter eſtimatas mimititias. Ter cia eſt dðtumelia que eſt
voluntas ſe vindicans ꝑ expꝛobationẽ maloꝝ. Quarta clamoꝛ
que eſt voluntas ſe vindicans in exaltando vocẽ ꝑ vituperium
ad aureʒ alioꝝ perueniens. Quinta indig natio ꝗᷓ eſt voluntas
ſe vmdicans per ſignũ moleſtie exterius declaratũ. Sexta blaſ
phemia que eſt voluntas ſe vmdicans per obpꝛobꝛium deo vel
ſandtis illatũ. Ex ira veniũt multa mala. Doſpitium ſpũſſanci
turbat Gregꝰ?. Dum ira animuz pulſat ſanctoſpiritui hoſpitiũ
ſuũ turbat. Nam ſicut in pace factus eſt loeus dei. ſic in diſcoꝛ⸗
dia locus dyaboli. Lales ſunt etiam incendiarj domus dei. HH⸗
Incende runt igni ſanctuariũ tuũ in terꝛa Vnde iſti ſunt ſimiles
dꝛaconi qui emittit ex ore ignem · quod dei eſt ſibi vſurpat ſcʒ

vindickam Pz. Mihi vmdickam a ego retribuã &. Talis facit

ſe indieem a deum vult eſſe toꝛtoꝛez ſitut dicit Rugꝰ. dicit ermm
Kit malus in orationibus ſuis. Do mine occide malunzʒ imimicũ
meum. Reſpondit dñs:? quẽ veſtrum. ͥabo emim eſtis mal.
immo talis vult eſſe actoꝛ a index in eadẽ eauſa. Btultum ſe de
monſtrat · quia per coꝛ ſuuzʒ mittit gladium vt ledat tunicam
mimid ſui· ĩmo ſi ſapiẽter faœret pꝛius ſe de ſeip̃o vindicaè de⸗
beret iram ſcʒ per elum aduerſus iram ſuam per vicium aſſu⸗
mendo. Limam purgationis conuertit in rubiginem depꝛaua
tionis. Aduerſitates enim que ipſum deberent a peceato mun
dare per impauenuam magis inquinant et foꝛnax mutat eis
aurum in cupꝛum.a flagellum ex grano ſacit ibi paleq. Durã
ſententiam in inditio expectabit. Cum enim dñs impꝛoperabit
quibuſdam. Nudus fui a non oooperuiſtis me. Quid dicturus
eſt iſtis qui non ſolũ nudos non veſtiunt· ̊ a veſtitos ſpohant
Bellum mundi carnis. a diaboli ↄtra ſe inſtaurat· ſapientes
ſedant mineꝛes guerras ꝓpter maioees qui imminent. Malazʒ
facdunt cõmutationem· quia auferenti palium bone fame dant
tunitã innocende. Remedia ire ſunt ſilencij obſeruatio. Prouů
Cum deſecerint lingna extinguer ig mis · pꝛeteria ſic ex colliſiõe
duoꝛzũ coꝛpoꝛum eheitur igms ſic ex amaris verbis aliquozz
ira. ollis exucat᷑ reſponſio Prouerbioꝝ. Reſponſio mollis

frãgit iram Sermo durus excitat furoꝛem. Ideʒ q̃ſi qui canem

auribus tc. Dñite paſſionis tonſidemtio Gregꝰ. Si paſſio dñi

—

ad memoꝛiam reuocatur nihil adeo durum qð non eqnimiter
tolleretur. hot ſigniſicatur MNumeri. vbi reſpicetentes ſerpentez
eneum ſanabant᷑ Premi tolerancie aiaduerſio. vnde Gregꝰ.
Conlſideratio pꝛemij vim flagelli mmit.
Be accibdia (Capitulum. xvuii
LCctdia eſt de virtutu laudabil exerutio vtriuſq;d bo
8

mmis languida deiedtio. Itẽ alia diffimtio. XKccidia
eſt diffidencia de ꝓPrijs viribꝰ anxilio dei implen⸗
da ardua. Duo noiĩa ſũt huiꝰ? vicij. ſez triſticia et aceidia. hoꝛꝛ
bono ꝗð eſtimat᷑ graue.ſicut eſt ieinnare et hmõi · a mone huiꝰ
digc tur triſtida. Eſt etiam ibi conuerſio ad creaturaz ſcilicʒ að
qmetem que eſtimatur leuis. a rõne huiꝰ dicitur acetdia. Ptz
ex his ꝙ hoc vitiũ put vocatur triſticia oꝓponit᷑ letiae ſpual.
. que eſt in exertitio ſpũ ali.ſed ꝓut vocat᷑ actidia :· o ponit᷑ foꝛti
tudini que conlſiſtit m aggrediendis arduis a ſuſtinendis ad
uer ſis AAccidia de nomĩat᷑ ab acœdine. vel ab acœdio qnia per
eam habet amma tediũ de omm ſpirimak difficili. KRecidia bm
Ereg lex habet ſilias. Orima vocat᷑ malicia que eſt m Rug·
vo luntas machinandi malum alicui. Cum enim quis miuriat᷑
ablicui tunc irnaſcitur et poſtea triſtatur. Gecunda deſperatio qꝛ
diffidencia meritoz mater eſt difidentie pꝛemi oꝛum ex quo ite
terum oritur triſtida Teraa eſt puſillammitas que naſcitur ex
diffidentia ꝓuemente ex conſideratione ꝓprie mfirmitatis vel
operis arduitatis. Quarta rancoꝛ qu eſt mueteratum odiũ. Si
tut enim ex caritate ſunt opera bona ex quibus eſt confirmatio
caritatis. ita ex ira ẽ atcidiaex atodia vero vetuſtas ir. Anta
to poꝛ arca p̃ eptaa quedam inſuaſibilitas ꝓpter quam homo
non põt induct ad executionem mandatoꝛ dei. Bexta euaga⸗
tio mentis ctrea illicia.het aũt euagatio qñq; eſt particularris 5
et œꝛtam habet materiam.a ſic conuenmit ommbus vicijs. qñq; N
eſt generalis aQ inœrta. et hec eſt ꝓpria euagatio aceudie. qui
eſna bſoꝛptus eſt triſtid a nõ ha bens in ſe vbi delectet euagatr᷑
ad oĩa querens delectationẽ. Ex accidia eueniunt multa mala
Precptum dñi negligit Geñ· 3. In ludoꝛe vultus tui. Wale⸗
didtionem incurrit. Ex emplum de fitu cui dñs maledixit- quia
folia tm̃ habuit. Diſcrepat a cteris creaturis. Exempluz eſt in
copoꝛibo maĩatis.ſicut in ſole a luna qͥ quotidie mane ſurgũt
et perfictunt curſum ſuum. Idem patet in aĩatis coꝛpoꝛibo ſicut
ar boꝛ es et herbe que let in hyeme nude ſint · tñ vᷣtutẽ ſeruãt

—— — — — — - —

nider

nn

de
y
tude
plen
„br
ſPpüͤel
ehed⸗
ied
P
ali⸗
forti
s ad
nper
uhm
iug⸗
mnat
ioge
oit
urer
3 vl
iibi
nato
gin
vmo
gi⸗
lans
nh

1 t
nal
e
ind
en
t
it

TTercus
et tempoꝛe ſuo redeũt ad conſueta. Item oſtendit᷑ in ſenſibilibo

Pꝛoũn.6· Vade piger ad foꝛmicam ⁊&c pꝛecioſum tempus ꝑdit.
ꝗqsð eo pꝛecioſius elſt · qꝛ bꝛem hoea poſſet quis obtinere veniaʒ
gratiam et gloeiam. et tñ m Wernhardũ mihil vilius tempe

weputat᷑ qꝛ dicunt hoĩies ocoſi. Venite deducamus tempus .
Spirituale lucrum neghgit· quia qui non mercat᷑ in nundmis
poſtea non habebit Pꝛouerbioꝝ.Pꝛopter frigus piger arare

noluit u*ι· Incita menta vicioꝛum colligit Pꝛouerbiozum. Per

agrum hominis pigri tranſiu: a ecœ totum repleu erant vrtite

operuerunt ſuꝑficdem eius ſpine &. Nota ꝙ aqua coerumpit

quiete · a ſerz dtrahit rabiginem et poꝛcus mactandꝰ pmittit᷑
in qniete pingueſcere.Lotũ diabolo Parat qma homo ocoſug
eſt qᷓſi puluinar diaboli. a ollam tepidã libenter muſce mſidet.

que ſeruentem fugiunt. Temptatiombus patet. vnde legit in

collatiombus patrum ꝙ monachum operantem vnus demon

abſq; muroꝛum ambitu: a quaſi ſignum poſitum ad ſagittam.
MWoꝛem peruertit.quia vult metere aQ non ſeminar. ſitut cat⸗
tus qui libenter piſces comedit ſed eos nõ libenter capit. Gene

ca. Incertũ eſt quo loto te mœs expectet. ideo tu illaʒ ijn ommni
lod expecta Furem fodientẽ parietem non repellit quia moꝛs

fueſt eʒ quotidie tollit vnum alſerem. vnum diem Matheꝰ
BSiſciret pr̃fſamilas qua hoꝛa fur veniret. Recptacukiz ſoꝛdiũ
ſe ſact Bernhardus⸗. Ommũ temptationum ſentina eſt oaum.

Ipfſum eſt emm octalio luxurie Regũ. adum eſt eo tempore

quo iegis ad bel &. Itẽ occaſio eſt nugaz: Actuü. Ktheniẽſes
ad mhil vacabant. Jteʒ occaſio eſt cunioſitatis ad Thimotheũ
Diſcunt arcuire domos. Btulti ciã oñdit qꝛ i n audiens

non fugit. Tonuit auteʒ xp̃s in trucœ in p̃dicatione· tonebit
etiaz in die indicij. Item ſtultus eſt qui immunditias de oculo
mnon eiecit Luc.2. Sculte eijce pꝛimo trabem. Ad celeſtia venire

negligit quia vix ad lotũ quis peruenit qui vnũ pedez mouer
hodie · a alium poſt annum. Sic a illi quoꝝ motus eſt pes in⸗
tellectus a nõ pes affectus. cũ tamen ſit affecibo ambulanduz.

De auaricia Capitulum.xix

Di ˖ gtẽ auaricia ẽ m Berñ. qᷓrumlibet reꝝ inſa ciab
lis a inhoneſta cupido. Kuaritia m apoſtolũ ð ydo
loꝝ ſeruitus.qꝛ homo auarus exhibet creature qð debet crea⸗

toni ſeʒ fidem ſpem a diledionẽ · hoc em auani exhibent pecunie

Parida eſt vt ait Tulius immoderatus amoꝛ haben

Liber

In hoc ergo ſpecialr repꝛehendunt᷑ iſti qꝛ rei viliſſime amoeem

ſuum exhibent ſcz pecunie ꝗᷓ de terra colligit᷑ quã natuna imſimã

oꝛdinauit. die in Eccleſiaſtico ꝙ auaro mihil eſt celeſti? et ho
ꝓpter quatuoe cauſas. Pnimo quia oĩa fere ſcelera peo anarictia
per petrant᷑· vt furta· luxuria a huiuſmodi. Secundo quia ↄtra
et vos ſ. Terdo quia contra legem ſcriptaui eſt Lu. 6. Eſtote
miſericoꝛ des. Quarto quia con tra legem vniuer lalẽ eſt que eſt
captiuas detinet res ne ſe cmunicare poſſint. Vtruz auũt cuicq
liœat theſauros condere AMlotandũ eſt ꝙ theſauriſare ex affetu
et hoc modo theſauriſare eſt omnibus pꝛohibitum. Rᷓlio modo

theſauriſare ex ꝓuidentia· a hoc vel ex ↄſideratione necſſitatis·
æt hoc conœdit᷑ parentibus ſecularibus: ob neceſſitatem fihoꝛuʒ

educandoꝛum.vxel filiarum ooningio tradendarum. non antem
ditandaz . ſed ſeruato modo a ſtatu pſone. Vel eſt thelaurila?

ex ↄtideratione publice vtillitatis ſcilicz regm defendendi⸗ vel

cultus dei ampliandi ſit conceſſũ eſt regibo theſauriſare· pſonis
vero eccleſiaſtics nunq; hot theſauriſare- nec etiam pecuniam

tenere intentione buandi Rmbꝛolſius. Auzz habet eccleſia nõ
vt ſeruet ſed vt eroget. Ex pꝛedichs patet ꝙ duplicit᷑ poteſt eẽ

amoꝛ pecunie liue temꝑahum ſcʒ veſpectu neœſſarij vel reſpectu
ſuperflui-tontra pꝛimum phibet dñs pꝛefocantẽ ſolicitudinez
contra ſecunduz phibet theſauriſationem. Ex auaricia ſequunt

multa mala. Primo quia a deo auarus malcdicit. Mugꝰ?. Wa

ledictus diſpenſatoꝛ auarus cuius largus eſt dñs ſempeꝛ eget

Jeronimus. Auaro tam deeſt quod habet q; quod non habet
Stultus mercatoꝛ eſt qui regnum cloꝝ imo ip̃ᷣm xp̃m vendit

pꝛo pauds denarijs a in hoc ſepe peieꝛ eſt auarus homo c; iÄfße
indas qui pꝛo. 30- denarijs vendidit xp̃ᷣm. Iſte autem interduz

pꝛo vno denario coꝛpus euiſcerat; quia dinidie acquirunt᷑ cuʒ

laboꝛe·poſſidentur cũ timoꝛe · amittuntur cum doloꝛe. Vñ ipſi
laboꝛant et alij ſepe laboꝛes eorum intrant ſcʒ fures maptoꝛes

vel certe mali filij. Iſti ſimiles ſunt aranee que faciendo telam ꝓ

capiendis muſcis ſeipſã euiſcerat· mentẽ ſuffocat Rugꝰ. Mau

fragium fugis a plumbum amplecteris. vnde ſocrates maſſam

argenti in mare ꝓpijcdiens dixit. MWergam te ne mergas me · m⸗

quinat Exodus. Filij iſrahel ſeruiebant egiptijs in iuto a latẽ
excecat. exemplũ m Thobia qui excecatus ẽ ſtercone irundinũ

—TK — -882 — — — —

—–— rH .—/—

i
1
mi
Na
mien
ſtote
reeſt

ei
ene.
nod
tis.
zuz

nez

et
et
it

;
b
3

6

—

et menſua dobita. alteri eſt ex eſſus.

Tercius

coœr dilacerat. Vnde diuitie comparantus ſpinis inſatiabihe eſt
vnde tomparat᷑ ſacto pertuſo a inferno qui nunq; diut ſuffiit

et mari cui oĩa in fluunt a tn non redundat & ydropico. Filie

auanicie ſunt ſeptem m Greg · Prima obduratio cœdis· et li·

obmittendo facienda. iſtam finam votat ꝗſidoeus inhumaĩtatẽ
Gecunda violencia · hec fit no cendo alicui pala; per mala fatta
quam vocat Iſidoꝛus mpacitatem. Ter cia inquietudo hec eſt
appetitus lueri. Ruanta piurium qdð ſepe ineidit in emptione a
venditione. Qnta fllacia qᷓ t ꝑ verba decipientis in occtulto
Sexta fraus ẽ deœptio ꝑfecta a hoc in pnᷣ tia illius qui decipiẽ.

Septtma pditio que ell ide qð deæptio fit iablentia de ep

l Vlã eſt vt ait Rugꝰ.ĩmodetata cibi auiditas. ꝗteʒ
rula eſt voꝛaꝝx edactitas nature fimbo non ontenta⸗
Aninczmodie bectee quis circa gulã vt dicit Greꝰ?
impatientiaʒ expectandi tempus debitum. Seeun do cum qus
querit eibana pꝛecioſa a delicata. de quib⸗ Qmdius. Eſt virt?

placidis abſtinuiſe bonis· ſed contra hot ſecit diues ille q epu

aoatur quotidie ſplendide. Tercio qn quis menſumzʒ excdit
lcʒ nimis coomedendo. Gciendum aut ꝙ illid qð vm elt mediũ
ma d Pn de menſura non »liſtit
in cibi qᷓntitate ſed in comedentis qualitate. Haruntamẽ quidã
ſuumieimmum retompenſant poſtmodum ſuperſiitate nimia-
ſed quid eſt hot aliud q; dare duos obulos peo vno denario.
Auarto quando nimis ardenter a felline comedit qs. Non em̃
vlus ciboꝛum ſed concupiſcentia in viciq eſt. Quinto qnñ nimi,
ſtudioſe quis cibaria ſua pꝛeparat Bernhardus. Mõ ſapores
ſed fames excitet a ppetitũ. In omnibus his ſumenda lunt non

vwoluptas ſed que requirit neteſſitas. Contingit antem peceatũ

*

elſe tirca diminutionem cibi ſitut circa ſuꝑſluitatem. Fihe gu⸗

ie ſunt qnq; ſᷣm Greg· ſcʒ ſcurrilitas.quia gula mouet ad ver
ba ſcurrilia. Wultiloqiũ ſcilict· detractio. vitu peria et ala ver
ba mania. inepta letitia Laſciuia carnis ſiue geſtꝰ coꝛporis in

oꝛdinatus.laſcmiaz mentis demonſtrans. Immundicia ſeilie 3

que ſolet ꝓueni ex gula· vt eſt vomitus a eructatiões fetide
ac luxuria· ebetudo mentis vſubuerſio mtionis, Gula duo co⸗

pleditur · ſcz o meſſationem a ebꝛietatem· et pꝛopꝛie loquendo
parſimonia oꝓpomit᷑ cõmeſſatiom·et ſobꝛietas ebꝛietati. Gula

ℳ

„ „ :
E O . Z „
mmem. Etemplum in

eeereerð
na perdit. exemplum in Eſau qini P ci
in Poteos &- Bezuum contra ſe ammat.- Prouerb.
nutrit leruum luum- ſendiet eum dont emß⸗
1337:

et. —— ein 4
neonet mallipicidr⸗ e paradilo eicit
agemfa byab Parat. Euangelium⸗
Mine nos in pozees i⸗ Besuum Oontrſe anmatPronerg⸗
2 1 d„„ * SE wlñ le thy lomicadia Pfitit exem
luxnrio vmongt, „ rempn w 10 E* ℳ P pP
induat mostem natur Ettleſiaſticd: 32. Pzopter crapulã mulu

renerant Geneſis. Auac q; hom comedenitis t. inducit motẽ
culpe. KAppbus: 1-Thimothei. 5 Vidua vinens in dencijs mor⸗

tua eſt. mdutit moꝛteʒ gehenne. Qu. ca. 16. Diues epulo ſep u

tus eſt in inſerno. Wemedia gule ſut qοο Primũ eſt ſpualiũ

aboꝝ frequens ſumpao Mat: 4. lõ in ſolo pane viuit homo
ſed m ommi verho dei. Hecundu ſuture carmis noſtre ↄſideratio
Jeroꝰ. Deſaale contemmt omnia qui ſemꝑ ſe cogitat moꝛituʒ
Tercdum eterne œne meditatio Lu. ca 14 Domo qudꝙ ſecit
cœnam magnam. Quartum famis xp̃i et ſuæum eius penſatio
Trenon 3-Retosdare paupertatis mee ablintij et felns .
De luxurra (Eapituium. Xxxi
tarmis pſtitucs. r luruna eſt libivmmole volup

nss a tarmis ꝓſtit
1K tatis appeti

mis a mialligas h a petitu g eſt ex Aſen⸗

ſu rõnmis-quia talis appetitus eſt moetale pctm. Dictur etiam

=ẽ

motale pctm quando ratio non cohibet huinſmodi appetituzʒ
tum poſſet. Differenae luxurie ſunt octo. Prima eſt foꝛnicatio
que eſt ſoluti cum ſoluta. Becunda eſt meretriauz qð ſit duplr

aſcʒ vel vagam libidinem cum diuerſis ſecando. vel cum publice

venal toncubendo: Teraa eſt aduicoriuz quo diugahs thozus
violat᷑ Qaarta ſtupꝛum quo virginalis integfitas cozrumpit
Quinta ſatnlegium quo continenca deo ſacrata ledi tur. vt in
religioſis a cleride in ſacris o:vmibus conſtitutis. a in his qui
emilerunt votũ continentie. Bexta mœſtus quo vinculum con
ſangai itaas vel affimatis vel compatermitatis corrampitur
BSeptima peccatũ contra naturam ſiue ſodomia quo naturaus
vſus coeundi peruertit Motandum etiam ꝙ aliqind eſt totra
omne peccatum moztale eſt contra naturaʒ - quia in rauonali
ntreatuſa remurmumt ſynderiſis contra omne peccatũ. Zed ſe⸗
aundo modo peccatũ 30domie contra na uram eſt quia non ſo

lum m homme ſed etiam in beutis diuerſi ſxus conuemunt in

— —— ——

RNRM7 — — — — .4 ——N

,„,„„ — — —. —

mulieres aufert coꝛ

Cerciuos
titu. Vnde ſi alio modo ſit contra naturam genens eſt. Da ·
na eſt libidinoſus coitus doniugalis qui multiplicter acceipits
Coitus enim coniugalis · alius eſt licitus. alius fragilis. alu:

impetuoſus. Licitus tripliciter fit ſcʒ eauſa pꝛolis að cultũ deia

vel eauſa reddendi debitüu. vel cauſa foꝛmcationis vitande non
in ſe ſed in coniuge. pꝛimus eſt pietatis.ſecundus iuſticie.tereiꝰ
eautele a in his nullum dict᷑ eſſe pcẽm. Fragilis eſt qñ hit tau
ſa delectatioms a tũc diſtinguit᷑· quia ſi amox delectatiõis illiꝰ
pꝛeponitur deo peceatum moetale eſt. ſi vero poſtponitur tunc
veniale eſt. Impetuoſus eſt qͥ ex ſola hibidine ꝓueniens metas
honeſtatis a rationis tranſcendit. Et hot fit· ·· modis. Orimo
caulſa ſatiande libidmis per meretridaas blandidas. Secudo cuz

ſfit tontra natumlem modum. Tertio cum ſit temꝑe peohibito

Quarto tum fit loto ꝓhibito. Quinto tum acœdit᷑ ad p̃gnantẽ
viemã ꝑpti vel ꝗᷓ eſt mfluxu menſtruo. gilie luxurie m Greg.
ſunt octo. Prima eſt eantas mentis quia m Ruguſti. in opere
luxurie tota ratio abſoꝛbet᷑. Secunda in ↄſideratio ſcʒ mortis et
interni. Tercia eſt moonſtantia ſeʒ ad cogitandu et nunt iſtud
nunt illud delderandum. Auarto amoꝛ ſui quo aliq́s deſiderat
longam vitam ad hot vt expleat voluntatem ſuem. Qnta pee
upitatio qua quis pꝛeapitant᷑ currit ad peccandum exponens
ſe perieulo moetis ꝓpter luxuriam fanendam. Sexta odium dei.
quod fit qua deus abſtrahit a punit eos qui ſequũtur earmis

delidas ad quas inclinat luxuria. Geptima affed? pñtis ſeculi.

ſcʒ a ppetitus honoꝛum dinitiarum ſanitatis forti tudinis et hu
iuſmodi · per que luxurioſus finẽ ſuũ conſeqnit᷑. Octaua deſpe⸗
ratio futuri ſetuh que eſt diffidentie gloeie vel venie ↄſequende
a het eſt filia luxurie comſũmat. Luxuria nocet multiphater.
Deo eſt contumelioſa quia templũ eius inquinat. Demoniby
pladida Job. Pehemoth doꝛmit in locis humentibo. Subiecto
popꝛio nodua Apoſtolus. Qui auteʒ foꝛnicat᷑ in coꝛ pus ſuum
pectat. Pꝛoximũ ſcandalizat Oſee. gadch eſtis laqueus ſpecu⸗
lationi a rethe expanſum ſupeꝛ montem taboꝛ. Xnima; ꝓpriam
damnat · 2· Reg Mon recedet gladius meꝰ? de domo tua · hoe
Sicit᷑ ad dauid ꝓpter bezꝛſabee. Viliſſimo dño ſubicit carm ſczʒ a
ſenſualitati Gen.3. Qꝛz audiſti vocẽ vxoris tue pluſch me · ideo
maledicta terra in opere tuo. Mentem infatuat Dſee. Vinuz ee
Remedia luxurie fut occaſiões fugè. Job
Pepe gi ſedꝰ cũ oculis meis Pꝛ ou · Qui tangit picẽ inqmnabiẽ
ab ea Eccleſiaſticus Auu tenet eã qſi qͥ apprehendenit ſcoꝛpionẽ

Liber

moꝛtis extrma togitam. Eccleſiaſtitus ·· Fili memoerare no⸗

niſſima tua a ineter nũ non peccabis · de ſe nõ pꝛeſumere qꝛ cœci
dit landiſſimus danid lapientiſſimus ſalomon.feetiſſimꝰ ſam
pion. Frequenter ſe octupare Jeroniꝰ. Semper aliqd boni ope
ris agendũ & carnem domare. Euangehum. Moc genus de
monioꝝꝶ non eijtitur niſi in oratione et ieiunio · demptationi in
mcipio reſiſtere Geneb · 3· Apſa conteret caput tuum ;

nando ſeptem vicga ſint venialia et qñ

moꝛt alia (Lapitulum. xxii.

tñ ſemper ſunt mostalia. Vnde videndum eſt quãdo
vnũquodq; ſit moꝛtale vł veniale· Vana igit᷑ gloꝛia
ex genere eſt vemale quia genus oꝑis ſumit᷑ ex obieco. Panũ
autem vm ſe nõ eſt obiedctum moetalis culpe ſed venialis. vn de
cum vana laus ſit huius peccati obiectuzʒ. patet ꝙ non ſem per
eſt moetale peccatuzʒ. Erit tamen vana gloria moꝛtalis dupli

cditer ſcʒ rõne finis ꝓpter quã laus appetitur-⸗Opus nanq; tale

eſt quale eſt illud ꝓpter quod appentur. Item atione operis.
in quo laus querit᷑. Circa pꝛimum ergo dicndum ꝙ; quadiu⸗
plii ſine laus a ppetitur. Orimo ad vitandum malum infamie
fieut ſamuel ſe laudamt.i. Reg ·2⁊- pꝛopter vtilitatem aliquazʒ
ſpetialez · vt eſt gloria dei vel ediſicatio ꝓximi. ſicut paulus ſe
cõmendauit.2. Coꝝ· ii. Tercio ꝓpter lucʒ auaricie ſitut pha
riſei quu deuorabant domos viduamum ſimulantes longaʒ om
tionem Mat.23. Quarto ꝓpter aliquem actũ vemialis peccati

ſicut quãdo quis laudari vult· eo ꝙ vemaliter in laude deleckek

pꝛimũ eſt peouidentie-lecundum caritatis dei a pximi. tertium
eſt peccatuʒ moꝛtalea idem intelligendũ eſt qñcunq; moꝛtale
eccatum ponitur ſinis alicuius operis. quartum eſt veniale
Bequitur ſecunda cauſa quare vana gloria ſit moꝛtale perm.

ratione operis per quod laus queritur. Doc autem poteſt ſieri

tripliciter· quia laus quãdoq; queritur per opera illictta. qñq;

per opera ex ſe in differentia quandoq; per opem virtutuz. Si

pꝛimo modo · ſit eſt tale peccatum quale eſt illud illicitum ſcz
moꝛtale vel vemiale. Si ſecundo modo ˖ ſic eſt peccatuʒ veniale ·
vt eſt haben diuicas vel veſtes peecioſas· cũ ab vſu talium in

landem. Veruntmñ ſi talia de ſe ſunt oꝛdinata vt ſint occaſiões
moꝛtalium peccatoꝛum ſᷣm ꝙ mulier tũ oꝛnatu meretricio ad

tapiendas animas ꝓparatur. vel ſi ſactum illud eſt iluceitum er

Ania peccata pꝛedicta q;us ſemper ſint peccata · nõ

—

— ——— ZG

—

— — — — —

.M Cercuug
4 prhhibitione ſupenoris vt toeneamenta huiuſmodi cum acce
n dDderet pꝛeceptũ eccleſie ſic ſunt peceata moꝛtalia Si terao modo
8 erſilans queratur ꝑ opem virtutum hoc eſt duplidteꝛ.· quia vł
8 aa Petitus laudis adiungitur operi virtutis · tanq; madens. ſiẽ
1 don tingit in cantu vel in pꝛedicatione quandoe;: a ſit eſt venia
le vel laus eſt ſinis prinapaliter pꝛeſtitus open virtutis a ope
nrnnnti ; ita ꝙ ibi conſtituat finem vltimum. ſic eſt moꝛtale. qa
tunc inheret ei vt ſini vltimo. Nota ꝙ mams eſt peccatũ glo⸗
traari de bonis ſpiritualibus q; de dmporalibusquia minus ha
MMD bent motum. eo ꝙ minus a ſpareanrt extra c; tempoꝛalia. ꝗnui
1 dia eſt moetale peccatum ex ſuo genere. quia cum bm Remig.
. ſit de alieno bono· doloe Iriatur direcke caritati que nõ emulat᷑
ni ſed congaudet veritati . . Coꝶ 13. Caritati vero nihil eſt Srium
*M niſi moꝛtale peccatum. tamen illud quod ex genere eſt moꝛtale
e pProteſt eſſe veniale inquantum xvel in pꝛimo motu nſiſtit · vel
l extra orationem ſuam trahitur. Doloæ ergo de alieno bono ẽ
ie⸗ quadruplietter. Qnia aut eſt motus pꝛimo pmus ex natura ve
. miens. ſitut quidã natuyraliter inuidi ſunt. a hoc nullũ eſt petm
1 tcum nullo modo ſit m Pteſtate noſtra. Vel eſt motus ſecundo
il BGſmus quando ſcilicet a ppetitus ſine completa deliberatiõe tali
c paſſione afficit . a ſic eſt veniale pcerm. Vel eſt achus voluntari⸗
deliberatiue. a ſie eſt moꝛtale petm. Vel trahit per intentioneʒ
extra ſuam rationeʒ · vt quando doloꝛ de alieno bono ſurgit ex
ęauſa bona · ſitut qñ dolet aliquis de bono tempoꝛali alterius⸗
quia videt illud redundare in detrimentũ aĩe illius. Vel etiaz
nmnn detrimentu cõmunitatis . a talis doloꝛ bonus eſtquia maius
tet bonum magis eſt a ꝓpetendum. Motandũ vero ꝙ per doloꝛem
boni compeehenditur gaudium de malo qð ex ipſo cauſat᷑.Ina
eyx ſuo genere eſt motale peccatuʒ· quia m Caſſiodoꝛum. Ina
eſt animi concitatus motus ad penam pꝛouocans mſerendam
Talis autem motus ctrariatur caritati que non irritatur. nec
en, ogitat malum.i. Coꝝ. 13· Jra igitur vel diatt iraz 3 el que eſt
nig dteſtatio vicij· a hoc non eſt peccatũ ſed eſt Perfecnonis. poteſt
5 . etiaʒ ſibi quis per hunc modũ iralci ſitut digt gloſa ſuꝑ illud
68 Põs. Iraſcimim a nolite peccare it. Quid inqnit eſt homo peni⸗
le⸗ tens niſi homo ſibi iraſcens. Vel dicit remiſſionẽ affedtus arca
1 Primuʒz ꝑ quã homo non dolet de malo ꝓximi· nec gaudet de
s bono eius · ſed eſt ei indifferens a ſic non eſt moꝛtale ſed eſt im
d9 PpPrerſſecho caritatẽ. Vel diaut actualẽ impoten tiaʒ abſq; a ppetitu
T vmicke · talis motus etiam dolibe ratiuus eſt vemiale petᷣme-

le
le.

Liber

in quibus bm Phm continue moꝛdet᷑ natura· ꝓpter qð ſemper
ſunt turbulenti · et ſie nullum eſt pcẽm cum ſit motus naturał

alij peimi motus. Quandoq; eſt a volumate delibemtua et tũ

ym Rug- Kcadia eſt tedium interni boni. hoc auteʒ nõ oponi
tur caritati · ſed diat dimmutionem ſeruoris caritatis in quo
conſiſtit omne peccatum vaniale. Iſtud ergo tedium vel ẽ mo
tus naturalis a ſic nullũ eſt peccatum. Pel eſt motus appeti⸗

etiam ille appetitus ſit deliberatiuꝰ. q; ↄſenſus in vemale non
eſt mſi veniale. Rccdia vero ſitut dictũ eſt ex genere a ſe ve⸗
mahs ẽ. Vel hoc tediũ redundat in obmiſſionem eoꝛ que ſüt
neœſſaria ſaluti. a tunc eſt moꝛtale. Si aũt tedium illud ex ob⸗
milſione boni a difficultate aggrediendi bonũ duat in deſpera
nonem.tũt iam aceœdit ad pctm in ſpm ſandtum.et ſit tedium
liud ita creſtit ꝙ etiam duat in tediuzʒ vite intm̃ ꝙ initiat ſibi
manus tũc iam ſimils erit iude· qui laqueo ſe ſuſpendit. XÆ–ua
ritia im Tulium. eſt immoderatus amoꝛ habendi. hec igit᷑ aut
liſtit in apetendo. vel in acquirendo. vł in rtinendo. Di pmo
modo hot eſt qnq; modis. Onmo qma appetit aſiena appetitu
pleto. q; ptederet in opus ſi eſſet facultas.· ſic ẽ moxtale. SOe⸗
cundo qꝛ appetit illietta voluntate cpleta. vt ſi aliqs indignꝰ

Terdo ſi appetit talia ſiue ſint aliena ſiue illitita ann voluntate
Ondicionata ſʒ ſi poſſer hie line offenſo dei ac mnumia primi-
tunc vel nullum vel veniale pcĩm eſt ſiue talem conditionezʒ

aꝓpetit habere ſuperflua· et hoc appetitu ſuffocante mentem a
ſna cura et conſideratione diumo a ſic eſt moꝛtale peccatuʒ
Quinto ſi ſuꝑfluo amoꝛe inheret temꝑalibus a tamẽ ifra deũ
q eius amoꝛẽ hoc vemale eſt. Si aũt auarida ↄſiſtit ĩ acqrendo
hoe eſt tnipliater. Ama vel acquirit res iniuſte quocunq; modo

offitium quod per ſe moꝛtale eſt pctẽm· etiam ſi ſine lutro eſſet
et tumc eſt moꝛtale. Vel atquinit talia ꝑ operati on eʒ illicitam
que eſt vemale peccatum vt cum qus verba iocoſa componit

quia habet tompletam rationẽ imencut patet ex ſup̃dicta diif·
miione. Vel diat impacientiam cum appeatu vindicte et hocte⸗
tripliciter. Quandoq; enim hot eſt a natuma. ſic in melancoliis

Quandoq; eſt ab appentu indehberato: a tunc eſt veniale · ſiuutt

eſt moꝛtale peccatuʒ Accidia ex gene eſt wmale petm quia

tus contniſtati de opere ſpũali laboꝛ ioſo · a lic eſt vemale.·c;uis

conat᷑ bene ſfitium eccleſiaſticum adipiſci ſie iterum eſt moꝛtale·

aſtualiteꝛ addat vel habitualr eam intendat. Qr̃to ſi ſimplia

a tunt eſt moꝛtale. Wel acqnt res per tale opus aut actem vel

—

—

Toercius

ad licrum q hot eſt veniale niſi ahquis pꝛopter delectationem H

diſſolutionis totaliter det ſe talbꝰ tunc eſt moꝛtale. Dico aũt

ſuſtentationẽ ſibi conquireret cũ aham artem neſciret lucroſam

non reputarem eum in ſtatu damnandoꝛum. Si autez conſiſtii

auaritia in reti nẽdo hoc poteſt eſſe quinq; modis. Mrimo qua
retinet ſci enteꝛ ea que reſſituere tenet et ammo retnendi ſice eſt
moꝛtale petcatuʒ. Secundo quia retinet ea que ad neceſſitateʒ
ſuam pertinent et ſuorum· vel ad conſeruationem ſtatus ſui et
ſuorum hᷣm ꝙ decet ſuam digmiatez hot non eſt petᷣm. Ter cio
qnia retinet ſuperſlau reſpectu vtriuſq; iam dictoruʒ a hoc iꝑe
extreme neceſſitatis ahcuius ſic eſt moꝛtale pctm. Quarto quia
retinet ſuperflua etiam citra extremã neceſſitatem ex inſa dabili
cupiditate ſic eſt moꝛtale peceatum. Preapuum autem lignum
talis affectus eſt ꝙ quis poaus res putreſcere ſinit apud ſe ;
vtiliter diſpenſet alijs. Qnta quia retinet ſuꝑflua ex moꝛdĩato
amoe temꝑalium per quem moditũ deſitit a medio largitatẽ
ſaluo tñ ſtatu virtutis.ſit eſt veniale. Nota ꝙ auaridia ex ge⸗
nere eſt moꝛtale qnia ab apoſtolo ydolatrie tmparat᷑ non qꝛ
ſit de ſpecie illius pcri· cũ non habeat actũ eius ſed qꝛ aliquid
ſimile facit ydolatrie ſeʒ ſeruiendo creature pocius q; cxatꝛi.
Gula eſt ex genere vemale petm. qꝛ appetitus comedendi ex
ſua rõne non ſubiacet dñio voluntatis. Gula eſt imoderatꝰ ap
petitus comedendi qð põt eſſe quinq; modis. Primo ſi eſt ibi
ſolus a ppetitus ceibi a hoc nunq; eſt pctm. nec etia; delectatio

cibũ ↄſequens eſt pctm. mq̃ntum oꝛdinat᷑ contre defectum ſibi

Zrium.· het emm pure ſunt naturalia. in quibo nec eſt meritum.

nect demeritũ. Scðo ſi appentui neœſſitatis adiungit᷑ appetitus

delectationis a voluptatis in ubo hoc eſt veniale pcẽm. Teꝛtiũ
ſi eſt ibi pᷣæpti tranſꝗreſſio.vt cũ aliquis ſine neceſſitate ſoluit
ieiunia eccleſie. vel quando religioſus comedit carnes cuʒ hoe
m ſuo oꝛdine ſit phibitũ ſub pꝛecepto.ſie eſt moꝛtale peccatuʒ
uarto ſi a ppetitus edendi eſt cum libidine· vt qñ mmio et fi
nali affechu mheret deleckatione abi. a hoc eſt peccatũ mortale
Quinto ſi ducit in tonſuetudinem talem que faut totam vitaz
hoĩs delectatiombus huinſmodi deputari · het tam vicina ſunt
mortali peccato ꝙ; ebꝛietas ab apoſtolo inter peccata moꝛcalia
tomputatur. Ebeietas tamen quandoq; eſt vemale ut quando

vltra neceſſitatem quis accipit 'm tñ menſuram inpercœptibilẽ
Quando vero quis eg reditur a menſura per epubili om rõneʒ

Liber

bene oꝛdinatã ad diſcernendum . a hot in tali menſum ex qua

euertitur ſtatus mentis effrenata libidine· qñ hoc deo Pomit ·

cunc pectat moetaliter. Si quis aũt alium inebꝛiat ſcʒ inuitang
eum ad potuz intondens ſtatũ mentis eius euer tere a ſiat hoc
in eius notumentũ peccat moꝛtaliter quia magis aulert ei q; ſi

auferret bonum aliquod tempoꝛale · qꝛ vſum rationis ei tollit
Luxuna ex ſuo gener eſt peccatũ moꝛtale: qua eſt tõtra illud

pꝛecœptũ. Mon mechaberis. Concupiſcenda lbaxurie diſtinguit

ſempteʒ modis. Primus eſt cũ dcupilcentia ↄſtat in ᷣmo motu

ta ntum a ſic eſt vemale petm. Secundus cum ſequit᷑ tonſenſus

in delectation em led nõ in opus a ſic eſt mostale. Tertus eſt.
cum conſentit᷑ etiam m opus a ſic eſt itrrum moetale. Quartus

modus eſt ecum ooncupiſten cia non⸗ ſolum tenetur in roede . ſed
Vat. 5. Qui viderit mullerem

paſcit᷑ viſu · a ſic iteꝝ eſt meꝛtale
ad concupiſcendum eam 1. hot animo a ſine attendat eaqz vt

ipſam coneupiſcat· quia m Rug· hoc non eſt iam titillan. ſed
pPlene conſentire ibidmi. Bene etiq; dicitur ad concupiſtend
eam quia ſi alquis videmt mulierem vt rem pulcraʒ a vlanꝰ

non ꝓcederet. tunt vel nulluz eſſet petratũ vel ſolim peccatum

curioſitatis. Nuintus modus eſt m ſtułtiloqo vt cũ quis muh
abet tum ea familiaria
colloquia et eſt motale. Seyxtus modus vo catur ab apaſtolo ·
turpitudo glo vti in oſculis ⁊ in amplexibus hoc eſt metale.

erem pꝛocatur. vel pꝛopter Hlibidinemh

atanto grauius pee cedenti bo qᷓ qᷓnto magis ꝑ talia libido acen⸗
dii ꝓpter nimiã aꝓpximationeʒ ad igne m. Notanð ꝙ; tanger

malierem pꝛeter intentionem non eſt peccatũ · ſimiliter tangere

cum intentione h̊ ex neœſſitate. veltangere ex libidme. vel oſcau
Nari ad ſe non pertinente peccatũ eſt motale. Septimꝰ modus

tum doncupiſcentia peedit in opus et hot conſtat eſſe moetale-·
Mota qꝙ eſt differentia inter mos motus gnatiue a nutritiue

uoma; pꝛimus motus in generatiua ſemper peccatuʒ eſt mſi
Per ſacra mentum matrimonij excuſet· ſed non m nutritiua qiia
Potenda con cupiſcibilis non tantum coerupta eſt in nutritina.

Hoximo vbi agitur de ſpeciebus luxurie .
De peccato in ſpizituzſ. nctu⸗

Hmuis omne petm ſit generaliter tra deum tinuz
4 vnum ; a ꝓpꝛopeiate tamen didituꝛ aliquod peccatũ
eſſe in patrem aliqð in filiũ aliquod im ſpämlanctum
In patrem enim peccat᷑ ex impotentia.m hliam ex. iGnoranfia:

ſicut in generatiua: de hac materia require magis ſupꝛa ptuto.

Teoercius ’
in ſpũmſanctum ex malitia. hoc eſt quando voluntas põt a ſeit
reſiſtere alicui malo· a tamen ex ſola malicia illud eligit. Octᷣm
in ſpũmſanctuz mere ꝓœdit ex impꝛoba volũtate liberi arbitrij
et direcke impugnat gr̃am ſpũſſandh · Q ideo nõ habet toloꝛem
excuſationis · quia quantuz eſt de ſe direche impugnatiuuʒ eſt
media a remedij ꝑ quod fieri habet remiſſio peccati. Mcẽm in
ſpũmſanctum ditcit᷑ irremiſſibile in hot ſeculo et in futuro. non
quia dimitti non poſſit.ſj qnia raro dimittitur·aut vix m hoe
ſeculo quantuʒz ad culpam. Item quia modicum aut quia nihil
dimittitur in futuro quantum ad penam. Item qmia non legit
dimiſſum ꝓpter hoc dicitur irremiſſibile. ſieut melchiſedech d
eſſe ſine patrequia non legit᷑ de eius patre. Itẽ quia aduerſat
fonti remiſſionis ſcʒ ſpirituiſancto. Item peopter impotentiam
hoĩs qui vix poteſt ſe pꝛeparare ad gratiaʒ quam tanta moles
peceati pꝛemit. Sciendum ꝙ hoc nomen irremiſſibile actpitur
tripliciter ſz negatiue · vt videlieet ꝙ nullo modo Poteſt remit
ti · hot modo perᷣm angeli a damnatoeum elſt irremill ibile. Itez
peiuatiue vt quod non habet congruen tiq; ex ſe quare debeat
remitti. lieʒ ex oo ngruo dei poſſit omne peccatum remitti · hoe
modo quodlibet petm mortale eſt rremiſſibile. Aem contranie
hm ꝙ habet alqua culpa griam diſpoſitionem ad remittendũ
hot modo peĩtẽ̃m in ſpũmſanctum eſt irremiſſibile· quia Sriatur
gracie rmittenti peccatum a hoe peꝛ deſperationem vel pꝛeſũp
tionem. vel alias ſpedes huius peccati. Sex ſunt ſpeces huiuzs
peccati in ſpũmſanctum ſcʒ deſperatio· pꝛeſũptio· impugnatio
taritatis agnite. inundendaa caritatis fraterne· obſtinatio finali,5
impenitentia. Doeum numerus acapit᷑. In remiſſione tria ſunt
ſcʒ ipſe remittens.a ille cni remittitur ac diſpoſitio remittendi
in eo cin remittit᷑. In ipſo remittente duo ſunt.ſcʒ miſericoꝛdia
2 luſticia. con tra pꝛimum eſt deſperatio· contra ſcᷣm Fſumptio
Item in eo cui emittit duo ſunt ſcʒ doloꝛ de cõmiſſo et ꝓPoſitũ
de non tõmittendo. contra pꝛimum eſt obſtinatio. contra ſcᷣm
finalis impenitentia. Pretewa diſpoſitio remictendi in eo cni re
mittitur eſt duplex ſceʒ· oognitio veri · a amoꝛ boni. ↄðtra pimuʒ
eſt impugnatio veritatis ag nite. contra ſetunduz immdentia ca
rninus fraterne. De finali impemtentia nota ꝙ ſi diat tontinu⸗
ationem peccati vſq; ad ſinem vite. ſic in omni peccato in quo
quis de ædit eſt finaus impemitentia negatiue. Sed finalis im⸗
renitentia paout eſt vna ſpecies peceati in ſpũmſanctum ᷣm
hit ſumitur · ſic dicitur ꝓpoſitum non pemiendi. DZ

N

— Liber
Enumeratio peccatoꝝ (Capitulum. xxiiii
J Eccata coꝛdis ſunt hec · oo gitatio· deleckatio · ðſen ſus
deſideriũ mali · puerſa volintas · inſidelitas · indeuo co
pꝛeſumptio · deſperatio· timoꝛ male humilians· amo?ꝛ
male atcdens. ſuſpitio .· inudia · ira; odiũñ · timere deũ ſerniliter
exultatio in aduerſis ꝓximi. ðtemptus paupeꝝ · vel peccatoꝝꝛ
perſonarum accœptio perſidia: affedus parentum carnalium -
mepta leticta.ſeculi triſtida· impacientia· auaritia · ſuperbia · p⸗
plexitas · obſtinatio· malitia· tediuʒ boni actidia inconſtancia
penitenctie . doloꝛ qua non ſeat amplius. mali ypocriſis· amor
placendi. timoꝛ diſplcendi- verecundia de bono opere. amox pei
uatus:ſenſus ſingularis· ambitio dignitatis· vana gꝗloria ð bo
nmis nature vel fortune vel grade. verecundia de pauperi bo ami
as - contemptus ammonitionũ- immiſericodia π eccata oris
ſunt het crebꝛa uiratio· periurium.blaſphemia · nomen domini
qreuerenter aſſamere: verita tez impugnare· deũ de aura alis
mſtru ere. contra deuz murmurare· irreuerenter hoꝛas dicere · de
tradio.adulatio.mendatiũ · vituperiũ · maledictio· infamatio·
Otentio · tõtumatia.impugnatio veritatis agnite·impugnatio
carita tis fraterne · ſeminatio· diſcoꝛdia ꝓditio · falſuʒ teſtimoniũ
mala cõſiha deriſio. ↄtradidio obediende · muertere facta bona
in ercleſijs plautare ad iraz homines ꝓuocare · repꝛehendere iu
alio quod ipſe facit· vaniloquium multiloqium . ſtultiloquium
pꝓferre verba ocioſa· vel ſuper flua curioſaiactancia verboꝛum.
politita tio.· peccatoꝛũ deſenſio· clamoe·ri uscachinnus · turpi⸗
loquiũ ·lenocimũ· cantare cantilenas leculares · in cantu diuino
magis ſtudere vocẽ frangere q́; deuote pſallere· murmurare · ver
ba ſcurrilia ꝓferre. in iniuſta cauſa aduocare malum tõmendaè
. Pectata operis ſunt het gula luxuria· ebꝛietas· ſacrilegium
ſymo nia · ſoꝛtilegia· violatio dierum ſolenmum imndigne com
munitare · votoꝝꝶ fradho · apoſtaſia · diſſolutio · in offitio diumo
ſcandaliʒare:ſuo malo ex emplo pꝛoximum corrumpere · ledere
hom inẽ in rebus vel in perſona vel in fama. furtũ ra pina vſura
decptio ludus venditio iuſtide exadtiõ es ac theolonea minſta
auſcultare mala-ioculatoeibus dare. necelſaria ſibi ſubtra here ſu
perſlua ſumere. vltra vires aliquid aggredi. ↄſuetudo peccan⸗
di· recdinatio ſimulatiotenere offitiũ ad quod non ſufficit vel
quod ſine peceato non agitur choꝛeiſare·nouitates inuenire.
maioꝛibus rebellar: minoꝛes o Primere delinqre viſu auditu⸗
Sactu olfactu guſta lucha oſculis itinenbus. muneribus nutibe

HS Tercms
mandatis ſcriptis cirtumſtanaas aggrauantes admittere que
funt tempus lotus modus numerus ꝑſona moꝛa ſcientia etas
eemplationes p̃uemie. ſeipſum ad peccanduz cogere. Peccata
obmiſſionis ſunt hec. de deo non cogitare · ipſum non timere.
vel amare· gradas de beneficijs non agere · oꝑa que qus faeit
ad ißm non reſerre. de peccatis ſicut debet non dolere: ad graz
perapien dam non ſe ptepare· gmcia accepta non vti. nec eaz
tonſeruare: ad inſpirationem diufnã ſe non ↄuertere. volunta⸗
tem ſuã voluntati diuine non confoemare. ad orõnes dicẽdas
non attendere. oꝛationes debitas obmittere. et ea que tenetur
ex votd vel pꝛecpto vel officio negligere. confeſſionem a tom
munionem ſemel in anno non expedire. parentes non honozasë
ſeipſum non recognoſcere a rep̃hendere ðſcientiam negligere
eccleſias a pꝛedicationes fugere. temptationibus nõ reſiſteee
penitentias miunctas negligenter fawre. ea que ſtatim ſa ciẽsda
lunt differꝛ e.de bonis pꝛoximi non congaudere et mahs eius
non condolere. iniurias non remittere. fideʒ non ſeruare. a be
neficijs ems non rñdere. delinquentes non coꝛripere. lites nõ
ſedare.ignorantes non inſtraere.afflicos non tonſolare. am⸗
monitiomibus non acquieſtrte.
Exphiit liber tertins.
cipit pꝛologus quarti hibi.
Ieut deus rerum eſt pꝛincipiuzʒ effecnuũ in creatione
ſic a reſedtiuum in redemptione.a perſectiuũ in retri
butione. Quoniq ſicut pater omnia creaut ꝑ veꝛbũ
mereatum. ſic omnia creata renouamt per verbuʒ intarnatuz
Poꝛro tirca incarnationeʒ xp̃i tal fuit oꝛdo. Galutatio ange
lica reſponſio virginea. ſandiſicatio mauert la: conceptio dina

de quibus nunc agendum eſt t. licit ppologus.

nepiunt tituli capituloꝝ quarti hibꝛi.⸗

E ſalutatione angehean· Capitulum. 1.
De reſponſione virginaa Capitulum2·
De ſanditate materna Capitulum. 3.
De tonepuone dommica Capitubim. 4.
Rationes incarnatioms xp̃i Capitulum. 5.
De modo incarnatiomis xpᷣi Capitulum.õ⸗
De vnione a natura aſſumpta Capitulum⸗.
Vtilitas mcarnatioms xpi Caapitulum. 8.
De mirabilibus intarnatiomis xpi Capitulum.9.

Liber

De natiuitate domini Capitulum. 10

De därtumciſione I. De palſſione xfi 38.
De baptiſmo dommi 12. De effectu paſſionis xp̃̃i 19.
De plenitudine gre xp̃i·i3. De cruce dommi 20.
De plenitudine ſapiẽcie · .4· De deſcenſu xp̃i ad inferos· 2
De merito xpi 15. Oe relurredtione dommi 22.
De voluntate xp̃i 16. ODe aſcenſione 23

Oe deſecl qs aſſũpſit xp̃ſ.iĩ?. De dꝛſen ſu xpi ad dex. pa.24·

EGe ſalut atione angelica (Cap.pꝛimum

Iſſus eſt gabꝛiel angelus qui fuit de oedine arth⸗
angelorum ad beatam virginem cui ad ſenſum a⸗
paruit viſione coꝑali. quis ei loqueret᷑ lotutiõe
ſpirituali. Rd iſtud nobile ſatramentuʒ nuneꝰ de
buit eſſe angelus ꝓpter tria. Orimo peopter cognationem vir
ginitatis ad naturam angelieam. Secundo pꝛopter odimnem ⸗
uaricatiomis humane quia ſieut venit ibi diabolus in ſer pente
ad mulierem. ila deus hic vemt per angelum ad virginem. et
ſic ex oppoſito mediceina reſpondeat mor bo et reparatio lapſui
a notumento remedium. Tercio 32 ſicut illa gratia fuit repa⸗
mtio nature humane. ſic fuit et ruine angelie. Hnde cõmuni
benefſicio vtraq; natura omuniter debuit miniſtrare. Diuidit
ſaluatio beate virginis in tres partes Primam partem intepit
angelus cum dixit. Kue gratta plena dñs tetum benedicka tu
in mulieribus. Secundã ſubiunxit elizabeth cum ait. Et bene⸗
dickus fructus ventris tu. Terciã a ppoſmt eceleſia vt in vue
rentia nomen marie haberet᷑. nam ipſuʒ nomen maria non eſt
de dextu. Iſta ſalutatio omendabilis eſt in qᷓtuo. Primo ꝓpter
auck oeez quia miſſus eſt ange his a deo. Becundo ꝓpteꝛ nuntiũ
Mon enim homo dignus fuit hec nunciare h angelus. nec qui
libet angelus h gabꝛiel. Tercdo ꝓpter eã que ſalutat᷑ qꝛ virgo
nec quelibet virgo ſed mania. Nuarta ab ipſo modo ſalutandi
qui indieat inno entiam virginis cum didi᷑. Rue item graciaʒ
nu erſationis cum Diet᷑. Gracia plena· item ꝓpter excellentiaʒ
neptionis cum dicit dommus tecum item ꝓpter pꝛiuilegium
progatiue ſingularis cum dic cif. PBenedicka tu in mulieribo. Sa
lutationes quedam inueniunt᷑ optatiue ſalutis Reguz. Salue
rex· quedam gracie Kpłs. Gracia vobis a pax· quedã gaudij.
Tvbie · 5· G mdiñ tibi ſemper ſit: quedã benedicionis Ruth
2Z. Benedicat tibi dñs. Dec autem ſalutato angeli ex omni bo
conflata videt᷑ · tontinet emm ſalutem cum diat⸗Aue. gratiam

Quartus
eum dieit. Gratia plena. gaudium cum dicit. dominus tetum be
nedictionem cum diat. Benedicka tu m muherib?. Preterea im
hac ſalutatione notat᷑ triplex pꝛerogatiua beate virginis . ſcʒ
nature cuz dietur. Aue. gmcie cum diet᷑. Graaa plena. gloꝛie
cũ dieit Benedicka tu in mulie ribo. Mota deniq; ſex in angelica
legatione.Primũ q; ruerenter angelus beatam virginẽ ſalu⸗
tauit cum diat. Rue grada plena dñs tecũ. Scõo q́; excllent
cõmendamt ibi. Benedicta tu m mulieribus. Tercio q; dulcit
eonfotauit ibi. INle timeas maria &. Quarto q; diligenter lega
tionem ſuaʒ complenit ibi. Ecce ↄupies a paries hihuʒ. Qnto
q; eleganter modum expoſuit ibi. Spũſſanctus ſuperueniet in
te · Bexto q; tonuemienter pꝛolem naſcitutam deſcripſit. g b
Ideoq; quod naſcetur ex te ſanctum voeabitur filius dei.
Ereſponſione viꝛginea (Capitulum.ii
Os legimus in ſcriptura dyalogos. vnũ inter euaz
a dya bolum quo moes concludebatur alærum inte⸗
angelum a mariam quo vita oꝛiebat᷑. Vide aũt tria
que feat beata virgo in ſalutatione angeli. ſcz deliberationem
togitabat. interrogationem quia querebat dicens? Quomodo
ſiet iſtud &c. oonſenſum quia reſpondit. Ecce antilla dni &. nec
m deliberatione fuit ſubdita ſic eua nec in inteꝛ rogando dubia
ſicut zacharias. nec in conſentiendo taꝛda ſitut ſara. In rñſione
beate virginis quatuoꝛ verba inu enies· que quatuoꝛ virtutes

redolent. Rit emm: ecce qð eſt obediencie ꝓPmpte malla dñi.
qð eſt humihtatis perſecte fiat mihi quod eſt caritatis inflam
mate ?ᷣm verbum tuũ gꝗð eſt fidei deuote. Septez verba lotuta
eſt beata virgo. Primum. vinũ non habent . Beðm. fili quid
ſeciſti nobis ſic c. Terciũ · qdᷣcunq; dixerit vobis faate. Quartũ
ſalutauit Elizabeth. Nuintum: quomodo fiet iſtud qm̃ virum
non oognoſco. Sextũ · ecte ancilla dñi. Septimuʒ. magmificat
anima mea dñm a&τ Primum verbum kuit pietatis. Becundum
caritatis.tercium inſtructionis. quartuzʒ tonſolationis. quintü
diſcretionis. ſextũ humilitatis. ſeptimum oꝛationis et gratiaʒ
adtionis. Et nota qꝙ verba pᷣdicta oĩa fuer̃t bꝛeuia pter vltim.
eſanctitate materna Capit ulum. iin
AKnctificatio triplex eſt. uedam em cõmunis eſt vt
que ſit per ſatramenta. Quedam ſpedalis. vt qᷓ ht ꝑ
glraciam ſpũſſancti. Queda; ſpecialiſſima vt que ſit ꝑ
graciã ſingularem. Prima remouet tulpam a conſert graciam
rmanet tamen fomes et ꝓnitas ad petcandum et talis eſt in

Liber
bapti ſatis. Stõa remouet tulpã et ꝓnitatem peccandi motałr
æ talis fiut ſct̃iſicatio in vtero iohis baptiſte aQ ieremie. Teꝛcia
remouet culpam oiginalem et ꝓmpti tudinem ad peccandum
tam venialiter q; motalit᷑· et talis fuit in beata vir gine. Et ſti⸗
endum ꝙ liæt gratia ſanchſicationis in vtero ſit quantum adð
eſſentiam maioꝛ qꝙ; grada ſacramentalis: tamen quantum ad
aliquos effectus eſt maioe iſta qꝛ baptiſmꝰ impeimit earacterẽ
q aperit ianuam regni et abilitat hommem ad alia ſacramenta
quoæum nullum fſadt ſandificatio in vtero ex ſe. veruntñ gracia
ſandiſcatioms in vtero pꝛecellit in hot grauam baptiſmalem:
quia taliter ſancificatus non poteſt peccare mortaliter · a ad ve
maha minus intlinet eum fomes: ꝓpter qð mmoæa a paucioa
venialia cõmittit. a talis gra fiut in iohanne baptiſta: et ideo
ne inuacuum gradiam dei reaperet fugit homimum ſocetatem
artiſſimam in ſe penitentiam tenuit ne leui ſalte matulane vitã
ſemine poſſet Patet ergo ꝙ in ſandificatione in vtero confert·
gradia media mter grauam ſacramentalem a gr̃am plene con
firmationis in patria que habet ſibi toniunctum fin em vltimũ
Kd confirmationẽ enim perfectam tria pertinent. Primum eſt
inſeparabilis coniunſtio rationis ad deum. ſcm indeflexibilis
ſubiccdtio inferi oꝝ potentiaꝝ anime ſub imperio rõnis Teraum
eſt indiſcontinuabilis tuerſio actualis tocius hominis in deuz
quãdo homo diuina dulœdine affeckus ex toto coꝛde ex tota
anima a ex totis viribus ſemper actu tendit in deum et in qð⸗
tunq; aliud inquantum in eo reluct deꝰ?. Primum hoꝛum agit
grada ſandaſicationis ſimplititer vt ſeʒ nullus qui eius ꝑtiœps
fuerit poſſit peccare moꝛtaliter. Secundum habuit beata virgo
et ideo nee venialiter vnc; pecoauit vt diet Nug?. Tereum
autem non poteſt conuemne grage vie eo eꝙ hec ex dei fwitiõe
cauſetur que tantum eſt in patria. Tres fuerunt ſanctifieatiões
matris dei. Prima fuit ſandnficatio in vtero et het tres effectus
habuit ſcʒ oꝛiginalis culpe expiationem: et graue infuſionem
fomitis tantam reſtridionem. ita vt nõ poſſet in aliq petᷣm
dud: licet ipſe fomes maneret m eſſentia. Scðᷣa fuit in ſpũſan
Rqi obumbꝛatione a ſilij dei ↄceptione que tribus p̃miſſis duo
ſuperaddit ſcʒ oĩmodaʒ fomitis extindioneʒ a tonfirmationẽ
in bono · ita ꝙ que pꝛius tĩ poterat non peccare · iam nõ poſſet
peccare. Dos duos effect9 expᷣſſit angelus Lu. j. Spũſſanctus
ſupueniet in te quo ad pꝛimũ a virtus altiſſimi obũbꝛabit tibi
quo ad ſcdᷣm. Iſta vero ↄſirmatio non fut kberi arbitrij abla⸗

WSS — N f —dN— —

Qnuarrtrraaas
tio · ſed eius per gram completio.pᷣtere a ſpũſſanctus ſuꝑuenit
in eam non ſolũ ad ſandiſicandũ· ſed etiã ad fecundanduz cuid
virtute virgo deepit virgo peperit et poſt partũ virgo ꝑman
ſit. Teraa fuit ſcẽñicatio m ſilij dei inhabitatõe qui nouẽ menſi
bus in vtero eins manſit. Et hec oibus pꝛedidis duos effedus
addidit. Vnus fuit quo diſpoſitiones fomitis ſublate fuerunt
ſieut quan o moꝛbus curatus eſt adhuc interdũ manent rehqe
curande. Becundus fuit deditatio ad diumna.ita ꝙ etiam liatis
vſibus humanis ſcʒ matrimonialibus eam aptan eſſet impoſſi
bile · qꝛ tunc non ſoluz eius mens ſed et coꝛpus lbuce diumitatẽ
reſplenduit vt ſignatum eſt Ezeeh· 43 Ex pꝛedichis tollige ꝙꝙ
fomes perſonam inſicit et naturam. Derſonam ꝗquidã quantũ
ad malum·pꝛonq; facit ac ſtimulat ad peteatũ. Naturam vero
qꝛ carnem mſidit pꝛout eſt pꝛinapinm ad carnem altera. Sed
beata virgo in pᷣma ſandiſficatione que fiut in vtero mundata
fuit ab oꝛiginali petccato inquantũ fomes reſpieit perſonã ſu
qma nihil m ſua perſona purgandũ remanſit. In ſetunda vero

lſandiſicatione que fuit quando ſpũſſanctus ſuperuenit in eam
purgata fuit a fomite put ipſe fomes naturam reſpicit in tom⸗

paratione ad pꝛolem pꝛopagandã non opere nature · ſed opere
ſpũſſan i. Remotꝰ emm fuit eſſencialiter ꝓpter ꝙ pars ab ea
ſeꝑanda in coꝛpus xp̃i de fomite nihil habuit· ſicut net materia
Nota ſimiliteꝛ ex p̃didis a ſequentibus ꝙ beata virgo ex pᷣma
ſandiſicatione excellebat puritate omnes baptiſatos: ex ſeeũda
ſandiſicatione excllebat puritatẽ ade quam habuit ante pctẽᷣm
Per confirmati onem excllebat angelos: qm̃ iſti nec creſcere
P ſunt in pꝛemio ſubſtãciali.ſic net detreſc ere.̊ beata virgo
ꝓñiœre potuit in merito a nõ deſeœre. Puritas quadruplex fuit
matris dei in qua nulla creatura ſibi poterit omparari Prima
eſt puritas ſanctif̃ tationis in vtero. Dmnis em̃ rõnalis creatuẽ
puritas vel eſt nature vt in angelis. vel eſt gracie gratis date ·
vt fuit in innocentia pᷣmi ſtatus hommis. vel eſt grade gratuz
fatientis·et iſta teraa eſt maioe alijs duabus. Vnde tum in illa
ſpetie gracie ſanctiſicatio matris fuerit ſupꝛtema. patet q viat
purita em ommis pure creature. Secunda eſt puritas innocetie
in vita in qua ſi militer excellit · qꝛ beata virgo vixit ſine omni
peccato a hot opoꝛtuit eſſe maxime gracie qᷓ non ſolũ naturaʒ
ipſius perficeret ſed eam ſuper legeʒ natur coꝛrupte extolleret
Teraa eſt puritas virginee caſtitatis. in qua exœllit angelos
et homines, angelos quidem quia ?m Jeronimum hoc reti nuit

Liber
per virtutem caſtitatis.quod in angelis eſt necſſitatis nature.
Item excellit m hoc hommes· quia pꝛimum exemplar fuit huiꝰ
mtegritatis Pſalmiſta. Adducent᷑ regi virgines poſt eã pxi ſ
Preterea oſtendit᷑ illud aha rõne· quia ſumma eſthet puritae·
que poauus poteſt ſuũ ſecum quali contrariũ pati ·q; poſſit vio
lari: a talis fuit virginitas domine noſtre que gaudinz matris
habet eum virginitatis honoꝛe. et ideo nec pꝛima; ſimileʒ viſa
eſt. nec habere ſequentẽ · Quarta eſt puritas ſancuficatioms ex
ſuperuentione ſpũͥſſancti a pꝛeſencie dei imn qua ſimiliter exclut
oẽm creaturam. Cum em̃ elſe matrem dei ſit dignitas ſuperior
que pure creature c munitare non poteſt· neceſſe eſt graua; ad
hot diſponẽtem eſſe maioez omm gra pure creature. Opoꝛtet
rgo pꝛiuilegium ſandiſficationis ſue in hat parte omnem ſan
Rificationem excedere alioꝛum.

We conceptione dominica Eapit. iii.
Ox vt virgo beatiſſima aſſenſũ angelo p̃ᷣbuit dicẽs
giat mihi ſm verbum tuum. Spũſſanctus ſuper ea;
venit at ſiliũ dei conepit. Dec auteʒ tria limul temꝑe
fuerunt non natura Tunc impleta ſunt pꝛeambula ſigumaruʒ
a documenta ſcripturarum ac ꝓphetarum de ſideria ꝓPter ꝙ etiã
dictur aduentus xp̃i pleni tudo tempoꝛis. Quare autem xp̃us.
nec pꝛius nec poſt venerit nonnulle ſunt rationes. Prima eſt
vt oꝛdinẽ vniuerſitatis non turbaret. Singula nanq; ſuis fiũt
tempoꝛibus quanto magis in maximo dei opere ſcʒ filij incar⸗
nanone. Secunda ne ſides a ſpes ex ꝓmiſſa imcarnatione peri⸗
rent. Si emm tar daſſet venire quotidie decreuiſſent a tepuiſſet
Bed pꝛius venire non fuilſet neœſſe- quia nõ pꝛodeſt mediana
ſpũalis ſine affectu reupientis. Lercia vt ſupꝛeme infirmita ti
cu pe immediate ſuccede ret melioꝛatio ſicut ſũmuz atute ſtatm
ſequitur criſis et ſa natio. Quarta vt homo de lege naturali et
ſcripta pꝛius conuinceretur vt ait Ruguſt· quia ſi xpᷣus ſtatim
veniſſet diceret homo ꝙ per legem naturalem ſaluari poterat
ſuperfluum crederet aduentum xpᷣi. Smiliter dicere poterat de
lege ſcripta·ſed oomperto ꝙ nec ſie nec ſic ſaluari poterat · cum
omnes ad inferos deſcenderent tunc venit ipſe· quia tunt erat
tꝑus miſerendi eius. Amnto vt ſicut pꝛimus homo fuit ðdituz
ſexto die · ad tocus mði complementũ · ſic cdus hõ hieret in
ſexta etate ad tociꝰ creature ꝑſecuonez. Sexta em eras eſt apta
ad exerutiũ ſapĩe ad remiſſionẽ culpe ad meritũ vite etne a ad
trãſitũ de ſtatu miſerie ad ſtatũ glie:a iſta notant᷑ ĩ ſexta etate

AQAQA" &lunarrtus
mtione pꝑpſedionis ſenarij. Sexta quia xp̃s non debnit venire in
PHintipio tꝑis tum aduentus eius mimis fuiſſet feſtinus. nec in
ſine vltimo quia tunc mmis fuiſſet tardus · ſed detebat ſalua⸗
roem inter tempus moebi a iuditij intro ducere tempꝰ remedij
BGeptima quia decebat ductoeez ꝑfectum tunc ſe oſtendere. cum
eſſet opoꝛtunitas turrendi ad bꝛauium hot eſt in fine tempoꝛꝛ
Et tamen ante terminum vt per timoꝛem indicis ſtimulati. per
ſpem pꝛemij attradti. a per exempl perſedionem animati ſequi
Poſſemus efficacier dueem noſtram. Octaua qꝛ detebat quedã
membꝛoꝝ ſuoꝝ ipſum pꝛecedere a quedaʒ ſequi. Incarnationẽ
xp̃i multe figure pᷣceſſerunt a ꝓphecie. de quibo aliquas aſſigne
mus. Rbꝛaham deſcendit in egiptũ vt perigrinaret᷑ ibi. Lapis
de monte p̃eſſus eſt ſine mambus. Fluuius egrediebat᷑ de loco
voluptatis ad irrigandũ paradiſum. Sapientia ediſicauit ſibi
Domum exedit calumnas ſeptem · Thꝛonum fedit ſalomon de e
boꝛe grandem. Nouum fadiet dñs ſuper terram. femina circum
dabit virum. Jonas in mare pijatur a mare ſedat᷑. Stillahunt
montes dul cedmez. Deſcendi in oetũ nucum vt viderem poma
conualium a inſpicerem π. Vellus gedeonis roꝛiſicat. Manna
ſeruat᷑ in vena aurea. Virga aaron floꝛet eclos de radite ieſſe
aſcendet. Emittitur columba de archa noe. Mittitur hgnum
in aq́s marath. Paradiſus plantat᷑. Moyſes Ponit᷑ in ſiſcellaz
eirpeam. Iſiahel induit ioſeph turicaz polimitã. In ſole poſuut
tabernaculum ſuum. Duo vini ferunt in vecte botrum de terra.
peomiſſionis poꝛtantes. Mittitur ioſeph in ciſternã. Prbs foꝛ
titudmis noſtre ſyon ſalnatoꝛ ponetur in ea murus. Emitte a
gnum domine dnatoꝛem dterre de petra deſerti ad montem filie
ſyon. Rorate celi deluꝑ a nubes τπ. Kſcendet dñs ſuper nubez
leuem. iſcia a veritas obuiauerunt ſibi- Gẽma carbuncun
in oenamento anri. Simul im vnum diues et pauper. Ego ſuz
peimus a nouiſſimus gere· ca· 31· In caritate perpetua dilexi te
Mictitur daniel in lacuʒ leonum. Æ½Paret in camino quartus
ſimilis filio dei. Ombꝛa deſcendit in hoꝛalogio decem gradib⸗
Igrnis a pparet iſn rubꝛo non cõburens Ezech. Solẽ nube tegaã
Eccleſia. Auid lucid ius ſole a hic deficiet Plſalmi.Æπ& ſũmo celo
egreſſio eius. Nota ꝙ; quando queritur. vnde virgo concepit
Vtz verbo angeli vel a ſpintuſancko. Dicendum eſt ꝙ nõ ver
bo angeli ·˖ quia verbum eins in aurem ſalimt a non permanſit
ideo ſanguineʒz eins non diſtinxit ſeꝑando. nec conuertit nec
foꝛmauit · ſed de ſpũſancto ꝗ illam ſubiam cospulentam pꝛimo

deedit a ſanguine· poſtea duerut eã a foꝛmauit et higurauit

a in membea diſlinxit et animauit et ideo damnat᷑ ꝙ cantat
Coniipies per aurem · ſed debet cantari. Coneipies deũ pariteꝛ

et hominez. het omnia ſpũſſanctus non eſt operatus paulatim
vᷣt natum ſed ſimul in momento.a ideo beata virgo concpit
virum perſectum in vno momento in figum lineamentoꝛuz et

anmima a gacia et virtute a ſapientia· quia in nullo hoꝝ xpᷣus

pꝓſecit nec mn facie hominum.nec plus vno die oſtendit grade
lieet m vtero et extra vterum in REneam̃tis

et ſapientie ꝙ;ᷓ alio li
copoꝛis peoficeret.
Rationes incarnationis xp̃i Capr. v
Er verbuz igitur mmcarnatũ fadta eſt hũana generis
reparatio- non qꝛ auter ſaluari non po tuerit⸗- ſed qa
nullus modus alius fuit ita o graus ipſi reparatoꝛi
teparabili et nꝑatiom. Congrmebat inq; iſte modus ꝑatori
quem decebat oſtendere ſuam potentiam ſapientiã a bonitateʒ
Quid autem potenuus q; coniungere extnema ſumme diſtancia
hoc eſt creatoꝛem a creatuma. Wagna enim fuit potencia in cõ⸗
iunchone diſparium elementozz maioꝛ in coniundtione illoꝝ.
ad ſpũm creatum ·maxima in ciundtione iſtoeeum ommum ad

ſpũm mcreatum: vbi eſt et maxima diſparitas: Quid vero ſa⸗

pientius q́; ꝙ ad perſecho nem huius vniuerſi ſierer coiundtio

Primi et vleimi·hot eſt verbi dei · quod eſt ommũ pꝛinupium.

huamane nature que in ope ribus ſex dierum fuit vltima oĩm

creaturarum:? Quid enim beninolentius ꝙ; ꝙ creatdereꝝ con⸗

municare ſe voluit rebus creatis· et hec benignitas magna fuit
in coniuncnone ſui omnibus rebus per pꝛeſentiam maioæ quia
cõ municat ſe bonis per ꝗqratiq;. maxima quia c municat ſe hoĩ
a per qoſequens generibus ſinguloꝝ in vmtate perlone. Fuit
etiam modus ille tongruentiſſimus ipſi rꝑabih quia homo ꝑ
peccatum coꝛruit m infirmitatem et ign oꝛantiã a malitiaz per
que ineptus factus eſt ad virtutem diumam imitandam q ad
veritatem cognoſcendam.a ad bomtatem diligendaz. ideo deꝰ
fadtus eſt homo per qð reddidit ſe hommi imitabilẽ cognoſcibi
lem ac amabilẽ. nit ſimiliver ille modus ↄgruentiſſimus nr̃e
reꝑationi quo dñs in foꝛma ſerti pꝛocuraret ſerui ſalutẽ. Sunt
a alie ratiões quare ↄu eniens fuit deũ incarnari. Prima eſt qꝛ
p̃ᷣuaricatoꝛ abſtalit nobis deã. vnde duemens fuit vt reꝑator

redderet nobis deũ. Bcða qꝛ humilitas decuit deũ hnõ potnit
humiliari vſq; ad penas in nata dinina · g o poꝛtuit ꝙ in alia⸗

— — 4 — — „.

Quartus
Tertcia vt ꝓphecias adimpleret Yſaie. Ego qui loquebar ece
aſſum XKbatuk. Aparebit m ſfine et non mentietur ſi moꝛam ſe
cerit · expecta eum quia veniens veniet & nõ tardabit vt docèt
vmcere potius per iuſticam q; ꝑ potentiã. Quarta adð vitandũ

indonueniens: quia ſi deus incarnari nõ potuit vel neſciuit vel
noluit ·˖ a ſi ſic videtur in eo eſſe impotendua vel ignoeancia · vel

muidia qð abſit . Quinta vt tanta eſſet humilitas in redemp
toe quanta fuit ſuperbia in pᷣuaricato?equia ſuperbia tanta
fuit vt homo vellet eſſe vt deus ˖ vnde humilitas tanta debuit
eſſe vt deus fieret homo. Sexta vt noſtrum amoꝛez exutaret æ
noſtram ſpem erigeret. Septimũ vt exemplũ imitande virtut⸗
nobis daret in foma viſibili à humana. Guis opera trinitatis
ſunt. indiuiſa.ita ꝙ quicquid operatur vna perſona operetur a
alia· tñ ſolus ſilius fuit incarnatus: a nõ pater vel ſpũſſanctu5
Et habemus ſimile in tribo domicellis induentibo terciã ipſazz
de quibus poteſt diu. quicquid facit vna faeut alia- vna tamen
ſolum indut. Eodem modo dicendũ eſt ꝙ opus incarnationi5
quandoq; attribuit᷑ patri vt ibi. Cum venit plenitudo temꝑis.
miſit deus filium ſuuʒ. Quandoq; attribuit᷑ filio vt ibi. Exiui a
patre veni in munduz. Quandoq; ſpirituiſancto. vt dititur in
ſymbolo. Qui concptus eſt de ſpuſancto. Sed hec ideo dieuntẽ
quia opus mcarnatioms fuit maxime ſapiẽae potentie àO bom
tatis que tribus peꝛſonis attribuunt᷑. Sunt autem multe rõneʒ
quare filins intarnatus fuit a non pater vel ſpũſſandtus. Pri⸗
ma vt ꝑ eandeʒ ſa pientã qua mm condiderat fieret reꝑatio.
Gecunda vt qui filius eſt in deitate eſſet et filiꝰ imn humanitate

Terta ne idem eſſet pater a filius ſi pater de homine naſceret.

