Gb524_fol-2
author: Gerson, Jean

N 125 11892389 021

IIIIIIIIIIIIIII

U8 Tübingen

— —– 222 6 *

4
. .
.
. .
4
2
1
.
.
4 4
.
4
f
.
.
1
„
.
D
.
.
.
. 2
. 4 *
.
.
..

RKü .
. . —. .7 2. „
:
„ *,
„
.
7. 4
. 7 4
4
.
—. „——
.
* . 2 . .
. 7 . .
2— .
. *
„
4 .

„.
4
.
„ .
.
27
. 1
.A
4 . 2.
. .
. 7 : .
. .
. 4
.
. .
„ . . .
... .
„44 .
.
. .. —
.*
.
. 2.
45
.
.
. * 7*
„
.
——,—ä ʒ „
—.2 — „*
—— 2... ..
*
.
1
— .

6 .
.

,.
. 1.
7
„
.
*
7

.— „ .
. . 7
. . .
.. —
„ .
. .*
.—
. .
. — „ .
. .
.
. 4 —
/. . . . .
* .
. . „
6
. *
. . - .
„ — .
. .
. —2 .
.-
.
. „
„ „
. 1

— — ,
— .
„D
7 .
— ¹
.
4 .

. — . .
5 . *
7 .
7 J. .
. .
. .
. . . .
. „
Si . . .
. . = .
* . .
. 5 —⸗
ͤů
„ 4
. .
„
4 *
. „ . .
. — .
* . . . *
„ . .
—
4
17 .
. ⸗ „
— . . .
—„ .
. . — — .
. .. . . .
7 . . . .
» . -. . . .
. . .
„ . „X .
. —
.
. »*
. —„ „ .
. .
.
5 . .
. 1
. .
.„ re⸗ 1
. * .
.
— „
. 2
S 4 .
. » . 3 .
. . . .
. .
.
7 —. — * 4 »
—⸗„ . — . .
—
„ .
.
6
. 6

1
ll II
N
.

SS ,,
E S E
N —, E= — .
J en — — — ℳ£☚
D . —
S WW SE E
J H D
RRN . 2 —
⸗= ℳ‿ S

De ptãte ligandi atq; ſoluendi 33
Reblutio ſß

2——

M

ſcula ad moꝛes accomodata.

ituli libꝛoꝛũ ſecũ

Ae ptis. in qua locata ſunt pꝛecipue opu

Compendium theolo
gie 25 W

um peccatoꝛũ ? moꝛtalii 32 2
De arte audiendi confeſſiöões. 32 X
De confeſſione molliciie 33 A

De remedio cõtra recidiuu ̊ C·
De ſtatuto cartuſienſiũ ꝙ in moꝛtali cer
to confeſſus remittatur 33 E

Auiſamentũ pꝛo modo cõfeſſionis in re
ligionibo nõ lapſis audiendi 33

De modis excõmunicationũ ⁊ irregula

ritatum ⁊ abſolutõis ab eis 33
Notabile de pꝛimis motibus et de con⸗
ſenſn. 33 D
De abſolutõe ↄfeſſiõis ſacr̃alis ʒʒ
De abſolutõe defuncti carthuß ʒ, B

De moderata caſuũ reßuatiöe. ʒ]ʒ R

Epiſtola ſuꝑ eodem

—

33

uꝑ caſu quoddam de irregu/
laritate 33 C
De contemptu clauium et materia excõ/
municationũ et irregularitatũ. ʒʒ Z

De coꝛdis induratõne zz 7
De indulgentijs 33
Multarum bꝛeuium etvtilium queſtio/
num reſolutõnes z4 E
Decoꝛreptõne pꝛox-imii. 34 T
De ꝑuulis ad xpᷣm trabedis 3 4 U
De contractibus z5 B
De ſymonia ⁶ D0
De ſollicitudine eccłiaſticoꝛũ ʒ6 Q
De teſtamento condendo z7 K

Epiſtola ſuper teſtamento libꝛoꝛum ſu/
oꝛum

z7 +
Epiſtola ad carthuſienſem ſuꝑ accelera-

tõe ſuffragioꝝ pꝰobitũ oblatoꝝ ʒ7
De an niueriario quod ſibiꝓcurauit in
ecclia ſcti pauli in lugquno ʒ37

Teſtamentũ q̃tidianũ ꝑegrini ʒ3. ₰D

Teſtamẽtũ ꝑegrini metriecd¶ ¶ʒ7 P

Egule mo

De cognitione veniali

Epiſtola conſolatoꝛia ſuꝑ moꝛte fratris

ad fratrem

De pꝛeparatõne ad miſſam et pollutide
nocturna. ddz̃z„ GG

De pollutione diurna

Dialogyde celibatu eccłiaſticoꝝ ʒ 8 K

Carmẽ ↄtrg pulcritudinẽ coꝛꝑis 38

Contra impᷣugnantes oꝛdinem cartuſii
enſem pꝛopter paucitatem miraculoꝛum

et nõ confirmatem. 39

De nõ eſu carniũ carthbuuß z9 E
De temꝑantia in cibo ⁊ potu ⁊ veſtibtus
Pꝛelatoum =
Sermo de vita clericoꝝ 40

Sermo ĩ cena dñi pꝛo hũilitate ¶o

armen cõtra tumidũ coꝛ 410% 3 “

Sermo de penitentia Ai

Bermo de dñio euãgelio 4i =
LCarmẽ de volũtaria pauꝑtate i „

Sermo ad eccleſiaſticoꝛum cautelam et

eruditionem. 4i 2=

Sermo de reſurrectõe xpᷣi 42 KR
Sermo in concilio remenſi Bonus pa

ſtor:. 42 OQQ₰
De viſitatione pꝛelatoꝛum vel cura cu/
ratoꝛum 43 DW

Sermo de quatuoꝛ domibus 1; ᷑'–

Sermo de om̃ibus ſanctis Exultabunt
ſancti in glorꝛia 44 ₰WD
Sermo de omnibus ſanctis Beati qui
lugent „5

niam merces veſtra

Bermo de omnibus ſa anctis. Lliges Je

ſus turbas
Sermo in die natiuitatis dñi 1 6
Sermo in dñica ĩ ſeptuageſima 416 7
Sermo de cõceptõe btẽ virgis 47
Sermo de beato Bernard 47 7
Sermo in die ſancti Ludouici franco/

erum regis

48
Carmen optatiuũ vt lilia creſcãat 48 O
Sermo de oꝛatõne in concilio conſtan/
tien ſi 492
Sermo de ſpirituſancto 49 B
De verbis dñi Venite ad meoẽs ðo A

Cauſe pꝛopter quas voluit dimittere cã

cellariam di P

Recommendatio licentiandoꝛum in de-

cretis . I1 Z
Tractatus de nobilitate 22 E
Epiſtola ad papam martinũ hoieſegis
A 2

45
Sermo de omnibus ſancis Erultateg

3
—

frrancie repertal lugduni 52
Deconſideratõnibus auas deber babe⸗
re pꝛincepes 52
Dialogus franciꝛ angli. 32 *

De Puella olimi in francia equitate in .

De emirabili victoꝛia pucllexe 134 e.
tes recepte in ducem belli

Erplicit tabn ge

nemlis eperum huiusſ⸗ cundepartte.

p⸗ iũ magi

r⸗ obannisde Berſon: ſacrarum litte
ramm doctoꝛis schaiſtianiſſimſiaceancal

Tabula Generalis

vnivar rern ſoerum in circumferen
Karhectina lugduno In ecclia ſancti

NPauli.et in tabulamuro ro appenſa: lutts
grmat ſua. M

m vꝛna Johannem⸗
8Pꝛecelſum meritis / gerſon e co
gnomine dictum
Pariſius ſacre pꝛofeſſoꝛ theologie
Claruit/eccleſie qui cancellarius.anno

NMilleno domi centũ quater atq; vigeno
Nono / luce perit ſupcros Julij duodena

Agnum parua tenet virtutibꝛ

*

—

2
2
2
*
6 ,
2
„

nunc interſ.qð na
tura et imitatrix
nature ars ſolent.
nos ab imperfecto
ſumam“ exoꝛdiũ.

ra ↄſurgam. Ataq; videre eſt naturã in
materiã fauoꝛum colligere.dehinc colle
ctam digerere in aliam foꝛmã/⸗ nie
ſumpta eſt.demũ in alueolo conſtipant

Quid vero ars:nõne ꝓceſſus in ea ſimi
lis agnoſat᷑? Pꝛouidet ſibi ĩpꝛimis de
materia copioſe.ipᷣam deinceps in par
tes diuidet.poꝛxo dat ꝑtibus foꝛmam.
pꝛimũ rudem.deinde politioꝛẽ. Poſtre⸗
mo(quod eſt omniũ difficillimũ) ꝑtibo
ſparſim poſitis et politis/oꝛdinẽ coſſiga⸗
tionemq; tribuit. per qð tandem operi
ſuo / perfectio conſummata donat. Segre
emus in hunc modũ partes aliq̃s / ve⸗
lut e ſilua grandi et pꝛediuite/minera
ſacrxe ſcripture / quib foꝛmã aliquã ad/
dimꝰ. Noli igitur lectoꝛ(ſi quis foꝛte oc
curreris veſpicere.ſi iaceant interea he
partes abſq; oꝛdine.ſine vinculis et cal
ce.quas dum ſic erunt:reglas aut voctri
nas aut ↄſiderationes appellare poteri
mus. Foꝛtaſſis dño /ꝓpicio /poterit et eis

in poſter / ex decoꝛo oꝛdine/libelli pulcri /

tudo donari.Quod ſi datum nõ fuerit
mhilominus arbitramur nos nonnihil
pꝛofeciſſe / ſi materiã pꝛeꝑauerimꝰalijs
ad ea que libuerit fabꝛicanda. aut ſub
alio tropo.nõ fruſtra ſudauerimus / ſi ex
agro floꝛentiſſimo ſacre ſcripture/ apes
cogitationũ noſtrax collegerint.digeſſe
rint q; buccellas quaſdã faui mellis/ ad
lumen cognitiõis et ad deuotionis dul/
coꝛem.atq; ꝓ medicamẽto deſiderioꝛus
infirmoꝑꝝ. quas particlas liceat poſtmo

um in alueolo libꝛivni/ decoꝛo artifi /

coo ſpecioſius oꝛdinare.

¶ Explicit pꝛologguas.

Secũda pars cõplectẽs opera m

rit) ad perfectio⸗

Roꝛigeris apib/pꝛimũ ex apꝛicis locis⸗

miro oꝛdinis artificio ꝑtes ſinguloꝛu;.

oꝛalia 24
que tibiꝰ

NVpeecepit vus / cogita
. 1 libet obligatur ſcire ũ
G lud abſq; cuius noti⸗
peccatum.

aa nõ poteſt euitare
¶ Culpabilis ignoꝛantia iu⸗
ris diuini/non cadit in faciẽtem illud
quod in ſe eſt. quoniã ſpũſſanctus/talẽ
lominẽ de neceſſarijs ad ſalutem qvixes
ſuas ercedunt:docerę immediate vel me
diate paratus eſt. Vgnoꝛantia inuin
cibilis excuſat / in eis pꝛeſertum que ſũt
facti.non aũt craſſa vel ſupina: .que ꝓue
mit er negligentia ſciendi ⁊ faciendi qðᷣ
in ſe eſt.Dicitux aũt inuineibilis non
quin vinci poſſit. aut ꝙ ex ea neceſſe ſit

tunc operari.lſed quia opꝑans / ſufficiẽter

ſßm caſus euentũ diligentiam appoſuit
ſciendi ulud quod neſcit. ¶ Ignoꝛantia
iuris hſiani ſufficienter ꝓmulgati/non

liberat ſubdit os a pena in foꝛo exterioꝛiꝛ

licet frequẽter quo ad veſi excuſet a cul
pa quoſdã ignoꝛantes.(¶ Non quuibet

tener ſcire de quolibet pctõ moꝛtli an ſit
tale.licʒ exxediat iſtud inquirere ⁊ ſcirxe

nuxta vniuſcuiuſq; vixes ⁊ ſtatũ.⁊ plus

eccleſiaſticos q;; lacos. Et inter eccfia-/

ſticos/pꝛelati ex officio tenent᷑ ꝙ ſint pa

ratiomni poſcenti reddere rõnem de ea

que in eis eſt fide ⁊ ſꝑę. ¶ Nemo vtens
ratione/ diu ab ignoꝛantia pꝛinapioꝛuʒ
moꝛaliũ excuſatur.foꝛte eniʒ moꝛulꝗ ad
cõſiderandũ apponere fas habʒ.( Om
nis doctrina ⁊ om̃e ſtudium / debent de eu
rioſitate vana aut noriaculpari:/que nõ
oꝛdinanf actu vł habitu.mediate vł un
mediate/ad bene moꝛalr᷑ gratuiteq; vi⸗

uendum.¶ Dare ſtudium ſuum rebus
inutilibo aut noxijs.vtilioꝛibus ſciẽter

omiſſis / curioſitas eſt dãnabilis. ¶ Ati
le ⁊ inutile/norium ⁊ innorxiũ/dicuntur
in moꝛalibus non abſolute.ſed perreſpe
ctum ad nos:cuʒ circũſtantijs fig do⸗
et tempoꝛis / officij atq; ceteroꝛũ ( Om
nis obligatio/finaliter reducitur ad di
ctamen liberi arbitrij diuini / ſic volẽtis
obligare creaturaʒ.quod dictamẽ nobis
innoteſcit /vel in lumine fidei vel gratie
infuſarũ.vel in lumĩe naturali ſignato ſu
per nos. AUnde pꝛactica iudicia S

S 5 4 = 5
—

Regnle

pabemus. aut per lumina ſcientiaꝝ tam
diuinarum q; humanarũ:ex duplici lu⸗/
mine pꝛioꝛi emanãtium.aut poſtremo
per expientie multiplicis luminoſum wo
cumentuʒ.per quod fit.vt virtus q;ᷓ arxs
certius oꝑetur ꝓpter qð virtuoſus bene
iudicat omnibo. et eſt ſuo iudicio vir⸗
tutis mediũ aſſumẽdum a¶ In princi/
pijs moꝛalibus aſſignandis ſit ꝓceſſus
quandoq; a notioꝛibo ⁊ quaſi a poſterio
ribus.vt ex his quevidemꝰ in hũana po
licia:aſſurgẽdo ad diuinã legem. quan
docq; fit econtra a pꝛioꝛi ↄſiderando eaſ
leges que nature ſunt notioꝛes qualis
eſt lexeterna.¶ Equitas quã nominat
phůᷣus Epyleiam/pꝛepond erat iuris ri

goꝛi.Eſt aſt eqͥtas/iuſticia penſatis om

nibus circũſtantijs ꝑticularibo. dulcoꝛe
miſcðie tẽperata. Hoc intellexit qͥ dixit
Abſae en leges enpütrr lure regant
Et ſapiens. Noli eſſe iuſt nimis.alioqͥn
ſumma iuſticia ſuma imiuſticia fit. Om
nia mandata dei equuas.id eſt cũ equi⸗
tate penſanda. ¶ Bonarum mennũ eſt /
ibi agnoſcere culpam vbi culpa non eſt.
agnoſcere mquã non ꝑ aſſenſum firmũ.
boc eni ſtultũ ꝑiculoſumq; fieret. ſed ſic
vt doleat aut peniteat homo poſtmodũ/⸗
Cgquaſi veraciter in culpa teneref. ¶Nul/⸗
lum eſt peccatũ moꝛtle actuale abſq; cõ
ſenſu libero rõms / vero vl interpᷣtatiuo
Interpꝛetatiuũ conſenſum tũceſſe dici
mus.dum vᷣabuit ratio tempus ſuffici⸗
ens veliberandi ⁊ fugiendi ea / circa que
vitanda eſſe peruigil tenebat᷑.qualiter
Dicit lex ſoꝛenſis. Qui tacet conſentixe
madetir dum videlicet repugnare dele
ret. ¶ Conſenſus in actũ ſolum venialr
malum /eſt tantümodo vnialis. loquen
do de venigli er genere ſuo. vt eſt verbuʒ
ocioſum. ¶ Hullum acatu eſt adeo ve
niale/ quin ipſuz vel ſibi ſimile fiat moꝛ
tale dum placet. cẽ dum cõſenſus ad⸗
dit᷑.ſi tamẽillud veniale erat actus moꝛ
talis exgenere ſuo.⁊ exeo ꝙ non fiebat
ex cõſenſu libero? perfecto / venialis red/
debatur. ¶ Nullus eſt actus adeo moꝛ
talis/quin ipᷣe vel ſibi ſimilis.ſit nõ moꝛ
talis dum diſplicet:vl ſi nõ Pebut

ſenſu perfecto deliberatoq;. ¶¶Nihil eſt
adeo conſilium in lege euagelica. quin
in caſu poſſet eſſe obligatoꝛium. Et ita

quilibet vtens ratione/ teneturm pᷣpa

rationem animi ad quodlibet cõſilium

vtputa martyriũ vel dimiſſionẽ omniũ
ſuoꝛum et ſimiliũ.ſi et vbi neceſſitas im
mineret boc agench. Obligat inſuꝑ qð
liberconſilium ꝙ nõ contemnatur/timmn
q; non ſit ſalubꝛioꝛ obſeruatio er qᷓ; op
poſiti.¶ Nullus ita conſilijs ſeruandis
aſtringit / qn ab eo aut poſſit aut debeat
in caſu / eoꝛum obſeruatio verbalis quã
docq; pꝛetermitti.vt de non habẽdo du
as tunicas.de pꝛebendo pallio.tunicam
auferenti:⁊ſimilibus. ¶ Omns agẽs
contra conſcientiã edificatad gehennã

Ael moꝛtaliter.ſi conſcientia ſit fixa.qꝙ;

Ulud quod agitur /eſt moꝛtale. Ael ve⸗

nialiter ſolum.quantũ eſt ex parte buiꝰ

circunſtantie:queeſt facere contra cõſci

entiam. ſi conſcientia iudicet illud eſſe

ſolum veniale. ¶ In nullo caſu eſt ali?
quis perplexus inter duo peccata/quin
ei pateat exitus abſq; nouo peccato Nã
ſi iurauerit quiſpiã ſe occiſurum petrum
annocentem.et non occidat eum/ipſe nõ
peccauit nouiter.ſed iam peccauerat in
iurando.Si autem dictet ſibi conſcien
tia erronea/ꝙ ers innocens eſt ſta
tim occidend ab eo:dimittat hanccon
ſcientiam ⁊ liberatus eſt. Si poſtremo
incidant duo pꝛecepta incompoſſibilia
ex culpa ſua/agat illud quod de ſe mag
eſtobligatoꝛiũ.eta nouo pꝑeccato ummu
nis exiſtit. ¶ Erponere ſe periculo pec
cati moꝛtalis/eſt peccatum moꝛtale Ael
ſic. agere incertũ ⁊ dimittere certum in
materia moꝛali/eſt peccatuʒ moꝛtale.ſi
tale ſit incertũ ꝙ ſit moꝛtale/non ſolum
per coniecturas leues/aut ex ſuſpitione

mnepida ⁊ ſcrupuloſa/pꝛoueniente exni

mio timoꝛe cadẽdi in via vei. Sed intel
ligitur. dum tale eſt vehemẽter ?/ ꝓbabi⸗
liter incertuʒ.eque ſicut oppoſitũ vel ma
gis.tunc eni illud qð agitur non caxebit
moꝛtali culpa. aliter no opoꝛtet. ¶ Con
ſilium ſalubꝛe eſt freqᷓnter agere contra
ſcrupulos leues trepidos.vitando eoſ
ad alioꝛum ludieiũ.quatinus ex conſue
tudine/fiat homo robuſtus / ſolid? tran
quillꝰ in exercitio ſpirituali.Exepluʒ in
mi ſicatoꝛibo et funibularijs.¶ Dans
operã rei :llicite/aut ad ſe non ſpectanti

non exculat ꝑ ignoꝛtiad / ve pcto lenti

4

— f f . ——r—W-

Moꝛales

pꝛeſertim quo ad pnam in foꝛo exterio
ri de rigoꝛe ſoluendã.ſed apud deum ſeꝑe
non imputaf ad nouũ/aut maus petm̃
Sicut interfectio hominis p ebꝛiũ non
vtentẽ ratione:nõ habet culpam maio
rem qᷓ; fuerit talis ebꝛietas.Sic gliqui
dicerent de peccatis dãnatox. ¶ Ambu
landũ eſt in virtutũ doctrina / via regia.
vt nec ſtrictius fiat dei mandatũ: nec la
tius qᷓ; ipſe mãdauerat.q;uis inde ſu⸗
mere poſſint aliqͥ aut malicie velamẽ/li

bertatẽ. aut ecõtra ĩ deſpationẽ coꝛruere.

Non tñ omib/p om̃i tpꝑe 12 ian
dam aſſerimꝰ quãlibʒ vritatẽ (Homo
qui tenef repꝛimere illecebꝛam anteqᷓ;
ſit moꝛtalis/pꝛimo omiſit repꝛimere et

euitare.et hq̊ unputabit᷑ ad culpã moꝛta

lem/in pꝛimo inſtanti nõ eſſe gratie.et
eſſe peccati moꝛtalis.⁊ añ nunq;ᷓ fuit vex
dicere iſte moꝛtalr omittit. eccat ũ

vniale mag poſp dici cohibitum i; phi

bitum.et eſſe cõtra inſtitutionẽ ſeu mo⸗

nitionem qſi mediũ inter pᷣceptũ ⁊ conſi
lium· qᷓ; abſolute ↄtra pꝛeceptũ.cõmu/

nius tñ dicitur eẽ citra aut pᷣter pᷣceptũ

et pꝛeter dilectionẽ vei 1 non contra.

Om nes pꝛimi motus qͥ apti ſunt in
equi rõnem ⁊ ꝑ eã regulari/ſi eam pᷣue

nerint/dici pñt pctã.etiam in puulis ⁊

fatuis.qꝛ ſunt pᷣter oꝛdinẽnature pꝛimi
tus inſtitute. Lamẽ rectius hoc dicitur
de adultis/ rõne vigentib. An eis inſup
arca que ratio puigil eſſe vebet. m
nis infideliũ vita/peccatũ eſt.ſi et dum
ex infidelitate operant᷑.aliter nõ opoꝛtʒ
quin poſſint bñ moꝛalr operari.ſicut de fi

delibo extra gram/ſentẽtia rectioꝛ tenet

Qui minima negligit / paulatim de⸗
cidit. Nam vemale pctm̃è/a ſi nõ perimit

e per ſe vitã gre/infirmat tñ opationẽ

eius q̃ eſt vita ſecũda.⁊ ad moꝛtẽſi mul

tiplicaf diſvonit.retardatq; a pꝛofectu

meriti. ⁊ ab acceleratiõe viſiõis vei. In
via enim dei nõ ꝓgredi/regredi eſt. JFac

interim(ſq; dum es in pctõ moꝛtali)q
quid boni potes vt deus illuſtret coꝛ tuũ

Nam bonũ op de genere ⁊ moꝛale/ etiã
factũ extra charitatem / vtilitatẽ affert
multã.ſicut nocet veniale.qm̃ ꝑ tale opꝰ

diſponit᷑ homo ad oꝑa virtutũ.⁊ ad faci

lius reſurgẽdũ trabit᷑/ſeu pꝑ aduerſa ſeu

Ier proſpera iurta qo erpellte noleit de

¶ NHullus actus de genere moꝛisin ha

bente vſum rönis / eſt ſimplr indifferẽs.
neq; quo ad bonitatem moꝛis:neq; quo

ad meritũ vel demeritũ.ſaltẽ boni tẽpa
lis. uantũ obligamur ⁊ quotiens⸗
ex diuina autoꝛitate querere ſalutẽ no/
ſtrã eternã tantũ et totiens obligamur

bñ operari esgĩa.Etqꝛ nõ pꝛo quoliber
momẽto tenemur actualiter tendere ad
beatitudinẽ eternã ( cum boc ſit pᷣceptũ
affirmatiuũ )idcirco nõ ſemꝑ culpabilr

omittimus/dum ertra grãm aliqd opa

mur. ¶Solus deus 1 nullꝰalius abſq;

eius cõmiſſtone / poteſt directe wer ſe⸗
obligare quẽcunq; hominẽ/etiã ſibi ſub
ditum/abſq; eius ↄſenſu lilero/ad act

interioꝛes ⁊ð latentes habẽdos.ſolꝰ quip

re deus põt de talibus iudicare. alij aũt
nõ niſi de eius mãdato ⁊ reuelatiõe.ſed
tantũ de extexioꝛibꝰ. Notanter vo dicit
directe ⁊ per ſe. ⁊ abſq; cõſenſu libero.qꝛ
indirecte et ꝑ accidens: vel ex conſenſu
ſubditi /lvc poteſt fieri.dũ videlicet iu⸗

betur actus exterioꝛ.qui non ꝓoteſt fieri

niſi ab interioꝛi pꝛocedat. ¶ Hemo abſ
q; culpa ſua aut conſenſu ſuo libero/po
teſt ve p ſe obligari ad ea que ſibi alias
efſent ſicita vel conſilia.Poteſt autẽ loc
fieri de peraccidens pꝛo manifeſta vtili
tate reipublice. cui eſt pars.vl ex eius
rulpa. ſaltem quo ad foꝛum exterius.
AAnon rationabile eſt vt nullus ho
mo aliqᷣd pꝛecipiat/niſi ilud de quo põt
cognoſcere iudicialiter ſ᷑ᷣm modũ ſuum
in foꝛo ſuo. Idcirco finis et intentio le⸗
giſſatoꝛis /non cadũt ſub obligatiõe ſub
ditoꝛum.ſed tantũmodo opatiões exte
rioꝛes pᷣceptoꝛum. Et ita dicens hoꝛas
aut ieiunans /in peccato moꝛtali/aut in
tentione ſiniſtra.vel abſq; attẽtione/ ab
ſoluit ſe a pꝛecepto ecclie.ſed non apud
deum! de negligentia! aut ꝑpuerſa inten
tione/ſepius excuſatur.¶¶ Pꝛecepta der

7

affirmatiua.quia obligant ad ſemꝑ.ſed

non pꝛo ſemꝑ·eoꝝ obligatio eſt ſub qua

dam diſiunctione ad hoctempus vl ad

illud. et ad hanc ſpeciẽ operationis vel
ad ulam. Sicut colere dum latria exte
rioꝛi/ non plus de ſe obligat ad hanc ſpe

ciem cultus exterioris:⁊ ad hanc diem
qᷓ; ad illam. ¶ Ad eruditiõem/atq; cer

tificationem fideliũ:et vt conſannis iit

4

24

„

„

in eccleſiaſtica policia cultus diuinꝰ/pꝛe

.

res. pᷣcones. doctoꝛelq;

dDluina/q; diu pꝛelati nõ cogſcunt᷑ abuti

ſua ptãte/ſuſopiẽda ẽ reuerenter tanq;ᷓ

lex dei. Abuterentfaũt.ſi manifeſte unpo
nerent onera nimis grauia cerucib po

pulixpᷣiani.vt ſi ad feſt:uãdũ quotidie

aut ad ſtatuta qualia engoſthhttorſe
paſſim aſtringi quererent.¶
tio pꝛelatoꝑ/q eſt iuris cõmunis q dam
relaxatio ſeu mitigatio / locũ habet pꝛeci
pue circa ꝑticulares caſus ⁊ pſonas ſin/⸗
gulares. quomã aliqᷓ ſtatuta ſuntpꝛo cõ
munitate/q̃ huic pſone ul uli.et in iſto
caſu vel illo / non ita ſiẽ ſunt poſita ↄgrue
re dinoſcütur. ¶Pen
ſic ꝙ abſq; vtilitate reipublice vel eius
cui inftigunf:neq; inſtituineq; inſtitu
te exequi deberent/a peccãt oppoſitũ faci
entes.vel egꝗs cũ hocreſciuerint non tol
lentes. omni
poſſunt aut debẽt vicia. q̃ abſq; deterioꝛi
Eericlone B.
erent Qſñi aüt ilud ẽ ⁊ qñ non.diſficile

eſt ? ſexe impomibile generaliter diffini⸗/
re. niſi pꝛout crcũſtantijs pticularibus
inſpectis/pᷣlati/ſuꝑioꝛes⁊ ſapientes de

terminabũt. Exemplũ eſt ee meretrici⸗

bus.et vſuris.⁊ ſimilib.que qñq; ꝑmit

tunf.Et ita de concubinaris ſacerdoti
bus / pꝛo locg et tpe / ſtaret foꝛte eſle fa
cienquz.
huncſenſum vel intellectũ.⁊ ſimiles ꝙ;
pꝛelati ⁊ pꝛincipꝑes / ſepealiq̃ faciunt.aut
permittüt iuſtimime / ob erroꝛẽ ſubdito⸗

rum cõmuneq̃ alias ſi fierent aut ꝑmit

Eream culpã eſodem obligarent.

Cõmunis mmolvxdientie culpa/qñq; ab
ſoluit de ꝑaccidẽs ab obedientia ⁊ à cll
pa pꝛo futuro.et ̊ in legibo poſituns.vt
iales ſũt.alioqͥn nõ videt in młtis.quo⸗
modo lex lata ⁊ iurata wiſ p non obler

lati eccleſiaſticitanq; ſapientes ſtatuti
ſunt. perquos expedit illud qð ẽ ſub diſ
iunctione ad aliqͥd vnũ certu ⁊ comune
chꝛiſtianis limitari.ſic ꝙ dei cultus exte
rioꝛ die dñico et ꝑ ceffationẽ ab operibo
ſuilibus exoluaf.¶ Eccdleſiaſtici pꝛelati
reſpectu pᷣceptoꝝ diujoꝝ et gegule euan
gelice / nullo modo cõditoꝛ ẽs ſunt. ſed
Ddumtaxat quidã etatgeer eg ſito
nterptatio
et limitatio vel expoſino pᷣlatoꝝ in lege

Diſpenſa

ene ſunt reſtringẽde

In omni republica tolerari

coꝛrigi.neq; extirpariva

Comunis erxroꝛ facit ius/ad

uationẽ aboleri. ¶ Conſuetudo ẽ opti⸗
ma legũ interpꝛes.ſi de woſitiuis pᷣmo fi
at. ¶ um ↄſuetudo ſit altera natura /
leges aſſuete/a qſi iam ĩ naturales vᷣle/
nõ debent abſq; maifeſta vtilitate vel ne
ceſſitate/vxl tolli vel mutari. Conlen
tire cenſendi ſunt ſupioꝛesſaltẽ inter⸗
pᷣtatiue) in abolitione legũ ſuaꝝ woſitiua
rum:qñ paſſim eas diu non obſuari ſci
re pñt/et nec verb necfacto redamãt.
Lex nõ inſtituitur/niſi dũ ꝓmulgat᷑
neq; vigoꝛẽ habet/niſi cum moꝛibo vten
tiũ appꝛobat.et hoc ſi ſit lex pure poſitia
ad populi regimẽ. Secus de d uina at
ꝙᷓ; naturali diceref.ↄtra qᷓs nõ eſt pᷣſeri⸗
ptio.vel aq oppoſitũ ſuetudo.ſʒ tm coꝛ⸗
ruptela. ¶ In om̃i lege qntũcunqʒ poſi
tiua bñ inſtituta: aliqͥd eſt de iure natu
rali et diuĩo.vt ꝙ expedit homĩes legibo

regulari.ꝙ qui woteſtati reſiſtit/ dei oꝛ/

dinatiõi reſiſtit.⁊ ſimiles. ¶ Secernere
ius diuinũ ⁊ naturale a poſitiuis.ſic eſt
diffiale ita maxie necefſariũ eſt ⁊ vtile
in om̃i voctrina moꝛali?⁊ politica. ⁊ ̊ fie
ri pfecte nequit/ abſqʒ ſacxa ſapiẽtia.qᷓ
legibus eternis innitif᷑ atqʒ fundatur.
(Wanpetto pctõꝝ ad inuicẽſᷣm graui⸗
tatez maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ/generaliter ſumi

neqͥt. niſi cõparent in genere ſuo.⁊ cete

ris paribo.qm̃ ᷣm alias circũſtantias ꝑ
ticulares/ le hũt plurimũ vt excedẽtia
et exceſſa. ¶ Quantificatio pctõꝑ/a po
ſterioriſumit᷑ a pena.licet no ſufficiẽter
vſqʒ quaqʒ.⁊a pꝛioꝛi/penes genus obiel
cti.⁊ intẽtionẽ finis.⁊ libidinẽ ſeu cona
tum voluntat maioꝛẽ vl minoꝛẽ.⁊ cãm
motiuã.tempus ⁊ locũ.⁊ penes damna
inde ſeqntia/que ꝑeccans pᷣuidebat aut
pꝛeuidere tenebat᷑ ¶ Omis actꝰ/cuius
finis intentus eſt pctm̃ moꝛtalemoꝛta
lis eſt.ſiue intẽdaf actu ſiue hitu.qð ſcit
ſi oꝑpans interrogat.cur h̊ facit.⁊ aduer

F ranc rñũdebit.ad hunc finẽ feci.

ctus qͥ aliũde nõ eſpᷣ moꝛtalis:⁊ fit

pter fine; ſolũ venialẽ/ videt eſſe ſoluz

venialis:niſi foꝛte pᷣſtituatur finis ille
vt vltimus ⁊ quietas.et nõ ſolũ vt inci⸗
dens minus pricipalis/ actu vel hitu:
¶ Non ommis actus pꝑeccati /eſt fruitio
geature.vl vſus eius.ſ̊ qñq; eſt abuſus
ſolum venialis.qñq; moꝛtalis. Nõ eniʒ
owꝛtet / vti omi peo creatura ↄſtuuaẽ

Moꝛales

finis vltimatus abutentis ea. ¶ Siq s
mouef occaſiõaliter ſolũ/ex pctõ moꝛta
li/ ad aliquẽ actũ faciendũ: nõ opoꝛtet
illũ actũ eſſe pctm̃ moꝛtale.Secus ſi cäö

zinedatgi gettter⸗ et moꝛtale de

kaum

tionis diceref.

maliciã Bonitas vo ⁊ malicia moꝛales

de genere / ſumunf exobiecto. Sed tora
lis bonitas moꝛalis / ſpecialł fendet ex
circũſtantijs finis ⁊ alioꝝ ſimł adunat

Diligi pöt deus ꝓpter finem
mercedis qͥ ipſe eſt.vl /ꝓut li ꝓpter dice
ret finẽ ſuboꝛdinatũ ſub vltimo fine.aut
ꝓut cãm motiuã minꝰpꝛincinalẽ deno ⸗
taret.als nõ. Similx de euaſione dana
i Bonitas naturalis
cõſeqͥtur ad ens.et hec nõ habet oppoſitãä

—,

—

Oaaliciam vo / exvni illax circũſtãtia,/
rum carentia ponimꝰreſultare. Ceterũ
lonitateʒ gratuitã ⁊ meritoꝛã/gra gra-

tum faciẽs oꝑaf.

ircunſtantiarum

alie ſunt ſolũ cõcomitãtes actũ.⁊ hę nec
agddunt nec diminuũt ad pctm̃. Alie di-
cuntur infoꝛmÄtes.qꝛ adactus vt moꝛa
lis ẽ/integrationẽ ⁊ infoꝛmatõeʒ /exigũ

tur ⁊ intrat.

ulta exgenere moꝛta

lia ſũt/quoꝝ ſimilia pñt effici vna dũ
trahũtur extra rõnẽ ſuaʒ. Qucẽadmodũ

wlere deliberate de bono alterius / ẽmoꝛ
tale delictũ. Si vo h̊ fiatꝓ ʒelo iuſtide
boni cõmunis/cui ↄtrariũ

eſt tale bonũ⸗
ille woꝛ virtus erit. ¶ Plerũq; multa

exgenere bona eſſent/q ex aliq̃ circũſta/

tia puerſa funn mala /1 ſpẽm moꝛalem
Hõ omis delileras/ agit er

mutantia.

deliberatione.ſicẽ necomis ignoꝛans agit
ex ignoꝛãtia.aut cõtemnẽs exↄtemptu.
Poteſt eni aliqͥs pꝛogredi ĩ actũ pꝛino

rum motuũ / du actu deliberat q̃d agẽdũ

non tñ ex deliberatõe ager ſeae effreni

iõis. Dicit᷑ au/

nõ velilerat. ſiẽ er vᷣtute agit alias bene/
quaſi ſubitolſic ex puerſa aſſuefactione

vicioſus q̃ſi repente pᷣcipitatur in culpã

Et ita male habituatin vicijs / vt in in

rando- ↄcupiſcendo/odiendo/inuidẽdo
et ſimilib/ fere demeret otinue. ſiẽ vir
tuoſo aſſidue merces creſcit.vt veꝝ ſit jq
iuſtus ẽ/ iuſpjficet adhuc. et qui ſoꝛdidꝰ

eſt / ſoꝛdeſcat adhuc. ¶Nullũ deſideriũ

rei illicite/ factũ tantũmodo ſub ↄditio
ne actualitix vel hĩtualiter adhibita.ẽ de

perſe moꝛtale vlictũ.de ꝑ accidens tñ⸗

pꝛopter appetitus ſenſualis cõmotionẽ
nimia.qᷓ ſcienter dinuttitur inualeſcere

ex talis veſiderij ↄtinnanione hibera/ po

teſt ipᷣm inter moꝛtalia veputaxi.qꝛ qui
amat piculũ/peribit in ilo.
agens bñi ſm omẽs circũſtantias / dici

xebet dare ſcãdalũ alteri.qntũcũq; ſcan

CHullus

daliſetur alius. Scandalũ eni eſt dictũ

vel factũ minus rectum/pᷣbens alteri oc
caſionẽ ruine. Nam in via oĩno recta/ ſi
quis ceciderit/non ex ſcandalo vie.ſ ex
ea Eiecti neet.
daliſat actiue.qͥ aduertẽs autaduertere

defectu ꝓueniet. Solus ille ſcan⸗

debens / alios ꝓnioꝛes eſſe ad peccandũ

ex mõ ſuo agendi/qͥ ſibi nõ eſt in pcepto

nihilominipᷣe opari nõ deſiſtit.ſecus in

caſibus bic exduſis. vbi malida ꝓpꝛia ẽ
ſcandalũ gratis acceptũ.vbi pᷣterea nõ
eſt aduertẽtia nec eſſe debet de ſcandalo

alterius.⁊ vbi qͥs ad ilud opandũ tene⸗/

retur. ¶ Ille dicit ex malicia ſua pecca⸗
re et ſcandalũ accipe:nõ exactu alteriꝰ.

qui infoꝛmatſufficiẽter de bomtate bu⸗/

iuſmodi act:nihpilomincadit in ruinã

vt ſi exvoto religionis emiſſo.ꝑntes pꝰ
ſufficientẽ de religionis pfectione infoꝛ

mationẽ/ ſe ſcandaliſari ↄq̃rant᷑.ſcãdalũ

appetitu/⁊ ex motu pa
tem aliquis agere ex aliqua cauſa/quã⸗
do / ſi non eſſet illa cauſa / ipſe ab agen /

eſt h nõ iam puſilloꝝ: ſ̊ phariſeoꝝ.acce
actu cui non eſt aſtricfus aliunde/ tene

do ceſſaret.accipiendo laxge agere pꝛo
Kognnere ren.ee: anadl
pꝓpoſitis/qñq; ad nullũ obligoꝛ.qñq; ad
äü illoꝝ nõ ad aliud.qnq; ad ambo/ſub
Ddiſiunctione ſolũ. In quo caſunõ tene⸗
oꝛ ſimplr eligere maius bonũ ſi ſit mihi
diffialius.neq; etiã ſi ſit fauli.et habe
am rõnabiles cauſas illud dunittendi.
et aliud agendi.Exempli gr̃a ad expien

ut ad omittere ꝓtendif.

dã ꝓpriam libertatẽ Quoniã axs ꝑfecta

ritu

tur deſiſtere.quando timet aut timere de
let ſᷣm velementem coniecturam /ſcan⸗
dalum puſilloꝛum.quouſq; de illo com⸗

peſcendo diligentiam compleuerit. niſi
ete hdo communi vtilitate / vnctio ſpi
ancti doceat / illudtunc agendu. vr

chꝛiſtus fecit in publicatione vritatis

ſacramenti.

De ſuferbia zvana gloꝛan

Npetit gloꝛie

ſi eſt de vera Hen 7 ꝓpter deum
wirtuoſus eſt. Si de vana / citra
deum ⁊ nõ contra deuʒ. vt in bonis foꝛtu
ne nature vel gre / wialis eſt. taʒ ergene

reqᷓ; ex moꝛe/ſi ſit ad finem bonũ.vt pꝛo

euitatiõe infamie.aut pꝛo magno bono
ediſicationis aliene.ille apetitꝰ/diſcxe

tus ẽ et meritoꝛiꝰ. Si gloꝛia ſit falſa / et
te peccato moꝛtali:aut pꝛo fine malo pꝛi

cipaliter vltimate /tũr moꝛtalis eſt.
ꝛeſumptiolarrogantia. iactantia:
et hypocriſis / generaliter prie ſunt ð
illis q nõ ↄueniũt homi taliter ſe habẽti
ſi illa habere vel credit vl inoꝛdinate ap
ptit. pꝛopterea ſemꝑ hñt erroꝛẽ vel ma

liciam inuolutã.qñq; venialẽ.⁊ ſexe. moꝛ

talem. ſm genus obiecti. iuxta circun

ſtantias intẽtionis⁊ finis.atq; ceterox
e ſumens de dei muſcdia ꝙ ſaluabi/

tur q̃litercũq; pꝑeccauerit/ ⁊ĩ petõ pſeue
rauerit / errat i fide / ſi h iuchcz ꝑ intelle
ctũ et ĩ moꝛibo moꝛtalrx / ſi taliter afficit

per voluntatẽ abſolutã.qꝛ de ↄditiõöata

non opoꝛtet Et ita diſtingui poſſʒ ĩ val/
de multis de intellectu et affectu. qꝛ ſᷣm
boc/ꝑeccata variã naturã ſoꝛtiũtur.vt

Dicantur vel exrroꝛes.vl mali moꝛes.vel

vtrunq;. ¶ Pꝛeſumprio de multis me/
ritis e dens, fallaleſt⸗ temeraria /ſi
nõ inſunt. Si autẽ credat ⁊ ſentiar ꝙ ex
ſe ſunt pninqpaltx / impia eſt. qntũcũq;
leine haberent. O ſi ſing ariter eas ha
re quis gloꝛiet/peſtifera eſt atq; pha/
riſaica pᷣſumptio. ¶ Tredere ⁊ ſentire
quod ex meritis pᷣcedentibo aliqð bvnũ

8.
X

aut pᷣmiũ ↄſeq̃tur/nõ eſt pᷣſumptio vel

exroꝛ/ſi ad deum tanqᷓ; ad oꝛiginale pꝛiĩ
cipium/ actu vel hitu ſolũ referat. Deuſ
eni miſeretur/cui miſetur.hoceſt grãm
tyrer illa/aliam gratiam largiatur
¶Lelare pctã ſua.nõ eſt ex ſe yrocriſ
ſed cautela pꝛudẽs ⁊ debita.Secꝰ ſi fiat
hoc ex appetitu laudis falſe. aut alteriꝰ
malicie pꝛincipalr.vel ſi ad malũ finem
vltimate referaf.Secus etiãſi ꝑ men
dacia opꝑep vl ſignoxvel verbop / talis ab
ſconſio qratur fieri.quẽadmodũ ſi ad ce
lãdũ ꝑeccata ſue luxurie / fingat ſe aliq̃s
opere ſigno aut vᷣbo / luxuria maxime de
teſtaru et caſtitatẽ aplexan.cuʒ luficere

RNegule

obligant.

pꝛommmio.

delxat.vt illã non oñdat. Ita te ſupbia

etceteris poſp dici. ¶ Ceꝛeſumptio arro
gantia/iactantia/a hyrocriſis. circa bo⸗

na nature aut foꝛtune/min hñt peccati
et piculi!.qᷓ; circa bona gre.pᷣſtim gratie

gratũ facentis. cũ illa minus cognoſci

poſſit ineſſe. ¶ Rertinacia in opiniõibo

et actibus ꝓprs/p quã quis nõ eſt ꝑat

ſumptio. ⁊ dũ in rectoꝛibus aliox aut

apud religioſum c.cũcta turbat ⁊ ꝑdit.

¶ Hon eſt buitus ſed libertas/parere le K

gibus.quoniã obligatio ꝑ votũ aut pᷣce

ptum ceter paribo auget vᷣtutis ⁊ meri
ti rõnem.vtrobiq; eni addit᷑ circunſtan

tia bona.in voto/latrie.in pᷣcepto/obe⸗
dientie.¶ Subditi obligãtur obedirxe ſu

ferioꝛibus ĩ his dũtaxat:rxeſpectu quoꝝ
ſunt ſupioꝛes.⁊ dũ regulas ſue dnatio

nis non excedunt. ¶ Nullus act debet
ab homie ꝓhilvri ſub pena peccati moꝛta
lis alicui inuitoi etiam ſubdito / niſi ad
ulũ iam ſit obligatus perlegem diuinaʒ

erxplicite vel implicite. virtualr vel ĩ foꝛ
ma. Nam ſolus deus ẽ qui habet inpiu,

eterne vite et moꝛtis. ¶ Stultum ⁊ in

iurioſum pꝛo ſupioꝛib/eſt credere/oẽs

inſtitutõies factas qles videmus reſſ-

cu ſubditoꝛũ/obligare ad pctm̃ moꝛtle

ſed ſunt multe accipiende vt cõmiatio/⸗
nes.multe vt monitiones.multe vt cõſi
lia. multa vtqdam decẽtie lvneſtates
et fadentes ad finẽ cõſeq̃ndũ.multe vt
temꝑalẽ hanc vitam ſolũ regulàtes.et

Jurans vel vouẽs in aliᷓ
religione vl cõmunitate/adimplere oĩia

ad penam Pitr. ſi trãſgrediant ſoluʒ

que pꝛo regimiĩe talis religionis aut cõ⸗

munitatis oꝛdinata ſunt aut erũt/nõ ꝑ
loc cenſendus eſt eẽ obligatus ſub pena
peccati moꝛtalis ad obpuationẽ illoꝛum
ad q̃ diuina lex nõ vult taliter obliga⸗
re.qꝛ nec hũana lex taluer obligare in/
tendehat.ſi rectecvt ſupponitur) intẽde
bat. ¶ Duplicet deo / infidelis ⁊ ſtulta
Infidelis que non ſerua⸗
tur. Stulta que diſcretionis ſale non
conditur:Pꝛopterea ſtultum eſt dicere
ꝙ de ingrediendo religionem cõſilian⸗
dum nõ ſit.ſed ad pꝛimam inſpirationẽ
ingrediendum (Poteſt ſincero ⁊ recto
conſilio / religionis ingreſſus diſſuade⸗

Mozales 24

ri. quibuſdam ad tempus. alijs in eter

— N — eb—.⸗ — —

X tur. CS
toꝛitatem ſuperioꝛũ/eſt ipſam vere vel

eſtpaner

num. Sicde pᷣlature ſuſcep tiõe aut ſta

tus vᷣginitatis diceretur. Atramen mo
deſtifſimã cautelã in diſſuadẽdo/ſcimꝰ
ſam. ¶ Ome vortũ ⁊ iuramen⸗
tum/ad h̊ ꝙobligatoꝛiũ ſit et diſœetuʒ
habet cõditiones implicitas.quarũ ali⸗
quas inutile.aliquas vtile eſſet in iurã
do ꝑ expꝛeſſum apponere. Ana conditio
eſt / que reſeruat ſuperioꝛum autoꝛita⸗
tem. Secunda ꝙ iuramentum non ſit
aut vergat in deterioꝛẽ exitum. ſciliq; ad
moꝛtale vel veniale peccatum/ nũc aut
in poſterum. Tertia ꝙ non ſit in ſalu⸗/
tis diſpendium. hoc eſt in perfectionis
umpedimẽtum. vt eſſet vouere nõ intra
re religionem.nunq; ſuſcipe pᷣlaturam
aut non loqui cum paxẽtibus.⁊ ſimilia.

que licet poſſint licite quãdoq; dimitti

non tamen paſſim iuramento aut voto

yallari. ¶ Quando aliqs nec actu nec

habitu/ per verba ſua intedit iurare· nõ

eſt reus periurio apud wũ / nec etiã apo
lomines ſi ſufficienter hoc conſtiterit.

Poteſt tñ de incauto modo loquendi/vel
ſcandaliſandi vl afferendi / vel de inten
tione fallendi culpari. Hoc facit pꝛo te

ligioſis/et qͥbuſdã alijs/qui iurant per

btas ſuas:ꝛ per animã canisixriſoꝛie.
Etpꝛo burgundis ⁊ aſſuetis iuratoꝛibo

pꝛeter omne intentionẽ obligandi ſe iu⸗

ramento ¶ Inſtitutiones humane / nõ

vebent tales interpᷣtatiões aſpernari qᷓ
les iuramenta etvota / m concoꝛdẽ do
ctoꝛum ſententiã recipiunt. etiam duʒ

ferrẽtur abſolute.alioquin in laqueum
et magnum ſalutis diſpendiũ verteren
i contẽnere aliquã rem vt au

interpᷣtatiue / nullã/ aut vilem / aut mi⸗/
nus iuſto reputare. Omnis peccãs etiã
venialiter contemnit/ quãuis nõ omis
talis agat excontemptu.ſicut nec omniſ
ſuperbus agit ex ſuperbia. et ita in alijs

multis. ¶ Contẽnens autoꝛitatem ſu⸗

perioꝛum / non ex paſſione vel fragilita
te/vel exignoꝛantia.ſed ex contẽptu qui

palis cauſa aut finis trãſgreſ/
ſionis ſue/reus peccati moꝛtalis exiſtit
At dum quis dicit ſuperiori in eo ꝙſu
perioꝛ.ego in deſpectũ vſſtri locaga qð
inhibetis/alias nõ acturus. ¶ Zid eui

tationem peccati nõ ſufficet bene ſenti/
re ⁊ iudicare de agendis. niſi voluntas
et affectus tali iudicio con

foꝛ men tur .

2

AÄKfficitur enim ſepius voluntas ad ali⸗

qua/ etilla taliter exeq utur/ acſi ſuns
mtellectus taliter agendum dictaret.

Super hoc/ incõtinentes circa quodli⸗
betvicium tem carnisq; ſpiritus/aper
tum dant wocumẽtum. pꝛeſertim in car
ne euidentius qᷓ; in ſpiritu.pꝛopter di⸗

ficilem reſflectiöem ſuper actus interio

res et atẽtes.Et hec abſconſio /crebꝛo

fallit etiam ipſos ſpiritualiter ambula⸗

re volentes. ¶ Ponentes intellectum
liberum vt talis eſt. ponerẽt conſeqnter
in eo peccatũ pꝛopꝛie. Alij ad negligen⸗

nam aut malicià voluntatis / habent re
ferre crimẽ omne ſuum.
gligentia vel omiſſio/crim nalr culpabi
lis abſq; cõſenſu vero vel interpᷣtatiuo

ulla eſt ne

comitante vl pꝛeuio.Quid aũt ſit ↄſen

ſus interptanu dictu eſt Er ec in ange
lis in adam / videf oꝛigo fuiſſeeccati.

(Raſſio naturalis vt ira amoꝛ. gaudi/

um. odiũ.inuidia. fames. ſitis delectatõ

deſideriũ/a ſimiles./ſi fiant abſq; omm

conſenſu/nullum peccatũ ſunt.ſi vo cũ

conſenſu: ſed nõ ex còſenſu/inter venia

lia deputãtur. Similiter de actibus ra

tionis/ tam in poꝛtione ſuperioꝛi. vt eſt

blaſp hemia. q; in inferioꝛi æt eſt appeei
in pꝛece/ 2

tus vindicte / diceretur. ¶ S
pns pꝑenalibus pena ſit addita per mo⸗
dum diſiunctionis ad actum pꝛecepti?

ſufficit penam ſoluere dum actus omit/

titur / Si vero ſit impoſita pena. vt ſo⸗

per ſolutionem eius non excuſatur pꝛe

cepti tranſgreſſio. ſed bene aliquando

compenſatur. ¶ Yudicare alterũ tan
qᷓ; malum /ſi fiat ex officij iudicio/et kr.
teſtes legitimos /nõ eſt ex ſe malũ.ſed

virxtuoſum.etiam ſi perconfefſiöem aut

aliter / ſciretur eſſe per iudicẽ innocens
nec ꝑ illud pateret effugium. quin ſuo
fungeret᷑ officio. ¶ Judicare ꝓpria eſti⸗

7

matione aliũ ex aptis ſignis exterioꝛib-
que nõ pñt bñ fiexi.nõ ẽ ex ſe pctm̃ moꝛ
tale.liq qᷓndoq; ſit curioſitas venialis⸗
quandoq; moꝛtalis/ dum lvmo ab alijs

melioꝛibo aut debius/nimis impeditur.

aut dum per boc mlunerbiam ctigtr⸗

Regule

uicarealterĩ leui pᷣſumptiõe/ ſm
pᷣſumpꝑtiões exterioꝛes: pᷣptim vehemẽ/
tes /nõ ẽ ex ſe moꝛtale. Sec ſi fixa aſſer
tione interioꝛi vel exterioꝛi illð fieret: ĩ
magnũ ꝓximi dedec malũ.Hullꝰin
vita iudicãdẽtanq; dignꝰ inferno.qm̃
ſpũfſcls Warfalta dcta an

ſunt a nobis iudicanda.¶elotipia qᷓ
eſt vebemẽs amoꝛ ſuſpiciolus.non ſatis
fidẽs de re amata/alie ſuſpitiões mali
uole vt dũ aliqͥs ſꝑ putat irrideri fal
li.in q̃les qͥdã melacolici.⁊qͥdã exreligi
ofis faciliter cadut ſi nõ repꝛimanf.ſed
addaturoſenſus liber ſunt vt plurimũ
moꝛtalia delicta. gut moꝛtaliũ velictoꝝ
vehemẽs cauſa. ¶ Adolatria:qͥ eſt exhi⸗
bitio honox/vere vlinterpᷣtatue aut at
tributiue diuini alian ceature aliter
ſibi põt competere. Et apoſtaſia qᷓ eſt re
ceſſus a vra religiõe.Et murmur cõtra
diuinã uidẽtia.Et blaſppemia deo in⸗

digna aſcribẽs. Qſiq; fiuntex ſuppbiaa

tellectꝰ/nolẽtis ſe captiuare ĩ obſequiũ
fidei.et tũc ibieſt erroꝛ in fide. Aut ſoꝛ
lũ fiunt pꝑ depꝛauationẽ affectꝰ et tunc
ſunt malicie exſe crimiales.licet ex ar⸗
inſtãtijs dici poſſint qñq; wniales.
Sic eſt aliqͥs onoꝛ diumn prie/ alis
olũ ꝑ attributõem aut ꝑticipatõeʒ aut
analogiꝗ. Ita ſm ̊ vatie ſunt ſpẽs ido
latrie/qᷓda ꝓprie/quedã ſolũ analogice
dicte. omnes tñ exgenere ſuo moꝛtales
exiſtũt.vt ĩ innoœtiõibo vmonum. In
aſtrologia ve iudicijs circa ea qᷓ depedẽt
pure ex libero arbitrio. In necromãcia
et piromacia.⁊ generalr in ſupꝑſtitiõibo
omibo pꝛohibitis atq; nefarijs quaruʒ
effect / neq; aaage Oullſte

rõnabiliter expectari pñt.¶ NHulli faci/⸗
enti quod in ſe eſt (hoc eſt bñ vtenti do⸗
nis dei iã habitis) veſt de in neceſſarijs
ellnte ntilgardendalneon
randa. ¶ Aolés credere/fantaſias ad
oppoſitũ fidei tolerans inuit. ſic in ple

Ita de volente penitere ⁊ ceũ diligere⸗

inontigcre impedit/ pꝛo regla di

ceremꝰ ¶ Tollat ſuꝑbia a viris deuoſj
et abſtrachs.qꝛ ſentire ↄſolatiões ſpũa:
les in affectu. nõ eſt ſignũ infallibile
caritas inſit.ſicut earum carentia: cari⸗

tatem deeſſe non concludit. Nam aſſue

factio etcomplexio / aut diabolica illuſio
cauſe ſunt curtales affect qnq; vel inę
fſunt vel nõ inſiunt. (A 2
deo debita abſolute.idolũvel vyabolum
tranſfigurantẽ ſe ĩ angelũ lu ſeu xpm.

a moꝛtali crimune neq;t excuſari. Neq;

hic ignoꝛãtia inuincibilis locũ habʒ.ſed

pꝛobandi ſunt ſpũs ſi ex deo ſint. Sec

ſi ſub ↄditiõe implicita vel Rlcina lee

adoꝛatio fierer.vbi pꝛobabilis ↄiectu⸗

ra de ſic agendo cõtingeret.quẽadmodũ
loſtiã non ſacratã.lmo lapidem hoſtie ſi
miuilé/caſus aliqͥs licite faceret adoꝛare.
Pia intentio fadendi ⁊ tenẽdi ſ̃ᷣm in
tentionẽ ecd eſie/ ſi nõ ercuſaret mitos
ex chꝛiſtiãis ſimplicibo:idolatre cẽſeren

tur in adoꝛationibo imaginũ.citius pul

creqᷓ;ᷓ turpis. et veteris ; noue.q̃ſi nu-
mine aliquo ille magis.qᷓ alie replerẽt:

7. .

e inuidia.

*

2
– e

wloꝛ de alieno bono / vel gaudi
talis eſt.

eſt diminutio fame alterius occulta. v
diffamatio q eſt publica. vł contum
⁊ expꝛobꝛatio q̃ fiunt in facie ei qͥ les

bono reipublice vel cõmunitatis alicuiꝰ.

aut pꝛo coꝛrectõe fraterna. Sʒ apð im

ꝑfectos iſta bñ agere.ſq; alios recte icxe

pare.ſicꝛ ſe digne laudaredifficilimũ ẽ.
nſq; videre eſt / nõ eſt ifidelis.ſ meret Na per zelũ gque

eſt de malo culpꝑe. dicit᷑ er ſe lau⸗
aDabilis:ſʒ ex mõ pꝛoſeqnuii pᷣt fie

ti vitupabilis. dũ nec tꝑs neclocũ nec

modũ nouit obfuare.pᷣpᷣtim qñ pertina

num magis adductiua. q; ſedatiua.

oꝛans adoꝛatoe

ia que eſt n

de malo / er genere ſuo moꝛ
talis eſt. quia ↄtra caritatẽ.et pptim ſi
woloꝛ ſit de bonis ſpũalibo Sʒ er ðᷣfectu
rationis vt in primis motibo/ vel
ex malicia cõplexionis melãcolice: aut
qꝛ wloꝛ üle trahif᷑ extra genꝰ iuidie/pᷣt
non eſſe moꝛtalis: vt dũ dolet aliqͥs ex
iuſta cauſa/ et fine bono Dermctiog .

melia
ſunt ex genere ſuo moꝛtales/ſi damnũ
vel dedecus ſit notabile ⁊ ſi non traban
turextra pꝛopꝛiam ratiõem. vt ſi fiant
ad cautelam alioꝛũ ne ſeducãtur.autp

— —— ———

— —— –– r

Moꝛales

Ira queeſt motus ↄatatad inferen
lum vindictã ꝓ malo ſibi vere illato.ſi
ſit ſm oꝛdinẽiuv/nõ eſt de ſe vituꝑpabił
ſed reducit᷑ ad irã ʒeliæt in iudice vel ꝑ
iudicẽ.Secus ſi ex libidine ꝙ rie vindi
cte principalr vl ſi miuria nõ ſit wre fa
ctgꝗ.ſ ita leuiter ⁊ irrõnabiliter eſtimat
ra eſtqñq; naturalis paſſio.vt ĩi me
lancolicis ⁊ colericis. Qncq; pꝛimꝰmo/
tus.Qñiq; ſola impatientia.abſq; appe
titu vlterioꝛis vindicte. Qñq; refrige⸗/
ratio quedã caritatis erga ꝓximũ.citra
odiu. In quil caſibo aut nullũ eſt de ſe/⸗

aut veniale pctm̃ ¶ Ara q̃ eſtappetitꝰ de

literatꝰ vindicte ꝓprie.pᷣter aut cõtra iu
ris oꝛdinẽ.ex ſe ⁊ vt ſic/eſt moꝛtlis.Pꝛe

ſertim notabil detrinẽti.

„ Faceclia⸗ „.
Cediam dici⸗

Que exgenere ſuoven ialis ẽ

qꝛ ↄtrariat᷑ nõ caritati.ſʒ eiuſdẽ feruori

Fit ãt moꝛtalis / dũ ꝑ eà aut ex ea/moꝛ
tale crimẽ incurrit vt omiſſio eoꝝ q̃ ſũt
ce neceſſitate ſalui.aut dveſpatio de diui
no auxilio.aut ſuijpſius interfectio.
Sola negligentia moꝛtalis ẽ/p quaʒ
id qð ſub pᷣcepto cadit omittif.qᷓ;uis cul
pabilioꝛ in exercitijs ſpũalibo et hierar
chicis vt ĩ miſla.qᷓ; phanis. ¶ Ocium
ſanctũ vite ↄtẽplatiu e ſtudioſe/debet
homo qntũ ex ſe eſt magis appetere· qᷓ;
officia vite actiue pᷣtim cũ obligatõe.
imminẽte tñ mãifeſta neceſſitate/ aut
upmeieſcepte unabilte accedente
dumittẽdũ eſt ociũ ꝓ caritate ꝓximoꝛũ
Inhabilis pꝛoꝛſus ad ociũ ↄtẽplatie

lalvꝛet ipſe exteri ad ſui alioꝛũq; pꝛofe

ctum. Et ſi aliqͥs ad vtrũq; valet / velut

ambidexter/magna pꝑfectio ẽ.et mi xtu
ram hãci ſtatu ntis indigẽtie/optimã

liudicamus:

cõſenſu.atq; teneaf.illa ſola interrum
pit intẽtionẽ vebitã oꝛõnis.⁊ fact vt pᷣ
ceptũ nõ ſufficiẽter adimpleaf᷑.niſi rur
ſus iteret᷑ qð ꝑ euagationẽ bãc infectũ

eſt. Quod m fieri/aliqñ neq; debet ne⸗
q; expꝑedit.neq; poteſt vt ĩ miſſa. aut duʒ

„

boꝛa pᷣterijt. Abi duʒ euagationẽ/q̃ntũ

cunq; multa ſit / ex deleratione tenere

mus efſe tediũ interni bom.

uagatio mẽtis tpeor̃o⸗/
nis ex pᷣcepto debite / ſi fiat ex dellerato

24—

nõ volumus / tunc habitualis pꝛimaria

et virtualis intentio pᷣhabita oꝛado

vr debemẽ / ingiter vna manet. Exẽplũ
eſt pegrinatione. ¶ Louerſio coꝛdis
ad deũ temꝑe oꝛõnis/q;uis ſit laudabi⸗
lioꝛ ceter paribo/ſi ᷣm verba ⁊ ſenſũ oꝛa
tionis fiatl attamẽ iſtud nõ eſt ncitatis
qð de illitteratis cõſtat.⁊ in ꝑfecte con
tẽplatinis etiã nõ raꝝ eſt. ¶ Ampatien
tia lãguida mollicies/a effeminata cõ
paſſio / ⁊ mutabilitas ad omnẽ ventum
ſunt ex ſe vituꝑabiles ⁊ in culpã moꝛta
lem vergunt / duz exinde ea q̃ iuſſa ſunt
fieri vel exeqͥ. ſcʒ ⁊ writas vite voctrine
atq; diſcipline/ relinquunf ¶ Tedium

boni/ ꝓueniẽs ex difficultate opis. aut

ex malicia cõplexionis abſq; culpa/plꝰ⸗
in iohane qᷓ; in pxetro / auget meritum er
laudẽ iohãnis.ſi et dum in ceteris ipſe
cũ petro eqliter opef. ¶ Diſicultas in
opere vtutis exaſſuefactiõe vicioꝝ pꝛo
ueniẽs / plꝰde p ſe duninuit roeʒ laudis
et meriti/q́; augmẽtet. Zamẽ male ha
bituatuſ/qm̃ niſi ex maioꝛi conatu/opꝰ
ſimile ad bñ habituatũ ꝑſicere nequit:
magis inde reddit᷑ incidentaliter cõmẽ
dandus. ¶ Puſillanimitas qᷓ quis 3 iu⸗
diciũ ſuperioꝛis ſui pꝛudentioꝛis repu⸗
tat ſe minus iuſto obligari ad aliq̃ faciẽ
dum.et pertinaciter refugit officia a ſu⸗
perioꝛe impoſita/ad inobediẽtiam ſuper
bam imputatur.quia iudiciũ ſuũ nimis
pꝛefert.et innititur pꝛudentie pꝛopꝛie
Secus ſi ducatur ꝓpria lege ſpixituſſan⸗
cti / de e debet eſe certus. Secus pꝛe

terea ſi ſaat periculum ſuum euidenter
de quo fid

Wre unwatlatis neuiti

Kanm éimmodetata woſeſſio

Mů er genere ſuo non videt

eſſe moꝛtale vniuerſalr. Sed i moꝛtale

tranſit/dũ ex delileratiõe efficaci ⁊ abſo
luta/appetũtnx vel qrunt᷑ vl rapiuntur
aut retinenf aliẽa:inuitis dñis.q̃licun
qꝙᷓ; mõ fiat.clam vel palã.vivl fraude.cõ
ſilio vel auxilio. pᷣptim ſi res ſit notabił
cetrimenti.Dü appetitu ſuffocãte ra
tionẽ/⁊ a dei ſuitio pnitus impediẽte/
etiã licita vel ꝓpria bona/nimia libidine
Vl ſolicitudine appetũtur/querunt᷑ ſeu

.
7

retinenf.quaſi in eis ſyes totiꝰ auxilij ve
lut in vo poneret / moꝛtale ẽ. Quã aua
rniae ſpeciẽ aplg ob lvc appellauit idoloꝝ
ſeruitutẽ. ¶ Non delxt aliqͥs dici tene/
rerem alienã muito dño / q;uis neſciẽte
quando dominꝰ pꝛeſumitur rõnabilr cõ
ſenſur ex familiaritate. vel aliunde.dũ
ſciuerit. Aut ſi iuxta dictamen recte ra
tionis / ita debet ↄſentire. quẽadmoduʒ
in extrema neceſſitateaut dũ cũ nota⸗
bili dvetrimẽto reddentis. et cũ modica
vtilitate reapiẽtis / alienũ tüc reddere
quod danũ ſub pua expectatiõe põt eui
tari. Hullus pᷣterea gladiũ arreptũ di/
ceret reddẽdũ in manꝰ dñi dũ furit.q;qᷓ;
illũ inſtãtius repeteret.¶ Sub furibus
aut ſacrilegis aut raptoꝛibo cõpꝛehendũ

tur/quo ad crimis eq̃litatẽ/ quiequid

ſit de reſti utione facicda. ipſi aduocati
fouẽtes cãm quã credere debent iniuſtã
aut per culpã perdentes uiſtã.Et medici
infideleg. Etiudices mali. Et pꝛelati
qui pᷣficiũt officijs publicis ⁊ beneficijs
pꝛeſertim curat illos quos ſcire debẽt
eſſe raptoꝛes ⁊ aniaꝝ deſtructoꝛes.lonis
ſpꝛetis. Ipſi ꝓꝛſus conſiliarij dnop/ad
tallias iniuſtas. Et generalr qui ralia
agũt.aut ↄſentiũt agentibo. ¶ Adquixe
te medis illicitis/illicitũ eſt plꝰ wl mi⸗
nus/iuxia malici mediox. varie inſup
ſßm naturã ↄtractuũ in adqͥrendo. Ita
vt qnq; tranſeat res in ver dominin pec⸗
cantis/qñq; nõ. Contract eni qᷓndoq;
irritaf diuio iure vll huano. qñiq; pmit
titur.yvt infra dicendũ eſt. ¶ Symonia
que eſt ſtudioſa volũtas emẽdi aliquod
ſpũale vł annerũ ſpũali/ↄſtat ꝙ de gene
re ſuoeſt moꝛtal/plus vel min ꝓpꝛie vł
inhebꝛle⸗ liuxta natura er qð dicitur
ſpuũale.Tẽpalita tes eni ecdleſie/q;uis
ei dicate ſüt ꝓpꝛie tñ es nõ exiſtũt
nec ſymonie nomẽ. niſ poſitiuo iure reci
punt.(¶ In actibo qͥ ſunt ſymomiaciſo/
lo iure ponitiuo.cadit pᷣſcriptio.vt in re⸗
ceptione moderata pꝛo ſigillo. aut litte
ra. aut ſuſtentatõe miniſtroꝛũ/in colla⸗
tione oꝛdinũ.in alijs non ita.¶ Faciẽs
aliquod opus ſpirituale. et inde merce
dem tempalem expectans: aut econtra
quaſi vnũ ſit rationabile pꝛeciũ alteriꝰ/
ſymoniacus eſt. aut ieſita coꝛde vel oꝛe
vl opere. ¶ Dicuur autem tempꝛale/

ſola volũtate.qꝛ iã nõ dice

quicquid poteſt pꝛecio tempali cõpari
vt eſt obſequiũ curialium.et ſimilia.
Suſtentationẽ ſuã moderatãꝗ in tẽpo
ralibus/aliunde nõ habitam / ſi qͥs expe

ctat exope ſpirituali/nõ incurrit ex hoc
ſymoniacã pꝛauitatẽ.quia dignus ẽope

rarius mercede ſua. Caueaf tñ turpis
queſtus ⁊ ſcãdaloſus.et intẽtionis ocu
lus ↄpᷣuetur incoꝛruptꝰ.vt nõ ibi ſtatua
tur principalis finis in mercede tpꝑali.
ſed ſubꝛdinatus ad deũ.aut nõ ↄtra veũ
VIta de pᷣdicatione /ĩmo de dilectiõe dei

ſun oĩa / dici woſ. ⁊ de bñficioꝝ appetitu.
lIus 9

Symoniaco ex pacto vel ope / nulluz Q₰
adquirit᷑ in bnficio vel fructibo eiuis
quin reſtituere teneaf.ſecus ſi ſteterit ĩ
Vmur lereticis puniẽdis diſtingue
¶ De ludo taxilloꝝê/v toꝛneamentis⸗

ve vſuris varijs ⁊ palliatꝭ/ dicũt iuriſta

rum plures / ixrritatos ab ecclia illiceſſe
contractꝰ. Secus in meretricio.⁊ hiſtrio
natu.⁊ ſymonia interioꝛi.in miſſis can⸗
randis.et alijs quibuſdã.vt foꝛte in cle⸗

ricis mercaturas aut medicinã aut ad
uocatiã / abſq; diſpenſatiõe exercẽtibo.

Beneficiatus iuſto titulo: ſi ſimplr

omittat diuinũ ſeruitiũ in omnibo:-non

videt adquirxere ius in fructip apð veñ
¶ Bulta ſufficiunt ad hocivt aliquis

faciat fructus ſui beneficij/ eſſe ſuos/ in
neatur/que animã a peccato moꝛthi nõ

literant vtintrare ſubito cert, bvzis a
ecdqleſiam.et intẽtione ſolum queſtuoſa
et ſimiia. ¶ Si certa bona beneficiatꝰ

habeat inſtituta ꝓ paupibo / z illa cõſu

mitad alios v ſus· ipſe ad reſtitutionẽ

obligaf. Secꝰſi totũ fit cõmiſſum fidei
ſue. vbi ⁊ ſi peccet grauiter ſacrilege qñ
q;/ abutendo bonis ullis luxurioſetñ re

ſtituere nõ tenef. ¶ Siteneat qͥs plura
bñficia ex vno ſuꝑioꝛis / in caſibo nõ ex
cuſantibo hanc pluralitatẽ/peccare põr
vterq;:conferẽs ꝑ indiſcretonẽ. Reci⸗
piens ꝑ ambitionẽ. Nihiulominus occu
pans reſtituere ꝑcepta nõ tenet᷑. S; ni
ſi peniteat ⁊ ꝓ futuro pᷣuideat / nõ erit er
ſalus.¶ QAuantũcunq; multa bñficia
aliqͥs teneat autoꝛitate ſuxerioꝛis/illa
poſſunt dici vnũ bñficium. ſicut plures
tunice in magnis frigoꝛibus vna tũica

RK

— — — — ..

—

–

f —

ſabilẽ aut laudabiłẽ efficere. e
poͤt lomo litteratꝰlicentiã in ſua ſcien

Moꝛales

et hoc vnitate moꝛali.ſi illa oĩa non ſint
niſi ad ſufficientẽ decẽtiam ſtatus occu/
pantis.ſecluſo ſcandalo.et impoſſibilita

te officiandi ꝑ ſe vl aliũ/nõ exiſtente.
¶ Beneficium datur pterofficium. nõ
quidem in dicẽdis hvꝛis ſolum.alioqᷣn

duplex officiuʒ/ad duplices hoꝛas obli/
garet. Sed officiũ eſt/quicquid eccleſie
et pꝛoximo ꝓdeſt.ſim ꝙ magꝭ bñficiat ẽ
magis obligatus. ¶ Si omĩbo circũſtan

tijs hincinde penſans· iudicare debeat

pꝛelatus vtrnm eſſe ſufficien tioꝛẽ no/
tabiliter ⁊ ſimpliciter/ad hanc curã ob⸗/

ninendam ⁊ det ſcicter inſufficienti/ pec

cat moꝛtaliter.quia nõ habet rectũ ocu
li.Secus ſi nõ ſit notabilis differẽtia.
In collatione beneficij/ pſertim non
curati/haberi põt reſpect?ꝰlicite ad obſe
quia licita ⁊ hõeſta alicuius.⁊ adgenus

et ad ſm /ꝓficiẽdi in fututo.⁊ alia mul

ta. duʒ tñ intentio pꝛincipalioꝛ ⁊ finis/⸗

ſit veus. et vtilitas eccleſie.⁊ ſcandalum
¶ Inſufficiens ad obſequium

eccdleſie pꝛelſertim de quo non eſt ſꝑes de
bꝛeui ꝓfectu quocunq;)ſi ꝓmoueri que
rat.peccat moꝛtaliter.⁊ eum pꝛomouẽs

ſimiuiter. ſi lvc ſcire tenebat. ¶ In mo
ralibus id quod modicũ eſtꝓ. nũllo re⸗
putatur. tamẽ diuiti modicuʒ ẽ qð pau
vri nõ parũ Necinſuꝝ modicum dicen
dum eſt apud vum. illudqð efficaciter
et principaliter inducit aut induci q̃ri⸗

tur ad aliud qᷓ; deberet. Secus ſi patui
ſit incitamẽti.et velut occaſionalis ĩ in/
tentione recipiẽtis ⁊ dantis.Scoõm hoc

gquantificet᷑ munerũ receptio in iudici

aro licet alicui que⸗

bus relatit
rere pᷣlaturã.ſic raro cõtingit: vt aliqs
pſſit abſq; pᷣſumptiõe iudicare ſe taleʒ

qualẽ diẽ apoſtolus opoꝛtere epᷣm eſſe.

Tamẽ neceſſitas euidẽs eccleſie.⁊ pꝛo/
babilis cõiectura fidẽ faciens de ſuffici

entia ſua:oſſumt apetitũi tale, aur exu
ige⸗

tia/qᷓ;ᷓ pꝛelaturã appetere.Scðm itaq;
G perfectionẽ in gratuitis / de q̃ no
ita licet pᷣſumere.ſic de eruditiõis quali
tate. ¶ Dum curatus baptiſare puer
ſine pecunia:aut ſepelire moꝛtuũ nollet
liceret alicui graue periculũ in moꝛa vi

denti.dare pcuniã.nõ vt pꝛeciũ.ſed in

4

cunia tamẽ iret cum curato/nõ in domi
nium ⁊ ius.tanq; vere data ſit. ſed in p⸗

atq; vtilita

tentione verationẽ ſuam redimendi. pe

ditionẽ:deberetq; ipſa reſtitui. Simi

le de pꝛelato et iudice damus iudicium
in eis que gratis miniſtrare vlerent.

Stugium litterar / pꝛeſertim auto⸗
ritate ſuꝑioxs/et ad ꝓficenduʒ pꝛo ſe

et alijs in poſterũ:nõ adociñ vel curioſi⸗
tatem ſuſceptũ:excuſare pᷣt pᷣlatũ vel cu
ratũ / a reſidentia ꝑſonali pꝛo tempoꝛe

vbi de vicario ſufficienti pꝛouiſum eſt.

Alioqͥn ſtudere/ eſt ſe mer cenariũ.⁊ lu⸗

pum ouibus exhibere. ¶ Ad vigilias

moꝛtuoꝝ/ alia ſuffragia/qᷓ in ecdeſijs
fm diſtributões quotidianas inſtituta
ſunt / beneficiatus ſtudẽs. aut legitime

abſens / nõ tenet . ¶ Hoꝛas canonicas

adaptare hoꝛis diei/vt prunam pꝛime:

tertiam tertie/ quaͤuis ſingularibo pſo⸗

nis ſit congruũ non t neceſſariũ. Ho

ras eni quaſdaʒ pꝛeuenire vl ſubſequi
pia intentõe ſeu vtilitate fas ẽ.vt de ſe

ro dicere matutinas pꝛo mane ſequẽti
¶ Aſum eccleſie ſue cui ſuus eſt pꝛinci
Bali⸗ titulus/ aut quã actualiter inco
lit bñficiatus.rxegulariter inſequi debʒ
niſi diſpẽſet / vell ſupioꝛis autoꝛitas.vel

paupertas.vel pia cõuiuentiũ charitas
t Aſura ꝓprie dicta(ꝗqᷓ uri
diuio ⁊ naturali ↄtrariaf./⁊ de ſe moꝛta

lem culpã habet eſtaliqͥd reciꝑe er pa
cto / vltra ſoꝛtẽ. Soꝛtem vo eſtimamꝰ

appellatã.ius qð haberf in re / p venditio

nẽ/et emptionẽ.aut aliũ modũ.ſm quẽ

tranſit dminiũ rei in ementẽ/⁊ fit ſua
uia ius vtẽdi pecunia ad tẽpusvel

pꝛo ſemꝑ:nõ traſit in aliquẽ/ abſq; eiuſ

dominio ꝓpterea ĩ materia pecume/ cõ⸗

modatio ⁊ vndutio coincidũt.⁊ illic ſe⸗

piusvſura collocaf. Abi eni aliquis pꝛo

re iam ſua/aliqͥd dare cõpellif. ¶ Reci

—

piẽs ad vſuxas neceſſitate ↄpulſus / ſub

intentiõe dandi illud qð ẽvltra ſoꝛteʒ

tanq; ſuum.et ad redimendũ verxatiões
ſuas et damna. nõ videtur moꝛtaliter

delinquere.quia nec pꝛopꝛie cum vſu
rario daͤnabiliter exigente / participat
in crimie. Sed nec ꝑ boc ius habʒ vſu

rariꝰin dato.obſtante eccleſiſtica auto⸗

rita te.qᷓ receptiõʒ hãc irritat Omis
fexe contract v ſurarius exgenexc / pot

Regule

per piam intentionẽ dantis ⁊ recipieni
tranſferri a ſuo genere / in opus pietat.
vt ſi cauſa ſuccuxrẽdi principalr indigẽ/
nie ꝓrmi ex vna parte. et pꝛeſeruãdi ſe
indemu er altera. petat aliqͥs vltra ſoꝛ/
tem. niſi infra tale tempus ſua ſors ei
cetur.ſicꝙ mallet teſte conſcientia / ſuã
ſoꝛtem apud ſe manere nuc.ſine illo pꝛe
cio.qᷓ; tunc cũ tali pꝛecio eandem reciꝑe
re. ob damnũ certum vl pꝛobabile quod
ex ſolutiõis dilatiõe ſoꝛtitur.¶ Sicut in
recditibo cenſualibo recipiendis p dños
cerxtis termis qñq; pꝑena ꝑecumaria im/
ponit᷑ nõ ſoluentibo die affignata:ita po
teſt aliqͥs recta intentiõe et ꝓ ſecuritate
ſolutiõis / talr ſtatuere in ꝑticulari ↄtra
ctu vl ↄceffione ad terminũ.Eſt autem
pie intẽtiõis illius ſignũ.ſi mallet credi
toꝛ id qð cõceſſum eſt / die ſtatutovl pri⸗
recipꝑe/qᷓ; terminũ elabi vt emendas lu
ccaref. Sic de ementibo redditus ſub li/
bertate redimẽdi iudicamꝰ. ¶ Aenditio
nes ad terminũ ⁊ ad tempꝰ/carioꝛi pᷣcio
Simuilr cõ mutationes in quibo ꝑ dili⸗
gentiã vendẽtis / res i nullo melioꝛatux/⸗

lu tñ certũ luc affert/abſq; piculo dã/

mni/ſunt freqntius pcta moꝛtglia.q;uis
nõ ſemp vſura ꝓpꝛie dicta ( In guerris

facẽdis ꝗᷓ malis innumeris plene ſũt.

nunc ad iſtos innocẽtes/nũcad illos / ſo
la vtilitas reipublice eas excuſat a moꝛ
tali,que vtilitas eſt vnio ciuiũ cũ prin/
ape ⁊ adinuicẽ.: ↄpuatio patrie.aut eui

tano damnipublici notabir peior iG

ſit damnũ pticulare ex guerra ꝓueniẽs:
¶ Buerre iniuſte / ſate eſſe tales aut qᷓ
tales debent iudicari / nõ excuſant a fur/
ns.ab lvmicidijs et rapinis / qn reſtitu
tionẽ/ aut emẽdas fieri neceſſe ſit/ntũ
erit poſſibile. ¶ Seruitutes pplor in eis
que nõ ſunt ↄtra legem dei? nature/ po
terunt ex ſuis vl paty demeritis. vt con
ſpir ationibo ⁊ rebelliombo / rönabiliter

introduci. vt tallie qdamangariatiões
et ſimilia.ſiẽ iudeis poſtulantibus regez

Zdñs impoſuiſſe videf.¶ Acceptio pſona
rüũ in gubernatiõe reipublice/⁊generalx
apud omnẽ iudicẽ ⁊ pꝛinapem de ſe ulici
ta eſt.nũc moꝛtalrnũc venialiter.ex cir
cũſtantijs ⁊ abiecto.⁊ policie auuſlibet/
maxuinme turbatiua. Non eſt aũt acceptõ
ꝑſonaꝝ niſi vbi debitũ eſtꝛ paritas vtxo

eſſe ſua.

reſtituatur ablatum. boce

nium ceſſionẽ/ pꝛo
conſtituunt.

biq;. Quia in gratijs faciendis.vnum
capere.aliud dimittere.non eſt acceptio
peſornarum. aut ſi res non ſunt pares.
¶ Retinere tributa ⁊ ſubſidia rõnabi᷑
introducta:peius eſt furto ſimplici ĩ ſub
ditis. Et exigere violenter aut frauduj/
lenter ſubſidia indebita a ſubditis per
principem / rapina damnata eſt. Quan

do autem boc eſt: et quãdo non/ genera

li regula tradi nequit. ¶ Outatio mo

netarũ poteſt eſſe par aut maius velictũ

ex ſe:qᷓ; eſſet in caſu falſam aliquã fabꝛi
care.quoniã ſᷣm damnũ reipublice/opꝰ
tale quodluxt/ aſſumit moduʒ culꝑ. x
ſi pꝛinceps dicat ſe dñm monete eſſe. ſit
ergo õ tyrann⸗
diſſipatoꝛ. ¶ Omia ſunt p nalnien
quidẽ pprietario iure.nec pꝛo ſe.ſed ꝓ ne
ceſſitate reipublice.Et quid mix.cũ ne⸗/
ceſſitas fadit/ꝑſone etiã ſingulari/aliẽa
¶ OO.mla bñnficia ſunt pape tan
qᷓ; oꝛdinatoꝛi ſupᷣmo.non tanq; dño aut
poſſefſoꝛi.imo nec tanqᷓ; imediato diſpẽ
ſatoꝛi.reglariter ⁊ vniuerſali.niſi plato
rum inferioꝝ iniqͥtas aut manifeſta ec⸗

dleeſie vtilitas caſibus certis iſtud exige

ret. ¶ b vſurarijs ?⁊ raptoꝛibo quos cõ
ſtat ex alio iuſto nihil habere. ſtipendia
ſeruitioꝝ ſuſciꝑe nõ licet.ſub pena reſti⸗
tutionis faciende.⁊ ꝑticipationis in cri
mine. ¶ Ab vſurarijs ⁊ raptoꝛibo quos
halere conſtat aliud ab vſuris ⁊ rapiniſ
ſuſicienter pꝛo ſuſtẽtatione tot ſeruito
rum/vtputa quattuoꝛ ⁊ nõ plurium/o
teſt ſexuitoꝛ ſibi neceſſarius vn ex illis
quattuoꝛ/ſtipendia obſequi ſui reciꝑe.
aliternon. ¶ Non dimittif eecarſ iiß
niſi volun/
tas efficax reſtiuendi aſſitdum poſſibi
litas et oppoꝛtunitas acceſſerit.⁊ pꝛout

lapiens pſertim confeſſoꝛ pᷣlatus/ deter
minabit.vt ꝙ veris dominis ſi ſuperſunt

aut heredibo ſuis /aut ſi fieri nequeat.qꝛ

ferantur ablata. ¶ Nemini de bonis alj⸗

non ſunt aag . ur / in pios vſus re

terius ipſo inuito licet ducere ſtatum/
vltra parcam neceſſitatẽ ſui et ſuoꝛum.
maxime vbi poſ lawꝛare. aut etiam in

caſu mencicre Pꝛopte wwe lonoꝛſj om
nali remedio / iura
ur aut raptoꝛ / nõ ſoluʒ
tenet reſtituere ablata.ſed damna inde

——. —0 — ———

vſum facilioꝛ.et ſimilia.
vendendarum/quos qui
ſumitur cognoſcere de facili:ſicut nec ab
ſcondęẽdi ſunt fallacibus cautelis:ſicnec
eos dici neceſſe eſt.pꝛeſertim quo ad foꝛi
extrinſeci iudiciũ.et quo ad deum etiam

Moꝛales

Similiter retentoꝛes teſtamentoꝛũ. aut

plus iuſto differentes conm comgleti.
nem in grauẽ iacturã animarũ: Hemo
de neceſſarijs ſuis ſimpliciter/ tenet᷑ elar /
giri/ immo nec de neceſſarijs ſ̃ᷣm ſtatum
fuum. ſed nec de ſupꝑfluis ſuis vt ſua ſunt
ſub pena peccati moꝛtalis. niſi vbi gra
ninis neceſſitas circa alterum ipᷣo pꝛeſume
re debente ꝙꝙ alius non ſuccurret/immi⸗
neret. Neceſſitas eni extrema pꝛoximi/pᷣ
ferenda eſt ſoli decẽtie pꝛopꝛij ſtatus.q̃n
to magis ſuperſfluitati.¶ Scienter di/

mittere ſuperflua ſua/notabiliter conſu/

mi per putrefactõnem aut alias/ potius
qᷓ; in vſus pios ipſa largiantur:vixa cul

pa moꝛtali aut nunq;/ poteſt excuſari.

Theſaurizare de ſe non eſt illicitũ ſed p/
uidum.q;uis ex circunſtantijs poteſt fie-/

ri crimĩale.vt ſi fit ex alieno.aut deſperã/
do de diuino auxilio.aut in grande pꝛeiu
dicium reipublice.aut ſi alijs ꝑeuntibus
non ſuccurrit. Wendere rem carius q;
empta eſt ·ſi notabilis ſit exceſſus in lu/
cro/om̃ibus miſerijs et ꝑiculis et indu/
ſtrijs hincinde compẽſatis:eſt regulari/

ter de ſe malum. et peius ſi pꝛopter indi/
gentiam pꝛoximi hoc fiat Et ſi res vendi
ta ex ſua induſtria melioꝛem conditiõem

nullam adepta eſt nec in ſe nec extrinſeca

etectus rerũ
bet ad extra pᷣ/

conſideratiõe.vt quia pꝛopinquioꝛ.⁊ ad

ſi pꝛecij quantitas pꝛopoꝛtõnabiliter ad
deſectum minuatur. ¶ Damna que ali/

quis non exculpa et negligentia ſua mer
cando incurrit/ poteſt vendendo deduce

re. Pꝛeſertim ſi damnũ ſit pertinẽs de ſe

et quaſi regulariter ad mercaturam.alio/

quin non opoꝛtet.vt ſi venditoꝛum mer
ces/ignis foꝛtuitus aſſumpſerit. Secus

pꝛeterea vbi ex culpa vel ſponte / aliquis

merces defectuoſas ↄduxerit.vt in equis
et mulis fieri ſolet.ſed non licet vt vendã
tur pꝛo integris.neq; deus irridetur.

CcCunm deceptõne vltra medium iuſti pꝛe

cij cõtractum initum / leges interimunt.

In alijs vero caſibus etiam ſi peccent vẽ

dentes res ſuas enoꝛmiter/tamen reſtitu

ere nõ tenentur ementibus.quãtum regu
lariter occurrit iundicandum. ¶ Aegiti/

me pꝛeſcribens in re pꝛius aliena/ illam

necq; quo ad foꝛum exterius neq; quo ad
deum reddere cõſtringit᷑. Secus ſi fraus

in pꝛeſcribendlo fuit.vt defectus bone fi⸗

dei.que fraus ſi pateat in iudicio exterio/

ri ad reddendum pꝛeſcribens impellitur
quãto magis apud deum ſi lateat aut pa
teat.¶ Mercatoꝛes earundem rerum / ſi
conſpirent adinuicem ꝙ non niſi pꝛo ta/
li pꝛecio notabiliter exceſſiuo merces ſu⸗/

a86 tradent:ipſi quo ad foꝛum exterius ſi
H nrier quo ad interiꝰ/ damnãdi ſunt-

olutõ decimarum ſacerdotibus/eſt

de iure diuino.quatinus inde ſuſtenten/

tur.ſed quotam hanc vel illam aſſignare
aut in alios redditus commutare/ poſiti
ui iuris exiſtit. n redditibus ad vi/
tam emendis/aut gregibus ouium pꝛe/
ſtandis ad medium lucri.ſic in mercatu/
ris: ſic in ſimilibus regulariter contracti
bus qui non penitus ex vno latere clau/
icant/quia videlicet ad vtrumlibet nũc
lucrum nunc damnũ imminet/nuncven

aenti nunc ementi/nulla videtur eſſe ma

24

licia de genere.ſed circunſtantijs is ve⸗ H

ſtiri male poſſe / nullus neſcit. am/
pſoꝛes/pꝛo centum francis reddẽtes cer/
tam quotã in fine anni/ cũ integra pecu/
nia.et ſimiliter mercatoꝛes.difficile eſt ab
illicito contractu liberare. niſi bonifica/
uerit hos contractus cauſa pia.quod fie/⸗

ri nonnunq; poſſe non negamus.ſed ſe-
curius eſt oppoſitum WAebue ue vſu

peioꝛantur:a rebus inſuper quarũ vſus

abſq; tranflatiõe dominij fructum affert

certum/licitũ eſt pꝛecium locationis adi

piſci. ¶ Emptionem decem ſolidoꝛum
ad perpetuum ſupꝛa fundum aliquẽ cen

tum libꝛarum: aut ſub obligatione toti/
us magne hereditatis/difficile eſſe dicũt
aliqui per directum iuſtificare.per indi/
rectum autem / poſſet aliquis totum fun

dum vendere pꝛo vilioꝛi pꝛecio. Poſtea

ipſum carioꝛi recipere. vſq; ad deductio/
nem illoꝛum decem ſolidoꝛum. Se⸗

quitur de Gula.

ſequenti.

Aut ſicomeſtio eſt ↄtra pꝛohibitõem vel
votum. ſiue hoc ſit ratõne cibi ſeu tempo
ris.ſeu loci Aut ſecundo.quando aliqua

que fieri pꝛecepta ſunt / ob gulam ſcien/
ter /vere vel interpꝛetatiue/omittũtur vel

perpetratur pꝛohibita. Aut tertio deni
quando coꝛpus aut ratio notabili detri/
mento /per gulam / ſcienter . ere vel inter

pꝛetatiue/pꝛegrauatur. ¶ In moꝛtalib⸗

ille dicitur interpᷣtatiue ſcire aliquid.qua .
Kieen cibos/eoꝛum eſus conceditur

do / etſi actu ſcire negligat! ſcire tamen de
bet / et diſcrimini non ſemet obijcere Vo
camus inſuper ſcientiam.non per demõ

ſtratõnem.ſed per vehementem ⁊ pꝛoba
eiunijs eccleſie
vel alteri abſtinentie/ nemo cum notabi
liet pꝛecognito grauamine ſui coꝛpoꝛis
⁊ vſus rationis obligatur.ſecluſo ſcanda
lo. Nemo tamen leuiter ſibi fingat graua
mina ex ieiunij abſtinentia.quoniã ex ip
autoꝛes pereunt q́;er gula ¶ Pueri

bilem ⁊ cõiecturam.

et

tes aliunde ſtatum competẽtem. et itine/

rantes autoꝛitate pꝛelati.et alij conſuetu
dinem dyoceſis in qua ſunt inſequentes

ab eceleſie ieiunijs regulare ius excipit.
Aotum carthuſien de non eſu carniũ

votum inſuper alioꝛum religioſoꝛum de
multis obſeruationibus duris alias lici
tis.votum deniq; particulariũ perſona⸗
rum de certis cibis non edendis in eter/

num vt de capite.in certis caſibus neceſ/

ſitatis extreme pꝛobabiliter ſi vota hec te
nerentur imminẽtis/ debent immutari.
Non enim licet alium contra dei pꝛece-
ptum occidereſquanto minus ſeipſum,.
ſecludimus tamen in omnibus ſcanda-

lum puſiuloꝛum ¶ Seterioꝛ atq; pericu/

loſioꝛ eſt abſtinentia immoderata.qᷓ; vo⸗/

racitas aut ebꝛietas.ſi dicta abſtinentia

AVle que eſt appetitus immo⸗/
deratus comedẽdi nõ comple
tit ex ſuo genere ꝙ ſit moꝛtalis
rianideler tioni inde cõ
it autẽ moꝛtalis tripliciter.

ſenes et pꝛegnantes et nutrices et infir
mi.et pauperes nõ habentes vnde ſemel
refici poſſint.et laboꝛantes non haben /

vſq; ad turbatoͤnem cerebꝛi ⁊ vſus ratio
nis / notabiliter et ſcienter vergat et adduu
cat. ¶ Peccata regulariter quanto ſunt

ſpiritnalioꝛa/et quanto ſunt ſub maioꝛe
ſpecie boni palliata: tanto periculoſioꝛa

ſunt et a ſanatione magis diſtant. ¶ Ha

bentes impedimentum de nõ ieiunando

legitimum.quod non eſt exceptum a iuri
bus per expꝛeſſum/ſecurius agunt/quã/

q; non ſit neceſſe/ſi diſpenſatònem pꝛela

ti queſiuerint. et ꝙ ſecrete agant id qued
agunt. ne alij ſcandaliſent. ¶ Charitas
frangere concedit cõmeſtionem alias illi

citam.quandoq; pꝛopter hoſpitem.quã
doq; pꝛopter infirmi conſolatõnem.quã
doq; pꝛopter obſequium pꝛeſtãdum. vt

in ſeruitoꝛibus monachoꝛum. et etiim

pꝛincipum.pꝛeguſtando.⁊ etiam pꝛegu/

ꝛeceptum de ieiunio eccdleſie/ poteſt
aliquando ſeruari/ dum contra deũ moꝛ
talis gula cõmittitur. Sic in multis di /
cendum eſt. ¶
et generaliter omnis delectatio cibi ⁊ po⸗/
tus/quãdo aliquis tanta libidine come/

dit et bibit/ꝙ poſtponit deum. ſic / vbi
etiam dei eroepnijrn vno modo vel alio
ſe

deberet a ſeviolari:nihilominus a tali de
lectatõne non ceſſaret. Secus ſi delecte

tur etiam ex conſenſu libero/citra deum.
non hoc facturus ſi deus pꝛohiberet. tüc

enim vel nullum eſt. vel tantũ veniale de
lictũ.Et habet hec regula in multis alijs
materijs/ vtilem locum ſuum.
bile eſt comedentem ter in die ieiunij ſi⸗
ne cauſa/non eſſe pꝛeuaricatoꝛem pꝛecoeꝝ-
pti in tertia comeſtione ſicut in ſecunda.
quãq; oppoſitum tenere ſit ſecurius.
De comeſtionibus ſpecierũ et ſimilibus
conſuetudo teneatur.et delectatõnis ni⸗

mia libidovitetur ¶ Inebꝛiare alium ſci

enter vt vſu careat rationis in eius nota/
biledetrimnenti/ peccatu moꝛtale eſt.

Brnriam erge

ere ſuo moꝛtalẽ dicimus / ſpter

bꝛietas tũc moꝛtalis eſt

Proba

DWUU
NNe

N

do
Ii
/
e
d
16
lli
ni

R

n

iu
1

do
ne
bi

lde

en
n

ſer

o

gitur voto caſtitatis.

.
2 . .
— e f-

coꝛruptõnem generatiue virtutis maio)
rem q; nutritiue ac minoꝛem eius neceſſi

tatem.et quia cõtrariatur huic pꝛecepto.

Non mechaberis. et vt per bona matri/
monij/actus iſte queretur excuſari (Cõ

ſenſus in delectatõnem luxurie circa ob
iectum ſibi pꝛohibitum-eſt moꝛtale pec/
catum.ſiue ſit in cogitatione.ſiue in ver /
bis.aut in viſu.aut tactu.aut nutibꝰ.aut

operatõne.Quãobꝛem familiaritas ma

ſexus aut diuerſe etatig/ꝑiculo pxima eſt
ideoq; vitanda eſt. ꝛzauitas peccato
rum luxurie ex genere ſic oꝛdinat᷑.ſᷣm gra
uius et minus graue.qᷓ;q; ex circunſtan/
ijs poſſit eoꝛum grauitas aliter variari.

Beſtialitas cum bꝛutis Sodomia cum

eodẽ ſexu.aut invaſe non oꝛdinato Dol

licies ſecum. Sacrilegium dicatarſj. In
ceſtus parẽtũ.Stupꝛum virginũ.Adul
terium ligatoꝛum. FYoꝛnicatio ſolutoꝛũ/

Luxuria generaliter. ¶ Licitum eſt ſuã
vim vi repellendo
vYxoꝛe/licita eſt cauſa pꝛolis.cauſa reddẽ/

caſtitatem ſi lun h0, ꝛiã vitam defendere

di debitum.cauſa pꝛeſeruatõnis ab incõ
tinentia obihna Eeſ ſola delectatio ꝗᷓ

ritur.infra metas tamẽ vinculi matrimo

—

circunſtantijs aliunde pꝛobibitis:illud

aut nullum aut tantũ veniale peccatũ eſt
VArxoꝛatoꝛum alter peccare poteſt moꝛ

taliter in matrimonio.ſi cum detrimẽeto
notabili pꝛolis concepte aut generande
ſcienter fiat.vt temꝑe menſtruoꝝ.ſi extra

vas.ſi cum deſiderio abſentis quaſi pᷣſen

tis alterius nõ ſui.ſi pꝛincipaliter xcau/

ſa aut ex fine moꝛtaliter noxijs. (acili/
us eſt ſepe ab oꝑe carnali totalis abſtinẽ
tia ſicut in virginibus⁊ viduis:qᷓ; mode

ſte maritalem copulam exercere.ſicut fe/⸗
bꝛis potu/et ignis ſaarenalun d atta

ctu tandem magis ſucceundũtur Quia
coꝛpus ſacerdotis ſi vxoꝛaret᷑ eſſet vxoꝛis
ſacerdos qui totus eſſe debet domino cõ
ſecratus/et expeditus a cura rerum fami
liariũ/et ſolutus legibus ciuilibus/⁊ oꝛa
tioni iugiter vacare/ratõnabiliter aſtrin/

Oelectatio viri cum

*

omia ex toto coꝛde:extota ani/
ma. et ex tota virtute. quatum

Iligere deum ſuper (calogi.

24

ſufficit viatoꝛi ad ſalutem/eſt
taliter affici ad deum / actu vel habitu. ꝙ
dei amiciciã / cuiuſtibet alterius rei dile/

ctioni antepenit. Sic ꝙ pꝛo nulla diex

ctione ſui vel alterius/charitatem deivel

let deſerere/ tranſgreſſionẽ cuiuſcnnq;
pꝛecepti diuini.¶ Hemo fm legem tene
gna hominũ carnaliũ mutuo.pᷣſertimad
nudũ.q̃ntũcunq; ſint eiuſdẽ generis aut

tur potius eligere annihilatõnem ſeu dã
natõnem eternam.qᷓ; peccare moꝛtaliter.

Meutrum quippe olect clig licite.ſtan/
te lege de pꝛecepto h
qua neq; annihilatio ſtat neq; damnatõ
Prodoſete alicui viatoꝛi iſta queſtiõe
imilibus.an citius pateret᷑ eſſe in igne
per vnũ diem/q; peccato moꝛtali conſen/
tire?non tenetur circa hoc deliberare ab/

abẽde charitatis.cũ

„

ſolute de altera ꝑtium. ſed teneat ſuſpen/
ſum iudicium.conſi Werido fragilitatem
ſuam. ⁊ fidendo in diuin
nem incidere.aut ſi patiatur/deus faciet

cum tentatõne pꝛouentũ:vt poſſit ſuſti/
nere.(¶ Pꝛopoſitis huiuſmodi queſtio/

nibus.quid homo faceret/tentatione foꝛ
ti pꝛeſente: Aliud eſt optare et deſiderare
illud quod eſt melius/et iudicare illð eſſe
icabiline aut minus fugibile altero / ali
d

eliberare abſolute / ꝙ ipſe ſic faceret!

et ſic eligeret. Quoniã pꝛimum eſt pie et

fidelis anime.ſecundũ de pᷣſumptione et
temeritate culpatur.¶ Jurare per deum

quod eſt eum teſtem veritatis adducere/

fit licite imo meritoꝛiei dum veritas ſub⸗

eſt. et reuerentia comitatur.et pia neceſſi/
tas ex humana infirmitate conſurgens/⸗/

impellit. ¶ Jurare in vanum. eſt pꝛope

idende a miſericoꝛdia /
que vel nõ patietur eum in talem tentatõ

deum in falſitate. cuius eſſe teſtis nequit

inuocare. Ideo dum exdeliberatõne fit.
ſemper eſt moꝛtale. ¶ Exigere iuramen/

ta ab his de quibus vehementioꝛ eſt pꝛe/
ſumptio q; de oppoſito apud exigentes/⸗
ꝙ deierabunt! et ad hoc ex deliberatione

inducere: vix aut nunq; caret moꝛtali de

licto.niſi foꝛſan quandoq; apud iudices
uibus ex officio ſic exigere neceſſe eft
eq neceſſe eſt neq; vtile ⁊ ſepe crimino
ſum/exigere iuramẽta ab his qui queſtio

nantur in iudicio exterioꝛi eccleſiaſtico⸗)
vel ciuili/quando pᷣſumi poteſt veheme

Regule

ter/ꝙ quidam deierabũt. ⁊ quando eoꝛũ

iuramento nullatenus ſtatur. ¶ De re

penitus occulta/ que ſcʒ nõ poteſt ꝓbari
teſtibus duobus/neq; rem publicã ſcan/
daliʒat/nullus in foꝛo exterioꝛi/licite po
teſt ab alio inuito iuramentũ extoꝛquere
¶ ODuãuis ſemp/nõ tamẽ pꝑꝛo ſempꝑ/ob/
ligemur colere deum/ nõ ſolum mentali/
ter ſed etiã ſignis exterioꝛibus illa tamen
ſigna/pꝛo varietate temꝑis et hominum
poſſunt variari.ſicut ſunt oꝛationes ge/
nuſflexiones.thurificationes.pꝛoſtratio/
nes. et pꝛeſentatõnes candelarum. victi/
me.et ſimilia. ¶ Bignis exterioꝛibꝰ/ nũ
q; bene colitur deus: quando illa neque⸗
unt fieri bono animo.vel ſcandaliſant ex

ſimilitudine ſui ad idolatriam aut aliam

inhoneſtate. queadmodũ fit in inſanijs

ſtultoꝛũ apud multos.et in iſtis delatio/

nibus baculoꝛũ ꝑ mulieres · ſacris oꝛna

mẽtis indutas.et quibuſdam ſimilibus

que omnia pꝛelatoꝛuʒ ſolicitudo tenetur
abꝛadere. ¶ Obſeruatio ſabbati quo ad
circũſtantias tempoꝛis et modi et loci/ꝓ
marxima pte relicta eſt determinatõni pꝛe
latoꝛum.que cognoſcitur.tum ex eoꝛum
inſtitutis.tũ ex conſuetudinibus ꝑ eos

legitime toleratis ¶ De operibus ſeruili

bus nõ exercẽdis diebus dominicis ⁊ fe/
ſtiuis/ plus et frequẽter determinat con/
ſuetudo loci et ꝑſonarũ a pꝛelatis tolera/
ta/q; alia lex ſcripta. ¶ Conſuetudo exer
cẽdi opera ſeruilia/hec ab iſtis / hec ab il/
lis / in diebus feſtiuis/ tũc maxime dicen
da eſſet coꝛruptela/quando totaliter a ſer
uitio dei ⁊ a cultu feſtoꝛum/⁊ maximeab
auditu miſſe/reuocaret.quando pꝛeterea

hbec ſernilia/ mag ex cupiditate q; pia ne

ceſſitate reipublice/ptractant᷑. ¶ Joci et
glie recreatiões coꝛpoꝛales apud vulgus

—

dDiebus feſtiuis. ;q; ſepius ammixtas ha

beant malicias tra dei legem / no tamen
directũ eccłiaſticis obuiant inſtitutis.

Opera ſeruilia plerumq; fructuoſius
fierent ſi non ea pꝛohiberet eccleſia.qᷓ; il/
la que vulgares in feſtis exercent Pꝛopte

rea pꝛelatoꝛũ intereſt attendere circa feſti

nitatum multitudin?᷑. ne ſit illa ad cumua

lum peccati potiusq; ad cultũ dei. ¶ Di
ligere pꝛoximũ ſicut ſeipſum /eſt velle ꝓxi

mMo ea omnia/que ſ̃m rectam rationẽ ho/

mo vellet ſimiliter pꝛoximũ ſuum velle ſi

bi. Hec autẽ ſunt indiſpenſabiliter bona

charitatis et gloꝛie ¶ Quia bonis foꝛtu/
ne/⁊ nature/⁊ gratie gratis date/ poſſunt

homines abuti in ꝑniciem ſui vel alioꝛũ
non quilibet tenet᷑ velle illa cuicunq; ꝓxi

mo ſuo.ſed aliquando nõvelle.quia⁊ſᷣm
rectam ratõnem / ita deberet homo velle.

de ſeipſo. Sic iudex/cum amoꝛe pꝛoxi/
mi/necat ipſum/aut bonis ſpoliat. Sic
ingeniũ et ſcientia et diuitie/ poſſunt de/
ſiderari iſti vel illi pꝛoximo nõ adeſſe/dũ
nocitura credũtur. ¶ Ante religionis in/
greſium/teneoꝛ pꝛouidere neceſſitati pa/
rentum meoꝛũ extreme / ſi poſſum. dum

non aliunde patet eis pꝛouiſio.nec excu/

ſaret me religionis ingreſſus:quin peccẽ
intrando. et poſt introitum pꝛofitendo.
Si tamen neceſſitas illa nõ ſit extrema⸗
gut patet aliunde pꝛouiſio/non teneoꝛ ꝓ
iuuando exire religionẽ iam pꝛofeſſam.

Superioꝛibus noſtris qui omnes di

ci patres poſſunt/obediendũ eſt de rigo/
re in eis ſolum in quibus ſuꝑioꝛes ſunt.
magis autem ei cuius auctoꝛitas potioꝛ
eſt. attentis circunſtantijs perſone.tem/
poꝛis/reipublice⁊vtilitatis in iſtis.vt in
concernẽtibus rempublicam/ plus obe/
diendum eſt pꝛincipi qᷓ; patri.ſecus in re
dowmeſtica. Pꝛopoꝛtionabiliter de mona
ccho reſpectu pape ⁊ epiſcopi ⁊ abbatis ⁊

ꝛincipis tempalis/diſtinctio locum ha

bet. ¶ Quanto plures dilectionis cauſe
concurrũt circa aliquem pꝛoximũ/ vt eſt
habitudo pꝛelatiõis et ſubiectõnis adin
uicem. bonitatis.⁊ ratio cognatõnis.be/

neficentie.conſoꝛtij.patrie.⁊ ſimiliũ.tan/

to ceteris paribus ille debet plus amari⁊
pꝛeferritamen obligatõ legibus cauta pᷣ
cipue ſeruanda eſt. ¶ Ab inimico para/

to totaliter ſatiſfacere de iniuria/ego tene

oꝛ ſatiſfactõnem ſuſcipere vel indulgere.

tamen verbũ meum / aut ſocietatem ſoli/
tam/aut alia dilectõnis ſigna/poſſum in
terdicere.ad mei et ſui cautelam.⁊ non ad
rancoꝛem ¶ Inimicum nõ paratum coꝛ
rigi/diligo quãtum ſufficit ad ſalutem / ſi

ei nolo malum damnatiõis/ neq; damni

meo incoꝛrigibili / optare fas habeo / vt
taliter ſibi ſit in anima vel in rebus/qua

liter ſufficit ad hoc/ꝙ neq; mihi neq; rei/
publicèê iniuſtum damnũ poſſit inferre:

heit
hlag
uc
ſinnr
aſe
d
ſta
encl
iſt
int

Gaun
ſacge
Un
nt

int de,

ſe dͤ
nisin/

ati Pa/

dum
eccu/
npecc
flendo.
mene/
yy
n.
ſeodi
ng
zſong.
Ponon
olen/
rin
jobe/
inre
nona
tis
n ha
uſe
teſt
din
be⸗
n/
mar
guta ß
pon
vtene
lgere.

ſoli⸗

Umin
onad
mnco
enſi
gmm
imico
co?vt

lna

q;te⸗
fernee⸗

Moꝛales

¶ Nure naturali. vim vi repellere licet.

ſic ꝙ impetitus aliqͥs a qlicunq; pſona

cuiuſcunq; dignitatis etia papalis: via
facti.et nõ habens iuris remediũ.fas ha
let iniurianti de facto reſiſtere ſm quali
tatem iniurie.ſciliq; quantũ requirxitur
et ſufficit contra ſlum/ ad ſui tutamen

tum ab hac facti via ( Laſus multieſſe

poſſunt in qbus aliquis ſe gerens ꝓ pa/
pa/ et pꝛo tali habit ab ecdeſia/ poterit
a ſubdito licite vel occidi vel incarceran
vl p modum quẽdã appellatiõis ab eo/
wl ſubtractionis a ſua obedientia vdli
nari. niſi foꝛte obſtare monſtrer᷑ cõſtitu
tio aliqua/ non humana ſolum. ſed di⸗
uina atq; reuelata. huic naturali iuripᷣ
iudicans. ¶ Nunq; pꝛo ſaluatione vite

aut cuiuſcunq; rei ſue / licet alicui moꝛtẽ

alterius de per ſe / ſcienter / via facti pꝛo
curare.et maxime uũlius qui nullam in⸗
fert iniuriã. nq; pꝛo ſaluando vi
tam ſuã coꝛpoꝛalẽ/ſunt innoxij via facti
a fe perimendi.vt ſi nõ aliter euadere po
teſt aliquis ſe perſequẽtem qᷓ; conteren/
do paruulos viam obſidentes / moꝛs po
tius eſt erpectanda. ita dũ quis eſt in ex
trema famis neceſſitate / nõ debʒ ab alio
ſimiliter famelico/panem neceſſarium
(Se ſacramentis.

M omni ſacra/

mento / ſi deſit intẽtio actualis

Al habitualis faciẽdi illud qð

chꝛiſtus inſtituit. ⁊ eccleſia intendit / ni/⸗
pil agitur. Similiter ſi foꝛma omittitur
aut coꝛrũpitur.et ſi materia debita/aut
ſi miniſter idoneus vefueri. ¶Erb pꝛe
ciſe ꝙ aliquis ſciſmaticus eſt vel here⸗
ticus / vel pᷣſciſus et excõmũicat/wl de

gradatus. nõ redditur impotẽs ad effio⸗

endum wi conferendũ ſacramenta niſi
deſit aliunde.vel poteſtas oꝛdinis / vel in
tentio dbita / vel materia / vel foꝛma! q;
uis exercendo talia in caſibo pꝛohibit;/
grauis delicti reus teneatur. ¶Fiat ſem

perquod melius erit de poſſibilibus / duũ

arca ſacramentoꝛũ miniſtrationem du
bitatio aliqua cõtigerit/aut ſuppleatur

caute id quod omiſſum fuerit. ⁊ ſub qua

dam conditione / ſi non erat ullud iteran
dum, ¶ Terimonialia ſeu figuratiua

excuſat.

” 4 hf fvfhfh äl

legis antique/ante chꝛiſti paſſionẽ erãt
iudeis necefſaria. poſtmodũ pꝛo aliquo
tempoꝛe licita ſed inutilia.tandẽ vt nũc
obſeruãtibus er ſpem in eis poynentibus
moꝛtifera / nec ab eis ſumendũ eſt effi/
cax argumẽtuʒ/ꝙ modo talia / in aliquo
caſu agere dexamus ( n caſu dubio
whementer / an aliquis ſit vl non ſit ba
ptiſatus:vt ſt ſit expoſitus / vel baptiſa
tus in nomine chꝛiſti tantum / aut alio
tali dubio/ite etur baptiſmus ſub hac

conditione.ſi tu es baptiſatus/ ego nõ

te baptiſo.et ſi non es baptiſatus / ego
te baptiſo- in nomine patris ⁊ filij ⁊ ſpi
ntuſſcti / amen. ¶ Baptiſmũ ſanguinis
dat martyrium. et flaminis / cõtritio de
peccat aut ſatiſfactõ gratuita. Pꝛimus
non reiteratur.alter ab obligatione ba

ptiſmi fluminis ſi facultas affuerit nõ

mentoꝛum notabili. inſtituta et ꝓmul
gata ab eccleſia / nec abolita ſunt per nõ
vſum. et ſi non ſint de neceſſitate ſacra⸗
mẽti ad faciendũ id quod intendit.ſunt
tamen de neceſſitate pꝛecepti / ad obli⸗
gandum ne ſcienter negligenter abſq;
rationabili cauſa dimittãtur. ¶ JFoꝛ⸗/
ma in omni ſacramẽto poteſt coꝛrumpi.
aut peradditionẽ.aut ꝑ ſubtractionem.
qut variationẽ.aut interruptionẽnota
bülem.quia modica non inpedit: Sumi
liter additio.ſubtractio exvariatio.ſi ne
qꝙᷓ; trahant foꝛmꝗ ad ſenſum alium / ne⸗
q; inintelligibiẽ reddant.licʒ indiſcre⸗
te et culpabiliter fiant.ſacramẽtum tñ
non annullant. 2
¶De ſacamento baptiſmi.

„

mo ſunt de neceſſitate ſacra⸗
menti.Ouiniſter idoneꝰ a

teria que eſt aqua elemẽtaris fiuida.ad

differentiam luti et aquarum que ſunt
artificiales. Intentio actualis vel habi
tualis faciendi qð ecdeſia intendit. An
tingendo nõ ſubmergendo exaqua illa
baptiſandum.aut eius paxteʒ principa⸗

que ſunt de vcentia ſacra

LNEein baptiſ⸗

lem nudam.E t ꝙ aliqualiter cõſentiat

ſcilicet actu vel habitu vel in parẽtibus.
Dicendo ſimul hac foꝛmã.( Ego bapti/
ſo te in nomine patris et filij et ſpiritui

ſcii amen. ¶ Oimſſter idone babnſn

tninentur. Sed de neceſſitate ſacramenti

regulariter etextra caſum neceſſitatꝭ/
eſt ex eccleſie pꝛecepto ſacerdos.qui p⸗/
mittere habʒ exoꝛciſmos. catheʒiʒatio
nem. et alig obſeruare que in libꝛis cõ⸗/

requirxit᷑ ꝙ miniſter ſit viatoꝛ ad exdu
dendũ angelos vel demones · qui ſimul

Alium a ſe. quia

re actualiter el habitualiter quod ec
deſia intenditetiã ſi nihil credat de ef⸗

fectu. ¶ Baptilandus idoneus/ eſt qui
hlet viatoꝛ nõ baptiſatus.qui cõſentit
interpꝛetatiue baptiſari.vel in fide pa⸗
rentum. xl offerentiũ eum. wel eccleſie. ſi

nunqᷓ; fuerit capax rationis vt paruuli
Si autẽſuerit aliquando capax ratiõis
et diſſenſerit continue haptiſari. aut ſi
nullo modo cõſentiat / dñ vtitur ratiõe
baptiſari non vebet. Secus ſi per ante
conſenſerit nec reuocauit.quia pᷣſimit᷑
ab ecdleſia nunc conſenſurus / ſi ratione
non careret. ¶ Baptiſandũ non eſtfas
confiteri ſacramentalr.aum baptiſmus
ſit ianua ſacramẽtoꝛuʒ.⁊ de oꝛiginali cõ

tritio actualis/nequaqᷓ; exigit.de actua

libus vo ſufficit diſplicentia in genera

h/ abſq; obice male voluntatis ꝓponen

tis actualiter ſe peccaturũ.quo obice po
ſtea ceſſante/ baptiſmus efficaciã ſuam
apir⸗ ¶ Bapniſinus dimittit penam ⸗
tulpam ex integro.loquẽdo depena debi

ta peccatis / nõ ex ciuili inſtitutione. vt

ſunt irregularitates ⁊ moꝛtes pꝛo deli/

ctis certis.loquendo pᷣterea de pena de
bita perſe.quia penalitates huius vite
debite oꝛiginali per accidens/ manent.
8vt ſitis.fames ⁊c.quoꝛum cauſa eſt pec⸗

õ nõ veniſſent.
Si paruuli infidelium baptiſent inui

tis parentibus in fide ecceſie/uſli ſunt

vere haptiſati.nec debent reddi parenti
bus ſi periculũ timeaf. Simiir uli qui
metu inducũtur ad interius cõſentien/⸗

dum baptiſmo Quanqᷓ; talia agere/ co
munis vſus ecchie non appꝛobet. ¶ Da
ptiſmum ſuminis differre licet quan
do etvbi nõ apparet ſᷣm veriſimiles con

iecturas/pꝛoxima moꝛs.⁊ ſperatur poſſi

bilitas ſeu congriutas maioꝛrecupiẽdi
in wſterum. quo caſu. etſi ſubito bapti⸗

dendũ mancſ et mutũ.

nemo ſeipᷣm baptiſat. Et intẽdens da/

tiſta.

ſandus moꝛeret / ſaluus eſ‚ſet.

firnatioinls.
— Mramentu confirmatiors ach
robur inſtitutũ / tenetur quili
ltet chꝛiſtianus habens vſuz ra
tionis non contẽnere.pᷣſertim

umminente periculo cofeſſionis chꝛiſti /

coꝛam infidelibus faciende.

He ſacrameto eu⸗
Kuchariſtie ſacrm / duplicem
hdhꝛabet foꝛmã et materiam/ de
Dnſseceſſitate ſacramẽti. Joꝛma
conſecrxationis coꝛꝑis chriſti
a. Hoc eſt coꝛpus meuz. Er foꝛma
ſanguinis. Hic eſt calix ſanguinis mei.
aut huic equiualens. quod diciturpꝛo
pter grecos. Oateria coꝛpis chꝛiſti / eſt
panis de tritico ꝓ maioꝛi parte. Nate-
ria ſanguinis vinum de vite / nõ traſſub
ſtantatum in aliam ſpẽm.vt in acetũ.
¶ Celebꝛis conſuetudo /et oꝛdinatio ſu⸗
perioꝛuʒ in eis que ad ſolennitatẽ miſſe
ergeneraliter omniũ ſacramenroꝛũ ſpe
ctant/obligant ad nõ contemnẽdum hbu
iuſmoch conſuetudinẽ ⁊ oꝛdinationẽ qᷓs
libꝛi ſolẽt habere. obligant pꝛeterea vt
negligentia frequens ⁊ craſſa fugiatur.
Feacca diligentia ſolita fieri in talibo
arca materiam coꝛpoꝛis ſanguinis.ſi
per malioã aut negligentiam miniſtri.
aliter oblatum fuerit qᷓ; eebeat / vtputa
aqua pꝛo vino/ peniteat in omnẽ euen⸗
tum ſacerdos:et ſi reus non ſit.etquod
omiſſum eſt / lupplear vel emendet. pſer
tumvt integritas in ↄfectõe ⁊ pfectõe ſa
cramẽti:ↄſeruerf̃. ¶ Diſcrimẽ noni pec
cati moꝛtalis ĩ celebꝛãdo vitatur. ſi poſt
diſcuſſionẽ conſcientie / que regulariter
in talibus haberi ſolet celebꝛaturus nõ
hab eat conſcientiã fixam/aut eque fir⸗
mam:ſicut de oppoſito ꝙ ſit in peccato
moꝛtali vel alio legitimo impedimento
vt eſt irreglaritas. Er hec vocatur cer⸗
ritudo moꝛalis vel auilis. ꝙ homo ſuffi
cainter pꝛobatus eſt. ¶ Exiſtente caſu
quo homo poteſt celebꝛarelicite/ a cele
bꝛatione licite deſiſtere/laudabilius eſt
ceteris patibus celebꝛaxe.tum qꝛopus

noczl

alu⸗
ſoe
leg
fun

lut
ſion
ſt

hrat
or
en

4.
0
nt.
ſico
hemn
en
leet

Ain
lent

ind

ſtis

nerg
algte
dter
mnoge
ſiane
urot
htera
lan.
kun
etcan
ech
hent
elch
ſneln

sad
uili
Ba

1

.

Moꝛales

de ſe pꝛiuilegiatũ eſt ⁊ fructuoſum. tum

quia a nobilioꝛi vtute pꝛocedit celebꝛa

no qᷓ fit ex amoꝛe: qᷓ; omiſſio q ex timo⸗
re generaf. ¶ Laudabilius eſt qᷓ oppoſi

tum ceteris paribo/et ceſſante legitino

impedumẽto / quotidie celebꝛare.Po
lutio nocturna tollens ſufficientẽ deuo

tionem / recollectionẽet reuerentiam ad

ſacramẽtumeo ꝙ; anima magis inde he

les carnalis effecta eſtimpedit a cele

bratione q;diu talis carnalitas ⁊ hebetu
do regnauerit / niſi caſu neceſſitatis vꝛ⸗
gentevt ſi ſacerdos ſit ynicus/ et miſſa
parꝛochialis fuerit celebꝛanda. ¶ 200
mo qui ꝓpter habitus vixtutũ facilem
ſui recollectionẽ vel aliunde/ manet de/
uotus ad ſacramentũ et reuerens/po
nocturnam pollutionẽ· non videtur per
eam umpediri quin celebꝛet die ſequen
ti. confeſſione tamẽ in omnẽ euentũ pꝛe
cedente. quoniã nulle ſoꝛdes coꝛpoꝛales
impediunt niſi pꝛo quantovel ſunt pec

cata.vl ſunt in vꝛroꝛem ⁊ ſeandalũ afſi
ſtentium / vel deuotionẽ debitam tollüͦt.
Vir eni lepꝛoſus et vir menſtrua pati⸗
a celebꝛatione ſecrxeta nõ arcentur In

omni adoꝛatione ſacramenti altax/ſu
intelligitur conditio iſta vel ſimilis/
ſi conſecratio rite ⁊ vebite ſm inſtitunio
nem chꝛiſti fuerit celebꝛata.acperinde⸗
adoꝛans alienus eſt ab idolatria. qᷓ;uis

Apparente figura circa ſacramento/
alia a figura ſolita panis ⁊ vini:non co/
uenit ſacramentũ ſumi ſub illa foꝛma/

Aebaunsn nõ conſecrxans / eſſz in culpa

cita debʒ adoꝛari ¶Poſitis pluribus o

neq; ſine rare implicita vel expli⸗

ſtijs ſuper altare / ſi lacerdos intẽdit ge
neraliter omnes conſecrare / ille conſe/
crate erunt. Si tantũſduas exillis quaſ

determiate ſignat /ille due ſunt tatum⸗/

modo conſecxate.Si ulas duas intẽtio

ſua non determinat / nihl ibi conſecra

tur. obſtante confuſione intentiõis.pꝛo

pter quꝗ iſta nõ mag qᷓ; illa pᷣt dic cõſe
crari. (Regularitervitupabile eſt ? ſe
pe criminale/ꝙ ſacerdos a celebꝛatione

et cathvlicus babens vſum ratiouis ab

„ .

euchariſtie ſuſceptione / totaliter abſti/
neat. ¶ Ali pueri ſunt idonei ſuſcipexe

euchariſtiam/a ad boc hgari vident᷑ ſe/

mel in anno.qui 'm leges cenſent᷑ habi

les ad nubendum. Poteſt quoq; veuotio
etatem hanc pᷣuenire ſicut in quibuſda⸗
etatem ſupplet maliqa. ¶ Audirxe miſ⸗
ſam integram / eſt de obſeruatione ſab
bati. loc eſt dierum feſtoꝛum pꝛo temꝑe
legis euangelice.miſi per impedimentuʒ
leg inin a— e tueatur. Lale vo im
dimentũ / m oca et tempꝛa ⁊ etates
et ↄſuetudines / varie iudicaf. ¶ Ob⸗
ligatum celebrare pꝛo quolibet duoꝛuʒ
vnam miſſam /nõ abſoluit vna celebꝛa
tio vna quippe miſſa / virtute opis ope
rati/exquo finiti valoꝛis eſtnõ tantun
dem tollit de pena.nec tantum redimit⸗

5.

quantũ due. ¶ In annierſarijs eccle

ſiarũ/et receptione miſſarũ pꝛo vno pꝛe

cio ſue ſuſtentatiõis/et in ſimilibus⸗in

terpꝛetatio viri ſapiẽtꝭ locũ habet. alio
quin non videtur.qu omõ ſex aut ſepteʒ
anniuerſaria in ccdeſijs catexdralipus/
licite ſimul eadẽ die iungerẽrur. ¶ Ob
annn ad ſubſidia ſpiritualia: tutum
eſt dirigere intentionẽ ſuaʒ ad deum. ſic
dignet diſpertiri / de valoꝛe ſacramen
toꝛum vel ſuoꝛum bxnefactox / qualiter
et quãtum videt ſe apud benefactoꝛes
eſſe conſtrictum. ¶ Caritatis maioꝛis
eſt ſpiritualis elemoſina: q̃ gratꝭ diſtri
buit merita ſua ſatiſfactoꝛia/ad liberatõ
nem animarũ qᷓ; elomoſina coꝛpoꝛalis.
Et quanq; talis non inde minus habi⸗/
turus ſit de pꝛemio effentiali. tardiꝰtñ
inde de ꝓpri rcatis ceteris paribus
ſatiſfacit. ¶
potentes aliunde viuereobligant ſe ex
bonis eccleſiaſticis vel alijs/ad ſatiſfaci⸗
endum pꝛo alienis delictis.cum hoc ce
dat in retardationẽ ſatiffaciendi ꝓ pꝛo

„

diens videretux vt nulla excõmunicatõ
nis ſententia ferretur de facto a iure vel

iudice. neq; pꝛo pꝛeſenti neq; ꝓ futuro
niſi ꝓ manifeſta cõtumacia:’iqua ſe mon

ſtrauit aliquis non paratũ audirxe eccle
ſiam. alias qualiter haberer ſicut ethni⸗
cus et publicanus/ſi audixe eccleſiã pa
ratus eſt: ¶ Expediens videtur vt nul
lus teneretur alium vitare quantũcun
q; excommunicatum a iure/ niſi poſtqᷓ;
aſuo iudice fuerit denunciat eſſe talis
Siquidem in omni caſu alio valetut

25

alluntur plurimũ hi/qui

prijs. ⁊ lec ſola radix/impꝛobare benefi
cioꝛum pluralitatem ſi ſchrere ¶ Expe D

wſſibilis excuſatio T interpᷣtatio eoꝛum

que aliquiis cõmitut vnde excõmunica

ri dignus eſt/ ꝙ non deleat euitari a par
ticulari perſona. Et lvctolleret magnã
in pPolitica conuerſatione. confuſionem
¶ Exyediens videt/vt omnes ſenten⸗
tie excõmunicatiõis late ſentetie in iure
ſcripto/quarũ vſus nullus eſt. aut plus
obeſt q; ꝓſit/ expꝛeſſa reſocatione tam
in pꝛouincijs q; in dioceſibo.et in ecchia
vniuerſali/ caſarentur. ¶ Expediens
videret᷑ inſtitutio aut iam inſtituroꝛum
talis interpᷣtatio:vt ſolus excõmunica⸗
tus aut ſup nſus a iudice/⁊ pꝛo tali de⸗
nunciatus/contrahere diceretur irregu
laritatem.immiſcendo ſe ſaocramentis.
et ꝙ ſolus talis a ptate abſoluedi in fo⸗
ro cõoſcientie/ſroliatus cenſeref. Scru
nosenun a ſubditis vix aliter auferi
biles. pſertim in materia ſacramẽtalis
confeſfionis/lvcaufertet ( Expediens
videref.vt nulla ſentent a excòmunica
tionis ferretur. niſi ꝑ contumacia facta

in rebus pure ſpujalib vt vbi tranſgreſ
ſio verget maifeſte in diſſipationẽ fidei

⁊ ſue ſpũalis libertat.Non eni vebet( vt
videtur) grauioꝛ eſſe ĩ foꝛo exterioꝛi pu
nitio tranſgreffiõis/q; damnũ fuerit i⸗
laum.tmchennii eſt in multis de
fectibus/illos vel tolerare/ vel ad bonũ
finẽoꝛdinare/q;; per fulminationes ſen
tentiarũ ⁊ condénationũ/aut per p̃dica
tiones rigoroſas/eos conari funditus
extixrpare.vt de euxenijs prima die ani
ce capellanig mercennarijs.⁊ ſimilibus

Depenitenna.

Tning lexr 1 no
Mſolũ eccie ↄſtitutio/ obligat ad
confeſſionem ſacramẽtalem poſt pecca
tum actuale.vt fiat ſemel ante moꝛteʒ.
¶ Hec concurrere ſimul tepe ad iuſtiti
catiõem impij. neceſſe eſt./que ſunt. In
fuſio caritatis.expulſio culxe. conuerſio
liberi arbitrij in deũ.⁊ peccati deteſtatio.
¶ Homo non lemp tenetur immedlate
confiteri peccatum.imo nec conteri.ſub
pena noui peccati moꝛtlis. dat enim ſpa
aum penitentia deus. quale ſcit fragili⸗
tati noſtre ſufficere.⁊ illud quantũ ſit in
omibus /genęralis regula diffinire nul
la poteſt. ¶ Omiſſio in concernentib

ℳ

ſus celat.

confeſfſionẽ/ ſicut in alijs accibus pꝛece
toꝛum .non vocatur omiſſioniſi ſit te
pectu actus pꝛincipalisduʒ deleret fie
n. et nõ reſpectu circunſtantiarũ.que vel

antecedunt /vel comitãtur / vel ſubſequũ
tur.alioquin omiſſiones inna omiſſio

ne numerarenf infinite mnis con

tritio/includit confefſionẽ in actu vel in
habitu/autĩ pꝛopoſito vł in voto. Tam
verofieri actu /ceſſante impedim̃to alio

qnadruplex caſus conſtringit. Pꝛimus
inſtitutio eccleſie ſemel ĩ anno. Secun

dus ſuſceptio euchariſtie vel celebꝛatõ/
et ſacramentoꝛũ alioꝛum ſuſceptio ᷑ᷣm
quoſdam.Tertius periculum moꝛtis ve
riſimiliter imminẽtis.Quartus ↄſcien
tia ꝙ alias non habebitur oppoꝛtunitas

peccata confitendi. ¶ In recoꝛdatione
peccati moꝛtalis/ dum miſſa iam puene

rit vſq; ad hoc vt cõmode ſine ſcandalo

eleri /vel interrumpi nõ valeat.aut dũ

ſacerdos alius deeſt ⁊ vꝛget neceſſitas /

ſufficit contritio includens pꝛopoſitum
confitendi. ¶ Cir t
plex eſt differentia. quedã impertinen⸗
tes.quedam minuentes.quedam augẽ⸗
tes.quedam peccatum in aliam ſxæciem
tranſmutantes.Et hevltime/nõ ſolum
ſunt circunſtantie ſed peccata. ideo ſunt
neceſſitate ſub expꝛeffione confiten⸗/
de. Primas nõ expedit dicere. necſecun
das regulariter. tertias expꝛimere/ ſepi
us vtile eſt. et qñq; ſᷣm quoſdã neceſſe.

¶ Cucũſtantiaxꝝ expꝛeſſio in confeſſio

ne talis et talibus verboꝛum circũlocu⸗
tionibus expꝛeſſa ſufficit/per quam con
feſſoꝛ de magnitudine peccatoꝛum/eius
qui confitetur pꝛo abſolutione et peni⸗
tia diſcrxete conferendis/inſtruatur.
Expedit nonnunq; circunſtantias de
atticulati.vel inquirere vel dicere.tum
ad verecundã humiliationẽ confitentis
tum ad eius quietationẽ poſtmodũ ma⸗

gis habendam qꝙ omnia dixerit. tũ quia

circũſtantie multe quas eſſe nullas aut
vniales arbitrabatur confitens/pecca⸗

ta ſunt moꝛtalia.tũ deniq; ex hocꝙ vna

circunſtantia habita/ confeſſoꝛ de alijs
coniectu rarguas cõfuens pudoꝛe pꝛeſi
¶ Lognito ſtatu eius qui con

fitetur:quàndoq; nocet plurimũ/nimi

um ſuꝑ circunſtantiaꝝ particularitate

¶ Lircunſtantiarũ quadru/

enns
na/
iquia
1sault
leccan
yna
glis
preſt
ulcon
mim.

1

uiute

4

Moꝛales

interrogatio / pꝛeſertim in peccatis carna

libus.tum ne confitẽs verecũdia motus
quãdoq; mẽtiatur vt pueri ⁊ puelle⁊ hoc

in his que non eſſent neceſſaria dici.tum
ne ſcandaliſent᷑ ⁊ inſiammẽtur in nomi/
natione peccatoꝛũ pꝛius incognitoꝛum
Pꝛopterea diſcretio maxima reqritur et
ſemp a generalioꝛibus interrogationibꝰ
ad ſpecialioꝛes gradatim ⁊ ſenſim pꝛoce
dere ↄueniet.inuocandaq; eſt manꝰ eius
quo obſtetricante educit᷑ coluber toꝛtuo/⸗

ſus. ¶ Secretum/cõmiſſum fidei alteri
us / celare / eſt de iure naturali. hoc eniz ra
tionabiliter quilibet ſibi vellet fieri.⁊ ali/
ter ſocialis cõuictus deꝑiret. Dulto am
plius / ſigillum cõfeſſionis / ſecretũ eſſe de
bet. ⁊ nullo caſu/ſigno aut verbo reſeran
dum ¶ Lonfitẽs debet regulariter in pec
catoꝛũ ſuoꝛum explicatione/ celare com/
plices ſuos.niſi dum aliter ↄfiteri nõ po/

teſt.ſicut in inceſtu cum matre vel vnica

ſoꝛoꝛe. Aut niſi ſic dicat ⁊ apud talem/ ꝙ;
reuelatio debeat pꝛodeſſe non obeſſe/ eis
qui detegũtur. Quo caſu nihilominꝰ ma
gna cautela reqritur apud confitẽtẽ ⁊ cõ/
feſſoꝛem/ne ʒelo pꝛoficiẽdi indiſcreto fal

lantur. ¶ Omia ad confeſſionẽ ꝑtinẽtia

vt penitentia iniũcta/ ⁊ interrogatões fa
cte/⁊ cetera nõ inducentia ad malũ / ſunt
de confeſſiõis ſecreto.Pꝛopter quod pec

cant(ſi nõ excuſat eos ignoꝛãtia) illi qui
penitẽtias ſuas/et ea que ſacerdos eis di

xit/paſſim dicunt.⁊ qui etiã ſuper hoc in
quirũt.quoniã talia/ꝑ indirectũ cauſant
aliquando irriſionẽ ſacerdotis aut cõfeſ/
ſi culpam. ¶ Qui ſeduxit alios ad pecca
tum/tenetur pꝛo poſſe eos poſtmodũ ad
viam virtutis reducere.non minus q; de
damno temꝑali illato. Sic de infamatio
ne.⁊ ſimilibus. Et ad hoc debet cõfeſſoꝛ

inducere cõfitentem. ¶ Confeſſus volẽs

peccatũ ſuum reuelari ꝑ confeſſoꝛẽ/ſi pe/

tatur debet illud extra confeſſionẽ detege

re.Neq; tamen adhuc eſt tutum cõfeſſoꝛi

illud onus aſſumere/ſi remediũ poſſit ali

ter incõmodis adhiberi ¶ Nullus ſemel
rite ſacramentaliterabſolutus ſupervno

crimine/poteſt: niſi de conſenſu ſuo libe

*

ro obligari ad amplius cõfitendum. Si

fit oppoſitum in quibuſdã religionibus

aut caſibus / inſtitutõnes poſitiue quibꝰ
homo ſponte ſe ſubdidit.hoc faciunt.

Si confeſſoꝛ pꝛeſumat᷑ veriſimiliter ſoli

Del alia ſententia ꝙ re

citare aut ſolicitari ad peccata. vtputa ad

lubꝛicitatẽ/perſona hoc timens / debz ab
illo ſi ſit ſuus curatus petere licentiã alte
ri confitendi.qua non obtenta/ poteſt ni
hilominus alteri confiteri et abſolui.
De ſtatu eoꝛũ qui conteſſi ſunt tutius eſt

vt confeſſoꝛ nahil dicat.neq; advituperi/

um ſicut cõſtaãt.neq; ad laudem/ ne inde

confeſſi ſuperbiant.ne pꝛeterea ipſi ⁊ alij
in hypocriſim ficte confitendi dilabãtur
udex cogere volens ad reuelatõnem
confeſſiõis/ peccat.⁊ tenet᷑ pꝛeſbiter ſibi
nõ reſpondere.aut dicere hoc non eſſe de

foꝛo ſuo. ſi opponatur quoniã tacen/

do ⁊ non negãdo/notare videtur ꝙ cõfeſ/
ſus ſit in culpa Reſpondendũ eſt/ꝙ ſacer
dos aliter agere nõ poteſt. Ideo nullum
ſcandalum/ſuo vicio deputatur. ¶ Pec/
catoꝛi quauis non ſufficienter penitenti
(vt quia pꝛopoſitũ habet actuale peccan
di in futurum)vtile eſt confiteri et abſti/
nentias certas recipe Cui tamen cõfeſſoꝛ

expꝛeſſe iterum et iterũ pꝛoteſtet. ꝙ neq;ʒ
abſoluitur neq; poteſt.neq; penitentie ta

les aut talis confeſſio/ eundem liberant.
quin iterum eadẽ peccata confiteri tenea
tur. ¶ Mitis eſt opinio pꝛo peccatoꝛibꝰ
dicens / ſufficere ad abſolutõnis ſacramæ
talis fructuoſam ſuſceptõem/ꝙ cõfeſſus
non habeat actuale pꝛopoſitũ peccandi.
hoc enim dicũt eſſe non poneeobiecm.
eqritur actuale ꝓ
poſitum poſitiuũ nõ peccandi in futuri
pꝛobabilioꝛ eſt atq; ſecurioꝛ. irtute
clauium ⁊ meriti chꝛiſti/dãtur in quali/
bet confeſſione ſacramẽtali indulgentie.
ſed quante/ nouit deus. Fit etiam/vt at /
tritio minus ſufficiens fiat in confeſſio/
ne contritõ. ¶ Soli actu confeſſi de pec/
catis ſuis/capaces ſunt indulgentiarum
illarum quedãtur vere penitentibus⁊ cõ
feſſis. Niſi dicatur ſufficere eſſe in gratia
et membꝛũ eccleſie. et ita ly confeſſis ibi /
dem ſumit᷑ pꝛo confeſſione in pꝛopoſito
vel in voto. ¶ Dies indulgentiarũ/ refe
rũtur ad penitentias pꝛo vita hac iniun/
ctas.ſic enim textus ſonat Videtur tamẽ
ꝙ iniunctõ generalis que bene fieri ſolet
vt om̃ia bona facienda cedant in remiſſ/
onem / pꝛoſit in hoc et ſufficiat.vbi etiam
penitentia ſpecialis/ totidem dies quot
ſonant indulgentie nequaq; iniũxiſſent.
¶ Indulgentias non recipit ille ui nõ
3

poꝛrigit manus adintrices iuxta conten
tum bullarũ.⁊ ita diues melioꝛis condi/

tiõis eſt quo ad aliqua q; religioſus ⁊ mẽ

icus. laue ſacramentali nõ notabi/

liter erante in impoſitõne penitentie. cõ
feſſus per illã penitentiã ſi fecerit abſolu

tIus eſt a pena ⁊ culpa/virtute cõpꝛomiſ⸗
ſionis cuiuſdã liberalis ⁊ orbitrarie dei ⁊

peccatoꝛis in ꝑſonã ſacerdotis. ¶ LZuti/

us eſt cum parua penitẽtia que ſpõte ſu/

ſcipit᷑⁊ veriſimiliter adimplebit/ ducere
conſeſſos in purgatoꝛiũ/q; cum magna

non implenda pꝛecipitare in infernũ.

Renuens penitentiã in hacvita/ſtulte fa

cit.nihilominꝰ abſoluẽdus eſt:ſi hoc nõ

ex infidelitate qua credit nõ eſſe purgato
rium aliud/ hoc faciat.ſed vel pꝛopter te/
neritudinẽ coꝛpoꝛis.aut infirmitatẽ.aut
pauꝑtatem.vel aliud ſimile.(Nulli in/⸗
uito iniũgenda eſt penitentia publica ꝓ
peccato ſecreto.ſecus de publico. Simi/
liter nullus ꝑ caſtigatõem ſcandaliſandꝰ

eſt publice pꝛo peccato occulto.ſecus ꝓp

publico.vbi ſi ſcãdaliſetur peccatoꝛ/ſca/

dalum illud nõ imponẽti ſed ſibi qui me

ruit imputet᷑ ¶ Diuiſio confeſſiõis ſi ad
ypocriſim aut pꝛo nimio pudoꝛe fiat/im
pedit virtutem abſolutõnis. Secus vbi

qutoꝛitas ſuꝑioꝛis in caſibus reſeruatis

⁊ bona fides ſimpliciũ hoc faciũt ⁊ excu/

ſant.Aut vbi confeſſoꝛ foꝛte pᷣſumeretur

ſcandaliſari ex peccato confeſſi? nõ habe
retur pꝛo tũc cõfeſſoꝛ alius diſcretus cui
abſq;ʒ pꝛobabili ſcandalo/peccata omnia
reuelari poſſent.aliqua tamẽ poſſent Vi

eat tamen quilibet / q́; rationabiliter cõ

H

ſcientiã ſcandali ſibi fingat. ¶ Dum ne/

ſcit cõfitens de quibuſdà actibus an fece

rit illos.aut qua intentione quomodo
fecerit (vt ſepe cõtingit) dicat ſub condi/

tione ſcrupulos ſuos.vt ſic neq; mentiat᷑

neq; abſolutõne defraudet᷑. ¶ Luratꝰ ob/
ligatus parrochiano ſemel in anno dare
euchariſtie ſacramentũ/tenet᷑ ei dare ſi pe
tat publice quantũcunq; ſciatur nõ peni

tere. Niſi cauſa refutatõis fuerit nota. vt

pote excõmunicatio publica.vel peccatũ

notoꝛium de quibus nõ ſatiſfecit publi/
ce.· Becus pꝛeterea de ſacerdote in ſecre/b

to.vel qui nõ tenetur miniſtrare. vel pꝛo

tempꝑe quo ad hoc nequaq; obligatur.

Joꝛma abſolutõnis ab excõmunicatiõe

iſta eſt que debet pꝛimo fieri. Ego abſol/

S

no te a ſententia excõicatõnis et reſtituo
te ſacramẽtis eccleſie. In nomine patris
et filij et ſpirituſſancti. Deinde ſequit᷑ab
ſolutio pꝛo peccatis/ ſi in excõmunicatõ
ne peccatũ includit᷑ neceſſario cõfitendũ
ſacramentalit᷑. Ego abſoluo te a peccatis

inis. In nomine patris ⁊ filij ⁊ ſpirituſ-/

ſancti.a me u us eſt/ in iſtis foꝛmis

nihil immiſcere ¶ Materia ſufficiens in

ſacramento cõfeſſionis/ eſt homo pecca/
toꝛ.Cõtritus de peccatis.ſponte ſubijciẽs
ſe ſuo ſacerdoti:que ſubiectio nõ eſt ꝓpꝛie
iuriſdictõnis.alioquin papa nulli cõfite

retur.ſed eſt volũtaria.que poteſt nibhilo⸗

minus impediri vel artari ꝑ ſuꝑioꝛem vt
nõ qlibet peccatoꝛ cuilibet ſacerdoti poſ
ſit ſe ſubijcere pꝛo peccato ¶ Epiſcopus
nõ minus habet autoꝛitatẽ conſtituendi
coadiutoꝛes cõfeſſoꝛes in ſua dvoceſi/ qᷓ;
curatus in ſua parrochia. Caueat tamen
epiſcopus ꝑturbare ecclłiaſticã hierarchi
am/tcollendo directe vel indirecte poteſta

ela abſ eulna eor vel cauſa ma/

nifeſta ¶ Confeſſio ficta/reiterari ex inte
gro debet 'ᷣm ꝓbabilioꝛẽ opinionem. qᷓ;/
uis durioꝛcẽ.quia nõ habet effectũ ſuum
poſtmodũ ceſſante fictiõe ſicut baptiſmꝰ
et hociquia penitentia reiterabilis eſt nõ
ſic baptiſmus.tum etiã quia nulla abſo/
lutio ſacramentalis fuit.ſed potius noui
peccati additio.¶ Non eſt fictioſſi pecca

toꝛ dicat omnia quoꝛũ actu recoꝛdat᷑. q;ʒ /

uis non omniũ recoꝛdet᷑. ſed eſt fictio dũ
ſciẽter celat aliquid aut in ꝓpoſito peccã/

di perſeuerat.aut ſcit ⁊ ſcire debet ꝙ a tali

nõ poteſt abſolui.¶ Penitẽtiarũ alia eſt
recõcilians qualis fieri nequit niſi in gra
tia. Alia eſt ſatiſfaciens vel exoluẽs.qua/
lis fieri poteſt extra gratiã.ſic ꝙ illius ite/

matio neceſſaria nõ exiſtit. Immo ⁊ talis
ſolutõ reſpectu quarundã penarũ temꝑa

lium debitaꝝ/foꝛte poneret᷑ in inferno
Satiſfactõem pꝛopꝛie vt talis eſt opan/
tur ſola opera penalia.que ſcʒ voluntas
naturaliter refugit.⁊ hinc penã habet.iu
ſte equidẽ.vt peccatũ voluntariũ/inuolũ
taria pena redimat᷑ ¶ Per opera ſpiritua

lia/qualia ſunt cõtemplatio et amoꝛ dei/⸗
poteſt fieri ſatiffactio.tum quia ãnexa eſt

pꝛo ſtatu iſto/fatigatio coꝛꝑis.tum quia
cõtra pꝛopꝛiã inclinatõem cõmodi.intel
lectus⁊ voluntas abnegat ſe in obſequiũ
fidei et charitatis. num pꝛo altero

e

hof
dur
pr
1ich
fo⸗

lſeralt
ltiam
fnan
igi
unſa
tern
giün
voti
Rie⸗
marr

Ppeccanis
ſpinimt⸗
gformis
ſciensin
1o peccq⸗
ſubiſcis
eſtprie
llicofite
knibilo,
ioꝛem vt
oti poſ
dſcopro
ſtituang
Maſ
Mume
onhi
poteſs
ama,
niimte
nen /
iſum
Pnſn⸗
tno
abo⸗
noui
pecca
tch/
todĩ
ecci/
hatali
gliaeſt
linga
s ga/
linsite
nllis
lemp⸗
o
opan⸗
untas
beriu
nuoli

iritta

n dei/
nquna
linel
ſguiu⸗
Aleo

.

toꝛitate taliter oꝛdinätis.

Degnatrimomo
Onſenſus mutuꝰ/expꝛeſſus ꝑ
verba de pꝛeſenti / quo trãſfert᷑
pꝛo ꝓꝑpetuo coꝛpus viri in po/
teſtatem mulieris ⁊ econtra in

eis pꝛopter que cõiunctio talis oꝛdinat

cauſat matrimoniũ de iure naturali ⁊ di/
uino.nihulominꝰ limitatur cõſenſus ad
certas perſonas.cum certis circũſtantijs
Et qcquid aliter fuerit attemptatũ/põt
illud inualidare ſuperioꝛis autoꝛitas.
Votũ ſolenniſatũ per ſuſceptiõem oꝛdi/
nis vel religiõis/nõ magis ex natura ſua

videt᷑ dirimere matrimoniũ iam contra /
ctũ/qᷓ; ſimplex.ſed hoc pꝛouenit ex ecclie
conſtituto. maxime cũ in illo diſpenſare

poſſe papã pꝛobabilis ſit opinio ¶ Da
trimonialis coniũctõ vnius mulieris cũ
pluribꝰviris/repugnat iuri naturali.nõ

econtra.quoniã coꝛpꝰ viri plus valet.p
quanto plures fecundare ſufficit. Et ita
olim/pluribo licebat fungi vxoꝛib. Pꝛi⸗/
ma tamen in hoc conſentiẽte.cui coꝛpus
viri iam ceſſerat in ſuũ ius.Nũc auteʒ ad
ſtatum pꝛimeue inſtitutiõis reduxit chꝛi
ſtus matrimoniũ vnius cũvna.(¶ Votũ
ſimplex caſtitatis/ non dirimit mãtrimo
niũ iam contractũ.peccat tamẽ quivouit
dum pꝛimo cõtrahendi volũtatem habu
it voto contrariã.non autẽ poſtea dũ red
dit debitũ.vt eſt cõcoꝛs ſententia iuriſpi/
toꝝ.ſed negant petitionẽ debiti poſſe fie/

ri ſine fractionevoti.Cuiꝰoppoſitũ ex eo

videtur verũ.quia votũ nõ cadebat dire/
cte niſi ſuꝑ hoc. ꝙ eſt nũq; contrahere. et
non ſuꝑ hoc ꝙ eſt nũq; cõmiſceri carnali

ter alteri.Alioquin dum nũc cõmiſcetur.

etiam reddendo debituʒ reus efficit᷑ voti

fracti.Alioquin pᷣterea eſſet ſoꝛs talis cõ

iugij nimis dura. ¶ Religioſus ꝓfeſſus
aut ſacerdos/vtentes copula carnali pꝛe
ter matrimoniũ/et ſi grauiſſime tranſgre
diũtur mandatũ dei/non tamẽ videntur

voti fractoꝛes. VUotũ quippe eſt ſolũ pꝛo

pꝛie de re alias licita.qualis nõ erit e

xtra
matrimonialis coniũctio. Iſta cdclaſto,

petendi ipſa in deteriꝰ labi poſſʒe
ſalia dirimũtur. vel mutuo cõſen

Moꝛales

poſſe ſatiſfacere/concedit liberalitas dei.
dum cauſa ſubeſt. vel ex impotentia illiꝰ
pꝛo quo fit ſatiſfactio.vel de mãdato ſuo
⁊ charitate ſatiſfacientis.vel ſuꝑioꝛis au

licet apud ſimplicioꝛes videatertranea.
tamen apð intelligentes quid nominis
voti eſt cara. Votum quippe ſolũ fit de

operibo ſuperogatiõis ad que quis alias

non tenebat᷑. Sic religioſus pꝛopꝛie lo/
quendo vouet ꝙ nunqᷓ; vxoꝛabit qð an/
tea licebat illa Nulł autem pꝛopꝛie dicit
vouere ꝙ; nunq; foꝛnicabit᷑aut adultera/
bit. quia ex pꝛece oc iam oĩs he

qui⸗ pto ad hoc iam oĩs ho/
mo obligat᷑.¶ Vir et vxoꝛ/nequeũt abſ/
q; mutuo conſenſu vouere caſtitatem.im

mo nec vir tute voueret ſe nunq; petituꝝ
debitũ ab vxoꝛe. cũ pꝛopter verecũdiam

autoꝛitate ſuperioꝛis. vel ſi altera perſo/
na interim foꝛnicata fuerit.vel per votũ
ſolẽniſatũ.ꝑ quod matrimoniũ etiã con/

tractũ.non tamen carnaliter cõſummatũ

poſſet infra duos menſes ſolui. ¶ Con/
trahens ficte in foꝛo eccleſie/ quantucun
qʒ carnalis copula ſequat/ eadem fictõne
remanente non coniũgitur matrimonia/
liter. Compellet᷑ tamen ab eccleſia in fo/
ro exterioꝛi tanq; ſiverũ fuiſſet matrimo/⸗
niũ.Secus in interioꝛi.cuius eſt conſili

um vt potius om̃es ſententias eccłie to/

leret/qᷓ; peccato cõſentiat. Poteſt tamen

nouo conſenſu adhibita fictũ matrimo/

niũ ſi nil aliud obſtiterit/in veꝝ commu
tare. ¶ Perſona inducta ꝑ metũ cadentẽ
inconſtantẽ virũ ad conſentiendũ interi
us in pꝛolatõne verboꝛũ matrimonialiũ
vt quia nõ vult mentiri.poteſt poſtmo/

dum matrimoniũ dirimi tãq; nullũ.ſed

de ſeductõne per blanditias non ita.
Impedimentũ perpetuũ in altero coniu
gum per qð nequeũt ſe mutuo carnaliter
ↄgnoſcere/ impedit matrimoniũ iam cõ
tractũ ⁊ contrahendũ ⁊ etiã contractũ di
rimit/niſi antea ſciat de facto.tũc enĩ oſtẽ
dit ꝙ aliũ finem querit.⁊ ita cõtractꝰſtat.
ullꝰconiugũ tenetur reddere debitũ
in detrimentũ notabile ⁊ certum ſui coꝛ/
poꝛis.vel fetꝰnaſcituri Et ſ̃ᷣm hoc cogno
ſcit᷑ quando lepꝛoſis vel pꝛegnantib aut
mẽſtruatis aut furioſis aut ypidimiacis
et ſimiliba caſibug reddi vel non reddi de
bitũ opoꝛteat.¶ Lempus ⁊ locus ſacer/

non vident᷑ excuſare quin alter cõiugum

teneatur alteri petenti reddere.pꝛeuia ta/
men quadam amicabili monitõne de nõ
exigendo.
B 4

Regule Moꝛales

EXEtrema vnctio habet ma (ne
e Rteriãꝗ ⁊ foꝛmã·in libꝛis ſuis ex/
peꝛeſſam.Et obligat nõ cõtem/⸗
RNere dum finis vite fᷣm pꝛoba/
biles cõiecturas ꝑ in firmitac ecpectatur

De extrema vnc
De

OQue pꝛeterea reiterari poteſt/ſimili can/
ſa rurſus veniente. ¶ Extrema vnctio ri

te ſuſcepta/delet yenialia. immo videtur
ꝙ abſoluit ab omi culpa.cõiuncta petiti
one recipientis.ita ꝙ digne recipiens/eti

am ab om̃i pena liberetur. tum virtute ſa

cramenti.tum quia petit pie perſeuerant
pꝛ0 ſeet iuaſteez.

De lacramento oꝛ⸗
RNainis ſacramentũ/ ( ginis

plures foꝛmas habet.pluresq;

ti verũ. Altera qna datur poteſtas ſuper

myſticũ. O ſi fuerit defectus vel dubiũ in
aliquo / poteſt illud ſub conditõne caute
ſuppleri ¶ Plenitudo iuriſdictõnis / reſi

. —

ℳ

materias.immo⁊ ſacerdotium

na datur ſibi poteſtas ſuꝑ coꝛpus chꝛi/

det apud papam ⁊ in alios ᷣm eius deter
minatõem diriuat᷑. Attendere tamen de/
bet / ſibi eſſe illam poteſtatẽ non in deſtru
ctõnem eceleſie datã ſed eius edificatõem
¶ Si papa diceretẽ dominus omniũ in
ſpiritualibus quod conſtat.⁊ in temꝑali
bus quod alij negant.nihilominus dota
tio eccleſie in iuriſdictõibus ⁊ dominijs
pꝛopꝛietarijs temꝑalibus/et exercitiũ in
illis/ neq;eſſe de iure naturali neq; eidem

repugnare videntur. Nam chꝛiſtus neqʒ

exercuit talia dominia.neq; per expꝛeſſuʒ

ſucceſſoꝛibus pꝛobibuit.ſed reliquit po⸗/
teſtatẽ/ eoꝛum diſcretioni⸗ Pe varietate
poꝛũ et de iſtianoꝛum/ ſic
yel ſicerercendi. A an nõ poteſt pꝑuer
tere oꝛdi
eſie.ſic quin in multis caſibus liceret ei
dem reſiſtere ĩ facie ⁊ dicere.cur ita facdis
vtpote / in exemptionibus manifeſte no/
ciuis.Et ſi pꝛelatos ⁊ eccłias ſibi ſubdi/
tas onerare ſumptibo intolerabilibus: vl
libertatibus penitus ſpoliare/ ↄtenderet

tempoꝛũ et deuotione chꝛit

inem hierarchicũſvniuerſalis ec/

Einiunt regule moꝛales: .

nurf

etbe
ſenn

ſtor
ſie
lun

dusel

Incipit compẽc

apparet eſſe ſuun

Hiſto libel

bo

Compẽediũ theo. De ar. fidei

an

—

ali

—õ

rũ comuninʒz ad fi/

dem et doctrinã catholicam ſpectantiũ/
quoꝗ eidem cancellario aſcribiur ſed nõ

lo / eſt quedã bꝛeuis ⁊ ſum

ceptoꝛum legis.Lertio ſeptem ſacramen
toꝛũ eccleſie.Quarto ſeptẽ virtutũ.Quĩ/

to de ſeptem petitiõibus cõtentis in oꝛa/

tione dominica. Sexto de ſeptem donis

ſpũſſancti.· Septimo de octo beatitudi/
nibus. Octauo.de vicijs/ tam nature q;

voluntatis.

de artic

—

rticulis fidei. Et pꝛimo quid ſi
im vnde dicatur.

omniu

vyt ait caſſianus libꝛo.vi.

quicqͥd per vniuerſum diuinoꝛũ volumi
num coꝛpus immẽſa diffundit᷑ copia/to

tum in ſymbolo colligit᷑/bꝛeuitate ꝑfecta
Dicit᷑ autem ſymbolũ a ſyn quod eſt con
et bule quod eſt ſententia.quaſi collectio

ſententiarũ. Vel vt alij volunt a ſyn qð
eſt con ⁊ bolum quod eſt fruſtũ.quaſi fru
ſtoꝛum id rnienfre ꝑticularum
Secundũ papiam ſymbo

fidei collectio.

lum eſt collectõ aut pactum ſeu placitum
quod fit homini cum deo. HZ B

um bꝛeue et Ptile.
quarũ materia/

maria.vtilis tamen expo/
ſitio. Pꝛimo de articulis
fidei. Secundo decem pᷣ/

credendoꝛũ ad ſa-
lutem ſpectantiũ/compẽ?/
dioſa collectio. Quoniã

j ſfidei ⁊ vude dicatur.
St autẽ articulus f̃m ri

Vibi veritas de deo. artãs nos
ad creden
lus nõ diuidimr. ſed ſtat in eo indiuiſio
credibiliũ.Articulus enim de ſe inq;tum

articulus.nõ eſt reſolubilis in articulos

ſiue in credibilia.peruerſitate tamen he/

reſum inualeſcente/ quedam que cõiun/
gebantur in ſymbolo apoſtoloꝛũ poſtean
opoꝛtuit dinidi. Verbi gratia. Dicebãt
quidam chꝛiſtũ non verum eſſe hominẽ
neq; vere natum. Alij autem dicebant ve

re natum. ſed non vere cõceptum de vir/

gine ſed coꝛpus attuliſſe de celo. VUñ ſan
cti patres vnum articulũ/in duos diuiſe
runt.vt vnus eſſet articulus de concepts
ne.alius de vera eius natiuitate.Et con/
ſimiliter in alijs ex alia cauſa diuiſis. Et
ita ly indiuiſibilis/in quibuſdam articu
lis pꝛiuat actum diuiſionis et poſſibili/
tatem.in quibuſdam pꝛiuat ſolum actũ.
ſic ſcilicʒ quia ſunt quidã articuli qui fjm

aſſignatiõem apoſtolicam nõ diuidunt᷑.

poſſunt tamẽ diuidi. Et ſunt quidam ar
ticuli ui neq; diuidũtur neq; diuidi poſ

ſent. ¶ Et nota ꝙ in dicta deſcriptõne di

citur de deo.cum tamẽ articulus aliquis
pꝛima facie videat᷑ eſſe de creatura NUerbi
gratia. Carnis reſurrectõnem. Verunta-
men omis articulus pꝛincipaliter de deoo
eſt. vnde reſpectu articuli immediate ta/

cti/dicit damaſò. Non credimus reſurre

ctionem ſuturꝗa.niſi diuinavirtute.ſcilic,

cooperante. Vnde et hoc credit fides ca/

tholica.ſcilicʒ pꝛomiſſam reſurrectönem·
diuina efficiendã virtute. Et ſic patet
iſte arciculꝰ de deo eſt.quia de diuina vir /
tute/noſtrã reſurrectõem operante. Ito
mogo omnes articulos qui vidẽtur eſ/ſe
de creatura.facile cõtingit reduceread di/
uinam virtutẽ.et ita ad deum. ¶ IJtem in
dicta deſcriptione dicitur artans nos ad

credẽdum.Et tamen voluntas libera eſt
nec poteſt cogi vel artari. Sed q;uis in

volendo et conſentiendo non poſſit vo/
lũtas cogi/quia quo ad hoc libera eſt pt

tamen allici et trabhi in ↄgnoſcẽdo. qm̃ ſi
intellectui bñ diſpoſito/infundat ſeveri/

is ipm intellectuz illuminãs: neceſſe eſt
veritatẽ ↄgnoſcere.⁊ ꝑ ſeclnks altucre⸗t

dum de ſancto victoꝛeiindiui /

. m Aicin in dicta deſcri
ptione veritas indiuiſibilis.quia articu/

Compendiũ Theologie

tunc trahit᷑ ad conſentiendũ agnite veri/
tati. VUnde Augꝰ.Herba trahit ouẽ Hoc
modo artat nos articulꝰad credẽdũ Vn/
de qdam artans id eſt trahens

tentiã q;; ſapientiã vel bonitatem. qꝛ ope
ratio egredita potentia ⁊ maxime virtu/

oſa VUnde Jobã.phmo Omia ꝑ ipſum fa

cta ſunt Et in pſal. Om̃ia in ſapientia fe

ciſti Ideo appꝛopate attribuit᷑ creare pa
tri ſicut ⁊ potentia/cũ tamen pater om̃ia

iuiſio ⁊ expoſitõ

rticuloꝛũ fidei Et pꝛimopꝛimi. creet ꝑ fili cooꝑante ſpũſancto / qꝛ indi⸗/

R

uiſa ſunt opera trinitatis/⁊ tote tres ꝑſo

Juidit᷑ autem? diſtinguit᷑ſym
ne/vnus ſunt creatoꝛ ¶ Et aduertẽdum

bolũ pᷣcipue apoſtoloꝝ in.xij.

d

—

loꝛũ qꝗ contulerüt credenda. qꝛ
ipſi hoc ſymbolũ compoſuerũt. Scõm
alios vero diuidit᷑ in.xiiij.vt patebit ĩfra
¶ Unus articulꝰet pꝛimꝰattribuit᷑ patri
ſᷣm pꝛioꝛẽ modũ.ſex attribuũtur filio.et
qnq; ſpirituiſancto ¶ Pꝛimꝰ? autem qui

attribuit᷑ patri eſt iſte. Credo in deum pa

trem om̃ipotẽtẽ creatoꝛẽ celi ⁊ terre Ubi
pꝛimo nota differentiã inter credere deũ.
⁊ credere deo ⁊ credere in deum Quia ſᷣm
Aug.credere deo/eſt verbis eiꝰ ſiue ſcptu
re ſacre fidem adhibere Credere deum eſt
credere deũ eſſe.ſcʒ quia eſt Credere in de
um eſt credẽdo deũ fide ⁊ affectõne.ſiue fi
deęoꝑante ꝑ dilectõnem / tendere in ipᷣm.
Igit᷑expone ſic. Credo in deum ſcilicʒ
ſingulariter.qꝛ in vnũ deum. Vnde deu
ter̃.vi.Audi iſrael dominꝰdeus tuꝰ deus
vnꝰ eſt. ¶ Patrẽ.qð hic ꝑſonalit᷑ tenetur
qꝛ ſubiũgit filiũ eius In oꝛatiõe vero do
minica tenet᷑ly pater eſſentialiter vbi agi
tur de paternitate/ vel adoptõis qua pat

articulos.ſᷣm nũeꝝ.xij.apoſto hic ꝙ per hoc ꝙ dicit deũ ſingulariter / de

ſtruit erroꝛes àrundam gentiliũ qui fin/
gunt plures eſſe deos qð maniteſtiſſimꝰ
eſt erroꝛ/qꝛ illo poſito/clare patet ꝙ nul/
lus eoꝛũ ſit deꝰ Si enĩ plures ſunt /diffe

runt inter ſe peraliquid quod habet vnꝰ

qð non habet alius Sic nullꝰeoꝛum erit

ſummũ bonũ/qꝛ ſic nullłꝰ eoꝛũ habet oĩa

bona /⁊ ſic nullꝰ eoꝛũ erit deus/ qꝛ de eſt
ſummũ bonũ qð cõtinet omnia bona.ad
rhoma.xi ¶ Itẽ per h ꝙ dicit patrem / de
ſtruit obſtinatõem iudeoꝝ.qui nõ atten
dũt diſtinctõeʒ ꝑſonalẽ pr̃is ⁊ filij ¶ Itẽ
per h̊ ꝙ dicit creatoꝛẽ celi ⁊ terre/ deſtruit
erroꝛẽ phoꝛũ dicẽtiũ mundũ fuiſſe ab et᷑/
no ⁊ deo coeternũ. ſicut dicit auguſt.ari/
ſtotelẽ poſuiſſe ⁊ platonẽ Item ꝑ illo idẽ
deſtruit erroꝛẽ manicheoꝛũ qui dicũt oĩa
coꝛꝑalia/creata a deo tenebꝛarũ.¶ Sed
ex iſtis oꝛitur dubitatõ.Si enim credere
in deũ eſt tendere in eum fide oꝑante per
dilectõnem vt dicitur ſupꝛa/cum in pctõ
moꝛtali exiſtentes nõ habeant iſtam fidẽ

nitate ipſa trinitas eſt pater bonoꝛũ /vel ſic in deũ tendẽtem: videtur ꝙ nõ credãt ſapet
creatõnis/qua paternitate tota trinitas in deum/⁊ ita mentiũtur ⁊ peccant quan nnwen
pater eſt tam bonoꝝ q́; maloꝛũ.ſᷣm illud do dicũt ſymbolũ.quod graue eſt dicere: Eten
Deizteronmi. uquia noͤ ipſe eſt pgt᷑ tuj/ Ad qð dicit᷑ ᷣm q̃ſdaʒ.q ipſe peccatoꝛ di Ue⸗
us q poſſedit te ⁊ fecit ⁊ creauit te Pn⸗ cit credo.⁊c.nõ in pſona ſua ſed in ꝑſona
nipotentẽ appꝛopꝛiate.qᷓ;uis enĩ filiꝰ ſit ecclie.Sicut ⁊ illð.lauabo ꝑ ſinglas noe ſache
omnipotẽs ⁊ ſpirituſſctũs.omnipotens ces lectũ meũ⁊c.qð niſi in ꝑſona eccleſie ncco
tamen qndo ponit᷑ appꝛopate/ attribui que in aliquibo mẽbꝛis per ſingulas no/ ten
patri.ſicut ſaꝑpiẽtia filio.⁊ bonitas ſpiri · cces lachꝛymat diceret᷑/eſſet mendaciũ in etynct
tuiſancto rentoee celi ⁊ terre.Ad lite -/ oꝛe maloꝝ.immo etiã et multoꝝ iuſtoꝛũ ſuüne
rã ſumme nature/quã deſignat noĩe celi / Et ſimilr cum mulier dicit pſal.letatꝰſuʒ unen
et infime. quã deſignat noie terre/⁊ ſicex in his que dicta ſunt mihi ⁊c.incongrua lium
inde collige creatoꝛem medioꝝ. Poſitis eæt locutõ / niſi in ꝑſona iuſti generaliter funde
enim extremis colligũtur media Ael per loqueret᷑ ſiue eccłie. Silr hic in ꝑſona ec li.
celum ⁊ terram intelligat᷑ tam ſpũalis q cleſie ðꝛ Credo in deum⁊c.⁊ ſic nõ peccat ncg
coꝛpalis creatura ꝑfecte foꝛmata/vt celũ nec mentit᷑ Alij dicũt ꝙ exñs in pctõ moꝛ ine
ſit inuiſibilis ⁊ ſpuᷣalis creatura/terra au tali/nõ dicit ꝙ credat in deũ cũ dicit cre/ lge
tem omne coꝛpoꝛeũ et viſibile Unde alis doxc.ſed ꝓfitet᷑ articlos fidei.Etẽ ſenſus Ou⸗
ſymbolũ exponens dicit factoꝛẽ celi ⁊ ter Eredo in deũ.i.pfiteoꝛ credẽdo eſſe deũ. gene
re/viſibiliũ omniũ ⁊ inuiſibiliũ.Et nota Et ita large ſumit᷑ hic credere Auguſt. ve diei
ꝙ creare ſiuecreatoꝛẽ eſſe/potiꝰſonat po/ ro ſupꝛa ſumit magis ſtricte. Sðèð Ptio
00

Cope
eyinn,
dſum ſ
lentiaſe
renepa
ruß
ſindi⸗
s pſo
dnm
le de
fin/
lſim⸗
Pnul/
diſe
bern
umen
betoin
ndeeſt
ona.
mende
en⸗
Ge
daſrai
le H
guſtan/
olloͤ.
itoi⸗
Deu
edere

te da

npa
mfide
Credit
tquan
dicere
cnod
glasno⸗
gecceſe
nlas no⸗
daaun
iuſtoru
ar ſy
vngu
eraliter.
ſongec

öpeccat.

gomo:
dicite

eſenſnoe

eſedeͤ
glſ,e

De articulis fidei

Expoſitio ſecundi

articuli fidei.
Trnckeattrenlns pꝛincipalis
et pꝛimus eoꝝqui attribuũtur
filio eſt iſte. Et in Ihm xpᷣm fi.

ei.⁊c. Et ſupple credo in Jeſum xpᷣm.⁊c.

Que duo nomina/frequẽter in nouo te/

ſtamento coniũgunt᷑. Quia vnũ eoꝛũ ſcʒ
ieſus expꝛimit eius deitatẽ. interpꝛetatur

enĩ ſaluatoꝛ.et inqntum deus ſpecialiter
ſaluatoꝛ eſt. Et reliquũ nomen ſcilʒ chꝛi/

ſtus expꝛimit humanitatẽ.quia interpᷣta
tur vnctus.et inq;tum homo vnctus eſt
pꝛe cõſoꝛtibus ſuis.( Viliũ eius vnicuʒzʒ
id eſt naturalẽ nõ adoptiuũ Vnde aliud

ſimbolum /determinando dicit. Et ex pa
tre natũ.⁊c. Vel vnicũ dicit.quia non eſt
vnus filius inq;tum deus.⁊ alius filius
inq;tum homo. Sed idem xpᷣs in duab⸗
naturis.ſcʒ deitate ⁊ humanitate.⁊ tribꝰ

ſubſtantijs.ſcʒ deitate anima ⁊ carnevni

cus eſt filius. VUnde auguſt.in eccłiaſtie
dogmatibus HNon duos filios fatemur ſi
cut ſeꝑando naturas neſtoꝛius tradit.ſʒ

deum ⁊ hominẽ/vnũ filium credimꝰ. ma

nentẽ in duabus ſubſtantijs.non tamen
cõfuſis naturis.qᷓ;uis enim duas habeat

natiuitates.vnam qua naſcit᷑ de matre.⁊?⁊
vnam qua naſcit᷑ex deo patre/ tamen eſt

vnicus filius nõ duo filij.Quando ego//

in conceptõne ꝑ viam generatõnis pceſ-/
ſia patre/⁊ ſic quadã natiuitate natꝰ ſum
in vtero. Secundo natus ſum de matre
ex vtero.nec tamen ꝓpter iſtas duas nati/

uitates/ dicẽdus ſum duo filij ſed vnicus
Deqtur dñm noſtrũ. VUnde ipſe dicit
math. vlti. Data eſt mihi om̃is poteſtas
in celo ⁊ in terra.⁊c̃. ¶ Per hoc etiã ꝙ di/
cit Jeſum xpᷣʒ quod interpᷣtatur ſaluatoꝛ
et vnctus/deridet᷑ hebetudo iudeoꝛũ qui
ſuũ meſſyam id eſt ſaluatoꝛẽ adhucfntu⸗
rum expectant. ¶ Per hoc etiã qꝙ dicit fi⸗
lium vnicũ/deſtruit hereſim ſabelliano/

rum dicentiũ eandẽ pſonam eſſe patrem
Tftfiliũ.quod aꝑtiſſimũ apparet mendaci/

um qꝛ ſᷣm decurſum naturalẽ/ opoꝛtet ꝙ
inter patrẽ ⁊ filium ꝑſonalis ſit diſtinctõ
licet confoꝛmitas ſit nature ⁊ ſimilitudo.
Quales etenĩ ſumꝰ nos.tales qͥ a nobis

generãtur. Vnde de ipſa diuina filiatiõe

dicit᷑ ad rhoma. viij. ccepiſtis ſpm̃ ado
ptionis filioꝝ.⁊c̃.Et poſt pauca.Si ãt

4

carnatõem filij dei.

filij/ heredes. heredes qu idẽ dei! cohere
des autẽ chꝛiſti.Et ad eph̊.i.Pꝛedeſtina
uit nos in adoptõnem filioꝛũ per Jeſum

chꝛiſtum. Nullus eni ſeipᷣm gignit. VUn/

decum idẽ ſit pater quod ſilius in ſubſtã
tia.opoꝛtet ꝙ alteritas ſi pſonaꝝ ¶Per
hoc etiã ꝙ dæit᷑ do minũ noſtꝝ/ deſtruit᷑
hereſis arrianoꝝ qui ponũt inequalitatẽ
ꝑſonaꝝ. Vnde Joha. x. Ego⁊ pater vnũ

ſumus.Etad hebꝛe.i.qui cũ ſit ſplendoꝛ
gloꝛie? figura ſubſtãtie eius.Et p̃m atha

naſium. Equalis patri ſ'm diuinitatẽꝛc̃.

Dicut eni pater dñs eſt omniũ: omipo
tens/ita eſt ⁊ filius.Quod expꝛeſſius de/⸗
terminat᷑ in alio ſimbolo vbi dicit᷑tomni

potens pater.omnipotẽs filius.quod ta

men intelligat᷑ ſᷣm diuinitatem. Quãuis
enim humanitati chꝛiſti collata ſit omni

ſcientia.nõ tamen om̃ipotentia. ”
Expoſitio tertii
mwArticuli ficleil.
1 Ertius articulꝰ pꝛincipalis et
ſſecũdus eoꝝ qui ꝑtinent ad fi/
lium. qui determinat vtranq=

eius natiuitatẽ. ſcʒ in vtero et er vtero Et

eſt iſte. Qui concepteſt de ſpirituſancto
natus ex Oaria virgine ¶ Dic ergo. qui
ſcilʒ xpᷣs/conceptꝰ eſt de ſpũſancto id eſt

oꝑatõne ſpirituſſancti.vno etenĩ eodẽq;
momento / ſegregata fuit illa caro aſſum/
pta/a reliqua carne virginis/opatiõe ſpi
rituſſancti.et animata anima ratõnali.et

deitas eis vnita VUnde nõ eſt putandũ ꝙ;

ſit conceptꝰ de ſpũ ſanctoſicut pꝛoles de

ſemine paterno concipit᷑.qꝛ ſic tranſiſſet

ſpũſſanctomino.mutat?q; fuiſſet in car

nem.ſic paternũ ſemen tran ſit in carnẽ ꝓ

lis/amittens pꝛopꝛiã ſpeciè/qð eſt etiam
ſolo cogitatu abhoꝛrendiſſimũ. VUndely
de / nõ denotat circũſtantiã cauſe materia

lis/ ſed potiꝰ cauſe efficientis Quamuis

enim incarnatio filij dei /ſit opꝰtotiꝰ trini
tatis/qꝛ qð operat᷑ vna perſona/operant᷑
omnes (eo ꝙ indiuiſa ſunt opera trinita⸗
tis) ipſa tamen gratia/ mediante q̃ natu/

ra hũanavnit᷑ diuine/ eſt donũ appꝛopꝛi

tũ ſpuũ‚iſancto/ qꝛ hec gratia appꝛopꝛiate

ꝓcedit a caritate ſeu a benignitate dei / qᷓ
ſpũiſctõ appꝛopat᷑ Nõ eĩ deꝰ ĩq;tũ potẽs

1
vel ĩq;tũ ſapiẽs.ſʒ inq;tũ bonꝰ⁊ benignꝰ

noſtram redemptõem o atus eſt / per in⸗/
Bleitur igitun qut

Compendiũ Cheologie

conceptus eſt de ſpirituſancto.non natu
raliter.ſed oꝑatione ſpirituſſancti ⁊ qua/

ſi fm appꝛopꝛiationẽ cauſe efficiẽtis In

uo verbo tangit᷑ natiuitas eius in vtero

cilʒz qua natus eſt de patre veniẽs.necta

men recedens.De qua Mat/pꝛio Quod
in ea natũ eſt / de ſpirituſgdcto eſt Gloſa
Natum.i.conceptum.¶ Dicitur poſtea
natus ex Maria virgine ſcʒ natiuitate ex
vtero.de qua Luce.ij. Et peperit filium
ſuum pꝛimogen ir⸗abeiba autem

ait · qui ↄceptus eſt deſpirituſancto.i.

opatione ſpirituſſancti et nõ oꝑationevi
rili/deſtruitur hereſis hebeonitaꝝ.qui aſ

ſerunt chꝛiſtum er Haria ⁊ Joſeh nupti

ali coitu eſſe conceptũ. ¶ Per hoc etiam
quod ſubdit:inatus ex Maria virgine vt
ſcilicʒ de vera matre de qua materiãcoꝛ/
poꝛis aſſumpſit/deſtrnit᷑ erroꝛ valentini
anoꝛũ dicẽtium de virgine chꝛiſtum ni/
hil coꝛpoꝛis aſſumpſiſſe.ſed per eam qua
ſi per fiſtulam tranſiſſe.

poſitio quarti

articuli fidei. ”
VWartus articulus pꝛĩcipalis/
et tertius eoꝛũ qui ꝑtinent ad
filium.⁊ quidẽ deſcribit paſſi/

onis eius ſacramẽtum ſᷣm omia que cir/

cunſtant moꝛtem eius. vt eſt flagellatio.

crucifixio.ſepultura.⁊ huiuſmodi.eſt iſte *
Paſſus ſub pontio ꝑilato:crucifixꝰ.moꝛ

tuus ⁊ ſepultus. ¶ Oui ſupple chꝛiſtus⸗

paſſus eſt ſub pulato.i.ſub poteſtate pila/

ti. Pilato dicto pontio ſcilʒ genere.quaſi
dicat nõ rhomano. qð foꝛte dicit ꝗꝗ diffe
rentiam alicuiꝰalterius pilati. ¶ Zruci/
fixus in quo diſtinguit paſſionem ſuã a

paſſione alioꝛũ qui ſuſpendũtur in pati /
bulo. Quia ſᷣm vſido.patibulum pꝛope

dicitur vbi homo ſuffocat᷑et ſtatim moꝛi

tur. Crux vero vbi diu toꝛtus/tandẽ lan
guenti moꝛte moꝛit᷑.vbi moꝛs grauioꝛ et

pꝛoductioꝛ eſt. Camen multotiens vnũ
pꝛo alio ponitur ¶ Seqtur moꝛtuus ve

ra moꝛte. ꝑ diſſolutõnem ſcʒ anime a coꝛ

poꝛe.diuinitas tamẽ ſemꝑ coniũcta mã/

H ſit vtrobiq;. VUnde auguſt.ſuꝑ Johannẽ

Verbũ diuinũ exquo hominẽ id eſt car/
nem et anuma ſuſcepit / nunq; depoſuit.
Moꝛs ergo / ad tempus carnẽ et animã

ſeꝑauit.neutrũ tamẽ averbo ¶ Et ſepul-

tus.non tamẽ vt alij coꝛruptus et incine

ratus. Vnde in pſal. NHò dabis fanctum
tuũ videre coꝛruptõeʒ ¶ Per hoc autem

q; dicit paſſus crucifixus moꝛtuus/oſtẽ/
dit veram carnẽ vtpote ſenſibilem⁊ paſſi

bilem habuiſſe. In q̊ eliditur erroꝛ apol/

linariſtarũ.qui dicunt eum ſenſu ⁊ carne
ſen ſibili caruiſſe.cum tamẽ veriſſimã car
nem habuerit.⁊ optime complexionatã.
⁊ ideo maxime paſſibilem. Nec abſoꝛpta
fuit illa paſſio per vnionẽ deitatis.quia
in illa vnione(vt dicit damaſ.)fuata fuit
vtriuſq; nature pꝛopꝛietas. Naom quod
paſſibile/manſit paſſibile ſicut humani/
tas.⁊ quod impaſſibile/ mãſit impaſſibi
le ſicut diuinitas Quinimo incõꝑabilit᷑
penam grauioꝛẽ ſuſtinuit.qᷓ; poſſet purꝰ

homo ſuſtiere. eo ꝙ pꝛebebat ei illa vnio
robur et vires ad ſuſtinẽdam tam amarã

paſſionem /in qua purus homo qͥ eiuſdẽ
teneritudinis eſſet(vt dicũt)in initio paſ
ſionis defeciſſʒ. Deſtruit᷑ in hoc etiam er

roꝛ illoꝛũ qui dicũt carnem illã in natu/
ram deitatis tranſiſſe.⁊ ideo impaſſibilẽ
fuiſſe. Quos cõfutat hieronimꝰ in epiſto
la ad damaſum paopim.

Expoſitio quii

Articuli fideii.

numero.⁊ quartꝰ eoꝛum qͥ ſpe/
ctant ad filiũ ꝑtinet ad redem/

rat ʒacharias.ix.capit.Zu quoq; in ſan/
guine teſtamenti tui/ emiſiſti vinctos tu
os de lacu in anireine Deſcegir
ad inferna tertia die reſurrexit a moꝛtuis
¶ Deſcẽedit tm̃.ſ.in aĩa deitate vnita.qꝛ
coꝛpꝰ ĩ ſepulcro qͥeuit.⁊ deitas vbiq; erat
Vñ ſine ea deſcẽdere nõ potuit ad iſferna
.i.qd lymbũ:ptẽ.ſ.inferni ſuꝑioꝛẽc.qͥ deti/
nebãt᷑ ſaluãdi.q̊uſq; debitũ pᷣmi ꝑntis/ꝑ

moꝛtẽ xp̃ᷣi ſolueret᷑. ꝙ ãt dicit pſal.ᷣeruiſti

aĩ am meã ex iferno inferioꝛi.nõ eſt ↄꝛiũ.
Dicit᷑ei ibi lvmbo ĩfern inferioꝛ reſpctũ
geris caliginoſi in q̃ vt in ſuo ĩferno affli

gũt᷑ mõ maligni ſpũs Vñ reſpctũ illiꝰae/
ris q̊ͥ ad ſitũ.limba hoc ẽ ſuꝑioꝛ ꝑs ĩferni
ertia die reſurrexita
moꝛtuis.vt ꝑ ſynodochen ꝑs ponat᷑p to
to.vt videlʒ ꝑs illiꝰdiei ꝑaſceues q̃ moꝛtu
us eſt / pꝛo vna die cõputet᷑. ⁊ nox ſẽquẽs

ðZꝛ ifernꝰ iferioꝛ.

dñice.cuiꝰmane reſurrexit/ꝓ die tertio

Uintus articulꝰ pꝛincipalis ĩ

Ptionis eoꝛum ſacramentũ qui erant in
lymbo inferni cõcluſi ſᷣm ꝙ pꝛophetaue

,
ller
n
Gin
glal
Mes,

ete

teſurn
Alo
Ee⸗
en

rte
matt

7
ptite
tfi
lelere
qt.pa
leclp
abi
ſwe
ſonee
Tam
ſeln
cage

cuan
(Atem

1g,oſte,
maßi
Npol,
ame.
macgr
nati.
drptn
quig
afnit
nnod
nani/
bi
wiie
a
laynio
namari
gauſti
nnopaf
alamer
n nann
gſci
nepiſo

palisi
na ſpe/

regem /

nant in
pbetaue
zinſan/
nlost
Decedit
mouuis
evnun
nbigenr
Aſen
geen
ionns /
eniſti
eſt in.
neſpai
Coaffi
iline⸗
gsifemn
gunerta

onatpſ

ginunn
orſiges
elano

De articulis fidei

¶ Per hec autem verba deſtruiturerroꝛ
eoꝛum qui negant reſurrectionẽ noſtrã.
Negare enĩ noſtram reſurrectiõem / eſt
quodamodo negare reſurrectionem xpᷣi
Sic enĩ arguit apls pꝛia ad Coꝛinthᷣ.xv

Sichꝛiſt reſurrexit/et nos reſurgemꝰ.

CLum aũt ad deſtructionẽ conſequentis

ſequatur deſtructio antecedentis/ſi nos

non reſurgemꝰ neq; chꝛiſtus reſurrerit

¶ Et nota ꝙ m iſtam diſtinctionẽ ar/
ticloꝛum / hec duo diungunf. ſcilz deſcen
ſus ad inferos et reſurrectio a moꝛtuis.

quia iſte articlus dicit totũ qð chꝛiſtus
nobis ꝑ ſuã moꝛtẽ meruit.loc aũteſt re⸗
demptio in ania.q̃ cõpleta ẽꝑ fracturas
inferni in deſcẽſu ad ĩferos. et redẽptio

in coꝛpe que completa eſt in reſurrectio

ne per gloꝛiam coꝛpoꝛis.

Rculifdcccll.
– Extus arxticulꝰpꝛincipalis ĩ nu

nte nos.et eſt iſte.:ſſcendit ad celos ſe
detad xterã dei pñis oſwtent. Aſcen/
dit igitur ad celos.ſᷣm hũanit itẽ/vel in
qntũ hõ qui vbiq; eſt ſm deitatẽ. Aſcen
dit inq; nõ ſtati poſt reſurrectionẽ.ſj woſt

quadragita dies:qͥb apparuit ꝑ mitas
vices / diſcipulis ſuis.vt fidem eoꝝ rob

raxet apparitioni. ꝓbaret gloꝛioſam
reſurrectionẽ ſui coꝛpis.qð oculis ſuis
aulo ante diſcipulividerant extinctũ.
ESeaͤmr ſecetag dexterã dei pris om̃
potent. eſt in eterna btitudine.ad quã

dexterã woſitur electos ſuos. vt dicit᷑

math. xv. Et ſtatuet oues qͥdẽa dextris
⁊c. Ael ad dexterã dei pr̃is.i.ĩ iudiciaxia
ptãte.qꝛ vt ðꝛ ioh̊.v.Pðr om̃e iudiciũ de
dit filio. Et vtrũq; notat cũ diẽſedet.qꝛ

ſedere eſt qͥeſcentiũ ⁊ iudicantiũ.q̃ſi di

cat. pacificegloꝛiaf.⁊ oĩa quiete ⁊ pacifi
ce cũ patre iudicat diſponit.et iſte arti

cul'ðſtruit ulã reſim q̃ negat eq̃litatẽ

Fmszali, g ſilx ilã q̃ dubitat de aſcen
1

one eius in celũ. et ꝑ ↄſeq̃ns negatno
ſtram q cauſa ex ſua.ſic erectio mebꝛox
ſequitad erxectionẽ capit.AUñ aug. Ais
alcẽdere ad celi.aſcẽdentẽtene.etenim

Udedit filio.vt ſq; ille qͥ viuus iudicatꝰeſt

rpoſitio ſerti ar

mnmero. etqͥntus eoꝝ qͥ ſctant
— adfiliii/ ptinet ad apertionem
loci kratitudinis.vbiꝓ nobis
pꝛecurſoꝛ facexpᷣs aſcendit/pandẽs iter

3

Ppr teip̃m leuari nõ wter:. Si ergo vis

aſcendere. mẽbꝝ illius eſto qͥ ſol aſcedit
ohᷣ.iij. Nemo aſcendit in celũ niſiqͥ
tendit de celo ilius vis qui eſtĩ ceo.

Cxpo itio ſeptimi 5

icie al onſ
. yKpteamus articulꝰpꝛincipalis
in nũero.ſextus vo avl nwes

rum/qͥ ſm iſtꝗ aſſignationẽꝑ

tinent ad filiũ.eſt we reditu icd
qm̃ vt ðꝛ iobã.v. Pri oẽ iudicũ

et erinde moꝛtu iudicetviuos ⁊ moꝛtu
os.et eſt ille. In le venture iudicare vi⸗
uos ⁊ moꝛtusſ. AInde ſqʒ.id eſtpoſtmodũ
Ael inde.i.de celis quos aſcẽdit.ventu⸗
rus ẽſq in die iudicij.iudicare viuos et
moꝛtuoſ.Ad lt̃m.quia tũc ⁊ viui ⁊ moꝛ

tui repient᷑ iudicãdi.vt inuit apls pꝛia

ad theſſa. uij. Et moꝛtui qͥ in xpo ſunt re
ſurgẽt primi.deinde nos Küiun i re
linqmur fil rapiemur cũ illis in nubibo
obuiã xpᷣo in gera ⁊c. Illi tñ viui qͥ repe
rient moꝛienf. ſed ſtatim ĩmomento re

ſurgẽr. iudiciũ cũ reſuſcitatis recepturi
vbinõ putet᷑ ꝑ tractũ ⁊ moꝛã tꝑis ſingu
loꝝ examinationẽ fieri.ſʒ vno eodemq;
momẽto / et merita ſingulor viſcuriet ⁊
diſcuſſa iudicabit. Añ aug. Nõ eſt ĩ illo
rudicio ſinguloꝛũ bvĩm viciſſim opanda
diſcuſſio. ſed momẽtaneo diſcuſſu ſimł
omnia ſic ⁊ fecit ſic ⁊ iudicabit. Ael ali⸗
ter. Uentureſt iudicare viuos.ſcilʒ vita
glatie.et moꝛtuos ſcilicet moꝛte culpe.
Abinota. ꝙ aliud ſimboluʒ addit iſta

vVaba cum gloꝛia. quia licet chꝛiſtus in

foꝛma ſerui / in qua iudicatus eſt ſit ip/
ſe iudicaturus/tamen in foꝛma gloꝛioſa
albarehie rin carnc gioꝛificata. AUel cuz
gloꝛia id eſt cum ſocietate gloꝛioſa ele/
ctoꝛum ſiml iudicantiũ.quia vt dicitur
ſaie.iij.Oominus ad iudiciũ veniet cũ
ſemuoꝛibo populi ſui et principibus eius
quo patet ꝙ quidà ibi iudicabũt
non iudicabunt.vt perfecti qui omia

pꝛopterchꝛiſtũ reliq̃runt et ſecuti ſunt

eũ qͥ xpᷣi in iudicando aſſeſſoꝛes erunt.
alij non iudicabuut ſed uudicabuntur
ſcilicet fideles/qui ſᷣm opera ſua reapi⸗
ent iuxta diſcuſſionẽ/de qua haler̃ mat
thei.xxv.Eſurxiui et vediſtis mibi mãdu

((

Compẽdiũ theologie

care ⁊cc̃.oim alijs ibidem taʒ teſpectu ele
croꝛum qᷓ; reſpectu repꝛobꝛum expoſitis
Audicabuntur enĩ quidam eoꝛũ ad glo/

nam / et quidã eorum ad penam. alij nec

iudicabunt nec iudicabũtur.ſceilicet infi.
deles. quia iam iudicati ſunt. Ande io
bannisii. Quinon credit / iam iudica

xpoſitio octaui

AUVinq; auté articuli ſequentes
Nryrrtinẽt ad ſpiritumſanctum/

ſe dico. quia in octauo articlo
in oꝛdine omniũ duodecim articuloꝛuʒ
primo vero in oꝛdine iſtoꝛum quineq;/
erxpꝛimitur perſonalitas ſua. eteſt iſte.
Credo in ſpiritũſanctum. Et circumlo
cutiue loquitur Quando enĩ hecvox ſpi
ntuſſanctus/ capitur dictiõaliter/ tunc
ſolam tertiam perſonam in trinitate de
ſignat.Quando aũt vi oꝛationis tene/
tur / eſſentialiter ſumit.et cõuenit toti
trinitatiſq; deo. ¶ Et nota ꝙ ĩ alio ſim/
bolo/ad maioꝛẽ expꝛeſſionem iſtius ar/
ticuli /adduntur plura. ſalicet in ſpũm
ſanctũ dominũ et viuificantẽ.qui ex pa

tre filioq; ꝓcedit.qui cũ patre⁊ filio ſił

adoꝛatur ⁊ congloꝛificaf᷑.qui locutus eſt

per ꝓphetas. Et hoc pꝛopter quaſdam he

reſes que poſtea pullulauerũt. AImpijfſi
mi enim neſtoꝛius ⁊ euthiqus dixerunt
ſpiritũſanctũ eſſe ſeruum patris ⁊ filij ⁊
eis olexdire / ſicut virtus quedam aliena
ab eſſentia eoxꝝ.nec dare vitã gratie / nec
inſpirationẽ.et ideo addituʒ eſt vminũ
et viuificantẽ.Et ad equalitatẽ ſignifi⸗
candam appoſitũ eſt /quiex patre filio
q; pꝛocedit.qui cũ patre et filio ſil ado/
raiur et cõgloꝛificat. ontanus auteʒ
quidã hereticus.et poꝛphirius quidam
alius poſt eũ diſcipulis ſuis dixerunt/p
płtas nõ diuino ſpiritu/ſed tanq;ᷓ pꝛ-o
phanaticos locutos fuiſſe.ſicut loquũ⸗
tur energumini et arrepticij Et vt eoꝛũ

excoꝛ excluderetur addiderũt/quilocu

tus eſt per ꝓphetas.quia cum ſpirituſctõ

.

X

n
I .

San n

–

tam in ſeqᷓ; in dnis ſuis. AIn

ſananre locutiſunt ſancti dei hmies.

Vnus articlus in oꝛdine pꝛin
apali/ et ſecundus eoꝛum qui
ſpectãt ad ſpiritumſanctũ. ſᷣm
ſcilicq; ꝙ ſignat et vnit genera
liter ecd eſiam eſt iſte. Sanctã ecdeſiã
catholicam. ¶ Et nota ꝙ illudqð ſequit
ſcʒ ſncror cõmunionẽ adiungunt aliqͥ
clo. alij vero adiungũt articulo

iſti articu j
ſequenti.¶Scom pꝛimũ modũ exponit
ſic. Credo/ſupple ſanctã eccleſiam catho
licam/ſiue militãtem ſiue triumphantẽ
eſſe cõmunionem.id eſt cõgregationem
vel ſocietatè ſanctoꝝ. Ael ſic. Credo ſan
ctam eccleſiam catlvlicam adhuc in ter
ris militantẽ. et credo ſanctoꝝ commu
nionem.id eſt ſanctoꝛũ ſocietatem in ce
lo ſcilicet eſſe.hoc eſt ecclam triũphantẽ
quaſi diceretvtranq; eccleſiam credo.
Vel credo ſanctã ecdeſiam catholicam
loc eſt ſiue militantẽ ſiue triũphantem
⁊credoſanctoꝝ cõmunionẽ.id eſt ſuffra
gia ipſius eccleſie que communicamus.
UAel cõmunionẽ.i.euchariſtiã eſſe.ſcilʒ
in altari/qð negãt albigenſes. ¶ Scom
vero eos ò tantũmõ ponũt iſtud ꝓ arti
culo ſanctã eccliam catholicã / exponitur
ſic.i.ecccriam vniuerſalẽ.Cat vlicon enĩ
grece / latine ſignat vniuerſale. et dicit
ecdeſia vniuerſałſᷣm boeciũ/ duabus de
cauſis.Pꝛima.ſ.q eſt vniuerſalx pᷣdica
ta per q̃ttuoꝛ ptes terre. Uñ in pſal. In
omnem terram exiuit ſonus eoꝛum. Se
cunda cauſa quia articlos babet vniuer
ſaliter vros.quibo ſcilicet nullũ falſum
poteſt ſubeſſe..

Expoſitio decimi

fidei.

Etcimus articulꝰ in oꝛdine pꝛĩ
cipali ? tertius eoꝛum qui ſpe
— ctant ad ſpmſanctũ.ſm fulicet
effectũ gre contra petm̃ eſt iſte

Pemiſſionẽ pctõòꝝ ſcilicet credo.Et in
telligaf generalr de remifnõe pctõꝛum.
ſiue que fit in baptiſmo.ſiue q̃ fit extra
baptiſmũ:ſicin penitẽtia. Tamẽ aliud
ſymblũ nõ videf loqͥ niſi de remiſſione
petõꝛum q̃ fit in baptiſmo. Dicit enim
confiteoꝛ vnũ baptiſma in remiſionem
peccatoꝛũ.ſed hvc quodibi ſxcialx dicir
de baptiſmo fuit contra hereticos cer⸗
tos impugnãtes ſacramentũ baptiſmi:

punn

i
vtſal
ſondn
eninie
dieet
thlar

monen
Aſoo
Gurn
whan
c
ſaliu
nie

ſecosr⸗

Neche

Wuswr
choiſtos
nsreſur
ſpintüa

(qtnisk
lan

Wntur⸗

glarelx

pnsqgoea
ſinti⸗

ſteaniu

£

25

Eſterpo ſenſis Credo remifſonẽ tcra titas materialisct numeralis interſti
ti in toꝛum fieri.ſupple per de. ſiue in bapti/ tuam pꝛioꝛẽ ⁊ wſterioꝛẽ̃. qꝛ materia eſt
tee mo triplia. ſq; fuminis/flaminis et aan eadẽ nüjero ⁊ foꝛma natural.ſq; eneitas
a gunis / ſiue poſt baptiſinũ in enitenna ertf foꝛte qo pams fuit materia ꝑedis
lteni ¶ Scõm alios autẽ (qui vtſupꝛatictũ ſtatua pꝛioꝛi ifula / erit materia bꝛachij
ehuif eſt) iſtud adiungũt cũ artiailo pᷣcedenti n ſtatua poſterioꝛi. Et ſimilr in ꝓpoſito
raͤlih vt ſcilicet ſit vnus articulus. eccleſiam ¶ Argumẽtũ autez infallibile ꝙ reſurre
tmauo ſanctã catlolicam/ſanctoꝝ cõmunionẽ ccio erit quotidie habemus AUnde dicit
wnit remiſſionẽ pꝑeccatox.ſicut inferius lan petrus rauennas Crede te homo in moꝛ
naativ dicetur.ſicerrone. Credo eccleſiam ca te poſſe reſurgere:/qui anteq; viueres ni
bants tivlicam.id eſt vniuerſalẽ eccleſiã / habẽę hi fuiſti. aut qᷓre dubitas ꝙ reſurgaſ. cũ
onem tem modo w habiturã in futuro/ cõmu totum qð in rebus eſt continue ſic reſur
bſn monem ſanctoꝛũ.id eſt omnẽ vnionem gat: Sol eni occidit⁊ reſurgit. dies ſe
unter vel ſocietatem ſanctoxꝝ.quando ſcilʒ re/ pelitux ⁊ redit.mẽſes anni.fructus.tem
Immn gnum militans / veniet ad regnum trũ pus.ſemina cum trãſeunt ipſa moꝛiunf.
W phans. Et credo ſupple hanc ↄſecutam aum redeunt ipᷣa ſua moꝛte vireſcũt.Et
ens wl conſecuturã remifſionẽ peccatoꝛum tuetiam quotiens wꝛmis ⁊ wꝛmiendo
R ſcilicet eeceſiaſtie Ecmen rder euigilas/tecum q̃ſi moꝛeris ⁊ reſurgis.
üolicun na opera.qᷓi dicat. Credo xeccatà dimiit GGrnaaoeſitig Aue de
eſufn alijs. Ququis enim deus ſe dimittat cimi artiaili fililel.
miamns, peccata/nõ tamen dimittit ni ꝑ pſen Aogecimus ⁊ vltimus articu⸗ *
eſe ſch tiam ſacramentoꝝ niſi neceſſitas ecelu NlIus in oꝛdine pꝛincipali: ⁊qͥn
Gon geret beneficiũ ſacramenti. Pꝛioꝛ tamẽ· tus eoꝛum qui ſpecctant ad ſoi⸗/
udp um modexponédi ↄuemientioꝛ aparet. ntumſancru / eſt de ſpirituſan
emmnn . pO itio vudeumiar gocternalt electos miante. et eſtiſte
huabls pꝛincipali/a qrtus eoꝛum qui tam. ¶ In h etiã articulo moꝛs ltari
enan Iwctant ad ſpiritũſanctuʒeſt vcetur delvre credi repꝛobis futura.q̃ñ
Pl. In Weſpiritu inſufflante ſup inter dicat. Credo vitã erernã pᷣmiũ bonoꝛũ
ure fectos veneno pꝛinu pentis.de quo pᷣdi⸗ ermortrerena ſitpllan maloy. Hec
Ranlret xit eʒechiel eʒehcielxxxvij. Aquattuoꝛ aut vita eterna/oↄſiſtit ĩ ſtola anſe ⁊ coꝝ⸗
inliun Vntis veni ſpũs et inſuffla ſuꝑ interfe- poꝛis. Stola aũt anſe in tribo cõſiſtit ſe
1 ctos iſtos et reuiuiſcant.et eſt iſte. Car in mãifeſta cognitiõe ſumme trinita qᷓ.
nis reſurrectiõem.et eſt ſenſus. Crelo ſuccedit fidei Yoł&ᷣ.xvij.Hec ẽ vita eter
Cum ſpintũſanctum / per reductionem ſpus na vt cogſcantte ſolũ wx deũ ⁊ quẽ miſis
eumm. creati ad coꝛpus/ſacientem ſua virtute ſti ieſum xpᷣm. Itẽ in ꝑfecta erfruitiõe
carnis reſurrectionẽ Quod etiã innuit que ſuccedit ſpei. Iteʒ in pfecta eiꝰ dile
ncainehig ſal. cum dicit Emitte ſpum tuũ ⁊ aa ctione.qꝛ nõ euacũabit᷑ ſʒ pficiet caritas
uunqu ſ⸗ untur ? renouabis faciẽ terre. n ipſius dei. Stola aũt coꝛpoꝛis in q̃ttuoꝛ
inſalut quua reſurrectiõe credendũ eſt idem coꝛ etiam ↄſiſtit.ſq; in agilitate.ſubt lirate.
crckie pus quod per moꝛtẽ cecidit/ad eundem cdlaritate.in impaſſibilitate. De qbus
co ttni ſpiritũ.id eſt ad eandẽ animã redituri dicit ſapiętie.ij. Fulgebunt iuſti ⁊ tanqᷓ;
epctärum. ſiue cuiufſibet mẽbꝛi materia ad idẽ mẽe ſcintille in arundineto diſcurrent. Si
ift am bꝛum in quo erat redeat vt exponũt ali igiturfulgebunt / ergo habebũt clarita⸗
me Aiud qui/ſiue eadẽ materia tota coꝛꝑis relke tem. Si iuſti / ergo habebunt immoꝛtali
teniſſone at ad totũ coꝛpus/ nõ tamen neceſſario tatem ſeu impaſſibilitatẽ. quia ſapie.i.
Miitenin materia cuiuſſibet mẽbꝛi ad idẽ mẽbꝛu,ʒ Juſticia perpetua eſt ⁊ imoꝛtlis. Si ſint
niſionen ſecðm exemplũ qð ponit aug. Qñ de ſta / lintille/ habebunt ſubtilitatẽ. Si di
cil dick ma enea fuſa/fit inaſſa. ter ve enadem ſcurrent/ ergo hebunt agilſtatem. Per
gin, ch maſſa fit ſtatua.vbi eſtomimoda iden hunc articulũ deſtruit ꝑereſis wonentiũ
bapemnn:

ℳ

Cõpendiũ theologie

veum non curare facta hminũ ⁊ hereſis
potentium ammã interire cum coꝛpoꝛe.
¶ Amen Iſte terminus amen / qñch te
netur aduerbialr.⁊ ſic interpᷣtat᷑ fidelr.
ſm aquilã.et ſonat tantũ ſic ita fiat. Et
ponitur deuterono xxvij. Et dicetomiĩs
populus amen. Aliquando nominaliter
aliquãdo verbalr. vt dari pᷣtexemplum
apocalipᷣ.iij. Hoc dicit amen.i.vxitas.
NAel amẽ.i.veritatẽannũciãs.Et pᷣt hic
¶ An ſint alia credendayvltra articulos.
iiuur / an teneamur aliqᷓ credere
que nõ ſunt articuli. ſicut vbi
gratia.foꝛnicationẽ eſſe pctm̃ moꝛtale.
8ſinnlia. Dici debʒ ꝙ ſic. Opoꝛtet enim
multa credere q̃ nõ ſunt articuli.maxle
ea q̃ articulos pcedũt. Credere enĩ deo
nõ eſt articulłiſ articulos p̃cedit.et tñ
opoꝛtz deo credere.qꝛ antecedit articlos
Vñ cum credere veo ſitcedere vᷣbis ei
ſiue ſacre ſepture q̃ diẽ foꝛnicationem
eſie moꝛtale petm̃. Patet ꝙ q;uis nõ ſit
articulꝰ/opoꝛtet illud credere. Et ſicẽqui
negaret pꝛicpia alicui art / diceretf here
ticꝰ in illa arte. ſicqͥ negarer foꝛnicatõ
nem eſſe pctm̃ moꝛtale/vel aliqͥd qð aſſe
rit ſacra ſcriptura.qð quidẽarticulos fi
dei antecedit.hereticus ĩ fide deberet re⸗
¶ Ange ſumitur numerus ⁊ diſtinctio
articuloꝛumfile.—
Bjmey aut ar
nInItiticuloꝝ ? diſtincionẽ ſᷣm pᷣta⸗
=Nctũ modũ exponẽdi ſic accipe.
CTum eni credere hbalamꝰ ꝙ deus ĩ ſua
eſſentia vnꝰ ſimplex / trinſit in pſonis.
quibo qͥdeʒ pſonis iuxta ſuas ꝓpꝛietates
Pſon ales certe erga nos ⁊ niam ſaluteʒ
attribuũturoꝑatiões ꝑticlares/q̃s etiã
credere habemꝰlinde inſurgit nũerꝰ⁊ di
ſtinctio duodecim articuloꝝ fidei.iuxta
duodecim q̃ ſic nobis de ipſis ꝑſonis di
uinis credẽda incũbũt.Etqꝛ iuxta ipᷣm
modũ exrponencdi / vnñ attribuit᷑ perſone
patee: ſex vo pſone filij. qnq; perſone
pũſtancti.ideo duodecim articuli fidei
afſgnanf. vnus reſpectu bie reſpẽu
filij.⁊q̃nq; reſpectuſpũſici. ¶ De vnico

articlo attribuit᷑ pſone pat. ¶ Prim⸗

eniʒ articulus qͥ vt tactũ eſt attribuitux
parri.exprimit eius pſonalitatẽ ⁊ om̃i⸗
potẽtiam/cum diat Credo in deũ pꝛẽm
oĩpotentẽ creatoꝛẽ celi ⁊ terre.et huncar
ticulũ poſuit petrus.¶ De pꝛimo ſexar
riculoꝝ attributoꝝ ꝑſo ne fülij am⸗
vwroſex articuloꝝ qͥ attribuũtur filio er⸗
primit eius pſona litatẽcum dicit.Et
in ieſum xpᷣm filiũ euus vnicũ donunu
noſtrum.et hunc poſuit andreas.¶ De
ſecũdo ⁊ tertio.(¶ Secũdꝰexprimit vtrã
q; eius natiuitatẽ/cum dicẽ. Qui conce
ptus eſt ð ſpũſancto natus exmaria vix
gine.et buncpoſuit iobãnes euãgeliſta
ertius expꝛimit paſſionis ſue ſacrxa
mentũ:.cum dicit. Paſſus ſub pontio py
lato crucifixus moꝛtuꝰ⁊ ſepultus.⁊ hũc
poſuit iacobus maioꝛ. equarto.
Quartus expꝛimit eius deſcenſum ad
inferos et ↄſeq̃ntẽreſurrectionẽ/cũ diẽ
Deſcendit ad inferna tertia die reſur⸗
rexit a moꝛtuis.et huncpoſuit thomas.
¶ De quinto.(¶ Quitus exprimit aſcẽ
um ſuũ ad ſuperos etianue celeſtis aper

nonem:cum dicit Aſcendit ad celos ſe
det ad dexterã dei patris omnixotentis

et huncpoſuit iacobo minoꝛ. ¶ De ſexto
Sextus expꝛumit eius iudiciariã ptãtẽ:
cum dicit. Inde ventur ẽ iudicare viuos

et moꝛtuos.et huncpoſuit philipus.

ne ſpirituſſancti. ¶ CPꝛim vo qͥnq; arti

Degquincq; ede attributis perſo
culoꝛum qui attribuit᷑ ſpirituiſctõ expꝛi

mit eius ꝑſonalitatemcuʒ dicit Credo

in ſmlangumet hunc poſuit bartlvlo
ctificatiõem et vnionẽ qua in eo vnitur
eccleſia cum dicit Sanctam eccleſiam

catholicam ſanctoꝛũ communionem. et
ertius expꝛi

hunc poſuit matheus. ¶ Ter
mit eius remifſionẽ ſiue iuſtificationeʒ
pergeneralem remiſſionẽ. cum diẽ. Re
miſſionem Kecatozume hunc poſuit
mon chananeus. ¶ Quartus expꝛimi
eius viuificationẽ pergeneralem reſur
rectionem:cũ dicit.Carnis reſuxrectio

nẽ.et hũcpoſuit iudas thade.¶ Quin

tus et vltimus expꝛimit eternam eius
pꝛemiationem:cũ dicit. Aitam eternã

et hunc poſuit mathias. At clarius bec
patent in figura ſequent.

ecundus expꝛimit eius ſan⸗

tymmart
dlos
Mrnck
goͤant
nign
dibin
Ren
ant

oarnan
unrinere
Tnoͤgliſs.
tholiciiſ
or. S
ſtidaon
Deen
mortnoe
Vept
ſerotoꝛẽ.
ubqu
Dunitoꝛen

M
innsetq⸗
Eckite
N
ſiedeyit
mmni
oania

Anbuitur
atiofi⸗
nwüpen
eethuncar

umnoſerer
. r
Urfihoer,

diat, Et
domn
mtytra
ucnce
wravir
Agiſta
Sluſrr
N
Ams.
Degum.
Merſunad
cone cidie
udie eſur

itadcclost⸗
omniwtenas
(Delerd
uniptiti⸗
iareyiuos
lupus.
nbutsperſ⸗
iͤnch un
mmilcͤerpn
diot Cledo
fairbartlo
initeinsſnn
gaineo vmr
mumeckeſen

vonen 4
entüseta

iſtinctin,
anm die he
bunepſuitſ⸗
userpꝛimit
tien teſr
teſmmecro

2* (Dequadam alia

diſtinctiõe articuloꝛum fidei.
Bt ⁊ alia diſtinctõ quoꝛundã
. modernoꝝ.q ſymbolũ in qua
ttuoꝛdeci diuidũt articulos Di
uidũt enim pꝛimũ⁊ tertiũ ⁊ qͥn
tum articulos ſupꝛa poſitos/ quẽlibʒ in
duos.nonũ vo ⁊ decimũ redigũt in vnũ.
ꝓutvidetur oiſtingntſembou nycenum
qð cantat᷑ in miſſa.¶ Et ſᷣm hanc diſtin/
ctiõeʒ ponũtur ſeptẽ articuli ꝑtinẽtes ad
diuinitatẽ.⁊ alij ſeptẽ ꝑtinẽtes ad hũani
latẽ.ſic ſcʒ Nam ſymbolũ aut eſt de deita
te.aut de humanitate.

¶De ſeptẽ articulis

Si aũt eſt de deitate.tũc pmus articu
us eſt vnũ deũ tantũ eſſe. Et eſt iſte. Cre
do in deũ. Scõs articulus eſt patrẽ eſſe
vnũ deũ creatoꝛẽq; oĩm. Et eſt iſte. Pa/
trẽ omnipotentẽ/creatoꝛẽ celi ⁊ terre. Et
vt ſupꝛa tactũ eſt iſti duo articuli ſᷣm aſſi

lane dedaiue⸗eizmar bmo.

gnatõem pꝛecedentẽ nõ ſunt niſivnꝰarti

culus. ¶ Lertius articulꝰeſt. filiũ eiꝰ vni

cum eſſe vnũ deũ ſibi equalẽ. Et eſt iſte

Et in Jeſum xpᷣm filiũ eiꝰ vnicũ dñm no
m. ¶ Quartꝰarticulus eſt ſpiritũſan
ctũ eſſevnũ deum abvtroq; pcedentẽ.Et
eſt iſte. Credo in ſpiritũſanctũ.¶ Quin
tus articulꝰeſt deũ pctã dimittere / his qͥ
ſunt in eccleſia et habẽt cõionem eccleſie
⁊ nõ alijs.Et eſt iſte. Sanctã eccłiam ca
tholicã ſanctoꝝ cõioneʒ:remiſſionẽ pec
catoꝝ. Et ſic vt ſupꝛa tactũ eſt cõiungũt
iſti duo articuli iu vnũ ſcʒ nonꝰ⁊ decimꝰ

Septimus articulꝰeſt deũ eſſe remu/

neratoꝛẽ bonoꝝ. Et eſt iſte. Aitã eternã.
Sub quo etiam cõpꝛehendit᷑ deum eſſe
punitoꝛem maloꝛum.

tinetibus ad huanitatẽ. ¶ Si auũt ſym
olũ ſit de humanitate.tũc articulus pꝛi
mus eſt ꝙ xpᷣs cõceptus eſt de ſpũſancto
Eteſt iſte. Qui cõceptus eſt de ſpũſctõ.
Becũdus articulus eſt filiũ dei natuʒ
eſſe de virgine Baria. Et eſt iſte. Natus

ex maria virgine.Etvt ſupꝛa tactũ eſt iſti

duo articuli ſᷣ̃m aſſignatõem pᷣcedentem

¶ Sertus articulꝰ eſt deũ ſuſcitaturum H

moꝛtuos.Et eſt iſte. Carnis reſurrectõeʒ

He ſeptẽ articulis

nõ ſunt niſivnꝰ articulꝰ ¶ Tertius arti
culus eſt filiũ dei eſſe paſſum crucifixum
moꝛtuũ ⁊ ſepultũ.Et eſt iſte.Paſſus ſub
pontig pilato crucifixꝰmoꝛtuus⁊ ſepul
tus uarua articulꝰ? eſt filiũ dei deſcẽ
diſſe ad inferos.Et eſt iſte.DOeſcendit ad

inferna. ¶ Duitus articulꝰ eſt filiũ dei re

ſurrexiſſea moꝛtuis.Et ẽ iſte.Tertia die
reſurrexit a moꝛtuis.(¶ Sextus articulꝰ
eſt filiũ dei aſcẽdiſſe ad celos ſedereq; ad
dexterã patris.Et eſt iſte. Aſcendit ad ce
los ſedet ad dexterã dei patris oĩpotẽtis
Deptimus articulꝰ eſt filiũ dei iudica
turũ bonos ⁊ malos.Et eſt iſte. Inde vẽ
turus eſt iudicare viuos ⁊ moꝛtuos.

¶ Eplicit tragatus pꝛimhuius libelli
qui eſt de expoſitiõe articuloꝛum fidei

VAIrca tracta

matim tangẽda ſunt.qͥd
eſt pᷣceptum. Qualiter pᷣ/
ecepta diſtinguãtur Expo
ſitio pᷣceptoꝛũ.De numero ⁊ ſufficientia
pᷣceptoꝝ Qualiter in ipſis pᷣceptis ſeptẽ
Qpitalia-ꝓinde alia pctã pꝛohibeãtur

cepti ⁊ eius expoſitione. ð
Iffinit᷑ autẽ pꝛeceptũ ab aliqͥ/
bus ſic. Pꝛeceptũ eſt imꝑium
obligãs ad obſeruatõem rei vł
actus imꝑati. Extrabit᷑ radica
liter hec diffinitio a diffinitõne pꝛecepti

quã dat augu. libꝛo de vᷣginitate dicens.

Dicit᷑ in dicta diffinitõne ob ligãs ad
obſeruatõem ad dꝛãm cõſilij.qð ꝑ ſe nũ/
id quod conſulit᷑ videat᷑ obligare.vtpote
ſi in caſu pꝛeceptũ nõ poſſit umpleri niſi
fiat cõſilium.vt ſi nõ poſſim ſuſtẽtare pa
rentes.ſ.patrẽ⁊ matrẽ/niſi vendã omnia

Se tũ eſt.cui nõ obedire peccatũ eſt.

tunc tenerer oĩavendere.Quod quidẽ de

ſe cõſiliũ .nec obligat niſi in caſu ꝑ accñs
vt exemplificatũ eſt.(¶¶Et ſi obijciatur ꝙ;

ſimilr obligat votũ ad bſeruatoema ſic

Ancipit tractatus

ſcos de dece pᷣceꝑtj legis ⁊ eoꝝ expoſitõe
—

tum de pᷣcept legis ſum/

He diffinitioe pꝛe

ℳ

Compendiñ theologie

conuenit ei pꝛecepti diffmnitio Reſponde
Aliquid vouere eſt tatũ cõſilij/nec quẽqᷓ;
obligat/nullus eni contra ſuã voluntatẽ
obligat᷑ ad vouendũ/ſed qui vouerit/ ob
ligat᷑ neceſſario ad reddẽdum. Et hoc iõ
elt quia reddere votũ eſt pꝛecepti/ſed vo/
nerecit conſin. . “
De vgria diſtincti
one variaq; aſſignatiõe pꝛeceptoꝛum in
cLabulis legis —

„

Iſtinctio autẽ ponit᷑ varia p/
— ceptop joſeppneni dicitqna

mandata eſſe ſcripta in vna ta
bula ⁊ qͥnq; in alia Oꝛig.autẽ
ponit quatuoꝛ in vna ⁊ ſex in alia Augu.
dgũt ponit tria in vna ⁊ ſeptẽ in alia/vtpo
te tria que ꝑtinẽt ad deũ in pᷣma tabula/
ſeptẽ que pertinent ad ꝓximũ in ſecunda
Et hũc modum auguſtini/ſeqͥtur cõmu/
nis opinio. Qð enĩ augu.ponit tria eſſe
in vna tabula ⁊ ſeptẽ in alia hoc mag di
cere videt᷑ pꝛo dignitate qᷓ; ꝓ ſcriptura.eo
ꝙ tria ꝑtinẽt ad dilectõeʒ dei ⁊ ſeptem ad
dilectõem pꝛoximi. Vnde ſi cõſiderẽtur
ipſe tabule ⁊ eaꝝ ſcriptura in ſe ſicut cõſi
derant hebꝛei ioſephus:-ſic vtraq; tabu
la cõtinebat quinq; mandata ſeu pᷣcepta.
Di autẽ conſiderent᷑ ſ̃ᷣm reſpectũ ⁊ relati
onẽ eoꝝ ad que dicta mãdata oꝛdinabãt
cum tria oꝛdinẽtur ad deũ ⁊ ſeptẽ ad ꝓxi/
mum/poterit tali fine ↄſiderato/ dici tria
eſſe in vna ⁊ ſeptẽ in alia.

ptoꝛum legis Et pꝛimo pꝛimi.
AVinc aũt accedẽdũ eſt ad expo
ſlſlitõʒ ſinguloꝝ pᷣceptoꝝ Et cũ
lerx pceptoꝝpoſita ſit ꝓpter trãſ
RHRgreſſiões cohibẽdas (vt pʒ ad
BGBal.iij.(⁊ tripłr tranſgreſſio fiat.ſ.coꝛde
oꝛe ⁊ oꝑe.⁊ hoc qͥdem tã quo ad deum. qᷓ;
etiã quo ad ꝓximũ:vt ꝑfecta ſit cohibitio
trãſgreſſionis.ꝑfecta ponit᷑ lex phibitio/
nis ⁊ ſic mandatoꝛũ ſeu pꝛeceptoꝝ ſubſe
qtur iniũctio. Et pꝛimo qᷓ;dtum ad deũ ꝓ
hibz pꝛimũ pꝛeceptũ coꝛ ab idolatria.vt
deus ſcz diligatur toto coꝛde. Eſt eniʒ de
colendo deo. Et colere deũ.vt dicit gloſa
eſt ſeſe toto mẽtis affectu illi mancipare.
Et eſt iſtud. Non habebis deos alienos
coꝛã me. Quaſi dicat Me hẽbis deũ . nõ
glienũ.Exponẽsq; qð dixit deos ſubdit

oꝛſum
imagines que ad literã ſculptilia ſunt/qꝛ

Expoſitio pꝛece⸗/

Hon ſacies tibi ſculptile.i.imaginẽ ſcul
ptã.quod vocat augꝰ idolũ.neq; ſiłitudi

nẽ oim ꝗᷓ in celo ſunt deſup/et que in ter/

ra deoꝛſum.⁊c.que expoſitõ eſt verbi pꝛe
cedẽtis Vel ᷣm Oꝛigi.ſculptile ſiue ido/
luũ eſt / qd nõ habet ſimilitudinẽ in natu/

rg ſicut cymera.Similitudo autẽ eſt eoꝝ

qᷓ aliquaʒ hñũt in natura ſimilitudinẽ.vt
imago homis vel bouis ad veꝝ hominẽ
vel adveꝝ bouem/qð videtur per hoc qð
ſeq tur que in celo deſuꝑ ⁊ que in terra de
S; ex hocvideturꝙ ꝓhibeãtur

ſculpũtur.Sed rũdetur ꝙ añ incarnatõ/
nem quãdo data fuit hec lex/ nulla in li/

gno vel ĩ lapide ſculpi potuit incoꝛꝑalis

dei imago.qꝛ imago ſpũs/fingi non po/

teſt. Et ꝓpterea ante incarnatiõem repꝛo/

bande erant imagines. Sed qꝛ hoc fieri

potuit poſt incarnatiõem filij dei. ꝓpter H
ex tũc fieri concedũtur ⁊ ab ipſo quidẽ qͥ
legem tulit ⁊ diſpẽſare potuit ſcilicʒ xpᷣo.

Vnñ refert damaſ.ꝙ xpᷣs abagaro regi mi

ſit in pãno imaginẽ ſuam.eo ꝙ pictoꝛ ab

eodẽ rege miſſus:ad depingendũ imagi/
nẽ xpᷣi/ nõ poterat vultũ eius pꝛe clarita/
te intueri.vt eius ſingula lineamentaet
membꝛa ꝓpꝛie deſcriberet. Sed qꝛ hec rñ/
ſio/ nihil omnino apð vnũ populũ iude
um valeret quoniã noſtras imagines re/
pꝛehendũt.ideo aliter dici poteſt.ꝙ non
ſimplicit᷑ pꝛohibẽtur oĩno fieri imagĩes.
Vnde beda. Imagines fieri nulla litera
diuina vetuit.haꝝ etenĩ aſpectus multũ

cõpunctõnis ſolet pᷣſtare cõtuẽtibꝰ.⁊ eis
qui lr̃as ignoꝛãt quaſi viuã de xpᷣi paſſio

ne exhibẽt recoꝛdatõem Salomon enim
inſtinctu vᷣino eas fecit in tẽplo dei.Sed
oĩno pꝛohibẽtur fieri ad hũc videlicet fi
nem vt adoꝛẽtur ⁊ colãtur. Vnde ſeqtur
HNeq; adoꝛes neq; colas ea. Ad adoꝛãdũ
igitur⁊ colendũ ꝓhibẽtur imagines fieri
Nos aũt nõ adoꝛamus imagines.ſed re
fertur honoꝛ ⁊ adoꝛatõ ad imaginatũ.ſcʒ
ad deũ vel ad ſanctũ eius cuiꝰeſt imago.

vyt dicit augu.lib.iij.de doctrina xpᷣiana.

Seq;tur Hõ adoꝛabis neq; coles Int
que ſic diſtingue.Non adoꝛabis ſcʒ vene
ratõne coꝛpis.vt inclinãdo eis vel genu/

flectendo. Neq; coles ſcʒ affectõne mẽtis

Vnge gloſa Alið eſt colere aliõ eſt adoꝛa

re. Poteſt quis inuitus vel adulãdo regi
bus idolatris/ vel toꝛmẽtis victus/ado

—

(logne

gullat
pcoͤſe⸗a
lomet
guit⸗
Co
Deus
lcold
deusen
es
aptnd⸗
ſo ſ
unken
n⸗
M
dur
gnin
gehen.
ſepot
ope
Tmal
milia.
peo
dlennd⸗
ponttil
Nuieni
Vnde.
ſemneäſe
poſterdi
dicntpri

mümid
deduec
dann
declo
lepꝛeſe
momi⸗
ſulum⸗
ſperie
cereroꝛi
Cucüun
föordit

(pnz
AIr

naineſnl
fliendi
ne in le⸗
abine
. ſine ico⸗/
innatn,
teeſten
iginé. t
hominẽ
hocqs
tem de
beitur
ſunte
Arnaro/
linli⸗
Wdis
WNN
Rreno⸗,
ehocfiei
ſdei erg

ſoqgic

ſcliczpho.
Groregiwi
dpicdrab
ndiͦ imag⸗
oprechorin/
nenmentaet
ugehecm̃/
opnulüiude
maginesre⸗
olet,/gnon
enimagies⸗
tnulolien
ms multu
nenb ess
echipaſtio
omonenm.
oda Gel
ribcletſ
Vudeſoctur
Aadoridi
nngnnesfa
ones. D ſe
nugmnanuſh
mmarplend,
gceles Jt
is ſrene
as vel genly
oöne mas
öck en
uglicen
Gntg

De decem pꝛeceptis

rare.cum tamẽ ſciat idolũ nihil eſſe. ⁊ ſic

nulla mẽtis affectiõe ad idolũ moueri.et

p cõſequens nec colere. Colere enĩ eſt to/
to mẽtis affectu? ſtudio mãcipari ¶ Se
quit᷑. Ego eniĩ diſcretiue dicit.quaſi dicat
Ego nõ alius. Sum dñs/⁊ iõ timẽdus
Deus tuꝰ? ⁊ ideo diligedus. Yoꝛtis ʒelo/
tes.i.diligẽs amatoꝛ AUñ deut. v. De? tu⸗

deus emulatoꝛ viſitãs.ſ.puniendo iniqͥ

tates patrũ ſcilicʒ non cuſtodiẽtium pꝛe
cepta data in filios.i.puniẽs etiã ipᷣos fi/
lios.ſi patres iſta nõ cuſtodierint Puni/
unt᷑ eni qu doq; filij ꝓ peccato pꝛis tem/
EBʒech.xviij. Yilius nõ poꝛtabit iniqui/
tatẽe patris ⁊c.ſcʒ eternalr Vlel viſitas pec
cata patrũ in filios etiã eternalix. Non ãt
filioꝝ imitãtiũ peccata patꝝ· Aſc; in ter

quãdoq; ſolent patres in tertiã ⁊ quartã

generatioem viuere. et plerũq; filioꝝ vel
nepotũ ſnoꝝ moleſtius ferre cruciatus ;
pꝛopos.Eoꝝ qui oderũt me.i. pctõtum
⁊ maloꝝ. Et cõtra facies miam in multa

milia.i.in oẽs.Et ponit ibi finitũ nume

rũ pꝛo infinito.Diligẽtibus me ⁊ cuſto/
dientibꝰ pꝛecepta mea. Iſte terminus. et
ponit᷑ ibi expoſitiue pꝓ id eſt cuſtodiẽtib
Dui eni diligit deü/ pꝛecepta eius ſeruat
Vnde Johᷣ.xiij Si s diligit me ſermo
nẽ meũ ſeruabit ( Se it qu⸗
poſſet dici pꝛimũ pꝛeceptũ.cũ dileciõ dei
dicat᷑ pꝛimũ mandatũ: Math.xxij.

ed querit᷑ qualr iſtð

eſt loquẽs de dilectõe dei)pꝛimũ ⁊ maxi/

mũ mãdatũ. Reſpondet᷑ ꝙ illð mandatũ

de dilectõe dei idẽ eſt cũ hoc pꝛio pᷣcepto

decalogi. Jubet enim pꝛimũ pꝛeceptum

decalogi vnũ deum coli ⁊ nihil ei in amo

H re pꝛeferri.⁊ ſic idem eſt.vel equipollet pᷣ

mo mãdato.iuxta pꝛeallegatũ.xxij.capi/
tulum Math. Uel poteſt dici ꝙ; dilectio
ſpeciale mandatũ nõ eſt.ſed radix⁊ ſtipes
ceteroꝛũ.ad quod ſcilʒ cetera mandata re
ducũtur. Vnde pꝛimũ mandatũ dicitur
nõ oꝛdine ſed dignitate.i.inter cetera pꝛe

ccipuũ ⁊ maximũ.cum oĩa compᷣhendat.
(Expoſit io ſecundi

ꝑiurio.a blaſfemia.a mendatõ
⁊eſt iſtud. Non aſſumes in va

lioꝝ imitãtiũ peccata patꝝ.· Aſq; in ter
tiam ⁊ quartã generatõem.Hoc dicit. qꝛ

LDoc

expoſitõem /iſtud ꝑtinet ad quintũ pꝛece
ptum ſecundetabule.ſ.ad illud. NHon lo/
quaris ↄtra pꝛoximũ tuũ falſum teſtimo
niuʒ.vbi agit᷑ de ꝑiurio: Dic ꝙ iurãs fal/
ſum.dupłr peccat Pꝛimo.ſ.cõtra ꝓrimũ
ſuum. euũ decipiendo.⁊ iſto mõ exꝑte ver
bi quod oꝛqinatũ eſt ad ꝓximũ.⁊ quo ad
hoc cadit ſub dicto quinto mãdato ſeupᷣ
cepto ſecũde tabule. Item ſecũdo peccat.
inuocando ad cõfirmatõem falſitatis vel
deceptiõis/ teſte diuinã vᷣitatẽ.⁊ iſto mõ
peccat ĩ deũ · ⁊ quo ad hoc haber ſub iſto

ſecũdo inandato ſeu pᷣcepto pme tabule.

ſcʒ in iſto loco ¶Hec eni habebit dñs ho

minẽ inſontẽ.i.innocentẽ ſcʒ quin apud

deũ nocetis penas exoluat.ſ.qui aſſum/
pſerit nomẽ dei fruſtra. Unde deutero.v
erit impunit/ qui ſup re vana nomen dei
aſſumpſerit AUlel nõ habebit dñs inſontẽ

vt haber᷑ eccliaſt.xxiij. Vir multũ iurans
replebit inidtate ⁊ non diſcedit a domo
eiꝰ

plaga ¶ Sed qd dicet᷑de iſtis magna

tis ⁊ ſecularibꝰ/qͥ cõſuetudinẽ hñt iuran

di.nũqͥd trãſgrediũtur iſtð pꝛeceptũ ſeu
mandatũ ⁊ peccãt moꝛtalr: Aliqͥ rñũdent

diſtinguẽdo.dicẽtes ꝙ ꝑiuriũ multiplici

ter ðꝛ.ſ.indiſcreta iuratio.vtpote quãdo

àqs inutiłr iurat verũ. vel qñ ſine de libe/
ratõe iurat.et tũc nõ credunt eſſe moꝛtale

peccatũ. Na tunc fit pᷣter pꝛeceptũ.ſed nõ
contra pᷣceptũ /niſi foꝛſan nimia eẽt aſſue
factio. Alio modo ſumit᷑ ꝑiuriũ. vbi vel
quãdo qͥs iurat cũ deliberatõne illud qð
iuramẽto nõ eſſet aſſerendũ/imo nec ſim
plicit᷑ dicẽdũ ſeu loqᷓndũ.ſed potiꝰoppo/
ſitũ.⁊ tũc credit᷑eſſe moꝛtale peccatũ Alij
diſtinguũt dicẽtes/ꝙ; ꝑpiuriũ multipłr ðꝛ
Vno modo falſa iuratio.q̃ ſi fiat exigno
rantia/adhibita tamẽ pus diligetia debi
tanõ eſt peccatũ Sed ſi fiat nõ adhibita
diligẽtia debita. peccatũ quidẽ eſt ſed ve/
niale.Si aũt falſa iuratio fiat ſciẽter.vt/
pote cũ mendaciũ iuramẽto cõfirmatur.
tũc niſi tantũ iocando fieret.ſemꝑ eſt pec
catũ moꝛtale.Alio modo dicit᷑ piurium
trãſgreſſio iuramẽti iã facti.qð ſun lici

26

nũ nomen dei tui.ſ.falſevel ſuperflue.vel
doloſe ꝑ nomẽ dei iurãdo.vel mẽtiendo.
vel ipſum nomẽ blaffemando.vel puerſe
de deo ſentiẽdo ¶ Et ſi obijciat᷑ ꝙ fm iſtã

“M

„*

tum ſemꝑ eſt ipſa trſgreſſio moꝛtale pec
catũ. Si yero illicitũ.trãſgreſſio illiꝰ nõ
eſt peccatũ:ſed illud illicitũ ſciẽter iuraſſe
fuit peccatũ.Tertio modo dicit᷑ periuriũn
indiſcretũ iuramentũ.qð ponũt(niſi alia

Itẽ nomẽ dei patris/eſt filius.qꝛ ißᷣßm
patrẽ notificat NHomẽ ergadei invanum
aſſumit qui ipᷣm xpᷣm purã creaturam po
nit ſeu aſſerit.qꝛ ſic ponit ipᷣm eſſe vnũ
vel vanitatẽ Vñ ad rhoma.viij. Nanita
ti ſubiecta eſt oĩis creatura. Sed cum xps
veritas ſit.vñ Jo.xiiij. Ego ſum via veri
tas ⁊ vita.nullatenꝰ poterit eſſe vanitas.
⁊ ſit nec pura creatura.Quid ergo abſur
dius q; ilã firmiſſimãveritatẽ ponereva
nitatẽ.⁊ illud verbu virtuoſum ſuſtẽtans
oĩa vt habet᷑ ad heb.i.ponerevanũꝛ ſuſté
tati: ¶ Deniq; tertõ modo nomẽ dei aſ/⸗
ſumit ille in vanũ qͥ nomẽ xpi.vñ ðꝛ xpia
nus ꝑ peccatũ vanũ reddit ⁊ moꝛtuũ NHNo
men qppe ſuꝑ hoĩes ſcriptũ vt viuant ipi
iuxta qð loqtur xpᷣs apocal.iij. Et ſcribä
ſup eum nomẽ der mei et nomẽ ciuitatis
der mei noue hierlim. que deſcendit de c⸗

ad deñ/ cohibẽs tranſ. greſſt ionẽ .
m ope el Memento vt die ſab
bati ſancnfices.i.ſanctũ ⁊ feria

E

li. ¶ Abi nota. ꝙ inq;tũ ſabbatu deſigt
quietẽ interioꝛè a pꝛauis affectiõibus/et
exterioꝛẽ ab oĩbus ſeruilibꝰ/pᷣter illiꝰdiei
determinatõem/ moꝛale eſt hoc pᷣceptũ ?⁊
ſcriptum in coꝛde hũano.ſicut alia deca.
logi mandata ſeu pᷣcepta. Natura eni di/
ctat eſſe vacandqũ aliqñ quieti.⁊ oꝛõni.et
diuine laudi.Sed qꝛ tali die.ſ.ſabbato.?
a talib?rebus groſſioꝛib abſtinere / nõ di
ctat cõſcia.ſed ſola exterioꝛ iuſſio diuina
q;tum ad hoc fuit cerimoniale hoc mãda
tum/⁊ ſoluenduũ.i.ſolui poterat.¶ Circa
qʒ eſt aduertendũ.qꝙ in dñica reſurrectõ/
nis dñice/ex ſtatuto eccleſie mutatum eſt
ſabbatũ in dnicam / ne videremur iudai/
ſare. Quiig exquo veritas luxit.trãſijt leg-
vmbꝛa.⁊ hoc quo ad cerimonialia. Et
ſi querat᷑quare alie iuðoꝝfeſtiuitates nõ
pᷣcipiebant᷑ in decalogo. Picccetereev⸗
rnum feſtiuitates/ ſuerũt tantũ cerimonia/

m habeas. ceſſando ab omni ope ſeruui

Compendiũ theologie

les.nec ab oĩbus ſunt obſeruãde. hoc aũt

pꝛeceptũ/magis moꝛale eſt q́; cerimoniæa

le/iõ in decalogo ad quẽ oẽs tenent᷑ ſemp
pꝛecipiendũ erat. Seqͥ turdeute.v. vñ =
mit᷑ hocpᷣceptũ. Sex eni diebꝰ facies opa
tua.ſeptimo aũt die q̃ eſt dies ſabbati nõ

facies in ea quicq; opis.Et ſubdit rem

pcepti. Sexeni dieb fecit deꝰ celũ ⁊ terr.
vt patʒ Geñ.i.⁊ reqͥ euit die ſeptimo.non
quaſi laſſus.Sed ponit᷑ ibi reqeuit p ceſ-
ſauit.ſicut ðꝛ apoc.iiij Req em nõ hñt die
ac nocte dicẽtia ſanctus ſctũs.⁊c.i.dicere
nõ ceſſabãt. Ita ſumit᷑ in dicto paſſu re
quieuit ꝓ ceſſauit Nihil enĩ vlterius ſecit
nouũ cuinõ fecerit pꝛius materiã vtpo⸗/
te coꝛꝑaliũ:vel ſimilitudinẽ.vtpoteſpiri
tualiu. Opatur tñ adhuc quotidie crea
ta gubernado. vt Joh. v. Pater meus
yſq; modo operat ego operoꝛ ircn qdG
dicit augu lib.iij. ſup Gen. Sic req euit
vt nouã creaturã vlterius cõderet nullꝗ.

nõ yt quę cõdiqerat cõtinere ⁊ gubernare

ceſſaret. Et bñdixit diei ſeptimo. qͥ eſt di·
es ſabbati. ⁊ pꝛo id eſt ſanctificauit eũ.i.
ſanctũ ⁊ celebꝛẽ eum hꝛe voluit.vt ſcilic,
dicit᷑ opus charitatis.nec neceſſitat Tnñ
patʒ ꝙ poterũt exhiberi eccliaſtica ſacra⸗
mẽta.ſicut eni poterãt circũcidere ſabba ⸗
to. ⁊ nos etiam die dñ ica ſacram̃ta poſſu⸗
mus exhibere.? Ra charttatg tclemo⸗
ſinas.⁊ oꝑa neceſſitatis exercere.vt bibe
recomegere. (pꝛecepti.

Nquo tria .
cepta.Quantũ autẽ ad pxrimũ
ponũtur ſeptẽ ſequẽtia.quoꝛũ
ynü eſt affirmatiuuũ/⁊ ſex ſunt
negatina. Affirmatiuũ autẽ ⁊ quartũ in
oꝛdine pꝛincipali. ſed pꝛimũ in his qᷓ re
ſpiciũt pꝛoximũ eſt illð.Honoꝛa patrem
tuũ ⁊ matrẽ tuam. Per qð mãdatũ natu /
ra q coꝛrupta eſt/ad oꝛdinem naturalẽ re
uocat᷑ Hec fuit neceſſe hmõi pꝛeceptũ da
ri parẽtibus reſpectu ſuoꝝ filioꝝ Creſcẽ
te eni virtute in filijs/decreſcit virtꝰ in pa
rentibꝰſ̃m naturã.⁊ deficieẽti virtuti/de/
bet iuſte ſubſidiũ. Vñn quia minoꝛat᷑ vir /
tus ſeu vigoꝛ in pentibꝰ/⁊ auget᷑ in filijs

datur pceptũ vt filij ſubueniãt parẽetibꝰ.

Nec fuit neceſſe dare hmoi Reepii. ꝑenti⸗
by de filijs / uis pꝛio ipſi filij luerut im/

—

ad deũ tria ponutur ß- C

ſgini

etin guoin

nſaſunt

: quanum

inboie

noropalten
Canünal/

uda

numtnpa
nincrat vi

uipnanb⸗
cchtüen/
1

—

ti

4

aiſuaꝑpſona

De decem pꝛeceptis

potentes. qꝛ natura etiam coꝛrupta ad id
cogit.eo ꝙ naturalr ſuccus aſcẽdit a radi

cead ramos ⁊ nõ ecõuerſo. Et Criſoſto.
Hoc eſt amoꝛ in hõibꝰ/qð eſt humoꝛ in
arboꝛibus ¶ Ait ergo. Honoꝛa patrẽ tu

um duplici.ſ.honoꝛe.⁊ reuerẽdo.⁊ neceſ-/

ſaria pᷣbendo. Patrẽ tam ſpũalem qᷓ; car/

nalẽ. Intelligit᷑ etiã Rpane deo qͥ potiſ-/

ſime eſt honoꝛãdus. Vñ mal.i.Filiꝰho/

noꝛat patre ⁊ ſeruꝰdñm. Si ergo pr ego
ſum vbieſt honoꝛ meꝰ: Et matrẽ tuã car

nalẽ.necnõ ⁊ ſpũalem.ſ.eccłiam.Deq̃ ad

Gal. iiij. Illa autẽ que ſurſum eſt hirlm/⸗

libera eſt.qᷓ eſt mater nr̃a. Noiĩe etiã patrꝭ

⁊ mjĩ̃is oẽs ꝓximi intelligunt᷑ yt dicit au
gul. Añ fm iym oĩa vendẽda ſunt ⁊ dan
dap bauhib

da p par in extrema neceſſitate.qð ſi
nõ fit/ traſgredit iſtud madatũ, Si ergo
noĩe patris ⁊ ijr̃is/ oĩs ꝓximus intelligi

tur/⁊ nobiliſſimũ inter pꝛoximos ponit
ꝓ oibus.ſ.pꝛem ⁊ matre.claꝝ eſt ꝙ üᷣlis pᷣ
cipue honoꝛ debet᷑ ⁊ ſubſidiũ Erreßtr
mius obſeruet̃adhuc hocpᷣceptũ / ſubiü/

git pꝛemiũ dicẽs.vt ſis logenꝰ ſuꝑ terrã.

Haã eccł.iij. Qui honoꝛificat patrẽ ⁊ ma/

tre. vita viuet longioꝛe. Juſtü enſeſt vt qͥ
Alteri vita ſuſtetat. vita illius plogetur.
Dug terra inqͥt ſcʒ tã moꝛiẽtiũ q; viuen

tiũ.eo ꝙ pietas ad oĩa vtilis eſt. pmiſſio/

nẽ hñs vite q nũc eſt ⁊ future.i.ad thiiiij

QAintũ autẽ pꝛece

Uintũ autẽ pꝛece ¶(pꝛecepti.
ptũ pꝛincipale.x ſcoᷣm in oꝛdi
ne eoꝝ q̃ reſpiciũt pximũ ⁊ pꝛi

„ —

mü negatiuũ/eſt iſtõ/ Nõ occi⸗

Aes. Vbi pcipit ꝙ nõ ledat᷑ pꝛoximus in

occides igit ſupple hoĩeʒ
teipᷣm videli 3.vel aliu⸗ Bupli⸗videllce⸗
aĩa vel coꝛꝑe ¶ Sed ↄtrariũ huic pᷣcepto
videt᷑ haberi exo.xxij Et maleficos nõ pa
tieris viuere. In quo v̈bo pcipit dñs fie
ri occiſionẽ hic vero phibet.vñ cõtrariꝰ
ſibijpᷣi yidet᷑ in legiſlatiõe. Sʒ ad hocdi
cit᷑ ꝙ gſone pꝛiuate q̃ nullã habet iüuriſdi

legi autẽ vel miniſtro iuſticie/pᷣcipit occi

dere Exo.xxij. Et ſic nõ eſt cõtrarietas.qꝛ
nõ eſt circa idẽ ſeu reſpectu eiuſdẽ. ¶ Sʒ
ũquid aliquo modo pꝛiuate ꝑſonę licʒ

„

abſq; aſgreſſiõe occidere Aidet ꝙ ſic. ad

in in ſui defenſiõe. hoc eĩ iura ꝑmittũt

ſcʒ iniuriã ꝓpulſare ⁊ tꝑate vim vi repelle

re. Itẽ exoꝛdinecharitatis debeo potius

ſubuenire vite ꝓpꝛie.q; vite aliene. Unde
volentẽ me ꝑimere/potiꝰ occidere debeo
qᷓ; pmittere me occidi:

in vna marilla/ pꝛebe ei ⁊ aliã Et iõ dicũt
quidã ꝙ nullo mõ licet occidere etiã de/
fendendo/maxie auteviro ꝑfecto.Et hec

videt᷑ eſſe opinio anſelmi.NHec ſᷣm eos de
beo opinari ꝙ me occiſurꝰ ſit :ſi eũ nõ oc
cidero.ſed ꝙ de pꝛeſtabit mihi auxiliũ/
vel euaſionis aut fuge beneficiũ. Alij vo

8

lut/ꝙ in ſua defenſione liceat occidere.eo
ꝓlex occidere iubẽdo vel ſaltẽ pmittẽdo/
talem defendentẽ ſe/in dicto caſu iudicẽ

cõſtituit in aduerſariuũ. VUñ ipᷣm vice leg
interficit. vñ lex pꝛebẽdo autoꝛitatẽ/excu
ſat a pctõ. Hoc tñ intellige:ſi neceſſitas ẽ

ineuitabilis: qm ſi te ꝑcuſſerit aduerſari⸗/

is ⁊ fugerit vel pcutere deſtiterit / eũ rex⸗/
fieret ad ꝓpulſatõem iniurie.ſed ad vltio/

ad ill math.v. Si qͥs te ꝑcuſſerit invna

prũ. ¶ Et nota hic ꝙ homicidiũ multis

modis fieri ðꝛ. Fit enim qnq; ſola mẽteꝑ
odiũ fraternũ VNñ Joh.epla.i.ca.iij.Qui
odit fratrẽ ſuũ homicida eſt Itẽ pꝛauum

exemplũ relinqueẽdo. Vt enĩ dicit grego.
tot moꝛtibus digni ſunt.q̃t pꝛauitatꝭ exẽ
pla teliquerũt. Itẽ lingua ⁊ hoc triplicit
vel ſcʒ ↄtra legẽ quen

do.Vñ.ij.reg.xij.dicit᷑ dauid variã ꝑcuſ/

ſiſſe gladio qꝛ moꝛti doloſe? iniuſte adiu
dicauit. Itẽ mentiẽdo n Sapiẽ.i.Os
qð mentit᷑ occidit aĩam. Itẽ cuiq; detra⸗/
hẽdo.vñ dicit bernaro. q; detractoꝛ vno

ictu tres anĩas interficit.ſuã.ſ.⁊ illiꝰquẽ
ſua detractõe inficit.⁊ illius de quo detra
bit.qꝛ ſibi foꝛſan pᷣiudiciũ moꝛtis vel dã
ni irrepabilis ſua detractõne parat ⁊ acqͥ

rit. Itẽ fit homicidiũ manu qᷓlticũq; ſcilʒ

bemptoe extenoꝛi. ſiuep gladii.ſiue per
venenũ.ſiueꝑ aliã penã Itẽ fit homicidi

um ꝑ ſubtractõem victus. ſcʒ coꝛpis Ei.
Amb. Paſce fame moꝛientẽ. ꝙ ſi

nõ pa/
ſcis occidis.Siue victus abaacroc äs
verbi dei. VUnde Eʒech.iij. Si loquente
me ad impiũ.⁊c. Non annũciaueris ei⁊c̃
vt auertat᷑a via ſua impia ⁊c.⁊ ipſe impi
us iniqtate ſua moꝛiat᷑ſanguinẽ eius de
manu tua reqͥram VUnde verſi hs Exep lu
3

ℳ

6

yidet᷑ eſſe ilð math.v. Di qͥs te pcuſſerit

mens.lingua.manue.ſubtractio victus:
Coꝛꝑis ⁊ aĩe.dici faciunt homicidam

FErtũ pꝛeceptũ in oꝛè/ (cepti
dine pꝛincipali.⁊ tertiũ eoꝝ q̃
reſpiciunt pximũ eſt iſtð. Flon
maechaberis. Ubi pᷣcipit᷑ vt nõ
ledatur pxim'in re ſibi ↄiuncta ꝑ legẽ.ſcʒ
in vxoꝛe.Et accipit᷑ hic ſub noĩe mechie/⸗
mis illicitꝰ ↄcubitus/⁊ q cunq; coitꝰfoꝛ
nicari.q;uis mechia magis ꝓpꝛie adulte
riũ dicat᷑. Mechos eĩ grece/ adulteriũ ðꝛ
latine.¶ Etad hanc reduci pᷣt foꝛnicatio
ſpiritualis ſicut ydolatria.Deq̃ Jere.iij.
Mechata eſt cũ lapide ⁊ ligno ¶ Poteſt
etiã ad hanc reduci expoſitio pꝛaua ſacre
ſcripture VUñ.ij.ad Coꝛin.ij Non ſumus

ſicut plurimi adulterãtes verbũ dei Añ
bic nota ꝙ foꝛnicatio eſt moꝛtale peccatũ
Videt᷑tamẽ ↄtrariũ eo ꝓactus natural.

Actus naturalis nõ eſt pctm̃. Inſuꝑ cuʒ

coire ſit neceſſariũ ad ↄſeruatõem ſpeciei
ſicut comedere ad ↄſeruatõem indiuidui
et in neceſſitate vt fame liceat etiã nõ ſua
raꝑe ⁊ comedere.qꝛ tꝑe neceſſitatis om̃ia
ſunt cõia.videt᷑ ſimilr ꝙ in feruẽti deſide
rio coeũdi/ poſſet s nõ ſuã rapere ⁊ cũ ea
coire. Ad quod ðꝛ ꝙ actus foꝛnicatõnis

duplr dicit. VUno modo dicit᷑ naturalis

eo.ſ.qꝛ naturaliter fit. Alio modo dicitur

cõtra naturã.Et iuxta iſtum ſcõᷣm modũ

duplr adhuc dicit᷑ contra naturam Vno
modo quãdo fit cõtra naturalẽ cõcubitũ

qui eſt maris cũ femina.⁊ iſto modo põt
dici actus innaturalis.quia ↄtra natura
lem cõmixtõem. Alio modo dicit᷑ contra
naturã.qꝛ ſcilʒ naturã in ſuis naturalibꝰ

vulnerat ⁊ ſpoliat gratuitis.ſcʒ bono gr̃e

⁊ virtutis.Et iſto vltimo modo/oĩs foꝛ⸗/

tũ moꝛtale Coꝛrũpit enim naturalia ⁊ de
ſtruit om̃ia gratuita Et qꝛ iſti ſunt effectꝰ

moꝛtalis peccati/ꝓpter hoc patʒ foꝛnicati

onẽ eſſe petm̃ moꝛtale.Et ſic ptʒ ſolutio
argumẽti/qꝛ licet foꝛnicatio ſit actus na

lis qꝛ naturã coꝛrũpit Nec ſeqͥtur ꝙ ſit ac

tus naturalis qꝛ naturalit᷑ fit. ꝙ pꝛopte/

„

Et intellige ꝙ coitus qui deſe natura
lis eſt/poſt ↄtractã ꝑ peccatũ pꝛimi paré
tis cõcupiſcentiã / eſt ſicut cibus veneno

nõ ſit pctm̃.vbi non debito modo fit

iunctus.qͥ qᷓuis de ſ⸗ E naturalis ſit tñ p-
pter veneni admixtõem interficit.niſi bñ

ficio tyriace/comedenti ſubueniat᷑. Pari

modo ⁊ alam cõcupiſcẽtia carnalis inoꝛ
dinata interficit:niſi beneficio matrimo/
nij ⁊ honeſtate nuptiarum intercipia?
NHNec ẽ ſimile de extrema neceſſitate famis
⁊ deſiderio feruẽti coitus/ qꝛ ſi in neceſſi/
tate famis nõ ſubueniat᷑ ꝑ alienũ eſuriẽ/
ti/pꝑiret indiuiduũ NHon ſic autẽ ꝑiret ſpe
cies generis hũani/ſi nõ ſatiſfiat per coi/

tum alicuiꝰcũ aliena. Nam ſaluat᷑ in alijs

Etiã ipſe poſſet aliter ſaluare ſcʒ cogno/

ſcendo ſuã pꝛopꝛiã vxoꝛẽ. ¶ Sed quare
ponutur duo eepta circa ꝓphibitõnẽ illi
citi coitus.ſ.Non mechaberis ⁊ nõ cõcu
piſces vxoꝛẽ pꝛoximi tui.cũ vnũ ſub alio
poſſit ſubintelligi.Et ſimilit᷑ de iſtis duo
bus.Non furtũ facies ⁊ nõ cõcupiſces rẽ

pꝛoximi tui. cuʒ oĩs qui furat᷑ rem ꝓximi

concupiſcat/⁊ ſic poſſit pꝛimũ contineri
ſub ſecũdo.Augu.ſoluit ꝙ in duobꝰ pꝛe/
ceptis.ſ.nõ mechandi ⁊ nõ furãdi/omia

opꝑa interdicta ſunt.in alijs aũt duobꝰin

terdicit᷑ ia omnis cõcupiſcẽtia.Et quia
vtrobiqʒ eſt peccatũ / vtrobiq; eſt madatũ
pꝛohibitoꝛiũ. Hec ſimilit᷑ fit phibitio de

volũtate occidẽdi ſed tm̃ de actu:qꝛ natu
raliter ſunt pꝛoni hoĩes ad velle lururia

ri ⁊ ad actũ luxuriandi.Similit᷑ ad volũ
tatẽ habendi alienũ ⁊ ad actũ.ſicut ad ra
pinã ⁊ ſurtum Et iõ due ſunt ꝓhibitiões
⁊ data duo pᷣcepta ꝓhibitoꝛia.vnũ cohi
bens ipᷣam voluntatẽ aliud cohibens ip
ſum actũ. Non ſic autẽ eſt in occidere.qꝛ
homo naturalit᷑ abhoꝛret tam voluntatẽ
occidendi qᷓ́; acũ.Quelibet enĩ creatura

ſuã ſpẽm amat ⁊ nititur eã ſeruare nõ de/

ſtuere niſi cu ertra ſe erit p furoꝛẽ ire vel
temere concupiſcentie ꝛecepti.

poſito ſeptimi

pꝛincipali et quartũ in oꝛdine

.ꝗquo ſcilicʒ phibet ledi ipſe pꝛo
imus / in rebus ſibi nõ ꝑ legem cõiunciꝭ
ed foꝛtuitis. ⁊ eſt iſtud. Non furtũ facies

¶ Eſt autẽ furtum ↄtractio rei aliene/ in

uito dño/animo lucrãdi Hotater dicit

cõtractet.

cõtractio quia qs furtũ nõ facit niſi oꝑ
que pleniſſime mea eſt / nõ facio ſurtum.

eoꝛum que reſpiciũt pꝛoximũ.

Oan
.
miſſin

iͤſi
ged

trnci
Nfon
tcel
gioin
cteti
niͤin
bidini
gunel
Eene
tn
off
dia
ch
nod
e
fpit
luden
eoſ.
pini
e
ouit/
intelig
urpar
furnefi⸗
ggllepꝛ
hoene
nao⸗
ſoci fur
Aen
Autſup
nhit
minus
feiytn
muson
coeto
iſoͤpꝛe
deieng
tureſfo
oporter
1s hoc
toneſin
tlun
fmlb⸗
indee
ſictal
auas

Nücſurie⸗
keirerſpe
Elodd,
nnaliis
Gcogo,
Sn aun
ddirne
8 nöc
wmüſabelio
rdeiſftodi⸗
Gapiſli
mhmen
mionnm
nb⸗
idon
n Sns
Bckmücncn
hbiiN
v
Ehnna
uwli
tadra
hbindes
rü obi
lbensip
ader. ge
olontate
iarmun
ge node
Gneont⸗

Mun

inorine
inorine
Prortmu
liyſepo⸗
Tcdundh
mmüſtces
almne n

ar niſope

egvui

cit etiã animo lucrãdi.qꝛ ſi qͥs ancil

Secus aũt ſi qͥs habeat mecũ rem cõem
Dicit inuito dño.qꝛ ſi credat dñm per
miſſurũ/⁊ ſubſit iuſta cauſa ſic credendi
etiã ſi dñs nõ erat cõceſſurus/nõ tenetur
furto.Si autẽ nõ ſubſiſtit iuſta cauſa ſic
credẽdi/tenet᷑ furto. Ecõtra ſi crederet cõ

tractare rem dño ĩuito licet etiã cõtractet

dño volẽte.peccat tñ moꝛtalit᷑ ⁊ furtũ fa/
cit.qꝛ in peccatis cõtrahẽdis ⁊ cõmitten
e

dis/intẽtio pꝛincipaliter attendit᷑ 1.
ali
enã in meretricẽ rapuerit/ nõ lucri ſed li/
bidinis cauſa/furtũ ꝓpꝛie non facit ſecus
autẽ ſi eã rapiat vt vẽdat¶ Et nota ꝙ ex⸗
trema neceſſitate excuſatur fur.qꝛ tꝑetan
te neceſſitatis oĩa ſunt cõmunia EE in
tellige ꝙꝙ ſub noĩe furti intelligit᷑ phibita
om̃is vſurpatio illicita rei aliene animo
dico lucrãdi.q̃lis eſt rapina.vſura.nego/
ciatio fraudulenta ⁊ hmõi.¶ Et nota ꝙ;
nõ dicit.Hõ facies rapinã/qᷓ; uis rape ſit

generalius qᷓ; furari. Nam o

iudei qbus hmõi pᷣcepta data ſunt /pnio
res ſunt ad furtũ qð eſt occultũ.qᷓ; ad ra/
pinã vbi teſtis adeſt Et ideo occurrendo
magis ꝑiculoſo/furtũ in ꝓphibitõe nomi
nauit nõ rapinã. Voluit tamẽa ꝑte totũ
intelligi.vtpotę ꝑ furtuʒ omnẽ rei aliene
vſurpatõem ¶ Per hoc etiã phiberivide
tur ne fiant violẽtie ⁊ nimie exactõnes et
tallie pꝛincipũ ⁊ militũ in ꝓpłm ſuũ.quia
hoc videt᷑rapina eſſe.⁊ ſpecies furti.Pꝛo
pter qð ðꝛ Eſa.i. Pꝛicipes tui infideles
ſocij furum. Sed circa hocdiſtinguitab
aliqbus.qꝛ aut tallie ille fiũt ſuꝑ ſeruos.
aut ſuꝑ colonos terre.Si ſuꝑ ſeruos.cũ
nihil habeat niſi noĩe dũi ſui.videt᷑ꝙ do
minus ſeruũ ſuũ talliare poſſit.⁊ onera/
re q;tumcũq; vult. Poteſt tamen dñs ni/
mis angariãdo ſeruũ ſuũ/ nimis q; exigẽ
do et oppꝛimẽdo eũ ita grauiter ſic cõtra
iſtð pꝛeceptũ faciẽdo peccare.qꝛ iuſticia
dei exigit/vt vnuſquiſq; re ſua debitevta
tur.Non tamen vt ſit rapina dicunt.nec
opoꝛtet de neceſſitate reſtituere. licet pie/
tas hoc exigat.Si autẽ fiat ſuꝑ colonos
terre ſiue inhabitãtes terrã/tũc taxanda
eſt illaꝝ talliaꝝ ſeu exactionũ acceptatio
ſm laboꝛẽ pꝛincipis vel militis quẽ hñt
in defenſione illius terre.quã ipſicoloni
ſic talliati inhabitãt.⁊ etiã ſᷣm expenſas

quas neceſſe eſt pꝛincipi vel militi facere

De decem pꝛeceptis

eralius q;t am om̃is q fura⸗
rapit ⁊ non ecõuerſo.QOõ fecit ideo.quia

tiendi.⁊vtilitas

26

⁊ ſi vltra exigãt /rapina eſt. ⁊ ꝑ iſtud pꝛece

ptum inbibetur. ([peꝛecepti

rpoſitio octani

Ctauũ pꝛeceptũ in oꝛdĩe pꝛin
ccipali ⁊ quintũ in oꝛdine eoꝛũ
que reſpiciũt ꝓximũ quo.ſ.phi
bet quis cõtra primũ tranigre
di oꝛe.ſ.ferendo falſum teſtimoniũ Et eſt
iſtud. Non loqᷓris cõtra pximũ tuum fal
ſum teſtimoniũ ¶ In quo ⁊ ꝑiuriũ ⁊ mẽ
daciũ ꝓhibent᷑.qꝛ vt dicit aug.lib.de mẽ/
dacio.Om̃e mendaciũ /hoc genere verbi
cõplectitur.Quiſquis eni aliqͥd enũciat
ꝑhibet teſtimoniũ animo ſuo.vñ ſi men/
titur/ falſum teſtimoniũ animo ſuo ꝑpi /
bet ¶ Per hoc autẽ ꝙ hic dicit contra p/
ximũ.vt dicit augu.de queſtionibꝰexodi.
nonvidet᷑ pꝛohibere mendaciũ pdeſt

alicui ⁊ nihil obeſt ei cui mentit᷑

Eſtargu

mentũ ꝙ eſt aliquod genus mendacij qd

non eſt moꝛtale peccatũ.illud ſcʒ qð non
fit cum libidine decipiendi vel nocendi.
Nec enĩ om̃is intentio vel libido fallẽdi.
efficit moꝛtale peccatũ. Pꝛedicat᷑enĩ hoc
comxpleũ intẽtio fallendi/et de mendacõ
ꝑnicioſo ⁊ de mẽdacio iocoſo.⁊ de mẽda
cio officioſo.ſed tamẽ ꝑ pꝛius ⁊ ꝑ poſteri
us.Et de ſe ſᷣm ſuam pꝛimariã intentõeʒ
nõ dicit᷑ niſi de mendacio ꝑnicioſo Et iõ
ſolum fᷣm ſe mendaciũ ꝑnicioſum a mul/
tis reputat᷑ eſſe moꝛtale peccatũ.vt videt

velle pꝛepoſitinꝰ⁊ magiſter Guilbelmus
antiſio4 inzate mmnonitrrmnezen de
cretoꝝ ¶ Sunt autẽ ᷣm auguſti. octo ge⸗
nera mendacioꝝ.quoꝝſufficientiã ſicac
cipe.Tria enim in genere ſunt mouẽtia
ad mendaciũ ſcilʒ nociuitas.libido men
iautẽ nociuitas ſit
in cauſa hoc eſt ſi quis mentiat᷑vt noceat

Alut ergo intendit inferre alicui nocumẽ

tum ſpũͥs vt.ſ.ſubuertat᷑ a fidecatholica/⸗

aut a regulis bonoꝝ moꝝ.vt ſunt qui di

cuntxpᷣm non incarnatũ.vel luxuriã nõ
eſſe peccatũ moꝛtale ⁊ hmõi Et tũc eſt pꝛi-
mus modus ſeu pꝛimũ genus mendacij
ſcilʒ mẽtiri in doctrina pietatis ⁊ religio-

nis.⁊ hoc eſt moꝛtale peccatũ.Aut inten

dit nocumẽtũ totius homis.quod ↄtin/
git duplicit.ſ. vel intendẽdo nocere vni/
uerſalit᷑ ⁊ totaliter.⁊ ſᷣm genus qð om̃ib

nocet ⁊ nulli ꝓdeſt.vt ꝗ mẽdacit᷑ pſeqtur

X 4

Compendiũ theologie

hominẽ ad moꝛtẽ Eteſt ſcõs modus ſeu
ſcom genus mendacij. Et iſtud eſt peœtm̃
moꝛtale. Aut intendẽdo nocereꝑticulari
ter ⁊ ſfᷣm genus qð alicui nocet ⁊ alicuip/

deſt.vt eit mendaciũ mercatoꝝ ⁊ calũnia

toꝝ. Et eſt tertiꝰ modus ſeu tertiũ genus
mendacij.⁊ iſtud ſimiłr eſt pctm̃ moꝛtale
Et vocat᷑ qolibet iſtoꝝ triũ geneꝝ mẽda

ciũ ꝑnicioſum ¶ Siautẽ libido mentien

di ſit in cauſa.hoc eſt ſi às mentiat᷑ ex ſo/
la libidine/tũc aut mouet᷑ tm̃ ex affectiõe
⁊ intẽtione mentiẽdi:⁊ non ꝓpter alið.Et
eſt quartꝰ modus ſeu quartũ genus men/
dacij.qð vocat᷑ mendaciũ libidinoſum.⁊
ponit᷑ moꝛtale pctm̃. Aut mouet᷑ ex¶inten
tio ne mouendi auditoꝛẽ ad cõplacentiã
vel riſum. Eteſt qntus modus ſeu qntũ
enus mẽdacij qð vocat᷑ mendaciũ ioco/
um.qð poniturvt cõius veniale peccatũ
¶ Aut vtilitas aliq̃ eſt in cauſa.hocẽ ſiᷣs
mentiat᷑ vt ſibi vel alteri pꝛoſit Et tũc aut
vtilitas illa ↄſiſtit in bomis foꝛtune que
perdi pñt.vt ſi quis mentiat/ne ꝑ rapto/
res ſuã pecuniã amittat Et eſt ſextus mo-

dus ſeu ſextum genus mendacij.Aut illa

vtilitas ↄſiſtit in bonis coꝛꝑis.vt cũ qͥs
mentit᷑ pꝛo ſaluãdo vitã homĩs.vt ſi ho/
mo querat᷑ pꝛo eũ occidendo aut ad moꝛ/
tem ducendo.⁊ mentiẽdo dicat ſe non vi
diſſe vel neſcire vbi ſit. Et eſt ſeptimꝰ mo
dus ſeu ſeptimũ genus. Aut illa vtilitas
oↄſiſtit in bonis anĩe/que tamẽ ſic ſunt in
anima vt quodãmodo etiã habeãt eſſe in

coꝛꝑe.vt cum quis mentit᷑ pꝛo ſua aut al

terius pudicitia velvirginitate ſeruanda
Eteſt octauus modꝰſeu octauũ genꝰ mẽ
dacij/ſᷣm debitã aſſignatiõem auguſtini.
Et vocat᷑ quodlibet iſtoꝝ triũ vltimoꝛũ
geneꝝ mendacium officioſum.⁊ de ſe po⸗/
nütur eſſe peccata yenialia.

De triplici genere

mendacij. ¶ In ſumma nota ꝓꝙ in gene/
re eſt triplex mendaciũ.ſ.ꝑnicioſum libi
dinoſum officioſum. Eꝛimü. ſ pnicio
ſum cõtinet ſub ſe tria pꝛima genera ſupᷣ
poſita ⁊ declarata.Et eſt ſem er moꝛtale
petm̃ ¶ Scom ſcilz libidinoſum cõtinet
ſub ſe quartũ genus ſupꝛa poſi itũ ⁊ decla
ratũ quod ponit moraleerauinth qð
dicit᷑ iocoſum ⁊ ab oĩbus ponit᷑ veniale.

Kerni ſof iciol, tinet ſub ſe ſertũ
epn

imũ ⁊ octauũ genera etiã ſupꝛa poſi/

ta ⁊ declarata. Et eſt ſemꝑ veniale.niſiex
acciden

poſitio noni et

ti efficeretur moꝛtale.

nũ ⁊ decimũ mandata in oꝛ

decimi pꝛeceptoꝛum legis:

dine pꝛincipali/a ſextũ ⁊ ſepti/
mum in oꝛdine eoꝝque reſpici
unt ꝓpximũ.eo ꝙ diuerſo modo

oꝛdinãtur ̃m oꝛdinẽ textus exodi ⁊ deu/

teronomij ſimul ꝑtractent᷑. in quibus ꝓ/

hibet᷑trãſgreſſio in coꝛde cõcra ꝓximum:
Fit autẽ tranſgreſſio in coꝛde dupliciter

vigelicet q;tum ad cõcupiſcentiã carnis⸗

cõtra quã ponitur nonũ mandatũ qð eſt
Non deſiderabis vxoꝛẽ pximi tui Quod
ponit᷑ nonũ pꝛeceptũ ſᷣm magiſtꝝ in lib
ſententiaꝝ et ᷣm aug⁊ ſcom libꝝ deutro

nomij.licet aliter oꝛdinet᷑ in exodo. Item

fit tranſgreſſio contra ꝓximũ in coꝛde q;

—

tũ ad ↄcupiſcentiã oculoꝝ.cõtra quã po

nitur decimũ mandatũ.quod eſt.Nõ cõ/

cupiſces do mũ ꝑpꝛoximi tui.qð ponitur
in exodo nonũ ¶ In quibꝰnotandum ꝙ
pꝛohibet᷑ ſpeciali mãdato cõcupiſcentia
carnis ⁊ concupiſcẽtia oculoꝝ/potiusq;
cõcupiſcentia alioꝛum maloꝛũ actuũ.qꝛ

iſte due cõcupiſcentie hñt delectatiões ſu

as etiã ante opus.⁊ nõ tm̃ coniũctas oꝑi
vt dicit auguſt. Et cum hoc etiã habẽt in
oꝑe nocumentũ pꝛoximi.qð nõ ſiceſt in
cõcupiſcentijs alioꝝ actuũ.Et ideo pꝛo/⸗
pter iſtã turpitudinẽ iſtaꝝ cõcupiſcentia

rum / que ſic ſunt ante opus/repꝛimendã

data ſunt iſta mandata que pꝛohibẽt coꝛ
dis cogitatum. Vel pꝛopter cauſam ſup
in fine ſexti mandati aſſignatã. oꝛro

—

quod ſubdit᷑ Non ſeruũ nõ ancillam.⁊c

quod annectit᷑nono mãdato ſcõᷣm oꝛdi/

nem exodi.⁊ decimo ſcʒ de nõ cõcupiſcen
do domũ pꝛoximi.ſcom oꝛdinẽ deute.v⸗
ſpecialiter ad decimũ ꝑtinet mandatum.
Oꝛdinat᷑ tamẽ cum nono ſcõm dictũ oꝛ/
dinẽ exoð:eo foꝛte ꝙ ea que ibi enumerat
ſunt res mobiles ſicut vxoꝛ de qua eſt no
num mandatumm. .

a ſufficientiã iſtoꝝ decem pᷣcep/

Inde ſumitur nu

merus ſen ſufficientia pꝛeceptoꝛũ legis.
nc reſtat videre numerum ?

toꝛum ſeun mandatoꝝ leg Eir
ca qð nota ꝙ ſicut ſupꝛa dictů

tler

lu

tinet
ſade

rni

mpli
ſtcot
wert
nee
dict

mapelt

AAquo⸗
lumpe⸗
unh
ltone
mpeo
erce
ſchin

licerin
roꝛg
datum
bers.
claſed
ſonit
ande
dum⸗
geſ
coſ⸗
Rece

net

n io

irſept⸗/
enſpic
omodo
it den⸗
buop⸗
mum
iccter
amnis.
igdeſt
Ood
n
nden
o. Ren
ncmngei⸗
nqni po
ſt. hoc/
Pöponinur
tndumg
unuuß
iani g
mnipſi
ins opi
ibabetin
ſceſt in
ieopꝛo/
Hiſcenta
mimend
bibercoꝛ

8
.(orro
nchlam.
ſcöm ond
cöclpiſeen
ne deute.
onatumn⸗
ndiano
icnumerat
gluckno

n
orü legss⸗
nmne,
n ſen
. gb
ſupni a

eſt / lex pꝛeceptoꝝ poſita eſt pꝛopter tranſ
greſſionem. Tranſgreſſio autẽ in pꝛimo
ſuo genere q́;tum ad materiã pꝛeſentẽ at/
tinet / dupliciter habet fieri ſcʒ directe con
trad H

eũ.vel directe contra pꝛoximũi.

De triplici modo

*

tranſgreſſionis cõtra deũ.¶ Contra deũ

autẽ contingit directe trãſgreſſionẽ fieri
tripliciter.ſ.coꝛde oꝛeet oꝑe. Coꝛde autẽ

fit contra deũ tranſgreſſio.cum qͥs.ſ.a ðo

auertit᷑ ꝑ idolatriã vel hmõi qð ꝑ pꝛimũ
pꝛeceptũ ſeu mandatũ pꝛohibet᷑in quo

dicit᷑. HNon habebis deos alienos coꝛam

me.⁊c̃.Oꝛe fit contra deũ trãſgreſſio per

nomen ſcz ſuum mentiẽdo. blaſfemãdo.

piurando.⁊c̃. Quod ꝑ ſcõm pꝛeceptum
ſeu mandatũ pꝛohibet᷑. in quo dicit᷑. Nõ
aſſumes nomẽ dei tui in vanũ ⁊c̃. Opere
autẽ fit contra deum trãſgreſſio.quando
ſcilicʒ temꝑe debito ⁊ ad dei cultũ pꝛinci/

paliter deputato/fit oꝑatio non licita/vl

illi cultui ſeu illi temꝑi nõ cõueniẽs.Qð
per tertiũ pꝛeceptũ ſeu mandatũ pꝛohibe
tur in quo dicit᷑. Hemẽto vt diem ſabba
ti ſanctifices.⁊c̃.¶ Lontra pꝛoximũ con
tingit directe tranſgreſſionẽ fieri duplici
ter. Vel omiſſione ſcilʒ boni ad quod qͥs

erga pꝛoximũ tenetur. Vel illatione ma/

liquod quis ſibi inferre non deberet.Cõ

tra pꝛimũ.ſcilicʒ contra omiſſionẽ boni

ad quod qͥs erga pꝛoximũ tenet/datur q̃r

tum pᷣceptum ſeu mandatũ quod eſt Ho

noꝛa patrẽ tuum ⁊ matrẽtuam.⁊c.( Il/
latione vero mali cõtingit int liciter con
tra pꝛoximũ trãſgreſſionem fieri.ſ.opere
oꝛe ⁊ coꝛde ¶ Opere quidẽ duplicit᷑ AUe
ſcilʒ malũ pꝛoximo inferẽdo in ſe ipſo id
eſt in ſua pꝛopꝛia ꝑſona.Quod ꝑ quintũ
pꝛeceptũ/ſeu mandatũ pꝛohibet᷑ in quo
ðꝛ ·Non occides AUel pꝛoximo inferendo
in re ſua.Et hoc iterum duplicit᷑. Vel ſci
licet in re ſuaſibi ꝑ legem coniũcta vt eſt
vxoꝛ.Quod ꝑ ſextum pꝛeceptũ ſeu man
datum pꝛohibet᷑ in quo dicit᷑ Nõ mecha

beris VUVel in re ſua nõ ſibi ꝑ legemcõiun

cta ſed omnino ſeꝑata.qualia ſunt bona
foꝛtuita Quod er ſeper npeec⸗Pinj ſeu
mandatũ pꝛohibet᷑ in quo dicit᷑. Non fur
tum facies ¶ Oꝛe fit cõtra pꝛoximũ trãſ/
greſſio ſibi mentiẽdo.fallendo.decipien
do.falſum teſtificando. Quod ꝑ octauũ

pꝛeceptũ ſeu mãdatũ pꝛohibet᷑ in quo di

— „

pcepto ſeu mãdato pꝛohibet ſupbia Jpᷣa
etenim oꝛõni.intimo debito q; cultui cõ

citur. Hon loquaris cõtra pꝛoximũ tuus
falſum teſtimoniũ ⁊c
contra ꝓpximũ trãſgr

Loꝛde deniq; fit
lo dupliciter. Eel
ſcʒ q;tum ad cõcupiſcentiã carnis Cõtra
quod datũ eſt nonum pᷣceptum ſeu man
datũ.in quo dicit᷑ Non deſiderabis vxo/

rem ꝓximi tui.Ael q;tum ad cõcupiſcen/

tiã oculoꝝ Contra qð datũ eſt decimum
⁊ vltimũ pceptum ſeu mãdatum.in quo
dicit᷑. Non concupiſces domũ ꝓximi tui.
non ſeruũ non ancillam.?c.

Aualiter per decé

bpcepta leg ome peccatũ moꝛtale phibet.
BVſtremo notandũ eſt qualrin

decalogo / fit virtualiter 2 effe⸗
cctiue ois peccati moꝛtalis pꝛo
hibitio. Pꝛohibent eni ibi ſe⸗
ptem capitalia pctã. n pmo quippe
dibet ſupbia Ipᷣa

trariat᷑. VUnde eccłiaſt.x. Initiũ ſuperbie
hoĩs apoſtatare a deo ¶ Inuidia autem
pꝛohibet᷑in quarto pᷣcepto ſeu mandato.
Ibi enimvt a ꝑte totũ intelligat᷑ pᷣcipitux
vnicuiq; honoꝛẽ debitũ impẽdere quod
facere no ſinit inuidia ¶ Ira autẽ pꝛohi/
betur in quĩto pᷣcepto ſeu mandato. Ibi
enim ꝑfecte intelligẽdo pꝛohibet᷑ occiſio
ſeu homicidiũ omne q; nocumentũ in ꝑ/
ſona pꝛoximi.ad que inducit ira. ¶Cu,/
xuria vero tam coꝛꝑalis q; mẽtalis pꝛobi
bet᷑ in ſexto pᷣcepto ſeu mandato ⁊ in no/
no. Ibi enim pꝛohibet᷑ mechia omnis q;
illicitus ↄcubitus.⁊ etiã om̃is illicita caxr
nis cõcupiſcẽtia. ¶ Gula ãt que deſeruit
luxurie in eiſdẽ duobus pᷣceptis effectua
liter pꝛohibetur. Sicut enĩ in natur/nu
tritiua deſeruit generatiue.ita ĩ vicijs gu/
la deſeruit luxurie. Ael ſcm alios Bula
in pᷣmo mandato pꝛohibetur Buloſi eni
vt cõmunius deũ non colũt ſed ventrẽ ſu
um. Vndead Philiij. Quoꝝ deus ven⸗
ter eſt. ⁊c. edia vero i

in tertio pᷣcepto
ſeu mandato prohibetur Ibi enĩ precipi
tur debita ſabbati ſanctificatio.qð pro/
prie fit ꝑ ſpũalem animi quietẽ in deum.
feruentẽ q; ⁊ diligentẽ laudẽ dei. Cuius
contrariũ om̃ino efficit acedia.que in ſe
ipſa quietẽ extra deum querẽs /tabeſcit
a laude diuina torpet. ¶ Auaricia tam
realis ſeu exterior q; etiẽ mentalis probi/
betur in ſeptimo precepto ſeu D D

Coumpendiñ theologie

⁊ in decimo. Ibi enim ꝓhibetur furtum
omnis q; rei aliene vſurpatio indebitaq;
detentio.Et etiã omnis mẽtalis bonoꝛũ
⁊ rerum illicita cõcupiſcentiia.

Quodg effectuali/

ter in pꝛimo pꝛecepto ꝓhibet᷑ om̃e pecca/
tum. Poteſt etiã ⁊ aliter dici.qꝛ ſcʒ in pꝛi
mo pᷣcepto ſeu mãdato/phibet᷑ nõ tantũ

om̃e capitale peccatũ.qͥ netiã om̃e pecca/

tũ moꝛtale.Tunc enim eſt pctm̃ moꝛtale
cũ homo plusvel eque aliquã creaturam

diligit ſicut deũ. Quod plane in pꝛio pꝛie

cepto ſeu mãdato qð eſt devno deo ſuper
omia diligẽdo ⁊ colendo ꝓhibet᷑.⁊ ſic ex
ↄſequenti om̃e moꝛtale pctm̃ in illo pꝛio
pꝛecepto effectualr cenſetur phibitum

7*

Aliunus modus p

nendi pꝛohibitionẽ ſeptẽ peccatoꝝ moꝛ
talium ꝑ decem pꝛecepta leigs.
AVUint ⁊ alij aliter imaginantes
qui adhuc ampliꝰ ipſa ſeptem
peccata capitalia ꝑ dicta deceʒ
legis pꝛecepta ſeu mãdata ꝓphi

beri cõcipiũt ⁊ ponũt.cõſiderãdo ſcʒ ple-

nariã ipſoꝝ pꝛeceptoꝝ ſeu mãdatoꝝ in/
tentionẽ.finẽ ⁊ effectũ.Dicũt enĩ ſuꝑbiã
pPhiberi ꝑ pꝛimũ pꝛeceptũ¶ De ꝓhibitõ
ne ſupbie ꝑ pꝛimũ ꝑ ſcõᷣm ꝑ tertiũ ꝑ rtũ
Etenivt dicũt iuxta quod ſupꝛa tactũ eſt

ſuꝑbia facit apoſtatare a deo.ſuꝑbia pꝛo⸗

cliuis eſt ad contẽnendũ blaſphemandũ
q; nomẽ dei. Superbia nõ ſe faciliterad

dũ.⁊ damniticandũ.¶ De ꝓhibitiõe du

plicis luxurie. Der ſecũ pꝛeceptũ nonũ
dicũt phiberi duplicẽ luxuriã.actualẽ ſcʒ
⁊ mentalẽ. Quxuria etenĩ ꝓut in nomen

tra ſit vicij capitalis/dicit om̃is illicitꝰ et

indebitus actualis ↄcubitus. Dicit᷑etiã
om̃is illicita ↄcupiſcẽtia carnalis.¶ Be
pꝓhibitõe gule.Dicũt gulã ꝓphiberi ꝑ pꝛi/
mũ pᷣceptũ.ꝑ tertiũ.ꝑ ſextũ.p nonum · Per
pꝛimũ quidẽ eo reſpectu quo ſupꝛa decla
ratũ eſt. Etenĩ guloſi vt cõòius deũ nõ de/
bite colunt ſed ventrẽ ſuũ. Gula reſpectu
tertij pᷣcepti nõ faciliter inclinat᷑ ad debi/

te ſanctificandũ ſabbatũ.eꝗ q; ſuppoꝛtã/

dum. q̃ ad dictã ſanctificatõem ſpectant.
Per ſextũvero ⁊ nonũ pᷣceptũ eo reſpectu

vt ſupꝛa declaratũ eſt pꝛohiberi dicit᷑ lu

uria cui deſeruit ¶ De pꝛohibitõne ace/
die.Dicũt acediã pꝛohiberiꝑ tertiũ pꝛe/
ceptũ ꝑ quartũ.ꝑ tertiũ quidẽ eo reſpectu
quo ſupꝛa declaratũ eſt. Reſpectu vero q̃r
ti pᷣcepti.qꝛ acedia q̃ de ſe negligẽs incu/

ria ⁊ toꝛpẽs eſt.oĩno impeditiua ⁊ oppo

ſita videtur debite honoꝛatõis pꝛouiſio

nis ⁊ ſuſtentationis ꝑentũ/eoꝝ q; quibꝰ

conuenit¶ De ꝓhibitione duplicis aua
ricie.Ouplicẽ auariciã.exterioꝛẽ ſcʒ ⁊ mẽ
talem dicũt pꝛohiberi ꝑ pꝛimũ pꝛeceptũ
ꝑ quartũ ꝑ ſeptimũ ꝑ decimũ.Etenim re
ſpectu pꝛimi pꝛecepti auaricia.que iuxta
dictũ apli ad eph.v.ꝓpꝛie idoloꝝ ſe nird

eſt / deu non debite colit. Reſpectu quarti
pꝛecepti maiĩfeſtũ eſt auariciã debite con/
trariari honoꝛationi ſubuentioni ⁊ pꝛo/

debitã ſabbati ſanctificationẽ deuotũ niſioni pentũꝛ alio ꝝ quibꝰ conueni Re
cultũ deo exhibendũ diſponit. Supbia ſpectu vero ſcptimi hꝛerepti decimi / ſa⸗

nõ libẽter debitũ patri ⁊ matri acalijs tiſtracta eſt ſupꝛa declaratio oſſent et ſontg
bus cõuenit honoꝛẽ impendit epꝛo/ alijs modis alijs q; reſpectibꝰ ⁊ rationib müitr
hibitiõe inuidie.Dicũt enĩ vt ſupꝛa inui ipſa ſeptẽ peccata capitalia . dicta decem prier
diã pꝛohiberi ꝑ quartũ pꝛeceptũ ꝑ quin/ legis pꝛecepta ⁊ mãdata pꝛobhibita dici ⁊ iſ
tũ ꝑ octauũ.Etenim inuidia nõ faciliter aſſignari/iuxta varios conceptus varias ſblt
ad debitũ tam patri⁊ matri qᷓᷓ alis qbus q; imaginationes hominũ. Piim
⁊ↄuenit honoꝛẽ impendẽdũ aĩm inclinat D “= Levyi
Inuidia ſepe ꝓpximũ aĩo ⁊ interdũverbo GòMU èè blun
necat.eius q; moꝛtẽ optat ⁊ in ea exultat . aau.
Inuidia libẽt ꝓximo detrahit falſum q; Erplicit ſecundus tracta Geſun
de eo teſtimoniũ phibet ¶ De phibitiõe tus huius libelli qᷣ eſt de Cſa⸗
ire. Itẽ dicunt.⁊c ꝑ ſcõᷣm pꝛeceptũ ꝑ qͥn/ expoſitione decem pꝛece2 uisſi
tũ ⁊ occauũ.Etenĩ ira facilis eſt ad nomẽ ptoꝝ ſeu mandatoꝝ leg. canſa
deiin vanu ſumenduꝛ blaſſemandu Ira Ho icimandarog lagl A
pꝛocliuis eſt ad occiſionẽ ſeu leſionẽ pxi/ YUMWd amſa
mo in ſua pꝛopa ꝑſona inferẽdũ Ira eti/ . ſfſeeo⸗
am inclinata eſt ad ꝓximũ ybis iniuriã =èè fiſl

De ſeptẽ ſacramentis eccleſie. 26

eſe

„ 1 .
5 6. 2
8 . –
„
2

lctatus tertius

ſacfis ecdeſie ⁊ eoꝝ declaratioe.

noui teſtamẽti noti/

ſit ſaccamentũ Qui/
bus de cauſis inſti⸗
tuta ſi unt ſacraſta In quibꝰ conſiſtant
An aliqua poſſint iterari.Quot ſunt Et
qualẽ ad vicia et ad virtutes cõtrarietatẽ

Aamẽto tangendũ eſt aliqnid in ſp

. ſi „
olitio
b 5

u3mentũ eſt inuiſibilis grẽ/ viſi⸗
bilis foꝛma/imaginẽ ipſius gerẽs⁊ cauſa

exñs ¶ Quã ſic intellige. Sacramẽtũ eſt

ſoꝛma/nõ intrinſeca quidẽ /vt eſt accidẽs
vel foꝛma eſſentialis exterioꝛ.Non intrĩ/

ſeca quidẽ vt eſt foꝛma eſſentialis.ſed exr

terioꝛ vt eſt accñs. Viſibilis ſic.ſ.vt ſicut
viſus ꝓ quolibet ſenſu / ita viſibile pꝛo qᷓ
libet ſenſibili. q̃ſi dicat. Sacramentũ eſt
ſenſibile ſignũ vel ſenſibile ſignatũ ſeu fi
guratum ¶ Inuiſibilis grẽ.i.grẽ que nõ
videt᷑ vel nõ ſentit᷑ ſenſu exterioꝛi.Et hoc

dicit ad dꝛãm decoꝛis coꝛꝑis⁊ hmõi.que

ſunt grẽ viſibiles. maginẽ gerens.i.ſi/
militudinẽ ipᷣius ſcʒ grẽ. Verbi grã Pꝛo
pꝛietas q̃dã naturalis/cõnerxa eſt aq que

—

in ſacramẽto baptiſmi/grãm repñtat iui
ſibilem. vtputa refrigeriũ qð eſt in aq/re/
pñtat refrigeriũ grẽ ab incendio fomitis
igneatgeel mafue tenflat
Seqhtur
⁊ cauſa exñs ſcilʒ ipᷣius gratie.cõiter ⁊ lax

ablutionẽ a macula oꝛiginali.

ge ſumendo cauſam. ſic ſcʒ ꝙ illð dicat eẽ
cauſa alicuiꝰrei/ſine quo res ipᷣa nõ fit.qᷓ
uis ſine eo fieri poſſet.Deꝰeni ꝓpꝛie ⁊ ꝑ ſe

cauſa eſt remiſſionis pcti ⁊ coliatõis gr.
Quia tñ hoc cõiter nõ facit/niſi ad exñti

am ſacrameti vbi ſacramentũ haberi põt
ideo dicit᷑ cõiter/ſacramentũ ipſoꝝ cauſa
qſi illud ſinequo hec nõ fiũt

dioſam ſacramétoꝝ

ciã videndũ eſt ſum/
matim in genere. qͥd

ciat᷑ de coꝛpe xpᷣi vero/qð eſt ſacramẽetum
coꝛpꝑis miſtiei.vt infra dicet᷑qð tñ nõ eſt
ſignũ ſenſibile.nec foꝛma viſibilis Dicqꝙ;
coꝛpꝰ illud eſt ſenſibile ⁊ foꝛma viſibilis
in annero licʒ in ſe nõ ſit.licʒ eni in ſuave
ra ⁊ pꝛopa natura nõ ſit viſibile aut ſenſi
bile.eſt tñ viſibile ⁊ ſenſibile in foꝛmavel
ſpecie panis ãnexi.Añ cũ dicit᷑Sacamæ
tũ eſt inuiſibilis grẽviſibilis ſoꝛma.intel
lige ſcilicʒ in ſe vel hũs annexum viſibile
xel ſenſibile.

Dunbus de cauſis

ſacramenta.

inſtituta ſunt

⁊ oꝛdinẽ habeant.Deinde de quolibet ſa

Iſfinitio antem ſaanmentier
Nverbis magiſtri in.iiij ſentẽtia
Orum elicit᷑ que eſt iſta. Sacra/

ſi obij

Ecunduũ magiſtꝝ in.iiij.ſentẽ/
tiaꝝ inſtituta ſunt ſacramenta
ppter humiliationẽ ꝓpter erudi
tionẽ./ ꝓpter exercitiũ ¶ Pꝛopt

hüũiliationẽ videlicʒ vt ꝓpter deũ ſubijcia

tur pctõꝛ curãdus creature.qͥ ꝑ auerſiõeʒ
crus eſt. Equũ eni eſt vt vbi oꝛit peccatů
ibi? moꝛiat. ¶ De eruditione · ꝛopter
eruditoem vero/ vtp ipſa erterioꝛa ſacra/⸗
menta/ ad aliq ſpuͦalia cogitida ? conſi⸗/
dera nda erudiamur 7 excitemur. Excita⸗ 7
vident/purgationẽ anie intrinſecã in ſa/⸗
qamẽto fien. Si eni deus aiam curaret
nulla exteriꝰ dü purgat᷑ vel an vel pꝰↄpo

ſita ſpecie/ nücq; cogitaret rudis homo de

aliq interioꝛi purgatione.ſʒ ꝑ bec q exte
riofieri videt/inſtruit᷑ ⁊ excitat aq recogi/
tandũ purgationẽ fieri inter? ¶ De exer
citio. Pꝛopter exercitiũ vᷣo vt.ſ. h omo in
his exerceat᷑ vt picula ocioſitatis deuitet
qð non refert᷑ hic ad actũ ſacramẽti.qͥ in
pluribůiterari non pᷣt/ſʒ ad actũ greſacra
mẽetalis.qͥ freqᷓnter iterãdus eſt.¶ Alius
modꝰ UVel pᷣdicta ᷑m qſdã diſtingue.ꝙ.ſ.
ſacram̃ta data ſunt clericis in exercitatio
nẽ ſiue exercitiũ.Hi eĩ exercitiũ hñt in ip
ſa ſcʒ ſacramẽta miniſtrãdo.vt celebꝛãdo
penitẽtias iniũgendo.infirmos vngedo
⁊ tã ipᷣos q; ſanos cõicãdo ⁊ alia ſacr̃a ex
hibẽdo. In qbꝰſufficieẽter poterũt occu/
pari ta ſacerdotes q; alij clerici/q tenẽtur
eoꝝ eſſe miniſtri ⁊ coadiutoꝛes. Sic er/⸗
go data ſunt ipᷣa ſacr̃a clericis in exercira
tionẽ.Qaicis autẽ data ſunt in eruditõʒ
vt ſupꝛa mõſtratũ eſt. Vtriſq; ãt tã cleri⸗
cis q; laicis data ſunt in humiliatõnem.
quia vtriq; ſacr̃a ſuſcipiũt.in qbus pter

lia ad ſacra

mo ſic ↄtritus
deregerer et ex poſt reſuſcitaretipſe tene

fumo.⁊ alijs terribilitatibꝰ/ſed n
tota in benignitate ⁊ gratia( B
ſancto victoꝛe inter ſacr̃a noue legis ⁊ ſa/
cramęta veteris legis ponit triplicẽ dꝛãʒ

Compendiũ theologie

deum ſe creature ſubijciũt. cui añ immo/
gderate amando ↄtra deũ ſe ſubiecerũt.

In quibus conſi

ſtunt ſacramenta

Onſiſtũt autẽ ſaqramẽta. vt di
cteit magiſter in.iiij.ſentẽtiaꝝ in
duobꝰ ſcʒ in rebus ⁊ in verbis
tꝑ res intellige om̃ia ſenſibi
metũ neceſſaria pᷣter verba · vt
aquã.oleũ.linitionẽ.panẽ.vinũ.impo ſi

tõem manuũ:⁊ cetera hmõi. In ſacr̃o tñ
in q̊ neceſſaria ſunt Perverba ãt intellige
oiĩa verba neceſſaria ad ſacramentũ.ſiue
ſint inuocatõ trinitatis.ſiue alia q̃cunq;

verba ad ipᷣm ſacramentũ neceſſaria.

Vinde ꝑ aquã ⁊ oleũ que hic q̃ſi cauſa exẽ

pli ponit / intellige oes res neceſſarias in
oibus ſacramẽtis.Et ꝑ nomẽ trinitatis
oĩa verba neceſſaria ad ſacramta ¶ Hoc

tamẽ ſcias ꝙ nõ in oĩbus ſacramẽtis eq̃/

liter ſunt hec duo neceſſaria. Põt enĩ ma
trimoniũ cõtrahi nutu vel ſigno.q̃ ſucce

düt loco verboꝝ vt in mutis. Poteſt etiã

vera penitetia/ſine ↄfeſſiõe ⁊ ſatiſfactiõe

in aliquo caſu haberi VUerũtamẽ de peni
tẽtia dicũt aliq/ ꝙ tota virtus penitẽtie/

poteſt haberi ſine ↄfeſſione ⁊ ſatiſfactiõe
ſed nõ ſacr̃m penitẽtie in qᷓntũ ſacramen

tũi.qꝛ ſic id eſt inq̃ntũ penitẽtia eſt ſacr̃m

cõtrito ↄfeſſio ⁊ ſatiſfactio ad eſſe ſuũ exi
nt/vt ꝑtes ſue integrales. Et ſic in ca/
ſu pꝛedctõ habet᷑ yirtus ſacram̃ti/ſed nõ
ſacramentũ inegm ſagamentir C ſi ho
ine ↄfeſſione ⁊ ſatiſfactõe

ↄfeſſionẽ ⁊ ſatiſfactionem.

by differ

4. .
— U
—Rõ
⸗ .

nentis ve/

.
*„

* ₰ 4 . l — 5
4 3 8 legt

*

gis/a ſacramẽtis veteris teſta/
mẽtiEt ſᷣm aug.tota differẽtia

ta euãgelica ex amoꝛe Et ad litterã datio
veteris legis tota fuit in timoꝛe ⁊ igneet
noua lex
Jugo de

¶ Quot mod

Yenotandũ yenit literꝛ in
us differãt ſacramẽta noue le

eſt timoꝛ ⁊ amoꝛ.qꝛ veteres ſua ſacramẽ/
ta adimplebãt timoꝛe.nos vero ſacramẽ

Pꝛima eſt ꝙ noſtra ſacr̃a ſunt immedia/
te ſigna gratie/ſed illa non ſic immediate

ſunt ſigna gratie ſicut nr̃a. Scða differẽ/

tia eſt ꝙ noſtra ſacr̃a ſunt ſigna ⁊ cauſe/il
la vo ſunt ſigna tm̃. Tertia differẽtia eſt
ꝙ ülla ſacrameta veteris legis tm̃ pꝛomit
tunt gratiã quã non continẽt/noſtra au/
tem dant gratiã quam continẽt

8Sſacra
menta iterentur

Ribus autẽ modis dicit᷑ſacra
mentiũ iterari ¶ Ano modo ex
ꝑte efficietis vrpote conferẽtis
SPBPEt ſic ome ſacramẽtũ eſt itera/
bile qm̃ idem epᷣs freq̃nter confirmat /fre
quẽter oꝛdĩat / idẽ etiã ſacerdos freq̃nter
1en tiſat/ ↄſecrat coꝛpꝰxpᷣi ⁊ huiuſmodi

Alio modo dicit᷑ ſacramentũ iterari re
ſpectu ſuſcipietis/vt cũ ab eodẽ idẽ ſacra

mentũ non nũero / ſed ſpecie ſuſcipit᷑ Et

hec iteratio eſt in buſdã ſacram̃tis/⁊ in
qͥbuſdã non Sũt enĩ aliqua ſacramẽta
inſtituta in remediũ maloꝝ que freq̃nter
pſone accidere ſolet/ in qͥbꝰnon impmi
tur caracter ſiẽ penitẽtia ĩ remediũ moꝛta
liũ actuũ/⁊ euchariſtia in remediũ venia
liũ/⁊ extremavnctio in remediũ vtroꝝq;
⁊ etiã coꝛꝑalis moꝛbiEt hec ſacramenta
ſicut mala in quoꝝ remediũ iſtituta ſunt

freqnter accidũt/ita frequẽterↄferri ⁊ ite
rari pñt

Sunt ⁊ alia ſacramẽta in qͥbus
impmit᷑ caracter/⁊ hecſacramẽta pꝛopt
dignitatẽ caracteris quẽ ſic impꝛimũt qͥ
ſemel impᷣſſus indelebilis eſt/iterari non
pñ̃t ¶ Lertio modo iterari ð ſacramen
tũ ſic/ſcʒ ꝙ eadẽ foꝛma verboꝝ nũero ſu/

peandẽ materiã nũero ad eandẽ ſctĩficã/

dã pꝛoferat᷑ Et iſto modo nullũ ſacramẽ
tum iterat᷑/qꝛ ſic verba ſanctifica ſeu ſcti-
ficatia viderẽtur inſufficiẽtis efficacie re

ſpectu ſctificatiõis illiꝰmaterie/ Oſi obij

cias de ectrema vnctione in qᷓ videt᷑ eadẽ
foꝛma verboꝝ iterari ſuꝑ eundẽ infirmũ
Dicꝙ non iterat illa foꝛma verboꝛũ ſuꝑ
eundem infirmũ niſi ſe aliter habentẽ/ et
ſic alteratum / hoc eſt niſi alia ei infirmi/

tas numero ſuꝑueniat /vel eiuſdem infir

mitatis magna fiat immutatio/⁊ ſic pꝛo
. ꝛie non videturſi uꝑ eundem fierr·

ſacramenioꝝ fm ſeptẽ vinutes

.

lgriocg
cächon
fientn
tiec
dicktill
Cenis
tatcan⸗/

N

De ſacramento baptiſno 26

01 Etoꝝ ſciẽdũ pꝛopꝛia foꝛma.Quis ſit eiꝰ effectꝰ Ouis
S eſt. ſeptẽſunt. ſcʒ baptiſmus min iſter. Que cõditiões accedeẽtiũ ad ba
cõfirmatio.euchariſtia.penite ptiſmũ.De patrinis.⁊ qð eſt eoꝝ officii’/
tia extremavnctio. oꝛdo. matti ð

rriwſen lſirmo cibo pigetvngit ⁊ oꝛdinat vroꝛ.· IIG 1 1t l 2 imnm

DDcnr Que cõuenister ſeptẽ aſſignãtur ̃m ſe- nomine ⁊ ratione

„

Iget᷑ autẽ baptiſmus q̃ad no

nodis dickſn
(Sn modo
oteconſring
mmitücktimn
Nconfimn’
entdofiͤſt
Pit hoiuſns
Dmnentütanin
ibegiil
rile
iſmnſing tin
Pcbefregonn
8ooninhni
zimmelin
umlüm
mulümg
ſment
iiſtmmtſint
rent ie
nän inibos
min pot
cinminin 4
cümannon
iinſacemen
nucnicſt
endiſcifci
onullüſgammt
mainiaſenſei
ninocftagtt
me Cſob
nänigan⸗
aunde nfmmu
umnedauſih
erbabent/e
luciinfüm,/
unoſi

cdaratio ſacroꝝ.· Et mo de baptiſmo

teem v̈tutes.vt videlicʒ baptiſmꝰ ſit ſaca
ler mentũ fidei. In ipſo enĩ iniciat᷑ ia fides
Exqrema vnctõ ſit ſacramentũ ſpei.Qui
enĩ inungit᷑ ſperat ſpecialłr de meritis.ec⸗

cleſie⁊ de miſcdia dei. Euchariſtia ſit ſa⸗
cramentũ charitatis. Vñ hilariꝰ.lib.viij

de trin itate dicit ſacramentũ eſſe amoꝛis

Confirmatõ ſit ſacramentũ foꝛtitudis.q̃

neceſſaria eſtad pugnã ſpualẽad quã dss
cõfirmat᷑ Penitẽtia ſit ſacrm iuſticie pꝛo
pter ſatiſfactõem.in qua vnicuiq; redde/

re debet.qð ſuũ eſt. Oꝛdo ſit ſaccamẽtum

pꝛudęẽtieꝓpter clauẽ ſcietie q̃ confert oꝛdi
nato. Matrimoniũ ſit ſacramentũ tan

tie. eo ꝙ libido in illo ſacramẽto honeſta
te excipit᷑ nuptiaꝝ. ¶ S lia aſſignatõ ꝑ cõ
trarietatẽ ad ſeptẽ pctã capitalia. Poteſt

„

⁊ aliter numer? ipſoꝝ ſacramẽtoꝝ accipi
fm cõtrarietatẽ quã hñt ad vicia capita/
lia. Videlicʒ baptiſmus ſit cõtra ſupbiäã.
eo ꝙ homo ibi ſe maxime humiliet/ↄmu
niſſimo elemẽto ſcʒ aque. Euchariſtia coõ
tra ĩuidiã que cõtrariat᷑ charitati.⁊ ita eu
chariſtie qᷓ eſt ſacramentũ amoꝛis. Cõfir
matio cõtra acediã.eo ꝙ homo cõfirmat
vt foꝛtis efficiat᷑ in ſpũalibus in qbus de
luber eſt acedioſus.Extrema vnctio con
tra irã. Ia eni tumere facit.⁊ tumor mi

tigatio eſt ab vnctõne.Oꝛdo cõtra auari
ciã q; oꝛdinati/deũ eſſe ſuã poꝛtionẽ pꝛo
fitent᷑ non aliqð mundanũ. Vñ in ſuſce

ptiõe clericatus q oĩm iniciũ eſt oꝛdinũ/⸗

dicit᷑ illð pſal.Dñs ꝑs heredita mee ⁊c.

Penitẽtia cõtra gulã.qꝛ inducit abſtinẽ

tiã ⁊ carnis maceratiöem. Matrimoniũ

cõtra luxuriã vbi turpis voluptas hone

ſtate

xcipitur nuptiarum.

Iſt hecaccedendũ eſt ad ioꝝ

ſacramentoꝝ declaratonem. et
pꝛimo de baptiſmo. Abi pmo

ĩe ⁊ ratõe.Quot modis fit ſeu qtuplex

t: Que ſt pria ci matena. Que ſitei⸗

igqendü eſt qd ſit. ic quid ſit

men idem eſſe qo lauacꝝ ſic ba
ptiſare idẽ eſt qð lauare Lnde
gloſa cãti.iiij Baptiſmꝰ? ⁊ laa
crũ/ſunt eiuſdẽ rei nomẽ. ſed vnũ latinũe
eſt. alte? grecũ.

luebat iohes. Aliqñ vero deſignat i5am

paſſionẽ ſeu ſuſceptõem lotionis. Cne

marci.vij. Relinqntes eni mandatũ dei/

tenetꝭ traditões hoim. baptiſmata vꝛco

rũ.⁊ calicũ.i.qbus lauãtur vꝛcei ⁊ caliceos
Aliqñ autẽ noĩat ſeu deſignat ablutem
ſacramentalẽ.vt cũ ðꝛ baptiſmꝰeſt tinccõ
vt in ſubiũcta diffinitõe expꝛimit᷑.¶ Añ
baptiſmus ab aug.ſic diffini᷑ Baptiſmꝰ
eſt tinctio in aq̃. verbo vite ſetificata. Et
intellige tinctionẽ paſſiuã ſcʒ qua intin-
git᷑ baptiſatꝰ:ſicut vult magiſter in ſent⸗
tijs ⁊ multi alij Et ſi obijciat᷑ꝙ baptiſmꝰ
manet in baptiſato.tinctio autẽ illa ran
ſit. qre vt videt᷑ nõ poteſt dici baptiſmꝰ
Rñde ꝙ q;uis tinctio illa in ſe trãſire vt ͤ/
deat᷑.manet tñ in ſuo effectu.ſ.in caracte-
re quẽ impᷣmit.qui qͥ dem indelibilis eſt.
⁊ ideo nõ oĩno trã ſit illa tictio/cũ in ſu
effectu man eat. Et in dicta diffinitõe dũ
ðꝛ tinctio ſupple facta in aq/ verbo vite
ſctificata.i.in aqᷓ que ꝑ verbũ vite.i.p iuno
catioem ſancte trinitatis ſanctificata eſt.

Quotupler ſit ba
St aüt tiplex ba (ptiſmus
ptiſmꝰ/ſcʒ flumis flamis ⁊ ſan
guinis ¶ Baptiſm? q dẽ flumi
mns eſt ꝗͥ fit in aq/ ᷣm modũ ec/
cleſie confuetũ. Qui omnino aculpa li/
berat.tam ſcilicʒ peccati actualis.ſi ißm
inuenerit ſicut in adultꝭ:qᷓ; oꝛiginalis ſi /

cut in puulis qui tãtũ oꝛigina lem culpa

habent. Liberat etiã a peng debita. In/
ſuper impmit caracteré. ¶ Baptiſmus
flaminis eſt cum quis hñs fidem.voles

dic ergo baptiſm?; du
generalr ſumit᷑ idẽ eſt qꝗo lauacꝝ. Specia
liter vero aliqñ ipm deſignat ſacramenti
Aliqn autẽ ipam actionẽ.ſ.ipᷣam lotem
Anñ dicit᷑ baptiſmꝰ iohis.iablutio qᷓ¶ ab

mu

Compendiũ theologie

baptiſari / caret baptiſmo aque / non qᷣdẽ

p negligentiã vel cõtemptũ/ſed ꝓpter im/

potentiã / qꝛ. ſ.habere no poteſt. VUbi de/⸗
fectũ ſupplet gratia ſpũſſancti. Et iſta li⸗
fanguinis eſt vt in martiribꝰ.qui nõ va
lentes habere baptiſmũ aque / pꝛopo ſan
guine baptiſant᷑ vel potiꝰ merito pᷣcioſiſ
ſimi ſanguinis in cruce effuſi. Et hic ſi/
militer liberar a pena ⁊ culpa ¶ Iſti duo
imi modi/extenſo nomie dicut᷑ baptiſ

*

miquia quo ad euacuatõem culpez pe/

nõ impꝛimũt caracterẽ Vñ extat opinio

qꝙ; ſicõtingeret aliquẽ taliũ ſic baptiſato
rũ reſuſcitari/ teneretur denuo baptiſari

aptiſmo aque. Hec tunc diceret᷑ baptiſ⸗
s iterari qꝛ nõ eadẽ ſpecies iteraretur.

7

baptiſmi / eſt ſola aqua· eo vt
ddicit magiſter in. iiij. ſententia
mM hoc ſacramẽtũ tatũ in aqua
lebꝛat᷑. Cuius cauſe ⁊ rões ſunt multeꝛ

aſſignani pſt. ¶ ClIna qraqua vim reſti
gerandi habet ⁊ abluendi Et ideo ſignat

gram abluentẽ culpe macula/⁊ refrigerã
tem in cendiũ / qd eſt in eſtu fomitis ⁊ cõ⸗
cupiſcctie.qᷣ duo ſunt pꝛincipales effectꝰ

plicis gre/fit in aqua

cis gfe / fit i ecũda cauſa ẽ
ↄmunitas huiꝰ elemẽti ⁊ facilitas hñdi⸗
uia nullus etiã inopũ ꝓhibet᷑ ab aqua.

in còiſſimo elemẽto.vt nullus a ſuſcipiẽ
do excuſet᷑. ¶ Certia cauſa eſt ↄmunitas
⁊ facilitas aquã inueniẽdi:quia vbiq; eſt

⁊ in omnipte mũdi inuenit. vbi habitt
homies Et hoc iteꝝ competit huic ſacco
ſic generalit᷑ neceſſario ¶ Quarta cauſa ẽ

natoꝛis fluxit.vbi ſᷣm quoſdã initiũ ſum

pſit hoc ſacramentũ ¶ Quinta cauſa eſt
qꝛ; ſpũjſctũs viuificãs pꝛimo ſuꝑ aquas

ſup aquas ¶ Serxta cꝗ eſt q; ſaluatoꝛ no

ſter in riuis ioꝛdanis ſua mundiſſima ac

ſanctiſſima carne hoc elemetu tetigit das
ei vtutẽ vt ſpiritiſeras aras facere poſſit

yt dicit Chꝛyſo. ¶ Ded nũquid in quo/

liber aqueo liceat baptiſare. NHunqͥd pꝛi/

ſit Pꝛopꝛig

icramento baptimmimm.

Et isᷣo q ſacramentũ neceſſitatis eſt / fit

mo in aqua marina que non videt᷑Qqua
ſimplex qꝛ habet immixtũ aduſtũ t᷑reſrte

ob quã cauſam eſt falſa? Itẽ nũqͥd in bꝛo
dio vel ceruiſia vel medone: Itẽ nunqͥd
in aqua calida vt in balneo? ¶ Lirca hec
ab aliqbus ſic diſtinguitur /quia vel illa

ↄmirtio aq/tollit ſpeciẽ ⁊ ꝓꝛietatẽ elemẽ

ti/⁊ ipᷣm trahit in aliã ſpẽm aut non Si
aüt tollit/ tunc in illa ↄmixtione non po
teſt fieri baptiſmus/ſicut nec in medone.
nec in ceruiſia.nec in lixiuio ⁊ vꝛina.nẽec
in aqua quã alchimiſte faciũt ad mutan
da metalla.que vehemẽtiſſimã vim habʒ
hurgancll ⁊ diſſoluẽdi.Si autẽ non tol⸗
it ꝓpꝛietates ⁊ ſpẽm aque.qui ipſa aqua

remaneat in virtute refrigerãdi ⁊ abluẽdi

et non diſſoluẽdi ad modũ aquarũ acuta
rum.tũc in illis poteſt fieri baptiſmꝰ.vñ
in mari ⁊ in aqᷣs turbidis/ poteſt fieri ba
ptiſmus.⁊ etiã in bꝛodio ſi non ſit remo/
tũ ⁊ alteratũ in ſpęcie elementi ꝑ ilud qð
coctũ eſt in eo . ¶ Viñ adhuc querit᷑ vtrũ
in aqua calida ſicut in balneo poſſit fieri
baptiſmus: Conſtat ꝙ ſic. eo ꝙ illa aqua
p accidentalẽ caliditatẽ/nõ amiſit ſuã na

turalem frigiditatẽqnimo ↄſultius face
rent ſacerdotes/vt dicũt aliqui ſi in tem
ꝑe frigido facerent aquã pꝛo baptiſando

calefieri quia aliquãdo ꝑuuli baptiſandi
ageo frigoꝛe aque penetrant᷑ꝙ inde con/
trahũt moꝛtales infirmitates ⁊ moꝛiunt
Ded quid ſi alius liquoꝛ admiſceatur
aque. vtpote ceruiſia vel vinũ nunqͥd in
illa aqua fit baptiſmus. Dicitur ꝙ ſic. ſi
aqua

MDe foꝛma pꝛeſcri
pta ſacramenti baptiſiiiiim.
EKEfoꝛma pſcripta huius ſacra/
menti dicendũ eſt quid ſit quo

merſiones faciendas. Quo ad
quedã pꝛeparatoꝛ ia que de buiusſunt ſo

lennitate ſacramenti.·

DOVonꝛmna aut verboꝝ talis ẽ Ego
bpaptiſo te in nomie patris ⁊ ſi
lli ⁊ ſpũſſcti. VUbi nota ꝙ hoc
nomẽ ego fᷣm oẽs fere doctoꝛes etiã de/
cretiſtas/n ẽ de nccitate ſacr̃i.⁊ pᷣt omitti
ſñ mag culpa.tutiꝰẽ iũ apponere.ſʒ reli

in illa ↄmixtõe pᷣdominet᷑ alias nõ.

ad verba pꝛoferẽda. Quo adi/

De foꝛma ſacramẽ „

i baptiſmi quo ad vero

abat 6

eoc

biynſtn
gerütin
gominit
lloten
lareti⸗
lieragel

ilua non

pnsapu⸗
poblcr
Culaiut
chrwr
lerprat
mnan
(afun
r
pee
Ziuſ
moo⸗
tn⸗
Ptiar
ſ
ſaon
fum
tid
romn
höͤfth
anoem
lurbao
lennyt
ninepat
Noſitoe
homniefil

cPppoſti

ihroni⸗
ſiinpia
ſiioyr

interpo

iuſmnock
ſiſina⸗
noſepen
ſoinpr
tepnien
infiem
Perum
itg

Hugnel

Vaſ
Cötragi

Uinitat
nrats

non
Maduſi
eniäkinbo
Nimi
w⸗ Waber
ruadd il
Preriden;
enmnrnon

urtonenono.

nerinmelone.
notmind ner
Nüt Amunn
linävinden
inng
qui ilann
Piͤditchi
aiunn
is porrkfinl
inonſtrmn
nennoneg
bucquent ni
nebpoſſtfiei
ctAngt
Moöemüänſrin
imoolalnnsbe
1aiguii nn

ltwpnſind

ulbapnſandi
ntgingecon/
S moniut
muniſcam
vinünundgn
onintpnt

nnn

1
iubumnsſn
Uckquuͤſto⸗
idn Qo
ndg Mlol

Vet
wets Ee
onieſb⸗
bi naungbi
cftitnnk

—

tn
feſre

terpᷣtatur vnctus/ intelli

me

vbi ꝑ vnius ꝑſone no men intelligi dici

3

De ſacramento baptiſmno

verba ſunt de foꝛma quo ad neceſſitatem
ageo ꝙ ſi aliquid eoꝝ omittatur non ſiat
baptiſmus.¶ Oð autẽ apoſtoli baptiſa
nerũt in nomie xp̃i et nõ ecpꝛeſſe inuocã/
do trinitatẽ triplex cà aſſignatur Unaqꝛ

illo temꝑe odioſi um erat ulud nomẽ ſalu/
tare.⁊ iõ vt homies vidẽetes ſpũm viſibi/

liter ad eins inuocatõem deſcẽdere/mag
illud nomẽ reuererẽtur:cautũ fuit ad tẽ/
pus apud eos donec illud nomẽ ampliꝰ

publicaretur ipᷣo ĩuocato baptiſare Alia
cauſa fuit ſignificatio noĩs.que ĩplicite
expmit trinitatẽ.qꝛ in hoc nolexpᷣs qͥ in/
giturvngẽs pat
vnctus filiꝰ.vnctio ſpũſſctũs.Tertia cau

ſa fuit reuelatio diuina eis facta.que licet

nõ legatur.nõ putatur tamẽ apoſtolos h̊

pꝛeſumpſiſſe niſi ſpirituſſancti inſtinctu

⁊z iuſſione monerẽtur ¶ Sed qͥd ſi modo
in ooĩe xpᷣi baptiſaretur Dicũt quidã ma

giſtri doctoꝝ/ꝙ nõ debet in nomie xp̃i ba

ptiſari.ſi tamẽ baptiſatũ fuerit valet bap

tiſmꝰ Ambꝛo. Hugo de ſancto vic. lib. de
ſacramẽtis.Et magiſter in li.iij.ſentẽtia
rum vidẽtur iqem ſentire.⁊ etiã moderno
mnũ aliqui.

alic lij quidã licet pauci quos
viderim ſentiũt cõtrariũeo ꝙ ſᷣm ipſos
nõ fit baptiſmus his diebus niſi ꝑ inuo
catiõem trinitatꝭ explicite¶ Sed qd ſi er

turbationeanimi vna tantũ ꝑſona noĩa/

retur.vt ſi diceretur ſolũ/baptiſo te in no

mine patris. Itẽ quid ſi fiat aliqua trãſ.
poſitio aliquaꝝ dictionũ:vt baptiſo te in
nomie filij ⁊ patris.⁊c. Item quid ſi fiat
appoſitio aliaꝝ dictionum. vt baptiſo te
in nomie patris ⁊ beate marie. Itẽ quid

ſiin ꝓlatione verboꝝ fiat aliqua interpo
ſitio. vtputa baptiſo te in nomie patris ?

interponatur. veni huc vel poꝛta ſal⁊ hu
iuſmodi.⁊ poſtea dicatur ⁊ filij.⁊c.Quid

ſi fiat coꝛrupno verboꝛũ vt baptiſo te in

noĩe patra ⁊ filia ⁊ huiuſmodi ¶ Reſpon

ſio in pꝛimo caſu hugo de ſancto victoꝛe

baptiſatũ dicit. Ait el Vides ergo qualr
in fide trinitatꝭ ſolo pr̃e ⁊ filio nücupato
plenum fit baptiſmatis ſacramẽtũ.Alij

volũt ꝙ nõ ſit baptiſmꝰ ſicut plene vult
huguelinꝰin apparatu ſuo ſuꝑ decretales
Magiſter etiã albertus idẽ dicit.⁊ plene

cõtradicit in libꝛo ſentẽtiarũ in hac ꝑte.

trinitatẽ.in quo noĩe apoſtoli baptiſaue

mũt ratõne iam dicta.ſ.ꝙ cuiuſlibet iſtoꝝ

triũ nominũ ſignificatio implicite expꝛi

mit trinitate. ¶ In ſecũdo caſu cũ fit ali⸗
qua trãſpoſitio dictionũ ſᷣm huguelinũ.

et ſm aliquos modernoꝝ magiſtroꝝ/qͥ

volũt ꝙ ipſe oꝛdoverboꝝ ſit de foꝛma ba

ptiſmi nõ eſt baptiſatũ. Alij dicũt ꝙ pec/

cat qui trãſponit.tamẽ ſi nihil aliud faci
at niſi trãſpoſitõem / nec intẽdit deridere
vel hereſim inducere baptiſatũ eſt.quod
ego meli?credo. * tertio caſu.ſ.cũ ali/
quid apponit᷑ diſtinguũt aliqͥ.qꝛ aut ap
ponit᷑ aliquid nõ coꝛruptũ.vt ptʒ in exẽ/

plo ſuꝑius poſito vbi addit.⁊ btẽ marie.

Et tunc dicũt eſſe peccatũ in appoſitiõe.
ſed ꝙ baptiſatũ eſt. Aut apponit᷑ aliquid
coꝛruptũ vt ſi dicat᷑.Nõ baptiſo te in no/
mine pꝛis ⁊c. el baptiſo te in nomiĩe pa
tris.⁊c.⁊ diaboli.Et tũc dicũt nõ eſſe ba/

ptiſatũ nec aliqͥd fieri. ¶ Et eodẽ modo

in quarto caſu cũ fit interpoſitõ aliqua.

maxime ſi caſuvl aliqua neceſſitate aliqͥd
interponat᷑ qð nõ coꝛrũpit.vt patʒ in di /

cto exemplo. Et iſtã opinionẽ videt᷑ ↄfir

mare augu. in de vnico baptiſmo lib. vi

Alij volũt ꝙ in iſto quarto caſu nõ ſit ba

ptiſatũ maxime intpoſito aliquo qð fit pᷣ
ter vel cõtra foꝛmã.

cõt n vltimo caſu di
cit᷑ ꝙ ſi dicãtur coꝛrupte verba ex ignoꝛã
tia vel impotẽtia recte ſonãdi.tamẽ nõ in

tendat baptiſans hereſim ſeqͥ vel induce

re. baptiſatũ eſt. Secus tamẽ eſſet ſi fie⸗
ret coꝛruptio in pncipio dictõnis.qꝛ coꝛ

ruptio in pꝛincipio dictõnis variat ⁊ au

fert ſignatũ ipᷣius dictõnis: nec ſic eſt dũ
coꝛruptio fit in fine. Andeverbi grã Iſte

dictõnes ſoꝛtes ſoꝛtis ſoꝛtẽ eandẽ ꝑſonã

ſignant ⁊ repᷣſentant.nõ ſic autẽ iſte dicti
ones ſoꝛtes ⁊ moꝛtes Et ideo dicũt ꝙ coꝛ

ruptio in pncipio dictõnis tollit foꝛmã
baptiſmi.nõ autem coꝛruptio in fine.

mi quo ad immerſiones

—

Wmerf. ionẽ hec eſt.vt accipiat᷑ puer
er latera.facie eius verſa.capite etiamad
ꝛientẽ verſo.⁊ mergat᷑⁊ ſimul mergẽgo
dicat᷑ Ego te baptiſo in nomie patꝭ Se
cundo capite ad aquilonẽ verſo dicat᷑ et
filij. Tertio capite ad auſtrũ verſo/ dicat

⁊ ſpirituſſancti. At ſic pedibus ſemꝑ ver

ſus oꝛientẽ tentis foꝛmet᷑ crux xpᷣi in cuiꝰ

ꝛma autẽ baptiſmi quoad im/

Compendiũ theologie

moꝛte baptiſamur. Hoc tamẽ ſcito ꝙ ſi
pꝛima merſiõe omnia verba ꝓſerant᷑ com
pletũ eſt ſacramentũ.et ꝑfecte baptiſatũ.
¶ Sed qͥd ſi moꝛiat᷑ puer in pꝛima mer/
ſione patre nomiato. vel in ſecũda patre
⁊ filio nomĩatis:credit᷑ ꝙ baptiſatus ſit
plene /quia tũc ſummꝰ ſacerdos ſupplet
qð miniſter ſupplere nõ potuit Idem di
cit᷑ ſi ſacerdos vel quicũq; baptiſans vna
merſione acta vel vna ꝑſona nominata
moꝛiat᷑ 2) qͥd ſi fiat merſio nihil di
cendo pᷣ turbatõe/ vel ignoꝛãtiavel ſi mu
tus ſit qui baptiſat: Dicit᷑ ab oĩbuſꝙ ni
hiü tũc fit.cum ipſa trinitas nec explicite
vel implicite nomĩet᷑. Sed quid ſi nõ
aſſit tantũ de aqua vt infans ex toto mer
gi poſſit: Dic ꝙ tũc illud quod eſt pꝛin/
cipalioꝛ ꝑs vtpote caput /vel mergat᷑ vel
aqua pfundat᷑. Si enĩ vna extremitatũ/⸗
vtpote manus vel pes immergat᷑dicunt
quidã ꝙ nõ baptiſatũ eſt.Aliqui alij de/
cretiſte dicũt.ꝙ ſi aqua in quacũq; parte
coꝛpoꝛis cadat baptiſatũ eſt. Et ponunt

argumentũ ꝑ ſimile.Sicut ſufficit poſſi/
dere ꝑtem agri ad hoc vt quis totũ poſſi/

dere videat᷑dũ tamẽ eius ſit animi vt to/
tum poſſidere intẽdat. Idem ſentiũt qui
dam de his qui nõ totalr egreſſi ſunt vte
rum maternũ.videlicet ꝙ ſi pꝛincipalioꝛ
ps egreſſa fuerit poterit baptiſari Quod
vtrum verũ ſit neſcio.pᷣſertim cũ opoꝛte/
at quelibet naſci ad hoc vt renaſcatur.

e Jozma aliquo/

rum que ſunt de ſo lẽnitate baptiſmi.

gq ua que ſunt de ſolennitate ba
ptiſmi in his conſtat. At pmo
cilicʒ catheʒiʒet᷑ baptiſandꝰ ¶ Circa qð
multa diuerſimode fiũt fᷣm diuerſas con
ſuetudines eccleſiaꝝ.Sed vt frequẽtius
pꝛimo exufflat᷑vt virtus demonis exteri
oꝛ expellatur ¶ Secũdo ſignũ crucis fit
ei in pectoꝛe ⁊ fronte.vt diabolus ſe cog⸗
noſcat pelli ab illo tam in occłto coꝛdis
qᷓ; in aꝑto cõteſſionis.¶ Tertio accipiat
ſal in oꝛe / vt ſapoꝛ ſapietię pᷣparetur.et fe
toꝛ fomitis reſtringat. ¶ Deinge fit lini
tio auriũ ⁊ nariũ cũ ſputo/yvt diſcretõem
fidei habeat ⁊ grãm queꝑ ſaliuã a capite
deſcẽdentẽ ſignat/vt ſcʒ ſenſus eius quo
ad doctrinã fidei in auditu/a diſcretio in

DHaiꝛma autez que ſeruari debet
uinn baptiſmo que cõcernit ali /

naribus ſignificata/aꝑianturxpo ¶ De⸗

inde fit inunctio in pectoꝛe.pꝛopt᷑ coꝛ ðo
pꝛeꝑandũ/et in ſpatulisvt foꝛtitudinem
accipiat ad poꝛtandũ onus dñi (Poſt
baptiſmũ autẽ fit inunctio criſmatis in
vertice/vt appareat mens imputribilis
deo / vel vt ſpiritui xpᷣi ꝑticipando/meri/

to deinceps xpᷣianus appellarex / heres iã

regni effectus ¶ Deinde fit veſtitio deve
ſte cãdidiſſima/in ſignũ innocẽtie/q̃ acci
pit᷑ in baptiſmo ⁊ gloꝛie quã expectat in
reſurrectõne ¶ Candẽ cere accẽſus ſibi
ponit᷑ in manu/vt ſic luceat vita eius co/
ram hominibꝰ/vt gloꝛificet᷑ par qui in ce
lis eſt ¶ Et ſi adeſt epiſcopus confirmet᷑
¶Et ſiadultꝰ eſt/ dat᷑ ei euchariſtia poſt

confirmatõnem „
uis ſit effect' ſa/

gamenti baptiſmmi
m Vis aũt ſit effectus baptiſmi
liquet ex doctrina magiſtroꝛũ
qui ponũt triplicẽ eius effectũ
SPPꝛimus effect eſt omnimoda
euacuatio culpe oꝛiginalł in ꝑuulis/et tã
oꝛiginalis q; actualis in adultis/ pᷣter ex
terioꝛẽ penitentiã ¶ Secũdus eſt debili/
tatio fomitꝭ. ¶ Tertius eſt collatio gratie

¶ QLuis ſit igoneus

miniſter ſacramenti baptimmi.

Iniſter autẽ in hoc ſacramẽto
quo ad deũ ⁊ ecclłiaʒ/eſt habẽs
oꝛdinẽ ſacerdotalẽ iuriſdictõʒ
Rtlaudabilẽ vitã Tꝑe tamẽ ne
ceſſitatꝭ ẽvel eſſe põt quilibet nec ſexũ vi
rilem nec oꝛdinẽ/nec iuriſdictiõem hñs.
nec laudabilẽ vitã imo etiã vetula.Lar/
giſſima etenĩ pietas dei qui neminẽ vult
pire/ſicut ad hoc ſacramentũ tam neceſſa
riũ/pꝛouidit cõmunẽ materiã que ab oĩ/
bus poteſt haberi⁊ꝛ vbiq; inueniri.ita eti
am in caſu neceſſitatis de generali miſtro
pꝛouidit/voluitq; vt ipᷣiꝰ neceſſitatis tꝑe
quilibet aliũ poſſit baptiſare. VUñ q;nis
talis nõ habeat ptãtem ex oꝛdie/ habʒ ta/
men ptãtem ex temꝑe Sea nunqͥd licet
aliquẽ in neceſſitate/a ſacerdote ſymonia

ce recipere baptiſmũ/maxime cũ aquã ad

ſevel ꝑuulũ ſuũ baptiſandũ aliter habere
non poſſit niſi eam emat? Item nunqͥd
ebꝛ ius qͥ ia amiſit vſum lingue poſſit ba
ptiſare? Itẽ nũqͥd hereticꝰ ppCt baptiſare:

n
(noett

lendo.
ploresn
Ten

ſiiocoſe
ſet nuna
aſufn.
buptiine
bis h
cſerfacen
daſunt

auteo

ſrend

lingue
tiad ſo
noaſſit
nulläp⸗
Saan⸗
nem/tm
tiſtugi⸗
lertioca
mans
heretic
dohabe

ſatinfic

dehoc⸗
enserep

cti/not

beryteyg
ſegenent

iſtenoin
nul
tboptſſ

Pfincer⸗
ſinennl
leteintnl
düsmne
citnti
geſtſi⸗
Ptiſam

mmuur,
e chten
u
noqnſnnnsi
impumbis
Per/ 2

irpetrrodere
nmocene iacc
Aiechegat in
neigtiſts ſdi
rvineins ⸗
uähr ann
dhusconti
lachmnitapot

fehr

ms bynini
nu mugtroi
äenscſui
tckonminn
Mingnnigat⸗
inallas öe
Srictectpci
ckalunogen

gi ⸗
uwcſtanni
allaz t habis
Nnle uniſciad
.Teunin
ibanerſcci
ſicöends⸗
cüvoda ,
icui Nominenn
mentütamane
munniüchethi,
inuennin
me aniin
ͦnanſnsn
ptian Cls
crod ihii⸗
Geltuniglaa

Cnens:

tot baptiſare quot põt ſimul mergere

e ſacramento baptiſmo

Nunqͥd poteſt vnus duos baptiſare di/

cendo.Ego baptiſo vos.⁊c. Et ecõuerſo
plures vnũ dicẽdo. Nos baptiſamꝰ?te ⁊c:
Item põt ne aliqͥs in vltima neceſſitate

¶ no eſt ali pñs baptiſare ſeip̃m Itẽ qͥd
ſi iocoſe vel ioculatoꝛie qͥ gliquẽ bapti/

ſet.nunqͥd baptiſatꝰeſt.¶ Rñdet᷑ in pꝛio

caſu ſ̃ᷣm quoſdã.O ſi ſacerdos nõ vult te

baptiſare vel ꝓpuulũ niſi des pꝛeciũ/non

dabis. ſʒ hoc facies ꝙ ſi ſacerdos pñs nõ

eſſet facturus eſſes.eo ꝙ nullo modo faci
enda ſunt mala vt eueniãt bo na. Sʒ plu

res alij dicũt ꝙ in dicto caſu poſſit ab eo

baptiſari.eo ꝙ q̃rens baptiſmũ/ nõ emit

gquã nõ emit actũ baptiſmi. ſed tẽꝑe ne/

ceſſitatis pᷣt redimere vexationẽ ſui iuris

⁊ pꝛo ſe ſi ipſe baptiſandꝰeſt/⁊p ꝑuulo ſi
quẽ habeat baptiſandũ. Et tũc nõ fiunt

mala vt eueniãt bona.nec cõmittit᷑ ſymo
nia ex ꝑte querẽtis baptiſmũ.nec etiã cõ/

mittit ſe diſcrimini ꝓ ſalute ſuavel alteri/

us ¶ In ſecũdo caſu ſcilʒ in ebꝛio.aut in

tali ebꝛio ſuffocat᷑ om̃ino rõ.aut nõ ſuffo
cat᷑.ſed tm̃ patit᷑ impedimẽtũ lingue.Si
gutẽ om̃ino ſuffocat᷑ ratio.dicit᷑ꝙ bapti/
ſare nõ poteſt. Si autẽ impedimẽtũ tãtũ
lingue patit/habet q; diſcretõem/põt ni/
ti ad foꝛmandũ dictiões cũ ſtudio. Vñ ſi

nõ aſſit alius.pᷣt talis baptiſare. Sed ſi
nullã poſſet dictõem expmere/ ſecus eẽt.