Quarta quia congruencius mittebat᷑ qui eſt ab aliquo ꝙ; qiu ẽ
a nullo. Quinta ꝓpter conſir mationẽ hereditatis nobis ꝓmiſſe
ne ſcʒ poſſemus patri dicere. Dñe tu habes filium cui com petit
hereditas quam hoĩ ꝓmiſiſti. Sexta vt patris erga nos oſten⸗
deretur caritas Joh;. 3. Bic deus dilexit mundum vt filium ſuũ
vngenitũ daret. Septima oſtendit᷑ ꝙ deus pater nihil habet·
ð non ſit paratus nobis dare· ceum filium ſuum dederit nobis
Octaua vt ſicut filius dei factus eſt homo: ſic homo fieret ſiliuꝰ
dei Kpls ad Gal. 4. Miſit deus filiũ ſuũ vt adoptionẽ filioꝝ
recperemus. Nona vt eſſet occaſio ſalutis qui ð fuiſſe occaſio
rume · ꝗꝛ hõ appetẽdo ſcĩiam dĩnaz que filio aꝓpriat᷑ eecidit. Vi

ðẽ ð em̃ lu aiſer dei fihũ ꝑ oĩa pr̃i ſiem muidit a voluit eſſe ſiłis

altiſſimo Jone. ꝓpter me tẽpeſtas hec oꝛta ẽ mitte me in mare·

Deema qui a imago debuit per imagineʒ reparan. Vndeema
quia ſicut verbum mentis mediante groſſioꝛi natura emittituꝛ
ſeʒ ꝓꝑ vo emſit verbum eternũ ꝑ aſſumptionem nature noſtre.
Duaodeama quia medius meer perſonas debuit eſſe mediatoꝛ
dei et ho mmis. Tredeama quia ſapietia patris reparare debuit
a ꝓetitoꝛem lapiencie Gen · 3. Entis ſicut dij ſcientes bonuz et
m ilum. Deamaquarta quia decentiſſime toniungit᷑ humilitas

cum lapientia Pꝛouerbioerum. Obi humilitas ibi a ſapienta·
vnde ſilium dei ̃ceipue decuit incarnari. Quindeama quia ydee

nõ ſunt niſi dei lapientia que fiho a ꝓpriatur. vnde euz ſingule
ydee ſing uloꝛum ſint cauſe· tunc demum omnia ſunt perfacta æ
tompleta cũ per vnionèe ad ſuũ prinapium rediert. Sedeama.
ſi pater fuiſſet incar natus tũt nulla ꝑſona fuilſſet ſine pncipio

Dedumaſeptma quia opoꝛtuit incarnatam pſanam tanq; ſate?ꝛ

dotem ſupplicare peo natura noſtra aſſumpta. ſed magis decuit
filium ſuꝓplicare patri ꝓ natum aſſumpta q; ecõuerlo. Decima

octaua. ſi ſpirituſſanctus fuſſet incarnatus tũt duo eſſent filij/

Deamanona. quia nullum magis decet reducere hominem ad
dinmam cognitionem q; verbum quo ſe pater declarat qð eſt
vnibile carni. ſiuit a verbũ vod. Viœſima quia nullum magis

De modo incarnationis xp̃i (Capit vi.
RMSMcmuni repatione oim decœns erat vt fieret tur⸗
ſus triũ de triꝑha ierachia ſcʒ · dina angelica:a hũa
na. Vnde in miniſterio incarnatiomis fuit ↄcurſus an
geli nunaantis a virginis apientis a verbi dei caꝛnẽ alſumẽ
tis.cũ filius in munduʒ mittit᷑ non fit lou mutauio · ſed nature
huma ne aſſumptio.quia ipſius mitti eſt eſſe vbi pꝛius erat · h
alider ibi eſſe q fuit pꝛius· a het alteritas non eſt ex parte eius.
qui eſt cum ſit immutabilis · h ex parte eius in quo eſt· qꝛ vmt
noſtre carni. vnde mutatio non fit ex ꝑte ſui ſed ex parte noſtri
Prerea in lot mutatione exigit᷑ non eſſe vbi quis pꝛius erat
ſed nec hot eſt m ſilij miſſione quia poſt incarnationem fut in
pati ſemper. Ep̃s aſſump ſit naturam noſtram quinq; modis

ſeʒ miſericoꝛditer :s. Scðm ſuam miſericoꝛdiam ι. Vuliter

ſczʒ pꝛo ſalite noſta· p̃s. Operatus es ſalutem τ. Sapienter. qꝛ
aſſumit bonũ nature repꝛobando malũ culpe Yſaias. Buti et
mel o medet vt ſciat repꝛobare malũ a eligere bonũ. Fortit᷑ qͥa
ſic ſuſcepit naturam noſtram ꝙ nunq; depoſuit ſuæ;:quia poſt

decet reducere hoiem ad filiationẽ adoptiuam q fihũ naturalẽ·

moꝛtẽ vnita fuit deitas carni in ſepulcro a aĩe ĩ inſerno.vñ p̃s

— —

M S JM
.

“””M Quartus
Non derelinquam animã meazʒ ι Mirabiliter quia toniunda
ſunt in mcarnatione ſummum ymum. hoc eſt deus et imus
Herbum caro ſadtum eſt quinq; modis·ſciliet m carneʒ bᷣm
veritatem carnis YPfaie . 33 Pere languoees noſtros ipſe tulit.

Preter carnem qma pꝛeter operationem carms Mat. ſ. Quod

enim in ea natũ eſt de ſpũſuncto eſt. SOupꝛa tarnẽ qiia meritis

noſtris non exigentibus Kpłus ad Tytum. Mon ex openbus

inſtide que fecimus nos Pꝛopter carnem qnia ad ſanandũ
carnem a hot quantum ad ſideles effidenter: liet quantum ad
omnes ſufficienter Lu.i. Pocatum eſt nomen eius iheſus quia
ſanos nos ſetit. Contra carnem qma ad maioẽ damnationẽ
inſide;um. vnde Joh. I5. Si non veniſſem a lotutus eis fuiſſez
peecatum non haberent. Opus aſſumptionis nature noſtre nõ
ammatio ſed incarnatio nommaturcum tamen a digmori res
dſuen erit nominari. Doc antem ꝓpter multas ratones ſcʒ vt
eypꝛeſſio fiat nomiatio aO pfundioꝛ explice dignatio miſeren
tis. Et quia nobis magis nota eſt pars carms: a vt maio ex
peimat᷑ humiliatio· eo q; magis a deo diſtat caro q; anima:
Be vnione natura aſſumpta (Capi. vi
Icut m deitate vna eſt eſſencia a tres ꝑlone. ita eton
uerſo in xp̃ᷣo vna perſona a tres ſunt eſſentie. ſciliczʒ
deitas aĩa a caro.hoc eſt eternuʒ nouum a antiquũ
quia deitas eſt eterna-ſed aia noua. quia in aſſumptiõe treata
caro vero antiqua: quia ab adam ꝓpagata. a xp̃ᷣs hᷣm naturam
deitatis eſt gemtus · m ammã vero creatus pᷣm carnes factus
Pñmio fuit triplex m xp̃o ſcʒ deitatis ad animam et econuerſo.
deitatis ad carnem a econuerſo· at aĩe ad tcarnem a ecõuerſo.
due pꝛioꝛes vniones ſemper manſerunt. tercia ſeparata fuit in
moete. Vmo ergo deitatis ad humanã naturam non eſt in vni
tate nature ſed perſone:non dito perſone humane ſed diuine.
hot eſt non aſſumpt led aſſumentis: nec perſone cmuſlibet ſed
ſolius verbi. Quia em impoſſibile eſt ꝙ dinina natura ↄcurrat
tum alia.ſitut pars ad conſtitutionez tercij cel ꝙ ipſa tranſeat

im aliam· vel alia in ipſam ꝓpter ſimplictatem a vmtatem eius

perſediſſimam. ꝛzopterea dminitas àa humanitas non vniun
in vnitate nature h̊ perſone.a ſic mtelligitur i lud in ſym bolo
Knaſtaſij vbi dicit Mam ſicut aĩa ratio nalis et caro vnus eſft
homo. ita deus a homo vnꝰ eſt xps ibi nan ponit᷑ ſimihtudo

ꝗqnuantum ad vnitatem perſone a non natureqe caro àH amma

Differunt ijn homine quantum ad eſſentiaz conſtituunt tamen

vnam perſong;. Eodem modo mier diuinſtatem a huanſtatem
xp̃i eſt differenda· a tñ eſt ibi vnitas in ꝑſona· et quia d iuina

natura in nullo ſu polſito pt ſubſiſtere p̃terq; m ꝓpria ypoſtaſi

ideo vnio illa nõ poreſt elle in perſona hois led dei. Et ꝓpteren
deus ſeeit ſeipſum ſu ꝓppoſitũ in vna perſonaꝝ ſuarum humane
nature. vnde tm̃ eſt ibi vna perſonalitas et vnitas perſonalis
ſcʒ ex ꝑte aſſumentis. Ad eſſentiã nanq; perſone triplex exigit
diſtincho ſcʒ ſingularitatis-/a naturalis incõmutabihtatis a ex
cellentie ſiue digmtaus. ꝓter pꝛimum nulluzʒ vniuerſale eſt ꝑ
ſona. ꝓpter ſecundum amma non eſt perſona.ſeðd ꝓpter tercium
xp̃s ᷣm ꝙ homo eſt peꝛſona. Ex his patet que ſit vera vel falſa
mter has qᷓtuoz ꝓpoſitiones. pꝛima perſona perſonã aſſumpſit
ſcdᷣa natura ꝑſonam aſſumpſit. terda natura naturã aſſumpit
Quarta perſona naturam aſſumpſit. peime due ſunt ſimpliater
falſe. tercia vno modo eſt vera alio modo eſt falſa. Si em ſumat᷑
nacura ꝓut eſt oõ mums tribo perſoms ſic ẽ falſa: ſi vero ſumat᷑
natura ꝓut eſt in perſona fſilij ſic eſt vera.qrta ꝓpoſitio ſimpłlr
eſt vem. Ad mtelligentiã hoꝝ nota ꝙ tres fuerunt opmniones
de imcaꝛ a ione xp̃ᷣi. Prima dicbat ꝙ; ſilꝰ dei aſſumpſit hoĩem
Secunda di cebat ꝙ aſſumpſit humanã naturam. Terda dixit
qꝙ aſlumpſit homineʒ vt veſtem- Prima opinio non ſuſtinetur
in ſcohs miſi per repetidonẽ · qꝛ ponit ꝙ in xpᷣo due ſunt ꝑſone
qð falſum eſt. Secunda cõmums elſt a celebꝛis · et ponit hoc ſcz
qꝙ; xp̃s eſt vnum ſolum lœt ſit ahquid ſᷣm ꝙ homo. Itez ponit
ꝙ aſſamens non eſt aſſumptum. Item qꝙ ille homo eſt diuma
eſſenea et econuerſo. Icem ꝙ omnis ꝓprietas ſiij dei ineſt ilu
hommi a econuerſo. Terdo opinio tanq; heretiea repꝛobatur ·
quia ponit nõ eſſe duas naturas in vna perſona xpi·et ꝙ due
ſubſtancie humane nature non ꝑtinent ad perſonalitatem filij
dei ſed extrinſecus ſe habent ad ipſam. Dicimus ego tanta
eſt ibi vnio vt qmuicquid dicitur de filio dei dicat᷑ a de eho hoi5
et econuerſo. his tamen exceptis in quibus expꝛimit᷑ vnio vel
claudit᷑ negatio. Si enim ſit vocabulũ in quo aliq̃ᷓ repugnatio
in cludit᷑ ſic eſt vnire incarnari aſſumè aſſumi in quibo incudi
reſpedus vmoms vniꝰ nature ad altrraʒ tunt nõ tenet p̃dida
regula. Similiter non tenet ſi m vocabulo includitur negatio
alicuius cuius o poſitũ alteri cõpetit ſicut incipere eſſe creari. er
ſimiha. Nota ꝙ ꝓprie loquendo compoſitio ẽ copoꝝ diundio
eſt copo:is aH amme.vnio eſt diume nature ad humanam tñᷣ
vnum qñq; ponitur pꝛo eliquo. Quinq; ſtatus fuerunt pꝛimi

ne

“MRM Quartus
hominis a de quolibet ſtatu accœpit xp̃s aliq̃d. Primus ſtatus
fuit mnocencie· de quo acœpit immunitatẽ peccati. Secundus

fuit gratie de quo acœpit plenitudmẽ gr̃e. Teraus fuit culpe

de quo accpit retompenſationẽ pene. Quartus fuit penitencie
de quo accœpit ꝓpaſſionezx doloꝛis a triſtitie. Antus fnitꝗ loꝛie
de quo acœpit plenam fruitionem. Copus xp̃i m iohannez
damaſcenum fuit foematuz ex ſanguine beate virginio- nõ ex
carne. Nam vere matris eſt ᷣm philoſophos tmmodo materia
miniſtrare: ſed dare virtutem foꝛmatiuam que adtiue materiam

fomet eſt patris a nõ matris. Cuʒ igit᷑ beata virgo ꝓprietatẽ

matris vere habeat opoꝛtet ꝙ materiã ↄtulerit que ᷣm naturã
ſit materia conueniens humam copoꝛi. et tamen integritatem
virginalem non polluat. talis auteʒ materia non eſt caro. quia

ditcit Phs ꝙ id qð eſt actu pars non eſt materia generationis

tum non ſit potendia totũ. Caro autem eſt actu pars. vnde nõ
eſt materia gnatiomis. talis q; materia non fuit ſemen femmeũ
quia hot puritati virginis non conueniebat.net etiã ᷣm phᷣm
eſt neeſſarium ad generatuonem qꝛ mulieres alique dapiunt
ſine ſemmatione.talis ergo materia fuit ſanguis· qma ille bm

phm eſt in nobis etiam materia generationis. O autem dicit
XKpls ad Ro · Qui factus eſt ei ex ſemme dauid. intelligendum
eſt æiginaliter nõ materiahter. Pirtus aũt foꝛmatiua in beata

virgine non fuit ex patre carnali: ſed ex virtute altiſſimi.
Vtilitas incarnationis xpCGi (Capi.vni.
Miſimus per peccatum. ꝓpriam excllentiam. ment?
innocntiã ac dei amiqtã. Dec aũt retuperari opoꝛ⸗
tuit per benefitiũ ſaluatoꝛis. Excellentiaʒ enim recu⸗
perare non potuimus · niſi per recuperato:em excellentiſſimuzʒ:

qma ſi per meram creaturam reparati eſſemus. tunt opoꝛteret

nos eſſe ſubiectos illi creature. Innocnna q; reacquiri non po

terat miſi per ſatiſfactoꝛẽ ſufficientiſſimũ qui videlicet deus eſſet
et homo. Deus quidem qui pꝛo omnibus ſatiſfacere poſſet.Dõ

vero de genere adam qui peccauerat ille nanq; ↄgrue ſatiſfecit

qui poteſt a debet. ſed non Poteſt nili deus non debet niſi homo
Kmidtia ſimilr refoꝛmari non poterat miſi per mediatoꝛem coõ

uenientiſſimum qui ſcʒ vtriq; parenti tonfoꝛmis eſſet· et vtriq;

parti amicus. Moc antem conuenit xp̃o qui eſt deo ſimilis per
deita tem a hommi ꝑ humanitatexz. Venit in incarnatiõe tanq

dñs ad ſeruos vt eos coꝛrigeret: tanq; medicꝰ ad egrotos ut

eos ſanaret: tanq; magiſter ad diſcipulos vt eos inſtrueret.

Liber

Per peimum oſtendit deus potentiã per ſem ſapientiam. per

tercũ bonitatem. Auatuoꝛ fructus diume incarnacõis aſſignat
Bernhardus. Lanna de eelo deſtendit gaundeant eſurientes.
Oe vinea celi botrus erupit· gaundeanr ſidentes. Dleum effuſũ
eſt gandeamt egrotantes. Lapis ſine manibo de monte p̃aſus
eſt. timeant negligentes. poο homini plures ackus dueniunt
nobis multum ſa lutiſeri per quos diuerſis rebus naturalibo
ar tifinalibus tomparatur. Ipſe nanq; xp̃s diditur caput ꝗpter
motũ a ſenſum ſpũalum q in membꝛis luis in fluit. Mediatoꝛ
qua partiupat ꝓprietates humane nature et dinine. Et ideo
efffiea ater inte: de pr̃em a nos poterit mediare. undamentu
ꝓpter ſidem qua in nobis illum mat intellecum. Doſtium ꝓpter
caritatem qua perſicit affetum. Paſtoe in quantum incoporat
nos eccleſie per ſacramentoꝝ partiapationem. Moſtia qꝛ ſol

uit obligationem contractaz per peccatum ceiginale et etiam

ꝓetcata actualia. Sacerdos qma ipſe rogat ipſe ſe exaudit: ipſe
ſeruus rogat ſe dñm: ipſe deꝰ exandit ſe hoĩez. via in exemplo
vita in pꝛemio. Igtem enumerat Bernhardus qtuo vtilitates

aduentus dñi dicens. Venit medicus ad egrotos redemptor

ad venditos ad errantes via ad moetuos vita. Sunt adhuc
multe vtilitates incarnationis xp̃i:· qma deꝰ fatus eſt homo vt
fieret homo deus. dñs factus ſeruus vt ſieret ſeruus dnñs. deus
de elis ad terras delcendit vt hõ de terris ad celos aſcenderet.
deus factus eſt fihus hois vt homo ſieret filius dei. immoetalis

factus eſt moꝛtahs vt moꝛtals fieret immoetalis. diues in oẽs
faqus eſt pauper vt pauperes ſierẽt diuites. obſcurata eſt lux.

vt nos illummaret eluriuit panis vt nos reſiceret· ſitiuit fons
vt nos inebꝛiarettriſtata ẽ leticia vt nos letifiearet- pauebat
fidutia vt nos confoetaret· laſſata eſt via vt iter noſtruʒ ad tce
leſtia dirigerer.

.

Oe mir abilibꝰ circa incarnationez Xp̃i. ix

Xellebat incarnatio xp̃i nram ↄcptioneʒ in pluri⸗
bus ꝑ qð a pparet ꝙ ibi natura ꝑdidit ſua ium. In⸗
uemunt em̃ ibi multa tam ex pte pꝛolis qꝙ; ex parte
mtr̃is tam etiã ex ꝑte modi que non ſunt pᷣm viã nature: h bm
potentiam virtutis infinite que ſolius dei eſt. Wim ergo ſuert
m matr ꝙ; bᷣm Wernhardũ fut ſine pudoꝛe fetunda: ſine gra
uamine gramda: ſline doloꝛe pu erpera. Abi Poꝛtamt ſtella ſolẽ
palmas vitem riuus fontem· filia patrem · creatura creat eem ;
Fuit inq; mater pattis et filia pꝛolis: fuit inmꝙ; pꝛole Poſterior ·

—

l
contento minoꝛ. r̃ et virgo fuit.a cũ deo cmunem habuit
filiũ. Maledichonẽ legis euaſit vbi maleðicte fuerant vᷣgines
o niugate. Virgines quidez quia non genuerunt. comgate
vero quia in doloꝛe pepererunt · ſed vtrunq; beata virgo euaſit
qmia virgo genuit a non ſenſit doloꝛeʒ Xugꝰ. Speculum non
rumpit radiꝰ ſolis.integritatẽ virginis ingreſſus aut egreſſu⸗
viciare non potuit deitatꝭ. Wirabilia q; fuerunt in pꝛole. qma
m inſtanti fuit ſanguims ſeꝑatio. ↄſolidatio· figuratio ·aĩatio
deiſicatio. Et ꝙ iſta non fuer̃t ſucœſſiua patet ex ſcript᷑a. Jere.
ca. 31· Femina artũdabit virum. Patet etiaz ex vintute agen
tis ſpũſſandti cuius ẽ ſubito operari. Guis aũt membꝛa toèꝑis
xp̃i uerunt in conœptione tompleta et perſecta vſq; ad amme

ſuſceptionẽ.ipſoruʒ tamen diſtindio hᷣm Augtam parua fuit

tenuis ꝙ humano viſui vix poſſet ſubija: qua in tanto fuit
mmus coepus illud qꝙ; alius ↄρtus cum fozmatur quantũ in⸗
fra · 46· dies augeri potuiſſet in vtero. vnde mimeuloſum fuit.
ꝙ in tam paruo co poꝛe fnit reœpta amima. ſed hot lactuz fint
ideo ut concptio xp̃i quantũ ad dempus manendi in vtero nõ
eſſet nr̃e cptiom diſſimihs OPreterea ab inſtanti cõceptionis
ſciuit ommia etiam hm ꝙ homo. Item in fruitione perfecta fuit
vnde quantũ ad hoc non ſolum fuit viatoꝛ ſed etia ↄpꝛehenſoꝛ
Iteʒ mundus fuit ab omm pecento a plenus graua a veritate
Habuit q; patrem in celis et matrem m terris. ſed patrem ſine
matre· a matrem ſine patre. Item per incarnationem ipſe dñs
fckus eſt ſeruꝰ. eternus factus eſt tempoꝛalis. immenſus factꝰ9
eſt paruulus. ſt ſummus ymus.mcompꝛehenſibilis fit locahs
ſit ſimplex oompoſitus diat Rugꝰ videt᷑ muiſibilis. palpatuz
impalpabilis· immotalis occidit. Ie; Rug?: Qus vnch eſti
mari poſſet vt poꝛtaret᷑ mamibo lem meis poꝛtitoꝛ oebis.panis
angeloꝝ alaret᷑. virtus celoꝝ infirmaretur. vita ommiũ more⸗
retur. Hic quoq; nota ꝙ ſicut in diuinis eſt trinitas ꝑſonaruʒ
m vnitac ſubſtancie· ſic m xp̃ᷣo eſt trintas naturaꝑ im vnitate
per ſone · qꝛ ſicut in diumis per diuerſas ꝑſonas nõ diſtinguit᷑
eſſentcia. ſic in xp̃o diſtinguitur per diuerſas naturas Ferſona
Deniq; mtarnauo xpi fuit mirabilis ex mõ.quia cuʒ t᷑res mõi
pꝛoducndi hommem pꝛo ceſſiſſent. Primus ſcʒ nec de viro net
de muliere ſicur in adi. Becundus de viro ſine muhere ſicut in
eua. Tercius de viro a muliere ſicut in ommbo tõ cupiſcibiliter
natis. XA mplementũ decuit vmuerſi quartũ modũ intro⸗

vnei vt homo de muliere ſieret ſine viro ꝑ virtuteʒ opemtoꝛis

ſummi. In con cptione ergo ſilij dei ſimul amnino turrit virtꝰ
innata infuſa et increata. Virtus innata materiam minſtranit ·
Virtus inſu ſa puriſicando ad vnionem verbi adoptauit: adop
tione dico cõgruente. Virtus mcreata ſubito perfiet qð natu
ra non potuit mii ſucceſſiue ·

¶ De natiuitate domini (Capitulum. x

Ktiuitas xp̃i triplex eſt ſcʒ · dina humana a gratui⸗
ta. pe ma eſt ex pr̃e.ſcdᷣa ex mat. tercia fit in mente
Æde patre naſcitur eternaliter· de matre temꝑaliter · in
mẽte ſpũaliter. Et iſte nati nitates ſumunt᷑ ᷣm tres ſubſtanaas
que ſunt in xp̃ᷣo ſcʒ diumitas·caro a ſpũs.nam ex pr̃e naſeitur
deus. ex matre caro. i mente naſcitur ſpũſſanſtus ſcʒ ꝑ gram
ex patre naſcitur ſemper. ex matre naſcituꝛ ſemel:in mente ſepe
Gm natiuitatem dininam xpᷣs habet patrem ſine matre.bᷣm hu⸗
manam habet matrem ſine patre. ᷣm gratuitam habet patreʒ
matrem. iuxta illud. Qui fecerit vo luntatem patris mei ipſe t&τ
Mas tres natimtates repꝛeſentat eccleſia in die natiuitatis eiꝰ
e nan dina in miſſa que cantat᷑ in nocte. eſt enm nobis
hec natiuitas occulta Yſa· 63. Gnationem eius quis enaꝛrabit
Gcðam m miſſa que cantat᷑ imn aurora· quia natiuitas humana
partim fuit occulta a ꝑtim manifeſta. octulta quidem quantuzʒ
ad modum. ſed maniſeſta quantũ ad factum. Terdam in miſſa
que cantat᷑ in die quia natimtas gratuita eſt maniſeſta in qua
xp̃us per affectum conapit᷑. per effectum naſtit᷑. per pꝛofectum
nutri tur Yſaias Rπ timœe tuo conepimus a peperimus ſpũm
ſalutis.de diuina itaq; generatione habet᷑ libꝛo·i . ſed nunc de
humana ꝓſequendum eſt. Motandum itaq; ?ᷣm verbum Aphi
ad Tytum vbi ait. ı₰ paruit gracia dei ſaluatoꝛis noſtri oĩbo
hoĩbo.MNatiuitas xp̃i fuit gloꝛioſa gratioſa copioſa a fructuoſa
Gmtioſaa:gratis non noſtris merit exhibita. Æμ Paruit enim
gratia gracioſa quia dei ſaluatoꝛis noſtri. Copioſa quia oĩbus
hoibus. Fructuoſa qꝛ erudiens nos. Et iſte fructus natiuitat:
xpi duplex eſt ſcʒz ſpectu tempoꝛis pꝛeſentis· a reſpedtu futuri
Reſpectu pñtis itꝝꝶ duplex eſt frucus. Primus eſt declinatio
mali ibi. Vbi abnegantes impietateʒ quo ad malum quod eſt

contra fidem a ſecularia deſideria quo ad malum qð eſt coontaa

bonos moes. Secundus frudus eſt operatio boni ibi. Sobꝛie.
quo ad nos.iuſte quo ad ꝓximum. pie quo ad deum. Item re⸗
ſpectu futuri temꝑis duplex eſt fructus Primus quo ad gloriã
amme ibi. Expectantes beataz ſpem. Zecundus quo ad gloꝛia

1

*

Quartus H
in reſurrectione coꝛpoꝛis ibi. Et aduentum gloꝛie magm dei:
a paruit in natiuitate xp̃i benignitas et humamtas ſaluat oꝛis
de tri plici latibulo ſcʒ de ſinu patris in quo celatur. de vm bea

legis in quo figurabat᷑.de ventre matris in quo fomabatur

Jpſe nanq; agnus ſoluit ſignatula libꝛi ſignati.MNatinitas xpi

fuit vtilis honeſta a iocunda. Quid enim vtiliꝰ ſaluti hmims·

Vocabis inquit nomen eius iheſuʒ quia ſaluum ſadet populũ
ſuum a peccatis ipſoꝝ. Saluum inqᷓ; ſatiet a foꝛmidine timoꝛiz

ab immanitate languoeis a detentione carteris a ſubiugatõe

hoſtis: Qud honeſſiꝰ partui virginis vbi virgo eſt qᷓ generat
deus qui generatur.ſpũſſanctus qui generationem operatur.
Quid iocundius oetui dei a hoĩs gauſi ſunt quidem qui Paelſſe
runt vt abꝛaham qmu exultauit vt videret diem dñi. Iem qui
ſequuntur Xpłs. Gandete in dño i&τ. Item qui pꝛeſentes erant-

vt angeli decantantes. et paſtoꝛes videntes. et iohßes in v& ro

eum ſendens:a ſymeon euʒ amplexans· ſed maxime eũ virgo
generans Lu.ca.i. Exultauit ſpũs meus in deo ſalutari meo:

Pꝛotulit in natiuitate beata virgo nobis fructũ qui fuit ſemĩa

tus in ↄceptione · germmauit in natiuitate. collectus eſt in pan
noꝝ muolutione: ad domũ allatus in puriſitacõe. flagellatꝰ m
ſtipite· ventilatus in falſoꝝ teſtimonioꝝ actuſatione · tõmolitꝰ
in paſſione · purgatus in rſurrectione. comedit᷑ in quotidiana
eukariſtie ſuſceptione et in celeſti fruitione. Beata itaq; virgo
eſt ælum qð xpᷣ̃m ꝛorauit· ipſa nubes que ißm pluit· ip̃a terra
que ſaliatoꝛeʒ germmauit. In natiuitate dni fiut beata virgo
terra de cuuis limo fomatus eſt verus adam. ĩa de qᷓ oꝛta eſt
veritas· terma de qua fructus ſublimis. tra bona in quam ſemen
cecidit ˖ terra germmãs herbã virentẽ. terra fluẽs lacke et melle
term de qua egrediebat᷑ fons irrigãs vmuſam ſuꝑficiem cre.
Oe circumciſione dominiCapituluj. xi
greumtciſionem dñs xp̃us accœpit multiplia ranoene
Primo vt legem quã dedit alijs etiã ipſe com pleret
Betcundo vt humihtarẽ oſtenderet quia eeremomiali⸗

busß ad ꝗᷓ nõ ten ebat᷑ ſe ſubiecit ipſe nanq; dñs legis fuit. Ter

cio vt ſangninem ſuũ pꝛo nobis non ſoluʒ m etate virili h etiã
in infancia fundaret. Quarto vt nos foæe circunddendos ſpuah⸗
ter demonſtraret. Auinto vt hereticos confunderet qui dixerũt
eum non verũ copus ſed fantaſtitũ habmiſſe. Sexto vt indeis
ſatiſfacert qᷓ ſcandaliz ati fuiſſent ſi arcũaſionẽ non ſuſcepiſſet
Septimo vt legem veterẽ a ꝓpbaret que vſqʒ ad ipſuʒ puanoa

MM

Liber
fuit. Legalia em̃ pm Rug:. fuerunt añ paſſionez dñi viua poſt
paſſionẽ mortua· ſed poſtq; claruit veritas euangelij per mm
ſepulta. Circumadit᷑ iheſus non ſolũ urcũciſione legali· h etaʒ

ſpãali. Vnde poſſumus cirtumeiſionẽ quadruphieem aſſignare.

Primo circũ ſidit eum pater m natiuitate cultello paupertatis.

Scðo circũuderuit euz ſui m ockauo die cultello legis. Tercio

arcũadit ſeip̃m in ommi vita ſua cultello humanitatis. Quarto

arcũaderunt eſi indei in paſſione cultello crucs a hoc ꝑ militeʒ
pylati. Circũciditur etiaʒ xp̃s in ſuis qdrupliciter. Pꝛimo per

detractozes qui auſfert amicos a ſamm;. Scdo per raptoꝛes qui
auſerunt bona tꝑalia. Tercio per heretioos qui auferunt aiam.
Quarto per tyrãnos qi aufer̃t cœpus. Circũciſio nr̃a ſpũalis
Duplex eſt. Prima mentis in peeſent a ctulpa. Scða coꝛpoꝛis in

ſuturo a pe na. Peima figujata eſt ꝑ arcuuſionem ſolennẽ que
facta eſt m egipto·. Et hec triplex eſt ſcʒ in ipientiũ a vicijs cul
tello iuſtice · item pficientium a ſuꝑfluis cultello miſcie. Item
perſectoꝝ a necſſarijs cultello caritat pfecte. Scða ſigmifieata
eſt per cirtũaſionem factã im galgalis in terra pmiſſionis. qꝛ in
octaua reſurredionis ꝑ petram xpᷣm iir cũtid im ab oĩbo miſerij
Ex quo patet ꝙ efficatio eſt nr̃a arcũciſio ſpũalhs q; iudeoruz
car nalis· qꝛ illoʒꝛ artũalio tiet ptem oꝛiginale tulerit. tñ pa⸗
radiſi ianuã non aperuit ſed nr̃a vtrunq; mtcit. In hac materia
duo nobis tangunt᷑.Primũ eſt xp̃i humilitas in arcumeiſione
Zcðm eſt ſublimitas in nommis impoſitione. Vocatũ eſt imqͥt
nomẽ ens iheſus. Dignitas huius noiĩs eſt multiplex. Eſt em
ab eterno ↄſecratũ vt diat Berñ. ab antiquo figuratũ ſcʒ in
goſue · a ꝓphetis deſideratũ Jlaie. Nomen tuũ in deſiderio aie.
a landis patribo ꝓPhetatũ Berñ · Dule nomẽ ihelus ꝓphetatũ
eſt ſalomonis oraculo a deo noiatum Kpłs. Dedit illi nomen
quod eſt ſuꝑ om̃e nomen ab angelo pᷣnundacũ.vt legit᷑ im luu
ca. vocabie nomen eius ihs . a beata vgine p̃dicatũ Lu·ca.i
Scẽm nomen eius.ab aplis magniſicatũ Rdu.s. gbant aphi
gaudentes *ε a martiribo teſtiſi catũ · quia noie iſto paſſi ſunt. a
ſeſſori bo collaudatũ Pg· Landate pueri dñm. M ſoł oꝛtu uſq;
ad occaſũ.a ſandus virgim bo p̃guſtatũ Canti.i.Oleũ effuſum
nomen tuuz Bern· Jheſus eſt mel in œe⸗ dulcdo ſeu melos in
aure iubilus in coꝛde· ab oibus ſandis exaltatũ. p̃s. Magnifi⸗
cate dñm metũ a exaltate nomen eius in idip̃m. Vñ inqr Peẽ ·
vt habetẽ Rctu · 4· Non eſt aliud nomen ſuꝑ terraʒ in quo nos

opꝑoꝛteat ſaluos fieri. In hot noĩe iheſus ſunt.x· litere q̊ pñt eẽ

X

—— —

— s b f — —

Qnharrts
initia iſtaꝝ didionũ · iocunditas merentiũ· eternitas viuentiũ
lanitas languentiũ.vbertas egentiũ.hoc nomen ihus ↄuenit
ei tripłr ſcʒ rõne nature vt q̃ ex dĩna natura erat ſaluatoꝛ au⸗
ctoritate· a ex hũana natura erat ſaluatoꝛ miſterio · etiã vondi
caret ſibi nomen ſamatoris Rõne decentie qꝛ vt ex re nomez
hr̃et.vnde quia ſaluat a peccato· a dyabolo:a ab inferno me⸗
rito habet nomen illi beneſino congruens. Ratione efficatie-
quia xp̃us nos ſua paſſione ſaluaanuiit. „
(De baptumo domini (Capitulum. xii
Mbaptiſmo dñi notat᷑ ipſius humilitas a nr̃a vtilitas. Ipſius
humilitas notat᷑ in qᷓtuoz?. Primo qꝛ venit ihs ſcʒ datoꝛ ſalut
a non indigens ſalute. Scðo qꝛ in ioedanẽ vbi creatoꝛ elemen
toz ſubiecit ſe humih elimentoa aque. Tercio qꝛ ad io hez ſcz
dñs ad ſeruum.rex ad ſcutiſeʒ: ſol ad uufeꝝ. Quarto qꝛ venit
vt bapti ſaretur ab eo ſcʒ fons a riuo.plenitudo a ſtilla:auct oꝛ
baptiſmi a baptiſmi miſtro. Vtilitas nr̃a notat᷑ in q̃tuoꝛ ꝗᷓ iir⸗
ca xpᷣm baptiſatũ euener̃t.Primũ qꝛ xpᷣs ↄfeſtim qñ baptiſatꝰ
fuit aſcendit de aqua ꝑ qð notat᷑ in nobis gr̃e infuſio. Hõ emzʒ
per baptiſmũ hberatus a culpa aſcendit ad vᷣtutes. Scðz aꝑtũ
eſt elum per qð notat᷑ hoĩs poſt baptiſmũ decdentis euolatio
Nertcuũ deſcendit ſpũſſanctus coꝛꝑali ſpede ſic columba m ipᷣm
per qð notat᷑ ꝙ baptiſmꝰ facit hoiem ſpũſſandi templuũ. Ar tum
vox patris facta eſt. Dic eſt filiꝰ meus diledtꝰ. in quo notat᷑
per baptiſmũ de filio ire fit filius gr̃e. In baptiſmo xpᷣi notant᷑
lſubſtãdalia baptiſmi nr̃i ſecz baptiſans baptiſandꝰ materia foꝛ⸗
ma a mtentio. Baptiſans fuit ioh es in quo nob miſtri ſctitas
deſignat᷑. Baptiſatus fuit xp̃s ſcʒ nr̃m baptiſmũ ↄſecrãs. Be.
qꝛ ðtactu ſue mundiſſime carnis vim generatiuã dedit aquis-
Materia fuit aqᷓ magis ↄu em ẽs a cis ceteris liquoribo ad ba⸗-
ptiſmũ nr̃m exns.qoꝛma notat᷑ ꝑ teſtimonium trinitatis. uit
em̃ pater in voce· filius in carne ſpũſſanctus in eo lũba. Intentio
lequit᷑ foꝛmã. Voces em̃ vt ait Phus note ſunt eaꝝ qᷓ ſunt in
aĩa paſſionũ. per voœm pfr̃is qᷓ andita eſt in baptiſmo xp̃i no⸗
tantur . S. digiitates a excllentie einſde dñi xpi. Cũ em ð. hie
eſt tõmendat᷑ xp̃ᷣs a vera eſſen tia qꝛ ſolus deꝰ veꝛꝛ hẽ eſſe. om̃e
em eſſe a foꝛma eſt. Deus at᷑ eſt foꝛma ſine matena vt Woeciꝰ
diat. Cum ð filiꝰ? idẽ xp̃s cõ mendat᷑ a ſilitudinis pr̃ne dueniẽ
ta: ex eo nanq; filiꝰ qꝛ fit a ille ꝓpter ꝙ filiꝰ ð imago patris
Po aus qꝙ́; ſpſſanctus ꝓptes rõnem quã ſup̃ᷣ habes in ᷣmo. Cũ
BSe meus cõmendat᷑ a ſubſtandie differencia. 8& em̃ meus mihi.

Liber
ↄſubſtanaalis. cũ ð dilectus cmendat᷑ ab amoꝛis beniuolẽtia
Joh Pater diligit ſiliũ a oĩa que hẽ dedit in manus eius. Cũ
autem ð.· in quo mihi bene complacm cõmendat᷑ a ſpeuali cõ⸗
placntia. Sed nota ꝙ pladitũ eſt quieta voluntas. vnde com⸗
placuia. cũ ſpũſancto m ſilio m naturaʒ aſſumptã quieui.

e ꝓplenit udine gracie xpᷣi. ( Capit.xiii
Oſt hoc dſiderandu eſt verbũ incarnatũ quo ad ple
mtudineʒ cariſmatũ ſpũaliuʒ que ſũt plenitudo gr̃e
ĩ effectu.a plenitudo ſapientie ĩ intellectu: ac pleni⸗
eriti m oꝑe a affectu. Circa pꝛimũ ten endũ eſt ꝙ in xpᷣo

a lui ↄptione fuit plenitudo gre quantuz ad gram ſingula⸗
ris pſone a quantũ ad gr̃am capitis.a q̃ntuʒ að gr̃q vniõis
Et hec triplex gratia eſt eadem m eſſen da ſed differt in effectu
Gracia em̃ ꝑſone ſingularis eſt gra habitual quã habuit xp̃s
pleniſſime a pfediſſime excepta fide a ſpe q̃s virtutes nõ habu
it· m illuð qð eis in patria ſacœdit.qꝛ ſidei ſuccedet cognitio
ſpei vero ſuccdet cõpꝛehenſio rei.pᷣm autẽ ꝙ p̃dicta gr̃a ꝑſone
ſingularis exuberat in xp̃o ita ꝙ influit in mebꝛa coꝑis ſui mi
ſtia ſenſũ a motũ ſpũalem ᷣm fontalẽ plenitudinẽ oĩs gracie.
a in ipſo habitantis dr̃ gr̃a capius. Vñ nota ꝙ; xp̃s ſᷣm vtiã⸗
q; naturã dr caput etcie qꝛ non ſolũ inquantũ deus ſed euam
inquantuz hõ inſimt ſenſũ a motũ ſpũs et gr̃e in oẽs qui ad⸗
herent ei ꝑ ſidem redã vel ꝑ ſidei ſacramentũ · ̊ inquantũ deus
mfluit talem gratiam auctoꝛitate: in quantũ homo influit eam
per modum meriti a illud meritum qð non ſolum ex congmo
ſed etiam ex condigno meruit membꝛis gratia habuit hoc ex
vnione ad verbum. Ex p̃didis tollige ꝙ; vp̃ᷣs inquantũ homo
dictitur caput eccleſie triplia ratione. Pnimo ꝓpter influentiam
gracie ſitut dicenm eſt. Secundo ꝓpter ↄfoꝛmitatem nature quã
habet caput ad mẽbꝛa: qꝛ liœt xp̃s exœllat mẽbꝛa ſua quantũ
ad diuinitatem: tñ confoemis eſt illis m natura humamitatis:
Tereio dici᷑ caput methaphorice quia ſicut coꝛpus verum xp̃i
conſtat ex puriſſimis mẽbꝛis: ita copus eius miſticũ ex puris
ſidelibus. Nam de plenitudine eius acepiunt oẽs benefitium
gratie a ſpiritus qui ad euz accdunt vel per fidem redtam vel
per ſidei ſacramentum. Rhla ratione xpᷣus bᷣm ꝙ; homo diatur
caput ſcili et ꝓpter nature confoemitatẽ quam caput habet ad
totum topus. Nam ſicut coꝛpus xpᷣi naturale conſtat ex puriſ
fimis membꝛis: Ita coꝛpus eius miſticum ex puris fidelibus:
pꝛopterea eadem gracia perſone ſingularis abilitauit naturam

Quartus
humanq; xp̃i ad vnionẽ verbi videlicer digna eſſet vmri tante
eelſitudmi vocatur graua vnionis per quq; ipſe xp̃us non tĩ
feliatatem glorie verum etiam adoꝛatione latrie dignus fuit:
Verum eſt bm ꝙ eſt conſtrudio tranſitiua vt ſit ſenſus. Grada
vnionis· vnio humane nature ad diuinam. que gratis et ſine
meritis data eſt hũanitati xp̃i· ſic differt gradia vmonis a gra
Pſonah et a grcia capit.· ſicut vnio differt a grada habituali
Pter quod diatur in iohanne ꝙ; ſpũſſandtus eſt ei datꝰ non
ad memſurã qð duplidter expomt᷑. Primo ſit nõ ad menſumzʒ
totaliter a non partitulariter: qꝛ quicquid potuit ei deus de
ſpũſancto dare dedit ei. Becundo ſic non ad menſuram:i ſupee
omnem ꝓportionem reſpectu alioꝛum hom mum. de hoc ꝙ diut
Johᷣ. i. Plenuʒ gradia a veritate. Mota ꝙ multiplex diſtinguut
plenitudo. Prima eſt ſufficientie que in quolibet iuſto eperit.
Secunda eſt copie qꝗᷓ fuit in aplis RAdtu.z· Repleti ſunt oẽs !
hec fint et in ſtephano ibidem .7. Stephanus plenus grada a⸗
fetitudine. Tercia eſt vmuſitatis que eſt in eccleſia cni nullũ
donum deeſt. Auarta exellentie que fuit mn beata virgine ˖ que
omẽs ſanctos in gratia exœdebat Ecck. 24· In me ommis gr̃a
vie a veritat? Lu· j. Rue gracia plena. Quinta ſupereffluentie
que fnit in xp̃ᷣo Joh̊.i.Plenũ gr̃a a veritate. Circa innocentiã
xp̃i hoc dicendum eſt ꝙ habuit immunitatem omms culpe: et
quan tum ad actum a quantũ ad poſſe.quia non peccaui nee
Peccare potuit. nec a patre ptẽm oꝛiginale traxit. quia patrem
tarnalem non habuit net a matre peccatum tia xit quam ſpiri
tuſſanctus a fomite totahter liberamt.

De plenitudine ſapienti Capit. xiii
cut in xp̃ᷣo fuit omms plenitudo grade ita a omms
Pplenitudo ſapientie non ſolum quantum ad cognita
Veruz etiã quantũ ad modos a differentias cogno
ſtendi qui ſunt quinq;. Orimus eſt cogmitio ſempiternalis ex
parc dininitatis et hoc modo cognoſcit ommia ſimul ſcʒ ſinita
et infinita quia apud deum omnis inſinitas eſt finita. Deꝰ em̃
videt multa vno.i: in ſeipſo. vnde nõ differunt ibi qð videt et
per qð videt quia videt ſe per ſe a in ſe videt omnian on ſo luz
que ſeat. ſed etiam que ſacere poteſt que ſunt infinita. Setundꝰ
modus eſt cogꝗnitio ſenſualis a ſenſualitatis ex parte carnis a
iſte modus eſt cogniuo peꝛ experientiam quo xp̃us non ſciuit
Rmul oĩa quia ſenſus non eſt perœptiuus rerum miſi ad obiech
teſentiaʒ. Tercius modus eſt ſpiritualis ex parte mentis. Et

Liber
ille triplex fuit ſcz ꝑ naturam- ꝑ gram· et per gloriaz. Per na
turam igitur eſt modus teraꝰ oognoſtendi quo modo togno
uit xp̃s omnia que ſpectant ad vniuerſi conſtitutionem: lõ⸗
ge excellencius e;ᷓ adam etiã exiſtens in natura inſtituta. Quar
tus modus elt per gradam hot modo cognouit yp̃us oĩa· que
ſpectant ad humam genens redemptionem. longe tamen ex⸗
cellenaus & aliquis pꝛophetarum vel etiam angelorum Mon
enim ſolum habuit yp̃s ſcienti am per habitũ innatũ · vt adam
a angeli: ſed etiam per habitũ infuſum. velut ſandi per gracia;
illummati. Cognitionẽ vero non habuit per habitũ acquſitũ
qui ꝓpter imperſectonẽ in ipſo nõ fuit. Quintus eſt per gloꝛiaʒ
hot modo cognomt xp̃s oĩa: fimita quidem cognitione actuali.
infimita vero nõ mſi cog mitione habituali vel excſſiua. Anima
emm xpi per gloꝛiq; compꝛehenſionis capiebat quantũ capere
tuit natura finita vmta infinito. Seiendũ ergo ꝙ tes dupkr
hñt cognoſti in arte ſcʒ ab ipſo artific· vel ab alio artem con⸗
templante. vtroq; mõ osgnouit xp̃s res.peimo modo ꝑ naturaã
diumitatis. ſcdo per gloꝛiã comp̃henſioms. Patent ex p̃miſſis
quinq; differncie oogmitiomis ꝗᷓ in xp̃o erant. per peimũ emnim
modum habuit oogmitzonem vt deus per leeundum vt homo
per ter dum vt viatæ· per quartuʒ vt illummatoꝛ. per quintũ
vt compꝛehenſoꝛ. Eus ᷣm vtranq; naturam dieitur lux· quia
m dimitatem illummat intus animam. et ?m humanitatem
infoz mat exerius vitam. Et hot tripliater ſcz miraculis p̃dica⸗
ti ombus et exemplis. pꝛimum eſt potendie. ſetunduz ſapiendie
tercium eſt bonitatis. Nota pterea ꝙ ſcientia xpᷣi hommis lim 3
pidilſima eſt inter ſcientias creatas: quia nmihil habz admixtũ
de ſuo dontranio vel actu vel potentia: pꝛeſertim cuzʒ non poſſit
ahquid ignorare ꝓpter vmionem ad verbum: tamen 9ꝛ amma
xpi creata eſt nõ eſt ſcientia eius ita limpida ſit dei: q;uis ſciat
omma que ſeit deꝰ. & dicit᷑ ihelus ꝓficiebat ſapientia a etate
coram deo a hominbus non eſt intelligendum ꝙ m ſe pfecerit ·
qui ab inſtanti coneptioms ſapientia plenus fuit· led Pciꝰ in
alijs qui doctrina ſua aQ ex emplo ꝓfeœrunt et hoc coꝛam deon.
ad dei gloꝛiam a ommibus ad vtilitatem hoim. Pꝛoficiebat
ta nen ihe us etiam in ſe cognitione experimentali ſenſuah qꝛ
diditit bm Kplm ex his que paſſus eſt obe dientiam.
De merito xp̃ᷣi (Capitulum. xv
gIyvul fit xpᷣs viatoꝛ et comp̃ henſoꝛ ab inſtanti dcep
m tõis ſue ex tunt em cepit mereri a frui. MMermt aũt

Quartus
mquantum viatoæ· non inquantũ tompꝛe henſooꝛ Per fedio et
plenitudo meriti xp̃i notatur in iſtis. Drimo quantum ad eum
qui merebat᷑ qma non tm̃ homo ejat ſed etiam deus. Becundo
quantuʒ ad tempus quo merbat᷑ quia ab inſtanti ↄptionis
vſq; ad hoꝛam moetis. Teruo quantũ ad id quod merebatur
quia ꝑ habitũ ꝑfecnſſimuz caritatis: a ꝑ exeratiũ Pledtiſſimum
virtutis. Nuarto ad eum cui merebat᷑ quia non tm ſibi H eta
nobis. Omnibus enim operibo ſuis que pꝛo cdebant ex libero
arbitrio ſibi vitam mermit eternã iam habitã a nobis hñndam
illis dico openibus que retulit ad nos. a eſt ꝓbabile qð retulit
oĩa ad nos cum in munduz venerit ꝓper nos. Quinto quantũ
ad id quod merebatur nobis quia veniam graciam a gloꝛiazj
Stolam q; carnis a aperitionẽ ianue regmi celeſtis. Knte incar⸗
nationeʒ enim xp̃i dyabolus habuit manũ attrahentẽ a manũ
impellentem attrahentem dito potenda in culpam impellentez3
ſine obſtaculo ad limbum. Sed xp̃s pꝛimam manuz debihtanit
ſuo merito. ſeeundam vero penitus am putauit. Igit᷑ in merito
xp̃i radicata ſunt omnia merita nr̃a ſiue ſatiſfactoeia pene: fiue
meritoꝛia vite eterne: qꝛ nec ab offenſa creatoris digni lumus
abſolui · nec immenſitatem pꝛemij quod deus eſt digin ſumus
aſſequi niſi per meritum hominis dei. Hexto quantũ ad id qd
merebatur ſibi quia liet non meretur gloificatonem mentis
quam iam habebat · meruit tamẽ het ſibi humilitate paſſionis
accelerationẽ reſurrectionis: gloꝛificationẽ ſui noĩs digmiatẽ
tudigarie Poteſtatis ſicut ait RKpls ad Phik.2 Kps factus eſt
obediens vſq; ad moꝛtem. moꝛtem. a ſequitur. Pꝛopter qð et
deus exaltaui illum quo ad pꝛimũ. Et dedit ill nomen qð eſt
ſuper omne nomen. quo ad ſecundum. Vt in noie ihelu omne
genu fleckat᷑ eeleſtium terreſtrium a infernorum. quo ad terauzʒ
eptimo quantum ad modum quo merebatur. Dicitur enim
aliquis mereri triplicter ſcilicet de indebito ſauendo debitũ. vel
de debito magis debitũ. vel de debito vno mõ facendo debitũ
alio modo Orimis duobus modis meruit nobis et non ſibi:
quia non Poterat ſibi facere de mdebito debitum . vel de debito
magis debitũ cum a pꝛindpio fuerit ſandiſſimꝰ nec in ſancutate
PNtuerit ꝓfiere. Tercio vero modo ſibi merit qꝛ bonũ glorie
quod ſibi fuit debitum per gratiam vnionis feat ſibi debitum
ho modo ſcz per meritũ bone adionis.meruit em̃ ſibi vitam

eternam iam habitam ſicut nobis abendam. H
e voluntate xp̃i. (Capit nlum xvi

e2 ͤDluntas dup lex in xp̃o fuit ſcilicet creata a increata
. vt dickũ eſt ſupꝛa in peimo de voluntate ipſiꝰ increa⸗
Ata. Volũtas xp̃i creata fuit duplex ſcʒ rõnis a ſenſua
litatis. Et volũtas rõms duplex eſt ſcʒ rõnis vt ratio ẽ a rõniʒ
vt natura eſt. Ooluntate ra tionis vt ratio eſt cõfoe mauit ſe m
omnibus vo luntati intreat. Sed voluntate rõnis vt natura ẽ.
ſen ſualitati aliquid volnit ꝓprium quod non voluit voluntate
rationis vt ratio eſt ſez non meꝛi. Et in hotc iſte voluntates nõ

fuer̃t ſibi contrarie: liæt volita ↄtraria fuerint. qm ᷣm vohmta

tem diumã xpᷣs quod iuſtum erat voliat m voluntatem rõnis
iuſte conſenlit · ſed hm vohintatem carms penam recuſauit· a ſic
vnaqueq; vo luntas quod ſuum erat tenuit ſcʒ volũtas diuina
iuſtiaã · voluntas rationis obedientiã. voluntas carnis naturã
Vnde patet qꝙ aliq d velle eſt illicitũ rationi qð non eſt illiatũ
ſenſualitati ſicut mn xpᷣo fuit velle non moꝛi.q;uis aũt voluntas
nõ moꝛiendi fuerit cauſaliter a ſenſualtate. fuit tñ occaſio nałr
a rõne quia xp̃s licut voluit fecit illud hoꝛribile vemire in ima⸗
ginationeʒ a m eſtimationẽ: quo facto naturałr moꝛtẽ reſugit
hoc autem voluit ꝓpter noſtram inſtruchonẽè · ſic ratio ꝓ ſenlua⸗
litat aduotauit diens. Pater ſi fieri po vſt . DHec petido fuit

tam ſenſualita tis q; mtionis. ſed ſenſualitatis tanq; affectantis

rõnis autẽ tanq; ꝓPonentis. Ex hot xp̃s fieri voluit ad triplicẽ
inſtrudionem noſtra m. Prima eſt vt ſciamus non eſſe peccatuzʒ
aliquid ex ſenſualitate velle qð eſt oontrarium voluntati diuine
Gecunda eſt vt martires xpᷣi non deſperent ſi mœtem hoereant

tũ illaʒ a filius dei ex hoꝛruit. Tercia vt diſcamꝰ dilcrete petere

ſcʒ ſuponendo voluntatem noſtram voluntati diume. Et hoc
nota tur in conditione a ppolita: ſi fieni poteſt &. et ibi. VPerun⸗
tamen non ſicut ego: ſed ſicut tu vis pater. =
De effectibꝰquos aſſumꝑ ſit xpCᷣs(Ca.xvii
On ſolum xpᷣs aſſumpſit humanam naturaʒ ſed etiã
deſectus arca naturã quos viʒ ipſum decuit aſſumẽ
Vaide cũ pene ſint exerutatiue virtutis ꝑfecte a teſti
fieatiue humane nature nõ ſimulate aſſumpſit tam penalitates
coꝛ poꝛales q́; ſpũales que reſpitiunt naturaʒ nr̃am in cmum
ſieut ſamem ſitim in ab ſentia alime nti: triſtidam et timeeem in
eſentia notumenti a hmõi. vt eſt ealoꝛ · frigus.laſſitudo c ·
nee tamen oẽs defectus coꝛporna les aſſumpſit ſit ſunt deſectus
egritud inũ multifoꝛmium: nec om nes ſpũales.ſitut ſunc pct̃ᷣa
ignorãtia rebellio carms ad ſpũm. Preterea qꝛ nullus innocẽs

——

— = ⸗ S

—— — — — =—

—BBB2 — % — — — — — — — — —

—— —.. ☛☚

Quartus IJD
debet inuitus penã ſuſtinere cũ hoc eſſet tontra edinem diuine
iuſtice. Ep̃s ſic penalitates ſuſcepit vt tñ pati nõ poſſet inuite
quia paſſio ſua non fuit ↄtra voluntatẽ diumitatẽ: nec contra
voluntatẽ rõnis: licet fuerit ↄtra vo luntatẽ ſenſualitatis aQ ear⸗
ms. Diamus etiã ꝙ xp̃s vere timuit a vere doluit a vere triſtis
fuit ꝓut iſta notant ꝓpaſſionem· non pᷣm ꝙ ſignant paſſionezʒ
Differt aũt ꝓpaſſio a paſſione qm̃ tunc affedtio ꝓpaſſio dietuꝛ
quando anima ſic affie᷑ oculum mentis nequaq; pertur bat
Paſſio vero ditit᷑ quando ita foꝛtis eſt ꝙ oculuʒ ment turbat
fatit a rectitudine vel a dei Dtvmplatione demare . et tũc ratio
ledit᷑ a patit᷑. Vnde dit iſta duo ſicut diſpoſitio a habitus.

e paſſione xpᷣ̊i. (Capit nlum xviii

Jrea paſſionem dñi cõmendamꝰ in opere patientiã ·
inſuꝑabilem · i modo humilitatẽ admirabilẽ· in cau
ſa caritavem ineſtimabilẽ. Circea opus notat᷑ ꝙ xp̃us

ſuſti nuit in tactu clauoꝝ aſperitatẽ · in auditu oꝓpꝛobꝛioꝝ tõo⸗

fuſioneʒ · in adoratu ſputoꝝꝶ feditatẽ · in guſtu aceti a fell ama
ritudimẽ · in otulis lacrimaꝝ effuſionẽ · in code timoꝛẽ. De mõ
patiendi hoc tenendum eſt ꝙ; xpGs paſſus eſt paſſione generali
quia ᷣm oĩa membꝛa copoꝛis Yſa. ca ·53 Didimus eum non
hñtem ſpeciem neq; decoꝛem. Item paſſione acerba Trenoꝝꝛa·
O vos oẽs qui tranſitis per viam attendite &ι Fuit aũt paſſio
xpᷣi maxima· tum rõne intenſionis ꝓpter optimã diſpoſitionem
ipſius patientis · tum ꝓpter eius innocentiam. tum ꝓpter eius
honoꝝ excellentiaz. Donoꝛabilis enim ſi confundit᷑ plus lediẽ
et p̃upue inter ſuos. Item graus fuit eius paſſio ꝓpter ipſius
vir tuoſitatem· quia vilis homo de morte dolere non de bet tum
turpitudo ſua ſinem tunt habeat. Item paſſione ignominioſa
Yla · ca · ʒ · Vidimus eum deſpectum a nouiſſimũ eorum. Dec
autez ignominia attendit᷑ in patibulo crucis que fuit ſu ꝓplitiũ
Peſſimoꝝ et in conſoꝛtio iniquoꝛum ſcʒ latronum cum quibus
erat deputatus. Curat autem vp̃s paſſione generali infecnonẽ
vniuerſalem.paſſione acerba libidmezpaſſione ignominioſa
ſuperbie peeſumptionem. In modo paſſionis attendit᷑ caritas
maxima q̃ nos liberauit ab mſerno dando veniq qua munduz
renouauit largiendo gr̃am. qua celum aperuit ↄſerendo gloꝛiã
het tria notant᷑ ſn tytitulo trucis. Mazgʒ ꝓpter peimũ dicit iheſus
ꝓPter ſcõᷣm nazgarenꝰ. ꝓpter tercuũ rex iundeozꝛꝛ. Ep̃s ſex viabus

ſanguinẽ ſuũ fudit viuus a ſemel moetuꝰ ſcʒ in cirtũuſione in

orõe in toꝛonatõe in flagellatione in cruuſixiõe in lanœatione

Liber
Per pꝛimũ docemur pcta abijcere · ꝑ ſcᷣm mentis anguſtiã pꝛo
ſalute noſtra tenere.per tertium aĩam nr̃am virtutibus oꝛnare
per quartũ carnem noſtram domare· per quintũ membꝛa nr̃a
mandatis dei ligare. per ſextuʒ vulneratũ coꝛ in dei amoꝛe hre
Poſtremo quia iſte paſſones non attingebant in xp̃ᷣo diuinã
naturam ſed humanã ideo in moꝛte xp̃i facta eſt diuiſio anime
a carne vt tũ ſalua eſſet vnio tam carnis q; aĩie cum diuinitate
Hoc etiam ſciendum ꝙ xpᷣus ſi paſſus non fuiſſet tamen ſenio
deſeaſſet quantum peꝛtinebat ad conditioneg humane nature
in ſe tonliderate ſine vmone . ſed ĩ poteſtate nature vnide fuit vel
lic denere velnon. . „B
e effectu paſſionis chꝛiſti Capit. xix.
Ffedtus paſſionis xp̃i multiplex eſt. ſiẽ patet in his
verſibo. Paſſio debilitat ſcʒ virtute demonũ. Job qſi
m hamo capiet leuiathan.ſpolians ſcz inferuũ Yſa.
Hoca nomen eius ſpolia detrahentiũ. infoꝛmat ſcʒ ꝑ exem ꝑlũ
Petrus. . dano. ta. ⁊2· Ep̃s paſſus eſt ꝓ nobis vobis xlinqns
exemphum. vnde xp̃s eſt quaſi liber poſitus in pulpito trudis
vbi diſcimus obedientiaz pacientiam. humilitatem. caritatem
Dilce aũt ſpeaałr qliter ſe habuit in tapi tulo qð ſibi tenebat᷑.
vnde Vernhardns. Stetit iheſus ooꝛam p̃ſide inclinato tapite
vultu plaade S̊mone caro. voce ſubmiſſa.de fixis in terra aſpe⸗
dibusparatus ad obpꝛobꝛia:a ad verba ꝓmptus. DHonorat
ſcʒ imitatoes fuos Meſter. Sic honorabitur queʒ rex voluerit
honoare. Exatat ſcʒ ad pugnã ſpũalem Tachabe o&. Oſten
derant elephantis ſang uinem moꝛi et vfe vt eos acuerent ad
bellum. Inflammat ſcʒ ad diligendum Bernhar. Supꝑ omnia
te mihi reodit amabilem bone iheſu. talix quem bibiſti opus
noſtre redemptionis. Reparat ſcihœt ruimam angelicam. IJpſe
enim xp̃s eſt lapis angulauis qui fecit vtraq; vnũ. Pawm dat
ſcʒ inter denm a hoĩiem · mter ange luz àa hommem. meer hoiem
et hoĩem Eccleſiaſtieus. Et in tempoꝛe iratundie factus eſt red
aliatio. Et armat ſeʒ tontra mundũ carneʒ a dya bolim. vnð
ſignat᷑ per chpeum quem ioſue leuamit contra hay. Sanat ſcʒ
mentis vulnera Mai2z0 Rſpictentes ſer pente eneũ ſanabant
Viuiſicat ſceʒ ſpũaliter Apłus ad Ro.S· Cum eſſemus moꝛtui
vmiſicauit nos Rugꝰ. MWortuꝰ eſt vmcus ne maneret vni cu/
Ducit ſcʒ ꝑ mare huius mði.Exodi.de virga moyli.dultorat
Exodi. de ligno miſſo in aquas mamth. obumbꝛat Canutoꝝ
SGub vmbꝛa eiuns quẽ delderabã ſedi. a calpa ruocat JPla. 53⸗

ſe

AQLuartus
Kttritus eſt ꝓpter ſcelera noſtra. reſerat ſcʒ telum Pſaie. Dabiʒz

clauem dauidacrucẽ ſuꝑ humez eius. illummat· vñ crux ẽ q̃i

candelabꝛũ tabernaculi. Iteʒ thobias illummatꝰ eſt ꝑ fel piſcis
Denat.vnð dixit ſancta agnes. a ſanguis eius onauit genas
meas. Ep̃us in paſſione ſua vidit diabolũ quẽ ligauit.infernũ
quẽ ſpohauit:moetem quã ſuꝑauit.mm quem vtempfſitſup⸗
plitiũ qð pertulit.celũ qð aperuit. Paſſio xpᷣi tollit ſeptem vi
cia. Tollit enim ſuꝑbiam capitis inclinatio per quã videbatur
tytulum crudis fugere in quo ſcriptũ erat Rex indeoꝝ. Inuidi
am bꝛachioꝝ extentio quaſi ad amplexanduzʒ. auaritã młtoꝛꝛ

erogatio que in paſſione tradidit · Berñ. Diſce xpᷣiane qᷓntuzʒ

debeas diligere xp̃ᷣm qui dedit nobis carnem ſuam in cbum et
ſanguinem in potum aĩam in pꝛecium aquã lateris in lauacz
veſtem truuſixozibus. coꝛpus diſcipulis· mr̃em io hi. Rcodiaʒ

feſtinatio ad paſſionem. iram mollis reſponſio: gulam fellis et

aceti potatio luxuriam lateris apertio. In redemptiõe nr̃a ſut
gratia mirabihs. Primo ex ꝑte motuum qꝛ caritas dei vidit ꝙ
nec per amicos nec ꝑ pꝛetium poteramꝰ nos redimere · ꝓpterean
ſe fratrem nr̃m fecit naturam nr̃am aſſumendo.et pꝛetiuzʒ dedit
ſanguinẽ peo nobis fundendo . p̃s · Redime me a miſerere mei
qꝛ vnicusnon habens amicos et pauper ſum ego ſcʒ nõ ha⸗
bens pꝛeciuʒ: Scðo ex ꝑte redimentis qui cũ liberare nõ poſſet
ex potencia fetit hot pPocius ex miſcvia vt ad amoꝛẽ nos aſtrin
geret. et vt iuſtige ipſius ſatiſſaeret. Tertcio ex ꝑte redempti ·
qui oꝓprimebat᷑ crim muʒ ſeruitute a detinebat᷑ m carcere. Bed
tra pꝛimũ magnũ emt vt filius ſeruus fieret vt ſeruus fieret
liber. Contra ſcdm magnuʒz fuit vt dñs ad car cerem lymbi de⸗
ſcenderet ꝙ ſeruꝰ exiret. Quarto ex ꝑte mſtice qꝛ nulla iuſtitcia
dictabat ut innocens puniret᷑ pꝛo reo. Quinto ex ꝑte exellencie
diuine. quia miruuʒ erat ꝙ in peedabile ponebat᷑ ſub pꝛecio vi
us creatum. Sexto ex ꝑte pꝛecij dat. Si em redemiſſet nos ſale
adhuc ad gras teneremurnunt aũt redemit nos aia coꝛꝑe⸗ et
vita vt mihil hoꝛ ſibi ſubtraheremus. Circa paſſionem dñi no
ta ſeptem ſuauitates ſcʒ capitis inclinationem ad oſculũ. jin ſig

nü noſtre retonuliationis. bꝛachioꝝ extenſion eʒ ad amplexuz

in ſignũ reœptionis ad gꝗr̃am de pct᷑o redeuntis· lateris aperci⸗
onez ꝓpder effaſionem pꝛetij nr̃e redemptionis. Exinit em̃ ſlan⸗

gnis et aqua clauoꝝ in manibo et pedibo infixionez ꝓPteꝛ me
moriam ñe recoꝛdationis. Jſaias ca · 49. Si obliniſci põt mat᷑

infantem &τ. Coꝛꝑis denuvationem in exemplũ noſtre ↄfeſſiõis

ALiber
que ſcʒ debet eſſe nuda. Cruus poꝛtatonem · in exempluz nr̃ e
imitationis. Corone ſpinee impoſitionem.in ſigurã nr̃e glori
ficationis. De effectu paſſionis dni · Rugꝰ ait. Per redempto
ris noſtri moꝛtem de tenebꝛis ad lucem de moꝛte ad vitam de
coeruptione ad incoꝛruptionem. de exilio ad patriam. de luctu
ad gaudium. de ternis ad celeſte regnũ vocati ſumus. Item di⸗
at Kug?. ꝙ xp̃us fuit ſacrdos ꝑ quezʒ recondihati ſumus. fuit
ſacrifitiũ quo retoneiliati ſumus. fuit templũ in quo reconeihati
ſumus. fuit deus cui vecontiliati ſumus. xpᷣus fuit me diato po
puli iudaid a gentilis et m hoc lapis angularis. Jte hoim
angeloꝶ a bᷣm hoc ð pauſicus. Item dei et hoim et 'm hoc ð
re demptoꝛ. Berñ: Quid vltra debuit facere a non lecit Abſol
ut vinctũ · illummanit cetũ.reduxit erroneũ· reeonciliauit reuʒ
Item RKug? Ecce pꝛo impio pietas flagellat᷑ · pꝛo ſtulto ſapiẽs
illudit᷑ · ꝓ mendace veritas necat᷑· iuſtiaa pꝛo iniquo damnatuz
mi ſericoꝛdia affieit᷑ ꝓ crudeh:pꝛo miſero replet᷑ ſinœritas acto·
mebꝛiat᷑ felle dulcedo. moꝛit᷑ vita pꝛio moꝛtuo.EXÿus o noſtra

infirmitate medemas ipſe accpit curauit enim per dietam qnñ

ieiunauit quadraginta diebo. Per ſudoꝛ em qn ſudoꝛ lactus eſt
ſudoꝛ eius ſiẽ gutte ſanguinis. Per minutionẽ qñælanis a lan
lea vulneratus eſt. peꝛ potioneʒ qñ guſtamt acetũ cũ lelle mix
tum. per emplaſtꝗꝛ qñ ſaues eius eſt ſputis illita. per electua⸗
rium qñ coꝛ pus a langunẽ ſuum dedit in cena diſcipuhs ſuis

cruce chꝛiſt Capitulum xx.
Ncruc dni nota hec. Su ꝓplitiũ quo nullum maius.
Trenoz.· . D vos omes *&ι. Mullũ dito maius ex eo
1 ꝙ paſſus eſt ipſe iuſtus ab iniuſtis ꝓ inuiſtis · cũ inin
is ex cauns minſtis ſub miuſtis iudieibo a miuſtis ponis. Dbꝓp
bꝛiũ quo nullũ viliꝰ Sap · 2· Moꝛte turpiſſlima ↄdemnemꝰ eũ
Preuũ quo nulli intonueniencius. qꝛ ſicut ꝑ lignũ venit culpa
ſic per ig nũ edemptio. Miſteriũ quo nullũ ꝓfundius. Ephe.
HVt pollitis tõpꝛehendere cuz omnibo ſanqhs qð exponit Rugꝰ
de cruc. Ex emplũ quo nullum pfſectius-i. Pet · 2· Xp̃s paſſus
eſt pꝛo nobis. Crux multis rebus comꝑat᷑. Ipſa enim eſt clauis
celi. vectis arche · nauis marnis· arboꝛ danielis palma fructuum
ſalomonis. baculus iacob quo ioꝛ danẽ tranſiuit · ſpetu lum imi
tatioms. ſcala acenſiomis. hamus quo leniathan capitur. tor
cular quo xp̃i ſanguis expꝛimit᷑· cythara qᷓ demon laulis com⸗
peſcitur · paulus in quo ſerpens eneꝰ ſu ſpendit᷑ · thau quo fron

tea ſideliumſignam? candelabeum qua tabernaculũ illummnat ·

— —

— — ⏑ —. —

t
n

. –

— — —

Quintus
Lignũ aquas marath dulcoꝛans. virga moyſi ꝑ mare rubꝛuz
dei pplm ducns· gladius ipſuʒ goliam decapitans. Pexillum
ad pugnam ſpũualem colligens cathedra diſcipulos xp̃i erudi

ens. Equꝰ dei amitos honorans. clipeus ioſue hey impugnãs

Liber miſteria ꝓfunda continens·altare oblatonez accœptiſſi⸗
mam acdapiens. Septem verba xp̃us in crucœ pꝛotulit Primuz
Pater ig noſce illis c Scõᷣm.hodie mecũ eris in paradiſo. Zeꝛ
cium. mulier ecœ fihus tuus. Quartũ. Sico. Quintũ. hely hely
lamaſabatham. Sextũ. Pater in manus tuas cõmendo ſpiritũ
meũ. Septimũ. ↄſũmtum eſt. Per pꝛimũ docemur iniurias di⸗
mittere. per ſedᷣm petentes exaudire · per teraũ parentes hono⸗
rare. per qrtum ſalutem nr̃ am deſiderare.ꝑ quintũ in necſſita⸗
tibo ad deum clamare.per ſextuʒ auxilium nr̃m m deũ ponere;
Per ſeptimũ ſfine debito vitam nr̃am ↄſũmare Quatuoe bꝛach

ia cruds lignant qᷓ tuoꝛ virtutes quibo extendi debet homo nẽ

interioꝛ. Sig nificat em pars ſuperioꝛ caritatem. inferioꝛ humil⸗
tatem. a dertris obedientiã a ſiniſtris pacientiaq;. Item m qua
tuoꝛ bꝛachijs truds notant᷑ quatuoꝛ bnficia crutis. Signiſi cat
enim ꝑs ſuperioꝛ ianue &œleſtis apertionẽ.mferioꝛ inferm deſtru
dione;· a dextris gre collationẽ · a ſiniſtris petoꝝ remiſſionẽ &
Quatuoꝛ ligna fuerunt in cruce ſicut didt magiſter in hyſtoria
Pes nanq; crutis fuit de dro. ſtips de ſpꝛeſſo· tran ſueꝛſale de
palma.tabula de oliua. Signat aũt cedrus altitudimem dtem⸗
lationis cpꝛeſſus ſamam bone opinionis: palma Frudum mſti
cie. Dliua lemitatem miſericodie.
edeſcenſu xpᷣi ad inferos Capit.xxi
Nima xp̃i poſt moꝛtẽ deſcẽ dit ad infeꝛ nũ ſiue ad lim
bum ad liberationẽ eoꝝꝶ qui membꝛa xpi exiſtentes
de hoc ſeculo exier̃t Diabolus emnm dũ manus in cũ
extendit in quo mihil iuris habebat merito amiſit in alijs ptᷣa⸗
tem. Rlia cauſa quare x¶p̃s deſcendit ad inferos eſt vt tant? eẽt

deſcenſus qntus erat liberando caſus. Primꝰ em̃ homo ſic in

ſtatera liberi arbitrij erat poſitus vt polſſet ad vitaz aſcendere
pout vellet. vel ad moꝛ tem deſcendere put vellet. ſed peccato
Pacto ſic bꝛachiũ alteꝝ ſtare ꝑ onus culpe depꝛeſſuʒz eſt ut eſſer

m ymo infermaltłꝝ vero m ſũmo cœli. Non at᷑ aſcenderet bꝛa⸗

chiũ depꝛeſſum mſi deſcenderet aliud bꝛachium. Deſcendit er⸗
ꝗο dñnñs ad mſernũ vt hoĩem captiuũ eleuaret vſq; ad celũ. ter
cia ſatio q̃re xp̃s deſcendit ad infe rnũ.ſcʒ vt ſicut viuus fuemt
limen per pñtiam mi coꝑalem ſic moꝛtuꝰ eſſet lumẽ inferm

Liber
per diumitatis maieſtatem. Quarta rõ eſt vt idem xp̃s hot exe
Aems ꝑ effieientiã qð paſſione ſua meruerat m ſuffieientiæ;.
uo aũt meruit ꝑ ſuaʒ paſſionẽ ſcz ſatiſfadionẽ·. a ianue aper⸗
tionẽ · ⁊ ideo hec duo effiut in deſcenſu ſuo ad inferos qꝛ ꝑ ſatiſ
fadionẽ ſoluta lunt vintula eap uitatis.ꝑ apertionẽ ianue ſac
ta eſt illuſtratio ipſius carceris. etiã pm luœm exteriæez. Libe⸗
mit aũt xp̃s omnes illos qui meriti ſuꝛ capaces eſſe poterant
ſitut fuerunt ſanqn pr̃es qui non ꝓpter reatum ꝑſone · ſed tantũ
ꝓPter ratuz nature detinebant. Damnati aũt huius meriti ca
pacs non ſunt·net paruuli mm lymbo.qꝛ de coꝑe xp̃i nõ ſunt
per ſidem vel per ſidei ſacramentũ. Dicendum etiam ꝙ anima
xp̃i per triduũ moꝛtis ſue cũ ſandis patribo in lymbo fnit Abi
dem fuit a latro cui dñs dixit. Sicut habet᷑ Lu. 23. Vodie me
cum eris in paradiſo &. Et nomme pamdiſi vocatur ibi dei ſu
itio · qunia peracta paſſione tazʒ ipſe latro q; alij qui erãt in lim⸗
bo viderunt deum per eſſentiam. ad quem inſfernũ xp̃s deſcen⸗
dit ſi ſeine volueris. Motandum tibi eſt ꝙ nomen inferni ſumik
dupliditer ſcʒ p?o pena 2a peo loto pene. m pꝛimuʒ modũ diei⸗
ur qꝙ demones inſernum ſemper ſecum poꝛtant. Jcem pꝛout in
fernus pꝛo loco pene ſumituꝛ ſit infernus quadrupliciter diſtin
gutur. Vnus eſt infernus damnatoꝝ in quo eſt pena ſenſus &
damniatc ten ebꝛe interiozes et exteriozes . abſentia gracie. Su⸗
pea iſtum eſt lyr:ꝛbus pueroꝝ vbi eſt pena damni a non ſenſus
et ſunt ibi tenebꝛe intenoees a extenioes. Bupea hunc locuz eſt
purgatoꝛis m quo eſt pena ſenſus a dammi ad tꝑus. et ſunt
bi tenebee exteriæes a non interiæes. quia grauam hñt. Gu⸗

pꝛemꝰ locus inter hec eſt lymbus ſanctoꝝ patzꝶ. vbi furt pena

dammi et non ſenſus. a fuerunt ibi tenebꝛe exterioꝛes ̊ nõ pꝛi⸗
uationis gade. Ad hunt locum xpus deſcendit at ſuos inde li

berauit a ſic infernuz momoꝛdit. quia partem abſtulit et Ptem
reliquit · Moꝛtem vero quo ad eledtos penitus deſtruxit. Zicut

dieit in Oſee. O moes ero moes tua. Dint quoq; locus ſinus ab

eſt ſinus abrahe· quia ibi iam eſt abraham. ÆX nullo pꝛe dictoꝛꝛ
locoꝝ eſt tranſitus ad alium niſi a tereio ad quartũ.· hot eſt de

purgatoio ad lymbum ſanctoꝝ patrum. Ex iam dictis patet

quare canta mus. Libera animas oĩm ſidehum defundtorum. de
manu inferni et de pꝛofundo latu· quꝛa ibi infernus ſumitur ꝓ
pꝓpur gatoꝛio · ſicut a ibi ſumitur pꝛo lymbo.qñ xpᷣus dititur ad

inſeros deſcendiſſe vel mfernũ deſtruxiſſe. Ex pꝛ ediais collige

— — —,.——

— —

Quartus
xp̃s moꝛtuus eſt in coꝛꝑe· deſcendit ad inſeros in aĩa-et wſur⸗
rexit in vtroq;. Dicendum etiam qꝙ; in illo triduo xp̃ᷣus totus
fuit in ſepulchꝛo ſed non totum· et totus fuit in inferno h̊̊ nõ
totum · qꝛ totus ditit perſonam.totũ vero naturam. Similiter
dicendũ ꝙ cũ vnio aie cũ coꝛꝑe faaat hoĩeʒ· xp̃s in illo triduo
non fuit homo.liœt aĩa a caro vnita tũt eſſent cũ ver bo &.