Sed nõ videt᷑ ꝙ ebꝛietas q̃ nõ ligat rats
nem/tm̃ impedimentũ pᷣſtet vt cũ diligẽ/
ti ſtudio nõ poſſet expmere verbũ.¶ In
tertio caſu.ſ.de heretico ðꝛ ꝙ hereticꝰ ba/

ptiſans in foꝛma heretica nõ baptiſat. ſʒ
Peretncsbapeil. ans in foꝛma eccłie.dũmo
do habeat intentionẽ baptiſandi bapti/
ſat in fide ecclie.⁊ baptiſatũ eſt.Et ponit

de hoc aug. cõtra donatũ hereticũ ↄueni

ens exẽplũ.Quia ſicut Jacob ſemẽ bñdi

ctũ/nõ tm̃ genuit ꝑ vteꝝ liberaꝝ.ſed etiã

pervteꝝ ane a⸗u3 xpᷣs nõ tm̃ ſpũaliter
regenerat min iſterio fideliũ/ ſed etiã mi/
niſterio infideliũ.eo ꝙ actus ſuꝰſit nõ ho
minis.¶ In quarto caſu ðꝛ ꝙ vnus põt

pfundere ꝓ neceſſitate. Dico ꝙ pᷣter nec
ſitatẽ nullatenus eſt hoc faciendũ.nec eſt
ly te in tali caſu de neceſſitate foꝛme.quia
dñs tradens foꝛmã baptiſandi dixit eos.
cui tantũ ↄſonat vos quantũ te.Sed ſe/
cus eſt ſi duo baptiſent vnum / dicẽdo ba
ptiſamus te.quia ſᷣm huguelinũ in appa

vnde nõ eſt baptiſatus

ratu ſuo ſuꝑ decret᷑ nõ eſt baptiſatus Sʒ

ſi plures ſimul mergant pueꝝ pꝛoferẽtes

ſinguli foꝛmam eccleſiaſticã/ego baptiſo
te.⁊c.cõfertur baptiſmus. Nec eſt iteratũ

ſacramentũ ꝓpter illã verboꝝ iteratiõem
ſeu multiplicatõnem vt dicũt.niſi cũ hoc

etiã iteraret᷑ ⁊ merſio ſimł. ed eſto ꝙ
duo ſint baptiſantes aliquẽ.quoꝝ vnus
ſit mãcus ⁊ dicat verba.⁊ alius mutus ⁊
mergat pueꝝ.nũquid eſt baptiſatꝰ Dicit

nõ. qꝛ in omni ſacr̃o bñte pꝛeſcriptam

foꝛmã/illud qð ſolẽnitatis eſt bñ diuidit
ſed illð quod eſt n eceſſitatis nequaq;ᷓ Et
ideo qꝛ vtrũq; ſcʒ foꝛmaverboꝝ ⁊ merſio
ſunt de neceſſitate ſacr̃i/ diuidi non pñt.
Fn quinto ca⸗
ſu ſcʒ vtꝝ aliqͥs poſſit ſeipſum baptiſare.
Scõm canones ↄſtat ꝙ nõ.⁊ foꝛte iõ qꝛ
ſub hac ſpe poſſit nimis differri baptiſ/

mus.eo ꝙ qñ vellet poſſet ſeipᷣm baptiſa

re. Inſuꝑ ſicut cõtra naturã eſt ꝙ quis ſe
ipᷣm generet.ita contra ratiõem videt᷑ eſſe
ꝙꝙ quis ſeipᷣm poſſit regenerare. Verun/
tamẽ ſi deſideret baptiſmũ.⁊ nõ ſit alius
qui ſeipᷣm poſſit baptiſare.ſi in illo ſtatu

moꝛeret/ſaluaret᷑ eo ꝙ eſſet baptiſatꝰ ba/

ptiſmo flaminis.qui ſupplet in neceſſita
te baptiſmũ fluminis ¶ In vltimo caſu
ðꝛ ꝙ ſi iocoſe cũ intentõe tamẽ faciẽdi qð

facit eccłia/ſuꝑ nõ baptiſatũ ꝓferatverbo

rum foꝛmã/mergẽdo in qquã.ipſo tũc vł
ante nõ reclamãte baptiſatꝰ eſt.qꝛ tũc nõ

totũ fuit iocoſumvel ioculatoꝛiũ.eo ꝙ; in
tentio faciẽdi qð facit eccłia/ ioculatoꝛia
nõ fuit. Si autẽ totũ fuit ioculatoꝛiũ vel
ipſe reclamaſſet.tũc nihil fieret Et ponũt

iuriſꝑiti exemplũ ꝑ ſimile in ſtipulatiõe.
Nam cũ ludendo dicũtur hec verba ſpõ/
des.ſpondeo.nõ inducitur obligatio.
conditionihaccedentiũ ad baptiſmum.
, Vnc dicendũ eſt de cõditioni/

14

an ankten t an inuiti ¶ Ad pꝛimũ ðꝛ
ꝙ fictus ſuſcipit baptiſmi ſacramẽtũ.ſed
non rem ſacramẽtivel effectũ.eo ꝙ ponat

obicem ſpirituiſancto.⁊ gratie ſacramen

tali.Ault enĩ aliquid/quod ſtare nõ põt
cum grã ſacr̃ali.ſʒ ceſſante fictõe ſuſe it

26

glitatib' ſeu s

1

pugnantẽ/ in ipſa cõtradictõe pꝑſtiterũt
gut nõ Si ſic.tũc doꝛmientes ſi baptiſen
tur / nihil recipiũt nec ſacrẽm nec rẽ ſacr̃i⸗
vt pʒ extra de bap.c. Maioꝛes in fi.in an
tiqͥ s. Si autẽ nõ apparuerit talis volun/

lutio ſᷣm Hugonẽ de ſancto vict.patrini
vocant᷑ qui ꝑuulos ad baptiſmũ offerũt

vt regenerent᷑ ad vitã nouã ¶ Et ſcias

patrini idonei/nõ pñj eſſe infideles.cum

ſuſcipere. Oð veꝝ videt᷑.cũ non habeant

obicẽ cõtrarie volũtatis vel diſſenſus.et
ad credendũ iſta/ non reꝑiat᷑ in eis vſus
liberilarbitrij. Patet ergo ꝙ patrini itap
punlis reſpondẽtes nõ mentiũtur.

nata Abſoluta eſt.qꝛ illud ſine quo res eẽ
nõ poteſt. neceſſariũ dicit᷑. Sic baptiſmꝰ

neceſſarius eſt ad ſalutẽ.quia ſine eo non

eſt ſalus.niſi cũ neceſſitas excluderʒ ſacra

Compendiũ theologie
effectum. Quis autẽ dicat᷑ fictus/⁊ quis auſti.maxime tenent᷑ ad duo ſcilʒ monere nin
fictus recipiat caracterẽ ⁊ qͥ nõ. Dic in ad virtutes, docere ſymbolũ. ⁊ oꝛoõnem cceſen
cexffectu poſt Raymundũ in ſumma ꝙ ille dñicam. Dicit antẽ magiſter Albertus *R
ſfictus qui ſe ſimulat velle ſuſciꝑe baptiſ/ patrini ad iſtã diligẽtiã obligant᷑ ſi tamẽ ſrch
mũ/⁊ om̃ino ſuſciꝑe nõ intendit.nõ reci/ aliter nõ inſtruãtur ꝑuuli. SDʒ qꝛ ꝑentes n
pit ſacramentũ nec rẽ ſacramẽti Sed qui ſunt cõiter in iſtis cira ꝑuulos diligẽtes
erteriꝰ ſuſcipiẽs / ſe ſimulat interiꝰ? diſpo/⸗ Credo etiã/⁊ pater nr/cãtant᷑ in eccłia.et 7 .
ſitũ cum nõ ſit vel qꝛ nõ credit.vel qꝛ in/ moꝛes pᷣdicant᷑ac in bonis oꝑibꝰ oſtẽdũ o
deuotus.i. cũ ꝓpoſito peccãdi accedit vel tur.in mona ꝑte excuſant᷑ modo patrini. lreif
contẽnit ſacramentũ id eſt nõ reueret/ille Secus aũt fuit in pmitiua ecckłia. qndo eei
nõ ſuſcipit rẽ ſacramẽti.i.grãm.caracterẽ ꝑuuli inter infideles nutriebant᷑ Wan ſe
m ſuſcipit. ¶ In ſcoo caſu ſcʒ de doꝛmiẽ q;ʒ patrini in ꝑſona ꝑuuloꝝ reſpondet.2 l
tibo diſtinguit. Aut qꝛ ante doꝛmitõnem tm̃ valet cũ ipſi patrini dicunt credo.acſi (ſuügl
habebãt voluntatẽ om̃ino cõtrariã ⁊ re· gꝑpuuli met dicerẽt. ſacr̃m fidei ꝑatus ſum or

tas eoꝝ.ſed vigilãtes inſtiterint baptiſa/ ſe ð
ri.tũc ſi timegt᷑ de ꝑiculo/pũt doꝛmiẽtes . E geraome nto co H
baptiſari.¶ Idẽ dicendũ eſt de letargico firmatõnis ⁊ ptinetibus adiſm. ſas
⁊ de amentibj De amentibo tñ diſtinguut· Amateria autẽ ſacramenti cõ musi⸗
aliqui.Aut furia eſt ꝑpetua.aut non. Si , feffirmatõis videndũ ẽ pꝛio Vt Gmit
ſicꝓ infantibus habẽdi ſunt.q etſi nũcq; liiſtud ſacrm ſit neceſſariũ ad ſa ſorm
voluerint baptiſari.nũq; tamẽ etiã nolu·.llutẽ.Que ſit pꝛopa materia in im
erint. qð ſufficit ad baptiſmalẽ caractere boc ſacram̃to Que ſit ꝓpꝛia foꝛma Quis . nmhͤſ
impꝛimendũ. Si autẽ furia nõ eſt perpe miniſter. Quis eiꝰ effectus. Quales ad Aumnen
tua.vtputa qñ aliquis incidit in furoꝛez confirmatõem accedere debẽt. Et an ali⸗/ lotn/
vł amẽetiã.tũc diſtinguẽdũ eſt.ſicut ſupꝛa quis poſſit ſeipſum repᷣſenitae. (ſetn
diſtinctũ eſt de doꝛmientibo.¶ Ad illud ſe α iiAi
gautẽquod querit de inuitis diſtinguẽdũ n! geramem cOοι niociſo⸗
eſt. q;ꝛ aut omino ua ſuerũt nolẽtes baprti firmatõnis ſit neceſſariũ ad ſalutem. mmögut
ſari vt ꝓ poſſe ſuo reſiſterẽt ⁊ reſiſterẽt e,’ä neevaſtrmario ſir neceſſa Hultino
vſu rõis.quod dicoꝓpter amẽtes.⁊ tales riia ad ſaluteʒ dubitari põt.Et tenptin
nullo modo recipiũt ſacramentũ.nec vt videtł᷑ꝙ ſic loquendo etiã non ceſitate/
pꝛioꝛes ſunt rebaptiſandi. —„8 gquo ad eſſe bñ inſtitutũ.ſʒ quo (ggiscor
C P 9 trims et ad ad eſſe neceſſariũmaxime cũ dicat Hngo
WC Pererte er e de ſancto vict. Quid ꝓdeſt ſi ꝑ baptiſmũ
quid tenentur. — a lapſu erigeris niſi etiã ꝑ ↄfumatoeʒ ad gumen
Oſtremo de patrinis tangen / ſtangũ cõfirmeris E ao diel poren HS
dum eſt qͥ ſint. ad quid tenẽétur vno modo loquẽdi ofirmatio neceſſaria
ncineplonnonde .eſt. alio modo nõ. Heceſſitas enĩ duplex
An excuſent᷑a mẽdacio 0 inuenit᷑quedã abſoluta.⁊ quedã cõditõ

teneant᷑ inſtruere ꝑuulũ in fidecatholiia mentũ.Sic etiã penitentia neceſſaria eſt
quod nõ poteſt infidelis ¶iẽ nec religi ad ſalutẽ poſt lapſum in moꝛtalẽ culpam cnmen
Neare hrer uac binnlarttotg⸗ Et iſto modo cõfirmatio nõ eſt ad ſalutẽ nit
generat᷑ talẽ generalẽ ↄparnitate ¶ neceſſaria. Alio modo dicit᷑ neceſſitas cõ ptiſtn
quid autẽ patrini teneant᷑.ſcias ꝙ ſ̃ᷣm au itionata.i.Fm qͥd vt ſi homo nõ debeat umn

—

De ſacramento cõfirmatois 26

noſch DMZ
ücnen, debilitari / neceſſe eſt bñ comedere Et iſto terioꝛ ⁊ exterioꝛ. indigemꝰ pꝛimo vt tol/
ſer n modo dici pᷣt ꝙ cõfirmatio / ad ſalutẽ eſt lat᷑ a nobis interioꝛ que eſt verecũdia no
diohntſme neceſſaria.Nã ad hoc ꝙ debeat vita ſpiri xia/cõfitendi nomẽ xpᷣi.ꝗ tollit de iure in
Gzandenn tualis ⁊ ſalus in baptiſmo adepta/robu/ cõſignatione ⁊ impᷣſſione crucis in fron/
lbodiceng ſte cõtra hoſtes ſpũales cuſtodiri/neceſſe te.in qua cõſcribũt vexillo ſummi ĩpato/
unalf⸗ habet hoc ſacramẽto ↄfirmari ⁊ cõfoꝛta / rnis in quo ipſe de hoſte triũphauit qoẽʒ
sonbiofiͤſi ri. Datur eni hoc ſacramentũ ad robur. pudoꝛẽ debet euacuare.⁊ glam ſupindu/
noce dun, Vnge dicit hugo de ſancto victo. illð qð cere multifoꝛmẽ. Exemplũ depoꝛtantibꝰ
Betkoi⸗ ſupꝛa allegatũ eſt. Quid pdeſt.⁊c. Nõ q inſignia regis in armis ſuis. Unde dicdtt
eankſden ſine cõfirmatione nõ valeret baptiſmus paulꝰ ad gal.vlti. Oihi abſit gloꝛiari ni
— ad ſalutẽ.qꝛ hoc falſum eſt. ſed qꝛ frequẽ ſi in cruce dñi noſtri ieſu xpᷣi.Ald abſolu/
mhhongen ter in pugna ſpũali / ex debiitate virtut tionẽ ergo huiꝰverecũdie/ fit in cõfirma/
— ſpüũalis/ accideret etiã facilitas cadeẽdi. et ꝛione/cõſignatio crucis in fronte. vbi lo⸗
ndci Ansſun pꝛoinde dãnatio. niſi eſſet confirmatio. cus eſt verecũdie.⁊ dicit᷑ cõſigno te ſigno
—– SW Due ſit 20 Q gqucis ndigemetiã vt tollata nobis
diſenſis U⸗ ue iit p- 0P2192 debilitas exterioꝛ.q̃ eſt flexibilitas ſeu in
maͤlnti materia in ſacramento cõfirmationis ſtabilitas ad ſtandũ exteriꝰ in cõfeſſione
Rcpammiin, lteria autẽ huius ſacramenti noĩs xpᷣi/coꝛã regibo⁊ pꝛincipibus mũdi
ommnanm debita eſt criſma.qð ↄficitur ex Ad hoc fit cõfirmatio criſmate ſalutꝭ.qð

ne

2

miſamnanch mus in criſmatis cõfectiõe/ liquoꝛi oliue ſcat in pugna.ita ipſa inũctio criſmatis
cdöi cõmiſceri.⁊ põtificali bñdictiõe ſolet cõ/ robuſtos ⁊ intrepidos nos efficit ad reſi
ſenackcaſ⸗ ſecrari. VUnde alið oleũ q; oleũ oliuaꝝ vt ſtendũ ↄtra pꝛincipes huiꝰ mũdi.hoc eſt
Epropamarut cõiter dicit᷑ vel oleũ ⁊ balſamũ nõ cõſecra ↄtra pctã ⁊ ↄtra pꝛincipes tenebꝛaꝝ. hoc
Ppruſonull⸗ ta/nõ ſunt. nec eſſe pñt materia huius ſa eſt cõna demones. Etad iſtud robun cõ/
ms Ouules cramẽti. Ree eſt ſimile de baptiſmo. in ferendũ dicit. Cõfirmo te criſmate ſalut
Nehi: Et andl quo in neceſſitate põt eſſe materia aqnõ Et notandũ ꝙ q;uis nulla foꝛma ver/
Dü cõſecrata.qꝛ baptiſmn ſacrm eſt neceſſita boꝝ legat᷑ quibs cõfirmabãt apli. ĩmo vt
7,7 tis.⁊ iõ in neceſſitate/ſine moꝛa bñdictio videt᷑ Actu.viij.tm̃ vſi ſunt ꝓ cõfirmatõe
ntu c/ nis.cũ foꝛma eccłiaſtica baptiſat᷑. Cõfii impoſitõne manuũ.tñ credũt maioꝛes/⸗
l⸗ matõ autẽ nõ eſt ſacẽm neceſſitatis.eo eos nũq; ſine verbis nec ſi ine materia cri/
mnoſt nereſi multi nõ cõ firmati ſaluant᷑ dũmodo con ſmatis.determĩata/ofirmaſſe e. Cui? argu
binnpr⸗E tempt ſacri nõ interueniat Jõ etia in ne mentu eſt qy in lib. de eccliaſt. hierarchia
octi non ceſſitate/ oleo nõ conſecrato/ non poteſt beati dionyſij . qui cũ lis fuit/ habetur
nene an quis confirmari. expᷣſſum capitulũ de ꝑficiẽdis ⁊ in tẽplo
inſtiuum dn ſit f. 1 ſ Sffferedis. vbi loqtur de ſanctificatõe cri/
analhin lit foꝛma immnig ſmas (Put bic multa queri? filr ſolui
ſn confirmatõnis. b vt ſupꝛa q̃ſitũ eſt ĩ tractatu de baptimmo.
üm MDꝛma eni verboꝝ quib vtun e ſi 1 ſt *
nanunn tur ep̃i duplex e Rom qſdaʒ Zuis it mmiter
nnofut ẽ talis eſt. Signo te ſigno cruc ſacramenti confirmatonis.
iusen uli ⁊cõfirmo te criſmate ſalutistin St autẽ miniſter in hoc ſacco
1 gucdi oit nVgoymine patris.⁊c. Scðm alios talis eſt VſDolus epᷣs.cuius ratõ aſſignat᷑
ſnequoſtoee Firmo teſigno crucis ⁊ criſmate ſalutis ANam rẽ aliquã ſtatuere vel fa/
Sbuytſin in noie patris.⁊c̃. Sed pꝛimꝰ modus geᷣ cere minoꝝ eſt. ſed facta confir
guuſneconon neralioꝛ eſt. eo ꝙ generaliꝰ dicant᷑ pꝛioꝛa mareeſt maioꝝ.Et ita baptiſare / oim ſa⸗
zanuumgſun verba in ↄſecratione ¶ Et nota cũ hoc ſa cerdotũ minoꝝ eſt. cõfirmare vero pꝰ ba
tunaeſani cramentũ oꝛdinatũ ſit cõtra debilitat? er ptiſmũ/maioꝛũ eſt ſcilz eboꝝ: Inſupꝑ res
noriltulpnn foymite ſurgentẽ. q̃ᷓ nõ tota purgat᷑ in ba huiꝰ ſacramẽti/ſ puͦſſanct? eſt. vel grã ei?/
Zeſt adſili. ptiſmo.ſed remanet debilitas ad exerciti collata ad robur cõtra debilitatẽꝛ timidi
etnacſi um. ⁊ ſit duplex debilitas in nobis ſcʒ in tatẽ ex fomite pcedentẽ. et iõ Inenite
honon

oleo oliuaꝝ.⁊ balſamo.ꝑ con/
ſecrationẽ ⁊ ſctificatõem põti/

¶ Rabanus de naturis reꝝ Balſa /

deſignat ipſa inũctio.vt ſicut inũctio per

ſubintratõnẽ in ſubſtantiã coꝛꝑis mini

ſtrat ei fomentũ hũoꝛis/ ne deſiccet᷑ ⁊ rige

Compendiũ theologie

quo ad ſignũ ſacram̃tale ab eo qui pleni/
tudinẽ ptãtis ⁊ vigoꝛis habet deſcendat

¶ Si autẽ obijcias.ſi ſolus eps hoc face

re poteſt. aut ergo hoc habet ex oꝛdie aut
er iuriſdictõe Si exoꝛdine ergo hoceti/
am poterit ſimplex ſacerdos.quia epiſco
pus nullũ habet oꝛdinẽ quẽ non habeat
ſacerdos ad minꝰᷣm eos qui epatum nõ
ponũt eſſe oꝛdinẽ Gi autẽ epᷣs hoc habʒ

er iuriſdictõe/ſequit᷑ ꝙ electus cõfirmat? ⸗
gnte cõſecratiõem oimodã habet iuriſdi /-

ctõem. ¶ Lu dic ꝙ hoc ſcz ꝙ ſol?eßs po/
teſt ↄfirmare nec ex oꝛdie tm̃ nec ex iuriſ-/
dictõe tm̃ habet.ſed ex vtroq; ſimul Vñ
hoc annexũ eſt officio epᷣali/ ſicut cõſecra
tio eccłiaꝝ ⁊ oꝛdingtio clericoꝝ.⁊ velatõ
virginũ ⁊ hmõi (Sed qd ſi aliqs ehus
cõfirmet criſmate/ nondũ baptiſatũ ſiue
nondũ xpᷣianum.⁊ fiant om̃ia que exigũ
tur ad collatõem huiꝰ ſacramẽti.nunqd
ſacramentũ tale eſt iſti nõ baptiſato colla
tum: Dicũt fere om̃es p nõ. eo ꝙ bapti/
ſmus ſit ianua ⁊ fundamẽtũ om̃iũ ſacra/
mentoꝝ. Et ſic vbi nõ niſi ꝑ baptiſmum
põt ad alia ſacraméeéta iter haberi.ſic nec

dQà alia ſacramenta poteſt ſine baptiſmo

ſupedificari. Sunt alij qui videntur mo/
Contrario ſentire. äl

camenti confirmatioiis.
Eniq; effectus huiꝰ ſacramẽti
ſupꝛa dicta in ꝑte ptʒ.Scom
eni Rabanũ effectus huiꝰ ſacr̃i
elſt roboꝛatio ꝑ ſpm̃ſctm̃.vt ſcʒ
intrepide pᷣdicet aliquis qð ipſe accepit.
Et dicit magiſter in.iiij.ſentẽtiaꝝ ꝙ effe/
ctus eiꝰeſt donatio ſpũſſcti ad robur ſcilʒ
coõtra debilitatẽ vel inſtabilitatẽ a fomite
pꝓcedẽtẽ ¶ Si quis autẽ obuiauerit dicẽs
wꝓidẽ eſt effectus euchariſtie. ſcʒ roboꝛa/
tio ſpũſſcti.qꝛ panis coꝛ hoĩs ↄfirmet.et
ita ſuꝑfluit iſtud vel ilud ſacramentũ
Dic ꝙ vario mõ eſt robur ⁊ effectus iſtiꝰ
⁊ illlius ſacr̃i.qꝛ effectus cõfirmatiõis eſt
per ſe.effectus vero euchariſtie per accñs
UVel dic quo ad duo tenemur ſcilʒ ad cre/
dendũ articulos fidei firmit᷑. ⁊ cõfitendũ
exterius audaciter.iuxta illud ad Rho.x.
Coꝛde credit᷑ ad iuſticiã.oꝛe autẽ ↄfeſſio
fit ad ſalute. Et ideo duplici indigemro
boꝛatõe. Una que intꝰ nutriat nos ⁊ cõ/

firmet ad credendũ· ⁊ eſt panis vite qͥ coꝛ

tecoſte

homis cõfirmat. Et alia q̃ cõfoꝛtet ⁊ con

firmet nos ad audacius cõfitendũ nomẽ

xpᷣi exterius.⁊ hec eſtõfirmatio. Vñ q̃n/

tum ad hũc reſpectũ recte recipit᷑ euchari

ſtia interius ⁊ cõfirmatio exterius.

De qualitate acce⸗

dentiũ ad ſacramentũ confirmatõnis.

E dualitate accedentiũ querit᷑
pꝛimo q etate accedere debent.
Itẽ an ileiuni vel pꝛanſi.qꝛ de
cõſe.di. v.ðꝛ vt ieiuni veniant

cere.vt mundi/donũ ſpũſſcti/ valeãt acci

pere. ¶ Ded dic ꝙ vtriuſq; etatis hoies

ſcilʒ puerilis ⁊ iuuenilis ſimul accedere
pñt.Et melius ac ſecuriꝰ eſt/ꝙ pueri con
firment᷑ qꝛ q;uis etas ĩmatura/ tentatio/
nes et foꝛtes motus cõcupiſcẽtie nõ ſen/
tiat/pꝛepant᷑tñ ad pugnã ſpũalem cũ tẽ/
pus tetationis aduenerit.⁊ bonũ ac ſecu
rum eſt/ſempꝑ paratũ eſſe.Decretũ autem

illud allegatũ/de adultis loqͥtur. qui tenẽ
tur ad illa que tangit

pꝛopter ſacameti reuerentiã decetvt ie
iunus recipiat ⁊ a ieiuno cõferat᷑.ſi tamẽ

aliter pꝛopt raritatẽ ⁊ carentiã epᷣoꝛũ fiat

non nocet. melieſt eni etiã poſt pꝛandiũ
cõfirmari dũ poteſt haberi epᷣs.q; ipſo re

cedente ſacramẽti pati dilatõem. ¶ Sed
nunqd aliqͥs ad hoc ſacrẽ̃m ſuſcipiẽdum
poſſet ſeipᷣm pñtare epo:Dicit᷑ non.qꝛ
cõfirmandus debet ſigniſicari ſeu pñtari
tanq; nõ habẽes pꝛopꝛiã virtutẽ ad ſtãdũ
ſed indigẽs vt ab alio ſtatuat᷑ ſeu ſtabilia

tur. ⁊ ideo ab alio eſt pntandus ¶ In fi⸗
ne nota ꝙ cõfirmatus ſᷣm moꝛẽ cõmunẽ

ſe debet ꝑ ſeptẽ dies obſeruare a lotione
capitis ⁊ frõtis. ꝓpter inunctõem criſma/
tis ⁊ dignitatẽ hui ſacramẽti Inſuperyt

dicit hugo de ſancto vict. tato tepe debet

cõſirmatus vnctõem cõſeruare in capite
vt ſcʒ caput nõ lauet.quãaãto aduẽtus ſpi/

rituſſancti celebꝛat᷑hoc eſt diebꝰ ſeptem.

vt aduentũ ſpirituſſancti ad ſe totidẽ die

bus agat quot agit vniuerſal eccleſia ad
uentũ ſpirituſſancti ſuꝑ aplos ſcʒ in pen

mati ex criſmate vt ſupꝛa tactũ eſt.ſancti/
fico Res vero ſacramẽti eſt ipſa gratie ſpi

ittualis datio ad robur. contra debilitatẽ

pfecte etatis ⁊ moneant᷑ ↄfeſſionẽ pus fa

d aliud dicitur

oſte ¶ Quid autẽ ſit hic res? qͥd ſacra
mentũ: Dic ꝙ ſacramentũ eſt ipſa cõſig⸗
natio que ꝑ manus epi fit in fronte cõfir/

int

chort

lse
nneoſt
Aecnn
pec
ecot

4

&

vna
lanta
fuerit.
ſuſpen
nnor
illavin
lensat
intniſſn
la veno:
decegnno
kaſente

mopeſn

petpe

mabuc⸗
lübomis

lopmane

ntmebr
cbos cot
NN
tabeisit
Gnme
morime

1/

mnur tentmto,
nſine iſe⸗
nihülnai⸗
itebonuct
—
den guiten⸗
AMüuddame
wnäddi
non ium
amnihitr
iipotnnui
baniczsih
ndilnin G
cn iichitun
1o Datgnang
Sicniiupim
Linmmei, ili
munin ,unla
Gndis i,
nmori cömune
ſnune lorote
uncöenind
mit ſcnt
tün tihent
ſnurncn
nimne
cctnt en⸗
cissſenncide
iuatſlacc
wapbs 4 ſpen
tbcro⸗
gnic hiſil
iſrinfnttof
nriclnn⸗
nckhnlit
conmndhi

n

cupet ꝑ eſun

De ſacramento euchariſtie

ſeu inſtabilitatẽ er fomite pꝛocedentẽ.

De ſacramento en

chariſtie/ ꝑtinentibus ad ibßm.

oꝛpoꝛe xp̃i ſeu de euchariſtia.
AUbi pꝛimo tãgẽdum venit tẽ

in eo ſit pꝛeciſa foꝛma verboꝝ. Quis eiꝰ
effectus. Deinde tangũtur aliqua de vo
coꝛpe chꝛiſti. De conditõne recipientiũ.
Deconditõne miniſtri.

tutonis ſacramenti euchariſtte.
Oc ſacramentũ vt plures vo/

gatõis plenã efficaciã a tẽꝑe il
lo vſq; nũc.quantã modo hñt (¶ Alij vo/⸗
lunt ꝙ tüc foꝛma verboꝝ perfecte tradita
fuerit.ſed ꝙ virtus verboꝝ vſq; ad paſca
ſuſpenſa eſt. VUnde ſ̃m eos nõ potuit coꝛ
pus xpᷣi confici in illo triduo eo ꝙ verba

illa virtutẽ ſuã ex paſſione.ſepultura.la/

teris aptione.⁊ reſurrectõne chꝛiſti/ↄtra
xerũt.que om̃ig xepñtant᷑ per ſignacula q̃
in mi nie Sai credo ꝙ; pꝛioꝛ ſenten
tia verioꝛ ſit Alioquin ſi xpᷣsvlterius per
decẽ annos poſt cenã illã vixiſſet/nõ con
feciſſent apoſtoli virtute illoꝝ verboꝛum
quod no ceputat᷑ verum

Sſignãt᷑ hic plures vtilitates.
opeꝛima ⁊ pꝛicipalis.vt ſicut ho
mo ꝑ eſum ligni vetiti ꝑdidit vitã. ita re/
lignivite Scda cauſa pxi

ma huiceſt.vt hic ſcʒ ſit alid nutrimen/
tũ homĩs ſpũale.ſᷣm illõ pſal.panẽ ange/

loꝝ manducauit homo ¶ Tertia vt vni

ant᷑ mẽbꝛa coꝛꝑis xpᷣi ſuo capiti.Hic enĩ
cibus conuertit cibantẽ in ſe vnit q; ſibi
mẽbꝛa cibatia Vnde aug.in libꝛo cõſfeſſi
onũ loquẽs ſub nomie xpᷣi. Non me mu/
tabis in te ſicut cibũ carnis tue ſʒ tu mu/
uarta cauſa eſt. vt au
geat᷑ meritũ fidei que in hoc ſacramento
maxime meret᷑.quã cauſaʒ tãgit magiſter
in.iiij.ſentẽtiaꝝ di.xij. ¶ Quinta eſt ſub/⸗

git Chꝛyſoſt. ſuꝑ ioh.
tio charitatis que huius ſacramẽti ſum/
ptione auget᷑.eo ꝙ ſit ſacramentũ amor·
eptima diminutö⸗
venialiũ ſicut infra tangee. 1

rtio loco ſe offert tractatꝰ de

pus inſtitutõis eius.Que vti/
litas eius. In qua materia celebꝛet᷑. QOue

lunt/in die cene plene inſtitu/
tũ fuit/⁊ habuerũt verba conſe

que cauſe ſunt quare inſtitutũ

———

hic recipimus ſemetipᷣm.quã cauſam tã/
exta eſt dilata

vt dicit hilarius.

Alteria huius ſacrameti / no eſt
res vna ſed triplerx. ſcilʒ panis
triticeus.⁊ vinũ aqua mixtu.qͥ

dño offerunt᷑ panis tm vinũ aqua per
mixtũ.in ſacrificiũ offerant᷑ AUñ qᷓ;uis nõ
legat᷑in euangelioeſtimat᷑ mñ aqua ſimul
cũ vino in calice dñi fuiſſe. Un damaſc.
Capiens calicẽ ex vino ⁊ aqua/i/ tradidit
eis dicẽs.bibite ex hoc om̃es Itẽ de cõſe/

cra. diſ. ij. Adño admoniti et inſtructi
ſumꝰ.vt calicẽ dñi cũ aqua mixtũ/ſᷣm ꝙ;
z hic plura ſci

dñs obtulit /offeramꝰ .
re opoꝛtet.An.ſ.pꝛimo deficiente aliquo

iſtoꝝ/conficiat᷑. Itẽ an poſſit ↄfici de pa
ne ſiliginoſo? Itẽ an de aʒimo tm̃.vel de

aliquo modo fermẽtato? Itẽ an ↄfici po
terit ſivinũ tam modicũ fuerit.vt om̃ino
ſit ab aqua abſoꝛptũ. Itẽ an ſine aq̃ poſ/

ſit quis cõficicere.Et quantũ de aqua in

calice fit apponẽdũ. Itẽ an panis trãſeat
in carnẽ ⁊ ſanguinẽ ⁊ aiam ⁊ deitatẽ.⁊ ſi/

milit᷑ vinũ in hec etiã om̃ia. Itẽ an aqua

trãſeat tm̃ in ſanguinẽ.vel pꝛio trãſeat in

vinũ ⁊ deinde illudvinũ in ſanguine Itẽ

an in alio liquoꝛe liceret hoc ſacramentũ
celebꝛare ¶Rñſiones ¶ d pꝛimũ dicit
ſm opinionẽ eoꝝ qui ditũt ꝙ in vltimo
inſtãti ꝓlatiõis pꝛĩe clauſule ſcilʒ hoc eſt

coꝛpus meũ fit trãſſubſtãtiatio panis in
carnẽ xpᷣi.⁊ eſt ibi xpᷣs ꝑfectus ſub ſpecie

panis. Deinde ꝓlatis verbis ſuꝑ vinum
fit ibi ſanguis xpᷣi ꝑ conuerſio nẽ.⁊ eſt ibi
totus xpᷣs. Scoʒ hãc inq; opinionẽ que
ꝓbabilioꝛ apud multos habet᷑ dicẽdum
eſt ꝙ anteq; aliqͥd dicat᷑ſuꝑvinũ.eſt facta

panis trãſſubſtãtiatio in coꝛpus chꝛiſti.

Alioquin deciperet᷑ eccłia adoꝛãdo illam
hoſtiam in eleuatõne. VUnde q;uis vinũ
deeſſet / facta tamẽ eẽt illa traſſi/ nblicia

bus xps / ea in carnem ſangui
guertendo/cõtulit vim talem vt
eſſent materia huius ſacramẽti Vñ alexã
der papa de ↄſecra.di.ij. In ſacramento/
rũ oblatõnib que inter miſſaꝝ ſolemnia

26

leuatio ſpei.vt recipiamꝰin celo ſua. que

panis in coꝛpus chꝛiſti. Eadem ratione
dicunt ꝙ dictis verbis ſuꝑ vinũ etiã ab/
ſente pane/fieret ſanguis chꝛiſti/⁊ totus
chꝛiſtus eſſet ſub ſpecie vini. Peccaret ta
men moꝛtaliter / qui ſciẽter pᷣtermiſſo al/
tero/cõſecraret.niſi foꝛte ab infidelibus⸗
temꝑe conſecratõnis impediret᷑. Suau/
tem alias.⁊ aliter deſectum alicuiꝰ pꝛedi/
ctoꝛũ:miſſa iã incepta depꝛehẽderet nõ
deberet conſecrare· niſi ante ꝓlatõem ver
boꝛũ conſecratõnis/ poſſet defectũ caute
ſupplere. Si autẽ pane conſecrato/vi ab
infidelibus aut alijs/vel infirmitate. vi/
nũ conſecrare impeduret᷑/tũc vnus alius
ſacerdos/ad verba ſequẽtia deberet inci/

pere ſcilʒ ad ea que ꝑtinẽt ad conſecratõ/

nem ſanguinis:⁊ ꝑficere. Si vero tãtum
deeſſet aqua/ dicitur ꝙ; omittẽs grauiter
peccaret ⁊ grauiſſime ſi ſciẽter cõſecraret.
conficeret tamẽ. Quãuis enĩ aqua ſit de
neceſſitate ſacramenti:nõ tamen adeo eſt
de neceſſitate/quin tũc ſine ea fieret ſacra

mentũ in ſpecie vini.Cuiꝰ ratõ ex hocha
bet᷑. quia ſi aqua vino admiſceat᷑ad hoc

ꝙ inde cõficiatur opoꝛtet ita modicã eſſe
vt abſoꝛ beat᷑aqua a vino vt totũ ſit vinũ

⁊ tunc indecõficitur. vnde pᷣus trãſit aq̃ᷓ

in vinum q; inde cõficiat᷑ Quare ergo ex
hoc vino non cõmixto ſicut ex illo mixto
cum eiuſdẽ ſpeciei ſint/ confici nõ poſſit
non video. Verũtamen decretũ quoddã
de conſecra.diſtin.ij.videt᷑ velle cõtrariũ.
vbi apparatus dicit/ ꝙ ̃m aliquoꝝ opi/
nionẽ/in pꝛedicto caſu nõ fit conſecratio
¶ In ſecundo caſu.vtꝝ ſcilicʒ de pane ſi
liginoſo poſſit confici.dicit᷑ꝙ non. Si/
cut enĩ non poteſt baptiſari niſi in aqua.
immo merſione facta in vino ceteris etiã
omibus alijs rite ſeruatis.nõ eſt baptiſa
tum. Sic pꝛopter inſtitutõem pꝛimariã
huius ſacram̃ti / que ſtatuit fieri in pane
triticeo/nõ poteſt cõfici de pane alio Sʒ
quid ſi tritico fuerit ſiligo admixta. Dic
ꝓdumodo maioꝛ ꝑs ſit frumentũ / ſuffi/
cit.Et dico maioꝛẽ ꝑtem in quantitate et
virtute. vt ſcilicʒ a frumẽto abſoꝛbeatur
quicqͥd eſt ibi de nõ frumento.alioquin
nõ eſſet panis triticeus.⁊ ꝑinde in eo cõ/
fici non poſſet.¶ In tertio caſu quando

ſcilʒ conficit᷑ de pane fermẽtato ſicut con

ficiũt greci.dicunt fere om̃es/ ꝙ non ſine
graui peccato ↄficit᷑de fermentato Quia
tamen fermẽti admixtio/ſpeciem⁊ virtu/

tem fermenti ſiue panis triticei non de/
ſtruit/dicunt ꝙ ſi conficit de fermentato/

; cõſecratum eſt.Et ponunt exẽplum de
baptiſmo.qui debet fieri in pura aqua.et

tamen ᷣm eos ſi aliqͥd de alio liquoꝛead/

miſceat/quod poſſit ab aqua om̃ino ab/

ſoꝛberi. ⁊ ita aliquis baptiſatus fuerit.q;

vere baptiſatus eſt.eo ꝙ adhuc remaneat
aqua in ſpecie ⁊ virtute ſua. Secundum

tamen Huguelinũ in apparatu ſuo.qui

de fermentato conficit nihil agit. Pꝛioꝛ
tamẽ opinio eſt pꝛobabilioꝛ. ¶ In quar
to caſu dicita magnis.ꝙ exquo tam mo/
dicum apponitur de vino/ vt om̃ino ab
aqua abſoꝛbeat᷑ cum aqua tũc magis co/
loꝛata dici debeat ⁊ ſit q; vinum/et de aq̃ᷓ
confici non poſſit/ꝑ conſequẽs nec de ta
li mixtura confici poterit. VUnde ſᷣm iſto/
rum opinionẽ/illi nõ conficiũt qui pan/

num lineũ in vino intinctum/pertotum

annũ cõſeruant:⁊ in temꝑe ſacnficij/ par
ticulam eius in aqua calicis abluũt.vt le

gitur de conſecra.diſtinct.ſecũda.ca.Cũ
omne.Opinio quoꝛundã decretiſtarum

tenet cõtrarium ſcilʒ ꝙ conficiat᷑ cum vi/
no ab aqua abſoꝛpto. ſicut recitat magi/

ſter Gał in ſumma. ¶ Quoad quintum
vero /ſcilʒ an ſine aqua poſſit confici.et

quãtum ſit apponendũ de aqua patet ꝑ
antedicta reſpõdendo ad pꝛimum / et ad
hoc pꝛecedens.ſcilicʒ ꝙ tam modicũ vta
vino abſoꝛberi poſſit. ¶ Ad ſextum autẽ
in quo querit᷑ an panis trãſeat in carnem
ſanguinẽ.animã.et deitatem.⁊ ſimiliter
vinum.Dicẽdũ ꝙ totus chꝛiſtus eſt ſub
vtraq; ſpecie.ſed tamen tantũ panis trã/
ſit in carnem chꝛiſti ⁊ vinũ in ſanguinem
Sed quia totus chꝛiſtus inſeꝑabilis eſt
ideo ſub ſpecie panis eſt caro ꝑ conuerſi/
onem et tranſſubſtãtiatõem.⁊ ſanguis et
anima ⁊ deitas ꝑ cõcomitãtiam.eo ꝙ ca⸗
ro eius ſine ſanguine anima ⁊ deitate nũ
q; ſit.virtute enim verboꝝ eſt pꝛincipali
ter ibi caro ⁊ conſequẽter cetera om̃ia xpᷣi
Vndechꝛiſtus totus eſt ibi verboꝛũ vir
tute.ſed tamen caro pꝛincipaliter ⁊ cetera
conſequẽter.Et ſub ſpecie vini tãtum eſt
ſanguis chꝛiſti ꝑ conuerſionẽ ⁊ tranſſub
ſtantiatõem:reliqua autẽ chꝛiſti om̃ia ꝑ
cõcomitantiam. ſeptimũvero quo

querit᷑ an aqua tranſeat in ſanguinem y-

tantum in vinũ,dupliciter reſpondet᷑ ſᷣm
duplicem opinionẽ. Ponit enim quedã

4

niti
Cndun
diſtich⸗
tinn
unaku
gin⸗
trunu
votb
o
inmmedt
Ohorpt
hoonn
nüͤſch
ſercoßf
faho
aun
nung
A
nundi
hotett
hone
Man⸗
Pe⸗
fien

let/.
on.
dao⸗
Untout

bopee

on de
ntaro/
lunde
gaer
regc,
mnogb⸗
ent
lanent
ndum
. qui
oe
quar
mo,/
oab
co/
deaq
RNen
WN
pan,
gtofum
ſci per
ütytle
1a
Marom
koned
unmag;
uintum
vnta.et
patere
Aad
lcta
umaut
rnem
ſimiliter
seſtſud
danis ti⸗
ngoinen
godliss e
Rconeſd
tſanguisc.
mcoga/
1deingend
ninui
omucn
gboꝛu vir
terceera
itimmcſt
imunſin
ſſtiomia
füveroque

oncei,n,
gingni

R

De ſacramẽto euchariſtie.

opinio ꝙ aqua non tranſeat in ſanguinẽ

chꝛiſti verum.ſed tantũ eſt ibi ad ſignifi/
candum populũ ſᷣm ꝙ dicit᷑ de conſecra.

diſti.ij. ca. Cum om̃e. Cum in calice chꝛi
ſti aqun vino miſcet᷑chꝛiſto populus ad

unat id eſt adunari ſignaturllia opinio
cui magis credere poſſum/ponit ꝙ aqua
tranſit in ſanguinẽ.ſed hoc cum pus eſta

vino abſoꝛpta ⁊ ita verum eſt quodãmo/

do ꝙ aqua nõ tranſit in ſanguinẽ ſcilicet
immediate.quia nõ tranſit niſi pꝛius ſit
abſoꝛpta a vino ⁊ quaſi facta vinũi. et ſic

nõ contradicit pꝛioꝛi opinioni ¶Ad vl/

tümũ ſcilicʒ an de aliquo alio liquoꝛe lice
ret conficere. Dic ꝙ nõ.Sed nũquid con
fici poſſit in agreſta: Item nũquid de ace

to: Ad pꝛimũ iſtoꝛum dic ꝙ nõ.niſi tũc

cum viſibiliter in ipſo aſpectu inceꝑit vi
num apparere.⁊ guſtus iudicet vinũ eſſe
vel vini ſapoꝛem habere.Ad ſecũduʒ iſto
rum dicẽdum. ꝙ ſi acetũ fuit de vino.tũc
poteſt de eo confici.aliter nõ.quibus ego
non credo.eo ꝙ (vt vult philoſophus in
metaphiſica ſua)acetũ non eſt vinũ.neqʒ
poteſt fieri vinũ.⁊ ideo de aceto nõ poteſt
fieri confectõ.ſed de vino acido poteſt.li/
cet nõ ſit tutum de vino acido cõficere p/
pter reuerentiã ſacramẽti.Et ita ſentiunt

doctoꝛes theologi. pꝛioꝛi vero conſenti/

unt quidam decretiſte.

Due ſit foꝛma pver

boꝝ pꝛeciſa in ſacramẽto euchariſtie.
Duga autem verboꝝ que pti/
nent ad conſecratõnem heceſt.
Hoc eſt coꝛpus meum.⁊ nihil
aompmplius. vt volũt fere omnes.
N enim additur. Accipite ⁊ comedite ad
vſum ꝑtinet ſacramẽti ⁊ nõ ad cõfectõem
⁊ ideo non dicit᷑ eſſe de foꝛma.Hec etiam

eſt foꝛma verboꝝ in conſecratõne ſangui
nis. Hiceſt calix ſanguinis mei.nouiet

eterni teſtam̃ti.myſteriũ fidei.qui pꝛo vo

bis et pꝛo multis effundet᷑ in remiſſionẽ

peccatoꝛũ. Ande q;uis nõ legant᷑ omnia
verba hec ſeriatim in euãgelio credẽdum
tamẽ eſt ꝙ illa habeat eccłia ex ſpeciali tra

ditione domini.Qðõ patet ex verbis apo/

ſtoli pꝛime ad coꝛin.xi.capᷣ.Ego enĩ acce
pi a dño quod ⁊ tradidi vobis qꝛ dñs ⁊c̃.
Et quia foꝛma verboꝛũ illoꝛum/vehemẽ

ter impꝛeſſa fuit coꝛdibus diſcipuloꝛũ/⁊

in quotidiano vſu / ideo non eſt adeo dili

genter ab apoſtolis ſcriptum / ſicut fuita
chꝛiſto factum ⁊ dictum.vt videt᷑ velle da
maſcenus. ¶ Ded tunc queres an ſolis

his verbis poſſit nunc confici.non addi/
tis oꝛatiõibus pꝛecedẽtibꝰ? Item an im

mutata in aliquo iſta foꝛma poſſit ꝰbis

illis confici coꝛpus chꝛiſti. vtpote ſi ad,/

deret᷑ aliquid vel minueret᷑.vel mutaret᷑.

vel coꝛruptiue pꝛonũciaretur: ¶ Ad pꝛi/

mũ dicitur ſ̃ᷣm multos ⁊ magnos/ꝙ poſ/
ſit confici ſolis illis verbis dñi pꝛolatis
a ſacerdote.tamen ⁊ cũ apparatu cõueni/
ente.ſᷣm conſtitutõem apoſtoloꝝ ⁊ eccle/

ſie. Lum his ſolis verbis in pꝛimaria in/
ſtitutõne.facta benedictõne hoc ſacramẽ

tum cõplete conſecratũ ſit.Quod confir/

mare videt᷑ ſententia alberti in ſuo lib de
ſacramentis qui ait. Quomodo poteſt qͥ
panis eſt/ coꝛpus chꝛiſti eſſe. Confectide
quidẽ verbis⁊ ſermonibus dñi Jeſu. Nlãa
per om̃ia alia que dicũtur/laus deo defer

tur. Verũtamen grauiſſime peccaret qui

galiter faceret. etiã in quacũq; neceſſitate.

hoc eſt qui verba pꝛecedẽtia ſciẽteromit/
teret. Eo ꝙ hocſacramentũ nõ eſt ſimpli
cis neceſſitatis.vnde ſic nõ poſſʒ eum ne

ceſſitas excuſare.Alij eſtimant ꝙ ſine pꝛe

cedẽtibꝰque dicũtur in ſecreto miſſe/non.
fieret confectõ. Et hoc pꝛopter ſtatutum

eccleſt Heimi tamen videt᷑ aliquibꝰve/

rius. ¶ In ſecũdo caſu ſupꝛa poſuo pꝛĩ/
cipali diſtinguit᷑.qꝛ in tali trãſmutatõne
vel coꝛruptone verboꝝ / aut intendit᷑ he/
reſis aut non. Si ſic/creditur ꝙ illis ver/
bis nõ cõficiaturvt ſuꝑius eſt dictũ in cõ
ſimilide baptiſmo.Si autẽ nõ intẽditur
hereſis.adhuc diſtinguitur.qꝛ ant tali ſa
cta mutatõe ſeu coꝛruptõe vel additõne⸗
ſtat adhuc ſufficiẽter ſenſus verboꝝ. aut
nõ: Si nõ ſtat. crediturꝙ nõ cõficitur.
vt ſi dicatur. Hõ eſt hoccoꝛpꝰmeũ. vel hᷣ
eſt coꝛpꝰmeũ ſcʒ thome vel hmõi.Sraũt

ſenſus v̈boꝝ ſtat. creditur ꝙ ꝓlatis vbis

— —

qᷓ̃cũq; etiã trãſpoſitõe vel coꝛruptõe/ etiã

in quocunq; vulgari fiat/ coficitur ſacrm
qm ( vt dicit huguelinꝰ)nõ multũ curan/

dũ eſt de mõ ſᷣmonis/dumõ res ĩtegra ſit

Aliq vidẽtur oppoſitũ ſentire.q̊s tm̃ vi/
detmouere ſtatutũ eccłie.ꝙ nec addendo

vel minuẽdo nectrãſponẽdo ꝑmittũt ir/⸗
(lſacramenti euchariſtie.

ritare.

Duis ſit effectus

9

Compendiũ theologie

Frectus autẽ huiꝰſacr̃i ponit᷑
duplex m magiſtrũ in ſenten/

cilicz charitatis augmentũ. et
infirmitatis hoc eſt venialis peccati di/
minutionẽ. Poſſunt ⁊ alij aſſignari huiꝰ
ſacram̃ti effectus iuxta eius ſupꝛa tactas
⁊ declaratas vtilitates. Hos autẽ effectꝰ
ſeu vtilitates/ibi recitat.qꝛ iſti ſunt nota
bilioꝛes.¶ Ded exquo ponit᷑ valet ad
diminutõnẽ venigliũ Queres an e ſum
ptio/in aliquo caſu deleat om̃ia venialia
Itẽ an in aliquo caſu valeat ad deletiõeʒ
peccati moꝛtalis. Itẽ an ſi geleat veniale
deleat ei debitas penas:
cit᷑ ſm illos qui dicũt. Sine veniali non
poſſit hic quis viuere.ꝙ nũq; delet om̃e
veniale quin aliqͥd relinquat Sempꝑ enĩ
relinquit᷑ in aima minoꝛ amoꝛ dei q; eſſe
debeat. Eo ꝙ in via ᷣm Auguſti. nõ im/
pleat᷑ex toto hoc pꝛeceptũ.Diliges dñm
deum tuũ ex toto coꝛde tuo ⁊c̃.Et minoꝛ
amoꝛ dei/eſt peccatũ veniale ̃m auguſti.
S ſcðm ſcilicʒ an deleat moꝛtale pec/
catũ.dicit᷑ p nõ.qꝛ iſtud ſacramentũ non

oꝛdinat᷑ còtra moꝛtale peccatũ. Cum enĩi

triplex ſit culpa.ſcʒ oꝛiginalis cõtra quã
ſpecialr baptiſmus oꝛdinat᷑ ⁊ actualis.q̃
duplexeſt. ſcʒ moꝛtalis cõtra quã ſpecia/
liter oꝛdinat᷑ pen itentia.⁊ venialis cõtra
quã oꝛdinat᷑ euchariſtia. Patet ꝙ de ſe tã

tum veniale delet ¶ Ad tertiũ dicit ꝙ de/

let veniale.⁊ penã el debitã.hoc tñ intelli
ge ſᷣm magis ⁊ minꝰ.ſᷣm ſcʒ ꝙ magis aut
minus afficit conficiẽs vel recipłs hoc
ſacramentũ ad moꝛtẽt ad paſſionem chꝛi
ſti. que in ipt
repꝛeſe entãatur.

s

ꝛpoꝛe chꝛiſt

..
S&-
“

+i& ipſo coꝛꝑechꝛiſti. Pꝛimo ſcilʒ
ſR qualit poſt fractõem factam in
ſeciein panis/ totus chꝛiſtus
ſit ſub qualibet ꝑticula.qui pꝛius totus
fuit ſub tota hoſtia Item an coꝛpchꝛiſti
em intret. etſi ſic/qᷓ;diu ibi exiſtat:
intelligendũ autẽ qualit᷑ totꝰ chꝛi/
ſtus eſt ſub qualibet ꝑte hoſtie qui pꝛius
fuit totus ſub tota hoſtia.datur aliquale
exemplüũ de ſpeculo. In ſpeculo enĩ inte/
gro/apparet vnica imago ſcʒ inſpiciẽtis.

tijs Scom ipᷣm enĩ duo efficit

d pꝛimũ di-

ius euchariſtie ſacramento

P Icbꝛeuiter tangunt᷑ aliqua de

ſi tamẽ ſit ſolus vnusinſpiciẽs. fracto au

tem ſpeculo.in qualibet ꝑte fractõnis/ea
dem apparebit imago. ſi tamẽ inſpiciẽs

eaſdem ꝑticulas inſpiciat. Ita xpᷣs qͥ eſt

imago dei patris / ſub hoſtia integra totꝰ

eſt. ⁊ poſt fractionẽ hoſtie/imago eadem/

la remanet. ¶ Ad ſcoõm ſcilicʒ vtꝝ in ven
trem vadat. Dicit᷑ᷣm quoſdã ꝙ dum eſt
in oꝛe adhuc pꝛeſens eſt ſub illis ſpecieb
ſed ſtatim cũ glutitur coꝛpus chꝛiſti tran
ſit in mentẽ.⁊ ſpecies ille panis ⁊ vini in

idemq; qualibet fractionũ ꝑticu

ventrẽ. Alij quibus magis credendũ eſt

dicunt ꝙ intrat inventrẽ. ⁊ ibi tamdiu re
manet q;diu ſpecies ille ſunt incoꝛrupte.
⁊ cum ſpecies deſinũt ibi eſſe panis et vi/
ni/ deſinit etiã ibi eſſe caro ⁊ ſanguis chꝛi
ſti. Quod etiã cõtingeret in pixideſi per
diutinã conſeruatõem coꝛrũperetur ⁊ pi
rent ille ſpecies. NHec obſtat verbũ Augu

ſtini ꝙ videtur mouere eosqͥ ſunt in pꝛi/

oꝛe opinione.ſcilʒ ꝙ qdiu eſt in oꝛe/tan/
diu eſt in mẽte.nec datur in ſeceſſum. ſed

rapitur in exceſſum. Per hocenĩ non ne/

gat Auguſtinus quin vadat inventrem.
ſed negat ꝙ traijciat᷑ in alimentũ coꝛꝑis
ꝙ digeratur in ſtomacho.⁊ ꝙ pars tra/

hatur ad epar.et foꝛmetur in ſanguinem

quo reſtaurẽtur deperdita coꝛpoꝛis.⁊ ꝑs
impurioꝛ in ſeceſſum vadat.ſicut eſt vi/
dere in cibo coꝛpoꝛali. Hoc enim nefas
eſſet dicere. immo etiã cum aſſenſione co
gitare·

conditione recipientium.

Vnc de conditõne recipienti/

Et pꝛimo querit᷑ An poſſit ſu
miab iüllo qͥ eſt in peccato moꝛ/
tali.Et an debeat hoc ſacramentũ in ali/
quo caſu exiſtenti in peccato moꝛtali da/
ri. Item an exiſtenti in peccato moꝛtali⸗

poſſit loco euchariſtie dari hoſtia nõ cõ/

ſecrata Item an poſſit ſumi ab eo qui no

cturna illuſione pollutus eſt. Etan a mæ

ſtruata: Item an ab eo qui nocte pꝛecedẽ

te cognouit vxoꝛem ſuam: Item an licet

cognoſcere vxoꝛem ſuã/die receptonis:
Item querit᷑ quare nõ datur euchariſtia
pplo ſubvtraq; ſpecie: AMnger in pᷣmo
caſu ⁊ ðꝛ ꝙaut aliqͥs ſcit ſe eẽ ĩ pctõ moꝛ
tali an nõ.Si ſcit.peccat moꝛtalłr ſum̃do

De qualitate ſeu

um reſtat aliquid tangendum.

erdche
ecſ
ein

ocde

teſhen
eeſtiin
nen
ooutln
Coniſun
nſio⸗
geüput
guenpe
ootdel
lpobbe
lcsme
i erit
redebe⸗
(de
ſtenni
perhe
loꝛesg
coſuo
pr⸗
wor
tauen
limi
Me
u
ſutoui

achsſ

conſcon⸗g

iutunee

oante
conſe⸗
Neraad⸗
ſbinor
ſewdin
ſacach
lnan
unpt
lunder
lalenar

hullugt:

Nlurqs
ſcegmn
chan
ſaren
gunt
gr
Pulae

itntine

deberah
holeppi

Nöfticoan
fnronigen
Meitſpiges
Jatzsieſ
Uintegntoc
nugoengen,
knoniptian
Ginren
figdunet
lloſpegeby
chriſtitran
gtyini in

ardendü eſt

dimmdiure
tincnmyr.
ſepmnesei
ſngrocht
npindeſe
npenntg
Ertnisn
Gfürian
cknaetn
lſacſun ſel
NKtinone
iwanen.
menti cnps
ef,
inminen
worst o
ſcutelti⸗
nin nets
anſioneco

eſenn

echienti
ungenson.
Andoſſitſi
Decgono⸗
mmiinil
vomornnld,
Cutonontl
hoftunicd
labeoghino
Eumnan
Hoarpnach⸗
Iummlicn
jcichariſt

dekinnon

fipooe⸗
eturſun⸗

De ſacramẽto euchariſtie.

nec debet aliquo modo ſumere. Si non

ſcit ſe eſſe in peccato moꝛtali/ſit tameiſed

poſt ſufficiẽs conſcientie ſue ſcrutinium
hoc dep̃hendere nõ põt.⁊ tüc ſumere po

teſt. nec peccat ſi ſumat. An ãt debeat
exñti in pctõ moꝛtali dari ſi petat Diſtin
gue.qꝛ aut ille qͥ petiteſt in moꝛtali pbᷣli

co aut in occulto.Si in occło quis illo
certiſſime ſciat ſacerdos/ petẽti tamen in
publico debet dari. Alioquin peccatũ ſe/

cretũ publicaret.quod fieri nõ debet Si

autem petat in ſecreto vetare poteſt ſacer
dos ⁊ debet.Si autẽ ſit in peccato moꝛta

li publico.tũc publice negare dʒ. vt pub/

licis meretricib.⁊ hiſtrionibo.⁊ huiuſmo
di.petẽtibus ⁊ nõ petentib.quibꝰ nega/
re debet. vt plene dicit canon de cõſe.di. ij

¶ De boc autẽ qð ſcdo querit᷑ ſcʒ An exi

ſtenti in peccato moꝛtali debeat dari ſim
plex hoſtia loco euchariſtie:hHicunt ma/

ioꝛes ꝙ nõ.tum qꝛ hoc nõ videt᷑deus fa/

cto ſuo appꝛobare.immo contrariũ Nam

coꝛpus ſuũ dedit iude.quẽ ſciebat eſſe in
moꝛtali peccato.tum quia neſcit᷑an viſi/

tauerit eũ dominꝰ.quia neſcit tarda mo/
limina ſpirituſſancti gratia.tum quia ſi/
mulatio talis/eſſet ei cui daretur inutilis
Exquo enĩ coꝛpus xpᷣi petit.pereum nõ
ſtat quin accipiat.et ſic equaliter peccat.

Secus ſi expꝛeſſe peteret ſibi hoſtiã non
conſecratã dari.tunc enim ei dare poſſet.
ita tamẽ ꝙ illa hoſtia ſeoꝛſum poneret᷑a

cõſecratis/ne eccleſia deciperet/ dando ei
nõ conſecratã.acſi conſecrata foꝛet. Pꝛo/
pter quã etiam cauſam repꝛobat᷑ cõſcius
ſibi moꝛtalis criminis.ſimulãs ſe cõfice/
re vbi nõ conficit. At habet᷑extra de miſ/
ſa. celeb. ca. ab homĩe ¶ Ad tertiũ quo ſcʒ

querit. An pollutio nocturna impediat

ſumptõem: Reſpõdet᷑ aut quiavenit pol
lutio ex ſuꝑfluitate humoꝝ.vłex infirmi

tate nature. vel ex illuſiõe diabo lica.⁊ tũc
nullus dicit᷑ ibi eſſe reatus culpe/ nec co/

gitur qͥs pꝛopter talem pollutiõem abſti
nere a miniſterio altaris.vel a ſumptõne
euchariſtie. Et dico notãter nõ cogit᷑ qꝛ
cauſa reuerẽtie a tali celebꝛatiõe aut ſum/

ptione abſtinere laudabile eſt Si autem

cõtingat dicta pollutio nocturna ex cra/
pula.vel ex aliqua fede delectatõ nis pᷣme
ditatõne.tunc ſi poteſt fieri ſine ſcandalo
debet abſtinere. niſi neceſſitas cogat. vt/

pote vbi alius qui celebꝛet nõ inuenitur.

Magna enĩ reuerentia erhiberi dz ſum/
ptioni.etſi fieri poteſt/multo maioꝛ cõſe

crationi. ¶ Ceteꝝ menſtruata nõ eſt arcẽ

daa ↄmunione.eo ꝙ paſſio ſit.⁊ pena ſit

hoc pati:⁊ nõ culpꝗ. Et pꝛopter penã qͥs
arcendus nõ eſt. ¶ Ad aliõ ſequẽs quod
eſt quartũ.An ſcilicʒ ab eo qui nocte pꝛe/
cedẽeti cognouit vxoꝛem ſua/ſuſcipi poſ/
ſit euchariſtia: Dicitur ꝙ reddens debitũ
pꝛopter fidem thoꝛi et iuſticiã vel etiam
exigens pꝛopter bonũ pꝛolis.nõ debet ꝓ

hiberi a cõmuniõe.ſed ſuo iudicio eſt cir

ca hoc relinquẽdus.An velit ſcilicz abſti
nere ex humilitate.vel accipere ex deuotõ
ne.Secus autem eſt ſi ex infirmitate car
nis hoc exigat.quia iſte monenduseſt ne
accipiat.et nõ eſt ſuo iudicio quo ad hoc

relinquendus.Si autẽ omnibꝰ modis⸗
ex deuotione ſe ingerat/nõ eſt pꝛohiben/

dus.¶ Hoc etiã ſeruandum eſt reſpectu

quinti.ꝙ die ſcilicet communicatõnis /

cauſa reuerentie nullo modo reddẽdum
eſt debitũ. niſi alter coniugũ inſtanter pe
tat. Si etiã aliter reddat.vel etiam ſi pe/
tat peccat quidẽ ſed nõ moꝛtaliter. ¶ Ed
vltimum vo ſcilicʒ ſextum quare non da
tur populo ſub vtraq; ſpecie: Dicit᷑ꝙ tri
plex eſt ratio. Una quia nõ legitur Chꝛi

uaſcoꝛpus ſuum ſanguini intinctũ pꝛe

buiſſe. Nec eſt contrariũ de iuda cui vide
tur dominꝰ intinctum panem poꝛrexiſſe.

27

Ouia ſᷣm Auguſtinũ pꝛius verũ coꝛpus

dedit.⁊ poſtea panem vſualem intinctũ.
Alia cauſa eſt imminẽs ꝑiculuʒ.quia ſci
licet facilius caderet gutta ſanguinis. q;
mica hoſtie.quia in hoſtia ꝑtes coherent
ſibi.non ſicin ſanguine.TLertia cauſa eſt
pꝛecedens ſignum.quia in lege qua in ſa

crificijs offerebant liihamina.de libami/

ne nihil habebant offerentes. ſed ſacerdo
tes tantũ.licet dealijs haberent. Vt ergo

cõgruat veritas ſigno/ non datur popu/

lo euchariſtia cum ſanguine.

DHe qualitate ſeu
conditione miniſtri ſacrameii.
AA timo reſtat dicere de miſtro
ſcilicʒ quis poſſet conſecrare.
Et ſcias ꝙ habens oꝛdinem'ſa
rdotalem ⁊ ſolus talis/pᷣt cõ
ſecrare euchariſtiã.⁊ coꝛpus xpᷣi cõficere.
Quiimo ⁊ ſi male vie fuerit ⁊ heretic dũ

Compendiũ theologie

modo foꝛmã eccdeſie teneat.⁊ intẽtõeʒ ha

beat cõſecrãdi.cõficere pᷣt coꝛp xpᷣi.q;uis
magiſter ĩi ſentẽtijs videatur ſentire ꝛ iũ
niſi intelligat de his qui pᷣciſi ab eccleſia
nõ obſeruãt ritũ celebꝛãdi ab eccleſia tra“/
ditum.qꝛ tũccõſtat ꝙ nõ conficiũt. Nec
obſtat ꝙ ᷣm canones pꝛohibet / ꝙ miſſa

gut aliqua ſacr̃a recipiant᷑ ab hereticis.ſi

moniacis.ſciſmaticis.foꝛnicarijs.qꝛ per
hoc nõ dicit᷑ quin cõficiant
vt diri hũg oꝛdinem ſacerdotalẽ cõficere
poteſte
teſt cõficere. Itẽ an poſt ſumptõem medi

Solus ergo
ed querit᷑ vtꝝ nõ ieiunus po

cinaliũ vel potũ aque Itẽ ſi nõ debito lo

co.vtpote in altari nõ conſecrato.vel ſu-

terrã vbi nõ eſt altare.yel ſine ſacris veſti
bus poſſit celebꝛari pꝛimũ dicẽdũ

eſt ꝙ pꝛopter inſtitutõem eccleſie aplice/

peccat moꝛtaliter. qui pꝛãſus celebꝛat.cõ
ficit tamẽ/dũmodo intentõnẽ habeat ſer

uandi foꝛmã ⁊ debitã materiã Oð autẽ a

7„ *

ptionẽ vel etiã potũ aque/nõ eſt celebꝛa/
dum. eo ꝙ om̃is cibꝰ quẽ vſualiter cibũ
vocamus:.hoc eſt qͥ trãſit in ventrẽ/ ſi nõ

coõuertat᷑ in coꝛpus/frangit ieiuniũ.⁊ im

—

2

pedit celebꝛatõem. Inſuꝑ hmõi medici/
nalia in hoc impediũt.qꝛ frequẽter indu
cunt abominatiõem. Si tamen iſti de ſe
cto cõfecerint.conſecratũ eſt.ſed grauiter

eccãt In. iij. articulo ſiue caſu dicit᷑ ꝙ
uiuſmodi.ſi tamẽ habẽt intentõem cõ/

ficiendi cõficiũt/ſed moꝛtaliſſime ſcʒ qui
in nõ debito loco vel ſine ſacris veſtibus
celebꝛat Et ſi poſſʒ inuẽiri/foꝛet degdãdꝰ

e ſacrameto pe/

nitentie pninetibus ad ipſum. J
oniã de ſacramẽto peniten/

2 tie ſufficienter in ſumma Ray/
ZW mũdi tractat᷑/que paſſim apð
,fatres habet/ido pauca hic de
hoc penitetie ſacramento dicẽda ſunt Et

pꝛimo de ipſo ſacramæto in genere aliq̃

dicant᷑. Secundo aliqua de eius ꝑtibus

tangãtur. In genere ergo pꝛius vidẽduʒ
venit. Quid eſt penitetia Quot ⁊ queeiꝰ

ſpecies. Quid in ea ſit ſacrametũ. Et qͥd

res Et quis ſit eius effectꝰ. An neceſſe ſit

cpfiat in caritate ⁊ volũtarie.Et an quis

poſſit pꝛo vno peccato moꝛtali penitere.

no penitendo de om̃ibus An penitentiã

cõficiat᷑nõ eſt de ſacramẽti eẽntia
Ad ſcom dicit᷑ꝙ pꝰ medicinaliũ ſum/

X

tia in generali.

penitentie ſpecies.

pꝛo ſe factam teneat᷑ quis dum dualuerit

iterum facere. An penitẽtie hic diminute

a cõfeſſoꝛe iniũcte/ſuꝑaddet deus qð de/
eſt in purgatoꝛio.Que ſunt penitẽtie re/
gulares ⁊ canonice Et quare pꝛo peccato
moꝛtali tenetquis ad ſeptennẽ peniten/
tiam.An penitetie ſint arbitrarie. Quis
ſit miniſter in hoc ſacramento.

QDuid eſt peniten/

St autẽ penitetia ſm Ambꝛo⸗
mala pterita plangere ⁊ iterum

plangẽda nõ ↄmittere.i.nõ ha

Vere ꝓppoſitum iterũ cõmitten/
di.Et nota ꝙ ſᷣm magiſtꝝ in li.iiij.ſentẽ/

tiaꝝ. eſt penitẽtia interioꝛ ſcʒ cõtritio. et
exterioꝛ ſq; cõfeſſio⁊ ſatiſfactio. Interioꝛ.
vo penitẽtia quodãmodo radicalit᷑ om/

nis penitẽtia eſt. Ipſe enĩ doloꝛ exerit ſe

in oꝛeꝑ confeſſionẽ exerit etiã ſe in oꝑe ꝑ
ſatiſfactõem Et hec interioꝛ penitẽtia id

eſt cõtritio/ habet᷑ ſpecialit᷑ ſm Ambꝛof.
gꝗ quiga ipſa pꝛincipaliter eſt pe
nitẽtiaꝗ radicabiliterq; omnis penitẽtia.

¶ Quot et que ſint

*

Iſtinguũtur ãt tres ſpecies pe
nitentie. ſcilz ſolẽnis que fit in
Ncapite ieiunij cũ illa ſolẽnitate
deqᷓ habet᷑ de penitẽtia diſt. v.
ca. In capite. Item publica cũ iniungit
ſcilʒ alicui pegrinatio per mũdum cũ ba/
culo cubitali.et cum aliqua veſte religio

ſa/tali penitẽtie apta. Item pꝛiuata.que

quotidie imponit᷑ his qui ſecretiꝰſua cõ

fitẽtur peccata.Cetera circa hec/quere in

ſummg Raymũdi titu.de penitentijs.

WVid aũt in ea ſit res.⁊ quid ſa/
cramẽtũ. Dicitur ꝙ ſicut in ſa
cram̃to euchariſtie / ſpecies pa/
nis ⁊ vini ſunt ſacramentũ ge/

ci.ita hic confeſſio⁊ ſatiſfactio/ſunt ſacra

mentũ contritõnis ⁊ remiſſionis peccati

Vngde virtute contritõnis efficiũt quod
figurãt ſcilicʒ remiſſionẽ peccati.Sic er/
go intelligendo patet ꝙ cõtritio diuerſis

ulk
Anid in peniten

tia ſit res et quid ſacramentum ? de eius
effectu-

mine rei. ſcilʒ coꝛꝑis Chꝛiſti veri ⁊ myſti

mmo
öͤteht

fupaee
nnft
honnn
lnciid
ns
ntc
ucra⸗
ſewla
ſcDin
duptt
mripte
bonet
Nopteri
guis ſion
Perſeſe
Apoſt
Wonen

pen
banen
necn

deriuſe
eiag
mit
letiini

nhulltent
Ndininue
delsczde,
Pentetere,
Moperend
ne peniten⸗

rne Qus
o⸗

lten

fn Anbꝛo.
Weriteum
meiröhe
Cöminen,
inlliiiſene⸗
ſcinito
Ano. tenon
ondtalkon⸗
ilrenit
ieinagen
Nrpanttänuid
kfnraor.
Chlg A
mspenin⸗

eſin

wſpeniope
oqe ftin
ſolenitate
letudiſ.
dchiniungit
ſcunciban
Ueſereigio
nmiunrn ne
ſndſnc
abet neen
enlenns

enten

munteie

nstanigſt
rglarinſt
tie ſpece⸗
cnmentuc
ſirenam⸗
cio ſuntſe

meconſequendam.

En penitentia

ꝓ ſe factã/teneat᷑ bõ dũ ↄualuerit iterare. ij.Cui dicti multiplex ponit᷑rõ pꝛeter eã

9

De ſacramẽt

reſpectibus / t res eſt. ⁊ ſacramentũ. Res

ſcʒ ↄfeſſionis ⁊ ſatiſfactõis que ſunt eius

ſacramentũ.Etſacramentũ remiſſionis

peccati qᷓ eſt eius res ¶ Ex quo in ꝑte ptʒ
quis ſit effectus penitẽtie.ſ.remiſſio pec/
catoꝝ.⁊ cõmutatio pene eterne in tẽꝑalẽ.
Et ex conſeqnti collatio vite eterne.

Ein quis poſſit de

vno pctõ p.

itere 2 nopenitẽdobe oĩb⸗
autẽ exiſtẽs in vno moꝛtali
pctõ poſſit agere penitẽtiã fru/
ctuoſam de alijs. Pꝛius eſt in/
M qrendũ.Et dic ꝙ nõ. Quia eti
am apð hoies remanẽtib in inimicicijs⸗

noõ recipit᷑ ſatiſfactio ledentis. Unde cuzʒ

retento vno moꝛtali peccato inimic dei

—

–

fiat peccatoꝛ ⁊ ab eo auerſus/patʒ Fe

4

vno tantũ retento.qꝛ in ilo vno inimica

tur dev. Et hoc ſatis clamat aplłs.i.ad co

rin.xiij.dicens. Si habuero ꝓphetiã ⁊c. -
coꝛpus meũ tradidero ita vt ardeã:chari /
tatem autẽ non habuero / nihil mihi pꝛo

nit contrariũ/maitfeſte heretica eſt.¶ Si
penitentia

deſt. VUñ opinio que in.iiij. ar po

iuxta hoc q̃ras an opoꝛteat

ſit volũtaria ad hoc ꝙ ſatiſfaciat: Dicꝙ

ſic. Diſtingue tñ ꝙ aliqͥd dicat᷑volũtariũ
duphlr. Aut ꝓpter ſe. vt ſanũ eſſe/eſt volun
tariũ ꝓpter ſei.prer ipᷣam ſanitatẽ.qꝛ enĩ
bonũ eſt ſanũ eſſe.ideo ſanari volo. Aut
pꝛopter aliud ſcʒ pꝛopter bonũ exinde ſe
quẽs.ſicut ſecari voluntariũ eſt.non q de
ꝓpter ſeſed pꝛopt᷑ ↄſeq̃ntem ſanitatẽ.Sic

ad ꝓpoſitũ dico penã que eſt in penitẽtia

vpoꝛtere volũtariã eẽ.non qͥdẽ pꝛopt᷑ſe.
qꝛ nullꝰpꝛopr ſe.i.pꝛopt᷑ ißam penitẽtiã
vel penã/eã vult aut libenter accipit.ſed
beneex conſequẽti ſcʒ pꝛopter ſalutẽ ani/

„

Eteꝝ cũ querit᷑ an penitẽtiäs ꝑ
alios factã/teneat᷑ qͥs dũ cõua/
luerit iteꝝ facere. Puta egrotꝰ
Aliqs dũ adhuc ſanꝰ erat.peni/

tẽtiã cõdignã ſuſcepit a ſacerdote deide

de vita ſua deſperãs.ipam amicis ĩponit

dq eã ꝑagũt anteq; plene cõualuerit· Que
rit᷑ vtrũ iſte poſt ſuã cõualentia/ad peni/

tẽtiã iniunctã ſicꝑ amicos ſuos ꝑactã / te

re non pᷣt penitẽtia pꝛo plurib ↄmiſſio

to penitẽtie.

neat᷑ Rñdet᷑ ꝙ qꝛ pᷣt apud talẽ dubiũ eſſe

vtx illi ſui amici/ipſam penitẽtiã excha/
ritate fecerint.que talis nõ ſufficeret. In/
ſuꝑ qꝛ nõ tam efficaciter ſatiſfſacit penitẽ

tia ab alijs facta.ſicut illa qᷓ ab ipomet pe

nitẽte fit. Jdeo ſecuꝝ eſt ꝙ iſte de ea iterũ
ſatiſtaciat.poſtq; fuerit redditus ſanitati
Imo ⁊ eã facere tenet᷑.ne incerto ſe diſcri
mini cõmittat.Et expedit qͥdẽ.qm̃ ſi pꝛi
oꝛ penitẽtia per alios facta ſatiſtecit pꝛo
culpa ſecunda/quã ipſe faciet.cedet ei in

gugmentum gloꝛiie.

in penitentie di/

minute addet de in purgatoꝛio qð deeſt
— ½ nein vero articulo q̃ſtiõis
ſcz An penitetie diminute infli
cte/addet deꝰ qð deeſt in purga
toꝛio Dicit magiſter in li.ſentẽ
tiaꝝ ꝙ ſic. Ait eni. Si interioꝛ penitẽtia
ſcʒ ↄtritio in vindictã pctĩ nõ ſufficit nec
exterioꝛ penitẽtia hic implet᷑. Dert mo/
dos ⁊ mẽſuras pctõꝝ nouit:penã ſuffici
entẽ addet. Vñn qñ cõdignã penã nõ in/
iũgit ſacerdos vel ſi iniũgit.nõ tñ implet᷑
nõ abſoluit᷑ penitẽs a cõdignavel tota pe
na coꝛrũñdente.ſʒ a tãta.ſ.quãtã facit hic.
Vnñ de tãta erit abſolutꝰnõ ãt de reſidua.
qͥn.ſ.in purgatoꝛio cõpleat Tñ magnitu

do cõtritõnis ⁊ feruoꝛ implẽdi qð iniũgi

tur/multũ poterit facere ad hoc ꝙ cõdig/
na reputet᷑. Vñ dicit hugo de ſancto vict.
libᷣ.ſuo de ſacr̃is. Sepe ꝙ minꝰ foꝛis agi/
tur/efficaciꝰintus oꝑat᷑ In aliqᷣ enĩ opere
apparẽtia exterioꝛi/maẽ põt deuotõ tᷣſſe.

(Que ſunr pemten/

tie canonice ⁊ quare ꝑpꝛo peccato moꝛtali
agi debet penitentia ſeptennalis.

Ae aũt penitẽtie canonice ſint
ex hocaccipe.ꝙ regularit᷑ ꝑ pec
cato moꝛtali debʒ agi ſeptẽnis
penitẽtia.vt ðt Canõ.xxxiij.q.

quã ponit canõ de Maria.ſ.ſoꝛoꝛe moiſi
que iubetexcludi ꝑ ſeptẽ dies extra caſtra
idelicʒ pꝛopt᷑ ſeptẽplicẽ grãm ſpũſſcti
recupandã quã peccãdo ꝑdidimꝰ Itẽ p/
pter ſeptẽplicẽ cõcurſum peccatoꝝ.quia
vno peccato ꝑpetrato/cõcurrũt om̃ia ſe⸗

Preni canntalſa⸗ ſm opinionẽ dicentiũ

habito vno habentur omnia. Juxtg ill
pꝛo ſexdecim. ſeptemdecim nequicĩe in

Jèðð

Compendiũ theologie

coꝛde eius. Item pꝛopter recupationẽ ſe
ptem dotũ.qꝛ ꝑ penitentiã ſeptem dotes
recuꝑamus.quattuoꝛ ſcʒ coꝛpoꝛis.⁊ tres
anime.De ꝗbus ſupꝛa in fine tractatꝰ de
ſymbolo fidei.in declaratõne ſcqʒ duodeci

mi articuli. Itẽ pꝛopter recuꝑatiõem ſe/

ptem illoꝝ ex quib cõſtat homo ſcʒ quat
tuoꝛ elemẽtoꝝ.quo ad coꝛpus.⁊ triũ vi/
rium ſcʒ rationalis iraſcibilis ⁊ ↄcupiſci
bilis quo ad ſpiritũ. Pꝛo enoꝛmitate ta/⸗
men crimis debet quãdoq; maioꝛ penitẽ
tia q; ſeptẽnis infligi.Oe qua materia re
quirei ſumma Raymũdi ti.de penitẽtia.

Witrum

ſunt arbitrarie velnon.
4 Arum etiã penitentie arbitra/
trtrrie ſint nec ne.Et qualit᷑ ſic ⁊ q̃
Aliter nõ.Dicit idẽ Raymũdus
eodẽ titulo de penitẽtia. Nota

„ —.— 7„

plus vel minus.⁊ hocex poteſtate⁊ vi cla
uium Et huic opinioni fere omes ↄfeſſo
res innitũturAlia ponit ꝙ ita arbitrarie
ſunt ꝙ ſacerdotũ eſt indicare de omnib
circũſtantijs contigentibꝰ.⁊ tamẽ a cano
nibus nõ recedere.id eſt a penitẽtijs/a ca
none iniũctis.Conſideratis eni circũſtã/
tijs ſi grauioꝛes fuerint penã canonicam
aggrauare poſſunt.Si vero leuioꝛes fue
rint /ſic ſcʒ ꝙ factũ diminuãt.tũc de pena
cano nica poterunt diminuere Et hec eſt

⸗ „ „

opinio ſecurioꝛ.

uis ſit igoneus

miniſter in ſacramento penitentie.
Iniſter autẽ huius ſacramen/
ti eſt ſacerdos Hã ſolis ſacerdo
tibus dedit dñs ptãtem ligãdi
ʒſoluendi. Et licet quilibet ſa/
cerdos exvi oꝛdinis/huius ſacramẽti mi
niſter ſit.nõ tamẽ cuilibet ſacerdoti indi/
ſtincte ꝑmiſſum eſt iſta ptãte vti:iimo re/
ſpectu aliquoꝝ eſt hmõi ptãs ligata. Vt
tangit Raymũdus in ſumma ſua ti de pe
nitẽtia di.ij.q̃ eſt de ↄfeſſione.ꝑag.tenet᷑
enitẽs.Et pluribus ꝑagraphis ſequẽti
bus vſq; in finẽ dicte ſecude diſtinctiõis
Et infra aliq̃literetiã tanget᷑ vbi de ipſa
confeſſione agetur. M

*Wl

tamẽ circa hoc duplex ẽ opinio. VUna po
nit ꝙ om̃es penitẽtie arbitrarie ſunt.id ẽ
quia in volũtate ſacerdotis eſt/ dare.vel

De partibus ſacra

menti penitentie in generali. .
QAVinc ad ꝑtes penitẽtie attẽdẽ/
„ um eſt ꝙ ſunt tres.ſᷣm triplex
pctm̃.coꝛdis.oꝛis.⁊ oꝑis. AVel
Fm triplex allectiuuʒ ad pctm̃
cupiſcentiã carnis.cõcupiſcentiã

oculoꝝ.⁊ ſuꝑbiã vite. Et ſunt iſte cõtritõ
ↄfeſſio ⁊ ſatifactio.Hec eſt triplex dieta:

qua deuenit᷑ in celũ.De qua exo.iij. Ibi/
mus viã triũ dieꝝ.⁊c.De pꝛima.ſ.de con

tritione tangendũ eſt pꝛio qͥd ſit.An do/

loꝛ minimꝰſufficiat ad hoc ꝙ quis virtu
tem habeat cõtritiõis.An opoꝛteat ↄtri/

tionẽ cum tota vita pꝛotendi⸗

Iffinitur autẽ contritio ab ali
quibꝰ ſic.Contritio ẽ doloꝛvo
luntariꝰ pꝛo peccatis.ſemꝑ in
ſe puniens qð dolet admiſiſſe.
Oue diffinitio licet generalit᷑ penuentie
cõuenire videat᷑tamẽ maxime cõuenit p
drer contritionẽ In ↄtritione eni /eſſe ip
ſius penitẽtie maxime ſaluat᷑. eo ꝙ opoꝛ/
tet ſemꝑ illã actu cũ penitẽtia eſſe. Alias
autẽ partes penitẽtie in caſu ſufficitvt aſ/
ſint fm votũ ⁊ voluntatẽ ¶ Diffinit᷑etiã
⁊ ab alijs ſic. Contritio eſt doloꝛ pꝛo pec
catis aſſumptus cũ ꝓpoſito confitẽdi ⁊ ſa

tiſfaciendi Quoniã niſi aſſit ꝓpoſitũ con

fitendi ⁊ ſatiſſaciẽdi non eſt contritio.ſed
potiꝰ attritio nomĩatur. O ſi obijcias ꝙ;
in valida ↄtritione deletur culpa ⁊ pena.
Vndecũ conſeſſio⁊ ſatiſfactio pene ſint:
tam intẽſa poterit eẽ ↄtritio.q; neq; opoꝛ

tebit adeſſe confeſſionẽ neq; ſatiſfactionẽ
Ad quod dici poteſt ꝙ nemo nouit ſeta/

lem ↄtritionẽ habere q̃ delere poſſitvtrũ/
q;. Vnde vt non ↄmittat ſe qͥs diſcrimi/
ni.opoꝛtet ꝙ qᷓ;uis habeatvalidã ↄtritio
nem.habeat nihilomin ꝓpoſitũ ↄfitendi
⁊ ſatiſfaciendi.maxime cũ iſta ſint in pᷣce/
pto eccleſie.⁊ non parere pᷣcepto/trãſgreſ

ſio ⁊ peccatũ moꝛtale ſit. Hoc tamẽ ſcito

q; ↄtritio ſola in articulo moꝛtisvbi non
apparet cui poſſit fieri ↄfeſſio/ſufficit ad
ſalutẽ.ſed quoniã incertũ eſtvtrũ tũc con
tritio poſſit haberi ſtultum eſt illud tem
pus expectare.et tanto ſe diſcrimini reſer

.
. ,

E

ffcen

culp⸗
fitatepr

En

notu

ſtondi
Uitiodie
winime
debitü
deerpe
romn
pornd
ſar
Contri
muurk
ſedeb
Perm
peng.
mori
ſitdo⸗
lomi
lalilery
nuobon
nolusan
insboniü
turinmo
wſeeſe
guuaben
Mepꝛol
(Geray
ramor
endns.
ambig⸗
fetyel

deßgin

eythndi
ſceger
Iumde
pexeren
hobercot
Cndin
kanſeci
baem
deſen⸗

De ſacramento penitentie 22

Iin minim? α. le Eexceſſione cõtritiõis vtrum
itinemele de in mimm do 02 8G videlicet opoꝛteat ipᷣam cũ to/
fnni ufficiat a habendũ virtute contritois. NIa vita pꝛotendi/ maxime cum
810gii Ndoloꝛ minim poſſit eſſe co⸗ A medicina nõ ꝓtẽdat᷑ vyltra moꝛ
lgeg ef . tritio vel ſufficiat ad deletõem bũ/ dubitari poteſt. Sed dic ꝙ doloꝛ con
apiſinni culpe pꝛecipuecũ dicatur TCre tritiõis nõ finitur nec finiri debet in hac
mieinn o. ij. Wagna velut marecon / vita. imo ſi icut infinita eſt offenſa in pec/
rhen n. tritio tua. dubitani poteſt. Sed dicũt ma cando. quia in deũ ꝗ eſt infinitus. ita exi
„* , giſtri ꝙ minimus doloꝛ ſufficit ad deleti gitur vt doloꝛ de offenſa p modo poſſibi
inn onẽ culpe. dumodo infoꝛmatfuerit cha / lli ſit infinitus.vt ſcʒ eternitatẽ ſaltem vi/
irzeen itate. vthote qui exerat a ſe poſitum cõète homis habeat. cum eternitatẽ ſimplici
Ando, fitendi ⁊ ſatiſfaciẽdi.quia talis doloꝛ cõ/ ter habere nõ poſſit Eo ꝙ nemo ſit qͥ ſem
anisvinn tritio dicit᷑. Eſt ergo talis doloꝛ/cõtritio per viuat.Hoc eſt ſi in eternũ in hac vita
Cpannean minima.⁊ hec delet tm̃ culpã ⁊ reatũ ſeu viueret!?in eternũ de pctõ dolere deberet.
debitũ pene eterne. Qui ſi maioꝛ fuerit⸗ Inſuꝑ moꝛbus pcti quis euacuatus ſit
e delet parte pene tempalis debite. Si ve/ quantũ ad culpa? reatũ/ſemꝑ tamen ma
e ro maximꝰfuerit/totam penã ⁊ totam cul net ⁊ manere debet quantũ ad deteſtatõ/
pam delet. Queautẽ talis ſit: neſcio.deꝰ nem in memoꝛiã ꝑpetrati delicti.vt dicit
vumtwahal ſcit.Et dicitmagna vel maioꝛ vel maxia Hugo de ſancto Victoꝛe Cum q̃ moꝛbo
S contritio ſᷣm ꝙ ad maioꝛẽ doloꝛẽ moue/ pꝛotẽdit᷑ doloꝛ vt eius medicina.qui nõ
ns ſpn murEo ꝙ pꝛoni ſumus ad doloꝛẽ mino eſt curãs moꝛbũ pꝛeteritũ.ſed pꝛeſeruãs
Aucmiſe. rẽ debito qui nõ liberat a gehenna Et qꝛ a futuro. ¶ De effectu vero cõtritionis.
tthannn per maioꝛẽ doloꝛẽ euacuat᷑ culpa/et tora ⁊an in cõtritione deleatur peccatũ ante/
Märmng pena hinc cotritio dicit minoꝛ ⁊ maioꝛ ?ꝓ. qᷓ; deueniat ad cõfeſſionem inuenies in
nmnetncſen maxima. ¶ Sʒ nũquid opoꝛtet ꝙ tant? ſi umma Raymũdi titu. de peni.diſtinct.i.
lui wgin ſit doloꝛ vel pigentia vt nollet hõ pꝛo to que eſt de cõtritiõe ꝑagra. Seqͥtur quis
teruche dis to mũdo vel pꝛovita obſeruãda iteꝝ moꝛ ſiteffectus.Et paragra.qualiter autẽ hoc
nen alrg peccate Rlan enieu ſic. cheni ſit intelligendum.
(Ditei nus bonũ ſemper debet velle amittere ne 71 PV ſe 94
e mainsamuttu Deus emm inanuuma (Meéſecunda parte
dconfitt ius bonũ eſt roto mũco. quitamẽ amitti penitetie ſcʒ de cfeſſione in generali.
ſſitpoſion tur in moꝛtali pctõ. Vnde ſi penitẽs ꝓfi Eonfeſſiöe t ſatiſfacrone no
ſccmins teat᷑ ſe eſſe in tali ꝓpoſi ito/ amplectẽdus eſt eſt opus multa tãgere eo ꝙ dit⸗
Nſiobicn quia bene validã habet contritõem. Si ſuſe de his tractetur in ſumma
ralhntn autẽ pꝛofiteat᷑ſe in ambiguo eſſe / vtrum Baymũdi. Nota tamen qd ſit
rreeif⸗ cederet vel ſuſtineret moꝛtẽ anteqᷓ; pecca confeſſio. An ſit neceſſaria ad ſalutẽ. Et
noſalt ret moꝛtalit/adhuc fouẽdus eſt nõ abijci an cadat ſub pꝛecepto.Etſub quo. Cui
n encns Sufficit en alauonodo lſtind ſacienda eſt. Quantũ differri poſſit
Glauſi ambiguũ.Eo ꝙ nullus certꝰeſt vtꝝ celdle ſi fe ſſi
nonultetn ret velſuſtinent. Urdieit Auguſt. in iib ie 4— 1t confe 10
npvſim de v̈ginitate. Sed ſi erdeliberata conſci ,ù, in ſpecial.
cdiiind entia dicat ſe certũ eſſe ꝙ pꝛius peccaret⸗ IAOfſfinit᷑ autẽ ſic confeſſio.Con
limn ; cederet toti mundo.vel moꝛtẽ pateret᷑. Aleſſio eſt legitima coꝛam ſacer/
ſiinfinei Iſtum dicut nõ eſſe cõtritũ. nec vllam re ⸗ dote peccatoꝛũ declaratö. Di/
hürnii cipereremiſſionẽ peccatoꝛũ. Eo qꝙ null cckt᷑in iſta diffinitõne peccato/
oniſe habet cõtritiõem. Hanc tamẽ quãtitatt rum declaratõ. contra illos qui peccata
Nenmiſcto contritõis nõ debet coſeſſoꝛ exigere vt co ſua celando vel ea excuſando occultant.
Grnsſbihon ram ſecõfiteat᷑ penitens. Sed p ſigna de SDicit᷑ peccatoꝛũ cõtra eos quirecitãt bo
ſoſfati⸗ bet eam in ipſo ſupponere. Si ita tamen na ſua in cõteſi ione. vel qui cõfitẽtur per
mmin de facto pfiteat/tenendũ eſt quod dixi abnegarione Herratoelſirt no ſte nn gau
illuoten WTPRt Ar R ter.nõ ſum homicida ⁊ huiuſmodi.Di/
inn n cotr 1 10 ne opoꝛ citur coꝛã ſacerdote.ſcilʒ qui clauem ha/

teat cũ tota vita pꝛotendi.

bet⁊ poteſtatẽ ſoluendi.nõ coꝛã quolibʒ
*

Compendiũ theologie

de populo. Poterit tamen in neceſſitate.
vt in ꝑiculo moꝛtis/coꝛam nõ ſacerdote
fieri. Legitima dicit quod impoꝛtat om

nes cõditõnes que exigũtur ad verã con/

feſſionẽ.quas quere in ſumma Raymun
di titu.de pe.diſtinct.ij. que eſt de cõfeſſi/

one ꝑagra. Eani que ſunt neceſſaria ad

veram confeſſionem.

Ein confeſſio ſit ne

—RMR

ceſſaria ad ſalutem.
opter eos qui dicũt cõfeſſio
nem nõ eſſe neceſſariã ad ſalu/
tem / eo ꝙ nõ cadat ſub aliquo
pꝛecepto diuino. Vt patet di/
urrendo pᷣcepta decalogiExodi.xx. HNo
tandũ eſt ⁊ inuiolabiliter obſeruandũ:q;
abſq; vocali cõfeſſione vel ſigno quod lo
co vocis ſufficiat.non eſt ſalus.duũmodo
cõfeſſoꝛ haberi poſſit. Eo ꝙ dicit Amb.
HNon poteſt quis a peccato iuſtificari/ ni
ſi peccatũ fuerit cõfeſſus.Et cõcedendũ
eſt ꝙ ſub pꝛecepto cadat ſicut om̃e neceſ/
ſariũ ad ſalutẽ ¶ Ded attendendũ eſt ali
quid ſub pᷣcepto cadere duplicit᷑ ſcilʒ vel

pꝛincipalit᷑ explicite. vel ſecũdario ⁊ ĩpli

cite Pꝛimo modo cõfeſſio non cadit ſub
p̃cepto.Eo ꝙ nõ inueniat᷑ expꝛeſſe in ali/
quo decẽ mandatoꝝ ſeu pᷣceptoꝛũ Cadit
tamen ſecũdario ⁊ implicite ſub pᷣcepto.
⁊ dici poteſt ꝙ ſub illo eenro⸗ Honoꝛa
patrẽ tuũ ⁊ matrẽ tuam. Vbi pꝛecipitur
Ponor ⁊obediẽtia facienda matri ecclłie.
Ouia igitur eccleſia ſtatuit ⁊ pᷣcepit con/
feſſionẽ homini fieri Ex cõſequẽti.in mã
dato illo pᷣcipi videtur.vt homiĩ fiat con/
feſſ o.(Abt autẽ confeſſio inſtituta ſitꝛ
pꝛecipiatur ab eccłia. Require in ſumma
Ravmũdi ti.de peni.diſti:ij.que eſt de cõ
feſſione pagra. ui ſitt. ((eeſſio

☚

(Cui ſit faciéda co/

S S.

AVUi autẽ facienda ſit confeſſio.
in ſumma pᷣdicta Raymũdi di
citur.Aerũtamen bꝛeuiter dici
Poteſt ꝙ ſoli ꝓpꝛio ſacerdoti eſt
facienda.qꝛ ille ſolus habet poteſtatẽ ab
ſoluendi ſuos ſubditos.pꝛeterq; in caſi/
bus ſpecialibi.ſcʒ cum dñs papa vel epᷣs
in dyoceſi ſua/ dat pꝛopꝛio ſacerdoti ad/
iutoꝛes.ſicut facit cũ trãſfert ptãtem ſuaʒ
in penitentiarios ſuos.vel oꝛdinat aliq̊s
qui pꝛedicãdo/⁊ exemplũ bone vite dan/

——

do/ moneãt populũ ⁊ eos quos monue/

rint audiant ⁊ abſoluant. Ael cum plebe
multa eſt ⁊ nõ ſufficit pꝛopꝛiꝰom̃es audi

re.tunc põt epiſcopꝰdare coadiutoꝛes
Sunt ⁊ alij caſus.ſcʒ cumſſacerdos licen
tiat ſuũ ſubditũ vt alij cõfiteatur.Et cre/
ditur ꝙ teneticẽtiare in ſequẽtibo caſibꝰ

ſubditos.Et ſi nõ licẽtiauerit/poteſt ſub

ratihabitõne alicuiꝰpeti. Scilʒ cũ quis
habet indiſcretũ ſacerdotẽ. Item cũ ꝓba
biliter credit ꝙ reuelet confeſſionẽ ſuam·
Item cũ quis foꝛnicatus fuerit cum filia
ſoꝛoꝛe matre vel cõcubina pꝛopꝛij ſacer/
dotis.pꝛopter qð incurrere credit eꝰ odi
um ſi confiteat᷑ ei. Itẽ cum ꝓbabilit᷑ cre/
dit ꝙ velit indiinare animũ cõfitentis ad
cõſenſum moꝛtalis peccati. Itẽ cũ quis
occltus hereticus depᷣhenditur. Itẽ ſᷣm
aliquos cũ pꝛopꝛiã ouem ↄgnouerit In
huiuſmodi caſibꝰ peti poteſt licẽtia pꝛo/
pꝛij ſacerdotis.ne cõtemni videat᷑. Et ſi
nõ dederit/credit᷑ vel ꝙ maioꝛ adeundus
ſit. vel aliquibo illoꝛũ qui a ſuꝑioꝛe ſuovł
dño papa potentiã abſoluẽdi acceperũt/
confiteri poſſit. Eo ꝙ fatuitas iudicare/
tur cõmittere ſe diſcrimini.pᷣſertim cum
om̃ibus cõtradicentiba poſſim cauere ꝑi
culum in coꝛꝑe Et fatuũ eſſet dicere ꝙali
quo caſu tenerer ſequi eũ qui me vult pꝛe
cipitare in mente. ¶ Sũt ⁊ alij caſus in
quibꝰ non opoꝛtet expectare necadire ꝓ/
pꝛiũ ſacerdotẽ. Vt cũ quis peccauerit in
parrochia alterius. vbi ratone delicti ef/

ficitur de iuriſdictõne eius in cuiꝰ parro⸗/

chia peccauit. Itẽ cũ quis mutauerit do
miciliñ.⁊ in alterius parrochia habitat.
Item ſi eſtvagabundꝰ ꝑ terras. Item cũ

eſt in articulo moꝛtis. In q̊ caſu ſiue ba/

fiteri ed hic attende ꝙ Raymundꝰ
⁊ alijvalde magni dicũt/q cum ꝓpꝛius ſa
cerdos dat ſuo parochiano licentiã / ybi
voluerit confitẽdi.opoꝛtet illũ parochia
num aliquẽ adire habentẽ generalẽ pote
ſtatẽ confeſſiões audiendi. Eo ꝙ ipſep/
pꝛius ſacerdos parochianũ ſuũ licet poſ
ſit de confitẽdo alteri licẽtiare. Non po/
teſt tamen illũ alienũ ſacerdotẽ licentiare
q talem poſſit confeſſionẽ audire.niſi ac
cepta ab oꝛdĩario poteſtate.Et tamẽ nos
paſſim videmus/ꝙ plebani aſſumũt ſibi
in adiutoꝛiũ multos qui nũq; licentiati
fuerunt ab aliquo oꝛdinario. VUnde vult

benti ESe ligatas.ſiue ſolutas licet cõ/

eſait

aſebit
naſnad

dataeſt
(pitqyn
(Autnun
ſunthmn

giurta
uni
dlatt⸗

se
nmenia

mtioon

verdi

cäcen

quod⸗
damg
nimiͤ
nusn

ſeſica

loere

ſn

n

ap⸗
t
de⸗
lobr

ſut⸗

ni
mornli

eriſti

dicitqn
woꝛeſe
tepe
ſchiem
dusce
osd⸗
clit
nimi
Wen
riine
blleti
lengi⸗

enoe

ſiddum

aer

ſacer,
a
düton
nentisl
ciͦ gus
1. Re n
olent n
lüͤk
ben. ſt
Aeundus
ninteſuork
cceperit
s udlene
mnan
tauhi
rali
enulepee
aaſusin⸗
adirep/
guertin
ictiei⸗
nopano/
tnoit do
1 Nena
iſun
unnslicetco/
n piſi
cnni/wi
lipavchu
nanl pole
gihe
ülcapof
Fon o⸗
Clcentune
ure niſin⸗
Ettamen⸗
ſunitt
i; iannn
Civenit

eet ſcribit Magiſter. vi. de trano in ſum /

ma ſua de titulis.ꝙ a iure in oꝛdinatõne

Ddata eſt eis poteſtas abſoluẽdi.⁊ hanc re

cipirquiliber in ſui oꝛdinatõe. Vnde cũ
aſſumũtur a plebanis in adiutoꝛiũ/ poſ/
ſunt ſᷣm ipᷣm confeſſiões audire. Nam cũ
a iure licentiã habent.nõ egẽt licentia oꝛ

dinarioꝝ. ¶ Ceterũ de verbo quodã qð

dicit ipſe.vi.de trano ti:de penitentia

de gradibus peccatoꝝ.videlicet
ꝓꝙ vſus contra natura/execrabiliter fit in
mmeretrice.ſed execrabilius in vxroꝛe Dubi
tatio oꝛit᷑ apud magnos eo ꝙ ipſe.vi.per

verbũ pꝛedictũ videtur velle/ꝙ ille vſus
etiã cum vxoꝛe pꝛopꝛia.ſemꝑ moꝛtale ſit

quod aliqbus nõ placet.Oicunt enĩ qui
dam ꝙpꝛoprt neceſſitatẽ vtpote pꝛopter
nimiã pinguedinẽ/vel apoſtema vel vul

nus in ventre/dummõ fieret in debitova

ſe ſi cognoſceret vir vxoꝛem mõ incõſue-

to.excuſabit᷑ vir a peccato.dũmodo cau/
ſa pꝛolis habẽde hoc fieret.Et vocant il/

li vſum cõtra naturã ſolum quãdo qs nõö

ea arre coꝛꝑis vtitur que ad generandũ
in

do bꝛutali cognoſcẽdo.nec neceſſitas ex/

cuſat a toto licet diminuat quãtitatẽ pec

cati. Vnde grauiter peccarʒ ⁊ vt creditur

motꝛtaliter ſᷣm ipᷣm qͥ ſiccognoſceretè/ nul
la exiſtẽte neceſſitate. Magiſter Albertꝰ

dicit ꝙ nihil eoꝛũ que facit maritus cum

vxoꝛe/ſeruato vaſe debito/eſt ſᷣm ſe moꝛ/
tale peccatũ.ſed poteſt eſſe ſignũ cõcupi-

ſcæẽtie moꝛtalis ſcʒ quãdo nõ ſufficit mo/

dus quẽ natura determĩat.ſed habẽt mo

dos bꝛutoꝛũ animaliũ. nulla exiſtẽte ne/

ceſſitate. Undeſᷣm ipᷣm quãdo alter eoꝝ

nimis pinguis eſt.vel q uãdo cõtingitvẽ

trem mulieris apoſtemari vel impꝛegna/⸗
ri.ita ꝙ anteriꝰ non eſt membꝛũ applica/

bile.tũccauſa plis habẽde.vel cauſa red/
dendi debitũ.vel cauſa foꝛnicatõnis vitã
de/nõ eſt pꝛohibendũ aliter cõuenire.ni/
ſi dumtaxatvbi nulla pꝛecedẽte neceſſita
te.ſed tantũ ex libidine fieret Iſtud tamẽ
non expedit populũ ſcire.

confeſſio/apud aliquos dubi/
tatur.Oicũut enim aliqui ꝙ cõ

tituta eſt ſed alia. Dagiſter Alexaãder
de Ales dicit ꝙ peccatvir ſi vxoꝛẽ ſuã mo

Vãtum autem differri poſſit

feſſio differri poteſt ſine peccatovſq; in tẽ
pus determinatũ.Et q; confeſſionẽ face⸗
re nõ ſic eſt pꝛeceptũ ꝙ opoꝛteat quolibʒ

tempoꝛe fieri.Sunt q diſtin guũt Quia
aut ille qui peccauitê/ nondũ eſt cõtritus

ſed manet adhuc in moꝛtali peccato. Et

tũc non cõfitere data opoꝛtunitate.ſicut
nõ cõuerti.vel non cõteri.eſtei om̃i hoꝛa
peccatũ.Sed nõ nouum peccatũ.immo
aggrauatõ pꝛioꝛis Eo ꝙ diuturnitas ſit

circũſtantia aggrauãs peccatum. Si au

tem ille qͥ peccauit iam ↄtritus eſt Dic ꝙ;

tenetur cõfiteri aliquãdo.ſed nõ tunc.vł
tunc. Et ex pꝛecepto ecclie infra annũ iu
xta foꝛmã decretalis. Om̃is vtriuſq;.Oe

ſi nõ confitet᷑/peccat moꝛtaliter. pꝛopter

inobedientiã factam matris eccłie. Vn/
de illud pꝛeceptũ de conſitẽdo non obli/
gat ſub pena moꝛtal.dũmodo fiat infra

tempus ſtatutũ.ſi tamẽ homo ſemꝑ con/

teratur.Sed qͥd ſi ante tempus ſic ad cõ/
fitendũ ſtatutũ/contingat aliquẽ anteq;
cõfiteatur ſubito moꝛi.nec habuerit tem
pus cõterendi de trãſgreſſiõe diuini pꝛe/
cepti.quo iubet᷑ aliquando cõfeſſionem

facere.eo ꝙ ſit moꝛte pꝛeuentus: un

damnat᷑ tanq; legis diuine tranſgreſſoꝛ.
Eo ꝙ in quo inſtãti pꝛius fuit ſoluendo
id eſt potẽs ſoluere confeſſionẽ.quia po/
tuit cõfiteri vel dolere ꝙ nõ fuit cõfeſſus.
Deg in vltimo inſtanti iã factus eſt trãſ

greſſoꝛ.Hoc tamẽ non intelligat᷑ de eo q

ex cauſa confeſſionẽ differt. vt ſcʒ habeat

confeſſoꝛẽ diſcretioꝛẽ. vel alia vtili cauſa
dumodo diligentiã apponat vt habeat.

De tertia par

penitentie ſcilicet ſatiſfactõne.
E ſatiſfactõne bꝛeuiter dicen/
ꝓ dum eſt. Et pꝛimo qͥd ſit. QOue

eius partes. Ein neceſſe ſit ip/

ſam fieri in charitate.

Auid ſit ſatiſfactõ
inſoecaaiil..
Iffinitur autem ſic ſatiſfactõ/⸗
ſm Bꝛego.a magiſtro in quar
to libꝛo ſentẽtiaꝝ. Satiſfacere

eſt cauſas peccatoꝛũ excidere.⁊ earũ ſug/

geſtionibus aditũ non indulgere.Et vo

cat cauſas peccati/ occaſiones alliciẽtes

ad peccandũ. Quarũ quedã pꝛopinque
ſunt peccato. Et heſunt in noſtra gtate.

Compendiũ theologie

vyt eas poſſumꝰ amouere vel excidere Aer
bi gratia.Cena ſplendida/cauſa pꝛopin
qua eſt luxurie. vt Jerem̃.vi. Saturaui
eos⁊ mechati ſunt.Et hãc cauſam ſeu oc
caſionem/poſſumus amouere ⁊ excidere
Sunt ⁊ alie cauſe ſeu occaſiones pecca/
ti/remotioꝛes.que in noſtra poteſtate nõ
ſunt.vtputa oblatio talis cene.vel alicu/
ius rei delectabilis oculis coꝛdis no ſtri.
vel ſuggeſtio diabolica de tali ſplendida
cena Hõ eſt eni in noſtra ptãte arcere dya
bolum. quin talia oculis mẽtis noſtre of
ferat. Occaſiones ergo peccatoꝛũ ꝓpinqs
debem?excidere quia in noſtra ptaãte ſunt
Sed occaſiõibus peccatoꝛũ remotioꝛi/
bus ſi veniãt a ꝑte diaboli.vel carnis vel
mũdi/nõ debemus cõſentiẽdo aditũ in /
dulgere.eo ꝙ in noſtra ptãte ſit eas nõ re/
cbe Aliter autẽ diffinit᷑ ſic Satiſtactõ
damni / vel in iurie illate recõpenſatio

ek tiſfactönis.
Altiſtactiõis autẽ ponunt᷑ tres
ptes.ſcilʒ oꝛatio.elemoſyna.ie
uinnniũ.Que generalioꝛa ſunti
ſatiſfactõne cuiuſlibet peccati. Cum enĩ
quis peccat/delinqͥ t in deum.⁊ cõtra hoc
ſpecialiter ſatiſfacit oꝛatõ. Itẽ delinquit
in eccłiam hoc eſt in pꝛoximũ.⁊ ↄtra hoc
ſpecialit᷑ ſatiſfacit elemoſyna Itẽ delinqt
in ſeipᷣm.⁊ contra hoc ſpecialit᷑ facit ieiu
nium De quib illud dicit᷑. Bona eſt oꝛa
tio cum ieiunio ⁊ elemoſyna-·

Uin neceſſe ſit con/

feſſionẽ ⁊ ſatiſfactõem/fieri in caritate
Ltimo querit᷑ cauſa bꝛeuitatꝭ
de confeſſiõe ⁊ ſatiſfactiõe ſimł
2 vtxꝝ neceſſeſit ꝙ fiat in caritate
Et an qui cõfitetur ⁊ ſatiſfacit
extra caritatẽ.teneat᷑ iterum cõfiteri.⁊ ite/
rum ſatiſfacere ¶ Et dicunt hic plures
vtrũq; debet fieri in caritate Et repeti ſi
at extra arieate Diur circavtrũq; diſtin
guũt.Et pꝛio de cõfeſſione dicũt ꝙ opoꝛ
tet ꝙ fiat in caritate.ex quodã tamen ↄſe/
quẽti.ita ꝙ opoꝛtet ꝙ fiat illud quod ſta
tutũ eſt ab eccłia.Et opoꝛtet etiã ꝙ dũ fit
qꝙ charitas habeat᷑.quia ſemꝑ ſiue ↄfitea
mur ſiue nõ / nos tenemur habere carita/
tem.Et ſic vt tactũ eſt/nos tenemur ex q̊

ſm iugiciũ ⁊ oꝛdinem iuris.

dam conſeãnti cofiteri in charitate. Sed Z

ſi fiat extra charitatẽ non opoꝛtet (vt di⸗/
cunt)eã repetere.ſed ſolum ſatiſfacereꝛ cõ

fiteri ꝙ confitẽdo pꝛius ficti fuerimꝰ id

extra charitatẽ.dum tamẽ idem ſit pꝛioꝛ
⁊ poſterioꝛ ↄſeſſoꝛ ⁊ memoꝛiã habeat pec

catoꝝ cõfitentis.Alioquin opoꝛteret re/

petere.quia integra debet eſſe cõfeſſio.Et
iſti dicti ſui ponũt rõeʒ ꝙ ſcʒ ad hec duo
ſcʒ cõfiteri ⁊ charitatẽ habere/tenemur di

uiſim Hã pꝛopter ſtatutũ eccłie tenemur
coõfiteri ſiue babeamus charitatẽ ſiue nõ
Et ſimiliter tenemur habere charitatẽ ſi/

ue cõfiteamur ſiue nõ Et ideo poteſtvnũ

ſolui ſine alio. AUt grã exempli. Sitene
oꝛ ire ad eccliam.⁊ cũ hoc teneoꝛ tota die
eſſe capatus in eccſia Si vado ad eccłia,ʒ
ſine capa nõ opoꝛtet me iterato ire ad ec/

cleſiã.ſed ſolum ſatiſfacere deeo ꝙ nõ fui

tota die in ecclia capatus Conſimilictin

pꝛopoſito. ¶ Be ſatiſfactõe autẽ dicũt ꝙ
in ſatiſfactõne duo ſunt cõſideranda.ſcʒ
ipſa ſolutio debiti.⁊ ipſe modus ſoluen/

di.ita vt ꝑ datum ſiue factũ fiat ſolutõ de

biti.⁊ ꝑ modum ſoluẽdi placeat ſolutio.

Si autẽ per aliquẽ fiat extra charitatẽ ſo

lutio debiti.puta pene taxate a ſacerdote

ſicut ieiunare ꝑ annũ ⁊ huiuſmodi.dicit᷑

ꝙ; de rigoꝛe nõ exigitur ꝙ iterato reddat/

cum charitatẽ ⁊ gratiã adeptꝰ fuerit. Sʒ

ſolum ꝙ illud qð defuerit in mõ. ipſe pe/

nitendo ſoluat. Añ qui tenebat᷑ deo iniũ
ctam penitentiã facere qð reſpicit debitũ
⁊ cum hoc in charitate ⁊ bñ oꝛdinata vo

luntate facere.qð reſpicit modũ ſoluendi
debitũ ſoluet ſed nõ modo debito.opoꝛ/⸗
tebit talem cõfiteri ⁊ ſatiſfacere de indebi

to modo ſoluendi Et tũc erit debita ſatiſ/
factio. Quia ſcʒ eijcit ſatiſfactũ pus quã/
tum ad debitũ. Nũc vero Bert ſatiſfit
eliqua ple/

quantũ ad debitũ modũ. Reliquaple
netractãt᷑ in ſumma Rayv.ti.de penitẽtia
ꝓpter qð multa cauſa bꝛeuitatis trãſeo

De ſacramento ex⸗

freme vnctõnis ⁊ ꝑtinetibus ad ipſum-
Equit᷑ aliqua tangere de ſacra
mento vltime vnctõnis. Et pᷣ/
mo quid ſit. De eius inſtitutõ
ne.Quid ſit eius materia Que

foꝛma Quis debitus miniſter. Quis et.ꝰ
effectus. Ouid hic res.⁊ quid ſacramen/

tum. Quis ſit ꝑceptibilis huiꝰ ſacram̃ti.

ſhint
oitn
ilfffint
murge
ponit
Pſio
i
Den
bap

neyhe
Deci⸗
oo tſan
ſolipe

Auini⸗

Ckolap
engodi⸗
Udini
hother
noini
modo
aclien
ſunſ
ſihr,
onabe
nſba⸗
wolitg
(nor
MLace
ſtdien
r d⸗
birole
e

Hordebiii
Ndinande
Güſolueni
Gto. o00,
nedeindchi
woninſnh
ciͦtocli
“

6deyeniail
imsnii⸗

—

De ſacra.extreme vnctionis 27

7

loco vnctõnis.

Quig ſit extre

ma vnctio a quibuſdã. Extre/
mavnccio eſt linitio olei ſancti
ficati.facta ad releuatõem vtri

uſq; infirmitatis.ſcʒ mentis ⁊ coꝛpꝑis Et

ponit᷑ vnctio extrema pꝛo nomine vnico
diffiniti.quod qꝛ nõ habemꝰ circũloqui
murꝑ duo. Iſte vero termin?linitio qui

ponit᷑ in diffinitõne / ſonat in actũ vel in
paſſionẽ que eſt in ſuſcipiẽte ipᷣm ſacra.
mẽtũ.ſicut cũ dicit᷑ baptiſmꝰ eſt tĩctio ꝛc.
Deſignat᷑ tinctio paſſiua.quia intingit
baptiſatus. Verũtamẽ ſi quis totum eẽ
Ecxtreme vnctõnis vellet diffinire. poſſet
ita notificare.Extremavnctio eſt ſacram
tum ex vnctõne infirmis ꝑ oleũ ſanctifi/

catũ facta conferẽs infirmis remediũ cõ/
tra peccati reliqas.etſi expedit alleuiatõ/
Nem ferens coꝛpoꝛis infirmitati.

De erinſtitutione

— Vando autẽ⁊ vbi ſit hoc ſacra

4

mentũ inſtitutũ eſt duplex opi

S nio. na dicit ab apoſtolis

Marci.vi. Vngebãt oleo multos egro/
tos ⁊ ſanabant᷑ Que gloſa ſic ðt Ab apo
ſtolis patet hũc moꝛẽ eſſe traditũ vt ener/

gumini ⁊ alij egroti / certo loco vngãtur

oleo / a pontifice conſecrato. Scom hoc
ergo dicendũ eſt ꝙ apoſtoli a deo inſpira

ti. diuina autoꝛitate ⁊ volũtate inſtituere

potuerũt iſtud ſacramentũ.immo ipſe de

us in ipſis·licet foꝛſan tũc non vngerent

modo ⁊ foꝛma qua nũc ſᷣm oꝛdinatiõem

ecclie fit vnctio. Sed foꝛſan ad tempus

iſtam foꝛmã ex cauſa nõ ſeruauerũt.ſicut

ipfi(vt ſupꝛa tactũ eſt) ad tẽpus ex cauſa

ratõnabili foꝛmã baptiſmi mutauerunt.
vt ſcʒ baptiſarẽt in nomie chꝛiſti. ¶ Alij
volũt ꝙ iſtud ſacramentũ xpᷣs ꝑ ſe inſtitu

erit quoniã iuxta pᷣallegatũ capitulũ.vi.

Darci. Harrato quõ chꝛiſtus ſuos mi/

ſit diſcipulos ad pꝛedicandũ ſtatim ſeq
tur. Et exeũtes pꝛedicabãt vt penitentiã
ageret ⁊ demonia multa eijciebãt ⁊ vnge

bãt oleo młtos egros ⁊ ſanabãtur.quod
nõ credit᷑ ſine inſtitutõe dñi fuiſſe.Nec ſi

Et quo ad moꝛbum Et quo ad etatẽ.de

Iſfinit᷑ autẽ ſicextre (vnctö

hoc ſacramentũ eſſe inſtitutüY/
ue videt᷑confirmari ꝑ gloſam ſupꝑ illud

mile eſt de immutatone baptiſmi. qꝛ alid
eſt mutare foꝛmã ſacramẽti.⁊ aliud inſti/

tuere totũ ſacramentũ de nouo celebꝛan/
dum. Nam ⁊ foꝛte nũc per eccleſie autoꝛi
tatẽ aut aliqua ſibi data inſpiratioem ſi⸗/
cut apoſtoli habuerũt/p onenralie ua ad

tempꝰ iuſta de cauſa circa foꝛmaʒ alicuiꝰ

ſacramenti. immutari. ſed totũ ſacrm in
ſtiguere / null?poſſet vt credit᷑ niſi ſolꝰdeꝰ

cramenti extreme vnctönis
a Ateria huius ſacramẽti eſt ole
murn ſimplerx ab epo benedictuʒ
v ſine alterius rei admixtõne Cũ
im olen ſignificet nitoꝛem conſcietie
Iſuauitatẽ fame.⁊ moꝛiturꝰmaxi
me indiget nitoꝛe cõſcientie.⁊ nõ multũ
ſuauitate fame/apparet ꝙ moꝛituri ſimR/

Mue ſit materia ſa

plici oleo cõueniẽter ꝑungũtur. Hõ criſ-/

mate.quod ↄpoſitũ eſt ex oleo ⁊ balſamo
Et quoniãa in exitu conſtitutꝰ.indiget
tia ſanãte.nõ tantũ coꝛ ſed etiam alia
membꝛa qᷣbus abuſus eſt / indiget nõ tã/

tum vnctõne coꝛdis.ſed etiã alioꝛũ mem

bꝛoꝛũ quibo maxime peccauit.vt ſicut tri
na merſio in baptiſmo ſignat ſubmerſio

nẽ trium peccatoꝛũ que in mũdo regnãt

ſcʒ ↄcupiſcentie carnis. cõcupiſcẽtie ocu
loꝛum et ſuꝑbie vite. Sic hic multiplex
inunctõ ſignat eliminatõeʒ exdiuina mi
ſericoꝛdia mebꝛoꝛũ ſinguloum.g

. .

ius ſacramenti.
Efoꝛma autẽ ſciẽdum eſt ꝙ ſi/
cut foꝛma alioꝝ ſacram̃toꝝ cõ
8-— ſiſtit in ſermone ⁊ ope vt bapti
ſmus in verbis illis / baptiſo te ⁊c. Et in
ope ſcilʒ in merſione baptiſati. Et ſic de
alijs ſacramẽtis. Sic huiꝰ ſacramẽti foꝛ

ma cõſiſtit in ope ⁊ ſermone. In ope qui
deum.in illa ſcʒ ſignatõne mẽbꝛoꝛũ in foꝛ
ma crucis. In ſermonevero in platõe ho

rum verboꝛũ. Per iſtã ſuauiſſimã vnctõ
neʒ/⁊ ſuã pijſſimã miſericoꝛdiã dimittat

tibi deus quicqͥd ꝑ viſum peccaſti.Et ſic

de ceteris mẽbꝛis Nec iterat᷑ iſta foꝛma ſu
eandẽ materiã ꝑ replicatõem verboꝛũ.
quia nõ om̃ino ſunt eadẽ verbꝗ vt patet
licet in ꝑte eadẽ eſſe videant᷑. ¶ Sed cum
multiplex ſit vnctio ⁊ multiplex verboꝛũ
pꝛolatõ qꝛ ad ſingula mẽbꝛaſi inc fiũt
H 3

Compendiũ theologie

vnctiones.⁊ ꝓpꝛiaverba dicũtur Nunàd uenire inter illa plurimã ſimilitudinẽ. a
ad inunctiõem oculoꝝ dimittutur eoꝛn gratia ſpũſſancti ad modũ olei lenitia eſft
peccata Et ſimilit᷑ ad alias inunctões ali moꝛbi ſpiritualis.letiſicat etiã conſolat
oꝛũ membꝛoꝛũ / alia eoꝛũ peccata. vel an ab hac vita exeuntẽ. Uñ in pfe al. Vt exhi⸗/
omia peccata ſimul dimittãtur. Oicit p laret faciẽ in oleo id eſt mẽtem qᷓ facies in
om̃es alie ille inunctõnes licet fiãt diuer terioꝛ eſt in oleo exrreme vnctiõis Et pa/
ſis temꝑibus/tamẽ ꝓ eodẽ temꝑeſcʒ pꝛo nis id eſt euchariſtia que inunctis exhi/
vltimo incta rirlats 18 rcoricte in uned betur coꝛ hominis cõfirmet.
nis ſacte cẽſent᷑ ſicut in ſimili dictuũ eſt ſu (W£ „— 11 gati
pꝛa in cõſecratõe euchariſtie Ham ſic hic S uls ſit erce Pti/
eſt tunc enĩ om̃ia peccata ſimul dimittũ/ bilis huius ſacramenti.
tur ſcilicʒ in vltimo inſtanti totius inun VWis aut pceptibilis ſit huius
ctõnis ⁊ pꝛolatõnis verboꝛũ pꝛo quo fi/ üQſocram̃ti. Dicit᷑ ꝙ nõ om̃i moꝛ
unt om̃es inunctönes. „ B bo veratns ſea all mo bo⸗
11GG 1 α 1 uUioꝛi in quo tim periculum moꝛtis?¶ nñ
A 18 ſit Deb 1t 1 16 qꝛ om̃is egritudo coꝛꝑis creſcendo pᷣt re
niſter in ſacramento extreme vnctõnis. ducere holem ad obitũ/in om̃i moꝛbo cG
E miniſtro autẽ hoceſt tenen / cepit iĩminere ꝑiculũ moꝛtis / poterit iſtö

V .

NVgAdum / ꝙ ſolus ſacerdos poteſt ſacramentũ dari. ¶ Sed nũquid ꝑnuli?
bpeoc ſacramentũ cõferre. ſolus ignoꝛãtes ⁊ amẽtes pñt inungi.Dicit ꝙ ult
Teps hoc oleũ cõſecrare. Quod nõCum eni hoc ſacramẽtñ nõ debeats nüſa
patet tũ ex autoꝛitate beati Jacobi quiln rninõ recognoſcẽtib.⁊ nõ poſtulãtib ipʒ lerni
ſua canonica capitulo vltimo dicit Infir Lales autẽ ſunt puuli ⁊ ignoꝛãtes.q oſ / ſngli
matur aliqs in vobis inducat pᷣbiters no vſum rõis amiſerũt Et furioſi niſi hba tütm
ecckie.⁊ oꝛent ſuꝑ eũ.vngentes eũ oleo in buerint dilucida interualla. Dicit ꝙ bu 3 busſ
nomie dñi.⁊c̃. Tum quia iſtð ſacramẽétu iuſmodi inungẽdi nõ ſunt. Poſſet enĩ eẽ otu
cõſummatiuũ eſt penitetie.Etideo pertri piculũ tam in irreueretia.q; etiã in ĩmun uua.
net ad claues ꝗᷓ ſolis ſacerdotibꝰ ↄferunł dicijs ꝗᷓ hmõi hoĩes cõcomitant᷑. Si tñ Phen
G 1 ſit e cCt'1 ufnnrioſi habuerit lucida intualla poſſent ĩ denls,
S 4 [I ill intualł inũgi ſi imineret ꝑicim moꝛtꝭj. ililuai

ugrm/us ſagramenti. H
Iecr aute huiꝰſacramenti ᷣm
magiſtꝝ in livᷣ.ſentẽtiaꝝ poni
tur duplex ſcilʒ ſanatio coꝛpis
et ſpũs.vt ſicut homo ex duobus cõſtat/
ſcʒ ex coꝛꝑe ⁊ anima. Ita ſit effectus huiꝰ

Elocis autẽ vnctõis eſt varia
tio apð diuerſas eccłias. Hoc boc
taqmsẽ ſempꝑ tenẽdum eſt ꝙ loca nocäye
zqòͥ nq; ſenſuũ pꝛincipałr inũgẽè/ bulcio

De loco vnctons

₰

ſacramẽti ſanatio vtriuſq;.ſed pꝛĩcipaliꝰ da ſunt ſicut oculi.aures.nares.pedes et ſacho
mẽtis.qꝛ iſte effectꝰ ſemꝑ ſequit᷑ in vere pe manꝰ Quidã ãt addũt pectꝰ⁊ renes.⁊?⁊ wwmwm Auſi⸗
nitentie.Et iſta ſanitas mẽetis/ in duobꝰ brilicũ in qbo delectatõ eſt ven erea licʒz nõö impotr
conſiſtit.ſcilʒ in peccatoꝛũ remiſſione. et opoꝛteat ¶ Sed vbi inungẽdi ſunt mu⸗/ Vtin
in virtutum ampliatõne. ”YUMWͤ rnaei. Nici ꝙ in loco mutilatiõis.qꝛ lc; erico
( 11 Pinr poenr gy mébꝛo careãt. nõ tñ carẽt potẽtia q ↄplet
α nid hic 1 S et actus pcti ab intra.licet nõ ab excra Et iõ6 A1
Aſaamentuſit S vt expiet᷑ pctm̃ cũ mẽbꝝ nõ ſuꝑſit.in lo⸗ Gcus
Enicq; vt ſciatꝭ quid ſit hicres co inciſionis vel in loco illi membꝛo ma —
duid ſacraméu. Horandi . xuime vicino/inungẽdus et.
Fm quoſda/ſacramentũ hic eſft ¶ ſe PpASS
ipſe vſus olei. iue conſignatio cum oleo. E E geramento . 02 WR
Res autẽ/eſt ipſa gratia ſpũſſcti.·qᷓ dicto dinis ⁊ ꝑtinentibus ad ipᷣmn in generali. Hiider
modo efficit ſanatõem mẽtis.⁊ etiã qñũi; f ſacro oꝛdinis pꝛio occurri· hu
coꝛꝑis.quando ſcʒ expediẽs fuerit ( SGPe dicendũ.Quid ſit oꝛdo. Quidq mn
cundũ alios autẽ/ſacrametũ eſt ipᷣm oleũ ibi pꝛo materia? qͥd pꝛo foꝛma laſu
Res aute/gratia ſpũſſcti.⁊c̃. Eſt autẽ i /·BQuot ſunt gradꝰ⁊ ſufficientia

.

intd . eoꝝ. Quot ſunt de neceſſitate huiꝰ ſacra accipe.Oꝛdinũ vnꝰeſt ſupᷣmus 7 pꝛicipa
itenſe meti. Quioꝛdines ſacri.⁊ quare ſic dict lis ſcʒ ſacerdotiũ.Alij ſcdarij ⁊ huic debß⸗/
ſ en (GCO un ſi uietes. Dupᷣmus oꝛdo / duos hʒ act / ſcz
niftitn õõä paincipalẽ ꝗ eſt coficere coꝛp xpᷣi. Et ſecũ
nistnn Anomodo diffinitnr. Agniũ q eſt pplim pꝛeparevt idonee cõicet
maoh ANIffnit aut ſica magiſtro inli · Scvarij aut oꝛdines ⁊ huic ſupmo oꝛ/
ad bꝛo ſententiaꝝ Oꝛdo eſt ſigna dqini defuiẽtes. Aut defuiũt ei qad actũ
dclũ quoddã ſacrũ.quo ſpũa ſuũ pꝛincipalẽ aut qad actũ ſuũ ſcõariũ.
pen lis poteſtas rradit᷑ oꝛdinato ⁊ officii .te Di ꝗad acrũ ſu pꝛincipalẽ qͥ eſtoficere
quidã antiquoꝝ magiſtroꝝ ita diffiniit coꝛpꝰxpi tũc eſt ptas ſuper hoſtias exqb⸗
i Oꝛdo eſt ſacramentũ ſpiritualis poteſta coficit᷑ coꝛpꝰxpᷣi. Et hoc poteſt eẽ dupłr.
sſthis tig ad aliqð officiũ in eccłia oꝛdinatum. Quia aut in ↄpatõe q̊ ad pplłm qͥ eas of/
Woſümor (QOW 11 G 1 ſa me ferũt tẽplo.Et ſic eſt oꝛdo ſubdiaconatꝰ.
inang Wuig in iagcramen Subglcont eni mtereſt accineboſtias a
mnnanki to oꝛdis ſit materia. Et qͥd res ſaamẽti populo reponere in pꝛeſbiterio.vt ipᷣas
emhtoßt⸗ Vid autẽ ſit hic pꝛo materia et miniſtrare poſſit diacono vt dicit yſido.
ocimorpoc 4 quid ꝓ re ſacramẽeti a qbuſdaʒ Aut eſt ptãs ſuꝑ hoſtias in cõꝑatõeq̃ ad
oentit dicit᷑ ꝙ ſicut in baptiſmo / tria ſacerdotẽ.⁊ ſiceſt oꝛdo diaconatꝰ cuiꝰ eſt
nis ul: unt Vnũ ſcʒ qð tm̃ eſt ſacramentũ.ſ.aq̃ hoſtias oblatas ponere ſuꝑ altare ⁊ oꝛdi
ng Dutg vel tinctio cũ verbo.Et alið qð eſt res tã nare vt eas ibi cõſecret ſacerdos.Si ãt ẽ
niern tũ ſcʒ remiſſio peccati.vel collatõ grẽ.Et oꝛdo defuiẽs ſacerdotio q̊ ad actũ ſuũ ſe/
Ntuinbi; tertiũ qð eſt res ⁊ ſacr̃m.ſ.caracter bapti/ cũdariũ ſcilʒ ad pꝛepãdũ populũ /tũc aut
nins dd ſmalis.Sic hic eſt aliqͥd qð eſt ſacramẽ·è deuit ei in amouẽdo malũ.aut in oꝛdie
monä tũ tm̃.ſcʒ illa ſigna viſibilia cũ verbis.qͥ/ ad bonũ.Si pꝛĩo mõ:ctunc iteꝝ ↄtingit h
l dectade bus ſpũalis poteſtas tradi ondit᷑. Vt in duplicit.ſ.aut amouendo malũ qð eſt ab
doſei hoſtiarijs traditio clauiũ cũ verbis ad H extra.⁊ ſiceſt oꝛdo hoſtiarioꝝ qrũ officiũ
Sanininn ptinetiby. In lectoꝛibo traditio libꝛi po eſt indignos ⁊ viles excludere.ne violent
ient Gif phetaꝝ cũ verbis ad hoc inſtitutis Et ſi locũ cõionis fideliũ.aut amouẽdo malũ
lpoſen dealijs. Etaliqd qð eſt res tm̃ ſcʒ grã ſp· ag eſtab intra. ? tũceſtoꝛdo exoꝛciſtaꝝ qᷓ
ienng rituſſcti infuſa. vel pras ſpũalis ſt ?⁊ ali rũ eſt arcere vim demõis ꝑ adiuratões ne
. 1. qͥd qð eſt ſacr̃m ⁊ res ſcʒ caracter qͥ impꝛri impediat ꝑceptiõeʒ ſacr̃oꝛũ.Si ãt oꝛdo
00 mit. ¶ Alij ponũt duo poꝛaeꝓ ſacro ⁊ re. detuit ſacerdotio in oꝛdie ad bonũ. tunc
Sckyn ed tũc circa hoc oꝛit᷑ dubiũ cũ dicatk ¶ßpteſſe duplicit᷑· Aut ex ꝑte intellectꝰ⁊ tũc
llus Hor ꝙỹ hoc ſacrm ſit aliqð ſacratũ ſignũ exteri eſtoꝛdo lectoꝛũ qru officiũ eſt legereapte
et gon us cũ verbis ad hoc oꝛdinatis.Et in qui ⁊ diſticte ad illuĩatõeʒ intellectꝰ Aut exp/⸗
piknäͤß buſdã oꝛdinibo ſicut ĩ ſacerdotio ſit pꝛo teaffectꝰ.⁊ tũceſt oꝛdo ceroferarioꝝ qͥ in
war⸗ ͤg ſacr̃o impoſitõ manuũ cũ foꝛma verboꝝ ſignũ ignis ſpũalis accẽdendi in coꝛdib
ſes) n An ſi ab yno vᷣba pferant᷑ ⁊ ab alio manꝰ nris cereos ſiqmiferos deferũt Et hi ſunt
reneseN imponat᷑ oꝛdo cõferatur.Et patet ꝙ non acoliti Acolitꝰenĩ grece ceroferariꝰ ðꝛ lati
ma ſiſi Vt in decreto diſtin. xxiij.ca.quoꝛunda neAlin volũt ꝙ nouẽ ſunt oꝛdines ĩ ec/
ut⸗ clexicoꝛum ⁊ ex textu ⁊ ex gloſa. —- cicſi militeſtcut iopt non rliee an /
lnang el, rgt ſinmn „ eloꝝ in eccleſia triũphãte Et ̃ᷣm q̊ſdam
ni 10 t ſi unt oꝛdinũ ſlong/eBatus rmrcplepat oſtrtanronos
Hametn gradus ⁊ vnde eoꝝ numer ? ſufficientia gradꝰ.qͥ additi ſeptẽ pcedentibo faciũt no
igen/ J Vot autẽ ſint oꝛdinũ gradus uẽ.Scõm alios coꝛona eſt pꝛimus oꝛdo
torbon dicit magiſter in.iiij.ſentẽtiax ⁊epᷣatus vltimus.⁊ ſic fiũt nouẽ cum ſe/

ꝙ ſunt. vij. ſcz hoſtiariatꝰ. lecto
ris exoꝛciſte.acoliti.ſubdiaco/

ptem pᷣnominatis.Sed pꝛioꝛ ſententia

27

lloꝛ eſt in conſpectu modernoꝛum.

uot et que ſunt n

0. 9 i diaconi ⁊ pſ biteri QOuoꝝ ẽ cõficere coꝛ
ncnni prpus vxp̃i qð eſt excelleẽtiſſimũ officioꝝ hu

thaii⸗ manoꝝ.Etiõ ſupꝛa ſacerdotiũ nõ eſt oꝛ/ y de neceſſitate huius ſacramenti
nto i do ſuꝑioꝛ.ĩmo necepatꝰ.nec archiepat. Egquitẽ dicere quot ⁊ q̃ ſunt de ne/
en ¶ Duoꝝ nũeʒ ⁊ ſufficientiã ſicpoteris ſſtatehui ſtaameti Et ditqj
in

Compendiũ theologie

ſex pꝛecipue.ſcilʒ ſexus virilis VUnde mu
lier nõ eſt ſuſceptibilis oꝛdinis. Itẽ pꝛe/

tũ ceteroꝛũ ſacr̃oꝛũ excepto cõiugio. Vñ

ſi aliqͥs nõ baptiſatus oꝛdinaret/nihil re
ciperet.vñ opoꝛteret poſt baptiſmũ ſi vel

let aliquẽ oꝛdinẽ exequi/qꝙ iteꝝ oꝛdinare
tur. repoteltas oꝛdinãtis.qꝛ qui nõ
eſt ẽs oꝛdines cõferre nõ poteſt. Itẽ in/
tentio recta.vt ſcilʒ oꝛdinãs intendat fa/
cere qð facit eccleſia.et ſimiliter oꝛdinan
dus ſ̃ᷣm quoſdã. Itẽ materia ſeu ſacramẽ
tũ vt traditio libꝛi ⁊ ſimiliũ cũ foꝛma ver
boꝝ Item temp?ſeu etas ſᷣm aliq̊s qm̃ ſi
puulus oꝛdinet᷑ etiã pꝛecedẽtibo alijs gra
dibo nihil reciꝑet cũ ſᷣm eos in hoc ſacra/
mento exigat᷑tam intẽtio recipiẽtis oꝛdi
nẽ q; ↄlerẽtis. Paruulꝰautẽ qꝛ non habʒ
vſum liberi arbitrij nõ habz intẽtionem.
Alij volũt ꝙ etas ſit de cõgruitate⁊ nõ de
neceſſitate huiꝰſacramẽti Et iõ in pᷣdicto
caſu ꝑuulus fᷣm eos recipit caracterẽ nec

Em eos eſt reoꝛdinãdus. Frater albertus
vult. ꝙ in alijs oꝛdinib/etas ſit de vgrui
tate.ſed ꝙ in vltimo oꝛdine qui eſt ſacer ·

dotiũ/eſt de neceſſitate. Vñ plane vult q
oꝛdo ſacerdotij nõ poſſit ꝑuulo conferri.

Itẽ ieiuniũ ſᷣm aliqs.eo ꝙ ſᷣm eos pꝛan/

ſus nõ cõferret oꝛdinẽ nec ſuſciꝑet Alij fe
re omes volũt cõtrariũ.¶ Multa pᷣterea
ſunt de honeſtate ⁊ cõgruitate tam ex ꝑte
cõferentiũ oꝛdines q; ex ꝑte temꝑis.que
reperies expꝛeſſe in ſumma Ravymũ.libꝛo
tertio in pꝛincipio ⁊ conſequẽter.

¶ Qui oꝛdines ſint

ſacri ⁊ quare ſacri dicũtur.
ſtremo notandũ ꝙ licet oẽs
Vpꝛedicti ſeptẽ gradus ſacri ſint
Atuoꝛ tñ pꝛimi minoꝛes oꝛdi/
es / nõ dicutur ſacri.ſʒ ſolũ tres maioꝛes
ſcʒ oꝛdo ſubdiaconatꝰ. oꝛdo diaconatꝰ.⁊
oꝛdo pᷣſbiteratꝰ.Et hoc ꝓpter dignitatẽ q̃
inducit᷑ miniſtrãtibo in tribꝛ maioꝛiba oꝛ
dinib.opoꝛtet enĩ eos vouere cõtinenti/
am vel ſimplicit᷑ vel fᷣm tempꝰ?ꝰ. Simpli/
citer in tota eccleſia occidẽtali.vbi nõ dã
tur iſti tres oꝛdines/niſi vouẽtibo ipſo fa
cto ꝑpetuã caſtitatẽ. Secundũ tempꝰ.vt
in oꝛiẽtali ecclia.vbi qͥ in matrimonio oꝛ
dinẽ recipiũt/ in matrimonio ꝑmanent.
Sʒ tñ / dũ miniſtrãt/abſtinẽt ab vxoꝛib⸗
Inſuꝑ ill moꝛtuis / alias ducere nõ pñt.

cedẽs baptiſmus qui etiã eſt ſfundamenꝰ

ingij et pertinentibus ad ipᷣm-
E ſacramento cõiugij nõ mul/
ta neceſſe eſt hic dicere eo ꝙ in
ſumma Raymũdi libꝛo.iiij.de
hoc ſacramẽto ſufficiẽter tractet. Sunt q̃
dam tñ que ibidẽ nõ tangũt᷑de quib hic
aliqua bꝛeuit᷑ memoꝛãda ſunt videlicet.
An iſtud ſacramentũ ſicut alia ſacramen
ta cõferat grãʒ ⁊ efficiat qð figurat.Quis

ſit eius effectus An opus cõiugale poſſit

fieri ſine pctõ.An debeat reddi debitũ cõ
iugale tꝑe impꝛegnatiõis. Itẽ an debeat
reddi temꝑe⁊ loco ſe geno Jlem an ſemper

debeat reddi cũ petitur. Quid hic ſit ma/

7

texia ⁊ foꝛma.⁊ qͥd res ⁊ ſacramẽtum.

An ſacramentũu cõ⸗

ingijaſere atia Micigt auod ſeumt
Reſuppoſito ꝙ matmoniũ
viri ⁊ mulieris coniũctio legi/
tima/indiuiduã vite conſuetu

inſtitutõis huiꝰſacramẽti:⁊vbi inſtitutũ
fuit.⁊ qui pñt cõtrahere ⁊ qui nõ cũ aliqͥ/

bus alijs circa hoc ſacramẽtũ neceſſarijs

que expᷣſſe libꝛo quarto ſumme Raymũ.
inuenies.nũc querendũ venit an hoc ſa/
cramentũ ſicut alia/cõfert grãm ⁊ efficiat

quod figurat. Abi triplex cadit opinio.
Worimnaiclt ꝙ nõ cõfert aliquã gratiä
ſed cũ alia ſacramẽta ſignificẽt gratiam⁊
ↄferant.iſtud tantũ ſignat gratiã ſed non

cõfert.Hec eſt opinio magiſtri in li.ſentẽ
tiaꝝ.⁊ pᷣpoſiti antiſyodoꝛi. (Becunda
opinio dicit ꝙ cõfert grãm ſcʒ receſſum a
pctõ.nõ tñ in oꝛdine ad bonũ.Et dicunt
ꝙ gratia illa eſt/ ꝙ virtute huiꝰ ſacramẽti
mitigat᷑ ↄcupiſcentia.ne ferueat vltra nu

ptiaꝝ honeſtatẽ. Et hec opinio ꝓbabili/
oꝛ videt᷑ ¶ Zertia⁊ ſatis peritoꝛũ opinio

eſt ꝙ cõfert grãm etiã in oꝛdine ad bonũ:
HNon quidẽ generalit᷑ ſe ad bonũ hoc tm̃.
qð debet facere cõiugatus.Et iſtð bonũ
eſt vt fideliter coniugi aſſiſtat.oꝑa ſua illi

cõmunicet.plem ſuſceptã religioſe nutri

at ⁊ huiuſmõi.Et ſᷣm hoc patet ꝙ efficit
gratiã quã figurat.ſed non oẽm quã figu
rat.ſicut nec opoꝛtet.Figurat quippe cõ/
iunctõem fidelis anime cum chꝛiſto:que

ſacramento cõ

ginẽ retinẽs.que diffinitio dat
fm naturã optime inſtitutã.qꝛ tũc vna?
pura fuit. Pꝛetermiſſo etiã tractatu de cã

ce

u⸗
io.
ho
pon
Eir
git
n
hut
ſiu
ſita
no.
tena
ſuint
fneno
ſunich
mnntult
ſorhe
fmnalio
autile
cohi⸗
eamn
explen
venial
tina
ſuean
ſnoral

G

se sc f . .

De ſacramento matrimonii 22

nare. maxime quatnoꝛ pꝛimis meſibus.

dicheepg
lihin
nget gan
iedegucbhi
lurntigclice.
luſaenmnen
ſaune Ous
nugnepoſſit
Vardchtic
—
dnanſchhe
iheinn
Wmminn.

ici

Mawe
Pnpwnl
mücole⸗
Gnumann
wkmn
migür
mimand
nguinöcdi
ii naeſen
mmme Kmni.
itanhorſ⸗
Nin teffin
dttopinio.
Niquigati

Nitgine.

Taniſſednon
ſtminliſenti
„(Gecnra
ſarurſun⸗
nd. Etninn
doini
uriogino
rrag doſ⸗
ihoenn.
Sinbont
ranſull
igoſeun
thffa
oen
mrqun⸗
nchit

7

—
S=S

—
=

=
☛

Ein amplexus ma

quidem eſt effectus eius nõ contẽtns qͥ
dem ſed ſignificytus.

uid ſit er effect

prꝛemiſſis igitur habes ꝙ du
plex eſt effect?matmonij. Vnꝰ
ſcʒ nõ contẽtus ſed tantũ ſigni
ficatus.ſcʒ cõiũctio fidelis ani
mecum chꝛiſto. Alius cõtentus ⁊ ſignifi
catus.gratia ſcilicʒ qua mitigat᷑ fomes.⁊
qua fideliter cõiugi aſſiſtitur.

ritalis poſſit fieri ſine pecato.
Trum autẽ fieri poſſit ample/
trxus matrimonialis ſine pecca/

o vel meritoꝛie/poſt hec venit

dicendũ. Et dicit᷑ ꝙ cauſe quatuoꝛ pꝛeci/

Ene ſunt ꝓpter quas fit cõmixtio cõiuga/

lis. Aut enĩ fit cauſa ſuſcipiende pꝛolis.

⁊ hoc duplicit᷑ lut ſcilicʒ ad cultum diui
num ampliandũ.⁊ hec cauſa ſic ↄgnoſcẽ
di vxoꝛẽ/ ab omni peccato excuſat ⁊ red/
dit opus meritoꝛiũ.dũmodo iſta intẽtio
ante finẽ opis per delectatõem nõ coꝛrũ/
patur.Ael fit cauſa pꝛolis vt ſcilʒ habeat᷑
ſucceſſoꝛ hereditatis ⁊ hec cauſa nõ excu/
ſat a veniali ſed a moꝛtali. Aut fit cã red/
dendi debitũ ⁊ heccauſa excuſat a culpa

⁊ ſᷣm aliquos meret᷑ ſic faciẽs.dum tamẽ

iſta intẽtio/ꝑ inoꝛdinatã voluptatẽ ante
finem oꝑis nõ ſupplantet᷑. Aut fit cauſa
foꝛnicatiõis vitãde et hec cauſa excuſat a
moꝛtali.Aut fit cauſa exſaturande libidi
nis ⁊ hec cauſa nõ excuſat a moꝛtali. Vel
ſm alios in hocvltimo caſu diſtingue. qꝛ
aut illa libido cauſa cuius exſaturade fit
cõmixtio cõiugalis/ tantũ repᷣſſa erat/q;
eam nollet alter cõiugum cũ alio vel alia
explere.⁊ tũc dicunt ꝙ adhuc eſt peccatũ
veniale.Aut intantũ creuerat illa libido
yt indifferẽtervellet quis eã ſiue cum ſua
ſiue cum nõ ſua explere Et tunc dicũt eſſe
moꝛtale peccatum.

Ein tepoꝛe impꝛe/

gnatiõis debeat reddi debitũ coniugale.
Etemꝑe impꝛegnatonis dicit᷑
Voptrer periculũ nõ debet in tẽ
poꝛe unpꝛegnatiõis vxoꝛ cog/
noſci. Ande ſivir eo temꝑe mo
ueatur ad couũ.debet ratõne/talem mo/
tum ꝓpter timoꝛem pᷣdicti periculi / refre⸗

Si tamẽ vir vxoꝛem dicto temꝑe cogno
uerit/nõ pꝛopter hoc peccat moꝛtalit᷑ e
rum etiã qꝛ mulier illo tẽpe maxime coi/

tum vt frequẽter appetit.ſi ipſa petat⁊ ip

ſevir exactus reddat ſic reddens leuiꝰpec
cat.exigẽs vo grauiꝰ.vterq; tũ veniali tm

co ſacris/ debeat reddi debitũ.
E temgꝑe ſacro ſimiliter dicit/
ꝙ temꝑe quadrageſime ⁊ qua/
tuoꝛ tempoꝛũ ⁊ rogationũ/⸗⁊ pᷣ

de⸗

cipuarũ ſolennitatu/ nõ debet alter cõiu

gum debitũ petere. Si tamen petierit cũ
pigentia tamẽ animi ꝙ ſine coniugij vſu

elſſe non poſſit/venialiter peccat. Si autẽ

alter petierit/reddax.exactu tamẽ iuſticie

et fide thoꝛi excuſat᷑a peccato.niſi in his

caſibus pꝛeter tempoꝛũ huiuſmodi ſole⸗
nitatem aliquid iuxta diſtinctões ſupꝛa/

poſitas grauius incideret quod peccaiũ
aggrauaret ( Degd ſecus eſt de locovtvo
lunt aliqui ꝙ ſcilʒ nõ tenẽtur in loco ſa/

cro reddere debitũ ſi aliquis alius locus
haberi poſſit.Si autẽ aliꝰ locus nõ poſ/
ſit haberi/vt cõtingit in tempoꝛe guerre⸗
vbi multis noctibꝰ in locis ſacris iacent
viri cum vxoꝛib ſuis.tunc ſi alter coniu/

gum ſoluat eractus.habẽs de hoc doloꝛẽ
coꝛdis:peccat tantũ venialiter.ĩmo ſi exi

gat cum planctu ⁊ pigẽtia qnod ſine vſu
cõiugij eſſe nõ poteſt. nõ credũt multi q;
peccat moꝛtaliter. ¶ NHec credas ꝙ tũccõ
taminet᷑ locus/ ita ꝙ recõciliatiõe indige
at.quia cõtaminatio ſacri loci diſtingui/

tur duplicit᷑. Una que pꝛocedit ex incõ/

gruitate operis.quod fit in ipᷣo reſpectu
dicti operis in ſe.Et alia que pꝛocedit ex
incõgruitate oꝑis non quo ad ſe.ſed quo
ad conſecratõem ſeu actum ipſius loci in
quo fit. Nam illa que pꝛocedit ex incon/
gruitate reſpectu loci tãtum ⁊ nõ operis
in ſe/non cõtaminat locum in tantumꝓ
indigeat reconciliatõne. Sed illa vero qͥᷣ
pꝛocedit ex incõgruitate ad ſanctificatõ/
nem loci/reſpectu opꝑis in ſe vt eſt in ma/
gnis facinoꝛibus.ſicut in ſtupꝛo adulte/
rio homicidio⁊ huiuſmodiet hec locum

cõtaminat in tantũ ꝙ recõciliatõne indi/

get maxime reſpectu aliquoꝛum facinoꝝ

vbi ſunt manitfeſta.
E S

in ſemper debeat

iuncta retractãt.

Copmpendiũ theologie

reddi debitum cõiu tu
ſolutõne autẽ debiti cõiuga
lis hoc tenẽt aliqui ꝙ om̃i tem
poꝛe petenti debitũ eſt redden/
Adũ fm opoꝛtunitatẽ loci. Oð
ideo dicit᷑ quia ille actꝰ/verecũdiã qᷓndã
habet ſibi annexã Uñ nõ opoꝛtet ꝙ ſolua
tur in publico.ſed in om̃i hoꝛa omiq; di/
miſſo negocio.ſi ſcit alterũ eſſe in ꝑiculo
ſa cõcupiſcẽtia.tenet᷑ captare ſecretũ cubi
le ⁊ debitũ reddere.(Alij diſtinguũt ꝙ ſi
cut in pꝛeceptis affirmatiuis ſemꝑ ad ea
tenẽtur ſed nõ ꝓ ſemꝑ vt verbi gratia Sẽ
ꝑ teneoꝛ honoꝛare paretes meos /ſed nõ
Ro ſemp ſed ſolũ pꝛo locoꝛ tempoꝛe Ita

gale cum peti⸗

Tr.⸗

*

bic vt dicũt quis ad ſemper tenet᷑ reddere

debitũ . ſed nõ tenet᷑ pꝛo ſemꝑ.ſed ſolũ cũ
opoꝛtunitas loci ⁊ tempꝑis hoc exegerit.
t nota duos verſus qui detminant
quinq; caſus.in q bus quis poteſt redde
re debitum ſine peccato ſed nõ petere. Fe

ſta ſacerq; locus ieiunia mẽſtrua partus.

Ei petis his peccas reddis qñq; licenter

„ „

—

quid foꝛma in ſacamento coniugi ·
id aũt ſit materia ⁊ quid foꝛ

—

gitime ꝑpſone/ in potentia ↄmi
quod multi difficiles ⁊ diuerſi 4 us oc/

currũt hoc ſacramẽtũ matrimonij impe/
dientes qͥ ſufficienter in ſumma Raymũ

di determinãtur.quare hic cauſa bꝛeuita
tis non expꝛimũtur.ſed ſolũ pꝛo quadaʒ
compẽdioſa annotatiõe.ponũtur ſexver
ſus ſequẽtes. Eccleſie vetitũ necnõ tem/

pus feriatũ. Impediũt fieri.permittũt fa

cta teneri.Erroꝛ.cõditio.votum.cogna.

tio.crimen. Cultus diſparitas vis oꝛdo

ligamẽ.honeſtas. Si ſis affinis ſi foꝛte

coire neq bis.Hec ſociãda vetãt cõnubia
Vorꝛma autẽ eſt cõſen
ſus ꝑ vᷣ̈ba expᷣſſus.vt accipio te in meãꝛc
vel huiuſmodi.Secũdũ alios cõſenſus
animoꝛũ eſt materia in ↄiugio.foꝛma au
tem eſt debita verboꝛũ ꝓlatoꝛũ foꝛma ſcʒ

—

Accipio te in meã.⁊c̃. ¶ Sed nunqͥd et

iſte cõſenſus debeat ferri ⁊ eſſe ad carnalẽ

copulam. Et dicẽ magiſter in libꝛo ſentẽ/

tiarũ ꝙ nõ in carnalẽ copulã nec in cobha

mMma. dicitur ꝙ materia ſunt / le /

HZ

xtõnis ſexuũ exiſtẽtes ¶ Circa

bitatõem coꝛpalem ſed in ſocietatẽ cõiu/

galem.quod ſicexponit᷑ hoceſt in carna/

le debitum.nõ in carnalem actũ. ¶ NHec

obſtat illud de matrimonio beate virgi/

nis que ſᷣm beatũ Auguſ.ita in matrimo

nio cõſenſit/ꝙ niſi aliter deus iuberet.de

bitum cõiugale nõ redderet.Ait enim ſic

Loõmittens autẽ virginitatẽ ſuam diui/
ne diſpenſatõni/⁊ cõſenſit in carnalẽ co/
pulã nõ illã appetendo ſed diuine inſpi/

rationi in vtroq; ſcilʒ ⁊ virginitate ⁊ cõ/⸗

mixtione obediẽdo.Sedvirginitatẽ quã
nondũ vouerat/in deſiderio habuit ⁊ cũ
firmo pꝛopoſito.cõmixtionẽ vero illam
niſi deus aliter diſponeret in ſufficientia
Exhis ſatis patet quid hic ſit ſacram̃
tum ⁊ quid res. Nam ſacramentũ eſt cõ/
ſenſus animoꝛũ ⁊ cõ iunctõ coꝛpoꝝ Res
autẽ duplex eſt ſcilʒ vnio chꝛiſti ⁊ eccleſie
Item vnio duarum naturarũ in chꝛiſto.
Nam ſicut in matrimonio cõiunctio eſt

animoꝛũ vnius cum vna ita vnit᷑chꝛiſtꝰ

cum eccleſia que vna eſt vt dicit᷑ Cantic.
vi.vna eſt colũba mea.⁊c̃. Oe qua etiam
vniõe dicit᷑ pꝛime Ad coꝛin.vi.Qui ad

heret deo / vnus ſpiritꝰ eſt cum eo. JAtem

ſicut in matrimonio eſt cõmixtio diuerſo
rum ſexuũ/ita in chꝛiſto eſtvnio duarum
diuerſarũ naturaꝝ ſcʒ diuine ⁊ bumane.

tius de expoſitiõe ſept
ſacramentoꝛum.

Ne chin,
menma,
ng
mamino
bargde
eninſie
mdin,
/
inſpi⸗
100,

Incipit tractatus

eiuſdem quartus de ſeptem virtutibus ?

E

/
2

de earum
lig in ſpecia

li erit aliquid dicendum.

lit 22

qua recte viuit᷑ et q̃ nullꝰ male

Notãter

tur q̃ nullus male vtit᷑ ad differentiã po/

tentiaꝝ naturaliũ quibꝰ cõtingit ⁊ bene
vyti ⁊ male vti.cuiuſmõi ſunt rõnabilitas

⁊ cõcupiſcibilitas.⁊ iraſcibilitas.que p⸗
pꝛie potẽtie dicũturDicit᷑ etiã quã ſolus
deus opatur in homiĩe.qð ponit᷑ ad diffe
rentiã virtutũ politicaꝝ.que( vtvult phi
loſophus in Ethicis) generãtur ex freq̃n
ti bene agere.cũ virtutes theologicea ðo
infundãtur. Exquo apparet ꝙ pᷣcedens
diffinitio eſt ꝓpꝛie virtutis theologice.

Sed pꝛout virtus compᷣhendit ta quat/
tuoꝛvirtutes cardinales qᷓ; tres theologi
cas ſic poteſt diffiniri. Virtꝰ eſt amoꝛ hba
bendi ſe ad om̃ia vt debet᷑. Ande Klug.in

libꝛo de moꝛib ecclie. ſingulas diffiniẽs

vtutes.in om̃ibus diffinuõnibus ponit
amoꝛẽ tanq; genus.⁊ adiungit diuerſos

actus quaſi diuerſas differentias.

tes ⁊ de earum ſufficientia.

De ſeptem virtut

NMBunc aliqua
tangęeda ſunt de virtutibus
Et pꝛio quid ſu virtꝰ in ge-
nere. Quot ſunt in nũero. et
fficientia. Deinde de ſingu/

Sraute vir em (generli
Auguſt. bona qualitas mẽtis.

vtit᷑. quã ſolꝰ de in hoĩe opat᷑.
otã i᷑ bona qᷓlitas ad dꝛãm mala
rũ q̃litatũ cuiuſmõi ſunt pdigalitas aua/
ricia.Addit mẽtis.ad dꝛãm coꝛꝑaliũ qli/
tatũ.quales ſunt albedo nigredo. Et ſub
iũgit.qua.ſcilʒ virtute.recte viuit᷑ ad dit
ferentiã ſciẽtie que q́;uis ſit bona quali /
tas mẽtis.nõ tamẽ neceſſario ea recte vi / bus
uitur ſed potiꝰ ea recte intelligit᷑. Etaddi

cakf.

(Duot ſunt nirtu⸗/

X dicta autẽ diffinitiõe/ extra /
hi poteſtnũerus ſeptẽ virtutũ
ſcilʒ quatuoꝛ cardinaliũ ⁊ trün
theologicaꝝ. Cum eniĩ virtꝰ ſit amoꝛ ha⸗/
bendi ſe ad om̃ia vt debet᷑ aut erit amoꝛ

. ⸗

hñdi ſevt debetad creatoꝛẽ.aut ad cettu
ram ¶ Si pꝛimo modo tũc vel erit amoꝛ
ad creatoꝛẽ vt recognoſcat᷑ ⁊ ſic erit fides
que eſt illüinatio metis ad cognoſcendua
deum. Aut erit amoꝛ ad creatoꝛẽ vt poſſi
Regke pocdublielter e⸗

in futuro.⁊ ſic eſt ſpes.Vel vt quõ hic iã

habitus ⁊ tẽtus.⁊ ſic eſt caritas qua qᷣs li

cet ꝑ quendã modũ imꝑfectũ habʒ hic de
um.Quia qͥ manet in caritate in deo ma/
net ⁊ deus in eo.i. Joh.iiij ¶ Si autẽ ſit
amoꝛ hñdi ſe vt debet᷑ ad creaturã.tũcvel

ad creaturã que ſub nobis eſtvt caro.⁊ ta

lis amoꝛ ſic habedi ſe ad eam vt debet eſt

temꝑãtia.Aut ad creaturã que iuxta nos
turã que ↄtra nos eſt.⁊ tũc aut illa ccettu
ra eſt nobis inſidiãs.⁊ tałl amoꝛ ſic ſe ha/
bendi ad eã vt debet/ eſt pꝛudentia. Anunt
ula creatura ẽ nos moleſtãs.⁊ talis amoꝛ
ſic ſe hñdi ad eã vt debet᷑ eſt foꝛtitutdo.
De tribus virtuti
us theologicis. Et pꝛimo de file.
I ſpeciali tangẽdũ eſt de vtutibus
theologicis Et pꝛĩo de fide. Deq bH

no dicendũ q d ſit Quot modis di
Que ſit fides infoꝛmis et q foꝛmata.
Et vtꝝ vna ſit alia Et an demões habeãt
fidẽ Vtꝝ ꝑuuli baptiſati hẽant fidẽ Atꝝ

in aliq̃ caſu ſufficiat f uare fidẽ coꝛdeꝛ⁊ dit
fiteri oꝛe Vtꝝ fidei poſſit ſubeſſe falſum.

An omes teneãtur ad fidem explicitam?⸗

NyOα

1

. .

et tamẽ apparuit eis paſſio ſua Sʒ dic
alið viderut ⁊ aliud crediderũt q hoiem

Ael vt habẽdus

omodo diffinitur.
Ecundũ aũt apłm ad heb. Fiü⸗ /
des eſt reꝝ ſperandaꝝ ſubſtan
tia.argumẽtũ non apparenti½
Erdiſini hic fides ꝓut eſt ſundamentũ
in edificio ſpũali. Subſiſtit eĩ oĩbꝛ alijs
vᷣtutibo ⁊ eas collocat ĩ nobis·i.ſacit aus
in nobis collocari Et hãc ſic intellige dik·
finitionẽ. YFides eſt ſperãdaꝝ reꝝ ſubſta⸗
tia.i.fides facit modo res ſperatas ſubſi /
ſtere in nobis ſpe.q tandẽ ſubſiſtẽt re. Fi
des ðᷣꝛ argumentũ.i.oſtenſio vel pmon /
ſtratio/nõ apparentiũ rerũ. ¶ Sed nõone
apoſtoli crediderunt xpᷣm paſſum:vtiqd.
qꝛ in eoꝝ ſymbolo hocꝑ articulo pont᷑.

Compendiũ theologie

paſſum viderũt ⁊ deũ paſſum crediderũt
Deum autẽ paſſum eſſe/eſt articulꝰ fidei
ſm Auguſt. NHNon hominẽ illum paſſum
eſſe Quia hoc crediderũt indei qui fidem
nõ habent cathollci. Secungi autem
Aluguſtinũ. vides eſt illumiatio mentis
ad videndum deum.

¶̃ Nuot modis fideſ

tur pꝛo habitu fidei infoꝛmis
Vnñ Jacobi.ij. Yides ſine opi/
brvus. liquãdo accipit᷑ pꝛo habitu fidei
foꝛmate. tiꝑ
figdem vicerũt regna.Aliqñ pꝛo actu fidei

ſpoꝛmate 'm q, dicit Angu. Fices eſt cre⸗

.

dere quod nõ vides.Aliqñ pꝛo focilitate
credendi. Vnde Math.viij. Nõ inueni
tantã fidẽ in iſrael.Aliquando ꝓ obiecto
fidei ſcilʒ pꝛo eo qð creditur.cuiuſmodi
ſunt articli fidei Unde in ſymbolo atha
naſij dicit᷑. Hec eſt fides catholica.qð in/
telligi de articulis ibi poſitis.

uid ſit foꝛmata

qd ifoꝛmis.⁊vtꝝvna
Ages autẽ!
odpgtur p dilectõem que ſcilicet
Ninfoꝛmat gratia ⁊ caritate. Fi⸗/

traria vtraq; foꝛ mabilitate pꝛiuata qlem
hñt exiſtẽtes in pctõ moꝛtali. q̃ nihil ali/

ud eſt q́; pot?tia naturalis aſſentiẽdi veri
trũ autẽ fides infoꝛmis fi , ;½

tati vtili. in
at ic foꝛmata vel nõ ⁊ an quotiẽs pec/
cat᷑ moꝛtalit/ om̃ino pereat fides foꝛma/
ta.⁊ cũ ad ſtatũ gratie ꝑ penitentiã redit᷑⸗
vtrũ noua fides creat᷑. ¶ MWulti vidẽtur
dubitare. Dicũt enĩ aliqui ꝙ fides infoꝛ
mis eadẽè eſt in eſſentia cum ſide foꝛmata
ſegd differüt ſm intẽſionẽ maioꝛẽ ⁊ mino
rem.vt aſſenſus veritati aliq illuſtratõne
grarie irradiatus ſit fides ĩfoꝛmis. aſſen/
us autẽ vehemẽs/nmulta illuſtratiõe gra
tie illumiatus.ſit fides foꝛmata Et volũt
iſti ꝙ fides infoꝛmis hic finiri poſſit.foꝛ/
mata vero nõ. Ee dicũt ꝙ nõ ſunt ea/
dem in ſubſtãtia ſed euacuata ſiue recedẽ
te fide foꝛmata/totũ perit Et relinqͥtur tã
tum modica qued lux in anima/que nõ
ſcit haunine aatü ue dicik fides infoa⸗/
mis ¶ Alij diſtinguüut ꝙ duplicit dicitur

nde ad hebꝛeos.xi. Sancti ꝑ

des autẽ infoꝛmis eſt huic con

fides infoꝛmis. Vno modo p pꝛiuatõeʒ

actualem foꝛme debite.Etꝑ hunc modũ

dicitur fides infoꝛmis eſſe in pctõꝛibus.

quia nõ eſt in eis gratia gratificãs vel ca/

ritas. Alio modo dicit᷑fides infoꝛmis ꝑ

pꝛiuatõem poſſibilitatis ad foꝛmã debi/
tam. ⁊ hec fides infoꝛmis eſt in demoni/

bus qͥ nõ habent poſſibilitatẽ ad gratiã.

IISe Et pꝛimo modo dicta fides infoꝛmis / ſic
Icitur autẽ fides mul (dicat᷑
tipliciter.Aliquãdo enĩ accipi

Differt a foꝛmata/q m foꝛmata fieri poſ-/

ſit. ſcz ꝙ illud qð fidei infoꝛmi ſubiacet/
poteſt foꝛmari.Ande materialit᷑ loqᷓndo

hec poteſt fieri illa.ſicut cecitas in oculo

poteſt fieri viſus ꝑ miraculũ. Sed ſecũ/
do mõ dicta fides infoꝛmis oĩno differt
afide foꝛmata ſic ꝙ nullo mõ fieri poteſt

foꝛmata.Et illud plus placet aliqᷣͥbus
Ex his patet an demones habeãt fidem
NHabent enĩ fidẽ infoꝛmẽ vt dicũt ſancti
Deld vt dixi multo aliter q; pctõꝛes.quo
niã fides infoꝛmis demonũ nõ eſt poſſi/
bilis ad foꝛmã debitã ſicut fides pctõꝛũ
in q̃ eſt aliq̃ q;uis modica illuſtratio gra/
cie. In fide vero demonũ nulla ſed tantũ

credulitas quedã ex cogitatõne naturali

voſſit fieri ſine ali ¶ Rarnnli Ra,
alig arii es 1 GB tru paru nli ba/

Auida ꝙ nec fidẽ habeãt.nec ce
teras virtutes.eo ꝙ he nõ ↄferũtur eis in
baptiſmo ſed tãtũ purgatio ab oꝛiginali
peccato.Dicũt tñ ꝙ ſi anima ꝑuuli poſt

baptiſmũ ſeparet᷑. in illa ſepatõne illi in/

fundijfidẽ.ceteras q; virtutes ab ipᷣo deo

Et ſimiliter cũ adultus efficiat᷑ ſi tamẽ re

tineat innocentiã baptiſmalẽ.¶ De hac

opinione eſt Hugutõ qui fecit apparatũ

ſuper decreta ¶ Alij dicunt ꝑuulis plene
fidem ⁊ ceteras virtutes in baptiſmo in/
fundi ſed no vſus earum. Quã opinio/

nem tenet magiſter in libꝛo ſententiaꝝ ⁊
Eſt Hilia opinio inter has

alij plures.
duas media.que ponit ꝙ paruuli nec ha

bent completũ habitũ virtutũ.neq; actũ

quia nondũ ſunt capaces virtutis com/

plete vt eſt habitus vel actus. Sed acci⸗

piunt virtutes ad potentiã.que potentia

galiquid habʒ de natura habuus.et fit ha
bitus cõpletus ſi anima ſeparet᷑ vel cum

veniũt ad etatem adultam.

id quod qritur vtruʒ ꝑpuuli

baptiſati fidẽ habeãt?:Dicunt

ſ

ſemntn
nortali
Aiurot
ſlute
nrch
ſuotale
Et ſic
ritüſan
iſtay⸗
koꝛet

—
7

no⸗
lowpo
ppochi

nnii⸗
blierver
reqyilua
ſnoͤet
cſeden
ſinſor⸗
e
tac
oſti
aauf
hiliee.

lognin
ies nnſnnt
etindeno,
mealgni
Binſomg ſi
mufen ho⸗
Eniſubine
ult oinc
ang inoanlo
i⸗Seiſei
nsdino diſſn
möfeenipor
lcnalibie
Ghlriſin
endai ſ
Sima⸗
ninick poſc
Nfiagiti
Aubnogn
innäri.
öne
lib
ſn.
rrmzuol
Ni: Diant
hein necae
miwresin
tborigingti
Apuulipoſt
Nöneil in⸗
8 dbihoden
ciatſitamer
gli (Dehn
fiat peni
puulon
nbunivtn/
Cichino⸗
oſnnnan!
inioimed
mmuiteehe
nui naq;gan
erunscon,
Oede
nepotennu
. ſchi
Net,van

☚

D

fficiat coꝛde fuare fidẽ ⁊ oꝛe diffiteri

—E

.*.

us diſcretus dubitat. Ne/
gans enĩ fidẽ oꝛe/quantũcunq; retineat
firmiter coꝛde/pꝛecipue reqͥ ſitus/ peccat
moꝛtaliter. Coꝛde enĩ vt ait apoſtolꝰ cre/
ditur ad iuſticiã.oꝛe autẽ confeſſio fit ad
ſalutẽ. Ande ſine cõfeſſione fidei nõvide

tur eſſe ſalus.quãtominꝰcũ negatõne In

ſuꝑ talis impugnat fidei veritatẽ agnitã
Et ſic videt᷑ quodãmodo peccare in ſpi/
rituſamctil. Unde hec eſt hereſis pᷣſcillia/
niſtaꝝ qui dicũt ꝙ ꝓ vita ſaluãda licet fi/
gẽ oꝛe negare ſi tamẽ vere teneat᷑ in coꝛde

Btru falſum poſ-

nabire vnum falſum poſ/
ſit ſubeſſe fidei. Hoc eſt vtrum
aalſum poſſit credi.vel id quod

nõ eſt. puta cum ſacerdos eleuat hoſtiam
noõ conſecratã / vtrum ſit vera fides qua a
coto populo credit᷑ ibi eſſe vel illud eẽ coꝛ

pus chꝛiſti: Et dicitad hoc/ꝙ fidei nun
q; poteſt ſubeſſe falſum nec dubiũ.immo
nec etiã poteſt quicq; credi.niſi ſit infalli
biliter verũ. Vnde in pꝛedicto caſu crede
reꝙ illud ſiue illa hoſtia / ſit coꝛpus chꝛi⸗/
ſti/ nõ eſt figes ſed opinio tm̃ que poteſt
eſſe de falſo Sed credere ꝙ ſub illa hoſtia
ſi in foꝛma debita cõſecrata fuerit/ſit coꝛ⸗
Fns chꝛiſti eſt fides.⁊ hoc ſemꝑ infallibi/
iter eſt verũ. Vnde illa cond itõ ſemꝑ ap

Ponnedage ad minꝰſupponẽda eſt.qndo

oſtia adoꝛat᷑vel ſumitur. ſcʒ ſi rite cõſe/
crata fuerit. Hoſtia rite conſecrata intfalli
biliter eſt coꝛpus chꝛiſitt.

eS teneagntt .

ad fidem explicite credendam.
Eniq; an omes teneãtur ad fi/
dem explicitã.ſcilicʒ ad creden
dũ articulos fidei explicite du/
bium eſt apð quoſdã. Dicũt enĩ aliqͥ/ ꝙ;
necante aduentũ nec poſt aduentũ chꝛi/
i tenebãtur homies ſcire om̃es articu/
8s fidei explicite.nec etiã om̃es explicite
ccredere niſi in qᷓntũ docti erant a maioꝛi
bus. Et illã doctrinã in intellectu capere

Utrũ in aliquo ca

Trum autẽ in aliquo caſu ſuſ/
ſticiat veram fidẽ coꝛde tenere.
2 pꝛo vita ſaluãda/oꝛenegare.

MM

.MM

eclaratio de file

poterãt. Sed tamẽ adhbucilli qui pceſſe

runt/minus tenebãtur pꝛoptervmbꝛã qᷓ

tunc erat. Iſti autẽ s opter doctri⸗
Ande nũc quili
bet quantũcũq; ſimplex qui humanã ha
bet diſcretionẽ/ tenet ad minus explici,
te ſcire ⁊ credere pꝛimũ articulũ.Et reli-

nam ⁊ veritatẽ ecpᷣſſam.

quos nullatenus diffiteri.ſed in generali
credere qcqd ſancta ⁊ vniuerſalis credit
eccleſia. Et tenet᷑ pꝛeter hoc ſe ꝑatũ echi/

bere ad ampliꝰ diſcendũ/cũ doctoꝛem ca
tholicũ habuerit Et qm̃ obtuſum ſenſuʒ

habent ſimplicioꝛes nõ credo ꝙ teneant

ita explicite ſcire ſicut explanat᷑ eis.quia
ſufficit ꝙ ipſi accipiãt explanatiõem fᷣm

ſuam ptateni intelligẽdi.⁊ nõ ſ̃ᷣm volun/

tatẽ aut facultatẽ explanatoꝛis. Si autẽ
pꝛimũ articulũvel plures etiã alios expli

cite crederẽt.vni tamẽ ꝑtinaciter cõtradi

cerent/beretici iudicarétur. Quia hoc fi
eri nõ poſſet/ niſi egreſſi iudiciũ eccleſie/
pueruli hereticoꝝ iam ꝑ doctrinam ꝑuer
ſam eſſe incipent. Secus tamẽ eſt de ſapi

entioꝛibo qui tenetur explicite om̃es arti
culos ſcire.Et maxime pꝛelati aut quicũ
q; alij qui ſe fatẽ doctoꝛes.cũ ignoꝛãtia
iuris nõ cadat in pꝛincipẽ aut docoꝛem

We virtute ſpe

eé& malaꝝ rerũ. Quoꝝ ſit ſpem
habere. An ipſa ſimul cũ fide euacuabit᷑
Et quig ſuccedit eis.

ſic expon e. ſpes ẽ certa qð ðᷣt ꝓpter heſita/

tõem. Nã ſpes vſq;q̃q; abſq; fluctuatiõe

heſitatõis ẽ. Expectatõ qð ðt ad dꝛãʒ cõ
pᷣhẽſiõis qᷓ erit in patria.vbi nihil expe/

ctabit᷑ſʒ ola pñtialit hẽbunt᷑. Future bti
tudis qð dicitad dꝛam tioꝛis fuilis.qͥ eſt

expectatõ future miſerie Expectatõ dico
ꝓueniẽs ex grã ideſt benignitate dei ↄſi
derata Qð eni vꝛ ex benignitate dei ↄſi/
derata/ðꝛ ad dꝛãm deſpatõis qᷓ ſeuerita/
tem tantũ dei cõſiderat Et ex meri pꝛe
cedẽtibus.quod dicit ad differentiã pꝛe

Equit᷑ aliqᷣd dicere de ſpe Pꝛi/
mo q́d ſit ſpes. An ſpes poſſit

Iffinit ãtſic (quõ diffinit.
ſpes ab aug. Spes ẽe certa expe
ctatõ future btitudis pueniẽs
er grã ⁊ meritis pᷣcedẽtib⸗QOuã

27

1 et =g

Compendiũ theologie

ſumptõnis.que ex dei benignitate tantũ

cõſiderata et nõ cum boc ex meritis bea /

titudinẽ adipiſci qedit. Et ſic diffinitur
hic motus ſpei. ¶ Aliter ſic cõmunitera
magiſtris diffinit᷑. Spes eſt audacia mẽ
tis de largitate dei cõcepta/ habendi vitã
eternam ꝑ bona meritg. (malaxꝝ rex

in ſpes poſſit eiſe

Hautẽ ſpes poſſit eſſe malarũ
rerũ: Dicit magiſter in. iij. ſen⸗/

–mum rexꝝ. ⁊ earum quead eũ ſpe
ctant qui earũ ſpem genere videt᷑ quia ꝓ/
pꝛie ſpem habemꝰde bonis noſtris.non

de alienis. Vñ ad hoc ꝙ ſit pꝛopꝛie ſpes
tria cõcurrere debent. ſcilʒ ꝙ ſit reſpectu

boni.⁊ pꝛopꝛij.⁊ futuri. Vnde ſi aliquã/
do legatur. Spes dici maloꝝ ſicut apud
poetã Hunc ego ſi potui tm̃ ſperare labo
rem Vel etiã bonoꝝ ⁊ cõmuniũ.ſicut ſpe
ramus ſalutẽ bonoꝛũ qui ſunt in via.vel
etiã boni pñtis.ĩtellige in talibus ſpem
non pꝛopꝛie accipi ſed largo modo.

—

Quoꝛu ſit hab

ſpem ſen ſperar.
ECEeo autẽ ꝙ querit᷑quoꝛum ſit
ſperare ſcʒ an ſit angeloꝝ. An
agnimarũ beataꝝ in celo.Et an

gatoꝛio ſpem habuer̃t aut habeãt:¶ Di

cẽdũ eſt ad tria pꝛioꝛa ꝙ ꝓpꝛie ſumpto no

mine ſpei.neq; angeli neq; aĩe beate neq;
xpᷣs/ſpem habuerũt.Cuius ratõ eſtquia
Apꝛie nõ eſt niſi de ſubſtãtiali beatitudĩe
quã nunc hñt angeli ⁊ aĩe beate.eo ꝙ ſto/
la coꝛꝑis nõ ſit ſ̃m doctoꝛes de ſubſtãtia

li pᷣmio ipſaꝝ.ſed tm̃ ipſa cõtemplatõ di
uinitatis ⁊ humanitatis xpᷣi. Quia vt ha

bet᷑ Joh. xvij. Hec eſt vita eterna vt cog⸗
noſcãt te ſolum veyꝝ deũ. quẽ miſiſti ie⸗/
ſum xpᷣm.Et qm̃ xpᷣs beatitudinẽ ſubſtã
tialem in via habuit.qꝛ ↄpꝛehẽſoꝛ fuit iõ
ſpem ꝗꝓpꝛie nõ habuit.Et ſi aliqñ legatur
ipᷣm ſpem habuiſſe.intelligẽdũ eſt de im
pꝛopꝛie dicta.ſ.de aliq̃ ſpe de accidentali
beatitudie.vtpote de gloꝛificatiõe coꝛpo
ris ſui.cuiꝰ nõ eſt ſpes niſi ꝑ poſteriꝰ. vel
de ipſo loqᷣtur ſcriptura gratia mẽbꝛoꝛũ.
¶ De patribo aut in lymbo.⁊ de aĩab in
purgatoꝛio exñtibus dicit᷑ ꝙ ſpem habu

tentiarũ ꝙ ſpes eſt tantũ bona

xpᷣs ſpem habuerit Et eti an antiqui pa oꝛdo ſito

tres in limbo.vel anie nũc detente in purx

erunt ⁊ habẽt aliquãtulũ / ertenſo nomĩe
Cum eni ſpes ſit boni futuri expectatio.

poteſt eſſe expectatio cũ om̃imoda heſita
tione. Et tũc nõ eſt ſpes.vel cũ certitudi/

ne opinionis:⁊ tunc pꝛopꝛie eſt ſpes.qlẽ
habent electi in via. Vel poteſt eſſe cũ cer

titudine ſcientie ſcʒ ſciant ſe bonũ eter
num adepturos.Et ſic minꝰpꝛopꝛie dic

tur ſpes.Et ſic iſto modo ſumendi ſpem
dicit᷑ ꝙ patres ĩ lymbo ⁊ purgatoꝛio ani/
me ſpem habuerunt ⁊ habent.

„ .
4 „ —dA õ * e

euacuabũtur ⁊ quid eis ſuccedet·
E vltimo quod ponebat᷑ in q;
ſtione.ſcilʒ an ſpes ⁊ fides eua
cuabũtur Etqd ipſis ſuccedet
Dicitur ꝙ vtraq; eunacuabitur
Tum enĩ venerit quod ꝑfectũ eſt euacua

bitur qð exꝑte eſt.Etideo qꝛ fides? ſpes

imꝑfectõem habent/euacuabũt᷑ nec erũt
ſanctis in celo ſʒ loco fidei ſuccedet viſio
loco autẽ ſpei/ſuccedet amplexꝰ vbi vide

bit᷑ guſtabitur q; bonus eſt dominus.

Ge vittute carita/

tis ⁊ ꝑtinentibus ad ipſam.
Am de charitate aliqͥd dicatur
Et pꝛimo qͥd ſit caritas. Que
ſint diligenda charitate. Et qͥs
ſeruãdus in diligẽdis An oẽs
dilectõem inimicoꝛũ. Et iteꝝ

teneant᷑

de quodã alio oꝛdine diligendoꝛum.

Quig eſt caritas

Aritas ſm magiſtꝝ in.· iij. ſen⸗
tentiaꝝ eſt dilectio qua diligi/
tur deus pꝛopter ſe. ⁊ pꝛoximꝰ

NVꝛopter deũ vel in deo. Nec hic
diffinitur idẽ per ſeipᷣm ſcilʒ charitas per

dilectõem.quia dilectio quodãmodo ge/
nus eſt ad charitatẽ.⁊ ea quidẽ cõioꝛ.qᷓ;
uis in frequẽti vſu ſcripture/vnũ ꝓ alio
aliquotiẽs ponat᷑ ¶ Nlia darurab augu⸗
ſtino in libꝛo de moꝛibꝰ ecclie.Charitas
eſt affectõ animi recta/oiungẽs nos deo.
¶ Et ſciendũ ꝙ q̃ntũ ad pꝛioꝛẽ diffinitõ
nem/eadẽ eſt dilectio q̃ deus ⁊ pꝛoximus
diligit. quia quãdo vnũ pꝛopt alið ama
tur/vnico vtrũq; amoꝛe amat. Sicut idẽ
eſt amoꝛ quo amat᷑ vinum ⁊ dulcedo vi/

ni Geminata dicit᷑ hec dilectio pꝛopt duo

dilecta. ſcʒ deũ ⁊ pꝛoximũ pꝛopter quod

dilig
ſuker
ſo!
horet
gunt
gunet
leciben

(novint

nelorß⸗
Giaut
ſitsva
Gcane
unsdon
eo. CO
terno/
danci
ſuſfci
lopor⸗
flipon

.

Kiranfi
e ird
usckwnins.

CAN0

itgln
RcRinr
nus Oue
Niute iès
eis Indis

ori⸗Etian

ndorun.

1

cno undli⸗
aſe d n

indeo⸗flht

hzchaniwhe
noginoo,
uigiciioc
ne ni palo
n
cce⸗ nitas
ngeonos del⸗
medifinin
1orprolin
nut Scnt
n1 Dulcnſ⸗
Nvple

De charitate declaratio

etiam dicunt᷑ duo mandata de dilectõne.
Pꝛimũ de dilectõe dei qð continet tria b
ma pᷣcepta ſeu mandata decalogi ꝑtinen
tia ad deũ vel q bus oꝛdinamur ad deum
Secundũ eſt de dilectõne pximi:otinẽs
ſeptẽ alia decalogi pcepta ſeu mandata.qᷓ
nos oꝛdinant ad pꝛoximũ.ſicut in ſuꝑio/
ribus declaratũ eſt.

ue caritate dili/

genda ſint ⁊ quo oꝛdine.
Eterũ vt ſciamꝰ que charltate
diligenda ſunt.Attendamꝰ do⸗/
ctrinã auguſti.lib.pꝛĩio de do/⸗
ctrina xpᷣiana. Quatuoꝛ eni ̃ᷣm eum dili
genda ſunt. Anũ quod ſupꝛa nos eſt ſcʒ

deus. Alterũ quod nos ſumꝰ ſcilʒ anima

Tertiũ quod iuxta nos eſt ſcilʒ pꝛoximꝰ.
uartũ quod infra nos eſt ſcʒ coꝛpus.
De ſecundo autẽ ⁊ quarto nulla pꝛece
Pe eeiglia dae ſunt. Quãtũcunq; enĩ
pomo excidat a charitate/ ſemꝑ tamẽ illi
remanet affectio ad ſeiᷣm ⁊ ad carnem ſu

am (¶ Sz quis oꝛdo ſeruãdus eſt in his

diligendis. Vtrũ videlicet in aliquo ca/
ſu/extranei pꝛeponẽdi ſint cõſanguine/
is: Item an filij ꝑntibus: Item an vxoꝛ
parẽtibꝰ? ¶ In pꝛimo qdem caſu diſtin
uunt quidã.quia aut beneficiũ conferẽ
lum/ eſt ſpuale aut temꝑale. Si eſt ſpuũa/
le cũ beneficiũ ſpũale ad neminẽ iure con
ſanguinitatꝭ deuoluat/ debet extraneus

Q.SC

melioꝛ pᷣferri cõſanguineo minus bono.

Si autẽ ſit temꝑale/puta de bonis acqͥ/
ſitis vel iure hereditario poſſeſſis.DOicũt
ꝙ cõſanguineo pariter indigenti etiã mi
nus bono/pꝛiꝰ eſt ſubueniendũ q; extra/
neo. Vnde ſi vnus eſt cõſanguineꝰ et al/

ter nõ/⁊ vtriq; dandũ nõ ſufficeret.tunc

andũ eſt cõſanguineo. Si vero vtriqʒ

ſufficiat. vterq; accipiat. ſed cõſanguine⸗
us poꝛ. ¶ Reſpectuvero ſecũdi ſcilicʒ an

filij ꝓponendi ſunt ꝑntibus. ſcilʒ patri et

matri.Dicũt plures.ꝙ ꝑnte ⁊ filio in eq/
li neceſſitate cõſtitutis/pꝛius eſt ſubueni/

endũ parẽti qᷓ; filio cuʒ ad hoc nos cogat

tam lex nature q; dominicũ pꝛeceptũ Ui
di aliquos ſentue cõtrariũ.⁊ aliquos di/

ſtinguere de dilectõne affectuali ⁊ effectu/

ali. Dicendo ꝙdilectiõe affectuali.plus

diligendi ſunt parẽtes ꝓpter pᷣſtita beneſi
cia.Effectuali vero plus diligẽdi ſunt fi

lij.qꝛ vt plurimũ plus indigent.Sed po⸗

ne equalẽ vtro biq; indigentiã.tũc puto
plus ſubueniendũ eſſe parentibo ſcuʒ pa-
tri ⁊ matri q; filis. ¶ De vxoꝛe autẽ qð
erat tertiũ dicit᷑ ꝙ pꝛeferenda eſt ꝑntibus
quantũ ad cohabitatõem.nõ quantũ ad
dilectõem. Vnde illð Relinqt homo
patrem ⁊ matrẽ ſuam. ⁊ adberebit vxoꝛi
ſue⁊c̃. Intelligendũ eſt ꝙ magis adherẽ/
dum eſt eis qᷓ; parẽtibus/cohabitatõne.

non tamen magis dilectione.eo ꝙ; multa

plura beneficia a parentibꝰ echibita ſunt

Ein des teneantur

ad dilectiõem inimicoꝛum.
Edilectõe autẽ inimicoꝛũ/ an
teneamur om̃es ad eoꝝdilectõ
nemꝛ:⁊ an teneamur eis om̃es
oſtẽdere ſigna familiaritatis: Et dicit᷑ ꝙ
ſic ſcʒ ꝙ omes tenẽtur inimicos diligere.
eo ꝙ ſuꝑ hoc extat pꝛeceptũ diuinũ a
thei.v.Ego autẽ dico vobis diligite ini/
micos veſtros.benefacite his qui oderũt

vos. Sed hoc quo ad affectũ dilectõnis
quo ſimplicit᷑ tenẽtur om̃es inimicos di
ligere.quo vo ad ſigna dilectiõis ⁊ ad eſ/

fectũ/nõ tenẽtur omes (vt dicit᷑ inimicũ
diligere. niſi viderint eũ neceſſitatẽ patiẽ
tem· vel veniã nõ ficte ſeu irriſoꝛie ſed ve/

raciter poſtulantẽ.vñ ſi ſalutat / nõ irriſo
rie ſalutãdus eſt Perfecti vo ſaltẽ religio

ſi / ad ampliꝰtenẽtur. Pꝛopter ſcãdalum

enĩ euitandũ/coꝛã his pᷣcipue qui ſciunt
offenſi ſunt/tenẽtur offerre ſignũ dile⸗

ctõis. Nec tamẽ intelligas de tali inimi/
co qui fidẽ xpᷣianã ⁊ fidem catholicã im/

pugnat. quia ſic impugnãti niſi in vlti/
ma neceſſitate nõ eſt ſubueniendum.

De quoqã alio oꝛ/

gine diligendoꝛum

enn

Nſumma nota ᷣm Auguſti.⁊
Amb.⁊ alios epoſitoꝛes ꝙ bᷣ/
no diligẽ eſt de deinde aia
wria dein arimnt. deiñ coꝛpꝰ pꝛiũ. et

poſtea coꝛp pximi Int pxios ãt pꝛiopyn-
teg.ſ.pz ⁊ mr.ſcdᷣo filij.deiñ alij cognati·

tx ãtvxoꝛ ſit pᷣferẽda filijs /certũ nõ

hẽo.pꝰfilios ⁊ vxoꝛẽ/ domeſtici. ſ. noti de

iñ extranei nõ inimici.deiñ inimici (Oe
güt iubemur Suigeaeprior ſic noſmetip
ſos ſic itelligẽdũ ẽ ꝙ. ſ. eq̃ optãdũ ẽ eis bo

nũ et᷑nũ ſicut nob. Hõ eĩ tenemur tꝑalia

1

*

Compendiũ theologie

equaliter eis vt nobis miniſtrare.ſed no/

bis pꝛimo poſtea autem ipſis.

—

tibus cardinalibus in generali.·
AYAxquit᷑ bꝛeuiter aliquid dicere
de virtutib carginalib/ ſcʒ de
iuſticia que fm Aug.eſt in ſub
ueniendo milſeris.de pꝛudẽtia
que eſt in cauẽdis inſidijs.de ſoꝛtitudie
que eſt in ꝑferendis moleſtijs.et de tem/
perãtia que eſt in pꝛauis delectatõnibus
coercẽdis.De quibꝰpꝛimo dicendũ eſt q̃
re dicant᷑ cardinales ⁊ ciuiles ⁊ politice.
Deinge de ſingulis que ſit q̃libet virtus
in ſe.Et qͥ ſunt pꝛopꝛij eaꝝ actꝰ tã in via
qᷓᷓᷓ; in patria. Poſtremo de oꝛdine earum
ad ſeptem vicia capitalia.

Nugre dicte Vvirtnu

tes dicunt cardinales ciuiles et politice.
INcunt autẽ m quoſdã virtu⸗
4 „ tes cardinales quaſi coꝛdiales

e quatuoꝛ vixtu

ad differentiã virtutũ coꝛpoꝛa
lium.Lardo enĩ ſ̃ᷣm vyſidoꝛum
acoꝛde deriuat᷑.qꝛ a coꝛdian grece qð eſt
coꝛ latine. Vel vt alij volũt dicũtur cardi
nales qꝛ in eis ſicut in cardinibo/oĩs alia
virtus maxime ciuilis voluit᷑. Secundũ
autẽ phos qui de ipſis tractauerũt dicũ/

tur cardinales/qꝛ in his ſicut in cardine

eſt reuolutõ totius vite hũane ſ̃m ſtatuʒ
honeſtũ ⁊ ciuilem. ¶ Ciuiles autẽ dicũt
quia conſtituũt bonũ ſtatũ vnius cũ al/
tero in oꝛdine ciuiũ.his enĩ virtutib pᷣm
Plotinũ phᷣm ⁊ macrobiü.boni viri rei/
publice cõſulunt.vꝛbes tuent paretes ve
nerant᷑ pximos amãt¶ Politice autẽ di
cunt᷑/eadem decauſa/qꝛ idẽ eſt polis gre
ce quod eſt ciuitas latine.⁊ ideo politice
dicũtur quaſi ciuiles.

5t autẽ iuſticia ßm Auguſti.
VrVirtus tribuẽs vnicuiq; qð ſu/
um eſt. Oue diffinitio cõuenit
iuſticie tam fᷣm ſtatũ vie qᷓ; ſᷣm
ſtatũ patrle. ¶ lig autẽ diffinitio qᷓ po/
nit ꝙ iuſticia eſt ſubnenire miſeris / coͤue
nit iuſticie tm̃ ſm ſtatũ vie. ¶ Ponütur
autẽ ſm magiſtꝝ in tertio li:ſentẽtiarum
duo eius actus ſcʒ actus eiꝰin patria.qui

*

ie in ſpeciali.

¶ De virtute iuſti⸗

eſt deo regenti ſubeſſe. ⁊ actus eiꝰ in via qͥ
eſt miſeris ſubuenire Hi ſunt actus gene

rales ad quos tenẽturom̃es.¶ Sunt ãt

T alij actus eius ſpeciales ad quos nõ ita
indifferẽter om̃es tenent᷑ qui ſic(quantũ

ad pꝛopoſitũ p̃ſens ſi ufficere põt) diſtin/
guũtur. Jam tactũ eſt ꝙ actus generalis

iuſticie eſt vnicuiq; tribuere qð ſuum eſt

hoc eſt ſuꝑioꝛibparibox inferioꝛibSu

pioꝛibns quidẽ pꝛeeminẽtiãt hoc dupli
citer. Quia vel generalit᷑ ⁊ ſic dicit᷑ actus

eius/ in ferioꝛa potioꝛibo ſubdere.quã po

nit Auguſt. de libero arbitrio. lib. ij. Vlel
ſpecialit᷑. ⁊ ſic ðꝛ actus eius ſoli deo debß⸗/

uire. De quo Auguſt. vi. lib. ſue muſice.

Si autẽ ſit in tribnẽdo qð ſuũ eſt paribo
ſic eſt triplex actus eiꝰ Vnꝰ paria ſibimet

copulare. de quo augn de libero arbitrio
li.i. Alius nullis coeqri/ niſi purificatis
animis.Tertiꝰ nullis dñari appetere ni/

ſi nature coꝛꝑali vł beſtiali.de quiba duo
bus Augiiin. vi:ſuemuſice.· Si autẽ in
tribuẽdo quod ſuũ eſt inferioꝛibo hoc eſt

dupliciter. Vel quoad penã ſubleuandã

⁊ ſic eiꝰ act eſt miſeris ſubuenire. fmma

giſtxꝝ in.iij.li.ſentetiaꝝ Vel q̊ad culpam

coꝛrigendã ⁊ ſiceius actus eſt iniq̃s mo/
ribus coꝛrigere ⁊ punire.Dequo Augu.

He nirtute pꝛude-

Rugentia ſᷣm magiſtrũ in. iij.
auülſentẽtiaꝝ eſt in pꝛecauẽdis in/
OA ſidijs.vñn ſic aptius diffinitur.
DPꝛudẽtia eſt virtus reꝝ bona
Ivel malaꝝ neutraꝝ q; diſcretio cũ fu/

ga mali et electõe boni.Et dicit᷑ neutrarũ

qʒ hoc eſt indifferẽtiũ.que ſcʒ neq; bone

necq; male ſunt.quale eſt frangere feſtucã.
vel hmõi.Et trahit᷑ diffinitio pñs ex ver

bis Aug.li. vbidicit ꝙ pꝛugẽ/
tia eſt bonaꝝ reꝝ⁊ neutraꝝ ſciẽtia ¶Po

nũtur autẽ plures pꝛudẽtie actus.Actus

eius in patria duplex eſt. VUnꝰ.nullũ bo/
num deo pᷣponere vel eqre.qui ponit᷑ per

magiſtꝝ in.iij.li.ſentẽ. Alius ipam cõcu

piſcere veritatẽ.de quo Auguſt. in. vi. ſue
muſice ¶ Actus pꝛudẽtie vie ponũt᷑ qͥn/
q;ſcʒ pcauere ĩſidias.qui ponũturꝑ ma/
giſtꝝ in.iij.li.ſentẽ. Itẽ mala deuitare. de

quo Auguſt.ſuꝑ gen.li.xij.ad litterã tẽ
incoꝛruptõem coꝛruptõni pᷣponere. deꝗᷣ

mede
Voga
eco
peli⸗
Aliu
dequ
cere
Aue

G

Pacnbgenei

De vn petitioib oꝛõis dominice 22
inn Iuge nibero nrbiltlo lel. Itenlſceine⸗ vävyt patet ꝑ ſingulas iuxta ſupꝛa tacta.
hes. r re bonũ a malo.de quo Alugu.deci.deili. ¶ JI1 H“ 1
uaſn rir Item ererna preponen tempali de (OOzdine dictarũ
kn ſeun quo Auguſt. in vi.ſue muſice. . Elrtutſad ſeptem vleigenbitalia.
z NHNR Vr d A timo dicedũ qualit᷑ p has ſe/
W v (De Virtute foꝛrti g Fendterin ualir han

talia expellant. Fides enĩ que

uer göſunc Biꝛꝛtitudo autẽeſt in (tudis erpellant. Figes eni que
itſnache bppterendis moleſtijs. Undef̃m Dentẽ illumiat expellit ſupbiã
htüthredn . N aquoſaã ſicaptius diffinit᷑. Yꝛ que coꝛ excecat. Spes ꝗᷓ gaudio futuroꝝ
t ſatinn titudo eſt immobilis animi in coꝛ letificat / expellit irã que pñti miſeria
übden nid 4 eraduerſa laboꝝ ⁊ periculoꝝ equa ſuſce mentẽ conturbat. Charitas q̃ gaudet de
dioliet, VVYVppptio ¶Cuiꝰ q̃druplerx aſſignat᷑ actus vie ꝓximi pꝛoſpitate/delet inuidiã q̃ eſt odiũ
sſide AIVn ůa'firmare animü cõtra pales moleſti ſelicitatis aliene. Yoꝛtitudo p quã in ac/
lbinm as. de qᷓ Eugu. liꝰ nõ aduerſi tus viriles cõſi urgimus expellit acidiã ꝑ
Wriſe Auguſt.in.vi.ſue muſice. Ali a ſapiẽter cCliq6 tribuit/elimĩiat auariciã 3 gliena re

Wdelenrnnn
unn

electo / nullis cerroꝛib?nullisq; penis de/
pelli.de quo Augu.de libero arbitrio.li.i

tinet ⁊ rapit. Temꝑantia qᷓ exceſſum rep/
mit.expellit gulã que modũ excedit.Pꝛu

EnN Alius ꝓ dilecto habẽdo aquerſa colerare entia que ſᷣm augu ſt. incoꝛruptõ em coꝛ
ummmmn, de quo Aluguſt.ſuꝑ Geñ.li.xij. ¶ Actus ruptioni pꝛeponit / euacuat luxuriã qua
unhnn Parrie duplexeſt. Un) inniſl ime deo ad coꝛrupiturcoꝛpus ⁊ aniim.
Mdinir erere.qui ponit᷑ꝑ magiſtꝝ in.iiij.ſentẽ. II “”J”M
tunhet Alius nihil moleſte pati qͥ ponit᷑ per Au ¶ Explicit quartus tractatus huiꝰ libel
Utätahn Se Dirtute tempe cipit tractatus =
nucfnynn unntie in ſpeciali. nclpit tractatus 2
ded Eñmpantia eſti pꝛanis delecta gquintus de ſeptẽ petitiõibs contentis in
n tionih coercedis . Diffinit iͤit ꝛatone dommien ? earum expoſitone.
Pnge⸗ ſicab Augir in li deliberoar n2 llt
P 8 bitrio. Tempantia eſt affectio/ coercens PR ⸗— D
aphetitũ ab his reb q turpiter delectant getatu 0
ngfüini Rui actus aſſignant in via. Subtra ſepte petironibdinoꝛa⸗
ncnnidisin here ſeab amoꝛe inferioꝛis pulcritudis. tione dñica cõtinent/aliq;
niusdiffnin⸗ de quo Auguſt. in. vi. ſue muſice Itẽ coer Fm oꝛdinẽ huiꝰ libelli po
rinusrepbont cere cogitatões pꝛauas dequo in.iij.ſen. ʒ᷑ynüt. ſcz imediate poſt tra-
dictnoin te libidinẽ refrenare de quo auguſ.ſu- ccatũ dearticulis fidei.⁊ ante tracratũ de
Etdicknanri eñ.xij Itẽ refrenare cupiditates ab his decem pᷣceptis legis. Hic vero qͥnto loco
gneſaneybor. que tꝑaliter delectãt.de q̊ͥ augu. de libero poni placuit.ſ.inter tractatũ de ſeptẽ vir/
fenpgrttni⸗ arbitrio. ¶ Actus autẽ patrie eſt nullo re tutibo.⁊ tractatũ de ſeptẽ donis ſpũſſan/
uogfsan ſhectu norio delectar deq in. ij.ſen. Ite cari. en ſe; conſideratõeg in ipſis ſeptẽpe
Hinat enli ummaculatũ manere.de quo auguſtinus titõnibeſic in ipſa oꝛatõne dñica cõtẽtis
(Gecifectu dict
, 6- ptẽ dona ſpũſſancti /pe „Cir
m nn = e e fectu Dicta/ aqne tractatũ beiino pilenan venit de
Ri rum virtutũ ꝛ an ſint in patria. efficacia modi petendiq deſcribit in pꝛo
rgue an te qtuoꝛ virtutes/ hoĩem ad vir hemio dicte oꝛatõnis dñice De diſtinctõ
ns in i tutes theologicas hñdas / habilitäͤt ne ⁊ expoſitõne ipſaꝝ petitionũ pticula/
lbne⸗ 58 His nihil vtiliꝰ eſt in vita dĩũmodo ĩfoꝛ riter. De numeroꝛ ſufficiẽtia earũ. Deoꝛ
eneponn mment caritate. Lüc eni eq̃ meritoꝛie ſunt dine eaꝝ ad ſeptẽ vicia capitalia.
ponünunten vite eterne / ſicut theologice ¶ AUn aut he „ ff — J
nudalin virtutes future ſint in patria.dicit magi/ N. j ce 109 C(191 n0
muin ſter in liſentẽ. ꝙ ſicſm aliquos earũ actꝰ peætendi ↄtenti in pꝛohemio dicte dis
GIPpoNNNG 38

Compendiũ theologie

Ater noſter. Cum hec oꝛõ a ſa⸗
piẽtiſſimo vtpote ab eo qui eſt

ſimodo vtpote ab eo qui eſt fons
oꝛigo totiꝰveritatis/cõdita ſit. Patz ꝙ
nihil ei deeſſe poterit. ſiue quo ad petẽdi
modũſiue quo ad ſufficientiã bonoꝛum
petẽdoꝝ. Modus autẽ petẽdi efficaciſſi
mo deſcribit in tribe pꝛimis vbis petitõ/

nes pcedentibꝰ.qbus ad miſericoꝛdiã fle

ctit᷑ animꝰ patris miſericoꝛdiarũ.ideoq;
ea his ſeptẽ petitiõibo pꝛemiſit quaſi qð/
dam phemiũ.in quo oñdit oꝛantẽ in c/
ſequẽter petẽdis foꝛe exaudiendũ. ¶ Cũ
eni ad ſufficientẽ agentẽ tria cõcurrere de
beãt. ſcilicʒ ꝙ ſit ſclens volẽs ⁊ potẽs.in
hoc ꝙ dicit pat᷑.oñdit eũ ſcire ⁊ aduertere
noſtrã.i.filioꝝ ſuoꝝ indigẽtiã. iuxta illð
Math. vi. Scit eni paterveſter qꝛ his oĩ
bus indiget. In hoc autẽ ꝙ dicit noſter.
oſtendit eũ ſubuenire volentẽ.ſuis enim
om̃es boni diligent᷑ ſubueniũt/alioquin
boni nõ eſſent. Uñ.i:ad coꝛin.v. Diqͥs
autẽ ſuoꝝ ⁊ maxime domeſticoꝝ curã nõ
habet / fidẽ negauit. eſt infideli deterioꝛ
In boc etiã ꝙ dicit. qͥ es in celis. oſtẽdit
ip̃m potẽtem Quiayt habet Macha. iij
De celo foꝛtitudo eſt ¶ um igit hisver
bis oñderimꝰipᷣm ſcientẽ noſtrã indigen

tiã/ ſubuenire potẽtem.neceſſario flecte

mus ipᷣm ad miſericoꝛdiã. ¶ Ait ergo pꝛ
noſter. Et hic ſtat hoc nomẽpat.eſſentia
liter ſiue p eſſentia ⁊ nõ ꝑſonalit᷑ ſiue pꝛo
pſona. Dicit᷑enĩ iſto modo de pater oĩm

Quod ⁊ adhuc põt tripliciter dici.ſcilic,

cõiter.pꝛopꝛie.⁊ magis ꝓpꝛie.Cõiter.per
creatõem ⁊ ſic nõ tm pſona patris ſed to/
ta trinitas ðꝛ pat᷑ omium.⁊ nõ tantũ ele/
ctoꝝ ſed etiã ꝑuerſoꝝ Vñ deutroñ.xxxij.

Popule ſtulte ⁊ inſipiẽs.nũquid nõ ipſe

eſt pater tuꝰqui poſſedit te.fecit te ⁊ crea/

uit te. Pꝛopꝛie autẽ dicit᷑ pater ꝑ adoptõ

nem. ⁊ ſic tm dicit᷑ pater bonoꝛũ. Vñn ad
Rhoma.viij.Accepiſtis ſpũm adoptõis
filioꝝ in quo clamatis abba pꝛ. pꝛopꝛiſſ/
ſime autẽ dicit᷑ pater ꝑ Bencrs em ⁊ ſicꝑ
ſona patris tantũ dicit᷑ pat vnigeniti filij
ſui.Ouobo pꝛimis modis dicit᷑ pater no
ſter tota trinitas.ſed tertio modo nõ dici
tur part noſter deꝰ. ſed tantũ filij ſui. Exq̃
patet ꝙ hecoꝛõ nõ dirigitad patxis ꝑſo/
nã tantũ.ſed ad totã trinitatẽ ¶ Beqtur
qui es in celis. Non excludit᷑tamẽ ꝑ hoc

ipſa ſapiẽtia infinita. ⁊ veraciſſ-

quin ſit vbiqʒ. Et q;uis vbiql ſit eſſentia

liter potẽtialiter ⁊ pñtialiter.magis tñ in

celis dicit᷑ eſſe. qꝛ vbi magis videt᷑ reluce/

re virtus ſua ⁊ opatio / ibi dicit poti eſſe
q; alibi Sicut animalicet vbiq; ſit in coꝛ
poꝛe.tamen magis dicit᷑ eſſe in coꝛde fᷣm

aliquos.vel in capite ſᷣm alios.qꝛ ibi no

bilioꝛes apparent oꝑatões ſue.Et hoc eſt
quod dicit Auguſt deſpũ ⁊ anima. Si/
cut deus vbiq; totus eſt in toto mũdo et
in omi creatura ſua/ſic tota anima in to/
to coꝛꝑe ſuo tanq; in quodã mũdo ſuo ẽ
⁊ in omi eius ꝑte. Intenſius tamẽ in coꝛ
de ⁊ cerebꝛo.quẽadmodũ de eſt ⁊ dicitur
pꝛecipue eſſe in celo In his autẽ ſepte

petitiõibo / om̃e bonũ generi hũano neceſ

ſariũ petit᷑. Vt enim dicit gloſa Auguſt.

Hihil homini deeſt qð his ſeptẽ petitiõi

bus nõ cõtineat᷑ ſiue ad pꝛeſentẽ ſiue ad

futurã ptineat vitam. Petit᷑ enĩ in eis ac/

ceſſus om̃is boni.tam creati q; increati.

Item receſſus om̃is mali.tam ſcʒ pñtis/

pꝛeteriti / q;ᷓ futuri. vt patebit inferius.

De effectu pꝛime

EHSEEHEEEE

Rima ergo petitio (petitiõis
eſt vt cõfirmetur in nobis noti
cia ſiue cognitõ veri dei. qᷓ ha/
bet fidẽ oꝛthodoxã· Et B eſt

Nuod dicit. Nomen tuũ.i noticia tua vel

notamẽ tuũ / ſanctificet᷑.i.cõfirmet᷑ in no/
bis. Sanctũ enĩ idem qð firmũ⁊ ſ- ctĩfica
re idem qð confirmare eſt. Scom papiã
enĩ dicit᷑ſanctũ a ſancio ſancis quod idẽ
eſt qd confirmare Quaſi iĩ diceret firmet in

—

nobis ꝑ fidẽ verã / noticia tua. vt ſicut tu

ſemp in te firmus es.qꝛ eternꝰ⁊ incõmu/
tabilis: ita da ꝙ te firmiter cognoſ. cam?.
el nomẽ tuũ ſcʒ paternitatis.quo pẽ
noſter diceris.ſanctificet᷑.i.firmet᷑ in no
ſcilicʒ vt filij tui ꝑ gratiã ſemꝑ maneamꝰ
Ande gloſa.Oꝛamꝰnea ſanctiſicatõe no

minis in aliquo diſcrepemꝰ.ne patris no

men in filijs/ moꝛibus ⁊ vita offendatur
el nomẽ tuũ quod in ſe venerabile ⁊
ſanctũ eſt. ſanctificet᷑ id eſt ſanctũ in no/
bis oſtẽdat᷑.ſic ꝙ ſicut ſanctũ eſt in ſe ita
nos ſanctificet. Ande gloſa· Nomen pa/
tris petimus ſanctificari in nobis. nõ vt
ipᷣm ſanctius ſit.ſed vt in nobis augmen

tum ſue ſanctificatõnis operetur.

—

Heeffectu ſecude

7

vinotem
Phnoen
Gnce
G
enin
nüͤcee
aohuc
Lue
Qaue
lach

alteye

nſci⸗
ſpüle
nobis.
ynare
goſa R
musyrn

quibus

crns
dkpobſ
bigfriner
ceincnleſn
logg bin
le Ethyect
Bemim O,
nwtonͦcoer
ummgint⸗
inichſpe
mtninco
Nhden
nhamiti
nmihänon
doſgri eni
yrtoniſiegs
Ntnincht
nönen
Panſgfirs
Ctnimn

digſttſni,
Womin

nmo hunis
ris uns
mNi
Pri Ethk
Nicunuren
mmeinno⸗
mur ſcfin
Boͤnpopli
cbdit
cufmmckn
a Nſiann

.

hominẽ de terra Et iteꝝ i⸗
terra ⁊ cinis.Quod pꝛopꝛie põt intelligi

De vn petitiõiboꝛõis dominice 27

Ecũda petitio eſt qua petitur
regnũ ſeu gaudiũ futurum. ſi/
ue etiã ſpeciale dei regimẽ quo
ad pᷣſentem ſtatũ cum ait.vd/

ueniat regnũ tuũ.ſcilʒ in nobis. id eſt ad

14

nos veniat. Unde Auguſt. Per hoc deſi
deriũ noſtꝝ excitamꝰ vt regnũ ſuũ nobis
veniat ⁊ in eo regnare mereamur.Et ſig/
nãter dicit adueniat.i.ad nos vẽiat.quia

virtute meritoꝝ noſtroꝛũ ex cõdigno ad

ipᷣm ꝑuenire non poſſumꝰ.ſed opoꝛtet vt
gratuito ad nos accedat VUndead roma.

vi. Bꝛatia deivita eterna Sile ath. iij
Penitentiã agite appꝛopinqbit eniĩ reg
nũ celoꝝ ¶ Del ſic. regnũ tuũ.i.eccłia tua

adhuc in terris militans.De quo regno.
Luce.xvij. Ecce regnũ dei intra vos eſt.
Adueniat.i.ad aliud regnũ tuũ veniat.ſ.
ad eccłliam triũphantẽ Alel adueniat.id
ad te veniat.ſcilʒvt te videat ꝑ ſpẽm ſicu
nũcvidet ꝑ fidem ¶ Vel regnũ tuũ.id eſt
ſpũale vel ſpeciale regnũ tuum/adueniat
nobis.vt ſcʒ in nobis ꝑ ſpecialẽ effectum
regnare cognoſcaris ⁊ percipiaris VUnde
gloſa. Regnũ dei ſemꝑ pꝛeſto eſt.ſed peti

mus vt veniat.i.vt manifeſtet hominib⸗

a quibus velut luxa cecis nõ videtur.

He effectu tertie

.
. Ertia petitio eſt (petitionis
gqua petimꝰvt cõfoꝛmis fiat vo
luntas noſtra/volũtati diuine
*nEteſt hec.fiatvoluntas tua ſic
in celo ⁊ in terra.Sicut ſupple fit in celo
ab electis; Hoc eſt.da vt cõfoꝛmes tibi fi/
amus in terris.ſicut confoꝛmes tibi facti
ſunt ſancti in celis. ¶ Vel ᷣm alios Vo/
luntas.i.volitũ tuũ ſcʒ illud qð vis fieri

circa nos/qð ſpecialit᷑ eſt iuſtificatio no/

ſtra. Unde ad Theſſa.iiij.Hec eſt enĩ vo
luntas dei ſanctificatio noſtra. Fiat id ẽ
adimpleat᷑. Non volũtas qͥdẽ in ſe q̃ fieri
vis.qꝛ illa eterna eſt.nec in ſe alit᷑ fieri po

teſt. ſed fiat ꝑ executoem⁊ effectꝰadhibitõ

nem. fieriq; cognoſcat᷑¶ Ael ſic. fiat volũ
tas tua in terra.i.in homine qͥ terra ẽ. Añ
Beñ.ij Foꝛmauit igit᷑ dñs deus hoĩeʒ de
limo terre.Et eccliaſt.xvij.Deus creauit
mis homo

in homie peccatoꝛe ↄuertendo.ſicut ſup
ple fit in celo id eſt in homĩe ſancto iã cõ/

uerſo ⁊ iuſtificato.quaſi dicat:Cõuertãt᷑
mali ⁊ faciãt que tibi placita ſunt. ſcilʒ iu
ſta ⁊ bona opꝑa.ſicut faciũt bo ni iã cõuer/
ſi.Que tamẽ intelligẽda ſunt de volitꝭ q̃
pꝛocedũt a volũtate bñplaciti que ſemꝑ
bona ſunt.⁊ nõ de his que ꝓcedũt de vo/
luntate ꝑmiſſionis que mala pleꝝ q; fiũt
NHec eĩ erit malũ in cuitate quod dũs nõ

fecerit Amos.iij. ¶ Expõit᷑ etiã ſic.fiatvo

luntas tua in terra.i.iĩ eccłia.ſicut ſupple
fit in celo.i.in xpᷣo qui celũ dicit᷑quia ĩ eo
deitas celata eſt. Unde Iſa.xlv. Vere tu
es deus abſcongitus. ”MM

e effectu quarte

Varta petitio eſt (petitõnis
qua petit᷑ temꝑale ſubſidiũ ad
ſuſtentatiõem vite. Et eſt hec·
Panem noſtyꝝ quotidianũ da
nobis hodie. autẽ hec petitio ꝑtineat

dd coꝛpalem neceſſitatẽ ſpecialit᷑ teſtatur

Chꝛyſoſt. ſuꝑ Oath. ita inqens. Quia
hominibo loqbatur carne indutis⁊ neceſ
ſitati nature ſubiectis/docuit ſubſidium
peti nature infirmitati. Dicit igit᷑ panẽ
noſtꝝ quotidianũ.i.coꝛꝑalem vel vſualẽ
id eſt nobis quotidie neceſſariũ Vnea
thei.vi.loco quotidianũ habet᷑ ſuperſub
ſtãtialem. Ante enĩ peccatũ/fuit panis.i.
cibus homĩ ſubſtantialis.ſed poſt pecca
tũ.factus eſt ſibi ſupꝑſubſtãtialis.i.neceſ/
ſarius ad hoc vt ſuſtentet᷑ in vigoꝛe. Añ
nec ꝑ diem naturalẽ/ſine languoꝛe viriũ
poteſt homo eo carere.Et ideo ſubdit᷑ da

nobis hodie. Et ponit᷑ hic panis ꝓꝑ om̃i

genere ſuſtentamẽti coꝛꝑis.vnde panis
dicit a pan qð eſt totũ ᷣm Iſidoꝝ¶ Ex
ponit᷑ etiã de pane ſpirituali.ſcilʒ de coꝛ/
poꝛechꝛiſti ſeu de euchariſtia. ſic ſcilʒ pa
nem noſtꝝ.chꝛiſtũ ſcilʒ.vel euchariſtiã qͥ
veriſſimꝰ panis eſt / ⁊ efficaciſſimꝰ anime
cibus Johᷣ.vi. Ego ſum panis viuꝰ qͥ de
celo deſcendi.quotidianũ.i.quotidie ne/
ceſſariũ. Da nobis hodie¶ Sʒz nũquid
ſm hoc debet qlibet de ecclia quotidie cõ
municare.Dic ꝙ tripliciter cõtingit cõi/
care ſcilʒ coꝛpaliter ſeu ſacramẽtaliter tã/
tum.⁊ iſto modo cõicant mali quãdo in
peccato moꝛtali ſumũt coꝛpꝰ chꝛiſti. Itẽ
ſpiritualiter tantũ ſcilʒ credendo ſacram̃
tum.Credere eni / eſt ſpiritualitmandu/
care fm illud Auguſt. Crede ⁊ manduca
ſti . Et iſto modo cõmunicant ngrllie

chꝛiſtian debite etatis renec A mi

Compendiũ theologie

.

om̃es boni Item coꝛpaliter ſeu ſacraliter
et ſpũaliter.⁊ iſto modo ↄmunicant quo
tidie boni ſacerdotes qͥ celebꝛãt. ⁊ alij bo/
ni de eccleſia dũ comunicãt. Oõ quilibet
nus ſemel in anno ſcʒz in paſcha S ed

7/

cũ cõpleta refectiõe coꝛpoꝛali vel ſpũal/⸗

habeam?quod in iſta petitiõe petimꝰ. vt

uid poſt pꝛandiũ iſtã oꝛoõnẽ iteramus?

Eid quod dicit᷑ ꝙ ſenſus hui petitõĩs du
plexeſt. ſcʒ vt panis detur ⁊ vt in comedẽ
tis nutrimentũ. non autẽ in detrimentu
cõuertat᷑ Et ratõne pꝛimi habet locũ hec

oꝛatio añ ſuſceptõem cibi. Rone vero ſe/

cundi habetlocũ poſt ſuſceptiõem.

De effectu quinte

petitiõis oꝛatõnis pꝛeditte.
quatuoꝛ igit᷑ pꝛecedẽtibus petitõnib⸗
petit᷑ acceſſus omis boniIn tribus vero
ſequẽtibo/ ponit᷑ amotio om̃is mali. In
hac igit quinta petitione petimꝰ abſolui
a malo pꝛeterito.Et eſt hec Dimitte no/
bis debita noſtra.i.peccata que nos/pe/
ne debitoꝛes conſtituãt. Sicut ⁊ nos di/

mittimꝰ debitoꝛibus noſtris. Quaſi di/

cat. Sic te velis habere ad nos in debita
noſtra dimittẽdo.ſicut nos habemꝰ nos
erga deb noſtros qbo debita dimit/

cimus.¶Et intelligas ꝙ hec oꝛatio ꝓfer

tur in perſona totius eccłie que in bonis
ſtat.qui peccãtibus in ſe debita dimittüt

Alioquin ſi in ꝑſona ſua intentõem im /

putando diceret peccatoꝛ in ſe peccanti-
bus nõ dimittẽs.mentiret᷑.ſibimet imp/

cans malũ ſᷣm quod dicit Auguſ. Si nõ

dimittig mẽtiris.⁊ ei mentiris quem nõ
fallis. ¶ Sed ſm aliqs iſtud in pctõꝛevi
detur poſſe ſaluari oꝛãdo iuxta pꝛioꝛem

modũ.ꝑ hoc ꝙ ly nos.⁊ ly nobis/ ſuppo/
nãt ꝓ diuerſis.Et hic ſit ſenſus Dimitte

nobis infirmis debita noſtra.ſicut? nos
boni ⁊ ꝑfecti dimittimꝰ debitoꝛibo noſti

¶ Sed iſtã expoſitõnẽ vt nimis extoꝛtã

credo derelinquendã.Expone ſic igitur.
Dimitte nobis debita noſtra id eſt pecca
ta que nos cõſtituũt debitoꝛes. Vel debi
ta noſtra.i.penas nobis pꝛo pᷣdictis pec

catis noſtris debitas.cõmutando ſaltem

eternas quas peccãdo meruimꝰ / in tem/
ꝑales.ſicut ⁊ nos dimittimꝰid eſt iuſte di
mittere debem / debitoꝛibo noſtris. vt ſal
tem eos nolimus vel hic vel in futuro ob

ligari.cum aliqᷣd ſcilicʒ fecerint quare ob
ligare deſierint. vtpote cũ ſatiſfecerint ſi

poſſint.vel ſaltem cũ petierint veniam /ſi
nõ poſſint. Unde hic nota ꝙ duplicit
cõtingit alicui dimittere. Uno modo di
mittẽdo rancoꝛẽ.ſic.ſ.ꝙ nec malũ inimi/

ci velis pcurari.nec eius bonũ minui.bñ
tamen velis illud qð in tedeliquit aliqua

tenꝰ ſatiſfieri. Et ad hoc tenent᷑ om̃es in/
differẽter.quia hoc om̃ino pᷣceptũ eſt ſal/
tem ſub intellectu. Alio modo dimittere

contingit.nõ ſolum dimittendo rancoꝛẽ

ſed om̃ino ſine ſatiffactiõe iniuriaꝝ / ſine
qʒ reſtitutõne rerum.necnõ ſine interuẽ/
tu pᷣcum om̃ia dimittere ac ex puro coꝛ/
de diligere.⁊ ad hoc tenẽtur tantũ pꝑfecti.
quiga iſto modo ſolum cõſilium eſt.

„ *
De effectu lexte
. 4 5 4 Kleew

Ern petitio eſtre (vetitiõis
ſpectu amotõis mali futuri.in
quod / varijs tꝑibus / er carnis

inci
inducas in tentatõem. Quod intelligeꝑ
miſſiue.id eſt nõ induci ſinas in tentatõ/
nem.hoc eſt ne ꝑmittas nos ſuccũbere tẽ
tationi.Aliud eſt enĩ in tentatõem duci.

⁊ aliud induci In tentatõem enĩ ducitur

qui a tentatiõe pulſatſed nõ deijcit᷑. In/
tentatõem vero inducit᷑/qui a tentatione

pulſat᷑ eo ꝙ a gratia nõ ſuppoꝛtat᷑ ſed ſi⸗

tur.a tentatõe frangitur ⁊ abſoꝛ

bi reli tu 2
ia ergo nõ eſt malũ a tentatõ

betur.

ne pꝛobatõnis vel etiã ſuggeſtiõis duti.
qnimo eſt occaſio exercende virtutis· q
beatus vir qui ſuffert tentatiõem Jaco.
pꝛimo Non petimus hic vt nõ ducamur

in tentatõem. ſed ne inducamur id eſt ne
interius inducamur ⁊ ſuccũbamus.Vn

de gloſa Hõ pꝛecamur nõ tentari.ſed nec
etiã modicũ a tentatõnibus vinci. en/

tatio enĩ neceſſaria eſt ad coꝛonã ¶ Et cu
dupler ſit tentatio ſcilʒ pꝛobatiõ is ⁊ ſug/
geſtionis. nõ dicitur deus pꝛopꝛie indu/
cere in tentatiõeʒ ſuggeſtionis. quiavt d
citur Jacob. pmo. Ipſe enĩ deus neminẽ
tentat. Sed ideo (vt dicit Auguſtinus)
ðᷣꝛ aliquẽ inducere in tentatõeʒ.nõ qꝛ ipᷣe
inducit.ſed qꝛ aliquãdo induci ꝑmittit

vel ſaltem quod inducat᷑non impedit

De effectu ſept/

mundi ⁊ demonis tentatõibo/
ere foꝛmidamꝰ. Et ẽ hec.Et ne nos

3

Se

latem
naläa
Stche
incon
ms

E

rtg

Wal.CG

geniſod
kodonin
Gaſcy
Lcaian
Gncch
nnsch
lbifin
collati
dyplia
g pten
nenint
lenpale

enſet
leteſen
mliee
Ee
g in
malum

ainguuro
nniien
nntpnunſ
Nagdic
Monoher
Lmnli inin,
nümmnub
ſeunnu
aliſichſt
wmickſal,
Rdnorr
mhennens
nme ſnn
öſneimnmni
Xapwoce,
Nmni gen
lunck.

lene
anu
lümn 1
Sarns
SWmrö
enos
waintlig,
usinnani
Mirr
Mien Mc:
iduatur
ehct J⸗
Utentarione
ontat ſelſt
iur obſn
Müatennd
ſtiöns die⸗
cvinuns⸗
nimn
mmcht
itamns n

y

induci.quod intellige petitõne pᷣcedenti

De vrn petitiõib'oꝛõis dominice 22

me petitionis ”MVs
“ Epelma vlrim⸗ petitio eſt re
ſpectu amotõnis mali pᷣſentis
ſiue inſtantis. VUnde gloſa oꝛ/
AAinaria ſuꝑ iſto paſſu Mathei
i. Sed libera nos a malo. In illam que
dũ eſt ſupple tentatõeʒ ne nos finas

petitũ eſt. ⁊ ab ea in quã inducti ſum / li
bera nos.Et hoceſt qð dicit libera nos a
malo.tam ſcʒ viſibili qᷓ; inuiſibili.⁊ tã pe
ne q; culpe. Vnde ſimplicit᷑ dicit a malo
nihil determinado.dans hoc de om̃i ma/

lo intelligi poſſe ⁊ debere. Vnde ſic intel

ligendo petit amotionę om̃is mali inſtã
tis. Eſt autẽè quadruplex malũ. Unum

oꝛiginale.alið actuale.qð eſt duplex. Nã

malũ eſt pena peccatũ conſeq̃ns. Pꝛimũ

autem malũ eſt ĩinatũ.duo ſequẽtia ſunt

malũ additũ. Quartũ eſt malũ inſflictũ.

Et ab omibus his petimꝰ liberari. Dũ

in ꝑſona ecclie oꝛantes ⁊ loquendo dici/

mus. Sed libera nos a malo.⁊c.

* De numero et ſuf⸗/

ficientia pꝛedictaꝝ petitionũ.
Vmerus vero ⁊ ſufficientia pᷣ/
dictaꝝ petitionũ ſicaccipitur.
Omne quod ratonabiliter peti

poteſt / auͦt eſt collatio boni.aut amotio
mali. i eſt collatio boni.aut boni in/

creati ſcʒ dei· aut boni creati.Di eſt colla
tio boni increati.hoc poteſt eſſe duplicit
Ael ſcʒvt ꝑveram fidẽ confirmet᷑ eius no

ticia in noſtro aſpectu.⁊ hoc petitur ibi.
Sanctificet᷑ nomen tuũ. Vel vt ſua volũ

tas cõfirmet᷑ in noſtro affectu ⁊ hoc petit᷑
ibi.fiat voluntas tua⁊c̃.Si vero petatur
collatio boni creati.hoc iterũ poteſt eſſe
dupliciter. Vel ſcilʒ vt cõferat᷑ bonũ eter/
aũ vt eſt regnũ celoꝝ. Et hoc petit᷑ibiAd
neniat regnũ tuũ. Ael vt cõferat᷑ bonum

tempꝑpale ad ſuſtentatõem.Et hoc petitur

ibi. Panẽ noſtrũ quotidianũ.¶ Si au/
tem fiat petitio ꝓ amotiõe mali/hoc po/
teſt eſſe tripliciter. Vel ſcilʒ vt amoueat᷑
malũ pꝛeteritũ ſiue in pꝛeterito ↄmiſſum

Et hoc petit᷑ ibi. Et dimittè nobis debi/

anoſta Clel perit vramoucar malũ fu⸗/
turũ⸗Et hoc petitur ibi.Et ne nos indu
cas in tentatõem. Vel petit᷑ vt amoueat

malum pᷣſens ⁊ hoc petit᷑ ibi. Sed libera

nos a

De oꝛdine ipſarũ
petitionũ ꝗd ſeptem vicia capitali.
Anc videndũ venit qualit᷑ in
his ſeptem petitõibus cohibe/
ri petũtur ſeptẽ capitalia vicia
n pꝛia igitur petitiõe cohi

betur ſuꝑbia. Dupbi eni nõ ſanctificãt

nomẽ dei.ſed nomẽ ſuũ ꝓpꝛiũ.ſᷣm qð di/
cit pſal: Vocauerũt nomina ſua in terris
ſuis.¶ In ſecũda petitiõe elidit᷑ inuidia
que eſt doloꝛ alieni boni. Vnde nõ deſi/
derat vt pꝛoximo adueniat bonũ ſed po/
tius malũ.⁊ ecõtrario in iſta petitiõe pe⸗
titur cõmune omiũ bonũ ¶ In tertia pe
titiõe reſecat᷑ ira.que voluntatẽ dei nõ ſe⸗
quit᷑ ſed pꝛopꝛiũ impetũ.⁊ econtrario in
iſta petitõe petit᷑ voluntatẽ dei fieri. Ael

aliter ̃m aliquos dici poteſt ꝙ in ſecũda

petitõe eliditur ira que bonũ homini nõ

patitur euenire Ibi eni aduenire petitur

Et tũc in tertia reſecat᷑ inuidia.q̃ ſpecia/
liter ſanctã dei ꝑſequit᷑ volũtatẽ.vt dicit
Hyeronimꝰ. Cuius cõtrariũ in dicta pe
titiõe oꝛat᷑. Et ſᷣm iſtum f̃ᷣm modũ ponẽ/
di:oꝛdinãtur petitões ad vicia/in ſecun/
da tabula pꝑ aliq̊s circa hec cõfecta. ¶ In
quarta autẽ petit iõe expellit᷑ acedia. Jbi
enĩi petitur robur tam ſpũale q; coꝛpoꝛa/
le quod cõfert᷑ in pane coꝛpoꝛali ⁊ ſpiritu

ali.quod quidẽ euacuat acediam que eſt

ignauia ⁊ tedium vite.¶ In quinta peti
tione eliditur auaricia que eſt imoderatꝰ
amoꝛ congregãdi ⁊ retinenditꝑalia. VUnñ
⁊ debita ſemꝑ exigit nec dimittit. Cuius
contrariũ ibi petitur ⁊ offert. ¶ In ſexta

petitõnẽè extirpatur gula. ex qua oꝛtũ ha/

buit pꝛimaria homis tentatio.cũ ibi pe/
tatur amotio tentatõis future ¶ In vlti
ma petitõe reſecat᷑ luxuria que ſpecialiter
ſemp habet ſecũ malũ tam coꝛpis qð ipa
debilitat.qꝛ qui foꝛnicat᷑ in coꝛpꝰſuũ pec
cat.q; etiã ſpiritus cuiꝰvires eneruat Cũ
ibi petat᷑amotio om̃is mali pꝛeſentis

Explicit quintus tractatus
huius libelli qui eſt de expla⸗
natõe ſeptem petitionũ in oꝛaaꝛ
tione dñnica contẽtarum.

5 53

7

ſextus de ſeptẽ donis ſpirituſſancti⁊ eo/

rum declaratione.

ſub cõpendio agendũ
erit. vtrũ idem ſint qðᷣ

te.Et ſi nõ.in quo ab eis differüt. Quod
ſunt dona. ⁊ que ſint. Deide de ſingulis

mo qualiter per ipſa dona/ exclue ütur ſe

na ſpirituſſancti ſint idem quod ſeptem
virtutes. Et in quo differ

erunt.

dona nõ ſunt virtutes. Sed

ſitas. ¶ Duidã enim dicunt ꝙ virtutes⸗
finiũtur ꝑ actus ⁊ oꝑpatiões ſuas.Dona
tatiõibus.que viã iam habite virtutis ĩ/⸗
tes ſimpliciter ſunt ad agendũ.ſed dona

ad magis expedite agendũ. ¶ Sunt alij
qui dutinguũt dicẽtes ꝙ in donis illa ꝗᷓ
ꝑtinẽt ad affectũ ſunt vᷣtutes. Illa vero qᷓ
pertinent ad aſpectũ reꝝ/ſunt ꝓpꝛie dona
Et hi ſoluũt facile que ex vtraq; pte obij/
ci poſſunt.ſcʒ ytꝝ ſint virtutes vel non.
Et quia opinio media/ innitit᷑ ſententie
btĩ Pꝛe a pluribo pꝛobabilioꝛ habetur.

.

ſpirituſſancti ⁊ que ſint.

Aiot ⁊ que dona ſint patet per
4 Fnii rcanirnlarbi tangunt᷑
e

dine. Requieſcet ſuꝑ eum.ſcʒ xpᷣm.ſpũs
ſapiẽtie ⁊ intellectus.ſpũs conſilij ⁊ foꝛti
tudinis.ſpũs ſcientie ⁊ pietatis.⁊ reple/

platiuã ſcʒ ſapia ⁊ intellectꝰ Alia autẽ an

ncipit tractatus

doedo nis ſpirituſſancti
eſt. Abi pꝛimo dicẽduũ

ſeptẽ virtutes denola⸗/

donis in ſe aliqua tangẽda erũt. Poſtre/

Boniũu autẽ fere opinio eſt / ꝙ

differentiã inter virtutes ⁊ do
na aſſignãdo/magna eſt diuer

pꝛincipalit᷑ ſunt ad agendũ ⁊ ꝙ ideo diſ/
vero pꝛincipaliter ſunt ad reſiſtendũ ten
pugnãt.¶ Alij ſic dicũt ⁊ melius:.ꝙ vᷣtu/

ſunt ipſaꝝ expeditiões virtutũ.⁊ ſic ſunt

Quot ſint dona

ptẽ dona ſpũſſancti hoc oꝛ/

bit eũ ſpiritus timoꝛis dñi. Duo autẽb/
ma dignioꝛa ſunt que regũt vitã cõtem/

Compendiũ theologie

q; ſufficiẽter regũt vitã actinã Et ᷑ᷣm ho
ſumit᷑ ab aliquibo numerꝰ⁊ ſufficiẽtia ip
ſoꝝ ſeptẽ donoꝝ ſic ſcʒ Nã aut ipſa dona

que(vt tactũ eſt) ſunt quedꝗ ipaꝝ expedi
tiones ſeu pfectiões virtutũ.ipᷣam virtu/

tem ꝑficiũt reſpectuvite cõtemplatineyel

reſpectu vite actiue. Si reſpectuvite con
tẽplatiue q̃ circa diuina ⁊ celeſtia verſat.

gut ipſam virtutẽ perficiũt per modum

cuiuſdã exꝑientie ⁊ guſtus ⁊ hocfit ꝑ do

num ſapiẽtie.aut ꝑ modũ cuiuſdã itime

inueſtigatõnis ⁊ ſpeculatiõis.⁊ hoc fit ꝑ

donü intellectus i reſpectu vite actiue
que circa agibiliaverſat᷑. aut ꝑficiũt ipam
virtutẽ q;tũ ad receſſum a malo.⁊ hoc fit
ꝑ donũ timoꝛis.aut ipᷣam virtutẽ pficiũt
q;tum ad oꝑatõem boni.⁊ tunc vel boni
ad quod oẽs tenent᷑ ⁊ quod eſt in cõmu/
ni opatõne. Vel boni ad quod nõ om̃es
tenent᷑.vt eſt bonũ arduũ Si quantũ ad
opatõem boniad quod om̃es tenẽt Hoc
cõtingit duplicit. Nam vel donũ in tali
opatõe virtutẽ ficit tanq; ißm opus exe
quẽs.Et tũc eſt donũ pietatis.veltanc;

ipᷣm opus regens ⁊ dirigens.⁊ tũc eſt do/

num ciẽtie. Si quantũ ad opatiõem bo
ni ad quod nõ omes tenẽtur. hoc itex cõ
tingit duplicit᷑. nam vel donũ in tali ope

ratione virtutẽ pficit tanq; opus ipᷣm ar
duũ exequẽs.⁊ tũc eſt donũ foꝛtitudinis:
Vel taneqᷓ;ᷓ ipᷣm opus arduũ regens ⁊ dirt
gens. ⁊ tuc eſt donũ conſi ilij. Mlir p ali/
os ſumit᷑ iſte numer? ſ. ufficiẽtia pᷣdicto/⸗
rum donoꝝ ſᷣm aliq̃s ipſoꝛũ donoꝛũ ra/
tiones. ⁊ hic inſerere/yiſum eſt cauſa bꝛe
uitatis nõ exp dire on inſup ꝙ ülð
donũ qð in pᷣdicta Iſaie aſſignatoe / vlti⸗
mo loco ponit᷑ſcʒ donũ timoꝛis / eſt pmũ
in aſcẽdendo.iuxta illud pſalmiſte. Ini/
tium ſapientie timoꝛ dñi A quo timoꝛis

dono / fit qdam ꝑ alia dona gradalis aſcẽ
ſus Ne eni timoꝛ cõceptus/gelidus foꝛet

aut aridus. ſeqtur donũ pietatis quead
oĩa ytilis eſt. Et ne pietas ipſa/nimis re/
muſa aut nimis ꝓdiga autaliquo modo

inoꝛdinata eſſet/adiugit ei donũ ſcientie
que oꝑa pietatis regat vt diſcrete fiãt. Et

neſcientia inualida foꝛet/ addit᷑ ei donũ
foꝛtitudinis vtquod gliqᷣs p ſcientiã bñ
facere nouit / ꝑ foꝛtitudinẽ exeqͥ facto poſ

ſit. Et ne foꝛtitudo pᷣſumptuoſa vel im/
petuoſa eſſet / adiungit ei donũ con ſilij ᷓ

regi poſſit opꝰ foꝛtitudinis ⁊ debito mo/

liſueh
ſinis
nioꝛes
Warnfi
pnni
gritgt
Vtebi
plie⸗
Glpen
deopt
ſeyel⸗
men
udi
linorſ⸗
Aono
moi
timon
plicn
niͤel
Aume.
amo⸗

Nonon
eftdo
liſtne
Grhacft)
mamn
igücitien
ahact
mepfcſ
mnc bent
ckncön⸗
gnöofi⸗
iandi
lerie
vnüintali
nogusare
Ne

SAicce
Ooonöen lo.

nweit
inale
priin
nuimdinis:
ordin
leocli⸗
außdico⸗
dononürn,
Ktauſ bre
Gniogqi
nde nin
Gis ekini
miſe.
connine
eleſi
oußtte
Cnohlenl
—
üͤſeenn
ſontfüth
Nekadonn
glacnan N
ninnht
rNhiris

do cõpꝛimi.quia ſᷣm Bꝛego: foꝛtitudo ſi
ne conſilio pꝛecipitat.Et ne conſiliũ in/

Qdutũ foꝛet.adiungitei donũ intellectq
eelt cognitio bonoꝝ ſpũalium/quo cõſili
um in ipſa ſpũalia dirigi poſſit. Et vt in

tellectus modo debito temꝑetur? oꝛdine

tur / datur ei ſapientia que eſt cognitõ per
guſtum diuine dulcedinis. Que ſapien /

tia a ſapoꝛe non a ſapere dicta eſt.

DHe dictis ſeptẽ do

Vinc bꝛeuiter de ſingulis do⸗/

Et pꝛio de dono timoꝛis. vbi
pꝛiĩo dicet᷑. Quid ſit timoꝛ. De

indest

aasin A ſpecies.

moꝛ m Auguſt. ſuꝑ Johã.

amoꝛ fugiẽs quod ei aduerſat᷑.
es autẽ timoꝛis ponũtur.vi.E

„ „ —

timet amittere que mũdi ſunt ⁊ iõ nõ pec

cat ſi ea amittat Humanus eſt quo qs ex

deliberatiõe tm̃ timet penã ſui coꝛpoꝛis.

Naturalis eſt quo qͥs naturałr timʒ moꝛ

cẽ ſiue hoꝛribile aliquid añ deliberatiõeʒ
rõnis.qͥ timoꝛvicioſus non eſt ſicut duo
pꝛioꝛes.Seruilis eſt q̊ quis offendere ti/
met tm̃ ne incurrat penã gehẽne. Iſte ali

q̃ntulũ hʒ vtilitatẽ.qꝛ freq̃nter ĩitroducit

caritatẽ ſicut ſeta introducit filũ ſutoꝛis
vt ꝑhibet Auguſt / Inicialis eſt qͥ q̃ſi du/

plicẽ habet oculũ ſeu reſpectũ.vnũ ad fu

gã pene.aliũ ad amoꝛẽ gloꝛie. Seruit ei
deo ꝑtim timoꝛe gehẽne. ꝑtim amoꝛe glo
rie vel iuſticie. Fllialis ſiue caſtus eſt qͥ ti

memꝰ ne xp̃s aĩe noſtre ſpõſus aut tardet
aut diſcedat.aut aliq̃tenꝰoffendat᷑.hic eſt

timoꝛ ſctũs qͥ ꝑmanet in ſeci ſeculi.qui
alio noĩe dicit reuerẽtialis ¶ Duis ãt ti⸗/
moꝝ iſtoꝝ ſit donũ ſpũſſancti ptʒ qꝛ nec
timoꝛ mũdanꝰ.nec timoꝛ humanꝰ q ſim/
pliciter mali habent᷑.nec naturalis.qꝛ do
nũ /eſt quidẽ diuinit infuſus.nõ innatꝰ.
timoꝛ vero naturał innat eſt. Nec fuilis
timoꝛ ꝓpꝛie tũ ſumẽdo donũ niſi genera/

De ſeptem donis ſpũſſancti

N—

nis in ſpeciali.Et pꝛimo dedono tioꝛis.

nis in ſe/aliqua tãgenda ſunt.

nt eiꝰ ſpẽs.Et q̃ eaꝝ ſit donum

Ouid ſit timoꝛ et

ic diffinitur. Timoꝛ eſt ſuga
animi : ne perdat quod diligit
Idẽ in li.de ci.dei.Timoꝛ eſt affectio vel
Speci
kenim ti/
moꝛ mũdanꝰ.hũanꝰ.naturalis.ſeruilis.
inicialis.filialis Cimoꝛ mũdanꝰeſt q̃qᷣs

— ä

liter ſumeretur.ſicut generalr ðꝛ donũ de
olĩbus que dãtura deo.⁊ ſunt ſupꝛa natu
gratie. ſicut ⁊ fides infoꝛmis dici poteſt

donũ dei. Sʒ inicialis timoꝛ.⁊ caſtꝰ ſinue

reuerẽtialis ꝓpꝛie dicũt᷑ donũ ſpũſſancti.

Cõcedunt tñ aliq ſimplicit ꝙ timoꝛ ſᷣni/
lis ſit donũ ſpũſſcti.⁊ tñ negãt ꝙ ſił inſit

(iũ ſpũſctõ/ꝙ qualit᷑ eſſe poſſit nõ video.

De ſecundo dono
ʒſpũſſctĩ ſcilʒ dono pietatis.
E uit᷑ de dono pximo qui eſt
in aſcendendo ſcʒ de dono pie
½Rtatis Vbi pꝛio videndũ qd ſit
quot modis dicat᷑⁊ ſ̃m quẽ modũ ſit do

num ſpũſſancti.Diffinit᷑ autẽ ſic pietas.

ab Aug. Pietas eſt cultus dei quã greci
ſup iob. Pietas
coõm tulliũ in ft ⸗
ne pꝛimi ſue rhetoꝛice Pietas eſt beniuo
lentia in parente. Oagiſtralis vero diffi
nitio hec eſt. Pietas eſt ex benigne mẽétis

euſebiã vocãt. Itẽ g
eſt que docet opꝰmie.S

du

tautẽ pietas (tur

cedine omibus auxiliatrix affectio

*
. N
1
— ☛ *

7

in genere

tur motus affectõis tendens in ei imagi
nẽ.ſ.in hoĩeʒ.⁊ G̊ pᷣt eẽ triplicitvel ille mo
tus affectõis tẽdit in imaginẽ dei ꝗ eſt ſi
büpſi ꝑ ſanguinẽ cõiuncta ⁊ ſic ẽ beniuo

lentia in parẽtes ⁊ eſt ſpẽs iuſticie natu/

ralis.OQñq; etiã ðꝛ affectio tendẽs ĩ ima

ginẽ dei. i. in hoĩeʒ tãq; miſerijs oppᷣſſuʒ
⁊ ſic pietas eſt q̃ docʒ oꝑa miſericoꝛdie vt
dicit Bꝛeg.⁊ ſic potꝰ virt? eſt q; donum.
Qñq; etiã eſt affectio tendẽs in imaginẽ
dei nõ quidẽ inq;tũ eſt ſanguĩe ↄiũcta vl

miſerijs oppᷣſſavt ſic.ſʒ motu qdẽ genera

li ſcilʒ inq;tũ eſt imago dei. hoc inq;tu eſt

rõnalis creatura.Et tũc ꝓpꝛie dicitur do⸗

num ſpũſſcti qð habilitat ⁊ expeditũ red
dit hominẽ ad hñdũ ſe beniuolẽtem ſeu
beniuolũ/ad rõnalem creaturã·ſ.ad quẽ
libet hoĩem ſiue indigentẽ ſiue non indi
gentẽ. Et ſic maxime ei cõuenit iſta diffi⸗
nitio magiſtral pꝛius poſita. Scoõm pꝛi
mũ modũ diffinit᷑ ab Auguſti.iuxta ſᷣm
modum diffinit a tullio. Scom Srann

pietas
multis modis. Qñq; mot? ip/
ſius affectõis tendẽs in deũ. et
ſic ðꝛ pietas cultus dei.⁊ ſic eſt
virtutis qᷓ eſt latria. Qñq; dici

28

Compendiũ theologie

modum diffinita Hꝛego. Et ſᷣm qᷓrtum
modum diffinita magiſtris quia illo mõ
eſt pꝛopꝛie donum ſpirituſſancti.

ungi ſcilz de dono ſcientie.
Edono autẽ ſcientie duo vidẽ
a ſunt ſcʒ quid ſit. Et in quo
Differt a dono ſapiẽtie. a ̊ fm
Au guſt. diſtare non yidet. Qñ
ſcientia pꝛopꝛie donũ eſt ſic diffinit᷑. Sci
entia eſt lumen ſpũale/acceptũ a deo:in q
vigdẽturratõnes oꝑabilium / ꝑtinẽtiũ ad
vitam.pꝓ quas ſancte ⁊ meritoꝛie viuamꝰ

ſicut dicit apłlus ad Titum.ij.Abnegan

tes omnẽ impietatẽ ⁊ ſecularia deſideria
ſobꝛie ⁊ iuſte viuamus in hoc ſeculo. Añ

ſicut fides eſt illumiatio quedã ad credi/
bilia.ita donum ſcientie eſt illumĩatio q/

dam ad operabilia.

e

—

cit᷑ autẽ in hoca dono ſapiẽ/
tie differre qm ſapientia eſt co/
gnitio quedã diuina/ ꝑ guſtũ.
ſcientia autẽ eſt lumẽ quoddã diuinũ ad
oꝑabilia ꝑtinẽtia ad hanc vitã. Vñ ſicut
dicit magiſter in li.ſentẽ. Scientia docet
bene cõuerſari in medio huiꝰpꝛaue ⁊ per
uerſe natõis Et hoc ſatis videtur cõſona
re verbis Auguſt.qui dicit ꝙ ſapiẽtia eſt

trituſſancti ſcʒ de dono foꝛtitudinis
ODſt hec de dono foꝛtitudis duo
etiam dicẽda ſuntſcilicʒ quid ſit
⁊ qualiter differt a foꝛtitudine p/
ut foꝛtitudo eſt virtus.

differt a foꝛtitudine put eſt virtus.
IEcũdum autẽ ꝙ foꝛtitudo eſt
2 donũ ſicnotificat᷑ Yoꝛtitudo ẽ

AAAllkkffectio animi q̃ cupiditas ter-

tas foꝛmidat᷑ Et videt᷑ hec notificatio ſu
mi ex verbis Auguſt. in li.de ſpiritu ani
ma⁊? in.v.li.ſue muf.(¶ Differt aũt a foꝛ
titudine pꝛout eſtvirtus.licʒ vtraq; ſit cir

ca difficile? arduũ. Quoniã foꝛtitudo ꝓ

ut eſt virtus / ſuſtinet giculü.qndo ſcʒ ne/

De tertio dono

In quo differt do

num ſcientie a dono ſapientie.

deeternis. Sciẽtia vero de temꝑalibus.

ꝗ ſit foꝛtitudo

rena depꝛimit᷑.nullaq; aduerſi

ceſſe pati vel a bono virtutis cedere.ſicut
quãdo q̃ritur fides vel iuſticia.vel liber/
tas patrie vel huiuſmodi. Sed foꝛtitu/
do ꝓut eſt donũ ſe gratis ⁊ ex abũdantiil
li ſtatui offert.in quo talia ſepe q̃runt᷑ vt
eſt ſtatus Plctials cõſilioꝝ. Si aũt dica
tur ꝙ ſᷣm hoc nõ haberẽt donũ foꝛtitudi
nis niſi tantũ perfecti.⁊ ꝙ ſic habita vna
gratia gratificãte nõ om̃es haberẽturDi
co ꝙ nõ eſt vtrũ nec ex pᷣdictis ſe eqᷣtur. qm̃
perfecti iſtud donũ habent in actu.om̃es

—

vero in caritate exiſtẽtes habent in habi

tu. Ande qui impfectus eſt / habet in ha/
bitu. Vñ opus ꝑfectõis facerepᷣt qͥ vult.

EEỹDc

ſpirituſſancci ſc; de dono cõſilij. ⁊ qͥq ſit.
OOUſtremo de dono conſilij duo
ſimilit᷑ videnda ſunt ſcʒ qͥd ſit.
Et qualiter ſit donũ cũ in chꝛi
ſto videat᷑ nõ fuiſſe. in quo ta/

tur autẽ ſica Tullio in rhetoꝛicaſua Cõ
ſiliũ eſt/ faciendi vel nõ faciendi vere co/

gitata ratõ.Sed hec diffinitõ nõ videtur

cõuenire cõſilio ꝓut eſt donũ/ideo aliqui

coꝛrigũt eũ ſic Cõſiliũ eſt faciendivel nõö

faciendi vere excogitata ratio.eaꝝ ſcʒ re/
rum in quib⸗ ꝓpter arduitatẽ indiget qͥs
adiutoꝛio. Ande cõſiliũ pꝛout hic ſumi/
tur/nõ eſt de dubio ſed de arduo ad quod

liquo dic ꝙ iſto mõ vltimo cõſiliũ eſt do
num. et quod veriſſime hoc donũ fiet in

Go ſicut ⁊ cetera dona fuerũt: ſemꝑ erũt

nde conſiliũ ſᷣm ꝙ ponit dubitatõem?⁊

circa eã q̃rit ab alijs certificatiõeʒ nõ fuit
in xpᷣo qᷣ certiſſime oĩa nouit qꝛ nec ſic eſt
donũ ſpũſſcti. Sʒ cõſiliũ qð eſt lumẽ im/
miſſum a ſpũſcto/ oĩa dubia diſſoluẽs/
indubitãater in aggreſſionẽ arduoꝝ diri/
gẽs/q̃ de ad ſtatũ ꝑfectõis ꝑtinere ꝓpala/
uit/ſic eſt donũ. Et iſto mõ fuit in xjo0o

e ſexto dono ſpi

ulſancri ſclz intle ue.

LCirca quod attende.⁊ pꝛimo
q́:d ſit. deiñ q̃lit᷑ differt a ſapia.
Diffinit᷑ ãt ſic ab aug.i fᷣmõe qdã ſuo de
timoꝛe. Intellectꝰ vocatur q̃ ab oĩ ĩfirmi
tate carnali coꝛda mũdãtur.vt pura intẽ

tio dirigatur in finẽ ſuũ.ſ.deũ.¶ ¶ Eſt in/

He quinto dono

en ſunt ⁊ fuerũt om̃ia dona/¶ Diffini

ꝓter difficultatẽ nõ om̃es tenẽtur.Dere

quitur de dono intellectus.

*

lend

cog

adonol
guſur
valinc
Pimenn
tpror
teleans
lunendl
deinoe
10a
ſaltareg

(Kdov

ſices⸗
unſia

guisſe
Cuditf

n
Plii

guenne
nar
grcue
Lonſ
hame
nioꝛ
Jnel

valerſn
hautin
Gfinin
Tabüteni
ſehenin
.Giaitdn
ni ſornind
chebinmn
baenrdi
eſtiarg
naanofes
der in habi
tdadetinde⸗
weßtim.

N

wonſi,dn⸗
unhhiſi
nüciinchi
Lingrot,
1Dkni
miaſub
dnirarc⸗
törigen⸗
oh
lncrcs
ubeſuni⸗
uoncud
mäm der⸗
wäſlüͤckdo
Mnifuin
inſeheit
udahtnimn
icnilfif
nitg fuſcch
göckluniin
udiſolnis
wbor n
umg,
nd

n.
mclens⸗
hedpun
fnal
iegiſwon
woiffn

cikt⸗

dona ſpüſſoti eccludũtur ſeptẽ yicia ca⸗

tellectus quoddã lumen ſpũale infuſum
ad cognitõem dei in creaturis.Differt ãt
a dono ſapistie. qꝛ ſapientia eſt cognitio
ꝑ guſtum.Eſt eni quoddã lumẽ ſub quo
vel in quo vident᷑ ⁊ guſtant᷑diuina per ex
ꝑimentũ Vnde ſapiẽtia pꝛout eſt donũ/

eſt pꝛopꝛie guſtus dei in donis ſuis. In /
tellectus autẽ non eſt ꝑ guſtũ ſed potieſt
lumen quoddã datũ a deo ad cognitõ

dei in creaturis illis in quibo reſultat de

us ꝑ gratiã. Ael in illis in quibe habet re

ſultare ꝑ gratiã ⁊ gloꝛiã. Vnde intelle

elſt donũ quo gratuite cognoſcimdiſpo
ſitões celeſtiũ :per eas q; tendimus in de

um ſic diſponentem.

De ſeptimo dono

— ⸗ e . „ „ ⸗
ſpirituſſancti ſapientie.⁊ quid ſit.

dum eſt.Et qm̃ ex ſupius dictꝭ

notificatõem.Scðm autẽ auguſt. ſic dif/

finit᷑. Sapientia eſt cognitio rerũ diuina

rum. ¶ Itẽ ex littera.iij.li.ſententiarum-⸗

Sapientia ad ſolius eterne veritatis cõ
templatiõem ⁊ delectatõem pꝑtinet.ipaq;
tantũ creatoꝛ cõſpicit᷑ ⁊ ſemꝑ⁊ incõmu

tabiliter manet qð deus eſt. Bꝛego. ſic dit
finit. Sapiẽtia eſt donũ / ſpe ⁊ certitudĩe

eternoꝛũ /mentẽ reficiẽs. Que diffinitio

dicit oꝑatõem eius pꝛopꝛiã/ q̃ eſt mẽtem
ꝑ guſtum reficere.quod ſonat nomẽeius
Dap ientia enĩ a ſapoꝛe dicta eſt.

¶Muo per ſeptem

—

imo dicendũ eit (pitalia.
gqualiter ꝑ ſeptẽ dona excluda/
trtttunr ſeptẽ peccata capitalia. Et
Vciendũ eſt ꝙ timoꝛ quia ꝑ euʒ
quis ſe depmit/ne ſuꝑ aliũ ſe extollat.
cludit ſuꝑbiam q̃ ſuꝑ alios ſe extollit Pi
etas que ſibi illatas remittit iniurias.ex

pellit irã que vindicari querit. Scientia

que mentẽ illumiat.euacuat inuidiã.que
mentẽ excecat. Yoꝛtitudo que excellit in
arduis.pellit acediã.que toꝛpet in imis.
Conſiliũ quod docet pꝛo trãſitoꝛijs ex/
na mercari.remouet auariciã que in terre
nis⁊ pꝛo terrenis tantũ querit negociari
Intellectus quo vere delectamur in bo⸗

Eniq; de dono ſapiẽtie dicen/⸗

in parte patet qͥd ſit.⁊ qualiter
Mſe habet ad donũ ſcietieꝛ ad do
num intellectꝰ.idᷣo ſufficit hic ponere eiꝰ

—

nis ſpſialibus. exdudit gula ꝗᷓ vane ⁊ mi

ſere delectat᷑ in carnalib. Sapientia per

quã pure delectamur in deo extirpat lu/

xuriam qua quis impudice in ſuo miſe:
ro coꝛpoꝛe delectatur.
H Explicit tractatus ſe⸗/

xtus huius compedij de
ſeptem donis ſpuſſancti.

rplanatione-

Bnc bꝛeui⸗/

ter reſtat aliquid de octo
beatitudinibus dicere Et

AQo. ſ. an ipſa virtus. an id
quod ꝓmittuùur/vt gratia exepli reſpectu
eius quod dicit chꝛiſtꝰ Beati pauꝑes ſpi
ritu/quoniã ipſoꝝ eſt regnũ celoꝛum.an
beatitudo ſit ipſa pauꝑtas vel ꝓmiſſio re
gni.Qualiter ſe habeãt ad dona ⁊ ad vir

tutes.Quare vltime beatitudini idẽ pꝛe

miũ reddatur ſicut pꝛime.Deinde de q̃li
bet beatitudine in ſe quid eſt ⁊ qualiter ⁊

tali contrarietur.

cum quo dono cõuenit ⁊ cui vicio capi /

õ O Atur AE

—

titudo an.ſcʒ ipſa virtꝰvel id qo pmittit.

Liendũ eſt autẽ ꝙ btitudo du
plex eſt ſcʒ vie ⁊ patrie ¶ Bea/
titudo aut vie cõſiſtit in ꝑfecta
euacuatõe vniꝰ miſerie.ſ.culpe

7
4 — H — .— —
õqᷓ ad eẽntiã.⁊ q̊ ad occaſiões.Añ qꝛ iſte

virtutes de qbo infra/euacuãt culpã ⁊ cul
pe occaſiões.diſponũtq; ad beatitudinẽ

patrie.iõ dici pñt⁊ dicũt btitudines Bea

titudo autẽ patrie ↄſiſtit in oimoda eua/
cuatiõe vtriuſq; miſerie.ſ.⁊ culpe ⁊ pene.
Et iſto mõ dicũt᷑ ppꝛie btitudies pᷣmia pᷣ/

dictꝭ vtutibo r̃dentia. Siẽ eſt illð.ipoꝝ

eſt regnũ celoꝝ Vel illõ ipᷣi ſaturabũt᷑.⁊c.
Et ſicvaria rõe ⁊ ↄſideratõe/poteris dice
re ꝙ vᷣtutes ille ſunt btitudies.Et ꝙ ſilr
p̃mia eis coꝛrñdẽtia beatitudines ſunt

Qualiter ſe babe/

ant beatitudines ad dona⁊ ad virtutes.

Aaliter autẽ ſe habeant iſte be
atitudines ad dona et ad vir/
tutes. hoc ſcito ꝙ fm gloſam

Incipit tractatus

ſeptimus deocto beatitudinibus 2 earũ

pꝛimo quid dicat᷑ beatitu

2

Allen ſingularẽ determinationẽ·
Pꝛima igiturvirtus ſeu beati/

Compendiũ theologie

ſuꝑ iſto paſſu ath. v. ꝑ virtutes ad do/
na/ et ꝑ dona ad beatitudines ꝑuenitur.
Ange virtutes /dicũt iniciũ oꝑatiõis bo
ne ⁊ euacuatõem culpe quo ad eſſenniam
Dona autẽ dicunt bonũ ⁊ expeditũ pꝛo
greſſum.quia donũ/expeditũ reddit actũ
virtutis vt expedite oꝑetur Beatitudies
autẽ dicunt cõſummatiões ſiue terminũ
quatenꝰin via haberi poteſt.ita vt omnẽ
culpã euacuet ⁊ omnẽ culpe delectatõem

Et bonũ delectabiliter opetur quantũ fa

cere poſſibile eſt viatoꝛi.Et ideo dicũtur
iſte beatitudies/ virtutes purgati animi

tione viatoꝛi poſſibili. 6.

uare vltime bea

titudini idẽ redditur pꝛemiũ ſicut pꝛime
Ltime autẽ beatitudini idem
. pꝛemiũ reddit᷑quod ⁊ pꝛiĩe ſed
A nõ eadem ratõne.Quia regnũ
eloꝝ duo in ſe cõpꝛehendit.ſ.
exaltatõem ⁊ abundantiã. In beatitudi/
ne autẽ que pma ponit᷑/que eſt pauꝑtas
ſpũs ẽ ſumma reꝝ abdicatio ſiue abiectõ
⁊ ideo ꝓmittit᷑ ei regnum inquantũ dicit
abũdantiã. In beatitudine vero que vl/
tima ponit᷑/que eſt ꝑſecutõem pati pꝛop
ter iuſticiã.eſt ſumma deiectõ ⁊ ideo pꝛo/
mittit᷑ ei regnũ inquãtũ nominat exalta/
tõem. Vnde q;uis regnũ celoꝝ om̃ibus
beatitudinibo debeat᷑iſtis tamẽ ſolum ꝓ
mittitur.quia ꝑ quandã appꝛopꝛiatõem
magis debetur.

De beatitudinib'

in ſpeciali.Et cum quo dono cõneniant
Et pꝛimo de pꝛima
ſi R Ancattendendũ eſt ad aliqua

õ

tudo eſt paupertas ſpiritus que adaptat᷑
dono timoꝛis.Et expellit ſuꝑbiã cui con
trariat᷑ o ꝙ pauꝑtas ſpiritus / vera huili
tas ſit Huic beatitudini in pꝛemiũ ꝓmit
titur regnũ celoꝛum
tas hic dicit abdicatio temꝑaliũ ſᷣm rem
⁊ fm voluntatẽ. Qnuia cũ beatitudies ꝑ
fectã dicant ꝑeccati excluſionẽ.tam quo
ad peccati eſſentiã q; quo ad peccati occa
ſionẽ.cum abdicatio ſolũ ſᷣm voluntatẽ/
nõ ſit euacuatio ꝑfecta occaſionis pecca/
ti.quia eſt alia vtilioꝛ que magis occaſio

Quia ſcʒ animã purgant/vltima purga-/

St nota ꝙ paup/

nẽ peccati euacuat·/ſcʒ illa que eſt ̃m rem

⁊ fm voluntatẽ.patet ꝙ illa pꝛimaeſt p/

.

lit tram. a mitis eſt quẽ ira vel
rancoꝛ nõ afficit. Cui reſpondet in pꝛe
mium poſſeſſio terre viuentiũ.

SErtia virtus ſeu beatitudo eſt

luctus / qui eſt doloꝛ animi ca⸗
ritate ĩfoꝛmatus qͥ facit cogno
ſccere miſeriã pꝛopꝛiã ⁊ lacrima

bilem pñtis vite ſtatũ ⁊ delectatiõem fu/
ture gloꝛie que ſufficiẽs cauſa luctꝰ ſunt.

quẽ doloꝛẽ inducit ſciẽtie donũ Qui eni

addit ſcientiã iſtã ſcʒ addit ⁊ doloꝛẽ. Cui
pꝛo pᷣmio reſpondet eterna conſolatio in
qua abſterget deus omnẽ lacrimã ab ocu
lis ſanctoꝝ Et iam nõ erit ampliꝰneq; lu

ctus neq; clamoꝛ⁊c̃.Et hec euacuat inui

diam que dolet de bono alieno ⁊ letatur
de malo· hec autẽ beatitudo ecõuerſo
Et q;uis luctꝰ ipſe miſeria quedã videat

cõgrue tamẽ beatitudo ꝓpter ſibi annexã

dulcedinẽ dicit/eo vt dicit Gꝛego.dulcio
res ſunt lacrime penitẽtiũ q; delitie regũ
Et Auguſt.li.cõfeſſio Currebãt lacrime
⁊ bene mihi erat cum illis.

Vartavirtus ſeu beatitudo eſt
eſuries ⁊ ſitis iuſticie/ que do/
no foꝛtitudinis adaptat᷑.q̃ eſt
in ſuſtinendis glenlia iuſti⸗
Que expellit tediũ boni hoc eſt
Cui rũdet ꝓ pᷣmio ecna ſaturitas

De quinta

Uinta virtus ſeu beatitudo ẽ
miſericoꝛdia.Que appꝛopꝛia
2tur dono cõſilij. qð docet alijs
dimittere minoꝛa/vt nobis dimittãt᷑ ma
ioꝛa. vel ↄferre terrena vt obtineamꝰ cele
ſtia Hec expellit auariciã cuius ꝓpꝛiũ eſt
cõgregare ⁊ non remittere vel ↄferre Pꝛe
miũ aũt huic btĩtudini rñdẽs eſt cõſecu/

tio miſericoꝛdie (De ſe

RW

cõgruit dono pietatis ⁊ expel/

Ecunda virtus ſeu beatitudo

. eſt mititas ſiue manſuetudo q̃

bot

1llumin
numpit⸗
Fornic
Pronin

2

;8— —

lyri
guiſa

zmon
pebent
Murtn
inese
ſeu
Rerie
an

upnen

d

ſan benr
minh
ungt ae,
aun
ni.

Aubeninct
td nni
wiictan⸗

utſnen

nopnilen

u
iiugi
erdoilui
nmlänon
nignühe
nempöhn
bwuzar

or enn

caue
1guuniniel⸗
nibiamni
Biego dalcio⸗

5ite ed

nchithoin

iuſicoer

Aint
5 ani
Güvnhu

1

occulens

Qenpene

bösdintiii.

nbekinhck

De octo beatitudinibus

„

icia coꝛdis.cui cõ uenit donũ
intellectus q eſt cogitatio cele/
ſtium oculoꝛũ coꝛdis mũdans

⁊illuminãs. Hac eliminat᷑ gula que coꝛ/

rumpit ⁊ excecat coꝛ. Ande Oʒee quarto
Foꝛnicatio ⁊ vinũ ⁊ ebꝛietas aufert coꝛ.
Pꝛemium huic beatitudini reſpondens
eſt viſio dei ·

De ſeptim

Eptima virtus ſeu beatitudo

eſt pax ſeu eſſe pacificũ. Cui re
ſpondet donũ ſapiẽtie ꝗᷓ eſt de/
— lectari in deo qͥ eſt pax noſtra.
Hec repellit luxuriã que animũ nõ paci/

ficat ſed vagum reddit ⁊ inſtabilem. Cui

coꝛreſpondet pᷣmiũ eſſe filium dei.

4

CLtaua virtus ſeu beatitudo q̃
eſt pati pſecutõnem /ꝓpter iuſti⸗
ciã clarificat ⁊ oſtẽdit quoddã
factũ.habens reſpectum ad ſin
gula pᷣcedentia.Etꝑ quod om̃es alie bea
titudines ab vltima vſq; ad pꝛimã ꝓban
tur ſi vere ſunt. VUñ Bꝛeg. Qualis vnuſ/
quiſq; apud ſe lateat illata ↄtumelia pꝛo

beat. Et hinc eſt ꝙ beatitudo ipſi facto ꝓ

pᷣmio reſpõdẽs qð idem eſt cũ pꝛemio pp/
me beatitudini ꝓmiſſio redire dicit᷑ ad ca
put tanq; circulus ꝑficiẽs ⁊ oẽs beatitu/
dines ambiẽs ⁊ compᷣhendẽs.He virtu

tes ſeu beatitudines tangũtur Math. v.

—

F eloꝛum. ⁊c̃.

mumerus ſeu ſufficietia beatitudinum-
Arum vero beatitudinũ nume
mns ⁊ ſufficiẽtia ſᷣm integritatẽ
ꝑfectiõis homĩs accipitur.Ad
fectiõis autẽ integritatẽ req/

Beati pauperes ſpiritu qm̃ ipſoꝝ ed reg

runt tria.ſcilʒ receſſus a malo ꝓpfectus ſeu

ꝓgreſſus in bono.⁊ ꝑfectus ſtatꝰ in opti/
mo. Sane reſpectu pꝛimi malũ pꝛocedit
aut extumoꝛe ſuꝑbie.aut ex rancoꝛe mali
cie.vel ex languoꝛe libidinis ſeu cõcupi/
ſcentie.Contra que tria ſunt ſeu ſumunt᷑
tres pꝛime beatitudines ſcʒ pauꝑtas ſpi/
ritus cõtra malũ tumoꝛis ſuꝑbie.Oiti/
tas cõtra malũ rancoꝛis malicie Luctus
cõtra malũ languoꝛis libidinis ſeu cõpi/

Extavirt? ſeu beatitudo eſt mũ

2
4
·

viij.⁊ final de vicijs tã nature q; volũtatꝭ

finalib aliqua

WVngde accipitur

7
ℳo

ſcentie. Reſpectu vero ſecũdi ꝓfectus ſeu
pꝛogreſſus in bono attedit᷑ circa diuina
imitatõem ꝗᷓ eſt duplex ſᷣm duasvias qᷣb⸗
intendi põt ſcʒ miſericoꝛdiã ⁊ veritatem.

De quib in pſalmo. VUniuerſe vie domi

ni muſericoꝛdia ⁊ veritas.Et ſ̃ᷣm has du/
as vias ſumũtur duealie beatitudines.ſ.
reſpectu veritatis/eſuries iuſticie.⁊ reſpe
ctu miſericoꝛdie affectꝰ miſericoꝛdie. Re/
ſpectu autẽ tertij ꝑſectus ſtat in optimo
attendit᷑ in duobeſcʒ in limpida cognitõ
ne ⁊ in tranqlla affectiõe.Et ſᷣm hoc ſu⸗
munt᷑ due alie vltime beatitudines.ſ.re/
ſpectu limpide cognitõnis.müdicia coꝛ/
dis ad deũ videndu. Et reſpectu trandlle
affectõnis.pax mẽſis ad deo ꝑfecte fruen
dũ. ¶ Etaduerte ꝙ ſicut in enumeratiõe
donoꝝ iuxta quod ſupꝛa ĩ tractatu dedo
nis declaratũ eſt.eſt oꝛdo q dam artificia

lis quo pꝛimo loco ponũtur ⁊ enumerãt᷑

dignioꝛa.ita in enumeratoe beatitudinũ

eſt oꝛdo qͥdam naturalis quo dignioꝛes

vltimo loco ponũtur.
— tus virtutũ cardinaliũ/ pꝛincipa
Aliter diſponũt ad exercitiũ vite ac
tiue Habitus vero donoꝝ maxime diſpo
nũt ad actus vite contẽplatiue Habitus
autẽ beatitudinum diſponũt ad perfectõ
nem vtroꝛumq;. läl

¶Vinis tractatus pꝛecedẽétis. .

ncipit tractatus

de vicijs ſummatim tangere cõuenit. Et
quia ſunt vicia nature.⁊ vicia volũtatis.
tangitur pꝛimo aliqualit᷑ de vicijs natu/
re. Et deindede vicijs voluntatis.

. „
waE? N. EE“õsðõä

ſficientia vicioꝝ nature.
Beia autẽ nature/ quantũ ad
pbuiuſmodi cõpendiũ attinet⸗/
ſatis erit enũerare.que ſunt ſe/
ptẽ ſcʒ Extolletia ſeu pᷣſumptio Duricia
Israntia imiditas.pᷣcipitatio.hebetu
do.ſtulticia.q; nüerꝰſiue ſufficiẽtia lʒ de

F ſupꝛadictis colligitur habi/

Compendiũ theologie

ſe ſatis clareat.nã repibile nonvidet᷑ viti/
um nature aliõ a pᷣdictis vel qð ſaltẽ ad
aliquod pᷣmiſſoꝝ nõ ſit reducibile.ꝑ op/
poſitõem tñ ad ſeptẽ dona ſpũſſancti/ ſu
müt aliqui numerũ ⁊ ſufficientiã ipſoꝛũ
vicioꝝ nature.Eteni tres anime ſunt vi/
res ſeu potetie.ſ.cõcupiſcibilis iraſcibi/
lis ⁊ rõnalis.q̃ qſi cõtinue in ſuis virtuo
ſis actibus ⁊ oꝑatõnibo/ p ipſa vicia que
nature ex ſua coꝛruptiõe ĩſunt/varijs mo
dis impugnãt᷑ ⁊ impediunt᷑cõtra que cũ
ſeptẽ ſint.data ſunt in adiutoꝛiũ ſeptem
dona ſpũſſancti q̃ lumina quedã ſiue lux
diuinitus inſpirata ⁊ infuſa ad efficaciꝰ
tam cõtra ipſa ſeptẽ vicia nature qᷓ; vicia
alia volũtatis et tentatões.viã iam habi
te virtutis impugnãtes/reſiſtendũ. libe/
xpeditiꝰ ipſos actus virtutũ exe

cupiſcibilẽę ¶irca igit᷑ vim ſeu potẽtiã
concupiſcibilẽ repiturvitiũ nature retra/
hens a debite cõpatiendo ⁊ ſubueniẽdo
ꝓximo.quod vocat᷑ duricia.Cõtra quod

diſpoĩt donüu pietatꝭ. ¶ Devicijs nature
n iraſcibile ¶ Circa vero vim ſen
potentiã iraſcibilẽ/duplex reꝑitur viciũ

circavim iraſcibilẽ

nature. Unum immoderate retrahẽs ab
agẽdis quodvocat᷑ timiditas cõtra qð di
ſponit donũ foꝛtitudis.Alið immodera
te accedẽs qð vocat᷑ pꝛeſumptio.Contra
qð diſponit donũ tioꝛis ¶ De vitijs na
ture cõtra vim rõnalẽ ¶( Cotra vim autẽ
ſeu potentiã rõnalem/duplex cõtingit vi

ciũ nature.ſcʒ vel reſpectu finis.vel reſpʒe

ctu eoꝝ que ſunt ad finẽ. Si reſpectu fi/
nis.duplex reꝑitur nature viciũ. Vnum
impediẽs ne cognoſcat᷑ qdð vocat᷑ hebetu
do.ↄtra quod diſſponit donũ intellectus

Alliud retrabes ne animꝰ ad ipᷣm finẽ de/
bite afficiat᷑qð vocat᷑ ſtulticia.ↄtraquod
diſponit donü ſapiẽtie. Si reſpectu eoꝛũ

que ſunt ad finẽ duplex ſimilit᷑ nature vi
ciũ repitur Unũ impedies neſciat᷑qͥ d ad
ꝓſecutõem finis expediat quod eſt igno/
rantia cõtra quod diſponit donũ ſciẽtie.
Aliud quo qͥs in his que agẽda ſunt ma/
gis ex paſſionis impetu q; exdebita ele/
ctione ducit᷑quod eſt pᷣcipitatio cõtra qd
diſponit donũ oſilij. uibo cõtrarien

ſeptẽ pꝛincipalibo ſeu capitalibo vicijs vo
lũtatis Qõð clarius ex tabula in fine huiꝰ
tractatꝰpoſita cõcipi poterit ⁊ perpendi.

Be vicijs nature circa vim con

tur ipſa nature ¶ Cõtrariat etiã iſta ſepte
nature vicia ſingula ſcʒ ſingulis virtuti/

bus.ſingulis oꝛatõnis dñice petitõnib⸗

2ſi ingulis beatitudinibo ⁊ cõöueniutcum

tis ſeu de malo culpe in generali.
Evitijs volũtatis id eſt de ma
lo culpe ſeu de peccato/oppoꝛ/
tunũ foꝛet ⁊ vtile/ ſpecialẽ ⁊ lõ
gum tractatũ ſubiũgere.ſed cũ
pluribo notabilibo hec ſint diffuſe expla/
nata/ſufficiet interim ad pñtis cõpendij

ꝓceſſum cõtinuandũ / eiusq; cõplemẽtũ
ſummati dicere. quid ſit petm̃ in genere.
Quotiẽs fit ſiue quot ſunt eiꝰgenera De

iñ veniẽt aliq de qlibet genereexplanãda

Eccatũ autẽ in genere ſic diffy⸗
nit᷑. Peccatü eſt auerſio ab in/
comutabili bono ad bonũ cõ/

in genere.⁊? quomodo diffiniturx

atellige. Peccatu eſt auerſio ſcilz volun
tatis.quiaꝓpꝛie ⁊ ꝑ ſetalis auerſio eſt pec
catũ.ab incõmutabili bono ſcilicʒ deo.qͥ

omnino incõmutabilis eſt. Neceſt auer/

ſio alið qᷓ; diſcõfoꝛmitas volũtatis create

Avolũtate diuina.qð eſt in omni peccato

vbi aliqͥd vult voluntas creata quod nõ
vult deus Seqtur/ad bonũ cõmutabile
ſupple cõuerſio ſcʒ ad bonũ creatũ quod
cõtinue mutat᷑ vel ſaltẽ mutabileẽ
licet peccatũ in ſui diffinitiõe duo conti/

neat ſcʒauerſionẽ ab incõmutabili bono
⁊cõuerſionẽ ad cõmutabile bonũ.eſſen/

tialius tamẽ pctõ eſt/pꝛimũ qᷓ; ſcõᷣm. Si

eni fuerit cõuerſio ad creatura / ita tamen
ꝓnõ fieret auerſio a creatoꝛe.ſicut cõtin/
git quãdo q amat creaturã ꝓpter deum

tantũ.tũc nõ fieret pctm̃ immo in iſto ca
ſu meritoꝛie fieret ¶ Cicʒ plures alie ſint
diffinitões peccati/nõ tractat᷑ niſi de vna
Plures alie a doctoꝛibaſſignãtur pecca
ti diffinitiões ſᷣm cauſas efficientẽ.mate
rialem.⁊ foꝛmalẽ ipſius peccati. Sed qᷓ;
tum ad pñnñ̃tẽ tractatũ attinet/ ſupꝛadicta
diffinitio que ᷣm cauſam fingalem pecca/
ti ſumitur/ſufficiat.

e duplici diuiſi⸗

one peccati in genere·

mutabile. Quã diffinitiõeʒ ſic

=

uid eſt peccatu

4

ſuffi

puncio⸗
ſmntin
tate⸗ G
cinmae
upria
auigoffe

—

ale G

hybin
nored
ſardo⸗
tioꝛ
nehab
cio vic
ptio
mus
li inca
/ſane
ſococup⸗
bioctig
ieſcete
neſici
Crnis
c(godeſe
Guctai⸗
barſtn
ſndi
ghina
ſcenai
llican
ſcendi.
ſauſanſ
eccgti
ſelſugli
noa
Peccuci
ginedn
ſenſun
neceſi
neceſt
ſcund
nödeh

1 nfnehu⸗
neſchgg

olitn

Pbidekdeng

en oppor
ſpecigler ,
Duger. ſed
diffuſcerplg
Schcenii
Namn in gen
nebemg

c

nenmſoff
Rugtocbin,
doric,
idihntidſ
oſchwn
8Aunſockpe

ackun,
inse
nipecco
nuquod no
muable
ti qno
blei Et
duocont/
nabaibono
bonieſen
chſcn⸗
ri'anmen
.. ſcntcönin
ipeerdeun
moiniſod
rwaleſnt
zniidemna
Nimrpecca
ntinan
. Sch
ſupꝛadin
gen hah

iniß

De vitiis nature ⁊ voluntatis 28

Aures etiã a doctoꝛibus aſſi/
gnant᷑ peccati diuiſiões ſ̃m di/
uerſas peccati cauſas⁊ oꝛigies
Nuantũ vero ad pñtem tracta
u ſufficit / de duab? peccati diuiſiõibus

pꝛincipalit tanget. Et pꝛimo deyna que
ſumit᷑ ᷣm quandã peccati q̃litatẽ ⁊ quãti

tatẽ. Scðo de vng ꝗᷓ ſumit᷑ iuxta peccati
cãm mareriale ſe pectu pꝛĩe diuiſiõis

tria pꝛicipalia repiunt᷑ genera peccatoꝝ.

quia om̃e peccatũ aut eſt oꝛiginale aut ac
tuale. Si actuale hoc iteꝝ eſt dupliciter.
Quia aut eſt moꝛtale aut veniale.

nali⁊ quid eſſf.

quod a noſtra vicioſa oꝛigine
= trahbimus Et eſt auerſio qᷓdam
habitualis a deo qua ala pꝛona effecta ẽ
nõ reddere iuſticiã quã debet. Uñ om̃es
fere doctoꝛes reſpectu effectus ipᷣius pec/
cati oꝛiginalis cõſonant in ipᷣam auerſio
nẽ habitualẽ fm Auguſ. ¶ Hugo de ſan
cto victoꝛe dicit ꝙ oꝛiginał culpa/eſt coꝛ

ruptio ſeu viciũ quod naſcendo cõtrahi/

mus ꝑ ignoꝛantiã in mẽte ⁊ cõcupiſcen/
tiã in carne ¶ Alijvolũt ꝙ oꝛiginalis cul
pa/ ſit neceſſitas cõcupiſcendi cũ debito

nõ cõcupiſcendi.Et ponũt exẽplũ de ra/

dio cõtiguato aque.q mouet᷑aqᷓ mota et
quieſcẽte qeſeit Et hoc patʒ excõtiguatõ
ne ſui cũ aqua.Añ cũ maioꝛ ſit vnio aĩeꝛ
carnis/q; in caſu pᷣdicto radij ⁊ aque.cuʒ

caro de ſe valde mobilis ſit ad cõcupiſcẽ/

dum:aĩa eoipſo ꝙ tali carni ynita eſt ha/
bet ſtatĩ talem quandã neceſſitatẽ ↄcupi
ſcendi.Cum igit᷑ caro ꝑuuli cui infundit

gnima/ꝑ peccatũ pᷣmi homĩs ad cõcupi/

ſcendũ ſi mobilis.inerit ipſi anime iam
illi carni vnite neceſſitas quedã concupi
ſcendi.nec poteſt anima ipſa illã carnem
ſeu ſenſualitatẽ cohibere.ſicut aĩa ade añ

peccatũ potuiſſet qᷓ habuit ptãtem ſuper

ſenſualitatẽ ⁊ etiã libertatẽ cõcupiſcendi
vel nõ cõcupiſcendi.(¶ Patet igit ꝙ per
peccatũ ⁊ poſt pctm̃ pꝛimi hominis ĩeſt

aĩme duplex neceſſitas Ana nõ poſſendi

ſenſualitatẽ retinere ſeu cohibere.⁊ alia

neceſſitas cõcupiſcendi.Et pꝛĩa eſt q̃dã

neceſſitas nõ valendi facere qð debet. et

ſecunda eſt quedã neceſſitas faciendi qð
nõ debet. Et ita ineſt ei carentia vtriuſq;

eccato oꝛigi⸗/

Riginale autẽ peccatũ eſt illo

ptis iuſticie/que ſunt declinare a malo et

facere bonũ. ¶ Ex quo patet ꝙ pctm̃ oꝛi
ginale.⁊ eſt in carne ⁊ eſt in aĩa. ſed in car

ne oꝛiginaliter ⁊ materialit᷑ In aia vo foꝛ

maliter ⁊ tanq; in ſubiectoSola enĩ aĩa
eſt ſuſceptibilis virtutis ⁊ vicij.⁊ tũ ſicut
dictũ eſt ex cõ iunctõe ipſiꝰ ad coꝛpꝰ/otra
hit vitiũ illðᷣ. ſicut qñ quis cadit in luũ
fedat᷑ ⁊ maculat᷑ ¶ Calis autẽ aĩe infectõ
nõ tantũ eſt pena ſed eſt etiã culpa.ipᷣave

ro culpa q̃ macula eſt deletur ĩ baptimmo

Pena autẽ q fomes ſiue peccãdi ꝓnitas

gppellat?᷑/remanet poſt baptiſmũ.Sic eĩ

in baptiſmo curat᷑ culpa quantũ ad rea/
tum dãnatõnis eterne.ſed nõ quin rema
neat ipſa pena quantũ ad motũ ⁊ actum
cõcupiſcẽtie.cum qua opoꝛtet nos q;diu
viuimꝰpugnare.niſi extinguat᷑ ↄcupiſcẽ
tia per ſpecialẽ gratiã.ſicut in beatiſſima
virgine in cõceptõe filij dei. ¶ Oꝛigina/
le etiã pctm̃ ſic in hoĩeꝑ baptiſmũ curat᷑/
nihilomin? ab eo qͥ curatus eſt/trãſmit
tatur in ꝓlem quã generat.ſicut iude?cir/⸗
cũſciſus generat filiũ cũ pꝛeputio.⁊ gra/
num nudũ ⁊ purũ ſeminatũ/pcreat gra/
num cũ palea. QOð hinc eſt qꝛ hõ non ge
nerat filiũ ſᷣm ꝙ in mente curatus eſt ſed

ſm quod in carnne. .

cati oꝛiginalis f̃m ꝙ oꝑaturad animã⸗
—r. Riginale peccatũ diuerſis ĩ ſa/
cra ſcriptura noĩbus. multipli
cibus de cauſis noĩat᷑¶ Secũ/
dum enĩ ꝙ oꝛiginale pctm̃ cõöõ/
ꝑatur ad aĩam/vocat᷑ qñq; infirmitas:qꝛ
reddit aiazs ĩpotentẽ ad reſiſtẽdũ motiby.

DODiñq; vocat᷑ feditas.qꝛ ꝑ ipᷣam aĩa macu

latur. Nocat᷑ qñq; ꝓnitas.ꝓpter ↄtinuam
appetitus inclinatõeʒ ad malũ. Vocatur
ñq; coꝛruptõ.qꝛ ad nihilũ ducit ⁊ pctm̃
Vorat qñq; vitiũ.qꝛ eſt diminutõ bono
rũ naturaliũ. Vocat᷑ qũ q; lãguoꝛ nature
qꝛ durat ĩ natura coꝛrupta. ¶ Habzʒ etiã
noĩa ſᷣm qð comꝑat᷑ ad coꝛpꝰ. Vocat᷑enĩi
qnq; lex carnis.eo ꝙ lege ðina ſit carni i/
flicta Vñ qũq; lex mẽbꝛoꝝ vocat᷑qꝛ mo/
uet oꝛgana ad opatõeʒ cõcupiſcẽtie. Vo
cat᷑ qñq; tyrãnꝰ. ꝓpter dñationẽ quaſi vio
lentã in ipſa cõcupiſcẽtia Vocat᷑qñq; fo
mes.qꝛ ſicut ignis fouet ignẽ.ita ꝑ ipʒ fo
uet᷑ in carne pctm̃ ſ̃m act?generatiueꝛ nu
tritiue. Vocat᷑qñq; ſtimulꝰcarnis ia

Compengiũ theologie

ſtimulat carnẽ/ad pꝛimos motus. ani/
mũ ad cõſenſum ¶ Habet quoq; nomia
ſm quod cõꝑatur ad actus delectabiles.

. —

Et ſᷣm hoc vocatur cõcupiſcẽtia que ſo/
nat vitiũ in actu pꝛout eſt in adultis Itẽ
cõcupiſcibilitas que ſonat viciũ in potẽ
tia pꝛout eſt in ꝑuulis.¶ Habet etiã no/⸗

mDen ᷣm quod compꝑatur ad pꝛimũ hoĩeʒ

bn
to de diuerſis eius generib ſenu diuiſiõi/
bus. Quinto de quolibz ſeptem peccato

in dicta

a quo cõtrahitur.⁊ ſic vocatur oꝛiginale.

quod eſt carentia debite iuſticie.

(De peccato actua

li moꝛtali ⁊ circa im in generalioccur NN
Irca peccatũ at actua (tibus

—

ſe moꝛtale aliqua ſuntvidenda
Pꝛimo qͥd ſit· Scðo de diuer/
Auiſs eius noibus ſeu appellatõi
8Tertõ de huiꝰ peccati effectibꝰ Quar

rum capitaliũ ac eoꝛum filiabus ſeu ſpe/
ciebus/aliquid in ſpeciali declarabitur.

7

QAuid ſit peccatũ

*

actuale moꝛtale in ſpeali et qũo diffinit᷑.

ccatuʒ igitctuale moꝛtale/
ſic diffinitur ßm Auguſt. Pec
catũ eſt dictũ vel factũ vel cõcu
pitũ/oↄtra legẽ dei.Et ponitur
diffinitõe. dictũ pter pctm̃ oꝛis.
factũ.ꝓpter pctm̃ oꝑis.ↄcupitũꝓpter pec

catũ coꝛdis. ¶ Diffinit᷑ ⁊ aliter ſᷣm eũdẽ

Aluguſt. Peccatũ eſt volũtas retinẽdi fa

ptela

ciendi vel cõſentiẽdi quod iuſticia vetat.
¶ Inſuꝑ ſciendũ ꝙ pctm̃ pꝛopꝛie nõ eſt
ſi⸗ bace res aliq̃ ſed defectus ⁊ coꝛru
ela ¶ Circa qð tamen aduertendũ ẽ. ꝙ
alið eſt peccati actꝰ.aliud eſt peccati habi

tus.aliud peccati reatus. Peccati actꝰ ali

qͥ eſt.ſed qũ nõ ampliꝰfit.deſinit eẽ etiã
ſine grã. Sʒ peccati habitus qͥ ex malis
actibo relinqtur / etiaʒ aliqͥd eſt ⁊ remanet
interdũ ceſſantibo etiã ipſis actib.ac etiã

poſt infuſam grãm peccatiq; remiſſionẽ.

Peccativero reatus ſiue macula/fm rem
nihil eſt. defoꝛmat tamẽ aiaʒ nõ ꝑ modũ

poſitõis ſed ꝑ modũ.pꝛiuatiõis ſicut trũ

catio mẽbꝛi ꝑ modũ puatõis coꝛpꝰ defoꝛ
mat ⁊ maculat.DOicit etiã Augu. ꝙ ſicut

abſtinẽtia nulla ſubſtatia vel res eſt.⁊ tũ

ex ea coꝛpꝰlangueſcit.ita pctm̃ nõ eſt aliq

ſubſtãtia vel res. ex eo tñ natura minuit᷑:
coꝛrũpit᷑ delet᷑ tũ ſemꝑ ꝑ gram CNotan/

cat᷑qñq; culpa.⁊ hoc ꝑpꝛout leſpicic pen⸗
quã meret᷑ ⁊ incurrit. Aocat᷑qũq; o

ſatis eri

dum p̃terea ꝙ pctm̃.qñq; trãſit actu ⁊ re/

manet reatu.ſicut pctm̃ actuale actu con
pleto añ penitẽtiã.Qñq; ecõtra pctm̃ trã

ſit reatu X remanet⸗ actu.ſicut in pctõ oꝛi/
ginglis baptiſmũ Qñʒ trãſit pctm̃ actu
imbł ⁊ reatu.ſicut petm̃ actuale actu ↄple

to ⁊ pꝰpenitentiã.Qñq; pctm̃ remanʒ ac

tu? reatu ſiẽ pctm̃ oꝛigiale añ baptiſmũ.

de diuerſis nomi⸗

nibus peccatiactual moꝛtalis
Juerſis freq̃nter noĩbꝰ pecca/
tũ ipᷣm moꝛtaleꝑ doctoꝛes no/
minat᷑ ſ̃ᷣm diuerſas eius ꝓpꝛie/
tates ⁊ opatões ⁊ effectꝰ. Vocat᷑eni qñq;

macla.⁊ hoc iõ qꝛ imaginẽ dei defoꝛmat

⁊ maculat.Vocat᷑ qñq; reatꝰ.qm̃ ad eter/
nã penã obligat.Vocat᷑qñq; pollutio ⁊
hoc qᷓntũ ad ↄtagionẽ ↄtractã.ex terrena

delectatõe. Vocat᷑qñq; delictũ ⁊ hoc ᷣm

qp eſt receſſus a dignitate grẽ habite. Ao⸗/

. enſa
⁊ hoc eſt qꝛ contra deũ eſt⁊ ↄtra deũ facit.

QNocat᷑ qñq; pᷣuaricatio ⁊ hoc inq;tũ mã/

datũ dei reſpicit qð trãſgrediẽdo pᷣuarica
tur Vocat᷑ qq; pcmm̃ ꝓut cõuerſio fit ad
bonũ ↄmutabile cũ auerſionea bono in
cõmutabili. Vocat᷑qñq; ſcel pꝛopt᷑ ma/
gnã iniuriã q̃ peccando deo fit. Cocatur
etiã quandoq; nefas ꝓut eſt illicitũ p erſo
ne perpetrãti. Aocatur etiã quandoq; cri
men pꝛout eſt dignũ accuſatõne ⁊ pena⸗

e diuerſis effe

ctibo peccati actualis moꝛtalis
Aiuſmodi autẽ peccati/ multi
plex ſᷣm doctoꝛes repꝑit᷑ effectꝰ
ſed q̃ntũ pñtẽ ↄcernit tractatũ
ſati iqs enũerare Anꝰ effecꝰ¶ Et
pꝛio naturalia vulnerat.qð ſignat᷑ in illo
q iuxta euãgeliũ deſcẽdẽs ꝗb hirłm ĩ hie/
rico incidit nlatrones Alu Intelle

ctũ obſcurat in cognitõe vgi.⁊ affectũ te

peſcere facit ĩ oꝑe boni.¶ Aliꝰ Bꝛatui
tis ſpoliat:ne tñ bonũ aliqð pereat:bona

opꝑa q̃ qͥ peccãdo moꝛtificat / alijs iuxta
dlſpenſatiõem dei elargient᷑ ſaluãdis.
Alliꝰ ¶ KHiam maculat.ad penã eternam

obligat.ↄſciam amaricat.coꝛ indurat
Alius ¶ HBoĩem quaſi inſenſibilẽreddit
Exẽplo canis ſubmergẽdi qͥ lapidẽ ĩ col/
lo ſuo nõ ſentit.donec ab eo in fundũ aqᷣ

mwbitur⸗
deo qur⸗
nuhen
enl
nne
Fftinf
tummas
minegn
inpao
vebret
oncupl
iuſnoch
Genren
facos
ſicne
Cel
demmi
fiqn
col
gen
Hoc
nem.
in
1

hon
Gui⸗
lumẽ
gbono
tüge
Nrimao
co
lcono
Gißme
umae
ſenid⸗
Apn
ſpſay
deſea
peſtt
veor
lige
ie
ttori
*

Oe⸗

i
ſͤte⸗
inciſe
tandi
hligu⸗
itan

ngihetul⸗
rhan
Kiginefen
nin
Z
mcinnſoftt
Cvrubono in

pprnn

Gft Coanur
tlictüpeno
iguancochn
mrönerpens

sefe

muann
Ehecennin
bthkeftl
Nenit N
i coſ

dluinnh

tnihe⸗
⸗ vcle
fiin

De vitiis nature ⁊ voluntatis 28

trahitur Alius. Animã occidit.quia
deo qui yera vita eſtpꝛiuat ¶ Aliꝰ. Ad

alia pctã trahit. Añ Bꝛeg. Peccatũ quod
penitentiꝗ nõ diluit/ſuo põdere ad ali/
ud trahit ¶ Alius; Gona qᷓ in peccatis
fiũt.infructuoſa ⁊ quantũ ad meritũ⁊ q̃n
tum ad pꝛemiũ reddit¶ Alius· Ex ho/
mine quendã effectiue infirmũ facit. Nã

in pctõꝛe eſt ignis auaricie.fetoꝛ luxurie.
tenebꝛe ignoꝛãtie. vermis cõſciẽtie· ſitis
concupiſ. E ie. ⁊ demones ꝑ effectũ ⁊ hu/⸗

iuſmodi. ¶ Alius; ¶ Nacuũ hominẽ tã

dem relinqͥt.⁊ merito qꝛ mũdo adheren/

tia.ſugũt verba arẽtia. Fallendo decipit
ſicut eſca ĩ hamo vel lignũ putridũ de no
cte lucens ¶ Alius· Hoiem vere ſtultũ
demõſtrat.ſeruiẽdo ſcʒ illi qui ipᷣm toꝛq̃/
ri querit ⁊ tandẽ toꝛqbit Componẽdoq;
⁊ congregando ſupꝛa ſe vnde toꝛqueat᷑et
cremet᷑. Ande Augu. li. de ci. dei.
NHoc vitiũ adimit integritatẽ.pulcritudi
nem.ſalutem.virtutẽ.⁊ quicqͥd boni per
vitium detrahi ſeu minni conſueuit.

Inquo

habet eſſeꝛ oꝛtũe tandũ eſt vlteriꝰ.ꝙ
q́;uis peccatũ ipſi bono cõtrariũ ſit. non
tamẽ habet eſſe niſi in bono.nec oꝛtũ niſi
a bono.quod quidẽ bonũ eſt libeꝝ arbi/
triũ ac voluntas.a qua peccatũ eſt ſicut a
pꝛimꝗ oꝛigine ⁊ in q eſt ſicut in ꝓpꝛio ſub
lecto Voluntas igit eſt cauſa peccati.cãʒ
dico nõ efficientẽ ſed deficientẽ. Nolũtas

enĩ ſᷣm ꝙ habet reſpectũ ad ſuũ pꝛincipi -

um aꝗqᷣ eſt/ſcʒ ad deũ nõ eſt nata elicere ex
ſe niſi bonũ Sed ſ᷑m ꝙ habet reſpectum
ad pꝛincipiũ exã eſt.qð eſt oĩno nihil.cũ
ipſa volũtas ex nihilo ſit/ſemꝑ tendit ad
defectũ. Si ergo velim ſcire vñ malũ cul

pe ſit materialit᷑.dicendũ ꝙ ex nihilo Si

vero velimꝰſcire vnde fit terminalit᷑. dicẽ
dũ ꝙ ex abſen tia debiti modidebite ſpe/
ciei ⁊ debiti oꝛdinis.Sʒ ſi velimꝰſcirevñ
ſit oꝛiginaliter.dicendũ ꝙ avolũtate ſiue
alibero arbitrio.

De pꝛogreſſu pec/

cati. ¶ Mota ꝙ peccatũ iniciatin cogita/

tõne.pcedit ⁊ ceſcit in delectatõne.pficit᷑

in cõſenſu. ¶ Circa ꝓceſſum aũt pcti no/

tandũ eſt ꝙ aliqua ipᷣm pctm̃ antecedũt.

aliqua ipᷣm ſubſequũt᷑ aliqua ipᷣm conco
mitant᷑. ¶ Item reſpectu pꝛimi.Aliqua

eccatum

graui

tas aliqs bona effci pſ⸗tſiceſtodirdeũ̃

peccatũ antecedunt er pꝑte auerſionis kEt
gliqua antecedũt ex parte ↄuerſionis.Ex·
parte autẽ auerſionis.i.quãdo quis a bo

no incõmutabili quod deꝰ eſt.auerti ⁊ ſe/

pari incipit.antecedũt peccatum. cõtem/

ptus.omiſſio.ingratitudo.inobedientia

Ex parte vero cõuerſionis ſcʒ quãdo ho-

mo ſe in peccatũ ↄuertit/antecedit pecca

tum.cogitatio.libido.concupiſcentia.de

lectatio. puerſa intentio.cõſenſus Pecca

tum aũt ſubſequũtur.macula id eſt deroꝛ

matõ imaginis dei.reatus.⁊ obligatõ ad
penam eternã. (Peccatü concomitãtur
circumſtãtie que ipᷣm vel aggrauãtvel mi
nuunt.⁊ ſunt octo que ex verſu ſequenti
notificari poſſunt.vñ verſus. Quis qͥd

bi ꝑ quos:quotiens cur quomodo qij.
De tribus action
depꝛauãtibus. ¶ Per tria etiã pꝛincipa/

liter depꝛauari ſolet actio.etiã illa que eſt
de genere bonoꝝ.Quandoq; in ſui pꝛin

Alpio.quãdoq; in ſui medio.quãdoq; in

ſui fine. ſciliczʒ ꝑ malam intentiõem.ꝑ ne/
gligentiam. ꝑ vanam gloꝛiam.

/

Aub' cauſis unũ

peccatũ dicit maius ¶ Multis etiã cauf
eu reſpectib vnũ peccatũ dicit᷑ maiꝰ ſeu
altero Videlicet cauſalitate vt pec
catũ luciferi. Generalitate vt peccatũ pꝛi
mi hoĩs.Defoꝛmitate vt peccatũ iude p/
ditoꝛis. Remiſſionis ſeu venie difficulta

—

te.ſicut pctm in ſpiritũſanctũ. Pericullo

–

ſicut pctm̃ ignoꝛanti

carnis.Offenſiõe vt pctm̃ idolatrie. Ex⸗
pugnãdi difficultate vt ſuperbia ⁊ vana
gloꝛia.Oentis cecitate vt peccatum ire.

. 1 105 ern .

generibus tandũ eſt etiã ꝙ inter ce

õ

tera.qnq; repiunt᷑ genera operũ. Nã q̃dã

ſunt mala in ſe vt illa qᷓ de ſui natura ſeu

in ſuo genere mala ſunt.ſed tñ ꝑ aliquas.

circũſtãtias bona fieri poſſunt.vt homi/

cidiũ quod in ſe malũ eſt. ſʒ ꝑ circũſtãtiã

aliquã pᷣt effici bonũ.vtputa qñ fit ꝑ de/
bitam iuſticiã. vel ſe legitime defendeẽdo

cum moꝛtis piculũ euadi nõ poſſit ⁊ hu/
iuſmodi. Quedã ſunt mala m ſevt illa
ſm totũ ſuũ eſſe mala ſunt.nec ꝑ circũſtã

2

cm ignoꝛantie. Inſepabilitate t·
peccatũ cupiditatis. Pꝛonitate vt pctm̃

C. ompendiũ theologie

xel foꝛnicari ⁊ umõi. Quedã econtrario
ſunt bona ĩ ſe vt illa qᷓ de ſui natura ſunt
bona er genere. ſed tñ ꝑ aliquas circũſtã/
tias poſſunt fieri mala.Sicut eſt dare ele
moſinã quod in ſe bonũ eſt ſed ꝑ circun/
ſtantiã aliquã põt fieri malum.viputa ſi
darer p ſola vana hominu lande acqren/
da vel bhmõi. Quedã ſunt bona m ſe.vt
illa que ſᷣm totũ ſuũ eſſe bong ſunt nec ꝑ
ircũſtãtias aliquas.pũt fieri mala. ſicut
eſt diligere deum ex caritate Quedã ſunt
indifferẽtia ſcʒ que ſuo eſſe nec bona nec
mala ſunt.poſſunt m̃ ſᷣm circũſtãtias bo
na vel mala fieri.ſic mouere pedẽ ſine de⸗
liberatõe. vel qũq; ↄmedere qð ßm circũ/
ſtãtiã aliquã bonũ fieri poteſt. vtputa in
neceſſitate. coꝛpꝰ ſuũ debite ſuſtentãdi vt
efficaciꝰ deo ſeruire poſſit.Et econtrario
malũ.vtputa ſi ad ſuꝑfluitatẽ ⁊ er ſola liä/
bidie vel volũtarie pꝛecepta eccleſie trãſ/
grediendo fiat. l

tibus ſen diuiſionibus peccau moꝛt⸗
Icet plures peccati moꝛtalis/
dDiluerſis reſpectibus et cnuſis/
poſſent aſſignari diuiſiões ſeu
genera. qntũ tamẽ ad pñtis tra
ctatus cõpendiũ attinet.quatuoꝛ ſolum
modo tãgent᷑. Circa quarũ adhuc ſolam
quartã diffuſe inſiſtet᷑. quia ꝑ eius decla⸗/
ratõeʒ alie tres clareꝛ faciliter poterũt itel
ligi. ĩmo ipᷣas tres effectualit᷑ cõpꝛehẽdit

De peimadimlioe

Rima igit dictaꝝ qnatuoꝛ di/
uiſionũ eſt ꝙ peccatox moꝛta/
liũ aliq ſunt carnalia alia ſpũa

●

Fcunda diuiſio eſt ꝙ pec (ne
catoꝝ moꝛtaliũ aliqua ſunt cõ
miſſi alia delicti. Quogd in effe
ctu eſt dicere Aliqua cõmittũt᷑
in faciẽdo.alia in omittẽdo. Pꝛima pec/
cata ſunt pᷣuaricatio ſeu trãſgreſſio legis

— „

2

quo ad pᷣcepta negatiua.vtputa Nõ occi/⸗

des nõ mechaberis. Secũda ſunt pᷣuani
catio ſeu trãſgreſſio legis quo ad pcepta
affirmatiua. ſicut ſunt. Diliges dm deü
tuũ extoto coꝛde tuo ⁊c Honoꝛa patrẽ tu

32

tentando.

D lia. Larnalia aũt maioꝛis ſunt
mie. Spiritualia vo maioꝛis culpe. —

c ee

um⁊c.Et ſᷣm hãc etiã diuiſionẽ dicit pec
catũ moꝛtale eſſe ⁊ fieri contra duas par/

tes iuſticie. Quarum vna eſt. declinatio a
malo. Alia eſt facere bonum.

De tertia diniſiõe

Ertia diniſio eſt O peccatoꝛũ
moꝛtaliũ aliqua directe cõmit/
tunt᷑ in deũ alia ĩ pꝛoximũ alia
vin ſeipᷣm. Peccatũ autẽ in deũ

iteꝝ ſubdiuidit᷑. NHã qndoq; peccat᷑ in pa

trẽ quãdoq; in filium.qũq; in ſpm̃ſctm̃.

De quibo latioꝛ fiet ſpeculatio infra in fi

ne declaratõis qrte diuiſiõis ¶ Peccat᷑ eĩ
alio reſpectu in deũ quadruplicit᷑.pꝛimo
male de ipſo ꝑ infidelitatẽ ſentiẽdo.ſcõo

ipm blaſphemãdo.tertio eiꝰſacramẽta in

ſtrando ⁊ tractãdo.q̃rto eum
ntane Rurſus deu tentãdo peccat
triplicit᷑. Ham tentat᷑vel eiꝰpotẽtia.ſigna
ſcʒ ab eo petẽdo. Vel tentat᷑eius iuſticia.
p hũanas ſcʒ ꝓbatões.vtputaꝑ candens
ferrũ vel duellũ vel ſimilia/ indiciũ e ex/
qrẽdo. Ael tẽtat᷑ ei miſericoꝛdia.ſuã ſ- cili

digne mini

cet q̃ſi eraminãdo bonitatẽ. ſe ſtultis ꝑi/

culis ↄmittẽdo ¶ In ꝓximũ vero peccat

etiã triplicit᷑ vel bona ſua ei indebite au/

ferẽdo. vel bona ꝓpꝛia ſibi in ſua neceſſita
te nõ cõicando.vel mala ꝑſuaſiõe aut ma

lo exẽplo eũ in pctm̃ trabẽdo ⁊ inducen/

do. ¶ In ſemetipᷣm ãt peccat qs etiã tri/
plici? Viel ſibiipſi neceſſaria ſt ubtrahẽdo
vel ſupflua ſumẽdo.vel vltra vires ac de/
bitũ moderamen quippiaʒ aggrediendo-

VWarta diuiſio peccati (ne⸗
moꝛtalis ſumit᷑ꝑ ſeptẽ vicia ca
pitalia. Que ſunt.ſuꝑbia.inui
R gia. ira. acedia: auaricia. gula.
luxuria.Et qꝛ vt ſupꝛa tactũ eſt de iſta qr
ta diuiſiõe expediẽs eſt diffuſioꝛẽ hic fa⸗
cere declaratoem.tum qꝛ ꝑ eam ſupꝛa di⸗/
cte tres alie diuiſiões clarius intelligi po
terũt imo eas effectualit᷑ ↄpꝛehẽdit.tũ qꝛ
ꝓpꝛie loq̃ndo in ipſa ⁊ ex ipſa pꝛĩcipal et/
fectus pꝛĩcipalisq; intẽtio huius octaui
tractatuli iſtius libelli ↄſiſtit ⁊ dependet.
Igeo de ipſis ſeptẽ peccatꝭ capitalibo hic
fiet quoddã fpeciale capitulũ.⁊ iuxta di/
uiſionẽ in pꝛincipio hui pꝛincipalis ca-
pituli quod eſt de peccato actuali poſitã
de his ſcʒ que in eo videnda ſunt·

quarta diniſio

feſoenn
letonr
towen
degen
mont
mon
fipo
ormne
mon
inpad
nes p
pecca
ſifoꝛn
riale.
pident
ſmcoſ.
feliter.
ſoage⸗
naqne
Vndes⸗
gönöͤft
ccdlch⸗
temn
ad
gir
ci
terfi
mag
ie
cepo
ſino⸗
leſi⸗
fnſa
ſooce
tle⸗
hialt
con

Nickher
nduenn,

iſode
Epercnni
necöni⸗
onmiͤ ali
aute indei
NCakinpe
nſonſan.
iinfainſ
(darla
Hlatgino
nüto ſch⸗
ſomenin
to noeun
Mitopant
unn ſ
Wiuftan⸗
Mpandens
hcä
ndaſäſcli
iſeſfunspe

nüeoee .

nihr
lununſiu
Nütautma
tintuen⸗
tioeniti
ſubnahedo⸗
rirsacde⸗
Grdiendo.

ni
lricnd
1tſooboinn
gickdeſfuct
fiſcihit⸗
an ſnd
sinclg o
chitd:
niehlch
ensocu
tcend⸗

ptuihh
i⸗riumn
acnui
aſone.

De vitius nature ⁊ voluntatis 28

Eliqua circa mate

riam ſeptẽ vicioꝝ cpitaliũ pꝛenotanda
1I NAterum anteq; ad ſpecialẽ ſeu parti

cularẽ declaratiõeʒ ipoꝝ ſeptẽ vicio
rũ capitaliũ veniat᷑/ aliqua ſunt cir/

ca ipſa aduertenda.¶ Et pꝛimo notãdũ

venit ꝙ pctm̃ veniale. ſiue ſit quantũ ad
actũ ſiue qntum ad maculã.nullo modo
poteſt fieri moꝛtale. ſic ſcʒ ꝙ illud idẽ ſᷣm
ſubſtantiã qð pꝛiꝰ fuitveniale/fieret moꝛ
tale.Et rõ eſt.quia nulla res poteſt muta

reſpẽm ſuã. Peccatũ aũt moꝛtale? venia
le ſunt due diuerſe peccati ſpecies. Verũ/

tamen aliquis actus quide ſui natura eſt

de genere peccati venialis / bñ poteſt fieri

moꝛtalis. Et hoc quatuoꝛ modis ¶ Wi
mo modo rõne ↄſcientie qᷓ̃ de illo actu fie
ri poteſt. qꝛ quicqͥd fit cõtra cõſcientiam
foꝛmatã/edificat ad gehennã.etiã ſi ſit cõ
tra conſciam erroneã. Et heceſt rõ.qꝛ cũ
in pctõ duo ſint ſcʒ auerſio ⁊ cõuerſio Pe
nes pmũ iudicatur q̃litas ſiue grauitas
peccati.qm̃ auerſio a deo eſt in pctõ qua/
ſi foꝛmale.⁊ ↄuerſio ad creatura q̃ſi mate
riale.Quãuis ergo leuare feſtucã de terra
videat᷑ leue vel indifferẽs.ſi tamẽ fiat con
tra cõſciam eſt pctm̃.qꝛ tũc in aĩo ſpernit᷑

realiter bonũ ncmurabil ⁊ ita fit auer

ſio a creatoꝛe. cdᷣo modo ex cõplacẽ

tia que in illo actu poſſit capi ⁊ capetur.

Ande Aug.Nullũ pctm̃ adeo veniale eſt

qõ nõ fiat moꝛtale dũ placʒ ¶ ertõ mõ

exdiſpoſitõe ſeu ꝓcliuitate que exinde cõ
trahitur.qꝛ ꝑ frequentẽ lapſum in venia/
lia. diſponit homo ad moꝛtale.Et ſᷣm G̊
intelligit᷑ illud dictũ Hꝛego. Vitaſti gra/
dia vide ne obꝛuaris arena.Hoc autẽ di
cit qꝛ ſepe de minimis peccatis dũ freq̃n/
ter fiunt ⁊ ſic quaſi contẽnũt᷑/ venitur ad
magna.Sicut de modica ſcintilla ſurgi
quãdoq; magnus ignis. MAuaro mo
pgreſli. uia quãdo inſurgit veniale/⸗
Inõ phibet᷑ poſſit ꝓgredi vſq; ad moꝛta/
le. Non ꝙ ipᷣm veniale. vt ſupꝛa tactũ eſt
in ſua ſubſtãtia fieret moꝛtale.ſed qꝛ ex ip
ſo occaſionaliter fieret ꝓgrediendo moꝛ/
tale.vt patet in pꝛimis motiboq inter ve
nialia cõputãtur. Sed quãdo delectatio
conualeſcit intantũ ꝙ còſenſus accedit⸗

„

am eſt peccatum moꝛtale.

Gnde ſumatur nu

merꝰ ⁊ ſufficientia ſeptẽ vicioꝝ capitaliũ

ꝛa tactũ eſt ſeptẽ ſunt pctã ſeuvi
Vcia capitalia.ſcʒ ſuꝑbia.inuidia.
ira.acedia.auaricia.gula.luxuria.quoꝛũ
ſufficiẽtia ſeu numerꝰpõt colligi.· Nolũ/
tatẽ enĩ hũanã frequẽter cõtingit deoꝛdi/
nari. Aut ergo deoꝛdĩat᷑ qꝛ appetit quod
nõ eſt appetendũ.aut deoꝛqinat᷑ qꝛ refu/
git qð nõ eſt refugiendũ. ¶ Si pꝛio mõ.
aut appetit qð nõ eſt appetendũ interiꝰ.
⁊ tũc peccat᷑ peccato ſuꝑbie ſeu vane glo/

rie.Aut appetit qð nõ eſt appetendũ ecte

riꝰ⁊ tũc peccat᷑ pctõ auaricie.Aut appetit
qð nõ eſt appetendũ inferiꝰ quale eſt coꝛ/
poꝛi delectabile Et iſtud iterum eſt in du
plici differẽtia. Quia aut illud delectabi

le qð ſic inoꝛdiate appetit/ tẽdit ad ↄſer/
uatõem indiuidui.⁊ tũc peccat᷑ pctõ gule

⁊ tũc peccat᷑ pctõ luxurie

Aut tẽdit ad cõſeruatiõeʒ ſpeciei vt coitꝰ
qñ ſcilʒ volũtas euredSer qðᷣ

nõ eſt refugiendũ.Aut illud nõ refugien /
dũ refugit ᷣm ꝑuerſum inſtinctũ potetie
ratõnalis.⁊ tunc peccat᷑ peccato inuidie.
Aut illud refugit ᷣm ꝑuerſum inſtinctuꝝ
potẽtie iraſcibilis.⁊ tunc peccat᷑ peccato
ire. Aut illud refugit ̃ᷣm ꝑuerſum inſtin/
ctũ potẽtie cõcupiſcibilis.⁊ tũc peccatur
peccato acedie. ¶Et ſic patʒ ꝙ qꝛ ſuut q
tuoꝛ pꝛincipalia appetibilia in qbus vo
luntatẽ humanã deoꝛdinari contingit. ?ꝰ
tres ſolũ ſunt vires ſeu potentie aĩie fᷣm q̃ᷓ

rum inſtinctum eſt fuga.ideo tãtũmodo
ſunt ſeptẽ peccata ſeu vicia capualia.

Duplici modo ſe⸗

ptem vicia capitalia ſe oſtendũt:/nunc pa

lam: nuncpalliate.

Otandũ inſuꝑ ꝙ iſta vicia ſeptẽ

Ppublice ſe oſtendut. vt qñ directe
iunt. qñ
ata ſe ingerũt ⁊ decipiũt VUñ ſuꝑbia qñqʒ
ſic ſibi ꝑuadet. Aolo pꝛeeſſe vt poſſim ꝓ
deſſe Inuidia ſic ſibi ꝑſuadet:i bona alijs

nõ cupio nec opto ne in pſperitate ſucceſ

ſuũ nimis extollant᷑. Iravero ſicꝑſuadet
Non debeo mala mihi illata tolerare/ ne
mihi inferri conſueſcãt.Acedia ſic ſibiꝑ
ſuadet.Ad hoc mihi in laboꝛibus parco
ne indiſcrete aliquid aggrediẽs defſiciã et

indiſcretõis arguar. Auaricia ſ. cſibi per

3

Otandũ inſuꝑ ꝙ vt aliqualit᷑ ſu/

di ſcdoο mõö.

ſeu peccata capitalia/qñq; palã ?

q; vero ſub qqã ſpecie boni palli

Compengiũ theologie

ſuadet.mihi multa adhuc cõgregãda ve/

niunt / ne ꝓpter caſus foꝛtuitos qui ſupue
nire pñt in inopiã incidã.⁊ ſic furtũ rapi

nã vel aliud iniuſtũ ↄmittã. Gula ſic ſibi

ꝑſuadet.Coꝛpꝰmeũ cibis ⁊ potibo delica
tis nutrio.quatinꝰ in ſanitate cõſeruetur
foꝛtiusq; efficiat᷑ vt ſic aptius ſit ⁊ valen

tius ad deo ſeruiẽdũ ¶uxuria ſic ſibi per

ſuadet.nõ eſt malũ aliqnto tꝑe ad libitũ
ↄplacẽtiã viuere/et poſtea foꝛtit᷑ penitere

Beptem micig ca/
pitalia ſeptem ferocibo beſtijs cõparãtur.
Ditanduũu pᷣterea ꝙ pᷣdicta ſeptẽ
vicia ſen pctã capitalia ſeptem
tã ferocibo qᷓ; immũdis beſtijs
cõparari cõſuen erũt. Supbia
eu vana gloꝛia cõꝑat᷑ leoni. ABnatſcli⸗ cö/

—8

parat᷑cani.ira comꝑat᷑lupo.Acedia com
pat᷑ aſino. Gula ↄpat᷑ vꝛſo.Quxuria com

patur poꝛco.Auaricia cõꝑatur ericio
Similit etiã comꝑari cõſueuerũt ſeptem

grauibo infirmitatibo. Supbia ſeu vana

gloꝛia comꝑatur coꝛpis inflationi. Inui

dia compatur lepꝛe. Ira compatur ſren

ſi. Acedia compatur lethargie.Auaricia
cõpꝑatur hydropiſi. Gula comꝑatur epi⸗
lentie. ¶uxuria comꝑatur febꝛi (Et in/
ſupꝑ notandũ ⁊ bñ ↄſiderandum:qꝙ iſta ſe

ptem pctã ſeu vicia capitalia deuota ac
frequẽti paſſionis chꝛiſti meditatiõe/cu
rant᷑ Nam qͥ debite ea que ipᷣe dominꝰno

ſter Jeſus chꝛiſt? in ſua ſacratiſſima paſ/

ſione egit ⁊ ſuſtinuit cõtemplat/ reꝑiet ꝙ;
he ſeptẽ moꝛtifere peſtes/ibidẽ mirabilit

curant᷑ Eteni ſui ſacri capitis in cruce hu

millima inclinatio / curat ſupbiam. Sui
ſacri lateris aꝑtio curat inuidiã.Oꝛõ ſua
pꝛo inimicis curat iram Poꝛtatio crucis
curat acediã.Traditio ſui ſpũs patri.ſui
coꝛꝑis cruci.ſue matris diſcipulo.⁊ ſuaꝝ

yeſtiũ ſuis crucifixoꝛiba curat auariciam

Potatio aceti ⁊ fellis curat gulã.Et ſua
flagellatio curat luxuriã ¶ HNotandũ in/

ſuꝑ ꝙ pꝛedictoꝝ peccatoꝝ/vnum ex alio

naſcit᷑.quod ſic apparet Superbia enĩ qꝛ
omes ſcellere vult ⁊ appetitſtatĩ quãdo

Aliquẽ ſibi eqnari videt aut timʒ.in ſe do

lere ⁊ ↄturbari incipit.ac exinde ↄtra illũ
ad ipᷣm ſuũ bonũ quo ſic eũ ſibi equari ti
met/impediendũ ac diminuendũ mouet

⁊ ſic ex ſuꝑbia naſcit᷑inuidia. Inuidꝰ ve/
ro quia defſacili ei cui ſic inuidet iraſcitur

et cõtra eũ quaſi toto ſpũ cõmonet᷑iðo ex
inuidia naſcit᷑ira. Cum autẽ ſic cõtra ali
um cõmotus ⁊ iratus vindictã de illo ap
petat/⁊ ſe vindicari querat in quo ſieum
deficere cõtingat/in aĩo ſuo cõtabeſcit et
contriſtat᷑ideo ex ira naſcit᷑i quedã menta
lis triſticia que a doctoꝛiba acedia nuncu
patur.Cum vero ſic animo triſtis ⁊ cõta
beſcens cõſolatõem ⁊ quandã ſui exalta/
tõem quã in ſeipſo nõ habet / in rebus ex
terioꝛibo querat.⁊ quãto plura cõgregare

poterit/maioꝛẽ ſe habituꝝ ſperat.ideo ex

acedia naſcit᷑ auaricia Auarus autẽ quia
bonis temꝑalibus abundat. et ſic ea que
ad delectatiõem in cibis ⁊ potib faciunt
facilius comꝑare ⁊ ad ſui libitum habere
poteſt. ideo ex auaricia naſcit᷑ gula. Gula

vero ꝓpter ventris repletõem /variaſq; ci/

boꝛũ ⁊ potuũ delectabiliũ ſpecies quib⸗
retficit/facillime deſpumat in libidinem.
ideo ex gula naſcitur luxuria. ¶ Notãdũ
inſuꝑ ꝙ plura pꝛedictoꝝ ſeptẽ vicioꝛum
ſeu peccatoꝝ capitaliũ dicũtur radices et
initia ſeu cauſe alioꝝ diuerſis tamẽ reſpe
ctibus ¶ Suꝑbia enĩ pꝛimo dicit᷑radix
et initiũ oĩs peccati ꝓpter tres cauſas ſeu

ratõnes.Pꝛimo ꝓpter cauſam q̃ in omni

peccato inuenit᷑ſcʒ ↄtemptus dei qui eſt

quedã cauſa om̃is peccati. Iſte autẽ con

temptus eſt auerſio a qeatoꝛe.que in om
ni peccato eſt. qꝛ in om̃i peccato/ pꝛepo/
nitur bonũ cõmutabile bono incõmuta/

bili. Iſte contẽptus nõ niſi ex ſuꝑbia p/
cedit.⁊ exea q; maxime.Et ideo dicit᷑ꝙ ſi
cut ſine charitate alie virtutes nihil ſunt
ita ſine ſuperbia alia vicia nihil ſunt. Ab
ſtrabe ſupbiã ⁊ habebis grãm. Quia ſu/

pbis deus reſiſtit. humilibꝰ autẽ dat gra⸗/

tiã. Secundo dicit᷑ ſuꝑbia radix ⁊ initiũ
om̃is peccati/quia fuit pꝛimũ peccatoꝛũ
Hoc enĩ peccato peccauit pꝛio diabolus
in celo ⁊ pꝛimꝰ homo in ꝑadiſo. Tertio

dicit᷑ ſupbia radix ⁊ initiũ om̃is peccati/⸗
qꝛ ex ea ᷣm pus ⁊ poſterius hoceſt medi
ate vel immediate / naſcũtur alia vicia et
peccata.vt aliqualiter ſupꝛa oſtenſum eſt
in notabili immediate pꝛecedẽti ¶ Tibi
do etiã pꝛout Aluguſti.ponit dicit cauſa
om̃is peccati ſed alio reſpectu pꝛopter ſci
licʒ inoꝛdinatã delectatòem que ex ipſa li
bidie habetur in creatura.que delectatio
inoꝛdiate afficit ⁊ attrahit animã et auer
tit a ſummo bono Eſt enĩ libidovolũtas

inpot
inoꝛ
ſelb
mpoſte
le⸗l
ſungut
ſtolus
ſoſpec
taſun⸗
dicktal
mndel
beiine
gchon
done
gire
crip
ino⸗
hit
ino:
ytiu
gute
1q
rige
ati.
bist
inci
Am
olnall
nogen.
hocett
ingliud
ofun
e.
Gaandi
M
tor
Tinte
cune
3 .
Glie
bügn
Gor⸗
diffe
nir⸗
gend
coſie

dnoletſcer
iſtinnti
aidelon
nqnoſn
Ncotnbeſetg
uedi eneg
dinuna
nſtiorcotn
iflerln,
Nüthle
loritoe
nsmign

Hinannn
umntasd
riswminn
umodoinde.
moanloſa
hnnonm
mpdigiet
Tuutian
nrgnenton
ro greho⸗
voincömud
ie ſuoba
ſendcctgi
eronihüſunt
&
inQuint
Naeduhe
unrtni
riniiunn
ironul⸗
=
ioasu,
ienii
innnn
fur
acct
R

bet in creatura

De vitüs nature ⁊ voluntatis 28

impꝛoba qua mouet᷑ aĩa rõnalis ad hoc
ꝙ inoꝛdinate delectet᷑ in creatura. Et ex

hac libidine omia alia peccata ſᷣm pꝛius

⁊ poſterius·hoc eſt mediate vel immedia
te. alia tũ via ſeu oꝛdine qᷓ; a ſuperbia in/
uptltas etiã ſicut ponit apo

ſurgũt ¶ Cupiditas⸗ t apo
ſtolus radix dicit᷑ eim maloꝝ.quaſi eodẽ

reſpectu iuxta ſuũ eẽ ſicut dicit᷑ libido iux
ta ſuũ.Nam ſicut libido vt ſtati dictũ eſt

dicit᷑ cauſa om̃is peccati ꝓpter inoꝛdina/

tam delectatõem que ex ipſa libidine ha/
in que delectatio inoꝛdinate
afficit ⁊ attrahit aiam ⁊ auertit a ſummo

bono.ſic cupiditas in ſuo eſſe dicitur ra/

dix oĩm maloꝝ/ex inoꝛdiato amoꝛe.qui
ex ipſa cupiditate habet᷑ad creaturã.qui
inoꝛdinatus amoꝛ ſimilit᷑ afficit ⁊ attra/
hit animã ⁊ a ſummo bono auertit.Exq̊
inoꝛdinato amoꝛe om̃ia alia peccata fᷣm

pꝛius ⁊ poſteriꝰhoc eſt mediatevel imme
diate.alia tamẽvia ſeu oꝛdine q; a ſuꝑbia
⁊ q; a libidine inſurgũt ⁊ oꝛiunt᷑ ¶ Quxu
ria etiã ᷣm Caſſianũ dicit᷑ radix oĩs pec/

cati.quia carnales delectatõnes ſunt no
bis naturales.⁊ ad naturalia ꝓni ſumꝰet
inclinati.ac eis cum difficultate reſiſtimꝰ
Attracta igit᷑ ⁊ affecta ꝑ luxuriam aĩa in
oĩa alia vicia faciliter ⁊ ſine ↄſideratõeac
moderamine.ſᷣm tamẽ pꝛius ⁊ poſterius

hoceſt mediate vel immediate ex vno.ſcʒ
in aliud ꝓlabitur.alia tamẽ via ⁊ oꝛdine

q́; p ſuꝑpbiam⁊ qᷓ; ꝑ libidinẽ ⁊ qᷓ; ꝑ cupidi
tatẽ. ¶ Poſſent iſta pfuſius declarari ſed
quantũ ad bꝛeuitatẽ huiꝰtractatuli cõue/
nit.ſatis ſint q̃ tacta ſunt.qͥ amplioꝛa vi/
dere voluerit doctoꝛes habeat ſolennes.

⁊ inter ceteros beatũ Thomã ſecunda ſe

ibus in ſpeciali.Et pꝛimo differen/

Pital ſpec.
tia inter ſuperbiã ⁊ inanem gloꝛiam
Stis ſic pꝛenotatis dicẽdũ venit de
quolibet pꝛedictoꝝ ſeptẽ vicioꝝ ca/
pitaliũ in ſpecie ſeu in ꝑticulari.Et

pꝛimo de ſuꝑbia. Circa quã notandũ eſt

ꝙ licet cõiter nõ fiat diſtinctio inter ſupꝑ/
biam⁊ inanẽ gloꝛiã.immo ponat᷑inanis
gloꝛia filia ſuꝑbie Gꝛego.tamẽ inter eas
differentiã ponit. immo ſuꝑbiã dicit regi
nã ⁊ matrẽ omniũ vicioꝛũ.Quod intelli
gendũ eſt grego. accepiſſe pꝛout ſuperbia
cõſideratur m quandã redundantiã et

ꝑticulari put diſtin⸗

cunde.⁊ ſummã de vitijs ⁊ virtutibus.

generalitatẽ quam habet in alia peccata

inquantũ ſcʒ ex ipſa omnia peccata oꝛiri

poſſunt. Et hoc duplici via ſeu ratione.

o modo per ſe ⁊ directe inqᷓntum ſcil,ʒ
alia peccata oꝛdinãtur ad finẽ ſuperbie ᷓ
eſt pꝛopꝛia excellentia ad quã poteſt oꝛdi
nari quicqͥd homo indebite ⁊ inoꝛdina /
te appetit.Alio modo indirecte? quaſi ꝑ
accidens remouẽdo pꝛohibẽs.inquantũ
ſcilʒ per ſuꝑbiam homo legẽ diuinã con
tẽnit.p quam ꝓhibetura peccãdo ⁊ tranſ
gredit᷑ mandata. Intelligit᷑ tamẽ hoc q̃n
do illa tranſgreſſio mãdatoꝛũ fieret ex cõ
tẽptu. Nam fieri poſſet ex ignoꝛantia vel
infirmitate.q; ibi nõ eſſet ſuꝑbia. At igi/
tur ſemper natura ipſoꝛũ vicioꝛũ clarius
elnceſcat ꝓcedatur hicopinionẽ greg.in /
Büferetia autẽ que cõiter int
ſuꝑbiam ⁊ inanẽ gloꝛiã aſſignat᷑ eſt.quia
licet in vtraq; ſit uinmoderatꝰ⁊ inoꝛdina
tus pꝛopꝛie excellẽtie appetitus/qui ſcilʒ
nõ eſt ᷣm rectam ⁊ debitã ratõem/in hoc
tamẽ differunt.quia ſuꝑbia excellentiã p
pꝛiam inoꝛdinate appetit. Inanis vero
gloꝛia excellẽtie ꝓpꝛie manifeſtatiõem.ita
ꝙ ſuꝑbia pꝛopꝛie cõſiderat᷑ inquãtum il/

ſequẽdo

le inoꝛdinatus ꝓpꝛie excellẽtie appetitus

habet᷑ ab intra etiãſi nõ ab extra pgredia/
tur. Inanis gloꝛia trãſit ab extra.qꝛ illaz
excellentiã appetit ab extra apparere ⁊ in

oꝛe alioꝛum apparere ⁊ manifeſtari.

ponitur quaſi regina alioꝛum vicioꝛum.
Ncetur ergo pꝛimo de ſuꝑbia.
que ſic vt aliqualit᷑tactum eſt.
ſm Auguſti. diffinitur. Sup/
bia eſt ꝑpuerſus pꝛopꝛie celfitu/
dinis appetitus.Dicit etiã Auguſt.ꝙ ſu
perbia om̃ibus hominibꝰ inuidet ſcilicʒ

ſuꝑioꝛibus.quia eis nõ equat᷑. Paribus
quia ſibi equãt᷑. Inferioꝛibꝰ ne ſibi equẽ

tur. ¶ Dicitetiã fuꝑbia om̃is peccati ra/
dix ⁊ initiũ/ꝓpter tres ratiões ſupꝛa in pe/
nulti.capᷣ.immediate pᷣcedenti tactas.
GBꝛego.xxxi.li.moꝛaliũ quatuoꝛ ſpecies

ſupbie aſſignat. Pꝛima eſt cũ homo bo/

num qð habet / eſtimat ſea ſeipſo habere
Secũda ſpecies eſt cum homo bonũ qð
habet / ſibi deſuꝑ datum credit.ſed tamẽ
ſe reputat illud ꝓ ſuis meritis accepiſſe.
Tertia ſpecies eſt cũ homo iacrat g ha/

uit ab inani gloꝛia?

bere bonũ quod non habet.Quarta ſpe
cies eſt cum homo deſpectis ce eris awe⸗
tit ſingulariter videri habere bonũ quod
habet. ¶ Eteſt aduertendũ ꝙ hic iactan⸗

tia accipitur quantũ ad interioꝛẽ coꝛdis

arrogantiam. Quia ſi capetur iactantia
qu ãtum ad exterioꝛẽ actum quo quis fal
ſo ſe diceret vel laudaret habere bonũ qð
nõ habet / magis pꝛopꝛie ꝑtineret ad pec
catum inanis gloꝛie ⁊ etiã ad peccaiu me
dacij q; ad peccatum ſuꝑbię pꝛout ſumit᷑
bic ⁊ a beato Gꝛegoꝛio. Oſtarum autẽ
uatuoꝛ ſpecierũ numerus ⁊ ſufficientia
ſic ſumit. Dictum eſt ſupbiam eſſe inoꝛ/
dinatũ pꝛopꝛie excellẽtie appetitũ: Om/
nis autẽ excellentia accedit homini ratõ/
ne alicuius boni quod habet. Honũ au/
tem quod habet homo / tripliciter poteſt
cõſiderari. Ano modo ſᷣm ſe.alio modo
er parte cauſe qua habet. tertio modo ex
parte modi ipᷣm bonum habendi. Reſpe
ctu pꝛimi certũ eſt ꝙ quanto bonũ quod
quis habet maius eſt:itanto ꝑ hoc maio/
rem excellentiã conſequit᷑. Ex quo cõtin
git ꝙ homo cuius appetitus inoꝛdinate

vel vltra modũ ſibi conueniẽtem / in ſuã

pꝛopꝛiã excellentiã tendit / ſibi in animo
ſuo attribuit bonũ quod nõ habʒ vel ma
ius q; habet ⁊ tunc eſt tertia ſpecies ſupꝑ/
bie ſupꝛa poſita. que eſt ſcilicʒ cũ quis ia
ctat ſe habere bonũ quod non habet. Re/
ſpectu ſecũdi certum eſt ꝙ quãdo homo
bonũ quod habet habet erſe eipſo. ipſe er
cellentius habet q; ſi haberet ab alio. Et
ex binc pꝛoceditꝙ homo cuiꝰ appetitus
inoꝛdinate ⁊ vltra modũ debitum et ſibi
cõnenientẽ in ſuam pꝛopꝛiã excellẽtiam
tendit.i‚llud bonum quod habet ab alio/⸗

eſtimat in ſuo animo ⁊ ſibi attribuit ha⸗

berea ſeipo.Et quia duplicit᷑ aliquis po
teſt eſſe cauſa boni ſui. AIno modo effici-
enter.alio modo meritoꝛie.ſᷣm hoc ſumũ

tur due pꝛime ſpecies ſupꝑbie ſupꝛa poſi /
te. Nam ſi homo illud bonũ quod a deo

baber / eſtimet ⁊ reputet ſe a ſemetipſo ha
bere ⁊ ſic efficienter / tũc eſt pꝛima ſpecies
ſuperbie ſupꝛa poſita.Si vero illud bo/
num quod a deo habet / eſtimet ſe ⁊ repu/
tet a deo habere / ſed ſuis meritis.⁊ ſic me
ritoꝛie? tunc eſt ſecũda ſpecies. Reſpectu
tertij ceriũ eſt ꝙ quãto aliqs bonũ quod
habet excellentioꝛi modo q; alij poſſidet
tanto ꝑ hoc maioꝛẽ excellentiam conſeqᷣ/

tur. Et hinc eſt ꝙ homo cuius appetitus
inoꝛdinate ⁊ vltra modũ debitum ⁊ ſibi
conuenientẽ in ſuam pꝛopꝛiã excellenti/
am tedit / illud bonũ quod habet.eſtimat
in ſuo animo ⁊ ſibi attribuit excellẽtius

habere ꝙ; ceteri.⁊ tunc eſt quarta ſpecies
ſuꝑbie ſupꝛa poſita. ſcilicʒ cũquis deſpe/
ctis ceteris appetit ſinoularitervica ha
bere bonũ quod habet.¶ Ex quibus a

paret clara ſufficientia ſpecierũ ſuperbie

per GBꝛego.aſſignata tamen aduer
tendum ꝙ m diuerſos doctoꝛes. plures
⁊ alie aſſi inatur ſuperbie ſpecies. Hyero

nimus aſſignat ingratitudinẽ ſpeciẽ ſu/
perbie. Auguſt. dicit ꝙ ſe excuſare de pec

cato cõmiſſo / ad ſuperbiam pꝑtinet. Etiã
pꝛeſumptõ qua quis tendit ad aſſequen

dum aliqͥd quod eſt ſupꝛa ſe/ ad ſuperbiã
ptinere videtur. Bernardus etiã duode/

cim gradus ponit ſuꝑbie qui ſunt.curio⸗/
ſitas.mentis leuitas.in epta leticia.iactã

tia.ſingularitas.arrogantia.pꝛeſumptõ.

defenſio peccatoꝝ.ſimulata conſeſſio.re/

bellio.libertas.peccandi conſuetugo.