Ge reſurrectione xpi Capitulum. xxii

Riſtus teraa die wſurrerit a moztuis reſumendo co
pus nõ tale quale pems habuit h impaſſibile a im⸗
motale. Caro emm xp̃i que in natimtate flœuit. Et
m paſſione detidit per gloꝛioſaʒ reſurredionẽ refloꝛnit. Tũc re
nouata eſt vt aquile iuuentus xp̃i. Lunt leo ſuũ catu lũ ſuſci⸗
tauit· tunt ſenix reuixit. Lunc ſic legit᷑ in eremia. Figulus ex

eodem luto valis fradi fecit aliud vas ſic placnit m oculis eciꝰ

TLunc ionas de ventre ceti illeſus exiuit. tune veſtitũ eſt tan de⸗

labꝛum auro · tunc ſuſcitatũ eſt tabernaculum dauid quod ced⸗
dit · tunt refulſit ſol qui pꝛius erat in nubilo· tunt vinifita tũ eſt

granum fumenti quod cadens in termm moetuũ ſuerat. Iunc
eruus reſumpfſit conua tunct ſamp ſon tulit poꝛtas ceuʒ poſtiba
Tanc ioſeph educus de carcere condet et conſtituit dñs egi⸗
pti.tunt contiſſus ſatcus circũdatur letitia dñs pꝛobanit reluꝛ
rechonẽ ſuam vemm elſſe per angelos qui non mentiunt᷑ Mat
ea:vltimo. Reſpondens angelus dixit mulieriboe Ite; pbauit
mimicos quoꝝ vahdiſſimuz eſt teſtimoniũ. MWat vlamoet
quidã de cuſtodiho reuerſi &. Pꝛobauit eam non arte magica
Rctam· a hoc ꝑ cõmeſtionẽ. Pꝛobauit eam nõ eſſe fantaſtid coꝛ
Nꝛis a hot ꝑ tactum.peohauit eam in eodem copꝑe factq quo
paſſus eſt a hot per oſtenſionẽ cicatricum. Pꝛobauit eam fuiſſe
m coœꝑe gloiſicato vnito diumitati et hoc ꝑ ingreſſũ ſm domũ
ianuis clauſis. Pꝛobanit etiam dñs reſurredtionẽ ſuam multis
aꝑitiomib⸗aparuit em̃ ipſa die reſurrectionis qnquies ſcʒ ma
rie magdalene Jo-20. Walieri bo Mat. vltimo. Petro. Sed
non ingenit modꝰ. Lut vtimo. Diſcipulis euntibo in emaus

Lua m fine. diſcipulis ianuis tlauſis qñ thomas non ſuit ecum

eis Johis. zo·. Item a paruit in᷑ nſurredtioneʒ a aſcenſeonem
qnquies thome cũ alijs Johis.⁊ o· Rd mare tiberiadis. Johis
z0. In monte taboꝛ Mat. vlt. In irn qñ comedit tũ diſcipuł
Luœ a Mat. in fine. In monte oliueti qñ aſcendit. Lu. in fine
et Rckuũ m. I. Wultis decauſis ſurrexit dñs. ſcʒ vt ſcripturas
implert qñ emm dixit dne. Ecce aſcendimus 7ε. Subiuxit⸗et

1

ter ca die relurget⸗ vt nos ad nſurgendu ſp

D E

S

qma turpe eſt vt ſedeat ſernus qñ coꝛam eo ſu git dũs-vt ſr⸗
turã relurredioneʒ in ſe pꝛobamt-vt potentiam ſine dimimnitatis
oſtenderet. quia motuos viniſitam non eſt opus natuse- Kd
polencie diumt. Mon eſt enim mgneſſus a pinatione ad habi⸗
tuzʒ · vt nos ad tontemnendũ termena ꝓ adipiſcenda tali glonia
ammaret. Keſurrexit xp̃us velociter qnia terda die. Maz ſieut
ianuis clauſis ad diſci pulos intramt et ſicut ſalua virginitate
de vtero matris natus exiuit· Sit eum moꝛtuum. nect petra in
qua iatuit· net militum cuſtodia potmt retinem. Integraliter⸗
quia in cœpe a anima. ſocialter- quia multa corpoꝛa ſanctoꝛũ
qu doꝛmierunt & Eternaliter Apls ad Roma⸗6. Epus welur
gens ex mortuis iam non moꝛitur. Silr lurgendum eſt nobis
ſpualiter ſicur et eiſdez modis reſurgemus in die indicij coꝛpa
liter. Reſurrecho xpi eſt cauſa et figura nr̃e mſurnctionis ſpũa
tis. Cauſa eſt dito motiua a hoc dupliciter· qiia cauſa motiua
eſt in comꝑatione nr̃i. Dum em̃ ↄſideramus gloniã reſurredtio⸗
nis xp̃i mouemur ad reſurgondũ in nouitatem vite. Iteʒ cauſa
motiua eſt in ↄſideratiõe dei patris qm̃ pater dans reſurrdio
nem ſiho- mouet᷑ ad dandum eandem gloriã fratriibo ſuis · lẽ
rex qñ facit finum ſuuzꝭ milieem mouetur amoꝛe ſili vt multos
fadat ſecũ milites Figura vero fuit· quia ſicut xpᷣus relurrex
it in nouitate vite: ita a nos in nouitate vite ambulemus. Jteʒ
ſicut diem reſurredtionis xp̃i pꝛecedit dies moetis in paraſceue
et dies quietis in ſabbato ſequenti:ita nr̃am glorioſam relur⸗
reckionem pꝛecœdat in nobis motiſicatio vicioꝝ a quies con⸗
templatiõis eternoʒ Mota ꝙ ſicut duplex eſt moes ſcʒ amime
Pr culpam et cœpis per extindionẽ. ita duplex eſt mſurrtio
ſcʒ anime per graciam a cœpis per gloriam. Et ſicut moꝛs aĩe
cauſabit moteʒ coꝛpis. ſicut habet᷑ Geñ. Ita econuerſo relur⸗
recho aĩe cau ſabit reſurredtionẽ coꝛꝑis glłioſã. Scenð ꝙ qda;
ſuſcitantur ſice · ſiut ſamuel qui lieœt vere ſauli apparuerit · tñ

non fuit vere reſuſcitatus vt quidem dicunt. Qmdð impfecte ſiẽ

laʒ arus itꝶ moꝛiturus. Quið per ſecte ſitut xp̃s ſemꝑ victurus
Et peima reſurredio ſignificat conuerſionem ſiue penitentiam
ypotritarum. Secunda conuerſioneʒ recidiuantiuʒ. Terdia tõ

uerſionem perſeuerantum. —ẽ ”Ml
e aſcenſione domini(Capitulum.xxiii

Ifferentia eſt in aſcenſioneʒ/aſſumptionẽ· a euola⸗
tionem. Quoniã aſcenſio ꝑtinet ad xpᷣmaſſumptio
ad beatam virginem ſed euolatio ad alios ſanctos

—

Quartus
Ratio huius eſt · qm̃ aſcenſio fit ꝓpria virtute aſcendentis .af
ſumptio aũt virtute xp̃i aſſumentis qub filius ſpeciahĩ obleqt
matri. Euolatio autem fit mmiſterio angeloꝛuʒ. RKha elt dra
qꝛ locus euolantiuʒz eſt diſtintio cho?oꝝ. Locus aũt aſſumpte
virginis eſt ſuꝑ choꝛos angeloꝝ. Lotus vero xp̃i aſcendentis
eſt vltra locum beate aſſumpte virginis. Circa xp̃i aſtenſioneʒ
ſunt octo ↄnſderanda que arcũſtabant aſcenſionem & colligũ⸗
tur in offitio de aſcenſione. Primũ eſt ꝙ videntibo illis a·. diſci⸗
pulis eleuatus eſt vt ſcʒ demſᷣderium vemendi ad ip̃ᷣm exataret᷑
m eis. Scðm eſt ꝙ nubes ſuſcepit eũ ab oculis eoꝛ. Per vm⸗
bꝛam nubis ſignatur ꝙ in hoc moꝛtali coꝛꝑpe ihm in alto vidẽ
non poſſumus. Tertiũ ꝙ eleuatis manibo ferebatur in celum.
Eleuauit aũt manꝰ ꝓpter duo ſczʒ vt ſuos patri offerret · et vt
mimidos manu alte retracta ꝑtcuteret. Quar tuz eſt qꝛ benedixit
eis vt eos ↄtra hoſtẽ mumieret. a bomis teleſtibo augeret. Auin
tuzʒ eſt ꝙ aſcendit in iubilatione qð nfert᷑ ad vo eem iocundita
tis redemptoꝛꝝ aſcendentium cuz eo qui pꝛius vo c lacrimabili
clamauerunt in poꝛtis inferni. Kdueniſti deliderabilis quẽ ex
pectabamus in tenebꝛis. Sextũ eſt ꝙ aſcendit in voce tube 2 H
refertur ad ſonũ pꝛedicationis ap łoꝝ qui ſonus fuut eis tunc
minnctus dicente dño. Euntes m mũduz vniuerſum pꝛedicate
euangeliũ omm creature. Ex tunc em̃ in om̃eʒ terram exiuit ſo
nus eoꝝ. Geptimũ eſt ꝙ aſcendens in altũ cap tiuq duxit cap
tiuita tm captiuos in captuitate inferm quos ſecũ victoꝛ edu
xit. Oſtauũ eſt ꝙ dedit dona hominibo· quia onmia bona nr̃a
deſurſum ſunt quo xp̃us aſcendit. Ooz peima duo habentur
ex epla· ſed tercũ et qᷓrtum ex fine euangelij Lucœ. Itẽ qntuz
et ſextum ex p̃s. Item ſeptimũ et octauũ ex pſalmo. Aſcendit
rp̃ᷣus regreſſus ad œlũ multipliuter ſczʒ tanq; bonus obediens
oompleta obedientia quo ad pr̃ em·tanq; bonus mediatoe fa⸗
cca pace a coꝛdia quo ad hommes. ta nq; ſtrenuus pugnatoꝛ⸗
contra demones. Kſcendit xp̃us phiribo de cauſis. ARd quieſcẽ
dum ſcʒ poſt laboꝛem quo fatigatus fuit. 33. annis nobis ſer⸗
miens. Ko intereedendũ pꝛo amias pꝓ quibo vtilter laborauit
Berñ · Becurum acceſſum habes o homo ad deum. vbi habes
filium mediatorem. etmatrem interu entricez. Filius oſtendit
Pdenl latus et vlnera. mater oſtendit filio pectus a vbera. ibi
alla po vſt eſſe mpulſa vbi tot conturr̃t amois inſignia. cri
ſtus ergo optimus aduocatus eſt qui tot habet linguas pꝛo
loquentes ꝓ nobis quot vulnera ſuſcepit. Rd conquinendum

Liber
de mimidis ꝓ quibo vires ſuas mutiliter expendit Iſa. Inua⸗
num laboꝛaui. Item aſcendit vt lotũ nobis peeparant Joh⸗
6.· Vado parare vohis lotum vt fidutiam nobis ſperandi hoc
ipſuzʒ tribueret vt in coꝑalem poſſeſſionezʒ hereditatis eterne
nos mitteret · vt ſpiri tum ſanctum mitteret ohis · 16. Si enim
non abiero ꝑaclitus non veniet ad vos. ſi aũt & vt deſideriuz
nrm poſt ſe tra heret Cañ · I. Trahe me poſt te. vt viam nob ad
celum oſtenderet ˖ qꝛ ſitut diat Lucas. Eduxit dñs pꝛimo diſci
pulos luos extra cimtatẽ in bethaniã vt ipſa edudiõe togno
ſcerent hic ſe non h̃e manentem auitateʒ & aũt in bethamã
eduxit eoe pꝛius que interpꝛetat᷑ domꝰ obedientie · ſignat ꝙ;
per oꝑa obedientie tranſituri eſſent ad deleſtia. Poſt hoc fecit
eos tranſire in montem oliuaꝝ vt ꝑ montem intelligat᷑ emmẽ
tia ſpũs in ctmplatione er ohuas aũt pinguiſſim pecto⸗
ris deuotio. Vlterius vero poſt iſta nõ reſtat mſi ſaltus amme
in celũ. Exaltatus fuit xpᷣus tripłr ſceʒ in tera per vite merituz
BGupꝑ terram per cruds ſuſpendiũ ·ſuꝑ celos per aſcenſionis iu⸗
bilu. Kſcẽſio xp̃i fuit angelis mirabilis Iſaie:? Quis ẽ iſte qui
venit de edom πα. Demonibo terribilis. 4. Regu · Mon fiut tin
gaudiũ heri aO nudinſtercius ve nobis. Dec ſũt verba philſti⸗
noꝝ qñ vociferati ſunt ſfilij iſrahel duʒ adduteret᷑ archa fede ris
de ſylo in caſtra vt ꝑ eazꝭ haberent adiutoꝛiũ diumũ in pꝛelio
Hominibo ſalutaris ſicut ſupꝛa ptz ex młtiplici fructu aſcen ſio
mis. Aſcendit xpC̃s multipliciter. ſcʒ patenter · qꝛ videntibo illis
eleuatus eſt . Potenter qꝛ eleuatis mambo ferebat᷑ · Gau⸗
denter ˖ qꝛ in iubilatione aſcendit. Decenter quia cũ duabo tur
mis regrediebatue hoĩm ſcʒ a ange loꝝ. Mon aũt dico ꝙ ibi ſu
erint angeli m adiuteꝛiũ necſſitatis· ſed in obſequiũ dignita⸗

tis. Ooĩes qs dico illos quos de inferis hberauit. a qui poſt re

ſurredionẽ vſq; ad aſcenſionẽ moꝛtui ſunt de nůo ſaluandoꝛũ
nec purgatoio vlterius indigentes. Item clementer · qꝛ bene
Dixit eis &. us non ſtatim poſt reſurredtionem aſcendit tri
pliti ratione. Prima eſt qꝛ differenda fuit aſcenſio vt multipli
titer pꝛobaret᷑ reſur recio· vt dice᷑ in adibo apłoꝝ.In mult ar
gumentis per dies quadraginta a pparens eis &. Scda eſt vt
padientam nr̃am inſoemaret quã mereedem debe mus equani
miteꝛ expectare · ſieut agricola non ſtatim poſt ſemmacõzʒ metit
ſed fruckum maturitatẽ expectat &. Terca ꝓpter diſcipuloꝛuzʒ
ↄſolationez · Vnde dieit gloſa Rctu ?i. Bicut qᷓtuee fuerut ho⸗
e moetis.ita qᷓtuoꝛ diebo cũ eis ⁊uerſatꝰ eſt pꝰ reſurredtioneʒ

Qnuarruns
quia tonſolatio diuma excedit triſticiam humanã *. NMota q;
xpᷣo conuenit deſcendere tan tũmodo de celo ?m naturã diuinã
qꝛ deus illut venire diatur vbi ſpedali effectu apparet h aſcen
dere conuenit ei ꝓprie m naturam hũanam: quia ſm illam ſo
lummodo mutat locum non hm natuſam diumam.
De cõcenſu xpᷣi ao dextrã pris Ca.xxiin.
Beendens xp̃us in celum ſedet ad dextram dei patris
omnipotentis. Duo intelligunt᷑ per dextram. pꝛimũ
eſt equalitas maieſtatis ad quã xpᷣus ſedet bᷣm diui
nitatẽ. De hat dextra ad hebꝛeos. S. Talem habemus pontiſi
cem · qui conſedit in dextera maieſtatis in exeelſis. Scðo intelli
gunkt per dexteram potioa bona gloeie in quibo xp̃s ſedet hm
humanitatẽ · qm collatum eſt ei a deo quicqiud ↄlerri potuit.
Et heet ab inſtanti coneptioms xp̃us acceꝑit᷑ bona gracie et
gloꝛie in anima:eadem tñ bona fuerunt in aſcenſione maniſe⸗
ſtata et in lod congruentia tompleta. De hact dextra dict᷑ ad
Colb· ʒ. Que ſurſuʒ ſunt querite vbi xp̃us eſt in dextera dei ſe
dens. Ibi dieit gloſa. ꝙ ſurſum vbi ſedet xp̃ᷣus ſũt pocioꝛa bo
na gratie aà glocie. Dicimus ergo ꝙ; alcenſio xp̃i fuit tam ad
locũ q; ad dignitatem. Inq;tum quidem fuit ad lotũ ſic aſcen
dit ſuꝑ omnes celos nvſq; ad digniſſimũ lotum œli empirrei
ſiue ad altiſſimam eius ꝑtem eo ꝙ; nobiliſſimo xp̃i coꝛpoꝛi cõ⸗
gruit talis locus. Mon eſt tñ dicendum ꝙ coepus xp̃i ſit obli-

—

gatum ad illũ locũ· ſed quia ille locus fit ei pᷣim congruentiazʒ
deputatus. Inq;tum aũt aſcenſio fiut ad dignitatem ſic ſedet
ad dertram patris:non tñ quo ad ſituzʒ qui patri nõ tom petit
ſed quo ad excllentiam du plitem ſicut dictũ eſt qꝛ per dextraz
intelligitur· vel equalitas maieſtatis que dompetit xpᷣo ſᷣm di
ninitatem. vel ꝑfedtio pꝛemij que ſibi tompetit ᷣm humanitatẽ
Pretereundũ quoq; non eſt ꝙ credimus xpᷣm ad dextrazʒ pr̃ßci
ſedentem. ſteffanus aũt vidit eum ad deytnis dei ſtantem quia
nos credimus eum regnantem et quieſcentem · que notant᷑ in
ſeſſione. Sed ſtephanus in tribulatione poſitus habuit ꝓug
natoꝛem a ſuſceptoꝛem. Vnde vidit eũ ſtantem. merito xp̃us
dieit ſedere ad dexteram pr̃is. Sedere quidem qꝛ laboꝛauit. pᷣĩs
In laboꝛibo fui a iuuentute mea tc. Ad dextram aũt. quia din
fuit in ſimiſtra aduerſitatis. pᷣs. Kfflictus ſum a humiliatus ſũ
mimis K&. Dei vero dicit᷑ · qꝛ poſt abiedionem merito ſequi de⸗
bet gloꝛia. vnde. qui ſe humiliauerit exaltabitur &

Zeð p ha

Liberz

EIndpit pꝛologus quinti libz
Vemadmoduz deus de cels nõ deſcendit ꝑ eſſentiã
ſuã in cõmutabilezʒ ·. ꝑ influentiã ab ip̃o manantem
ita nec ſpũs rõnalis eleuatur ſup̃ ſe per ſitũ lotalezʒ
itũ deifoꝛmẽ. vnde neeeſſe eſt ſpiritui rõnali ſi de bet

elſe dignꝰ eterne btitudinis ꝙ ꝑticeps fiat influentie ſpũalis

E oeigine grade *
Diſtindtio gratiaz. 2
. De effctu gaeie .3
De qualitate virtutum ʒ5
De equahtate virtutum 6
De connexione virtutum 27
De cõmendatoe virtutuz 8
De effectu virtutum 9
De merito virtutum 40
De abilitati one ad grfam n
De quibo cauſet᷑ merit 12
De ſine actionum 13
Quid mereamur 14
Dun ſiones a dẽ̃e virtutũ · iʒ
Differen a virtutuz cardina⸗

liũ et theologicarum 16
De vir tutibo theologicalibo
in genere 12
De ſide 18
De effectu ſidei 19
De ſpe 20
De caritate 21
Differentia inter caritatem et
alios amæes 22
De effectu caritatis 23

Quibo rebo caritas ↄpetur ·2 4

De excellentia caritatis 25
De ſignis dilectionis 26
De gradibus amoꝛis 27

De oedine carita tis 28

De dile dione peoximii .29

ytuli capituloꝛum quinti libꝛi.

De dilechone inimicoz. 30

De virtutibꝰ cardinalibo in

genene 3¹
De pꝛudentia 32
De temperantia 33
De foꝛtitudine 34
De luſtiaa 35
De donis 36
De dono timoeis 37
De timoꝛe ſeruili 38
De timoꝛe midali 39
De timoee filiali 240
De dono pietatis 41¹
De dono conlilij 42
De dono ſcientie .43

De dono lapientie ⸗44

De beatitudine in gůe · 45

De pꝛima beatitudine · 40

De ſecunda 42
De teraa 48
De quarta 49
De quinta 50
De ſexta Fi
De ſeptima 52
De octaua 53

De ſenſibus ſpũ alilbb . 54

De frudibus ſpiritus yS
De dulia et lattia 56
De eptis in genene ʒ52
De p̈o pepto decalo gi · 58

De ſecundo .*TJ59

De tercio 60

„ „ E —— „„N5

—

(Quintno

De quarto 61 De octauo .6 5
De quinto 62 De nono decmo 66
e ſexto 63 De conlilis in genere ,627
De ſeptima 64 De 2liijs euãgelice ĩ ſpẽ. 68

Incipit lber quintus de oꝛigine

gr aciCapitulum pzeimum.
D bonum geatie non poteſi ꝑ ſe quis venire ci non
ρ ſit hoc bim lhimites nature: ſed Sm influentiã largita⸗
tis diuine. Sic enim creatura ꝓ ſua defectibilitate ſuo peintipio
ſemp indiget vt ſit in eſſe nature· ſic pꝛintipiũ peo ſua bonitate
influere nõ ceſſat creature rõnali vitam ſpũalem vt bñ ſit ĩ elſe
gratie quam habere nõ poteſt ſine deo largitoꝛe. Veruntameʒ
mexcuſabilis eſt hõ ſi gaciam gratum fadenteʒ non reapit qꝛ
gmeia gratis data ſemꝑ peeſto eſt libeꝝ arbitniũ exctare et cõ
mouere cuius eſt huic admonitioni ↄſentire a hoc ẽ qð in ſe eſt
facœre quo ſacto poterit hõ grauam gratũ fadentem habere dqa
ot eſt ad gradam gratũ facientem ſe pꝛeparare. Quamis em̃
gratia habeatuꝛ dei dono efficiente· non tamen ſine libero arbi
trio ↄſeneiente · qua ſicut ait Rug. Qui creauit te ſine te nõ in
ſtiſicabit te ſine e. Igit᷑ gracia gratum fadens a tribus eſt: ſed
aliter a aliter. Eſt em a deo effiaẽte. ι grada gratis data hbe⸗
rum arbitrium excieante aàQ mouente. K libero arbitrio coſenti⸗
ente · quis enim libeꝰꝝ arbitrium non poſſit gr̃am efficere in ho
mine . Poteſt tñ ſe ad hoc habilitare a pꝛeparare e habeat. Biẽ
em aliquis non pt illummaẽ domũ.poteſt tñ aperire feneſtras
quo facto ſol intrat er domum illuminat. Quod autem dito de
libero arbitrio conſendente intelligo in adulto· quia in ꝑuuls
ſuffiat ſides et ſacramentuʒ eccleſie et meritum xp̃i · et exculat
impotentia ſui. Sciendũ etiaʒ ꝙ habilitatio a ꝓparatio ad gra
nam triplex eſt ſcʒ Efficiens· foemalis. et materialis. Prima eſt
a deo. Scðᷣa a gr̃a grats data. Tercia a nobis. RXÆma naneg
habet facultatem a inſtrumenta diligendi a oognoſcendi deum
ex natura. ſed non habet togꝗni tionẽ veritatizs· a oꝛdinez dile⸗
dionis niſi ex gra. Ad opera bona tria nos inatant ſcʒ natura
que ſcripta eſt in coꝛde hominis dicens · qdðᷣcunq; vultis vt ſad
ant vobis hoĩes ι. Ratio que diaut ea eſſe delectabilia. vtilia
et honeſta. Gracia que dicit ſerniendũ eſſe deo qꝛ ſũme bonus
Htilitas que diet ſubuemendum ꝓximo.quia dei filius. quia
dei ymago gqnia in beatitudine ſouus. Gratia nõ datur ei qui

Liber
ſe ad graciam non habilitat. Et de hoc multa exempla habes
ſciliœt m illo qui manũ ſuam ad largientem nõ extendit· quia
deus quantum m ſe eſt dat omnibus homjnibus affluenter.
un illo qui oculos ðtra lumen claudit · cum deus fatiat oriri ſo
lem ſuũ ſuper bonos et malos. In illo qui fonteʒ reupiens fũ
dum valis ſurſum erigit· quia ſicut ait Xugꝗꝰ. in gent liberta
te atq; vbertate replet om̃es creatums pꝛo captu eæꝝ. In illo
qui domũ ſuꝙ ängit ſpinis ne ingrediatur amitus. ipſe vero
deus ſempꝑ ſtat ad hoſtiũ pulſans. In illo qui 3ʒizania ex agro
ſuo non extirpat ꝓpter ꝙ fructus ꝑficre nõ poſſunt. In illo qᷓ
lꝗ na igni ſubtrahit qꝛ tunt ignis deſitit In illo qui os ad ſu
mendũ abum aperire negligit. qꝛ talis debet merito fame mo
ri. In illo qui tꝑe pugne arma pꝛoijut qnia talis ſepe capitur
et vulneratur. In illo qui remos non mouet temꝑe tempeſta⸗
tis quia talis ſepe mergitur. In illo qui exiſtens in egritudĩe
medico cõtradicit. Gratia nobis a deo poœdit ſicut radius a ſo
le:ſicut germen a ra dite. ſitul mel a flore. ſicut riuus a fonte· ſi⸗
cut ymago ab artiſi ?ᷣm exemplar incœriꝰ facturna exteri9.
Racia dicit᷑ tripliciter. Primo generalr. a ſic grada
eſt admtoeiũ diuinũ creature gratis impenſſuʒ a in-
difſferenter að quẽcunq; actũ. Sme huius adint oeio
gracie nihil poſſumus facœre· ymo nec in eſſe durare. Scðo dr
gra ſpeciahter. a talis gr a dr gratis data: ſcʒ donũ quo ſe hõ
Parat ad ſuſcipiendum ſpũſſandti donum. DHuius enim grade
eſt reuocare liberuʒ ar bitrium a malo et exctare ad bonũ· ſine
qua nullus ſadt ſufficient᷑ qð in ſe eſt vt ſe ꝓparet ad ſalutem.
Ter diat grada ꝓprie: ſcz donũ datuz dininitus ad merendũ
quidem donũ gra gratum fadens a pellat᷑ ſine iſta gracia
nulhis põt menii nec in bono ꝓfuere· nec ad gloꝛiq peruemẽ
Iſta triplex gr̃a inniut᷑ in verbis ap li vbi ait. Gracia dei ſum
id qð ſum. ecc pꝛima. Et gr̃a eius in me vacua non fuit. etce
ſetũda · ſed gracia eius ſemꝑ in me manet.ecec tercia. pꝛeter p
dicta dicit᷑ gracia gratis dans vt eſt deus. Item gra gracie ſi
gnũ vt ẽ ꝓphetia a poteſtas ſatiendi miracula. Gracia gratũ
fatiens diſtingnitur in oꝑantem a cooꝑantej. Gr̃a operans ð8ð
pꝛeueniens a incipiens ac liberãs quia pttm expelut. Gr̃a co
oꝑans ð ſubſequens a ꝑficiens at adiuuans: quia libeꝝ arbi⸗
tnium adiuuat· a ei cooꝑatur in merito. Multiplex diſting uit
bonum. Eſt enim bonum per eſſentiam et hoc eſt deus. Vnde

. .

—w— — — —— —⸗ —

H Quintus
Memo bonus niſi ſolus deus. Eſt etiam bonus ꝑ partitipatio
nem · a illud diſtinguitur in bonũ.Item eſt bonum nature.vñ
Rugꝰ· Omne quod eſt inqtum eſt: bonũ eſt Geneb. j. Vidit
deus cuncta que ſeœrat a erant valde boma. Item eſt bonũ in
genere hot eſt bonum ex obiecto· ſitut eſt elemoſina. Mam eſt

ibi actus in debita materia etiam ſi deſit foꝛma arcũſtantiaruʒ

Item eſt bonum ex aurcũſtancia·hot aũt eſt qñ bonũ ex genere
veſtitur debitis arcũſtancijs· ſi cut eſt dar elemoſinã indigẽti
temꝑe debito ex oompaſſione a hmõi. Item eſt bonũ virtutis
hot eſt quando addit᷑ operi ꝑfedtio ex parte operantis · que eſt
per habitum mentis bene conſtitute. Item eſt bonũ meritoruz
vt qñ addituz ipſi operi debiti finis intentio ſupꝑ motũ natura
lem. Item eſt bonum gr̃e:vt eſt ipſe habitus gratũ deo faaẽs

em eſt bonũ gloꝛie · vt eſt bonũ remunerationis eterne ·
Ee effocrn gracie Capitulum. terciuz

Fſectus gmcie eſt ꝙ extitat hbeꝝ arbitriuʒ ad bene
togitandũ · a ſanat ip̃m mutando affectum · ip ſumq;
roboꝛat ꝓdutendo ad actũ. Item gracia deuz hom mi
retontiliat: a pectato quoq; liberat.a penam eœrnam in tem⸗
poꝛalem commutat. Item gracia opem noſtra meritoꝛia faut-
et bona per pctm omiſſa mſtituit· at ſtabalũ in palatiũ duer⸗
tit. Iem ꝑ gr̃am effiat᷑ amma ſponlſa xp̃i.ſilia regis eterni : et
templum ſpũs ſandi. Im gradia purgat aĩam ac illummat a
perſicet. Item qracia mentem eleuat.deo aſſimilat. a ſpirituali
ſolato eibat. Nota ꝙ q;us virtus gratuita ſimul inſit amme
tum grada:non tamen habet effectuz ſuũ tam cito ſitut gratia
qm̃ effedtus ꝗradie eſt fſaere gratũ deo a foere dignũ vita eter
na et hit effectus ſtatim meſt puero poſt baptiſmũ. Dirtutis
aũt effectus eſt eliere actuz meritoriũ de potentia a hic effect?
non ſtatim ineſt puero poſt baptiſmũ.hoc aũt nõ eſt ꝓPter de⸗
ſectum virtutis. h ꝓpter impotentiaʒ nature agentis. puer em̃
non eſt abilis ad actus voluntarios. Vnde ſciendum cytriplex
eſt ꝑfedtio. Prima eſt gradie a cauſat eſſe gratuitũ. Be eũda eſt
virtutis a cauſat eſſe bonum actuʒ. Tertia eſt operis virtutis
et cauſat meritum. peima ꝑfectio perfiut animam.ſcdᷣa perſitit

anime lencias. teraa perſiet ipſos acus.
(Luid ſit virtus ¶ Lapit ulum. ii

Vnc de virtunbo eſt agendũ. Et pᷣmo quid ſit vir⸗
tus. Virtus eſt vt ait ſanctus Rug. bona qualitas
mentis qua bene viuit᷑ · qua nullus male vtit᷑ quaʒ

Liber
ſolus deus in hoĩe operatur. Dec diffinitio datur in ↄpatione
ad age nem. JIJtem ?m Rugꝰ. Virtus em habitue mentis be⸗
ne ↄſti tute. Dec datur in comꝑatione ad ſubiectum in quo elt
Item dicit phᷣus. Virtus eſt habitus voluntarius immediate
conſiſtens quo ad nos terminata ratione pꝛout ſapiens deter
mmabit. Det diffinitio dat᷑ in ↄꝑatione ad actũ aꝛca queʒ eſt
Item Tulius. Virtus eſt diſpoſitio ꝑfecti ad optimũ. Dec dar
HGm comꝑalioneʒz ad finem. Item Iſiderus. Virtus animi ha⸗
bitus natur decus vite.ratio moꝝ pietas. tultus dumitatis.
honee hoĩs· eterne btitudinis meritũ. Det diffinitio dat᷑ in c⸗
paratione ad effectũ. Diffinitio Kug . ſic exponit. Vir tus eſt
Pena qualitas. hie pomt᷑ qualitas ꝓ genere. bona vero dr̃ ad
drazʒ malaꝝꝛ qualitatũ aĩe · Dieit᷑ q; bona· qm̃ a bono deo dat᷑
et bonos tm̃ mhabitat a bonos hcit a ad bonũ ꝑducit. Mhen
tis ponit᷑ ad dr̃am qualitatũ que ſunt in coꝑe qua bñ viuit᷑.
ponit᷑ ad dr̃am qualitatũ quibo recte inelligit. ſicut ẽ ſcientia
qua nullus male vtitur·ponit᷑ ad dr̃am qualitatũ quibo bñ a
male vti poſſumus.quã ſolus deus in homĩe oꝑatur pomt᷑ ad
dram viit itũ caꝛdmalium que habent᷑ ꝑ atquiſitioneʒ. Circa
aham diffinitionẽ Rug · Notandum ꝙ ibi ponit᷑ habitus mẽ
tis bene ↄſtitute a hot ad ſilitudmem regm. qð tũt bene inſti⸗
tuit᷑ qñ recte conſulit᷑ a bena imꝑatur.a iuſte obeditur. Eode
modo bene mnſtituta eſt mens ſi rõ rede ↄſulit ſi voluntas ben e
Imperat a ſi ſẽſuahtas debito modo obtemꝑat. Ethimologia
virtutis eſt het. Virtus enim dict᷑ quaſi vis mmtus et hec vis
tonlſiſtit in aggreſſione arduoꝶ a in tollerantia aduerſoʒꝝ a
in abſtinentia plaadoꝝ. Item virtus dicit᷑ quaſi vize nitens.
Item virtus dici᷑ quaſi virum tuens. Item virtus dicit᷑ quaſi
viri ſtatus. Item virtus dicitur quaſi viribus nitens-

Ge equalitate virtutum Capitulum. v
Vm virtus in medio conſiſtat illud mediũ in tribꝰ
eſt ſez in agendis.ſcʒ int er. ſu a etra modũ. Apłs
Racioonabile ſit obſequiũ vr̃jm. In habendis ſcz inẽ
ſuꝑfluũ et indigentiã Pꝛoù · 3. Dimtias a pauptates ne dede
ris. In ſuſtinendis ſcʒ int᷑ eleuari in ꝓſperis a deia in aduerſiz
Vñ non declinabis ad dextram vel ſiniſtram. MWultiplex ẽ per
fednoſcʒ ſuffia entie · hanc omnes habent exiſtentes im carita⸗
te. Oꝛdinis huius ꝓpriũ eſt ſeruare tontinentia. Reliqiõis
huius eſt ꝓpriam renundare ommibo. Prelationis ad hos per
anet anima; ponere ꝑ ouibo ſuis. Securitatis · huiꝰ ꝓpriuz eſt

——, ꝭ‚—,b,[,,⸗r hfh f.ẽèẽtäf

———

— — Sd —

Ge equalitate vritutuʒ
. Iirtutes om̃s in eode m hoie ſunt equales. liœt inteꝛ
RR ſe diſtincte ſint aàa ꝓprias habentes excellentias: a hec

Quintus

habere moetem in deſiderio. a vitam in padentia. Ad peimã ꝑ
ſedionem tenetur quilibet· ad vltimã vero nullus tenet ſed að
tres medias tenentur aliqui ex cauſis. Virtus comꝑatur mitẽ
rebus ſcʒ auro Eccleſiaſticus. Murum pꝛobat foꝛnax· theſauro
Watheus ca. 13. Bimile eſt regnũ cloꝝ theſauro abſcondito.
Gemmis Eccleſiaſticus ca. 5. Quaſi vas auri ſolidum oꝛnatuzʒ
ommi lapide pꝛeuoſo. Armis. z· Reg.i. Quõ cetide runt foꝛ

in bello a intrierunt arma bellica. Arboꝛes Math⸗Dmis ar
boꝛ bona fructus bonos faut. De hot hugo de ſancto victore.
Krboꝛ ſapientie ꝑ timorem ſemmat᷑ per gram irrigat᷑.ꝑ ſidezʒ
raditatur:per deuotionem germinat·per deſiderium creltit ·
caritate n roboꝛatur.per ſpem viret· per circũſpedionem fron

det .˖ per diſciplinam floꝛet· per virtuteʒ fuctiſicat· per paciam

matu reſcit · ꝑ moꝛtẽ carpit᷑ floꝛibo. Cantieoꝝ. Fulcite me flo⸗
ribo. Fontibo. Can. gons oꝛtoꝝ putus aquaꝝ viuentiũ. Se
mitis. Pꝛouerbᷣ. Vie eius vie pulchre a om̃s ſemite tt. veſti bo
Aſtitit regina a dextris tuis ĩ veſti · Stellis Baruth. Stelle
lamen dederunt Pigmentis Cañ. Que eſt iſta que aſcendit ꝑ
deſertum. Cibarijs · Vnde gohis/ 4. Meus cbus eſt vt faciaʒ
Vluntatem pr̃is mei. Rlis. ps. Rſummo pennas.ſit tolum ba
Ires ſunt bone toditiones virtutis que ſunt temptacõis · r⸗
motio· actuũ multiphcatio. In bono delectacõ. pꝛimũ iaz viꝛ
tutem in radic firmat. Scᷣm quaſi floꝛibo decoꝛat. Tertiũ ſo
Pore fructuũ delectat. Silr ditendum eſt ꝙ ad ↄſũmationẽ viꝛ
tutum quatoꝛ iſta donturrunt ſcz diſpoſitio pꝛeꝑans:habitus
infosmane opemtio pꝛ'obans pꝛemium ooꝛ⸗onans.

Capitulum. ri

equahtas in mulus ↄſiſtit. Equales nãq; ſũt vᷣtutes

Primo quantuz ad eſſentiã quia oĩs virtus ſimplex. ſcᷣo q̃n

tum ad equalem nadicationem in aia ?m qð in ipſis eſt terao
qᷓntum ad relationem ad eundem ſinẽ · qꝛ om̃s ꝓpteꝛ deũ oꝑxꝑpan
tur. Quarto qᷓntum ad equalem effectum quia equaliter ſiu⸗
unt dignũ vita eterna. Quinto ntum ad equalem facultatem
ad aſtus ſuos quantuʒ in ipfis eſt niſi impediantur. Sicut vir
tutes equales ſũt pꝛedidtis modis. ita ſunt jnequales alijs mo
dis. Primo quantum ad vſum: quia virtutes ſunt ſicut arma

Sed ſicut miles neſcit equalier pugnaè tũ omnibo generibus

armoꝝ qꝗᷓ habet · ymmo meliꝰ pugnat cũ illis que frequentiꝰ

Liber

vlitanit. ſic eſt de virtutibo. SZcðo qᷓntum ad auct orita tr quia

bm hot maioꝛ ommb⸗ virtutibo eſt caritas· et quelibet virtus
Ht eſſe maioe alia m aliam pꝛerogatiuaq; qua; habet. vel hm

ali quẽ effecum. Tezcio qᷓntum ad ſeruoꝛem. qꝛ vna virtus feꝛ
ueneius alia opatur. Saenduz etiam ꝙ eadem virtus numero
eſt equalis ſibi ſemꝑ. Creſcunt em̃ virtutes młtis modis ſcʒ q̃̊n
tum ad intentioneʒ qᷓntum ad radicacõeʒ · qᷓntum ad potentiaʒ
virtutis · qntum ad maioꝛem expeeſſionem diume ſiſimidinis.
qᷓntum ad diuturniorem ꝑmanentia;. Preterea notandũ ꝙ cre
ſeente vna virtute creſcunt omnes. Et habes exemplum in cy⸗
thara in qua ſi debet eſſe debita ꝓpoꝛtio ſonorum neceſlſe eſt vt
qñ vna coeda tenditur etiam omnes alie tendantur·. ne in ar⸗
monia fiat diſſonantia: Quare auteʒ polleat aliquis vſu vnius
virtutis amplius q; alterius multe ſunt rationes. Prima eſt qꝛ
deo ſic platet·qui etiaʒ datoꝛ eſt virtutis. Scða eſt natum cõ⸗
plexionis que magis eſt conſona operibo vmus virtutis q; al

terius. Tercio eſt viſitatio quia magis exertſitauit ſe arra vnã

virtuteʒ quam airea aliam. Quarta eſt· qꝛ minus impug natur
a vido contra rio illi virtuti. Qumto. qꝛ maioꝛ em habet diſcre
tionem in oꝑibus vmius virtutis quaz alterius quelibet enim
virtus habet ſuas ꝓprias ratiões. Sexta eſt diffꝛeultas ſtatus

quia cũ de nouo quis tonuertit᷑:liet habeat maioꝛem caritateʒ

quam alius qui diu fuit in caritate non eſt tñ expeditus ad bo

num agendũ: ſiuit ille ꝓptr reliqnias petozꝝ que adhuc inhe⸗

rent magnitud mi ſcientie reſpondere debet magnitudo vᷣtutis
et hoc multiplia rõne ſcʒ roõne exempli dinini. Johis.i. Plenũ
gradia a veritate.Luce. Potens in ope et ſermone. Actuuz. 1.
Cepit ihus ſaere a docere. Rõne exempli angelia qui quanto
plus eognoſcunt tanto plus diligunt. Rõne exemplui hũani.
MWath. Qui aũt ſecerit et docuerit hic magnus. Rone exempli
naturalis qm̃ lux et calos in ſole ꝓpoꝛctionantuz. Rõne ob liga
tiomis· Lu· ea.?. Cui plus comittit᷑ &. Rone pene declinatois
Luce. Seruus ſciens vo luntatem dñi ſui a non ſecerit .

e connexione virtutum Capituluʒ. vii
VDnnexe ſũt ſibi deat henateq; virtutes.ita vt qᷓ vnazʒ

vnum membꝛuz indiget aho ſic et in virtutibꝰ. Tercia ratio

eſt quia ſicut in cythara ſi vna coꝛda defuerit non eſt armonia
ꝑſecta· ita nec in aĩa ꝑſecta erit ſpahs melodia niſi om̃s alſſint

— — — —— ‚—, ‚——

habet om̃s habeat. Prima ratio eſt laꝛgitas dei dan

—— —. — — — —

=

Quintus

virtutes. Quarta ratio eſt qꝛ ↄtra ſingula vida ſunt alique vir
tutes· ideo omnes oꝑtet hr̃e virtutes vt omnia vicia impug⸗
nent᷑ Mam ſicut miles mundi nõ eſt expeditus niſi habeat oia

arma. ita nec miles xp̃i ſi aliqua virtus ſibi defuerit. Quinta ſi⸗

militudo eſt ˖ qꝛ ſicut ſtelle a planete ſemꝑ in ſuis ſperis ſũt. ita

vir tutes oꝑtet eſſe in aia. Sexta eſt.qꝛ amima eſt quaſi vas au
ri oꝛnata omni lapide pᷣaoſo virtutibo. Septima quia anima

quaſi oetus nobilis cni non deeſt decoꝛ alicuius floris vel aꝛbo

ris. Ddtaua· quia amma eſt ſic apoteca tui non deeſt mediana
alicuius pigmẽti vel raditis. Ea que de ↄnexione virtutũ di⸗
cta ſunt· mtelligi debent de virtutibo gratuitis que omẽs quo
ad habitus ſunt ↄuexe · ſiẽ quo adtus meritorios ſũt equales.

Ec lict ſimul ſint virtutes. tñ alqᷓ ditunt᷑ martires virtutũ n5
ꝓ habitus virtutis generet virtutẽ habitũ. ſed motus motuʒ

ſiut diat Berñ · Lectio inquit parit cognitionẽ. oo gnitio amo
rem · amoꝛ frequentiã · frequentia familiaritatem famiharitas fi
dutiam · fiducia faualem impetrationẽ.pᷣm hunt modũ quatuor
dicuntur eſſe martines virtutũ.ſcʒ fides origine. qꝛ ex motibo
ſidei ſurgunt motus aliaꝝ virtutũ. Caritas educatione · pꝛudẽ
tia regimme. Dumilitas oonſeruatione. vitia vero non ſunt cõ
nexa ſitut virtutes. Ratio huius eſt · qꝛ vidia ſunt in nobis ex
ꝑibus nr̃is que ſimul non ſunt. Virtutes aũt theologice non

ſunt in nobis ꝑ atquiſitionez· ſed per infuſion e3. Aha ratio eſt
quia vitia ſunt o ꝓpoſita ad inuicem ſitut auarida et pꝓdigalitaʒ

uod non eſt in virtutibus. —,
(Ge comendatione virtutuz (Capit. vii

Irtus tõmendabilis eſt. Primo a cauſa effinente que
eſt deus. Ipſam em̃ vt ait Rugꝰ. ſolus deus in hoie
oꝑatur. Sco a cauſa materiah in qua qꝛ nõ niſi bo⸗
nus inhabitat. non eſt ſic de bonis naturalibo a foꝛtuitis quuia
taha pluit deꝰ ſuꝑ iuſtos a iniuſtos. Teruio a cauſa foꝛmali.qꝛ

de coꝛ eſt ſpualis. p̃s. Omnis gloria eius. Quarto a tauſa finali
Kug9 .Primum virtutis eſt ipſe qui virtutem dedit. Pirtus

eſt bona multipłr. Primo in ſe. qꝛ ſicut ait Rugquꝰ. Virtus eſt
bona qualitas menus. Nota ꝙ bona eſt poſſeſſio que ꝓpinqua

eiuitati. Dec aũt intra cuitatem eſt qꝛ in aĩa. Scðᷣo in patione
ad Deb. Optimũ eſt gra ſtabilire coꝛ. Tercio in oꝑatione · qa

bonũ facit opus hoĩs qð non eſſet meritoriũ mſi ex virtute pℳ7
ederet Greg. Nihil habet viriditatis ramus bom operis niſſI

manſerit in radic caricatis. RAuarto m nutatione. qꝛ de lupo

—

1wWer

ſadt ag num a tenebꝛas conuertit in luem. Mabhum enim cul⸗

pe mutatur in bonum gradie:et malum pene mutat᷑ in bonum
gloꝛie. qð ſignatur in uerſione aque m vinũ. Quinto diſtin⸗
dione: qꝛ per virtutes diſtingunt᷑ ſilij dei a filijs dyaboli Joh.
3. In hoc cognoſcent om̃s· qꝛ mei eſtis diſcipuli ſi diligetis in
unicem. Sexto in xeemplificatione:qꝛ oẽs ſlandi ſtudebant vir⸗
mubo. Vnde cõmendamus in abel mnocentiã. in abꝛahã obe⸗
dientiam in ioſeph vtinentiam. m moylſe manſuetudinem. In
dauid humilitaté et lic de alijs. Laudabib eſt virt? ꝓpter mlta
ſcʒ quia magne dignitatis xp̃m enim doctoꝛem habuit. Vnde
illud Math. I. Diſcite a me quia mitis & qꝛ magne ſublimi⸗
tatis. Nulhus. Dirtus yma eſt altiſſimis deſixa radicibo. qꝛ ma
g ne iotunditatis ps. In cuſtodiendis illis retributio multa.
QAuia magne vtilitatis Boeaus. Numq; ſine pena ſunt vidia-
et nunq; ſine peemio ſunt virtutes.qꝛ magne ſccuritatis. ulł
Dic demũ ſapientia eſt vt oĩa tua in te poſita eſſe dieas. Com⸗
mendabilis eſt ſtud ium virtutis ſtudio ſcien tie rõne exempli⸗
qma ſandi ſic ſeerunt· Ratione autoitatis Aplus ad Rom.
4· Mon in ſermo ne eſt ꝗnũ dei ⸗ ſed in virtute. Rõne effectꝰ?
quia virtus ꝓctm expellit ſeienda non rõne originis· quia vir
tus a deo inſunditur · ſcientia per ſtudiũ acquirit᷑ ratione finis
quia virtutis finis eſt gloria:a non ſcientie rõne obiedti: quia
virtutis obiectũ eſt bonũ.ſcientie veꝝ rõne materie im qua qꝛ
virtus non eſt niſi in filijs dei. ſcientia non ſemꝑ rõne ſecurita⸗
tis qꝛ ſecurius eſt eſſe bonũ q́; pᷣm. Ratione honeſtatis qꝛ ma

ioꝛ gloꝛia eſt ſequi dñm qꝙ ariſtotilem. Ratione vitandi maluz

qꝛ pꝛimi ꝑentes ſi exœndiſſent manũ ad lignũ vite ſic ad lignũ
fientie non incurriſſent tot mala in ſe et in poſteris
e effectu virtutum Capitulum.ix
RAIeꝛtutis gaudiũ pꝛecllit gaudiũ mundi. In iugitate
Pꝛouerb. i5· Setura mens qſi iuge ↄuiuiũ.ſed gau⸗
diũ ypo crite ad inſtar punch lic diaut᷑ gob·⁊o· In pu
ritate ↄſcientie· ſicut mũdus quieſcit᷑ in flornibo q́; in hto In di
gnitat Gloſa ad Galł. Elatio animi de his qᷓ digna; gaudiuz
mundi de indigmis eſt. In lalubꝛitate Saß⸗ Mihil vtilius in vi
ta hommibo. Etontrario Peouerb. Extrema gaudij luctus oc
tupat. In hbertate AAplus. In hbertate vocati ſumus: peccatoꝛ
aũt ligatus eſt Eccleſiaſtes · Fumibo petoꝝ ſuoꝝꝶ vnuſquiſq;-
In dinma pᷣſendalitate Rugꝗꝰ. Tale bonuʒ eſt deus vt nemmi
deſerenti eu bene ſit. Mota riuʒ in malis. Viatus oꝑatur mira

— —— —

— — — — — —.

aul⸗
dum
ſin⸗
ian
vir⸗
obe⸗
.n
mi
nde
ema
n.
ica⸗
Tulk
em⸗
pi.
em.
ect⸗

ims
u
e
fa⸗

1lz

mi

Quintus
multipliciter · ſeʒ in elo cui vim facit· Vnde regnum celoꝛꝛ vim
patit᷑ a v olenti rapiunt illud. In mundo qꝛ cuſtodit hominez
ne ↄburatur igne ↄtupie et ne inergatur in aquis voluptatis
et ne inqᷓnetur vido inõtinẽcie et ne lateret᷑ ſpinis auaricie In

dtoꝛde humano qꝛ vulneratũ ſlanat.inquinatũ mũdat· moꝛtuũ

viuificat.ex ecatũ illummat. In inferno qꝛ ignis infernalis nõ

poteſt ledere virtuoſum. ſic nec ignis materialis ſalamandram

Virtus rõnalem illummat· ad cogniceʒ veri· ↄtupiſcibilem ex
cecat ad amoꝛ em boni. iraſcibilem etiam ↄſoꝛtat ad deteſtacõ ez
mali. Item deo aſſimilat qꝛ pr̃i per vigoꝛem virtutis·ſfilio aũt
per virtutis ſplendoꝛezʒ · ſed ſpũiſancto ꝑ caritatis feruoꝛeʒ En⸗
gelis ↄfoꝛmat Jeromꝰ In carne pꝛeter carnem vmere angelico
nature eſt:non humane. mentem iocundat.oꝛnat ſubleuat. ho
noꝛat · ſanat · viuificat tibat ditat et mũdat. Item virtus mala
pꝛeterita expelut · pꝛeſencda impugnat a futuris pꝛemunit. Itez
virtus mentem bn inſtituit· dileckum hoĩem deo effieit fruckum
tam meriti q; pꝛemij adducit tꝑa diſcrete diſpomit. que in ſe ſũt
difficilia bona facit. ſicut ea que dicta ſunt detlarãt nobis effe
ctus vi? tutũ genermales:ita ſunt etiã ſingulanũ viꝛtutũ effectꝰ
aliqm ſpãales ſicut eſt ꝙ hu militas deo ſubiat. pnĩa deo redu
at. iuſtida deducit. obediencia ðducit·paciencia ꝑducit· ꝑpſeue⸗
ranaa introducit· puritas iungit cari s deo vnit:
e merito virtutum Capitulum
Eiritum elt boni oꝑis efficada ad optinẽdũ id quod
non habetur · Vel ad habendum iuſtius quod habe
tur · Vnde per meritum de non debito ſit debituz Et
ifßm debitum fit magis debitum Bicut rex dat equũ
quẽ miles nondũ meruit. ſed per vſum equi meretur eundem
equũ iam datũ Ad intelligendũ dicka ſciendũ ꝙ triplex diſtin
guitur meritũ ſcz ðdgrui digni et cõdigni · Weritũ 2grui eſt ꝑ
quod diſponit᷑ ſubieckũ vt poſſit reeꝑe gr̃am ſᷣm rõnẽ diuine
inſtice · Illud vocat᷑ diſpoſitio materie ſcʒ qñ quis faut qð in ſe
eſt Meritũ digni diat ydoneitatem oꝑantis ad aſſequendum
id qð meret᷑ ˖ meritũ ↄdigmi diat equalitateʒ meriti ad remune
rationẽ.· Dito aũt equalitatem nõ ariſmetricã ſed geometrieaʒ

id eſt nõ qntatis ̊ ꝓpoꝛcois· et illud patz qꝛ deus ſemꝑ remu⸗

nerat ſupꝛa meritũ ſicut punit citra dignũ.Vnð non eſt inter
hemiũ et meritũ equalis quantitas ſed ꝓpoætio. qꝛ apud deuz
nõ eſt iuſticia ↄmutatiua cũ nulh debeat aliquid ̊ diſtributiua
Votat᷑ aũt iuſtiaa tõ mutatiua iuſticia foꝛi qua dat᷑ vnꝰ panis

“M Liber
peo denatio vel vlna panni pꝛo ſolido. Juſtitia vero diſtributi⸗
ua eſt penapium qua diſtribuũtur do na m ꝓpoꝛtioneʒ ad me
rita Et ita eſt apud deũ. vnde apkus . Vnuſquiſq; accipiat ſuã
mercdem m ſuã iuſtiaam. Dicndũ ergo ꝙ nultus ſibi meret
pꝛimã gr̃am merito digm vel condigni. ſed tantũmodo merito
congrui. Siłr exiſtens in caritate non poteſt alteri mereri pꝛimã
gram merito ↄdigni. ſed merito digm et merito congrui · Po⸗
teſt aũt exiſtẽs in gra mereri ſibi aug mẽtum gracdie ex ↄdigno
et ꝑ ðſequens merito digni a merito ↄgrui put iſta ſuꝑius ex
polſita ſunt · Prefati tres modi merendi generaliter hñtur · Vñ

ſi ali inueniunt ad eoſdem tres redud poter̃t. Cum ergo diat᷑
ꝙ beata virgo meruit poꝛtare xp̃m intelligendũ o mꝑpatiue ·

me ruit ꝙ ipſa potius poꝛtare debuit q; ala vel poteſt intelligi
de merito digm · Item mali dicunt᷑ mereri tempalia quia nulluz
bonũ irrmuneratũ ſiẽ nec nullũ malum impunitũ.ſed illud dr

im ꝓprie qꝛ oꝑa in moꝛtali facta nõ ſunt directe bona cũ nõ ſint
imfſomata caritate tñ quia oꝑa talia aliqd bom hñt deus inter⸗
pꝛetat᷑ ea vt bona et aliqd dat ꝓ eis. Iteʒ peccatoꝛ qñq; meret
r̃am ocaſionaliter ꝗqꝛ pauꝑes interdum obtinent bñfactoꝛibo

gram ſuis pꝛecibo.quaꝝ pꝛetum occaſio ſuer̃t elemoſine· Itezʒ

ſatis im ꝓprnie ſumit᷑ meritũ vbi dr · Felix culpa que talẽ meruit

abere redenptoꝛem Ibi enim ponitur meruit
de abilit atione ad gracilam C

AKuñjmuis nullus ſibi mereat᷑ pꝛimã gr̃am ſicut dictũ ẽ

ie eſt· qꝛ nul talium gr̃a denegatur.hoc aũt non ex
nerto digni vel condigni. ſed congrui. Dec vero congruitas
multomagis eſt ex ꝑte bonmitatis dei gram ↄferentis q; ex parte
hominis ſed ad gram abilitantis. qꝛ im ꝓParatione ad gram et
etiam in mſuſione gracie· habet ſe aia ad modum materie. iple

vero deus vt pꝛimum mouens et efficiens. Aha ratione patet

ꝓ iſta oongruitas magis eſt a deo ꝙ ab homine quia abilitacõ
que eſt ex parte ho mims ſolũmodo dat locũ diuine mibicoꝛdie
ꝓ ſalua iuſtida poſſit alicui conferri gr̃a quia iniuria fieret dini
ne iuſtice ſi tal daret᷑ gracia· in quo eſſet adhuc obex grade ei.
pecandi voluntas Gufficiens igit᷑ abiktatio ad graaduam eſt ſi
hHmo heit qð in ſe eſt · Facere aũt qð in ſe tria cõpledtit᷑.ſciʒ vt
mo ackũ pcti aQ voluntatem peccandi deſerat a conet᷑ in bonũ

vt eſt libi poſſibile.Nota ꝙ omne meritũ vel demeritũ acqui⸗

etur in hac vita· Iem non bonum facere· ſed bene faœre lauda

apituluz xi

poteſt tñ pecatoꝛ abilitare ſe ad graciã fauẽdo qð in

m

In
3e
dic⸗
les

liy

ſnt
dr⸗

et

ibv

nit

Auintus

bile eſt. non enim verbis ſed aduerbijs mermur·

(Ex qinbus cauſetur meritum Capitu.xi

Pera meritoꝛia totaliter ſunt a gratia et totaliter ſũt
libero arbitrio hicet pꝛintipalius a gra. et qꝛ gracia
Patur ad liberũ arbitriũ ſicut ſeſſoꝛ ad equũ · ſic em
ſeſſoꝛ dirigit equũ.ia gratia dirigit hberũ arbitrium in exertci
tio virtutũ. Per nos em malũ faœre poſſumus. ſed non bonuzʒ
Kd efficatiã merendi tria valent: Primũ eſt difficultas operis
qð patzʒ in martirio Seðz pꝓmtitudo voluntatis XApls · 2. coz ·
9. hilarẽ datoꝛẽ dilkgit deus LVerciũ mag tudo caritat;· ip̃a em

caritas eſt pondꝰ ſanctuarij· m ꝙ oĩa qᷓ in templo erãt ponde

rabant᷑ · Ad hoc ꝙ aliqð opus ſit meritoꝛiũ tria reqrunt᷑. pᷣmũ

ꝙ ißm opus fiat in caritate qꝛ oꝑa que fiũt extra caritatẽ moe⸗

tua ſunt. ſieut earbo extinctus. Scõo ꝙ fiat ex caritate· Multa
enim ſfiunt in caritate que nõ ſunt meritoria ex eo ꝙ non fiunt
ex caritate · qꝛ non referunt᷑ ad ſinez debitum. Tercio eꝙ lit ip̃m
opus referibile Doc ideo dito qꝛ mala non poſſunt bona inten
ti one fieri:alioquin ſequeret᷑ abſurditas ꝙ idez opus eſſet me
ri toriũ et de meritdꝛiũ, Rttẽdunt᷑ in meritd tria ex ꝑte hominis
ſcʒ ſubiectum hoc eſt aĩa · Item libeꝝ: arbitriũ Item intẽtio ſiue
hinis. Dis tribo rñdent tria ex ꝑte dei.ſcʒ gꝗrr eia virtuscantas

Et graaca qiudẽ reddit ſubiectum deo gratũ. virtus aũt abili

tat libeꝝꝛ arbitriũ · caritas vero intentionem dirigit ad fineʒ de
bitum Didit termagiſtus hermes ꝙ meritũ cõſiſtit pen es hbexꝝ
arbitruim occaſionalit᷑ hot dieit qꝛ hbeꝝ arbitriũ fadt ad me⸗
ritum · ſed non ſuffict penes virtutem foꝛmałr· hoc dicit qꝛ ex
virtute tanq; ex ſoꝛma ꝓcdit motus:et eliatur de Potencia pe
nes motus virtutis eſſenciałr. hoc dicit qꝛ motus eſſenaaliter
eſt meritum: quia penes ipſum eſt grati aefficauter . hoe dieit

quia ſine grada nullus motus eſt meritoꝛius penes opus in⸗

ſtrumentaliter. hot dicit quia opus exterius eſt quaſi eauſa in⸗

ſtrumentalis ipfius meriti. Nota generałr ꝙ nõ meremur ſine

gratia neq; paſſio nibo inq;tum paſſiones neq; motibo nature
Ditit enim phus· natura neq; boni neq; mah ſumusneq; in⸗
uiti · Augꝰ?. Nemo innitus bene ſacit etiã ſi bonum eſt qð facet
neq; ar bitrio libero ligato.quicquid em̃ non habet vſuz rõni⸗
et liberi arbitrij in eo non eſt meritum vel demeritum · ſicut ſũt
infantes doꝛmientes inſan animali⸗

Liber

Wia meritum vel demeritũ circa finem adionmũ atten⸗
ditur ideo nota regulas de hac materia· Ex fine dicit

N actus bonꝰ vel maluns. malꝰ actus n fit ex fine bono

ſoldum dare ꝓ deo ita ꝙ cottidie vnũ denarium ſi qñ ſui oblh

ſor intẽtio multos adtus infoꝛmat.vt ſi aliqͥs intendit vnum

uiſcit᷑ et non refert donanonẽ alituius vel aliquoꝝ denarioꝛuʒ

tñ donatio eſt meritoria ꝓpter pꝛimã intencõeʒ · mem ſub ſine
Poterit quis ponere · Verbi gra Rliquis intendit ire ad foꝛum
ad hoc intẽdit vt emat medidinas: ad hoc emit eas vt curetur

ab infirmitate ad hoc curari deſiderat vt deo melius ſeruiat In

iſto pꝛecedentes voluntates om̃s ſũt meritorie. ꝓpter vltimam·
Scðm vltimũ em̃ ſineʒ omes pᷣedentes voluntates iudicantur
bene vel male· diuerſi fines nõ ſunt fadedi · quoꝛꝛ vnus nõ ſit
ad alium referibilis Perbi gra Rliquis intendit ire ad vnã do
mum ad hoe vadit vt luxuriet᷑ ad hot luxuriari vult vt ſanioꝛ
ſit· ad hoc vult eſſe ſanus vt deo ſeruiat· Iſte finis vltimꝰ illã
voluntatem que eſt luxuriari non infoꝛmat · ſed pocius econuſo
illa vo luntas iſtam mtentionẽ deſoꝛmat · qꝛ vna intentio ꝑuer
ſla plures depꝛauat voluntates lota ꝙ aduo coꝛꝑalis põt refer
ri ad finem tꝑalem dũmõ poſtmodũ referatur ad deum. Adctio
aũt ſpũalis vt pꝛedicatio non põt reſerri ad finem temꝑalem.

etiam ſi illud tꝑale referat᷑ ad deum. Et hot eſt ꝙ diat. Rugꝰ

Debemus manducare vt euangeliz emꝰ. non euangelizare vt
manducemus. Si aũt in adtioni bo finis ꝓximus ponatur deus
et finis vltimus emꝑale ꝑuerſiſſimꝰ eſt· bene aũt liet ðſtituẽ
Quio mereamur (Capitulum xiii

igre.remiſſionis pene · Primũ itaq; ſeʒ pᷣmiũ ſubſtã
ciale vite eterne rñdet radidi oꝑis:i caritati. Premiuzʒ
vero acidentale rñdet generi operis ſieut augmentũ gre quia
oꝑibus excellentibo·et oꝑibus ſuꝑ erogationis meremur ma⸗

ius aug mentũ gre q́; ahis oꝑibus. Remiſſio autẽ pene rñdet

penalitati oꝑis Mam oꝑa que magis ſunt penalia magis ſunt
meritoria remiſſionis pene. Eſt emm regula in theologia ꝙ pꝑe
na pene reſolutoria eſt. Nota igit᷑ ꝙ liæt tota vis merendi vi

tam eternam et etiam alia ↄſiſtit in caretate.non tñ totus effe⸗

ctus: quia merendi effectus ðſiſtit etiam penes magnitudinem
oꝑis. Situt patet in merito remiſſionis pene ꝙ non ſolũ dſiſtit

duos fines ſcʒ tꝑalem et eternũ.ita ꝙ eternus ſit finis vltimꝰ
((Qu
. Pera bona ſũt meritoꝛia triũ · ſez vite eterne. angmẽ

— —— — — — — — —— —

—

f f f f—— —, — — „ -- U⁶ —— —. —— -——

ner
kfer
io

ug;
evt
Nus
imi
im

4
„
t

hnt

y
fe⸗
em

ſit

Quintus HW
m carita te· ſed etiam in oꝑ bus penalibo. Et huins exemplum
habemus in xp̃o qui meruit nobis aꝑtionem ianue padiſi cuz
effectu · Doc aũt meritũ non erat in ſola caritate· ſed m caritate
et in ex ellentia oꝑisim ſua paſſione Saẽdũ ꝙ de pꝛemio ſub
ſtantiali meret᷑ homo tm̃ vno oꝑe q;tum per mille manẽte ra⸗
dio eadez et nõ creſcente. Valent tm̃m hmõi oꝑa ad multa alia
Vnde verſus. Jotũdat auget ſtabilit pet̃a remittit· Debilitat
remouet exeratat atq; repellit · JOoeundat ſciliz mentem ſtabilit

ſcʒ virr tutes. auget ſcʒ meritum accidentalis pꝛemij.peta remit

tit q; tum ad penam que iam dimilſſa ſunt ſceʒ q;tum ad reatum
per gram. Debilitat· ſcʒ fomiteʒ. remouet ſcʒ accidiam. exerÄoᷣ
mat ſcʒ hoĩem in aſſuefadione boni atq; repellit ſcz temptacões
dyabol. Mota ꝙ pᷣmam gr̃ᷣam nullus põt mereri ꝓprie.et hoc
multiplici rõne. Prima q talis radieœm merendi non habet a.
gr̃am·. Scðᷣa ꝓpter ſtatus indignitatemqꝛ pct̃oꝛ nõ eſt dignus
pane quo veſcit᷑. Teꝛcia qꝛ nullius hoĩs opus deo placet· miſi
plaat ip ſe pꝛius · Vnde dẽ in Geñ · ca · 4· ꝙ deus pus reſpexit
abel q; ad munera eius· Quarta. qꝛ naturałr añcedit cauſa ſuũ
effectum . ſic Q grẽ̃a pꝛecedit ome merituz.cũ ipſa ſit cauſa meri
ritoꝝ · Ipſa em bᷣm Rug· voluntatem nr̃am pᷣuenit· vt velimꝰ
er ſequitur ne fruſua velimus. Gra ſicut ſupꝛa dictũ ẽ ꝑ bonũ

vlum ems et merito cõdigni meremur augen in via vt aucka

mereatur a pſfid in patria et hot a deo cuius eſt gram infundẽ

AÄAugere et ꝑfiœre ?m coꝑationez voluntatis nr̃e nam ſic deꝰ

eſt gracie ſontale pꝛintipiũ influendi. ſic ipſe ſo lus ẽ pꝛinapiũ
agendi per modũ inſundentis ˖ Gra vero ꝑ modũ merẽdi a di

grnitatis. ſed libeꝝ arbitriũ ꝑ modũ cooꝑantis. Sicut liberum
arbitriũ per gram meret᷑ meritum ↄdigni augmẽtũ graeie in

ſtatu vie · ſit etiam meret᷑ merito ðↄdigni ipſius cplementum
in ſtatu patrie & aũt ex ↄdigno mereamur vitã eternã mult

ſunt cauſe.Prima eſt effieaeia doni ſpũſſandti cooꝑantis in me⸗

rito. Sca veritas dei ꝓmittentis TVercia ꝑſuaſibihtas hberi ar
bitrii ↄſentientis et finaliter ꝑſeuerantis. Quarta eſt difficultas

ſtatus merendi. Quinta eſt dignitas xp̃i noſtri capitis interue

nientis qð gloꝛiſicari debet tũ ſuis membꝛis. Sexta eſt libe rali
ias dei tribuentis quẽ non dect parua reddere . Septima obſe
quiuz ſibi ſideliter obtemperãtis. Octaua nobilitas opis qð ex

caritate ꝓœdit qð tim ponderatur in ↄſpectu iudicis q;tũ amoe

ex quo ꝓœdit, et ideo non põt ſufficienter niſi ſũmo bono re⸗
munerari. Opera que non fiunt in earitate liett non valent ad

Liber
vitam eternam. valent tñ ad alia multa. Vnde verlus Aptat
coꝛ ſcʒ ad ſuſc eptionem gre minuit penam ſcʒ ad illam que de
beretur ſi non fieret illud opus non aũt illam que iam debet ·
Confert bona terre ſcʒ temꝑalia· occupat ſeʒ ne ſit homo ĩterim
otioſus:aſſueſcit ſez ad bene oꝑandum. delackat ſciz mentẽ · mi
tigat ſcʒ fomitez· arcet ſcʒ fiuxum pcti. VItimo ſciendum ſcz cyp
nullũ bonũ erit irremuneratũ · et nullũ maliz erit impunitum·.
Vñ verſus· Que cũ motali fiũt dant bona terre. Co fadũt abi
le mmuunt toꝛmenta gehene · Vinere non poter̃t que nũq; vi

ua fuerunt. Illa reuiuiſtunt que quondam viua fuerunt.
Biniſiones et differẽtie virtutu Ca. xv
Irtutes ᷣm macrobiũ qñq; dicũt᷑ poliuce qnq; purga
toꝛie. qñq; purgati ammi:qñq; exemplares· Primas
do et ſalomon in ꝓpuerb· Scðas in eccleſiaſtico· Terc
as in Can. Quartas in deo legimꝰ. Politice nãq; dicunt bm ꝙq;
rgunt vitam hũanam quo ad oꝑa exteri oꝛa et m ꝙ pugnat
Otta viua· Purgatoꝛie ditunt᷑ ᷑m ꝙ; ſunt iam in vict oꝛia vici⸗
um et reſpicũt ꝑtim intrioꝛa ꝑtim exteri a·Purgati animi
dicunt᷑ qñ iam de vidis vicis poſſeſſoꝛ vir mitũ quieſcit raꝛo m
furgentibo motibo pᷣmis · Exemplares dicunt que m mente di

uina conſiſtunt. nam ydee virtutũ in deo ſunt quia ipſe rerum

oĩm eſt exemplar. Kriſtotiles dimidit vi tutes in in tellectua⸗
les et ↄſuetudimales· Intelleckuales aũt diuidit in pꝛudentiazʒ
artem. intellectũ ſctiam et ſapia m. Virtutes meꝛales diuidit in

peinuapales que ſũt temꝑantua ſoꝛtitudo a iuſtida: et adiunctaꝰ

que ſunt manſuetudo et liberalitas a hmõi. Virtutes q; ↄſue⸗

tudmales in honeſtatẽ a liberahtateʒ Itẽ phia moꝛalis diuidit
in et hicã Q yconomitcã a politicã. Maꝝ pꝛima moꝛes quo ad ſe

ip̃m inſtruit· ſcda familiã diſponit· terua vebes et regna regit.
Circa virtutes hic tenenduz eſt ꝙ cum vna ſit gr̃a gratiſicans
aĩam. Septem tñ ſunt virtutes quibo hũana vita regitur · tres

quið theologite et quatuoꝛ cardmales · Et lier hee virtutes

ſint gratuite per ifoꝛmantem gr̃am. poſunt tñ infoꝛmes fieri
per cul pam et iterũ refoꝛmari ꝑ pnĩam adueniente gratia: que
eſt habitus virtus oꝛigd. finis et foꝛma. De hac lege ſola ca

ritas excipitur que imfoꝛmis eſſe non poterit· ſic etere virtues

tum ipᷣa ſit vPtutum foꝛma· Nam cũ habitus aliaruʒ virtutum
hñtur ſine gracia et caritate in quibo ↄſiſtit vita virtutũ tunc
ſunt infoꝛmes. Cum aũt gr̃a ſuꝑuenerit tũc ſoꝛmant᷑ et detorã

tur at deo fiunt aceptabiles Vñ virtutes inꝛmes ſunt ſicut

— — —

r— —

—

NN —

— — — — —

Quintus

eolezes in tenebꝛis. ſic carbones extindi. et ſiẽ rami aridi:a ſiẽ

ale moꝛtue · et ſicut auza obſcuratũ .a ſicut gẽme auerſe in ſilieæ
Eoco nuͦſo vᷣtutes ſoꝛmate ſũt ſic ooloꝛes in luœ viſibiles qdez a
aſpectui ↄplacætes. a ſic car bones ardentes: a ſic rami virentes
et ſiẽ ale virẽtes at volãtes.a ſiẽ auꝝ fulgens.a ſic gẽme vas
aureũ decoꝛãtes. Dra eſt niter tutes aO pœpta a dona a fructꝰ
et btititudines · qꝛ vᷣtutes potẽaas diſponũt pᷣcepta oꝑa reſpi
aũt· dona oꝑibo facu lta tegred dũtfructus guſtin ſapoꝛe ſpũalẽ
apponũt. btititudines ip̃i vᷣtuti pꝛemiũ ſiue vie prie diungũt
AKlia eſt dr̃a qꝛ virtutibo oꝑamur bñ· donis oꝑamur expedite
beatitudinibo operamur perſecte · frucabus frumur deo.

Wꝛa virtutuz theologi:a cardinalinz 1 vi

Ifferentia vᷣtutũ theologicaꝝ et cardmaliũ eſt hec qꝛ
vᷣ̈tutes theologiee mouẽr in finẽ h cardmales mouẽt
ea que ſũt ad hnẽ Aua eſt drᷣa qꝙᷓ theologicaꝝ virtu
tum ſinis et obiectũ eſt ipſe deus. carnaliũ vᷣtutum finis eſt
deus a nõ obiectu ꝓprie. Item vᷣtutes theologic habent᷑ ꝑ in⸗
mſionẽ.cardmales vero ꝑ acquiſicd em. Item vᷣtu æs theologi
oe mouent ad oꝑa ex rõmbs ſumptis a iure diuino· cardina⸗
les a iure naturali· Item vtutes theologic attẽdunt᷑ quantum
ad actus miterioꝛes. ſeð cardmales q;tum ad opꝑa exterioꝛa. Itẽ
theologic non habentur ſine doms cardinales vero ſine donis
pñt haberi· Iteʒ theologic ſũt diſcretiue actuũ in deũ.cardma
les vero ſunt diſcretiue actuũ in ꝓpxim Item in theologice eſt ꝙ
habitus generãt actus · in cardmalibo eſt econuſio. quia ibi

actus generant habitus pᷣm ꝙ diat phus. Quales mquit ſunt

actus: tales ſunt habitus. H ⸗
e virt utibꝰ theologicis ĩ geneCa. xvii
Nima cq;tuʒ ad ſuꝑioꝛẽ ꝑtem in ꝗ ↄſiſtit ymagd trim
tatẽ redificari habet ꝑ tres tutes theologicas. vñ ſic
uymago creatoꝛis aſiſtit in trimitate ꝑſonaʒꝛ a vnitate
Entie ſic ymago creatõis ↄſiſtit in trinitate habituʒ cũ vnitate
gratie · ꝑ hos at᷑ tres hitus vᷣtutũ aĩa fert᷑ in ſũmã tnimnitateʒ ᷣm
cria a pata tribo ꝑſonis.ita ꝙ ſides dirigit ĩ ſũme veꝝ trededo
aſſendèe ſpes vo in ſũme arduũ inmittẽdo a expectãdo caritas
aũt in ſume bonũ deſiderando H amando vᷣtutes theologice d̃t

int᷑ ſe multipłr. pmo ſm actus ꝓpos. nã ſides facit deo aſſentire

ſpes deo ðſdè· taritas faut deũ diligè. 2⁰.rt rõe ſubidti- nã ſi

des ẽ in roõnali ſpes ĩ iraſcibili.caĩtas ẽ in ↄtupiſcibili rã be ſt in

Liber
edlütate ꝗᷓ ꝓpter ſiłitudinẽ adtuũ acepit nomẽ harũ potẽdaꝝ
Verao differunt rõne obiedi· nam ſides eſt urca verũ. ſpes cir

ca arduum.caritas circa bonũ Quarto differunt rõne effecdſus

Nam ſides in pñ̃ti deuz ſequit᷑ ſpes in el vſq; comitat᷑ caritas
perhenniter amplexat᷑. Auinto differunt rõne finis· qꝛ ꝑ fidem
deus tognoſctit vt veritas. per ſpem hetur vt eternitas per ca
ritatem diligitur vt bonitas. We Fide Ca · xviii.
des m apłm eſt ſubſtanda reꝝ ſperãdazꝛ argumẽ⸗

ſcʒ fund am entũ ſubſtans ediſitõ ſpũali qð eſt gr̃a et
Gloia.- Ipſa nãq; fides faat iã res aliqualr ſperandas in nobis
ſubſiſtere per gram et fadt tandem ꝑ głiam. Vel ideo ſides eſt
fun damentũ gradie et gloꝛie. qꝛ ipſa eſt pamus habitus vir⸗
tutum. Primus dieo non tpe ſed nature. Reꝝ ſperandazꝝ dr.
quia fides ꝑ aſſenſum ſadt m nobis ſubſiſtere res ſperãdas· Ar
gumentũ dr̃ rarguens mentem. qꝛ ſides inclmat mtellectũ ad
credendum ea que nõ apparent. ꝓpter qð dr̃ ſides poaus argu
mentũ q concluſio.qꝛ ſides pꝛobat de non appentibo ꝙ lint
non pꝛobat᷑. Non apparentiuʒ dr̃ quia fides ſua luc et veritate
man ſeſtat ea que non aꝓparent q; pñeia tam pꝛeterita q; etiaz
ſutura · Pꝛeterita quið quia ?m apłm. ide intelligimꝰ aptata
eſſe ſetula.Preſencia vero qꝛ ſitut ait Rugꝰ· Demus md deo
aliquid poſſe et nos mmtelligere non poſſe · Futura aũt quia ꝑ ſi
dem credimus reſurredioneʒ moꝛtuoꝝ a hmõi. Fides ð multi
pliditer. ſcʒ habi tus imfoꝛmatus carita te illummans mentez ad
credendum. Ackuu. Fide purificans toꝛda Equalitas inſoꝛmis
Jatobi.z· Fides ſine oꝑibus moꝛtua eſt. Wotus ſidei Rugꝰ.
ess eſt credere qð non vides · faalitas credendi · Mathei · 9:½
Non: inueni tantam fidem in iſłr. Deuotio ſidei. Math· ca. 15.
HS muher mag na eſt ſides tua ſ&ι- Krtitulus ndei · Vnde in ſym
bolo athamaſij · Dec eſt fides cat holiea vt eredamus a cõſiteam
Sicut m alia ſciencia quedã ſunt añ edenda · vt ſuppoſitiones·
Quedã vero ſequẽtia vt ðcluſiones · Quedam aũt ſicut media-
vr ꝓpoſitiones ꝓbantes Ita in doctrina ſidei · quið ſũt ad moð
ſuppoſitionũ vt vniuerſalia añ œdencia articulos. ſcʒ ꝙ ſcri ptu

ra condita et expoſita ſit inſpiratione ſanctiſpũs et ꝙ; vera ſunt

que loqnit deus in ſenpptura.et ꝑ ſanctos ſuos et hmõi dueð
ad modũ ↄcluſionum vt ea que ad m æes ꝑtinent ſeʒ ſoꝛni ca⸗
Hionẽ eſſe moetale ptim a hmõi. Queð admodũ ꝓpoſitionũ u

6 .

tum non apꝓparentiũ. In hat diffinicõe fides dr ſuba

oſitionũ ut

12

dus
s
dem

mi⸗
ub⸗
et
ebi;
gel
vr⸗
1ad
ngu
t4

tiz;

unt
ned

Quintus

ſut arti culi ſdei- MNota ꝙ ſides eſt q̃ſi media int᷑ opionẽ et ſcĩaʒ

Quia opinio habet ſe ad vnam ꝑtem ↄtrad ichouis cũ ſoꝛ midi⸗
ne alterius ꝑtis. Fides aũt ſe habere ad vnam ꝑtem ↄtidicho
mis ſine foꝛmidine alterins ꝑtis et ſine cauſe cog nitione Scien
na vero ſe habet ad vnã ꝑtem ↄtradichonis ſine ſoꝛmidine nli
que a tũ eauſe tognitione atc ꝑ media necſſaria. vñ a ſcĩa ẽ ne
veſſario· et ita ptz ꝙ fides ꝑliapat cũ vtroq;. Ad ſidei perfe⸗
dionẽ ꝑtinent ſeptem Primũ eſt ꝙ ſit pure veritati inmixa. ſicut
fides moyſi qui ſe negauit ſiliũ filie pharaonis ehgens magis
afflgi eũ ꝓpło dei. ꝙ; tꝑalis peccati habere iocunditatez · Scdm
ſit caritate foꝛmataſicut marie magdalene quã fides ſaluam
at. et cui dimiſa ſunt pct̃a multa.qm̃ dilexit multũ.vt habe
tur Lute.. Tertiuzʒ ꝙ ſit deuotione feruida ſic illius mulieris
tui dixit dñs vt hẽtur Math·e 5· O mulier magna ẽ ſides tua
Quartũ ꝙ ſit bonis oꝑibus ꝓbata ſic fides coꝛnelii.ARctuũ.jo·

—

Quintũ ꝙ ſit foꝛtitudme roborata· ſic fides ſtephani. laurencii
et alioꝝ martiꝝ · qui ꝑ fidem ſoꝛtes facti ſunt in bello. ad Debᷣ.
11· Bextũ ꝙ ſit obedientia decorata ſic fides abꝛahe Septimum

primo. Ece antilla dñi ſiat mihi && · Nota ꝙ ſides magis inni⸗
tiuir autoꝛitati q; rõm· qꝛ im Greg · ſides non habet meritum

vbi hũana ratio peebet expimentum intelligencie ſuffitiens. q;

uis enim ſides rõnibo firmet᷑· tñ nec tahbo nec etiaʒ exꝑimento
lenſibili debet quis credere ðtra ſidem ſieut patet in euthariſtia.
vbi et viſus et guſtus et tactꝰ a olfadus diat eſſe panẽ et vi⸗
num.ſed fides didt eſſe coꝛpus et ſangunẽ xp̃ᷣi. Augꝰ.qð in⸗

ctelligimus inqt debemus rationi. qð credimus debemus autoꝛi

tti qð opinamur debemꝰ erꝛoꝛi. Nota ꝙ duplex eſt cognitio
de deo lcʒ naturalis aO acidentals- Naturals cognitio duplex
elt · ſez an te peẽm qñ homo cognoſcebat deũ in creaturis · Item
poſt petm et hot per ſpecilũ in enigmate .· Rccidentalis vero co
gnitio triplex eſt · Prima ẽ acquilſita per rõ nes naturales quã
habuer̃t phi et dr̃ ſcientia Scda que habet teſtimonijs ſcriptu
raꝝ et miraculoꝛꝛ Et het cognitio dr fides infoꝛmis Teraa eſt
que htur per imnfuſionem grade gratũ ſadentis· et di ſides foꝛ

mata. Et per talem cog nitioneʒ aſſentit aĩa pure ventati ꝓpter
le et ſuꝑ oĩa. vnde adueniente ea ꝑeunt om̃s cogmitiones aci
dentales ad minus quo ad actum Cum eniʒ alie cognitiones
vemüt in aĩam tunc ſides tamq; veloti oꝛ pᷣↄoœupat motus oĩim
Cum ſides ſit de non a panentibus et diffiale ſit oculta credẽ?·

ꝙ ſit humilitate ſubiecta ſicut fides beate virginis que ait· Lu.

neœſſaria ſunt duo ad hot vt firmter eredat᷑ veritas. Primũ eſt
illuſtratio veritatis aiam eleuans: ſcᷣm eſt reda ficatio an toꝛita
tis aiam firmams. quaꝝ pꝛimũ eſt per fſidem. ſcðᷣm ꝑ ſcrip turã
au entieam a ꝑ ſpmſanctũ editam. Autoꝛitas em̃ p̃bet fula mẽ
tum ſidei et ſides alſentit autoꝛitati vtrũq; verum per xp̃m eſt
Ipter ꝙ eſt ſplendoꝛ et verbũ dẽ. qꝛ mentem ꝑ fidem illummat

et veritatem per doctrinam ondit Dot quoq; ſciendum ꝙ vna

tm̃ ſides eſt tam in pñtibo q; in pꝛeteritis q; etiam in futuris.liʒ
magis clara ſit et exphtara in eis qui ſequunt᷑ xp̃m. qꝙᷓ; in eis qͥ
pꝛeceſſerunt ems aduentum ſicut nouũ teſtumentũ clarius eſt

qꝙ vetus ˖ Quod em non tredimus elſe factũ antiqui pr̃es crede
bant futuꝝ. excptis illis articuls · qui adhuc reſtant ↄplendi

ſicut eſt reſurredio moꝛtuoꝛum. et iudicium extremum et nemu
neratio beatoꝛumet punitio reꝑoboauum.

e effectu fideit ( Capitulam. xix
wIdes multa bona ſatit in hoĩe. Primo ſaluat vt dictũ
eſt manie mag dalene: ſides tua te ſaluã fecit vade in
VRApace Luce· 2. MWentez purgat. Rctuũ · Fide puriſicãs
toꝛda eon⸗ Contra mundũ pugnat ad Deb. n Bancli ꝑ ſidezʒ
vicrunt regna. Poſtulata impetrat. Vn Math· 141. O mulier
magna eſt fides tua fiat tibi ſic vis· Per ſeuerantiã dat A/płs
TLu aüt in ſide ſtas. Lemꝑalia cõtemnit ad Deb. I.· ꝓide moy
ſes grandis effectus negauit ſe filiũ &.. Juſtiſicat /plus Credi
dit abꝛaham deo et reputatũ eſt ei ad iuſticiam. Beatificat · vñ

goſzis.20. Quia vidiſti me thoma credidiſti ρα Suꝑ fundamẽ⸗

tum ſidei edificant. Qunið aurum dtemplationis. qꝛ qui ↄtem⸗
plant᷑ ſine ſide quaſi qui nitit᷑ videre ſolẽ ſine oculis. quidã ar⸗
gentum peedicationis. qꝛ qui pꝛedicat ſine fide non loqui eũ
qui pm deum eſt fidelem ſermonẽ. Quið lapides pꝛecioſos bea⸗

toꝛũ oꝑm quia qui bene operatur ſine ſide· eſt lic qui facit ſttru

dturas ſup arenam Item ahi edificant ligna ſcz amor em arde⸗
tioꝛ em tempalium. Item alii fenũ ſeʒ fumũ delectationũ carna
hum. Klii ſipulam ſcʒ otioſoꝝꝛ verboꝝ et operum infirmoruʒ
Iſti qiuuð ſaluantur merito fundamenti. ſic tũ quaſi per ignem

quo exuret᷑ ediſitiũ non ydoneuʒ tanto fundamento. Fides ha

bet quoſda; effectus eſſenciales a pꝛintipales vt eſt facè filios
dei et ſere dignos vita eterna. et facere ſimiles deo et purga
re aĩiam a tenebꝛis ſeʒ peti et inſidelitatus· et iſti effectus ſunt a
deo Flios habet effectus voluntarios et ſecidarios ˖ vt eſt cre⸗
dere et dirigere opera aliazꝑ virtutum. et imperare omnibo ſuo

= — — —. — — — — — — ́⸗—

f

Wꝛarti

Quintus
modo ˖ Et iſti effectus ſunt a hbero arbitrioo
culis fidei Capitulum. xx
reſpectus habeatur ad eos qui ſymbolũ · edide rͦt
tiãtc articuli ſũt.iz · ad numerũ duodecm apłoꝝ. Si
aũt ↄſideremus que tadicałr ſunt creden da.tũtc arti
tuk ſunt. I4. quoꝝ ſpectant ſeptem ad diuinitatẽ. et ſeptem ad
xp̃ᷣi humanitatem· Et hec lignata ſunt in ſeptem ſtellis a in ſep
tem eandelabꝛis aureis. in quoz medio ſfilius hoĩs ambulabat
Sunt igit᷑ ſeptẽ artituli fidei· qui ꝑtinent ad diuinitatẽ. Primꝰ
eſt eſſe vnũ deũ · ; notatur ibi · Credo in deũñ · Sedus eſt prem
eſſe deum ibi Prem oĩpotentem. Teraus eſt ſiliũ eſſe deũ . Jbi
Et in ihm xp̃m filium eius vnicũ dñm noſtrũ.Quartus eſt ſpi⸗
ritum ſanctn eſſe deum · ibi Credo in ſpm̃ ſancum. Sic patet en
peedicke articuli ſunt de vnitate diuine eſſenge et trimtate ꝑſo⸗
narũ. Quntꝰ eſt cr edere remiſſione; pctoꝝ.his qui ſunt m ec⸗
cle ſia. ibi/ſanctam ecciam catholicam: ſanctoꝝ oo munionez · re
miſſionem pctoꝝ · Sextus moꝛtuoꝝ reſurrectio · ibi. Carnis re⸗
ſurredionem . Septimus eſt beatoꝝ remuneratio· ſub quo con
pꝛehendit᷑ a maloꝝ punitio.Jbi vitam eternã. Et iſti tres vlti
mi articuli ad diuinitatẽ ꝑtinent·. qꝛ virtute diuinitatis fit pec
catoꝝꝛ remiſſio.que eſt aie viuifieatio.a coꝛꝑm reſurredto.ateꝙ;
oꝛpꝑis ſimul a aie gloꝛiſicatio. RKlij ſeptem articuli ꝑtinent ad
xp̃i hũanitatem. Primus eſt· cr edere fihũ dei dceptũ de ſpũſan⸗
to. Scdus eſt filum dei natũ ex maria virgine ibi: Matus ex
maria virgine. Teraus eſt fihum dei pꝛ?o nobis moetuũ in cru
æ.gbi· Palſus ſub pontio pylato cruaſixus motuus.Quartꝰ
ſiliũ dei deſcendiſſe ad inferos ?m aĩam.ibi · Deſcendit ad infer
na. Quintꝰ Rluũ dei reſurrexiſſe-ibi. Tereia die reſlurrexit a mo⸗
tuis. Sextus eũdem aſcendiſſe ad ꝓatris equalitatẽ·ibi Aſcen
dit ad eelos ſedet ad dexteraz dei patris oĩpotentis· Septmus
filiũ dei indicatuꝝ bonos et malos· ibi· Inde venturus eſt iudi
care vmos et mostuos. Iſti · i4· articuli colliguntur ex ſymbolo
quẽ apłi ediderunt. Krti culum pꝛimũ a ſcdðᷣm de diuinitate po
ſuit petrus· Et andꝛeas poſuit terciuzʒ · Auartũ bartholomeu⸗g

Quintũ ſymon.Sextũ thatheus · Septimũ matheus. Itez pᷣmũ

articulũ de hũanitate xp̃i poſuitiaco bo maioꝛ etiã ſcðz ter eiñ
Johes.quartũ homas.quintũ mathias ·ſextum Jacobo mi⸗
noꝛ. Sptimũ philipus· ITna ſunt ſymbolapꝛimũ apłoꝛũ. Se⸗
cundũ NHiœni conalutertiũ athanaſii.primũ factuʒz eſt ad ſidei
mſtructõeʒ, Sm ad ſidei ex planacõem · tereũ ad ſidei deſenſionẽ

Mota ꝙ aliud eſt credere deum akud credere in den aliud tre⸗
dere deo. qm̃ credere deũ eſt ceredere ißm elle. eredere aut in den3
eltt eredendo amare eũ a gedendo in eñ ire ac membꝛis eing in
toꝛpari. credere vero deo eſt credere verbis eins .
(Deſlpe Capitulum. xxi.
— Pes eſt certa expectatio future btitudiĩs ex dei gratia
f et meritis ꝓpriis pꝛouemens.In hac diſfimcõe nõ ſu
mit᷑ ertitudo demonſtracois in quo plene vni ꝑte oõ
lentitur . Sed certitudo opimionis qua vni parti ↄſentitur. qa
tõne pꝛobari videt᷑· nec tn omino ſed cũ foꝛmidine · Duius aũ̃t

ex pect ationis cauſa pꝛ'mapalis eſt dei gra a non noſtra merita

quia a oꝑa nr̃a non ſunt meritoꝛia niſi ex dei gra.ſine meritis
tñ ſperare aliqd non eſt ſpes ſicut ait Gregꝰ. ſed pſump tio In

pꝛedicta diſfimtione diffumt motus ſpei et non virtus. Sʒ vir

tus ſpei diffinit᷑ ſic. SOpes eſt audada ment de largitate dei ae
cepta habendi vitam eternã per bona meritdꝛia. Inter ſideʒ et
ſpem dẽ̃a talis eſt · Fides em̃ eſt de p̃teritis et futurisiſpes aũt
de luturis tĩ eſt·. Fides eſt de bonis et malis ſpes aũt de bonis
cantũ eſt Fides eſt de bonis tam ſibi q; aliis:ſpes aũt de bonis
ſibi tim Conuenit tñ in hoc ꝙ tam ſides q; ſpes de muiſibilibus
eſt. Certitudo ſpei ex tribo oꝛitur ſceʒ ex diuma largitate·ex ha
bundantia meritoꝶ ex peeguſtiatione eternoꝝ · Nota ꝙ ſpes
pꝛout eſt viatoꝝ. ſic eſt cũ certitudine opionis. vt dictum eſt⸗
ſpes aũt eoꝝ qm ſunt in purgatdꝛio et qm ſluer̃t in lym bo eſt
cũ certitudine ſciencie · Vnde declinat aliquo modo a ſpe ꝓprie
dicta. Spes vero que fuit in ſtephano beato. qñ vidit elos aꝑ
tos. et que fuit in paulo qñ dixit · Siio cui credidi: et certus ſũ
Er que fuit in adam añ pctᷣm fuit cũ certitudine viſiouis. LTa⸗

men ſatis deb ilioꝛis quã in elo · Vñ ſpes ſit ſumpta adhuc eſt

mmus ꝓprie dicta:ex his ptʒ ꝙ in patria non eſt ſpes. qꝛ bea
titudo eſt oĩm bonoꝝ: ſimul tota poſſeſſio: vnde ibi mihi eſt ſu
tuꝝ qð ſperet᷑ a lit ſandtis ſit adhuc ſutura reſurrecno coꝛꝑm
Hm vem . tñ peeſens eſt m cognitionem. Spes aũt ſic fſutuꝝ re
ſpieit ꝙ pꝛiuat tam pꝛeſentiã rei q; coognitionis· ꝓut ſpes ꝓprie
ſumit᷑. Duplex eſt ſpes ſcʒ ſuffragii et pᷣme auctoꝛitatis Prima
Ponenda eſt in ſanchs · ſcda in ſolo deo eſt · Et hec eſt triplex ſez
venie Põ.· In te dñe ſperaui non confundar in eterm̃ Gfe. Põẽ

Sperantem in domino miſericoꝛdia ourcũdabit. Gloꝛie Pꝛouer ·

Qui ſperat in dommo ſaluabitur. Effedtus ſpei multiplex eſt ·
Primo a tribulatione liberat Ps· In te ſperauerũt pr̃es noſtri

—

fff—— — —,

de
pie
84
sſi

ſperauerunt a liberaſti eos exemplũ de ſuſanna et daniele Da
melis.i3. Confoꝛtat Wachab⸗ que mater pereũtes ſeptem fili⸗
os ſub vnius diei temꝑe conſpidẽs mater bono animo ferebat
ꝓpter ſpem quã in deũ habebat · Wen tem eleuat Jſaie · Qui ſpe
rant in dño mutabunt foꝛtitud mem aſſumant pennas vt aqle

Zahuat Ps. Qui ſaluos faat ſprantes in ſe Temꝑalia miniſtrat

Põ · Oculi oĩm in te ſperant a tu das illis eſcam ipſoruz in tpe
opoꝛtuno & Spes comꝑpat᷑ multis rebus. Dicit em galea “8
Theſſaloniceñ · Et galeam ſpem ſalutis. Anchora · Ad hebꝛeos
dieit de ſpe · Am ſicut anchoꝛam habemus aĩe tutam et firmaʒ
Medicina Põ· Sperans in dño non infirmaboꝛ Gẽma Pꝛouùᷣ.
Gemma gratiſſima expeckatio pꝛeſtulantis. Solatinzʒ ad Deb⸗
Vt foꝛtiſſimũ ſolatium habeamus. qui ↄfugimus ad tenẽdum

ꝓpoſitam nobis ſpem Clauis Glola ſuꝑ illud ps · Spera in deo
Per ſpem intratur ad videndum id. quod creditur · LCignum

—

vite Saß · Sic coꝛam hominibus toꝛmenta paſſi ſunt.ſpes illo
rum inmortalitate plena eſt · —
e carit ate Capit ulum xxu
nitas hm apłm diffini ſic Caritas eſt fims pꝛecepti
de coꝛde puro a ↄſciencia bona et ſide nõ ficta Et ſu⸗
mitur hic fims ↄſũmatioms qꝛ caritas eſt ↄ ſũ matio ſiue perſe⸗

dio omnis peetepti. Põt etiam did finis termimacõis p œptoꝛ⸗

qꝛ omnia oꝑa que ſunt in p epto tendunt ad caritatem. vt ma
gis ac magis habe at᷑ de coꝛde puro aintellectu puro. dicit glo
la · Et lumit hit intelleckus pꝛo actu intelhgendi bᷣm quẽ cauſat᷑
motus caritatis. Qñ enim quis deũ magis diligit· niſi alias im
pediat᷑· Et ita hec Politio de notat cauſam effictenteʒ· Et ↄſei⸗
entia bona ſpe qꝛ qui puram habet ↄſcientiã ſecure ſperat · et

fide non fictaſimulata vel non fragili. ſed inter aduerſa forti.

Pꝛoſper in libꝛo de vita ↄtemplatiua deſcribit ſit taritateʒ. Ca
ritas eſt vt mihi videtur recta voluntas ab omnibo terrenis ac
pſentibꝰ pꝛaſus aduerſa:Juncta deo inſepabilit᷑ et vnita · igne
quo dr̃ ſpũſſandi a quo eſt.et ad queʒ refert᷑ mœnſa. Inquina
menti oĩs extranea.coꝛrumpi neſcia.nulli vicio mutabihtat
obnoxia.ſuꝑ omĩa que carnaliter diligunt᷑ excelſa. Affectionũ

oĩm potiſſima dĩne ↄtemplatõis auida · in omibo ſemꝑ innicta

ſũma adionũ bonaꝝſalus moꝝ:finis cœleſtiũ pᷣeptoꝝ. Moꝛs
crimmũ· vita vᷣtutũ · vtus pugnãtiũ·palma victoꝝꝛ· ſctaxꝝ mẽ
tium arma· cauſa meritoꝝ bonoꝝ.p̃miũ ꝑſfectoꝛ: ſine qua nul

lus deo placuit tũ qua nõ potuit aliquis peccare ructuoſa in

Liber

peniten bo·gloꝛioſa in ꝑſeuerãtibo leta in pꝛoſitientibo.victoeio

la in martiribo· operola m ommbo oĩno ſidelibo ex qua qcquid

eſt boni operis viget. Caritas eſt mater virtutũ.qꝛ ſicut mr̃is
eſt nutrire ſic caritas virtutes et bona opera nutrit Dictt᷑ etiaʒ
earitas ſoꝛma. qꝛ ſicut mediante foꝛma potenda exijt in adum
ſic mediante carita te virtutes et opera exeunt in actum vtilem

Caritas dẽ radix.qꝛ ſicut a radie humoæ et viriditas· ſic a cani

tate virrtutũ et oꝑeꝝ viuiſicatio Caritas dr̃ vinculum · Dabet

em̃ rõnem vniendi diuerla · ſie capit Colb· 3· Sup omnia autẽ
earita tem habentes que eſt vinculũ ꝑfecnonis. vnde qui haber

vnã habet om̃es. Caritas dicit᷑ caput · qꝛ ſicut caput membꝛis
ſenſum motũ inſluit ·ſic earitas virtutibo motũ operandi me
ritorie confert Caritas dr̃ finis quo quieſcitur gimis vero quo
qmeſcit᷑ deus eſt in quo mediante caritate quieſcimus. Caritas

q;tum ad actũ diffimt᷑ quatuoꝛ modis· primo ſic in tertõ libꝛo

lententiaꝝ Caritas eſt diledio qua diligit᷑ deus ꝓpteꝛ ſe et pꝛo
ximus ꝓpter deum er in deo . Scðo ſic· Qmd eſt caritas niſi vita
copulans amatum cũ amato. Terdo ſic m Aug. Caritas eſt
vir tus qua videre deũ et ꝑpfrui eo delideramꝰ. Quarto vᷣm Ru
uſtinũ Caritas eſt virtus que ammi nr̃i rectiſſima affedtio eſt·

aꝝꝛ diffinitionũ pꝛima dr in oo mꝑatione ad deũ ſeða in pa

tione ad eius poſſeſſoꝛem. Tercia ſn ctomꝑatione ad terminum
Quarta in comparatione dileqh ad dilectum.

Moꝛ triplex eſt. ſeʒ gratuitus. naturalis et vitioſus
Rmoe gratuitus eſt laudabibł qꝛ virtus habet ſineʒ
pꝛinapalẽ bonũ intõ mutabile. hic dimdit in amiaaã

ſpid ens vti litatem ſuq; ſed bonitatem amici.· hoc modo diligit
homo plus deũ q; ſeip̃m. m ↄcupiſtẽciam diligit voro qͥs deũ
quia remunerationeʒ in eo expectat · Amoꝛ naturalis neq; lau
dabilis neq; vituꝑabilis a habet finem indigentiã · vel vtilita

tem ꝓpriam Iſte ſiłr diuidit᷑ m amicitiam a ↄcupiſceneiam. om
amicinam dilhigimus hoc amoꝛe nos a nram ꝑfectionẽ et nr̃aʒ

AMeruationem. Et magis ea qᷓ magis ſunt necſſaria.vt caput
peo quo totũ coꝛpus ſupponimus·hec tõmunis nobis et bꝛut
eſt. ᷣm ðↄcupĩam vero diligimus deũ quia neceſſitati nr̃e ſubue
nit · Quia hoc amoꝛe non diligitur res ꝓpter ſe · ſed ꝓpter vſum
eius · Vnde hoc modo phis diligit homo ſe dilecnone naturali
ꝙ deum Amoꝛ vitioſus vituꝑabilis eſt· quia peẽm haber ſinẽ

Ora eſt inter caritatẽ a alios amoꝛes.xiii

t ↄcupĩam. m amiditiam diligit quis deũ puriſſime· non re⸗

— – „—

S— =,ð

— ——

——T]—T — er —

Qunintus
uplatem ſiue dilecionem in creatun ſiue vanã dilectationẽ
Mic amoꝛ dimdiẽ etiam in amicidiã et in cupiſcenciam. Scðm
amiticia; diligimus hoc amoe delectationẽ creature pꝛopter ſe
q;uis in nobis non habeatur. Fm ↄcupiſcentiã vero diligimus
voluptatem creature ꝓPtr nos.· Amoꝛ itezꝛ multiplex eſt ſcʒ na
turalis erga ſe.pius apud ꝑentes.iocundos erga ſocios iuſtus

erga omnes violentus erga mimitos.· ſanctus erga deũ Itez

differencia eſt inter amoꝛem a caritateʒet dilechonem. qꝛ amoꝛ
ꝓPrie eſt nature· Et dẽ amoꝛ qᷓſi animoꝝ vnio.hic quietat ap⸗
Petituzʒ in re amata. dilectio eſt amoe ꝓximi et dici᷑ diledtio q̃ſi
duo ligas.ſodat em̃ amantẽ ad amatũ in amoꝛe vt ſcs mutuo
ſe diligant· Caritas eſt amoꝛ in deum. Dic amicum determinat
et indicat omnibo carioꝛem Vnde dỹ caritas quaſi cara vnitas
vel qſi carum deo ſacens. Klia eſt dr̃a inter pꝛedida. qa ama⸗
mus deum ꝗpter ſe. diligimus eum ſuꝑ oĩa. Caritas vtrũq; cõ⸗
pledit᷑·ſcʒ pver ſe et ſuper omnia Diligere deum in hoc differt
a diledione ꝓximi · qꝛ diligere deum eſt velle ei bonũ qð ha bet
ſcʒ ꝙ ſit omnipotens et ſũme bonus ᷣ hmõi. Itez dingẽè deum
eſt velle eius pꝛeœpta ſeruare tlum intentione fruendi eo · Item
diligere deum eſt velle ip̃m poſſidere et Poſſideri ab ipſo.Itẽ di
ligere deũ eſt voluntatem dei voluntati ſue in omnibo p̃ferre. di
ligere vero ꝓxim. eſt velle ſibi ſũmũ bonum non per eſſenaam
ſed per gr̃am· Item diligere pximum eſt ſuceſſum bonu e op⸗
tare et querere. Item diligere ꝓximũ idez velle et idem nolle m
bono · Item diligene Primum eſt ei velle hoc qð ſibi. Eſt iterum
differenca meer dilechonez dei et ꝓximi · quia deum diligimus
m ſe et ꝓpter ſe. ꝓpximũ vero dlligimus in deo et Pter deũ . qm̃
diamus eſſe duplicem caritatem. ſciz dei et ꝓximi· Dec duplici⸗
tas non intelligit᷑ q;tum ad habitus ſed qtuʒ ad actus qꝛ? vno
habitu caritatis dili git᷑ deus et pximus. Caritas qñq; dicit ha
bitum Aplłus ad Roma. x. Caritas dei diffuſa eſt in toꝛdibus
noſtris Qnq; motum. Cañ · Dꝛdinatt in me caritatem. qñq; ſi⸗
gnum · Vnde Joh. MWaioꝛem caritatez nemo habet a. maius ſi⸗
gnũ caritatis· Qñq; terciam ꝑſonam in trimtate Joh. Deus ca⸗
ritas eſt. Et ſic ſumt᷑ ꝑſonaliter. qñq; ſumit᷑ eſſencialit.et ſic to
ta trimitas dr caritas· qnq; ſumit᷑ pꝛo feruoꝛe caritatis. Vñ luoee

. Dimiſſa ſunt e pecrata multa quoniam dilexir multum.
(ve effect caritatis Capitulum xxiiii

.,

Liber
Kritas pctm expellit· vnde luce. · Dimiſſa ſũt ei pet
cata⸗ Legem cuſtodit. Apkus qui diligit legem im⸗
pleuit & dum homi uingit Joß. Qui manet in cari⸗

tate in deo manet et deus in eo · Wente vtunb' oenat Mpls. 1·.

Coꝛ. i3: Caritas pacis eſt bemgna eſt pfedõe; addudt apluz
Kdhuc excellentioꝛ em viam vobis demonſtro. Gloꝛiã tribuit
Joßis. 14· Fi qus diligit me *τ. Er ſequit Ad eum veniemus
et manſionẽ apud eũ ſademꝰ. Diledtione dei dignu efficit. Jo
Bis. Si quis diligit me diliget a patre meo Caritas in coꝛdibo

noſtris diffundit᷑ tum ad pximũ dilatatur Effundit per pꝛedi⸗

cationem et per oꝑa miſericoꝛdie. Infundi per illummationeʒ
gre· ſuꝑfunditur per oꝑa ꝑfednonis a ſuꝑrogationis Per cari
tatem venit deus ad hoĩes in incarnatione. a in hoĩes in gradie
collatione· Per ip̃am caritatẽ currunt hoĩes ad deuz bona oꝑa
tione · aD ꝑueniunt ad deũ in gloꝛificatione · Amoꝛis eſt vulne⸗
rare. qꝛ intima toꝛdis penetrat · Canti · Vulnerata caritate ego
ſum languidũ facre a hot per deſideriũ eſſendi cũ amato: Can.
Nüůtiate dilecto qꝛ amoꝛe lãgneo· Inebꝛiare.qꝛ ſic amãs tẽdit
in amatum qꝙ ſui ipſius a oĩm rerum per illum obhuiſcit᷑ Cañ.
Comedite et bibite er mebꝛiamim Liqueſfacere· qꝛ coꝛ in di⸗
uina dulodine ſic reſoluit ꝙ appetitus tum appetibili mirabili
amiudia vmt᷑ Canticoꝝ. Anima mea liqueſacta eſt · ERmoꝛ ha
bet vim diffuliuam in bona oꝑatione· vnitiuaʒ in ꝓpximi dile⸗
dione.tranſfoꝛmatiuaz in inſtiſicatione · Iłem aliter hocoſten⸗
ditur · quia vim habet diffu ſiuq vtz in reꝝ creatione· vnitiuã
vt patet in xp̃i imearnatõe · tranſfoꝛmatiuã vtz in gloꝛiſicacõe
Quibus rebus caritas comꝑpat Cap xxv
NXKritas eſt bonoꝝ pꝛincipiũ ꝗꝛ a deo. ipla eſt bonoꝝ
nediũ quia hm deũ · Ipſa eſt bonoꝝ ſinisqꝛ ꝓpter de
um vel aliter. Caritas dict᷑ bone oꝑatioms pnapiũ
qꝛ mouet ad illud . Greg · Caritas oꝑatur magna ſi eſt. Diat
et mediũ quia oꝑa inſormat. Dicit quoq; finis quia oꝑa diri⸗
git et ad ſinem debitum ꝑdu cit-Qũo caritas dicatur finis · Sii
endum ꝙ triplex eſt fims ſcʒ ↄſumptionis· conſũmatcõis/termi
nationis. Primo modo caritas eſt finis peccatoz quia illa oon
ſumit-Scdo modo caritas eſt finis pꝛeceptozꝝ quia illa perſicit
Tertio tam vita eterna q; etiam ipſe deus eſt finis nr̃i laboꝛis
Sed vita eterna debet elle termimus quo quieſcit · Deus vero
terminus in quo quieſcitur· Caritas dicit᷑ ſfoꝛ ma virtutũ multi
phiiter:ſciz qꝛ mouet om̃es virtutes ad oꝑa exteriora per que

‚—

ne

ne⸗

in.
Rt
i.
di⸗
bi
the
ile⸗
ten⸗
ui
we

um

ris
eO
Ut
ue

Quintus

pfidſunt᷑ virtutes et merẽtur augeri- Scõᷣo qꝛ omnes virtutes

mouẽtur ad finem carita tis ſcʒ ad bonũ. Caritas em habet bo
num ꝓ fine a obiecto Rlie aũt virtutes habent bonũ non pꝛo
obiecto ſed pꝛo ſine tm̃· et ille finis virtutũ ꝑfectionẽ donotat

Verco qꝛ caritas augmentat virtutũ delectacõ em. et tolut fa

ſtidium a alleuiat onera ꝓpter ipſius deſideriũ. Quarto qꝛ tom
plet aiam a ꝑfiaut · non qiuð in eſſe nature. ſed in eſſe gmatiuto
et meritoꝛio Caritas multis rebo ſilis dr̃ quia ↄpatur auro qð
ſoꝛnax tribulationis ꝓbat · Ruꝛoꝛe quã ſequit᷑ dies etermtatiʒ
Krche noe in qua qui nõ fuit inuẽtus periit Arboꝛi bonos fru
ctus pꝛoferenti. RAle ad celeſtia ſubleuanti. Bitunini aiam deo

iungenti. Claui elum aperienti. Coꝛone mentem decorãti. ca

piti ſenſum et motũ influenti. Caritas em̃ influit ſenſum id eſt
rationezʒ merendi aliis virtutibo· Influit etiam motũi. affoctũ
mouendi meritoꝛie dien mentem illummanti Eboꝛi thronũ ðᷣo
exhibenti. umi deo attrahenti. ſirmamento aquam voluptat⸗

ab aquis eternitatis diuidenti · fonti mentem irriganti. Gemme

animam oenanti· gladio flammeo paradiſũ cuſtodienti: Igni
affectum accendenti Jugd ſuamter peementi· manne de elo de
ſcendenti.roſe rube nti· radia humoꝛem graae· quem a ſummo
trahit ad virtuœs tranſmittenti a ſit nutriant᷑ a oonſeruentur
m bono· ſolᷣ fulgenti.theſauro latenti. vinculo ratioms omnes
diligenti. In dilecto colli genti · vmo mbꝛianti. veſti peccatdꝛũ
multtudinem coopienti. vngento vulnera etallia euranti.
Eexce lentia carit atis Capit ului.xxvi
AXKritas excellit alias virtutes in mulus. Primo in dei
confoꝛmitate Johis · Diligamus deũ · qm ipſe pꝛioꝛ di
lexit nos · Scðo m ſpũali diꝗtate. Ri chardus de ſan

dto vict oe · Caritas eſt regula virtutũ. Terao in Pꝛetioſitate:
quia eſt auꝝ de ophir Quar to in ſpetioſitate· qꝛ eſt planeta ve

neris et anime puleritudo. quia ſicut pulcri tudo exteriozis hoĩʒ

eſt ex deenti membꝛoꝛꝛ oedmatiõe et venuſtate toloeis. ſic pul
critudo anime eſt ex deenti oꝛdmatione ackuuz et habitu. Ve⸗

nuſto hot aũt facit caritas mm amma cuius actus oꝛd matus eſt

venuſtus habitus. Quinto m ſupoetatione laboꝛis. Rug.Diĩa
grauia et mama leuia faut amoz. Sexto m vigoꝛoſitate: Cañ.
8. otis eſt vt moes dilecho. Septĩo in vtilitate Augꝰ.Ha be
caritatem a fat qcquid vis. Octauo in dulledine qꝛ caritas· pᷣm
adũ ſuũ ſatit delectani nos in deo nõ ſolũ in pr̃ia.̊ etiã in via.
(Ca

De ſignis dilectionisCapitnlum. xxvi

Liber
IYgna dilectionis lunt . qꝛ amicus amicũ hbent᷑ aundit
libenter de ipſo loquit᷑. ſepe de ipſo cogitat ſine dio.
ſibi obſequit Coꝛpus et res p illo exponit· offenlam

t. uetoffenſum placat· congaudet ꝓſperitati· condolet aduer⸗
ſitati · gaudet de ſua pñaa . dolet de abſencia. diligit à odit hoc
quod ille oonat ei placer- timetq; diſplicere· trahit ahos ad

eius amidtiam mun era ab eo data non alienat. onſiliis ſuis
acqmeſcit · petit ab eo fidutialiter- Qualiter q́ͥs ſcire poſſit vt⸗
habeat caritatem· Nota ꝙ; quidð ſciunt ſe non habere caritatem.

vt qui ſunt in acu peccandi vel in ꝓpoſito. Quidã dubitant ſe

habere qꝛ rõnes habent peo vtraq; ꝑte ut ſunt illi qui in apiũr

ſacere illud qð in le eſt · Qnidã putant ſe habere ſitut qu multa

bona oꝑa ſeœrunt et duu abſtinuerũt a Pecato- adhuc tñ ſuſſti
nent motus temptacõis a ymagin ant᷑ turpia Quið experiunt᷑
ſe habere caritatem vt illi qui guſtant diuinã dulœdine m qui⸗
bus fere fomes extinctus eſt. et q̃ſi vel ſemꝑ bona fauũt vel at⸗
feckant. Quidam certi ſunt le habere vt quibus deus reuelauit

qu alis fuit apoſtulus Paums ·

e gradibus amoꝛis Capitulum xxviii.
Gı● Radus amoeis ſunt iſt Primꝰ? cũ diligo me ꝓpt me

iſte amoꝛ nõ eſt bonus. Gcdus tũ diligo deum Ppter
me hit eſt mernanius et tũc erit bonus ſi pnu palis
gims erit deus. Terdus cũ diligo deum ꝓpter ſe . quia bonus

hit eſt valde bonus. qꝛ talis amoe vno tin otulo id eſt dextero
deũ reſpicit· Auartus cum diligo me ꝓpter deũ hit eſt optimus
uia in tal amoꝛe nihil querit homo de ſuo etiam in ſeiplo · ſed
ſolãmodo que dei ſunt · Buper omnia diligendus eſt deus quia
cum iple ſit pꝛimũ ex hot ipſo eſt fmum et hot ipſo ꝙ ſũmum
ſume bonũ Et hoc ipſo ꝙ ſũme bonum · eſt ſůme be atũ · Et hoc
ipſo ꝙ ſũme beatum eſt. ſũme beatificatuʒ eſt. et hoc ipſo ſũme
fruendum Et hot ipſo eſt ei ſũme per amæem inherendũ et in
eo tamc; m fine quieſcendũ. Tria generaliter diligunt · ſez vti⸗
le.delectabile· honeſtum. ꝓpter pꝛimũ diligenda eſt tribulatio-
quia vuhs · ꝓPter ſcᷣm diligenda eſt virtùs amphus quia ho⸗
neſta⸗ Pter terciũ diligendus eſt maxime deus. qꝛ deleckabilis
mmo ꝓpter hec omnia diligendus eſt deus. quia ißm diligere

eſt vtile deleckabile a honeſtum. Gra dus caritatis inq;tum ip̃a

tollit peœatum ſunt iſti Primo tollit caritas pecatum moꝛtale

non chtum ad habitum ſed qtum ad actum ⸗Libe rat em̃ a pec

rerd
hbmu
uix
nun
ve
ine
en
i⸗
to⸗

Quintna

cato moꝛtali· ſed nõ a poteſtate cadendi in illud. Scᷣo modo ca

ritas tollit pcẽm moetale q;tum ad adum et ad habitũ. Sʒ ve

niale neutro modo⸗ſit ptzʒ in aliquibus ſandificatis. TLerdo ca
ritas tollit pcẽm moetale vtroq; mõ. et vemale quo ad habi⸗
bitũ nõ tollit ſed quo að actũ. Talis fuit caritas m bta virgi⸗
ne ante ↄcptionem xp̃i. Quar to caritas tollit vtrunq; vtroq;
modo Sit fuit in beata virgine m ↄœptione a poſt. Tunc em
fuit in ipſa ſublatus ſomes peccandi totalit᷑· Quinto tollit cari⸗
tas vtrunq; vtroq; modo a ſuꝑ oẽm mibiam·̊ hoc fiet in pa⸗
tria. Perfecta ẽ cantag qñ eſt habitu magna motu interioꝛi di⸗
recta· oꝑe exterioei ſolliata Radic ſtabihta. ſernoꝛe diſcreta.
dulcedine tonſolatoꝛia. Dihgitur deus toto coꝛde id eſt intel⸗
lectu ſine erroꝛe:tota aĩa id ẽ volitate ſine ↄtrarietate tota mẽ
te iðd eſt mẽoꝛia ſine obliuione. (De oꝛdme cantate Ca xxix.
Rdo caritatis Im Xugeſt diligere. Primo qð ſupꝛa
nos eſt i deũ deinde quod intra nos ẽ qð nos ſumꝰ
Poſt hoc qð iuxta nos eſt. id eſt ꝓxim. vltimo quod
infra nos eſt prium corpus In eodem gradu oõtinere debet
oꝛpus ꝓximi. quia vtrunq; tenet ratione inferioeis bom reſpe
ctu ſpiritus noſtri. SOcðᷣm Rmbꝛoſiũ diligendus eſt pmo deus
ſecundo paren tes. dein de lilyj. poſt domeſtici· vltimo mimida. Sʒ
hoc de exhibitione quið intelligunt. Kliqius diligit magis al
tero multipliciter. ſeʒ maioei effectu ſic ſuꝑ om nia diligendus ẽ
deus. ſed inter hoies magis diligedi ſunt pentes ch ſilij. demde
ↄſangumei ſᷣm graduʒ cognationis. Caioꝛi effectu ſic plus di
ligendi ſunt ſilij q;ᷓ pentes. ſed eque ꝑtinentibo pemis ſuccurten
dum eſt magis indigenti · Ad maioeem gr am ſic magis diligẽ
di ſunt qu magis ad graciam ſe abilitãt. Ad maioꝛem gloriã
ſic diugendi ſunt ſm gradus ꝑtiapandi bonum grade. elo t1.

mo diledlone naturali magis diligit ſe q; deum. ſed econuerlo

eſt m diledione gratuita. Oreterea ſciendũ q; idem oedo carita⸗
tis hm Aug.eſt m via erit in patria. quia cũ gloꝛia pficiat na⸗
mram qcquid non eſt imꝑfeconis in natura manebit in ghia
e dilectione pꝛoximiCapitulum xxx
Vituo debent ſe homies diligere · qꝛ omnia ſüt mem
bꝛa vnius coꝛpꝑis xpᷣi miſtici quia vno ſpũſaucko viun
ſicant᷑ ſpũaliter et vniunt᷑ qꝛ vnam ſide hñt. qꝛ vnũ

baptiſma reeperunt. qma vnũ habent pr̃em et dñm:quia ad

vnum tendunt regnu . Dilechonem ꝓximi luadet ius nature.

7

L iber
Mat· æ. Quecunq; vultis vt fauãt vobis hoĩes ι. Jus ſeriptu
re. Vnde Luœ. 10. Dihges dñm deum tuũ &. Exemplũ creatu
re. quia ſimile ſiłi ↄgaudet· a omne lſimile diligit ſibi libe · Che

lius eſt diligere q; diligi quadꝛuplia rõne· Primo qꝛ ued di⸗
ligimus ſamus ſed ꝙ diligimur neſamus H credim?!

cðo qꝛ
diligumus pꝓprie virtutis eſt ſed ꝙ diligimur aliene Lereio

quia cũ diligimus ahos obligamꝰ. cũ vero diligimur ahis ob

Uigamur· Quarto quia cũ dihgimus meremur nobis· tum aũr

diligimur ali merentur ſibi. Per diledionem pximi effiomur
Ämitatoꝛ es xp̃i Iohis.is·Dot eſt pꝛeceptum meũ vt diligatis

innim Saluatoꝛis diſapuli· In hoc oognoſcent omnes qꝛ
mei eſtis diſapuli Johis. i3 Contemplatoꝛes dei. Johis: Qui
dulgit fratrem ſuũ in deo manet et videt deũ. Soci etas frater

na vtilis eſt ratione ſublenationis· Sapiens· Ve ſoli. qm ſi ee⸗

ciderit · Ratione tonſolationisp · Ecee q; bonũ et q; iotundũ

Ratione exeratationis- Seneca: ſemꝑ an otulos tuos ponen

Dus eſt ali quis cuius exemplo ꝓpſfiaas qꝛ niſi ad regulam pꝛa⸗
na non coeriges.Pꝛouerbᷣ. Ex modica ſintilla augetur igmis-

Ge dilectione inimicoꝛu? Capituluʒz xxxi

Irca dilectionẽ mimicoz. Mota ꝙ alia eſt dilecno af
fectus a alia effectus. Diledtio affetus duplex eſt . qꝛ

cntie tenemur diligere inimicos qꝛ non debemus eis optare

malũ inq;tum malũ· ſed eis inq;tum expediens vel reipublic:

Fffectus viledionis beneficentie duplex eſt. ſeʒ pꝛincipalis a ſe
eundarius⸗ Affectus pꝛincipalis eſt velle mimids et optare bo
na ſpũalianſicut ẽ grada etx gloia· hoc mõ tenemur affectu dili
gere inimicos. Kffectus at dilechonis bñficcie earius eſt op
tare inimias bona temꝑalia: hoc modo non tenemur ſemp dili

gere inimicos. qꝛ non expedit ſemper eis habere bona temꝑa⸗

ha. Eodemanodo diſtinguendum eſt de dilectioue effectus qui

ſimiliter eſt innocencie et bñſicde · Primo mõ tenem̃ omes di⸗

ligere nnimitos: qꝛ tenemur eis mala nõ inferre · miſi ſoꝛte ꝓpter
bonũ ꝑſone vel reipubhœ . Scðo modo diſtinguẽda eſt dilecho
ben eſcnce quia ſi eſt beneficiũ ſpũale neœſſarium ad ſalutem-
tunt tenemur mimidas illud impendere . ſitut oꝛare pꝛo eis · non

quidem in ſpeaali ſed in ðmuni. ita ſcʒ vt nõ exchudamus eos

ab or onibha ↄmunibus.Si vero eſt beneſeiũ temꝑale ad hoc nõ

tenemur niſi in caſu neœſſitatis. Nota tñ ꝙ dupliœʒ poſſumus

habere mimitũ · ſcʒ ꝑſone nr̃e vel eclłie. Igit᷑ inimico ꝑſone bñ

alia eſt mnocentie alia beneficeentie Dilectione imno⸗

,—— — —

,= — — --—

22 —

Ph
ad
the
. d⸗
era
1 0
nait
ume
att
es qe
du
facer
lie⸗
undi
onen

pa⸗
ms.

oaf
eſ.g:
mo⸗
pate
nbla:
aae⸗
ureb
zudi
ſſtop
npdi
mnpy
s 0
es
α
dleü
an⸗
ſon
9eos
vt ſö
mus
jebi

Qnintus
hoœne pꝛfedtionis eſt niſi inq;d tum beneſficũ ipſi vel alteri occaſio
naliter noquũ eſt. qꝛ in tali caſu ſubtrahere beneſitium vlile eſt
gꝗnimico aũt eœleſie beneſitiũ ſubtrahere pfedtius eſt et melius
niſi qñ per beneſitiũ ſperat᷑ retoneiliandus eſſe Ex pꝛedictis pa
tet ꝙ optare bona temꝑalia mimidis eccleſie imꝑfedioms ẽe niſi

per accidens ſez qñ creduntur per hot du ertendi-Inimicis vero

plone optare bona pſecnonis eſt niſi ꝑacñs ſcʒ qñ putant᷑ eis
vel aliis ſoꝛe noaua. MNota ꝙ liæt amicũ diligere ſit magis de⸗
bituz tñ inimicũ diligere magis eſt re miſſioms pene meritdꝛiũ

et ad alia multa valet. ꝛimo qꝛ magis accedit ad ꝑfedtioneʒ

Maioꝛis em̃ virtutis eſt quia magis gratuitũ. Scðo qꝛ motꝰ
caritatis inimitũ magis eſt meritoeius remiſſionis pene et hoc
ratione difficultatẽ liœt in amici magis ſit meriteiꝰ vite eter⸗
ne rõne intẽtionis · XA”moꝛ em naturalis feruentioꝛẽ habet mo
tum cantatis ſic et diſpoſitio materialis ↄfert foꝛme. Terads qꝛ
mimitũ diligere expꝛeſſius ſignũ caritatis eſt quia ↄtra mo tum
nature eſt. Vnde a valde diffieile eſt niſi aſſit gra per quã vin
catur natum. Mota ꝙ ille tui iniuna facta eſt non debet reconct
liationem querere ex debitd neceſſita tis. ſed ſi facit ↄplet debi⸗
tum p̃ſectionis· Vñ dieit Criſo· & talis debet reonalatioiem
Jquerere vt dupliem gliam ꝛſequat᷑. Vnã qꝛ mmmriã paſſus eſt
alteram quia peioꝛ rogauit. .UMÿ
e virt ntibus car dinalibus Capit. xxxii.
Er virtutes cardinales rechficatur amma in ſuis viri
bus nã peudentia recnficat rõnalem. foꝛtitudo iraſcibi
lem temꝑantia dtupiſcibilẽ iuſticia vero redtiſicat om
nes vires. Ipſa em iuſticia tõpꝛehendit virtutes oꝛdmantes ad

ꝓximuʒ vt eſt eqmitas et hberalitas a oedin antes ad ſeip̃m. ſiẽ

eſt latria pietas obediẽcia. Pꝛ opter hoc iuſticie dicet circuire

Bitut et penitencia innotenea Et oꝛdinãtes ad deum. ſicut om
nes vires et ꝙ non tm eſt virtus ſpũalis et ſpecialis. ſed etiaʒ
generalis tompꝛehendens tocius amme reaitud mem cũ ipſa di
catur rechtudo voluntat. Item per virtutes cardmales homo
quia inſtruitur quo ad ſe per pꝛudentiã et qno ad ꝓximuʒz per
inſtin am Scm ſit etiam dupliater qui homo armatur in Ppꝛo
ſpens ꝑ tem pantiã. et in aduſis ꝑ foꝛti tud inẽ . Item diẽ Kug:
ꝙ peudenda eſt in eligendis.foꝛti tudo in tollerandis: tempan⸗
ua in vtendis· inſticda i diſtribuendis. Item dieit Kuguſti. ꝙ;
pꝛudencia eſt in pꝛecauendis inſidijs. Juſticia m ſubuemedo mi
lerij 9· Foꝛtitudo in ꝑferendis moleſtiis.temꝑancia in coher cedo

delectatiombo peauis. Kit auguſtinꝰ. in muſica ſua ꝙ ſuccedet
pꝛudentie ↄtemplatio oꝛtitudini ſirmitas adherentie Lempe
rantie menſura dilecioms. inſticie debita oꝛdinatio ad deum 2
ꝓxim. Iſte quatuoꝛ virtutes appellant᷑ cardinales. qe ſicut ho
ſtum vertit᷑ in cardine ita in his vertit᷑ et regit vita hoĩs. Vo
cantur et polline qꝛ hoiem oꝛdmant in vita cauih nmil diumit?
imkundam. Dicund et humane qꝛ humano ſtudio acquirũtur
Kppellant et ↄſnetudmales. qꝛ nõ ex vno adu. ex ↄſuetudi
ne nalcunt᷑ qꝛ et honeſtas huana magis ſe exeratat in iſtis ſi ẽ
et ſanctoꝝ deuotio ſe magis exerutat m virtutib⸗ theologitis
NMota ꝙ peudentie elſt ſcire quid poſſit · tempantie eſt nõ pꝛeſu⸗
mere qð non poſſit· Foꝛtitudims eſt fatẽ qð poſſit. Juſtiae eſt
non plus velle q; poſſit· Iſte vtuds ſuos hñt gradus Pfecio⸗
ms m quos aliter ꝓpoſſident eos maupientes ahter pficientes a
aliter pfecti Ditunt em iſte vir tutes qnq; pollitie bm ꝙ regũt
vitam hoĩs quo ad oꝑa exterioma put pugnant oontna vitia 2
hoc modo ſunt mapientiñ · Purgatorie dicunt hm ꝙ iam ſunt
in victoꝛia vicioꝝ Iliſtunt ptim intra ptim extra a ſic ſunt ꝓ
ficentiuʒ. Dicunt et purgati animi hm iam de vidis vitiis
gquieſcit homo · ita ꝙ raꝛ o pꝛimi motus imſur gũt et hot mõ ꝑti
nent ad ꝑſedos. Exemplares dicunt᷑ put ſũt in mẽte diuine nã
Re oĩm rex deꝰ? exemplar eſt-ita et ydee vtutũ in ipſo ðſiſtunt
Pꝛudencia Hᷣm ꝙ eſt vᷣtus pollidita eſt· vt ait CMacro
bius ad rõnis noꝛmã ꝗᷓ ogitat queq; agit vmuſa di
Uigere ac mhil pter rectu velle vel facè. Pꝛudencia vero bm ꝙ ẽ
virtus purgatoꝛia eſt vt ait idem mun dũ et oĩa que in mũdo
ſunt diuinoꝝ demplatione deſpicere . oẽm anime cognitionez
m ſola diunina erigere. Prudentia vero. put eſt virtus purgati
auimi eſt lola dina noſce et ea tamq; mhil ſit aliud intueri.pꝛu
dentia ſane exemplaris eſt ipſa mens diunma i oĩa nuda ſunt
et aperta. Par tes peudencie m Auliũ. intelligentia. puidentia
memoꝛia τ. Entelligentia vero virtus eſt per quã ammus peo
ſpicit ea que ſunt · Pꝛouidentia aũt eſt vntus vt idem Tuhus
eundem ꝑ quam repetit quis ea que ſacta fuerant· Mota ꝙ du⸗
plex eſt idiaum rõms ſcʒ diffimtiuũ et diſcretiuũ. Juditiuʒ di

ſcretiuũ eſt quo ratio iudicat ahq; d eſſe ſanenduzʒ vel non faaẽ
dum.arca tale iunditiũ eſt ſciencia et non virtus. Juditiũ veꝛo

„

Diffinitiuũ eſt virtus quo rado imꝑat aliqud ſieri velnõ Keri

dur
ndi
li
is
eſe⸗
e
do⸗
1s 3
güt
ian
unt
tp
cis
i
en
ſunt
n.
ane
hi
igt
nid

ſn
ſun

vnd

do⸗
3 di
gae
0
ſen

WAQOergg“
Et cirea illud ẽ virtus Vude m po inditio ſe habet ſcientia ciꝛ
ea oꝑationes bonas vt ↄſiliarms In ſcðo vere iuditio ſe habzʒ

virtus vt impꝑatoz · Pꝛudẽtia habet regere ceteras vir tutes in
adtionibo ſuis 'm om̃s ꝑtes phie moꝛalis que ſunt ethica mo⸗
naſtiea et ytonomica a politica· quaꝝꝛ peima ſcʒ ethita moꝛes.
quo ad ſeip̃m inſtuit. Scða ſcʒ ytonomica familiam diſpomit.
Tercia ſcʒ politica vꝛbes et regna vegit. Triplex eſt pꝛudentia
Prima eſt ooꝛdis a hec eſt in diſpoſitione pnñtium et m recogi⸗
tatione pꝛeteritoꝝ et in pꝛeuiſio ne futuroꝛꝛ. Deut᷑.· 32 Vtinaz
ſaperent ſcʒ pñtia a intelligerent ſcʒ peeterita ac nouiſſima pri⸗
derent ſeʒ fſutura. Gcda eſt oris et het ẽ in moderatione ?monũ
Pꝛouerbᷣ . Qui moderat᷑ labia ſua pꝛudentiſſimꝰ eſt: ps. one
dñe tuſtodiam ori meo &. Tercia ẽ opig et hec dliſtit vt ait tu
lius in ſuga mah a in eledio ne boni ·PS. Declina a malo a ſac
bonũ t. Mota ꝙ alia eſt mundana pꝛudendia.alia hũana- alia
dinma. Prima eſt in tenpalibo qui rendis. ſeda m comodo car
nis. derdaa in obſequiis dinis · Officium pꝛudetie eſt acus alia

virtutũ dirigere ſicut ſupꝛa dickũ eſt. Bern. Diſcretio nõ tam
vir tus ell i;ᷓ aun ga vir nitu Molle icere nec poſſe killt vr dieit
Seneca · Res m veritatẽ eſtimare. Seneca. tũtc per rõnem recke
viues ſi dina pꝛius exiſti mes.ſi digmtateʒ rebo nõ ex opimone
multoꝝ· h ex eaꝝ natura ↄſtituas. nohis ↄmiſſa ad dei giam
a ꝓrimi ediſieatõʒ diſpenſar. Lu.i⁊z. Quiſputas eſt ſideł ſuus
et pꝛudens & mutabilitatẽ fug è · Seneca. Scitd in quibuſdaʒ
ſeuerare debere qꝛ eepiſti. quedam te nec mapere.
e temperanca,· (Capitulu m xxxiiii
Eñmperantia ſetundum Macrobium. pꝛout eſt virtus
Pohtica.Eſt nihil appetere pemtendũ In nullo legem
moderatõis exeedẽ ſub iugo rõnis cupiditateʒ donare

LTempantie put eſt vir tus purgatoꝛia: eſt omnia relin quere

in quantum nata patitur que coꝛpus vſus requinit. Tempe
rancie put eſt virtus purgati animi. eſt terrenas cupiditates
non repꝛimere led penitus obliuiſci. Vempantie put eſt virtꝰ
exemplaris eſt quedã in ſe petu a ineencõ e dõ uerſatio · Partes
temꝑandie m tulium ſut tres ſcʒ ↄtinenaa. clemẽca. mode ſtia
Contientia m eundem talium eſt virtus per quaʒ eupiditas
conſilii gubernatõe regit᷑. Clemencia eſt per quã motus animi
in odium alicuiꝰ temere ↄutati ↄmumitate vel hijlanitate vtine
tur · Wodeſtia eſt virtus per quã pudoꝛ honeſtus caram et ſta

bilem comꝑat auctoeitacẽ.· Speaes temꝑancde ſüt tres ſcz ſobꝛi

. Liber
etas cõtinentia et modeſtia · Prima conſiſtit arca iuſtuʒ in quo
ponit modũ ſobꝛietas · Scða arca tactũ ↄſiſtit quantũ ad vim
generatiue huic pomt modũ caſti ras · Dabet em homo vehemẽ
tem appetitũ ↄſeruãdi ſe in eſſe indiuidui per nutritiuq;. a cõfer
uandi ſe in eſſe ſpedei ꝑer generatiuam. Iſti aũt appettus re⸗
ſtringunt᷑ ꝑ ſobꝛietatem. et ↄtineneã. Tertia ↄſiſtit m dictis et
fadis · Sactũ aũt ꝓut hie acipit᷑.ꝑtinet ad tres ſenſus et circa
eoꝝ ꝓpꝛias materias ſcz3· vi ſum auditũ olfactũ. Pertinet etiazʒ

hic facum ad tactum non quidẽ qui eſt in gntiua. ſed ad alios

tactus quoꝝ ſunt ogana manus ad ꝑcuciendũ vel capienduz
pedes ad ambulandũ · In ommibo iſtis modũ ponit modeſtia
Digmitas temꝑantcie in hot eſt ꝙ aĩam detorat · qꝛ ſicut m natu
ris foꝛma decenci eſt q; materia. ſic m motibo plus c mendatr
modus q; ip̃a adio · ꝓpter hoc tomꝑat᷑ ſoli tẽꝑancia qii medius
planetaꝝ eſt et de eencoꝛ inter omnes · Merituʒ tumulat quia
mediũ tenuere beati · Vnde dict ꝙ nõ verbis meremur ſed ad

uerbiis·nõ in eo ꝙ aliquid faamus ſed in eo ſi bene fſaumus.
Iſta patent in illa vidua qᷓ obtuht duo mmuta a magis comẽ

data eſt q; qui magna dona miſerũt in gazophiladũ.vitioſos
aꝓppetitus refrenat · ſicut ſup̃ dictuʒ eſt. Vnde compat᷑ freno et
remo et lime que ſuꝑſluum rubiginis tollit de ferꝛo · Rctiones
temꝑat m ꝙ apkus inſtruut dions Ad . Ro. 12. Rationabile
ſit obſequiũ veſtrum. edium ſeruat · Berñ · Tene medium li
non vis per dere modum · De hot medio diet: Medio tutiſſi⸗

mus ibis.· Iſtud mediũ voluit nos dñs cenere· qñ feeit euaʒz nõ

de capite vel de pede · ſed de coſta · Et qñ feat hoĩem ꝑtim coꝛpo
ralem a ꝑtim ſpũalem. vt dignitate nature eſſet ſub natum an
gehca a ſuꝑ ooꝛpeam creaturã: xp̃o aſſimilat qᷓ ſtetit in medio
diſciploꝝ ſedit im medio doctoꝝ · ſuſpẽſus ẽ in medio latronũ
locatus eſt in pꝛeſepio in medio duoꝛꝛ animaliũ. Viſus ẽ a Jo
hanne in Rpoca · Ambulans in medio candelabꝛoꝝ aureoz.
Maturam ↄſeruat. qa natura in mediis deledcat᷑. per extrema
coꝛrumpit᷑. Vnde phus. Excellẽtia ſenſatoꝝ coꝛ rumpit ſenſus

te qued erat in medio paradiſii.
Be foꝛtitudine (Capitulum. xxxv·
. Oꝛtitudinis m matrobium ꝓut eſt virtus politica:
Eſt animũ ſupꝛa ꝑiculi metũ agè · mihilq; mii turpia

ms purgati animi et paſſiones ignorare non vmorre vt neſci

gertulis eternis abat · Vnde temperanda comparat᷑ ligno vi⸗

timere · tollerare foꝛtiter aduſa vel ꝓſpera · Foꝛtitudi⸗

qu
vim
mi
ſer
z e⸗
is et
urta
edaz
lios
nduz
dſta
naan
ndat
dug
gui
d
us.
mi
ſos
det
mes
wble
um
oli
no

No

Qumntus

at iraſci et nihil cupiat. titudims purga toꝛie eſt anmmo nõ
terreri a toꝛpoꝛe recedente ˖ Nature altitudmẽ abhorere. goeti⸗
tudo exemplaris eſt.qꝛ ſemꝑ idom eſt nec aliqñ muta .· Partes

ſoꝛtitudims ᷣm Iuhũ ſũt quatuoꝛ· ſcz magmiſicen da. fidencia.

pactientia pſeueranda. Cag miſicencia m eundẽ eſt magnaꝝ-

et exœlſazꝝ reꝝ cũ ampla quadã amimi ꝓpoſitione togitacõ at

q; ad miniſtratio· gidendia eſt virtus ꝑ quã magnis a honeſtis

rebus multũ in ſe ammus ex ſpe certa fiducie colle cat᷑. Paden

tia eſt honeſtatis et vtiltatis cauſa reꝝ arduaꝝꝶ at q; diffialiũ

voluntaria et diutuꝛna Peſſio. Perſeuerantia eſt virtus in ra⸗
tione bene ↄſiderata ſtabilis ⁊ Petua ꝑmanſio · MWulti ſüt effe
dus ſoꝛtitudimis.pꝛ imus qꝛ de hoſtibo triũphat Chachabeoꝛ⸗
12. Judas vir ſoꝛtiſſimus c. Scðus hoĩ bona ſua ſeruat · Lue

Cum ſoꝛtis armatus ιά. Tereuus qa ditat. Pꝛzoue b. Chanus

ſoꝛtiũ diuidias parant · Quartus regnũ œloꝝ expugnat Mat.
Regnũ cloꝝ vim patit᷑.Quintus eſt ꝙ oꝛnat· Pꝛouerb. vlti⸗
mo· Foꝛtitudo et decoꝛ indumentu · Bextus in extremis aſſecu
rat. Pꝛouerbhᷣ. Leo ſoꝛtiſſimus beſtiaꝝ ad nullius patebit Sep

tmus remunerationẽ expectat · Pꝛouᷣ · vltimo Mulierem foꝛtẽé
quis mueniet ꝓeul et· ortitudo ↄſiſtit in quunq; ſeʒ in egreſſio

ne arduoꝝ. Pʒ. Virilier agite a ↄfoꝛtet᷑ ooꝛ· Item in dtemptu

terrenoz Debᷣ. Moyſes negauit ſe fihũ filie pharaoms. magis

eligens affli gi cũ populo dei inſuſtinentia tribulationũ· Can:

Kpkus. Nemo coꝛonabit᷑ niſi qui &. In impugnatiõe vicoʒꝶ
Job· 2. MWilida eſt vita hoĩs ſuꝑ c. Multa iunant foꝛt tudimẽ
Pꝛi mũ eſt exhoꝛtatio· Vñ legit᷑ de inda machabeo ꝙ armauit
ſotios ñi clipeo·ñ haſte munitõe h monibo optimis robuſtoꝝꝛ
Vnde legitur de Eleazgʒaꝛo foꝛtiter elegit mori pꝛo patꝝ legi⸗
bus exemplũ virtutis et ſoꝛtitudinis poſteris delinquẽs · Ter
tiũ exertitatio in pugnis. Vñ legit᷑ in ioſue · ꝙ dñs nõ deleuit
ſtatim hoſtes filioꝝꝛ iſrł· ſed rehinqiit aliquos. vt per eos ha⸗
berent exerutiuʒ pꝛeliandi. Quartum eſt ſpes remunerationis-
Paralippo· Confoꝛtentur manus vr̃e et nõ diſſoluantur· Erit
em̃ mercs opi veſtro · Quintũ hoſtiũ debilitas . Greg . Debilis
eſt hoſtſis qui non põt vicœre niſi volenam. Sextd or̃onis adð
iutoꝛiũ. Exodi. Cũ eleuabat manus MWoyſes vmeebat filii iſ⸗

rahel. ſi aſt dimittebant᷑ vmœbat amelech. Geptimũ armoꝛũ

ſpũalium apparatus · Vnde ſamſon vintebat philiſteos in mã⸗
dibula aſimtemꝑpantia a ſimphitate · Ockauũ memoꝛia dñite

Liber

paſſionis quod ſignatũ eſt in dauid: qui ðtra goliam venit in

batulo et funda Mouũ eſt eibus ſpãalisp̃s · Panis cor hois coõ
firmet &ι 3. Reg. 19 Ambulauit hehas in ſoꝛtitudine abi illi9
Vnde et petrus potatus ſpũſſandti gra tonſoꝛtatus eſt dicens.
Opoꝛtet deo magis obedire q; hoĩbus · Act . 4. Idem vero apo

Pſticia pollitiæ m Macrobiũ eſt obſeruare vmcuich
huius ꝓpoſiti viam vniuſcuiuſq; virtutis officiũ dſer
uare . Juſticie purgati anim eſt ita cum ſuꝑna mente ſotari. vt
ſeruet tũ ea fedus Pe tuuʒ imitando· Juſtide exemplaris eſt p
perhenni lege a ſempiterna opis ſui ↄtinuatione non fledtitur.
Partes iuſticie hm TLulium ſunt ſex· Religio.pietas. ꝗgra.vin

dicati o/obſeru anda· veritas :· Religio ᷣm Tuliũ eſt que ſuꝑio

ris cuiuſdã nature q; diumnã vocant curam rimomã qð afferz
Pletas eſt per quã ↄiunchs ſangume et beniuolenceie offiaum
et diligens tribmit᷑ cultus Gratia eſt in qua amititiaʒ a offido

rum alterius memoeia remunerandi voluntas dtinetur. Pimn

dicatio eſt virtus per quã ius et miuſia et omne qð ob fſutu⸗
rum eſt defen dendo atq; vlcſcendo ꝓPalſatur. Obſeruancia eſt
virtus per quam hommes aliqua dignitate antecdentes cultu
qᷣdam et honote dignant᷑. Veritas eſt ꝑ quã immitata ea que

ſunt aut fuerunt aut futum ſunt dicunt᷑· Mota ꝙ iuſticia nõ tã

eſt virtus ſpeualis q; generalis · Vade habes ſupꝛa de virtuti

bus cardinalhbus in gemere. Juſticia diatur m libꝛo ſapiena e
eſſe perpetua:multiplid ratione.· Primo quia petuat animaz
ſtabihedo eã ĩ loto debito. ſeʒ ſub deo a ſuꝑ coꝛꝑales creaturas

Secundo quia manebit m patria ᷣm eſſenciã et hᷣm vſum Klie
vero tardinales virtutes: a li maneant m eſſendã in pr̃ia.nõ

tñ bᷣm oem vſum. Tempantia em non refrenabit motus illia⸗
tos· pꝛudentia non cauebit ab inſidijs.ſoꝛti tudo non aggredi
etur terribilia: Juſticdia ꝑuertitu: triplititer: ſcz amoꝛe. viz per
ſone vel pecumie. Iſaias · We qui iuſtiſicatis impiũ ꝓ munerib

Timoꝛ. Euangeliãũ · Math. 10. Moli timere eos qui occidunt

czpus- Ramcote Mhath. zz7. Sciens ꝙ; p inundiaʒ tradidilſent
eum. plura mouent ad reditudinẽ iuſtitie · Pꝛimũ eſt rectitudo
humanmi coꝛpis quia indiœns valde eſt m recto coꝛpoꝛe curuun
habere aim. Scm eſt vt ait Kugꝰ. Juſtidia eſt in coꝛde homĩis

na m raliter. Teruũ eſt ꝙ bꝛuta aĩalia docent multa que ad iu⸗

ſColus ante talem ↄfoꝛtationem dixit neſcio hoĩem · Wat. 26.

ſicia
tnira
lle e
p
en

itin
i
ilt
ens.
ap

„
„
20.

„

auic
vna
der⸗
pt
e
nr.
vfn
dio
erz
um
40
n
⸗
l

n

Quintus
ſticiam ptinent vt innocentiã 2coꝛdiam 2 hmõði · Au artũ ſerip
tura Ecleſiaſtic. Vſq; ad moteʒ certa p iuſticia-Effectus iuſti
ae eſt ꝙ btĩfcat MWat · ··. Bti qui eſuriunt et ſiti · Et petrus ſi⸗
qd patimmni ꝓpt᷑ iuſticiã btĩi. Exaltat eccł.· Aui oꝑat᷑ uiſticã ex⸗
altabit. RPetitũ ↄcupiſcende refrenat. J ſa. Erit iuſtiaa eingu
lum lumboz eius. Lotũ deo pꝛeꝑat ps. Juſticia et indieũ ppa
ratio ſedis tue·. Æ&. morte eterna liberat. Pꝛouerb· Juſticeia libbe⸗
rabit a morte· Coꝛonat ad Thimoh. Repoſita eſt mihi coꝛo⸗
na inſtiäe Remunerar · PzS· Retribuet mihi dñs bm iuſticiam
meã Juſticia ↄſiſtit in fide apłus a8 Roma. 10. Credidit abꝛa
ham deo et repum tũ eſt ei ad iuſticã In orone. põ · Clamaie⸗
runt iuſti et dns ſt. In ſcta meditatio ne . Ecel. Beatus vir qui
in ſapia ſua moꝛabit᷑ a qui in iuſticia meditabit᷑ In humiliatio

ne Mat· 3. Sic do et nos adimplere oẽm iuſtica Glo · Perſec⸗
ea eſt inſticia ſubdere ſe minori· In eruditione · Pꝛouerb · Semi
nanh iuſtidam mertes ſdels. —· ⸗
De vonis. Capit ulum. xxvu.
Yeart omes habitus dat dinitus poſſint diei gnalia
dona dei · Spũaliter tñ at a ꝓpriate ſeptẽ ſũt dona ſpũs
ſandi que ꝑ oꝛdinẽ Ylaias enumerat a ſũmo ĩtipiẽs
cq; 2 vltim deſeendendo. Beptem g dona ſüt multiplici rõne
Primo vt ꝑ hot expellant᷑ ſeptem vicia. ita ſeʒ vt timoꝛ expel⸗
lat ſuꝑbiam pietas muidiã ſcientia iram. que eſt qᷓi quið inſa
nia. Foꝛtitudo accidiã· ↄſiliu; auariciã.· intellectus gulã · ſapĩa
luxuriam. Scðo dieunt᷑ dona ſeptem eſſe ꝓpter expediendas vi
res naturales. nã iraſcibilis indiget expediri tã m ꝓſperis q; in
aduerſis. In ꝓſperis quið ꝑ timoꝛẽ · in aduſis at ꝑ foꝛtitudinẽ
Concupiſtibilis indiget expediri q;tum ad effectũ reſpectu pxi
mi quod fit ꝑ pietatem. Et qtum ad effectum reſpecku dei qgd
fit per guſtum lapientie · Ratio quið indiget expediri m verita
tis ſpetulatione qð ſit per donũ mtellectus a in veritatis elecn⸗
one quod fit per donũ conſilii atq; in eledi executiõe quod ſit
per donũ ſcientie · Per hot em̃ donũ recte ↄuer ſamur in medio
nationis pꝛaue atq; peruerſe: Tercio ditunt᷑ eſſe ſeptem dona.
ꝓpter regimen actiue vite a cõtemtilatiue. Vita contemplatiua
mia dona debet habere. ſcz timoꝛez að reuerentiã maieſtatis m
telle ttum ad intelligentiagʒ veritatis ſapiam ad guſtum bonita
tis: Adtiua vero vita debet habere pietatem að agenð ˖ ſoꝛtitu⸗
dmem ad ſuſtinẽdũ· ſcienciã ad direchonẽ pietatis. ↄſinum að
dirchonis ſoꝛt tudinez · Plurima quoq; dona ſũt ad mtelledũ

Liber
ſpedtancia.qꝛ lux oognitionis multũ expedit ad dirigendos pe
des n os in viam padis Pter eandem cauſam fſit donoꝛꝛ cõbi
natio a quaſi ſemꝑ ad iungit᷑ vnũ directiuũ cum alio quod ſpe
ctat ad adionem vel paſſionem. Dieit Gregꝰ ſuꝑ Ezechielem.
Me ſſumus per ſapiam maturi· per intdellectũ pꝛomdi. per 2ſiliuʒ
cauti:pꝑ ſoꝛtitudmem animo ſi per ſcientiain diſcreti. per pieta⸗-
tem miſericoꝛ des · per timoꝛem umiles.
Pe dono timoꝛis (Capitulum: xxxvin
Imdꝛ elſt vt ait Aug fuga mali. Gpecies timoeis ſũt
ſex· OPrimus eſt naturalis. quo qlibet timet naanmalit

demerito:ius. q; n ſubiatet libezo arbitrio. Et dicit na tura lis
non a natura inſtituta ſed deſti tuta: qꝛ iſte timoꝛ eſt pena ꝓ pec
cat primoꝝ parntuʒ iſflicta.hot timoe xp̃us natumłr moei
tmuit.· Scðs eſt time humanus quo ſczʒ qius timet nimis pel
lñ ſue Iſte ti moꝛ naſcitur ex nimio amœe pñtẽ vite. et eſt qñq;

moꝛtalis actus ems v. cũ odus pecaret quis moæta lit᷑ q; amit
tent vitam ſuã.qñq; vemalis eſt vt cũ quis podus faœret veni
ale ptẽm qꝙ; ꝑmitteret ſe ocidi Tertius ẽ timoꝛ mũdanus quo

ſcʒ aliquis hamet mmis rebus ſuis. Dic naſci ex mmio amoꝛe

temꝑpaliũ: Et eſt qni; mertalis qñq; veniahs pemitus eodẽ mõ
quo dictum eſt de humano-. Quartus eſt timoꝛ ſeruilis quo ſczʒ
quis timet peccare ꝓpter ge hennã pꝛincipł r. Quintus eſt timoe
mitlalis ꝗſeʒ quis timea gehennã a dei offenſa. vñ qi duos hʒ
otulos.vnũ ad penã aliũ ad deũ · a h eſt pnepalioe. S exteiz eſt
tmoe hilial qᷣ ſeʒ timer ꝗs offenſã dei tmmõ vel ſeꝑatõeʒ a deo-
Mumerus pꝛedictoꝝ timoꝛuz ſit accipitur. Rliquis timoe eſt a
ſpũſancto et cum ſpirituſancto ſicut timo inidaſis et filialis ali
quis eſt a ſpirituſancto et non cũ ſpirituſancto ſicut timeæ ſer⸗
nilis . Kli quis eſt cũ ſpũſcto ſed nõ a ſpirituſancto cũ nõ ſit do
num ſpũſſandti ſicut timo: naturalis· Kliquis nec elt a ſpiritu⸗
ſancto nec eſt cũ ſpũſancto ſieut timo hũanꝰ a mũdanꝰ quos
nec ſpũſſandi gra ſecum cõpatit᷑. net per ſpinſanctum dat᷑. Eſt

adhuc alius timoe reuerentie qui ſolus inter timoꝛes erit in pa
tria:ſicut dr m põ · ¶Limoꝛ dñi ſanctus pmanens in ſecłm ſeculi·

Reuerentia vero eſt reſiliatõ a conſiderata magnitudine dei in

ꝓpriam putatem Timoe dñi multa bona oꝑatu?. Primo petrm

expellit· Eœliꝰ . Limoꝛ expellit pctm. Sapiam gigmit. Ecceleſi .
Radix ſapientie timoꝛ dñi. Negligendam abict. Ecclel: Qui

timet deum nihil negligit · Mentezʒ ſtabilit zourb. 22.· Miſi

nocumentũ nature. Iſte timo: nõ eſt mentdrius- nec

—
—

‚— — — — —

— —

QLQauuintus
in timoꝛe dñi tenueris te ↄſtanter ſcito ſubu ertetur domus tua
Spũaliter ditat·ps. Non eſt inopia timẽtibo eum · Bona oꝑa
tumulat. Eccłi9· Qui timet deum faciet bona· Coꝛ dilectat. Ec
cłiꝰ9. Timoꝛ domim de lectabit toꝛ· Vitam plongat. Ecoli?. LTi
moꝛ dni apponit dies. Deuocõeʒ irrigat Etcl. Timoꝛ ſons vi
te eternalit᷑ remunerat. Eccl. Timenti deũ bene erit imn extremis

De timoꝛe ſeruili (Capiculum xxxixꝛ
. AIgmæꝛ ſeruilis dñi eſt ſpirituſſandi. nõ tñ a ſpirituſeto
eſt Biait auroꝛa a ſole ẽ. nec tñ eſt tũ ſole. Timoꝛ ſer
Auilis tñ locum ſpirituiſancto pꝛeparat vt eũ ſicut ſeta
fmůᷣum imntroducat. Seta nanq; ſic filium mducit vt ip̃m pᷣeedat
ſed cũ ipſo non ꝑmaneat · Sicut ait XRugꝰ. Timoꝛ ſeruihs ẽ bo
num qͥ nemo bn vtitur · q; liet habitus timoꝛis ſeruilis bonus
ſit in ſe m quẽ etiam bonũ ſpũs eſt. tñ actus eius eſt qñq; pec
tatum. Timoꝛ itaq; ſeruihs duo faat· Primũ eſt ꝙ pꝛeꝑat viã
caritati. Scm eſt ꝙ retrahit a peccato metu pene tm: Ratiõe
peimi bonus eſt. ſed rẽne ſetundi diſtingui᷑· Vnde notandum
eſt vſus timoꝛ ſeruilis duplex eſt · ſciz vel cũ vtitur qs eſſen
tia habitus tm̃.vel cũ vtitur ſeruilitate. Primo modo vſus eiꝰ
bonus eſt. nam ille vſus eſt abhoꝛrere penas eternas qð bonũ
eſt cũ ſit etiam in timoꝛe inidali. SGcðo modo vſus eius malus.
qꝛ ſic vſus eius eſſet vitare mali. ex coachone per penam eius
tñ affectus habet᷑ in voluntate a ſequeret᷑ effectus ſi ſperart᷑ im
punitas. vt ait Rugꝰ.Et ſic intelligit᷑ dictuʒ auguſtimi qui ait
Oꝛ timoꝛ ſeruilis bonus eſt. non tñ qui timet ſeruiliter bñ agit
quia agere bonũ eſt ex bonitate ſadi · ſed agere bene · meritoꝛie
eſt ex bonitate agentis qui agit ex virtute caritatis a grade.

Oe timoꝛe miciali. (Capitulum xl.
Imoꝛ inidalbs ideo ſit dictus eſt· qꝛ eſt pᷣmo intipiẽ
uuz · qui adhut in anguſtia ſũt ſuꝑ pecato ſuo quod
tõmilerunt · Sed hec anguſtia ſoꝛas mittitur qñ ↄſci⸗
entia ſeruatur ad plenũ. Perſfecta quoq; caritas dr̃ ſoꝛas mit⸗
tere inidalem timoꝛẽ. inq;tum habet natunã timoꝛis Puihs.ſm
hot ꝙ habet ſez oculũ ad penã Timoꝛ em midalis habet duos
otulos vnũ ad gloꝛiazʒ q eſt ei eſſencialis: aldꝑꝛ ad penam qui
eſt ei acidentalis. Sed timoꝛ ſeruib eſſenaalis. Dꝛeterea timoꝛ
micialis abſtinet a pcto veniali ꝓpter penq; purgatoꝛij ſn quo
caſu põt ↄuenine cũ per ſeco qui etiam timet penã purgatoꝛij

*D

Liber

amoe. ſcʒ ſilalis vt quo dih gimus deãñ ꝓpter ſe tm̃: Et merœn
narius vt quo diligimꝰ deum ꝓpeer ſe pemdpabr et ſecundario
habitu reſpectu ad merœdez Huic duplici amoꝛi ridet duplex
timoꝛ. ſcʒ filiahs et micialis. MNaz ſiliahs timox reſpondet amoꝛi
Hiliali. Imicialis vere reſpondet amori mercennario:

— Imoe hilialis ꝓprie timet offendere deũ ꝗ; etiã ſi ꝓpter
Neccatum nõ ſeꝑaret᷑ a deo:tñ a pecato abſtineret ne
ip̃m offenderet · Et in h differt timoꝛ filialis ab micia

li qui ꝓprie eſt timoe ſeꝑatioms qꝛ conſcĩa pecati timet a deo ſe
parari: LTimoꝛ vero filialis tantũmodo timet offendere deum.