Sed qui debite conſiderat om̃es huiuſ/

modi ſpecies ſeu gradus ad quatuoꝛ ſpe/

cies ꝑ Bꝛego.vt tactum eſt aſſignatas/re

duci poſſunt / et ſub eis compᷣhendũtur.

Ham pma ingratitudo de qua loqtur
pyeronimus / reducit ad pꝛimà ſpeciem

quia ingratus ſibi pꝛopꝛie? in effecu
tribuere videtur habere a ſemetipo illud

bonũ quod ab alio habet/cũ illud recog.
noſcere nolit. Excuſatõ de peccatis.deq

loqtur Auguſti.pꝛopꝛie ꝑtinet ad tertiã
ſpeciẽ quia ſicſe excuſans videtur ſe iacta
re habere bonũ quod nõ habet ſcilicʒ bo
num innocẽtie. Pꝛeſumptõ autem qua
quis tẽdit in id quod ſupꝛa ipᷣm eſt / pꝛo⸗

pꝛie ad guataſhccie ꝑtinʒ. /m quã quis
appetit pᷣ alijs ſingularit videri ¶ Puo

decim vero gradus ſuperbie quos ponit
Bernarð.licet ̃ᷣm quid ⁊ ᷣm modũ acci/

piendi ipſius Bernarð.ad ſuꝑbiam ꝑti/

—

neant. nõ om̃es tamen accipiutur fm ip/

ſam pꝛopꝛiã naturã ſeu eſſentiſſi uperbie

cni aſſignãtur. Sed ſumũtur aliqui tam

—

ſm diuerſas hominũ cõditões.qᷓ; ſm cõ/

paratõem ad gradꝰ hominũ qui vel ſunt

maioꝛes vel equales vel mioꝛes. fHon ſo
lum etiã in dictis duodecim gradibitan⸗
gunt᷑ ſpecies alique ſuꝑbie. ſʒ etiã quedã

ip̃am ſuꝑbiam antecedẽtia ⁊ quedã cõſe⸗

ex in effectu at

(tentin⸗

cemngr
lipoppo
d,
Ulapon
neib
codeꝛot
frisinte
Bernunp
Pumiucl
flus inea
fürange⸗
cntoack
noſpeci
mnorsy
hincine
garibyt
cund
Benes
ration
ce Lo
üſa
W
o
non
gli
n/
atin
Dum
nitp
purec⸗
tur niie
cupten
beuobe
alise
ponit

lepe
tioct
dene
neco
glien
ſtoti⸗
ſin
Mb
Pym
ſom
s
Cun
3
i
tian

Snpen

binmſti

liannllan
eucliͤzig
nnſpecen
quiodeſpe
ghidenbe
niige
niſcpode⸗
menouer
cs gn
des
niſhecieſn
landepet
Mine Di
tuunſennen
as ſupewii
li do/
iſunan⸗
ian uai
drunptd⸗
Oricſiord
ſuendo.
cͤs rin⸗
Sganuerſ⸗
ſrret

qjuentia:¶ Sumũtur etiã pꝛedicti duo/
decim gradꝰ ſupbie a Dernardo aſſigna /
ti ip oppoſitũ ad duodecimũ grad humi
litatis. quos btũs Benedictus in ſua re/

gula ponit. ¶ Pꝛimꝰ eni gradus bumili
tatis ab ipo beato bñdicto aſſignatus eſt
coꝛdeꝛ oꝑe ſemꝑ humilitatẽ oſtendere de
fixis in terrã aſpectibo Contra quẽ ponit
Bernar.pmũ gradũ ſuꝑbie.curioſitatem
Ham iuxta quod dicit &dens homis ſui

ipᷣius incurioſa.quod ex ꝓpꝛioꝛũ merito/

rũ vana eſtimatõe pꝛocedit.alioꝛũ cõiter

curioſa efficit᷑ ⁊ iã vel ad ea que ad ißam
nõ ſpectãt immoderate cognoſcenda.vel

moꝛes viciaq; alioꝝ inquirẽda ſe traſfert
hincinde oclos vagari.capiteq; erecto ac
aurib ſuſpenſis incedere incipit.¶ Se/
cundꝰ gradus humilitatis a dicto beato
Benedicto aſſignatus eſt.vt pauca ᷣbaꝛ
rationabilia qͥs loquat᷑ ⁊ nõ clamoſa vo/

ce.Contra quã ponit Bernar. ſcom gra⸗/
dũ ſupbie.leuitatẽ mentis quã ex gradu
pꝛecedẽti oꝛiri ponit. NHã vt dicit animꝰ

ominis nulla ſui cura aggrauatus duʒ
moꝛes⁊ vicia alioꝝ curioſe circũſpicit in
quandã leuitatem ⁊ inſtabilitatẽ tranſit.
Nam dũ nũc aliquos ſibi ſuꝑioꝛes aſpi

cit iam ſe ſuꝑari dolet: ꝑ inuidiã tabeſcit

Dum vero nunc alios ſibi inferioꝛes cer
nit/ꝑ quandã vanã excellentiã pueriliter
hilareſcit. Nunc pauca ⁊ moꝛdacia loqui

tur.nũc multa ⁊ inania.nũcriſu:nunc lu

ctu plena ¶( Certius gradꝰhumilitatis a

beato benedicto aſſignatꝰ. vt quis nõ ſit

facilis aut pꝛomptꝰ in riſum.Coõtra quẽ
ponit bernar.tertiũ gradũ ſuꝑbie ineptã

leticiã. quam ex duob gradib immedia
te pꝛecedẽtibus oꝛiri dicit. Nam dũ ꝑ cu
rioſitatẽ ad animi ſeu mẽtis leuitatẽ qs

deuenit ⁊ gaudiũ quod ex ſui pꝛeſumptõ
ne concepit per triſticiam quã interdũ de

alienis bonis ↄtrahit interpolari metuit

ſtati ad remediũ falſe conſolatõis confu
git.itavt bene ſibi conſcius.vel ſui oblitꝰ

vel ab om̃i culpa abſolutus putet᷑. Nunc
apparet in fronte hilaritas. nũc in ſignis
ſcurrilitas.nũc ad iocũ pꝛonitas.nũc va

nitas in inceſſu.nũc facilitas in riſu.
Onartus gradus humilitatꝭ a dicto bea

to benedicto aſſignatus eſt taciturnitas
vſq; ad interrogatõem.Cõtra quẽ ponit
bernardus quartũ gradũ ſuperbie Jactã
tiam quã ex pꝛecedenti gradu oꝛiri dicit.

Nam dũ mente in ineptam leticiã reſolu
ta.vanitas creſcereꝛ groſſeſcere inceperit
iam neceſſe eſt vt laxato ſinu ab extra erũ
pat.querit tunc quiba om̃e quod ſentit ef
fundat pᷣuenit interrogante.nõ querenti

nia laudat.cõmendat vigilias.ſomnia ꝓ

fert ⁊ viſiones.¶ Quintug gradus hũili
tatis a beato benedicto aſſignatus eſt te /
nere quod habʒ cõis obſeruãtia.Contra
quẽ btũs bexnar.quintũ gradum ſuꝑbie
ponit ſingularitatẽ quã ex pꝛecedẽti gra
du oꝛiri dicit. urpe eteni eſſet ei qui ſe
upꝛa ceteros extollit ⁊ iactat / niſi pl' vel
aliter q; ceteri/ aliqͥd ſpeciale ageret/quo
vltra eos apparere poſſit Lalis plus ſibi
de aliquo ꝑticulari bono qð ſe facere eſti
mat blanditur.qᷓ; ſi decies plus in cõita
te faceret Palloꝛẽ ſuum in vultu⸗/⁊ maciẽ᷑
in manibe.⁊ talia que in ſeipſo videre po
teſt / ſpeculatur ad ſua particularia ſtren
nuus. ad cõmunia piger. vigilat in lecto.
⁊ doꝛmitat in choꝛo/ et huiuſmodi ¶ Se
xtus gradus bumilitꝗatis a dctõ beato be
nedicto aſſignatus eſt credere ⁊ pꝛonun
ciare ſe om̃ibus vilioꝛem.Cõtra quẽ po
nit beruardus ſextũ gradũ ſuperbie.arro

gantiã.quam ex pꝛecedeti gradu oꝛiri di/

cit. Nam cũ qͥ talia opa ſic ſingulariter
agit.iam apð ſimplicioꝛes eius fama ſeu
opinio creſcere incipit qͥ ipſa et opa que
vidẽt pꝛobant.qꝛ diſcemere neſciuùt qua
intentõne pꝛocedãt.ſicq; dũ miſer ille ab

alijs beatiticat apud ſe in erroꝛẽ inducit᷑

Credit enim qð audit.ſed quid intendat

nõ attendit.⁊ dum plus de ſeipſo alijs q;
ſibi credit.non ſolũ verbo aut operũ oſtẽ
tatione pꝛobitatẽ demonſtrat.ſed inter /
no etiam ſui coꝛdis affectu ſe alijs ſancti
oꝛem credit ⁊ reputat.¶ Septimꝰ gradꝰ

hũilitatis ab ipſo beato benedicto aſſig/

natꝰeſt ſe ad om̃ia indignũ inutilem ce
dere ⁊ confiteri. Contra quem ponit ber
narð.ſeptimũ gradũ ſuperbie.pᷣſumptõ
nem quã ex pꝛecedenti gradu oꝛiri dicit⸗
HNam q ſe in animo alios pcellere putat.
q̃ modo eẽ poteſt qͥn plus de ſe q; de alijs
pꝛeſumatTalis pꝛimꝰ in conuẽtibo reſi
det.pꝛimꝰin conſilijs reſpondet. Nonvo
catꝰaccedit.non iuſſus ſe intromittit.qᷣc
quid ipᷣe fecerit recte factũ.qcqͥd vero nõ

fecerit inoꝛdinate factũ reputat.ſi vt op⸗

tat n ꝓmoueat᷑ ſuꝑioꝛẽ ſuũ aur nuigil Jut

.. — ————

Compendiũ theologie

deceptuʒ iudicat.in minoꝛibus obedire
indignat᷑. quia ad maioꝛa ſe reputat ido

neum. ¶ Ogauus gradus humilitatis
adetõ beato Benedicto aſſignatus eſt cõ

feſſio peccatoꝛum. Contra quem ponit

Bernarõ.octauũ gradũ ſuꝑbie.defenſio
nem pctõꝛũ:.quã ex pꝛecedenti gradu oꝛi/
ri dicit.Eteni qui ſe faciliterad om̃ia in/

gerit/ ĩpoſſibile quaſi eſt quin aliquãdo
deficiat. cũ ergo talis a ſuo ſuꝑioꝛe coꝛri /
gi ceperit culpã ſuã qꝛ habere nõ putat/

nõ agnoſcit ⁊ tũc in varias pctõꝛum ſuo
rum excuſatões ſe ponit.aut enim feciſſe
negat.aut feciſſe cõfitetur.ſed ꝙ bñfecit.
gaut ſi male ſe feciſſe fateatur.dicit tamẽ ꝙ;
nõ multũ male.etſi multũ male/ꝙ nõ ma
la intentiõe.etſi iterũ de mala intentõe cõ
uincat᷑ alieng ſe dicit ſuaſiõe peccaſſe.Et
quomodo tal qͥ apta defendit.magalas ſui

coꝛdis cogitatões reuelaret: ¶ Honꝰgra
dus humilitatis a dicto beato Benedi/
cto aſſignatꝰ eſt. Pꝛo obediẽtia in duris
⁊ aſperis patientiã amplecti Contra quẽ
ponit Bernardus nonũ gradũ ſuperbie.
ſimulatã cõfeſſionẽ quã ex pꝛecedẽti gra-
du oꝛiri dicit. Nam qui vt tactũ eſt.ſicer
grrogantia ⁊ pᷣſumptiõe peccata ſua excu

ſant. ſi vt interdũ cõtingere poteſt de ma/

nifeſtioꝛibus culpis arguant᷑ ſcieẽtes ꝙ ſi
defenderẽt nõ crederetur eis.ad ſubtilio/
ra ſe cõuertunt argumenta defenſiõis ver

ba reſpondedo doloſe cõfeſſionis.Nunc

etenĩ vultum demittüt. coꝛpus ꝓſternũt.

lacrimas ſibi ſi poſſunt extoꝛquẽt:ſuſpi/
ria ⁊ gemitꝰ emittũt.Sed ſi eis leuis ali/

qua contumelia aut exigua pena inferat᷑.

iam ſuã ſimulatõem diſſimulare non va
lentes/murmurare frendere iraſci ⁊ cõtur
bari incipiũt ¶ Decimꝰ gradus humili/
tatis a dicto beato Bñdicto aſſignat eſt
Vt cum obediẽtia quis ſe ſubijciat maio
ri. Contra quẽ ponit Bernarð.decimũ
gradũ ſuꝑbie.rebellionẽ quã ex pꝛeceden
ti gradu oꝛiri dicit.Cum enĩ ſic ſimulate
ſuã culpam cõfitens penã ſibi impoſitã
impatiẽ ter ſuſtiet ſeq; iã ab alijs notari:
ac ſuam falſitatẽ conſpici.⁊ exinde ſuam
opinionẽ ⁊ laudem diminui videt.gran/
dem in coꝛde ſuo ſuꝑbo cõfuſionẽ habet
valde tũc difficile eſt talẽ huiuſmodivni/
uerſoꝛũ iudicijs tacitũ adqͥeſcere.ſed mox
frontoſus impudẽs. ⁊ quaſi deſpatus in

rebellionẽ coꝛruit.Et qui pꝛius ſolũ fra/

tres contẽpſerat.iam impudęẽter poten

ter inobediẽs etiã cõtemnit magiſtrũ.
Vndecimꝰ gradus hũilitatis a dicto be⸗

ato Benedicto aſſignatus eſt. Vt qͥs vo
luntatẽ pꝛopꝛiã nõ delectet᷑ implere. Cõ
tra quẽ ponit Bernar. vndecimũ gradũ

ſuꝑbie libertatẽ peccãdi quã ex pꝛeceden

ti gradu oꝛiri dicit. Nam cum ſubditꝰma
giſtrũvel ſuꝑioꝛem nõ timere incipit.nec
ꝓximos ſeu fratres.aut ſodales habet q̊s

veret᷑ in quadã ſecuritate maioꝛiq; liber/

tate ad ſua deſideria implenda ꝓfluit.in

ipſisq; adimplendis delectat᷑⁊ quis foꝛ
ſuan nõ penitus in pꝛincipio dei foꝛmi/⸗
dine abiecta quaſi vadũ tentans / illicita

cum quodã timoꝛe ꝑficiat.poſtmodũ ta/
men pedetẽtim in vicioꝛũ gurgitẽ intrat

Duodecimꝰ gradus humilitatis a di/
cto beato Benedicto aſſignatꝰ eſt. vt qͥs

deum timeat. ⁊ memoꝛ ſit om̃ium q̃ pꝛe/

cepit. Contra quẽ ponit Bernardꝰ duo/
decimũ gradũ ſuꝑbie.cõſi uetudinẽ peccã
di quã ex pꝛecedenti gradu oꝛiri dicit Hã

poſtq; terribili dei iudicõ/pꝛima flagicia

impunitas ſeqͥtur.tunc ꝑ quandã frequẽ

tiã maloꝛũ actuũ/homo in quandã pec/

candi cõſuetudinem trahitur. Ex hincq;
carnalibus deſiderijs abſoꝛptus.ratiõis
q; actimoꝛis dei oblitus.indifferẽter ſu/
is libitis vtitur. Nec ab illicitis cogitan/
dis ⁊ ꝑagẽdis reſtringitur.ſed quicquid
ſibi in coꝛde.in oꝛe.ĩ manu occurrit.ma/
chinat᷑ garrit.⁊ oꝑatur maliuolus quidẽ

magniloquꝰ facinoꝛoſus ¶ Iſtoꝛũ duo/

decim graduũ numerus ex hoc accipitur

quia homo per ſuperbiã cõmuniter iniu

riatur. Vel deo.vel homini cui debet eſſe
inferioꝛ.vel homĩ cui debet eſſe par. Sex
pꝛimi gradus determinãtur ſ̃ᷣm iniuriã
que per ſuperbiã fit homini cui quis de/
bet eſſe par. Quatuoꝛ alij ſequentes gra/
dus determinãtur ſ̃ᷣm iniuriam/que per
ſuperbiam fit homini cui quis debet eſſe
inferioꝛ. Duo vero vltimi gradus deter/
minãturquantũ ad iniuriam que ꝑ ſuꝑ
biam immediate deo fit. Et notãater dicit
immediate quia etiã alij gradus redũdãt
in deũ.ſed nõ ĩmediate imo mediãte pxi/⸗
mo ¶ Bꝛadus autẽ dicũtur quia a mino
ri ad maioꝛ em fit pꝛogreſſus.Etiam pꝛo
pter grauedinem peccatoꝛũ que iuxta il
los gradus cõmittuntur. Pꝛimus enim
gradꝰ malus eſt.ſecũdus peioꝛ.⁊ ſic aſcen

cigen
.G

lengort
geſimmus
heanb⸗
cuſupio
cn deie

bicur.
finol
drinc
Mee
bento
tarſc
ſi
preſu
tuſi
dic
Nanm
tie po
direct
ſitoyn⸗
ſtiaai
peyv?4
Aliaon.
iutu
mgisan
guägmmn
ſatame
pocriſis.
ſckaöen
ſchzind
Crupe
Mcun
n
tch
tinaci
Mot
ſenten
Slſeci
Tuunce
mere
igro
adloen
hono⸗
moſer
cereꝛo
tüga⸗

ümmmd llen

Onr doſnocin

muonginn
Ppunlnoe,
ſerunt
kommumijn
WR
endfnedeci
ummndochi
pimagen
–—
nonuud,
enig
ms nüs
wäathigi
lrscgtan⸗
ldqugrid
moccum

nolusuid
orüduo
Thocacchpin

cömuniterinn
nicaidehack
ercſeen
innn fn in

ninlanigG

liſapensc
niuman ho
mignotutſe
innernſt
ginriti
Gonrkürpe
ungnun n
ſis umnn
Cri gue un

—

Deu ſeptem vitiis capitalibus 28

dendo vſq; ad vltimũ qui reperietur eſſe
peſſimus omniũ.Ande iniuria que fit re

ſpectu paris eſt minoꝛ. illa que fit reſpe/

ctu ſuꝑioꝛis eſt maioꝛ.ſʒ illa que fit reſpe/

ctu dei eſt maxima pꝛopter quod pꝛedi/

cti gradus taliter oꝛdinantur.

cato inanis gloꝛie.
Anc dicendũ eſt de inani glo/
ria quã Bꝛego.ponit eſſe pᷣmũ
vyiltiũ capitale. Que ſic deſcri⸗
bitur. Inanis gloꝛia eſt inoꝛdinatꝰappe

titus laudis.gloꝛie.⁊ honoꝛis Finis enĩ

pꝛincipalis inanis gloꝛie eſt manifeſtatõ
ꝓpꝛie eccellentie.¶ Ananis gloꝛie ſeptẽ a

beato grego.xxxi.li.moꝛał.filie aſſignan/

tur.ſcilʒ inobedientia.iactantia.hypocri
ſis.ↄtentio ꝑtinacia.diſcoꝛdia nouitatũ

pꝛeſumptio.Quaꝝ numerꝰ ſeu ſufficien

tia ſic ſumit᷑ Fᷣinis inanis gloꝛie vt ſupꝛa

dictu eſt. eſt manifeſtatio ꝓpꝛie excellẽtie.
Ad manifeſtatõem autẽ pꝛopꝛie excellen
tie/poteſt quis duplicit᷑ tedere. Uno mõ
directe alio mõ indirecte.Si directe aut

fit ꝑ verba.aut fit ꝑ facta. Si ꝑ verba tũc
eſt iactãtia Si ꝑ facta.Aut illa facta ſunt

vera ⁊ aliquã ammiratõem impoꝛtantia

alias nulla cõſequeret᷑ gloꝛia.⁊ tũc eſt no/
uitatũ pᷣſumptio. Nam eas ſolent hoĩes

magis ammirari.Si autẽ per facta ⁊ ali/
quã ammiratiõem vt dictũ eſt habentia.
ſegd tamẽ nõ vera immo ficta.⁊ tũc eſt hy/
pocriſis. Si autẽ tendat homo ad mani

feſtatiõem ꝓpꝛie excellentie ſecũdo modo
ſcilʒ indirecte.Et hoc poteſt cõtingere qᷓ
drupliciter.ſcilʒ vel quantũ ad intellectũ.
vel quantũ ad voluntatẽ.vel quantũ ad

locutõem.vel quantũ ad factũ· Si pmo
modo ſcʒ quantũ ad intellectũ.⁊ tũc eſt.pꝑ

tinacia.ꝑ quã ſcʒ homo ad ſuã excellenti/
am oſtẽdendã nimis innitit᷑ ſue pꝛopꝛie
ſententie nolens cedere ſententie melioꝛi
Si ſecũdo modo ſcilʒ quãtũ ad volũtatẽ
⁊ tunceſt diſcoꝛdia ꝑ quã ſcʒ homo adiſu
am excellentiã oſtentandã/nõ vult a pꝛo
pꝛia volũtate diſcederevt in alium ſeu in
alio cõcoꝛdet.Si tertio modo/ſcʒ quãtũ
ad locutõem ⁊ ſic eſt cõtentio.ꝑ qua ſcilʒ
homo ad ſuam excellentiã oſtẽtandã:cla/
moſe verbis contra aliũ litigat volẽs vin

cere? obtinere Si quarto modo ſcilʒ q̃n
tũ ad factũ et ſic eſt inobediẽtia:ꝑ quã ſcʒ

De mcio ſeu pec

homo ad ſuam excellentiã oſtẽtandã:nõ
vult exequi pꝛeceptũ ſuꝑioꝛis/ne exequẽ

do videatur in aliquo inferioꝛ.

e uicio ſeu pec

Ubſequẽter de inuidia tractã/
dum venit. Que ſᷣm Auguſti⸗
eſt doloꝛ ſeu odiũ felicitat alie
ne. Scom vero Johã.damaſcenũ. eſt tri
ſticia de alienis bonis Et dicit᷑ inuidia a
nõ videndo quia ſcilʒ bona alioꝝ videre

nõ poteſt ſeu non libenter videt.Et quia

betur poteſt quodãmodo ꝑ actũ viſiõis

erxterius denotari ſeu ꝑcipi/ ideo ꝓpꝛie di
citur inuidia a nõ vidẽdo id eſt no liben

ter videndo.Nã ſicut dicit Senec. Quic

quid mente fugimꝰ/ ingeſtum oculis vix
videmus.Et ideo illa interioꝛ diſplicen/
tem inuidie quinq; ꝑ grego.· aſſignatur fi

tia/pꝛopꝛie inuidia dicitur.

lie.xxxi.li.moꝛalł.ſcilʒ odiũ.ſuſurratio.de
tractio.exultatio in aduerſis

flictio in eius pꝛoſperis. ¶ QAuarũ nu/
merus ſeu ſufficiẽtia ſic accipit᷑. In cona

ꝛoximi. af/

tu enĩ inuidie.qñ ſcʒ aliquis cõtra alium

inuidia in animo motus/ ipam ad effcm

ꝑducere nititur/aliqͥd eſt tanq; pꝛincipiũ
aliquid tanq; mediũ.aliquid tãq; termi/
nus ſeu finis. Illud autẽ qð eſt tanq; pᷣn

cipiũ/eſt vt pꝛimo inuidus apð alios ver

bo diminuat gloꝛiã ſeu fama homis.Et

hoc poteſt cõtingere duplicit᷑. Ael in oc/
culto.⁊ tunc eſt ſuſurratio.que eſt q ali/

quis malũ occulte de ſuo pꝛoximo dicit.

eius famã denigrando.Et iuxta Iſidoꝝ
dicitur a ſono locutõnis quia ꝓpꝛie fit in

aure ⁊ ſecrete.nõ in facie hominũ. Vel tẽ
dit inuidꝰ gloꝛiã alteriꝰ diminuere in ma
nifeſto ſeu in aperto.⁊ tũc eſt detractio q̃
eſt qñ aliquis aꝑte malũ de ſuo pꝛoximo

dicit.eiuſq; famam denigrat.ledit ⁊ dimi

nuit.Et tamen circa iſta duo peccata ad/
uertendũ.quia ſᷣm Thomã ipſa in mate
ria conueniũt et etiam in foꝛma ſiue mo/⸗/
do loquendi.quia vtrobiq; malũ de pꝛo/

ximo occulte ðꝛ.Et intellige hic occulte

id eſt nõ audiente eo de quo ſic malũ dici
tur. Et hinceſt ꝙ pꝛopter iſtam ſimilitu
dinẽ vnum pꝛo alio ſepe ſumitur.Diffe/⸗
runt tñ in ſpecie reſpectu finis ad quẽ fer

tur intẽtio NHã pncipal intẽtio detractorꝭ

eſt famã pꝛoximi denigrare. Uñ illa pꝛeci
pue mala de pꝛoximo pfert. ex quib ipſe

„7

ꝓximus infamari poſſit vel eius fama di

minui. Suſurronis vero intẽtio pꝛinci
palis eſt iũllũ / cui ſic inuidet! x mala qᷓ de
eo dicit. ab amicitia alioꝝ ſeparare Detra
ctoꝛ etiã ꝓpꝛie eſt qui apꝑte ⁊ in facie homi
nũ / mala de aliquo loòtur. Suſurro aut
ad ꝑtem ⁊ ſecrete ⁊ q̃ſi in aure vt iã tactuʒ
eſt Illud autẽ qð eſt tanqᷓ; mediũ /eſt quo
inuidus facto ꝑ ſe nec ꝑ aliũ cõmodum⁊
vtilitatẽ ſeu pꝛofectũ alterius ĩpediat ſeu
diminugt. Et tũc aut illud facere ⁊ adim/
plere poteſt. Et tũc exinde venit ⁊ oꝛit᷑ ex/

ultatio in aduerſis ꝓximi.aut nõ.et tunc

exinde venit ⁊ oꝛitur afflictio in ꝓſperis
primi. Illud autẽ qð in inuidia eſt tanc;

.

termin ſeu finis cõſiſtit in ipſo odio/qG
inuidus de ꝑſona cui inuidet habet. NHã
ſicut bonũ quod delectat cauſ. ram ⸗ en

ſic illud qð contriſtat cauſat odiũ.

tamẽ pꝛo clarioꝛi bmiſſor intellectu ad/

nertendũ ollictio in ipis prini du⸗/
pliciter põt cõſiderari. Uno mõ ſm quã

dã generalitatẽ qñ ſcʒ de aliqͥs de pſper⸗

alicuiꝰinqntũ habet aliquã gloꝛiã ſeu fa-

mã triſtatur. Et tũc afflictio in ꝓſperis ꝓ
ximi / nõ eſt filia inuidie Ammo eſt ipa in
nidia met.Alio mõ magis pꝑticularit᷑ in/
qᷓntum ſcʒ quis de ꝓſperis pꝛoximi q̃ ipᷣe
nitebat᷑ impedire triſtat᷑inqntũ ſcʒ cõtra

ſuũ conatũ eueniũt ⁊ tũc eſt ꝓpꝛie filia iui
die.Exultatio enĩ in aduerſis ꝓpximi non

eſt directe idem qð inuidia. ſed exea ſeqt᷑
⁊ naſcit᷑ exultatio de malo eiuſdẽ. ¶ Eſt
etiã notandũ ꝙ eſt quedã inuidia que in
ter grauiſſima peccata ↄputat᷑.ſcʒ inuidẽ
tia fraterne gratie.qũ ſcʒ aliquis nõ ſolũ
de bono ꝓximi dolet. ſed etiã de ipſo au⸗/

eo ꝙ in ſuis oꝑiby gloꝛificat᷑. Et ideo po/
nitur hmõi inuidia ſpẽs peccati in ſpm̃/
ſanctũ.vt latius infra videbit᷑ vbi de pec/
cato in ſpm̃ſanctũ aget᷑. ¶ Hotandũ etiã
ꝙ licet interdũ inuidia ʒelus nominet᷑. et
interdũ pꝛo ʒelo accipiat᷑eſt tñ inter ea re
alis differentia. Pꝛo quo ſciendũ ꝙ triſti
cia de alienis bonis/poteſt quatuoꝛ mo/

dis ſeu cauſis cõtingere. Uno modo qñn

aliquis dolet de bono alicuiꝰ inquãtũ ex

gmento gratie dei qð ipſe primus habet
Et hmõi inuidia ponitur petm̃ ↄtra ſpi
ritũſanctũ.Quia ꝑ hmõi inuichla banto
quodãmodo videt᷑ ſpũiſancto inuidere.

Compendiũ theologie

eo timet ſibiipſi vel alijs bonis viris no/
cumẽtũ ꝓuenire.⁊ talis triſticia nõ eſt in /
uidia ⁊ põt eſſe fine pctõ Scðo mõ qñ ali
quis dolet de bono alterius.nõ inqntũ il
le alter illud bonũ habet.ſed ex eo inq̃ntũ
ipſe qͥ inuidet ſile bonũ in ſe nõ habʒ.im
mo ſibi deeſt ꝓvtendo tamẽ ad bonũ finẽ
⁊ iſta triſticia non eſt inuidia.ſed eſt ꝓpꝛie
zelus.⁊ ſi iſte zelus ſit circa bona virtuo/
ſa ſeu honeſta. laudabilis eſt. Juxta illð
i.ad Coꝛin.xiiij. Emulamini ſpalia Si
aüt ſit de bonis tẽꝑalibus.põt eſſe ⁊ cum
ctõ ⁊ ſine pctõ iuxta hominis ſic ʒelãtis
intentiõem.¶ Zertio modo qũñ aliqͥ de
bonis alterius dolet ſeu triſtatur inqntũ

ille cui illð bonũ accidit eſt ipᷣo bono in/

dignꝰ. Et iſta triſticia nõ pᷣt ꝓpꝛie oꝛiri ex
bonis vᷣtuoſis ſeu honeſtis. ex quibali/
quis iuſtus ⁊ vᷣtuoſus effici põt.qꝛ iã q̊/

dammodo ſibiipſi repugnaret. Si vero
oꝛiatur ⁊ veniat ex bonis temꝑalibus/cũ
fFfj doctrinã fidei tꝑalia bona qᷓ idignis
pueniũt.ex iuſta dei oꝛdinatõe diſponat᷑
vel ad eoꝝ damnatõem.⁊ hmõi bona tẽ/

palia quaſi nihil ſint in cõꝑatõead bona

futuraque ſeruãtur bonis.iõ hmõi triſti
cia phibetur. Juxta illud pſal.Noli emu

lari in malignãtibo.neq; ʒelaueris facien/

tes iniquitatẽ. Et alibi Pene effuſi ſunt

greſſus mei ·qꝛ ʒelguiſuꝑ iniq̊s:· pacẽ pec
catoꝝ videns. ¶ Quarto mõ qñ aliquis

dolet ſeu triſtat᷑ de bonis alterius.inquã

tum ſcʒ ille alter ipᷣm in dictis bonis ex/

cellit ſeu excedit. Et hec triſticia eſt ꝓpꝛie
inuidia ⁊ eſt ſemꝑ pꝛaua ⁊ pctm̃.qꝛ dolet
de eo de quo gaudendũ eſt.ſcilʒ de bono
pꝛoximi.Et ſic pꝛopꝛie accipitur hic.

uitio ſeupecca

Icendũ inde venit (c to ire
Ar deſcri

de ira que 'm Augu. ſic deſ
bitur. YFra eſt vlciſcendi libido

bitur. Ira eſt immoderatus animi mot⸗

cocitatus ad penã ſeu vindictã. Et intel

ligitnrhec diffinitio.nõ de ira que pꝛoce
dit ſeu deno mĩatur ꝑ zelũ.que eſt quãdo
quis cõtra ipſavicia moueturfᷣm oꝛdinẽ
rationis ad bonũ finẽ.quia etiã interdũ
homo ſibiipſi pꝛopter ſua peccata et vi⸗
cia iraſcitur.ſed intelligitur de ira pꝛoce

dit? nomiĩiatur Egü de qua etiã ſolum

hic agendũu eſt. ¶Ira eni duplex habzʒ eẽ

Scõm vo caſſiodoꝝ ſic deſcri

uoo.

nſci

oto.

hecua

lunſqt
ccogie
feplern
ſchnm
ſculoo
Gor
Wnr

chnicin
anig
ſi ani
lrebinini
nſenöbthn

Meubontoi.

ſnn
ct Pnii
minibigug
ushiletan
mmnsſogi⸗
Mocilitsn
imünmngni
tik obonein
Götperornig
“
n Oiren
mpalbusci
wmniidis
öe didonit
DMröderati
chahedübon
ugin imn
Aungtren
ſcacfiſm
nigi
ronoczliis
SaAms
is bonib
nſicuck
1penn ndor
ſchzdebon
Ncigiurbi⸗

upect

intntli

ſutrſe

mmamimin
mutibi
inguenoe

e ſeptem pitiis capitalibus 28

ſcilicʒ nature ⁊ moꝛtis. Quo ad eſſe natu

re nõ eſt ꝓpꝛie niſi paſſio neag ne cuiꝰ

paſſionis ſic pure ſeu abſolute cõſiderate
ira nõ eſt peccatũ. immo magis eſt pena.

Nuo vero ad eſſe moꝛis ſeu moꝛale/in
quantũ illa paſſio deoꝛdinat a debito oꝛ
dine rõnis debitoq; fine.tũc dicit ⁊ ipoꝛ

tat viciũ ⁊ pctĩ. Nam ira iſto modo nõ
dicit purã paſſionẽ.imo quandã actõein
qua deoꝛdinat homo ⁊ qntũ ad deũ ⁊ qͥn
tum ad ꝓximũ. UVult enĩ a ſe vindictã ex.
qrere quã nõ debet niſi a deo vel a iudice
cõſtituto expetere.Ael illam vindictã ex/
erceri appetit ↄtra illũ qͥ nõ meruit.velvl

tra id quod meruit. vel non ſᷣm legitimũ
modũ⁊ oꝛdinẽ.vel nõ ꝓpter debitũ finem

¶ Bꝛeg. xxxi.li.moꝛa.ſex aſſignat ire fili/

gs.qꝗᷓ ſunt rixa.tumoꝛ mẽꝶᷣ.Otumelia. cla

moꝛ. indignatio.blaſphemia. ¶ Duarũ
numerꝰſeu ſufficietia ſic accipit. Tripli⸗
citer pᷣt ira ↄſiderari.vno mõ fᷣm qð ẽ in
coꝛde.ſcõo mõ ꝓut eſt in oꝛe ſeu locutõe.

tertio mõ pꝛout eſt in facto ſeu oꝑe Quo

ad pꝛimũ modũ ſcʒ inquãtũ ira eſt in coꝛ

de naſcuntur duo vicia. Vnũ in reſpectu

ad illũ ↄtra quẽ homo iraſcit᷑ qꝛ ſcilʒ eum

quodãmodo abhoꝛret⁊ indignũ reputat
ät ſibi tale vel tale qͥd fecerit.⁊ tũc eſt indi

gnatio.Alið viciũ qð inde naſcit᷑eſt ĩ re/

ſpectu ad ipᷣm hoĩem met q iraſcit᷑ inq̃n/
tum ſcʒ in aĩo ſuo/ diuerſas vidicte vias

excogitat.⁊ talibo excogitatiõibo aĩm ſuũ
replet.⁊ tũc eſt tumoꝛ mẽtis.Quo vᷣo ad
ſcoᷣm modũ ſcʒ inqntum ira oñdit᷑ in oꝛe
ſeu locutõne hoc cõtingere pᷣt dupliciter.
Vno modo quãdo homo ſuã demõſtrat

irã ꝑ verba inoꝛdinata.ↄfuſa alta ⁊ indi/

gnatiua.⁊ tũc eſt clamoꝛ.Alio mõ qñ ſu/
am demöſtrat irã in verba iniurioſa pꝛũ
pendo.Et hoc iteꝝ duplicit᷑.HNã vel illð
fit in deũ aut ſanctos.Et tũc eſt blaſphe/

mia. Aut fit in ꝓximũ ⁊ tũc eſt ↄtumelia.
NAuo ad tertiũ modũ ſcʒ inqntũ ira oñdi

tur in oꝑeſcʒ quãdo ꝓcedit vſq; ad factũ

⁊tũc oꝛiunt᷑rixe.ꝑ quas hic intelligũtur
⁊ accipiũtur oĩa nocumẽeta q̃ facta occaſi

one rixe primis inferri ſolet. vt ſunt pul/
ſatões ꝑcuſſiões ⁊ hmõi ¶ Et iſupaduer
tendũ ꝙ (vt ſupꝛa aliq̃liter tactũ eſt) Ali/

qð viciũ poteſt eſſe filia vnius vicij capi/

talis. et nihilominꝰ interdũ ex alio vicie
capitali pcedere ⁊ hoc diuerſis reſpectib⸗

⁊cõſideratiõibo.ſicut in hoc pñti poſito

blaſphemia inq̃ntũ aliqᷣs in eã ex delibe/⸗
rata mente pꝛoꝛupit/ tunc pcedit ex ſup/
c

bia homis contra deü ſe erigentis In E
cleſiaſ r. guicis ſunhie hors apoſtatare

ab eius veneratõe ſeu honoꝛa
tione recedere. Inquantũ vero hõ nõ ex
deliberata mete. ſed ex quadã cõmotione
ſen furoꝛe animi / in blaſphemia Wil it.

a deo id e

ſic pꝛocedit ex ira ⁊ eſt filia ire. ¶ Siliter

tumoꝛ mẽtis nõ accipitur bic pꝛo vana?
ſuperba ex cogitatiõe ꝓpꝛ ie excelletie qua

qs animũ ſuũ implet.qꝛ tunc idẽ eſſet in
effectu quod ſuꝑbia.ſed accipit᷑ hic pꝛo q̊

„ 7„

dam interioꝛi conatu ſiue excogitatõe ho

minis / vindictã ex ira appetetis ⁊ in aio
excogitãtis Similiter poſſet dici de odio

quod ex ira naſci potelt.cum tñ ponat᷑ex
inuidia naſci.⁊ eiꝰ filia ſit.ſicut ſupꝛa de/
claratũ eſt capitulo ĩmediate pꝛecedenti.
¶ AUtu aũt teneatur qᷣs iniuriã ſibi factã
imimico reqrenti remittere diſtinguendũ
eſt. Ex iniuria enĩ tria oꝛiri ſolẽt. Pꝛimũ
eſt rancoꝛ in affectu. Scom rãcoꝛis ſig
nũ in effectu.Tertiũ eſt actio cõtra iniu /
riantẽ. Pꝛimũ tenet᷑ qlibet ſtati remitte/
re.etiã ſi nõ rogetur Scom tenetur quis

remittere ſi rogetur.ſ.veniã petẽti.⁊ iuxta

ſuã facultatẽ emẽdare ꝑato.ertiũ nõ te
netur q;s remittere (Ain aũt ille cui facta
eſt iniuria debeat amicitiã qrere. Scien/

qdũ eſt ꝙ duplex eſt debitũ.pꝛimũ eſt neceſ
ſitatis ſcòm eſt ꝑfectõis. Quantũ ad pꝛi

mũ ſcʒ debitũ neceſſitatis ſine quo ſcʒ nõ
eſt ſalus.iniuriatꝰnõ tenetur recõciliatõ/
nem ⁊ amiciciã qᷓrere. Quantũ vero ad ſe
cundũ debitũ dicit Chꝛvſoſ. ꝙ talis iniu
riatus dʒ reconciliatõem ⁊ amicitiã que/
rere ⁊ hoc maximevt exinde duplicẽ coꝛo
nam accipiat. Anã qꝛ iniuriã paſſus eſt.
alterã quia pꝛius rogauit ¶ Hotandum
poſtremo quo ad hoc capitulũ.ꝙ redde/
re malum pꝛo malo/eſt fragilitatis.redde
re malum pꝛo bono eſt peruerſitatis.red
dere bonum pꝛo bono eſt eqᷣtatis. redde
re bonum pꝛo malo eſt charitatis.

Abſequẽter dicẽdum venit de

—
„
5
7

De vitüo ſeu pec.

acedia. que ſᷣm aliquos ſicde/
ſcribitur. Acedia eſt de virtu/⸗
tũ laudabili exercitio/ vtriuſq;

Compendiũ theologie

hominis languida deiectio. Aliter ſic de

ſcribitur. Acedia eſt diffidentia de pꝛo/

pꝛijs viribus ⁊ dei auxilio quo ad ardua
bona implenda. Scõm alios ſit Acedia
eſt toꝛpoꝛ mẽtis bona inchoare aut pfice

re negligent. ¶ Notandũ aũt ꝙ Aſidoꝛꝰ

acediã a triſticia diſtinguit dicẽs triſticiã

eſſe inquãtũ homo recedit a bono ad qð

tenet᷑ tanq; a graui ⁊ laboꝛioſo. Acediaʒ

vero dicit eſſe inqᷓntum homo ab illo bo
no diuino ſen ſpũali/ſe cõuertit ad quie/
tẽ indebitã Grego.vero acediã triſticiam
noĩat.⁊ vt videt᷑ cõueniẽtius.qꝛ triſticia
de ſeſm quã aliqͥs a graui laboꝛioſo oꝑe

recedit vel f̃m quã aliquib alijs cauſ tri /
ſtatur / nõ eſt viciũ ſpeciale ab alijs diſtin
ctũ.Sed tunc ſolũ ſpeciale viciũ dicit⸗ in

qntũ homo cõtriſtatde bono diuino ſeu
ſpũali.⁊ tũc clarũ eſt ad rõem acedie ꝑti/

nere q̃ ſe ex eo ad q etem indebitã cõuertit

inqntum ſcʒ bonũ diuinũ ſeu ſpũale aſꝑ
natur Et ſ̃m hec duo noĩa/habetur ꝓpꝛie

ratio acedie.qꝛ inqᷓntum eſt auerſio a bo
no diuino ex eo ꝙ graue eſtimat᷑ tũc dicit
triſticia.ſed inq̃ntum eſt ſpꝛeto ipᷣo bono

diuino cõuerſio ad creaturã ſcʒ ad quietẽ
indebitã.ex eo qꝛ leuis eſtimat᷑ ⁊ placens

rõne hui dicit᷑ cedia Ex quib patetꝙ; B
viciũ inq̃ntũ eſt vel dicit᷑triſticia/ oppo/

nit᷑ leticie ſpũali.Sed ꝓut eſt ⁊ vocat᷑ ace

dia.opponit᷑ virtuti foꝛtitudinis.q̃ cõſi/

ſtit in arduis aggrediẽdis ⁊ in ſuſtinen/
dis aduerſis.Et denoĩatur acedia ab ace
dine.qꝛ ꝑ eam aĩa quandã habʒ acedinẽ
quandãq; guſtus ſpũalis indiſpoſitõem
de bono diuino ſeu ſpũali difficili. ¶ Sʒ
ſm beatũ Gꝛeg xxxi.li.moꝛal.ſex aſſignã

tur acedie filie.ſcʒ malicia.rãcoꝛ.puſilla/

nimitas.deſperatio.toꝛpoꝛ circa pᷣcepta.
euagatio mẽtis cirea illicita. Quarũ nu
merſeu ſufficietia ſic accipi poteſt.Cum

enĩ iuxta pᷣm in Ethi.nullus diu abſq;ʒ

delectatõe poſſit cũ triſticia manere.⁊ vt
tactũ eſt:acedia ſit triſticia de bono diui/
no tãq; de graui ⁊ laboꝛioſo.euenit ace
dioſus tendit ⁊ laboꝛat ad hoc ꝙa ſua tri
ſticia ſe eximat ⁊ liberet ſeu recedat. Du/
plici autẽ via põt aliquis a triſticia rece/
dere. Vno modoyvt a cõtriſtãtib recedat
Scðo modovt ad alia in quibo delectari
poſſit traſeat. Sicut ſᷣm eundẽ phᷣm cõi/
ter videt᷑ ꝙ illi homĩes qui nõ pñ in dele
ctatõnibus ſpũalibus gaudere.ſe tranſſe

munt ad delectatões coꝛpales.Reſpectup

mi membꝛi.in receſſu ſeu fuga a cõtriſtã/

tibus.talis ꝓceſſus attẽdit᷑. Nam pꝛimo
homo ipſa cõtriſtantia fugit. Scdo int᷑/

dum vltra pꝛogredit᷑ ita vt ipſa que triſti
ciꝗ ingerũt impugnet. Reſpectu iteꝝ pꝛi
mi iſtoꝝ duoꝝ ſcʒ fuge ↄtriſtantiũ bona
ſpũalia de quiba acedia triſtat᷑ſunt vel ip

ſe finis ſcʒ deus. vel ea bona q̃ oꝛdinãtur

ad ipᷣm finem. Fuga antẽ ipſius finis fit

deſperatõem. Eoꝛũ autẽ bonoꝝ q̃ ſunt
ad ipᷣm finẽ:ſiquidẽ ſint ardua.vtputa ea

que ſubſunt ↄſilijs euãgelicis.fuga fit ꝑ

puſillanimitatẽ Si vero nõ ſint ardua iʒ

ſolum q̃ ꝑtinẽt ad cõmunẽ iuſticiã.fuga

fit ꝑ toꝛpoꝛẽ circa pꝛecepta.¶ Reſpectu ſe

cũdi iſtoꝝ duoꝝ duplicit᷑ fit ipſoꝝ bono

rum ſpũaliũ impugnatio Onq; eniĩ fitin
directe. ↄtraſe ghonie u ad ip̃a bona

ſpũalia inducũt ⁊ tunceſt rancoꝛ. Oñq;

vero vlteriꝰ ſe extendit directeſcʒ ad ipſa
etiã ſpũalia bona que ↄtriſtãt In quoꝛũ
deteſtatõem aliqͥs ex ipſa triſticia adduci

tur.⁊ tũc eſt ꝓpꝛie malicia. ¶ Reſpectu ſe/

cundi mẽbꝛi pꝛincipalis inq̃ntũ ſcilʒ ali

quis ꝓpter triſticiã bonoꝛũ ſpũaliũ ſe ab

ipſis bonis ſpũalibus ad delectabilia exr
terioꝛa tranſfert/ponitur filia acedie/ eua
gatio mẽtis circa illicita. ¶ Eſt tamẽ hic
aduertendũ vt clarius pᷣdicta intelligant᷑

ꝙ malicia nõ capitur h̊ in ſua generali ac
ceptõne/fſᷣm quã eſt quoddã genꝰomniũ
vicioꝝ.ſed capit᷑ pꝛo quadã ꝑticulari ma
licia q̃ quis vt tactũ eſt bona ſpũalia im/

pugnat inqntũ ex ipſis ↄtriſtat᷑ Silr rã
coꝛ nõ accipit᷑ hic vt ↄmunit accipit᷑ſcilʒ

pꝛo odio/ſʒ pꝛo q̃dam animi radicata in
dignatõe/qua qͥs ↄtra hoĩes ipᷣm ad bo/

na ſpiritualia inducetes mouet / inquan
tum ſcilʒ illa bona ſpiritualia ipſum cõ/

triſtant ¶ Eſtetiam notãdum ꝙ Iſido/
rus aliam differẽtiam quam vt ſupꝛa ta/
ctum eſt ponit ſeu aſſignat inter triſtici/
am ⁊ acediam.Alias etiã ipſius triſticie.
⁊ acedie filias aſſignat. Nam triſticie po
nit quatuoꝛ eſſe filias/que ſunt rãcoꝛ.pu
ſillanimitas.amaritudo.deſperatio.Ace

die vᷣo ſeptẽ ponit eſſe filias q̃ ſunt. ocio

ſitas.ſomnolentia.impoꝛtunitas mẽtis.
curioſitas. verboſitas.inquietudo.coꝛ/
poꝛis inſtabilitas. Sed iſte filie ſicꝑ Iſi
doꝝ aſſignate reducunt᷑ ⁊ in effectu idem
ſunt cum illis quas greg.aſſignat. Nam

† —R .

lerſeen
Atgulnti
hunen
. Sah
Onſtunnüben
Ntſinei,
n orininn
pſusfinihf,

edonn öin

Nmaennen
Kicg figft,
Winſticii,fn
ii
trfthorten
noigiftn
Gcnianiin on⸗
k nan i,
ſhhe ne
mii Nni
Cntcaandac⸗
Oe⸗
sncchei

–
nsNe

arfare
n. (Ctmi
söcimmigt
binſurein
noddigg mi
uadigunn
ſtbonuhilu⸗
s Mmitih
muntupti
1mnininmatt
1boivin
mnmil
inmunlupncn
weinng i⸗
gunn ſnug
u mmnfi
iohuenf.
Snm mituepe
uim it
hanohe
nuiſn ⸗
cwunas ens
ininntoce
iſeflric,
ſintfenie

De ſeptem vitis capitalibus 23

pꝛius Bꝛego.ponit rancoꝛẽ eſſe filiã ace/

die quã ⁊ triſticiã nomiĩat.et ſic quo ad h̊

Iſidoꝛus cũ eo cõcoꝛdat S urreſbeen
amaritudinis.qꝛ eſt ꝓpꝛĩie quidẽ effectus
rancoꝛis. Quo vero ad puſillanimitatẽ

Iſidoꝛus ſilr cũ Gꝛegin effectu ↄcoꝛdat
licet vario mõ Ocioſitas ãt ⁊ ſomnolẽetia

q aſſignat Iſidoꝛus filias acedie cõpꝛe

hendũt᷑ ⁊ reducũt᷑ad toꝛpoꝛẽ circa pꝛece/
pta.quã aſſignat Gꝛeg.filiã acedie. Nam

ocioſus in bono ſpũali pᷣcepta pꝛetermit

tit.ſomnolẽtus vᷣo ea negligenter inplet
Alie vero quĩq; filie q̃s aſſignat Iſidoꝛꝰ
ex acedia oꝛiri ꝑtinẽt ⁊ reducũtur ad eua/

gationẽ mentis circa illicita quam ponit

greg.filiã acedie.que quidẽ euagatio ſᷣm

qWuod in ipſa arce mẽtis reſidet. volentis

ſe impoꝛtune ad diuerſa diffundere voca

tur ĩpoꝛtunitas mẽtis.Scõm aũt ꝙ illa
euagatio mẽtis ꝑtinet ad vin cognitiuũã
vꝛ curioſitas. Inquantũ aũt ſe vagando

diffundit ad locutiõem dicit᷑ verboſitas.
Inquantũ vero reſpicit vagationem coꝛ

poꝛis/ꝑ quã cõiter indicat᷑ vagitas men/
ties hoc cõtingit dupliciter. Vel reſpectu
coꝛpoꝛis in eodẽ loco manẽtis.ſed ꝑ va ,/

rios ⁊ inoꝛdinatos membꝛoꝝ motꝰ ſe va

ge ⁊ inſtabiliter agentis ⁊ tunc eſt in etu
dao coꝛꝑis.UVel reſpectu coꝛꝑis ſeꝑ diuer
ſa locavage agitãtis ſeu diſcurreẽtis.⁊ tũc
eſt inſtabilitas.licet etiã inſtabilitas poſ
ſit fin vagã ⁊ inconſtantẽ mutabilitatẽ ⁊

variatiõem ꝓpoſiti accipi.Et ſicpatet
grego.⁊ Iſido.in effectu cõcoꝛdãt

tamen ꝓ clarioꝛi dictoꝝ intellectu aduer/
tendũ.q nõ om̃is motus acedie eſt pctm̃

immo frequẽter in viris ſanctis inueniũ

tur aliqui impfecti motus acedie. otꝰ
eni acedie quãdoc; eſt in ſola ſenſualita/
te pꝛopf repugnantiã carnis ad ſpũm.et
tunc eſt ſolũ peccatũ veniale. QOñnc; vᷣoꝑ
tingit vſq; ad rõem que cõſentit in fugã⁊
hoꝛroꝛẽ.⁊ deteſtatõnẽ boni diuini.carne
omino cõtra ſpm̃ pᷣualente ⁊ tũcacedia ẽ
pctm̃ moꝛtale ¶ Eſt etiã aduertendũ ꝙ
vbi in ſuꝑioꝛib dictũ eſt acediã eſſe triſti
ciã de bono ſpũali.nõ eſt accipiendũ bo/

nũ ſpũale cõmuniter.quia tũc acedia nõ
haberet rõem ſpẽalis vicij. cum om̃e vici
um net arſpnalevonivlretid ſibi op
poſite. Similit᷑ etiã inqᷓntũ acedia refu/
git bonũ ſpũale pꝛout eſt laboꝛioſum vel

moleſtũ coꝛꝑi· aut delectatiõis impediti-

ectus

dum vero
elſt quarũlib

uũ.nõ diſtinguitur ab alijs vicijs carna/
libus.quibo aliqs quietẽ ⁊ delectatůnem

coꝛpis querit.Sed pꝛopꝛie acedia.dum
viciũ ſpeciale ponitur.put hic/ eſt triſti/

cia mẽtalis/de bono ſpuali diuino.vel in

bonũ diuinũ oꝛdinato.ea ſola rõne/qua
in bonũ diuinũ oꝛdinatur.cũ cõſenſu rõ
nis in ipſius boni fuga hoꝛroꝛe ⁊ deteſta
tiõe.Nam mentẽ homis adeo opoꝛtʒ bo

no diuino de neceſſitate inherere. vt non
cõtriſtetur fugiat.hoꝛreat.ſeu deteſtet ea

ne ſibi pꝛopt᷑ deũ imminẽt faciẽda.

De vicio ſen pec/

cato quaricia. Et q̃re vꝛ idqoloꝝ ſeruitus.

Vinc trãſeundũ eſt ad declara⸗
Ptionem auaricie q̃ ſic ſᷣm tulliũ
deſcribitur Auaricia eſt immo
deratus amoꝛ habendi. Secũ
Berñ. ſic deſcribitur. Auaricia
et reꝝ inſatiabilis ⁊ inhone/
ſta cupido. Auaricia ſecũdũ Apłm dici/

tur idoloꝝ ſeruitus.quia auarus ꝓpꝛie in

effectu ⁊ oꝑe exhibet creature ſcʒ pecunie
illud qð deberet creatoꝛi.⁊ pᷣcipue fidem
ſpem ⁊ dilectõem. Nam ibidẽ tanq; in eo

vnde ſibi ſpẽale auxiliũ ꝓuenturũ credit

ſuã pꝛincipaliter ſpem ↄſtituit.exinde in
ardoꝛẽ dilectõis tranſit.Et in hoc ſpecia

liter rephendũtur auari quia reivilſſſime

ſcʒ pecunie que deterra venit ⁊ accipitur
⁊ ꝓpꝛie terra eſt.quã natura infimã oꝛdia

uit/tantũ amoꝛẽ ſuũ exhibent ⁊ umpẽdũt

Et hinc in eccłiaſt.diciturꝙ auaro nibil

en E hoc ꝓpter quatuoꝛ cauſas

Pꝛimo qꝛ vix eſt ſcelus ſeu vicium ad

quod perpetrandũ auaricia nõ inducat.
vt ſunt furta.homicidia.pꝛoditiões.ꝑiu/
ria.⁊ cetera huiuſmodi.
eſt contra legem nature ſeu humaniatis

ecunda qz

giſch alteri tenetur quod ſibi vellet
Mertio quia eſt cõtra legem vni⸗

uerſalem in omibus rebus exiſtentẽ. per
quam ſe dari ⁊ cõmnunicari volũt.ſimmo

quodãmodo ↄpellunt.luarivero eas ca

ptiuas detinent ne cõmunicari poſſint:

uarto eſt contra legẽ diuinã ſcriptam-
Vnde QLuc.vi. Eſtote miſericoꝛdes ſic ?⁊
pater veſter miſericoꝛs eſt. ¶ Atrum au/
tein liceat cuiq; theſauros condere. No/
tandum ꝙ dupliciter theſauriſari poteſt.
Ano modo exaffectu auaricie.abſq; om

ni intentione neceſſitatis ꝓpꝛie vel aliene

Compendiũ theologie

et hoc modo theſauriſare eſt om̃ibus p/
hibitũ.Alio modo theſauriſari poteſt ex
ꝓuidentia.⁊ hoc iteꝝ duplicit. VUno mõ
vel cõſideratiõe neceſſitatis.⁊ ſic cõcedit᷑
parentibo ſecularib.ob neceſſitatẽ filioꝝ

equcandoꝝ.vel filiaꝝ cõiugio tradendaę/

rũ.nõ tũ duandaꝝ. ſed debito f̃ᷣuato mõ
iuxta ſtatũ pſone.Alio mõ ex cõſideratõe
publice vtilitatis.vtputa regni defendẽ/
di.vel cultus dei ampliãdi:⁊ ſic cõceſſuʒ
elſt regib ⁊ dñis tpalib theſauriſare Per
ſonis vero eccliaſticis particularib pꝛo/
pꝛie nũq; theſauriſare licet.nec etiã pecu/
niã tenere/intẽtiõe ſeruãdi. Vñ Ambꝛo.
Aux hʒ eccłialnõ vt ſeruet ſed vt eroget.
Expdictis patet ꝙ duplex eſt amoꝛ pe
cunie tẽꝑaliũ. Unꝰ reſpectu neceſſitatis.
Alius reſpectu ſuꝑflui Cõtra pꝛimũ phi
bet dñs pᷣfocãtẽ ſolicitudinẽ.Cõtra ſcõʒ
ꝓhibet theſauriſatiõem ¶ Auaricie autẽ
per Gꝛeg.xxxi.li.moꝛaliũ.ſeptẽ aſſignant
filie.q̃ ſunt.pꝛoditio.fraus.fallacia.piu/
riũ.inq etudo.violentia.cõtra miſericoꝛ⸗/
diã obduratio. Quaꝝ numerꝰ ſiue ſuffi
cientia ſic ſumi poteſt. Auaricia vt dictũ
eſt.eſt ſupfluus amoꝛ hñdi diuitias Iſta
ergo ſupfluitas ſen exceſſus/ aut eſt in ip
ſas diuitias retinendo. et ex hoc oꝛit᷑ob/
duratio cõtra miſericoꝛdiã.qua ſcilʒ coꝛ
homis/ miſericoꝛdia nõ emollit᷑ vtde di/
uitijs ſuisſubueniat miſeris ⁊ indigenti
bus. Aut iſte exceſſus ſeu ſuꝑabũdantia
eſt in accipiẽdo ſeu in acquirẽdo pecuni/
as.Quod iteꝝ poteſt cõſiderari duplicit᷑

Ael.ſ.inquantũ eſt in affectu vel inqntũ

eſt in oꝑe ſeu effectu. Si pꝛĩo mõ ſcʒ q̃n/
tum eſt in affectu.ſic ex auaricia oꝛit᷑ inqͥe
tudo.inqntũ ſcilʒ auaricia ingerit hoĩ ni
miã ſolicitudinẽ curasq; ſupfluasAua
rus enĩ vt dicit᷑ Eccłiaſt.v.nõ implet᷑ pe
cunia. Si ſcðo mõ ſcilʒ inq̃ntũ eſt in ope
ſeu effectu. ⁊ hoc iteꝝ duplicit᷑ cõtingere
poteſt. Ael enĩ in iſta imoderata ⁊ indebi
ta acqſitiõe vtit᷑ qͥ vi vel dolo.Sivtatur
vi tũceſt violentia. Si vtatur dolo hoc

iteꝝ triplicit᷑ fieri pᷣt. Vel enĩ fit ipſe dolꝰ

in verbo. Et ſi iquidẽ verbum ſit ſimplex
tunc eſt fallacia Si autẽ ipſi verbo adda
tur cõfirmatio iuramẽti tũc eſt ꝑiurium.

Si autẽ cõmittatur ipᷣe dolus in oꝑe tũc

vel erit quantũ ad res.⁊ ſic eſt fraus. Vel
erit quantũ ad ꝑſonas.⁊ ſiceſt pditio.vt
patet de iuda quiꝑ auariciã ꝓdiditxpᷣm.

ritie.que ſunt.mendaciũ.fraus.furtũ.p/

Iſidoꝛus autẽ nouẽ ponit filias aua/

iuriũ.turpis lucri appetitus.falſum teſti
moniũ.violentia.inhumanitas.rapaci/
tas.Et ſicapparet ꝙ IAſidoꝛꝰ tres ponit

filias auaricie quas etiã Hꝛego.ponit. et
ſex de quibe Bꝛego. nullã facit mentõem

Sed qui debite cõſiderat iſte ſex filie qs

ſicaſſignat Aſidoꝛus.reducũtur ⁊ cõpꝛe/

henduũtur ſub illis quas aſſignat Gꝛego.
Nam mendaciũ⁊ falſum teſtimoniũ que

pꝛopꝛie nõ differũt abinuicẽ niſi ſicut ge
nus⁊ ſpẽs.etenĩ falſum teſtimoniũ nibu

aliud eſt q; quedã ſpecificatio mendacij/

cõtinent᷑ ſub fallacia.ſicut ⁊ furtũ queeft
quedã ſi Efeiſati fraudis cõtinetur ſub

fraude.Appetitus autẽ turpis lucri ꝑti/
net ad inqetudinẽ ⁊ ſub ea cõpꝛehendit᷑
Rapacitas autẽ cum ſit ſpecies violentie

ſub violentia cõtinetur. Inhũanitas ve

ro idẽ eſt pꝛopꝛie qð induratõ contra mi
ſercoꝛdi. ſt etiã notãdũ ꝙ auaricia
que ꝓpꝛie eſt immoderata cupido circa di
uitias⁊ ſpecialiter pecunie.ex eo quia per
pecuniã om̃ia alia habẽtur⁊ recuꝑantur
iuxta quod dicitur.pecunie obediũt om/
nia.dupliciter põt ↄſiderari VUno modo
circa acceptõem ⁊ acqᷣ
inquantũ ſcʒ aliquis pecuniã adqͥrit vl/
tra debitũ aliena ſurripiendo vel indebi/

teretinendo. Et hoc modo opponit᷑ aua

ricia iuſticie.llio modo ↄſiderari poteſt
pꝛout impoꝛtat immoderãtiam circa ite
rioꝛes affectões diuitiaꝝ.puta cum quis
nimis amat vel deſiderat diuitias.aut ni
mis delectatur in eis.etiã ſi foꝛſan nõ ve/
lit caꝑe aut retinere aliena.Et hoc modo
auaricia oppõitur liberalitati que hmõi
affectiöes moderatur. Et licetvterq; iſto
rum modoꝛũ hic accipitur/ magis ꝓpꝛie

tamẽ auaricia ſecũdo mõ accipitur ¶ Et

etiã notandũ ꝙ philoſophꝰin Eth.mul
ta ponit genera hominũ vicioſoꝝ vicijs
ad auariciã ſpectantibo.que ſub filiabus
ſupꝛa enũeratis nõ vidẽtur cõpꝛehendi.
videlicet.parcos tenaces.łinnibiles.illi
berales oꝑatões oꝑantes.de meretricio
paſtos.vſurarios.aleatoꝛes.moꝛtuoꝛũ
ſpoliatoꝛes.latrones.Sed circa hoc tam
pꝛo iam dictis q; pꝛo dicendis eſt aduer/
tendũ ꝙ licet in cõmuni vſu loquẽdi idẽ
reputetur aliqð peccatũ eſſe filiã alicuiꝰ
alterius vicij ſeu peccati /⁊ eſſe ei ſpeciem

ſitiõöem pecuniarũ

ttun⸗
peccaiu
beeſpe
ſeu vic
Cenus
aaͤfin⸗
lten
ulee
oꝛCmnia
ciure
fupf
bitofil
pueftn
N
dast
öſt

oadi⸗a
Loſis
a
gati
gele
qꝛin
bo.ſi
Mlab
ctge
ſuont
telumn

nniniſfiat E
Urkimonütht
fanonettd,
Carfmniu
Nascötinenr
e igluein
bancinehent
eſenrrun
n. Phünnipr
Aönnn
gitigmune
mahidocad
magngtane
Hümmannr
Nnecbedüron
inin mni
Snmi in
Cnodohit
oRdand
rinumanie
pmanſ
rtuinzsant

nüſitorſannör

n Cthocne
mlimivehni
Etlimmng
ginn ni
nönapi
ſbinin
niſti
nar iflins
iinintnd.
nsX mencn
Armes Nolucl
Saupven

lrliti

De vitio ſen

Anc dicendũ eſt (cato gule.

De ſeptem vitiis capitalibus 28

eſt tamen magna differẽtia. ita ꝙ alið eſt
peccatũ habere filias ⁊ aliud peccatũ ha/

bere ſpecies. Species enĩ alicuiꝰ peccati
ſeu vicij capitalis opoꝛtet ſemꝑ ad idem
genus vicij ꝑtinere. Filiasvero non.ĩmo
ad finẽ alicuiꝰ vicij poſſunt etiã peccata
alteriꝰgeneris oꝛdinari ⁊ exeo oꝛiri. Illa
autẽ peccata q̃ ſic ex alio oꝛiũtur ⁊ ad ipᷣʒ
oꝛdinãtur ſᷣm appetitũ finis.pꝛopꝛie di/
cũtur eiꝰ filie.ſicut gratia exẽpli in mate/

ria pñti. Pꝛoditio ⁊ fallacia ponunt᷑ ⁊ de
bito filie auaricia. qꝛ ex ipſa oꝛiunt᷑ pꝛeci
pue ſᷣ̃m appetitũ finis vt qñ ſcʒ fit ꝓditio

vel fallacia ad pecunias ⁊ diuicias adqͥrẽ
das Et tñ ꝓditio ⁊ fallacia ꝑ ſe cõſiderate
nõ ſunt pꝛopꝛie ſpecies auaricie nec pꝛo/
pꝛiead genus auaricie ꝑtinẽt.Ad ꝓpoſi/
tũ igit᷑ reuertẽdo / illa que(vt tactũ eſt) po

nit ph̊s ſunt magis ſpẽs auaricie quã iũlli

beralitatẽ vocat.qᷓ; ſint eiꝰ filie.licet tamẽ
aliqui eoꝝ poſſint ad filias ſupꝛa enũera
tas reduci.vt ſub ipᷣis effectualit᷑ ↄpꝛehẽ
dant᷑.vtputa latrociniũ ſub fraude.parci

tas ⁊ tenacitas ſub obduratõe cõtra miſe

ricoꝛdiã etiã ſicad auariciã ꝑtinere vidẽt᷑
Poteſt enĩ aliqͥs illiberalis ſeu auarꝰ di/

ci exeo ꝙ deficit in dando. Et ſiquidẽ qꝛ

parum dat vocat᷑ parcus.ſi autẽ qꝛ nihil
dac.ctũc dicit᷑tenax.ſi aũtqꝛ cũ magna dif
ficultate dat.tunc vocat᷑lꝛimibilis quaſi
limi venditoꝛ qꝛ.ſcilʒ de paruis/magnã
vim facit. ¶ Qñq; etiam dicit᷑ illiberalis
vel auarus qꝛ excedit in accipiendo Et q̊
iterũ dupliciter. Ano modo qꝛ turpit᷑ lu/
crat᷑vel ſcʒ vilia ⁊ fuilia oꝑa ꝑ illiberales
oꝑatões exercẽdo. Vel qꝛ de aliquib vi/
cioſis actibus lucrat᷑.ſicut de meretricio
vel aliquo hmõi. Vel qꝛ lucrat᷑de eo qd
gratis deberet cõcedere.ſicutvſurarij Ael
qꝛ lucrat᷑ parũ cũ multo laboꝛe. Alio mõ
qꝛ iniuſte lucrat᷑ vel de viuis vim inferen
do.ſicut latrones.vel moꝛtuos ſpoliãdo

vel ab amicis ꝑ deceptõem auferendo ſi/
cut aleatoꝛes Et intellige hec om̃ia iuxta

ſupꝛa tacta quãdo.ſcʒ ex imoderato amo
re lucri fiunt ſen ꝓcedũt Et ſic pʒ ↄcoꝛdã
iꝗ eoꝝq̃ ponit phᷣs cũ illis q̃ ponit greg.

de vicio gule. Que ſic ßm Au/
. guſt. deſcribit Bula eſt immo /
Q derata cibi auiditas Vel ſic gu

C

la eſtvoꝛax edacitas.nature finibo nõ con
tenta.Et eſt aduertendũ ꝙ gula nõ dicit/
ſeu denoĩat quẽlibet appetitũ edendi vel
bibendi ſed ſolũ inoꝛdiatũ. Qui ex eo in
oꝛdinatꝰdicit᷑ ꝙ recedit a debito oꝛdine
rõnis. Nec viciũ gule in ſubſtãtia ſeu q̃n
titate cibi pꝛopꝛie cõſiſtit ſed in cõcupi/
ſcẽtia nõ regulata rõne.Et ideo ſi aliqͥs
excedat in quãtitate cibi/nõ pꝛopt᷑ cõcu/
piſcentiã ſed qꝛ illud ſibi neceſſariũ eẽ exi
ſtimat/hoc nõ ꝑtinet ad vitiũ gule.ſʒ ad
aliquã imꝑiciã.Sed tũc ꝑtinet ad gulã.
quãdo aliqͥs ꝓpter cõcupiſcentiã cibi de/
leccabilis/ſciẽter excedit mẽſurã edendo.
Et hic accipitur cibꝰetiã pꝛo potu
tandũ inſuꝑ ꝙ Bꝛeg.xxx.li.moꝛal.v. eſſe
ſpẽs gule aſſignat ſub his vbis. Sciẽdũ
eſt. Ais qnq; nos modis viciũ gule ten/
tat.Aliqñ nãq; indigẽtie tẽpoꝛa pᷣuenit.
Aliqñ oꝛdinẽ tꝑis ſeqͥtur.ſed cibos lauti

oꝛes querit. Aligñ etiã quelibet ſumẽda

pꝛeꝑari accuratiꝰexpetit.Aliquãdo autẽ
⁊ qualitati ciboꝝ ⁊ tẽpoꝛi cõgruit.ſed in
ipſa quatitate ſumẽdi.mẽſurã refectõnis
excedit. HNonnũqᷓ;vero ⁊ abiectiꝰeſt quod
deſiderat.⁊ tñ ipᷣo eſtu immenſi deſiderij
deterius peccat.Et cõtinent᷑ in hocverſu
Pꝛe ꝓpere laute nimis ardent᷑ ſtudioſe
Quaꝝ ſpecieꝝ numerꝰ⁊ ſufficiẽtia ſic ſu
mi p̃t. Gula yt dictũ eſt impoꝛtat inoꝛdi⸗/
nata cõcupiſcentiã edẽdi ni aũt duo
cõſiderant᷑ ſcʒ vel ipſe cibꝰqͥ ſumit᷑.vel i
ſa eiꝰ ſumptio. Reſpectu pmi.ſ.ipᷣiꝰ cibi
ſumit᷑/triplex pᷣt concupiſcẽtie inoꝛdina/
tio cõtingere.ſcilʒ vel q̃ntũ ad ſubſtantiã
cibi.vel qᷓntũ ad qualitatẽ cibi. Vel quã
tum ad quantitatẽ cibi. Quantũ ad pꝛi/
mũ cõtingit cõcupiſcẽtie.inoꝛdinatõ qñ
ſcʒ querũtur cibi lauti.i.pꝛecioſi. Et tũc
eſt ſcdᷣa ſpecies ſupꝛa poſita.denotata ꝑ
illud verbum verſus ſupꝛa poſiti.laute.

Quantũ ad ſcõm cõtingit concupiſcẽtie

deoꝛdinatio quãdo ſcilʒ cibi nimis accu

rate ⁊ delitioſe pꝛeꝑant᷑. Et tunc eſt tertia

ſpecies ſupꝛa aſſignata. denotata ꝑ illud
verbũ.ſtudioſe:verſus pᷣnomĩati.Quan/
tũ ad tertiũ cõtingit ↄcupiſcentie deoꝛdi
natio.quando excedit᷑ in nimis cõmedẽ/

do. Et tũceſt quarta ſpecies ſupꝛa aſſig/

nata.denotata ꝑ hoc verbum.nimis. Re
ſperti ſecũdi mẽbꝛi pꝛincipalis/ſcilʒ ip/
ius ſumptõnis cibi.poteſt duplicit᷑ con
cupiſcẽtie inoꝛdinatio cõtingere.ſ/ eiyei

Compendiũ theologie

quantũ ad tempus ipius ſumptõnis vel
quantũ ad modũ.Quantũ ad pꝛimũ cõ/
tingit cõcupiſcentie inoꝛdinatio.quãdo
pꝛeuenit᷑ debitũ tꝑs ſeu debita hoꝛa ↄme
dendi. Et tũceſt pᷣma ſpecies ſupꝛa aſſi/
gnata.denotata ꝑ hocverbũ.pꝛe pꝛopere
Quantũ ad ſcõm cõtingit ↄcupiſcentie
inoꝛdinatõ.ſcʒ qn nõ ſeruat᷑ debitꝰ modꝰ
in edẽdo.Et tũc eſt nta ſpecies ſupꝛa aſ
ſignata denotata per hoc verbũ. ardẽeter.
otandũ inſuꝑ ꝙ Dꝛego.xxxi.li.moꝛa
liũ quinq; aſſignat gule filias qᷓ ſunt.ine
pta leticia.ſcurrilitas.immũdicia.multi/
loquiũ.hebetudo ſenſns circa intelligen/
tiam. Quaꝝ numerꝰ?ſeu ſufficietia ſic ſu
mi põt Gula vt ſupꝛa tactũ eſt ꝓpꝛie cõſi /
ſtit circa immoderatã cõcupiſcentiã q̃ eſt
in cibis ⁊ potidꝰ.Et ideo illa vicia q̃ ex ĩi/
moderata cõcupiſcẽtia cibi ⁊ potꝰ conſe/
quũtur ſeu oꝛiunt᷑. cõputant᷑ inter filias
gule. Ipſa autẽ vicia qᷓ ex imoderata ↄcu
piſcẽtia cibi ⁊ potus inſurgũt ſeu oꝛiunt᷑
cõſiderant᷑ duplr. Vel inſurgũt ex ꝑte aĩe
vel inſurgũt ex ꝑte coꝛꝑis. Si inſurgunt
ex ꝑte aĩe.hoc põt cõtingere q̃dupłxr.ſ.vel
pꝛimo qᷓ;tũ ad rõem.cuius acies ex cibi ⁊
potꝰ imoderãtia hebetat᷑ ꝓpter ſcʒ cibotũ
⁊ vini fumoſitates/caput hois ꝑturban/
tes.Et hinc ponit᷑ filia gule ebetudo ſen/
ſus ſeu mentis circa intelligentiã.ſicut ⁊
ecõtrario abſtinẽtia cõfert ad ſapiẽtie ꝑ/
ceptõem. Vel ſcdðᷣo quantũ ad vim appeti
tiuã ſeu appetitũ.qͥ ſopito gubernaculo
rõnis ꝑ ipᷣam cibi ⁊ potꝰ immoderãtiam
multiplicit᷑ deoꝛdinat᷑ ⁊ in varias tranſit
diſſolutões.Et hinc ponit᷑ inepta leticia
filia gule.ex eo ꝙ oẽs inoꝛdĩiate paſſiões
ad leticiã⁊ triſticiã oꝛdinant᷑ vt dicit phᷣs
Vel tertõ quantũ ad inoꝛdinatõeʒ diſcre
tois circa debitũ modũ ꝓferendi verba.qͥ
freq̃ntiſſime ex ĩmoderãtia cibi ⁊ pot?cõ/
tingit Et hinc multiloqum aſſignat᷑ filia
gule. Juxta qð dicit Gꝛego.in paſtoꝛali.
Niſi gule deditos ĩmoderata loq̃citas co
mitaret /diues ille qͥ epulatꝰ qᷓtidie ſpẽdi/
de dicit᷑in lingua grauiꝰnon arderet Alel
quarto qntũ ad inoꝛdinatõeʒ diſcrtiõis
circa geſtus⁊ actus exterioꝛes Hã ſicut ex

imoderãtia cibi ⁊ potus puenit in e

ſcretõe deſectus ⁊ inoꝛdinatõ circa debi/
tam ⁊ moderatã ꝓlationẽ verboꝝ.ita ſili
ter ꝓuenit in ipᷣa diſcretõne deoꝛdinatio
circa exterioꝛes geſtus. Et hinc ponitur

ſcurrilitas filia gule qᷓ eſt quedã vana io/
cularitas querẽs hoĩes ad ruſum ⁊ cõpla
centiã cõmouere.ex delectu diſcretõis ſeu
debite ꝓuiſiõis pꝛouenieẽs.Quantũ aũt
reſpectu ſcdᷣi mẽbꝛi pꝛicipalis de vitijs.ſ.
q̃ expte coꝛꝑis inſurgũt.certũ eſt ꝙ ex ißa
inoꝛdinata ⁊ ĩmoderata cibi ⁊ potꝰcõcu/
piſcentia ⁊ ſumptiõe/freq̃ntiſſime ſequũ
tur emiſſiones inhoneſte ſuꝑfluitatũ.Et

hinc eſt ꝙ immũdicia ponitur filia gule.
Eſt tamẽ aduertendũ ꝙ ſi ex ipſa ſuꝑ/
fluitate cibi ⁊ potus/ cõtingat emiſſio ſu

pfluitatũ ꝑ modũ ſeminis naturał. tunc
immũdicia licet etiã ad gulam ꝑtinere vi
deat᷑/inqᷓntum ſcʒ materiã miniſtrat.ma

gis ꝓpꝛie tamẽ ꝑtinet ad pctm̃ libidis ſeu

ſuxurie.Si cõtingat emiſſio aliaꝝ ſuper
fln itatũ.vt vomitus ⁊ vacuatõnũ fetida

gule ꝑtinet.¶ Eſt etiã aduertendũ q; he/

betudo quantũ ad eligibilia/nõ eſt ppꝛie

filia gule.ĩmo cõiter in om̃i pctõ inuenit

Sʒ hebetudo ſenſus circa ſpeculabilia /

maxime etiã ex gula puenit/pꝛopt᷑ rõem

iam tactã ſcʒ pꝛopt᷑ fumoſitates caput ꝑ/
turbãtes.⁊ tũc pꝛope eſt filia gule. S .

leticia que eſt deactu pctĩ iuxta illð puer/
bioꝝ.ij. capitulo Letãtur cũ malefecerit ·
⁊ que pꝛope ex habitu peccãdi ꝓcedit/nõ
eſt filia Sule ĩmo ad om̃e peccatũ conſed

poteſt. Sed illa leticia ꝗᷓ eſt vaga diſſolu/
ta ⁊ incõpoſita/qð ĩpoꝛtat hoc verbũine
pta.maxime oꝛit᷑ex inoꝛdinata ſumptiõe

cibi ⁊ potus.⁊ iſto mõ aſſignat᷑ filia gule.
Similiter eſt quedã ſcurrilitas qꝗᷓ ex volũ
tate ſeu appetitu luxurie ⁊ quedã exappe

titu inoꝛdinato lucri ſeu pecunie ꝓcedit.
dum ſcʒ querit᷑ ꝑſona ꝑ quandã vanã io/
cularitatẽ/ad riſum ſeu cõplacentiã ꝓmo
ueri.vel ad ipᷣam facilius ad actũvenereũ

ꝓmouendũ.vel ad aliqͥd cõmodi ab ea cõ

ſequendũ.⁊ iſtis modis magis ꝑtinẽtad

illa vicia ſcilʒ luxurie ⁊ auaricie. Sed illa
ſcurrilitas que ex immoderata cõ cupiſcẽ .
tia ⁊ ſumptõe cibi⁊ potus pꝛocedit iuxta

modũ ſatꝭſupꝛa declaratũ ẽ ppa filia gule

He vitio ſen pec

tolururrtcec. —
qtur de luxuria que ſic deſcn
Nbitur Luxuria eſt ex immũdis
deſiderijs veniẽs lubꝛica mẽtꝭ

*

⁊carnis pꝛoſtitutio. Scom alios ſicde⸗

bitn
lis app
ſumap
ſacpi
hibet/
eſtpau
ſchbit
cpꝛu
tandüe
differet

msv

maniit
lolor
ca
eo
tine
uuv
o.
ſc⸗
ni
püt
pote
iſe
yehe
criby
eout

(olbilis

giepeh⸗

(adele

wentii
1te
tülur
edi

s⸗

gent
die
rn
S⸗
tinſi
nikfil
gcus
Gapee
ſcetij
nikſ
müeig
ſah⸗
voln
lioa
leſer

minrflingl

iſaſpe ſ ⸗

ungteniſſoſt

enaruhnde

Dunginan
Mäminiſhanne

anlddan

nſiolininn
antiri
itangetni
iummniſ⸗
Kunn
mmiönuad
ſelchle
ineicnnah

deckflage de.

npciiannii
neceit en
omnepenni
ckne
ortatheeni
ordinauint

aſſgnan⸗

ſumtzien
nnercuctich

ſupamii⸗

2

De ſeptem vitis capitalibus 29

ſcribitur uxuria eſt libidinoſe volupta

tis/appetitus. Et itelligas hũc libidino
ſum appetitũ ꝗñ eſt er cõſenſu ratiõis.ſic
ſcz ꝙ ipſa rõ cũ cohibere poſſet.nõ tñ co/

hibet/ꝗqꝛ tũc talis libidinoſus appetitus
eſt pctm̃ moꝛtale.Adhuc ſ̃m alios ſic de-

ſcribit᷑. LQuxuria eſt coꝛꝑis incõtinentia

ex pꝛuritu carnis oꝛiginẽ ↄtrabhẽs ¶No

tandũ ꝙ ſicut ſepe ſupꝛadictũ eſt. magna
differẽtia eſt ponere aliqð pctm̃ filiã alte
rius vicij ⁊ ilud ponere eius ſpẽᷣm. QOð
manifeſte apparet in iſto vicio ſeu pecca/
to luxurie. Nã vt clare videbitur iſtud vi
ciũ aliqua habet pctã tanq; filias ea ſcʒ q̃
ex eo oꝛiũtur ſᷣm pᷣcipue appetitum finis
Licet tñ ſᷣm ꝓpꝛiũ eſſe ad ipᷣm viciũ:nõ ꝑ
tineãt.Habet etiã ſpẽg gue ꝓpꝛie ad ipᷣm
luxurie viciũ ꝑtinẽt S cto igit᷑ ĩ᷑ᷣm Bꝛe
go.xxxi.li.moꝛaliũ aſſignant᷑ filie luxurie

ſcʒ Cecitas mẽtis.incõſideratio.incõſtã/

tia.pꝛecipitatõ.amoꝛ ſui.odiũ dei.affectꝰ

pñtis ſeculi.hoꝛroꝛ ſeu deſperatio futuri
Quaxꝝ numerꝰ ſeu ſufficiẽtia ſic ſumi
poteſt. Certũ eſt ꝙ ſ̃m doctrinã phoꝝqñ
inferioꝛes anime vires ſeu potẽtiead ſua
vehemẽter obiecta afficiũt᷑ ⁊ ſe applicant
cõſequẽs eſt ꝙ ſuꝑioꝛes aĩe vires in ſuis

actibo impediant᷑ ſeu deoꝛdinant᷑. Maxi
me autẽ ꝑ viciũ luxurie/appetitus ↄcupi
ſcibilis q eſt vna de inferioꝛiba potentijs

gle vehem̃ter afficit᷑ ⁊ intẽdit ſuo obiecto

ſcz delectabili venereo. ꝓpter ſuã ſcz vehe/⸗
mentiã delectatõis.Ex quo cõſequẽs eſt
⁊ cõiter cõtingit ꝙ maxime ꝑ cõcupiſcen

tiã lururie.rõ ⁊ voluntas ue ſunt ſuꝑio
res aie vires/impediũtur
Ratiõis autẽ quatuoꝛ ſunt act? in agẽ
dis. Pꝛimꝰ quidẽ actꝰ eſt ſimplex intelli-/

gentia q̊ ipſa ratio aliquẽ finẽ appꝛehen/
dit vt bonũ.Et hic actus ꝑ cõcupiſcẽtiaʒ

Wurt impeditur. Juxta illud Dañ.xiij.
DSpecies decepit te.Et illud. Cõcupiſcẽ
tia ſubuertit coꝛ tuũ. Et q̃ntũ ad hoc po

nit᷑ filia luxurie cecitas mẽtis. Secũdus
actus rõnis eſt cõſiliũ de his q̃ ſunt agen
da pꝛopter finẽ.⁊ hic etiã actus ꝑ cõcupi
ſcẽtiã luxurie ĩpedit᷑. Et q̃ntũ ad hoc po/
nit᷑ filia luxurie pᷣcipitatio.q̃ pꝛout hic ſu
mit᷑impoꝛtat ſubtractiõem cõſilij.q̃ndo
ſcʒ homo ex luxurie vehemẽtia ꝑ impetũ
voluptatis ſeu paſſiõis.nõ adhibito ↄſi
lio ad aliquid agendũ ſubito ⁊ inoꝛdina
te fert. Tertiꝰ actus rõis eſt rectũ iudiciũ

en deoꝛdinant᷑

de agendis Et hic etiã actus ꝑ cõcupiſcẽ
tiã luxurie impedit᷑. Vt de ſenibo luxurio
ſis dicit᷑ Dañ.xiij.Auerterũt ſenſum ſuũ
vt nõ recoꝛdarẽtur iudicioꝝ iuſtoꝛũ.Et
quantũ ad hoc ponit᷑ filia luxurie:incõſi
deratio.que put hic ſumit᷑impoꝛtat defe
ctũ recti iudicij.qñ ſcʒ homo exluxuriexe
hemẽtia.in recte iudicãdo deficit.qꝛ ſcilʒ
contẽnit vel negligit attẽdere ea exquibꝰ
rectũ iudiciũ ꝓcedit.Quartꝰaũt rõis actꝰ
eſt pᷣceptũ qð ipſa ratio facit de aliqͥd agẽ
do.Et iſte etiã actus ꝑ cõcupiſcentiã lu/
xurie impedit᷑.inqntum ſcʒ hõ ex impetu
ipſiꝰcõcupiſcẽtie impedit᷑ ne exeq̃tur illð

qð rõ decernit eẽ faciendũ.Et ſ̃m hoc po

nit᷑ filia luxurie incõſtãtia.q̃ pꝛout hic ſu
mit᷑ impoꝛtat receſſum a bono/poſito et
cepto ꝓpter aliquid qð inoꝛdinate placet
qð maxime cauſatvehemẽtia luxurie.per
quã homo trahitad repudiãdum qð re/
cte pꝛiꝰacceptauerat.qð ex ſui defectu ve/
nit.qꝛ cũ poſſet illi impulſui luxurie reſi/
ſtere nõ reſiſtit:ceo ſcʒ ꝙ nõ tenet firmit᷑ et
cõſtãter ſe in bono concepto.. Ita ꝙ ceci
tas mentis eſt defectus circa actum ſim/
plicis intelligentie. ſerſpitatio eſt defe

ccus circa actũ conſilij. Incõſideratõ eſt

delectus circa actũ iudicij. Incõſtãtia eſt
defectus circa actũ pꝛecepti. Qui ſunt q̃

tuoꝛ pncipales actus rõis circa agibilia

q maxime ꝑ delectatõem q̃ in actibusve/
nereis eſt.q totã animã abſoꝛbet impedi
unt᷑ vt tactũ eſt. ¶ Exparte aũt volunta
tis/ duplexeſt actus quẽ ꝑ cõcupiſcentiã
luxurie deoꝛdinari cõtingit. eſt
appetitus finis.Et q̃ntũ ad huiꝰactꝰ de/
oꝛdinatõnẽ ponit᷑ filia luxurie.amoꝛ ſui
Inquantũ ſcʒ homo pꝛovenerea delecta
tõe quã inoꝛdinate appetit ⁊ cõcupiſcit/
ſeipſum inoꝛdinate Rlrgkt ea que ad di
ctam delectatõem ſeu cõplacentiã ↄferũt
ſibi ꝓcurat ⁊ querit. ¶ Etꝑ oppoſitũ re/
ſpectu ipᷣiuſmet actꝰvolũtatis ponitalia
filia luxurie.odiũ dei.QOð impoꝛtat quã/
dam dei acſuoꝝ mandatoꝝ in animo di
ſplicentiã ⁊ cõtemptũ.inquantũ ſcʒ ipᷣaʒ
delectatõem ven ereã ſic còcupitam/ non
pꝛohibet ¶ Alius actꝰ voluntatis eſtap
petitus eoꝝ que ſunt ad finẽ.Et quantũ
ad huius act deoꝛdinationẽ ponit᷑ fllia
luxurie.affectus pꝛeſentis ſeculi. Inquã
tum ſcʒ homo p ampliꝰ⁊ diutiꝰ/venerea
delectatõe ad ſui libitũ fruẽdo⸗ pßͤel ſchm
D 2

et ea que in eo ſunt/ inoꝛdinate diligit et
in eis ↄplacet. ¶ Et ꝑ oppoſitũ reſpectu
iſtiuſmet actꝰ ponit᷑ alia filia luxurie.de/

ſperatio futuri ſeculi. Quia dũ homo vt
pꝛefert᷑/nimis delectatõibꝰ carn alibo deti
net/nõ curat ad delectatiões ſpũales que
ꝓpꝛia ad gaudia futuri ſeculi ꝑtinent ⁊ di
ſponũt pꝑueniręimo ess ſaſtidit ⁊ quodã
modo deſpat ¶ Eſttũ aduertendũ ꝙ Iſi

doꝛus quatuoꝛ ponit ex ipſa luxuria oꝛi/

entia.que ſub pᷣdictis filiab compᷣhendi
nõ vident᷑ ſcʒ turpiloqa.verba ſcurrilia.
verba ludicra ſtultiloqa. Sʒ qͥ bene cõſi
derat pᷣdicta q̃tuoꝛ ſub pᷣcedentibus cõti/

nent᷑. Nã ipſa quatuoꝛ qᷓ ſic ponit Iſido-

rus/nõ ſunt niſi quidã inoꝛdinati actus
exterioꝛes.⁊ adhuc pᷣcipue ad locutiõem
ptinẽtes.que ex ipᷣa vi cõcupiſcẽtie luxu/
rie oꝛiunt᷑. In qua locutõe põt ex vi ipſiꝰ
luxurie aliqͥd inoꝛdinatũ eſſe quadrupli

citer.vel ꝓpter materiã.vel ex ꝑte cauſe.vl

qjuantũ ad finc.vel qntũ ad ſentẽtiã. Si
quantũ ad materiã tũc ſunt turpiloquia.
Cum enĩi ex abundãtia coꝛdis os loqtur

luxurioſus cuiꝰ coꝛ turpib cõcupiſcẽtjs

eſt plenũ / de facili in turpia verba pꝛũpit

quod ꝓpꝛie ꝑtinet ad incõſideratõem.Ex

ꝑte vero cauſe.Cũ(vt dictũ eſt) cõcupiſcẽ
tia luxurie maxime incõſideratõem ⁊ pᷣci
pitatiõem cauſet.cõſequẽs eſt ꝙ pꝛũpere
faciat in verba leuiter ⁊ incõſiderate dctã
que ſcurrilia dicunt᷑. Quantũ vero ad fi/
nem.Cũ luxurioſus ex vi ſue cõcupiſcẽ/
tie delectatõem querat.cõſequẽs eſtvt ver
ba ſua ad immoderatã delectatõem oꝛdi

net ⁊ ſic in verba ludicra ꝓꝛũpat.que pꝛio
pꝛie ioculatoꝛia dicunt᷑ad luxuriã maxi /

me ꝑtinẽtia.Quod ꝓpꝛie ad amoꝛẽ ſui ꝑ/

tinere vibet᷑. Quãtũvero ad ſententiã ſen

grauitatẽ verboꝝ.cũ ↄcupiſcẽtia luxurie

incõſideratõem mẽtis quandã cauſet.cõ/
ſequens eſt ꝙ rectũ iudiciũ / debitãq; gra

nitatẽ/ in verbis impediat ex q̊ fitvt luxu
rioſus in ſtultiloqa pꝛũpat.vtpote vᷣbis
ſuis delectatiões quas appetit qbuſcũq;
glijs rebus pᷣferẽs ſen pꝛeponẽs ¶ Eſteti
am aduertẽdum ꝙ amoꝛ ſui nõ capit᷑ hic
ſub quadã ſui generalitate.q̃ntũ ſcʒ ſe ex/
tendit ad quecũq; bona que aliqͥs ſibiip
ſi appetit.qꝛ iſto reſpectu amoꝛ ſui nõ eſt
filia luxurie.ĩmo cõmune oĩm pctõꝝ pn/
cipiũ.Sed capit᷑ hic quadã ſpeciali acce/

ploe ſen cõſideratõe Inquãtũ ſcilʒ aliqᷣs

*

*

Compendiũ theologie

ꝓpter ſuã complacentiã ⁊ delectatõem/in
oꝛdinate appetit ⁊ ↄcupiſcit delectabilia
carnisvenerea.⁊ tũc eſt pꝛopꝛie filia luxu
rie. Siliter incõſtantia inqntũ opponit
cõſtantie.put ipᷣa cõſtantia eſt ꝑs foꝛtitu

dinis ⁊ circa ardua ⁊ terribilia verſat᷑/nõ

eſt filia luxurie. Sed hic ponit᷑ filia luxu/
rie inquantũ opponit᷑ cõſtãtie que habet᷑
in abſtinẽdo a delectatõiba venereis.que

ꝓpꝛie ꝑtinet ad continentiã.q̃ poni᷑ pars

tꝑantie Et iſto modo incõſtatia ponitur

pꝛopꝛie filia luxurie. inqntũ ſcʒ ex ipſius

luxurie cõcupiſcẽtia/oꝛit᷑ ⁊ cauſat᷑.⁊ ꝑ eaʒ
emollit᷑ coꝛ homĩs ⁊ effeminatũ redditur
Et ita dealijs ſupꝛa tactisſuo mõ Quia
vt ſupꝛa tactũ eſt nõ refert aliqua vicia ex
vno vicio oꝛiri fᷣm appetitũ finis.⁊ eadẽ
vicia ad genera alioꝝ vicioꝛum ptinere⸗

¶S eries vero luxurie cõiter aſſignãt
ſeptẽ. ſc

3 ſimplex foꝛnicatio.ſtupꝛũ.adul
teriũ.ſacrilegiũ.ĩceſtus.raptus.pctm̃ cõ/
tra naturã Quaꝝ ſpecieꝝ numer? ſeu ſuf
ficientia/ſic ſumi põt. Pctm̃ luxurie in h
pꝛopꝛie cõ ſiſtit.ꝙ aliqͥs delectatõe vene/
rea vtitur nõ ſ̃ᷣm rectã rõem ⁊ debitũ mo

dũ.Quod qͥdẽ cõtingere poteſt duplicit᷑

Vno mõ reſpectu materie in q̃ hmõi de/
lectatio querit᷑ſeu ſumit᷑ putĩ ea eſt deoꝛ/
dinatõ Alio modo reſpectu ipſi materie
que licet debita exiſtat.nõ ſeruãtur tñ cir
ca eã debite circũſtãtie Et qꝛ circũſtantia
de ſe inqᷓntũ ſcʒ circũſtãtia nomẽ dat ſen
imponit ſpẽm actui moꝛali.ideo eiꝰ ſpẽs
nõ cõiter a circũſtãtijs ĩmo ſumit᷑ ab ob/
iecto.qð eſt materia actus.ideo opoꝛtuit
ſpẽs luxurie aſſignari a parte materie ſeu
obiecti in habẽdo ſea cizien pectũ ad ipſam
materiã vel obiectũ. Circa ipſam aũt ma
teriã.in qua exercet᷑ actus venere / poteſt

gliquid nõ còuenire recte rõni dupliciter

Pꝛimo modo reſpectu pꝛopꝛie eſſe ipſiꝰ

materie ſcʒ recipiẽiꝭ.· que pꝛopꝛie in actu

venereo ꝓ materia reputat᷑ ⁊ recipitur.in
quãtũ ſcʒ ipᷣa materia/repugnãtiã habet

ad finẽ debitũ.pꝛopt᷑ quẽ actusvenereus

exerceri debet. eo ſcʒ ꝙ eam impedit ge/
neratio pꝛolis.⁊ tũc eſt vna ſpecieꝝ luxu/
rie.ſcʒ pctm̃ ↄtra naturã.quod hic accipi
tur ſeu ſumitur ꝓ om̃i actu venereo.exqᷣ

nõ poteſt generatio hũana ſequi. Ael in

quantũ ipſa materia repugnantiã habet

ad debita educatõem directõnem ⁊ ꝓmo
tionẽ pꝛolis iam nate.inquãtũ ſcʒ ꝑ eam

lnſarihſns
kicnſkage
minanind

Gsſton

emligunan
tüfnigtan
Snwann um
ectniſii
n mil

eni

wumgi
mnd
Nnnio
inin wiäne
rorfit
WeEimiN
niact,
mKnuete
imümci
.

unomedaſa

ideoe hn

noſumitinon
gigevoponmt
nemanntin
ſheniaghin
maigſanzün
Grnnt ul
minngi,
1oyee ⸗

/

S

umnl

7

gunnn
nginit

ii ſe⸗

De ſeptem viciis capitalibꝰ 29

impedit᷑ debitus oꝛdo educatõis directõ
nis ⁊ ꝓmotõis ipſius ꝓlis ſuſcepte.⁊ tũc
eſt alia ſpecies luxurie.ſcilʒ ſimplex foꝛni
catio Secundo mõ inquantũ ipſa mate
ria in q̃ exercet actus venereus poteſt eſſe
nõ ↄueniẽs recte ratiõi. NHon quidẽ ex eẽ
ſui ſeu de directo.ſed ꝑ quendã indirectũ
reſpeciũ eoꝝ que circa ipᷣam materiã fiũt
tam in ſeqᷓ; in cõꝑatõe ad alios hoĩes Et
hoc iteꝝ pᷣt cõtingere duplicit᷑. Quia aut
ꝓ dicto actu venereo cõmittendo⁊ exercẽ
do/infert᷑ violẽtia.⁊ tũc eſt alia ſpẽs luxu
rie.ſ.raptus.Aut ꝓ dicto actuvenereo cõ

mittendo ⁊ exercẽdo nõ infert᷑ violentia.

Et hoc iteꝝ ↄtingere pᷣt dupliciter. Pꝛĩo
quidẽ mõ ex ꝑte ipᷣiꝰmaterie ſcʒ femiĩe.cui
aliqs cõmiſcet᷑qꝛ ſcʒ nõ ſeruat᷑ ei debitꝰ⁊
cõgruꝰhonoꝛ.⁊ tũc eſt alia ſpẽs luxurie.ſ.

inceſtus qͥ eſt cõcubitꝰ cũ ↄſanguineavel

affine. in quo ipᷣius femiĩe tã reſpectu ſui
ſueq; fame ac nomiĩs. q; in reſpectu ſue p

geniei honoꝛificentia q;plurimũ leditur

ex quo apparet ꝙ grauiꝰ ſit pctm̃ inceſtꝰ
qᷓ; pctm̃ ſimplicis foꝛnicatõis. Alio mõ
ex ꝑte illiꝰ in cuius ptãte eſt ipᷣa femĩa.Et
hoc iteꝝ tripliciter. Ael reſpectu femĩe q̃
eſt in ptãte viri.⁊ tũc eſt alia ſpẽs luxurie
ſcʒ adulteriũ/qð cõmittit᷑cũ violatõe ma
trimonij. Aut reſpectu femine q̃ eſt in po
teſtate patris.⁊ tũc eſt ſtupꝛũ quod ↄmit
tit᷑ in defſloꝛãdo ⁊ coꝛrũpendo virginem
i cõiter in ptãte patris ↄſiſtit. Aut re/

pectu ſemĩe in ſpeciali.vt ita dicatur dei

poteſtate exiſtentis tanq; ſcʒ ſuo cultui et

ſeruitio ſpecialiter deputate ⁊ dedicate.⁊

tũc eſt alia ſpecies luxurie ſcʒ ſacrilegium
qð teidcn ꝑſona religioſa ⁊ deo ſacra
ta. ¶ Et aduertat᷑ hic pꝛo intellectu pᷣmiſ

ſoꝛũ ꝙ ſpecies ſupꝛa dicte luxurie magis

—*

ex parte femine diuerſificari ponũtur.qᷓ;

ex ꝑte viri.quia in actu venereo feminaſe
habet quaſi patiẽs/⁊ pꝑ modum materie

vir autẽ ꝑ modũ agentis.Et vt ſupꝛa ta/
ctum eſt/i/ ſpẽs luxurie nõ pñt cõueniẽter

niſi ſᷣm drãm ſeu diuerſitatẽ materie aſſi

gnari.Quia diuerſitas materie habʒ an/
nexam diuerſitatẽ foꝛmalẽ obiecti q̃ acci/
pit᷑ ᷣm diuerſos modos repugnantie ad

17

rectam rõ nem debitũq; oꝛdinẽ ⁊ modũqͥ

in actiba venereis cõmittũt᷑. ¶ Eſt etiam

aduertendũ ꝙ licet in ſupꝛa ſcripta ſpeci/
erũ luxurie aſſignatõe/meretriciũ nõ trã/

ſiens in grauioꝛẽ ſpẽm intelligat ſub ſim

plici foꝛnicatõe compᷣhenſum. aliqui ta/

men inter ipſa duo / realem differẽtiã aſſi
nãt.dicentes foꝛnicatiõem ſimplicẽ eſſe
oluti cum ſoluta quodãmodo ſibiinui/
cem determiĩate aſſociatis ⁊ appꝛopꝛiat.
Meretricium vero dupliciter fieri dicũt.

Vino modo ꝑ vagã libidinẽ hincinde cũ

diuerſis.nũc cũ iſta nũc cũ alia peccãdo.
Alio modo cũ publice venali cõcubẽdo-
Eſt etiã aduertendũ ꝙ aliqͥ nõ ponũt
ſacrilegiũ de ꝑ ſe ꝓpꝛiam ſpẽm luxurie.qꝛ
vt dicũt nõ pꝛopꝛie de ſe ꝑtinet ad luxuri
am fſᷣm ſeipam. Sed ſolũ poſſet poni eiꝰ

ſpecies inqᷓntũ oꝛdinaret᷑ad finẽ ipſius.

Ded nec adhuc ponũt tũc ipᷣm ſacrilegi
um ſpẽm determinatã luxurie qꝛvt dicũut
pᷣt cõcurrere cũ diuerſis aliaꝝ ſpẽrum lu⸗/
xurie ſupꝛa tactarũ vt gratia exempli Si
quis abutat᷑ ꝑſona ſibi ſ̃ᷣm ſpiritualẽ co/
gnatõem cõniũcta.cõmittit ſacrilegium
p modũ inceſtus ſeu quendã ſpũalem in

ceſtũ.Si aũt abutat᷑ deo ſacrata tũc eo re

ſpectu ꝙ eſt ſponſa chꝛiſti cõmittit ſacri/
legiũ ꝑ modũ adulterij ſeu quoddã ſpũa/
le adulterium.Eo vero reſpectu ꝙ eſt ſub
ſpiritualis patris cura⁊ ptãte cõmittit ſa
crilegiũ ꝑ modũ ſtupꝛi ſeu quoddã ſpůa
le ſtupꝛũ.Et ſi violentia inferat/cõmitte⸗
tur ſacrilegiũ ꝑ modũ raptus ſeu quidã

ſpũalis raptus. qͥ grauiſſime etiã in ſolo

conatu ꝑ leges ciuiles punit᷑.Cõmunioꝛ
tamẽ vſus ⁊ opinio habet ꝙ ſacrilegium

ponit᷑ determinata ſpẽs luxurie ⁊ cõmit⸗

titur vt ſupꝛa declaratũ eſt. ¶ Eſt etiã ad
uertendũ ꝙ peccati ↄtra naturã quatuoꝛ
cõiter ſpecies ſeu modi aſſignant᷑ Pꝛimꝰ
eſt quãdo abſq; omni cõcubitu/ cauſa de
lectatiõis veneree/pollutio ꝓcuratur.Et

vocatur pꝛopꝛie mollicies.pertinetq; ad

peccatũ immũdicie veneree ſeu lubꝛicoſe
ecũdus modus eſt ſi fiat ꝑ cõcubitum
ad rem nõ eiuſdem ſpeciei.Et vocat᷑ pꝛo/
pꝛie beſtialitas.Tertiꝰmodłꝰeſt ſi fiat cõ/

cubitus ad rem eiuſdẽ ſpeciei ſed non ad

debitũ ſexum.vt puta maſculi ad maſcu/
lum vel femine ad feminã.Et vocat᷑ pꝛo-/
pꝛie peccatũ ʒodomiticũ Quartus modꝰ
eſt ſi fiat cõcubitus ad rem eiuſdem ſpeci
ei ⁊ debiti ſexus.ſed non fiat in debito in
ſtrumẽto.vel alias fiat mõſtruoſa q̃dã de
Tari ⁊ vilitas in modis ↄcubendi.
Eſt etiã aduertendũ ꝙ concubitus cõ
iugalis ſ̃ᷣm aliquas circhſtantiag, Potet
3

fieri cum peccato vel moꝛtali vel veniali.
Et cõiter dicti ↄcubitus aſſignat᷑ triplex
modus ſcʒ licitus fragilis.ipetuoſus Li
citus iteꝝ fit triplicit᷑ ſcʒ vel cauſa pꝛolis
ſuſcipiẽdead honoꝛẽ dei? cultum Vel cã
reddendi debituʒ.dum exigit᷑. Vel cauſa

foꝛnicatõis vitande.nõ quidẽ in ſe ſed in

cõiuge. Pꝛimꝰ eſt pietatis. ſcõs eſt iuſti/

cie.tertius eſt cautele.Et in his nullũ di/

cit᷑ eſſe peccatũ YFragilis eſt quãdo fit cau

ſa delectatõis.Et tuc diſtinguit᷑. Quia ſi
amoꝛ illius delectatõnis ſi ita feruẽs ꝙ;

pꝛeponat᷑ deo.tunc eſt petm̃ moꝛtale.Si

vero nõ pꝛeponat᷑ deo.tũc eſt pctm̃venia

le ¶ NHuiuq; modis fit cõcubitꝰimpetuo
ſus. ¶ Impetuoſus eſt q ex ſola libidine

pꝛoueniẽs metas ratõis ⁊ honeſtatis tra

ſcendit.qð fit quinq; modis Pꝛio modo
quaſdã mereiricias blãdicias.ad magꝭ
exaturandã libidinẽ Secũdo modo quã
do fit cõtra naturalẽ modũ Tertio modo

quãdo fit temꝑe ꝓhibito vt magnaꝝ ſo/

lennitatũ ecclie et vigiliaꝝ. Quarto mõ
gquãdo fit ĩ loco ꝓhibito.vtputa eccleſia
vel cimiterio. Quinto modo cum ad pꝛe
gnantẽ partui vicinã.vel ad eã que in flu
xu menſtruoſo eſt acceditur.

(QOuomogo er ſpe⸗

ciebus ⁊ filiab ſeptẽ vicioꝛũ capitalium

glia etiam peccata oꝛiantur.

tam filiaꝝ q; ſpecieꝝ omniũ ſu
ppꝛadictoꝝ ſeptẽvicioꝝ ſeu pec
catoꝝ capitaliũ aſſignatiões ⁊
declaratões. Notandũ eſt ꝙ licet cuilibʒ
ꝛedictoꝝ vicioꝝ nõ ſint aſſignate niſi fi
ie ⁊ ſpecies ſupꝛadicte declarate.qð non
aliter fieri debuit.qꝛ vt ſepe ſupꝛa tactũ ẽ
nulli vicio capitali debent pcã alia que/
cũq;pꝛo filiab aut ſpecieb aſſignari.niſi
illa qᷓ ̃m pꝛecipue appetitũ finis cuiuſli/
betvicij pᷣmarie⁊ magis pꝛincipalit᷑ exeo
oꝛiũtur ⁊ deſcendũt.vel que ad ipſiꝰ vicij
Sns ⁊ naturã magis imediate ꝑtinent.
Sũt tamẽ alia peccata/ ex ipſis ſeptẽ vi
cijs capitalibo oꝛiẽtia.⁊ ad genus ſeu na/
turã eoꝝ ꝑtinentia.que tñ nec tanq; filie.
nec tanq; ſpecies eoꝝ aſſignãtur.ex eo qꝛ
nõ pꝛimarie ⁊ pꝛincipalit᷑ ex eis oꝛiũtur⸗
⁊ deſcendũt.nec ita immediate ad ea per/
tinẽt/imo magis ꝓpꝛie ex ipſis filiabꝰ vel
ſpeciebe ſuis oꝛiũtur ⁊ deſcendũt. Ita ꝙ

Eneraliter auteʒ circa pᷣdictas

DHe conſolatiõe theologie

ꝛopꝛie loquendo/pñt magis dici ramn

ſculi oꝛientes⁊ pꝛincipaliboramis ipſoꝝ

ſeptem vicioꝛũ capitaliũ.ex quibo iteꝝ ra
muſclis qͥ debite exqrere voluerit / repiret

virgulas alias ſeu folia iterũ naſcẽtia ſᷣm

qualitates pꝑſe onaꝝ circũſtãtiasq; modo/
rum faciẽdi necnõ tempoꝝ ac locoꝝ. Vt

gratia exempli.Ex inobediẽtia que poni

tur pꝛia filia inanis gloꝛie naſcit᷑ ſeu ꝓce/
dit rebe lio.Ex iactãtia que ponit᷑ alia ip
ſius inanis gloꝛie filia. naſcit᷑ ſeu ꝓcedit
faſtus ⁊ põpoſitas.tã geſtuũ qᷓ; veſtiũ qᷓ;
hmõi plurium Exdiſcoꝛdia qᷓ ponit᷑ alia
filia ianis gloꝛie naſcit᷑ ſen ꝓcedit ſciſma
⁊ bellũ.Et iteꝝ ex bello homicidia.muti
latões.incarceratões ⁊ hmõi.Ex contu/
melia que ponit᷑ filia ire naſcitur ſeu pce/
dit ſubſannatio.deriſio.maledictio.⁊ ſic
de pluribo alijs que ꝓmptũ eſt reꝑire.que
omia cognoſcere nõo eſt inutile.ĩmo expe

dliens pꝓmaximecurã animarũ hñtibꝰ ac

alijs viris litteratis.vt magis pꝑpendereꝛ

gttẽdere poſſint ꝓpꝛias radices ⁊ oꝛigies
ſinguloꝝ peccatoꝛũ. Et ſic faciliꝰ ⁊ meli/
us tam in reſpectu ſui q; reſpectu eoꝝ q̊s
in cõfeſſioniba audiũt/poſſint tentatiõi⸗

bus reſiſtere.radicesq; eaꝝ bᷣncipales ac
fomẽta euellere ⁊ diſſipare.Et iſta hicad
longũ declarare nõ patit᷑ intenta huiꝰ tra
ctatuli compẽdioſa bꝛeuitas Qui vᷣo am
plioꝛa ac magis pꝑticularia videre volue/
rit.recurrat vt iã ſupꝛa tactũ eſt.ad ſcdaʒ

ſecunde beati Tho.necnõ ad illã ſummã

7

notabilem de vicijs.que a nõnullis ſum

ma regig nũcupatur.

per via ſen percat capitalia/ eoꝛũq; fl /·

ie ⁊ ſpecies/peccata moꝛtalia exiſtun

4

St tamen circa ſupꝛadictã ſe/
ptem peccatoꝝ ſeu vicioꝛũ ca/
pitaliũ declaratõem aduerten/
Nadũ.ꝙ licet ipſa ſeptẽ vicia capi
talia cũ ſuis filiab ⁊ ſpecieb ſupꝛa etiam
ſpecificatis pꝛo pctis moꝛtalibo aſſignẽt᷑

2 frequẽtius in naturã ⁊ actũ pctĩ moꝛta/

lis tranſeãt Hon tamẽ ſemꝑ peccata moꝛ
talia exiſtunt. ĩmo nonnũq; ſ̃ᷣm aliquas
circũſtantias⁊ qlitates ↄmitti poſſunt ꝙ
nõ niſi peccata venialia ſunt.Et licet per
nõnullos iſtud ample declaratũ ſit.⁊ ſpe
cialiter bene.diffuſe.⁊ elegant᷑ ꝑ beatum

Tho. ſecida ſecũde ſue ſumme exq mul⸗

einboca
diſolen
gienün
bgeſt
huinsd⸗
batſue
lbꝛos
bus tepi
coſcena
nlent
cpeles
Cplicne
cicoc
inſim
(glio⸗
fesſor
beztl

ſaenai
nitregi
quorno:

(Meſtpo

ornalen
lepiee
Gocen
ent
⸗

iciis capitalibꝰ

„

mnugsdec
Ahrmage ta in hoc octauo tractatulo dictoꝛũ ſum / oꝛũ aut alias ĩcurrere.ſicut ſamuel ſe lau/
acubin pta ſunt. ac etiã bene ⁊ ſuccincte in quo/ dauit pꝛimo regũ. Secũdo ꝓpter vtilita/
olnant dã ſolẽni tractatu.q compẽdium theolo tem aliquã ſpũalem.vt eſſet gloꝛia deivel
aningſei . Pie nũcupatur.cuiꝰiniciũ veritatis theo/ edificatio pꝛoximoꝛũ ſicut Paulus ſe cõ
iſtinnegne ogie ſublimitas.ad qͥs attenta bꝛeuitate mendauit.Tertio pꝛopt᷑ lucrũ auaricie.
doraloce hulus dicti tractatuli rationabilit᷑ venie vel aliquẽ aliũ finẽ ſeu actũ peccati moꝛ/
Rennten bat faciẽda remiſſio Camẽ qꝛ nõ omnes talis ſicut phariʒei qͥ deuoꝛabãt domos
gemuſatſenpe⸗ libꝛos hũt/interdũq; nõ facile ab aliqui / viduarũ ſimulantes lõgam oꝛatõem. At
gnepon iioi bus repiunt᷑/ ne om̃ino iſtud qð poterit habet᷑ Mathᷣ.xxiij. Quano pꝛopter ali/
ukſaaut cõſciẽtias plurimoꝝ a multipliciboſea cru⸗ guẽ ſinem ſen actum venialis peccati ſi⸗
Krizü; pulis releuare/hic inderermiatũ pᷣterire· cut quãdo quis laudari appetit eo ꝙ va/
niienii⸗ expediẽs viſum eſt accõgruũ hic aliq mõ ne in laudedelectatur. Pꝛimũ eſt pꝛoui/
Panritſefni explicare.⁊ pꝛo maioꝛi parte dicendoꝛũ/⸗ dentie.ſecundũ eſt charitatis.tertium eſt
donicciunn iuxta effectũ eoꝛũ quecirca hoc in ſupꝛa/ moꝛtale peccatũ. Et idẽ intelligendũ eſt
l dicto cõpendio theologie ponũtur.Età deomni oꝑe ⁊ actu cuius finis qͥ pꝛinci/
naichrine in ſimilivt ſupꝛa dictũ eſt amplioꝛa ⁊ ſp· paaluer intẽditur eſt moꝛtale peccatũ.qr
iunitig RI cialioꝛa videre voluerit. ad alios docto/ tum eſtveniale ſi illa delectatõ que in lau
mic eſe res ſpecialiter ad ipſam ſecundã ſecunde gehabe/ſit venialis. ¶ Circa ſcõᷣm mo/
. Etde beati Thom̃.recurra. dum ratioe ſcilz opis pꝛopt᷑ qð ipſa laus
danul an u G ſi erbi queritur/eſt aduertendũ ꝙ tria ſunt gene
immmiflr 2UZ VI 10 1. roperum per quelaus ipſa queri poteft
Nnegalhe ſit peccatum moꝛtale. Vel enĩ ſunt oꝑa illicita vel ſunt oꝑa vir
galmlii 4 Rocedendo. igit᷑ iuxta oꝛdinẽ tuoſa. Vel ſunt oꝑa indifferentia. Siꝑ
Cfriclheni A ceptũ huiꝰtractatuli ſ̃ᷣm quem pꝛima oꝑa ſcʒ illicita queritur laus.tunc
nöhemenh 14 inſequẽdo beatũ Bꝛego. fit di/ vana gloꝛia eſt tale peccatũ quale eſt illð
it ſurtanni⸗ ſtinctio inter ſuꝑbiam et vanã gloꝛiã.eſt opus illicitum ꝑ quod qritur. NHam ſi i-
ga inenlezr ſciendũ ꝙ ſuꝑbia pꝛout accipihic ⁊ po lud opus illicitũ ſit moꝛtale.tũcvana glo
n Eiifnnem nit᷑regina ⁊ mater oĩm vicio /cum ſuis ria erit moꝛtalis.Si ſit veniale tunc va2
Vinnnaun quatuoꝛ ſpecieb.quas etiam vt ſupꝛa ta na gloꝛia erit venialis.Si q̃raturlaus ꝑ
uunsOulfoam ctũ eſt ponit Bꝛegeſt de ſuo genere pctm̃ ſecunda oꝑa ſcʒ virtuoſa.hoc iterũ poteſt
runtaevolne⸗ moꝛtale.qꝛ eſt inoꝛdinatꝰ⁊ ꝑuerſus appe cõtingere dupliciter Quia vel appetitus
ick adſca; tit ꝓpꝛie excellẽtie.ſibi indebite attribu/ laudis/adiũgitur ſeu ſuꝑuenit operi vir/
Sadlläſumm ens que nõ hʒ.vel alio mõ ⁊ intẽtione q; tuoſo tãqᷓ; incidens⁊ nõ pꝛincipaliter in
.1nönulisſun babeat Que om̃ia tñ intelligẽda ſunt qũñ tentus.ſicut ſepe in cantu ⁊ aliquando ĩ/
ex delibato iudicõ ſeu ↄſenſu rõis pcedũut mo ſoguete⸗ in Heediratone alijs ſan⸗
ctis oꝑibo.Et tunc vana gloꝛia nõ eſt ni/
on ſon ¶ Duando unana glo ſpeceuri; veniale⸗Ael ipſa laus eſtinis
Gtlin enünt ra ſit pecccatum moꝛtaſle. pꝛincipalit᷑ intẽtus in oꝑe virtuoſo. ipſi
eetlanſut Ana gloꝛia/ er ſno genere eſtye q; actui virtuoſo pᷣ̃ſtitut.ita ꝙ illõ opus
naſunntdit Iniale peccatũ. Quia genꝰope virtuoſuʒ opans ibi ↄſtituit finẽ vltimũ
ſanani Is ſcʒ moꝛale/ſumit᷑ex obiecto ſui oꝑis.Et ſic eſt vana glła petm̃ moꝛtle
en Vanũ ãt ſ̃m ſe nõ eſt obiectũ moꝛtalpe qꝛ tũc iheretur eivt finivltio Circa qð ad
nn cati ſed venialis Ande cum vana laus ſit hucaduertẽdũ eſt ꝙ maiẽ pctm̃ſ/glari de
⸗ cun buipcti obiectũ/pʒ ꝙnõ ſy vana gla eſt bonis ſpũalibo q;ᷓ de bonis tꝑalibi. qꝛ bo
ſ moꝛtale pctm̃. Sʒ alijs reſpectiboeſt va/ na ſpũalia minꝰhñt motiuũ vanitat⁊va
nur inn na gla moꝛtale pctm̃.qð duplr cõtingere nedelectatõis eo ꝙ min appent ab extra
miſen ne pᷣt. Ano mõ rõe finis ꝓpter quẽ laus ipſa q; tꝑalia.Si qratur laus ꝑ tcia opa.ſ.in/
innan us appetit᷑ opꝰ naãq; tale eſt. qle eſt illꝰ pter differentia vt eſt hre diuitiasvel veſtes pᷣ
nibfniſn qð appetit᷑ Alio mõ rõe oꝑis in ſe in qu cioſaſ.tũc ſi illa oꝑavlteriꝰ nõ pgrediãtur
geitheiun laus ipᷣa q̃ritur. ¶ Circa pᷣmũ modũ ad/ in deteri niſi ĩ ſola laudẽ hñdã.vana gla
üunt. uct uertendũ eſt ꝙ q̃druplici fine laus appeti no erit niſixẽiale pctm̃.Si ãt talia oꝑavl
Nlmmiſin põt. Pꝛĩo ad vitandũ malũ infamie.qd tra ĩ deteriꝰ pgrediãtur de ſeq; oꝛdĩata vt
rnilien põt homo ꝑ ſuſpitõem vel detractõeʒ ali ſint occaſio moꝛtal pcti.vtputa . ia
ſummee W

oꝛnatu meretriceo ad alliciẽdos homĩes

animasq; capiẽdas ſe pꝛeꝑat. vel ſint il/

la oꝑa deſe indifferẽtia ex ꝓphibitõe ſuꝑi/

oꝛis effecta illicita vt toꝛneamẽta? hmõi
⁊ tunc vana gloꝛia eſt peccatũ moꝛtale

(Quggdo inuidia ſit

pectRmMeeranan dono.

R

alieno.clarũ eſt ꝙ directe cõtrariat᷑ chari/
tati.vt pꝛime ad coꝛin.xiij. Caritati autẽ
nihil eſt cõtrariũ quod nõ ſit pctm̃ moꝛ/
tale. ¶ Eſt tamẽ aduertendũ ꝙ interdũ il
lud peccatũ quod ex ſuo genere eſt moꝛta
le.poteſt ſᷣm aliquas ſui qlitates ſolũ eſſe

veniale.Atputa quãdo in ſolo pꝛio mo/

tu cõſiſtit. Vel pꝛopter aliquã

alia inten
tionẽ extra ſuã rõnem trahitur. rd .
Doloꝛ
ꝛi00

ſciẽdũ eſt ꝙ quadrupliciter pot
de alieno bono/ homini accidere
mõ pꝛout eſt pꝛimo pꝛimꝰ motus ex na/
tura pꝛoueniẽs.qͥ interdũ etiã ex ipſiꝰ na
ture coꝛruptõe/in aliqbus plus ⁊ frequẽ
tius ꝓpuenit Sunt eni aliqui ex ſue coꝛru
ptione inoꝛdinate nature/magis ꝓni ad
motus iuuidie q; alij.vt in ſimili eſt vide

re inter diuerſos canes.Et iſte doloꝛ ſeu

motus inuidie nullo modo eſt peccatum
qꝛ tales motus pꝛio pꝛimi:.nõ ſunt in po
teſtate noſtra.Et ita intelligẽdũ eſt reſpe
ctu quoꝛũcũq; alioꝝ vicioꝝ ſeu pctõꝝ de

om̃ibus pꝛimo pꝛimis motibꝰ naturali/
bus. vbi tñ delectatio ſeu cõſenſus nõ ſe

adiũxerit.qꝛ tunc poſſet in ꝑctm̃ vel ve/
niale vel moꝛtaletrãſire.

no eſſe.ſcõᷣo pꝛimꝰ motus.quando ſcʒ fit

in ſenſualitate/ſine tamen cõpleta delibe

ratiõe.etiã ſi tali doloꝛe ſeu paſſione affi/
citur.quod pꝛopꝛie cõtingit quando ille
ſecũdo pꝛimꝰmotus nõ ita cito ab inicio
remouet ſicut poſſet.remouet᷑tamẽ ante
plenũ cõſenſum.iĩmo quodaãmõ diſplice
re incipit Et tũc inuidia nõ eſt niſi venia
le peccatũ.Et ita( ꝙ bene
ligẽdũ eſt etiã generalit᷑ in om̃ibus alijs
vicijs ſen peccatis. Qui autẽ dicant᷑ pꝛi⸗
mo pꝛimi motꝰ ſecũdo pꝛimi motus de
clarabit᷑ aliqualit᷑ infra.vbi de peccatove
niali aget Wenio põt ille doloꝛ ſeu illa

uidia ex ſuo genere eſt peccatum
moꝛtale.Cum eni inuidia ꝓut in ſu
pioꝛibus dictü eſt / ſit doloꝛ de felici
tate ſeu bono alterius.gaudiũq; de malo

re. ¶ Secudo mõ
poteſt ille doloꝛ ſeu triſticia de bono alie/

aduertat᷑)intel/

Compendiũ theologie

pꝛopteraliquã aliã intentõem trahſt᷑ ex/
tra ſuã pꝛopꝛiã rõem.ſuãq; ꝓpꝛiã naturã.
vtputa qᷓndo doloꝛ ille ſeu triſticia de ali
eno bono / inſurgit alicui ex bona rõe ſeu
cauſa.ſicut quãdo aliqͥs de bono ſeu pꝛo

paſſio in aĩmo accidere q en mailer

ſſpMeritate alterius dolet. vt quia efficit po

tens vel alias.qꝛ illud videt in alteriꝰ de/
trimentũ ⁊ pᷣiudiciũ redũdare. vel ſcʒ ani
me pꝛopꝛie met illius q illud bonũ habʒ
vel reipublice.vel aliquaꝝ bonaꝝ ꝑſona
rum q̃ affligi nõ merẽt᷑. Et talis doloꝛ ſeu
mo/bonꝰ eſt.nec pctm̃ eſt cᷓ maius bo⸗/
nũ magis ſit appetendũ. ¶ Ouarto mõ
põt ille doloꝛ ſeu triſticia de bono alteriꝰ
accidere haberi ex certa ſciẽtia ↄſenſuq;
deliberato volũtatis.⁊ ſine iuſta ac rõna
bili cauſa.Et iſto modo inuidia eſt ſemꝑ
peccatũ moꝛtale.(¶ Et ꝑ iſta põt etiã da/
revideri quãdo detractio eſt pctm̃ moꝛta
le vel veniale. Nam ſi malũ de aliq̃ dicat
ad bonũ finẽ ꝓ impediẽdo ſcʒ ꝙ malũ al/
teri faciat.vel ꝓ ſua coꝛrectõe.vel rõne of
ficij qð incũbit.vel ꝑhibẽdo teſtimoniũ
veritati.vel hmõi.⁊ tunc detractio nõ eſt
pctm̃.dum tamẽ ꝑuerſavolũtas ex delibe
rato ꝓpoſito nõ ſe adiũgit.Si vero dic᷑/
malũ de alio ex quadã ſolũ leuitate lojn
di.ſicut ſepe cõtingit/ ⁊ malũ quod dicit
nõvergat in magnũ damnũ ſeu pᷣiudiciũ
illius de q̊ ðꝛ aut ſue fame.⁊ tũc detractio
eſt pctm̃ veniale. Poſſet tñ illð dãnũ ſeu
piudiciũ tã graue eẽ ꝙ illa leuitas loq̃n/
di non excuſaret:qꝛ vnuſq ſq; maxime in
talibus grauibꝰ ⁊ reſpectu alioꝛum debʒ
anere cuſtodiam oꝛi ſuo.

nado ira ſit pec⸗

catum moꝛtale? quando non.
Ra ex ſuo genere ẽ pctm̃ moꝛtale qꝛ inxta
ſuꝑiꝰvbi de ira actũ ẽ Ira eſt imoderatꝰ aĩ
motꝰ/ↄcitãs ad penã ꝓuocãti inferendã.
Hic aũt motꝰↄꝛiat᷑ caritati.q vt hẽt.i.ad
Coꝛi.xiij. Nõ irritat᷑.nõ coguat malũ.
Ira tñ vt eẽ ſupꝛa aliq̃lit᷑ tactũ ẽ‚młtipli
cit᷑ ↄoſiderari pᷣt. Uno mõ ꝓut ipoꝛtat ſeu
denoĩat᷑ ꝑ ʒelũ q̊ qs ↄtra vicia mouet᷑ ⁊ ip
ſa deteſtat Et hec ira nõ ẽ pctm̃ ſʒ magẽ
fectõnis.ĩmo ꝑ iſtũ modũ pᷣt eẽ ſibimet
8 iraſci. Quid enĩ (vt dicit gloſa ſuꝑ il/
lud pſal.Iraſcimĩ⁊ nolite peccare)eſt hõ
penitẽſ.niſi ſibiipᷣi iraſcẽs Alio mõ pᷣt ira
oſiderari ꝓut dicit ⁊ impoꝛtat qndã erga

„Cunonz
Ade donogie⸗
ſcitnoſanſig
ſneiuſuar in
oimnidiaeſte
ikapotenic,
lockpan non
mui xnliſdi
inhggnlity
e röneof

bätokironii.
cdemgorͤc

wlünserdalbe
QOiwod
iluiur oi,
uo aaf
uiuiai
nicdenacnio
lödinüſen
uins loon
mapime in
liomm dedz

.
nornnecrivan
ckinodenti
Nininfmmndi
ni ntii
rnn.
nien hl
utiornnſa
noneltip
añhincge
iͤöreeſibinen
atgoſeſupl
eeeneſli
Aliomoßtnn
nmnäſtich

primü affectus remiſſionẽ. ꝑ quã ſcʒ hõ
nerc de malo pximi dolet nec de ei? bono

guget. licet eti non doleat de bono. nec

gaudeat de malo eius.ſed eſt ei ⁊ erga euʒ
indifferens. Et hec ſpecies ire nõ eſt moꝛ
tale peccatũ ſed eſt imꝑfectio quedã cari/
tatis Hiſi tñ vbi ꝓximus eſſet in exrrema
neceſſitate qꝛ tũc ſub pena peccati moꝛta
lis tenetur homo ſibi ſuccurrere ſi poteſt

Allio mõ pt ira cõſiderari ꝓut dicit ⁊ im/

tamẽ reali appetitu vindicte. Et tal mo-

4

poꝛtat quãdã impatientiã actualẽ abſq;

tus etiã deliberatiuꝰ/eſt ſolũ pctm̃ venia/

le. Quia ſicut pʒ ex ſupꝛadictis ire deſcri

ptõibo nõ habʒ cõpletã rõem ire Alio mõ

poteſt ira cõſiderari put dicit ⁊ impoꝛtat

actualẽ impatiẽtiã/etiã cũ appetitu vin/

Adicte. Et hoc triplicit᷑ cõtingere pᷣt Quã/
docq; enĩ hoc a naturali cõplexione ſeu di
ſpoſitõe pcedit ſicut eſt in melãcoliq t in
ſenibo. In quibo ̃ᷣm phᷣm cõtinue moue

tur natura.pꝛopt᷑ qdð ſemꝑ turbulenti exi

ſtunt.Et talis ira nullũ eſt pctm̃. ecum ſit

motus naturalis Qnq; etiã eſt hoc ⁊ pꝛo

cedit exappetituſubito⁊ nõ ꝑfecte delibe
rato.Et talis ira nõ eſt niſi veniale pecca
ti.ſicut alij pᷣmi motus. Qñq; ãt eſt hoc
pꝓcedit ex volũtate deliberata cõſenſuc;
glęcto Et talis ira eſt ſemꝑ pctiñ moꝛtale

om̃e pcetm̃ veniale

Duado acedia ſit

dpctm̃ moꝛtale.⁊ quãdo non

Cedia ex ſuo genere eſtveniale

um de bono
dam feruoꝛis caritatis diminutiõem. in
qua feruoꝛis cartariapuninurise oſiſtit
Multiplicit p̃t tedi

M um de bono ſpũali ↄtingere Ano modo

ꝓut eſt ſolꝰmotꝰ naturalis laboꝛẽ abboꝛ

rens.⁊ talis motus nullũ eſt ernd⸗ ta
motus nõ eſt in noſtra ptãte.Alio n
Darel motus appetitus de oꝑe ſpũali la
0

lio modo
boꝛioſo cõtriſtati. Et talis motus etiãſi
appetitus ille ſit deliberatiuꝰ.nõ eſt niſi
peccatũ veniale.qꝛ cõſenſus in illð quod

de ſui natura nõ eſt niſi veniale peccatũ⸗

nõ eſt niſi veniale Alio mõ põt iſtð tediũ
de bono ſpũali laboꝛioſo tale eẽ/taliterq;

lrna motũi naturalẽ motũq; appetit trã
ſire.ꝙ ꝑ illð hõ illa adimplere dimittit qꝗᷓ

tendo.vel in adqrendo.vel in retinendo.
ireadd hoc iteꝝ qnq; modis

uopctm̃.Quia ſ̃ᷣm ſuꝑius tactal
acedia in effectu nõ eſt niſi tedi
ſpũali laboꝛioſo. Hoc ãt de
ſe nõ opponitur caritati.ſed ſolũ dicit qnn

De ſeptẽ vitüs capitalib

ſue ſaluti vel ex vi pcepti vel alias neceſſa
ria ſunt.⁊ tunc eſt pctm̃ moꝛtale.Põt ad

huc iſtõ tediũ in grauiꝰ trãſire ⁊ tantũ eẽ

ꝙexomiſſiõe ipſiꝰboni ſpirituał laboꝛio

ſi difficultateq; ipᷣm aggrediẽdi hõ in q̃n
dam ſue vite diſplicẽtiã inducitur ⁊ exin

de in deſpatõeʒ cadit Et tale tediũ eſt pec

catũ moꝛtale.acceditq; ad pctm̃ in ſpiri/

tũſanctum Et adhuc grauiꝰimo grauiſſi
mũ ſi ũlð tediũ illaq; diſplicentia vite in

tantũ creſcat ⁊ ꝓcedat.qꝙ qs ſibiipſi ma/⸗
nus inijciat ac ſe occidat.nã tũc tal ſimił

erit iude qui ſeꝑ deſꝑatõeʒ laqo ſuſpedit

E

uando auaricia

ſit peccatum moꝛtale.
Irca auariciã autẽ/q̃ iuxta ſu/
u dicta/eſt imoderatꝰ amoꝛ
ñdi.Eſt ↄſiderandũ/ꝙ iſte ĩ/
amoꝛ/cõſiſtere põt.vel in appe

ↄtingerepᷣt. Vel enĩ appetũturaliena ap
petitu cõpleto⁊ deliberato ac abſoluto.qͥ

etiã in actũ ⁊ opꝰſi adeſſet facultas tranſi
ret ⁊ ꝓcederet ⁊ tũc eſt moꝛtale pctm̃. Ael

appetũtur appetitu ſiłit᷑ ↄpleto.delibera
to⁊ abſoluto ülicita.vtputa hõ ſe idignũ

bñ̃ ficio aliqᷓ eccłiaſtico vel officio ſentiẽs

⁊ cogᷣſcens.vel ſentire: cognoſcere debẽs
illð bñficiũ eccłiaſticũ vel illð officiũ ſciẽ
ter appetituq; delibato ⁊ abſoluto appe/

tit.⁊ tũc etiã eſt pctm̃ moꝛtale el appetũ

tur pᷣdicta ſcʒ aliena vel illicita. appetitu
ec ↄpleto ⁊ delibato.ſʒ nõ tñ puro ⁊ abſo
luto.ſʒ ↄditionato.vtputa ſi talia ſine ði
offenſa ac iiuria pximi hꝛi poſſent Et tũc

vel nullũ ẽpctm̃ vel ẽ veniale.ſiue tałl cõ/⸗

ditio actualit᷑ expᷣſſe addatur ſiue habitu

alit᷑ intẽdatur Qð tñ ĩtelligẽdũ ẽ.dũmõ

—

ſcʒ ꝑ tales appetitſen deſideria/ hõ nõ ſe
vane paſcat ac ꝑdat ſeu intermittat facere

illð bonũ ad qð aliũde tenetur VUel ñ ge/

neret ĩ coꝛde ſuo aliq̊s malos motꝰ ſeu ha
bitꝰ.q̊s qñ voluerit remouere ñ poſſit.qꝛ

tũc poſſʒ eẽ moꝛtale pctm̃ Ael appetũtur

noõ nccaria? ſuꝑflua.ec q;uis ñ aliena nec
de ſui natura illicita.appetitu nimiſ ardẽ
ti.⁊ tali ꝙ mẽs ex h̊ q̃dãmõ ſuffocata/ĩpe

ditur omnino a cõſideratõe diuinoꝝ.ac
coꝝ quead ſuam ſalutẽ ſpectant. Et hec
eſt illa pernicioſa cura ſeu ſolicitudo que
in euangelio ꝓhibetur eſt pctm̃ moꝛtale

Compendiũ theologie

Vel appetũtur ſeu deſiderant᷑ nõ neceſſa

ria ⁊ ſuꝑflua.nimio appetitu ſed tñ tali q̃ᷓ

eſt ĩfra dei amoꝛẽ ⁊ timoꝛc.qꝛ talia ſic ap/

petẽs nec ꝓpterea deo diſplicerevellet.nec

etiã impedit᷑ a cõſideratõne eoꝝ q̃ ad ſuã
ſalutẽ ꝑtinẽt.⁊ hoceſt niſi pctm̃ veniale.
Quinimo poſſit talis amoꝛ ſeu appetitꝰ
ita moderat eſſe q; nõ eſſet pctm̃.imo ta/
lem pꝛincipaliter finẽ ⁊ intẽtionẽ habere
eſiſet meritoꝛiꝰ ¶ Sivero reſpectu ſecũ
di mẽbꝛi pꝛĩcipalis ille ĩimoderatꝰ amoꝛ
habendi nõ ſolũ conſiſtat in appetitu ſʒ
yltra tran ſeat ſcʒ in acquirẽdo Et hoc ite
rum põt cõtingere triplicit᷑. Vel enĩ acqͥ/
runt᷑ res iniuſte ⁊ indebite indifferẽter a
quocũq; ⁊ quocũq; modo fieri poteſt. vt
p furta.rapinas.iniuſticias.extoꝛſiones
aliasq; fraudes ⁊ vias illicitas ⁊ tunc eſt
peccatũ moꝛtale. Vel adquirũtur res re/
ſpectu adqrentis ⁊ illiꝰa quo adqͥritur de
ſuo eſſe nõ illicite.niſi qꝛ ꝑ artem ſeu offi/

ciũ aut aliud opus illicitũ adqͥrũt᷑.qð de

ꝑ ſe etiã ſine adqſitiõe ⁊ lucro eſſet pecca/
tum moꝛtale.vt eſt in meretricibus.in fal

ſas mercãtias ſciẽter vendẽtibus.⁊vſura

rijs ⁊ hmõi.⁊ tunc eſt pctm̃ moꝛtale. Vel

adqrunt᷑ ꝑ atem aut officiũ ſeu opus qdð

licet de ſe ſit illicitũ.nõ eſt tũ de per ſe niſi
pctm̃ veniale. At eſt in iſtis ioculatoꝛibi.
quiꝓ cõplacẽtia pꝛincipũ vel populi ad
lucrũ habendũ.ocioſa.iocoſa.⁊ interduzʒ
mẽdoſa.ſalua tñ aliqua honeſtate dicũt.
vel diuerſas coꝛpoꝝ geſticulatões faciũt
⁊ tũc nõ eſt niſi veniale pctm̃. Niſi tamẽ
ꝓpter ſolã talis diſſolutionis delectatõeʒ
homo ſe ex toto taliba darʒ/tũc enĩ eẽt pec
catũ moꝛtale.Et notãter ðꝛ pꝛopt᷑ ſolã ta
lis diſſolutõis delectatõem.qꝛ ſi quis ꝓp
ter neceſſitatẽ ſe etiã ex toto talibo daret et
applicaret/ſuã ꝑ talia ſuſtentatõem que/
rens.cũ aliã artem ſeu aliũ modũ lucrãdi
neſciret vel nõ haberet.nõ eẽt talis in ſta/
tu dãnandoꝝ reputandꝰ.¶ Si vero re/
ſpeccu tertij mẽbꝛi pꝛincipalis amoꝛ ille
hñũdi immoderatus cõſiſtat in retinẽdo.
hoc iteꝝ poteſt quinq; modis contigere.
Vel enĩ ſciẽter ⁊ animo retinẽdi retinent
ea que qs reſtituere tenet᷑.vtputa quia cõ
tra voluntatẽ eius ad quẽ ſpectat/ detine
re ſe ſcit vel credit.⁊ tunc eſt pctm̃ moꝛta/

le.Et intelligit᷑ quis animũ retinendi ha
bere/qñ non habʒ ꝓpoſitũ ⁊volũtatẽ reſti

tuẽdivel ↄcoꝛdandi tẽpeꝛ loco.licʒ facul⸗/

tas ſibi ſuppetatyel qñ ſibi ſupperet alct

retinẽtur illa q̃ ad neceſſitatẽ alicuiꝰꝛ ſuo

rũ.ſiue pᷣſciſam ſiue ᷣm ſui ſtatꝰ vel digni
tatis vel facti qð iuſte manu tenet ↄgruz
tiã ⁊ condecẽtiã faciũt ⁊ ſpectãt.⁊ tũc nul
lũ eſt pctm̃. Vel retinẽtur ſuꝑflua ſiue ſit
reſpectu neceſſitatis pᷣſciſe retinẽtis.ſiue
neceſſitatis congruẽtie ſui ſtatus ⁊ digni
tatis.⁊c.vt ſupꝛa tactũ eſt. Et hoc tẽꝑe ex

treme neceſſitatis alicuiꝰ deꝗᷓ noticia ha
bet᷑.⁊ cui depᷣdictis ſuꝑfluis ſuccurri po/
teſt ⁊ non ſuccurrit᷑.⁊ tũc etiã eſt peccatũ

moꝛtale. Quia homini in tali neceſſita/

te conſtituto/tenet᷑ homo ſuccurrere non
ſolũ de ſibi ſuperfluis.veꝝetiã de ſibi ne
ceſſarijs.reſpectu quidẽ manutenẽtie ſui
ſtatus vel dignitatis.⁊c̃. Sʒ non de his
que ſimpliciter ⁊ pᷣſciſe p ſua vita neceſſa
ria ſunt. Quia in tali caſu homo magite

netur pꝛopꝛie ſuevite ſuccurrere q; aliene

Vel retinẽtur ſupflua modo ſtati decla/

rato ſupꝛa.declarato etiã extravel citra ex

tremã neceſſitatẽ alteri cuiuſcũq;.Sʒ h̊
fit ex quadã inſatiabili cupiditate ⁊ ardo
re hñdi Cuiꝰinſatiabilitatis ſeu ardoꝛis
ſignũ euidens eſt.qꝙ qͥs res potiꝰpenes ſe

putreſcere ⁊ deꝑire dimittit. qᷓ; ꝙ vtiliter

alijs liberalit᷑ diſtribuit ⁊ diſpẽſat.⁊ tunc
etiã eſt pctm̃ moꝛtale. Vel retinẽturſuꝑ/
flua ex immoderato ſeu inoꝛdinato amo
re habendi. Non tñ ita inſatiabili ⁊ ardẽ
ti ſicut ſtati ſupꝛa tactũ eſt.ſʒ ſolũ quadã
ĩimoderãtia ſeu inoꝛdinatione.q̃ modicũ
non tñ in totũ a medio virtutis ſcʒ largi
tatis deficit ⁊ declinat.⁊ tunc eſt peccatũ
veniale.Niſi tamẽ vt ſupꝛa ſtati dictũ eſt
apparerʒ homo in extrema neceſſitate cõ
ſtitut? cui ſuccurri poſſʒ ⁊ deberet. ¶ Ex
pᷣmiſſis apparet ꝙ auaricia ex ſuo gene/
re eſt pctm̃ moꝛtale.Etiã vt in ſuꝑioꝛib⸗
tactũ eſt.ab aplo idolatrie comꝑat᷑. Non
qꝛ ſit de ſpẽ illiꝰpctĩi.cũ non hẽat aliquẽ

actũ eiꝰ. ſʒ qꝛ aliqͥd idolatrie ſile facit ſcʒ

qreature fuiẽdo potiꝰq; creatoꝛi.vt latiꝰ
ſupꝛa ybi de auaricia agũ declaratũ eſt.

.
EEE .

. Hacar moꝛt

talez quãdo non.
Vla ex ſuo genereẽ pctm̃ vẽia
le.qꝛ appetit comedẽdi vel bi/

bẽdi/ex ſua rõe ñ ſubiacʒ dñio

in ſupioꝛ ibadicta.eſt imoderatus edendi

volũtat Circa tũ iſtogule pctm̃ qð iuxta

feaututn
ſuntnect
nerintak
Nad
ſicpi
ſangt⸗
wp
le
diy⸗
dclea
docin
crior

Nnünmi
uncnõ⸗
laotelis
undop
lſogd
Winun
Cta
kpee
denn
jeyh⸗
tonia
ntin
(
ſoint⸗
lipiit
depun
Imnn
Pehie⸗
nohrn
Venigl
pode⸗
fn

9.2
degnoncub

enick Peccgri

„

hoſucaungenoe

ſetü deſbine
inmnumiti
1.Oznanden
Cofurinntnſ
bemomgk
iummmrzic
wbkeiun,
Wamman
lanſig d
anidinrtmt⸗
iunsſangtors
wpon hans.
möli
ipelten
mrännti,
ndinowoamo
nubilirarce
6ſonignadi
memodic
mursſczlorgt
incckpeceni
uſtandicick
uneceſinnec⸗
dcare. E
ncnerſnogene
finnſgot
neconon or

nonhen

e

ntſletu 6

anni Ni

Glnetn

ln

ſick

narepantin

1

eiſubi⸗
lepang
ſocaal⸗

m
duuct
ℳ

De ſeptẽ vitiis capitalib

cõſiderari. ¶ Ano modo ꝓut eſt ſolũmõ
naturalis.ſicut naturaliter hõ comedere
⁊ bibere appetit dũ ſameſcit ⁊ ſitit Et hic

appetitus nõ eſt pctm.imo nec etiã dele/

ctatio naturalis que ipᷣm appetitũ in ipᷣa
cibi ſumptõe cõſequit᷑ſeun ↄmittit᷑ eſt pec
catũ.⁊ hoc inquantũ oꝛdinatur ſupꝛa de
fectũ nature còtrariũ.quia hec naturalia
ſunt.nec in ptãte noſtra cõſiſtũt.Et ideo
nec in talibus eſt meritũ vel demeritum.
Vel illi appetitui ſeu deſiderio natura
li qui quodãmodo neceſſitatis eſt.ſuꝑad

iungit᷑ quidã appetitus delectatõis ⁊ vo
luptatis in cibo.⁊ tũc eſt ſolũ pctm̃yenia

le. ¶ Et hoc veꝝ eſt niſi ille appetitꝰeden

di vltra ꝓgrederetur.ſic ſcʒ ꝙ pꝛopter illa

delectatõem ſeu voluptatẽ/que ſic ſibi ſu

ꝑadiungitur / fieret ſine q̃cũq; neceſſitate

trãſgreſſio pᷣcepti eccłie vel ſuperioꝛis.vt

puta ꝙ ſolueretur ieiuniũ ꝑ eccłiam indi
ctũ Ael religioſus cõtra phibitõeʒ in ſuo
oꝛdine ſub pᷣcepto factã ↄmederet carnes
vel hmõi.nam tũc eſſʒ pctm̃ moꝛtale. Et

notãter dicitur ſine neceſſitate qꝛ ſi hmõi
trãſgreſſiões/ex neceſſitate fierẽt. vtputa
nimie ſenectutis vel nimie iuuẽtutis.vel
infirmitatꝭ.vel laboꝛis neceſſarij ⁊ hmõi
tunc nõ eſſet pctm̃.ĩmo poſſet illa neceſſi
tas talis eſſe ꝙ quis hmõi pꝛecepta obſ/
uando peccaret. In talibotamẽ obſeruã/

tijs ad quas hõ execcleſie pᷣceptovel voto
vel inunctõe penitẽtie tenetur.⁊ ppterne

ceſſitatẽ aliquã eas adiplere nõ pᷣt.bonũ

eſt petere licẽtiã a ſuo pᷣlato.vła ſuo cura
el niſi ile ap
petitus edẽdi eẽt cũ tanta libidinet ardo
reꝙ hõ nimio ⁊ fin ali affectu / illi delecta⸗/
tõni cibi inhereret.ita vt pꝛeponerʒ amo
ri ⁊ timoꝛi dei.⁊ tũc eſt peccatum moꝛtale

to. vel a ſuo confeſſoꝛe.

¶ Sel niſi qñ ille appetitꝰvel illa delecta
tio in talẽ ↄſuetudinẽ ducitur/ꝙ facit to/

tã vitã hoĩs talibo delectatiõibo occupari

⁊ deputari Et hic poſſet eẽ pctm̃ moꝛtale
Immo ſunt talia ita pctõ moꝛtalivicina
ꝙ ebꝛietas ab aplło inter moꝛtalia pecca/
manputamm. lKbaiataatdas eſt petm̃
veniale.vt qñ vltra neceſſitatẽ qͥs accipit
ſed hoc eſt ſm mẽſurã imꝑceptibileę. Oñ
vero egreditur qͥs a mẽſura ꝑceptibili. q̃
ſcʒ ᷣm rõem bñ oꝛdinatã diſcerni põt Et

itus ſen immoderata cibi auiditas
¶ Eſt aduertendũ ꝙ qͥnq; modis poteſt
iſte immoderatꝰ appetitus cõtingere ſeu

noſa q̃dã circa act

29

hoc in tali mẽſura exq̃ euertitur ſtatꝰ me

tis.hocq; effrenata quadã libidine fit. vt

ſcilʒ qñ hoc dei amoꝛi⁊z timoꝛi pᷣponitur.
Tuic ebꝛietas eſt pctm̃ moꝛtale.Siqͥs ãt
aliũ inebꝛiat ita ſcilʒ eũ ad potũ innuãs/

vt intẽdat ſtatũ mentis eiꝰeuertere/⁊ hoc

facit in eiꝰ nocumentũ/peccat moꝛtaliter

Qulia tũc magis ſibi auſert q; ſi auferret
aligð tẽpale.

0 lurxuri

en. * 4

Vruria ex ſuo genere eſt p
tum moꝛtale. qꝛ eſt cõtra illud

peccatum

4*
„

rie/que iuxta in ſupioꝛib tacta/ eſt libidi
venereoſos voluptatꝭ
cõcupiſcẽtia /eſt aduertendũ ꝙ cõcupiſcẽ
tia ipa luxurie dupliciter cõtingere ſeu cõ

uo genere eſt pecoa

pceptũ decalogi. Nõ mechabe/
ris. Circa tamẽ iſtð pctm̃ luvu

quia vſum ratõnis ei tollit.

ſiderari pot Ano modo pꝛout eſt ſolĩů in

coꝛde.Ailio mõ ꝓut etiã ab extra ↄſiſtit in

ope ¶ Duantũ ad pꝛimũ modũ põt hoc

iteꝝ cõtingere tripliciter Pꝛio mõ ꝓut ip
ſa cõcupiſcẽtia inſſolo pꝛio motu ↄſiſtit.
⁊ tũc nõ eſt niſi veniale pctm̃. Pꝛo q iteꝝ
ſciendũ eſt.ꝙ differentia eſt inter pꝛimos
motus virtutis generatiue.⁊ pꝛios motꝰ

virtutis nutritiue.Nã pmus motꝰin vir
tute generatiua eſt ſemꝑ pctm̃.nõ autẽ ſie
eſt in virtute nutritiua.qm̃ potẽtia cõcu/
piſcibilis nõ tantũ coꝛrupta eſt in virtu/

te nutritiua ſicut in vtute generatiua.Se

cũdo mò põt ipᷣa ↄcupiſcẽtia ⁊ſiderariꝓ
ut ipᷣʒʒ motũ naturalẽ ſeqͥtur ↄſenſus ĩ de

lectatõeʒ licʒ nõ in op?ꝰ⁊ ſic ẽ pctm̃ moꝛta

le.Et ĩtelligitur h/ſiue ille ↄſenſus ĩ dele/

ctatõe ſit reſpctũ ſuiipᷣiꝰmet / ſiue ſit reſpe
ctu alioꝝ.vtputa qñ hõ cogitãdo(vt iter
dũ ↄtĩgere pᷣtad delectatiõʒ quã aliqͥ alij
in actuvenereo hñt/delctãtur ĩ ſe.⁊ in illa
delectatiõe hñda/ex deliberatiõe ↄſentit.

etiãſi foꝛſan ex ſe ñ vellet illũ actũvenereũ
exercere.Et notãter ðꝛ ↄſenſus in delctã/
tõem qꝛ ſi delctãtio vt qñq; fit/iſurgeret.
⁊ in illã delectatõʒz hõ ec deliberatõe ñ cõ
ſentiret.nõ eẽt tũc niſiveniale pctm̃.Ter
tio mõ ipᷣa ↄcupĩa cõſiderari pᷣt put ec ex
deliberatõe ↄſentit᷑ in opꝰ⁊ tũc ẽ moꝛtale
pctm̃etiãſi ꝓ tũc ũ trãſeat ĩ actũ ab extra

¶ Reſpctũ vo ſcðᷣi mẽbꝛi pᷣncipal ſeʒ p/

nut cõcupĩa luxurie ↄſiſtit ab excra in oꝑe
hoc iteꝝ cõtingere pᷣt dupłr. Ano mode

Compendiũ theologie

pꝛout ipſa cõcupiſcentia trãſit ⁊ pꝛogre/
ditur in actũ venereũ:cõpletũ ⁊ conſum/⸗
matũ.⁊ tunc cõſtat eſſe peccatũ moꝛtale.
Alio modo nrour. ipſa cõcupiſcẽtia tran
ſit ⁊ pgredit᷑ in aliquos act? diſponentes
ad ipᷣm actũ venereũ. vel ipᷣm circũſtãtes
ſeu cõcomitantes.Et hoc iteꝝ cõtingere
poteſt triplicit᷑.vel enĩ hoc fit ꝑ viſum.vł
ꝑ linguã.vel per tactũ. Si pꝛio mõvt qñ

ſcʒ ipſa cõcupiſcẽtia ab extra viſu paſcit᷑.

vt qñ qͥs animo ⁊ fine cõcupiſcendi mu/
lierẽ/in ipſam ꝓſpicit ⁊ attendit.⁊ tũc eſt
peccatũ moꝛtale. Nam illo vt dicit NAug.
nõ eſt titillari.ſed plene libidini ↄſentire
Juxta illðõ Oath.v. Qui viderit mulie/
rem ad ↄcupiſcẽdũ eã iam mechatꝰ eſt eã

in coꝛde ſuo.Et notãter dicit.ad cõcupi/

ſcendũ eam.qm̃ ſi aliquis mulierẽ inſpi/
ceret vt rem pulcrã.⁊ nõ in deterius pce/
deret.tũc puum vel nullũ eſſet pctm̃. vel
ſolũ eſſet pctm̃ curioſitatis. Si vero ſe/
cũdo iſtoꝝ triũvltimoꝝ modoꝝ fieret.vt
qñ quis mulierẽ ꝓpter libidinẽ pcaretur.
vel colloqͥa familiaria ſecũ habet.vel per
vyerba adulatoꝛia ⁊ deceptiua/attrahere
conat᷑.⁊ tunc eſt peccatũ moꝛtale. Si vᷣo
tertio iſtoꝛũ triũ modoꝛũ vltimoꝝ fieret.

qnuocd fit ꝑ oſcula amplexꝰ hmõiq; mulie
rum cõtrectatiões.Et tũc eſt etiã peccatũ
moꝛtale.⁊ tanto grauius q;to magis per

talia libido accendit᷑ ppter nimiã appꝛoxi
matõem ad ignẽ.Etvocat᷑ ab aplo turpi
tudo.Quod tamẽ ita accipi debet. ſi pꝛe/

miſſa er libidine ſeu ꝓpter libidinẽ fiant.

Nam tãgere mulierẽ/imo ⁊ oſculari.non
libidinis intentõne.ſed ex neceſſitate/ſeu
quadã honeſtate vt interdũ fit.nõ eẽt pec
catũ.dummodo nihil ſit in intentiõe coꝛ
ruptũ ¶ Pꝛemiſſa etiã om̃ia intellige.ni
ſi ꝑ ſacramẽtũ matrimonij cũ debita mo/
deratiõe.debitisq; circũſtãtijs.ſupꝛa vbi
de peccato luxurie actum eſt ali
claratis/excuſarentur.

De peccato in ſpi⸗/

ritũſem̃ ⁊ diuerſis ipᷣiꝰ pcti acceptionib⸗
Fpedita igit᷑ iuxta oꝛdinẽ in
ltrtractatulo exponendoꝝ decla/
ratiõequarte diuiſiõis peccati
Maoaotꝛtalis.que ( vt ſupꝛa tactuʒ
eſt)p ſeptẽ vicia capitalia ſumit᷑ ipſoꝝ q;
ſeptẽ vicioꝛũ capitaliũ explicata natura.
venit nũc aliqliter circa vnã ꝑticulã ter/

— .

qualit᷑ de/

tie diniſi ionis peccati moꝛtalis ſupꝛa eti/

am poſite tãngendũ.ſcʒ in ſpiritũſanctũ.
irca quod ſciendũ eſt/ꝙ licet omnia

eſſentialia.om̃ibus trib ꝑſonis ſanctiſſi
me trinitatis equalit᷑ cõueniant cõiter iñ
attribuit᷑ſeu appꝛopat᷑ pſone patris po/
tentia.pſone filij ſapiẽtia⁊ ꝑſone ſpũſſan
cti bonitas Et ex hinc inſurgit.ꝙ uᷣli qui
peccant ex infirmitate que ꝓpꝛie cõtrariat
potẽtie/ dicũtur peccare in patrẽ.i.cõtra

patrem. Qui enĩ peccãt ex ignoꝛãtia que

pꝛopꝛie cõtrariat᷑ ſapiẽtie.dicũtur pecca/
re in filiũ.Qui enĩ peccant ex ꝓpꝛia mali
cia que ꝓpꝛie opponit᷑ bonitati/dicũt᷑pec
care in ſpm̃ſctm̃ ⁊ eſt ꝓpꝛie peccare ex pꝛo
pꝛia malicia.quando voluntas ſcit ⁊ põt
alicui malo reſiſtere.⁊ tñ ex ſola malicia il

lud eligit. Ex quo clare apparet pctm̃ in
ſpm̃ſanctũ grauiꝰ eſſe alijs peccatis.que

in patrẽ ⁊ filiũ cõmittunt᷑ cũ maius ſit ⁊
gau peccareerproprig malicia. q; ex in
firmitate vel ignoꝛãtia. De qua ipᷣiꝰpctĩ
airunlanetn grauitate/latioꝛ fiet ĩfra
declaratio.Et quia generalit᷑ oĩa peccata
tam in ſuperioꝛibo declarata q; alia.vl ex
infirmitate.vel ex ignoꝛãtia.vel ex pꝛopa
malicia cõmittũtur.nõ fuit neceſſe ſpecia
lem de ipſis qualitatibo peccatoꝝ tracta/
tum facere.niſi ſolũ de illo peccato in ſpi/
ritũſanctũ/quod vltra alia peccata q̃ndã
ſpecialitatẽ quandã q; grauitatẽ impoꝛ⸗

tat ¶ Lirca quod pctm̃ p darioꝛi nature

eius declaratiõe ⁊ intellectu/⁊ eo ꝑmaxi/
me q; multi frequẽter de ipſo loquũt᷑ qui
ꝓpꝛiã eius naturã nõ intelligũt.eſt aduer/

tendũ/ꝙ triplex de iſto peccato in ſpiritũ
(

ſanctũ reꝑitur poſitio ſeu acceptio ¶Al
qui enĩ vt Hilarius Ambꝛof.Hieroni.
⁊ Chꝛyſoſt.ponũt ⁊ dicũt peccatũ in ſ di,
ritũſanctũ eſſe.qñ ad lrãm aliqua blaſfe/

mia cõtra ſpm̃ſanctũ ðꝛ.ſiue ſpũſſanctꝰ

accipiat᷑ fᷣm ꝙ eſt nomẽ eſſentiale toti tri/

nitati cõueniẽs.quelibet enĩ ꝑſona ſpũs

eſt ⁊ ſanctus.ſiue pꝛout eſt nomẽ ſpeciale
vniꝰ in trinitate ꝑſone.Et ſᷣm hãc accep/
tiõem diſtinguit in euangelio Math. xij.
Blaſfemia in ſpm̃ſanctũ. ↄtra blaſfemiã
in filiũ homĩs.vbi exemplũ de iſta blaſfe
mia habet de iudeis que illa qᷓ xp̃s in vir/
tute ſpũſſcti oꝑabat᷑/ attribuebãt pꝛinci/
pi demonioꝝ.⁊ ideo picũtur in ſpm̃ſan/
ctũ blaſphemaſſe.¶ Auguſti.⁊ aliqui eũ
ſequentes dicũt ⁊ ponũt peccatũ in ſpm̃

inciſef
czalics in⸗
eninguſe
inſpſhſane
gidicunt

((dlii

vnoſolhei
untib
minomnßß
nenpaor
pamtinſo

ickecig

urde
ſerſrdh
itatt
1
loaiu
ſaufnti
olum
upone
Aannfel

iſcei

ſcmmod
ſererinot
npcßsg
initc

ulneinpec

ſu rdnegt
Cinpronig
epthemſe
fuht
Cire
Gkacnenen
amgicge
naßipn
eMoring
eriplne⸗
incdinan
heimot
entard
ſonſenn
ſeer
gerppen
Centert
ſeldas
tihuaren

(glidoc

ſunttimn
inhoien
cgticee
tigaſeſe

Molerd

re inpankicin

Kaighoritgn.

anpri nil
animdiäi
Meepaame ,n
Pwlunggſartſi
imagſouunglen
nmm wi

—

noſet

uniiuc

u degußſi
Winrluinfuſtt
anittinenn
mnötinn
inniey
Hiinunſiſn
nme
lnunnſt
mnqli
Alni npon
nminann
tbnag/
Pooboanütgi
licirctoene,

noinſoid
–

iberani nhl⸗
ela
ſueüſne
in
ai n
annun
fn hicncce⸗
lo aß
iambuſeni
güdeit iſt

lucthoin

buedit

inrin ſc n

6
uſti Moe
mani nßn

De pctõ in ſpiritũſanctũ

ſanctũ eſſe finalem impenitentiã.quãdo
ſcʒ aliqͥs in peccato moꝛtali vſq; ad moꝛ/
tem incluſiue ꝑſeuerat.qꝛ vt dicunt talis

in ſpm̃ſanctũ blaſphemare videt᷑qð qui
dã dicunt nõ ſolũ verbo oꝛis fieri poſſe.

ſed etiã verbo coꝛdis ⁊ verbo operis NHec

vno ſolũ.ĩimo multis ⁊ multotiẽs.Et di⸗

cuntꝙ verbũ ſic acceptũ dicit᷑ eẽ blaſphe
mia ↄtra ſpmſanctũ.qꝛ eſt ↄtra remiſſio/

nem pctõꝝ q̃ fit ꝑ ſpm̃ſctm̃ qͥ eſt charitas

patris ⁊ filij. ¶ Alij ⁊ tertij ponũt ⁊ dicũt
pctm̃ in ſpm̃ſctm̃ eẽ.qñ excerta malicia.
id eſt ex ipſa deliberata electõe mali pecca

tur.qð ex ĩpꝛoba volũtate liberi arbitrij
ꝓcedit.qꝛ vt tactũ eſt peccat᷑ tũc cõtra bo/
uitatẽ que attribuit᷑ ⁊ appꝛopat᷑ ſpiritui/
ſctõ r in ꝓpoſito pñti ſᷣm cõem vſum
loquẽdi ⁊ ponendi accipit᷑ iſto tertio mõ
ſen ſᷣm iſtã tertiã acceptõem.Quia capiẽ

do iuxta pꝛimã acceptõem ſeu pmũ mo/

dũ ponẽdi.magis ꝓpꝛie eſt pctm̃ ſpeciale
ad infidelitatẽ ꝑtinẽs q̃ opponit᷑ↄfeſſio/
ni fidei. Juxta vero ſcdᷣam acceptiõeʒ ſeu

— 5

ſcõm modũ ponẽdi.pᷣt ad omia vicia ꝑti
nere ⁊ in om̃i genere pcti contingere.etiã
in pctis a pꝛincipio ex infirmitate vel ex
ignoꝛãtia cõmiſſis.ĩmo pᷣt cõtingere ho/
minẽ in peccato moꝛtali moꝛivel ex inccu

ria.vel negligẽtia penitẽdi.vel ſubito.vł
ex impꝛouiſo.Et ideo iuxta hãc tertiam
acceptõem ſeu ipᷣm tertiũ modũ ponendi

er icduclaranade ipſo pags in ſpmiſan

ctũ ¶ Circa qð iteꝝ ꝓ veracioꝛi intellctũ
eſt aduertendũ ꝙ nõ om̃e pctm̃ qð ex cer

ta malicia cõmittit᷑/ðꝛ eſſe petm in ſpm̃/

ſanctũ.put hic ⁊ cõiter accipit. Duplicit᷑
enĩ ↄtingerepᷣt aliquẽ ex certa malicia.i.
ex ipſa electõne mali peccare. VUno mõ ex
inclinatõe habitus vicioſi ſeu aſſuefactõ

ne.ĩmo ſᷣm aliquã circũſtati ex ꝓpꝛia ſci /
entia ⁊ deliberatõne ꝙ tñ nõ peccaret᷑ in

ſpm̃ſctm̃.ĩmo illð ( vt tactũ eſt) in q̃libet
genere peccati cõ tingere pᷣt.Alio mõ põt
S ex ꝓpꝛia malicia peccare ex eo ſcʒ ꝙ ipe
ſcienter ⁊ ꝑ cõtemptũ abijcit ⁊ remoueta

ſe illud qð in eo poterat electõem ſeu con

tinuatõem pctĩ impedire Et cũ oĩa q̃ pec
cati electõem ſeu cõtinuatõeʒ ĩpedire poſ
ſunt ⁊ impediũt/ ſint ꝓpꝛie effectꝰ ſpũſſctĩ
in hoĩe.ideo ille qͥ vt tactũ eſt ipſa ſic pec/
cati electõem ſeu cõtinuatõem impedien
tia a ſe ſciẽter ⁊ per cõtemptũ abijcit ⁊ re/

mouet .dicit᷑ ex pꝛia malicia ⁊ in ſpm̃ſan

palis ſci

poſito etiã ſᷣm cõem acceptõem ex pꝛopa

malicia peccare ꝓut adhuc inferiꝰlatiꝰde/

cdlarabit᷑. ¶ Huiꝰ autẽ pct in ſpm̃ſanctũ
fm Auguſti.⁊ cõem acceptõem ponũt᷑ eẽ

ſec ſpes.ſ.deſuatio.pſumptio.ĩpenitetia.
obſtinatio.impugnatio veritatis agnite

inuidæetia fraterne gratie. Quaꝝ nũerus
ſeu ſufficiẽtia ſic ſumit᷑ Pctm̃ in ſpm̃ſan
ctũ ꝓut(iuxta ſupꝛa tacta)hic.⁊ cõiter ac/
cipit/fit ⁊ cõmittit᷑ ꝑ remotionẽ ſeu cõtẽ/

ptũ eoꝝ ꝑ qᷓ̃ homo ab electiõe pctĩ ſeu cõ
tinuatiõe qð idem eſt in effectu/pᷣt impe/
diri. Illa autẽ que ſic hoĩem ab electõone

peccati impedire ſeu ratrahere pñt pꝛoce
dũt ſeu oꝛiunt᷑ vel ex ꝑte diuini iudicij.vł
ex ꝑtè donoꝝ dei.vel ex ꝑte ipſi pctĩ met.
In iudicio autẽ diuino duo inſunt ſcilʒ
iuſticia ⁊ miſericoꝛdia. Reſpectu miſeri-/
coꝛdie ex qua cõſurgere hʒ ſpes excõſide/

rfgtiõe ſcʒ diuine miſericoꝛdie peccata re/

mittẽtis ⁊ bona pꝛemiãtꝭ.Qui hãc ſpem
que hoĩem ab electõe peccati retrahere et
impedire habz a ſeꝑ cõtemptũ remouet ⁊
abijcit nõ ſperãs ſcʒ deũ pctã debite peni
tenti remitterevelle.peccat ꝑ pꝛimã ſpẽm
pcti in ſpm̃ſctm̃ qᷓ eſt deſpatio. Reſpectu
vero iuſticie ex q̃ cõſurgere debʒz timoꝛ ex
ↄſideratiõe ſcʒ diuine iuſticie recte ⁊ rigi/

de pctã punietis. Qui hunctimoꝛẽ qͥ me
rito hominẽ ab electõe ⁊ cõtinuatõe pctĩ

impedire ⁊ retrahere hʒ.a ſe ꝑ cõtemptũ
remouet ⁊ abijcit ſperãs ſcilʒ ſeu pᷣſumẽs
gloꝛiã ſem piternã ſine meritis vel etiã ſi

ne penitetia adipiſci.peccat ꝑ ſcõam ſpe/

ciẽ peccati in ſpinſctm̃ q̃ eſt pᷣſumptõ Et

intelligant᷑ hec ſane iuxta declaratõeʒ ſta/

tim tactã: HNam petm̃ deſpatiõis ⁊ pᷣſum/

ptõis ꝓut hic ſumit᷑ / nõ cõſiſtit in hoc q;

q dei miſericoꝛdiã vel iuſticiã nõ credat
qꝛ tũc non ꝑtinet ad pctm̃ in ſpm̃ſctm̃ p
ut hic ſumit᷑ſʒ potiꝰptineret ad pcti in
fidelitatis. Sʒ cõſiſtit in hoc ꝙ ipſa dei
miſericoꝛdia vel iuſticia cõtemnit᷑ ſeu vi/
lipẽdit᷑.¶ Reſpectu ãt ſcdᷣi mẽbꝛi pꝛinci/
ſcilz donoꝝ dei qb hõ a peccato re
trahit᷑ ipſa duo pꝛincipalit᷑ unt. Pꝛimũ
eſt agnitio veritatꝭ fidei qᷓ maxime hoĩeʒ
habet ab electõe pctĩ retrahere ſeu ĩpedi/
re.quã qͥ a ſe ſcient᷑ ⁊ . ↄtemptũ abijcit ve
ritatẽ.ſ.agnitã ĩpugnãdovt licentiꝰpecca
re valeat.peccat ꝑ qͥntã ſpẽm pctĩ in ſpm̃
ſctm̃ q̃ eſt ipugnatio veritatꝭ nonite o

29

ctũ peccare. Et ita ꝓpꝛie accipit᷑ in bocp/

Compendiũ theologie

donũ dei ab electione pctĩ impediẽs ſeu
retrahẽs/eſt auxiliũ interioꝛis grẽ diuini
tus collate.cõtra quã ponit᷑ ſexta ſpecies
peccati in ſpm̃ſanctũ.ſcʒ inuidẽtia frater
ne gratie.du ſcʒ aliquis nõ ſolũ ꝑſone fra
tris ſeu ꝓximi iuidet.qnimo inuidet eti/
am gratie dei creſcenti ⁊ apparẽti in mũ/
do. ¶ Reſpectu vero tertij mẽbꝛi pꝛicipa
lis.i.pcti in ſe dno ſunt pꝛincipalit᷑ qᷓ ho/
minẽ a peccando impedire ſeu retrahere
poſſunt ⁊ debẽt. Pꝛimũ eſt inoꝛdinatio.
turpitudo ac vilitas actus pctĩ in ſe. Cu
ius debita cõſideratio/ſolet in homĩe pe/
nitentiã inducere de pctõ cõmiſſo. Et cõ
tra hoc homo peccat ꝑ tertiã ſpẽʒ peii in
ſpm̃ſanctũ ſcʒ ꝑ impenitẽtiã. Scðm eſt
ꝑpuitas ⁊ bꝛeuitas boni ſeu delectationis

quã aliqs in pctõ querit ⁊ inuenit. Cuiꝰ
ↄoſideratio inducere ſolet hominẽ ad hoc

ꝙ eius volũtas in pctõ nõ firmet᷑.Et cõ⸗

tra hoc peccat homo ꝑ quartã ſpẽm pcti

in ſpm̃ſctm̃ ſcʒ ꝑ obſtinatõem. Et intelli

gankt iſta duo ſane. nõ eni hic ſumit᷑ impe
nitẽtia pꝛout dicit ꝑſeuerãtiã in peccato
moꝛtali vſq; ad moꝛtẽ incluſiue.qꝛ iã nõ

i.

eſſet ſpeciale pctm̃.ſed q̃dã pcti circũſtan

tia que eet ⁊ cõtingere poſſet in q̃libʒ pec
cato vt aliqualit᷑ ſupꝛa in ſcõᷣa acceptõne
pctĩ in ſpm̃ſctm̃ tactũ eſt. Sʒ accipit᷑ hic
impenitẽtia ſᷣm ꝙ impoꝛtat ꝓpoſitũ non
penitedi ⁊ eſt ꝓpꝛie reſpectu pᷣteritoꝝ Si
militer obſtinatio nõ capit᷑ hic p ꝑſeuerã
tia ſeu cõtinuatõne in pctõ.ſed qn homo
ſuũ ꝓpoſitũ in hoc firmat ꝙ vult peccato
inherere. ⁊ eſt ꝓpꝛie reſpectu futuroꝝ. Ju/
xta illð Hieremie.viij. Nullus eſt qͥ agat
penitẽtiã.i.agere velit ſuꝑ pctõ ſuo dicẽs

ſui natura/hʒ meritũ nõ remiſſiõis.mere

quid feci qᷓntũ ad pꝛimũ Oẽs ↄuerſi ſunt

ad curſum q̃ſi equus impetu vadẽs ad p
lium qᷓnt ad ſcõᷣm. 1
dũ ꝙ Bernardus in li.de pꝛeceptoꝛ diſpẽ
ſatoõne ponit.ꝙ nolle obedire/eſt reſiſtere
ſpũiſctõ Gloſa etiã oꝛdinaria leuitici.vij
Riéſimulate penitẽtia/eſt blaſphemia
ſpũ

ſt etiã aduerten /

cc Sciſma etiã recte ↄtra ſpm̃ſctnm

omitti videt᷑. nãq; ꝑ eũ eccłia vni᷑. QOue

tria non vident᷑ ſub ſex ſpẽba pctĩ in ſpm̃
ſcm̃ ſupꝛa declaratis compᷣhendi.Sʒ qͥ
bene cõſiderat pꝛedicta tria ſub ipſis ſ pe
ciebus effectualit᷑ continẽtur ⁊ compᷣhen
dũtur.⁊ ad ipſa reduci poſſunt. Vtputa
nolle obedire ꝑtinet ⁊ reducitad obſtina
tõem · Silatio penitẽtie ꝑtinet ⁊ reducit

ad ĩpenitẽtiã ⁊ ſub ea cõtinet᷑ Sciſma ꝑ
tinet⁊? reducit᷑ ad inuidentiã fraterne gra
tiep quam gratiã membꝛa ecdeſie vniũt

OQuare irremiſſibi⸗

le. ¶ Eſt eẽ notandũ ꝙ pctm̃ in ſpm̃ſctm̃

dici? coiter irremiſſibile iuxta illud vbũ

xpᷣi Qui peccauerit in ſ pmſctm.nõ remit
tet᷑ ei in hoc ſeculo.neq; in ſuturo Qðõ ſic

pt intelligi Et ſm oẽs tres acceptões pec
ati in ſpmſctm̃ ſupꝛa poſitas Juxta enĩ

ſcðam acceptõeʒ q̃ eſt Aug.claꝝ ẽ ꝙ fina⸗/

lis ipenitẽtia quã ponit pctm̃ ĩ ſpm̃ſan/

ctũ realit᷑ eſt irremiſſibił.qꝛ nullo mõ re/

mittit᷑. Quũo eniĩ remitteret᷑ pctm̃ moꝛtale
in q̊ vſq; ad moꝛtẽ ꝑſeuerat: Nõ enĩ hici

hac vita cũ de eo nulla penitẽtia habitaꝛ

facta ſit.nec etiã in vita futura.vbi nullꝰ

loc? eſt miſericoꝛdie.ſed pure iuſticie.vbi

ægtiã ꝗs meritoꝛie penitere nõ pᷣt. Scom
Iꝗt alias duas acceptões ſcʒ pᷣmã ⁊ ttiã di

cit᷑ etiã pctm̃ ĩ ſmſctm̃ irremiſſibile.Nõ
qꝛ nullo mõ remittit᷑.ſed qntũ eſt de ſe et

turq; ꝙ nõ remittat᷑ Et hocdupłr. Vno
mõ qntũ ad penam Alio mõ q̃ntũ ad cul

pã. uãtũ ei ad penã certũ eſt. ꝙ qͥ ex ig

noꝛãtia vel infirmitate peccat minoꝛẽ pe
nã meret᷑ maioꝛẽq; q̊dãmõ excuſatõeʒ hʒ
vñ eiꝰpena minui debeat.qqͥ ex certa ma

licia peccat. At grã exepli.ad ꝓpoſitũ ᷣbi

xpᷣi ſupꝛa iuxta pᷣmã acceptõeʒ pcti in ſpi
rituſctm allegati Judeidq blaſphemabãt
in xpᷣm tãqᷓ; filiũ hoĩs/vocãdo eũ voꝛacẽ

yvini potatoꝛẽ ⁊ pbᷣlicanoꝝ amatoꝛc.ma

ioꝛẽ excuſatõeʒ hr̃e poterãt ꝓpter ĩfirmita
tẽ carnis quã in ipᷣo xpᷣo aſpiciebãt. ⁊ ſic

minoꝛẽ circa hoc penã merebãt/ iõ dicti
ſunt a xpᷣo blaſphemaſſe in filiũ qð remii/

ſibile ẽ. Sʒ qñ ipᷣaʒz diuinitatẽ q etiã erat
in xpᷣo blaſphemabãt.curatõʒ.ſ.ifirmita/
tũ.eiectões demonioꝝ.illũiatões cecoꝝ.

⁊ alioꝝ oꝑa miraculoꝝ que ſunt pꝛopꝛie

opa diuinitatꝭ.⁊ nõ niſi ꝑ ſpm̃ſcim̃ fieri
poterant.attribuẽdo diabolo.nullã excu

ſatõʒ hẽbãt vñ pena eoꝝ minui mereret᷑⸗

Et iõ tũc dicti ſunt a xpo blaſphemaſſe ĩ

ſpm̃ſanctũ.QOð peccatũ ñ fuit ad lrãʒ eis

remiſſum.neq; in hoc ſeculo neq; in futu
ro.imo ſᷣm expoſitõeʒ Criſoſ.ꝓ illo pctõ
penãꝗ paſſi ſunt ⁊ i pᷣti vita ꝑ Romanos
⁊ in futura vita apð ĩferos. Quãtũ ãt ad
culpã ðꝛ peccatũ ĩ ſpiritũſanctũ inemiſ/

omnep
LTto

diſpoſin

haßin
lponate

kigere

ſunpts

lleiuen iin

förn
Binfunund G

H
sacchiin

doſitas I ie

=

Nhafiſhfin

SSe

dl ollo
gtipafinn
ueneßiigf⸗
lupcntkbin
n uumn pbin⸗
ahmriſicefi

=2—

=

mumrnii, On
shhinittin.

mmmiſbirß
asinüͤchhete
inimiüsner
Obocrn
Noniinitl
nichgian
uurnimi
nüanliigh,
Ginamm
poltifbi
bcgalintpi
Nuipherait
Cotüponnci
vmmmti n
peeifrnin
hoccir tſt
nardit öden
buſliicnn
inieniqeniet

mnßſinmu.

üioescr⸗
cprſt nte
ſhnñ fan
aunnliamn
ninu nace,
hhthhenſt

i

diſpoſitõez Zeiã ad remi

De pctõ veniali ⁊ vnde dicatur 29

ſibile ex ipſa diſpoſitõe remittẽdi Sicut

enĩ aliqͥs moꝛbo coꝛꝑalis ſᷣm ſui naturaʒ

incurabił ðꝛ.qũñ in ſe hʒ illð ꝑ qð tollunt᷑
ea ex q be moꝛbo curari pᷣt.vtputa qꝛ tollit
virtutẽ nature vel inducit faſtidiũ cibi et
melicine.licet deꝰ ſua gratia et miraculo
poſlſet illuʒ moꝛbũ curare. ita ſuo mõ iſte
moꝛb ſpũalis qͥ pctm̃ in ſpm̃ſctm̃ ðꝛ im
ſuã naturã incurabilis⁊ irremiſſibilis di

cit᷑ ex eo ſcʒ ꝙ de ſui natura excludit⁊ abij

cit ab homine illa ꝑ q̃ fit peccatoꝝ remiſ-/
ſio Non tñ ꝓpter hoc intelligẽda eſt oino
vðbcluſa via ſanatõis ⁊ remiſſiõis.ſᷣm oĩpo
tẽtiã ⁊ miſericoꝛdiã dei.ꝑ quã aliqũ tſltes
Ilſſi miracloſe ſpũalit᷑ ſanãt᷑.licʒ raro ⁊ dif
ficult᷑. De nullo etenĩ q;diu durat hec vi äG
ta deſꝑandũ ẽ.ↄſiderata.ſ.oĩpotẽtia ⁊ mi
ſericoꝛdia dei. Szʒ ↄſiderata natura ⁊ cõ/
ditiõe pctã.aliqͥ filij diffidẽtie dicũtvt hẽ/
tur ꝑ apłm ad eph.v (¶ Süt alij alio mõ
iſtã irremiſſibilitatẽ pctĩ in ſpm̃ſctm̃ ex/
pronẽtes.ſʒ effectualit᷑ iuxta ea ꝗᷓ ſupꝛa no
iata ſunt. Notãt eĩ ꝙ hoc nomẽ irremiſſi
bile triplicit᷑ ſumi pᷣt. Uno mõ negatiue
ſcʒ ꝙ nullo mõ remitti pᷣt. Et iſto mõ pec
catũ angeli ⁊ dãnatoꝝ irremiſſibile dicũt
Alio mõ pᷣuatiue qð ſcʒ ex ſe cõgruẽtiam

nõ hz ꝙ remitti debeat. licʒ ex congruẽtia

diuine bonitat remitti poſſit Et hoc mõ
omne pctm̃ moꝛtale irremiſſibile dicunt
Tertio mõ Ziat er ſe ivoꝛtat⸗ ĩcluddit
li

„

32iã ad onẽ. Et Bimõ
pctm̃ in ſpm̃ſctm̃ irremiſſibile dicunt.qꝛ
ĩpoꝛtat exſe ⁊ includit diſpoſitõeʒ ↄꝛian

tẽ grẽ remittẽti pctm̃ꝑ deſpatõʒ ſcz vel p⸗

ſumptõeʒ aut alias e ſpẽs Et iuxta iſtũ
modũ ponẽdi capiũt etiã nler ſen ſ uffi⸗

cientia ſex ſpecieꝝ pct in ſpm̃ſctm̃ ſupꝛa
enũerataꝝ.hoc ſcʒ mõ. In remiſſiõe eĩ vt

Dicuũt tria currere hñt videlicʒ.ipᷣe remit
tẽs.ille cui remittit᷑ ⁊ diſpoſitõ remittẽdi

in eo cui remittit᷑. In ipᷣo remittente duo

ſunt.ſ.mĩa ⁊ iuſticia Cõtra pmũ q̊ꝝ pec/

cat᷑ꝑ deſpatõeʒ.ð ſcðᷣm ꝑ pᷣſumptiõeʒ In
eo cui remittit᷑ duo eẽ ↄuenit ſcilʒ doloꝛẽ

de 2miſſo.⁊ ꝓpoſitũ vlteritꝰde nõ ↄmittẽ
do.Coõtra pmũ q̊ꝝ peccat᷑ ꝑ obſtinatõeʒ.

Eõtra ſcõʒ pꝑ finalẽ ipenitẽtiã Diſpoſitõ
dvo remittẽdi ĩ eo cui remittitduplexẽ.ſ.

cognitio veri.⁊ amoꝛ boni Cõtra pmũ q̊
rũ peccat᷑ ipugnatõʒ veritatꝭ agnite Cõ
tra ſcom p inuidẽtiã fraterne grẽ. Et acci
pit᷑ hic finał ipenitẽtia put ĩ ſuꝑioꝛiba de

ſiõis pctĩ ſupꝛ
gingalis.⁊ pcti actualis moꝛtalis. Nunc

claratũ ẽ.nõ quidẽ put ĩpoꝛtat ↄtinuatõ
nẽ in pctõ vſq; in finẽ.nã ſic in libʒ pec/
cato moꝛtali ↄtingere pᷣt.ſʒ negatiue.put
Sdicit ſen ĩpoꝛtat ꝓpoſitũ nõ penitendi

t iſto mõ ẽ ſpẽs pcti in ſpm̃ſctm̃ ¶ Bꝛe
uiter vt iã tactũ eſt iſte vltimꝰmodꝰponẽ
di in effectu reincidit ĩ ea q̃ ſuꝑiꝰ dicta et

declarata ſunt. Sed iõ hic inſeri placuit

vt legentes cape poſſint qð eis magis ſe
Jebierplaccbitt.

De peccato actua/

li vẽiali.Et circa ipʒ in generali occurrẽ
Xpedita igit/iuxta ĩice cibe.
ptũ huiꝰ octaui tractatꝰpñtꝭ li/
belli oꝛdinẽ/ declaratõe duoꝛũ
pꝛincipaliũ mẽbꝛoꝝ pꝛie diui
upꝛa tacte ⁊ poſite ſcʒ pctĩ oꝛi

de alio tertõ mẽbꝛo pꝛicipali eiuſdẽ diui

ſionis ſve ero acruali renia ali vicẽ
da veniũt.Et pꝛio qͥd ſit ⁊ vñ dicat᷑. Se⸗/

cũdo de diuerſ eiꝰnoĩbo ſeu appellatõiby.
TLertio de jcis ipſiꝰpeccati effectibi.

nid ſit peccatuzʒ

veniale.et vnde dicatur.
Eccatũ veniale ᷣm Zuget
licet penã mereat᷑.nõ tñ hoĩem

Dyvſq; ad reatũ ꝑpetue moꝛt gra
nat ſeu obligat. ſʒ facile indulget᷑. (Pꝛo

q̊ad maioꝛẽ declaratõeʒ ſciẽdũ eſt ꝙ licet

diffinitõ Aug. in ſupioꝛibo pctõ moꝛtali
attributa.ſ.qð eſt dictũ vel factũ vel ↄcu/

Biüä ʒ legẽ dei ſeu legẽ eternã.pctõ actua
i

li in generali ſeu tãq; generi/ ab aliqbylat
tribuat᷑.⁊ ſic ſ̃m eos poſſet etiã pctõ veni

ali ſ̃m tñ maius ⁊ minꝰ ↄpetere ſeu ↄuẽi-

re: Scoʒ tñ btũʒ Tho.pꝛĩa ſcdᷣe ſue ſum
me. illa diffinitio ſic ſupꝛa pctõ moꝛtali

attributa mag ꝓpꝛie ipſi pctõ moꝛtali cõ

uenit. Nã in eo eſt ꝑfecta rõ pcti.quã pꝛo

ptꝛie dicta diffinitio ĩpoꝛtat. Nã vt ðᷣt idẽ

doctoꝛ ꝙ petm̃veniale dicat᷑ pctm̃.hoc ſo

lũ eſt ſ̃m iꝑfectã rõem pcti.ĩmo in oꝛdĩe

ac reſpectu ad pctm̃ moꝛtalepᷣt eo mõ pec

catũ veniale dici pctm̃ ſicut accũs ĩ oꝛdi/

neac reſpectu ad ſubam ðꝛ ens· i. ſm ĩpfe
ctã rõ em entis Pctm̃ enĩ veniale ex ſe nõ

fit ſeu ↄmittitõ legẽ.Nã hõ inqntũ veni
gliter peccãs/ñ facit ꝙ lex phibʒ.nec pᷣter
mittit illð ad qð lex ex pᷣcepto obligat.qꝛ

iã non peccaret venialiter ſed moꝛtaliter.

J 2

— —

Sed ſfacit pᷣter legẽ.qꝛ.ſ.non obſᷣuat mo
dũ rationis quẽ lex intẽdit.Et ideo vt di
cit idẽ btũs Lho.diuiſio pcti in moꝛtale
⁊ veniale.non eſt diuiſio generis in ſpẽs.
que eq̃liter rationẽ ipſiꝰ generis ꝑticipẽt
ſʒ ſolũ eſt diuiſio analogi in ſpẽs.ſ.ratio/
nẽ generis ſ̃ᷣm pus ⁊ poſteriꝰ ꝑticipãtes.
¶ ' Pꝛo quo adhuc notãdũi ꝙ duplexẽ re
gula huanevolutatis VUna ꝓpinq ꝗᷓ eſt ip
ſa hnana rõ. Alia eſt pꝛia regula ſcʒ lex et᷑/
na ꝗq eſt qſt rõ dei. Et ꝑ ↄpatiõeʒ ad iſtas

regulas ſumit᷑?⁊ attẽditrectitudo volũta,⸗/
tis.⁊ oĩs ↄmẽſuratio cuiuſcũq; actꝰ.que

talis dʒ eſſe.vt volũtas nõ declinet a ſuis
extremis.ſ.a deo pꝛicipio ⁊ a deo fine. At
videlʒ oĩia a deo ſe habere cognoſcat et in

deũuũ oia referat.aqᷓ rectitudie ⁊ cõmẽſura /3·
tõe ſi diuertat/incõmẽſurata ?⁊ deoꝛdina/
ta erit. Et ex hoc hʒ act?hũan? ꝙ ſit bonꝰ
vel malꝰ.ex eo ſcʒ ꝙ debitã hʒ cmenſura
tionẽ.vel ea caret.Et q̃ntopłꝰ recedit le
actꝰa debita cõmẽſuratõe:tãqto efficit᷑ pe-

ioꝛ ⁊ deterioꝛ.Et hinc(vt tactũ eſt ſumit

rõ pcti moꝛtalis ⁊ pctĩ venialſᷣm ſcilʒ di

uerſitatẽ inoꝛdinatõis q cõplet rõem pec

cati.Duplex eĩ eſt inoꝛdiatio. Ana ꝑ ſub

trractõem pꝛĩcipij ⁊ finis oꝛdis ſcʒ dei Et
hec inoꝛdinatio facit pctĩ moꝛtale.qñ.ſ.

Ania ꝑ pctm̃ deoꝛdinat᷑ vſq; ad auerſionẽ
ab vltimo fine. ꝗͥ etiã pꝛincipiũ oꝛdis eſt.
⁊ cui ꝑ caritatẽ vniri debemꝰ Alia inoꝛdi

natio eſt.q̃ ſaluato ipſo pꝛicipio ⁊ fine oꝛ

dinis: fit inoꝛdinatio ſolũ circa ea q ſunt
circa ipᷣm pꝛincipiũ ⁊ finẽ Et hec inoꝛdi /

natio facit ſolũ pctm̃ veniale.qꝛ tũc ania

non deoꝛdinat᷑p pctm̃ vſq; ad auerſion-

ab vltimo fine. qvt iã dictu eſt etiã ipʒ pn
cipiũ ipſiꝰoꝛdĩs eſt.Et dat ipᷣe btũs tho.

exm̃ de inoꝛdinatõe cõplexiõis q̃ ↄtingit

in aliqᷓ aimali.Nã ſi illa inoꝛdinatio ꝓce
dat vſq; deſtructõ eʒ vitalis pꝛicipij.tunc
ſeqtur moꝛs. Si vero ſaluo pꝛicipio vi/
tali/ſit ſolũ quedã inoꝛdingtio hũoꝝ tũc
ſolũ quedã eſt egritudo Baaa⸗ petm̃
veniale a venia.ex quo inſurgit ꝙ aliqͥ ra
tionẽ huiꝰimponẽtes dicunt. triplici ↄſi

geratõe ſeu reſpectu/ aliqð pctm̃ dici ve/

niale.ſ.ex euẽtu ex cã.ex genere. Ex euẽtu
quidẽ qꝛ realit᷑ veniã ↄſecutũ eſt Et hinc
eſt qð dicit Ambᷣ.ꝙ om̃e pctm̃ intelligen
do etiã de moꝛtali/pꝑ penitẽtiã fit veniale

SDz iſta cõſideratio ſeu acceptio pcti ve/
nialis larga ẽ.nec ꝓpoſito cepto bů ↄueni

—

Copmpendiũñ theologite

ens. Ex cã vero.qꝛ illõ pctm̃ licet foꝛſan
ex ſuo eſſe moꝛtale exiſtat.hʒ tñ in ſe ſeu ĩ/

poꝛtat aliqͥd vñ veniã conſeòqͥ poſſit.non
quidẽ ex ſe ſunpᷣłr ſʒ ex q̃dã cã indirecta:
Nuig ſcʒ hʒ in ſe ſeu ĩpoꝛtat aliqͥd/ſuam
culpã dminuẽs.vt ſunt pctã qͥ infirmita
jſe vel ignoꝛãtia cõmittunt᷑ reſpectu eoꝛũ
qᷓ cõm ittunt᷑ex ꝓpꝛia malicia. Et iſta ad/
huc cõſideratio ſeu acceptio non cõgruit
nr̃o ꝓpoſito.Ex genere at.qꝛ illð pctm̃ de
ſe nõ tollit oꝛdinẽ ad vltimũ finẽ.⁊ ſic nõöõ

meret᷑ penã eternã. Sʒ qꝛ aliquã inoꝛdi/
nationẽ⁊ obliqͥtatẽ a recta regula ĩpoꝛtat
meret᷑ penã ſeꝗ teẽꝑalẽ.vt iã ſatis ſupꝛa ex

¶ Eit fm iſtã acceptõem/ intel

ligunt᷑ea que iã hic de pctõ veniali tracta

ta ſunt ⁊ tractabũt᷑. Nã f̃ᷣm ipᷣamↄſidera

tõem ſeu acceptiõeʒ/diſtinguit᷑ ⁊ diuidit

paorm veniale 5 pcim moꝛtale. dũ coõit di ·
cit᷑ꝙ pctõꝝ actualiũ/alið eſt moꝛtale ali /

ud veniale. Que differẽtia ſeu diſtinectio
inter ꝓcim̃ moꝛtale ⁊veniale/ſumit᷑exob
lecto ſeu exꝑte obiecti.Cũ enĩvt iã ſupia

aliqliter tactũ eſt.volũtas peccãtis fertur
in alqð qð ſᷣm ſe repugnat caritati que ẽ
pꝛincipiũ vite ſpũalis.⁊ ꝑ quã homo oꝛ

dinatad vltimũ finẽ ſcʒ deũ. tũc illõ pec.

cte.vtputa ) eius ꝓpꝛiã dilectõʒ ⁊ honoꝛẽ

yt ſunt infidelitas. heref.blaſphemia et
hmõi. Siue ſit ð deum indirecte. vtputa
cõtra dilectiõeʒ pximi.quã vult ⁊ pᷣcepit.

ſicut homicidiũ adulteriũ.⁊ ſiłia.Cũ ve/
ro volũtas peccãtis fert᷑ in id qð in ſe con

tinet qᷓndã inoꝛdinatõem.que tñ nõ con
trariat᷑ dilectioni dei et pximi ſicut ſunt/
yerbũ ocioſum riſus ſuꝑfluꝰ.⁊ alia hmõi
tũc illud pctm̃ ex ſuo obiecto ſeu rõne ſui
obiecti /nõ hʒ qð ſit moꝛtale ex genere ſʒ
ſolũ veniale. Et hoc eſt idẽ in effectu cuʒ
illo qð cõiter ðꝛ/ꝙ pctm̃ moꝛtale eſt libi /

do ſeu voluptas in creatura ſupꝛa deũ. i.
plusq; deo vel eq̃ vt deo.⁊ veniale eſt cõ/
placẽtia ſeuvoluptas in creatura infravł

citra deũ.i.ꝙ nõ plus q; deo nec eqᷓ ſicut
deo. qꝛ ſcʒ nõ vellet qͥs illi finalr adhere /
re.vel pꝛopt᷑ illð deo diſplicere.aut ſcient

3 eiꝰpcepta mãdata q cq; facere..(Sꝛo
ãplioꝛi iſuꝑ tã dicẽdoꝝ q; etiã iã dictoꝝꝛ
⁊ ſpẽaliter ſupꝛavbi actũ eſt qñvicia capi
talia moꝛtalia ⁊ qñvenialia exiſtãt.decla
ratõe.eſt ſciẽdũ.qꝙ qꝛ actꝰmoꝛales/ñ ſolũ

catũ ex ſuo obiecto ſeu rone ſui obiecti bz
ꝓſit moꝛtale ex genere ſiue ſit deũ dire⸗

O

o

keehpiſt

neobi
cuinten
cts 9

ſectieet

ipſius
geoin
illoͤn

naepen
enpli⸗⸗

leadeali
deubab
pocht

(Ricn
ſooge
ſins⸗
mon⸗
ſitto⸗
nere⸗
triß
Pc
ligiil
lene
wor⸗

oe
fitnen

Vekn

morgli
giidel
mono⸗

Alseri

ſupiorit
forönee
ſitdolo⸗
ceco

feco⸗

maget
buser
coii
nalaye
liinſn
mortli
woneae
wonlu
onined
nigap
rodeno
keape
leabe⸗
bem

oco

üllerſeen
üinſelni.
Acd icinan
Atglic ſunn
Giqginfmin
krſpean oni
1n. Ktiſtngg,
ononcögut
hilöpanfde
ͦfine tſieno
Uiquiinogi⸗
regulaiportat
iſng ſahne.
Cptöen int
Wyeniglinnan
mipammoſiden
nguikedinidt
Nnleücitd,
dcknortec⸗
V i..
nnn⸗
Gaintiäfune.
pacinsfonr
Naanuangnee
gnäbono
iiücllöee,
ſiobiemhz
Nie
ehonon
Phemuct
eptputa
taßcepit.
in Cüve
imſecon
etmno con
ſicurſunt/
Aabmnoi
ſeurönenui

.

De pctõ veniali ⁊ e cognitide 29

recipiũt rõem boni et mali ex obiecto ſeu
rõne obiecti.ſed etiã ex aliqua diſpoſitõe
ſen intentöne agẽtis! qñq; ↄtingit ꝙ ille
actus q alias ex ſuo genere ſcʒ rõe ſui ob/

iecti/eẽt pctm̃veniale.expꝑte diſpoſitiõis

ipſius agęetis efficit᷑ moꝛtale. Vel qꝛ ipſe

agẽs in illo cõſtituit ſuũ finẽ vltimũ Ael
qꝛ illð ad aliqͥd aliud oꝛdiat qð ex ſuo ge

nere pctm̃ moꝛtale exiſtit. VUtputa gr̃a ex

empli. Si iuxta ſupꝛa tacta/aliqͥs de di/

lectõe alicuiꝰboni ↄmutabilis / quã citra
deũ haberet/intãtũ trãſiret.qꝙ illi tali bo/

no cõmutabili/tanq; ibi ſuũ vltimũ finẽ

coſtituẽs adhereret. iã illð quod alias ex
ſuo genere nõ eſſʒ niſi veniale pctm̃.exip
ſius agẽtis diſpoſitiõe ſeu intentõe fieret
moꝛtale. UVel in alio exẽplo met ſuꝑiꝰpo/

ſito.vbi qͥs verbũ ocioſum qð de ſuo ge/
nere nõ eſt niſiveniale/oꝛdinaret ad adul

teriũ cõmittẽdũ.tũc verbũ ocioſum eſſet

pctm̃ moꝛtale.Et ſᷣm hoc ꝓpꝛie hñt intel/

ligi illi quatuoꝛ modi/qͥbus pctm̃ venia
le ðꝛ effici moꝛtale.ſupꝛa/vbi de peccato
moꝛtali actũ eſt/ſpecificati
ex oppoſito contingere p̃t ꝙ ille act?qͥ ali
gas ex ſuo genere ſcʒ rõne ſui obiecti eſſet
pctm̃ moꝛtale.ex ꝑte ſeu diſpoſitiõe agẽtꝭ
fitveniale ꝓpter hocſcʒ ꝙ actꝰeſt ĩpfectus
id eſt nõ pfecte a rõe q̃ eſt pꝛimũ actuum

ilr etiam

moꝛaliũ directiuũ ſeu regulatiuũ pꝛinci/
piũ /deliberatꝰ. Sicut de ſubitis ſeu pꝛi/
mis motibo infidelitatisvel blaſphemieꝛ

Alijs exeplificari poſſet. Ael etiã iuxta in
ſupꝑioꝛ ib tacta de inuidia. q̃ ex ſuo gene/

re/rõneq; ſui obiecti eſt pctm̃ moꝛtale.cũ

ſit doloꝛ ⁊ diſplicẽtia de bono alteriꝰ q re
cte cõtrariat᷑ charitati. Si tñ in motu ip

fecto ⁊ nõ plenea rõne deliberato ↄſiſtat.

manet ſolu pctm veniale. Et ſicde pluri/

bus exẽpliſicari poſſet de qͥb magis ĩ lo/
co iã allegato.vbi qñvicia capitalia.moꝛ
taliavelvenialia exiſtãt actũ eſt. ¶ O aũt
tã in ſuꝑioꝛibo qᷓ; in ſẽntibo vbi de pctõ
moꝛtali ⁊ de pctõ veniali agit᷑ê/ addit᷑ hoc
nomẽ actuale.cũ tñ plura ſunt pctã tam
moꝛtalia qᷓ;venialia.q̃ in non faciẽdo ſeu
omittẽdo conſiſtũt.q̃ cõiter pctã omiſſio
nis appellant᷑.rõ pꝛincipalis fuit/ad cla/
riꝰdenotandã dr̃am inter pctm̃ oꝛigina/
le.⁊ pctm̃ nõ oꝛiginale qð cõiter ꝑ actua/
le ab oꝛiginali diſtinguit᷑. qꝛ nõ niſi actu
ab extravel ab actu q̊dã interioꝛi volũta/

tis cõmittit᷑ qð nõ ſic eſt in pctõ oꝛigina

li.vt ſatꝭ in ſuꝑioꝛib declaratũ eſt. ¶ Lir

ca que pctã omiſſiõis qᷓntũ ad pñtẽ mate
risꝗ ſpectat/eſt aduertẽdũ ꝙ omiſſio eoꝛũ

ſcʒ ad q̃ hõ tenet᷑.quia alias ꝓpꝛie nõ eſſet
omiſſio.aliqñ cõtingere põt/ ex ſola inad
uertentia ſeu obliuiõe.vtputa gr̃a exepli
Ciũ aliquis hoꝛa debita qua tenet᷑ ire ad
eccłiam/obliuiſcit᷑ ire.⁊ talis omiſſio nul
lũ vel modicũ eſt pctm̃.qꝛ iã extra actũvo

luũtatis eſt Adhuc ſi illa obliuio ex aliqua
alia cauſavel occaſione.ſiue ꝓpinq̃ ſiuere

mota pᷣcedente.circa quã hõ ꝓuidere po/
terat ⁊ debebat/cõtingeret/eſſet maiꝰ pec
catũ circa illa/qᷓ; circa ißam omiſſionẽ in
ſe.Aliqñ vero cõtingere pᷣt omiſſio ex ali

gquibo alijs cauf ſeu occaſionib/q̃ iñ non

ſunt in ptãte hoĩs.vtputa in exeplo iam

cepto. Si aliqͥs ꝓpter grauẽ infirmitatẽ/

vel alias contra ſuã voluntatẽ detent ſen
impeditꝰ/nõ iret ad eccłliam hoꝛaqᷓ tenet᷑
⁊ tũc ipſa omiſſio nõ hʒ rõem pctiim mo

nec ꝓpꝛie in iſto caſu dz dici omiſſio.Ali/
qcũ autẽ cõtingere pᷣt omiſſio ex cau vel

occaſionibo.que ſubiacẽt volũtati hoĩs.⁊

tũc omiſſio habet rõem peccati Quia tũc

ſem per opoꝛtʒ ꝙ illa cauſa ſeun occaſio in
qᷓntũ eſt voluntaria/habeat aliquẽ ad mi
nus interioꝛẽ actũ voluntatis.qð poteſt
cõtingere ſeu cõſiderari duplxr. Vno mõ
qñ ille actꝰ interioꝛ volũtatis directe ſer
in ip̃am omiſſionẽ.vtputa in exẽplo iam
tacto.Aliqͥs hoꝛa debita qꝗᷓ tenet/ omittit

ire ad eccłiam/ſolũ qꝛ vult nõ ire vitãs la
boꝛẽ vel hmõi.⁊ tũc talis actus volũtatꝭ
ppꝛie ⁊ deꝑ ſe ꝑtinet ad omiſſionẽ Nolun
tas eteni cuiuſlibet pcti ꝓpꝛie ⁊ de ꝑ ſe ad
illud pctm̃ ꝑtinʒ. eo ꝙ volũtariũ eſt de rõ

ne pcti.intatũvt dicat Aug.peccatũ adeo
volũtariũ eſſe ꝙ ſi nõ ſit volũtariũ/pctm̃

nõ eſt. Alio modo cõtingere ſeu cõſidera

ri pᷣt qñ ſcʒ ille actꝰvalũtatꝭ ñ fert᷑ directe ĩ
ipᷣam omiſſionẽ.ſʒ fert᷑ in aliqd alið ꝑ qd
ↄtigit omiſſio illiꝰad qð qͥs tenet᷑. Et iſte
vocat᷑ actꝰexterioꝛ ⁊ deꝑ accũs. Oõð iterũ
duplr conſiderari pᷣt.Quiavel illð in qð

ſic fert ipſa volũtas / eſt ipſi omiſſioni cõ
iunctũ.vtputa ↄtinuãdo exẽplũ iã ceptũ

Aliqͥs omittit ire ad ecdeſiã hoꝛa debita

q̃ tenet᷑ quia tũc vult ludere vel bibere. et

ludit vel bibit.certũ eſt ꝙ ille actꝰludẽdi
vel bibẽdi illa hoꝛa.eſt actus cõiunctꝰilli
omiſſioni. Vel illud in qð voluntas fert
nõ eſt ipſi omiſſioni ↄiũctũ·ſʒ eſt rede
J 5

Compendiũ theologie

et remotũ / vtputa Aliquis vult diu vigi
lare de ſero ⁊ vigilat/ ex que contingit ꝙ
omittit ire ad eccleſiã hoꝛa matutinarũ.
certũ eſt ꝙ ipſe actus vigilãdi de ſero/ nõ
eſt cõiunct?ipſi omiſſioni. Ex qbo ptʒ ꝙ
licet ipa pctã omiſſionis deꝑ ſe et ſimplłr
ↄſiderata/ poſſint eſſe abſq; aliquo actu
ab extra.reſpectu iñ actuũ tã interioꝝ ip/
ſius volũtatis ⁊ de ꝑ ſe/qᷓ; exterioꝝ ⁊ de ꝑ

aæaͥr,rcñs nõ ſunt ſine aliquo actu. Et exin/

de actualia dici pñt. Per iam hic tacta pᷣt

quiſq; apud ſe ꝑpẽdere/qñ pctã omiſſio/

nis ſunt moꝛtaliavel venialia.vel grauia
vel leuia.ↄſideratis ſcʒ obligatõeqᷓ quis
ad aliqͥd faciendũ tenet᷑.et neceſſitate vel

vtilitate illius ad qð ſic tenet᷑.et cauſ᷑ ſeu

occaſionibe ex quibus omiſſio contingit

„ 7

Via vero omne pctm̃ actnale

rum motuũ ⁊ quando peccata exiſtant.

ſiue moꝛtale ſiue vẽiale / cõiter
a pꝛimis motibooꝛtũ habʒ. im
mo ipſi pꝛimi motus int᷑ pctã

NYyenialia cõputant᷑ In omni eni tentatõe

eſt cõiter iſte ſucceſſus.qꝙ pꝛĩo inſurgit pᷣ
mus mot.quẽ ſeqͥ᷑ delectatio.⁊ exiñ con
ſenſus. Oꝛdo enĩ tentatiõis hic cõiter eſt
ꝙ ꝑ tria ſucceſſiue in pctm̃ inducimur.ſ.
ſuggeſtiõe. delectatõe. ↄſenſu. ita ꝙ ꝑ ſug
geſtionẽ que ſiue ab extra.vt a diabolo ⁊
mũdo.cuiuſmodi tentatio nõ eſt pctm̃ ſʒ
materia exercẽdevirtutis.ſiue ab itravta
fomite.qͥ nobis ineſt/ꝓcedat:excitat᷑ pꝛi/
mus motꝰ.⁊ ibi tentatio inchoat᷑. ꝑ dele/
ctatõʒ ꝓgredit᷑⁊ ꝑ ↄſenſum ↄſummat᷑.q̃
tñ ↄſummatio ĩtelligat̃de ↄſenſu in actũ
nã aliquẽ eſt reꝑire ↄſenſum in delectatõ
nẽ / in quo licʒ ↄſiſtat pctm̃.nõ tñ ibi pꝛo

pꝛie ðꝛ tẽtatio ↄſummari.vt latiꝰinfra de

clarabit᷑ Ideo ꝓ clarioꝛi intellectu tã iam

dictoꝝ q; etiã dicendoꝛũ (venit aliqd de

ipſis pᷣmis motibo deęlectatõe⁊ ↄſenſu/in

generali tãgendũ. ¶ Pꝛo quo ſciendũ ꝙ

anima ſenſibilis duplicẽ habet potentiã
Vnã appꝛehenſiuã.aliã motiuã.Appꝛe

henſiua iteꝝ diuidit᷑ in appꝛehenſiuã de

foꝛis.⁊ in appꝛehẽſiuã de intus ſeu ab in
tra. ¶ Dires appꝛehẽſiue de foꝛis ſeu ab
extra ſunt quinq; ſenſus ꝑticulares ſiue
exterioꝛes.ſ.viſus auditus.guſtus.odo/
ratus tactus.Et ſunt vires appꝛehgline
paſſiue.qꝛ ſenſatio fit in ipſis

(De natura pamo/

enſibo/ ab

intra ſuſe bigd 7 nõ ab extra mittendo.
Et ſunt ii
ſingulariũ.⁊ nõ vniuerſaliũ. Et hñt oẽs
vnam oꝛiginẽ/a ſenſu cõi.a quo veluti li
nee a centro exeũt.Et ad cauſandũ in eis

debitã ſenſificatõem/quatuoꝛ opoꝛtet cõ
currere.ſ.obiectũ pñs.mediũ deferens.et
diſpoſitũ oꝛganũ cõueniẽs ⁊ ſanũ.⁊ actu
alem aie intentõem Et in multis cõöueni

unt ⁊ differũt adinuicẽ. q̃ pꝛo materia p/

ſenti noeſt nocſiarii erumae Jelien
te appꝛehẽſiue ab intus/ſuntenq; po
tẽtie interioꝛes anĩie ſenſibilis.q̃ ſunt ſen

autẽ appꝛehẽſiue ab intus/ſuntò

ſus cõis.imaginatio.eſtimatio.fantaſia.

⁊ memoꝛia.Et ſunt etiã oẽs iſte qnq; po
tẽtie paſſiue.quia ab intꝰſuſcipiẽdo app
hendũt ⁊ patiunt᷑ a foꝛmis reꝝ ſingulꝗari
um. Et ſunt etiã circa ꝑticłania tm̃ ( Et
eſt ſenſus cõ ispotẽtia que oĩm ſenſuum
pꝓticulariũ obiecta appꝛehẽdit. Nam alij
ſenſus ſimilitudines ſuoꝛuʒ ſenſatoꝝ ad
ſenſum cõeʒ reducũt.quo mediãte.de ſin
guloꝛum ꝓpꝛietatiba iudicãt ⁊ diſcernũt:
Quia ſᷣm iudiciũ ſenſus cõis/appꝛeben
dimꝰ nos videre qñ n audire qũ

qaudimꝰ.⁊ ſic de alijs ¶ Airtus autẽ ima/
ginatiua/eſt potẽtia appᷣhẽſiua.in q̃ ima
ginatõnes reꝝ ſenſibiliũ reſeruant᷑. Iſta
virtꝰ plus abſtrahit q; ſenſus.qm̃ ſenſus
non accipit foꝛmã rei niſi ipſa re pñte.

Imaginatio vero ſoꝛmam rei reſeruat.re

etiã ipa abſente Et in h differta ſenſu cõi
qꝛ ſenſus cõis indiget pñtia rei exteriorꝭ
ſicut ſenſus ꝑticularꝭ.imaginatio vo nõ

Iſta virtꝰ vocat᷑ theſaurꝰ foꝛmaꝝ. qm̃ ſiẽ
dictũ eſt dictũ eſt foꝛme reꝝ a ꝑticularib⸗

7 „

ſenſibo recepte in ea retinẽt ⁊ ſeruant᷑. Et

de iſtis duab potẽtijs ſufficiãt que dicta
ſunt ſummati / ꝓ intellectu dicendoꝝ teti
giſſe. Qui amplioꝛa ⁊ etiã de alijs tribus
potẽtijs qᷓſierit/ ad philoſophũ recurrat-

De vi ſenſibili mo

tiua ſpiritualiter.

Is ſenſibilis motiua/q̃ndocʒᷣ
mouet ſpualr.qnʒ coꝛꝑalrOñ
wmouet ſpũalti/ðꝛ appetitiua.qᷓ
etiã duplr mouet.i.aut diligedo aut odiẽ
do.Juxta q diuidit᷑ in cõcupiſcibilẽ.⁊ in

iraſcibilẽ. p q̃s aia appetit bonũ vel iſur /

git cõtra malũ. Et exiñ oꝛiunt᷑ qtuoꝛ affe
ctõnes.ſ.gaudiũ ſpes doloꝛ.timoꝛ.¶ De

ſenſu alitate. Senſualitas etiã eſt vis aie

ſenſus / ſolu ꝑpceptibiles rerd/

min

enſbii⸗
niscocn
differt
loſunt
Concu
veſſant
nodel⸗
gogeſ.
eſtgzn
beutisl
ſecalio
“
feke
ehu
lont
ſebi

ipſt
blli
ſonſ

turi
roc

oia⸗

giet
motin
byſen
(Rpil

kexin

lesge
Won
opnr
ſibil
agſe
hitn

mnimg,

i⸗ Ottnsz
agunnt
Cauſancines
Auuc opong
Cüdeſenne
estſinitn

nmulniscine,

o ngten
dnnr. (Dn

oſuntengn

ſdiis ſntin
wiiihg
merſtgin
dnum
1goinintan

Nchäis Anf

nnnnr
monmürkeſt
ocs ncn

—
npilliſn
Piimindin

Mhuni
isgfilnis
gie
ut
muſencii
micnenos
nmofoſt⸗
mm affſi
innalmt
rſoumt
fcitanedic
ddetncorn
dellonttu
phi tanm

Hl

Guuglt
L Ppeut/
huu
uit u⸗

1 „,
U,

anickton

ipſis fundãt.vt tpantia qꝗᷓ eſt in ↄcugiſci⸗
ſenſibilis motiua/mouẽs coꝛpꝑalit᷑.diui/

De petõ veniali ⁊T er cognitiõe 29

ſenſibilis motiua.⁊ ad idẽ mouet ad qd
vis cõcupiſcibilis ⁊ iraſcibilis.ſʒ ab eis
differt. EPrio qꝛ ſp appetit q̃ delectabi/
lia ſunt coꝛpi.⁊ q̃ ei nociua ſunt refugit.
Loncupiſcibilis vero ⁊ iraſcibilis/ bene
verſant᷑i mouẽt᷑etiã circa bonũvel malũ
nõ delectabile nec nociuũ coꝛpi. Secun
do qꝛ ſenſualitas/magis coꝛpicõiungit᷑
eſtq; magis ad carnem dep̃ſſa Et ſicut in
bꝛutis ita in hoĩe/ſuo ꝓpꝛio motu mouet᷑
nec aliq̃ lege ſtringit᷑quin ſꝑ in appetitu
reꝝ ad coꝛpꝰ ꝑtinẽtiũ/moueat᷑ Nobilius
tñ eſt in hoĩe q; in bꝛutis qꝛ in hoie ei cõ/
uenit aliq̃liter ſubiectã eſſe ⁊ obediẽtẽ vo

NE S er ?*

luntati ⁊ rõni. Sed cõcupiſcibilis ⁊ ira/

ſcibilis/ cõiungũut᷑ rõni. ⁊ ꝓut ſunt in ho/
mine rõne frenant᷑ ac regũt᷑ virtutibo q̃ in

bili.⁊ foꝛtitudie q̃ eſt in iraſcibili(

dit᷑ in virtutẽ naturalẽ.in vitalẽ.in aĩaleʒ
Pꝛima ſcʒ naturalis motiua eſt humoꝝ

mediãtibo arterijs qᷓ radicãtur in epate. ?

hocꝑ ſpm̃ naturalẽ. Scða ſcʒvitalis / eſt
motiua pulſuũ mediãtiba arterijs.q̃ radi
cant᷑ in coꝛde.⁊ hoc ꝑ ſpm̃ vitalẽ.Tertia
ſcilʒ aĩalis eſt motiua mẽbꝛoꝝ mediãtib⸗
neruis.q rradicant᷑ in capite.⁊ hoc ꝑ ſpm̃
aĩalẽ.Et ſᷣm iſtoꝝ diuerſitatẽ vt videt᷑di
cit᷑ſpũs naturalis vitalis.⁊ aĩalis.qui tũ
vn⁊ idẽ eſt ĩ ſuba.licʒ ſᷣm cõpatõeʒ dicto
rum motuũ/diuerſificet in ratione.

po/

tentijs anime rationalis.
St inſuꝑ ſciendũ ꝙ quãtũ ad
pfitem materiã ſpectat ⁊ ſuffi/

Ait yjpotẽtie aĩe rõnalis ſᷣm ph̊ʒ
pꝛincipalit ſeu pꝛimaria diuiſiõe diuidũ
tur in cognitiuã quã theologi intellectũ
vocant.⁊ ĩ motiuã quã theologi affectũ
noĩant.Lũc eni potẽtia aĩe/intellectꝰ ðꝛ⸗

qñ eſt appꝛehẽſiua.Et volũtas ðꝛ qñ eſt

motiua. ¶ Itẽ ſciendũ ꝙ aia q̃ſdã vires
hʒ/ſepatas a coꝛꝑe.⁊ ſ̃m qͥs nõ innititur
coꝛpꝑi.licʒ eis vtat᷑ vtẽte coꝛpe.vt ſuntvel/
le ⁊ intelligere. Quaſdã vero hʒ inſeꝑabi

les a coꝛꝑe maxime reſpectu hoĩs qᷓntum

ad oꝑatõòem.qꝛ ſcʒ aĩa extra coꝛpus / eaꝝ
oꝑatõem exercere nõ pᷣtvt ſunt vires ſen⸗
ſibiles de qbeſupꝛa Habz etiã aliqᷓs quo

ad ſe dũtaxat vt ſunt rõ.volũtas.libeꝝ ar

bitriũ. Aliqᷓs vero hʒ qͥbo coꝛꝑi pꝑmiſcet᷑.

vt ſunt vis naturalis.vitalis.⁊ aĩalis.de
quibus ſupꝛa tactum eett.

Wis motiue ani

me rationalis diuiditur.
Tinſuper ſciendũ.qꝙ; vis moti
ua aie rõ nalis/diuidit᷑ ꝑ imꝑa
ciuã/in conſiliatricẽ/ in affecti
uã/⁊ in cõſiliatricẽ ⁊ affectiuã ſił. Pꝛima
eſt libeꝝ arbitriũ ⁊ ſinderiſis.ſcda eſt rõ.
tertia eit volũtas.qrta ðꝛipſe intellectus
pꝛacticus. Detribus pꝛimis ſolũ exigit
materia pꝛeſens facere mention

e libero arbitrio

Ihbey arbitriũ ſᷣm Augu. ðꝛ fa
ccyltas rõis ⁊ volũtatis. q̃ eligi
tur bonũ gratia exũte? malum
Inratia deſiſtete. In q̃ diffinitõ
ne/ponit᷑ rõ vt cõſiliariꝰ.⁊ volũtas vt im

pꝑans. Rõ eni dicit aliqͥd eẽ bonũ vel ma/
lũ.⁊ volũtas facere vel nõ facere ĩꝑat.Ex

q̃ etiã diffinitõe ac etiã ipſa liberi arbitrij

denoĩiatõe/claꝝ eſt ꝙ libeꝝ arbitriu/ rõeʒ
⁊ volũtatẽ compᷣhẽdit. Arbitriũ eſt ipſiꝰ
rõis.libertas ãt eſt ipſi volũtatis. ¶ Eſt

tñ circa hoc aduertendũ ꝙ libeꝝ arbitriũ
duplicit᷑ conſiderari pᷣt. Bno mõ ſimplr
ſm ſe ⁊ ſuã eẽntiã.⁊ tũc libeꝝ arbitriũ/ni
hil addit ſupꝛa rõem⁊ voluntatẽ.Et iſto
mõ ↄſiderãdo/nõ ꝓpꝛie ſibi cõpeteret dif
finitio ſupꝛa poſita.nec ꝓpꝛie tũc deberet
dici vis aĩe rõnalis ĩꝑatiua Alio mõ põt
cõſiderari ſ̃m qͥd ⁊ ᷣm qᷓndã relatiõem.et
tũc aliq̊ mõ addit vltra rõem⁊ voluntatẽ
nõ qͥdẽ ꝙ in rõe ⁊ volũtate ponat aliquã
nouã q̃litatẽ eſſe.ſʒ ſolũ qᷓndã liberã ⁊ na
turale aptitudinẽ ⁊ facultatẽ concurrẽtie
rõnis ⁊ volũtatis acaliquẽ actũ:⁊ tũc p/

pꝛie ſibi cõpetit diffinitio pᷣdicta.qꝙ ſcʒ ẽ

facultas ſiue ↄſenſus volũtacis ⁊ ronis.
Et ĩpoꝛtat ſeu dicit illa facultas/qodam
dominiũ ad aliqͥd diſponendũ ⁊ faciẽdũ

qð nõ eſt rõis tm̃ nec voluntatis tm̃.niſi

aglia cõcomitãte ⁊ cõtradicẽte.Sicut per

qðdam exẽplũ.ex cõcurſu virtutis manꝰ

⁊ virtutis oculi/reſultat poteſtas ſcribẽ/
di.ad qð tñ altera ipaꝝ virtutũ ꝑ ſe nõ ſuf
ficeret. Sic ex cõcurſu rõis ⁊ volũtat/ re
ſultat q̃dã libertas/ ſiue quoddã dñium
ad aliqͥd diſponẽdũ ⁊ faciẽdũ.ad qð alte/
ra ipaꝝ ꝑ ſe nõ ſufficeret. Et iſtud pꝛope

dicitur libeꝝ arbitriũ.⁊ tune wo⸗ vis
4†

4*
6

motiua aĩe rationalis impatiua (eſt

ſinderiſi quid

—

Ingeriſis / eſt vis motiua ſeu
potẽtia naturalis aĩe rational/⸗
que ſp nata eſt figi in ſuꝑioꝛi/
bus/naturalit mouẽs ⁊ ſtimu
lans ad bonũ ⁊ abhoꝛrẽs malũ.⁊ in iſtis
nunqß eſt erras. nec ᷣm ſinderiſim eſt pec
care Et dicũt aliq ſinderiſim eẽ ↄſciaʒ vet
conſcie iudiciũ.Et dicit᷑ etiã vis imꝑati/
qꝛ ſꝑ de ſe ĩpat ⁊ inclinat ad bonũ.

MDerone quid eſt

Altio dicit᷑ ipſavis motiua aĩe
rõnalis ↄſuliatrix⁊ diſcernit cõ

— ferẽdo int᷑ bonũ ⁊ malũ.⁊ inter

QQ bonũ ⁊ meliꝰ.cõꝑando ſcʒvnũ
ad alten Et ð ſimul cognitiua ⁊ motiua
Cũ eni iundicat aliqͥd eẽ bonũ vel malũ ⁊
ibi ſiſtit. tũc dicit cognitiua. Si vero vl/
teriꝰpcedat iudicãdo aliqͥd bonũ vt ſcxꝝrfi
gt.vł malũvt euitet᷑/tũc ðᷣꝛ eẽ motina Si
vero adhuc ampliꝰpcedat ⁊ nõ ſolũ iudi

cat aliqͥd eẽ bonũ vt fiat.ſʒ cũ hoc etiã il/

lud fieri appetat. tũc iã trãſit in libeꝝ ar/
bitriũ/qdð cõpꝛehedit rõem⁊ volũtatẽ.vt
ſupꝛa dictũ eſt. ¶ Becvis aĩe.ſ.q rõ dinidi
tur in ꝑtẽ ſuꝑioꝛẽ ⁊ in ꝑtẽ inferioꝛẽ Pars
ſuꝑioꝛ/cõiter rõ ſuꝑioꝛ noĩat᷑.Et ꝑs infe
rioꝛ rõ inſerioꝛ.Et licʒ iſte due ꝑtes idem
ſint in re ⁊ eẽntia.diuerſificant᷑ iñ ſᷣm rõʒ
ſuaꝝ oꝑationũ ſen officioꝝ ac etiã ſuarũ
diſpoſitionũ. ſicut diceret᷑ de eodẽ oculo
nüc ſurſum nũc deoꝛſuʒ aſpiciẽte. Suꝑi
oꝛ eni ꝑs rõis ſeu ſupioꝛ rõ diuinis ⁊ eter
nis intẽdit.inferioꝛ vero de trãſitoꝛijs iu
dicat ⁊ ea diſponit. Itẽ ſuꝑioꝛ ꝑs rõis in
nitit᷑ ⁊ rõcinat᷑ ꝑ leges ſeu ꝑ rões diuinas
⁊ eternas.vtputa hoc eſt faciẽdũvel nõ fa

ciẽdũ qꝛ; e beſpi vel ꝓphibet. Nec hʒ mo
tũ circa res trãſi

ucl toꝛias ⁊ tꝑales / niſi inqn
tũ ad eas p modũ ↄſilij rões eternas ⁊ di

ninas deducit. Inferioꝛvero ꝑs innitit:
rõcinat᷑ ꝑ leges ⁊ rõnes hũanas. vpola

tale qͥd faciendũ eſt vel nõ faciẽdũ.qꝛ h
neſtü vel inhoneſtũ eſt. Ael qꝛ rei publi /
ce expeditvel nõ expedit. Itẽ ſuꝑioꝛ ꝑs re
git ⁊ hinc vocat᷑ ſuꝑioꝛ inferioꝛ vero regi
tun ⁊ hinc vocat᷑ inferioꝛ. Suꝑ ꝑs ↄpat᷑
hoĩ ade.⁊ ſibi cõiter attribuitoſenſus.qꝛ
Dü rõ ad ſuꝑioꝛa ↄuertit᷑/purgat᷑ ⁊ illũia/
tur.dũq; rões ecnas cõſpicit/in bono foꝛ

hoc vel illð/ðꝛ deliberatiua.Et ſm iudi/
ciũ rõis ꝑ quã dirigit᷑ pᷣGt ad malũ indiari

—

Compendiũ theologie

tificat᷑ ⁊vigoꝛat᷑ Inferioꝛ vᷣo ps oↄpat mu

lieri eue.qꝛ dũ rõ ad hec ĩferioꝛa ↄuertit/⸗

⁊ circa res coꝛꝑales verſat᷑.iã ꝑ ſenſualira
tẽ cui ↄiũcta eſt/ molliri incipit ⁊ ſepe ab
eis allicit᷑ ⁊ trahit᷑. Nidet enim ſibi ſ. po
mũ poꝛrigi.i.illecebꝛã/q̃ eſt carnalis con

centia ⁊ delectatio/ vicinam habet.

quadam eius diuiſione.
Oluntas ðᷣꝛ vis affectiua mo/
tiua.iĩmo int᷑ motiuas pᷣcipna.
ci ſit generalis motrix oĩm vi/
riũ.Cũ enĩ intellectꝰ appᷣhendit aliqͥd vt
bonũ / vel vt ↄueniẽs.volũtas viriboaffi
xis ipſis oꝛganis ſenſuũ/ imꝑat. ſicuteſt
viſui ad videndu.auditui ad audiẽdũ.et

ſic de alijs ſenſibo Silr in motu localivo
lũtas imꝑat vᷣtuti aiali motiue mẽbꝛoꝝ.

2 vᷣtuti q̃ eſt in neruis.⁊ ita mouet ad am

bulãdũ ⁊ curredũ ⁊ hmõi ſilia ( Int po
tẽtias aĩe nulla eſt liberioꝛ.qꝛ nec obliga

tur oꝛgano.nec cogit᷑ obiecto ꝓpter qð di
cit Aug ꝙ nibil adeo in nr̃a ptãate eſt / ſiẽ
volũtas.Et diuidit᷑ in voluntatẽ natura

lé ⁊ in deliberatiuã Pꝛĩa ſcʒ naturalis di

rigit᷑ ꝑ ſinderiſim. Scda vero.ſ.delibera

tiua dirigit᷑ ꝑ rõem.Et ſunt idẽ in eẽntia

ſeddifferũt in modo appetẽdi ſeu volẽdi
Naturalis eĩſe inclinat ⁊ inſtigat ad bo/
nũ honeſtũ.⁊ remurmurat õ malũ.qꝛ cuʒ
ꝑ ſindereſim dirigat᷑immutabilr appeti
tus eiꝰad btitudinẽ inclinat᷑ Seipaa
tiua vo pꝰrõis deliberatõeʒ /aliqñ adhe/
ret bono aliqñ malo.⁊ ꝓut anperi facere
Et ᷣm iudi⸗

qꝛ ſepe ↄtigit rõeʒ in deliberado defſicere

7

Ein pꝛimi mot ſint

Sts ſic pſuppoſitis vidẽdũ nunc
occurrit de ipſis pᷣmis motiboan. ſ.
ſint pctãꝛ que.Qõ in effectu eſt q̃re
re.an in ſenſualitate poſſit eſſe pctm̃cuʒ
ipſa ſenſualitas hmõi motuũ pꝛĩcipiũ ſit

—

⁊ ſubiectũ.Circa qðvarij ſunt modi dicz

di.ſed qᷓntũ ad hũc tractatũ ſufficit/tãget᷑

cõioꝛ Pꝛo cuiꝰdeclaratõe eſt adhuc vltra
ſupiꝰ notata ſciẽdũ.ꝙ ſenſualitas in hoc

ꝓpoſito duplłr ↄſiderari pᷣt. Ano mõ in ſe

et ſimpłr. ⁊ iſto mõ ſenſualitas in furiof
⁊ inſantib ſicut ⁊ in alijs hoĩboeẽ ðꝛ.im/

De voluntate et

noiton

chſup⸗
iton
pmößt

ctine⸗

dilio74

nmoben/

oꝛolnar
foez vid

inan
ſasen
Cri
goae
rte⸗/
fͤbi
tacti

han

ſt
n
ni
tti

●

. o
minn

An pꝛimi mot ſint peccata et uue 29

mao iſto mõ ↄſiderzdo / iea vt dicit Aug.

oꝛdinabilis Et iſto mõ ſumedo ſic deſcri

üitin vtcq; ſupꝛa tactũ eſt) cũ bꝛutis cõicamus. bitur.pꝛimꝰ motus eſt motꝰ ſenſualitatꝭ
mnchtrſen Et iſto mõ accipiẽdo/in ſenſualitate nul ſm impulſum fomit.tendẽs ipetuoſead
ſeninſciſe lo mõ pt eẽ pctm̃.Alio mõ pᷣt ſenſualitas fruitionem creature delectabilis Nuiuſ/
ſtnngian conſiderari nõ ita ſimplr.ſʒ qdãmõ reſpe modi pmi motꝰ ſenſnalitat/ Ida modo ĩ
Mnamebe ctiue / put ſcʒ eſt qdãmõ ad rõem oꝛdina/ nr̃a ptate ſunt.⁊ q̃dãmodo n.Si eni qli

lgteee

diniſone. moueri/⁊ ſic dãmõ a regula iuſticie de / do deęcliare ⁊ ipedire ne inſurgat. Si aũt
Stfininn oꝛdinari:talis ei deoꝛdinatio /hʒ rõʒ pecc oes ſimul conſiderẽtur. ñ ſunt i ptate no
nnnzch cati.inqntũ tñ pctm̃ dicit ⁊ ipoꝛtat qndã ſtra.qꝛ licʒ iĩpedire poſſumꝰ ne iſte vel ille
Snoniteinͤ rõeʒ vicij Indãq; deoꝛdinatiõeʒ/q pt eſſe inſurgat:non ẽtñ in ptãte nra facere qͥn
enitcliir. via ad opꝰphibitũ ⁊ vituꝑio dignũ. Nõ aliqͥs iſurgat.immo du vni obuiare niti⸗
Güngriinff tñ inntũ pctm̃ dic culꝑã.qꝛ actus vicio mur:æx altera ꝑte pᷣt ali motꝰſurrepe.õ
inon ſat ſus/ea ſola rõe ðꝛ culpaq̃ eſt a voluntate eni pᷣt eẽ ſimul intetio volũtatꝭ rennẽt ʒ
int nlii Et iuxta hũc duplicẽ modũ ↄſiderãdi ve diuerſaĩ actu Vt daripᷣt exẽplũ de nauta
W rificat illõ qð a nonnullis dicit. ꝙ eſt al / qui ſingula foꝛamiĩa ſue nauis obſtruere
— qs act pꝛius ſenſualitatis ſimplroſide/ pt neꝑ ulla aq intret. Sʒ nõ pᷣtoĩa ſimul
tünu n rate/qᷣ nõ eſt ꝓꝛiꝰ actꝰ ſenſualitatis inin obſtruere vt aꝗᷓ nuſch innet. Et ratio eſt
ii tũ buana ¶ EHtetiã ſciẽdũ ꝙ vtex ſupꝛa q huinſmodi pmi mot ſenſualitatis ſi/
(r tactis ſatis elici pᷣt/triplex in aia qntũ ad cut ſunt pctã.ita ſunt pena pcti.ſ.oꝛigĩa⸗
mannig hanc materiã ſpectat/reꝑitur eẽ motꝰ ſeu lis.⁊ ideo merito dicũturvenialia.qꝛ hoc
dangech appetitꝰ.ſ.naturalis.ſenſitiuus.rõnalis. ipᷣo veniadigna ſunt. ¶ De tertio motu
mi ginchſt Mot ãt aĩe put hic accipitur/nihil alis ſeu appetitu ſcilʒ rationali dicetur infra:
wunmiun eſt/qᷓ; aĩe incliatio in aliqͥd.⁊ iõ illis anĩe vbi de delctãtione ⁊ ↄſenſu tãgetur ¶ Eſt
nodi virib ſeu potẽtijs/qbo incliatio nõ cöune inſuper notãdũ.ꝙ triplexĩ reſpctũ ad ip/
nMMl nit/ñ attribuitur ꝓpꝛie motꝰ Incliatio ẽt ſamvolũtatẽ reperitur dr̃na actuũ.⁊ ĩtel/
Nuincin eſt in appetitu/qͥ mouet ĩ aliq d agẽdũvel lige ſiue intioꝝ ſiue exłioꝝ.vt ecẽ motꝰite
lami hñdũ.⁊ iõ act appetitiuax vᷣtutũ. lemõ rioꝛes compᷣhẽdãtur ¶ Aliqͥ ei ſunt ſuper
ſirubo⸗ tus ꝓpꝛie vocãtur.ñ ãt actꝰ vᷣtutũ appᷣhen qbo ipᷣ̃a volũtas nullũ hʒ dñiũ.neq; com
miga ſiuaꝝ. ¶ Dot?ſeu appetitꝰnaturalis efſft pletũ neq; icompletũ.ĩmo qͥnetiã eos ſin
blrappei quẽ ñ imaginatio gignit ſeu cauſat. ſʒ ip gillati conſiderãdo.nullo modo ſunt in
ddan 1 qlitatũ naturaliñ diſpoſitio qby natu/ ptãte nr̃a.vt ſunt actꝰqs volũtas ñ ſoluʒ
ei ohe⸗ rales aievires/ſuaſ actões exercẽt Occur non ſperat.ſʒ nec ĩpedire aut repᷣmere p̃ᷣt.
hennfaene ritq; iſte mot repẽteꝛ q̃ſi ſubito.vt eẽt da xt ſunt pꝛimi motꝰnaturales.de quib ſu
Etsmindi/ re exm̃ in repẽtino motu ſeu appetitu ci p.ꝛa.Et ĩ talib nullũ eſt pctm̃.nec veiale.
nüͤinci bi. vel alteriꝰdelectabilis. Hic motꝰ ĩ nul nec moꝛtale.Et ratio cẽ.qꝛ nullꝰactꝰ/po/⸗
rivodeſent lo rõni ſubiacet.nec obedit.ſʒ necvolun/ nitur ĩ genere moriſeu moꝛalis.niſi habi

OeRe n.

bilis ⁊ ab ea ꝑſuaſibilis Et iſto mõ conſi

derãdo.qñ ↄtigit ſenſualitatẽ ad illicitũ

tas ſuꝑ eo qdᷣcũq; hʒ dominiũcũ natura
lis ſit.⁊ ſit extra genꝰmoꝛis ſeu moꝛale.et

iõ nec in eo pctm̃ eẽ pᷣt.Et licʒ effectualit

bet eoꝝ/ſin gillati ↄſideret᷑. ſicĩ ptãte no/
ſtra ſunt.qꝛ quẽlibet eoꝝ poſſumꝰ pᷣuidẽ

ta conſideratione advolũtatẽ qꝗᷓ eſt pꝛinci
piũ omniũ actuũ moꝛaliũ.Et hinceſt/;
ibi dicitur genꝰ moꝛis incipere.vbi pꝛi/

R in ſenſualitate ſit/pꝛĩo mõ cõſiderata.nõ mo dñiũ volũtat inuenitt r. ¶ Alij unt
unthnn) tñ cõiter noĩatur motꝰſenſualitatꝭ.ſʒ mo actin bus voluntas dominiũ quoddã
tnckhi tus naturalis exeo qꝛ (xt tactũ ectad na / habet / non quidẽ completũ ⁊ perfectũ ſ
iig turaliũ qlitatũ actionẽ conſeqtur Et vo/ incompletũ ⁊ imperfectũ.vt ſunt actusX
. nüͤft catur iſte mot ab aliqͥbo pꝛio ðmꝰmotus non per imperiũ ipſius rationis ꝓcedũt.
un lirad ¶ Dor ãt ſeu appetit ſenſitiuꝰ eſt / q ex ſed tamẽ poteſt eos voluntas ſi voluerit
ino 4 pᷣcedẽti imaginatõeivel pᷣcedẽti motu na impedire et repꝛimere.non quidẽ ne in/
–— turali vomettre. vroratßt iſte mot? ſcðo ſurgant.ſed ne vlterius vſq; ſcilicʒ ad de/
ncnn pmꝰ.qꝛ eſt ille motꝰ/qͥ pꝛio pꝰmotũ natu lectationẽ ⁊ conſenſum pꝛocedant.qua/
liustn . ralẽ / de q̊ ſtati ſupꝛa/ iſurgit ſeu occurrit les ſunt actꝰ qui pꝛecedũt appꝛehẽſionẽ
honon/ Et attribuitur iſte motꝰſenſualitati ſcůo rationis.Et iſtoꝝ actuũ dicit᷑ volũtas cã
i mõ conſiderate.inq̃ntũ.ſ.hũana ⁊ ad rz nõò qdẽ deꝑ ſe.qꝛ nõ imꝑat.ſed de ꝑ c

Compendiũ Cheologie

dens.qꝛ non impedit cũ impedire poſſit
Et iſto modo dicit᷑ volũtas cauſa pꝛimo
rũ motuũ.Et in talibus ſi deoꝛdinatõ cõ
tingat.rõem pctĩ habet.nõ qͥdem peccati

pfecti ⁊ cõpleti.vt eſt pctm̃ moꝛtale.ſʒ tã/

tum incõpleti ⁊ imꝑfecti q̃le eſt pctm̃ ve/
niale.( Aun ſunt actꝰ in quibe voluntas
cõpletuʒ ⁊ plenũ habet dominiũ.vt ſunt
actus qͥ ex eiꝰimpꝑio ꝓcedũt.⁊ qͥ non ſolũ
appꝛehẽſionc.ſed etiã deliberatõem rõis
ſequũt᷑. Et in iſtis cõſiſtũt actus virtutis
vel peccati moꝛtalis.niſi ex electõe pꝛoce
dat. Electio ãt nõ niſi ex imꝑio volũtat
ꝓgredit᷑ Et ideo nõ pᷣt eſſe virtꝰvel pctm̃
moꝛtale.niſi in illis actiboqͥ ex imꝑiovo/
lütatis ꝓcedũt.Et hmõi actuũ dicit᷑olũ
tas eẽ cauſa de ꝑ ſe ⁊ ſimptłr.qꝛvt tactũ eſt
ipſos impat. Et de iſtis actibo latioꝛ in ſe
quẽtibo venit faciẽdus ſermo.Et ſᷣm hãc
diſtinctioeʒ ſteligi atcit idebz / du ſcri
ptu reꝑitur ꝙ ome perm̃eſt involuntate.
nõ eni eſt intelligendũ ꝙ ſit in voluntate
tanq; in ſubiecto.ſed tanq; in cauſa vt ta
cũ eſt de. ſex ſimpłrvel dep accũs ¶ Ex
pꝛecedẽtibo clare liq̃re pᷣt/qñn pᷣmi motus
ſeu motus ſenſualitatis pxtã ſunt.⁊ que.
Hotus eni ſeu appetit? naturalis/q
dicit᷑ pꝛio pꝛimus/nullo mõ eſt pctĩ.qꝛ
yt ſatis ſupꝛa declaratũ eſt. volũtas nul/
lũ ſup eũ dominiũ habet. neq; cõpletum
neq; incõpletũ.neceſt ĩ ptãte nr̃a ¶ Do
tus ſeu appetitus ſenſitiu qͥ ſcõo pᷣmꝰ ðꝛ
⁊ ꝓpꝛie ſenſualitati attribuit᷑ cũ talis mo
tus vt tactũ eſt/ ipſa ſenſualitas ſit pꝛĩci/
piũ ⁊ ſubiectũ pctm̃ eſt ſʒ veniale.Pctm̃
quidẽ tũ ꝓpter qndã inoꝛdinatõeʒ quan/
daq; delectatõeʒ annexã qᷓ in eo eſt. tũ qꝛ
quodãmõ volũtari eſt.nõ quidẽ ſᷣm ſe.ſʒ
qꝛ a volũtate q ſuꝑ eo dominiũ licet incõ
pletũ habʒz. ⁊ ꝗᷓ ſp fᷣm iudiciũ rõis moue/
ri debʒ. ipᷣm du pñtit /nõ ſtati repmit Vl

—

ſcʒ inqntũ pᷣt impediẽdo. vel nõ cõſenti/
re deliberãdo.vel cogitationẽ in aliud di
uertendo. Veniale q dẽ.qꝛ illð dominiũ
qð ſic ſuꝑ hmõi pꝛimũ ſenſualitatis mo/
tũ ipſa volũtas 33· nõ eſt dominiũ cõple
tũ / nec eſt in eiꝰ plenaria ptãte. illo ad qð

ſic ille motus ſeu appetitus ſenſualitatis

inclinat/a ſe ſtatĩ abijcere et ideo ĩ eo nul

la poteſt eſſe rõ pcti moꝛtalis.ſed ſolũve/
nialis. ¶ Aliã rõem quare in ſenſualita/
te mõ quo ſupꝛa cõſiderata/pit eſſe pcim̃.
ſed nõ moꝛtale aſſignãt alij.q licet in effe

litate ſuntipeccata moꝛtalia eſſe
bus om̃ibus liquet ꝙ licet ipᷣe pꝛimꝰmo/
tus ſenſualitatis/non hẽat rationẽ moꝛ/
talis peccati/pᷣt tñ ad pctm̃ moꝛtale ↄcur
rere/immo vix ſine eo põt petm̃ moꝛtale

ctu in idẽ cũ ſupꝛa tacta redire videat᷑/ad
maioꝛẽ tamẽ declaratõem/⁊ qꝛ frequẽter
diuerſi intellectus diuerſis rõnibo mouẽ
tur / viſa eſt non debere omitti. Et eſt iſta.
qꝛ aliterviciat ⁊ deoꝛdinat moꝛtale pecca

tũ.⁊ aliter veniale. Moꝛtale enĩ viciat et

deoꝛdinat deoꝛdinatõe ꝑfecta⁊ ↄſumma
ta/reſpectu finis vltimi.que deoꝛdinatõ
conſiſtit in auerſione ab ipſovltimo fine
qui eſt deꝰ.ac eius cõtẽptu cũ deliberato
conſenſu.que oĩa ſoliꝰſunt rõis.cũ ( vt ſe⸗
pe in ſuꝑioꝛib dictũ eſt)eiꝰſit actꝰhuma/

nos regulare/a in finem vltimũ dirigere
Deoꝛdinatio vero peccati venialis/non

eſt deoꝛdinatio ꝑfecta⁊ cõſummata ſʒ ſo/
lũ inchoata.nõ enĩ hʒ pcti deoꝛdinatõ in

potentia inferioꝛi cõſummari ſed ſolũ in

choari ⁊ in potẽtia ſuꝑioꝛi fit cõſumma/
tio. Et hinc eſt ꝙ in rone que eſt potẽtia
ſuperioꝛ/ↄſiſtit peccatũ moꝛtale. In ſen/

ſualitatevero qᷓ Aeri inferioꝛ/nõ cõ

ſiſtit niſiveniale.¶ Et intelligant᷑ pꝛedi/
cta etiã de bmis motibo/ actuũ ꝓhibitoꝝ
quoꝝ ſcʒ delectatio ⁊ cõſenſus/⁊ a foꝛtio

ri act exterioꝛ/de ſuo genere ſunt aut eſſe

poſſunt pctã moꝛtalia.Nam dealijs/q̊x
delectatio cõſenſus⁊ actus/de ſuo genere

nõ ſunt nec eſſe pñt niſi pctãvenialia?ri/

diculũ eſſet qᷓrere/⁊ nõ bene ſanũ dicere⁊
ponere/eoꝛũ pꝛimos mot que in ſenſua/

ↄmitti. icʒ aliqͥ alit᷑ dicere auſi ſint /diſti

guẽtes circa hoc duo genera pctõꝝ. ſ. ſpi⸗
ritualia/qrũ aliqᷓ vtigere dicũt circa obie
ctũ appᷣhẽſuʒ a ſenſualitate/⁊ a talib rõʒ
inferioꝛẽ ſine ſenſualitate ñ peccare/ vt er
emplificãt ĩ odio felicitatꝭ aliene ĩ ſe Aliqͥ
vo ↄtigere dicũt/ñ circa obiectũ a ſenſua
litate apphẽſum/⁊ĩ taliba roeʒ ĩferioꝛẽ ſi⸗
ne ſenſualitate peccare poſſe/vt indebita
curioſitate ſcie Carnalia ãt ſꝑ dicũt circa
obiectũ ſenſualitat cõtigere/⁊ iõ in his⸗
rationẽ ĩferioꝛẽ nũqᷓſine ſenſualitate pec
care Sʒ q bñ radicẽ ⁊ oꝛiginẽ cuiuſlibet
pcti inueſtigare voluerit: reꝑiet nullũ eẽ
pctm̃/i q̊ͥ iiꝰſenſualitatꝭ motꝰñ cõcurrat

imo qͥͥn ĩ eo ꝓpinq vel remote ichoet᷑ Oc

to ãt cõiter aſſignt rões ſeu cauſe / qre hõ
ꝓnioꝛ eſt ⁊ ꝓcliuioꝛ ad malũ q; ad bonũ

tendi⸗
nos

nose
ſu
ntgt

ſythu
uol
pror
ef
Letön
e
netne
ii
pori
bnön
moteni
interce
n alq
üles
ncorp
lnnſent
nofm⸗
inon⸗
ihrce
tioni⸗
drchen

ſunnunnb
ldendinnin
mn ſatſoüin
Aftcöumne
beckpoini
tns gnſen
minin ho
igninet,
cübibor
ſuon aſono
rſuntaucſe
mdenlige
eſogenor
mnenialaf
ilnet

einſenſua⸗

Era
pim mo⸗/
tonemo⸗
naleocr
ninmonae
üſint difi
cipſ
icrobi
aulivti;
pecce Ne
neidi
hiegi ainiu
ezifnineſ⸗
ſerinon
hdiatcne
* bis⸗
miualenepet
miuuſtbi
nia nlie⸗
orichoel 01
uCdl,
lindn

Dee delectatõe

Pꝛima cauſa eſt. qꝛ vt dicit ſapiẽs coꝛ

Huns d coꝛrũpit/ aggrauat aĩaʒ:eã.ſ.tra

ens ad malũ.⁊ nõ ſic erigẽs ad bonũ

Scda cã eſt qꝛ vt dicit Augu.plus valet

malũ inolitũ q; bonũ inſolitum.qð ſic ex
ponipᷣt. Plus valet.i.foꝛtius eſt ad mo/
uendũ ſcʒ⁊ attrahendũ malũ inolitũ id ẽ
naturaleꝛ innatũ.q; bonũ inſolitũ.i.non

cõſuetũ ¶ ertia cauſa eſt.qꝛ naturalr fa

cilius eſt deſcendere qᷓ; aſcendere.imo ma
gis trahitvnũ deoꝛſum q; decem ſurſum
Quarta cauſa eſt.qꝛ cõiter ea q̃ nos ad
malũ incitãt⁊ inducũt.nobis pñtia ſunt
Finis vero ⁊ pᷣmiũ virtutꝭ nobis abſens
eſt ¶ Quinta cauſa eſt. qꝛ plures circum

ſtãtie ad bonũ actũ reqͥrunt/qᷓ; ad malũ.·

immo bonũ fit niſi ex cõcurſu oĩm circũ/
ſtantiaꝝ ad illð debitꝗaꝝ.malũ vo cõtin/
git exr defectu vniꝰ. ¶ Berta cauſa eſt. qꝛ
cõtinue ad noſtꝝ pꝛincipiũ ſcʒ ad nihilũ

tendimꝰ ¶ Septia cauſa eſt. qꝛ fomes qͥ
nos ad malũ mouet ⁊ ꝓnos facit ſp ĩtra
nos eſt.gloꝛia vero quã q̃rimꝰ extra nos.
ctaua cauſa eſt. qꝛ vires anie ad dili

genai tꝑalia/ſunt actiue.ad ea vero que
unt grẽ ⁊ gloꝛie ſunt quodãmõ materia
les ⁊ paſſiue. Virtutes etenĩ ꝑ modũ ad/
quiſitõis haberi nõ pnt.ſed ſolũ ꝑ modũ
receptionis.quia malũ ex nobis ipſis et
per nos facere poſſumus. Bonũ vero fa/

cere nõ niſi gra dei adiutrice valeamus.

e natura delecta

tionis ⁊ an ſit pctm̃ ⁊ quod.
⁊? peditis his qᷓ circa pꝛios mo
tus ſenſualitatis dicẽda occur
Nrebãt .· venit aliqͥd de delectatõ
ne tangendũ·an ſcʒ ſit pctm̃ ⁊ qð. Pꝛo q̊
intelligẽdo expediẽs eſt aliq̃s ex multꝭet

varijs delectationũ diuiſioniboꝛ ſpẽby. qᷓ

ꝓ nõnullos aſſignari ſolẽt q̃ntũ ad pñtẽ
materiã ſufficit/ declarare na igitur
inter ceteras diuiſio ponit᷑.ꝙ delectatio/
nũ /aliqᷓ ſunt coꝛꝑales ⁊ ſenſitie.alie ſunt
ſpũales ſen intellectuales. ¶ Helectatio/
nes coꝛꝑales⁊ ſenſitiue dicunt᷑.q̃ in appe
titu ſenſitiuo et de bono ſenſibili ſeu bo/
no ſᷣm ſenſum fiũt Spũales vero ſeu in/
tellectuales ſunt.que in appetitu intelle/
ctiuo⁊ de bono intelligibili ſeubono ᷣm
intellectũ cõſiſtũt. Certũ eſt eni / delecta⸗
tionẽ/freqnter appꝛehẽſionẽ rõis ſeqͥ.ap
pꝛehẽdentis ſcʒ aliqͥd tanq; bonũ ⁊ cõue

nihil app̃hederet/tũc ꝓpꝛie ñ eẽt delect
tio / vt eſſet dare exm̃ in infantibo ⁊ in in/

ex hinc(vt tactũ ẽ) ſeqᷣ

n ſit peccatũ et quod 29

niẽs.ad quã rõis appꝛehẽſionẽ/nõ ſolũ
cõtingit ↄmoueri appetitũ ſenſitiuũ per
applicationẽ ad aliquã rem ꝑticularẽ.ve
rũ etiã appetitũ ĩtellectiuũ.qͥ pꝛopꝛie ni
hil ali eſt q; volũtas.ꝑ applicationẽ ad
aliqͥd intelligibile.⁊ ſᷣm hoc in appetitu

intellectino eſt delectatio. ſicut ⁊ eẽ pᷣt in
appetitu ſenſitiuo. Sed int᷑hmõi iſtoꝛũ

appetituũ deleccatões/multũ itereſt. Nã
delectatio appetitus ſenſitiui / ſꝑ eſt cum
aliq̃ trãſmutatõne coꝛꝑali.⁊ iſto reſpectu
ꝓpꝛie debet accipi ⁊ intelligi / dü cõiter ðꝛ
delectatio quedã paſſio eſſe.q;uis etiã et

de delectatõibus intellectualibo ita intel/

ligi poſſit.ſʒ nõ ita ꝓpꝛie Qð tñ invtriſq
delectatõibo intelligẽdũ eſt capiẽdo paſſi

onẽ nõ ꝓpꝛie ⁊ ſtricte.put ſcʒ ↄuenit paſ/

ſionibo coꝛruptiuis ⁊ in malũ tendẽtibꝰ.

vt egritudies.triſticia.timoꝛ ⁊ hmõiSʒ
largeꝛ q̊dãmodo ipꝛopꝛie. put ſcilz dicit

q̃ndã coꝛꝑalẽ alteratõeʒ ſeu aĩe affectiõeʒ
Delectatõ vero appetit intellectiui/de ſe
ſo eſt ſine trãſmutatõe coꝛꝑali.qꝛ ꝓpꝛie ni
hil aliud eſt/q; ſimplex motꝰvolũtatis/ſe
ad aliqͥd cõplacẽter applicãtis Et hĩc di/
cit Aug.qꝙ cupiditas ⁊ leticia⸗ nihil alið

alurn in eis cõſentiẽs q̃ volumꝰ.

ꝛime delectatões ſcʒ coꝛpales⁊ ſenſi
tiue/ licet a coꝛꝑe ⁊ ſenſu denoĩent᷑ ſunt
tñ delectatões totius cõpoſiti. Nã in eis
eſt tam coꝛꝑis q; anime delectatio. Coꝛ⸗
pis qͥdẽ ꝓpter appꝛehenſionẽ ſenſus qͥ eſt

vyirtus in oꝛgano coꝛꝑeo / ⁊ qui non niſi

mediãte oꝛgano coꝛꝑis appꝛehẽdere po/

teſt/ex q̃ appꝛehenſiõe dum (vt tactũ eſt)

fit de bono ⁊ conueniẽti ſᷣm ſenſum/ ſeqᷓ
tur quedã virtutis appetitiue q es in eo
qð amat ſeu optat/ ⁊ hinc creatur illa de/
lectatio coꝛꝑał.Anime vᷣ ta ex eo ꝙ oẽs
hmõi vires appetitiue ⁊ appᷣhẽſiue in ea
oↄſiſtũt/q; eẽ ꝓpt᷑ appᷣhẽſionẽ ipi? rõis q̃ ſi

milit illð idẽ qðᷣ ꝑ ſenſum tãq; ſibi bonũ

⁊ ↄueniẽs apphẽſum eſt/etiã tãq; bonũ⁊

ↄueniẽs toti coꝛꝑi appᷣhendit Si enĩ rõ

—

t delecta/

ſenſatꝭ/q̃ꝝ licet ſenſus ſuũ obiectũ tanq;
ſibi bonũ⁊? ↄueniẽs appᷣhẽdere poſſit/et
qdã vᷣtut appetiti
ue in eo qð amat⁊ deſiderat/qes·qꝛ tñ in
eis ratio nihil appꝛehẽdit nec diiudicat⸗/
⁊ ſic nec ſedelectari intelligũt aut cogno⸗
ſcunt/ideo pꝛopꝛie delectari non dicũtux

tum ſcʒ ab eis imperãtur vel cõſentiũtur

. 7
Compendiũ CTheologie
Et hoc eſt ĩ effectu qð ꝑ aliquos dicitur. le ſiue coꝛpale debite delectat nõ tñ illic (leupp
ꝙ ad ꝓpꝛiã delectatõnem. tria hñt cõcur ſiſtendo. ſe ed delectatõem illa / pure in deũ fooll
rere. ſcilicet duo/ quoꝛum eſt coniunctio retlectedo.vt ſiqs(exẽpli gratia in ſcien/ hengit
ſeu applicatio delectabilis/vtputa appe tia ſir ibi data delectaret᷑· inquãtũ ſe ꝑ eã in sge
tentis/⁊ illiꝰ quod appetitur /et tertiũ eſt deũ.ad laudẽq; ſuã⁊ ſui noĩs exaltatõem urdee
hmõi cõiunctiõis ſeu applicatõis cogni pficere poſſeſ peraret. vel ĩ aliq̃ re magna ggedi⸗
tio. Ex quo inſurgit/ꝙ côͤiter dicit delctã pulcra vel admirabili.manuducẽdo ꝑ il/ ſro
tionẽ ꝓpꝛie nõ ſine cognitione fieri.necp lud intellectũ ſuũ in ammiratõem ⁊ dile/ o⸗
pꝛie delectatõem eſſe.vt iã exẽplificatum ccionẽ infinite potẽtie.ſapiẽtie ⁊ bonita/ noigtd
eſt. Nec mirũ ſi in hmõi delectatiõiba toti tis dei. Juxta illð pſal.Delectaſti me do/ ſnſil
us cõpoſiti ſeu totius hoĩs / dicãtur ſen / nmine in factura tua ⁊ in oꝑibo manuũ tu Peutun
ſus ⁊ rõ qis diuerſe ſint eoꝝ oꝑatönes arũ exultabo.Et de hmõi delectationib ſtiuod
circa idẽ delectari Nã certũ eſt/ꝙ ſicut idẽ nõ eſt hic lõgioꝛ ꝓtrahẽdꝰ ſermo. tum qꝛ polrar
poteſt ꝑ ſenſum et ꝑ rõem appꝛehẽdi.ita materiã pñtẽ ppꝛie nõ cõcermunt. niſi in lhrgeſt
cõtingere poteſt illud idem ſᷣm ſenſum et q̃ntũ ſpẽm diuerſ⸗ am a carnalibo conſtitu m
rõem cõſiderari.⁊ ex hinc puenire.ꝙ ſen / unt. de qbo hic tractãdũ venit.tũ qꝛ hmõi Glare
ſus ⁊ ratio circa illð idẽ delectabũt᷑ ſʒ nõ delectatões ſpirituales/nõ ſolũ pctã non bikin
fit eodẽ modo. Nã ſenſus in eo in quo de ſunt.ſed meritoꝛie.ĩmo tãte eẽ poſſent ꝙ Moin
leetat ſo ldelecrat inqntũ ilnd bohen ad magnã ꝑfectõeʒ hominẽ ducerent. nei
it tanq; bonũ ⁊ cõueniẽs.⁊ ſic delectabi ¶ C llea⸗
le in ſenſu.rõ vero in illo eodẽ delectat᷑ fſechd De Carna 1 QL 9 r1I2„ o
ſolũ inqntũ illud appꝛehẽdit in rõne bo/ is vero delectatio q̃ ꝓut hic ſumit᷑eta ((er
ni vel cõueniẽtis ad regimẽ ⁊ ſuſtentatõ/ ſpũali de qua ſtati tactu eſt diſtinguit/ pᷣt iill
nem totius coꝛpoꝛis. Et intelligãtur p iuxta ſupꝛa tacta tã de bono intelligibili 2 (Mci
dicta de inferioꝛi pterõis ſeu de inferioꝛi q; de bono ſen ſibili eſſe. duplerx iteꝝ q;tũ ego
rõne qꝛ ſuꝑioꝛi ròni/ delectatio nõ attri/ ad hunc tractatum ſufficitreꝑitur. Vna leeai.
buit᷑ſed ſolũ cõſenſus in actũ.qͥ delibera naturalis alia volntarg⸗& Katunaliop⸗ dchtereg
tionẽ ſeqtur.vt latiꝰinfra tanget᷑ Secun ut avolũtaria diſtinguit᷑⁊ ſtrictecapiẽdo ſtinkeli
de vero delectatõnes ſcʒ ſpũales ⁊ intelle (nã large ſumẽdo delectatio etiã volun/ Pliorip
ctuales/ſunt delectatões ſolius aĩe qꝛ in taria naturalis dici pᷣt) eſt cũ vnaq̃q; vis ropot
eis nulla eſt neceſſaria appᷣhẽſio ſeu opa/ aĩe/in ſuo obiecto qð tãq; ſibi bonũꝛ cõ/⸗ decgrand
tio ſenſus.vt facile eſt conſiderare. ueniẽs appꝛehẽdit elecratur rpuen rö manino
₰B 311111177 in cognitòe veri/viſus in coloꝛib/ maxi/⸗ Deleat
(De glia dinil lonée Wenzgho Auditꝰin ſonis mediocribo.⁊ M
delectatois ¶ Alia diuiſ⸗ io repitur. ꝙ dele ſic dealijs. Et licʒ talis delectatio vix vn lode
ctationũ aliq ſunt ſpũales.alie carnales. ; haberi poſſit/qn in ea ſit aliqs concur ſpleci
Nec h̊ accipiſpũalitas ⁊ carnalitas ꝓut ſus rõnis ⁊ volũtatis.ĩmovt ſupꝛa tactũ licn,
ſtati ſupꝛa.inqntũ ſcʒ ſolã aĩe vel coꝛꝑis eſt nõ ꝓpꝛie alias delectatio dici deberet⸗ inſnoc
delectatõem ipoꝛtet.ſed vt capit apoſtolꝰ tamẽ (vt ĩ ſimili ſupius de pꝛio motu in copöhef
diſtinctõeʒ faciẽs inter hoĩem ſpũalem ⁊ ſenſualitate dictũ eſt) in ſe cõ ſiderata nul ntmno
Qrnalẽ.i.ad Cho. iij.⁊ ĩ pluribaalijs los lã impoꝛtat ſeu reſpicit rationis Peivoli⸗ vput
„ tatis oꝑationẽ.immo pꝛopꝛie nihil ali *
De delectatiõe ſpi r sdanonemropronaienhi aii uin
rituali ¶ Delectatio ſpũalis put hic acci ue quies in aliquo bono ſibi cõuenienti colzdie
piteſt. qᷓ eſt in deo creatoꝛe. vel ppter deũ amato ſeu deſideratovt poſſet poni exem i
n creatoꝛe q dẽ.qñ ſcʒ homo in eo di plum de delectatione que habetur in cale ahien
recte delectat᷑ cõſiderando ſcʒ ⁊ cõtẽplan/ factiõe poſt magnũ frigus vel potu poſt ſeſlieng⸗
go ſuã immẽſitatẽ.maieſtatẽ.⁊ virtutẽ.et vehemẽtem ſitim. Et huiuſmodi delecta Geee
bonitatẽ ⁊ hmõi. Juxta illud pſal. Me/ tio ſic cõſiderata/de ſe nec laudabilis nec noſt
moꝛ fui dei ⁊ delectatꝰ ſum. Et illð. Dele vituperabilis eſt. Quiavt freqnter ſupꝛa D
ctare in dno.⁊ dabit tibi petitões coꝛdis tactũ eſt.ꝙ actus dicũtur virtuoſi vel de to h
tui. ¶ Pꝛopter deũ vero. qñ ſcʒ gliqs in fectiui/hoc hñt a rõe ⁊ volũtate.inquan/ müifen
gliquo bono alio a deo. ſiue ſit ĩtellectua/

liii
ſeird
gnitiſeri
noſsennian
iali nn

imröened

Metierbonin
volemannin
1aeannnnih
ſemotme
Nanunr ntinn
Malivcorſin
mutüghri
nöſoüipginen
firck oſentg
mmidncnn.

unbicüunta
Kditingut
Mhoinncligbli
pleritepqhi
iu. Un
mnlop⸗/
muraptite
ilan-
aqg is
ibonürco/
vputa⸗
ar/n
dioti
mmtio virn

Nisconeo

Nſupratnant
odicldebenn
epronoun
tcöſcenunn
gonis arol
oprenihlab
muns kppann,
ſbicinonnn
oſaponicten
ebemrncie
A pompo
imdnien
clundsbligne
nfeinngſen
rrmofttn
oütre ingin
rdcölnni

De delectat

¶ Nolũtaria vero delectatio eſt pꝛopꝛie
gque appꝛehẽſionẽ rõnis conſeqͥt Cũ enĩ

ratio aliqͥd tanq; bonũ conuenies appꝛe
hengdit/cauſat᷑ in ea quidã mot?ſeu appe
titus ad ill ſic appꝛehẽſum.quẽ conſe.’,h
tur delectatio.q̃ pꝛope nihil aliud eſt niſſ
gquedãvolũtatis cõplacẽtia.in eo ꝙ ſic ip
ſa rõ appꝛehẽdit.Et hic motꝰſeu appeti /
tus rõis/eſt ille mot? ſeu appetit? qͥ rona nis appꝛeheſio/⁊ exhinc ip̃am conſeqns
delectatõ / eſt ⁊ fertur circa id qð de ſuo ge
nere eſt moꝛtale pctm̃ Et hic mag aduer
tenduũvenit.Lũ qꝛ de huiuſmodidelecta

noĩat᷑.deqᷓ ſupꝛa vbi de pꝛimis motibus

ſenſualitat actũ eſt/fiebat a motu ſeu ap
pectitu naturali? a motu ſeu appetitu ſen
ſitiuo.diſtinctõ.Et licet hmõi delectatio
voluũtaria vt ſtati ſũpꝛa tactũ eſt poſſit eẽ
large ſumendo na ural dici.hic t ſolum
mõò ↄſiderat᷑ inqntũ a rõne qvolũtatẽ re
gulare habet. iuxta qð infra latiꝰdeclara/
bit᷑.imꝑat᷑ aut cõſentit᷑⁊ inq̃ntũ ipavolũ
tas in cuiꝰlibertate erat appꝛehẽſionẽ et
motũ rõnis ſeqͥ vel nõ ſeqͥ/ ꝓpter qð hmoöi

delectatio volũtaria appellat᷑.ad ipᷣaʒ eti/

am mouet? ⁊ inclinat᷑ qꝛ ſub iſta ↄſidera/
tiõe ⁊ non alias venit hic de hmõi delctãa

tione.an ſcʒ pctm̃ ſit: qdð inueſtigãdum.

Hüc igitur ad ꝓpoſiti cepti declarat

—

accedẽdo/hmõi rationis app̃hęſio.⁊ exri
de delectatio volũtaria conſeqᷓns aut eſt

debite regulata debiteq; mẽſurata. vt ſcʒ
ſit in rẽ licitã/⁊ q̃ntũ dʒ.⁊ qũo dʒ.vt exẽ/
plificari poſſʒ de delectatione etiã ĩ ſe bo
naꝝ oꝑationũ.imo etiã ad mag materiã
declarandã / in actu venero. in legitio tũ
matrimonio/iꝛ cũ debitis circũſtãtijs.vł
delectatione cibi⁊ potꝰ⁊ huiuſmodi.etiã

poſt appꝛehẽſionẽ rationis ↄtingẽtibi.⁊

talis delectatio non eſt pctm̃. Hec eĩ poſ/
ſibile eẽt aliquẽ hũanitꝰ.ſine aliq̃ ſenſibi

li ⁊ coꝛꝑali delectatione viuere ¶ Aut hu

iuſmodi delectatio volũtaria ſic rationis

apphẽſionẽ ↄſeq̃ns/non ẽ debite regula

ta ⁊ moderata.ĩmo defectiua ⁊ inoꝛdĩata
vtputa qꝛ eſt in rẽ illicitã.vel qꝛ debitam

mẽſurã aut debitũ modũ excedit. qð exvi
cio fomite mouẽte pcedit.ppter qð ꝛvi
cioſa dicit᷑ Et hoc ueꝝ ↄtingerepᷣt dupli

citer. ¶ Aut eni illa rationis appꝛehẽſio

⁊exhinc delectatio volũtaria ex ipſa con/

ſequens. eſt ⁊ fertur circa aliqͥd qð ex ſuo
genere ſolũ eſt pctm̃veniale.⁊ tũc ſiuera/

tio ſuꝑioꝛ vere vel interpᷣtatiue (iuxta qð

infra latius declarabitur onſentiat.ſiue
non · huiuſmodi delectatio de fe non eſt

2 niſi veniale pctm̃.vt eſſz in verbo ocioſo tur peccatum in ipſa ratione( inqnãtum

vel riſu ſuperfluo.⁊ huiuſmodi.Notãter

dicitur de ſe. qꝛ ex circuſtatijs poſſetleffici
mottale. vtputa pꝛopt᷑ nimia libidinem
Aut contẽptũ.autqꝛ cũ intẽtioneĩ aliqð
alið qð de ſuo genere eẽt pctm̃ moꝛtale ꝓp
ut ſupꝛa ĩ pluribo locis. maxie vbi mẽtio
facta eſt qũo pctm̃ veniale poſſit moꝛtale

effici.ſatis declaratũ eſt. ¶ Aut illa ratio

tione maioꝛ ẽ difficultas/qũo ⁊ qdð pctm̃
ſit. Cũ qꝛ circa eã maioꝛ eſt diuerſitas po
ſitionũ doctoꝛũ. qͥ tñ licet in ſuis modis
ponẽdi diuerſi videãtur.effectualiter coꝰ
incidũt.Eſt igitur circa hoc diſtictio ali/
q̃rũ bñ cõmunis. Quia ſi huiuſmodi de
lectatio non eſt moꝛoſa.tunc non eſt nin½
veniale pctm̃.Si vero moꝛoſa fuerit⸗ eſft
pctm̃ moꝛtale. Intelligẽtes vt dicunt de

mo:a conſenſus in delectationẽ: non de
moꝛa tꝑis. Notant ðꝛ in delectatione.ꝛ
de conſenſu in actũ / nullü eẽt dubium

Sʒ iſtõ latloꝛi indiget declaratione Cqui

qꝗꝛ iſte modꝰponẽedi inuerevidetur/eẽ ali

—

quã delectationẽ moꝛoſam moꝛa tꝑis.q

nonẽ moꝛoſa moꝛaconſenſus.De q ti/
an ſit pctm̃ ⁊ qd:ñ ſatis videtur expmere

XZũ qꝛ ſic ſimpliciter dicere conſenſnʒ in

delectationẽ eẽ pctm̃ moꝛtale.ñ eſtvſq; q

qʒ veꝝetenĩ (vt infra videbitur)ẽ conſen
ſum in delectationẽ ſub aliq̃ q̃litate rei /

re.qð ñ erit niſi pctm̃ velale. Et ideo ꝰ

ipa declaratione qᷓntũ ad pñtẽ tractatum

ſufficit faciẽda.ẽ aduertẽdũ q; iuxta poſi
tionis ſupꝛa dicte effectũ.poſitionẽq; cõ
mũioꝛẽ/ huiuſmodi delectatio qᷓ ſ ccira
id qð de ſuo genere petm̃ moꝛtale exiſtit

eſt ⁊ fertur/ĩ triplici dr̃na reꝑitur Vna q
dẽ ñ moꝛoſa.nec moꝛa tꝑis.nec moꝛa cöõo⸗

ſenſus Alia moꝛoſa/moꝛa tpis/ ſed nK mo
ra conſenſus Et alia moꝛoſa moꝛa cõſen
ſus/ qð tñ intelligendũvenit de conſenſu
delibato R inſuꝑ aduertẽdũ ꝙ mu⸗/
nit᷑ ꝑ oẽs doctoꝛes pctm̃ delectationis pᷣ
cipue moꝛoſe/ rationi attribuitur ⁊ in ea
dicitur eſſe Cũ eni(vt ſepe ſupꝛa dictũ ẽ)

ratio ſit directiua hũanoꝛũ actuũ/⁊ non

ſolũ exterioꝝ ſed etiã interioꝝ paſſionũ.

quotienſcumq; ratio / in illarũ interioꝛũ
paſſionũ directione deficit/ merito dici /

4
*W

earũ directiua) eſſe ſiqut etiam qñ deficit
in directione exterioꝛũ actuum. Cum igi
tur(vt etiam ſupꝛa tactum eſt) delectatio

ſiit quedã anime paſſio.⁊ ꝑ cõſeq̃ns eiꝰdi

ſam roõem ſuꝑioꝛẽ dici poſſit ꝑtinere Tñ

rectio ⁊ regulatio/ad eiꝰrõnem ꝑtineat.et
ſit circa ipam delectatiõeʒ.nõ poſſzʒ ꝓpꝛie
indirectõ contigere/ n ex defectu rõis p
cedat.claꝝ eſt oẽm indirectõeʒ q̃ circa de/

lectatõeʒ cõtingit/rõni debere iputari Et

hinc dicit᷑ petm̃ delectatõis in rõe eẽ.ĩmo
ampliꝰ.cũ delectatio licet ſit in vi appeti/

tiua tãq; in pꝛio ⁊ pximo pꝛicipio. ſit ni/
hilomin? etiã in ròe tãqᷓ; in pꝛicipio mo/

tiuo.habeatq; ipᷣa ratõ (vt iã in effectu ta

cctũ eſt)nõ ſolũ directõeʒ circa ſeipam.ſed

etiã circa oĩa obiecta inferioꝝ aie viriũ/q̃
ꝑ eã dirigi pñt.cõſeq̃ns eſt/indirectiõeʒ ⁊

irregulatoem q circa delectatõnem cõtin
git. cũ nõ niſi rõis cõſenſu vel defectu cõ

tingere poſſit.debere ipſi rõi ĩputari ſicq;
pcetm̃ delectatõis ĩ ea eſſe 62
maioꝛẽ ſup ꝓpoſiti cepti declaratõʒaduer
tendũꝙ licet ꝓpꝛie loqndo/petm̃ delecaa

tõis pᷣcipue moꝛ oſe/q̃ (iuxta ſupꝛa tacta)

it ipe cõſenſus in delectatiõem / poſſit

etiã ad rõem ſuꝑioꝛẽ dici ꝑtinere Tum pᷣ

mo qꝛ vt in ſuꝑioꝛib ſatis tactũ eſt / licet

ipſa rõ ſupio: ⁊ inferioꝛ m rõnem ſuarũ
opationũ ⁊ officioꝝ diuerſificent᷑. ſunt tñ
idẽ in re ⁊ eẽntia ⁊ ſic vix poſſibile ſit/rõ/
nem ipᷣam inferioꝛẽ circa aliqdꝛ gr̃a ma/
terie de qᷓ ſermo:circa delectatões cõcurre

re.qnetiã ipᷣa rõ ſuꝑioꝛ effectualiter ↄcur
rat Tum ſcdo.qꝛ ipᷣa rõ ſupioꝛ/q̃ regulis
legis diuinè ⁊ eterne q̃ ſuꝑioꝛ eſt innitit᷑/
regulare hʒ ipᷣam rõnem inferioꝛẽ. q̃ ſolũ
regulis legis hũane q̃ inferioꝛ eſt intedit
Etiõ vix eſt poſſibile / ip̃am rõem inferi/
oꝛcẽ circa indirectõeʒ delectatõis deficere/

́n vereſcʒ impando.vel interpᷣtatiue ſcʒ
repꝛimere negligẽdo/ipᷣa rõ ſuꝑioꝛ cõſen
tire dicat. Tum tertõ qꝛ nihil eſt de q̊ rõ
inferioꝛ q̃ vttactũ eſt) regulis legis infe/
rioꝛis intedit/ iudicare poſſit. de q̊ nõ eẽ
ipſa rõ ſuꝑioꝛ q̃ regulis legis ſupioꝛis/ſj

7

ad quã leges alie reduci hũt innitit iudi

iudicio rois inferioꝛis ſubijcit᷑ ſubditur
xtiã iudicio ſuꝑioꝛis ⁊ nõ ecõtra.Et hic

t iã tactũ eſt)ipe cõſenſus in delectatõʒ

ſi facta inqᷣſi itione circa ißen ꝑ leges diui/
e

uerauerit.ad ip

ſt inſup ad

ꝓpꝛie delectatio ipſa in ipſamq; delectatõ
nem cõſenſus/ſolũ rõni inferioꝛi attribu

unt᷑. Cõſenſus vero in actũ ſeu actꝰexecu

tionẽ/ipſi ſupioꝛi rõni. Et ratio eſt quia
rõni ſuꝑioꝛi (vt magis infra declarabit)

Apter ſupꝛemitatẽ legis cui innitit/ refua

tur iudicium finale ⁊ ſupꝛemũ de eo ꝙ in
actibe hüanis vltimũ occurrit. q̃le eſt ipᷣe
actꝰſeu ipſius act executio Nã vltra actũ
ſeu actus cõplementũ /nõ eſt vlterioꝛ pꝛo
greſſus. Ipſivero rõni inferioꝛi que non
intendit niſi circa legẽ inſerioꝛẽ cõuenit

etiã iudiciũ.ſed non finale.ĩmo ſolũ qdð/
dam pᷣambulũ reſpectu aliquoꝝ qᷓ ad ip/

ſum actũ ſeu ipſiꝰ actꝰ executionẽ oꝛdinã
tur.quales ſunt ipᷣa delectatio.⁊ in ipam

delectationẽ conſenſus.Et iðᷣo ipſi ratio
in inferioꝛi attribuũt᷑ ⁊ non ſuꝑioꝛi Etiã
pꝛopꝛie delectatio conſenſus in delecta

tionẽ / non ſunt act diuerſi ßm gen? q di

uer ſitatẽ potetie exigãt. ſʒ dnt ſolũ ꝑ deli
beratũ ⁊ non deliberatũ ſicq; non einco/
ule⸗ vtrũq; rationi inferioꝛi attribui.

tĩſuꝑ aduertendũ q; magna reſpctũ

terrenoꝝ ſeu hũanoꝝ actuũ/eſt inter mo
tus ſuꝑioꝛis rationis ⁊ motꝰ ĩferioꝛis rõ
nis inciiars verietne Cepß⸗
ſe

hẽſio nãq; inferioꝛis rationis q̃ (vt
dictũ eſt) de ſeꝛ ꝑ ſe ipſis actiboꝛ negocijs
hüanis diſoon edis ⁊ regulãdis intendit
dupliciter ſe hr̃epᷣt.⁊ ſᷣm hoc etiã duplici
ter pᷣt ẽ motꝰvolũtatis ſeͥ. Vno modo
ſimpliciter ⁊ abſolute Cũ ſcʒ ipᷣa ratio ſu

bito aliqͥd app̃hedit.⁊ exiñ ſtati / ſine ali⸗

q diſcuſſione / illð ſicꝑ eã appꝛehẽſuʒ /tã
qᷓ; bonũ vel malũ conueniẽs vel nociuũ.
delectabilevel non delectabile? huiuſmo
di/diiudicat Si igit᷑ talẽ ſubitã rationis
app̃hẽſionẽ/ indiſcuſſamq; diiudicatio/

nẽ/volũtas in vnũ vel aliud ſe inclinãdo
ſeq̃tur/tũc dicit᷑ volũtas non delibata. et

mot? ſeu appetitꝰnon delibatꝰ. Alio mo/
do inqſitiue.cũ ſcʒ ipᷣa ratio poſtq; aliqͥd

ſic yt pᷣfert appᷣhẽdit de illo ſic ꝑ eã appꝛe
heẽſo/an vt tactũ eſt bonũ vel malũ.con/
ueniẽs vel nociuũ.delectabile vel non de

lctãbile exiſtat/ratiocinãdo iueſtigat.tũc
ſi talẽ appᷣhenſionẽ ⁊ inueſtigationẽ vo/

luntas ſeq̃t.dicitvolũtas delibata ⁊ mo/

tus ſeu appetitdelibatꝰ¶ Rationẽvero
ſuꝑioꝛẽ.qꝛvt etiã ſupꝛa tactũ eſt actibo ip

ſis ⁊ negocijs terenis ⁊ hũanis de ſe⁊ 6
ſe non intẽdit.⁊ nũq; in obiecta ĩferioꝛ

mgie
Parat

(urn

denick
modiy

(di

ferhe

iuſdi

rtĩ

Nenmgthn
ng ddiſ
kinmninidi

Tconigienn

tdm nni,
ngieſenhi
wniiruimin⸗

äürn

ner mickunn
otn iinnf
nummniſin
tyonmnſtn
emnhecidi
mreſt Dunoh⸗
nlicinmoſn
uriin ſreni
BammisNwen
nendbichuin⸗
igkaiimiünnuns
aſinsnindcn
önaudeini
wücen Nii
Pondal Aunn
görnni ifi H
rxintgaͤßpe
weiunii
iWntrinnd

tialiter actꝰ ipſiꝰ rationis.iuxta qð ſupꝛa

De delectatõe an ſit peccatũ et quod 29

gnime viriũ queꝑ ipᷣam etiã dirigi habet

fert᷑. niſi ſolũ inqntũ de ipſ rões diuinas

⁊exnas cõſulit.qð claꝝ eſt fieri nõ poſſe:i
niſi ꝑ modũ inueſtigatõis⁊ deliberatõis

nũq; reſpectu ipoꝝ actuũ ⁊ negocioꝝ ter
renoꝝ ⁊ hũanoꝛũ/ſeq tur motꝰ aliqͥs niſi

delibat. Et notãt᷑ ↄ hic dũ de ipᷣa rõe ſu

Eioꝛi fit mẽtõ / reſpectu obiectoꝝ ĩferioꝝ

aiĩe viriũ/ac negocioꝝ terrenoꝝ ⁊ hũano

rũ Hã reſpectu ſui ꝓpꝛij obiecti/aliqñ bñ

hʒ ſubitũ⁊ inoꝛdiatũ motũ.qð nõ eſt pñ

tis ſpeclłatõis declarare ¶ Quig etiã ſepe
qð in ſuꝑioꝛibo dictũ eſt.in ſubſequẽtib⸗

foꝛſan repeti cõtinget/rõem ipᷣam ad ali/
qͥd moueri ⁊ ſe applicare vel ↄſentire/qdö

tñ ꝓpꝛiũ videt᷑ eẽ volũtatis.eſt aduerten/⸗
dũ.ꝙ cũ ipſa rõ(vt ſupꝛa tactũ ẽ) ſit virtꝰ
non ſolũ cognitiua.⁊ ſicdelibatiua.verũ
etiã motiua.imꝑare eſt eiꝰactꝰ.non tñ ab

ſolute. ſz pſuppoſuo actu ipſi Pvolũtat;ꝭ ꝑ
modũ cuiuſdã motionis.Hec ei cũ iuxta

ſuꝑius tacta diuidit᷑ ratio in ſupioꝛẽ poꝛ
tionẽ ⁊ inferioꝛẽ.accipit᷑ratio put diſtin/
guit᷑õᷣ volũtatẽ.ſʒ ꝓ tota ꝑte ale intellecti
ua.q̃ intellectũ ⁊ volũtatẽ ↄpᷣhendit. Im

mo ampliꝰ. iſti duo actꝰ.ſxrationis ⁊ vo
lũta (qð bñ notãdũ eſt) ſeiuicẽ pᷣuenire

ac ſuꝑ ſe inuicẽ ferri pñt.freq̃nt᷑q; pᷣueni/

unt⁊ ferũtur.Aliqñ etenĩ ipſa ratio dexvo

ledo ratiocinatur? deliberat.⁊ ipᷣa etiãvo
lũtas / aliqñ de ratiocinãdo volitionẽ hʒ

ſeu ratiocinarivult.Aliqñ etiã contingit

motũ volũtatꝭ a motu rationis pᷣueniri ⁊

moueri.⁊ tũc motꝰille volũtatis/ðꝛ motꝰ

rationał.⁊ econuerſo etiã motũ rationis

a motu volũtatꝭ pueniri ⁊ moueri Et tũc
motille rationis/ðꝛ motꝰvolũtariꝰ Jdᷣo

q; ãt ſic in iſtis caſibo dicũtur ſeu appellã
tur iſti motꝰ.qꝛ ſꝑvirtꝰ poꝛis actꝰ ſeu mo

?e»v remanet ĩ actu ſeu motu ſeq̃nti.Et fim

hoc in ratione inuenitur peccatũ. vel put
eiꝰ defect' eſt volũtariꝰ.vel put act?ei? eſt

volũtatꝭ Impare tñ eſt eſſen

tactũ ẽ Duplir ãt huiuſmodi iĩꝑandi actũ

ipᷣa ratõ exercerepᷣt ⁊ ſolet. Ano modo ab
ſolute ꝑ modũ cuiuſdã intimationis ſeu

denũciationis.⁊ q̃ſi perverbũ indicatiui

mogdi.vtputa tale qͥd faciedũ eſt vel ñ fa⸗
ciẽdũ.bonũ eſt tale qͥd facere vel non face

re⁊ huiuſmodi.Alio modo per modũ cu

iuſdã motionis ſeu incitationis.et q̃ſi p
verbũ ĩꝑatiui modi.vtputa fac hoc vel ũ

fac hoc. Et licet vt iã in ſupioꝛib aliqlit
tactũ eſt ipſa ratio ĩ ip actibo hũanis ſeu
paſſionibo interioꝛiba ꝑ huiuſmodi mo/
dũ directionis.intiationis vel incitatio/
nis /ſit ipans ⁊ pmũ mouẽs. ipᷣa tñ volũ
tas ad exercitiũ ⁊ executionẽ actꝰ/eſt p/
mũ moués in viriba aĩe: ¶ Ex ſic pCᷣnota/
toꝝ ſeu pꝛeſuppoſitoꝝ effectu/colligi Pt:
ꝙ circa huiuſmodi delectationũ debus
hic agitur q.ſ.circa illð ſunt qdð ex ſuo ge/
nere peccatũ moꝛtale exiſtit directionẽ ip
ſa ratio interdũ ſupioꝛ.iterdũ inferioꝛ.et
ↄſecutiue ad eꝗ ipſa volũtas ſeu volũtatꝭ
motꝰ.ſex modis ſeu ſub ſex q̃litatibo hr̃e
pᷣt. Ano modo vt abijcies ſeu recuſans.
Alio modo vtpᷣceps vel ſubita.Alio mo

do vt repᷣmẽs. Alio modovt inaduertẽs

Alio modo vt negligens.Etalio modo/

vt erxpᷣſſe ↄſentiẽs Qui ſex modi ſeu ſex q̃
litates/applicari pñt:ĩmo effectuali coꝛ

reſpondęet/tã pꝛincipali diſtinctioni tri/
mẽbꝛi ſuperius ad hoc ꝓpoſitũ poſite.qᷓ;
etiã aliquibo poſitionib ⁊ diſtinctionib
bñ ↄmuniba nonnulloꝝ doctoꝛũ in hac
materia loquentiũ Exqͥrũ oĩm adinuicẽ
applicatione ⁊ declaratione.ſufficiẽs q̃n
tum ad pnteʒ tractatũ ſpectat/ reſultabit

ipſius materie declaratio ⁊ intellectus

Hũc igiturad ꝓpoſitũcuʒ ſenſualitas/il
lecebꝛa.i.carnali ⁊ voluptuoſa delectatio

ne/rationẽ inferioꝛẽ tangere ⁊ pulſare in

cipit.ſeu(qdð idẽ eſt)illecebꝛa in appetitu

ſenſitiuo vel put interdũ iuxta qð in ſu/

pioꝛib monſtratũ eſt ↄtingerepᷣt.in ap/

„ 7

belitu intellect iuo inſurgere incipit.

Bi abüciens ſen

recuſans. S tratio ipᷣa ĩferioꝛ/ſtati
ouiuſmodi ſic inſurgẽtẽ illecebꝛã ſeu car
nalẽ ⁊ voluptuoſam delectationẽ ꝑcipit
⁊ agnoſcit/eã ex conſiderationet applica
tione ad legẽ ſeu regulã humanã.vtputa
qð eſt ↄtra virtutẽ moꝛalẽ.⁊ ſic vicioſav
inhoneſta.vel huiumodi oĩnoa ſe abij/
cit ⁊ repellit.vel foꝛſan vtraq; ratio ↄcur/

reter ſcʒ inferioꝛ ex ipſa (vt ſtati tactũ eſt)

conſideratione⁊ applicatione ad legẽ ſeu
regulã hũanã.⁊ ratio ſuꝑioꝛ ex conſidera
tione⁊ applicatione ad legẽꝛ regulã diui
nã ⁊ eternaʒ.qð concurreterfieri pᷣt/oĩno
abijciũt ⁊ repellũt.Et tũc in vtroq; iſtoꝝ
duoꝛum caſuũ / dicitur ratio/ pꝛio ſex mo

doꝝ ſupꝛa tactoꝛũ ſeu ſub pꝛia qualitate

Compendiũ theologie

ſe habere.ſcilicʒ vt abijciens ſen recuſans

Qui modus ſeu qualitas ſe habendi.cõ/⸗

muniꝰ ipſi rationi inferioꝛi attribuit᷑. qꝛ
iſtud cõius ipſa ratio inferioꝛ exſeipſa fa
cit.Et tũc nullũ eſt in rõne peccatũ. Im/
mo nec tũc ꝓpꝛie dici debet delectatio.ſed
potius quedã delectatõis oblatio.⁊ que/
dã paſſio ſeu pena peccati oꝛiginalis Et
ſi pctm̃ aliqð exiſtat.hoc ſolũ eſt in pmo
motu ſenſualitatis.de quo ſatis in ſupe/
rigꝛibus actum ⁊ declaratũ eſt.

☛ —
r Pꝛeceps uel u
⸗ Wn Nr EG NaEte was tEREE

bita ¶ Aut hmoi ſic inſurgẽtis illecebꝛe

ſeu carnalis⁊ voluptuoſe delectatiõis ap

pehẽſionẽ ſeqᷣtur quidã pꝛeceps? ſubit⸗

⁊ ante quãcunq; pᷣhabitam deliberatõeʒ

ſon ius rõnis inferioꝛis in ipᷣam illecebꝛã
e
rõnis pꝛopt᷑ viciũ fomitis coꝛruptiõei/ꝓ
neniẽs:quo caſu ꝓpꝛie ſurreptio fieri dici

tur ⁊ appellat᷑. Et tũc ratio/dicit᷑ ſecundo

ſex modoꝛũ ſupꝛa tactoꝝ ſeu ſub ſecunda
qualitate ſe habere.ſcʒ vt pꝛeceps vel ſu/
bita.qui modus ſen qlitas ſe habedi ( vt

clarũ eſt)ſoli ratõi inferioꝛi attribuẽdꝰeſt

Coꝛrũdetq;iſte modus ſeu iſta qualitas
pꝛio mẽbꝛe pꝛincipalis diſtinctõnis tri/
mẽebꝛis ſuꝑius ad hoc pꝛopoſitũ poſite.
WHam talis illecebꝛa ſeu carnalis delecta/
tio /ſic in ſe ⁊ ᷣm ſe conſiderata/eſt nõ mo
roſa.nec moꝛa temꝑis.nec moꝛa ↄſenſus
Eſtq; tunc peccatũ ſolũ veniale ¶ O aũt

pꝛimo talis illecebꝛa ſeu carnalis delecta

tio ſit nõ moꝛoſa moꝛatempis/apparet⸗
pꝛopter ſubitam⁊ pꝛecipitẽ ⁊ ſicminimã
pꝛedicti cõſenſus ipſius rõnis inferioꝛis
duratõeʒ in eã. Nã ſi circa eã / ratõ ipſa in
ferioꝛ vltra pꝛedictũ ſuũ ſubitũ ⁊ pᷣcipitẽ
cõſenſum. vel ipſa foꝛſan rõ ſuꝑioꝛ aliter

ſe haberet. vtputa vel magis immoꝛãdo/

vel expᷣſſius cõſentiendo.iam tũc/ ex iſto
modo ſeu iſta ſcoa qualitate recederet/et
Qàad aliquẽ alioꝝ quatuoꝛ modoꝝ ſeu alia
rum quatuoꝛ qualitatũ trãſiret᷑.vt ſtatim
infra declarabit᷑. Et ideo hic notater ad/
ditũ eſt.ſic in ſe ⁊ ſᷣm ſe ↄſiderata ¶ O eti
am talis illecebꝛa ſeu carnalis delectatio
ſit nõ moꝛoſa moꝛa cõſenſus (capiẽdo tñ
ↄſenſuʒ ꝓut iuxta duas diſtinctões ſuꝑiꝰ
in hac materia poſitas.⁊ maxie iuxta pꝛi
mã capit᷑ ⁊ capi debet.cum ðꝛ conſenſus
in delectatõem pctm̃ moꝛtale eſſe.ſcʒ pꝛo

u carnalẽ delectatöem ↄſenſus. ex ipſiꝰ

cõſenſu deliberato apparet / reſpectu etiã

vtriuſq; rõis t pꝛio reſpectu inferio/
ris.pꝛopt᷑ talis ſui cõſenſus ſubititatẽet
pꝛecipitatiõeʒ.quibo ipſa rõ inferioꝛ.a re
currẽdo ad pꝛopꝛiũ ſuũ actũ qui eſt deli/
berare ⁊ rõcinari. et ſic a debite in ſe circa
talem ſic inſurgentẽ illecebꝛã ſeu carnalẽ
delectatõem deliberãdo legesq; ⁊ regulas

humanas bus innitit᷑ cõſulendo/impe
ditur. Et ſic pꝛopꝛie cõſentireſaltẽ delibe
rate cõſentire/dici nõ debet. Immoꝙ ta

lis ſubitus motꝰ ſeu talis qualitas ſe ha
bendi ipſius rõis inferioꝛis/ ↄſenſus di/

catur ⁊ appellet᷑ hoc eſt valde impꝛopꝛie

⁊ imꝑfecte.⁊ valde large.Sed ideo ita di
catur.qꝛ cum ipſa rõ ( vt ſepe tactũ eſt) ſit
virtus cognitiua⁊ ſit deliberatiua.vix eſt
poſſibile/ipᷣam rõem inferioꝛẽ ſic circa ta
lem illecebꝛã ſeu carnalẽ delectatõem q̃n
tũcunq; ſubito ⁊ pᷣcipitãter cõmoueri et

ſeapplicare. quin aliqualit vt adhuc ma
gis infra declarabitur Diiudicet.pꝛopter

ipᷣam diiudicatõem quodãmodo cõſenti
re dicat᷑.licet impꝛope ⁊ imꝑfecte.vt ſupᷣ
declaratũ eſt.Et pꝛopter iſtud dum vt pp/

fertur in ſuꝑioꝛiba de ↄſenſu in delectatõ
nẽ. pꝓut bic intelligit᷑ peccatũ moꝛtale eſſe

notãter ⁊ expᷣſſe ad differentiã iſtiꝰ ſubiti

⁊pcipitis rõnis inferioꝛis ↄſenſug.addi
tum eſt illud verbũ deliberato ð etiã

ſecũdo talis illecebꝛa ſeu carnalis delecta

tio / non moꝛoſa fit moꝛa cõſenſus / reſpe

ctu ipᷣius rõnis ſuꝑioꝛis ptʒ.qꝛ cum ipᷣa

ratio inferioꝛ/ꝑ ea que iã dicta ſunt:dica
tur a recurrẽdo ad ſuũ ꝓpꝛiũ actũ qui eſt
deliberare⁊ rõcinari.⁊ ſit a debite in ſe cir
c talem ſic inſurgẽtẽ illecebꝛã ſeu carna
lem delectatiõem deliberãdo.legesq; ⁊ re
gulas humanas quiba innitit᷑ cõſulendo

P talem ſui dicti cõſenſus ſubititatẽ ⁊ pᷣci
pitatõem impedita.a foꝛtioꝛi ⁊ ꝑ ampliꝰ

Arecurrẽdo ad iudiciũ rõnis ſuꝑioꝛis im

pedita.dici ⁊ reputari debet.⁊ ex cõſeq̃n
ti etiã ipᷣa ratio ſuꝑioꝛ q̃ ab inferioꝛi ratõ
ne cõſulta non fuit ſimiliter debite circa

talem ſic inſurgentẽ illecebꝛã ſeu carnalẽ
delectatõem deliberãdi.ad legesq; ⁊ regu

las eternas quib ĩnititur ⁊ que altioꝛes

ſunt /recurrendi tempus ⁊ occaſionẽ ſeu
motiuũ nõ habuiſſe dici ⁊ reputari debet

Et ſic ipᷣa ratõ ſuꝑioꝛ/nullo modo necve

re nec interpᷣtatiue cõſentiens dici ẽ rpn
tari debet. “

ſe

Zuth
volup
ſpam
ſan e
ſelcea
npun
cymt
numnin
ſehube
luoſe
endos
usſe
inc
gübe
(⸗
ſoeh
llia⸗
lebꝛ
ſam
fonen
foſar
putſ
bernt
dici⸗
ſcin⸗
ſoe
potoh
Mmentn
prorrg
onſen
poſet
Ntisrön
tenller
limtep⸗
Dng
fneco⸗
gumtt
punc⸗
nititß⸗
nis eg
llpalic⸗
lamnene
ete

el
Poctipſ
ſugiorn
eſſecz
mogori

Slonkgi
in inun
anquict
cbieinſein
briſenant
cqzreglin
ilencoinn
tieſaltedatb⸗
. Innon
Sgalingen
Nis oſanſod⸗
Weingane
Bedilcind
tſcengicſt
Abentuarit
woriſccfan⸗
eAemien
limcinonena
ultlrocbnen
dimengontn
Ninddocdſend
ingſee nſoß
riſtuddumnß,
niu indcean
mnomecſe
nniiſ ſbn
Anſis o
w(CMoani
nalsdelec
cnſue reſhe
„cunn is
caſant.dict
aougvicſt

ſdehieinſect

chi ſvan
Golegescz
mmirttcöſuene⸗
ſubintmitſe
utcnitpenl
Pnsſgictonn
che a hei
zwpinnmiman
lirdhitond
atriſaanm
altnagich
nant nans
vmaſoriſ
Gtrpmande
mionolhñn
mminsdiͤnnh

— f Eõ

tiens

De delectatione an ſit peccatũ ʒ0

ipᷣamq; rõem inferioꝛẽ pulſare/⁊ iam foꝛ
ſan attrahere incipientẽ / ratio ſuꝑioꝛ ex
ſel ex conſideratõe legis ſeu regule eterne/⸗
vtputa pᷣcepti diuini vel offenſe dei /ſtatĩ
repmit.⁊ tunc dicit᷑ ratõ/ tertio ſex modo
rum ſupꝛa tactoꝝ ſeu ſub tertia qualitate

ſe habere. ſcz vt rebmens.qͥ modus ſeu q̃

litas ſe hñdi/ipſi ſoli rõi ſuꝑioꝛi attribu/
endus eſt. Coꝛreſpondetq; etiã iſte mo/
dus ſeu iſta q̃litas/pꝛimo mẽbꝛo ipſius
pꝛincipalis diſtinctiõis trimẽbꝛis ſuꝑiꝰ
ad hoc ꝓpoſitũ poſite.Nam tũc talis ille/
cebꝛa ſeu carnalis delectatõ/ nõ eſt moꝛo

ſa.nec moꝛa tꝑis.nec moꝛa cõſenſus.Eſt

etiã ſolũ pctm veniale ¶ ONX aũt talis ille/

cebꝛa ſeu carnalis delectãtio/nõ ſit moꝛo

ſa moꝛa tpis.patʒ de ſe exdictis.qꝛ ſtatĩ a
rõne ſuꝑioꝛe repꝛimiᷣ ¶ O aũt nõ ſit mo
roſa moꝛa ↄſenſus/capiẽdo tñ cõſenſum
ꝓut ſtati ſupꝛa tactũ eſt.ꝓ cõſenſu ſcʒ deli

berato.⁊ qͥ in hac materia moꝛtale pctm̃

dicit᷑ patet qꝛ licet rõ ipſa inferioꝛ/a tali
ſic inſurgente illecebꝛa ſeu carnali delctã
tione pulſata fuerit.⁊ foꝛſan vt cõtingere
poteſt/eã quodãmodo acceptauerit⁊ reti
nuerit.nec reſiſtere de ſe.ſe diſpoſuerit Et
ꝓpterea quidã imꝑfeciꝰ et indeliberatꝰ eiꝰ
conſenſus interueniſſe dici põt/ꝓpter qðᷣ
pctm̃ eſt veniale.attñ qꝛ regulationi ſuꝑi

oꝛis rõnis ſic(vt tactũ eſttalem inſurgẽ/

tem illecebꝛã ſeu carnalem delectatõeʒ ſta
tim repꝛimẽtis ilico obedit.ſeq; ab ea re/
gulari ꝑmittit.nõ dicit᷑ pꝛopꝛie ⁊ delibe/
rate conſentire. Etenĩ ratio inferioꝛ int᷑/
dum ſtati ⁊ immediate nõ recurrẽdo ſcilʒ
ꝓtunc ad leges ⁊ regulas hũanas qb in/
nitit/pᷣt a legibo ſeu regulis diuinis ⁊ eter
nis regulari ⁊ cõuerti.Quia ⁊ ſi eis pꝛin/

cipalit᷑ ⁊ vt regulãs nõ intẽdat.ꝑ directũ

tamen ⁊ vt ᷣm eas regulata intendere po
teſt ⁊ ſepe intendit.

ſe cõſen/

E

tiens (Aut bmöi ſic inſurgetẽ illecebꝛã
ſeu carnalẽ ⁊ voluptuoſam delectatiõem

poſt ipſiꝰrõnis appꝛehẽſionẽ/ ipſa ratio

ſuꝑioꝛ nõ ſolũ nõ repꝛimit.ĩmo in eã ex/
pꝛeſſe cõſentit.Et tũc dicit᷑ratio vltĩo ſex

modoꝛũ ſupꝛa tactoꝛũ ſeu ſub vltima q̃li

(WBt repꝛimens

Aut hbuiuſmodi illecebꝛãſen carnalem ⁊
voluptuoſam delectatõem ſic inſurgentẽ

tate ſe habere. ſcilʒ vt expꝛeſſe ↄſentiens.
Qui modus ſeu qlitas ſe hñdi/vtriq; ra

tioni diuerſis tñ reſpectibo vt ex ſtatim ſe
quentibo apparebit attribuendus eſt In
quantũ eteni exinde cauſat᷑ peccatũ moꝛ/
tale.imputari ⁊ attribni debet rõni ſupꝑi/
oꝛi. JInquantũ vero iuxta materiã pñtem
cõſen ſus in delectatõem dicit᷑debet ratõ

ni inferioꝛi attribui Coꝛreſpondetq; iſte

b

modus ſeu iſta qualitas tertio mẽbꝛo ip
ſius pꝛicipalis diſtinctiõis trimẽbꝛis ſu
pius ad hoc pꝛopoſitũ poſite Hã tunc ta
lis illecebꝛa ſeu carnalis delectatio/quan
tumcũq; modicũ teneat/ſicq; foꝛſan non
moꝛoſa ſit moꝛa teꝑis/ eſt moꝛoſa moꝛa

conſenſus.Eſtq; tũc pctm̃ moꝛtale etiãſi

deſit plena voluntas ꝑficiendi actũ.ĩmo
vbi foꝛſan expꝛeſſa volũtas nõ pꝑficiendi
adeſſet. Maxime ſi feratur ille cõſenſus/⸗
in ipᷣam illecebꝛã ſeu carnalem delectatõ/
nem/tamq; in rem aut oꝑatõem ſeu actũ
ſuꝑ quo vel circa quem / illa illecebꝛa ſeu
carnalis delectatio ſic inſurgit ⁊ verſat᷑.⁊
qui talis illecebꝛe ſeu carnalis delectatio
nis eſſet pꝛincipale obiectũ.iuxta qð mo

dicũ infra/magis declarabit᷑ Nã tũc pꝛi/

mo eſtverus ⁊ expᷣſſus rõnis ſupioꝛis in
ipᷣam illecebꝛã ſeu carnalẽ delectatõeʒ cõ
ſenſus qui ſemꝑ in talibus delectatõnibꝰ
que circa ea ſunt. q̃ ex ſuo genere moꝛta/
lia exiſtũt.iuxta tamẽ moditficatõem ſtati
tactã eſt pctmi moꝛtale.Nã ſemꝑ in talib
⁊ circa talia.delectatio moꝛoſa.moꝛa ta/
lis cõſenſus tale pctm̃ eſt q̃lis eẽt ipᷣe rea/
lis actus.Quia tunc ratio ſuperioꝛ ſic ex
pꝛeſſe in talem illecebꝛã ſeu carnalem de/

lectatõem q̃ eſt in creatura ↄſentiẽdo/ſeg

vera delectatõeque eſt in deo circa quã ſo
lum intẽdere deberet ſciẽter auertit qð ſi/
ne contẽptu facere nõ poteſt.cuũ nunq; ex
pꝛeſſe(vt in ſuꝑioꝛiba mõſtratũ eſt) in ali
quid circa tales res carnalz terrenas con
ſentire poſſit.ↄſentireq; dicatur / niſi deli
berata. Deliberata ãt facere nõ poteſt.qͥn
leges ⁊ regulas diuinas ⁊ et᷑nas quibo in

nitit / conſuleret vel cõſulere omiſerit ⁊ ne
glexerit. Et ſicverevel interpᷣtatiue contẽ

pſerit.Et etiam tũc in talem illecebꝛã ſeu
carnalẽ delectatiõem ipſius rõis inferio/
ris conſenſus expᷣſſus.quia in talibo car/
nalibo ⁊ terrenis ę ipᷣaʒ rdem inferioꝛẽ ap
pꝛehẽſis.⁊ circa qͥ ſe applicat nunq; ratõ
ſuꝑioꝛ q̃ vt ſupꝛa dictũ ẽ de ſe ⁊ ex ſe en

2

6*

Copmpendi

talia nõ intendit pꝛopꝛie cõſentire dicit.

nec cõſentire pᷣt:niſi ipᷣa etiã rõne inferio/⸗
ri realiter deliberata ⁊ cõſentiente. Sed
bene econtra cõtingere poteſt. Immo p/
pꝛie loquendo talis expᷣſſus ipſiꝰrõis ſu/
pioꝛis in talẽ illecebꝛa ſeu carnalem dele/
ctationẽ ↄſenſus/mhil aliud eſt/q; ꝙ ip/
ſa rõ ſuꝑioꝛ/dictã rõem inferioꝛẽ i hmoi
illecebꝛã ſeu carnalẽ delectatõem delecta/
ri ac ipam ab ea nõ repꝛimere ſeu retrabe
re.ac cũ ea in tali delectatõe cõcurrere ve/
re ⁊ expꝛeſſe deliberata ↄſentiat.Et hinc
eſt ꝙ licet interdũ ꝓut iam in ſuꝑioꝛibota
ctũ eſt/ipſa ratio ſuperioꝛ in illecebꝛã ſeu

curnalẽ delectatõem vere ⁊ expꝛeſſe ſeu in
rerptatiue cõſentiat.tũcq; talis illecebꝛe⸗

ſeu carnalis delectatõis/qᷓ tũc vere/moꝛa
conſenſus moꝛoſa eſt moꝛoſaq; dicit᷑ pec
catũ poſſit ad ipam rõem ſuꝑioꝛẽ dici ꝑp/
tinere.quia tñ ipᷣa ſuꝑioꝛ nõ pꝛopꝛie ex ſe
nec ad ſe hoc facit.illudq; etiã nõ niſi ipᷣa
ſimiliter rõne interioꝛi deliberata ⁊ cõſen
tiente pꝛopꝛie facere poſſit.hinc eſt ꝙ pec
catũ moꝛoſe delectatõis/cõiter ⁊ ꝓpꝛie di/
citad rõneʒs inferioꝛẽ ꝑtinere.ꝓut ample
in ſuꝑioꝛibo declaratũ eſt. Et hic eſt talis
pꝛopꝛius ⁊ deliberatꝰ cõſenſus.de quali
tam iuxta ſepe dictas duas diſtinctiões ĩ

ſupꝑioꝛiby poſitas.q; etiã cõiter intelligit
du dicikconſenſus in delectatõem. pecca

tum moꝛtale eſſe.

Gt negligens

Aut huiuſmodi

ſictnſurdentẽ illecebꝛ

ſen carnalem ⁊ voluptuoſam delectatõezʒ
poſt ipᷣius rõis appꝛehẽſionẽ/ ipſa rõ ſu/

pioꝛ nõ repꝛimit.ſed nõ etiã expᷣſſe in eaʒ
conſentit.Et reſpectu iſtiꝰcaſus põt ſerõ

duplici modo ſeu ſub duplici qlitate hfe

Vno modo ſeu ſub vna q̃litate qua talẽ

illecebꝛã ſeu carnalẽ delectatõem quã ſic

ratõ ſuꝑioꝛ nec repꝛimit.nec etiã in eã ex
pꝛeſſe cõſentit/rõ inferioꝛ poſt ſufficien/
tem deliberatõem debitãq; aĩaduerſionẽ
piculi ⁊ peccati qð exinde ĩminet ⁊ incũ/
bit/retinet ⁊ circa eã immoꝛat᷑.nec eã ipſa
ratio ſuꝑioꝛ ex diuine ⁊ eterne legis ⁊ re⸗/

gule conſideratõne eſt diligẽs repꝛimere.

Et tũc dicit᷑ratio quĩto ſex modoꝝſupꝛa

tactoꝝ ſeu ſub quĩta q̃litate ſe habere.ſcJ

vt negligẽs.Qui modus ſeu q̃litas ſe ha
bendi/licet q́;plurimũ ⁊ pꝛĩcipaliꝰ (vt ex

ſtatim ſequẽtibus apparebit)rõis inferi/

—

oꝛis in eo ðſenſus occurrat et opet᷑ attri/
buendus eſt ſuꝑioꝛi rõni.qꝛ ꝑ iſtũ modũ
ſen ꝑ iſtã qualitatẽ ſe hñdi rõis ſuꝑioꝛis/⸗/
cauſat᷑pctm̃ moꝛtale.qð alias nõ eẽt Coꝛ
reſpondetq; etiã iſte modꝰ ſeu iſta q̃litas
tertio mẽbꝛo pꝛincipalis diſtinctiõis tri
mẽbꝛis ſuꝑius ad hoc ꝓpoſitũ poſite Nã
tunc talis illecebꝛa ſeu carnalis delectatõ
quantũcũq; modicũ foꝛſan vt ĩ ſimili ſu/
pꝛa dictũ eſt teneatur ſicq; nõ moꝛoſa ſit
moꝛa tempis/eſt moꝛoſa moꝛa cõſenſus.
Eſtq; tunc (vt iã dictũ eſt) pctm̃ moꝛtale

etiã ſi deſit plena volũtas ꝑficiendi actũ.

immo ꝓut ſupꝛa in ſimili dictum eſt.vbi
foꝛſan expᷣſſa volũtas nõ ꝑficiẽdi adeſſet.

maxime ſi vt ibi etiã dictũ eſt/talis reten/
tio ipᷣius illecebꝛe ſeu carnalis delectatõ/

nis in ipᷣa rõe inferioꝛi/ꝛ negligẽtia repꝛi
mendi in ipᷣa rõne ſuꝑioꝛi/eſſet tãq; in rẽ

aut oꝑatõnem ſeu actũ/ſuꝑ quo vel circa

quẽ ipſa illecebꝛa ſeu carnalis delectatio

inſurgit ⁊ verſat᷑.⁊ talis illecebꝛe ſeu car/

nalis delectatois eſſet pꝛincipale obiectũ
iuxta qð modicũ infra magis declarabit.

Lunc enĩeſt vtriuſq; rõnis in talẽ illece

bꝛã ſen carnalẽ delectatõem ↄſenſus ſcilʒ
expꝛeſſus ipᷣius rõis inferioꝛis.qð patet
de ſe er dictis / ipſius etiã rõis ſuꝑioꝛis.li
cet nõ verus et expᷣſſus.interpᷣtatiuꝰ tñ et
eqͥualens.attẽta tali deliberatõe ꝑiculiq;
⁊ peccati aduertẽtia ſeu animaduerſione
qꝛ qͥ aduiſatus ⁊ deliberatꝰphibere põt⁊
nõ ꝓhibet/cõſentire videt᷑. Qni quidẽ cõ

ſenſus interpᷣtatiuus ⁊ eͥualens ipſiꝰra/

tionis ſuꝑioꝛis/quãdo eſt circa ea vel ſu/
p eis que de ſuo genere peccata moꝛtalia
exiſtunt/eſt ſemꝑ peccatũ moꝛtaleqꝛ lic

tũc nõ ſit expᷣſſus dei cõtemptus: factiuꝰ.

ſeu actiuus⁊ poſitiuꝰ.eſt tamẽ interpᷣtati
uns.ꝑmiſſiuus.⁊ equalens.pꝑmittens ſcʒ
poſt talẽ ſufficientẽ deliberatõem. talẽ qʒ
aduertentiã ſeu animaduerſionẽ piculi⁊
peccati.⁊c.teneri a rone inferioꝛi/illa que
ſtatim reſpui aut rebᷣmi debuerãt.Etenĩ
ratio ſuꝑioꝛ/quotiẽs nõ dirigit ſeu cohi/

bet aliquẽ actũ.vel aliquã paſſionẽ inte/

rioꝛeʒ alicuiꝰpeccati moꝛtalis.⁊ hoc poſt
ſufficientẽ deliberatõem ⁊ aduertẽtiã ta/
lis ꝑiculi/talisq; peccati quod ſic immi/
net⁊ incũbit.ſiue tũc de lege ſeu regula di
uina ⁊ eterna actu cogitet ſiue nõ ðꝛ con/
ſentire ⁊ contẽnere. Sʒ diuerſimode Nã
cũ de ipſa lege ſeu regula diuina et eterna

4
dei⸗
o
ge
int
n

nrctgei,
nſiimi
alttsſizing
dalagritiln
dcſe ii
diſincnin
Poſtioſteßi
mnglissdctan
kaniſimtlie
ctömoroſ
Amoracöſenits
ickhannorn
usgfiengigei
nddicunctet
Nögficititec
aüͤckt illsn
Larmnaldeenn
gigieſcliziniP
iͦ up otan
montls Nen
lapinhlechwi
mungedunmht.
Gründ ünile
nrimn ioc,
itnius gn
inioiinali
aummmn ie
irnit lig
mimunnone
parpan⸗
Ouigitic
rlantiſin
dckaranraſ
etamn wornla
minanatll
mgnn inn
cnmeinehen

Gnens ninng

Nibe ien le
nuunſini
nentrun u

De delectatione an ſit peccatũ ʒo

actu cogitat. tuncvere ⁊ realiter cõtemme
re ðꝛ.vereq; ⁊ realiter contẽnit. Cum vo

de ipᷣa lege ſeu regula diuina⁊ eterna actu
nõ cogitat.quia hoc nõ niſi ex ſua negli/
gẽtia ⁊ omiſſione puenire poteſt.cũ de ea

in tali caſu cogitare deberet. ꝑ omiſſionẽ

⁊ negligẽtiam contẽnere cũ talis omiſſio
⁊ negligentia in ipſa rõe ſuꝑioꝛi poſt ſuf/
ficientẽ deliberatõem /nullo mõ / ſine vᷣo
⁊ effectuali contẽptu. licet interpᷣtatiuo/⸗

eſſe ⁊ cõtingere poſſit. ⁊ hic etiã effectiue
⁊ interpᷣtatiueeſt talis cõſenſus de q̃li tã

iuxta ſepe dictas duas diſtinctiões in ſu/

ꝑioꝛibo poſitas.qᷓ; etiã cõiter intelligitur

dum dicitur cõſenſus in delectatõem pec

catum moꝛtale eſſe.

Bti inaduertens

Alio modo ſub alia q̃litate reſpectu iſtiꝰ
met caſus ſtatim tactiipᷣt ſerõ habere.q;
ſcilʒ hmõi ſic inſurgentẽ illecebꝛã ſeu car
nalem delectatõem/quã ſic poſt ipᷣius rõ

nis appꝛehẽſionẽ/ipᷣa rõ ſuꝑioꝛ nec reb/

mit nec etiã in eã expᷣſſe conſentit/ipſa rõ

inferioꝛ retineat.⁊ circa eam immoꝛet᷑ ſʒ

hoc fit ante ſufficientẽ deliberatõeʒ. debi
tamq; aduertentiã ſeu aladuerſionẽ ꝑicu
li ⁊ peccati.qð exinde ĩminet ⁊ incũbit.ĩ/
mo ꝙ ſic dictã illecebꝛã ſeu carnalẽ dele/
ctatõem ipſa ratio inferioꝛ retineat ⁊ cir/
ca eã immoꝛet᷑facit quaſi ſuſpẽſa ⁊ nõ bñ
aduertẽs.nec debite/ad ſuũ pꝛopꝛiũ actũ
q̃ eſt deliberari ⁊ rõcinari/ recurrens.ſeq;
eleuãdo leges ſeu regulas hũanas quib⸗

innitit᷑ conſulens.vel ſi foꝛſan ad dictum
ſuũ ꝓpꝛiũ actũ recurrerit.ſeq; leuando le

ges ſeu regulas hũanas cõſuluerit/nõ tñ
plene naturã ⁊ grauedinẽ ipſius Bicul 7
eccati ex ſe cognoſcit⁊ aduertit.Etenim
uod ꝓ iſtius materie intellectu bene cõ

ſiderandũ eſt)ratio ipᷣa inferioꝛ/bene po/

teſt circa talem illecebꝛã ſeu carnalẽ dele/
ccatõem:ſicut ⁊ circa alias interioꝛis ani
mepaſſiones/quãdoq; verſari⁊ immoꝛa

ri. conſiderãdo⁊ rõcinãdo in ſe/q; tale q d
accõmodũ eſt vel cõueniẽs coꝛꝑi vel hu/

iuſmodi. Oe ipſa reſpectu talis illecebꝛe
ſeu carnalis delectatiõis aut alteriꝰ interi
oꝛis anime paſſionis/nõ recurret ad ſuũ

pꝛopꝛiũ actũ qͥ eſt deliberare ⁊ ratiocina/

ri.Nec ſe eleuabit/conſiderãdo ⁊ attẽden

AQo circa ꝑiculum ⁊ peccatũ. qð in ſic ille-
cebꝛe ſeu carnaliter delectãdo.ac circa ta-

lem illecebꝛã ſeu carnalem delectatõnem
vel aliquam aliã interioꝛem anime paſſi/
onem imoꝛando/imminet ⁊ incũbit Vel

ſi foꝛſan ad dictũ ſuũ pꝛopꝛiũ actum re
currat/ſeq; circa dictum giculum ſeu pec

catum cõſiderando ⁊ attendendo eleuet.
non tamen ex ſe naturã ⁊ grauedinẽ ipſiꝰ
piculi ⁊ peccati plene cognoſcet ⁊ aduer/
tet. Et tunc in iſto ſcilʒ caſu dicitur ratio

quarto ſex modoꝝ ſupꝛa tactoꝛũ ſeu ſub
quarta qualitate ſe habere ſcʒ vt inaduer

tens. Qui modꝰ ſeu qualitas ſe habendi
ipſi ſoli rõni inferioꝛi vt ex ſtati ſubſeq̃n/
tibus apparere poterit attribuendus eſt.
Loꝛreſpondetq; iſte modꝰ ſeu iſta q̃litas

ſcðᷣo membꝛo pꝛincipalis diſtinctõis tri

membꝛis ſuꝑ hoc ad ꝓpoſitũ poſite Nam
tũc talis illecebꝛa ſeu carnalis delectatio/
dicit᷑ moꝛoſa moꝛa tꝑis.⁊ nõ moꝛoſa mo
ra cõſenſus.Eſtq; tunc ſolũ veniale pec/
catum. ¶ &ο enĩ moꝛoſa ſit moꝛa tꝑis pʒ
de ſe: ex dictis ⁊ ex natura caſus qui poni
tur ſcʒ ꝓpter immoꝛatiõem ipſiꝰrõnis in/
ferioꝛis circa eã Nam ſi ipſa ratõ inferioꝛ

circa ip̃am nõ immoꝛaret᷑.ſed eã ex ſe ſola

aut cõcurrent᷑ cum rõne ſuꝑioꝛi/ſtatĩ a ſe
abijceret.iam ipᷣa ratio/ ſe nõ iſto quarto
modo ſeu ſub iſta quarta qlitate.ſed pꝛĩo
modo ſeu ſubipꝛima q̃litate ſupꝛa poſita
(vt ſatis ibi declaratũ eſt)ſe haberet. Vel

ſi a rtõne ſuꝑioꝛe ſola talis illecebꝛa vel
carnalis delectatio/ſtatim repmeret᷑ iam

ipſa ratio ſe nõ iſto etiã quarto modo ſeu

ſub iſta quarta qualitate.ſed tertio modo
ſeu ſub tertia qᷓlitate ſupꝛa etiã poſitꝭ (vt

etiã ibi ſatis declaratũ eſt)ſe heret. 3
ꝙ talis illecebꝛa ſeu carnalis delectatõ ſit
nõ moꝛoſa moꝛa conſenſus:capiendo tñ
cõſenſum ꝓut ſepe ſupꝛa tactũ eſt in hac

materia capi.dum ſcʒ ponit᷑ cõſenſus in

delectatõem/ peccatũ moꝛtale eſſe Hoc ſa
tis etiã reſpectu vtriuſq; ratõis patz ex iã
ſtatim dictis.⁊ etiã ꝑ aliqua eoꝛũ que in
ſupioꝛibꝰ/in declaratiõe ſecũdi modi ſeu
ſecũde qualitatis ſe habẽdi ipᷣius ratiõis
tacta ſunt.¶ NHam pꝛio / reſpectu ipᷣiꝰ in⸗/
ferioꝛis ratiõis.licet ꝑ talem eiuſdẽ in di/

clam illecebꝛã ſeu carnalem delectatõem
immoꝛatiõem videat᷑ ⁊ dici poſſit quidãa
eius impꝛopꝛiꝰ⁊ impfectus in ipᷣam ille/

cebꝛã ⁊ cetera interuenire conſenſus pꝛo
pter quẽ eſt peccatũ veniale.nõ tamen de
bet talis cõſenſus pꝛopꝛius perectus ac
2

deliberat? dici aut reputari.qꝛ vt ex iam
dictis apparet/añ ſufficientẽ deliberatõ/
nem debuãq; ꝑiculi ⁊ pcti aduertẽtiã ſeu
aĩaduerſionẽ.⁊ ſic anteq; (vt iam dictũ ẽ)
ipſa ratio inferioꝛ ad ſuũ ꝓpꝛiũ actũ q eſt
deliberari ⁊ rõcinari debue recurreret/ le
gesq; ſeu reglas hanas quibo innitit cᷣ
ſulerʒ. vel foꝛſan anteq; naturã ⁊ granedi
nẽ ipᷣius ꝑiculi ⁊ pcti plene cognoſceret ⁊
aduerteret.talis eiꝰ imoꝛatio talisqʒ ĩpꝛo
pꝛius ⁊ ipfectus ↄſenſus cõtigit.qᷓ oĩa tñ
dictã ipᷣius rõnis inferioꝛis immoꝛatõeʒ
dictũq; impꝛopꝛiũ ⁊ impſectũ pꝛecedere
debuiſſent.⁊ om̃ino neceſſaria ſunt añq;ᷓ
talis eius imoꝛatio talisq; cõſenſus dici
poſſit diciq; debeat verus ⁊ ꝑfec eſſe.e
inde pctm̃ moꝛtale ↄtingere poſſe ¶ Nec
etiã in iſto caſu reſpectu ipſiꝰ ſuꝑioꝛis rõ
nis debet talis illecebꝛa ſeu delectatõ mo
roſa/ moꝛa conſenſus reputari. Onia vt
ſepe in ſimili ſupꝛa tactũ eſt. ex ̊ ipᷣa ratõ
in ferioꝛ ꝙ ſic circa talem illecebꝛã ſeu car
alem delectatõem immoꝛet / facit qſi ſu/
ſpenſa ⁊ nõ bñ aduertẽs nec debite añ ta/
lem immoꝛatõem ad ſuũ pꝛopꝛiũ actum

qͥ eſt deliberari raniocinari.recurrẽs ſeq;

piculũ ſen peccatũ quod iminebat ⁊ incũ
bebat conſiderãdo ⁊ attendẽdo.leges q;
ſeu regulas humanas qbus innitit᷑ cõſu
lendo eleuãs a minoꝛi dʒ dici ad iudiciũ
ſuꝑioꝛis rõnis que altioꝛ ⁊ ſublimioꝛ eſt

eam ſcilʒ cõſulendo recurriſſe ⁊ ſe eleuaſſe
Et ſic nõ mirũ ſi ipᷣa rõ ſuꝑioꝛ/que de ſe ?⁊

ꝑ ſe circa tales actus carnales ⁊ terrenos
nõ intendit/ nec ſe ſp ex ſeipᷣa circa eas le/
ges ſeu regulas diuinas ⁊ eternas cõſulẽ
do applicat.q̃ſi ſuſpẽſa ⁊ nõ bñ aduertẽs

⁊ ſic indeliberata ⁊ ꝑ conſequẽs nec vere

nec interpᷣtatiue cõſentiẽs debʒ in hoc ca
ſu dici⁊ reputari.Etiãvt iã tactũ eſt natu
ra iſtius qrti modi ſeu iſtius q̃rte q̃litatis
ſe habẽdi rõnis/vt videre claꝝ eſt / hoc de
ſehabet ⁊ impoꝛtat.cũ expᷣſſe unpoꝛtet rõ
nem inſerioꝛẽ circa talem illecebꝛã ſeu car
nalem delectatõeʒ ante ſufficientẽ delibe
ratõem debitãq; aduertentiã ſeu aĩaduer
ſionẽ ꝑiculi ⁊ peccati quod exinde immi/
net ⁊ incũbit/immoꝛatã eſſe. Nã ſi pone/
ret᷑ ia rõ inferioꝛ ſic poſt ſufficientẽ deli/
beratõnem.debitãq; aduertentiã ꝑiculi ⁊

peccati ĩmoꝛata fuiſſe.iã vt in ſimili ſtati
tactũ eſt nõ iſte q̃rtus modꝰſeu iſta q̃rta qᷓ
litas ſe habendi ipᷣius rõis eſſet.ſed vnus

ndiũ theologie

duoꝝ modoꝛũ ſeu qualitatũ immediate

explicatoꝝ.ſcʒ vel ſextus vel qntus: ¶ Et

intelligant᷑ hec oĩa hic ſtatĩ ſupꝛa pᷣdicto
rum ſex modoꝛũ ſeu ſex qualitatũ ſe circa
delectationẽ habẽdi ipᷣius rõnis tractata

pꝛincipaliter de conſenſu in delectatõem

cogitatois.i.q; habet᷑cogitãdo. Nã talis

conſt enſus (vt ſepe ſupꝛa tactũ eſt)pꝛinci/
paliter ad rõem inferioꝛeʒ ꝑtinet ſicut ad

ipᷣam pꝑtinet cogitare.i.actꝰipſe cogitatöõ/⸗

nis.⁊ etiã ad ipᷣm qð eſt cogitare vel non
cogitare inqntũ accipit᷑ vt ad illã actõem
oꝛdinat᷑. Quod notãter ðꝛ.Nã eſt quẽdã
aliũ cõſenſum in delectatõem reꝑire.ſ.in
delectatiõeʒ actus ſen oꝑis.maximedũ il

le actus ſeu illõ opus eſt in fieri.q conſen
ſus in talẽ delectatiõem ſicut ⁊ ipᷣe cõſen /⸗

ſens in illum actũ ſeu opꝰ/ad ſolã rõnem
ſuꝑioꝛem ſpectat ⁊ non ad inferioꝛem.

—

delectatiõem ſit ſemp peccatum.⁊ quod.

tione ſex modoꝛũ ſeu ſex qᷣlita/
tũ/ſe circa delectatõem habẽdi
ip̃ius rõnis/ſepe de cõſenſu in delectatõʒ

facta eſt mentio/interdũq; tactũ qũo con

ſenſus etiã verus⁊ deliberatus.⁊ etiã ipſi
us rõnis ſuꝑioꝛis in delectatiõem / nõ ſꝑ
eſt pctm̃ moꝛtale. Pꝛo huiꝰnecnõ aliquo

rememoꝛãda ⁊ aduertẽda veniũt ꝛi/

rũ ex pꝛecedetib maioꝛi declaratõe. ue⸗

mũ ꝙ oĩs delectatio habʒ aliqd pꝛopꝛiũ

7 pꝛincipale obiectũ /circa qð fert᷑ ⁊verſat
Nec eni aliter vt darũ eſt poſſit delectatõ
cauſari ⁊ haberi.ſi nõ circea aliqͥd pꝛinci/
paliter ferret᷑ ⁊ verſaret᷑ ¶ Dcoõm qð etiã
iuxta dictũ phᷣi/om̃is delectatõ ſiue ſit in
appetitu ſenſitiuo.ſiue in appetitu intel/
lectiuo.ſiue(vt modicũ ſupꝛa tactũ eſt)ſit

in cogitatõe ſolũ.ſiue in actu ſeu executõ

ne actus/aliquã oꝑatõeʒ cõſequit᷑. Etenĩ

(vt in ſuꝑioꝛib declaratũ eſt) omis dele/
ctatio/ex triũ concurſu cauſari hʒ⁊ cauſa

tur.ſcʒ ex boni ⁊ conueniẽs ꝑ vim appeti
tiuam adeptõe.⁊ ad eã applicatione.pꝛo

ut ſcʒ tale bonũ ⁊ cõueniens / ſentit vel q/

litercũq; ꝑcipitur.que duo ſunt.ſcʒ ipᷣm
bonũ ⁊ conueniẽs qð ſic ſentit᷑ ⁊ ꝑcipit᷑⁊

iõ̃ᷣa vis appetitiua que ſic illud ſentit? ap

petit ⁊ tertij.ſcʒ cognitõis talis adeptõis

⁊ applicatõnis.Nüc igit᷑ ad pꝛopoſtuum

Bitru coſenſus in

Via in ſuꝑius tractatis ⁊ ſpẽta
liter modicũ ſupꝛa/i in dedlara/

in
winnt
S
vulimiten
Andclegnſen
ico inl
lnieſt pinc
nnetſtanret
Gihſecogitri⸗
onevel non
nac lliaden

Rrſüͤck niti

Mdentepireſen
smaumedil
ſtinfinccone
nſant iecſen
0) ſcliſifn
Niu.

ſenſisn

usgnst
iſupe nNer
laütu rqin
Manien Mhin
Güirannn
iui n,
mtmißſ
annicn löſ⸗
1 emödiago

ni
wenit (dey⸗
ids ohenn
ad vent
Kpoltdtennd
ar Mönen,
(Sancden
güfueſtn
Nn nnninei
aimnmic
eunmuauni

„ e ℳ

ſic verſat᷑. ve

Btrũ cõſenſus in delec. ſi

clarum eſt iſtud fieri nõ poſſe.qͥn pꝛimo:
(vt iam tactum eſt )ibi ſit aliqð pꝛopꝛiũ ⁊
pꝛincipale obiectũ ſcʒ illud bonũ ⁊ cõue/

niens qð ſic adipiſcit᷑ ⁊ applicat᷑.qͥnetiãͤ

ſcðo ibi ſit aliqua opꝑatio ſcʒ tã illa ipᷣius

boni ⁊ conueniẽtis adeptio ⁊ applicatio
que ſine aliqua oꝑatiõe fieri nõ poteſt.qᷓ
etiã ipᷣius actualis talis adeptõis⁊ appli

catõis cognitio qᷓ etiã quedã opatio eſt.ĩ/
mo ipſa pꝛopꝛia oꝑatio ec de ſe qddã bo
nũ ⁊ conueniẽs eſt. Exẽpli gratia. Dele/

ctat᷑ aliquis in viſione alicuiꝰ rei pulcre.

vel in guſtu alicuiꝰrei ſapide ſeu ſapoꝛo/

ſe.vel in rememoꝛatiõe alicuiꝰmagni ho/

noꝛis habiti.vel aliqua ſimili cogitatiõe

clarũ eſt in tali delectatiõe tria cõcurrere.

ſcʒ Pꝛimo ip̃am rem que ſic delectabilit᷑
videturvel guſtatvel rememoꝛat᷑vel cogi
tatur.⁊ illa eſt illius delectatiõis pꝛopꝛiũ
⁊ pꝛicipale obiectũ. Scðdo ipᷣam vim ap
petitiuã.que ꝑ quandã oꝑatiõemvtputa

talem viſionẽ. guſtationẽ rememoꝛatõeʒ
vel cogitatõnem / illã rem tanq; ſuũ obie
ctum cõplacent᷑ adipiſcit᷑ ⁊ ſibi applica/

tum habʒ ⁊ in eo quietat᷑.Et tertio cogni
tionẽ illius adeptõis ⁊ applicatõnis.qᷓ ſi
nõ interueniret nulla ꝓpꝛie eſſet delectatõ
vt ſatis in ſuꝑioꝛibꝰ exẽplificatũ eſt de in/
fantibo ⁊ inſenſatis.Ex quibo iterũ videri
poteſt.quõ delectatio q̃libet/põt ad duo
compari ſeu referri.vel ſcʒ ad illð pꝛopꝛi/
um⁊? erncipal obiectũ circa qð vel in q̊
ad illã opatõem quã ſic cõſe
uit᷑ ¶ ertiũ aduertendũ. ꝙ etiã ipſe cõ
enſus in delectatõem/qui multũ ampliꝰ
q; ipſa ſola delectatio ponit: impoꝛtat.qͥ
q; (xt in ſuꝑioꝛibus pluries tactũ eſt) ipᷣi

rationi ſemꝑ attribuit conſeqᷣt᷑ etiã ſi int
ueniat/quandã aliã ipᷣius rõnis oꝑatõeʒ

ſcʒ quandã diiudicatõem ſeu rõcinatõeʒ
PHec enĩ (vt claꝝ eſt)ratio ipſa in delecta/
tionẽ aliquã cõſentire poſſet.niſi pᷣus eiꝰ
appꝛehẽſionẽ de ea quodãmodo diiudi/
caret ſeu röcinaret᷑. Iſta aũt diiudicatio
ſeu rõcinatio/nõ eſt aliud niſi quidã ipſi

us ratõnis actꝰinterioꝛ in mente exiſtẽs⸗
qui ꝓpꝛie fieri nõ poteſt niſi per modũ cu

iuſdã cogitatõis ſeu meditatiõis.que in
hoc poſito pꝛo eodẽ accipiũtur⁊ reputã

tur. Et hinc eſt ꝙ; talis ipius rõnis diiu⸗/
dicatio ſeu rõcinatio/valde frequẽter ⁊ q̃

ſi cõiter cogitatio dicit᷑ ⁊ appellat᷑iĩmo vt

modicũ ſupꝛa tactũ eſt / quãdo conſenſus

)

in delectatõem pꝛincipaliter rõni inferio

ri attribuit᷑intelligẽdum eſt de delectatõ

ne que eſt in cogitatõe ⁊ nõ de illa q̃ ineſt

actu ſen actus executõe ( Quartü aduer
tendũ ꝙ quãdoq; cõtingere poteſt/ꝙ ali/

qua oꝑatio erit metipᷣm pꝛopꝛiũ ⁊ pꝛinci
pale delectatõis obiectũ. ſicut poſſet eſſe
aliq alia res ab extra:.qꝛ foꝛſan illa opera
tio (vt iam tactũ eſt)accipiet᷑ a rõne vt bo
nũ ⁊ finis in aliquo aliqͥs delectãdo reqͥe
ſcat.iuxta exemplũ iam poſitũ.cogitabit
aliquis de aliq̃ magna complacẽtia quã

alias habuerit/vel in viſione alicuius rei

pulcre.vel in guſtatiõe alicuius rei ſapi/
de vel hmõi.⁊ in iſta cogitatiõe ſeu reme

moꝛatoe delectabit᷑ certũꝛ clarũ eſt ꝙ iſta
delectatio habet pꝛo ſuo pꝛopꝛio pꝛinci/

pali obiecto/illã opatõem que ſic cogitat᷑
⁊ rememoꝛat᷑ſcʒ V. viſionẽ vel llam gu

ſtatõemvel hmõi(¶ Quintũ aduertendũ
ꝙ ampliꝰ cõtingerè poteſt ſcilʒ ꝙ illamet

ꝓpꝛia oꝑatio quã deſacto ipſa delectatio
conſequet/erit pꝛopꝛiũ ⁊ pꝛincipale illiꝰ
inet delectatõis obiectũ.ſcilicʒvis anime
appetitiua cuiꝰ eſt pꝛopꝛie delectari in il/

lam opꝑatõem ſicut in quoddã ſibi bonũ

⁊ cõueniẽs complacedo reflectet᷑. Ut gra
tia exempli iuxta caſum / iam ſupꝛa tactũ
Cogitabit aliquis rememoꝛando de aliqᷓ

magna complacẽtia quã alias in aliqua
re vel in aliqua oꝑatõe habuerit.⁊ in iſta

cogitatõne ſeu rememoꝛatõne delectabit᷑
nõ quidẽ ꝙ illam delectatõem quã ſic ha
bebat reſlectat in illã rem ſeu in illã oꝑa/
tionem de qᷓ ſic cogitabat. ſed in ipam p/
pꝛiã met cogitatõem quã ſic habebit.: vt/
puta quia delectabit᷑ ex eo ſolum ꝙ ſic co
gitat.vel quod ſic rememoꝛat᷑.certũ ⁊ cla/
rum eſt/ ꝙ in iſto caſu/ iſta delectatio ha/

bet pꝛo ſuo pꝛopꝛio ⁊ pꝛincipali obiecto

ipammet cogitatõem circa quã verſatur.
Enu igit᷑ pꝛedicia ad pꝛopoſitũ appli/
cando.Lriplex reꝑitur cuiuſlibet delecta

tionis/pꝛopꝛiũ⁊ pꝛincipale obiectũ Aut

enim delectatõ ſic aliquã(vt ſemꝑ fieri iã
tactum eſt)opationẽ ſequens Et vt fᷣmo
aliquod ꝑticulare exemplũ ⁊ ꝙ iuxta ſu
pꝛa tacta cõmunius contigit/ clarius p/
cedat/ponatur.iuxta caſum iã pluries ſu
perius actũ.ꝙ aliquã cogitatõem conſe

quat᷑. ¶ Aut igitur talis delectatio habʒ

pꝛo ſuo pꝛopꝛio ⁊ pꝛincipali obiecto / ali
quã rem ab extra que tunc foꝛſan oetar

tpecca z0

Aut habet pꝛo ſuo pꝛopꝛio ⁊ pꝛincipali

obiecto/aliquã aliã oꝑatiõeʒ quaſi rem qᷓ

cogitat᷑. Aut habʒ pꝛo ſuo pꝛopꝛio⁊ pꝛin
cipali obiecto ipammet cogitatiõeʒ circa
quã actualiterverſat᷑ ¶ Si pꝛimo modo
ꝙ ſcʒ delectatõ illa ſic cogitatůem aliquã
conſequẽs pꝛo ſuo pꝛopꝛio et pꝛincipali
obiecto habeat rem aliquã ab extra q co/

gitatur /ſic ſcʒ/ꝙ licet talis delectatio cir/

ca illam cogitationẽverſef᷑. non tamen ex
pꝛincipali ipᷣius cogitatiõis intuitu.nec

in ſola reſtexione ad eam.ſed pꝛicipali in

tuitu/pꝛincipaliq; reflexione/in ipam rẽ

que ſic cogitat᷑. Et tunc quãdo talis dele/

ctatio ⁊ etiã conſenſus in actum peccatũ

ſit ⁊ quale/ſatis exeis que modicuũ ſupꝛa
circa naturã ipᷣius delectatõnis tractata
ſunt/perpẽdi poteſt cõſiderando ſcilʒ( vt

ibi tactum eſt)an talis delectatio ſit natu
ralis.an volũtaria.⁊ an ſit circa rem licitã

cogitat᷑.ſic ſcilʒ ꝙ q;uis vt iam ſtatim ta/

ctum eſt / talis delectatio circa talem cogi
tationẽ verſetur.nõ tamen ex pꝛincipali
ipᷣius cogitatõis intuitu.nec in ſola refle/

xione ad eam/ſed pꝛicipali intuitu pꝛici/

paliq; reflexione in ipam aliam oꝑatöem

que ſic cogitat᷑. Et tunc ſi talis oꝑatio ſic
cogitata que eſt ꝓpꝛiũ et pꝛincipale obie/
ctum illius delectatiõis /ſit de ſe pctm̃ve/
niale.tunc cõſenſus etiã verus ⁊ delibera
tus in talem delectatõem que ſic circa ta/
lem delectatiõem verſatur nõ erit niſi ve/

niale peccatũ. Si autẽ illa oꝑatio ſic co⸗
gitata que eſt ꝓpꝛium ⁊ pꝛicipale obiectũ
illius delectatõis/ſit peccatũ moꝛtale.tũc

etiã conſenſus verus ⁊ deliberatus in de/
lectatõem que ſic circa talem cogitatõem

yerſatur/etiã ſi tunc iuxta quod modicũ
ſupꝛa declaratũ eſt nõ aſſit voluntas deli

berata perficiendi actũ ſi facultas adeſſet

erit peccatũ moꝛtale.quia ꝙ homo in co/

gitatione talis oꝑatõnis pꝛincipali eius
intuitu/ pꝛincipaliq; reflexione in eã de/

lectet᷑/non cõtingit niſi ex eo ꝙ eius affe⸗/

ctus ſeu appetitus eſt in illã oꝑatõem ſic

Compendiũ theologie .

cogitatã inclinatus.Et ideo etiã ꝙ in ta/

lem delectatõem cõſentiat/nihil aliud eſt

qᷓ; ꝙ ipſe ex deliberatiõe eligat ſeu in boc

conſentiat:ꝙ affectus ſuus ſeu appetitꝰ

in ilam oꝑatõem ſic cogitatã inclinatus
ꝑmaneat ⁊ perſiſtat. Nullus enĩ delectat

niſi in eo ꝙ ſuo affecini ſeu appetitui eſt

confoꝛme. autẽ aliquis ex deliberatõ/
ne eligat ſeu conſentiat ꝙ affectus ſuꝰ ſeu
appetitus his que peccata moꝛtalia ſunt
confoꝛmet/ eſt peccatũ moꝛtale.Et ideo
talis cõſenſus in talem delectatiõem que

circa cogitatõem oꝑatiõis peccati moꝛta

lis tali reſpectu verſatur/eſt peccatũ moꝛ
tale.¶ Divero tertio modo.qꝙ ſcilicʒ illa
delectatio pꝛo ſuo pꝛopꝛio ⁊ pꝛicipali ob

iecto / habeat ipammet cogitatiõem circa
quã actualiterverſat᷑.ſic ſcʒ ꝙ ipſa delecta

tio circa talem cogitatõnem feratur in ſe

pꝛincipaliq; ipſius cogitatõnis intuitu
aut illicitam.⁊ an ſit moderata aut imo
derata.⁊ an talis cõſenſus ſit verus ⁊ ex
pꝛeſſus.aut interpᷣtatiuus ⁊ equiualẽs et
an ſit ipᷣius rationis ſuꝑioꝛis vel ſolũ in/
ferioꝛig. ⁊ hmõi que ibi diffuſe explicata
ſunt.¶ Si vero ſecũdo modo.ꝙ ſcʒ illa
delectatio ꝓ ſuo pꝛopꝛio ⁊ pꝛincipali ob
iecto habeat aliquã aliam oꝑatiõem que

pꝛincipaliq; reſlexione in eam.vtputa iu

xta ſupꝛa tacta.ꝙ quis in talem cogitatõ
nem ex eo ſolum ꝙ ſic cogitat delectetur.
Et tũc quia talis cogitatõ etiã ſi verſetur
circa rem aut oꝑpationem que de ſe pecca⸗
tum moꝛtale exiſtat:nõ eſt tamẽ deſepec
catũ moꝛtale.immo velveniale tantũ Ctt
puta.cum aliquisvt interdũ cõtingit/va
ne ⁊ inutiliter cogitat.vel om̃ino ſine pec
cato.vtputa cum aliquis vtiliter.ſicut p

pꝛedicando vel diſputando de tali re vel

opatione cogitat.ideo conſenſus etiãõ ve
rus ⁊ deliberatus in talem delectatiõem/
nõ eſt peccatum moꝛtale.ſed ſolum iuxta

quod iam tactũ eſt.vel veniale tantũ vel

nullum Quia ꝙ homo etiã ex deliberatõ
ne ſuum affectũ ſeu appetituʒ in his que

de ſe peccata nõ ſunt.vel nõ niſi venialia

eligat vel conſentiat eſſe inclinatũ.nõ po
teſt eſſe peccatũ moꝛtale de ſe.niſi alie cir/
cumſtantie concurrerent.quia cogitatio

quecunq; ſit in ſeipᷣam ſolum reflexa niſi

alia vt iam tactũ eſt cõcurrerẽt/ nunq; de

ſe et fm ſe eſt peccatũ moꝛtale.¶ Et quia
iſtud nõnullis poſſet aliqualit᷑ intricatũ

ſeu obſcurum videri.Ad clarioꝛem intel
ligẽtiam exemplificãt doctoꝛes reſpectu
duoꝛum vltimoꝛũ mẽbꝛoꝛũ iſtius diſtin

ctionis hic immediate ſi upꝛa poſite de co
gitatione foꝛnicatõnis. Etenĩ vt dicunt
cogitans de operatõne ſeu actu foꝛnicati

onis.ſic cogitando/ duobus pꝛincipali -
ter reſpectibus delectari poteſt Aut enim

pint
idet
nboe
Mai
inmns
dckenit
ntnicſt
bant/
ſuſen
ſaſut
Lideo
m que
wont
u mor
ligil
elobd
emara
delecn
rinſe
intnitv
utaiu
gtat
auur.
erſetur.
pecch/

eſeper
er H
poc
9H
vel

eH
em/
na
ſe
gato
8 gne
nialia
nöpo
gleci/
gino
auniſ
nide
gg
ricatü
intel
ſpechu
diſtin
edeco
dicunt
mican
pdli⸗
Ntenim

HNWtrũ cõſenſus in actũ ſit peccatũ

ſic cogitando / in ipſa ſua cogitatõne de/

lectabitur in reſpectu ⁊ reſtexione ad ip/
ſum actũ ſeu ipᷣam operatõem foꝛnicatõ/

nis.quam ſic cogitat.ſic ſcilʒ ꝙ pꝛincipa

li intuitu talis operatõnis foꝛnicatõnis.
pꝛincipali q; reſlexione in eam in tali co/
gitatõne delectatur Aut ſic cogitando in
ipſa cogitatõne delectatur / ſolo reſpectu
ſolaq; reflexione in ip̃am ſuam cogitatio
nẽmet.ex eo ſolum ſcilicʒ delectatus q ſic

cogitat. Si pꝛimo modo:tunc cõſenſus
deliberatus in talem delectatõem que ſic

ſuꝑ tali cogitatone foꝛnicatõis verſatur⸗
etiam ſi deſit voluntas deliberata ꝑficien
di actum / eſt peccatũ moꝛtale.quia talis
conſenſus iuxta quod ſtatim ſupꝛa decla
ratum eſt/ nihi
tione quis eligat ſeu conſentiat ꝙ affect⸗

ſuus/ ſeu appetitus ꝑmaneat et perſiſtat
inclinatus in foꝛnicatiõem.quod eſt pec
catum moꝛtale.cum foꝛnicatio de ſe pec/
catum moꝛtale exiſtat. Ex deliberatione
etenim(vt ſepe ſupꝛa tactũ eſt) eligere ſeu

cõſentire/qꝙ affectus ſuus ſeu appetitus
manent ⁊ ꝑſiſtat inclinatus in aliquid.

eu cõfoꝛmetur alicui quod deſe peccatũ

moꝛtale exiſtit.eſt peccatũ moꝛtale.Si ſe

cundo modo delectet᷑. cum talis cogitatõ

de ſe ⁊ fm ſe non ſit peccatũ moꝛtale.im/
mo / vt ſupꝛa tactum eſt poſſit vtiliter vt

ptꝛo pꝛedicãdo vel diſputando de foꝛnica

tione baberi.ſic nec etiam conſenſus deli
beratus in talem delectatõem/erit pecca/
tum moꝛtale.ſedveniale tantũ.vel foꝛſan

nullũ.quia vt etiam ſepe ſupꝛa tactũ eſt/

ex deliberatõne eligere ſeu cõſentire affe/⸗

ctum ſuũ ſeu appetitũ eſſe inclinatum in
aliquod / ſeu confoꝛme alicui.quod de ſe

et fᷣm ſe peccatũ moꝛtale nõ exiſtat.nõ eſt
etiam moꝛtale peccatũ.

ipᷣius rationis ſupꝛa poſitoꝛũ / notanter

addita eſt illa clauſula.maximeſi feratur

ille conſenſus in ipᷣam illecebꝛã ſeu carna
lem delectatõem/tanq; in rem aut opera/
tionẽ / ſeu actum ſup quo vel circa quem
ipſa illecebꝛa ſeu carnalis delectatõ ſic in

ſurgit ⁊ verſatur.et qui talis illecebꝛe ſeu
carnalis delectatiõis eſſet pꝛincipale ob/
iectum vt eſt ibi videre.Et intelligantur
ſemꝑ in om̃ibus pꝛemiſſis iuxra quod la
te in modicum ſupꝛa tactis declaratũ eſt.

laliud eſt q; ꝙ ex delibera⸗/

. gale peccatũ. ¶ Et pꝛopter iſta
in dedlaratõne vltimi ſex modoꝛũ ſeu ſex
qualitatũ ſe circa delectatöõnem habendi

conſenſus verus et deliberatus eſſe. quã⸗

do ſcilicʒ ratio ſuperioꝛ in huiuſmodi de
lectatõnibus expꝛeſſe conſentiendo con/

currit. vel eas poſt ſufficiẽtem deliberatõ
nem debitãq; aduertẽtiã ſeu animaduer-
ſionẽ periculi et peccati quod inde immi

net ⁊ incumbit repꝛimere negligit. ¶ Et

hec quo ad ea que circa materiã delectatõ
nis et conſenſus in eam. an ſcilʒ ⁊ quan/

do:et qualia peccata exiſtant/ex dictis do
ctoꝛum quantũ ad hunc tractatum ſpe/

ctare et ſufficere viſum eſt/ recolligi et eli
ci potuerunt.

e conſenſu in

QCiia vero pꝛout in ſuperioꝛib.

₰

NVvbi de hac pꝛeſenti materia ſci

—

n actum peccati/tractari incepit/ actum

licet de natura pꝛimoꝛũ moto/
unm delectatõnis et conſenſus

eſt. licet iam pꝛoxime mõſtratũ eſt poſſit
circa conſenſum deliberatũ in delectatõ/⸗

nem peccatũ moꝛtale foꝛmaliter inſurge/
re et contingere. Immo cõmunius iuxta

poſitas/inſurgat⁊ contingat.nõ pꝛopter

ea tamen in tali conſenſu in delectation
ageo eſt completa tentatõ/ quin vlteriuns

tamen modificationes modicum ſupla

ꝛgredi poſſit ſcilic;vſq; ad im conſen

um in actum exterioꝛẽ.immo in ipſo ſo
lo conſenſu in actum exterioꝛẽ dicat᷑ ten/
tatio ſuppleri.vltraq; pꝛogredi non polſ-
ſe. cum non videatur quid vltra conſen)y/
ſum in actum exterioꝛẽ ipſa tentatio ope
rari poſſet. pꝛopter iſtud ⁊ etiam ſeruan/
do oꝛdinem pꝛediſpoſitũ/ poſt expoſitio

nem ⁊ declaratõnem nature et qualitatis

ipᷣoꝛum pꝛimoꝛũ motuũ/ipᷣiusq; delecta
tionis.venit aliqualit᷑ de natura et quali
tate ipᷣius conſenſus in actum tractandi
et declarandum. ¶ Circa quod pꝛimo re
memoꝛandũ venit.ꝙ iam modicũ ſupa

ſcʒ de ipſa delectatõe ⁊ de conſenſu in eã.

cui ꝑti rõnis attribuant᷑ tractatũ eſt alij
liter tãgi incepit.ſcʒ ꝙ conſenſus in actũ
ſeu actus executõem/ſemꝑ rõni ſuperioꝛi
attribuitur.ſᷣm tamẽ ꝙ in ipſa ratõne vo

lũtas includitur.pꝛopter quod iuxta ſu
perius tacta conſenſus ille voluntariꝰ di
citur. Et cauſa eſt.quia iam ibi etiam ali
qualiter aꝑiri incepit.Cum enĩ cõſenſus
in aliqͥd / de ſe impoꝛtet vel pꝛeſi D

0

Compendiũ Theologie

quoddã iudiciũ de eo in quod ſic cõſenti

tur.nec enĩ aliter cõſenſus pꝛopꝛie in ali/
uid fieri poſſet.niſi ꝑ pꝛiꝰde illo in quo
ic conſentit/eiusq; qualitate ⁊ natura q̃

dammõ iudicatũ eſſet. ⁊ in omni iudicio
(quod bene conſiderandũ venit) vltima
ſentẽtia ad ſupꝛemũ auditoꝛiũ ſeu iudica

toꝛiũ ſpectet ⁊ ꝑtineat.cum inſuꝑ(vt etiiã

ſepe ſupꝛa tactũ eſt)omniũ negocioꝝ ſeu
oꝑationum humanaꝝ iudiciũ/ ad rõem
ſiue ſuꝑioꝛem ſiue ĩferioꝛẽ ſpectet.fſᷣm ta/

men reſpectũ ad duplicẽ regulã ſᷣm u;
ime

omnes oꝑationes humane (vt ſepiſſin
etiã dictũ eſt)yregulari habent.ſcilʒ vel re/
gulam legis humane que ſumit᷑ ex rebus
crea quas naturaliter homo cognoſcit:
cui regule ratio inferioꝛ innitit᷑ vel regu/
lam legis diuine que ſumit᷑ ex rebus eter/
nis ⁊ increatis ad quas homo ſpirituali
ter inclinat᷑.cui regule/ ratio ſuꝑioꝛ inni/
titur.⁊ ita ſit ꝙ; igt. a regula legis diuine.
ſit ſuꝑioꝛ.immo ſupꝛema/⁊ ꝑ cõſequens
ſupꝛemũ auditoꝛiũ ⁊ iudicatoꝛiũ.vltima
q; ſentẽtia ad illã ꝑtem rationis ꝑtineat.
que ſic ipſi regule legis diuine que ſupꝛe
ma eſt innitit᷑.que eſt ꝑs ſuꝑioꝛ ſeu rõ ſu/
pioꝛ.Eum pᷣterea de plurib ſeinuicẽ con
ſequẽtibꝰoccurrit iudicandũ / finale iudi
ciũ finalis q; ſententia ſit de illo quod in
tali conſecutõe ſeu cõcurſu eſt vltimũ vl/
timoq; occurrit. Et ĩ negocijs humanis
vltimũ quod ſequit᷑ ⁊ occurrit/ſit ipſe rea
lis actus ſen ipᷣius actꝰ executio.Et ꝑ cõ/
ſequens iudiciũ de ipſo actu/ſeu actipſi
us executõe ſit iudiciũ finale ſententiaq;
finalis/⁊ ſic ad ſupꝛemũ auditoꝛiũ ſeu iu
dicatoꝛiũ ꝑtinens:ſeqͥtur manifeſte ꝙ ad
ipᷣam rõnem ſuperioꝛem ad quã ſic(vt ta
ctum eſt)iudiciũ ſupꝛemũ finalisq; ſentẽ
tia negocioꝝ ſeu opatõnũ humanaꝝ ſpe
ctant iudiciũ de ipſo actu ſeu ipſius actꝰ
executõne ſpectat ⁊ ꝑtinet.⁊ ꝑ conſequẽs
etiam cõſenſusin ipᷣm actũ ſeu ipᷣius actꝰ
executionẽ quando interuenit.cum non
niſi vt tactũ eſt poſt iudiciũ ſupꝛemũ ac
finale / de ipſo actu habitũ / intuenire poſ
ſit.Ex quo iterũ ſequit᷑ ꝙ (vt etiã in ſuꝑi⸗/
oꝛibus ſepe eſt tactũ)qtienſcũq; talis ip/
ſius ratõnis ſuꝑioꝛis cõſenſus.ſiue verꝰ
⁊ expꝛeſſus.ſiue equiualẽs ⁊ interpᷣtatiuꝰ
in actuʒ aliquẽ qui ex ſuo genere vel aliq̃
circumſtãtia peccatũ moꝛtale exiſtis. ĩter/
uenit. talis cõſenſus eſt peccatũ moꝛtale.

Quia ſempꝑ talis ipᷣius rationis ſupioꝛis
in talem actũ peccati conſenſus/etiã ſi iꝰ
ſe realis actus iuxta tamen modificatio/
nẽ modicũ infra tangendã/nõ pꝛocederʒ
ſeu ſubſequeret/eſt tale peccatũ quale eẽt
ipſe realis actus Et ratio iã quodãmodo

in ſuꝑioꝛibus tacta eſt.ex pꝛemiſſisq; ſu/
mi põt. ¶ gu⸗ pꝛimo reſpectu conſenſus.
veri ⁊ expꝛeſſi ipᷣius rationis ſuperioꝛis.
Nam ipſa ratio ſuꝑioꝛ ad quã /vt ſic ſta/
tim tactũ eſt/ talis cõſenſus in huiuſmo/
di actů qui de ſe ex ſuoq; genere vel exali/
qua circũſtantia peccatũ moꝛtale eſt per/
tinet.nullo modo in dictũverũ⁊ expᷣſſum
conſenſum inclinari poſſet/quin pᷣus de

ipſo actu eiusq; natura ⁊ qualitate deli/

berauerit ⁊ iudicauerit alias vt ſupꝛa ta/
ctum eſt nõ eſſet verus⁊ expꝛeſſus conſen

ſus.Deliberare autẽ ⁊ iudicare maxie cir
ca tales actus humanos nõ poteſt.niſi re

gulam legis diuine ⁊ eterne cui ſic in niti
tur/conſulat. Conſulta autẽ regula legis

diuine ⁊ eterne/in talem actũ qui ſic de ſe

exſuoq; genere vel excircũſtantia aliqua
peccatũ moꝛtale exiſtit/conſentire nõ po
teſt.quin ipᷣam regulã ⁊ legẽ diuinã ⁊ eter

nam/actu ⁊ realiter contenat ⁊ ſpernat.ſe

q; ab ea totaliter ⁊ fᷣm habitum auertat.
Actu autẽ ⁊ realiter/regulam legis diui/
neꝛ eterne contẽnere? ſpernere /leq; ab ea
totaliter ⁊ ſᷣm habitũ auertere non poteſt
quin peccatũ moꝛtale exiſtat. Seqtur er/
go pꝛedicta ſimul adaptãdo ⁊ applicãdo
ꝙ ipſa ratio ſuꝑioꝛ in talẽ actum peccati
moꝛtalis vere ⁊ expᷣſſe ↄſentire non pᷣt/qͥn
pctm̃ moꝛtale exiſtat ¶ Reſpectu vᷣo con

ſenſus ipius rõnis ſupioꝛis eͥualentis ?
interpᷣtatiui hoc idẽ patzʒ.qꝛ talis actꝰqui

ſic de ſe/ex ſuoqʒ generevel aliqua circum
ſtantia/peccatũ moꝛtale exiſtit.cũ de ipſo
ſupꝛemũ ⁊ finale iudiciũ vt ſepe ſupꝛa ta
ctum eſt ad ipᷣam rõem ſuperioꝛẽ ſpectet
⁊ ꝑtineat.committi non poteſt.nec in rea
lem executionẽ deduci.qͥn ipſa ratio ſuꝑi
oꝛ/negligens fuerit ipᷣm ipedire.volũta/
tẽq; reſpectu illiꝰregulare⁊ rebmere.⁊ per
conſeq̃ns/quin eti regulã legis diuineꝛ
eterne actu ⁊ realiter ſi tũc de ea actu cogi
tabat. vel per modũ cuiuſdã inexcuſabi/
lis obmiſſionis et negligentie.ſi tunc de

ea non cogitabat.cum in tali actu cogiij

tare debuiſſet. contempſerit et ſpꝛeuerit⸗
ac ſe ab ea totaliter. et ſ. ecunduʒz habitum

n

Aetteri
ninuſ.
fmac
lungef
gnoi
diſenti
clthp
ſiointet
bainol
giloav⸗a
eluet
leuction
tusnoe
loreqen

cccd⸗

daa
popoſt
ſuong
Nnp⸗
fniſan
nge
aa
ſtrn
ſeuin
cti

7 tone

Mi
ſeer i
cpan
odin
laſunt
Keli
(pꝛorn
hacy,
Mace
plicin
ideſt
nibile
lis i⸗
ſimis

finna
teiſtit.
tawwen
teſcen
Griif
ſuic
(quiaf
gaii
ſion
(ſlum

ſis

10
Ndinote
lliggſt
benoeg.
ſeſt,
Wuſmno,
clerali
ceſtpen
öſum
mpnsde
ltgtedel⸗
ſupran
gconten
nariecir
Gntire
cinnei
Uhlegis
ſcdeſe
1dliqu
re nöpo
nitanr
mak
enr.
diui⸗
oben
okeſt
nrer/
cido
centi
tn
vocon
entis
Ncbni
crcum
deipſo
ſuorat
ſpectet
cinrer
oſugl
rolüta⸗
nenper
dininel
aucog
ccuſabi
tunce
nucogi
nenent
abitun

diſſentit. ¶ Ad. ͦdicit
Aug.de trinitate. Non poteſt pctm̃ effi/

WVBtrũ cõſenſus

auerterit Et ex hinc dicit beatus Thom̃.
pꝛima ſecũde ſue ſumme.ꝙ rõ ſuꝑioꝛ/in
ipᷣm actũ peccati conſentire dicit/ non ſo
lum qꝛ ſᷣm rões eternas ſemꝑ moueat ad
agendũ. ſe qꝛ fm rõnes eternas nõ
Ad ꝓpoſitũ etiam iſtoꝝ dicit

cacit᷑ ꝑpetrandũ mẽte decerni.niſi illa mẽ
tis intẽtio penes quã ſumma ptãs ⁊ mẽ/

2

bꝛa in opus mouẽdi vel ab oꝑe cohiben

di(loquẽs de ratiõe ſuꝑioꝛiꝓut etiã volũ
tatẽ iuxta quod iã dictũ eſt includit) ma/
le actioni cedat vel ſeruiat. Pꝛout hec la/
tius modicũ ſupꝛa.⁊ ſpecialit᷑ in declara
tione quinti ſex modoꝝ ſeu ſex qualitatũ

ſe circa delectatõem habẽdi ipᷣius ratiõis

declarata ſunt. Que ibi tacta/ pñt ad hoc
pꝛopoſitũ/reſpectu cõſenſus ipſius rõis
ſuꝑioꝛis in ipᷣm actü applicari Et adhuc
ꝑampliꝰ⁊ efficaciꝰ.cum nõ tãta culpa ipi
rõni ſuꝑioꝛi imputari habeat. nec facilit
tam graue peccatũ in ſurgat/dũ ipſa vere
⁊ expꝛeſſe aut equiualenter ⁊ interpᷣtatine
in delectatõem que in ſola cogitatõe cõſi
ſtit ⁊ verſat᷑ conſentit.ſicut qũvere ⁊ expᷣſ/

ſe aut eqͥualenter ⁊ interpᷣtatiue in ipſum

actũ peccati cõſentit ipſiꝰ q; actus execu/
tionẽ. Mo tant᷑ in pᷣmiſſis vbi reſpectu

ↄſenſus ipᷣius rõis ſuꝑioꝛis / in id qð de

ſe ex ſuoq; genere vel aliqua circũſtantia
eſt pctm̃ moꝛtale.de auerſionea regula le
gis diuine ⁊ eterne / facta eſt mẽtio.addi/
ta ſunt iſta verba.totalit᷑ ⁊ ſᷣm habitum.
Eteniĩ auertia regula legis diuine ⁊ et᷑ne
(pꝛout iam in ſuꝑioꝛibus vbi pᷣcipue de
hac pñti materia nature peccati venialis
tractari incepit aliq̃liter declaratũ eſt) du
pliciter cõtingere põt ¶ UWel ſcʒ totaliter
id eſt ſm habitũ.qui ꝓpꝛie in hoc ꝓpoſito

nihil aliud eſt/q́; quedã inoꝛdinatio mẽ/

tis ⁊ intentõis diſpoſitio/ ponẽs ſeu con
ſtituẽs alterũ finẽ.Oð fit ⁊ cõtingit in oĩ

actu qui deſe ſuoqʒ genere aut aliqͥ circũ/
ſtantia / hʒ et impoꝛtat/ qð pctm̃ moꝛtale
exiſtat. licet foꝛſan p tunc talis inoꝛdina
ta mentis et intentõis diſpoſitio/ non at
tenderet᷑ neqʒ occurreret. Et ex hinc etiã

Cvxt iã ſatis declaratũ eſt conſenſus rõnis
ſuꝑioꝛis in talẽ actum/eſt moꝛtale pctm̃.
quia ſine tali auerſise/non poteſt in talẽ
actũ interuenire ¶ Del cõtingit tal auer
ſio/ nõ totaliter.i.nõ m habitũ ſʒ in actu

olum. ip illo actu à fit ſeu exercet reſpe⸗

in actũ ſit peccatũ

ctu cuieſt bñ aliqlis a regula ipᷣius diui/
ne et eterne legis inoꝛdinatio.ſʒ non tãta

nec talis metis et intentionis indiſpoſi/
tio/qꝙ aliũ finem ponat ſeu conſtituat Et
ſic eſt et cõtingit in om̃i actu/ qui de ſe ex
ſuoqʒ genere ſeu aliq̃ circũſtantia/nõ ha/

bet ſeu ipoꝛtat qð pctm̃ moꝛtale exiſtat.

ſed ſolũ veniale. Na ſi illud vſqʒ adeo ꝓ/
cederet/ ꝙ illa auerſio iuxta qð expoſituʒ

eſt / eſſet totalis et fm habitũ. aliũqʒ finẽ
ponens ⁊ conſtituẽs.ſtatim a natura pec
c(ati venialis excederet et in naturam pcti

moꝛtalis trãſiret.vt ibi ſatis expoſitũ eſt

et exẽplificatũ. Et ex hinc ſimili conſen /
ſus rationis ſuꝑioꝛis in talẽ actũ/qͥ ſic de
ſeex ſuoqʒ genere aut aliqua circũſtantia
non habet ꝙ ſit pctm̃ moꝛtale.ſed ſolũve
niale.nõ erit etiã niſi pctm̃ veniale.qꝛ ſi/

ne illa torali et ſᷣm habitũ auerſioneet cũ
ſola quadã inoꝛdinacione poreſt in talez

actũ interuenire.vt ſatis ex dictis cõcipe

eſt ¶ Et intelligant᷑ pᷣmiſſa ꝙ ſcʒ ↄſenſus
rationis ſuꝑioꝛis in actũ qui de ſe ex ſuo
qʒ genere aut aliqua circumſtantia pctm̃

mottale exiſtit/eſt pctm̃ moꝛtale. Etiã ſi

(vt iã ſupꝛa tactũ eſt) actus ille in quẽ ſic

ipſa ratio ſuꝑioꝛ conſentit/realitab extra
nõ ſubſeqꝗret᷑ ſeu adipleret᷑. Si t̃ h̊ non
exꝑte ipᷣiꝰrationis ſuꝑiorꝭ ipᷣiꝰqʒ volũta/

tis.vtpote ſe pꝰ dictũ conſenſum iã ſic in

iluũ actũ ſeu illiꝰactꝰexecutionẽ pᷣſtitũ am

pliꝰaduiſantis et imutãtis.ſed ꝓpter defe

ctũ poſſibilitatꝭ facultatꝭ vel alicuiꝰ alteri

us oppoꝛtunitatis aut circũſtãtie/ conti

geret. Nã licet tũc/realr et effectu/tal actꝰ

non ſubſequeret᷑ adimpleretur.ꝓpoſito
tamen et affectu/quantũ ad incurſuʒ pec
cati moꝛtal/ſubſecutꝰðꝛ et adimpletꝰ Et

hinc co mmũiter ðꝛ ꝙ volũtas ꝓ facto re/
putat᷑. Juxtaqʒ iſtud ꝓpꝛie intelligendũ
venit illð dictü xpᷣi Wath. v. Om̃is qui

— — .

viderit mulierẽ ad concupiſcẽdũ eã/iam

mechatꝰ ẽ eã in coꝛde ſuo ¶ Exoibo ſic ſu

piꝰcirca hãcpñtẽ materiã/nature et q̃lita
tis pꝛimoꝝ motuũ.delectationis et con/

ſenſus in actũ pcti tractatꝭ/ ea quodãmo

do epilogando habetur qũo pꝛimꝰ motꝰ
pꝛimo pꝛimus ipſius ſenſualitatis q na/
turalis dicitur/ nullũ peccatũ eſt. Scoo

vero pꝛimusmotus eiuſdẽ/qui ex fomi/

te pꝛocedit/peccatum veniale exiſtit. De
lectatio autem ſiue moꝛoſa ſiue non mo/
roſa:- moꝛa tempoꝛis. Dum tamen non

Compendiũ CTheologie

ſit moꝛoſa moꝛa conſenſus/ p rõem ſcilz
ſuꝑioꝛem vere ⁊ realiter/aut interpᷣtatiue

⁊ effectualiter deliberati.quod contingit
in ſecundo tertio ⁊ quarto ſex modoꝛum
ſeu ſex qualitatũ ſe circa delectatiõöem ha

bendi ipſius ratiõis ſuꝑioꝛis ſuꝑius de/
claratis etiã ſi dicta delectatõ ſit ⁊ feratur

circa ea que de ſe ex ſuoq; generevel ex ali

qua circũſtãtia/peccata moꝛtalia exiſtũt.

eſt ſolum peccatũ veniale.Delectatiove/
ro moꝛoſa moꝛa cõſenſus/per ratõem ſcʒ

ſupꝑpioꝛem vere ⁊ expꝛeſſe aut interpᷣtatiue

et effectualiter deliberati qð contingit in
quinto ⁊ vltimo pᷣdictoꝛum ſex modoꝛũ

ſeu ſex qualitatũ ſe habẽdi ipᷣius rõis.⁊c.

Necnõ etiã conſenſus in actũ.quãdo ta/
men ( vt ſepe ſupꝛa tactũ eſt)ſunt ⁊ ferunt

ſuꝑ his que de ſeex ſuoq; genere aut exali

qua circũſtantia peccata moꝛtalia exiſtũt

ſunt etiã pecceata moꝛtalia (Et ad iſtud

pꝛopoſitũ/per modũ exempli applicant
doctoꝛes licet diuerſimode/tentatõnem

que fuit in pmis parẽtibus.Ex quoꝝ di

ctis/ poteſt ſenſualitas ipſa/ ſerpenti cõ/
parari.Ratõ vero inferioꝛ vt iam in ſuꝑi
oꝛibus tactũ eſt/mulieri eue.Et ratõ ſu/

pioꝛ viro ade. ¶ ZEum igit᷑ in ipſa pꝛimo

motu.ſecũdo tamen pꝛimo/ipᷣius ſenſua
litatis illecebꝛa inſurgit.quod nõ niſi ex
fomitis coꝛruptiõe ꝓuenit.⁊ quaſi cũ ſer
pẽs/comeſtionẽ pomi eue ſuggeſſit.ideo

qʒ; tuncꝑeccatũ ſolum veniale eſt ⁊ leuiſſi

mũ.¶ In delectatõevero nõ moꝛoſa mo

racõſenſus/qui ſcʒ ↄſenſus ſit ꝑ rõem ſu

pioꝛem vere ⁊ expꝛeſſe aut interpꝛetatiue
⁊ effectualiter deliberatus. quãtũcumq;

iſta dicta delectatio ſit foꝛſan moꝛoſa mo

ra temꝑis/quantũcũq; etiã ipſa rõ inferi

oꝛ iuxta pꝛedictos ſcõm tertiũ ⁊ quartuʒ

tiat.tunc mulier

ſex modoꝛũ ſeu ſex q̃litatũ ſe hñdi.⁊c̃.vel
circa talẽ delectatõem/nõ bene aduertat.

vel ſalito ane unpꝛonꝛie etiã in eã cõſen
t er ſine viro / ioq; ignoꝛan
te/cõmedere dicit᷑. Jdeoq; tũc ſolum pec

catũ veniale eſt.qꝛ ꝙ in delectatõe pecca/

tum moꝛtale interueniat/a conſenſu viri

ſcz ratõis ſuꝑioꝛis.vero ⁊ expᷣſſo aut int᷑/

pꝛetatiuo ⁊ effectuali ⁊ nõ alias pꝛocedit

In delectatõe vero moꝛoſa moꝛa ↄſen

ſus interpᷣtatiui ⁊ effectualis.quãdo ſcilʒ

ratio ipſa ſupioꝛ inra aulnis fer modo-/
e

rũ pꝛedictoꝛũ ſeu ſex qualitatũ ſe habẽdi

ipᷣius ratõis⁊c.talẽ delectationẽ reymera

negligit.tũc mulier ſola/ſed tamẽ viro ſci
ente comedit.⁊ tũc licet vir non ↄmedat-
pꝛopter illũ tamẽ eius ↄſenſum interpᷣta/

tiuũ ⁊ effectualẽ/peccatũ moꝛtale efficit᷑

etiã ſi(vt ſepe dictũ eſt)deſit volũtas pꝑfi/
ciendi actũ.⁊c̃. Quia mulier bñ poteſt ſi/
neviro ↄmedere.moꝛtaliter autẽ ſineviri
ↄſenſuvero ⁊ expꝛeſſo/aut interpᷣtatiuo⁊
effectuali/non poteſt peccare. ¶ In dele/
ctatione vero moꝛoſa/moꝛa ↄſenſus veri
⁊ expᷣſſi.quando ſcilʒ ratio ipᷣa ſuꝑioꝛ/ in
xta vltimũ ſex modoꝝ pꝛedictoꝛũ ſeu ſex
qualitatũ ſe habendi ipſius rationis.⁊c̃.
vere ⁊ expꝛeſſe conſentit.tunc vir non ſo/
lum conſentit.ſed ſicut ⁊ mulier comedit

⁊ etiã ſi deſit voluntas ꝑficiendi actũ.⁊c̃.

eſt peccatũ ⁊ grauius qᷓ; in caſu pꝛecedẽti
Bꝛauius etenĩ eſt in talem illicitam dele
ctationẽ vere ⁊ expꝛeſſe conſentire.qᷓ; nõ
repꝛimẽdo/interpꝛetatiue ⁊ effectualiter
ↄſenſum pꝛebere. ¶ In conſenſu vero in
actum peccati ſeu ipſius actus executio/
nem /qui(vt late ſupꝛa declaratũ eſt) ſoli

rationi ſuꝑioꝛi attribuitur:eſt ac ſivir nõ
ſolũ ſicut ⁊ mulier ↄmederet.ſʒ qdammo

do ac ſi iuberet ⁊ pᷣciperet.⁊ tũc etiã ſi iu/
xta ſuꝑius tacta/talis actus realiter ab ex
tra non ꝓcederet ⁊ ſeq̃reti/eſt pctm̃ moꝛta/

le. Et adhuc grauiꝰq; in caſibepᷣœdẽtibo
inqntu ſcllz (ot

ilʒ (xt etiã ſupꝛa monſtratũ eſt)
grauiꝰeſt ĩ actũ pcti ſeu ipſiꝰactꝰ executio
nem q; in ſolã eiꝰdelectationẽ ↄſentire
Vel alit᷑ dici poſſʒ ꝙ ſcilʒ in delectatione
moꝛoſa moꝛa ↄſenſus veri ⁊ expᷣſſi ipius
rõis ſuꝑioꝛis de q̃ ſtati ſupꝛa vir ñ ↄme/
dit ſicut mulier.ſʒ ſolũ ↄmeſtioni młienꝭ

opſentit ſicut ſupꝛa dictũ ẽ fieri ĩ delctãtio

ne moꝛoſa moꝛa ↄſenſus inte prariuler
effectual eiuſdẽ rõis ſuꝑioꝛis Eſtq; ꝓpter
hmõi ↄſenſuʒ veꝝ⁊ expᷣſſuʒ/pctm̃ moꝛta
le.ſʒ guiꝰvt iã tactũ ẽ qᷓ; ĩ tali ↄſenſu int᷑
pᷣtatiuo ⁊ effectuali.inqntũ.ſ.grauiꝰẽ ve/

re ⁊ expᷣſſe in aliqð malũ pↄſentire qᷓ; inter
pᷣtatiue? effectualr. Sʒ ĩ ↄſenſu ipius rõ
nis ſuꝑiorꝭ in actũ pcti ſeu in ipᷣiꝰactꝰexe

cutionẽ.etiãſivt ſtati dictũ ẽ talis actꝰ rea

lit᷑ ab extra ñ ꝓcederet ⁊ ſeq̃ret᷑. virñ ſolũ

ↄſentit ſʒ ſicuta młier ↄmedit.⁊ tũcẽ ten
tatio de ſe ᷑ſummata⁊ ꝑfecta Et ĩtelligãt

he exẽplificatões iuxta ſupius declarata.
qñ.ſ.hmõi delectatões/cõſenſusq; ĩ actũ
ſunt ⁊ ferunt᷑ ſuper his que de ſe ex ſuoq;

genere aut ex aliqua circũſtantia peccata

nonl
ml
Mröt
weſt
nropo
bellitr
nt..
inſun
Plunn
Galo⸗
bei

meyitc
Romnetgt
hintoyt,
ne
Altn p
npotctſi
neſttenii
Sne
ndele
ſnſtore
ſupior in
ai ſeuſe
nionisti
Nrpon ſo
krconodt

diagii.

n etelei
can dee
nne n
Kemglite
ſureroin
eanto⸗,
tͦeſoli
cſipirnö
cCamno
cni ſilu⸗
erab
mon
Ninby
tüeſt)
ccutio
tire
atione
ſiißins
ne⸗
nimkes
dauatio
Ptatiniet
Naon
annon
ſeſn it

nde

nrihinte⸗
uißiust
zuhcheee
lisackttn
virß ſol
atücenmn
Etitelt
declunnn
ſochianl
eſeerſuß
nuean

* .
FIm

2 He tribus ad gra/
uitatem peccati conferetibus.
ia vero iam recẽter/⁊ etiã tn

De intentiõe ac fine actionis

moꝛtalia exiſtũt. ¶ Et hec quo ad talem

materiam nature pꝛimoꝛũ motuum dele

ctatiõis ⁊ conſenſus in actũ.oꝛdinisq; ⁊
ꝓgreſſus tentatõnis.inquantũ de eis ad
ꝛopoſitũ huiꝰoctaui tractatus iſtius li
beut tractandũ occurrebat/ dicta ſuffici/
ant. Qui latioꝛa videre voluerit habʒ vt

in ſuꝑioꝛibo in ſimili tactũ eſt / doctoꝛes
plurimos.tam magiſtrũ in.ij.ſentẽtiarũ

qᷓ; alios ſuꝑ dicto paſſu tractãtes.qᷓ; etiã
btũʒz Tho.pmaꝛ⁊ ſcdᷣa ſcðe ꝑ ſue ſumme

ſuꝑioꝛib maxime in declaratõ
ne nature ⁊ qualitatis peccati
oꝛtalis/dictũ ⁊ mõſtratũ eſt.qũo nõnũ

qᷓ; actꝰ aliqͥs qͥ de ſui foꝛſan natura ex ſuo

qʒ genere peccatũ nõ eſſet/vel foꝛſanveni
gle ſolũ/ex intẽtionis coꝛruptiõe/vel rõe
remoꝛ ſus conſciẽtie ſeu aliqua alia circũ

ſtãtia/poteſt pctm̃ moꝛtale effici. Eapꝛo
pter⁊ etiã ad clarioꝛẽ ſemꝑ cognitionẽ di

ſtinctõnis ſeu nature peccati venialis a
pctõ moꝛtali/circa cuius declaratiõem pᷣ
ſens pꝛincipalit᷑ materiaverſat᷑.viſum eſt
expediens de his tribo hic ſummatim ali

qua pſtringere.De intentõeac fine actio
nis ſeu oꝑatõis.De eſſe ſui natura ⁊ qua
litate conſciẽtie.De natura q̃litate ac nu
mero circũſtantiarrum.

tentioe ac fi

neactionis ſeu operatõnis.
AIrca pꝛimũ eſt aduertendũ q;
intentio in generali ꝓput hic et

Dicit᷑ eni intentio qſi in illud tentio Nã
intentio ſemꝑ reſpicit aliqͥd vt finẽ ̃ᷣm.ſ.
ꝙ ül eſt terminꝰvolũtatis.Ex quo clare
apparet ꝙ intẽtio de ſe impoꝛtat ⁊ deno/

tat quandã diſtantiã illiꝰ quod ſic inten/

dit᷑.Et ideo quãdovolũtas fert᷑ ⁊ intẽdit

imediate in aliqͥd eciã ſi illõ ſit finis vlti/
mus quẽ tũc ſibi cõſtituit.termin?q; ipſi
us volũtatis q̃ p tũc habet᷑. non dicit᷑ ta
mẽ ꝓpꝛie eſſe intẽtio.ſed qñ affectꝰſeu vo/⸗/
luntas in aliqͥd tãq; finẽ vltimũ quẽ ſibi

tũc conſtituit.vel tãq; ad illũ finẽ oꝛdia/

in materia moꝛali.ſ.virtutis ?
peccati ſumitur ſic deſcribit. Intẽtio eſt
actus voluntatis in aliquẽ finẽ tendẽtis.
ꝑ aliquid vel aliqᷓ ad illu finem oꝛdinata

tũ fert ⁊ tendit.nõ immediate ſed mediã/
tibus alijs ꝑ qᷓ in illud in qð ſic fert᷑ ⁊ ten
dit nitit ꝑpuenire tũc pꝛopꝛie eſt intentio.

Vt gratia alicuiꝰexẽpli fert᷑ ⁊ tendit pꝛin

cipaliter affectus alicuiꝰſeu volũtas ĩ ſu/

am finalẽ ſalutẽ.⁊ pꝛopter ipᷣam facilius
aſſequedam intẽdit coꝛpus ſuũ domare
⁊ ſpuũi ſubijcere vt hoc cõgruentiꝰ⁊ cum

ſanioꝛi cõſilio⁊ auxilio facere poſſit/intẽ

dit religionẽ aliquã intrare.⁊ ꝓ hoc faciẽ
do ad aliquẽ locũ talis religiõis ire. Iſte
talis reſpectu ſalutis ſue q eſt vltimus fi
nis/quẽ tũc ſibi cõſtituit.reſpectu etiam
domatiõ is ſui coꝛꝑis ac ingreſſus religi
onis.qͥ ſunt fines medij ad illũ ſcʒ finẽ vl
timũ oꝛdinati/dicit᷑ ppꝛie habere intẽtõʒ.
Reſpectu vero additõis talis loci illiꝰre/
ligionis.licʒ ſit quedã volũtatis diſpoſi/
tio.nõ tamẽ pꝛopꝛie dicit᷑ eẽ intẽtõ ¶ Ex
pꝛecedẽti intẽtiõis in generali deſcriptio
ne clare ⁊ facilit᷑ elici Pr⸗netenibtis iMien
tionis recte.ꝑ additionẽ ſcilʒ iſtoꝝ verbo
rum debitũ ⁊ debito modo.Et etiã inten
tionis ꝑuerſe ſeu coꝛrupte.per additionẽ
oppoſitoꝝ ſeu ↄtrarioꝝ vꝰboꝝ ſcʒ indebi
tum ⁊ indebito modo Sic tñ ꝙ in deſcri
ptione intẽtionis recte illa duo vᷣba ſcilʒ
debitũ ⁊ debito modo cõiũctim accipian
tur.cũ ipſa duo ad hoc ꝙ intẽtio ſit recta

neceſſario hẽant cõcurrere. In deſcriptõ

ne vero intentõnis ꝑpuerſeſeu coꝛrupte⸗
illa duo verba oppoſita ſcilicʒ indebitũꝛ
indebito modo/accipiãtur diuiſim cum
alterum eoꝛum ad hocꝙ intentio ꝑuerſa

vel coꝛrupta exiſtat p ſe ſufficiat Etenim

(vt ſepe dictũ eſt) plura neceſſe eſt ad vir/
tutem cõcurrere q; ad viciũ immo ꝑ defe

ctum vnius eoꝛũ que neceſſario adyvirtu

tem reqruntur /tranſitur in vitiũ ¶ Du

per qbus quantũ ad intelligẽtiam natu
re⁊ effectus intentiõis reſpectu eoꝛum q̃

iam in hoc octauo tractatulo huiꝰ libel/
li circa materiã peccati moꝛtalis ⁊ pecca
ti venialis tractata ſunt ⁊ tractabunt᷑ ſpe
ctare ⁊ ſufficere videtur.ſubijciuntur hic
aliqua regule notabiles.
la eſt. Ex fine pꝛincipaliter intento id eſt

reſpectu finis vltimi/qui pꝛicipaliterin

aliquo actu intenditur.actus ille attendi

conſiderari.et iudicari habet.ad hoc ſci/
licʒz ꝙ dicatur ⁊ iudicetur bonus vel ma/
lus:meritoꝛius vel demeritoꝛius. Juxta
quod intelligi? applicari pᷣt dictũ chꝛiſti

ꝛima regu

530

ð

cCompendiũ CTheologie

Mathei.vi. Si fuerit oculus tuus ſim/
plex totũ coꝛpus tuũ lucidũ erit. AUbi iu/
xta Auguſt.per oculũ ſignificat᷑ intentio
Et ĩitelligitur hec regula de his maxime
actibus/qui alias ex ſeipſis ſunt indiffe/
rentes.i.qui de ſuo ꝓpꝛio eſſe/ꝗpꝛiaq; na/
tura/ſine cõcurſu alterius cauſe ſeu alte/
rius circũſtantie/ nõ habent ꝙ ſint boni
vel mali Vt gratia exempli leuare feſtucã

de terra.vel mouere manũ. Nam ſi tales

actus de ꝓpꝛio ſuo eſſe pꝛopꝛiaq; natura
hbaberẽt ꝙ eſſent boni vel mali aliter eſſet
dicendũ.vt dare ꝑ regulas ſequẽtes vide
ri poterit ¶ Scda regula. Actus de ſeip/
ſo malus/ex fine bono pꝛincipalit᷑ inten
to nõ efficit᷑bonus. Vt gratia exẽpli.yFu
rari vel depꝛedari.q ſunt actus de ſe mali
etiãſi ea pꝛincipaliter intẽtione ad hũcq;
peinelpallfer finem fiant.vt exinde in dei
ponoꝛe fiat elemoſina.nõ pꝛopt᷑ hoc bo/
ni efficiũtur.¶ ¶ertia regula ⁊ oppoſita
Actus de ſeipſo bonꝰ exfine malo pꝛĩci/

paliter intẽto/efficiturmalꝰ. Vt grã exẽ/

pli. De elemoſina vel oꝛõne vel pᷣdicatõe
que pꝛincipaluer pꝛopter vanã gloꝛiam.
mundanã.vel pꝛopter lucruũ tpale haben

qũ.⁊ adipiſcendũ vel hmõi fieret Et ratõ
diuerſitat iſtaꝝ duaꝝ regularũ ex deſcriA

ptõe intẽtionis recte ⁊ intẽtionis ꝑpuerſe

ſeu coꝛrupte ſupꝛa poſitis alijsq; etiã ibi

dem dictis clare apparet.Quia ad inten/

tionẽ rectã/ duo reqrunt᷑ ſcʒ ꝙ tendentia

volütatis ſit in finẽ debitũ. ⁊ ꝙ ſit per me
qia ad illũ finẽ debito modo oꝛdiata.Ad
intentõem vero puerſam ſeu coꝛruptam

ſufficit defectus vel malicia in vno iſtoꝝ
ſcʒvel ꝙ finis pꝛincipaliter intẽtus ſit de
ſe malus.vt potuit tertia regula. Vel q;
media ꝑ que ad illuʒ finẽ tenditſint de ſe
mala vt ponit ſca regula.¶ Quarta re/
gula. Vna ⁊ eadẽ pꝛincipalis intẽtio fi/

nalis.i.in aliquẽ finem pꝛincipaliter ten

dens.plures actus ſe inuicẽ conſequẽtes
etiã diuerſimode ⁊ diſtanter abinuicẽ fa/
ctos/poteſt in bonũ ⁊ ad meritũ.vel ĩ ma
lum ⁊ demeritũ infoꝛmare.At grã exepli
Reſpectu intentiõis recte intendit aliqͥs
vnũ ſolidũ pꝛo deo in elemoſinã / ꝑ duo/
decim ſibiinuicẽ ſuccedentes dies elargi/

ri.⁊ dare ſicſcilʒ ꝙ qualibet die dabitvnũ

denariũ. Si a caſu contingat iſtũ hoĩem

datõnẽ aliquoꝝ iſtoꝝ denarioꝝ p aliqͥb

iſtoꝝ duodecim dieꝝ obliuiſci ⁊ itermit⸗/

tere. ⁊ in alios dies reꝑare ⁊ facere. dona-/

tio iſta / nihlomin? ſic in alijs dieb facta
pꝛopter pꝛimã pꝛincipalẽ intentõeʒ erit

meritoꝛia.de intentõne vero peruerſa/ſa

cilius eſt dare exemplũ cũ facilius cõtin/
gere poſſit ¶ OQuita regula vFinẽ ſub fine

ſeu intentiõeʒ ſub intẽtione/põt quis ad
meritũ vel demeritũ ſeu meritoꝛie aut de/

meritoꝛie qð idem eſt/ponere cõſentire ⁊

habere.dictos q; fines ſeu intentõnes / ſic

ſibiinuicẽ ſuboꝛdinatos/pᷣt vna ⁊ eadem
ꝛincipalis ⁊ finalis intẽtio/in bonũvel

maluz meritũvel demeritũ infoꝛmare.

Vt gratia exẽpli.Reſpectu pꝛincipalis ⁊

finalis intentõis recte.intendit aliqͥs ire

ad foꝝ ad hũc finẽ/ ꝙ ibi emat medicias.
ipſas autẽ medicinas ad hunc finẽ emit/⸗
vt ab aliqua infirmitate curet᷑. Ad hũcve
ro finem ab illa infirmitate curari deſide
rat.vt aptius ⁊ melius deo ſeruiat Clarũ
⁊ certũ eſt/i&ꝙ in iſto caſu/om̃es iſte pᷣcedẽ

tes voluntates ⁊ intentiões:que ſic circa

iſtos diuerſos fines ferũtur ⁊ tẽdunt:per

illã pꝛincipalẽ ⁊ finalẽ intentiõem/aptiꝰ
⁊ melius deo ſeruiẽdi.in bonũ ⁊ ad meri/

tum infoꝛmant᷑. ⁊ pꝛoptereã/bone ⁊ me/

ritoꝛie exiſtũt.immo in tali caſu qũ ſcʒvo

luntas in aliquos fines ſeu intetiões ſic
ſibiinuicẽ ad aliquẽ pꝛincipalẽ ⁊ vltimũ
finẽ ſuboꝛdinatos pꝛincipaliter pꝛopter
ipᷣm pꝛincipalem ⁊ vltimũ finẽ fert᷑ ⁊ ten/

git. licet illi fines ſeu intentiones/ plures

ſint ⁊ diuerſi.nõ tamen pꝛopꝛie debet di
ci nec pꝛopꝛie eſt niſi vnꝰet idem ipᷣiꝰvo/
lũtatis motus Et intelligũtur hec in iſta

regula dicta.etiã ſi tẽꝑe realis executõnis

ſeu adimpletõis illoꝝ actuũ ſuꝑ quibus
ſic dicte pꝛecedẽtes volũtates ſeu inten/
tionis ferũtur ⁊ tendũt:illa pꝛincipalis ⁊
finalis intentio non realiter ⁊ de facto in
mente haberet᷑ Atputa quia ꝓ tunc/ vel
nõ occurreret vel non attenderet᷑. ſufficit
enĩ ꝙ pᷣceſſerit ⁊ in hahitu habeat᷑ Vtver
bi gratia in exẽplo ſtatĩ poſito detur ꝙ il
le talis qui ſicab aliqua infirmitate cura
ri deſiderat/vt aptius ⁊ melius deo fuiat

tẽꝑe quo emit medicinas ad hoc vt a di/
cta ſua infirmitate curari poſſit.?ẽ teme
quo pꝛedictis medicinis ad dictã ſuã cu/

rationẽ emendis ad foꝛũvadit/⁊ ullã pꝛi/
cipalem ⁊ finalem intentõeʒ aptius⁊ me
lius deo ſeruiendi nõ realiterꝛ defacto in
mente habeat.qꝛ tũc foꝛſan vt dictum eſt

gptius
llond
fopeine
ſeucor-
pecec
Intel
Piinci
umg
terdie
müfi
1ſue
ſuint
nenia
niser
ſicp⸗
ſom
ſnten
ſcyu

Lode⸗

e
ſaufine
alibeci
teriatea
iuteng

Mincip

ſing
im
Pene⸗
heni⸗
pal
ſeipſe
polem
neoſe
lrſepp
Coci⸗
Ienea
huneft
luun⸗
ſani
vulte
ui⸗
letugg

ge dong⸗

mſͤgzet
denaſf
lus in/
neſtibfne
ötqnisn
giegude
Pſentren
nönesſi
atengen

==

lbonüre

umar.
ncipalt
alcsie
Nrehting
Pfineeni
Abior
miſte
nnhi
ſteicati
Eſcare
tante
en d
zudmen/
ner ne⸗
iſw
licsſ
ni
opter
ten⸗/
lures
ber di
vo⸗
iniſa
önis
gaidus
ninten/
cipalisn
ehcoin
unvl
e ſuffat
1tUrwer
douril
iatecun
deofuia
vt ady
lenge
täſuin,
iläpe⸗
ptinotne
Deſaclonn
dicunch

De intentiõe ac fine actõis

vel non ſibi occurrit vel non attendit.ni /

hilominꝰ? tamen / cũ per pꝛius eã habue/
rit/⁊ adhuc in habitu (vt pᷣſupponit᷑)ha
beat.illa pꝛincipalis ⁊ finalis intẽtio/ap
tius ⁊ melius deo ſeruiẽdi/iſtos act emẽ
di medicinas ⁊ eundi ad foꝝ.ſeu volũta/
tates⁊ intentões que ſuꝑ ipſis ferunt᷑ in/
foꝛmabit ⁊ bonos et meritoꝛios efficiet.
ac ſi tũc illã pꝛincipalẽ ⁊ finalẽ.intẽſius.
aptius.⁊ melius deo ſeruiedi in mẽte rea/
liter ⁊ de facto habuiſſet. ¶ Reſpectu ve/
ro pꝛincipalis ⁊ finalis intentõis ꝑuerſe
ſeu coꝛrupte/facilius (vt ſtatim in regula
pꝛecedæeti tactũ eſt Dari poteſt exẽplũ.
Intelligant᷑ etiaʒ pꝛedicta reſpectu tamẽ
pꝛincipalis⁊ finalis intentõis recte/actu
umq; bonoꝝ ⁊ meritoꝛioꝝ.dum tamẽ in
ter dictos actus ſeu fines / ſic ſibi ad vlti/
mũ finẽ pꝛincipalit᷑ intẽtũ ſuboꝛdiatos.
⁊ ſuꝑ quiba hmõi pꝛecedẽtes voluntates
ſeu intẽtiones ſic ferunt᷑ ⁊ tendũt.nõ int᷑/
ueniat ſeu intendat᷑ aliquis actus ſeu fi/
nis ex ſeipſo ſuaq; ꝓpꝛia natura/ illi fini

ſic pꝛincipaliter intẽto quoad meritũ dif

foꝛmis ⁊ oppoſitus.⁊ qui voluntatẽ ſeu⸗
intentõem que ſuꝑ ipᷣm fert᷑ ⁊ tendit poſ-/
ſet ꝑuertere ſeu coꝛrũpere.Pꝛo quo aꝑti/
us declarãdo/ponit᷑ ſexta regula. e/
xta regula.Quotienſcũq; int᷑ plures actꝰ
ſeu fines ſibiinuicẽ ad aliquẽ finẽvltimũ

——

alias ex ſeipᷣo bonũ ⁊ meritoꝛiũ inarpe
en

liter intentũ ſuboꝛdiatos interuenit/⸗
intendit᷑ aliquis actꝰ ſeu finis illi fini ſic
pꝛincipaliter intẽto ex ſeipſo ſuaq; ꝓpꝛia
natura quoad meritũ diffoꝛmis ⁊ oppo/

ſitus.volũtatemq; ſeu intentõem que ſu/

ꝑ ipᷣm fertur ⁊ tendit ꝑuertens ⁊ coꝛrum/
pens/talis actus ſeu finis mediꝰ ſic inter
ueniens.nõ infoꝛmat᷑ ad meritũ ꝑ illãpn
cipaleʒ intẽtionẽ illius finisvltimi ſic de
ſeipſo meritoꝛij.quin potiꝰ ipᷣam pꝛinci/
palem ⁊ finalẽ intẽtionẽ om̃esq; alios fi/
nes ſeu intentõnes pꝛecedẽtes.etiã alias
ex ſeipſis bonos ⁊ meritoꝛios defoꝛmat⁊
quodãmodo deherarge erbi gratia.
Intendit aliqͥs ire ad aliquã domũ et ad

Hunc finẽ in illã domũ vult ire/vt ibideʒ

luxuriet᷑.ad hũc autẽ finẽ luxuriari vult/

yt ſanioꝛ indeefficiat᷑.ad hũc vero finem
vult ſanioꝛ effici/vt aptius⁊ meliꝰdeo ſer

uiat. Iſte finis vltimus pꝛincipaliter in
tẽtus aptius ⁊ meliꝰ deo ſeruiẽdi.qui ali

ꝗs ex ſeipſo bonus eſt⁊ meritoꝛius/illam

voluntatẽ ſeu intentionẽ que ſic ſuꝑ illũ

actum luxuriãdi fert᷑ ⁊ tendit/⁊ a minoꝛi
illũ actum ſi a caſu cõmitteret᷑ cũ ex ſeiſo

ſuaq; natura ſit illi vltimo fini ſicpꝛinci/
paliter intẽto quo ad meritũ/diffoꝛmis⁊

oppoſitus ad pᷣdictam volũtatẽ ſeu intẽ/
tionẽ que ſic ſuꝑ eũ fert᷑ ⁊ tendit.ꝑuertẽs

⁊ coꝛrumpẽs.nullo modo ad meritum re
foꝛmare poteſt.qin potiꝰ illa ꝑuerſa ⁊ coꝛ/
rupta volũtas ⁊ intẽtio/ipᷣam vltimam ⁊
pꝛincipalẽ intentõeʒ ac om̃es alios fines
⁊ intentões pꝛocedẽtes/ defoꝛmat ⁊ quo/
dãmodo depꝛauat ꝑampliusq; ac graui/
us faceret actus ſi a caſu cõmitteret᷑ ¶ Et
ratio hoꝛũ eſt.quia vna volũtas ſeu intẽ/
tio ex ſeipᷣa peruerſa ſeu coꝛrupta.plures
voluntates ſeu intẽtiones alias ex ſeipſ
bonas depꝛauare poteſt/ ſed nõ econtra.
Vna eteni bona voluntas ſeu intentio/⸗/
nõ poteſt plures ex ſeipſis malas/ bonas

efficere.immo nec plures bone etiã ſein/
uicem conſequẽtes/vnã ex ſeipᷣa malã bo

nam efficere poſſunt.Quia vt in ſupioꝛi

bus ſepe dictũ eſt.ad bonitatẽ⁊ rectitudi

nem alicuiꝰvoluntatis ſeu intentõis plu

ra neceſſe habent ↄcurrere.qᷓ; ad eius ma

liciã ſeu coꝛruptõem.immo ad eius ma/
liciã ſeu coꝛruptiõem ſufficit defect? vniꝰ

eoꝛũ quead bonitatẽ ⁊ rectitudinẽ cõſti/

tuendã neceſſario reqͥrunt᷑. ¶ Intelligat
etiã ea que ſic ſtati ſupꝛa:tam de actuũ in
terioꝛũ ipſiꝰvoluntatis.qᷓ; etiã actuũ exte
rioꝝ exinde cõſequẽtiũ ꝑ pꝛincipalẽ ⁊ fi/

nalem intentiõeʒ quoad meritũvel deme

ritũ.infoꝛmatõe dicta ſunt.qñ hmõi pn/

cipalis ⁊ finalis intẽtio.tales actus inte/
rioꝛes volũtatis/⁊ a foꝛtioꝛi ipſos actus
exterioꝛes ſi exinde conſequan? pꝛecedit

vel cõcomitat᷑ Nam ſi huiuſmõi pꝛinci/
palis ⁊ finalis intẽtio tales ſubſeq̃ᷓ
reł᷑ aliterveniret dicendũ ¶ Etenĩvt iam
ſtatim innui viſum eſt. triplici quãtũ ad
hbanc materiã cõcernit poteſt ipſa inten/
tio.ſiue de recta/ſiue de ꝑuerſa⁊ coꝛrupta
accipi velit/reſpectu ſupꝛa dictoꝝ actuũ.

tam ſcʒ interioꝝ ipſius volũtatis qᷓ; exte

Hon inde cõſequentiũ/cõſideratiõe com
pꝛehẽdi. Vno modo vt eos pᷣcedẽs.alio
modo vt eos ccomitans.alio mõ vt eos

ſubſequẽs.¶ De intentiõe autem/pꝛedi

ctos actus pꝛecedẽte.quomõ ⁊ q̃ndo eos
quoad meritũ ⁊ demeritũ infoꝛmare ha/

beat ⁊ ĩfoꝛmet.ſatis in ſuꝑioꝛib⸗ tractatuũ

—

530

Compendiũ theologie

⁊ declaratũ eſt ¶ De intentõe vero / hmõi
actus cõcomitãte/hoc idẽ ſcʒ quõ ⁊ quã/
do eos infoꝛmare habeat⁊ infoꝛmet.ex ſu
pꝓius etiã tractatis clare elici et cõcipi po/
teſt. Etenĩ ſi intẽtio tales actus pꝛecedẽs
ipſos quo ad meritũ ⁊ demeritũ iuxta ta/
men modificatõnes ⁊ declaratiões ſupꝛa
etiã tactas infoꝛmare poteſt ⁊ qũq; infoꝛ
met.hoc idẽ nõ dubiũ/iuxta eaſdẽ tamen
modificatões facere poterit⁊ valebit iniẽ
tio ipᷣog actus realiter ⁊ de facto cõcomi⸗/b
tans ¶ Ouo vero ad intentiõeʒ tales inie
rioꝛes volũtatis actus.ac etiã exterioꝛes
exinde ꝓueniẽtes ſubſequentẽ ſeu ſuꝑ ac
cedentẽ/aduertenda ſunt qᷓ ſequũtur. Et
pꝛimo quantũ ipᷣos acius interioꝛes vo/
luntatis in ſe ⁊ abſolute cõſideratos con

cernit/ꝙ intentõ/ hmõi interioꝛis actus
volũtatis/ſubſequens ſeu ſuꝑaccedens /
nullo modo ex ſeipſa poteſt eos q̊ ad me.
ritum vel demeritũ infoꝛmare.i.meritoꝛi
os vel demeritoꝛios efficere/niſi quatinꝰ
illi actus interioꝛes volũtatis/cũ illa ſub/

ſequẽti ſeu ſuꝑaccedẽeti intentõe reiterarẽ

tur. Vt gratia alicuiꝰ exẽpli ad clarioꝛem
ſemꝑ intellectũ.vt aliquis vult ⁊ in mẽte

diſponit ire de roma in hirlm. ⁊ ꝓ hoc ſi⸗/
bi equũ ⁊ alia neceſſaria pꝛeparat.nõ qui

dẽ pꝛo tũc nec ꝑ pꝑpꝛius relatòe ſeu reflexio

ne quacũq; habita in deũ.ſʒ foꝛſan ( vt in
terdum cõtingit) ſola cauſa ſocietatis vel
alia.vult poſtmodũ iſte dictã ſuamvolſᷣ/
tatem ſeu pꝛopoſitũ qð ſic habuit / in de/
um referre.vt ſci t pꝛopoſuũ⁊ volun
tatẽ quã ſic de eundo in hierlm ſimplicit᷑
habuit. habuerit intentõem deo ſeruien/
di ⁊ complacẽdi.Iſta intentio ſic ſibi ſu/
ꝑueniens:nullo modo põt ex ſeipᷣa illum

actũ interioꝛẽ voluntatis ſeu illud ꝓpoſi/
tum quod ſicꝑ pꝛiꝰde eundo in hirim ha

buit / ifoꝛmare. ſic ſcʒ ꝙeius bonitas ſeu
meritũ/ex iſta ſubſequẽti ⁊ ſuperaccedẽti
intẽtione dependere poſſit.niſi iterũ illũ
interioꝛẽ actũ voluntatis ſeu ꝓpoſitũ /cuzʒ
iſta intentiõe ſubſequẽti/ille homo reite/
raret.ſic ſcʒ ꝙ illã voluntatẽ et ꝓpoſitũ qð
ſic de eũdo in hirlm ſimplxr habuit /reha/
beret intentiõe deo ſeruiẽdi⁊ complacẽdi
3 ſi faceret/et a caſu in dicto ſuo ꝓpoſito
ine ſua culpa impediret/iſte acius volun
tatis ſic cũ iſta intẽtione ſubſequẽte reite
ratus meritoꝛiꝰeſſet.vbi pꝛioꝛ ⁊ pᷣcedens
nõ fuiſſet Et rõ clara eſt.qꝛ iam ille interi

oꝛ actus voluntatis ſeu illnd pꝛopoſitũ/

ſic iſtam intentõcʒ ſubſequentẽ pꝛecedẽs

tꝑe quo iſta intẽtio accedit /eſt quaſi in fa
ctum eẽ̃.⁊ quodãmodo in pᷣterito ⁊ nõ eẽ
juare n iſi reiteraret᷑/nullo modo videt᷑ ꝑ
ubſequentẽ intentionẽ inſoꝛmari poſſe.
Nuo veo ad ipſos actꝰexterioꝛes.ex ip
ſcʒ intcrioꝛibo actibus voluntatis pꝛoue
nientes.hmõi actꝰ /ſub duplici ſpecie / du
pliciq; qualitate quantũ ad hãc materia
ꝑtinet/cõſideratõni occurrũt. Sũt etenĩ
aliqui reſpectu pꝛime ſpeciei.ſimplices

in ſe.i.qui de ſua natura etiã ſi quẽdã ſuc
ceſſum habeãt.nõ tamẽ ex pluribꝛ: diuer
ſis alijs actibo de ſe cõpletis vel longo tra
ctu temꝑis ſubſiſtere ſeu conſtare habẽt.

vt grotia exempli. Darevnam elemoſinã

celebꝛare vnã miſſam.et hmõi. Alij vero
ſunt ⁊ ſecũde ſpeciei.cõpoſiti in ſe.i.qͥ de
ſui natura expluribo ⁊ diuerſis alijs acti/
brvus de ſe cõpletis.vel ex longo ⁊ in diuer
ſa temꝑa tractu ſubſiſtere ⁊ cõſtare habẽt

vt gratia exepli.Diu in religione viuere.
in longã pegrinatõem ire.⁊ bmõi (Rur

ſus poſſunt pꝛedictaꝝ duaꝝ ſpeciex actꝰ

ſub duab diuerſis q̃litatib (vt taciũ eſt)
cõſiderari Vel ſcʒ put ſunt in factũ eſſe.i.

ꝓpfecti ⁊ cõpleti. Vel pꝛout ſunt adhuc in
fieri.i.iam incepti⁊ nondũ ꝑfecti ſeu com

pleti. De quiba magis ꝑ exẽpla ſubinſer/

ta liqre poterit. ¶ Pꝛemiſſa igitur ad ꝓ/
poſitũ applicãdo dici poteſt. ꝙ actꝰ pme

qualitatis ſcʒ ꝗ ſunt in factũ eſſe.i.ꝑfecti⁊
cõpleti/cuiuſcũq; pꝛedictarũ ſpecieꝝ exi/

ſtant. ſiue ſcʒ ſimplices ſiue cõpoſiti.intẽ

tio ſubſequẽs ſeu ſuꝑaccedẽs.nullo mo/
do poteſt ex ſeip̃a quoad meritũ vel deme
ritũ infoꝛmare. Nec taliũ actuũ bonitas

ſeu malicia ex dicta ſubſequẽti ſeu ſuꝑac/

cedenti intẽtione depẽdere. Ratio clara
eſt. qꝛ tales actus cũ ꝑfecti ⁊ cõpleti et ſic
trãſacti ſunt.nõ ſunt amplius in eſſe.qð
autẽ ampliꝰin eẽ nõ exiſtitmõ poteſt am/
plius per aliud ſubſequẽs infoꝛmari.nec
ab eo quoquo mõ dependere. Nec etiã iu

xta modicũ ſuꝑius tacta/poſſet acius in/

terioꝛ voluntatis/reſpectu taliũ actuũ ex
terioꝛũ ſic tranſactoꝝ.cum illa ſubſequẽ/⸗
ti ſeu poſt accedẽti intentõe reiterari. At

gratia exẽpli.et pꝛĩo de actu ſnblic. De

dit aliquis cuidã indigẽti vnũ floꝛenum
nihil tuc nec ꝑ ante/reſpeetu iſtius datio
nis de deo cogitãs.ſʒ qꝛ foꝛſan ille ĩidigẽs

ind
ſosee
lunſ.
tum
ſeuſun
pote
lust
ſnciat
Puent
loine
ehe
lisch
fione
nlin
bin
nect
lueri
Meto
feſen
inten
ſcc
into
hi⸗
ſe
n
ſch
lam
lerd
lenta
lopd
gmnop
tllion
Prout
runt
Pote
ind
bit
bsi
cii
glii
getn
ue
oo.

ſeho⸗
Men
bige
talig
poſt

poſti
Mecedig
luſtintn
ſ nicke
hanoſe.
egerns

ſpecie dn
(mareri
Hütereri
ſinplices
gneäſuc
hrdiner
longon
ne habe.
cenoſini
Aren
nſeiqde
Aliooc⸗/
mndiver
ne habet
neyinet .
i
catrac⸗
ncice)
Ghucuu
nſer⸗
aap/
vpmme
dkeenn
ſpen,
ſtl int
Mowo /
lademe
bonitas
euſupae
no dnt

noprone 0

De intentiõe ac fine

vicinꝰſuus erat vel alias ſibi gratus. Di
ſuꝑaccedat iſtivel ſubſequat᷑ intentõ ꝙ il
lum floꝛenũ voluerit ded ſſe ob dei reuerẽ
tiam ⁊ honoꝛẽ/ iſta intẽtio ſic ſubſeques
ſeu ſupaccedẽs/nullo mõ quoad merituz

poteſt ex ſeipᷣa illũ actũ ſcʒ illã dationẽ il/

lius floꝛeni infoꝛmare.ꝙ ſcʒ eã meritoꝛiã

faciat.qꝛ iã illa datio añ acceſſum iſtiꝰſu/
ꝑuenietis intentõis:trãſijt.nec eſt ampli

us ineſſe ſicut necp̃t intoꝛmari.Nec etiã
reſpectu eius poſſet act) interioꝛ volũta /
tis cũ iſta ſubſequẽti ⁊ ſuꝑueniẽti inten/

tione reiterari. De actu vero cõpoſito ſi/
militer exẽplificari pᷣt de illo qͥ de deo ni/

hil tũc.nec ꝑ antea reſpectu huiꝰcogitãäs.

nec tũc quicq; in deũ deſlectẽs ſeu referẽs
iuerit de roma in hirlin. Si eni talis/cõ

pleto dicto ſuo viagio / velit illud in deun

referre intẽtõneq; dei honoꝛis feciſſe.iſta

intentio ſupueniẽs/nullo mõ pᷣt illũ actũ

ſic cõpletũ ſcʒ illud viagiũ quoad meritũ

infoꝛmare. Nec etiã poſſet actus interioꝛ
ipᷣius volũtatis reſpectu eius cũ illa ſub
ſequẽti⁊ ſuꝑaccedẽti intentõe reiterari iu
xta quod ſatis declaratũ eſt. ¶ Actus xꝰo
ſcðᷣe qualitatis qͥ ſcʒ ſunt adhuc in fieri.i.
iam incepti ⁊ nõdũ completi.qð ſic notã
ter dicit᷑. Etenĩ ſi nondũ incepti eſſent.in
tentio tunc ſuꝑueniẽs nõ poſſet reſpectu

coꝝ dici ſubſequẽs.ſeu poſt accedes.ſi eti

am opleti eſſent iã ſupꝛa declaratũ eſt.qd

talis intentio oꝑaretur. Hmõi igit᷑ actus

pꝛout in ſeipf in ſuoq; eſſe totali conſide

rant / intentio ſubſequẽs ſeu ſuꝑaccedẽs
poteſt ex ſeipſa qad meritũ vel demerituʒ
ſ̃m qͥd infoꝛmare.⁊ ſᷣm qͥd etiã nõ ĩfoꝛma

bit. Secũdũ qͥd enĩ nõ infoꝛmabit.qꝛ.ſ.

ꝑs illius actſi ſit actus de ſe ſimplex.oẽs

etiã alij ſingulares act? exrquib vna cum

alijs ille totalis act?ſubſiſtit ⁊ cõſtat ſi ſit

actus cõpoſitqͥ dictã intentõeʒ ſic ſubſe

quentẽ⁊ ſuꝑaccedentẽ pꝛeceſſerint.nullo

modo qͥad meritũvel demeritũ poterunt

ab ea infoꝛmari Scõm qͥd autẽ infoꝛma
re poterit.qꝛ illũ totalẽ actũ in ſe.necnon
Ptem de eo reſtantẽ ſi ſit actus ſimplex.ac

oẽs etiãalios ſingulares actꝰex qͥ b ille to
talis actus ſubſiſtit⁊ cõſtat ſi ſitactꝰcom
poſitus/illã ſuꝑaccedentẽ ⁊ ſuꝑuenientẽ
intẽtionẽ ſubſequẽtes/meritoꝛios vel de
meritoꝛios efficeret Vt grã exẽpli.⁊pꝛio
de actib ſimplicibi. Vuit aliqͥs ⁊ diſpo/
nit celebꝛare miſſam.tũc nec ꝑantea reſpe

ctu huius celebꝛatõis conſideratõem ſeu

relatiõem in deũ habens. ſedvel foꝛſan ꝓ

pudoꝛe vitando.vel alia cauſa. Celebꝛat
iſte vſq; ad epylam. poſtmodũ vanitatem

ſuam cõſiderans/compũgitur ⁊ intento/
nem ſuã reſpectu huius celebꝛatõis in de

um referre incipit.ſic ſcʒ ꝙ intẽtiõe hono
ris ⁊ reuerẽtie dei celebꝛare vult. Iſta in/
tentio ſuꝑueniẽs ⁊ ſuꝑaccedẽs:iſtũ actũ
ſimplicẽ qui eſt adhuc in fieri/ſᷣm qͥd in/

foꝛmabit.qꝛ ſcʒ ipʒ in ſe necnõ partẽ que

de eo poſt ülã intentõez ſupuenientẽ agẽ
da reſtabat.ac etiã omnes alios ſingula/

res actus ex quiboipſe totalis actus ſub/
ſiſtit ⁊ cõſtat. meritoꝛios efficiet. ⁊ maxi/

me.qꝛ etiã reſpectu eoꝝ/actus ĩterioꝛvo/

luntatis cũ illa ſuꝑaccedẽtiſintentiõe rei/
teraturꝰ eſt. ſ̃ᷣm quid etiã iſta intetio iſtũ
celebꝛatiõis miſſe actũ nõ infoꝛmabit.qꝛ
ptem que de eo añ acceſſuʒ dicte ſupueni /
entis intentiõis acta erat ſcʒ oĩa an eplaʒ

dicta.nullo mõ ĩfoꝛmabit.nec meritoꝛia
efficiet.qꝛ iam nõ ſunt in ſe nec etiã reſpe
ctu eoꝝ poteſt actus interioꝛ ipiusvolũ/
tatis cũ illa ſuꝑuenieti ⁊ accedẽti intentõ
ne reiterari De actibus vᷣo cõpoſitis põt
ſimilit᷑ exẽplificari.⁊ pꝛimo de actu còpo
ſito/qad longũ ⁊ ad diuerſa temꝑa tractũ
ſeu ſucceſſum.iuxta exẽplũ iam ſuꝑiꝰ po/
ſitum.de illo qͥ cauſa ſocietatisvel aliava
dit de roma in hirlm.pactaq; q̃rta⁊ qͥnta

pte itineris/ mutat intentioem ⁊ ꝓpoſitũ
⁊ in deum reflectit.iſta intẽtio ſic ſuꝑacce

dens ⁊ ſuꝑueniẽs / iſtũ totalẽ actum quo
ad qͥd infoꝛmabit.ſcʒ quo ad totalẽ actũ

in ſe.⁊ quoad oĩa que de eo poſt acceſſum

dicte intentiõis agenda reſtabãt.vtputa

reliquũ itineris.laboꝛes ꝑicula⁊ expẽſas

auas amodo ſuſtinebit ⁊ faciet.q̊s meri/
toꝛios efficiet. Quoad qͥd etiã non infoꝛ
mabit.qꝛ ſcʒ illã ꝑtem itineris ante facti.
laboꝛesq; picula⁊ expenſas ꝑ pꝛius habi

tos⁊ factos/ nullo modo pᷣt exſe merito-
rios efficere vt iã ſtatim de celebꝛãte mui/

ſam declaratũ eſt. Poteſt etiã ſp ad maio
rem declaratiõem / de actu ex diuerſis ſin/
gularib actibo cõpoſito /ſimilit᷑. exeplifi⸗
cari de paupꝑe.qͥ ſola cauſa victus lautio/
ris hũda/i/vel alia nõ de ſe meritoꝛia.ĩtrat
religionẽ.⁊ ibi ſub tali intẽtõe aliquãdiu
vtputa quatuoꝛ aut quinq; annis viuit.
pluresq; actꝰ? ad regulã ꝑtinẽtes/nõ mu/
tata pꝛia cã ſeu pꝛio ꝓpoſito ſui igen u;

Compendiũ theologie

facit ⁊ exequit᷑. Cognoſcit iſte defectũ ſu/
um.cõpunctuſq;/ꝓpoſitũ ⁊ intẽtionẽ ſuã
mutat.om̃iaq; in deũ reſerre incipit.⁊ in/
tentõe deo ſeruiendi ⁊ ad regulã ſuã amo
do in dicta religiõe vult viuere. Iſta ſub
ſequẽs ſuꝑaccedẽsq; intentõ / iſtũ actum
viuendi in religiõe ſᷣm quid infoꝛmabit.
quia ſcʒ quo ad ipᷣm actũ in ſeac etiã om/
nes alios ſingulares actus.qui poſt illaʒ
ſupaccedentẽ intentõem fient.qꝛ eos me/
ritoꝛios.⁊ iſtum vere religioſum qͥ pꝛius
nõ erat/efficiet. OQuo ad quid etiã non in
foꝛmabit.quia oẽs alios ſingulares actꝰ
pꝛecedẽtes.meritoꝛios efficere nõ poteſt.
NHNec etiã reſpectu eoꝝ.cum tranſacti ſint
poteſt actus interioꝛ volũtatis cum iſta

ſuꝑaccedeti intentõe reiterari. Et ad iſtõ

ꝓpoſitü reſpectu ſcʒ ſnor actuũ qui ſic in
fieri exiſtũt ⁊ intentõis ſuꝑaccedentis/ſa
tis pertinerevidet᷑ illud beati Gꝛegoꝛij in
omelia. Reſtat vt quiſq; ille eſt qͥ ad ſuꝑ/
nam patriã tẽdit/nequaq; ſe a vicijs pꝛo
mundi huius honeſtate cõtineat. Qui⁊
ſi quedã aliqndo bona pꝛo honeſtate in/
choat/in eius intẽtione nõ debet pꝑmane

re.nec ꝓ bono ope/pꝛeſentis hui mundi

gloꝛiã qᷓrere.ſed totã ſpem in redẽptoꝛis
ſui aduentu cõſtituat.⁊c.Ecce mentio de
bonis inchoatis/⁊ de mutatõe intentio/
nis⁊c.(¶ Et ꝓut in ſuꝑioꝛibexemplifica
tum eſt de inſoꝛmatõne ipᷣoꝛũ actuũ quo
ad meritũ.ſimili modo exemplificari faci
le eſt de eoꝝ infoꝛmatõe quo ad demeritũ
cũ eadem quo ad hocratõ exiſtat. ¶ Re/
ſolutio finalis eſt iſta.ꝙ intẽtio actus/tã
interioꝛes ipᷣius volũtatis / qᷓ; exterioꝛes
ex ipᷣis pꝛocedẽtes / qui realiter ⁊ trãſacti
ſunt.ſubſequẽs ſeu ſuperaccedens/nullo
modo poteſt ex ſeipſa eos quo ad meritũ
vel demeritũ ĩfoꝛmare.O vero dicat᷑ actꝰ
interioꝛ volũtatis cum intentõe ſubſeq̃n
ti ſeu ſuꝑaccedẽeti reiterari.⁊c. Jam ꝓpꝛie
loquẽdo illa reiteratio eſſet nouꝰvolunta

tis actus.⁊ ſic reſpectu eius poſſet ⁊ debe

ret dici intentõ ↄcomitãs ⁊ nõ ſubſeq̃ns

SDed iſta ꝓ mediocrib ⁊ ſimplicibo/et q̊

magis conſcientiarũ ſcrupuli cognoſci ⁊
quietari valeãt vt ſepe tactum eſt / ita late
ſpecificari ⁊ ꝑ exempla declarari libuit
Notandũ inſuꝑ ⁊ poteſt ponivt ſeptima

um finaliter referat᷑. Actõvero ſpũalis vt
pꝛedicatio oꝛatõ ⁊ hmõi.nullo modo po
teſt meritoꝛie ad finẽ temꝑalem referri.eti
am ſi illõ temꝑale finaliter in deũ referat᷑.

Et hoc eſt in effectu qð dicit. Aug.Debe

mus mãducarevt euãgeliſemꝰ.nõ autem
euãgeliſare vt mãducemꝰ.¶ Aduertẽdũ

Peclore⸗ q etiã ꝑ modũ cuiuſdã reguleet

ec ꝓ octaua poni poteſt.Octaua regula
ꝙ ſi in aliquibo actib ſeu actionibus/ad
diuenſos fines ſibiinuicẽ ſuboꝛdinatos
tendentibꝰ/pꝛimꝰvel medius finis ſeu ꝓ
pinqᷣoꝛ intẽtus ponat᷑ ſeu cõſtituatur ali

quod tepale. oꝛdo talis eſt ꝑuerſus.atq;

hmõiſic ad iſtos fines oꝛdinari demeri/

toꝛij· Bene tamẽ etiã meritoꝛie licitũ eſt/
duos fines in aliquo actu cõſtituere ⁊ in/

tendere.vnũ ſcilʒ temꝑalem.⁊ aliũ cternũ

Dũmodo illud quod eſt eternũ /ſit pꝛinci/⸗

palis ⁊ vltimus finis intẽtus.⁊ nõ econ/
tra. Vt gratia exẽpli de iſtis duoba mem/
bꝛis. Optabit aliqs ſufficiẽs ⁊ idoneꝰ ſʒ

indigens / beneficiũ eccleſiaſticũ.vt ſcʒ ha

beat vndevitã ſuam ſuſtẽtaret.⁊vt etiam
maioꝛẽ habeat occaſionẽ et facultatẽ deo
debite ſeruiendi.Hic ſunt duo fines lici/
te intenti. vnus tẽꝑalis.⁊ alius eternus.

Siigit᷑ iuxta pꝛimũ membꝛũ huiꝰnota ,/

vilis ſeu regule/finis pᷣmꝰ ſeu ꝓpioꝛ ſit ip
ſum dei ſeruitiũ debite facere.⁊ finisvlti/
mus ⁊ pꝛicipalis ſit ſuſtentatõemvite ha
bere.tũc oꝛdo eſt puerſus ⁊ actus ad hos
fines oꝛdinati de ſe quo ad ſalutẽ eternaʒ
adquirendã /demeritoꝛij. Si vero cõtra/
rio modo pꝛocedat intẽtio.ſic ſcʒ ꝙ finis
pꝛimus ſeuꝓpinqͥꝛ ſit ſuſtentatõem vite
habere.et finis vltimus ac pꝛiĩcipalis / ſit
ipᷣm dei ſeruitiũ facere.tũc oꝛdo eſt rect et
bonus. actusq; ad hos fines debite oꝛdi

nati quo ꝗd ſalutẽ eternã adquirẽdã me/
ritoꝛij. Et hecq̊ ad materia intẽtionis

ac finis actiõis ⁊ oꝑatiõis qᷓntũ huic tra
ctatui cõgruere viſum eſt / dicta ſufficiãt.

e eſſe natura et

ualitate conſcientie.

qualitatẽ conſciẽtie.eſt pꝛimo

—— ciendũ.ꝙ cõſcientia put ꝓpꝛie
Kas vocabuli de ſe ſatis connotat/duo di

regula.Septima regula ꝙ actõ coꝛꝑalis cit ⁊ impoꝛtat Pꝛimo dicit ⁊ impoꝛtat

poteſt etiã meritoꝛie ad aliquẽ finẽ tꝑalẽ
referri.dũmodo finis ille temꝑalis.in de/

ſciẽtiam. et ſᷣm hoc conſciẽtia dici poteſt
qdã habitꝰ naturalis.nõ ſolũ cognitiuꝰ.

o vero ad eſſe ſeu naturaʒz ad

ſii
nna

iton

n
M
im

U

nist.
gene
flsp

olh

ſcei
fang
ſceß
ſaſe
dor
an
A
mnan
noꝛ
deſa
hoꝛl
lgtoe
Eens⸗
enrae
Abo
eſtfn
ſaye

liaſe

lit.
etme
ſunp

ilor

ltſene.
ugdee
1öauten
neneti
fegbleen
regeh
bu,g
gingtoo
nisſeup
Uaturcli
tigag
letickt
meerin⸗
lüeni
tpꝛincei
hoaon/

Gones
Nh

ſed etiã motiuus. Mouet enĩ et inclinat

animã ad bonũ ꝓſequendũ.⁊ malũ fugi/
endum.Et iſto modo inquantüũ ſcʒ ſcien

tiã dicit ⁊ impoꝛtat /habet ſevt ſuꝑius.cõ
iungiturq; ipſi pꝛimo habitui naturali/

ſuꝑioꝛiq; lumini ratõis quod ſyndereſis
dicit᷑. ita ꝙ pꝛopter hoc aliqui.vt hieroni
musꝛ alij ipam ſindereſim pꝛout in ſupi

oꝛibus tactũ eſt/ conſcientiã ſeu conſcien
tie iudiciũ dicere voluerint.Et tũc cõſciẽ
tia de ſe ſemp recta eſt.nã tũc circavniuer

Amalbilin ſicut ipſa ſindereſis verſat᷑
Secuũdo vero dicit ⁊ impoꝛtat cõſciẽ/
tia ⁊ magis ꝓpꝛie.quandã acceptõem ſeu
acceptatõem ex parte ratõis.Eteni cõſci/
entia ꝓpꝛie loquendo nihil aliud eſt q; ap
plicatio quedã ſeu oꝛdinatõ ſciẽtie ad ali
quẽ actũ.ſcientia aũt in rõne eſt.qð ſatis

denotat hec pꝛepoſitio cum. dicit᷑ enĩ con
ſciẽtia quaſi cũ alio ſciẽtia.Et tũcconſci/

entia ꝓpꝛie loquẽdo mag eſt actus qᷓ; ha⸗
bitus ſeu potẽtia. Iſtoq; modo ſe habet
vt inferius.magisq; coniũgitur rõni ſim

plici.imo tunc dicit᷑quoddã dictamẽ rõ/
nis.Et hoc modo nõ ſemp de ſe eſt recta.

immo freq̃nter erroꝛẽ recipit.quia tũc cũ

ſcz ſic ipſi rõni ſimplici coniũgit᷑ habʒ cir

ca ꝑticularia ⁊ ꝑ modũ cuiuſdã cognitio
nis ſeu inquiſitõnis verſari.in quibo fre/
quent erroꝛ ⁊ errare cõtingit. ue cla/
rius ꝑ exemplũ nonnulloꝛũ doctoꝛũ cõci
pi poſſunt.Foꝛmãt enĩ quendã quaſi cõ
ſciẽtie ſilogiſmũ.Cuius ſyndereſis maio
rem ꝓponit quaſi generalẽ ⁊ vniuerſalem
ſic. Nullũ malũ eſt faciendũ.Cui cõſcien

tia ſe iuxta pꝛimã ſui impoꝛtatiõeʒ ſeu cõ

notatõem / ipſi ſyndereſi cõiungẽs ſine q̃

cunq; difficultate aſſentit.nec tunc errat

Quia circa hmõi maioꝛẽ.ñ eſt erroꝛ. Yoꝛ
mat deinde ratõ ſub iſta maioꝛe vnã mi/
noꝛẽ/ad aliquẽ caſum ſeu factũ ꝑticulare
deſcendẽdo.ſic Et hoc eſt malũ.Cui mi/
noꝛi ſi conſciẽtia ſe iuxta ſcõᷣam ſui ipoꝛ⸗/
tatõem ſeu connotatiõeʒ ipſi ratõi cõiun
gens aſſentiat,poteſt errare ⁊ poteſt non
errare. Infert demũ conſciẽtia ex iſtis du
abus pᷣmiſſis cõcluſionẽ ſic Ergo hocnõ
eſt faciẽdũ.Que cõcluſio ſimiliter erit fal

ſa vel vera.pꝛout ſcʒ ipſa ratio ⁊ conſcien
tia ſe illi coniũgens in illa minoꝛe erraue

rit. ¶ Oetiã conſciẽtia ꝓut magis ꝓpꝛie
et magis cõiter ſumit᷑ ſqʒ; dum magis rõi

ſimp lici coniũgit/dicat quandã applica

De eſſe et natura cõſcientie

tionẽ ſeu oꝛdinationẽ ſcientie ad aliqͥd.
ſicq; magis actum quendã q; habitũ ſeu
potentiã impoꝛtet.patʒ ex his que ipſi cõ
ſcientie attribuũtur.ſcʒ teſtificari.accuſa
re.remoꝛdere.repꝛehendere.excuſare.in/
ſtigare.ſtimulare.remurmurare.incitare:
ligare. retrahere. Que om̃ia (vt clarũ eſt)

conſequũtur quandã actualẽ applicatõò/

nem alicuius cognitiõis ſeu ſciẽtie ad ea

que agunt᷑. Que quidẽ applicatõ triplici
ter habz fieri ſm diuerſitatẽ triũ tempoꝝ
vigelicet pꝛeteriti pꝛeſentis⁊ futuri Uno
eteni modo ⁊ reſpectu pꝛeteriti tempoꝛis
habet dicta applicatio fieri.dum ſcʒ reco
gnoſcit᷑ aliquid factũ vel nõ factũ eſſe. Et
ſ̃m hoc conſciẽtia de hoc ꝙ ſibivel in ma
lo cõmiſſo vel in bono omiſſo aut econ/

uerſo cõſcia eſt ↄtra mentẽ. teſtificat᷑ eãq;

yel accuſat.remoꝛdet.⁊ repᷣhendit vel eti/
am excuſat. Alio modo reſpectu pᷣſentis

tempis habet dicta applicatio fieri.dum
ſcʒ aliquid faciẽdũ imminet vel occurrit

Et ſᷣm hoccõſcientia pꝓut de illo in bonũ

vel malũ.ſm iudiciũ rõnis ꝑ applicatio/
nem ſciẽtie ſeu cognitõis ad illò iudican

tis ſibi conſcia eſt mentem ipſam facere

vel nõ facere.inſtigat ⁊ ſtimulat ⁊ recalci/

trat.Alio modo ⁊ reſi pectu futuri tempis
habet dicta applicatio fieri dũ ſcʒ conſci/

entia ad aliqua in futurũ facienda vel nõ
facienda ꝓut ſibide eis ſᷣm iudiciũ rõnis
p applicatõnem ſcietie ſeun cognitiõis ad
illa iudicãtis.conſcia eſt mentem ipſam
iüiüncitat ⁊ ligat vel re/

trahit. ¶ Plures a diuerſis doctoꝛibd aſ⸗

ſignant᷑ ↄſciẽtie deſcriptões VUna a Johᷣ.
damaſceno. ꝙ cõſcientia eſt lex intellectꝰ
noſtri.Alia a baſilio.q; conſcientia eſt rõ
nale iudicatoꝛiũ.Alia ꝙ eſt cognitõ ſui/
ipᷣius.Alia ꝙ conſciẽtia eſt habitus men
tis.boni ⁊ mali diſcretiuꝰ.Alia ꝙ conſci/
entia eſt credulitas intentiõis ad aliquid
faciendũ vel nõ faciendũ.animi delibera

tione firmata. Ex iſtis cõſcientie diffini/

tionibo ſeu diſtinctõib. que in effectu bñ
reſoluẽdo in idẽ coincidũt.colligi põt q;

Oſcientia reſpicitꝛ cõcernit / tam facta

faciẽda.immo om̃ia temꝑa reſpicit.vt ſa/
tis declaratum eſt.

De conſcientia in/

iſcreta. ¶ Motare ſolent aliqʒ. conſciẽtiã

nimis largã/ etiã nimis ſtrictã cauẽdaʒ

3

£.

+

Compendiũ theologie

foꝛe aliquas rõnes aſſignãtes Vnam ſcz
quia cõſciẽtia nimis larga generat pᷣſum
ptionẽ. Nimis vero ſtricta deſpatonem.
Aliã quia cõſcientia nimis larga frequẽ/
ter illud qð eſt malũ dicit bonũ Nimisve
ro ſtricta ecõtrario ſepe damnat ſaluãdũ.

Quod nõ pꝛout verba iacẽt de ſe ſic ſim

pliciter accipiendũ eſt.ſed ꝑ quãdã deno/
tatõem.⁊ maxime in indifferẽtib.que ſcʒ
vt ſepe tactũ eſt/nõ habent ex ſe ſuo; ge⸗
nere ꝙ ſint bonavel mala.meritoꝛiavl de

meritoꝛia.Eteni cõſcientia larga/cõiter?

de plurib que freqntiſſime occurrüt nul/

lum remoꝛſum habz. ⁊ ſic plura ſepe facit
que ſic faciendo nõ peccat. In quibotũ ſi

remoꝛſuʒ haberet/peccaret Exindeq; plu
ra peccata euitat q alias incurreret ⁊ com
mitteret. Conſciẽtia vero nimis ſtricta/
ecõtrario cõmuniꝰ et quaſi de om̃ibus et
frequẽtiſſime ſine cauſa remoꝛſum habet

⁊ dubitat Et cũ plurima neceſſario facere

habeat.plurima facit.que ſic cũ remoꝛſu
faciendo peccat.in qbus tũ ſi remoꝛſum
nõ haberet/nõ peccaret. Exindeq; plura
peccata incurrit ⁊ cõmittit.q̃ alias nec in

curreret nec cõmitteret ¶ Circa quod ac

etiã circa plurima tã iam dictoꝝ q; dicen

J₰

doꝝ bene notãdũ ⁊ aduertendũ venit.

aliud eſt cõſcientia.aliud timoꝛ cõſciẽtie.

Oð in effectu eſt dicere. ꝙꝙ; magna eſt dif/
ferentia inter habere de aliq̊.ſeu facere cõ
ſcientiã ⁊ intelligat᷑ foꝛmatã.⁊ hre ſolum
timoꝛẽ conſcie.quẽ aliq⁊ bene cõiter ſcru
pulũ conſcie vocãt.Conſcia etenĩ ꝓut iã
dictũ eſt ſcʒ foꝛmata eſt qñ finalit᷑.i.poſt
diſcuſſionẽ ⁊ deliberatõem/ex diffinitiua
ſentẽtia rõis iudicat᷑ ⁊ firmat᷑ aliqͥd eẽ fa/
ciendũ aut pſequẽdũ.vel nõ faciẽdũ aut

vitandũ Et cõtra talem cõſcientiã foꝛma

tam facere/ietiã ſi erronea ſit.ſic ſcilʒ ꝙ rõ
in ſic diſcutiendo deliberãdo ac diffiniẽ/
do errauerit/eſt pctm̃. ¶ Cimoꝛ vero cõ/
ſcien tieſeu ſcrupulꝰeſt.qñ nõ ſic finaliter
id eſt poſt diſcuſſionẽ ⁊ deliberatiõem ex

diffinitiua ſentẽtia iudicatur.⁊ firmat᷑ ali

quid eſſe faciendũ aut ꝓſequendũ.vel nõ
faciendũ aut vitandũ.ſed mens inter du

bia vacillat.neſciẽs quid ſit meliꝰ.nec ad

quid potiꝰteneat᷑ Non tũ quoquo modo

vellet omittere quicqͥd ſciret eſſe placituʒ

diuine volũtati. Et cõtra iſtũ timoꝛẽ ſeu

ſcrupulũ ↄſcientie facere/ nõ ſemꝑ eſt pec

catũlicet periculoſus valde ſit.⁊ quantũ

fieri poteſt abijciendus ⁊ extinguendus.
Cauſe iſtoꝛũ inferiꝰſubiũgent᷑. ¶ Pꝛo q̊
ſciendũ ꝙ inter cetera que ſuꝑ pñti mate/
ria cõſcientie ꝑ doctoꝛes tractant᷑.due ſo/

lent licet diuerſimode foꝛmari ⁊ detmina

ri queſtiones Ex quarũ determinatõe/tã
ſtatim dicta/qᷓ; adhuc inferiꝰin hac eadeʒ
materia dicenda:q; etiã plura alia que in
hoc tractatu circa materiã pctõꝛũ moꝛta/

lis ⁊ venial tractata ſunt/⁊ adhuc foꝛſan

tractabũtur.clarius intelligi poterũt.
Pꝛima igit᷑ queſtio ſic tractari ſolita eſt.
tꝝ cõſcia errãs obliget. Scoo vtrum

conſciẽtia errans/excuſet Circa pꝛtimã

iſtarũ duarum queſtionũ

*

õ

pꝛima ſcðe ſue ſumme eſt idẽ in effectu ꝙ
querere.vtrũ volũtas a rõne errãte diſcoꝛ

dans/ſit mala? peccet. Cõfoꝛmit᷑ ad aliqᷓ

ſupꝛa tactoꝝ/triplicẽ diſtinxerũt nõnulli

actuũ qualitatẽ.videlicʒ ꝙ aliqͥ ſunt de ſe

ex ſuoq;ʒ genere ſeu natura/boniAlij ſunt
de ſe ex ſuoq; genere ſeu natura mali. Alij

ſunt indifferẽtes ſcʒ qui deſe ex ſuoq; ge/

nere ſeu natura nõ habẽt ꝙ ſint boni vel

mali.vt leuare feſtucã de terra vel mouere
manuũ.¶ Bicũtergo in effectu. ꝙ reſpe/
ctu actuũ duaꝝ pmaꝝ qualitatũ / ſi ratio
vel cõſcientia de ipſis iudicet ⁊ dictet ᷣm
verũ eoꝝ eſſe.ſuãq; pꝛopꝛiã natura ipu
ta qꝛ aliquid qð de ſe ex ſuoq; genere ſeu

natura bonũ eſt ratõ iudicet vt bonum.⁊

exinde ↄſcientia dictat hominẽ teneri ad
illud faciendũ.vel aliqd qð de ſe ex ſuoq;
genere ſeu natura malũ eſt ratõ iudicatvt
malũ.⁊ exinde conſciẽtia illud dictat eſſe
ꝓhibitũ ⁊ ſic nõ faciendũ.Nullꝰeſt ibi er
roꝛ imo rectũ iudiciũ. Eadẽ eteni rõnepᷣ
cipiũtur bona? ꝓhibent᷑ mala.Sed ſi rõ
vel cõſcientia de pᷣdictis actib iudicet et

dictet cõtraveꝝ eoꝝ eſſe.ſuãq; ꝓpꝛiã natu

ram/vtputa qꝛ aliqð deſeex ſuoq; genere
ſeu natura bonũ eſt:rõ iudicatvt malum
et exinde cõſcientia illð dictat eſſe phibi⸗/

tum/⁊ ſic fugiẽdũ.vel aliqͥd de ſe ex ſuoq;
genere ſeu natura malũ rõ iudicat vt bo/
nũ.⁊ exinde cõſcientia dictat hoĩem tene/

ri ad illud faciendũ.tunc ibi eſt manifeſtꝰ
erroꝛ.talisq; rõ ⁊ cõſcientia dicit᷑errans.
Et eodẽ modo reſpectu actuũ tertie q̃lita
tis.ſi rõ vel conſcia de eis dictet ⁊ iudicet

Btru lcz coſciẽtia

Concra
pocn
fatura
almna
eiae
ſclen
eritch
tanria
dicht
iraa⸗
deleer
ſente
banco
lcligg
rrorin
eſtma
nn
ſudic
age
ſarue
gene
nadu
ſce
1
di
(r⸗
“
vYal
atu
peno
for.
len
Moen
lh
ſcn⸗

genere
kunk
(lrciſt
Ctumn

P ⸗

Lidtt
e

De eſſe et natura cõſcientie

contra veꝝ eoꝛũ eſſe ſuamq; ꝓpꝛiã naturä
vtputa/ qꝛ aliqd de ſe ex ſuoq; genere ſeu
natura eſt indifferens.ratõ iudicet bonũ

vel malũ·⁊ exinde cõſciẽtia dictet hoĩʒ te
neri ad illud faciendũvel ꝓhibitũ⁊ ſic nõ

faciendũ. Eſt etiã ibi erroꝛ.ſed nõ tãtus.

eritq; talis ratio ſeu cõſciẽtia exrãs.ſʒ nõ

tantũ ſicut in caſu pᷣcedẽti. ¶ Juxta que
dicũt inſuꝑ pꝛedicti ꝙ ratio vel cõſciẽtia

circa actus tertie qualitatis errans. ſcʒ q

de ſe ex ſuoq; genere ſeu natura ſunt indif

ferentes.ſiue ſit in pᷣcipiendo ſiue in ꝓhi

bendo obligat.ita ꝙ voluntas a tali rõne
taliq; cõſcientia ſic errãte diſcoꝛdãs.i.cõ/
trariũ illius qð ſic iudicãt ⁊ dictãt faciẽs
eſt mala ⁊ peccat.Sed ratio vel cõſciẽtia
circa actus duaꝝ pꝛimaꝝ q̃litatũ errans
iudicãdo ſcʒ⁊ dictãdo ea que de ſe ex ſuo/
q genere ſeu natura bona ſunt vel neceſ/

ſaria ad ſalutẽ mala eſſe ⁊ ſic phibita⁊ fu/

gienda.vl ea que de ſe ex ſuoqʒ generè ſeu
natura mala ſunt bona eſſe ⁊ ſic ex debito

facienda nõ obligat.Vñ in talibꝛvolun/

tas a tali rõne taliq; cõſcientia ſicerrante
diſcoꝛdans. contrariũq;ʒ illiꝰ qð ſic iudi/
cat⁊ dictat faciens.nõ eſt mala nec peccat

Et ratio pᷣt eſſe.quia nullo mõ videri pᷣt/

ꝙ aliqͥs ad id qꝗð de ſe ex ſuoq; genere ſeu
natura malũ eſt/poſſit et maxime ad hoc

ꝑ erroꝛẽ ratiõis ⁊ cõſcientie teneri ſeu ob
ligari.cuʒ illud potius exſeipſo ꝓhibitũ

vigeat᷑ Ergo eũ ad tale qͥd quis obligatꝰ
nõ exiſtat.iĩmo ecõtrario videat᷑ ab illo p/

hibitus / videt ꝙ illud nõ faciendo nulla
rõne peccare poſſʒ.ĩmo potius mereatur
Similiter nec ab eo qð de ſe ex ſuoq; ge/

nere ſeu natura bonũ eſt. poſſet qͥs ⁊ ma/
xime adhuc ꝑ erroꝛẽ rõis ⁊ cõſcietie vt ta⸗
ctũ eſt pꝛohiberi.cũ potius ex ſeipſo faciẽ

dum videatur.Ergo cũ a tali pꝛohibitus

nõ exiſtat.ĩmo potiꝰad illud videat᷑ obli/
gatus. videt᷑ ꝙ illud faciendo nulla rõne
peccare poſſit.ĩmo potiꝰmereat᷑.Non ſic
gutẽ eſt in indifferẽtibꝰ que de ſeex ſuoq;
genere ſeu natura nec bona nec mala exi/
ſtunt Et ideo faciliꝰex aliqua occaſiõe ſeu

circũſtantia.vtputa ex iudicio rõnis ⁊ di

ctamine cõſciẽtie poſſunt bona vel mala

effici.⁊ exinde ad talia qͥ teneri ⁊ obliga⸗
an eis ꝓhiberi.vt ſatis declaratũ eſt

ed iſtã poſitionẽ iſtũq; modũ dicen

di ꝑtim appꝛobat ⁊ ꝑtim impugnat bea⸗

tus Tho.li.ſupꝛa notato. Inqntũ enim

ponit ꝙ ratio vel cõſcientia circa actus de
ſe ſuoq; genere ſeu natura indifferẽtes er/

rans/obligat volũtasqʒ a tali rõne taliqʒ
conſciẽtia ſic errãte diſcoꝛdans mala eſt ⁊

peccat/eam appꝛobat.Sed inqntũvero
ponit ꝙ ratiovel cõſcietia/ circa actus de
ſe ex ſuoqʒ genere ſeu natura bonos łma
los errãs nõ obligat/necvolũtas a tali rõ

ne taliqʒ cõſcientia ſic errãte diſcoꝛdans

mala eſt ⁊ peccat/ipᷣam impugnat.mon/

ſtrans ꝙ idẽ eſt dicendũ de rõnevel cõſci/
entia circa actus de ſe ex ſuoqʒ genere ſeu

natura bonos vel malos errãte ſcʒ ꝙ obli
gat.⁊ ꝙ volũtas a tali ratõne taliqʒ cõſci
entia ſic errante diſcoꝛdãs.mala eſt ⁊ pec

ct. Sicut dicit᷑ de illa que circa act de ſe
ſuodz genere ſeu natura ĩidifferetes errat·

t cauſam hui ex ſequẽtibo.effectuali
ter aſſignat. Certũ eſt eni ꝙ pꝛopꝛiũ obie
ctum volũtatis ⁊ a quo ac ſ̃m quod ipſiꝰ

volütatis bonitas ⁊ malicia dependet et
accipi debet/eſt illud quod ſibi a ratione

obijcit᷑ ſeu ſupponit᷑ Non qͥdem ſᷣm q il
lud ex ſeipſo de ſuiqʒ natura eſt. ſed ſᷣm il

lam qualitatẽ in bonitate vel malicia ᷣm

quam ab ipᷣa ratõne appꝛehendit᷑ ⁊ ißivo
luntati obijcit᷑ ſeu ꝓponit᷑ Etenĩ(vt freq̃n
tius ſupꝛa dictũ eſt) ratio volũtatẽ moue/
re habet ⁊ mouet ſm ſui obiecti appꝛebẽ
ſionẽꝛ ſᷣm illud qð appꝛehẽdit.Certũ eſt

inſuꝑ(vt iam modicũ ſupꝛa ſatis declara
tũ eſt) ꝙ ratio.etiã quod bene notandũẽ.
credendo foꝛſan ſe debitevolũtati diuine
ↄfoꝛmare.licet tamẽ tũc erret.pᷣt qnq; ali/
quod obiectum appꝛehẽdereꝛ voluntati

obijcere ſeu pꝛoponereſ̃m aliã qualitatẽ
quã illud de ſe ex ſuoqʒ genere ſeu natuta
nõ habet.ſicꝙ nõ ſolum cõtingere poteſt
in actib de ſe ex ſuoqʒ genere ſen natura
indifferẽtibo.ſed etiã ⁊ eodẽ modo in caſi
bus qͥ de ſe ex ſuoqʒ genere ⁊ natura ſunt

boni ⁊ mali. Claꝝ eſt enĩ ꝙ eodẽ mõ po/

teſt ratio aliqͥd quod de ſe ex ſuoqʒ gene/

re ſeu natura bonũ eſt appꝛehẽdere.ac vo
luntati obicere ſeu ꝓponere vt malum et
econtra ſicut illud quod de ſeex ſuoqʒ ge-
nere ſeu natura indifferes eſt poteſt vt bo
nuñm vel malũ appꝛehẽedere.ac vt tale vo
luntati obijcere ſeu ꝓponere. Cũ ergo pꝛe

dicta magis ad ꝓpoſitũ applicando ⁊ gra

alicuius exẽpli/ratio aliqͥd quod de ſe ex
ſuoqʒ genere ſeu natura bonũ eſt appꝛe/

hendit vt malũ/⁊ ſicut malũ.⁊ ꝑ eqᷓns

—

⸗

—

Compendiũ theologie

dictante conſciẽtia fugiẽdum ipſi volun

tati obijcit ſeu pꝛoponit. iã illud efficit᷑ ⁊

eſt pꝛopꝛiũ obiectu ipᷣius voluntatis Hõ
quidẽ ſub ratõne boni ⁊ tanq; bonum qᷓ;
uis de ſe exſuiq; natura bonũ exiſtat.qꝛ
nõ eſt vt tale ab ipſa rõne appꝛehẽſum et
vt tale ipſi voluntati obiectũ ſeu pꝛopo/
ſitũ.ſed ſub rõe mali ⁊ tanq; malũ de per
accidens. et ſic fugiendũ.qꝛ vt tale eſt ab
ipſa ratõne appꝛehẽſum.⁊ vt tale dictãte
etiã conſcia ipſi volũtati obiectũ ſeu ꝓpo
ſitum. ic ergovt videt᷑ in iſto caſu ꝓp
pꝛiũ obiectũ volũtatis eſt malũ ⁊ fugien/
dum.q;uis vt tactũ eſt in illõ vt tale appᷣ/
hendẽedo ac vt tale ipſi volũtati obijcien/

do ſeu ꝓponẽdo-ipſa ratio ipᷣiusq; cõſcie
dictamẽ errauerit. Si nũc ergo ipᷣa volũ

tas tali rõi taliq; conſciẽtie dictamini q;/

uie errãti cõtradicẽdo in tale ſuũ obiectũ
feratur ⁊ ſe applicet.certũ eſt ꝙ fert᷑ ⁊ ſe ap

plicat in obiectũ malũ ⁊ dictate conſcien

tia fugiendũ.⁊ ꝑ cõſequẽs eſt mala ⁊ pec/

cat.cũ volũtarie ferri ⁊ ſe applicari in ma
lum ⁊ fugiendũ:ſit pctm̃. Nec inſpicit᷑ ꝙ

vt ſepe dictũ eſt.illud in qð ſic ipſavolun

tas fert᷑ ſit de ſe ex ſuoq; genere ſeu natura

bonũ. Quia vt in tale ipᷣa voluntas non
fert᷑ nec ferri poteſt in ipᷣm.qꝛ vt talenon

eſt ſuum ꝓpꝛiũ obiectũ.⁊ ꝑ cõſequẽs etiaʒ
nec ab eo vt a tali pᷣt aut debet ipᷣiusvolũ
tatis bonitas dependere ⁊ attendi.Cũ iu
xta ſupꝛa tacta ipius voluntatis bonitas
vel malicia/a ſuiꝓpꝛij obiecti:ñ quidẽve
ra eẽntia ſeu natura ſed qlitate ſub q̃ a rõ
ne ſiue recta ſiue errãte appꝛehẽdit᷑.ipᷣiq;
voluntati obijcit᷑ eu ꝓponit᷑ depẽdere ha
beat ⁊ attẽdi.Et ſiłr hic eadẽ rõnedici pᷣt
de illo quod de ſe.ex ſuoq; genere ſeu na/
tura malũ eſt.ſi rõ illud vt bonũ appᷣhen/
dat ⁊ vt bonũ ⁊ ꝑ conſequẽs ipᷣa dictante
cõſcientia debitũ ⁊ faciendũ ipſivolũtati
obijciat ſeu ꝓponat.Nã illud pꝛopꝛiũ ip
ſius volũtatis obiectũ/ nõ quidẽ ſub rõe
mali ⁊ tanq; malũ qᷓ;uis de ſe ſuiq; natu/
ra malũ exiſtat.qꝛ nõ eſt vt tale ab ipſa rõ
ne appꝛehẽſum.necvt tale ipſi voluntati
obiectũ ſeu ꝓpoſitũ. Sed ſub rõne boni
⁊ tanq; bonũ de ꝑ accidẽs.⁊ ꝑ cõſequens
debitũ ⁊ faciendũ.qꝛ vt tale eſt ab ipᷣa rõe
appꝛehẽſum.⁊ vt tale dictãte etiã conſciẽ
tia ipᷣi volũtati obiectũ ſeu pꝛopoſitũ Et
ideo ſi volũtas tali rõni taliq; cõſcientie
dictamini cõtradicẽdo/ tale ſuũ obiectũ

facere ⁊ adimplere recuſet.clarũ eſt ꝙ bo/
nũ ⁊ dictante cõſciẽtia debitũ ⁊ faciendũ
recuſat.qꝛ vt tale eſt ſuũ pꝛopꝛiũ obiectũ
⁊ ſic eſt mala ⁊ peccat.qꝛ volũtarie quod
debitũ ⁊ faciendũ eſt.recuſareö/pctm̃ eſt
Et ſi in caſiba pᷣdictis opponẽdo diceret᷑
ꝙ volũtas ſic tali rõni taliq; cõſciẽtie di/
ctamini erranti contradicẽdo bñ mouet᷑.
qꝛ fert ⁊ ſe applicat in bonũ ⁊ aufugit ma
lum ⁊ ſic ũ eſt mala nec peccat.ĩmo bona
elt ⁊ bñ facit.patet clare reſponſio ex ſtatĩ

dictis. NHon eni ſequit᷑ ſi volũtas in illud

quod de ſe ex ſuoq; genere ſeu natura bo/

nũ eſt ferat᷑ ⁊ ſe applicet.vel illð qð de ſe ex

ſuoq; genere ſeu natura malũ eſt aufugi/

at. ꝙ ꝓpterea bñ faciat ⁊ bona ſit.niſi ulõ

faciat ſub debita qualitate ac debito mõ.
ſ̃ eſe en i in ulð qðᷣ bonũ eſtferat᷑ ⁊ ſe ap/

faciat ſub rõne mali ⁊ tanq; malũ.nõ eni

quoad deũ ſeu quo ad meritũ vel demeri

tũ inſpicit᷑tm̃ illud qð fit.ſed ſub qua q̃ᷣli
tate ⁊ quo mõ ſeu animo illud fit. CHũuc
ad ꝓpoſitũ in caſibo ſupꝛa dictis.licʒ enĩ
vt ibi ſatis deductũ eſt volũtas quo ad pᷣ
mũ caſum ferat᷑ ⁊ ſe applicet in illð qð de
ſe ex ſuoq; genere ſeu natura bonũ eſt.nõ
tñ hoc facit rõne boni ⁊ tanq; in bonũ qꝛ
vt tale nõ eſt ſuũ ꝓpꝛiũ obiectũ nec ſibivt

tale a rõe ppoſitũ.ſed fert᷑ ⁊ ſe applicat in

illð ſub rõne mali ⁊ tanq; malu. Quia vt
tale eſt ſuuʒ ꝓpꝛiũ obiectũ ſibiq; vt talea
rõne ppoſuũ ⁊c̃.Et ſic licet in bonũ ferat

⁊ ſe applicet/nõ tñ facit ſub illa bona q̃li/
tate nec bono mõ ſeu aĩo.ſed ſub mala q/

litate ⁊ malo mõ maloq; aĩo.⁊ ideo talis

volũtas nõ eſt bona nec bñ facit.ſed ẽ ma

la ⁊ male facit ⁊ peccat.Et idẽ de ſcðᷣo ca⸗
ſu reſpectu illius qð deſe ex ſuoq; genere
ſeu natura malũ eſt.ſed a rõne errãte appᷣ
hendit᷑ ipſiq; volũtati obijcit᷑Qeu ꝓponit
vt bonũ. Nã licet tũc volũtas aufugiat il
lud qð de ſe e ſuoq;genere ſeu natura ma
lũ eſt.nõ tñ illð facit ſub rõne mali ⁊ tãq;
malũ qꝛ vt tale ñ eſt ſuũ pꝛopꝛiũ obiectũ
nec ſibi vt tale a rõne ꝓpoſitũ.ſed illð au
fugit ſub rõe boni ⁊ tanq; bonũ.qꝛ vt ta/
le eſt ſuũ pꝛopꝛiũ obiectũ.ſibiq; vt tale ab
ipᷣa rõne pꝛopoſitũ.⁊c.vt ſatis ibi dedu/
ctũ eſt.Et ideo talisvolũtas nõ eſt bona
nec bene facit ſed mala ⁊ male facit ⁊ pec/
carAa pꝛopoſitũ pꝛedictoꝝ duoꝛum

t hoc faciat ſub rõne boni ⁊ tanq; in
bonũ.vel ſi illðᷣ qdᷣ malũ eſt aufugiat hoc

ſuü
ſunge
vonid
uß.
bonu
hocb
obiſa
garlan
ſc
Hlon
ſche⸗
löſen
tn
wul
ſau
(en
n

tebo⸗

Mcendi.

bieni
equod
nck

lodient
ſiezed
nmoret
fugrm
nobont
verſtni
inilud
munabo⸗,
ödeſee
tufig
niii
chltom.
nirſegp⸗
unqhin
girwe
inoͤeni

litich
iobiean
ſd ilͤan
N
nae
ibi des⸗
oeſt boni
ſict1
duan

De natura et qualitate cõſciẽtie

caſuũ pꝛo clarioꝛi eoꝝ ĩtellectu/ poſſunt

iuxta effectũ dictoꝝ ipius beati Thome
ꝛimũ ecẽplũ reſpe/
ctu pꝛimi caſus.credere in xpᷣm eſt per ſe

poni duo exẽpla.

bonũ ⁊ neceſſariſi ad ſalutẽ.ſed volũtas ĩ
hoc bonũ nõ fert:niſi ſᷣm quod ſibi a rõe

obijcitur ⁊ pꝛoponit᷑. Si ergo ipſivolun

tati aratione errãte pꝛopo nat᷑ vt malum
⁊ ſic dictante cõſcientia nõ faciendũ.⁊ ni

hilominus ipᷣa voluntas tali rationi ta/

liqʒ cõſcientie dictamini cõtradicẽdo.in

illð ferat᷑ ⁊ ſe applicec.clarũ eſt ꝙ in illud
feret᷑ ⁊ ſeapplicabit ſub rõne mali ⁊ tan;

malũ ⁊ nõ faciendum.Non qꝛ de ſe ſuiqʒ
natura malũ ſit.⁊c.ſed eſt malũ⁊c̃.de ꝑ ac

cidens ex tali ſcʒ apꝛehẽſione rationis q̃
vt malũ⁊c.illud appꝛehẽdit.⁊ vt malum

ipſi volũtati pponit.Et ſic talis volũtas
de ſe erit mala ⁊ peccabit qꝛ voluntarie in

malũ ⁊c̃.ferri ⁊ ſe applicare malũ eſt pecca

tum. Et ad hoc pꝛopoſitũ dicit philoſo/
phus.vij.eth.qꝙ per ſe loquẽdo ille incon
tinẽs eſt qui nõ ſequit᷑ rationẽ rectam ſed
de ꝑ accidens Ille eciã incõtinens eſt qui
nõ ſequit᷑ rõem falſam.i.erroneã.¶ De⸗/
cunduũ exemplũ reſpectu ſecũdi caſus.foꝛ
nicari de ſe ex ſuoqʒ genere ſeu natura.eſt

quoddã malũ.ſed volũtas in iſtud malũ

nõ fertur niſi ſᷣm ꝙ ſibia ratiõe obijcitur

⁊ pꝛoponit᷑. Si ergo a caſu ipivoluntati

a rõne errante pꝛoponat᷑ vt bonũ ⁊ neceſ⸗
ſariũ ad ſalutẽ ⁊ ſic dictante cõſcientia vt
debitũ ⁊ neceſſario faciendũ.⁊ nihilomi/
nus ipᷣavoluntas tali rationi taliqʒ con/
ſciẽtie dictamini cõtradicendo illud au/
fugiat facereqʒ recuſat.claꝝ eſt illð au/
fugiet ⁊ facere recuſabit ſub ratõne boni

et neceſſarij ad ſalutem.⁊c.et tanq; bonũ

et neceſſariũ ad ſalutem.nõ quia de ſe ſui
q; natura bonũ ſit et neceſſariũ.⁊c.ſed eſt
bonũ et neceſſariũ.⁊c.de ꝑ accidens ex ta

li:ſcʒ appꝛehẽſione ratõis.que vt bonũ ⁊

neceſſariũ. ⁊c.ipᷣivolũtati ponit Et ſic ta
lis voluntas de ſe erit mala ⁊ peccabit.qꝛ
voluntarie bonũ ⁊ neceſſariũ ad ſalutem

aufugere et recuſare facere.malũ et pecca⸗

tum eſt. Non tamẽ (vt omnia ſane intelli
gant᷑ innui credat᷑ꝑ pꝛedicta.q volũtas
in caſu iſtius vltimi exempli / tali rarõni
taliqʒ rõnis dictamini ſic errãti ſe cõfoꝛ/
mando /bñ faceret.ſed ſolũ ꝙ etiã cõtradi
cendo male facit et peccat.quod qu fieri
poſſit inferius latius declarabit᷑ on/

cludit igitfinaliteret ſim pliciter ipſe bea

tus Thom. poſt multa hincinde ꝑ eum
allegata.qꝙ omnis volũtas a ratione ſiue
recta ſiue errãte diſcoꝛdãs / ſit in illis ſeu
circa illa que de ſeex ſuoqʒ genere ſeu na/

tura indifferentia ſunt/ſiue in his et cir/

ca ea que de ſe ex ſuoqʒ genere ſeu natura

bona vel malg exiſtunt:ſemꝑ mala eſt et

peccat.Ex qiubyet per que ſatis effectua/
liter ad pꝛimã duarum pꝛincipaliũ que/

ſtionũ ſupꝛa foꝛmatarũ ꝑ affirmatinã re/
ſpõdere videtur.qꝙ ſcilʒ còſcientia errans

obligat.Quod tamẽ reſpectn voluntatis
a ratõne et conſciẽtia errante ſeu erronea

diſcoꝛdãtis ſic intelligendũ eſt.qꝙ licet ta/

lisvoluntas ſempꝑ deſe ſit mala et peccet.
non pꝛopterea tamen vt ſtatim al:iquali/

ter tactũ eſt/ſequit᷑ꝙ quotienſcũqʒ tali ra
tioui et conſcientie ſic erranti concoꝛdat

ipſavoluntas bona ſit et bene faciat.Eſt
etenĩ dare caſum in quo voluntas ratio/
ni et conſciẽtie erranti ſeu erronee diſcoꝛ/

dando et cõtra id quod dictaret faciendo

eſſet mala et peccaret. Et nibilominꝰ eti/
am cũ eis concoꝛdado et faciendo quod
dictarent mala eſſet et peccatum cõmit/

teret. Vtputa quando ratio et cõſcientia
?t eſt in vltimo exemplo ſtatim ſupꝛa po

ſito errando dictarent aliquid quod eſſet
cõtra deũ eiuſqʒ legem et pᷣcepta.Diſcoꝛ/

dando vero facit còtra dictamen ratõnis

et cõſcientie in quo eſt ſemꝑ:ſaltẽ interpᷣ/
tatiue dei cõtemptus. Et hic eſt pꝛopꝛie
caſus in quo cadit ꝑplexitas.⁊ exinde eti
am dũ ad dictam pꝛimã queſtionẽ ſupꝛa

poſitã reſpondendo dicit᷑ꝙ ↄſcientia eti
am errãs ſemꝑ obligat.nõ eſt intelligen/

dũ ꝙ ſemꝑ ſimpliciter obliget ad faciẽdũ

⁊ ſubſequendũ illð quod ipſa dictat.ſed

ſub diſiũctiõe ad faciendũ.ſ.et ſequendũ
illud qð ipſa dictatvel ad ſe deponendũ.
vt darius inferiusex dicẽdis paterepo/
rerit. ¶ Pꝛo quo clariꝰintelligẽdo.et qꝛ
materia iſta frequenter occurru/nec clare
ab om̃ibus ꝓut bene expediret intelligit᷑
vtile viſum eſt poſitionẽ circa hoc domi
ni bonauẽtura quã ad dictã pꝛimã q̃ſt.o
nem effectualiter.licet ſub alijs termin:is
rñdẽdo ponit hic applicare. Yoꝛmat enĩ

queſtionẽ ſic Vtrum teneamur ad omne

id quod ↄſciẽtia dictat eſſe neceſſaniũ ad
ſalutẽ. Et ſub pᷣdicto titulo q̃ſtionis foꝛ/
mat etiã tres alias q̃ſtic es q̃ſiſi u tir.

Coõpendiũ Theologie

quas ꝑ idem quaſi mediũ ſoluit.Et ſunt
he in effectu. VUtꝝ om̃is cõſcientia liget.
⁊ vtrũ liget ad omne quod dictat. Vtrũ
homo ſit ꝑplexus quãdo conſcientia ſibi
vnũ dictat ⁊ lex diuina dictat cõtrarium
Cui ſit magis obtempanduʒ.vel conſciĩe
dictamini.vel pᷣcepto pᷣlati.cũ ſibiinuicẽ
obuiãt ⁊ cõtrariant᷑.¶ Circa q̃rum q̃tu/
oꝛ queſtionũ diſſolutõem.ponit dictamẽ
ↄſcle/triplici reſpectu ad tria genera actu
um ↄſiderari poſſe.ſatis ad ꝓpoſitũ diſtin
ctõis ſupꝛa poſite.licet ſub alijs ꝰbis.Et
intelligat᷑ vt ponit de dictamine cõſcien/
tie ꝑ modũ pꝛeceptõisvel ꝓhibitiõis nõ
ꝓ modũ conſilij ſiue ꝑſuaſionis.quod p/
pꝛie eſt dicere ꝙ intelligendũ eſt de cõſciẽ
tia foꝛmata ⁊ non de ſolo timoꝛe ſeu fcru
pulo cõſcientie.ꝗquoꝝ ſatis ſupꝛa notata
eſt differẽtia. ¶ Aliqñ etenĩ cõſcia dictat

ea qᷓ ſunt ſᷣm legẽ dei.aliqũ dictaten que
ſunt cõtra legẽ dei.aliqñ dictat ea qᷓ ſunt

pᷣter legẽ dei ¶ Quãdo aũt conſcia dictat

que ſunt ſm legẽ dei.ipſa ſimpłr ligat ad

faciendũ illð qð ipᷣa dictat.ĩmo cũ in iſto
caſu homo iã ad ea q̃ ſic conſcia dictat ſit
p legẽ diuinã ligatus ⁊ obligatus:. cõſcia
g ſic illi legi ↄcoꝛdat/nõ ſolũ ligat imo et
ligatum oſtendit.ita ꝙ in effectu duo liga
mina cõcurrunt. Et talis cõſciẽtia nullo
mõ eſt deponẽda ſeu abijciẽda.ĩmo toto
effectu ſequẽda. ¶ Oñ vero cõſcia dictat

ea que ſunt ↄtra legẽ dei / ipᷣa etiã conſcia

ſimpliciter ligat ⁊ obligat nõ quidẽ ad fa
ciendũ qð ipſa dictat ſed ad deponendũ.
Quia cũ talis ↄſcia erronea erroꝛe repu⸗
gnaãte legi diuine q;diu ipᷣa manet/ponit
⁊ tenet hoieʒ extra ſtatũ ſalutis.⁊ ideo ne

ceſſe eſt eã deponere. qꝛ ſiue tüc hõ faciat

quod ipᷣa conſcia dictat ſiue eius oppoſi
tũ.peccat moꝛtalit᷑. YFaciẽdo etenĩ in iſto

caſu quod ipᷣa cõſciẽtia dictat·/facit cõtra

legẽ dei.qð clarũ eſt peccatũ moꝛtale eſſe.

Faciendo vero oppoſitũ illiꝰqð ipſa con

ſciẽtia dictat adhuc peccat moꝛtalit᷑. non
rõne quidẽ oꝑis qð tũc facit.ſed qꝛ malo
modo facit.acit enĩ in contẽptũ dei.qꝛ
licet illð qð tũc facit de ſe ñ diſpliceat deo
facit tñ acſi diſpliceret deo cũ faciat illud
quod ſua cõſcia ſibi deo diſplicere dictat.
Sic ergo facit qð deo diſplicere credit.ſfa
ciendo qt qð deo diſplicere credit/ deũ cõ
tẽnit.qꝛ deꝰ nõ tm̃ attendit qͥd hõ faciat.
ſed q̊ animo faciat.⁊ ſic moꝛtaliter peccat

—

tem iactarẽt ⁊ cõgtuerent. 0.
conſcia dictat ea qᷓ̃ ſunt pꝛet legẽ dei /ipſa
cõſciĩa ligat ⁊ obligat.ſʒ nõ ſimpłr immo

¶ Et bñ circa tã hic q;ᷓ in ſupioꝛib dicta
7 fractata aduertat᷑q; quotieſcũqʒ fit mẽ

tio ꝙ volũtas a rõne ꝓponẽte ⁊ dictãte ea

que ſunt ↄtra legẽ ſeu pꝛeceptũ dei diſcoꝛ

dans mala eſt ⁊ peccat/intelligat᷑ put ⁊ in

telligendũ eſt. qñ nõ clare ⁊ euidẽt cogno
ſcit᷑ vtrũ illa q̃ ſic ipᷣa ratõ ꝓponit ⁊ dictat

ſint cõtra legẽ ſeu pꝛeceptũ dei.ĩmo intel /
ligi debzvbi talia ꝗᷓ ſic ipſa rõ ꝓponit ⁊ di

ctat/credũtur eſſe ſ̃m legem ⁊ pᷣceptũ dei.

Nã ſi care ↄgnoſceret᷑ ꝙ rõ humana pꝛo

poneret ⁊ dictaret aliqͥd ↄtra legẽ ſeu pꝛe/

ceptũ dei talẽ rõeʒ nullus teneret᷑ ſeqͥ nec

tunc rõ eẽt totalit errãs.ſʒ potiꝰ q̃ſi mali/
cioſe ages ⁊ coꝛrupta.SDed qũ rõ errans
aliqd qð eſt ↄtra legẽ ⁊ pᷣceptũ deiꝓponit

1 dictat vt dei ceptuͦ oc ſue legi cõfoꝛme.

tũc eſt vere errãs Et tunc dictamẽ talis rõ
nis contenere.eſt idẽ ꝙ dei pᷣceptũ contẽ/
nere ſaltẽ interpᷣtatiue vt ſatis ſupꝛa de/
claratũ eſt. Item dũ in ſuꝑioꝛibus fit fre/

quẽter mẽtio de eis q̃ de ſe ex ſuoqʒ gene/

reſeu natura bonavel mala ſunt.⁊ de eis
q̃ ſub rõne boni ⁊ mali appꝛehẽdunt/in/
telligat᷑ſp de bonis vel malis ſᷣm legẽ ⁊
ceptũ dei Vtputa qꝛ de ſevel ex aliq̃ᷓ circũ

ſtantia talia ſunt vel vt talia appꝛehẽdũ᷑/

tur. Quia alias nec virtutes nec peccata⸗

⁊ per conſequẽs nec merita nec demerita

ent. Et ſicnõ pꝛopꝛiead neria pᷣſen
Quãdo aũt

ſm quid ⁊ ſub quadã diſiunctiõe ſeu alx᷑/
natiua. Scõðm qͥd enim ligat ⁊ obligat.
qꝛ q́;diu manet/ſub diſiunctiõe ſeu qua/
dã alternatiua ligat ⁊ obligat.qꝛ ligat et
obligat ad faciendũ qð ipſa dictat vel ad
ſe deponendũ Ita ꝙ homo in iſto caſu te
net᷑ talem conſciam deponere. vel adim/
plere.qð ipſa dictat. Atpote ſi cõſcientia
dictat qð neceſſariũ eſt ad ſalutẽ leuare fe
ſtucam de terra vel nõ poꝛtare capucium
in eccleſia opoꝛtet vel iſtã conſcientiã de/
ponere vel q;diu manet feſtucaʒ de terra
leuare aut capuciũ in eccleſia nõ poꝛtare.
Et ratio huius eſt. quia cũ talia ſint pᷣter
legem dei.nullus ad ea faciendavel nõ fa
cienda de eoꝛum natura obligatur.ſed cũ
circa ea accedit dictamẽ conſcie/ iã hõ ex
tali dictamine obligat᷑ ad ea facienda vel
nõ facienda.cũ pus nõ obligaret᷑qꝛ ↄtra
dictamen conſciẽtie facere.eſt pctm Cum

=ͤ

wur
nanent

(rioge

gglecor
laeſt

ſoſaci

ſunt
ſerin
inciff
üͤcen
honan

c(uru

boe
aſeft
ſennn
nece
leen
E.

(it.

tonen
wusl
v
gon
o
n
t.
Go
ſdaa

o.

honet
Uete
ſionie
tli
loans
Pore
Rn
git
deiy
gum
ſb⸗n
Cntn
inbis
nl
büici
veoe
lege
doye
en
conſ.
ſt

dic
ſt n’
tiren
ldiſn
duren
kcogo
dian
ointel
itr di
tüde.
napo
eupꝛe⸗
ſeͤnee
inuli
denans
ponit
ne.
nlis
lconti⸗
Ng de⸗
ſiſe⸗
hene⸗
dees
int in/
lerß
i
lili/
m
nir
ſen
it
ſa
mo
dl/
t.
qoa
et
NA a
(alute

De natura et qualitate cõſcietie

5 „

igitur qdin manet tale cõſciẽtie dictamẽ

maneat talis obligatio.opoꝛtet eã neceſ/

ſario adimplere.alias eſſet pctm̃. Oñũ vᷣo

tale conſcie dictamẽ depoſitũ eſt/tũc ſub/

lata eſt illa obligatõ q̃ ad talia faciẽdũ vel

nõ faciendũ obligabat.Et tunc illa talia

ſunt vt pus de ſui natura erant ſcʒ indif/

ferẽtia.et tũc ea facere vel nõ facere ſiliter

indifferẽs eſt.⁊ ſic nõ eſt aliquod pctm̃

Nüc ergo iuxta effectũ dictoꝝ ipᷣius dñi

bonauẽture pᷣdicta ad ſolucionẽ iöarum
quatuoꝛ queſtionũ ꝑ modũ cuiuſdã epi/

logi applicãdo.reſpectu pꝛie ⁊ pꝛicipalis
queſtiõis/patet ex pᷣdictis/ꝙ nõ ſemꝑ te/
nemur ad om̃e id quod ↄſcietia dictat eẽ
neceſſar iũ ad ſalutẽ.⁊ tamẽ q;diu manet

peccamꝰſi nõ facimꝰ illð qð cõſcia dictat

Ergo nõ tenemur facere illud qð ipſa di

ctat. Quia(vt expᷣmiſſis patʒ)illã obliga
tionem alio mõ euadere ſeu tollere poſſu

mus ſcʒ talẽ conſciaʒ deponẽdo pe
ctu vero ſcdᷣe queſtionis patet ex pꝛedictꝭ
ꝙ omnis conſcia ligat.ſed nõ ſemꝑ ligat
ad omne quod dictat. In eis eni q̃ dictat
ſm legẽvel pᷣter legẽipſa vt iã dictũ eſt li/
gat ad id qð dictat.in pꝛimis qͥdẽ ſimpłr

in ſecũdis vero ſub diſiuctione ſcilz ad id

qð dictat vel ad ſe deponẽdũ. In eisvero
q̃ dictat ↄtra legẽ dei/ipſa ligat ſed uullo
modo ad e que dictat.ſed ſimpłrad de/
ponẽdũ. ſpectu ãt tertie queſtionis

patet ex pᷣmiſſis ꝙ licʒ hõ in caſu dicte q/
ſtionis poſſit dici ꝑplexus ad tꝑs q;diu

ſcʒ talis conſcia ſibi manet.ſimpłr tamẽ
loquẽdo nõ eſt nec debet dici ꝑplexus.qꝛ

poteſt ĩmo tenet᷑ talem cõſciam dehonore

ꝑ aliquẽ modoꝝ ĩſra tactoꝝ.¶ Reſpectu
vero quarte queſtiõis patet ex pᷣmiſſis q;
qñ pꝛelatus pꝛecipit ea que ſunt ſᷣm legẽ

deivel pᷣter legẽ dei.magis eſt ſibi obediẽ

dum q; dictamini ↄſcitie.ĩmo in his ca
ſibꝰ talis conſciẽtia que tali pcepto pᷣlati
contrariat᷑ ſimpliciter eſt deponẽda.qꝛ iã
in his caſibo cõtra pᷣceptũ pᷣlati facereeẽt
cõtra legẽ dei facere.De pꝛimis nõ eſt du
biũ cũ tunc ̃m legẽ dei pcipiat.De ſcðᷣis
vero que ſcʒ ſunt pᷣter legẽ dei /hoc idẽ pa
tet.qꝛ pꝛeceptũ pꝛelati iã ea que ſic pꝛeter
legẽ dei erãt/facit m legẽ dei eſſe. Quan/⸗
do vero pᷣlatus pcipit ea que ſunt cõtra le

*

gem dei / magis eſt obediendũ dictamini

conſcie q; pᷣlato qꝛ in hoc caſn manitfeſtũ
eſt ꝙↄtrariũ illius qð pᷣlatus pcipit.ſ. il⸗

lud qꝗð tuncↄſciætia dictat / eſt 'm legem

dei. Et ſic iuxta ſupꝛa tacta/ad illð facien
dũ ſunt q̃ſi duo ligamina.i.ligamẽ legis

dei ⁊ ligamẽ cõſcientie Ex ꝑtevero pᷣcepti

pᷣlati nullũ eſt in hoc caſu ligamẽ.qꝛ ſim/

pliciter nõ obligat.q⁊ ↄtra legẽ dei pꝛeci/

pit Et intelligat᷑ hoc iuxta modicũ ſupꝛa

tacta de dictamine conſcie foꝛmate. q̃ ſcʒ

clare ⁊ euidẽter cognoſcit vel finaliter in
animo iudicat ⁊ firmat/tale pᷣceptũ pᷣlati
eſſe cõtra legẽ dei.quia ſi ſolũ eſſet timoꝛ
vel ſœupulus cõſciẽtie.neceſſe eẽt aliter ⁊

magis pꝑ pꝛius ↄſulere ⁊ diſcutere. anteqᷓ;

tale pꝛeceptũ pᷣlati contẽneret ( CTriplex

autẽ modus conſciam deponẽedi repitur

ꝛimꝰeſt ex ſeipſo.p foꝛtẽ ſcʒ ⁊ feruen

tẽ meditatiõem ⁊ diſcuſſionẽ caſus incũ

bentis. ac rationũ circa ipᷣm occurrentiũ.
diligensq; ſtudiũ opinionũ ac ſententia

rũ doctoꝝ. Et hoc qñ homo noticiã leg

diuine lumẽq; ſcientie ex ſeipſo habʒ.

Scõus modus eſt ꝑ diſcretũ ⁊ diligentẽ

inqͥ ſitionẽ ⁊ inueſtigationẽ a lrãtis ⁊ pi⸗

tis/ipᷣius legis diuine Et maxime eis s

qs peritioꝛes ⁊ magis pꝛobate vite/ iudi

cio ſuo cõ mode repꝑire poterit Et interdãũ
iuxta grauedinẽ caſus/vehemẽtiãq; mo/
tus ſeu dictaminis ipᷣius conſciẽtie/ plu/
res ac frequẽter.⁊ hoc quãdo homo de ſe

neſcit de dicta ſua conſcientia caſuq; ſibi
incũbente/iudicare.vtputa qꝛ noticiã le/
gis diuine non hʒ. In his duobo modis

neceſſaria om̃ino eſt hũiliatio ſpũs.ac q/

dã ſui intellectꝰ captiuatio.vt.ſ.pie velit
credere ⁊ ↄſentire obedireq; eis q̃ per ſe le

git.vel ab alijs audit. Juxta dictum apłi

Captiuantes oẽm intellectũ in obſeqᷣum
xpᷣi. Hoc eſt dicere ꝙ qͥlibet in credendis
plꝰdz ↄſentire fidei q́; ſibi.⁊ in agedis plꝰ
credere alijs q; ſibi Werti⸗ modꝰ eſt per
ↄuerſionẽ mẽtis⁊ recurſum ad deũ.eiꝰqʒ
conſiliũ.ꝑ humilẽ ⁊ deuotam ac freq̃nteʒ

oꝛõem.vbi ⁊ quãdo deeſt ↄſiliũ humanũ

Juxta illud ſacre ſcripture.Cum ignoꝛa
mus qͥd agere debeamus/hoc ſolũ habe/
mus reſidui vt oculos noſtros dirigamꝰ
ad te.qᷓ;uis et hic modus non debeat ab
alijs duobus pꝛecedẽtibus deeſſe. immo
cum eis concurrere.¶ Qui autè alio mo
do/ vt frequenter apud plures contingit
conſcientiam ſuam deponit/magna peri
ricula et plus qᷓm plures foꝛſan credant/⸗
incurrit. Luncqʒ / non eſt pꝛopꝛie con/

0

A

pientioꝛib ſe credere velit. ¶
ſingularitas.qñ ſcʒ hõ ſuũ ꝓpꝛiũ ſenſum

Cõpendiũ Theologie

ſcientie depoſitio.ſed contẽptus grauis⸗

⁊ ſuꝑba pᷣſumptio. Beatꝰ enĩ homo qͥ ſp
eſt pauidus in eis ſcʒ q̃ ad ſalutẽ ꝑtinent
Ex iſtis trib modis cũ nõnullis ſuꝑi/
us tractatoꝝ/poſſunt notari octo ex qbꝰ

cauſe Enenin ſolet ipᷣius conſciẽtie er

roꝛ.¶ Pꝛimũ eſt ignoꝛãtia.qñ ſcʒ qͥs ne/
ſcit qͥd ſibi eligendũ vel declinandũ ſit
Secũdũ eſt negligẽtia.cũ quis ſcʒ negli
git ↄſciẽtiã ſuã diſcutere.vel ſi pꝰ diſcuſſi

onem ſe expedire neſciat:negligit tũc ab

alijs qrere ¶ Certiũ ẽ ſuꝑbia. qñ ſcʒ s nõ
humiliat intellectũ ſuũ vt melioꝛibo ⁊ ſa/
uartũ eſt

ſeqᷓns/ nõvult ſe alijs ↄfoꝛmare.nec ſeqͥ vi

as cões bonoꝝ.õ qð li.nũeroꝝ ſcribitur.
Exxtrema caſtroꝝↄſumpſit ignis ¶ Quĩ

tũ eſt affectio inoꝛdinata.q̃ ſepe inclinat

ↄſciaʒ ad id qð hõ tũc appetit.⁊ ſic faceã

a ſua rectitudine deuiare Juxta dicũ Se
nece Perit ome iudiciũ/cũ res trãſierit in
affectü. extũ eſt puſillanimitas.pꝛo

pter quã.ſ.qͥs freqᷓnter timʒ ea ꝗ ſfm rectũ

iudiciũ rõis timẽda nõ ſunt ptimũ

eſt pplexitas.qñ.ſ.hõ ſe inter duo peccata
poſiũ eſſe credit ⁊ vtrũq; declinare qͥn.ſ.
in vnũ incidat iudicat ĩpoſſibile. Sʒ ad
vey (vt ex ſupꝛa tactis ſatis patet) ꝑplexi
tas pꝛopꝛie loquẽdo nihil eſt ſimpir. ſed
fm qͥd.tamẽ põt eſſealiqͥs ꝑplexus.ſᷣm.ſ.
conſciaʒ erroneã.ſed ſtati vt etiã ſupꝛa ta
ctũ eſt/eã deponẽdo pᷣt liberari.¶ Octa/

uũ eſt hũilitas.coꝛdisq; puritas VUñ Bꝛe

go. Bonay mentiũ eſt ibi culpas agno/
ſcere vbi culpa nõ eſt.eꝙ
ſunt mala ⁊ repᷣhenſibilia.⁊ erroꝛ ex eis p

ueniẽs valde piculoſus. Octauũ vo lau/
dabile eſt.erroꝛq; ex eo ꝓueniẽs/piꝰ⁊ me/

ritoꝛiꝰ. imo nec erroꝛ pꝛopꝛie dici dʒ. ſed

quedã humilis ſuoꝝ defectuũ ſueq; fragi
litatis recognitio.dũ tamẽ nõ ſit nimius

¶ Reſpectu ſecunde duarum queſtionũ

pꝛincipaliũ qua ſcilʒ queritur.
(Wtrum conſcieétia

errans ſen eroneg excuſet. q iuxta eũdẽ
beatũ Thomã vt de pꝛia qſtione pꝛicipa
li in ſimili dictũ eſt. eſt idẽ in effectu ꝙ q/

rere.vtꝝ volũtas rõi errãti ſeu erronee cõ

coꝛdãs /ſit bona:veniũt iuxta intentõem
i⸗ beati Chome ↄſiderãdaq̃ ſequunt᷑
Pꝛimo(vt freqnter in ſuꝑioꝛibi dictũ

deptem prima

eſt) bonũ ⁊ malũ in moꝛalibo⁊ magis cla/

re ad pꝛopoſitũ ceptũ loqndo / q̊ ad meri
tũ ⁊ demeritũ/oↄſiſtit in actu inq̃ntum eſt

volũtarius.ita ꝙ bonitas vel malicia ali

cuiꝰactꝰ/ab ipᷣa volũtate ſeuvolũtatis im

perio depẽdet.qꝛ ſi actus eẽt inuolũtari⸗

nec meritoꝛiꝰnec demeritoꝛiꝰeſſet Et hĩc
eſt illud ſepe allegatũ beati Aug.ꝙ omne

pctm̃ volũtariũ eſt adeo. ꝙ ſi voluntariũ

nõ eſſet pctm̃ nõ eẽt ¶ Aduertendũ eſt in
ſuꝑ ꝙ quoad ꝓpoſitũ/pñs ignoꝛãtia ſub

duplici q̃litate inuenit᷑. Una eſt q̃ cauſat

inuolũtariũ.i.q dũ cõtingit ſeu occurrit⸗

reddit ſeu efficit actũ innuolũtariũ.⁊ hoc

pꝛopꝛie indirecte.qꝛ ſcʒ pꝛiuat hoĩeʒ a co

gnitiõe q pexigit᷑ ad hoc ꝙ aliqᷣd volũtari
um exiſtat Alia eſt ignoꝛãtia qᷓ nõ cauſat

inuoluntariũ.i.que dũ ↄtingit ſeu occur

rit/nõ pꝛopterea actũ inuolũtariũ reddit

ſeu efficit.q inferius magis declarabunt᷑.
Ex qb duobꝰ clare ſeqtur ꝙ illa ignoꝛan
tia que dũ ↄtingit ſeu occurrit reddit ſeu

efficit actũ inuoluntariũ.tollit a tali actu

oẽm rõem boni ⁊ mali moꝛalis/meriti q;
⁊ demeriti. Illavero q̃ dũ occurrit nõ red
dit ſeu efficit actũ inuolũtariũ.dictã rõeʒ

boni⁊ mali meritiq; ⁊ demeriti nõ tollit.

Pzʒ ex pᷣdictis ꝙ vt iã ſtati dictũ eſt/tal rõ
boni ⁊ mali meritiq; ⁊ demeriti/a volũta
te depẽdet ¶ Eſt pᷣterea ꝓ pᷣdictoꝝ ⁊ aliq⸗
rũ ſubſeq̃ntiũ ĩtellectu notãdũ ꝙ ignoꝛã/⸗
tia triplici mõ ſeu ſub triplici reſpectu ſe
pᷣt ad actũ volũtatis hr̃e VUno mõ antece/
denter Alio mõ gcomianr. A alio mõ
cõſequẽter Antecedẽter ãt ſe hʒ ignoꝛãtia
ad actũ volũtatis/qũñ nõ eſt volita/ſeu vt

ita dicat᷑ volũtaria.⁊ tamẽ eſt cauſa volen

di aliqͥd qð alias homo nõvellet ſcʒ ſi ta/
lis ignoꝛãtia nõ eſſet vtputa qñ hõ igno

rat aliquã circũſtantiã actꝰ quã ſcire non
tenebat᷑/⁊ ex hoc aliquid agit quod nõ fa

ceret ſi illam circũſtantiam ſciret. At po/

nit ipſe beatus Thomas exemplũ de ulo

qui diligẽtia de hincinde circumſpicien/
do adhibita/ignoꝛãs aliquem trãſire per
viam/pꝛoijcit ſagittam/qua traãſeuntẽ in
terfecit In iſto enim caſu / iſta ignoꝛãtia
iſtius circũſtantie/ſcʒ trãſitus iſtius ho/
minis non eſtvolita necvolũtaria/qꝛ iſte
pꝛoijciẽs ſagittã bene voluiſſet trãſitum

illiꝰhominis ſcireä/⁊ tamẽ eſt cauſavolen/

di quia alias iſte homo nõ voluiſſet ſcilʒ

pꝛoijciendi illã ſagittã/quã alias nõ ꝓie

—

Bg

homin⸗
fenneti
ſcantec
niitid
luntan
teraute
fatis
ctüͤſane
noritun
wi
nolcon
loqic
cbeef
morer
caloce
cideee
noe

r.c

clione
(Gine
gie
oecl
beci
ali
ud
ſuef
ſtali

(ogy.

nuncfae

enead

lloinck
Cpot
Nu
ine

guan
oꝛ⸗
lii

Core
ſer⸗
fitſns
ci
mni

diſken

gohr
uäne
Mmnnett
iggi
ſinen
olütg⸗
labtli
conne
Munnriͤ
üekin
anaſub
ticauſe
occurrit/
riürho⸗
Hoiezge
apoliten

nöcdiſee

ſuocan
nümuart
nbunt.
igonan
aditſen
lUnnligan
mentig
thöed
ſcrie
otolit.
Pl
rolüta
ali, B
nori/
n ſe
hntece,
liomo
noriti
ſent
Kayolen
iſczſitn
fhoͤigo
jſenenon
noct
Gpo⸗
plidello
nſpicien/
niſneper
ſeuntein
ignoꝛiti
ſtiusho
rugeie
iſttun
uſnoen
niſein
i nope

De natura et qualitate cõſcietie

ciſſet.ſi ſcʒ illã circũſtantiã tranſitus illiꝰ
hominis ſciuiſſʒ.Et ita de multis alijs qᷓ
frequetiſſime occurrũt.Et hec ignoꝛãtia
ſicantecedẽs ſimpliciter cauſat inuolun/
tariũ.i.dũ contingit ⁊ occurrit actũ inuo
luntariũ reddit ſeu efficit. ¶ Cõcomitã/
ter autẽ ſe habet ignoꝛãtia ad actũ volun
tatis/quãdo eſt de eomet qð agitur.qð ſi

etiã ſciret᷑/nihilominꝰ ageret᷑. ita ꝙ ipᷣa ig

noꝛãtia nõ inducit ad volendũ vt illð fi/

at.ſed ſolũ cum tali facto cõcurrit.ita ꝙ ſi

mul cõtingit illud eſſe factũ.⁊ eſſe ignoꝛa
tum. Vt iuxta exemplũ beati Tho. de il⸗/
lo qui q̃rit hoſtẽ occidere.⁊ animo ſuo oc
cidere firmauit:cõtingit ꝙ caſu vel in ne
moꝛe vel alias iſtum hoſtẽ ſagitta vel lan
cea occidit.ſed duʒ eum occidit.credit oc
cidere ceruũ. In iſto enĩ caſu iſta ignoꝛã⸗
tia ꝙ tunc hoſtis ille ibi eſſet ⁊ ꝙ tũc occi
dat.cõcurrit cũ ipſo facto ſcʒ cum ipſa oc

ciſione.ita ꝙ ſimul cõtingit illũ hoſtẽ oc

cidi ⁊ occidi ignoꝛari.nec ipᷣa ignoꝛantia
ſcʒ ille hoſtis tũc ibi eſſet/ induxit iſtuʒ
occiſoꝛẽ ad eũ occidendũ.qꝛ ita beneeuzʒ
occidiſſʒ.ſi ibi tũc eũ eſſe ſciuiſſet ſicut oc
cidit quãdo ignoꝛabat Et talis ignoꝛan
tcia dum cõtingit ſeu occurrit non reddit
ſeu efficit actũ inuolũtariũ.quia nõ cau/
ſat aliqͥd quod ſit repngnãs volũtati.i.p

quod voltas ſi ſciret impediretacere qð

tunc facit.vt ſatis eſt conſiderare in exem
plo ſtatim poſito. Sed talis ignoꝛãtia ſi
bene aduertat᷑ bñ cauſat ſeu efficit actũ ꝓ

illo inſtati quo fit nõ voluntariũſic ſc’ʒ
pꝛo illo inſtãti quo ſic voluntas nõ ha

beat actualiter volitionẽ illũ actũ facien/
di vt etiã patet in dicto exeplo ſtatĩ poſi/

to. Clarũ eſt enĩ ꝙ ille occiſoꝛ ꝓſlla boꝛa

qua illũ hoſtẽ ſica caſu occidit/ nõ habe/

at actualit voluntatẽ eũ occidẽdi.qꝛ tune
ibi eũ eẽ ignoꝛabat.ĩmo ceruũ ibi eẽ ⁊ cer
uũ occidere credebat fec ſeqtur ꝙ ſi talia

ignoꝛantia reddat ſeu efficiatactũ nõ vo
lũtariũ.qꝙpᷣterea eũ reddat inuolũtarium
Hasgna eteni int᷑ iſta duo eſtdr̃na. Red
dere etenĩ ſeu efficere actũ nõ volũtariũ/ẽ
facere qð volũtas ꝓ inſtãti quo illeactus
it / nõ habeat actualẽ volitionẽ eũ faciẽ/

di: Reddere vero ſeu efficere actũ inuolũ/

tariũ eſt facereꝙ voluntas actualẽ ſeu ha

bitualẽ volitionẽ habeat illũ actũ nõ ꝑfi/
ciẽdi.q valde int᷑ſedifferũt Oagna erenĩ

differẽtia eſt inter non velle facere. et velle

nõ facere.Pꝛimũ pᷣdictoꝛũ vt iã tactũ eſt
bene cauſat ſeu efficit ignoꝛantia ↄcomi
ns. de qᷓ . Sed ſcom nõ cauſat
nec efficit.Et ratio eſt.qꝛ idẽ nõ põt eodẽ
inſtãti eſſe actualiter volitũ ⁊ ignoꝛatũ.ſʒ
bñ pᷣt eodẽ inſtanti eſſe habitualit᷑ ſeu ði/
Loöſequẽt᷑
autẽ ſe habʒ ignoꝛãtia ad volũtatẽ.inqn/
tũ ipſa ignoꝛãtia eſt volita ſeu volũtaria.
Oð duobo modis cõtingerepᷣt. Uno mõ

tans.de q̃ nũc agit᷑. S

ſpoſitiue volitũ ⁊ ignoꝛatũ

directe.Alio mõ indirecte.Directe q̃ndo

actus volũtatis fert᷑ in ißam ignoꝛãtiã.ſi
cut cũ aliqͥs vult ignoꝛare.vt excuſatiõeʒ
peccati habeat.vel vt a peccãdo nõ retra/
hat᷑. Juxta illð iob.xxij. Scientiã viarũ
tuarũ nolumꝰ. Et hec dicit᷑ ignoꝛãtia af/
fectata. Ind irecte vero iteꝝ duplicit᷑ con
tingere koteſt no mõ cũ aliqͥs actu nõ
iderare debet ⁊ pᷣt. Et hec
dicit᷑ ignoꝛãtia male electõis.vel ex paſſi⸗
one aliqua.vel ex malo habitu pueniẽs.
Alio modo cũ aliqͥs noticiã quã de aliqͥè/
bus deberet habere nõ curat adquirere.⁊
Fm hunc modũ ignoꝛãtia vniuerſaliũ in
ris que qͥ;s ſcire tenet/volũtaria dicit᷑ q̃ſi
ꝑ negligentiã ꝓueniẽs.Cũ enĩ nõ niſip/
pter negl ntiã habeat᷑. voluntarie habe
üc igit᷑ pdicta ad ꝓpoſitũ ſo/
lutionis pᷣdicte ſcðᷣe queſtiõis pncipalis
iuxta intentõem eiuſdẽ beati Thomeap
irõ vel conſcia/ erret erro/
re volũtario.qͥ ſcʒ nõ cauſat inuolũtariũ.

ↄſiderat qð cõ

ri vid

plicãdo.(¶ S

vtpuita quia ꝓuenit ex ignoꝛãtia.vłↄco

mitãte.q ſcilʒ cũ actu cõcurrit necad ipᷣm

ꝑficiendũ inducit.vel cõſequete q̃ ſcʒ vo/

lita ſeu voluntarie eſt. vel directe ꝓpter ne

gligentiã vtputa ꝛ eſt erroꝛ ſeun ignoꝛan
cia circa id qð qͥs ſcire tenet᷑ vel ↄſiderare

dz⁊ pᷣt.tũc talis erroꝛ rõis vel ↄſcie/ nõ ex
cuſat quin voluntas tali rõni vel ↄſciẽtie
ſicerrãti ↄcoꝛdãs ſit mala
roꝛ qͥ cauſat inuolũtariũ vtputa ex igran

tia anñcedẽte.q ex igrãtia alicꝰcircũſtantie
abſq; oĩ negligẽtia cauſat᷑ pueniẽs.tũc ta

lis erroꝛ rõis vel ↄſcie/volũtatẽ.tali röni

vel ↄſcie ſic errãti ↄcoꝛdãtẽ excuſat.vt nõ

ſit mala.vtputa grã alicꝰexẽpli Juxta eũ/⸗

dẽ btũm Tho.ſi rõ ⁊ ↄſcia alicuiꝰadeo er

rent ꝙ ſibi dictẽt ꝙ poſſit ad vxoꝛẽ alicu/

ius accedere.volũtas tali rõi ⁊ ↄſcie ſic er

rãti ↄcoꝛdãs/mala eſt nec excuſat/eo ꝙ er
roꝛ ille puenit ex ignoꝛãtia legis dei.quã
ſcire tenet᷑ vel inqͥrere Si aũt ratio ⁊ con/

zi ãt ſit er/

1

—

Cõpendiũ theo. DPe natura

ſcientia pᷣdicti hominis in hocerrent/ꝙ
aliquã mulierẽ quã loco ſue vxoꝛis deno

cte ſubmiſſam ignoꝛat/ credat eſſe vxoꝛẽ?
ſuã.⁊ illa muliere debitũ repoſcẽte/ velit

eã cognoſcere/excuſat᷑ volũtas eiꝰ vt non

ſit mala. Quia erroꝛ iſte ex ignoꝛãtia ali /
cuius circũſtantie pꝛouenit:q̃ inuolun/
tariũ cauſat.⁊ ſic excuſat ¶ Poſſunt alia
multa exempla cõcipi ⁊ ad ꝓpoſuũ appli //
cari.immo freq̃nter occurrũt caſus diuer

ſi in hac materia ¶ Pꝛo amplioꝛi adhuc

tam pᷣdictoꝝ/q; materie in ſe declaratiõe
expediẽs viſum eſt determinationẽ triuz
queſtionũ.quas ſuꝑ ſcõᷣo ſententiaꝝ tra
ctat dñs petrus de tharẽthaſia/oꝛdinis p

dicatoꝝ/olim Innocẽtiꝰ papa.v. hic iu/
xta effectũ dictoꝛũ ſuoꝛũ bꝛeuiter ſubne⸗
ctere. Pꝛima queſtio eſt. VUtrũ ignoꝛan/
tia ſit peccatũ: Vtrũ ignoꝛantia excuſat
pctm̃? Que ignoꝛantia excuſat pctm̃jᷣa;·
Circa pꝛimã queſtionẽê/ notandũ pꝛimo

Fm eũ venit/ꝙ cũ culpa ſit defectus volui⸗
tarius/eius reiq̃ debet ineſſe/ ipᷣa ignoꝛã

tia inquantũ caret volũtario caret culpa
ſed inquãtũ habet de volũtario/ habzʒ de

culpa ¶ Lũ inſuꝑ vt etiã dicit pꝛiuatões
ꝓ habitus cognoſci habeãt.vtputa iuxta
pꝛopoſitũ ceptũ loquẽdo.ignoꝛãtia ꝑ ſci
entiã.aduertendũ venit ꝙ triplex quãtũ
ad materiã pñtem ſpectare videt᷑ reꝑi᷑ſci
entia. Vna eſt imꝑtinẽtiũ ad ſalutẽ.Alia

vtiliũ ad ſalutẽ.Alia neceſſarioꝛũ ad ſalu
tem. Imptinentiũ ad ſalutẽ. vt ſcire geo⸗
metriã vel ariſmetricam vel hmõi Vtiliũ
ad ſalutẽ.vt ſcire eplas pauli.actꝰapłoꝛũ
⁊ hmõi Heceſſarioꝛũ ad ſalutẽ.vt ſcire xij
articulos fidei.decẽ pꝛecepta legis.ſeptẽ
eccata moꝛtalia ⁊ hmõi.Et intelligant
becen ſtatus⁊ gradꝰpſonaꝝ.qꝛ aliqͥd eſt
neceſſariũ ad ſalutẽ ſcire reſpectu vnius/⸗/
quod ſolũ eſſet vtile reſpectu alterius Ali
quid etiã eſt neceſſariũ vni ad ſalutẽ ſcire
explicite.quod ſufficeret alteri ſcire impli
cite.⁊ ſimiliter de pluribs¶ Reſpectu qᷣꝝ
pꝑ oppoſitũ triplex.etiã repitur ignoꝛãtia
ſcʒ imꝑtinentiũ ad ſalutẽ.vtiliũ ad ſalutẽ
⁊ neceſſarioꝝ ad ſalutẽ Pꝛima ſiue ſit vo
luntaria ſiue inuolũtaria nõ eſt peccatũ.
Scva ſiue etiã volũtaria fuerit ſiue inuo
lũtaria.nõ eſt de ſe pctm̃.licet homo eam
contẽnendo peccare poſſet.Tertia vᷣo ig
noꝛãtia ſcʒ neceſſarioꝝ ad ſalutẽ.iteꝝ tri
plexreꝑitur Vna ſcʒ om̃ino inuolũtaria

Alia om̃ino voluntaria.Et alia ꝑptimyo
luntaria.ꝑtim inuoluntaria. Pꝛima ẽ in
eis qui ſcire nõ poſſunt.vt ſunt infantes
pueri ⁊ hmõi.⁊ hec nõ eſt in culpa.⁊ ꝑ cõ
ſequens nec pctm̃ ſed ſolũ eſt quedã pena

inquantũ ſcʒ ignoꝛãtia:ſcientie carẽtiam
⁊ ſic quandã imꝑfectõem dicit. Scda eſt

in eis qui ſcire poſſunt.ſed nolunt.Et ſic
ignoꝛantiã velle habere vident᷑ ⁊ affecta-
re.Et hec pꝛopꝛie nõ dicit᷑ pena cũ ſitvo-
lita.ſed eſt culpa ⁊ pctm̃.nõ rõe qͥ dem igę/
noꝛantie in ſe. Ignoꝛare etenĩ de ſe nullũ
pctm̃ eſt.ſed rõne ꝑuerſe volũtatis igno/
rãdi ea q̃ qͥs ſcire tenet᷑ ⁊ q̃ ſibi neceſſaria
ſunt ad ſalutem Hec enĩ malũ actũ culpe
velleê/ſolũmodo pctm̃ eſt.ſʒ etiã velle ma

lum pene oꝛdinãtis ad culpã. q̃lis eſt ig/

noꝛantia eoꝝ que ſciri debẽt.eſt peccatũ.
Zertia ignoꝛantia eſt in eis qͥ ſcire pñtet
bene vellẽt /ſed ſcire negligũt.Et hec par

tim eſt pena ꝑtim culpa ⁊ pctm̃. Pena qͥ
dem inqntũ ſcʒ talis ignoꝛãtia que vt ta/

ctũ eſt quandã imꝑfectõem dicit.nõ eſt p
pꝛie volita.immo quodãmodo diſplices
Lulpa vero ⁊ pctm̃ inq̃ntũ ex defectu ho

minis.ſua ſcʒ negligẽtia venit ꝙ ipſe ſciẽ

tiam eoꝝ que ſcire tenet᷑: que ſibi neceſſa
ria ſunt ad ſalutẽ/nõ habet cũ haberepoſ
ſet.⁊ ſic quodãmodo volũtarie hãc igno/
rantiã habere videtur.nõ quidẽvolũtate
efficiente vt in pᷣcedẽti.ſed volũtate omit

tente q̃ licet nõ ꝓpꝛis ⁊ vere.effectualit᷑ tñ
⁊ interpᷣtatiue volũtas eſt. Et ex his ꝑatʒ
ſolutio pꝛedicte pꝛime queſtiõis. e⸗/
cunda vero pꝛedictarũ trium queſtionũ/
eiſdẽ qſi medijs ſ̃ᷣm pᷣfatũ doctoꝛẽ diſſol/
uit̃ Crcapponi enĩ pꝛio illud iã ſepe

ſupꝛa tactũ.q ſcilʒ oẽ pctm̃ inq̃ntũ eſtvo

lũtariũ intãtũ eſt pctmi Exq̊ infert ꝙ illð

qð diminuit de voluntario diminuit de

pctõ.Deinde illã triplicẽ drnaʒ ignoꝛan
tie in determiatõne qſtiõis pᷣcedẽtis poſi
ta/effectualit᷑ reſumit dicẽdo.x pꝛĩia ig/

noꝛãtia oĩno inuolũtaria q̃ dicit᷑ inuinci

bilis qꝛ vinci nõ pᷣt.vt q̃ eſt in pueris ⁊ a
natura inſenſatis a toto.i.totalit᷑ excuſat

petm̃ ¶ Scda v̈ ignoꝛãtia ſcʒ oino vo/
lũtaria/ qꝗᷓ dicit᷑ ignoꝛãtia affectata nullo

mõ excuſat pctm.quia vt ꝑ magiſtꝝ ſen/⸗
tentiaꝝ dicitur. Et ſi talis ignoꝛantia ex
cuſet inquantũ ignoꝛantia eſt.aggrauat
tamẽ inquantũ eſt affectata. AUñ tantum
aggrauat quantũ excuſat.Et circa hanc

ngein
hen
nch
Qrean
Scic
ne Eſc
aiſido⸗
genig
ſenuli
io/
ſinin
ailoe
Nlemn⸗
loctig
thaani.
rpiter
thrpnr
ſenq
neytt
nöcktp
diſplcis
anho
eſi
uaſi
pof.
o/
jnnte
mit
t tñ̃
ba
K
ſonu/
dihob⸗
ſͤſehe
fückro
ncpls
nnunde
groran
tbpoi
vinig
nnincl
cris10
ccuſat
inoro⸗
Canulo⸗
ſtſn
antie
Cun
tantu
Abu

ignoꝛantiã qꝛ de ipſa frequẽterverbũ oc/
currit/aduertat᷑.qꝛ nulla ignoꝛantia de ſe
eſt ſimplicit᷑ affectata. Eteni om̃es hoĩes
iuxta phm / naturaliter ſcire deſiderãt.ſed
eſt bene aliqᷓ ignoꝛãtia deꝑ accidens affe
ctata.inquantũ ſcʒ ſciẽtia ei oppoſita cre

read aliqͥd quod ipſe nõ vult ⁊ qð ſibi di

ſplicet. tia vero ignoꝛãtia ſcʒ ꝑtim

voluũtaria ⁊ ꝑtim inuolũtaria.qꝛ ſcʒ vt ſa
tis ſupꝛa tactũ eſt avolũtate omittẽte.nõ

autẽ a volũtate efficiẽte ſeu appꝛo bãte p
cedit.excuſat a tãto.ſed nõ a toto.i.nõ to/

taliter excuſat pctm̃.ſed bñ grauitatẽ pec
cati diminnit. Ita ꝙ peccatũ ꝑ taleʒ igno

rantiã cõmiſſum / nõ eſt de ſe ita graue / ſi
cut eſſet ſi talis ignoꝛãtia nõ haberet᷑. Et
intelligar boc deignoꝛ aia queꝑ aliquez
modũ dat cãm ipſi peccato.ſic ſcʒ ꝙ ſi ip

ſa nõ eſſet/peccatũ illud nõ cõmitteretur
yel nõ eodẽ mõ cõmitteret᷑. Nam eſt alia
quedã ſpecies ignoꝛãtie om̃e generaliter

pctm̃ cõcomitans de qua nihil ad pnñs ꝓp
poſitũ. ¶ Lirca vero tertiã ⁊ vltimã pꝛe/

dictaꝝ triũ queſtionũ ſic diſtinguẽdo di /

cit pꝛefatus doctoꝛ.ꝙ duplex eſt ignoꝛan
Gati ⸗

noꝛantia facti dupliciter cõtingere pot

Aut ſcʒ adhibita diligentia. ⁊ hecexcuſat
a toto.quod exponat᷑ vt ſupꝛa.Et exẽpli

ficat de cõcubitu iacob cũ lya pꝛimogeni
ta filia laban.quẽ concubitũ talis igno/

rãtia excuſauit.Aut talis ignoꝛãtia facti

contin git nõ adhibita debita diligentia.

⁊T hec excuſata tanto.ſed nõ a toto.quod
etiãvt ſupꝛa exponat᷑.⁊ exemplificat de fa
cto lamech dũ occidit caym. cũ tamẽ ferã
putaret occidere.Qõð factũ talis ignoꝛan
tia nõ excuſauit a toto ſed bñ a tãto ¶ g
noꝛatia autẽ iuris vt iam aliq̃liter in ſu/
pioꝛibus declaratũ eſt /ſub duplici quali

tate reꝑitur.vna vincibilis.alia inuinci/⸗

bilis. AUincibilis quã ſcilicʒ vt etiã ſupꝛa
erpoſitũ eſt qs vĩcere poteſt. iterũ dupler
reꝑitur. VUna affectata.qñ ſcilʒ iuxta etiã
ſuperius notata aliquis ea q̃ iuris ſunt q̃
ſcire tenet᷑ ⁊ ſcire poteſt·/ſcire nõ vult.ĩmo

illam eoꝛũ ignoꝛantiã quodãmodo ne a
peccato retrahat᷑ ſe habere cõplacʒ Et hec

7

tolneca tanto.Alia dicit᷑ ſimplex.cũ.ſ.iu

xta etiã ſuꝑiꝰnotata aliqͥs ea q̃ iuris ſunt

que ſcire tenet / bñ ſcire vellet. ſ⸗ 3 cum ſcire

Una nãaq; inci

vſum rõis oĩno li

uedã eſt facti quedã eſt iuris g

cogno

ignoꝛãtia in nullo ſe eccuſat.nec ſcilʒ ato

5

Qualitate et numero circũſtatiarũ

poſſit negligit. Et he ienoꝛ tia excuſat

a tanto ſed nõ a toto

tanto ſed no a toto ¶HIgnoꝛãtia vo in/
uincibilis ſub duplici

erxcuſat. ⁊ a tanto. a toto. vt infantibb. a
iez ie. acre natura inſenſatis. Incidẽs ve o iteꝝ du
ditur debere hominẽ mouere ſen inducoe

duplici etiã qᷓlitate repit.
Vna innata.alia incidens Innata oino

7

cuſat a toto.alias nõ.

dit ſine culpa. Alia o in
cigdit ex culpa. Pꝛimg q̃ ſqʒ ſine culpa in /
cidit. vt qñ gra exẽpli homo dãdo opim
rei licite/efficit᷑ ſurioſus.⁊ hec qñ totalit
ligat ſeu impedit rõem ſeu vſum rõis ex/ H
De ſecũda vero in⸗·
cidẽti ſcʒ ec culpa.vt qn hõ pꝛeſtitit cGm
ſue ignoꝛãtie/duplex eſt opinio. VUna eſt

que ponit ꝙ ſi talis ignoꝛãtia rõnem ſen

7

ſus vt dicit minꝰ peccat.q; ſi furioſus nõ

bñ a tãto.

eſſet. peccat tamẽ. Pꝛima opinio ꝓbabili

e niderur. Naopter dubiũ tamẽ /talibyſi
ſanetur debet ßᷣm canones penitẽtia iniũ

—

gi ¶ Et hec qᷓntũ ad naturã ſeu qualitatt
onſcientie dicta ſufficiaan.

tura qualita &

mero circũſtantiaz

—2

—

tã moꝛtal qᷓ; venial.ñ modice ↄferthmõi
circũſtãtiaꝝ naturã cogſcere diligẽtq; dũ
caſus occurrũt ↄſiderare ac debite attẽde
re Et hincẽ ꝙ cõit᷑ ꝑ doctoꝛes tres aſſigẽn
tur cauſe pᷣncipales ꝓpt᷑ q hmõi circũſtã

tiaꝝ ↄſideratõ/ñ ſolũ ad ſciaʒ moꝛalẽ.ſed
ex xalde pᷣncipalr ad ſciaʒ theologicã ꝑtinʒ

q̃lis nõ dubiũ eſt ſcia regimis iſtructõis⁊

directiõis aiaꝝ maxie in foꝛo pñiali.q̃ vt

ðᷣt Hꝛeg.i paſtoꝛali Ars ẽ artiũ.ſcia ſclaꝝ
¶Pꝛia ca eſt qꝛ hmõi ſcia theolo gica cõ
ſiderare hʒ ac hũanos.ᷣm ꝙ per eos hõ

ad btĩtudinẽ ſalutẽq; etnã oꝛdiat᷑. Oẽ ãt

qð ad aliquẽ finẽ oꝛdiat᷑ opoꝛtʒeẽ illi fini
ꝓoꝛtionatũ.Actus ãt hũani finiꝓpoꝛtio
nant᷑ fm quãdã cõmenſuratõem que fit

gat ſeu impedit.tũc pec
Cii furioſus qᷣ p ſuã cuſpa incidit in ſi⸗
riã. ex vi illiꝰfurie occidit hoim. talis eni
nãõ peccat:qꝛ vt anial bꝛutũ in ſolo impſe
tu mouet? nõ roõne. Alia eſtopinio qᷓ po

nc de natura ? qlitate ?⁊ nüe⸗,
ro circũſtãtiaꝝ aliq dicẽda ve/
niũt Eteni vt ſuꝑiꝰtactũ eſt ad
ãdrnaʒ nature ⁊ q̃litatꝭ pctõꝝ

Compendiũ Theologie

per debitas circũſtantias rationabiliter

ergo ad pꝛedictã ſcientiã theologicã ꝑti/
net.ipſarũ circũſtantiaꝝ conſideratio.
Secũda cauſa eſt.quia ipſa etiã ſcientia
theologica cõſiderare habet actus huma
nos.ſᷣm quod inuenit᷑ in eis bonũ ⁊ ma/

lum.meliꝰ⁊ peius.Hec aũt in ipᷣis actib.

humanis frequẽtiſſime ex circũſtãtijs re/
periunt᷑ſᷣm ꝙ ipᷣas circũſtantiasvt infra
declarabit᷑ diuerſificant᷑.ratõnabilit᷑ ergo
ipſarũ circũſtantiarũ conſideratio ad hu
iuſmodi theologicã ſcientiã ꝑtinere dici
tur et = cauſa quia ipᷣa eti
am ſciẽtia theologica cõſiderat actus hu/
manos ſᷣm qð ſunt meritoꝛij vel demeri/
toꝛij.quod q dem cõuenit actibb hũanis
ad quod reqritur ꝙ ſintvolũtarij.Actus
autẽ humani frequẽtiſſime iudicari hñt

voluntarij vel inuolũtarij ſᷣm cognitiõeʒ

xel ignoꝛatiam circũſtantiarũ. Rationa⸗/
biliter igitur circumſtãtiarũ cognitio ad

huiuſmõi ſcientiã cheologicã ꝑtinere di /

citur ⁊ ꝑtinet.¶ Ad declaratõem igit᷑ ma
terie ꝑticularius deſcendẽdo. circũſtãtia
ſic deſcribit᷑. ꝓꝙeſt accidẽs actus humani
Et intelligat᷑ iſta deſcriptio nõ de accidẽ
ti quod ineſt rei vt ſua ꝗlitas.ſicut albũ
dicit᷑ accidens rei albe.ſed intelligat᷑ acci
dens quaſi cũ alio ſiml in eodẽ ſubiecto
cõcurrens⁊ exiſtẽs.extra tamẽ ſubſtantiã
ipᷣius cum quo ſic cõcurrit ⁊ exiſtit. Sic
eni circũſtantia dicit᷑ accidẽs actus hũa/

ni.quia cũ actu humano ſimul in eodem

ſubiecto cõcurrit ⁊ exiſtere poteſt. Eſt ta/
men extra ſubſtantiã ipᷣius actus huma/
ni neceſt de eins ſubſtãtia. Quod ſat no
men de ſe impoꝛtat ⁊ cõnotat. Dicit᷑ eniʒ
circũſtantia quaſi circũ aliquid ſtans.
Lircũſtãtie autẽ ſᷣm quas vt ſupꝛa tactũ

eſt: actꝰpmõi iudicari habẽt boni vel ma

li / melioꝛes vel peioꝛes / meritoꝛijvl deme
ritoꝛij.⁊c̃. ⁊ ꝑ conſequẽs ad beatitudinẽ
ſalutẽq; eternã oꝛdinati aſſignant᷑ a tul/
lio in ſua rhetoꝛica ſeptẽ.que cõtinent᷑ in
iſto verſu Quis.quid.vbi.quibo auxilijs
cur.quomõ.quãdo.Etenĩ iuxta quod ip
ſe tulliꝰdixit. In actibo humanis ad eoꝛũ
bonitatẽ ſeu maliciã debite dinoſcẽdã pᷣ/
dicta conſiderãda veniũt. ſcilʒ quis eſt qͥ
fecerit.quid eſt quod fecerit.vbi ſecerit.qᷣ
bus auxilijs:inſtrumẽtisvel medijs fece/
rit.quare fecerit.quõ fecerit.quãdo fecerit
Philoſophus autẽ in tertio ethicoꝛũ ad/

dit octauã circũſtantiã ſcʒ circa qͥd Sed
tullius eã ſub illa circũſtantia quid:/ↄpꝛe

hendit. Hic tamen ipᷣarum circũſtantia/

rum fiet declaratio ſᷣm numerũ ⁊ poſitio
nẽ philoſophi. umer autẽ ſeu ſuffi
ciẽtia iſtarũ circũſtantiaꝝ ſic ſumi poteſt
Circũſtantia enĩ vt iam dictũ eſt dicit᷑ q̃
ſi extra ſubſtantiã actus exiſtẽs.ſed tamẽ
ipᷣm actũ aliquo mõ attingens.Triplici
autẽ modo ſeu reſpectu poteſt circũſtan/
tia actũ ipᷣm humanũ attigere. Vno mõ
inquantũ attingit ipᷣm actũ in ſe.Scðo
modo inquantũu attingit cãm ipᷣius actꝰ

Tertio modo inquantũ attingit effectũ
ipᷣius actus.Reſpectu pꝛimi modi dupli

citer poteſt ipᷣa circũſtãtia ipᷣm actum ĩ ſe
attingere.vel ꝑ modũ ſcʒ cuiuſdam mẽſu
re ſeu cõmenſuratõis ⁊ ſic erũt circũſtãtie
reſpiciẽtes ſen cõcernẽtes locũ⁊ tempꝰ.q̃
denotant᷑ ꝑ hec duoverba in pꝛedictover
ſu poſita.ſcʒvbi.⁊ quãdo.vel ꝑ modũ q̃li
tatis ipᷣius actus.⁊ ſic erit circũſtantia re
ſpiciẽs ſeu cõcernẽs modũ agendi quo.ſ.
actus ipſe factus eſt.q̃ denotat᷑ ꝑ hoc ver
bũ qũo.Reſpectu vero ſecũdi modi / ſcilʒ

reſpectu cauſe ipᷣius actus.cum oĩm actu

um ⁊ affectuũ humanoꝝ q̃tuoꝛ ſunt cau⸗

ſe pꝛincipales.ſcʒ efficiẽs.materialis.foꝛ

malis.⁊ finalis.quadruplex circa iſtas q̃
tuoꝛ cauſas accipit᷑ ſeu occurrit differen⸗
tia ſeu qualitas circũſtantiarũ.Circa enĩ

cauſam efficientẽ/alias accipit᷑ ſeu occur
rit circũſtantia ipᷣius agẽtis que denotat᷑

per hoc verbũ quis Circa cãm materialẽ
accipit᷑ ſeu occurrit circũſtantia circa ob/

iectuʒ que denotat᷑ ꝑ hoc verbũ quod ad

dit ph̊s.ſcʒ circa quid. Circa cãm foꝛma

lem accipit᷑ ſeu occurrit circũſtantia circa
cauſam coagẽtem ſeu cooꝑantem ſeu cõ/

cunetex. que notat᷑ꝑ hoc verbũ quibo au
xilijs. Et intellige vt iam taciũ eſt.vel in

ſtrumẽtis.⁊c.vel hmõi que faciũt ad foꝛ

mam actꝰ. Circa cauſam finalẽ accipitur
ſeu occurrit circũſtantia circa pꝛopoſitũ
⁊ intentõnẽ agẽtis que denotat᷑ꝑ hocver
bum. cur.i.pꝛopter quid qua de cauſa⁊c̃.
Reſpectu vero tertij modi.ſcʒ reſpectu ef
fectus ipſiꝰ actus accipit᷑ ſeu occurrit cir
cumſtãtia.circa illud quod extali actu cõ
tigit ⁊ ſecutũ eſt. que denotat᷑ꝑ hocverbũ
quid. ¶ Be igitur ſunt circũſtantie ex qͥ;
bus vt pluries tactũ eſt.actus hũani qad
bonitatem vel maliciã:meritũvel demeri

14

numtbi
ntqvin
ables
ocniuet

rot⸗

ſppen

(isd

l tel
pſun
ſot

gligc
lopece
gui⸗

1

ing
uih
fic
gdolte

hum
parbn

gete

guuin

e
(lh-

(

34
nichre
ſtnt,
1hoſto
mporet
t dicf
ſeatns
Tlich
ſccüſtun,
on
Sc
Ping act
Acfeni

Nidu

uniſe
amneſ
nütii
tenp'
angon
nociiqli
untune
Kiggot.

4

Rbocren
d/ſch

oinaan
/
ſj
nn
geni
ccar
notat
trialt
caob!
godad
ſor
Ntiacira
nſanch
guipen
et valin
fitad ſor
vopoſitß
Nboene
auſ⸗

cpeguc

ccuntan
Niacng⸗
hogett
tmnneut
bünien
cem

dere.

“ De numero circũſtantiarũ

tum⁊c̃.iudicari habent nec plures reperi
ent᷑ quin ꝗd aliquã pꝛemiſſarũ ſint reduüt//
cbke E ad maioꝛẽ inſtructõeʒ medi
ocriũ et ſimpliciũ quiba.vt ſupius tacti
eſt nõ tanta ſciẽtia vel libꝛoꝛum facultas
ſuppetit/expediens iudicatũ eſt de pꝛedi
ctis circumſtãtijs aliqualiter exemplifica
ri.vt exinde in ſimilia facilius mannduci

poſſint.et ſeruando oꝛdinẽ verſus ſupꝛa

poſiti. ¶ Reſpectu igit᷑ pꝛimi verbi ſcilzʒ
quis.certũ eſt ꝙ ceteris alijs paribo grauu
us peccat ſacerdos q;ᷓ ſimplex clericus. et
grauius clericus q; lex laicus.⁊ gra/
uinus vir q́; femina CK
quid.certũ eſt ꝙ ceteris alijs paribus ho/
micidiũ eſt grauius peccatum q; furtũ. ?
adulteriũ q ſimplex foꝛnicatio ¶ Reſp. /
ctu tertij.ſcʒ vbi.Certũ eſt ꝙ ceteris alis
paribus furtũ vel ꝑcuſſio.vel foꝛnicatio
que fieret in eccleſiavel alio loco ſacro. eſft

grauius peccatũ q;ᷓ ſi fieret extra eccleſiãꝛ

in loco nõ ſacro. ¶ Reſpectu quarti ſciʒ

quibo auxilijs inſtrumẽtis vel medijs.⁊c.

certũ eſt ꝙ domũ ad pꝛedandũ intrare ꝑ
falſam clauẽ.vel ſeram aperire per inſtrtu
menta ſubtilia.vel ꝑ ſuboꝛdinatõnem fa
muli aut ancille ceter alijs paribe/ eſt gra
uius peccatũ qᷓ; a caſu inuentã apertã vel

perfoꝛamẽ muri nõ obſtructũ intrare.

Reſpectu quiti ſcʒ cur ſeu pꝛopter qͥd.cer
tum eſt ꝙ latitare in nemoꝛe vel alio loco
ſuſpecto.ſeu cõducere ſocietatẽ aliquã in

tentõne aliquem vel aliquos occidẽdi ce

teris alijs paribus eſt grauiꝰpeccatũ q; 5
dicta facere intentõne ſola depꝛedãdi.

Reſpectu ſexti ſcilicʒ qũo.certũ eſt ꝙ cete/

ris dlijs paribus grauius eſt peccatũ ho/

minẽ ex ꝓpoſito deliberato ⁊ per inſidias

q́; ſubito motu ſubitoq; incurſu occidere

Et grauius ceteris alijs pariboveneno in

ꝙ;; gladio aperte inuadẽdo occi⸗
tum eſt/
ſancto paſche.vel alio ſolẽni ceteris alijs

ſpectu vero octaue circũſtantie

eſpectu ſeptimi.ſcʒ quãdo.cer/
ꝙ domũ pꝛo depꝛedãdo de nocte
intrare. ceteris alijs paribus eſt grauius
peccatũ qᷓ; de die intrare.Et foꝛnicari die

õ ſolen
ni. ¶ Re
philoſophũ addite.ſcʒ circa qͥd¶ Cer,⸗
tiü eſt ꝙ machinamẽta ⁊ deceptões tende
reet parare ad inducendã mulierẽ religio
ſam vel vxoꝛatã in foꝛnicatõnem ceteris
alijs paribus/eſt grauius peccatũ q́; ma9

. .

inarlack inducerdi gpam aliã om̃ino
ſolutã.ſic de ſimilib ¶ Addunt aliqui vl
tra omnes pꝛedictas circũſtantias vnam

aliam ſcilʒ Quotiens. Circa quã dupli⸗/
citer dici poteſt. Uno modo ꝙ cũ iuxta pᷣ

mum triũ modoꝛũ actũ humanũ attingẽ
di ſupꝛa tactoꝛũ/ipſa circũſtantia:quoti/
ens.videat᷑ actum in ſe attingereꝑ modũ

cuiuſdã cõmenſurationis tempis.poteſt

ratõnabiülit᷑ intelligi et cõpꝛehendi ſub il

la circũſtantia:quando. Nec enĩ debite et
ſufficieter poteſt ſiue in ↄfeſſione ſiue ali

A8:quãtitas ſeu grauitas peccati ꝑ illam
circũſtantiã.quando.ꝑquiri ⁊ haberi. vt

puta ſcʒ quo temꝑe.qua die:qua hoꝛa⁊c.

peccatũ factũ ſit. Quinetiã effectualit᷑ di
cti peccati quãtitas ⁊ grauitas ꝑ dictã cir

cũſtantiã quotiens ꝑquirat᷑et habeat᷑.vt

gratia exempli Contingere poteſt ummo
frequeter cõtingit ꝙ homo pluries idem
peccatũ.vtputa foꝛnicatõem.vel furtum
coõmittet.vnavice temꝑe quadrageſimali

et die ſolenni. Et alia vice.alio tempoꝛe.

et die nõ ſolenni. Et ſic de ſimilibusval/
de quotidianis. Si igit debiteꝛ ſuffici/
enter ab iſto ꝑquirat᷑ et ſciat᷑ quando tale

peccatũ cõmiſerit.ſatis etiã ſciet᷑quotiẽs

ipſe ↄmiſerit.Alio modo dicit᷑ꝙ pꝛopꝛie
iſta circũſtantia.quotiens / nõ eſt nec di/

ci debet circũſtãtia.quia pꝛopꝛie nec actũ
in ſe/neccauſam ipius actus / nec effectũ

pſuactu8 reſp icit.ĩmo nec peccatũ in

ſequoquo modo aggrauat.ſed ſolum ⁊ p
pꝛie quandã reiteratõem peccati plurali/

1

tatẽ peccatoꝛũ dicit.vt clare apparere po/

teſt ꝑ exemplũ quod de ipᷣa iuxta ſimilitu

dinem pcedentiũ circũſtantiarũ poni po

teſt. Certum eſt eni ꝙ ceteris alijs paribꝰ

grauius eſt peccatũ teraut quat᷑ mulierẽ
de foꝛnicatõne vel adulterio ſolicitare.qᷓ;

ſemel Et g-. auius ter aut quater inſidias
ad aliquẽ occidẽdum tendere ⁊ parare q;

ſemel. Sed pꝛopꝛie iſta nõ vnum ⁊ idem

peccatũ ſunt.immo plura. 2 pꝛopꝛie que
dam reiteratio peccatoꝛũ. Notãter aũt in

pꝛemiſſis exemplificatõnibꝰ addita ſunt

ilaverba. Ceterꝭ alijs paribus.Nam cir

ca caſus pꝛemiſſos et ſimiles/poſſent eti/

am alie circũſtantie contingere ſeu occur
rere que de ſe aliter qualitatẽ ⁊ grauedinẽ

peccatoꝝ pꝛedictoꝛũ diſponerẽt ⁊ cauſa/

rent. Nam quod bene aduertedũ eſt ex cõ
curſu pluriũ circũſtantiaꝝ circa aliquem

—

—.

Compendiũ theologie

actum / poteſt maioꝛ eius bonitasvel ma
licia.maiusq; meritũ vel demeritũ cauſa
ri. Per pꝛedictas etiã exẽplificatões pote
rit faciliter diſcretus⁊ intelligẽs de caſib
qui ſibivel in ꝓpꝛia ꝑſona vel in perſonis

alioꝝ.vtputa in cõfeſſione aut alias con

tigere poſſunt diiudicare ⁊ diſcernere Nã
vt ſepe in ſuꝑioꝛibus tactũ eſt pꝛo hoc q;
etiã clarius dãdo intelligi hic de iparum
natura ⁊ qualitate circũſtantiaꝝ pꝛinci/
paliter actũ eſt Ex concurſu alicuius aut
aliquaꝝ circũſtantiaꝝ actus qͥ alias de ſe
exſuoq; genere ſen natura nõ eſſet niſi ve
niale peccatũ/immo foꝛſan actus merito
rius.efficit᷑ peccatũ moꝛtale.vt pluries ex
emplificatũ eſt de verbo ocioſo.occaſiõe
q; ſeu pꝛouocatõe riſus.⁊ de datõe elemo

ſine que de ſe ex ſuoq; genere eſt actꝰ meri

toꝛius. Quibo ſi addatur⁊ cõcurrat circũ

ſtantia illa reſpectu cauſe finalis ſeu intẽ
tionis actus de qua ſupꝛa ſuꝑ illoverbo.

Cur.Vrputa ꝙ fiant ad ꝓuocãdũ ſeu in
ducendũ mulierẽ in foꝛnicatõem / efficiũ
tur peccata moꝛtalia.Et ſimiliter de alijs
iuxta ſuũ genus ⁊ naturã.¶ Et hec quo

ad naturã.qualitatẽ.⁊ numerũ circũſtan

tiarum.quãtum huic tractatui cõgruere
iudicatum eſt/ dicta ſufficiant.

. .

He diuerſis nomi

nibus peccati actualis ⁊ venialis.
Voeo vero ad diuerſitatẽ nomi/

nũ que peccato actuali venia li
ꝑ nonnullos ſᷣm diuerſas eius
pꝛopꝛietates.oꝑatões ⁊ effectꝰ

ſuꝑioꝛibꝰvbi de ipſo peccato veniali agi
incepit / dictũ eſt. diffinitionẽ beati Aug.
que peccato actuali moꝛtali ſupꝛavbi eti
am de ipᷣo peccato moꝛtali tractatũ eſt· ex
eo ꝙ in ipſo eſt ꝑfecta ratio peccati attri/
buit / ſolere ꝑ aliquos peccato in generali
⁊ tanq; generi attribui.⁊ ſic quodãmodo
fᷣm tamẽ maius ⁊ minꝰ/poſſe ipſo pecca⸗/

to veniali cõpetere ⁊ cõuenire.ita de noi/

bus nominũq; diuerſitate dici poteſt.ꝙ;
ſcʒ in ſuperioꝛibus peccato moꝛtali in ſe
plura ⁊ diuerſa noĩa attributa ſunt q̃ be/
ne cõmuniter peccato in generali ⁊ tanq;
generi attribui ſolent.et ſicquodãmodo

ſm tamen maius ⁊ minꝰ/poſſent etiã ipᷣi
96

peccato veniali attribui ⁊ cõuenire

ad clarius ſemꝑ naturã ⁊ qualitatẽ pecca

moꝛtale.

ttribui ſolent /eſt aduertendũ ꝙ ſicut in

ti venialis cognoſcendũ recitabũtur hic
aliqua noĩa ipſi pctõ veniali attribui ſo/
lita.In quoꝝ aliquiba cũ ipſo pctõ moꝛ
tali cõuenit intelligãtur ꝑ pꝛius ⁊ pꝛinci

palius ipᷣi peccato moꝛtali cõpetere. cum

in eo vt tactũ eſt ꝑfecta ratio peccati cõſi/

ſtat.⁊ ſecũdario ac minꝰ pꝛincipalit.ĩmo
ꝓ quandã largam acceptiõeʒ ipſi peccato

veniali.cũ ſᷣm beatũ Tho. nõ cõſiſtat in

co0 Nleeia ati cti.imo ſolũ quedã imꝑ/

fecta. ¶ Poteſt igit᷑ pꝛimo peccatũ venia
le nomĩari.⁊ interdũ ab aliquibo nomĩa/
tur macula.⁊ hoc qꝛ maculat aiam Oð qͥ
dẽ iuxta beatũ Tho.intelligat᷑ nõ ꝓpꝛie lo
quẽdo ſed ſolũ f̃ᷣm qͥd.inq̃ntũ ſcʒpctm̃ve

niale impedit nitoꝛẽ qͥ eſt ex actibe virtu/
tum. Quia nõ diminuit nitoꝛẽ habitua/

lem.nec enĩ habitũ charitatis ⁊ aliaꝝ vir
tutũ diminuęre habet. ſicut facit peccatũ
oteſt etiã nominari reatus
eo qꝙ ad penã obligat.ſed hoc etiãvt iã
atim tactũ eſt intelligat᷑largo modo ⁊ q

ſi impꝛopꝛie.qꝛ ad penã eternã pᷣciſe non

obligat.vt facit pctm̃ moꝛtale.ſed ſolum

ſub diſiüctione. Vel ſcʒ ad penã eternam
vel ad penã purgatoꝛiã. vel ad penã pñ/

tialiter ſatiſſactoꝛiã Qð capitulo ĩmedia
te ſequẽti /vbi de dicti peccati venialis ef
fectibo agetur/latiꝰ declarabit᷑. ¶ Poteſt

—

etiã noĩari pᷣuaricatio inq̃ntũ ſcʒ manda

tũ dei reſpicit qð trãſgrediẽdo pᷣuaricat᷑
Sed ſimiliter vt hus ĩtelligat᷑ largo mõ
⁊ quaſi ĩpꝛopꝛie.qm̃ peccatũveniale non

facit directe cõtra legem dei⁊ mandatũ.ſʒ

bene ðᷣter. vt late in ſuꝑioꝛib expoſitũ eſt
oteſt etiã noĩari pctm̃ ꝓut ⁊ de facto

noiatur. inq̃ntũ ſcʒ eſt cõuerſio ad bonũ

cõmutabile.ſed vt etiã tactũ eſt hoc largo
modo ⁊ minus pꝛincipalit᷑. Quia illa cõ
uerſio ad bonũ cõmutabile/ nõ eſt cũ to⸗

tali ⁊ habituali auerſiõe a bono incõmu⸗/

tabili.ſicut eſt in pctõ moꝛtali Nã in iſto
peccato veniali/neq; plus neq; tãtum di
ligit᷑ipᷣm bonũ ↄmutabile ad quod ſic fit
cõuerſio/ſicut bonũ incõmutabile a q̊ fit
auerſio. vt bene ample⁊ pluries in ſuꝑio
ribus declaratũ eſt. ¶ Poteſt etiã nomĩa
ri nefas inquãtũ ſcʒ eſt illicitũ ꝑſone ꝑpe/
tranti. Sed vt frequẽter dictũ eſt. hoc eti
am eſt largo modo ſumendo⁊ quodãmõ
impꝛopꝛie.
cato veniali ᷣm diuerſas eius oꝑatões et

effectꝰ noĩa attribui. interdũ etiã ꝑ aliqẽs

lura alia poſſunt ipᷣi pec

e

ſſecd
neſbi
Güfenn
(hepre
drl
Gamenn
lwpides
Gund
amenet
Alict
cthen
gitann
Ood⸗
cligi
agmni
iterci
gamic
to
ſovoꝛ
ſiola
od
guia
n
nn
s
ila
anee
lvrign
hryie
griode
aeni.
aligt

(ſ

in
iurt
bene
dich
ſüi,
ſupen
ſped

ſaſ

bonno
gid
tle
plic
tria
adh
nial

imde
Mhiſo⸗
Momoꝛ
ihtinei
aneanm
ann ciſi,
haltino
ſbann
öſlkarin
tli in⸗
mürenn
homia,
n;
ſͤmnen
Gpamye
nbpyin⸗
habing
glupn
pecri
mino
mürri
nocoti
Gclenon
ſſolem
jaomam
enioi/
ginen⸗
alod
Port
unda
magk.
ono
lenon

gati⸗c6

ſuüek
deſacho
übond
vocleg⸗
uiailac
ctaün
oincön⸗
hiin
iumdt
ntſe
blenaͤfi
ginſupio
näpom
ſonegpe
Athhocal
gvodiſ
unt ihNe
ogaltgl
miiß

nialia ſupedificari ſpũali fundameto nõ
quaſi directe ſuꝑ ip̃ᷣmeteni ſuꝑ bonum ⁊

De effectib peccati venialis ʒi

attribuũtur. ſeg ſuꝑꝛa dicta ſatis ſit teti/
giſſe ⁊ declaraſſe. Sunt eni ea que mag
13

ꝓpꝛie ſibi Guenire vident᷑ ⁊ cõmuniꝰaſſi
gnant᷑. ¶ Peccata venialia intelligi ꝑ li/
gnũ fenũ et ſtipulã aliqui volũt.inter qͥs
ſepe pꝛefatus beatus Chom̃.ſuꝑ illo qð
i. ad coꝛin.iij.dicit aplsx aliqui ſuꝑ fun
damentũ ſpũale edificãt aurum. argentũ
lapides pᷣcioſos. Alij vero ſuꝑedificãt li/
gnum.fenũ.⁊ ſtipulã.Et ꝙ ille qᷣ ſuꝑ fun
damentũ ſpũale ſic lignũ fenũ⁊ ſtipulam

editicat ſaluus erit.ſic tamẽ qnaſi ꝑ igneʒ

id eſt patiet᷑ penã ſed non eternã.intelligi
iſta tria vltima volũt peccata venialia.
Quod tamẽ ſᷣm eũdẽ doctoꝛẽ pꝛopꝛie in
telligi habetde ipᷣis peccatis venialibꝰ qᷓ

agdmiſcẽt ſe pcurantiboterrena Nam aliq
interdũ peccata ven ialia ſe viris ſpũalibꝰ
agdmiſcent.ſed qꝛ leuiſſima ſunt/non pur

gant᷑ꝑ ignem. ſed frequẽtiſſime ꝑ ipſum

feruoꝛẽ charitatis. Lalia igit᷑ peccata ve/
nialia/ſe terrena pcurantibo admiſcentia
ideo ꝑ lignũ fenũ ⁊ ſtipulam ſignificãtur
quia ſicut pᷣdicta tria in domo cõgregan/
tfur/nec tamẽ ad ſubſtãtiã edificij ꝑtinẽt/

immo cõburi poſſunt.edificio nihilomi/

nus integro remanæete/ita etiã peccata ve
nialia multiplicari in hoĩne poſſunt/ma
nente ſpũali edificio.Et tuncꝓ iſtis pati
tur ignẽ.vel ſcilʒ temꝑalis tribulatõis in

hac vita.vel purgatoꝛij ſi ipᷣis nõdũ pur
gatis deſ at. ſed tamẽ ſalutẽ cõſequetur
dicũtur autẽ hmõi peccata ve

ſpirituale.malũ pꝛopꝛie edificari non po

teſt ſed ſuper.i.iuxta.ſicut in ſimili ibi in
pſal.dicit᷑. Suꝑ flumina babilonis ⁊c.i.
iuxta flumina babilonis. Notãter etiã et
bene ad ꝓpoſitũ aliquoꝝ infra tangẽdoꝝ
dicunt᷑ hmõi venialia peccata ſic ꝑ lignũ
fenũ/⁊ ſtipulã ſignificata ſpũali edificio

ſuꝑedificari.HNam niſi ſpirituali edificio

ſuꝑedificata eſſent.homo talia habẽs nõ

eſſet ſaluus ſic q̃ſi ꝑ ignem. Vñ cũ pecca
to moꝛtali ⁊ veniali ſimul decedẽs.habet
quidẽ lignũ fenũ ⁊ ſtipulã.ſed nõ hʒ ſpi/
rituali fundamẽto ſuꝑedificata. Et ideo
talis nõ erit ſaluus ſic q̃ſi ꝑer ignẽ.qꝛ ſim
pliciter ſaluus non erit. E
tria pꝛedicta tres modos ſeu tres gradus
adherẽtie ⁊ grauitatis ipſoꝝ peccatoꝝ ve
nialiũ.tresq; modos ſeu gradus purga/

eternevel purgatoꝛie. vel

Et impoꝛtant

tionis eoꝝ. pꝛopter qð generaliter om̃ia
peccata venialia cõplectunt᷑ ⁊ cõcernunt
quia nullũ eſt qð nõ ſit alterius pꝛedicto

rũ triũ modoꝝ ſeu graduum adherætie et

grauitatis. Et ꝙ non ꝑ aliquẽ dictoꝛum

trium modoꝝ ſeu graduũ purgatiõis eti

am purgetur Aignũ etenĩ quod reſpectu
iſtoꝝ triũ diutius in igne manet ſignifi/
cat maioꝛa.Stipula que citiſſime cõbu⸗

rit᷑ minima.Et fenũ quod int᷑ iſta duo ſe

q̃ſi mediocriter hʒ.ſignificat mediocia.

De diuerſis effe⸗

ctiby peccati actualis venialis.
Tures poſſent peccati venia/
is effectus enumerari ꝓut plu
iireses exiſtunt. ex q bus tamẽ per
octoꝛes cõius aſſignatur qͥ ſequũtur
nus quidẽ quia ad pena obligat Non

gautẽ vt ſtatim ſupꝛa tactũ eſt ꝙ ad aliquã

triũ penarũ ꝓ peccatis affligi ſolitarũ ſcʒ
n pniti ſeculo ſa

.

tiſfactoꝛie pꝛeciſe ⁊ determiate obliget. ſʒ

bene ſub diſiunctiõe ad alterã ſcilʒ earũ.
Nam de peccato veniali hic.i.in hoc ſecu
lo / vel ſatiffactõe hic nõ facta in purgato
rio ſi cũ eo peccatũ moꝛtale nõ exiſtat/vel
in ĩferno ſi cũ eo etiã peccatũ moꝛtale exi/

ſtat / ſatiſfieri opoꝛtet. Et ſi hic in foꝛo.ſ.
ecckłie pũtis homo ſatiſfaciat.leuiter ſatii/

faciet. Si vero in foꝛo purgatoꝛij ſatiſfa
cere expectet.grauiter valde puniet᷑ et ſa/
tiſfaciet. Si vero in foꝛo inferni eum ſa/
tiſfacere opoꝛteat.pꝛo ipſo etiam veniali
grauiſſime puniet᷑ quia eternalit᷑. Si ta/
men vt tactũ eſt moꝛtale cuʒ ipſo veniali

exiſtat.i.ꝙ homo cum ambob deceſſerit
Et ad pꝛopoſitũ iſtarũ trium punitionũ
ſeu ſatiſfactionũ dari ſolet exemplũ de mẽ
ſura vini q̃ in vno foꝛſan loco valebit ſo/
lidũ vnum.ſi ꝓgrediat᷑ vlterius.repietur

Irr
——

valere ſolidos duos. ſi vero adhuc vlteri
oꝛ fiat pꝛogreſſus reꝑietur valere ſolidos

tres. Pena tamẽ in inferno pꝛo veniali il

lata/incõparabiliter minoꝛ eſt q; ibidem

pꝛo moꝛtali illata. Unde dici ſolet q pe/

na in inferno pꝛo moꝛtali illata/ eſt ſieit

ſoliditas. Illata vero ibidem pꝛoveniali

eſt ſicut ſupficies. In purgatoꝛio autẽ ꝓ

veniali illata eſt ſicut linea. In pnti vero

ſeculo pꝛo veniali illata eſt ſicut punctus

Vnge ſicut iſta quatuoꝛ ſunt adiuicem
ipꝛopoꝛcionabilia.ita inter qᷓtuoꝛ penas
„ 2

Compendiũ theologie

ſupꝛa dicgag unhꝛanoꝛtionabilio eſ dif⸗/
ferẽtia. ¶ Gecũdus effectus peccati ve/⸗

nialis eſt ꝙ animã maculat.Qð ſic iuxta

quod ſtati ſupꝛa tractauimꝰintelligat᷑. q;
ſcʒ nitoꝛẽ illũ aie qui ex actibus caritatis
⁊ virtutũ naſcitur ſeu pcedit reſpectu illi
us in quo incidit impedit. Et ſic per in/
directũ maculã quandãa in anima indu/
cit. Pꝛout iuxta aliquos doctoꝛes poteſt
exẽplũ poni de imagine picta.que aliq̃n/
do denigrari poteſt intantũ vt nullo mo
do videri poſſit Aliquãdo vero ſic ſolum
obſcurat᷑ vtvideri quidẽ poſſit ſed nõ ple
ne diſe ern. aopter quã ſimilitudinẽ di
cit beatus Bꝛego.qꝙ pcim̃ veniale obſcu/
rat.moꝛtalevero obtenebꝛat Reſpectu ãt
iſtius madle dici ſolet ꝙ in ſaluãdis/om/

ne peccatũ veniale in pñti vita a gratia fi

nali.i.que in finẽ habetur:alias ſaluandi
nõ eſſent.delet᷑.⁊ hoc ſ̃m aliquos quantũ
ad culpã.ſed non quantũ ad penꝗ.immo
pena illa in purgatoꝛio ſoluet᷑ ¶ Delet ãt
gratia finalis ſcʒ que in moꝛte habet᷑ pec-
catũ veniale in ipſa diſſolutõne aĩe? coꝛ/
poꝛis.q;uis etiã foꝛſan nõ ſit ad illõ mo/
tus contritiõis pꝛo tũc directus.⁊ hoc ex
virtute cõplexionis ⁊ ſui ſtatus.Et ſᷣm G̊
intelligit᷑ verbũ Auguſt. q dicit. ꝙ in pur
gatoꝛio poteſt eſſe abſolutio a pena ⁊ nõ

ꝗ culpa.quod etiã ſimilit᷑ ab aliqbus do/

ccoꝛibus dici ſolitũ eſt. Sʒ modo cõiter
tenet᷑ cum peccatũ veniale ab hinc defera
tur a multis quod etiã quãtũ ad culpam
in purgatoꝛio purgari poſſit Unde po

nẽdo illð quod dominꝰ de quibuſdã pec

catis dixit ꝙ nõ remittunt᷑ nec hic nec in
futuro dicit Bꝛego.ꝙ venialia dimittent᷑
quantũ ad penã tunc expoſitio ſua in et⸗
fectu nulla eſſet. Nam etiã moꝛtalia quã/
tum ad penam q; pꝛo eis ſoluta nõ eſt ibi
dem purgãtur. Ideo clarũ eſt ꝙ Bꝛego.
intelligere voluit ꝙ venialia in purgato/
rio quo etiã ad culpã purgẽetur. Keni
us effectus peccati venialis eſt ꝙ feruoꝛẽ
charitatis minuit.ſicut videt᷑ de aqua in
ignem pꝛoiecta/wq licet ignẽ nõ extiguat
feruoꝛẽ tamen illius minuit ⁊ temꝑat.

Ouartus effectus pcti venialis eſt ꝙ po

tentias anime/ in bonis laxat. ſicut ꝑ exẽ
plum quãdo imponit᷑ onus ſuper equũ/
efficitur reddit᷑ minus mptus et expe/
ditus ad ambulandũ Butnreſfernuo

in futuro Quod ſi intelligat᷑ ꝙ remittent

peccati venialis eſt.qd retardata gloꝛia.

Nam cũ homo decedit ⁊ poſſzʒ ſi in eo nõ
eẽnt venialia/ ſtatim ad celũ euolare poſt
moꝛtẽ/pꝛopter ipᷣavenialia cogetur ad tẽ
pus in purgatoꝛio expectare.Nunq; enĩ
facies dei ab aliquovidebit᷑ donec ſoluat

minimũ etiã peccatoꝛũvenialium q̃dran

tem.Opoꝛtet enĩ quẽlibet ita mundũ an
te introitũ paradiſi eſſe.ſicut fuit in inno
centia baptiſmali. ¶ Gextus affectꝰ pec
cati venialis eſt ꝙ bona gloꝛie celeſtisſdi
minuit.Non qͥdem illa que iã debẽtur et
ne iã homo ibi habetłꝑ meritũ repoſita.
ed illa que deberẽtur ſi venialia nõ fie
rent. Nam illo medio temꝑe quo peccata

venialia fiũt poſſent aliqua bona fieri.qᷓ

cum nõ fiant de tanto ipᷣa gloꝛia cẽſetur⸗

effectualiterq; eſt diminuta. Pꝛopter eti
am illoꝝ venialiũ perpetrationẽe/opoꝛ tet
oꝑa quedã bona ad ſolutõem et purgatõ

nem bmõi venialiũ facere ⁊ cõnertere per
que valde accreſcere potuiſſet⁊ accreſcere
debuiſſet cumulus pᷣmij eterni ¶ Septi

ſuꝑioꝛibus vbi de ſeptẽ peccatis moꝛtali
bus tractari ĩcepit/late expoſiti ſunt.vbi
mõſtratũ eſt ꝙ actus qui de ſe ex ſuiq; na
tura eſt ſolum de genere peccativenialis:
poteſt vel ex cõſcientie remoꝛſu vel ex cõ/
placentiavel ex pꝛocliuitate.vel ex pgreſ/
ſu.peccatũ moꝛtale effici. ¶ Hoc autẽ eti
am ſingulariter aduertẽdũ eſt. ꝙ ſicut ad
remiſſionẽ peccati moꝛtalis exigit᷑ deſer/
tio actus peccãdi cum volũtate firmoq;

pꝛopoſito in poſterum abſtinẽdi.ſic ſimi

liter peccatũ veniale in pñti vita non di/
mittit / niſi etiã actu et pꝛopoſito deſerat᷑
r hec quoad totalẽ materiã nature qᷓ
litatꝭ ⁊ effectus peccati actualis venialis/⸗
ac circa eam occurrẽtium/quantũ hunc
pꝛeſentẽ iſtius libelli octauũ tractatũ cõ/
cernere iudicatũ eſt/dicta ſufficiant.

tima diuiſione peccati in genere ſeu tac
generis que ſumit᷑ ᷣm ipᷣius peccati cau/
ſam materialem.

De ſecunda et vl,

me diniſionis peccati in gene/⸗
re ſeu tanq; generis.que ſcilicx
ꝗ peccati qualitatẽ ⁊ qᷓntitatẽ

nus effect'peccati venialis eſt/ qꝛ venia/
lig ſepe ſunt occaſio moꝛtaliũ peccatoꝛi.
Et hoc inter alios quatuoꝛ modos.qͥ in

Xpeditis his que reſpectu pꝛi/

Punc
ima
anche
daa
iene
H
(ot
ſallol
Cuſet
ſaar

kopeccann
nafen
niaceſenn
topwei
niopore
npurgn
nmnerer
uelee
S
Owin
peccnori.
wosgin
gmonti
ntri
Higzna
niolis:
erc/
pheh
ute en
icnted
ſde/
frmoq;
Kicſimi
znon di
ſodeſel
inaune
grehiglss,
muühenc
vutic/
un.

⸗

ean in
ng
gneſelg
ntmn

De peccatis coꝛdis oꝛis ⁊ operis ʒi

ſumebat᷑ et ſumpta eſt dicẽda occurrebãt

NHunc de ſecũda ⁊ quo ad hũc tractatum
vltima ipᷣius peccati etiam in genere ſeu
tanq;generis diuiſione.que ſcʒ ſᷣm ipᷣius
peccati cauſam materialẽ ſumit᷑/aliq etiã
dicenda veniũt. Nec bic accipiẽda venit
ipſa cauſa materialis pꝛopꝛie vt in rebꝰ
coꝛꝑalibus ſeu materialibus fieri poſſet.
ſed ſolum ꝓ quãdam ſimilitudinẽ vt hic

cauſa materialis dicatur illud in quo ſit

ſeu cauſatur ipᷣm peccatum.

Mꝛoſecutio ⁊ de
Juiiſio igitur eſt iſta ꝙ peccato
rum alia ſunt coꝛdis.alia oꝛis
ſunt cogitatõnis. aliqua locutõnis. ali/
qua operatönis.

dis ſeu cogitatönis.
p Eccata cogitatõnis ſeu coꝛdis
ſunt hec Cogitatio.delectatio.
coõſenſus.deſideriũ mali.volũ/
8O ꝑuerſa.infidelitas.ſuꝑſtitio.indeuo/
tio.pᷣſumptõ.deſpatio.timoꝛ male humi
lians.amoꝛ male accendẽs.pꝛudẽtia car⸗
nis.ſuſpitio.inuidia.ira.odiuʒ.timoꝛ ſer
uilis.exultatõ in aduerſis pꝛoximi.doloꝛ

de eius pꝛoſperis.cõtẽptus pauperum
contẽptus peccatoꝛũ.ꝑſonarum acceptõ
pfidia.affectus carnalis parentũ.inepta
leticia.ſeculi triſticia.impatientia.auari/

cia.ſolicitudo temꝑalium.ſuperbia.ꝑple

H immiſericoꝛdia.

xitas.obſtinatio.malicia.tediũ boni.ace

dia.inconſtantia.penitetia penitẽtie.do/

loꝛ ꝙ amplius nõ eſt male factũ.hypocri
ſis.amoꝛ inoꝛdinatus placendi.timoꝛ di

ſplicendi.verecundia de bono oꝑe.amoꝛ
pꝛiuatus.ſenſus ſingularis.ambitio di/
gnitatum. vana gloꝛia de bonis nature/⸗
vel foꝛtune vel gratie. verecundia de pau
pibus amicis.contẽptus ammonitionũ

. 4

De peccatis oꝛis

ſen locutioniis
Ecata oꝛis ſeu locutõis ſunt
hec. Crebꝛa iuratio.piurium.
vlaſphemia.nomẽ domini irre

uerẽter aſſumere. veritatẽ impugnare. de
um de aura iudicare.cõtra deu murmura

e EEEEEEESõ”

au quoꝝ pꝛecedes diuiſio ſu⸗

ſen locutionẽ/vel opꝰ ſeu oꝑatõʒ ptinent

re. irreuerẽter hoꝛas dicere. detractio. adu

latio.mendaciũ.vituperium.maledictio
infamatio.cõtentio.cõuiuatõ.impugna
tio veritatis agnite.impugnatio charita
tis fraterne.ſeminatõ diſcoꝛdie.pꝛoditio

falſum teſtimoniũ.mala conſilia.deriſio

cõtradictio obediẽtie.inuertere facta bo/
na.in eccleſijs placitare.ad iram hominẽ
pꝛouocare.repᷣhendere in alio quod ipſe
facit.vaniloquiũ.multiloquiũ. ſtultiloqͥ

um. verba ocioſa.vel ſuꝑflua. vel curioſa
pꝛoferre.iactantia.verboꝛũ politio.pecca

toꝛum defenſio.clamoꝛ.riſus.cachinnus
turpiloquiũ.lenociniũ.cantilenas ſecula
res cantare.in cantu diuino magis ſtude
re vocem frãgere q; deuote pſallere. mur/

murare. verba ſecularia pꝛoferre. in iniu/

ſta cauſa aduocare.malum ↄmendare.

ris ſeu operatonis.
ccata aute operis ſeu oꝑatio
nis ſunt hec BGula.luxuria.eb/
etas.ſacrilegium.ſymonia.ſoꝛ/

Hlegia. violatio dierũ ſolenniu. indigne

2Zmunicare. votoꝛũ fractio: apoſtaſia diſ⸗

ſolutio in officio diuino.ſcãdaliſare ſub
exemplo malo.pꝛoximũ coꝛrumꝑe.lede/
re hominẽ. vel in rebꝰ vel in ꝑſona vel in
fama.furtum.rapina.vſura.deceptio.lu/⸗
dus.venditio iuſticie.exactõnes indebi/

te. ac telonea iniuſta. aſcultare mala.io/

culatoꝛib dare. neceſſaria ſibi ſubtrahe/
re.ſuꝑflua ſumere.vltravires quippiã ag

gredi.conſuetudo peccãdi.recidiuatio.ſi
mulatio.tenere officiũ ad qð non ſuffieit
vel quod ſine pctõ nõ agit᷑choꝛeiſare.no

uitates iuenire. maioꝛibus rebellare. mi/
noꝛes oppᷣmere.delinqreviſu.auditu.ol/

factutactu.guſtu.lucta.oſculis.muneri/⸗

bus.nutibo.mãdatis.ſcripturis.circũſtã
tias aggrauãtes ad mittere.que ſunt tem
pus.locus.modus.numerꝰ.pſona moꝛa.
ſcientia.etas.ſeipᷣm ad peccãdum cogere
ſeu inducere. “

De peccatis omiſi s
Eccata omiſſionis ᷓ (ſiõis
etiã vt faciliter debite ↄſiderã/
ti apparere poteſt/ad tria reſpe

k/vel ſcʒ ad coꝛ ſeu cogitatõem/ vel os

3

6⁶

Oypuſcnlũ Tripertitum

ſunt hec ¶ De deo nõ cogitare. ip̃ᷣm nõ ti
merevel nõ amare.grãs ſibi de beneficijs
nõ agere/opa que fiũt/ ad ipᷣm nõ referre.
de peccat ſicut deberet nõ dolere ad gra/
tiã recipiendã nõ ſe pꝛeꝑare.gratia acce/
pta nõ vti nec eam cõſeruare/ ad inſpira/
tione diuinã nõ ſe cõuertere.voluntatem
ſuam/volũtati diuine nõ confoꝛmare.ad
oꝛões dicendas nõ attendere.oꝛones de/
bitas omittere/ ea ad que q́s vel voto vel

pꝛecepto vel officio tenet᷑ negligere cõio⸗
nem ⁊ cõfeſſionẽ ſemel in anno nõ expe/

tere.parẽtes nõ honoꝛare.ſeipſum nõ co/

gnoſcere ⁊ repꝛehedere.cõſcientiã ſuã ne/

gligere. ecclias ⁊ pꝛedicatões fugere. ten⸗

tatõnibo nõ reſiſtere.penitẽtias miuctas

negligent᷑ facere.ea q̃ ſtatim faciẽda ſu
diſferre.bonis ꝓximi nõ cõgaudere.⁊ ma
lis eius nõ cõdolere.iniurias nõ remitte
re.fidẽ ꝓpximo nõ ſeruare.⁊ bñficijs eiꝰnõ
coꝛreſpondere.delinqntes nõ coꝛripere.

litem nõ ſedare.ignoꝛãtes nõ inſtruere af

flictos nõ conſolari.ammonitiõibus nõ
acquieſcere. Pauca ⁊ foꝛſan nulla alia re
periri poſſe credutur peccata. que nõ ſub

pꝛedictis effectualiter comp̃hendãturet
includãtur.vel ad ea reducibilia ſint.

Viando autẽ peccata pꝛedicta
moꝛtalia vel ſolũ venialia exi/
ſtant/facile eſt ex ſupius tracta
tis cognoſcere examinãdo ſcilʒ

di ⁊ cõmittendi:intẽtionẽq; ſeu finẽ pꝛo/
pter quẽ funt.ac remoꝛſum cõſciẽtie.qͥ de
ipſis habet᷑.cum alijs circũſtãtijs circa ea
occurrẽetibo.dequibo late ſuꝑius actũ eſt.
¶ Et hec quo ad ſecundã ⁊ vltimã ipᷣius
peccati in genere ſeu tanq; generꝭ diuiſio

nem dicta ſufficiant.

¶Quare mi

hoccõpendio pꝛecipue in octauo tracta/
u/ late ⁊ plane dicta ſint ⁊ expoſita.
DVDituiſſent nonnulla in hocli⸗

bello ⁊ pꝛecipue in octauo ⁊ vl
timo tractatu in materia ſcilicʒ
peccatoꝛũ tractata bꝛeuiꝰet cõ/
peẽdioſius dici. ſʒvt freqᷓnter in ſuꝑioꝛib
tactũ eſt/libellꝰ iſte nõ ſciẽtificis.libꝛoſq;

*

facilit pcurare valẽtibo cõpoſitus eſt.ſed

opuſculo triꝑtito plebib publicando

nobiles ei i
ſiti exaruit. Hec ſcia nõ alia accipieda eſt
quã cognitio legis dei ⁊ ſuoꝝ mãdatoꝝ⸗
ad ſalutẽ ↄſeq̃ndã nccaria/ſiue pficiens.
de q̃ itidẽ ſcia veꝝ eſt ilð apłicũignoꝛãs

ſit apud ſe.ſit apud aliũ/modos ea faxic/

mediocribo ⁊ cõioꝛibus.ac eis qbus non
facilit᷑ libꝛori copia ſuppetit Quib expe
diẽs ⁊ ſoꝛſan neceſſe fuit ea que hic dicta
ſunt/⁊ maxime circa difficiles materias/
reiteratões ⁊ latas repetitiões.nec non
materialia qᷓdam exepla q̃ſi palpãdo ⁊ ꝑp
uãdã manuductõnẽ dare intelligi Alio
nns facile foꝛſan fuiſſʒ pluribus cõpꝛe
hendere. Sicq; pꝛedicta apð eos nullũ
Wemiſſio. afferre potuiſſent.

luerit / vel clarius de pꝛemiſſis
materijs infoꝛmari / habeat fre
Aquẽter allegatos doctoꝛes bea
tum Chomã ⁊ alios in ſuꝑioꝛibus nota

tos.Et pꝛecipue in eoꝛũ libꝛis ⁊ tractati/

bus ſuꝑius etiam deſignatis.

– Explicit compendiũ theologie.

7

Reniſſio ad docto

Vi tñ ãplioꝛa videre vo (res

Epiſtola domini

is de Berſon ad quendã epᷣm ſuꝑ

Enuerende in xpᷣo pr.ac dñe
metuende.ↄqrit᷑ dñs ꝑ ꝓphe
tã vſaiã Pꝛopterea inqͥt du/
cteſt ppls meꝰ in captiuita/
tẽ.qꝛ nõ habuerunt ſciam.⁊
erierũt fame ⁊ młtitudo eiꝰ

ignoꝛabit᷑.nã cũ q̃libet alia ignoꝛãtia pᷣt
ſtare ſal? Er qm̃ multi ſunt ex ſimplici
bo/qb nõ pꝛedicat᷑verbũ/aut non talit pᷣ
dicat᷑ꝙ ad pᷣfatã ſciam deueniãt.agẽte
vel ignoꝛãtia vel negligẽtia pᷣdicãtiũ.cõ/
modũ foꝛe exiſtiaui ſivelut in tabula q̃dã
tenoꝛẽ nr̃e legis? ſuoꝝ pᷣceptoꝝ remẽoꝛa

tõnẽ ſentẽtioſo ↄpẽdio depingerẽ.autve

lut ĩ bꝛeui ſpeclo cernẽtibꝛobicerẽ.q̃tinꝰ

ipſi herent curati minꝰ iſtructi aliqð ſoli/
dũ/⁊ aptũ qð ĩ toto vel ꝑꝑtes dieb dñicqꝭ

⁊ feſtiuis legere poſſent ſuis plebibo vt ſci
rẽt ⁊ intelligerẽt ad qͥd ⁊ ꝓpterqd ⁊ aq̊ fa
te ſunt.qͥd inſuꝑ credere.qd agere⁊ qͥd ob

mittere diuina lege tenẽtꝛ quẽag modũa
pctò reſurgere. Et foꝛſan ſile opꝰattẽtatũ
ęſt iã a ꝑitioꝛib.⁊ ſalubꝛioꝛi bꝛeuitate cõ

poſitũ.O ſi ita eſt certe nõ inuideo Tatũ
mõ reuerẽde pr̃ dignet᷑ aĩmaduertere vĩa
paſtoꝛal ſolicitudo.ſiue iſto mõ ſiue alio
fiat.ꝙ ſingul dieb dñicis ⁊ feſtiuis dinie

leg tenoꝛ.ꝑ veſtrã dioceſim vbilibʒ pub
licet᷑. ne ꝑ ignoꝛantiã eiꝰ plebs vꝛa ꝑeat ⁊
ducat᷑ in captiuitatẽ pcti.Nepᷣterea a ſpe
culatoꝛe qͥ non denũciauerit interitũ vel
gladiũ/ſanguis reqrat᷑ ſʒ liberet᷑ denũcia
tõne tali/⁊ rebelles ſoli in ſuo ſanguie de
ꝑeant ¶ Mittit ãt mea deuotõ opuſchm
pꝛefatũ.qð ſi dignũ ad hoc putet/poterit
veſtra liberal caritas cũ pauco ſcriptoꝛũ
laboꝛe ⁊ leuib expẽſis bñ expoſitꝭ facere
illð mitiplicari/ ⁊ coꝛrectũ ad ſinglłos cu
ratoꝝ veſtroꝝ deſtinari cũ edicto de pub
licandovt tactũ eſt in abſentia ſermonũ⁊
PBengit dei eos adiuuerit exponẽdo

Beniq; ſi qͥd addẽdũ aut reſcindendũ
qut coꝛrigẽdũ eẽ dictauerit vr̃a pꝛudens

dñatio iure ſuo id facere fas hebit. Scio
m ꝙ pꝰmultã a me/ ⁊ multis alijs ꝑitioꝛi
boexaĩatõʒ nihil depᷣhendi qð vident᷑ poſ
ſe a beniuolo interpte ſalua fidei ⁊ moꝛũ
puritate ſuſtieri Er adijci lõge ãplioꝛa
potuerãt ſed bꝛeuitas moderne amica de
ſidie ſectata eſt. ¶ Bñ valere ſcptũ pariſi

Dpuſculum triper

teſſione et de ane moꝛiendi.·

q; ʒelatoꝛ pſpeꝝ ad virtu/

c tes vicijs depul ingemẽ
ltũ¶ Dalubꝛe duxi ſeqns
opuſculũ triꝑtitü de pᷣce/

Ptis. de )feſſiöe. de ſciẽtia
moꝛtis / bꝛeuitate q̃ potij tradere.q̃tuoꝛ pᷣ
ſertim chꝛiſtianoꝝ generibo pfutuꝝ. Pꝛi
mo ſacerdotibus⁊ curatis illiteratis atq;
ſimpliciboq ↄfeſſiões audire dñt. Scðo
indoctis qͥ buſcũq; ꝑſonis ſecularibo aut
religiot/ qᷓ eccleſie ſolitis fmonibo aut pᷣ/
dicatõibeꝓ diuinoꝝ pᷣceptoꝝ noticia/in
tereſſe nõ pñt. Tertio pueris ⁊ iuuenibꝰ

qͥ a rudimẽtis infantie circa fidei nr̃e ge oẽm pꝑfectõem hñs/in tribus pſonis di

ſtinctis/que ſunt pater ⁊ filius ⁊ ſpũſſan

7

neralẽ tenoꝛẽ et pncipali
dñt erudiri Quarto ꝑſonis domos deivl
hoſpitalia loca freqntãtibo ⁊ infirmoꝝ ſo
licitudinẽ gerẽtibi¶ Qnocirca ad hꝰdo/
ctrine publicatõʒ/qdruplexꝑſonaꝝ ſtatꝰ

De pꝛeceptis

titum eiuſdẽ de pꝛecept decalogi: Decõ

HHiiſtianitati / ſu? q̃liſcũͤ/

ipſe deus

a pũcta pꝛimitꝰ

dz vigilare. pꝛio pᷣlati qs inferioꝝ cimato

rũ regimẽ de ꝓpinq̊ ↄcernit/qͥb inſuꝑ cu

ratoꝝ ignoꝛãtia craſſa diuĩe leg: inſuffi

ciẽs eruditio ſimpliè populi ĩputabit᷑ in
petm̃. Scðo ꝑntes ꝓ filijs apud ſcolarũ
rectoꝛes inſtare deberẽt. Tertio domoꝝ
dei ⁊ locoꝝ hoſpitalium gubernatoꝛes ⁊
magiſtri In qrto generalit᷑qͥ in vᷣbis aut
factis ⁊ alijs ſignis/alios ad peccãdũ in/
duxerũt.qͥ q; ex officio alios docere debue

rãt/⁊ id agere negligũt Hi nãq; ſumptibꝰ

ſuis ⁊ diligẽtijs/ꝑ huiꝰaut ſimilis doctri
ne publicatiõʒ dũt alioꝝ coꝛrectõʒ pcura
re.hoc enĩ agere/penitẽetia qdã.hoc ẽ ſa⸗
tiſfactõ.hoc opꝰmiſericoꝛdie/deo accepti
us q; elemoſina coꝛpalis ¶ Agãt igit pꝛe
noĩati ꝙ doctria hꝰ libꝛi inſcribat᷑ tabelł

affigat᷑ totavel per ꝑtes.in locis cõibo. vt

pote in parrochialibo eccleſijs. in ſcholis
in hoſpitalibo. in locis religioſis. ¶ De/
niq; expediens videret᷑ vt ſuꝑ hoc fieret a
pꝛincipãtibo edictũ/aut ꝙ ab eccleſie pᷣla
tis indulgẽtie ↄferrẽtur Auctoꝛ vero ſe ip
ſum exonerat apðõ te xpᷣianitatẽ ſanctiſſ⸗

mã.agat qlibet qui in teꝛ de te gloꝛiat᷑ qᷣ

bonũ eſſe cognouerit. ¶ Bloꝛia ſit altiſſi
mo deo. in cuiꝰ noĩe/pñs aggredioꝛ opꝰ.
ad ſalutẽ fideliũ aĩiaꝝ oꝛdinatũ/ad erudi/⸗
tionẽ pꝛecipue rudis ⁊ idiote populi⁊ eo
rũ quiba conſuetis eccleſie fmonibo ⁊ pᷣdi
cationibo minꝰ inteſſe aut infoꝛmari ↄce/
dit᷑ In quo veluti tabella qᷓdã? cõpendio
bꝛeui/tenoꝛẽ fidei xpᷣiane/lucide poterũt
inſpicere/⁊ dᷣina pᷣcepta ꝓhibitõnesq; vt
exhis qͥd agere qͥd ve fugere debeãt/poſ/
ſint diſtinctius agnoſcere ¶ Lotinet aut
ppñs tractatulus capitula. xviij. qrũ qdᷣli/

—

bet in duas vel tres vel qtuoꝛ ꝑticulas cõ

uenienter ſubgiuidi poſſet.

Pꝛeimũ capitulum

iffinnat mundij adeo fuiſſe creatü Et

vnus ſit trinus. Cur eti aut
ad quem finẽ/ homo creat? ſit.
N Irmiſſime credendũ eſt ⁊ nul/
latenus dubitãdum/ꝙ; ſolum
nus eſt deus / omnipotẽs.om̃ia ſciens⸗

ctus Qui mũdũ creauit/⁊ creatũ regit et
gubᷣnat ſoe ſua liberrimavolũtate ⁊ dig/

nãtiſſima bonitate Spẽali aũt puidẽtia

hũuanã gubernat ⁊ dirigit creaturã/dans
D4

viris ⁊ mulieribus aĩas immoꝛtales cre/
ans eas temꝑaliter tũc cũ eas coꝛꝑibꝰ in/
fundit ⁊ ad imaginẽ ſimilitudinẽ ſuam
foꝛmans eas.vt creatus hõ/ ſuũ cõditoꝛẽ
deum cognoſcat diligat/veneret᷑ ⁊ eiꝰ pᷣce
ptis in hac moꝛtalivita obediẽs/ꝑ opera
bona ⁊ meritoꝛia/vitã tandẽ immoꝛtalẽ
beatitudinis plena/in aia? coꝛpe ꝑpetuo
ↄſequat᷑⁊ ita ſit bonigangelie ſociatus⁊
in loco maloꝛũ angeloꝛũ ſiue demonum
ſubſtitutus Qui demones ꝓpter petm̃ in
has inferioꝛes ꝑtes terre coꝛruerũt/ dãna

Tripertitũ

tionis ſententia ſuſtinẽtes Cum qbꝰeti /

am iuſtiſſime danabunt᷑ hoĩes iniq/ diui
nis pᷣceptis inobediẽtes/⁊ moꝛe beſtiali
quaſi nõ haberent animã rationale/ ſuis

voluptatibus ſeruientes

WE E
—

moꝛũ penti eſli cca
7 multiplicem incurriſſe miſeria

eeeuam/qui ad tã nobilẽ finẽ cõ/
ſequẽde beatitudis creati fuerãt/ clauſiſ/
ſe padiſi ianuã ⁊ beatitudis introitũ/to/
ti ſue poſteritati generis hũani Qm̃ per
peccatũ inobedietie/ donũ iuſticie oꝛigi/
nalis quadã hereditaria poſſeſſiõe pꝛo ſe
et ſuis poſteris acceptũ a deo / ipſi pdito/
res pꝑdiderũt Quo dono gratuito oꝛigia
lis iuſticie cõſeruato/ nos omes a culpa
immũes fuiſſemꝰ ab om̃i miſeria fſamis
⁊ ſitis aut infirmitatis abſoluti ⁊ ab alia
qualibet penalitate liberi/adeo ꝙ omnis
alia coꝛpalis creatura nobis pacifice ſub
iecta fuiſſet/ ⁊ tandẽ abſq; moꝛtis pena/
in ꝑadiſum fuiſſem trãſlati Hocautẽ do
no ꝑ peccatũ pꝛimoꝝ ꝑentũ vt pᷣmiſſum
eſt perdito/nos moꝛiedi neceſſitatẽ ⁊vni
uerſam quã patimur penã atq; miſeriam
incurrimꝰ/ quia naſcimur in pctõ oꝛigi/
nali/ſcʒ in pꝛedicte oꝛiginalis iuſticie ca
rentia cõtra qð pctm/tanq; remediũ effi/
Car a xpᷣo inſtitutũ eſt baptiſmi ſacecm

Cernum capitulũ

declarat qlitera deo redempti fuerimꝰqs

Etiã ſit general tenoꝛ xpᷣiane fidei ⁊ ccedẽe

doꝛum a ſingulis

o Mnipotes dñs ac pijſſimus pa/
Aℳ ter/ no lens humanũ genus tot

tantis ſubiectũ miſerijs in eternũ pire et
a regno ꝑadiſi in ꝑpetuũ exulare/ↄcurrẽ
te iuſticia ſimul ⁊ miſericoꝛdia/his reme
dium decreuit adhibere Voluit ſiquidẽ
idem pijſſimꝰ pater vnigenitũ filiũ ſuum
abſq; coꝛruptõe carnẽ ſumere ⁊ hoĩem fie
ri intra intemerate virginis Marie ĩma/

culatũvterũ antaq; ⁊ tãmirabilisvnio

facta eſt duarũ naturaꝝ diuine? humane
in vna pſona filij dei/vt vere deus homo
diceret᷑ ⁊ homo deus Ipſe eſt ißs xp̃s ſal/
uatoꝛ noſter ꝑiter et redẽptoꝛ Qui antea
quidẽ a patriarchis ⁊ pphetis denũciatꝰ
nouiſſime in fine tꝑm/in hac vltima mũ

di etate/cõceptus ⁊ natus/a paſtoꝛibꝰ eſt

cognitus/ a tribus regibus oꝛiẽtis ado/

um/

mã ſuſtinuit pa

ratus / a ſimeone ſene et alijs q; pluribus
pꝛedicatus/⁊ a beato Johanne baptiſta

digito demoͤſtratus Ide de? dñs noſter
JIys xpᷣs/circiter annoꝝ triũ ſpacio/legẽ

diuinã xpᷣianaq; religionẽ pꝛedicauit et
docuit/eam innũerabilibo miraculis con

firmando/quã ⁊ in ſcripturis q̃tuoꝛ euã
gelioꝝ nobis ꝑ ſuos miniſtros exhibitã
obſeruandã reliquit Oꝛdinauit inſuꝑ ſe
ptem ſacram̃ta eccliaſtica/ q̃ ſunt baptiſ/
mus/cõfirmatio/oꝛdo/euchariſtia/ peni

tentia/matrimoniũ/vnctio extrema Ipᷣe

poſtremovt nos redimeret⁊ ſaluaret/ſub
pontio pilato / ſr nppliti crucis/acerbiſſi
ãſuſt aſſionẽ ⁊ moꝛtẽ.ſepultꝰ de
inde/⁊ tertia die reſurgẽs/ ſpacio dien xl

diſcipulis ſuis veritatẽ ſue reſurrectõnis

declaras/frequẽter apparuit/⁊ tãdem vi/
dentibꝰ apoſtolis celos aſcẽdẽs / ſedet ad

patris dexterã in excelſis.vẽturus eſt po
ſtremo idem dei filius Jheſus chꝛiſtꝰ in
fine mundi ꝑ ignem finiendi et in meli/
us immutandi.iudex generalis hominũ
cũctoꝛum in anima et coꝛpoꝛe reſuſcitan
doꝛum /redditurus ſingulis pꝛemia me/
ritoꝛũ/bonis ſiquidẽ celeſte regnum ꝑen
nis beirudinie vecaronpega⸗ pena/
le ſuppliciũ ignis eterni
lis tenoꝛ oꝛthodoxe fidei xpᷣiane/quã fir/

Ziceſt genera

miter credere tenet᷑ catholicus qlibet ra/
tione vtens abſq; curioſitate / pure atq;
ſincerit ſine falſitate/ꝛ certitudinalit᷑ reie

cca dubietate/ nolẽs plus ſape qᷓ; opoꝛ/
tet/ſʒ occurrẽtib difficultatũ dubijs / hũi

lit᷑ ſe ſummittat credulitas ſimpliciũ in/

temerate fidei ſctẽ matris eccłie/ ſapiẽtũ
platoꝝ⁊ doctoꝝ ac oĩm ſctõꝛũ ⁊ ſanctaꝝ

ꝛe

ſ ſ

Alint
pde
ſgem
ſaſnat
Amnag
hibitie
gene
liteton
ſneneg
ſoſel
gund
e
lablit
quide
cunto
nun

eefela
ice
r
i⸗

.

ipſi
mug
lüm
erdon

boein
Gabil
blere

gucq;
n
hotin
ſenn
dechl
lepta

igl
gonis
geni⸗
ſerad
bctho
chriſin
tinnen
8howind
eſlaten

eri nH
Punen

opena
oenen
anäfi
gibettu
pareanh
mnalileree

echoho⸗

Ahioi
ppncu⸗

oſy
,ſucc

De

moꝛtcdimicguerut. ¶ Lotra hac
ſidem illibatã/grauiſſime peccãt heretici

ſciſmatici.idolatre.ſoꝛtilegi.incãtatoꝛes.

⁊ magici.ceteriq; artibus a lege diuina ꝓ
hibitis vtẽtes.aut demonũ inuocatoꝛes.
⁊ generaliter qͥ articulos fidei noſtre/tota

liter aut in parte/palã vel occulte deridẽt

Illi pᷣterea qͥ nõ credũt deũ om̃ia iuſtiſſi/
me regere ſua liberrimavolũtate.ſed poti
us aſſerentes omia naturevel foꝛtunevel
fato ſubijci. Pꝛeterea maloꝛũ quẽadmo/
dum bonoꝛũ finalem ſaluatõem affirmã
tes. Illi deniq; qui noſtroꝛũ actuũ impu
tabilitatẽ ad meritũvel demeritũ negant
qui dei pᷣdeſtinatõemvel repꝛobatõeʒ di⸗/
cunt opeꝝ noſtroꝛũ tollere libertatẽ. Ho
rum ſimiles cõtra fidem oꝛthodoxã ſunt

ctu ſupbo humiliare ſe deo recuſante. aut

er falſa phia vel potius melãcolia fanta/⸗
ſtica. aut demũ ex voluptnoſa carnalitate
rõis indiciũ ⁊ affect pietatẽ ſubuertente.

um manifeſtat qd deus nobis obſeman
dũ pꝛecepit enumerãs.x p̃cepta decalogi
— 59/

Vigitur(vt in ſupioꝛibus a⸗
bitü eſt) deus optimus atq; iu
ſtiſſimus nos homiĩes vltra ſu

exc lẽter cõdiderit ad imaginẽ ſuam. ſcʒ
dans memoꝛig intellectũ atq; voluntatẽ
vt cognoſcameũ ſerniamus ⁊ amemus.

Miſericoꝛdiſſime pᷣterea redemerit. paſ-

ſionẽ ꝓ nobis talem perſerendo q̃lem nec
ipſi p delictis noſtris ſufferre vellemꝰ p/
fecto iuſtiſſimũ eſt / vt ipᷣi deo fidelit᷑ ̃uia
mus canq; ſubiecti ſupꝛemo dño. ſicut ſi
lij naturales patni legitimo. et velut ſerui
ex dominio peccati.carcere.moꝛteq; redẽ
Pti/ ſaluatoꝛi liberaliſſimo Attento ꝙ no
bis eius pᷣcepta ſeruantib/⸗ gloꝛia inexco
gitabilis ab eodẽ pꝛomittit᷑ trãſ greſſoꝛi/
bus vero / ineſtimabilia toꝛmẽta reſeruãt᷑
Cognoſcens nih ilominꝰipſe pijſſimꝰpa
ter noſtrã fragilitatẽt exiguã potentiã ne
quaq; requirita nobis omne ſeruitiũ qð
Em iuſticie rigoꝛẽ exigere poſſet. dedit n

potius certũ numeꝝ pᷣcep toꝝ/quoꝝ ob/

ſeruatio ſibi ſufficies eſſet. que etiã legis

decalogo cõtinent Quapꝛ opter/ad herß

cepta ſcienda ⁊ intelligẽda tenet quilibet

er tota mentetua. ? er tota vtu
te tua.Hoc eſt non voles ſciẽter rem quã/

pꝛaq;irrõnales creaturas adeo

pꝛeceptis decalogi

qui in teſtimoniũ huius inuiolate fidei
vſq; ad moꝛtẽ dimicauerũt.

*

p ſe vel aliũ diligentiã apponere pꝛo con/

ſeruatõne vite ſpiritualis/quãtũ pꝛo vite

coꝛpalis ſuſtentatiõe poneret.⁊ eo maio
ſem quo imoꝛtalis anima/eſt coꝛpe pᷣſt⸗

tioꝛ.ſine quoꝝ noticia/nullus poteſt cõ/

ueniẽter peccata vitare aut ab eis reſurge
re ⁊ quoꝝ ignoꝛãtia exdeſidia pueniens

nõ excuſat ſed accuſat ⁊ condenat. Sũt
autẽ hec decem pꝛecepta his metris com

pꝛehenſa. nũ crede deũ.nec iures ane
ꝑ ipſum. Sabbata ſanctifices ⁊ venera/
repatres Non ſis occiſoꝛ fur.mechꝰ. teſtꝭ

„

iniꝗu. Viciniq; thoꝛũ resq; caueto ſuas

elt de explanatoe

amoꝛẽ perdas eptũ cõu
nieter ab hoĩe ſeruat᷑ nõ aliter/ſi legẽ dei
⁊ alia pᷣcepta/oꝑibo impleat. Quiſqᷣs enĩ
moꝛtalit peccat pᷣceptũ hoc infringit. qꝛ

cumq; aaaciedenn pꝛopter qð dei

volũtatẽ ſuã/diuine Wlütatloppoſuũp

cipiẽti/anteponit Specialra utẽ ↄtra

hoc pᷣceptũ agũt hoĩes ingrati ↄtra diui/

na iudicia ⁊ oꝛdinatões aut regimẽ erga
ſe vel alias creaturas murmurates. q̃i nõ

eſſet de oĩno iuſtꝰ bonꝰatq; miſericoꝛs ⁊
totus amabilis atq; deſiderabilis ¶ Jli
itẽ q in foueã deſpatiois ſeipſos pᷣcipitãt
ꝑ impatiẽtiã E

lli pᷣterea qͥ vꝛgete infir
mitate aut neceſſitate aliq ſoꝛtilegos ↄſu
lunt ⁊ diuinatoꝛes.vtẽtes pomis inſcri/
ptis. aut bꝛeuibo cartulis ſiue cedulł collo
ſuſpẽ.aut caracteribo.⁊ alijs qbuſlibʒ va
nis credulitatibi.qᷓi de ipᷣe nõ eẽtvſq; q̃q;
bonꝰ potẽs⁊ ſapiẽs ad eis ſuccurrẽdũ qn

lü ſit eoꝝ nccitatib expediẽs Faciat igit
hõ in nccitate aſtitut qntũ pᷣt.pcurãs re
mediũ naturali iduſtria. nõ tẽptãdo deũ

qð graue pctm̃ ẽ.aut noua miracula expe

cctãado deſiderãdoq; Reliquũ vo qð nain

re vires excedat/deo plena fide ↄmittat.⁊
indubitat᷑ deus qͥ noſcit oĩa.qq; optimꝰ
eſt. illð qd optimũ eſt ↄmodiſſimũq; fue
rit hoĩ ↄferet.ſepe eqͥdem ĩfirmitas paup
tas aut alia qᷓuis tribulatio/ eſt homĩb

vtilioꝛ q; nimia ꝓſpitas ꝗᷓ faciliter abuti
mur. Scit nãq; pr qͥq filio pſit.magr qͥd
diſcipulo cõueniat.⁊ medicus patiẽti de

Rimum pꝛeceptuũ eſt. Diliges
dñm deũ tuũ ex toto coꝛde tuo

ocautẽ pꝛeceptũ cõue

½

—,

remedio cõpetenti nouit melius puidere
¶ CPeccant inſuꝑ cõtra pꝛeceptũ hoc illi
qui mundano quodã timoꝛe irriſoꝝ aut
oblocutoꝝ verba foꝛmidãtes/ diuinis pᷣ

ceptis obedire verẽtur. Quapꝛopter etiã

grauiſſime peccãt hmõi irriſoꝛes.pſonas
diuino ſeruitio deditas in ſtatu religiõis
virginitatis aut viduitaᷣ.cõſtitutas aut
ſtudio theologie deputatas/gꝗffectiõe car
nalia bono opꝑe retrabẽtes ¶ Boc rurſus
pꝛecepto nobis pꝛecipit᷑ honoꝛ⁊ reueren

tia ſanctis exhiberi.ſpecialit᷑ pgini Ha⸗/

rie.⁊ bono angelo cuſtodi noſtrovt nihil
turpe / ipſo videtè ⁊ pñte faciamus quod
pñtibus homibus agere recuſaremus.qꝙ

deniq; ſanctoꝛũ reliquias loca ſancta et

beatoꝝ imagines debem venerari.nõ ꝓ

ipſis.ſed qꝛ videndo eas/ honoꝛẽ impen
dimꝰ rebus repniatis ꝑ eas.iuxta ritum

ſancte matris eccleſie.alioqͥn peccatũ ido
latrie cõmittit/imaginẽ ſᷣm ſe adoꝛando
credendo ip̃am imaginẽ pulcrã ſiue tur/
pem/nouã aut veterẽ/plus aliquid habe

re virtutis ⁊ quicq; numis includere vel

diuinitat ¶ Duic pꝛecepto plurimũ cõ/
trariatur nimiꝰ honoꝛ/dñis temꝑpalibus
aut magnatib/adulatõne ſiue malo aliqᷓ
fine echibitus. Omnis etiã ſimulatõ vel
ipocriſis ad inanẽ hominũ gloꝛiã aut fal
lacem deceptõem oꝛdinata. Immodera/
tus itẽ amoꝛ pentũ erga filios.⁊ generali
ter auri ⁊ argeti aut alicuius creature.ſic
homo ibi ſiſtat. et in eis confidentiam
ponat. Hon enim hec om̃ia ab infernali
moꝛte nos poterũt liberare ſolus quippe
deus / eſt verus ⁊ fidelis amicus.qui in ex

te honoꝛari debet:adoꝛari et diligi

Capitulum ſextum

4

eſt de ſecundo pꝛeceptt.
Ecundũ pꝛeceptũ eſt non iura
biers ꝑ nomẽ dei tui in vanum⁊
lſine cauſa.¶ Lontra pꝛeceptũ
boc pꝛincipalit᷑ agũt qui ſciẽter quod fal
ſum eſt vel falſum eſſe credũt/iurant:ꝑiu
rium cõmittendo. UValde nanq; hoc gra
ue peccatũ eſt. cum deus aſſumat᷑ tanq; te
ſtis falſitatis. ⁊ qui artificioſe iurat falſuʒ

artificioſe deierat.quãqᷓ; enĩ pꝛo loco ⁊ tẽ

pe cõuenieter veritas poſſit ſubticeri/nõ

ti Peccant etiã grauiter cõcra pꝛeceptũ
hoc qui turpia faciunt iuramenta. deum
blaſphemãtes.⁊ aias ſuas iurãdo demo/

et ſanctis/inhoneſte loquũtur. Cõtra
omnes ſic ꝑiuros et blaſphemos/ſtatute

nibus deuouẽtes. quiq; de huanitate xpi
gs

ſunt leges punitiue.tam a terrenis pꝛici⸗
pibus qᷓ; a pꝛelatis eccłiaſticis.vñ dolen

dum eſt bꝛonter negligerlam pſe o*τ ad
0

quos penas exequi ꝑtinet/non ſoꝛtiuũtur
effectu. ¶ Multũ vero diligẽter q; pᷣmiſ/
ſa deberẽt attẽdere hi qui cauſa lucri defa
cili iurãt.quẽadmodũ mercatoꝛes ⁊ mer⸗/
catrices. Illi etiam oui abſoꝛpti paſſiõe
gqut ebꝛietate in ludis frequeter inhone/

ſtis ſiue pꝛohibitis/vt eſt taxilloꝝ ludus

enoꝛ miter iurãt. ⁊ generaliter quicũq; ꝑ.
nerſa cõſuetudine aut inclinatiõe pᷣuenti

iuramentũ emittũt. In taliba quippe ſe/

les aliqui peioꝛes ſunt in hoc ſ Eud

aut iudeis⁊ minus deũ honoꝛãtes (¶ Ad

hoc autẽ genus peccati pꝑiurij ſcʒ /reducit᷑

votoꝝ fractio.federis ⁊ ſolutio fidei mr̃i ⸗

monialis Et generaliter infidelitas.q¶ in
glterins pᷣiudiciũ ſecretũ illiꝰrenelat᷑. ſiue
pofeſſionẽ ipᷣius ſiue alio mõ ſecreto co/

gnitũ.lege nanq; diuina ⁊ naturali/ ſecre
tum teneri debet qð in ſecreto acceptũ eſt
niſi alia via fuerit ſibi detectũ ¶ Poſtre/
mo cõtra pꝛeceptũ hoc reductiue peccãt.

q̊ vouent aut ꝓmittũt ea q ſunt de ſe illici

ta. ꝙ ſi pꝛomiſſa talia/opere compleant.
grauius inde et damnabilius peccant

trema neceſſitate/opem pᷣſtare poteſt. ywn —
⁊ ſuꝑ omia confidẽter cũ coꝛdis ſincerita

de tertio pꝛeceotto.
Ertiũ pᷣceptũ ẽ. Tu obſᷣuabis

dies dñico⁊ feſtiuos ab eccia

mo qͥdẽ.vt qͥlibʒ xpᷣianꝰillo die dñico vel
feſtiuo/legitio ĩpedimẽto ceſſante/miſſaʒ
audire teneat᷑ ¶ Scdovt aͤlibz / eo die ab
ſtineat ab oĩ laboꝛe.aut mercatiõe.⁊ alio

4

q̃uis laboꝛioſo oꝑe.Fſᷣm ritũ⁊ ↄſuetudinẽ

atrie quã inhabitat. quã ↄſuetudinẽ/pᷣ
latꝰſpũalis loci illiꝰcogſcens/nõ ꝓhibet⸗
ꝙ ſi apð aliquẽ ſuꝑ tali ↄſuetudie fᷣuãda
aut alijs caſib/dubietas occurrat/ↄſulat
ille ſupioꝛes ⁊ pitos.ne per amplã nimis
aut ſtrictã cõſciam/in pctm̃ cadat ¶ Ter
tio accipienda eſt hec obſeruatõ vt vnuſ/

autven eratõ młtiplicit᷑ accipiẽda ẽᷣPꝛi

lſo
Niunat⸗
eieis.
oläptu
ſngliaua
honist
bettonc
crinoep
oneuvt!
neaun
lunpote
imminen
ciipn
ſactaeni
dienp

cſiqn

tetigi
quirt
median

dponpt

ſtnernt
gotig
ſapat
cola
1on
nis
bilis
obſtĩ
colt

nni

merpt
cüno

cobie

ſe
ga
Ml⸗
nade
sd
lalia
Cnt⸗
diuin

cli

ſoum
cliſt
Timor
lege
lehen

obfnzs

iſſei

oel

eniſez

deeab
alio
moine
gine/
Nhibe⸗
efhid
to
E,
4C
Nrnn

quiſq; illo die/ pꝛopꝛiã vitãꝛ conſcientiã
diſcutiat.de cõmiſſis crimibo.a deo veniã

petens. Recognoſcere debz tũc xpianus

multiplicia beneficia ſibi a deo pᷣſtita.nõ
in aliquo murmurãdo aut ſibi guerrã de
bonis ſuis faciẽdo:ſed grãs referẽdo.De
bet tunc audiri verbũ diuinũ ⁊ ſpũal do/

ctrina: pacifice atq; reuerẽter/ abſq; irriſi
one aut impedimẽto quocũq;. Heditet

pꝛeterea quilibʒ ⁊ coꝛã oculis coꝛdis q̃n/

tum poteſt cõſtituat moꝛtẽ ſibi de pinq̊
imminentẽ.infernũ atq; ꝑadiſum.moꝛtẽ

etiã pꝛioꝝ hoĩm qui in hac vita pᷣfuerũt.
facta etiã memoꝛabilia ſanctoꝝ ⁊ ſctãrũ.
Dicat pater nr̃. Aue maria. Credo.⁊ ali/⸗
as ſi quas didicerit oꝛões deuotas Peni
tẽtias iniũctas ſibi/diligẽter ꝑficiat. Re/
quirat inſuꝑ diuinũ auxiliũ interceſſiõe
mediante ſanctoꝝ⁊ ſanctaꝝa quibovelut
pauꝑ ⁊ mendicus elemoſinã ſpũalem po

ſtulet.nũc ad vnũ.nũcad aliũ ſe e cõuertẽs
quouſq; bonũ aliquod ſpũale.in ſaceum
ſue pauꝑtatis cõgeſſerit. Pꝛeterea doceat

quiſq; curãꝗ alioꝛũ habens/filios aut fili
as ⁊ alios ſeruitoꝛes / dieb ſolẽnibeꝛ feſti
uis / ſimilia facere.hoꝝ eĩ omiſſio/ culpa
bilis eſt defectus.
obſtãtibus/licite poteſt homo dieb dñi/

cis ⁊ feſtiuis/aliquã reqeatõem ⁊ ſpacia/
mentũ vel ludũ honeſtũ cauſa ſolacij aſſu

mere/plusq; alio temꝑe.dũmodo/ ꝑ pec/
catũ moꝛtale nõ offendat᷑ deus comeden
do bibendo coꝛiſando aut aliũ ludũ exer

cendo.Quãqᷓ; frequentiſſime in talib lu

dis/grauia peccata cõmittant᷑ quẽadmo
dũ.pꝑiuria.rixe.diſſenſiones.deſideria car
nalia.oꝑa:verba⁊ carmina luxurioſa.cõ/
tra deum ⁊ equitatẽ iuſticie.adeo.vt ſepi/
us die dominico minꝰmalũ eſſet arare qᷓ
talia ꝑpetrare ¶ Cõtra pꝛeceptũ hoc pec

cant grauiter impediẽtes pᷣdicatõem aut

diuinũ ſeruitiũ verbis aut factis intra ec
cleſiã aut extra ¶ Quiq; circa euchariſtie
ſacramẽtũ/irreuerẽtes ſunt. aut erga alia
eccłiaſtica ſacram̃ta.ſicut baptiſmi.⁊ ma

trimonij celebꝛatõem quidã ſunt irriden
tes.⁊ ſacramẽta cõfirmatiõis et vnctiõis

extreme / ſuſcipe cõtemnetes ¶ Teteꝝ cõ/
rra idem pᷣceptũ /valde grauit᷑ delinquũt

„

hiq in certis ſolennitatib anni / irreuerẽ

cias multas ⁊ abominabiles ꝑpetrant Il

li etiã qui talia faciẽtibus dant cõſenſuʒ
illli pꝛeſertim qui exofficio poſſent: debe

De pꝛeceptis decalogi

ꝛedictis tamẽ non

renttalia impedire. nec excuſari poſſunt /
ſſerit nãq; veridicũ puerbi

ludi pᷣtextu.
um ·Hõ patit᷑ ludum.fama.fides.oculus

zi

de quarto loqͥtur pꝛecepto.

h) Onoꝛa ꝑentes tuos. eſt quar /

tum pceptũ. ¶ Hoc aũt accipi
ecenqdũ eſt non tm̃ de ꝑentibo car
nalibo.ſed et de pᷣlatis eccłiaſticis.⁊ cura/
tis noſtris.qui nos in chꝛiſto regenera/
uerũt.⁊ generaliter de alijs ꝓpoſitis et ſu/
ꝑioꝛibus.magiſtris ſcilʒ benefactoꝛibo.⁊
terrenis pꝛincipibo.Conſimilitetiam de
moꝛtuis⁊ defunctis intelligendũ eſt quo
ad hoc ꝙ p ipſis deum rogare tenemur.
Cotra pꝛeceptũ hoc grauit᷑ peccãt hi.
qui ſine cauſa rõnabili/ſuis ſuꝑioꝛibus
quibuſcũq;/detrahũt.aut maledicunt. et
eos ꝓdunt. vel moꝛtẽ eis optant.quẽad/
modũ mali filij/ꝑentũ moꝛtẽ freqnter de
ſiderant vt eoꝝ hereditatẽ poſſideant.
Tranſgrediũ

etiꝗ libertatũ eccłieviolatoꝛes.q libertas
ecclie cõceſſa eſt.nõ tã fauoꝛe miniſtroꝛũ
eccłie.q̃ntũ intuitu diuini honoꝛis.non

enĩ ꝓpter maliciã aliq̊ꝝ miniſtroꝝ eccłie/
debet a quoq; fideli xpiano ſtatus pᷣlati/
cus aut eccleſiaſticus diffamari aut ledi.
nec ꝑditvirtutem ſuã baptiſmꝰaut miſſa

it etiã pᷣceptũ hoc.qui contẽ
nũt pᷣcepta ſancte matris ecclie. veluti ex/
cõicatõis ſententiã ꝑuipendẽtes.Et ieiu
nig indicta ab eccleſia/ſine cauſa rõnabi
li ſoluẽtes.cum tñ ea obpuare poſſent /ſi
ne ſuicoꝛꝑis notabili grauamie. Sicuti

—

celebꝛata ſiue alið ſacr̃m/ępter maliciam

miſtroꝛũ ¶ Cenet᷑pᷣterea hoc pᷣcepto lai/
cus fidelis q;q; aliqui eccleſie miſtri ma/
li ſint debitũ reddere.miſſam audire.de/

cimas ⁊ oblatõnes ⁊ alia iura reddere/oꝛ

dinata ꝓ ſuſtentatõe eccłie mĩſtroxqͥ va

cãdo diuino fuitio/toti reipublice ſerui/
unt.plimis alioꝝ hominũ/ꝓpter tꝑales⁊
neceſſarias occupatões / ab hoc miſterio
pᷣpeditis.qͥ ſic eccłie debitũ reddit liber ⁊

imunis deo nõ hoibꝰ?ſeruit. ¶ Poꝛro p/
ceptũ hoc infringũt qͥ leuit᷑ nimis ⁊ inſi/
piẽter/redarguũt terrenos peinc bes ſuꝑ
titutõibo 2 ſta⸗/

eoꝝ actibo publicis ſiueꝰ .
tutis.nõ attẽdẽtes ſepiꝰeoꝝ onera⁊ ſarci

nas graues / qs ſubditꝰ ꝓpls nõ pᷣt nec dʒ
cogſcere.q ꝓpter nec eos de facili iudicare
dz · multa potiꝰ examini diuino reuãtes

Hypuſculũ Cripertitũ

rum rationẽ reddituri. ¶ Deniq; ſoluũt
hoc pꝛeceptũ qui nolũt ſupioꝛum ſuoꝛũ
gut ſapientioꝛũ adquieſcere cõſilijs:pꝛo/
pꝛijs iudicijs innitẽtes. Pꝛouenit quip/
pe graue peccatũ hoc/ex inobediẽtia ⁊ de
dignãti ſuꝑbia.in erroꝛẽ ⁊ deceptõem ho
minẽ inducẽs Cõtingit nanq; ſepius vt
aliquis homo taliter deceptus ſuꝑbia/tã
te ſe reputet ſanctitatis/vt humano cõſi/
lio nõ indigere ſe credat. Fit pꝛoinde vt
deceptus homo ille/pꝛopter auſteram ni
mis ⁊ indiſcretã abſtinentiã/quã bonam
eſſe credit/capitꝭ furiã aut aliã infirmita/
tẽ incurabilẽ/malo fine ꝑiturꝰ / incurrat.

de quinto pꝛecepto.
Vintũ pꝛeceptũ eſt. Non occi
des hominẽ.¶ Et eſt intelligẽ
dum nõ eſt interficiẽdus ho
mo / autoꝛitate pꝛopꝛiavel ꝑticulari et ꝑ
viam facti.pᷣtermiſſa via inſticie ⁊ equita
tis. ¶ Hoc pᷣcepto diſtricte phibet᷑ omne
ꝑuerſum odium.et deſideriũ vindicte ſeu
mottis aliene.malũ item cõſilium.et ini/
quus ↄſenſus.in alterius nocumentũ.le
ſionẽ.vel moꝛtẽ.O ſi ꝑſona leſa/ eccleſia/
ſtica fuerit aut in ſtatu clericali cõſtituta
grau ius eſt peccatum.⁊ incurrũt eo facto
ſic agentes et cõſentientes/excõicationis
ſententiã.¶ Lontra pꝛeceptũ hoc/graui
ter delinquũt hi/qui odiovel rancoꝛepn
cipaliter moti/ aut intuitu vindicte aut
glieni grauaminis potius q; zelo iuſticie
inſtigati/pꝛoximos ſuos ꝑ placitatõnes
⁊ pꝛoceſſus aut iudicia publica/mlłtipli/⸗
acciter vexant:etiã quod ſuũ eſt requirẽtes
Poteſt nihilomin?ꝰhomo quod ſuum eſt
in iudicio publico repetere.⁊ oꝛdine iur
ſeruato/emendã rationabilẽ ſue damniti

coꝛam quo ſunt ipſi Pikege actuũ ſuo

catiõis reqͥrere/abſq; hoc ꝙ odiendo pio

ximũ moꝛtalit᷑ peccet.q;; ſepe/ pꝛo pace
pꝛopꝛia ⁊ trandllitate/⁊ attenta pximi in
digentia/ eligibilius eſſet omnẽ emendã

abſq; lite publica remitti. Vulgo nanq;
dicit. In dengrio litis / nõ eſt obulꝰ amo/

Hultũ vero is qui ledit aliũ / debʒ
altengere / gex⸗
ciſione ſiue leſione quacũq; / cõtingit in/
terdũ leſum cum ſuis herediba depauꝑa/
ri. in quo caſu ledẽs quẽadmodũ fur aut

latro/ad omniũ bonoꝛũ ꝑditoꝛũ reſtitu/

—

ere/ꝙ ex alterius mutilatiõe vel oc

tionẽ tenet. ¶ Pꝛeterea contra pꝛeceptũ
hoc grauiter peccãt/qui q̃quo modo im/

pediũt ex cõmixtioneviri ⁊ mulieris/fetũ

naſci.aut aboꝛtiuũ pꝛocurãt:ſen ꝑcuſſio
ne violentavteri.aut nimia ingluuie.aut
pꝛopter anguſtiamveſtimentoꝛũ ad laſci
uiã oꝛdinatã.aut aliã quamcũq; negligẽ

tem fetus cuſtodiã. Ox ſi fetus iã erat ani/

matus / grauius peccatũ eſt tunc enĩ vere
homicidiũ ꝑpetrat᷑. ¶ Inſuꝑ cõtra pꝛece
ptum hoc ſpecialit᷑ peccant inuidi.detra/

ctoꝛes.odio pleni ⁊ iracũdi.tũc pꝛecipue
cum inter affines ⁊ alios guerras aut di/
ſcoꝛdias implacabiles excitãt.exquibus
mala płima oꝛiunt᷑ adeovt is qui litẽ mo

uit / eam cum vellet nõ ſciret autvaleret ſe
dare.vnde ⁊ apud deum dang;. inde pꝛo

ueniẽtium/reus cõſtituit. ¶ Occurrit de
niq; cõtra pᷣceptum hoc dãnabilis ⁊ hoꝛ/

renda cõſuetudo in aliq bus obſeruata p

uincijs.qua /ꝓvnius delicto / tota ipius ꝓ
genies in moꝛtẽ ⁊ ꝑſecutiõem ꝑquirit᷑

Hoc tãdem pꝛecepto interdicit᷑ om̃e du/
ellum moꝛtale. aut toꝛneamẽtum. quibꝰ
moꝛtis veriſimiliter imminet periculum

gapitulũ decimũ

de ſexto loqtur pꝛecepto.

tum facies Et eſt furtumvella/
trocinium rẽ alienã rapere ſiue

retinere. alio cuius eſt / ignoꝛãte. ſic g ipi

occognoſcẽti diſpliceret. oc pꝛece/

pto diſtricte phibetur om̃is iniuſta mer/
catio. Cultura quelibʒ terre aut laboꝛ in

fidelis:⁊ fallax qdᷣlibʒ aut mẽdoſum arti/

ſicium. Fictus etiã diete laboꝛ. Et rerum

venalium inutilium quõlibet pꝛo vtilibo

venditõ.ſiue venditoꝛ earum eas emen/
do deceptus fuerit ſiue nõ. Non enĩ quia

re. ¶ Pꝛohibet᷑ item hoc pᷣcepto oĩs vſu⸗

Piobioctte poſſum alium decipe/
9

ra.falſa aduocatõ aut patrocinatio.placi
tatioq; vel lis/nõ rite aſſumpta.fraudulẽ
ta ꝓcuratõ aut iniuſtum iudicium Et ge
neraliter om̃is deceptõ maniſeſta aut fal

ſo coloꝛe velata qua qͥ alteri dĩõnum fa/
cit qð ſibi nollet fieri ¶ Aggrauat autem

pctm̃ hoc/furtivł latrocinij/ex circunſtã/

tijs loci ⁊ temꝑis ꝑſone.⁊ ſimilib.quẽad
modunm ſi rẽ ſacra/in loco ſacro.aut tem/
pe oꝛatõni deputato/qͥs auferat. Si etiã
perſona damnificata pauꝑ fuerit. et in ſe

Extum bceprumeſt. non. fur/

medel
ſnul
Utione

fico

Nezen
Naogſ
ſenc
gnorer.
Tclnol
rinig,
ſgnonta.
fllinsi
Fer
gdarde
cöͤmar
hocpre
quuale
ſnnoꝛ
Conſic
cteon
ſa
Lum
auiſ
hoen
ion
Mlt.
niin
mdei⸗
ltoen
fui

gtino⸗
ſaceder
mesig
fumant
tomdor
nendo⸗
Dronn
Celiter
ſebon
luthed
nobg⸗
lo Ou
nuie
acautio
incicin
Autſoin
runm
moce⸗
multi
Peopn
denoſt

n
tufi
S
Ulran
üollch
WES
gerargn,
eniren
Dnopeen
idenn
Mecipne
W aurd⸗
Cgbubie
ullttͤo
lent
pülen
umen
lorthw⸗/
ſnmp
nĩhsp
guiit.
kochede⸗
n oi
niimn

⸗
elo⸗
eſine
Gii
Nrece
Awer/
orin
umarti
Arenm
nortlir
gscnen
neniqri
mn deahe
voiofſn
nophcl
angula
un tge
tantft
inumf
nakanten
cunt
intin
vem
,Oin
ga

De pꝛeceptis decalogi

vel ſuo ſtatu aut in ſuis hereqibꝰ ex hoc

graue detrimentũ patiat᷑. ¶ Requirit᷑ au
tem ad pꝑſone ſic aliũ damnificãtis abſo/
lutionẽ/vt ablata? damna/ex integro/dã
nificato reſtituat.fſᷣm iudicium boni viri
qucẽadmodũ citius et cõmodius poterit.
uod ſi facultas nõ ſit omia reddere.ſal
tem qð poterit reſtituat.etſi dãnificatus
ignoꝛet/ablata nihilominꝰ in pios vſus
⁊ elemoſinas diſtribuat/tᷣm indiciũ ſupe
rioꝛis.i Hoc etiã pꝛecepto ꝓhibet᷑ ois
ſymonia.que eſt ſacroꝛũ venalitas. Plu/
ralitas item beneficioꝛũ abſq; ratõnabili
cauſa.Et foꝛmatio velvſus falſe monete.
Item rem aliquam ad certos termios

ad credẽtiã/plus iuſtovendere. Et om̃is

cõtractus illicitus.¶Pꝛeterea pꝛohibet᷑
hoc pꝛecepto om̃is detractio⁊ diffamatõ
qua alterius fama bona/om̃i argento p/

ſtantioꝛ alteri iniuſte tollit᷑. Debet equi/

dem ſic diffamãs/alteri famã ablatã reſti
tuere quantũ poteſt.ꝓpublice quãdoq; ve
ritatẽ confitẽdo.⁊ ſe male feciſſe aſſerẽdo.
Et multo magis.ſi cõitatem.aut totũ ali
quẽ ſtatũ /iniuſte diffamauerit.¶ Inſuꝑ
hoc pꝛeceptũ infringũt qui a ſubditis ſu

isvltra iuris equitatẽꝛ reipublice neceſſi

tatẽ/tempalia bonaviolẽter diripiũt.qui
etiã iniuſtas leges aut pᷣcepta condũt/cõ
tra deũ ⁊ eccłiam.qui in eo facto excõmu/
nicatõem incurrũt ¶ Amplius hoc trãſ/
grediunt᷑ pꝛeceptũ adultere mulieres?:il/
legitimos filios ad legitimoꝝ hereditatẽ
ſuccedere faciẽtes/queq; viroꝝ ſuoꝝ bo/
na/eis ignoꝛãtibus ſumptuoſe nimis cõ
ſumunt.Conſimilit᷑ delinquũt filij ꝑen/
tum bong eis neſciẽtibꝰ/ inutiliter expo/
nendo. Seruitoꝛes etiã ⁊ diſpenſatoꝛes
dñnoꝛum ſuoꝛũ aut magiſtroꝛũ bona infi

deliter miniſtrãdo. Ecclłliaſtici viri/ eccle

ſie bona/luxurioſe aut pompatice.qut ea

in theſauros cumulãdo. Illi item qͥ t᷑ᷣmi/

nos agroꝛũ dilatãt/pꝛoximos defraudã/
do. Qui tributa iuſte inſtituta/ſoluere re
nuũt.Et hi quibo cõmiſſa eſt teſtamẽtoꝝ
executio.elemoſinas ⁊ cetera legata in p/
iudicium defunctoꝛũ implere differẽtes.
aut ſoluere recuſantes. Plurimi ſunt ho/
rum modoꝛũ ſimiles.qͥ ex pꝛecedẽtibꝰim
moderatis ſumptibo pꝛoueniũt.cũ quis

multipliciter vltra redditus et pꝛouẽtus
pꝛopꝛios/ſumptuoſum gerit ſtatũ.ſum⸗⸗

ptuoſus nãq; ſtatus/ſumptuoſas reqͥrit

erpenſas ¶ Poſtremo ↄtra pꝛeceptũ hoc

grauiſſime peccãt.hi qui pecunia aut pꝛe᷑
ce violenta/pentes ꝓpinquos aut ſeruito
res/pꝛincipalit᷑ intuitu ſeruicij/ eccłie bo
na occupare ꝓcurant. cũ pꝛeſerti eccleſia/
ſtica bñficia dignis ⁊ ſufficiẽtibus debe/
ant᷑.⁊ pure non ſymoniace cõferri debeãt
Alioquin in bũficio nullũ ius acquirit.
nec a crimine libereẽ pᷣt quouſq; bñficiũ
ſimplicit᷑ reſignet ſymoniace pmotus⁊c.

Capitulũ vndeci/

mũ Septimũ continet pꝛecepi.
NcEptimũ pꝛeceptũ eſt. Nõ me/
chaberis nec luxurioſus eris.
¶ Hoc pcepto inhibet ſub pe
na peccati moꝛtalis.om̃is ſoci

etas ⁊ carnalis cõmixtio viri et mulieris

—

excepta matrimonij lege Huius nãq; op
poſitũ aſſerere/eſt erroꝛ cõtra fidẽ (Sꝛo
hibet᷑etiã pꝛecepto hoc/tam in matrimo
nialiter cõiunctis q; in ſolutis.oĩs luxu/
rioſus attactus mẽbꝛoꝝ genitaliũ:q̃ non
ſeruat᷑ naturalis oꝛdo induuus a natura.
vel nõ rite copulant᷑ ꝑtes ad generatõem
a natura deputate.Et tanto peccatũ hoc
grauiꝰ eſt. quãto a naturali oꝛdĩe lõgius

recedit.ſiue inter ꝑſonas ſolutas.ſiue(qð
crimen aggrauat) ↄiunctas matrimonia

liter Siue fuerit huiuſcemõi attactus in

ſe vel in alia ꝑſona.aut reſpectu beſtie in

altera ſpecie.pꝑ turpiſſimã et illicitã com/

placentiã ↄſummatus.Si deniq; ſpecia
liter attactus ipſe innaturalis/pueniat a

fediſſima viliſſimaq; delectatõe que mol

licies vel pollutio dicit᷑. Si quis autẽ in
his vel aliqͥbo hoꝝ culpabilis eſt. ſufficiẽ
ter intelligere poteſti/ qͥd iſti modi genera
les loquẽdi ſignificẽt.nec eĩ ꝑticularius
extra ↄfeſſionẽ eſt abominabilis hec ĩmũ
dicia explicãda.ne caſte aures pure ⁊ ino
centes hoꝛũ pꝛius ignotoꝝ noticiã adq
ut etiã caſus iſti

rant ⁊ ſcandaliſent᷑

enoꝛmiũ cõtra naturã peccatoꝝ.pꝛelatis

maioꝛibus.ep̃ᷣis ſcilʒ ⁊ ſuis penitẽtiarjs
ad abſoluendũ reſeruati.quoꝝaliqͥ ſᷣm le
ges ignis pena plectũtur.Nec pᷣt aliquis
qdᷣcunq; bona aut elemoſinas opetur/in
eternũ ſaluari/ſi pudoꝛe motus/hecpec/
cata reticeat.vel adeo celet vt nõ poſſit cõ

feſſoꝛ peccati ſpẽm diſtinctius ꝑpendere.

Peccati nãq; ꝑpetratõ/debuit maioꝛẽ
pudoꝛẽ inferre q; ei tenelatlo pꝛeſe⸗ in

Opuſculũ Cripertitum

confeſſione¶ Incidit autẽ homo in hoꝛ
rendũ peccatũ hoc varijs decauf.Aliq̃n
do quidẽ ex ſola malicia alteriꝰ impellen
tis.ſicut iuuenes aliqͥ ꝑuerſi/alios inno/
centes frequẽter decipiũt. Aliquando ex
nimio ocio Frequẽter ex ſumptõe nimia
potus aut cibi:ipotuũ pꝛeſerti aut c hoꝝ

exceſſiue nimis ſuꝑcalefactiuoꝝ ¶C Se/

pe ex inhoneſtis verbis.aut aſpectibo ra/
dicatis aut fixis. Qñq; ex diuturna cogi
tatõne circa carnalẽ actum/vel cõmixtio/

nẽ viri ⁊ mulieris.aut inoꝛdinato appe

titu carnalis cõmixtiõis cũ talivel tali ꝑ/
ſona. Interdũ etiã ex ꝑuerſa doctrina pa
rentũ.ſeruitoꝝ aut ancillaꝝ.ſinue qð ma/
gnũ facinus eſt magiſtroꝝ.cũ quibo iuue
nis aliquis conuerſat᷑ aut nurri el po
ſtremo ex ſola peccãtis malicia ¶ Ceterũ
pꝛopter deteſtandũ peccatũ hoc olim mũ
dus cõſumptus eſt vniuerſali diluuio.et
quinq; ciuitates ſodomeꝛ gomoꝛre/igne
celeſti ſuccẽſe.vt habitatoꝛes earum.vini
deſcenderẽt in inſernũ Pꝛopter idẽ pecca
tũ hoc/quod diuinã exclamatvindictam
veniũt ſepius fames.guerre.peſtes.moꝛ/
talitates.inundatões aquaꝝ.ꝓditiones
regnoꝝ.⁊ alie multiplices clades ꝓut ſcri
pture teſtãtur. ¶ Pꝛincipale vero ⁊ effi/

cax cõtra peccatũ hoc ⁊ generaliter aduer

ſus luxuriã remediũ.eſt ſobꝛietas victus
maloꝛũ vitare cõſoꝛtia ⁊ ociũ.malas⁊ no
xias cogitatões ſtatim repellere ne figant
in coꝛde.ex toto conatu pᷣces ad deũ. vir/
ginem Mariã. ſanctos ſanctasq; dirige
re.cogitatõnes ſuas alioꝛſum diuertere:
interdũ coꝛpalem penã libẽter aſſumere.
quẽadmodũ quidã ꝑitus linguã ꝓpꝛiam
moꝛdens ⁊ tentatõem alloquẽs ſpuendo
dicebat. phy. p Pypbx. hoꝛrenda immun
dicia.⁊ tu nequiſſime demõ auſus es mi/
bi hanc illuſionẽ pñtare. (Suinadeni
q; peccati luxurie/plurime ſunt alie ſpẽs
ſm varios hominũ ſtatus.quẽadmodũ
carnalis ↄmixtio affiniũ.ꝑentũ.aut alio
rum.religioſaꝝ. Itẽ ꝑſonarũ.viduarum
aut virginũ cõſtupꝛatõ.⁊ quãdoq; raptꝰ
violentus.ex quibo infinite clades oꝛiun
tur.vt ꝙ ꝑſona aliqua in via ꝑditiõis cõ
ſtituit᷑. aut ꝑpetuam incurrit infamiã.vlł
ſeipᷣam occidet.aut infantẽ ex ſtupꝛo na/

tum cõtinuo nõ baptiſatũ iugulabit.aut

deniq; totꝰ vnus ſtat? aut cõmunitas in/
famiã aut ruinam patiet.¶ D entim? po

magiſtrat.

ſtremo huiꝰ peccati in ſomno fantaſias?

illuſiones.tũc tamen eſt peccati ꝑiculum
cum qͥs anteavel poſt in vigilia.ĩ noctur
na fantaſia vel pollutõne delectatur.

Capitulũ dnodeci

mü de octauo canit pꝛecepto:

ſum teſtimoniũ dices. ¶ Hoc pᷣ
cepto/ omne mendaciũ pꝛohi/⸗
bet᷑ illud quod in alteriꝰ ꝑniciem cõmitti
tur. ſi iuramentũ intuenerit/ grauius
eccat.quia ꝑiurus eſt Nunq; eni/pꝛo ſa

ute etiã hominis coꝛpꝑalivel ſpũali/debz

quis ꝑiuriũ cõmittere.ſiue coꝛã iudice ſi

ue ſeoꝛſum. Periuriũ vero qð qͥs in iudi

cio publico cõmittit/eſt caſus epᷣo ad ſol/
uendũ reſeruatus Wögrapectryrh hoc
grauiter peccãt/qui in cõfeſſione/ mẽda/
citer peccatũ celant.aut aliũ inique accu/
ſant ¶ Inſuꝑ cõtra pꝛeceptũ hoc agũt/qͥ
delectabiliter nimis/adinuentis nouita/
tibo aut alioꝛũ diffamatiõibus / aures cre
dulas pᷣbent.occaſionẽ inde peccati aſſu
mẽtes.aſſerentes nimia leuitate de pꝛoxi
mis mala ¶ Zelotopi pꝛeterea vel ſuſpi/
cioſi/pꝛoximos ⁊ actus eoꝛũ/male⁊ ſini/
ſtre iudicantes aut interpᷣtantes.adeo vt

ex huiuſmõi credulitate falſa/iniuſta bel

lavel lites ſepius mouean᷑.

vitulũ decimu/

2

tertiũ:nonũ ambit pꝛeceptũ

n) Onũ pꝛeceptũ eſt Non ↄcupi
ℳ ſces vxoꝛẽ pꝛoximi tui.⁊ conſi

militer nec femina virũ cõcupi
Hoc pꝛecepto diſtricte phibet᷑ om
nis motus vel geſtus exterioꝛ malꝰ.quo
trahitur aliꝰvel ſolicitat᷑ ad peccatũ luxu/
rie.ſiue ꝑ internũcium.ſiue ꝑ miſſionẽ lit
terarũ.ſiue ꝑ minas violentas.ſiue etiã ꝑ
munera.per pꝓmiſſiones.ꝑ mendacia.aut
fictas adulatiões.aut in ſuꝑfluo veſtimẽ
toꝝ oꝛnatu.inoꝛdinato aſpectu vel inceſ
ſu.verbis turpib.aut deniq;attaciu quo
libet luxurioſo.ſicut frequẽter ↄtingit in
amplexibe⁊ oſculis. ciendũ eſt nãq;
ꝙ om̃is cõcup iſcentia carnalis cõmixtõ
nis pᷣter matrimoniale vinculũ.etiã ſolo
volũtatis conſenſu plenarie ꝑpetrata/eſt

moꝛtale peccatũ.vbi carnalis copula mi

nimeſi nrelrur Ladem va eſt hec regula
is ↄpleta volũtas ſiue bona

Ctauum pꝛeceptũ eſt. Non fal

no
multerl
Mioe

(eruli
pcis
ligene
Aeralt
ytſin

„

ſocjetne

ſopeen
pihnot

wieni
ſennnch
Nfd⸗

logge
feligooſe
ſtſiint
ſuthe
Oui
laal
leroe

r

MV
thep⸗
Aho
niſ
lant

mneſin
Ulon

elhocnr
hnn.

7

. —

leyr⸗
Pnt
Moc;
üoh
1cöminr
Couins
ni Roſ

Gee

—2

zinlic
ſoinisi
Hoadſoh
Cptüboe
ne nit⸗
lenau⸗
gi,
nobicr,
moce
n aln
depori
aſuſpi⸗
lerſini
Mo
M

ſ
Nußt
coſi
Gcnp
dckom
W. avo⸗
chlum⸗
ſiorelit
ineenig
Maut
Nekime
nllinceſ
auquo
ingit in
cſtnig
coͤmic
ctiiſoo

mnatne

opnlum
eereo⸗
ſebon⸗

.

..

luntas pꝛo facto reputat᷑. ¶ In quo pec/

D cati genere/peccare pᷣt ꝑſona matrimoni /
gliter alteri copulata/quẽadmodũ et ſolu

ta.vt ſi mulier/alteriug q;viri ſui carnalẽ
ſocietatẽ cõcupiſcat. ¶ C .
ſus plenarius ⁊ deliberat? quo qͥs in tur/
pihus ⁊ carnaliba cogitatõibo delectatur.

vbi etiã deeſt voluntas: actũ exterioꝛẽ ꝑ/
petrandi.ſᷣm plures doctoꝛes eſt moꝛtale

pctm̃. ¶ Patet igit ex pᷣmiſſis q oẽs am/

plexus oſcula ⁊ conſiles attactus.pꝛinci⸗/
palit ex luxurioſis cogitatõib pus enũe

ratis ꝓcedentes:ſunt grauia delicta.tan
toq; grauioꝛa ſi ꝑſone fuerit affines.aut

religioſe. vel eiuſdẽ ſexus.⁊ qð enoꝛmius
elſt. ſi in talibo attactibovel oſculis/talis ñ

ſeruet᷑ honeſtas.qualis in publico ſerua/

ret᷑. Quaobꝛẽ ſiquis in pᷣmiſſis attactib
vellet alteri vim inferre.deberet aliꝰ exad
uerſo quẽadmodũ ꝓ vite coꝛꝑalis tuitio
ne viriliter reſiſtere.ſiue verbis ſiue factꝭ.
aut validis clamoꝛibo.aut deniq; factum

tale/ꝑſonis ipᷣm in hoc iuuare valẽtibo et

ad hoc aſtrictis/ reuelando. Alioqͥn talis
qquiſquis ille eſt/non ſinceriter ſuam dili
git c(aſtitatem et honoꝛem.

——

quartü decimũ declarat pꝛeceptum.
tEcimũ pꝛeceptũ eſt. Hon con

cupiſces rem ꝓximi tui. Hoc ẽ
alterius cuiuſcũq; ¶ Et intelli
git᷑ hec cõcupiſcẽtia pꝛohiberi

quẽadmodũ ſupꝛa vt in ſexto pcepto de
furto ⁊ latrocinio explicatũ eſt Pꝛohibet᷑

enĩ hec cõcupiſcẽtia ⁊volũtas mala.cum
malavolũtas (vt paulo añ dictũ eſt) p fa/
cto reputat᷑.Cali nanq; cupiditate cadit
frequẽter homo in inuidiã·⁊ in ĩpatienti

am ſui ſtatus? dei blaſphemiã.apð ſe nõ

7

recte cagiean, bona tempꝑalia ſe iuſtius
meruiſſe.q;talis ſuusvicinꝰ.ꝙ idcirco de

us iniuſtus eſt.⁊ ſibi nõ niſi fruſtra ⁊ ina
niter ſeruiendũ eſt. qꝙ ſi incõmodũ aliqð
aut dam nũ alteri cõtigerit /ſtultus ille le⸗/
tat᷑ ⁊ gaudet aſſerens/ ꝓſuis demeritig et
occulta malicia/hoc eidẽ accidere. ¶ Cõ
tra pꝛeceptũ hoc reductiue peccãt/operũ
miſericoꝛdieitam coꝛꝑaliũ q; ſpũaliũ ſeu
elemoſinarũ / retentoꝛes veluti/ pauꝑib⸗
indigentibo cũ facultas adeſt.⁊ occurrẽte
cuidẽte neceſſitate/nõ ſubueniẽtes.⁊ ſpe/

Omis etiã cõſen

ne veritate
aian coſciarum
atq; feditatẽ/ poſſumus diſtincte conſpi/
cere. His mediantibus/cognoſcit homo
vite ſue decurſum.qualiter diuina pꝛece/

tis.que ſunt ſupbis ihmidia fa-ansriel

cialiter pentes pꝛopꝛios.quos pudẽduʒ
eeſt mendicare.aut deſeruiẽtes eſurire aut

egere / omittetes ¶onſimilit᷑ peccantqͥ
ſeruitoꝝ ſuoꝝ/ſalariũ vel lucrũ iuſtũ/iiu

ſte retinẽt.qui elemoſinaꝝ pᷣtextu. aut fũ/

dationis eccliarũ/ occupãt inique alioꝝ
bona. dicetes ꝓpꝛietarios nimis diuites
eſſe ⁊ eiſdẽ abuti.nec eis ꝓpterea reſtituen

da foꝛe.Condęẽnat eos nãq; appꝛobata

pauli regula/ affirmans nõ eſſe facienda
mala vt inde bona eueniãt.Nec quoquo
modo ꝑ peccatũ offendedus eſt deus.eiꝰ
tranſgrediendo pꝛeceptũ/qualecunq; bo
num inde pꝛouenire contigerit.

(Capitulũ decimũ/
quintũ oſtendit qualit᷑ in his decẽ pꝛece/
ptis velut in mundo quodã ſpeculo.faci
Ees donſciax noſtraꝝ/ debeminſpicere.
Ec igit᷑ ſunt decẽ legis diuine

pꝛecepta/ſuꝑius enarrata in qͥ
bus quaſi ſpeculo quodã poli
to terſo ⁊ mũdo/ religiõis xpᷣia
ꝑlegere.⁊ totius vite noſtre ac

2
——

pta ſeruauerit.qᷓntũq; deuiauerit.quibꝰ

modis ſ̃m varias peccatoꝝ ſpecies deuʒ
offenderit.qualis deniq; peccatoꝝ cõfeſ-
ſio habenda ſit.Oe ſi pꝛedictoꝝ aliqua a
quoqᷓ; nõ plene intelligant᷑. conſulat ſuꝑ
his ſapientes/ potiſſime autẽ deuotos vi

ros Omis nanq; ꝑpſona poſtq; ad annos
diſcretõis puenerit/ſi cõſenſuvoluntario
plenario ⁊ deliberato hoꝛum alicui pꝛece
ptoꝝ/ꝑ ↄtemptũ inobediens erxtiterit.di
lectiõi dei/amoꝛẽ creature pꝛeponẽdo.ex
tra ſalutis ſtatum efficit᷑. ⁊ in dãnatõnis
periculo ſtatuit᷑ nec gratũ aliquid deo di
gnum beatitudie oꝑatur. Quanq; ſi ten/
tationẽ grauẽ aut diuturnã ire ſiue luxu/
rievel alterius peccati quis incidat.ſi ip/
ſa tentatõ homini diſpliceat.aut eidẽ ho
mo reſiſtat. vel nõ plene ⁊ deliberate con
ſentiat! moꝛtaliter nõ pecceti immo ſepe
nullo modo peccat/ſed magnũ erga deũ

pꝛemiũ meretur tentatõniviriliter reſiſtẽ
do¶ Hic iam ꝓſpicere clarũ eſt/ quibus
vijs ⁊ modis decem hec pꝛecepta infrin/
gant᷑.ſeptem moꝛtalibo ⁊ capitalib pecca

2

rumq; noſtraꝝ pulcritudinẽ

4

gula.luxuria.⁊ acedia.Quinq; item exte/

rioꝛũ ſenſuum miniſterio.qui ſunt viſus
auditus.olfactus.guſtus.⁊ tactꝰ. Sicq;
quiſquis in his decẽ pꝛeceptis ſpeculivi

te.ſe diligẽter intuer. recte ſe cõſpicit. ve/
re ſe cognoſcitſeq; paruipẽdit.⁊ his obe

diens diſcrete ſapit.

ſextum explicat qualiter triplicẽ veritatẽ

oꝛe vel coꝛde confitendo. a ſtatu peccati

moꝛtalis ad ſtatum gratie reſurgimus.
e Ciens niſollomin? noſt
ſ tricoꝛdiſſimꝰpater deus.⁊ cog/
noſcens noſtrã fragilitatẽ per
maximãꝗ. 1 ad malũ pꝛonitatẽ.
multiplicibo vijs moꝛtali vita durãte ꝑa
tiſſimus eſt nobis delicta remittere ⁊ gra
tiam cõferre/ſi duntaxat veracit᷑ ⁊ ex coꝛ/
de ſibi tres ſubſcptas veritates poꝛriga/
mus (¶Pꝛima veritas eſt. Domine ſicvyl
ſic contra veſtrã bonitatẽ peccaui.quod

ecunda ve

ker miſe

nerãdus? colendus.quodq; mandatum

veſtrũ tranſgreſſus ſum.

ritas eſt.Domine bonũ habeo pꝛopoſi /

tum ⁊ deſideriũ.veſtro iuunamĩe median/

te.mihi in futurũ pꝛecauẽdi ne incidã in

peccatũ.⁊ occaſiões peccatoꝛũ iuxta poſ/
ſibilitatẽ viriũ/ euitandi. ¶ Tertia veri⸗/
tas eſt. Domine bonũ habeo volutatem/

peccatoꝛũ meoꝛũ cõfeſſionẽ integraliter
faciendi/pꝛo loco ⁊ tempe/ſ̃ᷣm veſtrum ⁊
ſancte matris eccleſie mãdatũ ⁊ pꝛeceptũ
¶ Has veritates quiſquis qualicũq; lo⸗

co ⁊ teimꝑe ſinceriter nõ ficte aut menda/

citer/ex coꝛde pꝛonũciauerit/ſecurus exi/
ſtat ſe in ſalutis ⁊ gratie ſtatu cõſiſtere. et

vitam eternã mereri.qᷓ;uis om̃ia enarra/

ta pꝛius crimina/cõmiſiſſet Si etiam ta
lis abſq; alia confeſſione cõtinuo decede
ret in abſentia ſacerdotis/doꝛmiẽdo aut
alio quouis modo/ moꝛte ſubita pᷣuentꝰ

idem finaliter ſaluaret᷑. acerbiſſima pur/

gatoꝛij pena mediante.¶ Exq notandũ
et ſalubꝛe conſiliũ elicitur.vt xpᷣianusiqͥ/

libet / ſingulis dieb bis aut ſemel / ſero et
in mane aut ſaltẽ feſtiuis diebus/ redeat

ad coꝛ ſuũ conſcientiã examinãs.an tres

pꝛemiſſas ver itates ꝓferre valeat cuʒ coꝛ “
dis ſinceritate. ſicq; itra ſtatum ſalutis ſe

eſſe cõfidat.Quod ſi eas pura mente fate

4*

Opuſculũ Cripertitum

ri nonvalet / obſtante volũtate peccãdi.j

actualiter delectat᷑/aut iniquo pꝛopoſito

quo quis occaſiones peccatoꝛũ vitare re
nuit/quẽadmodũ illi qui peccatis carna
libus imerſi reſurgere nolunt:aut vſuras

ſuas aut iniuſtas mercatões et lucra cõti
nuñt. vel iniuſte retinent alienũ Quiq al
terius odio ⁊ vindicte deſiderio flagran/

tes / in nocendi ꝓpoſito ꝑſeuerant. certiſſi
me ſciant hi ⁊ cõſimiles/nõ epᷣm aut pa/

pam/tales abſoluere poſſe. Quãq; talib⸗
ſalutare conſiliũ detur /vt ꝑ ſeipᷣos vel ali
os / bona que poterint oꝑentur.oꝛãdo vł
elemoſynas dando.quo deꝰeoꝛũ coꝛda il

luminet/⁊ ad bonum dirigat ⁊ cõuertat.
ullũ eſtenim bonũ adeo exiguũ qð nõ

tandẽ deus eterna vel temꝑali mercede re
muneret. Multoq; meliꝰ eſt temꝑale bo/

numæz minimũ/q; om̃ino nullũ pꝛiomere

ri. Saluberrimũ eſt etiã laudabilẽ con/

ſuetudinẽ illeſam ſeruare. ne eã ſemel diſ/
ſoluendo/ nunq; in eternũ foꝛte reſumat.
mihi diſplicet.ratõne cuius ⁊ penitentii car
ago quia vos offendi.qui totus eſtis vey/ ¶

.

ſeptimũ oſtendit qs ſit cõfeſſionis modꝰ
bꝛeue documẽétum

dar circa hoc ynum bꝛene docu
NVotienſcñq; accedit homo ad
dã (hoc eſt de neceſſitate ſemel
in anno / circa ſolennitatẽ pa/
ſchalem. aut cũ moꝛtis imminet ꝑiculũ/

aut in ſacramentoꝛũ ſuſceptõe.Ad freqn
tioꝛẽ enim cõfeſſionẽ/regulariter nõ tene

mur. q;q“ ſepius cõfiteri / multũ ꝓdeſt ad
augmentũ gratie.⁊ diſtinctioꝛẽ cognitio
nẽ.⁊ explicatõem peccatoꝛũ)debet pꝛeme
ditari cõfeſſurus/quid aut in quo deliq̃/

rit.cum examie diligenti conſciam diſcu/

tiens.ac ſi magnũ inde temꝑale bonũ re/

Portaret. Accuſet ſe poſtmoduʒ peccatoꝛ
bp

humiliter/nõ irriſoꝛie.veraciter nõ ficte.

vituꝑando ſe nõ laudando. pure recteat
q ſinceriter. Yacta imꝑtinentia dimittẽ/
do.diſcrete inſuꝑ vt nõ reuelent᷑ hi quos
cõſoꝛtes ⁊ ſocios habuit in peccato. De

his enĩ tõfeſſoꝛ inquires/ grauiter etiam
peccaret.niſi foꝛſan ſodales hmõi/ cauſa

petendi conſilij ad eoꝛũ pellendã violen/

tiam / cõfitens detegeret. aut foꝛtaſſis ad
explicandã peccati ſpeciẽ/ neceſſitas eos

maniteſtari poſceret.vt ſi quis cũ ſola ſo
roꝛe carnaliter cõmixtus fuerit.in quo ca

ſu querẽdus eſſet cõfeſſoꝛ ꝑſonam in cõ⸗

Lapitulũ decimu/

confeſſionẽ peccatoꝛũ explanã

oonte

onnſt
Contiten

potiten
limort
gligvod

ti ue

ifun
1doum
gcaro

hiapen
iig inp

ſufene
iunai
cotingi

(ſeſor
iltatede

ſcſtost

oblit)pe

(d

ſinc
waie
ſal
p
amnn
iie

llhlor

nſin
poſegei
ſellttnen

Wiusglt

ficgeſi
ernen
manie

apprt
Abſtine

eytvol
linoge

calaan
(mnolam
icicioy

aſuntn

drilz
Mopoſto
nere
re
rpſungs
lunnit
iuz
oſagen⸗
nt nſt
maut pe
iinelih
Hosvdgti
nidoſ
ücnll
nichen.
ngi gz
inaater
hnnten
Uinner
Cblicn
iagd
Nunnt.

ner

Ew

imini
Murſenel
itnte a
thicli/
Afredn
anötene
S
ecog
Dl
ſcpodai,
ſamdin
Mebvi⸗
zun
ii
ent
ni
Gthices

ti nõ credũt/nec obediũt/quouſq; ſuh

li foꝛmidet᷑. ¶ Hoc vero pꝛo regula certa
⁊ documento ſalubꝛi teneat᷑ vt nunq; ꝓ
peccato ſecreto vel occulto/penitẽtia pu/

blica penitẽtibus iniũgatur.nec penuen
tia imponat᷑ê/ quam nequeãt aut nolint
iunctã ſibi penitentiã faciliter reuelare.qᷓ
cõtingit interdũ/ peccatü ſuũ pꝛodi.aut

Hon debet rurſus cõfitens in

cõfeſſoꝛis dicta aut interrogata nimia le

niltate detegere. Hec enĩ om̃ia ſecrete con
feſſiõis integritatẽ concernũt.niſi (quod

abſit) pecegtoꝛ penitentẽ ad malũ aliqð
hoꝛtaret᷑ terea vtile ⁊ efficax reme
qiũ/diligẽtius retinendũ ab his qͥ puer/

ſa inclinatõne vel cõſuetudine/incidunt
in aliquod enoꝛme peccatũ.a quo nõ de/

facili retrahũtur.ꝙ ſcilʒ ſeipſos apen az
aliquã pecuniariã/vel aliã/ vſq; ad certũ
tempꝰ pꝛefixũ/cum certo ratõnis mode/

catũ incidere cõtigerit. Dicũt nanq; ſepi

us inſipientes aliq/ſe a peccato ire. luxu/

rie.piurij.etſi qð eſt ſimile/ abſtinere non

poſſie.qui tamẽ hocipſo ſalubꝛi remedio

velut mendaces facillime cõfutãtur.cum
vnius albi vel fraci/in emẽda cuiuflibet
trãſgreſſionis eis inflicta pena.ipſos a ꝑ
petratõne iniuſti oꝑis retraheret. VUnde
manifeſte cõuincitur eos diuini pꝛecepti

et ppꝛie ſalutis intuitu/ a cõſuetis vicif5
abſtinere poſſe. niſi fictã ⁊ ꝑpuerſam habe/

rent voluntatẽ.⁊ tales velut fatui/verita/

li
cia luant.⁊ delictoꝛũ ſuoꝛũ ſeram ⁊ infru/

cluoſam penitentiã agant Fitq; iuſto dei
iudicio vt qui penitere de cõmiſſis cum
poſſunt nõ volunt: cum velint nequeãt.

Capitulũ decimu/

oerauũ cocludit no eſſe queq ab alio ad
Peccati

i impellendu. ſed ad bonum poti⸗/
us operandun.
p Oſtremo quicqͥd agat hõ in p
ſona ſua.ſupᷣme caueat/alium
ad male agendũ ſolicitare.aut

De peeceptis decalogi

feſſione detectã ignoꝛans. ¶ Super caſi
brvus autẽ ad abſoluendũ epiſcopo refua
ties qaut ſuꝑioꝛi.remittat ſacerdos ĩferioꝛ⸗/
confitentẽ ad pꝛelatũ vel ſupioꝛem/eum
potẽtem abſoluere. Niſi foꝛſitan cõfiten/·
ti moꝛtꝭ piculum immineret: aut magnũ
aliquod ſcandalũ et hoc oboꝛiri/vel pec,
cati reuelatõem ſequi cõiectura pꝛobabi

verbis aut factis.exẽplis vel conſilijs ali

quid agere / qõ de ſe ſit occaſio ruine pec/
cati.ſpecialit᷑ coꝛã inuenibo aut perſonis

innocentibj. ¶ Hoc enĩ pꝛopꝛiũ eſt ſin/

gulare q; demonũ officiũ.queadmodum

bonoꝛũ angeloꝛü intereſt ecialit homi
nes inducere ad bonũ. ¶ im eſt
etiã frequẽter accidere. ꝙ; homines alioꝛ

omptum eſt

„

ad malũ impuilſoꝛes / vix aut nunq; deli⸗/

ctiſui cõdignam penitentiã aſſecurãtem
perficiat.quia nequeũt eos coꝛrigere ad

bonũ/quos deceperũt.iam foꝛte damna/

ti ſunt.vindictam a deo poſtulates. eter/

tes. Sicuti ex oppoſito iã ſaluati alioꝛũ
doctrinis ⁊ factis aut opera diligeti(qua

nullũ deo opus ad ſacrificiũ acceptiꝰ eſſe
poteſt. et ad peccata delendũ validius) ꝓ
ſuis adiutoꝛib pꝛeces indeficiẽter effun/
qunt. , etiã pꝛopterea fideliũ qͥs.

iuxta cognitõis ⁊ virtutis a deo ſibi con/

ceſſaru facultate/ monitõnibus et exem/
plis alium ad bene agendũ incitare. pat᷑

filiii.doctoꝛ diſcipulu.= ſapiens inſtruat

pace ⁊ vnanimi ĩuicẽ charitate.quo poſt

moꝛtẽ coꝛpis huius pennis beatitudis/⸗
ꝑpticipes ſimus:quã nobis ↄcedat deus.
vnus eſſentialiter. ⁊ ꝑſonaliter trinus. q

eſt benedictus in ſecula ſeculoꝛũ amẽ.⁊c̃.

ecunda pars bun

opuſculi. Be confeſſione.

Wilquis a moꝛ
te peccati ad ſalutis ⁊ gratie ſtatũ
nes ad viram eternãvtiles ſint? merito⸗

gnoſcat. dolens de cõmiſſis. atq; ponat

auxiliante deo a peccato moꝛtali ſibi pᷣca

uere ⁊ abſtinere in futurũ. Firmũ pᷣterea
ac ſincerũ ꝓpoſitum habeat / cõpetentibꝰ
loco ⁊ tẽꝑe peccata ſua ſaltẽ moꝛtalia di/
ſtincte ⁊ integraliter cõfiteri
cõmodius fiat/ pꝛius qᷓ; cõfitens crimia
ſua reuelaturus accedat/ipſe circa ea ma/
tura moꝛoſaq; diligentia pᷣmeditari tene

uod vt

tur.quaſi magnũ aliqð emolimentũ tem
ꝑale inde repoꝛtare ſe crederet. vt cõplete
magis ipſa cõfeſſoꝛi ſuo ac lucidius exp/
mat ! Aia vero plurimi ſi unplieig i

volet reſurgere.qoq; vt actus ſui ⁊ intẽtõ

2

Opuſculũ CTripertitum

negligentiã aut ignoꝛantiã nõ excuſantẽ
ſed potius accuſantẽ/modos⁊ ſpecies ne
ſciunt peccatoꝛũ/pᷣſens confecta eſt tabu
la.quam inſpiciẽtes cõfeſſuri/cogitatiõe
pꝛeuia inſtructi ſufficiẽter ad ſalutẽ pote
runt ſua pctã cognoſceré. memoꝛiterꝙ; te
nere. ⁊ cõfeſſoꝛibo vtiliter reſerare. Ero
cedit antẽ tabula hec/ſᷣm numerũ ⁊ oꝛdi

nem / peccatoꝝ moꝛtaliũ. que ſunt. ſuper
benldt r dednemnoc/

gula ¶ Lõfeſſurꝰ ergo/tuam pᷣmitus cõè/⸗

icientiã examinãs interrogate.
ð

vanam tui laudẽet (pbie.
Ipꝛiã excellẽtiã qᷓſiuiſti aut op/
taſti. Pꝛopt᷑ bona foꝛtuita⁊ ca
duca.diuitias ſcʒ auꝝ⁊ argẽtũ
terrenasq; poſſeſſiões.Aut ꝓpter natura/

lia bona ſcʒ coꝛꝑis pulcritudinẽ.foꝛtitu/

dinẽ.iuuentutẽ.⁊ ſilia. Seu etiã rõe gra/
tuitoꝝ donoꝛũ.ſicut eſt dei cognitõvel af
fectus deuotio i alios contẽepſiſti ꝓp
ter alicui?hoꝝ bonoꝝ pᷣcedentiũ defectũ
¶ Si aliqua opꝑa feciſtii vt inde munda
nã laudẽ acciperes. vel vt alij te melioꝛẽ
qᷓ ipſe ſis/reputarẽet/⁊ multo magis ſih̊
feciſti pᷣtextu ipocriſis ficte.qᷓ; vt alijs eẽs

exempꝑlar in bonũ.vel eos a malo retrabe

res ¶ Di nimiũ ꝑtinacit᷑ inniſus es opi
nioni pꝛopꝛie vel credulitati.alterius cõ
ſiliũ ↄtemnãdo.ſpẽaliter in materia fidei
⁊ xpᷣiane religionis.ex hac eni radice/pul
lulant hereſes ſoꝛtilegia ⁊ falſe credulita/
tes. ¶ Sip iactantiã aut inanem gloꝛiã
opa bona recitaſti.vel te alijs pñtibus in
cuipaſti / xt ob boc humilis ⁊ deuot cre/
ereris i gloꝛiatus es coꝛde aut oꝛe
de malo.vt quod aliũ defraudaſti.vel ei ĩ
iuriam intuliſti.quodq; ꝑ te ⁊ tuos ↄpli
ces/ad male agendũ potes exiſtis. i
ſuꝑioꝛibus tuis / ĩobediẽs extitiſti.⁊ eos
ↄtempſiſti.pᷣcipue carnales parẽtes ⁊ ſpi
rituales. ¶ Di intra cõſeſſionẽ mentit⸗
es.peccatũ tuũ aut eius ſpeciẽ mundano
pudoꝛe celãdo.talis enĩ confeſſio/ inutil
eſt.ſed ⁊ nonũ crimẽ incurris: (Si pec/
catoꝝ tuoꝛũ excuſatiões q̃ſiuiſti.aut mi/
nuiſti/culpã tuꝗm ſocijs aut cõplicibus
imponẽdo. ¶ Si teꝑ inobedientiã ⁊ cõ
temptũ excõicari permiſiſti, qaut leuiter ni
mis excõicatis ꝑticipaſti ¶ Sii indicio
publico vel alibi ob pudoꝛẽ veritatis re/

,„
IIt.
Cit

uelande/ꝑiuriũ cõmiſiſti ¶ Sia bonis
opꝑibus autverbis abſtinuiſti/ꝓpter oblo
quentiũ qnoꝛundã fatuoꝝtimoꝛẽ ¶ Si
indignãdo cõtempſiſti pctõꝛes/pauꝑes
ignoꝛãtes.impotẽtes aut infirmos.eos

pᷣcipue quitibi genere ꝓpinqui ſunt. aut

ſi eoſdẽ irriſiſti ¶ Si ſignis aut verbig/⸗
contẽpſiſti eos qͥ ſtudent deuotiõi i
pꝛeſumptõe motus/aggreſſus es ardua/
ſcientiã tuam aut potentiã excedẽtia.aut
tuo ſtatui vel ſtudio indecentia.

Cnca peccatũ In

E1. dẽ alterius incomo (uidie

do letatus es. cũ ei infoꝛtuniũ
aliquod contigerit. aut ſi diffa
matõem ſeu ꝑſecutõeʒ incurre
¶ Dide bonis alterius doluiſti. qꝛ
bene famatus / bon? / pulcer / ſapiens / elo
ens Venorus den religioſus/exiſtat

i malũ alteri pꝛeoptaſti.vel bonam fa

mã ipᷣius minoꝛaſti verbis iniquis deeo
publice vel ſecrete manifeſte aut fraudu/
lenter ꝓlatis.eius verba ⁊ oꝑa/ ſiniſtre iu
dicando.aut in peioꝛẽ ꝑtem frequẽter in
1pꝛetando.

Circa peccatũ Are

iu cũ cõſenſu/ iram cõtra p
ximũ tenuiſti/cũ deſiderio vin
dicte vel appetitu nocendi ꝑ te
vVvvel ꝑ aliũ verbis / aut factis.
i iravel odio cõtra quẽcunq; cõtume/
lias ꝓtuliſti.aut in rebꝛ nocumentũ pᷣbui
ſti. vel irriſiſti Si eũ pcuſſiſti. vulneraſti
occidiſti Et enndne nge Wier us ſa

cerdos aut clericus extiterit ¶ Si a leſis

a tevel iniuriã paſſis /veniã petere renui/
ſti cũ S⸗ tibi foꝛent.aut in nul

lo ſubiecti ¶ Si arma inuaſiua ad nocẽ
dũ tuliſti. ¶ Si alteri moꝛtẽ ſiue leſionẽ

illicite minat?ꝰ es etiã appoſito iuramẽto⸗
Si ſecretũ alienũ reuelaſti. Si humi
liter a teveniã petẽtib/indulgentiã dene
gaſti. ¶ Si motus ira / iuraſti neqter yel
ꝑiuriũ cõmiſiſti:aut ſi deũ blaſphemaſti.
ludũ aleaꝝ aut aliũ exercẽdo ¶ Siodio
vel rãcoꝛe potiꝰq; iuſticie ʒelo/placitatio
nibovel litib/aliũveraſti Slalten ma
ledixiſti pꝛeſertim ꝑentibus aut ꝓpinqs.

Circa peccatum

Augricie ·

lcſaa
pnener
ditoln
hifuße
Udontn
pſſtian
ahnoe
ſtasme
nas
moc⸗
ppetn
gliopt
luaipi

trllo
S
dorean
ſi
trleg
buere
naso
mnab/
llaag.
qnci⸗
vurürt
Si⸗
olan
(liove
Cüine
Ci
ul
i⸗
e⸗
de⸗
gca
n.
gru⸗

itbonts
Nrodlo
NGi
Shunhes
men
ſunt t
Uryobig
nöiS
Ggandn
genin ant

no d
dinfonmni
autſoſ
czinan
Chalufi
peg/
roſü
nunsde
tußmnew
Nuſuibri
frrär

ncömp
ovn
ndipte
is.
ctumnd⸗
entüßbei
wulneracti
mnies
Sid
Naortend
tantnni
Aiunuer.
liulin.
ſnimin
Obom
ridene
nchent
Mon
Bn
Gmuphn⸗

E

bi fuire ↄtẽnis.¶ D .
vel ꝑntũ/laute nimis invſus ꝓpꝛios ſum
pſi ar erenntor fᷣuitoꝛũ iuſtũ lu

Aalio ↄtraxiſti.aduertat᷑ modꝰ. ¶ S
Si ludis ꝓphibi vt ẽE

nes illo qð eſt ſuũ ¶ Si furtũ
rei ſacre aut ecclłiaſticevel alteri
us cuiuſcũq;/intra eccleſiã vel
ocũ ſacratũ cõmiſiſti ¶ Si cõtra deü in/

grat indignaris ꝙ nõ tibi ſicut ⁊ ceteris

ꝓuenerint diuitie.nec advotũ ꝓſpe ſucce
dũt oĩa.ſi ob hoc ĩmemoꝛ dei bñficioꝝ ſi
ĩcõia bona dñoꝛũ

crũ/nõ eiſdẽ tribuiſti ¶ Si falſas ⁊ iniu/
ſtas mercaturas exercuiſti. ⁊ modũ iqui/

ras ¶ Si falſo? mẽdaci artificiovſus es
Si ſymoniã in tevel ĩ alio

modũ qꝗrere
ꝑpetraſti ¶ Si ↄmutatõe vſi uraracumn
i fine
lucri ꝑiurꝰfuiſti
tax n⸗ ludꝰ/auaricia motꝰte ĩmiſcuiſti.
C S i fe

ſtiuis dieb ſpe lucri/manualẽ la

boꝛẽ gut mercatõeʒ ꝑ te vel aliũ fieri ↄſen

ſiſti ¶ Si ↄmiſſa tibi in teſtam̃to vel ali

ter legata vel elemoſinas / pficere ⁊ diſtri/
buere neglexiſti ¶ Si oꝑa mie ⁊ elemoſy

nas occurrẽte neceſſitate.oblatões ⁊ deci

mas / pficere aut ſoluere ↄtẽpſiſti. ¶ Si fi
cta adulatõe vel intẽtõe/ pecunias extoꝛ/

qndi aliũ decepiſti aut etiã irriſiſti ¶ Si

ꝑntũvl mariti bona eis inſcijs abſtuliſti
¶ S pens rlcna poſſeſſiões / iutili
terↄoſumpfſiſti i alieni dãni/cã vł oc

caſio volũtarie ⁊ gaudẽter exti tiſti /vt lu⸗/
crũ indevel ↄmodũ repoꝛtares/ vt exẽpli

gra ſi int᷑ duos rixã moues/ vt exeoꝝ mu

tua lite autverberevel occiſiõe/emẽdã iu/

diciariã aut procinij lucꝝ feras i fa
mẽ aut peſtilẽtiã optas/vt ꝑ eã diterꝭ.aut
de ꝑntũ moꝛte gaudes/ vt ſuã hereditatẽ
accipias aut ſi periuraſ.aut aliũ ad periu

randũ ipellis/vendẽdo ⁊ emẽdo iin

artificio cũq;/iutiles adiuẽis nouitates
vt ditatus abũdes MM

¶ Cuca peccatũ ace⸗/
V miſſam ⁊ hoꝛas vel ali (die
— ud diuinũ officiũ ſeu fuitium

omiſiſti dre ad q̃ᷓ dicẽda
tenebaris i in feſtis ſpẽa
liter ab eccłia obuari pᷣceptis aut alias/⸗
P triſticiã negligentiã vanitatẽ aut ociũ/⸗
eccłiaſticũ officiũ pᷣdicatões ⁊ ſermones
audire ↄtẽpſiſti S iↄceſſum tps/ dieb⸗
pᷣſertim feſtiuis in ybis aut factꝭ ociob/i

Peconfeſſione

J glio neſciẽte vel nolente reti

alterius erat. ⁊ expmat᷑ modꝰ.( S

utilit᷑ ↄſumpſiſti / aut ecckiaſticũ officiũu/
e arrul turbaſti¶ Si idẽ pᷣſtitũ
tpᷣs/exceſſiue doꝛmiẽdo ĩ lecto tuo demo

ſermõib garrul turbaſti

rãdo vel alit/ male occupaſti ¶ Siꝑ ne/
ligentiã aut incuria/ſctãs hr̃e meditatio

nes moꝛtꝭ iudicioꝝ⁊ bũficioꝝ dei erga te
¶ Sio bñfactoꝛib tuis/ vi
uis ⁊ defunct/pᷣces fundere neglexiſii.
Si cõmiſſoꝝ tuo regimĩ ⁊ cure/ nõ recte
ſolicit?extitiſti.Si negligẽter de pctis cõ
tritus es aut ↄfeſſus.vel añ ↄfeſſionẽ cir-
ca pctã tua pᷣmeditatiõeʒ hr̃e noluiſti.
Si pctõꝝ tuoꝝ bl r Anir⸗ pe⸗
iqᷓlibzvo
tavel ꝓmiſſa infringẽdo trãſgreſſus es/ ⸗
Eidenicgerprog ec
cleſie fuiſti trãſgreſſoꝛvt ſi publicã eucha
riſtie ſumptõʒ vel alioꝝ ſacr̃oꝝ ſuſcepto,z

ptermiſiſti.

nitẽtiã/minꝰdebite ꝑfeciſti

attendat᷑modꝰ

diſtuliſti ¶ Si nõ recte ipᷣa ſacra recepiſti

vt ſi nõ pᷣmiſſa debita integrali cõfeſſiõe.

—– L60 f

ymoꝛoſas cogitatões (xurie
circa carnalẽ actũ/cũ ↄplacen/

„

ignis aliqͥ b / motuʒ carnis excitaſti. nec
eidẽ ſufficiẽter reſtitiſti .
ſiõ n ug ſti. aut qð deteriꝰẽ/eaſdẽ p/
curaſti.

do exteriꝰopꝰſi poſſes vel auderes ꝑficere
Si attactũ aliquẽ inhoneſtũ.vel pꝛuri/

tũ in mẽbꝛis pudẽdis exercuiſti / ex q̊ car
nalis delectatõ ſecuta ſit.⁊ modus diligẽ
ter aduertat᷑ ( Si taliũ pctõꝝ/erga alios
cã vel ruine occaſio fueris.vbis.oſculis.
amplexib aut alijs ſignis.vel foꝛte pictu
ris ⁊ figuratõib inhoneſtis

u i doꝛmi
endo/hãc carnalẽ delectatõʒ vel pollutõʒ
incurriſti. Si cũ alia ꝑſona carnalẽ ↄmi

xtionẽ incidiſti.Et attẽdat᷑ cuiꝰgradꝰvel

conditõis foꝛet ꝑſona.aut vxoꝛata alteri
autvirgo. ſi genere ꝓpinq̃̊.⁊ in q̊ gradu ſi
ſctimonialis religioſa.aut in ſacris oꝛdĩ/
bus cõſtituta.ſi tibi cõſenſit aut eiviolen
tiã intuliſti.ſi deniq; eiuſdẽ tecũ ſexꝰ aut
iluxu
rie peccatũ oꝑe cõſummaſti alio oꝛdie qᷓ;
natura dictauerit ¶ Si mrimonij legiti/

mã honeſtatẽ nõ obfuaſti.rõe opꝑis in ſe.

vel circũſtantiarũ.que mag in Sleoe .
4

tia ⁊ delectatoę nociua/ in coꝛ/
ge tenuiſti ¶ Si cogitatõibus
talibo carnalibo vel aſpectibo autverb aut

4

Si h? pcti occa

. Dip tales tẽtatões vel motus
in luxurioſum ↄſenſum cecidiſti.affectã/

decõmuni

Opuſculũ Cripertitum

certis ſunt interrogationibo cognoſcẽde
qᷓ; verbis vel ſcripturis âbuſlibʒ/in pub
lico reſerande. i dieb feſtiuis mino
ribus aut minus ſolẽnibus/talia pecca/
ta ppetraſti.aut foꝛſan in ſacratis loò.
Siaboꝛtiuũ pꝛocreaſti.aut fetũ exvtero
naſci impediſti.aut ob ſtricturãveſtimen
toꝛũ:aut ꝑ agitatõem coꝛꝑis immodera/
tam vel choꝛeis vel alijs pluribo iuſitatio/
ribus modis ¶ Didiſſolutis ⁊ inhone/
ſtis aſpectib ⁊ choꝛeis aut geſtibus incõ
poſitis/vel innata pulcritudie/ aut fuco

mendaciter coloꝛata/vel deniq; veſtimẽ/

tis ſupꝑfſluis/alios ad malũ allicerevolui/
ſti aut te ↄcupiſti ab eiſdẽ affectari ( Di
tibi mr̃imonialr conicte perſone/carna
lis copule debitũ/infirmitate aut alio le/⸗
gitimo impedimẽto ceſſante/denegaſti

Cucga Peccat

. er

nari mãdata/trãſgreſſus es.ceſ
ſante infirmitate.impotetia vł
— aliarönabili cnufn Bierni
mia cibivel potus ſumptiõe/ ebꝛietatem
luxuriã anſeauer aut coꝛꝑis infirmi/
tatẽ incurriſti ¶ Si ob eandẽ cãm / ſtudi
um laboꝛẽ mercationẽ vel aliud opus ad

quod agendũ tenebaris / omiſiſti. Si ꝑ

nimios ſumptus in potib ⁊ cibis / te vel
tuos heredes/indigere aut mendicare co
egiſti¶ Si deniq; nimis auide/ aut abũ
danter/cibũ ſumpſiſti. vel delicata fercu/
la curioſe ꝑpetraſti.aut hoꝛã comedẽdi pᷣ
ueniſti. ſic ꝙ ex hoc pᷣceptũ aliqð dei vel

ecclie ſolueret᷑ vel graude aliqð coꝛpꝑis in

cõmodũ ſequeret᷑. ¶Per hec aũt omia q̃

de ſeptẽ pctis moꝛtalib iã explicata ſunt

poteſt homo ↄgnoſcere quibo modis qͥn
qʒ;; ſenſuũ exterioꝝ miniſterio/ cõtra decẽ
leg pᷣcepta.cõtra miſericoꝛdie oꝑa.⁊ duo
decim noſtre fidei articulos / deliq̃rit. vt
nõ ſit opus/ hec poſterioꝛa poꝛibo adde/
re.niſi quis ennmeratis pꝛioꝛibo ſpecia/
lioꝛa ⁊ ꝑticulafioꝛa adiũgere voluerit.
— = B plenariũ autem pꝛecedenti/
4um intellectũ/ vt agnoſcat qua
liter rite ſit faciẽda cõfeſſio no/
Nanda ſunt aliqua (Pꝛimo qꝙ
luni regula eſt/⁊ eccleſie pcepto/te
netur qlibet ad minus ſemel in anno cir/

ca paſcha/peccata ſua ↄfiteri. cum etiam

euchariſtia aut aliud ſacramæetũ ſuſcipere

—
4 ? „*

intendit.tunc etiãcum moꝛtis imminet
piculum.Cum pᷣterea ipſe qui pctõꝛẽ ab
ſoluere poteſt/ adeſt.cuiꝰ pᷣſentia nũq; in
poſterũ haberi foꝛmidat᷑.qᷓ;uis ſepius cõ

fiteri pꝛoſit.qᷓter videlicʒ annuati.velmẽ
ſibus ſingulis.aut quolibet ſolenni feſto
iuxia pſone facultatẽ ſtatũ ¶ Secundo

ꝙ cõſeſſio in loco patenti vel publico fie/
ri debet.ne occaſione ſecreti loci ⁊ pᷣtextu
denotõnis.impellat diabolꝰad malas co

gitatõnes.⁊ iniqua verba vel oꝑa.nunq;

etiã confeſſoꝛ cõfitẽtis vultũ aſpiciat.
Tertio ꝙ multa ſunt crimina/ a quibus
peccatoꝛẽ ſacerdos ſimplex abſoluere nõ

poteſt.niſi penitẽtiarius fuerit.aut a pᷣla/

to ſupꝑioꝛi ptãtem acceꝑit. Quẽadmodũ
ſoꝛtilegiũ.quod aliqũ ꝑ abuſum ſacrarũ
reꝝ cõmittit᷑. aut exalijs rebus friuole cã
querit᷑ que nõ eſt cauſa intẽti effectꝰ.q ꝑ
res ſacras cõmittit᷑. ſacrilegiũ qð eſt fur/
tum rei ſacre vel intra locũ ſacrũ Percuſ/
ſio violenta ſacerdotis vel clerici. Simo
nia.Hereſis.ceteraq; crimia quibo eo fa⸗
cto excõicatõis ſententiã incurrũt delin/

qᷓntes.homicidiũ.ꝑcuſſio patris aut ma
tris.piuriũ in iudicio publico cõmiſſum

adulteriũ ſignãter notoꝛiũ.mulieꝝ raptꝰ
violentus.defloꝛatio virginũ. cõſtupꝛa/
tio ſanctimonialiũ.⁊ inceſtus cũ conſan
guineis intra quartũ gradum:votoꝝ fra
ctio.oppꝛeſſio puuloꝝ infantiũ ob negli
gentẽ cuſtodiã.peccatũ item turpiſſimũ
et abominabile quod cõtra naturã dicit᷑
ſiue in pꝛopꝛia ꝑſona ꝑ molliciẽ ꝑpetra/

tũ ſit.ſiue in alio cõmiſſum qui eiuſdẽ ſe/
rus exiſtit.vel in ꝑſona alterius ſexꝰſi fiat

in alijs mẽbꝛis q; natura ad generatõem

deputauerit. vel ſi deniq;in alia ſpecie ad
miſſum ſit.Talia nanq; crimĩa grauioꝛa

ſunt q; ſit eſus earniũ in ſacroſancto die
veneris.vnde et de eis tenet᷑ peccatoꝛ ex/
pꝛeſſe cõfiteri/ ſub pena eterne damnatio

nis ¶ Duarto ꝙ ꝑſona cõſfitens/debz ha

berevoluntariũ ꝓpoſitũ om̃ia pctã ſua iu
xta vires integraliter explicãdi.⁊ ad int/
rogata veritatẽ ſine mendacio reſpõdere
nec ad ſui excuſatõem quicqͥd celare. Itẽ
celare etiã debet pctm̃ alterius.niſi foꝛtaſ
ſis aliter/ſuũ peccatũ reuelare non poſſit
vel niſi ꝑſonam talẽ ad ſuũ cõmodũ ſpi/
rituale cõſeſſoꝛi detegeret abſq; pᷣiudicio
cuiuſcũq;. O ſi pꝛelatus ſuꝑioꝛ vel peni/

tentiariꝰ nõ ſingula pctã còfitentis inte/

ſtcſi
hoteſt

gius
fnin
ense⸗

ulto⸗

beret⸗
van
ſios

(

ce.
ll⸗
len
c(ri
the
ſnpal
gen
Aen⸗
leylte
feeteon
Palin
abe
i
ui
nxi
terin
tun:
uſa
leyes
llogn
Arbe
Neyn
hene
kode

lafn
Git
dillge

mminer
e
Miczin
Oing
pane
Gmniſcho
Decundo
blicoſt⸗
aptern
mmnlgse
ununi
hic.
abidas
naeti
tamaßln
Nianoci
unſoni
fikei
co
ar
niſcan
aO
gipegir
mmi n
momene
Nöniſun
Nun
iſinm
iontn.
fA

bnegi

piſimiᷓ
fidact⸗
Ppera,
s
ſchſfat
nentöen
Aſpecien
ugenind
ſncode
daltor
donmmano
1rl
Miſuin
udint,/
chder
ne J

niſiſnu

nonhoſi
Boͦaa
rlſ

moꝛtaliũ a ſe cõmiſſoꝝ nõ reminiſcatur.

graliter ſed ſolos caſus refuatos audire
voluerit reſeruet pctõꝛ alia delicta mino-/

ri ſacerdoti poteſtatẽ ſuꝑ his habẽdi con
fitenda ¶ Quinto ꝙ nullus iniunctã pe

nitentiã reciꝑe debʒ / niſi quã pꝑficere vo/

luerit.quã et celare tenet᷑ vna cũ alijs a cõ

feſſoꝛe platis / aut interrogatz niſi foꝛſan
quod abſit idẽ cõfeſſoꝛ confitentẽ verbhis

aliquibo ad malum inducerevellet ¶ Se
xto ꝙ ſi grande quid alicui reſtituẽdũ ſit.