Klia eſt dr̃a· quia timoe inidahs eſt impſectoꝝ.· Ged ſiliab per
ſectoꝝ eſt. Tercia eſt differenda quia cũ in timoee pene due ſüt

ſcʒ p undctio et cautela: pſa pundio pꝑtinet ad timoeẽ micialem

tmnhs em pundio eſt ex oſcienda pcti de quo neſat an ſit dimiſ

ſum· Cautela vero ꝑtinet ad timoꝛem filalem. Gicur emm per⸗
ſectus cauet peẽm quia deũ offendit. ita per dſequens cauet pe
nam ſed tñ per acidens· Limoꝛ filians dr etiã lanctꝰ? et caſtus

Be vono pietatis. (Lapit nlum. xiii

ratõe ſacre ſcripture a m honoꝛe ꝓximoꝝꝶꝛ Cultꝰ? dei
Vliſtit in ꝓfeſſione diuma maieſtatd et hot eſt theoſe
bia Veneratio ſatre ſcripture ↄſiſtit m hoc vt ei firmiter credat᷑

vt ſollicite cuſtodiat᷑ vt ſideliter diſpenſet᷑ Monoe ꝓximi ↄſiſtit

ono ſciencie(Capitulum: xuiu

in reuereodia ſuꝑioꝝ · in ↄſoꝛmitate eq̃liũ. in ſubuentõe inſerio⸗ꝛ

tus pollitiea h differt in rõne agendi. OPrudenda em
ꝓeedit ex pemdpijs iuris natalis Saentie vero donũ
ꝓcedit ex pꝛem epio fidei Pzopꝛius actus ſdiende doni eſt docè.
recte ↄuerſari in medio nationis pꝛaue et ꝑuerſe. Tria vero re⸗
quirunt᷑ ad hoc ꝙ aliquis bñ ↄuerſet᷑ in medio nationis pꝛaue
et puerſe · Pꝛimuz eit ꝙ habeat rõnes quibo ſe deſendat ab im
pugnanti bo fidem ſuã: vnde ſcdentie donũ non tm̃ ſuppomit ea
que ſcri pta ſunt in libꝛis theologie:ſed etiã ea que ſcripta ſunt
in tota phia quibo inuatur ad pꝛobandũ fidem. Gcðm eſt ꝙ a
malo abſtineat· Lerciũ ꝙ bene et pꝛudent᷑ temꝑalia admiſtret
Pꝛeterea ſdencie dom eſt dirigere oꝑa ad noꝛmã rẽnis ad con⸗
ſoꝛmitatẽ dei · Item per donuz ſaendie ſcitur.ne ſub ſpetie bom

We timoꝛe filiau. (Capitulum. xi

Onũ pietat; ðſiſtit in tnbo ſcʒ in cultu dei. a in vene

Ciencie donũ lilem habet actũ cũ pꝛudenca qᷓ eſt vir
Piuc 9

te

Quintus ä
malum lateat: Item ↄſilium regit pietatem ꝓpeer qð etiam het

duo dona cõbinantur . Ieem p donũ ſcientte ſcit homo quid ſit

et a quo ſit a ad quid ſit. Saen de donũ eſt ſcientia ſaciendoꝛũ
t ideo ratio ſcienae ↄſiſtit in tognitione · m quã nõ eſt vᷣtus
Sed rõne faciendoꝛum in imperio· et m hot eſt virtus·

Vo dono conſilii ¶(Capit ulum xliiii

Onſihum ſumit᷑ tribo modis qnq; em̃ diat᷑ conſilium
deliberatio de rebb valentibo ad finẽ quẽ mtendimꝰ?:
Et tale ðↄſilũ ꝑtinet ad piudenciam xel eſt ide m cuz
eudoncia Anc dier conſilium pſuaſio reꝝ exœlllentiuʒ ad 5
non tenemur ˖ Scðm c hoc dẽ elſe Olilium. Si vis pfectus eſſe⸗
vade et vende omma que habes & Qñq; diut᷑ conſihũ pꝛuden
cia valde exeretata in medio ↄdemplatiuoꝝ et adiuoꝝ dongz
et delbe ratio de opibus arduis ſiue teneamur ad ea ſiue non
Et bͤm hoc ſumit᷑ conſilium donũ · a ita conſiliũ et pꝛude ncia ſũt
idem in eſſentia. et tñ conſihuʒ habundat ſuper pꝛudentiam in
vno accedente ſcʒ ꝙ; eius eti am eſt imꝑare. Nota ꝙ ſic ad ſcien
tie donũ ꝑtinet repeobare malũ et eligere bonũ · Ita ꝑtinet ad
tonſiliũ cauere ꝑitula que ſunt in hot exilio Iem diat donũ ſa
entie habet regere pietatem ita donũ eonſilij habet regere ſoꝛti
tudinem in hot em differunt ↄſilium a ſcenda·. ꝙ ꝛſiliũ eſt cir
ta diffiale et arduũ. Sed ſcientia eſt circa bonum et malum
Ge ſapientia et intellect Capiuuluʒ xlv
Kpienda et intellectus differt: qꝛ ſapĩa eſt oong nieð
dei abſolute. Intellectus veꝛo ẽ tognitio oollatiue. ſcʒ
Jin comparatione ad creaturas. Itẽ aha ẽ dra · quia in
Neau tognoſat᷑ deus per illumimnacõz de auditis in ſcriptura.
Sapĩa veꝛo cognoſcitur ipſo exꝑimento. Item per imtllectum

deũ tognoſtimus per ſapiam veꝛo eius dulœineʒ; guſtamus

Vnde ſapia diet᷑ qñi ſapoꝛe virtutũ tondita ſcendia. Itez ſicut
diet Greg?. per intelleckum ſumus Puidi et ſapiam matun
Be beatit udinibus in gener Capit xlvi
Eatitudies ſunt ſeptem ?m diſtmdhonem graduũ.

quis oſto ſmt m eſſẽaã quas ſaluatoꝛ enum ent in
ſermone in mõte· Sic habet Mat. x. eʒ panꝑtas ſpi
ritus mititas. ludꝰ. eſuries. iuſticie · mibicoꝛdia. coꝛdis mũdicia
pax. Maꝝ beatitudmũ numerus accipit᷑ im integritatẽ ꝑfecho

nis · Requirunt᷑ aũr ad ꝑfidionis inegritatem tria ſciʒ recſſus

.

. . Liberx.
a malo.peœſſus in bono·. a pſectus ſtatus in optimo. Sane ma
lum ꝓpedit. aut ex timoꝛe ſuꝑbie· aut ex rantoꝛe malicie· Rut
ex languoꝛe ↄcupiſcencie Contra hec tria ſunt tres btitudines
ſcʒ pauꝑtas ſpũs ↄtra malum tumoꝛis mititas ↄtra malũ ran
toꝛis luctus ↄtra malum libidinis. Item ꝑpfedtus in bono atten
dit bm diumam imitationẽ. que eſt ſm duas vias dñi ſez miſ⸗
ritoꝛdiã et veritatem · De quibo in põ. Vniuerſe vie dñi miſen⸗

coꝛdia et veritas · Igitur m has duas vias ſumunt᷑ due beati

tu dines. ſcʒ eſuries miſtidie et affectus mib icordie · terea ſttus
in opumo attẽdit᷑ m duobo· ſcʒ in limpida cognitione tranql
la affedione · a im hoc ſumunt᷑ due vltime btitudines ſcz mun
ditia coꝛdis ad videndũ deum. a pax menus ad ꝑfecte fruẽdũ
Per ſeptem btĩtitudines exchidunt᷑ ſeptez vicia capitalia Pau
pertas ſpũs excludit ſuꝑbiam. manſuetudo iram luctus inuidi
am · qm qu luget peo peccatis alioꝝ non inuidet illis. Eſuries
mſticie acidiã· mibitoꝛdia auariciã. mundicia coꝛdis gulaz · qꝛ
toꝛdis mundicia non ſemit ventri ad modũ bꝛuti aĩalis. Pax
exclludit huxuriam qm̃ guſtatd ſpiritu deſipit omnis caro· Sic
in enumemacõe donoꝛ eſt oedo artifſiaal qꝛ pmo ponunt᷑ digni
a· ita in btitudinibo ẽ oꝛdo natalis vbi digoes ponũt᷑ vltĩo
We prima beatitudine ( Capitulum. xlvii
Rupꝑtas ſpũs ſumit᷑ hic ꝓ abſtinencia ab amoꝛe mði
rab amoee caꝛnalũ vo luptatũ et diuiciaꝝ.at ꝓprie
excellende. Dec tria cõ plecut᷑ amoꝛ mundi · Vñ dict
m glo-ſuper lucam. Paupes ſunt qui non querunt illetebeoſa
ſuꝑ Math quo dicit · Pauꝑes ſpũ ſunt humiles deũ timentes
Kua glo· diat Paupes ſunt qui mhil hñt et omnia poſſident
Oe ſecunda beatitu dineCapitulm.xwiii
Itis eſt ſitut diẽ Anſtotiles· qui nec patit᷑ nec dedudꝭ
tur· Eſt aũt mititas eadẽ cũ mãſuetud ine. Dabet᷑ em̃
ex gloſa ſuꝑ Mat. O mãſuetus eſt qui nullã amari⸗
tudinem animi ſentit · Ex quo ptzʒ· ꝙ manſuetudo eſt purgati
ammi. Et põt diei ꝙ manſuetudo eſt ſpẽs ſoꝛtitudinis. a idem
tũ pacencia. Differunt tñ manſuetudo a padenda aliquo mõ
Am pacienaa eſt in ſuſtinentia moleſtiarum coꝛpoꝛalum. man
ſuetudo vero in ſuſtilienaa oontumeliaram.
(De tercia. (Capitulum. xlviiii
Vckus eſt lugere ꝓ pecato et odire ip̃m ita ꝙ inſur⸗
gamus ad deſtrudnonẽ ip̃ius. Lugere at̃ de malo vt

pa

dia

Ne

e Quarta: (Capitluum rlix.

Qumtus
fu giamus ipſum ſic lugere eſt ſolius caritatig: Lugere veꝛo de
aliquo malo ſpetiah eſt cu uſlibet virtutis Raeli oet enim vir
tus luget de ſuo contrario -

. E.
— .. 1
* *
.

boni ; Eſuries at iuſtitie ẽ beatitudo podus q; eſuries
aliaꝝ virtutũ cardmaliũ. quia per iuſti tiã immedia
te toniungim̃ deo quod non fit per alias cardmales virtutes.
Juſtitia emm pꝛout ſumitur compꝛehendit fidem. ſpem a tari⸗
tatem que immediate conungunt nos deo.

e Qumta Capitulume Li
Iſeriooꝛdia eſt ꝑ quazʒ ꝓ terrenis œleſtia merem · Oꝑa
mibicoꝛdie ſũt: i4· viʒ ſeptẽ coꝛpꝑalia et ſeptẽ ſpũalia ·
Coꝑalia ſũt hec. viſitatio mfirmoꝝ · potatio ſicientiũ. cibati o
eſuri entium. redemptio captiuoꝝ· veſtitio nudoꝝ.collectio per
egrinoꝝꝶ. ſepu ltura moꝛtuoꝝ. prima ſex de iſtis habemꝰ m euã
gelio· ſeptim in Thobia · Oꝑa miſcðie ſpũalia ſunt hec· Delin⸗
quenti ignoſcere · peccanteʒ coꝛ rigere; ig noꝛantem docre. titu⸗
banti ꝛ lulere.meſtũ ↄſolari:ꝓ ſalute ꝓximi oꝛare.miurias ſuſti⸗
nere. Et h vltim p̃terea dr opus mie qꝛ rñſio mollis et hũilis
Padientia frangit iram a hot piũ eſt ſeʒ fuꝛoꝛem irati mit gare.
e Sexta: (Capitulum. in
nditia coꝛdis eſt qua clarificat᷑ coꝛ et mũdiſicat᷑ ad
videndũ deñũ a ar detiſſime diligẽdũ · Rccipit᷑ atĩ mun
ica coꝛdis .

OW Suries iuſtitie eſt vehemẽs deſideriũ iuſtitie ſiue ſũmi

. 4

hic uõ ꝓ vᷣtute.·h ꝑ ſtatu quoð qͥ ẽ purgati animi
Oe ſeꝑtima ¶Capitulum hu.
Rrx eſt ſtatus virtutis in quo eſt diledtio in deo.· ſine
Sntrarietate vel dtradidtione carmis mũdi a dyaboli
Reſt aliqua mefficax eſt · Vnde ptz ꝙ pax eſt ſtatus purga
tiſſimi ammi Baciſias magis attribuit eſſe filios dei ꝙ; aliis qꝛ
liæt miſericoꝛdia maxime aſſimilet hominez deo q;tum ad oꝑa
exterioa⸗ tamen q;tum ad interio'a magis aſſim ilat pax.
Oe octaua beatitudine¶ Capituium. lii
Ctaua beatitudo de qua dr Mat.s. Beati qui pſecu
tionẽ paciunt᷑ ꝓpter iuſtidiam qm̃ ipſoꝝ eſt regnũ ce⸗
loꝛũ: Dec vtus ſcʒ ſuſtinẽcia ꝑſecutiomũ ꝓpter iuſticei⸗
am annexa eſt paa · Cum em̃ padſicus ſit abſq; ↄtradidiõe car
nis · mundi a dyaboli. ſcʒ ꝙ idem ꝑatus erit ſuꝑare etiam tem

Weſe

W ⸗ .ℳ

Liber

płationezʒ moꝛtis. vnde ſuſtin endia motis pꝛo xp̃o in eoð gfa⸗

du eſt cũ paœæ ꝓpter hoc dicim us ꝙ octo ſunt btitudines q;tuʒ

ad eſſentiã Bed tm̃ ſeptem q;tum ad diſtindtioneʒ graduũ qm
ſupꝛa patem non eſt virtus alia. Dicit em Rug. Pax eſt finis
a ðſũmatio oĩm virtutũ · Octau a btitudo diet᷑ redire ad caput

duobo modis · Pꝛimo qꝛ idẽ pꝛemiũ ſibi ꝓmittit᷑ qð pᷣme btitau

dini ſeʒ regnum teloꝝ ·. Sco qꝛ om̃s pbat ab vltima vſq; ad
pꝛimã Vtrũ vere ſint Gregꝰ · Qnalis vnuſquiſq; apud ſe lateat
illata dtumelia ꝓbat· Ex pꝛedidis colligit᷑ ꝙ habitus vtutum

cardmaliũ pꝛinepalidr diſponũt ad exerutiũ adtiue.Dabitus

veꝛo donoꝛꝛ diſponũt ad actus ↄtemplatiue maxie. habitꝰ at
beatitudinum diſponunt ad perſectionem vtriuſq;-

Er ſenſus ſpũales ꝑaupit amma ſpũalia qꝛ videt ſpõ
ſi ſui pulcritudiẽ ſub rõne ſplendoꝛis. audit ſũmam
ar momã ſub rõne veebi. guſtat ſũmazʒ dulœðmẽ ſub
rõne ſapie oõpꝛe hendentis vtrũq; ſci verbũ et ſplendoꝛ eʒ · odo
ratur ſũmazʒ frag: antiã ſub rõne verbi inſpirati in coꝛde · tã git
ſũmaʒz ſuauitatẽ ſub rõne verbi incarnati a mter nos habitan⸗

tis coꝛꝑałr et reddentis ſe nobis palpabilẽ a oſculabilem per
ardentiſſimã caritat· Ex pꝛedictis ptzʒ ꝙ ſenſus ſpũales durcũt

per eptiones mentales arca veritatẽ ↄtemplandã. que qidez

ↄtemplatio inepit a ſenſu a ꝑuenit ad ymaginacoeʒ · De yma

ginanone ad rõnem· De rõne ad intellectum De intellecktu ad
mtelligenciam de intelligentia ad ſapiam ſeu notidiam exceſſi⸗
uam que intipit hic in via et ↄſũmat᷑ in gloꝛia. „

Eẽ fructibus ſpiritu C apitulnm. lvi.

Ructus duodeam nõ dicunt nouos habitis. ſed ſta
tus cõſolationũ quibo conſolatur ſpũs iuſtoꝝ·a iſte
. deleckationes ſecunt oꝑa ꝑfecta. Sunt at᷑ iſti frudus
Caritas. gaudiũ. pax. patiencia-longammitas. bonitas beni⸗
gnitas.manſuetudo. fides· modeſtia.continenda. caſtitas-

ature exhibet᷑ honoꝛ deo debitus ẽ ydolatrra. Latria

oronem · Prima duo ſũt coꝛdis·ſequentia duo ſunt oꝑis. vlti
mum eſt oeis ; Dulia debeĩ crature me;tum eſt ymago dei · Vñ

nſibus ſpiritualibuaC apitulum.lv.

Eẽ dulia et latria Capitulum: xvi

Ktria eſt reuerenda a ſeruſtuis deo exhibita vñ ſi ore

endit quinq; ſcʒ. fidem ſapiam reuerenciam. ſacriſf mũ

duha eſt amoꝛ qui debet᷑ ſancis · Vnde de beata v̈ᷣgine ſeiendã

iqn
hms
taput
deitn
ged
ladat
utum
bitus
tx

.ly.
tho
nam
ſub
od
igit
tan⸗
nper
ct
dez
yna
1
ali⸗

ſte
tus
en⸗

i

ſge

ii
ſni
Ni

₰

Quintus

qꝙ inchtum ipla eſt ꝑſona ſancta · debet ei dulia. ſed inc;tu'n eſt
mater dei de ber L1 yperdulia i8O eſt ſuꝑpioꝛ Dulia . Sanc ſi pſon a

cui debet᷑ dulia eſt m pꝛelatione conſtituta debet᷑ ei ruerenaa
tm̃ que ↄſiſtit mn obediẽcia pꝛeeptoꝝꝶ a in exhibitione bono⸗
Si aũt eſt ꝑſona ſimplex debetuꝛ ei reuerencia tĩ que ⁊ſiſtit in
exhibitione bonoꝛꝛ · Yperdulia debet creature exoellenti ſitut
eſt eaꝛo xp̃i· beata virgo · crux xpᷣi · Vnde ſciendũ ; ligno vere

crutis xp̃i in qua pependit debetur yperdulia· etiam ſi non ſit

figuratum vt ſignũ crutiſixi.quia inſtrumentum fuit noſtre re⸗
demptionis Crua bo aũt ſadis inq;tum ſunt ligna vel res tales
mhil debetur. ſed crucibo factis in lignum xpᷣi eruũſix debe tur
latna Imaginibo enim eadem debetur adoꝛatio que debetur a
illis quoꝝ ſunt ymagines. Vñ nõ ymagines mmqe;tum ſunt res
ſcte. ſed illa quoꝛum ymagines ſunt 2doramus. :
e pꝛeceptis in genere(Capitulum: lviii
Recœptum eſt imperiũ fadendi vel nõ faden di. Pꝛe⸗
ceptoꝝꝶ alia ſũt affir matiua vt honoꝛa pr̃em aha ne
gatiua vt nõ mechaberis.Precœpta affir matina ſtri⸗
e ſumendo ditunt᷑ pꝛecepta. ſed negatiua phibitõis. Pꝛetep⸗

ta affirmatiua obligant ſemꝑ. ſed non ad ſemꝑ: Megatiua vo

obligant ſemper et ad ſemꝑ · Pꝛeœpta decalogi poſſunt inte li
gi vel data vel innata · Pꝛimo modo tm̃ ꝑtinent ad ꝓpłm iſra⸗

heliticum. Scdᷣo modo om̃s obligant.qꝛ qcquid ↄtinet decalo
gus explicte · hoc oontinet lex natur que ſcripta eſt in coꝛde cu
iuſlibet imphcite Iſtud em̃ pꝛe eptũ legis nature Quod tibi nõ

vis fieri alteri ne feœris. inc ludit hec pꝛeœpta. Non occides nõ
furtum fades a hmõi que decalogus ponit explicie· Quedam
pꝛecœpta tradunt᷑ imꝑatiue.ſcʒ illa que ſunt affirmatiua· Que⸗
dam aũt indicatiue ſc; negatiua. a hoc ideo quia diffialius eſt
facere bonũ qᷓ; declinare a malo. Plures enim in fadendo bonuz
requirunt᷑ arcũſtantie · In quibuſdam pꝛeœptis ꝓhibetur actꝰ
et effectus vtz in his Non mechaberis: non veupiſces vxoꝛezʒ
buſde; ſo lůmodo phibetur ackus vt cũ dic · Mon occides hoc
dico ?m foꝛmã tradendi .nõ bᷣm veritatẽ intellige di· nã öᷣm vita
tem intelligẽdi oĩa pᷣepta negatiua coherceet manũ a aim. mul
tis modis ligam̃· ſcʒ lege nate · vt eſt dilgẽ deum ſuꝑ oĩa. et
nulli ſaœre qð nobᷣ fieri nolumꝰ pœptis dĩinis. Sic ligabat᷑ adã
pecptis ſibi datis · et indei ſuis voto · quia hßm Rugꝰ. Vouere
eſt vo luntatis· ſed reddere neeſſitatis · Vnde quibuſdam etiam

cõſilia ſunt pꝛetepta. ſicut religioſis qui ſon erunt talia deeretis
patzꝛ vt e ieuinare aliquas vigihas ſanctoꝝ a hmõi. Conſue
kudie bm ꝙ in franua pꝛimogenitus ſuœedit in regno. Wan
datis pꝛelatozꝛ: at· 23. Vnde ſuꝑ cathedeam moyſi ſederunt
ſcribe c. Conſcientia. qꝛ hm Aug. Qmcq; d ſit ðtra tonſcienaaʒ

ediſicat ad gehennã · Numerus pᷣeptoꝝ ſumit᷑ ſi:quia quedã
odmant nos ad deum. quedam ad ꝓpximum. ꝙ deus inſinua⸗
re voluit qñ in duabus tabulis illa dedit. In pꝛima tabula ſũt

tria pꝛe epta que ꝑtinent ad deum quoꝝ pꝛimũ ptinet ad pa

trem quia eſt de diuma vnitate. ſcᷣm ad filum. quia eſt de ti⸗

rame nti veritae. Tercuũ eſt ad ſpiritũſandtum.quia eſt de ſpi⸗
ritua li weatione. In ſcᷣa tabula fuer̃t ſeptem pꝛecepta að pꝓxi
mum ꝑtinencia. quoꝝ pꝛimũ eſt de ex hibẽ dis bonis vt ẽ ubud
Monoꝛa pr̃em · reliqua ſex ſunt de cauendis malis. que in ferri
PHoſſunt.coꝛde.e · vel oꝑe · Opere ledimug ꝓximum tripliater
Iter qð dant᷑ tria pᷣæpta. Primũ eſt. Non ocides Secuudum
Non mechaberis · Terciũ . Non furtum faues · Dꝛe quoq; ledi
mus ꝓximum:. a contra hot eſt illud. Non loquaris ↄtra pꝛoxi
mum tuũ falſum teſtimonium τ. Cocde ledimus pximũ dupkr
Añnq; reſpectu rei rõnalis. Oe hoc diat᷑. Mon tontupiſtes vxo

—

Non concupiſces rem pꝛoximi tui äů·

De Primo. pꝛecepto (Capitulum lx
4 Reteptum pᷣmũ tres habet clauſulas: Prima eſt. nõ
. habebis deos alienos coꝛã me . vbi ꝓhibemur adora

rem ꝓximi tui &. Quandoq; reſpectu rei irrationalis. Vñ diat᷑·

ubi ſculptile. a hoc eſt ymagines ſactas que nullius tei natura
lis ſũt repꝛeſentatiue. Tercia ẽ᷑.neq; oẽm ſilitudmẽ · ſciz yma⸗
ginem rei natualis et ſequit· Que eſt m œlo deſuper vt ſolis a
lune · et que in term deoꝛſũ vt hoĩs bom et ſiłium. Meq; eoꝛuzʒ
que ſunt in aquis ſub terra upiſcium non adoꝛabis ea ſcʒ aceu
exterioꝛi · neq; coles ſcʒ affectu interioi. Ex his ptz ꝙ non tep̃
hendunt᷑ xp̃iam qui faciunt ymagines:non quid ad adoꝛandũ

et colendum ſed ad memozandũ · Monoe aũt qui exhibet᷑ ſctis

non eſt latrie ſed duhe bm rõnem allegoꝛicã. Pꝛima claufula
huius pꝛecpti oſtendit iudeos a ſarratenos eſſe ydolatras qui
deos hñt alienos· Judei quide meſſiam anuxpᷣm. Sarra ceni
machametũ. Contra ſcdᷣm ſcʒ. Non ſades tibi ſculptile facunt
heretici qui non credũt de deo niſi ꝙ ymaginatõzʒ er fantaſiam
oↄfingunt·. Contra eroũ ſaaunt mali xp̃iani qꝛ ſuꝑbus toht ſi

re creatum ſpũaleʒ angelos· Secũda eſt. Mon ſacdes

dan

ä AQAQLuintus
glue militudinez eoꝛꝛ que ſunt m clo deſuꝑ/ Mam ſuper omnia dili
gn SQgit p̃laturam. Kua usο coht ſilintudmem eoꝝ que ſũt in rra
zun Vohuptuoſi oolũt ſil itudineʒ eoꝝ que ſũt in aqͥs h eſt delidaʒ
ſi; e ſecundo pᷣcepto Capituluʒ lx.
cdi SEcundũ eſt. nõ aſſumes nomen dei tui muanũ: Dic
mug⸗ pyryhibetur iuramentũ et peruriũ quodð fit᷑: ſine canſa. vterq; em
lſi ſcʒz pꝛo nihilo iumns a fallo iurans aſſumit nomen dei muanũ
dpr Quia pꝛimus ſine cauſa noĩat ſũmã veritatem. Scðs aũt noĩa⸗
Au⸗ tam contemnit. Tribo modis peccat quis in ꝑiurio vel ꝑiurãdo
ſpi Otra conſcienciã.vel iurando illicitum. vel vemedo dtra mramẽ
dpi tum · Pꝛ eterea ſciendũ ꝙ iuramentũ quod quis fatit ðtra con⸗
lbd ſcientiam ſonat in blaſphemiã . vt qñ quis iurat ꝑ inteſtina dei
nſen vel ſilia que ſonant in irreuerendam. ſitut qñ qus iurat ꝑ vul
hat neuxra xp̃i ſaut pcẽm moetale· vel graue vemale · etiam ſi veꝝ eſt
dun gquod mrat · Iſtud pꝛecœptũ non ſolum intelligit᷑ ᷣm pꝛedictaz
ledi rronem Ilralem ſed etiam m intentioneʒ moꝛalem. Kſſumit᷑ em
Noeal nomen dei multiplicditer muanũ ·ſczʒ coꝛde . oe a opere. Coede ſi
r cut mali qui neie tm̃ ſine re dituntur xp̃iani · qui licʒ ſacramen

tum haptiſmi ꝑcœperunt tñ rem ſacramenti gracia; non hñt

Dꝛe ſcʒ mala iuratione· voti tranſgreſſione· pꝛedieacõe que ſit
vana muntione a indeuota ofone De qua dicit᷑ yſaie.29· po
pulus hit labis me honoꝛat· coꝛ autom eoꝛum longe eſt a me.
ir Opere bᷣm qð ypocrite nomen dñi aſſumunt m ſiłatione oꝑis.
o exteri oꝛis non in pietate coꝛdis. Vnde ſumunt iſtud muanum.
quia cœ perunt meredem ſum.
. M De tercio (Capitulum: lxi
Eraum eſt memẽto vt diem ſabbati ſandifices· nõ fa⸗
aas omne opus. In hoc p̃epto quoddaʒ eſt moꝛale
. vt vacatio ꝗᷓ eſt ad deũ oꝛando colendo meditãdo qð
3 dam eſt ibi eri momiale. vt aſſignatio diei ſeptime· que figura
1 bat tropologic œſſationem a pcto Kllegoꝛiœ quieteʒ co? po⸗
; ris xpᷣi in ſepulch:o. E̊nagoye requiem eternam mn clo. Iſtud
di ergo pꝛeœptũ tnplicier põt intelligi · Pꝛimo generalit · vt lel⸗
daD ſe nas a vitiis . Sco ſpecialiter. vt ceſſemus ab oꝑpibus coꝛꝑa
nn libus que impediunt vacationem ad deũ. Terdo ſpecialiſſime
gri vnt eſt m viris demplatinisqui ab omnibo mundams ſe ſepa⸗
an rant vt bocali er de vatet. Pꝛima eſt vo catio neœſſaria. Secũ⸗
unt da debita ˖ Teraa perſecta · Sciendum ergo ꝙ ſabbatũ dicitur
iin requies ſine vocatiõe ad deũ.ſic dies dñica poteſt diti dies ſab
ntfi bati et queli det dies ſtatuta ad diumazʒ venerationem quibus

—

eeſſandum eſt ab ope ſeruili a pcto et ab oꝑe impediẽte va⸗
cationeʒ ad deum . Opem enim ſeruilia determmant᷑ ab ecleſia .
Opera mechanica agricultura mercatum plaatum. Sèð”ẽ
de QuartoCapitulum. Ilxii
Vartum eſt. honoꝛa patrem tuũ et matrem tuã huie
pꝛecepto additur ꝓmiſſio ſcʒ vt ſis longeuus ſuꝑ vuer 8
am quia congruũ eſt vt oſeruatio vite akene mereat᷑ ↄſerua 8
Auoneʒ vite ꝓprie · Pater dicit in hoc mandato homo qui ẽ pꝛin
lupium per generatoʒ quo ad eſſe nature vt pater car nalis vel
qui eſt pꝛinepiũ per miſterinz regqnationis quo ad eſſe grade;
vt peelatus ſpũalis · Sumit᷑ alno modo pater non bᷣm rationeʒ
ꝓPriam ſed cõmuneʒ pæe ſene qui dr̃ pater etate. vel ꝓ rege qui
itit᷑ pater deſenſione. Donoꝛ intelligit᷑ hit dupliditer. ſe exhi

bitio coꝛꝑabhis in ſuſtentatione.a ſpualis in obedienciaet reus
rentia· ſed obediencia dinerſifſicatur bm diuerſitatem patrum.
quia patri ſpuali debemus obedi in ſpiritualibus.pꝛelato ſe⸗ mn
culari ſeʒ regi in tempoꝛalibus reipubliæ patri carnali in diſpe NN
ſitione reifſamilians. tun
e Quinto(Capitulum. Lxin ii
Vmtũ eſt. Non occides· Die explate phibet᷑ homici⸗
Dium . ſed implicite omnis motus ine ↄtra ꝓximũ ſiue
ille ſit to dis tm̃ vt ira. ſiue oꝛis vt contumelia. fiue operis vt 4
pertuſſio titra mortem· vel depilatio. ꝓhibe tur hit hominis oc
aſio iniuſta Sed iniuſta ſit tn phuter. Iſcʒ ex caulſa vt in illo qui d⸗
ocudit᷑ ſine tulpa⸗Vel ex ordine vt eũ ilie qui nõ eſt miniſter e
legis oceidit · Vel ex ammo vt qñ mmiſter quidam legis occi zn
dit ˖ Zed libidine vindicke nõ ex amoꝛe iuſtitie · Diſtin guitur
homiudij genus dupliciter· ſcz veꝝ quod dr̃ coꝛꝑale:et mterp M
tatum quod dr̃ ſpũale · Pomieidium ſpũale duobo mo dis ſit R
Vno mõ obmittendo vt cũ quis videt aliũ in extrema neceſſi⸗ N
tate et non ſubuenit ei. merpeetatiue vict᷑ eum ocidiſſe · Rlio er
modo fit ↄmittendo et hoc qñq; coꝛde ſciz odiendo· Joh· in ſua in
canonica · Qui odit fratrem ſuũ homitida eſt Qnq; oꝛe ſcʒ detra

hendo ˖ qꝛ ille cui detrahitur ociditur in oonſciencia illius qᷓ au
dit detradionem in qua pꝛius viuebat per bonã famam. Qñq;
opere ſciz malo exemplo · Xlii oc aſionem rume pꝛeſtando⸗Et
tunc interꝑꝛeta tiue diatur illum occidere ·

De ſexto Capitulum. lxiiii

—

g,

——
—

— — — —

—w —

ðũ

flſupꝛa libꝛo te

cia male voluntatis.

Oe conſilis in genere

Üh AU,tKO unintus
Extum eſt · Non mechabe ris. In hot pcepto ſic dieit
NRug Phibetur omms illietus dcubitus a illoz me
bꝛoꝛꝛ omnis illegitimꝰ vſus. De hac materia quere
raio in capitulo de luxuria:et capitulo ſequenti.
e ſeptimo Capitulum. lxv.
ptimũ eſt. Non furtuʒ facies.Hic pᷣm RAug · ꝓhibet
omis o tradio rei aliene ex cupiditate. Contradtio rei
aliene poteſt fieri liate trib modis. Primo modo qñ fit non ex
tupiditate ſed obe diẽcia· ſieut feœrunt filij iſrahel aufer ẽdo va⸗
ſa egiptioꝝ. Scðo qñ ſit ex caula, vt ſi aliquis furet᷑ gladiuʒ
furioſi ne ſibi vel alis noœat᷑. Lercio quando fit ex nx cœſſitate.

vt cũ qs eſuriens furat᷑ panẽ qꝛ in in ne tate ſũt oĩia dmunia.
2 oct qauo p ecepto (Capitulum lxvi.
Ctauũ pꝛeœptum eſt. Non lIoquaris contra pꝛoximũ
tuũ falſum teſtimomiũ · Dic pꝛohibet᷑ om̃e genus men
dacij · ſieit dict Aug · quod determinat᷑ ꝑ tres diffe⸗
rencdas. Eſt em mendatiũ perniti oſum qð nocet. offitioſuʒ qð
pdeſt · ioto ſum qð delectat. Includit᷑ in hoc pꝛecpto etiam tad
turmtas veritatis temꝑe neœſſitatis. Tamen cauſa et opoꝛtu⸗

mnitas faaut ip̃am taciturnitatem veritatis eſſe liuta.

₰☛ .

De Nono pꝛeceptCapitulum.lxvii.
Onum pꝛeœptũ et decimũ eſt hot· Mon toncupiſces
domũ pꝛoximi tui · Nec deſiderabis vxoꝛ ẽ eus . non
ſeruũ · nõ ancillã· nõ bouẽ · nõ aſinũ.nõ oĩa q̃ illiꝰ ſũt
uo pꝛohibentur hitc. ſeʒ con cupiſcẽtia carnis in vxoee pꝛoxi
mi. et concupiſencia oculoꝶ in re aliena. Mam ad hec duo ma-
xime inclinat᷑ natura toꝛrupta ad vnũ ꝓpter cõſeruationem ſui
m eſſe ſpeciei. Ad aliud ꝓpter conſeruationem ſui in eſſe indiui
dui hic non pꝛohibetur aꝓppetitus qᷓ eſt ex ooꝛruptione ſomiti⸗
vel delectatione ſenſualitatis. qꝛ impoſſibile eſt ꝙ ille deupiſcẽ
tie non ſint in nobis. Sed ꝓhibetur a ppetitus qui eſt ex ↄſen⸗
ſu rõnis. Quãuis iſtud pꝛeœptum ad duo determinetur tantuzʒ
tamen intelligitur ibi ꝓhiberi vmiuerſaliter omnis ↄcupiſcen⸗

apit ulum lxviii

Onſilium peout diniditur ↄtra p̃eœptuz eſt perſuaſio
boni melioeis adð qð nõ tenemur. Conſilia in multis
differunt a pꝛecptis Primo qꝛ ad pꝛeœptũ tenemur

ad ꝛſilia veꝛo non.q: pꝛecepta ſeruare eſi neœſſitatis· conſilia
veꝛo voluntatis · Item lex vetus dat pꝛccœpta· euangeliũ veꝛo

perſuadet ↄſilia- Item ↄſihum ꝑtinet ad ꝑſectos.pꝛeœptũ aũt
ad ꝑpfietendos · ſed ꝓmiſſio ad imꝑfectos· pꝛohibitio veꝛo ad ꝑ

uerſos·pꝛecepta ſeparant nos ab illicitis· ſed ↄſilia a coneelſis:
Acœm per pꝛecepta declinamus pctᷣm. ſed per ↄſiliuʒ declinamꝰ
otcaſiones pecandi Item ꝑ peecpta maxime negatiua penam
fugimus· ſed per ðſilia pꝛemia tumulamus. Item ↄlſiliũ ſeruatũ

affert pꝛemiũ non ſeruatum non adduat ſupꝓpliceiũ · Iteʒ ad pꝛre

cepta conſtrmgimur ex debito. ſed ad conſilia non mſi ex voto.
Item conſilium per votũ fit pꝛeœptum ſitut ait Rugꝰ. Voue⸗
re mquit eſt voluntatis · reddere veꝛo neceſſitatis. Item mehus

eſt deuotuz in minoeibo q; indeuotũ in maioꝛibo pꝛomiſſioni b

inuenirne Vñ melius eſt nuda pꝛeœpta ſeruare cum deuotione.
G. ſe ad ↄſilia obligare et in his neghgẽtem eſſe · Mota ꝙꝙ in le

ge moſayca fuerũt iudida et œrimonialha et moalia · Cex aũt

euangehca indidia temꝑabat ꝑtem auſerendo. figums euatcuat

reꝝ veritates exhibendo. pꝛeœpta ↄſumat aditendo · addit aũt
tria ſeʒ inſtrudion em documentoꝝ · pmiſſioneʒ pꝛemioꝛnm· et

plłedtionẽ conſilioꝝꝛ · Et ideo diat lex moſavca differre ab euã⸗

gelica.quia illa figuraꝝ hec ventatisilla pene.hetc gracie· ꝗlla
liceralis hec ſpũahs.illa ocidensiſta viuificans· Illa timoꝛiꝰs

lyt ameeis· illa buitutis iſta libertatis · illa oneris..iſta honoꝛis
e conſiliis euãgelicis in ſpecie Ca· lxix.
Onũſilia que xpᷣus adiedit p œptis iſta ſũt. Pꝛimũ eſt
pauꝑtatis que cõſiſtit in abdicatione ꝓpꝛietatis · Vñ

Luc qui non renũciauerit omnibo que poſſidet· non

pPoteſt meus eſſe diſtipulus · Wat · ig. Omnis qnui reliquerit do
mũ vel fratres aut agros *&: ꝓpter nomen meũ centupluz aci⸗
piet. et vitam eternã poſſidet. De hot Jeꝛo · dicit · Wonachus
bis obulum non valet obulũ· Scðm eſt obedientie.vñ illud.
Mat. 23· Super cat hedꝛam ſedebũt ſcribe et phariſei · qð dicũt
faite. opera aũt eoꝛũ nolite facene Math· Si quis vult poſt me
xenire abneget le it · Sciendũ aũt ꝙ duplex eſt obediencaa ˖ ſcz
pfecta que ſe extendit ad oĩa que non ſunt ↄtra deum vel ꝛtra

regnlam quã quis eſt ꝓfeſſus et que diſpoſitõi pꝛelati nõ ſub⸗

dunk. De hat obedientia Berñ. Perſecka obedientia legẽ ne
ſcit· triminis non artat᷑:non continetur pꝛoſeſſiomis anguſtia.
Ad hant nullus tenet debito neceſſitatis · ſed ſolum ꝑpfectionis.

—
BS
—

☛SGsB —— — — —ę =esͤ —»

Quintus

Sieut tenemur ſemp e nulari cariſmata melioza. Klia eſt obedi

entia imꝑfecta ſuffinens tñ ad ſaluuem quã quis obe dit tim in
his que ſeru re ꝓmilſit. vel in his que in ilhs implitite ↄtinent᷑
vt ſitut ſunt illa ſine quibs religiomis pꝛofeſſio non ſeruat᷑. Vt

reupere officia a hmõi: et talis o bediendia neœſſitatis eſt · Cuzʒ

ergd diat be'us Benedickus in regula O ſi pꝛelatus pꝛecpiat

aliqd impoſſibile ad temptã dũ eſt facere· Loquit᷑ de obediencia

ꝓfecta quam dũ ſeruat ſubditus in his ad que non obligat᷑ ad
peelati p eptum ↄſilii eſt et magne ꝑfechomis a nõ neceſſitatis
Sed ſi buat ad ſimplie admomtionẽ tale q d maieꝛis ꝑfectõis
eſt · Lerciñ ðlilium eſt caſtitatis· de qua diet euangeliuzs Sunt
enuchi qui ſeipſos caſtrauer̃t ꝓpter regnũ loꝛ. Ad idem ꝑu⸗
net illud Mat. Xudiſtis qꝛ dicũ eſt antiquis NMõ mechaberis
Egd aüt dieo vobis ˖ qui vide rit mulierẽ ad ↄcupiſc endũ eã ve
DHic ondit ꝙ non ſoluʒ damnabilis eſt ↄſenſus ad opus mech
ie ſed etiã ðſen ſus ad delectãdũ. Nota ꝙ; cõcupiſcere ex ſubito
mo tu vemile ſt · ſed ↄcupiſcere ex delibe ratone ꝑſidendi moꝛ⸗
tale eſt. Predicta tria ↄſilia ſunt ſpũalia et ſubᷣlia oĩs ꝑfede re⸗
ugionis q? ſuos obſeruatoꝛ es elongant a malo nõ ſolũ q;tum
ad culpam ſed etiam q;tum ad cauſam · Ome namq; malũ oꝛit᷑
ex triplia radic ſcʒ ex ↄtupia carnis et concupia oculoꝝ a ſuꝑ

bia vite Predicka veꝛo tria ↄſilia ꝑfecte nos elongãt ab hac ra

dice triplic · AQu artũ ↄſiliũ eſt cantatꝭ Chat. 5. Diligite ĩimitos

vfos · Allð q;tũ ad dilectõzʒ affcũs ẽ pᷣceptũ. ;tũ ad de lectõz

effcus eſt cõſilium qꝛ mimieo velle gram a gliam nccitatis eſt
Sed oñdere illi ſigna bemuolentie hoe ꝑfecnonis et conſilii eſt
Vnde ad hoc non omnes tenentur · Sane negare homini ſigna

fam iharitatis qñ veniam petit vel qñ neœſſitas expoſcit vmdi

cta eſt . vel qñ ſi ille qu hoſtis habet᷑ ad famihrritatem ingerit ſi
habeat᷑ pꝛeſumptio ꝙ non ſiłate vel irriſoꝛie faciat qꝛ tunc dili
git a inter amicos deputandus eſt . Sed ꝙ aliquis vltꝛo ſe ad
ſamiliaritatem imimico ingerit hoc ꝑfedioms eſt · Vnde ꝙ alq̃s
miuriagz paſſus recdaliacdem quemt et amiatiã non eſt debitũ
neceſſitatis ſine quo non eſt ſalus· ſed eſt ꝑfedionis et conſilii:
quo magnũ expectat᷑ pꝛemiũ · Quintũ eſt mãſuetudinis MWat.
5. Bi quis te ꝑcuſſerit in vnam maxillam pꝛebe et ei aliam. hoc
ſic intelligit. ꝑatus ſis aliam patienter ſuſtinere.a illud oõſiliũ
eſt pacientie reſpectu leſionis cozꝛꝑm. Bed ad idem ptinet illud
qð eſt patientie reſpectu oblationis reruz· ſicut eſt ilud · Qui te
tum vult inditio dtendere et tunicam tollere⸗ relinque ei a pal

Liber

lium· Nota ꝙ; ↄtingit ſua repetere coꝛam indice fideli dupliciter

Rut cũ ↄtentõe a fraude. aut cũ caritate Primũ nulli liœt. ſcdᷣm
veꝛo liet infirmis a imꝑfectis ꝑfedis aũt non. vñ non repetere
ſilum eſt inſirmis ·. ꝑfedtis vero pꝛecptuz. Illis aũt qui abre⸗
nuntiauerunt ꝓprietati non lieœt repetere ſua vt ſua. ſed vt dõ⸗
ihum eſt miſcie et eꝛogationis vt illud Thobie. 4. Dmm pe
renti de tribue Et illud Mat. 9. Si vis pfectus eſſe vade et vẽ
de omma que habes et da pauꝑibo· Mota ꝙ; dare ſuꝑfluum in
extrema necœſſiate eſt neœſſitatis. ſed dare quibus egenus eſt
conſilii Rug?. Mehus eſt minus egere q; pius hr̃e · Ge aũt di
eit dñs Mat. 27. Dmnia que vultis vt fadant vobis hoĩes vos
ſacite ilus· Sit inelligendũ eſt. Auetunq; vultis rationabilr a
dictante caritat vt faciant vobis &α Vnde ſi perremus rem ali

q; et nõ indigeremꝰ nõ vellemꝰ rõnabiliter dari nobis· Septi
mũ ↄlſilium eſt de ſimplidtate verboꝛũ vt ibi. Sit ſermo veſter

eſt eſt · non non. Cuius ſenſus eſt Si affirmatio vel negatio eſt
in oꝛe ſit et in coꝛde. Ad hoc ſilium reduat᷑ et illud MWath. 5.
Audiſtis quia dictũ eſt· NMon ꝑiurabis. Ego auœm dito vobis
NMon iurare omnino · Mota ꝙ murare q;tum ad inſir mitatem per

tinet ꝑmiſſionis eſt. non iurare aũt q;tum ad ꝑſecnonẽ ꝑtinet

dlilii eſt · Pꝛohibet aũt dñs iurare ꝑ rreaturas· ſcʒ per celuʒ per
termã vel per tapillũ ꝓpter ydolatriam ne ſcʒ credamus aliquid

numinis eſſe in illis· F iũt tñ mĩdũ iuramta ꝑ euangeliũ et oru

æœs ꝑ eũ cui het ſut dedicata· Octauũ ẽ deutãda occaſiõe pcti

Vnde dỹ. Zi oculus tuus ſcandaliſat te erue eũ . Et bm Rug ·
Mullum membꝛoꝝ ad Fam erui p̃ſipitur. ſed occaſio peccan⸗
di. Poteſt em̃ occaſio eſſe ex aſpectu. a tunt oculus ſcandaliſat

Cum autẽ fit bona intentione tunc otulus dexeer eſt. vel poteſt
eſſe occaſio ex contactu et cũ bona mtentione· tunct manus dex
tera ſcandaliſat · Item põt eſſe occaſio pecandi ex alio. et hoc a
conſiliario qui drĩ otulus· vel ab adiutoꝛe qui die᷑ manꝰ q dex
ter qui eſt ↄſiharius ſeʒ adiutoꝛ in ſpũalibo-Dmõi ergo ſi ſtan
dahiſant abicienda ſunt. qꝛ ocaſiones peccandi ſunt fugiende
Monũ ↄſñilium eſt de rechtudine intentionis ac ſimplititate finis
Vnde dỹ MWat. . Att ẽdite ne iuſtiaã vr̃am ſadatis coꝛã hoĩbo

vt videamimi ab eis · Item illud ·. Neſciat liniſtra tua q d faciat

dextem tua. Item ſic lueãt oꝑa veſtra coꝛam hominibo. vt glo

riſient patrem vrm qui in ellis eſt· De his nota ꝙ dtingit ↄſti
tuere duos fines ſcʒ temꝑalezꝭ a eternũ. Sed ſi eternus eſt finis

Fegationie ner Pter ſe ſed ꝓter dommune bonũ. Sextũ con

der
e
5dd—
boll
Und
uſt⸗
ſben
imn

——

8

Quintus
vltimus hot bene lieer · Adio autem ſpũalis vt pꝛedicatio non
põt reſerri ad enem temꝑalem ita etiam ꝙ illud tempale refe⸗
natur ad deũ · qꝛ nõ ſunt ſadenda mala vt eueniant bona que
cunq;· a hot eſt ꝙ ait Rug. Mon debemus euangehſare . vt mã
ducemus. ſed mandncare vt euangeliſemus. Nota etiã ; tene
mur illos actus referre ad deũ. qi habemus dñm ex imꝑio ra
tionis · vt eſt mand ucare eligere cogitare et ſiłia.ſed non tene⸗
mur reſerre adus viriũ mobedientiũ ratiom. vt eſt nutritiua.
reſpiratiua aO hmõi · Deamũ ꝛↄſilium eſt de ↄfoꝛmitate oꝑis ad
dockrinam vt Wat · 23· Kllegãt onera grauia à impoꝛtabiha
digito aũt ſuo nolunt ea mouere-Dicunt em̃ aà non ſadũt.ad
idem Luc. 2. ypocrita. Eic pꝛimũ trabem de oculo tuo · et tũc
feſtueam in otulis fratris tui. Nota ꝙ in pꝛedicatione aſſeritur
aliqñ intentio gnaliter· ſcʒ de his que ꝑtinent ad ſtatuzʒ ſalbut?

Aliiqñ veꝛo aſſerit᷑ intẽtio õm ſtatum ꝑfectionis vt pote religio

ms· Primo modo tenet᷑ pꝛedicatdꝛ faœre qð didit tũ aſſerit oẽs
ad hoe teneri · Scðo modo non tenemur mii et ipſe ꝑfecionem
illam voluenit. Perum aũt malus peccet pꝛedicando diſtingin
tur.qa exiſtens in peccato notoꝛio pecat qñ pꝛedieat. ſiue ex
neteſſitate offtei hot fatiat· ſiue ex voluntate.quia ſcandalizat·
Exiſtens aũt in peccato octulto ſi pꝛedieat et non ſtudet ex di⸗
cto ſuo oompungi.adhut videt᷑ peccare· qꝛ videt contempnere
Vnden mũ dſiliuz eſt deuitanda ſollatudine . vt ibi · Molite ſol
haiti e&: ibi . Molite cogitaè de craſtina. Suẽdũ igit᷑ ꝙ triplex
eſt ſollicitudo · pma eſt laudabilł·et ẽ ꝓundẽcte ſpũalis· vñ aplłs
1·Cee. 2. Qui ſine vx oꝛe eſt ſolliatus eſt que ſũt dñi qũo place
at deo · gtem ad Rom I2z· de pꝛelatis. Qui peſt in ſollcitudine
Seda eſt tollerabił a iſta ſolliatudo cure tꝑalis quo að coꝛpus
Luc. jo.· Martha martha ſolliata es et turbaris erga pł ima
VTercia eſt vituꝑabilis.et iſta eſt ſuꝑflue theſauriſationis.quo
ad auariciam · Eccleſaſtes · Peccatoꝛi dedit deus afflichone ut
addat et congreget Er hec vanitas et caſſa ſolietudo mentis⸗
Solliatudo pᷣma pꝛetipit᷑ · cða permittit᷑ ·tercia ꝓhibet᷑ Duode
timũ eſt fraterne toꝛrectiõis: vt illud Luc. ræ. Si peccauerit in
te frater tuus toꝛripe illum &· Nota ꝙ coꝛriꝑe fratrem qñq; eſt
ſillum vr qñ coꝛripitur ſuꝑ venialibo · qnq; eſt p eeptũ vt coꝛ⸗
ripene de moꝛtalibo · a iſto ſcðo modo ꝑtinet ad om̃s et obligat
ſemꝑ.ſed non ad ſemꝑ.qua pꝛo looo a temꝑe ſcʒ qñ vacat et li
cet et ctedit᷑ ꝙ vtilis ſit coꝛrectio · Sciendũ ꝙ triplex ẽ coꝛrecno
ſcʒ amoeis.timoꝛis·pudoꝛis. Dunc oedinezʒ fraterne coꝛrectiõis

Lib

docet dñs in cuangelio cath. 18 B em̃ innuit fratreʒ re

uyocandũ amoꝛe cũ iubet euz ſingulariter zuenire diœns. Coxri

pe eum inter te a ip̃m ſolum. ſi hoc non vult · docet eũ ſcðo eſſe
reuocandũ ti moꝛe vbi ait. Si te non audierit adhibe tibi vnũ
vel duos teſtes Tercio do et. vt ſi net hoc valuerit qð reuocet
pudoꝛe · Vnde dicit . Oͦ ſi net illos audierit dic eccleſie · Bi aũt
eccleſiam non audierit. ſit tibi ſicut ethmitus et publicanus .
extõ mumieari debet a ſic deuitari· Sane pꝛedictus oꝛdo fraterne
ooꝛrectionis intelligit᷑ tm̃ de crimmalbo qꝛ de culpis cmunibo
ſolent clauſtrales m ſuis capitulis accuſare non pꝛemiſſa admo
mtione. Veruntñ acuſans ahum caueat diligeneer ne hoc ſaci
at ad infamandum ſed ad toꝛrigendum⸗ quomam ſi quis ex de
hberatione coontmarium faœret motaliter Pccaret.

—

Eieſtis medicus humamgenenis reꝑato⸗ tali mõ ſa⸗
nauit egrotũ ſiẽ optime ðpetebat egrotãti a egritu
dinm et occaſione egrotãdi a ipius egritudinis curacõm egro
tus igit᷑ homo el : moꝛbus aũt eœiginalis culpa eſt.· Dꝛigd vo
iſtius culpe licet pꝛmopaht᷑ ſuerit ex ↄſenſu rõms· ocaſion ez tñ
ſumpfit ex ſenſibo carms. d hoc ergo ꝙ medicina reſpondet
moebo opoꝛtuit ꝙ non tm eſſet ſpintualis verũ etiam aliquid
haberet de ſenſibilbo lignis. vt ſicut ſenſibilia ſigna fuerũt ani
me occaſio libende ita eſſent ei ocaſio relurgendi⸗ ꝓlerea me⸗
ditina noſtri vulneris ꝛↄſiſtit in ecleſiaſticis ſacramentis ·

Incipiunt tituli Gexti libeiꝛ

Diffinitioens ſacrameh Ca. 1 De qlitate penitencie . Ca. 99.

De inſtituto e ſacramẽtoꝝ. 2Z Der effectu penitentie. Ca. 20
De effectu ſlacramentoꝝꝶ. ca. De ptibo pnie in cmumi ·21.

De nüe ſacramentoꝝ. Ca· 4 De contritione- Ca2zZzZ

De diſpẽſatõe ſacramẽtoꝝ. ? De tonfeſſione Ca: 23

De caracten aiteracõe ſac · De qſitate fieri 2ſeſſiões: 25

De dra ſacramentoxꝝ Ca.? Cui debeãt ſieri ↄfeſſiones .25
De baptiſmo Ca. 8 De ligilo pſions Ca. 26
De baptiſmo a exociſmo. De ſatiſfacione Ca 29

De ↄfirmatione eukariſtie. 10 De ptibo ſatiſfa· in ymum .2 8
De ſacraamto eukariſtie Ca.ii De ſingulis ptibo ſatiſfa. 29

De digtate euk . a miſtris eiꝰ 12 De inſtificatione impij Ca· 30

De effecku eukariſtie Ca. 13 De penitencia veniahuz ta. 31
Per qd dimittat vemale⸗ 32

De ſumẽtibo eukaſtiaʒ a mõ
ſumendi Ca. 14 De extrema vndio Ca-. 33.

— ——ẽ

☛t —- — — — —

— ——

27

Q —

—
—

Bextnes
e abſtinenda a muniõe. 15 De ſaeramento ordinis ca 34
Do officio milſe Ca· 16. De qlitate edinandoz ca · 3 5
De negliis ꝗᷓ fũt in miſſa. i2 De ipſa odinatione Ca. 36
De ſacramen to penitencie . 18 De matrimonio Ca. 37

Mmittone ſacrament Capituluz: i
Ktramentũ eſt vt ait.· Rugꝗꝰ. immſibil gr̃e viſibihs
fſoꝛma. Dec diffinitio gnalis eſt et ↄuenit ſatramẽtis
tam noue legis q; veteris qꝛ tam illa q; iſta ſũt ex fihi
tuid ine repeeſent ancia a mſtituõe ſigni a ntia· m at ꝙ eadez
diffimtio duenit ſacramtis noue legis ſic ſu ꝓllẽda ẽ ita vt eiꝰ
inmdm em ge rat a cauſa exiſtat. qꝛ non ſolu ex ſilttudine reß
lentant vł mſtitutione ſignãt ſʒ etiã ex virtute diuma ſct̃ificat
a qram oſerunt ꝑ quã aĩa creat᷑ ab inirmitatibo vitio. a hoe
eſt ꝙq Rug. mſinuat in alia diffinitione diœns. Zacramentuz
mn t eſt illud in quo ſub tegumento reʒꝶ viſibiliũ diuma vᷣtus
ſalutem ſecretius oꝑatur. Eſt et ter aa diffnito · hugoms de ſan
cto victoꝛe qi ait. Sacramentü eſt materiale elementũ extrin
ſetus otulis ſupoſitum ex inſtiurtione ſigmſicanꝰ.ex ſilitudimne
repꝛeſentans. ex ſandtificatione aliq; gr̃ am muiſibilem ↄferens.
Vra tangun?᷑ hic ꝗᷓ ſunt ex rõne ſatram̃ti ſtricte a pe acepti⸗
pmũ ẽ natłabł ſilitudo ex qᷓ hʒ aptitudinẽ ſignãdi. bm ẽ actuał
mſututio ex qua hʒ odinationẽ detmmata reſpcũ huiꝰ ſignati
Vereiſi eſt ſpũalis ſacriſicatio ex qua habet virtutem effieiendi
iilud ſignatũ · Item dicit Augꝰ. O ſacramentü eſt ſacre rei ſi⸗
gm. Jllud at nõ ẽ diffinitio. H pociꝰ ẽ ethimologia ſacramẽti
de mſtitutione ſacramento Capit ii
cramenta legis gre xp̃us inſtituit: tamqꝙ; noue le⸗
giſlatoꝛ in qua vocauit ad premia dedit epta inſti⸗
tuit ſacrameta. xpᷣus em verbum pris cu ſit ſũme vir
tutissſũme veritatis a ſũme bonitatis · Ratione bonitatis Pmi
ſit pꝛemia btiſica itia. Ratione veritatis dedit pꝛecepta dinigẽ
cia. Roõn e virtutis mſti tuit ſacra m enta adiuuantia. vt ſic £ ſa e
cramenta vepartt᷑ virtus ad implenda pꝛeœpta. et p pꝛecepta
vematur ad pꝛemia· Inſtituit aũt xp̃us ſacramẽta in verbis et
elementis ·˖ vt ait Rug. Accedat in qut verbum ad elemen tũ
et fir ſarramentũ. et eſt ibi elemen tũ ꝓ materia a ſoꝛma verbo
rum pꝛo foꝛma·. Ad hoc vero ſunt inſtituta ſacramenta in verbᷣ
et elementis vt haberent euidentiam ſignificandi et efficacaz
ſanctiſicandi· qꝛ dum elementa otulis et verba auribo ſe offert
qui ſunt duo ſenſus pꝛecpue cog noſeitini:qꝛ dant euidentiaz

peebet experimentũ.

E.
Liber
ſigniſicationis Deiñ verba ſignificant elementa vt pleniee ſi
at humane curationis efficada Inſti uit aùt deus ſacramenta

diuerſimode. quedã ſcz ante aduentũ ſuũ vt mattrimomũet pe

nitentiaz. ſed hec duo ↄſirmauit a conſũ mauit in lege enange⸗
lica dũ pnĩam pᷣ̃dicauit et nupdis interſuit. Alia quinq; ſacr a
mentn ſolus xßus inidamt · Cõſirmatõ em quidẽ manũ ꝑuulis

imponendo. Vndtionem vezo diſcipulos ad curandũ mittendo
q infirmos vngebãt oleo ſicut dr̃ imn in arco baptiſmũ ſuſci⸗

piendo. deinde foꝛmã dando. Oꝛdpinem vero Primo ptãtem li⸗

gandi et ſoluendi tribuendi a 2ſidiendo altaris ſarramentum

et ſang uinis; Inſtituta ſu nt ſacra menta multiplici decaula. 5 ri
mo ꝓpter humiliacõz qua homo querit ſahitem m inſerioꝛ bo ſe
Scðo ꝓpter erudiuonẽ qua homo ꝑ viſibilia ad cognoſcenda
inuiſibilia rapiat Terao ꝓpter exercitationeʒ qua noxiam hõ
dechnet occupationeʒ aQ ocium Quarta eſt ꝓpter congruitatem
mediti ad medicinam. quia cum medicus ſit deus a homo. con
gruenter mediana vtinere debet aliquid diĩnum ſez muiſibilez
gram a aliquid hũanũ. ſeʒ viſibilẽ gre foꝛmã Anta ↄgruitas
ex ꝑte infirmi. qꝛ cũ mſirmus ſit homo conſtans ex cꝛpe a ſpũ
Spiritus aũt intoꝛpoꝛeus nõ bene capit ſpiritualia niſi m cꝛ⸗

pibus ↄgruũ ſuit dare medicamẽta ſpũaha in rebo toꝛpalibus

ſicut pillule et nebula· Gexta ꝓpter augmentũ mena · Multuz
em̃ valet ad meritũ qñ deo tredit᷑ in his vbi humama ratio nõ
Patet ergo ex p̃didtis que ſit ſaeramẽ toꝛũ
cauſa efficens. qꝛ diuina inſtituno Que foꝛmahsqꝛ gre ſandti
ficatio. Que finalis.qꝛ hũane inſirmitatis canſatio vel turatio·
e effectu ſacramentoꝛum Capi.iin
Frfectus ſacramẽtozꝝ noue legis mu laplex eſt Primo

a pcto mũdãt.ſcðᷣo in bono ðſirmãt·tereio coꝛꝑi xp̃i

miſtico mnooꝛꝑant. quarto inſtificãt· qnto ad futuram

vitã ſparant. ſexto erudiendo ilumiĩant. ſeptimo a malo p̃ſer⸗
uant. Iſta patent in ſeptẽ ſacramẽtis ꝑ oꝛdmẽ lam pmũ oꝑa

tur baptiſmus· ſcᷣm vo ↄſi rmatio a ſic de aliis: Sacramẽta di

cunt᷑ gr e vaſa a cauſa.nõ ꝙ in eis gr̃a ſu bſtantialiter dtineat ·

vel cauſalit᷑ efficiat᷑ · cũ in ſola anima habeat tollocari. et a ſolo

deo infundi ˖ Sed qꝛ in ilns et ꝑ illa gram cumtõis a ſũmo me⸗

tis quin a ꝑ alias vias gram ſuam ↄſerre valeat· Sacramẽta

— — ———,,;, — ——

—

—

—

᷑ —

— — . l

— —2
—. —

— — —
+—

1
i

Qumtus

ſemꝑ habent ſigniſicationẽ veritatis ſed nõ ſemꝑ eff catiã crea

tionis · Mon ꝓpter deſectũ ex ꝑte ſui ſed ex ꝑte ſuſcipientis· qui a
grᷣa nulli datur repugnanti a impugnanti fontem gre · Vnde
et ſacramenta nõ ſanduſficant. niſi accdẽtes digne et ab q; omni
fidione. Nõnunq; cũ virtute ſacramẽ toz fit de attrito ↄtritus

ita ꝙ deſeckus dignitatis vel Parationis ex ꝑte ſuſeipiẽtis ſup

pletur virtute diuma m ſacramẽtis· dũmodo nõ act edat ſcient᷑
m moꝛtali. vel in ꝓoſito pe ccandi . vñ ſciendũ ꝙ qudẽ luſcipi⸗
unt ſaceramentũ tim vt fide acedentes QAuidẽ rem tin qui ꝑ co⸗
tritionẽ a ſidei deuocõnẽ reapiũt gr̃am poſtq; vemũt ad ſacra
m enta Quidã ſuſcipiũt a ſacra mentũ et rem· vt digne acceden

tes. Sacramentũ dicit᷑ a ſatrando· a hoc pt᷑ fieri tripliacver. Aut

ſanchtatem efficiendo tm· aut ſig nando tm aut ſimul effidendo
a ſignando Pꝛimo modo ↄuenit ratio ſacramẽti rebus ſignatẽ
ꝑ ſacramenta tam veteris q́; noue legis Sðo modo dꝛuenit ſi⸗
gms veteris legis. Terao modo duenit ſaeramẽus noue legis
Huius exempl habemus in naturis. qꝛ mediana dicif᷑ ſanare
efficendo tm̃ · ſed vꝛina ſanat indicando tm̃. Certiſficatio vero
ſanat effidendo a lignando. Qnq; ſunt que aĩam miſtiſicant ſed
diuerſimode . Deus em̃ iuſtiſieat auctoꝛitatiue· gratia iuſti ficat
ſoꝛmaliter expellens moꝛbuzʒ ſpũalem · impletio mandatdꝛum
iuſtificat vt dieta · Sacramenta vero tanq; vaſa medicinalia m
quibo ↄſertur gra: ſacer dos aũt miſterio · Exemplũ hoꝛꝛ habe⸗
mus min curacõe moebi coꝛꝑahs. Deus em̃ ſanat coꝛ pus auctoꝛi
tatiue meditina veꝛo effectiue. Dieta ↄ ᷣuatiue.vas meditine
tontentiue. vt dici᷑ vulgariter· Pixis iſta ſanauit me. Wedi⸗
tus veꝛo ſanat vt mmiſter —-— J
numeꝛo ſacramentoꝛum Capit. iii.
Kcramẽta noue legis ſeptẽ ſunt m diuerſitatẽ hoĩim
in eceleſia · Primũ eſt mtrãtiũ vt baptiſmꝰ Scom pu
ꝗIꝗg nantiũ vt ↄſirmatio · Lercũ vites reſumetiũ vt eu
hariſia Quartũ reſurgentiũ vt penicẽtia · Qutum exeuntiũ vt

extrema vndio · Sextũ miniſtrantiuʒ vt oꝛdo. Septimũ nouos

milites introducentiũ vt matrimoniũ · Sepm ſaeramẽta ſigu⸗
nata ſunt in ſeptem ſignaculis quibo fuerit veteris legiꝰ pagina
ſigillata· que agnus q̃ habet claueʒ dauid qu claudit a nemo

apit reſeraut · Itẽ in. ?.D tubis quibo angeli eenerũt. Item m. ⸗

ſtellis quas habebat ſimihs fiuo hoĩs in dextra ſua· Item in. 2.
panibo dñs turbam ſaciauit · Item in.⸗· oculis ſuꝑ vnũ lapidẽ.
Item in·2. lucernis taber nactuli ſuperpoſitis cande labꝛo· Icẽ im

—M

2 —R 3.
Liber
2.cir cuitionibo hiericho· Itẽ m. ⸗ loctoni bo naaman in ioꝛdane
Sacramenta ſeptem ſũt qꝛ diſponũt ad.2. virtutes habendas

Nam baptimus eſt ſacramentũ ſidei · Cõfirmatio ſpei· Eucha⸗

riſtia caritatis· Pemiten tia iuſticie. Extrema vncho ꝑſeuerande
que eſt foꝛtitudinis ð plementũ · Dꝛdo pꝛudentie · Watrimomũ
tꝑantie. Küia eſt ra tio numeri ſatramentoꝝ · qꝛ oꝛdmat᷑ contra
tripliem culpamet contra quadꝛu plice penã. vnde baptiſmus
oꝛdinat᷑ contra peccatũ oiginale. Penitentia ðtra mœtale. Ex
trema vnduo ↄtra veniale· Dꝛdo cõtra ignoꝛanuã. Euchariſtia
cõtra malicetam· Conſirmatio ↄtra impotenuã · Watrimomum
vtra concupiſcentiã q; temꝑat a excuſat · Rlia eſt ratio num eri
qꝛ ſatramenta ſunt cauſe ſanatiue moꝛbi ſpũalis ad mediũ coꝛ
porahũ · Meditina vero coꝛꝑahs quadꝛuplex eſt· ſcʒ turatiua.
conſeruatiua/pꝛeſeruatiua· melioꝛatiua. ſimili mõ et ſacramẽta
curant · Baptiſmus em̃ curat ſimul et totaht᷑· Penitentia veꝛo

culpã curat paulatim quantũ ad penã quouſq; nulliꝰ pene hõ

debitoꝛ ſit· Extrema vero vndtio curat a moebis leuioꝛibo: ſeʒ a
venialibus.ſicut baptiſmus et penitenga curant a moxbis eta⸗

libus·. Sicut g pꝛedicta tria ſacra ſunt quaſi medidne curattuue

Confirmatio eſt medicina conſeruatiua ſamtatis ſpiritualis in

qua datur ſpũſſanctus ad robur et ad conuerſationem gracie

date in baptiſmo. Watrimoniñ eſt medicina p̃ſeruatiua· Dꝛdo

eſt mediuna melioꝛatiua in quo augmẽtat᷑ gracia· Euchia hec

cmnia ſimul facit· Curat em venialia que ſũt ruine occaſio ma
ioꝛis · Conſeruat etiã gram inuentã in homine et augmentat:
Sicq; melioꝛat nihilominus a pecc ato pꝛeſeruatt—
Ge diſpenſatione ſacramentoꝛna Cap. v
BöODneſtas diſpenſatõis ſacramẽtoꝝ regulari᷑ ſpecta.
ſolum ad genus humanũ In ommibo aũt ſacramentẽ
diſpenſandis necœſſaria eſt m diſpẽſante intentio qua
quis mtendat facre qð xp̃us nn ſtituit fieri ad humanã ſalutem
Vel ſaltem faœre qð faut eccleſia in quo cl audit᷑ mm gnah inten

tio p̃dicta· Quia eccleſia ſicut ſacrã a xp̃o accepit: ſic ad fide iãũw

ſalutẽ diſpenſat · Rurſum qꝛ oꝛdo dignitati exigit· vt m aioꝛa
maioꝛibo· minoꝛa minoꝛibo ↄmitt ant᷑. Qu edã reſpiciũt excœllen
tiam dignitatis vt ſacramentũ ↄfirmationis et oꝛdiis · Vnde

ↄferuntur ab ep̃is: Quedã vero reſpicũt indigentiã neœſſitat
vt baptiſmus a mrimomum· quoꝝ vnũ regenerat altrz vero
generat. Et hoꝛ diſpenſatio etaq; ꝑſonis infencꝛibo tõceditur

maxime in articulo neœſſitatis ꝙ dico rõne baptiſmi Quedam

—

Sextus B
aũt ſacram̃ta ſunt qᷓſi media. vt eukariſtia et penitẽtia a vnctõ
extrema. Et iſtoꝛuzʒ diſpenſatio ad ſolos ꝑtinet ſacerdotes · qiu

ſunt quaſi in medio inter ep̃os et minoꝛes pꝑſonas ↄſtituti. Ga⸗

cramenta diſpenſarn pñt a bomsa malis· a fidelibo a mſideli bo
mtra eccleſiam a extra eceleham.qꝛ ſi d iſpenſari poſſet tm̃ a bo
nis nullus eſſet certus deſiſcepeõe ſacramenti cũ nullus ſit cer
tus de bonitate mimſti ſicut nec de ꝓpria a ita ſemꝑ opoꝛtet ite
rari ſacramenta a malicia vmius hoĩs pꝛeindicaret aliene ſaluti
Id circeo ſacramentoꝝ diſpenſatio cõmittit᷑ homini non ratione
ſancutatis que variatur.ſed rõne auctoꝛitatis que ſemꝑ manet

quantũ eſt de ſe. Sienduʒ aũt ꝙ ſacramenta quedam habent

ſubſtandialia: quedã vᷣo ſacramẽtalia.RQuantũ aũt ad ſubſtãcia

lia nõ plus valet operatio bom miniſtri q; mali. quia deus ibi
operatur vt auctoꝛ·homo vt miniſter. Sed in ſatramentanbus

ſic ſunt orones plus poteſt valere oꝛatio bom &; mali.hoc autẽ
eſt per accidens non per ſe uquantum ad effectus accidentales
non quantum ad eſſentiales· Quãuis ergo apud hereticos ſint

ſacramenta vera. non tñ retipientibns vtilia niſi ad eccleſie re⸗
deant vmtatem. Vnde Rug: Eccleſia domꝑata paradiſo indi

cat poſſe baptiſmũ homines foꝛis ateipere Bed ſalutẽ nõ tenene
Mam et flumina de paradiſi ſonte ſoꝛis largiter manauerunt
net tñ imn meſopotama · net in egypto quo illa flumina ꝑuene
runt eſt ſeliatas vite que de paradiſo tommemoꝛatur.