⁊ is ignoꝛet᷑ cui debet reſtitui.vel etiam ſi
votoꝛũ cõmutatio aut relaxatio facienda/

ſit.cõſulatur pꝛelatꝰ ſupioꝛvel alius hoꝝ

poteſtatẽ habẽs/non tm̃ ſacerdos ĩferioꝛ

eptimo ꝙ ſuꝑ pctis in generali ſu/

ꝑius muneratis/ſi caſus ſpeciales occurx
rant/vel numer delictoꝝ.tenet᷑ hoc cõfi/
tens explicare.tũc pꝛeſertim quãdo ꝑticu

laritas caſusvel numerus/ſpecialem ha/

beret annexã maliciam moꝛtalẽ.vt cũq s
decem francos abſtulit pauꝑi /vxoꝛẽ ⁊ fi-

lios habẽti/vel in loco ſacro grauius pec
catũ eſt q; furtũ pꝛeciſe in generali cõmi/
ſiſſe.Et parifoꝛmiter in alijs caſibus/pti
cularitas expmatur. put confitẽs memi/

nerit ᷣm beneplacitũ cõfeſſoꝛis. omiſſis
circũſtãtijs aliigad peccati grauitatẽ im/
ptinentiby. ctauo ꝙ ſi ꝑſona cõfitẽs

in peccãdi ꝓpoſito ꝑſeuerat/ vel de nouo
peccatũ iterare diſpoſuit.aut ꝙ ablatum
alteri/ſᷣm facultatẽ ſuam nõ vult dimitte

re vel reſtituere.aut ꝙ a carnali pctõ luxu

rie recuſat abſtinere.vel ꝙ nocẽdi iniquũ
poſitũ retinet.nullus hanc ꝑſonã a pec/
catis confeſſis poteſt aut debʒ abſoluere.
quãq; tali ꝑſone ſalubꝛiter cõſulat᷑ vt bo/

na q̃ poterit interĩ ꝑficiat quatinꝰ eã deꝰ

in viam rectꝗ dignet᷑ illuſtrare. ¶ Hono

notetr᷑ ꝙ pctm̃ quodlibet tãto peius ac de

terius eſt.quãto plurib intulit nocume/

tum Pꝛopterea ſiquis fuerit alteriꝰruine

cauſa ⁊ occaſio.vt innocẽtes pᷣſertim iu/
uenes aut puellas ſuo cõſilio.hoꝛtatu vł

alio quouis modo ſolicitãdo ad peccatũ
asgat huiꝰ rei diſtrictã penitẽtiã.⁊ pcuret
deceptoꝛũ a ſe coꝛrectõem.aut emẽdatio/⸗
nem.totis viribo pꝛocurãdo⁊ ꝑ ſe ⁊ alios

7

eos ad viã veritatis ⁊ ſanã doctrinã redu

cendo. In hoc eni cõſiſtit poꝛtio ĩcipa

lis ſue ſatiſfactõis ⁊ penitentie. ¶ Decio
ꝓ ſiquis poſt cõſcientie ſue ecaminatõeʒ
diligentẽ. ipᷣe peccatoꝝ quoꝛundã etiam

tunc p ſolam generalẽ conteſſionẽ de ip/
ſis abſq; alia ſpeciali ſaluabit᷑ ſi tamẽ ea

pꝛius oblita/poſtmodũ ad memoꝛiã re/
dierint / ea ſ pecialiter certis temꝑe ⁊ loco
cõfiteri tenet᷑. Qua in re ꝑiculoſum eſt cõ

☚

ſoꝛ intẽdit et poteſt abſoluere/⸗
cõfitentẽ Ego abſoluo te a pec

tantumodo.dicat᷑ſic. Ego abſoluo te ab
οιaione tua. In noie patris ⁊ filij et

ſpũſſcti.Amẽ. Etſi cũ hoc fiat abſolutio

de peccato ꝓpter quod lata eſt excõicatio/

vel de alijs/addatur foꝛma pꝛioꝛ Additõ
nes quedã alie conditõnales aut inuolu

te/ tutius dimittũtur.

opuſculi de ſcientia moꝛtis.
Jveraces fidelesq; amici cu/⸗
iuſpiã egroti/curam diligentiꝰ
ggant/ pꝛo ipſius vita coꝛpali
fragili et defectibili conſeruãda.exigunt
a nobis multo foꝛtius deus ⁊ charitas ꝓ

ſalute ſua ſpirituali ſolicitudinem gerere

ſpecialem. In hac enim extrema moꝛtis
neceſſitate/fidelis pꝛobatamicus Quip

pe nullum eſt opus miſericoꝛdie maius

ſiue cõmodoſius.quod et tanti apud de/
um meriti et amplioꝛis frequẽter eſtima
tur/quẽadmodum ꝑſone noſtri ſaluato/⸗

ris Jeſu chꝛiſti ſi in terris nobiſcũ dege/⸗

ret/impenſum ſeruitium coꝛꝑale. Quam
obꝛem cura fuit pꝛeſenti ſcripto cõpone

re bꝛeuem quẽdam exhoꝛtatöõnis modũn

habendũ circa eos qui ſunt in moꝛtis ar
ticulo cõſtituti.valẽtem etiã generaliter

om̃ibus cactholicis ad artem ⁊ noticiam

bene moꝛiendi cõquirendam. ¶ Conti

net autẽ hoc opuſculum bꝛeue/quatuoꝛ

particulas. ſcilicʒ echoꝛtatõnes.interro

gatõnes.oꝛgtõnes.et obſeruatönes

———

hoꝛtatiões. Pꝛiuma eſt.

2—

C(((ꝛima pars cõtinet q̃tuoꝛ ex

Mice dilecte aut dilecta.ↄſidera

miſſoꝛũ a ſe delictoꝛũ moꝛtaliũ /per negli
gentiꝗ atq; deſidiã immemoꝛẽ fleri.

Oꝛma abſolutois ſufficiens 2
reqͥ ſita pꝛo pctõ de quibo ↄfeſ/

atis tuis In noie patris ⁊ filij ⁊ ſpũſſian
cti.Amẽ. Etſi cõfeſſio fiat de excõicatiõe

pars huius

nos oes ſpᷣiectos eẽ potẽti Mani

S

Opuſculũ Cripertitũ

dei ⁊ ipinsvolũtati.oẽs nos cuiuſcunqʒ

conditõnis aut ſtatus/ regesê/pꝛincipes⸗

diuites/⁊ paupes / moꝛtis tributũ ſolue/
re neceſſe eſt/ venimꝰin mũdũ ꝑegrinoꝝ
moꝛe.vt ex eo trãſeamꝰ.nõ vt mãſionẽ in

eo ſtabiliamꝰ.qnpotius vt hic bene ⁊ me
ritoꝛieviuẽtes ⁊ deo ſeruiẽtes/hoꝛribiles
inferni penas euitemꝰ.⁊ gloꝛiã eternã ha

beamꝰ ¶ Recognoſce diligent᷑ cũ gratia/
rũactõne/a deo tibi cõceſſa bñficia.ꝙ ti/
bi etiã in hac extrema hoꝛa/ſui cognitio/
nẽ dederit.nec te moꝛte ſubita pꝛeoccupa
uerit.grãs ꝓ his⁊ alijs innumeris donis

nũc eidẽ reſer?ad ſuã ifinitã miſericoꝛdi

am cõfugiens.⁊ de cõmiſſig a te crimibꝰ
veniã humiliter poſcens

equibo penã ferre meruiſti.vñ ⁊ huiꝰ ifir
mitatis.⁊ moꝛtis penas patiẽter tolerare

debes: rogans deũ vt pñtis doloꝛis/ acer

bitas/remiſſionẽ oꝑet᷑ pctõꝝ.⁊ purgato/

rij hoꝛribilis cruciatꝰ/in hanc afflictõem

tuam/pꝑ ſuã miſericoꝛdiã cõmutet᷑. Tole/

rabiliꝰeſt nãq; hic pñtialiter qᷓ; in futuro
punirix ſi ſic coꝛde cõtrito/patiẽs penã

neceſſariã tanq; voluntariã feres/2 oẽm
penã⁊ culpã remittet deus.certuſq; ꝑadi
ſum introibis.Alioqͥn ꝑ impatietiã/e:er

nꝗ penã ⁊ dãnationẽ incurres. ¶ Super
om̃ia in hac extrema hoꝛa cõſtitutus/me
ditare circa tuã ſpũalem ſalutcẽ.nunq;enĩ

foꝛtaſſis in futuꝝ huiꝰmeditatõis occur

ret oppoꝛtunitas.oẽm aliã ſolicitudinẽ/

⁊ rerũ terrenarũ curã relinque. qͥs relinqͥ
neceſſe eſt q̃ etiam nec ab inferni pᷣcipitio
coꝛruentẽ eriꝑe valent. Plena fide te deo
cõmitte.⁊ ei q oĩpotens bonꝰ⁊ ſapies eſt
te ⁊ tua? tuoꝛũ regenda pᷣbe.Oẽm pᷣterea
cogitatum tuũ in eum dirige. aſtantes ſo
lummodo ⁊ ſuꝑſtites rogans.vt pꝛo ſalu
tetua deũ pꝛecibus exoꝛent.

ſe 53 interrogatoöneg.

ne reſpectu dei ⁊ dñi noſtri te/

ſu xpi/tanq; ve us fidelis et obediẽs ſctẽ

matris eccłie filius: Rñdeat volo he⸗
tis a deo veniã pctõꝛũ tuoꝛũ/ cõmiſſoꝛũ
⁊ omiſſioꝛũ.q cõtra eiuſdẽ amoꝛẽ.maieſta
tẽ.atq; bonitatẽ feciſti. Nec eũ put debe/
bas honoꝛaſti? Rndeat peco. Habes

ena HDum Dolce olicite co/

Necte aut dilecia Tis tu moꝛi
2 v iuere in ſoliditate fidei xpia

ne ſincerũ ꝓpoſitũ ⁊ explicitã voluntatjè/
vitã tuã in meliꝰcõmutare atq; coꝛrigere
ſi vita comes ſupꝑfuerit? Rogas etiã deũè/⸗

vt tibi grãm pᷣſtet hoc ꝓpoſuũ cõtinuãdi

verãq; cõtritionẽ hñdi?¶Es tu cõſcius

tibiipſi/alicuiꝰpcti moꝛtalvel criminis/

de quo nõ ſis cõfeſſus.Optas ne etiã coꝛ

tuũ illumiari/ad oblitoꝛũ criminũ ſique
ſint/habenqꝗ noticiã. etſi tu libẽter cõòtfi/
tereris ea ¶ Uis ablata ꝑ te / reſtitui inte
graliter/quãtũ ad id teneris/ iuxta tuarũ

facultatũ valoꝛẽ.etiã vſq; ad oim bonoꝛũ
tuoꝛum ceſſionẽ ⁊ renũciatõeʒ.vbi alias

ſatiſfactio fieri nõ valeret.⁊ coꝛã deo⁊ ho
minibo veniã iniurie petis? ¶ Indulges
ex coꝛde oĩba qͥ tibi nocumẽtũ intulerũt/
ob veneratiõem ⁊ amoꝛẽ dñi noſtri Jeſu

xp̃i a quo ⁊ veniã ſperas. Petis ſimiliter

indulgeri tibi ⁊ remitti ab his q̊s verbis
aut factis leſiſti? Ad has oẽs pᷣmiſſas in/
terrogatões/affirmatiue rñdeat:volo.

Certi .

heꝛeues miſtrat oꝛatõnes.
NNRimo dicat infirmus er coꝛde
deum raa⸗ ſe Pena meꝰ pijſſi
nme pater. miſerere mei. Deꝰ me
s pijſſime pater. In manus tuas com/
mendo ſpiritũ meũ. Pater miſericoꝛdia/
rum/miſericoꝛdiã fac huic pauꝑcule cre/
ature tue Adiuua me nũc etiam in hacvl

tima neceſſitate. Succurre dñe iam ani/

me egenti et deſolate.vt non a malignis

ſpiritibꝰcaptiuet᷑.et a canibus infernali/

bus deuoꝛet. ¶ Dulciſſime Jeſu ob ho⸗
noꝛem ⁊ virtutẽ tue benedictiſſime paſſi
onis/iube me recipi intra numerũ electo

rum tuoꝛũ.Saluatoꝛ meus ⁊ redemptoꝛ

meus.reddo metotũ tibi/nõ me renuas⸗
ad te venio: nõ me repellas. Domine ꝑa
diſuʒ tuũ poſtulo.nõ obvaloꝛẽ meoꝝme
ritoꝛũ ſed in virtute ⁊ efficacia tue bene/
dictiſſime paſſionis ꝑ quã me miſerũ re/
d mere voluiſti? mihi paradiſum pꝛecio

tui ſanguinis emere dignatus es.ipſum

mihi conferre feſtina.pꝛopter quem nec

iueę diuitie/ aut potentia minuet᷑. nec ip/

ſe paradiſus anguſtioꝛ aut minoꝛ inue/
nietur ( Salutet poſtmodũ beatiſſimaʒ
virginem Wariam dicens. Reginoa celo
rũ.mater miſericoꝛdie.còſugiũ peccato/
rü reconcilia mevnigenito filio iuo:.eius

articula

lanen
Pob
Aucen
jrh
ibe
choe
gven
ſont
cuſtos
un
musert
Oo⸗
feinte
ſilitu
ceſith
pun
ingat

nee.
nngee
ani dei/
Gnici
uciſins
oinng
heenic
ninüſigne
bätercöß
Kiiignte
nn tnari
mbonori
Wialas
nidende
Gan
Uimnulein
lnoſri t
mi ſinlir
gesfore
ömiſſce⸗
lenn

Nünes
nce
Bne iſ
nidene
w/
nundia⸗
let
inhacgl
un and
malignis
infornali
Goddo⸗
ſmepiſ
mei een
1ntenpnn
öwrerenug
Domepe
ninepne
Cuuebene⸗
nenien re
ſungeo
1 gipſon
napen teh
net ech
minortpw⸗
jtenrſin
ſegnuen
hgiipan,
ilolmct

dementiã p me indigno pctoꝛe interpel/

la.vt ob amoꝛẽ tui/ mea remittat crimia /

ꝑducens in gloꝛiã ſuã. ¶ Angelos dehic
pꝛecibo inuitet inq ens. Opũs celoꝝ/an
geli beatiſſimi/aſſiſtite q̃ſo mihi migrãti
ex hoc ſeculo ⁊ potẽter eripite me ab oĩb
aduerſarioꝝ inſidijs.⁊ aiam meã in vim
ↄſoꝛtiũ aſſumiteę Lu pᷣcipue angele bone
cuſtos meus oſt hec inqrat᷑ ab infir/
mo/cui ſanctoꝝ vel ſanctax/magis deuo
tus extiterit/ vt illi pꝛecẽ offerat dicendo.
O gloꝛioſiſſime ſancte vel ſancta/ ſinglła
rẽ in te dũ viuerẽ/ſpem ⁊ ↄfidentiã repo/
ſui/ſuccurre nũc mihi in hoc extremo ne
ceſſitatis articulo laboꝛãti.nũc anxioꝛ ſu
pꝛa modũ tempus nũc inſtat ⁊ hoꝛa·iam
in adiutoꝛium meũ intende.

en ☛☚

dam obſeruatões edocet.vt ſciat᷑ qlis pꝛe
aaegictoꝝ vſus habedus ſit·
Ipatiens / nondũ euchariſtiã
gut extremã vnctionẽ ſuſceꝑit.
interroget᷑ an eadẽ ſacr̃a deuo⸗/
te patus ẽ reciꝑe i etiã ſuꝑ ĩterroga/
tiõib pᷣmiſſis/ veriſilr appareãt rñſiões
patiẽtis nõvſq;q̃q; ſufficiẽtes exiſtere.re

terit.vel ꝑ mĩſtratõʒ ſacr̃oꝝ ↄfeſſiõis.eu/
chariſtie.aut extreme vnctõis.vel eidem
maiſfeſtãdo ꝑiculũ qð incurrit/ nõ plene
ſatiſfaciẽdo petitõibo/ſuꝑ fide ſua ⁊ ſalu/
quã verꝰ⁊ fidelis xpᷣianꝰ ¶ Attẽdat᷑ ſi ĩfir
mipſe/ excõ icatõis vinculo aſtrictꝰtenea
tur.⁊ ꝓpterea ſummittat ſe totis viriba oꝛ
diatõi ſctẽ mr̃is ecclie vt abſoluat᷑¶ Si
moꝛiturꝰplixũ tꝑis ſpaciũ.ad ſuã recolle
ctiõʒ hẽat.nec moꝛte feſtina pᷣueniat/legẽ

te conſcie platis Moneat᷑ . t decedat tan
0

de foꝛẽt coꝛã eo ab aſtãtib/hiſtoꝛie ⁊ oꝛõ

nes deuote.in qbe ſanus ⁊ viuẽs ãpliꝰde
lectabat᷑.vel recenſenda eẽnt ðina pᷣcepta
vt ꝓfundiꝰmeditet᷑ ſiqͥd aduerſus ea ne/⸗
gligẽter oblitũ deliqrit. vel ſilis coꝛã eo ĩ
ſtructio retice᷑ Si patiẽs vſum loq̃n/
di ꝑdiderit hʒ tũ ſana⁊ integrã noticiam
ad interrogatões ſibi factas vel oꝛões co
rã eo recitatas/ſigno aliq̃ exterioꝛi vel ſo
lo coꝛdis aſenſu rũdeat.hoc eĩ ſufficit ad
ſalutẽ. uitekinkinmo /mago crucifixi
vel alteriſcti quẽ ſanus⁊ incolumis/ſpe
cialitervenerabat᷑ (S„ nõ oĩa pᷣmiſſa di
ci bꝛeuitas ſinat/pᷣponẽde ſunt oꝛoes.il/

(Quarta pars quaſ

mediũ apponat᷑ q;tũ id cõmodiꝰfieri po/

De arte moꝛiendi

la Pſertima ue ſaluatoꝛi noſtro Jeſu xpᷣo
dirigit᷑ Criullatenus aut minime ſi fieri
poſſit/moꝛiẽti amici carnales.vxoꝛ/ libe
ri/vel diuitie/ad memoꝛiã reducant᷑.niſi
inq;tũ id exigit patietis/ ſpũalis ſanitas
et dũ alias cõueaiẽter omitti neqͥt.Hõ
detur infirmo nimia ſpes coꝛꝑalis ſalutꝭ

conſeqᷓnde.ingerat᷑ potius eidẽ/ pꝛia mo

nitio ſuꝑius explicata.Sepe nãq; ꝑvnã
talẽ inanẽ ⁊ falſlam cõſolatõem/ ⁊ incertã
ſanitatis coꝛꝑee confidẽtiãa/ certã ĩcurrit
hõ dãnatõnẽ Quinimo hoꝛtãdus eſt pa
tiens vt ꝑ cõtritõem.⁊ ↄfeſſionẽ/ aĩe ſani
tatẽ pꝛocuretiœ ⁊ ad ſalutem coꝛpoꝛis(ſi
ſibi fuerit expediẽs)valereę poterit.⁊ inde
ſecurioꝛ atq; qetioꝛ erit ¶ Duia vero fre⸗
qᷓnter coꝛꝑalis infirmitas/ ex aĩie languo

re oꝛtũ hʒ/papa ꝑ expᷣſſam decretalẽ cuili

bet medico coꝛꝑis/diſtricte pᷣcipit.ne cui
q; egroto/coꝛpoꝛeã ↄferat medicinã pꝛiꝰ
qᷓ; de ſpũalis medici cõfeſſoꝛis ſcʒ reqͥ ſi/
tione/eundẽ monuerit Hinc expediẽsvi
deret᷑. vt in q buſlibet paupeꝝ hoſpitali⸗/
bus/ vel domibo dei / ſtatuto firmaret. ne
dqs ibidẽ eger ſuſcipi poſſet/ qͥ nõ pꝛio in
greſſus die/cõfeſſionẽ faceret/vel idoneo
acerdoti ad hocipᷣm deputato/ꝑatus cõ

fiteri ſe cõtinuo pñtaret.ſicut ĩ domo dei

pariſius/laudabiliter obſeruatur.

Opuſculum trigtitum finit.

tem de differẽtia peccatoꝝ venialiũ? moꝛ

talium/edidit Idem xpᷣianiſſimꝰdoctoꝛ.

dñs Johãnes de gerſon/ pꝛo quarundã

ꝑſonaꝝ laicaꝝ ſimpliciũ eruditõe/ in idi

omate ꝓpꝛio ſcʒ lingua gallica. Sʒ ꝓ alio
rum eruditiõe/alius quidã / ipᷣm tranſtu
lit a gallico in kttinum.g H

i. ¶ Declaratio generalis quid eſt pec/
catum moꝛtale aut veniale.
ij ¶ Duomodo in om̃ibus peccatis re/
pire poteſt peccatũ tantũmodo veniale.
itj uãdo vana gloꝛia/ eſt petm̃ moꝛ
tale aut veniale. (niale
iiij ¶ Oñ ſupbia eſt pctm̃ moꝛtale aut ve
v ¶ Onñ iudicare/eſt pctm̃.⁊ quale.

uen

Incipiũt Rubꝛice

RO

vi Oñ ↄtẽptꝰ ſupioꝝ/eſt pctm̃.⁊ q̃le
N inuidia eſt pctm̃.⁊ quale.
yiij Ou ira eſt pctm. ? quale.
ix Du acedia eſt pctm̃.⁊ quale.
x ODñ auaricia eſt pctm̃ ⁊ quale.
rxi Du gula eſt petm̃ ? quale.
xij Onñ luxuria eſt peccatũ ⁊ quale.
xiij De mentiendno.
xiij De iurandgdgdo.
xv Decoꝛrectõne fraterna.
xvi Quando cõtra conſciam facere/ eſt
peccatũ moꝛtale.?⁊ quando non.

xvij Quõ de dnob mal/minꝰẽ eligẽdua
xviij Quando ignoꝛãtia eſt peccatum

xir Deofeſſione/plura documenta.
xx Depctis que fiũt in mercantijs.
xxi De bona credulitate fidei noſtre
xxij De excõmunicationibus.
xxiij Quando vitari debet ſacerdos de
audienda eius miſſa ⁊ quando non
xxiiij Quale malũ facitveniale peccatũ

xxv. Exemplũ generale declarãs quid

in tracta/

õ

eſt peccatũ moꝛtale aut veniale.

Pꝛolog' in

um ſequentem.
“ VUi bene ↄſiderat bonita
tem dei erga nos.cauſam
habet magnifice regratiã
di ⁊ laudandi deũ. Cum
eĩ de iuſticie rigoꝛe/ debe/
remus ſeruire ei quotidie
melioꝛi modo quo poſſemꝰ ſine ceſſatiõe
nihilominꝰ? noſtre cõpaties fragilitati cõ
tentari voluit certum dare nobis numeꝝ

mandatoꝛu. ꝛ in certo tempe Que ſicom
plemus / grati eius habeam? ⁊ ſufficit ei

⁊ adquirimꝰpadiſum. Melius tñ facien
tes/amplius⁊ magnificẽtius remunerat
Heceſſitas eſt igit᷑ cire mandata obligã/
tia ⁊ que nõ.Alias eni vel traſgrediemur
ea ꝑ ignoꝛãtiã vel in cuſtodiedo ea/hẽbi/
mus magnã nimis de trãſgreſſione dubi
tatõem.⁊ dubitabimꝰvbi dubuandũ nõ
erat.p quod ꝑderemꝰtotã conſcie tranqͥl/
litatẽ/putando nõ pctm/eſſe pctm̃.⁊ ecõ/
tra de pctõ qð nõ eet pctm̃. Et q́;uis ne/
ſcirem in oĩb caſib dare regulã ſpẽalem

qñ vnꝰactus petm̃ fuerit moꝛtale? qũ nõ

in dari pñt aliq documẽta in generali/ꝑ
q̃ indicari meliꝰpõt de factis ſpecialibus
Pꝛopter qð ſtudui ſcribere vobis ↄſide/
ratioes aliquas bꝛeues/ad ſciedũ quãdo

ognitõe pctõꝛum

peccat᷑ moꝛtalit.⁊ qñ nõ.in pluribo caſib⸗
In oibo enĩ caſib ad longiu eas tradere/⸗
graue eẽt aut impoſſibile. Immo hoc qð
vobis ſcribã/plene nõ intelligetis ſicẽ cre
do/ꝓpter ſuam bꝛeuitate/niſi abentis 4
vobis declaret. Volo ergo vt de his que

no intelligetis / diligẽter inquiratis:

(Coſig

Declarario generalis quid eſt peccatum
— mortale antveniale.
Nter alia mãdata dei/aliq̃ ſunt que
facere debem ſub pena ꝑdendi grãzʒ
ſuam:incurrẽdiq; ppetuã moꝛtẽ Et

⁊int hoiĩes ſocietatẽ. ſicuti eſt amare deũ
om̃i tepe ⁊ loco ⁊ nõ odire eũ.Sicuti eſt

nõ occidere ꝓximũ ſuũ innocentẽ.⁊ non

guferre ei ſua violent᷑. Alia pᷣcepta vel cõ/
ſtitutões ⁊ oꝛdinatões ſunt/q̃ nõ obligãt
nos.niſi ad penã tꝑalẽ.qꝛ trãſgredi ea nõ
diſſipat ſubiectõem deo a nobis debitã /
nec ſocietatẽ quã tenemur hẽe ad hoĩnes
CLoõtra pꝛia facere pᷣcepta/pctm̃ moꝛtaleẽ
⁊otra alias oꝛdinatões/pctm̃ eſt veniale
NQuẽadmodũ videdᷣ ꝙ rex aliq̃ pcipit ſub
pena moꝛtqꝭ aut capitꝭ.⁊ aliq̃ ſub pena te/
pali.vtpote argeti.vel canceris. ag tẽpus

oĩbo pctis / eſt innenire petm̃ veniale tm̃-
Tigñ!

bterit pᷣceptũ ex delibe/

a ra
ſo. aliqñ nõ ſic.ſʒ ꝑ ignoꝛantiã
Yexpꝛio motu abſq; pleno cõ
ſenſu.Et ĩ hoc caſu/ñ eſt aliqð ita ſtrictũ
mãdatũ/qͥn aliqñ trãſgredi poſſit nõ pec
cado moꝛtaliter/p eo ꝙ ↄſenſus eſt id qðᷣ
pncipalit facit petm̃ Hinc apparet ꝙ nõ
noĩant᷑ ſeptẽ petã moꝛtalia.ſ.ſupbia/ iui/

dia/ira/auaricia/acedia/luxuria/gula/ iõ

ꝙ oĩs ſuꝑbia aut om̃is ira ⁊ ſic de alijs⸗
ſit peccatũ moꝛtale.immo ſepe eſt venia/
le/ſicut ſtatim dicam.

vana gla eſt petm̃ veniale aut moꝛtale
Anag gla de ſe nõ eſt niſi pctm̃ ve/
vy niale.qꝛ opus aliqð ſieſt vanum
6 eſt ꝓpt᷑ hoc moꝛtale. Sʒ vana
gla/pctm̃ ẽ moꝛtale ꝓpt᷑ vnã dnaꝝ cãꝝſ.
pꝛopter finẽ pꝛopt᷑ quẽ vana querit᷑ glo/
ria:aut pꝛopter materiã aut opus.in quo

iderato pꝛima

la/q̃ debitã deo cõſeruãt ſubiectõʒ

¶ Conlid.II Qnuoò in

tõe ⁊ certa ſcia ⁊ ↄſenſu expᷣſ/

onſi. III Quado

ton/

Contig
ſurel

n.
alcſ⸗
catioe
ſunſe
ocht
mah.
an,
okai⸗
neſace
hocin
ſemun
ſua fa
oſlio
no an
hab
Alꝛda⸗
nloet
Ouuno
healicg
ligſicap

iab,
mſea

upt⸗

d
Saci⸗
leck
Tinu
c⸗
Lina
tpet

giͤhh
Myine
opusd

”õ

Benialium glin 5
bin querit᷑ vana gloꝛia. ¶ Ouantũ ad pꝛi mũ eſt m ſe bonũ.ſjʒ oꝛdinatio puerſa eſt?
ed mã cãm eſt ſciendũ/qꝙ queri poteſt gloꝛia reuerſa. Si ãt glła ſurripit in dicto viuo⸗
Nlic⸗ pꝛo altera quatuoꝛ cauſarũ Pꝛimo ad ſo oꝑe/nõ q̃ſi pꝛĩcipalis finis aut pꝛinci/
denig vitandã infamiã falſam.vt ſi diceretur ꝙ palis cã ad faciendũ idẽ opꝰ/nõ eſt pcmßf
Nhue ego ſum latro.bene poſſum cõtrariũ aſſe moꝛtale.Nihilominꝰ cõſiliũ bonũ eſt au
ts rere/⁊ velle ꝙ ſciat ꝙ ego ſum alius q;uis ferendi eã ⁊ expellẽdi q̃ntũ põt.ad finem
un hoc fieri nõ poſſit ſine laudatõe mei. Et ꝙ totũ puriꝰfiat ⁊ ad vitandũ ꝑiculũ po
AI ſic nõ eſt pctm̃.ſolũmodo nõ habeat᷑ intẽ nẽdi pꝛincipalẽ intentõeʒ in illa laudatõ
becanm tio coꝛrupta ſiue admixta.ſicut facillime ne.Ampliꝰetiã caueri debʒ iſtð in ſpũali
contigit. Immo quãdoq; tenemur q̃rere bus bonis q; tꝑalibus/ip tãto ꝙ pᷣcioſio/
füntane ſen velle ita laudari ⁊ eſt pꝛudetia ⁊ iuſti/ ra ſunt. ¶ Poſtremo opus bonũ pᷣt eẽ in
dennigi; cia. ¶ Scdo laus ſen gla queni poteſt / p differẽs.hoc eſt dictũ ꝙ de ſe nec bonũ eſt
imane aliq̃ ſpũali ꝓfecto ad gloꝛiã dei ⁊ ad ediſi nec malũ vt eſt hre tunicã nouã.diuitias
ſubieei; catiõeʒ ꝓximi.ſicut ſctũs paulus ſemeti aut pulcritudinẽ. Et in his reb hr̃e glo/
tangredel ſum laudauit.Et qui bñ ſcit hoc/tꝑe ⁊ lo riã/de ſe nõ eſt moꝛtale pctm̃.Et dico no
Jianic co cõuenientibo facere/ſine alia intentiße tcãter de ſe.qꝛ alia pñt eẽ ꝑicula que caueri
Mrir on mala admixta/magnũ eſt meritũ.nõ aũut debẽt. vt ſcʒ ſi mulier quedã ſcit/ꝙꝑ tuni
RHõ pctm̃. Ti difficile eſt ꝙ hoĩes ꝗͥ nõ ſunt cas ſuas/ dat alijs occaſionẽ peccãdi.aut
nöci ꝑfectiꝛ in hũilitate fundati:ſciant hoc be p ſuũ pulcrũ ſermonẽ.autꝑ nimis oñdẽYẽ
eäienns ne facere/ ſpẽaliter in publico Yacilius fit do ſuã pulcritudinẽ.aut ꝑ bñ choꝛiſare/⸗
R hoc in ſecreto inter amicos in colloqͥo / q ipſa tenet᷑ dimittere. OQñqʒ eccłia phibet
eloie ſe mutuo diligũt deuote acpure. et bona talia oꝑa ſicut toꝛneamẽta.aut choꝛeas.i
menet ſua facta reuelãt inuicẽ.qñq; p habendo certo tẽꝑe ⁊ loco. Non dico ego cauẽdam
“ ↄſilio aut ad dandã conſolatòem ¶ Ter oẽm occaſionẽꝑ quã alius peccare poſſ,-
neih tio querit᷑ talis gloꝛia/ ꝗpter auariciãõ ve q fieri nõ poteſt. ſed nihil fieri debet ad
Ppomt⸗ ꝙ habeat᷑ maioꝛ licẽtia / vel via/ malefaciẽ bhunc finẽ qð pꝑ ſtultã placentiã aut fatnũ
gind di ⁊ decipiẽdi.⁊ ſi iceſt petm̃ moꝛtale qꝛ fi deſideriũ aut aliter/alius peccet. Etſi ſci-
NS nis eſt pctm̃ moꝛtale.Siltr eſt ꝑ ommßia tur ꝓ certo/ꝙ dat᷑ c alteri ita peccãdi/ca/
0 Quarto vana gla querit᷑ ⁊ ludatio/p fi ueri debet ßm poſſe MOulier enĩ nõ tenet
Uech. negliq̊ qui nõ eſt niſi veniale pctm̃.ſicu⸗ neq; dʒ / defoꝛmare ⁊ defigurare ſe aut ve/
e ti qũ captat᷑ aliqᷓ leuis placeẽtia/ in laude ſtire de ſacco/aut nunq; ire płꝰad ecciam:
edelbe, alicui. et hoc eſt pctm̃veniale.niſi alinicd quãq; ſciat ꝙ aliqͥ ſtulti /ſtulte eã cõcupi-
nſnecß, malũ ſe admiſceat. Hoc dico ꝓpter illum / ſcũt.iñ ſicut dictũ ẽ/diſplicere ei dʒ ¶ Per
Nantd ,qui ꝓ tꝑe illo/oꝛdinare deberet laudẽ ſuã hec q̃ dicta ſunt pᷣt ſciri qñ ipocrit aut ia/
SDenoo c⁊xtregratiari deo vel ad aliũ pfectũ ꝗad qu? cctãtia/ſunt pctã moꝛtalia aut nõ Quã
aſtin tenet᷑ p tũc. ⁊ ipſe hoc omittit ecũ tü eſt de inobediẽtia aut de iudicãdo aliũ
dltnoͤe da cã ꝓpter quã vana gla eẽt pctm̃ moꝛta ſpeciales faciã cõſideratões.Et de cõtem
sekidhs le / eſt pter op? vel materiã/ ꝑ quã vana qᷓ ptu ⁊ dedignatõne ⁊ ſuꝑbia que habetur
ennt V riu vorg fit 5. trib modis.Quia erga denm. ſicut lucifer Du⸗ T. .
pbig in⸗ Yel opus eſt malũ de ſe ⁊ pctm̃ moꝛtale.⁊ I ſi TITIT
mnau ibi nõ eſt dubiũ quin q̃rere glaʒ peſſimũ (Conſi. IIII 202 10 *
1ſeriß eſt hotm̃ moꝛtale. ſicuti qrere glam de oc ſupbia eſt moꝛtale pctm̃ aut veniale
ectn cidẽdo ꝓbũ hoĩem.de igne ĩpoſito.dera VUobia erga deũ / hfi pᷣt ꝑ hoc/
piẽdo feminas bonas/expꝛobꝛare alteri. ꝙ putat᷑ bꝛi gra quã qͥs nõ hʒ.
ico yelvindicãdo ſe iniuſte de altero. ¶ Aut aut ꝑ h̊ ꝙ qͥs putat eã/aut vult
61 0a opus de ſe bonũ eſt. vt eſt facere elemoſy/ hfe de ſeipᷣo.iſ.ꝑ ſuã ſapiaʒ. qut
Imctne nas / ieiunare/oꝛare Et ibi attẽdere opoꝛ /foꝛtitudinẽ. aut pulcritudinẽ Aut p hᷣ ꝙ
jihenmne tet quo vana q̃rit᷑ gla. Vel ſcʒ ꝓ fine pꝛici putateã bñ meruiſſe erga deũ.qi de? ita te
ſctnunmn pali. hocẽ pcrimn moꝛtale.qꝛ ſᷣm rectã rõ heat᷑ facere.⁊ ꝙ alit faciẽdo/ĩiuſte faceret.
Gnnn nem/ op bonũ nõ dʒ oꝛdinari in pei opꝰ Autꝑ h̊ ꝙ qͥs putat? vult hr̃e grãʒ a deo
pei, B ſicut in finẽ pꝛincipalẽ.quẽadmodũ pec qᷓiꝓ ſe ſolo ⁊ de hᷣ ipſe ſuꝑbit.ſic peccauit
entgn catu moꝛtale ſᷣm doctoꝛes eſt/ſiqͥs pdiceet phariſeꝰq reddebat grãs deo de bonis ſu
bnſ⸗ ꝓ victu hñdo pꝛincipalr.⁊ tũ vnũ ⁊ alt is.qð bñ factũ e.ſʒ ĩ hoc ipfe deficiebat
le. *
*

De cognitõe pctõꝛum

ga udebat ꝙ alij nõ habebãt illa vt publi
canus. Et hoc ſignũ erat ꝙ putabat clare
ꝙbona ſua eſſent de ſe. non aũt de deo ſo
lummõ Alias enĩ nõ ſe plus gloꝛificaſſet
q; ſi bona illa fuiſſent in alio. ¶ In trib⸗
vyltimis caſibo ſuꝑbia ſemꝑ eſt pctm̃ moꝛ

tale/ ſi aſſit deliberatio ⁊ plenus conſen /

ſus.quẽadmodũ ſemꝑ intelligo qᷓndo de
peccato moꝛtali loquoꝛ ⁊ ante ⁊ poſt. In
pꝛimo caſu/eſt pᷣſumptio que pᷣt eſſe pec/
catũ veniale ſolũ. Solũ dico quãdo ipſa
ↄtingit ꝑ ignoꝛantiã.aut ipᷣm putare nõ

eſt certũ neq; affirmatũ.Exempli gratia.

Aliquis poteſt cogitare ꝙ ↄfeſſus ſit. aut
bene penituerit. qꝛ ſciliq; ad hoc ſatis bo
nas hʒ apparẽtias:quãq; foꝛte nõ ſit ita.

Eſt itaq; ſecurius/ nõ ſe ſimplr aſſecura/

re in talibus quin ſemꝑ habeat᷑ ratõnabi
lis timoꝛ diuinoꝝ iudicioꝝ ⁊ hũane fra/
gilitatis. Et in hoc peccauit ſanctꝰ petrꝰ
qui tenebat ꝙ moꝛeret᷑ pꝛo xpᷣo ieſu ⁊ plu
res alij ↄfoꝛmiter:qui putãt ꝙ cõtra ten/
tationes/mirabilia facerẽt ¶ Eſt etiã be/
ne conſiderandũ ⁊ aduertendum / in hoc
peccato ⁊ in alijs/ ſcʒ aliquãdo recte iu
dicat᷑ ⁊ dicitur ꝙ om̃ia habeant᷑ a deo ⁊ ſi
ne ipſo nihil valeret.⁊ tamẽ totũ fit in cõ
trariũ.pꝛo eo volũtas nõ eſt iudicio rõ
nis cõfoꝛmis.Et dici poteſt talib/ ꝙ ip/
ſi ſeipſos ꝓpꝛio oꝛe cõdemnãt.Si enĩ di
cit ꝙ totũ habes a deo.cur gloꝛiaris tu et
deſpicis aliũ acſi de teipſo haberes Hoc
apꝑte videmꝰin luxuria.q; homo iudicat⁊
bene ſcit/ꝙ talis res eſt peccatũ ⁊ tamẽ fa
cit. Nitendũ eſt itaq; ꝙ rõ ⁊ volũtas/ ſem
ſint ↄcoꝛdes in bono.⁊ totũ ꝓſperabit᷑.

Conſiderato quin

ta. Quando iudicare aliũ eſt pctm̃ ⁊ q̃le.
Uicare aliũ / venit de ſupbia. Poteſt ãt
hoc iudiciũ fieri de oꝑibus alteriꝰ.vel de
ipſamet ꝑſona. Et hoc fit duobmodis.
no modo ꝑ certitudinẽ.altero ꝑ pᷣſum
ptionẽ leuem ſolũmodo ⁊ ſuſpitiõem.

iuſte damnandũ.peccatũ eſt moꝛtale cõ/
tra bonitatẽ ſpũſſancti.qꝛ in vno momẽ
r/ſpũſſctũs pᷣt hoĩem facere bonũ. ſicut
paulo fecit Warie magð.⁊ multis alijs ⁊
p̃ht homo eadẽ hoꝛa penitere Eſtq; ſtultũ
Tq iniuſtũ iudicare de hoc qð neſcit᷑qð ci/
tius iudicari debʒ ad bonũ qᷓ ad malum
¶ Oudicari de oꝑib/ pᷣt eſſe qñ oꝑade ſe

Duãdo conteptus ſu

mangdato
ſolũmõ ꝓ eo ꝙ ipſi hoc pᷣceperũt.qꝛ ibi ꝓ
pꝛie eſt cõtemptus. Aut quãdo nõ repu/
tant᷑.nec fit vis de pꝛeceptis eoꝝ. acſi ip/
ſi hocnõ Bcepiſen. 1 hoc nõ obeditur
NONDuãdo tamẽ trãſgreſſi

randũ ·ſpecialiter inter reli
Judicare aliũ firmit᷑ eſſe malũ erga deũ ⁊·

ipſis ſunt talia ꝙ qcunq; mõ ipſa nõ pñt
by fieri.nec ꝑ bonã intentõʒ nec alio mõ

Et ibi pᷣt bñ ꝓ certo iudicari ꝙ ſunt mala

⁊ ꝙ alter malefecit. Si oꝑa ſunt indiffe
rentia.vel talia ꝙ pñt bene ⁊ pñt male fie
ri.iudicare p certo ꝙ mala ſint. niſi aliter

ꝗppareat/eſt peccatũ moꝛtale.qꝛ tamcito

ñ fieri poterat bene. In hoc tamẽ ca/

immo citius iudicari Fndoctt malũ
ſu ⁊ in alijs /haberi pñt ſine moꝛtali pctõ

alique ſuſpitiões ⁊ iundicia leuia.quanq

bonü ſit eas cauere Et caueri debet bene
ne in tali caſu quis malũ loquat / aut dif/
famet alium/ꝑ tales leues pſumptões. et
ſpecialit᷑ in affirmãdo eas plus iuſto.aut

cõtra bonũ alterius. Sicuti ad faciendũ
moꝛi hoĩem.Ouenit certiſſimũ habere iu
diciũ.⁊ ſimilit᷑ in exulando ſiue relegãdo

extra patriã hoĩem. vel in auferendo ſibi

bonã ſuã famã notabilit᷑. In ꝑuo tamen

dãͤno nõ eſt tale piculũ. coõm ea que

hic ⁊ pꝛiꝰ antea dicta ſunt/ſciri pᷣt qñ ha/

bere dedignatiõem de pꝛoximo/eſt pctm̃
moꝛtale aut no ⁊ etiã ꝑ ea que dicẽt de in
nigdia ⁊ ira ¶ Et ſciendũ ꝙ iudicare ſuos

ſuperioꝛes.multo peius eſt/qᷓ; de alijs

is ſupioꝝ eſt pctm̃ꝛ q̃le
Vntemptꝰſeu deſpect ſupꝑio
⁊ ꝑ hoc non obedur/ eſt ſpẽale

qñ excerta ſciẽtia fit trãſgreſſio
v ſuoꝝ ſupioꝛũ/pꝛincipaliterꝛ

7

raſgreſſio fit mandotoꝝ a
ſuꝑioꝛibus datoꝝ/pꝛo aliqua fragilitate

aut pꝛo alia cauſa:nõ eſt hoc nominãdũ

peccatũ ꝑ contẽptũ.Et hoc valde cõſide
lit ligioſos. ⁊ gene
raliter erga om̃ia pꝛecepta facta ꝑ hoĩes:

nõ p deum ſine medio. Sepe enĩ tranſ/

gredi oꝛdinatiões eoꝛum ⁊ regulas/non

eſt peccatum moꝛtale Et dicere aliter / eẽt
nimis durum.Sed tamẽ quando contẽ

ptus accedit qualis dictus eſt / non erit
excuſatio moꝛtalis peccati. ¶ Hoc in lo/
co ſcire debetis/ ꝙ non tenemur obedi/

re ſuperioꝛibus noſtris / niſi in caſibus

in quibus / ipſi ſunt nobis ſuperioꝛes.

petm̃ ſupbie.Et eſt ſ moꝛtale kns

Ein
Cumt

faliter.
porett
doloꝛhn
domnü
goinode

itervol
N
eltmor
deglten
Ouia⸗
cuena
chehu⸗
nüyen
noa
clitheelo
gödn
Nfunen
ecſane
ngdde
fomite

Uopem

nopft
Nond
hungl
tiffe,
twlefe
Hliälte
umnen,
lömali
lameca⸗
lipa

guni;

halbene
adi⸗
nniede
inſo an
lonnei
hoborin
elpich
Mbſbi
onnen
mage
frcin
ockpen⸗
Näden
naarſus
eali

ieſio
ipaltent
iip
onorep
r iſp
bohecir
nandove
uflin
Gonmil
is lt
nohis
Laimnc
Ns non
ini
uncocone
Alronct
er⸗
annrotei⸗
inaibi

ſpon⸗

4

Conli

AIma. Qñ innidia eſt peccatũ ⁊ quale⸗

HBenialium ⁊ moꝛtaliũ

et in qᷣbus dei oꝛdinatõe aut noſtra volũ
tate/nos eis ſummiſimꝰ. Quia ſi es me

us pᷣciperet ingredi religionẽ.ego niſivel
lem nõ facerẽ.niſi publicũ feciſſem pctm̃
ꝑ qð hoc meruiſſem. Similit᷑ dico de ab
batibns.De dñis tꝑalibo.De pr̃e ⁊ mfe.

gerato ſepti

2 4 E=

Nuidia de ſe eſt peccatũ moꝛtale quia cõ

no ? gandet de malo.
dũ eſt ꝙ inuidia aliqñ ſurgit ex motione
naturali.quẽadmodũ aliqͥ ex natura ſua

coꝛrupta.ſunt inuidi.ſicut videmꝰ int᷑ ca

7

tus inuidie nõ eſt peccatũ.qꝛ nõ eſt in no
ſtra ptãte.Et ſiliter dico de ĩbus moti/
bus q̊s a natura habemꝰ. Et hoc intelli/⸗

gendũ eſt qñ conſenſus nõ iungi᷑Se

cundo inuidia ſubꝛepit ꝑ deliberatiöem
quandã.nõ tamen ꝑfectã nec plenam ſeu
cõpletã Et hec appellat᷑ pꝛimꝰmotus.qñ
nõ aufert᷑ qcito qͥs facere poſſet.quanq;
auferat᷑ anteq; habeat᷑ plenus cõſenſus ⁊
incipit diſplicere.⁊ hec nõ eſt niſi veniale

pctm̃ Et ſimiliter eſt in om̃i peccato gene

raliter. ertio doloꝛ de bono alterius
poteſt cõtingere ſine innidia.videlicʒ qñ
doloꝛ hmõi iõ eſt.qꝛ tale bonũ euenit ad
damnũ alterius bone ꝑſone.aut populi
qui nõ demeruit.vt ſi malus hõ.habeat

Poſren grandẽ:ꝑ quam mala faciat/põt

r triſticia p eo ꝙ talẽ habet ptãtem.
¶ Quarto doloꝛ ille de bono alteriꝰ acci

dit ex volũtate deliberata ⁊ certa ſcientia

ſine cã bona.⁊ hec eſt ſemꝑ pctm̃ moꝛtale
ſPer hoc bñ poſſumꝰ ſcire qñ detractõ
eſt moꝛtale pctm̃ aut nõ Detractõeʒ dico

de altero male dicereꝑ odiũvel inuidiam
OQuia maledicere de alio.p fine bono/ad
cauendũ ne faciat malũ.aut ꝓ eius coꝛre/
ctõe.aut cã officij facere vel dare teſtimo/
niũ veritati.nõ el petm ſi alia mala volũ
tas nõ admiſceat᷑. Etſi hoc fit ſolũ pꝛo fa
cilitate loq̃ndi.ſicut ſepe ↄtingit.⁊ malũ

qð ð/nõ cedit ad magnũ dãnũ alterius/K

vel fame ipſiꝰ/pctm̃ eſtveniale.Sʒ tamẽ
dãanũ poſſet eſſe tale/ꝙ facilitas loq̃ndi ñ
excuſaret.Quia cauẽda eſt leuitas dicẽdi
qñ ad damnũ grãde alterius cedit.Lõ
foꝛmiter videre poſſumꝰqñ deridere alte/
rũ aut maledicere.pctm̃ eit moꝛtale.autñ

. .

traria eſt charitati.qꝛ de bono dolet alie/
mẽ cõſideran

nes.Et ſimilit de alijs vicijs Et talis mo

ſm malũ qð inde venit ⁊ intentõem faci/

entis/⁊ irã quã alter inde ſuſcipit.aut po

teſt reciꝑe veriſimiliter aut ratõnabiliter

Conſideratio octa

ua Quando ira eſt peccatũ ⁊ quale.
ira eſt deſideriũ vindicte ⁊ male vo/
ium. Tunc ſicut in pᷣhabitis ita et

hic de
bonã cãm ⁊ ad bonũ finẽ.qð fit/qñ quis

iraſcitur ꝓptervicia/nõ qutẽ cõtraꝑſonã.
Et ſic etiã iraſci debemꝰ cõtra ꝓpꝛia vicia

⁊ cõtra aliena quilibʒ iuxta ſe ⁊ ᷣm ſtatũ

ſuum.ſicuti iudices q debent punire ma
los de ſuis malefactis.Et qlibet tẽꝑe ⁊ lo

co debet ſe opponere aduerſus mala q̃ vi/
det fieri/ſiue ꝑ pꝛeces ſiue ꝑ bonas exhoꝛ
tatõnes.aut ꝑ ſies modos.
non eſt niſi ꝑua aut nulla affectõ amoꝛis

erga aliũ.vti qñ nõ deſiderat᷑ ei nec bonũ

nec malũ /t eſt hic defectus aut diminutõ
charitatis. Nec eſt pctm̃ moꝛtale niſi qñ

ꝓrximꝰ videt᷑ ĩ extrema nccitate.qꝛ tũc ad
iuuadẽ ſub pena moꝛtal pcti ſi fieri põt
Mz ira nõ accidit niſi ex ↄplexiõe na

turali/ſic hoĩes antiqͥ ⁊ melancolici/ſunt

de ſua natura iracũdi/i⁊ ira talnõ ẽ pctm̃

ra qñq; venit ꝑ ſubitũ motũ⁊ ipfectã

deliberatõʒ⁊ nõ eſt niſiveniale pctm Sʒ

ſi venit ꝑ ↄſenſiõʒ ꝑfectã/petm̃ erit moꝛ/
tale ihilomin?ira nõ dicit qñʒ deſide
riũ vidicte/ſʒ eſt q̃dã impatietia de facto

alteriꝰ/adſq; hoc ꝙ deſideret ei malũ.hoc

nõ eſt ꝓpꝛie ira/necẽ moꝛtale pctm̃/ſiĩpa

tiẽtia nõ ſit talis ꝙ ex toto ſĩpediat rõeʒ et

oꝑatõeʒ alioꝝ bonoꝝ ¶ Vlteriꝰↄſiderã/
dũ eſt.ꝙ bñ pᷣt deſiderari ꝙ malefactũ al/
teriꝰpuniat᷑ ꝑ iuſticiã ⁊ ꝑ iudices ad H̊ oꝛ
dinatos/⁊ ad finẽ ꝙ qͥs gaudeat iureſuo
et hoc nõ eſt peccatũ/tm̃ ſe nõ admiſceat
malavolũtas/hoc eſt ꝙ nõ plus deſidere
tur damnũ alteriꝰ/q; recupare iura ſua
Et ſᷣm hocꝙ dictũ eſt/iudicari pᷣt/qñ mi
narivelvilipẽdere alterũ ꝑ iram:eſt pctm̃
moꝛtale/ aut non/ f̃m ſcʒ ꝙ; ꝑ talia facta⸗
recipit᷑ vindicta/⁊ nocet᷑ pꝛoximo ¶ Eti⸗/
am quo modo maledicere alteri ꝑ delibe/
ratõem impꝛecando et optando ei malũ
grande/ eſt peccatum. Et quo modo etiã
blaſphemare / deſpicere / ac denegare de⸗
um / et ſanctos et ſlanctas eius / cauſa ire

— *

Ra de ſe eſt moꝛtale peccatum.quia
lendi alteri/ quod eſt charitati ↄtra

ʒↄſiderari/q; qũq; ira accidit per

ra aliqũ

De cognitõe pctõꝛum

ſue/ eſt blaſphemia ⁊ villanũ moꝛtale pec
catũ.ſi ꝑſona tunc ſcit aut ſcire debet hoc
quod dicit ⁊ facit. De iuramentis dicet᷑

in ſequentibus.

acedia eſt peccatumet quale.
Cedia exſe nõ eſt moꝛtale pec/
catũ.quia nõ dicit niſi tedium

J minutio feruoꝛis charitat.
Si tediũ hoc eſt de bono ſpũali laboꝛio
ſo/ tũc eſt naturale. Natura eni refugit la/
boꝛẽ.⁊ hoc nõ eſt peccatũ.quia motꝰ iſte
nõ eſt in noſtra poteſtate.Etſi cõſentit᷑ ta
li motui/adhuc nõ eſt niſi veniale pctm̃.
Pꝛo generali quippe regula tene ꝙ ↄſen
ſus ad id quod ſolũmodo eſt veniale pec

catũ.nõ eſt niſi veniale peccatũ.¶ Sed

ſi tediũ eſt tale ꝙ ꝑ ipᷣm omittit᷑ fieri hoc.

ad quod qͥs tenet᷑ꝑ pꝛeceptũ:clarũ eſt
ut ſi tediũ eſt

ibi eſt moꝛtale peccatũ
tale ꝙ; diſpliceat etiã viuere.ac per hoc ca

dat quis in deſperatõem ſicut faciũt hi qᷓ

ſeipos occidũt.peccatũ eſt moꝛtale ¶ Pe
nes hoc conſiderari põt quãdo acedia di
cendi hoꝛas/⁊ audiẽdi miſſam/ pctm̃ eſt
moꝛtale aut nõ.Quia ſiquis tenet᷑ dicere
aliquid ꝑ pꝛeceptũ aut ꝑ votũ/ꝛ ꝑ acediã
omittit/peccatũ eſt moꝛtale. Si tñ pars
dimittit᷑ vel omittit᷑ parua.vel ſi fiant ali/
qui leues defectus/ꝑ hoc ꝙ nõ bñ atten/
dit᷑t non opoꝛtet dicere ꝙ ſemꝑ ſit moꝛta
le peccatũ Et q;nis bonũ ſit attendere.ta

men ſiqᷣs de certo ꝓpoſito non impeditſe
ab attendẽdo:faciẽdo aliquid qð totalit᷑
auferat intentõem /ſiue hoc fiat ꝑ cogita/

tõem/ſiueꝑ opus:nõ opoꝛtet reincipere.
nec eſt moꝛtale peccatũ q;uis alio cogite
tur. Sed ſi ꝑ certã deliberatõem in dicen
do hoꝛas/ qͥs ꝑcipit ſe impediri ab atten
tiõe/⁊ ita vult remanere. ita ſe impediri⸗

cogitur reincipe.quia ſicſoluẽdo nõ qͥta/
tur quis.qppe quia tollit᷑ bonũ pꝛopoſi/

tum qð npeincipio habebat ad ſeruien
dum deo ¶ Eſtq; ſciendũ ꝙ; quelibet ꝑſo

na xpᷣiana/de ratõnabili etate / debz audi

re miſſam dñicis diebus ⁊ feſtis pꝛeceptꝭ
niſi habeat excuſatõem ratõnabilem. vᷣm
oꝛdinatiõem et conſuetudinẽ patrie.vbi
ipſa eſt ⁊ quam pᷣlati volunt ⁊ oꝛdinant/

ſufferüt vel permittüt

Duado

boni ſpuͦalis.ſicq; nõ eſt niſidi

delſiderãt᷑res nõ neceſſarie ⁊ ſup

quaricia eſt peccatũ ⁊ quale.
Varicia eſt inoꝛdinatus appe
titus habẽdi aliqͥd. Et fit hoc
AANgquãdoq; in retinendo.q̃ndoq;
in adꝗrendo.quãdoq; in deſiderãdo.
¶ Aliquid deſiderat᷑ quinq; modis
Pꝛimo bonũ alterius.⁊ taliter ꝙ; auferre
tur ſi fieri poſſʒ.⁊ ibi eſt pctmi moꝛtaleqꝛ
eſt furtũ cogitatõis ¶ Becũ do deſidera
tur aliqð illicitũ.ꝑ certam ſciam ⁊ delibe
ratõem ↄpletã.vtiſcʒ aliquis nõ dignus
deſiderat pꝛepoſiturã.aut eſſe iudex.de q̃
ſentit aut ſentire debet ꝙ; ad hoc eſt indi/
gnus.⁊ ibi eſt moꝛtale peccatũ ¶ Zertio
poteſt appeti bonũ alteriꝰ vel res nõ lici⸗

Conſi. xX Quando

ta/ꝑ voluntatẽ nõ abſolutã.ſed ſub cõdi

tione expᷣſſavel intellecta.vt dicendo:vel
lem hocvel hoc/ſi poſſem habere abſq; of

fenſione dei/ aut ſine damno alteriꝰ. vel ſi

eſſem dignus Et hic nõ eſt peccatũvel eſt
veniale peccatũ. Nec opoꝛtet ꝙ ſemꝑ co/
gitet᷑ conditio.ſufficit ꝙ ſubintelligatur
Eſt etiã intelligendũ ꝙ; ꝑ tales optatões
aut deſideria/non omittat᷑ fieri hocꝙ qͥs
facere tenet᷑ de bonis alibi.⁊ ne generent
in coꝛde mali motus.q poſtea auferri nõ
poſſint.ſicut cõtingit in iſto peccato aua
ricie.⁊ plus in peccato luxurie.qꝛ ĩ talilxca
ſu poteſt eſſe moꝛtale peccatũ Blurts
uitates
ꝑ deſideriũ nimis ardens.⁊ tale ꝙ mens
impedit᷑ totaliterad cogitãdũ de ꝓpꝛia ſa

lute. ⁊ ibi eſt cupido vel ſolicitudo peſſi/

ma/q eſt in euangelio ꝓhibita.⁊ eſt pctm̃
moꝛtale. ¶ Duinto deſiderat᷑ ꝑ amoꝛem
nimis magnũ nec tamẽ talem ꝙ qͥsvellet
offendere vel omittere ad cogitandũ dep
ꝛia ſalute ⁊ ibi ẽ pctm̃veniale.Et poteſt

amoꝛ ſic eſſe temꝑatus/qꝙ nõ erit peccatũ

immo meritũ ſᷣm bonũ finem intentũ
lugricia in adq rendo eſt multis mo/
is ¶Adqritur enĩ aliquãdo ꝑ iniuſtici
as ⁊ fraudes ⁊ vias illicitas ⁊ ibi eſt pec/
catũ moꝛtale.qᷓndo ars qua adqritur / eſt
peccatũ moꝛtale.ſicuti in ꝑiurando.aut
tranſgrediẽdo mandata dei. ſicuti eſt de
ſtultis mulierculis.vti eſt de vſurarijs.et
falſis mercatoꝛibo q mentiũtur.⁊ iurant
ſuas merces alias eſſe q; ſint.vti in ludis

pꝛohibitis Queadmodũ etiã qũ omitti
fieri debitũ dieb dñiq de audiẽdo miſſã/⸗

ſcunt

tine
ncd

utp

Ariſn
bi ſe

iul
ttoꝛe⸗

cnct

ſarum

dume

Unto

doii
ſebue

audae

(Atin
lyſi
ſlit
en

Mct
ſeſch
lunt
fe
coni
ip
ſuun
trere
1aleer
Mben

CdU
pol
dig
tur.
ſup
ſem
ino:
deſi
pote⸗

wol

kfuce
föͤnen
hlide
ſoͤoee
(llor
glign
dehie
tem:
advi

piti

Pecca

De cognitione peccatoꝛũ

52
qu pꝛo mercãdo. niſi aliud excuſet.vti eẽ po us in piculo moꝛtis/nec videt᷑ qũo ei ſuc
mnupe teſt in aliq bus caſib. ¶ Adqhritur aliqñ currat᷑ ꝑ aliũ.Tunc eni tenet᷑ quis occur/
Ufto⸗ ꝑ media que nõ ſunt niſi venialia pecca/ mrere ſub pena peccati moꝛtal/⸗ ſi facere po
toihtog ta.vt ꝑ verba ocioſa ⁊ iocoſa ⁊ mendacia teſt ſine ꝑiculo tali in quo alter eſt/ quod
daico. ad riſum dominos ꝓuocãtia.et poteſtee nominat᷑ extreme neceſſitalis.
ods ibi ſepius veniale dũtaxat peccatũ. Etſi 4Z Anuſi Aop, ti NV 5
Tponſer. aliqui facerẽt ſicut fiſtulatoꝛes aut iocu/ äs IIO. XI
nornieg latoꝛes aut ſicut qui ſimilia exercẽt/ad lu Quando gula eſt peccatũ et quale.
odeſigern crandũ vite neceſſaria quia aliã artẽ non AUla eſt deſ ideriũ aut appetitꝰ
ntdelbde ſciunt:nõ auderem dicere ꝗ' eſſent extra deoꝛdinatus.in manducando
ndignus ſtatum ſalutis. Quia domini/ad auferẽ Et eſt de ſe veniale ( Et pᷣCᷣteue
nr d⸗ dum eoꝛũ melancolias que eis ſuxynen mnire quinq; modis. Aliqñ ap/
oectind⸗ unt occaſiõe magni oneris quod poꝛtãt petitus eſt ſolũ ex natura.quãdo natura/
fiCenon capiũt inde ſolaciũ⁊ deductõem in talib liter deſiderat᷑ manducare ⁊ bibere.qñ fa⸗
Arnolc, rebue ⁊ aliquãdo etiã ppłs ¶ Hic poſſet mes aut ſitis habet.et in hoc nõ eſt pctĩ
ſtſibci audacter ſermo fieri de mercãtijs qñ pec· nec in delectatõe que naturaliteſt in ma/
hencunt cat᷑ in eis: quãdo nõ⁊ de modis cõmittẽ Ido. quia hoc non eſt in noſtra ptãẽte
äl di vſuras.ſed cauſa bʒeuitatis trãſeo ila ¶ Dcdo vltra deſideriũ hoc/iungit᷑ qñʒ
lenci ſaciliter/ad pnñs (Anaricia eſt in retdeſigeriũ voluntariũ ⁊ placentia in dele/
H nendo.qꝛ ſi retinetalienũ ſciẽter ⁊ conta ccatõne.⁊ ibi eſt pecatũ veniale ¶ Zertõ
l placitũ eius cui res illa eſt. taliter ꝙ ſi ip quãdo fit tranſgreſſio alicuiꝰ mandatoꝝ
intign ſe ſciret / non ſibi placeret / ⁊ nõ habet vo / deivel eccleſie. ſicut ieiunioꝝ ſtatutoꝝ/ꝑ
— luntas reſtituenditꝑe ⁊ loco. Sed ſi re gulam ſine cauſa rationabili.Oñ tñ pſo/
nhts talis eſt? iſtiuſmodi hoĩs/ certã habeo na grãditer ſe grauaret in ieiunãado ſcʒyel
confidentiã ꝙ ille cui res eſt / nõ haberet ¶ ꝓpter ei ſenectuteẽ / vel infirmitatẽ/ aut ni
en diſplicentiã ꝙego haberẽ. ⁊ me cum illa miã iuuẽtutẽ aut pꝛopter laboꝛẽ q̃ eſt ei
leni iuuarẽ. Vel ꝙad pnñs nõ habeo cõmodi vtilis⁊ neceſſariꝰ vel qꝛ nõ habʒvñ paſca
Mg tatẽ reſtituendi ſine aggrauatoõne magna tur vna vice. aut qꝛ babet infantẽ quem
unt T alter de hocnõ damnificat᷑ granditer. et lactat ⁊ nutrit. In caſibo iſtis ⁊ ſimilibus
Murto habeo volũtatẽ reſtituendi tꝑe ⁊ loco ibi nõ tenet᷑ ꝑſona ieiunare. ĩmo peccaret ali
knitues nÿõ eſt in retinendo petm̃ moꝛtale. ¶ Se quddo ſi ieiunaret.quia aliqñ auarzna
ecymens cundo retineri poteſt id qð neceſſariũ eſt turã ſuã ⁊ cõplexionẽ nimis:¶ Quarto
egiaſ pꝛo ſe ⁊ pꝛo ſuis ſᷣm ꝙ reqͥrit᷑ad ſtatum ꝰ quãdo tale placitũ habet in manducãdo
do heſi dignitatẽ ⁊ alia que iuſte exercent᷑ ⁊ habẽ ꝙ pꝛeponit᷑ diuino amoꝛi.hoc eſt dictuʒ
ackpon tur. ⁊ bic nõ eſt peccatũ. ¶ Tertio retinek potiꝰ fieret trãſgreſſio mandatoꝛũ dei⸗/
narnoren ſuꝑflua ⁊ que nihil pꝛoficiũt ad neceſſiia q; ꝙ abſtinereta manducãdo.⁊ ibi ẽ pec/
ncerclt tem ⁊ ad ſtatũ hoiĩs / ⁊ ibi ſepe eſt peccatũ catũ moꝛtale. ſicut ſi aliquis pꝛopter ſuũ
Gtmnolde⸗ moꝛtale ⁊ ſpecialit᷑ qnãdo hoc fit ꝑ ards guloſum mãducare.vult raꝑe alienũ.aut
1e Etpor deſideriũ hñdivel adqͥredi/qð ſatiari nõ nõ vult ire ad eccleſiã quãdo ad hoc tene
Hantparti poteſt. Et huiꝰ ſignũ eſt ꝙ plus eligi᷑ tur aut qñ ſcienter omittit facere aliquod
imcnni ſes putreſcat⁊ vaſtet/qᷓ; ꝙ tradatad vſu, mãadatoꝝ dei/ pter nimiã ſuã replettõem
nulns no⸗/ ⁊ fructũ Sed tamẽ amoꝛ retinendi talia aut inebꝛiatõnem¶ Et hic ſcit᷑ qñ ebꝛie⸗
vpininfia nõ neceſſaria poteſt eẽ ita ꝑuus.ꝙ nõ erit tas eſt pctm̃ ⁊ q nõ. Quia ſi qͥs cadit in
bicet pe⸗ niſi peccatũ veniale. Et ſpecialiter ſi ic ebꝛietatẽ foꝛtuitu.ꝑ potatiõeʒ maioꝛẽ qᷓ;
enmun ct nõ occurrat vel cõpareat pauꝑ q ſit in ꝑ᷑ ſit rationale/vel foꝛtius vinũ q; putauit.
mmdo. an culo moꝛtis / niſi ei ſuccurrat᷑.qꝛ tũc tener peccatũ eſt veniale. Si autẽ pſona bene
ſantict d aliquis iuuare pximũ tam de ſupfluis pcipit ⁊ vidit ⁊ ſcit malũ quod accidit ex
ſurmmnsst de his que ſunt neceſſaria ad ſtatũ.nõ au inebꝛiatõne:⁊ nihilominꝰ ꝑ guloſitatem
nrürn tem de his que ſunt neceſſaria ſimplicir inebꝛiat ſeſcieter / ipſe peccat moꝛtaliter.
ntimnlets ad victũ. quia melius debeo meamareeet Et ſimiliter facit ille qͥ aliũ ꝑ maliciã ine
lcfonint yitã meã q; alteriꝰ Et ibi data eſt genera bꝛiat.aut ꝓ inebꝛiati malo ſcʒvel ad deci-
lonii regula/qñ dari debʒ elemoſina ſub pena piendũvel ad infamãdũ ¶ Eſtq; conſide

peccati moꝛtalis.tũc ſcʒ/quãdo videt᷑ ali

rãdum ſi ꝑſona tenet᷑ ꝑvotũ aut ꝑ Fn⸗

niale / nõ eſt niſi veniale pcim̃. ¶ Lertio
poteſt haben cõſenſus dapus carnale⸗
emꝑ peccatũ
ale uarto aliqñ nõ ſolũ tenetur
mala volutas in coꝛde.imo etiã nutrit iꝰ
ſa a foꝛis in videndo⁊ loqndo vel tangen
do ſe vel aliã ꝑſonam. ⁊ ibi ſp eſt moꝛtale
petm̃.ſicutivolũtas ex qua ſeqt opus.eſt
pctm̃ moꝛtale Ecce videtis quot peccata
moꝛtalia fiũt ſepe / quãdo tenet᷑ mala vo
luntas:⁊ ſpecialit᷑ in choꝛeis ⁊ in alijs io/
cunditatib ſeculi. Alit᷑ dicẽdũ foꝛet ſwi nõ
habeat᷑ mala volũtas ab intus.qꝛ videre
pulcritudinẽ mulierꝭ/fieri poteſt ſine pecc
cato:vel ꝙ nõ erit niſi pctm̃ curioſitatis.
Debet etiã cauere ꝑſona.feĩiam dico/oñ

De cognitioe peccatoꝛũ

rale pꝛeceptũ ecdeſie.aut ꝑ penitentiã/ ie
iunare.et accidit ſibi vnũ aliqð de ſupꝛa

memoꝛatis impedimẽtis/ ꝑ que grauare

tur / bonũ eſt ꝙ petat conſuiũ de non leiu

nando a ſuo pᷣlato.vel ad minꝰ a ſuo cura
to.aut ↄfeſſoꝛe.ſi cõpetenter fieri põt ⁊ re

uria eſt peccatũ et quale.
WVirxuria de ſe eſt cõtra madatũ
I dei.Et fit multis modis Quia
aliqndo nõ eſt niſi in pꝛio mo

niale. qꝛ con

oꝑe luxurie qð eſſet petm̃ moꝛtale.⁊ ibie
pctm̃ moꝛtale.Et ſur accidit in alijs pec/
catis.vti aliqs poſiet tantũ delectari ĩ co/

gitado quo ſuꝰ inimicus haberet magnũ
liter poſito ꝙ hoc maleficiũ nõ vellet face

re ſuo inimico.Sil perſona pᷣt cogitare

de delectatõne quã habet illi q peccant ꝑ
luxuriã ⁊ in hoc habere bñplacitũ ꝑ deli
beratõem pꝑfectã/ꝙ peccabit moꝛtalit᷑ po
ſito ꝙ nolit tale op?facere. Alið eſſet ſi qs
acciꝑet delectatõem in his q̃ de ſe nõ ſunt
niſi veniale pctm̃.qꝛ ↄſenſus in pm̃ve
enio

rmm matrhonii albieit

det cauſam peccãdi alteri ꝑ viſum.aut trã

ſitũ ſuũaut ſermonẽc᷑.aut tactũ.qꝛ ibi eẽt
pctm̃.poſito ꝙ nõ vellet peccare carnalit
quia etiã caueri dñt ꝑicula que eueniũt ꝑ

malos motus/q inde exurgũt.¶ Quito

cogitari pᷣt de pctõ carnis ad cõfitendum
vel ad cauendũ.vel ſolũ ꝑ cõditionẽ.dicẽ
do ſi nõ eſſet ↄtra mãdatũ dei/talis res fi

Entiri ad dànum magni alte /
tiri per iocũ aut advtilitatẽ ſuã
dvel alterius/ſine damno altertiꝰ
eſt peim veniale. ¶ Et ſeiendũ ꝙ bñ põt

tu cogitatõis.⁊ ibi eſt ꝑm̃ ve lale. Ette 4
a veritas ſine mẽdacio et ſine

onſenſus nõ eſt pfect/ ¶ DC
p̃t haberi cõſenſus ad delectatõeʒ qᷓ eſt in

1
. P
õo
„

eret aut talis.⁊ ibi ſepe nõ eſt pctm̃.vel ſi
eſt niſi veniale. Sʒ tñ ꝙ caueat᷑ malꝰ con
ſenſus ↄtra mãdatũ dei.⁊ ꝙ talis cogita/
tio nõ inflãmet ſe nimis De hoc pctò ſcri
pſi diffuſius alibi in vno tractatulo no/

minato ſpeculũ animne

ℳ—.

—–

endacio ⁊ quale peccatum eſft.

ri/eſt peccatũ moꝛtal

celari ali

ſicnt faciũt qͥ inſidias aptat

— .

De iuridoꝛ quando eſt moꝛtale.

moꝛtale. ſiue ĩ reb ſerijs. ſiue in iocis Sʒ
ſi ꝑ inaduertẽtiã ant facilitatẽ loqndi pe/
ierat/ pt eſſe veniale pctm̃.quãq; mala cõo
Ibi vides q; grãde malũ eſt aſſueſcere ſe
iurationibo. Et accipit᷑iuramẽtũ ad intẽ
tionẽ eiꝰcui fit. ⁊ fn vſum cõem intelligẽ
di qꝛ qͥ arte iurat falſum.arte periurat.Et
qᷓntũ ad iuramẽtũ de futuris / ꝑſona ſtati
ꝑiurat tũc cũ hʒvolũtatẽ firma/noõ implẽ

di. vel quia nõ complet de faco.

Conſideratio xx

De coꝛrectõne fraterna.

lis pcti/coꝛrigere bonis ſermo

nõ. Sʒ ſi eſtimat᷑ ꝙ nihil ꝓficiat᷑.⁊ ꝙ foꝛ⸗

te peius ſaceret vel ꝑſeqret vel odiret᷑ is q
talẽ inſtrueret.tũc nõ tenemur ꝓximũ coꝛ

rigere.niſi ſimꝰiudices.vel pblica officia

pctõ. Sʒ tñ om̃e mendaciũ / eſt malum ?
el⸗erabuſns loole oꝛdinata ẽ ad
oc manifeſtandũ qð eſt in coꝛde.⁊ pꝛici
paliter ꝓpter hoc.qꝛ ſi daret᷑licẽtia mẽtiè/
di ſine pctõ/deſtrueret᷑ tota fiducia ſocie/
tatis qꝗᷓ eſt inter hoĩes.qꝛ neſciret᷑ qñ veri/
tas diceret ⁊ qñ nõ exqͥ mẽtiri poſſet lici
te in aliq̊ caſu.Quãtũ ad oꝑa bñ põt fieri
aliqd ad aliã intẽtõeʒq; ad eã ad quã acci
piũt vidẽtes:ad celãdũ ſe in certis caſibb.

rare falſum ſciẽter. in oĩ caſu eſt pcmſũ̃

Os tenemur ſub pena moꝛta-
nib yel aliter / noſtrũ primum
qñ ſcit᷑ ꝙ maleſacit.⁊ certũ tenet ꝙ ꝑ illaʒ
coꝛrectõeʒ qᷓ ei fiet ipſe ſe cõtinebit.⁊ alit᷑

ioaabe
cqre
ſcentn
ludci
dunae
etue
luracs
aqhe
eifax

npofela
dipitfn
igegie
noih.
nnlac⸗
i
tüdinte
nnnlie

1

oretr

1

nuim

HBWenialiũ er moꝛtaliũ

habentes.qꝛ eſto ꝙ malefactoꝛ iraſcatur.
aut nõ.ipᷣe eſt puniẽdus.nniſi eſſet ꝙ foꝛſi

etiã hoc qũ puplica ſunt peccata

bet cõſcientiã de aliq̃ᷓ ꝙ ſit pec/

cũq; res illa ſit nõ mala Sʒ tales falſe cõ

ter quaſdã faciles dubitatõnes que habẽ
tur ⁊ qs nõ eſt facile auferre qũʒ/nõ opoꝛ

tan pꝛopter hoc/ maius malũ adueniret
reipublice et bono cõmuni.Et intelligit᷑

Oôſideratio XxyI

Oñ facere cõtra cõſcientiam / eſt peccatũ

—

Vecunq; ꝑſona que firmã ba

catũ moꝛtale.⁊ in illa cõſciẽtia
oc facit/peccat moꝛtaliter/quantũ/⸗

ſcientie ſepe refutari debent.et auferri ad
iudiciũ magis ſapientiũ. Et eſt intelligẽ
dum quod ↄꝛ/ de cõſcientia firma. qꝛ ꝓp /

tet ꝙ hoc qð dictũ eſt/habeat locũ.exq̊ͥ ha

bet᷑ foꝛtioꝛ conſcientia ad contrarium.

Colideratio xVII

b malis / min? eſt eligedum.
NVotienſcũq; p ſuũ factũ aliqs
cadit in tales laqueos/ ꝙ effu/

gere nõ poteſt abſq; peccando.

Nciat id qð deſeeſt peius. Qnẽadmodũ
ſiqͥs iuraſſet occidere aliũ.ipſe debʒ nõ te
nere ſuũ iuramentũ.⁊ nõ occidere alium.

Et ſimiliter dico de om̃ibus iuratöibus

et de om̃ibo minis.pmiſſionib ⁊ votis ꝑ
que peius fieret ea ſeruando qᷓ; omittẽdo
pꝛopter ſuꝑuenientes caſus foꝛtuitos.vł
quia facte ſunt ſtulte ⁊ impꝛouide.

Oſiderato xVIII

Quãdo ignoꝛãtia eſt peccatũ ⁊ quomõ.
Gnoꝛãtia accidere pᷣt/ aut ꝑ negligentiã
non volendi apponere laboꝛẽ ad ſciendũ
id qð debet ſciri.aut ad finẽ ꝙ liberiꝰpec/
cet᷑ ⁊ iocundiꝰ. Et iſte ignoꝛãtie nõ excu/
ſant pctm̃.ĩmo aliqñ grauiꝰefficiũt.Alia
ignoꝛantia qñ qͥs fecit ſuã diligentiã ſᷣm
ſtatũ ſuũ ⁊ ſuũ intellectũ ad ſciendum id

qð ſciẽdũ erat/⁊ tñ nõ ſcit totũ hoc qð ex

pediuit ſciri ad ſuũ ſtatũ.Et talis ignoꝛã

tia/excuſat ex toto pctm̃.ſicut ignoꝛantia
facti. Si aliqͥs putaret mãducare piſces
in ſexta feria/⁊ dant᷑ ei carnes in ſimilitu/
dine piſciũ.talis mãducãdo nõ peccat.ni
ſi aliter ſciat Et ſir in pluribo caſibus.qꝛ

tũc debet omittere ⁊ cauere/ne

—

ignoꝛãtia de ſe nunq; eſt peccatũ.ſʒ negli
gentia ⁊ ↄtẽptſciẽdi/facit peccatũ.

.

Deconfeſſione multa document.
DVs tenemur ofiteri poſtqᷓ pec
cauimꝰmoꝛtaliter/tantũmõ in

Lonſideratio XIXX

52

aſibus que ſequũt᷑. Videlicet
ynag vice in paſchate ppter oꝛdi
natõem eccleſie. Scðo quãdo recipi de/

bet ſacramentũ euchariſtie.⁊ ̃ᷣm quoſdãa
omia ſacramẽta.baptiſmo excepto.Ter⸗
tio quãdo quis eſt in periculo moꝛtꝭ fᷣm
veriſimilẽ cõiecturã ⁊ humanã dubitatõ
nẽ.ſicuti in ꝑiculo grauis ĩfirmitat.aut
belli aut maris Quarto qñ habet᷑ↄſeſſoꝛ
qui abſoluere põt de peccatis.⁊ putat᷑ſi/

ue credit᷑ꝙ nunq; habebit᷑.niſi foꝛte nũc.

vt accidere pᷣt in caſiba pꝛelatis reſeruatꝭ.
Quinto qñ firmã hʒ qͥs conſciaʒ quã nõ
deponit ꝙ debet cõfiteri. Et eſt hoc intel

ligendũ qñ haberi põt pꝛeſbyter talis qͥ

poſſit abſoluere.⁊ qui nõ ſit qui cõfeſſio/

—

nẽ reuelet. nec hoꝛtet᷑ confitẽtẽ ſibi ad ma
lum faciendũ.Quia in tali caſu fieri debʒ

acſi nõ haberet᷑ tal ſacerdos.etiã ſi eẽt ipᷣe

ꝓꝛius curatus.Et q;uis materia iſta de
confeſſiõe ſit bene vtilis ad diu tractãdũ:
tamẽ ego bꝛeuit᷑ trãſeo/ dicẽdo de ea que

ſequũtur ( Pꝛiĩo de pctõveniali nemo te

net᷑ confiteri:qᷓ;uis ſit bñ factũ ⁊ ꝑfectio.

Et ſimilr dico de circũſtantijs ⁊ cõditiõi

bus/q de ſe nõ ſunt pctã moꝛtalia Itẽ

celari dðʒ pctm̃ alteri in confeſſione/ſicut

confitẽs vellet ꝙ celaret᷑ ſuũ pctm̃⁊ nõ de
bet obediri cõfeſſoꝛi qͥ hoc vellet inqͥrere.
⁊ ſpẽaliter ſi nõ ſciret᷑ bñ ꝙ cõfeſſoꝛ vellet

pꝛoficere alteri ⁊ nullo modo nocere. ſiẽ

fit qñq; ad trahendũ alium a ſuo pctõ ſin
gulariter extra confeſſionẽ.niſi foꝛte ĩ ca⸗/
ſu quo ꝓpꝛiũ petm̃ dici nõ poſſet pᷣſbitero
cuicũq;/ſine accuſando Itẽ qͥ nõ hʒ cõ
tritionẽ.hoc eſt ꝓpoſitũ ⁊ deſideriũ abſti⸗/
nẽdia pctõ.talis nõ abſoluit᷑ ⁊ debet po/
ſtea integre cõfiteri.⁊ etiã de iſta fictiõe.ſe
ſimulaſſe ſcʒ quaſi habuerit bonã contri
tionẽ.Et ſᷣm aliq̊s ſufficit ꝙ nõ habeat᷑p
ſens volũtas peccãdi Tre bonü eſt bꝛe⸗
uem facere cõfeſſionẽ· ſine faciẽdo longũ

ꝓceſſum ⁊ ſine dicẽdo longã qſi fabulam
BDufficit ꝙ cõfeſſoꝛ ſufficiẽter intelligat

hoc ꝙ cõfitẽs fecit.et ꝙ omittat᷑ id qd ad

grauitatẽ pcti non ꝑtinet. Et pel hia

ſepe confitẽtur.aduiſare debent hoc deqᷓ
hñnt ſpẽaliter oonſciaʒ ⁊ hoc ipᷣm dicere et

reſiduũ ĩ generali ⁊ bꝛeuiter.niſi foꝛte ali

ter fieret/ad hñdum conſ.liũ au conſola
tionẽ ¶ Itẽ contĩgit ; aliqs ignoꝛat de
aliqͥbo factis Vtxꝝ faciatvel non. nec etiã
ſcit vtrum moꝛtaliter peccet aut non. et

in tali caſu / poteſt confiteri ſub conditõe
dicendo. Ego dubito de tali facto aut de

mõ facti ⁊ de intentoe.pꝛo qnto ego pec/
caui ego ↄfiteoꝛ.qꝛ in cõfeſſione mentiri

nemo debet. nec aff rmare hoc deq eſt du

biũ.Lñ bonũ eſt ⁊ ſecuꝝ de talib penite
re/ac ſi quis certeſſet. Ee ſiqᷣs ſentit ſe
p frequẽter cõfiteri ꝙ minoꝛẽ ex hoc habe
at deuoiõem/occaſiõe conſuetudis/ talis

debet abſtinere ad aliqð tꝑs.Et ſiliter di

co de recipiendo ſacramẽta coꝛpoꝛis dñi
noſtri Jeſu xpᷣi Sʒ qᷣ ſe ſentit ꝓficere ex h
magis ⁊ magis/⁊ habere maioꝛẽ cõſcien
tie pacẽ/põt omi die confiteri ⁊ omni die
cõicare ¶ Itẽ nemo pᷣſumere debz ꝙ poſ
ſit aut ſciat ſe ponere in ſtatũ talẽ ꝑ diligẽ
tiam cõfeſſionũ/quin ſꝑ inueniat de pul/
uere deſectuũ venialiũ.qꝛ in ipſamet con
feſſione peccat᷑ venialit᷑. Itaq; in vacuuʒ
talis fatigaret ſe q nimis vellet de talibꝰ
delſectibus confiteri/⁊ circa eos ĩmoꝛari.
Duia etiã qͥtat᷑ hõ multis alijs modis q;
per confeſſionẽ.vti eſt dicere pater noſter
aut ꝑcutere pectus ſum.

ð

Depctis que fiũt in mercantijs.

Amercantijs caueri debẽt alique condi/
tões ſpecialit᷑. Videlicet ꝙ nihil iuretab
aliq/niſi qð tenerevelit.⁊ niſi teneatur.qꝛ
aliter ꝑiurat᷑ ⁊ peccat moꝛtalit᷑ qui ſcient
facit.Et eſt hocdura res ꝓ noſtris merca
toꝛib de frãcia ¶ Itẽ ꝙ vitet᷑ mẽdaciũ (et
ſpecialit᷑ ad damnũ alteriꝰ)in laudãdo ſu
as merces multo pluſq; iudicent᷑ eſſe lau/

dãde. Itẽ ſi in mercibo ſiue venalibo ſunt

magni defeci? qͥ ſciri non poſſunt aut ꝑci
pi/ſiue recipiẽdo ſiue tangẽdo/ nõ debẽt
celari.nec vendi debẽt acſi pᷣdictos defe/
ctus nõ haberẽt. Aliter enĩ fieret deceptõ
alterius / grãdis ⁊ aliter q; qs rõnabiliter
vellet ꝙ ſibi fieret. ¶ Niẽ ꝗ pꝛo mercãtijs
ſuis qͥs non ꝑdat ſeruitiũ dei ad qð tenet
per pꝛeceptũ dei aut ecclie.⁊ ſpẽaliter ſ̃ᷣm

patrie ↄſuetudinẽ in q̃ eſt.⁊ quã pᷣlati ſci/

unt ⁊ ſuſtinent. ¶ Itẽ ꝙ cuſtodiat bona

onſideratio xX

De cognitiõe peccatoꝛũ

fides ᷣm ꝙ merces conſtiterit ⁊ pꝛo q̃nto
vẽdi poſſint.ſaluo ſufficiẽti lucro ſᷣm la/
boꝛes factos ⁊ ᷣm tẽpus qð currit.Et ꝙ;
ꝓpter ſimplicitatẽ alteriꝰaut bonã fidem/
nõ fiat ei peius ¶ Jtẽ ꝙ nõ vendat᷑ cariꝰ
ad credulitatẽ q; ad argetũ. Hiſi foꝛte ha
bereẽ damnũ magnũ in nõ habendo argẽ
tum. Et in caſu iſto ⁊ in om̃ib ſimilibus
debet homo ſuã examiare conſciaʒ.Quia
ſi iudicat ꝙ plus diligeret ſuam pecuniã
vel etiã minoꝛẽ.qᷓ; expectare ⁊ plus habe

re/ꝓpter damnũ qð recipiet.ego teneo/ꝙ

rõnabiliter põt vendere carius/ſᷣm dam/

nũ quod ſcit aut intelligit ſe habiturum

Pꝛopter qð in multis caſiboſciri poteſt/⸗
quando erga deũ fit vſura ⁊ quando nõ.
quia intentio eſt que facit pctm̃ erga deũ
quicqͥd ſit de iudicio ad bomleg ſnover
rea ſiquis carius vendat ad credulitatẽ ſi
ue expectantiã/⁊ ꝓpter hãc cauſam / nõ vel

let ſtatim ſolui/vſura eſt ¶ Item ad cauẽ
dũ ꝑiunatões⁊ mendacia ⁊ alia pctã/ego

conſulo.ſeruari conſuetudinẽ quoꝛundã

bonoꝝ ⁊ fideliũ mercatoꝝ hoc eſt.nõ ſu/
pferre ſuas merces.ſʒ eas vendere advnũ

verbũ.Etquãdo videbit᷑ hec cõſuetudo/⸗

citius⁊ bꝛeuius emet᷑.⁊ fiet placitum deo

Coſig

4
.

Vilibet homo q habet rõnẽ et
diſcretönem / debet ꝑ expᷣſſum
credere articulos noſtre fidei.⁊
vveritates qᷓ ei cõiter pᷣdicant᷑ et
annüciantur. tam ꝑvſum ſctẽ eccleſie.vti
eſt in colendo feſta Bartcrorcsapprob
tos ⁊ ꝑ ſuũ curaiũ. eſ
olus deus in trib ꝑſonis. qui om̃ia crea
uit.⁊ qͥ habʒ iuſtũ ⁊ ſapiẽs regimẽ totius
mũdi. Et cõfoꝛmiter de alijs articulis et
veritatibus.Nec debẽt ſanplices hoines
magnas facere inq ſitões de talibo verita/
tibus.ſed eas credere humiliter. qꝛ peſſi/
ma ſuꝑbia eſt nõ velle intellectũ ſuũ ſum
mittere ad credendũ ⁊ ſe inclinãdũ / in id
quod deus pᷣcepit ¶ Cõtra hoc faciũt illi
qͥ murmurãt de hoc ꝙ deus facitvni ⁊ nõ
alteri. acſi ſit iniuſtus.aut neſciat qͥd faci
at. ¶ Contra hoc faciũt ſoꝛtilegi ⁊ ſoꝛtile

De bona figei noſtre credulitate.

ge Etſi eueniat ꝙ inimicus tibi afferatvł

mittat tibi fantaſias ⁊ cogitatões contra
aliquas veritates fidei.et tu ſentis ꝙ eas
repellere nõ potes.nõ repuies ⁊ cotemne

icuti eſt ꝙ eſt vnus

blppe
ſponio⸗
ſandad
Alnse⸗
1as dan
ſinllit
futei?
undin
Snts
iencl
ptudo
Nan

oct
age⸗
Mrh
ſente
fon
obe⸗
nien
ane
ſeie
hab⸗
lleſi⸗
deben
ſbip⸗
lleſia⸗
lorio
tnoia
loeſin
guibue
Diofeea
ſerno B

wto
hru
U
lien
egkar⸗
iſonebe
nconrg
milbus
.Oui
peunii
luhabe
inedig
ndemn
Minumm
umport
nhni.
Gei
oopr
llineſi
mnöe
unce

guorun
nöſ
ragrni
ſavoo/

nd

n C oſideratio XXII

pꝛo cõ

Benialiũ et moꝛtaliũ

eas.tantũ cura ꝙ bonũ habeas deſideriũ

et voluntatẽ credendi id quod credendcu
eſt ⁊ fm ꝙ teneris.Et iſta bona volũtas
reputat᷑ tibi pꝛo facto.et erit tibi merito/
ria. Nec hoc dico quin etiã rogare debe/
as deu/ ꝙ libereris de tali tentatõe. Et eti
am habere cõſilia ſapientũ. Quanq; fre
quẽter nõ ſit aliud conſiliũ/qᷓ; qð dixi.ſi/
cuti alia vice planiſcripſi de tentatõnibꝰ
blaſphemie Et ſicut fuit dictũ ſancto An
thonio qui aliquãdo poſuerat ſead pen /
ſanda diuina iudicia:quõ vnus eſt bonꝰ
alius eſt malus.quo tot ⁊ tanta eſt quãti/
tas dãnandoꝝ reſpectu ſaluandoꝛũ. Et
ſimiliter de alijs iudicijs dei.Et tũc dictũ
fuit ei Anthoni anthoni de te cogita.⁊ de
um dimitte cõuenire cum ſuis creaturis.
Satis enĩ ſapiens bonꝰ⁊ potens eſt/ad

faciendũ id qð faciẽdũ eſt.etiã abſq; hoc

tu doceas eũ.aut introeas ſecreta eius.

„

BVelibet pſona/ que ſciẽterſe ꝑ

ſolutioe.ipſa peccat moꝛtaliter

peniteat ⁊ confiteat᷑⁊ habeat ſuã abſolu
tionẽ ad minꝰa deo. Quod tũc fit.qñ qͥs
ab eccleſia excõicatus eſt.nec poteſt cõue
nienter apponere remediũ ad habẽdã ſu/
am abſolutõem.ita ſtatim.⁊ inclamat mi
ſericoꝛdiam a deo.Et tũc nõ eſt expulſus

habendi ꝑtem ſuã de bonis que fiũt in ec

cleſia ſancta generaliter.qnq; adhuc non
debeat intrare ad officiũ diuinũ.nec alia
ſibi pꝛohibita facere.quouſq; ſuam ab ec
cleſia habeat abſe bluroem. r deber vi⸗

tari om̃is homo excõicatus ab eccleſia qͥ
eſt noĩatim excõicatus ⁊ denũciatus.⁊ ꝑ
boc ſcitur ꝙ; ipᷣe eſt excõicatus.excepto in
quibuſdam caſibo. vti ſeruitoꝛ pᷣt ſeruire

dño ſuo excõicato.vti etiã poteſt eis fieri

ſermo ꝓ coꝛrectõne eoꝛũ. yti in caſu extre
me neceſſitatis.⁊ ſic de ꝗlijs caſib.

(Coſideratõ xxIII

O

—R—=

ſa eius audiatur.

Quod malũ facit peccatũ venia
l&Qãuis peccatũ venia (venit.

Sicuti ei dicebat fac bñ et bene babebis

õicatõe et de remedio eus

De exc

mittit excõicare/ ⁊ nõ apponit

emptu ſui pᷣlati.⁊ cũ hoc ꝑdit bo/
na que fiũt in ſancta eccłia / qð eſt pditio
hoꝛribilis.Et eſt hoc intelligendũ vſqʒqᷓ

Itari nõ debz ſacerdos in ſuis
v miſſis ant alijs officijs niſi ſit
excõicatus ꝑ ſuũ nomẽ ⁊ talis
denũüciatus Alias quantũcũq;
ſit peccatoꝛ ⁊ tenẽs concubinas / aut alia

faciens mala/quia exquo pꝛelati ſuperio
res in eccleſia dei/hec ſuſtinentö/ nemote/

. . .

net᷑ tales vitare. Etſi ſunt aliq̃ iura q̃ vi ⸗/

dent᷑ dicere eos vitandos/illa ſicvt pᷣmiſ/

ſum eſt intelligenda ſunt.Aut defecerũt?
nõ tenent/ꝑ nõ vſum.⁊ ad peius cauẽdũ
cõtra ſuos curatos/pꝛopꝛia auctoꝛitate.

alibi argius ſcripli⸗

(Conſideratio 24

acit peccatũ veniale ⁊ vnde

N

E

le nõ auferat gram dei tñ p ipᷣʒ

fieri poſſent.⁊ grandia merita que lucrari

poſſent. cruitur citius in pcta moꝛtalia.
Et vere bonus filius/ non ſolum cauere

amẽ hic nihil affirmo ⁊ excauſa. De H

vyeniüt plura magna damna.
Apꝛopter quod cauendũ eſt ? ab
ſitinendũ ab eo m poſſe. Quia ꝑ ipᷣm ad
quirit᷑ pena.⁊ ꝑdunt᷑ plura bona alia que

debet patrẽ ſuum pꝛodẽdo vel tradendo

offendere/ vnde pdat amoꝛ?ẽ patr. ſed eti

am cuſtodit ſe ⁊ abſtinet ſe facere quicqͥd
non eſt ad placitũ patris. Quãuis itaq;
in pluribo caſibo vti dictũ eſt / poſſet aligð
malum fieri abſq; moꝛtali pctõ vel abſq;

pctõ aliquo qꝛ ſcʒ adbonã intentiõem.et

pꝛopter bonũ finẽ fit.ſicut dixi in deſide/
rando laudẽ mundanã aut devolendo al
teri malũ temꝑale.nihilominꝰbonꝰ ſeruꝰ
dei.plurimũ immo plus dubitat et timet
decipi ⁊ defectũ cõmittere in talibo caſib⸗
q; in illis que clare ⁊ inanifeſte ſunt mala
⁊ que bene fieri nõ pñt.Scit enĩ inimicꝰ
ꝙ bonus dei ſeruus nüũq; cõmitteret ali/
s ſciret/ aut qð in aperto clareret

quod qð ſciret / aut qð in aperto clat
eſſe malũ.et ideo conat᷑ cooꝑire malũ ſub

vmbꝛa ſimilitudine boni. Hoꝛtatenim

qu qrere falſam laudẽ ſubvmbꝛavitan
di infamiã vel pꝛoficiendi alteri.Et inde
veniũt male iactantie.⁊vane excuſatões.
CLConſfoꝛmiter in coꝛrigendo aliũ vel inqͥ

rendo.vel deſiderãdo malũ alterius ſicut
tetigi ſuꝑius. ¶ Ecce in cõcluſione vide
tis ꝙ nihil eſt ſecuritatis in hac vita.que
nõ eſt niſi tentatio Pꝛopierea huin de

3

De cognitioe peccatoꝛũ

bemus nos in timoꝛe tꝑato cum ſpe.ſub
dei noſtri boni patris gubernamĩe? expe
ctare ꝙ ſemꝑ erimꝰin tentatõe vſq; advl/
timã moꝛtis hoꝛã.ſicut affirmat ſctã ſcri
ptura.Et ſanctꝰ Antoniꝰhoc dicit.⁊ nos
videmꝰad oculũ q̊libet die.Et hec eſt ſuf/
ficiẽs cauſa tenẽdi nos qtidie ĩ cuſtodia
noſtri.in vero timoꝛe ⁊ hũilitate.ſicutca
ptiui ſuã ſentẽtiã qualibet expectãtes ho
ra ⁊ nõ ſciũt qualis futura ſit.vel qualis
ſit. in iudicio domini ſui.

eſt pecca 4

tũ moꝛtale aut veniale.
D melius intelligendũ omneʒ
ſupꝛa dictã materiã/ accipiam

exẽplũvni regine.⁊ deũ regi ali
cui/ſpõſo eius.⁊ inimicũ traditoꝛi regis.
⁊ tentatões ad ſilłitudinẽ nücioꝝ. (Ko⸗
no ergo ꝙ regina frãcie ſit cũ rege in came
ra ſua ſicut eius ſpõſa ⁊ amica ſingularis
veniet aliqͥs gartio aut famulꝰnũciꝰ miſ/
ſus ab regis inimico/ ad loquendũ regie
ad inducendũ ⁊ inclinandũ eã vt dimit/
tat regẽ ⁊ ſe donet inimico eius. Sit pꝛo
exẽplo rex anglie.Regĩa pᷣt ſex modis aut
ſtatib ſe hahere erga nücũ qͥ querit eã de
honeſtare (Pꝛin?itat?ẽ talis.ꝙ nec ve⸗
lit nec dignet recipe talẽ Bnnciäi e req;/
rit dehonoꝛare nec audire vᷣba eiꝰ.nec re/
cipere ipiꝰdona.ĩmo faciat turpẽ.malũ et
durũ vultũ ⁊ expellat eũ foꝛis domũ ſuaʒ
turpiter. Vah de te. ⁊ vah de tuo dño. fu
ge hinc fuge.in mala hoꝛa veneris.Et q;
regina ſtati reuertat᷑ ad regẽ ſuũ ſponſum
⁊ dicat magnã turpitudinẽ⁊ iniuriã quã
ſuus inimicꝰreqͥ ſierit ad faciendũ⁊ petat
ab eo vindictã⁊ de tãto teneat ſe regina ꝓ
pius ad regẽ ⁊ firmiꝰin eius amoꝛe.ſp re/
qͥrẽdo adiutoꝛiũ eiꝰ cõtra taleg infideles
nũcios qͥs nec videre dignat᷑ ¶ Scõs ſta
tus ppᷣt eſſe ꝙ regina nõ reſutabit ſtati au/
dire talẽ nunciũ qͥ foꝛte appoꝛtat ei dona
ria ex ꝑte hoſtis regis aut aliq̃s placẽtias
habebit. tñ diſplicet eidẽ regine ꝙvenit.
pᷣdiligeret ꝙ nõ fierẽt ſibi tales pñtatões
ſeu dona.nec dicerẽt᷑ tales nüciatiões.Et
nõ recipit eas ex toto.imo conat᷑tandẽ et
nunciũ refutare. ¶ Tertiſtat eſt ꝙ regia
libent᷑ videbit talia xenia ⁊ dona ⁊ audiet
verba nũcij qͥ eã ſolicitat ad inhoneſta et

aĩam noſtrã/ comꝑando eã per

ad dimittendũ ſuũ ſponſum regẽ. ⁊ ↄſen

— —

tire ſuo hoſti.q;q; nõ vellet aſſentire detõ

nuncio in hoc qð ille ab ipᷣa petit.nec ire

de facto ad hoſtẽ regis.ſed tñ bene placet
ei ꝙ talia verba ſint ſibi dicta.⁊ tenet col/
loquiũ ſuũ intra camerã in pñtia reg cũ
dicto nũcio.Nec curat ipᷣa de recurrendo
ad regẽ/ ad petendũ adiutoꝛiũ ſuũ.cõtra
tales infideles ſuaſiones. Duanus eſt
quãdo regina ꝑ verba conſentit et facit ⁊
conat᷑ ad hoc ꝙ faciat voluntatẽ regis an
glie ⁊ recipit dona ⁊ bonũ facit vultu nũ/

cio eius ⁊ ex hoc incipit ex toto dimittere

ſpõſum ſuũ regẽ francie ⁊ dat ſeipſam ho
ſti eius ¶ Duintꝰ? ſtatus eſt qñ regina uõ
eſt contẽta ſolũ cõcoꝛdaſſe ad id qð ab ea
rex anglie petit ⁊ recepiſſe ſuũ nunciũ cũ
vonovultu.ſed etiã ꝑgit ipᷣm q̃ſitũ ſpõte/
ꝓpter odiũ quod iã cõcepit cõtra ſuũ ſpõ/

ſum.⁊ malũ amoꝛẽc.⁊ ſtultũ.quẽ hʒ ad ho

ſtem. Oue etiã nitit᷑ facere eius volũtatẽꝛ
vltronea reqͥrit eũ.ſicut gartia effronsvel
effrenis ⁊ ſtulta feia expoſita ¶ Sext? ſta

tus eſt qñ regina taliter eſt fixa ⁊ traducta

in talem ſtatuũ ſicut iã dixi ꝙ ꝑ quãcũq; rẽ
queei dici poſſit aut fieri/ ipſa tamen nõ
vult inde abſtrahi nec ꝑcuſſiõibo nec blã
dimetis factꝭ ſibia ſuo ſpõſo nec ꝑ durici
as ꝗᷓſcunq; rex anglie ei faciat in ſuo ſerui
tio.nec ꝓverecũdia.nec minis.nec ꝓ qua
cũq; re qᷓ ſibi poſſet accidere.ĩmo eſt obſti
nata nter iſtos ſex ſtatus/pꝛimꝰeſt

bonusꝛ⁊ virtuoſus ⁊ laude plenꝰ.cuſtodi

ens fidẽ regine ⁊ fidelitatẽ ⁊ amoꝛẽ eius⁊
pꝓ hoc magis diligit regẽꝛ diligit᷑ ab eo
In ſcðo / regina cuſtodit fidelitatẽ ſuã er
ga dñm ſuũ / ſed in hoc deficit:ꝙ nõ pellit
foꝛas ita ſtatim. ita dure nec ita turpit᷑ pᷣ
dictũ nunciũ qui eã q̃rit ad dehonoꝛatõʒ
ſicut ipſa deberet. ⁊ ĩ hoc eſt ſepe pctm̃ve/
niale ¶ In tertio ſtatu / regina peccat gra
uiter cõtra dñm ſuũ.qm̃ in eiꝰpñtia/ipſa
libẽter audit verba aduerſarioꝝ eiꝰ.⁊ eo/
rum accipit munera ⁊ recipit malas pla/

centias.q;q; non velit abſcedere de facco

cõſentiẽdo ad hñdũ ſocietatẽ ad eos.Et

in hoc ſepe eſt moꝛtale peccatũ ⁊ ꝑdit gra

tiã dñi ſui.Quia nõ dʒ ipᷣa bñplacitũ ac/
cipe niſi in ipᷣo.nec ſe ponerę ad ꝑiculum
hñdi cõſenſum ad opus ¶ In trib alijs
ſtatibo / ſo ꝑdit regina grãm dñi ſui ⁊ peiꝰ
in qnto q; in q̃rto ſtatu.⁊ peiꝰ in ſexto qᷓ;
in qnto.Quia in tali caſu/regina ẽ incoꝛ

igbiiͤ
4o. 6
enſcre
aten

quelb
“
nfapa
doſi
autolc
liun
ſere

toſen
redeo
nec ire
eplace
netcol⸗
gc
nnndo
i. Cö
Annust
aſiain
ſegian
lan,
dminee
haanbe
negmnan,
gobe
nnri
ſtüſpot⸗/
nuſyo/
ihzagho
ine
onsr
Sek
imncnan
nicigre
men
NNerli
nu
oſani
pqug
kobtti
indeſt
cuſtodi
Keins!
aden
eſäc
nöhalt
turit;
honornto;
Donnne
peccge
fu
ehte⸗
nmlasple

rede co

ipci
ſplactuc⸗
Apicun
nnhi⸗
Fiſuitſe,
inſem

gmii

4*

rigibilis ⁊ occidẽdavel ardẽda ſine reme/

dio. ¶ Per hoc exẽplũ/ſi volumꝰbene

penſare/poſſumus meliꝰvidere in quali/

bet tentatõe qñ ꝑdimogrãm dei ꝑ moꝛta/
le pctm̃ ⁊ qñ nõ. ¶ Scire enĩ debem
quelibʒ tentatõ/ nunciꝰẽ inimici inferna

lis / nos reqrit ad ei ↄſentiendũ ⁊ vt aia
nf̃a ꝑdat ⁊ rupat fidelitatẽ ſuã quã deo 2

dño ſuo dʒ ⁊ ſpõſo. Et ſᷣm ꝙ aĩma reſiſtit
aut plꝰaut minꝰ/ m hoc ipᷣa cuſtodit me

liꝰaut peiꝰfidelitatẽ ⁊ grãm amici ſui. Et

ↄſideret᷑ diligẽter iſte modꝰin q̃libʒ pctõ.
hñdi ſe.aut reſiſtere ſcʒ.aut ↄſentire.⁊ in/
ueniet᷑ quilibs iſtoꝝ ſex ſtatuũ eſſe poſſibi
lis ¶ Sciatis etiã ꝙ tertiꝰſtat! eſt diffici⸗
lioꝛ ad bñ ↄgnoſcẽdũ.ꝓ eo ꝙ eſt inter du/⸗
os ſtatꝰ.qꝝ vnꝰeſt pctm̃ moꝛtale. ſcʒ q̃rtꝰ
⁊ alter nõ ¶ Et eſt ſciendũ ꝙ qñ aliqd eſt
pꝓhibitũ ſub pena pct moꝛtal/⁊ aliqͥs G̊ᷣ

nõ vult facere ꝑ exteriꝰopꝰ/⁊ nihilominꝰ

pꝑfectũ cõſenſum hʒ in coꝛde/qvellet tale
opꝰfacere ſi tꝑs pateret᷑ ⁊ loc aut ñ obeſſʒ
verecũdia/talis peccat moꝛtalr. O ſi non
habet talẽ ↄſenſum ꝑfectũ.⁊ nihilominꝰ

libent᷑ rememoꝛat᷑ diu in cogitãdo tale fa

ctũ qð eſt ꝓhibitũ.⁊ accipit cõplacẽtiam
magnã ⁊ inoꝛdinatã. bereeren⸗ moꝛtalr
ſiʒ tñ nõ ita grauit᷑ ſicut añ. Si ãt opꝰ aut
factũ tale ſit/qð nõ ſit phibitũ ſub pena
moꝛtalis pcti/generalit᷑quẽadmodũ mu

to ſuo qͥ ẽt abſens.⁊ acciꝑet ↄplacẽtiã in
mẽoꝛia ſocietatis eius.aut ſicuti aliqͥs co
gitare poſſʒ ad cibũ quẽ mãducaturꝰẽ in

pꝛãdio ⁊ hr̃e complacentiã ſine tali pctõ
moꝛtali.Quia cõplacẽtia aut delectatio/⸗

nõ eſt pctm̃/ niſi ĩ hoc qð eſt ꝓhibitũ aut
qoͤde ſe trahit ad ꝓhibita ¶ Vlteriꝰcõſi/
lera in exẽplo pus poſuo / quõ regia deſi

derare pᷣt ↄtinue eẽ in amoꝛe reg dñi ſui.

Et iõ ipᷣa odit oĩa ſuo amoꝛi pꝛia Aut ip
ſa nõ diligit eũ.ĩmo magitimet penãz irã
reg;.⁊ vellet ꝙ nõ eẽt pñs aut moꝛtuꝰ.ad

finẽ ꝙ alibi poſſet q̃rere cõplacita ſua n
pꝛio ſtatu ſunt boni/qͥ amãt deũ ꝓpter ſu/

am bonitatẽ.ſicut boni filij ſuũ preʒ. In
ſcðo ſtatu ſunt illi qͥ ſolumodo ꝓ timoꝛe
damnatiõis abſtinent a malefaciendo.et
vellent deum nõ habere poteſtatẽ aut vo

luntatẽ eos puniendi etiã contra ſua mã
data facientes.

Explicit tractatus pꝛecedens.

De arte audiendi confeſſone ʒ

dearte mudiendi confeſſiones.

Tractat einſdem

e gquã aſſueſactõ gignit/
certiꝰq; ars oꝑet᷑/nõ ni/
hil t ꝓdeſt artis tradi
tio/ apõ eos à nõdũ ꝑ/
eeecti ſunt in vᷣtute. Hoc
in arte qlibet ꝑſpieuũ eſt.Et qm̃ ars arti
um eſt regimẽ alaꝝ/pᷣſerti in confeſſiõib⸗
audiẽdis. Studui qſdã generales ↄſide
ratiões tradere bꝛeuit᷑ ⁊ diſticte.q̃s eẽ ꝓfi/
cuas/exꝑientia doctrice cognoui. Indu/
xit hoc agere me non mediocriter/ꝙ pau
cos hactenꝰ? repperi qͥ ꝑfecte vnq; ⁊ itegre
cõfeſſi fuerũt.cauſa exiſtẽte in multis vel
negligentia vel ignoꝛãtia confeſſoꝛũuũ.
Rima cõſideratio. Pꝛouideat
pꝓ Nante ofia ↄfeſſoꝛ purꝰ eſſe qui
purgãdis aĩmabus inuigilat.
Spem ãz lui laboꝛis⁊ pficien
di circa alios/nõ in ꝓpꝛia ſed diuinavirtu
tereponat. Meminerit iugiter. qm̃ neq;
qͥ plantat neq; qͥ rigat eſt aliqͥd. ſʒ qͥ incre
mentũ dat xpᷣs.Et ꝙ niſi ſpũſſctũs coꝛdi
aſſit audiẽtis/in vanũ laboꝛat lingua lo/
quẽtis vel cõfeſſionẽ audiẽtis. Oꝛet igit
crebꝛo(pꝛout ſapiens de coꝛꝑali medico
conſulit) quatinꝰdirigat᷑ opꝰſuũ a deo vt
eiuſdem virtute roꝛet᷑et creſcat.

ECe ſideratio II

llocet ſe cõfeſſoꝛ in arce ſeu ſpecula rõ
nis abſtrahẽs ſemetipᷣm qᷓntum potuerit
ab homie exterioꝛi tam in ſe q; in alijs.vt
ſpũ ambulet ⁊ nõ carne.ne foꝛte illectꝰfoꝛ
mis coꝛpoꝝ/fiat ipſe laqueus ꝑditiõis ſi
biipſi.totus in aiarum ꝑſpiciẽda quali/
tate ſpũaliter inuigilet.nõ attendens di⸗
ſcretõem ſexuũ vel foꝛmaꝝ Alioquin qͥd
ei ꝓderit ſi vniuerſum mundũ lucret᷑.ani
me vero ſue detrimentũ patiat᷑.

(Conſideratio II

Compleat erga quẽlibʒ ſibi ↄfitẽtẽ: ſoli/
citi ↄfeſſoꝛis officiũ.nihil pᷣcipitãt᷑ aut in
ſolo trãſcurſu ꝑuolãſ.ſʒ moꝛoſitate ꝑuigi
li/ oĩa plene exaĩians diiudicãsq; mẽoꝛie
q̊ʒ ↄfitẽtis q̃ dicẽda ĩponenda ve fuerint
ea diligẽti repetitõne reponens infigat.
Quippe eligibiliꝰeſt paucos nud

Hei uarte ſiue ſcientia

plete q; młtos impꝑfecte cũ conſciaꝝ ſcru/
pulis nõ tam expedire qᷓ; impeditos ple/
rũq; relinquere Imitet᷑ in hoc deũ cuius
ꝑfecta ſunt oꝑa. Mallem nãq; ſi curatus
eſſem/ multoꝝ differre vↄfeſſiões poſt pa/
ſcha/ etiã vbi quidã nõ redirent/ qᷓ; ꝙ ce/
cos cecus ſeducerẽ.dum ꝓvere abſolutis
ipſi non recte abſoluti ſe gererent.
1

recolẽs illð Gꝛatis accepiſtis gratis date

Nihil ad mũdanã oſtentet gloꝛiã Paupi
bẽeq̃ ſicut diuitibo ſe tradat ⁊ offerat.tur/

pib ⁊ pulcris.indoctisvt doctis.niſi ſoꝛ

te pꝛo qᷓnto maioꝛ inde fructus honoꝛq;

dei ſparet᷑ſeͥ. Pꝛoderit ſupꝛa modũ hec
ſinceritas recte itentõis vt velut magnes
aliqͥs ſpualis/ferrea etiã populi coꝛdavir
tuoſius ad fe tabat.

Conſigeragtio
Expeditvt cõfeſſoꝛ zelans aĩas/obtineat
aßplato/ſubditoꝝ ſuã in caſibo reſeruatis
ptãtẽ ſeu relaxatiõem/pᷣcipue niſi ſint ca/
ſus pbᷣlici ⁊ ſcãdaloſi.Reꝑiunt᷑ itaq; pau
ciſſimi qͥ nõ inciderunt in aliquẽ taliũ ca
ſuũ qui epᷣo reſeruãt. Sciẽtes vo ipſi cõ/
feſſi ſeipos nõ debere remitti deiceps ad
alteꝝ/ magis ſe ꝓnos ꝓmptosq; reddũt.
nã vni confeſſionẽ ſuã libentiꝰ⁊ citiꝰdete
gũt. Cõfeſſoꝛ etiã ſiliter eos pᷣſumit libe/
rius introgare de ſingul.pleniꝰq̃ʒ ſanare
ſimul⁊ ſemel ipᷣos abſoluẽdo cõfidit:.

tanq; medicꝰdoctiſſimꝰ ſpũaliũ egritudi
nũ. Pꝛeterea qualr hoĩes diuerſoꝝ ſtatu
um⁊ varioꝝ officioꝝ peccare pñt/ nulla/
tenꝰignoꝛet.Et quanq; ad hec cognoſcẽ
da / facti ſunt tractatuli.attũ aliqᷓ ſunt q̃
nõ tuto ↄmittũt᷑ſcripto aut vᷣbo pbᷣlico/⸗
ꝓpter euitãdũ qrundã ſcãdalũ.ſʒ ea ſecre/
te diſcãt ipſi qꝝ inteſt hoc nõ neſcire. ſic
medicos/ moꝛboꝝ varietates ↄuenit nõ
ignoꝛare.Aliter nẽpe q̊ pacto ſibi ↄfeſſos
pꝛudẽter ac diligẽter interrogabit inſtru
etq; ↄfeſſoꝛ:ad ſuoꝝ rememoratõʒ crimi
nũ.hoc maxie eſt in pctis carnis extra oꝛ

dinarij 89.qᷓlia exꝑtũ ẽ vix vnq; dici ĩ ↄfeſſi

Conſideratio IIII
Oſtendat cõfeſſoꝛ oꝑibꝰ in cõfeſſis nihil
qᷓ̃rere pᷣter ſalutẽ aĩaꝝ ſuaꝝ ⁊ ſolutõʒ libe
rã a laqueis pctõꝝ.vt nihil agat ad q̃ſtũ.

Conſideratioſexta

Sciat cõfeſſoꝛ oĩa pctõꝝ genera ⁊ ſpes⸗

one a culpabilibo ĩ eis.niſi cautiſſiã arte
pmoneant᷑.interrogẽt᷑ capiãturq;. Et cer
te neceſſe ẽ vt ↄfeſſoꝛ hẽat artẽ hãc obſte
tricãdi ſpũalẽ:ad educẽdũ colubꝝtalẽ pe
ſtifeꝝ toꝛtuoſum ⁊ virulentũ ab aĩa ipᷣiꝰ.
aut ipſa ſine dubio piclitabit᷑ ⁊ vt crebꝛiꝰ
eterne moꝛie NHec reputo audiẽdos ĩ hac

re eos qᷣ nihil interrogadũ aut inqrendũ
eẽ dicũt a ↄfeſſis.pᷣſerti cũ hocipᷣm velint
reqͥrãtq; ↄfeſſiAlioqͥn nõ ſatis ↄſulit᷑ ve/

recundie ignoꝛãtie ⁊ fragilitati peccãtiũ.
nec impletur illud ſcripture. Alter alteri/

onera poꝛtare ⁊ ſimilia.

Coiecturet cõfeſſoꝛ poſt interrogatõnes
quaſdã pᷣambulas ſuꝑ etate.ſtatu.cõditõ

ne. ſtudio. vel officio cõfeſſi Utx ipevere
cundꝰſit?⁊ nimio pudoꝛe detent

tales pᷣ ceteris ꝑſuadẽdũ eſt pꝛimitꝰ⁊ figẽ

dũ in aĩo:quẽadmodum confeſſio ſecre/

tiſſima ẽ ⁊ om̃iſciẽti deo magis qᷓ; hoĩ fit

nõ ad reuelandũ aut accuſandũ qri pctã

ſua.ſʒ ad euitãdũ ⁊ abſoluẽdum⁊ ꝑpetue
quittandũ. Mallẽ confeſſoꝛẽ moꝛi qᷓ ali
qd dicẽdoꝝ detegere. Tollat igit᷑ oẽm ta
lẽ ſuſpitõem. Nec refoꝛmidet ꝙ ꝓpter di⸗/
cẽda/ confeſſoꝛ ſit eos poſtmodũ habitu

rus odio.aut cõtempturꝰ accuſaturꝰ.im/

mo teneri eos diliget ſicut filios chariſſi
mos.⁊ qͥ ſue fidei ſe totos cõmiſerunt.

onſideratio vIII

Taboꝛet cofeſſoꝛ pᷣſertĩ erga iuuenes⁊ p/
uulos hr̃e cõfeſſioõeʒ eoꝝ generalẽ. qꝛ vix
aut nũqᷓ; ĩtegre cõfitẽt᷑.niſi foꝛte pᷣdocti a

tali cõfeſſoꝛe qlẽ deſcribimꝰ. qnetiã illud

eẽt vtile apð grãdeuos rurales et ſimpli/

ces ⁊ feias. Oy ſi nõ pñtleuiter iduci ad hᷣ

poterft ab eis fieri iĩterrogatões tles Atrũ

facta ẽ tibi conſcia de taliba pctis⁊ de tali

etate ⁊ de ſocietatib talibs Et ſ̃ᷣm rñſiões

na fuerit tal cõfeſſio.Et ſi nõ/tũc nitat᷑eã

pficereꝛ confitentẽ ad hoc inducat.

Conſideratio IX

pꝛecauent ſummope confeſſoꝛ / ne ſit au
ſterus ab initio triſtis? rigidus.moxeni

ꝑ huiuſmodi clanditur os obſtiati pctõ
ris. Pꝛimo ſit affabilis locutio.etiam ſi
aliquãdo ita res exigat ſuꝑ peccatis.quo

n md Pu .qꝛ foꝛte
puer eſtvel feĩa vel exilis cõplexiõis Apð

Ke

ecole
iis pe

ſoneco
ſehhn
liusdie
in

Mant
linterp
Sn
lenp'
rolüt
ſus ſie
leplene
Udleme
iſeſoꝛ
Ghpela
ene
Kere
iian
wen
lhen
chaa⸗
Auent

Apn
Nictis
Pbont
ed
pueſe
conſn
nübe
ſtio
no q̃
ggere
nitae
ae

Eo
gt
co⸗
gliter
n
hin
chſt

Me
Gäy⸗

hiem

6 Sicr
hüche,
blihe
ban .,
Naend
bloeibr
lnqrenci
Dm pelint
Nſolikve⸗

Kelle

mgrtönes
nncilii
Ein
ngefoe
nisAp
mmorfſc
ftſooſen⸗
eiͤeift
lüqipei
noriga
Nun
,
ſabiun
rtim,
chmii
unt.

nesrg
Ne N
chcoci
milu
a ſinpl
fcta)
lolni
frdenli
nmſöcs
orſipe
jcnigtei
Ct.

veſtan

Audiendi confeſnon

uſq; familiaritas quedam cõtracta ſit. de

hinc oſtendat quãte iniquitatis eſt ⁊ ipo

criſis peſſime/quicq; velle celare in cõſeſ/

ſione coꝛam deo⁊ quẽadmodũ hoc agere

eſt ſeipᷣm turpiter fallere. Eſſe quoq; me/

lius dicat /ſi nõ confeſſus abſcederevelit.

Nuerat ſacerdos a confitẽtib. nonne ve

lint expurgari penitus ab oĩ ſuo crimie.

Etꝙ niſi hoc velint fas hñt recedẽdi ne

tempꝰ incaſſum ĩmo noxie detineãt. SDi
volüt dñt igit᷑ iuuare ſe.⁊ hoc meliꝰ⁊ cele/
rius fieri neqͥt q; ſi ad interrogata verita /

tẽ plenã rñderint. Si vero depꝛehẽdunt᷑
velle mẽtiri ⁊ celare(vt ſepe fit) diſcretũ

cõfeſſoꝛẽ arguant᷑ vehemẽter ⁊ acriter.et

cõpellantur veniã ſtatim qrere ſuꝑ hmõi
mendacio Oð poſtq; fecerit: rurſus blan
de ⁊ leniter moneant᷑ nihil deinceps men
tiri aut celare.Si vero bis aut ter rurſus
mentiti fuerint / poterũt remitti ⁊ differri

vſq; ad tꝑs alteꝝ.iniũgendo vt meli ſibi
ꝓuideant Sepe fit vt in altera cõfeſſione

libentiꝰaperiant om̃ia.dum putãt men/

v7

dacia pꝛioꝛa magis imputanda eis ad in

7

aduertentiã q;ᷓ in maliciam.

Applaudat cõfeſſoꝛ dicẽtibo veritatẽ ſup

Conſigeratio xI

delictis ſuis qᷓntomagis enoꝛmiſſima et

abominãda videbunt᷑.Collaudent᷑ de ve

ritate.de religiõe.de timoꝛe dei.de zelo p/

pꝛie ſalutis de cõfidẽtia ad ſacerdotem et

conſimilib.Et ꝙ audacter ꝑgant ad alia

nil heſitãtes.Fit aliqũ non inutilis que/

ſtio / ſi fuerint alias de talib confeſſi Etſi
nõ.q̃liter inde ãpliꝰ letari dñt ⁊ deo gr̃as

ggere qͥ talẽ eis tribuit volũtatẽ ⁊ opoꝛtu

nitatẽ. Cõuenit q̊ʒ vt ꝑ ↄfeſſoꝛẽ gras pñ

E

ſt

tialr agere moneãt᷑ pꝰmodũ tẽdat ad alia

IJnhentſeſſoꝛ ne ↄfeſſi.crimĩa detegant
alioꝝ.noĩando eos vel ſignis certꝭ notifi
cãdo.niſi foꝛte pctã talia ſint/q̃ nullo mõ
aliter poſſunt aꝑiri.vt ſi ſoꝛoꝛẽ vnicã/fra

ter male cognouerit.autvir vxoꝛẽ. Nõ ſit

pᷣterea curioſus in inqͥrẽdo pticulares cir
cũſtãtias pctõꝝ/q̃ nõ multũ augẽt vłva/
riãt grauitatẽ in eis.qm̃ naſceret᷑inde ali
qñ vel tentatio ꝑiculoſa vel turpitudo ni

onlideratio xX

Conſiderati

mia aut ſuſpitio retardatiua ↄfitẽdi. Ni/⸗
hilominꝰvtile iudicamꝰ p ſerenatõe cõſci

entiaꝝ illoꝝ qͥ cõfitent᷑ (qꝛ foꝛte poſtmo/
dum grauioꝛibo vꝛgerent᷑ ſtimulis quaſi

nõ bñ⁊ integre pctã ſua confeſſi fuiſſent)

vt plenius explicent om̃ia q́;dtum ⁊ q̊uſq;

iudicauerit confeſſoꝛ expedire

Arguat ⁊ repꝛehẽdat acriter ipſe cõfeſſoꝛ
pctã enoꝛmnia/ poſtq; iſta plene cognoue
rit ⁊ oñdat qnta punitõe pctõꝛ dignꝰeſt.
Attũ cauẽdũ eſt ne rurſus pctõꝛ ↄfugere

poſſit ad negãdũ iã ↄfeſſa.ſic pluries fie/
ri reꝑtũ eſt etiã pꝰ ↄfeſſionẽ cõpletã pᷣus.
Igcirco habeat certiſſiã explicatio pctõ/

ruũ.Deniq; qcqd in cõfeſſiõe dixerit ſacer
dos /ſit ipᷣeſꝑ in fine mãſuetus atq; beni/

gnus infundẽs oleũ cõſolatõis ⁊ paſſio/

nis ⁊ bone ſpei.Põt inſuper aliqñ dicere

cõſeſſoꝛ.ex q talia⁊ talia ↄfeſſus es q̃ ſunt

grauiſſima. noli deinceps celare aliquid.
ſeq omnia dic. vt te ſimul expedias.

Pꝛocedat ↄfeſſoꝛ in inqͥſitõe pctõꝝ⁊ ſpe
cialłr pct carnał(qð a multᷣcũ ſumma dit

ficultate vix pᷣt extoꝛq̃ri) Pꝛĩo pedetẽti ⁊
a generalioꝛib incipiat⁊ qᷓ nullã aut pau

cã vident᷑ includere culpã.qꝛ ſi pctõꝛvult
mẽtiri aut fugere/ ſepe depᷣhẽdit᷑ ꝑ talia qᷓ
naturaliter accidũt oĩb.aut rariſtime re/
ꝑit᷑ oppoſitũ/q̃lia ſi ſtati neget.ↄſtat eũ ti

mere dicere grãdioꝛa.Hoc mõ noui plu/

res fuiſſe depᷣhẽſos / qͥ iterrogati negabãt
ſe vnq; paſſos mẽbꝛi pudẽdi calefactõeʒ
vel pꝛuritũ vel erectõʒ qualẽcũq;.vel ten
tatõʒ vel cogitatõʒ malã de q̃cũq; mulie/
rẽ. Et dũ̃ cõuicti fuerũt de hoc mẽdacio⸗
q̃rebat᷑ nõne illð erat turpe ſic admittere:
qd agebas tu?⁊ ſepe rũdebãt illõ qð q̃re/
bat᷑ credẽtes ex mõ loqndi ↄfeſſoꝛis ꝙ il/
lud nõ imputaret᷑ ad culpã ſʒ ad laudem.

miles Fuiſtiynia toe cogutſti te / iſo⸗

cietatibo famuloꝝ aut ſocioꝝ⁊ ſpealiterĩ

lectoꝛſi ſic.audiſtivncq; malu (vt ſepe fit)
loqͥ ſibi de ĩpudicitia ⁊ mlieribo: ſi ſic.lodᷣ
baritu ſilr⁊ ſi mala deſiderabas:ſi ſicxtꝝ
voluerit vnq; alter ꝙ tãgeres eũ ihoneſte
vel ipſe te.Si ſic.fiat pꝛoceſſus vlterioꝛ⸗

.
.
„*

ADK

De arte ſiue ſcientia

ſub velamie tali / intelligat an cõmiſſg
fuerit ibidẽ mollicies ſiue pollutio.Et h
pctm̃/bñ cõmittit᷑ etiã ante pubertatis ã

nos Immo ⁊ ſemper imputat᷑ in vigilia.

lutione nõ exiſtente.

dum cõpleta tranſit delectatio.etiam pol

ſi pᷣſcita aut pꝛeſciat᷑.aut ꝙ nõ reputat᷑ ita

auia. Nec aſpiciant᷑ fixe vultꝰↄfitentiũ

ed diuertat cõfeſſoꝛ vultũ q̃ſi nõ curans

aut fere narrãs fabulã.dicẽdo ſicEgo bñ

video tu feciſti ſic ⁊ ſic. conſeq̃nt᷑ dic ergo

totũ in noĩe dñi.ego tibi indulgeo ſi non
glias feceris.⁊ ſi diceres oĩa mala mundi
nõ inde peius haberes.dic ergo audact.

Immo et queri poterit ſi velit cõfitẽs vt

ſuꝑ oĩbus diligẽter interroget. ⁊ ſi ſic ſub
inferat᷑ ꝙ ergo dicat in omibus veritatẽ.

Conſidergtio i7
Accidit aliqñ licet rariſſimũ ſit apud cir
cũſpectũ ⁊ pꝛouidũ cõfeſſoꝛẽ/ ꝙ aꝑiũtur

quedã ſpẽs pctõꝝ carnaliũ aut q̃dã circũ

ſtantie viles/quaꝝ pctõꝛ nõ eſt cõſci aut
culpabilis.Et hinc foꝛte ſcãdaliſabit᷑ vel
docebit deinceps agere ſilia. licet p certo
nõ videamꝰiſtud ita eẽ timendũ.quẽad/
modũ aliqui tradũt.ꝙ pꝛopter hoc debe/
at omitti diligẽs inqſitio peccatoꝝ Vti⸗
nã mala a pueris ⁊ alijs/ tam diligent cõ
fiterent᷑ qᷓ; ſciunt᷑ ⁊ agunt᷑ ab eis Nec inqͥ
renda eſſe indicamꝰqſi neſciãt.ſʒ qꝛ foꝛte⸗
ea nõ tã grauia eſſe credũt q̃nta ſunt apð
deũ.aut ꝙ aliter nolũt manitfeſtare ea. At
tamẽ in hoccaſu debet cũ ſumma deteſta
tõe pctm̃ tale dãnare.quaſi nõ caderet eti
am in hoĩeʒ tale aliqͥd agere. Sʒ ꝙ illud
dicebat᷑ ad exꝑiendũ diſcretiõem pctõꝛũ.
an ſciat diſtinguere int ea q̃ feciſſet ⁊ non
feciſſet. Sũt enĩ qͥdã male rñdentes affir

matiue ad omia que cõfeſſoꝛ interrogat.

(Conſigeratio 18

rgat confeſſoꝛ vt dixim? a generalioꝛi

hb'ad ſpecialioꝛa a minꝰ turp ib ad turpi
oꝛa.⁊ hoc qſia cauſis generalioꝛiboad ef

fectus eaꝝ ſpẽales. Vt habito ꝙ aliqͥs co

onſideratio xVI &

Poterit ↄfeſſoꝛ dũ inhoneſte loquendũ
erit dicere. Amice nõ cures ſi loqr turpit
qm̃ opoꝛtet om̃ia in cõfeſſione dicere.lõ⸗
ge aliter dicerẽ aut certe ſuerẽ extra cõfeſſi
onẽ.Et dicant᷑ talia ſatis conſtãter ⁊ qua

natꝰfuerit ſe aut aliũ ſociũ luxurioſe attre
ctare/ querat᷑ q;diu.⁊ qᷓ; ſepe.⁊ cũ q̊t acci /
dit.⁊ q̃nto tꝑe in totavita Etſi aliq erant
ex ſuo genere ⁊ finalr in q̃ ꝑte coꝛꝑis com
pleta eſt libido ſuavel alterius Demũ ad

gqlterã hmõi peccati ſpẽm peioꝛẽ ſucceſſi/

poterit inqſitio ꝑtranſire.

de his qᷓ pꝛia facie minꝰhoꝛrent.qꝛ minꝰ

inſolita ſunt. Poſtmodũ querat᷑de coba

bitatõe mulieꝝ Et pꝛĩo ſi vnqᷓ; in etate.v

vel. vi.annoꝝ vel eo circa/iacuerũt cũ an
cillis ſicut mos eſt pueroꝝ: Et ſic cõfoꝛ

miter inqrat᷑ ad pᷣdicta.⁊ certe repientur
hoꝛrenda. Conſequẽter inqͥrantur nõ ſo

lũ de ancillis ſed de genere ꝓximioꝛi.ad qᷓ

lia nõ deſcẽditur niſi q̃ſi ſubito ⁊ a latere.

dicẽdo ſine mrcaroe vnlt O bonevideo
ib et talibo. Et ſi ſic

qꝛ tu ſiłr feciſti cũ ta
(vt heu ſepe fit) huſq;ᷓ de articuletur ali/

qd ampliꝰfiat pꝛactica ↄſideratõis vnde
cime pᷣcedẽtis de collaudãdo pctõꝛẽ dum
pctm̃ apuit. Poſtmodũ ſuadeatur ꝓ bo/
no ſuo dicere circũſtantias om̃s in ꝑticu

lari.ſicut de ancillis pᷣdixit.oñdẽdo ꝙ pu
doꝛ ille/ad magnũ meritũ ſibi cedet.futu
rãq; oꝑabitur cõſciĩe tranqͥllitatẽ/ ex quo

nunq; alteri deinceps reuelare ↄpelletur
Eſtimo ãt. ꝙ feĩs/⸗ cõuerſo oꝛdie faciẽde
ſunt introgatões.pꝛiꝰ ſeʒ de cohabitatõe
mutua ſecum Poſtmodũ cũvirꝭ aut ꝑun
lis.aut adoleſcentibus.ſed experientiam

totalem non habeo.

(Conſideratio xX

Rephẽdet foꝛtealiqᷣs audaciã bã ccõfeſſo

ris qͥ talia pᷣſumit aꝑire/ q̃ vix credibilia
ſunt ⁊ fere icogitabilia/niſi ab exptis aut
aliũde doctis Sẽtiat aliꝰqð voluerit ego
coꝛã deo teſtoꝛ me plures talib remedijs
induxiſſe ad confeſſionẽ.qͥ fatebãtur nũ/
q; etiã ĩ articulo moꝛtis fuiſſe talia dictu
ros cuicũq; Qaudabãt tñ deũ totis viſce
rib gratias agetes ꝙ ita ſe aguerãt. Qui
dam et pauciſſimi/retroire volebant ali/
quãdo ſed tandẽ redierũt.fatentes illuſi⸗
onẽ eẽ demonis qͥ claundere os ſemel aper

tũ rurſus ſatagebat.aliquãdo iã confeſſi
ꝓpter omiſſionẽ huiuſmodi iterrogatõis

Coõgruit ꝓut exꝑtus ſum/ ꝑuuli? ado/
leſcẽtes maſculi pꝛi interrogent᷑ mõ dctõ
de cohabitatiõe ſocioꝝ ⁊ famuloꝝ tanq;ᷓ

socn
owi
atn
Cie
tenpe
wün
nine
Pron
nbol
Egh

ſeme.

Dsen
8denigl
Niſtcec,,

XIX
nliracdo⸗
ſtnöde
nm
Nrewir
Ntrutt
Snneney
weitcin
Eſuinn
enpencr
nar noſ⸗
nict
Ude.
dondie
iſe.
falenra
oo moe
öidun
mrpbo/
onan
ogor
ger utu

lu

ron

lerar
e ide
nabitaroe
aurpun
gorienim

W

raaßt
Abecptun
o

hrenet?

Ncbimnrn
eunundian
ionorie
ai O
Ochamd
hnnsſin
gſenelur
üc
mngls

(Coſic

Aludiendi confeſſionẽ

Judicabit aliqͥs ſe talia

vrſua ad cõfuedũ inducti/aptũ mihife⸗
ſt iudiciũ/q; neceſſaria ſit huiuſmodi

Jue neſcire vel nolle
inqͥrere.qꝛ foꝛte eſtvt chyrurgic?timidus
⁊ inexꝑtus palleſcens aut ſpaſmũ patiẽs
in aſpeciu fedoꝝ diroꝝꝙ; vulnerũ. Fate/

boꝛ cautelã eẽ neceſſariã⁊ nõ leuit᷑ debere

fieri deſcẽſum ad talia abominanda niſi

cõfeſſata pꝛecedẽetia/videant᷑ velut infer/

re talẽ cõduſionẽ. ſiqͥs neſciat vti caau
tela tali/dimittat ↄſulo ne ⁊ ſibi noceat
pctõꝛẽ ſi ſemel negauerit neq; depᷣhenſus
fuerit/ſcandaliſet ⁊ vix in futurũ cõouinci
queat Qualevero debeatvniuerſale reme
diũ tradi apð oẽs.nondũ ſcio.qm̃ pᷣdica
tões generales/nõ ſufficere ſatꝭ puto. In
hac tñ interi ſum ſentẽtia/ ꝙ tales caſus
ſecreti/ꝓ ꝑuulis xiiijannoꝛũ ⁊ infraet ꝓ
mulierib/neq̃q; reuari deberẽt Alioqn
nõvideo quin multi ex hoc defectu ↄfeſſi
onis integre/ ꝑditi ſunt. Ad nullos vero
amplius q;ᷓ ad pᷣlatos ſpectat remediũ eti
am dãanatio ſi claudãt regnũ celoꝝ.aut ꝑ

negligentia aut ꝑ bmõtnigidioꝛé obſer⸗/

uatõem occultoꝛum.

roꝛ oꝛdinaret quaſineniferiart, in mntibo
⁊ circa tales.E
confeſſiões paruuloꝛũ iuue

Pꝛouideret tñ quõ caute ⁊ circumſpecte

ambularet qͥ talis eẽt /ne culpabiles ſedu
cẽtes hmõi ꝑuulos.ꝑſeq̃rent᷑ eũ directevł

indirecte ꝑ malicias exqſitas ⁊ foꝛte con

fingẽdas ꝑ ꝑuulos.quãqᷓ; ſecuritas maxi
ma.· circa hoc eẽt puritas cõſciẽtie ⁊ int⸗
tiõis Et ꝙ neq; vᷣbo neq; ſigno aliqͥ/qũo
libet reuelaret q dicerẽt᷑.⁊ ad nõ reuelädu
vijs oĩb induceret.neq; daret penitentii

ꝑ quã poſſent ꝑuuli de qcũq; notari apð

eos circa qs cõuerſant᷑. Deniq; circa boc

meliꝰvidet/hr̃e plures ↄfeſſoꝛes minꝰdi⸗

ſcretos in penitẽtis iniũgẽdis/iqᷓ; refui6l6
do caſus mkos diſcretis paucis ⁊ ad hoc

Aideret ſaltẽ expediens q in qlibet cura
notabili/ curatus ſi diſcretus eſſʒ / aut ali
us loco ſui vicarius/aut alius vice adiu/

er inſnner olllgss uuatre HZ
enũ / quocũq;
tempe vellent ⁊ ſibivacarẽt.euocãdo nüuc
vnũ nunc aliũ.quia pꝛouecte etatis bo
mines ad hoc foꝛte non poſſent induci.

—

hominẽ ducere pudoꝛe cogente.ne talibꝰ
paucis confiteãtur in eternũ.ſicut tolera /
bilius eſt ſumere penitentiã in purgato/

rio/ qᷓ; vt infinita patiantur in inferno.

hz. vel q⸗

tenet centa pꝛicipia ex ia ofeſſatis / tale
peem̃ ↄmiſerit aut alijs modis Quo caſu

vł remittat pctõꝛẽ ꝓ auiſando ſe vt dictũ
eſt. vel ſi abſoluat/pᷣdicat ſepiꝰiteꝝ ⁊ iterũ

vpſi celet aliqͥd/ↄfeſſio ſua ⁊ abſolutõ pe/
nitus inualida eſt ⁊ irriſoꝛia Dici deniq;

poterit vt ſi mallet alteri cõfiteri: ꝑgat in
noĩe dñi.tãtũmodo fiat integra cò feſſio
ſua. Sufficit hoc.nec aliud exqͥrit᷑ aut re
deat ſivelit alias cum ꝓniſiõe melioꝛi.

(Conſiq
etat

Perat leſſoral ctõꝛe ſi pponit ãpliꝰab/
ſtinere cum auxilio dei deinceps a pctis.
Itẽ ſi caret odio cõtra aliũ Itẽ ſi vult rea

liter dũ poterit alienũ reſtituere. Rem ſi
occaſiones certas peccatoꝝ vitare ꝓponit
vt cõcubinatũ ⁊ vſuras.⁊ ſimilia. Si ali
qð iſtoꝝ defuerit/nõ valet abſolutio: ne
tradi debʒ ſi hoc pctõꝛ nõ velit facere.·
Suadeat᷑ tamẽ ſibi agere interim bona

que poterit.vt deus illũinet coꝛ ipiꝰ Jde

dicim de reuocatõe ſeductoꝝ malↄſil

militer

Conſideratic

onſiqeratio 25

Remanet aliqñ in ſacerdoteſcrupulꝰ ſap
Pſeſſione pctoꝛis ꝙ.ſ.nõ dixerit oiĩa ⁊ hoc
ſcit aliũde qᷓ; ꝑ ↄfeſſionẽ.vel qꝛ

⁊ moꝛiba ꝑ eũ ⁊ de diffamatꝭ iniuſte ⁊ ſili /
benõ reqrendo tamẽ vltra illud qdveriſi
fieri poteſt ꝗd talia reparanda.

—
—
—

niũ gat ↄfeſſoꝛ penitentiã nõ aliã q;

teꝝ pᷣt aliqñ dare penitẽtiã de nõ peccan
do talivel tali crimine ꝑ certũ tꝑs futurũ
ſub pena aliq̃ vel pecuniaria vel coꝛꝑali
efficaciter ſoluenda.aut ſub debito rede/

undi ad confeſſionẽ infra biduũ pꝰ ꝑpe/
tratõem delicti aut aliqð hmõiCõömone
at᷑tamẽ ipſe cõfeſſus ne penitẽtiã hanc-v
aliã quãlibet acceptet:ſi nõ eã pꝛoponat
ſe firmiter impleturũ.Agnouerit enim ſe
in purgatoꝛio q; in hoc mundo grauiuus
omnia ſoliturũ.Ceterum de celando pe-
nitentiã ſuam ⁊ ea que in cõfeſſione acta

ↄſenſu pctõꝛis ⁊ de qua ſperet impletõeʒ
HMiſi foꝛte pctã eẽnt publica ⁊ ſcãdaloſa.

— 0
O

dictaq; fuerint. et de non reſpondendo ea
curioſe interrogantibo moneat᷑. ¶ Deni/
qꝙᷓ; reliqua multa tradi potuerãt quoꝛum
nõnulla iam cõſcripſi.ꝑtim latino eloqo
ꝑtim in gallico in varijs tractatulis.Et
alij doctoꝛes longe amplioꝛa vtilioꝛaq;.
At vero hec interim pꝛo ſui bꝛeuitate ne
faſtidio ſint/ſufficiant Et quia ſiquis ad
opus hoc ſaluberrimũ bona fide pꝛoceſ/
ſerit / ille plus exercendo et oꝛando ꝙ; le
gendo erudietur atq; pꝛoficiet. ¶ Yinit.

doctoꝛis de confeſſione molliciei.

Bidam
mnagiſter in theo/
logia pariſius per
exꝑientiam multã
⁊ ſtudiũ diligens/
cũ auxilio dei pia
ſedulitate inuoca
o comꝑit hec que
mũ efficacia eſſe⸗/

id extrahendũ a coꝛdiba confitentiũ pꝛe/
ſe enũ/ſaniem abhoĩabilẽ pecca/
ti illius deteſtabilis/qð dicit᷑ mollicies⸗ꝛ
conſequẽter illaʒ que contra nature iura
tranſit in ꝑſonam alterã.quia niſi cõfeſ/
ſoꝛ ſit ſolers ⁊ circũſpectus circa inquiſi/
tionẽ huiuſmodi pctõꝝ/vix aut raro po/
terit extrahere ab oꝛe infectoꝛũ talibus vi
cijs.vt illa ſponte fateant᷑. ¶ Lectoꝛ autẽ
obſcenitatem materie ac verboꝛũ / excu/
ſatã habegt / ob neceſſitatẽ docendoꝝ re/
mediop Igiturpoſt aliqua colloqᷣa de
alijs materijs autvicijs/ familiariteracaf
fabiliter / nõ auſtere facta/ deſcendat gra⸗
datim ⁊ quaſi ab obliquo cõſfeſſoꝛ ad in/
uiſitionẽ huiuſmodi pctĩ ſic dicẽdo.
VDMice recoꝛdarꝭ ꝙ vnq; in pue
ricia tua circa vaut/xijannos/
tua virga vel membꝛũ pudẽedi
Nfuerit erecta. Si dicit ꝙ nõ ſta⸗
Vtim conuincit᷑ mendacij.⁊ ꝙ vult fingere
⁊ timet capi.quia cõſtat hoc omnib pue
ris nõ viciatis coꝛꝑe/dũ calefacti ſunt in
lecto vel alias ſepe cõtingere. JIdcirco ma
gis ac magis aperte debet vꝛgeri vt dicat
veritatẽ. Itẽ confeſſoꝛſi ille ſit inuenis pᷣ/
cipue. Amice.Nũquid iſtò erat indecẽs:
AQuid ergo faciebas vt nõ erigeret᷑: Et di

*

tur hoc vultu tranqllo / vt appareat q

illð qð qrit/ nõ ſit inhoneſtũ. vel ſilendũ
ſʒ q̃ſi remediũ ↄtra pᷣfatã erectõis pᷣtẽſam

inboneſtatẽ Sinolit rñdere plane/petat᷑

ↄñr.Amice nũqͥd palpabas aut fricabas

om̃ino dicat ꝙ nunq; tenuit in ſtatu tali

vel fricuit/non poteſtvltra pꝛogredi /niſi
ammirãdo ⁊ dicendo/ꝙ nõ eſt credibile/

hoꝛtãdo ꝙ ſit memoꝛ ſ. alutis ſue / ꝙ eſt co
ram deo /et ꝙ eſt grauiſſimũ in confeſſiõe

mentiri.⁊ ſimilia. Si vero dicat ꝙ tenu⸗
it ⁊ fricuit Amice bene cedo/ſed ꝑ q;tum
ſpacium:ꝑ hoꝛam vel dimidiã: et vtrum

tamdin ꝙ virga nõ plus erigeret/⁊ pꝛofe
ręatr hoc quaſi ↄfeſſoꝛ nõ reputaret hoc in

ſolitum vel peccatũ. Si reſpondeat cõſi

tens ꝙ ita fecit/tüc habetur intentũ/ꝙ ta

lis veraciter cõmiſit petm̃ molliciei/etiaʒ
ſi ꝓpter etatẽ nõ fuerit ſubſecuta pollutio

quoniã ibi eſt complementũ delectatiõis
illecebꝛoſe et foꝛſitan ꝑdidit virginitatẽ
ſalteʒ ai/1 magis pꝑdidit:q; ſi pꝛo illa eta

te iuiſſet ad mulieres Foꝛte tamẽ pꝛoba/

biliter dici poteſt. O ꝑ penitentia virgi/

nitas reꝑatur in nõ polluta/ſicut de men
tali coꝛruptõne/que fit in coſenſu intrin
ſeco eſſe dicimꝰ/dum coꝛꝑalis defloꝛatio
ſeu pollutio nõ eſt ſubſecuta. ¶ Iſtis igi
tur habitis / debet tũc vehemẽter increpa

reet deteſtari viciũ illud/oſtendi qualr
dicat audacter alia/quoniã iſtud eſt peſſi

mum. Quo facto poterũt haberi faciliter
alie circũſtantie. Et ſi in dimiſſione virge
poſt confricatõnem/aliqͥs humoꝛ exibat

vcl ſi fricuerit virgã alterius ſocij fui.aut

ſi aliquis fricuerit ſuam/et conſequenter
deſcendẽdo ad ſpecięs magis ſpẽales pec
cati ʒodamitici.

ris/ aut feminis/ qꝛ ꝑ exꝑientiã crebꝛã / re
perit multos adultos infectos fuiſſe tali
vicio qui nũqᷓ; confeſſi ſunt ꝑ pꝛius Ali/
qui ex pudoꝛe pꝛimo ⁊ poſtmodũ exobli
uione.Aliqui ſemꝑ ex pudoꝛe/ ita etiã vt

dicerent ſe habuiſſe pꝛopoſitũ nunq; cõ/⸗

fitendi. Aliqui qꝛ nunq;(vt dicebant)ta
lia fuerant ab eis a cõſeſſoꝛiboſuis indqſi⸗
ta. . rſng apeer eientiar plurimas
conſulebat idem magiſter / vt ſeruata bo⸗/
neſtate? modeſtia/que poſſet ſeruari/pue
ri monerent᷑.Nüũca gentib/nũc a męgris

damitici. ¶ Conſiderabat p̃teren
idem magilſter / vt ſimiles intenogatiões
paucis variatis/fierent etiã pꝛouectis vi

en
gofuis,
oo
adammt.
Honitſ
ſes ſe nl
ſotaat
volunt
ſes Cl
papenn

eiſinig

gamtin
la agert
pature⸗
neo vel

fOuia

Gniti/
fumen
cent
ſAem
ſven
Proin
valzo
lisno
ruocn
ubil.
ninod⸗
Geng/
e
cioderel
Nnecp
dollae
ecdin
Obend
ſaſo⸗
fe /
hii
gular
geſine
Guangl
p
puena
lunene
lunene
quisit
ſeinds⸗
cgren
fenda
hebat⸗

upolune
Anmni
hyngnin
ſoien
uuniſnont
inmm
hinnin
tund
Neig
ringepa
Ciguatt
Sckpeſi
niſcher
ſoneige
mor cobn

44

Neccatoꝛũ molliciei

maxime ad pꝑtem/et quaſi ex indirecto ne
vnq; ſe fricarentvel palparent in puden/
dis ſuis/aſſerendo grauitatem pctiz quo
modo ꝑ talia poſſent virginitatẽ pdere⸗
et damnari ꝑpetuo. Multos quippe co/
gnouit ſeꝑ ignoꝛantiã excuſantes/dicen⸗
tes ſe nunq audiuiſſe vel ſciuiſſe/ꝙ ta/
lis tactus eſſet pctĩ/exquo nõ habebãt
voluntatẽ cognoſcendi carnaliter mulie
res. Valent inſuꝑ iſta ad aliõ/quoniã pꝰ
perpetratõem pcti/ citius cõfiterẽt ſicut⁊
de mulierum copula cõfiterẽt᷑ etiã verecũ
diſſimi pueri. ¶ Demum videbat᷑eidem
magiſtro/nõ adeo timendũ eſſe illudꝙ
dam timuerũt / ne ſeʒ pueri docerent᷑ ma/

la agere. Videmus enĩ ꝙ ex coꝛruptõne

nature/pueri etiã triennes vel quinquẽè/
nes.vehementer ſunt inclinati talia age/
re/quia ſentiũt ibi quẽdã pꝛuritum inco
gnitũ/ dum ſtat erectio/ arbitrantq; lici/

tum eſſe/ꝙ ſe fricent ibi.⁊ ſe palpent ⁊ tra

ctent / ſicut in alijs locis dũ pꝛurit ineſt
ſaltem non aduertunt.Quo fit vt excon/
ſuetudine creſcat cũ etate delectatio. Ac
ꝛoinde labunt᷑ in ꝓpꝛie dictam molliciẽ
vel zodomã/exactu tali qui pꝛimitus ab
eis nõ putabat᷑ illicitus. ¶ Poſtremo nõ
reuocabat in dubiũ ipᷣe magiſter quin to⸗
lerabilius eſſet aliquos foꝛſan ex tali do/
ctrina doceri ad male agendũ de per acci/
dens/qᷓ; ita paſſim damnabilit᷑ viciũ ino
lere/⁊ abſq; confeſſiõis neceſſario reme/
dio derelinquere. ¶ Pꝛeterea cõſulebat
vt nec ꝑ iocũ nec aliter/ pueri aut puelle
oſcularent᷑/ aut nuda manu tractarentur

nec diu figerẽtur oculi in eoꝝ decoꝛe.⁊ lo⸗

quendo cũ eis dicerent᷑ verba ſalubꝛia ca⸗
ſta ſobꝛia? modeſta/nec reciꝑentur ſolita-
rie/ niſi foꝛſan in ſacro loco in viſu om/
niũ.⁊ bꝛeuiter hic ab om̃i ſpecie mala ſin-
gulariter abſtinendũ. Sũt enim qſi ꝑue
ſtipule ꝑ quas nõnunq; diabolus gran/
dẽ ſuſcitat in lammatõeʒ: cRuis ab initio
quandoq; nõ apparet Ceterũ ſibi plaͤ-
cebat plurimũ cõſuetudo patrie illiꝰ.vbi

pueri cubant ſoli.Abhoꝛrebot inſuper

iuuenes dolicapaceſ pueri aut puelle aut
iuuenes cũ ſenioꝛibus/ q́;tumcũq; ꝓpin/
quis in genere eodẽ lecto vterẽtur.aut q;
ſe inde per ludum vel alias in nudo ꝑtra
ctarent.cognoſcebat enĩ que ex talib hoꝛ
renda facinoꝛa pꝛodierãt. ¶ Candẽ mo/

nebat cõfeſſos ſibi ſuꝑ hac feda(de neceſ⸗/

ſitate tamẽ ad remediendũ tractãda)ma/
teria de aliq bus ¶ Pꝛimo ꝓꝙ ſi aliquẽ ſo⸗
cioꝛum ſuoꝛum cognoſcerẽt nunc vel in
poſterũ tali vicio infectũ/ repꝛehẽderent
eum ſecrete vt deſiſteret ⁊ cofiteret/oſten/
dẽdo pcti turpitudinẽ ⁊ deteſtatõeʒ/ex di
ctis confeſſoꝛũ vel alijs/⁊ ex legibo publi⸗/
cis/que penã ignis infligũt/⁊ exhoꝛren/
da fulminatiõe qnq; ciuitatum ⁊ ſilibus
Becundo vt ſobꝛie vineret/ abſtinen
lo a ſpeciebo/⁊ vino foꝛti ⁊ multo ⁊ alijs
inflãmatiuis advenerẽ.⁊ ſuꝑ om̃ia caue/

rent a ſocietatibꝰ puer/vbi colloòa pꝛa/

mitõne Item dicebat ꝓ ſummo remedio

occurrendũ eſſe pꝛincipio tentatiõis/ᷣm

oĩim ſanctoꝛũ doctrinã quottidie exꝑtã
⁊ ꝑ ſimilitudinẽ de inflammatõe materia
li. ¶ Ad hoc agendũ dicebat expedire cer
tas oꝛatõnes quaſdam puas/quaſdã ma⸗
gnas.memoꝛiter habere.que ſtatim dice/
rẽt᷑ ꝑcutiẽdo pectꝰvel leſionẽ etiã coꝛpꝑalẽ
glicui inferendo/vel aq̃ frigida ſe ſpergen⸗
do.vel ſurgendo a lecto.⁊ ſimilia. Sole/
bat inducere exempla ſanctoꝝ.vt benedi
cti Anthonij bernardi ſancti thome.⁊ ali
oꝛum patrũ/que cõmemoꝛare longũ eſt.
Illa tamen in pꝛomptu ſcire magnã ha/
bet vtilitatem ¶ Inter alia ſibi placebat
multũ id qð agebat quidã iuuenis in pp/

mo temptatõis occurſu quaſi enĩvideret

facialiter dyabolũ ſpuebat in terra/dicen

do ꝓfy pfy miſer dãnate demõ.ꝙ ego tibi
conſentia/q; ſic offendam deũ meũ ⁊ pa/

trem meu/ꝛ de templo ſuo faciã ſterquili

niũ fediſſimũ/abſit abſit/abi hinc in ma⸗
lam hoꝛã.et ſimilia. Quandoq; pꝛeterea
ad animã ſuaʒ.quãdoq; ad coꝛpus.quã⸗
doq; ad angelũ.nũc ad deum/nũc ad ali/
quẽ ſanctoꝛũ/collocutiõem ⁊ querelã rei
tali cõgruam medicantẽ pꝛoferebat.aut
animo reuoluebat (Oꝛatõnes ⁊ comen/
date ad hoc cũ magna fide ⁊ conatu ⁊ hu
militate ⁊ ꝓfunda recognitõe pꝛopꝛie fra
gilitatis/ſunt hee dicende.aut ſiles Coꝛ
mundum crea in me deus. Vre igne ſan
ctiſpiritus Sancta virgo virginũ oꝛa p
me.Ad ſanctos alios ⁊ ſanctas Exurgat
deus ⁊ diſſipent᷑ inimici eius. Saluum
me fac de quoniã intrauer̃t aque vſq; ad
animã meã. Bena, locum pᷣcipuũ in
peccato hoc habet antidotũ illð quod in
alia ſcedula explicatũ eſt/ de unponedo

7

De remedio

ſcilz ſaltem ad grauẽ penã in caſu recidi/
uatõis/ ibidẽ videat᷑/ vel aliter exoꝛetur
ille a quo ſolo homo habet vt ſit cõtinẽs
qui et donum hoc negare neſcit / fideliter
oꝛantibo/qꝙ ta cõtumelioſum nature hu/
mane/p nobis ab eodẽ aſſumptefacinus

dignetur radicitus extirpare/ qui eſt be-

nedictus in ſeculꝗ ſeculoꝛũ.Amen.
((ᷣCinit.

Cractat

.
1

pꝛiũ ars quelibet / vt facilio
ri ↄpendio ad finẽ ducatop

debet / ſi animaꝝregimie/quod eſt ars
artiũ/exꝑti in ea/facilioꝛa ſciunt⁊ dant re
media ↄtra moꝛbosvicioꝝ/pᷣſertim in fo
ro conſciẽtie. Vbi maxime locũ habʒ illa

xpᷣi ſoꝛmidabilis ſententia. Si cecus ce

co ducatũ pꝛebeat/ ambo infoueã cadũt
acuit dco ſcriptis mandare/ bꝛeuẽ
ſe habendi foꝛmã/quam quidã magiſter
in theologia pariſien/fide moꝛibus⁊ do/
ctrina pꝛobatus obſeruabat/⁊ obſeruare
conſulebat pꝛecipue ↄtra recidiuũ in pec
cato vel pctis/ad que conſeſſus ſe nimis

ſentit inclinatũ.¶ Depteritꝭ itaq; dabat

ſatis tolerabilẽ penitentiã/ attentis moꝛi
bus⁊ etate confitẽtis/⁊ nõ niſi de conſen

ſu ſuo / vt eſſe ſine camiſiavno die in ebdo⸗

mada/ꝑ annum vel tres abſtinere aut vti

cilicio ⁊ ſimilia. Itẽ ꝙ pꝛima vice cõfeſſi

onis alicuipeccati inueterati ſeu deteſta
bilis ob recoꝛdatõem facte gratie q; vitiũ

illlõ detectũ erat aꝑtum ⁊ ſanatũ/iniunge

bat. vt toto tꝑe vite ſue ↄfeſſus diceret q̃li
bet die pr nr᷑/⁊ aue maria.ſemel in mane/⸗
⁊ ſemel in ſero.Aut miſerere mei deꝰ. Ael
ſimile aliqðᷣ. Et ĩ iſtis ſi cadebat obliuio
aut impedimentũ legitimũ.benevolebat
yt alio die poſſet fieri ſile vel equiualens
Sed ad ꝓuidendũ futuro caſui ⁊ recidi⸗/

uo in moꝛbũ pcti/qͥ ſemꝑ eſt deterioꝛ/ma⸗

ioꝛẽ operã dabat ⁊ ſtudioſius ĩuigilabat

ſic agẽdo Vt ſimul etiã depᷣteritis penitẽ

tiã daret. inqntü reſiſtere pctõ ↄſueto / pe
nalitatꝭ multũ hʒ ⁊ meriti niügebat igit
nõ ꝑpetuo ſed ad tꝑs certũ.longiꝰaut bꝛe

dijs ↄtra recidiuũ peccati m exercitinʒ ⁊
doctrinã eiuſdem magiſtri Johannis de

tatũ Ammirari pᷣterea nemo

ub/pmvoluntatẽꝛ diſpoſitõem cõfitẽtis

idẽ confitẽs ꝓ qualibetvice q̃ incideret

tale pctm̃ qð volebat ex toto ſanarealid

de ſubſequẽtibo adimpleret.vel om̃ia.ſᷣm
tres ſatiſtactõis ꝑtes. Pꝛĩo ꝙ in caſu illo
teneret᷑ vno die ſequẽeti/infra tres dies in
pane ⁊ aq̃ ieiunare. Scda diceret certum
pſalmoꝝ numeꝝ Tertio ſi foꝛet ſui iuris
daret in ecclłiam certũ iocale.aut alið bñ
carũ ſibi aut ſummã pecunie.ſᷣm q̃litatẽ
diuitiaꝝ ſuaꝝ.infra tres dies Quarto in
fra illð triũ dieꝝ ſpacium /teneret᷑ cõfiteri
Quinto nõnunq; addebat ꝙ ſiqͥs vehe/
mẽter tẽptaret᷑ facere pctm̃ tale ⁊ oĩno de/

liberaret intra ſe ſic agere.nihilominꝰ an

tea teneret᷑ dicere ſub iuramẽto ſeptẽ pſal

mos. aut flectere genua pluries añ imagi
nẽ cruciſixi.aut beatevirgis.aut alicuius

ſctõx.pꝛiꝰqᷓ; opus illo nefariũ ꝑpetraret.
Sic enĩ foꝛſitan miſerebit deꝰ. ⁊ oꝛando
ſic/vel hũiliãdo ſe/ſaciet in tẽptatõe dñũs

pꝓuentũ.et mitigabit maris fluctus ſuſci/

tatos ¶ Comptum eſt remedia hec/cum
adiutoꝛio diuine gratie.eſſe efficaciſſima

tam in foꝛo penitentie q; extra.ſi velit hõ
bona fide/⁊ nõ illuſoꝛie/cõuerti a via ſua

mala ⁊ ſaluari.Sic etenĩ fieri videmꝰĩ ſo

ro exterioꝛi publico. vt penecerte taxent

ad rebelles ↄpeſcẽdũ. Sic dñe. ſic in cha

mo ⁊ freno maxillas eoꝝ ↄſtringe/q non

appꝛoximãt ad te.⁊ ↄpelle intrare ſi voca
re paꝝeſt. Sic quẽadmodũ Naſo ait Vt

valeas aio multa ferenda tuo.¶ Taãmve

coꝛpꝰredimas/ferrũ patieris 2 ſn

ro vtilitatis penitetie talis/reddebat a p
oꝛi idẽ magiſter. Qm̃ inqͥt m Ariſt. ⁊ ex/
pientiã Incõtinens añ tẽptatõeʒ bñ deli

berat ⁊ eligit.ſed adueniẽte ⁊ vꝛgẽte tepta
tiõe/vincit labit᷑: ſuccũbit Turbat᷑ ppe
indiciũ rõnis.⁊ obnubilat᷑ ꝓptertracitum

motũq; ſenſitiui appetitꝰ.itavt nõ poſſet

hr̃e cogitatõeʒ de deo⁊ honeſtate ꝑfectã⁊

integrãa ſolidã.quẽadmodũ ſiqͥs ſomno
lentia q̃dã/ſero pꝛemat᷑ ¶ Eſtpᷣterea ſalu

berrimũ vt ꝑ aliqð terribile pñs/aut qua
ſi pñs/ipſe terreat.⁊ quaſi ſopitus ſuſcite

tur viuiſicet᷑q; ad nõ cõſentiendũ tẽptatõ

ni. Neq; enĩ aliqͥs eſt tã acri tẽptatòi pul

ſatus. in carne vel aliter / quin ex toto vel
magna pte deſiſteret ab impletõe tẽptatõ
nis ſue/ſi ꝓ certo crederet ꝙ in coꝛꝑevł in
mẽbꝛis vel bonis/graue damnũ ſtati eẽt
incurſurus. Vigilaret ſiquidẽ tunc ratõ

mnte
utib
ſopau
ſelordie
Genſi
un⸗
reban
made
Iun
conſſu
Gisfrc
ſncenon
5 ſff
mugit.
les qin
ſenti
geſti
quope
pterdei
inaba
eninön⸗
feiken
edc⸗
iede⸗
is⸗
Gin
Cſſti/
ſtn
pꝛin
ſoone
gebitin
Cnſent
Morſim
Cbickt
tiatrn
vultot
pulon
ligion⸗
dicebe
oimrel
ſiſicoi
Nron
ter
ſurcht
bipoſc
Genefe
miit
ſaciete
vigere
teriton
eſtiryrt

bacee
ar gli
ofinen

ut glööhe
fmlins
Mugroin
grtkcöften
lüsrebe
letöinode
blanipen
nſclifil
nccß inng
lini
ugpenan,
Menanco
Ghtnbedie
uans ſiic
gubeon

ftocddong

nirath
ana nuſu
rnidnſ
mment
nce
edon
feſivocs
ſoaitt

8V
ſin
Nna
Britaer
odüdei
gartihn
Undatie
omudunt
mninie
ctmepkait
iſipbn
fieſi
gisgutguu
ginsſuſcet
maitipenh
ſtol⸗
nertotoft
ubelihni
neneit
müfniͦ
Genens

intra ſe.⁊ foꝛti voce clamaret. qͥd cogitas
quid tibi vis.quoꝛſum tẽdis. Nunquid
vis ꝓ quadã leui temptatõe aut delectatõ
ne ſoꝛdida/ que ſubito in penã ⁊ faſtidiũ
cõuerſa erit/hoc vel illud ſubire detrimẽ/
tum. Hõ tibi ſic expedit Int᷑ hec aut ſilia
verba /reſilire incipiet a cogitatõne mali
gna ⁊ auertet paulatim oculos rõis ab ea
Fiet quoq; iſtõ cũ adiutoꝛio rõis/⸗⁊ cum
confeſſione pctõꝝ vel alijs cõgruis reme
dijs/ vt ceſſet illud miſerabile tẽptatõnis
incendiũ.qꝛ ⁊ ceſſabit cogitatuũ ſoꝛdido/
rũ ſufflatio. ¶ Deinceps reſpõdebat idẽ

magiſter ad duas obiectões fieri poſſibi/

les.qm̃ timoꝛ ille ſeruilis/ videt᷑ euacuare
meritũ reſiſtendi ꝑccõ.Et illic pᷣterea.trãſ
greſſiõis piculũ We pꝛio dicebat.qꝙ ex/
quo pena iſta/vltro impoſita erat.⁊ pꝛo/
pter deũ/ex illa radice pꝛimaria bona ger
minabat pullulabatq; meritũ. Quãuis
enĩ nõ ita ſincera atq; laudabił ſit hmõi

reſiſtentia ⁊ ceſſatio a pctõ in caſu pᷣdicto

quẽadmodũ eſt in virtuoſo/qui pᷣciſe ꝓp/
ter deũ pctã deſerit/ nihilominꝰ reſiſtẽtia
talis / bona eſt ⁊ ſaltẽ inductiua virtutis.
Sicut de timoꝛe ſeruili/ reſpectu timor⸗
caſti/doctoꝛes determinãt.Quãq; ibi nõ
ſit timoꝛ tantũmõ ſeruilis.ſed in ſua radi
cepꝛimaria/filialis ⁊ caſtus. Reſultat in
ſuꝑ meritũ ex appꝛobatõe ſeqnti.dũ gau/
debit incõtinens trãſacta temptatiõe nõ
conſenſiſſe pctõ. Demum qualx ibi eetti
moꝛ ſimplicit᷑ ſeruilis.cũ poſſet cõfeſſus
ab iſta liberari pena nõ impledo peniten
tiã.attamẽ implet.qꝛ deo ⁊ ſacerdoti ſuo/⸗
vult obediẽs eſſe.Et hic ſumipᷣt/grata et
pulcra ↄſideratio ꝓ ſponte vouẽtiby ac re
ligionem intrãtib⸗ 0 alterã obiectiõʒ
dicebat ſilr fieri p oſſe ad impꝛobatõönem
oĩm religionũ.omniũq; votoꝝ ſalubꝛiũ.
ſi ſic oĩs penitẽtie ſuſceptõ/ piculoſa eẽt.
Sic ⁊ deꝰ⁊ ſuꝑioꝛes in ſuis pᷣceptis ⁊ le/

gibus culparẽt Euitat᷑ etiã piculũ ſuffici

enter ꝑ hocꝙ nõ niſi cõſenſu habito con
feſſi/⁊ ad tꝑs nõ ꝑpetuo/tales penitentie
ſine obligatöes imponut᷑. Sinue igit᷑ fiat
p ts iſta tranſgreſſio/aut ſi diabolo ꝑur
gente fieret /pene ſolui pñt et ita hõ a no/

ua trãſgreſſiõe liber erit.iĩmo ⁊ opꝰ bonũ

faciet.ꝙ ſi tranſacto tꝑe ſtatuto/remediũ
videret᷑ inefficax aut in deteriꝰvertat᷑ po/

terit omitti. Si vo ſit vtile ſicut ſperadũ

eſt/ rurſus valebit iterari.Deniq;.⁊ ſi ſalu

55

bꝛe antidotũ / ob egrotãtis inobedientiã
peſtifeꝝ fiat.medicꝰculpa caret ¶ Sub⸗/
inde pᷣdictꝰmagiſter alið adijciebat docu
mẽetũ. Itaq; ſi videbat pueros aut alios
ſimplices/ min? cogitare pᷣcepta dei. et ex
hoc liberiꝰpeccare.reddebat eos magẽ ti/
midos ⁊ cautos cõtra pctm̃/pꝑ ꝓmiſſiões
expᷣſſas in manibo ſuis factas/ de cauẽdo
deinceps de tali vel tali pctõ.ꝑ hoc eni p/
miſſionẽ in baptiſmo factã de obſeruatõ
ne legis xpᷣi/tanq; abolitã a memoꝛiga/vel
trãſgreſſam/renouabat.⁊ ꝑ modũ cniuſ-/
dã recognitõnis/iteꝝ pꝓmittedo repabat.
Sic moyſes ⁊ Joſueè/reſpectu filioꝝ iſra
el Sic plerũq; hoĩes poſt pꝛimam confe
deratõeʒ/fedus antiquũ retractãt ⁊ ineũt
Heq; arbitret᷑ aliqͥs ꝓmiſſi onetaſenz ba⸗

tere diſcrimini aut fractõeʒ eiꝰ eſſecaſum

ſpecialiterreſuatũ/qm̃ nullũ ibi votũ eſt
cũ nõ niſi reſpectu illoꝝ q̃ alias eẽnt lici/
ta ⁊ ꝗbo confites implicite vel explicite p
miſſionẽ talẽ facit aut renouat ſcʒ ꝙ ↄtra
dei pᷣcepta decetero moꝛtalr nõ peccabit.
Erit atiñ tranſgreſſio de ꝑ accidẽs deteri
oꝛ/qꝛ ⁊ cognitio diuini pᷣcepti iã ſibi effe
cta eſt lucidioꝛ ¶ Rurſus idẽ magiſter pp/
nidebat diligenter / ne cõfeſſus ſuꝰ/eẽt de

inceps occaſio pmarie coꝛruptõis alioꝛũ

pᷣſertim iuuenũ.⁊ q; ſibi ſufficeret damna
tio ꝑditioq; ꝓpꝛia/ ſpecialit᷑ in pctĩs gra/
uioꝛib ⁊ abominandis.imo nec noĩan/
dis palam. Ne pias aures polluãt occur/
rebat/diligenter ꝓuidendo.vijs oĩbꝰ. cõ/
minatiõe penarũ ⁊ obligatõe/ne ↄfeſſus
trãſiret in deterioꝛẽ ſpẽm/ ex ſocietate ſeu
cõicatõe puerſa/⁊ explicabat qũq; pticu/
lariꝰſicut clam ⁊ ſecrete fieri pᷣt/dum vide
bat opoꝛtunũ. Malebat eni ↄfeſſum ſuũ
dimittere / ⁊ tolerare in ſua libertate q̃ ad

pctã aliqᷓ minꝰgrauia. quã ita eũdẽ vꝛge/

re ab om̃i ꝑte/vt ad deterioꝛa laberet᷑ Oñ
autẽ ⁊ q̃liter illud fiendũ eſt.magis doce/
bit virtus ⁊ ars ⁊ vnctio ſancti ſpũs ⁊ cir
cunſtantiaꝝ oĩm ꝑticulariũ conſideratõ
; ſcriptis aut verbis poſſit edoceri.
oſtremo dabat cõſiliũ idẽ magiſter / vt
Ifitetes nõ refugerẽt/ſʒ ꝓ dono maxio re
putaret/hr̃e ꝑitos cõſeſſoꝛes/moꝛibꝛ ſci
entia ⁊ lõgo expim̃to ꝓbatos qͥ qrerẽt nõ
queſtũ ꝓpꝛium/ſʒ ſincero coꝛde ſalutẽ aĩa
rũ/⁊ iteꝝ ꝓ cõgruis remedijs õ ſingulavi
cia.laudauit plimũ/ſummaã ſcʒ de vicijs:
vᷣtutibo. laudabat deniq; ꝓ bo nigefecri/
2

bus generãdis / libenter cõuerſari cũ virʒ

bonis ⁊ deuotis.qꝛ vox diuina eſt.Cum

ſancto ſctũs erꝭ. Eoꝝ itaq; colloòᷣa/ ſunt
ignita vehemẽter/⁊ ſtimulãtia advirtutẽ
3 ſanctoꝝ patꝝ vitc ⁊ exẽpla frequẽ/
ter ⁊ attẽte lecta.vehemẽter ꝓficiũt/adin/
ſundendũ coꝛdiba nr̃is diuini amoꝛis af
fectũ/ vt deũ in oibo ⁊ ſuꝑ oĩa diligeẽtes ꝓ/⸗
miſſiões ſuas qᷓ omne deſideriũ ſuperant
ſequamur. Amen inis.
Rel erea ille circũſtãtie qᷓ habẽt᷑
ꝑ hũc verſum / inqrede ſunt in
cõfeſſiõe a cõfeſſoꝛe.Quis/qd/
yvbi / q bo auxilijs/cur/qũo/ qñ.
Per qͥs intelligit᷑ an ſit iuuenis vel ſenex/⸗
clericus aut laycus.ſolutus aut ligatus.
ſer d an ſit res ſacravel nõ. Per vbi an
it in loco ſacro vel nõ.publicovel puato
Per qͥb auxilijs an cũ pugno baclo aut
gladio. Per cur/ q̃ intentõe an rõne vidi/

cte inferede vel iniurie repellede Perqũo

an pcuſſerit aliquem foꝛtiter/vel remiſſe.

Per qñ intelligi an in q̃drageſima aut ĩ

Alio tpe ſancto/vel aliter Tempus.locus
mod.numerxus. moꝛa.ſciẽtia.etꝗas.

ſuꝑ queſtiõe ſibi facta ꝑ vicariũ domcar

thuſie/ de ſtatuto oꝛdis eiuſdẽ ꝙ cõmiſſi

ad cofeſſiones audiendas/ nõ abſoluãta

moꝛtali certo.ſed remittãt ↄfitentẽ ad ſu/

perioꝛem ſuum.

õ
,

Vnkeſſio ſacramæetalis.fun dat᷑

ꝑ illo Qocunq; ligauer ſuꝑ

ſu
errãc. ¶ Cõſfeſſio ſacralis ſic

deſtitui põt ab hoĩe puro Als papa poſ/

ſet nõ opligari ad confeſſionẽ ſacramẽta/

lem ¶ Cõfeſſio ſacr̃alis/nõ obligat adve
nialiũ cõfeſſionẽ deꝑ ſe ⁊ de neceſſitate ſa
lutis.qꝛ nõ tollũt caritatẽ.⁊ iõ ſine ↄfeſſi
one taliũ / ſtat ſalus. ¶ Cofeſſio ſacralis/⸗
nõ dz extẽdi ꝑ hoĩes puros.vt aliqs pec/
catavenialia cõfiteat᷑ niſi velit Seqͤt erx pᷣ
cedentibo Immo nec dñt fieri reuatiões
niſi in grauibo culpis Põt ãt dici grauis
culpa q tranſit in opꝰ cũ conſenſu.⁊ deli/
beatac glecta aut cn grul ſcãdalo alioꝝ
KCoſeſſio ſacr̃alis nõ obligat deꝑ ſe. vt
hõ bis cõfiteat᷑ idẽ pctm̃ etià moꝛtale. ni
ſiꝰↄpfitẽs velit Rõ qꝛ lex diuina nõ obligat
niſi ſemel ↄfiteri.⁊ hocꝑ ſe.⁊ niſi velit hõ

— — 10 ein —RNMN n

in ſolo iure diuino ⁊ euãgelico

nõ potuit inſtitui niſi a ſolo deo: ſic non

De modo cõfeſſionis carthu.

onfeſſio ſacramẽtal nõ dʒ coartari ꝑ
reſeruatões/caſuũ pᷣſertim occultoꝝ/con

tra vel pter legẽ euãgelice libertatis.ſʒ dã
dus eſt locꝰtimoꝛi altiſſimi. Alioqͥn time

atur illa phariſeoꝝ culpatõ Alligãt one/

ra grauia⁊ ipoꝛtabilia hũeris hoim.digi
to it ſuo nolutea mouere.fit rurſuſ aliqñ
vyr ꝗ nimis emũget eliciat ſanguinẽ ⁊ fiat
cã fctõis ¶ Cofeſſio ſacramẽtalis / tali et
tatoclaudi dʒ ſigillo ſecreti/vt nec verbo

nec ſigno/quõlibet reuelet᷑/aut reuelari p
babuit᷑ eſtimet᷑. Facit ad hoc expᷣſſa deter/

minatio eccleſie.cũ naturali rõe ¶ Cofeſ

ſio ſacramęetalis de pctis occultis / raro et
cautiſſime debet remitti ad ſuꝑioꝛes/ hñ/⸗
tes iuriſdictõem coercitiuã in publicis q̃ᷓ
les ſunt abbates ⁊ pꝛioꝛes in religiõibus
qꝛ facilis oꝛit᷑ ſuſpitio apð coꝛrectos pu/

blice.ꝙ occulta ↄfeſſio pereos facta ledat᷑

Ded etiã debent inſtrui ↄfeſſi.ꝙ ↄfeſſio
ſecreta de publicis/nõ liberat eos.qͥn poſ

ſinꝑ aut debeãt ppᷣlice punitõi ſubiacere.

¶ Coõteſſio ſacrametalis/põt qñq; rona/
blliter ⁊ fructuoſe dimitti de venialibo.pᷣt

etiã aliqñ fieri fructuoſe. Qualiter hoc ?=

quãdo.docere dʒvnctio ſpũſſcti/cũ oſilio
xpᷣiane pꝛudł᷑tie. ¶ Lõſeſſio ſacramẽtat
põt aliqñ repeti fructuoſe de moꝛtalibi iã

coſfeſſis.ſed obligatio pluries illa cõfiten

di põt reddi vicioſa:qꝛ nimis oneroſa.
Coõſfeſſio ſacramẽtalis pᷣt ſepe fieri ſub cõ

ditõe.tã ꝓpter ignoꝛãtiã facti.qꝛ neſcit ſe/

pe hõ quid ⁊ q̃liter fecit.q; ppter ignoꝛan
tiã iuris.qꝛ neqͥt in ꝑpluribo a venialibus
moꝛtale diſcerni. ¶ Confteſſio ſacramtal

facta ſub cõditiõe modis tactis aut alias

legitime põt habere ſeu reciꝑe abſolutõeʒ
abſolutã/ſub hac foꝛma.Ego abſoluo te
in noie patris ⁊ filij⁊ ſpũſſcti Que foꝛma

ſufficiẽs eſt ⁊ ſecura.cũ intẽtõe debita cõ/

feſſoꝛis ad abſolutionẽ de peccatꝭ.imo ⁊

excõicatiõ ib.in foꝛo conſcie¶ Necopoꝛ

tet imo ſepe nõ expedit/multiplicare ſer/

monẽ abſolutionis. Vt dicẽdo ſi ⁊ inq̃n

tũ poſſum.⁊ dicẽdo decontritis peccatᷣ

oblitis. ⁊ de talivel tali excõicatõe.ſi ⁊ in/
quãtũ indiges.cũ ſiłibus.q̃ addita plus

officiũt ſepe vel ꝑturbant/q; ꝓficiant vel

ſerenent. Suꝑ hoc notet᷑ hec doctrina
Abbſolutio ſacramẽtalis poteſt delere pec

cata que nondũ erant contrita.ſed ſolum

mõ attrita. Rurſus oblita pctã nõ delent

virtute abſolutionis ſacramẽtalis.quin

beo.
i

henop
Mennt
Momit
mndi
Gtagt
ſracut
urdec

6

hutn
ſonst

e(Ci
ltsfnot
ngicreg di
npoblcs;
rligöes
Pegos ,
Gln lant
.gnfeſ
wsinpol
iſcbigcer.
igſiczröne⸗
lſpit
lliehoct
ſici e
nmint
notnih
Ucifemn

Abſolaroe
oWwolnor
Oefpmn
bedebin
Dope
uln
1s ecn
immn
Nfacnt
1aſagenn
ini
inlo

get ad impoſſibile ¶ Eſt igita fru
ſtra cum ðꝛ de oblitis. Sumiliter ců dici
tur de contritis põt eſſe noxia Similiter
⁊ male expꝛimit᷑ ſi ⁊ inqntũ poſſum et de
fficit eĩ ꝙ intentio ſit bene regu
3 ad extremũ quã noxia ſit obli
uio peccatoꝝ.qꝛ nõ delent᷑ virtute confeſ

De ſtatuto carthuſienſiũ

bomo poſtmodũ teneat᷑ illa cõfiteri dum
redeant ad memoꝛiã.ſed ſi non redeũt· ni
hilominꝰhomo ſaluabit᷑ ſi fecerit ſufficiẽ

tem diligentiã recoꝛdãdi.cũ deꝰ non obli

beo.

ſionis ſacramentalis.ac ꝑinde virtus cla

uiũ que remittit magnã partẽ penaꝝ de/
bitaꝝ.ad huiuſmodi peccatoꝝ deletionẽ
nõ ſic efficacit᷑ applicat᷑.put fit circa pec/
cnc ⁊ expᷣſſe ſunt . a.
G uc de eo
em ad queſtionẽ ſibi factã ꝑ vicarium
carthuſie ſuꝑ ſtatuto carthuſ/ deabſolu/

tione a pctõ moꝛtali ⁊ de cõſuetudine oꝛ/
dinis.ſuꝑ hoc Rñdit.ſub coꝛrectõe⁊ cum
ſeruatio ſit cõueniẽs.nec conſona euãge/
lice libertati.qꝛ nõ tenemur cõfiteri de ve

nialib Et q̊ ad moꝛtalia diſtinguẽda/nõ

eſt dabilis regula generalis ⁊ infallibilis
per humanã ſapiẽtiã. Pꝛopterea calis re/
ſeruatio nõ eſt niſi laqueꝰaiaꝝ.pᷣſertim ti

moꝛataꝝ Poteſt tñ fieri reſeruatio de cer

tis moꝛtalibo manitfeſtis.⁊ que trãſeũt in
opus exterius.qꝛ de cogitatõib/noxium
eſt aut inutile reſeruatòʒ adhibere e⸗
idẽ ad quendã carthuſieñ ſic ſcribit Rece
pi ꝙ in conſtitutõnibo veſtris nõ dicit᷑ ꝙᷓ

oĩs moꝛtalis culpa ſit maioꝛi rẽuata in

foꝛo confeſſiõis.ſed ꝙ grauis culpa.Et
certe tolerabilis ⁊ ſalubꝛis eſt hec cõſtitu
tio. ſi bene fuerit declaratũ qualis culpa

debeat merito grauis reputari. Et ita ſal
uatur honoꝛ patꝝ conſtituentiũ Et nibi

lomin? euitatur onus ipoꝛtabile ſuꝑ cer/

uices peccantiũ.Qualis autẽ fieri debeꝛat
aut poſſit interpᷣtatõ qͥd eſt grauis culpa

puto notatũ fuiſſe ↄpetet᷑ in vltimis ſcri/
ptis licet incultis dño Oſunaldo rñden
do tali queſtioni.Si de ſolis venialibus
Vrantah oluere commiſſi a pꝛioꝛe.
¶ Item nota ꝙ nullus tenet᷑ cõfiteri pec

catavenialia lege diuina.niſi ſit ad ̊ ſpe
cialiter obligatus ꝑ votũ vel ꝑticulare ſta

tutũ.quale nõ debet leuiter fieri. Et qũq;

Eſt igi additio fru

ligioniby non lapſis audiendi·
ſic app

ðä

magis expediret ceſſare a confeſſiõe taliũ

q; nimiã incurrere ſolicitudinẽæ.que

impediret aliqñq; fructus cõfeſſionis
uaret. Alioqͥn etiã cõfeſſione facta/opoꝛ⸗/

55

ionis iu

teret ſepe iterũ ↄfiteri. ⁊ ſic deinceps ſine
termino. atrento qð vix facimꝰaliqͥd vbi

nõ poſſumꝰ rationabiliterfoꝛmidare de

(Seqmiturauiſammẽ

tum eiuſdem per modu cõfeſſionis inne

—

Ncut erped iẽs eſſe ſuaſi pꝛo

2 2

pꝛibus carthuß et celeſtinis
vyt eoꝛũ ſupioꝛes haberenta
Qdi in foꝛo penitetiali licẽtiã.
aret mihi ꝙ cõ feſſoꝛes oꝛdinati ꝑ

ſingulos conuẽtus habeãt magna ⁊ am

—

plam ptãtẽ abſoluẽdi nedũ de venialibꝰ
ſolis qꝛ talis eſſet irratõnabilis ? itolera⸗
bilis reſtrictio · ſed etiã de moꝛtalibo pſer

B

tim occultis.nõ ꝙ; abſoluerẽt de qcumq;

moꝛtali.OQñ autẽ deberẽt remittere ad ſu
pioꝛẽ ⁊ q nõ relinqret᷑ arbitrio cõfeſſorꝭ
iuxta qualitatẽ cõfitẽtis. Attento pꝛimo
vconſultiꝰ eſt penitẽtẽ mittere in purga⸗/
toꝛiũ cum ꝑua penitẽtia.qᷓ; eũ magna nõ
implendavel foꝛte nõ alias cõfitendo de/

trudere in infernũ.Rurſus attento.ꝙ; nõ
obſtantib tot decretis ſuꝑ penitẽtüs in/
iungẽdis cõioꝛ eſt doctoꝝ ſentẽtia ꝙ oẽs

„ .

penitetie in foꝛo ſacramẽtali ſunt arbitra

rie intelligendo de pctis occultis Ceteꝝ

pꝛo manifeſtis regule ⁊ diſcipline in reli/

gionibo oꝛdinate poſſunt rõnabilit᷑ exigi
⁊ ab inuitis.Et hic habet locũ ꝙ dicit᷑ in
terroꝛẽ alioꝝ.⁊ ne facilitas venie incenti/
uũ tribuat delinquẽdi.⁊ nullo modo de
occultis que penitus non confiteret᷑ niſi
vellet. licet in hoc ſe dãnaret. ſed tam hoꝛ
rendo diſcrimini nõ occaſio pᷣſtãda.cum
tam miſera ve ve ve ſit ⁊ totiens exꝑta fra
gilitas humane conditionis. ¶ Vinit.

(Diſtincno magi

n

ſtral ⁊ bꝛeuis eiuſdẽ de modis excõicatio

nũ ⁊ irreglaritatũ ⁊ abſolutiois ab eiſdẽ.
Xcoõicatõnum tot ſunt genera

—w—

cunt᷑ in egularitates qᷓ dicũt im

., Zicationialla ſtnacumalm⸗

pedim̃ta ad cõicatões legitis

alia ciuilis. Naturalis eſthec vita coꝛpa/
lis.cui moꝛs oppoſita poteſt dici excõica
tio. Ciuilis eſt multiplex. Quedã fſm le/
ges ſpectãtes ad cõicatõnẽ tpalem pñtis
vite. de qua ſpecrat ad dños legiſtas Alia
eſt eccłiaſtica m canones⁊ inſtituta.que
ſpectant ad aĩam/in oꝛdine ad vitã etnã.
Ecliaſtica cõicatõ de qua magis adꝓ
poſitũ ſi gecrat cöderatduob. Ino mõ
Aad deũ.Alio modo ad ꝓximũ ¶Cõicato
ad deũ.eſt ſtatꝰſen vita grẽ gratũ faciẽtis.
cui opponit᷑ generalłr oĩs excõicatio qᷓ cõ
trahit᷑ ex moꝛtali pctõ.ſicꝙ nequeat talis
excõicatus erxercere legitimos actꝰ/ pᷣſertiĩ
ſacramẽtales ſine pctõ ¶Cõicatõ ad ꝓxi
mũ ſeu publica:tractat᷑ ⁊ intendit᷑ ꝑ cano

niſtas , loquũt᷑ de excõicatõe ⁊ irregla/

ritate. ¶ Eſt ãt excõicatio ſeu irregulari/

tas/ſub duplici dr̃na.Quedã eſt oino ſi /

ne peccato.quedã ex pctõ exñtevel pᷣſum/
pto Exẽplũ pꝛimi ſicut bigamia.ſicut iu
diciũ latũ in cauſa ſanguinis ex officio.ſi
Cut ſeruitꝰ.ſicut lepꝛa.vel mutilatõ.vel of
ficiũ vile.⁊ ſilia.que diſtrahũt ⁊ impedi/
unt ab exercitio diuinaꝝ miniſtrationũ.
necnõ ⁊ ab oꝛdinũ ſuſceptione repellunt
Exremplũ ſecũdi ſicut excõicatio late ſen/⸗
tentie ab hoĩe vel a iure.ꝓpter cõtumaciã
verã vel piamvrr A
muniſſima. q̃ ſubdiuidit᷑ in varias ſpẽs
velut innũerabiles.Lñ in generali.OQue

dã eſt reſeruata pape.ſieut etiã inegulari

tas que cõtrahit᷑ex hmõiexcõicatiõe.dũ
quis ſe miſcet in diuinis excõicatꝰ.recipi
endo vel exercẽdo ſciẽter ⁊ a ꝓpoſito ¶ Al
tera eſt irregularitas que nõ ua reſeruat᷑
ſed eam tollere pᷣt ſacerdos ſimplex. ſicut
in excõicatõe minoꝛi/que ſuſpẽdit hoĩeʒ
acelebꝛatõe.quẽadmodũ fit ſiquis ꝑtici/
pauerit ſciẽter cũ excõicatis.nõ tñ in cri/
mine.ſed ex quadã verecũda pietate.⁊ in
caſibo nõ conceſſis ¶ Laſus ãt ꝑticlłlares
huiuſmodi ſuſpenſionũ ⁊ irregularitatũ
querẽdi ſunt a iuriſtis ⁊ ab inſtitutis reli
gionũ ſeu cõmunitatũ.qꝛ cõſurgũt ex ſo/
la conſtitutõe poſitiua.⁊ aliqñ ſine crimi
ne. licet nõ ſine Eralgedl condẽnabił

eſt contẽptus ¶ Pꝛoinde q̃lis dʒ eſſe foꝛ
ma abſolutõis ſuꝑ excõicatõibo ⁊ irregla
ritatibus in foꝛo exterioꝛi ⁊ publico.ſciat
a iuriſtis.qm̃ in foꝛo conſcie/nõ reqͥritur
certa foꝛma.nec de neceſſitate ſacramenti.

nec de neceſſitate pᷣcepti. Sed ſufficit di

Et hec eſt acceptõ cõ

De excõicatde ⁊ er abſolutiõe

cere vt ſupꝛa.Ego abſoluo te in noĩe pa/

tris ⁊ fiij⁊ ſpũſſcti Amen.cũ intentõe ab
ſolutài.Expedit autẽ vt hec intẽtio ſit la
tiſſima.que ferat᷑ſuper om̃i caſu in q̊ po/
teſt ↄteſſoꝛ abſoluere tã de ſententijs quã
de petis. Et ita ſufficit hec foꝛma p oĩbꝰ
ſine multiplicatõeverboꝝ.

cramentaltr cõfiteri vt ꝙ verberauerit cle/⸗

ricũ.⁊c. Non eni fit publice ſacramẽtali

cõfeſſio ad quã obligat ius diuinũ Erx
quibo oĩb colligi põt/ꝙ multa a pieriſq;
addunt fruſtra in abſolutõne ſacramẽta/
li.ad abſolutõnem penitus nihil facien/
tia. In hoc enĩ ꝙ confeſſoꝛ qͥlibet cũ intẽ
tione acmali vel habituali dicit ego te ab
ſoluo In noie pa.⁊ fi.⁊ ſpũſſan.om̃ia cõ/

pꝛehendit ſcʒ autoꝛitate mihi cõmiſſavel

tiplicatdeverbe ddeq;' ab
ſolutus in foꝛo exterioꝛi de excõicatiõibꝰ
tenet᷑ nihilominꝰ cauſas excõicationũ ſa/

qua fungoꝛ.hancenĩ conditionẽ pſuppo
nit ipſa abſolutio. Itẽ a pctĩs tuis mihi

confeſſis ſuꝑflue addit᷑.quoniã de nõ cõ/
feſſis nõ abſoluit. Itẽ et reſtituo te vnita
ti ſancte eccłie ⁊ ſacramẽtis eius. S

4

i enĩ

abſolutus eſt. ex ſe qꝛ fidelis eſt/iã reſtitu/

tus eſt. Cetere conditõnes patent ſupꝛa.

¶ Weꝝ vt ſupꝛa tactũ eſt ſi qͥ fuerita iu

re.vel ab hoĩe ſuſpẽſus aut maioꝛi excõi⸗/
vatiõe innodatꝰ ſeu irregularitate irretitꝰ

notoꝛia aut cõtumaci aut certe illa q ſedi

apklice eſt reuata.⁊c.in taliũ caſuũ abſo/
lutiõe pᷣſcriptꝰeſt modus videlʒ in ſacris
canonibo vt eo mõ nodũ religent᷑ q̊ quis
fuerat alligatus.Et hec abſolutio ſimpli
cis ſacerdotis tranſcẽdit ptãtem ſaltẽ ex

iure poſuiuo. Silreodẽ iure eius ptãti

ablati ſunt caſus epales aut alioꝝ ſuꝑio/
rum. Silr ⁊ in inſtitutõib religionũ p/

ter artioꝛẽ ſui ſtatus cuſtodiam que pctã

ſeu caſus ſoli pꝛelato reſeruãtur q́;uis de
per ſe qnbet ſacerdos ab eiſdem poſſet ab
ſoluere dnmodo vltra ſuꝗm poteſtatẽ pᷣn
cipalẽ non excederet. ¶ Patet quoqʒ q;
multa ⁊ in ipſa abſolutõe ſuꝑioꝛũ caſuũ
criminũ excòicationũ irregularitatũ.⁊c-
ab ip pᷣlatis adijciãt᷑ ſuꝑflua et nihil ad
abſolutõem ſpectantia. Nã etiã in talibꝰ

ſufficit ad cõem foꝛmã addere ſolũmodo

clauſulã vel clauſulas a iure inſtitutas.

bus irretitenodet᷑ ſeu a nodis abſoluat᷑.

vt dicẽdo autoꝛitate ſummi põtificis vel

grẽ aut pꝛiuilegij cõceſſi vel dati.⁊c.Ego
te abſoluo a tali excõicatione irreglarita/

nibüfron
Abaaint

tert⸗

mmontuc ⸗

öniſand.
mmißſchyo
nönbi
kinorernin
ns Jiei
cküüſckin⸗
nthure

Püm

Clani,/
nmmn“
luiſcti
ſidbho/
inſen
us
tofinpli
nſilig
euns Nan
lionſgo⸗
nigenip,
unchn
innöe⸗
nii
ngho,
gicſi
anbli
tüinuic
nſtinot
entde
liſͤ
innnt
nnin

ſen

N

De foana abſolutio

te interdicto ſuſpenſione quã tali vel tali

ſentẽtia incidiſti:⁊c.ſicut cõgruit ⁊ auto
ritas conceſſa aut virtus grẽ aplice ſeu pᷣ/
nilegij ſe extenderit. ¶ DOð autẽ addit᷑ in
qᷓ;tũ gratũ in conſpctũ diuĩe maieſtatꝭ fu
erit⁊c.nihil facit ad rem.

Me miunctione pe

Ed de iniũctione pe (nitetie.
nitẽtie diuerſe ſunt opiniones

ſolutõem vel poſt abſolutõem
iniũgẽda ſit penitẽtia q̃ confeſſionis in/
diuidua comes eſt ad hoceni cõſeſſio fit
quo vulnꝰinflictũ detegat᷑.ad hoc penitẽ

tia iniũgit᷑ vt vulneri detecto ſalutare re/

mediũ adhibeat᷑. Et licʒ incerte ſint pui/
dentie noſtre nec q̃ͥ lance diuino iudicio

noſtre ponderẽt᷑ offenſe. iñ abundãti mi
ſericoꝛdia ac pietate ipſiꝰhoc conceſſum

eſt fidelibi.vt ſacramto confeſſionis ac re
medio penitẽtie etiã minꝰ ſufficiẽtis iam

ſaltẽ a moꝛtꝭ eterne ſit ereptus ſupplicio

qui fuerat dãnãdus etiã ſi ob modice pe/

nitentie iniũctiõeʒ longius ſit cruciãdus

quib tamẽ cruciatibs etiã młtiplex reme/
diũ ſue ſponſealiunde puidit chꝛiſtꝰ cuiꝰ
pꝛopꝛiũ eſt miſereri ⁊ cuiꝰ miſericoꝛdie ñ
eſt numerꝰ ¶ Be illo aũt an ante vel poſt

abſolutõeʒ iniũgenda ſit penitẽtia nil vi

det᷑ obeſſe homĩ ſimplici ⁊ cõtrito ſeu do
lenti coꝛde ad conſeſſionẽ veniẽti ⁊ ad ſa
tiſfactõeʒ pato n ipᷣa autẽ iniũctione

penitẽtie ſilr occurrit rehenſio ſuꝑ mul

tiplicatõeyboꝝ.penitẽtie in nullo ſuffra
gantiũ. Sicut enĩ confitẽs cauere dʒ ne

aliqd immiſceat qð tantũ ſacram̃tũ excu
ſatõe indebita.vᷣboſitate ĩpoꝛtuna.oñta/
tione falſa:ſilatione fraudulẽta ac ceteris

qbuſſibet m alis violet fructũq; eiꝰ tollat

ita nõ minus ipſe cõfeſſoꝛ locũ dei tenẽs
atq; eius gerens vices ſacramẽto ↄſeſſio

nis reuerẽtiã exhibeat.⁊ eius vᷣba ſtatera

ſctã ſint põderata ne ⁊ ipᷣe in tali loco ad/
ducat quicq; qð eũ vᷣboꝝ ſubtilitate nec
nõ mltiplicatõe aut ĩſolita foꝛma ꝓlatio/
nis poſſit oñtare mag ceteris ↄfeſſoꝛib
idoneũ intelligentẽ doctioꝛẽ ſanctioꝛẽq;

his eĩ ac ſiłibꝛↄditionib pleriſq; p nefas
ↄfeſſoꝛiboñ ſolũ fama ⁊ fauoꝛa lĩigua ſed
etiam a manu creſcit pecunia.⁊ cathedra

moiſi quam dñs laudauit. iſtis atq; aljs
modis vertit᷑ in cathedras numularioꝝ

ſuas rões adducẽtes.an añ ab/

S

5 %

et colũbas vendentiũ.q̃s idẽ ipᷣe euertit ⁊

de teplo eiecit. Pꝰ ſimplicẽ igit᷑ confeſſio
nem⁊ verãvt pᷣſupponit᷑v᷑ ſimplex etiã fiat
abſolutio aut cũ timoꝛe ⁊ magna cautela

ad ſuꝑioꝛes ſi opoꝛtet remiſſio iuxta ſu/

pius dicta.demũ pꝰabſolutionẽ vel ante.

(qð ad pñs nolum det᷑iare/eo ꝙ ñ obſtet

huic ſacr̃o) ſimplerx etiã fiat pñie nũctio.

qð ſeqͥt multũ ↄcoꝛdat cũ dictj dñi Joh.

— Se.

erſon ita ꝙ videt᷑ etiã ab ipſo poſitum
„ Ota foꝛma abſolutionis a pec

Ego abſoluo te. Sʒ ſatis ↄue⸗/
V„ñniẽter pᷣmittit᷑ autoꝛitate eccłlie
a q̃ ↄfeſſoꝛ accipit ptãtẽ abſoluedi in ſu/

ſceptione oꝛdis Sed quia illa ptãs eſt re

tenta in mann ſuꝑioꝛis niſi committat᷑.

ideo ð: ⁊ oꝛdis.Et ſi loco huiꝰclauſulep/
mittat᷑ autoꝛitate q̃ fungar/ñ eſt vis Jdẽ?

eni valet ¶ Deniq; nota ꝙ ſatis ↄueniẽt
apponit᷑ in foꝛma ſupꝛa dicta/a pctis tu

is.ad denotãdũ de qͥ fiat abſolutio vel de
qbo ¶ Ce vero dicat᷑ a pctis tuis ⁊ a circũ/
ãtijs eoꝝ hoc ſcõm/totalr eſt ſuꝑfluum

Quia aut circũſtãtia eſt pctm̃ autñ. Di

ſic iã dictũ eſt a pctis tuis. Siñ. non ca/

dit ſub abſolutione Itẽ dicat de con/
tritis.ꝑiculoſum eſt⁊ pᷣt eſſedãnoſum.qꝛ

nedũ contrita ſʒ etiã attrita ar pñt ꝑ ab
ſolutionẽ deleri/ꝑ grãm poſt aduenientẽ
At melius poſt declarabit᷑. Hoc autẽ qð
eſt contritũ/ om̃ino excluderet attrita.ſi/

cut albũ nigrum.⁊c. Deniq; hoc eſt inij/

cere ſcrupulũ deſperationis pꝛeſertim in
moꝛtis articulo exiſtẽtibus. Nulli enim
conſtare poteſt ſivere de peccatis contera
tur Cum igit᷑ audit ſe abſolui a contritis

incipiet dubitare ⁊ vacillare ſuper ſua ab
ſolutione.maxime cum inimicus in moꝛ
tis articulo toto poſſe inſiſtat ad deijcien

dum hoĩem a ſua ſpe ⁊ fiducia ⁊ ſepe do/

loꝛ coꝛꝑis eſt vehemens.ita ꝙ homo nul
lam deuotionis gratiã ſeu contritionem

atteſtantem ſentire poſſit.ſicut et etiam
in ſanitate homis ſepe ſine culpa ſua pꝛo
pter multas rationes aufertur gratia de/
uotionis. Lollitur igitur per hoc / fidu/
cia/ vel minuitur.et datur occaſio ruine
ſeu deſperationi. Et ſi enim vere ita ſit ꝙ;
abſq; contritione peccata/non delean/

tur.tamẽ homo ſepe veraciter conderune
4

n catis ſufficiens ⁊ neceſſaria eſt.

₰

Glind notabile

De abſolutione

vel in ipſa abſolutõne cõtritio virtute ſa/
cramenti infundit᷑ ⁊ hoc hominẽ vt pꝛe/
dixi latet.⁊ cũ audit a contritis/ capit oc/

caſionem muſitandi ⁊ dubitandi.⁊ ꝑ cõ/
ſequens ꝑiclitandiꝛc. ¶ O ſi dicat᷑ de ob
litis.ſimiliter eſt ſuꝑfluũ.quia nõ poteſt
confitẽs de pctis oblitis abſolute abſol/

ui.qͥn ec teneat᷑ cõfiteri ſi ĩ futurꝭ recoꝛdet᷑

NMec valet dicere qᷓ libẽter cõfitereris ſi
ue que velles cõfiteri ſi eoꝝ haberes mẽo

riam.qꝛ ſtaret ꝙ; cõfitens vellet qũ cõfite
ret᷑ ⁊ nõ vellet qũ recoꝛdabit᷑. Aut foꝛtevo

luntatẽ hʒ bonã in generali de cõfitendo
oĩa que occurrũt/quã nõ haberet de con/
fitendo ſi in ſpeali aliq̃ occurrerent.ſicut
manitfeſtũ eſt et declarari poſſet ꝑ ſylogiſ/

mũ incontinetis extra paſſionẽ exiſtẽtis.
Et hoc diffuſe declarari põt temꝑe ſuoꝛc

¶ Itẽ male expꝛimit᷑ſi ⁊ inqntũ poſſum

et debeo.qꝛ ſi non p̃t/nõ debet ſe in gerere
ad audiẽdũ Et ſi foꝛte occurrit caſus ſibi
Ingeinen ebsremiraread ſupioꝛẽ Szz
ſufficit ꝙ intetio cõfeſſoꝛis ſit bñ reglata
Pec eſt idẽ dicere.ſi ⁊ inq̃ntũ poſſum? di

cere.Autoꝛitate mihi ↄmiſſa.qꝛ pmꝰ mo

dus loꝗqndi/eſt dubitatinꝰ⁊ ꝑ ↄns ꝑicło/
ſus.vt iã ſtati ſupꝛa dictũ ẽ. ſcõs aũt aſſer

tiuꝰ Et dʒ intelligi autoꝛitate.i.ꝑ autoꝛi/

S Hota ua gticlagn noiepaz ſier .

tatẽ e
addit᷑ ad denot

uũ ga deo ẽ qð abſoluit.

Del rolg lacfa fiũt in vᷣtute fidei trini/

tatis ⁊ paſſiõis Jeſu xpᷣi dñi nr̃i Necẽ(vt
thomas diẽ in tertia pꝑte ſumme) de ſuba

Abſolutõis.ſʒ relinqͥt arbitrio ſacerdotis.

q cũ ſitvt inſtralr ↄcurrẽs⁊c.ſiue vt mini
ſter abſoluat.ↄuenienter apponit illð qð
ptinz ad pꝛimã autoꝛitatẽ dei ſcʒ vt dicat
Egõò te abſoluo in noĩe pa.⁊c. Quia tñ q

nõ ẽ determĩatũ ex vᷣbis xpᷣi Oðcũq; liga

ueris ſuꝑ terrãꝛc̃.ſicut in baptiſmo/talis
appoſitio ibi.⁊ non in baptiſmo relinqͥt
arbitrio ſacerdotis.

PaE

dẽ vt videt᷑ de pᷣmis motibo ⁊ conſenſu
. ODitandũ ꝙ ſunt motꝰpꝛio pꝛi/
n v mi.Et ſunt motꝰ ſcᷣo pmi.Et
ſunt motꝰᷣ cõſiſtũt in cõſenſu
MHor ꝰpꝛſo pꝛimi ſunt tres ĩ
quibs nõ eſt aliqð petm̃ moꝛtale vlvenia
le.qꝛ nõ attingũt volũtatẽ nec vt libera ẽ
nec vt natura.Pꝛimꝰẽ titillatio in carne
ſiue ſuggeſtio facta.excitãs ad libidinem

Scs ẽ delectatõ ĩ appetitu ſenſitiuo tiä
tũ cirea illð qð caro ſuggerit Tertiꝰẽ deſi

deriũ ĩpꝛouiſum ꝓſeq̃ndi illð in opus
Motus autẽ ſcdo pꝛimi ſunt illi qͥ attin

gũtvoluntatẽ vt natura eſt nõ vt eſt arbi /

trio libera ſeu libatiua.Et ſunt tres Pꝛi/

mꝰẽ motus delectatõis in volutate.ↄdele

ctãdo appetitui ſenſitiuo Scðs eſt ↄſen
ſus ſubitꝰvolũtatis in delectatõʒ.Tertiꝰ
eſt ↄſenſus ſubitꝰ ſeu deſideriũ pſequẽdi
in op?ꝰ In his eſt tm̃ pctm̃ veniale Ita ꝙ;

in pꝛio gradu eſt pꝛincipiũ pctĩ venialis
In ſcdðo mediũ In tertio limes ſeu termi

nꝰ. ¶ Iſti ſunt coſenſus ĩ qb cadit pctm̃
moꝛtale de pctõ ſaltẽ qð cadit ſub ꝓhibi/

tõe. Pꝛimꝰeſt cõſenſus interpᷣtatiuꝰin de
lectatõʒ.q fit.q ex delectatiõe volũtatis/⸗
intantũ abſoꝛbet᷑ rõ /vt nõ poſſit intẽde/

re iudicio.⁊ volũtas negligit mouererõʒ

Ad iudicandũ ⁊ ꝑmittit tꝑs trãſi ire poſ⸗
ſit deliberare. Scos ẽ cõſenſus verꝰi

lectatõʒ.habito etiã iudicio rõis in oppo

ſitũ certo. Tertiꝰẽ cõſenſus in opꝰ:verꝰet

deliberatꝰ.etiã ſi opꝰ nunq; ſeq̃tur.qð qͥ‚

dẽeꝑ ſeeſt pctm̃ moꝛtale. Iñ ait ſaluatoꝛ:
Quividerit mulierẽ ad cõcupiſcendũ eã.
eam in coꝛde ſuo.

tim mechatus el
ſuꝑ abſolutõe confeſſionis ſacramẽtalis
H]gꝗyRatia tibi⁊ pax.frat chariſſi
me.. Ped pꝛio.ſi apð aliquẽ
dDoctoꝛẽ reꝑiat᷑ foꝛma auten/

AIica abſolutõis ſac am̃talis
Ruñ deo ꝙ ſic.Et de hoc vi⸗

deat umma cofeſſoꝝ. vel bertelina ſuꝑ B
verbo abſolutio pᷣma q̃ſtiõe. Vtꝝ foꝛma
abſolutõis debeat fieri ſub mõ indicatio

Et fm illa q reꝑiunt᷑ ibidẽ patebit ſatis

rñſio Ad illð quod ſcðdo petis.ſcʒ q̃ ſit foꝛ

ma ſufficiens? ¶ Deiñ ad tertiũ qð q̃ris
vñũ tot varietates in foꝛma iſta abſolutio
nis: Reſpõdeo/ ꝙ ex ignoꝛãtia vel negli/
gẽtia ſufficiẽter inqͥrendi q̃ agenda ſunt
circa ſacram̃ta Sʒ cur plus inqͥs circam
iſtã foꝛmã qᷓ; circa alias: Ratio vna eſt qꝛ
glie foꝛme / dicũtur publice ⁊ inueniũtur
ſcripte ſicq; leguntur. Hic autẽ occulte ⁊

abſq; libꝛis ⁊ arbitris fit negociũ. Põt et

alia rõ dari qꝛ act? cõfeſſionis ⁊ abſolutõ
nis/eſt quidã actꝰ iudicialis.vbividetur
ſufficere ꝙ ſacerdos iudex/explicet ſentẽ/
tiã ſuam qbuſcunq; verbis.dum tamen

nono
ſange
lſignis
nincon
glope
bänbi

.

an
ſdeeg

ebiol

nmaico
Deine
ſolaes
biom
citiu
opoꝛ⸗

ecitt

ſecl
hocod
al
min
Gin
ton

A
cot.

Vli

or⸗
nlu⸗
mo
ſcoel
neſe

fon

(ſq
we⸗
de
n
int

aadgitio diſtrahes.

Confeſſionis ſacramẽtalis 33

intendat abſolnere. ſicut dicimꝰ in matri

monio ꝙↄſenſus interioꝛ amboꝝ.ſigni

ficatꝰ exteriꝰ qualibuſcũq; verbis. immo
⁊ ſignis.ſicut ĩ muto.ſufficit ad matrimo

niũ contrahendũ.(¶ Deniq; p ſolutione

alioꝝ qᷓſitoꝝ ⁊ declarationepᷣmiſſoꝝ/ſcri
bã tibi modũ q̃vtoꝛ in hmõi abſolutioni
bꝰ Eiñ ſi nibil dubitat de excõicatione
Aracta/Dico pꝛio ꝑ modũ impᷣcationis
q deↄgruo pᷣmittit᷑. Dñs noſter Ihds xpᷣs
te abſoluat.vel parcat tibi deꝰ.vel dũ mo
ra maioꝛ eſt Miſereat᷑tui ompᷣs deus. ⁊c̃.

Deinde ſubiũgo cũ intẽtione ĩterioꝛi ab

ſoluẽdi/qᷓntũ poſſum⁊ ſᷣm autoꝛitatẽ mi

bi ↄmiſſam Et dico Ego te abſoluo a pec
catꝶ tuis In noĩe pa.⁊ fi.⁊ſ.ſ. nec he

nec iſtð adiectiuũ oĩbus.nec iſtð oblitis

necillo vtritis Inmo pt nocereſi ponik
boc adiectiuũ ↄtritis.cũ virtus ſacramẽ/

talis abſolutionis valeat ſuꝑ pctã ſolum

attrita.licʒ nondũ ↄtrita Et iia ẽ additio

qͥdãmodo diſtrahbẽs qᷓ pſupponit contri
tionẽ pceſſiſſe q̃ non ſꝑ preqrit᷑ vt diciũ ẽ
tẽ nec opoꝛtet addere q̃ntũ poſſum⁊

adbuc minꝰiſtð inqᷓntũ debeo.qꝛ ſepe ſa/

cerdos non tenet᷑ aut dʒ abſoluere.⁊ ita ẽ
lditio diſtrah (Ite necopoꝛtet ad/
dere autoꝛitate mihi commiſſa ⁊c.oĩa enĩ

talia ſufficient᷑ fiũt ⁊ valẽt ꝑ intẽtionẽ in
terioꝛẽ quã hʒ ſacerdos vel habuit in vo/
læẽdo abd
me ſacram̃toꝝ dñt eẽ abſolute? nõ condi
tionales Etſi opponat᷑ꝙ in havrit mo öꝛ
gqñũq; Si tu non es baptiſatꝰe.t.

oluere Uñ ꝓ regula teneat᷑ ꝙ foꝛ/

deo ꝙ illa conditio non ſe tenʒ nec tenere

dz ex pte foꝛme ſʒ ſolũ referẽda ẽ ad expli/
cationẽ intẽtionis quã hʒ ſacerdos.quã

intẽtionẽ ideo explicat ne putet᷑ velle ba/

ptiſare pueꝝ iã baptiſatũ.⁊ ita facere iiu⸗
riã ſacramto. Uñ apð deñ ſufficeret inten
tio interioꝛ ſine tali explicatione.niſi qiꝛ
ſic ecclia voluit fieri cã dicta. Sile eẽt in
dubio qð aliqͥs hẽet de hoſtia poſita añ
eũ dũ celebꝛat ⁊ neſcit plane ſi conſecrata
ſit iã vel non. vtputa qꝛ neſcit ſi ꝓtulerit

ſufficient yba⁊c. Tũcſi neceſſaria ſit ſecu
ritas ãplioꝛ /ſufficiet ꝙ homo cũ intẽtio/
ne iſta ꝙ non itẽdit conſecrare iſtã hoſti/

am ſi ſit conſecrata.dicat vᷣba conſecratio

nis.q;uis tał repetitio non ſit paſſim fa/

ciẽda.nec eẽt in h aſſueſcẽdũ ¶ Addat᷑ ꝙ⁊Cↄ
pᷣdicta foꝛma abſolutionis ſacram̃talł ſuf

ec
opoꝛtet alið addere.nec iſtð pnomẽ alijs

ficit in qcunq; abſolutione p pctis ſiuefi

at confeſſio pꝰvnã abſolutionẽ iã datã ſi
ue non Nec opoꝛtet dicere Abſolno te ab
iſto peccatoꝛ ſʒſufficit ſicut pꝛiꝰDeniq;

tuti obfuat᷑ bꝛeuis ⁊ ſuccincta foꝛma ab
ſoluẽdi pᷣdicta. qᷓ; dũ fiũt tot additiones
ꝗ vel ſunt ſupfſlue vel qʒ diſtrahẽtes aut
H ipeditiue
municatione Rndet᷑ꝙ in foꝛo pbᷣlico nõ
ſacramętali/nulla certa foꝛma reqͥrit᷑ ſuf⸗
ficit ꝙ ille qͥ hʒ ptãtẽ iudiciariã.ſignificet

eteꝝ qad obſolutõʒ deexcõ

intẽtionẽ ſuã q̃ vult talẽ abſolutũ eſſe.
Poꝛro q̊ ad ſacram̃talẽ abſolutionẽ qvl/

ficiunt pᷣciſa foꝛma non ita reqᷣrit᷑ ſicut in

teriꝰ reqͥrit/ꝛ circa cuiꝰomiſſionẽ młti de/

alijs ſacramtis Vñ iſta foꝛma ſufficit cãũ

intẽetione interioꝛi ſicut pꝛiꝰ explicabat᷑
Ego abſoluo te ab excõicatione vel excõi
cationibo ⁊c.Et pᷣt addi.licʒ non ſit neceſ
ſariũ iſtðᷣ. Et reſtituo te ſacram̃tis eccłie
⁊ oꝛõib diuinis In noĩe pa.⁊ fi.⁊ ſ.ſ.
Veꝝ q̃ ad minoꝛẽ excõicationẽ q̃ ↄhit᷑ex

pticipatione cũ excõicatis ſufficit eadem

ſoꝛma Sʒ qad excõicationẽ largo noĩe
dictã q Zhit᷑ ex libet peccato moꝛtali qd
ſenar holema deo. puto q; non reqnitſpe
cial foꝛmula ſʒ ſufficit alia q̃ dicta eſt pꝛo
pctis ¶ Empliꝰvo q̊ad irreglaritates cõ
tractas celebꝛãdo ĩ excõicatòe vel alio ta/
li modo / ſicut hẽt᷑ in ↄſtitutionibadecre/
taliũ.foꝛma ñ eſt certa⁊ pᷣciſe reqͥ ſita. cum

ſit qdã act iudicial mag q̃damõ q; oꝛdi/
nis Hehilomiꝰ pᷣt ↄgrue ſic dici ſicut etiã

pñiarioꝝ vſus hʒ Ego abſoluo te ab irre

glaritatevel irreglaritatibo ſi ſint plures:

⁊ reſtituo te ſacram̃ꝭecclie.⁊ diſpẽſo tecũ

Et h̊ ponũt ꝓ futuro tpe vt hõ legitĩe poſ
ſit celebꝛare vlvti ſacram̃tꝭ Deniq; addit᷑
Wde ad id

In noie pa.⁊ fi.⁊ ſ.ſ.Amẽ.¶¶ Cãd
qð inquiiis ſi ſit expediẽs in iniũc tione

penitentie dicere. Omnia bona qᷓ facies/

ſint tibiꝓ generali penitẽtia Rñdeo ꝙ ſic

qꝛ pꝑ hũc modũ/oĩa talia bona.habent vi

ſatiſfactoꝛiam.licet non tantundẽ ſicut ſi
ſpecialiter iniũgerent᷑ ⁊ fierent. ⁊ hoc pꝛo
pter obligatõem maioꝛẽ ⁊ obedientiã in/

de ſequentẽ. Sed nõ eſſet ſecuꝝ ſpeciali/
ter iniũgere talia ⁊ talia om̃ia ſic debere ſi
eri.pꝛopter periculũ tranſgreſſionis⁊ cul
pe ſeu inobediẽtie inde cõ ior

enoꝛ quel

mi⸗

de qᷓ fit ſupius metio in ſumma contfeſſo/

Pe abſolutione

nũ libꝛo.iij.ti.xxxiiij.q.xci.ſᷣm quottatõʒ
libꝛi mei ſic ſe habet:quia poſt cõfeſſiõeʒ
cõtr iti pectoꝛis.regulariter dʒ ſubſeqͥ ab/
ſolutio ſacerdotis:qᷓro an foꝛma abſolu
tionis in ſacrameto penitentie/ debz dici

ſub mõ indicatiuo. Rñdeo ſᷣm albertũ in

ſcriptis ſi nbeiii ſenteen⸗ oſtin. ren Di
cenqu qo ppter ſacri certitudinẽ. edg

pcedit depcatio hoceſt de bñ̃ eſſe ſacram
ti ⁊ nõ deeſſe. VUn conueniẽter ðꝛ. dñs te
abſoluat⁊ ego aucte qᷓ̃ fũgoꝛ abſoluò te a
ctis tuis in nomie pa.⁊ fi.⁊ ſ.i.amen Et
ãc foꝛmã expoſuit magiſter iohanes de
verʒiaco in ſcolis in lectiõibo ſuis.Tho/
mas etiã ĩ vltia ꝑte ſumme ſue.q.lxxxiiij.
ar.iij.ↄcoꝛdat cũ hoc.dicit enim ꝙ de foꝛ
ma ſubſtãtie eſt / ego te abſoluo.ſed pᷣmit
tit᷑ oꝛõ miſereat᷑tui ompᷣs deꝰ⁊c ne effectꝰ
ſacr̃i impediat᷑ex ꝑte penitẽtis Itẽ qꝛ ſa/
cerdos nõ ꝓpꝛia autoꝛitate abſoluit ſʒ q̃i
miniſter ↄueniẽter aliqͥd apponit᷑/ ego te

abſoluo in noĩe pris ⁊ fi.⁊ ſ.ſ.amẽ Vel ꝑ

vᷣtutẽ paſſiõis xpi Vel aucte dei / ſicut dy
oniſi exponit.iij.ca.celeſtis hiera.Quia
tñ hoc nõ eſt determinatũ ex vᷣbis xpᷣi ſic
in baptiſmo talis appoſitio relinqtin ar
bitrio ſacerdotis ¶ Seqᷣt᷑ alia q̃ſtio/vtꝝ
reqͥri᷑ ipoſitio manuũ ſacerdotꝭ in ſacra/
mẽto penitẽtie Rñdeo f̃ᷣm tho.vbi ſupꝛa
ar.iiijdom ꝙ nõ qꝛ hoc ſacr̃m nõ oꝛdiat
ad Eünatanerecleni grẽ / ſʒ ad re

miſſiõz pctõꝝ Mag etiã in hoc ſacr̃o cõ
peterʒ crucis ſigtio/q́; man ĩpoſitio In
ſignũ ꝙ ꝑ ſignü crucis xpi/ remittũt᷑ pctã

— /

1nð eſt de nccitate ſacri hec ibi.

hõ abſolutꝰa pena⁊ a culpa.fᷣm foꝛmã ſo
litã cõferri in articulo moꝛtꝭ moꝛies in il
lo ſtatu / euolet ſtati ad celũ. Rñdeo ꝙ a ra
dice vidẽda eẽt hic tota materia de indul
gęætijs/ ad plene reſpõdẽdu. Pꝛo qᷓvideãt
doctoꝛes in.iiij.ſniaꝝ.⁊ alie ſumme.dico

tñ q;tũ ſpectat ad pñs/ꝙ abſolutõ illa ſo

let dari de pctis cõtrit ⁊ cõfeſſis Si ergo
pctã ſint q̃ nõ ſunt ſacr̃alr cõfeſſa.ſic ſunt
pctã oblita nõ opoꝛtet ꝙ de illis ſᷣm foꝛ⸗/
mã abſolutõis det᷑ indulgẽtia.Ex q̃ pʒ q;
tũ expedit nõ dari obliuiõi pctm̃ ſʒ illa ex
pᷣſſe cõfiteri hĩta copia ſacerdotᷣ.ptʒvltra
ꝙ in abſolutõe ſacramtali nõ opoꝛtet di
cere abſoluo tea pctis oblitis Vleꝝ eſt tñ
ꝓꝙqꝛ de non obligat ad ipoſſibile ſi pctã

hoꝛa moꝛtis VUnde

oblita nõ veniãt ĩ mẽoꝛiã. facta diligẽtia

ſufficiẽti/ ⁊ hõ cõterit᷑ in generalide illis
tũc hõ ſaluabit᷑ ſic tũ q̃ſi ꝑ ignẽ Secꝰaũt

eſt dicũt iuriſte / de abſolutoe de excõicatõ
nibe/etiã de oblitis/qꝛ nõ opoꝛtʒ ab illis

iteꝝ abſolui dũ hñs ptãtẽ generalẽ vt pa
pavel legatꝰ⁊c. abſoluit generalr ab oibꝰ
ſentẽtijs/qð ẽ tutũ petere ⁊ habere. ¶ Ad
datur ad pᷣmiſſa/ ꝙ ptãs pᷣlatoꝝ in dãdo
indulgẽtias nõ eſt niſi quedã e diſpẽ
ſais do; ecẽ rõnalis ⁊ ad edificatõʒ ⁊ iõ
ſi dent ſine cã ratõnali has vel illas ĩidul/
getias vtpote ꝓ ſolo intuitu fauoꝛis hũa
ni/vel alio tali mõ nõ opoꝛtet ꝙ indulgẽ

tie tm̃ valeãt q;tũ ſonãt Pꝛopterea fatue

ſunt ⁊ ſuꝑſtitioſe q̃dã ititulatões de ĩdul/
gẽtijs.xx.mũile ãnoꝝ vel tali mõ qͥ dixerit
quĩq; pater noſter/añ talẽ imaginẽ⁊c̃.Et
eẽt ꝑ pᷣlatos ꝓuidẽdũ.qꝛ cedit hoc in con
temptũ⁊ irriſionẽ indulgẽtiaꝝ nec conti
net veritatẽ. Vñ plena indulgẽtiavix ſo/
lebat dari/ꝓ paſſagio terreſctẽ. Conſtat
tñ ꝙ factũ ꝓ q̊ ſunt indulgẽtie/mag pui/
legiatũ eſt/qᷓ; alið ceterꝭ ꝑibo.¶ Addatur
pᷣterea⸗/ꝙ foꝛma dãdi indulgẽtias ſepeva

ria ẽ.quʒ enĩ dat᷑ ſub cer conditõibovt ſi

ſint confeſſiæ contriti/ ⁊ ſidederit manꝰ
adiutrices.qũʒ dat᷑ exũtib in grã.vel ĩfra

męẽſeʒz hũerit grãz/itaq; tũc dũ habẽt gra

tiã recipiũt grãm ſine alio actu confeſſio
nis.vel ſacramtalis abſolutionis VUnde
dare indulgẽtias non ẽ ꝓpꝛie abſoluere a
pctis/iʒ ẽ de penitẽtia debita relaxare vel
in toto vel in pte.Et ita pʒ ꝙ non reqͥri/
certa foꝛma vboꝝ/ſicut ĩ ſacram̃to ſʒ ſuf
ficit explicare ̃ᷣm intentionẽ pape dãtis.
ꝓd

Vtx abſe
moꝛtis ſemel in vua poſſit dari illi qͥ non
eſt tũc moꝛiturꝰ Reſpondeo circa hoc ne/
ceſſariũ eſt cognoſcereqͥd ⁊ qũo papa in/
tẽdit dãdoĩdulgẽtiaſ iuxta illð ꝙ vltio ad

debat in ſolutõe alteri dubitatiõis. qꝛ ſi

intẽdit ꝙ ſolũmodo veleãt indulgẽtie p

illo qͥ moꝛitur eſt⁊ pꝛo hoꝛa qᷓeſt moꝛitu

rus/tunc quantũcumq; det᷑ indulgentia
a ſacerdote/ illa nõ habet effectũ niſi pꝛo
e? ſi ille poſtmodũ mo
riat᷑ in peccato moꝛtali effectus indulge/
tie impedit᷑. Si autẽ moꝛiatur in gratia
foꝛte tũc pꝛima indulgetia ſoꝛtiet᷑ effectũ

antur tali tales indulgentiie.

iſiſa
Catis
nuenna
gament
npiſtin
piens!
cit ven
in alten
hoͤen
lii l
lencon
nins
nen
indato
alm
liam
muo ſ
intento
tonẽſi
izcbhol⸗
Ptiobe
glindnt⸗
Nüͤck

glgan
elli
Dechit
iicatö
Gbilis
Mine
lo,
ere.
indien
tiodſſe
Nozt
lesin⸗
mmishin
ginddige
mußine
deſcl
dirt
gnii
ocincn
MAoi
irſo⸗
Coſknr
Wdu
n
pbepenn
ltöbtſ
nit mn
bergn
oſio
Unde
Nere4
gede
recrit
woßſol
edatis

pmial⸗
iliqnon
nubwene
N
tio
nigfſ
ugeney
tmorin
Aulceneu
günti⸗
fmptin
D
wriNN,
nictchi

*

to tã ab excõicatõibo qᷓ; a pctis.do tibi ple
nã indulgentiã de pctis tuis.babẽdo vt

etiã ſi ſacerdos defuerit dans iſtas indu

gentias. Addit᷑ foꝛte quia neſcit᷑ hic ſatis

intentio papeconferẽtis. Unde q́;uis ſa
cramentũ ectreme vnctõis.nõ debeat da⸗
riniſi in articulo moꝛtis tamẽ ſi ille ſuſci
piens nõ moꝛiat᷑ pꝛo tunc nibilominus
erit vere inunctus ſacramentalr.⁊ tamen
in alteravice articuli moꝛtis poterit ĩun/

gi.nõ enim dicit᷑ articulꝰ moꝛtis.qꝛ ꝑ illũ

yel in illo hõ moꝛiatur ſed qꝛ ᷣm ꝓbabi /

lem coniecturã humanã / nõ eſt in dubio

moꝛtis/⁊ ita nõ opoꝛtz expectare hoꝛam
extremi ſuſpirij. Eſt igit᷑ů tutum cõſilium
in datõne hmõi indulgentiaꝝ a pena a
culpa pꝛo articulo moꝛtis/ꝙ in qlibet ta
li articulo pꝛout expꝛeſſum eſt/petat ĩfir/

mus ſibi dari indulgẽtiã talem ſᷣm pape

intentõem ⁊ ꝙ conferẽs ſic dirigat inten/
tionẽ ſuam.⁊ dicat verbis quib valet pꝰ

qᷓ; abſoluerit eũ ſacramentalłr.modo debi

dictũ eſt. intentõnem ad grãma papa ex/

Blterius ad illud

queſiſti ſi verſus ille: dirupiſti dñevin
cula mea.⁊c.dictus ſemel vel ter in moꝛte

habeat efficaciã qualẽ quidã ponũt ⁊ im

ponũt Auguſ.dixiſſe Reſpõdeo ꝓ regula

circa talia que ſunt innũerabilia ꝙ; nũqᷓ;

attribuenda eſt aliqua virtus ſuꝑnatura

lis / talibꝰ rebus quibuſcũq;. niſi hoc tra/

bi poſſit exſcriptura ſacra. vel reuelatõ ne
Diuina ⁊ oppoſitũ credere/ habet quãdã

ſpeciẽ ſuꝑſtitutõis/plus vel minꝰ.ſ̃m na

turam opꝑpis vel aſſertiõis.Nõ opoꝛtet tũ

ꝓꝙ ſemꝑ ſit pctm̃ moꝛtale/ ĩmo habet ſepe

excuſatõem licet apud ſimplices ⁊ piosq
nõ ponũt ſpem in talibs niſi ex virtute di
uina/ quã reputãt deũ talib reb ididiſſe
ac ꝑinde ſubleuant ſpem ſuã.⁊ ymagina

tionẽ habent foꝛtioꝛem.qᷓ;uis inſtruendi

eſſent crebꝛius.tam ꝑ ſermones qᷓ; aliũide
vt ſpem ſuã potiꝰ figerent in auxilio de /
⁊ ſctõꝝĩmediate.qᷓ; talia adinuẽta q̃reret
Nihilominꝰↄdeſcẽdẽdũ ẽ qñʒ fragilitati

⁊ debili deuotõi hoĩm.⁊ pauce fideiiqͥ ne

queũt ſic ferri in deũ ĩmediate. Et ex boc
pñtexcuſari nouenarie q̃ fiũt cũ cert ob5
uatijs qs credũt ſimplices eẽ neceſſaris
2 c alio

alioqn nihil valeret qᷣcqͥd agerẽt. vt ſi
ſolüu eent octo dies vel ſi xi. eẽnt. ſilr ſi det

pꝛeſſam / ſiue explicet᷑ ſiue nõ illa intentẽõ

bit in hoc nũc in illð. S
occurrit ſit inſolita? egeat grãdi⁊ foꝛti at
tentiõe nec poſſit trahi ad failiarẽ cogita/
tõeʒ ⁊ facilẽ.niſi cũ diut᷑na meditatõe tũc
in hoc caſu videt᷑ tutiꝰ?⁊ ↄſultiꝰ cogitatõʒ
illã differre. vſq; pꝰtꝑs fuicij.qñ fᷣuitiũ ẽ

cramẽtalis

cCãdela longitudĩs illiꝰq offert ꝙ płpdeſt
cᷓÿr¼ longioꝛ/⁊ ita de ſiliba innũ eris.Hõ eſt

igit᷑ qlibet talis obuãtia condẽnanda.⁊
extrahẽda tãq; impia/ ſʒ potiꝰ ſtudẽdum

eſt vt illõ ꝙ fit: fiat intentõe pia ad deũ.⁊

ſub ſpe auxilij ſui/ab ipſo ⁊ nõ altero qᷣli/
bet ↄſeq̃ndi.Sic piepᷣt dici.vᷣſus poꝛ et

ſilia nõ de aſſertiõe certa/q; hẽat vim hu/

iuſmodi.ſʒ qꝛ deuotio diceẽtis hoc meret
aduiuãte gratia dei.⁊ ſpes interim ſua vi
goꝛoſius eleuatur.

d alind cum que

rit᷑.ſi qͥs ſacerdos abſoluat aliquẽ bona
fide.credẽs hr̃e ptãtẽ abſoluedi illũ.qͥ tñ
in vᷣitate nõ hʒ ptãtẽ debeat pꝰmodũ face
re cõſciaʒ illi quẽ putauit abſoluere.Et ſi
ſic qͥd ageret ſi iãẽ moꝛtuꝰextiterit.Rñdeo

ꝙ tał nõ eſt abſolutꝰ ſacr̃alit᷑.ſaluabit᷑ tñ

ex qͥ bona fide ꝓceſſit ⁊ ↄtrit? eſt/niſi poſt
modũ dum venerit ad noticiã ſuãveritas

ↄtẽpſit cõfiteri Sacerdos ãt tenet᷑ ſibi fa
cere cõſciam dũ reſciuerit ⁊ hocſipmode
poſſit fieri alias nõ· nec opoꝛtʒ ꝙ ſi nõ fe
cerit alteri conſciam de hoc qꝛ no ↄmode
pᷣt aut potuit. ſit in ꝑiclo dãnatõis/ↄfite
ri tñ de ignoꝛãtia neſiſti ſi: erit

Gilind queſi

—

i ſi di

cẽdo officiũ diuinũ occurrat cogitatõ de
uota circa alið qᷓ; ſonãt vᷣba ſᷣuicij/ſit vti⸗
liꝰ iſeqͥ cogitatõʒ illãvel ↄtinuare.q; redu
cere ſe infra terminos ⁊ limites fuicij Rñ

det᷑ꝙ talis.aut ẽ exercitatꝰ iã circa illã co/
gitatoʒ. ita ꝙ traſit apð eũ in ↄtẽplatõem
i. ꝙ facilłr ⁊ abſq; ipedim̃to pᷣt ẽᷣm illã ſe/⸗

ip̃m eleuare. ⁊ fm illã videre.velut in lnĩe

claro ⁊ ipturbato. ⁊ ita poterit talis incõ
tẽplatõe ſemet exercere etiã tẽꝑeſuicij.qꝛ

cũ oĩ facilitateꝛ abſq; ĩpedimẽto reuerſio

nis ad ea cogitãda q dicũt in fuitio.trãſi
i vo cogitatio q̃

impoſitum ſub diffinito. Et ſᷣm hoc vi/

det᷑ ĩtelligi illð dictũ Bti berñ.ĩvna omel

ſuꝑ cãtica vbivetat?:ne qͥ cq; alið tẽꝑe ſer/
uicij cogitet᷑.etiã ſi ſalubꝛe aliqͥd occurre
rit.⁊c.¶ Placuit impꝛecatio lr̃is tuis in
ſerta qua petis.vt oẽs nos dein ſua pace

cuſtodiat/⁊a turbatõe mundi ⁊ hominũ

in abſcondito faciei ſue miſericoꝛdit᷑ ab
Icõdat. Eſt accomoda pñti tempeſtati 3

minat ingentes hoꝛrendasq; belloꝛũ p

q; ciuiliũ opiniones/a ſacie quoꝝ/nõ eſt

refugium tutius ⁊ melius/ q; ad deum re

currendo/ꝑ patientiã et humiliatõez ma

gnam HNam in qualicũq; angulo mundi

qualis ſecuritas/qualis ve pax ſperabit᷑.

diſpoſui manere ſtabiluer ĩ loco meo pa/

riſius.⁊ illic pꝛeſtolari /que domini volũ

tas de me fiat/nam locoꝛũ mutatio qd p/
ficeret nõ ſatis inuenio.Expectam autẽ
pꝛebendã amplioꝛẽ et facilioꝛẽ ac vberio
rem in eccleſia illa magna:non pꝑiſieñn ſed

us ſic/alius vero ſic.iuxta vocantis dei⸗

varios et imꝑſcrutabiles modos. YFaciat
igitur quuibet ꝑ bona oꝑa/vocatõem ſu

am certã ne ab expectatoe noſtra/nos cõ⸗

fundat deus Qu noĩatim frater carſſime

hoc egeris/auxiliante gratia dei que iugi
ter tecum fit/ fructu afferre faciat in pa/
tientia/in qua ſola poſſidemꝰ animas no
ſtras Lege. xlv. capi. hieremie pꝛophete
de verbo dñi ad baruch. Et bñ vale me/

moꝛ mei/in oꝛatõibus tuis Nec pacem qᷓ
ſieris extra/ſed aſſidue tecũ habita ⁊ libe/
ro animi conteptu/rumoꝛes fuge.non ſo

lum ne incepias nouus autoꝛ haberi ſed

ne te gratis impleãt ⁊ vexent Dñnm inuo
ca/⁊ nõ trepidabis timoꝛe. vbi nõ erat ti
moꝛ. Aut ſi timendũ eſt/illũ time qui po
teſt coꝛpus ⁊ animã ꝑdere/in gehennã ig
nis. Ammodo dũ dubitatões huiuſmo/
di moꝛales pullauerit animũu tuu/ vel tu
oꝛum.recurre diligenter ad ſummã q; ha
bes ſcilʒ bertelinã/quia illic reꝑies rñſio
nes fere de om̃ibus talibus.aut ſaltem in
quirendo ꝓficies/exercens ingeniũ.⁊ no
ua quottidie addiſcens/ vetera pꝛofundi
us in memoꝛia radicabis.Eas vero ſolu
tõnes q̃̊s nõ inueneęris remanda⁊ ſatis fa
cere curabimus ¶ Eplicit epla magiſtri
Yohannis Berſon. miſſa fri ſuo celeſti/
ſufficiẽs ⁊ ſecura abſoluẽdi in cõfeſſiõib⸗
vbi nõ habet᷑ ſcrupulus aliqͥs de excõmu
nicatõne aliqua vel irregularitate poſtea
q; pꝛemiſſa eſt cõgrua aliqua impꝛecatio
vät Parcat tibi deus. vel miſereat᷑. ⁊c. vel
ſimilis/ẽ iſta. Ego abſoluo te a peccatis
guis. In nomine patris ⁊ filij et ſpirituſ/

¶ Ex pꝛedictis apparet q; foꝛma

ſancti.amen. Nec opoꝛtet alia addere.im
mo tutiꝰ eſt dimittere/quia talia vel ſunt
ſupuacua⁊ nugatoꝛia/vel diſtrahentia 2
plus nocumenti quã ſecuritatis ⁊ vtilita
tis afferentia. Vbi autẽ dubitat᷑ veriſimi
liter aut certitudinalr ſcitde excõmunica
tõne vel irregularitate/foꝛma habet᷑ in ſu
pioꝛibus.nec fingat aliquis nimis leuit
ſcrupulos in materia conſciẽtie/ ſed exp/
toꝛum ⁊ ſapientũ conſilio vtat᷑.alias nuũ/
q; ad ſolidã aliquã deuotõeʒ pueniet. ⁊c̃.
¶ Due ſequũtur in pꝛedicta littera non
habent / ſed cognoſcens ego ꝙ ad capitu/
lum.xlv.hieremie de baruch me remitte/
ret legendũ.manifeſtare neſcietib curaui
Sciẽdũ igitur ꝙ baruch qui ſcriba erat:
pꝛeuidens nimiã calamitatè que oppꝛeſ
ſura erat iudeos de hierlm in qua ipe tũc
erat quando nabuchodonoſoꝛ rex babi/

lonis/oppugnauit eã/ nimens plurimũ

inuolii ↄmuni ceteroꝝ clade/cepit intra
ſeipᷣm queruloſ planctibo cõtriſtari. quẽ
dñs pie ⁊ paternaliter redargues ꝙ i tãta
hominũ multitudine in captiuitatẽ ad/
ducenda/ipſe ſibi requiẽ ⁊ gaudia quere
ret/pꝛedixit ipᷣʒ baruch/ multa cũ ceteris
paſſurũ coꝛꝑaliter/ ſed nõ ſine grandi et
dulciſſima coſolatiõe.ſeruatuꝝ ſe animã
eiꝰ/ quocũq; ꝑgeret cõpꝛomiſit. ꝙ quidẽ
illi ſufficere debuit. Vnde ſic Fabe indi
cto capitulo.xlv.hieremie.verbũ ꝙ locu/
tus eſt Jeremias pꝛopheta ad baruch/fi
liũ nerie/ cũ ſcripſiſſet verba hec in libꝛo
ex oꝛe Jeremie anno Cx. Joachim / filij io
ſie reg Juda dicẽs. hec dicit dñs de rex
iſrael ad te baruch / dixiſti ve miſero mihi
quoniã addidit dñs doloꝛẽ doloꝛi meo/
laboꝛaui cum gemitu meo ⁊ requiẽ non
inueni.Hec dicit dominꝰ ſic dices ad eũ.
ecce quos ego edificaui deſtruo/⁊ q̊s plã/
taui ego euello/⁊ vniuerſam terrã hanc.⁊
tu queris tibi gaudia.noli querere.qꝛ ec/
ceego adducã malũ ſuꝑ omnẽ carnem.di
cit dominꝰ⁊ dabo tibi animã tuam in ſa/
lutem/in omnibo locis ad quẽcunq; per/
rexeris.Hec ibi. Suꝑ quoverbo ait glo/
ſa oꝛdinaria in hũc moduũ. Rudis adhuc
tolerantia paſſionũ quas exꝑturus erat
baruch expauit captiuitatis calamitate/⸗
que tꝑe ioachim imminebat. Vndecon/
querit᷑ doloꝛẽ additum doloꝛi ſuo/ cui re
ſpõſum eſt a deo / ꝙ ſupflue quereret ſibi

—

pacẽ cũ totus ppls ſub faſce tribulatõnũ

plnni
cinm
imce
Niditin
Nunnitd
Augague
Gcicdes
legmnete
emmni
gguic
and
gloan⸗
nchſ.
inlidro

8 i io
1de e
ſaomibl

Nonweo
enid ſon
donech
oſtcoi
mibun
anned/
inen,N
unitis
inche
fogugo/
Monohec
uns eit
Alomitnt
Vndrcot
iſvo it
Centſi
Gbunin

De abſolutõe defũcti carthu.

laboꝛaret. Signat autẽ eos qui pꝛeſſura

tribulationũ vel ꝑſecutionũ.quibo in pñ

ti eccleſia grauat᷑ puſillanimitate titubãt
querentes conſolatõem que ſolũ in futu/

ro plene pꝛomittit᷑. VUñ vos autẽ cõtriſta
bimiĩ.ſed triſticia veſtra:vertet᷑ in gaudiũ

Hec ibi Igit᷑ hoc exẽplo eruditi/rogemꝰ

in ſpiritu hũilitatis ⁊ animo contrito ohb
nixius patrẽ miſericoꝛdiaꝝ/dñm noſtrũ
vt ſi pꝛopter delicta noſtra q̃ penas acer/

biſſimas demeruerũt flagellari nos decre

uerit ſaltẽ miſericoꝛditer coꝛripiat/ cõſer
uans animas noſtras/ab om̃i murmura

tionis ⁊ impatientie piculo.quatenꝰin p
ſenti caſtigati ſalubꝛiter ⁊ nõ moꝛtificati

digni ſ. mus qui in eterna beatitudie cũ
ſanctis om̃ibus cõſolemur. Amen.

HW „

=

tionẽ cart

iuridicialis in foꝛo eccleſie. Quedã ſatiſ/

factoꝛia.Quedã depꝛecatoꝛia. Coltat

deſunctus nõ poteſt abſolui ſacramen
taliter ſicut nec poteſt confiteri quoniã a
moꝛtuo perit conteſſio ⁊ ad hoc poteſt re/

duci ülud dictũ petri quodcũq; ligauerꝭ⸗

ſuꝑ terrã⁊c.nõ dicit ſub terra. Rurſus qꝛ
ſi defunctus ſit in gloꝛia/ nõ indiget. Si
ſit damnatus nõ elk capax / ſi ſit in purga
toꝛio ipſe alrſaluabit᷑. ¶ Conſtat pᷣterea
defunctus ſi fuerit excõicatus in foꝛo

eccleſie vel exterioꝛi⁊ penituerit poteſt ab

ſolui/⁊ quo ad coꝛpus ⁊ quo ad animam

ſicui frequẽter pꝛacticat᷑. Et in hoc caſu/

poteſt officians dicere abſolno te.

non in
pꝛimo/nec in ſequẽtibus expedit (Aon H

ſtat rurſus/q; ꝑ modũ ſatiſfactõis/poteſt

deſunctus exiſtẽs in purgatoꝛio recipere
abſolutõem a pena ſua multiplici᷑ CUno

modo dum ꝑticklaris ꝑſona applicat me⸗/
ritum ſue ſatiſſactõis pꝛo defun cio: Alio

modo dum hoc facit vna cõgregatio pti ⸗
cularis vel caput congregatiõis. Tertio

modo ſi papa velit cõmunicare de theſau
ro eccleſie/ꝑ modũ indulgentie/quoniã

e abſolutone de

Equit᷑ reſponſio ad interroga
bunienſiu aliquoꝛuʒz
Ad videndũ ſi defunctus poſ/
Wdſit abſolui ſicut dicit᷑ fieri apð
carthuſieñ/dũ inhumatio celebꝛat᷑ Nota
ni poteſt diſtinctio magiſtrał ꝙ quadru/
plex poteſt intelligi abſolutio QOuedã eſt
ſacramentalis in foꝛo conſciẽtie. Quedã

ditoꝛes conſentirẽt. ¶ Rurt id/
di ꝙ ex indulto apoſtolico.intelligat᷑fieri
largitio q̃dã indulgentiaꝝ.ꝑ quas abſol

iſto modo poteſtas pape ⁊ claues eccleſie
poſſunt ſe extendere ad defunctos in pur
gatoꝛio/ſaltem indirecte cnius declaratõ
poſſet longius extendi/ſed hicomittitur
Fundamentũ datur in articulo ſimboli
ſanctoꝝ ↄmunionẽ In quo fundatur va
loꝛ ſuffragioꝛũ pꝛo defunctis factoꝛũ per
viuos Wonſtardenuh ꝓpꝑ modũ depᷣ/
cationis ⁊ impetratõis poteſt defunctus
exiſtens in purgatoꝛio frequẽter abſolui

iuxta doctrinã cõem omniũ doctoꝛum/2

vn iuerſalem ritũ eccleſie/que p defunctis

inſtituit oꝛatões atq; ſuffragia. Et iñ eſt
illa oꝛatio cũ ſimilib/abſolue q ſumꝰ do/

miĩe Juxta quẽ modũ abſolutõis / fiüt in

eecleſia quoridie abſolutiones generales
fiteoꝛ dicit᷑:abſolutõem⁊ꝛc̃.

tionẽ iuxta tertiũ membꝛũ.

dicatiui modi/ vt dicendo ego te abſol/

uoꝛc. Poteſt hic loquedi modus/ pie in/

6.Et iſto mõ
nlla eſt difficultas in pꝛedicta obſeruatõ
nexarihuſieñ. vel alioꝛũ qui dicũtur ab/
ſoluere defunctos /ſi non vtatur niſi ver⸗/
bis depꝛecatoꝛijs.Quia vel intenduũt im
petrare abſolutõem deſuncri ꝑ depꝛecatõ
nem vel etiã ꝑ ſatiſfactionũ ſuaꝝ applica
iũ Bi vero fi
at abſolutio ꝑ verbũ pᷣſentis temꝑis⁊ in/

telligi vel interpᷣtari/tanq; ſit depꝛecato⸗

rius.aut ꝙ fiat iuxta ſcõm membꝛũ diſtĩi

ctiõis abſolutio quedã iundicialis de ex

coõicationibus/ſi q̃ foꝛſitan cõtracte ſunt
p tranſgreſſionẽ ſtatutoꝛũ religionis vel
glio modo. Qui conſonat quod inqͥrita
circunſtãtibus dũ coꝛpus debzʒ in huma/

ri /vultis q abſoluat᷑. Sicut etiam apud
ſeculares quãdoq; nõ humaret᷑ coꝛpus⸗/

niſi epiſcopus vel curgtus mãdaret ⁊ cre
Rurſus poſſet ad/

uat᷑ defunctus a pena/ qua ligatus eſt in

purgatoꝛio.Sed hoc indiget maioꝛi de

claratõne/quia nec certũ eſt de tali pꝛiui

legio vel indulto ſeu de foꝛma eius.Etq̃
cauſa mouiſſet papã ad cõcedendũ tales
indulgentias carthuſienſibo plusq; aliis
q;uis auſterias religionis videretur eſſe

cauſa rationabilis talis indulti.¶ Et pꝰ
ſcripturã pꝛemiſſoꝛũ / datũ eſt intelligi qg
pꝛioꝛ magnus/⁊ cõſequenter alij/ſungũ/

tur autoꝛitate legati pape circa ſuos.Et
iſtã ↄceſſionẽ iudico rõnalem/p kolledis

De caſuũ moderata reſeruatõe

ſcrupulis / aui plures inſurgunt apud ti/
moꝛatos in dei ſeruitio quã alias. Et vt
afflictis ꝓ timoꝛe dei ſua pꝛoſit afflictio.

Vngde licet defuncti nõ ſint habiles face

re ea que cõmuniter inſtituũtur pꝛo pce/
ptione ind ulgentiarum / vt ꝙ cõtribuant

leiunent oꝛent.poteſt tamen papalis au/

7„ +☛☚

roꝛitas concedere vt ſi earũ ſuis viui ta
lia faciant pꝛo quibus dant᷑indulgentie

pꝛoſint ipſis. init

Buper abſoluen

*

dipoteſtate ⁊ qualiter expediat fieri reſer
natoõnem peccatozum.
ALorꝛꝛificate deũ qͥ dedit poteſta

de poteſtate ſanatõis moꝛboꝝ

peſtes peccatoꝛũ in mente.Hec auiẽ po/

teſtas clauiũ que circa coꝛpus chꝛiſti mi /
ſticũ cum membꝛis ſuis que ſunt fideles

exercet᷑ reſidet in ſua plenitudine et fonte

apud papã / de hinc ad pꝛelatos maioꝛes

vſq; ad minoꝛes q̊s curatos appellamus
deriuat᷑ oꝛdine Jerarchico/diuinitus nõ
bumanitus inſtituto ad edificatiõem ec/

cleſie/ ⁊ ſalutem populoꝛũ / quã chꝛiſtus

expediens iudicauit.Et quoniã expedit
viam penitẽtie ꝑ daues ecclłiaſticas nec
nimis aperiripꝛo cõtemptu/ nec impꝛo/
be coartare ſine fructu. VUidendum eſt pᷣ/
cipue de poteſtate curatoꝛũ que quotidie
pꝛacticatqualiter ſit ⁊ qualiter nõ limitã
da iuxta qualitates tempoꝛũ ⁊ locoꝛũ et
multiplicatõnem tranſgreſſionũ/⁊ poſſi
bilitatẽ remedioꝛũ.Qua ſuper re/placeat
attendere pꝛopoſitões.nõ declaratõnes⸗
qͥ ſequũtur.¶ Om̃is caſus qui nõ inue/

„ „

nitur a curatis remotꝰ/ cenſendus eſt eis

conceſſus in foꝛo conſciẽtie reſpectu ſub/⸗

ditoꝛum ¶ Om̃is caſus cuius reſeruatõ
ad ſuꝑioꝛem / vel nõ deceret vel nõ expedi
ret/curatis eſt relinquęduſsj/
O m̃tis caſus pure ſecretus/ nec ſcandali/
ſans pꝛoximũ relinquẽdus videt᷑ eſſe cu/
ratis.pꝛeſertim vbi nõ eſt ſpes maioꝛis ĩ/
mo deterioꝛis effectus / vt quia peccatoꝛ
nunqᷓ; iret ad pꝛelatũ.nec foꝛte noto cui/
q; (pꝛout ſepe fit) auderet cõfiteri.
Omis caſus excõmunicatiõis late ſentẽ
tieꝑ hominẽ/⁊ nominatiĩ in hanc vel illã

tem talem hoĩbo. Math. l4. a

in coꝛpe/tamen pꝛincipaliꝰ intelligiturꝑ
miſteriũ / de poteſtate clauium / ſoluentiũ

pſonã publice poteſt a curatis rationabi
aſus excõmunicatio⸗/

liter reſeruari.
nũ etiam late ſententie ꝑ iura vel hominẽz
⁊ hoc ſub quadam generalitate nulla per
ſona nominata vident᷑ poſſe concedi cu/
ratis vt abſoluãt/cum iniũcta ſatiffactõ/
ne facienda/quãtum iura permittunt.et
qes reipuplite⸗ cum cleri pꝛiuilegio pa/
ti poteſt. ¶ Laſus carnaliũ lapſuum pꝛe
ſertim in ſexu muliebꝛi ac puerili / qui ſe/
creti ſunt.vident᷑ curatis dimittendi /ſub
terroꝛe futuri iudicij/ cõmixtione bꝛuto/

rum excepta.ſi nõ deſperatio timeatur in

remittendo. ¶ Caſus votoꝛum cõmuni
um ⁊ ſepe ſtultoꝝ cum abſolutõne de pꝛe

teritis ⁊ cõmutatione pꝛo futuris viden/

tur curatis relinquendi/maxime ſi ſint ſe
creti⁊ ſi palam inutiles nlhepa, aut mo

dicum fructuoſi/poſſuntenĩ pꝛelati talia

cõmittere ratõne poteſtatis ſue ſuꝑioꝛis

et ciuił que in oĩ voto ciuili ſupponitur
non excepta ſed incluſa.?ꝛc.
Caſus reſtitutõnũ incerta u ac modicipᷣ
ci/ poſſunt curatis dimitti /ſecus ĩ cetis
ſecus in magnis pꝛecijs /ſecus in defrau/
dationibus notoꝛijs ⁊ ſcandoloſis vtvſu
ris.¶ Caſus hereſum occultarum⁊ men
talium. Caſus ſimiliter blaſphemiarũ le
ui motu ire pꝛolatarũ Caſus ꝑiurioꝛum
quotidianoꝛũ non iudicialiũ· Caſus ſoꝛ
tilegioꝛũ ſine hoꝛroꝛe acleſione pꝛoximo

rum ac ſacramẽtoꝝ abuſione.Caſus ſa/

crilegij parui. Caſus offenſionis paren/
tum ſine leſionis enoꝛmitate poſſunt cu/
ratis dimitti. ¶ Caſus aboꝛſuũ vel invẽ
tre.vel extra quiveniũt omnino pꝛeter in

tentõnem parentum / dimittend ſunt an

ratis/maxime ſi ſunt ſecreti / nec pꝛoxios
ſcandaliʒant Aonig pꝛo talibus nullo
modo danda eſt penitentia grauis/ pᷣſer⸗/
tim publica.Que non pia ſed crudel vbi
loquimur eſt cenſenda.nec excuſat ſed ac
cuſat hoc loco dicere ꝙ datur ad terroꝛeʒ
alioꝛum. ¶ Laſus habentes in decretig
patrum / ſuas penitentias limitatas/ noõ
ſunt pꝛopterea ſicſemper / ymmo nec fre/
quenter obſeruanda ꝑ curatos in abſolu
tione conferenda quãdo ſecreti ſunt. Se
cus de publicis / opoꝛtet certe vt penuen
tie ſint pꝛo circũſtantijs arbitrarie.Tuti
us q̊ʒ dimittere penitentẽ ire in purgato/
riũ cũ parua penitẽtia / quã hic implere
vult qᷓ; cuʒz magna non implenda ducere

muuntrel

pinien
nipani
Cin⸗
ocfi
nlnin
Mhlcip
Aſn
lripere
dumm ton

ſeſtten
murr
ſorran
eſt vpitea
eſſe vis
tenp

u boꝛn
berpote
lemen
ardo⸗
mipo⸗
noto⸗
ſſime⸗
isnd
licuch
ndis
tliin
Ven
iote
liun
ſuſit⸗
ſtefti
ſctgiin
cz
reeent.
ſeoen
lecni
6 de
umuin

ſupero

in infern abien memoꝛiale guilhel/

mi pariſienf. ¶ Laſus enoꝛmes publici
⁊ ſcãdaloſi tam eccleſie toti qᷓ; pximis lo/
cis et vicinis / poſſunt vtiq; maioꝛibus
pꝛelatꝭ reſeruari/quos caſus facile erit cõ

gnaſci per curatos.

.

diri per eos aut eoꝛum vicarios⁊ abſolui

dum tamen pe nitentes bona fide pꝛopo

teſtatem.ymmo qꝙ libenter omnia cõfite/

rentur / vni et eidem ſiſimul idem confeſ⸗

eſt vnitas confeſſiõis ex bona fide/ q́;nis

eſſe videatur diuerſitas in confeſſoꝛibus

tij.i422. ſub coꝛrectöne. ( Finit.

Incipit epiſtola
eiuſdem ſun noderatõne caſuum reſerua

4

Ontificali di/

VI gnitati/ſuus qualiſcunq; ʒela/
toꝛ:clauibus benevti. Paſtoꝛa
is autoꝛitas / in caſibus reſeruãdis quo
ad foꝛum conſcientie / ſicut et alia queli/
bet poteſtas/data eſt pꝛelatis in edificati
onem eccleſie / non in deſtructiöem. ſicut
dicit apoſtolus ⁊ in fauoꝛem populli xpi/
ani.pꝛo ſalute non pꝛo Auanüi drt ſimili
cõmodo conſequendo.

ſtricta quoꝛundã caſuum/ pꝛeſerti in gra
uioꝛibus et occultꝭ ſpeciebus peccati car

nalis / retrahit innumeros a confeſſione

talium peccatoꝛiũi.ſicut ſunt pueri et puel

le/⁊ mulieres verecundiſſime/et rurales

talium peccatozũ quantumcũq; confeſ⸗
ſoꝛ ſit ſolicitus huilis moꝛoſus et diſcre⸗

tus. O ſi remittatur ad pꝛelatum vel pe/
nitentiariũ de longinquo vel in publico

refugiunt et hoꝛrent Expertumq; eſt mil
leſies/q; non vadunt. ſed nec ducenti nec

trecenti.immo nec mille penitẽtiarij ſuf⸗

ſicerent aliquando in vna dioceſi ad ta/
les caſus plene audiendos/abſoluendos
q;. Deniq; quid ꝓdeſt et certe obeſt plu/
rimum / addere verecundiã onera grauia
ſuper onera.⁊ difficultatem cõfitendi ta/

aſus reſeruati pꝛelatis / poſſunt au/

tiſſime perplures expertos in cõfeſſioni/
bus audiendis rempoꝛe iſto/ꝙ; reſeruatẽö

ſe eru 9 t0 Ca ſi iũ

lia peccata ſuper difficultatem. que tanta

eſtvtvixcredi poſſet: Et hoc pꝛecipue q̃n

do peccatũ ſecretum eſt. et tale ꝙ auctoꝛ/

perpetue celabit ipſum ſi velit. vt nec epi
ſcopus nec alius/inde punitiõem vel no
ticiam inueniat.Si diceres.talis ſi non
reuelabit damnabitur. fatemur quidem.

ſed obuiandũ eſſet huic damnationi mo

—

dis om̃ibus potiusq; addenda ſit occa/

ſio. nunqͥd requirit᷑ ſanguis locus id eſt
damnatio ab ülis qui occaſionem dege/
runt pꝛecipne pꝛelatis maioꝛibus: Sic
certeet ipſi ſatiſfacient/pꝛo iſtovſq; advl
timũ quadrante/ euntes in eandem dam

natiõem. cum ſint pꝛelati ad ſaluandum
gregem domini poſiti ⁊ paſcendũ nõ oc/

cidendum aut ſcandalizandũ Expertum

eſt itaq;/ ; hicterroꝛ reſeruationis / nul/

* „

los aut pᷣauciſſimos cohibet ſic peccare.

innumeros autẽ ſic retrahit con fiteri p/

mo timentes notari a maritis cum tales

confeſſoꝛes adeant.qui cum ʒelotipi ſint

rent occaſionem vnge ſurgerent iurgia li

tera que peioꝛa ꝓcurqrẽt mala.vtinã nõ

ſepius moꝛteʒ. Secũdo quia ſepius a ta

libus confeſſoꝛibus exactionãtur in dan

do pecuniam cer. aut ſimilia. vel iniun/

gunt᷑ penitẽtie publice.vnde iterum a ſu

ia maritis notarẽtur. vnde quoq; incide/
rent ꝑicula.Tertio ꝙ verecundenõ aude

rent conſiteri magno pꝛelato aut famoſo
doctoꝛi ſicut bñ alijs.ſaluo illo ꝙ ſit bo/
nus et idoneus. Et plures cauſas retra/
hentes. quis ab erpientia colligere poteſt

Dimiliter ⁊ in viris cauſe tales aliquali

ter eſtimãde ſunt ⁊ ſimiles.pꝛecipue ſi ali

quis incidiſſet caſum epiſcopalem idcir

co quia nocuiſſet epiſcopo.aut eccłie ſue
qumodo iſte induceretur ad cõfitenduʒ
epiſcopo.aut ſuo cognitovicario Aut foꝛ

te quis conſiderãs queſtũ pecunialẽ foꝛe
apud confeſſoꝛes tales/ vt fit cõmüniter
vnde ſcandaliʒatus ſe a cõfeſſione retra/
hit.⁊ mille talia que inuũeros retrahũt a
confeſſione. Et hoc intelligendũ de pec/

catis occultis. Secus eſt in peccatis pu⸗
blicis quibuſcũq; Talia ſola ᷣm quoſdã
doctoꝛes / olim iura condita reſeruabant
Ad qᷣd Nimirũ vt taxaret᷑ pena FPuis
O2

De poteſtate ligãdi ⁊ ſolnẽdi

ct publica per ſuperioꝛes talibus.in exł᷑ͤł
plum ⁊ terroꝛẽ alioꝛũ. Sed in occultis /
ceſſat hec ratõ.quoniã pꝛo talibus nulla
pen itentia iniũgenda eſt quã nolit confi
tens recipere. Quoniã iuxta memoꝛabi /
le dictum Builhelmi pariſieñ ſalubꝛius
eſt confeſſum cum pauca leuiſſima peni/
tentia acceptata relinquere in manau dei
puniendũ in purgatoꝛio:q; cum magna
6 plenda detrudere ipſum in infer
Pꝛouideat igitur deinceps ſoli/
citudo tua pia et pontifical dignitas NHo
li daudere regnum dei.caue onera grauia
ceruicibus debilibus et caſuris alligare.·
Quãobꝛẽ a talium caſuum occultoꝛũ re
ſeruatõne.qui pꝛochdoloꝛ vix veniũtad
ↄfeſſoꝛes quoſcũq; licet celeberrimi ſint
¶ Poſtremo ſi non plaet caſus omneo
occultos.quia de publicis nõ loquimur
relinquere paſſim cuilibet confeſſoꝛi/vt
pꝛo omni etate confitentiũꝛc.ſaltem hoc
expedire videtur.pꝛimo ꝙ; nullus caſus
iudicaret᷑ eſſe reſeruqatus quo ad confiten
tes minoꝛes.ſcʒ qui non compleuerũt de
cimũquartum annum:qꝛ non habent ꝑ/
fectum vſum ratõnis.nec faciliter reſiſtũt
temptatõnibus ſuis.vel malicijs alienis
nec leuiter audent coꝛam ꝑſonis autenti /
cis⁊ extraneis comparere.quantominus
nõ audent de tam pudendis confiteir.
Conſulendũ eſt inſuper verecundie etii⸗
parentũ ſi crebꝛo vel publicevel de longi
quo ad penitentiarios mitterent᷑ ¶ Eter
pedit deniq; faciliter ⁊ cito relinquere po

nõ adim

teſtatẽ ſuꝑ occultis caſibus curatis ⁊ oꝛ/
dinarijs et generaliter omnibo qui bona

fide voluerint⁊ ſciuerint pꝛoficere anima
bus.nõ ad queſtum vel ſubuerſionẽ. im/
mo tales diligenter inquirendi eſſent. et

inducendi ⁊ rogandi/ad laudem dei ⁊ ſa/

lutem populi cõòfeſſoꝛes ⁊ pꝛedicatoꝛes

condeſcenſionẽ bonitatis.in hoc temꝑe
peſſimo. quando nimis expimur heuil⸗

lud Genef᷑. Coꝛruꝑat omnis caro viam
ſuam.Hinc hoꝛrendũ eſt vbiq; flagitio⸗/
rum nauſfragiũ.in quo ſaluat arca penitẽ
tie.cuius arce introitum / ideo plus expe
dit ampliare/qᷓ; nimia artitudo ſua/pꝛo-/
hibeat eos qui ad ingrediendũ allici. im
mo iuxta parabolam euãgelicã quaſi cöo/
pelli debuerunt. Expediret inſuper in

ſpeciali/dum pax vniuerſalis habebitur
domino pꝛopicio/ꝙ quilibet de quacũq;

5„

dialo

magiſhji reſpondentisterplanadaema

peoteſtas 20 W mito noſtr
rationalis incipit a ſenſu.ſic impoſitio

dictum eſt Petro.

obedientia fuerit / habeat licentiã gener
lem ⁊ expꝛeſſam/ꝙ poſſit abſolui nedum
iuridiceſed ſacramentaliter a quocũq; di
ſcreto ſacerdote.ſuper omnibus in omni
euẽtu qui peccauit circa materiã hanc cõö

tendentiũ de papatu Dirigat om̃ia deus

2. .

244

„ ⸗

ri Johannis de gerſon de

7
7.

poteſtate li
ded

eder

6

it poteſtatẽ
Querit᷑ vnde dicatur hec
Sicut ↄgnitõ noſtra

nominũ ſumpta eſt a rebus exterioꝛibus
Dicit᷑autem aliquis ligatus coꝛpoꝛalit᷑

quando non poteſt exercere cõuenientes
operatõnes in toto vel in parte.vt ligatꝰ
pedes et manus/ non poteſt operari ma
nualiter nec ambulare Dicit᷑ utem ſolui
dum tollütur vincula.et reddit᷑ſue liber/
tati qua poſſit libere vti mẽbꝛis ſuis Cra
ctum eſt inde nomen ligatõnis ad ſpiri /

talia.⁊ ſimiliter nomen ſolutionis vel ab

ſolutõnisvt dicatanima rationalis liga
a.· quãdo non poteſt vti libere legitimis
actibus cõueniẽtibus ſue conduõòi. SGic
dicit᷑ ſomnus ligare ſenſuales aut intelle
ctuales operationes/quas vigilia ſoluit.
Sed magis ad inquiſitiõem tuam ſupe
rioꝛ iudex ita dicitur ꝑ ſentententiã ſuaz
iudicialem penalẽ/ligare ſubditum/duʒ
tollit ab eo liberam facultatem aliquid cii
ulliter exercendi. Abſoluit vero dum fa-
cultatem hmõi reſtituit. ¶ OH Placet
quod pꝛotinus ad compendiũ dicis SHÜz
dio ſi poteſtas pꝛedicta ligandi ⁊ ſolnẽdgi
ſunt claues eccleſie.vel claues de quibus
Ettibi dabo claues e
DODuãuis differétia
multiplex aſſignari poſſit.accipiũtur ta⸗//
mmen aliquando ſynonime ꝑ doctoꝛes iu⸗
ta pꝛefatã tranſſumptõnem. Nam ſicut

gni celoꝛum.

gligentia. ſed vt mihi videtur dialogus
eſt diſcipulidubitantis et ſciſcitantis. et

ſoluendi/ pꝛicipaliter petro
Nſimul omibus apoſtolis ?

uretue
inpeint
ingenoe
nonam
laſin
nataace

tiigit
fnphil
Mingel
ſsddd⸗
fapede
wwse
drr.
looſe⸗
(küln
Duran
ſenteneͤ
ſbipig
Ghnnne

Pinser!

(Mchi
6obt

ien
un
fraſcc
guten
lugie
gehen

Flie⸗

ͤdun
eo⸗

(tio.
Mdicte

lee
Crc
lgllſen

pap

6TI
ſpirt..
Ad
güänis
i Die
nt intele
ligſoli.
manſe
niſu⸗
Ae⸗
9dunt⸗

in pꝛimis quid eſt ſententia ¶ Gentetia
in genere m phicam nominũ impoſitio
7 mod eiltennad grammatica
les immo metaphiſicales/ðꝛ eſſe determi

ni

conduſio pꝛe cõſiliata ꝑ plures in iu
daoEt cõuenit ſynonime cum iudicio qðᷣ
fert᷑ poſt conſiliũ.iuxta verbũ xpi/ponen

De ptãte ligandi ⁊ ſoluẽdi

clauis materialis aperit et claudit. ſic ſpi
ritualis ſuo modo. Sed quia vis bꝛeui/
ari ſermonẽ/ neq; de clauibus huiuſmoõi
pfectũ habere tractatũ :neceſſe eſt pꝛopter
alia que de poteſtate eccliaſtica latius ha
bes tractata. Coartabit᷑ hic etiam nũc ſer
mo de poteſtate ligandi et ſoluendi iudi//
cialiter/ꝑ ſententias latas/ab homievela
entẽtia

iure/iudiciali ſeu iuridica Et deſ

nem. ⁊ modos ſi

„-

nata⸗

ratione.

Em philoſophũ Vnde cõſiliũ eſt queſtio
vel inquiſitõ reſolutoꝛia ſuper medijs ap

tia vero eſt determinata acceptio alterius

ꝑtis / que in diſceptatõe vel conſilio verſa
batur. ¶ Et hoc aliquãdo facit homo ſo
lus ſecum ſuꝑ pꝛopꝛijs agibilibus Inde

eſt illud apud Job Sententiã labia mea

puram loquẽtur.Et apud comicum.ſtat
ſententia. Et in pꝛouerbijs. Sapientioꝛ

ſibi piger videt᷑ ſeptem viris loquẽtibus
ſententias. cum multis ſimilibus Unde

pius et rei noſtre vicinius / ſentẽtia dicit
res in iudicã

tis gradus / inter penas / ire debitas. Qui

„7 7

iraſcit᷑ fratri ſuo inquit reus erit conſilio

qui autẽ dixerit fratri ſuo racha.reus erit

iudicio.qui autem dixerit fatue:reus erit

graue ꝙ pena vertatur adhuc in conſilio

q8 dun determinato ſubiacet iudicio.de

inde omniũ grauiſſimũ ꝙ iudicij fiat exe

cutio. Et eſt ſententia ſic accepta/decrerũ
vel dictamẽ vel iudiciũ ſupioꝛispꝑ quod

vult legitime ſubditũ ſuum per penam li

gariyela pena liberari pꝛopter deum De

tali ſententia? iudicio iubet dominus in

Exroð. Hec in iudicio/plurimoꝛũ acquie
ſces ſententie vt avero deuies. Et in Ec/
ceſiaſte. Quia nõ pꝛofert᷑ cito contra ma

*

los ſentetia.filij bominũ abſq; vllo timo
re perpetrãt mala.Et in euangelio Joh.

cceptatio alterius ꝑtis cõtradictio
Et deriuatur a ſentio tis.quia ſentẽ/
a ſentit.nec peptinet niſi advtentes
n WBitfert. futem a conſilio ſicut
concluſio ab inquiſitõne.iij. Ethicoꝛum

iudicia

Nolite indicare ſm faciem ſed iuſtum iun
ium iudicare. ¶ DDe iudicio et iu

dicium iudicare.¶ D De .
ſticia repletur ipſa ſacra ſcriptura.ac ꝑin

6

—

de poteſt vberius agnoſci quid ſit iudicc
alis ſententia.⁊ quẽadmodum ſententia
idem eſt cum iudicio. Sententia autem

duplex eſt quedam ligans vel obligans.
alia ſoluens vel abſoluens. laret inſuꝑ
quomodo ſententia ferri debet legitime.
id eſt cõfoꝛmiter ad legem pꝛeſertim diui

nam. Et ꝙ in obſcuris aut dubijs pꝛeui⸗/
um ſit conſiliũ Etvt pꝛe oculis deus ſem
per habeatur tanq; finis omnis finis.
Ded oꝛitur queſtio cõſequenter ſi quili

bet iudex qui poteſt ferre ſententiã iudici

ſoluentẽ ¶ Poteſtas de qua loqui

mur nõ eſt poteſtas ſolius oꝛdinis q; re/
ſpicit coꝛpus xpᷣi veꝝ.⁊ que dicit᷑ equalis

apud omnes qui ꝑ caracterẽ ſacerdotalẽ
habent ptãtem cõſecrandi verũ coꝛpꝰxpᷣi
non plus papa q; ſacerdos infimus Hec
vero poteſtas iudicialis ſeu iuriſdiciõis

in eccleſia/reſpicit coꝛpus chꝛiſti miſticũ

Lui poteſtatis plenitudo reſidet penes
ſummũ pontiticẽ et eſt in ipſo tota/pote/
ſtatiue. Ceteris vero per ꝑtes deriuat᷑ iu⸗
xta determinatõem legitimã/iſtius fonta
lis et pꝛime poteſtatis.⁊ hoc ne confuſio
ſit in eccleſiaſtica policia.ſed ſit figurata
ad exemplar ciuitatis hirlm tanq; deſcen

poteſt eadẽ autoꝛitate ferre

dens ab ea ᷣm apoc. Joh̊.Dicendum eſt

Wirur varur aliquibo poteſtas ligandi
dicialiter in multis caſibus⁊ ipſis pꝛo
hibet᷑ abſoluendifacultas ¶ Satis

animaduerto caſus multos. Sʒ nunqͥd

poteſt papa cõcedere facultatem alicui ſa
cerdoti.ſit ille vohannes ꝙ ꝑſonã aliquã
ſingularẽ vtputa martinũ/abſoluere poſ

ſit ab omibus ſententijs tam a iure q;

emie AVUliiq; poteſt ¶

banc generalez / poſſit martinus abſolui
generaliter ab omni vinculo ſentẽtie pe/

nalis late tam a iure qᷓ; ab homine.Et vt

compẽdioſius inquirã.poterit ne marti/
nus abſolui ab irregularitate quã contra
xit/quia celebꝛauit excõicatus: ¶ O&α⁊
Vigdet᷑ pꝛima facie ꝙ ſic.niſi certitudinẽ
aliquis oñderit repugnantẽ.cum bñfici/

um pꝛincipis ſit latiſſime interpꝛetandũ
pene vero reſtringẽde.Et vt manifeſtius

fiat iſtud qð dicimus / loq̃mur interi de

ſententia iudiciali lata ad hoĩe. Et pona

mꝰ ꝙ martinꝰdelatus fuerit ſuo iudici/ce
lebꝛaſſe miſſam. ipſo ſtante excõicato.ac
pinde ferat in eũ ſententiã ꝙ eſt irregula⸗
ris:et ad celebꝛandũ deinceps inhabilis
D¶ Aaſus iſte quotidianus eſſe poteſt.
M¶icem nüuc interrogantis accipio
Poterit ne martin?taliter ab hoĩs ſenten
tia ligatus abſolui ꝑ Joheʒ ſacerdotem:
D¶um ligare ⁊ ſoluere ſint coꝛrelati/
na adinuicẽ ſi martinꝰpotuit ab boiĩs ſen
tentia ligari vinculo irregularitatis.quõ
nõ poterit ab hoĩs ſententia ꝑ papã ſolui
vel abſolui.quẽadmodũ poſſzʒ de excõica
tionis ſentẽtia ab hoĩe lata taliter libera/
e ntocnn darinpostaret oocegioralis
ample facultatis ꝙq; ab omibus ſentẽtijs
tam a iure q; ab hoie latis/ poſſit Johes
abſoluere martinũ ¶ DScis neqͥd

„

in oppoſitũ poſſit er iuribus introduci?:

D¶Accep tquon dã dicere/ ꝙ irregulari/

tas nõ cadat ſub foꝛma abſolutõnis / ſed
ſub foꝛ ma diſpenſatõnis. qm̃ irregular⸗
tas non ſemꝑ indiget abſolutõe.cũ abſq;

ctõ contrahat᷑ aliqñ.ſed iunc diſpeſatio

cũ habet / ſi gratia tali fiat. ¶ Æι Ro
eſt vſq; quaq; abſurdũ illud qð iſti dicũt
Nihilominꝰ opoꝛtet theologos ſimul cũ

canoniſtis cõuenire in acceptiõibo iſtoꝛũ
terminoꝝ ligare⁊ ſoluere.Et ſcire qd di/
cat᷑ ſentẽtia a iure.qͥd ab hoie lata.a q dat

facultatẽ abſoluendi dñs papa in conceſ

ſione qᷓ dicta eſt Cũ vero ſicut pᷣdixiſti ab

ſolutio referat᷑ ad ligatõnem / cõceſſio lo/

quẽs de abſolutione a ſentetijs iuris aut

hoĩs / intelligi debet de ſentẽtijs penalib⸗
atq; ligantibo.Et hoc iã notauimꝰ. ſed re

cepimꝰ cõſtringẽdo ſermonẽ de ſentẽtiſs
a iure vel ab hole latis. ꝙ ſunt ſentẽtie pe
nales inflictevel late pꝛopter culpã veraz
vel pꝛeſumptã.pꝛopꝛiã vel alienã pꝛopt

ſentẽtias penales.qᷓ quãdoq; ferunt ſine

culpa illiꝰin quẽ ferunt᷑.ſed nõ ſine cauſa

Quod dicit᷑ptʒ in excõicatis pꝛopt obe/
dientiã deo ⁊ pꝛopꝛie conſciętie faciendã
vbi latet eccłiam veritas.

ret ꝙ in hac deſcriptõe ſenten

tollat vinculũ. Nam qd eſt abſolutio niſi

a vinculo liberatio: ſiue talis abſolutõ fi
at ꝑ nomẽ diſpenſatõis ſentẽtie ſiue ꝑ ali
ud nomẽ equiuales.vt ꝑ habilitatẽ ſeuꝑ

uili vel meritoꝛia

iſti dicut

. cripto tiaꝝ/ cõſen
tire debeat canoniſta Lalib?enĩ ſentẽtiis
ligati/ indigent abſolutõe que ſoluat ſeu

reſtitutõem ad pꝛioꝛẽ ſtatũ.¶ ¶WÆ. Di/
cet foꝛtaſſis canoniſta ꝙ inter liberatiõeʒ
a vinculo irregularitatis ꝑ diſpenſatiõeʒ
⁊ inter liberatòem ꝑ abſolutõem hoc int
eſtquia abſolutio reponit ſolumodo ho
minẽ in ſtatu ſalutis eterne tollẽdo qͥcqͥd
obeſt cõſecutiõi ſalutis eterneê/quẽadmo

dũ fit in articulo moꝛtis dum penitet hõ.

etiãſi nullum poſſet habere ſacerdotẽ Di
ſpenſatio autẽ reſtituit ad ea que ſunt di/
uinitatis ad bñ eſſe in vita moꝛali vel ci/
vel meritoꝛia ¶% Bequereturer
hac interpᷣtatione/ꝙ; martinꝰabſolutꝰ ab

om̃ibus ſentẽtijs tam ab homiĩe qᷓ; a iure

nõ abſolueret᷑ in caſu pꝛenoĩato / ab irre⸗
gularitate ſentẽtialiter inflicta ꝑ hominẽ
immo a ſentẽtia interdicti vel qualiſcũq;
excõicatõnis:ſic ꝙ poſſet libere ſuſcipere

poſtmodũ coꝛpus xp̃i.cuʒ nõ ſit de neceſ

ſitate ſalutis.immo nec vti ſacramẽtovn.

ctõis extreme.nec tenere beneficiũ eccleſi/

aſticũ. necaudire miſſas ĩ eccleſia.nec pꝰ
moꝛtẽ habere ſepulturã ſacrã Patz hec ſe

quela.qm̃ talia nõ ſunt de neceſſitate ſa/

lutis abſolute facienda.Eſt tamẽ vſus ec

cleſiaſticꝰ in oppoſuũ.maxime de ligatis

ꝑ ſentẽtias excõicatõis.dum enĩ abſoluũ

9

ſuſcite. ſed miſſam celebꝛare vt pꝛi⁊ be
neficijs gaudere eccliaſticis. Cur non ita

tur/libere pñt poſtmodũ nedũ cop Ppi

fieret/ſia ſententijs irregularitatis a iur
hoĩe latis/abſoluant᷑ caſu nfoꝝꝛ
Foꝛtiter inſtas. attento ꝙ in abſo/
lutiõe iuridica/nõ eſt neceſſaria certa foꝛ⸗

vel ab!

ma verboꝝ/quẽadmodũ dicim de abſo/
lutõe ſacramẽtali a pctis. Huc accedit
abſolutio iundicialis a vinculo penaꝝ/pᷣt
fieri eirca abſentẽ vel circa nõ petentẽ.im
mo in inuitũ ſm multos feret᷑ ſeu relaxa /
itur

bit. dum ſentẽtia penalis plus inue
nocere ſ lbir reipublice / pdeſſeſ
Sʒ occurrit ad hoc dictũ/ abſurdi

„ —⸗

tera ꝙ melioꝛis eſſet conditõnis ſentẽtia

penalis a iure vel ab hoĩe lata ꝓpter pecca

tũ illius qͥ ligatur/qᷓ; ſi abſq; peccato pꝛo

pꝛio / vinculu aliquod vtputa irregulari /
tatis contraheret. Quid enĩ eſt iregulanri

tas niſi quoddã impeditiuũ vinculũ/ ne
ſit aliquis idone ad aliquod opus legiti
mũ vtputa ad officiandũ eccleſie.ſicut ex·
cõicatio ligat ⁊ religat a ſacramentoꝝ p⸗
ceptõne /ſi ſit minoꝛ:⁊ aciuili cõicatoe ſi
ſit maioꝛ. Acta in caſu pᷣmiſſo/martinus

tas al

logäf
1. 8

alpep
ſolutus
gauusl⸗
eſlitat
giligen
cllpal
potert
turu⸗
ybiſin
geleg
poltor
homie
honic
olod
hobi
vni
regt
poſit.
ss⸗
hota
ſioſc⸗
ccdi⸗
vino
win

tor

len⸗

debern
N

g

bege⸗

nlabe.
toid
ſuntd,
livelc,

Reura

Nur'ed
tain
im
D
gnalſaig
uiper
denae
minn.
iacei⸗
ten
nnd
nirſec⸗
Alos
icbchi
pi
mithe
la
giure
abſo,
naſe
eadlon

ain ſt
mentein.
Anc
nnepuu.
intluss
mnpac
opro⸗
neglan,
Hani ne
gueſege
ſeſiuc
pemnpl
ccni
unmis

c

culpa pꝛopꝛia excõicatus abſoluit etab /

ſolutus poterit exercere ſicut pꝛ ius tales
actus legitimos qui nõ ſunt om̃es de ne

culpa ſu

ceſſitate ſalutis/nõ ſic autẽ porerit abſol/
ni ligatus vinculo irregularitatis/ abſq;
AUideſi quedam talia
poteris inuenire/in quibofauoꝛabiliꝰagi
tur quo ad aliqua cũ peccãtibus.quatinꝰ

vbi ſuꝑabundauit delictũ ibi ſupabun/

det ⁊ gratia.Exemplũ ſumit᷑ ſamiliare p/
poſito noſtro Itaqʒ ſivir infidelis pꝛius
homicida baptiſet᷑ſoluit᷑ nedum a culpa

homicidij ſed ab irregularitatis etiã vin/
culo conſequẽte homicidiũ. vbi ſi duas
habuiſſet vxoꝛes legitimas ſucceſſiue vel

7

vnã nõ virginc. baptiſmꝰ nõ tolleret hoc
irregularitatis ligamentũ. Foꝛte ſic in p/
poſũuo ſi martinꝰ? abſoluit᷑ ab omiba pec/⸗

—

cgtis cõfeſſis.⁊ cũ hoc ab omibus ſenten

tijs tam a iure q; ab hoie latis. Veniretq̃ᷓ

ſi ꝑ ſeq̃lam abſolutõ irregularitatis ſicut

excõicatiõis ex qua ſumpſit occaſionalit

vinculũ irregularitatis dum ligatus ſe di

uinis immiſcuit. Non autẽ eſt cõcubina

tio vel conſecutio talis/ in irregularitate

que nõ tam cõtracta eſt ex ſentẽtia pęnali

;ᷓ ex cõſtitutõne legis aut ſtatntie d2
Habent iſta pbabilitatẽ.ſed nõ enacuãt

totã difficultatẽ noſtre dubitatõis ſpẽali

ter qͥ ad inueſtigatiõeʒ deſcriptõis ſeu qd

nois ſententie pᷣſertim a iure late.Ecce re
cipiamꝰ duas cõſtitutões iuris que dicũ

tur decretavl decretales.vna dicet ſic Si

quis ſuadẽte diabolo/manꝰ miſeritviolẽ

tas in clericũ /ſit excõicatus ipſo facto.al⸗/

terg cõſtitutio dicit. Si qͥs celebꝛauerit
excõicatus / ſit irregularis ipſo facco¶

terminos ſciẽtie ſuꝑioꝛis.qͥ ſunt ſimplici

os termios quãdo ſurgit ambiguitas/ad

oꝛes. Siceni metaphiſica / reſoluit kmi/

ilaq; ꝑ papã/ de cui

oꝛ ad oẽs ſcias.eti
ralem ⁊ ad ius omne/ canonicũ et ciuile.
debet reſolutiovel ĩterpᷣtatio ſumi ꝑ theo
logia/ pᷣſertim in his q̃ ſalutẽ reſpicii

nos oĩm ſcientiaꝝ iũctis logica grãmati

ca ⁊ rhetoꝛica.Cũ igit᷑ theologia ſit ſi upi/

ã ad metaphiſicã natu

D¶ Perſpicuũ eſt etigʒ mihi in exeẽplis
inductis modo ꝑ te¶ ορ Pꝛiuüegiat?
de cui? ptãte pꝛincipalr eſt
ſermo pᷣſens/iure dicit᷑ abſolutꝰ ab aliq̃ le
ge generalr pꝛius ipᷣm ligãte.ſilr ⁊ diſpẽ/

conce

eſpodi iam ꝙ q̃libet ſciẽtia/termios
ſuos hʒ. ſed inferioꝛ ſcia debʒ reſoluere ſu

¶ Dmis ſentetia tam a iure qᷓ
lata/cõtinet᷑ ſub duplici differẽtia. Quia
quedã eſt ſolius dei.quedã creaturerõna
lis ſub deo. ⁊ hocvel a beatꝭ ſicut ſunt an/

deratio ſiue ſit ipſiꝰ totalis ablatio. Rur/
ſus ille qui habilitatur/ abſoluit ab inha
bilitationis vel irregularitatis vinculo.
Rurſus dũ infamis reſtituit᷑ ad famã:ab
ſoluit. Hoc vidit illa innioꝛ Sara dum

oꝛauit. Obſecro dñe a vinculo impꝛope⸗/

rij abſoluas me Quid pꝛeterea de ſeruitu

tenunqͥd nõ eſt vinculũ magnũnunq d

eſt liberatio grandis abſolutõ vinculli ſer

uitutis: Seruitutis inquã vel que pen/

ſat vel que eſſet ſi nõ eſſet iudex cõcedens
libertaté VUnde papa diſpeſans cũ irregu
lari/ poſſet ita dicere. Soluo tevel abſol/
uo te a vinculo irregularitatis vel ab irre
gularitate. Et ita de qualibet alia iun pe
na.ſub penali ſententia a iure lata vel ho
mine. D Sugeſſe nihil video circa
ſſione in Wartino factã ꝙ abſolui
poſſit ab om̃ibus ſentẽtijs tam a iure qᷓ;
ab homine latis autoꝛitate ſummi ponti
ficis / quin ſentẽtia irregularitatis cadat
ſub hac conceſſiõe.que cõceſſio veraciter
eſt quedã abſolutio. Martcinꝰ eni pus li/
gabat ne poſſet ab alio q; a ſummo põti⸗
fice abſolui:nunc vero poteſt abſolui aqͥ

eſt vinculũ ab eo ſentẽtiaꝝ ybi reſeruant

tales caſus ſoli pape. t .

.*

ðò

henclio⸗ voſitões octo ſequẽtes ad eluci/
dationẽ pꝛemi

ſlon.

„ „ 9„

te vel immediate.appꝛobatiue vel pꝑmiſſi
ue. Repꝑitur inde dictũ de deo ꝙ ſentẽtia

7

eius fuit hecvel illa. Dixit expꝛeſſe BGBꝛeg.

; deus mutat ſentẽtiã nõ cõciliſ.cuiꝰver

biuintellect? alibi qrendeſt. ¶ Gecunda

ab homie

geli. vel de viatoꝛibo ſicut ſunt pꝛincipes
et pᷣlati. vnde dicit᷑ de Nabuchodonoſoꝛ
pegreſſa eſt ſentẽtia ab eo / vt interlicerẽt
omnes pꝛicipes babilonis. Sũt inſup
cõcoꝛdantie tales mite. ¶ertia ¶ DHis

ſentẽtia tam a iure q; ab hoĩe lata / dici pt

4

ccipe ſub com

—4

De reſolutone ſuper q

iudicialis.⁊ hoc vel in foꝛo conſciẽtie in/⸗
terioꝛis.vel in foꝛo coercẽtie iuſticie exte
rioꝛis. Dicit᷑ enĩ ſentẽtia iudicial is. i cõ
duſio ſeu determinatio iudicij.¶ Quar/
ta ¶ Omnis ſentẽtia iudicialis humana
dici pᷣt ciuilis vel ecclłiaſtica.⁊ hoc ̃ᷣm di/
uerſos fines ꝓximos ⁊ pꝛicipaliter inten
tos.qꝛ ſentẽtia ciuilis/ reſpicitvitã pñteʒ
ꝓ ſuo cõuictu traquillo.eccliaſtica vero/
vitam futurã.¶ Ouinta Wis ſentẽtia
iudicial eccleſiaſtica/fundat᷑ in verbo xpᷣi
dicẽtis ad petꝝ ⁊ aplos. Quecũq; ligaue

ris ſuꝑ terrã. vbi pꝛiꝰ immediate funda
uerat ptãtem excõicatõnis iudiciarie di /

cens. ſi eccłiam nꝗ audierit ſit tibi ſic
ethnic? ⁊ publicãꝰ¶ Dexta ¶ Dis ſentẽ

tia iudicialis eccliaſtica/ſufficieter expli//

cat᷑ ꝑ hec duo verba ligare ⁊ ſoluere.vten⸗⸗
do terminis iſtis nõ ad litterã ſicut ligan
tur boues ⁊ aſini.ſed ſᷣm trãſſumptõnem
coꝛꝑaliũ ad ſpũalia.ita ꝙ ſentẽtia iudici/
alis ecchiaſtica deſcribi põt ꝙ eſt ſentẽtia
ligans vel abſoluęs in oꝛdine ad finẽ feli
citatis eterne ¶ Septima ¶ Ois ſenten
tia iudicialis eccleſiaſticavel a iure vel ab

hoĩe lata/ dũ cõceditur vt poſſit abſolui /

p̃ᷣſupponit ꝙ ipſa ligauerit vno vinculo

penalivel plurimis. ¶ Ocraua (¶ Omis
ſentẽtia iudicialis eccłiaſtica diuerſ noĩ/

bus pt explicari vel ferri ꝓ arbitrio iudi/

cis pᷣſertim ſupᷣmi qͥ eſt papa Dicut dicẽ

do dũ ligare vult Volumtalẽ eſſe ligatũ
vel excõicatũ quo ad om̃s actꝰ legitimos
ciuiles vel eccłiaſticos. Nolumꝰ talẽ eſſe

irregularẽ. inhabilẽ. infamẽ. ⁊ ita detali /

bus penaꝝ vinculis.Aut dũ vult ſoluere
dicendo. Diſpenſamꝰ cũ tali.habilitamꝰ
talem.reſtituimꝰ talẽ fame ſue.cõcedimꝰ
tali vt ꝓmoueri poſſit ad oꝛdines nõ ha/
bitos vel in habitis miniſtrare.Et ita de
mille loquẽdi modis qͥ finaliter reſoluũt᷑
in hec duo vᷣba ligare ⁊ ſoluere ¶ Suꝑ⸗/⸗
eſt ex iſtis ↄcludere ꝙ interpᷣtatio doctri
nalis theologoꝝ/fauet cõceſſioni pᷣdicte
ꝙ dũ papa cöͤcedit martino vt habeat fa /
cultatẽ eligendi confeſſoꝛẽ qͥ poſſit eũ ab
ſoluere ab om̃ibus peccatis de quibꝰcon
fitebit᷑/⁊ ab ſentẽtijs tã a iure qᷓ; ab hoĩne

latis: cõpꝛehendit᷑ in hac abſolutõnis fa

cultate irregularitas ↄtractavel a iurevel

ab homine.qꝛ nõ cõtrahit᷑ niſi ꝑ ſentẽtiã

ab hoie vel a iure latã.alioquin darẽt᷑ ſen
tentie tã excõicatõis q; interdicti a quib

nõ poſſet/pꝛedictꝰmartinꝰ abſolui vᷣtute

coõceſſionis ſue. ſi ſic.petit᷑ regula gene
ralis.que caſus in quiba⁊ in quib nõ fie
ri valeat abſolutio/determinet Finit

Sequitur ab eodẽ

domino cancellario facta reſolutio ſuper
caſu ſubſequenti circa irregularitaten
Aligdam habẽs cultellũ par/
uũ in vagina alteriꝰmaioꝛis

repoſitũ.eduxit eũ nõ dolo/

da eſt inde cõ tracta irregularitas in tenẽ?

tecultellũ ¶ Rñdet᷑ ꝑ aliquas cõſideratõ
nes TRiimacoſideratto Kon ideran

dü eſt pꝛimo ꝓ diſſolutõe caſus / ꝙ in tali
bus ſepe alr iudicat iuriſta.alit᷑theologꝰ
qꝛ pꝛimꝰmagis inſpicit foꝝ cõtentioſuʒ
⁊ extrinſecũ.ſed theologꝰ magis attendit
a intrinſecũ quo ad de’n

foꝝ cõſci
C .

õſiderandũ eſt cõſeqnterq⸗

hoc duplex foꝝ/accipit ſuã diſtinctõʒ ſᷣm

qꝙactꝰ moꝛalis habet cõſiderari duplr.B

eſt diccre m materiã vel m foꝛmã actus
moꝛalis Materia actꝰ moꝛalis dicit᷑ ipſe

actꝰde gen ere cũ circũſtãtijs ſuis genera⸗

lib.nõ habito reſpectu ad finẽ vel intẽtõ
nẽ agentis.foꝛma vero eſt ipſa intẽtio ſi/
nis ¶ Tertia ( Lonſiderãdum vlter g
materia actuũ moꝛaliũ / attendit᷑ in tripli

ci differẽtia: ã quidã ſunt act de genere
ſuo ſimplir mali.qui ſcilʒ cõfeſtim noĩati/
induduũt ſecũ maliciã ſicut dicit phs.vt

ſunt furtũ.foꝛnicatio.hoĩcidiũ.Alij ſunt
actde genere ſimplr boni. vt dare elemo⸗/
ſinã.honoꝛareparẽtes.Tertij ſunt indit
ferẽtes de ſuo genere. vt leuare feſtuca. ſfri/

care barbã.⁊ ſuniles ¶ Quarta Lonſi⸗/

7

derãdũ rurſus ꝙ iſtoꝝ tripliciũ actuũ pri
mi ſic ſehñt ꝙ nõ ſunt ſuſceptibileſ bone
foꝛ me moꝛalis.ſicut materia indiſpoſita
in naturalib nõ eſt ſuſceptiua foꝛme na/
turalis ⁊ vite.ita ꝙ ꝓpter nullã bonã intẽ/
tionẽ poſſunt tales act?boni effici.ſecun
divero actꝰ / poſſunt fieri mali q;uis ſunt
in genere ſuo boni.dũ accedit intẽtio per

ſe neqʒ ad vſum illicitũ.quẽ
ecultellũ dũ vnus ſocioꝝ vel⸗
Alet acciꝑe ⁊ ipſe reniteret᷑. Contigit vt illa
yhoꝛa ⁊ loco/quidã retroꝛſum appꝛopin /
quaret/⁊ impigeret in illũ paruũ cultellũ
vt oculus ſuus ↄfigeret᷑ taliter ꝙ cecatus
fuiſſe dicit᷑ tandẽ oculꝰille.Querit᷑ ſi dicẽ

cedente
reſoltan
letbeni
Ppudden
Umenn
* Gon

tone
Uertie
Nopi
Crus
lſidice⸗
intene
dauö
ſidam
Gintul
theolog
hmnoſt
ndit
dei
iung
nin
05

NS
kpee
ere
gte
io ii
naich
nwi
egent
nnoun/
Aiſunt

redeno/

tiui

f/

onſi
cüpe
bore
iſpoſi
we
hnäinte
ciſee
Gisſn
inoe

7

Caſu circa irregularitatem

nerſa. ſilr ⁊ tertij ¶ QOuinta ¶ Conſiderã

dũ eſt conſequẽter ex iſtis /quõ poſſit eſſe

variũ iudiciũ ſuꝑ eodẽ caſu/ inter iuriſtiũ

⁊ theologũ.qꝛ iuriſta ↄſiderat factũ in ſe⁊
circũſtãtias exterioꝛes/ de qbopᷣt iudicia/
liter apparere.⁊ apud eũ tenet iſta regula
ꝙ idẽ eſt de his q̃ nõ ſunt ⁊ q̃ nõ apparẽt

Conſtat ãt ꝙ intẽtio faciẽtis quã hʒ inte

rius in coꝛde nõ cognoſcit᷑in ſe / niſi foꝛte

pꝑ q̃dã ſigna ſeu ↄiecturas extriſecas.theo

logautẽ incuet᷑ coꝛ in fſoꝛo cõſcie. in ̊ cre
dit᷑ confitẽti tꝗ pꝛo ſe q; cõtra ſe coꝛã deo.
exta õſiderandũ deinceps ap⸗/

plicãdo ad ꝓpoſitũ noſtꝝ etiã oĩa ſilłia.q;
iuriſta cõſiderãs actũ moꝛalẽ cũ circũſtã
tijs extrinſecis de qb pᷣt iudicialr cõſtare
fert ↄfoꝛmit᷑ iudiciũ ad illas iuxta dicta.
Cõtingit aũt freq̃nter ꝙ talis actꝰ ſic cõſi

deratꝰ/ſit de ſcdᷣo vel tertio genere.q ſcilʒ
pᷣt ex intentõe fieri vel bonꝰvel malꝰ.Exẽ

plũ in ppoſito. tenere cultellüũ / de ſe nõ eſt

pe nõ eſt de ſe malũ

malũ.ſi nrlire is velircultedi reci⸗

rſus ꝙ aliqͥs acceſ

ſerit retro vel ꝓpe non eſt de ſe malũ. Et ex

iſtis ſeqͥ ꝙ leſio oculi q̃ ſecuta eſt/non eſt
de ſe moꝛalr mala.ĩmo ſtaret ꝙ ſicut pꝛe/
cedentes actus ſeu circũſtantie. ita et iſte
reſultans/facti fuerũt cum magna carita⸗

te ⁊ beninolentia ex intẽtione boni finis.
apud deũ.qᷓ;uis de illa intentõe non apb/

pareat apud mundũ.ĩmo ſoꝛte magis de
oppoſito. ¶ Beptima ¶ Lonſiderãduʒ

inſuꝑ pꝛo maioꝛi elucidatõe.qꝙ ſicut apð
phos naturales / diſtiguit duplex genus
cauſaꝝ.ita⁊ apð moꝛales Nã quedã ſunt
cauſe ꝑ ſe alie per accidens. Cauſe ꝑ ſe di

cũtur ad quas nat eſt ſequi naturaliter ?

cõiter talis effectus. Sed cauſe dicuntur

ꝑ accidens ad quas nõ eſt oꝛdinatꝰvel na

tus ſequi talis effectus.aut ſi ſequat᷑ hoc
eſt extra ſemꝑ ⁊ frequẽter ⁊ pᷣter intentõeʒ
agentis ſicut dicit᷑ ſcõᷣo phiſicoꝝ.et indu
cita Boetio de cõſolatõe phie deſcriben
do caſum ⁊ foꝛtunã Bataua Cöoſide

randũ iuxta hoc in caſu noſtro ꝙ talis le/
ſio vel execatio oculi/nõ eſt de ꝑ ſe nata ſe
q et vyt in plurib/a talib cauf.ideo dicit

fuiſſe mere caſualis ſeu foꝛtuita ⁊ pꝛet᷑ in

tentõem agẽtis et de ꝑ accidẽs.ideo de ſe
nõ eſt imputãdus talis effectus agẽti/ q̊
ad deũ ⁊ cõſcie foꝛũ.ſaltem q̃ntũ ad pecca
ꝗuod nõ eſt niſi voluntariũ ¶ Nona.
õſiderãdũ nihilominꝰ. ꝙ iuriſta cöõo⸗/⸗

tentioſe ages / nec credes intẽtioni/argu⸗/
et ex circũſtantijs ꝙ intentio fuit peruer⸗
ſa ⁊ damnanda. per aliquas coniecturas

Vng eſt ſi talis dabat operã rei illicite Al
tera ſi hoſtis erat pſone leſe. Altera ſi non
appoſuit ſufficiẽtẽ cautelam neperſona

illa lederet. ſed poterat ſatis aduertere q;
ex actu ſuo ſequeret᷑ talis effectus. Sed ſi
omnes iſte cõiecture et ſimiles ceſſent in
veritate/nec fuerunt in intẽtione nec eſſe
debuerũt. theolo gus ſtabit iudicio con/

ſcientie apud deum. ¶ Decima ¶ Conſi

derandum eſt exemplũ in ſimilibus Ec/⸗
ce ꝙ Jacob cognouit Lyam que nõ erat
vxoꝛ ſua.et tamen excuſatur a peccato.q;
uis poſſet videri ꝙ dabat operã rei illici/

te ſine appoſitõe ſufficiẽtis cautele.Qua

re? Quia certe potuiſſet attuliſſe lumen

dicet aliquis et inſpexiſſe lectum.et ita ſci

uiſſet ꝙ lya nõ erat Rachel.ac perinde vi/
deretur ignoꝛantia non inuincibilis eſſe

quia vtiq; poterat vinci modo tacto vel

ſimili. ¶ VUndecima. ¶ Conſiderãädum
eſt igit᷑ pꝛo intellectu huius quod eſt da/
re operam rei illicite.⁊ huius quod eſt ha
bere ignoꝛantiã inuincibilẽ.ꝙ iſta iudi/

canda ſunt ex cauſis ꝑ ſe nõ a cauſis ꝑ ac/

cidens. Vnde in exemplo pᷣmiſſo Jacob
dicit habuiſſe ignoꝛantiam facti inuinci

bilem non quia nõ poſſet vinci etiam ꝑ

induſtriam humanã.ſed quia fecit ſuffi/
cienter illa que in talibus ſunt conſueta
obſeruari.⁊ ad que tenebat᷑ ſᷣm moꝛalem

certitudinẽ.ĩmo videt᷑ ꝙ peccaſſet⁊ inue/
recũde egiſſet afferẽdo lumẽ.fuiſſetq; me/
rito de zelotipiavel nimia ſuſpitõe culpã

dus. Rurſus q;uis ille cõcubi cũ lya eẽt
res de ſe illicita.tũ Jacob nõ dicit᷑ dediſſe

operã rei illicite.qꝛ putabat ex erroꝛe facti

illã eſſe rachel. Sic medicus aliquis aut
alius ſi ex pietate vellet inſpicere oculum

alicuius ꝓ extrahẽda ſpina ⁊ a caſu aliqͥs
pelleret medicũvel leſuʒ / ſic ꝙ ſpina plus
infigeret/⁊ inde cecitas ſequeret᷑ talis me
dicus nec peccare nec irregular eſſe quo
quo modo diceret᷑.pꝛeſertim in foꝛo con/
ſcientie.alioquin ſequerẽtur quotidie ir/
regularitas infinite.ſi ex qualibet cauſa

per accidens/deberet aliquis irregularis
iudicari.¶ Duodecima. ¶ Zonſideran

dum eſt vigilanter ſuperſimilibus caſi/

bus ex eadem radice pꝛoueniẽtibꝰ.ꝑ quã
radicem debẽt iudicari ſᷣm artẽveꝛã.non

Q 3

HDe caſu quodã vtiliter reſoluto

m cuiuſſibet fantaſiã PꝓPonamꝰcoꝛã ocu

lis bellũ aliquod moꝛtiferũ licitũ tñ. vbi

mille hoĩes trucidãt᷑ Attendamꝰſiml. q̃t

⁊ quanti ſuntviri eccleſiaſtici.quoꝝ actõ

nes potuerunt dici cauſe per accidens ta
lis cedis.alter dedit conſiliũ q; patria de/
ſenderet᷑ vi armata. alter pꝛedicauit ⁊ hoꝛ
tatus eſt milites virur agere.alter pecuni
as aut cibos miniſtrauit aut foꝛſan arma

deglit. talia ſine numero potuerunt fierin

etiã ꝑ eccleſiaſticos.abſe; quibo auxilia/

toꝛibo vel hoꝛtãtib/ foꝛte bellũ nõ fuiſſet.
Decimatertia ¶ Lonſiderandũ igitur ꝙ

hec conſeq̃ntia nõ valet Iſte fuit cauſa ꝑ
accidẽs moꝛtis vel mutilatõis alicuiꝰ ho
min is. ergo ipſe eſt homicida vel irregla
ris. Similiter fieret applicatio ad mate/

riã excõicationũ pꝛo tollẽdis mulcoꝛum
melius ſeꝑatim poterit declarari ¶ Deci

ſcrupulis in ꝑticipatõne vel cõſilio.

maquarta (¶ Loncludẽdo ſub coꝛrectiõe

melius ſentientiũ videt᷑ ꝙ ex pᷣdicto caſu

ſic cõſiderato/nõ eſt dicenda irreglaritas
fuiſſe cõtracta neq; petm̃ ↄmiſſuʒ ¶ ¶o

rollariũ pꝛo regula. Elici tandẽ poteſt ex

p̃emiſſis ꝑ modũ regule.qꝙ irreglaritas cõ
trahit᷑ ex homicidio vel mutilatioe ⁊ non
aliter/qñ occidens vel mutilãs/fecit actũ
ex quo nata eſt de ꝑ ſevel vt cõiter ſeu pꝛo
babiliter ſeqͥ moꝛs hominis ſeu mutila/
tio.fiue talis actus ſit licitus/put in iudi
cibus ⁊ belligerãtibaꝓ republica. ſiue ſit
illicitus de genere vel ex intentiõe VNidet᷑
eni q iſta notificatio ſit ſufficiẽs tã apð
theologũ q; apð iuriſtã. Niſi foꝛte iuriſta
aliqͥs ponat aliquã hmõi irregularitateʒ
fundatã a legiſlatoꝛe/ pꝛopter ſolũ terro/
rem incutiendũ homibo. ⁊ nõ rõe delicti.
nec ratõe miſterij.quo caſu talis difficul/

ter poterit diſtinguere caſus aliquos ge/

neraliter. p qs diceret ↄtrahi imegularita
tem ex homicidio.⁊ ꝑ alios oĩno ſiles vel

grauioꝛes non cõtrabi. ¶ Finit

—e EEê“ê õ

cre ⁊ vtiliter reſolutus ꝑ Joh. de gerſon.

AlUigaã ſcholaris pariſieñ au

ſarij litteraꝝ apłlicarũ vel de
cccoicati. Scholari iſti pariſi
us exiſtẽti allata eſt de curia romanavna

pter iſtam conſtitutiõem dictus ſcholan·
incurrerit ſententiã excõicationis ⁊ con/

iuerat ex fama volãte ꝙ fal

gratig expectatiua in qua erat incoꝛrectõ
in oꝛthographiavnius vocabulivbi pꝛo
littera e ponebat᷑ littera o. Scholar; iſte
erat ſcrupuloſus.⁊ timebat coꝛrigere vo
cabulũ illud ꝓpter cen ſurã apoſtolicã. ni/
hilominꝰ?coꝛrexitipſum ſolũmodo diſcõ

tinuando litterã o.⁊ faciendo de ipſa e ꝑ

leuem tractũ caniꝑuli.⁊ erat coꝛrectio im
perceptibilis. ¶ Poſtea ſcholaris iſte ad
cautelã ⁊ pꝛo pacificatõe ſcrupuli/conſeſ
ſus eſt cuidã idoneo ſacerdoti. qui ſacer/

dos dixit ſibi ꝙ talis coꝛrectõ nõ erat fal
ſatio littere apoſtolice ſed emendatio Exj
quo tempꝑe ſcholaris iſte fuit ſatis pacifi/
catus in ſua conſciẽtia ¶ Candẽ labenti
bus aliquibus temꝑibus ſcholarꝭ iſte p/
motus eſt ad ſacerdotiũ/et celebꝛauit fere
per triennium.nullũ faciens ſcrupulũ de
iſta materia/donec ſtudendo ſummã con
feſſoꝝ inuenit ibi que ſequũtur Hoſtieñ.

li.v. R. xx.de crimine falſi ꝑa.ij. qualiter
ſub ꝑa.poꝛro ſed hodie. Hodie inqͥt pꝛe/

ceptum eſt ꝙ litteris domini pape nec in
magno necĩ modico audeat quis manũ
imponere.etiam vnicã litterã vel punctũ
vnicum coꝛrigendo.exceptis officialib

quib hoc cõmiſſum eſt.alioquin manũ
gpponens excanone lato in curia ipſo fa
cto ſententiã excõmunicatõis incurrit. q̃
nõ poteſt ꝑ ꝗliquẽ citra ſedẽ apoſtolicam
Baaozonteraue krarn pꝛo

ſequẽter irregularitatẽ immiſcendo ſe di

uinis? De iſta queſtiõe quidã ad pauca
alpicientes. vel nimis ruditer ſentientes
dixerũt pꝛimo ſuper hoc verbo.manũ ap
ponere.deinde ſuꝑ h vbo coꝛrigẽdo Su

pioꝛes tamen litterati quibeſt epilꝛexa
moꝛaliter cõmiſſa indicialiter vel doctri/
naliter/necnõ theologi/ pᷣſertim licentia/

ti. ⁊ in foꝛo conſcientie habentes gnomi/
cam.hoc eſt virtutem ſuperioꝛem interpᷣ/

tatiuam ſecundum leges diuinas et eter⸗
nas.dicerent iudicio meo ꝙ hec verba de

bent intelligi pꝛout includunt in ſua ra/⸗
tiõe ſeu ſignificatõe foꝛmali defoꝛmitatẽ
⁊ maliciã.hoc eſt ꝙ talis appoſitõ vel coꝛ

rectio facta ſit ex maliciavel cõtẽptu Alio
quin cadũt puni litterales?⁊ rudes in incõ
ueniẽtia ⁊ abſurditates plimas vt ꝙ reci
piens bullam apoſtolicam ⁊ manu con/

trectans ⁊ eam ſcholaribus ſuis exhibẽs

amptl

ließen

th/n

Cronet

ghocft,
pi⸗
dediun

cedtad
ſescon
ginoxe
ſen h
itagean
ceeo⸗
ſiinc
niſiag
gutem
reydi
nmo⸗
Cinonn
pobit
tiean
Ein⸗
qpen
dien
tioſu
inift
pe
tme⸗
ſoqn
lnpe
nde
os
N
Cont
noͤe
cöſt
mi
eral
guil
ifntne
Ain
8
heein
imnpotr
necipr
Pabe

Pqnlien
einathre
Meſcen
gnonni
Wporai
ofimnith⸗
n nmi
nibt
unn
Gcnn
nüpro

1con/
loledi
8pnocn
tientes
manüap
S
tehhen
Adoan
nlcr
ogeon,/
minap⸗
wertter/
rſobade
nſuun
ornitze
c
tihudi
Esinü
g
unuc
oghb⸗

“

De materia excõica.⁊irregula.

eam punctuans ꝓ exemplari incurreret

hãc ſententiã/⁊ ita de ſimil ibo incõueniẽ

tibꝰ/ que parmenides nunqᷓ; vidit iuxta
verbũ alioꝛũ. VUnde ſicut in excõmuni/
catone percutientiũ clericos ſupponitur
ꝙ hoc fiat ſuadẽte diabolo/⁊ ſicut in apo
calipſi ⁊ in ſymbolo nyceno.⁊ ĩ dioniſio
de diuinis noibus. dum ponit᷑ ꝙ nihil li

ceat addere vel diminuere/dicũt expoſito
res concoꝛditer / intelligẽdũ eſſe ꝙ hecad
ditio vel diminutio nõ fiat ad coꝛruptio

nem pꝛincipalis intellectus ſpũſſancti.

ita accipiendũ eſt in pꝛopoſito. Addẽdo

ꝙ excõmunicatõ nullo mõ ferri poteſt ni

ſi in cõtumacẽ. Nullus autẽ eſt cõrumax
niſi agat ex contemptu dei ⁊ eccleſie. Hic
autem cõtemptus nõ fit niſi a ſciente ve/
re vel interpᷣtatiue.⁊ qui dũ ſcit nõ eſt pa/
ratus audire eccleſiam. Doctoꝛes theolo
gi nominati doctoꝛ ſubtilis in quarto re
pꝛobãt ex hac radice tantã multiplicatõ/
nem excõmunicationũ/pꝛeſertiĩ late ſentẽ

tie.attendẽtes ꝙ poteſtas eccliaſtica data
eſt in edificatiõem nõ in deſtructõem ⁊ la
queũ inextricabilem animaꝝ.Quis enĩ
diceret ꝙ aliquis pꝛelatus ex motu capi⸗
tis ſui ferens excõmunicationẽ derebus
indifferentibo/ vel etiam bonis de genere
vt ꝙ leuans feſtucã vel dans hoĩ elemoſi
nam.excõicatiõeʒ incurreret ipſo facto.to
lerandus eſſet ⁊ audiendus:? Sic in ꝓpo/
ſito.quia pꝛoꝛſus ĩdifferẽs eſt tenere bul/
lam pape.bene vel maleſcilʒ ad reuerenti

am bene. vel ad contemptum male ſic ad

alios fines bonos vel indifferentes. bene
vel indifferenter Attento deniq; ꝙ nõ eſt
contemptus verusvel interpᷣtatiuus vbi

nõ eſt obligatio ſciendi/pꝛout euenit in
cõſtitutõibus pure poſitiuis apud maxi

mã hominũ multitudinẽvbi ignoꝛantia

excuſat/pꝛeſertim apud deum.Alioquin
quilibz elſʒ obligatus eſſe ſummꝰ iuriſta
immo plus qᷓ; ſummus qui ſciret omnes

ↄſtitutões ſummoꝝ põtificũ ⁊ alioꝝ ſcri
eas ⁊ non ſcriptas Poſſent et expediret
bec inconuenientia latius deduci contra
imponẽtes iugum graue hominibus qd

nec ipſi digito mouere volunt.neceoꝛuʒ

patres et filij ferre potuerunt Hoc vnum
ad pꝛeſens queſitũ dico ꝙ circunſtantiiss
attentis non eſt habendus ſcrupulus.tã

q; de excõmunicatõne late ſententie. que

deinceps pꝛobibere debeat a celebꝛatõne

ti
— õ

miſſarum ⁊ ſimiliũ. Nihilominus quia
abundãs cautela nõ nocet /ſi diſereta nõ
fatua ſit/habeat ſcrupuloſus taleʒ animi

pꝛeꝑatõnem qꝙ; vbi etiam aliter aut ſecu/

rius agendum ſibi monſtraret᷑ pꝛoponit

—
5

Atem ab eodẽ do⸗/

2

mino cancellario circa materiã excõmu/

nu et irregularitatum. cc.
Pꝛeima conlideratio.

ntemptus

ecdauium eccliaſticaꝝ/ cauſat
ter/excõmunicatõis vel irre/

gularitatis derrimentũ Sic enim ſolent

ↄmuniter domini iuriſte dicere ꝙ irregu
laritas contrahit᷑/ dum aliquis excõmu/
nicatus/ſe immiſcet ſacris: in cõtemptuʒ
clauiũ. YFundatur autẽ hec conſideratio
pꝛ incipaliter ex illa lege cuãgelica Mat.
xviij. Si peccauerit in te fraer tuus.⁊c.

Sequitur. Dic eccleſie. Si eccleſiã non

audierit: ſit tibi ſicut ethnicus ⁊ publica
nus. ¶ Becunda ( Lontemptus claui

um/poteſt interuenire multiplicit᷑ in ali/
quo. VUno modo directe ⁊ cauſalit᷑⁊ hoc
pꝛopꝛie dicit᷑ fieri ex cõtemptu quãdo ſcʒ
cõtemptus eſt cauſa actionis/pꝛincipa/
lis.ita ꝙ nõ fieret actio niſi eſſet ad con/
temptũ clauiũ.quẽadmodũ ſi quis dicat
epiſcopo excõmunicanti.Ego in deſpe /
ctum veſtri/et veſtri pꝛecepti nibil agam
illius quod iubetis.Alio modo fitcontẽ
ptus implicite.quia videlicet eſt contu/
max in obedientia.qᷓ;uis non ex inobedi

entia vel pꝛopter nõ obedire.ſed pꝛ Fex J

aliquid aliud delectabile vel vtile / aliͤs
peccat contra pꝛelati iuſſionẽ Tertio mo

do dicitur cõtemptus interpꝛetatiue.om

nis voluntaria trãſgreſſio cuiuſcunq; p/

cepti.et iſto modo reꝑitur cõtemptus in

omni peccato pꝛeſertim moꝛtali.directe
vel ina irecte.vere vel interpᷣtatiue¶ er

ontemptus pꝛimo modo/ronabi

liter demere eccõmunicatiõeʒ⁊ conſeq̃n

ter irregularitatẽ. Similit ⁊ ſecũdus dũ
iungit᷑ contumacia.Sed terti? cõtemptꝰ

nõ ſempꝑ eſt eccõmunicatiõis eccleſie/nee

cõſequenter irregularitatis/ demeritoꝛi.·
Dicit᷑ eccleſie notanter.quia omnis pecc

cans moꝛtalr/ẽ a deo ⁊ apð deũ excõicat

*

De materia excõicationn

ſed non ſemꝑ ꝑ ecdeſiaſticam ſanctionẽ.
25 atnd, neuero modoꝛũ
pꝛedictoꝛũ dicendus eſt interuenire/ con
tra pꝛeceptũ aliquod pꝛelati/quãdo ma/

Quarta

nifeſte ⁊ notoꝛie pꝛelatꝰ abutit᷑ in huiuſ⸗

modi pꝛecepto/clauiũ poteſtate.⁊ hoc dũ
ſcit ⁊ cognoſcit ille qui nõ obedit.nec ali
unde generat in ſevel in alijs ſcandaloſuʒ
contemptũ clauiũ.Quoniã in hoc/calis
nõ eſt inobediẽs clauiũ poteſtati ſed exrro

neo clauiũ abuſui ¶ Quinta ¶ Contem
ptus clauium/ magis inuenit᷑ quo ad cul
pam / in pꝛelato taliter vt pᷣmittitur abu/

tente ſua poteſtate.qᷓ; in nõ obediẽte.ſi cõ
ꝑatio recipiat᷑abuſiua.Eſt igit᷑ quãdoq;
meritoꝛiũ/⁊ honoꝛificatiuũ eccleſie pote
ſtatis / ꝙ tali pꝛelato in faciẽ reſiſtat cum
appoſitõne inculpate tutele.quemadmo

dum reſtitit paulus petro ꝙ (Contep
tus clauium quandoq; poſſz inueniri in
vno qui.nõ pareret ſententie ſui pꝛelati⸗
vbi ⁊ quando alius in eadẽ ſententia nõ
obediens/ nullo modo contemptus eſſet
reus pꝛeſertim apud deum. Cuius ratio

eſt.quo niã vnus reputat ſententiã iuſtã.

aut quomodolibet obediendũ illi.alius
vero non ſed ſcit certitudinaliter aut pꝛo
babilitate ſufficienti/ſuum pꝛelatũ male

yti/in pꝛeindiciũ clauiũ ⁊ in deſtructõeʒ

eccleſie.¶ AContẽptꝰ clauiũ/debet in

ueſtigari ex poteſtate legitima ⁊ vſu legiti
mo poteſtatis illius.qui pꝛecipiẽdo excõ
municat vel irregularitatem cõminatur.

Alioquin pꝛelati poſſent inducere qualẽ
cumq;ʒ vellent ſuper alios ſeruitutẽ. ſi ſu/⸗

is ſententijs iniquis et erroneis/ ſemper

eſſet obediendum. Et ita patet:q; hoc cõ/

mune dictum / ſententia pꝛelati vel iudi/
cis etiam iniuſta timenda eſt.indiget glo

ſa Alioquin nõ eſt generaliter verum.ſi ti
menda dicatur quia eſt ſuſtinenda nec re
pellenda.immo in caſu hati illam / eſſʒ aſi
nina patientia et timoꝛ lepoꝛinus⁊ fatu/⸗
us. Octaua. ¶ Contemptus clauium

plus habet periculi/erga ꝑſonam ſummi
pontificis. q erga inferioꝛes/Quoniam
ab abuſibus inferioꝛibus patet recurſus

ad papam per appellationis ſubſidium.

Et ſi dicat᷑ꝙ ita poteſt a papa fieri appel
latio ad cõcilium generale.Dixerũt olim

ante concilium generale piſanum ⁊ con/

ſtan.ꝙ hoc nullo modo licebat. ⁊ allegãt

„.

iura ſua pꝛo ſe valde(ſicut eis videtur)ex

puſill
tia. ¶ Duogecima ¶onteptus cla
dicendus eſt magis foueri qᷓ tolli/dũ de/
bentes abuſui clauium reſiſtere/ dinidun

pꝛeſſa. Sed conſtanter nũc aſſeriturq
eſt hereſis damnata per conſtitutõem ex·
pꝛeſſiſſimã et pꝛacticatam in cõſilio pꝛe
dicto conſtantiẽ.pꝛout alibi diffuſius eſt
oſtenſum Reſpondet᷑ igitur aliter.ꝙnon
pꝛo leuibus cauſis vbietiam liceret/po⸗/
teſt aut debet pꝛo appellatõnibus pꝛoſe/
quendis paſſim conciliũ celebꝛari / ſicut
babetur recurſus ad papam. ¶ Nona
Contemptus clauiũ non incurret᷑ in
multis caſibus quibꝰ pape mandato nõ
obediret᷑. Dum ſcilicet abutit᷑enoꝛmiſſi
me ⁊ ſcandaloſiſſime/poteſtateſua:in de/
ſtructõnem non in edificatõnem.ſicut ta
men dicit apoſtolꝰ ideo poteſtatem datã
eſſe. Exemplũ ſi papa vellet theſauros ec

cleſiarũ diripere aut hereditates vſurpa⸗

re.aut in ſeruitutem abiectam/clerum cũ

ſuis bonis redigere.et iuribus ſuis ſpo/

liare ſine cauſa. Quis diceret iſta debere
tolerari? Quis non cenſeret poſſe dici pa
pe.cur ita facis: Quis non aſſentię/in fa

cie ſibi reſiſttdum? ¶ Decima Contẽ⸗
ptus clauium / etiam non ſemper innent
tur apud illos/qui nedum nõ obediunt
ſententijs excõmunicatõnum pꝛomulga
tis per papamvel ſuos ſed etiã non eſt iu

dicanda eſſe apud illos / qui per poteſta⸗/
tem ſecularem/aduerſus tales pꝛetenſas

ſententias tueri ſe pꝛocurãt Lex enim na

turalis dictat vt poſſit vis vi repelli.Cõ
ſtat autem qꝙ tales excõmunicatõnes nõ
debent dici ius ſed vis et violentia.con/

tra quam fas habʒ libervel homo vel ani
mus ſe tueri. ¶ Lindecima. (Contem/

ptus clauium et cõſequẽter excõmunica/

tio vel irregularitas / nõ incurritur/dum
in pꝛemiſſis caſibus dicit aliquis iuriſta
vel theologus iuxta conſcientiã ſuam q;
hmõi ſententie/nõ ſunt timende vel tenẽ

de.⁊ hoc pꝛeſertim ſi obſeruet᷑ infſoꝛmatõ
ſeu cautela debita/ne ſequat᷑ ſcandalũ pun

ſilloꝛum.qui eſtimant papã eſſe vnũ deũ
qui habet poteſtatẽ omnẽ in celo ⁊ in ter
ra. Veruntamẽ expellenda eſt taliũ ſtulti

cia/per infoꝛmatõnes idoneas.qui ſino
lint adquieſcere. ipſi iam ſunt iudicandi
de ſcandalo non dato ſed accepto.hoceſt

de ſcandalo phariſeoꝝ et ex malicia.non
oꝛum ⁊ ex ſimplicitatevel ignoꝛan/
uodecima ¶ Lonteptus clauiũ

itin
fien
ferinn
lierg
cuni
bide

dile
lig⸗
4)

De indulgentius

tur inter ſe ⁊ impediunt ſe. vel ꝑ ſtulticiã
vel per ignauiam.ne cõmuniconſenſu/fi
at ambulatio in domo domini.dũ alij fa

uent abuſibus. alij tollere volunt. Veri /
tas eſt ꝙ omnis via fauoꝛabilis ⁊ humi/

lis tentãda eſt cum ſummo pontifice/ dũ
male infoꝛmatus/ fert per ſe vel ſuos / in⸗
ſi nibil pꝛofert humilis ſedulitas:arripi
enda eſt virił⁊ anĩoſa libertas. ¶ Fin

.

coꝛdis induratine

nouiſſimo. Duricies iſta / qᷓ
modo cauſetur.⁊ quid eſt il/

us neminẽ deſerit niſi pꝛius deſeraturp
auer ſionẽ ab eo per peccatũ. Sed deſer /
tione facta/cadit homo in ꝓfundũ et con

temnit. Contemnẽti vero/ deus non dat

gratiã ſed reſiſtit. ac pinde non emollitiu
coꝛ/nec liqueſcit ad gratie ſuſceptionem.
Tandem pena damnatiõis infligitur. et
obduratio cõfirmatur. Cauſa igitur obt
durationis eſt Noluntas auertens.⁊ hec
at Culpa pmerens ⁊ heccõfirmat. Deus

Vecũq; alligaueritis ſuper

quecũq; ſolueritis ſuꝑ terrã

.xryiij. Collata eſt autẽ pote/

”MMU as hec hic pꝛomiſſa/dũ poſt reſurrectio

nem xpᷣs apparens diſcipuł ſuis inſuffla

uit in eos ⁊ dixit. Accipite ſpm̃ſctm̃ quo

rũ remiſeritis pctã remittunt᷑ eis.⁊ quoꝝ
retinueritis retẽta ſunt Joh̊.xx. Specia

liter autẽ ⁊ excellent data eſt iſta poteſtas
cdlauiũ eccleſie pmiſſa pꝛius Petro ibiCi
bi dabo claues regni celoꝛum Math. v.K.

Dũ poſt reſurrectiõem ter interrogat?ꝰ de
dilectõe/ dixit xpᷣs ſibi ter rũdenti ꝙ eũ di

ligeret.paſce agnos meos.paſee oues me
as. Fundauerat autẽ xpᷣs poteſtatẽ alligã

Atem ab eodem
Dꝛ durum male habebit in

Alud apoſtoli / deus cui? vult
NWmileret / et quem vult indu/

terrã/ erüt ligata⁊ in celis Et

di iuridice ꝑ ercõicatõem dum dixerat.