Ge caractere iteratiõe ſacramẽtoꝝ( vi

Riplex eſt ſtatus fideliũ in acie ecleſiaſtiœ ierarchie

ſcʒ fidei genite.fidei roboꝛate.ſidei multiplicate. Scðz
pꝛi mũ ſit diſtinctio fideliũ ab meredulis in baptiſmo⸗
Scðm alum fit diſtimdio ſoꝛtium ab infirmis. q hoc in ſacramẽ
to tõ firmationis. Scm tercium fit diſtintio cleriooꝛũ a laycis.

per ſacramentũ oedinis· Dinc eſt qð hec tria ſacramẽta caracte⸗

res impmunt ꝑ quos indelibiter impꝛeſſos ſemper diſtinguũt.
vnde nullatenus iterare poſſunt. Caracker igit᷑ baptiſmalis eſt
ineupientiũ. ↄfirmationis ꝑſicientium.ſeð oꝛdinis eſt ꝑfectoꝛuzʒ
Pꝛedicta triplex diſtintio ſit ad ſimilitudinem diſtindiomis ali
eu ius exeratus diſtindti. Prima eſt cmums ſcʒ tocius exercitꝰ
ab alio exeratu: et hoe fit ibi ſpiritualiter ꝑ baptiſmum. Scða
eſt ſpecialis: ſcʒ militum a ꝓpłaribus.hoc aũt fit per confirmati
onem. Teraa eſt ſpedaliſſima ſciliz du cum ab vtriſq; · a hoc ſit

per ſacramentuzʒ oꝛdinis· Preterea quia caracter eſt ſignum di⸗

ſtinctionuz [peciale indelibile . ideo nõ conſertur m ſacramentis

Liber

que ſolent iterari.ſicut eſt pemtentia natrimomũ a hmõi Alo

tandum etiam ꝙ caracter baptiſmalis eſt fundamẽtum ommii ſẽ
caracterum alioꝝ · a ideo illo non habito nõ poſſunt ceteri cara i
cteres impꝛimi· ac per hoc opoꝛtet de nouo fieri vt illi caractès H
habeant᷑· Vnde li quis oꝛdinatur non baptiſatus mihil pꝛoꝛſus i
agitur. Quãauis tria ſacramẽta vt dickũ eſt ꝓpter caracteris im⸗
pꝛellionem non iterentur tñ ↄmune eſt hoc omnibo non iterari alx
ſuꝑ eandem ꝑſonam a materiã · a ex ead caula · et hoc eſt ideo hn
ne fiat ðdtumelia ſacramẽto. Ex hoc em̃ credi poſſet ꝙ ſacramẽ lg
ta pꝛius diſpenſata fuiſſent in efficacia a inepta Quedã ſunt de hi
ſacramẽtoꝝ ſuba.Quedã de ↄgruẽtdia. Si ea qᷓ de ſuba ſunt ob àA
mittantur euacuant᷑ ſacramẽta a ſunt iteranda. ODbmiſſio vero 1
illoꝛũ que ſunt de ↄgruentia nou euacuant ſacramenta. .

e differencia ſacramentoꝛum. Cap. vi
SB micdo tonſtituta ſunt ſatramenta ad curationẽ ho S
minum. et ſemꝑ tum moebo cucurrerunt. In lege em

nature fuerunt oblationes ſatriſiaũ a decimationes⸗

In lege autem ſcripta mtroducka eſt arcumaſio: adiuncka elt “
. expiatio atq; ſuper addita oblationem deamationem et lacri ”ßJMDU;
fitioꝛum multifoꝛmis diſtincio. In lege autem noua inſtituua 2—”
ſunt ſacramẽta numero pautioꝛa. vtilitate potioꝛa · virtute effi ͤ
. catidꝛa et pꝛe eminenaa digmoꝛaatq; ſignificacõe euidentioꝛa no⸗
In quibus eſt impletio ſimul et euatuatio ommũ pꝛedictoꝛum ””èR
ZSitut dicir Dugo de ſancto vicoe. Primi tꝑis ſacramenta fue “—
rmant ſicut vmbꝛa · Medij tempoꝛis ſicut ymago ſeu figura. Po ii
ſtremi tempoꝛis ſcʒ gradie ſicut coꝛ pus qð mtra ſe ventatẽ coon⸗- “””
tinet a grauam quam ſignificatione repꝛeſentant a pꝛeſentiali “?
ter conferunt ac ꝓmittunt · Predicka patent quia eiuſdem mun “”M
dationis ſimilitudo in oblatione legis nature. Sed oculte im⸗ dn
uenitur In cir cũciſione veꝛo euidentius expꝛimitur · Per bap ee
tiſmum aũt mamfſeſtius decla ratur. Item ſacramenta veteris le⸗ iei
gis nutriebant parunlos:exerœbant perſectosa duros one⸗ 22
mndo domabant. Sed ſacramenta noue legis conferunt quod
vevera de longin quo monſtrabant. Vnde pꝛioꝛa ſatramẽta pꝛe di
parauerunt et perduxemant ad noua: ſicut via ad terminume
ſicut ſignum ad ſignatum. ſicut figura ad veritatem · a ſicit im e
perfectum ad perſectuzʒ. Eſt a aha differencia qma comune eſt
oĩbus ſacram̃tis ꝙ; ↄſiſtant in rebo ſenſibilibo · muiſibilẽ gr̃am ſi
nãtibo· Sʒ ſpũᷣale eſt m ſacram̃tis noue legis qð ↄſiſtãt etiã in 8
verbis · Atem ſacram enta noue legis effiaunt quod figurant:

—
—

— — — — “

— —

Sextus

Sed hot nõ fatiunt ſac amenta vevris legis. Item ſacramenta

noeue legis miſtificant quantũ ad opus operans et quantũ ad

opus operatum · Sed veteꝛis legis ſacramenta iuſtifieabant ſo
lum quantum ad opus operans quia nõ valebant facienti bo
miſi quãtum ſe illoꝛum earitas a deuotio ſidei extendebat · Iſtud
non mitelligitur de ar cumeiſione que tũ non fuerit in lege data
nequaq; inter legalia computatur quia ipſa in paruulis tolle⸗
bat oꝛiginale a graciã conferebat quoð nõ faciebant ſacramta
legalia. Itẽ in lege diſtinguebat circũciſio ꝓpł m dei ab alus gẽ
abus. Sed nũc diſtinguit camqc er baptiſmalis. gtem legala:
bm Knguſtin. fuerunt ante paſſio nem dñi viua et ſtatim poſt

paſſionem moꝛtua:et poſtq; claruit veritas euangelii ſunt ſe

Pulta. Moſtra veꝛo ſatramenta vſq; ad finem mundi ſemper in
ſuo vigoꝛe manebunt·
e baptiſmo (Capitulum. vin.
Kptiſmus eſt ianua omniux ſacramentoꝛum qꝛ nulli
conſertur ante ipſuʒ in eccleſia aliquod alioum. De
ſubſtanda baptiſmi ſunt quinꝙ · Pꝛimũ eſt expꝛeſſio
ſoꝛme voealis a dño inſtitute· Que eſt hec. E go te baptizo · In
nomine patris a fihi a ſpũſſandi. abſq; obmiſſione vł addicõe
dichonis · abſq; pꝛepoſteratione etdims. et abſq; cõmutatione

nominis his aut quatuo modis ſoꝛma ver boꝝ violatur ſciz

obmiſſione additione tranſpoſitione a ↄmutatione.ſcʒ ſi pom
tur loto patris et filii a ſpũſſandi. nomen potentis. ſa pientis·
et benigni· quia in quotunq; ydeomate baptiſetur non debent
Pm a pꝛopeiata tribus peꝛſonis.ſed expꝛeſſa nomĩa pꝑſonaꝝ.
Similiter lodo baptizo nõ debet dic in mergo vel intingo. Se⸗
cundum eſt ablutio per elementũ aque in toto corpoꝛe. vel ſal
tem indigmeri parte. Tercium eſt ꝙ in merſio illa fiat ab vno
eodem tempore quo foꝛma verboꝛum expꝛimitur. ita ꝙ non
vnus puerum in mergat.a alius verba pꝛoferat. Quartum eſt
mntentio vel ſpedalis vel generalis. Spetialis auteʒ inten tio eſt
vt iſte bapazandus mundetur. Generalis aũt eſt faere id qð
ſacit ecclen a Intentio quoq; illius requi ritur qui baptizatur

ſi eſt adultus:quia qui muiti baptizantur non recipuint ſacra

mentum. Quintuz eſt fides ipſius ſacramenti baptiʒandi.quia
in adultis requiritur fides pꝛopꝛia·ſed jin paruulis aliena.quia
paruuli in ſide ecleſie baptizantur. Baptiſmus merito fſit in
aqua et non in alo hquoee· quia cum homo per peccatum pꝛi

mi paenti s incurrerit immundiciam et ignoꝛandam a concu

LTiber
piſtentiam per baptiſmum ab his tribus malis liberemur. Et
bot notatur in pꝛopꝛietatibus aque ſeʒ puritate · perſpicatitate
a fregiditate· Nlam baptiſmalis aqua ſua puritate nos mũdat·
ſua per ſpicatitate nos illuminat atq; ſua frigiditate ab eſtu cõ⸗
cupiſcentie nos temꝑat· Itẽ baptiſmus fit in aq̃ ne quemq; in
opia excuſaret · et ne ꝓpter deſectum peri culum ſalutis hommes
incurrerent ſi in aliquo liquoꝛe fierer· Et vt apud omnes inue
matur vmunis materia baptizanvi. Triplex eſt bapaſmus. ſcʒ
flumini flamminis et ſangums. Ineer hec eſt talis differencia.
Waptſſmus fluminis a tota pena hberat et a culpa. a graciam

in habitu infundit et carackerẽ impꝛimit Baptiſmus fläminis

delet eulpam non ſemel tm̃ ſed pluries · Et habet gra aã in vſu
in quo tonſiſtit meritum Baptiſmus ſanguims liberat ab omĩ
cemptatione a tonfert ſtatim pꝛemium· quia ꝓPꝛ ium eſt marti
rum ſtatim euolare. Ex his patet quis ſit meho iner hos bap
tiſmos quia ſe habent vt exceden da exeſſa. In baptiſmo qðᷣ
dam eſt ſacramentum tm̃ vt ablutio exterio:. Quoddaz res tĩ
vt gracia interioe. Quoddam res et larramentum vt caracter.
Oco ſunt de ſolenmitate bapti mi que non ſunt de ſubſtantcia:
Vnde verſus. Sal oleũ:criſma. œreus· criſmale. ſaliua· latuzs
virtutem baptiſmatis iſta figurant- Dec cum patrinis non mu
tant eſſe ſed ceenant In quattuor lous baptiſandus mungitur
ſcʒ. In fronte vt ſidem public pꝛoteſtetur · In vertiæœ vt agen⸗
da lubtilius in eo intelligantur. Inter ſcapulas· vt ingum xp̃i
ſuamius portetur. In pectoꝛe vt dulci coꝛde deus dihgak. Ba⸗
ptiſmus fuit inſtitutus. MWaterialiter qñ baptiſzatus eſt xp̃us·
Foemaliter qñ dixit. Ite doete omnes gentes Fmaliter quãdo
ꝛit mitodemo Ilſi quis renatus fuent ex aqua. Effechue q̃ndo
xp̃us paſſus eſt. Effectus baptiſmi multiplex eſt · Ad ſacr amẽ⸗
ca pꝛeparat. quia baptiſmus eſt ianua a ſacramentũ intrãtium
K peccato mundat qð ſignatũ eſt in mari rubꝛo vbi ſubmerſi
ſunt egiai · Nota autẽ ꝙ in baptiſmo deletur oꝛiginalis culpe
matula. gFomes veꝛo non tollitur · ſed remittitur · penã relaxat
Vnde puer indnitur veſte candida · Rationalem vim anime

illuminat. Vnde ponitur ſal in e puen· Concupiſcibilein að

bonum inflammat. Vnde datur candela puero. Iraſcibilẽ con
foꝛtat. Vnde iſrahel vicit amelch poſt tranſitum maris rubei.
Graaam tribnit ꝙ ſignatur per columbam que ſedit ſuꝑ xp̃ᷣm
baptizatum· Caracterem impꝛimit. hoc ſignatur per mare vi⸗
treum in RHpoẽ?· Fomitem mitigat qð ſignat aque fugiditas-

ter
hem
Tee
Du
nen
dun

fſm
lan
ae
n

1

ſio⸗

die
t.
2
Gn
mnes
mne
.6

dam
mi
zvn
omi
nat
hap
tin

aa:
1t;
mn
imr
en⸗

De cat heciſmo et exoꝛci

ſionem tam noxie poteſtatis

Sextns . H
Communionem eecleſie pꝛeſtat. ſiut Hieremie. Circimeiſio ꝙ;
uis ſanduſica uis fuerit in vteꝛo. X latiſfachone ertencei liberat
quia bapzatus non requirit gemitum nec planctum intellige
excri oꝛrem· Nam interi ee exigitur in adulto. ſciliœt. tõtricio po
teſtatem dyaboli dimmuit. ꝙ ſignat exſufflatio. Jamuam celi a
rerit ꝙ lignatur quia chriſto bapzatd aperti ſunt teh· Notan⸗
dum aũt ꝙ; paſſio xp̃i aperuit ianuam paradiſi per cauſam me
ritoꝛiam a ſatiſfactoꝛ iam generalez. Baptiſmus aũt aperit per
auſam effiaentem ſingular em: adit em iſtun fingularem ho
minem euolare. Os ad laudanduzʒ. Kures ad audiendũ aperit
Vnde ponitur ſaliua in oꝛe et in aure pueri: Templum chriſti
effiat. Vnde diet baptizato · Exi immunde ſpinitus et da locũ
aduemẽti ſpinituiſancto. Laudabilem coꝛam deo reddit · Vnde
baillamus ẽ in criſmat · So lẽt pueri baptiʒadði vſq; ad paſcha
et penth. mſi vegeat neceſſitas. vel timeatur periculũ reſeruari.
Rd ſignandũ q; in baptiſmo ſit reſur rexio ſpũalis. Et q; gẽa
ſpũſſanci datur. Baptiſmus xp̃i a iohis dueniũt in materia a
m modo mergendi Sed differunt in ſoꝛma qꝛ baptiſmus iohiz⸗
tradebatur in noie ventuni Differebãt etiã m effecku · qꝛ baptiſ/
mus xp̃i uſſtiſieat iohis nõ. Item in ſine· quia iohannis bapti
mus aſueſedt ad bapꝑtiſmum chriſti·

eci mo (Capit xv.
Atheaſmus a exoeciſmus tanq; pee para toꝛij p̃ᷣmittũ
tur in baptiſmo vt in ipſo gradia efficatius operetur
Tribus de eauſis eatheciſmꝰ? inſtitutus eſt Brimo pꝛo
pter inſtrudionem de articulis cmmunibus ad ſidei ſuſceptio⸗
nem. Secundo pꝛopter reſponſionem ad ſidei pꝛoſeſſionem·
Tecio pꝛopter ſponſionem ad ſidei obſeruationem. Quia veꝛo
adultus peccatum pꝛopꝛium habet · Et per ſe teſpondere poteſt
requirũtur hec ab eo· Paruuhis autem quia non habet peca
tum actuale nec per ſe credere poteſt requiruntur hec ab eo per
vicarium qui pꝛo ipſo reſpondet ad ſidei obſeruaneiam · Exoꝛ⸗
tiſmus ideo ſtatutus eſt. vt a baptizando poceſtas dyaboli pel
latur. Nam pꝛopter peccatum homimis · dya bolus poteſtatem
acepit im hominem et etiam in illa que cõuemunt in vſum ho⸗
paruuli exozziſari debent ad expul

minis. Vnde tam adulti ch;
e confirmatione (Capitulum x.
nſfirmatio ſacramentum eſt pugnantium De ſub⸗
ſtanda coſirmatio nis ſunt ſexi Duo ex parte ſacramẽ

Liber
ti in ſe. ſciliet materia triſmatis et foꝛma ver boꝛum. que talis
eſt ſecũõdum moꝛem magis comunem. Signo te ſigno cruds.
confirmo & criſmate ſaluus in nomine patris et filii a ſpintuſ
ſandti amen-. Duo ex parte mimſtriſceilieet dignitas pontifica⸗
hs.et intentio debita · Duo ex partè ſuſcipientis. ſcilit frons
in qua debet fieri eriſmatio; et ꝙ; tonfirmandus ſit baptizatus
HVndno criſmatis triplex ſit in tribus ſacramentis qurum diu⸗
ſitas in fine acipitur. In baptiſmo fit in vertice ad ſignan⸗
dum ſidei ſuſceptionem. quia vertex eſt locus cellule rationahs
In co nfirmatione fit ni fronte. ad ſignandũ audadiam conſfir⸗
mationis a confeſſionis cuius impedimentum eſt imeꝛ et vere
cundia. que ſpecialit᷑ maniſeſtantur in palloe vel ruboꝛe fron⸗
tis ex pꝛopinquitate ollule ymaginalis. In oedine ſit in mani⸗
bus. ad ſignandum poteſtatem conſecrandi ſacramentuzʒ domi
mai toꝛpoꝛis. Duius ſacramẽti multiplex eſt vtilitas quia gra
tiam in baptiſmo datam confirmat· Plał. Confirma hoc deus
qu od operatus es in nobis· id eſt m baptiſmo. Ad miliciam
ſpiri ualem pꝛepamt · Vnde Conſfirmandi tamq; pugiles pu

gnaturi mungitur. ne ab inimicis deſauh teneatur. Et quia

omnes chriſtiam in bello chriſti eſſe tenentur · pꝛopterea aO om⸗
nes hot debent reapere ſaeramentum.· vt faulius poſſint contra
mundum carnem a dyabolum pugnare. Ad confirmationem
conſt antem nominis xp̃i animat· quoniam opoꝛtet rerũ deum
et verum hominem confiteri · Primo vt confitamur eum ſcðᷣm
diumam naturam patri et ſpirituiſancto cequalem quod no
tatur in ſoꝛma ver boꝛum vbi ſit expꝑeeſſio trinitatis : Secundo
vt conſitamur eum pᷣm humanam natumm ecrutis ſupplitium

pertuliſſe quod notatur in crucis conſig natione: Intus et ex-.
tra ſpirituali decoꝛe nos oꝛnat: Intus qudem per conſcienetie

puritatem ſed extra per odoꝛem bone fame · Ft hec duo ſignan
tur in criſmate quod conſicitur ex oleo pꝛopter pꝛimum. ex bal
ſamo pꝛopter ſectundum. In bonis agendis et malis ſuſtinen⸗
dis ro boꝛat· Datur enim ſpirituſſanctus ad roboꝛ m confirma
tione ammam et toꝛpus armat. Animam quidem per impꝛe

lionem earacteris contra puſillanimitat: vicum. Coepus veꝛo
Armat per clhpeum crudis contra niſultus demonũ · Contra ve

recundiam et timoeem nominmis chriſti in confeſſione audadam

pꝛeſtat. ꝛimum notatur in criſmate frontis impolitione que

eſt locus veretundie . SHecundum in poteſtate miniſtri · Poſt pu
gnam toꝛonat quod notatur in vitta que circa caput confir⸗

mat
denn
uno

funt

ſtent
bor

ſe
ns
na⸗
une
ni&
ſſte
lafn
nan⸗
du
r
dti

BGBGexcne
mati liga tur · Auedam ſunt urca confirmationẽ que non ſunt
de lacramenti eſſe ˖ ſed de bene eſſe · vt ſunt hec. Gieiunis a ie
iuno detur. G per ali quẽ epiſcopũ pꝛeſentetur qui a patrinus
e ffia tur · G vita capiti drcum lige tur. Per illud ſaeramen tum
fiunt ſideles plemi chriſtiani. Plemtudime dito copie qui tamẽ
in baptiſmo plem fadi ſunt plenitudine ſufficientie· Sacramen
ta habent ſe in dignitade vt excedenaa et ex ceſſa Mam euchari
ſtia pꝛeminet in eſſe.baptiſmus in effectumatrimomiuz in mi
ſterio. Signat emm coniundioneʒ chriſti et eceleſie. Confirma
tio in dignitat miniſtri · qia non conſer tur niſi ab epiſcopis ·
enitẽcia in freq̃nti pecoꝛũ remiſſione· Et ſic de aliis ſaẽ metis.
De ſacramento euchariſtie Capitu. xi
Vchariſtia eſt ſatramentũ cantatis tam diuine q; nr̃e
Quia deus in hoc ſatmento magne dilectõnis no bis
ſignũ oſtendit. et noſtre diledionis affeckũ per idein
ſacram entum ſpedahter erga ſe inftãmauit· De ſubſtamcia hu
ius ſacr a menti ſunt quatuoꝛ.· Primum eſt ꝙ tonſetrans eucha
riſtiam ſit ſardos · Secundum eſt ſpedes panis et vim. Tera
um eſt intentio conſecr antis. Quartum eſt foꝛma veꝛ boꝛũ · Mec
videlieet Moc eſt enim coꝛpus meũ. Et iſta ſuper caliom· Dic
eſt enim ealix XÆ. Ad intelligendum iſta plemus: Mota ar
ca intentionem ꝙ aliud eſt intentie et aliud eſt attentio· quia
intentio ſemper eſt neceſſaria. vel ſpecialis vel generalis. ſicut

dickum eſt de ba ptiſmo. Xttentio aũt nõ eſt de ſubſtanda ſicut

quando rapiatur mens m ꝓlatione verboꝝ ad aliqua·ꝙ qñq;
tontin git ex infirnatate quandoq; ex negligendia vłl incuria et
tunt pecatum eſt. Sciendum pꝛeterea ꝙ non ſo lum requiritur
intentio conſecr antis. ſed etiam intentio illud ſacramentũ inſti⸗
tuentis Vnde ſi aliquis ſacrdos ſtaret in ſoꝛo et ſuper omnes
panes pꝛoferret foꝛmam verboꝛum.et cũ intentione conſecran⸗
di · ibi non ſieret tran ſubſtanciatio.et hoc non eſſet peopter de
fectum virtutis verboꝛũ cũ ſacerdos vna vic conſecrare poſſet
tot hoſtias ꝙ toti mundo ſufficerent ſi eſſet neœſſitas eccleſie Sʒ
eſt Pter deſecum mtentionis illius qui hoc ſacramentum inſti
tuit· qui non intendit ꝙ cum tali ludibꝛio vel ſtultiua ſieret tõ
ſecratio · ſed pꝛo vtilitate vel neœſſitate eæleſie generalis vel ꝑu
tularis · Circa foꝛmam quoq; verboꝛũ ſciendum qꝙ tum dicitur⸗
Moc eſt enim coꝛpus meum. Iſta coniundio em̃ non eſt de ſub
ſtantia ſoꝛme · ſed de bene eſſe ipſius · vnde obmitti non debet ·
Kliud nanq; eſt foͤema neœſſaria ſine qua non poteſt tranſub⸗

.
ZM H õ +ʒ5ꝝ

ſtanciatio fieri. Et aliud eſt ſoꝛma debita ſine q̊̃ non debet fieri·

Eodem modo de ſpeaebus vim a panis Vnde notatur ꝙ ma

teria euchariſtie alia neœſſaria alia debita ẽ. Materia necœſſaria
euthariſtie pams frumentinus. ſine qua non poteſt fieri eonſe⸗
cratio· MWateria veꝛo debita eſt ꝙ panis ille ſit azimus· qꝛ liœt
m fermento poſſex conſid·tñ hoc nõ debet fieri duplie de cauſa.
Prima caula eſt ꝙ pams aʒimus congrnit inſtitutioni. Chriſtꝰ

em dedit diſeipulis ſuis copus ſuum conſectum in tali materia
Scda cauſa talis eſt ꝙ talis panis cuenit etã ſignato.· ßus

enim ſine omni fermento pecati fuit · Similiter dieendum eſt de

materia calicis. quia alia eſt materia neceſſaria alia debita. a

ceria necſſaria calias eſt vinam quia ſanguis xpi non poteſt m

materia alia conſici q; in vino· Materia veꝛo debita eſt ꝙ aqua

vmo miſceatur.et hoc duplici ratione. Pꝛimo quia talis mate
ria conuenit inſtitutiom · Ep̃us em̃ ſanguinem ſuum ſub ſpeeie
tali dedit Secundo qꝛ talis materia etiam conuenit ſig nato qꝛ
eccleſia que ꝑ aquã ſignat᷑ xp̃o ꝑ ſidem et eantatem iungitur.
Stciendum pꝛeterea ꝙ in acto et in agreſta nõ conſiutur. quia
acetum nõ eſt vinũ · ſed fuit . Sic agreſta non eſt vinũ. ſed erit⸗
In conſechone ſangumis tam modicũ aque debet miſteri vino
qð abſoꝛberi poſſit ab illo.alioquin impe ditur tonſetratio.ſtiʒ
ſi vmũ ab aqua vinat᷑· Iſtud deſignat ꝙ cuz ad xp̃m conuerti
mur nõ ipſe in nos:ſed nos in ipſum mutamur.quia coꝛꝑi ſuo
miſtioo incooꝛpoꝛamur. Si vna gutta vmi impomtur ex aliqua
negligenda ſanguini nõ pꝛopter hot deſinit eſſe ſangius. nec;

Ipter admixtionẽ ſanguinis in ſangunieʒ mutatur. ſed vtraqq

ſpecies· in ſua natura permanet · Sed ſi multum de vino ponik

að vnam guttaz ſang uinis ſicut qnq; fit in ablutione tunc ibi
delinit eſſe ſanguis. quia ſpecies vmi illius gucxe: ſub qua eſt

ſanguis abſoꝛbetur a multo vino adiuncto: Circa euthariſtiaʒ
quidam eſt ſacramentum tm̃ vt ſpedes panis a vmi· quidam

eſt ibi res tm vt toꝛpus xp̃i miſucum. quidam eſt ibi res et ſa⸗

cramentum vt coꝛpus xp̃i verũ quod traxit de virgine. Jlbuð
chriſtus totus ẽ indiuiſus coꝛpus ſcʒ et amma et deus. Ac per
hoc vtrobiq; eſt vnum et ſimpliaſſimum ſaeramentum: Sub
ſpedie nanq; panis eſt coꝛpus chriſti per conu erſionem · et ſan

eſt emm res peimi et ſatramentum ſecundi. Gub vtraq; Petje

guis per connexionem· et anima per coniundionem. ac deitas

ber vmonem. Iſta enim quatuoæ non poſſunt dinidi net ab in

nicem ſeperari · Eodem modo dicendum eſt de ſangume · Pꝛete⸗

Pma
ſane
duſe⸗
dlat
alli⸗
hiih
aan
Ey
eld

An
gua

ea
ge
uf.
ua
iit⸗
n
ſe;
erti
ſi⸗
a
ſeg
n;
i
.

Bexras
rea totus chriſtus ſic eſt in tota ſpede ꝙ in qualibet eius parte

ſiue ſpeties illa lit integra ſiue diniſa ae per hoc non eſt ibi er
cumſpectus· Vel oæupans lotum vel habens ſitum⸗ vel pere⸗
ptibilis per aliquẽ ſenſum cozꝛpoꝛ eum. Exmpelum huius habe

mus in ſpeculo quoðd ſi diuidatur in multas partes: in quali⸗
bet aparet vmago que peins apparebat in integro · IJdez exem
plum eſt de ſermone q; multis rettto quia quilibet auditoꝛum
recepit illum totum. Vnde qmuis ſermo ſit vnieus in ꝓferente
cotus tñ eſt in quolibet audien. Doſtia frangitur in tres par

tes ꝓpter multas rationes . Oꝛzimo ꝓpter tres ꝑſonas diuinas:
in vna eſſentcia.ſic tres ꝑes indimſione hoſtie. vnus tñ xp̃ᷣus⸗/

Scðo ꝓpter ſtatus eccleſie ſeʒ mihtãtiũ a triũphantiũ a in pur
gatoꝛio ardentiũ · Terco ꝓpter tres ſtatus xp̃i quibs ſuit moꝛ
talis moꝛtuus a inmotalis. Quar to ꝓpeer tres partes in coꝛpe

dvñi tpe paſſionis. ſez manuum pedum a latorum. Qunto ꝓPter

tres ſubſtancias in xp̃o:ſcʒ deitatis:amme.a coꝛꝑis. Secramen
tum coꝛpoꝛis xpᷣi pꝛeſiguratũ eſt multipliciter· ſeʒ in oblatione

Melchiledech m qua figum habemus foꝛmã exterioe eſt ſa cra⸗

menti. etx pmum effectum ſciliet reſecionem. Ibi enim pꝛeceſſit
ſigura ſpũalis reſeionis in pane et vmo. In euchariſtia veꝛo
eſt rfecho ſpũahs in re: Item in manna vbi figumtur effectus

graue. Jem in agno paſeah quo fi gurabatur hberatio a ſeruii

tute egipdiaca. Iteʒ noſter agnus eſt ſignũ liberationis a dya
bolo. geez in diuerſis ſacrifidis de quibo habet᷑ in Leuitito. qui

bus ſigu rabat᷑ oblatio paſſionis xp̃iVbi ſuit hoſtia quo ad re

oonciliationem· a vidima quo ad ſatiſfadionẽ pꝛo peccatẽ nr̃is

E&t holocauſtum quo ad toaus oospis fui lelionez. In oblacse

maine de qua legitur Judituz Oer quam ſignabatur in quo

deheret ſieni oblatio a ſuꝑ quẽ · qꝛ in fide hieſu xp̃i qui ꝑ petraʒ
deſignatur· In virga ionathe melliea. vbi figurat᷑ quis offer⸗

re debeat · qꝛ Jonathas· PBer fauũ aũt mellis deſig nat᷑ deuocio
offeren tis. igura ſengmnis xpi fuit vmũ.ad deſig nandũ refe

Rionem. Vnde m cantidis eanticoꝝ · Introduxit me rex in celiã

ſuam Item aqua ad deſignandam ablutionem. vñ Mdi aquã
Reneem Fum languis ad deſlignandum redemptionẽ · ad

eb. Bme ſanguinis effuſione non ſit remiſſio.
De

in aa. (Capitulum. xii.

ts · Primo quia ſicut iaʒ pꝛedictũ eſt tam an legem

GB

dig nitate euchariſtie et mirabilibus

Ignitas a excllencia huius ſacmenti a pparet in mul

* „

M Liber
q; in lege fuit pꝛehguratum. Secundo quia a pꝛophetis pꝛenũ⸗
datum· Pſal . Panem angeloꝝ: manducauit homo. Preterituz
ponit pꝛo futuꝛo ꝓphali ertitudine. Tercio qꝛ a xpᷣo inſtitutũ
et hoe dupliciter. ſcz verbo et ſacto · verbo vt prz in Joh· ca · 6.
Egd inq; t ſum panis vuus qui de celo deſtendi. Facto veꝛo ut
ait᷑ m at. ca· 26. Accipite et comedite hoc em ẽ coꝛpus meũ
Quarto qꝛ ab apłis obſeruatũ:i. Coꝝ.ii· Cõuemẽtibo vobis
in vnũ. Quinto qꝛ a ſũmis pon tiſfieibo ſolennizatũ qui oꝛdina⸗
uerunt tm̃ ad oꝛationes a locuʒ et tꝑus et veſtimentũ et vaſa
duerſa · que omĩa ſunt ad de coꝛez huius ſacramenti . Maxima
dig nitas apparet in hot ſaeramento · qꝛ cũ xpᷣus cõſtet ex tri bo
ſubſtandis· deitate. anima. et toꝛpe· Ipſa quidez deitas excellit
omnia põ · Magnus dñs et laudabilis mimis. Item anima eiꝰ
pꝛeœllit omn es ammas cũ ſit plena gra a virtute a.pfectiſſima
m affecdnua a gitatiua- Item cozpus pꝛecellit omnia coꝛꝑa qð
de ſacuficato coꝛꝑe ſuit ſũptũ beatiſſime vᷣginis a deitati vnitũ
Ergo m xpᷣo nobiliſſimũ in elo a nobiliſſimũ ĩ terra vnita ſũt
Munbilia multa ſunt in hoc ſacramẽto.Primũ eſt ꝙ ẽ coꝛpus
xp̃ᷣi m tanta quantitate ſicut fuit in erue a ſicut iam eſt in elo;
nec tñ excedit termios illius foꝛme · Gcðm ꝙ ſunt ibi aceden
da ſine ſubiecto · Ierauz ꝙ; panis ita ↄuertitur in coꝛpus xp̃i
qꝙ tñ non ſit materia coꝛꝑis xp̃i · nec etiam ãmhhilatur. Quartũ

qꝙ coꝛpus non augetur ex multaꝝ hoſtiarũ ↄſecratione nec mi

nuitur ex hoſtiaʒ ſumptione. Quintũ ꝙ idem coꝛpus numeꝛo
in pluribus locis eſt a ſub omnibo hoſtijs dſetraus Sextũ eſt ꝙ;

qñ diuiditur hoſtia non diuiditur coꝛpus xp̃i. ̊ ſub quahbet

videtur oculis coꝛpus xp̃i nõ tangit᷑ nec videtur. Sed hec tan
tummodo circa ſpecies ſunt · Octauum q ſtatim cũ delinũt iſte
ſoꝛme tunc etiaʒ ibi deſinit eſſe coꝛpus et ſanguis xp̃i. Nonum

ꝙ cũ ibi nõ ſit panis vel vinũ tñ accedencia habent eundẽ effe
ctum. vt pꝛins ſcʒ ſaciare inebꝛiare a hmõi Nota ꝙ; deo duenit

elle vbiq; ſimpliciter a ꝓprie · Creature duenit eſſe in vno loco
tm.coꝛpus xpᷣi medio modo ſe hzʒ Cũ em̃ ſit treatura nõ debet
equari creatdꝛi in hoc ꝙ; ſit vbiq; Cuz veꝛo ſit vnitũ deitate de
bet in hoc excllere alia coꝛpa: vt ſimul a ſemel in lous plurib⸗
pPo ſſit eſſe ſub iſto vieʒ ſacramento In ſacramento euchariſtie
quidam eſt hᷣm natura. vt hoc ꝙ ibi ſunt accedentia in loco de
terminato · quidam eſt ibi ſupꝛa naturã ſed nõ ſuꝑ intellectũ vt
ꝙ ibi ſunt acedencia ſine lubiecto Am dam eſt ibi etiam ſuper

pte totus eſt xpᷣus. Septimũ ꝙ qñ tenetur hoſtia in manibo et

e effectu euchariſtie.

Gextus

naturam a intellect. vt ꝙ ibi xp̃us eſt tantus quantus fuit in

cruce Mec tñ excdit termmos illius parue foꝛme . De mirabil
tranſubſtanciatõe nota ꝙ triplex eſt mutatio. Vna eſt artiſteia
lis. vt qndo fit vitrum de cineribus: Alia eſt naturalis et hee
duplex eſt ſcʒ acci dentalis et ſubſtantialis . Reidentalis eſt vt
qn idem ſubieckũ manet ſub diuerſis accidentibus ſibi inmeem
ſucedentibus.Subſtandahs eſt vt qñ eadẽ materia manet ſub
diuerſis ſoꝛmis ſubſtancialibo· ſicut ptzʒ in tranſmutacõe elemẽ
ꝛum in muiœm. Tercia mutatio eſt ſuꝑnatumlis: vt qñ nee

materia nec ſubiectum manet · ſed tm̃ acedentia ſine ſubiecto:

et talis mutatio eſt m tanſubſtaaatione· In rerum mutanõe
poteſt cõ ſiderari triplex difficultas. Vei ex parte termini a quo
Vel ex parte diſtancie termmoum adinniem · Primo modo
treatio eſt mirabilioꝛ mutationibus omnibus:. quia eſt de non
ente ſimplieiteꝛ. Secundo modo oonuerſio panis in coꝛ pus chri
ſti eſt mirabilioꝛ ommibo.qꝛ eſt in ens adtu pᷣus exiſtẽs. Tertio
modo mearnatio eſt mirabilio qᷓcunq; mutacõe · qꝛ ibi eſt vnio
in fine di ſtantiũ · Ray diſtmguit qᷓdꝛuplite mutatõ ezʒ ſubalem
Prima eſt ab ente im ens et hec diatur generatio. Secunda eſt
ab ent in nõ ens vt coꝛruptõ. Tercia ab ent in ens qð modo
non eſt ˖ ſed iam erit. vt eſt pꝛodudtio. Quarta eſt ab enæ in ens
iam exiſtens et tals eſt zuerſio panis im cozpus xp̃i:· Dec mu
tatio non habet ſimilitudinẽ in natura · ſed eſt alrationi quaſi
vtraria· qꝛ hit mutatur vna ſubſtanca in aliam et manẽt acce
denca . SHed in alemacone econuerſo eſt. qꝛ ibi mutant᷑ aceden
da et manent in eadem ſubſtancia ſicut patet in coꝛꝑalibus qm
de albo ſit nigruʒ · a in ſpũalibus qñ de inſto fit impius.vel de
ignoeante ſit eiens· Mota ꝙ hec pꝛepoſitio de. multipliciter ſu
mitur · Añq; notat cauſam· vt cũ dici᷑ xpᷣus ↄæptus eſt de ſpũ
ſancto.Qñq; materiã vt cũ diat᷑· xpᷣus natus eſt de vᷣgine · qnq;
ydemptitatẽ ſube vt cũ dicit᷑ · Gilius natus de pr̃e.Qnq; traſub
ſtanciationẽ ſiue ðuerſionẽ vt cũ dic᷑ coꝛpus xp̃i fieri de pane
Auandoq; oꝛdinẽ · vt cũ diatur creaturã eſſe de nihilo.
(Capit. xiii.
Igne ſuſcipiẽtes coepus xp̃ᷣi bonũ mł tiplex ↄſequũt᷑
Primũ eſt xpᷣi cmemoꝛatio Cath.26. Doc facite in
meã ↄmemoæꝛatõez ſcʒ mee dilecois liberatiõis immi
ta tiomis: Aeem interioꝛ viuifieatio qꝛ nõnunq; per virtutẽ ſatra
menti hnius fit de attrito ↄtritus Gn. Lignũ vite ↄmeſtũ vita

pꝛeſtabat: ſic per graciq illum inam purgam̃ ꝑficimur reſiam

Liber
vinificamur · Et bene ieddit vita per cibum. ꝑ quã a moꝛs in⸗
traunit. Coeꝑis xp̃i miſtiei incoꝛꝑatio · Vnde dickũ eſt ab Rug.
Mec tu me mutabis me in te· iu mutabe ris in me. Iſtud non
intelligit᷑ de vnione eoꝛꝑis miſtiti de nouo fauenda. ſed de au⸗
gmentanda. non em vmt diſił ia- Item ſpũalis refedio. põ· In
loto paſcue ibi me collocamt. Deus em nõ tm̃ inſtituit ſacram
tum qð nos in e gr̃e generaret vt baptiſmũ.Vel qð gemtos

rohboꝛaret vt ↄfirmatio VPerum etiam ꝙ roboꝛatos enutriet ut

euehariſtiam. ꝓter qð hec tria lacramenta dentur ommbo qui
ad ſidem accedũt. Icẽ deuotõis augmentatio/PsS. Impiguaſti
m oleo caput meũ · Nutrimentũ em̃ ꝙ hic dat᷑ nobis quantuzʒ
ad eſſe gratuitũ in tribus attendit᷑· ſcʒ m ↄſeruatõe deuocõnis
ad deũ et dilectiõis ad ꝓximũ.et di lectiõis mtra noſmetipſos
Item fomitis mitigatio Pſał. Suꝑ aquã reſectõ is educãt me.
qꝛ ſicut aqua refrigent. ſic et iſtud ſacramentum a feru oꝛe ton
tupiſcẽcie · Gracie collatio. Exo.Deſcendente manna deſcende⸗
bat pariter et ros. Item virtutũ roboꝛatio · Põ. Coꝛ panis ho⸗
mĩs tonfirmet· Item peccatoꝝ: remiſſio. qꝛ ꝑ iſtũ cbum ſemper

fit reꝑatio deꝑditi · Vnde qꝛ diatur in oꝛatione dñita. Panem

nr̃m.quot.da .no·ho · ſtatim ſequit᷑ Et dimitte nobis debᷣinr̃a
Iſtud intelligit᷑ de venialibus a nõ de moetalibo·qꝛ ſicut alimẽ⸗
tum naturale ꝓdeſt vuenti a nõ moetuo. ſimiliter alimentum
ſpũale· Item contra dyaboluz armatio.p̃s. Paraſti in ↄſpectu
meo menſã aduᷣ · eos &ι- Item ſpei eleuatio. ÆA½pls . Qũo cũ illo
omnia nobis danauit. Item amoꝝ excitano· Bernhar · Diſce
xpᷣiane quantũ debeas diligere xp̃m qͥ dedit nobis carnẽ ſuam
in cibum. ſanguinẽ in potum· aiam m pꝛetiũ aquã lateris in la
uatrum Itm ſidei ↄmendatio quia in hot ſatramento eleuam
ſupta natutam e ſupꝛa ſenſum a ſuper mtellectũ. Apls · Capti⸗
uantes omnem intellectü in obſequium xp̃i. Item angelica con
uiuatio pp · Panẽ angeloꝛũ mãducauit homo· Itẽ eleſtis regni
collatio Johis.6. Qui mãdueat carnẽ meã a bibit meũ ſangui
nem habet vitam eternam . Spũalis delectatio ˖ Gap · Panẽ de
celo pſtitiſti eis· Item intellectus illummatio·.ſ. Re ·14· Guſta⸗
uit io nathas de melle a illummati ſũt oculi eius De effectu eu
chariſtie dieit Bern . Coꝛpus xp̃i eſt egrotis medieina · ꝑegri
nantibus dieta. Vebiles ðfoꝛtatvalentes deleckat· languoreʒ
ſanat · ſanitatẽ ſeruat ſit homo manſuetioꝛ ad coꝛrepti onezʒ pad
tientios ad labo: em. ardentioꝛ adð amoæẽ · Sagati oꝛ ad cautelaʒ

ad obedienciã peonio?. ad gr̃arumadionẽ deuotioꝛ · Situt rite

l

zin⸗
iug.
non
ean⸗
n
ran
mos
et ue
dqu
nnz

dem

ſo⸗
ſte

Hextus
cõmumieantibo multa bona Puemunt vt dick
toꝛpus xp̃i ſumẽtibo multa mala oæurrunt· Nulhus em̃ opus
plact deo niſi ipſe placat ipſius ꝗIndigna nãq; ↄmumo pctis
hoĩem illaqueat. damnationẽ ꝓparat. ꝓximũ ſcandiliʒat· men
tem excœcat · temptatõem ſubiũgit · Deum irritat. vitã tpalem
bꝛemat · gratuit ſpoliat. De his oĩbo ꝑ ædinẽ d̃ iñs. Fiat
inqt menſa eoꝝ toꝛã ipſis in laqueũ· ecce pꝛimũ. Et in retribu
tion es. ece ſcᷣm. Et in ſcandalis. ecce tereiuʒ · Dbſcurent᷑ oculi
eoꝝ ne videãt · ecce quartũ. Et doꝛſuz eoꝝ ſemꝑ ineurua· ecce
qntũ. Effunde ſuꝑ eos irã tuã ec& ſextũ · iat hitatio eoꝝ de⸗
ſerta. ecc ſeptimũ · et in hibitacuł eoꝝꝛ nõ ſit qͥ inhiĩtat·ece· S·

e ſumeuntibus euchariſtiaʒ et modo ſu

mendi. (Capitulum. xuii.
Dꝛpus xpi qtuoꝛ modis ſumit᷑ · Quidã acelpiũt ſpũa
liter tĩ: vt acepiũt rẽ ſaẽmenti grᷣam a nõ ip̃ᷣm
ſacmẽtũ tcoꝛꝑis xpᷣi · de H mõ ſu mẽdi diẽ Aug · Crede
a maducaſti u coꝛꝑi xpi miſtioo inooꝛꝑatꝰ es· Quidã ſaẽmẽtalit
tm̃. vt cõ municantes ſm motali · Quidaz ſpũaliter et ſacramen⸗
talicer · vt qui rem et ſacramentũ acapiũt · ſicut qͥ ſunt muni⸗
cantes in gra- Quidaʒ nec ſpũaliter nec ſacramentaliter · vt qui
nec rem nec ſacramentuz accpiũt. Primi nõ manducãtes man
cant. Secundi manducãtes nõ manducãt· Terai maiducandes
manducant-Quarti nõ manductantes nõ manducant· Cirea cõ
munionez ↄmittit᷑ peceatũ tribo modis. Primo cũ quis ſtatuto
tpe ↄmunionẽ dimittit. Joh · 6. Niſi maducaueritis carnẽ filii
hoĩs. Scᷣo cũ quis ſuo tꝑe ↄmunicans male actedit. XAοσ.1

Coꝛ. 1. Qui aũt ſumit indigne indiaũ ſibi mandutat a bibit

Teroõ cũ poſt »munionẽ a pctis ſe nõ cuſtodit a iſte mł tiplex
malũ incurrit. Primo qꝛ xpᷣm quẽ ignominioſe ſuſcepit· a ſe ex
pellit. Et terte turpiꝰ eict᷑ q; nõ admittit᷑ hoſpes. Beðo qꝛ tal
quodammodo ſimilitudinẽ inde gerit· ꝗudas em poſtq; c xpᷣo
tenamt ißm tradidit. Sic a abſolon frẽm ſuũ ⸗ο vumũ inuita
uit a poſt octidit · vt habet· 2. Re:iʒ. Teròo qꝛ oedinẽ hone⸗
ſtatis ꝓꝑuertit· Venturo em̃ reuerentiã exhibet pñti nullã. Pñ
ſimilis ẽ illis qui cũ ramis oliuazꝛ. a cũ tlamoee xpᷣo octurrer̃t
et ip̃ᷣm poſtmodũ cruaſixerũt. Quali᷑ ad mumionẽ acedendũ
ſit diſcẽ polſumꝰ in eſu agni paſcalis: Comedebãt em̃ eũ indei
accinctis renibo calcdiatis pedibo batulos habentes in manibus
cũ lacucis aggreſti bo a feſtinãter· ſic habet Exo·iz · Per pmũ
ſignat᷑ puritas caſtitatis· Lucœ. 12. Sint lubi vri p̃ench. ꝑ Keðᷣm

a eſt. ſc indigne

Tiber
affectus deuotõis Canti. Quã pulcra es in calciamẽtis filla pn⸗
cipis · Per teꝛcũ. memoꝛia dnic paſſionis Geñ. 33· In batulo

meo tranſiui ioꝛdaneʒ iſtũ. Per quartũ amaritudo ↄtritionis:

Plał. Cibamt nos pane latri · Per quintũ ꝓmtitudo bone vo⸗

luntatis a oꝑatioms ꝓPron · Vidiſti hoĩem veloœm in ope ſuo

coꝛam regibo ſtabit . Itẽ quales eſſe debeant municates oſten⸗
ditur in veſtibo ſacdotalibo. Requirunt᷑ em iſta. Judiaũ diſene
tonis. mũdida eaſtitatis· moetificatio carmis. cſtancia foꝛtitu⸗
ti inis ꝑſeuerantia lõganimita tis/ꝑſedio caritatis. Pꝛimuz no⸗

tatur in ſuꝑ hum emli. Scðm m alba Teraũ in anctura. Quar

tim in fanone · Quintũ in ſtola. Sextũ m caſula. Coepus xpi ſu
mitur velatũ accedentibus multiplid ratione· Primo ꝓpter me
ritum quantũ ad bonos.qꝛ bᷣm Eregoꝛi Fideð nõ hz meritũ

cui humana mtio pᷣbet expimentũ & Scðᷣo ꝓpter mdignitatez

quantũ ad malos. Exemplũ.ij. Re.6· de bethſamitẽ qui peuſſi
ſunt qñ archam dñi vidert · Ierdeo ꝓpter imbeclllitatẽ quantũ
ad omnes· Mon em poſſemus videre claritatem coꝛꝑis xp̃i ſcizʒ
gleriſicati. Exemplum de Moyſe in cuius fadem non poterant
ſilii iſrahel intendere qñ reſpleduit · Quarto ꝓpter vitandũ hoꝛ⸗
rorem crudeliratis, Si xp̃i carnẽ dentibo attreckaremꝰ. Tres ſũt
cauſe quare laycis nõ dat᷑ iſtud ſacramentũ ſub duplia ſpece.
Prima eſt ꝙ poſſent credere ꝙ totus xp̃us nõ eſſet ſub vtraq;

ſpecie · Secuda ꝓpter peri eulũ qꝛ de fauli poſſet effundi ſanguis
Tercia vt veritas reſponderet vmbꝛe · quia in lege mhil habe⸗

bant etiam offerentes de libamine.

Oe abſtinencia a cõmunione (Capit xv.

aliqui ſine culpa moꝛtali · Sed ꝓpter ſatrameti reuerẽ
tieam ſicut qui ſenciũt ſe minus mðos mente vel carne·
vel etiam indeuotos Et iſti bene faaũt dũmodo pñ̃t ſine ahoʒ
ſcand alo a iuſte ſuꝑſedere · Vnde vbi nõ inſtat neœſſitas conſu
lendũ eſt talbo vt de dmumiõe expectent quouſq; parati et de
uoti at tircũſpedn ac edere poſſint.· Nulla tñ necſſitas debet cõ
pellere vt aliqͥs in petccato moetali ſtienter ↄmunicet. Pecatuz
ſaeit indignũ cõmumione tribo modis. Kut in habitu qñ quis
accedit nõ ↄtritus de pecato p̃terito et intõfeſſus· Aut in actu
vt qñ immutat foꝛmaʒ ſacramenti.a irreuerenter ip̃m tractat-
Kut in ꝓpolito vt qñ hʒ voluntatʒ pecandi m ſutuzo⸗Poteſt
etiã ꝓpter reuerenaã ſacramena ex ↄeluſo fieri a Smumone tri
pliuter Primo ꝓpter reuerenciã ſacmenti exterieris. ſic excludit

Bſtinent quidã a ↄmunione ꝓpter culpam ꝓpriam·. a

nt
etan
ſicer
amf
malt
etate
vnce
oſsc
dina
fell
Tie

5

len
y.f
ſon
gul
ſnd
end
qun
euk
dſ
dan
due
W
n
noͤ
etiͤ
lere

der
ten

S.

15

— —
—

— — —

oIe .e

—
—

Gextus
p lutio et immuũditia coꝛꝑis · Secundo ꝓpter reuerenciam rei
contente ſubfoꝛmis· ſic excludit deſectus iudicii a rõms in puùis
et amẽti b. Terceio ꝓpter rei ſigmſieate a. vmitatẽ coꝛꝑis miſtici
ſic excludit vmculũ mẽdich vel ſuſpẽſiõis ve exocõmuicatõis eti
am miuſte Bic igit᷑ ꝓ ſola reuerẽda ſine omni culpa exchudunt᷑
multi a c mumione· Doc pmo patet in pùis. qui tñ ſi ſunt ꝓpe
etatem adultã ſcʒ.io· annoꝝ vel: iz. aQ appent in eis ligna reue
rencie a diſt recõ is poſſunt ſumere alias nõ. Idem patet in furi⸗
oſis qui excludunt᷑ ſine culpa·qui tñ ↄmunicare pnñt qñ habẽt
dilada intearalla Item cũ qnis habet lutoſas manus licz hoc
fit ſine culpa cũ ꝓ ſola reuerencia nõ debet tangere coꝛpus xp̃i.
Tria genen hoĩm excludebant᷑ in lege ab elu agmi · ſcz in eir cu
ciſi qui ſignant eos qui accedunt ad ↄmunionem irreuerenter
2 Reg. 6. legit᷑ ꝙ ꝑcuſſus eſt oza qui tetigit archam dñi. Itez
alienigene hi ſignant inſideles. de taliũ ðmunione drẽ in Gen
37. Fera peſſima deuoꝛauit ſiliũ meũ ioſeph Item immundi qui
ſignant hñtes moetale pecatũ . De his ait ꝓha: MWundami
qu fertis vaſa dñi.. De his tribo nota verſus. Indigne ſumis
ſi nõ ſumis reu erent· Vel nõ cat holiæ vel habens moꝛtale ſci⸗
enter · Qui nõ ↄmunicant ſuo tꝑe multa mala incurrũt. ꝓorimo
quia multiplia vtilitate pumant᷑· De quo habes ſupꝛa ĩ effectu
eukariſtie. Si em̃ raab ſaluata eſt qꝛ ſuſcepit nũdos dñi.Mul⸗
to ſoꝛ tins qi ip̃m xp̃m ſuſcepit · Scðo quia cõſtitutionẽ ecclie

tranſgredit᷑· Statuit em̃ ecleſia ꝙ qui nõ ↄmunicat in paſcha

vinens ab ingreſſu eccleſie ar œatur. a moꝛiẽs eccleſiaſtica ca⸗
reat ſepultura Terdo qꝛ maledicuonẽ mcurrit. Eccliaſtes · ve
ſoli qꝛ oeciderit nõ habet ſubleuantẽ ſe · Sed bñ ſolus ẽ qui xp̃m
nõ habet. Quarto qꝛ vices deo nõ rependit XRug . Verecundũ
eſt iln hoſpicium denegare qui ſolet omnem pulſantem admit⸗
tere Quinto quia vires ſpũales perdit · Quilibet em qui eſt ſine
moꝛtale peccato eſt membꝛum coꝛꝑis miſtici embeum aubez
debet ſuſtentan ahmentd coꝛpoꝛis. Chriſtici veri . RKlio quin ef⸗
ti etur aridum · ſi ut et me mbꝛum coꝛpoꝛeũ ad quodð nõ trãſ⸗

mittitur coꝛpozalis abi nutrimenum.
(Oe officio miſſe. Eapitulum. xvi.

Ropꝛietates plunmas habet miſſa. Pꝛimo quia cele
bꝛatur a ieiunis · Secundo quia tm in eccleſia a ſuper
alcare.niſi pꝛopter cauſam qñq; ſiat ſubtentorio.vł in

ahquo loco honeſto· Tertio quia opoꝛtz olebꝛantem eſſe ſacr

dotem. Auarto quia opoꝛtet eundez indutum eſſe ſacris veſtib⸗

Liber

Quinto quia tmmodo fit in die et nõ in node niſi in natinitate

diñ Sexto qꝛ ſemꝑ œlebꝛatur acenſo lumme. etiã ſi mille ſoles
lncerent ſuꝑ terram · Septimo quia ibi ſonant verba dinma er
angelica a humana. Diuma quidem qñ dict vel cantat Dater
noſter. Et legunk verba dñi in euangelio. Nngelica vero qn

cantatur. Gloꝛia in extelſis:· DHumana aüũt ſicut ſunt in colicdis

aliis hmõi · Octauo quia andiuntur ibi tria nobihoea ydeo⸗

mata que mundus habet. ſeʒ hebꝛaicu vt ibi ſabaoth a oſanna

Item gretuz vt cũ dict᷑ kyrieeleyſon. Item latinum vt in aliis

que ſunt ibi.· Nono quia miſſa ſuo modo tam plena eſt miſte⸗

riis· ſicut mare guttisſicut ſol athomis· ſicut firmamẽtũ ſtellis
et ſicut eelum empyrreum angelis · Decimo quia laterdos in ſo

lenmibus eccleſiis habent in miſſa ſua plures miniſtros. ſcihiœt.
dyaconum.ſubdyatonum.atoltos. In pꝛeſenda tante maieſta

tis · Vn decimo qꝛ angelis exiſtentibus ſuffieit in pꝛeſen tia tãte

maieſtatis eſſe ſcolares Duodeamo quia ibi ẽ deus deli dHterre
Offiaum miſſe moꝛaliter eſt ita Introitus ſignat inchoationez

boni · G aũt introitus duplicatur ſignat ꝙ; m noſtra mœptio⸗

ne debemus declinare a malo et ſaere bonum. Ryrieeleylon ꝙ

nouem vicibus variatur ſignat muo cationeʒ miſericoꝛdie dei ·

qua nouem modis indigemus · Primo tribus modis quantũ
ad remiſſionẽ pecatoꝛum que ppetrauimus eoꝛde oee et opere

Setundo tribns modis quantũ ad grade collationem ſcʒ ſidei.

ſpei et caritatis· Iereio tribus modis quantũ ad gloiſicacõezʒ

qua gaudebimus ſupꝛa nos in deo· a intra nos de nobis· a iu⸗
xta nos in ꝓximo- Gloꝛia in excellis ſignat graciarũ adionem

Collecta deuotam ſignat oationem. Epiſtola a Euangelium
ſignant noue a veteris legis obſeruatione;. Graduale aà All'a

notant vite adiue a contemplatiue perſedionem. Offertoꝛium
tribulati ſpũs ſacriſicium. Secreta ſignat ſtatum vie · Prefaao
ſtatum patrie. Sanctus Banckus Hancus ſignat exulationez
angelioꝛum pꝛeſentiũ. Canon tranſitum membꝛoꝛuʒ in coꝛpus
xp̃i miſtitum. Pater noſter notat filiation em per gram. RXKgnꝰ?
dei libera tioneʒ per gram diumam.Tripheatur aũt agnus dei
vt libe remur a pꝛeteritis malis pnñtibus a futuris Complenda
bom operis ſignat conſumationem. Cirea quedã alia que ſunt
in miſſa: Mota ſignificadonẽ allegoricam. Intelligimꝰ em̃ per
altare crucem. per calicem ſepulcrum per patenã lapidem ſuper
poſitum·per coꝛꝑale ſyndonẽ i quã coꝛ pus xpᷣi fuit muolutũ
Mota ꝙ licqʒ omnes miſſe ſint eque bone quantũ ad opus ope

i⸗

—
— —

Gextus
ratum cũ in omnibus ſit idem xp̃ᷣus multum tñ differunt quã⸗
tum ad opus operans. Vnde melius eſt audire miſſam bom ſa
cerdotis q; mal· ſicut in menſa coꝛpoꝛali eundẽ abũ iocundius
accipimus a mundo miniſtro q; immundo. Mota ꝙ; ꝑiculoſum

eſt ſi elebꝛet eecutiens. vel manus habens tremulas aut cadu

tum moebum. aut delyras. aut nimis ydeota. Vnde talibus in
iungendum eſt ꝙ abſtinant a miſſa. Preterea qñ ahquis bis ce
lebꝛaturus eſt ſicut ſacerdos nõ debet ſumere ablucõez in miſſa
pꝛioi Alioquin ad ſecundam miſſam nõ accederet leimnus·
e negligencus in miſſa(Capi. xvii
Iper negligẽdiã euenerit ꝙ ꝑlecho canone:nec vinũ
neet aqua neꝑiat᷑ in calice.ſtatim debet infundi vtrũq;.
et ſacerdos iterabit dſecrationem ab illo loto- Simili

modo et pſiaet vſq; in finẽ ita tñ vt dimittat duas cruces que

fieri ſingulariter ſuꝑ hoſtiam conſueuerũt· Vnde melius poteſt
die ꝙ aliam hoſtiam ſumat. et canonẽ a pneipio inapiat· O ſi
de ſimplici vmno vel aqua fuerit aſecratio ſfacta vmũ rveputabit᷑·
peo ſactramento ſed aqua non. Si quid eaderit de ſangume ſuꝑ
coꝛꝑale.vel ſuꝑ pallam altaris.vel ſuꝑ albam.vel caliœʒ pars
illa recemdatur· a in lod reliquiazꝝꝛ ſeru etur. pꝛius tñ extraha
tur ſaeramentũ quantũ poterit a ſumatur. Deinde abluatur ⸗

illa ablutio iterũ ſumatur· Si veꝛo ſuꝑ terram lapið vel lignũ

cecident lingendus vel extergendus vel radedus eſt locus ille.
et puluis ille in loco ſacro reſeruetur · Poero ſi in ip̃m ſanguimẽ
muſca vel aranea cciderit vel tale aliquid qð vix ſine vomitu.
vel ꝑitulo moꝛtis ſumi poteſt ꝑfundatur et lauetur quantd pt᷑
caucius m caliœm. a hanc ablutionem ſumat ſacerdos· Sed mu
ſca ſiue aranea ſuꝑ piſcinam cremetur & ſi de coꝛpoꝛe xp̃i ſuꝑ
pallam altaris æaderit. vel ſuꝑ aliud veſtimentũ non intidat᷑:
ſed vmo abluatur a a miſtro ſumatur· Si infirmus coꝛpus dñi
reijuat ſuſcipiatur pꝛout diligentius poteſt et ſumamr ·

e ſacramento penitencie¶Capi. xvii

Enitencia eſt vt ait Rmbꝛo.Preterita mala plangere
plangenda iteꝝ nõ ↄmittere Item gregꝰ Penten
eſt ante adta pecata flere et iteruʒ flenda non ↄmittẽ
reaà pꝛedictas diffimeoes nota ꝙ queda; diffinitiones dant᷑
ꝑ eſſenaam· vt homo eſt ammal rõnalis. Quedaʒ ꝑ cauſam vr
dies eſt ſol luens. Diffinitio aũt penitentie data eſt ꝑ eauſam
nõ ꝑ eſſentiam. Veruntñ penitentia diffinit ꝑ dupliem actum
Vnũ qui eſt reſpectu p̃teriti · ſciz ᷣterita mala plangere. Alterũ

reſpedtu futuri; ſcihcet plangenda nõ ↄmittere· et pᷣmus actus
eſt in re vel in ꝓpoſito · Pemitentia duplex eſt · Auedam inerioꝛ
tm.a hot de iure naturali. Quedã extenioꝛ que ſit ad arbitrium
bominis. Pꝛima nõ eſt ſacramentũ ꝓprie. Secunda veꝛo ſacra⸗
mentũ eſt. Mon em̃ penitencia ꝑ ſe ſuſcepta diat᷑ ꝓprie ſacramẽ
tum eccleſie cũ tahs etiã an baptiſmũ fieri poſſit · Sʒ penitentia
miũcta ꝑ miſtros ecclelſie ſarramentũ eſt. Notandũ q; ꝙ lugere
p pct̃is ꝓpꝛijs eſt actus penitencie · Sed lugere ꝓp mahs alterius

vᷣtutis eſt a miſcvie. Lugere veꝛo ꝓ bonis eternis eſt actus ter
dus btititudinis. de qua die᷑ Math. 5. Beati qii lugent. De

duratoe penitencie ſciendũ ꝙ exterioẽ nõ oꝑtet eſſe Petuam.
ſed arca mnten oꝛẽ diſtinguit᷑ eſt em pnĩa intioꝛ ᷣm habitũ · et h
dʒ e ꝓpetua. Alia eſt ſm actũ et hãt nõ oꝑtet eẽ petuã Semꝑ
em̃ tenet᷑ ad interi oẽ pnĩam qua vellet nõ pecaſſe: et vult
de teteꝛo nõ pecare . Sed ad exteriozẽ nõ ſemꝑ tenet᷑ peniteneã
Pꝛeterea alius eſt doloꝛ rõnalis qui ẽ pecati deteſtatio: Rlius
eſt ſenſibihs qui eſt palſſio Et pꝛimus ſemper doloꝛ debet eſſe in

penitenda⸗ Heeundus non eſt de neceſſitate. Item qmuis homo

nunquã ſit certus de peccati remiſſione · tñ ꝓpter hoc non oꝑtet
eſſe penitentiã exvrioꝛẽ petuam: quia non exigitur in talibus
certi tudo ſciẽcie. Sed ſufficit eertitudo coniecture ꝓbabilis vt ẽ
qñ ſecit homo pꝛobabiliter quod fuit ex parte ſua delendo con⸗
fitendo ſatiſfadendo cauendo · Cum in omni ſatramento noue le
gis ſit alia materia viſibilis elementi que ſit ſignũ a cauſa gre
DODpoꝛtet etiaʒ; in ſatramento eccleſie.ſcʒ penitende ita eſſe · Sed
tunc materia ſenſibilis large acipinir pꝛo omm re. ſiue ies illa
ſit exterioꝛ ſubſtantia · ſiue adio humana Vnde m hot m peni⸗
centia put eſt ſacramentũ ſunt res a verba Perba quippe ſunt
m ↄſeſſione et abſolutioue Res aũt eſt ip̃a ratio humana.Rd
mtelligendũ iſta plemus. nora ꝙ ſicut in mediams coꝛꝑalibus
Quedam conſiſtunt in ſola paſſione turati vt eſt ſectio vuln eris

Quedam veꝛo in acnone emſd · vt eſt exercitatio toꝛꝑis · Itẽ in

ſacmẽtis quedam ↄſiſtunt in paſſione eius qui ſandiſicat᷑ et nõ
m adione mſi ꝑ accdens. vt baptiſmus cõſirmatio euchariſtia
extrema vndio oꝛdo· Quedã ↄſiſtunt eſſencialiter in actu ipſius
qui ſandificat᷑ vt alia duo ſatramenta ſcʒ pnĩa et matrimoniuzʒ

In peimis ergo que ſine adu noſtro oꝑantur requirit᷑ exterio-

materia que lgnat et cauſat rem ſacramenti. In aliis veꝛo ipſe

actus noſter eſt pꝛ:o materia ſenſibili. Ex pꝛediqis patere poteſt

ꝙ quoddã eſt hic ſacramentũ tm̃ vt actus penitentis exterioꝛ·.

ing
1o
pe⸗

Quoddam eſt res tin vt re mſſio peccatozum: Quoddam res et
ſacramentum vt conteino mtærioꝛ:

Capit ulum: xix

St penitentia quedam vera Rug. Pemtẽtia vera eſt
penitenda nõ admittere. a ↄmiſſa deſtere. Quedam eſt
falſa. Yſidorus· Orriſioꝛ eſt a nõ penitẽs qꝗͥ adhuc agit
quod penituit· Quedam eſt coacta: Põ. Conuerſus ſum in erũ
pna mea dum conſigit᷑ ſpina. Quedã eſt ſera Kug. ſi tunc pe⸗
nites qñ peccare nõ po tes peccata te dimiſerũt non tu illa Que
dam eſt miqua Mathᷣ· Judas penitẽtia ductus laqueò ſe ſuſpẽ
dit ˖ Auedam eſt deſpenata Sapiens . Per angu ſtia ſpiri tus ge
mentes intra ſe ſapienciã agentes· Quedam ſancka et meritoria
Berñ. O ſelix penitentiũ hnmilitas · O bona ſpes conſitentiũ &;
facle vmceis mumabilem q;ato tremendũ indi ceem cõuertis in
pijſſimum patrem Penitencia debet eſſe amara Hiere · 6· Plan⸗
ctum vnigeniti fac tibi · Poluntana Aug. Cum gaudio debet
facere immoetalis futurus quetunq; facret pꝛo differenda moꝛte
moeiturus. Perfecta Augꝰ. Mulla peniten cia eſt ſera dũmodo
eſt vera · Kecelerata. Eccleſiaſtici. S. Ne tardas ↄuerti ad dñm
Mierom. Nauieule herenti m ſalo ſunez potius pꝛecide q; ſolue
ortis DHieroni. Per ealeatum perge pr̃em. PBerſeuemãs Cañt.
ani pedes meos qũo *&ι Item iter ſpuͦale debet eſſe cũ chriſto.
ſemꝑ victuro nõ cũ laʒaro moerituro Penitẽcia debet eſſe pꝛrom
pta et nõ diu dilata.Primo qꝛ diu expectamur. Vnde Yla · 5.
Expectaui vt faeret vuas et ſecit labꝛuſtas. Secundo quia ad
magna vocamur Geñn . is. Ego eꝛomer ces tua magna nimis-
Teraio ne ab etermis nupdis excludamur ſicut fatuis factũ eſt
virginibus que diffenebant pꝛeparare ſe Math·2 s. Quar to ne
ab hoſtibus impediamur. ſicut filii iſrael a pharaone ne egre⸗
direntur de egypto ˖ vt habet in Exo: Quinto qma relinquen
Peccatum etiam penis compellimur Grego. Contempnendus
eſſet hic mundus etiam ſi rebus pꝛoſperis abundaret ac cũ tot
aduerſitatibus ammum pulſat cum tot calamitates ingeminat
quið aliud q; vt non ametur clamat. Sexto ne blandis ſedu⸗
camur ſicut auis per fiſtulam aucupis. et ſicut piſcis per eſtam
in hamo. et ſieut vꝛſus per mel. Septimo ne moete pꝛeueniam
Gregoꝛ iis · Nihil eertius moete et mhil imoœrtius hoꝛa moꝛtis.
Octauo ne conſuetudine teneamur ſitut ar boꝛ defadile nõ enel
litur cum bene radicatur:Diere. Si poteſt ethiops mutare pel⸗
lem ſuam et vos & agendũ penitentiq; mouent quatuoz

de quibo Wernñ⸗Nimis duz: eſt coꝛ quod nõ emolliunt beneſ

tia: ne c terrent ſupphia nec alheaũt pꝛomiſſa. nec caſtigant fla

gella. Impedimenta penitende ſunt het puſillanimitas aggre

diendi. Tales ſunt ſic vmbꝛaticus equus qui a trunco vel vm

bꝛa terretur pudoꝛ conſitendi. ſed ſieut dict Aug . Verecundia

conſeſſionis magna pars eſt ſatiſfſadionis. Doꝛroꝛ ſatiſfatiendi
Contra hoc apłus. & in pꝛeſenti momentaneũ et leue tribula
tionis eſt eternum gloꝛie pondus in nobis operatur. Delecka
tio peccandi Gregoriꝰ· Tempoꝛale eſt quod delect at. eternum
veꝛo quod cruduat. Spes diu vinendi . Sed dñs diat ꝙꝙ ſecuris
iam ad radicem ar boꝛis poſita eſt · Deſperacõ graciã obtinẽdi
Contra dicit᷑. Ezechiel.i S. Quacũq; hoꝛa peccatoꝛ ingemuerit
ommũ pecatoꝝꝛ & Timor reeadmandi Aug. Qñ ccidi erexit
me. qñ ſteti teniit me. qñ iui duxit me. ita loquitur de domĩo.
Exemplum dehnquendi. BGed ſtultus eſt qui videt ahqueʒz ca⸗
dentem ſi non ſit in eodem loto cautioꝛ:Conſuetudo peccandi:

ſic balaã ↄſuetis mõſtris nõ curauit ꝙ aſina lo quebat᷑ Nui.2⁊2

Conſidentia de dei miſericoꝛ dia ipſum qñ penituerit reapiendi
led hoc eſt peccare in ſpem Gregꝰ?. Miſericoꝛdiam dei debemus
ern beſcere inſticdam eius nolumus ſoꝛmidare.

De effe ctu pPenmitencte Capitulum Xx.
Er pemtenciã ſoluit homo a pecatis: reſtitui᷑ ecleſie
recotciliatur xp̃o:donis ſpſalibus ditatur de filio dya
boli ſilius dei effict᷑ paradiſus aꝑitur. hec eſt que an
gelos letiſicat impiuz iuſtiſicat-amiſſa bona reuocat· penã eter
nam vitat· Iem pemtenda eſt ſcᷣa tabula poſt naufragiujʒ ad
quã peccatoꝛ potvſt recurrere q;din eſt ĩ ſtatu pñtis vite qncũq;
et quoaẽſcũq; diuumã clemẽciã voluerit iploꝛare. Duplex em̃ ẽ
naufragiũ ſcʒ peccati oiginalis a pecati actualis. Sed de pᷣmo
liberemur per tabulã baptiſmi que virtutẽ et efficadiaʒ acepit
tabulã a tabula crucis xp̃i · De ſcðᷣo aũt liberamur ꝑ pnĩq; quã
diuina clemenda puidit hommi.qꝛ peo peccatd actuali nõ põt
iteꝝ baptizari Mota ergo ꝙ a reatu pecc ati liberamur ꝑ gram
a ſequelis aũt pecatoꝶ per pemtentã et per partes peniten eie
R miſera vero ꝑ gloꝛiam Mota qualiter oꝑa mertiſicata reuini
ſcant · qꝛ liet veruʒ ſit ꝙ a pꝛiuatione ad habitũ non fit regreſ
ſus in vita naturali.non tñ veꝝ eſt in vita moꝛali · Nam a pei⸗
uatione ad habituzʒ ooluntarius eſt egreſſus. ſcʒ a moꝛte tulpe
ad vitam graue. Pade notandñn ꝙ ſitut peccata actualia tran
leunt adu e remaent reatu ita bona oꝑa t᷑nſeunt acu a rema

— ⏑, =—,

ꝗ” Berxrtees
tth nent merito. Scom aſt ꝙ manent dicunt᷑ viniſicari et mertiſfſ⸗
eari. Bona igit᷑ oꝑa q;diu ↄ-iuncta radici merendi dicunt vmd
yn Aß aut ab illa ſepantur dieunt mori qñ reuertunt᷑ dieunt᷑ viui
ſicari. qꝛ re deunt ad ſtatum ſue oꝛigimis ſcʒ caritatis. quia va

lent ad moieꝛem radicationem caritatis. —
ey a. xxi

—
=ęπ
☛
=.
——ʒ f

art ibus penitẽcie in cõmuni(C
Krtes pemtẽde integrales ſũt tres. ſeʒ ↄtritio· ↄfeſſio
et ſatiſfadtio ·. Guis em̃ tõplementũ peccati poſſit eſſe
in actu coꝛdis ſohus. vel coꝛdis a oeis ſimul vel trium
“ nmul. tñ ad perfecnonẽ penitende exigit᷑ hoꝛũ triũ ag gregatio
uint . liet ad eſſe ſimplex ſufficiat ↄtritio in aceu a& ↄſeſſio a ſauſfactio
t m poſito Mon em exigit in his que habent eſſe ſucceſſiuũ q;
. partes integrales ſint ſimul· ſed exigit᷑ m toto ꝙ habz elſe per
⸗ manens: O aũt tres ſint ꝑtes penitendie ſic oſtendit᷑· Penichcia
di: em̃ eſt quoddã ſponta neũ iudiciũ in quo ↄtritio eſt quaſi que

ℳ

E dam dtatio· vbi ſequ᷑ rei apud iudim ſpontanea confeſſio.
di Deinde ſequitur emende per indi em impoſite ſolitio · Sed m
s hoc differt iudicium fſoꝛi a inditio poli · quia ibi cofeſſus m iure
Idem natur hit abſoluit᷑.· Xha ſufficiencia iſtaʒ partium quia
er iſta cirent᷑ per contrariũ ſcʒ vt pecato? culpam ammo deteſtet
verbo acuſet a ſacto pumiet· Iteʒ ꝑ peccatũ offendit homo deũ
eccleſiam a ſeipſum. ſed ꝑ cõtritionẽ reconceiliat᷑ homo deo; per
gꝓfeſſionem eccleſie:p ſauſfadnonẽ ſibi. Item ille tres partes pe
mitencie tres ſt᷑ diete quibo itur in terra ꝓmiſſiõis de quibo exo.
Ibimꝰ viã triũ dieꝝ It ille tres ꝑtes viuificãt mostłer tres moe
4 tuos qͥs dñs ſuſcitauit:qꝛ ꝑ ↄtritiouẽ ſuſcitat᷑ puella m domo·
u Horta. p ſatiſfactõem lazgarus de ſepulcro

c4 Oe contritione Capitulum: xxn:
Ontritio eſt do loꝛ vohinta rie aſſumptus ꝓ peccatẽ cũ
ꝓPoſito ↄfitendi a ſatiſfadẽdi. Hec diffimtõ magiſtra
n lis eſt· et ponit᷑ ibi dolo: ꝓ genere vo lũtarie aſſumptꝰ
1 Pomtur ad differenciã dolozis naturalis qui nõ eſt mentrius
, p peccatꝭ ponit᷑ pꝛo materia doloꝝ ad dꝛãm doloꝛũ inuidie qi
⸗ eſt de bono alieno. Sit g diffinit ↄtritio put eſt aqus virtins
ad alias partes addatur4 ideo pomt᷑ cũ ꝓPoſito ↄſitendi et ſa
ſiſfauendi Nota ꝙ; toꝛ didtur durum qñ diuine niſpiratione ſe
Kangenti nõ cdit ſed obuiat in affec u peti demeando⸗ Fragi

Liber
veꝛo dicitur qñ indpit a ꝓpoſito petcandi reſpikere- lit non
dum totaliter duertatur. Conteri aũt diat᷑ qn voluntas ꝑfecte
ab effectu peccati reſint. An contricione duplex eſt doloꝛ· Pnus
eſt vo lun atis qui nõ eſt aliud qᷓ; peccati diſplincia. Klius eſt
ſenſibilis . Primus eſt de eſſenqa ↄtritionis. a de hoc doloꝛe in⸗
telligit illud Hiere. 6. Luctuzʒ vnigenniti ſat tibi. qꝛ homo debet
ex rõne magis velle nunqᷓ; peceaſſe q; vnigenitũ viuere Scðus
vero doloꝛ nõ requirit᷑ de ðtritionis neœſſitate · ſed de eius pfecti
one · qꝛ talis do oꝛ nõ eſt in nr̃a po teſtate · Nota ꝙ cõtritio põt
tm̃ intendi ꝙ nõ ſolum culpa ſed tota pena dimittitur. Doc at᷑
pPoteſt ſien dupliater · Vno modo ex ꝑte caritatis que diſplieen

eiam peccati cauſat qð ſit patet · qꝛ contingit tm̃ intendi carita⸗

tem in actu ꝙ; oogtitio inde ſequẽs merebitur abſolutionez ab
omni pena. Klio modo fit illud ex parte doloꝛis ſenlibilis quã
voluntas in contritione excitat. qnia em ille doloꝛ pena quedã
eſt tantum poteſt intendi ꝙ ſufficit ad deletionem eulpe à pene
Difſferentia eſt mter attritionem et contritionem lſicut inter in⸗
foꝛ me a ſoem atũ hm qð dict᷑ de ſide jnſoꝛmi a ſoꝛmata · Vtz⸗
aũt attritio fiat contritio diſtinguendum eſtquia ↄtritio dict᷑
cũ grada tritio · hoc aũt poteſt eſſe dupli ater. Vno me do ꝑ con
cmitandiam. quia gratia aſſotiatur motui exiſtenti in anima
et illũ inſoemat q̃ nuis non eliaat · Alio modo ꝑ cauſam ira
motus a gratia elicatur. Primo modo attritio fit contritio.qꝛ
ackus ille ſimplex manens m anima ſoꝛmatur adueniente gra
ſRicut eoloꝛ adueniente lueæ. Scðo modo impoſſibile eſt ꝙ attri⸗
tio ſiat c tritio · Si queri᷑ qmdiu quis de pecatd dolene debeat

Ruñdeo ꝙ ſitut dictMugo de ſancto victoꝛe · Deus qñ abſol⸗

ut hommem a vinculo peccati ligat eũ vmculo ppetue deteſta⸗
honis· Sed deteſtatio peccati petua duplex eſ Rouedam eſt in
habitu ad quã homo ſemꝑ tenetur eti poſt ꝑfectam pecati re
miſſionem de qua diat Rugꝰ.loquens de penitenæ · Semꝑ in
qtut doleat a de doloꝛe gaudeat a non ſemper doluiſſe doleat.
AKlia eſt deteſtatio etiã im actu ad hanc nõ tenetur homo ſemꝑ
Baiendũ ꝙ; damnati et beati et hi qui ſunt in purgatoꝛio non
habent ꝛtritionẽ ꝓprie huius hec eſt ratio· qꝛ in ↄtritione ꝓprie
ſumpta tria ſunt.ſcʒ Gracia doloꝛ a effectus meriti ſatiſfact en
In beaus aũt non eſt doloꝛ. In damnatis veꝛ non eſt gada.
Et hi qiu ſunt in purgatdꝛio non merentur. =

We confeſſione (Capitulum. xxin.

„ — — — 27% —

☛☚ S -

Gextus S
Oaſeſſio eſt vt ait Augꝗ· per quẽ moꝛbus latens ſpe
venie aperit᷑. Dec eſt confeſſio ſacramentalis. que eſt
pars penitencie que couementer deſcribitur et per ma
teriam que eſt peccatum. et ꝑ actum qui eſt aꝑire a ꝑ fineʒ qui
eſt ſpes venie. Duplex eſt confeſſio. Quedam eſt mentalis que
fit deo· a het eſt de iure naturah. Quedam eſt wocalis que ſit ho
mini et hec non eſt de iure naturah. Igitur ante mearnationezʒ
xp̃i ſuffidebat conſelſio mentahs. quia deus nondũ erat homo
ſed poſtq; factus eſt homo debet ↄfeſſio fieri hmimi vicario xp̃i
In hoc em̃ ꝙ miniſtris ſarr amentoꝛum dedit poteſtatem ligan⸗
di et ſomendi imſinuaut confeſſionẽ eis tanq; indiubus debere

fieri. Sic ergo chriſtus confeſſionem inſtituit tacite· ſed apoſtoli

pꝛomulgau erunt expꝛeſſe: Quamuis igitur in contritone di⸗
mittatur pecatum tamẽ conſeſſio vocalis eſt neœſſaria vel iure
quando habetur opoꝛtunitas vel in pꝛopoſito.quando eam ar
ticu lus neœſſitatis excludit et non contemptus religionis. Et
iſta neceſſitas confitendi poſt contritionem non eſt m tali caſu.
pꝛopter neœſſitatẽ remedij cũ pecatuz iazʒ dimiſſum ſit· ſed pꝛo
pter obligatonem pꝛeœpti &- Confeſſio enim et ſatiſfadio ne⸗
leſſaria eſt non ſolum ꝓpter retonaliationem m indicio dei. ſed
euam in iudido eccleſie. Quas circumſtancias teneamur confi⸗
teri. Mota ꝙ urcũſtanciaꝝ quedã ſũt trahentes in ahud genus
leceacl. di coire cũ muliere ↄ»ingata et has tenet᷑ homo Onfiteri
uedã ſunt agrauaes in eadẽ ſpecie · a haꝑ quedã ſũt agra
uantes nõ notabiliter ſicut ſcienaa et hmõi has nõ tenet᷑ quis
ↄñiteri.qꝛ ſunt ſieut venialia pcta.Quedã ſunt agrauantes no⸗
tabihter et has m quoſdazoꝑtet ↄſfiteri. Non em̃ ſuffiat illi q
oentũ marcas de alieno habuit diere · Egd accepi alienuʒ cum
hot poſſet veriſieari ſi acepiſſet tm̃ vnum denariũ .· Scðm alios
ↄmunius ſed nõ tutius opmantes nõ oꝑtet⸗Que aũt ſunt circũ
ſtancie agrauantes pecatũ notant᷑ in his verſibus: Xgrauat
oꝛdo lotus moꝛa cauſa ſcienda tꝑs : Lucta pulilla modus culpe

genus a ſtatus altus · Conditio numerus etas a ſcãdala ſexus

Guis peccata alicuius nota ſint ſacrdoti· tamẽ opꝑtet ea ↄſiteri.
q non ſunt ei nota vt iudici Gdiu poſſit aliquis differre ↄſeſ⸗

ſionem due opimones Quidam em̃ dicunt gPacrate: Enentt
fiteri ſtatim habita opoꝛtumitate ſuffidienti. Alii dieunt ðmu⸗
mus ꝙ eũ confelſio ſit inter œpta affirmatiua nõ obligat. niſ
Peo lodo et tꝑe. Ecleſia aũt determinanit in decretali ꝙ homo
2ſiteatur ſemel m anno.qꝛ ſemel in anno habet qmliber de ne

M

eſitate municare: In quatuoꝛ tñ caſibus tenct᷑ quis ante hot
tꝑus oonfiteri · Vnus rõne ſacramen ti. qꝛ vult cmumicare vel

clebꝛare. Klius eſt rõne ꝑieuli vt ſi in ꝑiculo moetis quis eſſzʒ

Teraus eſt rõne ↄſcienae · vt ſi diear ſibi ↄſciencia ꝙ ſtatim te
neatur ↄſiteri.Quartꝰ rõne dubii vt ſi nõ ſperat ſibi illo anno
piam ↄſeſſoeis occurrere quã nõ hʒ· vel ſi habet caſuʒ de quo
ſolus papa habet abſoluere · et modo habet copiã pem tencarii
dñi pape. Si querit᷑ vtrum ↄfeſſio facta in motali valeat.dicen
dum c ꝛfeſſio eſt n remediũ a in pꝛeœptũ. In quantũ eſt in re
mediũ nõ valet in moꝛtali ſuſcepta · tñ abſoluit᷑ homo a p̃eepto

ſicut etiã ſicte baptiſmũ ſuſcipientes.· Vtrum aũt ↄfelſſio ſit ite⸗

randa· Motandũ eſt ꝙ regulariter nullus tenet᷑ ↄfeſſioneʒ ſemel

bona ſide ſacam amplius iterare· Sunt aũt quatuoꝛ caſus qui

bus teenetur quis confeſſionem iterare · quoꝛum duo ſunt ꝓpter
tonfeſſoꝛem et duo pꝛopter confſiten teʒ Pemus eſt · ſi confeſſoꝛr

deſiat clauis potentie eo ꝙ non habet auckoꝛitatem ab illo pec
catd abſoluere Becundus ſi deficit m eo clauis ſcienee: quia ne
ſeit diſcernere vtꝝ hot peccatum ſit moꝛtale vel veniale. Ter⸗

aus ſi conſitens dimidi aut conſfeſſion em. Opoꝛtet enim vn
ſiat confeſſio omnium que habentur in memoꝛia. Si wꝛo aliqᷓ
exciderunt a memoꝛia non ideo reputari de bet confeſſio dimi⸗
diata Quartus· ſi contem pſit ſeu neglexit et oblitus eſt ſatiſſa

dionum. Ham ſi ſciret et implere vellet non opoꝛteret confeſ⸗

ſionẽ iterare · Zi vero aliquis cadit in pecatuzʒ poſtq; bona fide

ſeat ↄfeſſionem queſtio eſt· vtrum teneatur confeſſionem pꝛius
facam iterum itorare et eſt opinio ↄmunioꝛ ꝙ non in ſpetie ſed
m genere. lieet aliter quidem dicant · Mota ꝙ confeſſio facta per

nuncium vel per epłam liet ſit quoddam opus bonum et me

ritdꝛium· tñ inquantũ eſt pars ſacramenti nõ poteſt ſic fieri·qꝛ

determmatam habet materiam ſcʒ3 actum ſermonis quo conſci⸗
enda homims mam ſeſtari conſuemt. Vnde ſine neœſſitate non

licet aliter confiteri· In necſſitate veꝛo poteſt defectus per actuʒ

Eequiualentem impien . 5
(Re qualit ate ⁊ effectu ↄfeſſiõi Ca.xxiiii

Valis debet eſſe conſeſſio notatur in his verſibo. Sit
ſimplex humilis ↄfeſſio pum ſidelis · Vera frequens
nuda diſcreta hbẽs verecuda. Integra ſecreta lacrima
ilis accelerata. oetis et accuſans.a ſit par ere ꝑata· Ad młta
alet confeſſio · morte libemt.quia ſicut confeſſus in ſoꝛo con

tentioſo damnatur · ſic in ſpñali lberamr. Deum hom ini mani

—— — — — — —

— ‚ N⸗ — — — —,,2— — — — ——

—

— w⏑

——

Boexrtüuiiuf«
feſtat Kugꝰ. Si nollem tonfiteri non me tibi abſconderem ſed
te mihi · Pulnem mentis ſanat Dierouiꝰ. Hulnus non mtelle⸗
ſtum tardius ſanatur. PBaradiſum aperit Rugu. O bꝛeue ver
bum pecaui quod poꝛtas aperit paradiſi · Exem plum m latro
ne dextro· Luœ. 23. Peccatum tegit. Vnde quedam gloſa. Si
homo detegit deus tegit · Ammam diuinam emo llit · gloſa ſuꝑ
illud. Delitum meũ cognitum tibi fea . Si homo agnoſcit deꝰ
ignoſcit · Rnimuz iotundat Põ. In voc exultatiomis et cõſeſſi
onis· ſonus opulãtis· ꝗntœſſoꝛes mulitiplicat: Sacerdotes em
oant pꝛo ſuis confeſſis· Conſcientiam mundat Rugu. Conſi⸗
tendo fit homo de ſedo puleer · edus dyaboli rumpit · Bicut cũ
aliquis ſecretum alterius detgit. Deo coniungit · Rug · Quid
ꝓpius auribo tuis q; coe ↄfitens et vita que ex ſide eſt: ꝗn viaz
ſalutis dirigit Prõu · Aui abſcondit ſcelera ſua non dirigetur.
ergo econuerſo peccatum delet · Ps. Dixi cõſiteboꝛ aduerſum
me miu ſti.meam. Satiſfadionem ſuꝓplet. Gloſa ſuper CMath.
Jube mur confiteri peccata vt erubeſcentiam pauamur ꝓ pena
Malum peecauet · Exemplum de dente putredo qui extrahituꝛ
ne ahi putreſcant.

Eui debeat fieri confeſſio¶ Capitulux xxv
5 Entaliter teneas ꝙ ↄfeſſio debet fieri ſacer doti habẽti

claues que ſunt ſciencia diſcernendia ptãs ligãadi a
lolnendi. Sd endũ aũt ꝙ; ſicit batiſmus eſt ſacramen
tum necſſitatis ita penitencia· Vñ ſicut baptiſmus duplic hz
miniſtz · vnũ cui baptizʒare ↄpetit ex officdo. ſcʒ ſacerdotẽ aliuz
cui ↄmittitur diſpenſatio baptiſmi rõne necſſitatis. Ita et mi⸗
niſter penitende duplex eſt. Vnus cui ↄfeſſio fit ex offio ſicut
eſt ſacer dos · Alius aũt eſt qui audiendo ↄfeſſionẽ vice ſu plere
Poteſt la eerdotis in necſſitate. vt eſt laycus · Dicũt tñ aliqui q;

tũ deeſt copia ſacerdotis nõ oꝑtet layco ↄſit eri.ſed ſufficit ſoli

deo · Auãuis omnes lac erdotes claues habeant non tñ omẽs
Poſſunt ligare et ſoluere. ſieut ex ↄmunicati · ſuſpenſi et heredic

dampnat · Mon aũt eſt hoc ꝓprer defectuz odinis ſed qꝛ non
habent materiam · ſeʒ ſubditos qui auferunt᷑ eis cũ exoõmunicã

nir Poſſunt tñ tales baptizʒare: qꝛ hot eſt ſarramentũ neceſſi⸗
tatis..Poſſunt q; tales euehariſtiam ſeerare · qꝛ hoc ſubſtãcia
liter ad heret oꝛdim · Ligare aũt et ſoluere adheret acadẽtalirer

dimi Dicendum etia; ꝙ nulbis pot eſt abſoluene ↄfitentẽ niſi

ſacerdos ꝓprius. ſed ꝓPrius ſacdos diut᷑ ſex modis. Pꝛimo ipſe
paſtoæ eceleſie: ſedo ꝑ deꝛ᷑mmatõem ſuꝑioꝛis vt vicarii Tertie

5

Liber
per pꝛiuilegiũ quibuſdã mdultum. vt ſũt fratres pꝛedicacoꝛes
Dmmoes quarto ꝑ lienciam ꝓpni ſaterdotis non tn lieendaan
tuꝛ niſi diſcreti ho neſti et noti · Auinto ꝓpeer neceſſitatem . qꝛ in
ſtante moꝛtis artitulo quilibet ſacerdos poteſt abſoluè. Et pere
mi abſoluunt᷑ ab illis apud ques ſunt. Ergo ꝓpter deſectuz
ui ſacerdotis qñ ſeʒ eſt ydeota vel pꝛoditoꝛ ↄfeſſiomis. vel ſolet
fſitentes mulieres peari. Junc em ſi non inuenit ahquem qui
auctoꝛ itatẽ habeat effitit᷑ ei ſaærdos ꝓprius non quihbet. ſed di
ſeretus et qui eſt notus vel ex oedine vel ex perſona.

e ſigilo confeſſionis ¶apitulum: xxxi

RXque gerunt᷑ exvrius in ſacramentis ſunt ſigna rez

doti ſe ſubiicit ſignũ ẽ mrioꝛis qua quis ſubiicit᷑ deo
Deus aũt pecatũ ilhus qui ſe ſibi ſubiicit per penitenuã regit.
Vñ opoꝛtet de neceſſitate ſatramẽti ꝙ ſacerdos cõſeſſionẽ celet ·
Sũt a alie huius cellationis vtilitates. qꝛ per hoc hoĩes magis

ad ↄfeſſionẽ attrahunt᷑. Simplicdius peceata ↄfitẽtur · Sacerdo s

etiam nõ ſolum debet œlare peccatũ quod in confeſſione redpit
H̊ etiã illa ommia ꝑ que polſſet peccatoꝛ vel peccatũ depꝛehendi
Poteſt aũt penitens faœre vt illud ꝙ ſacerdos ꝓpter confeſſionẽ
ſibi ſadtam ſciebat vt deus.ſciat etiam vt hõ- Et hoc ſacit dum

henciat eum ad dicendũ. a ideo ſi dicat nõ frangit ſigillũ con-

ſeſſionis. Si aũt querituꝛ vtrum id quod ſcit ſacerdos per ton⸗

feſſionem et ſeit alio modo poſſit reuelare. ſuꝑ hoc diuerſe ſunt
opiniones ſed hec eſt verioꝛ ꝙ ſiue ſacerdos ſciat illud peccatuʒ

ante ↄfeſſionez ſibi facam Ruaoſt non tenetur elare quantũ
ad illud quod ſcit vt homo · Mota ꝙ iſte modus diendi dito

tibi m cõſeſſione non claudit tale dickum ſigillum confſeſſionis

qma non ſerua tur ibi ſoꝛma conſeſſioms.

ODe ſat iſfactione: (Capitulum: xxvii.
cut m bello reſtituta amiada non ſtatim remittit᷑ de
itũ dampm illati ita poſt remiſſionẽ culpe in ↄtritio
ne remanet debitũ pene ſatſfactoꝛie. Iniungit at᷑ ſac⸗
dos quedaʒ ad ſatiſfactioms fundamentũ ſicuut abſtinere a ptto
a reſtituere ablata. Quedã miungit ad ſatiſfacio nis expedicõeʒ
vt eſt vitare conſoꝛcia maloꝝ· Quedã miungit ad ſubſtanaaʒ

ſatiſfactionis · vt ieiunare vigilare dare elemoſinã peregrinari

et hmõi opera penalia· Quedam iniungit ad perſectione a ſecu
ritatem ſatiſfactionis· vt ſunt opera ſupeꝛ erogationis. Satiſfa⸗

dio debet culpe reſpondere in tribo · ſcz in numero · Pã. auabo

oꝝ que interius ↄtingunt Et ideo ↄfeſſio qᷓ̃ quis ſac

ᷓ;— h — —

5
l

3
et
u
di

— — ⏑ — — —

ð

e ſingulis ꝑtibus ſatiſfactẽis

Gextus

per ſingulos noctes lecum meum lacri meis ſtra me. figabo.
In pondere Ruguꝰ. Libenter debet fcere immoꝛtalis futurus
quecumq; faœret pꝛo differenda morte moriturus. In menſura

Gregoꝰ. Tãto tẽpore debet in pemtẽtia eſſe quãto fuit ĩ culpa
atria mꝗrunt᷑ in penitencia m duenientiã nõ m necſſitatẽ
cꝓtibus eus in communi (Capi.xxvin
Ktiſfadtionis quedam partes ſũt pemepales. ſcʒ oõ
lieinniũ elemoſina Quedam vero ſunt ſetundarie que
ad has reducunt᷑: ut vigilie ꝑegrinacõis a diſcipline
Dioendum igitur ꝙ opera omma carnem affligentia redueun⸗

tur ad iemniugʒ · Omnia vero opera ſpũ aha ad oꝛationem Om

nia autem opera miſericoꝛdie ad elemoſinam. Suffitientia par

tium pꝛina palium poteſt accipi reſpedtu termini a quo eſt mo⸗

tus ſatiſfadnonis: quia per ieiunium reuocamur a contupiſcen⸗
uia carnis· per elemoſi iam a concupiſcentia oculoꝛum.per oꝛa
tionem a ſuperbia vite. RKlio modo ſumitur ſuffidentia er iſta
parte termini ad quem. quia per ieiunium bene odinat᷑ homo
in ſeipo · ꝑ elemoſinã ad ꝓximũ·ꝑ oõnẽ aðd deũ. Tercio ſumit᷑
het ſuſficie tia ex parte materie de qua fit ſatiſfadtio. qꝛ ꝑ elemo
ſinã de bonis exterioꝛis ſubſtãtie ſfit ſatiſfactio. ꝑ ieiuniũ ð bonis
toꝛꝑis· ꝑ oꝛatione de bonis mẽtis· Quarta ſumit᷑ hec ſuffiaẽtia.
ex parte modoꝝ ſatiſfaciendi. git em̃ ſatiſfactio tribus modis.
vel ꝑ punitionem · vel ᷣm redemptionẽ· vel per ſupplicationem

Primũ faumus ieiunando . Scðm elemoſinas dando. Ter eium

oꝛando. Quinto ſumitur hec ſuffiaendia ex parte effectus. Per

ſatiſfadnonẽ em tria magna bona nobis pueniũt. ſcʒ impetra⸗
no grade · remiſſio pene:expurgatio reliquiarũ culpe · Ad pꝛi⸗
mum videt᷑ valere elemoſina ꝓpter multipli cationez inter elſlo

rum Ad ſecundum ieiunium ad tercium oꝛzatio.

Elemoſina duplidter põt accipi · Kut intẽtione ſub⸗
leuandi neceſſitatẽ ꝓximi · et ſic eſt opus miſericoꝛdie
Ant mtenooe recompen ſandi ꝓ debito offenſe diumne
et ſie eſt opus iuſtide Vnde pꝛimo modo pertinet ad meritum

vite Zecũdo modo ad meritũ dimiſſionis pene quia elemoſina

ſic data eſt ꝓprie ſatiſfactoꝛia· De ieiunio quoq; ſciendum ꝙ in

carne duo ſunt · Vnum eſt natum que debet ſuſtentari. Xalhud

eſt vicaum qð debet domari · Jeiuniñn ergo quod natumz bᷣuat
et viceum domat. bonum eſt et ſatſfactoꝛiumaliud veꝛo non.

Li

Omtio duplieiter habet fieri · Rut pꝛo impetratione bondeum
et ſie eſt pars contemplationis. Rut pꝛo amotione maloaum:
et ſic pꝛopꝛie pars ſatiſfadiomis ·

e iuſtificacione impii (Capitulum xxx
Vſtificatio eſt motus ab inſtanda ad iuſticiã In iuiſti
ſficacone impij quatuse reqniruntur. ſcʒ motus hbeĩi
Abitni · et ðtritio. et mſuſio grade et remiſſio culpe;
hoꝛum pꝛima duo ſu it ex parte ſuſcipientis . Klia veꝛo duo ex
parte agentis.Predicka quatuo ſunt ſimul tem poꝛe. non na⸗
tura. Prioꝛitas autem et poſtenceitas que! bᷣm oꝛdiem natuie
eſt redutitur aliquo modo ad oꝛdmẽ cauſe a cauſati. Inter iſta
videtur hie d cauſalitatis elſe· Cauſaliter enim motus libeñ.
a bitrii pꝛioꝛ eſt alis tnbus quia requiri tur conſenſus voluta⸗
tis m huiuſmodi mutalione. Holuntas autem et libe rum ar⸗
bitrium ſumuntur hic pꝛio eodemę· Pꝛopterea: motus iſte⸗
a ppellatur motus liben arbitnii. Iſte quoq; motus liberi aꝛ
bitrii que conſentit deo. vt pꝛimo motoꝛi vocatur motus fidei
gmda habet aliquid Ignitionis et aliquid affedionis ſictut fides
imus ergo ꝙ; motus hberi arbitrii. ſiue motus fidei m deuz
caulaliter eſt pꝛioꝛ q; motus quo de peccato quis ↄteritur · quia
ſicut mn generatione peccati pꝛioꝛ eſt zuerſio q; auerſie 10. cũ dueꝛ
ſio cauſet auerſionem · Ita in eius deſtructione peioꝛ eſt duerſio
a Ru ꝑ libe? arbitriũ q auſio a creatura ꝑ t ritionẽ de peto
Quod em pꝛimũ eſt in ↄpoſitione vlti mũ eſt in reſolutone. Iſti
veꝛò duo motus ſcʒ liberi arbitrii et ↄtritiomis ſunt pꝛioꝛes q;
gratia infunditur ꝗꝛ ſunt pamtoꝛia cauſa vt gra detur. Quã⸗
uis em deus ſine vlla Para tione poſſet impiũ inſtiſicare tamen
reqnirit pꝛeparatio ex ꝑꝑ noſtra· qm ſidit requint pꝛłpara tio:
ex parte matenie in naturãlh mutatione ad reapiendũ ſoꝛmam
ita in mutatione vohintaria. hot nõ eſt ex impotẽtia agentis
ſeð ſuſcipientis. Klia eſt ratio quia in iuſtifi eatione pectatoꝛis
ſit intro dudio vmus ſoꝛme et expulſio dtrarie. Ideo reqnirun
tur piedicka duo· ſciʒ motus liberi arbitrii diſponẽs ad gradie
ſuſceptionẽ· et vtritio i. diſceſſus a peccato diſponens ad culpe
expulſionẽ. Gradia veꝛo pꝛuis infundit᷑ q; culpa remittat᷑ quia
per gr am culpa remitritur. ſicut intro duckõe Sime poꝛ eſt na⸗
turaliter ſoꝛma que expellit ex parte agentis q; illa que expel⸗
lenda eſt remoueri poſſit᷑: Qualit᷑ aũt iuſtificatie fiat mn inſtanii
vel lu cceſſiue nota diſtmdionẽ⸗Poteſte em̃ iuſti fitatio duphat:
accipi. ſiut et generatio. Ono modo vt dicat motũ ad iuſiũã

tt

klk EwEwE ife

Perxtaus
tum termino eiuſoem . et ſic ſit ſuceœſſiue· vt qñ ſucœdit ſuccelſt
ua pteparatio· Alio modo poteſt acupi vt dicat ſolũmo do mu⸗
tationem ſine motu.hot modo fit iuſtſficatio in inſtanti.et hoe
triplici ratione. Prima quia ſit virtute mſimita a ſimplia imme
diate· SBecunda eſt quia fit in ſubſtanaia ſimplici ſciliz in mente
Verda quia ipſa ſoꝛma.tam que expellitur ſcʒ culpa tam que
introduatur.ſcʒ graua ſimplex eſt omnio · Ad illud quod ait
Auguꝰ.ꝙ maius eſt iuſtificare im pium q; creare elum et ter rã
Dieendum ꝙ maius eſt quantũ ad id quod melius eſt. ſed nõ
quo ad modum ſadendi. Quamuis in iuſtiſicatione impii fit re

ſiſtentia foꝛmahs ſciliz contranum.nõ tñ eſt ibi riſiſtenda effe⸗

diua quo aliqid reſiſtat agenti. ſceʒ deo cuius virtuti nihil reſ
ſtere poteſt · In uiſti ſeatione impii aliquid eſt ex parte dei. et
aliqud ex parte peccatdꝛis: a aliquid ex ꝑte eccleſie. Ex parte
dei ſunt duo ſcʒ miſcða qua reatũ mdulget a iuſti dqa qua emẽ
dam aliquãtuluʒz exigit.vel h̊ vel in purgatoꝛio.hoc ſignat᷑ ꝑ
dueos diſcipulos quos miſit dñs in omnẽ locum quo erat ipie
venturus. tunc quidem coꝛpaliter · nunc aũt per gratiã ſpũali⸗
lier. Ex parte etiam peccatoꝛis ſũt duo.ſcʒ doloꝛ a amoꝛ· a hec
ſunt due mole quibo peccatum conteritur · que ᷣm legem non
debont in pignoee obligari dyabolo. Ex ꝑte eccle ſie ſimiliter ſt
duo. Primũ eſt meritũ a pꝛecipue xp̃i cuius meritũ eſt inhauſi
bile. enam ahoꝛum ſanctozum qui ſecrrunt opem multa ſuper
eꝛogatioms· que omnia ſub poteſtate clauium ſunt poſita· vt
quid minuꝭ in vno membꝛo ectlehie muenitur in alio recompẽ
ſetur. Vnde ſi aliquis non eſt membꝛum eccleſie non influit in
ipſum mentum pꝛedictum. Gecunduz eſt indulgentia quã dat
ectleſia per papam a epiſcopos. tñ vt ipſa mðulgentia tm va
leat quantũ pꝛomittitur exigit᷑ auctoꝛitas et cauſa ſcʒ ↄmunis

vtilitas ex parte dantis. Exigitur etiam ſides ſormata et obo⸗

Dientia. H eſt abſolnat illud ꝓpter quod dat᷑ ex ꝑte recipientis·
De penitencia venmahum. Capitu.xxxi.

„ Enitencia eſt remedium inſtitutum ad expianduz pec

catum que debetur pena ſenlibilis que tũ debeat᷑ pee
cato non ſolũ moꝛtaliſed ꝗ vemali · patet ꝙ penicẽcia
emedium contra vtrũq; Tamen penitenda non eſt ſimplici
ter de venialiabus ſed etiã de moꝛtalibus. qꝛ pemitẽdha mtrodu
cta eſt ad reconaliandnm amicitiam ꝙ;; peccatũ moztale tolut.
Lict ergo penitentia nõ ſit de venialibus. ſimp liauter tñ erit ꝑ
acudeg:⸗ et hot trib modis. Pꝛimo rõne dubii. vt qn credunt᷑

Liber

eſſe moꝛtalia. Secundo ralione ſtatuti vt eſt qñũ; homo qui cn e⸗

tut᷑ confiteri ſemel m anno non habet mſi vmaha. Terceio rõne
peri oih vt qñ venialis delectatio ad hec perducta eſt ꝙ niſi ho⸗
mo ſe aùtat ab ea trahit immoetale· De remiſſione peœati veni
alis ſciendũ ꝙ in duobus caſibo nõ remittit᷑· Primus eſt ſi talis
habeat moetale peccatũ.quo miã ſine moꝛtali peceato nunq; di⸗

uiditur veniale · Liet econtra poſſit fieri·ſcʒ q; metale dimit⸗

tatur ſine veniali· Cum em̃ moetale peceatum tollat caritatem
que vmuerlſa delicta operit· conſtat ꝙ exiſtenti in peccatd moꝛ
tali nullum vemale remittitur. Setundus eſt qñ voluntas fixa
manet in affectu alituius pcti venialis determmati: qm̃ idem il

ind dolli nõ poteſt. a hoc multiplici rõne· Orima eſt qꝛ om̃e pet

tatum remiſſiõe indiget quo ad duo:lcʒ quo ad culpam a quo
ad penam. ſed nõ poteſt eſſe remiſſio ſceᷣa ſiue pꝛimaqꝛ quam⸗
vmi homo culpam habet debitoꝛ eſt pene. Culpa aũt in deoꝛdi
natione vohintatis ↄſiſtit · Vnde volũtas ſic manẽs reoꝛdinari
non poteſt alioquin duo o ꝓpeſita ſimul eſſent in eodez Rlia ẽ
ratio quia manente cauſa non poteſt tolli effeckus. Sed volun⸗
tas inoꝛdinata ad aliquid eſt cauſa peccati vxenialis Vnde ma⸗
nente voluntate fixa in illo nõ remittitur ip̃ᷣm peccatũ veniale
Sdienduz etiam eſt ꝙ vnũ peccatum vemale poteſt remitti ſine
alteꝛo quia peccatũ moꝛtale qð maioꝛis ẽ adherẽtie poteſt ſine

vemali: Klia ratio eſt qꝛ pctm moꝛtale ita deo diſplicz ꝙ fant
etiam ipm peccantẽ diſpliee deo . ſed veniale qmuis deo diſpli

ceat tuʒ inoꝛdmatũ ſit. non tñ ſacit ipᷣm peccantẽ deo diſpicere·
quia nõ pꝛiuatur gratia ſed obnubilat᷑ in quantũ eius pceſſus
impeditur ad exterioꝛa. à ꝓpter hoe vnuz vemiale nõ im pedir
quin aliud vemitti poſſit · Tertia tatio eſt qꝛ vemalia nõ habẽt
dnexionem ad mmmcem nec ex parte auerſionis: qꝛ nõ auertũt
a ſũmo bono· net ex parte ↄuerſionis Ideo vnũ remitti pt᷑ ſine
alio· Mon veæꝛo ſic eſt de moꝛtalibus. vbi vnũ nõ dimittit᷑ ſine
alio quia moꝛtalia onexionẽ habent ad inuiveʒz ex ꝑte auerſio

nis. quodhbet em moꝛtale auertit a deo lit nõ habeant dne⸗

xionem ex parte cuerſionis. non poteſt tñ vnum remitti ſine
alis Ex pꝛedidtis collige ꝙ aliter ſe hñt ad inuicem venialia· et
ali moꝛtalia. a alit᷑ moꝛtalia ad veĩalia. Moꝛtalia em̃ ſic ſe ha

bẽt ꝙ vnũ ñ dimittit᷑ ſine alio veiaha ſit ſe hñt ad ĩuicẽ ꝙ vnũ

dimittit᷑ ſine alio. moꝛtalia at᷑ ſit ſe hũt ad veialia ꝙ remitti pt
moꝛtale ſine veĩiah. h̊ nõ veiali ſine moꝛtah cuiꝰ duplex ẽ rõ pᷣ
ma ẽ qꝛ moꝛtale a veĩale ſe hñt ſiẽ hitus a diſpoſicõ h ſublato

— — — 5— 1—U

ð;IS - — — —, ſ⏑ er

Z Sextus
habitu põt manere diſpoſitio· et non econuerſo · Secũda ntio
eſt· quia moꝛtale o ꝓponit᷑ caritati Peniale aũt feruoꝛi eius· ſed
ſublata caritate tollitur et feruoꝛ eius:et non etonue:ſo.

Per ꝗd dimittat᷑ peccatu veniale. xxii
ND peccati vemalis remiſſionẽ nõ exigit᷑ nouus carita
tis habitus· ſed ſufficit nouꝰ motus· quia pecatũ ve
male nõ tollebat btutis hĩtuʒ h̊ ipedebat ip̃uis accũ
Nota ꝙ peccatũ veniale nõ dimittit᷑ ſine ↄtritione. Cuius hee
eſt ratio · qꝛ quãdiu manet voluntas in aliquo veniali nunqm
dimttit . Sed voluntate auertere ab eo ꝗqð quus pꝛius volebat
eſt diſplioere ei quod voluit. Talis aũt diſphcecia doloꝛ dtritio
nis dicit · Sed ſciendũ ꝙ dtritio poteſt acupi triplict᷑. vel in ha
bitu vel in actu.vel medio modo. Contritio in habitu nõ ſuffi
cit ad peccati venialis dimiſſionez· quia tunc quicunq; haberet
penitende virtutis habitũ non poſſet habere veniale peccatuʒ
et ſic veniale petᷣm nõ poſſet eſſe cũ gratia· Cõtritio in actu nõ
ſemꝑ requirit᷑ qꝛ ſequeret᷑ ꝙ pet̃m qð q̃s in me moꝛia nõ habet
remitti nõ poſſet · ꝓpter hoc requirit᷑ ↄtritio me dio modo · ſcz vt
pcĩm diſpliteat actualiter· vel explicite vel implicite · Dico autẽ
implieite qꝛ talis actꝰ ſufficit. qꝛ diſpliæret explicite pctẽm veni
ale ſi cogmitio fer ret᷑ ad illud. Notandũ etiã ꝙ tam feruens pt
eſſe motus caritatis in deũ ꝙ oĩa veniaha peceata ↄſumit etiaz
ſine actuali oogitatione ipſoꝝ · qꝛ qñ quis feru enter fert᷑ in deũ
diſplicet ei ome qð a deo retardat · et ita liet explitite de pecca⸗
to veniali nõ cogitet. tñ in illo motu cõtinet᷑ implieite diſplicen
da peccati venialis vel vmꝰ vel oĩm · Scendñ etiã ꝙ in dtricõe
de venialibo nõ exigit᷑ ꝓpoſitũ nõ peccandi venialit᷑ · ſic in cõtri
tione immoꝛtali exigebat᷑.ſed ſuffiat ꝙ diſphœat ei etia pcetm
pꝛeteritũ · et infirmitas qua ad pctĩm veniale inclinat᷑· quis ab
eo omĩo immuis eſſe nõ poſſit · ita tñ ꝙ voluntas non maneat
ſixa in vno veniali.qꝛ illud ſit reuntũ nõ dimittet᷑ in otritione
gnali net ſpedali· Duius aũt ſentencie het ẽ ratio:.qꝛ ptẽa moꝛ
talia ſunt in ptãte nr̃a vt vitent᷑ nõ ſolũ ſingula. ſed etiã omĩa
Hemale weꝛo et ſi ſingula vitari poſſint · non tñ omnia qð ex
inſirmitate nature otingit· Multa ſunt ꝑ que tollunt᷑ peccata
venialia que ꝑ tria ↄpꝛehendunt᷑.Primo ſitut omĩa que gr̃am
cõferunt vt ſatramenta ectleſie Scðo illa quibo impedimenta
feruoꝛis a gr̃e tollunt᷑ ſicut eſt aqua bñdicta que vᷣtutẽ mimiti
nepꝛimit · et epãlis bñdidtio· Leruo exeritiuʒ hũilitatis ex ꝑte

Liber
nt̃ᷣa:ſitut eſt tonſio pectoꝛis· or̃o dñicalis· elemoſina·ieiumũ a
hmõi. Ratio hoꝝ eſt.qꝛ eũ venialia dimittant᷑ ꝑferuoꝛẽ carita⸗
tis qui implidite· vl expheite ↄtinet omma illa que nata ſũt de
ſe ſe uoem caritatis exatare dicunt᷑ peccata venialia dimittere-
Talia veꝛo ſũt omnia que p̃dicta ſunt. Vñ cũ hᷣm qntitatẽ fer⸗
udeis ſit quãtitas remiſſionis ptzʒ ꝙ; ꝓut ꝑ iſta tria pnumerata
maioꝛ vel minoꝛ exutat᷑ feruoꝛ qͥ vel ĩphieite vł explicite ↄtritõeʒ
2ꝛtinet plura vel pautioꝛa venialia dimittunt᷑. nõ tñ ſꝑ omnia
De extrema vnctione (Capit ulum xxxiii
Ediatoꝛ dei et hoim nõ ſolũ vocat᷑ heſus inquan tũ

habet ſaluare . etiã xp̃s inquantũ hʒ vnctõis gram
in alios diffundere. Unbus em̃ vicibo unctus fuit da
nid Primo in modo pr̃is ſui in ſignum regni futuri hee ſignat
vndtionẽ in baptiſmo·. Scðo mn ebꝛon ſuꝑ mdaʒ a poſtea młta
bella habuit· Det ſignat vnctionẽ in ↄſirmatione. Tercio itxꝝ
m ebꝛon ſuꝑ omnem iſrahel. poſt hãc in pacœ ſeg nauit. Dec ſi⸗
gnat vndchonẽ in extremis. De ſubſtancia huius ſarramẽti ſunt
quinq; · Primũ eſt ꝙ vndionẽ fadiens ſit ſacr dos Scðm eſt m⸗
centio: Tertiũ materia ſeʒ oleum in irmeꝝ. Quartũ ſoꝛma ver
boꝛum ſcʒ hec ꝑ iſtam ſanctã vndhonẽ &. quã ſoꝛmã debet dicẽ
mungens· Quintũ eſt loctus inungendus quia ſit ad oculos ad
aures ad nares· In hot ſacramẽto foꝛma verboꝝ eſt depcatiua
qꝛ illud ſaeramentũ videt᷑ valere quaſi ꝑ modũ ſuffra gii. Dat᷑
em̃ ad effedum quẽ homo ꝑ opera ꝓpria poſſet ↄſequi niſi inſir
mitas impeduet · Vnde notandũ ꝙ in aliquo ſacramẽ to foꝛma
verboꝛꝛ eſt in ſola orone ſieut hit· Dixit em̃ Jacobo. Inducant
peeſpiteros et oꝛent ſuꝑ eum · In quibuſda; ſacramentis ↄſiſtir
m ſola enundiatione· ſicut patet in baptiſmo. XKit em̃ dñs.· Ba
ptiſantes eos nõ fadens de oꝛ'õne mentionẽ In alio ſacramẽto
ſic dicũt quidã ↄſiſtit ſoꝛma in oꝛõne et enũtiatione vt in ſacra
mento penitencie Conſueuefr̃t em ↄſeſſoꝛes pꝛimo oꝛare dicetes
KXKbſolutionẽ a remiſſionẽ e · Poſtea dieũt. Abſoluo te a pctis
Cũ em̃ offendat deus et ecclia m peto ↄtra pᷣmũ merito fit oꝛõ
et ↄtra ſcdᷣm abſohitio. Iſtud ſacramentũ nõ datur niſi adultis
qui peccata venialia vident᷑ habere ↄtra que in ſtitutũ eſt · et ſic
datur aliis ꝙ; infirmis in ꝑiculo moetis ↄſtitutis. Sanis em nõ
da tur d

ſurſum erigant. Si ſepe quis ad moetẽ infirmat᷑.ſepe pt᷑ inungi-

htz in vna inſfirmitate nõ debz q́s bis inungi niſi eadẽ infirmitas

ud ſaeramentũ quia habent aliud remediũ para tũ ſtcʒ
pemitenciã. nec debet dari niſi poſtulantibo. qui deuotionẽ ſuaʒ;

— —¶, — — — — , =

— —

— — ⸗

—— — —

☛☛ ☛n

—
—

— — — — — ——— — —

rrirrrrrrrre etb

Gextus

vltra annum ptrahatur. Ita ꝙ in vno anno ꝓpter vnam infir

mitatem nequaq; bis inungatur - Effectus huius ſacramenti ẽ

multiplex · Pꝛ imus eſt ſanitas duplex· vna pᷣncipalis ſcʒ libema
tio ab inſirmitate ſpũali que ðↄtrahit᷑ ꝑ venialia.quibus amma
debils effict ad exſe quendũ actum gre vl gloꝛie · Kla eſt ſani
tas ſecũdaria que eſt quaſi effectus a ſig nũ pꝛioꝛis ſanitatis ſcʒ
ſanitas coꝛꝑalhs· a hot veꝝ eſt qñ ſanitas toꝛꝑalis expedit ſani
tati ſpũali Tunc em̃ iſtuð ſacramentũ cauſat vtrunq; ĩ ſuſcipi
entibo digne. Interdũ em̃ vtilis eſt ſanitas toꝛꝑals · ſcʒ ad me
ritum gloꝛie tuamulandũ.Valet etiã ad deuotioneʒ extitandũ
ad velotioꝛeʒ tranſitũ ad celũ· In hot ſatramento ſic in eteris
tria ſunt · Vnum eſt ſacram entum tm̃ · ſecʒ vndio exterioe · Kliud
eſt res tm̃.ſcʒ effectus duphcis ſanitatis vt dictum eſt· Terciũ
eſt ſacramentum et res · ſcʒ quedam vndio ſpiritualis in terioꝛ
id eſt mentis interioꝛ iocunditas et ſolatium.

(De ſacramento oꝛdinis. (Capi.xxxiiii.
(Aand ſacramenta de quibus dickũ eſt pertinent ad ſta

tum perſone · ſed duo de quibus dicendum eſt pertinẽt
ad communẽ ſtatum eccleſie·quia oꝛdo pertinet ad ge
nerationem ſpiri tualem · Watrimonium vero pertinet ad ge⸗
rationem carnalem. Dꝛdinem pꝛecedet pꝛimo tonſura.quia in
omni tranſitu de ſtatu ad ſtatum ↄuenienter interponit᷑ aliqua
diſpoſitio media · Vnde in tranſitu a ſtatu layeoꝛuzʒ ad ſtatum
miniſtroꝛum dei ↄuenienter pꝛima tonſura interponitur · Fit eẽ
in hat tonſura aliquoꝛum capilloꝛum reſedio in modum cozꝛo⸗
ne. quia in miniſterium illius aſſumitur cui ſer uire regnare eſt·
Eſt itaq; duplex ſignum diſtincnuum in oedinatis.ſcʒ exterius
tonſura et interius caracter · Adeſſe aũt oꝛdinis tonſura nõ pꝛe
exigitur ſed ad bene eſſe·quia diſpoſitio cgruitatis eſt in ipſa
tonſura ad oꝛdinem er nõ necſſitatis. Dugs de ſancdo victoꝛe
oꝛdmem ſit deſcribit. Vꝛdo eſt ſignatulum quodda in quo po
teſtas ſpũahs traditur oꝛdinato et officium· Dic nota ꝙ ſicut ĩ
naturalibus dedit deus ſuperiora toꝛꝑa in regimen inferioꝛum
ſic et in ſpũalibus quoſdam poſuit ſuꝑiores a quoſdaz inſerio
res vt ill poteſtatem habeant ſuꝑ iſtos ſicut ſunt clerici qui pꝛe
ſunt in ſpũalibus et pꝛmcipes ac iudics ſeculares qui pꝛeſunt
in temꝑpalibus · De ſubſtancia hinus ſacramẽti ſunt ſex · Pꝛimũ
eſt poteſtas ordinantis.quia opoꝛtet ꝙ ſit ep̃us· Scðm eſt ma
teria. ſeʒ vndtio in ſacerdo tibus et tactus illoꝝ qᷓ tangenda ſũt
Teranm eſt ſoꝛma verboꝛꝝ · Quartum eſt ſexus viril. qꝛ mulier

sõ

Liber

non red pit caracterem oꝛdinis · Auntum eſt intentio . Sextum ẽ

ꝙ oꝛdimandus ſit baptizatus· Baptiſmus enim eſt ianua oim

ſatramentoꝛum. Quoddam eſt hic ſatramentum tm. vt viſibi

le quo poteſtas tradi videtur. Quoddam eſt res tantum.ſcilicʒ

gratia que confertur· Quoddam eſt res et ſacramentum.vt ca
racker · Septem ſunt oꝛdines · Pꝛimus eſt hoſtiariatus.ſcdᷣus le⸗
ſtoꝛatus. tereius exoꝛtiſtatus: quartus atolitatus: quintus ſub
dyaconatus.ſextus dyaconatus · ſeptimꝰ p̃ſbiteratus qͥ ẽ oĩm
oꝛdinum ꝑfecuſſimus a terminus alioꝝ. Rlu em̃ ſunt quaſi ſex
gradus quibo ad thronum deſcenditur ſalomonis. Rctus ho⸗
ſtiarioꝛum eſt locum cuſtodire confectionis ſacramentoꝝ ab hyſ

qui immundi determmati ſunt . ſcz ab excommunicatis· Nckus

lectoꝛ eſt ꝓphedas legere · Actus exoꝛiiſtarũ eſt arere demões
er coniurationem ne dominent᷑ in ooꝛpoꝛe nondum bapaſato

Uctus acolitoz eſt delignare lumen euãgelii in coꝛpali himine

AKctus ſubdy aconoꝛum eſt oblationes accipere ab offerentibuſ
et eas offeꝛre dyatono· Legere aũt epłam nõ eſt actus eoꝛum
peinapalis ſed ↄueniens. Actus dyaconoꝶ eſt oꝛdinare hoſti⸗
as in altari · Pꝛedicare aũt vel legere euangeliũ eſt actus conſe
quens. Actus pꝛeſbiteroꝛũ eſt conſecrare toꝛpus et ſangumem
chriſti et hic eſt actus pꝛincipahs. Klius eſt ↄſequẽs · ſcʒ ligare
et ſoluere · Per qu em actum pꝛeparatur toꝛpus miſticuz vt ſit

aptum at ydoneum ad ꝑcœptionẽ coꝛꝑis xp̃i veri. In qualibet
oꝛdine impꝛimiturcaracter.ſed qñ fiat hoc nunt dicendum eſt
Doſtiariie quidẽ impꝛimit᷑ qñ datur eis clauis ligandi et diat᷑

eis. Sic agite tanq; rõnem deo reddituri pꝛo rebus que cũ cla⸗
uibus iſtis recludunt᷑· Lectoribus camcter imprimitur cũ ep̃us
Pꝛrigit eis libꝛũ cũ debita ſoꝛma verboꝝ:. Exoꝛtiſtis imprimi
tur cũ datur eis liber exoꝛciſmoꝝ cum foꝛma verboꝝ. RKoolits

imprimit᷑ in verbis que dit ep̃us cum dat acolitis candelabzz

Subdyaconis impꝛimitur qñ epiſco pus cũ forma verboꝝꝛ dat
calcʒ vacuũ a tera vaſa quoꝝꝶ vſus eſt in confectionẽ eucha
riſtie. Oyatonis a pꝛeſbiteris impꝛimitur qñ ep̃us imponit ma
nus capiti cũ verbis ad hot ↄſti tutis.Pꝛedictos oꝛdines xpᷣus
ex ertuit. Hoſtiariatuim qñ vendentes et ementes eiecit de tem⸗
plo. Ledtoratum exercuit cum in medio ſeniorum libeũ Yfaie

aperiens legit. Exoruſtatum qñ demomiacos ſanauit. Acolita

tum qñ dixit · Ego ſum lux mũdi. Sudyatonatum qñ lntheo
ſe pꝛecinxit a pedes diſcipuloꝝ lauit · Dyaconatum qñ in cena
HSiſtipulis coꝛpus et ſanguinẽ ſuum miniſtrauit et doꝛmientes

———

— —

= — — –

=
—

—, — —

Gextus
apłos excitauit. Pꝛeſbiteratum qñ ſe in ara crueis obtulit a qñ
in ena panem a vinum in coꝛpus a ſanguinem mutauit.

We qualitate oꝛdinandoꝛum (Capi. xxxv
Valitas oꝛdinandoꝝz conſiſtit in duobus ſcʒ in fauediſ
C vitandis. Fadienda ſunt hec. Sit in moribus pudicꝰ
43 d. ca· . In habitu honeſtus2zi. q · ꝗ ꝑ totum · Cibo
potu temꝑatus. Ext᷑ de vita a honeſtate cleritoꝝ · R crapula
Competenter quãms non eminenter lrãtus. Extna de eleckiõe
Cum nobis · Manſuetus et modeſtus. 4l · d · c · I. · 2 per totuzʒ
Tonſu ram deſerant clericalem. Extra de vita a honeſtate cleri⸗
coꝛum· Clerieus. Doſpitalis.iS·q:i· Qm̃ Doctoꝛ in pꝛedicatõe
4 d. c. 1· Coꝛrectoꝛ viciorum ꝑ virgam diſcipline ˖ 80· d . ca · 2
Exemplum prebeat bone vite · 3· q· 2. S. Poꝛro in ſinem. Bone
fame · Fo · di · c.· I. Relidentiam fadat in eccleſia ſua vel beneſicio
Extra de cle · non reliden. per totum · vmtũ ſufficiat benefieaum
ha bens curam anmazz. Extra de pre: de multa. Bonus ſir gu
bernatoꝛ familie. 48. diſti · Ne ceſſe · Dec ſũt clerids vitanda ſcz
DOmne crimen moꝛtalis culpe. Extra de tẽtoꝛibo oꝛdi · ex tenore
Non litigioſus · 46· d. c. S. Ecce a.c. ſequenti . Non cupidꝰ · ꝗα.
di/ c · I· Non luſoꝛ. Extra de vi . a ho · cle. Cleriti Nõ negoua toꝛ
Ext na de cle · vel mo.per totum.Nõ exereœat venatiões clamo
roſas. Ex tra de cle. Vena per totumNon ſit mtõtinẽs.nec mu
lienbo cohabitet · Extra de cle · ob ·˖ a nobis · NMõ ſitin tõmeſſati⸗
onibus 2a fabulis · 44· D. c. i· Mon interſit ſpectatulis inhoneſtis
Exrra de. vi. a ho · cle · Cũ decoꝛ. Nõ immiſceat ſe negociis ſe⸗
cularibo · Ext᷑ ne cle.vel mo· Joculatoꝛibo a hyſtrionibus non
debet intẽ dere · Ext de vi · àa ho · Clerici. Tabernas debent vitaẽ
niſi in itin ere · Ex de vi. aQ ho . Cle. Poeas non debent negkgere
Extna de cele · miſſe:ca·i. Juſtum iudidum non debent vendere ·
I.q:i:· Eeleſiaſtica ſatram enta non cum packo ſed gratis date.
Extra de ſymo · Suam et quaſi per totum. Mon ſit excõmunica
tus vel ſuſpenſus aut irregularis Extra de ſñia.excõmu · Cum

illoeum MNMon apoſtata. Extra de apoſta · Cum. vltimo . Mõ lit

ſymoinacus in oꝛdine vel beneſicio.i·q.i:a extra ð ſym.quaſi
rtotum.Mon ſolenniter penitens· S0. di · penitens

e ipſa oꝛoinatione (Capitulum. xxvi.
Nte oe dinis ſu ſceptionem ſe quilibet ꝑ confeſſionẽ pꝛe
paret. 24· d. c. vltimo · Inpeccatd moetali nõ acte dat
Extra de tꝑibo oꝛdinis · Ad aures · Pꝛimam tonſuram
non negligat. Mullus eꝛdimet᷑ ni exammatio pꝛecedet. 24· D.

Liber
per totum non acipiantur ſimul minoꝛes oꝛdine s cũ ſubdya
onatu.net etiam duo ſacri oꝛdines ſimul ſed grad atim. Extra
de tꝑibus · Lrãs Mec per lſaltũ acipiat qs oꝛdines · 52. d. c. I.
Nec ab alieno epiſcopo ſed a ſuo.⁊2· d .· Perledtis. Ne c contra
epᷣi pꝛohibitionem nec ſine titulo. Extra de vita a ho. Cũ bᷣm
apłm: Neq; furtiue. Extra de eo qui fur.oꝛ· c..et vltimo Miſ
ſam in qua oꝛdinatur totaliter audiat. TLangat omma que ſũt
alangenda vnuſquiſq; in ſuſceptione ſui oꝛdmis·22· d. Perle
QNdis. Mõ acedat niſi lientiatus à pñ̃tatus. Extra de ſcrutĩo.c
Vnido. Jeiunus a iemno redpit oꝛdines. Extra de tꝑiby oꝛdi⸗
Lrãs. Mon reiipiant᷑ oꝛdmes nect ↄſerantur miſi tꝑibo ab eccle
lſia inſtitutis. Extma de temꝑpibus oꝛdi. ca·1. a .· 3. Wulta ſunt ꝗ
impediunt pꝛ'omouendum etiam ſine culpa liœt non ſine cau
ſa · Mon em debet pꝛomoueri ignotus. Extra de peregrimis ca ·
2Z. Bigamus. 26. 8. cunchs. Meophitus. 48. d. AQuomaz
Coꝛꝑe vieiatus 16. q.:· Legi De illegitimo thoro natus Ex

de filiis pꝛeſbiteroz c. I. Geruꝰ. Extra de ſeruis ñ oꝛ. c. I. 4.· 2

Obligatus ad ratiouma. qnq; repellitur ab oꝛdinibus. Ex p̃⸗
didtis patet dignitas clericalis. quia oꝛdin es non conferu ntur
a quohbet nec cuilibet. nec in quolibet loto.nec quolibet tem⸗
Pꝛe. neq; qualibet die. ſed tempoꝛe miſſe .
We ſacramento matrimonii (Ca xxx vi
. Ktrimonium eſt legittima coniunctio maris er ſemme
D indiuniduam vite conſuetudmem retinens. Watrimo⸗
nium per ſponſalia miciatur. Per ↄſenſum am moꝛum
expꝛeſſum Per verba de pñ̃ti ratificatur. Per carnalem topu
lam conſũmatur a ꝑfiuatur. Ad het aũt intelligen duz nota ꝙ;
duplex eſt perſedio · Pꝛima eſt meſſe ſimpliater. Se cunda vero
meſſe completo ſicut patet in puero in quo eſt perſedi o quã tũ
ad eſſe hommis ſimplidier · ſed non eſt m eo perſectio quantuʒ
ad eſſe ↄpletum pᷣm quantitatẽ a oꝑationem hommis. Eodem
modo dicendum eſt de mat imomo m quo duplerx eſt perfectio
Pꝛima eſt que fadit matrimo mũ ſeʒ cõſenſus animoꝝ ꝑ verba
de pꝛeſenti expꝛeſſus. Et ad hant non exigit᷑ opula carnalis:
Seða eſt perfectio que matrimomiũ conſũmat· et ad hanc exi⸗
gitur eopula carnalis.Wonũ matrimonii triplex eſt· ſeʒ ſide s
vt neuter alieno thoꝛo matulet᷑·pꝛoles vt ad cultum dei nutri
atur. Sacramentũ vt nõ diſſoluatur heet em̃ ecleſia ꝓpter im
pedimenta matrimomi poſſit diuoecia facere · nũq; tñ po teſt nec
debet matrimoniũ quod legiteime celebꝛatũ ẽ diſſo mere. Auia

MU — — — — — —

tur · quia ꝑ viros geneoloya texitur. Te
ſtis caſtitatis ipſius · Quarta ne infamaretur⸗ ſi generaret non
habens virum. Quinta ne velut incõtinens damnaretur quia

H Gextus
quos deus ↄuinxit homo non poteſt quãtecunq; auctoꝛitat ſit

ſeperare. ſoluitur tñ matrimomũ per moꝛtem. Ocienduz aut ꝙ;

duplex eſt ciunctio in matrimomio. a duplex eſt moꝛe coꝛpꝑis
coꝛreſpondens illi · Eſt em coniunctio ſpũalis per ↄſenſum am⸗
moꝛum que ſoluitur ꝑ moꝛtem ſpũalem hora qua homo moꝛi
tur mundo ꝑ religionis ingreſſum. Klia eſt coniunctio carnaliſ

tõmixtionem ſexuũ que ſoluitur ꝑ moꝛtem coꝛꝑalem · Cauſa

matrimomi quadeuplex eſt ſeʒ effiaens vt ↄſenſus animoꝝ ꝑ
verba de pꝛeſenti expꝛeſſus. Materialis vt ipſe ꝑſone legittime
Foꝛmalis vt benedictio et annuali ſubarratio aQ hmõi maliſ
cauſa duplex eſt vna pꝛinapalis ſitut eſt pꝛolis per eatio a foꝛ⸗
nicationis vitatio· quia matrimomum nõ ſolũ eſt in officũ ſed
etiam in remediũ. Inſtitu tum aũt fuit pꝛimo ſolum in officinm
Klia eſt ſecundaria et illa multiplex eſt Vnde verſus. Hoſtes
concihat a eo diſcernit᷑ heres. Bis ligat alma notat ius t᷑nffert
auget amoꝛem. Quadꝛuplex diſtinguitur matrimomũ. Pꝛimũ
eſt earnale inter virum et mulierem. Sc ðᷣm moꝛale inter deũ
animam in ecleſia militanti per grãm · Terciũ allegdꝛitũ inter
xp̃m a eleſiam· Quartũ anagdicũ inter deum àQ ammam in ec
cleſia triumphante per gloꝛie coniunctionẽ . Poteſt quis ace⸗
dere ad vxoꝛẽ quatuoꝛ detauſis · ſcʒ cauſa pꝛohs· cauſa red dendi
debitum · cauſa vitande intontinentie · Iſtis tribus modis non
eſt peccatum · Quartd poteſt caulſa fieri explende libidmis · et h
modo peccatũ eſt · vel meetale vel veniale lm ꝙ libido eſt moꝛ⸗
talis vel vemalis · Fit aũt peccatum quinq; modis in tõ iugali
toitu · Vnde verſus. Quinq; modis peccat vxoꝛe maritus abu
tens. Lemꝑe mẽte loco tõditione modo.Nlota ꝙ vxo dimiſſa
pꝛopter foꝛnicationem retonuliatur viro multis modis. Vnde
verſus · Vlcio mechatur retinetur retonaliatur. Abſens pꝛo⸗
ſtituit ius fraus reuocant mulierẽ · Tria ſunt oꝛnamenta ſpõſe
Knnulus in digito. monile in pectoꝛe · coꝛona in capite · Pꝛimũ
ſigni ſicat oꝑis puritatem. quia in manu eſt opus. Setundum
affectus ſinceritatem. quia m pectoxe eſt affectus · Aeraum con
templationis claritatem. quia in capite perſpicacitas intellectus
Beata virgo multis decauſis fuit deſponſata viro · Pꝛimo vt

delig naret ipſa beata virgo eccleſiam deſpenſatam xp̃o que ſi⸗

militer virgo eſt. Secunda vt per ſoſ oꝛigo eius oſtendere
Lercia vt ioſeph eſſet te

Liber
de tribbu erat ſacerdotali· a tales conburebant᷑ · Alie aũt adul
tere lapida bantur. Sexto vt virgo viri ſolatio ſuſtentaretur.
Septimo vt partus dyabolo claretur · Dctauo ne indei xyp̃m
tanq; illegitimũ iuſte perſequi viderentur · Nono ne legi que
dommendat matrimonium contrarian dñs videretur. Nota ꝙ;
12 lunt impedimenta matnimomi. Vnde veꝛſus. Erroꝛ condi⸗
tid votum cognatio crimen. Cultus diſparitas ius eꝛdo hga⸗
men honeſtas. Si ſis aſtinis ſi ſoꝛte toire ne quibis. DMec ſotian⸗
da vetant connubia iuncka retractant &

(Explicit lber ſextus.

Encipit pꝛologꝗus ſeptimi libi.
Inale iudiaũ quedam ſunt antecedencia quedaz qualſi

contomitanda a quedam ſequentia. Xnrecedencia indi
aum ſunt tria. ſeʒ pena purga toꝛia q eccleſie fuffragia
at perſecutio antichriſti. Contomitandi inditiũ ſunt duo viczʒ
Conflagratio mundi a reſuꝛ redio coꝛpoꝛum. Conſequentia iu
digaum duo ſunt ſcʒ pena infernalis a gloꝛia celeſtis⸗De quib⸗
per oꝛdinem dicendum eſt. Z

—

Uncipiunt tytuli capituioꝝ ſeptimilibꝛi

E purgatoꝛio.ca· .· De reſuꝛedione genereli · ca. 5.
De acerbitate purga De indictio extremo. ca· 16.
toꝛii· Capitulu. 2z. De indicantibus. capi. 17.

De ſuffragüs eccleſie. ca z. De indicandis. Capitulũ. /8.
Quoꝝ ſuffragia peoſint· ca· 4 De innouatione mundi ta. 19
Ht rum indulgentie defunchis De penis inſermi. cap· zo.
valeant ˖ Capitulum. y. De diuerſitate penarũ. ca. zt.
De aduentu antichriſti · ca · 5 De gloꝛia celeſti. Capi ·22·
De mala vita antichriſti . c· ?. De dotibus in cõmuni · ca. 23½
De quatuoꝛ modis quibo de De dotibo aie in gnali. e.·24·
apiet- Capitulum. 8. De eildem in ſpeciah. ca.25.
De ſequadbus antichriſti · c. 9 De dotibus coꝛpoꝛis in gene
De gog et magog. ca· o.,. ali. Capitulum 26
De helya a enoch.capi.iſ. De eiſdem m ſpedali. ea·22.
De duracoe hꝰ ꝑſecucõis.c· z De aureolis in genere. ca· 28.
De moꝛte antichriſti · ca · 3. De aureolis in ſpecie ca · 29·
De ↄflagꝗ ratõe mũdi.ca·J· Enũůatio celeſtiũ gaudioꝛzꝛ · · 30

—
—

Geptuanus

ẽ purgatoꝛio: ( Capitulum. Pꝛimum

Vrgatoꝛius igms coꝛꝑalis eſt per quem timmmodo
ſpũs iuſtoꝛum qui in hac vita non impleuerũt pem
na am. nec ſati ffactionẽ condignam affliguntur.
DHy qui ſunt in purgatdꝛio ſpem habent euaſionis
quia ſeiunt ſe nõ eſſe in inferno a tñ pꝛopter pen arum magni⸗
tudinem hot aliqn non aduertunt. MWul ſunt ra tiones quaè
opoꝛtet eſſe purgatoꝛium. Pꝛima ratio eſt · quia hm Ruguſti⸗
num tria lunt genera hommum · Audam enim ſunt valde mali
quibus non pꝛoſunt eccleſie fuffragia. Quidam valde boni qui
bus non ſunt neceſſaria· Quidã non valde mali net valde boni
ſciliet qui habent vemalia. Et hys debe tur pena purgatoꝛia.
Secunda eſt quia ſicut ſumma bonitas non patiatur ꝙ bonum
remaneat irremuneratũ.ita ſũma iuſti da nõ pattur ꝙ malum
remaneat impumtũ . Tertia eſt qꝛ diume lucis tanta eſt digni
tas qꝙ eam ſoli mũdi coꝛdis oculi eer nere pñt · Vnde o poꝛtet ꝙ
quiſq; veniat ad mundiciã baptiſmalẽ antec; ðſpeckui dñi reß⸗
ſentetur. Quarta eſt qꝛ culpa eſt offenſiua maieſtatis duime. et
damnoſa eccleſie et defoꝛmatiua in nobis ymagims diuine. S3
offenſa requirit punitionẽ a damnũ reqrit ſatiſfadionẽ a defoꝛ

matio expurgatõez : ꝓpter h ncte ẽ ꝙ peto pena ł hic ł alibi re

ſpondeat pumtiua. Quinta eſt qꝛ ↄtraria ↄtrariis curantur. ſed
peccatũ oꝛitur ex delectione a libidme. vñ deleri habet ꝑ penã
Sexta eſt qꝛ nulli debet negligendia ſuffragari. ſed ſi talis non
pumiret᷑ in futuro videretur in futuro co modũ expoꝛ tari de ne⸗
gligencia pemitentie dilate. Septima eſt qꝛ iuſtũ eſt ꝙ ſpũs qiꝝ
oontempto ſũmo bono ſe ſubiecit infimo·-peccato ſubiiciat᷑.poſt
ea inferioꝛiboipenis · Nota ꝙ anime poſtq; ſuffidenter in igne
fuerint purgate ſtatim euolant ad gloꝛiã:et hoc ptz młtiplii᷑
ratione. Pꝛima qꝛ poſt purgatione nulla remanet m aia dilſi
militudo ad gloꝛiã. Vñ merito iln debet iũgi. Scðo qꝛ ianua
celi ſempꝑ illis eſt aperta qui obſtaculũ nullu hnñt. Tercio qꝛ ne
ceſſe eſt illos ſpũs m quibo eſt caritas ſurſum eleuãs a mhil re⸗
tar dans ad gloꝛiam eleuari· Quarto qꝛ cũ deus ſit pꝛonioꝛ ad
miſerendum q; ad puniendũ merito debet purgatos diungere
gloꝛie · quos purgandos ſubiecit pene. Quinto quia nõ punit
deus bis mnidißm. Vnde cum iſte ſufficienter ſatiſfecerit in penis
igniũ nõ debet amphus pumii in dilatione pᷣmioꝝ. Sexto qꝛ
poſt purgationem nondt talis eſſe in purgatorio nec ĩ lym bo

quia nõ eſt de numero illorũ pueroꝝ · nec in infſerno · qꝛ nõ hẽ

Liber
moꝛtale peccatũ · ergo opoꝛtet eũ eſſe in elo.qꝛ poſt moꝛteʒ nõ
ſunt aha reœptatula animaꝝ · Septimo qꝛ efficatioꝛ ẽ caritas qᷓ;
miqᷣtas · ſed iniquitas ſtatim ducit ad ſuppli uũ ergo caritas ſta
tim duct ad pꝛemiũ · Octauo qꝛ ceſſante impedimeto coꝛꝑa gꝙ⸗
uia feruntur deoꝛrſum leuia ſurſũ ſic ſpũs maloꝝ remotd car⸗
nis on ere ferunt᷑ ſtatim ad lotũ ſupplicioꝰꝝ ꝓpter pecati graui⸗
tatem. Gpũs vero bonoꝝ ſi nõ ſit impedimentũ ahcuius culpe
vel pe ne debite ſtaum feruntur ad locum pꝛemioꝛum.
We acerbitate purgatoꝛi (Ca.ii
Mpurgatoꝛio duplex pena eſt. Vna eſt pena damm
de carencia dine viſionis Klia pena ſenſus de affliciõ e
ignis a qñtũ ad vtrũq; mĩma pena pugatdꝛii maioꝛ ẽ maxĩa

pena mundi Iſtud patet de pena dammni quia affectus deſiderat

ſummum bonum poſt hant vitam ab amimabus ſancus inten
ſioꝛ eſt q; aliquis effectus rei tꝑahs. In vita iſta maxim e cum
im tempus habendi aduenerit. Ideo carencia eius moleſtius
tolleratur. Iſtud quoq; patet verum eſſe de pena ſenſus qꝛ tum
doloꝛ nõ ſit eſſendaliter ipſa leſio.ſed leſioms ſenſus tantoma⸗
gis dolet amnima quantomagis ſentit ſenſitiuum aliqð · ꝗdeo ab
igne in ipſam age ntẽ maxime leditur a affligitur · Mota cauſa

aterbitatis pena purgatoꝛii hec eſt. quia cũ deus plus querat

emendam q penam pluus ponderat m pemuengde virtute bone
voluntatis quã penam afflidhonis · Vnde p lus ponderat deus
modicam penam voluntariam m pꝛeſenti q; multam non ita vo
luntariam in futuro ſitut phlis valet modicum auri ꝙq; multum
plumbi· Vñ opoꝛtet vt illud quod deſiut in voluntad ibi ſup⸗
pleatur in acerbitate · De igne qui purgat ammas ẽ loqui du
pliciter. Vel quantũ ad id quod pꝛimo affligit ſit eſt coꝛporeꝰ
Vel quantũ ad illud quod ꝓxime affligit et im mediate ſic eſt
coꝛporeus. Pꝛimo modo diatur ignis nature. Secundo modo
dict᷑ ignis limilitudinarie· ſicut diatur leo verus et leo pickuſ
Vtrunq; tangit Gregdꝛius qñ diat in eo ardent dum ardoꝛeʒ
vident Alle aũt ignis coꝛporeus duphaiter poteſt conſiderari.
Primo vt eſt inſtrumentum nature·.a ſic agere poteſt in coꝛpuſ
non in animam. Secundo ꝓut eſt inſtrumentum diuine iuſti⸗
tie.ſic agit jn animam impꝛimendo illi ſpedem ſuam per quam

affligitur qꝛ violenter ſpedie illa infoꝛmatur · Sicut eniz anima

hm oꝛdinem nature vmtur coꝛpori vt inſtituat vitã ſic merito
ym oꝛdinem iuſtidie vnitur igmi a quo ſuſcipiat penam. Nota
ꝙdemones non pumiunt ainmas m purgatoꝛio· ſed illuc eas

/

Geptimus
addutunt · vel euam aſſiſtunt vt cm uniter diet᷑. Ex pꝛemiſſiõe
tñ dei demones in hac vita qñq; bonos affligũt. Cuius hec eſt
ntio ˖ qꝛ in pnñti durat pugna mieꝛ hoĩem et demonẽ qui habz
in eo ptãtem exer cicii· ſed poſt hanc vitam nõ ſic. vñ a aer iſte
cahginoſus ẽ aſſignatus demombo magis WPt᷑ temptãdi officiũ
q; ꝓP ſuppliciũ· De lodis penalibo qͥt ſint a vbi ſint.·q̃re ſuß li.
quar o in capitulo · De deſcenſu xp̃i ad mfirmos. Sciendũ tñ
de loco purgationis ꝙ duplidt᷑ aſſignat᷑· aut m legẽ cõmunẽ
et ſie eſt m vno loco ſcʒ in parte mferm urca lymbum patrum
Kut ſm diſpenſationem ſpecialem. ſic purgant᷑ anime aliqñ ĩ
lodis diuerſis in quibus pecauerũt. hoc fit aũt ꝓpter aliquam
ſuã releuationẽ ꝓpter ſuffragia eoꝝ quibo a pparent ĩ illis loc
vel etiã ꝓpter aliquã viuenciũ ediſicationẽ.ꝗ gins aũt ille plus
vel minus cruciat. m ꝙ quis plus vel minus de cremabili ſecũ
tulit · Opo:tet em pꝛriuſq; dei fanes videatur q; lignum ſenum
ſtipula:imaiozꝛa mmora amediocria veniaha ꝑ crematione to
taliter conſumant᷑ · Predicka vero pene diuerſitas nõ eſt ex din
ſitate ignis agentis ſed ſubi edi pauentis· ſicut ſub eodem ſole
vnus plus eſtuat alter minus. vt diat Griegꝰ. Neceſſe eſt autẽ
vt ait Rugu ·ꝙ tm̃ vrat doloꝛ quantũ heſerat amoꝛ. Tant eĩ
quiſq; equetu diu aus quanto affectus eius venialibus ad⸗
he rebat ſoꝛcius .⸗ .
uffragiis eccleſie (Capitulm uii
ſicut ꝑtinet ad ſeueritatem diuine iuſſiie bonos ꝗpter
venialia in purgatoꝛio puniri ita ꝑtinet ad bomtatem
diuine miſeriooꝛdie eoſdẽ ꝑ ſuffragia releuari· Proſunt
er go ſuffragia deſundtis nõ ad meritũ vite eterne · ſed av abſo⸗
lutionem pene· Et hoc vel ad penaꝝ mitigationẽ vel ad celeri⸗
oꝛem penarum hbe rationẽ · Sunt aũt quatuoꝛ mõi generales
ſuffragioꝝ ad quos omnes alie educunt᷑· ſcʒ oꝛatio ieiunium.
elemoſina. a ſacramentũ altaris quoꝝ numerus ſic acipitur.
Am̃ deſundi poſſunt abſolui a pena duobus modis ſcʒ ꝑ viam
gratie · vel ꝑ viam iuſticie. Per viam gr̃e duplater fit· Primo
per intereſſionẽ publicam capitis que eſt in oblacõe ſacramẽti
altaris · Scðo per ſmnterœſſionẽ quaſi pꝛiuatam mem bꝛoꝝ ſcilicz
Per oꝛati ones iuſtoꝛum. Smiliter ꝑ viam iuſtide duplidter ſit
Pꝛeimo ꝑ modũ redemptioms pene. ſſcʒ ĩ elemo ſinaꝝ lar gicõe
Secundo modo ꝑ modum ſolutionis pene . ſcz in iemmioꝛ affli⸗
dtione. Si aũt quentur qñ intipiat valere defuncto illud quod
peo ſe ſieri mandauit. Dicendũ eſt ꝙ opus operans meritum

Liber
ackoꝛis ſtatim conſequitur moetuus de bonis que pꝛecœpit pꝛo
anima ſua fieri.ſed non ↄpus operatum-fructum ip̃ ius operis
quouſq; opera ſiunt.quia pꝛimum valet ex merito abſoluto.

ſed lecundum. ex merito condinonali;
¶ Quoꝝ ſuffragia ꝓſint a quibꝰ (Capi iui
„ O hoct ꝙ valeant ſuffragia requirit᷑ aliquid ex parte ſa
clentis: a aliquid ex parte mortui reci pien tis-Ex par⸗
te facientis requritur ꝙ ſit in earitate a ꝙ intentionem
ſuq; dirigat ad illos quibus vult vt opera ſua pꝛoſint· Diſtin
guendum tñ eſt hic ꝙ fuffragia per malum pñj t fieri du pliciter
Hel vt per auctoꝛem a ſic non pꝛoſunt niſi ſoꝛte per ac idens.
ſcʒ in quantũ ꝑ elemoſinas mali homis excitantur bom paupeſ
ad oꝛandũu ꝓ deſundis · Vel vt ꝑ miniſtrũ · a hoc dupliciter. Pr
q uia faat ea vt miniſter publicus dei et ecleſie. ſicut qn ſacer⸗
dos malue celebrat miſſa vel agit exequias moꝛtuoꝝ a talia
ſemꝑ pſunt quia malida miniſtri nõ nocœt operi boni auctoeis
ſicut ptzʒ in dno iuſto dante elemoſinã. per malũ ſeruũ. Si vero
faat ea vt mmiſter pꝛiu ie perſone exiſt etis tñ in caritate ſiue
deſunch ſiue alterius et taha ſemꝑ ꝓſunt qꝛ liet opus iſtud ſit
moꝛtuũ quo ad miniſtrũ· nõ tñ quo ad auctoꝛẽ · Bed ſi malus
mimiſter fatit anqua de mandatd eius qui nõ eſt in caritate non
ꝓſunt · Kliquid etiã exigit᷑ ex pare reupientis. Ad hot ꝙ luf⸗
fragia ꝓſunt illi · Pꝛimũ eſt ꝙ ipſe ſit m can tate· Vnde non va
lent hys qui ſunt in inferno. qꝛ ſunt a toꝛꝑe xp̃i miſtico ſeꝑau-
Vnde nulla ſpũalis influentia puenit ad eosſicut nec influen
cia co?ozalhs valet membꝛis a cꝛꝑe ſeꝑatis. Gcðm eſt indi⸗
gentia · Vnde non valet beatis quia nõ ſunt adhuc in via ſed
in termmo. nec poſſunt ad altioꝛa conſcendere ſed poaus econ⸗
uerſo illoꝝ ſuffragia pꝛoſunt nobis · Vtrunq; ẽ in hys qui ſũt
in purgatdꝛio ſeʒ caritas à indigentia · Vnde ſlic homo poteſt
ſatiſfacere pꝛo alio vimente qui per ſe non valet ita poteſt etiam
pꝛo defuncto · Mota ꝙ ſuffragia defunctis pꝛoſunt ?m magis a
mimus ꝓ d iuerſitate meritoꝛum m moetuis · vel ꝓ caritate viuo
rum. qu magis ſolicitantur peo ali qui bo qꝙ; pꝛo ahis. Illa emzʒ
ſuffragia que ſpedialiter fiunt pꝛo aliqui bus plus valent illis
qꝙ; abis liæt etiam aliis aliquo modo o municentur. Buffragia
vero que cõmuniter fiunt pꝛo defunctis qmuis ommbo pꝛo mo
dulo ſuo pꝛoſint· Allis tñ amplius qui dum elſent in ſtatu vie
magis mermerunt vt ſibi pꝛodeſſet· Guis autem vt dickum elt
ſuffragia non pꝛoſint hys qu ſunt in elo.nec illis in inferno⸗

Geptimus
tamen aliquo moðdo pꝛoſunt etiam illis. Vnde notandum qp
ſuffragia valent ills qui ſunt in purgatdꝛio per modum pur
gationmis:valent ſaluatis in celo per modum oo niuncdtionis. qꝛ
multiplieatio ſaluandoꝛum augmentat gloꝛiam acidentalem
Valent damnatis in inſerno per modum diuiſioms.quia quã
toplures ſaluantur per meritum ecteſie· tanto paucioꝛes dam
nabuntur· Et ita minoe erit pena ꝑ ſubtradionem conſoꝛci il⸗
loꝛum. Valent etiam ipſis facientibus per modum meriti. G
pꝛo paruulis moꝛtuis delebꝛantur miſſe defunctoꝛ um. DHoc nõ
fit pꝛopter eoꝛum indigenti am eum ſtatim euolent ad celum h
po gratiarumadti one-

Vtrum indulgentie valeant pꝛo defun

rtis. ¶ Capitulum. quintun
pales indulgentie pꝛoſunt defundus in purgatoꝛio.
t patet qꝛ crux datur alipñ pꝛo duabus vel quatuoz
vel deem animabus. In eœlelia em̃ eſt thezaurus meri
zum tam xp̃i quaʒ; perfectoꝝ de quo ſolus papa qui claues
habet huuis theſauri ꝓ necœſſitatibus ecleſie poułſt acipere et
diſpenſare · Alii aũt ſitut epiſcopi non habent in hys poteſtatẽ
generlem ſed limitatam a nõ mſi ꝑ ſummi pontiſfius diſpen⸗
lationem. Dicendũ ergð ꝙ papa ꝓpꝛie nõ abſobiit defundos
a pena ſed quaſi ꝓ eis ſo luit ð cõmuni theʒauro eccie ſitut alit
liberat credi toꝛ debito: em dũ a debito eũ abſoluit à ahr ami
cus debitoꝛis dum ꝓ eo debitũ ſoluit · ſed viuentes vtroq; mõ
abſoluit papa· Illig aũt quubo dant᷑ indulgencie non pñjt eas
vlterius dare.nec viuis nee deſundis. a h duplia rõne · Pꝛimo
q? indulgentia nõ eſt donũ collatiuũ gratie ſed pꝛiuatiuũ pene
Pꝛiuatio aũt cũ mqil ſit aliis tõmunicari nõ poteſt. Scdðᷣo quia
dare indulgencã auckoꝛitatis a iuriſdidioms eſt q; ñ habent
layci eo ꝙ indugencias reeipiũt · Vnde nõ poſſunt im pende re
defunctis indulgendiam ꝑ auctoritatem. ſed lolũmodo bomi ope
tis ſui ſuffragium ꝑ caritatem. Papa vero vtrumq; poteſt.

e aduentu antichꝛiſti (Lapitulm ri
Mtequã veniat dñs ad iuditium tegni romani fiet derfe
ctio. Nam ſicut diet glo. ſuꝑ ap'm Pꝛius erit diſceſſio
Iab vtroq; imꝑio qua impleta aderit antixp̃us · Dit ex
paren tũ ſemmibo ↄcepietur.ſed poſt conceptum deſcendet ſpuſ
malignus in vterũ matris cuius virtute et oꝑpatione demtceps
puer naſccetiir a aletur ac adoleſcet ꝓpter ꝙ Rlius p̃dicanoms

diat᷑· Maſcet᷑ at᷑ in babilonia de tribu dan. ſicut dicit g loſa ſup
apłm. Poſt hoc veniet in hieruſalẽ e eircu ii dit ſe dieens indeis
ſe elſe xp̃ᷣm illis ꝓmiſſum · Vnde plebs iudaica ſpecdialiter adhe⸗
rebit illi. ſicut diat Paymo ſuper Apocali pſim· Donec Heha
et Enoch pꝛedicantibus qui ex illis ſaluandi fuerint ad cebriſtũ
ruertantur. Angelus bonus pꝛimo deputabitur ad cuſtodiaʒ
antichriſto · Sed quando ita obſtinabitur in peccato dieet ſe
eſſe deum . et extoilit ſe ſupꝛa omne ꝙ dicitur deus aut colitur.
ſitut dieit apoſtolus. Junc pꝛimo deſeret eum angelus ex toto
nec habebit eum poſtea ad pꝛomononẽ. ſed ad accuſatio nem.
e mala uita antichꝛiſti (Capitulum. vii
Ntixp̃us erit huxurioſus a in ↄcupiſcenais ſemmarum
vt dicit Daniel ˖ I. In aperto tñ per ypocriſiz ſimula
brit ſanchtatem vt faeilius deapere poſſit · Coꝛ aũt ſuuzʒ
per ſuperbiam magnifſieabit· Et ſicut diatur Damel. S. Cõtma
pꝛmapem pnapum conſurgetcontra deum. vt diat glo · ſuꝑ
Daniel ·? In tantam eleuabit᷑ ſuꝑbiam. vt leges et eremomi
. (e mutare conetur · vel etam curſus tempoꝝ· Tante q; pꝛeſum

ptioms erit ꝙ nõ putabit ſe a deo puniendũ ꝓpter hoc ꝙ indi
aum differtur Pz Auferunt᷑ iudida tua a fadie eius. Erit etia
blaſphemus. ſicut dic᷑ in poc. 13 vñ Damel⸗8. Sermonem
contra excelſum loquetur· Ao maioꝛem aũt dei ↄtumeliam ᷣ
ciet ymaginem ſuam adoꝛari : a omnes ſuo caractere ſignari in
manu dextra.et in frontibus ſuis ſicut habe᷑ Rpoc.i3· Confite
bitur em ſe filium dei verum.et filiũ hommis. ita vt in templo
dei ſedeat tanq; ipſe ſit deus:a ſe fatiet adoꝛari. IJudei nãq; tem⸗
plum qð romani deſtruxerant reedi ſicabunt · Affirmabit etiaz
nullum ante ſe fuiſſe chriſtianum. ſed omnes antichriſtos fuiſſe
Ditctt in gloſa ad Theb. ⁊· O ſicut in xpᷣo omnis plenitudo di
ninitatis habitauit ita in antixp̃ᷣo omnis plenitudo miquitatiſ
uia in ipſo erit taput omnium maloꝝ ſcʒ; dyaboni1is.
e q̃tuoꝛ modis quibꝰ decipiet Ca vii
Erito comꝑatur antixp̃ᷣs in Geneſi · Ceraſti qui eſt ſer⸗
vrens coꝛnutus·quia quatuoꝛ toꝛnibo armabitur · ſez
ealbda ꝑſuaſione:miraculoꝝ oꝑatione:donorum largi
tione⸗ toꝛmentoꝝ exhibitione. Pꝛimus ergo modus ſubuer⸗
tendi hominis erit callida ꝑſuaſio · Pꝛedicabit em legem nouã
pꝛauaʒ eſſe a legem xpᷣi pꝛopoſſe deſtruet.Pꝛedicatoꝛes quoq;
ſui diſtru erent per vmiuerſas mundi partes Impedient nihil
ommus apoſtoli antichriſti ne ſcriptura ?m veritatẽ exponatur

Geptimus
a catholitis doſtoeibus vel a ſidelibus audiatur· Ipſi autem bo
nos ſe ſimulabunt:et tamen mala ſuadebunt· Secundus mo⸗
dus lubuer cendi erit per falſa miracula· Qma per artem magi⸗
cam faciet illa. Vnde gloſa ſuꝑ RXοcaalipb. 13 Wagica arte ſa
ciet ſtatuã loqui · et fu ura pꝛedicare · Faciet etiaʒ ſicut dictur
Rpoealipb· tredecimo. Ignem de celo ad teꝛraz deſcendere Glo
ſa‚i.mahgnum ſpiritum ſadet ſuꝑ ſuos deſcendere vt loquatur
variis linguis. Spũs em̃ malignꝰ deſcendet in eos in ðſpectu
hominum ſicut ſpũſſanctus deſcendat in apoſtolos chriſti · Vñ
ſe mehoꝛes iactabunt eſſe apoſtolos xp̃i:·qui ſpmſanctum acce
perunt in contlaui· Item ꝑ artem magicam ſimilabit ſe moꝛtuũ
a ſeretur a demonibo in aera quali aſcenderit in celum et ſic pu
tabitur a motuis reſuꝛrexiſſe· qui pꝛus moꝛtuus ꝑ triduũ pu⸗
tabatur et tunc mirabuntur populi· a adorabunt eũ atq; lan
dabunt ˖ Eceleſia vero tune non fadet mimcula. De hoc modo
decipiendi dict in p̃s. Inſidiat᷑ m abſcondita quaſi leo in ſpe⸗
lunca ſuaglo. Recte antixp̃ᷣus Patr leomi exñti in ſpelunca
quia in eo vis et dolus ogatur· Vis em̃ ꝑ leonem.dolus vero
P ſpeluncam intelligitur Gre diat · Penſemus que erit huane
mentis illa temptatio qñ ipſiꝰ martir a coꝛpus toemẽtis ſubi
icit· et tñ to: toꝛ ante oculos eius miratula faut· Situt em anti
xp̃us finget ſe a moꝛtuis reſurgere. ita q; ſe finget ad celũ aſcen
dere KApoc;. 13- et plaga moꝛtis eius curata ẽ glo. Rrte magica
aſcendet anaxp̃us in aera ſerentes eũ demom bo· gaciet q; ar bo
res lubit flere q areſcere mare turbari. naturas mdiuerſas fi⸗
guras mutari.MWoꝛtuos etiq; in conſpectu oim ſuſcitabit. Teꝛ
ei dedpiet ꝑ munera. Ipſe nãq; antixp̃ᷣus inueniet thezʒauros
abſeonditos ꝑ quos ad ſequendũ ſe melinabit plurimos. Dita
bit ei diuites huius ſeculi. à tunt eoꝝ ſalſam felicitatẽ ad detci⸗
piendũ alios oſtentabit- Quarto ↄpellat ꝑ minas et toꝛmẽta
quos aliter vm cere non poterit. Tanta vero ſitut ait dñs tunc
erit tribulatio vt m eꝛroꝛ em ducant᷑ ſi fieri poteſt etiam electi·
Et hoc innuitur in Rpoc. vbi dicit᷑ · Pedes eius ſimiles aurical
o ſicut in cammo ardenti· per pedes vltima xpᷣi membra.ꝑ ca⸗
minũ vero tribulatio vehemens deſignat᷑ · Exhibebit em cũcta
que in pꝛecedentibus m artiriibo ſũt impleta genera toꝛmẽtoꝝ
Sed in ülis regiombus tunc fideles ſunt vehementius vexãdi
vbi dñs fuit craaſixus. Et ſicut diet Haymo ſuꝑ Apo ca Illa
temptatio nõ ꝑ partes ſed ſimul totũ exammabit mundũ. Sol
nentur em̃ demones qui modo ſüt ligati. nec pñt nocre qntũ

Liber

vellent. Fidelis illo tꝑe nõ pꝛedicabũt· qꝛ tanq; ex to municati
habebunt᷑ boni. nec vender eis· nec emetur ab eis qui cquã ni
ſi habeant caracterem ſignum ah qð ad lrãm vt adherenteſſibi

co gnoſcant᷑ a alii interficiant᷑. Aut no men beſtiei. cõ ſeſſionem

oꝛis · Rut meri tum nominis eius:i multiplicationem operum.
vt habetur in Aꝙcalipſhi; Sicut autem antechri ſtus cr udelioꝛ
erit omnibus perſecutoꝛibus ita ſandti tunc tempoꝛis foꝛtioꝛes
erunt omnibus retro martiribus·

ſequacibus antichꝛiſti Cap. ix.
. Redichs quatuoꝛ mo dis antichriſtus ſibi multos at⸗
trahet · Vnde RAρο. 12. Cauda eius trahebat terciam
partem ſtellarum celi: a miſit eos in teꝛraz · Trahet aũt
malos per munera: bonos per toꝛmenta.ſimpliœs per pꝛedica
tionem a miratula. qui em iuſti a ſandi credebant᷑ adherebunt
illi pꝛ?o ſuo arbitrio volũtatis. Dabe bit igitur ſeeum magos a
maleficos reges q; a pꝛiinſpes. vñ · Apoca. 13. Vidi de mari be
ſtiam aſcendentem. Gloſa antichriſtum habentẽ capita ſeptem
id eſt piinepes vmiuerſos a cꝛnua decem eos qui impugnãr
decalogum ·˖ Nota igit᷑ ꝙ antithriſtus peimo veniet in benigmi⸗
tate a miratuleoꝛum opetatione · a tunc a indeis ſuſcipiatur qui
ei ſpecialiter adherebunt. Ad quoꝝ conuerſioneʒ venit enoch
* helyas. Et tunc antixp̃ᷣus in apertam ꝑſecutionẽ ↄſurget.·
De gog et magog (Capitulum x
O Egog et magog dicunt quidam ꝙꝙ lunt dedem tribus

vltra montes caſpios claulſe · tñ ita ꝙ bene poſſent ex.
ire ſi permitterentur· ſed nõ permittunt᷑ a regina ama
zonum ſub cuius regno a ditione vinunt. Das dieunt indei in
fine ſetuli exituras a venturas in hieruſalem et cũ ſuo meſſya
eccleſiam deſtructuras· Alii dicunt ꝙ per gog et magog incelli
gitur exeratus antichriſti qui in fine ſeculi veniet ecleſiam ex
pugnare · Per gog m glolam illi per quos latenter dyaboluſ
perſequitur fideles. Per magog autez illi per quos aperte vel
idez qui pꝛius teimpoꝛ e anuchriſti occulte:et poſtmodum apeꝛte
eccleſiã per ſequitur · m Ruguſti. gog reſertur ad gentes. ma⸗
gog ad dyabolũ qꝛ gogꝗ occultato interpᷣtat᷑· magog detedio·
Be HNelia et Enoch (Capitulum xi
Nter ocultum aduentum antichriſti qui eſt per natim
tatem a maniſeſtum eius aduentũ qui eſt per pꝛedicati
onem a apertam perſecutionẽ venient helyas a enoch

et duertent vt dict Malechie vltimo coꝛda patrum in filios
Glela ad inſtradtionem poſteroꝶ de ſide ſanatoris in quem a
ipfi rediderunt. Et coꝛda Rliozum ad patres eoꝛum Gloſa. qe
ſuſtipient ſdem quã ilh habuerunt. Vnde indei et xp̃iani peri
tunt religione in xpᷣm conſentient. De eoꝛum pꝛedicatione. et
ſanda donuerſatione diat KApocah1 Dabo duobus teſtibus
meis ˖ z helye et enoch er pꝛophetabunt vpꝛedicabunt dieb⸗
mille ducentis Exaginta lex. Glola nenbo annis ſicut ipſe xp̃us
Ppꝛedicanit. Kmici laeris vpeedicantes vemitenciam àa ex emplũ
oſtenden es Dy lunt due oliuenſpuitulancto vncti. duo can
delabea vdantes blumen aliis Tandem antixpus oceidet eos in
hierulalem et tadbunt tospora eezum in plateis tribus diebuſ
et tribus noctibo a dimidio. quia nullus audebit coꝛpora eoꝛ
ſepelire pꝛopter metum antichriſti. Ociſoꝛes aũt eorum valde
leiti erunt peopter moꝛtem eorum. Poſt dies tres et dimidium
relurgent et ocrilores eorum audient vodem talem⸗Melya et
Ensch alcendite hue. a aſeendent in orlum in nube⸗Kntichriſt?
vere quindeem dies regnabit poſt moꝛtem illo rum. .
(Be vurat ione huius pſecutionis Ca xii:
Egnabit antichriſtus ſient diat gloſa ſuper Rpocali.
tribus annis et dimidium vnde Daniehs. 12. Jurauit
angelus per vnientem ineternum. quia in tempus· ſcz
vmus anm a tempora ſez duorum annoz a dimidium tempo⸗
nadimidii anm. Gloſa Dot ſpacio dici tur durata deſolatio:
ſub antichriſto· Miſi aũt vt dititin; Chatheo abbreuiati fuiſſent
dies illi: non fieret ſama omnis caro. Gregorius. Quia em̃ a ſu
Ebos nos a& infirmes aſpiut deus qs fingulariter malos itulit
mileri oꝛditer breuiatos ditir ; Et gloſa ſuper. MWatheum diat
Dec tribulatio q̊nto ceteris grauioꝛ· tãto breuitate moderatioꝛ·
Ge moꝛte antichꝛiſtt (Eapi xiii
[agrs ſua dñs ocidet antichriſtum licut dicit gloſa.