ſi eccliam nõ audierit.⁊c̃. YFundat᷑ denic
ſupꝑ pꝛemiſſis/poteſtas om̃is/indulgẽéti
as conferendi.Supꝑ quibo qꝛ varij voarie
tradiderũt. Placuit ſequentes annotnrrer

pauculas conſideratões ¶

„7

cunda ¶ Poteſtas clauiũ iudicial ⁊ pub

u⸗ es ¶Pꝛimaconſnß
deratio Poteſtas clauiũ ecclie/ iudiciaoa
lis ⁊ foꝛinſeca/ nõ extendit ſe ſimplici/et
directe/ad remiſſionẽ culpe. Ratio qꝛ r0onr
quirit᷑ ſacramẽtalis cõfeſſio abſolutio·
nõ fit in publico ⁊ iudiciali foꝛo. ¶Ge⸗

lica/ nõ extendit ſe pꝛincipaliter ⁊ directe

ad diminutõem pene/niſi illiꝰ quã infli·
xit aut infligere potuit/cuiuſmoi ſuntpe
ne excõicationũ.⁊ quarũcunq; irregulaarz
tatũ.inhabilitationũ circa legitimos acd
tus eccleſiaſticos aut ciuiles. Ratio lauuo
dgd partẽ que excipit ? affirmat.quia cuii“ꝰ
eſt condere huieſt deſtruere vel interpꝛee
rgumen
tum a cõtrario ſenſu deductũ ¶ erti.
NPoteſtas clauiũ eccleſie ſuꝑ indulgen
tijs cõcedẽdis/ modis quib cõſueuit vwi
eccliavel eccleſie pᷣlati/a ſummovſq; deoꝛ
ſumê/x anotaoem dier annon gaeſup

—

tari. Sed negatiua patet ꝑ idẽ ꝗ

ponit neceſſario remiſſionẽvel indulgen
tiã in foꝛo ſecreto cõſcientie ſeu ↄfeſſiis

ſacramẽtalis.de facto vel in voto ſeuxpol

ſito.⁊ ſepius in facto.iuxta tenoꝛẽ bullo
rum quib inſerit᷑ hecclauſula.vere peni /
tentcib⁊ cõfeſſis.niſi collatoꝛ indulgenti
arũ/intendat ſatis eſſe ꝙ homo ſit in cai

tate contritꝰſcʒ cum ꝓpoſito tꝑe ⁊ loco cõ

feſſionẽ ſacere actualem Eſſet autẽ iſta fa

auuroabilioꝛ interpᷣtatio ſine confeſſiõe qᷣli
libet Muarta.: ¶ Poteſtas clauiũ eccile
ſie/ſacramentalis⁊ in foꝛo cõſcientie/emi
nnentioꝛ eſt vtilioꝛ⁊ eligibilioꝛ in collatõe
indulgentiarũ q́; poteſtas ſola iudicialis
Ratio patet ex pꝛecedẽtibus.qm̃ ſine cõ/
feſſione ſacramentali de facto vel in voto
ſeu pꝛoſito/ nulli dies indulgentiarumvl
a pena vel a culpa ſoꝛtiuntur effectum
Huinta. Bolus papa ſupꝛemus xpᷣs
cum patre ⁊ ſpũſancto/ poteit dare plena
ria autoꝛitate indulgentiã omnimodã a
pena ⁊ culpa.quã dum cõfert/ dat innu/

. „ „

ęs. Ratio quia vel abſoluit et quitat to/
tam penam debitam peccato moꝛtali. ſi⸗
ne ſit oꝛiginale ſiue actuale Et hec quidd·
eſt infinita extenſiue atq; duratiue Autſſi⸗·

A

mutat chꝛiſtus penam illam debitã moꝛ

tali eternam / in tẽpoꝛalẽ. patet adhucꝙ

huiuſmodi remiſſ io ſe extendit ad infini
tos dies indulgentiaꝝ/ſi tales dicere poſ

ſumus dies infinitos vel eternos. Juxta

illud Dieg eternos in mente habu.

Sexta ¶ Solus papa chꝛiſtus / gratis?
abſq; merito alio q; ſuo/facit huiuſmodi
cõmũutatõem pene perpetue in penam tẽ
poꝛalem vel in plenam abſolutöõnem Ra
tio quia ſitalis remiſſio fieret er merito il

lius cui remittitö/ ipſa non eſſet iam pure

gratuita.ſed quodammodo debitavel ex
boc intelligi
nerito condigni ¶ Deptima
Solus papa chꝛiſtus / in iuſtil
ne impij pꝛius natura infundit gratiam
q; remittat culpam Pꝛius inſuper dimit

tit reatũ pene eterne ꝑ ifuſionẽ huiuſmo/⸗

di gratie/ꝙ; homo mereat᷑a peœato reſur
gere/ vel ab hoc reatu liber eſſe Quo circa
nõ ſatis aduertebant qui dicebãt pꝛimũ
actum cõtritionis poſt peccatũ/eſſe plus
incõpabiliter meritoꝛiũ/ qᷓ; aliquẽ poſte/
rius elicitũ. Yundantes ſe in hoce cõtri/
tio mierebat᷑ liberatiõem a pena eterna. et
conſecutõem vite eterne.nõ ita conſequẽ
iam facta erat.

iuſmodi remiſſionẽ.qꝛ
Solus pa/

pa chꝛiſtus poteſt illam tot die; ⁊ anno/

fum millemiliu imaulgenrii cocedere/
lis poſita repitur in diuerſis conceſſioni
bus ſummoꝝ pontificũ vel alion/ſubva
ris tempoꝛibus locis et cauſis. Elt foꝛte
talis enoꝛmitas conceſſionis ab aliqͥbus

ritatẽ a chꝛiſto fundatã.⁊ in euang
ex ipio explicatã. Pꝛeſupponit id
tem ⁊ adumpletõem conditiõis appoſite
in indulgentijs.vt ꝙ ſit ver? contritus et
confeſſus.⁊ faciat hec aut iſta ⁊c. Pꝛeſup
ponit tertio cauſam conceſſionis ſeu di/
ſtributõnis huiuſmodi indulgentiaꝝ le
gitimã. claue ſcʒ eccleſie nõ errante. neq;
chꝛiſto repꝛobante.vbi nõ certa ⁊ euidẽs
noticia requirit᷑ſed eſtimatio bone fidei
et pꝛobabilis cõiectura.quẽadmodũ in
diſtributõne theſauri materialis.de fiſco
regio vel eccleſiaſtico/papa vel rex vel ali
us diſtributoꝛ attenderet. ¶ Decima.

¶ Indulgentiaꝝ conceſſio per tot milia

ntiarũ conc

ficatio/

moſis aut aliter male motis/ cõfica

De indulgentiis

nedum dierũ ſed ⁊ annoꝛũ / videtur diffi/
culter ſaluabilis poſt remiſſionem eterne
pene ⁊ cõmutatõnem in tempalem. Con

ſtat enim ꝙ nec homo ſingularis in hac

vita poteſt aut debʒ ad tot annos obliga

ri penitentiam agere.cum non victurus

ſit per milleſimã partem tot annoꝛũ.⁊ ne

mo ad impoſſibile obligatur. Conſtat pᷣ/

terea ꝙ dum müdus finem habebit / ceſſa

.

õ dies pe

narum ſuarum.:

m ſuarum. VIndecima (Indul/
gentiarum cõceſſio non extendit ſe ad pe

nas ex coꝛruptõne nature contractas per
peccatũ oꝛiginale.Certum eſt enim ꝙ pa

pa non abloluit a ſiti.a fame. ab infirmi

tatibus.et a moꝛte. Extendit igitur ſe hu

iuſmodi abſolutio ad penas ſupꝛadictas

ctõnis iudicio pꝛo peccatis actualibus/⸗

vel hic vel in purgatoꝛio.quoniam in in
ferno nulla eſt redemptio.¶ Vtrum ve/
ro claues eccleſie/ſe poſſint extendere nõ
ſolum ſuper terrã ſed ſub terra in purga/
toꝛio/maxime quo ad remiſſionem pene
aut venialis culpe autexcõmunicatõnis
pꝛius late dum viueret reus nuncexiſtẽs
in purgatoꝛiolſunt opiniones advtran/
q́; partem pꝛobabiles. Et fauoꝛabileęeſt

dicere ꝙ ſic. ſaltem ꝑ indirectum.pꝛopter

communionẽ in charitate. ¶Sed neqʒ .

debet aliquis ſic inniti indulgentijs con

ceſſis in totovel in partea pena ⁊ a culpa
quin ſtudioſius ſit ſatiſfacere per ſe et ali
os hic in vita. ¶uodecima (Indul /
gentiarum conceſſio/non eſt puipenden
da ſeu contẽnenda.ſed amplectenda de/
uote in fide ſpe ⁊ charitate domini noſtri

Zeſu chꝛiſti qui poteſtatẽ talem clauium

eccleſiaſticarum dedit hominibus.Con
ſtat enim ꝙ fructuoſioꝛ eſt et acceptabili/⸗
oꝛ deo et hominibus operatõ.talibus in
nitens indulgentijs/q; altera: et hoc cete
ris paribus/non innitẽs. ¶ Conſilium
eſt igitur ſolum ⁊ ſanum ꝙ abſq; curioſa
diſcuſſione de pꝛeciſavel euidenti ⁊ certa
quãtificatione ſeu menſuratõe huiuſmo

di indulgentiarum ſtudeat homo pius/

tales adquirere ſᷣm qualitatem ſue voca⸗/
tionis. Pondus autem valoꝛis illi relin
quere/ qui omnia facit et fecitö/ in nume⸗
ro.pondere et menſura.· .

„„

Poſtremo cõcedentes indulgentias/ta

liter/⁊ ĩ intentõe ⁊ in verbis vel ĩ ſcriptis

ntodemni
loDomin
gvogin
nodo
Wodi
aconn
ſaeiun
Dig
ſun gu
heteth
pentinda
inbac⸗
obtincbit
bitacen
glapag
Cogtiti
Miins?
miume
augnnen
perit di
inbeey
contlng
lenſidei
mioomon
nitheep
igtpon
inacnefe
bllsrie
(tus ſittn
ſanmol
lierſean
nentii:.

rdick,
gaene
nL
inhae.
ddi
foms
haye
vnſ,
hircf
nenn
ſeup
anshe
himg
zin
Uturſchu

Nciag

loſonſtn
wulbus/
uminin
hnnde

migen

4

W
imnnn
mimins

bo
Cepehl
,albronn
ubvelee
nſtinn
ganſt
nircena
holnſmo
nopius
ſierocn
gilliteln
innune,

liſoyns

De indulgentus

ſuas conceſſiones moderentur. vt nec di
nine iuſticie cum miſericoꝛdia derogetur

nec ſcandalũ maxime puſilloꝝ pꝛebeatur

vel ne facilis conceſſio maioꝛis indulgẽ/⸗
tie pꝛo minimis vel exiguis cauſis/ pari
at in arduis et legitimis pꝛo eccleſia vel
republica negotijs detrimentũ. ¶ Deci/
ma tertia ¶ Di quis petit pꝛo ſe ⁊ ꝑſeue/
ranter et pie.hoc eſt ad ſalutem et ex cari /
tate efficax eſt eius oꝛatio. Patet boc exre
gula magiſtrali que fundatur ſuper hoc

verbo chꝛiſti Si quid petieritis patrem
in nomine meo dabit vobis. ¶ Decima

* *„ 9

am pena purgatoꝛij longe grauioꝛ eſt et

minus habens / immo nihil habens de /
merito. Deducit᷑ad hoc/petitio pſal.no/
tans de triplici foꝛo iudiciali ſeu puniti/

uo.Domine ne in furoꝛe tuo arguas me.

qqꝓuo ad infernũ vbi regnat hoꝛrendaꝗ etq̊
dãmodo furioſa iuſticia pꝛopter effectũ⸗

non ob iudicantis affectum. Neq; in ira

tua coꝛripias me.quo ad purgatoꝛiũ vbi
ſedet iuſticia quodãmodo rigoꝛoſa ⁊ ira
ta Miſerere mei domine quoniã infirm

pñtem vitam vbi ſceptrum
tenet ⁊ t

¶Decimaquinta ¶ Si quis
petit in

*„

obtinebit vtiq; et moꝛiens ſtatim euola/
bit ad celum. Sequitur ex pꝛecedẽtibus
quia vel per martiriũvel aljs modis deo
cognitis/purgabitur in hac vita et longe

mitius q; in altera puniretur.ſimul ⁊ pꝛe
mium eſſentiale/
augmentari.

in hac vita ſed in purgatoꝛio/poteſt hoc

contingere culpabiliter pꝛopter debilita
tem fidei de penis purgatoꝛij.aut quia ni
mis amat delicias et honoꝛes vite pꝛeſen

tis.vel aſperitates exhoꝛret. Si vero ve/⸗
niat hec petitio/ex conſideratõne fragili/
tatis pꝛopꝛie / et debilitate ſue patientie
in aduerſis/ne ſuccumbat ⁊ peccet.tolera
bilis videtur eſſe timoꝛ iſte licet imperfe/

ctus ſit ⁊ non om̃ino excuſabilis qꝛ quo

dammodo diffidit de deo ꝙ nõ tolerabi/
liter ſerum ageler neq; ꝙ daret debitã pa⸗
tientiã: ¶ Colligitur autem ex hac conſi

quana. ¶ Si quis petit indulgentiam
peccatoꝛum fieri ſibi in hac vita potius
qᷓ; in purgatoꝛio /rite petit et pie.quoni/

num gratie dulcis miſericoꝛ

tit indulgentiam peccatoꝛũ ſuoꝛum ſi
eni in hac vita excaritate et pſeueranter/

er patientiã merebitur
ugmentari. ¶ Decimaſexta. ¶ Biqͥs
petit dilatiõem ſatiſfactiõis ſue fieri non

deratione quadruplici/ ratio moꝛalis et
theologica. Cur viri ſanctiſſimi / tot fla/
gellis atterũtur in hac vita.quia conſfidẽ
tes in dei miſericoꝛdia /ꝙ faciet eis cum
temptatione pꝛouentũ/ petũt hic puniri
et non in finem peccata ſcilʒ etiamvenia⸗/
lia differri purganda.quoꝛũ deus petitõ
nem exaudiens/cõmutat ſententi et pe/
nam purgatoꝛij in penà tempoꝛalis hu/
ius ecilij/et in an ancstueſtentia is zꝛe
mij ſcilʒ cum acceleratõne paradiſi Hinc
eſt illud Auguſtini Hicvꝛe.hic ſeca vt in
eternũ parcas. Notetur de mauricio im/
peratoꝛe. qui elegit hic puniri et pꝛodito
rie occiſſi ect. Sicallquitaltt/vinuneir
moꝛiũtur ignominioſe quo ad mũüdum.
ſed moꝛs iuſti ſubita/ quam pꝛeceſſit bo/
na vita.non minuit merita ſi moꝛiat᷑ita.
ſeopiaegnl ltemere iudicandũ. Certii
imum ſignum indulgentie ſalutaris eſt/
bona facere ⁊ mala pati. Lugduni anno
i427. Sexta die octobꝛis.

conſiderationes eiuſdem pꝛo amplifican/
tione materie ſuper indulgentia peccato
rum. ¶ Lonſideratio pꝛeima
Ligibilius eſt oꝛare pꝛo viuis
qᷓ; pꝛo moꝛtuis.vt liberentura
culpa et perſeuerent in gratia.
Accipitur autem oꝛatio nomi
ge pꝛ0 omni adiutoꝛio ſpiritua
li quale intelligit᷑ fieri tribus modis Per
amicabilem interceſſionem.per meritoꝛi
am actõnem.per recõpenſatoꝛiam ſatiſta
ctionem. Patet igitur conſideratio quia
moꝛtui ſunt extra terminũ vite.qui ſi ſint
in purgatoꝛio vel in celo/non indigent li
berari a culpa/maxime a culpa moꝛtali ?
ſunt in gratia confirmati.damnatis vero
non pꝛodeſſent ¶ Conſideratio ſecũda
¶ Eligibilius eſt oꝛare pꝛo moꝛtuis exi/
ſtẽtibus in purgatoꝛio vt liberentur a pe
na/q; pꝛo viuis.Ratio eſt.quia plus in/
digent.quia minus ſe iuuare poſſunt Re
compenſabunt pꝛeterea cum eis bene fue
rit in gloꝛia quando habebuntvocem in
celo. Deniq; non poteſt pꝛo ipſis eſſe ta⸗
lis oꝛatio fruſtra cum ſint in gratia.cum
pꝛeterea fiat ex ſua iuſſione vel oꝛdinatõ
ne pꝛincipali. Hulti rurſus ita fieri me/
ruerũt dũ erant in via.bona ſua largiẽdo

De indulgentiis

Et ita de pluribꝰcauſis ſeu motiuis Poꝛ
ro amicabilis ĩterceſſio: ſpectat maxime
ad ſnctos in gloꝛia qui ſunt extra ſtatũ
merndi et ſatiſfaciendi. Sed meritoꝛia
actio ꝑtinet ad ſolos viatoꝛes. Recõpen
ſatio ſimiliter ſatiſfactoꝛia ſpectat ad eos
tam pꝛo viuis chp moꝛtuis qui partici/
pes eſſe poſſunt Expedit demũ/vt om̃is
oꝛatio noſtra/eccleſie cõmunioni ſe con/
iungat ¶ Tertia cõſideratõ. ¶ Zligibili
us eſt homiĩ viatoꝛi pꝛocurare ſibi iuua/
men ſpirituale in vita ſua vt liberet᷑a cul
pa ⁊ pena/q; expectare ꝑ fundatõnes aut
alia pia teſtamentoꝛũ legata poſt moꝛtẽ
ꝙ talia ſibi fiant. Sequitur ex conſidera
tione pꝛedicta.quia poſt moꝛtẽ iſta nõ ꝓ
derunt ſibi ad melius niſi ꝙ libereta pe/
na ſi ſit in purgatoꝛio Nunc autẽ dumvi
nir,/ſibi pꝛodelſe pon unt ad liberatiõem
culpe ⁊ inuentõem gratie.necnõvt in gra
tia finaliter ꝑſeueret. Rurſus ex alio quia
liberalius ⁊ difficilius eſt dare in vitaſq;
relinquere poſt moꝛtẽ diſtribuendum
Quarta foe Rciolien ceter⸗

*

lo intuitu laute ſuſtentatõis habende/ ſe
onerant opꝑibus ſatiſfactoꝛijs ꝓ alienis.

Secus ſi exmagna ⁊ ſola charitate pxi⸗
moꝛũ /hoc faciũt.Et dum ſentiũt ſe vtili
us ⁊ accommodatius iuxta vocatõem ſu
am occupari circa talia opera q; circa pu

ras ⁊ altas meditatões ⁊ exceſſus menta/

les:iqui paucoꝛũ ſuntvalde.Aut ſubinde
quia ſunt obligati pꝛopter receptõem ſu

ſtentationis coꝛꝑalis per fundatoꝛes vel

alios / taliter exerceri Collige ergo ꝓin
dulgentie peccatoꝛũ/pꝛoueniunt multis

modis.Pꝛimo eſt ſatiſfactõ pꝛopꝛia vo/⸗/
luntarie facta. Secundo eſt ſatiſfactio p

„

pꝛia in cõfeſſiõe ſuſcepta Certõ ſatiſfaciõ
per alium ꝓ ſe perſoluta in coꝛꝑe vł in do

nis pᷣſertim cum autoꝛitate cõmutantis

Quarto ꝑ indulgentias eccleſie ſeu pꝛela
toꝛũ.Quinto ꝑ cõmunicatiõem ſuffragi
oꝛum cõmuniũ ſicut in monaſterijs ⁊ ec
cleſijs. Sexto ꝑ patientiam in aduerſis

cum obſecratõne ꝙ in partem ſue purga
tõnis cõuertantur.nam dñs in tribulatd
ne peccata dimittit. Septimo peromne

paribus agere opus ſatiſtactõis ex char/ opus ex caritate factũ/quãuis pectet ad 6
tate pꝛo viuis aut moꝛtuis/qᷓ; opus ſol; ⁊ↄtemplatõem.ſi iungatun intentõvel oꝛa np
meritoꝛie actionis aut amicabilis inter tio/ꝙ valeat ad indulgentiam peccatoꝛũ tͤei
ceſſionis. Patet quia ſatiſfactio includit Sicenim dictum eſt de maria magdale nunt
tria ſimul et nõ econtra. Juncto ꝙ opus na quia dimiſſa ſunt ei peccata multa.qꝛ aum⸗
meritoꝛiũ ſimul et ſatiſfactoꝛiũ/ nõ minꝰ dilexit multum. Et ad ſeruum. Omne de glon
meret᷑ de pꝛemio eſſentiali vel augmento bitum dimiſi tibi quia rogaſti me Ualet redu
gratie ex hoc ꝙ eſt ſatiſfactoꝛiũ pꝛo certa octauo vehementer omne opus miſeri/ (ſente
liberatione a pena/ qᷓ; ſi nõ eſſet alicuius coꝛditer pximis impeſi um ſecũdum oꝑa D Nten
pene deletiuũ.alioqͥn nõ expediret ſatiſfa miſericoꝛdie/tam ſpiritualia qᷓ; coꝛpoꝛa / iten
cere ſi in diminutõem gloꝛie( que incom lia/quoꝛũ quelibet ad ſeptenariũ redigü/ ſech
ꝑabilit᷑ melioꝛ eſt qᷓ; a pena liberatõ) ver / tur. Sic enim dictũ eſt date? dabitur vo muln
teret᷑ Additũ eſt ceteris parib. quoniam bis / dimittite ⁊ dimittetur vobis Poſtre ite
opus meritoꝛiũ nõ penaleet ꝑ conſedns mo pietas gratuita dei / ſctöꝛumq; ſuoꝛũ eie
nõ ſatiſfactoꝛiũ.vt ſic poſſet fieri cũ maio pꝛeuenit ⁊ cõfert ſepe indulgentiã quale zeſe
ri caritate? circunſtãtijs alijs melioꝛanti nullis pꝛecedentibus meritis haberemꝰ 6s
bus actõem/ ꝙ liberatio a pena nõ equi imitendo eis/hocſemꝑ ſuppoſito ꝙ ſupᷣ logn
naleret augmento gratie in pñti vel glie mus papa dñs noſter Jeſus chꝛiſt? has ſeli
in futuro. ¶ Tranſſerent᷑ he conſideratõ indulgentias certificabit ⁊ confirmabit. ſrẽ
nes ad omne genus ſufff agioꝝ etiã iloꝝ Qui nos ſempꝑ dirigat ⁊ cõſeruet in opi⸗ doeid
gue habẽt efficaciꝗ exvi oꝑis opati /vt in bus mandatoꝛũ ſuoꝛũ Qui cũ deo pa⁊c̃. co
D acramẽto miſſe ¶ Concludit᷑ inſupꝑ ex pᷣ .K

miſſis ꝙ nõ ſemp eligibilius eſt adqrere
indulgentias ꝓ liberatõne a pena vel ſa/
tiſfactõe/q; alijs oꝑibus vacare/dũ pñt fi
eri cum maioꝛi charitate Et ita diceretde
oꝑibꝰ vite actiue.vt de ieiunijs aut alijs
afictõnib penalibus.⁊ tamẽ ſatiſtacto⸗
rijs ¶ Patet iterũ fatuitas illoꝛũ.qui ſo/

EE

.—

. . .

Queſtiões quedaã cũ reſpõſio.

Werſiculi ſuper mte

Nrria indulgentiarum.
Rbitrio papa pꝛopꝛio.ſi clauibus vti
poſſit. Cur ſinitvt pena pios cruciet

+

QCur nõ euacuat loca purgandis animab?
tradita: Sed ſeruus eſſe fidelis amat
Deſerit ergo fidem male diſpeſans. HNeq; pꝛudens MW
daauibus vſus ineſt. Dans capiensq; tremant .
a pꝛofectus certe eſt magnus bñ clauibus vvii
kenchn HHDDDiuangdo fit hoc ſemp vnctio ſola docet
W Y orus in eccleſia theſaurus et vtilis aſſſit
nomzun AAAuédat larga manus. pꝛodiga crimen habet
Eſtgan⸗ ’ inibus angelicis neq; hic mandare viatorꝛ
nßſanfri S Coömendare poteſt oꝛat vt eccleſia
oheflid IIImppie peniteas. tunc indulgentia fiet
onmunte Infinita tibi pena bꝛeuis ſuperet
ſſeſunt SPena tamẽ grauis eſt cautus relenare ſtudebis
inſuſfig DDiuicijs ſparſis muneribusq; pis.
Aleister SðDD Daans aliquod munus vis indulgẽtia pꝛoſit:
mnalueſ⸗ Pogerit. 1 nulla dona deo pereunt
nlneſng eSPaucula ſunt dona. ſunt de rebus perituris

Zinmitus Arccipies celis pꝛemia perpetua.

opocone MU
ent ¶ Bloſula. Carus in eccleſia.Notat᷑ hic
mnan tfriplex conditio cõcurrere debẽs in largi/
aN tiõe indulgentiarũ/nõ pꝛodiga.x nõve
nie niant incõtemptũ ·ꝙ ſint ad publicũ ꝓfe
Uur ctum.ꝙ nõ ſonent turpem queſtũ Vnde
Dnnede quo ad ſcᷣam cauſam.pauꝑ ex eadẽ cari/
nelet tate dat ð.ſicut diues dat taletũ lʒ meritũ
nniſeri eſſentialis pꝛemij ſit equale in ambobus
um oe nõ tamen opoꝛtet hoc de pꝛemio acciden
nhon tIali remiſſionis pene debite peccato.⁊ in
liz hoc poteſt eſſe cõditio diuitis melioꝛ iu/⸗
Mdir xta ulð :redemptio anime viri pꝛopꝛie di
soſr nitie. Fundat᷑ etiam poſitio ꝙ actus exte/
ncgi. rioꝛes poſſunt addere ſuꝑ meritũ interiꝰ
mtig ⁊ eſſentiale meritũ accidetale multis mo/
8ebenn dis ⁊ cauſis hic omiſſis Uidetur modus
vſngſi loquendi in foꝛma abſolutionis cautus
chikb⸗ eſſe licet nõ multumclarus du additur in
uncmmebi. fine q;tum claues eccleſie ſe extendunt. et
mnenol hoc iðo foꝛte dicitur pʒopter tres cauſas

iope⸗ modo dictas. CFinit

— RE

gem cancellarij pariſieñ. ad q/
ich familiatem moras. ¶ Duarum pꝛima
mumm. eſt iſta. An male loqui de alijs in eoꝛum
abſentia /ſit ſemper peccatũ: Quaʒ deter /

On ſa eiu, nec debet hoc facere de alijs aut con

ſtiones quatuoꝛ ſibiꝑ quenda

minat per tres cõcluſiones ¶ Secunda
queſtio ſi quis ficte cõfiteatur. An iteruʒ
teneatur de omibus confiteri?:Hanc de-
terminat per diſtinctõnem de quadrupli

ci fictõne. ¶ Lertia.ſi habeatur ſuſpitio

de illo qui cõfitetur et nõ ſufficienter di/
ſcuſſerit cõſcientiã ſuam. An talis poſſit
abſolui nulla inquiſitõe ſibi facta de pec
catis vnde ſuſpitio habetur?: Quam ſol-⸗

uit ſimiliter per diſtinctõnem. ¶ Duar/
ta queſtio de altaribus fractis de cingu/

lis ſacerdotum non benedictis et de caſu
lis reſarcitis⁊ ſic de ſimilibus VUtrum ſit
peccatum cum talibus et in talibus miſ-
ſam celebꝛare: Ad quam reſpondet ꝑ au /
toꝛ itates. ..lłMe

Pꝛima queſtio

2

D

Verituran male loqui dealijs

„

in eoꝛum abſentia ſit ſemp pec

catum:
vellet q;

poc de ſe aut ſibi fieret

tra alios.conſequẽtia tenet per illam ge/

neralem regulam diuini iuris et humani
Quod tibi nõ yis fieri alteri non ſeceris.
Sed in oppoſitum arguitur.quia ſi ſic

tunc fere totus mundus eſſet in periculo
damnatõis ꝑpetue etiã multi religioſoʒ

Queſtiones quedam

Nam cõitercum homines cõueniunt de

clinant facilime ad loquendũ de abſenti/
bus/et vtinã tam cito de eoꝛum bonis ſi/

cut pꝛochdoloꝛ de eoꝛũ malis. Nonnũq;

tamen aliqui loquũtur de mala vita poli
ciam regẽtiũ et alioꝛum ſeculariũ vt aiũt
intentiòe non mala. ¶ Po reſponſione
itaq; Sciendũ.qꝙ actio moꝛalis libera/
accipit vel vituperiũ vel laudem ⁊ pecca⸗
tum/ex ſuis circunſtantijs.et ſpecialit᷑ ex
circunſtãtia finis. Inquirendũ eſt igitur
ad quẽ finẽ dicit᷑malum de abſentibꝰ. Et

occurrũt ſex fines generales. Quandoq;

hoc fit ad deſtructõem pꝛeſentiũ ⁊ id au⸗

dientiũ. vt caueant ſimilia facere. Oñſq
fit ad pũtium cautelã.ne ſcʒ ex ignoꝛãtia

decipiant᷑ꝑ malam alioꝝ ſocietatẽ quos

ꝛeſumũt bonos ¶ Dñq; etiã fit ad vtili

tatem abſentiũ vt videlicet pꝛeſentes eis
referant pꝛo ipſoꝛũ coꝛrectione⁊ emenda

tione. Quandoq; fit ex quadã compaſſi /
one amicabili.vt ſcilicʒ ſeipſum⁊? audien

tes referens pꝛouocet ad oꝛandũ inſtan/
tius pꝛo alioꝛũ peccatis ⁊ eoꝛũ cõuerſiõe

Quandoq; etiã fit ex ſola curioſitate ⁊ af/
ſueta loquacitate ⁊ quadã libidine loqn
di de alijs Quãdoq; autẽ fit ex odio vel in
uidia ac pꝛo diminutione fame aliene et

exanimi indignatione.

„*

cluſio.
eſſe non ſolum licitũ /imo ⁊ meritoꝛiũ/re
ferre mala abſentiũ.dummodo tũ non in
tendebat᷑ pꝛincipaliter alius finis qᷓ; ali/
gquis pꝛenotatoꝛũ quatuoꝛ. Et ſi nõ mi/
ſceat᷑ alia intentio fermẽetata et ſibiipᷣi mẽ
tiens. Atq; dũ bene puideat᷑ ne ſint falſa
que dicũt᷑. Aut in malo vltra qᷓ; in ſe ſunt
per referentem ampliata. Aut foꝛſan ſini
ſtre interpꝛetata. Ac etiam ꝙ nõ plus no
ceat talis locutio abſentibus⁊ eoꝛũ fame
q́; pꝛoſit pñtibus et eoꝛum edificationi.
Quoniã pꝛo ꝑuo bono cõſequẽdo nõ eſt
magnũ malum cõmittenhdd

„ 4

cða concluſio

ſecundã concluſion?
tiſfaciẽdũ pꝛopꝛie loquacitati ⁊ libidini
loquendi de alijs / qui eſt quintus modꝰ
ſeu finis inter pꝛedictos/etiam ſi ſit pꝛo⸗

ſols deductõne temꝑis⁊ quaſi pꝛo ſolatõ

Bit erga pꝛima co

bꝛimis quatuoꝛ modis poteſt

Bubinngam' etia

Male loqui etiã de abſentibo ad ſolũ ſa/

vtſſic tempus ſine tedio tranſeat/vix aut
nunq; excuſat᷑ a peccato ⁊ ſepius trãſit in

moꝛtale peccatũ. Tale enĩ verbũ nõ ſolũ

ocioſum(de quo iuxta terribilẽ veritatis

cõminatõem ſumus reddituri ratiõʒ)ſed
⁊ cõiter eſt ꝓgnicioſum ⁊ multipliciter no

ciuũ. NHam habem ex tali verbo occaſio⸗
nem⁊ rationẽ magne damnificatõis alio
rum '/in ſua fama.Etiã ꝑ hoc cadũt ſepiſ/
ſime tam loquẽtes qᷓ; audientes.vel in in
dignatiõem cõtra eos de quibo fuit oblo/

cutio.vel in falſam teſtificatõem pꝛopꝛiã

tam coꝛdis q; oꝛis. dum videlicʒ cogita/

tio interioꝛ penſans coꝛã ſe poſita aliena
mala. et ſua pꝛopꝛia quãdoq; ſimilia aut

maioꝛa/palpans tumet ⁊ inflat᷑ dicendo.
Bꝛatias tibiago dñe deus ꝙ nõ ſum ego

talis qualis iſte de quo tata mala referut
Et ſic miſer cadit in foueam quam fecit ⁊

cum illo euangelico phariſeo falſe iuſto/

fit peccatoꝛe quẽ ipſe iudicat ſi non dete/
rioꝛ.ei tamen ꝓter ſuam ſuꝑbiam ſimilł.
quia etiã peccatoꝛ vt alius.etſi alio mõ.
Et hoc phariſaicũ viciũ tam in loquẽdo
q; in audiendo cõcipit᷑ facilime.⁊ fit ſaltẽ

affectu. etiã ſi ratio videat᷑ iudicare aliter.
et ig oꝛe manifeſtare minime attemptet.
Bi quis autẽ queret ſignũ quõ ſciet·
quando ex bono fine loquat᷑ aut malo.de
malis ꝓximi? Reſpondet᷑ ꝙ dum loquit

aliquis ad bonũ iſtiꝰ cuiꝰ mala cõmemo
rat.vtputa vt in ſe ⁊ audientibo pꝛouocet

mentẽ ad oꝛandũ pꝛo talis emendatõne/⸗
neceſſariũ eſtvt ſentiat tunc in ſe quandã

ad eundẽ de quo fit ſermo compaſſioneʒ

piam dulcemq; miſericoꝛdẽ ⁊ caritatiunũu
affectũ.Et etiã requiri᷑ vt nõ nimis lon⸗/
gum texat ſermonẽ de tam mala materia
⁊ deſpicabili Sicut pia mater nõ delecta
tur in narrãdo longe mala filij ſui.neceti
am dicit illa niſi ex neceſſitate.vtputa ipi
medico aut illis qui eius ſaluti poterunt
pꝛodeſſe ⁊ malũ adiacens auertere. Sic
itaq; narrando ſuſpirat alte.triſtatur. do
let.⁊ abbꝛeuiat ſermonẽ quantũ pꝛeualet

et quantũ videtur ſufficere ad oſtenſionẽ

infirmitatis que ſibi tante triſticie cauſa

exiſtit. ¶ Ged dũ quis loquit᷑ malum de
alijs ex loquacitate/ ſunt ſigna oppoſita.
quoniã tunc ſentit indignatõnem animi
contra eos de quoꝝ malis loquitur.⁊ cũ
quadã amaritudine fellis coꝛrodit⁊ moꝛ
det ipſos abſentes ⁊verbis ſuis venenaiꝭ

galcare

ione

biine

(udos
gliden
ebt
gliagg
nunq 4
hucceſt
ſuitrn
fularah

buseeo⸗s

tnſen
mittit⸗

era

lter
Muin
Mien
N

Vn
le
mint
been

Nau
iſin
ſoſoli
uun⸗
dnſe
Cne
aſt
do
Uelie
tobo
Monnl
cgin
nglien
nliga
hicnn
ſuncg
Erin
mien
eut/
dere
nſet.
ni⸗
loctäh
fuſti
meltne
nenpee⸗
nͤſaen
nd
logut
eno
alocet
nope/
nandi
ſione;
Fnarind
dislon/
nman
deen
itun
huf
en
.
4
aut
Nonde
h
encnin.
umd
NMerne⸗
n

Cum earum reſpõſionibus

linguaq; ſua ſicut gladius acutus acua/
ta/lacerat ſine miſericoꝛdia.ſine aliq̃ com

„

paſſione.nec ponit finẽverbis ſuis. quia
ſatiari nequit eius voꝛax inuidia. qͥn licʒ
crudas omes carnes et totũ ſanguinẽ eiꝰ
quẽ deuoꝛat/quantũ in eo eſt/ abſumpſe
rit. Et q;uis cõſcientia ſua ſibi clamet ꝙ
talia agendo/neminẽ edificet imo⁊ non⸗/
nunq; audietes ſcandaliſet/ nõ tamẽ ad/
huc ceſſat/quin q̃ntũ eng haertrenenn
ſuũ totaliter effundat. ¶ Itẽ ſig
fallax.cum ſic loquẽdo malum deabſenti
bus /eos coꝛrigere minime curatHocau
tem ſciri ex eo poteſt.quia pñtibus nõ cõ
mittit vt abſentibus caritatiue ea que ip
ſe innide refert denücient. immo perſepe
poſtq; ad coꝛ reuertit/timet ne id faciant
etſi factũ foꝛet/nõ equo animo ſuſtineret
nõ quia doleat de alteriꝰiniuria? ſua pꝛo
ptꝛia culpa/ſed magis de ſua vilificatõne
et detractiõis nota.nollet eni detractoꝛ re
putari.q;q eſſe non vitet. ¶ Item ſignũ
efficax videtur. vt loquens malũ dealijs
interroget coꝛ ſuum coꝛã coꝛdium inſpe
ctoꝛe deo cui mẽtiri nõ poteſt. q́;uis poſ⸗/
ſet mẽtiri iniquitas ſibiipſi.et querat an
vellet ꝙ aliꝰ ſic loqueret᷑ de ſe coꝛam alijs
ea intentõne ea ſoꝛma ⁊ ſic de alijs circũ/
ſtãtijs qualiter ipſe loq tur de alijs.Et ni

tẽ ſignũ eſt nõ

falloꝛ vt frequẽter reſpõdebit ſibi coꝛ ſuũ

ſi mendaciter veritatẽ tamen ſuppꝛimere
noluerit/ſe hoc nequaq; velle. Signum
ergo mali eſt. Hoc clauo retunditur non
nulloꝛũ excuſatio falſa ⁊ friuola/qui cum
rum ſuoꝛũ malis/audent ſi ſuper hoc ob
iurgent dicere/etiã quandoq; cõſtanter li
cct mendaciter/ſe hoc feciſſe nõ mala intẽ
tione.neq; animo cuiq; nocendi.⁊ nullo

modo ex inuidia.Etſi rurſum interrogã/

tur. An ergo ex ſingulari id egerint dile/
ctione ⁊ amicicia ⁊ ad magnũ ꝓfectũ aut
cõmodum abſentiũ ⁊ an ſimilia dilectio)
nis et amicicie ſigna velint erga ſe conſi/
millter fieri.laqueis perplexitatis ita ca/
pti ⁊ irretiti ſunt:vtvel manifeſtum con/
tra ſuam cõſcientiã pꝛoferre mendacium

vel verbum iniquũ doloſum iniuſte di

xiſſe contra pꝛoximũ fateri cogantur. q̃ꝝ

valde malum multũq; ꝑiculoſum eſt ho/

mini eſſe pꝛomptũ ad loquendũ malũ de
. abſentibus. Etiam ceteris malis que in/

. ciat i

ſcilʒ directe ex odio⁊ inuidia ſemꝑ eſt pec

de ſequũtur circũſcriptis mens tam loq̃n

tis q; audientium impedita melioꝛibus
et ſalutaribus poſtmodũ ex hoe.etiam in

uita Cum enim poſt fuerit oꝛandũ et deo

ſeruiendum/ad mentẽ redeunt placeatvł

diſpliceat.cum quadã quaſi violẽtia que

pꝛius incaute commiſit vel admiſit eum
mala complacentia O quanto cõſultius
eſt itaq; loqui de bonis aut de peccatis ⁊

malis pꝛopꝛijs/ qᷓ; ita rodere dente cani/

no alios. Elirdenih ſeruat᷑ menſura q̃n
miſceat᷑ men

muceat aciũ.⁊ malum augmentat/
⁊ ad ꝑtem ſemper trahatur deterioꝛem. et

pene in nullo excuſetur aut alleuietur / vt
ſic fiat ſupꝛa modum peceans peccatum

quaſi vnũ aut ſimplex peccatũ non ſuffi/
n ꝑniciem ipſius obloquẽtis.

. —

ſe

„
*

catum. Et quando notabiliter lediturꝑ
hoc aliena fama.⁊ dum loquens hoc ad/

uertit in ſua cõſcientia/aut aduertere poſ
ſet eſt grauius peccatũ ſepiſſime q; furtũ.
gut q; foꝛet eſus carniũ in die veneris vel
ieiunij eccleſie magni cuiuſcũq; ¶ Salu
bꝛe itaq; conſiliũ eſt advitandũ tam grã/
ge ꝑiculuʒ anime.vt homo diſcat ⁊ aſſue
ſcat ita honeſte loqui de abſentibꝰ. ſicut

loquenũ eſſet ſi ipſi pꝛeſentes eſſent ⁊ ꝑ

ſonaliter de ſe ſermonem pꝛolatũ audirẽt
¶ Itemq; vt homo ſemp timoꝛẽ dei ha/
beat pꝛe oculis coꝛdis/qui vtiq; vbiq; eſt
pꝛeſens.et in cuius cõſpectu loquit᷑ qui,/

cunq; loq tur. Non ſolum autẽ hoc ſed et

coꝛ intuet᷑.⁊ reddet tempe ſuo vnicuiq; iu
1 opera ſua.Oꝛet ergo neceſſe eſt quili/⸗

vt ponat domin? cuſtodiam oꝛi ſuo.

¶ Dea et audientes caueant ſibi neſnt
pꝛurientes auribus. vt delectet eos audi
re aliena mala. quia iuxta beati DHieroni.

detrahentẽ libenter audit ſicut is qui de/
trahit.immo nõnunq; amplioꝛi reatu cõ
ſtringitur/pꝛopter pꝛeſtitãà alteri occaſio
nem. Si eni ipſe non libenter audiſſet/

foꝛſitan alter tacuiſſet. ¶ Et vt ampliꝰ
ptimeſcamus tam ꝑiculoſum linguevici
um aduertendũ. cõmuniter ſᷣm docto
res comꝑatur nõ ſolum furto ſed ⁊ homi
cidio.immo ⁊ pꝛeferũt hac rõne Quia in

homicidio occiditur coꝛpus vniumn In
He 2

54

.

Onueſtiones quedam

detractionis vero vicio occidũtur anime

plures.quia anima detrahẽtis.anime de
tractoꝛemlibẽter audientiũ.⁊ quandoqʒ
etiã anima eius cui detrahi᷑ ( Item nõ/

nuũq; facilius ſatiſfit pꝛo homicidio coꝛ/

pali ⁊ furto/qᷓ; hmõi homicidio et furto

ſpirituali ſcʒ detractõne. Ratõ quia in il

lis quantitas damni eſtimari poteſt.⁊ ſic

coꝛreſpondẽs emenda ſubſequi. In iſtis

autem neqͥt.cum nõ ſatis conſtare poſſit
in quot hominũ coꝛdibus mediate ⁊ im/

mediate detrahẽs bonã opinionẽ⁊ famãa

eius cui detraxit occiderit atq; furtiue bo

num fame (quod int᷑ om̃ia alia coꝛpoꝛa/

lia ⁊ huiꝰ vite bona multũ eſt pꝛecioſum)
ſubtraxerit.vnde et difficulter ſatiſfacere

ipſileſo poteſt. cum tamẽ iurta beatum

uguſt. peccatũ non dimittit᷑ niſi ablatũ

reſtuuatur. Quomodo autẽ reſtituet cuz
temq; inter ce

ignoꝛet quantũ debet

tera peccata iſtud quodamodo eſt inhu/

manius et beſtialius. quia lupinũ.· Dici/
tur nanq; ꝙ niſus niſum non comedat.
nec canis canem.nec beſtia aliqua beſtiã
ercepta. que (yt aiunt) cum fame pꝛemi

ſue ſpeciei.ſed bene alterius. Sola lupa
lupum comedere nõ veretur. Sic⁊ detra

tanq; lupa rapaciſſima dentibus detra/

ctiõis rodere comedere ⁊ occidere nõ eru

beſcit. In hoca lupa differens. illa coe
dit carnes recentes.ipſe autẽ quandoq;

carnes fetentes ⁊ iam putrefactas.quãdo

videlicet non tantũ viuis ſed et dudũ iã
moꝛtuis / dentes moꝛdaces / detractoꝛie

iam infigit.¶ Oabominandũ malum ?

res nõ ſunt ſua factura.nõ quidẽ ᷣm eẽn/
tigam ſed pꝛopter ſingularẽ eoꝛũ maliciã.
¶ Unde ⁊ hac de cauſa Beatus Auguſt.
vir ſcientia ⁊ vita vtiq; pꝛeclariſſimꝰ/ad
tantũ deteſtabat᷑ hoc viciũ /vt circa men /

valde odiendum. Bene ergo ſapiens vo

cat detractoꝛes deo odibiles. Cum tame

ſcriptum ſit de deo! nihil odiſti eoꝛũ que

feciſti In ſignũ magne deteſtatõis haud
dubium) peccati detractionis dicideus

odire detractoꝛes qui nibil odire ſolet eo
ruʒz que fecit. Aut reſtat dicere ꝙ detracto

ſam vbi cõmuniter de facili lingue pecca/

tum iuxta beati Gꝛego. de diuite epulo⸗/

ne ſententiã ſe immiſcet hec metra pꝛout

in eius legenda reꝑitur /ſcripta haberet.

Quiſquis amat dictis abſentũ rodere vi

tam. Hanc mẽſam indignã nouerit eè ſi
bi. Etvt facto cõpꝛobaret quo ſcripto ſta

tuerat.Cum quidã “ copi(pꝛout ibidẽ
legitur)ad eius menſa

am eſt ꝙ religionum fundatoꝛes/ cõſide

rantes multiplex in lingue vicio pendere

anime ꝑiculum/ſanxeruũt pꝛouidiſſimep
ſummo remedio.iuge pꝛo loco et tempo/
re ſuis ſequacibus ſilentiũ.certas penas

in robur ſanxionũ ſuarum cõtra trãſgreſ

ſoꝛes adijcientes Et clarum eſt exꝑientia

docente ꝙ vbi cenſura hec ſuencij ſeruaf᷑

artius / ihl religio viget laudabilius ⁊ p/
fectius ¶Roꝛro qq; cuſtodia oꝛis cui;ᷓ
ſit neceſſaria pꝛopter cauenda mala pᷣta/

ligioſis ⁊ ſacerdotibus chꝛiſti.quoꝝ oꝛa

no diabolicis ioculatiõibus ſed diuinis

die noctuq; laudibus repleta eſſe debent

maxime etiampter illa tremenda ſacro/

ſancta coꝛpoꝛis ⁊ ſanguinis chꝛiſti miſte
ria.que ipſoꝛum oꝛa quotidie quaſi tan/
gere habent. ¶ Demum male loqui vo/

lens loqui de alio / debet pꝛimo conſide⸗/
rare ſeipʒ/fragilitatem ſuã.⁊ pꝛopꝛios de

fectus.?⁊ quomodo indiget etiã miſericoꝛ

dia dei ipſe necadat.ſicut ulle cccidit de q
loqui intendit. immo iam ſimiliter ⁊ foꝛ/

te plus grauiter cecidiſſet / niſi diuĩa gra

tia ſe pſerualſet. fNemo quippe ſanct aut
innocens/ viribus ſuis

enſet quoq;

ſi ipſe eſſet in ſtatu alioꝛũ vt alij faciũt fa⸗/

cret ⁊ quãdoq; peius. Occaſione pecca
di nanq; quevalde multiplex eſt data / dit
ficile eſt non peccare.immo ſingulare dei

homo qui nõ niſi ſe et linguã ſuam rege/

re habet / ita ſepius deficit occaſione ſe of
ferente/ vt cadat tam facile in peccatũ de/
tractionis et cetera mala.nec poteſt eẽ do
minus ſuiipᷣius/ quid rogo hic eſtimare
pie debebit de ceteris qui nõ ſoluʒ ſe/ ſed

z alios multos diuerſoꝝ ⁊ mirabiliũ mo
rum habent regere: HNonne ſi quaviſcera
pietatis et fraterne charitatis in eo fuerĩt

ad rectum dirigunt magis deuote oꝛabit

qᷓ detractoꝛie lacerabit Regratiabit᷑ itaq;

deo. quia ſe in tuto locauit. et compatiet
fratribo (quia omes vnũ habem patrẽ in

Heius menſam cepiſſent incau⸗/
te laxare linguã in detractõnem abſentũ/
giebat. Hiſi ceſſarent/ipſe illa metra dele/
re vellet et de menſa recedere.¶ Hinc eti/

aln
ontüp
4

peredi
feglien
Gtab
ſubli,
oq̃

inſoc

Plung
nigti.
Fiauͤlt
dilige
auceta
grl
mani
paucl
ennt/
ggeon
lges
datn
Mot
ſo
Gür
an
bit
nnen
ſae
no
mey
ſuo
ludia
wcig
er⸗
ene
n
ſ
din
ſin
lid

gis q; ꝙ cõdẽnet᷑.

Cum earum reſpõſionibus

celis)tam varijs ⁊ multis piculis etiKõ nõ
tantũ pꝛo ſe.ſed pꝛo cõi ſalute expoſitis.
¶ Deniq; timeat nibilominus ſibi vſur
pare diuinũ iudiciũ.cum nõ vere᷑ udica
re alienũ ſeruũ qui dño ſuo ſtat aut cadit.
GStabit autẽ potius qm̃ potens eſt wdÜs
dabelrreci wecnibeeraſorn fune H

7

viciũ lin gue poterit.pariter et munire.q⁊

diligẽter debet aduertere. ⁊ in effectum de
ducere ne foꝛte alias fruſtra ſit qcqͥd boni
agit ¶ Aduertat etiã ꝙ licet totũ penehu
manũ gen pctõ lingue cõiter periclitetur
pauci tñ ſunt qͥ debite inde cõterant᷑ cõfi /
teant᷑ ⁊ ſatiſfaciãt.immo reꝑiunt᷑ nõnulli
adeo mẽtis oculo ceci/ꝙ detractões adu/
latões calũnias⁊ ceteras manifeſtas oꝛis
damnãdas neqͥ cias.nõ reputant apud ſe
pꝛo peccatis.qui ſi foꝛent de laicoꝝ nüe/
ro lrãs ignoꝛãtiũ /viderent᷑ vtiq; excuſan
di:nũc ãt excuſatõeʒ nullã hñt de peccato
quia pꝛochdoloꝛ ⁊ lrãti ⁊ clerici ⁊ qũʒ ha
bitu religioſi ſunt. ¶ Limere q̊z deberẽt
merito hoĩes.ne ſi abutant᷑ lingue ſue bũ
ficio ad deũ laudandũ/⁊ ꝓpꝛiã ſalutẽ ope/
randũ /ſibi cõceſſo/in extrema ſua neceſſi
tate videlicet in hoꝛrende moꝛtis hoꝛa/
vſus debitus tam nobilis doni / iuſto dei
iudicio eis ſubtrahat᷑/ cum eo ꝑmaxime
indigebũt/ad confitendũ peccata ſua/ et
ad exponendũ neceſſitates ſuas/⁊ ad cõ/

mendandũ alas ſuas deo ⁊ ſctis ſuis ⁊ eo
rũ amicis ⁊c̃. ¶ Longi q; intẽdebamꝰ et
foꝛſan duriꝰq; debueramꝰ / de vicio ligue
diſſeruimꝰ Sed nemini diſpliceat/nullꝰ
ſiniſtre dijudicet.ꝓ cõi bono factũ eſt.co⸗
rã deo lomur. nulli in ↄvtemptũ ¶ Finit
Becunda qu
AVerit᷑ſi qͥs ficte cõfitent᷑⸗
neat de oib cofiteri?

*

9

alia inumera ſunt
in ſacris ſcripturis. Et ex dictamine etiiã
plura ſunt ſiłia iuris tam diuini q; hua //
ni:quibo homo ſe iuuare cõtra tã peſtifeꝝ

ſtinctio magiſtralis de fictõne
Quia quedã fictio eſt ꝑnicioſe mentiẽs.
Quedã doloſe dimidiãs.Quedã patẽter
inficiẽs. Quedã inſufficiẽter diſcutiens.
ictio triplex pꝛioꝛ impedit ne ↄfeſſio
vel pᷣtenſa abſolutio valeat ipſi ſic fingen
ti:quin opoꝛteatvel neceſſariũ ſit iteꝝ de
oĩbus ſacr̃aliter cõſiteri.Quarta vᷣo fictõ

iudiciũ peccatoꝛ ꝑuus/ qui coꝛaʒ deo eſt

peccatoꝛ magnus ( Siautẽ hec dimidi

—

atio fiat abſq; dolo. vtputa iuſta rõne. cũ
videlʒ cõfitens hʒ aliqͥs caſus ꝓpter q̊s ex
cõicatus eſt.vel qui alias ſuꝑioꝛi ſunt re-
ſeruati⁊ ille ſuꝑioꝛveriſilr nõ audirevult
alia niſi ea ſola que ſue autoꝛitati reſerua
ta ſunt ſpecialiter.vel etiam dũ confitens
quantũ in eo eſt ꝑatus eſſet om̃ia confite
ri vni ſacerdoti/⁊ idem etiã ꝑatus eſt oĩa
audire/ſed nõ eadẽ hoꝛa.Aut etiã dũ con
fitens habet aliquod peccatũ de quo pᷣſu
mit pꝛobabiliter ꝙ ſi tali ſacerdoti confi/
teret᷑ tale peccatũ/ipſe foꝛſitan inde ſcãda
liſaretur ſcʒ ſacerdos.vel in fide.vel ĩ mo/⸗

ribus.vel ideo quia foꝛſan tangit perſo/

nã ſacerdotis ꝓut caſus poterit occurrere
poſſibilis.⁊ confitẽs pꝛo tũc non hʒ aliũ
gad manũ cui confiteatur integraliter.aut
ſi haberet / nõ tamen bñ auderet ꝓpter ſu/
ſpitõnes ſiniſtras cauẽdas/aliũ pꝛo tali

vice accedere. Hmõi fictio dimidians.qꝛ
non fit doloſe.immo nõnunq; religioſe ⁊
pꝛudenti diſcretiõe/ nõ repꝛobat᷑a docto
ribus cõiter.Licet enĩ confeſſoꝛ vices ge
rat dei in audiendo cõfeſſiones: nõ tñ ob
hoc eſt deus vel angelus. Sed hõ. vũ ni

mirũ vt homo põt ſcandalizari ictio

tertia que eſt patent᷑ inficiens/fit dum cõ

fitens retinet adhuc pꝛopoſitũ actualiter
iterũ peccandi nec baberpꝛopoſitinta

p̃ht inueniri licet nõ bona/nõ tũ ſicut pꝛio
res equalit᷑ mala.vbi licet abſolutio non
cõferat grãm nec pctã deleat/ cõfert tamẽę
ceſſante fictõe.nec opoꝛtebit de ſic confeſ
ſis / iterũ confiteri. ¶ Loͤueniũt in hoc ſa
tis doctoꝛes qꝛ ↄmuniter doctoꝛes dicũt
ꝙ vnũ peccatũ moꝛtale nõ delet᷑ ſine alio
alias nãq; ſeq̃ret᷑ ꝙ grã ſtaret ſimł cũ pec(d
cato moꝛtali. Mentiẽs autẽ in confeſſio
ne xnicioſe/peccat moꝛtalr. Sec?autem
eſt de mendacõ qð ex genere ſuo alias eet
ſolũ veniale vt videlicʒ miſcẽdo qᷓndã le
uem circüũſtantiã falſamvel excuſatõeʒ fri
uolã ¶ Fictõ autẽ ſcðᷣa ſcʒ doloſe dimidi
ans.dicit᷑ q̃ tacet ſolũ ad celandũ ſuũ pec⸗
catũ vni certo ſacerdoti:attamẽ ꝓponit B
certo alteri confiteri ⁊ hoc facit in fraudẽ
integritatis ipſius cõfeſſionis.videlʒ ne
vilis reputet᷑ ſi hoc peccatũ tali detegeret
cui iam foꝛſan alia plura detexit grauia.
reſeruans hoc cuidã alteri qui pꝛioꝛa ne
ſcit.vt fallaciter repꝑiatur apud humanuz

abſol ien

Queſtiones quedam

coteſſoꝛis voluntatẽ / iniuſte ablata reſti /

tuendi⁊ ſatiſſaciendi alijs pꝛout ſoꝛet ſa/

tiſfaciendũ. Et hec fictio relabit᷑ ⁊ coinci

dit in duo mẽbꝛa fictõis pꝛioꝛa. Ratõ qꝛ
vel hiceſt celatio pcti moꝛtalis.ſcʒ ſi non
cõfitet᷑ hoc pꝛopoſitũ peceandi.vel eſt ꝑ/

nicioſum mẽedaciũ ſcʒ ſi dicit ſe penitere
dolere peccaſſe/cũ manifeſte oppoſituʒ

oñdant ſigna ſua exquo nõ vult ſatiſface

re iuxta ſacerdotis iudicium Et ſic fictio
hy'õi/q̃ſi eadẽ eſt cũ pꝛimavel ſcda ¶ Fi/

ctio quarta qᷓ eſt inſufficiẽter diſcutiens⸗
põt ↄtingere multipłr Pꝛimo ignoꝛãdo

ſcſcilʒ factũ qꝛ nõ fuit ſufficient᷑ recogitatũ
Scðdo ignoꝛãdo ſi factũ ſit pctm̃.ſaltem
moꝛtale Tertõ ignoꝛãdo pᷣſuppoſito pꝛi
mo ſit pctĩ moꝛtale/ſi ſit taliter ⁊ excõſ
ſe confitendũ Quarto ignoꝛãdo ſi diſpli
centia peccati ſit pꝛincipaliter in cõfitẽte
noõ ratõne culpe ſed ratòne pudoꝛis ⁊ pe⸗/
ne. Quinto ignoꝛando ſi motus in dete/
ſtatiõeʒ peccati/ſit ſatis intenſusvel non
ABerxto ignoꝛando ſi ponat᷑obex abſo
lutioni/ ꝑ ꝓpoſitũ nõ abſtinendi a pecca/
to ¶ Dis pᷣmiſſis itaq; pᷣſuppoſitis dicẽ
dui eſt ad queſtionẽ ꝙ cõfeſſio nõ eſt p/
ter aliquã iſtaꝝ ſex fictionũ quartã fictõ
nem q̃ᷓ inſufficiẽter diſcutit reſpicientiũ/
iteranda. Nec etiã eſt iterada ꝓpter fictõeʒ
fſcðam/pea ꝑtecũ addit᷑ Si nõ dimidiat
dDdoloſe. Sz ſub reſpectib dimidiat ibidẽ
fſuupꝑius expᷣſſis Alias vero ⁊ ꝓpter pꝛimã?z
PVpter ſcõöam ⁊ ꝓpter tertiã fictõeʒ eſt de ne

ceſſitate ſalutis/vt de oĩbus iteꝝ ſacr̃alr

cõſiteat᷑/ipſe ſic ficte cõfeſſus. aũt non

ſit iteranda cõfeſſio ꝓpter ſcõᷣam fictiõem

pꝛo ea ꝑte vbi nõ doloſe dimidiat/necnö
ter quartã fictõem/ cũ ſuis ſex ſpecieb?ꝰ
uiꝰratio eſt iſta.qꝛ ipſa cõfeſſio /obtinet
⁊ hẽbit efficaciã vel in abſolutõe ſacramẽ
tali virtute clauiũ eccleſie. vel poſtmodunꝝ
ceſſante fictione hmõi.ſicut fit etiã qñqʒ
in baptiſmo.Et ita cõcoꝛdat ſatis ſanctꝰ
thomgs / cũ ceteris doctoꝛibb. ¶Finit

.

Certig queſtio

UVerit᷑ ſi habeat᷑ſuſpitõ de illo
qui cõfitet/q; nõ ſufficieter di⸗

4

ulla inqſitiõe facta vñ ſuſpitio

babet᷑ ( Rñdet᷑ſi itio

añdet᷑ ſub diſtinctöe Aut eni

cõfeſſoꝛ nõ eſt curatus.ita ꝙcure officio

minime teneat᷑ illum audire. Si ſictunc

poteſt querere dilatões vt ambo interim
melius deliberẽt. vel ip̃ᷣm ſimplir remitte/⸗
re ad aliũ confeſſoꝛẽ. . Si autẽ cõfeſſoꝛ

ipſe ſit curatus/⁊ ꝑ cõſequẽs debitoꝛ an/

diendi hmõi confeſſionẽ/ tunc adhuc eſt
diſtinguendũ ſ̃m qualitatẽ ꝑſonaꝝ. Nã

ſicõfitens ſit adultus ⁊ diſcretus/ põt fie
ri vnũ e duobo.ſcʒ vel vt petat᷑ ab eo ſi ve/
lit moneri ꝑ inquiſitões de ſtatu cõſcien⸗/
tie ſue/libenter ⁊ ſine ſcãdalo etſi tũcapa
reat ex rũſione ſua ꝙ nõ fiat ſcõᷣm.dicẽdo

videlicʒ ꝙ debet eſſe certꝰ/cõfeſſionẽ ſuaʒ

vel abſolutõem nil valere· ſi ſciẽter aliqð
peccatũ celauerit.nec eſt intẽtio abſoluen

tis niſi ſub haccõditõne tacita vel expᷣſſa

ſcʒz. Si tu cõfiteris.⁊ aliqðᷣ pctm̃ tnũ ce/

laueris ſciẽter/ego non abſoluo te.Et tu

tius eſt vt hec cõditio teneat᷑ mente tacite

q; expꝛimat᷑ oꝛe aperte/in abſolutõis foꝛ/
ma. Si vero pſona cõfitens ſit ſimplex:

hyu milis.ita ꝙ ſatis appareat velle liben

ter infoꝛmari ſine aliqua turbatõne⁊ re/
calcitratiõe.tunc om̃ino pium eſt/ſaluta

re ⁊ meritoꝛiũ /vt cõfeſſoꝛ ipſe talem ĩſtru

at. Solũ vt hoc fiat pedetentĩ pꝛudẽterꝛ
diſcrete nec dure ſed blande ⁊ dulcit᷑: Nec
aduertat᷑ etiamſi ſcãdalũ aliquãdo fame
pꝛobꝛie etiã exterius inde videatur oꝛiri
poſie. Non eni poſſumꝰ immo nec dẽmꝰ

oibus ſcandalis vitãdis occurrere ſemꝑ

ſaltem actiuis. ꝓut exempla ſufficiẽtia ha
hemus in ſaluatoꝛe noſtro cuius iuis b
fecta ſunt oꝑa/nihilominus tamẽ phari/

ſei nõnun in eis ſcandaliʒati ſunt.

¶ Nuarta queſtio

Verit᷑ de altarib fractis.de cĩgu⸗
lis ſacerdoti no bndieerdeca
ſulis reſarcitis ⁊ ſicde ſilibꝛ. Vtx

ſi pctm̃ in⁊ cũ talibs celebꝛare miſſam

ſiſio m ſentẽtiã btĩ ambꝛoſij ad Aug.

ꝙ in oib taliba qᷓ ſunt iuris pure poſitiui

põt teneri conſuetudo patrie ſeu ꝓuincie

gut dioceſ in qua hõ cõuerſat᷑: qñn pᷣlatꝰ ĩ/

mediatus ⁊ alij cũ q̊ꝝ ſcitu ꝓbabilr talia

fiunt tolerãt hmõi.Eſt enĩ cõſuetudo cir
i ff⸗ ca tlia poſitiua/ int᷑pꝛes optia. etiã qͥcqͥd
ſcuſſerit cõſciam ſuã. An talis
nihilomin? debeat aut poſſit

in cõſtitutõibus/etiã redactis in decreta/
libus vel decretis vel etiã ſynodalib aut

iuriſꝑitoꝝ deciſionibo inueniat᷑ ¶eges eĩ

inſtituũt᷑ cũ pmulgant᷑.⁊ vigoꝛẽ hñt/duʒ

moꝛ ib vtẽtiũ appꝛobãtur. Alioquin cõ

gdici
(pion
ſctenti
purepea
lloe
ligo
oeis
e

nes

9

libido
ſeſoli
ſeap:
lsali
hoꝛgr!
deſpor
gliöni
ſb
loͤpc⸗
ſtöes⸗
6oc
di
nno
ih
“
gli
ſon

ba
n

10

i
g.
oſicinl
incie
latd
talia
dci
/
eb
egese

,,

n

libido quedã ſpũalis.que nõ deũ pꝛopt

um ⁊ offenſiones ⁊ ſcãdalũ.nedũ inſipiẽ

niü ſede ſapientiũ. Aduertendũ tamẽ q'ñ

facile eſt circa ſingularia ſemꝑ decernere
ꝓ regula qᷓi generali.que cõſuetudo debe
at dici ſufficiẽter cõpꝛobatavel tolerata ẽ
ſuꝑioꝛes/ pᷣſertim vbi nõ habet᷑ ſufficiẽs
ſcientia ſeu cognitio quid etiã ſit de iure
pure poſitiuo. ¶ Facit p hacrñſione to/
mũ illð qð dicũt doctoꝛes de obligatiõib⸗
religioſoꝝ in ſuis votis ⁊ regulis quẽad
modũ de hoc alibi latius tractatum eſt.

Bequũtur queſtio

nes alie cum reſponſioniba earũ ab eodẽ
bitabarnup aligs an de/
lectatio coꝛdial/qreda ſit in
fulitio dei / tã pꝛactico q; ſpe
culatiuo idet᷑ enĩ talis
delectatio eſſe foꝛnicatio ſeu

ſe ſolũ querit/ elo amicicie pure gratuite
ſed pꝛopt᷑ ſe. Exẽplũ de officiantibo cleri
Ls alicui eccleſie.pꝛopter diſtributiones
hoꝛarias ſeu quotidianas.Exẽplũ aliud

de ſponſa que nõ diligerer ſpoͤſum pꝛopt

alið niſi pꝛopt delectatõem oſculoꝝ cum
ſilib⸗ ed videtad oppoſitũ. Pꝛimo
illõ pſal. delectare in dno.⁊ dabit tibi pe/
titões coꝛdis tui.Rurſum illo phᷣi.delctã
tio cõſeruat oꝑantẽ hominẽ in opatõne
Et iteꝝ ſignũ adqͥ ſiti hitus.eſt delectatõö
in oꝑatiõe.Ceteꝝ deus reddẽs cãm pplo
iſrłitico maledictõnũ ſi uaxꝝ dicit ꝙ nõ ſer
uieru deo in gaudio coꝛdisq; leticia. Et
Alibi. Gaudiũ dñi/foꝛtitudo veſtra Cuiꝰ
ſentẽtie confirmatoꝛ fuit antonius dicẽs
ꝙ vnica ratio cõuincẽdi inimicũ / eſt leti/
cia ſpũalis Et hecfert adeo in eo viguiſſe
vt ab ignoꝛãtibꝰeũ pꝛius in vultu cerne/⸗
ret ¶ Rñſio nihil eſt hoĩ tutũ in hacvita.
cũ nec ipſa vel virtutũ(ſicut ðꝛ in pꝛoſa)
tuta ſit victoꝛia Itaq; nihil eſt q̃ nõ cõti/
gat abuti. Etſi nõ foꝛmalrſʒ obiectaliter
Sũt hec verba theologicis nota Pꝛofe⸗
cco cõſtat ꝙ delectatio in deo ſincera ⁊ a
ſta laudabilis eſt ſicut allegatũ eſt. tãtum
modo iũgatur hũilitas ⁊ pietas ſine ĩſo/
lentia. Sʒ addebat inqͥrens ꝙ nullaz pᷣt
ſenſualẽ vel ſpũalẽ delectationẽ admitte⸗/
re. quin triſticias incomꝑabilr maioꝛes
inueniat ſi non in delectatione diuine re

Cui ſuis reſponſionibus

coꝛdationis ſe iugiter exerceat.⁊ ̊ ſciens
guerit in dño ꝑ meditationẽ delectari Re

ſpondet᷑ ꝙ h̊ agẽdo de ſepit vias iſtiꝰſpi/
nis ⁊ q̃ſi clauſtro concludit /ne vagari li/
beat extra ſe.cui conſonũ eſt illð de cãticꝭ

SDicut liliũ int᷑ ſpinas.q̃ ſunt ibi q̃ſi ſe/

pes ab extra ne diſſipatoꝛ introeat.⁊ ab ĩ

tra ne exeat vaga.i.vane acta Itaq; meliꝰ
eſt ſibi facere deũ delectationẽ foꝛte minꝰ

caſtã q; honeſtũ ſit/qᷓ; mũdi.carnis ⁊ dia/

boli delectationib inherere
ferebat.ꝙ faſtidio ſibi ſunt oẽs mũdi cir/
ca ꝓxios occupationes qᷓntũcũq; videãt᷑
ie vel honeſte.quẽadmodũ ſi ſponſa ni/
bi lalið q̃rat niſi ꝙ impetret illð de cãticꝭ
initiũ.Oſculet᷑ me oſculo oꝛis ſui Querit
itaq; ſolũ amare ⁊ amari. Sʒ mirãdũ eeẽt
nimis ſi non has amon delitias coꝛriꝑet
aliqñ pius ſponſus flagello nũc interius
nũc exteriꝰ.exponẽdo videlʒ eã aliqñ peri
culis.ſicut opoꝛtʒ ꝙ nicticoꝛax qᷓntũcũq;

. domiciliũ qð eũ ptegat a contradictione
aliaꝝ auiũ cuſtodiat/aliqñ veniat in apꝑ/

tũ ꝓ neceſſitate cibi vel pulloꝝ Paſſer ita
qʒ; ſolitariꝰin tecto/cogitur ad ĩferioꝛa de
ſcẽdere/ſicut moyſes de montꝭ caligie ad
pplm rebellantẽ ¶ DHuid igitur finalłr cõ
dudẽdũ ẽ.niſi ꝙ ſapia ðinitꝰ inſpirata/ q̃
eſt vnctio docẽs de oĩbo⁊ gr̃a dirigẽs mo

Rurſus in

re ſeſſoꝛis ⁊ eq tatꝰdei ⁊ qdrige aminadab

i.ſpontanei ⁊ currꝰdei qͥ decẽ milib. mul

tiplexẽ / ſufficiẽter hoĩeʒ in deo ſpantẽ et

de ſalute ſua ſolicitũ/edocebit. Etiãſi tal

ſolꝰↄcludatur in cella aut ſi ſolitudinẽ de

ſertoꝝ exẽplo marie egiptiace/⁊ pauli pi

miheremite/z marie magdalene:cum ſi/

milibus ceteris/ſ. olitarius inhabitet.
Explicit hoc opuſculũ de delectatione

Arenda in diuino officio ad inſtantiã fra
tris ſymonis baſtardi de ſalinis pꝛo tüc
Cconuétualis celeſtinoꝝ lugquni

Segquũtur alie queſtiones

HMeritur quan-

go mittiturpctm̃ moꝛtaleĩvoto obedie
Rndetur ꝙ maioꝛes pcipiẽtes aliqͥd ſub

di ſuis non intẽdũt ligare aias eoꝝ nec
debẽt. Et iõ ſi qͥs aliqͥd ſibi iniũctũ a ma

„*

ioꝛe/ex negligẽtia aut incuria/ nõ ſic adi/

pleret aut diffenet/non pꝛopt᷑ hoc pecca
ret moꝛtalr. Secſi hoc ageret excontem
ptu Diciturãt qͥs pꝛopꝛie peccare excon

temptu:quando facit aliquẽ getff. motns

pꝛiĩcipaliter er hoc ꝙ iniunctũ eſt ſibi op

Pol itũ. Ac ſi diceret. Quia pꝛecipit᷑ mihi

oc.ego in cõtemptũ pꝛecepti faciã illud
quaſi ſcʒ vellet oſtendere ſuã falſam liber

tatem. hre illam velamen malicie.
UIte querit y

interrogatõne iunioꝛ debet obtẽꝑare ſuo
ſenioꝛi in om̃ibo.niſi maĩfeſte pᷣcipiat cõ/

tra pꝛecepta diuina. Supponit᷑ ꝙ iuni⸗
oꝛ reputet merito ſenioꝛẽ memoꝛẽ ſalutꝭ

ſue.⁊ ſufficiẽter aduertat ad id qð facit et
habeat recoꝛdatõem illoꝝ que habent
in oꝛdine. Gecus vbi deeſſet aliquid iſto
rum.quia poſſet humili verbo vel ſigno

reduceære ad mẽoꝛiãvel aduentetiã ſeniorꝭ⸗

Aueritur rurſus

vtrũ ſit vtilius fratri in cella ſeòenti/ va⸗

care lectioni.q; oꝛonivel meditatoni.aut

ecõuerſo. Idem Rñdetur ꝙ nõ ſolũ atten
dendu eſt ad illud quod mag pꝛoficit ꝓ
pñiti.qᷓ; etiam ad illud qð diſponit ad fu/

turos pꝛofect.Et quia aſſueſcere medi/
tationi foꝛti ⁊ vehemẽeti /plus pficit in fu

turũ/ꝓpter habitũ quẽ adqͥrit hõ /vt poſt

modũ faciliter meditet᷑.imo etiã cõtẽplet

qñ voluerit etiã ſolus etiã in officio.etiã
meditatõi.vt nõ ſemꝑ opoꝛteat eũ habe/
tõnes ſolide/ſint libꝛi ſii.

us re

opoꝛteat ea deflere: Rndet᷑ꝙ null de hoc

certus eſſe põt.niſiꝑ reuelatõeʒ.q; ſchtũ
eſt. Nemo ſcit an amoꝛe an odio dign ſit

Sed qñ quis cõſeſſus eſt ꝓ ſuo poſſe.et

dolet de pctis ſuis.⁊ ꝓponit deinceps nõ
peccare.iſte credit᷑ eſſe in ſtatu gratie.⁊ de
bonitate diuina piecõfidere põt ꝙ ei de⸗
remiſerit pctã ſua.ſaltem q̊ad malũ culpe
Et in tali ſtatu exñs/põt accedere ad cõ/
munionẽ ⁊ miſſam celebꝛare.¶ De ſcoõo
rñdet᷑. ꝙ quis in religione exiſtẽs ex quo
ꝓ modulo ſuo ⁊ poſſe ↄfeſſus eſt pctã ſua
que fecit quoꝝ recoꝛdabat᷑.⁊ cõtritus ſa/
tiſfecit ad voluntatẽ eccłie id eſt maioꝛis
ſui.qui ſpẽaliter eius curã habʒ.⁊ ꝓponit

Ite querit᷑ ytrũ iunioꝛ ambulãs ĩ via
aut equitãs cũ ſenioꝛe/ debeat ſibi obtpa
re in oibus: Rñndetur ꝙ ſimplr ſine aliq

pꝛeceꝑit aliq

(Atem queritur
vtrũ quis poſſet habere certitudinẽ ꝙ de
us remiſerit ei peccata ſua.ſaltem quo ad
culpã.etſi nõ habet certitudinæ/q̃nto tꝑe

Queſtiones quedam

ampliꝰ nõ peccare.tutius eſt vt de cetero
nõ reflectat ocłlos ſuos ad peccata ſua ſin
gulariter cõſideranda/⁊ maxime carnis.
que ei poſſent plus obeſſe qᷓ; pdeſſe.ſʒ cöO/⸗/
fidens de mĩa dei ⁊ bonitate/ ſtudeat ꝓfi /
cere de die in diẽ/ aſcendẽdo dexirtute in
virtutem.vt tandẽ poſſit videre deũ deo/
rũ in ſyon. Cũ vero ab elationetempta?t
tunc ad eius memoꝛiã reaucerept gener

liter peccata ſua/nõ diſcurrẽdo ꝑ ſingula

vt inde humiliet᷑.⁊ gratias referat creato⸗
ri ſuo.qͥ eripuit eum de tot ac tantis ꝑicu
lis.in quib aliqñ extitit.⁊ ꝑmanſiſſʒ.ni/
ſi eum bonitas dei que neminẽ vult ꝑire.
ſubleuaſſet ⁊ liberaſſet. Apð patꝝ narra ⸗

tiones / data eſt varia rũſio ab vno patre.
mõ vni.mõ alteri.ſᷣm ꝙ ꝓſpexit/ ꝙ iſte ex

recoꝛdatõe pᷣteritoꝝ/humiliaret᷑: feruerʒ

in amoꝛę.alter nõ ſatis purificatus/tẽta/
ret᷑.⁊ xediret ad carnem

alicui pturbato aut occup
d ſenioꝛ.⁊ ex ſurreptõe rñ
5inite me, ego nihil faciaz

erũtamen ſtatim compũgit

rit ei innioꝛ.
pꝛo vobis. v

dolens. ⁊ adimplet pꝛeceptũt

pauloante/ dura ruſione renuerat. Que/
rit inq; an ſicrñ

idẽdo moꝛtalr peccet: Rñ

cat moꝛtalr.ſʒ ſi ex cõſuetudĩe hẽat ſicrñ/
dere/peccat moꝛtalłr.qꝛ dʒ reſiſtere cõſue/

tudini male. ſʒ exq̊ freqnter recidinat ſic.
ſignũ eſt ꝙ tali vicio eſt hituatus.⁊ nõ ca

—

dat ex ſurreptõe Rñdẽt ĩ ſili doctoꝛes the
ologi/ꝙ ſic pꝛia ebꝛietas nõ ẽ pctin moꝛ

tale. ita nec ſca/ ſilr nec ttia. nec cẽteſima
niſi addatcircũſtãtia in vna ebꝛietatũ ſe/
q̃ntiũ:.q̃ cõuertat eã in pctm̃ moꝛtale.pu/

ta ꝙ nũc aduertit inebꝛiãs ſe ꝑiculũ moꝛ

tale qð incidit exebꝛietate: ⁊ tñ deliberat

₰

ſe iebꝛiabit Applicet ad pꝛopoſitũ.

clebꝛart pao foto populo indiſicre aut
pꝛo ſibi cõiunctis ſpecialiter. Oð ſi pto
to populo/quibus plus pꝛoficiat.
bi coniuctis aut ceteris: Reſpondeturꝙ;

—

debet ſufficere caritati celebꝛãtis / ⁊ inqᷣſi
tioni/ꝙ bene agat. ſine ſcrupuloſa tali ni
mia inquiſitõne/quid plus pꝛoſit hoc vł
illud Scit enĩ deus ponderare meritum

Oneritur ſi fratri

aut occupato in diuerſis
toe rüũde

ſenioꝛis qö

det᷑ p vnavice aut duabo aut trib/nõ pec

Strum quis non

habens ſpecialẽ miſſam dicendã / debeat

ꝛoficiat. aut ſi/

afin
mis.
Gco/
Npfi⸗
ein
üdeo,
nprt
8pian
ſnn

ur,

o
l
h
in

ꝙ vbi celebꝛans magis eleuat intentoem
ſuam caritatiuã in deũ ⁊ pꝛoximũ / illic ce

teris pibus plus pꝛoficit Ac ſi diceret/do
mine miſerere omium ſicut ſcis et potes.

⁊ ſcis me ⁊ vis oꝛare debere. Deniqʒ pꝛe/⸗

dtnon poceſtegula gencralia auini alt
quando plus afficiat

TFannnclhaspins duũ oꝛat pꝛo plurib⸗

ↄpᷣhẽedit. e ſi ↄxeritvaloꝛem ad aliq̃s ꝑti

beat celebꝛari qͥn oẽs ↄphẽdat. qͥs eccłia

culares / hoc debʒ facere non pᷣiudicando

huic eccleſie ſtatuto

i; in particularibus fantaſijs / circa ho⸗/

7.

Atẽ queritur vtrũ

„

in memẽto in miſſa/ ſit tutum facere meo
riam ſpecialem pao pluriba pꝛopter cogi
tatones que poſt untoꝛirier ſonarnz re

4 ei Reſpondet᷑ conſu

coꝛdatone: Ket nſule n
tioꝛi/ ꝙ melius eſſet anteq; quis accedat

daa altare ꝙ faceret ſuũ memento ſpeciale
hoc eſt ꝙ dicat in coꝛde ſuo/ꝙ oꝛare int/
aitpꝛo tali ⁊ pꝛo tali. Et tũc quando erit

ſuo memẽto in miſſa/cum his qui cõ/

tinent᷑ in memento miſſalis ſufficit coꝛdi

quibus teneoꝛ et decreui oꝛare/⁊ hoꝛum

”MẽRE

memento in ſpeciali.Et hoceſt tutũ con /

lo die aliquod recenter memoꝛiale p ami
cis / ſed haberet ſufficiẽter in habitu / pꝛe/

ſertim vbicelebꝛans eſt in publico/ vbi

pꝛobabiliter eſtimat/ꝙ ꝑ tale memẽto de

articulatũ/nõ inflãmaretur ad deuotiõeʒ

ſpecialem / ſed potius inqͥetaretur/cad re

ueritur ptrum

de cogitatõnibus vanis aut noxijs qͥ ſu/

perueniüt in canone aut in memento ibi

dem reſiſtedum ſit illis: Reſpondetur
non debet tunc ſe occupare quis circa il/
las/ſed vltra pꝛocedere Hoc eſt tutiſſimũ
et neceſſariũ conſiliũ/etiã vbi cogitatões

ridgtetur eſedecomodis rus cxped

omo dum oꝛat ꝓp

miſſa qui poſſit aut de/

ic eccleſie ſtatuto ¶ Demü ceteris pari
bus ſalubꝛius eſt conari ad oꝛationẽ ge/

ꝓꝙ ſic/pꝛeſertim vbi nõ pot
le excrahi cõmode / cũ digito comt

uinn kangu Ederet extrahi ⁊ qd iñ fie/⸗

glectuͦ talia inueniret in calice: Rñdeo ꝙ
tutũ eſt facere cõſciaʒ ⁊ ↄfiteri/a eſt pctii
mains aut minſcoz ꝙ negligens debuit

um ſuis reſponſionibus

ſuum/ oẽm actõnem habeat᷑ pꝛo regula entibus/quia debet eis tunc dicere ſaltez

facto / venitis impoꝛtune / nõ habeo nüc

bhoꝛam aut locum reſpondendivobis/ex
pectate tempꝰaliud dum vacabit Poꝛro

quoad cogitatõnes fedas/noxias et blaſ/

femas / ſiue ſit homo in miſſa ſiue alibi. il
le potius vincunt᷑ contẽnendo nec reſpõ

dendo eis q́; pugnando. Scio quendaʒ
qqui ad occurſum taliũ / ſolitus eſt in ani/

mo ſubꝛidere/q̃ſi ſubſannans/nec curãs

que inde pꝛotinus euaneſciut.

trabere muſcã vel ara auta

modi de ſanguine cũ coclea
aliquo alio/non conſecrato

m vbi nõ poſſe

lin

Reſpondeo

vel cũ patena/aut aliquo tali.¶

aut feſtuca aut pil aut filü aut aliqd tale

ret: Rñd

guine deret extrabi? qd iñ fie⸗
recz efder e hoſſer exrrahi. ? lauaret bn/
⁊ lotio ſumeret ſinõ eẽtyenenoſa? muſca

⁊ feſtuca cõbureret᷑ aut ipᷣavel ciuis eiꝰpo

na.

neret᷑ 2 loco abdito vt in altari vel piſci /

hibere maioꝛẽ cautell.

nitur yinũ ⁊ aqᷓ in calicẽ ſi

„

git) reſiliat gutta vna vel ãp

SG

pꝰↄſecratõʒ tales

utte dici ↄſecrate:

8

nec intẽdat cõiter cõſecrare niſi ill vinũ

qð eſt ifundo calicis. Põttñ illa gutta ſu
mi añ ablutõʒ ſub intetõe generali / ſi oſe
crata ẽ vt ↄſecrata/ſi nõvt nõ ↄſecrata Et

cautũ ẽ/vt ſacerdos ſit ſolicitꝰab initio vi

gilare circa talia/⁊ circa panẽ ne mice ca/

dãt ab hoſtia? ne tales gutte remaneãt.ſi

ãt ſacerdos dũ aduertit añ ↄſecratõʒ tle

guttas intẽdit eas ↄſecrare/ipſe ſunt ↄſo/
crate.Silr ſi hẽat in pꝛĩcipio ĩtentõʒ cõ
ſecrãdiqᷣcqͥq eſt ↄſecrabile/ tũc totũ cõſe/
qatü eſt. Atx
omiſiſſe aliqui

in conſecratõne an deat

*

ĩmiſſiones iſtas fedas ꝑ angelos malos/

t aliquid ta/

caderʒ aut inueniret᷑ in ſanguine/ muſca

Ityꝝ grauit peccaret ille ꝑ cui? ne
andeo qꝙ

ſepe cõtin⸗/
git) reſilis vna vel apliꝰ/ remane
ant ab int' int labiũ calid ⁊ undü deant

eo ꝙ nõ pꝛeſerti ſi ſacerdos nõ intendit

ta ſi qs omittatvl dubitat

54

VUtrum neceſſe eſt accen

Queſtiones quedam

ſolum reincipe ad id ꝙ omiſit/vel omiſiſ
ſe ſe gedit/aut ſi ab inicio debet reinciꝑe
et quid de illis qui aſſueſcũt reiteratõem
Reſpondet᷑ ꝙ nõ eſt leuiter reiteratio faci
enda/⁊ malum eſt cõſueſcere pꝛeſertim in
verbis ſacramẽtalibus / nõ debet iteratio
fieri/ niſi cõſtet certitudialr ꝙ verba non
ſunt dicta. Si autẽ dubitatio ſit pbabil
tunc fiat reiteratio ſub conditõe implici/
ta/ſicut fit dum dubitat᷑ de aliquo ſi fue/
rit baptiſatus vt dicatur ſic in coꝛde Ego
non intẽdo conſecrare hanc hoſtiam / et
tunc dicat verba. c.

2 2

¶Utrum ſi qui ſine lumie dicnt miſſaz antecq;
ſſe

iceret lumen in media pte miſſe
unerer nunicatio:? Reſpondetur
¶debet facere conſciẽtiam tam ſacerdos

—.

ᷓ; miniſter.non tamẽ eſt ſentẽtia excomu

Et maximea conſecratone yſe
incun eret excõmunicatio:

*

. 4

GELe

thoꝛchiã in conſecratõnevel ↄmunicatõ
ne populi: Reſpondet᷑ꝙ obſerueturvſus
loci⁊ tempis.⁊ ſimilr in dando pacẽe in
miſſis que nõ ſunt moꝛtuoꝝ. Non puto

tamẽ ꝙ aliqð iſtoꝛũ ſit pꝛeceptũ obligãs.

nec omiſſio debet reputari peccatũ moꝛ/
tale. niſi fieret ſcienter ex contemptu / vel
cum ſcandalo puſilloum.
¶ Utruz hoſtia ſi ſit in modico macula/
ta/vel ꝑfoꝛata/vel detrũcata ⁊ non rotun
uid fiet? Reſpondet᷑ ꝙ

ga vt moꝛis eſt/ quid fiet: Reſpondet᷑
talis non debet aſſumi in pꝛincipio/pᷣſer

tim vbi neceſſitas nõ vꝛget. et poteſt alia
paberi. Sed ſi ſit iam ſumpta ⁊ non p⸗/

teſt alia peti cõſequenter ſine ſcãdalo.di/
mittatur ipſa / et fiat conſcietia poſtmo/
Adum de neglecu.

4 *

6

ſbiſu / niſi is qui iuuat eum/teneat ad cõ
fiteoꝛ dicere ⁊ vos fratres vel miſereat ve/
ſtri: Reſpondh.

vitem totius popuii.

Item q;tum ſpaciũ reqͥritur poſt ꝑce/
ptionẽ ſacramẽti ad digeſtionẽ er / ita ꝙ;

ſi ex infirmitate vl alias homo euomerit

iam nõ eẽt neceſſe colligere quod euomu

it: Reſpondet᷑ ꝙ citius aut tardius fit di
geſtio/ſm qualitatẽ cõplexionum. Sed
eſt certa regula/q; ſi appareant ſpecies in

vomitu / ille debent colligi/⁊ ſumi vel ta/

; coꝛpus xpᷣi in vaſe mũdo ſeruari /alio/
gquin ſi nullo modo appareant ſpecies/

oꝛdinariã plenariã/ niſi pꝛo quãto ſupi/
oꝛ ſuus ſcʒ papa vel epᷣs inuenit᷑ limitaſſe
eaqm/p iura ſcripta vel aliter. Poteſt in ſu
per poteſtatẽ ſuam ſubdelegare.

uiciſe poſint abſol

dere facem ſen

¶Vtrũ ſi quis dicat miſſaʒ / ita ꝙ null⸗

ſic/ quia ille vnus gerit

de caſibus cõibus

0

onatur vomitus in piſcinam / vel com /

bbas de iure / in abſolnendo ſub⸗/

ditos? Reſpondeo ꝙ habet poteſtatem

irum abbas poſſit abloluere nouiti

n illi ́ adhuc ſunt in laico habitu

eq;; habeant coſenſum

deo Puto ꝙ ſic. ſi hab

ſpecrant ad iuriſtas. vel ad eos que ſciũt
iura poſitiua.⁊ conſuetudines / in religio

„

Vimum abbas poteſt delegare ſuã po/

gendo? Keponde ᷓ poteſt delegare qᷣ
buſcũc vult / poreſt etia quib delegat d
re poteſtatẽ ꝙ eligent ⁊ nominẽt.tot ⁊ ta/

ſt etiã quibo delegat da

ritate ſua delegat eas Et hoc ſtat cum illa
regula/ꝙ ſubgelegatus ſubdelegare non
poteſt/verũ eſt itaq; ſua autoꝛitate.
¶ Utrum vicarius abbatis / in abſolu⸗ /

—

ndeo ꝙ ſicſi

etſimie poreſtate iegbbas⸗ Re
ibi cõtulerit / licet ipe di

recte ſubdelegare non poſſit·

„

¶ Vitrum pꝛioꝛes ⁊ maxie in illis religi

En

onibus. que no habent niſi vnũ abbaræ/

. „

pꝛeelſt / habeant poteſta

tem ſicut abbate⸗
re ⁊ quib: Reſpo

pam. poſſunt tamen ſubdelegare in illis
aſibo/q; eis autoꝛitate oꝛdĩaria reliquũt᷑

bus quibuſch ſcilz

*

Reſpondet᷑ ꝙ nõ ᷣm

—

iura ſcripta/ ſed conſuetudo inualuit in
oppoſitum ſcientibꝰpꝛelatis ⁊ tolerãtibz
2 ita vidẽt᷑ ↄſentire/⁊ dare licentiã Sʒ de
religiof ſecꝰ eſt qꝛ nõ pnñt audire ſeclares

habent habitũ nouicioꝝ/ vel an/
ꝙ recipiant᷑ p no.
vt ſupꝛa: Reſpon/
beant pꝛopoſitum
temptãdi oꝛdinem.⁊ religioneʒ ſine frau
de. Iſta tamen queſtio ⁊ pꝛecedẽs magis

.Etvtrũ poſſint delega
ibe: Reſpondeo ꝙ pꝛioꝛes babent
poteſtatẽ oꝛdinariã / ſicut curati ꝑꝛochia
les. ſed illam poteſtatẽ hñt limitatam ſe/
pe per ſuum abbatem vel epiſcopũvel pa

¶ Utrum ſacerdotes ſeculares eo lure
launt ſacerdores voſſunn abiolui abaleſ⸗

————

cut
un

nbent
nochit
nſe
palps
nilis
uüt⸗
iue
lun 1

ſine licentia ſuoꝛum maioꝛum:·
Aitrũ ſit celandũ quicqd dicit᷑ in con⸗/

ſubuerſionẽ ſed edificatiõem.⁊c.

¶ Atrũ confitens / poſſit dare licentiã cõ
feſſoꝛi ſuo.reuelandi quicqͥd qð ab eo an
dierat in confeſſioe / ſiue tangat confiten

tem/ aut aliũ quempiã.ſiue etiã pꝛo pace
aliquoꝛũ adiuicẽ refoꝛmãda/aut pꝛo am
monitone alicuiꝰ ſeu coꝛrectõne aut hu⸗
iuſmodi. Reſpondet᷑ œ pꝛopꝛie loquẽdo

nõ poteſt dare licentiã / ꝙ coͤfeſſio reuelek
Sed poteſt dicere extra confeſſionẽ.⁊ a

huc cautela magna ſeruanda eſt in tali re
uelatiõe/⁊ expedientius eſt/ ꝙ ipſemet cõ

fitẽs dicat ꝙ dicendũ eſt/⁊ pꝛeſertim ſi ſit
dicendũ in publico. Rurſus dum tangit
peccatũ alterius ſecretũ / confitens nullo
modo debet reuelare niſi ad bonũ ipſius

ſicut velet ſibifieri. ⁊ dicat tali ⁊ tale / p
pꝛodeſſe debeat/non obeſſe.

„

el magis ſpuali/confitẽtis aut cõfeſſorꝭ

aut alterius pſone ſingulanis/aut pluriũ

yel vnius ⁊ totius cõitatis euitando po

feſſione ſub ſigillo confeſſionis: Reſpon
det᷑ꝙ peccata ⁊ eoꝝ circunſtãtie/⁊ ea ꝑ q
poſſet haberi cognitio peccatoꝝ/ſunt de
ſigillo cõfeſſionis ⁊ de neceſſitate celẽda
Alia etiã ſunt celanda/tanq; ſecreta/ ſi di
cant᷑ bona fide/⁊ intentõe/ nec tendũt a

¶Atrũ pꝛo ꝑiculo vel damno temꝑali/

ſit aliquid ſub ſigillo confeſſiõis auditũ

reuelari/dato ſaltẽ ꝙ confeſſoꝛ diceret co/

q; nõ ſunt faciẽda malaꝛc Nec ſufficit di
HH confeſſione / er quo iam au⸗/
diuit Secus ſi a pꝛincipio diceret ſic. no
li mihi confiteri.quia nõ volo tenere ſecre

cere poſt auditõem confeſſiõis/ꝙ ↄfeſſoꝛ

tum illud quod dixeris. Et tũc iam non

eſſet confeſſio ſacramẽetalis / de cuiꝰ ratõe

eſt ꝙ ſit ſecreta/ niſi aliter ⁊ aliũde ſciatur

Btru ſi quis pec/

cauerit occulte / ſicq tale peccatum tagat

vel ſcandaliʒet cõitatem / ſiue peccatu ſit
aue ſiue leue Vtxꝝ peccans / teneat ſe ip
ſuz pblicare.Et hoc tãgit religioſos: Re

ſpondet᷑.ꝙ ſi peccatũ ſit de ſe publicũ. ſi/

cut hic ſupponit᷑ licet perſona ſit occulta

fitenti/ ꝙ talia non recipet ſub ſigillo con
feſſionis/aut qͥ ſuꝑ hoc ſit faciendũ? Re
ſpondet᷑ ꝙ nullo modo etiam p ſaluãdo

0ρ ihb⸗ S

vYeritatẽ/ ipſe debet illam dicere tam deſe W

qᷓᷓ; dealijs in caſu tali. Et in hoc nõ ꝓdit

ſe/ſed obedit legidei/⁊ ſuo ſi uperioꝛi/qui
cogũt ſe reuelare Poteſt tamen talis cul-

pabilis/pꝛelato ſuo interrogãti in publi

co coꝛã alijs ſic dicere/domine/qnod ſcio
patus ſum vobis diceread ꝑtẽ. Si auteʒ
factum eſſet occultũ de ſe/⁊ pſona aliqua

eelſet publice diffamata. vel accuſata ipſa

ſimiliter dum interrogatkaſi uperioꝛe tene
tur dicere veritatẽ Si autem factũ eſt oc
cultum/ perſona nõ ſit diffamata/tunc
talis perſona interrogata perſuum ſupi
oꝛem/nõ tenetur ſe reuelare/⁊ poteſt dice

re/domine/ nõ debetis me ſuper talibus

interrogare/ex quo non ſum diffamatus
yel accuſatus/vel denüciatus Si autem
ſuperioꝛ vꝛgeat eum ꝑ iuramẽtum/⁊ ſub

pena excõmunicatõis ipſe non tene»Äqaobe

dire/ nec penam timere. Sed ſi pertales

euaſiones et reſponſiones/ ipſa perſona

veniat in ſuſpitõem ſuꝑioꝛis/vel auden

tiũ/ꝙ ipſa aliquid ſciat/hic eſt maioꝛ diſ
ficultas.Et plane ſi ſit res cognita in co⸗.
feſſione ſolum / dicunt doctoꝛes ꝙ abſqʒ

ſcrupulo poteſt dicereet iurare. domine
ego nihil ſcio de iſtis. Et hoc ſic intelligi

tur/ꝙ nihil ſcit tali modo vel ſcientia.qli
modo poteſt ſuperioꝛ et ſolum debet in
terrogare. Si autẽ poſſet ſimilit᷑ in alis
pure ſecretis ita reſpondere ſine menda/

cio/ego non audeo diffinire. Uideretur

kainen alicui par ratio/et par verbi intel
ectus M r

Atrum in caſu pꝛedicto poſſit pꝛela⸗

cut ad pꝛioꝛem in om̃i caſu Et addo ꝙ ſu
perioꝛ in tali inquiſitõe pure ſecretoꝛuum
grauiter peccat/⁊ eſſet puniendus.qm̃ ex
cedit metas officij ſui.⁊ violat q;tũ in ſe

eſt iuriſdictõnem dei/qui ſibi ſoli ſecretas

reſeruauit punienna.
(Aum ſi quis malicioſe accedat ad
latum ſuum/confitens peccatũ ſuum/de
quo credit ſe nõ poſſe publice puniri.qꝛ
ei ſecrete confeſſus eſt. Si vero ante con
feſſionem peccati vel poſt venit ad noti/
ciam pꝛelati tale peccatum per confiten/⸗
tem vel ꝑ alium/poſſit pꝛelatus ipᷣm pec

catum reuelare.et publice punire peccan

tem.⁊ pꝛecipue ſi publice accuſetur: Re/⸗
ſpondetur / eſic / ſed obſeruet pꝛelatus⸗

nis pꝛecipe. ſi quis ſciuerit accuſet en. uut
ſi talis teneaturobedire: Reſpondetur ſi

6

OQueſtiones quedam

ne ſcandalum oꝛiatur/⁊ hoc faciet oſten /

dendo pꝛius qualr ſcit modo publico vł

ante confeſſionẽvel poſt peccatũ cõfeſſuʒ

celando tamẽ aliquid ſciat in cõfeſſio/
ne. Immo ſi ꝑ hoc innuat ꝙ pꝛelatus re⸗/

uelet confeſſionẽ / ipſe eſt grauiſſime pu/

niendus ¶ Atrũ ſimaioꝛ ſolus/aut vnꝰ
vel duo alij ſoli/ſciant peccatũ alicuiꝰ.an

poſſint aut debeãt adducere tale peccatũ

ad publicũ iudicium? Reſp õdet᷑ opoꝛtʒ

ad minus eſſe duos teſtes/⁊ qui ſciant ex
certa cognitõne.nõ ex ſolo auditu/ vel ꝗ

ipſe reus cõfeſſus ſit publice/ poteſt etiã

in hoc caſu ꝑ iuramenta ⁊ aliter moleſta-/

ri ille qui eſt pnblice diffamat de aliquo
facto/velvbi factũ eſt publicũ licet ꝑſona
ſit occulta quatenꝰ publiceveritas cogno
ſcatur. ¶ Vtrum reuelatoꝛ confeſſionis
remittendus ſit ad ſupioꝛem/ ⁊ ad quem
et ſi in omi caſu id eſt ſi ſemꝑ. Reſpondet᷑
; h tutiꝰ eſtvt remittat᷑ ad terroꝛẽ.quoni

am peccatũ eſt enoꝛmiſſimũ ⁊ peſſimum
⁊ reputarẽ minꝰ malũ apoſtatare plures

a religione pꝛofeſſa/licet nõ ſit talis pena
in canonibo ſtatuta/⁊ vix poſſʒ dari pena
ſufficiens. Jura tamen inſtituũt/ꝙ talis
retrudat᷑ in artũ monaſteriũ.⁊c̃.nõ ꝙ iu/

ra cogant pꝛofiteri religionẽ/ ſed cogunt

carcerè pati.vel talem penitentiãꝗq.

AUVtrũ ſi quis nõ publice ſed ſingulariter
tamen. ⁊ hoc extra confeſſio/

expꝛobꝛado tamen. ⁊ hoc extra confeſſi
nem / vel etia in confeſſione/ peccatũ dixe

rit in confeſſiõe auditum ſit puniẽdus:

et quomodo. Reſpõdet᷑ excaritate ⁊ in

confeſſiõe / poteſt ſibi obijcere peccatũ cõ
feſſum / ſeruata diſcretione. ſed ſepe nõ ex/
pedit vbi confeſſus ſcandaliʒaret᷑ et male
caꝑet/⁊ foꝛte retraheret᷑ a confeſſione ali/
as facienda.Extravero confeſſionẽ nũqᷓ;
fiat expꝛobꝛãdo/nec etiã admonendo.ni

ſi foꝛte in quodã generali.Et hocadhuc
vix poteſt bene fieri Pꝛopterea tutius eſt
dimittere/⁊ ſemꝑ oſtendere ꝙ de peccatis

cõfeſſis nihil ſciat aut cogitet. Repiatur
aliavia monendi q; iſta/⁊ cogitet quilibʒ

Wrrumſi nõ fieri / in hac ꝑte
R

Htrum ſi cofitens

obliuiſcat᷑ penitentiã/ debeat iterũ confi/

teri? Reſpondet᷑ ꝙ talis debet confiteri de

penitentia oblita.Et quia nũc penitẽtie
ſunt arbitrarie/videtur ꝙ nõ opoꝛtet cõ/

fiteri peccata pꝛioꝛa/ licet doctoꝛes antiq

in peccatis carnis. &

dixerint oppoſitũ.¶ Atrũ ſi quis nõ cõ
pleat penitentias ſibi iniunctas ex negli
entia 2 toꝛpoꝛevel ex mala volũtate.aut

toꝛte quia nimis graues ſunt/ſufficiat ſe
iterum ↄfiteri/⁊ nõ iterum facere pꝛimas
penitẽtias: Reſpondet᷑ꝙ cõfeſſoꝛ poteſt
ſm ſuam diſcretionẽ relaxare.pꝛeſertĩ in

penitentijs datis pꝛo peccatis occultis/

nõ ita de publicis.Nec videtur recurren/

dum eſſe de neceſſitate ad pꝛioꝛẽ confeſſo
rem aut ſuꝑioꝛem. Et pᷣſertim quãdo ta/

les penitentie date ſunt non ꝑ ſuꝑioꝛem/

ſed ꝑ equalem.alioquin tutũ eſt recurrere
ad ſupioꝛem/vel equalem/pꝛo relaxatiõe

vel còmutatõe.⁊ hoc quo ad penitentias
faciendas. Sed iã de omiſſis puto/ꝙ cõ
feſſoꝛ qui habet poteſtatẽ abſoluẽdi/po⸗

teſt ᷣm arbitriũ ſuum/dare nouã peniten

tiam/⁊ nõ iniũgere cõpletionẽ illius que
¶ VUtrum expediat ſepe/aut in

omiſſa eſt ¶ Ntrume eſ
om̃ibus/confiteri eadẽ peccata/ ſcilʒ aut

pꝛopter plenioꝛeʒ indulgentiã acquiren
dam que ex maioꝛi confuſiõe cauſari po/

teſt/ aut pꝛopter maioꝛẽ humilitatẽ: Re/

quã cauſarũ pꝛedictarũ.aut alia ſimilem
vt pꝛopter habendũ conſiliũ.Et caueat᷑

in tali narratõne curioſitas. ⁊ ſpecialiter
Atrũ ſi ꝗ

trũ ſi quis cõmi

7 9 .

rat milia eiuſdẽ generis
aut ſpeciei/ que tamẽ nõ inducũt ad alis

2
—

ſerit plura peccata ſim

pctm̃ graue.i.que nõ habent circũſtanti-

E

as graues. Vtrum ſufficiat de quolibet
genere aut ſpecie generaliter cõfiteri.⁊ nõ
in ſpeciali de omibus: Reſpõdet᷑ ꝙ ſuffi
cit/ pꝛeſertim ſi dicat᷑ numerus peccatoꝝ
dum ſcit᷑ aut duʒ neſcit᷑ explicetur talit q;
ↄfeſſoꝛ poſſit ſatis cogitare multitudinẽ
peccatoꝛũ / vt dicendo ꝑ vnũ annũ vel ꝑ
mẽſem / incidi in tale peccatũ/toties quo
tiens tẽtabar.⁊c᷑.quia quo ad qðlibet ſpe
ciale deſcendere nõ opoꝛtet.nec ſepe expe
dit/pꝛopter audientẽ ⁊ loquentẽ/⁊ tẽpo/
ris amiſſionẽ. ¶ Atrũ ſi plures nõ ſuml
ſeg vnus poſt alium / aut duo tm ſimul⸗

vigerit quẽpiam peccare poſſint eum ad

publicum iudicium adducere? Reſpõde
tur ꝙ ſi duo ſimulviderint idem factũeo

dem tempe/⁊ eodẽ loco / poſſunt teſtifica

ri vt in publicũ veniat. Secus ſi ſint di⸗
uerſa tempoꝛa⁊ diuerſi actus ſucceſſiue ⁊
vnus vidit poſt alium⁊ nõ ſimul qꝛ tunc
nõ ſufficit teſtimoniũ ad cõuincendum.

trũ ſi quis nõ cõ

ngee
4
fm

E

*

ebꝛats
un

anuli

hoc
Mkont
Nnas

Gnin
Cclt/
Cunn,
on⸗
licorn
oren
Aunee
auni⸗
lentis
io⸗
niten
oghe

Uuren
Mion
N
pptgli
nlan
uent
ier
e
c
vor
ſeq
ine
l
llo
ſe
G
l
fi
nud
ſuet
btune
on⸗

Nart

batoem religionis/ 2 tũc inuenit ſtrab
cius aut in aliquo in/

titur / et ſi

¶ Utrum pꝛopter pñ̃tiam heretici ſciſ ⸗
matici vel alterius excõmunicati/ debeat

quis ceſſare ab oꝛatõne / vel in miſſa ſiſte
re/in quolibet paſſu fuerit/ vel in officio
diuino: Reſpde?᷑ ſi talis aſſiſtens ſit no

.

toꝛie excõmunicatus/et denũciatus et B
conſtat illis de choꝛo vel eccłia talis cele⸗
bꝛans debet ceſſare.⁊ ſignificare palã cau
ſam ſue ceſſatõnis / niſi excuſet᷑ per timo /-

rem cadentẽ inconſtantẽvirũ. Si autem

excõmunicatio ſit occulta/ nec fuerit de/
nũciatio facta/ talis nõ debet ceſſare a ce ⸗
lebꝛatõne publica/pꝛeſerti iam inchoata

ania nec debet aliñ pꝛopalare.

„

aut debilis / aut int in aliquo
abilis/thoc benetuc notax/ ꝑmittit ta/

men ſic ꝑ annũ/poſt hoc petit pꝛotfeſſiõʒ

et nullu aliud habʒ impedimentũ q; pꝛiꝰ
vtrum poſſit repelli: Reſpondet᷑ ꝙ ſic.eti

am gratis nõ aſſignata alia ratõne.
Item nouitius interrogat? an habeat

aliquod impedimentũ ꝓ quo non poſſit
pꝛofiteri? Reſpondet ſe nõ habere/⁊ men

„

cconſentit᷑ ſue pꝛofeſſioni ĩmo

de facto pfitetur/ innenit tamẽ poſtea qꝛ

—

valeat autnoõ: Reſpondet talis nouiti
us ligatus eſt intrare religionẽ iſtam vel
aliam Sed de cõnentu maioꝛ eſt difficul
tas/ quia pᷣſupponit᷑ ꝙ non cõſenſit niſi
ſub conditõe/ ꝙ nouitius nõ haberet ali
quod tale impedimentũ / qð expꝛeſſe no/
minat?᷑/⁊ in ſtatutis oꝛdinis ponit᷑ Et ita

videt᷑ ꝙ nõ ſtante tali conditõe/cõſenſus

nõ tenet. Sũt tamẽ argumenta ad oppo
ſitum decõditionibaa ppoſitis matrimo

nio q̃ dimitto Conſulerẽ tamẽ/q;talis iiä

ꝛofeſſus / exteriꝰ ⁊ diu tolerat/ nõ expel/
er / niſi neceſſitas vꝛgeretꝛ hoc pꝛopter

ſcandalũvitandũ/⁊ caritatẽ nutriendam

idiſpẽſatoꝛ aut pcuratoꝛ monaſte/

ri/ vel alius cui foꝛte date ſunt pecunie p

emẽdo aliqͥd pꝛo cõmuni.aut ꝓ quauis
alia cauſa cõitatis/ ipſe emat ꝓ ſe vel pꝛo
alio / cultellũ vel graffiũ aut filũ aut acũ/
abſq; licẽtia generali aut ſpeciali aut per

miſſu pᷣſidentis.vtrũ talis faciat cõtravo
tum pauꝑtat/ ⁊ reputetur ꝓpꝛietariꝰ/pec

cauerit q; moꝛtałr tanq; trãſgreſſoꝛ voti.

Et ſilr dico ſi dederit vel acceꝑit ab extra

2
7

Cum earum reſpoõſionibus

cunq; ſibi iniunctũ a maioꝛe/ꝓpter a
impedimentũ ipius officij: Reſpõdet ꝓ
reuelatis excuſationibaſuis maioꝛi ſuo ſi
idem pſiſtat in ſua volũtate obtẽpet ſibi
confidendo de diuino adiutoꝛio.Et hoc
etiã habz ex regula/ ſi ĩpoſſibilia iniun
gũtur alicui fratri ⁊c Pꝛeſuppoſito tñè/q
non habeatur rõnal exiſtiatio de maio⸗
ri/ꝙ ex impitia vel malicia pcipiat illud/
⁊ ꝙ ill ꝙ iubetur ſit de illis q̃ pꝑtinent ad
regulã/⁊ ad q̃ ſe ectendit ptãs maiorꝭlali
oquin nõ debet obedire. Dicitur ãt ratio
nalis exiſtimatio qñ rationes ꝓbabilio/
res habentur ad ſic credendũ q; ad oppo
ſitũ/dummodo non fabꝛicet ſibi tales ra
toes/ inoꝛdiata vel idiſciplinata affectio
¶ Duerit quõ itelligat᷑ iſta autoꝛitas be
ati thome deaqno / ꝙ conſenſus delecta ⸗
tionis pcti moꝛtalis/ eſt pectim moꝛtale?
Reſpondetur ꝙ ſi qͥs tẽtatus fuerit de ali

impedimentũ habebat / vtrü talis pfeſſio

C

pꝛocuratoꝛ/ eſtimat ꝓpbabilr ⁊ rõnabilr/
qꝙ ſuꝑioꝛ ſuus vellet bñ ſi ſciret.ꝙ illa fie/
rent de quibo q̃ritur.Et in hoccaſu nõ vi
det᷑ talis pꝛocuratoꝛ ꝓpꝛietariꝰ/vel tranſ/

greſſoꝛ voti. Si aũt credit aut credere de

beat pbabilr/⁊ rõnabür/&ꝙ ſi ſupioꝛ talia
ſciret / ipſe nõ appbaret ſed diſpliceret ſi/

bi/⁊ hoc diſplicẽtia graui/tũc talis eſt fur

et tranſgreſſoꝛ voti.

õ

quo peccato moꝛtali / ſi delectatur in eo/

delectatione moꝛoſa/a placeat ſibi illa de

lectatio/ratõne deliberata.ita ꝙ nonvel⸗

let ꝙ tẽtatio recederʒ.ſʒ ꝙ delctatio duret
ampliꝰ.poſito ꝙ non vellet actualr ↄmit

tere pctm̃/hoc eſt exercere pctm̃ ſuũ ad ex
tra/peccat moꝛtalr Et hec rñſio ꝓbata eſt
⁊ in multis caſib alijs hʒ locũ eadẽ auto
toꝛitas Pꝛopterea cautiſſimũ eſt/ ſtatim
abigere tales recogitationes opeꝝ carna

liũ/tã alioꝝ qᷓ; ſuoꝝ/q;ᷓuis ſit aliqñ in ta/

li recogitatione/viciũ quoddã curioſita/
tis noxie.quã ñ opoꝛtet eẽ pctm̃ moꝛta/
le / potiꝰ q; ſit delectatio carnalis/⁊ hec cu
rioſitas/ↄmunis eſt apð quẽlibet ex ſen/

ſib/ vt oculus non ſaturaturviſu.nec au

ris auditu⁊c.Et pᷣt magis dici delectatio
hmõi ſenſualis qᷓ; carnalis ſeu libidinoſa
Eppliciunt queſtiones.

to veniali duplici.

54

neis: Reſpondet᷑ꝑ diſtinctõʒ.qꝛ vel talis

VWtru quis renuere deb eat officiũ q/⸗
ter alig dö

gem de pecca

De correctione pꝛoxim

TZ DOita qRduplicit᷑ dici poteſt pec
n aatüveniale. NHam alið eſt veni
ale ſolũ ex genere. ſicutverbum
C&[slccioſum. aut mẽdaciũ iocoſuʒ
Aliud eſt veniale ex hoc ꝙ non fit cũ deli

beratione pꝑfecta.ſed in pꝛimo motuvelqᷓ

dã ſurreptione.quẽadmodũ nullũ eſt pec
catum adeo moꝛtale: quin per defectum
ꝑfecti cõſenſus/poſſit remanere infra me
tas ſoliusvenialis Et quo ad iſta pctã ve
nialia/veriſſima eſt regula beati Aug. vi/
delzʒ ꝙ nullũ petm̃ venigale eſt adeo/ quin
moꝛtale fiat dũ placet. Sed de pmis ve/
nialib nõ opoꝛtʒ. ĩmo ſctũs thomas dat

ꝓ regula ꝙ cõſenſus in actũ venialẽ.ſup/

ple de genere /nõ eſt niſivenialis ſicut mẽ
ciri iocoſe etiã ex deliberatõe vel frangere
ſilentiũ.qð ſolũ impoſitũ eſt ꝑ modũ di/
ſcipline.⁊ delectari in iſtis/nõ eſt niſi ve/

niale. Si autẽ delectatio fundaret᷑ſuper
hocqð eſt pctm̃ id eſt ꝙ qͥs delectaret in

hoc actu/ſub hac rõe qua ꝓhibet᷑ ⁊ diſpli
cet deo / tüc ipſa delectatio pctm̃ moꝛtale
eſſet. Sed hec eet diabolica placẽtia. qᷓ/
uis poſſet foꝛte ſine pctõ moꝛtali qͥs in h
caſu delectari in hoc ꝙ habet talẽ liberta/
tem ſic agendi neſciente ſuo ſuꝑioꝛe.aut
alia tali rat=ne. ¶ Fini.

eC
RNOꝛreptõ ꝓximi de qua dicitur
Mat . xviij Si peccauerit in te
frater tuꝰcoꝛripe ipᷣm.⁊c.eſt in
Vcepto. Si mñ iſte ſex cõditões
cõcurrãt. Pꝛima eſt certa pcti agnitio.qꝛ
ex ſola ſuſpitõne nõ debet fieri. Bcda eſt
mãſuetudo ĩ coꝛripiẽdo.qꝛ coꝛripiẽs cũ
ira magis ꝓuocat ad peius quã coꝛripiat
Tertia eſt ꝙ in alio nõ ſit tanta aptitudo
ad coꝛripiendũ/qꝛ ſi ipᷣm fratrẽ peccantẽ
videãt aliqͥ eque boni ſicut ego vel melio
res/⁊ ei foꝛte magis familiares/ vel pᷣlatꝰ
ſuus / ꝓbabiliter ſupponere poſſuʒ / ꝙ ali
quis iſtoꝝ coꝛripiat ipᷣm.Si autẽ certũ
eſſet/ꝙ oẽs negligerẽt eũ coꝛriꝑe tũc tene
ret᷑ quantũ ad hanc conditõeʒ/⁊ alijs cõ/
ditioniba cõcurrẽtib. Quarta eſt ſpes p/

—

babilis de coꝛrepti coꝛrectõe q̃ ſi nõ ſꝑat᷑

E—

ſed peioꝛatio timeret᷑ coꝛrectio fieri nõ dʒ

Quinta eſt ꝙ pctm̃ ſit moꝛtale nõ tm̃ ve⸗

niale. Sexta ꝙ non ſit ſpes hñdi maioꝛẽ
opoꝛtunitatẽ tꝑis ad coꝛrigendũ ſeu coꝛ

ripiendũ.¶ Iſtis ſexↄditõibonõ cõcur

rentibo/licet pcepto leget᷑/ non tamẽ ligat
ꝗd exquẽdũ.i.coꝛripiẽdũ/ſed põt differre

ſine peccato/quſq; he ſimul ↄcurrãt.hoc

tamẽ nõ dico de pꝛelato ſed de fratre q p/
ſidentiã nõ habet in illũ qͥ peccauit ¶Et
obligatio huius pᷣcepti eſt affirmatiua li

gans ſemp / ſed nõ ad ſemꝑ.ſed tm̃ p tẽꝑe
neceſſitatis/qð eſt qñ oẽs ille conditiões
ſupꝛadicte cõcurrũt. Quare nõ eſt timen
dũ hoĩ bone voluntatis de hac trãſgreſſi
one / ſi pꝛo ſe habuerit dictas conditiões.
¶ Itẽ ex vi pcepti/ſecreta coꝛrectõ vel ad

monitõ.debet pcedere denũciatõnem q̃ti

nus ipſa coꝛrectio cadat ſub pᷣcepto / exce

ptis his q̃tuoꝛ caſib in qbo nõ eſt necefſa
riũ. Pꝛimꝰqñ frater venialiter nõ moꝛta⸗
liter peccat/qꝛ de veniali nõ eſt pᷣceptum
Scs qñ coꝛmpiens frem.ex ſua ſecreta

coꝛrectõe peioꝛẽ foꝛe foꝛmidat Tertiꝰqũ

licet ſit ſpes coꝛrectõis ꝑ ſecretã ammoni
tionẽ tñ moꝛa ꝑiculũ habʒ/tũc omiſſa p/

uata coꝛrectõe ſtati denũciari debʒ Quar
tus qñ coꝛripiẽs ſine pꝛopꝛia culpa coꝛ⸗

riꝑe nõ valet/qꝛ dicit greg. pfect magna/
numis laus eſt/ꝑpeti exteriꝰfoꝛtit᷑ ⁊ ĩteriꝰ
clement᷑. Hã ſunt nõ nulli/ in ipa familia
ri cõuerſatõe qͥ coꝛrigi neqᷓunt ſine cuppꝑès

coꝛrigentis atq; ideo cũ vel coꝛrigentẽ in

quinãt/vel nõ om̃i modo hec agẽtes ag/
grauãt/magna miſterij diſſimulãda diſſi

mulatõe tolerãda ¶ Quare ſciendũ ĩ his
qᷓ tradidit dũs ſeruãda. Aliqñ eſt pᷣcipue
oꝛma tenẽda vt in ſacramẽtis ⁊ in talibo
nõ licʒ recedere a ſcriptis verboꝝ foꝛmis

qꝛ ĩ ipſis virtꝰſacr̃i conſiſtit. Aliqñ finis
intẽtus magis debʒ attendi q; foꝛma ver
boꝝ vt cũ dus dixii curato a lepꝛa Mat.
vij. vide nemi dixeris ⁊ tñ ille diffamauit
eũ.quia magis atceẽdebat ꝓpter qd dixerit

—

pᷣt ⁊ vult pdeſſe/q; ꝑ ſe.ſecure pᷣt ei indica

re.vñ etiã pꝛelato dici pᷣt pctm̃ fratris/nõ

pᷣmiſſa monitòe.vel ſecreta coꝛrectõe/ nõ
tãq; uudici.ſed tanq; amico peccatis et qͥᷣ
ei magis pᷣt ꝓdeſſe q;ᷓ aliꝰ pᷣcipue ꝓpter ca/
ſus pᷣtactos.¶ Itẽ pctm̃ de q̊ frat᷑ peccãs

fuit ſecrete coꝛreptus ſeu admonit?zꝛ deꝗ̊

ſe emẽdauit/ pᷣt dici pᷣlato pᷣcipiẽti ꝑ obe/
dientiã. Ita tũ ꝙ ſi denũciãs ſolus pctm

toeon

q; qͥq dixerit ¶ Bür hic magis debz attẽ
di finis coꝛreptõis ſcʒ emendatio peccã/
tis/q́; fſoꝛmaverboꝝ. Si qũ ergo videat᷑
frater peccans ſalubꝛiꝰ coꝛrigi ꝑ aliũ qui

ſober
it⸗
nnee
glcul
guik/
alilo
coꝛ
nod⸗
niso
glig⸗
Itfn

notia
hole⸗
tdel
tiua

holl⸗
Gent
notik
Con
ſien
W

lſto
ſe⸗
aui⸗
aut
pꝛio
nee⸗
intu
ſon

C

n
line
tr
thoe
td/
E
nli
phe
Giti
knne
ſſn
itiöes
velg
enq
roere
ectſe

Wort

un
ſca
n
moni
ſa⸗
Onr
ac
gnr⸗
in⸗
mniu
npe
tein
ag⸗
diſli
his
pve
liby
wis
fins
gaer
D.
Waut
din
chz
lope,
il
ndan
noh

4 Cractatus de par⸗

vt fructum poſſ it facere. Fini

De parnulis trabẽdis ad chriſtũ 534

nouerat / ſoli plato dicat. Si ãt t alij no /

uerãt/nõ coꝛã alijs q; coꝛã illis ipᷣʒ pᷣlato
reuelet. ¶ Cauendũ neqͥ aliqͥd ſiniſtrũ
alicui de aliq̊ loquat/niſi vłvt ille de qᷣ lo
quit᷑/ ab illo cui loq »kſonenget. vel ne ille

cui loqͥ tur ei familiaritate iũgat᷑: ab ipſo

coꝛrũpat᷑ ¶ Loꝛreptõem aut pᷣdicatiõem
nõ dʒ dimittere pᷣlatus ꝓpter ſubſannatõ
nem / vbi ſunt aliq boni int᷑ malos.vel qᷓ;
uis oẽs ſint mali/ſpes tñ ſit de coꝛrectiõe
alias dzʒ tacere/vel pᷣt ad aliũ locũ trãſire/⸗

lelia et

„

N. Ontumelia ꝓpꝛie lo (cõuicio

alicuiꝰ in hoc ꝙ aliqᷣs ill qð ẽ
tra honoꝛẽ alicuiꝰ deducit in

noĩe/ðꝛ etiã eẽ in factis.¶ Cõuiciũ autẽ

eſt de honoꝛatio alteriꝰ / ꝑ verba maĩfeſta
tiua vicioꝝ eiꝰ culpabiliũ vel naturaliũ.

e pcto mortali

Exccatuũ moꝛtale ſᷣm anguſt⸗ eſt
Tictũ vel factũ vel cõcupitũ qð
p ſftit p legẽ dei Beneral teptatõ

ctatõe cõſenſu. Duggeſtiõe ex

mninſeca fit in dicto vel facto hols vel dia⸗
boli. ⁊ hoc oĩ culpa carʒ ⁊ macula/ſi ei nõ
cõſentit᷑ Intrinſeca eſt delectatio in pᷣmis

motib.⁊ hec maculã hʒ/ſʒ nõ crimen⸗
Conſenſus in delectatõeʒ moꝛtalis pᷣctiĩ
ſicut eſt ſoꝛnicatio/eſt moꝛtal Qð ſic ẽ in
telligendũ: Na qͥ ſic delectat᷑aut aduertit

aut nõ Sinõ / nõ eſt moꝛtale. Si aduer
tit aut cito auertit ſe a cogitatione aut nõ
Si cito auertit ſe/tunc eſt veniale/ q́;uis

iteꝝ⁊ iteꝝ in idẽ redeat. Si ãt nõ auertit
ſea cogitatõe tali quã bñ ſcit eẽ mali.tũc
aut aduertit ꝑiculũ pcti moꝛtal qð eſt ibi

aut nõ. Si nõ adhuc ẽ veniale / licʒ maiꝰ
pꝛioꝛe. Si ãt aduertit ꝑiculũ qð eſt ibi/⸗

nec timet / ſed ſcienter ⁊ volũtarie manet
in tali cogitatõne ſeu cogitatõis delecta/
tione/tunc peccat moꝛtali᷑. ¶ Finit

uuł trahedis ad xpᷣʒʒ eiuſdẽ. m:

nolite phibere. taliũ enĩ eſt re/

rũ qui
nãdo offeretibo. Sinite inqᷣt puulos ve/
quẽdo ĩpoꝛtat dehonoꝛatõem

glioꝝ/et hoc g v̈ba. exteſo tñ

fit trib modis ſuggeſtiõe dele/

Jo. de gert. Lancell. pariſien.
NInite paruulosvenire ad meꝛ

gnũ celoꝝ. Supꝛemꝰlegiflatoꝛ noſter et

doctoꝛ xpᷣs/ſufficientẽ pꝛebuit inſtructõ
nẽ.tum doctrinis.tũ operibꝛ exẽplis.ad
vniuerſalẽ eccleſie decurſum/p ihi ſtatu
Srad regulandũ. Ita eni recta fides hʒ
tqm̃ poꝛtio eccleſie nõ vilis eſt puero/
rũ ⁊ adoleſcentiũ cetus/noluit idẽ chꝛiſtꝰ

ipſos abſq; cõgruis inſtitutõibopᷣtergre/

di quinetia aliquoꝝ tũc pñtiũ ⁊ oĩm per
hoc futuroꝝ/minus beniuolã indignati
onẽ/ vel inſipientiã rudẽ/vel altã plusq;
ſatis erat inflatãq; ſapientiã cõpeſcuit eo

ꝓhibebat ſibi ꝑuulos offerri ↄmi/

nire.⁊c̃. Et tanq; ab eo q̃reret᷑ cur hoc ita

ſinerẽt. ſubiũxit cauſam pᷣcipuã ⁊ diunina
dicẽs. Laliñ enim eſt regnü celoꝝ. Et in
Marco ſic habet textus. Diſcipuli autẽ

cõminabãtur offeretibe. qð cũvidiſſet/in
digne tulit Et ait illis Sinite ꝑuulosve
nire ad me ⁊ ne phibueritis eos Seqͥtur

Et cõplexans eos.⁊ ĩponẽs manꝰ ſupꝑ il/
los benedicebat eos. Oueè verba ſi cũ ſuo
ponderè ſententiaꝝ cõſideremꝰ/ ingentẽ
pꝛoꝛſus acerbe moꝛdacisq; iuectiõis ma
teriã habebimꝰin eos qͥ puuloꝝ ſalutẽ et
acceſſum ad xpᷣm/pꝛepediũt Et ita pꝛofe
cto audire digni erũt qui tales ſunt. Sʒ
abſit ois amaritudo repꝛehẽſionis.pcul
eſto oĩs ſubſtomachatio ꝓteruiens.imi/
temur ꝑuuloꝝ ſunplicitatẽ de ꝑuulis lo/
cuturi:nihil hic contentioſa animoſitate
declamemꝰ. Attendamꝰ potiꝰ q;modeſta
increpatõe in diſcipulos vſus eſt xpᷣs/ eti

am du indigne ferebat. Sinite inqͥt puu

los ve.ad me.Contꝑemdeniq; ſermonẽ
ꝓ paruulis.nõ magnoꝑe pẽſantes rudia
⁊ vulgata verba ſi opꝰeſt balbutire/moꝛe
nutricũ ⁊ matrũ.bleſo oꝛe ſermonẽ cũ p/
uulis dimidiantiũ.dũmodo ſic intelliga
tur illð qð dicerevolumꝰ ſatis eſt. TCũ ad

animandũ docendũq; ꝑpuulos venire ad

xpᷣm. Tũ ad tollendũ viaꝝ ſcãdala magę
qᷓ; ad quepiã ſatirica dicacitate acrit᷑ coar

guendũ ¶ Sub paucis igit᷑ conſideratõ

nibo/quatuoꝛ nũero.oꝛdine lucido diſtin
guat᷑ pñs opuſculũ.Pꝛima conſideratio
erit de puulis quãta neceſſitate/ cũ ſui et

eccleſie vtilitate veniãt ad xᷣm. Secun/

da cõſideratio loquet᷑ de ſcãdaliʒantibꝑꝓ
uulos.dũ eos varijs modis nõ ſinũtveni
read xpᷣm.Tertia ſubiunget᷑ de laudabili
ſtudio eoꝝ qͥ reducũt ꝑuulos ad pian qᷓ

pee paruulis

ducit ad xpᷣm Quarta ponet᷑apologetica
pꝛo baculo mee defenſiõis ⁊ ſimul exphoꝛ·
tabit᷑ ꝑuulos ꝑ me indignũ ad xpᷣm veni /
e Bubmirotame oĩa/autoꝛitati be-
niuole ſuperioꝛis mei in hac ꝑte.Et neq;

ſenſum ꝓpꝛiũ/neq; pꝛudentiã neq; iudici
um/ pꝛeponã amicoꝝ meoꝝ ſpualiũ con

ſilio. vt ſit zelus meꝰhac hũilitate tẽpera /
tus.ne vt ſic currẽs incurrã Ubivero iſti
mecũ ſenſerint.reliq̃ om̃ia que hoĩes aut
carnales aut maliuoli aut ad pauca aſpi /
ciẽtes enũciauerint/cõtẽpturꝰ ſum leuit/
ſciens cũ Hiero.ꝙ p infamiã ⁊ bonam fa

mam/ ꝑu enitur ad chꝛiſtum.

4

fundat᷑ pꝛio in augmẽto diuine gratie/⸗ 3
tribuit᷑ exercẽtibo ſe ad eã/tãto abũdantiꝰ

quãto citiꝰac diutiꝰhocegerint Lbivero
maioꝛ eſt gra in aia / magis eſt ipi fotrix
nutrix conſeruatrix atq; roboꝛatrix. Ete
regione plerũq; fit iuſto dei indicio vt qͥ
grãm dei vel neglexeritvel repulerit. abu/

tẽs donis dei ⁊ talẽtis ſummi patriſfami
lias in pꝛĩo etatis vigoꝛe dũ fas erat.poſt

modũ ad eãveniedi nequaq; recurſus ha

beat. Sz abſq; dei gratia qͥs ſaluabit:qs
ſubſiſtet: q nõ potius in pᷣceps vel ĩ dã/
nũ ruet: Si tu in puericia cũ deũ nondũ

offendiſti/nec pᷣmeris faſce peccatoꝝ/ ne

qs (vxt dicis)aſcendere ad virtutes / qd fi⸗/
et dũ hoſtis fueris.dũ grãdiſ criminũ ſar

Poꝛro quis neſciat/pꝛimitias floꝛen/
tis etatis ſicut ⁊ in plãtis ⁊ vineis et rebꝰ
ceteris.acceptioꝛes exiſtere ac pinde obſe
quia ꝑuuloꝝ gratioꝛa eſſe qᷓ; ſenũ debili/
aror au nõ vicia deſerũt ſed a vicijs re/
taliln eui pꝛĩa fugit.ait egregius poeta
Amplius ſi cõſuetudis virtꝰattedit᷑. que
ab areſtotile(vocẽ expientie pꝛoferẽte)vo
cat᷑ altera natura.pſpicuũ erit/ nihil mala
cõſuetudine oneroſiꝰamariꝰ atq; deteriꝰ⸗
⁊ bona cõſuetudine nihil faciliꝰ ſuauius
diuini?q;. Pꝛopterea cõſentiũt phi oẽs ⁊

poete cũ theologis/nõ paꝝ referre/iuue/

De ꝑuulis quãta neceſſitate cũ ſui ⁊ ecle
iſie vtilitate veniant ad chꝛiſtu.
Onüũ eſt viro cũ poꝛtauerit iu
gu⸗ ugum
illud ĩtellige qð xpᷣs aſſeruit eẽ

caſtis moꝛib/plus habere virtut:qñ ꝗ
iungit᷑ ? opitulat᷑ ſicut pᷣdiximꝰ gra
uinit' inſpirate/ pꝛepotẽs auxiliũ

na/ ceruicẽ ſenectutis curuabit ⁊ pᷣmet?

uũt᷑ Optima queq; dies miſeris moꝛ

nes ſicvel ſic aſſuefieri. Adeo in tener aſ/
ſueſcere multũ eſt. ait virgiliꝰ Hinc iubet
Zullius.Optimã foꝛmã viuẽdi eligẽdã
eſſe quã iocundã reddet conſuetudo QðO

male fers / aſſueſce! feres / ait naſo. Et flac
cus Figit equũ docilẽ/ tenera ceruice ma

giſter Ire viã quã mõſtrat eques.venati/
cus ex quo.Tꝑe ceruinã pellem latraue/
rit aula Militat in ſiluis catulꝰ nũc adhbi

be puro Pectoꝛeverba puer.nũc te melio

ribo offer. Quo ſemel eſt imbuta recẽs ſer

uabit odoꝛẽ diu teſta ¶ Poſtremo ſi ma⸗/

ximã vim cõſuetudinis/puerſe leges ⁊ ſa
crilege ſuꝑſtitõnes oſtendunt vt Auerro

is cõmemoꝛat /ſimilit᷑ ⁊ vicioſi moꝛes p/
ut cõquerit᷑ Augu.⁊ alioꝛũ plurimi.quis
dubitabit aſſuefactionẽ in vera religiber
edi⸗
circa/mea crebꝛa mens exhoꝛruit dum ſo
nabat iuuenũ ſubuerſiuus illeverſus An
gelicus iuuenis ſenib ſathaniʒat in an/
nis.Plane nõ video ꝙ de ſathanizãte in
uene ſperandũ ſit in ſenectute qñ peruer⸗
ſis inclinatõibo acceſſerit ꝑuerſioꝛ cõ ſue/

tudo/ſi angeliʒans iuuenis ⁊ vicijs obni
tens / in ſenio ſathanizat. ¶ Sz blaſphe

mũ hoc ꝓuerbiũ adinuenit errãs vulgus
vt reliqua multa Ad qͥd ita: Ad patroci/
niũ vtiq; ꝑditiſſimoꝝ nequiſſimoꝝq; ꝑ/
uuloꝝ ſuoꝝ.quoꝝ maioꝛ incõpabilit eſt

fecto ſunt rara auis in terris) qui

verecũdia mal obſtãs conatibo:

t hen

ita iã eſt. In ꝑuulis laudat᷑ inuerecunda

frons Pꝛocaxvultus Impurũ os et blaſ/
phemijs ⁊ obſcenitatibo aſſuetũ Lubꝛici
tas in oculo In geſtu oĩs diſſolutio. Sʒ
vere quales ex talibs ꝑuulis pꝛodeãt viri
atq; ſenes / perſentit nimiü chꝛiſtianitatꝭ
quotidiana calamitas ¶ Non fallebat er
go ſed circũſpectiſſime cõſiderabat qͥ af/
firmauit/reparatõem moꝝ eccleſiaſticoꝝ.
ſi querat᷑ fieri/inchoandũ eſſe a paruulis
Quia enĩ minus coꝛrupti/minuſq; tena
citer infecti ſunt/ capacioꝛes inueniũtur
doctrinarũ ſalubꝛiũ Etſi hoc foꝛtaſſis nõ
ſatis ad pꝛofectũ. Iſtud enĩ notaſſevidet᷑
areſtotiles dicens eos ineptos auditoꝛes
moꝛalis ſciẽtie.nolens ꝑ hoc negare ipᷣaʒ

natin non tam eos coꝛrigeret. ab
erroꝛe viarũ ſuaꝝ/q; non irriderẽtura cõ
ſocijs timoꝛatis ⁊ bene inſtitutis ( pꝛo⸗

Gel
enbet
igiti
005
Atee
eng
nr⸗
nnne
Lcadh⸗
emmele
cigſt
ſinn,
orſ
uene
org⸗
nigus
gien
edi⸗
1
unſe
ſen
nan
Bite n
pemen/
Cöſue⸗
vobh
ſſphbe
w⸗
/
keſt
eb
40
noe
enc
hen
un
abl⸗
Luhi
um
tit
c
ii
Coor⸗

zlid chꝛiſtum trahendis

eies vtilem exiſtere.niſi dixerimus eum ſi/
bimet contrariũ ¶ Paruuli quippeapti
ſunt ad accipiẽda bonoꝝ ſtudioꝛũ exon
dia quando nondũ falſas opiniones al)/
tius imbiberũt.quando nondũ radicitꝰ
herent ꝑnicioſe adinuẽtões in eis Utres
ſuunt recentes pꝛo liquoꝛibꝰoptimis. NHo
uelle pꝛeterea plantatõnes que ſequũtur
leuiter quo ducẽtis manꝰ deflexerit. Om
nia hec ſecus in ſenibus plenis dierũ ma
loꝛũ:quos citius frãgas q; flectas Si po
teſt inquit Jeremias mutare ethiops pll
lem ſuam. ⁊ pardus varietates ſuas ⁊ vos
poteritis benefacere cũ didiceritis malũ.

Xx ſi iuxta deductõem hanc reparatio

ecleſie ⁊ eius cultura/inicianda eſſeta
uuulis(ſicut eſſet) AUbi pꝛecoꝛ efficaciꝰſan
ctiſſimũ opus exercebit᷑ q; in celeberrima
ciluitate pariſienſi? Ibi ſunt enim ꝑpuuli
qui ꝑ vniuerſalem diſpergent᷑ chꝛiſtiani
tatem Eſſe quoq; poterũt alioꝛum docto

res inſtructoꝛesq; cõmodiſſimi.maxime
domeſticoꝝ. ¶ Ex hacpᷣterea conſidera/
tione cõſequens eſt: nullũ magis inimi/
cari eccleſie/⁊ pꝛeparare om̃ia antixpᷣoſin

demolitõeʒ eius/qᷓ; facto aut verbis clam

te ꝑuulos venire ad me.⁊c.

Ui ſcandalizauerit vnũ de pu
llis dt

„ aſi.i.c. e. ⁊ demer.in pꝛo maris.

ſius longe ſit ipſoꝛũ qᷓ; alioꝛũ credentiũ.

—

quoniã teſte Oꝛatio.Talis quilibet eſt
cereus in viciũ flecti.et dum ſemel coꝛru/
ptus eſt/ non eque leuiter ad virtutis foꝛ
mã ⁊ caracterẽ reducit᷑ Pꝛopterea talium
ſcandalo pꝛecauẽs Satiricus.docuit
maxima debet puero reuerẽtia/ ne ſcz qc/

—

; fiat impudicũ pꝛauum? obſcenũ in of
ſenſionẽ ſue puerice. Ad hocredit verfbi
chꝛiſti pᷣmiſſum.Sinite ⁊c. Om̃is qup

pe ſcandaliʒans ꝑuulos / ſuo acceſſui ad

Conſideratio II

De ſcandaliʒantibo paruulos duʒ variſs
mogis eos nõ ſinunt venire ad chꝛiſtum

is minimis qui in me
redũt expedit ei vt ſuſpẽé. mo.
S gliud indigne tulerit chꝛiſtus. Qui etiaʒ
Xps hoc dic.dubitare nefas ẽ. Nec opoꝛ ipſa publicanoꝛũ ⁊ peccatoꝛum facinoꝛa
tet in hoc verbovti dũtaxat miſtico intel·
lectu.tranfferẽdo ad puſillos ſpirituales
quangdo litteraliter etiã poteſt intelligi de
uſulis etate Et accipitur foꝛte pꝛincipoa
ius ⁊ pꝛius de eis.tanq; ſcandalũ ꝑiculo

tur in infernum. Calem olim catilinam

☚

ſionis / vtrobiq; ſimilis fere cauſa ponit᷑
achꝛiſto puuloꝛũ videlicʒ dignitas Nam
pꝛius dictũ eſt taliũ eſſe regnum celoꝛum

Hic aſſerit quoniã angeli eoꝛũ ſempervi
gent faciem patris ſui qui in celis eſt.
NNunc ſuꝑeſt enumerare modos ſcanda⸗/
loꝛum/ꝑpuulis obſtãtium. Eſt enim ſcan
dalum dictũ vel factũ minus rectum/pꝛe
bens alteri occaſionem ruine.Omnis id
circo peccare vel cadere faciẽs puulos in

via moꝛũ gradientes ad chꝛiſtũ/ſcandali
zat eos. Hoc autem dupliciter fit. Nunc
opere nũc ſermone.Et vtrobiq; duplici/
ter directevel indirecte. S ndirecte qui/
dem ſcandaliʒat aliquis.dum nõ pꝛohi/⸗
bet ſcandalũ.quãdo ſua autoꝛitate vel of
ficio/poſſet et deberet.quẽadmodũ negli
gentia naute ſubmergit nauem Aut certe

impeditur ſeu cõtumelijs apertis ſeu de/

tractionibꝰoccultis ſeu damnis ⁊ alijs di
aboli mille machinametis: Vtrũq; iſtud

ſcandalũ pꝛebuiſſe viſi ſunt diſcipuli.dũ
7 bzohbivebat paruulosvenire ad chꝛiſtũ
⁊cõominaban
yel palam obuiantem voci xpᷣi.d. Sini ⸗

offerentibo. At vero q;irra
tionabiliter hocegerint ⁊ nõ ſᷣm ſcientiã.
Indignatõ chꝛiſti ſubſecuta/ apertũ dat
indiciũ.Quos videns ieſus inquit euan
geliſta indigne tulit. An operis huius pᷣ

ua tibi videtur indignitas que ad indi/

gnationẽ cõmouere potuit dignãtiſſimã

ieſu mititatẽ:qui ipſuʒ benignitatis fon

tem valuit quaſi turbare ſerenũ.Non in/
terim memini litteris expꝛeſſum/ꝙ factũ

manſuete ferebat/dum indignabatur fal
ſa phariſeoꝛũ iuſticia acclamans.Cur cũ

peccatoꝛibo ⁊ publicanis manducaret.
Vitemus vtrũq; ſcandalũ fratres ne ca/

dat indignatio chꝛiſti ſuꝑ nos. Nam in/

dignatio pꝛincipis moꝛs.quantomagis
dei⸗ ¶ Scandala quidẽ operũ ? verbo
qque palam ⁊ directe tendutur adoleſcen/
tum pedibus/nemo non intelligit. Sũt

enim qui gloꝛiant᷑ non ſolum cum male

fecerint ⁊ exultant in rebus peſſimis / ſed

diabolica puerſitate ſocios quot poſſunt

ad nil aliud i ntenderevideantur/qᷓ; ne ſo
li pereant.aut ne parũ comitati/detrudã/

3

54

chhꝛiſtum obuius eſt. Huius deniqq; iuſ/

—–
—

paſſa eſt romana reſpublica.⁊ nũc pluri/
mos experitur eccleſia.Excecauit enĩ eos
malicia eoꝛũ.vt a fide diſcedant.et vt dati
in repꝛobũ ſenſuʒ/agãt ea que pꝛidẽ apo
ſtolus ad Romanos ſcribens enũerauit/
et(quod vix vllus credere poterit) lõge de
terioꝛa? abominabilioꝛa. Hec ſufficiunt
ſue dãnatiſſime perditiſſimeqʒ perditio/
ni/extranei: pꝛouecii/ ipſi nulli pꝛoximi
tati ſanguinis/nulli innocẽtie ⁊ angelice
puritat etati/nulli parti ſanctiſſime par
cunt.quin om̃ia fedent/om̃ia cõmaculẽt
erxecrandis flagicijs. Lanta eſt nimirũ li

bidinoſevoluptatis effrenatõ.tã fas om̃e

nefasqʒ confundit furoꝛ inflãmatus ⁊ p

fundatus vicioꝛũ.ita vt recte ſenſerit Oꝛi

genes qui nihil referre poſuit.inter demo
niacum ⁊ aliũ paſſionibus ſuis agitatũ.
niſi ꝙ amplius addo.demoniaco enĩ pe/
na ſola eſt hec vexatio que alteri ad culpã
deteſtabilem imputat᷑ ¶ Wiremur ergo
ſi noſtra tempeſtate plus ſolito / ſenſus et
cogitatio hominis/ pꝛona ſunt in maluʒ

Ab adoleſcentia/quando cũ pꝛimaria coꝛ

ruptõne nature ſugunt ꝑuuliquaſi lac/ꝑ

rũ cura/vel nulla vel vltima eſt/de hunlo
rum ſuoꝝ moꝛibus ⁊ eoꝛum diſciplinata

cuſtodia. Quid ergo ſtupendũabſq; du /

ctoꝛe poſiti ĩ via lubꝛica et tenebꝛoſa (ꝗs
angelus domini malus ꝑſequitur) cadũt
ex facili. ¶ Viinam negligere eos ſolum
eſſet. Ponutur ante oculos ſuos talium
operũ dictoꝛumq; nefandoꝝ ctenplani
immo ⁊ picturarũ ignominioſarũ ⁊ ſeri/
pturarũ laſciuarũ ſimulacra.ad que aſpi
cientes/quid non niſi pꝛauiter oꝑentur:
Audi ſatiricũ.velocius ⁊ citius nos coꝛ⸗/

rüpunt exempla domeſtica/magnis cum

ſubeant animos autoꝛibo Pꝛeterea quid

aget filius / niſi quod viderit patrẽ facien
tem: Ad quod retoꝛquet᷑ puerbialit᷑ illud
eglogici carminis. Patrem ſequit᷑ ſua p/

les. Ita euenit vt iam deſit in multis re/
medij locus.quia que fuerãtxicia/moꝛes

fiunt.iuxta Senece verbũ Honne que

ſo ſcandala hec tibi eſſe peſſimavidentur

pꝛo ꝑuulis pꝛecipitãdis in via moꝛum?z
Et ve talibus palam ſcandaliʒantibj nõ

iam vnum ſed multos expuſi ienti
quos nõ ſinũt venire ad chꝛiſtũ ¶ At ve/

ro ſi ſcãdaliſantes in obſcuro⁊ in occulto

ſonglem vt ſic loquar ſaniem peccatoꝛũ.
¶ Addeꝙ multoꝛũ parentũ ⁊ magiſtro/

rectos coꝛde/deterioꝛes ſint/ nõ morx dif⸗

finio.Iſti ſunt(vt diximꝰ) qui ponũt ſcã
dalum nõ immediate ⁊ apte ante puſillo
rum pedes/ſed velut a latere. Nam ducto

ribus eoꝛundẽ ⁊ inſtructoꝛibus inſidiã/

tur eos ſubſannãt ⁊ infamant ⁊ calumni

antur.quaſi nõ deuotõne ⁊ religioſa pie/

tate cõmunicent pꝑuulis in doctrina/ ſed
vel curioſitate.vel hypocriſi vel fictõe ali

qua. ¶ Heceſt vulpina immo diabolica
calliditas.que ex obliquo inſidiãs⁊ moꝛ
gens vt coluber / non ſinit puulos venire
d chꝛiſtũ. In qua peſte minus eſt reme/

dij q; in pꝛima.quanto minus expelli pᷣt
hoſtis occultus q; aptus Tales cõpeſce/

r debuiſſet illa ſapientis pꝛeceptio.No/

li pꝛohibere benefacere. Si potes ⁊ ipſe

beneſac. O qͥs capiet nobis has vulpes
paruulas que demoliũtur vineas ⁊ floꝛẽ
tem oꝛtũ eccleſie calcant.ſubintrãt eniʒ et
repunt ex occultis. nec illas depꝛehẽdes

niſi per veſtigia Et que ſunt hecveſtigia:

Lonculcatio certe floꝛũ quoꝛũlibet pul/
cerrimoꝛũ.⁊ euulſio ſalubꝛiũ plantatio/
num.: ⁊ ꝙ rgriſſimus cultoꝛ accedit quin
culpeiur.
nibus fiunt vulpes.⁊ qua voluptate( di/

Ged quo poꝛtento ex homi

cam potius malignitate)iſta agunt? Re/

ſponget᷑ de nõnullis.eos foꝛſan timere ſe

detigi. Alios toꝛquet liuoꝛ edax.ſiquod
nõ agũt fiat ab alijs Alios fidei religiõis
q; contemptus exagitat.apud quos pie/
tas omnis/non niſi fatua quedã ⁊ anilis
ſtoliditas iudicat᷑. Reliquos nihil hoꝛũ/
ſed ſola tepiditas deuotionis euomi di/

gna / verat ⁊ languidos excruciat. ¶ Ve

mundo ab his ſcandalis.expedit autoꝛi/

bus magis moꝛi:iquoniã tot animaꝝ pe
untiũ a via dei rei ſunt / t clam vel palã
ſcandaliſant ⁊ ꝑdunt.pꝛeſertim dum nõ

ſinunt paruulos venire ad chꝛiſtum.

De laudabili ſtudio eoꝛũ qui reducũt ꝑ/
nulos adviam que ducit ad chꝛiſtum.
UVi cõuerti fecerit peccatoꝛem
ab erroꝛe vie ſue / ſaluabit ani⸗/
tmmã eius a moꝛte. et operit mul
titudinem peccatoꝝ ¶ Ex boc
verbo trahere potuit Gꝛegoꝛius· Nullũ
eſſe deo acceptius ſacrificiũ q;ᷓ ʒelũ aĩarũ.
Cen iĩ tanta ſolicitudinis inqetudine.ſi

totvigilijs ⁊ curis immoꝛtalib/ꝑ media

fpi
hid
foste
ſolus.
4gunt
oyte
leoꝛo
de an

pian

ſimn
aptes
losdi
antin
tune⸗
gligu
nohi
lanq̃
gioot
Ach:

d

inc

(n

ope
ſemt
nus

hoce
L

lebett
gmnoꝛt
vocs
bion
wns⸗?
we
i
in
o
fo⸗
me
nar
pan
lale
loi⸗
ſni
locq
h
lim
tur
vin
bor
cca
fiar

or

Nrdis
hürſc,
puſlo
duco
nſci,

lni.

adi
naſcl
chegi
holi
Ao
venir
trene
Mit
ipeſe⸗
loeo⸗
ie
lpes
tfor
mizet
hides
apl
ano⸗
fgbin
oni
,
e
eſe
d

l
lis
N

.

nori
l⸗
umni
.
ii
.
Men
mm
twul
Etbo
nnn,
lnei
. en

cunq; poteſt facere manus tua int
oꝑare iubet Salomon.Et rurſus mane
ſemina ſemen tuũ ⁊ veſpere ne ceſſet ma-/
nus tua.quia neſcis quod mag oꝛiatur/
hoc aut illud.etſi vtrũq; ſimul meliꝰ erit.
CLContemnũt amatoꝛes repꝛobi/verba q⸗/
libet hominũ/dum male cupitis fruãtur

Id chꝛiſtum trahendis

vite picula querũt hoĩnes ſaluare res an
nas iamiã perituras: ſi colligere ſatagüt

viles terrenaꝝ opũ ſarcinulas/q̃s Apo/

ſtolus arbitratur vt ſtercoꝛa.Et dum hec
agunt/laudantur vt induſtnij vt diligen/
tes vt officioſi ⁊ vtiles reipublice. Nide-
te oꝛo quãta eſtvel inertia vel infidelitas

de animaꝝ immoꝛtaliũ ſalute nõ curare

xpᷣianos/immo qualis eſt ila impudẽti/
ſima ꝑuerſitas/eos inculpare.vijsq; nũe

aptis nunc occultis pꝛepedire/ qui ꝑuu/

los ducere ſatagũt ad chꝛiſtum ne coꝛru/
F ed opoꝛtune⁊ ipoꝛ⸗/
tune/ diebus feſtiuis ⁊ pꝛofeſtis/extrahit
gliquis bouẽ aſinum a fouea ⁊ luto/⁊ nõ

ant in baratrũ.

pꝛohibetur. Qua ratione coarguit᷑ aliqͥs

tanq; impoꝛtunus et ſtolidus /ſi iugi ſtu
dio omniq; temꝑe trabpere conetanimas
ad chꝛiſtum.animas inficas in limo pꝛso
catis
Duod
tanter

fundi.vicijs obꝛutas.catenatas pe
vinctas in mendicitate ⁊ ferro?⸗

amoꝛibus.⁊ ʒelatoꝛ chꝛiſti/ad leuẽ flatuʒ

vocis cuiuſſibet/velut ad mote trepida/
bit arundinis vmbꝛam? ¶ Spũuales do

mus dei.templa ⁊ ſacraria ſpirituſſancti

viuentia / ciuitates ſanctoꝛũ.regna cele,
ſtia in terris/paſſim ſuccendũt᷑/rapacibꝰ
⁊ infernalibus flãmis omniũ vicioꝛũ/et
opitulari noſtra lenteſcet inertia ( Poꝛ/
ro quantis extollerẽtur fame pꝛeconijs.?
medicus gratis ingerens operas ſuas ſa
nand is egrotis.⁊ aduocatus ſine queſtu
patrocinãs.⁊ artiſex om̃is ſue artis vtili/
tatem nil retribuẽtibus imꝑptiens: Qua,
lis igit᷑ erit inter xpᷣianos nõ iuſticia ſʒ in
ſania.ſi medicus ſpõtaneus animaꝝ.ad,
uocatus et artifex ſalutis earuʒ/ inculpat᷑
aruuli nomina/
tim tot/quotidie peſſimis alloquijs vꝛgẽ—
tur ad malũ/⁊ nullusvltro cõtradicit nec
virtutũ ꝑgartes agit pꝛo incitamentis ad
bonu. ¶ Heniq; ꝑuuli dira fame ſpiritꝰ
excruciati/ petunt panẽ/ et nemo erit qui

exſibilat pꝛohibet: ¶ P

frangat eis.quinetiã obſtabit᷑ frangẽtib⸗
Lon ita docuit chꝛiſtus non hec egit.

Ham in ↄgregandis animab/comꝑauit

musꝛabſit

ſe galline.qua nullũ aliud animal erga fe
tus ſuos(vt auguſtinus ait)magis infir
mat pietate.demittũtur ale.plumeq; hir/
te fiunt.rauceſcit vox querula.obliuiſciL!uj.!:
ipſa cibi.⁊ incredibili ſupꝛavires animo
ſitate pullos tuet᷑. Et nos quixpᷣi ſectato
res dici volumus/in hoc oꝑe toꝛpeſcemꝰ2

7

obſeruabimꝰ temꝑa:mẽſibo totis quieſce

res reponene

diſciplinatio.Reliquus ⁊ hicx
gioni pꝛopꝛius/eſt confeſſio

Inueniũtur aũt modi plu/
ꝑuulos in via ducentead
cchꝛiſtum Unus eſt pᷣdicatio publica Ali
us ammonitio ſecreta. Aliꝰ magiſtralis
biane reli
Bentiat
alius qd voluerit/ ego ĩ ſimplicitate maa
iudico cõfeſſionẽ.ſi modo recte facta ſue
rit/eſſe directricẽ efficaciſſimã ad chꝛiſti.
Aperiũtur eni per eam moꝛbi peccato
rum intimi.ſi docte pꝛudenter et moꝛoſe

ꝑſcrutatus om̃ia fuerit confeſſoꝛ obſtetri

candi ſcientiã habens ad educẽdũex ani
ma colubꝛũ toꝛtuoſum ⁊ ad eijciendũ vi /
rus peſtilens a coꝛde.quo manẽte nulliꝰ

vnq; puuli ſp iritus creſcet in chꝛiſto.ſeld

ingiter moꝛbidus ⁊ languidus immo pe
nitus emoꝛtuus⁊ ſepultus iacebit in ſter
quilinio peccatoꝛũ. Ac pꝛoinde nullum
opus vite/nullum motũ ducentẽ ad chꝛi

ſtum ꝓduceret ex ſe.⁊ ſanies pꝛo ſanguie

concreſceret.dũ ſpina peccati confixa ma

neret in vulnere qnetiã miſera conſciẽtia

ſtimulis moꝛtis itroꝛſus exagitata ober/

rans raꝑetur alioꝛſum ꝑ vias difficiles ?⁊

adinuentõnes deſiderioꝛũ moꝛtiferas

Addo ꝙ alibi nulla poteſt fieri monitio

accõmodatioꝛ qᷓ; in confeſſiõe.nulla con

ferri medicina aptioꝛ egritudinibo vicio

rum Etvbi queſo poteſt gaꝗhiberi pᷣſerua

tio cautioꝛ pꝛo futuris: ¶ Atvero fatebi
tur aliquis ita ſe habere. ſic tamẽ fatebit
ꝓꝙnõ niſi ſemel in anno / vel ad multũ q

ter/opus iſtud circa eundẽ ꝑuulũ exerce/

ri cõgruat.Ad quod nouiſſime rñſuʒ eſt.

dum de diligentia mũdanoꝛũ/ ſermo ha⸗
bebatur.q;q; nõ obſiſtimus iſti ſententie
velut quotidie ſuadeamꝰeundẽ confiteri
Vtinã vel ſemel in anno ꝑuuli comple/
rent vnicã debita integritate confeſſionẽ
Sed quoniã multi ſunt/⁊ tempus illud
paſce bꝛeuiſſimũ eſt/vt non vacet curatis
⁊ ſpecialiter penitẽtiarijs/inquirere ſuffi/

cienter ad fundũ de om̃ibus.expeditvtq
libet ꝑuuloꝛũ(immo neceſſe eſt) ſemel re⸗e/
—

cenſeat cum pꝛudenti cõfeſſoꝛe / rotũ vite

ſue decurſum. nõ in tranſitu.neq; ſtrãgu
lato oꝛe.ſed diutine ⁊ ꝑfecte. ¶ Reſultat
exhinc triplex pꝛofectus. In puericia ſiqͥ
dem multi ſeducti płꝰq; diabolica rabie⸗

multa faciũtvel patiũturenoꝛmia nefan

daq;/qualia vel loqͥ neſciũtvel nõ audẽt/
niſi pᷣmoniti ⁊ interrogati.de quiba tunc
edocentur.ita tamẽ ne mala neſcita male
doceant᷑.niſi foꝛſitan cũ deteſtatõnevehe
mentiſſima ſi ita res inciderit ⁊ funditus
expurgant᷑. Secũdo ſciũt pꝛo ſuturo q̃ ⁊
qualiter cõfiteri tenent᷑.inſtruũtur q̊ʒ nil

in confeſſiõe mentiri vel celare deinceps.

Tertio quietant᷑ſuauiꝰin conſciẽtia.duzʒ
ad pᷣterita delicta poſtmodũ in grãdeuio
ri etate verecũdius cofitendi vident ſe nõ
aſtrictos ⁊ ꝙ de ptãte ⁊ diſcretione ↄfeſſo

ris / nulla poſtmodũ ſcrupuloſitas exoꝛi-
tur.nec ad ſuꝑioꝛẽ remittũtur Nemo par

uos hos fructus eſſe iudxabit / qͥ cogno/
uerit quãta eſt vis tyrãnica pudoꝛis in qͥ

buſdã.⁊ plus in feminis.qñ pꝛeſertĩ hoꝛꝛ

rida ipſoq etiaʒ cogitatu abominabilia
facta/miſeram animã cõſtupꝛauerũtvſq;

ad verticẽ ſimul cũ coꝛꝑe. Quiſquis hec

ſcire potuerit fatebit᷑ opinoꝛ fere nõ minꝰ
eſſe ſi tales aꝑiant os ad confeſſionẽ inte

grã/qᷓ ſi naturaliter muto reparet᷑ voxad

loquendũ ¶ Dicet aliquis mihi vel alte/

ri oꝑas ſuas circa ꝑunloꝛũ monitiones ⁊

confeſſiões impendẽti Stulto laboꝛe cõ
ſumeris.Cur ita? Quia nimirum.vel fin
gunt.vel mentiũtur vel mox recidiuãt ad
vomitũ Sead reſpondemꝰpꝛimo ad vl

timũ.quia Fadenis etiã vt pꝛeſbiteris/qᷓ
reditus ad peccatũ. Nec pꝛo

tidianus eſt reditus ad 920
pter hoc deſinũt cõfiteri. Nunqͥd ſentinã

nauis exhauriẽs idcirco deſerit opus.qꝛ
redit tantundem aque quantũ expulerit:

Pugnamus cõtra vicia ait Sene.nõ vt
vincamꝰſed nevincant.Si quotidie ma
nus ſoꝛdidant᷑.non minus abluimꝰillas
quia⁊ ſi redeãt ſoꝛdes nõ ea tenacitate co
hereſcunt Poꝛro mentiri nonnũqᷓ; aut ce

lare ſe paruulos nõ ignoꝛo.in ipſo pꝛeſer

tim aggreſſu confeſſiõis Vtinã nec adul

tis hoc adeſſet viciũ.ſed pedetenti extoꝛqᷓ
cur veritas.cũ bonis monitionibꝰ.cũ in/

terrogatõnibo artificioſis ſedulisq;.Et ſi
non tũc vel ſubito.fiet hoc in poſterũ.dũ
inualuerit timoꝛ dei.⁊ eoꝝ carnes cõfixe/

ritO ſi quoſdã deſpexerit deus itavt eos

at ad ſui ↄſoꝛtiũ

coꝛrigere poſſit nemo pꝛont ſapiens loqͥ
tur/nihilominus plures emẽdant᷑et ſi vł
ſic ſola anima in menſe vel anno ſaluat᷑/
non ꝑdita eſt occupatio.caruas oꝑiet mł
titudinem peccatoꝛũ. uiſquis igit
memoꝛ eſt delictoꝛũ iuuentutis ſueꝛ alio
rum plurimoꝝ ſicuti mihi conſcius ſum
efferueat ad opus hoc qð tegit peccata.et
tegendo remittit.cõuertat impiũ ab erro
re vie ſueꝛ liberat animã eiꝰa moꝛte Uos
pꝛecipue rectoꝛes ⁊ pᷣceptoꝛes ꝑuuloꝝ di
ſciplinã erga eos ſedulã cõſeruate Hoc ei
bona fide ⁊ pia fraternaq; deuotõe/nõ qᷓ/
ſi iubens aut de vobis aliter ſentiẽs com
moneo Ipſos quoq; nõ dico nõ pꝛohibe
te venire ad chꝛiſtũ ſed ducite.¶ Etqm̃
nullũ animal facilius/qᷓ; ꝑuulia ꝑuulis

mutuacõtagione ledit᷑. veſtrũ ſit ſtudiũ/

cireuſpectõne vigili pſpicere qͥs ex nũero
Diſcipuloꝛũ veſtroꝛũ/pꝛaue fedeq; ſit inſe
ctꝰ Vnica pꝛaua pecꝰ inficit oẽ pecꝰ. Et
vniꝰ adoleſcẽiꝭ ſoꝛdidi moꝛes / plures ex
cõſoꝛtio ſanos inqͥ nant.Cũ ꝑuerſo ꝑuer

teris denũciat pꝛopheta.Et de qͥbuſdam

git. Cõmixti ſunt inter gẽtes ⁊ didicerũt

operacoꝛũ⁊c̃. O ſi furta etiã modica opũ

temꝑaliũ dum ſentiretis fieri/ cauta inqͥ/
ſitione ⁊ ſolicitudie pꝛohiberetis/vel coꝛ
ripiẽdo vel eijciendo culpabiles.Attẽdi/
ge ꝙ furtũ aliud nullũ damnoſius.nullũ
qꝙ; execrabiliꝰſacrilegiũ/q; tollere pᷣcioſas
pꝓuuloꝝ aĩas/qᷓ; templũ dñi ſctm̃ (qð ipſi
ſunt) ꝑuerſis ſeductionibo violare fedare
demoliri ſubuertere Quamobꝛẽvicioſos
etſi nõ om̃es eijcere poteſtis ( Sempꝑ enĩ
bonis mali cõmixti ſunt) Illos ſaltẽ no/
tate:’qui nefanda ꝑnicie/palam nocẽt ce⸗

teris. ¶ Sed dicet; Tales nulli ſunt nul

los inuenimꝰ AUtinã nulli.vtinã vel ſolũ
pauci.At vereoꝛ ne aliter cõpertũ habea/

tis. ſi diligentie veſtre oculos ad hãc rem
ſtudueritis apire.Et certe fieri poterit.vt

vn ius publica coꝛrectio/plurimos dein⸗

ceps a peccandi libertate cõpeſcat.⁊ talix

peccandi:/qualr nec aꝑte nomiare pudoꝛ
ſinit Diſcedent foꝛtaſſis ab illius regimi
ne qui hoc erit nõnulli/ dicentes quo/
niã durus

fama eius inde ſecutura:iꝙ alij melioꝛes⁊

numero plures ſubintrabũt. Nihil enim

virtute amabilius.nibil qð magis allici

urus eſt hichomo. Sed ſperanduʒ
eſt tum in diuina ꝓuidẽtia.tum in bona

enich monitos oẽs

wluen
gauen
FPyt⸗
ſobil
nd⸗
impe
ſuo
nite
C

— ——

s

llut,
Mamk
ugig
nerd⸗
naſun

Hoci
eno;

rnuͦen
ſiinte

io

ei
no⸗/
K
tnel
ſoli
Mber

Dea glogerie pꝛo baculo mee defenſio

volumcautos eſſe / ne q̃buſlibet impꝛo/
perarevaleat ꝑuuloꝝ aliqͥs / verbũ ꝓphete

In via hac qua ambulaba / abſcõderunt

ſuꝑbi laqueũ mihi.Et rurſus. Juxta iter

ſcandalũ poſuerũt mihi. Quo pacto ſic:
impediẽdo ſcʒ eoꝛũ aliquẽ/vel adiutoꝛes

ſuos / ne verbũ compleat᷑ dñi quo ait Si

nite ꝑuulos venire ad me.?vcẽ.

onſideratio IIII

nis ⁊ ſimul exhoꝛtabi;uulos ꝑ me indi

gnum venire ad chꝛiſtum.
occupat fuerit homo in ali
quo delicto. Vos qͥ ſpiritales
eſtis/hmõi inſtruite:in ſpũ le/
cõſiderans teipſum ne ⁊ tu tente
ris ¶ Exꝓtiſſimus moꝝ fuit qͥ dicit Ars
artiũ igime aise Ruan it nihil ſi
earte noſtri tꝑis hoĩes ⁊ ſacerdotes at/
tentare pᷣſumũt.⁊ ceci ceccos ducũt. Jõ ſi

nita

ruina multiplex ĩmineat/qͥs ammirabit᷑:

Adeo iã indignũ videtapð mltos /ſi qͥs
ex theologis/aut famatꝰin ir̃is/vel eccłia
ſtica dignitate pᷣditus/ad hoc ſe opꝰ indi
nauerit.pꝛeſertim circa ꝑuulos QOð mihi
(qꝛ in talibeẽ putoꝛ momẽti alicuiꝰ) in
fabulã ⁊ ipꝛoperiũ ceſſerit. Et ſane mihi
vident᷑diſcipuli domini adhuc tunc cele
ſtiũ paꝝ capaces/hac inſipientia laboꝛaſ
ſe /phibẽtes ꝑuulos offerri xpᷣo reputan/
tes videlicʒ indignũ eẽ ſi tantꝰ magiſter ⁊
doctoꝛ eoꝝ xpᷣs /huic hũilitati ſubiaceret
Cõuincit autẽ ipſos ſic ſentiẽtes/ tã exẽ/
plum xpᷣi q;verbũ pꝛemiſſum Apli.In q̊
vult alioꝛũ inſtructoꝛes eẽ ſpũales ⁊ ſpũ
lenitatis pᷣditos ⁊ cõſiderantes ſeipᷣos ne
tẽptentur Tales vero qᷓ; rari ſint cogitare
ſtupoꝛ eſt. Da mihi aliquẽ ⁊ dicam ꝙ ſpi
ritualis eſt/qͥ ſpũalr oĩa dijudicet / qͥ didi
cerit exeis qᷓ paſſus eſt cõpati.qͥ q̃rat non
q̃ ſua ſunt ſed q̃ ieſu xpᷣi.quẽ totũ repleuit
charitas.hũilitas⁊ pietas/vt nullũ in eo
locũ vanitas⁊ cupiditas inueniat.cuius
cõuerſatio in celis ſit.qͥ tanq; vnꝰ ex ange
lis dei/nec bñdictõe nec maledictõne mo

ueaf᷑ exẽplo eoꝝ.neq; ex miniſterio/occu/
patõnis ſue inferioꝛis/ſuꝑna deſerat.nec

ſoꝛdes cõtrahat peſtiferas.Alioqͥn qͥd ſi/
biꝓderitſi vniuerſum mũdũ lucret᷑ ⁊ ani
me ſue detrimentũ patiat᷑ nõ audiẽs iubẽ
tem Miſerere aie tue placẽs deo. Tal de⸗
niq; qͥ nullis ſtimulet᷑ aut alliciat᷑ foꝛmis

.

engis

coꝛpoꝶ.ſed abſtracrus in ſublimi arce mn
ſidis / in ſegenimer ꝑſpicaci q̃litate ver

ſetur. Quãdin eniĩ iſta nbi deerũt/ꝛ repẽ/

tevel ſuſpitõibo inqͥetaberis vel nimis ter
reberis vel gloꝛia turgeſces. aut contractꝰ

eris infamia.carnalis es.nõ ſpũalis.nec/

dum ſatis idone qᷣ alios inſtruas in ſpũ
lenitatis Quo fit.vt ad hoc res redeat.vt

inculpari potiꝰde temeritate qᷓ; de nimia

humiliatõne debuerim / dum officio ſpi /

ritualiũ viroꝛũ memet immiſceo. volens

uulos inſtruere pᷣoccupatos in peccatis

tanq; ſi teſtudꝗ ereſtris/ ſe pennat aui/
bus cõſociet ¶ Ded qͥd agã: Sentiunt

aliter quid ex hominibe etiã beniuolis.

Cõminant vel mihivel paruulis /ne acce
gant ad me.⁊ hoc alia multiplici ratõne.
ſignãter quadrupliei id arbitrãt᷑ recte fa/
cere. Allegant q pe diſparitatẽ moꝝ mi/⸗
hicũ ꝑuulis.Allegant officij dignitatem

occupandã ad maioꝛa. Dehinc cauſant᷑
loci ⁊ temꝑis impoꝛtunitatẽ. Poſtremo

metuũt rei inſuetudinẽ ab emulis calum

niabilẽ ¶ At vero tractemꝰ pauca de ſin/
gulis. Dicũt et veꝝ eſt/magnã eſſe diſpa/
ritatẽ moꝛũ debitoꝝ mihi/ad moꝛes ꝑuu
loꝝ Hihilominus ſi pꝛodeſſevoluero/vt

meos moꝛes ſuis cõtemperẽꝛ ad ſublenã
dum iacentes/altioꝛẽ me depꝛimã neceſ⸗
ſe eſt. Non bene cõueniũt nec eadem ſede
moꝛant/maieſtas ⁊ amoꝛ.Attamẽ ſicubi

deeſt amoꝛ/qͥd ꝓdent inſtructio.dũ nec li
bent audiẽt.nec dictis credent.nec imꝑa
tis obediẽt. Quare maieſtatẽ opoꝛtʒ om

nẽ exuere.⁊ pꝛo ꝑuulis ꝑuulũ ſe facere.ſe/

duſis tamẽ vicijs. ⁊ pꝛoiecta longeom̃is

impudicitie nota. Adde ꝙ naturã eſſe cõ
tumacẽ/teſtatur Sene.magis ducitur qᷓ;
trahit᷑. Habet pꝛeterea hoc pꝛopꝛiũ gene
roſa indoles(quod ⁊ irratõnabiles et be/
ſtie ⁊ aues docẽt)vt blãdicijs q; terroꝛibꝰ
magis capiat᷑ deſlectaturq;. Deniq; ꝑuu/
li verecundiſſimi / quo pacto detegerent
peccata ſua turpia/apud eũ quẽ vel odi/

rentvel timerent.Apud eũ rurſus qui nõ

pꝛius eis pſuaſiſſʒ ſe eis fidũ eſſe. beniuo
lum ſecretũꝛ? amicũ.hoc autẽ ꝑſuaderi ne

quibit:-ſi nõ modeſte arriſerit ridentibus

cõgratulet᷑ ludẽtibo.collaudet ſtudia eoꝝ

bona.ſi nõ vitet acerbitatem ⁊ cõuicia in
increpatõe ſua cũ om̃i leuitate ⁊ manſue/
tudine.ita vt non odiſſe eos ſed fraterna

liter dilexiſſe ſentiat᷑. Pꝛopterea llens

De Parnulis

condeſcenſionẽ affabilẽ et comicã a viro

cum ꝑuulis/ vt efficaciã ſue confeſſionis

⁊ cõmonitõnis euacuet/conſequẽs eſft

erſuaſum ſane habeo.ſic egiſſe oli apo
olũ Alioquin quõ factus fuiſſet omnia

ad om̃es vt chꝛiſtũ lucrifaceret.ſi paruu /

los excipias/ad quos nõ factus ſit ꝑuulꝰ

Qua autoꝛitate pꝛeterea mãdaſſet patri /
bus de filijs humane tractandis/ neq; pll!
uocandis ad iracũdiaʒ ne puſillo animo
fierent/ſi ꝑuuloꝛũ velut indigna hoꝛruſ
66 ed quid argumẽtis ni /
timur cuʒ hocipſum ab apoſtolo expꝛeſ-

ſet conſoꝛtia

ſum ſit Yacti ſumus inqͥt ꝑuuli in medio

veſtrũtanq; ſi nutrix foueat fios ſuos.
donderemus iteꝝ obſecro q̃ ratiõe iu
bet apls inſtruere pᷣoccupatos in delicto
aliquo /in ſpiritu lenitatis. Etvideamꝰſi
hoc nõ pꝛius egerit ⁊ docuerit legiſlatoꝛ

noſter xpᷣs. Cum enĩ pꝛoclamans inui/

taſſet. Venite ad me om̃es qui laboꝛatis
⁊ onerati eſtis.ſubiunxit pꝛo re ad heeq ne
ceſſaria Diſcite a me quia mitis ſum?⁊ hu
milis coꝛde ( Plura in vetuſtis patrum
hiſtoꝛijs ad hãc rem traduci poſſent teſti
monia In quibo nihil ita efficaxad coꝛre
ctiõem emendationẽq; multoꝛũ/ repertũ
eſt/quẽadmodũ eſt lenitas. Nihil eni ho
minũ melius eſt facilitate ⁊ clementia ait
Comicus.Nonne iohãnes ille diuinoꝝ
conſcius ⁊ conſcriptoꝛ ſecretoꝝ latronis
⁊ homicide ꝑditiſſimi manũ oſculatꝰ eſt
vt eũ lucraret᷑. Quis egregiũ doctoꝛẽ Au
Suutind ane; ſiens aliqð beniuolũ adq
1

uit eccleſieꝛambꝛoſius Qua virtute:vti

q; beniuolentia ⁊ mititate.Cepi inqͥt au/

guſtinus de eodẽ. Cepiamare hoĩem.nõ
vt doctoꝛẽ veritatis.ſed vt hominẽ beni/
unolum in me.O pꝛudẽtiſſimũ ⁊ verũ dei
ſequacẽ/ambꝛoſiũ Non dixit Auguſt. tũc

peſtiferis opinionibus inflato. Recedea

me pctõꝛ es.hereticꝰ es.blaſphemus es.

Quanto minus hec ⁊ ſilia de ꝑuulis fide
libus ad eũ cocurrentibꝰ/ ira ferueſcẽs vo
muiſſet. ¶ Hoꝛro ſi recogitem? q;; nihil

erat in oꝑibus chꝛiſti vacuũ/⁊ ſententia/

rũ maieſtate carens/iudicabimꝰipᷣm non

mediocrẽ rẽ intendiſſe/ dũ vocabat ꝑuu/
los ad ſe/cohibẽs diſcipłos chariſſunos
ꝓhibẽtes eos. Dehinc eos accedẽtes am
plexabat.imponẽs eis manus/ ⁊ bñdice/
bat eos.Et O pijſſime Jeſu. qͥs vltra pꝰ
te verecundabit᷑ eſſe humilis ad ꝑuulos:

OQuis tumeſcens ⁊ clatus de ſua vel ma
gnitudine vel ſciẽtia/ ꝑuitatẽ deinceps pꝓ

uuloꝛũ/ignoꝛantiã aut imbecillitat au /
debit aſpernari:quãdo tuiqui es deus be

nedictꝰ in ſecula/in quo ſunt oẽs theſau/

ri ſapientieꝛ ſcie dei abſcõditi/vſq; ad ca/
ſtiſſimos ꝑuuloꝝ amplexus/btã bꝛachia
mãſuetus inclinas atq; circũligas: Pꝛo/⸗

cul ergo/pꝛocul ex hinc om̃is elatio.ſeoꝛ

ſum ſit/indignabunda quelibet ꝑuuloꝛũ
effugatio/vincit᷑ hoc inſigni exemplo xvi
noſtri.humanitas illa humilis in ſocra/

tea phᷣis collaudata.qͥ nõ erubeſcebat pꝰ
curas publicas/laxare animũ ludẽdo cũ

ꝑuulis arundine etiã crurib ſuppoſita.
O ſi vidiſſent eũ cathones cẽſoꝛij noſtre
etatis /quali eũ cachinno deriſiſſent. q
noõ ita laxam ad puulos colludedi licen-
tiã/ vt nõ abhoꝛrendã ꝓclamem? oẽm in
geſtu aut verbo vel tactu petulantiã aut

impudicitiã. Rurſus alia ratio eſt humi/

liatõnis ſue in obſeò̊po dei ſicut dauid ſal
tans añ arcã totꝭ viribo et nudatꝰ.et vilis
in ocuił ſuis celebꝛat᷑. Alia ratio dũ queri
turſola mẽtis recreatio. Pꝛĩa ſemꝑ optia
eſt.⁊vix exceſſum recipit.necvideovbi ali
ter locũ hẽat cõgruentioꝛẽ illð eccłiaſticũ
etiã a Tulł in de offic. appꝛobatũ.Quã/

to maioꝛ es / hũilia te in oib. Hic chꝛiſtꝰ
ſtatuto ꝑnulo coꝛã diſcipul/qbo hãc hũi/
litatꝭ noꝛmã verbo ⁊ exẽplo inculcare vo

lebat. Qui maioꝛ eſt inter vos /erit ſicẽ mi

noꝛ.Et rurſus in loco quẽ tractamꝰ quiſ

quis nõ receꝑit regnũ deivelut ꝑuulꝰ/nõöõ

intrabit in illð ( Ecce coꝛã deo.quia nõ

mentioꝛ/ plures audiuia triennio cõfitẽ/
tes puulos/⁊ quoſdã eoꝝ grãdiuſculos.
q̃ fatebãt᷑ ſe nũq; pctã ſua fuiſſe dicturos

alteri.nõ ſic eis còdeſcẽdẽti⁊ diligent᷑ int

rogãti.inſtãte etiã moꝛiꝭ articlo q;tũlibet

dãnari debuiſſent. Agnoſce ergo qd effi⸗

cacie lateat in ipᷣa cõdeſcẽſione benigna.

Et qͥd oꝑet᷑ int᷑rogatõnũ admonitõnũq;

diſcretio cauta et ſedulitas artificioſa⸗ma
gis vero in his dei virtꝰinuocata ſpata ꝓp
piciaq; Quoſdã pᷣterea nouiviros exper /
tos qͥ iã a multꝭãnis ↄfeſſionũ auditoꝛes
fuerãt/pteſtãtes ſevix aut nũq; reꝑiſſe ali
quẽ ceri ifectũ vicijs qͥ pꝛiꝰ illa cuiq; alti

detexiſſʒ Nec id adhuc feciſſent.niſi mag

circũſpectõis ⁊ lenitat ſpualis arte/cepiſ
ſent eos ⁊ pia q̃dã fraude vtilr circũueniſ

ſent. Qua ſuꝑ re/quedã alia ſcripſiſſe me

fonin
heni
lofthet

jrcle

lon

usm
Qa
inm
ſiqui

meag
gfunc
heun
lope
tennt
lou

on
Cpon

meoin
gmne
gqu
docl

tufne
llo ta

dumin

ſcoc⸗
ſenio
ſnatgs
nuneh
ſauber
Wu
ſene
ſohe

G
re
(
ſo
hon
n
nee⸗
tin
ld
dan
(on
cho
aſ⸗
ne
lini

DH
n,/

Ne

nenl

ſene

„

memini et ad vicioꝛũ cognitõnem pꝛeci/
pue taliũ nuper vnns editus eſt in galli/
co traciatulus.¶ Expediamꝰnos bꝛeuiꝰ

in reliquis tribus calumnijs. Ham qꝙ al/

legatur dignitas officij mei aut etiaʒ gra⸗
dus magiſtralis iã ſatis factum arbitroꝛ.

Oe autẽ ſuꝑadditur/meam occupatiõem

in maioꝛibus eſſe debere · Neſcio pꝛoꝛſus
ſi quicq; maius eſſe poteſt in quo ꝑuitas
mea pꝛoficere valeat q; deo dante virtutẽ

afaucibus canis infernalis ⁊ ab ipſis ge
henne poꝛtis/animas eripe⁊ tales puu/

loꝝ animas/quaſi plantare aut rigare.p
teñm nõ ĩidignã hoꝛti eccleſiaſtici.puulos
loquoꝛ p̃ᷣſertim in ſtudio vt eis det incre/
mentũ chꝛiſtus. Sed aſſerũt me in pᷣdi/G
catõnibus publicis/iſta magnificentius
opaturum. Id quidẽ foꝛte pompoſiꝰ.ſed
mneo iudicio nõ efficacius neq; fructuoſi
us Confudit pꝛidẽ ipſechꝛiſtus ſuperbi

am noſtrã.que nõ vult niſi multos habe

at auditoꝛes os ſuũ aperire ſapietiequã
do cum muliercula ſamaritana? ſola diu
turno ſermone ↄfabulatus eſt Nullo pa/
cto tamẽ abnegaueri ea me irrationabilr
dimiſſurũ eſſe que neceſſitatis ſunt in of/
ficio cancellariatus. dum illi indignꝰ de/
ſeruio pꝛo quantalibet vtilitate ſecutura
in alijs. Sed vbi ceſſat neceſſitas (vt ple
rumq; ceſſat)quis occupatõem meã tam

ſalubꝛẽ inculpabit.quãdo me tunc. foꝛte
vel heden octntecogkgnar Bſüame
ret nemo:
impoꝛtunitate que tertia eſt calũnia/que

dam reſpõdimus in pꝛioꝛi cõſideratõne.
quanq; locus aptioꝛ⁊ ab om̃i ſuſpitione
remotioꝛ eſſe nõ poſſit q; publicus in ec/
cleſia Hoc euitat ꝓuerbialem illã notam

Qui male agit odit lucem. Fit quoq; iuſ/⸗

ſio chꝛiſti vt luceãt oꝑa veſtra bona coꝛã

hominibus et ſit lucerna eius poſita ſuꝑ

candelabꝛũ. Qðò ſi ſcandaliʒant᷑ aliqͥ int
pꝛetantes hoc ad pompã/vel inanẽ iactã

tiam/gloꝛiuncula/hypocriſim vel pape/

lardiã vel aliud hmõi.viderint qͥd dicant
Pꝛofecto ſcandalũ tale eſtacceptũ ⁊ non
datum.phariſeoꝝ nõ puſilloꝛũ.ac pinde

contẽnendũ.quoniã neq; actus neq; lo/

cus pᷣfert ex ſe aliquã ſpiritualis ruine oc
caſionẽ. Poꝛro nil mirandũ ſi radius bo
ni oꝑis.qͥ ſanis gratiſſimis eſt. ſit lipus
liuidis aut inflatis oculis.odioſus mole
ſtusq;.tpp̃i bonus odoꝛ ſumus acclamat

Amplius deloci? tempoꝛis

plina.
ctü eſt. Cali it aduer
rij/ nonitatẽ iſtãvel de curioſitatevel defi
ctionevel de infructuoſitate vel de nimia
leuitate aut aliquo hmoi. Hec non mihi

bꝛiſtum trahendis

apoſtolue. Sed quid ſubiũgitur. Alijs
quidẽ odoꝛ moꝛtis in moꝛte. Alijs aut
odoꝛ vite in vitam. Ceteꝝ quiſquis attẽ
gerit q; multa eſt meſſis dominica ⁊ ope/
rarij pauci (de operarijs loquoꝛ idoneis.

Nam alij innumeri ſunt et fruges conſu/

mere nati ait Oꝛatius)videbit ꝙ nullus

dies nulla hoꝛa nullus locus ab hac ope

ratõ ne ſecludi deberet. ¶ Poſtremo pꝛo
quarta calumnia.nõ inſicioꝛ rem per me

aggreſſam apud pꝛedeceſſoꝛes meos fuiſ
ſe inſolitam/ comicũ me ſolatur pꝛouer/
bium. ſuus cuiq; mos eſt.Si non liceret

cuiq; aliquid pꝛeclare nouitatis arripere

male iret res publica.immo non iam iret

ſegc liberius coꝛrueret Neq; tamen eſt iſtö

negocium pꝛoꝛſus inſolens vel extraoꝛ⸗

dinarium ſi de licentia ⁊ mandato epiſco
pi dioceſani qui eſt dominus meſſis ſue/

quidam deputẽtur ad meſſem hanc.nũc
hoc nunc illo modo colendam. Sed ⁊ ſi
licentiã hanc queſierim/tutat᷑ me illa xpᷣi
ſententia. Rogate dominũ meſſis vt mit
tat operarios in meſſem ſuam Itidẽ vſai/
as pꝛotegit qui petẽti quem mittam ⁊ qͥs
ibit nobis. Dixit Ecce ego ſum mitte me

Mihil eſt eni in actis iſtis meis/quicq; y

irregulare vel illegitimũ.quia ſuperioꝛũ
poteſtas acceſſit ⁊ quia nullos paruulo/

rum audire pᷣſumpſi ſicut nec facere pꝛo/

tur noticia.Deniq; non parua cura ſcho

larumꝛ? ſcholariũ pariſius cõmiſſa eſt/ſal

tem in multis / cancellario eccleſie pariſi⸗

enß. tum iure officij. tũ de mandato apo
ſtolico. Quid vero curã hanc magis dece

re poteſt.qꝙ; religioſa bonoꝛũ moꝛũ diſci/

alumn iabütur inquiũt aduerſa

noua ſunt.O amici cariſſimi.Oia dndũ

p̃cogitauiꝛ mecũ ipſe gꝑegi.Nã qlis vnqᷓ;

fuit actio hoĩs cogniti/q̃ vel rehenſione
vel ſiniſtra aut ſtulta interpᷣtatõe caruerit
Obſecro tñ ꝑ illã quã expectãꝰſalutẽ⁊ ob

teſtoꝛ coꝛã pauẽdo tribunali iuſti iudicꝭ

dei qm̃ nemo nouit q ſunt hominis niſi
ſpiritus hoĩs qui in ipſo eſt.quatinus iu
xta regulam Chꝛiſti. In hac re a fructi/

bus meis me cognoſcant. Et ſi quid in
doctrina vel operatõne/falſum ipudicũ

Ded repetentes amici quod di

ð
2 2

De paruulis trahẽdis ad chꝛiſtũ

nelfariũ ve depꝛehẽderint / nõ refugio / iu
dicer tunc lupus rapax in veſtim̃to ouniuu
Si gutem feuctus operis boni/cernun
extrinſecus.nõ damnet᷑ poſtulo arboꝛ in/
tentionis de malicia intrinſecus Alioqqn
peccatũ incurritur temerarie diiudicatio
nis fraterne. et ſcandalum ponitur puu/
lis.quoꝛũ aduentus p hoc ad chꝛiſtů nõ
nunq; impeditur. Poꝛtabit quiſquis ta

lis erit/onus ſuum impoſterũ.ego libera

ſerustoꝛes mei quantũ fiducie gerat ani /
mus meus in hac cauſa ſibi bene conſciꝰ

q muando ipſos etiã tot ꝑuulos.(quoꝛum

congditio eſt.nil facile celare)teſtes habeo
⁊ inuoco. Sed hechactenus ad alioo
MHunc ad paruulos conuerſus/ eos ſapi /
entie verbis confidens/exhoꝛtaboꝛ.vt ſi
quis paruulus eſt veniat ad me nihil eru
beſcat.nihil trepidet.nihil echoꝛreat. Au
diat quiſquis ille erit bona ſaltem quedua
monita ex oꝛe meo.ſi id ipſum arrogo mi
hiꝛi. Jure meo id poſſum non in me ſed in
domino Inducã ad bonuʒ ſi potero.no-
minatim inter cetera ad recogitandũ om
nes annos ſuos in amaritudine anie ſue
Eti ad ſcopandũ ſpirituʒ ſuum ſcoba lin
gue pꝛopꝛie. Ad hoc tamen vel aliud nul
¶ Poꝛro nihil de a
cendis inquirã/neq; perſuadebo/immo
pꝛohibebo ſocioꝛũ vel alioꝛum ſecreta p/
Nere. Nullus inſuper ſuſpectã habeat fi ⸗/
m meã in obſeruando tam ſigno q;ver
bo

lum cogam inuitũ.

ſigillũ confeſſionis integrum. Scio

W iran pꝛiuilegiatũ eſt. VUellem vt con/
feſſi/tanta ſe et me diſcretõne celarent ne/

qᷓ per quoſdam induceretur ad oppoſi /
tum curloſlcarepꝛana farnaaz. Bed
AUane hoc.quia nullam nõ vltro ſuſtin
danm impono. Malo enim exemplo guil
helmi pariſienſis/cum parua penitentia
voluntarie complenda/ mittere bomies
dd purgatoꝛ ium/q; cum inuita non faci

—1 2

cet aliquis / penitentie auſteritatẽ

enda/pꝛecipitare in infernuʒ. Quiſquis

aderit peccatoꝛũ ſuoꝛum quanq; grauiſ/
ſimoꝛũi conſcius/dicat cũ dauid nil omit
tens Peccaui. Mox ſubiungam. pecca
tum tuũ tranſtulit a te deus.nõ vltimum
in penitentia punctum habuiſſe credide
rinm ſi pꝛofecto oꝛe abominata eſt iniqui/
tas hoceſt ad vomitũ confeſſionis dedu/

.*

„8

ca. ¶ Alius foꝛtaſſis eſtimabit me eum

oſurum vel ſpꝛeturum poſtea cuius ſcele
ra cognouero. Certe nihil minus. ama/
bo eum potius vt filiũ in Chꝛiſto cariſſi
mum.vt eum pꝛeterea quẽ timere deũ. et

bonum purgatũq; factum ſciuero.vt eũ

ſubinde qui mee fidei ſe ita totum cõmi/

ſerit/vt ea pꝛoderet mentisvulnera inde/
coꝛa:que cariſſimis foꝛte parẽtibus neq̃/
; oſtendiſſet. Et ita ſentio in coꝛde meo
ſcit veritas ꝙ dulcius afficioꝛ atq; man/

ſuetius ad illos quos e magnis et graui
bus criminũ periculis eruditos eſſe con/
ſpiciolq; ad alios minus ſauciatos. Nul
las deniqʒ vindicationis aut odij reliqui
gs vnq; in animo reſidere ꝑmiſerim/ pꝛo

confeſſione cuiuſcũqʒ delicti.etiam ſip/
pꝛia moꝛs parẽtum delictum illud eſſet.
Scio tamen ꝙ non poteſt a cofeſſis / om
nis repente pudoꝛ abijci. Sed hoc neqʒ

neceſſe neqʒ vtile eſt. vincet tandem illuʒ
pudoꝛem ratio. et iſta interim cõfuſio ad
Amedier pene dimiſſionẽ pꝛoficiet.

¶ Conqueret᷑ alius ⁊ dicet frigidus ſum
et indeuotus.quid mihi pꝛodeſt cõfeſſio
Et ſane eſto. ita ſit.tanto diligentius ac/
cedere conuenit ad ignitũ eloquiũ dei ve
hementer. Accede ad hũc ignem caleſces

plus ſatis. Video ſepe multos frigidos

in initio:. q etiã colloquiũ tale ſuper acti⸗

brus ſuis vel hoꝛret vel rident/⁊ diſcedũt

esconſlatl et vbertim flentes.
Obtigit mihi crebꝛius talis mutatio.

c
Olim quoqʒ circa ſoꝛoꝛes germanas.dũ

eas ad celibatum pꝑpetuum inducerem:
tale aliqͥd carnale patiebar.turbabat nõ/

nunq́; me ⁊ rationes meas omnes/tuml

tus vulgaris conſuetudinis.inſolitũ mi
hi pꝛoponebat᷑ id quod agere moliebat᷑/
mea deuotio. Fluctuabam ⁊ nutabam.et

pene querebã diſſoluere ſanctitatem pꝛo

poſiti ac retro pedem flectere. Quouſqʒ
tandem deo pꝛopitio/cõuertebam oclos
a terra in celum.a moꝛte hac ad vitam/a

moꝛttalitate ad eternitatem. ⁊ conſidera/

bam in ipſa rationis arce ⁊ fidei lumine.

quoniã vanitas vanitatũ ⁊ omnia vani/
tas. Sic reſpirabam ſolidabar firmabar

qʒ. Quo magis hoꝛtandi ſunt om̃es / vt
hoc modo.nõ populari rumoꝛe vel con/

ſuetudinis erroꝛe/ſed pure veritatis con
ſideratione/id quod iuſtum eſt et religio
ſe factum diiudicent. nec qͥd animꝰin pꝛe
ſenti ſentiat.ſed quid ſentire deat attẽdãt

ſhe

ſor i
conib
ſpue⸗

. en⸗
1
bicane

denon
CIſtetn
ſnela
teptt
lumd
wei
alio
Ni

hibe
iſe
ſun

unl
füm
che
an4
non
iſh
Ne
4
gan⸗
in.
nd
aber
N
AN
10
tig⸗
r
nniti

mihi ſpecialiter inſtituere ad qᷓtuoꝛ obſer

DPars pꝛima de cõtr

actibus

teſtoꝛ in eis os mẽdacijs ⁊ ꝑiurijs detra / lidiligitis infantiã? Vt quid diligitꝭ va/

ction iboq; deditũ. Manꝰ? qͥʒ; violentas et nitatem ⁊ queritis mendaciũ: AUenite fi
rapaces.Tactus deniq; libidinoſos ma denter:nulle viarum inſidie. nullus latet
xime monſtruoſos.damnatosq; legibus anguis in herba Cõmunicabimꝰmutuo
Pꝛimũ obſeruandũ eſtvt ſummoꝑe ſi bona ſpũalia/quia tꝑalia veſtra nulla re
bicaueãt.ne deinceps ſint occaſio ruinex quiro Egovobis doctrinã.vos mihi oꝛa
damnatõis alioꝝ.quoniã iſtud eſt ꝓpꝛiñ tionẽ impendetis.immo oꝛabimꝰ pinui/
demonis officiũ Bene luſſum eſt. Sinõ cemyt ſaluemur. Sicangelos noſtrosvi

caſte.tamẽ caute.hoc eſt ſecrete ⁊ ſolitarie ciſſim letificabimus/in quoꝛũ ſolennita

ſine leſiõe vel ſcãdalo cuiuſcũq; ¶ Scoz tehec ſea cribo. Sic foꝛte.nec iã foꝛte. ſʒ cer
eſt.vt ſeductos olim ab eis/aut ſuos ĩma ta ſpe miſericoꝛdiã inueniemꝰ apud pꝛẽʒ

lum cõplices / ſtudeant quãtũ diſcretepo noſtrũ.dum obediemꝰvoci ſue in acceſſu

tuerint ad emendatiõem reducere.immo noſtro ad eũ.ego ꝓuocando/vos exequẽ?

*

⁊ alios ꝓ eis.quatinꝰ⁊ ipſi qui pꝛi demo do. Nec deerũt pij/gratie ⁊ deuotõis am/
nũ/nũc ꝑ hoc angeloꝛũ fungãtur officiss plexns/ in pñti miſeria cõſolatoꝛij/poſt/

ũ eſtvt ſi peccauerint de cetero p modũ gloꝛie cõſummate pꝑpetua vnitas

.

bibeãt tempoꝛe? loco ipᷣm ↄfeſſionis an paruuli eſſe debemus / inuitat ipſe jeſus
tidotũ:quã nihil eſſevaliturã obteſtoꝛ ite ſpirituali collocutõne ⁊ afſlatu iugiter in
ſpirãs ⁊ dicẽs.ſinite ꝑuulos veiread me.

rum ⁊ iterũ.ſi nõ fuerit integra ⁊ ſufficien
ter explicãs atq; dinumerãs cognita cõſi
tentis peccata.cum circũſtantijs maxime

ſed echoꝛtatoꝛie ſepius.vt teneãt facilem
quandã obſernatiõeʒ pꝛo omni tempoꝛe
yite ſue.tam pꝛo rememoꝛatõne ⁊ quadã
ſatiſfactõne peccatoꝛũ integre ſimul con/
feſſoꝛũ/qᷓ; pꝛo cautela aliqua futuroꝛum.
Vtoꝛ vero ↄmuniter hoc modo.vt dieãt
ſingulis dieb bis pater noſter ⁊ aue Oꝗa
ria ſemel de mane ⁊ ſemel de ſero. cũ toti /
dem ꝓſtrationiba ad terrã.ſi ⁊ vbi cõmo⸗/ gquã quidã appetentes/er auerunt ꝗ fide.
de fieri potuerit. Raro autẽ muto in hboc ꝛinſeruerũt ſe multis doloꝛibus.Tu ve⸗
pꝛo magnitudine varierate criminũ di · roo homo de hec fuge. ¶ Hec eſt apoſto
uerſitatẽ hmõiobſeruationũ.quoniã vir lica ammonitio cõfoꝛmis ſententie chꝛi/
iſtud fieret ⁊ in alijs penitentijs ſecretio/ ſti. NHon poteſtis deo ſeruire et mãmone.
ribus p̃t ſcrupuloſius varietas talis t2/ ¶ Sed ve filijs Adam poſt peccatum.
gi. ſi in hoc innocẽtes cũ nocẽtibꝛ er e / quos opoꝛtet trãſire per viã contractuũ
aquem / no conquerãtur in nocẽtes.qꝛ nõ ciuilium.vbi meũ ⁊ tuum perſtrepunt et
min obligati ſunt qui ne ſimiles eent no altercantur. bi dolos fraudes laqueos
entibo / ipſe pꝛohibuit manutenuit deceptionis / ſpergit ⁊ abſcondit inimic⸗
Hanc vero quadruplicẽ inſtitutõeʒ pꝛis dum iniqua rebus pꝛecia ſuadet imponi

—

Incipit pꝛohemniin/
Vi volunt diuites fieri inci

Anno duͤl.

Ninutilig et nociua. qᷓ mergũt

„ —

Radixenim omniũ maloꝝ eſt cupiditas

ꝑuulis/metro ludẽs cõpꝛehẽdi:vt eas al dum nõ ſatis attendũt homiĩes quod ait.

tioꝛi mete reponãt. Nõ opere aut verbis. Buido carthuſieñ. Rationalis creature/⸗
alios coꝛruperis vnq; Sit ſatis ipſa tib vera perfectio eſt. vnamquãq; rem tanti
ꝑditio pꝛopꝛia Si q̃s ꝑdideris monitis habere quanti habẽda eſt.ſicut pluris eſt
actis ve neſandis. Diſcrete ad rectũ mor aia q; eſca.fides ⁊ equitas q; peccunia.
reuocare ſtude. Non pudoꝛ obſiſtat / tua Duo fit vt ſpuͦales etiã dei homines / vix
quin cõfeſſio plene.Crimina ſcita notet. euadũt pericula.licet nolint diuites fieri

2 eteꝝ ſolitus ſum nectacebo/ↄfeſſos vel nocet illa tibi Tu de cöfeſſis grat? tu
i⸗ ituere ad⸗ ne recidiues Gigno aliquo facili/iugiter
uãda.Nam quo ad crimia pꝛe ceteris de eſto memoꝛ d extremũ vſq;quo ꝑpuu/
an

vt eſt humana fragilitas) ſemꝑ tamẽ ad/ ꝰſubſequet᷑ Ad quã nos om̃es / qui ſpiritu

ꝗq diüt in laqueũ ⁊ tentatõnem
diabolli/⁊ deſideria multa et

hoies in interitũ ⁊ pditöem

e contractibus

licet dicant ex ſentẽtia/ habentes alimẽta
⁊ quibo tegamur /his conteti ſimꝰ Incũ/
bit ſiquidẽ eis/vel ꝑ ſe vel ꝑ ſuos/ ambu/
lare viã que dura eſt ⁊ anfractuoſa/cõtra/
ctuum.plenga laqqueis.⁊ funibo circũplexa
peccatoꝝ ¶ Lales igit᷑ qͥd agent/ qualit
obediẽt aplo iubẽtiZuvero o hõ dei hec
fuge: Nũquid debuerãt pꝛout alibi loqͥt᷑
extra mũdũ exiſſe. nedũ animo ſed coꝛꝑe
qui nec fodere valent.⁊ mendicare erube/
ſcunt.⁊ de altario viuere habẽt ¶ Atuero
pꝛounidit idem apls dum pꝛioꝛiboverbis
cõtinuo ſubiũxit. Sectare autẽ iuſticiã.
Heceſt eni que cõmutatõnem oẽm equo
pꝛecio meſurat numerat ⁊ ponderat Ju/
ſticiã vero docet ipſa ſapiẽtia.p quã ſe te/
ſte / legü cõditoꝛes iuſta decernũt. Hinc il
la ſapientiſſima ſalomonis oꝛatio Dit/

te ſapietiã de celis ſanctis tuis.vt mecuzʒ
ſic ⁊ mecũ laboꝛet. ¶ Sit ⁊ ipſa nobiſcũ

volentibo inqrere q̃ ſit via regia cõtractu
um ciuiliũad euitandas offendiculox tẽ
diculas ¶ Cõmouit hoc attẽtare petitio

quoꝛundã hominũ dei caſum offerẽs p/

plexũ apð eos quos exaudire caritas iuſ/
ſit ⁊ inclinauit ſapiẽtia pollicens.qͥ eluci
dant me inqͥt/vitam eternã habebunt
Erũt autẽ ꝑtitiones due Pꝛima reſoluet
materiã cõtractuũ ad termĩios iuris diui
ni ⁊ naturalis.ſub quintuplici quaterna
rio conſiderationũ. Altera ſub totidẽ p/
poſitionib/particularẽ caſum qͥ petitus
eſt gttinget ⁊ abſoluue.
¶ Explicit pꝛohemiũ. Incipit tractat.

pars pꝛincipalis Incipit pmqᷓ
Ontractuũ boitatẽ aut ma/

liciã / doctrinalr inueſtigare

is Incipit pᷣ

:. —
2

noſcere qͥd noĩs. et
ſez ſit cõtractus.et

tiles eſſe pꝛimũ ⁊ ꝓpꝛiũ in om̃i diſciplina
ſiue ſciẽtia.qm̃ ignoꝛãtes termios/ de fa⸗
cili ꝑalogiſant᷑ ¶ Poteſt ãt cõtractus. ita

bꝛeuiter deſcribi. Cõtractꝰ eſt cõmutatio

ciuilis legitima. Cõmutatio ponit᷑ p ge/

nere Ciuilis additad dr̃nam mutationũ

naturaliũ.qᷓs cõſiderat phia naturał.con

tractus enĩ ſpectat ad ethicã ſiue moꝛalẽ

volentibus / neceſſe eſt in pꝛri

ph̊iam. Subiũgit᷑legitima.i.legi cõfoꝛ/
mis/ad dr̃am cõtraciuũ illicitoꝝ vel ille/
gitimoꝝ Inuẽtg eſt aũt cõmutatio ci⸗
uilis poſt pᷣctm̃.qm̃ ſtatus innocæẽtie/ ha
buiſſet oĩa cõia. ¶ Rurſus cõmutatõnũ
ciuiliũ.multiplices ſunt ſpẽs Vna eſt vẽ

ditio.altera eſt emptio hũtes ſe coꝛrelatie
adinuicẽ.venditio in agẽte ⁊ emptio ĩ re/

cipiẽte. Locatio ⁊ cõductio.ſilem hũtes
coꝛrelatöem Mutuatio actiue ⁊ paſſiue.

ſilr ſe hñtes coꝛrelatiue. Datio liberałlet

receptio gratuita.Põt iteꝝ extẽdi cõmu/
tatio cinilislad matrimonialẽ cõiunctio
nẽ maris ⁊ femine.de q̃ nihil ad xpns
Cõſtat igit᷑ ꝙ cõtractꝰeſt ſpẽs iuſticie.ne
dũ pꝛout eſt generalł virtus.ſed ſpẽalis.⁊
ſpẽaliꝰilliꝰque dicit᷑ iuſticia cõmutatiua
Pꝛopterea ſi debeat plena reſolutio fieri
neceſſe eſt ꝑuenire ad diffinitõeʒ iuſticie.
pꝑ differẽtias int᷑medias. Vñ qꝛ cõmuta/
tio ciuilis/nõ hʒ fieri niſi ꝑ tranſſlatiõem
dñijvelvſus vel vtriuſq;conſequẽs eſt vt
ſciat᷑ qͥd ſit dñiũ.⁊ qͥd dñs⁊ quot ſunt ſpe
cies dñij. Vñ dñiũ ptãs eſt ꝓpinq̃ aſſumẽ
di res alias velvt alias / in ſui facultatẽvel

„

ter inſtitutas.

Ontractꝰ ex q̊ eſt cõmutatio ci
uilis legitia.⁊ legitimũ ðꝛ qð ẽ
coõſoꝛ me legi.neceſſe ẽ ↄgnoſce
. re qd ſit lex/q̃les inſuꝑ⁊ qᷣt ſint
eiſpẽs.fundat᷑ vt pᷣcedẽs ¶egũ nepe alia
eſt pure diuina.alia eſt pue natural.alia
canonica.alia pure poſitiua alia ciuil pn

1
re ⁊ ipa poſitiua.Sũt ⁊ alie mixte ex ali
bopᷣdictis legib¶ Ignoꝛatꝭ itaq; vel nõ
ↄſideratꝭ hmõi diuiſiõibo ⁊ diõib/ nõ pᷣt
hr̃i certa ⁊ ꝑfecta reſolutio.notificãs diffi
nitõeʒ Zct Duid pᷣterea dicat meü. qd tu

um.neq; ꝑ ↄſeq̃ns qͥs ↄᷣctus ſit licitꝰvel il

licitꝰ.licitvel üũlicitꝰinq; de ſe vel ſuo ge⸗
nere.aut ex ſoł accidẽtalibo circũſtãtijs.qᷓ
nõ cadũt ſub arte. Sʒ qm alibi tradita ẽ

ſub compendio iſta reſolutio / illam ad p/

ſens non repetimus.

AE
.

ſufficientia/ſic haberi pñt.⁊ ex
Zcrñ traſfert dñiũ.aut ſolꝰvſus

vſum licitũ ſᷣm iura vel leges / rationabili

ſideratio. III.

Ontractuum dinuiſio / ſpecies?

pedit agnoſcere Aut enim per

di

Ei⸗

ſtmett
Crrclat
ſepte

gemur

giten
ctus⸗
clemo
tan
Domt
tibus
mene
adpe
eunpt
nt
ction

lote
chne
ce
ron
fin
(on
dit
e
fet
gi
ho
oa
ſnaol
lby
üe
ſuge
(da

ſ

clile⸗
loci/
nobe
tnü
nckye
mmatie
Moie
nbits
paſtue
dena
cöm
lunci⸗
ſi
cene
illo
riur
ſo fen
ſice.
wputa⸗
öen
geſt
untpe
ſuni
epel
habili

ze
ſe
int
in
dia
n
lig
n
nöpe
jod
ice
tl
ſ ₰
e4
int
guuß

l.

ſercn
hnieg

te Ita ꝙ ibi

(Sipꝛimo modo hoceſt duplxr. qꝛ vel

fit mediante pꝛecio.⁊ ſic ſunt due ſpecies
coꝛrelatiue.emptio ⁊ venditio.Viel fit ſi/
ne pꝛecio.⁊ ita ſunt due ſpecies coꝛrelati/

ue mutuatio actiua ⁊ paſſiua. VUnde mu
tuũ dicit᷑quia de meo facio tuũ.Põt ad/

dl tertia ſpecies.que pꝛopꝛie nõ eſt cõtra/
ctus ſed eſt liberalis datio ſeu donatio vł

elemoſyna.Addit᷑ quarta ſpecies que di/
cit᷑ campſio ſeu cambiũ. vbi fit tranſlatio
dominij de aliqua re ad aliã rem. remanẽ
tibus ambabꝰin ſua eẽntia.vtvini ad fru
mentũ.velveſtis ad ſotularẽ.vel pecunie

ꝗad pecuniã/ q́;uis hec ſpecies reducat᷑ ad

emptõnemvelvenditõnem. Uel ſi ſolus

tranſfert᷑ vſus / redit ad locationẽ vel ↄdu

ctionẽ.cõmodationẽ vel accõmodatõem
i autẽ cõtractus ſit talis virtute cu/

ius trãſfertvſus rei/retento dominio hoc
coõtingit dupliciter. Quia vel hoc fit ſine
pꝛecio mediãte.⁊ ſic ſunt due ſpecies coꝛ⸗/

relatiue.cõmodatio⁊ accõmodatio. Aut
fit mediante pꝛecio / ⁊ ſic ſunt due ſpecies
coꝛrelatiue.locatio⁊ cõductio.Poteſt ad

di tertia ſpecies que dicit᷑ cenſualis pẽſio

vel emphiteoſis.vel datio ad firmã Adde
ret᷑ quarta ſpecies qᷓ eſt impignoꝛatõ. niſi

ꝙ ibi nõ eſt eſt ꝓpꝛie trãſlatio.ſed tantum

modo depoſitio ꝓ ſecuritate mutuivellcõ

modativel crediti (¶ Deniq; notari pᷣt:ꝙ;

in aliqbꝰrebus non eſt dominiũ ſeꝑatuʒ
ab vſuvt in pecunia numerata cuiꝰdomi

niũ eſtvſus.alioquin fruſtra eſſet. AVt in/

ſuꝑ ecõuerſo in cibo.cuiꝰ vſus eſt ipſa rei

cõſumptio.Et ita pꝛopꝛie nõ ſeꝑatur hic

vſus a dominio. Vnde conſurgit non p/

ua turbatõ apud aliquos nihil habere ſe

dicentes in pꝛopꝛio vel in communi.

Conſideratio IIII

Ontractuũ diffinitões in ſpe/
ciali tales pñt elici ex pᷣmiſſis
Uenditio eſt cõtractꝰꝑ quẽ
fit trãſiatio dominij alicuiꝰrei.
terũ/pꝛecio legitimo mediã/
eſt merx ⁊ pꝛeciũ.⁊ emẽs ⁊ vẽ
dens TFec refert ſi ſint plures ementes vel
vendẽtes vt in cõitate.Et dicit᷑merxali/
quãdo pecunia.aliqñ ius ipᷣam recipien/⸗
aliqñ eſt pꝛopꝛiũ coꝛpus/ſerui alicuiꝰ
Mutuatio eſt cõtractus ꝑ quẽ fit trãſ/
latio dñij ad alteꝝ /nullo pᷣcio mediante.
nõ quidẽ ad ſꝑ velꝓ ſꝑ.qꝛ iã eẽt liberalis

quaternarius.

donatio ¶ Tampſio eſt cötract? p quẽ fit
trãſiatio dñij vni rei ad alterã.ſic vna ẽ
pꝛeciũ alteriꝰ/ nec differt merx a pᷣcio. Et
indeↄſurgit dr̃na ab emptõe ⁊ vẽditõne
Coiter dictis. vbi pᷣciũ ⁊ merx diſtinguũt.

Donü eſt trãſſlatio rei ab vno in alteꝝ

liberalis ⁊ irredibil.non eĩ pactio eſt velĩ
tentio/ꝙ fiat redqitio.qꝛ iã non eẽt donũ
pure gratuitũ ¶ Rurſus ↄmodatio ẽ con

tract ꝑ quẽ fit trãſlatio vſus rei devno ad

alteꝝ/nullo pᷣcio mediãte/ retẽto dñio
Cocatio ẽ ↄtract p quẽ fit trãſlatio vſus
rei de vno len aliqᷓ pᷣcio mediãte/ re

tẽto dñio Cẽſualis peſio videt᷑ mixta ex

vẽditione ⁊ emptione.locatione⁊ ↄducti
one qm̃ fit ibi qdã trãſlatio dñij reixvſus
ſui.ad tꝑs ſolũ.vel cũ certis moditficatio/
nib appoſu¶ Poſſent ex his elici deſcri
ptiones illicitoꝝↄtractuũ.poſſʒ etiã fieri
vbũ de pᷣmiſſis ꝑ metaphoꝛã ⁊ trãſlatio/⸗
nẽ ad ſpuᷣalia.vt dicimꝰregnũ celoꝝ emi.

⁊ ꝙ de recipit ad vſurã/ſed omittimꝰ.
Poſtremo qm ſuſceptio pñtis opuſculi.

pꝛĩcipalr eſt non de qlibet contractu ple/

ne loq.ſed ad inueſtigãdũ qͥs contractus

vere dicat᷑ vſurarius.vt radicitus et apꝑte

poſſit cognoſci/curabimcauſas aliq̃s re
mouere/ꝓpter qs poſſet videri aliquiboꝙ;
contractus aliqͥs eẽt vſurariꝰ vel illegiti/
mꝰſiue non licitꝰ.loquẽtes pᷣcipue de legi
timo vel illegitimo ᷣm legẽ pure diuinã
vel pure naturalẽ.pᷣſuppoſito lapſu gene
ris hũani ſeu pcti.Et pꝛio de vẽditione⁊
emptione fiat ſermo ⁊ hoc in ſcdo q̃terna
noſtraꝝ conſiderationũ

LConſideratio quinta.
Enditionis ⁊ emptionis ↄtra
ctus/non ideo pᷣciſe dicit᷑ illegi
timꝰ.quia ſit vtilioꝛ vni ꝑti q;
eriyt vendenti q́; ementivel
econtra. ¶ Poſſet aliquis opinari ↄtra/
riũ.quia contractꝰſpecies eſt iuſticie com

mutatiue.q̃ reſpicit equalitatẽ rei que vẽ

ditur.ad rem q̃ emit᷑. vt ſeruet᷑eq̃litas iu/

ſti pcij. pꝛopter quã equalitatẽ.faciliꝰob/
ſeruandã.inuenta eſt moneta vel numiſ/
mavel pecunia.ſicut pulcrededuxit phi/
loſophus ⁊ facile eſt aduertere conſiderã
ti diſtãtias locoꝝ.⁊ varietatẽ.nũc abun⸗/
dãtie.nũc indigetie in rebꝰ commutãdis

De contractibus

Nihilominus apparet veritas noſtre cõ
1 vengitõnis licite ſit ꝙ non valeat redimi
bata.per om̃es fere natõnes.dum vendun
tur ⁊ emũtur redditus ꝑpetui vt decẽ de/

ſideratõnis in pꝛactica vulgata ⁊ appꝛo/

narij reddituales perpetui / pꝛo centũyel
ducentis in pecunia numerata.Conſtat
in hoc caſu quotidiano/ꝙ infra.xx.ãnos

xx.annos velit vendere illud qð emit ſuo
yenditoꝛi qualicũq; pꝛecio.non tenetur
ructus medij temꝑis deducere in pꝛecij

recompenſatönen.

H IIE

y ctus nõ ideo pꝛeciſe dicit᷑ illegi
trimus/qꝙ res vendita poteſt ad
certum tẽpus redimi ſeu retra/
hi legeſuꝑ hoc conſtituta ¶ Dicẽtes op/
poſitum/ cõdemnarẽt ſupꝛemũ legiſſato

y

rem deüũ in legibus ſuis iudicialib/ dat

ꝑmoyſen populo iudeoꝝ ſicut eſt textus
apertus Leui.xxv.mox allegatus.vbi pa
tet ꝙ vendens hereditatẽ/poterat redime
re immo ⁊ ſine redemptõne reuertebat᷑ he
reditas in anno iubileo. Cuncta inqt re
gio poſſeſſionis veſtre/ ſub redemptiõis
conditõne vendet᷑. Hec autem lex induci
tur hic/ nõ vobligerp nũc populũ chꝛi⸗
ſtianum /niſi pꝛo quãto nouiter inſtitue
retur ꝑ legiflatoꝛẽ legitimũ /in iſta patria
vel in illa.ſicut⁊ factũ eſt de multis legib
iudicialibus legis antiq̃ᷓ. quẽadmodum
pꝛeterea leges ciuiles nõ artãt in foꝛo ec/
cleſiaſtico.niſi pꝛo quãto ꝑ legiſſatoꝛẽ ec
cleſiaſticũ firmate ſunt. Sufficit autẽ ad
pꝛopoſitũ monſtraſſe ꝑ licitam legẽvete/⸗
rem veritatẽ noſtre cõſideratõis.ꝙ ſcilicʒ

de lege pure diuina⁊ naturali/ↄtra quas

Erngitonis t emptõnis cõtra

Beguiti

agere nuſch fas eſt. n haber de ratione

res vendita.ſic ꝙ nõ interponat᷑ conditõ

redimẽdi lege publica vel puata volũtate

emens poterit reciꝑe totã pecuniã tradi /
tam:remanente ſibi ſua poſſeſſiõe ex inte
gro. immo facta foꝛtaſſis melioꝛatöne
Sunt alij caſus oſtendẽtes veritatẽ bu/
ius conſideratõis.ſed hic vnicus ad pñs
ſufficiat. Vnde textus Leui.xxv.ſic habz
qui vẽdiderit domũ ſuam ĩtra muros v-
bis / habebit licentiã redimẽdi donecvnꝰ
annus impleat᷑.ſi nõ redemerit⁊ anni cir
culus fueriteuolutus/emptoꝛ poſſidebit
eam.⁊ poſteri eius in ꝑpetuũ ⁊ redimi nõ
poterit etiam in iubileo. Notent᷑ hec tria
Pꝛimo ꝙ venditio ꝑpetua/licita ẽ. Se/
cundo ꝙ venditionẽ nõ inficit cõditio re
dimendi.Tertio ꝙ ſi emptoꝛ/ poſt.x.vel

ccus / nõ ideo pciſe dicit᷑ illegiti
mus/quia pactũ poteſtatis re/

certũvel incertũ / vendẽs ⁊ emens intpo/

ſuerũt. ¶ Sequit᷑ ex pꝛecedẽti.quia ſi iu
ſta lege publica/ poteſt hmõi cõtractꝰ fie/

ri nõ repugnat legi diuĩe vel naturali qͥn
ita fieri poſſit lege vel cõuentõne pꝛiuata
uicqd ſit alicubi de phibitõne poſitiua
ctus / nõ ideo pꝛeciſe dicit᷑ ille/

dum pꝛopter libertatẽ redẽ/

ptiõis vendite rei.res ipſa minoꝛi pꝛecio

vendit᷑ vel emitur. ¶ Deducit᷑ pꝛimo per

inſtitutõem legiſlatoꝛis publicã ſi fiat ex

hoc mẽſuratio pꝛecij ſᷣm ampliatõem do
minij ſuper rem emptã. Conſtat enĩ ꝙ in

caſu conſideratiõis / cedit res empta/ipſi

emptoꝛi in minus amplũ dominiũ/q ſi
nõ poſſet redimi.⁊ ecõtravenditoꝛ nõ ita

plene denudat ſe totalr a dominio ſue rei
quam vendit.Si igit᷑ poteſt pꝛeciũ auge
ri/dum ius vel dominiũ eſt pinguius la/

tius ⁊ vyberius / dñio diminuto poteſtꝛ p̃
ciũ diminui. Pꝛo quo facit textus.¶eui.

xxv.qui ſic habet.Quãto minus tẽpꝰ nu
meraueris tanto minus emptoꝛi conſta/

bit. ¶ Confirmat᷑ exconſideratõne cõtra
ctus qui eſt locutio vel conductio vbi fit

tranſiatio ſolius vſus retento dominio.
OQuis enĩ neſciat temꝑari vel augeri pꝛe/
cium / iuxta temꝑis ⁊ vſus cõmoditatem

maioꝛẽ vel minoꝛẽ: ¶ Klicit᷑ expꝛemiſſis
hec veritas:ꝙ nõ eſt de intrinſeca ratõne

venditõnis aut emptõnis/ꝙ fiat ſine lu/

cro alterius ꝑtium/et ſine ſpe vel pacto re

demptõnis ſeu retractõnis pervendentẽ

gut eius cauſam habẽtes.

„

r nunc vi

SE SE

ere quid de iure poſitino ſit vel eſſe pot

de ratione cõtractuum Et hoc in tertio ᷓ

ternario conſiderationũ.

*
4 . — I XK

Engitõnis ⁊ emptõnis cõtra/

dimẽdi rem venditã ad tpus

gitimus iure diuino acnatura

nidei
ann
Cach
one
Poe
Pol
f⸗
(o⸗
V
i⸗
bat

nrone
fadim
dpit
aliate

Contri
ktile
Datur
e⸗
ipreco⸗
moper
ifner
nde
ſg
loſi
ͤſi
ita
erei
ge
lo⸗
b⸗
.
Pwa
cnſte⸗
ecin
odbift
omind⸗
genpie

HW citur ex ho

bitrio legiſlatoꝛis/ ſub iacet
contractuũ modificatiolimi/
tatio vel amplificatio ¶ Dedu
e. Oe ad legiſiatoꝛẽ ſpectat legũ
inſtitutio. Foꝛmalis autẽ ratio cõtractu⸗
um / cõſiſtit in cõfoꝛmitate ad leges ſicut
patet ex diõne cõtractus q̃ eſt cõmutatio
ciuilis legitima id eſt ↄfoꝛmiter ad leges

facta Vnde cõtractus matrimonialis de

quo minꝰvidet/ cum ſit de iure naturali.
ſubijcit᷑tamẽ arbitrio legiſlatoꝛis.ſcʒ pa/

nialẽ contractũ.

*„

giſlatoꝛis/extendit᷑ etiã ad foꝝ conſcietie

⁊ penitẽtie.vt nõ quilibʒ peccatoꝛ poſſit
ſe cuilibet ſacerdoti ſubijcere/ ad conſecu

tionẽ ſacramentalis abſolutõnis

.

in antiq̃ lege pꝛo regimine populi iudai/

ci:nihilominus ſictemꝑauit illa iudicia

tempꝑe legis euãgelice/ꝙ illa cõmiſit illis
qbus ait.Qui vos audit me audit.Etꝑ
apoſtolũ ſuũ Om̃is aĩa ptãtibꝰ ſublimio

ribus ſubdita ſit Et ad hoceſt ſentẽtia cõ

coꝛs omniũ doctoꝛũ.ĩmo totius eccleſie.
Vndeq diceret hoc argumentũ eſſevali/

dũ.Lexantiqua iudicialis ſic vel ſicdice

bat pꝛecipiẽdo vel pꝛohibẽdo/ergo talit᷑

nunc agere xpᷣiani tenent᷑ falleret᷑ qm̃ hec

cõſequentia/nedũ falſa eſt ſed hereticalis

¶ Exquo ſequit᷑ hec veritas q; dum redi
mit᷑ hereditas vendita/nõ eſt neceſſariu;
deducere fructus medios ꝑceptos.niſiq̊
lia lege q; antiqua fuerit inſtitutum

ratio XI

☛ Rbitrio legiſiatoꝛis bumani/
Vnõ eſt poſſibile quoſlibet vtra/

qn ſubſeq po

.— 3 t mitiplex abu
ſus Sũtad

ernariusöſideratio nong

pe vel ecclłie.alioqͥn nõ poſſet fundari ille
gitimatio quoꝛũdã ꝑſonaꝝ ad matrimo
mmo ⁊ arbitriũ tale le/

Conſideratio æ
M KRrbitrio legiſlatoꝛis fas eſt. qñn
expedit ⁊ decet/contract alis ⸗⸗
nüc validare nũc inualidare. p
Ltempoꝝ.locoꝝ.ꝑſonaꝝ⁊ aliaꝝ
ircunſtantiaꝝ/variata gualitare Be⸗
gducit᷑ pꝛimo ꝑ exemplũ legiſlatoꝛis ſupꝛe
mi dei.qui licʒ multa iudicialia ſtatuerit

ccus ita ſiis lagus mocerafi H
4 ſe⸗

hoc autoꝛitateſ iuriũ plures

⁊ exꝑimẽto quotidiano cognoſcimꝰ. Nõö
tamẽ fruſtra conat᷑ legiſlatoꝛ ad modera/
tionẽ cõtractuũ dũ facit qð in ſeeſt/ad pᷣ/⸗
cluſionẽ abuſuũ.condẽdo leges vniuerſa
liter poſitas.que q̃les eſſe debeãt Iſidoꝛꝰ
ponit Nihilominꝰobſeruandũ eſt ũlõ co
micũ. NHe qͥd nimis.Et ill ſapietis.noli
eſſe iuſtus nimis. Videmꝰ eni in plurib
ꝙ multiplicatões inſtitutionũ ⁊ penarũ/
ſic inuoluũt pplłlos/ ꝙfit eis iugũ intole/
rabile ⁊ inuolutio laqueoꝝ Exemplũ da/
tũ eſt alibi in materia ſymonie.⁊ hic pᷣtac
cipi in materijsvſurarũ/quibo dũ q̃rit᷑ ad
itus pᷣcludi/condẽnant᷑ multi cõtractꝰ/qͥ
fem legẽ dei nõ ſunt vſurarij nec illiciti.et
elſſent vtiles tã reipublice q; ꝑſonis Exẽ/
plujen Preren de caſib in foꝛo penitentie
im

ilibus alijs de quibo alidli.

onſideratio XII

IRbitrio legiſlatoꝛis ↄuenit ne
IFIne. ſed poſitas interpᷣtari.nõ tã
tũ doctrinaliteryt iuriſpiti pñt
itatiue iudicialłr. Eſt itaq; le/

ſed autoꝛitati alr le/
giſlatoꝛ tanq; lex viua directoꝛ et brlier
es.dum ⁊ vbi ꝓuenit circa leges difficul⸗
tas ex circũſtantiaꝝ varietate q̃ ſunt inu/

merabiles. nec cadere pñt ſub artevel lege

quia ꝑ accñs ſunt.Hinc eſt illud vulgati
18. Ipſe etiã leges cupiũt vt iure re
nt. ¶ Eliciterhis altera veritas ꝙvbi
ſuꝑ bonitatevel malicia quoꝛundã cõtra
ctuũ/ difficultas talis exoꝛit᷑ qualis nõ pᷣt
doctrinalr determĩari / recurrendũ eſt cd
arbitriũ vel interpᷣtatõeʒ legiſiatoꝛis.pᷣſer
tim ſupꝛemi⁊ eccłiaſtici qͥ cenſet᷑ hr̃e iura
nedũ hũana ſed diuina in ſcrinio pectorꝭ
⁊ vybi papa deficeret/conciliũ generale hʒ
ſupᷣmũ iudiciũ iuxta veritatẽ in generali
cõcilio Conſtañ.determinatã ⁊ in hac le
ge diuia immobilr fundatã. Si peccaue
rit in te frater tuꝰ⁊c.ſeqͥt᷑ dic ecclie ( Sb
iũgamiĩ ſpeciali de vſurario cõtractu ſub
quarto conſiderationũ quaternario.

(Inci

Konſiqeratio. xiſ.
BGurgri cötract/ repugnat le/
y egi diuie ⁊ naturaliſic ꝙ ex ſu-
enere maldeſt. nec pᷣt bene fieri
Exẽplũ de medacio ponũt
oc eſt ſentẽtia cõis doctaꝛil.

aliq;: Et ad

Vnde ⁊ ph̊s naturale iudiciũ ſequẽs po
fuit cõtra naturã eſſe vt numus numum
pariat. In pſalmis quoq; ⁊ ꝓphetis ſatis
innuit᷑. Siquis ad beatitudinẽ velit in/
troire/ꝙ pecuniã ſuã non det ad vſuram
Xps deniq; dixit.date mutuũ nihil inde
ſperitea Etad hoc ſunt cõgruẽtie plu
res date ꝑ doctoꝛes ꝓpter incõueniẽtia qᷓ
reipublice pꝛouenirẽt exvſuris ſi licite di

cerent᷑. Vñ ⁊ hõ naſcit᷑ ad laboꝛẽ.ſicut ha

betur in Job. Eſt ergo cõtra naturã hoĩs
vt ſine laboꝛe velit viuere.qð fit in vſurꝭ.

Nam ⁊ adã in ſtatu innocẽtie poſit erat
in paradiſo vt oꝑaret᷑ et cuſtodiret illum.

Et poſt peccatũ dictum eſt illi In ſudoꝛe
vultus tui veſceris pane tuo Quinetiã re

cipiẽtes ad vſurã dum pecuniã pꝛomptã

inueniũt/faciliꝰↄſumũt⁊ exponũt ⁊ ocio

vacant et tandẽ graui pauꝑie per os alie/
nũ conſumũt᷑ erũtamẽ iſte ⁊ cõſiles

rões deducẽtes ad incõueniẽtia nõ vidẽt

ſatis cõuincere volentem ꝓteruire. QOuia
poneret ex aduerſo multos caſus/ in qbꝰ
magna vtilitas et q̃ſi neceſſaria ſequeret᷑
lam in date q; in recipiẽte.ſicut allegant

aliqui de mẽdacio officioſo Et alij de ſim

plici foꝛnicatõe.Dicerent inſuꝑ verbum
xpᷣi non eſſet pꝛeceptũ.ſed conſiliũ. Silx
ad illa que ſubiũgit⁊ pᷣmittit dũ pꝛedictũ

verbũ dixit. Date mutuũ ¶ Nihilominꝰ
veritas iſta tenẽda eſt tanq; ex fide ⁊ eccle

ſiaſtica determinatõe ſicut ⁊ de mẽdacio.
qð nõ poſſit bene fieri.qꝛ ꝑ doctrinã op/

poſitã qualis fuit apud grecos multos/

ſi admitteret᷑ officioſum mendaciũ / tota
ſcripture ſacre(ſicut dicit Augu.)vacilla/

ret autoꝛitas.immo deꝑiret fidelitas ⁊ fi
delis cõnictus apð hoĩes.Non eĩ opoꝛtʒ
pꝛoptervtilitates que ꝑ accñs pñt accide
re/ ea dicere bona que ꝑ ſe et de ſuo genere
mala ſunt.⁊ que confeſti noĩata(ſicut are
ſtotiles loquit᷑)ſunt inuoluta malicia.ſi/
cut furtũ/qð eſt cõtrectatio rei aliene/ bñ

fieri eſt impoſſibile.qᷓ;uis furtũ poſſit fie

ri nõ furtũ:accedente cõſenſu dñi.Silit᷑

diceret᷑ ꝙ vſurari cõtractꝰ inualidꝰeſt ꝑ le

ſuꝑioꝛẽ diuinã.⁊ ita illegitimꝰeſtvt ſit

furto ſimilisdũ pecunia vltra ſoꝛtẽ rece/

pta cõtrectat᷑inuito dño ſaltem pꝛicipali
ſcʒ deo quecũq; ſitvoluntas recipientꝭ ad

vſurã.que veriſilr eſt inuolutaria ꝑ ſe.ſed
volũtaria ꝑ accñs.ſicut ẽ in pijciẽte mer/

ces/imminẽte naufragio.⁊ ſicut ↄſenſus

ai
5
2⸗
14

De contractibus

in matrimoniũ ꝑ metũ cadentẽ inconſtã
temvirũ.qui cõſentit ne mẽtiatvel moꝛia
tur.Eſt eni cõſenſus iſte inualidꝰ ad ma/
trimonialẽ contractũ.Similr diceret de
vſurario cõtractu.Quãuis nõ ſit euiden
ter oſtenſum quin maneant difficultates

ſatis multe. ranebntdiſtkcdl

Suraorius cõtractus / ſicut in

in noua ꝑmitti / ſub certis mo

libello repudij in annq̃ lege ꝑmiſſo.qͥ nũ
q; fuit licit Sic ꝑmittebant᷑ dare ad vſu
ras ꝓximis ſuis ſed alieniſ.quis ſuꝑ hoc
ſitvaria doctoꝝ locutio.pꝛopteryverbum
Ambꝛoſij Vñ textus deutero.xxiij.ſic ha
bet. Non fenerabis fratri tuo ad vſuram.
nec fruges nec quãlibet aliã rem:ſed alie/

nis.Exẽplũ pᷣterea de meretricibo.q̃ tole

rant᷑/nõ appꝛobãdo qð faciũt.ſed nõ pu
niendo.¶ Quo circa poſſet inqri ſi tole/
rantia talis ſufficiat vt vſurariꝰfaciat lu/
crũ ſupꝛa foꝛtẽ/eſſe ſuũ.ſicꝙ nõ teneatur

ad reſtitutõem/licet peccet/ſicut meretrix

nõ tenet᷑ ad reſtitutiõeʒ pecunie lu crate ꝑ
traditõem fedivſus ſui coꝛꝑis/ inuito do
mino cʒ deo. Rñſio foꝛte danda eſſet.fm
duplex foꝝ.ſcilʒ conſciẽtie intrinſecũ.⁊ ex

trinſecum duplex.vnum ecclie aliud ſecu
laris politie. =è

.

õ ẽä⁴hͤ „ SS⸗

Burricõtractus / hz fieri pꝛĩ
y cipalr in mutuo pecunie.Dici
Aturenim vſura quaſi vſus eris
Mutuü.vero dicit᷑.qꝛ de meo

facio tuũ.Et hoc pᷣcipue cõtingit in pecu

nia/ in qᷓ̃ dominiũ ⁊ vſus /rõnabilr diſtin

gui nõ ppñt / qm̃ vſus pecunie/eſt ei con/
ſumptio. ⁊ ita dominiũ trãſit cũ vſu Pꝛo
pterea maifeſtat᷑ iniqtas vſurarij.qua de

pecunia qᷓ nõ eſt ſua ſed alteriꝰ facta ꝑ mu
tuatiõeʒ /ſuſcipit incremẽtũ pecunie.quã
exigit/vltra ſoꝛtẽ.vel alið emolimentũ ex

pacto. Vtꝝ autẽ ſine pacto cõmitteretur

vſura ſaltem in foꝛo conſcie.diſtinguẽdũ
eſſet ꝓ varietate caſuũ ⁊ intentionũ Con
ſtat enĩ ꝙ recipiẽs mutuũ /tenet᷑ ꝑ legem
amicicie ⁊ beniuolęetie/ ſuo mutuãti quã
dã amicabilẽ beniuolẽtiã quã pᷣt ĩtẽdere

antiq̃ lege toleratꝰ eſt ita poſſit

Aificatõnib. Non qͥdẽ vt eſſet
licitus ſed ne deteriꝰ eueniret.Exẽplũ de

gern
bie
ſtcnt
Aiud
glic⸗
nnen
biſ
eſſet
ſpen
cipe
cpie

Di
gtis
ene
nu

Neu
ntier
en

Coſigerat 0. XVI

Pars pꝛima

et expectare ille qui mutuũ dat. etiã per ex
hibitionẽ exterioꝛis boni vel officij. vt q;

in caſu ſimili / recipiet ab illo mutuuʒ vel

aliud amicicie bonũ. Nec mirũ cũ in ſim
plici ⁊ liberali dono ſic inueniat᷑dum ta/
men pꝛincipalis intentio ſit donare. etiã
vbi ſpes redonatõis vel redditiõis nulla
eſſet. Sic ad ꝓpoſitũ de mutuo vbi nihil
ſperandũ eſt iuxta verbũ xpᷣi ſupple pꝛin
cipaliter vel ex pacto.quoniã pactũ de re
cipiendo/eſt pecunin menſurabile. et ita

mutui contractus inſicitur.

Surarius cõtractus/noĩatur
aliquãdo talis apud doctoꝛes
vel populũ vel legiſlatoꝛẽ.qui
pꝛieet ex ſuo genere/ ñ eſt vſu/
rarius.¶ Occurrit exemplũſimile de ſy/
monia.dẽ qua ſolet fieridiſtinctio ꝙ q̃dã
ſanonia en Phibua quia mala.⁊ quedã
mala quia ꝓhibita q;̃ diſtinctio ſanum et
ſcientificũ reqrit intellectũ.qꝛ iuxta veri/
tatẽ/ nihil eſt malũ.niſi quia ꝓhibitum.
ꝛoßtere papa nõ poteſt facere de non
vmonia ſymoniã.licet nõ ſymoniã poſſʒ
punire vel ꝓhibere / ſub pena vere ſymo⸗/
nie debita. Sic in pꝛopoſito dũ legũlato
res attenderũt cõtractusvarios fieri/ ven
dendo vel emẽdo.locãdovel cõmodando
in detrimentũ reipublice/⁊ in fraudẽ ⁊ fa
uoꝛem vſurarũ pꝛopꝛie dictarũ/ꝓhibue/
rũt hmõi cõtractus illicitos et ꝓgnicioſos
reipublice/ſub penis vſure debitis.pꝛeci

pue dũ ſatis conſtat ex oꝑibus de mala z

fraudulẽta intentõne cõtrahentiũ. vbi ſi
conſtaretvel conſtitiſſet legiſſatoꝛi/de bo
na ⁊ ſimplici ⁊ pura intentõe cõtrahenti/
um/aut nõ tuliſſet tales leges phibitoꝛi/
as / aut a ſuis legiby iſtos tales excepiſſet
tanq; verus epieihes ⁊ directoꝛ legis.

Bequitur vigere

ð poteſtate legiſſatoꝛis in moderãdis cõ

.

tractibus lege poſitiua ſub quinto conſi

mncipit quintus
quaternari ¶ Lonſideratio. xvij.
Uſta lege poteſt inſtitui in aliq̃ pa/
tria/vt nulla fiat venditio redditua
lis ꝑpetua/ quin poſſit redimi.vno
modo vel alio.ad tempꝰvel ad ſem/

per ¶ Apparet hec veritas exdictis in ſe

xta conſideratõe.ꝑ textũ legis antiq̃. que

tunc vtiq; fuit rationꝗbil.⁊ cuiꝰ ſimił po
teſt nouiter inſtitui ¶ Siquis at dixerit
in antiq̃ lege cautũ eſſe vt dũ redeptio fie
ret/deducerent᷑ fructus recepti medio tẽ/
poꝛe ⁊ ita debere ſtatuere lex iuſta/que re/
demptionẽ hereditatis vendite cõcederʒ

Fatendum eſt q; hoc poſſet. attamẽ ſi nõ

fiat.nihilomin poterit eſſe iuſta.ſip qua
litate patrie ⁊ reipublice/cũ circũſtantijs

ceteris/videatur expedire.vtvidelicʒ ſuc/

curratii et vna pte indigentib pecunia
pꝛompta.⁊ ꝓuideat᷑ ex altera parte/ ne di⸗/
ſtrahant᷑ hereditates ⁊ inſtabiles fiant de

perſonis in perſonas. et de heredibus ad
nõ heredes/pſertim in feudis ¶Pꝛopte/⸗
rea reꝑitut vt in plurib nullã eſſe vendi⸗/

tionẽ maxime hereditariã/quin lege ſta /

tutum ſitvel conſuetudine firmatũ /vt ſal

tem infra annũ ⁊ diem/venditoꝛ vel pꝛo/

ximus ſuus/poſſit retrahere ꝓ ſimili ſum
ma.nõ deductis etiã fructibo interim rece
ptis ¶ Qua in re firmatvnũ dictum pꝛiꝰ
⁊ memoꝛiter habendũ/ꝙ nõ eſt de intrin
ſeca ratõne venditiõis vel emptõnis/ im
potentig vel nõ facultas redimendi

Vſta lege poteſt in aliqua patria p/
hiberi/ne fiat in contractu venditio
nis ⁊ emptiõis/pactũ inter ꝑtes/de
ßacultate redimẽdi. ¶ Poſſet alicui
pꝛima facievideri repugnatia iſtius dicti
ad pᷣcedẽs.quia ſi lex iuſta poteſt dari de
facultate redimẽdi.quomodo nõ erit fas

pꝑtibus pactũ facere: Sed reſponſio faci

lis eſt ſi cõſideretur intentio legiſſatoꝛis
ad ꝓhibitionẽ talium pactoꝛũ perſonali
um:ne videlicet data libertate/ abutãtur
in fraudem vſurariã. Intereſt enĩ legiſſa/
toꝛis.ne qͥlibet paſſim abutat᷑ re ſua VUn/
de ⁊ apud paganos/etiam philoſophos.
ſtoicos nominati etiã apud maſſilieñ.qͥ
ſentiebãt(licet erronee) hominẽ ſeipſum
licite poſſe occidere/pꝛopter infoꝛtuitum
vel euadendum vel cauendũ.Aex erat:ne
hoc quiſq; faceret ſine iudicio publice au
toꝛitatis.Sic in ꝓpoſito ⁊ ſimilibomłtis
dici poteſt/ ꝙ aliqua licent lege publica/
quens licent autoꝛitate pꝛopꝛria.

erewe nn

₰ℳ

—
„
S

De contractibus

AUVUſta lege poteſt inſtitui pꝛeciũ rey
tam cenſualiũ q; non cenſualiũfeu/

liceatvenditoꝛi exigere.lmo nec

dare. maxime pꝛiuata voluntate

piens iudicabit. ſicut loqtur Areſtotiles

de medio virtutis Nullus autẽ debet cen

ſeri ſapiẽtioꝛ qᷓ; legiſſatoꝛ. Kꝛoplera pe
ctat ad eũ pꝛecipue/quantũ po

litas ¶ Et vtinã pꝛecia ſic omnib rebus
eſſent impoſita.quẽadmodũvidemus in

pane⁊ vino/qꝙ euitarẽter altercatões ne
dum inutiles ſed ꝑiure ⁊ impie.quas ex/

perimur fieri quotidie inter emẽtes⁊ ven
dentes.quod non fieret ſi vnico verbo et
abſoluto ſtatim diceret᷑ pꝛecium. vt vlna
talis panni/tantũ valet.modiũ bladi.tã/
tum valet/hec cauda vini/eſt huius pᷣcij.
hic caſeus tanti ⁊ ita de ſimilib.tunc da⸗/
ret pꝛeciũ qui vellet.qui nollet/ abiret al/
tercatõe dimiſſa.Difficile eſt fatemur.ſed
tam ſalubꝛiter factibile apð homines bo
ne voluntatis.quibus ex hoc eſſet pax.et

(Connideratio. xX

gloꝛia deo.

ſſta lege poteſt inſtitui aut pmitti tãq;

licitũ⁊ expediens in certis caſiba pꝛo qua

litate perſonarũ/ꝙ fiat venditio ⁊ emptõ

legitima.cum expꝛeſſiõe pacti de redimẽz

do.⁊ pꝛo certo pꝛecio etiam minoꝛi qᷓ; res
emeretur vel venderetur ſine tali pacto

Ponamus exempli gratia et rei quã agi/
mus / duas aut tres generales circunſtan
tias que non fingũtur ſed reperiuntur in
multis partibus. Cõſtitutum eſt a legiſ/
latoꝛe ⁊ conſuetudine ſeruatũ in vna pa-/
tria.ꝙ nemo vendat cenſum annualem ꝑ
petuum/quin poſſit redimi totiens quo
tiens. Statutum eſt pꝛeterea certũ pꝛeci
um.vt pꝛo denario quindec Hoc totum
licet.vt patet ex pꝛedictis. Sũt in illa pa

cria ſicut eſſe debent /eccleſiaſtici plures⸗
nolentes mẽdicare.ſed de redditibus in

—

venaliũ tam mobiliũ q; immobiliũ

daliũ ⁊ nõ fendaliũ.vltra quod pꝛe/

um itaq; pꝛeciũ ſit in cõtractibus tã
qᷓ; medium adequatiuũ.⁊ difficile ſit tale
mediũ ſemp inuenire.pꝛopter affectõönes
varias ⁊ coꝛruptas hominũ.pꝛoꝛſus ex
pediẽs eſt: vt illð mediũ capiat᷑. pꝛout ſa/

tü poſſibile eſt /
iuſtũ pꝛeciũ ſtatuere.quale nõ licet tranſ/⸗
gredi/pꝛiuata volũtate/ que debz coerce/
ri vel ligari pꝛout reipublice depoſcitvti -

cõmuni vel pꝛopꝛioviuere.et hoc vtich li
citum eſt iuxta determinatiõem chꝛiſti et

apoſtoli.⁊ obſeruatõnem totius eccleſie.

Dignus eſt eni oꝑarius mercede ſua.De

niq; detrahentes eccleſiaſtici dotatõni.p
pter hoc damnati ſunt vt heretici.etiã no

uiſſime in concilio Conſtanti.Et hec eſt

cauſa que martyrẽ Thomã fecit ( Adda

mus conſequẽter ſicut res habet.qꝙ nõ in

ueniũt eccleſiaſtici pꝛenomiĩati / poſſibili

tatem per ſe vel ꝑ alios/ aſſignatões quo
rũcunq; reddituũ/niſi facta pactiõe de fa
cultate redimendi.nihilominus plus cu
perent inuenire ſi poſſent etiã cum maio

ri pꝛecio.cum inſuꝑ etiã ſimplici intentõ
ne.vacua ab om̃i queſtu.nedum vſurario
ſed quomodolibʒ illicito vel illegitimo
Wuent quid agendũ ſit apud eccłiaſti

cos hmõi: Si nolint emere/ pꝛopt᷑ſou/
pulum.vel ne videantur dare ſcandalum
in fauoꝛem vſurarioꝛũ.ipſi patientur fa⸗/
mem nec ſubſiſtent.ſed neceſſario diſʒgẽ
tur.⁊ ita nec miſſarũ.nec alioꝛũ obſequio
rũ diuinoꝛũ cultus/remanebit Iſtud au

tem incõueniens /nullus legiſſatoꝛ eccle/

ſiaſticus vel ſecularis/pie diceret toleran
dum /ſaltem de ecdleſiaſticis ab antiquo
conſtitutis et appꝛobatis.quoꝛũ funda/
tio ſeu dotatio/⸗⁊ ſi fuiſſet a pꝛincipio ſuſ
ficiens.delapſa eſt in diminutõem intole
rabilem.nec ſua ſed tempoꝛũ malicia Si
vero concedat/ꝙvtiq; poſſet contractus

emptõnis modo qui dictus eſt/eſſe licitꝰ

immo legitimꝰid eſt lege cõſtitutus.tunc

habemus ꝓpoſitum ¶Reſoluẽtes igitur
materiã ad paucos ⁊ dclaros terminos / et

dimiſſis ex induſtria allegatiõibo vt veri⸗/

tas nude ⁊ aperte ſe maĩſeſtet in pace coꝛ/

dis ⁊ in lumine ratõnis qð eſt lumẽ vul /

tus dei ſignatum ſuꝑ nos. Concludamꝰ

ex pꝛemiſſis.ꝙ fas eſt vnicuiq; vti re ſua

pꝛout ſua eſt.patet exterminis.quia eſtp
dicatio diffinitiõis dediffinito. vel econ
tra. Aut ſic. fas eſt et licet vnicuiq; vti re

ſua pꝛout volueritiin emendo.vendẽdo.

locando.dando.mutuando ⁊c.et capitur

vti.contra abuti Patet iſtud ex terminis
quia detur caſus in quo quis non poteſt
vti re ſna:iam reſpectu caſus illius nõ eſt
ſua. Velſic.fas eſtvnicuiq; tanto iureyti
re ſua/quanto iure res eſt ſua. Vel ſic.fas
eſt vnicuiq; vti re ſua ſicut voluerit.niſi
pateat pꝛohibitio legitima.in quo caſu

Pars pꝛima 35

iam res non dicit eſſe ſua. Hinc dictů eft voce/qᷓ per ſcedulas et ſcripturas. quowi
1 ab alijs ꝙ nihil tam naturale.q; vt quili / fnit conſiliũ/⸗ ꝙ licitus erat eis cõtractus
ſuus.immo foꝛtaſſis eſſe potuit ꝙ ille vel

Uno⸗
ck

nonn
ſſbi
ddeſ
mo
mno
n⸗
koſti
an⸗
ſ
ſe

guio
dan

—

pars pꝛincipalis que ponit e

.
3

tias ⁊ ſingula

de bet vtatur re ſua.Et fundat᷑ in lege natu /
rali de dilectõne pꝛoximi.Et in his due

bus mandatis quecũq; vultis vt faciant

vobis homines.⁊vos facite illis.⁊ quod

oderis ab alio tibi fierialteri ne feceris

Nullus enĩ velle debet ꝙ impediatur ab

vſu rei ſue niſi lex dei ſit ad oppoſituʒ in
hocvel in alio caſu immediatevel media/

gelicsz Dicitun mediate pꝛopter leges po

ſecl

6

in quodã monaſterio exponẽs circunſta

lue in emptione rede

per acta dinoſch

di metaphiſicales ⁊ theolo/
gicos / vſq; ad genus gen era
liſſimũ quod eſt iuſticia.⁊ hoc ſub vigin/
ti conſiderationibo.deſcendendũ videtur
ad particularẽ caſum. Deinde circunſtã/

factum vel vnde ius oꝛitur ſciri

tie notabũtur.quo faciliꝰ ⁊ verius Eoſſi

tus eſt autẽ caſus talis. Cõmunitas ali/

cuius terre/licentiã habet a domino ſuo/
decerta impoſitiõe facienda ſuꝑ his.que
vendũtur ĩfra ſuos fines.vt pꝛo qualibet
libꝛa duos denarios.et ꝙ ſuper huiuſmo
di obuentioniba/poſſit certum annũ cen

ſum vendere addita tamen facultate reli
mendi pꝛeciũ quoq; ſtatutũ eſt quindeci

beerno. Nnodqam monaſteriũ emit ab

ac cõmunitate/ius recipiendi centũ flo

reñ.ãnuatim.pꝛo duobus milibo floꝛeñ.

in numerata pecunia datis.et adiecta fa/

cultate redimendi. Queſtio eſt ſi dictus

—

Nunc igit circunſtantias explicemꝰ3

actus ſit vſurarius vel alias illicitus.
Pe

ima circunſtantia eſt exr parte ementi/
um.quoꝛũ vita rationabiliter pᷣſumere fa

citꝙ nõ in fraudẽ vſurarũ vel illiciti que

ſtus / vellent inire ↄtractũ aliquẽ ſcienter
vſurariũ.etiã pꝛo moꝛte tempali. ¶ Se/

cunda quia parati fuerũt ⁊ ſunt / ſtare iun

dicio peritoꝛũſicut et ab initio.et conſe/⸗

quenter cõſuluerunt plurimos.tamviua

itiuas rationabiliter latas/ per gerentes

ſt materiã de contractib/
reſolutã per diffinitões ⁊ di

tões di gitio reddituum perp
uiſiones ⁊ modos ſignificã

tua. ſed ſempꝑ cDum
exta ꝙ ſi vellet

pꝛocedere vſurario titulo plano vel palli-

Lradi

dem depeant

ſimilis erat eis debitus.ne deſolaret᷑mo/⸗/

naſteriũ.cui ſuccurrere debitũ habẽt. nce

aliter inueniũt. ¶ Lertia circunſtãtia eet
ꝙ vltra pꝛeciuʒ ſolitũ per dominũ patrie
conſtitutũ legitime/ trauiderunt quartä
partem.⁊ quantũ dediſſent pꝛo redditibꝰ
perpetuis. Et ſupponitur ꝙ augmẽtum

pꝛecij fuerit de conſe

vel interpꝛetatiue ¶

uarta venditio.

tam efficax fuit exparre eoꝛii tam in volũ

bi retinuerint facultatem retra

cium datum ¶ Quinta circunſtantia eſt

ſtante circunſtantia patrie. in qua pꝛohi
bitum eſt lege ſupioꝛis domini /ne fiatvẽ

facultate redimendi.

„

tate q; in ohere tran ſlariotus nnl EHG

pauptas emẽtium immo deſolatio ſi nõö
inuenirent venales redditus. quos mal,

ato / reirent pꝛo pecunia data in pcium
venditõnis/longe amplioꝛẽ cenſum an /
nualem.vt ſi poſuiſſent in cambiovſura/

rio mille francos / habuiſſent centũ fran /

cos annuatim vel amplius. vbi non hbo ⸗

bent pꝛo duobus milibꝰ francis niſi cen-/
tum frãcos.Et hinc patet/neq; fraudem

vſurariam cõmittere.neq; ſcandalũ vtab
alijs cõmittatur/dare quod bene notan/

dum eſt. ¶ Deinde poſſent induci ex par

te vendentiũ/certe circunſtantie ſeu cau/

ſe.pꝛo iuſtificatione legis condite que di

cca eſt. ne ſcilʒ diſtrahãtur hereditates de
heredibus ad non heredes.aut ne cõmu/
nitates/perpetuis redditibus onerate/tã
aaätta eſt peetercea limi⸗/⸗

tatio pꝛecij/ſicut potuit rationabiliter in

ti vendenti de qua loquit᷑ caſus/q impo/

ſtitui. Data eſt inſuper licẽtia cõmunita⸗

neret duos denarios pꝛo libꝛa ad euitan

dü foꝛtaſſis grauius inconueniens de di

grauioꝛẽ q; impoſitõnes ſeu vectigalia.q̃

ſunt nerui reipublice ſm ciceronẽ (Am

dominus patrie illius vel cõmunitate /

T 3

ſint immemoꝛes ſalutis ſue.qͥn bona in/
tentone ⁊ bono fine / fecerunt ea que fece

illicita. ſed poſſunt bene ⁊ ſalubꝛiter fieri
q;uis etiam poſſent abuſus cõmitti.ſʒ ſu

per illis non eſt habendũ iudicium teme
rariũ per alios.ſpecialiter per eccleſiaſti/⸗
cos. Illud apoſtoli potiꝰ obſeruandũ eſt

nihil inquirẽtes ꝓpter conſciam. Et illud
xpᷣi. Nolite iudicare.Et illud iuris Quili

berpᷣſumedus eſt bonꝰ. cũ ſimiliba multꝭ

Eliciunt erbdienie circũſtantijs/ po/
ſitiones queſequũtur. Et cõſeqnter regu
le ſequũtur ꝑ modũ concluſionũ rectificã⸗

„*

tes emptionẽ et diſtinguentes a mutuo.·

pꝛo deciſione materie.

1 4 6
7 .
— . .

cipaliter.iunctis alis.

GBecũda pr

b

.*

Rꝛedictus cõtra

tractus no eſt vſurarius

patet ex pꝛecedetibo.x ex vſure deſcriptõe
que m doctoꝛes nõ niſi in mutuo inue/

nit᷑ AUnde ſi fiãt alij cõtractus illicitꝭ mo

dis etiã peioꝛibus q; ſit vſura.nõ tamen

vſurarij dicendi ſunt.

—

Sꝛedictus cõtractus / nõ eſt illegitimꝰ

tiuã irritantẽ hmõi cõtractũ:que nondũ

palã oñſa eſt. O ſiqͥs dixerit cõtractũ eſſe

id ſibi eni inci

d ſibi eni ᷣ dit ꝓpbatio. ſed attendat
vbi reperiat

rões vel ſimilitudines/ad iuſtificatõʒ no

*

EE — —õõ ———

Aummt poſito
Siquis bona intentõ

e velit vendere/⸗

fieri poterit in

me quo ad

Hexta propoſitio.

ſitões ¶ Pꝛima pꝛopotitio eſt
Redictus ↄtractus/ nõ eſt mu
tuũ / nec per modũ mutui. Pa⸗/
tet ex quarta circunſtãtia pꝛin /

mutui vel fauoꝛis vſurarij. Datet exomi
iecircunſtantijs. pꝛeſertim. iij et. Y.

¶Quarta propoſi.
ege diuina vel naturali Et ita ſidebear i
legitim? dici / opoꝛtet lege oſtendere poſi⸗/
Pidiri lege diuinavel naturali:iondat il
1

iat ¶ Deinde ſequt᷑ poſitões
in caſibo alijs pticularibo. vnde ſumi pñt

ſtri caſus Et ſit hec pꝛopoſitio quinta in

vel emere rem aliquã pꝛimo ſimplicit᷑.de

De contractibus

inde dare gratiã ꝙres vendita vel emprta
poſſit retrahi/ad tempꝰvel ad ſemꝑp.hoc

poterit fieri nedũ licite ſed meritoꝛie Pa/

tet ex terminis. ſiquis dixerit/magnũ

tempis lapſum requiri vt hec fiant.pꝛĩo

venditio.deinde facultas redimendi.ani

aduertat quanta ſit celeritas voluntatis
bumane.pᷣſertim in hominibe ſpirituali/
bus et abſtractis ita vt coniũcta realiter/

poſſit intentionalr diuidere ⁊ pꝛecioſum
a vili ſeꝑare.ſicut in odio et amoꝛe peccã
tium/ peccatũ ſeparat a peccãte.peccans

amatur.oditur peccatũ.quanto magis ᷣ

licitum eſſe poteſt:ſicut in ꝓpoſito ⁊ maxi
foꝛũ conſcĩe ⁊ ad deum:

ne pene ꝙ niſi ſoluat in illo termino / ob
ligabit᷑ſoluere pecuniã vltra ſoꝛtem. hoc
in caſu poterit bona intentõne ⁊ caritati/

ue fieri ⁊ pena recipi Patet in cenſibo pilu
ribus talipacto ſoluendis.Eſt autem bo

na intentio ſi mutuans mallet habere pe

cuniaʒ ſuam in termino q; alter incurat
penam in differendo.quia foꝛte tũc indi/

get pecunia ſua ⁊ remanere vult indenis

Depnma propoſ.

¶Sidàs neceſſitate cõpellatur reciꝑe ad

vſuram aliquã pecuniã.ne foꝛte dãnifice

talis pᷣt ſine peccato reciꝑe ad vſuram.
Doctoꝛes ĩ hoc cõueniũt.ſaluãtes ꝙ; mu
tuũ recipiẽs/nõ ↄmunicabit cũ vſurario
in peccato ſuo. Et ita erit hic cõtract vſu
rarius.⁊ vſure peccatũ in vno tantũ con
trahente. Notetur declaratio ꝑ ſimile/ad
diuinã pꝛouidẽtiã.que bñ vtit᷑ malis ali/
enis Si autem ex hac radice ⁊ pꝛioꝛibus
poſſit iuſtificari caſus noſter ex pteemen
tium. quicquid fuerit de vendentibo pote
rit intelligens iudicre.

[Si quis vendat bladũ vel vinum vel

aliquid huiuſmodi ad credentiã pꝛo ma

7 . —

itoꝛi pꝛecio q; eſſet venditurꝰ in pꝛsompta

pecunia/⁊ hoc faciat ex ſincera ⁊ pia intẽ

tione ſuccurrendi pꝛoximo:non vexandi

eum.quin mallet minoꝛẽ pꝛomptam pe/

is quoꝛũ quodlibet ꝑ ſe

Si quis pꝛeſtet pecuniã alicui gmu/⸗
tuum vſqʒ; ad certum terminũ cũ adiectio

tur in quadruplo vel in reb ſiue in vita ,/

i⸗

cuniam. nõ videturxcõtractus illicitꝰ eſſe
vel vſurarius in foꝛo conſciẽtie. Patet ex
lege caritatis⁊ ex iure dominij.Niſi foꝛte
diceret᷑ö/ ꝙ ſuꝑioꝛ lex/ inualidauit omnes
cõtractus tales/pꝛopter ſpeciẽ mali vel ſe

quelã.ſicut non eſt in poteſtate cuiuſlibet

tranfferre pecuniam ſuam in alterũ ꝑ ſoꝛ
tem taxilloꝛũ pꝛopter hmõi inualidatõeʒ

. „

et ita diceret᷑ de multis contractibꝰ Quia

(ſicut dictum eſt) deciſio finalis. vnde ali
quid dicit᷑meũ vel tuũ/dependet ex legi /

bus / nedum diuinis ſed poſitiuis. Pꝛo/

– cõſiliũ habendũ eſt nedum a theo
ogis ſed a canoniſtis qui ſi diſcoꝛdarevi
deant᷑. lex euangelica ſeu theologica tan/
qᷓ; architectoꝛia/iudex eritvł epieiles ſeu
gnomica vel interpᷣtatiua. ¶ Rurſus ad/
dant᷑ pꝛopoſitões duodecim.faciẽtes ad
elucidationẽ tam caſus pꝛopoſiti:q; alio
rum in materia contractuũ. Si ACbi
regulam ex pᷣdictis elicuerimus. ¶ Con/
tractus qui de ſuo genere ⁊ ex circunſtan
tijs debʒ eſſe gratuitus ſicut eſt mutuum

nõ inficitur ſi recipiatur aliquid velut vl

tra ſoꝛtem/altero quatuoꝛ modoꝛũ.vide/
licet ſi fiat.aut pꝛo ſaluatõne ſui intereſſe
aut pꝛo negligentie punitõne/aut gratig
beniuolentie/ aut pꝛo ſola pꝛopꝛievexatõ

nis redemptione.

Pꝛopoſitio IXx

Tenſualis cõtractus / de ſe etde ſuo ge
here / licitus eſt in multis caſibus. Patet
in fundatiõiba eccleſiarũ. Patet in cõceſ/

ſione quã quis facit de reſua. Patet cum
aliqua eccleſia eximit᷑ a iuriſdictõe epiſco
pi. Patet ex vſu quotidiano. Patet deni
q; per confeſſionẽ aduerſarioꝝ.qui leges
ſuas ⁊ iura ad hoc multipliciter introdu
cunt. Sed omittit᷑ allegatio.quia neſciẽ

tibus leges ⁊ canones/vana eſſet. ſcienti

bus ãt ſuꝑflua vel arrogans videret᷑.ma/
xime cum non ſit pꝛeſens intentio aliena

dicta cape contẽtioſa argumẽtatõne. nec
poſitiuis iuribus pꝛicipaliter inniti?:ſed

—„

diuninis.

ECenſualis contractus ſi fiat ad vitam

nõ ex eo redditur deſe et ex ſuo genere vi/

cioſt. ne⸗ ſeꝛeſunponit autin i incentio
ſit recta. licut eſe poteſt / cofoꝛmiter ad le⸗
gem diuinã.⁊ pcium cõueniens.iuxta pa

on/

Decima propoſi.

trie moꝛes ⁊ leges.Attento ꝙ ibi eſt pꝛo ⸗/
babilis incertuudo lucri vel damni.quã
iuriſte multum notant.Concurrunt etiã
conditõnes venditõnis ⁊ emptiõis.quo
niam pecunia eſt pꝛeciũ quodvendẽs re
cipit. Jus autem recipiendi annuatĩ cer.
tum redditum in pecunia vel alia re. pe/
cunia menſurabili/ eſt ibi merx. Secus
foꝛte eſſet ſi cenſualis redditus annualis
futuroꝛum annoꝛũ/ſimul et ſtatim ſolue
retur.vbi fraus eſſe poteſt Concurrit hec
eadem ratio pꝛo iuſtificatione reddituuzʒ
perpetuoꝛum.quia non ſimul eueniunt.
Res autem minus valet dum expectatur
in longum/q; dum pꝛeſens obtinet᷑. Di/

cunt igitur concedetes banc partem/ mi

rum videri ſi poſſunt licite emi redditus
in perpetuum et nequaq; ad tempus vel
ad vitam.cuin ibi poſſit eſſe verus vendi
tionis ⁊ einpuionis contractus iuxta cöo/

ſiderationes pꝛime partis.

Pꝛopoſitio xXI.

Cenſualis contractus/ pꝛopterſpem
lucri maioꝛem vel pꝛobabilioꝛem invno
cõtrahentium q; in altero/ non ideo red/
diturvicioſus. Fertur hoc eſſelegis auto
ritas/allegata etiam ꝑ canoniſtas/ꝙ; res
tantum valet quantum vendi poteſt.⁊
licet in contractu ſe decipere.ſed theolo/
gi quibus ad certam regulam loqui fas
eſt nomen deceptionis pꝛo licito non li/
benter aſſumerent. conueniunt tamen in
hocꝙ non omnis exceſſus lucrivel dam/
ni/reddit lucrantem ⁊ lucrari ſperantem
reum peccati pꝛeſertim moꝛtalis.alioqͥn
non ſalua eſſet omnis caro Attento ꝙ ed
litas iuſticie cõmutatiue de re ad rem ſi/
cut de pecunia ad pecuniam in cambio-
vel de pꝛecio ad pꝛecium /non eſt punctu
alis vel indiuiſibilis.ſed multam babet
latitudinem.infra quam poteſt magisvł
minus dari de pꝛecio / ſine iuſticie leſio /
ne immo ⁊ ſepe ſine reſtitutionis obliga/
tione Quãuis de reſtitutõne varius apð
doctoꝛes ſit ſermo.dicentibus aliquibꝰ/
ꝙ niſi ſit derraudatio vltra medium iun/
ſti pꝛecij.defraudans non tenetur ad re
ſtitutionem. Et in hoc ſatis concoꝛdant
omnes dicentes verum eſſe in foꝛo exteri
oꝛi pꝛopter irritationem legiſſatoꝛis.ſed
de foꝛo conſcientie:nulli dubium quin

defraudans tenetur confiteri. Erum M

De contractibus

autem obligetur reſtituere nõ eſt ita claꝝ

nec concoꝛdatũ apo omnes pᷣſertim theo
logos. Hon enĩ videt᷑ neceſſariũ ꝙ vbi cõ

currunt mutue voluntates vendentis et

ementis vt res ſuas cõmutent in alteru/

trum/ꝙ furtum cõmittatur vel rapina iu
xta illud. Scienti et cõſentienti nõ fit in
iuria neq; dolus. Pꝛecipue dum ſciens ⁊
volens / eſt ſui iuris in ſua re.quod dicit

ꝛ0pter pupillos ⁊ ſimiles. Et dum con
ſenſus non eſt lege irritatus.ſicut in dece

ptione vltra mediũ iuſti pꝛecij. Si pꝛete

rea conſenſus ſit abſolutus.nõ ſolum cõ
ditõnalis.aut ſᷣm quid.ſicut Areſtotiles
loquitur de pꝛoijciente merces in mare. ?·
de conſenſu metu moꝛtis extoꝛto.aut per
erroꝛem fraudulentum inducto. quoniãwS
ignoꝛantia cauſat inuoluntariũ vel in to

to vel in parte.

.

enſualis cõtractus/nõ vi

detur ex eo

hil videtur referre an cenſus ſit iam cõſti

tutus vel de nono licite cõſtituitur. Utſi

noultenteddirus aliquis paperus emit.
non yrefert ſi ſtatim cõſtituatur cenſus an

nuus decem floꝛeñ.plusq; ſi modo ſtatu

tus/ poſt decem annos alteri cõtrahenti

venderetur Exemplũ aliud.ſi cõmunitas

aliqua/autoꝛitate ſui pꝛincipis/mota ra
tionahilibus cauſis/cõſtituit certã impo

ſitionẽ ſuper rebus vendẽdis infra termi
nos ſuos:quid refert ſi ſtatim eodem con
textu conſtituant centũ floꝛeñ. annualis

redditus ſuperhuiuſmodi impoſitõnib⸗
vel ſi faciunt hoc lapſo decennio.¶ Et q̊
niam in hac materia ⁊ ſimilibo ſᷣm dictũ

Augun. Tenecertum ꝛdimitre incrtiſ.
Tonſciẽtias multon / pꝛeſertim ſimplictůüſ

⁊ timoꝛatoꝛum /ſcrupulis varijs inqͥ etat
moleſtat ⁊ in perplexitatẽ quandã trahit

diturſequene pꝛopoſiti.
Dꝛopoſitio XIII.
I Argumentũ ſumptü er cõſilio vel du⸗
bieo vnius doctoꝛis/ꝙ in illo dubio con/

trabere ſit peccatũ moꝛtale/nõ eſt efficax.

ſec temerarium negandum ¶ Opoꝛtet
enim incertitudinem eſſe non tantũmo/
do ſcrupuloſam leuẽt: foꝛmidoloſam.ſed
valde pꝛobabilem.pꝛiusq; agere ea ſtan/
te/peccatũ moꝛtale iudicetur. Sic enim
dictũ ſapientis intelligitur Qui amat pe
riculum peribit in illo oe

2

libet dubium facti /ſufficit

matis contendentiũ de papatu / ſepe fuit
Rurſus in materia fidei cũ doctoꝛes dil/⸗

ſentiũt/ licitum eſt ante determinatiõem

de celebꝛante miſſam et ſimilibus.vbi re
quiritur ſtatus gratie.ꝙ ſufficit ad hoc ꝓ

eccleſie ſepetenere vnam partem vel alte⸗/

ram. Rurſus induci poteſt materia inſo/

lubilium.vt ſi ticius iuret ſe accepturum

bertam in vxoꝛem. ſi pꝛimũverbuʒ quod
dixerit/ fuerit verum. ⁊ nullo modo acci/

4

iet ſi fuerit falſum. Tunc dicat hanc ſo/
m pꝛopoſitiõem.tu non accipies me in

vxoꝛem. Querit᷑quid aget ticius.ſi acci/
piat.piurus eſt.quia berta dixitverii,1
Ded hec⁊ ſimilia dimittimus exercitio
logicoꝛum. dicentes ꝙ pꝛobabilis certi⸗
tudo ſufficit in moꝛalibus: vt non expo/

nat ſe quis periculo.vt dicunt doctoꝛes

babilis coniectura.Quia certitudo alia/

ſine reuelatione non habet᷑. pꝛout in mo
ralibus dicit Areſtotiles ſumendam eſſe
certitudinem / groſſe ⁊ figuraliter.que cer
titudo non remouet in vna parte omnẽę
pꝛobabilitatem / vel opinionem alterius
partis.licet magis declinet ad iſtam / vel
ad aliam.quod ſufficit Immo ſcrupulo/
ſis et foꝛmiduloſis conſcientijs ſepe con
ſilium eſt in oppoſitum agere/ pꝛeſertim
ex imperio et conſilio doctoꝛum. .
ꝛopterea conſilium eſt/ꝙ in materia
moꝛali / non ita leuiter aſſeratur aliquid

Mtaq; nõ quod
um facti/ſufficit ad cauſanduʒ
peccatũ moꝛtale ſi quid agat᷑ illo dubio
ſtante.ergo nec quodlibet dubium iuris.
Alſſumptũ patet in caſu cuiuſdam decce⸗/
talis. Si mulier vxoꝛata incipiat perno
uam infoꝛmatonem dubitare an attine/
At viro in gradu phibito.quo dubio ſtã/
te.querat vir debitũ.quid aget vxoꝛ:Si
neget. eſt in caſu trãſgreſſionis iniuſte ſi
non attineat viro ſuo.ſi ↄcedat/eſt in ec-
cato moꝛtali luxurie. Ponatur alius cꝗ⸗
ſus qui eſtqeberrim ꝙ dubium ſit apuud
doctoꝛes aliquos ex vna parte ꝙ hoc de,/
beat agi. dicentibus alijs in pari numero
[enſua wꝙwoppoſitum fieri debet. ſicut ĩ facto ſciſ⸗
eddi de ſuo genere vicioſus.quia reddit matis co
de nouo. vel pꝛopter hoc ꝙ conſtituitur
in rebus vel perſonis alijs a perſona con
trahente.puta quia dicit emptoꝛ tu con /
ſtitues tales redditus in tali poſſeſſione
vel ſeruo. Stante enĩ ſimili intentiõe.ni

enort
rconi
nl⸗ aut
ſnoſtre
lboꝛint
currimt
doctoꝛ
gam / e
variele
Nropla
aros⸗
larumt
nii vnt
capiu
eſtnd
cöſcnt
pofain
conſaen
ſgiorun
ſcndend
upne
Gtin
(otun
nider
aunt
rre
ſannin
fetyeli
lgleg er
ntſtle
geſore
(cionn
irame
wedih
mant
riem

cſio
☛
lnco
mie
mmnnt
Peinis
ſcdon
tatsp
nütn
tigiſt⸗
cumh⸗
beoſit

Dhnn
un ſed
Luſtmn,
Renim
tunnpe
ndces
ulnn
lodb

umni.

un den
tpere.
marrne⸗
ubioſi
MorO

ininel
Ag
ſtpd
ocde⸗

—–Z

ſefut
czdi⸗
ale,
il⸗
o
lc/
cſo⸗
ein
cch
fO
napo⸗
ocoes
wbire
uhoc
Ctoglu
ntinno
lan aſe
gben
romnè
Aerivs
n / ve
nuptlo/
ſecon
neſenimn
Umgten
diind

eſſe moꝛtale peccatũ.dum aliquis doctoꝛ

dat conſiliũ ſuper aliquo actu ꝙ non fiat

maxime dum plures alij poſſe fleri bñ di/
cunt.aut ꝙ cadit ſub dubio pꝛout in ca/
ſu noſtro notatum eſt Abi patet qualem
laboꝛintum conſcientiarũ timoꝛatarũ in
currimus ſi quelibet opinio vel conſiliũ

doctoꝛum / ſufficit ad incertitudinẽ faciẽ

dam / cum frequenter opiniones nedum
varie ſed aduerſe ſint inter doctoꝛes.nũc
pꝛopter paſſiones animoꝛũ.nũc pꝛopter
varios aſpectus circunſtantiaꝝ.modo il

larum ſolum. modo aliarum.modo om/
niũ.vnde oꝛtum eſt ilðõ comicum.QOuot

capita tot ſententie ¶ Deniq; conſilium
eſt ꝙ nõ oſtendãtur tales ſcripturevarie/⸗

cõſcientijs ſimpliciũ.quoniã inde nihil
pꝛoficiunt/niſi ad maioꝛẽ inquietudinẽ

conſcientie. Sufficiat eis conſiliũ ſuoꝛũ
ſuꝑioꝛum.nec in talibus lęgendis aut di
ſcutiendis occupent ſe.
xta pꝛedicta ſumẽdus eſt intellectus Au/

guſtini dum ait Tenecertum.dimitte in

certum. Superioꝛes vero ſtudeant pꝛo/

uidere pacifice ſecuritati ſubditoꝛum.ne
dum perconſilium iuriſperitoꝛũ ſcriptis
aut verbis · ſed efficacius ꝑ autoꝛitatem

ſummi pontificis.vt vel tollat vel mode
ret᷑ vel interpꝛetetur dubias tot perplexi⸗

tates/ex poſitiuis conſtitutiõibus oꝛtas
aut ſaltem det facultatẽ abſoluendi tranſ

greſſoꝛes/ſuꝑioꝛibus monaſterioꝛũ ⁊ ec/
cleſiarum.vt quando dederit dominꝰ ſpi

ritum cõpunctõis/ inueniãt pꝛomptũ re

mediũ.et non in deſperatõis pꝛecipiciũ

ruant/pꝛo difficultate papam vel ſuã cu/

riam adeundi.

(ꝛopoſitio xIIII

oſtremo iu⸗

vhi eſt eadẽ ratio / debet eſſe eadẽ iuris de
ciſio.nõ concludit in cõſtitutionibus po

.

ſriie u tien ſit vtrobiq; ſimilis cõſti
tutio
randũ/qꝙ in agibilibus aliqua ſunt quo/

rum ratio dependet immediate ⁊ clare/ex
pꝛimis pꝛincipijs moꝛalibus.Alia ſunt

ſic elongata/ꝙ non apparet ratio agibili
tatis plus in vno q; in altero.niſi ſuꝑue/

niat autoꝛitas conſtituẽtis ⁊ determinã/
tis iſtam partẽ plusq; alteram.vbi tũclo
cum habet illud ſatyrici. Sic volo ſic iu
beo.ſit pꝛo ratõne voluntas.Quẽadmo/

Argumentũ ſumptum ex illa regula

ꝛo cuius intellectu eſt rememo

1

dum reſpõdent grammatici interrogati.
Cur iſtud vocabulũ ſic aut ſic ſigniſicat·
quia ſic placuit ĩpoſitoꝛi.Et pꝛofecto ta⸗
lem in oꝑibus dei/ſepe nos opoꝛtet dare
reſponſionẽ. ¶ Nunc ad pꝛopoſitũ /ſtat
p duo tontractus videãtur ſimiles et ad
ſimiles effectus bonos vel malos inducẽ

tes! et tamen vnus erit lege pꝛohibitus ⁊

alter conceſſus vel permiſſus. Exemplũ
in cõtractibus.conſtat ꝙ in venditõnibꝰ
perpetuoꝛũ reddituũ/poſſunt pꝛouenire
plura damna et depaugatões per abuſuzʒ
vendentiſi vel ementiũ/qᷓ; ſepe veniant
mutuũ/ cum exactõne leui ſupꝛa ſoꝛtem·
⁊ tamen pꝛim? conceſſus eſt legibus alter

pꝛohibitus. Et ita de plurimis ſine nu/

mero iuribus poſitiuis ¶ Duãuis poſſʒ
aſſumpta regula concedi in foꝛma.quia
iam non erit eadẽ ratio pꝛo deciſione in/
ris.ſi vnũ ſit lege conſtitutũ alterum njo.
facit enĩ diſparitatẽ autoꝛitts

vult lucrari decem francos.⁊ petrus etiã

Martinus recipit illã ſumma pꝛo ſuſten
tatõne vite ſue.Petrus recipit tanq; pꝛe
ciũ ſue miſſe:ſicut ſymon voluit emere po

teſtatẽ dandi ſpiritũſanctũ vt inde lucra/

ret. Martinus iuſte habet decẽ francos.
Petrus iniuſte. Ubi maniteſtũ eſt.quan
tum oꝑetur intentio ⁊ directio coꝛdis. vt
aliquis euitare poſſit faciliterſymoniam
cum pari ſeu mai60 temꝑali/q; per
damnatã ſymoniã ¶ Exempliũu in contra

ctibus Petrus habʒ centũ libꝛas piperis

vel alterius mercis.vendit conſueto pꝛe/
cio ꝓ centũ frãcis.heceſt pura vẽditio nõ

vſuraria.iohes emptoꝛvolẽs hr̃e ꝓmptã

pecuniã/petita dilatiõe ſolutõis a petro.
vẽdit alt᷑i mercatoꝛi ſtati ſuũ pix emptuʒ
ꝓ minoꝛi pcio ſtati hñdo Tcrrracis
os duos cõö

ſiẽ ſibi licitũ ẽ. Cõſtat ꝙꝑ iſtos duo⸗
tractꝰ Johes venit ad ſilem effectũ/ſiẽ fe/⸗

ciſſet ꝑ imediatũ ↄctũ vſurariũ.qꝛ hʒ.lxx
francos pꝛõptos ꝓ centũ ad credẽtiã.Cõ

cedendũ eſt tñ ꝙ in iſtis cõtractib/qꝝ qͥᷣ/
libet eſt emptio ⁊ venditiovtrobiq; de ſe

licita/ poteſt interuenire fraus in fauoꝛẽ

MArgumentũ fundatũ in illa regula. dũu
aliquid vna via pꝛohibet᷑ ⁊ altera/nõ cõöo⸗/
dudu/niſi dum pꝛobet᷑ ipᷣmfactũ ⁊ nõ ſo
la via ¶ Exemplũ ponatur/tam in mate/
ria ſymoie.qᷓ; vſure. Martinus ſacerdos

55

Decontractibus

vſurarum.peioꝛ q; ſitvſura de ſuo genere
nõ vſura tamen ꝓpꝛie dicta. ¶ VUnde con
cluditur ſicut pꝛius quantũ ſit in contra
ctibus intentio ponderãda.pꝛeſertim in
contractibꝰnon phibitis expꝛeſſeꝑ legeʒ

poſitiuã in ſe vel in ſuis circunſtãtijs.qꝛ

tunc intetio bona nõ ſufficit ad rectifica

tionẽ talis actus cũ ſuis circunſtantijs ꝓ

hibitis.vbi tamen poſſet rectificatõ fieri
in aliquo ſimili cõtractu non pꝛohibito
iure poſitiuo.in eadem vel alia patria vel
circunſtantijs variatis.

(Dꝛopoſitio. XVI

Argumentü ſumptũ extolerãtia pape
vel eccleſie / vel er cõſuetudieꝛ pꝛeſcriptio

ne ⁊ abolitõe locũ habet in cõſtitutiõibꝰ

poſitiuis vt poſitiueſunt.⁊ non in pure

naturaliby dininis ¶ Ad babendũvero

neceſſaria eſt cognitio quid ſit de iure pu

re poſitiuo quid de iure diuino ⁊ natura /
li.Cuius rei ignoꝛantia vel inaduertẽtia

conturbatõem inuolutã ⁊ pnicioſam / in
doctrina iuriũ ſepe facit ¶ Sed quantũ

ſufficit ad pꝛeſens (quia alibi traditũ eſt)
conſtat ꝙ ꝑ eaſdem cauſas.res ipſa diſſol
uitur ꝑ quas oppoſito modo ſe habẽtes
exoꝛta eſt.Conſtat pꝛeterea ꝙ leges poſi/
tiue tunc ſolũ inſtituũtur cum ꝓmulgan/
tur.⁊ vim obligatõnis habent dũ moꝛib⸗
vtentiũ appꝛobãtur. ¶ Dicamus igit᷑ꝙ
vbi papa vel eccleſiavel legiſlatoꝛ/ſciunt
ꝙ conſtitutiones ſue/vel nõ publicãtur.
ſed dantur obliuioni.vel nõ appꝛobant
moꝛibus vtentiũ.ſed paſſim fit in oppo/
ſitum:conſtitutiões ille deſinunt habere
vim obligatõis tanq; abolite ꝑ nõ vſum

vel conſuetudinẽ oppoſitam.que eſt nõ

legum omniũ ſed poſitiuatũ optima in/
rapzes. Alisquintolgonra pape / vel le/
giſlatoꝛis / eſſet ſibimet repugnans ⁊ po/

pulis noxia.ſivellet ꝙ leges ſue baberent
vim obligatõis.et tamen illas neq; pub⸗

licaret neq; exequi mandaret. Fundãtur
in hac radice abolitiões conſtitutionum
quaſi ſine numero poſitaꝝ in decretis.q̃
etiã tradite ſunt in concilijs generalibus
vt de ieiunando quinquageſimã.vel diẽ

ſabbati.vel ꝙ ſacerdos celebꝛans/habeat

duos aſſu entes.immo plus/ꝙ nullus pᷣ
ſumat eliq re cõfeſſoꝛem / niſi cũ certa au/
toꝛitate.cũ tamen paſſim qͥlibet ſacerdos

—

ſecularis/audiat in confeſſiõe alterum ſa

cerdotem.quia ſic eſt(vt dicũt) conſuetu/
do que ſi dicatur coꝛruptela/vix apud ſa/
cerdotes erit ſalutis ſtatus. Quid pꝛete/
rea de tot conſtitutõniboet regulis poſiti
uis/traditis pꝛidẽ ⁊ non obſeruatis.nũc

in religionibus.nũc in eccleſijs cathedra

libus et collegiatis.nũc in vniuerſitatib⸗
et cõmunitatibus.nũc in ipſis etiam iuri
bus penalibus diceret᷑. HNiſi velint aſſer/
toꝛes oppoſiti / abſq; vlla miſeratõne ho/
mines de omni ſtatu pꝛecipitare per laq̃/

os tranſgreſſionũ / in damnatõnis interi
tum/cum ſuis pꝛelatis atq; rectoꝛibus.ſi
cum tanta auſteritate faciãt artam viam

domini/et pꝛegrauent intolerabili iugo
ceruices ſubditoꝛum.verum de hoc ali⸗
bilatiuns. N¶ Pꝛopoſitio

A tolerans

. 822
*

vſuras aliquas/

2= „

ex cinilis

non iqeo ſemper dicenda eſt cotraria legi

diuinevel eccleſie oſſet hic fieri decla

ratio quid ſpectet ad legem ciuilẽ.⁊ quid
ad canonica.et quid ad theologicam. ſu/⸗
per qua re alibi traditum inueni. Quan

tum vero ſpectat ad pꝛeſens ſatis eſt dice

reꝙllegiſlatoꝛ ciuilis/ attenditconſiſten/
tiã reipublice ad conſecutõem pacifici cõ
uictus inter ciues.vt ꝙ nõ fiant furta.ra/
pine. homicidia. ⁊ ceter⸗

humanũ conui

ctũ turbãtia Sʒ qꝛ freq̃nt᷑ effrenata neqͥ/
tia nõ pᷣt ex toto cõpeſci/agit moꝛepꝛudẽ
tis medici tolerat minoꝛa mala/ vt peio/
ra vitent᷑. Datũ eſt iã exẽplũ de meretrici/
bꝰet in antiq̃ lege de libello repudij.et de
vſuris dãdis alieno.ſicuteſt textꝰ Deute.
xxiij·iã allegatꝰ. ⁊. xxviij Fenerabis gẽtibo
multis ⁊ ipſe a nullo fen accipies.Appa
ruit ãt minꝰmalũ/q; vſure leues fierent
ſuccurſu indigentiũ:qᷓ; vt inducerent᷑ per
indigẽtiã furarirapere aut paſſim diſtra/
here ſua bona mobilia vel immobilia / vi
liſſimo pꝛecio/ cum damno longe maio/
ri q; eſſet moderata receptio ſub vſuris.

Nec inde iudei viuerent in ocio per op/

pꝛeſſionem inqedibilem chꝛiſtianoꝛum
quibꝰfenerant᷑ Conſtat autẽ ꝙ hectolerã

tia/conſona eſt dictamininaturalis ratõ

nis. immo ⁊ diuine legis/ pᷣſuppoſito pec
cato. Konſtat p̃teren , papaſicutno eſt
immediatꝰdñs bonoꝝ tꝑaliũ pᷣſertim lai

coꝛum / ſic nõ debet paſſim irritare leges

looy⸗
Gnfien
ntchp
bentiche
jtyde
atale
gelico⸗
voluen

2

rulin
ponin

peimie
ſiture
intele
llici
cutn
eos
de⸗
yw⸗
cob
ſcutt
lus/
cnjoff
☛
bvees
Gſenen
Poſun

libus obuiare.

Aexantiqua/ꝓhibens iudeis vſuras
ꝓximis ſuis.ſed de alienis cõcedens / ĩue

intellectũ. m eſſe
illicitã ꝙ nullo modo poteſt bene fieri.ſi/

DFars ſecunda

vtiles pꝛo diſpenſatõe talium bonoꝛum
conſtitutas.vtiles inquã ciuiliter / licet fi
ant cũ peccato qð impedit quo ad finem
beatitudinis conſeqnẽde.Sufficit ꝙ pa

pa vel ecclia / ſi

nam excõicationis ⁊ aliter.ſicut videt᷑ fe/

ciſſe in quadã conſtitutiõe ⁊ cõcilio gene
rali/nõ eſt noſtrũ os ponere in celũ Sup
ponimus bonis ratõib ⁊ circunſtantijs

motum eſſe!et nolle moderationibusvti

—— E

gniſicentyvel pdicent tales
yel tales ↄtractꝰ illicitos eſſe/de iure eua/
gelico ⁊ in foꝛo conſciẽtie. Si autẽ vltra
voluerit papa pꝛocedere/ per irritatiõem
etiã ciuilem omniũ hmõi cõtractuũ/ꝑ pe

nitur apud doctoꝛes babere mitiplicem
Dicentes enĩ ſic vſuram eſſe
0

cut nec mendaciũ/ ponũt conſequẽter iu

deos peccaſſe dando alienis ad vſurã.et

ꝓdeus ſufficienter edocuit eos ſuꝑ hocꝑ
viros eleuatos ⁊ ꝓpheticos.cõmendãtes

eos qui pecuniã ſuam non dant advſurã

ſicut in pſalmo.⁊ in Eʒzechicł.xxviij. Nõ
plus loquendo de pximo qᷓ; de alijs.quia
etiã om̃is homo cenſendꝰeſt noſter pꝛoxi
mus.Exponunt vlterius ꝙ dũ permittit

iudeis Deuteroñ.xxviij.pꝛo benedictiõe
ꝙ fenerabũtur extraneis / fen? hic accipit᷑
pꝛo ſuꝑabundantia nõ pꝛo vſura Vel di
cunt ꝙ recipiẽdo vltra ſoꝛtem/ nõ recipie

bant niſi rem que aliũde erat ſua. ꝛopter
vvrannidẽ occupantiũ terrã ſuã.ſicut mn
tuati ſunt vaſa ab egyptijs. Pꝛo quo di/

cũt facere verbũ Ambꝛoſij. ꝙ licet eos op
pꝛimere vſuris/quos licet interficeer.
Ded ſuꝑ hoc quia iã aliqua notata ſunt
ꝑte pꝛima.⁊ nimia ſubtilitas nõ eſt ſemꝑ

expediens in moꝛalib diſcutiẽdis / ꝓpter
abuti volentes. Hec tetigiſſe ſuffecerit.et
dicere pꝛo regula. O om̃is cõtractus qͥ ex

ſuo generevel ex circunſtantijs debet eſſe
gratuitus / ſi interuen iat pactũ de recipiẽ
dovltra ſoꝛtem/efficit᷑ vſurarius.ſicut eſt

in mutuo ⁊ cõmodatõne.Et pꝛopꝛie ſo/
lus talis vſura .

2*

foꝛo exterioꝛi. ſecus eſt i
ductõne.que fieri

poſſe vendi/ niſi cum facultate redimen/
di/non facit ꝙ; cõtractus aliunde licitꝰſiit
vſurarius.aut ſolum pigneraticiꝰ. qut qʒ
in redemptõne/debeat fieri fructuũ perce
ptoꝝ deductio ¶Ponamus itaq; reddi⸗
tum vel fundũ perpetuũ/ quẽ pꝛius lice/
bat emere pꝛo mille francis.Accedat lex
dans in cõtractu ſimili facultatẽ redimẽ/
di.qua nõ obſtante/ datur ſimile pꝛeciũ.
immo foꝛte maius.qualis queſo poſſeti
hoc caſu eſſe ratio cõtractus vſurarij.aut
ꝓ in regemptiõe/ꝑcepti fructus debeant
deduci plusq; ſi in pꝛioꝛi caſu fieret ven/
ditio reddituũ perpetuoꝛum poſt perce⸗/
ptionẽ fructuũ decem aut viginti anno/
rum. on eſt eſtimandũ ꝙ legiſlatoꝛ
aliquis.ſit pꝛinceps.ſit cõmunitas.ſitpᷣ/
latus / vellet tali modo om̃es contractus
reddere vſurarios.⁊ claudere viam homi
nibꝰpᷣſertim eccleſiaſticis.ꝙ non poſſent
vti rebus ſuis.nec habere ſufficientẽ pꝛo
dei ſeruitio celebꝛando ſuſtentatõeʒ Alio
quin lexeſſet nedum ſtulta.ſed impia ne/
qᷓ; et ſacrilega.⁊ ex conſequẽti ꝑ papam et
ecollam cum om̃i ſeueritate tollẽda Sed
nõ eſt ita pꝛeſumendũ de legiſlatoꝛibus⁊
intentõne ſua.quin vellent etiã quãdoq;
minus pꝛeciũ dari vel ſtatui/pꝛopter illã
facultatem redimendi. ¶ Quo circa pñt
tam ex pꝛecedẽtibus q; ex modo dicqè/no
tari vel elici/moꝛales quedam regule.
Pꝛima regula.¶ Dmnis cõtractus quo

licite vendũtur vel emũtur redditus per/
petui/poteſt ſimiliter eſſe licitus ſi eodeʒ
contractu ſimiliter ſe habente / detur ſa⸗
cultas mutua redimendi.pꝛeſertim in ſfo

ro conſciennie.

Secunda regula.¶ Om̃is cõtractus
ex ſuo genere debet elle gratuitus / pote
ex circunſtantijs quãdoq; effici licite nec
Ddebitus nec gratuitus.mutando ſpeciem
in genere moꝛis.vt de commodatõne po
teſt fieri locatio. Super his autẽ vnctio

lex⁊ ratio iudicahunt.

Tertia regula ¶ Om̃is ↄtractus / qui ex
ſuo genere vel circuſtantijs nõ recipit ꝙ
ſit venditio vel emptio ad perpetnũ.non
vigetur ſecure fieri / interueniente pacto
de facultate redimendi. ⁊ boc maxime in

in locatõne ⁊ con/
riſolent ad tempus.
Quarta regula Mis cõtract ſuſpectus

babet/ſi appareat itẽtio pbabilr mala in

—

—☚

nu reuel

De contractibus

contrahentibo. vt quia negociatõem ſolã

mercenariã/aut queſtũ lucri turpis intẽ/

dunt Juxta quod ponit᷑xx.⁊ vltima po

ſitio pꝛincipalis.

Sꝛopoſitio xx.

¶ Excarnis/contraria legi (in oꝛdine
piritus ac ꝑinde tyrãnica/ infectum ha⸗
bens ⁊ tenebꝛoſum coꝛdis oculũ ꝑ cupi/
ditatẽ ⁊ auariciã/faciliter inducit᷑ in ten/
tationẽ ⁊ laqueos diaboli.quos ſibimet

mulctiplicat ⁊ inqrit/ꝑdeuia cõtractuum.

¶ Aegimus hoc pꝛochdoloꝛ in exꝑiẽtie
libꝛo.⁊ in ſcriptis doctoꝛũ/qui ꝑplexos
cupiditatis nodos /vix ſciũt euoluere.qͥ/
bus ſe malignis adinuentionibo circum
uoluit.iunctis maxime tot excõicationis
ſententijs Accipit inſuper de recte dictis

⁊ factis bonoꝝ/ſcandalũ ſibi ⁊ offenſio/

nẽ.q;uis ſcandalũ tale ſit a recte docenti⸗/

bus ⁊ ambulantib/cõtẽnendũ.quia nõ
datum eſt. ſed neqͥter acceptũ.quale dice /

batxps ſcandalũ eſſe phariſeoꝝ Non enĩ
minꝰ agerẽt que agũt /ſi ceteri quieſcerẽt.
Abijcienda eſt ergo auaricia. vt mun/
dus ſimplex/⁊ lucidus haberi poſſit intẽ

tionis oculus in coꝛdis directõne/ ſᷣm re
gulas iuſticie.quas ſepe magis doceatvn
ctio qᷓ; ratio Oꝛandus eſt idcirco deus et

umpf al. dicendũ Inclina coꝛ meũ deus
in teſtimonia tua ⁊ nõ in auariciã.Cuiꝰ

verbi latentẽ energiaʒ exꝑtus eſt pꝛidem
vnus. ꝓut eodem teſte cognitũ eſt.qui cũ

dominica quadã in ramiſpalmaꝝ/auari
cie moꝛſum repente in coꝛde ſentiret.ipſe

collecto in fide ⁊ ſpe deuotionis ſpũ/defi

gens in imaginẽ cruciſixi/ velut in ſerpẽ/
tem moyſi miſticũ/ratõnis oculũ.pꝛofun
diꝰ ingemiſcens.ſilenti deſiderio clama/

uit. Inclina coꝛ meũ deus in teſtimonia
tua ⁊ nõ in auariciã. Nec fruſtra.mox enĩ
ſenſit a coꝛde.velut ꝗ quadã introꝛſuʒ ma
te/negociũ auaricie pambulãs
in tenebꝛis eijci· Eijciat ⁊ a nobis auari/
ciam deꝰ.vt auertat(iuxta ꝓpheticũ ſeq̃ns
votum)oculos noſtros ne videant vani/
tatẽ.ſed veritatẽ.que vanitatẽ exufflat.et
abſcõſas erroꝝ decipulas pducit in lucẽ

—

Oſſumꝰ autẽ in hac luce veritatꝭ
p ſuꝑaddere moꝛalia quedã cõſilia

noſtre/tanq; pannꝰmenſtruate. Pꝛopte/
rea nõ exopibus iuſticie noſtre. ſed ex ſo⸗

ne ſubintret apð eccliaſticos/ſpi/
tritus auaricie.tãto neqͥoꝛ quãto palliatꝰ.
⁊obũbꝛatus accedit ſub ſpecie nõ cõmo/

dipꝛopꝛijſed cõis. ¶ Tutius eſſe videt
ꝗpud eccliaſticos viuẽtes ex dotatõib fi

deliũ/ꝙ recipiant redditus iã aſſignatos

qᷓ; pꝛo nouiter emendis numeratã pecu/
niam ¶ Lutius inſup eſſevidetapud ec/
cleſiaſticos viuentes ex dotatõibꝰ /pauci
oꝛes eſſe in numero monaſterioꝝ vel ꝑſo

narũvel eccliaꝝ collegiataꝝ /qᷓ; ſubire ni

mias ſolicitudies ⁊ piculoſas anxietates
in coꝛꝑe ⁊ anima:in redditibjcõpandisꝛ

augendis/maxime ſi ſpeciẽ vſurarievelſi
moniace pꝛauitatis apud ſimplices ha/

berevideãtur.vt ſi fiant de pecunijs colla

tis / pꝛobabiliter venientibus ex rapinis
furtis.vſuris.⁊ extoꝛſionibo publicis.ni⸗
ſi fieri conſtet hoc ꝓpter reſtitutiões incer

tas ⁊ vagas ¶ Qutius eſt pꝛeterea apud

eccleſiaſticos recipientes vite neceſſaria⸗/
vt obſequio diuino deſeruiãt in miſſis et

obitib celebꝛandis: eoꝝ intentio non
ſit obligare ſe niſi quãtũ ⁊ quouſq; obuẽ/
tiones date/ ſuffecerint ꝓ ſuevite ſuſtenta

tione cõꝑetenti.vt vnctio ⁊ ratio iudica/
bunt ¶ QLutius ad extremũ eſſe videt(et ·

ſi non foꝛte neceſſariũ ſed iure ſupponen
dũ)apud eccliaſticos viuentes vt dictũ ẽ

ſuis benefactoꝛibo fundatoꝛibo ⁊ ſuſtẽta/

toꝛibo.qui ſi ex ſincera caritate ⁊ nõ pom /

poſa vanitate pcedunt / nõ retrabentura
pꝛopoſito ſuo ⁊ ꝑfectius apud deũ mere/

bũtur. Nihilominus cõpatiendũ eſt hu/
mane fragilitati.que raro pꝛoducit gra/
nũ virtuoſe caritatis/ſiue multiplici pa/
lea vanitatis.Quod ſub alia metaphoꝛa

notauit Hieremias dicens.Oẽs iuſticie

la dei gratia ſalus noſtra.

ſequit

rogonie.per vnũ doctoꝛẽ canonicũ ſuper
his caſibus qͥ incipit Contractus quidã
habere zelum reipubli

. o idem videtur ha

ce exceſſiuie.

cere quã ſcripta ſunt ſub du

ſcriptꝰeſt ſtatu penſ. ato. Veꝝ ſuccreuit ex

q; ſuam intentõem ita regulatã/exponãt

ꝛopte/

Certia pars que

quit poſtillat quendã tractatũ conſcri ·

DODtuert paucioꝛa etiã ſuffi
plici ptitiõe / p deciſione ca⸗
ſus traditi in materia cõtra/
cctuũ.eoꝝ pᷣſertiʒ ꝗͥb ⁊ p qby

fumm
nisno

üriun

Plerp
ned
nibi
batur

(cuirſe

mora
hoci
ſumt
tionẽ

atho
untea
i

.

munis

ſglesat

müofi

dwut
dicäſ
hoben

(in

ſont
Mn
peſin
ſido
coac
Naſtn
ipene
ſabab
pried
nedi
gio

nnscol
Epn
disn
locb ien
mmgoid
auſſnin
niſot
nnonon
ſobne⸗
fuſent
0idicn
nitetle⸗
Hunn
diai
Noi
än⸗
voſn
mra
ere/
tha⸗
,
.
do
ſuſtice
nn
Gerſo

Gcnii
fepubi

ctii ſuf
ntſubdt
eſionen

rpe
i

e

Tertia pars

agitatõne ſolius recoꝛdatõnis pᷣcognito

rum in luminerationis feruoꝛ inſpectio⸗
nis noue. doctoꝛũ nedum theologie ſed

iurium. Et venit in mentem dictum tri/

plex pꝛeclariſſime memoꝛie pꝛeceptoꝛis
mei domini. P. Cardinalis cameraceñ.
¶ Extus ſum inquit.dum in allegatio/
niby iuriũ/mihi veritas impugnari vide
batur. Si dimiſſis gloſis ſuꝑ gloſas / re⸗/
cuyurſus mihi fiebat ad nudã textus litterã

hoc E nitbna alegiet inaane⸗
ſum ¶ Alteꝝ eius dictü poſt determina/

tionẽ quã aduerſus ſymoniã celebꝛit᷑ fe/

cit hoc fuit. Hoĩes inquit ſi dirigerẽt in⸗

tentionẽ ſuam in ſpũalium datiõeyvel re⸗
ceptõne/multi ſunt ſymoniaciq nõ eẽnt.
¶ Zertiũ eiꝰdictũ ẽ ilð. Supꝑ vctib hu

manis qui pᷣſuppoſito peccato ſunt natu
rales atq; neceſſarij/nõ debet leuit᷑ repo
batio fieri ſeu reſtrictig.vel ad vſurariam
pꝛauitatẽ reductio ¶ Mouit me pluries

dictũ ſecundũ/loqui⁊ ſcribere/qualis eẽt
habenda directio coꝛdis in actiba tam dã

di q; recipiendi ſpiritualia. Quinetiã dũ

fieret in concilio Conſtantieñ.querela de
tollenda ſymoniã/ſimiliter ⁊vſurã.tanq;

peſſimas in eccleſia peſtes.motus ex hoc

ſecũdo ⁊ extertio dicto/ exclamare nõnũ/
qᷓ; coactus ſum Deus eqͥ ſſime.quis neſci

at ⁊ ſymoniã ⁊ vſuram modis om̃ibus ex

tirpandas eſſe. Sed pꝛimitꝰ declarandũ
ſub qbus caſibus⁊ q̃libus intetionibꝰ p/
pꝛie dicta ſymonia vel vſura cõmittitur.

ne dãnetur iuſtus cũ impio.ne pᷣterea do/

tationes eccleſieꝛ⁊ obuentões om̃i iure de

bite / penitus eneruent᷑.quaſi ſint(vt vul/
gus inſipiens ⁊ malignũ / et pꝛout hereti
ci criminãtur)ſymoniace aut ne ſimiliter
detur vſit re titulus biſtis⸗ neceſſarijs cõ
tractibus ¶ Nunc autẽ induxit ne dictũ
pꝛimũ.vt curioſius litterã quarundã alle

gationũ pꝛopꝛio conſiderarẽ intuitu.ne

ſine lege (vt aiũt) loqui videremur.vnde

factũ eſt. vt ex allegationibo clariꝰ eniteret
pars pꝛima. iuuantih ad hoc theologi/
coꝛũ libꝛis doctoꝛũ.¶ Redeat igit᷑ ad di⸗/
ſcuſſionẽ/tractatus vehemẽtur inuectiuꝰ

coõtra cenſualiſtas. Sic enĩ noĩat vtẽtes
cotractibus in caſu ꝓpoſitovel ſimili ⁊ in
Ceteꝝ autoꝛ

cipit. Contractꝰ quidã. c.·

nõ nominat᷑ nec opus eſt·

Ita tam

bus
ſunt appꝛobate.nec reputant᷑ vſurarie er

Eguit pꝛimit pꝛo pte / quã abſq;
vlla dubitatõne dicit eſſe falſam

ditionis ⁊ emptõnis / eſt de iuregentiũ et
vtroq; iure/ canonico et ciuili/ pꝛo licito
habitus. Sic eſt in iſto cõtractu.qꝛ ↄſti/
tuit᷑ certus redditus annuꝰ q eſt merx.po

tialia.que cõplent cõtractũ emptõis ⁊ vẽ

ibidẽ pᷣt inſpici.ff. ⁊c in legib· ¶ Rurſus
ſecundo arguit in effectu/dimiſſa ꝓlixita

teverboꝛũ. Pꝛedict?cõtractus nõ eſt mu
tuũergo nõ eſt vſurarius. Pꝛobat conſe
qquentiã ꝑ diffinitõnes vſure/datas a do/

ctoꝛibus.ꝙ eſt lucrũ pꝛoueniẽs ex mutui

cõtractu ¶ Rurſus tertio notat allegatio
nes plurimoꝛũ doctoꝝ pꝛo pte cẽſualiſte
ſed quia dicta nõ ponit.nihil hic elici po
teſt certũ: niſi libꝛis inſpectis.et ex his q̃

dixit in ſolutõe iſtius rõnis.⁊ ſunt gloſe
ſupꝛag

Rurſus quarto ſumit ꝙp̃ᷣſtatiões

goinquit ita dicendũ erit de pᷣſtatiõe an.
nua ꝓueniente ex dicto cõtractu cenſuali

antecedens ꝓbat ꝑ multiplicatas allega/
tiões.ſed conſeqᷓntiã vbi nodus iacet lin

quit vt clarã necallegat.quod euidenter
pꝛo nobis eſt. ¶ Rurſus quinto.annua

penſio poteſt imponi de nouo per titulũ

gratuitũ.puta per titulũ legati et eadẽ ra/

mlto foꝛtius poteſt imponi ꝑ titulũ one/
roſum.puta per titulum emptiõis etven
ditionis. Pꝛobat conſequentia qu con

cedimus.ꝑ multa iura.⁊ conſequẽs ſimi/

luter. ¶ Rurſus ſexto deſcẽdit ſpecialiter
dqd contractũ qui dicitad vitam.iuſtificã
do illum exdubio ⁊ periculo quod immi

net circavitam.pꝑ argumentũ devſuris.c.

in ciuitateet.c. nauigantix iſtud ſimiliter
concedimus viſo terxtu. ¶ Rurſus ſepti⸗
mo pꝛoduxit ad idem ꝓbandumê/gloſam

hoſtienfin ſumma. devſuris.que ſenten

tialiter licitã dicit eſſe venditionẽ rerũ ad

vitam certe ꝑſone vel ꝑſonarũ.ratõne in/

nanni etiãſi emptoꝛ inde lucraret᷑.

Rurſus octauo nõ ꝑ modũ rõnis ſʒ in

necriõis cta ceniuaſiſta dicit ein yidel;

ta tamen ſi cõueniamꝰ in caſu cum cir-
cunſtantijs noſtris ¶ Cõtractus inqͥ t vẽ

ituluũ. Lonſtitutꝰ de reli. domi⸗/

De contractibus

inniti tolerãtie vel diſſimulatiõi romane
cccleſie/tanq; valido fundamẽéto.
OInſequeter deſcendẽs ad ꝑtẽ op

diuino iudicio/ cõſcientie ocio
⁊ rõ nis dictamini/audacter cõcoꝛdãs/ et
ita determiat idipm de quo facit q̃ſtionẽ

Sꝛimu fundamen

eadẽ iuris deciſio.ſed eadẽ ratio phibitõ
nis ꝗᷓ eſt in vſura aꝑta ⁊ manifeſta/occur
rit etiã in dicto cenſuali cõtractu.igit᷑.⁊c.
Deduxũ vtrãq; ꝑtem/ꝑ rõnes exẽpla⁊ di
cta doctoꝝ.ſuper quib in reſpõſione ali/
quatangemius.
WBecundũ funda
mentũ ſumit ex gloſa magna dñi Innocẽ
tij devſuris.c.in ciuitate.quã inſerit⁊ po
ſtillat.⁊ ex ea cõcludit cõcluſionẽ vnã ſub
hac foꝛma In caſu quo ptinaciter tenere
tur/ꝙ ideo innocenti vſus eſt verbis cõ/
ſilij. qꝛ dubiũ ſibi erat an cõtractꝰeſſet illi
citus vel nõ. Etiam in tali dubio fidelis
xpᷣianus de neceſſitate ſalutis tenet᷑ a tali
cõtractu abſtinere.nã in tali dubio cõtra
ctũ ipᷣm iniens/diſcrimiĩ ſe ſupponit ⁊ ſic
moꝛtaliter peccat ¶ Deinde nitit᷑ iniuſti
ficare cõtractũ advitã.dicens nõ ſufficere
dubiũ ſeu giculũ quod imminet/ad iuſti
ficationẽ. Deinde obijcit ↄtra ſe/in q̃r
ta cõcluſionẽ/ꝙ; Innocætius locutꝰeſt de
facultate redimendi. Et rũdet ꝙ verũ eſt.
ſed magis impꝛobaſſet ſi hoc intellexiſſet
¶ Bultis autem omiſſis placet inſerere
gloſam Innocẽtij.⁊ admittere diuiſionẽ
illius quadrimẽbꝛẽ.ad quã diſcutiendã
poſtmodũ reuertemur. qꝛ niſi fallat ani/
mus / multũ ꝓ nobis eſt. ¶ Bloſa Inno
centij¶ Pꝛia ps ¶ Ex hac decretalicinqͥt
Innocæetius)ſatis innuit᷑/ꝙ ſi aliqͥs pꝛo
certa pecunie quãtitate/emerʒ aliquẽ red
ditũ grani vel vini vel aliũ conſilem red/
ditũ/ppetuo ſibi⁊ ſuis heredibus dandũ
a venditoꝛe ⁊ ſuis heredibus/vel etiã ad
certũ tꝑs vel ad tẽpus vite alicuiꝰ/ ꝙ lici/
tus eſt huiuſmodi cõtractꝰ / dũmodo red
ditus annuꝰ cõmuni eſtimatõe non exce
dat redditũ quẽ hret vel habere poſſet / ſi
terrã de tanta pecunia emiſſet. Quidã tñ
dicut.ꝙ qũ in ꝑpetuũ emit ꝙ nunq; pᷣt eẽ

Cc poſitã que ſᷣm eũ indubie vera ẽ.

lũ ponit.quia vbi eſt eadẽ ratio. debʒ eſſe

üllicitus cõtractus.quantũcunq; ſit ma/
gnus redditus reſpectu pꝛecij.quia licet

in cõtractiba/ſe decipere.ff. de mio.in cãe.

ij. pa/fi. ¶ Secũda ꝑs ¶¶ Alijs videt᷑: foꝛ
te melius:ꝙ ſi quis emit redditũ cõſtitu/
tum ante cõtractũ vel actiõem venditam

ſiue cõſtitutꝰfueritĩ re/puta in domo vel

poſſeſſionevel alijs hmõi ſiue in perſona

puta ſerui vel libertivel ruſticivel actõvel
nomen. Item ſiue ſit certus redditus.pu
ta qꝛ reddit decẽ.ſiue incertꝰ puta qꝛ red/
dit quartã ꝑteʒ fructuũ qui ꝑ cipiũtur de
aliqua domo vel de oꝑe alicuiꝰ pſone Itẽ
ſiue ſit ꝓpetuus cõtractꝰ puta qꝛ extendit᷑

ad heredes vtriuſq; contrahentiũ.ſiue ſit

ad vitã hoĩs.ſiue ſit ad certũ tempꝰ.puta

vſq; ad quinq; ãnos. Itẽ nõ refert ſi red/

ditus ſit in pecunia/ſiue in alijs reb ſiue
in facto. Sempꝑ in oĩb p̃miſſis/ reputãt

coõtractus licitos.qꝛ eſt ibi purus ⁊ licitꝰ
cõtractus venditõis. Nã eſt ibi pᷣciũ.ſcilʒ
certa pecunie qᷓntitas Itẽ ibi eſt merx.ſcʒ
certꝰ redditus vel canon vel ãnona. C. de
ſacroſanc.ecc.iubemꝰin pꝛĩcipio in auct.

de re.ecc.nõ alie Itẽ actio.c.de heredibus
vel ac vendiꝑ totũ.¶ Sed his videtur
eſſe cõtrariũ quod dicit hec decretalis.qꝛ

nõ eſt dubiũ ꝙ vſq; ad illð tpᷣs ſcʒ lõgum/

plus ꝑcipiet de redditu qᷓ; ſit pᷣcium. ⁊ in

actione conſtat!. ꝓ plus eſt in noĩe q; ſit pᷣ
cium. Solutio.licʒ certũ ſit/ꝙ vſq; ad.xl

annos. vel.l.vel vlterioꝛes/ plus accipiet

de redditu q; ſit pꝛeciũ qð dat.tñ hec cer/

titudo nõ facit illicitũ ↄtractũvenditõis.

Cũ hoc etiã ſit in venditõe alicuiꝰ poſſeſ

ſionis.vbi certũ eſt ᷣm inferioꝛes cauſas
ꝙ plus accipiet᷑ de fructibo cius:qᷓ; ſit pꝛe
ciũ qð pꝛo ea dat᷑etiã ſine expenſis vel la
boꝛe.dando eã advittũ certum vel emphi
theoſim.Hic enĩ tm̃ repꝛehẽdit᷑/ qñ cariꝰ
vendit mercẽ pꝛopter terminũ quẽ dat ꝓ
lixũ emptoꝛi/ad ſoluendũ pecuniã.vlłqꝛ

pꝛo minoꝛiemitmercẽ/ quia ſtati datpe⸗

—

cuniã.et pꝛolixiꝰtẽpus expectat mercẽ. q̃

penit?ſunt illicita.qꝛ hic ſolũ vendit tem

pus ꝓ ipſa pecunia.que venit ⁊ iuſtũ pꝛe

ciũ excedit Quod ex eo apparet.qꝛ ſivtra

q; ꝑata eſſet pꝛeciũ ⁊ merces/p minoꝛi fie

rent Et in caſu noſtro oĩa ſunt pñtia.nec

vendit᷑ tꝑs.qꝛ res ipſe de qbo dicimꝰ.ſcilʒ
redditꝰvel actio/tantũ valebit vel ad mi/

nus credit᷑ valere ſubſeqntiba tꝑibo.q;tuʒ

C

ith
ſicnan
leput⸗
Gtec
ſacies
levſq;
gio⸗
biqn
lcos
nltic
fererin
nonne
busft
tſ
(itin
ludon
zuen
lone⸗
Mi

füſon
nnhi⸗
piba
(eyg/
ſcnr
Iufan
Goe
Gnen
lmnick
loesy
turt⸗
Kin
Dod
phib⸗
mori⸗
nſs ſan
neyen
leneft
lisr/
ſa
bde

5

i
Nd
Conſe
litng
ſioyn
ſugli

gnd
lüturde
Wre)e
euncit

tüiſieſt

wepun
mnſn,
nhſoe
wputit
Gtlas
iͤſa
nerſz
Lde
inaua.
ubus
roen
loge
n/
ſtö
tl
piet
gie

Alednep
nii Na⸗
ltpe⸗
mach.4
ndittem
ſuſtüpꝛe
Gſivtnn
ninouife
ſtio ne⸗
umih
A An

mogo valet. vel ad minꝰeſt dubiũ Et hoc

ſufhcit ad hoc vt cõtractus ſit licit?ꝰ vt hic
Zertia pars ¶ Jaẽ intelligũt qdã.⁊ ſi
ditus vel nomẽ/de nouo ꝓpter hoc cõ

re

ſtituant᷑ in rebvel ꝑſonis alijs a cõtrabẽ/

te.puta qꝛ dicit emptoꝛ. Lu cõſtitues ta/
les redditꝰ/in poſſeſſiõe talivel ſeruo.vel

facies ꝙ talis cõfuebit᷑ ſe debere tibi mil/
le vſq; ad annuũ.⁊? ego de illis mille/vl ma
gis ꝓ actõe ꝓ illis mille cõpetẽte/ dabo ti
bi q̃nqginta. Hã dicũt oẽs cõtractꝰ iſtos

licitos.qꝛ nõ eſt mutuũ ſed emptio Item
mlti caſus pñt euẽire ꝙ iſte emptoꝛ amit

teret in hoc cõtractu.puta ſi inops fieret

nomẽ Sʒ certe bene cõſulendũ eſt oĩ/

bus fideliba ꝙ ab hmõi cõtractu abſtine⸗/
ant. ſcʒ ꝙ de nouo ꝓpter hoccõſtitutũ
ditũ vel actionẽ emãt ¶ Quarta xs ¶ Il

lud autẽ videt᷑ penitus illicitũ:ꝙ ipſe idẽ

qꝗͥ ðↄꝛ emptoꝛ/in ſe cõſtituat redditũ vel ac

tionẽ.qᷓ ſe obligat ad plꝰdãdũ.vel in pecu
vel in ſpe / guã gecepit Hec Innoceñ

ertiũ fundamen

ſumit er multis exẽplis ⁊ allegatonib⸗

tũ

in hãc vnã ſententiã cadẽtib. Hõ dubiũ
vis cõmittit in legẽ/q legis verba cõple
ctens/cõtra legis nitivoluntatẽ Uel ſic.

Cõtra legẽ facit:qͥ id facit qð lex phibet.
In fraudẽ vero leg facit / q ſaluis verbis

ſegis / ſententiã ei circuuenit. Sʒ ſic eſt ĩ

cõtractu cenſualiſte’ꝙ invtroq; cõtractu
um/eſt idẽ effectꝰ/excepta noĩs mutatoe/
Sicut deducit diffuſe.cõparãdo condi/
tões vniꝰcõtractꝰad alteꝝ/pᷣſertimvbi da

tur facultas redimẽdi.⁊ maxime vbi con

ſtituit᷑ de nouo redditꝰvel annua penſio:.

Addito ꝙ leges veteris ⁊ noui teſtamẽti

ꝓhibẽtes mutuũ ſub annua pẽſiõe/ eẽnt

maximo ludibꝛio/ ſi hoc foꝛamen vſura/

rijs ſuꝑeſſet/qꝙ; nomẽ mutui mutaret᷑i no

mẽ venditõis ⁊ emptiõis/ꝑmanẽtibo eiſ/

dem effectibus Et allegat multa capitula
iuris⁊ ſctm̃ Cho.⁊ Joh̊.in ſumma cõfeſ/
ſoꝝ Jungẽs illã regulã.Cũ qͥd vnavia ꝓ
hibet᷑ alicui/ad id alia admitti nõ debet.
Additverũtñ ex gloſa regule.qꝙ reſpectus
pꝛincipalr habeat᷑ ad ꝓhibitũ nõ adviãꝛ
hec eſt rõnabilis modificatio.(¶ Querit
conſeqnter a cenſualiſta.q̃lis reſultatvti/
litas ſi ex mutuo mille ſolið.nõ poſſit pẽ

ſio vnius denarij recipi.⁊ ex contractu cẽc
ſuali ſumeret᷑ plus q; centum.

Anartũ fundamé/

tum aſſumit exꝑte cõtractꝰquerẽdo.qũo

dum res aliquavendit᷑ minoꝛi pcio cũ fa/

cultate redimẽdi q; ſi perpetuovenderet᷑
talis cõtractꝰ nõ cenſuat᷑ pigneraticius ⁊

ꝓ conſeqᷓns in fraudẽ vſuraꝝ exceptꝰ / ſic

allegat gloſam oꝛdinariã Hoſtien. Joh.
Andree. ꝙ talis cõtractus cõditionalł eſt
vſurarius.qð ſane inqͥ t videt᷑ intelligẽdũ

Et poppoſitõem ſibimet factã/declarat

ꝙ minoꝛitas ſen ſe referat ad id qð ipſa
res valeret caſu q̊ ꝑpetuo alienaret᷑ ſine fa
cultate luendi vel redimendi. ¶ Deinde
allegat opiniões quoꝛũda iuriſtaꝝ cũ ſu
is allegatõib.⁊ exponẽs doctrinalr et be
ne/qͥq ſit inter ius canonicũ ⁊ ius ciuile.
⁊ qͥd ſit de rõe legis.CLõcludit ꝙ mag cre
dẽdũ eſt peritis in arte iuris canonici.qᷓ;
peritis in arte iuris ciuilis. Sʒ hecomit
timus.dicẽtes illud bucolicũ Non noſtꝝ
inter nos tantas componere lites.

(Quintum funda

mentü aſſumit ex vno caſu legis.ff. de an

nua le.l.iij.pa.vlti.De quo videt᷑ mirãdũ

ip leges cõcedẽtes vſuras/dixerint cõtra/

ctũ hic cõmemoꝛatũ eſſevſurariũ qͥ vel eiꝰ

ſimilis / ſepiſſime fit apð eccliaſticos.Eſt
gutẽ caſus.ꝙ ſi ꝑ legatuʒ vel donationẽeqͥ
eſt titulꝰ imponit᷑ de nouo certa ãnua pẽ
ſio ſoluẽda ticio/q̊ aduſq; ipſe donãs vel

legans/ dictã penſionẽ luerit vel redeme/

rit vel ab ea ſe liberauerit ꝑ ſolutiõem vel
traditõem certe ſoꝛtis pꝛicipalis. Conſe
quenter inducit(⁊ ſicutvidet᷑ coloꝛate)q;
minꝰ videret᷑ hic eſſevſura/q; in caſn cen/

ſualiſte.pᷣſertim ſi det᷑ minꝰpꝛeciũ ꝓpter fa

cultatẽ redimedi ſiue hoc ſit invno iſtru/
mento ſiue in pluribus. Nec hoc impu⸗

are contendimus.

Gerxtü fundamen/
tum arguit.ꝙ ſi dilatio traditõis mercis.
facit pꝛeciũ diminui/cõtractꝰeſt vſurariꝰ

De vſuris.c. nauigãti.a contrario ſenſu.
Ded in ꝓpoſito diminuit᷑pᷣciuʒ.nec tota

merx eſt pñs.ſcʒ penſio cuiuſſibʒ ãni Ue

ritas eſt/ꝙ inſtãdo cõtraſe ⁊ ridendo/fa
tet ꝙ ius petẽdi benſiont annuã / ſit merx
in ipᷣo cõtractu:ſicut in venditiõe ppetui

redditꝰ. Sʒ ſꝑ recidit in lli dzen

De contractibus

pꝛeciũ pꝛopter facultatẽ redimendi ⁊ ag/
grauat ſi de nouo merx ipſa.i.ipᷣm ius ꝑ/
cipiendi cõſtituitde nouo in ipſo cõtra/
ctu:vbi cõtrahentes aſſignant et differũt
tempus pꝛout volununnt.
£ Oſtmodũ iſtis totalr interĩ ꝓpoſi
tis⁊ fundatis nitit᷑ reſponſuʒ da
re validũ ad affirmatiuã cenſuali
ſte ptẽ. HS duplex ad pᷣmũ ſtat
. o. ꝙ et ſi dictus cõtractus ex foꝛ

in hoc ſo
ma vocali/ſit emptio ⁊ venditio.tamen qͥ
ad rem et effectum eſt mutuũ vel reducit᷑
ad mutuũ ( Reſpõdet ſilr ad ſcõʒ (¶ Ad

tertiũ vero fundamentũ ꝑ gloſam de reli/
gi.domi.in c.cõſtituiꝰ rũdet/dicẽdo tres

eſſe cõtractus. VUnus eſt.cũ dũs alicuius
rei/dñium illiꝰ cõcedit alicui abdicãs a ſe

ipᷣm dñium / nihil ſibi pᷣter ceriũ cenſum

annuũ retinẽdo.Et de iſto(vt dicit) loqᷣt᷑
hic gloſa allegata cũ doctoꝛib Alter con/
tract'eſt emphiteoſis cãcoꝛdans cũ:pᷣdi/
cto in mõ conſtituẽdi. Sʒ in hoc differ̃t

q in pꝛio ↄcedẽs nullũ ſibi retinet rei do

miniũ vel ius emphitheoticũ. ſʒ in ſcõo

retinet vtrũq; Et vterq; eſt licitus Lertiꝰ

cõtractus de quo nũc inqrit᷑ hʒ (vt dicit)
contrariũ modũ ad pᷣcedentẽ in hoc ꝙ il/
leqq eſt dñs ab initio ipᷣe eſt qͥ pẽſionẽ cen
ſualẽ/ſupꝛa ſe ⁊ ſupꝛa rem ſuã conſtituit.
pterea nõ ſequi

ꝛoinde rñdendo ad q̃rtũ

fundamentũ.nõ negamus (inquit)qn ex

glijs modis ⁊ cõtractib/annue pᷣſtatiões
cenſuũ poſſint iponi licite.vt in fundatõ
ne ecclie.vt in cõceſſiõe quã qͥs facit de re
ſua.vt dum aliqua ecclia eximit᷑a iuriſdi
ctõe epᷣi.et alijs modis ſparſis in iure.ſic
glagar ſechſunei, nobis cõceſſio funda/
menti.¶ Rurſus. ↄceſſo antecedẽte qͥnti
fundam̃ti ꝙꝑ titulũ gratuitũ ſcʒ legativł
donatõis/pᷣt annua pẽſio de nouo cõſti/

tui.negat᷑ conſeq̃ntia. vel ſiłlitudo ad ca//

ſum noſtꝝ.qm̃ in titulo gratuuo.nulla ẽ

fectũ mutui reducibil ſecus hic . 5
p̃ᷣterea ad ſextũ fundamentũ ſtat in hiꝙ ĩ
mutuo q;tũcunq; ꝓbabile dubiũ vel peri
culũ/nõ pᷣt concludere excuſatõem vſure.
de q̃ in ca.nauigãti. Secꝰ eſt in cõtractu
venditõis ⁊ emptõis de quo loqt᷑illð ca/
pitulũ.Cũ igit᷑ in caſu cenſualiſte de quo
querit/ſit mutuũvel ad mutuũ reducibi/
læ/ nõ eſt ſilitudo.attẽto ꝙ pᷣciũ vt in plu/

ſuſpitio de vſura.necad uahi ii⸗ ef/

Eſi pᷣcedẽtes cõtractꝰ ſint

Alttenda

nſio

.

r bus eſt valde paruũ reſpectu magnitu/
dinis penſiõis.⁊ ad tpᷣs eſt pbabilr ſatis
duratux. Poſſet addi ſed nõ tãgit hic:ꝙ;

ↄtractus talis/dat ocaſionẽ machinãdi
in moꝛtẽ alteriꝰvel eã optãdi.ſ. 3 üliꝰᷣ re⸗/
cipit penſionẽ ad vitã. Vlteriꝰ in rñſiõe
ad ſeptimũ dicit eſſe duos caſus poſitos
ab Hoſtieñ. Vn? eſt ꝙ licet emere poſſeſ⸗
ſiones ad vitã ipſi? emptoꝛis.ſed hoc ĩtel
ligit᷑ vbi nõ conſtituit᷑ rructus de nouo.⁊

„

mer iam creata emit᷑.nec dat᷑ facuitas re/

qimẽdi ⁊ ita nõ eſt ſimił caſus ad noſtrũ
Alter caſus eſt vũ qͥ tradit vl vẽditones
glicui monaſterio ſub pacto ꝙ pꝛo q̃libet
oue recipiat duos ſolidos.cũ fruct cuiuſ
libet ouis valeat qᷓ̃tuoꝛ vel qnq; ſolidos.
Sʒ poſt moꝛtẽ tradẽtꝭ/ oẽs oues ad mo

naſteriũ ꝑtinebũt.⁊ hoceſt licitũ ꝓpter in

certitudinẽ moꝛt vel mlłtiplicatõis ouiũ

Seid ſecyeſt in caſu cẽſualiſteqꝛ eſt mutu

umvel ad mutuũ reducit᷑ ¶ Poſtremo re
ſpondet ad vltimũ ꝑ ill dictũ de pᷣbedis
multa ꝑ patientiã tolerãt᷑/que ſi deducta

fuiſſent in iudiciũ/ exigẽte iuſticia nõ de/

Lce ſummati collecta eſt ſentetia
tractatꝰ/quantũ viſum eſt ſuffice
mtentõem noſtrã q verſat/nõ ad im

pugnatõʒ tractatꝰ pꝛincipalr aut moꝛda

citer ſed ad elucidatõem veritatis/tã in ca
ſu ꝓpoſito q; in alijs nõnullis in materia
cõtractuũ.que ad conſciẽtiarũ ſerenatio/
nem ⁊ iurium faciũt intellectum.

Eittentio pꝛma

k in pꝛimis ꝙ octo rõnes facte p
cenſualiſta/militãt pꝛo caſu noſtro. Nec
reſpõſiones date/ↄtrariant᷑.ſed cõfirmãt
pꝛopoſitũ.dũ cõcedũt cẽſuales redditus
rõnabilit᷑ emi poſſe vel inſtitui / ſi nõ ap/
pareat de coꝛrupta intẽtõe.vel exmodici
tate pꝛecij.vel ex mala fama contrahenti⸗
um. vt qꝛ cõſueuerũt vſuras exercere.

Attentio ſecunda

Altendat᷑ ꝙ pꝛia rõ ſua cõtra cenſualiſtã⸗

otra

fundãs ſe in hoc ꝙ vbi eſt eadẽ rõ.dʒ eẽ ea

dẽ iuris deciſio/ ſoluta eſt ꝑ qᷓrtãdecimaʒ

pꝛopoſitõem ſcðe ꝑtis. Etpoſſʒ rñdedo

ad foꝛmã/concedi maioꝛ in termis ſi ſit
eadem ſilitudo penitus.ſed minoꝛ nega/
bit.qm̃ in vſura aꝑta ꝓhibitio legis diui
ne ⁊ humane eſt manitfeſta.nõ ſic in caſu

n
caut
cpta!
apien
bentfi
fentee
Coad
cffuce
betp⸗.
nnse
leypi
ianue
tinge
gigs
bꝛas
bus!
totel
buin
fitol
kespe
llast
Ktie
ſiat
hon
tart
ſinc
hoe
ſp:
habe
niet
fiud
guan
Defn
Ge⸗
N
fti
nel
all
tat
en/
furi
igt
ſcen
nt
ge
dun
ſin
nel

ſnteni
iſfie

in
ford
nc
nan
atio⸗

Zfngep
tro⸗fe
öfrnit
redsts
ſinomp,
rnogel
mbenct

che.

bet pꝛeceptoꝝ

cenſualiſte.etiã vbi peccaret.quia hoc eẽt
occultũ.aliud manifeſtũ.(¶ Addito ꝙ p/
cepta nõ obligãt vt fiant ad intẽtion? p/
cipientis niſi ſub conditõne.hoc eſt ſi de
beat finis aſſequi.alioquin honoꝛãs pa/
rentes pꝛopter naturalẽ pietatẽ nõ referẽæ
do ad deũ peccaret Silr ⁊ ieiunans ſinõ
efficeret᷑ deuotioꝛ ita bꝛeuiter de quoli /
Gacit pꝛo hacrñſionete
xtus expꝛeſſus extra de vſuris.c.in ciuita
te vbi ſic dicit Alexander tertius/ſoribes
ianueñ.epᷣo. In ciuitate tua dicis ſepe cõ
tingere ꝙ quidam piꝑ ſeu cinamomũ ſeu
alias merces cõparant.q̃ tunc vltra⸗x.li /
bꝛas non valent. ⁊ ꝓmittũt ſe illis a qui/
bvus illas merces accipiũt.xi.libꝛas ſtatu
to termino ſoluturos icet autẽ cõtractꝰ

huiuſmodi extali foꝛma nõ poſſit cenſe/
ri noĩe vſuraꝝ.nihilominꝰtamẽ vendito

res pctm̃ incurrũt.niſi dubiũ ſit: merces

illas plus minꝰve ſolutõis tꝑe valituras

Et ideo ciues tui ſaluti ſue bñ cõſulerent

ſi a tali cõtractu ceſſarẽt.cum cogitatiões

hominũ /omipotentideo nequeãt occul/
tari. ¶ Poſſet autẽ hoc in loco fieri pqui

ſitio/ cur contractus hic cõmemoꝛat ex qᷓ
nõ eſt vſurarius ſit illicitus: Si dicatur

ꝙ pꝛopter pꝛeciũ maius et exceſſiuũ.hoc

habet locũ in foꝛo conſciẽtie/ ſicut etiam

videt᷑notare decretalis.ſed nõ in exterio/

ri iudicio vbi res tantũ valet ſm legiſtas

quantũ vendi poteſt.qð intelligit niſi ſit
defraudatio plus medio iuſti pᷣcij.qꝛ tũc

cõtractus reſcindit᷑ vt inciuilis / licet nõ
vſurarius. Si vero dicat illicitus eſſe qꝛ
fit in fraudẽ vſurarũ. Rñdebit venditoꝛ.

nequaq;. ſed in fauoꝛẽ conſeruatõnis vel
augmẽtatiõis pꝛopꝛie ſubſtantie.⁊ ſuſtẽ

tatõnis domeſticoꝝ oneꝝ.Ecce quomõ

malignãtibus ⁊ volentibus / iniuſte age⸗
re/nõò ſufficiunt leges poſitiue cõtra vſu/

rarios late. quin potius ſunt incidẽtalit
aliqñ in damnü reipublice. in laqueũ cõ
ſcientie.in offenſiões ⁊ ſcandalũ.Si au/
tem ſentẽtie iuris/excõicationũ vel inter/
dictoꝝ / ligent abutẽtes talibo cõtractibo/
dum füũt in fauoꝛẽ vſuraꝝ.licet non in ſe
ſint vſurarij videãt domini iuriſte an pe
ne ſint vſq; ad hoc ampliande.dum non

conſtat de intentione.

Certia attentio

Atrendat᷑ ſuꝑ ſecundo fundamẽto cõtra

cenſualiſtã. vbi aſſumit goſam magnam

5

6

Innocentij de vſuris.c.in ciuitate.q; pꝛi

ma pars/eſt euidẽter quo ad oẽs ſui clau
ſulas / pꝛo cenſualiſta.⁊ pꝛo dictis pꝛiꝰ in
diuerſis conſideratõiby. Silr ⁊ ſcoa⁊ ter/

tia partes vſq; ibi. Ded certe bene cõſu⸗
lendũ eſt. Attento ꝙ vbi dicit in ſecunda
parte. Alijs videt t foꝛte melius non ne
gat pꝛioꝛes bene dixiſſeſed ponit ſub du

bio ſi ſequẽtes meliꝰ dixerint qͥ loquũtur

loquendi cõis/notat eũ ſentire ꝙ meliꝰli/
cet alij bene.

affirmat ſtatim in qrta ꝑte dicens. Illud

autẽ penitus videt᷑ illicitũ/q idem qͥ dici
tur emptoꝛ / in ie conſtituat redditum. ⁊c
vbi notet lectoꝛ / de coꝛrectöne quã tracta
tus facit. dicens ꝑ viciũ ſcriptoꝛis factuʒ
eſſe / vt dicatur / emptoꝛ pꝛo veditoꝛ.quia

non poſſet(inquit)bene exemplificari ꝙ
emptoꝛ cõſtituat redditum in ſe. Sʒ hic

cognoſcit᷑inaduertentia magna.qm em/
ptoꝛ ⁊ venditoꝛ ſe habẽt coꝛrelatiue.⁊ po

teſt ille qͥ emit/cõſtituere ſe venditoꝛẽ per

redditũ vel actõnẽ qua ſe obligat ad pius

dandum / vel in pecuniavel in ſpe/q; acce
perit. Et hoc obſecro tu lectoꝛ vigilanter

attende.⁊ cognoſces ꝙ affectio nimia im

pugnandi cenſualiſtas/fecit aliter ſonare
verba Innocẽtij qᷓ ſua fuerit intentio.ſi/
cut de ſonitu cãpanarũvulgarit᷑ expimur

aiomae ſupꝑ reliqͥs concluſ cõtra cen
uali

ſtas ad vitã.et de regula iſta.Qui du

bio ſtãte agit aliq uid / moꝛtaliter peccat

dictum eſt pꝛius pꝛopoſitõne tertiadeci/
ma ſecunde paDrtits.