ſuper Apoca. ſiue per ſe ſiue per Mhichaelem . Derider
aũt in monte oliuen in papillone a in ſolio ſuo in loto
ille area quem dñs aſcendit- Interſecto antichriſto non ſtatim
veniet dñs ad indiaum. ſed bᷣm gloſam ſuper · Danielem conce
dentur ˖ 45. dies ad refrigerium ſandtoꝛum a ad penitendã ſub
uerſoꝛum. Quantum autem ſit ſpacum inter illos. 45. à finem
mundi nemo ſeit ˖ Miniſtri vero antichriſti poſt moꝛtem illius
gaudebunt ducentes vxores a ditentes. Licet pem eps noſter
moꝛtuꝰ ſit tũ habemus pacẽ a ſeturitatem.a cum talia dixenint

Liber
vepentinus eis ſuperueniet interitus · Judei voro tunt ↄuertent᷑
ad ſidem · et ſancta ecleſia vſq; ad fiunem mundi padſſicata ↄqe
fſcit· quia ex tunt fraudulentiã dyaboli penitus deſiciet.

e conflagratione mundi (Capi. xiii.

EEnis pꝛecedet faciem iuditis permaximus · quia vᷣtute
diumna non ſolũ ignis qui eſt in ſpem ſua. ſed etiã oẽs
ignes et qm in teꝛra et qu ſuper teꝛram ſunt ↄcurrent
ad mundi conflagrationem. Iſte auteʒ ignis habebit officium
quatuoꝛ ignium ſtilicꝭʒignis infernalis repꝛo bos puniendo. et
ignis purgatoꝛii bones a venialibus purgando:. a ignis teꝛre⸗
ſtris vegetabilia a ſenſibilia donſumendo et omnium hommum
coꝛpoꝛa incnerando· et ignis elementaris elemẽta ſubtiliando
et ad innouationem diſponendo. Per illum igitur ignem ita
teꝛre ſuperſidens exuretur · ꝙ figura huius mundi peribit ſicut
et oum factum fuit per diluuium. Et pꝛimum dei iudiaum me⸗
rito fuit per aquam contra ardoꝛem luxurie que tunc viguit.
Vltimum vero iundicium erit per ignem contra teporem tarita⸗
tis que tunc quaſi ſeneſcente mundo frigeſcit· Ignis iſtiꝰ adtio
erit ſucceſſiua · Dabebit eniz · inieium medium. a finem · Dꝛimo
nanq; indicis aduentum peruenit et quaſi ſimul fiet per illum
ignem purgatio iuſtoꝛum· et punitio maloꝝ. et coꝛporum in
cineratio tum conſumptione teꝛre naſcencium. ſictut dictum eſt·
Quo fſacto ſtatim erit reſuꝛrectio eorum coꝛporum cum aduentu
indicis ad indicumet tunc in flãmabitur totus mundus per
circuituʒ· Terminato vero iudidio tota caliditas illiꝰ ignis exe
quitur ſentendam iudicis. Inuoluet em pe catoꝛes et trahet in
iſernum. et ita patet ꝙ ignis ille aduentum inditis pꝛecdet.
et concomitabitur et ſequetur · Poſt pꝛedicta fiet mundi imno⸗
uatio. Sed inter purgationem et innouationem multiplex eſt
differentia. Pꝛima qma purgatio erit penalium qualitatum ð
tradtio· Sed innouatio erit pulcrioris foꝛme inductio. Secundo
quia purgauo eſt elementoꝝ ab impuritate quã habet ex com
mixtione mutatio. Innouatio vero eſt eeloꝛum a ſtatu veteri in
ſtatum nouum tommutatio· Et hot per ceſſationezꝭ a motu.In
celis em pꝛopter impermixtionem nulla impuritas eſt · ſed tm̃
imperſectio motus. Vnde non erit in eis purgatie per ignem
ſed ceſſatio a motu. Sit aũt purgabuntur elementa ꝙ pꝛ ecide
tur ab igne vis concupiſcibilis. Ab aere obſcunitas · ARb aq ua
gQlauahs frigiditas.Rteꝛra vero grauitas et opaditas ·

— — .
— — ð

Septimus

ẽ reſuxrectione generali 4 Capit ulux xv

Eus ſicut eſt potentiſſimus in conſtitutione naturarum
ita eſt clementiſſimus in collatione gratiarum a inſtiſ
ſimus in tribulati one ſtipendioꝛum · Quõ igitur homo
meruit vel demeruit in anima ſimul a coꝛpoꝛe pumet᷑ · vel pꝛe⸗
miabitur in vtroq;· Vnde in eiſdez opoꝛtet ißm relurgene Ad
vocem aũt tube relurgent moꝛtui ſicut dict apłus. Dupliater
aũt intelligit᷑ illa vox · Nlam bᷣm quoſdam vox tube eſt imperiũ
chriſti reſurgere imperantis. ᷣm alios vox tube eſt maiſeſta xpᷣi
apparitio. Vnde Gregoꝛius. ubam ſonare mihil eſt aliud qm
mundo indicem filium dei demonſtrare· Reſurgent igit omes
nulla in eis exiſtente differentia quantum ad oꝛdniem temꝑis·
ſed magis quantum ad oedinem dignitatis. Nam mali reſur⸗

gent deſoꝛmies a paſſibiles· in bonis aũt natura ſeruabitur a

vieia detrahentur. Omnes vero tam boni q; mali reſurgent in⸗
tegri coꝛpore debita ſtatuta m etatem plemtudinis chriſti. Re
ſuꝛrecho igitur tria coꝛriget in natura ſcʒ defectum ſicut in pue
ris et mutilatis ſiue m diminuta natura membꝛoꝛum. Guper
fluum ſciliez vnguium eriminum a hmõi. Eerorem ſicut in mo⸗
ſtruoſitate membꝛoeum. Reſurgent quoq; coꝛpora eadem nu⸗
mero que pꝛus erant exeodem puluere in quem relacta fuerãt
ita ꝙ in quaſcunq; auras vł ſimus puluis ille diſperſus fuerat
ad eandem animam redeat que ipſam pꝛimitus vt viueret: et
creſceret animauit. nec ſolum reſurgent coꝛpora quantum ad
membra pꝛincipalia· ſed etiam ſaluis capillis a eteris membriſ
que fadunt ad decoꝛem. Reſurgent eim homines quantum ad
eſſe a quantum ad integrum eſſe.a quantum ad decoꝛum eſſe
Et reſurgent vnumquodq; toꝛpus in optimo ſuo eſſe a pᷣmo
Duplex eſt moes· amme per culpam. et coꝛporis per penam.
is reſpondet duplex reſu: rectio. ſcʒ anime per gratiam. a coꝛ
Poꝛis per gloriam.et ſitut in pꝛrimis parentibus moꝛs culpe in
tulit moetem pene. ita reſuꝛrectio anime per gratiam· cauſabit
reſuꝛrectionem coꝛporis per gloriam. In reſuꝛrectione coꝛpoꝛũ
oontuerent quatuoꝛ cauſe. ſeʒ effi iens id eſt ipſe deus: materia
lis ſqʒ pulueres. foꝛmalis ſcʒ coniunctio anime a toꝛporis. fina
lis ſcʒ vt recipiat vnuſquſq; pꝛout geſſit in coꝛpore ſiue bonũ
liue malum Kelurgent tunc homines velociter · integraliter ſo
cialiter et eternaliter. Erit illa reſuꝛrectio iuſta quantuʒ ad deũ
perſecta quantum ad reſurgentes· et miraculoſa quantum ad
ipſam reſurrectionnen.

Liber

We Judicio extremo. (Lapitulum xvi

Oſt reſuꝛrection em ſtatim erit iudicium . Ipſum vero iĩiu
diclum pꝛecedet trina ctatio. Pꝛima fuit per ꝓphetas ·
Vnde Pꝛouer. r⸗. Mocaui aεäuiſtis. Becunda per chri
m a apoſtolos a p̃dicatoꝛes Luœ· ꝗ. Miſit ſeruos ſuos hora

cxne *. Tercia erit per vltimam vocem tu be. et hec citatio erit

peremptoꝛia m Richardũ triplex erit iundidum. Pꝛimum eſt

vrnſoꝛ me hot eſt indicium pꝛeſentis eæleſie que nõ iudieat nii’i

de ſola qualitate retributionum et in genere tantuz ſcʒ ꝙ bona
bonis et mala malis redd ant.· Et hoc in genere tantũ ſecundũ
numerum et quantitatem retributonum neſcit. Secundu ent
multiſoꝛme ſcz ꝙ quilibet experietur ĩ moꝛte acipiendo ſentẽci
am de ommbe boms vel malis que geſſit. Sed nõ oĩa bona vel

mala ſtatim reupit quia redpit in anima tantum a non in co⸗⸗

poꝛe. Terclum dicit᷑ omm foꝛme ſcʒ vltimum iudidum quanto
ſcʒz numerum et quantitatem redipiet quiſq; bona vel mala in
coꝛpe et in aĩa· VPltimum indicium erit hoꝛribile ex omni parte
gma ſupꝛa erit index ſtrennuus ſubtꝰ patens infernus intus co
ſciencia remoꝛdens extra mundus ardens. a dextris peta acu⸗
ſanda a ſiniſtris demonia teꝛrencia. Circa illos bom angeli in m

fernum ꝓpellentes Ibidem oẽs ſandi ſentendam indics a pbã

tes et omnes mali cum bonis peccata damnandoꝝ cognoſcen
tes. De qualitate iudidi nota ꝙ erit hoꝛribile · Luc/21. Virtu
tes œloz mouebuntur. Intollerabile . Job. QAuis mihi tribuat
vt in infer no ꝓtegas me et abſcondas me donec ꝑtranſeat fu⸗
roꝛ tuꝰ &ι. Ineuitabile. Apoſtolus. . Coꝛintheoꝝ. 5. Dẽs noſ
opoꝛtet maniſeſtari ante tribunal chriſti „τα Inopmabile Kpls
2z Coeintheoꝛ. 5 Dies domini ſitut ſur ĩ nocte ita veniet K&. In
exoꝛabile. Pꝛouer; Qui obturat aures ſuas ne audiat vocem
paupis clamabit et ip̃e non exaudiet᷑ &. Erubeſcibile · Rpls
Quem fructum habuiſtis tunce in illis in quibus nũe embeſcitis
Pꝛedicka vero eru beſcenaa erit in duobus · Pꝛimo in veniendo
ad indicium quia mali cum habeant coꝛpora ponderoſa opoꝛ⸗
cet eos illuc poꝛtari ab angelis· ſicut abacuc poꝛtatus fuit ad
lacum leonum in babilomam · Setundo in ſtando coꝛam indice
qui a pecata eoꝛum erunt omnibus manifeſta · Vnde illud reue
la bo pudenda tua et in facie tua et oſtendam populis nudita⸗
tem tuã. Locus inditii erit in valle oſaphat. Et hoc multipliei
ratio ne · Pꝛimo quia locus iuditii debet eſſe cdommunis · ſed ihe
mſalem et teꝛ ra adia eens videtur eſſe oommums cum ſit quaſi

Septaemus
locus medius teꝛre habitabilis. SBecundo quia debet eſſe publi
cus ſed locus pꝛedictus eſt ſamoſiſſimꝰ pꝛopter opera noſtre re

demptionis que ibi geſta ſunt. Tereio competit lo cus ille rati

one negdcii· qiua tractandum eſt ibi opus miſericoꝛdie et iuſti
die · Wons autem oliueti qui eſt apud vallem illam. deſignat
miſeritoꝛdiam. Joſaphat autem qð niter pꝛetatur iudicium de

ſignat iuſticiam.

WVe Judicantibus. Capitulum xvi.
On ſolum ſcðᷣm poteſtatem dminam. ſed etia; in foꝛma
humana xp̃s indicabit. quia iuriſdicione odinaria iu
dicabit vt deus cum tota trinitate ſed iuriſdictionis de
legata iudicabit vt homo .· Vnde notanduz ꝙ; quinqʒ; ſũt mõi
indicandi · Pꝛimus modus eſt pꝛime auctoitatis quo iudica⸗
bit tota trimtas: Secundus eſt ſubauctori tatis quo indicabit
chriſtus vt homo. Tercius eſt aſſeſſoꝛie dignitatis quo indica
bunt apki et perſecn viri qui cum iudic emmenius relidebunt
et tameꝙ; melius ſeientes leges et oonſuetudines regni dei qui

bus totaliter implendis et ſciendis opera dederunt Quartus

eſt aꝓpbationis quo iudicabũt ſanci et angeli. Qumtus modꝰ

iudicandi eſt culpam iudicandoz manifeſtare. ſic etiq; mali iu⸗

dieabunt. In indicando xp̃s habuit oꝓpoſitos actus vnum ſcz
aduue et alium paſſme. Pꝛimus namq; eſt infirmitatis a alius
teſtatis. In Pꝛimo nãq; aduentu xpᷣs vemt ad indicandum
paſſiue. in ſcᷣo venit ad indicandũ actiue Pꝛopter hoc in pᷣmo
aduentu venit in ſoꝛma infirma in ſcðo apꝓparebit ĩ foꝛma g lo

rioſa. Dinc eſt ꝙ xp̃m indido videbunt iuſti tam in natura di⸗

uinitatis q;ᷓ humanitatis. malis aũt nullo modo foꝛma diui
na videri poterit. et hoe duplic rõne Pꝛimo ꝗpter defectum di
ſpoſitionis in ip̃o vidente · quia natura ſiue gratia non ſuff icit

ad dei viſionem. Scðo ꝓpter demeritũ deleckacois que eſt in vi

ſione diuinitatis · quia videre deum bm Johem vita eterna eſt
Johis · i7· que non poteſt cõmunicare repꝛobis · Ex pꝛedictiſ pa

tet ꝙ ṽs appebit · blandis caſtis ſicut Gregdꝛius diat et terri

bilis miuſtis qð pꝛefiguratum eſt in columna nubis in die. Et

ignis in nocte Exodi · 13 Videbunt enim mali hu manitatem
chriſti vt timeant et non dininitatem ne gaudeant. boni autez
vtrãq; naturam chriſti videbũt. Stig mata quoq; criſtus mon⸗
ſtrabit et inſignia paſſionis ſcʒ crueem clauos . Sedebit quoq;
chriſtus ſupra in loco eminentioei cum ſanctis. mali vero ſubtuſ
in teꝛra qᷓ;ᷓ dilexerunt et merito tũc chriſtus indicum exercebit

Liber
tum quia noſcit merita ſinguloeum cũ ipſe ſit in quo ſunt om⸗
nes theſauni ſapiencie et ſciencie abſconditi · Ium quia non eſt
reus de aliquo eoꝛum ſuper quibus iudicabit · NMõ em̃ ſect pec
catum nec muentus eſt dolus in oe eius vt habetur.i· petri.2
Et hee duo pꝛecipue decent indicem ·
We Judicandis Capit uli. xviii
L Rdines quatuoꝛ erunt in udicio. Quidam em̃ iundica
buntur et damnabuntur vt quoꝝ merita damnabi⸗
lia permixta ſunt aliquibus bonis ſicut illoꝛum qui ha
buerunt ſidem ſine operibus· Auidam indicabuntur et ſalꝛa⸗
buntur vt quoꝛum merita bona per mixta ſũt aliquibus mahs
venialibus. Quidam autem non iudicabuutur et damnabun⸗
tur vt quoꝛum mala merita omnino impermixta fſũt bonis vt
qui caruerunt ſundamento ſidei · Quidam non iudicabuntur hz
indicabunt et ſaluabuntur· vt quoꝛũ merita bona impermix⸗
ta ſunt malis ſicut perfecoꝛũ pauperum chnſti de qubo Mat.
19· Vos qui ſecuti eſtis me ſedebitis ſuper ſedeʒ iudicantes duo
deam tribus iſrahel τι De pꝛedictis quatuoz oꝛdinibo nota ꝙ;
om nes homines iudicabuntur iundidio retributionis. ſed nõ in
dicio diſceptionis · Infideles enim quia non fuerunt aues cini
tatis dei tanq; hoſtes ſine vlla meri toꝛum diſcuſſione et audi⸗
enda danmabunturFides vero mali tanquam eius cum me⸗
ritoꝛum diſcuſſione et audiencia peemientur · Iſti autem non
ideo iudicabuntur vt merita eoꝛũ de nouo diſcncantur an bo
na vel mala ſint·ſed vt bonoꝛum pꝛemia vel pꝛemientia omm
bus manifeſtentur· et vt area malos iunſta appareat ſentencia
damnationis. Due ſentendie ſerentur in iudicio. Pna pꝛo bo⸗
nis.alia contra malos· Sentenda bonoꝛum ↄunet ſepteʒ clau
ſulas de quibus habetur · ath· 2 5Pꝛima eſt amabilis voca
tio ibi · Venite. SZecunda eſt diuma benedickio · Abi · Benedicki
Tertia paterna dilectio · ibi. Patris mei. Quarta remuneratio
nis retributio ibi. Pꝛedipite · Qunta regm aſſignatio ibi. Reg⸗
num. Sexta gloꝛie peeparatio ibi quod vobis paratũ eſt Sep
tima eterna pꝛedeſtinatio · ibi · Ab oꝛigine mundi · ꝗgtem ſenten
cia contra malos continet ſex clauſulas de quibus etiam habet᷑
Mah.⁊5· Pꝛima a deo ſeperationem cuz dicitur · Ite. Scðᷣa ma
ledictionem. ibi. Waledicti Tercia incarcratioms incluſionez
ibi · In · Auarta pene acerbitatem · ibi · Ignem. QAumta liberatio
nis deſperationem · ibi · Eternum · Zexta demonum aſſociationẽ
ibi· Qui paratus eſt dyabolo et angelis eius.

a

Z MU Geptumus
e innouatione mundi (Capitulum. xix
Erminato voro inditio ſtatim erit innouano mundi ᷓ
non cõplebitur q;diu peœatoꝛ eſt in mundon· quouſq;
de retrudatur in infſernum. Sicut em̃ ille maximus igms
elementa purgabit tum habeat virtutem expulſiuam foꝛme
7 extrin ſiœ . ſit mundum innouabit cum ha beat virtutem ſubtin⸗
tatiuam· CMundum autem innouari id eſt pulchri oꝛem foꝛmaʒ
induere debere. oſtendit multiplia ratiõe · Pꝛimo qꝛ ſieut dig⸗
num fuit vt elementa purgarent᷑ pꝛo eo ꝙ inſecta erant ꝓpter
pectatum hominis.ita dignum erit vt mundus in nouetur ꝓp
ter gloꝛiſicationem hommis·. Secundo vt creature remũerarent᷑
pꝛo laboꝛe quo hommi ſerui erunt. Tercio vt totus mundꝰ ꝓ
ut eſt poſſibile oonfoꝛmet᷑ hommi gloificats· Quarto quia mũ
dus factus eſt vt homo nunc per ſpeculum creature deum cog
noſcat quem in ſua natuna videre non poterat · Vnde in futuro
opoꝛtet ſpeculũ melios ari et purgari vt in pulchritudine crea⸗
turaꝝz amplius reſultet ſpecies creatoꝛis. Doc aũt non erit ad
necſſitatem quaſi deus alit᷑ videri non poſſit ſicut modo ſed ad
io cunditatem vt videlicet delectationi mteleldtuałl viſionie ad
datur deleckatio viſionis ſenlibilis. Dꝛbes celeſtes et ſidera ꝓ
ter impermixtionem nullam habent i mpuritatem ſicut habent
elementa · ſed tantũmodo motus imper ſedtio nem. et ideo inno
uabuntur ſed non purgabuntur. Innouatio em̃ in illis duo re
quirit ſcʒ motus œſſationem a claritatem ſplendoꝛis amplioe?
qñ ſtabit ſol in oꝛiente et luna in occidente ſicut creati ſunt · Hu
ius didi het eſt ratio q: coꝛꝑa ſuꝑioꝛa facta ſunt ad vſum homi
nis duphciter. Vno mo do ꝓpter neceſſitatem coꝛꝑis ſcʒ ad ſta⸗
tum generatienis a toꝛrupcõis a deo ceſſate illo eſſſabit motꝰ
Klio modo ꝓpter delectacoez in pulchritudme creete a ꝓpt᷑ cog
mcõez dei in ills. et ideo bux eoꝝ non oſſabit ſed augebitur.
Circa elemẽta nota ꝙ; teꝛra erit ſicut criſtallꝰ et planabit᷑ Rer
erit clarioꝛ nec habebit impꝛeſſiones q̃s hr᷑ mõ·qꝛ ñ erunt nu
bes net venti nec pluuie nec ros nec grando nec nix nec toni⸗
trua nec fulgura · Ignis etiã aQ aqua fient purioꝛes a manebũt
nõ ſolũ ſᷣm ſubſt anuã ſed etiã ᷣm ſuas qualitates quas qui dẽ
habebüt quãtũ ad habitũ ̊ nõ quãtũ ad vſũ quia tum in hyſ
duobo elementis magis vigeant qualitates adtue. ſcʒ frigidi⸗
tas in aqua a caliditas in igne magis ſunt gnacõis a corrup
tdtois pnapiũ a talis effectꝰ ipoꝝ no erit amplius et ꝓpter hoe
dicuntur interire. Vel ideo 'm alios dicũtur hec duo elementa

—

in tori e quꝛa tũc dñs intercidet in ilhs teſte baſiho ſuper. Pſab.
ox dñi intereidentis ſfammam ignis ita ꝙ calidum vſtiuum
et frigidum gladale tendet inferius Perſpituum auteæʒ in aqua
et lux in igne manebunt qua de omnibus elementis ig nobi⸗
le tendet deoꝛſum ſicut groſſum teꝛreumet opaeum a tenebꝛo
ſum ac huiuſmodi. Patet igitur ꝙ lum a teꝛra tranſi bũt quã
tum ad ſoꝛmã ſed nõ quantũ ad ſubſtanciã · Patz ec ex pdickiſ
terminari tranſmutationem elementdꝛum a generationem ami
mahum et plantarum. quia rtauſe iſtoꝛuʒ æſſabunt propter iſta
dieunt elemẽta interire nõ quantũ ad ſubſtanciã ſed quantũ ad
actionem et paſſionem. Coꝛpora vero eleſtia habita quiete et
lumine clarioꝛi dicuntur remunerari· Verum tamẽ illa que ſic
dickum eſt interiut ſaluantur im homme qui ſi mili tudinem hi
(ũ o mni genere creaturarũ · et ꝓpter hoc in hommis mnouatiõe
et gloꝛificatione poſſunt did omma innouari et remunerair·
e penis inferni (Capitulmn. xxr
Ncut patet diuma potendia in creando. ſapi entia m qu
bernanto. et clementia in reꝑando. ſic patebit eius u
ſtiaa in puniendo. Dignum em̃ eſt vt non emaneat
decus peccati ſine decoꝛe iuſticie · Liœt aũt peccatũ ſit tranſitorſi
umtñ pena erit perpetua multiplia ratione · Pꝛima ratio eſt.
quia homo pecauit in ſuo eternoideo punietur in eterno dei
iundido. Secundo quia materia igmis infer nalis eterna eſt ſcilicz
peccati macule. ideo et pena Terdo. quia peccatum eſt contra
illum qui eſt infinitus. Vnde et pena debet eſſe mſimta. nõ qui
dam acerbitate. ſed duratione· Quarta quia homo per pecati
peremit in ſe bonum per quod poſſet vinere meternum Quinta
qꝛ mala volũ tas repꝛo boꝛum eterna eſt. Vellent em̃ in peccatu
ſi poſſent ineternum delectari ideo perpetuo ſeu eternaliter dez
bent puniri. Sexta quia in infinitum erat rationalis cum pꝛepo
nit finitum mſim tom iudicando· ſimiliter concupiſcibilis m ap⸗
petendo. a iraſcibils ĩ adherendo . vnde a pena erit inſimta Bep
tima qumia damnatus de pecato perpetrato nunq; habebit ve⸗
ram penitenaam Ideo deus nunq; mutabit puninonis ſenean
ciam. Octaua qꝛ pecatũ a vita perpetua ſeꝑat ſeʒ a deo · Jdeo
moꝛtem ꝓpetuam peccatoꝛ incuꝛrit. Poſt rõnes inducantur ex⸗
empla eadem materia · Vide mus em ꝙ emptio momentanea
dat ius poſſidendi petuũ · Item vulneratio momentanea moꝛ
tem induat Petuã. Item caſus in foueam et temꝑalis· deten oti
Vero perpetua. Item cnimen leſe maieſtatis temꝑale eſt ſeruitꝰ

Beptimus
vero perpetua· Item plaga temꝑalis eſt liuioꝛ vero ppetuus.
Am in peccato eſt delectauo cũ contemptu merito pꝛecipitatur
peccatoz in lotum infinitũ a deſpectum ac maxime a ſtatu glie
elonga tum ſcz in infernum. vbi a deſpectis rebus pumatur ſcz
a ſeto ribus coꝛporum mundanoꝛum. qꝛ in innonatione mundi
quicquid eſt ignobile in mundo ad locum penarum confluet.
et ibi hoꝛrorem carcris multiplicabit. , ,
WWe dinerſit ate penarum Capituluz. xxi
1. Vm in damnatis ſit diuerſitas peccatoꝛum.erit etiam
diuerſitas penaꝝ. Vñ cũ in peccato ſit auerſio a crea⸗
Dꝛe. a nuerſio ad bonum cõmutabile a deoꝛdinauo
vluntatis contra dictamẽ recte rõnis merito pena variabitur
PPter iſta. Vnde pꝛopter auerſionẽ fit carentia viſionis dei ſed
ꝓWPter oonuerſionẽ ſit pena materialis ĩcendii- ꝓpter inoꝛdĩati
onem aũt rõnis a woluntatis erit pena vniuerſi. que cõſiſtit in
afflictione varia a acerba atq; eterna-Igms infernalis nõ om
nes equaliter cruuabit.qm ab eodem igne alii plus alii minꝰ
toꝛ quebuntur.ſᷣm quod plus vel minus peceauerũt. Sicut ab
eodem igne aliter vritur palea. aliter et aliter lignum. Quãuiſ
aũt ig nis ille ſit oꝛ poꝛ eus.nec poſſit agere in ſpũm ip̃m cale
ſauendo. agit tñ in ipſum vt inſtrumentũ diuine iuſtice ipſum
ledendo · a ille doloꝛ eſt maximus. tum pꝛopter potentciã diuime
manus illu ignem mouentis. tum ꝓpter ſenſibil tatẽ pacientie
tum ꝓpter immediationẽ ↄiundioms. Inſernus eſt locus tene⸗
bꝛoſus cũ ſit locus triſtide · Lumen auc lict ſit delect abile. tñ
lumen ingerit triſtiaam per accidens. ſcʒ in quantũ oſtendit ali
quid triſte qm in mſerno erit aliquid obſcuri luminis quo dam
nati videre pñt vñ doleant · non vnde letent᷑ · Repꝛobi vident
vſq; ad diem indicii gloriq; beatoꝝ in vniuerſali. ſed nõ in pti
culari.qꝛ vident eos in magna gloꝛia ſed ñ m quali.De huiuſ
moddi vero viſione nõ letantur ſed triſtant᷑ tuʒ ꝓpter innidiã
aliene felicitatis. tum ꝓpter carentiam ꝓpꝛie beatitu dinis. Poſt
iudiaum vero ad penas ꝓpꝛias ita deſiectetur eozꝛ ↄſidemtio.
gliam ſanctoꝛum nõ cogitabunt. vel houpſum eis ſubtra⸗
hetur in penam eoꝛum cũ videbuntur huit gloꝛioſo conſpectui
indig ni reputari. In damnatis vero erit fletus ſpirituals . ſcʒ
dolox interioꝛ · et non fletus coꝛporalis qui eſt tũ reſolutione la
crimarum. quia œſſante motu cœh nulla iam erit generatio vel
1 to: ruptio.tum erunt ibi etiam illa que coꝛporaliter nunc ſunt
in fletu. ſcʒ compꝛeſſio cerebri a defoꝛmatio ſaciei a huinſmodi

—

Vermis quem dommus cõminatur in euangelio nequaq; ma
terialis erit · qma nullum ammal pꝛeter hommem remanebit ·
Erit aũt ibi vermis conſcientie rodens ammam et non coꝛpus
In loco ſũmo ſola eſt letida.In loo infimo ſola triſticia In me
dio . in mundo hec ſunt modo permixta · Poſt diem iundiai tm̃⸗
modo tria lota erunt inhabitata. ſcʒ infernue. eelum aO lymbus
Quot ſunt loca penalia· require ſupra libꝛo quarto de ceſcenſu
chriſti ad inſeros. Octo genera penarum in lege eſſe conſcripſit
Auliusſcʒ damnum.vintula · verbera.talionem ·ignomimiam
exilium. moꝛtẽ · ſernitutem · Mec omnia pñt penis infernalibus
adaptari. Pꝛimum patet qꝛ damnati amiſerunt deum a omnia
bona tam gre q; gloꝛie · non ſolũ in re · ſed etiam in ſpe. YPlaie.
Non manebit teſta ad haurienduũ pauxilluzʒ aque de ſouea ſcz
diumne miſericoꝛdie igniculus de im cendio ſez caritatis · qꝛ bm
NHieremiam. mita eſt eſtas conſũ nata eſt meſſis · De ſecundo
Mathei. ⁊2z· Ligatis manibo aO pedibus &ε De tercio Pꝛouer ·
Mallei ꝑcutientes impioꝛum ooꝛda. Iſtud non intelligit᷑ ð mal
leis materialibus· ſed de diuerſitate penarum quibo impij mal
leantur · De quaro Aοâ²0. 18-Quantu gloꝛiſicauit ſe et in deli
dis fuit ti date ei de toꝛmentis. De quinto Dieremie · Facies
combuſte vultus eoꝝ· ymo tam ignommioſuʒ erit coꝛpuſ pec
catoꝛis ꝙ anima reſumens ipſum ſtupebit qñ illud videbit . et ”UDd
vellet habere tale ſicut fuit qñ dimidium erat cõm eſtũ a vermi
bus. De ſexto MWath. 2z· Pꝛoiicite eum in tenebras exterioꝛes
De ſeptimo Gregoꝛius. IJbi moes ſemꝑ viuit· a hoc ſicut diaẽ
im Apoca·. Erit moes ſcdᷣaDe octauo Trenoꝝ.i· Pꝛincps pꝛo
nintiarum facta eſt ſub tributo · Mota ꝙ damnati ſub tributo
penaꝝ ſemꝑ ſeruient. a tñ nunq; ꝑſoluent·. Ex pꝛedidtis colhge
ꝙ erit ibi Caloꝛ ignis · ſtridoꝛ frigoris.tenebre. fumus. lacrime
mterioꝛes aſpectus demonũ· clamoꝛ. impꝛoperiũ Kriditas ſitis
ſe cꝛ ſulphuris.vermis ↄſcientie:vincula. carcr. timoz· dol oe. .
pudoꝛ.muidia. rantoꝛ· triſtida.carẽtia viſiõis dei. Ablatio ſpei
oĩs ſalutis. Ipſũ etiã eſſe ꝙ oĩs creatura appetit pena eſt eiſ qꝛ
qrent moetẽ a nõ inuenient. .bi erit ſicut ait Dyoniſiꝰ ꝓterua
hantalie. demens concupiſcentia · et furoꝛ iraſcibilis. .

Ee celeſti gioꝛia ¶ Capituluʒ xxii
(Nke tanto perſectius eſt qñ tomagis ↄiungitur eſ

ſen di pꝛimntipio · Homo aũt qui per fectum eſſe expectat
duphlicem habet finem vltimũ · Vnum extrinſetum qu
eſt beatitudo creata que nos in patria beatificat foꝛmaliter aliũ

— — —

—
ð

Beptimus
habet finem intrinſecum. qu eſt beatitudo increata que nos be
atiſficat effectiue . ſcilcet ipſum deum · Prima beattudo ſciliz cre
ata eſt tanquam fims quo quieſcitur. Secunda vero ſeilieet in
creata tanq; ſinis in quo qiueſcitur. Anho modo indicabũt phi
loſophi de beatitudme.ſed male · Dicebant enim ſtoyei beatitu
dinem in virtute animi conſiſtere · Perypatetici autem in cog⸗
nitione veritatis. Seð epycuri in coluptate. et etera. Mos autẽ
diamus duplioem beatitudinem ſicut pꝛius dictum eſt. Deus re
munerat ſuos ſᷣm merita · Apoſtolus· Vnuſquiſq; meroedez ac
cipiet pᷣm ſuum laboꝛem et ꝓpter merita JohanmsI · Gratiam
ꝓ gratia Wath·28. ite et vos in vmeã. Et ſupra merita. Lu.⸗
Vnde menſurã bonam. qa ↄfertam et cogitatã et ſupereffluentẽ

dabunt in ſinum veſtDim. H

Ds ĩ patria e ſt illud quod immediate a pꝛimo amimã
deo diungit. vt eſt.: viſio . dileckio . cõ pꝛehenſio. Sunt
em quedam dona patiie. ſicut eſt ſapientia a intellectꝰ
que hicet aiam deo diungant. non tñ ſine habitu medio:a p⸗
ter hoc nõ ditunt᷑ dotes ſed amme pꝛemiationes. Dotes auteʒ
nõ appellant᷑ dona quehbet que dantur aĩie in introductione;ʒ
ſui að glo?lam. ſed dona pꝛeupua per que ad actũ vite ghlioſe
diſpomit᷑ ſitut a in pꝛeſenti non appellatur ꝓprie dos quodcũq;
donum datũ ſponſe in ſua traductione. ſed donum pꝛeapuũ de
quo ſuſtentan debeat· Dotes ſunt duplices quedam eniz ſunt
a ꝑte aĩe quibo deo tãq; pncipio vite ſue ſine habitu modio tõ
uungit᷑ a ꝑ quas traducit᷑ in amplexus ſponſi indiſſolubiles a
fruibiles · Quedam vero dotes ſunt ex parte coꝛꝑis quibo ip̃ᷣm
ooꝛ pus ſubiicitur anime tanq; pᷣncipio vite ſue. ne per ip̃m ani
ma ab actu gloꝛie retardetur. Notandum euq ꝙ dotes anime
ſunt de pꝛimo ſubſtanuali. Dotes aũt coꝛzpoꝛis de pꝛemio acce
dentali . Chriſtus dotes non habet qꝛ ſponſus eſt · Dos aũt poſ
ſeſſio ſponſe eſt que vſum euiſdem habet poſt moꝛtem viri ſui ·
Similiter ne c angeli dicuntur habere dotes. qꝛ cum in nupciis
tonſenſus ſit ammoeum· a vnio naturarum. Secundum nõ eſt
m angehs liet pꝛimũ habeant ˖ vnde et angeli nõ poſſunt dic
ſponſe ergo nec dotes habebunt ꝓpꝛie · Sponſis carnali bo dan
tur tria· ſcʒ dos donatio ꝓpt nupaas:a paraſernalia. Dos at
eſt donatio facta ſponſe ex parte patris. et hoc ad vſum ſponſi
pꝛopter onera matrimonii ſed ad poſſeſſionem ſponſe. In dini
nis aũt deus pr̃ dat ſponſe dotem ad polſidendum. ſed ſponſo

1

chriſto ad gloeiam et honoꝛem et non ad vſum quia bonoꝛuz

noſtroꝛum non eget · Donatio autẽ peopter nuptias eſt que a
ſponſo datur ſponle· et hoc erit ni futuro gaudium ꝙ habebit
amma in vilſione xßi hominis· Paraſernalia ẽ quodh
pꝛeter dotem ſicut ſunt munera que ſibi dant᷑ ab amias a hmõi
Iſtud erir in patria ꝑ gaudiũ ꝙ habebitur de ſocetate beatdrũ
et de congratulatione felictatis eozum. — —
De dotibus anime in generali (Ca. xxiui
Otes anime ſunt tres.ſcʒ.cognitio· dilectio imheſio ſiue
tentio. que a quibuſdam appellatur cõpꝛehenſio· a qin
buſdam etiam fruitio .Harum dotùm numefus multi⸗

pliciter acipitur · Pꝛimo ex parte virtutum theo logicaꝝ. quia

coognitio ſucedet ſidei . Dilectio vero ſiue inheſio ca ritati · cõpꝛe

henſio autẽ ſpei. Acipitur alio modo ex ꝑte poten daꝝ anime

Cognitio nanq; pt᷑ appꝛopꝛiari intelligentie. Di lectio volũtati

compeehenſio memoꝛie. Æpꝛopꝛiant᷑ etiam a quibuſda; tnib⸗

aliis potenciis.ſeʒ rõnabili. traſcibili:.a c cupiſcibili · ſed iſtud de
ceo ntupiſcicih a iraſcibih et ſenſitiua nõ poteſt intelligi · qꝛ deus
non eſt obiectũ potentie ſenſitiue ſed intellectiue · Poſſunt etiaʒ
peedicte dotes accipi 'm tria que tribo ꝑſonis apꝛopriant᷑. Ita

vt cõpeehen ſio reſpiciat potenciã pr̃is.cognitio vero ſapiencã
ſilii et dilectio bonitacẽ ſpũſſancti. Cirta iſtas dotes nõ ꝙ cogni

tio ponit rei in ſe pꝛeſentiq;. compꝛehenſio ponit rei contingen⸗
tiam. dilectio ꝓponit amantis ad rem amatam colligentiam.

Be euvem in ſpeciali Capitulum. xxv

Rima dos amme eſt cognitio qua diuina eſſentia vi⸗
debitur ab ommbo tota ſed ñ totalit · ſcz put 6 inſinita
PHidebit᷑ tñ eſſentia dina lympidius ab vno qᷓ; ab alio

Et iſte defectus erit ex ꝑte videntis · et nõ viſi · qꝛ idez erit viſ
Beatitudo nanq; ꝛſiſtit in perſecta oꝑatione potencie altiſſime

ſeʒ intellectine· a arca obiectum altiſſimũ ſeʒ deum Ex ꝑte eego

obiecti cũ ſit vnum ſimpliciſſimũ nulla pĩ᷑ eſſe diuerſitas ſeðd ex
pte potencie · Nam inquantũ vna potendi magis erit perſecta

inmine gloꝛie quã altera tanto ꝑfectius operabit᷑ cirea vnum æ&

idem ſubiectũ ſitut idem ſol diuerſimode a diuer ſis aſpiat᷑. vel
eadem litera a diuerſis legentibo hm ꝙ oculus magis vel minꝰ⸗
eſt diſpoſitusad videndum . Tribus modis cognoſcit᷑ alquiðd

ſcz ꝙ eſt. vel ſicut eſt. vel quid eſt. Pꝛimo modo tognoſcit᷑ deuz
in via etiã a malis· Scðᷣo modo videbit᷑ ſin patria a bonis · PDñn
Je.· Siles ei erimus qm̃ videbimus eũ ſicut eſt -ſuã maieſtatez

3 ſponſa

☛

è —

Seprtimuus
bonitatem claritatem. Tertio modo.nec a bonis videbitur neè
a malis. nec in via:nec in pr̃ia.qꝛ finitũ nunq; capit in finitum
ſed tm ſecunde modo dickũ eſt. Videbimus deũ in ſe . et deum in
nobis · àQ nos in deo · aà deũ in creaturis: a creaturas ĩ deo. Cog
noſcere aũt deũ in ſua eſſentia eſt viſio meridiana. Cognoſcere
vero creaturas in v̈bo viſio matutina. Sʒ ↄgnoſcè crea turas
in ſe hoc eſt in ꝓpꝛio genere a ppellat᷑ viſio veſpertina· Videbit
em̃ vnuſquiſq; cogitacõ es alterius: ꝓut vult ipſe cogitans ma
niſeſtare · vñ Grego · Vniuſcuiuſq; mentẽ ab oculis alterius toꝛ⸗
pulentia nõ abſcondet. Videbũt itaq; iuſti deum vt gaudeant
Videbũt gloꝛiã ſanctoꝝ vt guſtent. Videbunt q; penas repꝛo
boꝛum vt de periculoꝝ euaſione grãs agant· Rd ſeiendũ qua
liter deus videatur ſine medio. Mota ꝙ triplex eſt medium · ſcʒ
deſerens obnubilans a diſponens. Sine medio igit᷑ differene⸗
videbitur deus . qꝛ dei viſio nõ eſt ꝑ diſtanciam ſed ꝑ pꝛeſenuã
tũ ipſe deus eſſencaliter ſit vbiq; · Videbitur etiam ſine medio
obnubilante . q: tolletur ſpeculũ et enigma que am bo ſunt in
via · Cum em̃ viſus noſter in pñti non poſſit ꝓpter debilitatem
in tam excllenti uc ſigi neœſſe eſt habere ſpeculum mediũ ſez
treature · Quia vero in fimta ẽ diſtantia inter ſpetulũ a rem vila
Ppter hoc obſcure reludet ibi ſimilitudo. Vñ · I. Coꝝ·13· videmꝰ
in enigmaterobſcure · Vdebitur q; ſine medio ſimulari · qma
deus cognoſcetur a ſeipſo a nõ per aliq abſtractã ſimilitudinẽ
alias creatura eſſet terminus et deus nò eſſet vere finis ommũ
NMon aũt videbit᷑ deus ſine medio diſponente qð eſt gratia et
gloꝛia · Oꝑtet em̃ ꝓpoꝛtionẽ eſſe inter viſibile et viſuz. Dec aũt
diſpoſitio eſt ex ꝑte videntis a nõ rii viſe. Sciendũ ꝙ mitiplex
eſt mediũ. ꝛimũ eſt mediũ peccati. Yſaie. Pecata vr̃a diuiſe
funt inter vos et deũ nẽm iſtud ẽ mediũ impioʒꝝ · Sc ðm eſt me
Dium creature Apꝰ. Inuiſibilia dei creatura mũdi ꝑ ea qᷓ facta
ſunt· Intellecta ſpidunt᷑ hoc mediũ ẽ phoꝝ. Terciũ mediũ ẽ
nigure Kplłs . i. Coꝛz. 10⸗Dmia in figura ↄtingebãt ilus · Iſtuð
fuit mediũ pr̃iarchaꝝ ꝓphetarum· Quar tũ eſt mediũ ſcripture
Põ.Declaratio ſermomũ tuoꝝ illum mat·et intellectũ dat par·
uulis hoc eſt mediũ theologoꝝ · Auintũ eſt mediũ ſidei po/z
Eſto ſidelis vſq; ad moꝛtem. hot eſt medium ſideliũ quo tanqꝙ;
in enigmate vident deũ Scða dos anime eſt dilectio . Sed inter
dilectionẽ virtutem et dileckionem dotẽ duplex eſt differenna
Vna eſt ſm habitum.quia virtus eſt id ꝓprie quod tranſit de
ſtatu gracie in ſtatũ g loꝛie. Dos aũt eſt qð ſupꝛa merita datu

Liber
intraductione ſponſe · Alia eſt differentia penes obiectum· quia
liee obiectũ vtrobiq; ſit deus. non tñ bᷣm ꝙ deus .· ſed erit obie
ctum vir tu tis dilectionis in quantũ eſt ſũma bonitas. Obiectũ
aũt do tis diledtionis inquantũ eſt vnibilis in vnũ ſpũm. Mota
ꝙ ſides et ſpes hm rem euacuabuntu r in patria. Caritas vero
nec hm rem. nec ſm actum euacuabitur · Sed ſolummodo bᷣm
modum . quia imper ſectio ipſius tolletur . Diat etiam Rugꝰ.
ÿ ſdei ſuckedet ſpes qᷓ; videbimus. Spei vero lucedet beatitu⸗
do 2 q; puenturi ſumus. Sed caritati nihil ſuccedet. qꝛ potius
augebitur. Tercia dos anime eſt ↄpꝛehenſio que elſt tentio viſi
vel amati. vel eſt tentio veri et bom pꝛimi. Et iſtud verum ẽ
ut compꝛehendere lſumitur peo attingere et nõ circumplecti di⸗
ninam immenſitatem. —
ẽ dotibus coꝛpis in generali (Ca xxvi
Maqueq; pars perſectius habet eſſe in ſue totd qᷓ; ꝑ ſe.
Vnde ſicut anima nunc a toꝛpoꝛe coꝛru ptibili 4 ata
Nperleckins habet eſſe ꝙᷓ ei conuncka lit in fſuturo recon
iundta toꝛ pori intoꝛru ptibih ꝑfectius hʒ eſſe q; modo ſeparata
maxime cũ non impediatur. tunt a toꝛpoꝛe Reut modo qui po
tius de gloꝛiſicatione doꝛꝑis habeat tũe gaudinz ſpeceale. Do
tes coꝛꝑpis ſunt quatuoæ· quoꝛum numerus ſic habetur. Mam
ad hoe ꝙ coꝛpus perſecte ſubiedtũ ſit amime: nec eam impediat
in operibus gloꝛie · uatuo requiruntur.quoꝝ duo ꝑtinẽt ad
ſen ſum · duo ad motũ. Quo ad ſenſũ duo requirunt᷑· Vnum vt
ſit fatile reœptibile ſpecieꝝ ſenſibiliũ ad quod diſponit claritaſ
Alterum vt nõ ſit reptibile paſſionũ ignobiliũ ad quod di⸗
ſponit impaſſibilitas. Quo ad motum etiam duo requiruntuꝛ
Vnum eſt vt per oontramiam inclinationem nõ reſiſtat ſuo mo
toꝛi ad quod diſponit agilitas. Aliud eſt vt coꝛpon per que
mouetur nõ reſiſtant ei ad quod diſponit ſubtilitas. Klia ſuffi
cientia talis quia in homine quadꝛuplex eſt compoſitio · Pꝛima
eſt qualitatũ cõtrariarũ.Hec compoſitio tunc erit perfecta qñ
qualitates ita equantur vt nulla pugnet tontra aliam. et hoc
ſadet impaſſibilitas. Secunda eſt compoſitio materie cũ foꝛma
Hec aũt tõpoſitio erit perſeda qñ materia tota vinat᷑ a fſoꝛma
Penes hant imperſectionẽ ſumitur ſubtilitas. Tercia eſt com⸗
polito toꝛpoꝛis oꝛganici cũ anima· Perſectio iſtius compoſitio
nis eſt ꝙ omnia oꝛgana ſine impedimento ſunt mobilia ab aĩa
penes hanc perſedtionẽ ſumitur agilitas · Quarta eſt cõpoſitio
coꝛporis tũ ſpiritibus lutidis quibùs mouet᷑ coꝛpus ab anima

–—

R—R—— — „

Geptimus

et huic poſitioni ſᷣm ꝑſectum ſtatũ reſpondet claritas: Tet eio

ſumitur numerus pꝛedictoꝛum m ꝓprietates que ſunt in ele⸗

mentis.Mam penas aque tranſparentiã ſumit᷑ claricas. penes
terre ſoliditatem ſumitur impaſſibilitas. penes ſubtilitatẽ ignis
ſumitur ſubtilitas Penes mobilitatem aeris agilitas: Quart-
ſumuntur iſte dotes ?m quatuo defectus quos haber coꝛpus
humanum a quatu elementis de quibo componitur · Daber
em̃ corpus humanum ab ig ne caliditatem. a inde nigredmem

R terra groſſiciẽ. Ab qere paſſibilitatem · Ab aqua frigiditateʒ
inde tarditatenn . ſed inſt a tolluntur per quatuoe dotes corpo

ris. E)us aſſumpſit quatu dotes oo rꝑis ante paſſionẽ ſuam
ſicut dieit Dugo de ſancto victoꝛe. Claritatem in traſfiguratio⸗
ne. Agilitatem qn ambulauit ſupra mare· Subtilitatem in nati

nitate.qꝛ ſalua integritate virginali matris natus fuit· Impaſ

ſibilitatem. in ena qñ corpus ſuum diſci pulis ad mãducanda

dedit. quod intelligitur m actum et non m habituz· quia a⸗
liter derogaretur dminis miraculis. ̃Dð

(De eiſoem in ſpeciali Capit ulin. xx vii

Rima dos coꝛporis eſt claritas. Sed nota ꝙ dr aliqd
tlarum dupliciter Kut qma peruium ſicut diet vitrũ
clarum. Aut quia lucidum ſitut diceit᷑ ſtella clara· Coꝛ⸗
pus aũt gloꝛificatũ erit peruium a luedum vnde vtroq; modo

erunt clara corpora · Duo em̃ ſũt que nunc cauſant obſturita
cẽ in hũano torꝑe. Vnum eſt materie impuritas. Klterũ eſt lu⸗
minis pautitas. Tunc vero tolletur vtrunq; ſcihʒ illa impura

denſitas a obſcuritas que ex modiatate hlummis ẽ: a ideo erũt
toꝛpora clariſſima. Nota ꝙ coꝛpora ſepcies erunt tam clara ſiẽ

ſol· quia ditit dñs ſicut habet᷑ Mathi/ 13· Juſti fulgebunt ſicut

ſol. Sed teſte yſaia. Erit lux lune ſicut lux ſolis · a lux ſolis ſeptẽ

plititer ſicut lux ſeptem dierum. Saendum q; ꝙ corpora ſancto
rum non equaliter erunt clara qma melio? amma corpus ha⸗
bebit luadius. Vnde lieet corpus xp̃i ſupra modum excllit cla
ritatem alioꝛum. tñ in comꝑatione ſanctorũ poteſt claritas eius

aſſimilari claritati ſolis m illud Malachye · Vobis timentibꝰ

nomen meũ orietur ſol iuſticie. xp̃us. Sed claritas ſancoꝛum

poteſt reſpectu xp̃i comꝑani lumini ſtella;. Vnde apls. 1. Coz
15· Stella a ſtella differt in elari tat. Doc e ꝙ ſandi plus hmmꝰ

lucent ?m diãm meritoꝝ.· Claritas vero puerorum qui poſt ba

ptiſmũ moriunt᷑.anteq; vemunt ad ãnos diſcretionis comꝑari
poteſt hummi lune. qꝛ ſicut luna nõ habet lumen a le led a lole

Liber
ita iſti nõ habent gloꝛiam ex ꝓpꝛio merito ſed ex merito chriſti
Baptiſmus em̃ ex paſſione xpᷣi habet efficaciam. Secunda dos
coꝛpoꝛis eſt impaſſibilitas que reſultat ex virtute amme ſuum
coꝛ pus potenter ↄtinentis. ita vt a nullo exeriore agente va⸗
leat immutari Pꝛeterea qᷓmuis co Pra ſanctozꝝ ſint com poſita
ex contrariis. illa tñ ↄtrarietas erit ad omnimodã equalitatem
et concoꝛdiam redacta. Dixerunt aũt quida; ꝙ impaſſibilitas
ſanctoꝛum reſultabit ex natura quinti ooꝛporis. ſed hoc non ẽ
verum. qꝛ mhil de quintd toꝛpore venit ſn compoſitionẽ mate
rialem coꝛpoꝝꝛ inferrioꝛum Differenga eſt inter impaſſibilitatẽ
ſanctoꝛꝛ a ade in ſtatu innocericie a pueroꝝ in lym bo. Quia im
paſſibilitas ſanctoꝝ erit non poſſe pati.ſed impaſſibilitas ade
fuit poſſe non pati.· Impaſſibilitas vero pueroꝝ in lymbo erit
mqhil pati · Et hoe nõ eſt ex potencia reſiſten vi leſiom extninſite
quã non habebunt.ſed ex oꝛdinatione diuine miſentoꝛdie que
non ꝑmittit eis aliquid adhiberi per quod poſſent ledi. Ex 4
patet ꝙ ſi tales pueri poſt reſur redioneʒ in ignem ponerentur
lederent᷑ ab eo niſi obſtaret iuſtitia diuma. Secus eſt ð toꝛpori
ts Alancais que ſi etiam in infernũ ponerentur nõ ledaren
tur. Subtilitas eſt tercia dos que affert groſſiciem coꝛꝑis cau⸗
ſatam ex compoſitone elementaliũ quali tatũ. Mota aũt ꝙ du
plex eſt ſubtilitas. Vna ſcʒ ex raritate ꝑtium ſtantium 216 ꝓpin⸗
que: et ex tali ſubtilitate efficitur coꝛpus faule diniſibile et non
erit in coꝛporibus gloꝛiſicatis. Klia eſt ex perſecta vickoꝛi a foꝛ
me ſuper materiam· a hmõi ſubuilitatis eſt vmre. ſic telum dieit
ſubtile · Et hot modo erunt toꝛꝑa nr̃a ſubtilia. Sciendum etiaʒ
ꝙ ſitut duo toꝛpoma nõ gloꝛiſicata nõ pñ̃t eſſe ſimul in eodem
loc. ſic net duo coꝛꝑa gloriſicata. alioquin ſequeret᷑ incueni
ens ſcʒ ꝙ; in vno toꝛpore gloriſficato eſſet potendia agendi in
tran di partes alterius coꝛporis. In alia vero eſſet ĩpotencia reſi
ſtendi Coꝛpus vero glorioſum poteſt eſſe ſimul in eodẽ loto cũ
: ρ non gloꝛiſicato ?m dickum antiquoꝝ quorundã. quoed
tñ nec ſides hʒ nec auctoritas et ratio demonſtratiua ↄtradiat
Habent tñ aliquið apparentie per ſe . Mam ſicut in coꝛpibuſ nõ
gꝗloꝛioſis ip̃a groſſicies impedit ne duo coꝛꝑa in eode loco eæ
Poſſint.qꝛ vnum alteri reſiſtit. Ita groſſices iſta per gloꝛie ſub
tilitatem tolletur adeo ꝙ coꝛpus non glorioſum non Poſſit re
ſiſtere ꝗloꝛioſo ita ꝙ coꝛpꝑa glorioſa penetrabunt alia coꝛꝑa ñ
illa dinidendo ſed ſubintrando manende diſtintione dimenlio⸗
num vtniuſq; coꝛꝑis· Qnarta dos coꝛpis eſt agilitas que tanta

(De aureolis in generan

B8BUeptinns
erit ſitut ait Nugꝰ· qꝙ pꝛotinus vbi vult ſpiritus erit a coꝛpuſ
PVeruntamen ſitut melioꝛ anima coꝛpus habebit luadius ſic et
agilius. ita tñ ꝙ voluntas ſanct oꝛum erit omnino ↄiuncta rõm
Vnde voluntas eoꝛum nunq; aꝓpetet qð non debet. ſed volun⸗
tas anime melioeis volet rationabiliter moueri coꝛpus ſuum.
cidius ꝙ alterius: et ſpũs mimois gloꝛie non volet corpus ſuũ
tam atd moueri ſicut alterius. Vnde patet ꝙ in omibo verifica
bitur dictũ auguſtin · ſcz ꝙ vbi volet ſpũs pꝛotinus erit a coꝛ⸗
pus· Queritur quare coꝛꝑa ſint modo tarda et tunc agilia· hec
eſt ratio · qua tunc in coꝛpore duplex eſt moꝛoꝛ. ſcʒ natira ele⸗
menti pꝛedom inans que mouet ad determinatum lotum et vo
luntas amme que mouet indifferenter ad quemlibet lo cũ Mũc
ergo coꝛpora tarda ſunt ex ↄtraria inchnatione nature ad vo⸗
luntatem · quia teꝛra pꝛedominans naturaliter deoꝛſum trahit.
In fu turo aũt natura erit totaliter ſubdita voluntati · Vnde et

monebitur ρ“;s ad imperium ſpiritus.
Capituluz xx vin
Preola eſt mentis ſpetiale gaudium vemens ex opere
pꝛecellenti a priuilegiato · Scendũ aũt ꝙ ſicut ex gau-
dio eſſencialis pꝛemii quod eſt aurea redundat im cor⸗
Pus quide de coꝛ ꝗ eſt gloꝛi corporis. Ita ex gaudis aureole
reſultat aliquis decos in coꝛpus vt ſic auo lapꝛmupaliter ſit.
in mente ſed per quandam redundanciam fulgeat etiã in carne
GStiendum tñ ꝙ; decoꝛ cicatricum qui in martirũ corporibus ap
parebunt non poteſt dici eola. quia martires aliqui cicatri
ces non habebunt vtpute qui ſunt ſubmerſi vel famis in edia.
vel ſqualoꝛe carcens interempti · à iſti tñ habebunt aureolam·

—

Eribus generibus hommum debetur aureola quod patet muiu

uplici ratione · Pꝛimo ex operibus excellentiſſimis triuʒ anime
Potendiarum. Excellentiſſimum aũt opus rationalis eſt peedi⸗
catio verita tis. Ex cellentiſſimum opus ↄtupiſcibihs eſt obſer⸗
uatio caſtitatis virginalis· Excellentiſſimum opus iraſcibilis
eſt perpeſſo moꝛtis. Vnde patet ꝙ pꝛedicatoꝛibus· virgimbus
q martiribo debetur aureola. Secundo patet hoꝛum numerus a
ſuſfidentia ex hoſtibus quos per pug nas magnificas vimcimꝰ
qui ſunt mũdus.caro.demon· MWartires em vmtunt mundum
virgines carnem . pꝛedicatore s dya bo lum · qm non ſolum de ſe

ſed etiam de coꝛdibus alioꝛum eum expellunt. Ter cio patz idẽ

per victoꝛiam triplicum paſſionum · Sunt em paſſiones imante·
illate-et in ooꝛdibus alienis. Sed paſſiones innatas ſuperant

UMU Liber
virgines illatas vero martires. Illas aũt que ſũt in aliẽis coꝛ
dib vmcunt pꝛedica toꝛes. Quarto diſtinguuntur aureole bm
ea quibo xpᷣo nobiuſſime confoꝛmamur. SEp us emʒ fſuit docto⸗
bm ꝙ veritatem mundo maniſeſtauit. Fuit q; martir pᷣm ꝙ pꝛo
mundo paſſionem ſuſtinuit. uit etiã virgo ſᷣm ꝙ puritatẽ ſer⸗
uauit. Quinto ſumunt᷑ aurole m pꝛef gurnationẽ in teſtamẽto
veteri. Tria nanq; habebant aureolas ſicut legitur im Exodo.
ſcʒ altare inœnſi. archa ſederis et menſa popo ſitionis · Pꝛima
ſignat aureolaʒ martirum quia ceꝑa ſua ſuper altar paſſiõiſ
immolauerunt. Secunda ſignat aureolam virginũ .· q uia ſi eut
archa ſederis auro ſuit intus a extra detoꝛata. ita gimtas mẽ
tem et coꝛpus oꝛnat · Teraa ſig nat aurolam pꝛedica wʒ? . qẽ
ſicut menſa ꝓpoſitionis miniſtrant panes doctrine. Kureola di
m mutiuũ eſt a dicit᷑ hoc in cmꝑatione ad aunram. Vn notan⸗
dum ꝙ inter auream a auwola a palmã differentia eſt. RKurea
em̃ eſt pꝛemium ſubſtanciale quod methaſoꝛiœ diatur cozꝛona
Lum ex ꝑte meriti qꝛ non rñdet generi oꝑis ſed radid caritat?
tum ex ꝑte pꝛemii qꝛ per hot effidt᷑ homo ꝑtiœps diuinitatis.
per ↄſequens regie po eſtaus · Ium euq; rõne ꝑfectionis qð
ſigniſicat ſigum arcularis- KXureola vero ẽ pꝛemiũ accrdentale
non tñ quodlibet atcidentale ſed quov rndet operi excellenti
peiui legiato ſez mariirio virgimtati a pdicat u. Palma eſt
premiũ acidentale qð nec radia nec oꝑi debetur ſed volutati ·
TLale premiũ habuit ſandas martinus· eo ꝙ martiniũũ deſidera
uit. liet opus nõ fuerit ſubſetutũ · Vñ canta tur de ipſo. D ſan⸗
diſſima amma quam ſi gladus perſetutoꝛis non abſtulit. tam ẽ
pPalmam martinii non amiſit. Dec autem palma nec aurea ne
ꝙ aureola debet diet. B

De aureolis in ſpecie. Capituluz xxix
Vreola pma debetur maruribus in quibo perſecuſſuna
victoꝛiaeſt in pugnatione exterioꝛi . Et het pfecnio vi⸗
coꝛie conſidemtur ex duobus ſbeimo ex magmitudine
paſſiõis.qꝛ int᷑ oms paſſiões illatas exteriꝰ p̃apue moꝛs tenet
locum. Et preterea doloꝛ tactus omnibus alis doloꝛibus p̃emi
net · a ideo in hoc gloꝛioſioꝛ victoꝛia eſt · Secundo conſidera tuꝛ
gEæx taule hugne que ipſe xpus eſt. Pena emm non faut martiʒ
ſed cauſa id eſt moꝛs. Scendum ꝙ m martinio nõ debetur pre⸗
mium bm hoc ab extrioꝛi affligi ur ſed m hoc ꝙ voluntarie
fſuſtine tur· quia non meremur miſi per ea que ſunt m nobis. et

D

N e ea que ſunt extma nos:ſitut non demeremur niſi per ea

Beptimus

que ſunt intra nos. Quanto autem illud quod quis ſuſtinet oo

buntarie diffialius · eſt vo luntati ſuſtinere tanto voluntas que

pꝛopter Chriſtum illud ſuſtinet oſtenditur firmius in Chriſto

fixa. Et ideo exællencius ei pꝛemium debetur. Kureola ſetun⸗
da debetur virginibus pꝛopter ſingularem victoꝛiam quam
carne obtinent. contra quam continue bellum gerit᷑. Quamiul
aũt a vidue pugnent ↄtra carnem.perfectius tñ virgines tri⸗
umphant qꝛ nobiliſſimũ genus victoꝛie eſt nunq; hoſti ceſſiſſe⸗
Illis virginibus tantũ modo aureola debet᷑ que ꝓpoſitum ha⸗
buerunt virginitatem perpetuo ↄſeruandi· qmuis hoc ꝓpoſitũ
fuerit interruptũ integritate rñ carnis manente dũmodo in fine
vite inuenianf̃᷑ ad pꝛimũ ꝓpoſitũ rediiſſe.quia virginitas men
tis recuꝑari poteſt ſed non virginitas carms. Si eũᷣt aliqua ſit
virgo carne que ſi ꝓpoſitum nõ habuit perpetuo virginitateʒ
ſemandi · nõ eſt tñ dubium quin habitura ſit ſpeciale gaudiuz
de indoꝛruptione toꝛpoꝛis ſuꝑeſſenciale gaudiũ. Sicut ec inno
oentes de hoc gaudebunt ꝙ immunes a pecato fuerunt qᷓmuis
pecandi opoꝛtunitatem non habuerint. Mota aliqua poteſt
coꝛrumpi carne nec tñ aureolam amittit ſicut illa que violen⸗
ter o ꝓpꝛimitur. Vnde dixit beata lucia. Si in vitam me coꝛru⸗
peris· merces mihi duplicabitur ad coꝛonam quod nõ eſt intel
ligendum de aureola duplicata · ſed qui a pꝛemiũ duplex expoꝛ
tabit. Vnũ de virginitate cuſtodita et aliud pꝛo iniuria qᷓ; paſſa
eſt · Saendum inſuper ꝙ virginibus debetur fructus centeſimꝰ
hoc quia cleſtem vitam ducunt que ſigmſicatur per eentum
quia numerus ille de leua tranſit ad dextrã · Viduis vero debetẽ

fructus ſexage ſimus. qꝛ tales exer cere ſe. debent in oꝑibus miſe

ricoꝛdie que ſignificant᷑ per.õo · Coniugatis aũt debet᷑ fructus
triœſimus · qꝛ talibus ſufficit implere decalogum trinitatis · Ex
ducku em̃ ternarii in denariũ fiunt triginta · Vnde verſus· Cum
ſexageſimũ fructum capiant viduati.trieſimus dabit᷑ vxoꝛibo
aſſotiatis · Virgine dabit᷑ centeſimꝰ integrita ti · Aureola ter cia
eſt pꝛedicatoʒ · qꝛ ꝑfectiſſima victoꝛia obtinet᷑ ðtra dyabo lum
qñ aliquis nõ ſolum dyabolo impug nanti œdit ſed etiã eũ de
regno ipſius expellit· a non ſolum a ſe ſed etiam ab ahis Mec
etiam eſt dieendum vt quidam volebant ꝙ aureola pꝛedicato
rum debeatur pꝛelatis tantũm odo quibus compedit ex officio
pꝛedicare et docere · ſed quibuſcunq; qui exercent actum iſtum li
tite · Pꝛelatis aũt non de betur hec aureola quãuis habeant offi
tium pꝛedicandi niſi actu pꝛedicent/qmia aureola non debetur

haditui ſed actni pugne. m illud apoſtoli. Mon coꝛonabitur
nili qui legittime certauerit · NMotandum quoq; ꝙ pꝛedicare et
docere tum ſint actus miſeritoꝛdie inter ſpirituales elemoſina s

Enumeratio celeſtium gaudio? Ea xxx

ELitimo celoꝛum gaudia ſub epilogo numeremus nõ ꝗ
dam ſingula generum ſed genera ſingulorum ˖ Tot ei

ſunt gaudia particularia que quilibet habet in ſe vel in
aliis ꝙ ea ſohus dei notida cõpeehendit a illi quos ſũma ſapiẽ
tia voluerit ea ſcire · Cantum em gaudebit quiſq; de bono alte
rius quantũ de bono ꝓpꝛio · quod tñ non eſt intelugendũ de in
tenſione gaudii · ſed de numero gaudiorum. Tot igit᷑ et tanta
ſunt ibi gaudia ꝙ om̃es ariſmetria huius mundi nõ poſſẽt ea
numerate. omnes geometrid nõ poſſent ea menſurare.omnes
gramatia dyaletici rethorie nõ poſſent ea ſermomibo explica re
qꝛ vt habet; I. Coꝝ· 2. Oculus nẽ vidit nec auris audiuit nec
in doꝛ hominis aſcendit que pꝛeparauit deus dingentibus ſe.
Gaudebunt igitur ſandi ſupꝛa ſe de dei viſione · infra ſe de celi
aharum treaturaꝝ toꝛꝑalium pulcritudine. Intra ſe de coꝛꝑis
q anime glorificatione. Extra ſe de angeloꝝ a hominũ aſſocia⸗
tione. Deus omnes ſenſus ſpirituales meffabih deleck atiõe reſi
ciet· cũ ipſe obiectum omnis ſenſus ſpũalium ſit futurus· Erit
nanq; deus ſpeculum vilui · cythera auditui. mel guſtui. balſa⸗

mum olfſactui. flos tactui. Jbi erit candoꝛ lues eſtiualis· ame m
tas vernalis abundantia autumnalis· requies hyemalis · Jbi
teſte Xuguſtino. ulget quod nõ capit locus. ſonat quod nõ
capit tꝑus· olet quoð nõ ſparget flatus· ſapit qð minnit eda
citas- heret quod nõ diuellet ſatietas · Jbi ſicut ait Rug. deus
ſine fine videbitur · ſine faſtidio amabitur · ſine fatigatione lau
dabitur · IJbi videret᷑ ſtultica ſalomonis ſapientia · Ibi eſſet de
foꝛmitas pulcri tudo abſolonis · Ibi eſſet tarditas velocitas aſa
helis. Ibi debilitas iudicaret᷑ foꝛtitudo ſamſonis · IJbi eſſet moʒ⸗
talitas longa vita matuſale · ibi pauꝑtas eſſet reg nũ Kuguſti.
Jbi pᷣm Kuguſti . mhil obeſt. nihil deeſt. mhil effluit. mihil de ſlu
it. nihil eſt extra quod appetatur · mihil intra qð faſtidiatur · Jbi
bm Bern. Deus erit rõni plenitudo luas voluntati multitudo
pacis.memoꝛie ↄtinuatio eternitatis. Rugꝰ· in liꝰ.de coꝛꝑis a
amme miſera vita diatt ˖ O caro illaʒ vita m ampledi debueras
vbi vita ſine moꝛte vbi inuentus ſine ſenectute. vbi lux line te⸗
nebꝛis. vbi gaudium ſine triſticeia · vbi pax ſine diſcoꝛdia vbi
volũtas ſine miuria. vbi regnũ ſine cmutatõe · Berñ · Werces

õ

beatus m merita recipiat ſine fine·. Amen.

Geptimus
ſanctoꝛum tam magna eſt ꝙ non poteſt menſurari·taʒ multa q;
nõ pt᷑ mũ erari. tã copioſa ꝙ nõ pt᷑ finiri tam p̃coſa ꝙ nõ pt᷑ eſii
mari · Rug. Id qð ꝓmittit deus fide nõ capit᷑ſpe nõ attingit᷑
caritate non compꝛehendit᷑ · deſideria a vota tranſcẽdit · AXcquiri
poteſt · eſtimari non poteſt · ꝓbi m RXugu:carmima non deſunt
pꝛemia non defidunt.Obi nihil quod amatur deerit· Ibi mhil
deſideratur ꝙ non alſit · IAlla beatitudo ſicut ait Auguſtinus. in

duobus conſiſtit ſc in neceſſaria pꝛeſentia omnis boni: et in ne
ceſſaria abſentia omnis mali. De iſta gleꝛia ſic loquit᷑. Augu.

O vita vitalis dulcis a amabilis a ſemꝑ memoꝛialis vbi ſũma
ſeturitas: ſecura tranquillitas. tranquilla iotunditas iotunda
feliatas. fehx etermtas. eterna beatitudo cui ſine fine viſio atq;
laudatio·deus · IObi affluentia diuidarum· influentia deliciarũ·
et tonfluentia bonoꝛũ. Deniq; de gaudiis cleſtibus nota vᷣſuſ
Mens cognoſcendo dotatur amoꝛe Fruendo. Eſt ſubtile arum
tlarum doꝛpus padẽs nil. Coꝛpora ſanctoꝛum ata libera foꝛ tia
ſana · Pulchma voluptatis plẽa ſed abſq; pati:Senſus amicitia
tontoꝛdia plena poteſtas · Pax ſecura decus et gaudia ſunt ani
mabus Gaudia pax requies liber et ſecum iuuentus · Non pec
cat ſapiens ſanus d iues redolens laus. Aureolã mar ur doctoꝛ
virgoq; meretur. Fructus centenus ſexagenus tricenus- Virgi
mbus viduis et coniugibus tribuetur · Ex omnibus pꝛemiſſis

oollige quedam gaudia ſolum ſpectare ad anima; quedã ad

toꝛpus quedam ad coniunctum: que tamen felici fine quiſquiſ

Eit Laus vo.

.
7* .
.
.*
.
.
4
*
—
.
„
2
7
α .

2— — .

—

(Theoloyce veritatis cõpendium. alphabe
tico oꝛdine regiſtratum ac ĩ regali opioo
vlma per Johãnem zainer impꝛeſſum feli

citer incipit.
Wſoluere quis poſſit libꝛo.6. caꝰ.⁊S· vltra mediũ.

capitulo·is'circa mediim.
L Ackio coꝛporalis vel ſpũalis in quem ſineʒ refer ri de
bet libro· 5· capitulo· iʒ·verſus finem.

Kccidia quid ſit a de filiabus e uis libro· 3. capitulo.iS. a pꝛin

cipio vſq; ad medium .
Kctidia multa mala facit vbi ſupra a medio eaꝰ.vſq; ad finem
Kccidia qñ ſit pctẽᷣm moꝛtale a qñ veniale libro vbi ſupꝛa capi
tulo:zz.ceirca medium.

Aduentus xp̃i in carnem qualis fuit. a plura alia.de hoc libꝛo

4:capitiilo ꝗ. crca medium.

DDduerbiis er non verbis merem libro. 5. ca. 34. circa me dium

Kduentum xp̃i pꝛecdet ignis libro.?. caꝰ.iꝗ:a pꝛincepio·
Kgilitas gloꝛioſi coꝛporis qualis erit et quare coꝛꝑa humana
ſint modo tarda libꝛo:. caꝰ. 22 quaſi ad finenm.
RKer quid ſit et de eius imp̃ſſionibus libꝛo.⁊.capitulo· S· circa
medium · et capitulo :9· eodem libꝛo per totum.
Kmoꝛis conditionis libro. 5. caꝰ.2z4. circa medium.
Rmoꝛis diſtinctiones eodem libro. caꝰ. 33 a pꝛincipio.

Amoꝛ caritas et diledio differunt vbi ſu quaſi erca medium

Knge lus quid ſit Rbꝛo · ⁊. capitulo.ii.a pꝛincipio.
Kngelis atinbuuntur quatuor vbi ſupra cirea medium.
Angelus in quatuor differt ab anima vbi ſupra.
Kngeloꝝ conditiones in cõmum eodem libro . ca. iʒ. per totũ.
Angeloz officia 4 ꝓpetates in ſpedali eodẽ li.ca. iz. qſi ꝑ totũ
Kngelis quõ aſſimilari debemus vbi ſup̃ circa fineʒ capituli.
Angeloꝛꝝ tognitio et ſtatus qualis ſit vbi ſupra a pꝛmũupio.
Kngelozꝝs motus qualis ſit eodem libro. caꝰ. i5. pꝰ pneipium.
Kngeli boni et mali quibo pᷣſint a an poſſint amittere platões
ſuas eodem libro· capitulo.iõ · quaſi per totum.
Nngeli quomodo conſirmati ſunt in gratia. et quomodo non
habent dotes eodem libro capitulo.i2. per totum.
Kngeloz tuſtodia eſt circa nos et eius effectus eodem libro⸗

Acci den cia amme quõ trãſmutent coꝛpus libro.2z.

†

25

.

S

R

Balancde Q

20

20

Focus

N

K

J

H.

G

F

E

5

◻
O0

10

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

. Copyright 4/1999 VxyVMaster Gmbh www.yXyVmaster. com