Ougrta attentio

¶ Attendat᷑ pꝛo rũſione ad tertiũ funda

mentũ q; cenſualiſta bonã habens inten

tionẽ ſicut habere pᷣſumit᷑ in caſu noſtro

nõ agit in fraudẽ legis neccontra legem.
Nec illud quod inquirit᷑que differentia
ſit ſi nõ poſſit recipi vnꝰdenarius exvſu/
ra/⁊ ex contractu cenſuali recipient᷑ plꝰqᷓ
centũ.cõcludit.Et patet rũſio ꝑ exemplũ
datum in materia de ſymonia:quia ſacer
dos celebꝛans miſſas.poteſt reciꝑe centũ
francos pꝛo ſuſtentatõe vite ſue. E. non
3

bene. Deinde cũ dicit. Sed cer
te beneconſulendũ eſt. Patet ex modo lo
quẽdi ꝙ confoꝛmat ſe verbis decretalis.
In ciuitate/ꝙ nõ loquitur niſiꝓpter du
biü intentõis contrahentiũ. Et ex illo ꝙ

De contractibus

poſſet recipe vnũ denariũ. pꝛo cõmutato
ne miſſe ad denaruum.

Gittentio quinta

Atrendat᷑ circa quartũ fundamẽtũ ꝙ ſup
ponit᷑ illiceſſe fraus vſurarũ.tum ratõne
minoꝛis pꝛecij.tum ex conditõe cõtrabẽ/
tium. Et ideo nihil cõtra caſum noſtꝝ vl
ſimilẽ.qm̃ pꝛeciũ equat᷑ venditiõi.nec fut
ad vſurariũ queſti. =OðDWUMW

Alttendat᷑ ſuꝑ caſu ciuili quinti fundam̃

e
ti lõ qð tactũ eſt in recitando.ꝙ ſcʒ illuʒ
caſum nõ vidi in textu legis.cuiꝰ ſuppo/
no bonũ intellectũ Vidi autẽ dominum
de palude q fuit magnꝰ iuriſta ⁊ theolog⸗
gqui ſupꝑ tertiũ ſententiaꝝ diſti. xxxvij. vbi
cõiter doctoꝛes theologi tractãt materiã
de vſura ⁊ ibi requira?. Hic inquã doctoꝛ
ponit caſum legis ſi petrus / vendat cõ
munitati aliquã domũvel hereditatẽ cen
tum fracis/poteſt ſtati emere.x.libꝛas ad
vitã ſuꝑ eadẽ hereditate ¶ Veꝝ eſt ꝙ ex/
hibitus eſt mihi modo textus legis pᷣdi/
ce qui ſic habet. Si cui quãtitas certa le

getur.⁊ quoad pꝛeſtet᷑ in ſingulos ãnos.

certũ aliquid veluti vſuras iuſſerit teſta/
toꝛ pᷣſtari/legatũ valet. Sed in vſuris ha
ctenus valere debet quatinꝰ pbabilẽ mo/
dũ vſuraꝝ nõ excedat ¶ Ex hoc textu pʒ
pꝛimo ꝙ facitꝓ nobis.qꝛ dicit p legatuʒ
valet Patet etiam ꝙ nomẽvſuraꝝ hic nõ
Accipit᷑ pꝛout habet maliciã ſibi ↄuolutã
ſicut eſt nomen furti ⁊ rapine.alioq n ſibi
cõtradiceret.ſed accipit᷑ vſura ꝓ ſupabun
dantia in cõtractibi.pꝛout etiã gloſat ſan
ctus Tho.illud deuter.xxviij. Yenerabis
gentibe multis. Et in euãgelio luce.xxviij
increpat᷑ piger ſeruꝰqͥ nõ dedit pecuniam
ad vſurã.qᷓ;uis ſit hic metaphoꝛica locu/
tio.ſicut ibi.feneratur domino qui miſe/
Fetur pauperis.

ittentio ſeptima

Aitendat pꝛo ſexto fundamẽto. nõ ſemꝑ

verũ eſſe ꝙ ſi dilatio traditiõis mercis/ſa

cit pꝛeciũ diminui/ cõtractus ſit vſurariꝰ
qꝛ caſus eſt oppoſitꝰin termis.c. In ciui
tate.pus allegato.⁊ tactũ eſt in qͥnta ꝓpo/
ſitõę ſcᷣeꝑtis/qͥ pacto ſit hoc factibile

ctitractatus.

¶ Attendat᷑ poſt diſcnſſionẽ aliqlem pᷣdi

ꝓꝓ om̃iby dictis in pꝛĩa ꝑte

ſub viginti conſi ideratõnibo/ ſunt docto/

„

res theologi in varijs paſſibus/conſeq̃n

ter ad legem euãgelicã ⁊ naturalẽ.cũ qui/

bus legibus loqui /nõ eſt ſine lege loqui.
HNominatim ſctũs Tho. ſcdᷣa ſcdᷣe queſti
onibo diuerſis.circa materiam de iuſticia
nunc diuidendo iuſticiã in cõmutatiuã
diſtributiuã.querẽdo cõſeq̃nter de cõtra/
ctibe emptõis ⁊ venditõis.devſura.⁊ ſiłi
bus Sicut poterit inuenire ſtudioſus ſi
ne quotatõne ad quodlibet verbũ.qm̃ iu
xta dictũ ſenece.Non minꝰculpãda eſt ni

mia diuiſio/qᷓ; pauca.cõfuſionẽ enĩ gene
rat. ſicut patet in puluere. ſi pᷣterea cauſet
tunrbatõeʒ memoꝛie. ⁊ intelligẽtie magnã

inuolutõem querat᷑ ab exꝑtis.

Nittentio nona

Attendat pꝓ dictis in ſecũda parte ſub
xrxiiij ppoſitiõibo / ſunt doctoꝛes theologi
quantum libꝛos habui ⁊ videre potui

Pꝛimo ad cõcluſionẽ rñſalẽ in foꝛma cõ
coꝛdat Joh.andree in ſum ma cõfeſſoꝝ.

theologus fuit ⁊ magnꝰ inueſtigatoꝛ etiaã
inriũ poſitiuoꝝ libꝛo.ij.tit.vij. de vſuris

xxy. ur hec verba ſunt i foꝛma Quid
ſivẽdidi p̃ᷣdiũ.tali cõditõe adiecta.vt qñʒ

ſoluat᷑ pciũ a me vel ab herede meo / reha⸗
beã pꝛediũ ego vel heres meus.vel vſq;

ad tot vel tot ãnos poſſim rehabere / ſolu

to pᷣcio.nunqͥd eſt vſurariꝰ cõtractꝰ Rñjðᷣ.

ſim Rayv.pa.vi Itẽ quid ſi.Ad hoc dico

nõ eſt mutuũ.⁊ emptoꝛ facit fructꝰ ſuos ſi
ne ꝑiculo vſure.licet venditoꝛ iuxta vẽdi

tõis foꝛmã poſtea recuꝑet pꝛediũ.Et hoc

intelligas niſi in fraudẽ vſurarũ ſit facta

talis venditiovel conditio.qð pᷣſu mitur
ex his cõiecturis.ſcʒ exeo ꝙ modicũ eſt p

ciũ reſpectu valoꝛis rei.vt extra de empᷣ.⁊

venð.ad noſtrã. Itẽexeo ꝙ aliqͥd ꝑſoluit
vlcra ſummã receptã/puta fuit vendita ꝓ
centũ/⁊ eſt in pacto ꝙcũ reſcindet᷑ vendi/

tio / regdant᷑.cxx. extra de pigneribo. Illo
nos Itẽ ex eo ꝙ emptoꝛ cõſueuit exercere
vſuras vt in pꝛedicta decretali ad noſtrã.
Igdem Hoſtieñ. vᷣ.nono Et Berñ.in glo

ſaſuper c.· Cõqueſtꝰ Hecibi ¶ Facit etiã

vuilhelmꝰ?cõpilatoꝛ optime ſumme devi

cijs ⁊ virtutibo.tractatu de auaricia parte
de vſura Dum numerãs cõtractũ cenſua
lem inter vſurarios hanc aſſignat rõnem

neenigge

wucnſe

egi

.

6

neſod
thevlog
epoui
ſomoc⸗
kſir
wrani
enind
Cud
roñß;

,
n
ſoln
ſis⸗
dice
ſwoſi
mwi
Etboc
ſitfaa
fünin
iͤc,
eß
Mni
ip

r

quia res longe pꝛo minoꝛi pꝛecio recipit

ad annuã penſionẽ pꝛopter pactũ redim
di oncludit᷑ ergo p argumentũ a cõtra/⸗
rio ſenſu / ſi nõ detur pꝛeciũ minꝰ/nõ erit

cõtractusvſurarius/ſaltẽ ex hac radice

Porro nõ legi theologos alios/ponẽtes

cũt vſurã foꝛmaliter eſſe

in foꝛma caſum noſtrũ.ſed cõcludit᷑rõna

bilitas eius / exalijs dictꝭ ſuis atq; funda/
mentis/⁊ ſpecialiter ſi attegatur quid di/
De iuriſtis au

tem vidi plures allegatos.quos oꝛigina/
liter nondũ inſpexi niſi Ber. gloſatoꝛẽ de

cretaliũ.c.conqſtus de vſuris in gloſa.ij.

inca finẽ / ibi Item ſi vendo In qua glo⸗/

ſ notat pecuniã numeratã poſſe darrad
pompã vel oſtentatõem ſicut etiã dari bt

pꝛo impignoꝛatiõe/ quo caſu dicit aliqᷣd

poſſe ſumi vltra ſoꝛtẽ ¶Qoquit᷑ inſuper de

pꝛecio vltra ſoꝛtem adiudicato in fauoꝛẽ
eccleſie Sanctꝰ Tho.ſentit idẽ qdðᷣ pꝛius
de pecunia numerata Vnde patʒ ꝙ mali

gnantibo virpoteſt claudiaditus advſu/

in ſumma.de vſura in ꝑa.iij.

ram Poterũt eni fin gere / vel ſuũ intereſſe
vel aliquid ſimile S
noſtro allegati Sicut dñs Hoſtieñ. in di
cto. c. conqſtus Sicut. H. boijc. qui pꝛe

Bunt alij pꝛo caſu

dictos recitat/nec impꝛobat ir Ber.
n⸗ a in ꝑa. iij. ¶¶Ceterum
de redditibus ad vitam ꝙ liceanttenetex

pꝛeſſe dominꝰ depalude/vbi pꝛius. alle/
gans ⁊ reſpõdes Qui pꝛopterea tenet ar/
tem campſoꝛiã licitã/non adducens aliã
rationẽ/qᷓ; ꝙ eccleſia tolerat aam Doctoꝛ

iſte pꝛeterea ponens opinionẽ durandi⸗
qui ſanctü thom̃.inſequit᷑.tenet illud qð

dictum eſt de receptöne mutui advſuram

ita tamen ꝙ dans / nõ abneget a ſe ius re⸗
petẽdi / ſicut nec poteſt / pꝛopter intereſſe

reipublice Pꝛeterea doctoꝛ ſubtilis in q̃r
to /ponit caſum ſexte ꝓpoſitõnis/ſecunde

partis noſtrelappꝛobans illũ ⁊ laudãs.⁊

addẽs legitime pꝛeſcribẽs rem pus ali
enam / nõ tenet᷑ in foꝛo conſcietie dũ ſibi

cõſtiterit eã fuiſſe alienã /reſtituere/ facien

te hoclegis autoꝛitate.et negligentiã cu/

Attendat᷑ ꝙ ſuꝑ caſu ꝑticulari fuerũt inqͥ
ſita plurima conſilia ꝑitoꝛũ / etiã theolo/
goꝛiũ/in varijs locis ⁊ collationibo.nomi
natim. Conſtantie in refoꝛmatoꝛio.⁊ ad

ſtodientiũ res ſuas pnniẽte.Còcoꝛdat pᷣ

„

dictus de palude in quarto ſuo-

Elttentio decima

piens iudicabit

parter in ſcedulis ſubſcriptis.⁊ quividit

HW teſtimon iu phibuit ꝙ cõtractus pꝛedictꝰ

⁊ ſimiles.ſunt liciti.Doctoꝛes autẽviuẽ/

tes/nõ minoꝛẽ habent autoꝛitatẽ/doctri
naliter exponendi ſacrã ſcripturã vel in/
terpꝛetandi iura/q; moꝛtui. E qui non

ſcripſerũt.q; qui ſcripſerũt St ideo fru
ſtra fit aliquãdo tot allega tionũ multipli

ctio. Confeſtim vt vnus aliquid ſepſit.

⁊ contemnit᷑ viuentiũ conſiliũ.qui ſepiꝰ
attendere magis poſſunt circunſtãtias p

ticulares.ſᷣm quas variari iudicium ſepe

neceſſe eſt. queadmodũ dicũt erpientiſſi/
mi medicoꝛũ in hominib ſanandis.ꝙ re
gule generales tradite ſub arte/ vix inue⸗

niũtur pꝛacticabiles abſq; exceptoe. Mk
tomagis in moꝛalibus hoc euenit/ q̃nto
plures ſunt mutationes animoꝛũ q; coꝛ/
poꝛũ. Pꝛopterea neceſſitatus eſt phᷣs dũ

mediũ virtutis inqreret dicere/ pꝛout ſa

t (Ratet exinde quoꝛun
dã nimia humilitas velvanitas.qᷣ reqᷣſiti
dicere quid ſentiãt de aliquo caſu moꝛali
cõfugiut ſtatim ad allegatões ſupꝑ allega/
tões/⁊ ad gloſas ſuꝑ gloſas/dimiſſis etiã

qũñq; textib.aut pꝛicipijs vniuerſalibad
gque debet reſolutio fieri. dicẽtes. Iſte ſic

ſentit alter ſic ſentit. alterappꝛobat eum.
alter ſentit cũ iſto/quibo recte dici poteſt.

Dic non quod alij ſcipſerũt. ſed quid tu
ipſe dicis vel ſentis. Dicit enim areſtoti/

les.vi.Etchicoꝛũ.ꝙ iudicia pꝛudentium

et expertoꝛum/habenda ſunt pꝛo pꝛinci/
pijs. vbi etiam nullã aſſignarent rationẽ
quoniam ex multis exꝑientijs et ſtudijs/

euenit illo Cara( id eſt pꝛecioſa) daturlõ
go pꝛudentia temꝑis vſu. Sic in medici
na/ſic in omni arte VUndeoꝛta eſt illa ma

*

xima a ſapiẽte ⁊ hiloſophis poſita. Cui

libet experto in ſua arte credendum eſt
Ubi autem diſſentiũt doctoꝛes ſuper
aliquo caſu / cuius vtraq; pars ſiue aga/

»

tur ſiue non agatur'/poteſt in culpam ver

ti / pꝛout exemplificatũ eſt in capitulo in/
quiſitõnis. extra de ſententia excõmuni/
cationis. Opoꝛtet tũc attendere particu/
larius ad circunſtantias tam ex parte do
ctoꝛũ loquentiũ. vt quia iſti ſunt plures
et famoſioꝛes ſanctioꝛes quoq; et in di/⸗
ctis alijs ſolidioꝛes/ q; ex parte illius rei

que non agenda / vel agenda pꝛoponi/
tur. Demum exfine ⁊ intentione agenti/
um. Vt ex omibus eliciatur de duobus

W *

.

–
2
.—R

de reſolutiõe facienda ad terminos iuris

diuini / vbi humana iura diſſonare adin
nicem vel cõtra caritatẽ viderent᷑ militare
Ita eni fieri neceſſe fuit pꝛo ſedatõne ſciſ

matis p concilij generalis conuocatõem

ſine papa recepto p omes qui cõuenerãt

et per iudiciũ cõcilij ſup vtroſq; cõtendẽ

tium de papatu Hon obſtante lrali ſono
decretoꝛũ/quod nec conciliũ euocari po/
teſt ſine papa.nec papa poteſt a toto con
iudicat SBeg bechacten eprote
ſtatõe ſubiuncta. ꝙ nihil hic vel alibi / te/
merarie loqui pꝛopoſitũ fuit.nihil cũ cõ/
ſcientia vel detractõis vel inoꝛdiati fauo/
ris.vel amaricati coꝛdis. nihil deniq; in
fauoꝛẽ illicitoꝝ cõtractuũ vel cõtrahenti
um.pᷣſertim vſurarie pꝛauitatis.quã no/
uimus tam diuino q; humano iure dam

eiuſdem de ſymonia.

bis in collatõne bñficioꝛũ ꝑ
papã reſoluẽdo materiã ad
6raaicẽ ſcripture ſacre.qua di
miſſa ꝑcurrere ramos opini
vnica concluſio: “
ymoniaca labes ↄtra ius diuinũ
vel de ſymoniaca ſpẽ ſuſpectũ eſt
in conferẽte bñficiũ eccłiaſticũ (etiã ſi ſit
papa )exigerevł extoꝛq̃re a bũficiãdo/pm
ptam pecuniã / ſub titulo pꝛimoꝛũ fructu
um/ac ipedire poſſeſſiõeʒ ⁊ officiatõnem
ſuã q̊uſqʒ ſoluerit illã pecuniãꝗ. Deduce/
mus ↄcluſionẽ hanc/pᷣmo ex ſeptę ſuppo
ſitõib / fundatis in iure diuino ¶ Dehic
rñdebimꝰſeptẽ obiectõnib· ¶ Subinde
ſeptẽ ↄſideratões vel doctrinas adijciemꝰ
¶ Pꝛima ſuppoſitiio.
NAVUpponit᷑ pꝛimo ꝓ ꝓbatiõe/ꝙ in
rßricio pᷣſertim hñte curã qiaruʒ
ſunt hec duo ſcʒ officiũ ⁊ bñficiũ Benefi

pter officiũ. Vñ ad ius ⁊ obligatõem offi
ciandi/ↄpetit ius bñficiũ recipiẽdi.ſicut
infra docebit/ex oĩ iure.Pꝛopterea nõ de
bet obligari qs ad officiandũ /ꝑ traditõʒ

probabilibus pꝛopoſt itis / quid illo;pꝛo
abilius habendũ ſit. Pꝛetactũ eſt inſu-

Init tractatus de cõtractibus.

ncipit tractatus

Uper materia ſymoniacela

cularium fine caret. ponitur hec

ai aute ſicut dici ſolet ? ver eſt dal pꝛo

Tractatus

cipiendi ſuſtentatõem vite ſiml annectat

₰ eauncg ſuhpoſitio⸗

Nucq; vero p ipſo actu officiandi. ¶ Eſt
ante hmõi act ſic deſcriptibilis ꝙ eſt exer
citiũ aliqð impẽſum advtilitatẽ alteriꝰvł

alioꝝ/p ↄſecutõe felicitatis eterne.⁊ dam
natois euitatõne Viñ ꝑ hancvltimã dau

ſulã / differt officiũ ecckiaſticũ / ab officio
tpali vel ciuili.videlicet rone finis pximi
ſeu pꝛincipalit᷑ intenti/qm finis ꝓximus

officij ciuilis / eſt felicitas ſeu tranallitas

politica vite pñtis /officiũ ãt eccłiaſticuʒ
hz finẽ gltio

ſunt ſpüualia / ſcilzʒ in

vocat᷑ a deo ſicut aaron. Silr obliga⸗
tio ad officiandu cõſurgit er conſenſu ſu
ſcipietis hoc iusvel honoꝛẽ. Silractus

officiãdi/ſpũalis eſt rõe finis vel obiecti.

⁊ vt freqnter rõe ipſiuſmet obſequij.ſicut
ſunt baptiſare.pᷣdicare.oꝛdinare.celebꝛa/
re miſſam abſoluere et ita de reliquis.
DQuarta ſuppoſiio
Vpponit᷑ amplius / tanq; ſuffici
mwenter et expꝛeſſe determinatuʒ de
uiuiuuuure diuino chꝛiſtũ ⁊ ꝑ apoſto/
lum/ꝙ ad officiuʒ eccleſiaſticũ ſic trifarie
ſumprũ / pꝛo iure/pꝛo obligatõne. et pꝛo
ipſo opere / coꝛreſpondet beneficiũ trifa⸗
rie pꝛopoꝛtionabiliter ſumptũ.ſcilʒ pꝛo
iure.pꝛo obligatõne et pꝛo ipſo opere.
Vnge beneficiũ ꝓ ipſo iure ſic poteſt de/
ſcribi.ꝙ eſt ius recipiendi ſuſtentatiõem
vite temꝑalis condecentẽ/ratõne ſui ſpi⸗
ritualis officij. ¶ Obligatio autẽ ad be/
neficium pꝛeſtandum / conſurgit ex obli/
gatõne que eſt ad officiandũ. VUnde illi qᷣ
pure ſponte miniſtrant ſpiritualia/ non
ſemper obligãtur illis quibus fit hec mi/
niſtratio.quin habeant curatos vel pᷣla/
tos ad hoc ip[ʒ eis miniſtrãdũ obligatos.
alioqn duplici contritõevel onere pᷣmerẽ
tur ¶ ¶eteꝝ actus bñficij/ actui officij vl

exercitio coꝛreſpõdet.et hoc vtiq; de inre

diuino ⁊ inſeꝑabili. ſicut deducit apłus
ex multiplici radice ſumpta.nunc a lege

AVoponit pterea / officiũ eccle⸗
iaſticũ qũq; ſumitp iure offici/
PaQücy obligatõe ad officiandum

ꝛc/ videlʒ ſalutẽ eternã aĩarũ.

Tertia ſuppoſitio.
VU1 Poneraſap , hec tria / pure
ſun 1s ad offician
duũ quod dat᷑a ſupioꝛe vocãteyel eligente
‚gqꝛ nemo aſſumit ſibi honoꝛẽ fm aplm ſʒ

” .

ſ
ypi
non
ge⸗
nel

08
ge

ſcripture.nunc a lege nature VUnge ſic ait
vbi pꝛius. Quis militat ſuis ſtipendijs
vnq; Quis plantat vineã ⁊ de fructu eiꝰ
non edit: Quis paſcit gregem ⁊ de lacte
gregis non mãducat: Hunqd ſ̃m homi/

nẽ hoc dico.an ⁊ lex hoc non dicit?: Scri

ptum eſt eni in lege moyſi Non alligabis
os bouis triturãtis Hunqͥd de bobus cu
ra eſt deo: An pꝛopter nos hoc dicit: Hã
pꝛopter nos ſcripta ſunt.quoniã debʒ in
ſpe q arat arare.et qui triturat / in ſpe fru/
ctus percipiẽdi.Si nos vobis ſpiritua/
lia ſeminamꝰ/ non magnũ eſt ſi nos car/
nalia veſtra metamꝰ. Si alij poteſtat ve
ſtre ꝑticipes ſunt/quare nõ potius nos:
Sed nõ vſi ſumus hac poteſtate.ſed oĩa
ſuſtinemꝰ:ine quod offendiculũ demꝰeuã
gelio xpᷣi Neſcitis quoniam qͥ in ſacrario
oꝑant/que de ſacrario ſunt edũt.⁊ qui al
tario deſeruiũt/cũ altari ꝑticipãt: Ita do

minꝰ oꝛdinauit his qͥ euãgeliũ enũciant

de euangelio viuere. Hec apoſtolus.imo
per apoſtolũ dominauus.
Muinta ſuppoſitio.
Apponit᷑ rurſus ꝙ in his q̃ſunt
ſymoniaca de iure diuino ⁊ nõ ſo
lum qꝛ ꝓhibita lege humana (vt ita loq/
mur moꝛe iuriſtaꝝ) Papa poteſt ↄmitte
re ſymoniã/ qm̃ diuine legi ſubijcitur ſi/
cut alius ⁊ dũ trãſgreditur illã/grauiꝰpec
cat qnto maioꝛ habetur.Cõſtat autẽ pꝛo
hibitũ eſſe iure diuino vt illd qð eſt vere

Piritnalaueratur. emi velvẽdi. ſicut de
yeſi Symone mago / ſcriptura ſacra
palã tradit.Et ſicut xpᷣs ad diſcipulos lo —

quẽs determĩat. Hꝛatis accepiſtis gratis
date Math. x. Ubi in eodẽ capitulo det/

minauerat ꝗ dicta ſunt de iure bñficij re/

ſpectu officij dũ ait. Dignus eſt oꝑarius

cibo ſuoEt Qu.x.ðꝛ mercede ſina
RSexta ſuppoſiio

UApponitur vlteri? ꝙ licet officio

operis ſpũalis/ cõpetat bñficiũ trifarie
poꝛtionabilr acceptũ.nihilominꝰ ipᷣe

pa nõ pᷣtqbuſcunq; modis voluerit/bñ/
ſiciu ill erigere vel ectoꝛqre.ſed iuxta le⸗

gẽ diuinã qð iuſtũ eſt iuſte exeq̃tur. et ab
oĩ ſpecie mala ſicut iubʒ apls.ſemet abſti
neant ¶ Beptima ſuppoſitio

ri vell

vendibile/nemo neſcit.

tro / ipſe det pecuniam pꝛius q; beneficio
vtatur ne foꝛte vſurarius ſit. Sic autem

eſt in caſu concluſiõis curꝰ veritas ex his

ſuppoſitiõib ſi imul cõbinatis videtur eẽ

ſufficiẽter oñſa. Cuiꝰdeductõis applica/
tionẽ omittimꝰ.quevirtualit reſolutiue
ſtat in hoc. ꝙ ius ſuſcipiendi tempoꝛalia
quantũcunq; temꝑaliavideãtur/eſt pure
ſpirituale:ratione finis et obiecti. pꝛopte

rea beneficiũ eccleſiaſticũ.non magis po
teſt vendi qᷓ; officiũ cui neceſſario conne/⸗

xum eſt/ quale tamen officium / non eſſe

ꝛima obiecio

E opponitur ex radice multi

gqua lege decime decimaꝝ debe

bantur ſummo ſacerdotea leuitis Num̃.
xviij.et Deutroñ.xvi Sic non minus in

lege noua debetur hec decimatio vel ſuffi
ciens recõpenſatio facienda/ꝑ inferioꝛes

.

ipſi pape Hec autẽ recompẽſatio videtur
rationabilis ꝙ fructus pꝛimiannia quo
libʒ nouiter beneficiato perſoluãtur.qm̃

in hoc papa ſeruit ecclie/ ⁊ ita pꝛopt hoc

officiũ in pꝛomouẽdo homies ſibidebe/
tur ꝓ ſuſtentatione condecẽti ſtatus ſui.
et ad hoc tam ꝑſone q; beneficia poſſunt
onerari. 9
Moplius nõ minus poteſt papa

Becunda obiectio

recipere vel petere pecuniã a bñfi

ne / q; ca

apali. rõe iuris ⁊ obligatõnis et

GRirurcdteauerrnns riu,
ſtü eſſe / tale quale nemo ſibi fie⸗
eti de beneficio iure debito ipi pe

ciato etiam pus q; ſit in poſſeſſio
nonici eccleſie cathedralis.qͥ ta⸗/
men canonici/ de conſuetudine recipiũt
tam pecunias
ante poſſeſſignis adeptionem
Eercia obiectio
Mplius

non minꝰ? rat

; recipiunt vel pꝛelati inferioꝛesvł
quod tamẽ ita fieri frequentiꝰ inuenitur.

d. .

–

Muarta obiecio
Molius beneticia multa tradũ/
tur ad firmam ſeu penſionem an
nuam vel in titulo/⁊ recipitur q̃n

doq; p⸗ onis pel tota penſio / pꝛi
us q; ſit de redditibs aliquid acceptum
DZ Quinta obiectio

plici Pꝛimo quia ſicutex anti/

numeratas qᷓ; obligatõnẽ

Dp ionabilit᷑.
imo rationabiliꝰpoteſt papa reci
A pere pꝛimas annatas beneficio/
ryum/qᷓ;
ales vel alique religiones

ars penſionis vel tota penſio/pꝛi

Mplius.qꝛ nõ eſt pbabile ꝙ per
1 N tot tꝑa toleraſſet eccłia in ꝓmouẽ
tib ⁊ pꝛomotis/talẽ exactõem pe
cuniaꝝ/ ſi fuiſſet ſymoniaca de iure diui/
no.qꝛ nõ ſolũ q faciũt mala ſed qͥ cõſenti

Bexta obiectio.

bilis cõfuſio fuiſſet hactenꝰin ec/
X eleſia ꝓpter defectũ tituli ſeu iuris
iin bñ ficijs. ⁊ cõſeqnter in defectu ãmini/
fſtratõis ſacramentoꝝ ad pplos/ꝓpter de/
fectũ vel ſuſpenſionæ ęccliaſtice ptãtis in
nminiſtris. Septima obiectio.
Mdplius/qualiter pꝛouideret᷑ ſic

. uente / ſymoniã commutente.

Sequũtur reſpon

iones ad pꝛedictas obiectõnes.

dicimꝰ pꝛimo ꝙ inferũt ⁊ cõ

officio pape debeat᷑ bñficiũ
ſufficiẽs ⁊ cõdecẽs.Et ꝙ ab

tijs obſeruatis accipi ſuꝑ fructib in ferio
rum bñficioꝝ vbi nõ eſt aliter facta pape
ſufficiens pꝛouiſio.ſicut pꝛima ratio ſatꝭ
hoc concludit.tam ex iure diuino.qᷓ; na/
turali/pꝛeſuppoſito diuino. Sed ꝙ fiat
exactio vel extoꝛſio ſicut cgncluſio loqui/
tcur/ratio non cõcludit ( A
Eingde cũ videtur oppoſitũ con/
S cludi ꝑ ſecundã rationẽ de cano/
nicis. Rñdet᷑ ꝙ lata eſt differetia.

qm̃ tales pecunie nõ exigũt᷑ a canonicis

ꝓ beneficio vel officio.ſed ꝓ cõibus one/
ribus ſuppoꝛtãdis:in q ba canonicus il/

le ꝑticeps erit quo ad emolumentũ ↄmu
ne.ſicut pꝛo fabꝛica.pꝛo pane.pꝛo puerꝭ⸗

de choꝛo./ ꝓ clientibo.pꝛo capa et ſimilib⸗
Non negamꝰtamẽ quin apud aliqs/ mo
dus exigendi nõ ſit vſq;quaq; purus⁊ de
cens.licet non pꝛopꝛie ſymoniacus.
¶ Ad tertiam rationnz

ae „

inde tertia ratio cõcludit cõfoꝛ
miter ad pꝛimã. Deberet ergo ſi⸗
milis eẽ cõfoꝛmitas de nõ exigen
ctus añ ꝑceptiõeʒ eoꝝ.ſicut nec exi
gunt᷑ ab illig de quibus eſt argumentum
(Agdauartam ration.

unt facientibꝰ ſᷣm aplm digni ſunt moꝛte

Mplius videret᷑ ex his/q; hoꝛri

pꝛomotis papavel altero pꝛsomo

Eſpondẽdo talibo obiectis

te damnat⸗

bere verũ titulũ in ſuis beneficijs.⁊ verũ

cludũt aliqᷓs veritates VUtq;

inſerioꝛiba ſibi debet ſubſidiũ Et ꝙ illud
ſubſidiũ pᷣtvel potuitidebitis circũſtan/

Ad ſcõaz röem

Cractatus

BEingde poſſumus de qrta ratone
A d ſicut de ſecũda dicere.et ſimilr de

ſequentibus quo ad hoc ꝙ valde
multa(pꝛochdoloꝛ)fiũt⁊ facta ſunt habẽ
tia malam ſpeciẽ turpis queſtus.⁊ in mł
tis ſymoniacam pꝛauitatẽ.ſicut et alia vi
cia/regnare videmus paſſim apud homi
nes.virtutes auteʒ raro. ꝓpterea dicit lex
antiqua.Non inſequeris multitudinem
ad faciendũ malum. hec enĩ eſt argumen

tatio peſſima. Multitudo facit hoc. igik

eſt licitum.quoniã oppoſitũ cõſequẽtis
frequẽter et quaſi ſemꝑ ſtat cũ antecedẽte
–Ad quintã rationem.
EKinde reſpondet᷑ꝑ hoc ad quin/
tam. Addẽdo ꝙ apð bonos cõſci
entioſos ⁊ eruditos/ q̊s nõ exceca

uUit malicia vel ſuꝑbievel adulatõnis vel
auaricie.talis ſymoniaca peſtis repꝛoba/

ta eſt.p pꝛedicatões ⁊ doctrinas.verbis⁊
ſcriptis.⁊ nouiſſime per hoc ſacrum con
cilium ſcilicʒ Conſtañ.iudiciali ſeuerita/
fu it in capite.

¶ Ad ſextam rationẽ. S“
Eniq; per pᷣmiſſa patet ad ſextaz
aliqualis reſponſio.Addendo q;
gliqui ⁊ ſi nõ om̃es potuerũt ha/

oꝛdinẽ/ſicut conſtat/⁊ hoc ꝓpter excuſatõ
nes aliquas ꝓbabiles apud aliquos tam
pᷣlatos q; ſubditos. Subditos eĩ excuſa
re potuit ignoꝛãtia iuris⁊ facti.in qͥbo ſu/
pꝛem papa xpᷣs ſuppleuit ⁊ ſupplet ĩ tali

bedelectu p̃ᷣlatoꝝ:ſtate bona fide ſubdito

rũ ¶ Rurſus ꝓmotos pꝑ ſymoniacã hanc
exactõem/potuit foꝛtaſſis excuſare reſpe/
ctus redeptionis ꝓpꝛie vexatõnis.quẽad
modũ dicũt etiã in ſimili theologi.ꝙ vbi

pſbit᷑ nollet baptiſare pueꝝpoſitũ in arti

culo moꝛt niſi pecunia pᷣaccepta.nec ap⸗
paret aliꝰ potẽs vel ſciẽs baptiſarexpt de/
fectũ aq vel intinctõis.parẽetes pueri dare
pir pecuniänsdde inezuremech bapti

ma. ſz redimedi vexatõz ſuã ⁊ puero pꝛo

uidẽdi Neq; per hocdicẽdi ſunt ↄſentire

pctõ ſymonie hꝰ curati.ſic in materia de
vſuris pᷣt aliqͥs accipe ad vſurã licite ĩca/
ſibo certis/q;uis alteri nullo mõ liceat da
re Vñ redẽptio vexatõisvidet᷑ hre locũ ñ
qͥ dẽ ĩ acqͥredo ius nouũ ad officiũ vel bñ
ficiũ hmõi ſpuᷣale/ pᷣfti apð ↄferẽtẽ ſʒ iue
nit᷑ hre locũ dũ tolli qrit᷑ ipedimtũ qð ap
ponit᷑ nequis iure ſuo vel re ſua pacifice

nöne
lde
lge⸗
habe

Uapi
lhen
Ginen
Nn
Ngi
quens
Ceden

dchin
ciſi
Nce
örel
nobe,
rbio
mcon
ein⸗

an
o
v,
i
n

/
gi
o
e.
e⸗
nend
pti
mnam
ſan

N
gtire
ade
ic

NN.

tin
iſ̃
ilo

Fmoniaca labes in papa/ confe/
— rendo pꝛelaturã vel beneficium/

latoꝛum.dum cõpellũtur pecuniã añ tra/

dere/qᷓ; res ſpũales eis debite conferãtur

ſicut in exemplo pꝛioꝛi de baptiſmo par/

uuloꝛũ.de ſepulturis.de miniſtratiõe coꝛ
poꝛis xp̃ᷣi. de abſolutõne ſacramentali.de
collatione oꝛdinũ, matrimonioꝝ. ⁊ ſimi⸗
liũ. ¶ Denuq; pꝛo reſponſiõe ad ſeptimã
rationẽ?/cõſideratio ſeptuplex notabitur.

ſatis cõfoꝛmiter

pꝛemiſſa ¶ Ad ſepti/
nẽ.¶ Pꝛima conſideratio.
Vmoniaca la

moniaca labes ſicut det ſe non
eſt hereſis.ſic nõ aufert a papa ne
ceſſario ſuam poteſtatẽ. vel eccle/

ſiaſtice poteſtatꝭ plenitudinẽ. immo nec

executionẽ. ¶ Pꝛima pars ideo manife/

ſta eſt.quia ſtat aliquẽ eſſe ſymoniacuʒ ex
ſola depꝛauatõne affectus per auariciam
remanente iudicio recto intellectus ꝙ ſic
agere peccatũ eſt. Non eſt autẽ hereſis ſi/
ne depꝛauatiõe intellectus per erroꝛem/
in his q̃ recta fides tradit Poteſt nihilo/
minus pᷣſumptione iurisvel oꝑis/ſymo/

nigcus omnis / haberi in fide ſuſpectus.

¶ Patret altera pars/quoniã poſitiuis le
s 3
les ſunt. O autẽ ſymoniacus ſuſpẽdatur
ab omni exercitõ tanq; excõmunicat ip
ſo facto/ poſitiuũ eſt. quod nõ ligat papã

bus ſuis/non eſt papa ſubiectus / vt ta

cum par in parẽ nõ habeat impium. Cũ
pꝛeterea ſit hoc modo ſolutus legibus in

tellige pure poſitiuis penalibusvt ſupꝛa
ius hoc modo ſumptũ
da eſt (put arbitroꝛ)diſtinctio dominoꝝ
iuriſtarũ.dum dicũt aliquid eſſe ſymonia

ic intelligen

cum quia ꝓhibitũ eſt in illo caſu nõ poſ/
ſe papã cõmittere ſymoniã. plane nulla ẽ
pꝛopꝛie ſymoĩa niſi qꝛ pꝛohibita iure di/

uino.vbi ſcilʒ cõuenit cõtractus iſte rerũ

ſpiritualiũ pꝛo re cõmenſurabili numiſ⸗
mate. do ſi des. vel do vt des. Nihilomi⸗

nus apponit᷑ in aliquibo cõtractib non

de ſe ſymoniacis pena ſymonie.vbi verũ

eſt ꝙ hoc ideo dicit᷑ ſymoniacũ quia lege
humana pꝛohibitũ.ſicut aliqͥs punit᷑ täõ⸗

qᷓ; hereticus pᷣſumptiõe iuris poſitiuivel
operis qui veraciter eſt catholicus.
Becũda conſideratio

non tollit neceſſario ius ad bene

ſiciũ/neq; poteſtatis eccleſiaſtice ſuſpen/

rium/quem

b'acceptis occurrere t.
ymoniaca labes/ commodiꝰ eui-

ponit᷑

Se ſimonia

potiat vel vtatur. Sic foꝛtaſſis excuſabi
les eſſent ſubditi reſpectu curatoꝛũ vel p/

dit executõem

—

le taliter pꝛomotũ/non incurrere ſenten/
tias iuris poſitiui.etiamvbiveram ſ ymo

niam cõmitteretconſentiẽdo ſymoniace

pꝛomotõni ſue.quãuis apud deũ nõ eua
deret omnẽ penam ¶ Patet aliũde conſi
deratio iuxta ea que dicta ſunt circa ſextã
obiectõem de redemptõne vexatõnis.vel
etiam vbi bona fides⁊ ſimplex in pꝛomo
to eſſet. ipᷣm q; ſaluaret¶ ¶ertia conſide.
Vnoniaca labes/ periculoſioꝛ eſt
etſi nõ quo ad deũ tamen quo ad
foꝛum eccleſiaſticũ/ in pꝛomotis
per pꝛelatos inferioꝛes/qᷓ; per puapam
Hoc perſpicuũ eſt in pꝛecedenti conſide

ratione.Attento ꝙ omnis ſymoniacus

ipſo iure excõmunicatus eſtö/ cum reliqᷣs
penis.a quibus nõ liberatur per oꝛdina
ꝗaqmodũ de papa tactũ fuit.
Muarta conſideratio
ymoniaca labes/q;uis poſſet ex/
P)dcuſari vel non inueniri circa rece
ptionẽ pecuniaꝝ vel eoꝛũ q̃ ſunt

mumiſmate mẽſurabilia (quemadmodũ
Qſunt obſequia vel fauoꝛes et obligatoꝛie

pꝛomiſſiones circa ſpiritualium admini
ſtratõem in litteris teſtimonialibus con

Eehtaz ſunaigo Hipilominns erge
poſtoli

dit in his omnibꝰvt obſeruetur apoſt
ca regula. Quãtum fieri poteſt/ab omni
ſpecie mala abſtinete vos ¶ Poſſet deo/⸗
ma parte deductõ fieri per plurima. circa
diuerſos oꝛdines et ſtatus / circa religio⸗/
ſos conuentus ⁊ ſeculares eccleſias/circa
pꝛelatos ⁊ officiarios ſuos/circa curatos

et eoꝛum vicarios vel ſubditos. Fiũt ita
q; plurima per tales huiuſmodi que re/
ctam habere poſſunt intentionẽ/licʒ mo

qus faciendi ſcandaliſet.vt quia videtur
fieri pactio de tẽꝑalibus.vel negatõ ſpiri

tualium ſeu dilatio pꝛopter temꝑalia vel

exaduerſo ſieri videt᷑ pꝛopter tꝑalia ſpiri
tualiũ collatio exercitiũ vlł frequẽtatio vt
in miſſis dicẽdis/vt in hoꝛis lucroſ non

alijs freqntandis. Caueat᷑ igit᷑ hec multi

plex mali ſpẽs:ꝑ boni ſpẽm appoſitã q̃n
tũ fieri dabit᷑.qꝛ ñ eſt nr̃m poſſe ſcãdał oĩ
Auita ↄſideratõ.

tari poteſt / per rectificatõnem in/
tentõnis · deſiderando ſcilicʒ vel
nequis iure ſuo vel re ſua paciſice

.

executõem ¶ Hec conſideratio ſequi
lujr ex antecedẽti.quoniã poteſt papa vel

CTractatus

accipiendo tꝑalia non vt ſunt pꝛeciũ ſpi
ritualium vel cupiditatis nutrimentum
ſed neceſſarie ſuſtentationis coꝛpoꝛalis
adiumentũ Sic itaq; ſaluabitur illic nõ

qui ad hoc ꝑticulariter ↄmiſſi ſunt ¶ Ce
terũ generale cõciliũ in qua poreſtate poſ
ſit leges huiuſmodi pꝛeſcribere pᷣſertim
ſummo pontiftici ſine leſione plenitudis

eſſe cõmutatiõem ſymoniacã.vbi tamen ſue poteſtatis / vtilis eſt pꝛacticatio.de q̃

cõcurrit hoc.do ſi des. vel do vt des. quo
niã he dictões cõditionales ⁊ cauſales.ſi
vt. pꝛopter.⁊ ſimiles.nõ notabũt cauſam
pꝛincipalem.ſed cõſecutiuã.⁊ minus pꝛi
cipalẽ.ſeu motinã vel adminiculatiuam
ſeun meritoꝛiã vt ibi Incliaui coꝛ meũ ad
faciendas iuſtificatõnes tuas ineternum
pꝛopter retributõem.Que vtiq;ʒ retribu/
tio referebatad deum pꝛopter pꝛophetã
ſicut finis ſub fine Ubi autẽ vnum ꝓpt
aliud (ſicut dicit pe)vrobic; pnuin.

Derxta conſideratio.
ymoniaca labes poteſt quo ad pᷣ
terita ſuſciꝑe pꝛouiſionẽ ⁊ mede/

erenatõnem conſciẽtiarũ ⁊ animaꝝ ſalu
tem taliter.ꝙ aboleant᷑ edicto hencrati qᷓ/
libet penevel ſentẽtie iuris poſitiui cõtr
ſymoniacos edite cũ habilitatibus ad be
neeficia iam obteta. dando licentiã inſuꝑ
pꝛo pterito. vt quilibet poſſit eligere con
feſſoꝛẽ idoneũ.qui eũ ſuꝑ oĩibus dubijs /

¶ Widet᷑ foꝛtiſſis hec pꝛouiſio nimis la
ta vel laxa iuxta ſeueritatẽ eccleſiaſtice .

vel ſcrupulis/in foꝛo cõſcientie abſoluat (
S

ſcipline.ſed habeat᷑ reſpectus ad immen/

ſitatẽ miſericoꝛdie dei. ⁊ humanã fragili
tatẽ.que mallet ſepe ſaluti pꝛopꝛie/q́; be
neficio vel ſtatui renüciare ⁊ tolerabił ap
parebit iſta pꝛouiſio.aut ſide neceſſitate

puniendi ſunt aliqͥ nimis notoꝛie ſcãda/

loſi:nihilominus de ſalute cõmunitatis
atq; plurimoꝛũ cogitetur.
(Eonſideratio ſeptima.
vYmoniaca labes poterit pꝛo futu
ro pꝛeſeruatõem habere ¶ Logi/
teturꝑ hoc ſacrũ conciliũ ne paſ/
ſim? licenter vt hactenꝰ introeat cõſuetu/
do leges debitas vel iã inſtitutas renouã
do mutando vel interpᷣtando circa colla⸗
tionẽ omniũ ſpiritualiũ.tam a capite qᷓ;
aꝗa membꝛis.cũ tali moderamine.qꝙ neq; fi
at ſtrictioꝛ pꝛohibitio tẽꝑaliũ q; opoꝛtet
in capite vel in membꝛis.ſicut factuʒz eſſe
pluries exiſtimant in quibuſdã NHeq; rur
ſus ꝑmittat᷑ talis laxatio que vel verã ſy/
moniã vel ſcandaloſam ſymonie ſpeciem
introducat.hec autẽ ꝑticulariter ſit eoꝛuʒ

—,.
.

lam per hoc ſacrũ conciliũ.pꝛopt

ſſi annuerit deus / alias ⁊ alibi videbitur.
cõcoꝛdando plenitudinẽ poteſtatis pa/
Lalis / ci ipſa plenitudie poteſtatꝭ cocilij⸗

niacos refoꝛmatõem. offerũ
Auarũ declaratio tam ſcriptis iam editis
q; viua voce/poterit apparere.

Inis pꝛincipalr intẽtus reci/
5piendi temꝑalia ꝓ miniſtratio
Nneſpũaliũ/reddit hominẽ pꝛo
piꝛie ſymoniacũ in foꝛo cõſcien
tie ⁊ ad deũ.⁊ ſi hanc intentõem aꝑtis ad

extra monſtret indicijs/ cenſendus eſt in
eccleſiaſtico foꝛo ſymoniacꝰ.vel de ſymo/

nia vehementer ſuſpectus.
Secũda pꝛopoſitio:

Inis pꝛincipaliter intentus acci
Vpiendi temꝑalia pꝛo amminiſtra
toöne ſpiritualiũ/tanq; ibi ſit ade
quatio vera pꝛecij ad pꝛecium / ſicut eſt in
cõmutatiõe temꝑaliũ ad inuicem / reddit
hominẽ pꝛoꝑꝛie ſymoniacũ:
(WBerin piopoſitio

. „

Inis pꝛincipalr intentus vt pᷣꝛi
NR us /reddit hominẽ pꝛopꝛie hereti
cũ.ſi faciat hoc ex depꝛauato ĩtel/
ctus iudicio.q̃ſi tale aliqͥd poſſit de fa/

o/aut deat de iure fieri. ⁊ hoc ſiꝑtinacia

cõcomite?᷑. ¶ Quarta ꝓpoſitio.
Bligatus miniſtrare ſpũalia ſiẽ
ſunt ſacrameta ⁊ beneficia eccleſi
Paſtica/pᷣt roõnabilr ⁊ licite habere
reſpectũ ad tꝑalecõmodũ:mercedẽ ⁊ pꝛe
miũ:quãuig minꝰ pꝛincipale ⁊ ſecũdariũ
Mninta pꝛopoſitio

Bligatus miniſtrare ſpiritualia.
zmiſtrans ea pʒ ven ius ? bote,
ſtatẽ recipiedi tpalia/abſq; hoc ꝙ

mẽdicet ea.Et ſub hac intetõe (licʒ minꝰ
pꝛicipali)pᷣt vel potuit/obligareſe ad mi
niſtrãdũ ſpũalia.⁊ ꝓ mercedevel ſtipẽdio
vel cibo ⁊ ſua ſuſtẽtatõe/reciꝑe tꝑalia.ſiẽ
exẽplificari poſſet in oĩ ſtatu eccliaſticoꝝ

rationabi

4 E.
gepof
HBenmn
hMucis
noed
cir.
ne N
Wat

iiſn
moffei
neſenit
mecit⸗

ſto

.

no ee,
niſerno
nine po
Ncöſcen
Aptsad
gockin
eſtmo/

5

n
lſera
tage
ſtin
adit

hi
ac
noſd/
iudeſn
Nennc
iuſe
cuacdn
ehwee
werpe
ſüdari

ituclun
1970e
ſchboch
onn,
necun
Atipch
ptinſi
claſto⸗

,

loſoꝝ. a maioꝛibus

tam ſeculariũ qᷓ religioſoꝝ.a maioꝛibi
ad infinos. ¶ S eria oboſtt⸗
Bligatꝰ miniſtrare ſpualia/⁊? mi/

niſtrans ea / ſub ſpe vel expectatõ

lia p ſuſtentatone miniſtri et mercede vel

cibo oparij/nõ ideo cõuincit᷑ ſymoniacꝰ.

ſicut nec ille qui dat tpalia ſub ſpe recipi/
endi ſpũalia.immo ſtaret ꝙ; peccaret non
tradendo ea.ſicut in caſu/miniſtrans pec
care poſſet abijciendo vel repꝛobando ta
lia dona ſen t

tima pꝛopoſitio.

tõem.euchariſtiã.ↄfeſſionẽ.oꝛdi

cõfirm

nes. extremꝗ vnctionẽ. ſepulturã. ⁊ ita de
reliquis ſpũalibꝰ nõ ideo cõuincit᷑ ſmo/

niacus/ſi añ vel poſt miniſtratõeʒ/recipi
at tꝑalia ab il
agaua pꝛo

bñ ficio ſuo / ſicut frequetado ho/

ideo ↄuincit᷑ ſymoniacus / ſi recipiat aut
reciꝑe intendat/diſtributões tpales aſſi/

gnatas illis qͥ talibo aſſiſtũt officijs etiaz
dum aliqñ ſub hac intentõe mercedis vʒ
dit ad aliqð officiũ eccłiaſticũ alias p tic
nõ iturus Exẽpli gratia ſi cuilibet/etiã re
ligioſo qͥ intereſſet magne miſſe in eccia

Conſtan.quotidie diſtribneret᷑ vn floꝛe/

nus.cõſtat ꝙ; multi intereſſentqͥ mõ non

interſunt.nec alias intereſſent. nec iõ ſy/
moniaci ent iudicãdi (Hona ꝓpoſitio.
NNXlleſiaſticus pᷣlatus aut ali con
ferẽs bñficia eccłiaſtica/ nõ ideo
conuincit᷑ſymoniac/ſi recipiata
bñficiatis aliq̃ tpalia ¶ Decimagpoſitio
Etirpatio ſymonie/n
rariꝙ ducant᷑ hoĩes i maioꝛa pi/
cula⁊ ſcandala/pꝑ nimiã ſymonie

.

o/ euacuet vel fraudet / ſub H
lut ademonio me
ndecima ꝓpoſitio

ta iure diuino/euacuet᷑ vel

refoꝛmatõis pᷣtextu/v.
Ftirpatio ſymonie/ pꝛimo faciẽ/

aa eſt coꝛdiblhoĩmoñdendo q/
liter in coꝛdevel intẽtiõe/ſymoniaca pꝛa⸗

uitas cõmittitur.et qualis debeat haberi

coꝛdis intẽtio / dũ in miniſtratõe ſpũaliũ

nevel intentõne/ ꝙ recipiat tẽpa/

potius mercedem ⁊ ſtipẽdia

to ſue pᷣlatõis vł officij/ baptiſma

ſticus / officians er debiro

ras canonicas.vel exeqas moꝛtuoꝝ/non dandi

e/no ita dz pcu

expectat tempalium receptio.

Duogecima pꝛopoſiti.
tirpatio ſymonie/ab ecclia ſctã
dei / in capite ⁊ in mẽbꝛis / ſalubi
us facieda eſt/inducẽdo hoĩes ad timoꝛ

gem euãgelicã.q; ꝑ ſolã iuriũ penaliũ/cõ

ſtitutiõem.quoꝛũ multiplicatio foꝛſitan

magis eſſet reſtringẽda/qᷓ; augenda.mul

ta eni reputãt vel puniũt tanq; ſymonia/
ca/que ſymonie roem ꝓpꝛie nõ includunt
⁊ ita faciũt viq dñi arta magis q; opoꝛtet

5„ .

Onit᷑ ad declaratoem pᷣmiiſoꝝ ꝓ
nunc/alias poſita hec vnica diſti

is pꝛo ſpũali.¶ Pote
ſpualis.quaſi

cio. Reſoluedo materiã de ſymo
nia/poſſumꝰinuenire diſtinctiõem qdru
H kiice de intuitu vel reſ⸗ eern cõmoditꝑa-⸗’d
oteſt eiĩ intuit ferri ad
ale conoci eimo tanc; ad hreein. rei
üͤalie it adequatio valoꝛis vniꝰ
rei ad alterã/ſicut eſt in emptõe⁊ venditö
ne ciuilibo. Põt ſecũdo ferri intuitꝰ ad cõ
modũ ſpale tanq́; ad motiuum pꝛicipale
ſpualia. vel ad finẽ vltimũ in que
ſiſtit intuitus ſpũale cõferentis. Põt ter ,
tio ferri intuitus cõmodi tpalis/tãq; ad
motiuũ min pꝛincipalevel ad finẽ ſuboꝛ
inatũ ſub vltimo fine. Põt quarto feri
intuitus ↄmodi tpalis/ taq; ad re debiii
iunre diuino ꝓ ſuſtentatone illiꝰ q ſpĩalia
ſumminiſtrat. iuxta doctrinã xpᷣiet gpoli.
Oe dignus eſt opari/ mercede ſua. ¶uc

ad ꝓpoſitũ dicim p reſpõſione ſuccinctaz

ſolida ꝙ pꝛimꝰ intuitus et ſcos/ſunt vere

ſymoniaci de iurediuino et hano. Et ſi
cõcurrat erroꝛ intellectus/ ꝙ ſcʒ talia pñt
fieri.ſicut in pꝛimo dicit᷑ vel ꝙ licite fiant

ſicut ponit᷑ in vtroq; modo:tunc incurri

tur hereſis pꝛopꝛie dicta et habendiſunt

ſymoniaci tales heretici ꝓpꝛie dicti ſi ſint

ptinaces Dicim conſeqnter. ꝙ ſi ferat in

ſca not . tuitus tertio ⁊ quarto modis:ille põt eſſe
inõ eſtvl pᷣt nõ eſſe ſymonia oꝛius

licitus. immo laudabilis ⁊ meritoꝛius

debitus Hoc tamẽ attẽto ꝙ obſeruet᷑illᷣ
apli. Ab om̃i ſpecie mala abſtinetevos.
tero tali intuitu/ nõ appareat fieri ex mõ

ſuo.intuitu pꝛimo vł ſecũdo.vt ſi nõ exer

ſi turpiter exigant᷑.⁊ cũ ſcandalo.⁊ auari/

cie nota.in quiba caſibs poſſent haberi ſu

ſpecti de ſymoniaca pꝛauitate ſic agẽtes.

⁊ hoc pᷣſumptiõe iuris vel facti.⁊ poſſent

De ſolicitudine

in hoc caſu ipſi tanq; ßtales iudicialr euo

Opuſculn einſde;

Eimaneer leyviij vii .particulas.
. AUleritur reſpõſio ſuper dubijs
q ſequentibo/ vnde crebꝛo ſolici/
IItuadines conſciẽtiaꝝ in ecclia/
ſticis ⁊ religioſis oꝛiunt᷑.
ꝛimũ dubiũ ¶ Si liceat eccliaſticis
maxime religioſis/ Su conferũtur eis tꝑa

lia/ſe ⁊ ſucceſſoꝛes ſuos obligare ad certa
determinata ſuffragia in miſſis vl alijs

officijs eccleſiaſticis. ſicut habet vſus cõ
munis?: Solutio pticula. xiij. que pſup
ponit alibi tractata de ſymonia.
Hecundũ du s (Wir liceat omitte⸗

lutio ꝑticula.xij.et a. x. xxxij.
ferètes tpalia ſtaret in ſ. ola generalitate p
ſuffragijs bñdis.⁊ ſi ad hoc ⁊ quõ monẽ/
di ſunt: Solutio ꝑticula· xvij · et. xviij
¶MDuartü di (Si in caſu ſecũdi
dubij neceſſaria ſit ⁊ ſecura diſpenſatõ ſu
iuas pꝛelati vel pape vel oꝛdinarij So
tio ꝑticula. xxviij. ſ; xxxij.

B Duintũ dubiũ
. cis dene ? ſufficienter fundatis recipeno

Solutio pticula.xxxij
¶ Sextũ dubiũ iliceat ſine augi

nitij / ita ꝙ non plures dicãtur miſ⸗

ſe der obitus.⁊c.qᷓ;uis hoc intendãt tem/
paliũ collatoꝛes: Solutõ ꝑticula.xlix
Septimũ dubiũ ¶ Bi liceat admitte
re ſuper fratres iam fundatos/alios qui
hbabeãt ſpeciales cellas ⁊ obligatõnes ad
ſuos ĩſtitoꝛes alias q; reliqͥ fratres: So/

Grrez Mri.
Octauũ dubiüũ. obli
omnis fructus ſpiritualis in miſ 18/
⁊ alijs que obligatus dicet/cedat in vtili⸗

tatem uid ianei

ũ dubiũ itantü pſu unt ſufffta
gia dũ fiũt pꝛo pluriba quãtuʒ ſi fierent ꝓ

vnovel paucis.⁊ pꝛeſertim illi qui facit:

ecimũ dubiũ i debẽs vnã miſ/
ſaʒ boſſit t ali⸗ oſa adiſgere ſine defraudatõe

ciunt religioſi/qui leuiterq
ie tales obligatõnes ſine reatu pcti moꝛ/
calis . pꝛeſertim quando vidẽtur grauio/
res q; opoꝛtet exeuentu vel aliunde: HSo

Tertiü dubiũ ¶ Bimelius eẽt ꝙcon

iliceat eccleſiaſ ſti

nas obligatõnes cum augmento ſhiij X

nat ap g eins

lutio cum.viij. ix. x. et.xij. dubijs pticnla.

ui miſſam pecijt aut inſtituit
indecimũ dubiũ ¶ Si neceſſe ſit ſp
pꝛo ſpecialibus fundatoꝛibooꝛatõnes fa
cere ſpeciales.maxime dum hoc inſtitue/

rint licet non ſpeciſicando modũ ⁊ quis
mogus tenebit: Solutio pticula. Frxix

um quinq; ſequentibus.

—

Duogecim Biliceat pꝛo
de ſolennioꝛi in ſepulturis vel pꝛo alijs

pompis exequiarũ/ paciſci verbovel intẽ

tione/ de maioꝛi temꝑaliũ collate?
¶ Xredecimũ dubiũ i diſcrete faci/
unt obligintes ſead ſuffragia p alijs / qn

inde min valent vt videt᷑ p ſeipf.⁊ nõ eſt

Pꝑatio tpalis ↄmodiad ſpũale. Solutõ
huiꝰ. xiiij. pticula.xlv.cũ tribaſeq̃ntibus
ecimũquartũ dubiũ ( Si caute fa/
mittũt ad /
ticipatõeʒ omniũ bñficioꝝ per illos qui
benefaciũt eis vel qui petunt;

ecimũquintũ dubiũ Siobligat⸗
Seunaainek ubiſe ab obliga

tiõe/dũ eas dicit ſine attentõe vel deuotõ
nevel affectõe aut ſolicitudine:nã attẽtio

eſt auca⸗ HH iſtius ⁊ ſe

Kerz ſsi intentio qua vult eccleſt iaſtic? vel
religioſ⸗ us oꝛare ſpecialiꝰpꝛo benefactoꝛi

q; pꝛo alijs.ſuper qua ſpecialitate qᷓnti

fſficanda ſe reetad deum/ aqui poderdto⸗
ncrm⸗

— Plue neielſe etherl.
Auc. xij. Jubet hoc ſupmꝰ
1 abbas noſter Ihs xps/ cu/
uuUus ſpũ ſalubꝛit᷑ inſtituti cla
amus Abba pater. r anſa
magnꝰ pꝛioꝛ in religiõe xp
ana dicẽs Coꝛinchijs / in ꝑſona oĩm

lo vos ſine ſolicitudine eſſe. Sz morſub

intulit vtilẽ ⁊ neceſſariã de ſolicitudie di
ſtinctõem. ne vel ſibüpivel alijs cõſoꝛtib⸗

ſuis/cõtrariꝰvideret᷑.quoꝛũ ſermo frequẽ
ter ad ſolicitudinẽ ↄtra deſidẽ inertia/ ex
hoꝛtat᷑ Ait eni Qui ſine vxoꝛeeſt / ſolicit?
eſt quedñi ſunt.qũo placeat deo.qui aũt
culn vrorc eit /liclens fſtque müct ſunt

tuan inem Onaei de altern mudi. Vna

Eccleſiaſticoꝛũ

/Eniamigit᷑ cõpendiũ ſtatĩ ad S
*) pie ſolicitudis veſtre in domino
dQueſtiões.q ſolicitudinẽ refoꝛmi
dant impiã:dum piam ĩmo neceſſariã co
gũtur amplecti. Oanet apud vos (o pa./
tres ⁊ fratres pfundo coꝛde firmata mo
nitio apłica Hebꝛeoꝛũ.iiij. Sint moꝛes

ſpiritualis altera temꝑalis. Vtraq; ſiqui
em bona.Alioquin culpata fuiſſet vxo/
ratoꝝ cum ſua ſolicitudine conditio.pꝛi
ma tamen melioꝛ atq; dinioꝛ/adeo vtva/
catõ dici poſſit.et dicat᷑ tam hic q; ab apo

ſtolo.i.Coꝝ.vij. Volos vos inqͥt ſine ſo/⸗
licitudine eſſe Et alibi ad Phil:uij Nihil

videte quoniã ego ſum deus.

ſoliciti ſitis. Etꝑ pſal.dñs Vlacate inq;B ?

Tertia particdllog.
Elix iſta ſolicitudo vacãs.⁊vaca
tio ſolicita.qlem pabere licerdec
eile

expedit/ illos pꝛecipue qui celibes

ſine tribulanti iugo vxoꝛũ nedũ elegerũt
ſed vouerunt.quales vos elegit ⁊ aſſum,
pſit abbas noſter xps(o patres et fratres
celeſtini) quos ad pñs alloqͥtur ſolicitu/
do dilectõnis mee quã ſuis impulit que/
ſtinncularũ ſtimulis / zelus veſter religio
ſus ſolicitus iuxta verbum ꝓpheticũ Di
chee.vi.Ambulare cum deo ſuo.

Duarta particllula.

tem ſol
deo / ſi quadã retroſpectõe ſeu tergiuerſa⸗/
tione coꝛrueret in mũdi ſolicitudinẽ.⁊ iã

noõ tm̃ vana eſſet quaſi finẽ nõ aſſequens
vacatõnis/veꝝ damnabilis iudicaret᷑ et
repꝛoba/ ſi in damnabilẽ repꝛobãq; ſoli/
citudinis peccatricis foueã pꝛeceps labe
ret᷑.qlem diſſuadet maxime ſermo pꝛepo/

ſitus. Nolite ait xpᷣs ſoliciti eſſe. cc.
Quinta particllula.

inſinuatũ eſt. ⁊ de quadã altera ocio ſan/

cto condiuiſa videt ammonita ſed nõ cri

Jeſu ſoꝛoꝛ Martha martha inquit Ihs

—

ſolicita es et turbaris erga plurima. poꝛ⸗/
monitionis xpᷣi ſeries/cũ expoſitoꝛib ſu/
is in illa pꝛohibitõne ſolicitudinis ſicut
Hatheus ⁊ lucas referũt dat intelligiſo
licitudinẽ malã eſſe que nõ eſt pꝛudẽtis?
ſagacis pꝛouidẽtie neq; neceſſitatis.ſed

eſt vel diffidentie vel ꝑfidie vel cupidita/
tis curioſe ⁊ anxie de quibo non eſt modo
per ſingula diſſerenaum.
(Sexta particula.

Enſit itaq; veſter ĩi dño timoꝛ an
ius vis eſt ᷣm ph̊m reddere timẽ/
olicitũ. Senſit inqᷓ; quẽadmodum
fruſtra fuiſſet aſſumpta ſolicitudo vacas

Vbilis. Nam de tolerabili mũdanoꝛũ ſatis

ſine auaricia contenti pꝛeſentibo. Nihilo

min?aſpicitis illa eſſe neceſſaria que 2ce⸗
dit idem apls.i. Chi. vi. Habẽtes alimé
ta ⁊ quib tegamur his contẽti ſimꝰ. Bn

ſuades / o magne pꝛioꝛ apłæ. placet id qð

apponis his conteti ſim. Attamẽ alimẽ
ta ea qu ib⸗ tegamur/⸗ opoꝛtet hze. H 0 n
uinis mãcipamur officijs / vel hoſtiatim
mendicãdo qͥ nequaq; diſcurrere ꝑ vicos

4 „

ſeruit de altario ⁊ vuaat.

articula ſeptima.

ritur pheta abſconderũt ſupbi laqueum

mihi Et rurſus. Juxta iter ſcan.po.mihi

Electa eſt ecce ſub triplici religionis vo/
to via pauꝑtatis vt ſolicitudo noxia di/
uitiaꝝ/cruentãs ⁊ enecans vitaret᷑ Electa

via caſtitatis ꝑpetue.contra ſolicitudinẽ
alligantẽ vxoꝛi cũ tribulatòe hmõi. Ele/
cta via derelictõis pꝛopꝛie volũtatis per
obedientiã/contra ſolicitudinẽ tot dubi
tationũ /tot ſcrupuloꝝ/tot diſcriminum.
qualia pꝛopꝛia volũtas ſe dũ ducere vult

ſe ſeducẽs incurrit ¶ Pudet heu pigetq;

recoꝛdari/quãtis ⁊ qualiba apud nonul/
los detrimẽetis/omnia ſunt in oppoſitas

exoꝛbitatõnes euerſa ſubuerſaq;. Jã heu

nimis apparet veritas pabole xpᷣi.qᷓ mo
do duͦ hecrelegerentlecra eſt in ecdeſia de
immũdo ſpũ.qui cũ exierit ab hoĩe.tãdeʒ

redit ? adducitſeptem ſpũs nequioꝛes ſe

dum inuenit domũ vacantẽ.nõ quidẽve

reſed ſola ſimulatõe.ſicut ⁊ ſolis extrinſe
ce ꝓfeſſionis ſcobis ficte mundata eſt.
([SParticula octaug.

2 idoloꝝ ſeruitꝰ ab aplo.⁊ mã

X 2

56

Eve mundo a ſcandalis. ve ſcnn
vV/dala ſpargetibovbilibz demonijs
In via hac qua ambulabã conq̃/

Si yeic nec; r immuus ſyſſms
x,cupiditas. que radixoim malo/
mona ðꝛ iniqtatis axpo. Sed none neq
o eſt ſimlata pauptas que ſub voti velo

„
E,

— .
„7

Deb ſolicitudine

latens / tota dinitijs inhiat. tota ſolicitu/
dinibo earũ pungit᷑⁊ intus ⁊ extra conti/
nuis mirisq; modis lacerat᷑. cruentatur.
diſſipat᷑ Cui nanq; poterit eſſe dubiũ ſo

lerter attẽdẽti/quin ſpũs auaricie neq; iã
ſecũ adduxerit ſeptẽ ſpũs.i.vniuerſitates
vicioꝝneqͥoꝛes ſe Simulata qppec(ſicut
ait Aug.) eqᷣtas / duplex eſt iniqtas.nõ ſe
cus hoc loco.dic ꝙ ficta et vota pauꝑtas

nõ eſt pauꝑtas ſpũs.nõ pauꝑtas virtus
nõ amica bonis moꝛibo frugalitas ſʒ du/

plex iniqtas.qꝛ ⁊ vere cupiditas eſt et ſi/

mulatio. Nec hic ſiſti᷑. Sed ꝓgrediens/⸗
iſticvoti fractionẽ/fundatoꝝ defraudatõ

nẽ. pximoꝝ factis dictis ⁊ exẽplis ſcãda/
liſatiõem inuenies. Demũ ſubit illud ve

xpᷣi/dictũ phariſeis/pꝛo talib in religiõe

penit lapſa verſantiby. quales hic ſolos
plangim Circũitis mare ⁊ aridã. vt faci/
atis vnũ ꝓſelitũ.i.nouitiũ in religione.et

cuũ factus fuerit / facitis eü filiũ gebẽne du
ploq; vos.Eccliaſt.v.qm̃ diſplicet deo/

infidelis et ſtulta ꝓmiſſio.⁊ meliꝰ eſt non

(ar votũ nõ reddere.

indignatio tua rapit vltra longe
qᷓ; inchoãdo ꝓpoſueras: Etq̃ do/

cctrinã bonã datura es / diſtraheris ſatyra
que nulla vnq; oꝛõe.nulla declamatõnis
acrimonia/ſatis erit repꝛobãda. Reuerta
mur ad pꝛogreſſum finis inteti/reſumen

tes illud vñ arripuit nos maloꝝ recogita
toꝛũ (pꝛeſertim apud non paucos noſtri
tempꝑis religioſos)anxius dei timoꝛ.xpᷣia
naq; pietas/⁊ miſeratio fraternalis. Illõ

erat aꝑire/quo pacto/pauꝑtas religioſa⸗

vacaret abſꝗʒ ſolicitudine victus ⁊ veſtitꝰ
Interueniũt fateoꝛ ⁊ vos interrogãdo fa

temini/plures crebꝛo pungitiui conſcia/

implere cũ paceverbũ xpᷣi cũ

aplica moni

ſymonie.aliꝰvſure.alter fraudulẽ
ritualibo recipiẽdis ⁊ econtra labes ſymo

niace pꝛauitatis.⁊ hocvtiq; frequẽter(ve
ve)puenit/dũ nõ habet᷑ directõ.dũ lumẽ

intentõis noſtre que ðꝛ oculꝰ coꝛꝑis oĩm

victus ⁊ veſtitꝰ/ neq; ſtimuli.vnꝰ

tie. ¶ Solicitat᷑ nimiꝝ timoꝛata mens /
ne foꝛte miſceat ſe inter dantẽ tꝑalia p ſpi

illi⸗

actionũ noſtraꝝ/eſt tenebꝛe ¶ Solicita

7

tur pᷣterea/ ne in redqitibcomꝑandis. q

nõ ſemꝑ inueniunt᷑ ad ꝑpetuũ/reddat᷑ cõ
tractus vſurariꝰ/ex adiecta conditiõe ſeu
mendi ¶ Bup hbac vero duplici qſtione
ſolicita ſcrupuloſaq;/ pñt haberi quedazʒ
opuſcula noſtra/nupꝑ edita.ſi tñ cum ma/⸗
gnis taliũ tractatoꝛibo viſa fuerint nume
randa. Particula vndecima
,J Wpeſt a pns inueſtigare ⁊ inuẽ
tos tollere (qᷓ;tũ iuuerit ſatoꝛ bo/

pactõne de facultate totiẽs quotiẽs redi/

S

toꝝ aculeoſ.quos latebꝛoſa nocte dũ doꝛ

miunt per negligentiã hoĩes.ſuꝑſeminat

inimicus homo ſub obtẽtu conqͥ ſitõnis

victus ⁊ veſtitus. Hoc etiã pꝛecipue via

h aueſtiũculas ſolicitudo/ ſcire deſiderat
¶ Et quoniã defraudatõ directeↄtraria
tur iuſticie.tot modis inueniemꝰ defrau⸗

datiõem quot iuſticiã fieri.oppoſitoꝝ qͥ

dẽ/eadẽ eſt diſciplina Dicit᷑ at iuſticiavir

tus ad alteꝝ vel ſicut ad alteꝝ.reddẽsvni

cuiq; quod ſuũ eſt. Poꝛro iuſticia ample
ſumpto vocabulo/cõpꝑatur ad deũ ⁊ ad ꝓ

ximũ.ĩmo ⁊ ad ſeipᷣm ſicut ad alteꝝ.pꝛo/

ut in penitetia fit. dũ ſpũs carnẽ ſubijcit
ſeruituti Sic erit defraudatio.vna ad de

um.altera ad ꝓximũ. tertia qᷓi metaphoꝛi

ce dicta ad ſeipᷣm.Et pꝛimitꝰde pximi de
fraudatiõe (quia notioꝛ eſt)videamus.et
cõcluſiones deinceps miſeramus.

— 2 -

¶KKoncluſio pꝛima

defraudat᷑ ſi ſua intẽtio a recipiẽ/
te nõ ſeruet᷑. hoc eĩ pꝛopꝛie ſonat

fraus ⁊ dolꝰ/dũ pᷣtendit᷑ vnũ ⁊ fit alterum
Sic ↄꝛ de teſtatoꝛe ꝙ fraudatꝰ eſt/ ſi ſua
differat᷑ aut nõ impleat᷑ intẽtio.neq; tñ ac
cipiẽda eſt de q̃uis intentõe HNõ enĩ cadit

ſub obligatõnis recta lege neq; intẽtio.ſi

ſaluti cõtraria.ſi moꝛibabſona. ſi in de/
terioꝛẽ exitũ/eiꝰobſeruatio ſitvẽtura q̃ltis
eſſet intẽtio palã ſymoniacavel vſuraria/

vel iuri pᷣiudicãs alieno. vl deo ſanctiſq;
mno non honeſta. ¶ Concduſio ſcoa.
Particula decimatertia.
ODlicitudo pia Waieis tꝑalia/
dirigi dʒ ad ſuſtentatiõem miſtri
tpalẽ faciendã/a q̃ ſpũalia reqͥruntur.
Iſte ſiqͥdẽ iuſtus ꝓpꝛiꝰ⁊ verus eſt titulus

ni ſemis xpᷣs)ʒizanioꝝ fraudulẽé

Olicitudo pia/ conſeretis tpalia

„

Eccleſiaſticoꝛũ

G ſuſcipiendi ſpũalia. Et hoc ſupponatur
icb ad pñs tanq; deductũ ſufficiẽter in mate
ln ria de ſymonia dũ de directõe coꝛdis foꝛn
OAH ma daret᷑. Atuero plerũq; fit/vt mentiat
one iniqͥᷣtas ſibi.nũcꝑ ignoꝛantiã affectatã ?Z
ideo culpabilẽ. nũc ꝑ negligentiã que nõ
cüH tanta ſolicitudine querit agedoꝝ verita/
hme tem Expedit igit᷑ ad ꝑticulares deſcẽdere
A“ caſus.nõ quidẽ ad oẽs aut ſingłoſ.bocei
ini nobis eſt impoſſibile.qm̃ varij ſunt ſine
no nũero.⁊ ita varij ꝙ vna circũſtantia qñnq
dlli poſita qũq; deficiẽs/iudiciũ ſapiẽtis vn/
x riare cõpellit ⁊ hoc cũ admiratòe paꝝ ſa-⸗/
piẽtis.nec ad oĩa circũſpiciẽtis Queſiuit
ſn vnus anachoꝛitaꝝ aquodã patre. Pater
g debeo tentatões admittere aut ꝓtinꝰ eas
er Abijcere Admitte inqͥt. Acceſſit alter cum
l eadẽ petitõe Abijce inqt necadmitte Nõ
i49 ne ↄꝛia videri pñt.admitte.non admitte.
Sieahud ſarientepuetpiox rvt e re
e ſpondeas ſtulto iuxta ſtulticiã ſuã Et ibi
Si dem. Rñde ſtulto iuxta ſtulticiã ſuã Sic
r in euangelio de monſtrandis ⁊ nõ mon /
u, ſtrandis oꝑibus bonis habes.
po, aleula il. ⸗ —
NVa in re colligit/vñ tam frequs
xr erroꝛ/ in moꝛalibo iudicijs venit.
“S Suntqq ſolis intendũt generalibs regul.
8⸗t ſunt ꝓuerbia.⁊ auctoꝛitates ſctöꝛum.
1 Sunt ad ſola ſingularia dant ſe toros
a nullã ad pꝛĩa pꝛincipia reſolutõeʒ facien
tes.qꝛvel neſciũt.vel negligũt.aut toti lit
I,. A terales et ſine ſpü/ carnales ſunt. vel exce/
14 cat eos ꝓpꝛia malicia hec aut illa Sũt alij)
circũſpecti ſimulæ pꝛudẽtes.qͥ ſingularia
Nin caute colligũt.⁊ ſapiẽter ad regulas reſol
Cnle, uũt generales.colligẽtes pariter qᷓ fuerit
ſonn rõ date legis qũq; ꝑ eleuatiöõem mẽtis ad
enm reglas diuinas.qũq; ad hũanas Pꝛimũ
iſn fit ꝑ virtutẽ quãvocat Ariſt. gnomicã Al
gthae teꝝ ꝑ epikeiã.quã dicere poſſumꝰbonam
ſt eq tatẽ Et qm̃ rariſſimi ſunt tales circum
itoſi ſpecti(reqͥrit enĩ cũ eruditõe lõgus exꝑiẽ/
inde/ tie vſus) nõ expedit paſſim ab oib qrere
tnclis ſolidũ ꝓ moꝛalibo cõſiliũ.neq; ſilr pᷣſume
Uratqt re illð dare qͥſq; dʒ.pᷣſertĩ ũ habita cũ ſunuis ¶
Nnl circũſtantijs oĩbvera caſus foꝛma qͥ q̃rir
. Articula.xcy.
1. — LCTcerte frequẽs iſticab inqͥrẽtibb
ztplit ſolet ĩteruenire defectꝰ. Et cũ iuus
nmin —R ex facto oꝛiat/qd miꝝ ſi in rũſiõe fit dece2
zumm ptio. Non quidẽ ſemꝑ exrũdentis.ſed ex
ftiute inqrentis vicio.aut crebꝛius ꝓpter fanta

fragla reqͥrere Et ſub hac intériõe ſola ſtĩũ
do/nõ minꝰ? merebit᷑ſepeapð deũ / q; ꝑti/

ſiam paꝝ inſtructoꝝ.q̃ ſe palogiſant deci

ſiles qs exvnica qñq; circũſtantia addita
vel remota vel nõ atteta/conſtat pꝛſuseẽ
diſſiles vel aduerſos. Exepla tacta ſunt.
Et apud medicinã dandã pʒ hoc vitium

dũ vnus ſibi viſus arrogant᷑ perit ĩ hac
aut hac medicina dãda.applicabitvnã re
ceptã ad moꝛbos excauſis oppoſitis oꝛ/

tos. nõ attendẽs ꝙ aliud quod ſanat cal/
caneũ/nõ ſanat ſed excecat oculum.
Particula. xXVI æ
Maittamꝰ narratõnes ſuꝑ bac re
vulgares.nec reſeramꝰ qᷓ; iuſtã p/

inde rõem vel nõ / valeãt aduoca/

as cõcluſiones cũ ſuis modificatõibo.in/

uneſtigãdo pᷣcipue/ de intẽtione ſuſtẽtãtis

miniſtꝝ ecclie q̃ ⁊ qlis ſit tenẽda.⁊ q̃ et qᷓ

lis ſit tenenda ꝑ eũ qui ſuſtentat᷑ ⁊ recipit

ſiue ſit vnus ſi
religioſus.

ſint plures / ſecularz aut

*

reqrere Et ſub hac intẽtiõe ſola ſtã

culariꝰexigẽdo ¶ MNon hʒ pꝛia ꝑs dubita
q̃les ſunt

q̃ntũlibet occultoꝝ pꝛemia repoſita apð

deũ / ꝓpter quẽ ⁊ in quo fiũt erũ pau./

ci ſunt ſpũales hmõi qͥ nõ miſcere curent

grano puriſſimo caritatis illð ſeminãdo
quedã ʒiʒania vanitatis.Fitq; illvirgi/

lianũ. Infelix loliũ ⁊ ſteriles naſcũt᷑ aue/

ne. Audi cõfoꝛmit᷑ illð euãgelicũ ꝙ ſimł
exoꝛte ſpine / ſuffocauerũt ſemen verbi et

fructũ boni operis. ¶ Concluſio.iiij.
Particula. xvviij.
Olicitudo pia cõferentis tpalia/

xeritate / p directõe purioꝛi intentois ſue

Suadeẽda q; ppe ſunt bona cũ diſſuaſiöe
maloꝝ NHihilominꝰ obſeruet᷑ illð antiqͥ ꝓ

riptendere d caſum oẽm ad ſe delatum.
iuſtificandũ ſuſcipiũt Et veniamꝰad ali ,-

Olicitudo pia cõferentis tpalia /
ſi vult pt/ in ſua generalitate ſu½

)põt ⁊ dʒ ãmoneri cl aut palã per
p̃dicatoꝛes aut alios/ ſuꝑ pᷣmiſſa

BGcõda ꝑs/vtina ſpũaliba oculis
oculi colũbini ſponſi et ſponſe
in cãticis/aſpiceret᷑.qm̃ apð illos/ perſpi
cua eſſet.qͥ cognoſcunt oĩa bñfactoꝝ oim

uerbij. NHe qͥd nimis.qꝛ qͥ nimis emũgit /

elicit ſanguinẽ Nimis exacuẽs ferrũ/qns
vel hebetat yel cõſumit im. Satagens D

3

—

—

l

De ſolicitudine

deniq; totũ quicqͥd ſeuerit aut meſſuerit
pulenꝝ eſie/ nõ babẽs aliqd ziʒanioꝝ neq;
palearum. qdni fruſtra quidni ſtulte ſepe
conet᷑ ⁊ damnoſe fatiget᷑. Nunqͥd eligibi/
lius eſt granũ aliqð vel impurũ / q; nullũ

colligere: Quo circa dicamus cõſequẽter

pit. ¶ Sũt autẽ tres ↄditões ꝓpter quas
pie pᷣt ↄferẽs appõere limitatõnes certas
Vna ↄcernit ꝑſonã recipiẽtẽ. Altera ꝑſo

ptionis / ſicut exempla ciuilia ⁊ quotidia
na cõnincũt de debẽte centũ francos qͥ li/
beraret᷑ centũ p ſe ſolutis.ſʒ additis ſecuʒ

decẽé ſocijs in pꝑticipatõe liberatiõis. ꝓpꝛia
eius tantundẽ liberatio tardaretur.

Igebis deniq; circa ꝑſonã affinẽ

deü referre. Hõne pꝛobabile eſt eidẽ aĩan
dum foꝛe:vt quẽadmodũ ille fecit.ita⁊ ip
ſe faciat. Deductio latioꝛ ꝑatʒ aduertenti

ſ. Olicitudo pia cõſerentis tꝑalia/ Wel attinentẽ pſone conferẽtis / re
poteſt cũ bona venia. Inmo⁊ ca ferre q;plurimũ /ſi viderit ⁊ ſenſerit ꝑ ſuc/
AIratia/ conditões certas gppone/ ceſſiões tẽpoꝝ⁊ generationũ/ꝙ talis pa⸗ ter
reexplicatiuas intẽtõnis ſue (Bame⸗ rens eius vel affinis talis fuit pie ſolicitu inſt
re in pꝛimis debet ad cõſenſum huiꝰ veri ginis / vt pp ſeet ſuis / talia fieri cõſtitueret r
tatis / vſus totiꝰcõis ecclie.qͥ ſic bʒ ⁊ rec prietatis officia Nõne mouet᷑ ac cõmouer᷑ i
pit. cui ſiqs detrahit impꝛudenter ſe deei pinde/pᷣces cũ gratiaꝝ actõe ⁊ laudibaad P

nã ſeretẽ. Lertia ꝑſon affinẽ kattinẽtẽ Suglla i. de oncluſio. i
arrien NrS DOlicitudo pia/cõferentis tꝑalia/
„ [Particula xx. poõt cũ bono coꝛde nedũ in ſuffra .
Ttende ⁊ videbis expediẽs eẽ ꝑè/ gijs conditões apponere.ſʒ cum
/ ſone recipienti/ꝙ limitetad cerra bocloca certa ⁊ honoꝛabilia/ ſue ſepelitio ſ
ſuffragia.quatinꝰ reddatanimus nis eligere.cũ appenſiõe inſignioꝝ ſeu ti
3 eius magis ſolicitꝰdebitũ ſoluere.⁊ inten tuloꝝ cõſcriptõe. iuxta ſui ſtatus qualita
tionẽ ſuã in deũ dirigere. Quatinꝰ pᷣterea tem.ſic de pompa funeraliũ diceretur.
maneat eius cõſcia ſecurioꝛ.quo poterit SGeauit her cõcluſio/ꝑ deductões pᷣcedẽ .
agnoſcere ꝙ obligatõe ſoluta/quietꝰ ma/ tes.Et qm̃ inueniũt᷑ ſanctiſſimi pꝛes tlia
net. Nec puipendẽde ſunt due rõnes itte. curaſſe Nã pie recogitata/cedũt oĩa ad ho
DODuiboaddit tertia.Conſtat nãq; apð de noꝛẽ magnificũ dei⁊ ecłie tã militãtis q;ᷓ A
um qͥ nouit oĩa.qui ⁊ dicit.Ego de et nõö triũphantis.Et ad fidẽ ſpem qͥʒ reſurre/ l
mutoꝛ. nihil eſſe neceſſitatis aperire nras ccõis aſtruenqã ⁊ increduloꝝ cõfutatiõeʒ
. intetiones ⁊ affectões exponere. Hoc er /· pꝛoficiũt. ¶ Ueritas eſt / talia oĩa cõnerti .
go reqrit᷑ ppter nos oꝛãtes vt ſcʒ exhibea / nũc in bonã nunc in malã ꝑtem. pꝛo faci
mus nos tales nobiſipſis /qualẽ cupimꝰ entiũ pꝛo cõferentiũ ꝓrecipientium/ ꝓ in
eſſe deũ nobis.pios.amicos.ſedulos.cõ/ ſpicientiũ ꝓ interpꝛetantiũ.diuerſa et ad
patiẽtes /⁊ ita de reliqͥs affectib. Sed a uerſa qualitate.neq; om̃ino aliter inueni
neſciat/ꝙ oꝛãs plus mouet᷑ et afficit᷑ in e es in opꝑatõibo hũanis extrinſecus exhibi
ipſo / dũ ad ꝑticularia reſpicit.dũ bñfacto tis. Ad qð adducipᷣt ilud comicũ.Lalia
rũ munera. du obligatões / du intentöes / ſunt oia/qualis eſt animꝰ vtẽtis. Quẽad
dü neceſſitates conſiderat/q; in qundam modũ de diuitijs aut pauꝑtate dixit ſapi/ 4
Eyniuerſalitate ſetenendo. ens:-ꝙ ſubſtantia pauꝑis ſᷣm coꝛ eius 1
Pearticula.xi. Particula. xxii.
v debio miſſns circa ꝑſonã cõferẽ Vndamentũ ſuſcipit hocloco ſa ti
is/ expediẽs eſſe freqnter ⁊ nece luberrimũ illð xpᷣi pceptũ ab apo bn
ſariũ aliqũ /ſuffragia limitare. Pꝛĩo ſi al Ntolo repetitũ. Nolite iudicare. Oð vtiq;
illa ſuffragia teneaturvel ex voto.vel ex ſa ·detalibus ad vtrũlibet indifferẽtibo intel —
cerdotis iniũcto.vel ex alteriꝰteſtamto. le ligitur eſſe pꝛeceptum/ vt qui manducat .
gato. vel mãdato. Certũ eſt pinde ſuffra non manducantẽ non ſpernat.et econtra –
gia ecclievel ſingularis ꝑſone/nõ tãtũ va Qui offert tꝑalia/nõ offerentẽ nõ ſꝑnat.
le re p mille aut om̃ib/qntũ ſi ꝓ vno fiãt. Hinc abbas paſtoꝛ dic inqͥt ſꝑ tibi.tu qͥs ſ

es.Et ne iudices quenq;. Sic ⁊ ſaluabit᷑ ”
hiilitas.⁊ curioſitas ſuꝑba:ꝑiculoſa te/
meraria ⁊ inquieta confundetur.

2 hoc ad pñs ſupponatex alijs opuſcul.
MNec eſt controuerſia qualiſcũq; apud do
cCcctoꝛes de ſuffragio ſatiſfactõnis ⁊ redem

hu
in
p

☛ ☚ —

ni
bibi

nins
ſopi

oſ
ao
nqg
intd
gucn
onna
ſonn.
uc

ſi

NConcluſio ſeptima.

2 Particula XNXV.

*

defraudat᷑ ſi nõ impleat᷑ obligatõ

vel ꝓmiſſio vel conuẽtio ſecũ factg: ceſſan
te cauſa legitima/nõ implendi ¶ Confo
miter ad pꝛimaʒ cõcluſionẽ eſt hec ſeptia

Lonfoꝛ

coõcluſio. Reſtat ſolum difficultas in aſſi/

gnatõe cauſaꝝ ſeu caſuũ.quibo ⁊ qũ pᷣt p/
termitti a recipiente/illud quod cõferens
inſtituerat. VUna cauſa eſt neceſſitatis.Al

tera maioꝛis vel vꝛgẽtioꝛisvtilitatis Ter

tia ꝑ diſpenſatiõem ſuꝑioꝛis autoꝛitatis
Oue duplex eſt. vna ſupᷣma pape.alia oꝛ/
dinaria pꝛelatoꝝ. Particula. xxvi

tia vel inſirmitate recipiẽtis.nũc
A ex foꝛtuitis demolitiõibo eccliarũ
ex diſſipatõib hereditatũ atq; reddituũ:
quib ſuſtentãdus erat miniſter ecclłiaſti/

„* —

cus.cuius bũficiũ quod dabat᷑ pꝛopt of/

ficiũ/ſi pꝛoꝛſus deperijt/nõ videtur aſtri/
ctus remanere ſeruitio.niſi foꝛtaſſis obli
gatio remaneęgt aliunde. DZ

¶Rarticula. xxvij.

Oꝛiõ maioꝛ aut yꝛgentioꝛ ytili/
tas/pꝛouenit quãdoq; ꝑ tꝑis ſuc
ceſſum Ubi opoꝛtet(iuxta verbũ

iriſtaꝝ 'alia ro refoꝛmet pactũ Nec eſt
illud mirabile inſolitũ.vel impoſſibile cũ

in iuramentis ⁊ votis generaliter emiſſis

deſururo plerſi ſic eueniat. vt qᷓ genera
liter pmiſſa bona eſſe videbant/fiant ĩ ca
ſib ꝑticularibo /vel nõ obſeruãdavel mu/
tanda.qꝛ noxia ſunt.vel inutilia moꝛibo.
vel diſſona eccliaſticis ritib.ſeu boni ma

ioꝛis impeditiua. Suppetüt ecẽpla fre/

quẽter ſiquis aduerterit.vt ſi quotidie di

cenda ſit miſſa de reqem veniet dies nata
lis dñi. dies reſurrectõis eiꝰ.dies penthe/
coſtes.Conueniũt parrochiani ad audi/

tiõeʒ miſſe que tũc foꝛte nõ habet᷑ ab alio
puto nullꝰdiceret tũc cãtandũ eẽ de reqe,

tum ⁊ viderẽt ꝙ aliqñ fructuoſiꝰeſſet pꝛo

articula. xxviij.
erẽt vtinã conferẽtes

—R——

Tten⸗ tpa/

affert circa diuinũ religionis cul/

ſuffragijs hñdis/fundare die obitus ſui/

miſſas vel alia puitia/q̃ de ſancꝭ ſunt aut

de tꝑe qᷓ; ſi in ſolis funeraliba ſeruitijs ſi/

ſteretur Quẽadmodũ ſi fiat vnũ annuale

H Plicnijda pi conferetis tẽpalia

Eceſſitas incũbit: nüc eximpotẽ

lia/qͥd plus honoꝛis ⁊ celebꝛitatꝭ & reddat: cege
vbi nõ apparet frausvel laqus iſta q̃ren/
tiũ.nõ in velamẽ falſe libertatis malicie.
ſeg ſerenatõem conſcie ⁊ dilatatõem viaꝝ

iuxta ritũꝛ ſignificatõem miſſalis.q̃tidie
videtur habere plus deuotõis in ſuſcipi/
ente.qm̃ natura ſic hʒ/vt identitas vel aſ

ſidua ſiłitudo/cauſet faſtidiũ. ¶Nihilo⸗/

minꝰ opoꝛtet iuxta et pꝛopt pᷣmiſſa/ pias
conferentiũ ⁊ recipientiũ ↄuentões/non
leuiter abꝛũpere.ſʒ tractare reuerent᷑ Quã

uis nõ eſt arbitrandũ/ oẽs hmõi cerimo/
niales inſtitutões.obligatoꝛias eẽ ſub pe

na peccati moꝛtalis ſi trãſgrediant᷑/quia
nec de alijs ↄſtitutõibo lõge eẽntialioꝛib⸗
oꝛdini monaſtico /hoe eſt ſentiendũ. Cõ/
temptꝰautẽ nihil ſolicit ſuꝑ impletiõe ta
liũê/crimẽ hʒitam apð monaſteriũ ſeu col
legiũ/q; apud ſingulares. HM

articula. xxix.

QAitũ eſt ꝓ tertia cauſa.qm nõ oĩm
eſt paſſim tales caſus deſcidere ſub regu/
lis generalibo emergẽtes ſed ad pꝛelatos
ſpectat interpᷣtatio iuridica.ad doctoꝛes
cholaſtica.pᷣſertim qñ poteſt eſſe rõnalis
dubitatio de duplici caſu pꝛioꝛi.neceſſi/
tatis videlicʒ ⁊ maioꝛis vtilitatis. Gꝛan/
dis vero nunc aꝑiri poſſit diſcuſſio ſuper
hac materia diſpenſationũ ⁊ cõmutatio/

nü / tam in reſpectu diſpenſantiũ/q;; in oꝛ
dine diſpenſatõem qu erentiũ ⁊ recipien/

tiũ que ſpecialẽpoſtulat ſeꝑatũq;tractatũ

— »„

amꝰ vnuũ hic ⁊ nũc p expedieti

ſicut ⁊ ar alia / curſim hic ꝑtrãſita.

–

tutius eſſe ſemꝑ aſſumere diſpen

ſatõem ſuꝑioꝛis ſeu cõmutatõem.qᷓvt ha

beri cõmodius poſſit ꝓcurandũ eſt ab au
toꝛitate papali/pᷣſertim in religioniby exẽ

ptis/ꝙ detur aliqs ab eo ſubſtitut?. ſit de
religione.ſit alius.qͥ facultatẽ habeat toti
ens quotiẽs videbit᷑ diſpenſandi.ad quẽ

facilis pateat acceſſus.Hoc conſilium in
alijs etiã caſibus cõſcientie ſcrupuloſis/
ſalubꝛe eſt.ſint illi caſus occłti.ſint publi

ci·ſint ſuꝑ peccatis.ſint ſuꝑ penis ⁊ irre/

tatibus peccatoꝛũ.

Particula.xxxi.

reddat difficilẽ cõcedere talia qñꝛ

penitentie. Qua in recolligit᷑ ex conſeqᷣn
ti de ꝑticularibo exemptõiboa pᷣlatis oꝛdi
narijs/ꝙ frequẽter noxie ſunt.nedũ ꝓpter

teꝝ de diſpenſatõe ſuꝑioꝛis ad

Emũ papa rite conſultus/non ſe

De ſolicitudine

pꝛeiudiciũ iuris alieni.nedũ pꝛopter con

turbatõem oꝛdinis eccliaſtici ⁊ gerarchi/

ci.veruʒ pꝛopter incommodũ collegij ſic

exempti.Cur ita:qꝛ nimirũ pꝛecluſit ſibi

tis eſſet pꝛo om̃ibꝰ

recurſum facile/ad pꝛelatũ oꝛdinariũ.dũ

queſiuit quaſi libertatẽ excutiẽdo iugum

¶ Conduſio octaua

ſi oꝛdinauit miſſam eſſe dicendã
(exempli grati dielune ſeipſo
defraudat᷑ꝑ recipientẽ ſicobligatũ / ſi det
taleʒ miſſam ꝓ altero.ſiue fiat hoc ex pꝛio
ſequẽti¶ Ratio pſpicua eſt ꝑ deductõem
ad impoſſibilevel inopinabile.Da ſiqui
dem ita eſſe/ ꝙ vna miſſa ſufficiat ꝓ duo/

re.ſiue fiat ex obligatõe vel ſuſceptõe ſub/
gi

bus / dabis obſequẽter ꝙ ſufficiat ⁊ libe⸗

rabit.pꝛo tribo.pꝛo decẽ.pꝛo centũ.ꝓ mil
le.⁊ ita pꝛo quotlibet.⁊ pꝛo toto mundo.
Dabis vlterius ꝙ nõ erit melioꝛ cõditio
ꝓcurantis ſibi miſſam peculiarẽ. Dabis

deniq; ꝙ pꝛo vna miſſa/ potuerũt centuʒ

habite ſub voto ſub ꝓmiſſo.ſub iniuncto

foꝝ penitẽtievel alterius iuſticie/ſolui.

Cur ergo tot pꝛeſbiteri.tot miſſe cõſtitu/
unt᷑.cũ vnꝰſacerdos cũ ſua miſſa vnica ſa

Allet addere foꝛſitan aliqͥs:· ꝙ re/
v cipiens/dũ habebat pꝛius ad ſuf
fcicientiã pꝛo ſuſtentatõe ſtatꝰſui⸗

vel ex beneſiciovel patrimoniovel pie col
lato/fraudat ⁊ peccat tam ꝓximũ qᷓ; ſe cuʒ

tota ratio cõferẽdi tꝑalia miſtris eccliaſti
cis/videat᷑ eſſe/ſua ſuſtentatio nõ diuitia
rũ accumulatio.vel oꝛnatus pompaticꝰ.
Bed hec aſſertio durioꝛ eſt qᷓ; opoꝛtet
ſuꝑ qua memini pꝛidẽ in quadã lectione
queſiuiſſe.Deniq; qualis ⁊ quãta ſit mẽ
ſuratõ ſufficiẽtie ſtatus.nõ pᷣt ſub arte tra
di.Nam qð vni paxꝝ eſt / fit alteri nimiũ.
immo fit in eodẽ/pꝛo varietate tꝑm ⁊ cir/
cunſtantiaꝝ.talis varietas/qũq; rõnabi
liter.qñq; vero culpabilr.dũ quis accipit
⁊ aſcẽdit ſtatũ/ſibi moꝛibꝰq; ſuis⁊ meritꝭ
impꝛopoꝛtionatũ.faciẽs ſibi nõ de neceſ
ſitate virtutẽ ſed devicio neceſſitatẽ.Ad/
de ꝙ recipiunt᷑ aliqñ tꝑalia/pᷣter velvltra
neceſſitatẽ pñtem.ant nõ ꝓ ſolo ſtatu reci
ientis. ſed ad alioꝝ pꝛouidã piamq; re/
euatönem. (Koncuſio nona.
N(¶ Particula. xxxiii ·

Dlicitudo pia / conferetis toalia
pꝛocurãdo ſibi miſſam iuxta ca/

biter recipiẽs/adiũxerit alios in oꝛõibus
ſuis publicis aut ſecretis/vt in memento
aut ſi offerẽtes (vt ſolet ypoſt euangeliũ re
cipit ¶ Moderat᷑ hec cõcluſio pꝛecedẽtẽ
ritũ ſimul ecclie cõſeruat.⁊ exercet carita/

cẽ.quã rurſus a terrena cupiditate diſcer/

nit. Deniq; doctoꝝ cõciliat apparentẽ in
gliqbo diſcoꝛdiã/cuius aſpect? ad diuerſa
huius ad hec illiꝰad iſta/vertebatur.
EKarticula. xxvrx.
Ueram a ↄferente tꝑalia queſtio
” nes aliqᷓs. vt ex ſua rñſiõe/veritas
magis emineat.¶¶Et pꝛio vis o frater vt
in miſſa quã ꝓ te dici cõſtituis:nulla dica
tur locis ſuis alia penit oꝛo quã ꝓ tei/pu/
to rũdebit ſicut⁊ rñdere debebit/ꝙ hec fie
ri nõ ꝓhibet. Uis rurſus o frater ꝙ in
memẽto tam pꝛo viuis q; pꝛo defunctis/
nullus cõmẽdatꝰhabeat᷑ niſi tu ⁊ tui: Rñ
deat opoꝛtet ꝙ; hoc nõ intendit.qm̃ inſti
tutõni eccłie iã ipſe repugnaret ¶ Vis pᷣ
terea ꝙ volẽtes ad offertoꝛiũvenire q̃tinꝰ
ipſi miſſe ꝑticipes ſint/repellãt᷑: certe nec
hoc dicet ſi ritũ eccłiaſticũ plene cognoue
rit Wuidvis igit᷑ tibi frater fieri ꝓ pecu
liari miſſa tua: Si rũderitvolo.tota mea
ſit. tota cedat in ſpũalem vtilitatẽ meã.to
ta valeat ad remiſſionẽ pctõꝝ meoꝝ⁊ ſa⸗
tiſtactõis debitevel iniũcteredẽptöem
Sed an hoc ita vis frater: ſacerdos ni/
hil ſibi mereat᷑. nihilſeipᷣm iuuet.nihil ꝓ
ſeipſo ſatiffaciat/nihil demũ repẽdat ob/
ſequij ꝑntibꝰ/ nihil bñfactoꝛibo nihil cõ⸗/
mendatis. Similr et tu cõferas nihil ec/
ceſie toti militanti. Nolo dicet ⁊ iure di/
cet. ¶ Duid ſuꝑeſt igit/ niſi referre quãti/
tatẽ ſuffragij deo q̃et qualis tibi debita ẽ
nolito murmurare.ſciet ꝓfecto ſciet illeqᷓ
montes ponderat in ſtatera.tua ſimiliter
dong menſurare. ¶ Adde qꝙ in oblatõne
tua foꝛtaſſis alij ſunt melioꝛis conditõis
vt participent/qᷓ; tuipſe.Qũo petes:hoc
inq; modo.quia de bonis eoꝛuʒ.vno mo
do velalio male queſitis/facis elemoſinã
facis fundatõem.dilatas pompã tuã. fa/
cere vis nomen tibi/aut modeſtius ſenti
endo loquendoq;. tu debitoꝛ es parenti/
nbntonincrvr, Ea ainr

cõmunioni ſanctoꝝ. ¶ Patet igitur ſub
hoc interrogatõnis ⁊ reſponſionis typo

. . ſum pꝛioꝛẽ/ nõ defraudat᷑ſi pꝛeſ/

— — ———————JMNWN

— ʒ—JMNä0

f—— ———

3

ll
/

e⸗

bs
No
für

di
D

nin
en

die

ᷓ

Cconcluſio dedarat. (Loncluſio. x.

Particula XxXXVI
Olicitudo pia/ cõferentis tꝑalia
non defraudat᷑ ſi iuxta cõſuetudi
nẽ eccleſie quã ipſe ſcit/ apponat᷑

vnus obitꝰ(exempli gratia) cum ſuo cer/

to die fundato. ¶ Da oppoſitũ dãnabis

ofes fere cathedrales ⁊ collegiatas ⁊ par

rochiales immo et monaſteriales eccleſi/

as.Contradices inſuꝑ ratiõi que nõvult
vt cuilibet cõferenti aliquid/ pꝛo ſuo obi

tu fiant ſemꝑ exequie ſpeciales.quoniaʒ

ſepe modicũ ⁊ inſufficiẽs eſt quod offer/
tur/ad ſuſtentatõnem miniſtroꝛũ. Etob

ligatio de obitu faciendo/ cõditõnem re/

cipit(et ſi nõ ſemꝑ explicet᷑ implicitã Itẽ
nec dies anni ſufficerẽt ſi cuilibet ſoli cer⸗/
tus dies obitus aut etiã aliunde inſtituẽ

tis eſſet ſeruandus.Sivero talis cõferẽs
tꝑalia/ neſciret conſuetudinẽ ecclłie pꝛout
ipimet de collegio ſeu coꝛpoꝛe ſuo ſciunt
et fertur intentio ſua ꝙ obitus annnatim
fiat pꝛo ſe ſolo tali die.nihil tamen expli/
cat ſuper hoc.tunc adhuc bona fides ⁊ eqͥ
tas recipientiũ ſaluatur in ſua cõſuetudi/
ne.Si autem fiat mutuus ⁊ expꝛeſſus cõ
ſenſus inter dantem ⁊ recipiẽtem:nõ ap/
paret ꝙ conſuetudo militet:vt alter obitꝰ
coniũgatur.iuxta modũ ſeptime ⁊ octaue
concluſionũü. ncluſio. xi.

*

e e e
a Ecipiẽs / defraudat crebꝛo ſemet
K8 n n receptõne tꝑaliũ.Quãuis
videat᷑ eſſe regula iuris/ꝙ nemo ſibiip̃i ſi
cut nec volenti aut conſentiẽti/faciat ĩiu/
riã aut fraudẽ.nihilominꝰ inuenit᷑ ꝑ me/
tafoꝛam hoĩs ad ſeipᷣm /fraus ſicut ⁊ iuſti

cia Et hoc ad pñs ſupponat᷑ Et tangamꝰ

in facto modos aliquos. ¶ Pꝛio ſi men/
tit᷑ iniqͥtas ſibi ⁊ ꝓxĩo.dũ nõ ĩplet nec im

plere pꝛopoſuit/que ꝓmiſit. ſatis eſt ei ſi

ecuniã vndecũq; collegerit.quaſi dicẽs
ſibimet illud metricũ. Pꝛomittas facito.
quid enĩ ꝓmittere ledit:? Polliticis diues
quilibet eſſe poteſt. At vero dũ lucꝝ q̃rit
in burſe en adauftit ernũ in anima.
ententia eſt Auguſ. ¶ Particula. xxxviij
Acit aliam ſibi de Fantctordeg s

interpᷣtatonis cuiuſdãvelo laten/

auſa ꝓpꝛia ſue obligatõis Cõmutans il/

2 Jam ꝓ volũtatis arbirrio Aut dum ſuffra

Eccleſiaſticoꝛum

ticularia traducere.

Particu. XXXIX.

4 L

tem. Dum ſe iudicẽ conſtituit in

elhnb e Pi⸗ ceteris quibuſſibet.dicẽs
ſibi ſatis eſſe

Poſita videt᷑ hec doctria/ ſub fine cuiuſ/
dam opuſculi de valoꝛe oꝛatõnis/addito
de quadã Melania nobili romana exem
plo. Verum nõ ita ſub vniuerſali regula
ſermo factus eſt/quin diſtinctõem diſcre/
tionẽq; recipiat. Pꝛopterea dicamus vi/
ceuerſa/caſus aliquos:quibus expedit et
quandoq; neceſſe eſt/intentõnem ad par

Onſtat in pꝛimis ꝙ licet deꝰnon

nis noſtris vt alijs benefaciat.nihilomi/
nus vult ſᷣm oꝛdinem ſue ſapientie dare
aliqua/dum ſpecialiter ad ipſum diriga/
mus oꝛatõnes noſtras.qualia nõ eſſet da
turus ſine illis/vt non ſint vacua ſapien
tie ſue opera/iuxta verbum ſapientis.
Conſtat inſuꝑ ꝙ nouit deus pongerare
merita intentõnes ⁊ coꝛda conferentium
temꝑalia.dat tamen aliqua cõferentibus

dum fiunt oꝛatõnes ⁊ ſuffragia poſtmo/
dum pꝛo ipſis/que et qualia nõ daret / ſi

dimitterent᷑ nec fierent. Patet in illis qui
conſtituũt in ſuis teſtamentis aut aliun/

de/ certas pecunias reſtitui vel dari pau/
peribus.qui licet ſic oꝛdinando poſſint

mereri non tamen pꝛoficit eis ⁊ alijs tan
tundem hec voluntas/ non ſequẽte effe/

ctu:ſicut ſequente.quoniã in caſu mane/
ret iſte oꝛdinans adhuc ad reſtitutõnem

poſterius obligatus.

(Particul

Oncedimus vltra ꝙ recip

iens tẽ

4

2

dit Hugo de ſancto victoꝛe in ſuo de oꝛa
rione.Et trahitur ſatis ex verbis ſancti

Anthonij/q; oꝛatio tunceſt acceptiſſima

deo / dum omniũ ⁊ ſuüpius obiin keigin⸗

gia nõ plus agit pꝛo bñfactoꝛibo ⁊ funda

ſuam in generalitate ſola in
tentionẽ continere.quoniã ſciet diſtribu
ere deus pꝛout volet ⁊ quibꝰvolet⁊ quan
m myolet.Exemplũ de pauge / debitis in
ſolubilibꝰ? obligato / qͥ liberat ſe cedendo
coꝛam iudice ſuo/ omnibus bonis ſuis.

egeat intentõne noſtra vel oꝛatio
ne particulari/ ſicut nec aljs bo/

poꝛalia/poteſt habere aliquotiẽs
oꝛatõnes feruentioꝛes et deo pla
centioꝛes/ dum non facit eas in particu/⸗
lari pꝛo his aut illis perſonis. Immo tra

7

5

nec ſcit quid petit:pꝛopter quẽdã in deo
raptũ ⁊ ſubleuatõem vel aſcẽſum.Nõ aũt
modo loqq mur de oꝛõe tali.ſed potiſſime
de vocali.ſuꝑ quã⁊ de qcaditvt plurimũ

77

oꝛ talis ꝑ deuotos ſilentes ⁊ qetos.quã/
tũ pꝛeterea ſua ad deũ eleuatio etiã iocun

diſſima pꝛoꝛſus ⁊ ſuauiſſima plus impe

trat apud deũ/plus eũdẽ placat/ plus ſol
nit de penis debitis. plus de meritoꝛum
gratijs impetrat. qᷓ; ſola talis exercitatio
coꝛꝑalis in vigilijs ſupꝛa modũ⁊ cantico
rum multiplicatõib/que ſepe plus extur
bant cerebꝛũ!:⁊ tediũ gignũt/ qᷓ; deuotõeʒ
inducant. Qualia per pꝛophetã notauit
aliquãdo dominꝰdicens.Aufer a me tu/
mulum carminũ tuoꝛũ Hon ideo tamen

vt culpemus ita loqmur. ſed vt rationa-
bile fiat obſequiũ.Et bono vni meliꝰ ali/

ud pꝛeferat᷑. Fleq; ſemꝑ animalis homo pᷣ
naleat.⁊ ſpiritualẽ/oꝛdine non recto diju
dicet. Sed qͥd: vt hoĩes ſunt (ait quidã)
ita moꝛẽ geras pꝛiuilegiũ quoq; paucoꝝ
officia leges ⁊ iſtituta nõ mutat plimoꝝ.

Darticula. xlij.

DPcdimus q in certis caſib/ non
expedi cipiens
beret ad conferẽtes ꝑticularem ni

mis aut frequentẽ recogitatiõem. Docet

hoc exemplũ magni patris Arſenij.qͥ ro

gatus a quadã nobili matrona vt ſui re/

coꝛdaret᷑. Oꝛa inqͥt deũ vt deus deleat ex

animo meo memoꝛiã tui Pñt itaq; tales

gliqñ recoꝛdatões/plus oꝛantẽ ſuis fan/

taſijs impedire/qᷓ; deuotõnem augere vel
puram efficere/ reuolnendo.

AUbiungamcõſequent/ ꝙ ex hu
militate laudabili/pᷣt fieri coꝛã ta
lli liqua ceſſio omniũ bonoꝝ ſpi
ritualiũ in manib ſuis ꝓpoꝛtionabilr ad
foꝛũ extrinſecũ de temꝑalib bonis ratõe
debitoꝝ.⁊ hoc ex conſideratõe tot exacto

rũ/quib obnoxij ſumus/⁊ qui nos pꝛe

munt ⁊ quodãmodo ſuffocãt/ dicẽtes ex
omni parte Redde qð debes.vt ſunt crea
tio.recreatio.redemptio.debitoꝛũ totiẽs
facta remiſſio Pꝛeterea tam crebꝛa/nunc
vno modo nunc altero/immediate ⁊ me

obligatio.dũ ꝓ ſuffragijs tꝑalia coferunt᷑

H Uauis o vtinã ꝑſuaſum haberẽt
DHoies ſeculiä/quantũ ſit acceptioꝛ

ret / vtrecipiens tepalia ba

ꝑtem ſuam facit deterioꝛẽ

Peé ſolicitudine

diate facta receptio Quo caſu pauperbo

mũcio ſic depᷣhenſus ⁊ anguſtiatus⸗ dice

re poteſt ad deũ. Dñne vim patioꝛ reſpon/

de pꝛo me.Tu inquã qͥ pꝛeciũ noſtrũes.
noſtra iuſticia.noſtra.redemptio. Redde

creditoꝛibus meis quomõ vis ⁊ ſcis.tm̃/
ſuſtentes ⁊ ſatis ee.
NParticula.xliiijj.
P Oꝛro nullus debet in dubitatiõʒ
ver tere/quin ꝑticularis intentõ ⁊

attentio directa deo pꝛo iſtis aut pꝛo illis
ſit efficacioꝛ ⁊ laudabilioꝛ plerumq;. Pꝛi
mo ex gratitudinis virtute.⁊ ingratitudi

nis euitatiõe. Secundo ex augmento de
uotõnis affectualis.quã naturaliter ba/
bet parere beneficioꝝ recoꝛdatio ſi gratia
dei coniũgatur. Dici ſolet ⁊ verum eſt/q

particularia magis mouent.immo conſi

liũ eſt pꝛo duris ⁊ indeuotisvt per cogi/
tatõnes tales / ſemetipſos afficiant ⁊ duꝝ
coꝛ emolliant Tertio quia fit obligatõis
certioꝛ impletio ⁊ ad ſerenatõnem conſci
ciſſe vel facere quod tenet᷑ ex conuẽtione.
Demum non impedit᷑ ex hac particulari

notauimus.ſed iunatur.
articula xL.vV
Loncluſio duodecima.
Ecipiẽs tempalia poteſt iterum
defraudare ſeipſum dũ maledictõ
currit qua dicit᷑. Oaledictus qui
erũ eſt ita
qʒ; ꝙ opus ſpirituale factũ pꝛo ſatiſtactõe

nem i

non valet tantũdem pꝛo multis ſicut pꝛo

paucis ceteris paribus Obligans igitur

ſe ad ſatiſfaciendũ pꝛo alijs/ non tantun

dem facit pꝛo pꝛopꝛijs ſuis debitꝭ in hoc
mundo vel in purgatoꝛio/quantũ ſi pꝛo
pꝛie liberationi totus inſiſteret. Stabit
ergo ꝙ pꝛo receptõne ſuſtentatõnis huiꝰ
vite moꝛtalis laboꝛabit ĩ purgatoꝛio pe/
nas luens multis annis.Quãuis in caſi
bus multis charitas ad pꝛoximũ exhibi/
ta pie/recompenſare valet huiuſmodi di
latõnem liberatõnis pꝛopꝛie/in augmen

to pꝛemij vite eterne. Dum pꝛeterea fecit

ſe homo pauperẽ pꝛopter deum ⁊ ſaluteʒ
pꝛopꝛiam/ dum rurſus fecit aliunde ſibi

amicos de mãmona iniquitatis dedit q̊ʒ

vt reciperet ⁊ recepit vt daret.

modovita gratie in paupertacula hacme

enieſaſis volens dum experit᷑ homo ſe fe

recogitatõe/ ceſſio fieri generalis qualem

i
mi
bils
ne⸗
node

onſi

. .
7

boc eſt ſo tung efe
ctus abſq; alia recõpenſatõe ſeu redditõe
mutua temꝑali vel ſpirituali.alioqn nõ
eelſſet vera mendicitas ſed cõmutatio qua
lis eſt in ceteris eccliaſticis reddituatis:

riã iſtã / de pctõꝛibo eccliaſticis/vt ꝙ ſunt
fures ⁊ latrones in tractatõe ⁊ diſpenſatõ

facere

ECccleſiaſticoꝛum

Aderet hoc loco materia de mẽdi

recipiẽò elemoſinã ſub titulo mẽdicitatꝭ.
lo titulo⁊ reſpectu natural defe⸗

Vtxꝝ inquã talis mendicãs/tutiꝰ⁊ liberi

us viuat apud deũ ⁊ hoĩes.q; alij qui no
lunt eſſe contenti ſolo hmõi pauꝑtatis ti

tulo.ſed obligatõem iuri diuino⁊ natura

li conſonã volũtarie cõiungũt.ĩmo conſe
quẽter laberet᷑ hec inqͥ ſitõ ſi ſtant iſti duo

tituli pariter in eodẽ: pꝛo eodẽ:mẽdicare

Z oꝛõnũ vicem ſub obligatõ is pacto repẽ
dere. Deinde pꝛofundi
tãdo/pulcer veritatũ theſaurꝰ⁊ fulgoꝛ ap
paret oculis nõ infectis. ſed ad exitũ ꝓpo/
ſite conqͥ ſitionis/iam ſermo feſtinat.

fodiendo aut agi

citate coꝛꝑali/vtrũ videlz obligek

obligatiõ
rũ diſtractiuas.Sũt qui ſuꝑ pꝛioꝛẽ fun/
datiõem ecxempli gratia.x.fratꝝ ſic recipi
unt nouos /vt ſeruitiũ non hinc augeat᷑.
BSunt qui recipiunt ſub tali pacto/ ꝙ in
omnẽ euentum / debeat ſemp fieri ſeruiti/
unm pꝛo collatoꝛibus vltimis/ etiam vbi
deficerent ea om̃ia que tradiderũt (¶ Cõ/

Dar

4

ticula XL. VII

cipiens defraudat ſe.dũ accipit

ſplicet ⁊ eſt in pctis totꝰ.¶ Fuer̃t
t multa ⁊ terribilia circa mate/

ne ⁊ receptõne tꝑaliũ/ꝙ nõ faciũt fructus
ſuos/⁊ ꝙ tenẽt᷑ ad reſtitutõem.nec pũt in

gel elemoſinã facere. cũ multis ſimilibo. q/
mum aliq ſunt expꝛeſſe dãnata q̃ erãt de er

roꝛe albigenſiũ ⁊ vualdenſiũ ⁊ nouiſſime
vuickleffiſtaꝝ ⁊ huiſſitaꝝ q ſumpſer̃t oc/

caſiones errãdi/ex odio ⁊ ʒelo nõ ſᷣm ſciẽ

tiam. cõtra diſcolos moꝛes eccłiaſticoꝛũ

ds intuebant᷑ magis deteſtando⁊ cũ indi

gnatõne.qᷓ; miſerando cũ pia oꝛõne⁊ mo

geſta redargutõe. Arguẽdo pᷣterea ꝑ ſimi/
litudines diſpenſatõis tꝑaliũ ad ſpũalia.
que nõ ſemꝑ eiſdem pedibus currũt.

catoꝛes/ poſſunt in multis caſibo
aciant deo ſicut iuſti. Sʒ
atiſfacere ſibi nec obligatꝰ

.

ſequentes. (Particul

ea officiũ interceſſiõis:ipſe qͥ deo di

fuerat inſtirutum.

(Earticula LI

genter in
ſicet/ſecundo quid decet/ tertio quid po/
teſt ⁊ expedit/nedũ ad pꝛeſens ſed etia ad
fuiturũ Euenit itaq; ſicut in agentibo iter

ncedimꝰautẽ ꝙ eccliaſtici pec/

fructus beneficioꝝ aut religionum
ſuos.q;uis ad conſecutoònem yite eterne⸗/
nõ ſi nnrdiant pane quo veſcunt᷑.qᷓ;uis in
ſuꝑ nõ ita ſati
multa deus concedit ingratis. Nõne po/
teſt exiſtens in peckato debens decẽ ſoli/

Ecipiens tẽpalia/ſe defraudat et
ꝓximũ.dum ſuꝑinducit ad reddi
tus iã ↄſtitutos/nouas pꝛo alijs
es/boꝛibo incõpoſſibiles aut ea

ſtat in his caſibus ⁊ ſimilibus/ defrauda
ri poꝛes / qualiter ipſi poſterioꝛes defrau
dantes / non vellent ſibi fieri p er eis ſub/

oncluſio decimaqnta

N Ecipiens tempalia dum defrau⸗/
rgdat ſe ⁊ pꝛoximũ / dicit interpᷣtati
ne defraudare deũ.quoniã de eſt

pꝛinceèps ſupꝛemꝰ/curam habens homi⸗

nũ.⁊ reputans ſibi benevel male fieri qð
eis fit/⁊ inde cõſurgit meritũ noſtrũ apð
ipſum. Facit ad hoc, parabola illa de ope

ribus miſericoꝛdie cõmemoꝛãdis in die

iudicij Ueruntamẽ appꝛopꝛiatiꝰdicitur

aliquid in defraudatõeʒ dei fieri/ dum di
recte ⁊ immediate dimittit᷑ illud quod ad

gloꝛiã ſuam celebꝛandam et recolendam

Ecipiens tẽ
pꝛo ſe ⁊ ſucceſſoꝛibus/ debet cum
bona fide ⁊ ſagaci diſcretõne dili

recipiendo ↄſiderare pꝛimo qͥd

longum ꝙ paruũ pondus in ſe/in pꝛinci
pio aut pꝛo pauco tꝑe ſit tolerabile:qð ꝑ

ſucceſſionẽ continuã/redditur velut im/
poꝛtabile Sic de paruis ⁊ paucis ſuffra/

„

o duvel tunguͦt alig vel typeruant/ pol

alia pꝛeſertĩ cõitas

57

remanere: Nonne poſſet etiã nomine al/
terius debitoꝛis quaſi mediatoꝛ/ ſolutio
nem hanc offerre Poſſumus ita iudicare
de peccatoꝛibo ecclłiaſticis:ꝙ tam noĩe p/
pꝛio quãdoq;/ q; in ꝑſona ecclłie cuiꝰ mi/
niſtri ſunt/ pũt ſe et alios adqͥtare.q;uis
nõ ſtat eos eſſe tales ⁊ ſaluari vel mereir
ix (Loncluuſio. xiiij

4

De ſolicitudimne

ad inſo

j lis eſt O pᷣterea ſuꝑueniẽtes non
defacili ſuã attentõem applicant
lita. G inſi uꝑ cuſtodiẽda eſt quun

tũ cõmode fieri pᷣt vniſoꝛmitas apð fres.·

ſicut in cibis veſtibo alioq; cõuictu. ſicin
officio ⁊ cãtu alioq; ritu.⁊ ita de cõſidera
iũt nihilominꝰ frequ?t

tionibo hmõi nihilon re
obligatiões in oppoſitũ.aut ꝓpter iaduer

tentiã incõſideratõemq; recipiẽtiũ.autvꝛ

gente penuria.aut ꝓpter cõplacentiã cõfe

rentibo faciendã.aut qꝛ nõ audent recipbi ,/„

tas decẽtes ⁊ expediẽtes.¶ QDuare ſic:qꝛ

entes apponere naitonc ſeipſis liccd

nõ placerẽt cõferẽtib.quales ſi unt carna/
les ⁊ ſpũaliũ non capaces maxime eoꝝ qᷓ
regularis diſciplina ↄſtituit aut requirit

Deniq; fit hoc ꝓpter auariciã recipientiũ

⁊ eoꝛũ turpẽ queſtũ.qui caſi us / palã ſtatĩ
habet culpã.ſiue fiat in augmẽtũ pᷣterne

ceſſariũ ia fundatoꝝ cenobioꝝ.ſiue mul/

to amplius ſi querat᷑ noua fieri fundatio

ꝑ fas.ꝑq; nefas ad faciendũ ſibi ſub reli/

gionis augmento fama vbi potius igno
minia dici dz. q̃ fedis innitit fundam̃tis.

ligatis ad reſtitutõem certã.qui putant
fundatões ſe quitare.qð aꝑtũ eſt potiꝰſe/

met inuoluere.nõ aquentẽtes verbũ illð
tremendũ ſapiẽtis.Qui facit elemoſinaʒ

de ſubſtatia pauꝑis / quaſi qui victimat

filiũ ante patrẽ.Conſtat autẽ ꝙ recipien

tes ipſos/par pena ↄſtringit.ſi nõ maioꝛ
aliqñ.q̃nto ſpũalioꝛes ⁊ exemplares ſapi
entioꝛes inſuꝑ ⁊ timoꝛatioꝛes eſſe debẽęt.
Pꝛoindeꝗᷓ ad reſtitutões incertas tutioꝛ
eſt receptio.maxime dũ ſuꝑioꝛis autoꝛi/

tas iuncta erit. Quãuis ſit hoc in loco ali
qd monſtro ſimilecirca debẽtes reſtitue/
re.cum ſciant quibo ⁊ qualiter.quos citi/

us induci videbis/dare centũ titulo fun/

datiõis alicuiꝰ/qᷓ; decem reſtituere Adeo
pꝛona eſt vanitas diligere vanitatẽ.adeo
coꝛ humanũ pꝛonũ eſtq̃
(Particula. liiij.

rum quia

eſt conſiliũ. Supereſt vnũ inter cetera re

mediũ generale iam tactũ. videlicʒ ſupio/
ris interpᷣtatio. Pꝛo futuris vero/ſedula

VUnt alie intentiões vicioſe quas
nõ opoꝛtet om̃es hie nũerare.ſic
de publicis raptoꝛiba.de vſurarijs.de ob

ltito faciunt ad cautelã futuroꝝ/nõ

—

pſall

⁊ crebꝛa recogitatio cũ mutua collatõe ſe

nioꝛũ.vt deinceps ab omni ſpecie mala
quantũ poſſibile fuerit/ ſemet abſtineant

quoniã deus non eget fraudibus aut do

lis noſtris.vtvel colat᷑ crebꝛius.vel abun
dantius ſuos altat. aut cultoꝛes hos vel
illos multiplicet/que multiplicatio non
magnificet leticiam Sed dum facit de ſu

perfluitate aut ſuꝑerogatione neceſſariä

obligatõem / affert inquietã? ſepe damna
bilem ſolicitudinẽ.contra pꝛeaſſumptuʒ

1
. .
1 .
2
5 .

Dgdamus ad pᷣterita pꝛovberioꝛi
doctrina de ſolicitudine pꝛia
Vera ſolicitudo eſt querere regnũ

ammonitiõem.omnè ſolicitudinẽ pꝛoij/
cere in deũ.quoniã ipſi cura eſt de nobis

Attamẽ in querẽdo regnũ deiꝛ iuſticiam
eius.que aliter in regula monachali vide

tur appellari opus dei opus diuini ſerui
tij/ multe ſe ſcrupuloꝛũ ſolicitudines in/

gerunt.tres nominatim VUna quoniã af/

fligitur quãdoq; ſupꝛa vires coꝛpus.Al

tera ꝙ remanet ariditas quedam mentis.

Tertia ꝙ euagatio coꝛdis compeſci non
poteſt.ac exindevidet᷑ omnis fructus per
di vel peccatum cõmiti.

—

ſic. Moneo vos dilectiſſimi. pure ſemꝑ

ac ſtrẽnue.diuinis ĩtereſſe laudib. Stræ=

nue quidẽ vt ſicut reuerent/ita ⁊ alacriter

dño aſſiſtatis /non pigri/nõ ſomnolenti
non oſcitantes / non parcentes vocibus:
nõ pꝛeſcindentes verba dimidia.non in/

tegra tranſilientes.non fractis ⁊ remiſſis

vocibus muliebꝛe quoddã balba denare

ſonantes / ſed virili vt dignum eſt / et ſoni
tu et affectu/voces ſanctiſpiritus depꝛo/

mentes Pure vero / vt nil aliud dum pſal
litis q; quod pſallitis cogitetis.Spiritꝰ
enĩ ſanctus / illa hoꝛa gratum non recipit

quicquid aliud qᷓ; debes:neglecto eo qð

debes obtuleris Pſalmodiã nõ multum
pꝛotrahamꝰ.ſed rotunda ⁊viuavoce/can
temꝰ Metꝝ ⁊ finẽ verſus / ſimul ĩtonemꝰ

erbl quaſi pꝛo themate. Nolite ſolicti

“W“è „

ciã eius.ac pꝛoinde iuxta petri

trit hanc ſolicitudinẽ ſcrupu⸗/
loſaz verbũ beati Berũ. de modo
di. qui nõ ſatis videt᷑ apð multos
explebilis.pꝛopter tres iſtas rões.dicit ei

—

—

— — — —

ð

heſe
dale
nent
lbun
Ml
ofon
atdein
leſini
Nann
mmpn
ſin

.
winj
Puin
wi
Noi,
nodis
tcun
lii
iſeni
Gln
lic
46.
0n

du,/
do
lnes
ica

ſeng
Sn
i
olens
bos⸗
onin⸗
niſſs
enart
tſopt
epo⸗
nd
i
ſecyt
veoc
Holun
NH
nen

⁊ ſimul dimittamus.punctũ nullus tene
at ſed cito dimittat.poſt pũctũ bonã pau
ſam faciamꝰ/nullus ante alios inciꝑeꝛ ni
mis currere pᷣſumat.aut pꝰalios nimium
traherevel pũctũ tenere.ſimł cãatemꝰ ſim
pauſemꝰſemꝑ in auſcultãdo. Hec ille.
Onfitemur expediẽs eſſe⸗pꝛopt
mMmtMminꝰiſtructos et nimis litterales
aliqua dicere Et pꝛio ꝙ hec eſt exhoꝛtatõ
no bceptio NMoneo vos inqr ʒ tñ aliqᷓ
vident᷑ aſſeri que diuinã obligatòem inſi
nuãt.vt illð.ſpũs enĩ ſctũs illa hoꝛa gra/
tũ non recipit.⁊c̃. In quo dicto difficul/
tas maioꝛ pendet.qm̃ de nõ parcendovo
cibo nec remittẽdo.ↄſtat ꝙ coꝛpalis excu/
ſat debilitas. Illa pᷣcipue que turbatiõeʒ

capitis in leſionẽ iudicij rönis affert.cui

». 3½ — „

piculo ſuꝑioꝛes tota vigilãtia tenẽtur in
vniuerſis⁊ ſingulis occurrere.q̊ͥ facto/nõ
opoꝛtet in alia veratõe vel coꝛpali nimiũ
pios eſſe. Sʒ de laboꝛe ⁊ doloꝛe ⁊ devexa
tione coꝛpali letari in ſpũ. ꝓpter mercedeʒ
quã vnuſqᷣſq; recipiet ᷣm ſuũ laboꝛẽ/ad
quẽ homo naſcit᷑.ſicut auis ad volatũ
NKarticula. lvii.
n On parcẽtes inqͥt vocibus/ certe
Anõ ideo ſuadetvocẽ clamoſaʒ Nõ
talem que venaꝝ/q̃ cerebꝛi/q;̃vitalium ru
ptiua ſit. Non deniq; compᷣhendit debili
oꝛes. In qualiũ numero ſcribens Berñ.
ſepe fuit aſcriptus. Alioqͥn tanta ſcribere
eũ łdictare/clamoꝛ ille ↄtinuatꝰñ tuliſiʒ.

.

QAuero de vocalis oꝛõis attẽtõne
a· multi multa dixerũt multa ſchſe/
H munt. tentauit vero noſtra ſolicitu
do / ſi poſſet hec difficultas/ad pauca cla/
raq; reſolui.Et occurrit nobis diſtinctio
talis Bunt in oꝛõe vocali/tria.vnũ ꝑ
modũ materie.aliud ꝑ modũ foꝛme.terti
um ꝑ modũ finis qui cũ foꝛma ſepe coin/
cidit. Materia oꝛõnis/cõſiſtit in verbis.
Foꝛma in ſenſu verboꝝ Finis in eleuatõ
ne mentis ad deũ.Et hic finis duplex eſt
vnꝰfundatus confoꝛmiter ad ſenſum ver
boꝝ.qͥ pt dici finis pximꝰ.aliꝰeſt fundatꝰ

vñcunq; ꝑ diuerſa/licʒ nõ pↄꝛia Exq̃ diſti

ctõne eliciunt᷑ pꝛopoſitões que ſeq uũtur
a Ateria oꝛõis / cadit pꝛĩcipalr ſub
pᷣcepto.ſic ꝙ oꝛans abſoluit᷑ ſiue

Ccleſiaſticoꝛumnm 3

cogitet actualiter ſiue nõ /fiue vaget men

te vel coꝛpe.dũ ꝓferat oꝛõis verba.vel pfe
rentes audiat.iuxta qnalitatẽ oꝛõis Alio
quin nõ eſſet ſalua om̃is caro Et pʒ exem

plis ⁊ explanatõe pᷣceptoꝝ diuinox vr de

ieiunio ⁊ honoꝛe parentu.que nõ iõ ſunt
peccata ſi non fiant ex gratia.Si nõ im/

pleatur ſemꝑ intentio pcipientis et finis

ſicut alibi patet latioꝛ deductio. Sic enĩ

dicimus/ꝙ agens opus penitentiale per

conſfeſſoꝛẽ impoſitũ.qᷓ;uis hoc flat in pec

cato/non tamẽ tenet᷑ iterare.vt exẽpli gra

tia dare iteꝝ ſex ſolidos.vel ieiunare.vel

oꝛõnes certas repetere.verum eſt ꝙ' talis

ſatiffactio / no eſt reconcilians deo pꝛopt
impedimentũ peccati.et tamen ratoeope
ris eſt adquitãs hoc eſt ab obligatõne ſol

uẽs. etſi nõ ſit deo recõcilians tñ ages nõ

ideo peccat.quãuis ſit in peccato.

Enſus oꝛõis / nõ cadit ſub pꝛece
pto.vt recogitet᷑ ſemꝑ vl intelliga

me pꝛophetaliũ de quibꝰaccipitur myſti
ce ꝙ tenebꝛoſa aqua in nubibus aeris. et

iterum. Nubes ⁊ caligo in circũitu eius.

Patet inſuper de multis ſcripturis habẽ
tibus in ſuperſicieverba carnalia que plꝰ
incitarent recogitata/mentes imperfecto
rum/ad lubꝛicitatem (quia nondum ſpi/
ritualis ſenſus capaces ſunt) qᷓ; ad ſpiri/
tualem deuotõnem. Sunt alie narratio/

nes quedã valde ſteriles in ſuperficie lit⸗

terali/ habentes tamen aliquid ſuauita/

tis ſp iritualis/ſi non apud illos.apõ ta/

men alios ꝑfectos qui foꝛti meditatione
ſciunt ſugere mel ve perra. oleumq; de ſa⸗

xo duriſſimo quales inueniũtur pauciſſi

mũu Ceteris vero/quid niſi faſtidium vel

nauſeam vel mentis ariditatem taliũ diſ ⸗
cuſſio ⁊ anes ſola pferretvel afferret

articula. xrij.

confoꝛmiter ad ſanctũ Thomã
et rationem ! ꝙ finis in oꝛatione
ꝛincipalis/ eſt eleuatio mentis in deum

„ .

yvero qui non poteſt conſequi finem iſtuʒ
per recogitatõem attentam ſenſuũ oꝛõis

Patet de illitteratis ⁊ idiotis. Patet
de canticis in tubis ⁊ oꝛganis. Patet de
paſſibus obſcuriſſimis canticoꝛũ maxi⸗/

KRopterea dicamus conſequẽter

nediate vel immediate. directe vel indi/
recte.pꝛincipalr vel occaſionatiue.Oꝛãs

—

LO

particnlaris que pꝛofertur.⁊ hoc ꝓpter ali

quã ex cauſis tactis.qui tamẽ finis dicit
pꝛoximꝰ⁊ quaſi ꝓpꝛius huic oꝛõni.debet

cum omni libertate ſpiritus/⁊ abſq; ſcru

puloꝝ ſolicitudine/ cõtentus eſſe ſi finez

vltimũ /meditatõnibalijs conſeqtur.Fe
lix ſi dicere poſſet.Oculi mei ſemꝑ ad do

minũ. Meditatio coꝛdis mei in conſpe/
ctu tuo ſemꝑ.¶euaui ocłos meos in mõ
tes vnde ve.aux.mihi YFelix ſi nõ daturei
contẽplando volare.ſi poteſtvel reperevł

moꝛe locuſtaꝝ ſemet excutiendo viciſſim
ſaltus dare. ¶ Particula. lxxij.

pꝛeſcriptũ.¶ Weritas eſt/ꝙ ceteris pari/
bus expedientiꝰeſt affectõnem ſuam exer
cere iuxta litterã que pꝛofert᷑pꝛopter q̃tu
oꝛ in ſpeciali rõnes. Vna eſt/ſcriptureve

neratio.in qua ſpũſſanctꝰ/ſemꝑ loqui cre

dendus eſt Altera eſt ꝑticularioꝛ eruditõ

circa myſticos ſub arido lir̃e nucleo? dau/

ſos ſenſus.Tertia eſt ſuauioꝛ aſſuefactio

circa quotidianos cãtus. Quarta eſt ma-

ioꝛ ſtabilitio circa determinatos affectus
qᷓ; circa vagos ⁊ iugiter nouos.Addatur

oꝛatio que petat reuelari ſibi ſuauitatem
mellei ſenſus in littere fauo latẽtis.⁊ hoc
ꝑ compᷣſſionẽ meditatõnis/ que pꝛoꝛſus

nõ fiet:niſi dederit de ꝑuulis intellectũ.
aꝑiens theſaurum ſuũ aque yviue.

ſuũ exterioꝝ qm̃ dñs ianuis clau

pendere ſuã impoꝛtunitatẽ plłꝰq;poꝛtu/
niꝰeã abijcere conari.licet ꝑditure ſint ad

hoꝛã ſuauitatem vngẽti. Hoc ↄfirmauit
vnꝰ patꝝ exẽplo de retẽtione vẽti in pal /
lio.aliꝰde catuli latratu/aliꝰde aucaꝝ ſibi
lo/aliꝰde muliere litigãte.aliꝰ de riuo qui

violẽtioꝛ fit/obice poſito.aliꝰ de cachinã
tiby terrere pueros volentibo.aliꝰ de blaſ⸗
pbemie ſpũ / aliꝰ de pꝛuritu curioſitatꝭ qͥ

DOnitio pᷣmiſſa cantãdi Berũ.nõ
repugnat huic poſitoõni ¶ Patz
gqꝛ ſicafficiẽs ſe ad deũ ꝑ alias co
gitatões nõ elicitas ab immediato ſenſu
littere que canit/nõ facit aliõ q; dʒ negle-
cto eo quod debet:immo facit om̃ino qdͥ
debet confoꝛmiter ad finẽ a ſpirituſancto

¶ Particula. xij
Eniq; plurimũ ↄtert ſi pꝛius añ
dtempꝰoꝛõis/fuerit cohibitio ſen /

ſis dedit pacẽ ⁊ ſpmſanctũ diſcipulis.
Sit inſuꝑ cõtinua muſcaꝝ inutiliũ a fa-
cie coꝛdis effugatio/ manufoꝛtis attẽtio/
nis Nõ ita tñ qͥn aliqñ ſit expediẽs nihili

cogitatões. ſed ꝑtinentes ⁊ oꝛd
lum tales.⁊ hoc eſt rarũ ⁊ bonn.

eſolicitudine

nõ ſcalpẽdo curat᷑ ſed ꝑ imuſculos acce

dit᷑. Eſt autẽ curioſitas /ſtudiũ ea ſciendi
que nos vel nõ decẽt vel nõ expediũt vel

nõ edificant. Hanc cõpꝛeſſit xpᷣs in apo

ſtolis die aſcẽſiõis. hãc in petro q̃rẽte de

ſtatu Johis qͥd ad te ait. Vñ ſub hoc me/

tro cohibebat ſe vnꝰdicẽs. Clauſe qͥd ad
te:ſta.qͥs tuiduc coꝛ in alta.Fac opꝰiniũ/
ctũ.deinde vacato tibi ¶ Placuit ad con
firmatiõem pꝛecedẽtiũ ponere ꝑ expᷣſſum

verba ſcti CThome ſupꝑ.iiijdi:xv.materia
deoꝛe. q

„

eſtione. ij. articulo. iii,j
Rarticula. xx.

Ve

„

ad petitionẽ ipam.⁊ ad ea qᷓ pe/

petimꝰ.

titionẽ ipᷣaʒ circũſtant.ſicunt eſt neceſſitas
pꝛo q;̃ petit᷑ de qͥ roga .⁊ alia hmõi Et q̃/
cunq; haꝝ attẽtionũ aſſit/nõ eſt reputan
da inattẽta oꝛatio/vñ etiã illi qui nõ in /
telligũt petitõis verba/ad oꝛõnem attẽti

eſſe pñt. Sʒ tñ vltima attẽtio eſt laudabi

lioꝛ q; ſcõa.⁊ ſcdᷣa q; pꝛia.Et qꝛ aĩa nõ pᷣt

eſſe vehemẽter attẽta ad diueria. ideo pꝛi
ma attẽtio poteſt nocere vt minoꝛ ſit oꝛa

tõis fructꝰſi ſcdᷣaʒ euacuat.vel ſcdᷣa ſi ter -

tiã oĩno tollat.ſʒ nõ ecõnerſo Tñ attentõ
cõiter accipiedo.i.ad aliqð triũ pᷣdictoꝛũ

„
Pr.

darticula.

es de attentione ? den
que alibi ſeoꝛſum notate ſunt

ꝛima diſtinctio· xij. membꝛoꝛũu
25d

Euotio in oꝛatione quãdoq; nõ
admittit alias quaſcũq; cogitatõ
nes niſi ſolius dei.⁊ hoceſt in pᷣ/

dia ſit in celo mentis ſilentum
VScða ¶ Deuotio qñq; recipit alias
ed ꝑtinentes ⁊ oꝛdĩatas.⁊ ſo

ken Peanhetagtergnge
pfinẽtes ⁊ qſi ſuꝑfluas.⁊ ̊ eſt qtidianũ.
uarea AWeuotloreipit coerorigs
luerſas cogitatõnes. vt ſunt vitioꝛũ.
bocpiculoſnmn.
Duinta ¶ Cogitationũ imptinẽtium
vna qnq; eſt vehemẽs ⁊ ſuffocãs actualẽ

habitualem nec vocẽ.⁊ hoc poteſt eẽ vir-

tutis exercitium.

Atentõ inqt in oꝛõe pᷣCt eẽ trilex

nõ nocet.ſed multũ pꝛodeſt.hecibi.

¶ pv DODꝛro circa finem opuſculi poſſu
ttentione ⁊ deuotioneet affectiõe

ſenti vita rariſſimũ. vbivix hoꝛavel dimi

vonſ
ſrio

co
att

nhe
rh
pe,
ſine
Cr
punn
noͤin⸗/
aneti
dwwi
nößt
pri
ſton

ſir,.

conſuetud

eptima

cg. 7 hec ſtat cum laude
ia eſt leuis ⁊ vẽto ſilis li⸗/

Dctaua (Ali

cetvideat᷑ impoꝛtuna ſed ſupat᷑ aut ↄtẽni
unr hec nõ tollit laudẽ ſed exercet mẽtẽ.

ona ( Cogitationũ cõtrariaꝝ. vna
abſoluteꝛ directe contraria qua ſcilicʒ

oꝛans deteſtatur oꝛare ⁊ deuotõem habe⸗/
re. ſʒ timoꝛe diſcipline pꝛoſequit᷑. hec om

nino vituperabilis.
Decima lia qua oꝛãs habet diſpli

centiã conditionalem/ ſic ꝙ non oꝛarʒz ni

ſi vouiſſet.non tamẽ deteſtat᷑ ſe vouiſſe ſʒ
Hiacrs beceſ ſafficlens atq; laudabilis

licet non excellens.7 habet deuotoͤem ha

bitualem ⁊oꝛigin. nalem.

4 1) 7ani non ſi Ufkieister reſiſtit. ſʒ eiverevel
interpᷣtatiue cõſentit᷑⁊ hec eſt danabilis.
Quis ãt dicat᷑ verus / ꝗs interpᷣtatiuꝰ. ali

bi dictũ ẽ. Cõſentire ſiqdẽ ðꝛ aliqs malo
du nõ fecit bge l in ſeen ech facit wrylerur

è ierum eßle⸗ “
iecto ſe
kene recipies ali/

27 Benerak. vt qnia vult
oꝛare tota die.
Amentio * Specialis / vt qꝛ vult
nis recta tri talem oꝛationẽ dicere
Inadiuidualis qꝛ vult
particulis ſi ſingulis i in /
tendere.

a (Alia vehemẽs eſt tollens vir
tua em deuotõem. ſic ꝙ iã virtus deuotõ
nis nõ healacinoer berno nerel
o vel alia ratio.⁊ hec nõ neceſ/
ſario tollit laudem ab oꝛatione.
( lia eſt cogitatõ vel affe⸗
ctio quaſi fluctuans/⸗q nec excedit ⁊ ſuffo
cat deuotõnem. nec exceditur totaliter ab

la eſtvicioſa⸗ circa pec
cata / alia vt pꝛopter cõmotõem ire vel ille
cebꝛe.que nõ diſplicet nec aecept⸗ tat᷑ cõſen
ſiue / licetvelit nolit homo ſentiat᷑ ⁊ hec pt
eſſe materiavirtutis exercende.⁊ ad expul
ſionẽ expediret quandoq; magis niti q;
bradoie coneinuatdem. D
deci ia vicioſa criminali

Kars Krlple

nuid o:ationie qu iber modo,
rum moxr dictoꝛun

ctualis cu
ius actus ineſt. mouens immediate. Tir

tualis cuius virtꝰ ineſt/mouens actu ceſ/
ſante. Habitualis vel aptitudinalis cu/

ius ſolus habitus ineſt non ſuffi ciens id

mouere. (Duana

CLCirca ſola verba qua⸗

Att nt to ozois ſi materiam.

recta et ſimplex Circa ſolum ſenſum
rutli fſnsfißle H

ſi foꝛmam

ſifinem.
Quinta
Beneralis
Atretiooröis re Specialis

ſierxa ncer rec a Zmdiuicualis vt ſu

Attentio oꝛbis re le. H
flexa quocuq; mo WVWirtualis vt ſup̃.
d Ritripler ☛tn,]

Habitualis

. 2 irca contraria poſiti
Attentio o oꝛõis Lirca oppoſita pꝛiua/
recta? coniũcta tiue.
ſeu mixta Kiale

Circa velut indifferen
tig ad vrrumq;
Octaua
AVonſentiens.

Anentlo Diſſentiens.

S po ollre Pigra vel doꝛmitans

D le oemouctaiu cõ

Ab Abſolute voluntaria⸗ .
eclate nalent volũ

Attentio mi micta taria / quia renititur ſʒ

conſentiẽs con/ vincitur

“
7 tarid dula tchetur elſe
B non eſ

atiue == E

Auentiͤ ee, recogitationem.

2non verbum.
Tollẽes tm̃mõ vnũ üſen
ſum. ſ. velverbü vl deũ

LCirca ſolum deum a qᷓ/

ſiue ſint a carnevel mũ

Interpꝛetatiue volun

H wdumr nnnt. . 2

ollens duo pᷣmiſſoꝝ

AIndecima. ¶ Attetio iuncta velut in

differens/triplex otalłr interrupta actu
virtute et habitu.Partialiter interrupta

ſolo actu ⁊ virtute. Partialiter iterrupta

ſolo actu.non virtute nec habiuu.
uodecima ¶ Atcentio oꝛõnis qua⸗

lcunq; tripler m ꝙ oꝛatõ eſt Obligato
ria ſub pena peccati moꝛtalis.O bligato/

ria ſolo conſilio bone equitatis.Obliga/

toꝛia ſolius cauſa ſocietatis vt dũ qͥs tene

tur nõ oꝛare vocalit᷑ ſed oꝛantẽ attendere.
redecimaAttentio oꝛõnis mixteꝛ

interrupte/triplex qñq; ꝑ vnã ant tres di

es vel mẽſem ex cõſuetudine.patet in ꝑe/
grino Per magnaſ moꝛas ſine reniſu foꝛ

tivel frequenti. Per moꝛulas cum reniſuu
quaſi ꝑ ſaltum animi crebꝛũ contra mu /

ſcas cogitationum impoꝛtunas.
Decimaquarta ¶ Attentio oꝛõis abi/

gentis has muſcas triplex Quedã ipoſi R—
bilis et vana et cõturbatiua Quedam dit ſi
ficilis nec pꝛo tũcvſq;qq; neceſſaria Oue

da facilis licʒ ĩpoꝛtuna tamẽ meritoꝛia
Darimazntn ttetio qlibet pᷣmiſſa

neceſſaria ſit vt dicat᷑ a ſevel ſocio. Circa

verbum ⁊ ſenſum beneplacẽs. Circa ve
bum ſenſum ⁊ deum pfecta. Et ſiles fieri
poſſunt diſtinctõnes de affectõne qui di

citur affixio quehdoam.
(Peaimae ta ¶ Attentio quelibet pꝛe

miſſaru triplex. Habitualis bona dũ ma

net in attentõe ex decẽ annis nõ crimina
liter interrupta. Vlirtualis melioꝛ dũ ma
net in oꝑatõe.Actualis optima ceter pa
ribus dü manet in toto hoĩne toto coꝛde

tota anima tota mentę tota virtute.
Decimaſeptima ¶ Attentio reflexa in
bonũ triplex. Facilis in cõtemplatiuo et

ſpuali q volat libero velut celo Difficilis

in meditatiuo et rationali qui nitit᷑ ſur/

ſum repẽdo Vlagavel inutilis in ſolo ani
mali qui ſerpit in e

.
2

Decimaoctaua.
um triplex. R

tam duratõne q; vſitatõne. Rara ſecũdo
modo nec ſemꝑ neceſſaria vel cauta in vo
cali oꝛatõne.Quaſi nulla tertio modo et
ſufficit qꝙ; cuʒ aſina hierim talis ambulet

In ſimplicitateuaſi vitula efaym do

cta diligere triturã. atq; muſcas acres co/
gitationũ quantũ valet toleret.nec ita ve

lit abigere per impatientiã ꝙ ſeſſoꝛem ſu

cq;. Tertia que vehementius opinatur ie
Ddixiſſe vel alium ſecum/qᷓ; omiſiſſe.·
N(Wiceſima ¶ Attentio reflexa iudiciss.
Pꝛimo modo/cõpellit ad repetitionẽvel
penitentiã. ſecus de non attentione cira
ſenſum vel deũ. Secundo modo ſuadet

Secimagnia Kttel t pmiſſa quoꝛũ intuitu res hac agitur. Att
rũ ſub debito triplex. Cinca verbũ bonaz-

unm ſpiritüſanctũ deijcat.
Decimanona ¶ Attentio reflectens ſe

2

ſuper attentionẽ pꝛeteritã in verbis oꝛa,.⁶,
tionis vocalis in ſevel cum ſocio/tripiler.
Vna que vehemẽter eſtimat verba nõ pp

tuliſſe.Alia que iſtud timet velut ad vt

repetitionẽ ⁊ aliquãdo cõpellit ꝓpr opoꝛ/

tunitatẽ habitã. Tertio modo diſſuadet
repetitõem potiusq; impellat.⁊ hocpꝛo/
pter innatã mentis euagatõem que nõ re
coꝛdat᷑ faciliter eoꝛũ circa que nõ actu re/

fleccitur ſicut nec opoꝛtet

EEE

tendite vobis igit᷑ ⁊ attentioni

veſtre in oꝛatõibus debitis. O eccleſiaſti

ci vos pꝛecipue patres ⁊ fratres celeſtini⸗
ndite
cum pia ſolicitudine que pꝛauã expellat
tanq; clauus clauũ Attendite vtſciatvnꝰ
quiſq; donum dei nõ plus nec minus ſa/
piens q; opoꝛtet.⁊ hoc vtiq; non poterit
faciliter ↄſummari cum pꝛauũ ſit coꝛ ho
minis ⁊ inſcrutabile niſi ſermo dei viuꝰ

efficax aſſit. diſcetoꝛ cogitationũ t inten
tionũ coꝛdis noſtri.quod vt fiat oꝛãdus
eſt et in ipᷣm iactandus noſter cogitatus.

vt tandem verbis aplicisconcludamus.
Nihil ſoliciti ſitis.ſed in om̃i oꝛatõne cũ

gaatiavactione petitiones veſtre innote/

ſcant apud deũ. Et pax dei que exuperat

oẽm ſenſum cuſtodiat coꝛdaveſtra⁊ intel

ligentias veſtras in chꝛiſto Jeſu domino
noſtro⸗ Amen. (Pinitt
Coſideratoes. xi-
eiuſdẽ pꝛo volentib⸗
E ſideratio pꝛima

atus ille ſeruus.quẽ cum

venerit dominus ⁊ pulſaue

nt ianuã eius / innenerit vii

ſiderio.⁊ vitam in patientia.
¶ Conſideratio ſecunda

atio conclu

condere teſtamentũ

cebat. Vlelox eſt depoſitio tabernacli mei
Et alter Anima mea in maib meis ſemꝑ

Quales pᷣterea ſunt qui moꝛtẽ hñt in de-

———

1
c
nlſane

aud

rid

cmd

igan
tinde

Conſidera
¶ Nigilans igit᷑ ſeruus/q̃lia conſiderare
debeat circa diſpoſitõnem bonoꝝ tꝑaliũ
ſuoꝝ maxime dũ diuitijs apbundans eſt ?
heredibo caret/annotemꝰ ¶ Et in pꝛimis

nani

pe teſiamentocondenno 37

¶ ¶Uigilat ille ſeruus / qui cogitat otidie
quõ ſpũs ſuꝰredeat ad dñm qui dedit illũ

ꝑ integrã penitentiã.Qui pꝛeterea nõ ne

gligit eccłiaſticã ſepulturã.Qui deniq; ũ

omittit oꝛdiare bonoꝝ ſuoꝝ abũdantiã.
Qm̃ ĩ iſtis tribↄſiſtere teſtm reputamꝰ.

Conſideratio. III.
(Uigilãs ſeruꝰlicet pꝛincipalr intẽdere
debeat de ſpũ ſuo?⁊ de coꝛꝑe plusq; de ex

terioꝛi poſſeſſione Nihilominꝰexterioꝛis
poſſeſſiõis diſpoſitõ/multũ facit ad hoc

ſpus redeat liber ad dm q; dedit illum

Blc etii diriſte fertur tẽpe noſtro quidã

nobilis moꝛiẽs / q poſtq; interrogauit ſi
tpalia ſua fuerãt oĩa bñ diſpoſita ſolutis

ſoluendis.Et rũſum eẽt ita eẽ Cõuerſus
ad dñm dixit Ecce dñe ſum poſitus extra
manꝰhoĩm. In ma.tu.cõmen.ſpiri.meũ.

.

. — .
. * .

recogitet illð. Viuẽs viuẽs ipſe cõfitebit᷑
tibi.Et ꝙ in nullo maioꝛẽ de diſtributõs
bonoꝝ ſuoꝝ q; in ſeipſo gerere dʒ fiduci/
am Quia rurſum meritũ ſibi maius inde
certiusq; reſultat. Euadit deniq; rapaci/
tatẽ tirannicã aliquoꝝ qui ſolent pꝰ moꝛ
tẽ diuitũ/ cauſas cõfingere cõfiſcationũ/⸗

aut de facto tollũt illa que nõ fuerũt in tu
tiſſimis manibs collocata. NHimirũ qꝛ nõ
nunq; inſidiant᷑ viuentibo vt ipſoꝝ diri/

piant facultates ex fama diuulgatis VUñ

tonſurrerttil hoaridd ultzopt oi
uitias perierũt. Dicebat vn? ex pꝛudenti/
bus ſeculi. Nollẽ habere centũ mille fran

cos.ſi ſuꝑ hoc eſſe deberent fame per mũ/

dum. Multos certe ſaluauit inter medi /
as tempeſtates/eſtimatio pauꝑtatis que

nihil perſequentibus affert vtilitatis.

Teſtaturus añ oĩa habeat gloꝛiã dei p
oculis ſuis.nõ vanitatẽ ſeculi.nõ memo

riã nominis pꝛotinus moꝛituri Demi/
nerit ſemꝑ apli dicentis. Omnia in glo/
riam dei facite.Et illud pſal.Non nobis
dũe non nobis.ſed nomini tuo da glam.

Conſideratio. vI.

¶ Teſtaturus / ex iſto pꝛincipio ↄſideret
nõ ꝙ vtiliꝰ ſit reipublice ſeu bono cõi dũ
oꝛdinat de reb ſuis.ſʒ ꝙ inſupꝑ cedet am/
plius ad honoꝛẽ dei. ⁊ cultus chꝛiſtiani.

Conilideratio. vII.

tutaꝝ ꝑ alios in collegijs.in cenobijs. in
eccleſijs.in parochijs.in edificijs.plłꝰ ce/

dqeret ad honoꝛẽ dei ⁊ vtilitatẽ populi cũ

minoꝛibus expenſis.q; none fundatiões
nomine pꝛopꝛio ſeu titulo faciende.

Teſtaturus aduertat qm̃ deus qͥ pugil
lo cõtinet celum ⁊ terrã/ſciet ponderare/⸗

quid ⁊ quantũ offerat ⁊ de qᷓnto.Quẽad/

modũ quidã ſanctoꝝ patꝝ rñdit cuidam
nobili matrone.ccc.ſolidos offerenti.et
ingerenti reſpicere quanti eſſent. Quem/
admoduʒ pꝛeterea diffiniuit chꝛiſtus de

paupercula offerenti duo minuta.

4

ſideratio .Ix.

¶ Conſideret teſtatoꝛ ſi vult fundare col
legiavel pꝛioꝛatus aut hoſpitalia.ꝙ ex ta
libꝰmodicis ⁊ imꝑfectis fundatõib/plu

ra ſequũtur incõmoda.ſicut exptũ eſt ĩ re/

ligiõibo varijs.⁊ noĩatim in collegijs ſtu
qij pariſieñ. Meliꝰ eni regũtur.continu/
antur ⁊ ꝑmanent cõmuniates magne qᷓ;
modice.Sit h̊ in monaſterijs.ſit in alijs
collegijs eccleſigrum vel ſtudioꝛum.

onſideratio

onſideret teſtadeꝛ ſi libꝛos habet di/
ſtribuendos.quałr ⁊ qͥb quõ diſtribuet
iuxta q̃litatẽ recipietiũ.aut ↄmittat diſtri
butõʒ ſeu vẽditõʒ ſi opꝰeſt/illis de qͥb cõ

ecxpediat.

euangelicũ xpᷣi. Si vult edificare domũ

aliquã quomodo perficiat eã.quia multi

tot expoſuerũt in domicilijs edificãdis⸗

ꝙ pꝛo habitatun nihil relictü eſt nec edi/
ficig pꝑfecta ſunt.

Conſideratio.xII

ſeu reſtauratio vel cõtinuatio reꝝ iã inſti⸗/

Coſiqeratio. vIII

fidit.quatenus vno(ſicut dicitur) ictuſe

Conſideratio XI.

Mon ſideret teſtatoꝛ iuxtaveꝝ conſiliũ

oſideret ad extremũ teſtatoꝛ.qm̃ deꝰ
bonoꝝ noſtroꝝ nõ indiget faciet ipſe nu
trire pauꝑes.faciet eccłias.faciet collegia
faciet monaſteria.faciet cõuentus⁊ hoſpi
talia quando ⁊ quõ et vbi placuerit ei.et
nõ gloꝛiet᷑ ante ipᷣm ſtulta pᷣſumptio oĩs

carnis. Vult nihilominus ⁊ dignat᷑ ꝙ co
gadintoꝛes eius ſimꝰ.ad vtilitatem nõ ſu⸗/

pil

ſed noſträã.

n ſup teſtamento libꝛoꝛũ ſnoꝛum

tinos in auinien
Enerabilib patribo ⁊ fratri/
bus celeſtinis Jo.de gerſon

feſſoꝛ / gratia ⁊ pax ( The

celo dicit celeſtis noſter doctoꝛ x-pᷣs Eſt ãt
ſapientia theſaurꝰ infinitꝰhoĩbus.quo qͥ

vſi ſunt /pticipes effecti ſunt amicicie ili
us. Repᷣſentãt hanc Enenelkanarrnt in

ſtrumentaliter libꝛiſacri ¶Rꝛopterea di
ſpoſui ĩ ſenectute mea theſaurizare iuxta

pauptaculam meã de libꝛis ſalutaribus.

Uiſum ẽ autẽ mibi ↄmodiꝰ in celeſtinis

velut in qbuſdam celis aut celeſtibo habi
taculis theſaurũ hunc reponere.maxime

quia duos in illa religiõe germanos ha/
bui pfeſſos ¶ S
um cũ bona gratia deuotio veſtra patres

⁊ fratres cariſſimi re voceq; celeſtes. Sit

theſaurus iſte ꝑexiguus dum venerat ad

manus veſtras cuſtodieẽdus in ſacro con

nentu veſtro apud auinionẽ. non quidẽ

alienãdus.ſed nec pꝛoꝛſus abſcondẽdus

immo cõicandus hinc ⁊ inde/pꝛout ſuꝑi

oꝛis induſtria iudicabit. Ita tamẽ ꝙ ſem

tandẽ recolligant᷑ ſub ꝓpꝛia claue.vel ar
mariolo ad hocipſum ſpecialiter inſtitu/
to. ¶ Deniq; nomina libꝛoꝛũ⁊ tractatuũ

tam ab alijs quã a me cõpoſitoꝛũ /diſpo/

ſui colligere in ſpeciali ſcedula dño conce

dente.ad quẽ effundite pꝛeces pꝛo mea fi

nali ſalute in gratia ⁊ gloꝛia ſempiterna.
¶ Scriptũ lugð.anno gratie.iꝗ28. in
ncouembꝛi / anno etatis dieꝝ vite peregri
natõnis mee qui ꝑui ſunt ⁊ mali ſexageſi

moquito ⁊ incipiet.õ b.annꝰdie.xiiij. de

cembꝛis/feſto ſancti nicaſij Remẽſis qua

natus ſum ⁊ renatus in dño Ihu xpᷣo in

quo det idemipſe/ nos omnes bene mo/
ri. Amen. ¶ Finitt.

1

Sacerdos ſacre theologie

riʒate vobis theſauros ĩ

¶ Suſcipiat igit poſitũ me

thheologie pfeſſoꝛ indi.
cellarius. E

uoclſibifien heurauit in ecclłia ſctĩ paaʒ

Epiſtola ſuper teſtamẽto libꝛoꝛũ

Epiſtola eiunſdem

carthuſiẽſes. ſuꝑ acceleratõe ſuffragio

rum ſibipoſt obitũ eius oblatoꝛum.
¶VAcite vobis amicos. Docet h
f apmatoꝛ hoĩm Ihus / ſubdens

cauſam finalẽè/ vt inquit recipi
gant vos in eterna tabernacula

KCauſam vero materialẽ tãgit eſſe mãmo/

„ 4 .

nã iniquitatꝭ nõ quin illa ſit potioꝛ q̃ de
materia venit eqͥ tatis q̃lis eſt caritasgra/

tuita/qlemvos honoꝛãdi patres⁊ dñi/cõ

cedere placuit pꝛidẽ mihi vilico inutiliqͥ
fodere nõ valeo.ſed certe mendicare non
erubeſco cuʒ illo qui dicitego autẽ mẽdi

cus ſuum ⁊ pauꝑ.Eſt itaq; mihiꝓcopia

ꝓ diuitijs ⁊ opibus/ ſpũalis mendicitas

pꝛout dudũ ſoꝛoꝛibo ſcribens late ſat erx

poſui Et quoniã poſuit in mendicitatis

mee ſacculo. Immo ſacco ꝑmaximo ⁊ in

ani/largitionẽ liberalẽ ⁊ grandẽ de parti/

cipatõne bonoꝝ ſpũaliũ pꝛecioſi pᷣdiui/

tisq; oꝛdinis veſtri/ beneuolentiſſima ca

ritas veſtra.venit in coꝛ meũ fiducia petẽ
di qualẽcunq; acceleratõnem me viuente
aonlor gnevo kobu uneon.,
lata (M
umpetrẽt ſpiritales amici/viuereet moit
me in gratia dei.Non qͥn oꝛetur deus/ vt
tranſeat a me calix purgatoꝛie penalitat;.
ſi poſſibile eſt ſᷣm oꝛdinẽ diuine volũtat
ſed qꝛ plane mihi gratia dei ſi comitet᷑ vi/
tam ⁊ obitũ meũ qꝗ deliciente / nulla eſſʒvl
terius redẽptio.⸗
ratio/quia videt᷑ facilioꝛ ꝓ patribo ⁊ dñis

ouet me ↄſideratõ pᷣcipua q̃tinꝰ

ouet altera cõſide/

paulatiua quaſi ꝑ tempꝰ⁊ tꝑa diſtributõ

ſuffragioꝝ/q; ſtatim poſt obitũ cõtinua/

ta ſolutio ¶ Deniq; iuſtoꝝ aſſidua dep/
catõ ꝓderit ſpero mihbi ad meritũ ꝓpꝛium
cumulandũ invia/ qualreſſe non poterit

extraviam /que meriti nullius ſtatũ habʒ
¶ Rogo igit᷑ patres ⁊ in xpᷣo frẽs cariſſi⸗

mi/vt caritas veſtra me magis ac magis
abunget /vt in eterna tabernacula/ vobi⸗/
ſcum recipiar kackiat Saripti lIlnung.
We hã. de gerſon
us ⁊ pariſieñ ca/

ſter alünus in xpo Jo

li lugduni gallie vbix ſepult iacet.reptũ

.

—
—w—

— —

Nino⸗
Ri

did.
l
ſeſen
enil
api
n
,
ene
tin
mni
Gtiun
ina
nei
ente
roh,

i
4
4
4
N

is

dd

udi

Teſtamentũ Peregriin 3

eſt quod ſequitur in libello quodã manu
ſua/ꝓpꝛ ia conſcripto ſicut ⁊ pꝛecedentes
Ouvmine patris ⁊ filij ⁊ ſpũſſctĩ
pꝛimitꝰiuocato. Notũ ſit oĩbꝰ
quoꝝ intereſſe poterit.ꝙ anno
Ddüi. m. ccccxxviij. die. cxi. octo/
bꝛis. Nos.p.camerariꝰ⁊ capitulũ eccleſie

cauſis. venerabili magiſtro ⁊ dño Johã.
de gerſon ſacre theologie pfeſſoꝛi ⁊ cancel
lario pariſiẽſi ⁊ ſacerdoti remẽſis diocef.
anniuerſariũ panis ⁊ vini perpetuũ mo/
re ſolito ꝑ nos annuati ĩ dicta ecclia faci/
endũ ⁊ celebꝛandũ die.xiiij.decẽbꝛis ĩ cra
ſtina videlicʒ ſancte lucie q die feſtũ eſt ce
lebꝛe ſancti nicaſij remẽſis archiepiſcopi

⁊in tali natus eſt mũdo renat?chꝛiſto pᷣ

dictus Johãanes vt dic anno dñi.m.cccc
lxv. Cõceſſimus pᷣterea eidẽ Johᷣi libera
liter locũ ſepulture in noſtris locis ad h̊
deputatis nec iã occupatis eligẽdi ſe fa
cultatẽ In cuiꝰ rei teſtioniũ ſigillũ noſtrũ
duxim? pñtib apponẽdũ.annoꝛ dieę qͥbꝰ
ſupꝛa. Benedictꝰ deus fiat fiat. ¶ Tinit.

NX — à3 pone domui tue qꝛ moꝛienꝭ
SS tu ⁊ nõ viues Iſa. xxxviij. Si
cut homo ꝑegre pfecturꝰ in lõ/

ginquã regionẽ.ſolet cõdere te
ſtamentũ ⁊ copiã ſecuʒ ferre ſic agere nos
ↄuenit/qͥ nõ habemꝰhic ciuitatẽ manẽtẽ
ſed futurã inqrimꝰ Sit igit᷑ ſub oꝛõis ty
po quotidianũ ꝑegrini teſtametui
Leſtamentum ꝑegrin.
£ Ater.Ecce poſit ſum hic⁊ nũcve
lut in articulo moꝛtis.qm̃ media

– vita in moꝛte ſumus Cõpario coꝛã curia

le tue.cui me ſubmitto iugit/⁊ adeo cũ
fiducia thꝛonũ grẽ tue/vt miaʒ ↄſequar ?⁊
grãm ĩueniã in auxilio opoꝛtuno dũ tem
pus eſt miſerẽdi ⁊ hoꝛa ↄparãdi ¶ Da cõ
tinue mẽtẽ ſanã:da penitẽtiã verã da ſal
tem in affectu cõionẽ ſacram.da ſilitervn
ccionẽ ſctãm.da remiſſionẽ plenã.da ſan
ctoꝝ õ ptãteg oꝛias ↄſolatõʒ. da in exitu
vitã erna rqm nudus egreſſus ſuʒ
de vtero matris mee ⁊ nudꝰreuertã illuc.
BPalia tꝑaliborelinquo ꝓut ſpecificaue/
ro Et reuertat᷑ puluis in terrã ſuã vñ erat

1
—
. 2

ſancti gloſiſſimi pauli lugð.cõceſſimusg p
concedimꝰ p pñtes ex certis ⁊ legitimis

ai pꝛeꝑatõe reputãdo r.
ra ãt qnq; pcõſtituit᷑. Pꝛeeligit deo ⁊ hbo/
minibyrelinqͥt᷑ ¶ Quinta teſtari volenti/

nes ſuas deſerendi
diſpoſitõe dom?con
⁊ ſubſtatie coꝛꝑalis pde
ſtatis recogitatio. Pꝛodeſt humibła iuſti
cia ad miſericoꝛdiã appellatio ⁊ oꝛõ · Pꝛo
deſt diligẽs eoꝝ q̃ in moꝛte fieri ſolẽt pdi
ſpolito en Pulſio /Pꝛo baattẽdant᷑ ſedu
la medi

pꝛecoꝛ ad eccliaſticã ſepulturã Et ſt puũs re

deat ad deũ qͥ dedit illum. Domine Jeſu

ſuſcipe ſpiritũ meu.

õ

õäl

p quotidiano ꝑegrini teſtamento.

aꝑs pꝛincipal. Conſideratio.i.
Eſtari ſuadet illud ad eʒechiã. di
n ſpono domui tue.qꝛ moꝛieris tu

7nõ viues. Illo pᷣterea qð ait Ja
cob.
muli mee. Deniq; ne poccupat?hõ Moꝛi
atur inteſtatꝰ/ ⁊ vt vigilãs inueniat᷑ Nec

Juſtüũ eſtꝛc. Vt aliqũ diſponam do⸗

ꝓcraſtinet Quia qͥ nõ eſt hodie cras minꝰ

aptus erit.Et qͥ policetveniꝗ penitẽti nõ

dat ſecuritatẽ cras viuẽdi. Scða teſtã

do curare ſolent hoĩes de bonoꝝ exterio/

rü relictõne. De ſui coꝛpis ſepelitiõe. De
ſue aĩe cõmendatõe ¶ Zertia.tꝑalia vero

linquũt᷑. Vel ad certos vſus ſigillatĩ deſi
gnando vel ad aliqͥs vſus ſummatizʒ ſine

ſpecificãdo.vel ad ea ꝓ derelictis ſaltẽ in
uarta. ſepultu

bus obſtant. Spes ⁊ amoꝛ diu viuendi

ſicut ĩ diuite cui dictũ eſt. Stulte hac no
cte aiam tuãꝗ repetẽt a te Hoꝛroꝛ moꝛtem

cogitãdi. Juxta illõ O moꝛs qᷓ; amaraẽ
memoꝛiꝗ tua.⁊c Zelus ſe ⁊ ſuos vel ſevin
dicadi.Hec ablata reſtituedi. Nec libidi/

ſt freqᷓns moꝛtꝭ ĩ

editatõe. qᷓ ſequũt eptia dat ita/
ꝙᷓ; viuax memoꝛia moꝛtis/cõtemptũ mũ

di. vñ facile ↄtẽnit oĩa/qͥ ſe ſy cogitat mo
rituꝝ. Dat euitatiõʒ pcti vñ ſapiẽs. Me
moꝛare nouiſſiã tua/⁊ in eternũ nõ pecca

bis. Dat ſciam ⁊ ſecuritatẽ bñ moꝛiendi.

Hemo eni ſm vegetiü id timet facere ꝙſe
nouit bñ didiciſſe. Hinc Amb. nec moꝛi

timeo / cu bonũ dñm habeamꝰ. Et aliꝰ. ſi

aliqñ moꝛiendũ eſt/cur non mo: Rurſus
memoꝛia moꝛi: ponit hoieʒ velut ad ho/

ſtiũ tabernaculi/ exẽplo abꝛae. Et filioꝝ

irł in caſtris Et ſicut ad os ſpelüce / vtvi

deat᷑ dñs/exẽplo helie Et velut ĩ oꝛiʒonte
v2

Berta teſtãdo pꝛo
cĩe.pꝰ domũ coꝛpis

Teſtamẽtum peregrim

mundi futuri/ad introitũ ſuũ/⁊ ad exitũ
carceris mũdi/ vt videat homo quo ten/
dere ingiter debeat Hinc bñ iuſſuʒ eſt. vi
xeris hic ⁊ nũc velut hic ⁊ nũc moꝛiturus
Becũda ꝑs pꝛincipalis
Lamamus in ſpũ ſctõ / alba par.
Exdiuina inſtitutõe ⁊ dignatiõe
Ex creatione et recreatione et gu/
bernatõe.Ex amoꝛę⁊ reuerẽtia ⁊ ꝓ neceſ/
ſaria ſubuentiõe ¶ GBeimus aũuũt par᷑ mi.
Pater ex q̃dam appꝛopꝛiatõe exinamiſſi

bili. ¶Hiſi ꝑ hoĩem ſtet)poſſeſſiõe Vt pte

rea ſtudeat homo deuʒ tanq; filiꝰ imitari

ne degener ſit / diligere ne ingrat / reuere⸗
ri ne ſuperboſit ¶ Ecce veniet hoꝛa dicit

xpᷣs.⁊ nũc eſt quãdo moꝛtui audiẽt vocẽ
filij dei / ⁊ hoc fit ĩ moꝛte cniuſſibet altero
trii modoꝝ/iſᷣm triplex dei foꝝ vel iudici
um Unũ hoꝛrendũ /vbi ſedet iuſticia dã/
nans. Alterũ duꝝ /vbi ſedet iuſticia pur/

gãs.Lertiũ pium /vbi ſedet miſericoꝛdia

indulgens.Conſiderabat dauid hoc tri/
plex iudiciũ/dũ oꝛabat. Domine ne in fu
roꝛe tuo arguas me in pꝛimo/ neqʒ in ira
tua coꝛripias/ in ſcõoo Miſerere mei dñe
quoniã infirmꝰſum /in tertio Confoꝛmi
ter ad hoc triplex iudiciuʒ/ audiet᷑ triplex
vox füij dei in moꝛte. VUna ad dãnatõem
Diſcedite a me maledicti ĩ ignẽ eternũ qͥ
pꝛeꝑatus eſt dyabolo ⁊ angelis eius Alta
ri ad purgatioõeʒ Mittite eũ in carcerẽ do
nec reddat vniuerſum debitũ vſq; ad no/
uiſſimũ quadrantẽ. Tertia ad ſaluatõem
WVenite benedicti patris mei percipite re
gnũ qð vobis paratũ eſt ab oꝛigine mun
di ¶ Ecce Notat certitudinẽ ⁊ oſtenſiuã
pñtialitatẽ. Sꝛandẽ in bono vel in malo
nouitatẽ. Aut ammiratõem ſtupoꝛẽ ⁊ ter
ribilitatẽ Et ſᷣm hoc bñ diciꝰ.Ecce moꝛs
Ouia nihil eſt moꝛte certiꝰ Nihil pñtiali

*

us/quo ad ineuitabilitatẽ ⁊ neceſſitatem

rei.Quia nihil in bono vel in malo plus
nouũ aut ſubitaneũ pꝛopter inchoatiõeʒ
ſtatus immutabilis et eterni. Quia nihil
ammirabilius ⁊ terribiliꝰ pꝛopter incerti
tudinẽ finalis iudicijè/qm̃ vltimũ terribi/

liũ moꝛs/pᷣſertim eterna.¶ Poſitꝰ eſt hö

in articulo moꝛtis. Per ↄſideratõem ĩtel

lectualẽ Per quendã ſenſum affectualem /

Per pñtiã effectualẽ Unde⁊ ſi aliq ſit
latõ pꝛo nihilo ⁊ p puncto reputat᷑ Inxe
ſpectu et᷑nitatꝭ. In reſpectu ineuitabilita

bilitatꝭ. In reſpectu qttidiane deſectibi /

5 .
P
4 . .

litatis · Pꝛeſertĩ in ſenibo. Oñ adueſpaſcit

⁊ inclinata eſt iã dies huiꝰ tẽꝑalis etatis.

aut qñ iã ſenij nox eſt in altera vigilia no

ctis ſero aut media nocte gallicantu/aut
mane. Quando de ꝓximo / dz ſol eternita
tis iuſtis oꝛiri purgãdis obnubilari.dã
nãdis penitus eclipſari vbi cadet homo
a ſe ꝑ deſperatõem et ſub ſe ꝑ damnatiõeʒ
⁊ per abiſſialem abſoꝛptönem.
¶ Xertia pars pꝛincipalis
RKReueniẽs igit faciẽ dñi/ego pau/
S pctõꝛ/adeo cũ fiducia
onũ grẽ dei vt mĩam ↄſeq̃r

ad thꝛ

1 grãm inueniã/in tempe opoꝛtuno.Dũ
adhuc tẽpus eſt miſerendi/⁊ tempꝰ acce/

ptabile. et annꝰ benignitatis. Dũ inſuꝑ
adhuc hodie cognoĩatur dies eſt ſalutis

Dum rurſus eſt hoꝛa cõparendi in curia

miſericoꝛdie/que ſuꝑexaltat iudiciũ ſeue

ritatis Ad quã ſicad ſuꝑioꝛẽ ꝓuoco ⁊ ap
pello cõfugio ⁊ cõpareo.Dũ nõdum acce

pia te deus/tempus iuſticias iudicãdi.ſʒ

hoꝛa eſt 'm ezechielem ingemiſcẽdi ſalu⸗
bꝛiter/ᷣm Jeremiã reuertendi ſuſceptibi

liter/ſ̃m xpᷣm in grbitros cõpꝛomittendi
penitetialiter.¶ Adeo inq; cum fiducia.
Quia xpᷣs dixit/eũ quivenit ad me nõ eij
ciã foꝛas. Quia noſtra ſoꝛoꝛ ⁊ aduocata/⸗

mater eſt gratie/ et regina miſericoꝛdie/qᷓ

defendit iura huiꝰ iuriſdictõis ⁊ curie.qꝛ
rurſus Hierlm tota celeſtis/ q̃ eſt mat᷑ no

ſtra aſſiſtit nũc ⁊ ĩtercedit ꝓ confugiẽtib

ad hanc curiã mie.Adeo rurſus hicꝛ nũc
cũ fiducia ad thꝛonũ grẽ. Om̃ offero me
volũtariũ ſtare iudicio ſuo/⁊ ꝑere iudica/

to. O ffero me ſubijci velle legibo hui? cu/

rie/q̃ ſunt dimitte et dimittet᷑ vobis/ꝓut
ↄtinet᷑ in euãgelio ſcriptũ.Offero me nol
le diſcedere contumacit᷑ ab haccuria ſ̃ᷣm

voluntatẽ ſuꝑioꝛis rõis ⁊ vltro.qcqͥd in/
ferioꝛ ſenſualitaſ remurmurʒ.quã ſuppli

co violent᷑ etiã compelli ⁊ ligari atq; fla/
gellari ne diſcedat ¶ Quarta ꝓs pꝛincipᷣ.
O ſtremo ſupplicatõneʒ foꝛmo ſe
ptuplicẽ ad te deũ patrẽ noſtrum
Pꝛia Da pater mi cõtinue mentẽ
ſanã Ne ſeducat᷑ fantaſijs ĩſanis ⁊ illuſio

nibo. Ne abſoꝛbeat᷑curis aut cõcupiſcen/
cijs coꝛꝑalibo Ne obſideat᷑ demoniaq op
pꝛeſſionibs.¶¶ SGcda.Da penitentiã ve⸗/
rã In cõtritõe pꝑ deteſtatiõeʒ pcti ⁊ amoꝛẽ

iuſticie. In cõfeſſione ꝑ aꝑitõeʒ pctõꝝ/et

cuiuſſibet neceſſarie circunſtantie. In ſa/

oſe

enti
Uaſio
ſen
4,
i
Aoe
N

CTeſtamentũ Deregrini

tiſfactõne ꝑ K abſtinentie oꝛõnis?

elemoſine.

ritualr ⁊ effectiue.

cram realiter ue d Auurtr ⸗ ſaltẽ ſpi

rias conſolatõem inſie
bunt᷑ nequiſſimi calcaneo meo. Dum to/

ta malignitate accuſabunt in moꝛtis poꝛ
ta vel oſtio Dum occurret foꝛte vehemẽs
aut noua peccatoꝛũ recoꝛdatio ⁊ infeſta/
tio.Lunc aſſis virgo benedicta/ in au ½/
lio opoꝛtuno/⁊ vltima neceſſitate iuäös.

Vel interceſſiue ⁊ impetratiue. Vel com

miſſiue ⁊ imꝑatiue. Vel etiam vt potes pᷣ

ſentialiter? cooꝑatiue/iuxta ꝙ oꝛat eccle/
ſia Maria mater gratie/ mater miſericoꝛ/

die/tu nos ab hoſte pꝛotege ⁊ ĩ hoꝛa moꝛ
tis ſuſcipe.Aſſis ⁊ tu angele meus adiu/
toꝛ pꝛecipuus. Aſſint et ceteri ſancti/qs

Ceſt

ſepius ⁊ familiarius/viuens ⁊ ſanus in/

uocaui et inuoco. Ne queſo ðᷣſeratt hue-

Duocq renatus ſit /ca

ertia. Da cõmunionẽ ſa⸗/

uarta. Da vnctz
extremã In actuali ſacram̃to In effectua
livoto.Aut ſaltẽ ĩ effectuali dono (¶ Qui
ta.Da remiſſionẽ plenã Ex tua immenſa
liberalitate. Ex clauiũ eccłiaſticaꝝ ptãte.
Exſancte matres eccłie vnitate ⁊ caritate
¶ Serxta. Da ſancloꝝ cõtra ptãtes ↄtra
Pamacnius inſidia

.

veſter / ſi foꝛte vᷣtus ſ ua defecerit. ſimens
conturbata nihil cogitauerit / ſi coꝛpꝰve/
lut moꝛtuũ languerit. Sed cõſoꝛtate vir

tutem/illuminate mẽtem/ſeruate ſenſua/

litatem. ¶ Bep tima. Da in exitu vitam
eternam qᷓ patria eſt/ad quã ſuſpiro OHuã
deſidero et deſiderare concupiſco Quam
velut in caligine quadam aſpicio/⁊ a lon
ge ſaluto. Quam in lumine ratõnis ⁊ fi/
des cõtemploꝛ:quaſi celis apertis vidẽs
illic filium hominis et inde frater meeſt.
et pꝛeſidiũ/amoꝛ ⁊ deſiderium/ſuſceptoꝛ
virtus ⁊ pꝛemium. Deniq; redeat ſpiritꝰ
dqad deum qui dedit illum. Lanq; ad do⸗
num eternitatis claritatis ⁊ felicitatꝭ Do
mine Jeſu ſuſcipe ſpiritum meũ.qui vti/
q; tuus eſt/iure redemptõnis: adoptiõis
gratuite deſponſatõnis. Ac perinde dat
ſpem firma/ bonitas adoptantis.veritas

pꝛomittentis. Poteſtas coꝛonantis Ip/

ſi gloꝛia in ſecula. Aůmen. (Finit.

amentuz pere

grini metricum.

. Ratia cui nomen confert inſigne iohãnes
μς Aduena cognomen gerſon habere dedit.
Scire velit ſbonerics quo tempoꝛe natꝰ
lus iſte docet·

Mille quater centũ vigintiquatuoꝛ annos
Quatuoꝛ adiciens dinumera domind

Sitq; decembꝛis lux menſis biſſeptima.ſextus

Et ſexagenis inchoat annus eii.

„

Solus poꝛro deus obitus ſcit tempus ⁊ hoꝛam
Pꝛopterea ſecum ruminat iſta freques
XTu diſpone tui domui moꝛeris neq; viues
Plene teſtari et et vigilans moꝛreere

ixeris hic ⁊ nunc/velut

hic ⁊ nunc moꝛiturus

Nꝛans dic redeat ſpiritus ad dominum
Ecce nouũ grande ſtupidum videt exul et hoꝛret
Moꝛtis ad aſpectum coꝛ tremit/ecce venit.
Ecce pater mi nuncet hic articulus meus inſtat
Quo moꝛioꝛ/pater et vt pater eſto pius
Eſto pius ſatis eſt dederis te/diues abundo.

Teſine deficio pauperioꝛ nihl0lo.
ſedes adeo pietatii s“’'v ñ'

Tempus adhuc venie/

Reret iuſticia/ ſubueniat pieeaees.
Hens vigeat.coꝛ peniteat /ſacra hoſtia paſcot

Crux olei liniat.plenaq; ſit venlia.

Sancti quos colui viuens/moꝛioꝛ: meus ad vos

Teſtamẽtum peregrim

Spiritus aſpirat / ferte iuuamen ei.
Que moꝛtalia ſunt moꝛtalibo vltro relinquo.
Coꝛpus humum redeat/ſpiritus ad dominu.
BSvpiritus iſte Jeſu meus a te ſuſcipiatur.

(Aliud carnem ſuper eodem
[Anua
Augiter/ ad moꝛtem poſſe venire piam.
Soꝛs moꝛtis pꝛout ⁊ vite depẽdet ab illo
Cuinus ſant manibus om̃ia depoſi ia.
Dinite manſeolo datur his pulcroq; recondi.

Abſq; ſepuliura depereunt alij
Plebeo recipit alios defoſſa parumper
ellus inſutos paupere lintheoello
Bunt ⁊ qui dicunt facilis iactura ſepulcri.
Suntquibus ⁊ pompa nulla placet tumuli.
WViſtibus indutos ſacris deuotio quoſdam
Spectandos offert religioſa pꝛituus.
Peꝛeſbiteros ſanctus loculo deferre puarto·
Mos habet infodiens ſigna ſacerdot.
Complacet iſte modus electio cara ſepulcrri ·

Arbitroꝛ exẽplum pietatis obinde datuum
AVita fidelis erat/chꝛiſticolus moꝛio.

Quanq; peccatoꝛ moꝛtefateboꝛ eoim.
Iſte mihi titulus/hec ſpes mihi ſola ſalautis
Mon cõfundat me ſpes mea chꝛiſte Jeſn.
Baptiſmus genuit chꝛiſto/ necerant meritoꝛum
AVliſtimenta mihi Gꝛatia pulcra dedit.
BGaudens gaundebo qm̃ deus induit iſtam
Deſponſans animãclara monilia dꝛans.
Taliter oꝛnatam cupio tibi reddereſponſam
Xpe benigne tuo ſemine pꝛogenitam.
u queras operum veſtes/confuſio vul
Alla mei /ſoꝛdent ſanguine cum ſaniie.
Qualis et ex vtero genitricis ſpiritualis
Pꝛodijt hanc recipe dum redit abba pater.
NHNanq; redit pꝛimo ſignata carectere ſaaro

Regaliq; ſuperuncta ſacerdotio.

Tradita ſigna fero fidei /vexillaq; belli
Mungi cum carne demonijsq; feris.
Liberachꝛiſticolũ reſonat vox/armaq; toto
Spectanti mundo defero chꝛiſtetna.
Ze duce blaſphemos herefum falſosq; ſuaſus
Credendo vici/pace frnens fiil.
CLConfiteoꝛ donum fructumq; tuũ manifeſte
Gꝛatis nõ meritis retribuiſſe meis.
eule fidem/neu quis inſane magnificet ſe
Sqripſiſti donum ſolius eſſe deil.
Neſcio ſi quod ſit inter miracula mauus
Scandala per tanta pace frui fidei.
Jure beatus erit in me non ſcandala paſſus
Fps ait/ſignum qui fuitobloquijs.

Spes meg / tu Jeſus es / gratia / non opera ( Cinit

moꝛte patet celeſtis/⁊ inde cupini

Libera ſi data ſit ambitione pꝛocdul.·

Errubnit nunq; chꝛiſtum mea vitatatei·

Ecce fremunt/ rident ſubſannãt/moꝛtibus vꝛgẽt⸗
Demon philoſophi vis inimica potens
Zalibus impulſum pſtare fide requieg
Non hominis /ſed dic hoc opus eſſe dei.
Bella tot experti totiensq; pericula paſſi
Felices quando nõ abiere reo.
Bꝛatus eris domino fidei petra ſtabilitus
Petri vox tua ſit non alium petimumug.
Coꝛam patre ſuo chꝛiſto vocitante / fideli
Seruo diceturtu meus euge vein.
Gaudia delitias euo benedicte perenni
Sedibus ethereis regna parata cape.
Concipe qui legeris tumuli cauſam faciendi
Edibus ⁊ ſacris cur monumenta parrro.
Baſſa patet platea/baptiſmi pꝛoxima fonti
Riuus ibi/recolens funde pꝛeces domino.
Viuere ſis monitus velut hic ⁊ nuncobiturus

Oꝛans dic redeat ſpiriius ad dominun.

Perpetuo coniunge ieſu tibi federe menten/
Celitus ad cenam dic benedicta vein.
Anueni celi crudelibus ignibus vſto·
aurenti patuit hoſpes adeſto mens.
Jungat ſe ſocium ſtephanus/quividit apertos
Lelos patrom ſit mibi cipuus (Er paulus ra
Angelic?cuſtos comitet᷑/vł᷑q; iohßes pt ad etbera
Virgo Joſeph'/tota celica turba aue.
WWiem natiuitatis? baptiſmi canit

Ars anime gerarde mee doctiſſime ſalue
Finis ⁊ initij do monimenta me
Fauſta dies rutilat tibi conſecrata nicaſi
Et tibi virgo ſoꝛoꝛ martyret eutropia.
Luce ſub hac mundo natũ me/denuo natum
Fons ſacer ex vtero pꝛotulit eccleſe.
Annus erat domini milleſimꝰadde trecentos MD .

Seraginta tres / tunc data vita tripter.
Ire vita pꝛioꝛ fuit/iram gratia dempſit
Vinuificans animam conſociansq; doo
Tertia vita licet eſt in ſpe/ vita perennis.
Eterne vite gratia pꝛincipium eſt·
Vita peregrinus /vſu ratõnis ob oꝛto·
Quarta ſubeſt operũ/que vehit ad patriam.
Hec operumwvita non ꝑmanet abſq; ſecunda/
BGratia viuiſficat nutrit et auget opus. S
Quatuoꝛ hinc vitas totidem dicas et amoꝛes /
Vita quadruplexeſt/ergo quadruplus amoꝛ.
Omnes ille meos qui viuificauit amoꝛes
Vendicat/ille habeat/continuetq; pꝛecoꝛ.
Bꝛatus ego pꝛimos ſemper complectaramoꝛes
Qui ſi defuerint quid niſi moꝛs ſupereft·
iſtola conſolatoꝛia Johannis Berſon Can
ariſien. ad Johannem Bermanum ſuum
in In ſancti Remigij remenſis

e
„

—N—5
onac kNRñõ *

Ke
-

Conſolatoꝛia ſuper moꝛte frattis

Onice.quem mihi dat frẽʒ natura ſeq̃ndũ.
n Moſtri ſint generis que monumẽta vides
Arnulpho charlier cui nupſit heliʒabʒ olĩ
GBerſon oꝛigo fuit/ aduena voce ſonans.
Dotauit deus hos bis ſena pꝛole/puelle
Septene numero/quinq; fuere maraes.

Pꝛimus theologus/monachi tres/moꝛtuꝰalter
Infans/et nupſit filia ſola vio.
rater petre rapit te moꝛs/et te ſoꝛoꝛ agnges
Infantes/viuit purus vterq; do.
Egra iabina ſoꝛoꝛ viuens mala ſuſtinuiſti
Jugiter hinc moꝛiens reddita dona capis.
Cara ſoꝛoꝛ raulina vale/que commeruiſti
onſoꝛs eſſe Jeſu/cuius eras famula.
Hoſpita pauperibus et myſtica martha fuiſti⸗
Te vocat inde Jeſus /tu benedicta vein.
Tempoꝛa compleſti cõſummatus cito multa

Frater coꝛdis amoꝛ tu nicolae me.
Celos credo equidem tu celeſtinus adiſii.
Celica ſemper amans dum peregrinus eras.
Soꝛs lugenda manet nobis / quos vita ſuper
Septem ſeruat adhuc/toꝛquet et exilio
RNOnice/cur quereris frẽm tibi moꝛte periſſe

N

An tua ſit pꝛudens iſta queruia inde.
Spis aſtra petit linquẽs miſerabile coꝛpꝰ
Carcere ſeu tetro carne ſolutus abit.
Enius erat regimen grandis laboꝛ/aſper/amarus.
Blandicijs fallens excrucians ſtimulis
Aſſiduus conflictus ineſt/victoꝛia rara.
Audi ꝙ linguam nemo domare poteſt.
Quid faciant aures/ oculi:quid membꝛa pudoꝛis
Quid ve manus/gula/coꝛ/vis quid adoꝛa petit
Bꝛuta ſub imperiũ videas deſcendere freni·
HNauta gubernacli dirigit arte rate /

„

Et rigida cerui

eruice caro ſua frena remoꝛdens/
Se rapit/⁊ dominũ deijcit excutiens.
Oppꝛime mille modis ſurget tamẽ vſq; rebellis/
MNemocq; perfecte ſuppeditabiteam.
Intro ſemꝑ ineſt membꝛoꝛũ dira ty annus
Fomentũ ſceleris/omnis oꝛigo mail.
Allicit illecebꝛis/acres exaggerat iraz—,·
Plurima lis/pax nulla diu/ſecuraq; nunq;.
J.nunc ⁊ tale plangito mancipiuuim.
Mancipium quod obeſt anime/qð ſarcina dura
Quam crebꝛo ſtimulis cragitareſtuder. ,
Longaude potius pꝛegrandi faſce leuato.
Fratris ſpiritui monice ſi ſapias
Dices quis nouit ſi ſpiritus alta petiuit
Vel baratri/pꝛocul hoc/coꝛruit in puteum
Aut medio poſitum ſi purgatoꝛius ignis
Exurat/ſcoꝛiam purificans ſcelerum.
Certum te faciat vite reſpectus honeſte

7

2

Conſolatoꝛia ſuper moꝛte

Inge ſalutis ſpem concipe/te recraenauns
Lollige vel firmum ſolamen in hac ratione
QLucenti ſpeculo quam docet alma fides.
Omnis in hac vita peregrinans tendit ad illam
Celeſtis patrie perpetuam requiem—
Scis quam gaudendũ quanto plauſu iubilãduz
Tali dum requie perfruiturmoꝛieris. MUM
SDi purgandus adhuc retinetur letificeris⸗
aemis celoꝛum ꝙ ſibi certa manent
Mlil vltra peccare poteſt/nullo diſcrimine vitam
Pergere celeſtem/fine ſuo ſtabilis / ððMð
Jzjgicio domini iuſto ſi foꝛte/quod abſit
Pergditus eſt / cur fles fletus / laniter eftt. W
oꝛ tenerum foꝛſan/ pietas/ natura ve pungit

Rumpi conſuete fedus amicicie
Bos ⁊ iumentum iuga ſe ſocialia plangunt
Perdere/nonne magis eſt ſocialis hom. H
Te minus hinc miroꝛ raulinam ſtere ſoꝛoꝛeia—
Alſſiduis que te fouit in obſeqdnufs
Eijce triſticiam ſeculi cauſat quia moꝛtem
ꝛo ſolo ſapiens crimine rite gemit.
ſpera ſit ſoꝛs /ſit vel pꝛoſpera/nil nocet vlli
Si per peccatũ deſit abuſusel.
Adde voluntati tua ſit confoꝛmis opoꝛtet
Diuine/quid aget murmur in oppoſitum.
An bona moꝛs fratris/carnalia vincla reſoluens
NANANuo caperet celum liber et emeritttuus.
Fraternalis amoꝛ dedit hanc moꝛtẽ/quia peſte

Dum fouet infectos/contagione perit.
Hac de valle deus eduxit eum pꝛoperanter/⸗
AUlterius ne fraus hoſtica deciperet.
Altit varijs noſtra verſatur vita periclis/
DDmne repletur iter retibus etlaqueis/⸗
Tendimus ad patriam ſuſpiramusq; gementes
Quam raulina ſoꝛoꝛ quam nicolaus haber.
Hactenus hec volui tibi frater ſcribereê/ quo mens
Fosꝛtis et equa ſuam noſtra petat patriam.
Allic cernere nos/ dare viuas reddere voces
Feas erit/et quicquid coꝛ petit /illud habet.
Nꝛemus tandem pꝛo defunctis / vt et ioicͤ)
Sint memoꝛes noſtri cum bene fiet eis. Finis

(T racta tꝰein ſdem bꝛando miſſam ceſſare deberet. Exptus
EEEe N8 ſuum ſimiliter multos pꝛeſerti religioſos?
epatione ad miſſam et pollutõne no nouiſſime quendã pꝛe ceteris tali dubita
ig. MMU tõnis ſcrupulo non parũ turbatos.dum

.
5S2

HS vna parte eos ad celebꝛandũ trabit de/
Abitatum eſt apud me frequ? uotio exaltera timoꝛ offenſe repꝛimit Tã
ter et diu pꝛeſertim poſt ſuſce/ dem effectus ſuper hac re certioꝛ/ tum ex

ptum ſacerdotium/ſi quis no doctoꝛum ſacroꝛũ lectõne/tum exꝑtoꝝ et
cturno pollutus ſomnio a cele virtuoſoꝝ cõſultatõe et exẽplo.tũ poſtre⸗

De pꝛeparatione ad miſſam

mo ex ipᷣa rõis⁊ ecꝑimẽtalis cognitõis at
teſtatõe/inductus ſum vt ↄſideratões ali
quas bꝛeues ⁊ nõ pꝛoꝛſus inutiles ſuper
hac celebꝛatõis materia cõponerẽ.eas iu
dicio melius⁊ ſinceriꝰſapientium ſuppo

nendo.Conſiderationũ hmõi q̃dã erunt

acceſſoꝛie.quedã ꝑ directũ rũſiue Pꝛecoꝛꝝ

autẽ dari veniã ſi foꝛſan ĩpurius loqnduũn

erit.qm̃ moꝛbotalis ẽ qͥ vix alit᷑ detegi vix
pulcrioꝛib⸗ medicamẽtis ſanari poteſt.

(Conſidera. pꝛung.

n abſq; dei reuelatõne ſpeciali ꝙ ſit
ſufficieter diſpoſit? dignꝰ ad ce/
ebꝛanda milſſe miſteria. Pʒ qꝛ tũc poſſet
aliquis euidẽter cognoſcere ſe eſſe in gra/
tia gratũ faciète.⁊ ꝙ ſufficiẽter fecit qͥcqͥd
reqrit᷑ ad hoc ꝙ de ſibi grãm hãc infude/
rit.ꝙ inſuꝑ nullũ ponit obicẽ ex ꝑte alid
ad hmõi gratie ſuſceptõem Deniq; ſciret
euidenter ꝙ rite conſtitutus eſt ſacerdos.
ad habendũ ptãtem nullatenꝰimpeditus
⁊ ſimilia multa q ſunt pure ↄtingentia.⁊

que ſciri nõ pñt infallibiłr/abſq; dei reue

latõe ſpeciali. Pꝛeterea qͥs neſciat poſſe fi
eri / vt homo der in repꝛobũ ſenſum/ex de
meritis pᷣcedentibo vt nõ videat pctã ſua.
⁊ ita nihil ſibi conſciꝰſit.nõ tñ in hoc eſt
iuſtificatus/ꝓut apłs foꝛmidando teſtat

Foꝛſan eſt talis cõꝑatꝰ ipᷣi Aman ſupbo.

qͥ ad cõuiuiũ heſter venit/reputãs hoc ſi
bi ad honoꝛẽ eſſe pᷣcipuũ / qð ſibi erat ad
ſuſpendiũ.Quis ſcit ſi auditurꝰeſt Ami/
ce quo huc intraſti nõ hñs veſtẽ nuptialẽ
Foꝛſan deniq; talis annumerateſt inter
illos de qbus ꝓpheta:nõ tã impᷣcatiue q;
pꝛenũciatiue dixit. Fiat mẽſa eoꝝ coꝛam
ipſis in laqueũ ⁊ in retributões ⁊ in ſcan
dalũ.O bſcurent᷑ oculi eoꝝ ne videant.et
doꝛſum eoꝝ ſemꝑ incurua.Effunde ſuꝑ
eos irã tuã⁊ furoꝛ ire tue compᷣhẽdat eos
Fiat habitatio eoꝝ deſerta.⁊ i tabernacu
lis eoꝝ nõ ſit qͥ inhabitet. Videtis q; ex/
timeſcenda ſententia/ſi miſtico ſenſu vti
mur/oↄtra quoſdã ad ſacrã euchariſtie mẽ
ſam accedẽtes indicat᷑ pᷣſertim cũ dicitur.
Obſcurent᷑ oculi eoꝝ ne videãt.Et cõfoꝛ
miter ad ill/apls intonat ⁊ minat᷑. Qui
indigne inqͥt mãducat ⁊ bibit/iudicium
ſibi mãducat ⁊ bibit.Et rurſus ꝓpter ho
inter vos multi imbecilles ⁊c̃. Hec ĩbecil
les.⁊ cetera.Hec imbecillitas et hec doꝛ/

Vllus hʒ certitudinẽ euidentem

mitio / magis ad animam qᷓ ad coꝛpus/
referẽde ſunt puto.Conſtat autem ꝙ hec
oia certitudinẽ euidẽtie tollũt ab aliquo
ſuꝑ ſua ad celebꝛandũ dignitate.

Conſideratio. II

D digne celebꝛandum / abſq; te
meraria pᷣſumptõe ⁊ imputabili/

4

4

talis euidẽtie certitudo ſuꝑ celebꝛãtis di/
gnitate ¶ Pʒ:qꝛ nullꝰtũc q;tũcũq; iuſtꝰet
purꝰ/deberʒ celebꝛare.nec hoc poſſʒabſq;
Diſcrimie.ſinõ fieret ei reuelatio ſpecialis
Sufficit ergo certitudo talis qᷓlem ĩ ma/
teria moꝛali cõſueuimꝰ expetere ⁊ capere.

OQue certitudo poteſt appellari certitu/

do moꝛalis aut ciuilis.ſicut pꝛudẽter lo/

gquebat᷑ ph̊s pꝛimo Eth.dicens.iij.c. Di/

ſciplinari enieſt/intantũ certitudinẽ inqͥ
rere ſᷣm vnũqðq; genus/inquãtũ natura
recipit.Ad hanc certitudinẽ moꝛalẽ ſuffi
cit vt ꝓłimũ/qꝙ homo accedes ad miſſam

diſcuſſerit conſciaʒ ſuã ſicut feciſſet p ma

gna re lucranda aut incõmodo graui eui
tando.⁊ ꝙ nõ ſit ſibi cõſcius poſt hanc di
ſcuſſionẽ de pctõ moꝛtali/aut de ppoſito
peccãdi moꝛtaliter/ꝙ inſuꝑ nõ ↄgnoſcat
ſe aliud impedimentũ legitimũ ꝑ excõica

cionem aut irregularitatem habere Con/

ſentio itaq; in hoc cum Durando quar/

to ſententiaꝝ diſti. ix. q.iiij.ꝙ talis etiam
ſi eſſet in peccato moꝛtalimeſciẽter nec de
eo expᷣſſam ageret cõfeſſionem /repoꝛtaret
vnum e duobus. Aut ſibi remitteret᷑tale
peccatũ virtute ſacramẽti qꝛ videt᷑ facere
qð in ſe eſt ad eiꝰdeletionẽ.nõ enĩ deꝰ reqͥ
rit vltra poſſe.Aut fieret ſibi diuinitꝰillu
ſtratio ⁊ recognitio ſui peccati.q̃tinꝰp pe
nitentiã illð dilueret.quẽadmodũ multꝭ
ↄtingere ꝓbatiſſimũ eſt/qͥ in initio ſui ſa
cerdotij dũ celebꝛatõʒ cõtinuãt/in remẽo
ratõʒ redeũt plimoꝝ⁊ occultiſſimoꝝ pec
catoꝝ Silem ĩueniũt grãz /illi qͥ nouiter
ad frugẽ melioꝛis vite/toto coꝛde ſe pᷣpa/

rant.Poꝛro talia pctã in recoꝛdatõʒ veni

entia ex irradiatõe ſuꝑioꝛis luĩs in ꝓfun/
da abiſſo aĩe:nõ ideo tales ↄfiteri tenẽt᷑ ꝙ
nõ pꝛius deleta eſſe potuerũt modo pꝛe/
dicto.ſed fit hoc ad obediendũ pᷣcepto de
cõfitendo ſemel qdlibet pctm̃ noſtꝝ.qð⁊
du diſtincte cognoſcimus.

Onlideratio III.

tate ad nouũ peccatũ / non reqͥrit᷑

png
obee
lu⸗

l

iſgte
uhl,⸗
nnt
irer,
Bite
ſſ
Pecins
Mim
kaper
cnin
linh
de
hein
nur
leſuff
hiſan
Nom
miani
Mdi
vſivo
N
p/
A/
n
cde
get
ie
ſaene
res
gicln

incpe

üne
ſoſuiſ
nnemen
noppe
nouuen
ſeßpe
Gzyen
npfu⸗
itenit
odo d
acht
otpce⸗

On om̃is ſcrupulus aut dubita/

C n tio de peccato moꝛtali/ neq; om/

nis indeuotõ aut deoꝛdinatõ aut

nõ attentio / impediunt de neceſſitate ce/
lebꝛantis dignitatẽ Patet quia certitudo

moꝛalis qualem pᷣdiximus ſufficere/ cõ/
patit᷑ ſecum vacillatiõem quandã animi

aut heſitatõem quandã vel ſuſpitõeʒ ſeu
ſcruplos / ꝙ homo nõo ſit ſufficieter diſpo
ſitus/aut ꝙ impedimẽto aliquo ligat eſt

Compatit᷑ eti deoꝛdinatõem aliquã pie
ſertim viriuʒ inferioꝛũ.et legis tyrannice

membꝛoꝛũ.que nõ eſt ſepe ſubdita noſtre
poteſtati.Exq̃ cauſat᷑ indeuotio quedam
quã nõ plena⁊ actualis ſemꝑ attentio.cõ
ſequũtur.nec ob inde peccato macłari ne

ceſſe ẽ nec peccat᷑¶ Et ſiqs oppoſueritꝙ
dubitãs de aliquo an ſit illicitum ⁊ ſtate
dubio / illud agẽs peccat qꝛ ſe diſcrimini

ſciẽter obijcit.Rñdeo cũ dño Guilhelmo

anthiſiodoꝛeñ.regulã hãc magiſtralẽ in/

telligendam eſſe de dubio tali qð eſt vehe
mens.⁊ magis aut ſaltẽ eque inducit mẽ
tem credere ꝙ eſt moꝛtalr ullicitũ / ſicut ꝙ
eſt licitũ. Secus eſt vbi mens plus incli

nat᷑t iudicat ꝙeſt licitũ q;illicitũ.quãnis
nõ habeat vſq;quaq; certitudinẽ euiden
tem aut fixã.qꝛ nec hocipᷣm reritur.

Sũt itaq; nonnulli ⁊ ples /qͥ foꝛtis ſunt

fantaſie.qͥ pᷣterea ſepe trepidãt timoꝛeybi

iudicãt etiã nõ eſſe timendũ Tales dñt ĩ/

niti cõſilio ſupioꝝ ⁊ pꝛudentũ.⁊ ↄtra ta-
lem ipᷣoꝝ vacillatõeʒ audacter oꝑgriSic
enĩ plerunqꝙ; vincet᷑.abibitq;.¶ Dui vo

renuũt credere ſuꝑioꝛũ ⁊ pꝛudentũ ↄſilio
ad tales ſcrupulos deponendũ.⁊ agendũ

cõtra eos errãt multipłr. Pꝛimo ꝑ ſuper/
biã arrogantiã/pꝛeponẽdo iudiciũ ſuũ

⁊ pꝛudentiã/alioꝝ iudicio. Rurſua talis
vix aut nunq; deuotõem habebit ſolidã.

nec pacẽ conſcie a talibo/ac pinde carebit
locꝰ aĩe ſue / hoſpite illo de ᷣ ꝓpheta dixit
ꝙ In pace fact eſt locꝛ eius. ¶ Dicũtdo⸗/
ctoꝛes aliqͥ quibo aſſentio:q; aliqñ nõ eſt
tã meritoꝛiũ credere/ ſic̃ velle credere.nec

dolereſenſualr de pctis / ſicut velle dolere

⁊nõ poſſe. Deſideriũ paupeꝝ exaudiuit
dñs inqͥt ꝓpha.pꝛeꝑatõem coꝛdis eoꝝ au

diuit auris tua ¶ Deꝰitaq; iudicat nos⁊

noſtra/ſᷣm ſuꝑioꝛis rõis arbitriũvolũta⸗/
tẽ ⁊ indiciũ⁊ nõ ſᷣm ea que nobis inuitis
atq; odicẽtibo/poꝛtio ſenſualitatꝭ ĩferioꝛ

aduehit ⁊ Pducit qualia ſuntvolubilitas

carnis illecebꝛoſus ⁊ vindicatiuꝰ Uacil/
latões pᷣterea timide ⁊ incerte ſuꝑ agẽdis
aut ſuꝑ eis credendis q̃ noſtris nequaq;
ſenſibo attingimꝰ⁊ ſimilia ¶ Decipiũtur
in hoc multi ex ſimplicib / diſtinguere ne

ſciẽtes inter ea que poꝛtio aĩe ſuꝑioꝛ agit

p cõſenſum ⁊ ea que poꝛtio inferioꝛ pati/
tur abſq; ſuꝑioꝛis aſſenſu. Darẽt idcirco
ſepe alijs ſalubꝛe cõſiliũ/ qui neſciũt illõ
pᷣſtare ſibi. Quare ſic: certe ob turbã hãc

paſſionũ ſimul irruentiũ tumultuantẽ ⁊
rixantẽ ¶ DBuocirca memoꝛandũ eſt bea

ti Berñ.ſuꝑ hac re conſiliũ. Erat ex diſci

pulis eius quidã/tãtis inqetatꝰ ſcrupulł/

vt ad celebꝛandũ nullo pacto auderet ac/
cedere Dixit ei deuotus ⁊ circũſpectꝰ Ber
nar.poſtq; hoc accepit. Vade frater.et in
fide mea celebꝛes. Obediuit diſcipulꝰ.et

ſcrupulus ois ille/ ppetuo diſceſſit. Lau/

danda pꝛoꝛſus⁊ imuanda/tam illius pa
tris induſtrioſa fiducia/ qᷓ; iſtius fratris

figdelis obediẽtia ¶ Dicet aliqͥs erſimpli

cioꝛibi.vtinaʒ talis mihi eſſet abbas aut
pꝛioꝛ/qualis erat btũs Berñ.crederẽ faci
liter impetrãti Hũc vero dũ ſuꝑioꝛis mei

2

imaginatõnũ ⁊ fantaſiaꝝ. ſtimulꝰ inſuꝑ

paruã ſapiam inſpicio/ nõ audeo meã cõ

ſciam ⁊ ſalutẽ/ſue fidei tali pacto cõmitte

re: Quiſquis ita dicis⁊ ſapis/erras ⁊ de/

ſipis.NHon enĩ cõmiſiſti teꝛ ſalutẽ tuã/in
manꝰhoĩs/qꝛ pꝛudes eſt ⁊ płimũ littera/
tus aut deuotꝰ.ſʒ qꝛ tibi eſt ᷣm regulareʒ

inſtitutõneʒ pꝛepoſuꝰ: pᷣlatus Quãobꝛẽ

obedias ſibi nõ vt hoĩ.ſʒ vt deo iubẽti. ſi

tñ nõ ↄtra deum.Et ſepe tãto eritobedia

tua placẽtioꝛ deo /tibiq; fructuoſioꝛ/ q̃n/

to eſt indignioꝛ ille cuippter deũ ſubijciũñ̃
refugis.Caueas ad extremũ:nedũ q̃ris ſe

curitatẽ nec illã adipiſcaris/ in granẽ ruu

as dijudicatõis ⁊ pſumptois foueam.

Conſiderato. IIII

Ontigit vt poſſitaliqͥs eodẽ tẽꝑe
C ad celebꝛatõʒ laudabilit᷑ accedere
oſſʒnihilominꝰab eadẽ laudabi

ↄſcia peccati moꝛtal aut alio ĩpedim̃to.⁊
nõ eſt obligatꝰ ex officio vel alr celebꝛare.

Tunc habet vtrũq; in ſua ptãte facere li/

cent atqʒ laudabilłr.vtvel cũ centuriõe di

cat.Oñne nõ ſum dignus⁊c.vel cũ ʒacheo
dim fidẽter inuitet ¶ Scdaʒz ꝑtem ꝓbo

lit abſtinere Ouo caſu.pmũ de ſe laundabi
liꝰẽ qᷓ; ſcõʒ.¶ Pʒ pꝛĩa ꝑs.qñ aliqͥs ẽ ſine

cum durando.iiij.ſententiaꝝ di.xij.q.vi.

Celebꝛatio quippe eſt deꝑ ie opus bonũ

abſtinere autẽ ab ea ſi ſit bonũ magis eſt

in oꝛdine ad indeuotõnem ſuſcipiẽtis q;

de ꝑ ſe. Rurſus celebꝛatio hʒ efficaciã ma
gnam ex virtute oꝑis oꝑati.pꝛopter quã
non tantundẽ valet volũtas ſola celebꝛã
di/ſicut par voluntas actu celebꝛãs. Ad/
dit itaq; opus hoc exterius/ aliqͥd bonita
tis ad bonitatẽ voluntatis/pꝛopter meri
tum paſſiõis chꝛiſti. pꝛopterea dici ſolet
opus pꝛiuilegiatũ. Ampliꝰille qͥ celebꝛat
in oꝑis executõe magnã adipiſci᷑ deuotõ
nis pinguedinẽ ⁊ diuiniꝰ ſolet occupari.
Ducit᷑ inſuꝑ a virtute nobilioꝛi ſic agen/

do/videlicʒ a caritate ⁊ dilectõne huiſa,/

cramenti/qᷓ; nõ celebꝛans/qͥ timoꝛe poti/
us ſe contrahit. ſiquis dixerit/vaca
tionẽ a celebꝛatõne ideo fieri/vt ipſa poſt
modũ reuerẽtius ⁊ deuotiꝰ quãto rarius

impleat᷑. YFatemur poſſe ſiceuenire. Sed

exaduerſo ↄtingere poteſt/ꝙ talis ſubtra

ccio/remouebit habituatõem ad bonum

cuius effect'eſt ſm phᷣm delectabilis Si
gnũ inqͥ t adquiſiti habitꝰ eſt delectatõ in

oꝑe.Euenit inſuꝑ plerũq; illð dictũ Na/⸗/

ſonig Qui nõ eſt hodie/cras minꝰaptus
erit ¶ Diſtraheris hodie/paꝝ deuot? es.
parum recollectus.plurimũ tentatꝰ a car
ne.mũdo.vel demone.Credo equidẽ Sʒ

agnoueris ꝙ nõ doꝛmiũt qui te ꝑſequũt᷑.

⁊ cras ijdẽ erunt aduerſantes tibi hoſtes⸗
tueq; deuotiõi inſidiates.quales ſunt ho
die.Quo circa nõ irrõnabiliter cõſulit ſa
piens. Quodcũq; pᷣt inqͥt manꝰtua/inſtã
ter oꝑare.Neſcis enĩ qñ tale tps ad lauda
biliter celebꝛandũ tibi cõcedet᷑quale mõ
habes.Et ſi vtrũq; habeas/ vtrũq; meliꝰ
eſt. Eſto / fueris in hac vel illa re defectuo/
ſus:cur nouũ defectũ in nõ celebꝛãdo ſu/
ꝑinducis: ¶ Bʒ frigid? ſum dicis aut te
bidus. Sepe ſuſcipit initiũ celebꝛatiõis
hoĩem parũ deuotũ ⁊ frigidũ/ quẽ in fine
caleſcentẽ dimittit⁊ feruidũ.Coꝛpus xpᷣi
ignis ẽ ſpiritual.accede fiducialrad hũc
ignẽ caleſces facilius.Audiamꝰoꝛantem
Ambꝛo.⁊ deũ alloquentẽ Gꝛaue eſt ꝙ ad

mẽſam tuã mũdo coꝛde ⁊ innocẽtib ma/

nib nõ venimꝰſed graniꝰeſt ſi qꝛ peccata

metuimꝰ/ſacrificiũ nõ reddimꝰ ( Refert

narratio ſctõꝝ patꝝ de quodã euagrio/qͥ
nõ niſi ſemel in anno cõicandũ eſſe cenſe
bal:cõtra quẽ ſancti patres repugnabãt/⸗

on ſideratio Vv.

De pꝛeparatione ad miſſam

argumentãtes q aut dignũ ſe putabat et
diſpoſitũ qui ſemel in anno cõicaret.⁊ ita

pᷣſumptuoſus erat.aut indignũ ſe tũc fa.

tebat᷑ ⁊ nihilominꝰaccedebat.Cur nõ ita
poterat alius ſilr pluries ſacr̃a hec cõfice
rei/quanq; de ſe/ſe ſciret indignũ: Si fas
eſt itaq; ſemel in anno cũ timoꝛe dei cele/
bꝛare.cum eodẽ timoꝛe poterit ſepiꝰſiłis
eẽ ad celebꝛandũ licẽtia ( Juerũt necig/
noꝛo ſctõꝛũ aliqͥ / quos certa rõ cõpeſcuit
ne celebꝛarẽt in eternũ Sʒ ꝑticularia hec
facta quoꝛũdã/venerãda magis ſunt pia
caoͤratoe n in exẽplũ agẽdi trahenda.

oſtremo nõ ſum neſciꝰ diuerſa eẽ do

na ⁊ vocatões in diuerſis/put ſpũſſanctꝰ
voluerit.⁊ aliꝰindiſponit᷑ ꝑ interruptõeʒ

celebꝛatõis.⁊ ſeſevix poſtmodũ recolligit

alius ex eadẽ frequẽtatõne redditur inde/

uotioꝛ.et ex tali familiaritatepꝛomptioꝛ

ad contẽptum. Quãobꝛem ſuam interro

. get vnuſquiſq; conſcientiã ⁊ tũc ꝑ exꝑien
tiam ⁊ pꝛudentioꝛis alicuiꝰconſilium.id

quod opoꝛtuniꝰcõpererit exequat᷑ Hinc
dicebat egregius doctoꝛ Auguſti.quoti/

ie celebꝛare/nec laudo necvitupero Ipᷣe

7

tamen et alij/ conſulüt ſic viuere vt quoti
die digni ſimus accedere

. „

n in ſomno/pctm̃ ẽ moꝛtale.Pʒ
ex famoſa Aug. regula ꝙ peccatũ
adeo volũtariũ eſt/q ſi nõ eſſet volũtariũ
nõ eſſet pctm̃.⁊ intelligit᷑ de actuali.Rur/
ſugs iſta eſt expᷣſſa determĩatõ eiuſdẽ.pꝛio
de ci.dei.c.xv.loq̃ntis de violẽta coꝛru/
ptõne virgis alicuiꝰ. Quãtomag inquit
abſq; culpa eſt in coꝛꝑe nõ cõſentiẽtis/iſi
abſq; culpa ẽ in coꝛꝑe doꝛmiẽtis:( Dice

Nlagana inchoata et ꝑfecta

tes oppoſitũ/ↄtradicũt ñ ſolũ theologice
ſegd etiã phice determĩatõi. nec hñt qͥd re/
ſpondeant ſi fiat eis argumentũ de furio
ſis ⁊ infantibus ⁊ alijs nõ vtentibo ratio/

neqs pꝛo tũc nõ peccarenoua tranſgreſ/
ſione. co . oꝛs eſt omniũ ſapientiũ recte/

ſentẽtia ¶Hotãt᷑ dicimꝰſi pollutõ ĩchoa

ta ſit ⁊ ꝑfecta in ſomno/qm̃ poſſʒ aliqͥs vi
gilãs/impuꝝ hꝛe deſideriũ ſe polluendi
quo vigente/ caderet in ſomnũ / in q̊ ſua
pollutio cõpleret᷑. Poſſet ſimilr pollutio
nẽ in ſomno ceptã/ exꝑgiſcẽs male ↄſum
mare. Conſtat in his caſib/radicem pol
lutõnis eſſe liberã atq; flagicioſam / ꝗpter

As

guuh
gutg
O

rem

inin
1
hia.
nul

AUApy

pieo ⁊ fine/carẽtia vſus rõnis/et cõſenſus
iberi ar. erit vtiq; talis actus(etiã ſi vigi/

Et pollutione nocturna

culpã. Atuero ſi vtrobiq; fuerit in pꝛinci

lando cõpleret᷑abſq; culpa moꝛtali. Pa/
lam eſt ratõ.qꝛ libertate carebit. ¶ Pote/
rit foꝛſan aliqͥs peccare poſtmodũ.cõpla/

cendo ſibi in tali voluptate ꝓpbꝛoſa quam

habuit.HNõ obinde tñ redderet᷑pꝛioꝛ actꝰ

pollutionis culpabilitervitioſus. Poſſet
etiã aliquo mõ placere ſᷣm ſanctuʒ Tho.

nõ qꝛ voluptas eſt.ſed qꝛ ſanitatẽ ⁊ natu/
re affert exonerationẽ/abſq; ſui qͥ patit᷑ p/

curatione vel aſſenſu.¶ Deniq; nõ cõſu/

lunt ſancti/ꝙ debeat violenter flurus ille
dũ euigilãdo ſentit᷑ iam effſuens/coerceri

qꝛ vel eſſet fruſtra conatus ille.vel nature

pulã aut dãnabilẽ illecebꝛã vigilie/poſſit

ſupꝛa modũ grauatiuus.

tũ eſt niſidenoĩatõne extrinſeca.plꝰq; vꝛi
na que nõ dicit᷑ pꝛie ſana.Si nullum ſit

igit᷑in animo ꝓpꝛie dictũ peccatũ dũ liber

tate nõ vtit᷑/nullus erit ꝓtũc actus exteri/
oꝛ vitioſus. Neq; tñ negabimꝰ/qͥn ꝑ cra-

aliquis in hãc illabi ſoꝛdiciẽ. ſed culpam

B

mũdicia ex infirmitate aut debilitate na/

talis in viris aliqbo/qualẽ femine patiũt
in mẽſtruis. et fit cũ nulla aut tenuſſima

tũc vigilia nõ ſomnꝰhabet.q̃nq; ⁊ capu/
la ⁊ cogitatio voluptuoſa/letali crimiĩe ſe/

. ecarẽt.⁊ pñt añ ſomnũ dilui penitendo.

exta coſideratio

OAlllutio coꝛꝑalis in ſomno cõ/
tingere põt/nõ ſolũ abſq; pecca
to moꝛtali pᷣcedẽte.ĩmo ⁊ ex me
rito.¶ Patet exdiſtinctõne fa

naturales.Euenit itaq; nõnunqᷓ; h im
ture.exonerare ſe volẽtis.aut retinere non
valẽtis. Nãq; eſt pᷣterea aliqͥs fiuxus fere

voluptate etiã vigilãdo. Fit aliqũ inſuꝑ
aliqͥs fluxus tãta lubꝛicitate ⁊ facilitate in

quibuſdã viris aut femis/ꝙ ſolo aſpectu

aut alloquio aut leui cogitatõe pꝛouocat᷑.
Quis ergo dixerit apud tales inuitos et

rrenitẽtes/aut nullo modo cõſentiẽtes ab

initio vyſq; ad finẽ/peccatũ moꝛtale cõmit
ti. ¶ Mon oim vna eſt cõplexionis armo/
nia.Quoſdã videmꝰe naſo leuiſſima aut
nulla occaſione defluere ſangumeʒ. alios
cũ violẽtia multa id ñ pati ſcimꝰ. Cogno

onfirmatõ
oĩm/iſta eſt.ꝙ actus ecterioꝛ/nullũ pecca

oſa data p Bꝛeg.⁊ alios tam theologos
cuſtodiat

1.

uiboiem ſeptuagenariũ̃ ſecularẽ et valle
crapuloſum /q nunq; ſe pollutũ fuiſſe doꝛ
miendo teſtabat᷑ ⁊ hoc in alijs mirabatur

Aliũ vidi religioſum ⁊ ſobꝛiũ/qui ꝑ decẽ

niũ? amplius/fere quotidiana hac paſſio
ne vexabat. Quidã vix ſomniãt doꝛmien
tes/alios ſomnia iugiter exagitant. Sed
omittamꝰhec⁊ ſimilia.quoꝝ determina/

tio / megicos plus aſpicit ⁊ ſimiliter reme
dia. qnq; mihi faſſus fuerit vnus ex medi

cis famatiſſimꝰ.ſe pꝛidẽ ad medendũ tali

nocturno ffuxu ĩ alijs ſtuduiſſe diligẽter
ſed fruſtra laboꝛaſſe. Nos aũt moꝛalia ſeu

theologica loquẽtes declaremꝰ quo pacto

.

poſſitex merito pᷣcedẽte pollutio noctur/

na cõtingere. ¶ Pꝛimo quidẽ ex arta ab/

ſtinentia in pane ⁊ aqua.hoc euenire ꝑſpi
cuũ fecit exꝑientia.Ampliꝰ volẽs aliquis

hoc vitiũ carnis/pᷣdicãdo deteſtari.nõne

ſiones audiẽdo.poſſet vtiq; ⁊ cum merito
magno. Nihilominꝰ octurrere videbit in
ſomno nõnunq; pᷣcogitataꝝ impudicicia
rũ ſimulacra.⁊ ipᷣm ex illis ſicut ĩ alijs ad

pollitionẽ ↄcitari poſſe qͥs negauerit.Ad
dũt ſancti pres qͥꝝ fuerit oculꝰ mẽtis ag
tus ⁊ terſus/ad fallaces inſidias demonis
intuẽdas/nõnũqᷓ; has ſoꝛdes fieri illuſio

ne ſua.vel ad terrendũ ⁊ inͥ etandũ timo/

deat. ⁊ in inſaniã pᷣcipitet.vel vt deo ꝓpi⸗

et ex tali keditgte ſtimulatã/in humilitate

cundũ ꝙ bonaꝝ mẽtiũ eſt ibi culpã agno

ſcere vbi culpa nõ eſt. ſic tñ agnoſcat᷑ cul /
pa/vt nõ indiſcrete impediat᷑ oꝑatio iuſta

ſupꝑ uülo cogitare poſſet. aut ſimiliter cõſei

roſe cõſcie puritatẽ.vel ꝓ boni oꝑis( vt ce
lebꝛationis)impedimẽto.vel vt vigilanti
placeat/qð ſomniãs ꝑtulit.vel vt abſtinẽ
tiã ꝑiculoſam ⁊ indiſcretũ vite rigoꝛẽ ſua/

cio ⁊ ꝑmittẽte/deuotã mentẽ ſic exerceat·

NHoc in loco duo ſunt dicta
Bꝛeg.mẽoꝛanda. Pꝛimũ eſt q ſepe tales
illuſiones ſeu pollutiones/animꝰ neſciẽs
ꝑtuliſſe magis dolẽdus eſt qᷓ; feciſſe. Se//

neq; coꝛꝑis debita ſuſtentatio deſerat᷑ NHe

pᷣterea aliquis cõſciam ſibi fabꝛicet et nu /
triat erroneas.ne cadat in ſcillã/cupiẽs vi

tare caribdim. ¶ Patiet᷑ foꝛtaſſis aliquis
heſitationes varias/dũ ad comedendũ vl

doꝛmiendũ acceſſerit.dicetq; ſic.pollueris
ſi hoc ⁊ hoc nõ omiſeris.ſi nõ tibi pᷣcaue/

bis. cõtẽnat talia neceſſe ẽ qͥ diſcrimẽ ma/

gis imminere circũſpicit/ſi nõ parẽ cum

alijs viuendi foꝛmã pꝛudẽter inſequimr⸗

Saupuloſis ergo cõtra ſcrupulos agen

dũ eſt. ⁊ fixo opis pede cenãdũ. ¶ Hac ar
ie pꝛudęter vſus eſt ille qͥ turbato cnidam
iugiter ſuꝑ repetitione hoꝛaꝝ ſuaꝝ ſinon

aſſidue ⁊ actualiter attẽderet ad eas. Iniũ

xit pniaʒ hãc/ad tempꝰ/ne qũolibʒ hoꝛas

ſemel dictas iteraret. Neqʒ ei reòri actua/
lis ſꝑ attẽtnio.ſufficit habuualis ſeuvirtua

lis nõ interrupta ſciẽter ⁊ a ꝓoſito deli/
beratã attẽtionẽ circa aliud penitꝰ incõpa

tibile. Oille ſurgũt apud aliq̊s tales ſcru

puli/moꝛecanũ oblatrãtes ⁊ lacerare mi /

nãtes / ios ambultes p viam mdatoꝝ.
dei. quos euincere ⁊ cõpeſcere meli? q;; per

cõtemptũ ne mꝰ. Cantũmodo ſit eõtem/

ptus iſte timoꝛatꝰ.et regnlariter nõ abſiqʒ
pᷣuio alterius pꝛeſertim ſuꝑioꝛis conſilio.
alioquin/timoꝛ immoderat/facit caſum
cipitat inconſulia pᷣſumptio.

Beptuma coſide.

AUlila coꝛpalis immũdicia/de ꝑ
n ſe impeditiua eſt celebꝛationis
fſfſfſegd bñ de ꝑ accides.rõe cõcomi

tanſtie alicuiꝰvel ſequele in aia.
Hãc cõſiderationẽ deducit Bonauẽt.

iiij.ſniaꝝ.di.xij.q.iij.Et patet ſatis pꝛima
ꝑs ex verbis xpᷣi ſi bñ ꝑpendat᷑ dicẽdi rõ.

Math. xv. Non lotis manibo mãducare⸗
nõ coinqͥ nat hoĩeʒ.⁊ rõ eſt.qꝛ nulla paſſio
talis aut immũdiciga exterioꝛ/de ꝑ ſe pecca
tũ eſt.aut de neceſſitate peccato ↄiũcta vel
inducẽs ad peccatũ. Pꝛeterea q̃lis eſt im/

mũuũdicia ſoꝛdidioꝛ ⁊ abomiabilioꝛ coꝛꝑa/
lis vt coꝛꝑalis ẽ/qᷓ; ſanies lepꝛoſoꝝ.heciñ

nõ impedit celebꝛationẽ.pᷣſertim ſi fiat in
occulto. Idẽ ſentiũt doctoꝛes de mẽſtruis

mulieꝝ.⁊ de fluxu ꝑpetuo viroꝝ aliquoæ
Scða ps declarat᷑.diſtinguẽdo.qꝛ quedã
immũdicia coꝛꝑalis/cõiuncta ẽ immũdi -
cie ſpũali/ſm veritatẽ. ſicut in vigilia bũt
foꝛnicãtes.Alia eſt ↄiũcta tali immũdicie

ſpuᷣali/tantũmodo ſᷣm quãdã ſimilitudi/
nem ant ↄfoꝛmitatẽ.ꝓut eſt ĩ ſomnijs ſoꝛ/

didis ⁊ impuris.qũñ nõ peccatũ eſt.ſed ſili
tudo peccati. Aliã videmuſ imũdiciã que
hoꝛroꝛem ⁊ abominatiõcm quandã/viſa
vel recogitata generat. vt in lepꝛoſo ⁊ alijſ
plurimis.q;uis nullam ſciam leſſe pecca
ti veritatẽ aut effigiem. Poſtremo alia in
differens.ſicut in pedibus lutoſis aut fa /
iepuluen ꝛima 21 ſe
cũda/generant vt frequẽter in aia/ hebern

cie puluerulenta ⁊ ſudante.

dinem quandam diſeraſiatiöemaz deoꝛdt

natiõem atq; indeuotiõem.qm̃ ſicut gu/⸗
ſtato ſpũ deſipit ois caro.ſic ecõtra am/

plius guſtata carne/ deſ pit ſpũs. et fit car

nalis ad tempus longi aut bꝛeui m di/
uerſas habituatiões atq; cõplexiões. De

his in figura diciũ eſt antiqiis. vt taliter
immũdi/ſepentur ab alijs vſq; ad veſpaʒ

et veſtim̃toꝝ lonõem. Hoc Hꝛeg.ſicexpo
nit.vt niſi pꝛius ignis tentationis receſſe

rit / reũ ſe quaſi vſq; ad veſpeꝝ cognoſcat

Conſtat enĩ nullas tales inſtiiutiõeſque

cerimonioniales erant atq; figurales vlla

tenus ad obligatiões nr̃as trabendas eẽ:

niſi iudaiſare velimus. Pꝛopterea veſpe/

ra in hoc loco/⁊a lotio materialis/nõ ad lit
teram accipiẽde ſunt.ſed tamdiu reputet
ſe homo immundũ vt extra caſtra ſancto

rum miſterioꝝ ſecedat/q;diu iales ĩ eo vi
gent peccati reliquie.hebeiudo.ſ.mentis.
carnalitas ⁊ deoꝛdinatio atq; indeuotio.

Purgant᷑ alij tardius.alij cofeſtim lugẽt.
humiliati et ꝓmptis.lacrimis diluũt ⁊ ec·

terminant quicquid camalitatis cõtreiũ

erat.et omne eius veſtigiũ/bꝛeui lamento
delent ⁊ abolent.
ſcandalũ vel hoꝛroꝛcm.qͥꝝ virũq; de ꝑ ac
cidens nocere põt deuotioni anime. Poſ
ſunt de ꝑ accidens celebꝛatiõem impedi/
re dum viq; ſcandalũ vel hoꝛroꝛ/et ex con
ſequenti indeuotio celebꝛaniis aut aſſiſtẽ
tium / vehemẽter pᷣſumũtur acceſſure. De
cus vbi ſunt boĩes exercitati ⁊ ꝑfecti.aꝑð
quos tale nihil timendum eſt.

Dctaua conſidera.

Dſſibile eſt abſe; vlla repbeẽſio

pollutũ / ſacroſãcta miſteria cõ/
tingere atq; celebꝛare. Ptʒ con/

talis.aut impedimẽti legittimi.et que de/

uotiõem atq; reuerentiã ad ſacramentum
penitus nõ excludat. Sed pollutũ modo
dicto poſſibüe eſt iſta in ſe ſentire / nõ lõge
poſt talẽ paſſionẽ.ĩmo qꝙ humilioꝛ deuoti
oꝛ ⁊ oꝛdinatioꝛ ⁊ reuerentioꝛ/ad ſacramẽę
tũ accedet. Conſtat enĩ ꝙ obſcenitas hu/
moꝛis iſtius cũ ſuis reliquijs/nõ ꝑpetuo

durant. nec ppetuo a celebꝛatione impedi

unt. elſi dat ſpaciuʒ xxiiij.boꝛaꝝ ſicut Al

oꝛdes tertie ꝓpter

D ne et cuʒ merito/aliquẽ ſomno

ſideratio ex deductione pᷣcedẽtiũ/ Ad di /
gnã itaq; celebꝛatiõem ſufficit pᷣpatio ta/
lis/que nõ relinquat cõſcientiã pcti moꝛ⸗

n/
(Nr
di⸗
de

le

2

8 S 5
.
*
—&
S

hoꝛa purgatioꝛ effici q;ᷓ; aliꝰin centũ. Cur
nõ ita fiat ad celebꝛandũ ſimiliter aptioꝛ.
Poꝛro ſi timeat᷑ reuerſio taliũ illecebꝛarũ
et paſſionũ tꝑe celebꝛationis. Pñt vtiq;
et in olb contingere. vel ex aſpectib ſolis
pꝛioꝛibo.vel ex coꝛruptela nature. vel dia/
bolica opatione. ¶ Dec nr̃a conſideratio
maxime locũ habet ĩ religioſis viris ⁊ cõ/
templatiuis.quoꝝ eſt ad deũ facilis cõuer
ſio ꝓpter foꝛtẽ habituationẽ ꝓpter etiã car
nis ſubiectionẽ dũ vigilãt. Raro aũt apð
ſeculariter viuẽtes aut nouã bene viuedi
foꝛmã inchoãtes/ talis repẽtina ſeu leuis
recollectio deuotõnis inuenitur. Ceſſare
eos idcirco aut tardiꝰaccedere ad ſacramẽ
tum boc reuerẽdiſſime tractãdũ/cõuenit.
Habet pᷣterea locũ nr̃a ↄſideratio /vbi
illuſio demonis nr̃aʒ deuotionẽ impedi/

re volentis / pſpicit aliquib⸗ indicijs neqq

cedere debemꝰ eidẽ ſed obniti poti. Vbi
ſubinde timet aliqͥs ſacerdos de ſcandalo
ſi nõ celebꝛet. Vbi deinceps tenet̃aliquis
celebꝛare vel ex ſuſcepto officio.vel ex cõ/
miſſione. vel mutua viciſſitudine ⁊ cõfoꝛ
mitate ad reliquos cũ quibo viuit.quẽad/
modũ ſunt religioſi pene oẽs. ¶ Attendẽ
dũ hicꝙ nullus palã tenet᷑ ꝓꝛiũ defectuʒ
vel infirmitatẽ occultos pꝛodere.vt pluri
mũ cautius eſt atq; diſcretius contegere.
Pꝛodit aũt ſeipᷣm talis nõ celebꝛãs.ſcãda
liſatq; frequẽter.⁊ cogitatões varias aſcẽ/
dere facit in coꝛda alioꝝ. ¶ Holo tñ pᷣiu/
dicare nec poſſum nec debeo ꝑ hec dicta

mea quibuſcũq; inſtitutionibo religioſoꝝ

ſi aliqui ſint ad oppoſitũ.verũ eſt nempe
illud apłi.Quilibet in ſuo ſenſu abundet.
Ded dixi interim qͥd mihi dicendũ poſſe

videt ſi nuda ater Ner legaPndbaben

tes libertatem legis xpᷣi. ¶ Opponat foꝛ
ſan aliqs de foꝛnicarijs/ꝙ ſimiliter in bꝛe
ui poſſent recolligere ſe ⁊ ab omnibo pecca

ti reliquijs aĩam extergere. poſſent igit ſta
tim celebꝛare. Opponeret aliꝰde cõiuga/

tis.apud q̃s poſſibile eſt peccatũ in ſua cõ

iunctõe nõ ↄmitti. qui tñ de coĩione ſepa/

randivident᷑. Ad hec dicere poſſumꝰ. Pꝛi
mo ad vltimũ ꝙ doctoꝝ famoſoꝝ ſenten/
tia eſt/tales cõiugatos ſi accedant ex deuo
tione/pᷣſertim diebo ſolẽnib/non peccare.
quãdo vel affectu pꝛolis gignede.vel red
dendi debiti / aut incoͤtinẽtie vitãde cauſa

cõmixti ſunt.necobſtaculũ aliud eſt. Ad

Et pollution

dã baculo

enocturna

pꝛimũ nõ aliud pꝛo nunc dicimusmiſi q;
rariſſimũ hoc eſſet.de his aũt que vix aut
nunq; eueniũt/doctoꝛes parũ tractãt. Si
tamẽ immineret graue ſcandalũ pꝛo omiſ
ſione. ſi pᷣterea gradis cõtritio cõcurreret.
ſi deniq; magis ex ſurreptione diabolica
aut vehemẽti temptatione tale flagitium

apud ſerarũ cõmiſiſſet. audeat qͥ pfundiꝰ
ſapit/talẽ pꝛohibere.fateoꝛ nõ audeo: In
hoc caſu ⁊ alijs( ſicut ꝑſpicuũ eſt ex pᷣmiſ/
ſis) relinquẽdi ſunt multi ſue conſcie ⁊ in
dicio / circũſtantijs omnib quas pꝛuden

tia circũſpicit indagatis.

Hona conſiderat

Recipue ex diuino munere ⁊ ñ
ex noſtra induſtria ſeu pꝛeꝑatõ

plicipatõe ſacramẽtoꝝ.¶ Hec
onſideratio ſi cũ ſapoꝛe mmar e⸗
humiliabit nos vehemẽter. Et ꝓfecto hu
milias ſola eſt q diſponit ad dignificatio
nem ⁊ pꝛeꝑationẽ pꝛo talis tantiq; hoſpi
tis in aie cenaculo ſuſceptione. cio
hominẽ qui taliter in veritate cõperit/nũ

qᷓ; potuiſſe ad quietã ⁊ ſerenã diſpoſitionẽ

celebꝛadi perugiſſe/quouſq; diffidens de
omni ſua induſtria ⁊ laboꝛeꝛ ſolicitudine
et pᷣparatione ꝑ confeſſionẽ aut alias/im/
molauit in ara coꝛdis/bouẽ ſuꝑbie.dixit
qᷓ; in animo cõtrito ⁊ humiliato cum Da
niele.Oñe nõ in iuſtiſicationibo meis pꝛo
ſterno pᷣces meas añ te. ſed in tuis miſera
tioniba multis ⁊ magnis.Et rurſus cũ p/
pha.Ego aũt in multitudie miſericoꝛdie

tue introibo in domũ tuã.adoꝛabo ad tẽ

plũ ſanctũ tuũ in timoꝛe tuo.⁊ ſilia quedã
quoꝝ aliqua ſcriptis inſeruit. ¶ Plane ĩ
duſtria nr̃a ⁊ pꝛeꝑatio quales agere cõue/
niẽter poſſumus/reqͥrunt᷑. eis tñ ſi inniti/
mur/tfallimur ⁊ cadimꝰ.aut tãq; ſiqͥs bacu
lo arũdineo ſuſtẽtet᷑/vacillamꝰ.neq; habi
tamus ĩ adiutoꝛio altiſſimi.dũ nr̃is meri
tis fidimꝰ.vel ĩ peccatoꝛũ ſola recoꝛdatõe
toꝛqmur. Nimirũ ſi tũc in ꝓtectõe dei celi
nequaq; ↄmoꝛemur.q̃ deficiẽte ꝓtectõne
s ſubliſter: 7 uit cuida ꝑ ſomniũ oñſa
viſio malio⸗ eeipitar mncoaca cerat. rad

rabili.ſenties ille piculũ/tota mẽte ad do/
minũ couerſus /relicto baculo/⸗ cohreſtin
2

ne/reddimur digni myſterioꝛũ

ercoꝛibo infixo ſuſtẽtari nep/
fundaret᷑ ſatagebat.Atuero baculꝰille fſun
do tendemittebat᷑ aſſidue cũ fetoꝛe intole

e pꝛeparatiõe ad miſſam

ereptus eſt. Sane gſcia nr̃a quantũlibet
mũda/eſt cloaca quedã plena ſtercoꝛib fe
dis defectuũ quotidianoꝝ.baculꝰilleènr̃a
eſt induſtria ꝑ quã emergere qᷓrimꝰ.ſed pop
culdubio quouſq; leuem ocules in ceiuʒ

vñ veniat auxiliũ nobis /quouſq; fiduciã

nr̃am totã in deũ iactemꝰ/quãto plus in/

nitimur ſolo nr̃e induſtrie baculo/tãto in

ꝓfundioꝛẽ abyſſuʒ nr̃e pꝛauitatis demer⸗
gimur ⁊ nõ niſi fetoꝛẽ tetrũ ⁊ hoꝛridum re
poꝛtamꝰ. ¶ Duid ergoꝛ (diceret aliqs tẽè/

ptabimꝰne deũ. aut pleni ↄſcia peccatoꝝ⸗

indeuoti ſoꝛdidi diſtracti ⁊ diſtꝑatrad ſa
cramentũ hoc ſalutiferũ ſub ſpe miſericoꝛ
die ſoli? accedamꝰ: Dixi iã. vt agat nr̃a in
duſtria qð poterit.vt ſit abſq; ↄſcia pecca
ti moꝛtalis.Sed in illa nequaq; ſperemꝰ
alioqͥn ſuꝑbimꝰ.alioqͥn maledictionẽ in/
currimꝰ.qui ponimꝰ fiduciã in hoĩe ⁊ car/

nem bꝛachiũ nr̃m: Agnoſcam ꝙ oẽs iu⸗

ſticie nr̃e ſunt vt pĩnus mẽſtruate aut ve
lut lepꝛoſi faſcie.ſuꝑ quibo ſtillamꝰquoti/

—

die ſaniẽ peccatoꝝ. Qua fronte igit q̊ ve

audacia/ infectionẽ ad placãdũ deũ aude-
bimus oñdere. Caueamne potiꝰ irritet.
Plane ſic ẽ. Si mille annis valeret aliqs
ſe diſponere ad dignitatẽ celebꝛatõis/nec
ſic ꝑ ſe attingerer. Quid idcirco in hꝛeui
moꝛula facere poteris piectura? ( Inter⸗
rogat ſe frequẽter ille cuiſt
dign'eſt accedere.ſi ſufficiẽter pꝛeꝑat.he
ſitat pꝛimũ.tremiſcit refoꝛmidatq;. CTãdẽ
ſic reſpõdet ſibiipᷣi. Interim quãtũ in me
eſt nihil deo ꝓpicio de certo mihi ſum con
ſcius ſuꝑ peccato moꝛtali. aut peccandi pꝓ

ꝛa memini.ſi

poſito. peccata etiã venialia nõ cõfeſſa ne

quaq; obſiſtunt. Scio etiã exaduerſo

iuſtus eſt dñs.qui ſi velit exqͥrere vehemẽ

ter debita mea.ſi iniqnitates obſeruare.ſi
mecuũ in iudicio contedere.neq; ſuſtinebo
neq; potero reſpõdere vnũ ꝓ mille.quãtũ/⸗
libet lotus fuero / attritus / confeſſus / lacri
moſus.Quid iſta ſunt.ve mihi ſi nõ cum

miſericoꝛdia magna valde/diiudicer. qd
ſcire poſſum / ſi foꝛte lateant me vicia mea
merui quidẽ excecari/qui viſu meo ſpũali

prꝛimitus ſupꝛa modũ abuſus ſum. dũ vi
dens bonũ id adiplere ↄtẽpſi: ¶ Hocvnũ

ſcio.qꝙ apud dñm miſcðia eſt / et copioſa

apud eũ redẽptio.ꝙ pietatis eiꝰ ſontẽ nul
la põt nr̃a iniqͥtas euincere vel ſiccare.q;
ſi decreuerit ſaluare / nemo eſt qui cõdem/
net. Pꝛecipit vt ſperem in eo.⁊ me totũ in

ſuas manus pijcia. obediovt poſſum.NIõ
eſt crudelis aut mẽdax. venientẽ ad eum/

nõ eijciet foꝛas.pꝛouolutũ ſuis pedibonõ
indignãter abijciet.pᷣuenit me demũ in be
nedictionibo dulcedinis/dum mihi diſpli

ceo. Spero equidẽ ipᷣe qui cepit/ ꝑficiet. ?
illuminabit abſcõdita tenebꝛaꝝ/ne vnq;

obdoꝛmiãĩ moꝛte. Yoꝛnicat 1
ma mea cuʒ amatoꝛiba tuis. Jubet pius

ſponſus ꝑ os ꝓpheticũ vt reuert aris mo/
do etiã te ſuſcipiet.Etſi milies abſceſſeris

cõtempſeris.irriſeris.te venientẽ nõ repu

diabit.penitentẽ nõ aſpernabit᷑. Siqͥs ex
hominiby talia diceret / crederes et aſpira/
res ⁊ accederes.deus hoc dicitdeus H̊ pol
licetur.imo deus hoc imꝑat.⁊ tu diffidẽs
nõ accedes Mõ eſt aliud conſiliũ o anima
mea. In ſua igit᷑ veritate nõ tua vanitate
fidens /volũtarie ſibi ſacrifica.¶ Jnmũ
da es accede mũdãda.ad fontẽ puritatis

incõtaminabilẽ.Eſuris.accede paſcenda
ad panẽ viuificũ ⁊ indefectibilẽ.Egrotas

erit hoc efficaciſſimũ tue inualitudini me

—

„

dicamentũ. Fintu paleris nec ſanari po/

na fide cum emoꝛroiſſa Martha fᷣm Am
bꝛo.fimbꝛiã veſtimenti Ihu. ſacroſanctã

tes a medicis tuis ſq; ex tange ple⸗

videlicet hoſtiã. vt purgeris. Si ꝑcuſſam
te ſentis a ſerpentiba ꝑuerſarũ temptatio/
nũ:quid reſtat niſi vt ſerpentẽ xpᷣm eleua/
tum inſpicias: Si dicis cum ꝓpha.Quo
niam vnica ⁊ pauꝑ ſum ego. ꝑticeps eſto
ſacroſancti huiꝰmiſterij/ habebis xᷣm co
mitem fidũ ⁊ hoſpitẽ ditiſſimũ. Cecam te
foꝛtaſſis debilẽ ⁊ claudã ↄquereris.memi

neris qm tales ad cenã magni regis inui

tantur ⁊ intrare cõpellũtur. Qubꝛica ſum
inquies ⁊ inſtabilis.ſed hic panis confir/

mat coꝛ.Triſtis es ⁊ anxia.ſed vinuʒ hoc

letificat. Inquietãt te ⁊ turbant plurima.
adhere ei qͥ turbidos fluctus ſedat.qui eſt
pax nra.qui ait. In mũdo pꝛeſſurã.in me

pacem habebitis. Peregrinaris a dño.ſed

in foꝛtitudie cibi huiꝰ ambulabis vſq; ad

montẽ dei. Quid ergo tandem foꝛmidas.
OQuid expaueſcis o aia mea. Quare et q/

uſq; cõturbas me:? Spera in deo ⁊ libera

bitte. enutriette.non cõfundette. ¶ Du
ſpirabũda foꝛte queris. vbi eſt deus tuus

„

future gloꝛie nobis pignns dat᷑. Credehᷣ
bona ⁊ ſimplici fide:neccurioſa diſcuſſer⸗

Foꝛnicata es o ani /

In h certe cõuiuio.in qͥ xpᷣs ſumit᷑recoli/
tur memoꝛia paſſionis.mẽs implet᷑gr̃a.x

;‚——

—
—

De

Et pollutione nocturna

eriſtentie moduʒ. ſufficiat tibi q; nõ ẽ hic
modo alioꝝ coꝛpoꝝ/ſuis locis ↄmẽſura/
ioꝶ. ꝓpterea vanene dicz ſtulte querutali
qui.vbi caput.vbi pedes.qualis ſitus.qꝗᷓ
lis ad hoſtiã/ partiũ cooꝛdinatio vbi xpᷣs
eſſe dicitur.quare? qũo? Quoniã facta eſt
in eius coꝛpus trãſſubſtantia panis: om/
nipotenti virtute diuinitatis. Si nõ boc
opꝛehendis.neq; ꝓfecto qntulacunq; reʒ
aliã/quo ad infinitas eius habitudines ⁊
ꝓpꝛietates cõpꝛehendis.da locum fidei vt
merituzʒ habeas.⁊ eã quã ſine merito das
nature fidẽ:da cũ laudereuelatoꝛi ⁊ in eiꝰ
obſequiũ volens te captiug.

Vn ꝓpter timoꝛẽ cõtaminatio

2

cia coꝛꝑali monemur cõtrecta/
nninitn. ſed ad indeuotionẽ aut ſcan
dalum in nobis vel alijs deuitandũ. Con
ſideratio iſta/parũ etiã inſtructis manife/
ſta ẽ. valʒ tamẽ nõ mediocriter apud ſcru
puloſos: vt ſi foꝛte coꝛꝑalis aliqua ſoꝛdi/
cies/ipſis nolentibus aduenerit. recogi⸗
tent ad xpᷣi coꝛpus nihil hanc attinere.ſer
uata in animo mũdicia ⁊ reueretia ſancti/
tatis. Fuerũt qͥ dixerant ipſam hoſtiã cõ/

ſecratã nullo modo in ventrẽ nr̃m come/
dendo demitti.ſed ſtatim in celũ rapi con
tra exꝑientiã quotidianam atq; catholicã
veritatem q̃ ponit coꝛpus xpᷣi vere come/
di.Fefellit eos hmõi cõſiderationis obli/⸗
nio dum putant indignũ ſentire vt coꝛpꝰ
xpᷣi vel hoſtia ſaca in fetulẽtũ ſtomachuʒ
nr̃m deueniat.q̃ſi videlicet polluat᷑ aut fe
detur/pluſqᷓ; radius ſolaris aut ſpũalium
ſubſtantiaꝝ aliqua. Dicãt ergo ſi ſic iudi
cãt moꝛe carnaliũ iudeoꝝ/aut paganoꝝ

cur xpᷣi coꝛpꝰ ĩ maternis viſcerib ⁊ ſecũdi

na pellicula menſibus nouẽ obſeruatum
7 baglara fuerit: Debet vtiq; ratio coꝛri
gere ſenſuale iudicium ne blaſphemiam
umpiã reputemus ipᷣaʒ rei ſinceriſſimã ve
ritatẽ. Caueamꝰa tali ſpurcicia recogitã
da ꝑ timoꝛẽ crebꝛũ.qm̃ inficit hecreme/
moꝛatõ pluſq; purget Aſſueſcat hõ ſpũali
ter ſpũalia duudicare ⁊ ſentire.ſiceni mi⸗/
tis ⁊ varijs fantaſmatũ inquietantiũ im/
pudicitijs ſemet abſoluet. Sic ea minus
curabit q reuera mincurãda ſunt.coꝛꝑa/
les loquoꝛ ſoꝛdes Sic deniq; magis ĩ cõ

ſcie q; coꝛꝑis puritate ↄfidet ¶ Cocluda

nis coꝛꝑis xpᷣi/illud cũ muudi -/

mus tandẽ epilogãtes.vt nemo celebꝛatu
rus / euidentẽ ſibi querat certitudineʒ ſuꝑ
dignificatione ſua.veraret᷑ in caſſũ. habe/
at ulã q̃ dicta eſt pꝛeꝑationẽ ⁊ ſufficit. Nõ

cõfidat in multitudinevirtutis ſue ⁊ in re

petitione cõfeſſionis aut deuotõis aut re

collectionis ſerenitate. Poteſt enĩ fieri vt

cõfeſſio crebꝛa ſuꝑ venialib/obſit de ꝑ ac

cidẽs. Quõ ſic: Dicã Reddit quippe aiaz

plus iuſto ſolicitã ⁊ pauidã ⁊ oia etiã mi⸗

ſima timentẽ. vt de ipſa etiã cõfeſſionis

imꝑfetione trepidet ⁊ vrgeat᷑iteꝝ cõfiteri

Dabo tñ documentũ ꝑ quod nulla cõfeſ
ſionis mltiplicatio inquietationis cauſa
erit Sividelicetfiat nõ tanq; reputetpꝛo
tũc ad ſalutẽ neceſſaria aut ad celebꝛatõis
illius diſpoſitionẽ requiſita. Sed quia ẽ
opus bonũ ⁊ pꝛiuilegiatũ.ad indulgen/
tiã q̊/ aut gr̃e augmentationẽ nõ parũ ꝓ
ficiens. Poꝛro diligat aĩa deũ aliqn neceſ
ſe eſt et ſe in manus eius ꝓijciat alioquin
ſe expelli a facie dñi ⁊ repelli/iugiter timẽ
do.⁊ habendo deũ de ſeueritate ſuſpectuz.
ingiter recurua erit ad ↄmodũ ſuũ necvn/
qᷓ; ad alta ſe ſubuehet Quãobꝛẽ aſcenſura
in montẽ aĩa/⁊ gaudiũ ſuũ ĩmolatura cuʒ
abꝛaam / relinquat inferius aſinũ ſuũ cuʒ
pueris ſuis. Rudiat ibi aſinus. pſtrepent
pueri.feda ſint illic oĩa.nihil ad ſe q̃ in mõ
te ſtat (H eſt in vertice rõnis)pertinebit.
Non imꝑtinenter hoc loco viſionẽ inſere
mꝰquã btõ petro Celeſtino mõſtraſſe me
moꝛatur / ille qͥ docet hoĩes etiã ꝑ ſomnia
ſciam.viſũ eſt eidẽ pr̃i ſopoꝛanti/⸗ꝙ aulaʒ
regiã pᷣcellentiſſimã cũ aſino ſuo inuitatꝰ
aſcenderet. Hic aſinus tributũ ventris ꝑ
viã ſoluit.exhoꝛruit vir puriſſimus ⁊ abo
minatus eſt hãc nõ iniqtatem ſed inqui/
nationẽ.⁊ pgredi foꝛmidãs regredi molie
bat᷑.quouſq; benigniter ammonitus ẽ vo
cede thꝛono lap ſa.nihil ad ſui vel aule re/
gie ſpũalis cõtaminationẽ ꝑtinere id ꝙ ſe
non cõſcio/naturalia neceſſaria que ſuus

aſellus coꝛpulẽtus ⁊ irrationabilis expu/

lerat. ¶ Plane ſicẽ. ⁊ dicã amplius.Eue/
nit nõnunq;.vt turbatões pugne deoꝛdi/
natões ⁊ feditates/inferius ſeſualiter agi/
tate / ſuccreſcere faciãt ſuꝑius meritũ nr̃m
ſicut ecõtra magna vtrobiq; ſerenitas/ ſu
perbie vẽtũ oĩa fũditeuertẽtẽ.repente nõ

nunq; ĩiducit. Cm̃mõ exinaniat ſe aĩa q;

tũ poterit.necob alið contemplationi vl
ſtudio aut qͥeti cuilibʒ ĩſiſtat niſi vt ſe
3

Hepollũtione

miliet᷑. ⁊ in ſnã paruitatẽ imo nihileitatezʒ

reſiliat.⁊ reſiliens cadat.et deus ſuſcipiet

eã. Hec via tuta eſt. regia ⁊ ſecura. ¶ De⸗·

mũ finem loquẽdi omnes pariter audia/
mus. Deü time. de te deſperãs. in ſe fidẽs.
et mãdata eius obſerua.quod in te eſtnõ

omittens.hoc eſt omnis homo.

ncipit tracta

eiuſdem de pollutione diunrna.

tione ad miſſam ſub decẽ cõ
Aſiderationibooccaſione ſum
pta pꝛincipaliterex materia

pollutionis nocurne. HNũc
Iutẽ de pollutioniba q̃ vident᷑ accidere vi/

gilãdo. queſita ſunt a me aliqua. ſolẽrti/

moꝛatas cõſciẽtias plurimũ turbare.ſicut

. .

„

frequẽter er diuerſis ꝑſonis vtriuſq; ſex⸗
tã in cõfeſſione q; extra potui ꝑpendere ꝓ
pterea cõſului nedũ doctoꝛes ĩ ſcriptis eo
rũ ſuꝑ hacre. ſed etiã colloquiũ habui cũ

exercitatis ⁊ diſcretis in cõfeſſionis mate⸗
ria.immo ⁊ a medicis hmõi multiplicis ?

varie pollutionis cãm inqͥſiui.Deniq; p/

paret ſe lectoꝛ audire caſte/id qð ꝓ caſtita
ne / neceſſitas cogit apenire.

tis cognitio

Pꝛeimum notabile

Reſupponẽdũ eſt igit ĩpꝛimis
ꝙ a coꝛꝑe hũano / defluit multi
plex bumoꝛ.pꝑ meat membꝛoꝝ

tata ſunt. AUneſt vere ſeminalis. aliꝰ vere
vꝛinalis.aliꝰ quodãmodõ mediꝰ.qui põt
appellari ſaliualis vel ſputalis. ali addit

humoꝛ pᷣſertim in mulieribo qͥ noĩat᷑men

ſtrualis.⁊ huic ſibis qñq; maſculo accidit
ex infirmitate. Pern facile eſt ſatis co
gnoſcere pati
ſcilicet ille eſt vere vꝛinalis vel vere men/
ſtrualis. Habet enĩ ſuam diſtinctionẽ in
coloꝛe ⁊ liquiditate ⁊ talib/ exeunt pᷣterea
vt cõmunuter ſine multa delectatione ĩ mẽ
bꝛis genitalibs.pᷣſertim niſi cõiungantur

alie cauſe delectationis.ſicut infra docebi

tur. ¶ Teterum bumoꝛ ꝓpꝛie ſeminalis/2⸗
humoꝛ ille medius/nõ ita faciliter ſecernũ
tur: pꝛopter ſimilitudinẽ in albedine ⁊ vi

ſcoſitate ſeu tenacitate ⁊ quadã ſpiſſundi/
ne. habent nihilominꝰ diſtinctas ꝓpꝛieta⸗

Enpli pꝛide aliqua ſup ppa

pudedoꝝ q̃ generationi depu/

Etibo ſcõᷣm ⁊vltimũ fluxũ qñũ

tes ⁊ diuerſos oꝛtus ⁊ meatus vñ deffuũt

quod dearticulatr cognoſcere ſpectat aad
medicos.¶ Eſt itaq; humoꝛ ſemĩalis ſu/

perffnũ vltime digeſtionis.ſuꝑfſuũ nõ in
qualitate ſed in quãtitate. Habens enĩna
tura ſufficientẽ cibũ pꝛo alimento coꝛpo/

ris/mittit exomnib mẽbꝛis qð ſuꝑeſt/ad

vaſa genitalia.nũc plus.nunc minus.Et
quãdo ſuꝑabundat ipᷣi nature conatur ex

pellere tandẽ illud ſuꝑflnum.qð fit vel in

actu generatõis ſeu cõcubitus. vel ꝑ eua/
poꝛatõnes ſiles ſudoꝛibi.velꝑ aliquas fe
das diſtillatões.qũq; ĩ ſomno cũ ſomnijs

qñq; ſine ſomnijs.aliquãdo cũ delecrate
aliquãdo impceptibiliter. nõnunq; in v /
gilia ſimiliter quibuſdã euenit.tã volunta

rie q; inuoluntarie modis valde multis.
nuncex vicio nature.nunc ex vicio culpe.
¶ Rurſus humoꝛ ille medius/fit ex qua/
dam ſuꝑffuitate alimẽti/nedũ in quãtita/
te/ſed ⁊ in qualitate.qꝛ ſq; inept eſt nutri/

tioni.ineptꝰ ſimiliter generatõni.velut in

ſaliua videmꝰ⁊ alijs ſuꝑfluitatiba deſſuen

tiba cerebꝛo.tam ꝑ os q ꝑ nares.iſtis pa
rũ ⁊ rarius.⁊ alijs abũdantius ⁊ crebꝛius

Immiſcet aũt ſe talis humoꝛ medius ali/
quãdo cũ vꝛinatõe.aliqñ ꝑ ſe deffuit ſine
cogitatõe ⁊ ſenſu.qñũq; vero fit cũ delecta⸗/
tione ⁊ pꝛuritu quoda/plus q; in vꝛina.qᷓ
tamẽ vꝛina qũq; cũ inoꝛdinatõne quadã
exit. Puto etiã nibilominꝰ/q vix aut nun
qᷓ;/ cauſat iſte fiuxus humoꝛis medij/talẽ
modũ delectatõis⁊ cõcuſſionis q̃ſi totius

coꝛꝑis/ ſpecialiter in pudedis nec ita ꝑſtrĩ

git aut obnubilat in ſuo exitu iudiciũ ra/

tionis / ſicut venit in humoꝛe vere ſemina
li.qm̃ ⁊ ille humoꝛ ſeminalis/ magis dige

ſtus eſt ⁊ ad cauſationẽ libidinoſe delecta

tionis / niſi ꝑ infrigidatõeʒ aut aliũde coꝛ

ruptus ſit / ꝓpoꝛtionabilioꝛ inuenit᷑. Ha/
bet inſuꝑ humoꝛ iſte medius/q; ex leuioꝛi
bus cauſis ac maioꝛi facilitate mouetad
exitũ qᷓ; ſeminalis.pᷣſertim in mulieribus⸗
adeo ꝙ ex leuiſſimo motu coꝛꝑis de loco
ad locũ /vel inclinatõe/abſq; aliqua cogi/

tatione ⁊ abſq; ſenſu ꝓueniat.Exeffectu

vero ꝑcipit᷑ ꝑ ſoꝛdidationẽ quandã viſco
ſam in carne ſua vel in pãnis.Euenit aũt
facilius ⁊ nõ ſine aliquo ſenſu cõcomitan
te vel puio.dum pꝑſonã dilectã ſiue pulcrã
ſiue turpẽ / ſiue iuuenẽ ſiue ſenẽ / ſiue ſecu⸗
larem ſiue religioſam ⁊ qñq; deuota aſpi⸗
ciunt aut tangut aut ei arrident aut conſa

— — — ⏑

— — —

E – — —- ———

= ☛n

☛☚-

= ☛‿

☛

Dinrna

bulantur aut iocantur. etiam vbi nihil de
oꝑe carnali volunt aut putant nedũ dicã

eragere ſed nec cogitare.

Ttendendũ eſt ſco pꝛincipali
tio ſeu cõmotio libidinoſa/pꝛu

bꝛis que loqmi
uq;. Sunt eni fumoſitates alique/quas
medici vocãt ſpũs/ ⁊ he ſuꝑcalefaciũt ⁊ in

Lli

flant ⁊ diſtendũt venas ⁊ neruos in mem
bꝛis illis.fitq; ſtimulatio quedam ⁊ pꝛuri
tus vel titillatio.que dũ querit᷑ extinguiy
ſedari ꝑ attrectationẽ ampliꝰſentit.⁊ qñq;
cõplet᷑ delectatio libidinoſa ſine quouis

ffuxu. Patet hoc in parua adhuc etate. q̃ᷓ

nondũ apta eſt ſeminatõi ꝓpter defectũ ſe/

minis vel artationẽ venaru. ¶ Buſcitat

aũt hmõi pꝛuritꝰ ex talibo fumis ſeu ſpiri/

tibi.tam ab intrinſeco ꝑ vina foꝛtia ⁊ ſpẽs
maxime aũt ꝑ imaginatões libidinoſas ⁊
turpes.qᷓ; ab extrinſeco.ꝑ allocutões pꝛa/

dicos.ꝑ ſe vel aliũde puocatos.Oõð ſi per

cõplemẽtũ delectatõis ex talibo abſq; om/

ni ſeminatõe/coꝛrumpat᷑ vere ipᷣa virgini

tas.iuxta ſentẽtiã quoꝛũdã mgroꝝ.Hen
pꝛohdoloꝛ q; in paucis maneret virgini/
tas cogitare ſtupoꝛ eſt. niſi foꝛſan in pue/
ris ⁊ puellis/hanc excuſet defectus ſuffici
ens iudicij rõnis.(¶ Dicendũ eſt pᷣterea.q;
nõ omnis pꝛuritꝰcirca mẽbꝛa pudẽda/de
bet iudicari ꝓpꝛie libidinoſus.nec etiã ceſ

ſatio eius vel extinctõ ꝑ fricationẽ aut ali
ter / debet appellari luxurioſa delectatio.
Videmus itaq; qũo in aliis membꝛis cre
bꝛo pꝛuritũ ſentimꝰ.quẽ vnguibo ſcalpen
do(vt iuxta vulgare loquarſopimꝰ vel ex
tinguimꝰ.Eſt aũt hec paſſio nõnunq;ᷓ ita

vehemẽs.vt etiã cũ vulneratõecarnis per

vngues /⁊ effuſiones ſanguĩs / vixrecedat

que paſſio/ſi mẽbꝛa illa genitalia inuaſe

rit/ cadit ꝓꝛſus in magnã anguſtiã qͥ qͥ pa
ti cogi. nedũ ð̊ hmõi pꝛuritũ remediũ q̃

rit le fieret in alijs mẽbꝛis )ipᷣe in pollu/
tiones fedas ⁊ vere libidinoſas atq; culpa
biles plabat.
mẽbꝛis illis aliqñ euenit q̃dã paſſio/ↄſur
gẽs exqbuſdã fumis/diſtẽdentibꝰ venas

mẽbꝛoꝝ iſtoꝝ ⁊ neruos.adeo ꝙ ſedari nõ

põt.etia ꝑ vſuʒ carnalẽ. vel aliã actrectatio

nẽ.quẽadmodũ narrat Juuenalis de qua

hãc materiã ꝙ delecta /

ritus ſeu titillatio / puenit ĩ mẽ⸗/
ur / frequẽter abſq; ffluru /

uas.aut ꝑ aſpectꝰlibꝛicos.aut tacttimpu/

O

adũt inſuꝑ medici.q ĩ

33

dã matrona nobili rhomana. Eſt igit᷑ in
hoc caſu vel ſilibo/tanq; de vera egritudi/

ne/ad medicos recurrẽdũ.¶ Deniq; ptzʒ
erx iſtis.ꝙ pueri ⁊ puelle/cũ ſobꝛietate atqʒ

diſciplina in cibis ⁊ potibo atq; ſocietati/
bus / cuſtodiẽdi ſũt.ne ab intrinſeca cãvel
extrinſeca/ↄſueſcãt hr̃e libidinoſas hmõi
ↄmotões peccati/in ſua carne.Alioqͥn p/
ruent ex ↄſuetudine /velut in quãdã neceſ
ſitatẽ hoc agẽdi.pᷣcipue dũ etas grandioꝛ
aduenerit.delectatio inſuꝑ impꝛobioꝛ et
vehementioꝛ ſentiet᷑. Qua in re ↄfeſſoꝛes
vel parẽtes ↄmotõeʒ aliquã debent facere
pueris ⁊ puellis.vt a talib abſtineãt.nec
a ſe necab alijs/turpiter ſe tractari permit
tant. ¶ Attedat qͥlibet diſcret er pᷣmiſſis:
quid agendũ.⁊ videat ne dũ nimiũ ſeruat
loquẽdi pudicicia.ſequat᷑operũ maioꝛ in
oꝛdinatio.⁊ confeſſio de talibo nulla fiat:
Attẽdat ex aduerſo.nedũ phibitio ſit exx
pꝛeſſa/ipᷣa conatũ adaugeat.verũ nãq; eſt
illud poete. Nitimur in vetituʒ. Poꝛro. ſi
parẽtes ꝓphibent filias ſuas/ab oſculis vi
roꝝ ⁊ adoleſcẽtuloꝛum /ſimiliter ⁊ filios a
puellaꝝ ↄtreccationibo/ cur nõ poterũt fi/
lios coartare verbis aut verberibus / ne ſe
ipᷣos aut ſeipᷣas inuicem male cõtrectent.
cũ ſit vtiq; hoc ffagitioſius qᷓ; alterũ et eo
plus habẽs ꝑiculi quo minoꝛ eſt illicvere
cũdia ⁊ licentia maioꝛ: Sileo hic de ſtul
tis.ĩmo nefarijs parentibo erga ſuos ⁊ ſu/
as nimia familiaritate cõuiuẽtibo. Sileo
de ceteris / vel ſeruis vel ancillis vel alijs/
qui ꝑniciẽ hãc cõtagioſiſſimã iducere ſub
quadã ludi ſpecie nõ verent᷑. VUe ve mðo
ab hac coꝛruptione viarũ omnis carnis.
Ctendamꝰ tertio pꝛincipaliter
a ꝓin theologico vel moꝛali ne/
gocio/ dũ inqͥſitio fit de aliqui/
bdus effectib vel oꝑibo/ an ſint
vel qualia ſint peccata/ faciẽda eſt reſolu/
tio hailcipalis ⁊ finalis ad libertatẽ ↄſen
ſus vel diſſenſus in talibo. Et inde pecca/
tũ dicẽte Aug.adeo eſt volũtariũ /ꝙ ſi nõ
eſſet volũtariũ /nõ eſſet peccatuʒ.Et iuxta
ↄmunẽ doctrinã/ actus exterioꝛ ſuꝑ inte/
rioꝛẽ nihil addit malicie vel moꝛtalis cul
pe.Ea ꝓpter circa pollutões vel fedas di/
ſtillatões ex mẽbꝛis genitalibo pliſpicere
ↄueiĩt oꝛiginẽ moꝛalẽ qᷓ; naturalẽ.łʒ Zde,

2=ðð
”õ

G&

ratio naturaliũ /pficiat ad moꝛaliũ cogni/
tionẽ plenioꝛẽ.quẽadmodũ circa irã.inui
diã.gulã.⁊ circa alia vicia pᷣcipue carnalia
q̃ materiã vel fomẽtũ trahũt a coꝛꝑe ſatis
Reſupponam?igit᷑ qrtop deciſio/
ne materie pñtꝭ ac ſimiliũ ↄfoꝛmi
ter ad doctrinã Aug.de ꝓceſſu tẽ/
ptatiõis ĩ nobis ſicut ĩ Adã fuiſſe ſcriptu
ra ↄmemoꝛat.Et dicamꝰ. q ↄmotio libi/
diuoſa/conſurgit ꝓ ſtatu nature coꝛrupte.
nobis etiã inuitis.Et ſepiſſime etiã pue/
nit oẽ iudiciũ rõis.neq; ꝑ ↄſequẽs ſubeſt
arbitrio aut ↄſenſui libero.iuxta Aug.di/

centẽ. Non eſt in ptãte nr̃a qͥ bꝰ viſis tan/

gamur.ſed eſt in ptãte nr̃a/reſpuere vł ac/
ceptare. Intellige ſimiliter de auditu ⁊ ol
factu.ð tactu ⁊ guſtu ¶ Pꝛouenit aũt hec
inuolũtaria pᷣuentio ex coꝛruptione natu
reꝑ petm̃ oꝛiginale ꝓ ſtatu naturelapſe.p
ſtatu vero nature primitus inſtitute ⁊ inte
lia puentio vicioſa nequaq; ↄtigiſ/
ſet. Fuiſſet em̃ regnũ hoĩs taliter oꝛdina/
tũ/ ꝙ ratio ſuũ dominiũ ſupꝛa ſenſualita/
tem abſq; vlla pᷣuentõne vel rebellione ſer
uaſſet.¶ Pꝛopterea reputatoĩs ↄmotio
talis libidinoſa/pᷣueniẽs iudiciũ rõnis/eſ
ſe pctm̃ ſaltẽ veniale’qm̃ ipᷣa ↄſurgit pᷣter
vel ↄtra iudiciũ dñe ſuerõnis. Verificat᷑
p inde.dictũ illð ſapiẽtis. Nullus ẽ abſq;

pctõ/etiã infans vniꝰdiei.pueniũt qopei

q̃libet filio Ade nõ pꝛiuilegiato/ↄmotio/

nes hmõi/pᷣter vel ↄtra iudiciũ rõnis. Et

ita ſumẽdo large pctm̃ veniale/abſq; tali/
diu viuere nõ valemꝰ.Dicit᷑aũt tal ↄmo
tio volũtaria’/magis a peccatrice volũtate
pꝛimi hoĩs/q; a ꝓpꝛia:ꝓpterea ſi debeat p/
pꝛie appellari pctm̃ etiã veniale/ oꝑtet vt

Aliquo mõ ꝓpꝛia volũtas ſit in cauſa.

Quintuz notabile

AIVnc quĩto accedendo ad inue
ſfſſtigationẽ pꝛicipalis dubij/qñ
talis ↄmotio libidinoſa ẽ pctm̃
mottale ⁊ qñ nõ.qm̃ de veniali
attentis pꝛemiſſis/ nõ eſt ſaciẽda ꝑſcruta
tatio ſcrupuloſa vel dubia. Cõſideremꝰ
qliterad illã ↄmotionẽ ſeu temptationeʒ
ſe habeat libera volũtas.et h fieri põt mul
tipliciter. ¶ VWolũtas vno mõ ſe hʒ pure
pꝛiuatiue.tã directe qᷓ; indirecte.h̊ ẽ abſq;

3

4
„

Depollutione

omni actu ſuo volitiuo.p omni differen/

tia tꝑis.ꝙ necañ voluit/ꝙ illa ↄmotio fie
ret necaliqð diſponẽs ꝑ ſe ad illã voluerit
dũ fit. aut poſtq; facta e/nõ aduertit.et ob
hoc circa eã nõ ↄſentit vł diſſentit.aliũde
foꝛſitã occupata vel in ſomno. ¶ Uolun
tas alio mõ ſe hʒ pure poſitiue.taʒ directe
q; indirecte.hocẽ cũ actu volitiuo vł noli
tiuo.ſic ꝙ antea voluit deliberate vł nolu

it/ꝙ illa ↄmotõ fieret.aut dũ fit vel factaẽ

placet ſibi vel diſplicet deliberate.ſic ꝙ; hʒ
ↄſenſũ vl diſſeuſuʒ liberũ in tali ↄmotõe
acceptando illãvel deacceptãdo.cũ aduer
tentia ꝙ ita vult vel ꝙ ita nõ vult. ¶ Vo⸗/
luntas aliter ſe habet circa ↄmotõeʒ illam
libidinoſaʒ quaſi medio mõ.ſicqꝙ; neq; ſe
hz pure pꝛiuatiue nec volendo ſcʒ illa nec
nolendo.Et ſimiliter ſe nõ hʒ pure poſiti/
ue volendo deliberatiue illã vel nolendo
⁊ ad eã actualiter ſe ↄuertendo. ſʒ ſe hʒ q̃ſi
diſſimulãdo vel doꝛmiendo vel nõ curan
do.ita ꝙ nec expᷣſſe nec actualiter ↄſentit ĩ
illã cõmotionẽ libidiuoſã.nec diſentit ex/
pᷣſſe.ſʒ diſſimnlat? doꝛmitat dũ attẽdere ⁊
vigil eſſe teneret᷑ aut dũ aduertit ꝑiculum
nec tamen obuiare vel reſilire conatur.

QNeo circa dicamꝰ ſexto Sſane
ꝗqter. ꝙ diſtingui ſolet in voluta/
iitte duplex cõſenſus. VUnus cõ/⸗
pletus deliberatus et directus
lter incompletus vel interpꝛetatiuus et
indirectus. ¶ Pꝛimus fit dũ volũtas ſuf/
ficienter et actualiter aduertit ꝑ indicium
rationis reffectẽtis ſe ſuper ſe ꝙ ſic vel ſic
agit. vult nihilomin ſic agere. ⁊ hic cõſen
ſus eſt cõmuniter ſatis notus.etiaʒ apud
parũ eruditos vel in moꝛalibo vſitatos.qꝛ

plenus eſt ⁊ directus.Alterũ vero cõſenſũ

quẽ dicimus interpꝛetatiuũ / difficilius ẽ
aduertere. Nam fit multis modis. Vnus
modus eſt quando ratio debet eſſe ꝑuigil
circa aliqð repꝛimendũ vel repellendũ dũ
iam inſurgit actualiter.ſed omittit ⁊ negli
git repellere quaſi tacens. Juxta illud vul
gatum. Qui tacet/conſetire videtur. Sic
nauta negligens / dicitur cauſa ſummerſi⸗
onis nauis. Notanter vero diciturquan/
do ratio debet eſſe peruigil circa aliquod

repꝛimendũ.qꝛ ſi actus eſſet indifferens /

vel talis circa quem ratio non deberetla/
borare ad repellendum ſeu repꝛimenduʒ:

”

— — — —— —=== ——JVNU-

— —— äê— ¶ „

= = —— *

qꝛ ſq nõ imminet niculũ peccatiꝑ ſilẽęti’
ſuũ/tũc nõ ðꝛ volũtas in tali ſilẽtio cõſen
tire.vñ potius aliqñ deberet dici diſſenti⸗

ens.ſicut fit in temptationibo blaſphemie
⁊ multis alijs.q̃ melius vincunt᷑ſilẽdo ſi/
ue nõ aduertẽdo qᷓ; pugnãdo ⁊ directe cõ
tra conãdo. Sic in ciuiliba qũq; verũ eſt
ꝙ qui tacet nõ ſtatim videt᷑ ↄſentire.imo
verius diſſentire iudicat᷑. Alia reg
cit.qui tacet nõ cõcedit nec negat.

vt cũ aliqͥs inebꝛiat ſe volũtarie.ad qð ſeqͥ

tur doꝛmitio.⁊ ex doꝛmitõe omiſſio ſurgg
di ad officiũ diuinũ ad qð obligat᷑. Dici᷑

hec omiſſio ſurgendi volũtaria indirecte.
ſq expꝛimario cõſenſu/modo dcito.Actꝰ
vero cõſequẽtes inde/ tantũ habent de vi
tio/quãtũ de cõſenſu in pꝛincipali actupᷣ
nio.necamplius.ſi nõ adderet᷑alius ↄſen

ſus. ¶ Poſſumus alijs verbis diſtingue/
re de coͤſenſu voluntatis.⁊ ſilłrde diſſenſu.
vñ ꝓpoſito aliquo obiecto culpabili.volũ
tas põt ſe habere circa illud/ſeptẽpliciter.
Vno mõ qꝛ vere vult obiectũ illud.Alio
modo qꝛ vult interpᷣtatiue ſeu reputatiue

Itẽ vult illud directe vel indirecte.
vult üllud plene ⁊ ꝑfecte.Aut vult illud ſe
miplene ⁊ inpfecte. Itẽ poſtremo habz ſe

ſuſpenſiue ⁊ dãmodo neutraliter. q̃ſi ſcJ
nullũ habet actũ volẽdi vel nolendi circa

illud.ſed tenet iudiciũ ronis in ſuſpẽſo.vł
ad aliud ſe diuertit.
cõcipiat/clauis eſt ĩ om̃i negocio moꝛali.
ad exꝑiẽdũ exitũ difficultatibo innumeris

Hepti notabile

Icamus vltra ſeptimo. ꝙ circa

ſentit ĩ opꝰ/ſi facultas adeſſet.aut niſi pu/
doꝛ vł timoꝛ hũanꝰimpediret.

põt fieri multiplx.

ctet᷑. ⁊ hoc peccatũ eſt in illo cui ꝓhibitꝰeſt

carnalis cõcubitꝰ.ſecꝰ in vxoꝛatis. Siei

li dee bbib epaiberoleukter dde
ctatio de actu illo.

GG

plius vero fit cõſenſus iſte ſcõus nõnũqẽ
indirectus.qũñ ſqʒ voluntas aliqͥd vult vel
agit ad qð ſolet ſequi aliqͥd qð eſt peccatũ
gnare cũvenenoſo ſerpete / dũ aliter 1

th diſtinctõ ſi bũ

actuʒ carnalẽ aut aliquẽ hmõi
actũ / ꝓpoſitũ volũtati / ipa ſe pöt
lno mõ qꝛ cõ

io mõ
qꝛ?lʒ refugiat ⁊ hoꝛreat ↄſentire iopus ta
le nefariũ.ipᷣa nihilominꝰverſat ⁊ reuerſat
in aio ſuo cogitatõeʒ de illo. Et hoc iterũ
no mõ vt delibe /
rate plene ⁊ directe/in haccogitatõe dele /

6

ilr ſi act mittit / per

58

mittit ſil delectatõ cõſequẽs directeꝛ de g

ſe/ad illũ actũ. Notãter addit᷑. deꝑ ſe ⁊ di
recte.qm̃ inſpicere mulierẽ nõ ẽ deꝑ ſe pec
catũ.ſic nec delectatõ de ꝑ ſeↄſequẽs actũ
illũ.ſed de ꝑ accidẽs conſurgit crebꝛo dele
ctatio illa libidinoſa in incòtinẽte:qm̃ cõ
tinẽs nõ haberet. Hec aũt regula multuz
notãda ẽ/cõtra ſcrupuloſos ex vna ꝑte. et
exaltera ꝑte cõtra ꝑiculũ.⁊ pꝛo licitis etii⸗
caute dimittẽdis. ¶ Cogitat alio mõ ta/
lis circa carnalẽ delectationẽ/ vt eã poſſet

ſatagẽdo ⁊ conãdo q̃ſi ꝑ vim yel induſtri /

am repellere.⁊ nõ ſꝑ expedit.ſicut nec pu/
e õt de
clinari. ¶ ¶Cogitat alio mõ ex quadã ſola
curioſitate.que ſepe noxia eſt ⁊ crimialis⸗
gitat alio mõ qꝛ nõ aduertit ꝑiculũv

imminere ſibi p tali cogitatõe. ſed ĩ exerei

tiũ virtutis ſibi ↄuertit᷑⁊ hec eſſęt virtuo⸗/
ſa. ſi caueat᷑ufficiẽter piculũ. ¶ Logitat
alio mõ.qꝛ vult ⁊ cogit᷑ de hac materia do
cere alios.vel de ipᷣius cõditione plenius
edoceri.et ſi hecagit cũ appoſitione incul
pate tutele.nõ peccat moꝛtaliter. etiã vpvpi
pollutio ſequeret᷑. Sic diceret᷑ cuz homo
cogitur audire cõfeſſiones.aut equitare.?
ſiqua ſunt ſimilia. ¶ Deniq; volũtas qn
q; ſe habet ad actũ talẽ ꝓpoſitũ/quodãmõ
neutraliter vel ſuſpẽſiue.qꝛ nõ expedit cir
ca hec deliberare.vt ſi ſit loci ⁊ tꝑis impoꝛ
tunitas.aut ſi ꝓponat᷑ ſibi quid mallet.vel
in actũ illũ cõſentire vel ꝑpetuo ardere. tu
te facit ſi non deliberet de vtraq; ꝑte ꝓpter
periculũ incidẽdi vel in pᷣumptionẽ fal
ſam ſi eligeret ꝑpetuo ardere.vel in pecca

tum moꝛtale ſi eligeret in actũ illũ ↄſenti/

re.Hec eſt cantela cõueniẽs multũ ⁊ expe
diens aduerſus interrogatões.q̃vel intus
vel exteri? curioſe fieri ſolẽt vel ꝓponi.vbi
periculũ imminet quicqͥd eligat᷑ ⁊ ita reli
quit᷑ verificatio illi pꝛouerbij vulgaris.ſi
lere meliꝰẽ q;ᷓ ſtulticiã dicere. Sic agebat
qui dixit.Et factꝰ ſum ſicut hõ nõ audiẽs
⁊nõ habẽs in oꝛe ſuo redargutiones.

ctauũ notabile

,Eniamꝰ nũc octauo ad reipon
v gendũ quibuſdã interrogatõni
¶bus quefieri poſſent in bac ma

— de pollutõe q ſieret vigilã
do. ⁊ ꝓpões aliquas ãnotemꝰ.q̃ ad materi
as alias deducte/pᷣbere poterũt occaſionẽ
cognoſcendi veritatẽ de peccatiis.

l
“

ſe DeO

De pollutione

Alla pollutõ diurna vl noctur
na/plłhʒ de peccato qᷓ; fuerit de
ↄſenſu circa illã in libero arbi/
nio. Sic de ira inuidia gula ⁊
ſilib?ꝰ ðꝛ. ¶ tz ꝓpoſitio ex tercõ notabili.
Vñ ſi nullꝰtuenit ↄſenſus verꝰ vel interpᷣ⸗
tatiuꝰ.directꝰvel indirectꝰ.ꝑfeciꝰ vel imꝑ/
fectꝰ.nulluʒ ꝓꝛſus erit pollutio illa pctm.
Iſta ẽ expᷣſſa Aug.ſnia de ci.dei.loquẽtis
de coꝛrupta ꝑ violẽtiã. Dicit eĩ.ꝙ illa dele
ctatio nullũ ẽ pctm̃ in coꝛꝑe diſientiẽtis.
ſicut necĩ coꝛꝑe doꝛmiẽtis.Et Bonauẽt.
dicit eũ loqͥ etiã de pctõ ꝓpꝛie veniali.Si
aũt fuerit alter iſtoꝝ ↄſenſuũ/tũc iudicãdꝰ
erit de q̃litate ⁊ qᷓntitate pct/ꝓpoꝛtionabi
liter ad ↄſenſũ. Cõſenſus itaq; verꝰ plꝰpʒ
culpe q; interpᷣtatiuꝰ ceteris paribo.⁊ ↄſen
ſus directꝰ plꝰ qᷓ; indirectꝰ.⁊ ↄſenſus plenꝰ
plꝰq; imꝑfectꝰ.imo ↄſenſus ver dũ imꝑfe
ctus ẽ ex fragilitate vlł ignoꝛãtia/ſepe repu
tat᷑ ſolũ venialis.qͥ ſi ꝑfeciꝰeẽt/moꝛtalis di
ceret᷑. Silr ↄſenſus indirectꝰnõ płꝰcauſat
in ſequẽtibo actibo de malicia/qᷓ; ipᷣe ſit ma
lus.Et ia pollutio veniẽs ex ſolo ↄſenſu ĩ
crapulã venialẽ / dicẽda ẽ ſolũ venial. Exẽ?
plũ ð inceſtu loth ſᷣm doctoꝛes.Et h valʒ
ad materiã de pollutõe nocturna ↄgnoſcẽ
dã. imo ſi iã pctm̃ ſit deletũ ꝑ penitẽtiã.ñ
opoꝛtet ſequẽtes actus eſſe nouas culpas

ex iſta ratione. 4

1 ꝛopoſitio pꝛin 14

oſitio ſecũ

lla pollutio diurna / dz ꝓpꝛie
n dici mollicies.niſi fueru ꝑ ↄſen
lfliũ libeꝝ/vno mõvł alio/ Puoca
ta lextoꝛta. Pʒ ex pᷣecedẽti qĩ ſi

cut ñ fuit pollutõ hĩ ptaãte patiẽtiſ.ita ne 4

pam̃.mollicies ãt ſonat ĩ peim̃.qm̃ dicit
apls. ꝙ neq; molles regnũ di poſſidebũt.
IVPꝛopoſitio tera

Ala talis pollutõ dʒ reputari
caſus reſeruatꝰ ſub noĩe mollici
ei.ĩmo nec pcim̃.vt diciũ ẽ. Pʒ

dus ẽ qͥ hmõiẽ tale aliqͥd ꝑtuliſſe qᷓ; egiſ-
ſe vel voluiſſe. ſicut ↄtĩgit ĩ erectõe pudẽ/
di cũ reniſu volũtatis. Adduũ ẽ ſub noĩe
molliciei qꝛ foꝛſan ĩ caſu poſſʒ ſuꝑioꝛ caſũ
talẽ ſibi ad hoꝛã vel q̊ ad aliq̊s reſeruare.ñ

qꝛ pcim̃ ſii.ſʒvt magis inſtrueret᷑: inſtrue

ret ſi ſit peccatũ vel diſponens ad peccatũ

mẽſtrua

*

AJꝛ nõ ẽ mollicies.⁊ magis dolẽ=

ſeu ad peccati ꝑiculũ.⁊ ſi ſit pollutio ꝓpꝛie
dicta. Hoc tamẽ generaliter ⁊ ꝑ ſemꝑ fieri
duriſſimũ eſſetimo ſtultum.
NPꝛopoſitio quora
llus flux ex mẽbꝛiſ generatõ

/dnideputatis / reputd?ẽ ſe pol

lutio vl mollicies / ſi ñ fuerit ve
re ſemialis. Vñ fluxꝰvꝛinalis ł
alis vl alteriꝰ hũoꝛis medij/neq̃q;
appellãdꝰẽ mollicies ſiue pollutio. Etex
Znti pʒ.ꝙ nec iſti caſus reſeruari deberent
ſub noĩe pollutõis.ſicut ꝓpõ pᷣcedẽs expo
nebat. Dz dictũ ẽ in ꝓpoe ꝙ iſti flux?non
ſunt reputãdi de ſe mollicies.qm̃ de ꝑ ac/
cidens vel ꝓpter adiunciũ aliqð /põt ſecus
euenire.ſicut ꝓpoſitio ſequẽs docet.
Pꝛopoſitio quina
AUIl,ᷣUllla pollutõe vł fluxu ↄtingẽ
n nbo / ſtat hoĩeʒ grauioꝛi ⁊ inoꝛdi
nvpn:⸗gnͤontioꝛi feditate/aĩaʒ ſuã macu/
lare/q; facit aliꝰvere pollutꝰaut
molliciẽ.ĩmo ꝑ foꝛnicatõeʒ.iĩmo ꝑ gdui
teriũ vlł ſacrilegiũ vl inceſtũ ſuꝑatꝰ. ¶ De
ducit᷑ hec ꝓpõ ꝑ illa q̃ de cã delectatõnis ⁊
pꝛuritꝰ ĩ ſcðᷣo notabili pᷣdiximꝰ.vñ ⁊ ꝓpter

hoc/ſpado ðꝛ deſſoꝛare virginẽ. Dicũt᷑in

ſuꝑ tã pueni qᷓ; puelie/añ ãnos nubiles ex
ardeſcere ĩ inuicẽ. Dicũt᷑etiã frigidi ⁊ ma/
leficiati/nõ potẽtes ſemĩare/nefarijs neqͥſ
ſimiſq; nõnũq; illecebꝛis/ſemet inqͥ nare.
⁊ eo flagicioſius iſta fiũt ꝑ ↄtrectanonẽ il
licitã aut aliter/q̃ diutius durat viget ⁊ ar
deſcit/abſq; ſedatõe ꝑ effluxũ ſeminis hec
ignominioſg abes paſſionir.
opoſitio ſeta
Ollutio vl flux qͥ vel nihil ha/
buerũt ð ↄſenſu nec ꝑ ↄñs ð pec
cato/nõ impediũt hoĩeʒ de ꝑ ſe
a celebꝛatõe. ¶ Dicimꝰ de ꝑ ſe.

. 8

ſcrupuloſus ⁊ timidꝰ ẽ ĩ hac ꝑte ⁊ faciẽs ſi
bi ↄſciaʒ inqͥetã ⁊ dubiã. Aut qꝛ patiẽs ſẽ
tit ſe ex hac feditate diſcraſiatũ iaio.ac de/
iectũ.aut qꝛ neqͥt ſufficiẽter cogitatões lu
bꝛicas aut turpes inde ↄſurgẽies / depelle

re. ¶ Vñ notãdũ ꝙ ſicut imaginatõesvo

lũtarie ⁊ lubꝛice/diſponũt maxie ad hmõi

fedas ↄmotões: Ita viceuerſa/ſomnia nõ

nũq; ð nocte/vl cogitatões ĩ vigilia/pue/
niũt ex hmõi ↄ motõe⁊ carnali ſtimuiatõe
quẽad modũ iraiꝰ alit᷑ ⁊ alig cogiiat/qᷓ; mi
tigatꝰ.⁊ nimẽs q; ſecurꝰ.¶ Dicam pᷣlere
circa pꝛincipale.ꝙ deullo de quo loqui⸗

2

qꝛ de ꝑ accidẽs aliter ẽ. vipote qꝛ patiens

dicam pterea

—

.
b

nie
i

ol
e
lur
i
en
e

ics
a
y
aut
el

197
he
ini
4
1
1

— — ————

dpee
ep
enſe
nens
cisſ
nisſe
de/
sl
tele
es
bmoi
maro
e,
guimet
m
poe
log

7 .
. . . 4 . .
4

mur.licet inuolũtarius fuerit in patiendo
remanet tñ in aĩa/quedã carnalis deguſta
tio.qm̃ ſicut guſtato ſpũ/deſipit caro.ita
guſtata carne.i.carnali voluptate etiã in⸗
uitus / deſipit omnis ſpũs. i.omne ſpiritu
ale exercitiũ.¶ Adduntalij innitẽtes di/
ctis bonauẽture ⁊ ſimiliũ.dicẽtes impedi
mentũ generale eſſe.eo ꝙ requirit᷑ ad cele
bꝛatiõem/mũdicia nedũ ſpũalis a pecca
to.ſed coꝛꝑalis ab hmõi fedo hũoꝛe.Hoc
qualiter habeat veritatẽ/putamus aperu
iſſe/dũ in tractaculo de pollutione noctur
na loqueremur. Vñ dñs petrꝰ de palude
eruditus in legiba tam canonicis q; ciuili
bus titer ⁊ diuinis / dicit de pollutiõe no /
cturna. Si cãm nõ habuerit culpabilem
ꝙ dẽt hõ ceſſarea celebꝛatiõe.debʒ inquã

de cõſilio nõ de p̃cepto.ſic ꝙ peccet moꝛta
luter ſi celebꝛet. Sic videt᷑loqui Augꝰ.de

quotidie cõicantibus.q neclaudat necvi
tuperat.ſed eos ſuo ſen ſui ⁊ deuotioni de

relinquit. Vñ ſi alter cõiugũ reddẽs debi
tum nõ arceta cõione ſᷣm Bonauẽ.videt
ꝙ illa macula coꝛꝑalis/nõ ũnpedit cõio/
nem.ĩmo nec impediret celebꝛatiõem ĩ ſa
cerdote greco.qui ſimiliter vxoꝛi reddere
debitũ tenetur poſtulanti

Propoſitio.vII

cum aliquo cõſenſu dubio yel
interpᷣtatiuo vel imꝑfecto. Si

militer necoĩs pꝛuritus vel titillatio vlſti
mul atio / cöõſurgens in mẽbꝛis genitalib⸗
alegebn⸗ impediũt a celebratione:

ic nec ffuxus inde cõ ſequens/deꝑ ſeĩ/

pedit.dũ ratio nõ conſentit.vel dũ renitit.

arbitroꝛ cõcedunt oẽs.

nec plene cõſentit in ercke⸗ ꝑtẽ vt
te ſiłis ẽ rõ ſi ꝓpoſitõ pᷣcedẽs attendatur

Lonſiliũ tñ eſt in hac ꝑte.vt vitẽtur dili
genter occaſiones.et ſatagat hõ ne moꝛo/
ſamet ſenſualem cogitatiõem in ſe. qualẽ
cunq; ſic figat de aliquo et circa aliqͥd/qn
eam dũ vult poſſit euellere. Itaq; accom/⸗

moga te eb dicit Sen eca et non da.
OVgitationes carnales et ffurꝰ

c inde ſequẽtes abſq; cõſenſuvo
IIllütario.vicunt᷑ plerũq; ſalubꝛiꝰ

gitatio cõſurgens in aia etiam

eſcða vero ꝑ

us ⁊ efficacius / ſi ratio ſe hzʒ

tentis volũtatem ad alia.q; ſi ſolicitet᷑ tri
ſtetur. turbet᷑. ⁊ conet᷑ tales expellere. Cſlo
tetur in hocloco tractatulus in gallico de
remedio cõtra tentatiões blaſphemie cõ
poſitus. Auget itaq; cogitatõ vehemẽs vl

imaginatio / conatũ. ac pinde nutrit cogi
tatiões hmõi.ĩmo multiplicat et efficacio

res reddit ad fluxũ cõſequendũ.Qð ſi di
ſimulauerit neq; curauer plus q; de alte

rius humoꝛis naturalis fluxu. cõquieſcet
oſſet aptari circa rẽ hãc exẽplũ de ti

mentibus qui trabẽ in alto poſitã nunqʒ
abſq; caſu trãſirẽt quã audaces ꝑ cõſue/

tudinẽ aut aliũde tota ſecuritate trãſilir⸗ét

it aũt diuerſio tal mitipliciter. Qũq;

p impᷣſſionẽ ſigni ſctẽcruc ĩ pectoꝛe vłin
fronte.qð aliqui reputant efficaciſſimũ ſi

cut illud ſignũ eſt triũphale atq; ſalutifeꝝ.

ſumme pᷣterea bumilitatis.vincit aũt hu/

militas laqueos diaboli dicẽte Anthoñ.
Fit hec diuerſio aliqñ ꝑ leſionem aliquaʒ
coꝛꝑalem in lingua velalibi.OQñq; ꝑ quã

dam expꝛobꝛatiõem ⁊ allocutiõem ſeuerã

ſuarũ cogitationũ.tanqᷓʒ eſſet aliquis ap⸗/

parens tẽptatoꝛ exterius ſic dicẽdo. Phy
Phr de vobis cogitatiões viliſſime. ꝓcul
inc abite.in malã hoꝛã veneritis.ſũ alijſ/

occupatus.Nõ do vobis auditũ.non vi
ſum. diſcedite ab hinc ſyꝛenes vſq; in exi⸗/
tiũ dulces.Fit et hec diuertis nonnũq̃̊ʒ ꝑ

irriſionẽ quandã talis illuſionis cõſurgẽ

tis tam multipliciter in aĩo ⁊ turpiter. Fit
deniq; ꝑvitatiõem ocij.ꝑ cõfeſſionẽ purã

⁊ nudã.et ſupꝛa modũ ꝑ ſpẽ ⁊ iploꝛatiõe,

77

diuini aucilij.ſine quo continens nema
plane eſſe potet. H

ropoſitio. Ix.

—822

re generaliter ⁊ certitudinaliter

ſiderantibus eſſe notã.Ex quo conſequẽ
ter infertur/ꝙ qꝛ beatus eſt vir qui ſẽꝑ eſt

pauidus.et ꝙ bonarum mentium eſt face
re conſcientiã vbi deneceſſitate nõ eẽt ali
qñ facienda expedit de talibus cofiteri. x¶

AXSfrfficile eſtvel impoſſibile/ abſ⸗
d q diuina reuelatione/ cognoſce

madicem et cãm pollutionis di /
urne ſi videlʒ ꝓueniat ex cõſenſu vero vel
interpᷣtatiuo.aut cõſenſu directo vel indi⸗
recto.aut a cõſenſu pleno vł iꝑfecto aut ſi
abſq; vllo cõſenſu ſuꝑioꝛis rõis vel inferi
oꝛis ꝓuenerit. uto ꝓpoſitionẽ hãc cõ

58

circa illas ꝑ modũ nõ curantis. vel diuer⸗

Hinc tragicus ait. Qui dubiam ſalutem

fiat diligẽs⸗

.

Tractatus cancellarrii

nõ ſine cõſilio pꝛudentũ ⁊ erxptoꝝ talia ni
hilipẽdere vel contenere in ſeipᷣis. ¶ Ca⸗
lis aũt cõfeſſio ſit pura ⁊ deuota.in q̃ ma/
nifeſtet ſe hõ ⁊ occulta coꝛdis ſui/ſacerdo

ti diſcreto ⁊ pꝛudẽti vel exꝑto/qui noue/
rit qualitatẽ moꝛbi diſcernere. ⁊ cõſiliũ ſa

lubꝛe cõfitenti tribuere. ̃m cõditiones eiꝰ

et ꝑticulares circũſtantias. ⁊ cui merite fi/
des adhibeat᷑ oĩmoda a cõfitente. Hoc de

cõfeſſione pura faciẽda.nõ tm̃ in pñti ma
teria locũ habet.ſed in omni moꝛbo ſpũa
li eſt efficaciſſimũ remediũ.¶ Expedit au
tem ꝙ; poſt cõſiliũ acceptũ a pꝛudẽtibo ex
ptis ⁊ deuotis/dimittat hõ ſcrupulos ⁊ ti
moꝛes nimios.alioqͥ n caderet in ſuꝑbiaʒ
ſpũs nolẽs captiuare intellectũ ſuũ ad cõ/

ſiliũ ſenioꝝ. Caderet nihilominꝰin puſil
lanimitatẽ quãdã ⁊ inq etudinẽ ſpũs.que
noõ poſſet ſufficiẽter reciꝑe illũ cuiꝰ in pa/
ce factꝰ eſt locus. NHec aſcẽderet vnq; talis
aia / in pfectionis ſublimitatẽ. Debet vero
ſuꝑioꝛ ⁊ exꝑius/cuiꝰin hac re queritcõſi/

liũ a ſubditis.poſtqᷓ; exploꝛauerit oĩa.di
cere diffinitiua ⁊ ſolida rñſione.tu fac ita.
qm̃ ſi medicꝰin medẽdo vacillauerit/qua

lis in egroto ſpanda erit ſecura ſtabilitas?

dat afflictis/ neggt.

ꝛopoſitio x

D obuiandũ piculis ⁊ ſcrupu
us q cõſurgũt ex fuxu fedo di/
urno cõſiderãde ſunt diligẽter
uſe et radices.vt eis agnitis
diſcreta puiſio. Diſcretã ve/
ro dicimꝰ puiſionẽ:que nec velit abſcinde

re cauſas cũ maioꝛi detrimẽto ꝑiculi ⁊ ſcã

dalo/q; ſit hmõi fluxꝰ.qui qñq; nõ eſt niſi

venialis. pᷣſertim dũ humoꝛ ille eſt mediꝰ

quẽ diximꝰ.nec ex aduerſo ꝑmittit ea licẽ/
tioſe fieri q̃ de ſe culpanda ſunt/⁊ reſecari
faciliter pñt.cuiuſmodi ſunt lubꝛici aſpe/
ctus.viſus inepti.ſocietas płꝰqᷓ; decʒ ami
cabilis.in ſe gerẽs delectationẽ.et ſi nõ de

pꝓlſe libidinoſaʒ. ꝑiculoſam tñ ⁊ plus equo

ſenſualẽ.que nihilominꝰ aliqñ ſub officijſ

aliquibo ſpũalis edificij/vt eſt cõfeſſio vel
lectio vel eruditio/coloꝛare.imo veriꝰ ob/
ſcurare ſe conat᷑ Sed ⁊ caueat alioꝛſuʒ ſu

perioꝛ ſibi a ſuſpitioniba nimijs.⁊ a q̃daʒ

(vt ſic loquar)inutili ʒelotipia circa ſubdi
tos ſe contineat.nõ indicẽs ſcʒ ieiunia ex/
ceſſiua.vel ſeparãs eos ab inuicẽ inutili/

virtutis.

ter ſpdialia colloquia vel offcia/ vetaits
Serua deniq; comicũ illud. Ne quid ni/
mis.Et illud ſapiẽtis.Noli nimi eſſe iu

ſtus.qꝛ qui nimis emũgit/elicit ſanguinẽ

ifficile eſt fateoꝛ ĩ hac re ſe aurea me/
diocritate tenere.ſed ſpũalis oĩa diiudicat
velut in aere ſplẽdido radiãte ſole.velut pᷣ
terea in fonte lucido ⁊ ilimi.iudicat inſu
per omnẽ diẽ. Carnalis vero iudicat ve/

lut ĩ gere tenebꝛoſo ſole nõ radiãte aut ve/
lut ĩ fonte turbido ⁊ limoſo.nõ diſcernẽs

de groſſis etiã reptilibo venenoſis iĩmixtis
velut pᷣterea in domo caliginoſa vix attre/
ctando diſcernẽs hec ab ũlis. Judicat po
ſtremo vix inter diẽ ⁊ noctẽ.⁊ ita frequen/
tiſſime ſeſe fallit ⁊ impingit in die velut in
tenebꝛis. Sed ſaluare illũ debet/ſpũalis

ductrix manus.Oõ ſi renitit/ſi ducẽ ſper /

nit/ſi pᷣmõſtratoꝛ ſibi.ſi pꝛioꝛ ⁊ abbas ſuꝰ
mauult eſſe/ dum it g tenebꝛas ⁊ abꝛupta
poꝛtabit quideʒ ille damnationẽ ſuam et

6*

Ollutionẽ coꝛpꝑalẽ qñq; pꝛece/
dit cõſenſus.qnq; comitat᷑qñ/
Oq ſenſus eſt circa eã nõ conſen

ſus. qnqʒ vero ſenſus eã opat᷑

ta fit no ſolũ cũ cõſenſu vel ſenſu. ſed er
cõſenſu.¶ VUltimũ hoꝝ grauiꝰ eſt.⁊ red/

dit ꝓpꝛie pollutõeʒ culpabilẽ. Deniq; tria

pꝛima/licet nõ reddãt ꝓpꝛie ⁊ de ꝑ ſe pollu
tionẽ culpabilłẽ/ſunt tñ ipᷣa culpe ⁊ pecca/
ta. Alteꝝ vero.qũ ſcʒ pollutio fit cũ ſenſu
non tñ cũ cõſenſu / nõ eſt de ꝑ ſe peccatuz.
imo frequẽter auget meritũ tanq; materia
virtutis dũ reſiſtit᷑ violẽtie paſſionis.que
dũ ſentit᷑ ißa magis ⁊ magis allicit et im/
pellit. quare ſimiliter reſiſtentia habet plꝰ
ddamus ꝙ' etſi pollutio coꝛ
poꝛalis et vere ſeminalis diurna vel no/
cturna/ nullo modo debet ſciẽter extoꝛque
ri etiã pꝛo ſanitate vel alleuiatione coꝛpo
ris vel iudicij ratõnis conſequẽdi:Si ta
men dum ſine tali cõſenſu pꝛocurãte eam
vel exioꝛquẽte/pꝛouenit ipᷣa placeat.non
quia delectatio eſt. ſed quia alleuiationeʒ
coꝛpoꝛis oꝑatur.hec non iudicat᷑ eſſe pec

catum. Videat tamẽ homo pᷣſerim noui
tius/ne hmõi complacẽtia ſe ſeducat.pꝛe/

tendens vnũ.⁊ agens alterũ. Salubꝛius
eſt itaqʒ cogitationes et iudicia circa rem
hanc diuertere/q́; habrerr.

44

iu

—

☚n

— —

ſo
1ſo⸗
que⸗
p
Hin
cenm
t non
tione;
cſeye
mnonn
ce
ubeus
aranen

cubi ſe pſternat.

De caſtitate eccleſiaſticoꝛũ

(Pꝛopoſitio xII.

Allutio diurna vel nocturna
dü ſentit᷑ effluere/nõ dʒ violent
ꝓhiberi ſi ꝓbabiliter eſtimet᷑ ꝙ
hymoõi violetia fruſtra eet.nihil
omin? p exercitatõe virtut/⁊ p euaſiõe ꝑi
culividet᷑expediẽsvt hõ conet᷑ phibere qᷓ;
tũ ſentitvel exꝑit᷑ ↄmode fieri poſſe.Quo

niã etſi hec retentio nocere debeat coꝛpip

derit aĩe. Natura deniq;/ poſtmoduʒ vno
modo vel alio/talẽ hũoꝛẽ a ſe eijcit. Patet
in mulieribꝰ puerperis.quibo ſiccantmã/

medũ non elicit᷑ lac alioqui ſemper ffuere

ꝑatũ eſt. Sic pollutiones iſte/imo ⁊ pꝛu/
ritus/tutius nõ vtendo vel nõ exercendo/
ſed abſtinendo vincunt᷑. Sciũt exꝑti etiã
in pꝛuritu ſeſuali.(¶ Hec aũt pollutõ etiã
in vigilia / ſi in pꝛincipio vſq; ad finẽ ha/
beat iugiter rõeʒ et voluntatẽ renitentẽ q;
tum põt/iuxta caſũ negocij/volũtas repu
tabit᷑ nedũ nõ peccaſſe moꝛtaliter / ſʒ mul⸗
tipliciter meruiſſe. Juxta illud beate Lu/

habent de neceſſitate audire cõfeſſiones.
vel aliqua talia cogitare vel agere/ad que
ſequit᷑ aliqũ renitentibo eis toto poſſe.⁊ ſi
bi pᷣcauentib ab initio vſq; ad finẽ/talis
paſſio feditatis.Qð ſi quis dicit/omittat
talis qui tam fragilis eſt ⁊ lubꝛicus/audi/
reskegionener pᷣdicare.⁊ ſilłia. Rñdet᷑; in

multis caſiba non oꝑtet hocfieri. ꝓpter ne
ceſſitatẽ cõſilij ⁊ euitationẽ ſcãdali.⁊ obli/

gationeʒ officij. Ded q;les ſunt iſti caſus
nõ põt generaliter arte determiari.Refera
mus hocad illud qð ſapiẽs iudicabit cir-/
cũſtantiaꝝ ↄditione penſata.¶ Conſulo
tñ vt auditurꝰcõfeſſiones in hmõi piculo
accedat pꝛeꝑat cũ timoꝛe ⁊ tremoꝛe.Auer
tat inſuꝑ quãtũ poteſt faciẽ ſeu oculũ car
nis ⁊ nõ minus oculũ mentis/ab aſpectu
ſenſuali illiꝰ qui loquit᷑ vel cõfitet᷑ ſed aſcẽ
dat in arcẽ rõnis. Illicq; recogitet aiam il
lius velut egrotã ⁊ ſauciã.qꝛ caro non pꝛo
deſt quicq;. Deniq; celebꝛaturꝰ /ſi põt of/
ficiũ hoc differre poſt miſſam ſuã/tutius
agit.qm̃ recẽs hmõi fluxus plus impedit

celebꝛationẽ q; vetus.Cõſtituat ſe pᷣterea

cofeſſoꝛ in illo ſtatu coꝛpis in quo minus
ſtimulabit. vt ſtet. Aflectat genua. vel ali
Wiinm ſermo ſuus

cie Si me inuitaʒ coꝛruperis / mihi caſti ·
tas duplicabit᷑ ad coꝛona. Poteſt aũt canꝰ“ A
diunne pollutionis euenire circa eos qui

dũ ad talia ventũ fuerit/bꝛenis ⁊ rigidus:

pᷣſertim vbi ↄfitens ꝑatꝰeſt nõ renitẽte ve

recũdia/ſpõte totũ vireuomere. Sedvbi
per affabilitatẽ quandã oꝑtet a cõfitẽte ni

mis verecũdo/nuditatẽ ſue feditatis extoꝛ
quere/ꝓfecto maius ineſt ꝑiculũ. Sed ſi
charitas ad hec feda ſcrutada deſcẽdat nõ

curioſuas aut lubꝛicitas/ iuuabit charita

li. ij. de bigamis vbi querit᷑ qũo ꝑdit᷑ vir/
ginitas. Itẽ tractatulꝰquẽ aſcribũt aliqui
ſancto home.ſed magis apparet ex ſtilo
⁊ materia ꝙ ſit Bonauẽture qͥ ĩcipit. Qm̃
funda mẽetũ ⁊ ianua.⁊ eſt vtilis multũ.

Tnature ſuꝑ celibatu ſiue caſtitate ec

ticoꝝ p eunde cancellariũ cõpoſitus lug

libatu eccleſiaſticoꝝ.cuiꝰ col
locutoꝛes ſũt Bophia ⁊ na/
A tura. cõtinet actus quatuoꝛ
Na pꝛincipales. ¶ Pꝛimꝰ inue/
ſtigat finẽ humane ↄditionis.qui non eſt
pꝛincipalis vt generet. ſed vt felix viuat.
¶Ses rõcinãdo cõcludit ipᷣi nature/q;
caſtitas moꝛalis.nedũ mr̃imonialis ſʒ eti
am virginalis atq; vidualis/in multis eſt
laudabilis. ¶ Lertiꝰ h idẽ deducit de he/
roica caſtitate.q̃lẽ nature diſcipuli /vel co/
e vel beatificauerũt vel cõſuluerunt.

uart ſpẽaliter inſiſtit circa diuinalẽ

caſtitatẽ.q̃lis imponit᷑ eccleſiaſticis viris

vltro.cũ ꝑpetua mr̃imonij negatõe.cũ de/

dicatõe ad deũ. cũ celebꝛi reb ſacris appli

toe.vbi tandẽ nature paxeſt cũ ſophia.
Alloquit᷑ in pꝛimis ſophia(q ſapiẽtia
froneſis aut theologia ðꝛ)naturã.quã exi

ſpectõe cuiuſdã dialogi/ꝑ egregiũ militẽ/

dñm Builhermũ Sayguet nouiter editi

indignatã ſenſerat / ↄtra votũ caſtitatis ſa
cerdotũ occidẽtaliũ/ex ↄſtitutõe cõcilij ni

ceni. Eſt igit᷑ pꝛincipiũ verboꝝ ſuoꝝ/ve/

ritas euangelij. ophia.

tis auctoꝛ deus.faciẽs cũ tẽtatione puen /
mum. Motent ad intellectũ plenioꝛẽ pꝛe
miſſoꝝ pꝛimo ſumma cõfeſſoꝝ titulo.iij.

E 2 B

deſia

Jalogus apologeticus.ꝓ ce

Peunus actus

AUnt eunuchi qͥ ſeipſos caſtraue
lunt/pꝛopter regnũ celoꝛum. qui
poteſt caperecaßiar Warh .

De celibatu ſiune

Ne murmuraneris igit aduerſus caſtita/

tem ſoꝛoꝛ natura.quoniam ſummꝰmgf et
dus noſter / ꝓtulit hoc verbũ in grãde pᷣco

niũ voiũtarie caſtitatis. ¶ Natura.Quis

poteſt o ſophia capere verbũ iſtud? QOuis

cũ verbis ſũmi pr̃is nr̃i ↄcoꝛdare/qui pꝛi

ma mei ↄſtitutione dedit legẽ talẽ. neduʒ

hominibo ſed animãtib omnib/ vt creſce

rent ⁊ multiplicarent᷑. nec dubiũ qͥn ꝑ ge-

nerationẽ? Creſcite inqͥt ⁊ multiplicami/

ni ⁊ replete terrã.Hinc diciũ eſta diſcipu/

lis meis phis⸗ꝙ ſum ego natura vis inſi⸗

tfum vero quis generat.quis multiplicat.
quis deniq; terrã replet: Nõne dũ ſponte
id fecerint/meis imo dininis legib ſe qua

ſi pᷣuaricatoꝛes opponũt: Hõne fiunt in/

utile lignu non afferens fructuz. / pterea
iure maledictũ: ¶ Sophia. flolito puta
re ſoꝛoꝛ natura/ſumus eni vnius patris fi

lie. qui de eſt vnicꝰ. Nõ putaueris inquã

deum / nẽ̃m patrẽ. diſſenſionis eſſe ſpiritũ
in quo ſit eſt et nõ. qui dictis ſuis diſſon
ſit in lege ⁊ in euangelio. ¶ Natura. Ne/
quaq; ita pꝛoꝛſus errauerim.ſed inde rapi
oꝛ in admiratõnẽ.quo mõ fiet iſtud quod
tu dicis? vt cuʒ mea lege ſtet in euangelica
veritate laudabilis ⁊ vltronea caſtratõ eu

numero de quib magiſter me ieſus chꝛi/
ſtus vtiq; deus tuus pᷣmiſit/ ꝙ nõ omnes
rcapiunt verbũ iſtud. Deinde facta diſtin/
ctione de triplici modo eunuchoꝝ/ſubiũ
xit de vltimis. Qui poteſt capere capiat.

Foꝛſitan ⁊ tu capere nõ potes.(¶ Natura

„

Lur illud nõ potero te docnice/ quam a/
teoꝛ meam eſſe magiſtrã. ¶ Sophia. Si

magiſtrã me recognoſcis. te diſciplinã ex-

bibe.te credulã pᷣbe. Nam opoꝛtet omneʒ

qWui diſcere vult/ credere: in tuis etiã diſci/
plinis.quãto plus in meis.que ſuperãt in

multis / tni facultatẽ ingenij. quauis ĩ nul
lo vero tibi ſim pꝛoꝛſus ↄtraria vel aduer

ſa. Sed eſt veritas que ſuꝑgredit᷑ verita/

tem. Pꝛima cernit᷑ in lumine fidei ſen re/
uelationis / deſcẽdentis a patre luminum

Allteri cõſpiciende/ſufficit tuũ lumen na/
turale. Nõ aliter in doctrinis iudica q; in
operibi.qualia ſepe eſſe cognoſcis effecta
ſupꝛavires tuas.vt ꝙ ſol ſtetit. ꝙ virgo pe
perit. Quibo ideo miraculoꝛũ nomen in/
didimus.quia nõ potes ipſoꝛũ continge

nuchoꝛũ / qui terraz replere non poſſunt:⸗
BSophia. Uigde ne ſis tu ⁊ tui/illoꝝ de

rerationẽ. ¶ Natura. Si penitus ita ſit
vt nullo pacto capere valeã quod inquiro
quid oꝛo niſi ſilere reliciũ eſt et ponere di/

gitum oꝛi meo? ( Dophia. Bene ſpera⸗/
ueris.quere cũ humili pietate/nõ amimo⸗/

ſitate pꝛoterua. Conaboꝛ tibi oſtẽdere cõ

coꝛdiam euangelij cũ lege celibatus cum

matrimonij caſtitate. cum fecũditate gra/
tie celibatũ.(¶ Natura.Gratum id effece/
ris mihi.Ecce tibi mediſcipulã exhibeo
docilem. dicito que vis. (Sopb. Que/
rendum in pꝛimis eſt/ne nos pꝛopꝛie vo/

cis ignoꝛãtia ſeducat / quis ſit intellectus

huius tue.imo diuine legis. Creſciteꝛ mł
tiplicamini ⁊ replete terrã. ¶ Hatura.Hi

mirum talis.vt ꝑ copulam maris ⁊ femi/
ne / ſpecies in ſe remanegt ePagarione
ophia. Opoꝛ

indiuiduoꝛũ cõtinuã.

tet ne quippiã aliud attendere.pᷣſertim cir
ca genus humanũ quod ratione regi de /
bet: (T aluna. Quisvis attendat᷑aliud?
S Eſt ne pꝛecoꝛ finis altioꝛ bo
minis q; vt viuat hic in terris moꝛe bꝛu/
toꝛum ⁊ ſe per generationem multiplicet.
tura. Si ſit alius tu ↄmone vl edo
ce. ¶ Sophia. Recte petis.quoniã igno/
rato fine cuiuſſibet rei/ nihil ſolidũ de ea/

¶ Sophia.

1

dem fieri poteſt. Dixerunt itaq; diſcipuli
tui.ꝙ; fm exigentiã finis/ cetera debẽt mo⸗
derari.Eſt enim cauſa cauſaruʒ/ mouens

alias omnes.ſicut efficientẽ foꝛmalẽ ⁊ ma

terialem. Cum ergo ſcire / ſu rem per cau⸗
ſam cognoſcere. ſupereſt in bac cõquiſitio
ne noſtra/vt pꝛima potiſſimaq; cauſaruʒ
von lat atura. Supereſt agnoſco
¶Sophia. BSumamus in pꝛimis a fi/
ne cõpendiũ.pꝛout ſuadet diſcipulꝰ mus

„

plato.⁊ dicamus ꝙ finis hominis/eſt co⸗

gnitio intuitiua ⁊ fruitio/ſummi boni/in

vita ꝑpetua.Quid refugis: Quid attoni
tam te ſtupoꝛ inuadit: Sentio te non ca/

pere moꝛtales fieri immoꝛtales. nec terre/
nos in celeſtes cõmutari. Verũtamen de/

us / noſter cõmunis pater ita ſanxit.ita mi

hi meiſq; ſua diuinitus illuſtratione rete/

xit. Reſpiraueris aũt.Ego familiarius in

terea tecũ agam.ſciſcitans a te quẽ eſſe fi/
nem pꝛopꝛiũ hominis yt homo eſt / diſci/
puli tui(quos dicunt phos poſuerũt.quẽ
finem appellauerũt felicitatem.Et ne gra
tis per diuerticula tot opinionũ vagabun
da ꝑerres /volo mibi narrauens ſententi/
am illam que tibi pꝛobabilioꝛ eſtimatur

= —

—= — —

— —,—

,— — ----C-CE — — —

ℳ

aſtitate eccleſiaſticoꝛi 38

ſt
tverioꝛ: ſſatum Facia vtperis gfam Obis de caſtitate loph:
p hñs tali ꝛdeſceſioni beniuole.Nã ad illa locutunis. opoꝛtet ne fallateè
ebmiſf engemo anee s Nuocatoconoſcaeinveſnpti
c nõo ſufficiüt opg. naleſces tandẽ· ne qᷓ; diuiſiue conditionem ca/
dn eenm neochen aendes rana agcnetg engcoeen
Oe eD ewi e . 481 Lantonepaits con bins. cug⸗
ter meos cultoꝛ Ariſtoteles neca meaꝝ ſe caa venereas voluptates.ſicut ſobꝛietas cir
* mitis rõnũ deuiãs hac ⁊ illac. moꝛe pluri / cadelectationes guſtus in cibis et potib
6 moꝝ/ↄcluſit ⁊ ↄſtituit in ethicis ſuis.ſe moderatur. Hoc ariſtoteles tuus.hocto
licitatẽ hois in ↄtemplatione pꝛime cauſe tig diſcipuloꝛũ tuoꝛum ſcola pꝛoclamat.
. qm illa eſt opatio optime potentie hols,/ Harura Hec reclamo quo vadis.
nn circa optimũ obiecũ ſuũ.De hic quid ſto ¶ Sophia. Caſtitatẽ ſicdeſcripta riplica
ici.quid epicurei.quidq; platonicilſenſe · mnus ſeu tripliciter diuidimus.in caſtita/
rint de fine hoĩs/ſum pꝛompta referre. tem moꝛalẽ heroicã et diuinalem.Et qui/
n, Soph̊ Sta. Sufficit ad pñs hocvnicũ gdem de moꝛali quia notioꝛ eſt/pꝛioꝛ erit
oni pꝛo re quã agimus verbuʒ Ariſtotelis tui ſermo.deinde de heroicꝗ. poſtremo de di⸗
naä nis. Sed altioꝛa noſtra migrare non va vis. (Boobia Eaſiios moꝛalis quem
i⸗ luit. deficiebat ſibi creaturaꝝ ſcala.ꝑ qui admodũ cetere moꝛales virtutes / conſiſtit
ind: ſemꝑ eniſus eſt ad veritatem.nõ habẽs er in medio.Eſt enim virtus/habitus electi
abo te natura/ viã alterã. Pꝛopterea me dedit uus in medio cõſiſtens quo ad nos.vt ſa/
ebei⸗ deus filijs hoĩm quatenus deducerẽ eos piens iudicabit. Coniecturat᷑ vero medi /
e. ab illa felicitatis arce in qua ſtetit Ariſto/ uñm caſtitatis.vt nec excedat caſtus nec de
laſo teles/ad pꝛincipiũ felicitatis eterne ſupꝛa ficiat circa venereos actus ſ̃m ſex circũſtã
o/ modũ ſublimioꝛis.quã xpᷣs noſter crelen tias in generali.que ſunt.perſona.locus.
a,. dam/ꝑ me meoſq; infallibili reuelatione. cauſa.tempus.modus.materia.vt fiat.ſx
uli firmauit.Hatura Sit ita.Quidvalʒ tã ne opoꝛtet.cur opoꝛtet.vbi opoꝛtet.quãa
5 dem iſte circũitus ad rem pꝛimo ꝓpoſitã/⸗ opoꝛtet.quomodo opoꝛtet et circa qd
8 de concoꝛdia caſtitatis eunuchoꝛuʒ ſpõote opoꝛtet.alioquin laude carebit.Quis.qd
itharo mea lege de funeücneione auzdochr uonado cerner dehcs.
ilioꝝ.quales vtiq; gignere nequeut q́ ma ¶Matura Et quo pacto plus in homine
15 N nnonnnſarte ogun netet encete animante Au nahormini
caſtrati.pꝛout apud tuos quos eccleſiaſti bus / mee legis inſtinctus pꝛimũ inſitus⸗/
4 CBonb: Canenomm videmus ingenteʒ. ſufficit. vt multiplicet et creſcatet repleat
a Hoph. Cene p ome; modũ rite pceſſi terram? ¶ Sophia. Cur non ita quens
dvo mus. dum finẽ inueſtigauimus hũane cõ rationeʒ. Quare deus omnia ſubiecit ſub
E ditõnis.qꝛ finis eſt qui rebs omnibo nece.· pedib hominis.oues ⁊ boues vniuerſas
oiin ſitatem legis imponit Ad quem nõ aſpi inſuꝑ et pecoꝛa campi.volucres celi et pi-
cientes/circa humanũ genus delirant in/ ſces maris.et nõ cuiuis animantiñ cetero
ud nolersbilenn unile de Haminit⸗ PS iu/ nck aren eltungs legeſn vireumme⸗
mentis ⁊ bꝛutis ferentes iudiciũ.HNatu ed plane datum eſt et inſium bomini /
cume ra.Perge vltra. ¶ Soph. Pergo docs bus lberum arbitriũ / quo reliqua carent
ende, ex conceſſis tuis.ꝙ laudabilis nedum mi omnia. Eſt autẽ liberum arbitrium /facul
iamn hi ſed tibi tuisq;/ caſtitas eſſe debet. NHſoon tas rationis ⁊ voluntatis.quaſi liberum
hereie, dicam in omniby et ſingulis.alioquin ꝑi/ de ratione iudicium. Hinc dominiũ acce
nwoin rętſucceſſio.ſed in nonnullis nec paucis. pit ſuper irrationabilia quelibet.quaſi ſer
ecſß/ atura Diroꝛ ſi potueris hecoſtende uilia ſub libero. Hinc ſemetipſum per il/
dic⸗ re.S nbia ſtendam ne dubites. de lud liberum arbitriũ regere debet ſub quo
ain c ſit tãtũmodo ꝗquida temerarie ↄtradictöis eſt appetitus ſuus ſenſualis vt domine/
Ant ꝛoteruia. nang! ſpondeo. un ulins⸗ Aaine ina conſi eitnen me/
o. Worn mma arti iocritas/debita ſuis actibus. Hinc deui
ſran, Decun us aetus auaunngo per plus et minus debito / iure cul⸗/
Gumn peincipallis. Datur. Tii vero naura perte ſolh deo

patre ſummo/ regis ⁊ dirigis omnia/que
rationẽ hmõi nõ habent ſibi cõiunctam.

Ate deniq; plus aguntur q; agant.nec in
ſuis motionibo crimẽ habent.ſicut nec ꝓ/
pꝛiã qua regant᷑ iunctã obtinẽt rationẽ.

Pꝛoptea neq; caſtitas neq; ſobꝛietas ne/
qʒ; generaliter virtus aliqua moꝛalis.reꝑi
untur in bꝛutis.niſi foꝛte per metaphoꝛi/
cam locutionẽ. vt turtur caſta.caſtus ele/

phas.canis pꝛudens.leo foꝛtis.manſueta

colũba nomina nt᷑. Et ex oppoſito ſimi

litudinẽ vicioꝝ.ſuꝑbus equus.aſtuta vul

pes.voꝛax lupus.ſus luxurioſa. ¶ Natu/

ra Animaduerto que dicis.nec a meis ſũt

aliena pꝛincipijs Jam inſuꝑ velut a lon/

*

ginquo quid moliris odoꝛo. Sophia

Itaq; molioꝛ oſtẽdere ꝙ caſtitas ppetua⸗

nõ tibiſemꝑ eſt aduerſa. ¶ Hatura Imo
certe iuxta deductionẽ tuam ⁊ deſcriptio/

nenm / nulla mihi caſtitas ſicut nec virt'ali
qua moꝛalis exiſtimãda ẽ ↄtraria¶ So

phia Recte ſentis ⁊ cõcludis Vndeſum/
murmuras ergo ſi ſint eunuchi qui ſe ca/

ſtrauerunt ꝓpter regnũ dei: ¶Hatura Nũ
quid non iure cõqueroꝛ de talib qui ſeto

tos⁊ pꝛo ſempꝑ/ ab officio generationis ab
icant: Hõne peccant in extremoꝝ altero
qui tanq; agreſtes vel inſenſibiles/ omni
dant operationi veneree repudiũ:nꝗ
ſubiectũ ꝓpꝛiũ ſpeciẽq; deſtruunt.(¶ So/
phia Quid ſi palã ex cõceſſis iuis moſtra
uero tale aliquid fieri poſſe multis caſib
cum tuis legiba ⁊ virtute:Quid ſi videas
equos ad libidinẽ pꝛoniſſimos / ex equa/
rum vſu debilitari.quibo abſtinentia tota
lis/ dat ſicut ⁊ multis alijs/ robur et incre⸗
mentũ vſq; in ſenectaʒ ei ſeniũ: Adeo vis
eſtimatiua circa venerea fantaſiam qᷓ; ab
ſtinentia magis ledit. Sed querẽda ſunt

rurſus aliqua/quatenus efficiatur pꝛoceſ

ſus lucidioꝛ. Concedis abſq; ſcrupulo ꝙ;
opus generationis non eſt paſſim ab ho/

minib exercẽdũ niſi quãdo opoꝛtet ⁊ vbi

opoꝛtet.⁊ de reliquis ita circũſtantjs?
Hatura Concedo. ¶ Gophia Des igi⸗/
tur opoꝛtet regulas ad iſtarũ cognitioneʒ
circũſtantiarũ/quales tui diſcipuli(areſto
teles potiſſime)tradiderũt.Etſi nullus eo
rum ad ſupꝛemã purã ⁊ liquidã conſpexe/
rit veritateʒ.quia tuo lumine nõ meo(qð

ſupnaturale eſt)ſuũ exercebant mentis in
tuuũ. Pꝛopterea diuerſas in ſectas ⁊ ſciſ⸗
mata/partiti ſunt.quarũ multas/tuus co

arguit areſtoteles. Vt q; mulierũ debebat
eſſe cõmunitas in vſuimoꝛe bꝛutoꝛũ quo
rundaã animaliũ. Neq; enĩ ſunt omnia ta/
lis intemꝑate cõditionis.ſed ſocialiquo/

dam indiuidualiq; vinculo mas ⁊ femel/
la cõiungũtur.ſicut in auib plurimis cer
nere eſt. Dicebant alij debere paſſim ho/

mines cum feminis in publico miſceri ve
lut canes Inde cinici id eſt canini dicti re

feruntur. AQaudauerũt alij cõiugium.ſed

hoc pacto ne plures eſſent vniꝰ.aut ꝙ cõ/

cubinatus nõ inde tolleret᷑ quaſi culpabi
lis.qᷓ;uis honoꝛis legitimi minus habẽs

Addiderũt nõnulli foꝛnicationẽ ſoluti cũ
ſoluta nõ eſſe peccatũ.imo crudeliter agi

queſti ſunt cõtra genus humanũ / ſi nõ li/

ceret vti libere/ꝓpꝛio coꝛꝑe/ſine cuiuſpiaʒ
iniuria/querendo voluptatem. Sileo de

barbaris nationib recto rationis iudicio

carentibo.vel ꝓpter indiſpoſitionẽ coꝛꝑis
vt cernimus in naturaluer faiuis.vel ob
ꝑuerſionẽ cõſuetudinis.Nõ loquar de be
ſtialibus.non de melãcolicoꝝ mille ſpecie
bus / in ſubuerſione recti iudicij. Deniq;

nolo totam hic ⁊ nunc materiã(que latiſſi
ma eſt)de caſtitate pꝛoſequi. Sans mihi.
fuerit centrũ illud attigere.circa quod no/
ſtra pᷣſens collocutio verſatet voluit. Oð
vt fiat cõpendioſius.cõueniamus pꝛecoꝛ
in aliqua poſitione vel certiſſima vel ꝓba
bilioꝛe.Alioquin vagarni ꝑ omnia ſatagẽ
tibus/nuſq; finis. ¶Hatura Conuenia
mus aſſentio.memoꝛ ſponſionis mee pꝛi
oꝛis / diſcipulam me docilem / non pꝛoter/
nam eſſe velle. ¶ BGophia Mogeſte fa/
cis.Coartetur idcirco ſermo noſterad il/

los et pꝛo illis inter quos eſt hic ⁊ nũc no

ſtra conuerſatio.ad chꝛiſtianos loquoꝛ.qͥ
nullo pacto damnant coniugia legitima/⸗/
ſed honoꝛant ⁊ colunt.tradentes pꝛo rela
tione partis generatiue/ circũſtantias ſex
debitas ꝙ concubitus ille tibi nature con
ſonus/conceſſus inſuper imo iuſſus eſta
ſummo patre noſtro deo qui ſit inter ilas
perſonas quas ipſe coniũxit exemplo pꝛi
moꝛum parentũ.dans mulierem in adiu/
toꝛium viri/ vt relinqueret patrem et ma/
trem.et adhereret vxoꝛi ſue. Itaq; iã ſunt
duo in carne vna ad opus cõmune filio/
rum.vt creſcant ⁊ multiplicẽtur ⁊ repleãt
terram. ¶ MHatura Etſi ſint plurimenatõ
nes / neſcientes vel non admittentes rela/
tionem huiuſmodi ſic artatã.nibilominꝰ

X

terminis his concludi non recuſo.qꝛ mui

tiplicationẽ generis humani non adnul/

lãt.vident᷑ potiꝰ honeſtare ipᷣam/per ſacra

Bophia Ho⸗/

cõiugij federa caſtitatẽ. ¶ Soph
neſtant certe/ꝓpagatõnẽq; filioꝝ reddunt

eis vtilioꝛẽ/qᷓ; vagus incertuſq; concubi/

tus. Qua in re ſtatim colligo / non tibi di⸗
ſplicibileʒ eſſe caſtitatẽ/ coniugij limitib⸗

aſtrictam.eo ꝙ fecunda eſt huiuſmodi ca/

ſtitas / generans qñ opoꝛtet et vbi.cum ce
teris circũſtãtijs.¶ Natura Nullo pacto
diſplicet. Sʒ qualis me moleſtat caſtitas

intelligis.videlicʒ / q̃ ſe totam eunuchiſat

et caſtrat.que valefacit omni cõcubitu / q̊
ſine/ pꝛolificat nullus.Lalis eſt caſtitas
illa /quã nominant virginitatẽ. Hec/ꝑpe

tuam carnis integritatem/omnis expertẽ

actus coniugalis/ſemꝑ retinere gloꝛiatur
Alteram dicunt vidualem / differenteʒ in
hoc a virginitate/ qꝛ iaʒ experta venereos
actus vel in coniugio licite.vel illaudabi/

liter extra cõiugium/ nihilominus habet

hoc cum virginitate cõmune / nune; gene
rationi filioꝝ intẽdere velle. ( Bophia

Diſtinxiſti ſubtiliter triplex genus caſtita

tis moꝛalis. cõiugalis ſcʒ virginalis atq;

vidualis.extenſo nomine qualiterexpꝛeſ-
ſiſtividualeʒ accipiens. Nobiſcũvero con

uenis de caſtitate ↄiugali.nondum de vir

ginali et viduali mecum ſentis.Et hoc ſu

pereſt vt pꝛobemus.hic axis eſt.hic cardo
Ppſentis diſcoꝛdie.¶Natura Bic eſſe con
cedo. ¶ Sophia Teneamus que pᷣmiſſa

ſunt omnia/ pꝛotinus in cõcoꝛdiam veni
emꝰ. ¶ NHatura Zenebũt.

em Hoph. Bi
dedero tibi caſus plurimos et apud mul/

tos homines/ quibus non potuerunt ipᷣi

cõiugalibus vti cõmertijs vel de facto vel

de iure toto tꝑe vite ſue.cõſequẽs eſt vt ca
ſtitas in eis ꝑpetue cõtinentie a generatio

nęfilioꝝ ꝑmaneat.¶ Hatura Cõſeq̃ns ẽ
ophia Atuero facilis ẽ antecedẽtis

deductio tribs modis in generali Unus
facti. alius iuris.et tercius electõ cõditõis
melioꝛis.Et quidẽ hũc terciũ modũ/ſeꝑa

tim poſt tractabimus.nuncdeduobo pꝛi/
mis pauca de tot exẽpla tangemꝰ. Quis
impedimenta facti negauerit/ que ſe eoꝛã
aſſidue ponũt.vt coꝛꝑalis caſtratio.vt in/
ualitudo et naturalis frigiditas.⁊ incarce
ratio perpetua.vt defectus apte mulieris.
Sic viceuerſa de femineis obſtaculis.

Hatura Nunq; iſtos negauerim caſus/

Caſtitate eccleſiaſticoꝛũ

qquos nobis oculus indicat. Sʒ quid no

bis de neceſſitate/cum loquimur de virtu
te. ¶ Sophia Multũ peromnẽ moduʒz.
quãdo
neceſſitate virtutẽ. quãdo detrimentũ ver

tit in meritũ. Rurſus vbi defuerit aliquã/
do neceſſitas huiuſmodi naturalis que fa

cti dicitur/concurrere poteſt altera que iu/

ris eſt.quãdo de iure nõ de facto negatur

omnis ab homine mare vel femella/con/
iugalis aſſociatio.ac perinde pꝛolificatio
Exemplũ in ſeruis empticijs quos nube/
re domini vetant.Exemplum de pauꝑib
et egenis/ non habentib vnde tolerarent

onera cõingijvel pꝛolem cõuenienter edu
carent. Exemplũ de lepꝛoſis/pie nolenti/
brvus pꝛogeniem ſimiliter eis inficiendam
gignere. Exempiñ de fedis ⁊ turpibus/ tã

viſu qᷓ; victu nõ ſatis tolerabiliter in ma/

trimonio cõuicturis. Exemplũ de viduis
et viris et femineis/ habentib pueros iaʒ

vix educabiles ab eis.quibo beniuolentia
pꝛouidenti/nolũt ſuꝑinducere copulã no

uercalem. Quidni caſibus omniby iſtis ⁊
ſimilibo / eligatur caſtitas ꝑppetua ſen vir/

ginalis ſeu vidualis: Quanq; mala que
pꝛemunt / hanc inducãt. nihilominus iõ
voluntaria dici poteſt atq; moꝛaliter lau/

dabilis. quia voluntas inducta voluntas

eſt. quẽadmodũ tuus oſtendit ariſtoteles

de pꝛoijciente merces in mare ne pereat.

Poſtremo ſi paſſim caſus inueniũtur in
omni ſexu etate gradu/ quibꝰ põt imo de/

bet vacatio fieri ab actu generationis ad

tempus/nunc magnum nunc maius quã
doq; maximum/cur non poterit hoc con/
cedi cadere poſſe per totum tempus vite:
Habes igitur demonſtratam tibi quam
pꝛeaſſumpſimus pꝛopoſitioneʒ/q lauda/
bilis ſepe eſt ex circunſtantijs caſtitas ſeu
virginalis ſeu vidualis generationi nũqᷓ;
vacans.
ſi memet in pꝛeconceſſis negauero. Verũ

tamen mea non tollitur exinde querela ſu
per illis quos a talibus impedimentis li/

beros(qualia nominaſti)volũtas (neſcio

que)ſpontanea(niſi potius obſtinata vel
ggreſtis vel innaturalis dicenda eſt)remo

uet ab artu pꝛocreationis liberoꝛuʒ. Hoc

eſt cur de tuis eccleſiaſticis ſtomachabar/⸗

ob niceni cuiuſdam conſtitutiones conci
e perpetuo talinʒ celibatu.¶ Sopp.
Senſeram. volui tñ vti acalsd vonild
3

foꝛtis ⁊ ſolers animus facit de ipia

latura Negare non valeo/ni

58

De celibatu ſine

ante dictis ad intro ductionem ſequen/
tium. Subiungetur in ſuper ratiocinatõ
de caſtitate heroica poſt moꝛalem pꝛiusqᷓ;
de diuinali quã adeo grauem cenſes.ver/
bum fiat Beniuolam te dederis et atten/
tam et docilem. ¶ Natura Laudabis vi/

Ecoꝛderis opoꝛtet eoꝛum que
r pꝛioꝛ actio conduſit de fine cõ

.

ditionis humane. ¶

ꝛime cauſe ſcom deductionem Areſtote⸗
— qᷓ;uis de felicitate politica et yco/
nomica quedam alia ſed non aduerſa tra/
diderit/reponens eam in tranquillo con/
uictu ciuium per ſe ſufficienti. ⁊ in diſpo⸗/
ſitione bona domus.

culatiua hominis vt homo eſt. ad quam

pꝛactica / ſeu politica vel iconomica tan/
turg Age pꝛo⸗/

dem babet oꝛdinari. ura
ut vis. etſi cur ita facias/ non ſatis agno/
ſco. ¶ S
gote ſi fel 0
ius.nibil optabilius nihil boneſtius vti
lius delectabilius eſt adquiritur ſepe me/
lius per caſtitatem heroicam/qᷓ; per copu/
lam coniugalem / caſtitas talis erit pꝛefe/
renda ſeu amplectenda. Jam enim dictuʒ
eſt/ ꝙ ſcõm exigentiã ſinis/media ſunt ac/

„
„

cipienda.que nullam pꝛoꝛſus habent bo/

nitatem /ſi non ex fine.quẽadmodum ve/
ritas concluſionuʒ in ſpeculabilibus / de⸗
pendet ex pꝛimis pꝛincipijs.Eſt enim fi/
nis/pꝛincipium pꝛimum in pꝛacticis.
Natura Vellem exponeres quid per no
men heroice caſtitatis intelligis. ne pꝛo/
ceſſus foꝛte fallat.ignoꝛo.¶ Sophia Re/
cte cupis ⁊ iam paulo ante reliqueram in/
ſinuãdum / quo pacto caſtitas nedum de
facto vel de iure poterat iugiter amplecti.
per non paucos.ſed ꝙ hoc fieret ſeu fieri

perſuaderet/conditionis electio melioꝛis
Et hic ſtamus / penſandã dicentes heroi/
cam caſtitatem. exduobus maxime.pꝛimi
tus ex fine felicitatis. dehincex electione
continẽtie virginalis ſeu vidualis ad ſem
per ⁊ pꝛo ſemper.pꝛopteradeptionem fa2n
cilioꝛem huius finis.poſſem dictis et ex
emplis cultoꝛum tuoꝛum / deducere. Ni/

Exce in modico ſuades continen

ne bon ius. (Dophia Loqua
mur interim ð felicitate monaſtica ſeu ſpe

ophia Agnoſces. nam interro⸗
icitas bominis(qua nihil ei me

hil cedo plus obeſſe veritati vel adquirẽ

de vel ſpeculande(potiſſimum de cauſis
altiſſimis) ; voluptatem veneream/qᷓ;ᷓ cõ

tractum illum coꝛpoꝛũ ſine quo vxoꝛ cum

liberis haberi non poteſt. vbi ſoꝛbetur et

abſoꝛbetur rationis iudicium. vbi nihil

virile.nihil altum / nihil celeſte / mens que
tali ſe dederit paſſioni / ſinitur meditari.
Quid igitur ſi ſenſerit adoleſcens / vel tuo

vel diuino munere vel alterius ↄmonitio

ne/perpetuam huius furoꝛis carentiam
conferre plurimum felicitati capeſcende/

ad quam conditus eſt homo. Nonne po/
terit conſulto velle iugiter continere/ moꝛ
tificando tyrãnicam huius moꝛibũdi coꝛ
poꝛis rabiem. ne reuocet aut retrahat aut

deturbet / ad alta tengentem? ¶ Ha

ti

complecti. Sic perinde qualis poterit ſu
Paſkes eſſe poſteritas: ¶ Sophia Non

ec foꝛmidaueris.quia ſicut non omniuz
eſt heroicos eſſe id eſt diuinos/et ſuper cõ

munem hominũ conditionem eleuatos/
ita nec taliter caſtos exiſtere Pꝛopterea di

cit magiſter noſteret dominus. Qui p./

teſt capere capiat. Nõ eſt omittenda laus

libertatis/non liberalium collaudatio ſtu

dioꝛum/ſoꝛmidando ne ſerui remaneant
nulli/ ne pꝛeterea mechanicis nemo dedi⸗/
tus inueniatur exercitijs. Rara ſunt excel⸗

ſa omnia.ſemper quoq; vilium aut medio

crium/maioꝛ erit numerus.ſuaſione opti
moꝛum non extante. ¶ Natura. Atuero

difficilis.ne dicam impoſſibilis eſt heche

roica vel hoꝛrida caſtitas. ¶ Soph. Dit
ficilis eſt fateoꝛ.ſed tendit ad ardua vir/
tus.Difficilis.ſed apud plurimos adole/

ſcentes et adoleſcentulas / inuenta eſt. De
niq; non ego ſola cum meis/ ſed tui/virtu

tem heroicam poſuerunt.quaſi ſupꝛa ho/

minem. ſicut in ſolitarijs bene compoſi/
tis.ᷣſicut econtrario depꝛimit ſub homine
incompoſita ſolitudo. Solitarius quip/

pe / vel deus vel beſtiga: ¶ Natura Recolo

dicta meoꝛum. Sed moderatus venereo
mum vſus / quin aptus ſit ad virtutis ⁊ cõ
ſequenter felicitatis adeptionem/non pa/

lam cognoſco. Nec intemperatum laudꝰ

ſed nec pꝛoꝛſus nullum appꝛobare valeo
pꝛopter diuinam ſui ſimilis generationẽ:

immo et pꝛopter vꝛgentem mei iuris ne/
ceſſitatem. Et quidem pꝛopterea. ſeparo

»*

—— —, ————

— ☛ = e rr e=e

ſhil
nan

ſemen a ſuperfluo tertie digeſtionis. ego
debitis in vaſis illud condo.ego meatus

bꝛem indidi deſiderabilemq; ſupꝛa mo/
dum delectationem. que continue ſtimu/

lat.queſſi nõ effluendo ſedetur ledit ⁊ mo/

leſtat.aut aliquando moꝛtificat. Hic eſt

omnium cõmunis amoꝛ.vincens omnia

de quo virgilius noſter. Omne adeo ge/
nus in terris hominumq; ferarum. Equo
Bing genus pecudes picteq; volucres.
In furigs
vnus. ¶ Sophig. Declaraueris ⁊ aggra

uaueris quãtulibet volueris.nunq;; obti/
nebis/vt impoſſibilis heroica caſtitas in

re puteturapud homines ſtrennue volũ/

tatis quos equus amauit. non falſus iu
piter.ſed deus verus.etquos ardens eue /

xit ad echera virtus.quam virtutem/ mei
gratiam dicunt atq; charitatem. Faſſus
eſt quippe meoꝛum vnus. vt ſciui inquit

quia non poſſum aliter eſſe continens ni
re qnius eſſet hoc donum/adij dominum.

Maturn Qnid mihi nunc de miraculis
que ſolis innitoꝛ legibus meis: ‚

phia. Neq; ſane leges tue diuinum ſeclu/
dunt auxilium. ſine quo iuxta platonis
tui verbum/nullum rue fundatur exoꝛdi -/
um.Nihilominus agam tecum pꝛoximi/

us. dicam vnge foꝛtaſſis tu ſti
mirentur. ¶ Natura

2 †U
as

ominem qui b

—

qᷓ; interpolatã ſine vicio cuſtodire. ¶Na
tura Pape quid ais:

audis Quod vt melius accipias/ conſti⸗/
tuo duos homines / vnum vxoꝛatum. ali/
um celibem.continebit dico celebs facili/
us ab omni voluptatis illicite ſenſu deli⸗/
berato vel experientia.qᷓ; vxoꝛatus vtetur
moderate/ſine quauis impudicicie macu
lantis culpa. Natura Wellem certis id
Ppꝛobationib con irmares. (Boph.
Gumuntur rationes ex conſideratione
ſertuplici.ex allicientis ablatione.e febꝛi

li ſimilitudie.ex pꝛuritus curatione᷑.ex hu
moꝛis deſiccatione.ex iocunda conſuefa/

docens eos ſeꝑ

ferrumq; ruunt amoꝛ omnib cens. Carpit enim

untate ʒelat caſtitatem / illam perpetuam
¶ Sopbia Jd qaö

ducat/viderint coniugati. Dicit enim ſa/⸗

tanq delectabile vel directe quia mulcet.
vel indirecte. quia triſticias ſtimulantes
aufert. (nius rei ſignum eſt. ꝙ imagina

tione ceſſante ſuper venereis actibus / ceſ⸗
ſat ⁊ eoꝛum concupiſcentia vel appetitus
Perſpicuum fit hoc in inationalibus q̃n

249

tuncũq; pꝛonis ad luxuniam. ſicut in eqs

tauris ⁊ canibus.Hoc expꝛeſſit virgilius

tuus in geoꝛgicis decuſtodia equoꝛum.

atim ab equabnus alendos

eſſe. et cauſam reddit cum experientia di w

—

poteſt ſenſu repugnante. ¶ Hophia. Ce

teruʒ cauſatur imaginatio vel actuaturex

duobus. Vnum eſt obiectum exteriꝰ pla-⸗
cibile. ꝑceptum viſu tactu vel auditu vel

etiam olfactu. Hinc naſo Foꝛtis equus/

viſu ſemper adhinnit eque. Hinc mago/

rum vnus apud athenas adeptus eſt mo
dico naſi adiumento vel odoꝛamento re/
gnum. ait valerius.quoniam equum ſu/

um ex memoꝛia odoꝛis eque/ mouit pꝛi/
mus ad hinnitum. ¶ Alterum imagina/

tionis excitatiuum.eſt humoꝛ ſeminalis

querens exitum. Qui ſi negetur/ ſtimulat
vt vrina ſuperabundans.vt vapoꝛ coleri
cus et igneus.cauſatq; pꝛuriginem circa

partes alias.nõ minus circa genitales ca/
lida ventoſitas pꝛurit irritat et vrit.¶a

ctoꝛ meus.pꝛouidens ne deſiderium pꝛo2-

agationis per generationem ſui ſimilis /

angneſceret. Nam vt cõmeſtio ſaluat in/
diuiduum:ſic ſpeciem/ carnalis commi/

xtio.¶ Sophia Voluit fateoꝛ.ſed ita vo

hominibus/ vt motum huiuſmo⸗

di/ratio ſibi data regeret. Quod et effeciſ/

ſet abſq; omni difficultate rebellionis / ſi

non ſuo pꝛimitus creatoꝛi ratio rebellaſ⸗
ſet. ¶KHatura. Tranſcendit hec aſſertio/

limites meos de peccato tali.perge quo ce

piſti. ¶ Sophia Nemo dubitauerit quĩ

„

coni

Quis hoc negat: Sed pꝛeſto ſimile eſt re

medium. per vſum conſoꝛtis legitimi.
ꝛeſto eſt. ſed an plus equo ſuc

Sopbia H

mmet et ardeat/inebꝛiet etab
unicus. Quid enim venus anxia curat:
Inguinis et capitis que ſittdiſt tia neſeit

ugatus babeat obiectum pꝛincipali/
ter et iugiter alliciens.quod eſt vxoꝛ ſua/
plus q; celebs habere cogatur.

Ouot inde deus altiſſime/ quot intemꝑã

tiarum fediſſimarũ ⁊ inconceſſarum bul-

liant riui.quot flagicia.quot contumelie.

quas turpe nefasq; dicere/ ſepius erum/

pant/tu noſti omnium cognitoꝛ occulto/
rum? Celebs interea rebus honeſtis intẽ
dens ac intentus nocteq; dieq; / poterit a/
uertere tales nales iſtipanmnntr inflam
mationes. ¶ Hatura. Ceſſant he paſſio/
nes dum erxplentur.

res irruunt. ¶ Quia libidinis vſus/ non
ſatiat ſʒ irritat/ moꝛe febꝛilis ardoꝛis. quẽ
potus nutrit. auget et inflammat. ¶ Sic

pꝛuritus in coꝛpoꝛe/ rendo dum ma⸗

ri videtur augetur. ¶ Sic fons lactis in
nutrice/ ſugendo continuatur. qui dimiſ/
ſus areſcit. in alios verſus humoꝛes ⁊ exi/
tus. ¶ Natura. Sic ingeniaui multis in

„⸗

rebus et modis. Sentio deniq; ſimilem

tibi de ſeminis humoꝛe argumentationeʒ

ſumere velle. ¶ Bophia. Jure ſentis. ac
pꝛoinde cernis/ cauſas incontinentie pꝛe

cipuas/longius a celibe fieri qᷓ; a coniuga

to. que ſunt obiectum alliciens exterius ?ꝰ
ſemen interius ex abundantia ſtimulans
et eritum querens. quod in celibe per ſui/
doꝛes aut aliter ſine quauis impudicicie

culpa defluit exit aut euaneſcit. ¶ Quid
H conſuetudo/vim tuam habeto natura.
Pꝛopterea cicero tuus bene cõſulit Opti

ma inquit foꝛma viuendi eligẽda eſt.qua

iocundam reddirconuanda. Suntaui
venereas voluptates etiam licenter exhi/

bitas/aſpernarentur vt viles vt indignaſi

vt nauſeam ſpixitui dantes.quoniam gu/

ſtato ſpiritn deſipit omnis caro.ait grego
rius vnus meoꝛum.Talis olim noſter au
guſtinus: qui pꝛius ambꝛoſij ſtatum bea/
tuzʒ pꝛedicabat /niſi ꝙ celibatus ſuus one
roſus ſibi videbatur. At neſciebaʒ inquit
quales quantaſq; ſuauitates ſentiret ipᷣe/
dene olentis caſtitatis.ſententia eſt ſi ver⸗
His accedit virtutũ alia

ba non teneo. Q üal
mrum comes ipſis caſte viuentibus ſocie/
tas. que longe ſunt a ſolicitudine coniu/

gatoꝛum / curarum ceſſatio moꝛdacium.
celeſtis conuerſatio.ſobꝛietas.frugalitas.

ſtudium liberum/colloquens cum toto ſe

culo ſecum/pꝛeſens ego ſophia in allocu/
tione tedij ſui. Rurſum habet ſuper ſe in
gum chꝛiſti ſuaue et leue / putreſcere faci/

ens iugum multiplex et fereum mundi:

8 Sophia. Si ceſ⸗/
ſauerint ad momentum. pꝛotinus acrio/

induxit. Quo fit.vt repetitione no
niam habentur in pꝛomptu)non egeant.
nec te latent. (MHat.
meq; omneſq;.pꝛeſertim in hoc ꝙ laudem

ecelibatu ſine

Nonvlla ſibi parturientium faſtidia.non

educatio contumatium ſepe liberoꝛum.
Poſtremo.locum iſtum /multi mei et tui /

ſuper oneribus coniugij/copioſiſſime ve/

hementerq; pꝛoſecuti ſunt. pꝛecipueno/

ſter hieronymus.qui laudes nunc vidui/

tatis nunc virginitatis et aduerſum Jo/
uinianum nupnas equantem celibatui:
vvbi quicquid ex hiſtoꝛijs et ſententijs ve/

terum cum ſacris literis exhauriri koreſ/
ra(/

atura Mallem laterent

virginitatis/in impꝛoperium repꝛobatio

nemq; vertit nuptiarum. Nec defuerunt
qui tale quid ipſi/dum viueret oppone/
ſpondit co
ſanctas eſſe. ð
per ſingula. ¶ 1

Bophia. Oppoſuerunt. Bed re⸗/
it coniugium ſanctum et nuptias

Hatura Si talis eſſet om

nium celibum conditio/qualem deſcripſi
ſti. Lolerabilem mihi nõ nego foꝛe quan
danm ipſoꝛum multitudinem.dum plures
alioꝛum/ intenderent quantum ſufficeret

generationi filioꝛum. Atuero de mille vix

vnum talem inuenies Amplius.quia lau

geʒ fundas heroicecaſtitatis ex fine. quia

pꝛeparat ad contemplationem altiſſime
veritatis.quid de tot meis.de tot tuis ele/
uatiſſimis et doctiſſimis/ vſq; ad pꝛophe
tie ſpiritum viris.quos ſcimus vxoꝛes bæa

ophia. Hon tollimus omnẽ

ab vxoꝛatis cognitionem perſpicuam ve
ritatis/ illam ſpecialiter que lucet in ſpecu
latiuo intellectu.qualem tui vel ſolam eu⸗/
rioſius inueſtigant. Amantes veritatem
magis vt lucentem.qᷓ; vtredarguentem et
coꝛrigentem moꝛes peruerſos.quos non
ita deſerere curauerunt. Pꝛopterea tradi /

ti ſunt velut ingrati/in repꝛobum ſenſum

et obſcuratum eſt inſipiens coꝛ eoꝛum et
in ſtultum finem deducti ſunt. Datur al/

tera cognitio non declaratiua vel ſpecula
tiua et illuſtratina vt pꝛecedens. ſed in er
perimento conſiſtens et affectu quam ne /

mo nouit niſi qui accipit. Et hec ſi datur
vxoꝛatis.pꝛofecto fit dum vacant ab am/

plexibus.et rariſſime fit.quia nec tunccõ

„—

odoꝛ ille/ſapientiſſimaq; iocunditas.quã

ꝛophetie ſpiritus.neq; ſuauiſſimꝰ

ego ſapientia confero ſcõᷣm nomen meuz /⸗

quod plus ſumitur a ſapoꝛe qui eſt guſta

quibus hic dicendũ no eſt

—.—— ————— — — — —

.

— -—- —

= — — —

— =☛ ☛ =—

—

lem)multis ipſam pꝛedico.

Caſtitate eccleſiaſticoꝛum

o ſpiritus affectualis / ᷓ a ſapere quod

reſpicit intellectum. Poꝛro ſi pauci ſunt
celibes et electi et eleuati perfectiq; mul/

to rarioꝛes ſunt.ceteris paribus.nuptijs

dati qui ſine contaminatione ſe cuſtodi/
ant. ¶ Natura Foues meã aduerſus con
tinentes querinmoniam.dum continendi

difficultatem cauſas. mecum quoq; ſen/
nen vix vnum vel vnam de mille

reperiri. ¶ Hophia. Imo verius debili⸗
to compeſcoq;.dum caſtitatem in celiba/
tu facilioꝛem trado.duʒ poſſibilem in om
ni etate ſexu gradu oꝛdine( Bnis diffici/
Alioquin pec
catum haberent.aut ad impoſſibiletene/
rentur. Viderint qui non credunt. ſi om/

nibus in cõmune non vxoꝛatis detrahũt
peruerſa temerariaq; diiudicatione pꝛoxi
moꝛum etiam in matrimonio coniuncto/
rum. quos ⁊ quas eſſe conſtat frequenter

mutuo ſeꝑatos per tempus et per tempo/

coꝛum.vel impedimento moꝛboꝛum.aut

religionis ſacramento.Quos ſi continere

dixeris eo tunt poſſe:cur non et celibes tã
to ſpacio ſaltem/poterunt idem.imo pꝛo/
nius ex deductis. Eos vero ſi ſuſpicatus

fueris per incontinentiam ſuperari/dam/

nas omnes/teq; ipſam tuoſq; domeſticos
parentes et alienos. Itaq; regrediendum
eſt ad hanc veritatem ꝙ ſub rationis im/
perio / eſt ſenſualis appetitus.et carnalis
executio.difficultate vel inclinatione ni/
tente in contrarium non obſtante. Ad ꝗoᷣ
aſtruenduʒ / valet reſponſio ipocratis ſᷣm
aliquos vel ſ̃m alios ſocratis.quem dum
viſonomia inſpecta diceret viſonomcoꝛ/
ruptoꝛem eſſe pueroꝛum / diſcipulos vo⸗/
lentes irruere in eum compeſcuit dicens.
Hatura. Mode/
ſte ciuiliterq; perſuades.Ved quid de mł
titudine dicis vrxoꝛum? ¶ Sophia NHolo
putauerit aiiquis multitudine vxoꝝ (duʒ
etiam legaliter multis fas eſſet vti)libidi/
nis ignem/furoꝛem fomitem tyrannidem
erxcutere.ſed crebꝛius in malum augere.
Docet hoc ſpurciſſima ſaracenoꝛum ſe/
cta /quos a fediſſimo a te q; natura dam/
nato maſculoꝛum concubitu/ pluralitas

Sum.ſed contineo.¶ R

vxoꝛum non auercit. ſed inuertit peruer/

tit et ſubuertit. Quid inſuperderomanis
cipio.quid ipſi poete ſui cecinerunt.quid

decet/et expedit amplecti. CHatura. Cur
non vtũtur coꝛpoꝛali caſtratione/ qui mẽ
talem eligunt ſcruare perpetuam? Tunc

Aac
tici Sophie ipſius ſcilicetet nature.tra/
cctans

hbiſtoꝛici narrauerunt / de muto hoc vicio /

cognitum eſt. Quo palam fit.venereum

furoꝛem plus cedendo fugiendoq; vitari
quã vtendo. Habet pꝛoinde caſtitas he/
rica/deum/finem. querens expedituma
mille ſolicitudinibus animuʒ. quibus ne

quaq;ᷓ caret coniugiũ. it pꝛoximioꝛ deo.
fit auxilij ſui capacioꝛ. Eam idcirco licet
laturg. Cur.

itaq;/ nec ipſi peccarent concupiſcendo fe

minas.nec eas in peccatum traherent.eta
ſuſpitionis macula de conſoꝛtio mulie /
rum / manerent immunes: &E
Multum aliter ſenſit vnus de meis dicẽs
ꝓ concupiſcentia ſpadonis/ deuirgina /

uit adoleſcentulam virginem. Apud co/

micum inſuper dicũtur amatoꝛes eſſe mu
lierum maximi. verum nihil poſſe. Adeo
verus eſt ſermo magiſtri noſtri ꝙ ex coꝛ/
de pꝛocedunt adulteria foꝛnicationesq;
toꝛpeat quãuis coꝛpus. Ceterum.nefas
eſt auctoꝛitate pꝛopꝛia ſe caſtrando muti/
lare. ſicut et ſe occidere.pꝛecipue dum non

uatur inde totum coꝛpus ſed debilita/

tur alteratur viciatur/ vnde conſequenter
ganima paſſiones moꝛbidas ſubit.⁊ in mo

ribus tetras. NHeq; in hoc Oꝛigenis mei

pꝛobatur exemplum vel ʒelus non ſcᷣm
ſcientiam caſtitatis/ſecarne caſtrantis.
MNatura. Quid agat igit aduerſus ſtimu/
tur mutilati: ¶ Bop
eis liberum cum timoꝛe dei / configet car /
nes eoꝛum. ſagittis gratie potentibus.cuʒ
carbonibus virtutum deſolatoꝛijs.ſi que
rantur bona fideet toto coꝛde/remedia fu
roꝛis huius.que plurima ſunt.et precibſu
unm ſuga inertis ocij. quod vidit qui ait.
Ocia ſi tollas/periere cupidinis arxcus Aſ
ſit ſobꝛietas. familiaritas abſit. E .
ra. Certe.non meum eſt audire modo ge/
nerationem cohibentia. cuius eſt incenti /
ua pꝛocurare. Tetranffer ad alia ſiqua ſu
perſunt.que poſt aliquãtulam ſi vis pau/
ſationem/pꝛoſequre.

Bophia. Arbitrium in

— *

& pꝛincipalis iſtius dyalogi apologe

S

—

de caſtitate diuinali ꝛc.
AAS

*

58

Sophia⸗

W

„*
:

tura ſoꝛo

actione

heco. Sophia Hactenus in

noꝛũ moꝛibo ac ritib agendũ eſt.qui non

ma traditione ſed mea/per deum ⁊ ex. doe/

ſuꝑnaturali ſunt reuelatione ſuſcepti.

Hatura Hoc tanto mihi facilius erit/q̃n/

to cauſam vnã eſſe pᷣſtantiſſimã optimãà ee

ſupꝛemã nõ dubito. Eſt eni vox mea apo

omnes talem eſſe quã appellant deum.d e
qua / poſt inquiſitionẽ ſolertiſſimã/dixiſſe
fertur areſtoteles meus. Inueni te cauſam
pꝛimã.fac me tibi placentẽ. Demum que
gens amefer quenatio vm barbha d.
non aliqua religione teneat᷑ Atuero quii
et qualis ſit verus cultus/per reuelatione
ſpecialẽ aliter q; ex creaturis meis acceptꝰ
fateoꝛ ſupꝛa meę eſt.nõ ( vt bene dicis) con/

t. (Bophia Da te interim mi⸗

bi meeq; fidei.eredens vt intelligas vnicãũ
xpᷣiane religionis verũ eſſe cultum dei no/
ſtri. ¶Natura Credo. quatenus ad intel

ligentiã docendoꝝ ꝑ te pateat via.¶ DSo.
phia Collocabimꝰ ergo pꝛincipiũ docen/
doꝛum / vbi dictoꝛũ finis fuit. Iſtã quip/
pe legem eſſe diuinitatis vt ſupꝛemũ infe/

rioꝛũ iungat᷑ pꝛincipijs ſuperioꝝ/tradit il

le magnus olim tuus ariopagita dionyſiꝰ
quẽ pᷣdicatio cũ miraculis meũ fecit et ex/

tulit. ¶ Diximusð heroica caſtitate. quã

non aduerſam tibi nec impoſſibilem mõ/
ſtrauimus. ¶ Natura Monſtranti confi⸗
teoꝛ. ¶ Sophia Coniũgitur huic in aſcẽ
ſu caſtitas

diuinalis.
ſibi ſternit caſtitateʒ. ¶ Natura Caſtitas
hec diuinalis qualis eſt ⁊ quid ſuꝑaddit/⸗
ediſſere: ¶ Sophia Rite petis.Et quidẽ
æ finis còſideratione cognoſces. Nam
moꝛalis caſtitas/habet pꝛoximum finem
ſe cõtinere ſᷣm dictamen recte rationis per
te naturam/hominibus indite. ¶ Aſt he/

ꝛpauſatũ

uperioꝛi triplici / verſata eſt oꝛan/
tio noſtra quaſi pꝛeparatoꝛia pꝛo quarto
hoc(qui et vltimus eſt actu potiſſimũ in/
tentio.non ſuꝑgreſſi ſunt termini capaci
tatis tue.Nunc in altioꝛi ſupꝛa nõ contra
te regione colloceris opoꝛtet.vbi de xpia

put moꝛalẽ heroica

uoluens et exaltans. ¶ D
nem attingit eundẽ qii deus eſt. ſed emi/

nentioꝛi modo.pꝛopter tria pᷣcipue. Pꝛi -
mo quia voto firmatur. Secũdo quia fi-
ge ſpe caritateq;/ dedicatur xpᷣo.qui ſilul
in vnum deus et homo eſt. domin?et pꝛo⸗
ximus. frater amicus et ſponſus. Tertio

quia ſacroſãctis myſterijs hec caſtitas ap
plicatur. Pꝛopter hectria plurimum di/

ſtat hec caſtitas a caſtitate idolatrarum.

Fuerunt quippe virgines inter eos demo
nijs vt veſte et palladi et telluri non deo
ſacrate imo execrate. ſic et apud diaboli/
cos manicheos. ¶ Poꝛro. moꝛalis caſti/

uass eſt vclut incipientium et purgando
rum. Heroica velut perficiendoꝛumet /

luminandoꝛum. Diuinalis tertia tanqᷓ;
perfectoꝛum in eterna beatitudine conſũ/
mandoꝛum. Talis eſſe debet caſtitas ec/

deſiaſticoꝛuʒ pꝛeſerum ſacerdotum ⁊ ma

xime pꝛelatoꝛum.
dicis. ſz an ſit/ tu vide

phia. Nondum agimus de caſtis. ſed de

caſtitate.quam abſolute conſideratam/pꝑ/
ſonalis abuſus non ſoꝛdidat aut violat/
ſed effugat.quẽadmodum te naturam vi /

cia quantumlibet enoꝛmia qualia nomi/
nantur fieri contra te.nõ te nd Aun

digna ingi veneratione ſubſiſtas. ¶ Con
uenio te nunc igitur / an pꝛeſup
de laudabilis tibi ſit huiuſmod

caſtitas

diuinalis. Quid differs: Quid muſitas:
Sicaſtitatem heroicam/conuincit aper

tiſſima ratio te laudandaʒ concedere.quo
pacto ſupereſſet aliqua dubietas de pꝛe/

conio caſtitatis diuinalis qualis deſcri/

pta eſt / vota deo. dicata criſto. dedita cul/
tui ſacro: ¶ Hatura. Vincoꝛ veris.nec ef

fugium video.ſi non ad abuſus culpan/
dos querelam meam receperis. So⸗
phia. Abuſus ego non minus q; tu cul

po.criminoꝛ.abominoꝛ.damno. Verum

tamen dic quales reperis intolerabiles in
caſtitatem pꝛofeſſis exoꝛbitationes. Sũt

quippe nonnulla q;uis vicioſa.locis tem

poꝛibuſq; et perſonis/toleranda.Alioqͥn
tollantur omnia bona tam tua qᷓ; mea ne

ceſſe eſt. Quoniam nulla ſunt/quibus nõ
contingat abuti. Cognoſcit deus figmen
tum humanum. ſcit homines circunda/
tos infirmitate! a ſummo vſq; deoꝛſum.

Igeo pꝛopiciabilis eſt ſuper malicin.

Diuinalis vero i

latura. Debet eſſe

poſita fi/

— 2w —— —

O
— . .

ni⸗
ben

e

hi
we⸗
am
no

to
ſy

===☛ ☛ ☛ = =T

—

.

aſtitate eccleſiaſticoꝛum

gat ire mihi tibieß diſplicibi
lis eſſe debet tanta multiplicatio indigno

rum.tanta frequẽtatio pꝛeuanicatõnis vo
toꝛum.tanta contaminatio ſacrorũ.mea/

rũq; legum hoꝛrenda peruerſio. maxime
cum videas ipſa/tot ſcelera/ flagicia/ iniqͥ
tates/peccata/delicta/ abominatõnes /qs
vel nominare vel etiam cogitare / turpe eſt

in meum reuerti pꝛopaginis debite pꝛeiu

dicium. Hincregiones vacue derelinquũ
tur abſq; habitatoꝛe. Hinc cultus tuus
iſte xpᷣianoꝛum / pene deperditur / multipli
catis per generatiognẽ boſtibus ſuis ethni

cis ⁊ ſaracenis.¶ Bubinge quid obeſſer
noue legi tue pluſq; veteri ſimiliter tue.ſi
honeſtiſſimo matrimonij ſacramento/mi
niſtri religionis vterentur. Nũquid ſapiẽ
tioꝛ aut ſanctioꝛ qᷓ; olim effectus eſt deus.
Fuerit ipſe xpᷣus virgo. fuerit natus devir
gine. virginali deſponſata viro. fuerit pꝛe
figuratus in virginitate hieremie ⁊ helie.
Vunaſerit ipſe virginitatem paucis qͥ c

pere poſſent idoneis. Vnde queſo pꝛece/

ptum oꝛtum eſt / vt non ſolum iam ſit ca

ſtitatis conſilium et hoc ſine delicto iunue

nilium perſonarũ et adoleſcentularũ imo

pueroꝛum puellarũq; ſub velo religionis
quoꝛum quarũq; mille furoꝛes aut ſimili

unm eſſe dicit Oꝛzatius.Quid ð pꝛonectio
ribns. quos incontinẽtes fuiſſe pꝛius/am

bigit nemo.nec foꝛte poſterius continen/

tes ſperat vllus? Vincit indignitas rei /
meam certe conqueſtionẽ.que longe plus

operibus ſe loquitur.ſe clamat et pꝛodit.
q́ᷓ; meis poſſet vocibus / niſi ſponte quis
obſurdeſcat. ¶ SGophia Si tam acerba
fers animoſitate facinoꝛa vouentiũ caſti/

catem. Reſpice queſo reſpice trabes ingẽ/

tes defectuũ in oculis/atq; colluuiones fe
diſſimas in omnibo membꝛis generatio /
ed quia non apte pꝛio
bꝛuʒ pꝛobꝛo diluitur. ad id reſpondeo qðᷣ
queris amarius An ſapientioꝛ fuerit chri

ni vacantium.

ſtus filius in noua q; pater in veteri lege:
Eadem crede mihi/pꝛoꝛſus eadem fuit ſa
pientia que ad ꝑfectum duxit imꝑfectum
puericiã ad ꝑfectionis etatem.timoꝛeʒ ad
amoꝛẽ ⁊ ſpiritus libertatem. ¶ Poꝛro cur
non inſpicis in ſacerdotibo veteris legis/⸗
quãata ſuper alios ſanctitatis/quãta caſti/
tatis imponebat᷑ artatio? Uxoꝛem nõ ni/
ſi virginẽ. non niſi ſemel ⁊ vnicam/non re

pudiatam.non ſoꝛdidã/fas erat accipere.

AVacabant ab vxroꝛum quolibet ampleru
tempoꝛe vicis ſue/ſub moꝛtis intermina⸗

tione. Si moꝛiebatur vxoꝛ in adoleſce
tia/continẽdi neceſſitas incũbebat. M.

quoniã aſſidue noſtri ſacerdotes ſacris oc

cupantur myſterijs. uid diuinius / q;; vt
continua polleant caſtitate: Vacant legi
dei /quam ab eoꝛũ populus oꝛerequirit.
Hec autẽ lex ſicut imaculata eſt/immacu/
latum ſpeculatoꝛeʒ doctoꝛẽq; vult. ¶ Bo
ſi grecoꝛum xpᷣianoꝛũ opponitur coniugi
um. Foꝛtaſſis ideo pꝛiuati ſunt illa qua pᷣ
diti fuerant legis peritia!et in varios iam
ſupꝛa modum coꝛruerunt erroꝛes / diſſo/
nos romane vereq; pietati.Quid ꝙ apud
eos vigent adhuc calogeri monacbi celi⸗
bes ſub regula magni patris baſilij quos
fere ſolos declero/ populus habet in pꝛe/
cio: Huc accedat ꝙ miniſtri gratie reuela
te/ fiunt per electionẽ/non hereditariaʒ vt
olim ſucceſſionem. Debent inſuper libe/
rioꝛes q; olim / a ſeculari ſeruitute viuere.
Debent rurſus in re familiari minus eſſe
ſoliciti. deditiq; minus auaricie ſeu rapi/
ne/ cheſauriſare voienti pꝛo filijs ⁊ filiab
inſtar iude.quinĩmo pꝛo nepotulis.quos
vnus e pontificibus datos a demonio lo/
co filioꝛum/quos deus ſubtraxeratab ec/
cleſiaſticis.querulus loquebatur.¶ Attẽ
de queſo quẽadmodum hectria/que ſunt
electio.libertas.vacatio.fundant rationa
bilitatem celibatus perpetui ſacerdotum.
Juncto ꝙ nullus ad votuʒ ſicut necad ſa
cerdotium cogitur. nullus ante diſcretio/

nis annos dum eſt arbiter ſui.nullus qui

non auxiliante dño ſine quo nihil facere

58

poſſumus votũ ſuũ poſſit implere.Cãtũ

modo volũtas bona aſſit cũ gratia.nec ei
deſit vel obex ſit / arbitrium. Oõ ſi cadant
aligqui/pꝛeſto eſt per pñiaʒ ſubleuatoꝛ deꝰ

eniq; o natura ne gloꝛieris adeo ma

gnificans multitudinem hominũ.quoni/
am melioꝛ eſt vnus timens deum/qᷓ; mille

filij impij Maxime ſitimoꝛ ſit coniũctus

anime continẽti. cuius non eſt condigna
ponderatio.que diligens mundiciaʒ pꝛo/

pter gratiam labioꝛum habet amicum re

gem deum. Adde ꝙ virginitas implet ce/

lum/fecunditas carmalis/mundũ. er

niq; tuus Areſtoteles policias inſtitu/
ens / notauit mogeratam debere eſſe pue/
roꝛum multitudinem. Quod a nõnullis

accipitur/quaſi necandi ſint ſuperflui.

/

5*

4 — KM

De celibatu eccleſiaſticorũ

Ouod pꝛacticaſſe grecos / comicus aliqnd

inſinuat. Verum rectius intelligatur / vt

ſit hominũ pars/generationi nõ intenta⸗

vacans altioꝛibo. oluiturꝑ inde que

daʒ tua oppoſitio de virginitate.ꝙ nõ me
diũ tenet ſed extremuʒ.Lenet vtiq; medi/

um quo ad nos.qm̃ obſtinet quãdo oꝑtʒ
et quãtũ opoꝛtet.⁊ vbi opoꝛtet.oĩm circũ/
ſtantiaꝝ qualitate penſata.put ſapiẽs iu/
dicabit. Paiobien parce ire tue ſoꝛoꝛ

natura.ſolerter aiaduertẽs.qꝙ ꝑ celibatuʒ/

ſalubꝛiter ꝓuiſum eſt ſtatui eccleſiaſticoꝝ
de beneficijs vinentiũ. Quibo ſi darentur
vxoꝛes / ſi liberi naſcerent᷑/quis poſt eoꝛũ
moꝛtẽ ſuas paſceret vxoꝛes ⁊ filios: Non

ſucceſſoꝛ in beneficio:qð ſibi vix ſufficit.
HNõ alius ſi nõ caſualiter. Et ita mẽdicita
te vileſcerẽt vel inedia fameq; ꝑirẽt.Attẽ//
to ⁊ hoc ꝙ ſacerdotes multi/ſibi ſoli vixvi
uere ſatis habẽt.quid ſi familiã addideris

ſũptuoſaʒ? ¶ Natura Parcã ireo ſophia.

Vlies igit᷑ vt ſiccis oculis.duro coꝛde.viſce

rib cõgelatis.ſine cõpaſſione.ſine pietate
pᷣtereã ſilentio.tuaꝝ mearũq; pᷣuaricgtio/
nes legũ młtiplicatas ſuꝑ naner, Co
phia Nolo equidẽ. Sʒ pari federe tu

cum ꝓuiſionẽ imploꝛes accõmodã.¶ę

tura Duem inueniã miſera cõſolatoꝛem:

NOQuis tãtis feret opem malis:? Cur creata

ſum videre tãta mala mee ſublimis creatu
re? Que nũc cladibo ⁊ peſtilentijs infecta
deꝑit.nunc bellis hoꝛridis attrita coꝛruit.
nũc per nõ vſum vel abuſum virtutis ge/

neratiue/ pꝛſus naturaliſſime diuineq; et

fecte/quaſi ſterilitate conſumit᷑ ⁊ areſcit:
Soppbia D eſup eſtpuidus ſuꝑ omnia
deus/ cõmunis mihi tibiq; pater creatoꝛ⁊
rectoꝛ. Sperandũ de ſua miſericoꝛdia.cu

ius copie nõ eſt numerus.petendũ eſt eiꝰ

ſubſidiũ.querendũ.pulſandũ.¶ Deniq;

pꝛĩcipes populoꝝ dum erũt cõgregati cůũ
pꝛincipe ſummo/vicario dei abꝛahaʒ/cõ/

monẽdi erunt oꝛandi cõteſtandi /ferre pᷣſi
dium rebus lapſis/ hominũ defectus refi
cere.defoꝛmata refoꝛmare.nominatim cir
ca tot pꝛopaginis obſtacula:non afferen/
tia deo gloꝛia. nõ eccleſiaſtice religioni de

coꝛẽ. ꝓpter tria que tue miſcuiſti querimo/
nie. Quoꝛumvnũ eſt.nimia vouentiũ ma

xime adoleſcentiũ/multiplicatio. Alteruʒ
celeberrima votoꝛum ſine fructu legitime
pꝛolis / effractio. Tertiuz cõtaminatio ſa⸗/
croꝛum.tueq; cõſtitutionis abominanda

rum nigredo figuratur.

ſubuerſio: ¶ Hatura Cur non adijcis tol
lendum eſſe votum a ſacerdotio.cum non

ſit ei diuina ⁊ eſſentiali vel inſeparabili ſo
cietate connexum. quicquid ſi de mona/
chis: ¶ Sophia O. quaſi ſtet in non vo

uendo tota refoꝛmatio.quaſi non peccent

vxoꝛati. Sed nec refert magnopere/ſi vo
tum nequaq; ſit annexũ eſſentialiter ſacer
dotio/poſtq; ita cõiunctum ſibi eſt. vt om
nis illud ſuſcipiens/ nedum voueat.ſed
votum etiam ſolẽniſet. matrimoniũ diri/
mens iam contractũ/non minuſq; in mo
nachis. Sed nec plus habet diſpenſabi/
litatis vnum q; alterum. niſi ꝙ facta mo/

nacho diſpenſatione / deſinit eſſe mona /
chus.quoniꝗ ſtatus impoꝛtat tria vota ð

ſui ratione. Sacerdoti vero cõceſſa diſpẽ
ſationevoti/ſacerdos tamen manet.( At
vero hic non verſatur refoꝛmatio pꝛinci/
palis.ſed per alia media.qualia nũc et hic
agperire/ non eſt conſilium. oc dici /

mus.qꝙ de duobus malis/ minus eſt incõ

tinentes tolerare ſacerdotes/qᷓ; nullos ha
bere. Sicut abutimur bonis dei:ſic vti/
tur ipſe malis noſtris ad electoꝛum ſalu/
tem.nominatim in ſacramentoꝛum mini

ſtratione.quod olim figuratum eſt in pa/
ſtu helye per coꝛuos. in uhn⸗ peccato/

umn natur. ¶Non erpectet
aliquis ꝙ area dominice miniſtrationis/

tanta poſſit ſolicitatõe purgari/quin plu/

res ſint palee vicioſoꝛũ vt luxurioſoꝛũ.in/
ter quos latent ⁊ fouentur tanq; grana pu
riſſima/cultoꝛes caſtitatis. Duis ſcit ſi
plures nunc eccleſiaſtici cuſtodiant in ce/
libatu caſtitatem illibatam/q; ſi iuncti cõ
iugio/ maritalem integre conſeruaſſent:
Aais neſciat in multis et de multis de
ſiderabilibus / facilius eſſe totaliter abſti/
nere q; vyſum moderari: Vidit hoc epicu⸗/
rus aſſertoꝛ voluptatis.qui teſte ſeneca di
cit. Vis diues fieri.NHNon diuitijs adijcien
dum ſed cupiditatibus detrahendũ. Si/
militer in omnibus eiuſmodi. Vis volu/
ptuoſe viuere/ non voluptatibus adijciẽ/
dum ſed cupiditatibus ⁊ concupiſcentijs

detrahendum. adeo vel diuitem vel volu/
ptuoſum fieri non ” ſitum

eſt ſed intra nos. ¶ Ouid ꝙ non huma/
na pᷣſumptione regit᷑eccleſia ſed ſpũſſan/
cti directione put omnia tempꝰ hñt:? Fuit
eccleſia pꝛimuus ſine dotatione tempali/
um. qualiter poſtmodũ per Silueſtrum

.
4
1
H
ne

i
deg

lir
lger
lon
pohb
gu
wen

pen
is
i

von
io⸗
,
t
ſ
ſun
ton
t
dini
nmo.⸗
ſobi
Zmo⸗
ona/
nd
ſye
4
nai⸗
tbic
d/

hr

(Hpuſ⸗

Contra impugnãtes oꝛ. cartbu. 39

et alios ſan ctiſſimos / ſpuſſanct? large de/
dit. Sic aliquãdo ꝑ coniugatos regebat
eccłia:vt in antiqua lege.nũc ꝑ celibes in

noua. ¶ Concludimꝰ tandẽ nos interea
cõtentos eſſe debere remedioꝝ poſtulatio

ne.qualia qualiterq; tetigimꝰ.vt tranquil

leconcoꝛditerq; maneamus ſoꝛoꝛio nexu

iuncte/natura cum ſophia ¶ Natura:fiat

pꝛecoꝛ ita.

a

4
2

9

Te ſpecioſa ligant velut aur·

Nincula.retibus et nimis artis

Stringeris/implicitus magis/exquo
Roboꝛis eſt vegeti caro candenos,/
Siſ io liberioꝛ viget omnis.
ubiuga fit ratio.iacet excoos.
EZe fleo.nam tua ſoꝛs miſerãda.¶ Finit.
ulu einidez

ü 5

contra impugnãtes oꝛdinẽ Carthuſieñ.
quomõ pauca in eis reperiant᷑ miracula.

quaſi exinde vilioꝛes cenſendi ſunt.
Iracula cõmuniter fiunt ad
pꝛobandã ſanctitatẽ illiꝰ qui
ea facit/de qua dubitat᷑. Vlel
fiunt ad cõfirmandã ⁊ cõuin
HMcendam infidelitatẽ alicuius
vel aliquoꝝ· Vbi autẽ per ſcripturam ſa/
cram vel euidentiaʒ /conſtat de ſanctitate
talis perſone/raro fiunt ꝑ illum miracula
quia iam habet aliquod genus pꝛobatio/
nis ſue ſanctitatis. Etcer liuriſte dicũt
ꝙ vbi vno modo legitime conſtat de intẽ
tione partis/ non requiritur vel exigitur.
imo eſſet ſuꝑffuũ aliud genus ꝓbationis
ca.i.extra de pꝛobati. ¶ Et ideo martyres
de quoꝛuʒ ſanctitate nullus dubitat/raro
fecerunt miracula reſpectu alioꝛũ.ſpecia/
liter in vita.Conſeſſoꝛes vero plura.in vi
ta et in moꝛte. ¶ Ex quo dubio antiquitꝰ
confeſſoꝛes vſq; ad Silueſtrum papam
publice non colebantur vt ſancti.necali/
quis in canone miſſe eſt poſitus.cum ta/
men virgines.immo ⁊ coꝛrupte mulieres
ſed tamen martyres / ibi ſint poſite. ſicut ꝑ
petua et felicitas. ¶ Inter ipſos confeſſo⸗

res ſanctos / hec fuit differentia. ¶NHam
qui ſcripſerunt multa ad fidei ilumina/

tudinẽ coꝛpoꝛis quomodo ſepeẽ occa

Alcer alexi. decoꝛ tuus vꝛget .
Bloꝛius vt tibi ſis! Tamen audi.

tionem / et magna ſcientia et doctrina pol

lebant/paucioꝛa aut quaſi nulla fecerunt

miracula.pꝛecipue in vita.quia habebãt

pꝛobationẽ ſanctitatis/ in eminentia ðo/
ctrine. Sic auguſtinꝰ gregoꝛiꝰ et ſimiles.
Vnde cum in canoniſatione ſancti Cho
me de aquino opponeret?/ ꝙ nõ fecerat mi
racula in vita/vel non multa.dictum fuit
per papam /nõ eſſe curandũ. Nam tot mi

racula
nit.

lecit quot queſtiones determina
Alia quoq; inter confeſſoꝛes diffe/

rentia fuit. Nam aliqui vixerunt in here/
mo in aſperitate vite ꝑſeuerãtes in pugna

contra vitia ⁊ temptationes.elongati a cõ
uerſatione hominuʒ vſq; ad moꝛtem. Hi
quia oderunt patrẽ et matrẽ.poſſeſſiones
⁊c.et ſecuti ſunt xpᷣm.poꝛtantes crucemꝑ
abnegationẽ ſui et ſuoꝛum iuxta euange/
lium / ſufficit eis pꝛo ſanctitatis teſtimo⸗
nio verbũ cp̃i. Sic ⁊ paulus pꝛimus be/
remita(reſpectu cuius Anthonius clama

uit ſe ſolũ monachi gerere nomen)nulluʒ

legitur feciſſe miraculũ.Coꝛuus autẽ poꝛ

tabat ſibi quotidie panem ꝑ diuinã diſpẽ

ſationem. ſicut ⁊ Helie. ¶ Et ne in tam la
la materia diu immoꝛer.tam martyres qᷓ;
confeſſoꝛes.viri ⁊ mulieres/ feceruntet fa

ciunt miracula/multas ob cauſas. vt ſcili
cet pꝛediœtio eoꝛũ et nomen Jhu xpᷣi in
quo tm eſt ſalus/efficax pꝛobaretur. Sic

petrus claudũ et per illũ octo milia iudeo

rum ſanauit. illos in anima. iſtos in coꝛ/

poꝛe ⁊ anima. Sic ⁊ ceteri apłi nõ ad oñ/

„

ſionem ſue anctle tis.ſed ad exaltationẽ
liquãdo ne pꝛedicatio
ꝛopter miniſtros contẽnatur.eo ꝙ inter

nominis xpᷣi.

homines cõmuniter viuunt.ſanctitatiſq;
alia teſtimonia nõ habent/exdoctrinarũ

excellentia.ſicut Nicolaus.martinus.cete

riq; paſtoꝛes ſancti.in populo conuerſan
tes. ¶ Aliquãdo ad cõfirmationẽ xpᷣiano
rum nõdum plene in fide fixoꝝ.quia de fa
cili abſcederẽt.vel ſaltem in fide errarent.
Aliquãdo in certis mundi partibo ma/
ioꝛa ⁊ plura fiebant miracula. Tum ꝓpter
loci vel hominũ qualitatẽ.qꝛ ceteris paga
nis et infidelibꝛ erant ꝓpinqui. ⁊ ſic ꝑ còſe
quens difficiliꝰ inducẽdi ad fidem ⁊ pꝛo/
cliuioꝛes ad receſſuʒ.aut qꝛ ex paganis p/
pagati ⁊ ſic paternas ↄſuetudines difficil
lime reliquiſſent /niſi crebꝛis ſignis robo/

rati eſſent. vel ꝓpter eoꝛuʒ ſtoliditatẽ etru⸗
ditatemtam in moꝛibo q; ingenijs ac ſen/

—

Contra impugnãates carthuſien.

ſibus. ale innumeras cõditões deo

notas.¶ Alij fecerunt ſigna in vita ⁊ faci
unt. nec tamẽ ob boc ſanctioꝛes ĩmo peio
res ⁊ damnabilioꝛes (etiaʒ euãgelio teſte)

ſunt ⁊ fuerunt. Multi dicẽt mihi ait xpᷣs.

Domine nõne in nomie tuo ꝓphetauimꝰ
et demonia eiecimꝰ. ⁊ virtutes multas feci
mus: Tuncrñdebo illis Amen dico vo⸗/
bis neſcio vos vnde ſitis. Diſcedite a me
omnes oꝑarij iniquitatis. Sic iudas tra
ditoꝛ fecit ſigna.quia cũ ceteris poteſtatẽ
accepit eijciẽdo demonia ⁊c.Qui ⁊ reuer/⸗

tebant᷑ gaudẽtes.Ecce inquiũt xpᷣo. Etiã

demonia in nomie tuo ſubijciunt᷑nobis.

ed veritas eterna/nõ eſſe in miracu/

lis gloꝛiandũ ait. Nolite in hoc gaudere.
In quo ergo magiſter bone/tuis electis ẽ
gaudendũ: Gaudete qꝛ nomia veſtra ſcri
Pr. ſunt in celis. Ande iudas ꝓditoꝛ/⁊fi
ij iudeoꝝ/ et vſq; hodie multi eijciunt de
mones/cũ tamẽ ſint demoniacis foꝛte de
terioꝛes.Sed vt xpᷣs oſtendat nomiĩs ſui
virtutẽ/et ſacroꝝ verboꝝ que illi ꝓferunt
efficaciã.vel vt deuotarũ pꝛecũ in humili

tate oblataruʒ exauditoꝛẽ ſe monſtret/hec
fieri ſinit.vel vt ſanctoꝝ ſuoꝝ magnificet

nomen ⁊ gloꝛiã.in quoꝝ eccleſijs vel coꝛã

quoꝝ reliquijs / iſta fiunt. vel alijs de cau⸗/
ſis ſibi notis.¶Non ergo appetẽda ſunt
miracula que cũ malis habent᷑cõmunia.

Miracula ſanctũ oſtendũt.nõ aũt faciũt
Vbi ergo nõ eſt neceſſe ad confirmationẽ
fidei.vel vbi hoĩes eſſent ingrati.vel vbi
emendatio vite ⁊ dei gloꝛia nõ ſubſequit᷑
aut vbi ſancti ex teſtimonio ſacre ſcriptu/

re.auſteritate vite cũ ſancta cõuerſatione.

tꝑaliũ abrenũciatõe.xpᷣi imitatione.ſiue

alia cauſa ſᷣm deũ eoꝛũ ſanctitas nota eſt.

ibi(vt pᷣmiſi)miracula ꝑ homines expete/
re ſuꝑfluum videtur. Si vero deus faciat

miracula abſolute.ipᷣe nouit quare.cũ eti/

am quotidie eius mirabilibe plena eſt ter/
ra. ¶ Pꝛobatio aũt ſanctitatis ꝑ miracu/
la tm'/plurimũ eſt ſuſpecta.quia (vt ſupꝛa
dictũ eſt)malis ſunt cõmuuia.⁊ multa nõ
xpᷣiane ſed magice artis oſtentamẽta ſunt
quea ſimplicib quaſi ſanctitatis miracu/
la acceptant᷑. ¶ Deinde notandũ ꝙ in le/
gis tꝑe/ꝑ moyſen fiebant ſigna ingentia.

quibus magi quidã/per incantationes fe

cerunt ſimilia. Decem plagis/terra egipti

fuit attrita. Virga/moyſes diuiſit maria.
eduxit aquas de petra. Dominus populo

ſuo decelo pluit manna.Tranſiuit popu
lus ſub Joſue ioꝛdanis ffluenta. Sonitu

tubarum ⁊ clamoꝛe populi coꝛruerũt mu.

ri Jericho. Sol non occubuit duoꝝ die/
rum ſpacio. Superq; hoſtes/lapides per
grandes ceciderunt e celo. In mandibu/
la aſini /percuſſit ſamſon mille viros. Si

tienti/de molari dente eiuſdem mandibu

le/ egreſſe ſunt aque largiſſime. ¶ empo

re ꝓphetarũ/ Helias moꝛtuum ſuſcitauit:

Pallio ioꝛdanem diuiſit. Curru et equis
igneis raptus eſt. Helizeus eodem pallio
helie/pᷣfatũ ffumẽ pꝛo ſuo trãſitu ſiccauit.

Sale aquas dulcoꝛauit atq; ſecundas fe⸗

cit. Mittẽti lignũ in aquas / ferrũ ſecuris
natauit. Naamã ſyrũ verbo dñi in ioꝛda/
nea lepꝛa mundauit.eiuſq; lepꝛa Jeʒi ad/

heſit. oꝛtuuz puerum ſuſcitauit. Eoq
moꝛtuo/cum ꝑ hoſtium fugam cadauera
uibuſdã in eius ſepulcrũ pꝛoiectũ eſſet.

acroꝛũ oſſium cõtactu/reuixit. ¶ Innüe/

rabilia ſunt alia miracula poſt creationez

celi ⁊ terre.angeloꝛũq; ex nihilo.⁊ hoĩs ex

limo. tam tpe legis q; ꝓphetarũ facta.ſed il
lis tempoꝛibo erant apta.plurimaq; eoꝛũ

non ſolũ coꝛꝑaliter ecxhibita ſed ⁊ magnis
ſacramentis obũbꝛata.ſicut etiã la

xpᷣi que fecit in terris ĩ ꝓpꝛia ꝑſona. Hec

autẽ antiqua miracula/q̃tidie in myſterio

renouant᷑ in ecclia.que etiã tanto maioꝛa

ſunt/quãto nõ coꝛꝑalia ſed ſpũalia. Pꝛĩo
maiꝰeſt iuſtificare impiũ / qᷓ; creare celũ et
terrã vt dicit Aug. Item qtidie/ꝑ dei gra/
tiam ex nihilo ſcʒ peccatoꝛibo/fiut angeli.

et ex terreſtribo fiũt celeſtes. Oare rubꝛuzʒ

per qð ſũmerſis egyptijs tranſimꝰ / bapti

ma eſt xpᷣi ſanguine rubꝛicatũ.quo euaſis

vitijs / celũ intrommꝰ. Manna nõ figurale

ſed realeedimꝰ. Agnũ paſchalẽ xpᷣm tollẽ

tem peccata mũdi/in veritate mãducamꝰ
Viſuʒ auditũ guſtũ ceteroſq; ſenſus ⁊ mẽ
bꝛa inuicẽ ſanamꝰ/cũ ad verbũ dei audiẽ
dum. ad deũ diligendũ.ad eiꝰpᷣcepta ſeruã

dum. ad elemoſinas dandũ.peccata fugiẽ

dum. celeſtia appetendũ.atq; ad cetera ðo

placita/ alternatim 5 uocamꝰ.acꝑ h̊ͥ moꝛ/

tuos ſuſcitamꝰ. ¶ Hec ſub bꝛeuitate ↄtra
eos qui impugnãt oꝛdinẽ carth.qꝛ non ſi

ant in eis miracula.imo nec vellent.potiꝰ

vero facientes occultarẽt.ſicut ſepe reꝑtũ
eſt. ¶ Oõ aũt ſilr dicit. ꝙ nec habeãt cano
niſatũ /niſi vnũ.ſq; ſanctũ Hugonẽ.Lin/

conieñ.epᷣm. Rñdeo ꝙ nec idem/ex ceoꝛuʒ

won;
yl
waſ
Ore
niol’
tun’

Hmmor
enn
zonf
nthoc,
pereon
itco
NeL

cenn

7
/
1 .

volütate / ſec regis Anglie ⁊ ſuop inſtatia
eſt canoniſatus.q;q; ſanctiſſime fuit vite.
magnis miraculis claruerit.⁊ pꝛocuratoꝛ

ſanctos ⁊ q̊̃tidie moꝛi/qᷓ; hi ſint qͥ canoni/

teriq; plurimi. Sed ne paſſim ppls in er/
roꝛẽ iret.eccłie cenſura/canoniſatõis mo/
deramẽ adhibuit. Naʒ ppls falſo rumoꝛe

carchuſie magne / pfeſſuſq; ertiterit.¶ ,e

dendũ q̃ʒ eſt/ in infinitũ plures moꝛtuos

ſati ſunt.NHeq; enĩ antiquit?canoniſabãt᷑

ſed ex certiſſima vite ſanctitate/ colebãtur.

Vt btã maria mag. Johes bap. Apli.ce/

vel ſimulato ſigno vel naturaliũ impᷣſſio/

nũ.quo circa coꝛꝑa occiſoꝛũ vel patibula

reꝑit᷑. ¶ Virgo maria/ nullũ legit᷑ ĩ hac vi

de nocte ardẽt quaſi cãdele. ignarꝰ/facilli /
meſeduci poſſet.vt latronẽ ꝓ ſancto hono
raret ſicut i aliq̃ꝝ ſanctoꝝ legẽdis factum

ta feciſſe miraculũ:nec apli/in euãgelijs ⁊

eplis. de eiꝰſanctitate ⁊ vite excellẽcia/mẽ/

ginẽ pariturã xp̃m / Ita illi eam peperiſſe

tionẽ fecerũt.niſi ſicut ꝓphete cecinerũt v/

xpᷣm filiũ dei. VUñ ex ↄñti in hoc ſolo ver/

bo ꝙ eẽt mater dei/oẽm expᷣſſerũt excellen
tiã ⁊ ſuꝑeminentiã totiꝰ puritatis ⁊ ſancti
tatis.ſuꝑ oẽm creaturã coꝛꝑalẽ ⁊ ſpnalem

Duerere ergo eiꝰſanctitatẽ ꝑ miracula/nõ

eſſet ſane fidei. Nec miracula que ꝑ eam q̊
tidie fiunt/ad ꝓbationẽ ſue ſanctitatis ex

hibentur.nec ſanctitati eiꝰaliquid addũt.

———

men dem locũ huicobiectioni.⁊ ſub puu
cis verbis dicamꝰ ſufficere ad ↄfirmatio/
nem cuiuſcũq; religionis collegij ſeu con

ſed ad manifeſtandã eiꝰ erga nos immen/

ſam caritatẽ ⁊ pietatẽ/qua habet ad deuo

te eam imploꝛates ⁊ venerantes.

qũo pꝛimo nõ fuerit cõfume
eoꝛuʒ oꝛdo a ſede apłica. Eſt

tus

2

iribo pꝛiuilegijs ⁊ ipᷣis ſtatutis.

gregationis ſpũalis vite ſanctitatẽ. hocẽ

in ſeruitio dei virtuoſam pſeuerãtiã.abſq;
etiã appꝛobatõe ſedis aplice.Et hec ẽ ap⸗/
pꝛobatio ſeu cõfirmatio inuiſibilis ſpũſ/

ſancti ⁊ ipius vnctio que docet de omnib
i. Jo.ij. Et hoc eſt qð dicit᷑ Act.v.ca. Si
opus nõ eſt exdeo / diſſoluet. Nec eccleſia

pꝛimitiua ĩmo iam ꝑ multos annos adu)
'‚his cõfirmationibo etappꝛobationiboy

pugnit

nefum r n ſepe ve ph in

mendicantiũ quatuoꝛ exceptis. Heq; am
plius aliqua religio inſtituet᷑ niſi appꝛo/

batione ſedis apłice. Dereligionibo autẽ
antiquis/nõ legimꝰaliquã appꝛobationæz
expᷣſſam/ſedis apłice.ſed eoꝝ vita ſancta
ecclia ſciete/⁊ eis vt viris ſanctis ⁊ appꝛo
batis cõicante/ ⁊ multa ⁊ varia pꝛiuilegia

cõcedẽte/erat eoꝝ plena ↄfirmatio. ¶ Eſt

aut carthuſien.oꝛdo / ceteris omnib anti⸗
gquioꝛ:exceptis Bñdicti ⁊ Augoꝛdinibb.
Fuit enĩ circa annos.xx.añ oꝛdinẽ Ciſter

tieñ.⁊ ꝑ centũ.xxc.annos ante pᷣdicgtoꝛes

„

thuſienſiũ. cotra eos qui eoſdẽ ex hoc ſta/

tuto tanq; indiſcretos ⁊ inbumanos iudi

Cnt. rationiby appꝛobans indiſpenſabi⸗

lem apud eos ſeruari ſolitam carnium ab

—

GBregio viro Johãni de gonnant

qui olim in ſeculo miles.nunc in
xpᷣi ſeruitute cum pꝛeclara Car/

thuſienp. familia militãs illuſtrius. ſuus

Johannes cancellariꝰindignus pariſieñ.

triũphum beatitudinis adipiſci. CCua

ſicut opinoꝛ meminit pꝛudẽtia/quẽadmo

dum ab inclito pᷣceptoꝛe meo nunc epiſco
po Cameraceñ.pꝛidẽ poſtulaſti/ vt ꝑ tra

ctatũ aliquẽ ex iure diuino ⁊ valida diſpu

tatione cõpeſceret ac reuelleret carnales/qͥ

cecis oculis ac ſpumanti oꝛe latrant in re/

ligionem carth. tanq; irrationabilis ſit et
impia:ob ꝑpetuam ęoꝛũ de non eſu carni
ttẽptauit hoc agere
idem pᷣceptoꝛ meus.cui in cancellariatꝰ? of

um obſeruantiã.

ficio ⁊ in cathedra ſucceſſi/ immeritꝰ.non
tamẽ ad fundũ difficultatis vſqquaq; ꝑ/
uenit.qð agnouerim. plura eni ſibi iugi/

ter ſuꝑirruebãt impedumẽta.¶ Quãobꝛẽ

tui tueq; petitõis nõ imemoꝛ/tandẽ aliqũ
ſumpta occaſione ĩ vna ex lectionibo meis
conat?ſuʒ.licet viribo imparibo/ ſatiſfacere

pio ⁊ feruido religionis tue ʒelo.¶ Qð ſi
ꝑfecerim id qð optaui/ gr̃as illia q omne

59

vtebat᷑. Tandẽ eccłia vidẽs cõfuſionẽ in
religionũ multiplicatõe/ hereſum pullu/
latione/ ſtrictius admouens manũ tanq;
mater ſolicita/repꝛobauit oẽs religiones.

Tractatus einſdeʒ

Cancellarij pariſieñ de nõ eſu carniũ car

KTractatus

donũ optimũ et ꝑfectũ.ſi minꝰ attigerim/

ſuppleat aut coꝛnigãt imꝑfectũ meum tui
ſgnes Bfes mei.⁊ alij pfundiſapientes.

ene vale.mei memoꝛ in oꝛatõniba tuis.
Et ſi latini foꝛſan eloquij non ſatis es
doneꝰauditoꝛ:nolito cõqueri.qm̃ habes
copiã interpᷣtũ abũdantẽ.pᷣdictos pr̃es lo
uiqnon genib ꝓpuolut/oronũ ſuarũ
ſuſfragia/eges ⁊ mendicus expoſtulo.

Randis ⁊ mira eſt nobis Jo

g rrecitata cũ dictũ eſt. locuſtas
tmel ſilueſtreegebat. ( Sz
PPpporrere de facili ſolet abſtinẽ
tiã qui volu
ter eſt. ⁊ ſobꝛietas ab eis auſteritas incul/
pat᷑ex ſua infirmitate vicioſa/ĩ maloq; ra
dicata ↄſuetudine/alienã vitã metientes⸗
iudicãt mirabile eſſe aut ſuꝑſtitioſum aut

—

indiſcretũ/attenuare coꝛpꝰduris ieiunijs.

Coceſſis inſuꝑ cibis quos de (inquiũt)
creauit ad ꝑcipiengũ cum grarũactoe/irri

uotoꝝ ſobꝛietas:qui cũ aplło caſtigãt coꝛ/
pus ſuũ ⁊ in ſeruitutẽ redigũt.Qui demũ
coꝛꝑali ieiunio/vitia ↄpꝛimũt.mentẽ ele/
uant.virtutes adqrũt ⁊ pᷣmia. Subinde

iſta eſt infamis palma vitioꝝ.⁊ extrema q̃

rundã criminoſoꝝ impudætiſſimaq; ꝑpuer
ſitas.ſancta polluere.calũniari bene acta.
et que imitari nõ pñt/ſaltem volũt ea dete
ſtari. Hinc blandit᷑iniqͥtas ſibi.ſi de ſan/

ctitate ↄfinxerit ꝓbꝛum aliqð.ſi ↄtra bene

viuẽtes / infames ſnias ptulerit.⁊ alienevi
te repꝛobationẽ/ſuam laudẽe ⁊ ſolamẽ eſſe
arbitrat᷑. ¶ Exꝑimur hanc carnaliũ homi

nũ inſaniazʒ.tũ in multis.tũ noĩatim erga

venerabiles pfres ⁊ fratres de oꝛdine car/
thuſieñ.apud quos reꝑit ſicubi in ecclia
quicq; veſtigij reliquerit pᷣdicãda illa pꝛi/

ſcoꝛũ patrũ deuotio admirabilis feruoꝛ et

ſua ꝓpe modũ incredibilis ↄtinẽtia. Hos

nãq; carth.exagitãt nõnunq; imbuti ſapi

eutia terrena aiali ⁊ diabolica.dicẽtes con
tra caritatẽ denegare ſibiipᷣis pᷣſertim ĩ in/
firmitate poſitis/eſum carniuʒ. Vox iſta.
vox plane illoꝝ eſt qͥ ſuſpirabant ꝗd ollas
carniũ egypti.faſtidito mãna. S ubijt
itaq; pluries animũ aliquid de hoc

ncipit tractatus.

hãnis abſtinetia ⁊ ſobꝛietas

ptatibo defluũt. quoꝝ deꝰ ven

ent nõ vtetes. ¶Hõ aduertüt aut capiũt
q;leta ſit/qᷓ; ſalubꝛis ⁊ expedita/⁊ ex bona
cõſuetudine q; facilis ⁊ iocũda reddat᷑ de/

ſcribe

re vttemptarẽ funditꝰeruere/⁊ coꝛtice ſub

lato medullitus ꝑſcrutari/id qð difficulta
tem affert in pñti materia. Nũc tandẽ oc/

caſione ſumpta ex ↄtexiu pnñtis lectionis
que de abſtinẽtia loquit᷑ Johis bapt.co⸗/

nabit᷑ idipᷣm ꝑagere tenuitas ingenij mei

abſolute quidẽ ⁊ bꝛeuiter.qm̃ venitas lux

eſt. ⁊ intuet᷑ nũq; meliꝰ/qᷓ; dũ nuda bꝛeui⸗

tate monſtrat.folijs aut faleris verboꝝ nõ
magnope eget. obumbꝛãt ipᷣam quãdoq;

et offuſcant veritatẽ potius qᷓ; illuſtrent ⁊
pediant. “
NRit igit᷑ tiplex cõcluſio. vna dire⸗/
ctereſpõſalis.due ſequentes diffi/

He difficultates pᷣcipne ⁊ ſummatim due
ſunt. vna de caſu neceſſitatis extreme. alia
de infirmitatib ⁊ abbꝛeuiatõevit ꝛi

ma ↄcluſio.Põt rõnabilit᷑ in oꝛdie camh̊.

eſſe lex vl generale ſtatutũ.vt nullꝰfrater il

lius oꝛdinis/comedat vnq; carnes.ĩmo ⁊
ſi petat ꝙ ſibi nõ miniſtrent᷑ Et ad hmõi

obſeruationẽ /fas eſt diſciplinã grauẽ con
tia trãſgreſſoꝛes inſtitui.¶Scða conclu
ſio.non obſtat rõnabilitati pᷣfate legis vel

ſtatuti/q; dabilis ẽ caſus in quo frater car

thuſieñ.etiã ꝓfeſſus/obligaret᷑ veſci carni

bus ⁊ aliſibi miniſtrare teneret᷑. ¶ Ter⸗
tia ↄcluſio.abbꝛeuiatio vite coꝛꝑalis aut

ſanitatis debilitatio/ nõ auferunt rationa

bilitatem pᷣfate legis aut ſtatuti.
V Vadet᷑ ꝑ indireciũ pꝛima ↄcluſio
Aqm niſi ſicliceret generaliter oꝛdi
naſſe.nullo mõ ſentiendũ eſt/q;

mulgata ⁊ ſeruata.inter qͥs tot hactenꝰflo/
ruerũt ſumme religionis ⁊ eximie diſcretõ
nis viri.in iure ciuili canonico ⁊ diuio/nõ
mediocriter inſtructi. Nequaq; inſuꝑ tole

raſſet illud eccig.alioqn dediſſet laqueum
ſuis fidelibo filijs. qm eos dãnabiliter er/

raſſe ſciuiſſet. neq; iñ eos ab erroꝛe reuo/

caſſet. Alioqn pᷣterea nõ laudaſſent vitam
taliũ/ſanctiſſimi viri.quẽadmodũ deuot⸗
et circũſpectiſſimꝰ Berñ.ad fratres de mõ

te dei eiuſdem oꝛdinis ſcribens / eos col/
laudaſſe reꝑitur.imo ⁊ ad abſtinentiã mł⸗/

tam muitaſſe. oblectans fratres illos ĩ hoꝛ
rendis frigoꝛibo magne carihuſie manen/

tes.¶ Rurſum per direcium ſic arguitur.
Licitum eſt vni vel pluribus ꝑ totam vi/
tam a camiũ eſu ꝓꝛſus abſtinere.quoniaʒ

ultatũ nodos tangẽt ⁊ euoluent.

tanti tpis curſum ſq; ꝑ recentos annos ?⁊
ampliꝰ/talis fuiſſet lex inter ipos carth. p/

eodiſf
volan.
umdle

erl

lbnoͤt
necon
nclu
orel
na

o,

nader .

luxuria erat.

ſtoꝛijs /

B tium velu

ita fecerunt plurimi laudabiliter ? quoti/
die faciunt. Et aplus ſatis innuit dicens.
Dõ ſi eſca ſcãdaliſat fratrẽ meũ/nõ mãdu

cabo carnes in eternũ: Oð nõ poſuiſtet ſi

rep̃hẽſibiliter fieri lex ſiue ſtatutũ/ꝙ illud

licitũ iugiter ſeruaret.qm infra docebitur

nil obſtare/quo minꝰillud fieri fas exiſtat

älerilla rönabilis cenſenda elt.

que religioni couenit. que diſcipline con/

Euire que ſaluti ꝓficit.quẽadmodũ tra/
itur exdictis Iſiðᷣ. Sed lextalis de non
comedẽdo carnes/eſt hmõi.put exꝑientia
nga vocki eſt. Eteni ſub hac lege ⁊ hᷣm

eam / religioſi viri ⁊ diſciplinati ⁊ de ſalu/

teſua ſoliciti/ vixerũt vſ; ad ſenectam bo

nam ⁊ plenã dierũ incolumes in aĩa ⁊ coꝛ

poꝛe/plꝰq; in locis alijs plurimis vbi cõ/
ceditur eſus carniũ ad ſaturitatẽ. Deniq
conſtat eos imitatoꝛes eſſe antiquoꝝ pꝛo
phetarum ⁊ heremitarũ helye ⁊ heliʒei ac
Joh.bap.alioꝝ quoq; ſanctoꝝ patruʒ/ꝑ
egyptũ olim degetiũ. Inter quos ¶put re⸗

fert Hiero.in epła vna ad Euſtochiũ)nõ

ſolu carnes aliquid comediſſe

runt de ſobꝛietate? abſtinẽtia doctoꝛes ca
tholici.que plurima ſunt valde.nec egent

bic inſerl. egat Hieroñ. in li.contra Jo

——

urignn. vbi ex vetuſtiſſimis gentiliũ hy/

obꝛietatẽ ſtabilit. Videat ideʒ in
vitaſpr̃m. Et Caſſianus in ſuis collatio/

nibo ⁊ inſtitutꝭ.Et ꝑſpicuũ erit qualit᷑ ſan

ctoꝛũ patrũ imo virginũ ⁊ mulierũ abſti/
nentia fuit ⁊ in ſanitate ⁊ infirmitate con/
ſtanter mirabilis. Habemus de venerabi
li paula cui in vltima qua obijt egritudie

ſibi pſuad eri non potuit vt vino modico

Yteret. Pꝛoinde diſeretoꝛes ciboꝝ renel/
lit Bernard in omelia.xxx.ſuꝑ canti.E

multa in hunc modũ relicta ſunt a ſancti

tas bui ocluſionis/ ex deductione ſequen
nubiũ obiectarũ depulſione

Aſcõᷣa ocluſione vnũ ſupponit᷑
HyYvdabilis ſit caſus in quo frar car

et alius ſibi miniſtrare teneat᷑. Suꝑaddi/
tur ad hocꝙ iſtud nõ obuiat rõnabilitati
legis ante dicte. Pꝛobar᷑ ſuppoſitũ in caſu

ceſſitanis exreme qm dabilis eſt caſus

ſatis eſſe vi

roboꝛatione faciunten omnia que ſcri/ſe ve
i carth.ten.

ceriã pfeſſus / obliget velci carnib

infinmitatis/ ybi medicoꝝ erptoꝝ indici-
um/⁊zↄſcia fratris infirmãtis/⁊ alioꝝ ſibi

miniſtrantiũ/ dictabũt q; ipᷣe egrotꝰ abſa
dubio moꝛiet / ſi non adlunget gen um 5
nium.⁊ edendo carnes cõualeicat.Hec
ſie videt ad negandũ poſſibilitatem
neceſſitatis huiꝰ extreme/ illud qð ſcripſit
quidã medicoꝝ/mgr̃ Arnoldꝰde villa no

ua /p diſſolutione dubietatis poſite. Ait
eni ꝙ in egritudine qualibet curabili/hu⸗
midũ radicale ſufficieter reſtaurari poteſt
a ouoꝝ abſq;ʒ eſu camiũ requiſi⸗
to. Hec euaſio non vſqquaq; ſufficit.nee
difficultatis radiceʒ euellit. Stabit itaq/
ꝙ languẽs de quo eſt ſermo/omnẽ abomi
nabitur vtilem cibum pᷣter carnes.aut ius
earũ.et pᷣſertim vitella ouoꝛuʒ faſtidiet.ita
vt comedere illa ſalubꝛiter aut abſq; vomi
tu nõ valeat. ¶ Sed tamẽne ↄtrouenſia
aut calũnie materia in longiꝰpꝛocedat da

per vitella

etiã ſanus/moꝛiet᷑ abſq; remedio/niſi car/
nibus vti ↄſentiat. vtputa ſi deductus ſit
in manus tyrannoꝝ.vbi vel ex neqͥ cia vel
aliũde/nihil ꝑmittet᷑ ſibi offerri ad veſcen

dum ̃ter carnes. Querendũ eſt ergo in

vel cõſimili caſu neceſſitatis.an huiuſmo
enebit carnes comedere. et ſi ſic.
habetur intentũ. ¶ Di diceret aliquis q⸗
potius eligere habebit moꝛi fame. dicere
eundẽe opoꝛtebit ex ↄñti/ in ſeißm manus

iniſjſciet et erit ſuimet occiſoꝛ. Juxta illud
vulgatũ ambꝛoſij Paſce fame moꝛientẽ ſi

non pauiſti/occidiſti.necad ſe minꝰ q́; ad
glios pꝛeceptũ hoc extendit᷑ Pꝛeterea co⸗
ſuetudo aut cõſtitutio generalis eccleſie
non comedẽdo carnes in die veneris/non
obligaret ad ſui obſeruationẽ in caſibus

pꝛioꝛibo extreme neceſſitatis: imo nec er/

cuſaret aliquẽ ab homicidio.qui cũ poſſ
ſaluare vitam ꝑ eſum camiũ / ſe vel alum
moꝛiſpontanee ꝑmitteret abſtinẽdo. Se
cludendo tamẽ ſemꝑ caſum grandis ſcan

, 8

dali in ſide.de quo dicet poſteg. Doꝛro de
votis idem eſt argumentũ. ¶ Eſt aũt ſun

damentũ mdicale pᷣtacte rationis in hoc.
qm̃a lege diuina / nulla lex aut obligatio
pure humana.poteſt abſoluere aut excipe
re vel inſtituere ꝙ non obſeruet. Ded hec
eſt lex diuina. Hon occides. A qua lege/
non legitur per aliquod aliud diuinũ ius
facta exceptio iſta. vt pꝛo obſeruatione cõ

itutionis autobligationis purebuane

bo caſuz poſſibile/ vbi aliquis carthuſi.

20

ad multa iſtoꝝ/reſpondet Aug“ diffu

guctoꝛitatis robur/ſoꝛtiunt᷑ a lege diuina
ralnz de
medio ſui.? mẽbꝛũ qð ſcandaliſat abſcin-/
dat᷑. Nolo tameu dicere ’ indices poſſint
pꝛo quolibet peccato/ad arbitriũ ſuũ licẽ

ſupnenientis/ eã tranſgredi liceret. ⁊ ſe mo

ri ſinere fas eſt. Underecluſus aliquis/qͥ

ma neceſſitate famis aut piculi moꝛtis / ſi
non exeat ⁊ ſuccunat cum poſſit/pꝛo occi
ſoꝛe ciminabir quato magis ſi ſibimer in
articulo moꝛtis vel talis neceſſ
uenire cõtẽpſerit. ¶ Pꝛoinde cõfirmatio

eoꝛuʒz que dicta ſunt ſumit ex hoc ꝙ nulla
cõſtitutio/otra caritatẽ poteſt robur obti
nere.qm̃ lex pꝛo caritate ſemꝑ fert᷑ dũ bene
fertur.qꝛ eſt pcepti finis? plenitudo legis
ᷣm aplłm. Eſt aũt contra caritatẽè/ cum in

deterioꝛẽ vergit exitũ / ſe vel alium dimic/

tere moꝛi modis tacis / quãdo ex cõceſſio
ne diuina licitus ad vitã patet exitus. De
niq; pceptũ inferioꝛis ſeu oſtitutio/pᷣiudi

care poſiet pᷣcepto ſuꝑioꝛis. dei videlicet

iubentis. ne quis ſe perimat.qð q; falſum
ſit nõ videt nemo. ¶ Obijci.
de machabeis qui pꝛius elege
gam moꝛtem per peti/ ; carnibo ſuillis ve
ſci. Similiter de quibuſdã alijs in ve.
teſtamento ⁊ nono.qui vel ad exemplum

☛n

„ „
—

virtutis.vel ad euitandũ deii

rum vt ſamſon/ ſemetipos gime

de ciui.dei. Quiꝰ ſnia finalis eſt. ꝙ niſi er

reuelatione diuina/ aut ex ſpeciali inſtin/

ctu dei / diſpen ſante(haber eni de poteſta

tem vite ⁊ in etis Inõ poteſt quiſq; manꝰ
licenter ſibi inicere. q;uis de caſtitate ſer⸗
nanda ſpecialioꝛ eſt difficultas’/quetange
tur inferius. De machabeis inſuꝑ alia eſt
non comedere camnes poꝛcinas. Jdeo fa/
tendi eſt/ ꝙ citius moꝛtẽ q; elum talemde
bebant eligere. Hon eni ranigreciiedaeſt
lex dei/ pꝛo coꝛꝑalis vite ſaluatione. Sec⸗
elt nũc vbi talis legalis oblernatio ceſſat.

niſi Teoltuucionepure humn na.
gite vigilanter ꝙ dico de coͤſt

itutione pu/

re humana. Fiunt eni quotidie leges de

malefactoꝛibo occidẽdis ſed nõ ſunt ſolũ

pamane ino fundamentu: mincipalee

iubente vt populus ſaus tollat malnz

7

dat᷑

2=

llis neceſſitatis ſub/

et ſoꝛte aliqs
erunt boꝛri ⸗

aglijs in veteri

caſtitate ſemanda. aut in vltionẽ inimico

na. Intelli

ceris referete quodã qccepi.¶ Adde vnũ
circa qᷣ pᷣſens difficultas verſat᷑.⁊ quod p
cipue cauſat apud nõnullos ſerupnlum.
Fateoꝛ itaq; ꝙ; null caſus in oꝛdinatione
pꝛedicta excipitur. neq; caſus ĩfirmitatis.

de furto mere ſimplici/ deducit quidaʒ do
ccoꝛ. ¶ Ceterũ lex diuina habet. Non foꝛ
Ucabens. no piurabis ꝛ ſimilia pꝛecepta.
IJadcirco quãtũcunq; poſſet aliqnis pꝛolõ
vitam ſuã per foꝛnicationẽ ant ꝑ gu
rium/ nullus ad talia conſentire deberet.
¶ SDel inſtabit aliquis rurſus ⁊ dicet ½
omnia vota ⁊ leges omnes de

„

mur/fundant in lege diuina.in

Oui vos audit me audit ⁊c. Et iteꝝ Qu

.

aut legibo poſitiuis. Iſta ſemper ecceptio “
ſubintelligit. niſi vbi cõtm dei ſupioꝛis b
Eptum cnius finis eſt caritas / militarent
Inge emer ſit conſiliũ iſtud. In turpi vo⸗

tomuta decretũ. Qð ſi aliquod votuʒ fie/

ret aut aliq lex iuberet ab hominib, abſ
omni exceptione tali expꝛeſſa vel implici
ta/ irrationabilitatẽ manifeſtam ⁊ nonto
lerandã/lex⁊ votum ↄtinerẽt. Quo pacto
ſicquonia euenire poſſent caſus/qui legẽg
dei in ſui obſeruatione violarent. ꝓut ſup
ponit᷑ declaraiũ eſſe ſatis.Et arbitroꝛ illõ
quod in hac ſcòa cõcluſione ſupponi dice

batujr / dabilẽ eſle ſcz caſum in q; frater car 2⸗᷑

thuſien.etiã pꝛofeſſus/obligaret᷑ veſci caar
nibo ⁊ alius ſibi miniſtrareteneret. Et iſte

caſus eſt neceſſitatis extreme. ſeu per inſir

mitatẽ.ſeu ꝑ tꝑis aut locis aut tyrannidis
impoꝛtunitatẽ contigerit. Iſta iñ neceſſi /½
tas quo pacto poſſet foꝛſan nõ ſpꝑ obliga⸗
read vtendũ carnibo pᷣſertim in caſu gran
dis ſcandali’/ſequens cõcluſio declarabit.

ũcaccedamꝰ qð reliquũ eſt in hac cõ

tatis extreme/ nõ obuiare rõnabilitati le/

gis vel ſtatuti carth. de nõ comedẽdo car·
nes. (ꝛo quo rememoꝛãqi eit/ ad H
nullũ votũ expᷣſſum hñt,ſed eſt dutaxat q
ue inſtitutio poſitiua.ne

dam oꝛdinatio ſi

rit/ ſubiacebit diſcipline oꝛdinis. ⁊ certas

penas illicexpſſas ſuſtinebit. Et ita fuiſſe
olim inſtituiũ apud quoſdã alios oꝛdies.

vyt apud fratres pdicatoꝛes a car·

gnio loani.
Redde altiſſimo vota tua.Et humaneim
ſtitutiones in illa auctoꝛitate pᷣlatis data.

dicunt ſocitezc. Kndekc in talibusvonis

cduſione argumeniis ſtabilire. vt declan,

hoc quiſq; eoꝝ pᷣſumat attetare. qð ſi fece

qde vnũ

nlinmn
plpo⸗/
wlufe/
hebſcz

inonte

onen

rellS
Nlien

ſr
ile
nir.

Fan
.
dae

—MH
zneeli

ee non eſu carnium

nec; alterius neceſſitatis extreme. Que ex

ceptio ſi facta fuiſſet/ apponerẽt plures di
gitũ oꝛi ſuo.
oblatrant. ¶ Sed reſpondeo!ꝙ exceptio
hãc addere nequaq; opoꝛtuit.imo nec cõ/
gruũ fuit. Qõ non opoꝛtuit oñditur pꝛio
ꝗqꝛ lex naturalis et diuina ſufficienter exci/
piunt. Nnuqͥd leges omnes tam eccleſia/
ſtice q; diuine/qᷓ;uis ferãtur vniuerſaliter.
ſuſcipiunt tamen exceptöõnem puta pho.
traditur.et ex earũdem inſpectione cogno

ſcitur.illam vero exceptionem cõtinuo ad

legem ſubiungi/nulla eſt neceſſitas.ſʒ nec

eiuſdem expꝛeſſio requirit᷑. Que eſt ratio:

QNuia plerũq; hoc eſſʒ impoſſibile. Nimi

rum et plerũq; ſuꝑffuũ ꝓpter numeroſaʒ et

infinitam particularium circũſtantiaꝛuʒ

emergentium varietatem. ¶ Rurſus exce
pnio que ſufficienter datur itelligi aut ali
ungde ſatis trabitur nõ eget expꝛimi. Sic

de caſu extreme neceſſitatꝭ reſpectu legis
aut cõſtitutionis de qua loquimur. Tra/
hitur quippe talis exceptio a lege diuina

et naturali quantũ ſufficere debet.Quoni
am per ſimilitudinẽ ad alias leges condi/

tas / vbi ſimiles ſubintelligunt erceptio/

nes / inſtruitur quilibet etiam parum do/
ccos ita poſſe ⁊ debere fieri circa inſtitutõ
nem pꝛeſentem/quantücunq; generaliter

lata ſit.dummodo illam que ſubintellige/

Qa eſt exceptionem per expꝛeſſa verba ne/
gquaq; excludat. Si eni diceret conſtitutõ

illa/ꝙ in nullo caſu/etiam cuiuſcunq; ne/
celflſitatis extreme liceret comedere carnes
ſub moꝛtali peccato. neſcirem fateoꝛ cõſti
tutionẽ iſtã ab iniquitate defendere. Sed
ita non eſſe docet textus inſtitutionis quẽ

inſpexi. vbi nec obligatio fertur ſub pena

peccati moꝛtalis. ſed ſolũmodo ſub pena
diſcipline oꝛdinis. NHecetiam caſus talis
neceſſitatis extreme ſecluditur. Interroga
ti ſiquidẽ eoꝛũ aliqui excellentes viri ꝑ me

ipſum/quid agerent vbi in deſerto aliquo

vel carcere mihil haberent pᷣter carnes ad
yeſcendũ: Reſponderũt ſe comeſturos fo

reabſq; omni ſcrupulo pꝛiuſq; ſe moꝛiꝑ/

mitterent. ¶Audite narrationem. Conti

gi⸗ vnũ ex carth.dum equitaret/in tantam

emel famẽ ⁊ ſitim incidere/ de ſanguine
equi ſui biberet ne periret.aliud quippe q̊
tunc ſuſtentaret᷑ non habebat. Delatũ fu/⸗
it hoc ad reliquos fratres/qui neceſſitateʒ
circũſpecte atiendentes que legem nõ ha/

unc in oꝛdinationem talæ?

bet / eundẽ abſq; diſciplina vel quauis pe
na velut innoxium ſuſceperũt.maxime qꝛ
ſufficienter conſtare poterat omnibo de ne

eſſitate ſua. alioquin foꝛtaſſis ſubiacuiſ-

ſet diſcipline oꝛdinis.non quide er culpa
pꝛopꝛia.ſed ad euitaudũ ſcandalũ alioꝛũ.
ne dein ceps licentiã ⁊ exemplũ alij traxiſ/

ſent ad comedẽdũ carnes pꝛo libido. De

miſſet autẽ frater ille/ illam diſciplinã oꝛ/
dinis humiliter et innocenter tolerando.
quẽadmodũ ſentiunt doctoꝛes de illo qui
per eccleſiaſticã cenſurã cogeretur habita/
re cũ illa que ad veritateʒ non eſt vxoꝛ ſua

legitima/ quãuis ita decerneret eccleſia. dq

non de occultis ſed de maniteſtis determi
nat. Caſus alibi eſt expᷣſſus. Sic dico. ꝙ;
non eſſet qñq; incõueniẽs/innocentẽ car/
thuſieñ.pꝛo eſu carniũ aut earũdem mini

ſtratione/ diſcipline oꝛdinis ad alioꝝ ter/

roꝛem ⁊ regule ügtolabllit tẽ ſubiacere.

¶ Stuero dicit aliquis.Cur non expᷣſſus
eſt ⁊ exceptus eaſus iſte neceſſitatis extre/

me: Dirxi iã ⁊ repeto.qꝙ illud fieri nõ opoꝛ⸗

tuit vt pꝛobaui.imo nec cõgruũ apud eos
fuit vt deduco. Senſus certe hominis qꝛ
pꝛoni ſunt ad malũ ab adoleſcentia quãtũ
cunq; in freno ⁊ chamo conſtringant᷑ vix
egoman pñt quin effluant ⁊ effren es fiat
Dum ergo paruula eis aperitur rimula li
centie/aut frenum eis tantiſper laxatur/fi/
unt confeſtim occaſione aſſumpta ex ipſa
licentia deterioꝛes. Omnes enideterioꝛes
ſumus licentia vt comicus dicit. Quãob/
rem ſi caſus aliquis fuiſſet:in inſtitutione
pꝛefata cõceſſus expꝛeſſe de comedẽdo car
nes. foꝛmidandũ erat ne paulatim ſucce/
dentiba temꝑibo magis ac magis dilatata
fuiſſet ⁊ extenſa hmòi licentia. ⁊ tandẽ plꝰ

agd voluptatem ꝙ; neceſſitateʒ deſeruiſſet.
Totum hoc declarabũt amplius ſequen/

tia.⁊ exꝑientia teſte defenditur.

1.

Allis / aut ſanitatis debilitatio/ non
tollunt rationabilitatem pꝛefate legis aut
ſtatuti. on penitus inutiliter tractan
pum hic eſſe arbitroꝛ ⁊ declarandũ/quem
admodum licitum eſt agere multa ſiue te/
poꝛalia ſiue ſpiritualia ſint/ per que et in
quibus/abbꝛeuiat homo vitam ſuaʒ. qaut
infirmitatis debilitatem incurrit. = e⸗
cdudo tamen in pꝛimis ꝙ intẽtio talis ho
minis citius nature conlumenttg. ſann
2

Ertiam poſtremo concluſionem
poſui qꝙ abbꝛeuiatio vite coꝛpoꝛa

„

tis. ¶ Duid pꝛoinde?S

CTractatus

id eſt periodũ etatis ſue/ non ferat᷑ directe
et immediate ſuper eo quod eſt abbꝛeuia/
re vitam ſuam.vel coꝛpus in egritudinem
trahere/tanq; ſuper fine pꝛincipali.aut q;
non fiat pꝛo fine pꝛohibito ⁊ nequã.quẽ/
gadmodum multi deſperatoꝛũ ⁊ foꝛtunas
ſuas ferre non valentiũ / ſeciſſe leguntur. ⁊
yt ſtoycoꝛum erroꝛ facere conſulebat. In
boc ſiquidem caſu tales grauiter peccant

et per leges merito dehoneſtãtur. Hic ha/

bet quoq; veritatis locum illa Hieroni/
mi ſententia. ꝙ non refert ſi quis per im/
moderatam abſtinentiã ſe paulatim inter
ficiat/aut ſubito.¶ Bis pꝛemiſſis pꝛobo
quod aſſumptum eſt. Licere ſcilicet plerũ
q; abbꝛeuiare vitam ſuam / in ygrijs occu
pationibo ſtudijs ⁊ artibus. (Ao poſi
tam enim aſſertionem ſequũtur abſudita

tes innumere. inter r as illa non medio

criis eſt.ꝙ quilibet teneretur vacare ſtudio
medicine.aut medicoꝛũ conſilijs atq; re/

giminib continue vti deberet. Ouare ſic?

Conſtat nempe ꝙ ex ignoꝛantia medici/
narum pꝛeſeruatiuarum ab infirmitate.⁊
conſeruatiuarũ ſanitatis.ex omiſſione in/
ſuper medicinalis regiminis irruimus in
gebes crinae vite abbꝛeniatio/
nem incurrimus.¶ Rurſus quilibet obli
garetur deſiſtere ab operiboet actibus / ex
quibus veniunt cõmuniter debilitatiões
in coꝛpoꝛe. ⁊ eiuſdem coꝛruptio velocioꝛ
ſu bſequitur.pꝛeſertim dum tempoꝛa ſunt
intemperata/ ⁊ ex nimio gelu vel eſtu fer/
nido diſcraſiant armoniam debite ſanita/
iccerte agricole/

colereterram. opilio paſcere gregem. vin-

demiatoꝛ vuas colligere ruralis falcare fe
num vel ſegetes / curſoꝛ legationem exple
re / deſiſteret. Et ita paſſim i omnibus hu/
iuſmodi penalibus operibus ⁊ debite va
litudini endarum agduerſis /valebit ar/⸗
gumentũ. ¶ Ceterum poſito iſto ?ꝛ ↄdem/
narentur omnes diuites qui delicatis ac
pꝛecioſis alimentis/ non occurrunt moꝛ/
bis pauperuʒzʒ. ſi ſemper modis omnibus
licitis et poſſibilibus / ſit ſanitas in ſe vel
alijs de neceſſitate ſeruanda vel einde
pellenda.(¶ Poꝛro cui dubium eſſe poteſt
quin militaris exercitatio ſecum plurima
accumulet coꝛpoꝛis incommoda.nunc in
ipſo belli apparatu.nunc in tentoꝛijs aut

caſtris. aut ſub dino.demum in ipſo hoſti
li conflictu. Quis neget in his abbꝛeuia/

ri vitam multipliciter coꝛpoꝛalem? Quid
enumerem laboꝛes eſtus frigoꝛa famem⸗
ſitimn. curas. vigilias. et vulnera.quibus
plerunq; vita funditus extinguitur:
Quis tamen dixerit pꝛopter hec repellia
militando reges etlalios reipublice recto/
res tanq; iniuſte agant et in ſeipſos manꝰ
inijciãt. ¶ Deniq; de ipſis mercatoꝛibus

quid dicturi ſunt noſtre poſitioni aduer/

ſantes.ð quibus ait Flaccus. Impiger ex

tremos currit mercatoꝛ ad indos. Perma
re pauperiem fugiens per ſaxa perignes.

Duis non videat Peam ipſi q; innume⸗/
rabiles huiuſmodi.hec et ſimilia agendo
patiendoq;/ vitam abbꝛeuiant:? Quis ne/
ſciat ꝙ egritudinibavarijs atteruntur. Ve
rũtamen tꝑalia ſolũmodo numeramus/p

quibus adipiſcendis. cõſeruandis aut re
cuperandis/ non dico infirmitati ſed vite

periculo et moꝛti/licenter nos exponimꝰ.
¶ Londudamus igitur arguentes a mi/
noꝛi ad maius ꝙ pꝛo bonis ſpiritualibus
adquirendis.cõſeruandis.aut recuperan
dis ſeu reſtaurandis. vel pꝛo malis depel/

lendis/ non eſt quolibet illicitum vel irra/

tionabile ſimilia perpeti.Quãobꝛem ipſi

ad cuius nihilominus obſeruationem/ſe

lis vel debilitatio ſanitatis incurrit᷑.¶ Sʒ

opponet ſoꝛte ſcrupuloſioꝛ aliquis ⁊ que
ret.ſi liceat omnino medicinam ſpernere:

Si pꝛererea in enumeratis tempalibꝰ ex/
ercitijs / fas ſit qualitercunq; ⁊ qũocunq;
vitam conſumere.Et ſi ſic dicatur ſicut di
ctũ fuiſſe videri poteſt: licebit cuilibet abſ

q; vitio temptandi deum/omnibus ſe ꝑi-

culis moꝛboꝛũ ⁊ moꝛtis impꝛouidum ob
iectare. Iſtud vero nondum quiſq; dixit.
Reſpondeamus dicentes.qꝙ in pᷣſenti ma

teria ſicut ⁊ in reliquis omnibus/obſerus

re conuenit pꝛouerbiuʒ illud poeticum/a

Terentio cõmemoꝛatum. Ne quid nimis
NQuod Oꝛatius plus expꝛeſſit dicẽs. Eſt

modꝰin rebus ſunt ceni deniq; fines. Vl/
tra quos citraq; nequit conſiſtererectum.
Hoc dicit phus deſcribens virtutem eſſe
in medio:non quidem indiuiſibili.ſed in
certa latitudine pꝛout eſt ſignum ad ſagit

tam. ¶ Atuero qualiter accipiendum ſit

medium huiuſmodi / ſi quiſq; vlterius ꝑ/
gat inquirere: Reſpondeat pꝛo me idem
phᷣus ꝙ medium illud eſt quo ad nos ⁊ vt

. —
—Rq
i
.
1
—

caritatiuo pꝛoximi.C.e

ad ſpiritum ſubiectione. ¶ Lonſtat enin
quo ad pꝛimum ꝙ obedientia poteſt lici/
te impꝑare vt homo ſubeat moꝛtem coꝛpo/

De non eſu carnium

ſapiens iudicabit. Neq; enĩ poteſt aliter
ſub generali regula vel arte notificari tale
mediuʒ. Idcirco virtus quã multa gignit
expientia/ certius q; ars ſola/tale medium
coniecturat.Et qꝛ attẽdit particulares cir
cumſtãtias omnes/cdlarius ⁊ ſolidius ope
ratur.quãqᷓ; ars et doctrina multã afferãt
cõmoditatẽ. virtutis exercitiũ querẽtib.
ufen ergo nobis ꝓ nuncverificaſſe
qð aſſumptum eſt.⁊ oſtendiſſe/ꝙ medi
um ſobꝛietatis ⁊ abſtinẽtie in ꝓpoſito nr̃o

non ſic iudicabitura ſapiẽte ꝙ omnis de

bilitatio coꝛꝑis et omne diſcrimẽ moꝛtis.
ſeu male valitudinis / euitetur. ( Sed ve
niamus ad bona ſpũalia.bona virtutum.
poſtq; locuti fuimus de bonis tꝑalib vbi

longe minus videretur eccuſabilis p adqͥ

ſitione earũdeʒ/abbꝛeuiatio q̃ntalibet vi/

te coꝛꝑalis. Enumeremꝰ ergo aliquas ra/

dices cauſas vł rõnes ſpũales/ꝓpter quas

licitũ ẽ vite huius moꝛibũde detrimentuʒ
ſubire vel pati. ¶ Et pꝛimo quidem ad

obediendum deo. Deinde ad ſatiſfacien/
dum pꝛo peccato. Rurſus pꝛo iuuamine
eterum pꝛo euitatõ
ne grauis ſcandali. Poꝛro ad adquiren/
dum virtutes in ſe vel in alio. Et ad extre
mum pꝛo extirpatione vitioꝛum ⁊ carnis
onſtat enim

ralem pꝛo fide ſuſtinenda.exemplo marty
rum.vel vbi deus homini reuelaret. quẽ/
admodum de ſamſone et alijs multis ſen/
tit Auguſtin de ciui.dei · Habet enim de/

us vite ⁊ moꝛtis imperium. Addo adhuc
ꝙ etiam vbi non obligaretur quis ſeipᷣm
pꝛodere qui queritur ad necem quoniam

xpᷣianus ent. orezntin caſu / publicis
tyrannoꝛũ aſpectibus pᷣſentareſe/et ſpon/
tanee moꝛti tradere ſe.in atteſtatiouem et
laudem fidei ſue. Sic enim plures ex mar

tyribus feciſſe narrantur.qui vel non ceſ/
ſerunt perſequẽtibus.vel eos cum potuiſ-/
ſent /nulla vi a ſe repulerunt. vt ſancta le/
gio Thebeoꝛuz. aut deniq; veritatem eis
inuitis ⁊ furentibus/vltro publicauerunt

Attamen neceſſaria eſt in hoc loco conſi/

deratio particularium circũſtantiarum et

vnctio ſpiritus.docens quando ⁊vbi hoc
fas exiſtit. Si enim hoc fieri ſemper lice/

ret/nec fugiſſʒ chꝛiſtus nec dixiſſet apoſto

lis. Cum vos perſecuti fuerint in vna ci/

famis inediam. nſic
foꝛenſ et publice iuſticie/ rationabilit᷑ col

nitate / fugite in aliam. ¶ Secunda ratio

ſicut et ſequentes/ rei accõmodabilioꝛ eſt

quam agimus. Satiſſfactio itaq; et iuſti⸗/

cia / ſepe iubet multa fieri/per que abbꝛe

niationem ſequi vite perſpicuũ eſt. Vide
mus hoc in iuſticia foꝛenſi.et penitentia

publica. tam in carceribus q; in alijs vin/

dictarum et punitionum modis innume/
ris.per famem. per ſitim.nuditatem.cilici

peſtilenti ⁊ feculento.⁊ per ſimilia hoꝛum
pꝛo peccatis enoꝛmibus. In foꝛo etiam

penitentiali quotidianum eſt. Et quis in

dubium reuocat / quin liceat iſtas punitio
num afflictiones / deuota voluntate ſuſci⸗
pere. et ſuſceptas / pꝛo ſatiſfaciendo iuſti⸗
cie et deo pꝛo peccatis/laudabiliter tolera/
re. Eſt quoꝛundam opinio de condemna

to iuſte ad moꝛtem/ per ſuſpendium ꝑ car
cerem aut famem / ꝙ poteſt abſq; delicto
ſubterfugere / ſi nihil obſtet euaſioni ſue.
cuius oppoſitum /non impꝛobabilitertra

dunt alij diceẽtes ꝙ manere tenetur.ne vio

let iuſticiam ⁊ ſententiam publicam in ſe
latam. Nihilominus quocunq; modo ſe
habeat veritas de obligatione advnũ iſto

rum vel ad alterum / neminẽ dubitare ar/
bitroꝛ quin condẽnatus aliquis talis ad
extremuʒ ſupplicium / meritoꝛie poſſet nõ

fugere/cum pateret exitus liber per negli/

gentiam cuſtodum.⁊ poteſt vltro ſubire ⁊
expectare ſententiã quam ſcit a ſe meritam
et a iuſto iudice fulminatã. Sed et videri

poſſet non eſſe penitus impꝛobabile / ho/

minem criminoſum / poſſe adiudicari vt
ſeipſum per ſe puniret quẽadmodum per
alios iuſtiſſime fit.ſiue per moꝛtem ſiue ꝑ
xhac conſideratione

ligitur iuſtificatio religionis carth.ummo

et alterius auſterioꝛis. Cur enĩ non pote/

rit aliquis peccatoꝝ ſuoꝝ ⁊ flagitioꝝ con

ſcius/que demeruerunt moꝛtem eternam-

imo ⁊ tempoꝛalem ſi publicarentur.cur in
uam non poterit talem rigoꝛem vite/a
uo iudice ſecreto cui confeſſus eſt impoſi
tum tolerare.aut conſultum ſuſciꝑe.quan
qᷓ; multo minus pꝛeuideat ſe victurum et
infirmitatibus fatigandum:Legat᷑ Joh.
heremita montis ſynai.qui climacus dici

tur.in illo gradu ſcale myſtice.in quo ð pe

nitentia loquitur. Refert pꝛofecto ſtupen
da.et foꝛte magis admirandaq; nd
3

ſuper voluntario carcere quoꝛũdam deuʒ

placare ſibi volentiũ.Ex hoꝛum ꝑſpecio

ne ſedula.liquet/q; rationabilis ſit ꝓ pec/

catoꝛib/ carthuſienſiũ in viuendo ſeueri/

tas.imo ⁊ pꝛo iuſtis.quatinus deo ſatiſfa
ciat pꝛo peccatis ꝓpꝛijs vel alienis.temꝑe

miſcðie.ne ſeuerius puniat incõꝑabiliter

ille purgatoꝛius ignis aut gehena. ¶ er
tiam rationẽ aſſignauim caritatẽ erga ꝓxi
mum. Poteſt nimiruʒ caritas fraternalis

imitatrix eſſe xpᷣi.qui peccata noſtra ipe tu

lit.⁊ languoꝛes noſtros ipᷣe poꝛtauit. Sic
venerabilis ⁊ ſanctus paulinus Nolane

vꝛbis epᷣus/pꝛo filio vidue duram ſeruitu
tem barbaroꝝ ſponte ſubijt. Sic venera⸗

bilis ſanctulus/pꝛo diacono moꝛituro ſe

met pꝛebuit moꝛtis diſerimini. Sic veni
ꝙ olim fieni ⁊ nunc in eccleſia quotidie ꝓ

ſpicimus. Nam ⁊ ob hanc pꝛecipueratio

nem/ſuerunt religiones inſtitute ad ſatiſ/
faciendũ pꝛo peccatis fundatoꝛũ.⁊ gene-/

raliter omniũ. Sunt nempe aliqui in ſta

risxpi myſtici que diſtribuit ſpũſſancrus
pꝛout vult. Si fas ẽ ergo(ſicut fas eſt im/
mo merces magna )pꝛo alioꝛũ delictis ſa/

tiſtactionẽ in coꝛpoꝛe ꝓpꝛio ſuſtinere:lice ⸗/
citio bꝛeuiare. ¶ Laudatur imperatoꝛis
illius iuſticia ⁊ caritas.qui pꝛo filio vidue
ad excecationem amboꝛum oculoꝛumad .
iudicato/oculi vnius ſaluationem in filio
pꝛopꝛio/alterius oculoꝛum ſuoꝛum iactu

ra redemit. Collaudatur poſtremo illius

amoꝛis pax ⁊ vinculum inſigne apud phi
loſophos.vbi vterq; amicoꝛum viciſſim
pꝛo altero concertabat occumbere. Simi
le de virgine quadam Anthiocena ⁊ mili
te tractat Ambꝛoſius declamatoꝛie. Cur
ergo careant pꝛeconio ipſi carth.cur non
magis attollantur laudibo ſupereoꝛum ca
ritate.qͥ quãdoq; a pꝛopꝛijs peccatis im /
munes ⁊ expurgati.nihilominus ferũt ſu
per ſe crimina alioꝛum. in abſtinentijs et
infirmitatibus plurimis.et quodãmodo
animã ſuam pꝛo alijs ponunt. Collauda
di pꝛofecto ſunt. obtrectatoꝛes eoꝛum op/
pꝛobꝛio digni.pꝛeſertim ſi eccleſiaſtici ſũt
Naʒ que impietas eſt/eos illud in alijs in
culpare quod ſuũ deberet eſſe officium: ex
ercere ſcʒ ſemetipᷣos in talibus abſtinẽtjs
et ſinon omnino taliter pꝛo ſalute fideliũ

tu plangentiũ.ſicut alij in ſtatu actiuoꝛuz
iuxta varietatẽ donoꝛũ ⁊ officoꝛũ coꝛpo⸗/

et diuina placatione pꝛomerenda ⁊ aduer

ſis poteſtatibo debellandis. Naʒ arma cle-
ricoꝛum / ſunt ieiunia.planctus et lachri/
me. ¶ Ceterum in quarta ratone poſui⸗

.
*

mus euitationẽ ſcandali.Pꝛo quo nõ di/
co mala valitudo ſed ipᷣa etiam moꝛs ſub
eũda nõnunq; eſt. Audiamus apłlm. Si
eſea inquit ſcandaliſat fratrẽ meũ/nõ mã⸗/

ducabo carnes in eternũ. Sit ſᷣm hocali

quis poſitus in vltima neceſſitate famis/⸗
coꝛam idolatris.non alijs cibis veſci per/

mittunt eum q;ᷓ idolothicis.nũquid non

ſubibit talis pꝛius moꝛtem famelicus/qᷓ;
comedat in ſcandalum ſue fidei.apudiido
latras. aut apud fratres xpᷣianos ſimpli/

ces.ſi ex hoc eſu pati ſcandaluʒ pꝛobabili /
ter foꝛmidetur: Puto inſuper apoſtolum

magis ad euitationem ſcandali puſilloꝛũa
ad/ ꝓpꝛiam coꝛpoꝛis refrenationẽ aſpe/
xiſſe cum dixit. Caſtigo coꝛpus meũ et in
ſeruitutem redigo. urhocagis Paule?
edicauero/ ipᷣe repsio
bus inueniar. Nolo dicãt auditoꝛes mei.
Iſte plenus ventre / de ieiunijs pꝛedicat.·
Iſte repleta burſa aut arca argento aurox
veſtibus plurimis.frugalitatẽ nobis libe-
ralitatẽq;/ indumentoꝝ ꝑcitatem ſuade
re conatur. Medicꝰeſt.curet pꝛimo ſeißm
Vigetis hic magiſtri Karrcs neceſſa-
ſteritas in pᷣdicato⸗-
ribus pᷣlatis ⁊ curatis q; in alijs.et ſi non
ob aliud/ad hoc tñ qꝛ alioquin efficaxred
dunt verbũ ſuũ.aut oblocutiones a ſubdi
tis ſuis patiunt᷑. Nec excuſant᷑ penitus.q
uis edomitã ſentiãt carnẽ ſuã.aut ſi ob in
de pati vite carnalis diſpendiũ ꝑtimeſcãat
Zraducgꝗmꝰ nũcad rem que tractat᷑roem
Wit aliquis carth. vir pbatꝰin
vltima egritudine cõſtitutus/a qua libe-
rabitur ſi carnibo vtat᷑. ⁊ ſciat hoc ipᷣe ſeu
per reuelationẽ ſeu ꝑ medicoꝝ finalẽ atte /
ſtationẽ.ſeu qꝛ tale eſt ſuũ diciamen ↄſcie.
Aiaduertat nihilominꝰ quẽadmodũ veri
ſimile eſt/ꝙ comeſtione ſua/fratres alij vł
pᷣſentes vel abſentes ad quos fama vola-/
uerit ſcandaliſabunt᷑ tum qꝛ inſolitũ ẽ. f
quia nõ ſufficienter erũt infoꝛmati decaſu
neceſſitatis ſue extreme. Deniq; qꝛ tẽpta/

Ne inquit cũ alijs p

ria eſt amplioꝛ vite au

hmoi.

buntur vehemẽter ad exemplũ illius aſſu

mere ſibi carnes in cibos.etiam pꝛeter et
extra neceſſitatẽ extremaʒ. YFoꝛmidabit p/
inde vir hmõi non abſq; ratione/nerigoꝛ
oꝛdinis paulatim laxatus/tande; funditꝰ

De nõ eſu carmiũ

euaneſcat neq; remedij loc' babea? Que

ratio:quia nimiruʒ ſemel lapſa religio vt

.

Weſtoſerfennunnc aut vix reꝑari põt.
Noua facilius a fundamẽtis conderetur.

zur quẽlibet ſuꝑ hoc certũ reddere aliena

cta multarũ religionũ.que ab initio ſum

me diſcipline fuerunt. ſed ꝑ licentias ⁊ laͤ-.
xationes pꝛimitꝰ modicas/deinceps ma-
ioꝛes/in hanc tantã effrenationem coꝛrue
runt vt nihil plus abſtineant a ſecularibꝰ
nulla in ſilentio. in ieiunijs.eſu carnium.

et alijs diſciplinis diuerſitas inuenitur.in

taniũ quidem. vt apud multos ſtupoꝛ ſit.

ſi um pꝛofeſſionis ſue ⁊ voti integritateę⁊
ſtatu ſalutis / tales viuere arbitrent. &
relinquẽs alios ſibiipᷣis.Quero ſi carthu

ſieñ. ille quẽ loquimur / reneatur aut ſaltez

iure poſſit in caſu noſtro abſtinere a carni

bus / dum talia pie recogitat. reuoluit ? foꝛ
midat: Eſtimo plane neminẽ ſane intelli/

gentium vnq; dubitaturũ / quin hoc poſ⸗
ſit. ⁊ plures ſpero dicturos foꝛe ꝙ ad hoc
pꝛo ſcandali vitatione obligatur. Siqui

dem plus eſt anima pꝛoximi q; coꝛpus p/
pꝛium aut eſca.Quanto plus ergo eſtim

de ſunt tot animepᷣſentes ⁊ future.imo to/
ta carthuſieñ religio.tota ſeueritas.totaq;
diſciplina. VUt quid pꝛobatus vir/pꝛo mo
dicis vite diebus iam velit nolit ꝑituris/

tale religioni ſue diſcrimẽ afferret: Ctqͥd
pꝛeterea pꝛo reſtauratione membꝛi pere⸗i/
tis ⁊ paulo poſt neceſſario deſerturi/totuʒ

coꝛpus myſticum in ceteris ſanioꝛibo mẽ/

bꝛis detrimentü patietur: Quomodo da/
bit totum vite ffoꝛem pꝛo fratribus iſte/q
tanta cupiditate particulam egram ⁊ mar
cidam/cum eoꝛum nocumẽto retinere co
natur: Hon eſt ad extremũ fidus miles et
ſtrennuus ille / qui plagas ſuas ſtatim re

foueri aut ſanari querit/ cum totius ſui ex

.

Puto certe gloꝛioſus ille confeſſoꝛ marti /

nus / non feciſſet in hacre ſcrupulum. qui

ſuadentes coꝛpus in vltimo agone conſti
tutum / ſtramentis mollioꝛibus conſone/
ri/magna grauitate cõpeſcuit. Sinite in /

quiens fratres ſinite.Ego ſi aliud exem/

plum vobis relinquo/peccaui. ¶ Eſto
homo ſingulari voto perpetue alicuiꝰ ab

ſtinentie conſtrictus / ſoluere illud pꝛo vl/

tima neceſſitate deberet. Eſto ſimiliter ꝓ
carchuſieñ. aliquis ad boc teneretur vbi
ſufficienter ſibi conſtaret de nullo ſubſecu

ereitus deoꝛdinatione periculo vel ſtrage

turo fratrum vel oꝛdinis ſcadalo? Nihilo

minus quia rariſſime ⁊ quaſi nunq; circũ

ſtantie tales pariter cõcurrũt apud cartbu

ſienf᷑.potuit cũ omni rationabilitate ferri

ſuuʒ generaliter de non comedẽdo cannes

ſtatutũ.

Houiſſime ſermonẽ abbꝛeuiã/
tes / tractemus ſimul poſtremas duas ra/

tiones.adiquiſitionẽ ſcʒ virtutũ.⁊ extermi

nium vitioꝝ.pꝛopterquas debilitare coꝛ
pus/⁊ abbꝛeuiare vitam/plerũq; fas eſt.?
aliquando neceſſitas. ¶ Pꝛopoſuit ſalo/
mon a vino abſtrahere carnem ſuam! vt

animam ſuam tranſferret ad ſapientiim.

Daniel ⁊ ceteri ꝓphetarũ vt diuninis reue/

lationibus eſſent idonei/pene ſupꝛavires

coꝛpus ſub abſtinentia macerabant. Am

plius tradunt in cõremplationib experti
non poſſe animã ab egypto tenebꝛoſe car

nalitatis niſi per deſertum foꝛtis cõtritio/⸗
nis carnalis. coꝛꝑalẽq; abſtinentiã faciat
non ſoluma ſuꝑfſuis ſed a multis etiã ne/

eſſarijs. Ad hoctraduci poteſt etiaʒ illud
BGreg. Nemo poteſt apphendere qð ſupꝛa

ipᷣm eſt.ſi pꝛius neſcierit mactare quod eſt

Bernard hocin ſeipᷣo ⁊ ꝓpꝛio coꝛꝑe exle

uerat.qui ꝓprer hoc in egritudines perpe-
tuas inciderat. Hanc eſſe cauſam opinoꝛ

pᷣcipuã:cur tanta eſtraritas tꝑe noſtro/eo

rum qui ↄtemplationis arcẽ aſcẽdant ⁊ il

lic ſtent. Exigit᷑ quippe ad hocaſobꝛietas

non illa tmmõ que ſeruat mandatũ ⁊ pec

catum eximit.ſed multo aſperioꝛ ab initio

atq; rigidioꝛ. Tribulationes itaq; coꝛꝑis
dilatant animã ad ſuꝑioꝛa.⁊ ad inferioꝛa
ne dilabatur ſtringunt. Sic nõ inueniẽs
anima vbi ſue affectionis pes dilatet᷑ aut
quieſcat.quoniã inundauerũt aque tribu

lationis ſuꝑ terram ſen ſualitatis/ regredi

cõpellitur cũ columba ad interioꝛis arcaz
quietis. Qui vero ieiunij talis atq; tribu/
lationũ ceterarũ aſperitatẽ / a ſe iugiter re

pulerit/miraboꝛ ſi non expers erit eleuate

cõtemplationis.Etſi non aſſidue perima
ſerpet eius animus.contẽtus cõmuni mõö
cognitionis alioꝛũ ſicuta cõmuni niu vi
unendi vel ad tempus non ſemet abducit.

Videtis ergo quantũ ſeruit cõtemplatio/

nis virtuti in qua felicitatẽ phᷣi poſuerũt/

victus aſperitas. ¶ Poꝛro quid aget
0

ꝛtitudinis virtus.quid ʒelus animarũ

„

quid ſpes.quid fi

des ⁊ caritas. vel vt ipſe

in hominibo generentur vel genite conſer /

uentur.augeant᷑ roboꝛentur: Eſtimo non

*

CTractatus

magnipedent coꝛpoꝛis iacturã/ dũmodo
per eã finis ſuus habeat᷑. Ceterũ atten/
detibi quid debeas aĩe ſanitati ⁊ curatio/
nia vicijs.quãdo vt coꝛpus redimas/ fer/

rum patieris ⁊ ignẽ inquit NHaſo. ¶ Bice

rent aliqui.ſed nõ determino.qꝙ ꝓ euitatio
ne doloꝛis nimij aut defoꝛmitatis / las eſſz
alicuiꝰmoꝛbũ mẽbꝛi incuratũ relinquere.
ex quo tamẽ moꝛbo dimiſſo / bꝛeuiaret vi⸗
ta. Hec abbꝛeuiatio quãto rõnabilius to/
lerabitur ad euitandos doloꝛes nõ momẽ
taneos ſed pꝛo vicijs puniendis ſempiter
nos. damus ꝙ conſuetudo naturaʒ
ĩmutat vſq; adeo / vt venenũ abeſſe poſ⸗
ſit. Multos iam audiui alteri religionis.
quib in egritudine vſus carniũ cõceditur
dicentes abomiuationẽ eis fieri ⁊ nauſeaʒ
ſi carnes guſtent. Walũtq; iugiter carere.
tantũ valet in eis cõſuetudo.quã phs alte

ram dicit eſſe naturã. ¶ Eſto deniq; ỹ er

eſu carniũ pꝛoueniret in caſib pꝛedicte ne
ceſſitatis/ꝓlongatio qualiſcunq; viuendi
quis nouit ſi deterioꝛ ex hoc poſtmodum
egritudo ⁊ laſſitudo ſequet᷑: Audi ſimile.
Eſſent aliqñ potiones quedam medicina
les vtpote laxatiue ſatis idonee pꝛo pᷣſenti
ſtatu patientis. diſſuadent illas fidi medi-
ci.ne ex vſu talium/ pigra ⁊ ſegnis in futu/
rum reddaturnatura. ¶ Subinde creda
mus exptis. Aſſerentem itaq; audiui vnũ
de Carthuſienſibo virum plane doctiſſi⸗/
muzʒ. ꝙ plures numero moꝛerent᷑ aut egro
tarent in eoꝛum religione /ſi camibus vte/
rentur. Cauſam addebat ꝙ vigilie ⁊ ſoli/
tudo ⁊ quies ceteraq; deuotõnis huiuſmo
di exercitia/digeſtionem impediunt.et ita
quditatem quãdã in ſtomacho relinquũt
Addo aliam qꝛ vix autraro/temꝑant᷑/⁊ ſo
bꝛie/ inter hec gule incitamẽta verſaretur.
Mam cur ob aliud ſapiens vnus medico/
rum dixit/ plures occiſos gula qᷓ; gladio:

Quog ſi nullus dicetet / tamen expientia
loquente cognoſcitur. Qur aliunde pꝛete

rea religioſi ⁊ rurales a carnib: imo ⁊ a vi/
no ⁊ a ceteris gule blandientib cibis lon/

ge factis/ſenectam maioꝛem ſepius attin/

gunt q; alij voluptuoſe et opulente talib⸗
enutriti. Pꝛeponderant ſcio ille que ani/
mam reficiunt cauſe quas diximus vt de/
fendatur ſobꝛietas.tamen ita loquendum
fuit carnaliba qui carnalia pᷣferunt. Ita eo
mum iniquitatẽ mentiri ſibi/ docere debui
mus.qui abbꝛeuiationẽviuẽdi alijs obij/

ciũt pꝛo cimine / ſuã vitã frequentins 20
deus quãto indecẽtius nequius ⁊ ſoꝛdidi
us ſua voꝛacitate ⁊ ingluuie mactant ſuf/

focant ⁊ necant. Quoniaʒ in multis eſcis

(iuxta ſapientis verbũ multa eſt infirmi⸗/

tas.Et ſᷣm ꝓpꝛietatẽ virgiliani verbi. mul

tos etiam viuos vinũ ſomniũq; ſepeliuit.
holkremo quid eradicatio vicioſarum
libidinũ in ſeipᷣo feruentiũ fieri ſuadet.qũ

nõnulli quia occaſionẽ pꝛeſtabat alijs lu/

xurie ſua pulcritudo/ſeipᷣos lacerabant in

facie.aut cum ſuis ꝑiculis ingentibꝰ exu⸗/

les aufugerunt: Vulgata eſt ioſeph hiſto

ria.necnon benedicti bernardi ⁊ ſumilium

Repertus eſt mihi inſuꝑ vnus ſanctoꝛuʒ

patrum.qui vt elationem ex ſuis viribo cõ

ſurgentem cõpeſceret in anima/magnis a
deo pꝛecib obtinuit.vt demoniace paſſio
ni coꝛpus ſubiaceret.¶ õ euagemur vl

terius in materia latiſſima ð adquiſitione
virtutũ ⁊ amiſſionevicioꝛũ.ſtringatur ſer/

mo ad virtutẽ vnicã caſtitatis.⁊ queſtionẽ
queſtione veluti cauũ clauo retũdamus.
Ouero ab aduerſarijs ſi vouere liceat ꝑpe
tuam caſtitatẽ. Non ita impudenter deſi

piunt vt hoc negent. NHon negabunt inſu
per quin dabilis ſit caſus neceſſitatis ex/

treme:quo vela tyranno aliquo vel ꝓpter
abũdantiã obſceni illius humoꝛis putre/

ſcentis (vt fieri poteſt)piclitabit᷑ vira eius

qui vouit caſtitatẽ ſi nõ ſumat ab oꝑe car/
nali remediũ. Peto ergo ſi talis non dico
foꝛnicarivel adulterari ſed mr̃imonialiter
vxoꝛem aſſumere/ ⁊ eam carnaliter cogno
ſcere poſſit ⁊ debeat.quoniaʒ hocagendo

diuturnius viueret vt ſupponitur: Sirñ

deat ꝙ votũ caſtitatis impedit mr̃imoni/
um cptrahendũ/etiã in illo caſu neceſſita/

tis extreme.Quero pꝛimo Vñ hoc habet

vt cũ votũ illud humana tmmõ volũtate
emiſſum fuerit.ac ꝓinde pᷣcepto illo diuĩo
nõ occides quo pacto poteſt obuiare:Ita

enim pꝛius argutũ eſt in ſcdᷣa concluſione

Rurſus poteſt ſibi a papa cõcedidiſpenſa
tio contrahendi.qua diſpenſatione facta/
nunquid vxoꝛari tenebuur pꝛo licito vſu
carnali ſaluatiuo vite ſue.aut ſi poterit ſub
ire moꝛtem ne aſtigeſ virginalis aut
vidualis depereat: ¶ Si pꝛimum nobis
donent / cur non ita dicere poſſumus qꝙ
non obſtante cauſa neceſſitatis extreme
aut ſuperioꝛis auctoꝛitate / poteſt perpe/
tuo voueri certa ſobꝛietas ſicut et caſtitas.

sg
nſn
mury
ſtone
wrſer
tion⸗
umus.
Anghe
de⸗
rinſi
Ha⸗
M.
w,
18
/
o
ner
Po
N.
Hin
nen
eſit⸗
chede
ne
vnui⸗
ſone
enſa
cn/
ou
ſab

R

te carnes nobis opponunt.

De nõ eſu carnii
Si vero dicant iuxta cõioꝛẽ opinionẽ/q;

talis etiam non vouens / poſſit licite pati
moꝛtẽ pꝛo ↄſeruatione caſtitatis ꝑpetue.

quãuis hoc pati nequaq; obliget. Uelleʒ
denaernare eſeobis darent diuerſitatis ra

tionem in caſtitate ⁊ ſobꝛietati.quare non
vtrobiq; erit ſimilis huiꝰ diuini pꝛecepti

tranſgreſſio Non occides.nunquid talis

ꝑſeueranter caſtus ĩ caſu noſtro/ita ſeißm

ꝑimere dicendus eſtinterpᷣtatiue.qꝛ ad vi
tam ſeruandã patet eidẽ licitus exitus per
matrimoniũ.ſicut de ꝑſeueranter abijcien
iceret foꝛ
taſſis ꝙ nulla eſt ponderatio digna conti/
nentis anime ſᷣm ſapientẽ Vinculũ inſu/

per matrimonij non temꝑale eſt ſed perpe
tuũ ⁊ multa ſecũ fert incõmoda.Tribula/

tionem inquit apłus habebũt hmõi. No/
lo hic ꝑtinaciter ↄtendere.nec in alterutrã
partem fixaʒ ferre ſniaʒ.nolo.qm̃ quicqͥd
dicat᷑ pꝛo nobis eſt Nam ſi moꝛs ꝓ caſtita
tis virtute tolerat᷑/vbi etiaʒ ſine delicto pa

teret euadendi libertas / fas eſt ꝓ virtutis
adeptione vel ↄſeruatione / vita non ſoluz
abbꝛeuiare. ſed etiã vltro ꝑdere.qð hicp/

bandũ aſſumebamꝰ. Si vero moꝛs vſq;
quaq; declinãda eſſet in caſu neceſſitatis
talis. ⁊ tamẽ votũ caſtitatis nõ indiſcrete
factum fuit quanq; talẽ caſum non exeme
rit/cõuincit ſimilitudo ꝙ ſtatutũ de abſti
nentia a carnib/rõnabiliter faciũ vel latũ
eſt. etiã ſi nulla ſit exceptione ꝑ expꝛeſſa ver

e yallatuz hut in ſcða ↄcluſione dicebat᷑

mmuteſcãt ergo obtrectatoꝛes qͥlibet

cõtra ſanctã carthuſie ſobꝛietatẽ.quin po

tius venerent᷑ ipam tanq; imitatricẽ Joh
baptiſte abſtinentiã. ſᷣm pñtem lectionis

noſtre textũ.tanq; inun ncto Hanre⸗

pſentans exempla atq; veſtigia. Acceptet᷑
pterea. tanq;ᷓ ſatiſfactoꝛia p ſuis alienis q;
delictis er magno iuſticie atq; caritatis ʒe
lo.Collaudet᷑ etiã velut ꝓficiens alijs ex-

emplo ⁊ merito.Deniq; ſuſcipiatur quaſi

generatiua virtutũ.tam moꝛaliũ qᷓ;ᷓ intel/
lectualium et vitioſarũ cupidinum poten
ter repꝛeſſiua.¶ Nunc ad medicos cõuer

ſus obſecro ⁊ obteſtoꝛ eos ꝑ ſalutẽ anime

quarinus artem ſuã que eſt de meden
dis coꝛpoꝛib/ arti artium que eſt regimẽ
animaꝝ nequaq; oꝑe vel cõſilio dãnabili

anteponãt.ſciant ⁊ obſeruẽt:qm̃ ſicut ani

me coꝛpus / ita medicinã theologie et mo/
rali ſcie/ſicut architectonice.ſubijciequuʒ

ſanitatem coꝛꝑis/medicus aſpirare debet

modis aut remedijs/anime ſaluti contra

rijs.alioquin abutitur arte ꝓpꝛia.⁊ deum

in ſe ⁊ in pꝛoximo graniter offendit. Cau

tum ergo ⁊ virtuti conſonũ dent ſuis egro

tantibus. pᷣſertim religioſis conſiliũ. Ca⸗
uneant nedum ſanare coꝛpus alienum ſtu/

dent.ſaucient animã ſuam ⁊ alienam.aut

ne deo irato/ vtrunq; coꝛpus ⁊ ala pereat.
Sialtiſſimus eterra medicinã creauit ſi⸗
cut affirmat ſapiens / non impugnent que
ſo deum per donũ ſuum. Audiant medici

eiuſdem ſapientis conſiliũ vt oꝛent deum
vr pꝛoſperent᷑ in manibo opera eoꝝ. Sic
enim ſᷣm eiuſdem pollicitationẽ/diſcipli/

na medici per quã ſe ſuãq; artem deo ſubij
cit/exaltabit caput eius.¶ Ad nouiſſimũ
nolo putet me aliquis ꝑ dicta quecũq; pᷣce
dentia/ſecludere velle diſcretionis virtutẽ
in abſtinentia vel ſeruanda vel aſſumẽda
Scio itaq; ⁊ ſic patres determinãt/ q ad
deterioꝛẽ exitum ⁊ cui minus eſt remedi /

trahit abſtinẽtia indiſcreta qᷓ; edacitas im

moderata. Hec aũt diſcretionis virtvnun
q; melius q; in humilitate ⁊ obedientia =̊

uatur.dum videlicet ꝓpꝛius ſenſus deſerit

et alieno pꝛudentũꝛ exꝑtoꝝ ↄſilio/pmpte
paret atq; ſubijcitur. Hec aũt obedientia

diſcretionis mater / vbi meliꝰq; in religio/
num pꝓfeſſoꝛibo locum habet: Illic inuigi

lat ſuꝑioꝛũ exercitata diſcretio.vt ſuã vni/

cuiq; pꝛo qualitate ↄditõnis loci aut tꝑis
abſtinentiã limitet ⁊ menſuret.ne qð pꝛo
diuino officio ſancitũ eſt /tollat illud aut
notabiliter impediat. Sciunt ꝙ coꝛꝑalis
exercitatio ad modicũ vtilis eſt/niſi ꝓ q̃ᷓn/

to iuuat pietatẽ que ad oĩa valet. ¶ Sed

poſtulabit a me foꝛſan aliqs minꝰ inſtru/

cus.quid potiſſimũ in abſtinetia ne ĩmo
derata ſit pꝛudens rectoꝛ attendit: Rideo

ꝙ non laboꝛes.nõ vexationes.nõ pꝛoin/

de abbꝛeuiationẽ iſtam vite coꝛꝑalis.tãtũ

dem cõſiderat/quantũ ne ſenſus efficiant
hebetes ac ſtolidi/per exceſſiuã in ieiunio

aut fletu abundantiã.et vt non ex ↄnñti ra

tionis iudiciũ euertat᷑.ſenſibo etenĩ vehe/
menter leſis/leditur exinde rationis vſus
pꝛopter cõnexionẽ mutuã pꝛo ſtatu pñti
ſenſus ad intellectũ. Sit ↄcedo quantuſ/

libet abſtinentie rigoꝛ.dũmodo ſana ⁊ in/

tegra ſenſuum viuacitas et iudiciũ ratio/
nis impenturbatũ maneat. ſalua erũt oĩa.

–
„
4
35 8
5 .
4 .

eſt ſeruire ⁊ ancillari. Ad nullam idcirco

. . 4 . 3sse
. 7

* .

Zn liceat grauato debitis

Altuero ſi cõtra hanc ſenſuũ ⁊ rationis in/
tegritatem aliquis ſuꝑioꝛ a ſubditis extoꝛ

quet abſtinentiã etiam in die veneris ſan
cta.etſi nõ pꝛo impari potentia tolerandi

(qm̃ nõ omnia poſſumus oẽs)ille diſſimi

liter onera abſtinẽdi diuidat ſingulis ꝓut

opus habent: Affirmo ꝙ iam non diſcre/
toꝛ ſed deſtructoꝛ.non tutoꝛ ſed toꝛtoꝛha/
bendus eſt. ⁊ tanq; pernicioſa peſtis decli
nandus. Naʒ quid fit in ſubito leſa ſemel
ratione ex ſenſuũ ꝑturbatione? Reddit᷑ſi/
quidem hebes.aſper.attonitus.⁊ intracta

bilis.velut aial bꝛutuʒ. nec iam rõnis vſu

ducitur. ſed furoꝛis ⁊ inſipientie cninſdaʒ
beſtialis impetu circũagitatur ? raptatur
Ruit poſtremo in hanc deſperate ꝑditio/

nis foueam.vt ſibi ſapiens videat᷑ qui ſto

lidus eſt. ſe ducem elle vult qui cecus eſt.
ctan mi inops eſt ⁊ ſalubꝛis cõſilij/ alie
no ꝓꝛius obedire recuſat.Cur ita? qꝛ iam
ambulat in magnis ⁊ mirabilib ſuper ſe.
Jamcq; reuelationib inſolitis et miracn/
lis faciendis ſe cogitat idoneũ. Jam ſom/
nia.iam fantaſias omnes portẽtuoſas/

viſionibo autẽticis acceptat. Jam deniq;

niſi miſereat᷑ exalto deus/ pꝛoxim eſt coꝛ/
rueree monte illo ad que angelus aſcẽdit
et deſcendit diabolus.

pietas.que ſubditos velut cithare coꝛdas

nec molleſcere nimis ſinat nec lenteſcere ꝑ

deſidiam. nec ſupꝛa modum tendat nerũ/
pantur per ſtoliditatẽ ⁊ inſipientiaʒ.Opꝰ
ꝛofecto plenũ difficultatis.plenũ pericu
li ⁊ multe vigilie.ſed meriti grandis ⁊ lau/
dis excelſe.nec deerit pie poſtulantibo vn/
ctio ſpiritus que docet de omnibus.Ex
his ad extremũ perpendere ſas eſt/q;peri/

culoſa ſit indiſcretis ſolitudo.quia cũ ceci

derint/non habent ſubleuantẽ. Secus in

religionibo bene inſtitutis reperit᷑. ¶ Hec

habui que dicerẽ ſuper queſtione pꝛopoſi
ta de non eſu carnium.quanq; bꝛeuitatis
amoꝰ/quedam intacta ⁊ quedam inptra/
ctata deſerere cõpulerit. Hec eſt laudabi/

lis ꝛ ab indiſcretione libema ſanctoꝝ patZʒ
abſtinentia. quaʒ etſi peccatoꝛ ⁊ ſecularis

imitari non valeo/ aut non ſatis volo. ve/
neroꝛ tamen in alijs.ãmiroꝛ⁊ colo.venerã
dam inſuper colendãq; libens denuncio
et libera voce defendo. Spero eqnideʒ ex
hac pia ſedulitate/ fructũ oꝛationũ ſuaruʒ
mihipꝛoſuturũ apud illi qui iuſſitne gra

obligatio. ¶ Introducit᷑ hec dubitatio qꝛ
lær alis eſt. Etvt inquiſitionib aliquiba no
niter factis fiat aliqua ſatiffactio. de obli/
gatis ex furto vel mutuo.ſi ꝑ religionis in
greſſum ſint imunesa ſoluẽdo.¶ Sup/

et deſcena olus. ¶ Midetis q; neceſ
ſaria ſit in rectoꝛib pia diſcretio ⁊ diſcceta

uarentur coꝛda noſtra in crapula ⁊ ebꝛieta
enin nelen mrpn qui eſt benedi/

us in ſecula ſeculo; Amẽ licit

Bequũtur quedaʒ

pꝛopoſitiones excerpte de lectione cancel

larij pari. Anno dni. M. ccccx. apud ſan
ctum Vicoꝛem.occaſione cuiuſdam du/
bitationis in facto vnius militis canbu/
OBnnuertamus nũc ſermone;
ad deciſionẽ pᷣdicte dubitatẽ
C eliali de elliennoneſhi
A corum alienarũ per diſcipu/
Xlos xpᷣi. an ſcʒ illic furti vera
enti ad reſtitutionẽ fuerit

ponamꝰin pꝛimo deſcriptionẽ furti.Fur/
tum eſt contrectatio rei aliene/inuito dño

Hec eſt ſuccincta et generalis furti deſcri/
ptio.cui declaratio patere poterit ex coꝛol
larijs ſequẽtib Supponẽdo ꝙ dominiũ
rerũ eſt duplex. vnum diuinũ.aliud huma

nũ.Hnmanũ eſt duplex naturale ⁊ ciuile

ſeu politicuʒ. De pꝛimo ſcriptũ eſt de deo.
Domin? vniuerſoꝝ tu es.De altero dicit

apls ꝙ oĩa noſtra ſunt.Etxpᷣs. Pꝛimum

quenie regnũ dei ⁊ iuſticiã eius.⁊ hec oĩa
gadijcient᷑ vobis.De tertio ſcribunt ipᷣe le/
ges ciuiles ⁊ canonice ſicut etiã ſcriptura

in titulo creationis ⁊ gubernationis rerũ

Scoõm in nitulo caritatis ⁊ iuſticie.Terti

um in regulis legis ciuilis? canonice poſt

i. ¶Hicamergo veluti coꝛollaria
declaratione/a declaratiua ↄſecutione/ q;

deo appꝛobante vel iubente detentionem
vel cõtrectationẽ cuiuſcũq; rei/nullũ com
mittit᷑ furtũ ab eo qui talem ſe habere ſcit

appꝛobationẽ. Sic excuſant᷑filij iſrahella
furto dũ ſpoliauerunt egyptios.Et intelli
gitur du talis vtit᷑ ⁊ mouet᷑ in hac ſpoliatõ
ne/auctoꝛitate legis diuine.non/ꝓpꝛia libi
dine rapiendi. ¶ Dicamꝰvltra.q in abu/
ſu cuiuſcũq; rei contra legẽ dei/ ↄmittitur

aliquo mõ furtũ.qꝛ fit quedam ↄtrectatio
rei aliene qᷓ ſcʒ eſt ipſiꝰdei.inuito eo.i.ↄtra

dicente ⁊ vetante. ¶ Sequit᷑ ꝙ quilibet

iuſtꝰ/ põt vti re qualibet/ſine furto. et hoc

rreee eeeee rree =

bi
neg,

N

mong
i
oneſo
ſſapr
mnen
ſien
o
a
robli
loin
p,
Fir,
dio
rol
nmnii

neg
onem
com
rſat
bela
elli
ligto
alibi
abo⸗
iän
Caro
,9n
niwe 1
aboe

vtens re aliqua in caſu neceſ

Intrareè teligionem

oſit .i

hoc dñiuz. ¶

vtens re quea nullo pꝛo tũc poſſeſſa
niliter / no eſt er eo fur cenſen⸗
lius eſt occupãti cõcedit᷑.

vtens re quã quilibet habet p derelicta vł
tanq; ꝓ derelicta ſᷣm interpᷣtatõneʒ iuris /

non eſt dicendfur.Et hic fundat᷑ rationa

bilitas pᷣſcriptionis ⁊ iuſta detentio rei q̃

pꝛius fuit aliena. Juſta inquãn
ro ↄtentioſo ſed cõſcientie. ¶ S

trectatio inuito dño ſᷣm iuris diuini na/⸗

turalis.imo ⁊ ciuilis interpᷣtationẽ.Con/

cedunt enĩ in caſu neceſſitatis oĩa eſſe coſa
put in textu pnti ſufficiẽter fundatum eſt.

pꝛo nullo reputat/ nõ debet cenſeri fur. q·
nõ iudicat᷑ꝙ dñs hoc nõ velit/aut nõ vel
let ſi hoc ſciret. Attendit᷑ aũt modicitas p/⸗
cij ſᷣm ꝑſonarũ ⁊ rerũ ⁊ tempoꝝ ⁊ aliarum
circũſtantiarũ qualitatẽ. aut ſᷣm iuris auut

dictaminis recte rationis interpᷣtationem
quia qð vni parũ eſſet alteri multũ reputa

tur. ¶ Sequit᷑ꝙ apli non ↄmittebatfur

tum in vellicatione ſpicarũ.qꝛ res modici
pꝛecij erat.eos inſuꝑ excuſabat neceſſitas

ſtate vt illa reſtituat. ſed vel vi altenius vel

detinere inuito dño. Jus enĩ interpᷣtatꝙ
dñs non debet velle obligare tunc iſtũ ad

impoſſibile pꝛo tꝑe quo eſt ſic impoſſibili
tas. qꝛ nec deus ſicobligat ad impoſſibile
legi aüt diuine debent cetere confoꝛmari.
Et hic fundatur quomõ poteſt abſolui in

foꝛo conſcientie quis obligatus ex furto/

abſq; hoc qð ſtatim reſtituat.dũ tamèẽ ha/

beat ꝓpoſitum de reſtituendo tꝑe ⁊ loco iu
xta ꝙ aderit faculras in toto vel in hane⸗
Dequitur ꝙ detentoꝛ rei aliene/ſi non
reſtituat illã dum reſtitutio cederet in pꝛe/
iudiciũ ⁊ damnũ manifeſtum creditoꝛis/

non eſt fur appellandus. vt ſi non reddat
Gladium furioſo. Nam reſtitutio que pꝛo

vtendo ſᷣm leges ipſius earitatis.qꝛ; f᷑ᷣm e’=
eſt vñs omniũ omnia poſſidẽs ⁊c.Da op
m fieret excra caritatẽ. in cuiꝰtiti
o fun 15. ¶Sequit ꝙ omniſ/
peccatoꝛ qui abutit creatura / dici põt fur
cõtra quęlibet iuſtũ.qꝛ abutit re iuſtoꝛum
ipſis nolentibo hũc abuſuʒ. ¶ guta⸗

qꝛ qb nuil

me/nõ eſt cenſendꝰ fur.quia nõ fit hic con

deniq; dño ſciente ⁊ volente hocfiebat.nã
dñs oĩm ipᷣe erat xpᷣs. ¶ Sequit᷑ꝙ deten

aꝛ aliter piret illa qᷓ̃ maxime ſeruãda pᷣferẽ
daq; eſt ciuilis cõicatio / ſi pateret via de⸗
fraudandi creditoꝛes.et ſi non redderet᷑in
caſu tali vnicuiq; quod ſuũ eſt.⁊ hoc in to

to vel in parte. Hec aũt eſt ſundamẽtalis
ratio quare doctoꝛes ⁊ leges ponũt/ꝙ ſer
uus ⁊ obligatus ratiocinijs publicis/⸗nõöõ

ſt libere pfiteri ⁊ heceadẽ in caſu noſtro

eoſtendit. nec valet allegatio de diminu/
tione ſtatus ſui.qꝛ iam nõ eſſet ſtatus con
ſeruatio.ſed deſtitutõ ⁊ deſtructio/ſi ex bo

nis alienis fulciri quereet᷑. ¶ Sequit q

ſicut fama que eſt vita quedã ciuilis/non

poteſt ſufficienter pecunia meſurari quia
ſunt diuerſoꝝ generũ. Et ſapiẽs bonũ no

men plus amat qᷓ; theſaurũ.ſic iniuſta ab
latio fame/nõ ꝓpꝛie ↄtinet᷑ ſub furto ſed ex
cedit ipᷣim. Hoc ↄtra detractoꝛes deo odi⸗

biles ⁊ ↄtra ſparſoꝛes libelloꝝdiffamato/
riorũ.

ſolita eſt. ¶ Bequit᷑ ꝙ obligatus alterira

tione furti vel ratione pecunie mutuate / ?

nõ poteſt rõnabiliter ſe reddere ſcienter ?

ſponte impotentẽ ad ſatiſfaciendũ vel ſol
uendũ.patet qꝛ aliter peccaret ↄtra legem
tam naturalẽ q; diuinã ⁊ humanã de reſtit
tutione ablatoꝝ vel debitoꝝ ſolutione et

de reddẽdo vnicuiq; quod ſuũ eſt.⁊ de nõ

ſaciendo alteri quod ſibi nollet fieri. flce
valet hic allegatio ꝙ ad frugẽ melioꝛis.et
altioꝛis vite vult pgredi.qm̃ nõ ſunt faciẽ

da mala/ vt bona eueniãt.nec aliquis di/

tandꝰeſt cuʒ iactura aliena. ¶ Sequit᷑
obligatus pᷣdicto mõ/non vouet licite ali

quid abſolute vnde reddat᷑ ꝑpetuo impo/

--—

tens ſatiſſacere:nõ habita licetia vel ↄſen/
ſu illius cui manet obligatus.vel niſi alii
de pateat pbabiliter modꝰ ad ſatiſfaciẽduũn

poteſt tñ vouere ſub ↄditione vt quãtum
in ſe fuerit.aut alio tali mõ. Patet quia re

putaretur hoc ſibi vel in fraudem vel in

dolum. quẽadmodum de ſeruis expꝛeſſe

5 9

caritate inſtituta eſt/cõtra caritatẽ milita⸗
re nõ debet. ¶ Dequit᷑ ꝙ detinẽs rem alie
lam / detinet eã inuito dño ſᷣm iuris natu
ralis ⁊ ciuilis interpᷣtationẽ/dũ habet ſuf/
ſicienter vnde ſtatim reddat. differt nihild
minus reſtitutionẽ in pᷣiudiciũ vel in di-
num eius cniꝰdebitoꝛ eſt. patet qꝛ alteri fa
cit qð nõ vellet rõnabiliter ſibi fieri. Itez

ic inferri poſſet de auferente vitã
liberi hominis vel vxoꝛẽ alterius.⁊ ita de
reliquis ꝓpter quod furtum ꝓpꝛie nõ dicit᷑
de illis ſed de re que in poſſeſſionẽ cedere

.
5

4

pꝛofeſſionẽ faciendã in aliqua religione:
niſi religio. ꝑ ſe vel alios/ ſe obliget ad ſa ⸗/
tiffaciendũ pꝛo ſic pꝛofitẽte. Et uᷣa ratio/

nem / ipſe nõ ducik lege ſpuͦſſancti ſicut vi /
detur dicere Rav.⁊ ſui ſequaces. Necẽ in

quadã bona fide cognoſceret᷑ votũ emitte
re qð tunc apparebit dũ ad inſinuationeʒ
mali/pꝛotinus reſipiſcet. Sequiturq;
obligatus vt dictũ eſt/nõ eſt admittẽdꝰ ad

nabilis eſt ⁊ ſtabili iure tam diuino q; na⸗/

turali ⁊ hũano fundata ↄſuetudo que pe/
tit a pfiteri volentib ſi liberi ſunt ⁊ adebi
tis abſoluti. Contra quã inſtitutionem ſi
pꝛofeſſio querat᷑ fieri ꝑ fraudeʒ vel dolum

pꝛofitentis/religio manet libera vt poſte/
rius eundẽ abijciat. Si autem religio ſic

ipſum obligatuʒ/ pꝛece vel pꝛecio ſcienter
admiſerit.videt᷑ad ſolutionẽ obligata iu/

ris interpᷣtatõne.et ſi facultas ſuppetatad

tente ſuſceꝑit. taliter
tus ſi voueat abſolute vel pꝛofiteat᷑religio

boccõpellenda. ſertim ſi quicq; a pꝛofi

hoc minoꝛ rõ.imo foꝛte maioꝛ de obliga/

to ad ꝑſonã ſingularẽ. qᷓ; de eo qͥ reipubli⸗
ce ligatꝰeſt. Patetqꝛ ſpũſſactus non inſti/
gat ad peccatũ ⁊ ad furtũ ⁊ ad agendũ con
tra pᷣcepta decalogi vel legis naturalis. vſñ
et talis pꝛofeſſio eſſet oblatio deo de furto
vel rapina ⁊ de ſubſtantia

vicamarfiig antepane. Et alibi. Ve qui
edificatis ſyon in

vel aliunde/ poteſt in caſu a gerente offici/

centũ floꝛenos ⁊ vellet intrare religionem Helizeum dicens. Ecce creditoꝛ venit vt

um reipublice abſolui vel licentiari.ſicut
oteſt fieri de obligato ſub incerto. vbi re
itutio vaga que in pios vſus habet fieri
ſola requirit᷑. Et hic foꝛtaſſis fuit intelle/
ctus aliquoꝝ/qui oppoſitũ ad ea que dici
mus viſi ſunt poſuiſſe.¶ Sequit᷑ ꝙ obli

gatus modo dicto/vouens intrarereligio

nẽ / debet differre voti executõez/ quouſq;

creditoꝛibo ſatiffecerit. Patet qꝛ alias im/

pletio voti / vergeret tũc in deterioꝛẽ exitũ.

ſicut dicũt doctoꝛes de habẽte patrẽ in ne

ceſſitate ↄſtitutũ.cui pꝛius tenet᷑ pꝛouide/
rede neceſſarijs q; votũ religionisvl emit
tat vel emiſſum adimpleat. ¶ Bequit ꝙ;
obligatus modo dicto plus impedit᷑ ſtan
te tali obligatione religionẽ intrare/ qᷓ; ob
ligatus glian ſo o voto vel iuramẽto. Pa/
tet quia ſiquis iuraſſet ſponte dare alteri

equit᷑ꝙ taliter obligg

icatis ſyon in ſanguinib. Verũ eſt ꝙ
obligatus reipublice velratione vſurarux

ſum notetur hiſtoꝛia vidue que veni

Autrun liceat grãuato debitis

teges cõdite ſunt. Secus vbi neſcienter ?

poſſethoc facere nõ ſoluendo centum ffo

gatio aliunde ex furto vel pecunia mui

ta. Et ſm hoc foꝛte poſſunt concoꝛdari do

ctoꝛes aliqui qui videntur contrariari in
hac materia. ſpecialiter Sanctus Tho/⸗
mas ſcda ſcde queſti. vlti.¶S
obligatus ratione furti vel ↄmodati/ſi nõ
habeatvnde reddere de bonis.tenetur per
induſtriam aut laboꝛem ſuũ ſi poteſt/ad⸗

quirere vnde ſatiffactionẽ poſſit implere.

etiam vbi viuendũ eſſet in ſtatu longe in/

ferioꝛi quã ſtatus religionis exiſtat. Non

enim omniuʒ eſt volare ad alta montana
conſilioꝛũ/impeditis hac vel illa occaſio/

ne alis ad hocrequiſitis. Alioquincurnõ
ſimiliter poteritſeruus ratiocinijs publi-/

cis obligatus religionem libere pꝛofiteri.
vel ad ſacros oꝛdines pꝛomoueri.quod ta

men omnes negãt.ego nõ ſatis intelligg

diſſimilitudinis rationẽ. ¶ Dequit᷑ ꝙ ſi

neq; de bonis ſuis neq; de induſtria ſua/

poterit iſte ſic obligatus vnq; ſatiffacere:
vel in toto vel in parte ⁊ hoc pꝛobabiliter
appareat. ipſe poteſt auctoꝛitate vel de li⸗
centia iudicis publici/religionem intrare
Patet quia poteſt cedere bonis ſuis eadẽ
uctoꝛitate.quoniã inanis eſſet actio quã
inopia debitoꝛum excludit. Et hoc intel⸗
ligendum adhuc videtur:/vbi perſona eſt
bera. et vbi non currit lex vel conſuetu/

do ꝙ non habentes vnde ſoluant / luant

in coꝛpoꝛe.Quemadmoduʒ habemus in
illa muliere.cuius duos filios creditoꝛ ra

puerat ad vendendum pꝛo ſatiffaciendo

ſibi. Et ſic foꝛte accipitur illud ſapientis.

Dui feneratur mutuum / ſernus eſt fene⸗
rantis.O bligatur enim talis ad laboꝛan
dum etiam perſonaliter vt pateat ſibi fa/
cultas ad ſoluendum. Nec debet ſibi fin/

gere leuiter ꝙ in laboꝛando patiatur detri
mentum ſalutis anime ſue. Nam in reli/

gione foꝛſitan ex obedientia magis habe⸗
bit circa publica et male allicienda/labo
rem exercere. Similiter nec valet allega⸗
tio ꝙ liber eſt. ⁊ ꝙ perſona liberi hominis
non poteſt pecunia compenſari. quoniazz
talis in caſu ſic ſe ſeruum fecit.ꝙ non ſoꝛ
lum poteſt in carcerem trudi ſed vita pꝛi-
uari ſicut ſuſpendia docent mm. ſam

s. quia mutaret iuramentũ vel votuz

lius. Secus eſt vbi cõſurgeret obli

equitur q;

ſequente deficiẽte cõſenſu mutuo religio/
ſoꝝ. ꝗuem ad hoc requiri nemo dubitaue
rit. equit᷑ ꝙ ſi obligatus hoc modo
religionẽ vouetvt fraudet creditoꝛes ſuouos

Intraꝛe religionem

tollat dnos filios meos ad ſeruiendum
bi. quarti regũ quarto: Bequitur ic
obligatus vt dictũ eſt / ſi facit aliquid vnde
renunciet bonis ſue ſucceſſionis.aut ſi di

ſtribuat bona vnde panuper ⁊ inhabilis ꝑ

petuo ad ſolueudũ remaneat.facit quideʒ

ſtulte ⁊ iniuſte aqud deum ⁊ fᷣm ↄſcientiã
nihilominus apud foꝛũ publicuʒ poterit

hec renunciatio ſeu diſtributio quandoq;

valida reputari.quia nec fertur iudiciũ ta
le niſide manifeſtis.nec impbant᷑ illic ea

õäü cõuin

ci.Eth eſt laqe valde magnus.ſi talis nõ
inuenerit hoies eſſe bone fidei illos quib
bona ſua credendo vel donando dereliqͥt
Poſtulat tamen equitas communis ⁊ bo

na fides publica/vt talis apud iudices re/

leuationem aliquam ſuꝑ hac querela ſi ad
eos deducta fuerit/inueniat. Pꝛimo qꝛ ta

lis non erat vſquequaq; liber vt faceret de

re ſua quod volebat.cum maneret obliga/

tus ratione furti vel mutui. Deinde.talis

ſi pꝛofeſſionem attenatuerit facere.nõ eo

ipᷣo perdidit ius ſuccedendi ad hereditatẽ
iure pꝛopinquitatis euenientem.cuʒ pfeſ/
ſio nulla fuerit. ipᷣo iure.pꝛeſertiʒ recdlamã
te.⁊ cõtradicente rationabili cõſuetudine

religionis ſibi notificata et expᷣſſa.et ex cõ/

7

facit quidem ſtulte ⁊ uiaſte Qidernih/

ominus eidem ↄſulẽdũ qꝙ vota religionis

quãtũ poterit etiã foꝛis manens impleat /
laboꝛãdo apud creditoꝛes ⁊ alios.q liber/

fiat mundo.ac deinde ſubijciat collum ſi
um chꝛiſti iugo. Pꝛima pars nunc dedu/
cta eſt.⁊ patet aliunde ꝑſpicua ratõne.qm̃
tota vna religio non debet minoꝛi gaude/
re pꝛiuilegio/ q; aliquis ad religioneʒ illã

admittendus. ſed religio illa manet ſemꝑ

obligata ad ſolutionẽ debitoꝝ que cõtra/

xit. nec eccuſat eũ ꝑfectio vite iam pꝛofeſſe
ergo nec alium excuſabit ꝑfectio vite pfitẽ

de Adde ꝙ olim fuit erroꝛ ↄ-demnatus pa

riſius vnius dicentis.qꝙ ꝓ ſuſtentatione

vvnius pueri habilis ad litteras ſacras/li/

cebat ſpoliarediuites abutẽtes diuitijs et

Dare tali pꝛo ſpe pꝛoficiendi in republica.

Vide autem ſi non pꝛoximus ſit erroꝛ di/

centium qꝙ licitum eſt non ſoluere credito

ribus debita ratione furti vel mutui/qua/

*

tinus homo tranſferat ſe ad viram altioꝛ?᷑

Hoc enim quid aliud eſt qᷓ; qeditoꝛes re/

bus ſuis ſpoliare. ¶ Si autem direrit ali
Ais.nonne talie intrando religionem ce
dit bonis ſuis omnibus et ita ſatiſfacit.
Aduertat qui hoc dicit quid eſt cedere bo

—„

nis.et ſub qua recipitur qualificatõe apö

iudices. Jurat eniʒ cedens bonis ſuis/⸗ ꝙ;
ſi venerit aut venire potuerit ad pinguio/

rem foꝛtunam / ſoluet in toto vel in parte.

potuerit.ſit adquiſitum ſuo creditoꝛi.qꝙ ſi
ſponte ſe reddat impotentem videre facile
eſt ꝙ peierat. ¶ Lalis ſic obligatus ſi pfeſ
ſus eſt religionem/quantum in ſe fuit. et H
de conſenſu vxoꝛis ſi fuerit maritatus/re/
manet obligatus ad votum caſtitatis.re/

manet etiam obligatus modo dicto vt vo

ita ꝙ quicqͥd lucrari vel habere deinceps

tum ſtudeat ad effectum rationabiliter de
ducere.et interim viuat ſub regulis illius

quam pꝛofiteri credidit religionis.quan/

tum circumſtantie rerum permittere vide

buntur. Equuʒ eſt pꝛeterea/ vt creditoꝛes
Relreim non egentes / reddant ſe beniuo
bitoꝛis. et rependat deus vicem

êNdbpeꝛopoſitionũ pꝛecedentium
p ſcllicet. C. et. xij. et aliaꝝ deceʒ
NVV ſequẽtiũ. Pꝛeſuppoſito inſu
per caſu ꝓut ponit᷑ frẽs car
thuſieñ. cuiꝰ initium eſt. Quidà Johan/
nes olim miles ſecularis. Et finitur. licet
de ingreſſu quidam diſentiant. Dico ego
Johannes.Cancellarius pariſieñ.indig

nus. ea que ſentio de hoc caſu. et de ſeptez

dubijs ſuper ipſo foꝛmatis. ¶ Scanda/
loſe infideliter ⁊ peruerſe agũt/qͥ circa hãc
materiam ſcienter variant et coꝛrumpunt
male narrãdo caſus veritatẽ.dũ a doctoꝛi

os exoꝛabiles ad impletionem voti ſui de

Explicit Anno. M. ccœ. x. caſtio ãnũ

bus reſponſiones vl oppiniones inquirt

Ptʒ qꝛ imponũt macula in gloꝛia doctoꝝ

quãtũ in eis eſt.⁊ tam ſeipᷣos qᷓ; alios in er

roꝛẽ ducũt. Hoc pᷣmiſi.qꝛ vidi q̃dam ſcri-

pta/nomini meo aſcripta:q̃ trũcate recira

ta erãt.ponẽdo ꝑteʒ vnã /dimittẽdo alterã

Vidi inſuꝑ dicta quoꝛundã magiſtroꝛuz

mihi notoꝛum / que nulup fuiſſent aheis

An liceat grauato debitis

poſita / ſi caſus fuiſſet eis taliter. qualiter
mihi pꝛeſentatus. Pꝛeſertim in hoc ꝙ di/
cunt illum militẽ poſſe repetere coniugez
ſuaʒ.nec in aliquo teneri ad religionis ob

ſeruationẽ in toto vel in parte.Aegi deni

Nqſaipta quoꝛüũdam.que vident᷑ ideo pꝛe
termiſſa. quia ſanabãt aliter q; inquirens
affectabat.¶ Johes miles.non videt᷑ ſuf/
ficienter ſatiſfeciſſe deo ⁊ iuſticie.dum re/
ſignando hereditatem ſuam in manu fra/
tris non fecit petito pꝛius aſſenſu ſuoꝛum
creditoꝛũ.vel ſaltem de auctoꝛitate illoꝛuʒ
ſuperioꝝ (vt pape vel alterius) qui ranſia
tionem poterant validare. Hoc dictum ſa
tis innuit᷑ eſſe verũ ex verbis ipſius dubij

dum dicit ꝙ minus caute ⁊ minus conſul

te ⁊c̃. Et videt᷑ eſſe ↄtrarietas quo moxad
ditur. modo tamẽ melioꝛi quo nouit.Po
terat enĩ moduʒ inuenire imo modos me/
lioꝛes.vt vendendo totam hereditatem et
ſtatim ſoluendo. vel qð de cõſenſu credito
rum feciſſent dictam tranſiationem.vel q;
de auctoꝛitate pape aut pꝛincipis qui er/
ga creditoꝛes habuiſſent foꝛte auctoꝛitatẽ
cõpellẽdi eos cõſentire bone equitati vbi
pꝛoterue agere voluiſſent aut aliquo tali
modo.Et notet᷑.xxij ꝓpoſitio. Notent᷑ etiã
iura poſitiua de tranſiationibo. ¶ Fratres

carthuſieñ.cũ reuerentia loquendo nõ vi

dentur ſe habuiſſe ſatis caute ⁊ diligenter
dũ ante ꝓfeſſionẽ vel receptionẽ Jo.mili/

cis/non interrogauerũt creditoꝛes ſuos.?

de tranſlatione pᷣdicta/an eſſet valida non
infoꝛ mati ſunt. Notet᷑xvi. ꝓpoſitio.Atten
to eo ꝙ dicũt iura/ ignoꝛantiã ſcʒ latã aut
craſſam reputari in dolum vł fraudem.vi
detur ꝙ iudex in foꝛo exterioꝛi reputabit
pꝛedictos fratres ⁊ Jo. militẽ cum fraude
et dolo pꝛoceſſiſſe.niſi ſufficiẽter fuerit in/
foꝛmatus ex circũſtantijs certis / de ſimpli
citate ⁊ bona fide pꝛedictoꝛũ.vt q poterãt
rationabiliter ⁊ debeant neſcire modũ al/
terum ſe habendi circa pꝛedicta. Notet᷑ ea
dem ꝓpoſitio.xvi.Addito illo að ſtatuunt
leges ⁊ conſuetudines laudabiles religio
num / de modis examinãdi aliquos ſi ſer/
ui ſunt ⁊c.Et quomodo poſt annũ vel ter
minij dus potct repetere ſeruũ etiã vbivi
ſus eſt pfeſſionem emiſiſſe foꝛtevna fide q̊

a foꝛi exterioꝛis iudiciuʒ. Et per hec tria

dicta videt eſſe ſufficienter reſponſum ad
pꝛimũ dubiũ ſᷣm duplex iudicium ſcʒ foꝛi
Patet eni ꝙ excircũſtantijs / reſpoſio tra⸗

henda eſt/tam apud deũ q; apud homĩes
Attendat᷑ pᷣcipue ſi creditoꝛes qui modo
conquerũtur/fuerũt negligentes ab initõ
de cõtradicẽdo dicte ceſſioni vel ꝓfeſſioni
vel ſi diligentes inuenti ſunt. Staret ĩ ca
ſu ꝙ ingreſſus fuiſſet licitus/⁊ pꝛofeſſio ſe
quens nulla eſſet.ĩmo inualida⁊ caſſanda
Exempluʒz ſatis trahitur ex pᷣcedentibus
vbi quis ꝓbabiliter crederet ꝙ dñs ſu cu/
ius eſt ſeruꝰ.vel creditoꝛes oẽs eſſent moꝛ
tui.aut crederet ꝓbabiliter ꝙ placeret eis/
ſuus ingreſſus.licet falleret᷑. vel vbi aliqua
tali ignoꝛantia ꝓpbabili laboꝛaret ꝑ teſtiſi
cationem alioꝝ aut aliũde.Qua ignoꝛan
tia ſic ſtante religionẽ ingrederet᷑pʒ iſtud
in caſu hoc.Examinet᷑ ergo Jo.mules cuz
fratribus carthuſieñ.ſuꝑ ignoꝛantia ſua
modo dicto.¶ Bi fratres carth.poterant
et volebant in omnẽ euentuʒ ſatiſfacere
Jo.milite/tunc manent obligati nec eſt fa

cta fraus creditoꝛib.⁊ ita pꝛofeſſio valet:

Si aũt nec poterant nec volebãt ſatiſſace
re nec ↄſentiebant receptioni Jo.militis⸗
niſi ſub cõditione implicita nec explicita

ꝙeſſet libera debitis. tunc pfeſſio non li⸗
gat fratres quin militẽ poſſint ⁊ potuerit

expellere. Sed miles manet obligatus ad

vota religionis qũcũq; ⁊ qĩũocũq; potue/

rit illa ↄplere.qꝛ fecit qʒ in ſe eſt de vouen
do.Exemplũ de ſeruo.qͥ poſt reductioneʒ

eius a ꝓfeſſione emiſſa ad dñm ſuũ/ tenet
ſi fiat liber/votũ ↄplere.imo etiã ſtante ſer
uitute eiꝰ/tenetad ea que põt ſeruare ð vo
tis religionis. vt caſte viuere ⁊ alia facere
per q;̃ nõ ledit᷑ vel tollit᷑ debitũ dũo ſeruiti
um. Hotet᷑ xxuij ꝓpoſitio. Notet᷑ hic diſti⸗
ccio ꝙ votoꝝ aliqð eſt qð obſeruatũ nũqᷓ;

ver git in deterioꝛẽ exitũ ⁊ illud ſꝑ eſt tene/

dum. Aliud ꝙ obſeruatũ qñq; vergeret in

deterioꝛẽ exiiũ.⁊ pꝛo tũc nõ obſeruãdũ eſt

ſed ꝓ alio tpe nõ vergeret in deterioꝛẽ exi/
tum ſua obſeruatio.⁊ tũc ligat.Et ſᷣm hoc
patet qũo votũ ſerui obligat ⁊ quomõ nõ

Et ita de milite hec dubitatio ablata eſt a

dictis meis alias cirea materiã hanc quã/

tum vidi ꝑ copiã.¶ SGi repiat᷑ ꝑ ſufficien

tem examinationẽ/ ꝙ fratres carthu. rece/
perũt ⁊ detinuerũt dictũ Johem militẽ in

fraudẽ creditoꝝ/ipſi ⁊ eoꝛü monaſterium

cenſendi ſunt obligati ad ſatiſfaciendũ cre
ditoꝛibo quãtum pñũt. Notet᷑ poſitio.xvi.
Et ſ̃m hoc facile eſt videre/quo dictꝰ Jo⸗
nõ põt edere carnes.nec vxoꝛẽ repetere ⁊c

dies

odo

nito
lioni
mica
oe
Knan
Oubes
ofihan
entme
gets
ialien
tefi
gnoꝛ
Pziſked
lesa;

inſ

Nne
Aep
keſtſa
len
uſace
hllino/
Pl
ohl⸗
MR
c/
en

;
ſet
ſer
.
et

wi
ic
unic;
ſtine
ain
i
neeri
inhoe
nono
ſcka
cqu
fficen
U.fec
nllitein
ſtenun
ndice
ameß

notetfmodus diſpẽſationis quã aduerſa

rij pᷣtendunt habuiſſe qualiter in fine vult
ꝙ redeat obligatꝰꝛc̃.¶SE

tiſfaciendũ creditoꝛib/niſi p̃tendẽdo ius
ſucceſſionis ad cauſam vxoꝛis. Et cũ ſuc/
ceſſionẽ illam poſſit eque petere ↄuerſan/
do in monaſterio carth.ꝑ ꝓcuratoꝛes ido

extra/ↄſulendũ ſibi videt᷑è/ ꝙ; maneat ⁊ vi/

uat cõuerſando monaſtice in clauſtro ſuo
pꝛo ſalute anime ſue. ſcandala religionis
ſue ⁊ alioꝛũ.necnõ occaſiones peccatoꝛuzʒ

contra vota ſua/caute declinando.alioqͥn

videat ne amans periculum pereat in illo

Vitrum vero ipſe Johᷣ.miles ſit nũc habi

lis ad ſuccedenduũ vel vxoꝛ ſua.quia nihil
hic inquiritur.nihil hicreſpondeo. Note/

tur. xcij poſitio ſuper bacre.

Bequitur ſcedula
. . . . . MU RM ſi . Sð de i⸗
MBniuer entao nalſperung

Joßes de bellomoõte rectoꝛ vniuerſitatis

magiſtroꝝ ⁊ ſcholariũ pariſius ſtudentiũ
ſalutẽ in dño ſempiternã. Notũ facimus.
wanno dñi. M. ccccx. xxviij. die Maij.pᷣ
ſentata eſt nobis ex ꝑte dñi Cancellarij ec
deſie pariſieñ. Scedula quedam papirea

ↄtinẽs caſũ quẽdã/cũ rñſiõib ⁊ declaratõ

nib ſuꝑ dcõ caſu/ꝑ eũdẽ dũm cãcellariũ.

⁊ alios infra ſcriptos ſacri theologie dicte
vniuerſitatis pfeſſoꝛes/cũ ſubſcriptoõnib⸗
eoꝛũdem ꝑ eoꝛũ manus ꝓpꝛias. Cuius qͥ/
dem ſcedule ⁊ ſubſcriptionũ tenoꝛ ſequit᷑
in hec verba.Quidã olim miles ſecularis
multis obligatus debitis / poſt ceſſionem
oĩim bonoꝛũ ſuoꝛũ quã fecit in pñtia dñi

nus fratris ſui germaui/ ad opus et yſus

creditoꝝ ſuoꝝ/ip̃ᷣis licet ignoꝛãtibi.ſic ꝗ;

accepta a pᷣfato fre ſuo cautõnepmiſſi/ſub

ſigillo p̃fati pꝛincipis ⁊ ſui/ꝙ de pᷣfatis bo
nis ſoluere deberet ⁊ ſatiſfacere/ creditoꝛi/

bus eius videlicʒ militis quondã pᷣfati.ip
ſe et ↄiunx eius abſtractioꝛisvt aſſeruit vi
te deſiderio pari ſe voto licentiantes / reli/
gioneʒ petierũt. Hec in monaſterio ſancti

monialiũ vbi recepta ⁊ ſolenniter ꝓfeſſa

nouẽ fere annos hactenus mãſit. Ipſe qʒ
in monaſterio carthuſieñ. vybi ſ̃ᷣm foꝛmaʒ

ſtatutoꝛũ oꝛdinis carthuſieñet in hec ver
ba interꝛogatus.Si liber es.ſi abſolutus

Intrare religionem

videt᷑ ꝙ nulla ſpes ſit in Jo. milite ad ſa/

ſio quam ſolenniter fecit/ non obſtante qꝙ;

ſi abſq; incurabili moꝛbo ſe denic; de que

gillatim ꝙ ſic. Sed adiuncto ad vltimam

interrogationẽ modo ſatiſtactionis vt p⸗
miſſum eſt ſupꝛa.videlicet.via ceſſionis pᷣ
fate.Ad quod pꝛioꝛ monaſterij reſpondit
in hec verba. Scias q; ſi aliquid hoꝛũ de

quibꝰ interrogates celaueris / poreris eti⸗/
am poſt pꝛofeſſioneʒ expelli. Poſt hec m
foꝛmã oꝛdinis ⁊ ſtatutoꝛũ pꝛefatoꝛũ / tan/
ꝙ; nudus ⁊ paupꝑ ſuſceptus/⁊ ſolenniter p
feſſus eſt.minime reclamantibo creditoꝛi⸗
bus ſuis.quib pꝛo tunc vel interim non

fuerat ſatiſfactũ.⁊ hinc ꝑ ſeptem fere ãnos

59

relis ſatiſfeciſti. Reſponditad ſingula ſin/

in monaſterio pſeuerauit. Interea conti⸗

git fratrem pꝛefati quondãà militis infoꝛ/
tuniũ quoddã incidere.vt videlicet ab ho

ſtibus ſuis capetur. vnde impotens vide-

tur factus ad exequedũ quod pꝛomiſerat
de ſatiſfactione pꝛo fratre ſuo milite pꝛefa
to. Poſt hec aute/moꝛtuus eſt ſocer ipᷣius

guena mutis bater videlicet olim vxo/
ris ſue. Vnde ꝑſuadentib quibuſdã con/
ſanguineis eius ac ꝓpinquis/occaſionevt
eis videbat᷑ aliquali iam habita tanq; iu/

reꝓpinquitatis ac legitime ſucceſſionis ex

parte roris ſueuondi pꝛefati monae
rium ſuũ contra ꝓhibitionẽ Pꝛioꝛis ſui⸗

ad petendũ bona quondã ſoceri ſui defun
cti vt inde ſolueret debita ſua exiuit.et ad
ſeculüũ reuerſus / habitũ ſuũ dimiſit. carnes
comedit.⁊ vota pꝛofeſſionis ſue multipli⸗
citer violauit. Et notandũ q; in patria il⸗
la ſcilicet in terra ollãdie gelrie ⁊ bꝛabãtie
religioſi tales ſuccedunt parentibo vel mo
naſteria pꝛo eis. ¶ Bequitur in ſcedula

noꝛata. Pꝛeſuppoſita veritate caſus ſi

cut pᷣmiſſum eſt. quem caſum ſub alijs ter

minis quidam alias apud multos de vni

uerſitate pariſieñ.variauerũt/dum eoꝛum

opiniones inquirerẽt. pꝛopter qð non eſt
mirandũ ſi tunc vno modo quidã reſpon
derunt ⁊ nunc aliã dant reſponſionẽ.quia
eiectis interim allegationib dicũt ea que
ſequũtur ⁊ que vera reputamus doctoꝛes
infra ſcripti. ¶ Pꝛimo ꝙ miles olim deq̊ᷓ
fit ſermo / inconſulte
greſſus/⁊ incaute receptus eſt.Ex hoc pꝛe
ſertim.quia ceſſio bonoꝛum ſuoꝛum / fuit

incauta neq; ſufficiẽs pꝛo liberatione ſua
a manu creditoꝛum ſuoꝛum. licet debuiſ/

ſent citius reclamaſſe. Secundo ꝙ pꝛofeſ

2

ulte ſatis religionem in /

An liceat grauato debitis

inconſulte ingreſſus ⁊ incante ſuſcept ſit ſmo cogendꝰ redire ad monaſteriũ.⁊ ibidẽ S
ligat eum de iure tam poſitiuo q; diuns vinuere ſub diſciplina regulari. In cin? ſi · 4
d vota religionis. ¶ Tertio ꝗꝙ neuter c gnũ hicme manu ꝓpꝛia ſcnpſi. Ego ma
iugũ p̃fatoꝝ/ poteſt alterũ poſt diuoꝛtiuz giſter Guilhelmꝰ de xanctis ſacre pagine Ax
& mntuo cõſenſu ⁊ appꝛobatione oꝛdina pofeſſoꝛ fateoꝛ ꝑ pñtes q; dicius miles
ri celebꝛatũ.ac poſt ꝓfeſſionẽ deſuꝑ ſolen quo caſus ſupꝛa ponit᷑. vere ⁊ realiter eſt p “
niter factã/ repetere.¶ uarto ꝙ, ſicut neu feſſus.⁊ obligat̃ad obſeruantia regularez .
iter poteſt alteruʒ repetere poſt diuoꝛtiũ ac ſui oꝛdinis.? cenſendꝰẽ religioſus.necpo
paoſeſſionẽ ſicnec bona que alten eoꝛum teſt amplirepetere vxoꝛem licite.ſi que iñ n
ſiue monaſterio exparte ꝑſone interimad debita ante ingreſſum religionis dicr'mi⸗ i
uiſita ſunt ſen adquiri ↄtigerit in futuri les vel eius vxoꝛ otraxerit. dico q; ſi ſit poſ “

.

debent glteri ſeu monaſterio eius/tanq; al ſibilitas ſoluer di/ ipe vel ip̃a tenentur vel

terius ↄiugis coheredi deſeruire.¶ Quin manualiter laboꝛãdo in monaſterio.vłer del
t0 ꝙ pꝛefatus olim miles/nimis incõſul- hereditate pr̃na que alicui eoꝝ poſſit ſuc/
teet inoꝛdinate etillicite ſic ꝗ monaſterio cedere ꝑ moꝛtẽ alicuiꝰ parentu ſoluere pꝛe ͦ
ſuo receſſit.peiusq; ac ꝑiculoſius reiecto dictoꝛuũ. Snpꝑ hac materia plura oatne
habitu ſuo/ foꝛis remanet.⁊ ꝙ de neceſſita allegari ſed dimitto canſa bꝛeuitatis. In ni
te ſalutis omni tergiuerſatione poſtpoſi / cui rei teſtimoniũ hãc determiatõeʒ ꝓpꝛia nn
ta.quãtotius reuerti tenetad monaſteriũ,. manu “
. c ſumpio habitn ſub diſeplina quã pꝛo / tbeol.cõfoꝛmiter ad dũm Cancellariũ et

degere regulari. Attento pᷣcipue dad alios magiſtros in iheologia qͥ in hac 18
Wmanendo extra monaſteni/nõ eſtidem matera deliberauerũt idem oĩno ego ſen 4
mile ugnduz. imo mi tio. ¶ Ego frater Stephan ſacre ibeolo/
Ginia manendo. Dexo ⁊ vltimo gieꝓfeſioꝛ ac miniſter ſancti maturini pa/ —
Attentis pᷣmiſſis/pꝛofeſſio olim militis op niſieñ.oꝛdinis ſancte trinitatis ⁊ redẽptio
ti quã fecit in religione/ non obuiat di· nis captinoꝝ. ↄfoꝛmiter cũ opione magi/
recte ⁊ de per ſe obligationi pꝛioꝛi/qua aã ſtri Johãnis de gerſonno Cancell ecde⸗ W
geditoꝛiby extitit obligatus. ⁊ ꝑ ↄns ma/ ſie pariſieñ.delibero In cuiꝰrei teſtimoni
Vel eis obligatus vt ante. Sicꝙ ſi iße t/· unm ſignü meũ manuale bicappoſui An/
ppoꝛ:e reœeptionis ſue ad oꝛdinẽ/ aliquid ſe no dni. M. cccx. ¶ Ego Petrus de no⸗ OUDUů
cuʒ ꝗqppoꝛtauerit.aut interim. aut in ſun gento mgf in theologia/ſentio debitũ ⁊ ſa i
n/ monaſteriũ pᷣſatũ de bonis eius ꝑcepit lubꝛe vt miles olim ꝓfeſſus / redeat ad reli ibn
pꝛo tanto ſaltẽ/ſemꝑ tenebit᷑ ſatiffacere re Pione ſih obſeari regulari manẽs ni⸗/ M
Qditoꝛibo monachi ſui.donec plensrie eis bilominꝰ creditoꝛibi vt pᷣmittitur vel con N
fuerit ſatiffactũ. ¶ Sequit᷑iſceduia Sic nentus p ohecptamann-Eoo ſe⸗ ̊”
ſentio ego Johs de Berſonno cãcel. pari,ß mus de Arrech mgt in theologia ↄfoꝛmi/
indignus in an?teſtimoniũ me fubſcripſi ter ad dñm cancellariũ p̃fatũ in hac mate,
in pñᷣti ſcedula ꝓpꝛia manu. Attẽtis etiam ria ſentio. ſtante veritate caſus eo mõ quuo 4
additiomocirca pdicra: quas eadẽmann poſitus eſt in folio pꝛecdéti vnacuʒ dauui
mex ſcripſi anno dñi.M.ccccx.xxi. OHaj buſqdam circũſtantijs mihi ꝑ fidedignos

.
4

¶ Ego perrus de dyerreyo mgf in tbeo*o malenud ebꝛelſia. epotec ceſſio hano⸗ 8
gia.ↄfoꝛmiter ad dum Lacell.in bac ma-/ rum. ingreſſus religionis amboꝝ coniu/

teria ſentio.in cui teſtimoniũ hic me ſub/ gum ⁊ diuturna eoꝝ manſie in pᷣſatis reli
ſcripſi.¶ Ego Joꝛdanus moꝛim mꝗr, in gionibus / non larebant creditoꝛes ſed eeeis 6
theologia ↄfoꝛmiter ad dñm Cancelł. in nota erãt hec omnia. neq; pꝛotũc reclama ne
bac materia ſentio.in cuiꝰ teſtimoniũ hic bant qq; etiam bona dictoꝝ coniuguz ſi n
me ſubſcripſi.Ego Johãnes dachoꝛi ma fuiſſent debite collecta conſeruata ⁊ diſtri ſ
giſter in theologia ↄfoꝛmiterad dñõm Cã buta. videbantur ſufficere ad ſatiſfacien/
cell. in bac materia ſentio.in cuiꝰ rei teſti dũ credito ibus infra ſatis cõpetetes ter⸗ o
moniuz me hic ſubſcripſi. Bihinatn minos. ¶ Mihi dominico ꝑui ſaqe theo cet
Gnuilberno de bunulla ſacre theologie im logie indigno pꝛofeſſoꝛi/videt᷑ ſalua om/ HUðUJJDẽ
merito ꝓfeſſoꝛi videt ꝙ dieus miles ver micoꝛrectione ac dicti olim militis reuerẽ a
ſit pfeſſus.nec poteſt vxoꝛẽ repetere. quin tia.ꝙ ipᷣi militi nũc aſſerẽti.ſe ficte intraſſe d

*

bic⸗
ſi⸗
Pne
ne
ulss
Nckp

nen
ſgri

6
ſſtnn
urp
ioe
Gitſce
eregt
poſti
i n
3nri
l
nüet
nbac
ſe⸗
eolo⸗
nige⸗
iro
,
e⸗
oni
,
9/
43

n
der
⸗
W

gto
as
Nnit,/
gtl
ges
zn
e
cien/
1
retbe⸗
aoſt,

nis ſuperius tacte.poteſt liciterepetere ſeu

ſic egredi potuit ſicut de facto egreſſus eſt
et vltra ꝙ necetiamvxoꝛẽ ⁊ bona ſucceſſio

—

Intrare religionem

teligionemad fineim talem vel talem/ non. quã barũ rationũ confugiüt·

eſt credendũ. nec ipe licite illam religionẽ On pꝛimũ v

„ .

retinere nomine ꝓpꝛio.ſcriptum manu p/ opꝑpa pietatis in quib pnt expedi ea q̃ talis

.

gie pꝛofeſſoꝛ indignus / ſuppoſita veri / oꝑa deo magis placentia facito. alioquin

tate caſus pᷣmiſſi ⁊ circũſtantiarũ eiuſdem apud te mentit᷑ iniquitas ſibi.qꝙ iam non

deliberationem meam pꝛo

in loꝛ ma aua ponũtur. ſentio cofoꝛmiter ſolideo magis p talla placereptendis.ſed
ad deliberationẽ domini Cancellarij ſu/ b „. ena

vel tibi vel mundo.
pꝛa poſitam. In cuius rei teſtimoniũ hi-
pſi ⁊ nomine meo ſign⸗ ui. Bnquoruz. 7
teſtimoniũ nos Johs / rectoꝛ vniuerſita⸗/
tis pꝛefate/pꝛeſentes litteras ſigilli Recto
rie dicte vniuerſitatis appenſione/ duxi qᷓ; edificet. Plus ad indignationẽ ⁊ mur⸗
mus muniẽdas.Anno ⁊ die quibꝰſupꝛa. mur ⁊ inuidiã eos cõcitat qᷓ; ad amoꝛem ⁊
SSõ Plus augent in eis auaniciã ⁊ ſupbiam q

re ꝓpximis ⁊ ſubditis/ videãt obſe/
Ao ne turpiter fallantur. ⁊ tota(vt

aiutt wia erct. lus eni ſcadaliſat pompa

p Pr. -pet. 1 tinguat. Debet aut eẽ officiũ clericoꝛuʒ/
Pit tracta tus once ſubditos verbis ⁊ exẽplis a vir⸗

m magiſtri Johanis de Herſon. de tutũ exercitia humilitatẽ frugalitate ⁊ ſo⸗

—;

Am in yna pꝛioꝛi lectione b legationi

oniby ſceripturarũ vt doceam põpaʒ
ſolni / ſicut potui. dubitatio/ eſle in ſcandalũ laicoꝝ. Interroget᷑ expiè/
nem non mediocrẽ/ſuꝑ abſti tia ⁊ magna voce clamabit. Ita . nibil ve

ꝛia. ¶Ego matheus Roedoꝛ ſacre theo põpa reqͥrit. Si q̃ris igitplꝰ deo placere

Iquerũt eccleſiaſtici ꝑ talia pfice

clericoꝝ ipᷣos laicos.tã pꝛincipes q; alios

ia in cihis / potu/⁊ veſtib platox. Erierare Koꝛro nõ habet opus iſta ꝑs al

liicita ſit apud ſolitarios reli- larium deuotio apud antiquos eccleſiaſti
mo. Vellẽ nũc ſub ↄpendio maioꝛi/ſimi⸗- noꝛ. tanta reuerentia. tantus cultus. vtiq;

liter elucidare qualis tpantia in cibis?ꝛ po quia pompas tales nihilipendebant. Id

tibus / in veſtitu ⁊ ceteris.aut neceſſaria ſit circo tanq; apud bonos ⁊ fideles diſpen/

aut cõgrua pᷣdicatoꝛib aut pᷣlatis.quoꝛuz ſatoꝛes/copioſiſſime eis miniſtrabant di/

„

eelſt officiũ / inſtar Johis/ pire ante faciem uitie.qui poſtq; inſoleſcere ⁊ eis abuti ce/

dñi ⁊ parare vias eiꝰ ad dãdã ſciaʒ ſalutis perunt/in contrariũ verſa eſt pꝛioꝛ largitõ

plebi eius.¶ Ad hãc dubitatõnẽ ſub vni Dico in direptionẽ ⁊ contemptũ. Audiui

caↄcluſione rñdeo. Expediẽtius eſt ⁊ efi his auribus vnũ erx pꝛincipibo noſtri tem
catius pᷣdicatoꝛẽ et pᷣlatũ / declinare ad au/ pPHoꝛis pꝛecellentes/ coꝛam quo dum fieret

potila et paucitate ſernitoꝝ et ſimilib⸗. S parum ſtatuũ in regno francie nimis exu
hHoibus ſecularibus talibꝰ ↄfoꝛmari.¶Et
in Beinis ſi attendimꝰ vitã xpᷣi quenr̃a eſt
in

.„

berantium ⁊ aligrum expenſaruz pꝛopter
quas niſi pꝛouiſum fuerit/fraudes rapine

ſteritatẽ vite et ꝑcitatẽ in veſtiba ĩ cibis et ſermo de refrenatione ⁊ moderatione po⸗

ictio/ ſi pᷣterea aploꝝ ⁊ alioꝝ ſancto⸗ et iniuſticie ⁊ odia ⁊ ſeditiones ſaltem oc⸗

rü exempla recogitamꝰ/pſpicuũ eſſe debe/ culte fiunt pꝛopter que omnia teſte ſapien

bit apud xpᷣianũ id qð dicimꝰ. Fateoꝛ in,

te regnũ de gente in gentẽ tranſfertur. Re/

quit diſcretiſſim aug fateoꝛ de pᷣcioſa ve ſpondit indignabũdus pꝛinceps ille.inci

e. erubeſco. nõ eni decet hãc pfeſſionẽ nõ piant eccleſiaſtici apud quos tota pompa

haãc monitionẽ. nõ decet hec mẽbꝛa.nõ de eſt.tora ſuꝑbia ⁊ in veſtibus ⁊ in pꝛandijs

cet hos canos. ¶ Et arguo ſic inquiſitiue et in omnibus.⁊ de ſingularibus facta eſt

Pompã in veſtil in ferculis / in ſeruitoꝛi· tunc naratio. vbi que ad honoꝛem ſuum
bus / aut querũt eccleſi iaſtici ad placendu; eccleſiaſtici vident᷑ agere/illa in magnã eo
deo. vel vt ꝓficiant pximo. vel ad eccleſie rum ⁊ ſue eccleſie cõtumeliã ⁊ pꝛobꝛuʒ cõ/

honeſtatẽ ⁊ auctoꝛitatẽ. Quidã enĩ ad ali memoꝛata ſunt.pꝛandia loauo 4. cetera

3

S

De temperantia

pꝛodigalitatis facinoꝛa. ¶ Si vero di

9

cccleſiaſtici/ꝙ talia nõ agant ad ſuꝑbiam

ſuã vel excellẽtiã.ſed vtꝰfoꝛ ment᷑ illis apð
quos vi
honoꝛabiliter ſint inter pꝛoximos ⁊ alies
imo ꝙ; amplieſt / vt ſcãdaliſent eos.tanq;
ipſi ſint auari vel hypocrite ficti. niſi ̃m
tpa tꝑaliter ſe habeant.⁊ moꝛiba alioꝝ cõ/
foꝛmes ſint. Uideant obſecro ſic dicentes

ſt.⁊ vt erubeſcentia videtur niſi

Pꝛimũ ne cõtrarient᷑ huic pᷣcepto. Nolite

cõfoꝛmari huic ſeculo. Ne pᷣterea ipᷣi quo/
rum intereſt erroꝛes alioꝝ coꝛrigere in ſi/
miles aut peioꝛes ruant.dum eos nõ emẽ
dare ſed imitari volunt. Ita ne videlicet
ſi omnes ſuꝑbi facti ſunt auari diſſolutiꝓ
digi ⁊ repꝛobi /ipᷣi eccleſiaſtici ne diſſimili
tudine ſua eos offendant paria vicia ſecta

buntur. Abſit.imitanda potius eſt humi

litas xpᷣi non exhoꝛrenda nec erubeſcen/

da vilitas que ꝓpter eum in ſuüpᷣius deie/
gionem ſuſtinet. ¶ Ceterũ cũ addunt ſi /
bi pᷣcauere ne de auaricia ⁊ ipocriſi noten/
tur ſi ſnerint ĩ talib pom

teris. Eſſet hec euaſio coloꝛata/ ſi nõ eſſet
modus rõnabilis ⁊ pius ⁊ iuſtioꝛ/ꝑ quezʒ

hanc ab bominum coꝛdibeſtimationem
abolerent. Yateoꝛ eni ⁊ ſic eſt/opoꝛtere vi/
ros eccdleſiaſticos tollere quãtum ↄmode

nem ab eis auaricie ⁊ ipocniſis ſu

ſpitionẽ ſi ꝓdeſſe ſubditis voluerint. Ve/
rum quippe eſt illud auguſtini ꝙ bonam
ↄſcientiã deo. pximis vero famã bonã de/

dent/t in hoc cõdolẽdus eſt qui famã ſuũ
negligit. Oõ ſi quis expᷣlatis ſibi parce vi
uat / pompas oẽs abijciens vel abboꝛres.
theſauriſet nibilominꝰ: extoꝛqueat vnde

cunq; pecunias. reddit ſe non negabo ↄtẽ

nendũ longe amplius/q ſi non dicã libe/

raliter ſed pꝛodige ⁊ põpatice virtute ol/
leat. niſi ꝙ tpantiã iſtam erterioꝛẽ moder
tioꝛem oſtendit iudicabit᷑ rõnabiliter fer/

. 8

mentatus fermento phariſeoꝝ qð eſt ipo
criſis. Dicet᷑nempe iſtam pompã extrin/
ſecus negligere / nõ ad humilitatẽ ſed tena
citatem. nõ ad virtutẽ ſed ad celandi qua
licũq; modo vite ſue turpitudinẽ.vel deni
ſic vt lucroſius atq; liberiꝰ ſubditos ſe/

ducat. ſeductoſq; licentius ſpoliet laceret
et perdat.¶ Quid igitur aciurus eſt pꝛe/
latus ne ſubditoꝝ moꝛſibus pateat tanẽꝙᷓ
auarus ſeu tenax ſoꝛdidus aut fictus / ſiñ
laute vel vſitata alioꝝ pꝛodigalitate vixe/
rit. ſi non eccleſiaſtica bona in vſus ꝓpba/

is partioꝛes cc

intentio manet in occulto.

nos diſſipanerit in veſtibetpꝛandijs. in

familiaribo ocioſis ⁊ diſcolis.quid inquã

acturus eſt: Rñdeo ſub vna veritate ſatis

notanda. Vir eccleſiaſticus pᷣſertim cura/
tus vel pᷣlatus / non ſolũ poteſt licite dare ĩ
publico elias ſuas ⁊ ante ſe tuba canere H
eſt ſe manifeſtare cuʒ facit eliam. Sed eti/

am ad hoc agendũ obligatur pꝛo loco ⁊ tẽ
poꝛe/tanq; in exemplũ poſitus alioꝛum ⁊

velut lucerna ardens ſuper candelabꝛum
vt omnibus luceat qui ſunt in domo eccle

ſie ſue. Si autẽ egerit hoc/ tollet omnem

ſuſpitõnẽ tenacis auaricie quãdo mõſtra
bit operib/ ꝙ ſibi parcus eſt / vt alijs fru/
cluoſius largiatur. ⁊ bona eccleſie recipit
non vt rapax conſumptoꝛ ſed vt pius di/
ſtributoꝛ. Cognoui vnum qui plerũq; di
ſtribuebat aliqua in publico ſub hac intẽ
tione:qui nõ dediſſet in occulto. nec erra/
re putandus eſt. Sed errant plane quip̃/

latos quoſdã laudare ſe credunt/cuʒ dicũt

eos nihil dare in oculis hominũ ad euita
tioneʒ vane laudis. Nam ad dandũ publi

ce pᷣceptum habent quod alijs eſt conſiliũ
icet ſtatim aliquis ſniam hanc cõtra

dicere verbis xpᷣi quiba nos inſtruit dicẽs
CLum facis elias / neſciat dertera tua quid
faciat ſiniſtra tua. ⁊ iteꝝ Noli tuba canere
ſed da in abſcondito ⁊ pater tuus ꝗͥ videt
in abſcondito reddet tibi. Ita eſt. ſic iubet
Fenbe nihilominꝰ vt luceant opera no

ſtra bona. vt gloꝛificent patrẽ noſtrũ quiĩ

celis eſt. Et foꝛtaſſis inuiceʒ aduerſari pu
tarentur bhec duo mandata/ſi non ex locu/

tionis circũſtantia pateret ↄcoꝛdia. Ault
quippexps vt opa noſtra fiant ⁊ in abſcõ
dito quo ad intentionẽ non captandelan

dis pꝛopꝛie.⁊ in publico ꝓpter augmenta/
tionem in pꝛoximis diuine gloꝛie.ſicut di

cit greg'. ꝙ ſic opus fiat in publico qtũs
Bcioe be/
neſcio / ꝙ iſtud plurimũ habet difficulta/
tis apud nõ exercitatos in virtutibo.⁊ qui
nondum didicerunt humiliter ſape/ bu⸗/
mane gloꝛiuncule fauoꝛes deſpicere.pꝛo/

pterea apud eos qui non babent exofficõ

pꝛodeſſe ceteris / plerũq; tutius eſt atq; co/
ſultius occultare bona ſua ab oculis ho/

minum. qtũs eandem tegere poſſint ⁊ con
a

ſeruare a ſurreptione et

t flatu inanis glo/
rie apud deum.incredibili ſiquidem faci/

litate erufffat ventus ſuperbie/elie fructũ

a manu dantis eam in conſpectu alioꝛum

. - . .

T
nnqn
tſauts
nu,
adrel
Weh

hanf
iornne
lobenn
moecte
ommnen
lis f⸗
ent
Pilodi
izdi
elnt?
lcen/

egniß,

ndicht
geuia
ſprbti
nili⸗

cCi

rees
nid
e
ie
bet
no
vii
1de
n/
NR
d
nelan
Ren
ſco gins
coabe
ffulla,
ni
enbu
neno,
Noffich
tatq
wulisbo/
ſinttonn
anisg/
iente⸗

Alefnen

Vaonn

Da

Predicatoꝛũ et pꝛelatoꝛi

niſi fuerit man?bec ꝑ humilitatẽ pꝛius ſo⸗/

—— .

„ .

coꝛde nr̃o ſit ſuꝑbia.nõ ad extollentiã ocu

lide clauſa cõtra talẽ ſuꝑbie ventũ. Pꝛo
pterea videte queſo in quãtis ſe ꝑplexitati

bus inuoluũt.⁊ quomo ponũt in rete pe/

ges ſuos pᷣlati pᷣcipue qui alioꝝ gerendo/
rum ſuſcipiũt pꝛius q; ſolidati ſint in vir
tutib.maxime in humilitate. quoniã ob⸗
ligat eos ſuſceptũ officiũ/ventilare ⁊ epo
nere oꝑa ſua bona ad aurã publicaʒ. ſicut
Se kageignco zaicinn pietatis officia

unt enĩ in loco ↄſtituti nõ adquirende

ſiolica phibetneophitus oꝛdinari.neĩ ſu

—

perbiã elatus ⁊c. Tamẽ tales pᷣlati inexer

citati / ſi agere iſta tẽptauerint / vix aut nũ/

qᷓ; euadunt pᷣcipiciũ.foueam.ſ.elationis e
tumeſcẽtis ſuꝑbie. Difficile quidẽ ẽ illud
bene agere qð nõ ante didiceris. Etſi hoc

in omni arte verũ eſt/ maxime tñ in arte ar

tiũ que eſt bene viuẽdi ad regimẽ aiarum.
Aid hoc ꝓpoſitũ exponit grego.de quibuſ⸗

—

dam pᷣlatis illud de Job pallegatũ. poſuit

in rete pedes ſuos ⁊ in maculis ſuis am/

bulat.Expᷣdictis cõcludamus nõ opoꝛtte
re viros eccleſiaſticos conſumere bonaecc
cleſie in põpaticis vſibo/ ad euitandũ no/
tã auaricie. Sunt quippe modi alij/ꝑ s

melioꝛ ⁊ ſanctioꝛ famna queri põt. ¶Poꝛ/
ro ſi vir eccleſiaſticus in reliquis bñ vixe/
rit pudice iuſte ⁊ pieinullo modo genera/

bit ſuſpitionẽ de ſuatione ſanctitatis:ſi ibi
pce viuendo nugehghor hna ur erit

odoꝛ bon bonis.

duces cecoꝝ verba xpᷣi ſunt ad aplos.
Ertractemꝰtertiã rõnem.quã aliqͥ
p põpas ſuas excuſare volẽtes/fin
gũt.Agimꝰinquiũt talia.nõ qð in

loꝛũ.ſed vtimur his tanq; nõ vtẽtes.vt eci/

aeeſia ꝑ hoc cũ ſeruitoꝛib ſuis honoꝛet᷑ et

honoꝛata magis ⁊ magis reuereat.⁊ ſit eiꝰ
efficacioꝛ auctoꝛitas. Uer L
diccẽtes pꝛimo ꝙ honoꝛ dan debet in teſti

moniũ virtutis.nõ ꝓpter exterioꝛes diuiti

*

as vel oꝛnatũ. Inducũt ergo cĩm erroꝛis
Pobatk qui ꝓpter pompas mouẽteos

onoꝛandã eccleſiam cum ſeruitoꝛib⸗

Leteruʒz apuò quoſſ-
dam malignãtiũ ⁊ olm quãtũcũq; ſancte
facta calüniantiuzʒ linguisq; maledicis ſo
loquẽtiũ iniqua / nullus ꝓficere põt quin
gloꝛiã ſequat᷑ inuidia ⁊ inuidiam mala de
ed taliũ ↄtẽnendus ipᷣe ↄtẽptꝰ.
nec extimeſcẽduʒ ſcandalũ.qm̃ ceci ſunt et

lerũ attendãt ſic

qᷓ; hominũ paſcua hec. Sic faciebat Pe/
trus.ſic paulus ſuadebat. Item petrus ne
ſcitur aliquãdo ꝓceſſiſſe vel gẽmis oꝛnatꝰ
vel ſericis.nec tectus auro.vel vect equo
albo.nec ſtipatus milite nec circũſeptꝰ mi
niſtris. abſq; hoc tamẽ credidit ſatis poſſe
implere ſalutare mandatũ paſce oues me
aꝗas. ¶ Rurſus ſi viri eccleſiaſtici talib vtũ

tur pꝛo ſolo honoꝛe eccleſiaſtice ſtatiqua
ratione dimittunt ipᷣi tam magnã partem

ſacerdotũ curatoꝝ/in ſtatu tam inculto q;

in infimo ⁊ plebeio.immo qua temeritate
ipᷣos ollan venunant. Tedmphus di

ctum eſt ꝙ apud ſeculares pꝛincipes ⁊ ali

os / plus irridet᷑ iſta pompa/ q; in honoꝛe

vero teneat᷑ĩmo ⁊ pauꝑes minus audent
ad tales accedere pꝛo petendo cõſilio aut

confeſſione facienda ⁊ ſic de ſimilibo.qui ⁊

videntes eos in ocio ſplendide conuerſa/

ri/ ſeipos autem egenos ⁊ pannoſos labo
ribus iugibus atteri: remurmurant inui/

dent ⁊ detrahunt.quos ſi viderent in hu/
militate ſe gerentes/amarent. ⁊ eoꝛũ aſpe/
oꝛes fierent tolerare pauperiẽ
e. ¶Pꝛeterea ſuſtentatio pompa
nequit abſq; multis expenf.que

trahunt ſepe ad queſtus mercenarios ⁊ ra

pinas iniuſtas.ad fraudes⁊ curas graues

ꝗd4 querelas inſuper moꝛdaciſſimas ſub/

ditoꝛum.pꝛopter infamẽ vitam ſeruitoꝛũ
turpiſſimoꝛũ.quos ocium multa mala do
cuit.⁊ nefanda ſcelera ꝑpetrare compellit.
EScitis vero ꝙ in dominos d ex/

ceſſus ⁊ impꝛobitates ſeruitoꝝ. ¶ Ceteꝝ
ſicut qui tangit picem inquinabitur ab ea

ſapientis imo expientie teſtimonio.et qui

fouet in ſinu ſuo ignem ⁊ colubꝛuʒ/ ardet

et moꝛdetur. ſic difficile eſt apud mulios
pene impoſſibile.vt inter ſuperbos tales

cultus ⁊ honoꝛes foꝛinſecos conuerſ. ent -
non inde ſuperbiant. NHNam qui cõicauerit

ſuis.quoniã ꝓpter virtutẽ ⁊ bonoꝛũ futu/
roꝛũ adeptionẽ poti debẽt venerari.Alio
quin xpᷣs ⁊ eiuſdẽ apłi non ſufficienter oꝛ
naſſent eccleſiã ⁊ honoꝛaſſent.qñ talia in
ſe contepſerunt ⁊ alijs ſynenda ſuaſerunt.
Vnde ⁊ Jacob inculpat eos qui honoꝛã
do diuites in aureo annulo ⁊ veſte fulgi/
da/ſpꝛetis pauperib ꝑſonas accipiũt.Et
Bernardus ad eugeniũ libꝛo de conſide/
ratione. Lu paſtoꝛ ꝓcedis deauratus tam
multa circũdatus varietate. oues quid ca
pinunt. Si auderem dicere/ demonũ mag

ſupbo / induet ſupbiaz. ¶ Sed eſto ii

ſint tanta ſtabilitati bumilitatis radice/
quales pꝛofecto nondum ſunt:cur de ipſa
bumilitate chꝛiſti erubeſcunt in publicoꝛ
cur ſuperbiam oſtendunt in opere quam

non habent in coꝛde: cur ſuis exemplis ir
ritant ⁊ ſcandaliſant coꝛda pꝛincipuʒ ⁊ ſe/

culariũ ad ꝑmutandũ tales pompas p/

digalitates quas ab eis totis virib effuga

re deberent. Cinui, rurſus regnũ eſt tam

opulentũ quod nõ per luxurioſam pꝛodi⸗/
galitatem ⁊ nutncẽ eius rapacem auarici/
am / ſceleri labefactione diſſoluat quẽad/
modum tradũt Valerius et Lullius.et ſi

ſilerent tamen maximoꝝ regnoꝝ pꝛoditõ

in exemplũ huiꝰeſt veritatis. Abyſſus ita

ꝙ; expenſaꝝ/abyſſum inuocatdiuitiaꝝ.j
fit.vt eueniat illud pueris decãtatũ.q ſua
cõſumũt/cũ deeſt aliena ſequũt binc frau/

des. hinc doli. hinc iniuſticie varie. ꝓpter
ð de gente in gentẽ tranſfert ait ſapiens.

— 5

nata deinceps mala ꝓueniant ex co

meſationibo eccleſiaſticoꝝ crebꝛis atq; ſu

perſfluis qͥs enarret:vnũ pꝛandiũ pꝓ reple/

do ad grauedinẽ ⁊ nauſea/tres vel quatu/
oꝛventres.ſepe centũ paupes reficere ſuffi
ceret.celerius tũ ↄpſumim

tra bonoꝛũ vitam ⁊ omnẽ boneſtatẽ. imo
ſepe contra catholicã veritatẽ ſub iocundi

typo/infames ſnie frequentãtur. ¶ Tur⸗

piter iſta fierent apud ſeculares. turpius

apud eccleſiaſticos omnes.ſed turpiſſime

niũtur adeo.vt iam de ſe puerbia quedam
apud vulgus generauerunt ſue ebꝛietatis

vel capule. Nam ⁊ cibi aliqui ⁊ vina pᷣcel
lentia tanq; ab inuentoꝛibo aut cultoꝛibꝰ

denoĩant᷑ ſicut dicit. Toꝛte iacobitaꝝ ⁊vi

num theologoꝝ ⁊c.Addeꝙ plerũq; inui/
tantes alios ad cõuiuia/ grauibo expenſis
et ſolicitudinibo.inuitati vero magnis di,/
ſpẽdijs ⁊ fatigijs fatigãt. Ita refert Señ.
dicens ſerenũ de tranquillitate cũ dicebat
non ad cenã ſe iturũ ad euz qui ꝓ hoc ſibi
nihil debiturꝰ? eſſet. ¶ Poſtremo quid ſũt
viri eccleſiaſtici niſi quidam elemoſinarij)
bonoꝝ eccleſiaſticoꝝ ⁊ ipſoꝝ.nõ quidem S=

dñi ſed diſpẽſatoꝛes? In quib hoc ſolũ ꝓ

ſe ⁊ ſuis habent quo ↄtentari eos mandat
apls.alimẽta.ſ.? quibe tegant Diffinitvl

rijs varijs ⁊ impudi

mediocris queſtio.
ſans ĩmo duſipãs in vſus ꝓdigos ⁊ iniu
ſtos bona eccleſie ſue teneafad reſtitutio/

ſrancũ in tali crapula q; dam vnũ denani
ump elemoſinis. Ibi detractões.ibi ebꝛie
ales. ibi tpis dãnoſiſſima ꝑditio. ibi con,

Oe temperantia pꝛelatoꝛum

rra Bem̃. ꝙ quicqͥd vltra retinet/rapina ẽ

ĩmo ſacrilegiu. Dura vero ſnĩa ↄtra eccle/
ſiaſticos ⁊ eos qͥ ih

ijs conuerſant. nihil
Luocirca incidit non

dantes paupibo.
ſi eccleſiaſticꝰ diſpen/

nem. pſfertim cũ dict ſit aucoꝛitate berñ⸗
cui hiero. conſentit. q quicqͥd eccleſiaſtici

Vltra parcũ veſtitũ ⁊ victuʒ retinẽt/ſacrile

giuz eſt. Di ſacrilegiũ ẽ/ vtiq; iudicat᷑ peiꝰ

furto.furtũ vero reſtituendũ.nullus ẽ qui

ambigat. Dimilẽ queſtionẽ foꝛmant alij

de eccleſiaſticis/ nõ deſeruientibo ſuis be/

5

neficijs/in hoꝛaꝝ ꝑſolutione alioꝝ obſe

quioꝛũ impletione ꝓpter qð datũ eſt bene/

ficium. Nne ea inquiũt reſtituere debent

que tunc ꝑceperint: ¶ Et foꝛte ad pꝛimũ
bſoluta reſpoõſio

nõ poteſt dari ſimplex⁊ ſi
Sunt itaq; aliqua bona cõmiſſa fidelita

ti eccleſiaſticoꝝ. oꝛdinata tñ ⁊ limitatavel
aiiure vel a fundatoꝛibus / ad certos vuus
bos t ꝙ epiſcopus vni det hoſpitali ta/
les redditus vel numerũ aliquẽ egenoꝛuʒ

ſuſtentare.quo caſu non eſt dubiuʒz / quin

omiſſio culpabilis iſtoꝛũ ad reſtitutionezʒ

obliget quo qad deũ.⁊ ſepe quo ad foꝛuzer

trinſecum.Et in hoc eſt ſimile de elemoſi⸗

nario.qui vltra ſtipendia recipit centũ li/
bꝛas pꝛo diſtribuendo pauperibo ſi pꝛodi

ge aliter erponat. peccat ⁊ reſtituere tenet᷑⸗
Si aũt bona talia ſint data generaliter et
indiſtincete alicui eccleſiaſtico:tam pꝛo ſu/
ſtentatione ſua/ qᷓ; ꝓ exercitio pietatis.tũc

poteſt hmõi eccleſiaſtic mediocriter vti ik
lis bonis ſm decentiã ſui ſtatus etiaʒ vbi

nihil reſidui ſuꝑeſſet. Qualiter vero eſtia/

bitur hmõi decentia ſtatus / nõ poteſt ſub
vli negula diffiniri. ſed eſtimabit᷑ in cere
latitudine. ꝓut ſapiens iudicabit. Et quo

niam nimis afficimur ad noſipos ⁊ ad ex-
tollentiaʒ oculoꝝ noſtroꝝ/tutius eſt atq;

ſalubꝛius cuilibet eccleſiaſtico / declinane
ad frugalitatẽ ⁊ parcitatẽ ſtatus ſui. vt ali
gquid relinquat᷑ pauperibo. Tutius inſup

à

—

eſt pauca ſibi querere que videlicet ſatis

bieſſe debeãt/ q; in multis beneficio; ad/
minicecionilgelleghdare duoniip-
nõ ſüt

culdubio apud bene eſtimãtes / illa

niſi onera ⁊ aie ꝑicula.vbi locũ habet illa
regula. Cui plus ↄmittit᷑ ab eodem plus
exigit. Nude ſiqs habeat beneficiuʒ/quo

auriſant. ⁊ q in luxu⸗/

nief

hoh⸗

gere⸗
erglt

ini

plus
G

Bermo de vita clericoꝛum 40

rationabiliter debeat ↄtẽtari ſᷣm vtilitatẽ

quãoffert aut offerre poteſt eccleſie.xvltra
hoc beneficiũ aliud aſſumit / ipᷣe cum boc

peccatꝙ pꝑ ambition? accumulat ſibi no
unum onus miniſtrationis. que nunq́; aut
vix fit ſine ꝑiculo inſidelitatis alicuiꝰ Nã

nunc querit᷑ inter diſpenſatoꝛes vt fidelis
quis inueniat. Oð ſi ꝓdige diſpgat bona
hmõi/in alios vſus aut auare retineat:ipᷣe
vltra ſcandalum qð alijs dat/pꝛofecto pec
cat grauiter.⁊ nõ minus ſepe q; ſacrilegus
ed ꝙ ad reſtitutionẽ teneat᷑/ nõ auderẽ
diffinire. ⁊ boc ꝓpter illam obligationẽ va
gam ⁊ incertã/tam in bonis qᷓ; in ꝑſonis.
Wimiliter nõ eſtimo certũ eſſe quo ad

ſcðᷣam queſtionẽ q eccleſiaſtici nõ facien/
tes ſeruitiũ ꝓpter qð datur beneficiuʒ / et ſi

grauiter peccent/ad reſtitutionẽ ſunt aſtri

cti. Scio tñ ꝙ tutius eſſet apud tales: vtᷣ
cetero vel renunciarent pluralitati benefi,

cioꝛũ ſuoꝝ.vel parcius viuerẽt ſolito.qua

tinus in aliquo/ pꝛioꝛes infidelis diſpen/

ſationis offenſas / delere valerent. Ita lo⸗

cum hic habet illud Aug. conſiliũ. ene
certiũ.dimitte incertũ. adeni⸗ cõclu
damus tũ ex pꝛioꝛibo cuſis.tum noĩiatim

e hacradice/illam quã ab initio poſuimꝰ
cõcluſionẽ.expediẽtius ſcʒ eſſe pᷣlatũ decli⸗

nare ad parcitatẽ ⁊ auſteritatem vite in ci

bis ⁊ potibo ⁊c. et non erubeſcere paupta/
tem chꝛiſti.qᷓ; laxare in his frena ⁊ homi/

nibus ſecularibo cõſoꝛmari. Cm̃modo be
ne viuat. In alijs affirmo ꝙ pauꝑtas ꝛvn

litas / eum magis exoꝛnabit ⁊ honoꝛabit/⸗

iss

Ancipit ſermo e-·
dem de vita c

ericoꝛum.habitus tꝑe qua/

drageſimaliad derum.

tet / ſub tali fine cõcluſit xpᷣs

exaltabit. Quidd aũt aliud eſt penitẽtia qᷓ

humilitas vera ſub deo. placationẽ ei po⸗
ſtulans cñũ venia delictoꝝ:? Peniteminier
go. hoc eſt humiliamini ſub deo offenſo.

ab eodẽ placato exaltabimini. Ita enĩ cre/

darenzhelio equũ eſt.qm̃ quiſe humiliat
Qui ſe humiliat in curia penitẽ⸗/
tie.exaltabit eũ curia miſcðie.qm̃ ſuꝑexal

exaltabi

Enitemini ⁊ credite euange
lio. Marci pꝛimo. Euange-
liuʒ hodiernũ cui credi opoꝛ

vt diceret. Qui ſe humiliat

tat miſericoꝛdia indiciũ. Damnati quidẽ

ſumus nos peccatoꝛes coꝛam iuſticia.ad

mus.tãdiu enĩ ſedẽ tenet eadẽ mia. QOð ſi

daduerſarius et accuſatoꝛ noſter diabolus
qũüolibet obniti voluerit. habemus te pa

miam appellare fas habemus q;diu viui -

trouam clementiſſimã. te aduocatã ſapien
tiſſimam te auxiliatricẽ potentiſſimaʒ vir
ginem matrẽ.que ab omni eccleſia regina

mĩeet aduocata noſtra conclamaris. Si
igitur regina mie es ſicut es.tuũ eſt cauſaʒ
miſericoꝛdie tueri.⁊ curie ſue iura illibata
ſeruare. Eſt aũt ius curie huiꝰ.vt qui veĩt

Ad eã nõ eijciaffoꝛas.ſed ab gccuſatõe ſua

ſubleuetur abſoluaturq;. ¶ Ecce patres ⁊

fratres quanta nobis fiducia eſt de ſalute
et exaltatione noſtra

tionem ad mie foꝛũ/cauſaʒ nr̃e pꝛauitatis

—

iam a inſticia rite dãnatã deducimus. De
ducimꝰ aũt ſi noſmetipᷣos accuſamꝰiudica
mus ⁊ danamꝰ. Si noſmetipᷣos iudicare
mus inq̃ta

pls nõ vtiq; iudicaremur. Si

ſi ꝑ penitẽtie appella

indicarem penitẽdo/nõ iudicaremur p2/

nam patiedo. Nolumcerte damnari.ecce

vnicũ poſt peccata patet effugiũ. Confu⸗

—

giamꝰad curiã mie.ad illã penitentia nos

deducet vbi p aduocata ⁊ patrona ſoꝛoꝛẽz

noſtrã habem⁊? matrẽ iudicis noſtri.qui

ſpernere nos nõ poterit.qm̃ ipſe caro nfja

et frater eſt. Hanc matrẽ adeamus ꝓ impe

tratione mĩe. Et vt de penitẽtie humilita/

teꝓ noſtra exaltatione viuaci fructuoſoqʒ

ſemoneloquamur. ſupplicem et dicam⸗ W

in exoꝛ illud angelicuʒ. Aue gratia plena dominꝰ
;ᷓ alios ſua pꝛodigalitas atq; ſuperbia.

tecum. ¶Penitemini ⁊ qedite euangelio

„ „

Noiĩatim huic euangelio. Qui ſe humili

at exaltabit. Qui ſe humiliat p enitentii⸗
iri preset

exaltabit᷑ ꝑ gratiã ⁊ gloꝛiã.

um /ſubditis ſuis omnibi(et quidem om /

nia ſibi ſubiecta ſunt iure creationis.reꝑa

tionis et conſeruationis ſatis eſſe debeeat

ad obediendũ ſibi / vt agant dignos peni
tentie fructus.penitemini ait:nihilominꝰ

appꝛopꝛiate ad ꝑſonas noſtras q ecclefſin

ſtice dicimur.⁊ quas ſermonis nr̃i tenui/
tas ↄmonere nũc accepit/aſſumi poſſe vi
deo ꝑſuaſionẽ noſtrã ad penitendũ ex tri/
bus / moꝛe oꝛatoꝛio.A ſtatu ꝑſone.a loco.
a tꝑe. Ita enĩ agere Cicero.ita Areſto. et

oꝛatoꝛes ceteri docuerũt. Scoõm quetria /

triꝑtitã ſuꝑ penitẽdi neceſſitate/ oꝛationẽ

ↄtexemus. ꝛima quidẽ rtatio .—

S

Bermo de vitas

a ſtatu ꝑſone ſumetur. Zales nos eſſe con W

ſidero viri patres et fratres. tales et in tali
nos eẽ gradu ſtatuq; cõſpicio/quos opoꝛ
tet penitentiã agere.nõ /ꝓ peccatis noſtris
tm̃modo. ſed pꝓ delictis alienis. Alioꝛum

quippe peccata comedimus. alioꝝ quip/

pe culpas bibimus. alioꝝ defectus calcia
mus⁊ veſtimꝰ. Peccata populi mei come
dunt.¶ Non ſit cuiq; ãmirationi qð dici
mus qm ita fit/ dum elemoſinis aloꝝ ta/
lia nobis cõparamus.cibos potus alimẽ
ta. Que nimirũ elemoſine ideo date ſunt:
vt penitentiã pꝛo cõferentibo/⁊ ſatiſfactio⸗
nem deo faciamus. Status ergo nj ſtatꝰ

penitentiũ eſt. eoꝝ ſ& qui vltro ſemetipos

ad penitentiã obligarũt. Qð ſiquis inter
nos aliter ſentit / ille pꝛoculdubio pꝛopꝛij

ſtatus ⁊ gradus ignarus eſt.quia ip̃m tan

7

to magis penitere cõuenit quato min? pe/
nmnitet.⁊ quãto magis eſſe ſibi pentendum
diſſimulat vel ignoꝛat. ¶ Banc tñ verita

.

em piane duniſlimã. ſed tñ pꝛedicanda er

cognoſcẽdã /multi in ſtatu nr̃o in ſtatu ec/

cleſiaſticoꝝ /vel diſſimulãt vel ignoꝛãt vel
ſacrilega impietate ↄtemnũt.alioquin nũ.
Hꝓꝙꝓtanta auiditate.nunq; tali pꝛecipitatio
ne impꝛouida inhiarent ad elemoſinas ta
les quas beneficia nominamꝰ.vel dignita

tes vel officia.quibo annexa eſt talis obli/

gatio pꝛo alijs penitendi ⁊ ſatiſfaciẽdi.cũ
tamen ꝓ noſtris ſatiſfacere delictis vix ſuf
ſficiat vita noſtra ⁊ vtinã ſufficiat. Nũc qn
ta eſt demẽtia hominẽ tot culpis Robens .
neos ⁊ ſanguineos homies / de bonis pau

.
obnoxiũ pꝛeſſum ⁊ obꝛutũ/ſuſcipere(imo

ſas.⁊ ſupꝑ ceruices debiles apponere Hoc

H guppefucyt dirunn dũ beneficia bene
ficijs cumulam.nam pluralitas beneficõ
rum ex elemoſinis fundatoꝝ ad penitenti
am pꝛo pluribo faciendã aſtringit. Nucve

rdo heu cecitas heu inſania / nos his obli/
gationũ vinculis ſeruitutiba ſpecialibus/
miſera colla ſubijcimus.quaſinon iuguʒ

graue ſatiſtaciendi p alijs ſed liberras ⁊ ab

ſolutio videatur. ¶ Addamus adhuci
ſtatus noſter ſtatus eccleſiaſticoꝝ/penitꝰ? ẽ
in exemplũ pꝛouocatiuũ alioꝝ ad penit⸗/
tiam.quaſi vel liber vel ſpeculum vel ima
tanto caſus grauioꝛ.cõſone ad illud ſatyri

go penitentie. Oõð ſi pꝛo penitentia lega/
tur in nobis petulantia.pꝛo cõtritione de

ſtructio ⁊ diſſolutio.pꝛo ſatiſfactione irri /ü

iatio dei ⁊ vicioꝛum omnium accumula/

tiolnos tot damnationibus digni reddi/

mur.quot bomines noſtris exemplis coꝛ/
ruptiſſimis ſeducuntur. Si damnandus

eeſt qui ſeipᷣm ſpontaneo peccato depꝛauat
nunquid nõ ergo damnatioꝛ qui multos

ſecum in interuum trahit rapit et deijcit.
Rurſum ſtatui noſtro/comes eſſe debet
acra ſcientia. hoc eſt ſacroꝝ ⁊ ſacramento
rum noticia qualis cognitio/abſq; penitẽ
tia nec perfecte cognoſci nec efficaciter tra
di poteſt. Hec quippe illa eſt ſapiẽtia aut
pars eſt. de qua bene enunciatum eſt. ꝙ in
maliuolam animam / non introibit ſapiẽ/
tia. nec habitabit in coꝛpoꝛe ſubdito pec/
catis. Itaq; ſacerdos quilibet/angelꝰ dici
tur.qm dei nucius eſſe debet ad populum
quilibet in gradu ſuo.⁊ legem eius ſcʒ dei
ab oꝛe eius requirent. 8. edit illis regio
nes gentiũ inquit ꝓpheticus ſermo.⁊ labo
res populoꝝ poſſederũt.vt cuſtodiant iu/
ſtificationes eius ⁊ legem eius requirant.
Non dedit nobis dñs laboꝛẽ alioꝝ vt in
ſudoꝛe vultus alieni /veſcamur panenr̃o.
et nihil inde officij nihil ſuffragij.nihil ſa
tiſfactionis impẽderemꝰ pꝛo ceteris qͥ ſuis

nos laboꝛibo alunt aluerũtq;. Quanto mi

nus iſta datalſunt.vt luxurieris ſuperbe ĩ

pompis equis familijs. fediſſime in mere
tricularum lenocinijs. Non pᷣterea ↄmiſ/
ſa ſunt vt comeſationes crapuloſas ⁊ ſum
pptuoſas in ocio diſſoluto/cũ maxima tem

poꝛis ↄſumptione ⁊ oneratione coꝛꝑis ac

animaꝝ/quotidie ſequeremur. Deniq; vt

ditaremus carnẽꝛ ſanguinẽ.imo qũq; car

perũ.de patrimonio crucifixi. Sed vt cu/

ſtodiamus iuſtificationes dñi ⁊ legẽ eiꝰin
quiramus. Cuſtodiamꝰ inq; nõ diffame/

mus.diſſipemus.irrideamus laceremꝰiu⸗
ſtificationes dñi. Et legẽ eius inquiramꝰ

nõ tradẽtes nos noſtraq; inſtitutionibus
mundi⁊ legibo Juſtiniani.ſed legi domi/
ni que ĩmaculata eſt cõuertens aĩas ⁊ ſapi

entiam pꝛeſtans paruulis.gloſa humili
quales ſunt penitentes Penitemini ergo
Poſtremo moueat nos qui dicit.quan
toò gradus altioꝛ (qualis eſt noſter qui ſa/
cerdotes dicimur.⁊ qui genus electũ rega/
le ſacerdotiũ xpᷣi dñi.imo ⁊ dij noĩamur)

cum. Omne animi vitium tanto conſpe/
ctius in ſe crimen habet / quanto qui pec/

cat maioꝛ habetur. Poꝛro ſi caſus noſter
grauioꝛ conſequens eſt vt reſurrectio per

iantiu⸗
guimnt.
in
menfo.
enhiſa
dſus
mnoni
ipabei
mere
omi⸗
rſum
tem
isac.
gNt
r
Sdan
iani
KcN
Difme,
gendo,
Habimm
hnonihne
ſgdon⸗
pomlitv
nini ego
at qoan
fobiſe
eouͤne,
1cinn,
dudhem
mtoonth
mnoqiſ⸗
ſofil
ummi,

mao igitur pꝛecoꝛ ⁊ obteſtoꝛ per euangelii

ſacratiſſimũ vomini noſtri Buxpᷣi. Pe/
nitemini credite euangelio.qm qui ſe hu

miliat per penitentiã/exaltabit᷑ ad gloꝛiaz um. pꝛo
conſecutiouẽ vite eterne.pꝛo quãto fructꝰ
ſuoꝛum operũ talis ex coꝛrupta radice pꝛo

Hoc modo ſtatus noſter ſtatus eccleſiaſti
cus vꝛget nos magnis ⁊ certis rationibus

penitere.ſi non obtoꝛpuimus. ſi nõ omni

7 D

no perditi et xpᷣiana religio e abalienati

ſumus. ¶ Rurſus compellit ad idem. lo/
cus ipſe materialis in quo conuerſamur.
qui locus eſt eccdleſia. Cõmonebat pꝛeta/
ctus noſtre oꝛationis oꝛdo/ vt ſimiliter ex
loco in quo cõuerſamur qui locus eſt ma/
terialis eccleſia/ robur eidem oꝛationi no/

ſtre donaremus Sed multis queſtiomib⸗

agitat᷑ anim ex his que dicta ſunt.¶ Una
ſi eccleſiaſtici non penitentes pꝛo ſeipſis⸗
pꝛoficiant alijs pꝛo quibus eos diximus

ad ſatiffaciendũ obligatos: Videt᷑ ꝙ nõ.

per pꝛedictũ.⁊ per illud Gregoꝛij. nʒ is

animus ad deterioꝛa ꝓuocat᷑. ¶ Alia. ſiec
cleſiaſtici nõ penitentes pꝛo alijs/faciunt

quui diſplicet ad intercedendũ mittit/ irati

bona eccdleſie ſua.et ſi ad reſtitutionẽ obli

gantur: videtur eni ꝙ contra donantiũ in
tentionẽ/bonis illis abutuntur.nec labo/

rant in vinea dni.nec denariũ habere me/

rentur. ¶ Altera ſi eccleſiaſtici oẽs tenent

ad ſtudiũ legis diuie. videt᷑ ꝙ ſic ꝑ pᷣdicta
quia ideo dedit illis deus regiones gentiũun

et la. po. poſ. vt cu. iuſti eius v legẽ eius ex
quirant vt dictũ eſt. ¶ Ad oppoſita iſtoꝛũ

„—

partem eccleſiaſticoꝝ longe maioꝛẽ pone/
re extra ſtatũ ſalutis.eãq; damn⸗ .
affirmare. ¶ Alie queſtiones ſunt. vt ſi li/

omniũ eſt argumentũ.quia talia dicere eſt

cet ex bonis eccleſie aliquid ſibi retinerevl

tra id quod dicit apłls. Habentes alimen/
ta ⁊ quibus tegamur his contenti ſumus
Videtur enĩ ꝙ reſiduũ eſt eccleſie ⁊ paupe
rum.quale auferre/ſacriegũ ⁊ impium di
cunt Hieroñ.et Berñ. ¶ Annerxa eſt huic
queſtio.De ditatione parentũ ex bouis ec
cleſie. De collatione beneficioꝝ indignio
ribus:De multiplicatione beneficioꝝ vl/
tra decentẽ ſuſtentationẽ perſone occupã/
tis.De intrantibus diſtributõnes ex ſolo

introitu ad hoꝛas. De dantibus ſe totos
ad pꝛacticationes ſeculares et quandoq
tuli ſuper bis communibus/confecti ſunt
Ouos ſaltem habere deberent tales ec⸗
daſiaſtici.quoniam nec ſumptuoſi ſunt in

ad turpes queſtus. Et ſimiles multes.q̃s

omnes diſſoluere / bꝛeuitas affectata recla

mat.Sed quatuoꝛ conſiderationes qua/

placet afferre.

nouit deus.

utis.eãq; damnatõnis reã

ſ Pien lane vro apertione facilio:i

deſiaſtici qui non penitent ſed computre/

ſcunt in peccatis ſuis/nullũ opus faciunt

apud deum.pꝛo ſe vel alijs acceptũ ſibi ad

cedit.que radix eſt eoꝛum voluntas depꝛa
uata.Elongantur quoq; magis ⁊ magis

a deo.quoniam q;longe a peccatoꝛibus ſa

lus.Hoc intendebat dominꝰ cũ ait. Ma/

ledicam benedictionibo veſtris. ſilia plii

rima in hanc ſententiã. ¶ Secunda cõſi⸗
deratio. Eccleſiaſtici quãuis impenitẽtes
implentes tamen ea que ex inſtitutione be
neficioꝛũ ſuoꝛum iniuncta eis ſunt.in ho
ris dicendis. ⁊ ſimilibo. ipſi faciunt fructꝰ
beneficioꝝ eſſe ſuos.ſaltem apud homiĩes
nec ad reſtiutionẽ obligantur.Obligan/
tur tamen in foꝛo conſcientie/aliter recom

penſare benefactoꝛibo ⁊ fundatoꝛib ſuis.
pꝛeſertim faciendo ſibi amicos de mimo⸗
na iniquitatis.vt per alios ſuppleant re/
demptionem ⁊ ſatiſfactionem/ quã ipſi ſi⸗

ne gratia permanẽtes / inſufficienter agũt

Valent pꝛeterea buiuſmodi beneficia/nõ
ex virtute ꝑſonarum.quoniã tales ſuppo/

nuntur eſſe in peccato moꝛtali ⁊ per conſe

quens dei hoſtes odioſi. ſed er perſona to
tius eccleſie.⁊ exofferentium deuota pieta

te valoꝛem ſuſcipiunt.qualem ⁊ quantuʒ
¶ Tertia conſideratò. Plus
congruit eccleſiaſticis noticia ſacre legis
q;ᷓ alia.et multis ipſa eſt de neceſſitate pꝛe/
cepti.ſed magis et minus/ pꝛo diuer ſitate
officioꝛum curarum atq; dignitatũ. Cu/

rati nominati tenentur ſcire pꝛecepta dei.

et articulos fidei in quodam generali pꝛo
denuũciando ſubditis. Materiã inſuꝑ de

ſacramentis eccleſie. pꝛout in cõmuni vſu
pꝛacticatur ⁊ verſatur. vt de modo bapti/
ſandi.de modo audiendi confeſſiones.et

interrogandi.⁊ docendi.et abſoluendi.et

penitentias iniungendi.de modo matri/

monia contrahendi.de modo ſacre vnctõ

nis. et de inſtructione illius qui laboꝛat in

ertremis et ſique ſunt talia. Curatiꝓ his

ſciendis ſi non laboꝛant vel ſtudendo vel

audiẽdo / an ſint in ſtatu ſalutis. ipſi vide/
rint.ego non eſtimo. ¶ Quidam tracta/

tranſcribẽdo.nec diſpẽdioſi ⁊ difficiles in
intelligedo. Dep̃lans vero qͥ abſentes ſũüit
nihil hic diffinio. quęadmodum ꝑati eſſe
ſigeratio. Intentio eccleſiaſticoꝛũ in om /

nibus ſuis actibus debet eſſe diuinus ho
noꝛ ⁊ eius obſequiũ.⁊ conſequeter ex inci

dentiꝛ quaſi acceſſoꝛie/ipᷣi poſſunttempo

ralia deſiderare ? adquirere pꝛo ſuſtentatõ
ne decenti ſuoꝛũ ſtatuũ.decentẽ intelligite

ſtatum pꝛout ſapiens iudicabit.⁊ nõ pꝛo/

ut ambitio vel auaricia ſuadebit. Juxta q;ᷓ

conſiderationẽ datur regula conſequẽter

dd ſciendũ ſi in celebꝛationiba miſſarum.

ſfſi in hoꝛis lucratiuis.ſi in alijs oꝑibʒſuis
imo etſi in multiplicatione beneficioꝛim

ipᷣi eccleſiaſtici ſint ſymoniaci.vł ſymonia

Auli turpi lucro notandi. Deſcendere autt
ad ſingula omnino diffinienda/ neq; facd

2

leeſt neq; poſſibile ſub certa regula. prer
varietatem circũſtantiaruʒ. ex quibus/iu/

„ ,—

ris variationem ſcit nemo.

. . „ —

penitendi.

.

tentie/vbi tanto magis flendum eſſe dicit

Aug.quãto minus flemn. nihilomin? tẽ⸗
ploꝛum locus/ſua quidẽ religione⁊ qua/

itaq; aliud vidẽtur pᷣdicare imagines om

nes in eccleſia ante quaquerſũ. ſupꝛa. ſub⸗/
tus.⁊ in lateribo.cantus inſuꝑ ⁊ pulſus.ea

quoq; que legunt᷑ ⁊ fiunt omnia.niſi leue-

bent ſeculares hoies ſeu militares ſeu ple/

bei/loca ſua in quibexercent plena mul-
tis ſpectaculis. vanitatibus.⁊ inſanijs fal

ſis / que penitentiã non ſolũ non incitant
ſed pturbant. V

dare infinitis periurijs. fraudibus. mur-⸗

„

tus peni

lide foꝛa negocioſa/ abun

mMii ibus inconditis. clamoꝛibuſq; diſſo⸗
nis. Uide curias patrocinantiuz. intra q/
. les / nota litigantiuũ magniloquas linguas

acutas et inſtructas vt narrent fabulatio/
nes ſed non vt lextua domine. Decurjs
curialium quid aliud dicturus ſi um / quaz
quia tote cure ſunt. et tote curevaniſſime.

nec cure celeſtes.ſed plerunq; ſceleſte: Nõ

„

diſcunam per ſingula talium loca quoꝛuz
plurima a ſanctis doctoꝛibus merito in/

terdicta ſunt eis qui penitentiam ſalubꝛez

integro animo peragere moliuntur. ¶ At
nero nos eccleſiaſticos continet locus ſa/

„

cerrimus.locus religioſiſſimus. locus to/

. . „

tentie ſalubꝛis pꝛouocatiuus. ſi

„

tamen in eo non manem? ſicut beſtie. igna

ri myſterioꝛum omnium que finnt et cer⸗

nuntur. Si pꝛeterea coꝛpoꝛe exiſtente in

eccleſia/non ſit an mus in patinis. ſicutẽ

apud Terentium. Si deniq; non facimꝰ

de domo oꝛationis/⸗ domum negociatio/
nis et ſpeluncam latronum OQuo pacto
it: Certe aut cogitando gut garriendo ſe/

cdlaria. aut diſtributiones diuinas tanq;
Inte„ obis qui nõ eas lucramur indebitas fur
Auna dici potuerãt.ſed interim cõ
p tenti/⁊ ad ſecundã noſtre erhoꝛta
tionis partem tranſcũtes/oſtenda
ex loco in quo ſumus/congruitatem
ocs noſter viri patres eet
fſfntres locus eccleſie materialis in quo fre
gquentius cõuerſamur/nos admonetſinõ
bſurdeſcimꝰ vt obediamus dicentixpo.
Penitemini ⁊c. Quanq; enĩ vallis hec mi
ſenie/locus ſit vniuerſaliter ffetus ⁊ peni -

tiue rapiendo.furtiue dixerim iudice deo⸗

etſi non mundo. qui ſi eos ſoluit. non ta/

men abſolut. ¶ Ceterum crux et cruciſ-
xus/nonne loquuntur vt penitentiã aga⸗/

mus. cum talem ipſum chꝛiſtum ante ocu
los ſtatuãt.quo nullus vnq; acerbius do/

luit. non pꝛo ſuoꝛum ſed pꝛo noſtroꝛum
ſatiſfactione peccatoꝛum? Sanctoꝛum
murſus ſanctarumq; imagines idem ſua/
gent. ingerentes memoꝛie noſtreꝙ ꝑ mul

tas tribulationes opoꝛtet nos intrare in
regnum dei vt ipſi ⁊c. Deniq; tumbarum

ſculpture.magnis nos vocibus et lamen/

tis/ ad penitentiam pꝛouocare nõ ceſſant.
ingerentes quid illi ſint.quid fuerunt.qͥd
de nobis meruerunt. quid exigunt vt ſu/

um/quoꝛum coꝛpoꝛa incinerata/tegit tel-

lus. ¶ Biad hos omneset ſimiles aſſi⸗/

mus ſurſum coꝛda.⁊ nõ reſpo due clamozes nequaq; aperimus aures
Aaentes habemus ad dñm. Lteuare auteem

ſurſum coꝛda nequeũt ſane ipᷣi peccatoꝛes
ſine penitentia.⁊ magna penuetia. ¶( Ha

mentis intimas/non iam ſurdaſtri ſed ſur

di ſumus.imo ipſis quas intnemur ⁊ cal/

camus imaginibus atq; ſimulacris aſſi/

milati ſumus que habent aures etnon au
diunt. Quid de ipſo ſacroſancti dominici

coꝛpoꝛis ſacramento ſatis vnq; dicturus
ſum. malo nunc ſilere qᷓ pauca dicere. Ve
illis qui abutuntur eo ad cumulum pec/

candi/quod ſingulariter datum eſt ad au/

xilium ſubleuamẽq; penitẽdi. Hi ſunt in

digni tractãtes illud. quos ſub queſtione
ternibili increpat dñs per ꝓphetam. Quid

lul
in
um
nen/
ſen.
nt
ſ⸗
egtrc
s a
Ars
giir
rtaal⸗
gaſſ/
vonau
minic
curns
ne Ve
mper/
tadan⸗

iſuntn

neſtont

dilecta taben

iteꝝ. Elegi abiectus eſſe in domo dei mei
⁊c.Ad quid:Ad penitendũ pᷣcipue.Peni

temini ergo.

: Airca bec quaupleroc/
currit conſideratio moꝛalis.

1
Bidicatis in aliſs. alor guippeorat
num ibidem factarum cumulatur ex oꝛa/
tione generali et loci maieſtate. exqua fit
deuotionis maioꝛ incitatio. Pꝛopterea

nõ abſq; grandi ratione ſedula religio pa
trum noſtroꝛum/particularia oꝛatoꝛia ve
tabat. pꝛeſertim pꝛo miſſis celebꝛandis.
Diri in conſideratione regulariter. quo⸗

niam accq eſcere valoꝛ ipſis oꝛationibus
gliunde q; exloco ſancto poſſet. ¶Becũ
da conſideratio. Omnis blaſphemia/que

attribuit deo vel ſanctis eius / indigna vel

tur pia / vel verbo vel facto vel ſigno / tan/
to execrabilius fit in eccleſia quãto locus
pias ſacr eſt. Que blaſphemia / ſi fiat ſub
ludi ſpecie/ debet auctoꝛitate per ſuperio/

res ſenioſe reparari. Nec cõſuetudo ad op/

„

poſitum alleuiat imo aggrauat. quia ve/

riſſime coꝛruptela eſt. et ſacrilega coꝛru/

biela⸗ auc in apur ſuperioꝛum redunda⸗/
bit. ſi non pꝛo ſuo officio remediare cura/

uerint.maioꝛi quidem animoſitatequam
pꝛo ſuis tẽpoꝛalibus decertarent.¶ Ter/
tia conſideratio. VUna excauſis quare ec
cleſiaſtici mali et impenitentes / peſſimi
ſunt ſnpꝛa ceteros (pꝛout ſepe expertum
fuiſſe teſtatur Augꝰ.et tempoꝛa mea idem
monſtrant ad oculum jaſſignatur conue/
nienter. quia tales ipſi deo magis ingrati
ſunt dum abutütur eis omnibus que eos

„

ad penitentiam pꝛouocare debuert. Om

nia enim remedia pꝛo ſua coꝛrectione vt

Clericoꝛum

etſt ꝙ dilectus mens fecit in domo mea ſce
lera multa. ¶ Hõ nos ita viri patres ⁊ fra
es.ſed in loco tali tanq; diuino et celeſti
audiamus vocem dñi imperantis vt amo
tis calciamentis noſtre vetuſtatis ꝑ peni/
tentiã.ſuũ eſt eni hoc officium ſtem in ter
ra hac que ſancta eſt dicentes cum Jacob
TWerribilis eſt locus iſte.non eſt hic aliud
nuſi domus dei ⁊ poꝛta celi.Etenim domi
nus eſt in loco iſto.et nos.ergo ſancti fu⸗
mus qui habitamus in ſancto quibꝰ dei
gratia conceſſit.ſi non abutimur.illa vota
pꝛophetica. Vnaz petij a domino hãcre.
vt inha.in domo domi.Et rurſum.Quã/
acula tua domine vir. ⁊c. Et

in nauſeam et venena:

ctius eſt et deo placentius et fructuoſi? re⸗
lariter / oꝛare deum in templis et locis ſi li⸗ neni
parte ſermonis.

ioni pꝛo

iunio quadragenario chꝛiſti quali quali⸗
terq; fuerit completum virtute. Dulffi⸗

ploꝛat pꝛopheticus ſermo.⁊ ecce turbatio

N „

à*

uarta conſide

incio. Affectiones peruerſe queſeparanta
deo / damnabüiter fiſt vbiq; . damnoſius
m eccleſia. NHegociationes õ
res / fiebant olun in templo h
no diſplicibiliter chꝛiſto. hoc ex ſuo ʒelo
ſubuertente catheqras numularioꝛum ap
paruit. Nunc diſplicibilius fiunt in tem/
plis ſuis.in quibus myſteria magis ſpir-
malia/conuenit celebꝛari.⸗Hec de ſecunda

—

lum exſtatug

p nobis eſt / non ſo

boꝛgationem addere noſtre oꝛa/

mitto ꝙ tempus omne

et qui ſunt quos pia neceſſitas excuſat.

QOuali inſuper delicti obnoxij ſunt eccle/⸗
ſiaſtici tranſgreſſoꝛes et fundatores hu/

„

iuſmodi ieiunioꝛum. Tum pꝛeterea de ie

ciat ad dolendum lugendum penitendũ/

—

q; continuo/ aſpectus huius tempoꝛis⸗
imo huius tempeſtuoſe etatis noſtre.in
qua regnat luctuoſiſſimum abſq; exẽplo.
imo nullis vnq; luctibequanduʒ ſciſma.

.

quod nõ vetuſtate cõſumit᷑ vt omnia.ſed
in dies / altius radices malas agit.⁊ tanq;

fama monſtrum hoꝛrenduʒ in dies vires
adquirit eundo. Expectauimus pacẽ de/

—

ſone / nec exloci qualitate coꝛro

40

ſunt exempla ſanctoꝛum et pꝛedicationes
⁊c. conuerterunt in faſtidium et contem/
ptum ex continuo auditu et viſu. adeo vt
tangem ſe eſſe credant ſapientes et pꝛudẽ
tes pꝛealijs monitoꝛibus ſuis.quoniam
impin guati ſunt incraſſati dilatati.ideo
defreeliquerunt deum factoꝛem ſuum ⁊c. et
hHunmulitatem noſtre religionis et ſuoꝛum
pꝛomulgatoꝛum/ponunt in abominatio
nenm ſibi. Qualis igitur ſpes ſalutis eẽ po
teſt. vbi que fuerant remedia/couertuntur

ieroſolymita

D
8 .,=

perſuadenda nobis penitentia
yt iam fecimus.ſed etiam tertio ex tempo
ris qualitate.
vite miſere huius et erumnoſe/iempus lu
gendi eſt/ tempus q; penitendi. Non lo⸗/
quoꝛ ð tempoꝛe hoc quadrageſimalis ab
ſientie/quod intrauimus. quanq; mul/
ta dici ad rem competerent. Lum de ieiun-/
nijs / qua obſeruatione complenda ſunt.

2

4 .
202

Bermo de pita clericoꝛũ

Sic eccleſia inſanabili quodã canoo de/

paſcitur egreſcitq; inedendo. Sic ſuã by⸗

aram patitur que ex ſucceſſione fecundioꝛ
ſit. Ipſa inſuper minotaurus vix egreſſi/

bili laboꝛinto circũdatur.⁊ moꝛe ferarum
babet in rete pedes ſuos.(¶ Nunquid nõ
igitur tempus tale eſt in quo penitere ⁊ ðo

lere cum ingenti gemitu et plangoꝛe aſſi/

duo cuʒ lacrimis ⁊ rugitu coartamur nos
eccleſiaſtici ⁊ dicere. Lu exurgens domĩe

miſereberis ſyon. quia tempus miſerendi
eius quia venit tempus: Et iterũ. Tem/

eue faciendi dñe diſſipauerũt legem tiaʒ⸗
egem charitatis vnionis ⁊ pacis. ¶Pꝛi/

ma cõſideratio. In omni tempeſtate gran

di ⁊ internetione/ vbi pꝛimũ incipit᷑a ſan

ODuale ſignũ illos ſolos accipere notat p/

nit: Penitemini ergo.

eruario dei ſalubemimũ eſt / iuxta Ezechie
lis viſionem/ſignariſigno thau in fronti/
bus. Illt quippe ſoli ſaluantur ſic ſignati

dicta viſio qui gemunt ⁊ dolent ſuper cun
ccis abominationiby que fiunt. hoc autez
per penitentiã fieri ꝑſpicuũ eſt. VUbi vero

.—— 7

hoc temge miſero quis legit quis audi/

magtis inceperit ira dei a ſanctuario ſuo

4

geratio. Ouoniam facta eſt ſciſſio ita vni

uerſalis in coꝛpoꝛe myſtico er peccatis ſin

gularium ꝑſonarum ⁊ eoꝛum puerſis ino

ribus quomo fit in coꝛpoꝛe vero diſolu/
tio eius ex vitio moꝛbido partiũ ⁊ coꝛru/

yxa bumonwoſeguensen nrpenuene⸗
8

is medicina pꝛimũ reciꝑet in membꝛis ſa
nitatem. pꝛeſertim cum videat᷑ hic eſſe di/
gitus dei.cui humanũ auxilium quaſi pe/

nitus deeſſe ſentit. Quapꝛopterimpetran

dum eſt diuinum teſtimonio Joſophat.
NQDue impetratio nõ melius q; per penitẽ/
tiam humilem adquirit᷑. Quoniã ſicut ex/

altatio ambitioſa ⁊ perdita multoꝝ eccle/

ſiaſticoꝛũ tam feda abiectione humiliauit

eccleſiam/ipᷣa ſi queritur rurſus exaltari vt

per penitentiam W m hoc fiat neceſſe

eſt Penitemini ergo. ¶ Tertia conſidera

tio. Reuerentia pia ad matrem viget plus

q; alias in ſilijs/ tempoꝛe neceſſitatis ⁊ cõ

culcationis ſue.vt humilientur ⁊ doleant

et penitentie ſigna demonſtrent. pꝛeſertim

vbi per talia/ miſerabilibus eiuſdem ma/

tris neceſſitatibus ſubueniri conuenit.dũ

ſinguli filioꝛum ſingula merita ſuaſicuti

naſdam donationes et redemptiones cõ

ſuntincommmncad rdempfionem ma

tris captiuate. Sic eſt in
ratio. Sciſma pꝛeſen
ram penitentiam imo magis ad eandem
faciendam animat⁊ inducit tanq; ad pꝛi/
mum antidotum ⁊ medium pꝛo poꝛtu ſa/
lutis attingendo. Scio tamen nõnullos
hinc inde poſſe inquietari a ſcrupulis et

Becunda conſi

tentia ſalubꝛioꝛ fiat. ¶

ꝛeſenti tempo /
Auarta conſide⸗
non impedit ve⸗

queſtioniba pluriba ſuper caſibus reſerua/

tis.⁊ ſuꝑ poteſtate clauiũ.⁊ alijs ꝑplexita/

tum nodis and ſciſma pᷣſens reſperſum
eſt. Scio nihilomin reiponſum factũ eẽ

anthonio.ꝙ ſola humilitas omnes diabo

li laqueos ſecura pᷣterfugit. Humiliatus
ſnm et liberauit me inquit ꝓphetal. Nulli
vero abſq; penitentia datur poſt peccatuʒ
talis humilitas que rurſus exaltet. Soli
igitur bene penitẽtes ſecuri ſunt.q;obꝛem

penitemini. ¶ Hec foꝛtaſſis ſufficere po/
tuerant de neceſſitate penitentie noſtre / ni
ſi reuerentia euangelij hodierni cui credi

opoꝛtet.et ꝙ appꝛopꝛiate de eccleſiaſticis

loquitur/cogeret nos ſua maieſtate vt ali/

quid dicerem. nec ipᷣm noſtro ſilentio in/
ligno tranſirem?. ¶ Ita; euãgelicus ſer
mo. xxiij.c. Oat. vnde euangeliũ hodier/
nũ coſcriptũ eſt/ loquens in ꝑſona xpᷣi ad

pbariſeos ⁊ ſcribas ſui tꝑis/ notat in ſpe⸗/
ciali.ſub repꝛehenſioniba quatuoꝛ.⁊ octo

*

maledictionib.a quib debent eccleſiaſti/

cipᷣcauere.vt increpatio maloꝝ.bonoꝛuʒ
ſit inſtructio.⁊ vt ſuꝑ malo

aſalt Sꝛima rep̃henſio
eſt dicere bona ⁊ non facere.hoc enĩ quid
aliud eſt q; ſe pꝛopꝛia voce damnare⁊ ta/
lem eſſe cui merito dicat dñs. Exoꝛe tuo
te iudico ſerue neq;. Videte aũt patres et

fratres quãto amplius eſt delictũ. neq; di
cere bona neq; facere imo dicentibus atqq

facientibus modis omnibus ſeno ⁊ ioco
clam ⁊ palam cõtraniari.¶ Secũda repᷣ/

henſio eſt onerare ſubditos duris ⁊ multi

plicatis ponderibo pᷣceptoꝛũ ⁊ penarũ.di/
gito autẽ ſuo nolle ea mouere. Quo in lo⸗/
co culpanf illi eccleſiaſtici qui excõmũica/
tionũ ⁊ vexalium ⁊ maledictionũ ſenten/

„

tias accumulãt ſupꝛa merita.quo fine/ipᷣi

vigerint ⁊ q; conſone ad euangelicã liber/

tatem. ¶ Tertia repᷣhenſio eſt hypocriſis
et ſuꝑſtitioſa in habitibus.quibus ſancti
tatem aut religionem pᷣferunt.qualia in/
tus hoꝛrent et fugiunt ipſi taliter induti.

qualiter induimur nos eccleſiaſtici om̃es

cognito/ peni /

Mhi

ſde⸗
1e⸗

nni⸗
c,
le

litatem.

oꝛdine/in confeſſioniba audiẽdis.(¶ ui
tum ve contra eos quidecimasvſq; ad mi

D ö ö, 1däF ä äZ —SdüepeFe
w l .
MM . f e öd
c.e

diuiſi a populo. pꝛecipne dum in eccleſia

miniſtramus. Sed ſepe mentiũtur he ve
ſtes.dum aliud monſtrant extra. aliud te/
gunt intra.exterius ſanctitatẽ interius vi

alto recubitu in cenis.in ſalutationibo po

pularibus atq; foꝛenſibus.in titulis ⁊ ap

pellationibus.nomie magiſtri aut patris
aut domini.ĩ quibus omnibus coꝛrupta
affectio magis q; ipſa actio que de genere
bona eſt /⁊ bene fieri poteſt/inculpat᷑ Po/
teſt enim aliquis omnia iſta querere/ſi ſta
tus ſuus ⁊ vocatio/ exigãt pꝛo vtilitate rei
publice ⁊ eccleſiaſtico honoꝛe.non pꝛo ſin
gulari ambitione. Aliquis enim ex eccle/
ſiaſticis/cur non fas habet alte ſedere ⁊ ſa/
lutari populariter.et appellari vel mater
vel pater.vel dominus ſi non iſtis delecte
tur. Hoc eſt ſi non nomina tm̃ ⁊ famã ſed

res ⁊ opera ⁊ officia ꝑ nomina deſignata /

dem magnificentiã ⁊ gloꝛiam:

querit ⁊ implet.nõ ad ſuam ſedagꝗ E lau⸗/
tur octo ve. Ve pꝛimuʒ eſt claudere viam

celi ꝑuerſis moꝛibus ⁊ exemplis. Hoc fit

dum imperiti ⁊ ſimplices ex populo/argu

unt ſibi licere ea que vident patres et pa/

ſtoꝛes ſuos facientes. ¶ Scðm ve ſub pᷣ/
textu longarũ oꝛationuʒ viduas ⁊ ſimpli/
cioꝛes ſpoliare. Aquo ve non immunes
ſunt hi qui obitus ⁊ ſeruitia multa in ec/
cleſia pollicentur.⁊ ea vel non exoluũt.yel
impꝑfecte ac negligenter exoluunt.¶ Ter⸗
tium ve traduci poteſt appꝛopꝛiate ad ec/

cleſiaſticos.querentes pꝛomotionẽ alicu/
ius ad ſtatum eccleſiaſticũ.vel contra eos

qui affectu carnali vel alio faciunt eum ꝑ/
uerſis exemplis et moꝛibus duplo filium

gehenne q; futurus erat in ſtatu ſeculari.
¶ Duartumve contra malos interpꝛetes
xp̃ᷣi.⁊ ſpecialiter iuramentoꝛuʒ ⁊ votoꝛum
in quibus fallũtur ⁊ fallunt ex ſacerdatu

. — *

nimũ eſſe ſoluendas decreuerunt ⁊ grauio

ra ipſi derelinquunt Judicium ſcʒ miſeri
coꝛdiam ⁊ fidem / ſicut apud quoſdam in –

eccleſia plus puniretur tranſgreſſio vnius

cerimonie ⁊ traditionis humane/ q; blaſ/

phemia in deum aut ſuoꝛum pꝛeuaricatõ

mandatoꝛum. ¶ Bextum ve mũdaredi⸗/

ligenter id quod foꝛis eſt in vaſis quibus
deo miniſtratur. vt eſt calix. ⁊ conſcientiiã

Quarta repᷣhenſio eſt ambire
vanam gloꝛiam.in locoꝛum eminentia.et

equũ

loꝛum Amen. Winit.
Begquitur item ſ⸗

militate. valde notabilis.

mam. VAt faciunt qui in cõſcientia pecca/
ti moꝛtalis/⁊ in cõtinuo ꝓpoſito non relin

quendi peccata ſua/ neq; occaſioneg pec
catoꝛum/miniſtrare pᷣumunt. ¶ Bepti/

40

dimittere rapinis ⁊ immundicia pleniſſi/

mum ve contra hypocriſim eoꝛuʒ qui ſan
ctitatem fingunt extrinſecis ſignis.intꝰau

tem ſunt hvpocriſi eciniquitate. comꝑati
merito ſepulcris dealbatis. Qõ ſi culpan

tur hi qui mali ſunt / quo vituperio digni
videntur qui peccata ſua pꝛedicant gloꝛiã

tes cum malefecerint et exultantes in rebꝰ

peſſimis in ꝑniciem ⁊ contagionẽ ⁊ ſcan/
dala certa puſilloꝛum? Cuidam.impꝛope
rium dixit alius.Abi hypocrita.Cuiacu/
la moꝛdacitate reſpondit iniuriatus. Tu
talis es vt nec hypocrita dici poſſis. Jta

palam ⁊ in publico ꝑuerſug ęs vt nullus

fictioni locus relictus ſit. . ctauum ve
eſt qui ſanctis reuerentes

quias.ipſi tamen eos nequaq; imitantur

in ſanctitate.imo pᷣſentibus inimicantux

et inſidiantur qui ſanctoꝝ vitam atq; mo

res queſierint imitari

linquetur vobis domꝰ veſtra deſerta.Do
mus hec domus erat ſynagoge. cui ſucce/
dit domus eccleſie.quã iam pene deſertio
ni vicinam intuemur vt olim ſynagogaz.
Auereal bo pius eccleſie ſponſus Ihs
xp̃ᷣs. Auen
tes. ſi nos benigne intuitus fuerit ⁊ cõuer
tet ad ſe.et tandem reponet in firmiſſimo

habitaculo ſuo.ad quod nos ꝑducere di/

gnetur qui ſine fine ꝑmanet in ſecula ſecu

mo eiuſdem factus in cena domini pbu/

Deo exiuit ⁊ ad deum vadit
DOꝛiginaliter Johis. xiij. ⁊ in
ecuan gelie pñtialiter recitato
MHos⁊ mei ſules qui a deo exi
NKuim , peccatũ longe nimis.
Quia longea peccatoꝛib ſalus.vadamꝰ
nũcrurſus ad eũ/ꝑ or̃onis ⁊ pie inuocatõ
nis greſſum. moxaderit.quia ꝓpe eſt dũs/⸗
omnib inuocãtibo eũ in veritate. Cuius

ofonis nr̃e mediatricẽ te cõſtituemꝰ o vir

go beata virgo / deo iunctiſſima. ad quam
de? venit.⁊ a qua ſᷣm coꝛpꝰ exiuit. Tenũc

e videntur. co
lentes eoꝛum ſepulcra memoꝛias atq; reli

queſu ¶ Aad que omnia ve
ſubiungiutur hoꝛrenda concluſio.Eccere

ret autem ſi fuerimus peniten/

BGermo in cena domini

ob hoc ſalutantes ⁊ dicentes. Aue maria⸗
Adeo eciuit ⁊ ad deum vadit.ſcnbitur

vt ſupꝛa.Alta verboꝝ ꝓfunditas.alta ni/
mirũ.⁊ quis cognoſcet eam: Sed ita loqͥᷣ
decebat conſciũ ſecretoꝝ dei.Hic tam ſub

limis volatus grandi aquile ſpũali homi

ni videbat᷑.cui ex ſententia dicere fas erat
illud ꝓꝑhᷣie apud Boetiũ li.iiij. metro pꝛi/
mo. Sunt eteni pennevolucris mihi que
celſa cõſcendant poli.quas ſibi cum velox
mens induit peroſa ten as deſpicit ⁊c.
NHNihi vero quid ni ſtupoꝛ mentis et di⸗/
gna admiratio debebatur ad hanc ſcienti

am que mirabilis facta ex me eſt confoꝛta
ta eſt.⁊ non potero ad eam: Quid niſive /

nerabũdum quoddam ſilentiũ congrue/
bat: Congruebat vtiq; ſilentium potins
ᷓ elato ſermone de diuinis obſtreꝑe inter
oloꝛes me raucum anſerem.potius qᷓ; ſoꝛ/
didis pedibus affectionũ.manibuſq; oꝑa
tionum me ſanctuarium verboꝛum dei te

merariũ introire. Sed officij mei debituʒ
ipſi vos ſcitis.ſed ⁊ frequens deuotionis

impꝑfecte balbutire cõpellit.¶ A deo int
euangeliſta exiuit. Miroꝛ ſi non pꝛotinꝰ
ad hoc verbuʒ miramini. De quo nempe
alio iſtud dicitur. Adeo exiuit / qᷓ; de ver/
bo quod eternaliter eſt apud patrẽ:quoni
am in pꝛincipio erat verbũ ⁊ verbum erat

veſtre conuẽtus ⁊ pꝛeſtolatio vel

apud deum. ⁊ deus erat verbum. Si eter/

„

naliccrapud vann⸗ qualitera deo
quomodo eternaliter apud deũ: Sed di/
ces exitus iſte verbi a deo / eſt ipſa filij ge⸗/
neratio.verum eſt ſi eſt filij generatio ſicut

eſſe confitemur. Vides ꝙ iſte exitus pꝛoꝛ/

ſus eſt ineffabilis. De eo quippe ſcriptuʒ
eſt. Generatõnẽ eius quis enarrabit: Iſa:
liij. ca. Pꝛopterea cur conaretur eloqui 5
enarrari nõ poteſt. nõ eſſet illud ſobꝛie ſa/
pere. Quid ſiquis loquatur nõ iam homi
num ſed angeloꝛũ linguis. quo pacto ef/
fari ſufficiet deum a deo exire/ non locali

ter non dimenſionaliter.non diuerſificate

ſubſtantie/ neq; durationis varietate ſed
perſonali tm̃ diſtinctione? Qui ⁊ regredi
dicitur ad deũ dum ſuũ rependens amoꝛc
patri/ſpirat ⁊ quodãmodo donat ſpiritũ/
ſanctum. donũ pꝛeſtantiſſimuʒ ⁊ vtriuſq;

nexum. ed ſileamus interim de ſecre

tis his celeſtib ⁊ ꝑſcrutatioꝛeʒ inueſtiga/
tionẽ huiꝰdiuini exitus ⁊ regreſſus ad in/
tcra/ nos vel ad ſcholã vel ad celebꝛitatem

uit ·

beatiſſime trinitatis remittamꝰ· Illicma⸗

gis diſcere eſt/ quomodo filius egreditur
a patreyt imago pulcerrima a pulcernrimo

yt verbũ ſententioſiſſimũ.vt ars omnium
fecũdiſſima.vt exemplar diſtinctiſſimũ.vt
idea ⁊ foꝛma quedam omniũ capaciſſima
et actualiſſima ⁊ potentiſſima. Sicigitur
exiuitxpᷣs a deo.eternaliter ꝓductiue.⁊ ad
deum vadit / ſpiratiua dilectione. ¶ Am/
plius vero ↄſiderationi noſtre/alius obij
citur xpᷣi a deo exitꝰ.qalius quoq; ſui ad euʒ
regreſſus.nõ quidem intrinſecus ꝑſonali

ter vt pꝛius.ſed denoĩatione quadã extrin

ſeca.⁊ idiomatũ mutua ↄmũicatione.quã
operata ẽ humanitatis aſſumptio.Etqͥd
eſt pꝛecoꝛ hoc modo xpᷣm a deo egredi:ni

ſi eundem in hoc calamitoſo vallis lachꝛy

marum exilio/dignanter incarnatum:cõ/
moꝛari.affligi.crutiari: Nihil quippe lon
ginqui a deo poterat excogitare mens hu

mana/q; impaſſibilem ad paſſionem egre

di.inuiſibilem videri.immoꝛtalem quoq;

eſſe participe; moꝛtis. Aſtxpᷣm regredi ad

deum / eſt ipſum a moꝛtuis reſurgere. Jaz
non moꝛitur quoniã moꝛs eivltra nõ dña

bitur ad Rho. vi.quãdo in patria ⁊ ciuita
te ⁊ reguo patris in celeſtib ad dexteram

ſuam ſedet in etemũ.cum omnia ſubiecit
ei deus ad hebꝛe.ij. Hic eſt verus iuſticie

ſol qui oꝛitur in natiuitate. occidit in paſ-

ſione.⁊ ad locum ſuũ reuertitur in gloꝛio/
ſa aſcenſione Eccleſiaſtes pꝛimo.Et quia
habent pꝛopꝛias ſolennitates hec myſte/

ria/ſuoſq; ſermones.tantũdem dictum ſit

hic/quomodo xp̃ᷣs a deo exiuit ꝑ incarna/
tiouem ⁊ ad deũ vadit ꝑ gloꝛificatiouem.

Hemü repibilis eſt exitus quidam ter-

tius /xpᷣi a deo/Fᷣm animã qui cõmunis eſt
omnibus creaturis. Dicit itaq; diuinus

theologus Johãnes. Quod factuʒ eſt/in
deo vita erat. Vita erat.non quidẽ ꝑ iden

titatem realem ⁊ eſſentialem rei facte ad fa

ctoꝛem. vt manichei blaſphemant. dicen,

tes animam eſſe partem a deo deciſam per
actionem pꝛincipis tenebꝛarum. Sed vi

ta erat/per idealem et viuificam/ exempla

rem ſeu archetipam cognitionem ⁊ virtu/
tem pꝛoducendi efficaciſſimam. longeerx/
cellẽtius.longe ineffabilius/q; in ipᷣa mẽ/
te artificis / domus fabꝛicanda vel imago
pingenda/exiſtat ⁊ ſuo modo viuat.Quid
vero ſint huiuſmodi idee.⁊ qualis ſit ea/
rum diſtinctio / nõ eſt hic diſputandi locꝰ.

Rimm
onegel
gllin
luce⸗
nnco/
pelon
gshu
mege
grog
Nlig
hodi
in
mun
Net
te
pe
lio⸗
un
ſr,
wi
N
iouen.
Aunten 0
nunssc
duinos
nahi
gept
nu
,dicen/
ſamper
Sedv
cxempe⸗
n1Virm
longee⸗
dim
ar

naloſte,

utiu

MDulte doctoꝝ traditiones in vnam veri
tarem(ſi bene capiantur) reducibiles ſuꝑ
pꝛime ſententiarũ diſtinctione habentur.
¶ Ad hocigitur eſſe ideali illud recte per

„ „ „„

hibetur egredi/quicquid fit extrinſecus ĩ

elſe ſuo reali.regredi autem non niſi cea/

ture roali ꝓpꝛie datũ eſt. quãq;velit Boe/
tius/omnia in ſuum regredi pꝛincipium
yYelut ſi flumina vnde exeunt reuertantur
Eccls.i.Etqñ h̊: Qñ repetũt ꝓpꝛios q̃q;
recurſꝰ.redituq; ſuo ſingula gander le⸗

manet vlli traditus oꝛdo/niſi ꝙ fini iun/

xeritoꝛtum.ſtabilemq; ſui ſeceritoꝛbẽ.li.
iij. Detro.ij. Hocfitdũ motus inditos
nature ſue/cuſtodiũt.dumq; vices indul/

. Pagut: agendo patiendo monendoq;
¶ Atuero q;tum tibi eſt creationis egrei
ui excellentioꝛ (o rationalis ſpũs) tanto

regreſſus ruus ad deuʒ eſt q;to a reliquis

omnibus a ꝑfectione differentioꝛ. Cunẽ
Pe rõnalis ſpũs ſicut capax et ꝑticeps dei

ſolus factus es ꝑ intelligentiam atq; ratõ

nem. hinc ad imagiuem dei et ſimilitudi/
nem factus affirmaris. Geñ.i. Sic ſoli ti

bi ad deum regredi cõceſſum eſt/ꝑ cogni
tionem etamoꝛem.Dirigũtur cetera ĩ cur

ibus ſuis et ab agẽte infallibili. ſicut ſi vi

dens aliquis/cecum ducat vt dicit auerro

is. Tu ſola/videns videntem inſequeris

Tu ſola/cognitine ad pꝛincipiũ tuum re
grederis.vt fias vnũ ens cũ diuina eſſen/
tia. tertia ꝑte libelli de oꝛnatu ſpũaliũ nu/
ptiarum.Anima inquit contemplãtis ita

oiungitur deo / vt fiat im illud eſſe vita
le et ideale qð eternaliter in deo pᷣhabuit.

Quem erroꝛem / vna nuper eplaa me edi
ta coarguit. Velim pᷣterea cõmonuiſſe vt

de bac mateniacautelegat᷑. Bem. ad fẽs
de monte deili.ij. ¶Ceterũ anima hbuma

na pᷣcipue illa eſt inter omnes rationales
ſpiritus/ que non ſolum regredi ad deum
ed omnia alia in eum referre debet. Pꝛo/⸗

pterea enim ipa coꝛpi cõiuncta et in imis
certis ligata.ᷣm Platonicos. Pꝛopterea

nexum duplicis mundi/tã ſpũalis q; coꝛ/

poꝛalis/operat᷑quaſi duas illas catenas

auſarũ / auream etargenteam/nectens
Deniq; idcirco in oꝛiʒo nteduplicis mun

di ſtatuitur facies ſua putdiuini theolo/

gi/et eleuati methaphiſici edocuerunt.q̃ti
nus ꝑ ipam ea omnia referrent᷑ in deũ co/
gnoſcẽdo et vtendo/que ab eo egreſſa ſũt
in creando. Hincdixerunt Ariſt.i. politi⸗

eos ſolos ꝓpꝛia appellatione homin
etae a boni ſunt etad deum omnia

rectionis future neceſſitas cõcludit᷑. Alio

quin naruralis inſtituti finis / fruſtra eſ⸗/

et. Sed de his alibi. Demũ ſpicuũ eſt /
omines di

referũt ¶Huncad xpᷣm redeo. QOnia eni
regreſſum hunc ꝓ intelligentiam ad deuʒ
et vſum/anima eius perfectiſſimis mõis

exercuit. dum ſeipᷣam etrem quamlibʒ al/

teram / ſola ꝑ excellentiaʒ in dei gloꝛiã lau/

dẽ amoꝛemq; reduxit. Hincaptiſſima ra/
tione. dixit euangeliſta noſterdexpᷣo.a

deo exiuit et ad deum vadit.Exiuit dico

ſm animam ꝑ creationis emanationẽ / et

ad deum vadit ſui et alioꝝ omniũ / in de
um reuolutiõem intelligibilem. Et ſicut
omia a deo quodammõ accepit in ſua cre

atione/dum ꝓpteren facta ſunt omnia /ſic
omnia refen in deũ directiue ppoꝛtionabi

„

Ad pꝛimũ exitum et reditum eter

liter ſa tredltume
hunc finem olim egreſſus fu

erat adam a deo in ſuipꝛimaria creatione

vtad deum regrede etur ꝑ ſpeculationem
et amoꝛem. Sed ve peccato.homo cũ in
honoꝛe eſſet non intellexit.cõparatus ẽ in

mentis inſipientibus et ſimilis factus eſt

illis. Sequimur eum nos beſtiales effe⸗
cci.vitam pecudum eligentes.qui decliuẽ

animam iugiter ad terrena demittimꝰ. qͥ

poꝛcino moꝛe verſi ad infima vultibus

adheremus. Vorx eſt talium. Adheſitĩ ter
ra venter noſter. et iterum. Adheſit paui/

mento anima mea

4

in limo ꝓfundi. Hic exclamat ſatirie. O
curuas in terra animas et celeſtiũ inanes.

Oq; ſuauioꝛ voxatq; iocundioꝛ regredi/
entis ad deum et gratias agentis/q; dejte
nebꝛis vocauit nos deꝰ iadmirabilelum̃
ſuum /cuius figuram geſſit Petrus / a vin

P

culis feneis etc .ete
ductus de cuſtodia ad confitenduz nomĩ
domini. Vere vincula ferrea aubiditatſs .
noſtre. Vere carcerem ienebꝛoſum hoꝛri

dum ſqualidum et ſceuoſum eſſe ſoꝛdidũ

deſiderium coꝛdis noſtri.⁊ anima talibus
immerſa/quando poterit liberis intelligẽ

tie alis ad alta ſubuehi ipᷣa ad deũ regredi
Aand valebit. Hocitaq; fieri eſt impoſ
¹

bile niſi in manu foꝛti ⁊ biachio extento

illius qui eduxit vinctos in foꝛtitudine.qᷓ
de ſtercoꝛe erigit pauperem ger m

40

et platonici/omnia ꝓpter hominem. ipſuʒ
vero ꝓpter deum factum eſſe. Hinc reſur-

ctrurſus. Infirus ſuʒ

et carcere tetro liberatus. ete-

Bermo in cena domini

pꝛiucipibus. Qui contriuit poꝛtas ereas ſcit. intratq; fugiens a ſe velut in quadaʒ
reſicut animaa deo exiuit / ſicad deum va regionem quo intrau erat aug qui dixit ĩ ul

dir.qᷓ;q; donum boc exercentibus ſead iꝰ libꝛo cõfeſſionũ. Et factus ſum

mihimet dan
ſum et non niſi talibus / de lege cõmuni p/⸗ regio egeſtatis ¶ Nonne tibi petrus mira . 1od
ſtetur ¶ Epilogantes ergo concludamus culi ſtupoꝛe in captura iſcium attonitus guit
ꝙ eſt vnus chꝛiſti exitus a deo ꝑ eternam ſicexire dominũ voluiſſe viſt us eſt. Exiin/ Po
gelentioen ethabet ſuum regreſſum per quita me domine qr peccatoꝛ ſum. Lu.v. cche
pũs ſpiratiõem. ſcpᷣo ꝑ humanitatis aſſũ Sic hodie manum xpᷣi beatam / volenteʒ ?
ptionem. habet ſuum regreſſum ꝑ coꝛpo⸗/ pedes eius ad lauandum tangere / ipſe re⸗/ ““J
ris gloꝛificatiõem.tertio ꝑ anime creatio/ fugit dicẽs Dũe tu mihi lauas pedes:? Ue .⸗“
nem. habet ſuum regreſſum ꝑ cõtẽplatõez lut ſiverbum pᷣdictum re eteret. Exia me
. Oſt ſenſum litteralem / theologica domine non lauabis mihi pedes in eter Vi
lem ⁊ methaphiſicalem / ſupeſt vv num. ¶ O ſuꝑadmirabilem hunc humili re
. chema noſtrum pᷣſertim pꝛimã eiꝰ tatis exitum. Felixanima quetaliter exita ””?
Ptem / ad nos moꝛes quoq; noſtros tran deo. qꝛ nunq; rectioꝛi via ad deum vadit- fie
feramus.Et dicamꝰ ꝙ duplexeſt moꝛalis nam coꝛrelatiua ſunt et omnimode ſe ha/ N
exitus animea deo. Unus peſſimus ꝑ ſu/ bentia idem exitus iſte a deo et ad eundez bor
perbiam. Alius optimus ꝑ humilitatem. regreſſus. Dic vallis deſcenſus ⁊ montis L leo
¶Per ſupbiam exiſſe legitur filius illepp/ aſcenſus. Mẽtioꝛ ſi non ita ſe conſequi te znn
digus in regionem longinquam. Lu. xpy. ſtata ſit veritas.qui ſe humiliat ait exalta/ unf
Duõ exiuerunt Adam et Cayn Beñ.iij. ? bitur. Lu. ix. ⁊. xviij. Hinc Augꝰ ait iepßtaꝛ· —
iiij. Quomodo egrediũtur foꝛas iũlli q ima quadam ad dioſcoꝝ. Non aliam tibi inqͥt h

vigent ⁊ loquũtur in idipᷣm ſcʒ cõtra den. ad capeſſendam etobtinendam veritatis 4
qualiter exierunt ⁊ exibũt. Diſcedite a me viam inuenies / q;ᷓ que inuenta eſt ab üloqͥ; H
maledicti in ignem eternum. Math. xv.· greſſuum noſtroꝝ tanq; deus vidit infir⸗
Longinquus valde ⁊ peſtiferus hic exitꝰ?. mitatem. Pꝛima eſt humilitas. ſeða eſt hu
quia longe a peccatoꝛibus ſalus.Exit iſte militas.tertia eſt humilitas. Quotiẽs boc
a deo non eſt ſed ſuꝑ deum. ſue voluntati interrogauens / hoc dicam: U. onum eſt li
ꝓpꝛiam anteponendo.ideo dicitur elatio. nos hic eſſe(o deuoti patres a⸗ ſapiẽtis vi
Teſtis eſt ille qui eſt rex ſuꝑ omnes filios ri)bonum eſt de humilitatis exitu ſermo/
ſuperbie Job. iiij. Qui extollitur ⁊ erit ſu/ nem audire. De qua vtinam cum humili/ ne
per omne qð dicitur deus. ij. ad Theſſal. ij tate et vt res digna erat loqui poſſet/ano/ ho
Taliter egrediens foꝛas euaneſcitvt fum gans et ſtulta pᷣſumptio coꝛdis mei Raz nich
nec regreditur ſicut coꝛuus.niſi foꝛte ꝑ im quale monſtrũ eſt/quale ſacrilegium.ver/
patientiam? rabidam obſtinati odij latra miculum de humilitate loquentem. ⁊ ideo N
tionem. loquatur in idipᷣm in deum videli ſuꝑbire qꝛ laudat humilitatem. ⁊ ideo exi .
cet. et dentibus ſuis in eum fremat ⁊ tabe rea deo ſupꝛa deum maleꝑ ſuperbiam.q̃a
ſcat ¶ Eſtp̃ᷣterea exitus bonus a deo ꝑ bu ſuadet ab eodem ſub eodem exire ꝑ humi/ 5
militatem.ſed ſub deum.etrurſus ad de. litatem: Quis hoc cederet.ſinon qꝛ toti RM 4
Non quidem locali diſtantia. nam q̊ ibit ens expertum eſt: Sed inter laudandum
homo a ſpiritu tuo domine:et quo a facdie humilitatem / ſurrepit ſuꝑbia dum valde
tua fugiet: Si aſcenderit in celum tu illic deteſtari queritur. Jha quando non intro e
es ⁊c Sed fit exitus iſte ꝓpꝛia quadam re/ ibit. quando non caſtra coꝛdis noſtri ſub 6
putatione ⁊ intelligentia.quãdo aĩa excõ/ dola machinatione penetrabit? VUe yefſi iu
ſideratiõe intima diuine immenſitatis / re lijs adam / ab hac terrifica pemicie.¶ Sʒ T der
ſilit in paruitatem ſuam.et ſead ſe contra / ad humitatem redeo.ad cuius pᷣconium/
hit ⁊ loco cedit ꝓut ad aſpectum maguia/ tria miracula eius ſupꝛa modum mirabi/ en
licuius pꝛincipis/pauperculꝰ ſeruus aut lia:triplex notificabit conſideratio Recte
damnatus experitur. Hoc ſuo mõ aĩa ĩfir quidam de beato humilitatis exitu/ totuy il

mitatis ꝓpꝛie imo cuiuſdaʒ nihileitatis cõ huius collationis reliquum contexerunte i
ſcia/ ad cognitionem pᷣſentie diuinitatis vt alias pollicitus ſum oſtenſurum: Exi o
mmenſe hoꝛreſcit. ſtuperpallet contremi · tulo humilitatis / ius tradi bumilibus ad
„*

—
.

bſie
tti
net
nmn

N

lan
nee⸗

rertt
mt⸗
eba⸗
chlr

lnct

Pꝛopter qð ſaluatoꝛ noſter/carnem ſume

re hoc eſta deo exire et crucem ſubire volu
iit.vt oꝛatio dicit eccleſie. Ob hanc deniq;

bumilitatem/cõcludit pᷣſens euangelium.
Exemplum enim dedi vobis vt quemad/
modum feci vobis / ita et vos facatis.
Tria humilitatis exempla ſumemus/it̃m
tres vires anime.iraſcibilem roõnalem con
cupiſcibileʒ. Ettres virtutes cheologicas
fidem ſpem et charitatem. Et tria diuinis
ꝑſonis attributa ſapientiam potentiam ⁊
bonitatem.Et iuxta tres ſtatus eccleſie pᷣ/

latos doctoꝛes religioſos. Et ſm tres ſcri/
pture auctoꝛitates. Pꝛima bumilem ſpiri
tu ſuſcipiet gloꝛia. Pꝛouer.xix. Scðᷣa au⸗
ctoꝛitas.vbi humilitas ibi ſapientia. Pꝛo

uer. xi.Tertia/Deus ſupꝑbis reſiſtit. humi
libus autem dat gram. Jacobi. iiiſj.

militas vera.nam eſt qui ſe nequiter humi
liat.Eccli.xix.· Vera inquã humilitas/dũ
feliciterexit a ſumma potentia ⁊ głia ⁊ ma
gnificentiſſima maieſtate dei/in ſuam im/
potentiam ignominiam ⁊ ſeruilitatem in/

tuendam ſentiendam q; efficitur potentiſ/
ſima et głioſiſſima ⁊ ĩpatrixliberrima atq;
moõarchica ſuꝑ oĩa. uderde;
illam accipite. Perbibet Seneca/ꝙ facil

ultis audire rõeʒ

ad diuitias/ꝑ contemptũ via. Itaq; dici/

mus de potentia et gloꝛia ⁊ reliqͥs q̃ mun/

dus offert.et que cõtemnendo fieri noſtra

teſtat Ambꝛo. Vnde vero melius qᷓ; ꝑ hu
militatis egreſſum a deo/ contemptus iſte

generatur.qñ in comꝑatione diuinitatis/⸗
ꝑſpicue cernitur ꝙ vanitas vanitatũ ⁊ om
nia vanitas.omnia mendaciũ: Quidnili
beat exclamare cũ ꝓphᷣa filij hominũ vſq;/
quo graui coꝛde vt quid diligitis vanita/
tem et queritis mendaciũ:Ouidni pᷣterea
contempta vanitate ⁊ mẽdacio/faciat hec
ſublimiſſima hũilitas /hec ditiſſima pauꝑ
tas /ſolum deum / glam ſuam. potentiã ſuã
opulentiam ſuam.et hanc arbitratur eſſe ꝑ
tem ſuam hereditatem pᷣclaram/et poꝛtio/
nem vberrimam in terra viuentiũ cum il/

lo qui dicebat. Pars mea deus in eternum

umileʒ ſpiritu/ ſuſcipiet gloꝛia. itaq; bu

—

4

ꝛo humilitate 40

omnia conantur poſſidenda/ non quideʒ
cinili lege ſed diuina. Ham et miſteriũ nõ
dicam diei huius ſolius / ſed totius paſſio
nis dominice/quid aliud pꝛincipaliuſ eio
gquitur/qᷓ; imitande humilitatis exemplũ⸗

Et in gallico ſonantius dicit᷑ Ceſt grande

poꝛtion et bona ꝑti. (Moꝛro quid ad iſta
cõuenientius/q; vt hec humilitas ſit go
rioſiſſima/cuius gloꝛia ſolus deꝰ eſt. Hec
vilificatio ſit nobiliſſima/hecabiectio vbi
qᷓ; famatiſſima.qꝛ deus/fama ſua nũq; ab

eſt. vt hec deniq; impotentia/ hec ſeruitus⸗
ſumma ſit potentia imo omnipotentia. ſũ
maq; libertas: Oĩa poſſum inquitapłus

in eo qui me cõfoꝛtat xpus ad Phil. uij.

Videat qui põt/q;ta ſit exaduerſo om/
nis ſuꝑbe vanitatis.egeſtas impotentia ⁊
vilitas. Nam qua ratione repleretvanitas
ſatiaret egeſtas. dñ aretur abiectio.conſoli

daret infirmitas. Attamen quid aliud ſũt

hec omnia niſi vanitas vanitatũ etomnia

vanitas ⁊ afflictio ſpũs: ¶ Exhis pſpicu

um eſt quo pacto vim iraſcibilem ciu? eſt
in ardua tendere/pficit hic beatus humi/

litatis exitus a deo.ex deſpatione ſui totali
ſummam de chꝛiſto ſpem gereudo.⁊ ita ſe/

cundũ omnes alias ſuas virtutes/quas c

numerat Guilhelmus pariſieñ. reliquas.

onit itaq; humilitas hec/ſolum deũ ſpẽ
uam foꝛtitudinem ꝓtectionem magnifi/
centiam.et ita de ceteris. Pꝛopterea fiden
terait. Dominus ꝓteetoꝛ vite meea q̊ tre/
pidabo: Etenim quo rueret.quomõ muta

ret aliud amplius quid conani poſſet. que
ꝓpfundiſſima ſtabilitate/immobilitati pe-

nitus adheret: Quid eam aduerſumviola
ret que altiſſimum poſuit refugiũ ſuum in
firmiſſimo habitaculo tuo qð operatuſes
domine? Quo fugeret alibi?: Quid aliud
ſparet?: Quãobꝛem in remedijs humanei/
ſtabilitatis et incerritudine caſunm tam
hoꝛrendoꝛum ꝓcellis/figit nauem coꝛdis

immobiliter velut ancoꝛa quedam ſpiritu
alis et intelligibilis. Deniq; nõ ponit car

nem bꝛachium ſuum vt ſuperbia.que ſpe/
rat in multitudine diuitiarum ſuarum.vel
tempoꝛalium vel ſpũalium.et pꝛeualet in

vanitate ſua.Hec idcirco ſibi cauetab om

ni excellentia nimia.ab omni quoq; defe/
ctu. vt ne extollatur pꝛeſiunptione/ nec frã
gatur deſpatione non obſtinetur obſtina/
tione necdiſſoluaturenerui mollicie/quẽ/
admodum de his et alijs in omni materia
virtutis ſi vacaret/fieri poſſet manifeſtum
ſiqualiter ardua mediocritate via regia ſꝑ

inceclit doceremus Sed ad domman? A

tiſſimum eius imperium venio Quid eni

aitebus ominan peoutalae ecutus

2

186

4 4 „*

ſum latius)quid enim eſt dominari rebus
iqᷓ / niſi eiſvti poſſe iuſtevt placuerit: Hoc
autem cõuenit humilitati.omnia quippe
aſſumit in ſui facultatem ⁊ vſum.dũ ꝓpter
deum ſe et omnia alia contemnenda decre
uit. Quo contemptu ſatiatur amplius(ne
nos irrideant phariſei auari hec audiẽteſ)

et copioſius abſq; vlla ↄpatione contenta
tur.q;; ex nuda poſſeſſione ciuilis tituli.qi
ſuꝑ extendentia inhiante ad quaſcũq; di⸗

uitias.aut eaſꝑ amoꝛem amplectente.aut

eis incubante ac mentetenus inherẽete di/
taretur. Sic de cathone pᷣclare dictum eſt
a ſaluſtio.q; quo plus gloꝛiaʒ fugiebat/eo
magis aſtequcbarur. Zen penl ibi de di
nitijs.ita de potentia ſeculi.ita de vmbꝛati

tis dominiũ/ habere omnia ſub pedibus/
per generoſum cõtemptum. Omnis locus

quẽ calcauerit pes veſter.uaffectio. veſter
erit inquit dñs Deutero.xi.Quaʒ latũ im

periũ:nihil aliud a deo magnipendere/vł

nullis ſubijci neq; cõculcari· Hoc nõne
eſlſt ſignum magnum apparens in celo in⸗

telligibili ⁊ ſumo anime rationalis. Ou
lierſq; humilitas/amicta ſole iuſticie.Naʒ
quid iuſtius humilitate/que omnem im/
plet iuſticiam.gl. Math.iij. In capite eiꝰ

coꝛona ſtellarũ duodecim.omni ſcʒ fulgo⸗

re virtutum radians pfectio. et luna totiꝰ

humilitatis ſub pedibus eius hoc eſt ſub

affectionibus ꝑ cõtemptũ. Hec eſt ditiſſi/
ma humilitas que docuit paulũ ſcire abũ/
dare⁊ ſcire penuriam pati.habereoĩa et a
bundare in omnibus.ad Phil. iij: Qua/
ſi nihil habentem / et omnia poſſidentem.
ij.ad Coꝝ. vi. Hec exaltauit xpᷣʒʒ ſũme hũi
litatum in paſſione.et dedit illi nomen qð
eſt ſuper omne nomen vt in nomine Jeſu

ſiectatur ⁊c. ad Pbib. ij. Ecce dominatio

nem omnium ꝑ humilitatem. Pꝛoinde ſi
hec iure ſuo poſſidet regnum celoꝝ ſicut ⁊

poſſidet.qm̃ ipoꝝ eſt regnũ celoꝝ. Hath

v.quid a dominatione ſua relinquet᷑ alie/

num: Deniq; ad eiꝰ obſequiũ militãt om/

nia.ſeruiunt. ꝓſunt.obſequũtur.Aduerſa
quidem.vt blaſphemie /iniurie / ſecutio⸗

nes / neceſſitates/anguſtie.ad exercitium?:

tutelam. ad medicinam quoq; acneceſſari
am cuſtodiam. Pꝛoſperis vero vtiturad

modeſtam ſobꝛiamq; cõſolationem:Hicã
amplius. militant ꝓ ea ſui hoſtes foꝛtiſſi⸗

—

O quale igitur q;tumq; bumilita /

ſus elatione ſupꝛa deum.

Bermo in cena domini

mi. nam expeccatis redditur cautioꝛ firmi

oꝛ atq; validioꝛ.ĩmo vide miraculuʒ.ipſa
enim ex moꝛte ꝓpꝛia / reuiuiſcit ſepius foꝛti
oꝛq; reſurgit. NHam quis neget magnãeſſe
humilitatis enpernnder igemmuiud

tatem ꝑdidiſſe: Quinetiã oꝛitur ex ſuo cõ⸗

trario qð eſt ſuꝑbia non minoꝛi miraculo

q; ſi frigiditatem caloꝛ gignat. Humilita/

tis quippenon parua eſt occaſio / animaʒ

cõtra deum ſuum / benefactoꝛem ſuũ / pfeʒ
ſuum/dñm creatoꝛem redemptoꝛem ſuper
biſſe. Similia vere non miracula ſed poꝛ

tentuoſa monſtra/demon in filia ſua ſuꝑ⸗

bia crebꝛius oꝑatur.qꝛ er moꝛte ꝓpꝛia ⁊ ex
humilitate contraria⁊ ex ſoꝛdibus⁊ aduer

ſis ſibi virtutibus pulcerrimis/dum ſtul⸗
te gloꝛiat᷑ fediſſimaʒ trabitoꝛiginem.

Ad vnum igitur dicere eſt q, upbie eritꝰ*

a deo ſupꝛa deum ſicut egentiſſimus eſt at
q; pauprimus in vilitate pauptatis(Oia
mirum conuertuntur in ſuam inopiam et

Seſtructiõeʒ.notatur. Sapie.iiij) Sicmł

toplus beatus ille humilitatis exitus a ðᷣo

ſub deum / opulentiſſtimus eſt / ditiſſimus

eſt vominanciſſinmw eſt in ſußmo domi⸗
nationis.quoniam omnia ſibi cooperan⸗/

tur in bonum.moꝛs.eęgeſtaſ.cõtumelie.im

mo ⁊ angelꝰ ſathane ⁊ diaboli omnes cũ
ſtimulis ⁊ tentationibus ſuis. Paulus et
Job huius rei teſtes ſunt. Peccata inſuꝑ
et cetere peſtes aduerſe/ſeruiunt ei ⁊ tyria/
cam ſibi efficaciſſimam conficiendo.quẽ⸗
admodum teſtatur Auguſtinus qui mibi
non credit ꝙ expedit ſuꝑbos in turpia qũ
q; peceata coꝛruere. Hac arte dominãdi fa
cit ipa de omnibus ſicut ð obſequioſis ſer
nitoꝛibuspfectum ſuum ſicut e regione ſu

perbia damnum adauirit exomnibus.cu/
ius oꝛatio etiam fit in peccatum.charitas

in odium.virtutis laus in oppꝛobſiũ.duʒ
poſt hec oĩa/ exit a deo ingratiſſima pꝛoꝛ/

militas ſuo modo eſt ambicioſiſſima cupi
diſſima maximi coꝛdis et altiſſimi ſpiritꝰ.
Lur ita:Quoniaʒ dedignatur impleri ni/
ſi ſummo honoꝛe.niſi ſummis diuitijs.ni

ſi maxima gloꝛia. Super bia vero vt pu/
ſilli coꝛdis et puenilis et ſtulti/paruiſſimis
inhiat capitur afficitur ⁊ vexata toꝛquet᷑.
¶ Nunc ad ſtatum pꝛelationis qui poten
tie dei coꝛreſpondenter oꝛdinatur in eccle/
fiaſtica hierachia/applicemꝰ que dicta ſũt
et inferamus q; abſq; humilitatis exitu in

—

oſtremo hu

ge⸗
ad
oſoſe
goneſt
ulbott
chanus
idi;
mpoon/
mohn
mapt
hint.
glenn/

oNp/
nictims

loꝛec.
uipone

rincal⸗

dicuſt.

ant

Pꝛo bumilitate

ſue paruitatis recognitiouem actualeʒ vel

habitualem / non poteſt quis pᷣlatus habe
re euangelici dominij ꝑfectionem. Itaq; ꝑ
Uerſus et diabolicus non oꝛdo ſed hoꝛꝛoꝛ

dicendus eſt in eccleſia. vbi eſt ſublimioꝛ qͥ

⁊ ſuperbioꝛ.vbi qui maioꝛ eſt non fit ſicnt
minoꝛ.q;q; ita fiat aliquãdo/vel ad ſubdi

toꝝ punitionem Job. x iij. Qni regnare
facit hipocritam ꝓpter peccata populiqua

lia nunchoꝛrenda ſunt et abominanda ſu
pꝛa qᷓ; credi poteſt. Aut ad pᷣſidentis dam/
nationem ſicut in iuda et multis apparu/
it.et illis qui ſubditis incoꝛrigibilibus pᷣ/

ſunt ad vtroꝛũq; exicium. vel ad contem/
platiuoꝝ exonerationem netalibus vilio
ribus occupentur. Ita habemus ꝙ pelles

tabernaculi ꝓptegebant archam teſtamen/
ti. ¶ Eſt autem triplex ſignum in pꝛelato
ſue humilitatis. Fuga pᷣlationis.fuga ho⸗
poſitatis.cura ſpiritalis/ ¶ Pꝛimum ſig⸗
num fuga pꝛelationis dat pparationẽ ani
mi ꝓmptiſſimam ad cedendum ſue pᷣlatio

ni.ſi ⁊ quando fuerit pꝛo grege conueniẽs

quia dixit exanimo dum inſtitueretur/no
lens volo Oppoſitum ſentire coꝛde oꝛe et

opere eſt in pᷣlato damnabilis ſuꝑbia.⁊ eo

dam nabilioꝛ ſi nec Auerſitatibus nec in/
famijs nec alioꝛum c. nſilijs nec ſubdito/

rum ſcãdalis/a pᷣlationis amato onere poſ

ſit auelli. Veve ab hoc ſigno ſugbie. Wi⸗
randum ſi remoto fundam̃to hui ecdleſia
ſtici.parietes fluuioſis riuis vbiq; deſiſtũt

volumus illos cõſolidare et vnirevt umi
litatis fundamentum iaciamus. ¶ Secũ
dum ſignum humilitatis eſt fuga pompo
ſitatis in ſeet ſuis. Oppoſitum facere eſt
damnabilis ſuꝑbia.qᷓ;tumcũq; ſub hone/⸗
ſtatis ſpecie aut eccleſie vtilitate pallietur.

Sed medium inquiuntoptimum eſtcö⸗/

ſentio. At quale mediũ? CLerte nõ vt pha

7.

riſe

terminabit ¶ Tertio ſigno cure ſpirituali
catis/opponiturtota cura ⁊ occupatio /in

paruis et ludicris ⁊ temꝑalibus ſeu lucris

ſen iuriſdicionibus ⁊ pꝛacticoꝝ ſola pmo
tio atq; ſpũalium quoq; hoꝛroꝛ et deſertio
Nuncad ſtatum docroꝝ quiſ̃m cano/
nem eſt quaſi pᷣcipuus in eccleſia/etad ſ. 3/

* „

pientiam diuinam coꝛreſpondẽteroꝛdina
tur/applicemus quevictaſunt.Apud do/
ctoꝛes pᷣſertim in ſacris litteris /ille ſapien

tioꝛ eſt/qui pluri humilitatis ſale id eſt ſa

poꝛe/ſapientiam ſuam condiuerit.Nõ di/

tus ſum

cedeſipiens / ſapientia animali terre-
ner uabeu vt chꝛiſtiane ſapiẽs de

pluri cognitione ſed ſapoꝛe. ſpc ſapoꝛ

ſit quedaʒ cognitio Hoc dixiſſefertur pto

lomeus ꝗ; ſapientioꝛ eſt qui et humilioꝛ
Huic humilitati aduerſant᷑tria ſigna.cu/

rioſitas.ſingularitas.impatientia vel in⸗/

incoꝛrigibilitas. ¶ Curioſitas eſt dimil/
ſis vtilibus et edificatoꝛijs pꝛo ſeet popu
lolconterere ingenium ꝑderetempus/i eis

in quibus non eſt bonum neq; finis.ſicut
de mathematicis dicit Areſto. Aut quoꝛũ

finis ſolum ẽ ſcire vt ait Seneca. Aut foꝛ
ſan ſupbire vaneſcere et de ingenio alto et
ſubtili p ceteris gloꝛiari. Hocagere ſignũ
eſt inſtinctus diabolici aut nature coꝛrup

te.et ibi cccideruntomẽs quos ſub ſpecie
reuelationum et inſtinctum diuinoꝝ ſelu
xit ſathanas: trãſfigurans ſe in angelũ lu
cis. Dane. dum hincinde multa legi/ mul

ta cogitqui multa audiuiet quedam exper
uper diſtinctione inter bonos in
ſtinctus et malos:inter diuinas reuelatio
nes et diabolicas illuſiones.Deniq; inter
bonas reuelationes et immiſſiones ꝑ an /
gelos malos hanc in veritate comperi pꝛe
cipuam diſtinctionem et indefectibile ſi /
num.ꝙ inſtinctus bonus ſemper eſt ad
oumilitateʒ et cum humilitate. Onlus ve

ro/ad vanitatem quandam et cum vanita
te ad ipᷣam excellentiam.palam vel occultc
Qualiter autem curioſitas ſciendi inuti/
lia / vanitate careat.viderint curioſi.etiam
quo pacto abſq; tumida elatione ſpiritus
poſſit aliquis geſta legendas hiſtoꝛias et
miracula ſanccoꝝ/nihilipendere/ego non

intelligo.quoꝛum lectio maxime ardens

et hum eSachmmmriem potenter inflã/

mans. ¶Roꝛro / ſingularitas. Scoʒ ſig
num ſuperbie in doctis.aut de nouis ⁊ in/

auditis et peregrinis adinuentionib.im/
mo habechoc mirandum ſingularitas q;
ex ſuperbia generat pigriciam ſilentiũ ob/
ſtinatum puſillanimitatem. dum videt ſe

non poſſe ceteros in loquendo vel docen/
do ſcellere. Heceſt mater erroꝝ et ductrix

ambulandi in aduentionibus ſuis. Deni

7

q; impati

adquieſcere. one Hreligioſos ? deuo

tos / quales decet eſſe xᷣianos omnes qui
ſunt pꝛofeſſi in baptiſmo ſub yno abbate
chꝛiſto. quoꝛum ſtatus reſpicit Peſaim
5

40

entia vel incoꝛꝛigibilitas tertiuʒ
ſignum ſuperbie ponitura ſapiente. Do⸗/
ctrina inquit viri ꝑ patientiam cognoſcit
Errare quidem humanum eſt. ſed plane

7 L7

Bermo factus in cena domini.

ſpirimſſancti bonitatem. inducamus que

diximus.et inferamus. In chꝛiſtiana reli/
gione ille ſanctioꝛ eſt qui et humilioꝛ.⁊ bu

milioꝛ qui ſanctioꝛ¶ Huius humilitatis

triplex ſignum eſt. confeſſio. compaſſio. et

voluntania ſui deiectio. De reliquis videa
tur deuotus Bernardus de duodecim gra

dibus humilitatis et ſuperbie. Confe=ſſiio

nem ideo poſui pꝛo ſigno humilitatis. qa
vir tempoꝛibus noſtris fit aliqua confeſ/
ſio / pure nude et integre. Ut quid ita?: Cer
amoꝛem vaniſſime

te ꝓpter hipocriſim et

fame noſtre quetimoꝛem mundanum par
turit et pudoꝛem talem quidem et ita tirãa/

nicum. vt cogitare ſit ingens hoꝛroꝛ. Ve pᷣ

cipitantibus ⁊ volutantibus ſemetipſos
in paſſiones ignominie. in flagicia coꝛpo
rs ertraoꝛdinaria. quia clauduntſepius
os ad confeſſionem. et muti tendunt ad in
fernum. Ham et ʒodoma interpꝛetat᷑ mu/

ta. Audiui a quibuſdam/ꝙ maluiſſent to/
lerare doloꝛes partus.vel moꝛtis eterne pe

riculo ſe exponere:qᷓ; aliqua de ſuis puden

dis impudicicijs confiteri non ob deſectũ

fidei et credulitatis ſacramẽti (vt dicebãt)

ſed quia tanto pudoꝛe vexarentur.ne ſalu

bꝛiter loquerentur coꝛam vno ſecretiſſimo

ſacerdote queißidamnabilierc anal pa
lam impuden bantur cun
nihil celare ſcientibus. Ceterum compaſ⸗
ſio de peccatis alioꝛum / certiſſimum ẽ hu/
militatis vere ſignum.ſicut econtra/pꝛiuʒ
eſt ſuperboꝝ alijs indignari: Vera iuſti/
cia inquit Gꝛegoꝛius compaſſione habʒ

falſa indignationem. Si quis audit vl co

gnoſcit alioꝛum peccata multa vel magna
et inde pᷣcatur viudictam.aut gaudet de in
flicta.nõ ſecure pꝛecatur neq; gaudet.quo
niaʒz reuerſus cognoſcere debet ſe młta pu
nitione digniſſima commiſiſſe. quibus ta
men petit indulgeri non iraſci. Sic egit
ſanctus pater qui audiens peccatum fra⸗/
tris fleuit et dixit. Ille heri.ego bodie. Id
circo. vis aptam meritis. vicem impende/
re(inquit Boetius Dilige iure bonos / et
miſerere malis. ¶ Mouiſſime ſubiectionẽ
ſeu deiectionem poſuimus tertium humi⸗/
litatis ſignum. Nam vere humilis eſt / qui
ex vera ſuicognitione ſibi vileſcit. Hic ſe

diuinis gratijs indignum comparat. Hic
laudes boꝛtet pꝛias veiuti inſidiatnices/

–

1 ———

tollere volentes ipſum in altum / vtlapſu
grauioꝛe ruat. Pꝛopterea deijcit ſe iugiter

in terram ſue fragilitatis.pꝛout de antheo
gigante fingit fabula.cui excaſu ſuo in ter
ram vires augebantur.ſed in ſublime leua
tus / ab hercule ſtrangulatus eſt. Hicſe in

omnem creaturam dei peccaſſe fatetur. in
celum et terram et omnia que in eis ſunt.

Nullam ergo flagellationem ab eis reijcit
niq; indicia dei magna et occulta velut ti/⸗
mentes ſuper ſe fluctus etpaueſcit. Atten/
dẽs quomodo nec foꝛtium bellum.necar
tificum gratia.et qð de cathenis et carcere

trabitur quis adregnum ⁊c.et quod nemo
ſcit an amoꝛe vel odio dignus ſit Eccleſia
ſtes.ix. ¶ Ad hec alta et longe diuinioꝛa

vere humilitatis monita capienda/plus ꝓ
ficit vnctid q; lectio.oꝛatio q; peroꝛatio.al

i ſuſpiria q; acuta ingenia.⁊ ſuperomnia
frequensfidelis ⁊ pia commemoꝛatio paſ

ſionis chꝛiſti Qui a deo exiuit in mundũ

vt eam in ſchola ſua doceret. et hodie duz

regredi vult ad patrem / verbo ſimul et fa /

cio confirmauit.¶ Ad hoc enim lauit pe/

des diſcipuloꝝ et dixit. Exemplum enim
⁊c.huius bumilitatis nos parniceps vo/⸗

umilitas / ibi ſapiẽtia. Pꝛouerb. xi⸗

na ſapientia in ſuam inſipientiam ſapide
cognoſcendam / ſibi vtiq; ſtulta redditur.
ac perinde diuinam illam ſapientiam adi

pilcitur quam iubet apłus.iad Coꝝ. iij.

Siquis inter vos videtur ſapiens eẽ ſtul

tus fiat vt ſit ſapiens. Hanc veram ſapien

tiam dicit lactantius non alidi querendã
eſſe/ q; in ſchola cui titulꝰ eſt ſtulticia. Ita
pater.quoniaʒ ſic placitum eſt apud te ait

chꝛiſtus. ¶ O quis dabit nobis hanc ſtul
tam ſapientiam? Qe filis hominum qui

ſapientes ſunt in oculis ſuis.et coꝛam ſe/
metip̃is pꝛudentes. quia quanto magis ſa
pienan aneſierinranto pſatongine ſi
et ab eis: Et pfecto niſi fiant paruuli.niſi
crediderint captiuando omnem intellectũ
in obſequium fidei / ipᷣ non intelligent. O
ſtium ad ſapientiam veram / chꝛiſtus eſt.
idem ſane bumile.turgidus et elatus ſpiri

14
èWBMU

Peꝛo humilitate

tius / lllua quando poterit introire: Atten / uules ſimplices / ea que doetus plato ne/
damus obſecro quãtulum illud eſt ꝙ; .
Soqra⸗

deum egredientes/ſcire conamur.
derunt hec philoſophi Plato et Boca
tes:et omnis achademicoꝝ ſchola.qui pꝰ
q; defecerunt ſutantes ſcrutinio/vocem

hanc ſuſpirauerunt.hoc ſcio ꝙ neſcio/imo
nechoc ſcio ꝙ neſcio. Bonus erat talis ex
itus in inſipieutiam ſuam cognoſcendam
ſi non ſupꝛa deum exeuntes / euanuiſſent ĩ
cogitationibꝰ ſuis.etſi a deo ſub deo egrei
ſi/rediſſent in idipſum. deum vt deum gio
rificantes et gratias agẽtes.qui feientiarũ
dominus eſt:et docet hominem ſcientiam
ip̃i — humilis / in ſe quu
dem ſtultus.deum conſtituit ſapientiã ſu
am.conſilium ſuum.et dum pꝛofundiſſi /
me concauatur.recipit in ſeipᷣo velut in cẽé᷑/
cro quodam ſpeculi concaui intelligibili/
ter radioſas incidentias illuſtrationum ſia

pernarum.tam dei qui humilia reſpicit.q;
aliquando intelligentiarum deſuper efful

gentium.aquibus illuminatur mirabili/
ter. ſicuta montibus eternis. ¶ Hec intel-

lige non ꝙ verus humilis querat ſolũ du/
ci per reuelationes Piames contempr⸗

ratione naturaliter indita ſibi ſeoꝛſum hec
pꝛeſumptio.ſed eãdem rationem plurimũ

obſcuram et nubiloſam acpꝛoinde in erro
rem quemlibet pꝛomptiſſimam/petit ter⸗/

gi mundari poliriq; / vt in lumine hoc vul

tus dei ſignato ſuper eam/oſtendantur bo

na ſibi. Pꝛeterea ſenſum alienum pꝛefert

ſuo / non innitens pꝛudentie ſue. Exinde
cauet ſibi ab illuſione demonis meridiani
tranſfigurantis ſe in angelum lucis.qͥ nõ

aliter q; per hanccredendi alijs humilita/⸗
tem/ exufflatur. Non omnes aliter laquei

ſui/teſte oꝛaculo ad anthonium euadutur
¶ Deniq; videre eſt in hoc humilitatis ex
itu/pꝛecipue in chꝛiſto/ſtupẽda diuĩe ſtul/⸗
ticie miracula: Naʒ de peccato damnauit

peccatum. et de infamia famam.De ludi/

bꝛio et ignobilitate/gloꝛioſam nobilitatẽ

pꝛogenuit. Placuit inſuper per ſtulticiam
pꝛedicationis deſtruere omnem ſcientiam

extollentem ſe contra deum. Nam contra
ſcandalum iudeoꝛum/irriſionem gentiuʒ
aſtuciã demonum/atrocitatem tyꝛannoꝝ
reclamantibus vndiq; magno boatu phi
loſophis.ĩmo pꝛopꝛijs ſenũbus.docuit ꝑ

. .
. — „ „R . „.— . . „
- . .
. 2 - S 1. 1
— „* 1. . .

ficiunt niſi
feſſionum

ſciuit:que demoſtenes eloquens ignoꝛa⸗

uit. et ſic docuit ꝙ nihil certius teneatur q;

ꝓꝙ humili fidei ſtulticia creditur

Deus ſuperbis reſiſtit humilibus autem
dat gratiam Jacobi.iiij ¶ Ad quem reſpi

ciam ait dominus/ niſi ad pauperculum ⁊

contritum ſpiritn ttrementem ſermones

meos: yſaielxvi. Itac; anima quantum

eita viuina bonitate etperfectionein ſu/

am vilitatem deiectionem et imperfectio/

nem. tanto eſt perfectioꝛ. Noli mirari hec.
quia diuinis gratijs et donis eo eſt pleni/

oꝛ/tanq; vallis abundans frumento virtu

tum.tanqᷓ; intelligibilis quedam abiſſus

ffuenta ſoꝛbens aquarum viuentium. qſi
vacuum quoddam ſpirituale/ad quod re

1s. Fm Auguſtinũ pꝛimo cõ
ſſionum ¶ Danc perfectiſſimam imper
fectionem. hanc optimam (ſiſicdici põt)
peccabilitatem / ſibimet aſcripſit paulus⸗
dum ſepꝛimum inter peccatoꝛes nomina
uit.et quia non mentiebatur ita vere ſen/⸗

ſit. Hoc plane magnum miraculum / vide
re hominem in virtutibus omnibus clare

ſcere.et laboꝛare plus omnibus.nihilomi

nus ſe pꝛimum inter homicidas et matrił

cidas etomnes ſceleratiſſimos computa/

re. ¶ Dicere aliquid grandius meditoꝛ.
neſcio.ſi potero iuuate me.puto immo cer
te credo.qꝙ chꝛiſtus et maria/pauluʒ in hu

militate non paululum tranſcenderunt.
Vellem ergo ſcire.Nunquid fecit hec hu/

militas vt chꝛiſtus et maria/ſe tanto veri/
us inter peccatoꝛes pꝛimos nominarent.
quanto humiliusa deo in ſe exeuntes/ſu⸗/
um imperfectum lucidius cognouerunt:

Poterat eſtimo ſicintelligi (acſi non hoꝛ

rerent pie aures)ſic dici.nõ quidem de pec

cato cõtracto abſit.ſed de labilitate ad pec
candum. Nam creatura rationalis queli/

betlabilioꝛ eſt et pꝛonioꝛ ad caſum et defe

ctum/quanto in naturalibus aut etiã gra⸗
tuitis fuerit oꝛnatioꝛ/ſecluſa dei manute/
nentia ſpãli.q̃ſi videlicet plus hẽat creata

ois / de vanitateꝛtẽdẽtia ĩ nihilũ / to plus

.*
4 i . . .
„ 2 . 5

endum cõfluunt omnia.nec implere ſuf

—.—

*1

de entitate. Signum huiuſmodi enidens
fuit in lucifero adam etalijs multis.quoꝝ
nobilitates et ꝑfectiones/quid fuerũt eis⸗
niſi pondus grauius ad ruinam: Hoc ſen

tit anima chꝛiſti.hoc maria eo pfundioꝛi

humilitate quo lucidius contemplantur.

Hinc Auguſtinus vocauit mariam/puel

lam vilem et abiectam in oculis ſuis.

quo pacto maria et chꝛiſtus ſᷣm auimaʒ fi
xius ſe et omnia dona ſua ſtabilirent in do
mino.ſi quomodolibet fidendum eſſe ſen-·
tirent in viribus ſuis et in abundantia di
uitiarum ſuarum. Et ſi pᷣterea non ſeiÄßꝛfos
computarent in illoꝛum numero de quibb
ꝓpheticus ſermo dicit. Uerumtamen vni /
uerſa vanitas omnis homo viuẽs Sinõ⸗
inſuper inbentem audirent. Quanto ma/
gnus es/humilia te in omnibus et coꝛam
deo inueuies gratiã.Eccleſia.iij.Demum
qui ſe humiliat ſi exaltetur/quomodo ma
xkime exaltabitur qui maxime ſe humiliat.

Chꝛiſtus auteʒ humillimꝰeſt. ergo ſibijp
ſi fm humauitatem (vt ſic conſideratam)
vaniſſimum aliqð ens et inane reputatus
eſt.recte quidem.vt non in ſe ſed in domio

gloꝛietur.i.ad Coꝝ.i. ¶ Audis ne hod

o pᷣſumptio ſtulta coꝛdis humani.o ſtultiſ

ſima inq; coꝛdis humani pᷣſumptio.nun/
quid hoc attendis: At quid ſuperbis ter/

ra et cinisveſica ventoſa.cur inflaris:o pel
lis fragilis ercito rumpenda curtenderis:
Siqueris honoꝛes ſuꝑba cernice/ſi ſapi/
entiam/ſi gratiam/tota(vt dicũt)errasvia
Zuq̃ᷓ tibi maioꝛ:eo vilioꝛ:pauꝑioꝛ et ſtul
tioꝛ efficieris. LCu phariſoico moꝛe/ diuiti
as tuas iactas/noli mirari ſi nihil elemoſy
ne capis.ſed humilitas egena eſt.ſibi dat᷑.
Alios iudicas.in alios indignaris.et vin/⸗

dictam optas.tu peccatoꝛ maximus.ſj hu

militas benigniſſima eſt:.ignoſci petit om
nibus. Tu ergo/cum ſeueritate. humibk cũ
miſericoꝛdia.et ſicut elegiſtis.iudicabimĩ
Ta pꝛinceps es/tu ꝓpꝛij freni impatiens/
etiam in eis quedei ſunt.quaſi manꝰ tua
ſit excelſa ad cõſtituendum alium in bonũ
et non dominus faciat hec omnia. Humi
lis autem exemplo dei cum tranquillita/
te manſuetudine et paceſingula tractat in
domino faciens virtutem. Atinam qͥ vir/
tutes cõgregat vel edificat/ſaperet et intel
ligeret.quoniam omnes cum humilitate
connexe ſunt.omnes fundate.omnes ag/
glutinate.qua ſublata/fugiunt omnes no

Germo de

humilitate

cent ⁊ oberunt.velut cedente fundamente

cuius domus omnis inclinata recumbit:
Amplius ſola mens humilis ſecura eſt. qꝛ
uon habet vbi cadat pꝛofundius q; in de/
um. illic experitur pacem dei que exuperat
omnem ſenſum. Poꝛro ſecura mens qua/

ſi iuge conuiuium.quamobꝛem leta eſt ſo

et iocunda humilitas.ſed cum ſeueritate.

imo et miraculoſe quodãmodo ᷣm multi ½
tudinem doloꝛum in coꝛde ſuo conſolatio

nes tue domine letificant animam iſtam.

Superbia vero/tumida ⁊ timida eſt/ama

le triſtis.vel peius leta.inquietiſſima quo
q;; quia ponit in oꝛe hominum famam ſu
am quaſi alteramvitam ſuam.nimirum ſi
ſepe diſcerpitur laceratur conculcatur deij
citur etſi nunq; in eodem ſtatu permane/
at. Nimirum ſi difficulter humilietur. qa
infamiam ſuam hoꝛret ſicut moꝛtem alte/
raʒ. Quinetiã hocad humilitatis adquiſi

tionem difficillimum eſt/q; pugnant con⸗/
tra eam/non vnum tantummodo viceium

aut duo / ſed omnia. et ꝙ plus obſtupeſces

pugnant ipſe virtutes omnes contragaam

licet ex indirecto pꝛimo.ĩmo exea quando
qᷓ; gignit monſtrifico partu/mens noſtra

ſuꝑbiam.Quale igitur patʒ effigiumvbi?

vicia et moꝛtes vicioꝝ/virtutes inſuper ⁊
roꝛtes virtutum/habent manus contra

inſtanter ſe tenuerit.

¶ Explicit ſermo factus a dño ca
in cena dominiꝓ humilitatt

—

eam. niſi caute puiderit.et niſi in timoꝛe vᷣi

midum coꝛ et quid ſanat illud.

Vidi ego veſicam modico turgeſcere flatu

Que piſis ſonuit quattuoꝛ impoſitis èð
Hãc puervnꝰacu pupugit diſploſa repẽte

Vilis et abſq; ſono flaccida detumuit
Quiſquis adulãtũ turgeſcis voce/ſub iſto
Diſce nipo tibi quid moꝛtis acumen aget⸗

Cepꝛiꝰergo bumilẽ ꝓpꝛij cõpũctio coꝛdis

ðpina ve configens / ſi ſupis / efficiet.

NAullus adulatoꝛ peioꝛ tibi q;ᷓ tibi ſfees
Sitibi blandiris teq; colẽdo tumes.
Zucifer hic cecidit/nec miꝝ.dũvideaſnof-

Turpes ⁊ viles / peſte ſub bacmere.

ncellario

Vr te diſtedis vẽtoſa ſuꝑbia/q̃d te
Sufflas et iactas / dum tibi vana places:

lt

buo⸗
placs.

ſn⸗
nit
ſubiſto
nenagen
iocon

ffiag.

difes
umes
jvilaſD

ngr⸗

BGBermo factus in cena do.

Buee quid faceres/qd in oĩ ꝑte decoꝛꝰ.
DOmni cũ plenus ſoꝛde/ſuꝑbis homo?

.
*
„„

Dicis diues ſum nec egẽs/neſcis qꝛ pauꝑ

Nudus/cecatus/ vilis es atq; miſer.
PReon ꝑa ſoꝛs nutritẽ huiꝰſubdola peſtis
Aſpera ſanat eam pſperioꝛe manuau.
Anus vt epatribo ventoſo coꝛde careret
Demone vexari queſijt/obtinuit.
Ergo qͥd aduerſas tãto fugimꝰ ſtudio res
Cõſulimus ſoꝛtes/fidimus in medicis.

Seg nolo tentare deum dices / agis apte.

Mec p ꝑſone conditione ſtatu.

Si tameu anteferes pᷣſidiuʒ domini

Angelicum ſi ſubſidiũ /ſi ſpemq; fidemq;ʒ
CLura nec humanis ſit nimis auxilis.
Lura ſupꝑflua fit/ſi płꝰ ſi nõ vt opoꝛtet.

Tu coꝛpus reſoue/tu cura ſedulo carn
Quid niſi cõfeſtim putre cadauer eri

Spüüs eternus datus eſt tibi / iure colal.

—

Ate =ð ribt.

itentia fuctus ꝑ eundem domi
larium/ in cena doming.
INnon lauero te /nõ habebis

4

to. Amplius laua me domie
ab iniquitate mea et a pecca
meõo munda me.qꝛ coinquinauit me mi
nis/ne ad ꝓnunciandum ſctm̃ verbũ tuuʒ
vir pollutus labijs repꝛobus ⁊ incircumci
ſus inueniar Male nimiꝝ pᷣſumit ſoꝛdes
alienas vel loquendo vel oꝑando tergere
qui totus peccati volutabꝛo demerſus eſt.
Quamobꝛez tibi domine ieſu / non tantu;
pedes affectionum ſed etiam caput inten/⸗
tionum et manus oꝑationumad abluen⸗
dum offero. Irroꝛa deſuper diſtilla pluui⸗
am voluntariam gratie tue.quatenus per

venam oꝛis mei egrediaturverbum plenũ

virtutis.et bene ſonans.quo per auditum
ſuſcepto.mundi fiant omnes ꝓpter ſermo
nem tuum.digni quoq; inueniamur habe
re partem que repꝛomittitmundis coꝛde.
quia ipᷣi te deum videbunt. Fiat hoc illa.iĩ
tercedente mundarum mundiſſima matre

tua quam interpellamus ꝓpter hocatq; ſa

lutamus dicentes.Aue gratia plena. Si
non lauero te ꝛc. Dura valde qʒ tremenda
ſententia. ſi non lauero te non habebis ꝑ⸗

—

1

natur ei qui lotus ab eo non fuerit:⁊agno
ſcet qꝛ hic ſumma paupertate miſeria ⁊ ca⸗/
lamitate pᷣmitur.Quippe pars iſta domi/

nus ett.qui ſe mercedem magnam et om̃e

bonum nominauit de qua gloꝛiabundus

ꝓpheta totus exultauit dicens. Deus coꝛ/

dis mei et ꝑs mea in eternum deus.(Pꝛo

qua inſuꝑ commendatur maria quia opti
mam partem elegit que non auferetur ab
ea.cui pars hec vberrima et maxima poꝛ/
tio non ſufficit/nimis auarus vel ſtolidꝰ ẽ

Quig eſt igitur dominum dicere. Si non
lauero te/ non habebis partem mecum:ni

ſi eum dare patenter intelligi.ſi non lauero

te.nõ hẽbis me.ſepara beris a me. E

ro quid vltra pfecto reliquum eſt.niſivtta

lis illotus/pijciatura facie dei/etiam a ſoꝛ

te ſanctoꝝ.eatq; maledictus in ignem eter

num cũ illis.quoꝝ (ſicut apocalipſis ſcri/

bit)pars erit in ſtagno et igne ardenti⁊ ſul

phure. Ignis quoqʒ grando nix glacies
ſpiritus ꝓcellarum pars calicis eoꝝ. Si
Pnnsver- illotoꝝ tam hoꝛrenda tam into
erabilis dicitur. de toto quid expectandũ
cenſemus. Maledictus qui partem ſuam
hoc modo facit deterioꝛem. ¶ erreat igi

tur vnumquẽqʒ noſtrum viri patres ⁊ fra

tres.terreat et erudiat hec foꝛmidanda ni/
mis ſententia.ſi non lauero te / non hẽbis
partem mecum. Pꝛimum erat vt viuẽdo

innocenter/cuſtodiremus nos immacula

tos ab boc ſeculo.nũcvero qꝛ polluta ẽno
ſtra mens et cõſcia.ſupereſtvt lotio diuina
nos emũdet. Sed vnde ſoꝛdes in nobis:

Vndiq; pꝛſus. Polluit nos ſuꝑbia inui/

dia ira accidia ⁊c. Polluit nos ſicitolim
in lege immũdus cibus ⁊ hoc ꝑ malam de

lectatiõem. Polluit nos immũdus moꝛ⸗

bus vtlepꝛa ꝑ malũ conſenſum. Inmun
dus tactus in oꝑe. Inmũdus locus in ꝑ
uerſa cõſuetudine. Polluit nos ꝑ omneʒ
modũ ꝑs quã arbitramur nr̃am eſſe/mun
dana cupiditas.que eſt ꝑs vilis vana fra⸗/

gilis ⁊ damnoſa. Talem ꝑtem figuratam

habemus in Nabugodonoſoꝛ.deq̊ Dani
elis.iiij. Cũ feris ꝑ seſꝰ ĩ herba terre.Coꝛ
eius ab humano cõmutet᷑ ⁊ coꝛ fere dek ei.
Attendite vilẽ ſocietatem.qꝛ cũ feris carẽ/

tibus ſenſu.Et nonne homo cũ ĩ honoꝛe

elſſet non intellexit: compatus iumẽtis i
ſipientibus ⁊c. AUide vilem poſſeſſionem

—

41

tem mecum. Attendat veſtra deuotio que
ſit pars cuius ablationem dominus cõmi

quia in herba terre. Et quid herba terre
niſi texrena felicitas.de qua ꝓpheticus ſer /
mo. Mane ſicut herba tranſeat. mane flo-
reat⁊ tranſeat.veſpe decidet induret are/

ſcat. Deniq; cõſidera vilem cõmutationẽ
et coꝛ fere detur ei Fera etſi nõ habet ſapiẽ
tiam/retinet tñ cudelitatem Siculoti / be
ſtie ſunt in humang effigie latitãtes ſcõm
verbũ Denece ⁊ Boetij. Deductõeʒ omit
to. ¶ Sed vnde vobis lotio? Attẽdite qꝛ

B lauat nos ab inquinamentis nr̃is magr ⁊

diñs ſoſter ieſus xpᷣus.Effundam inquit
ſuꝑ vos aquam mũdam.Alioquin ſi non
lauerit/nullus mũdabitur.nemo nõ pꝛiua
bitur ꝑte ſua.Lauat autẽ.Quõ lauat:mi
niſterio penitentie ſalutaris.que velut lo/
trix ſagaciſſima diligens⁊ virtuoſa/pꝛepa
rat aquaʒ in cõtrione.abluit in cõfeſſione
extergit in ſatiſfactone.Sic reſtituit᷑ pars
noſtra dens/in ꝑfecta recõciliatione. Felix

pars.qꝛ velut pars beniamyn/ſuꝑatin qqn
ꝙ; ꝑtibus/ꝑtem immũdoꝝ. In bonis na/
ture que repantun In bonis foꝛtune q̃ poſ
ſidentur. In bonis gratie gratis.date que

multiplicantur. Deniq; in bonis gre gra/
tificantis.? gloꝛie beatificãtis a quibo alij
pꝛiuant᷑. ¶ Animaduertat vnuſquiſq; no
ſtrũ/quid dicat xpᷣus quid ve intelligatad

noſtrũ documentũ.ſi nõ lauero te ⁊c. JRa

dicebat mihi ipᷣa meditatio mea contexere
ſermonem cõſequenter de lotione peccato
rum ꝑ miniſteriũ penitentie/cuius eſt hoc
officium deſup commiſſum ꝓp reſtitutione
partis noſtte.Offerebãat ſe concoꝛdanti
diſtinctiones ſine numero deſcriptiris/p
ilatatoe pſecutionis pᷣmiſſoꝝ.tum ecce/
ter meditandum ⁊ ſtudendum/irrumpere
viſa eſt ſecretum thalamuʒ coꝛdis mei.pe
ſtis impꝛoba/ſcientia inflans curioſitatis
noxie germen. poꝛtentuoſa matereadem?
filia. Honſtrum heu boꝛrendum ingens
Hic ambulat in magnis et mirabilibaſuꝑ
ſe. Ponit in celum os ſuum et lingua eius

trãſit in terra.caput quoq; inter nubila cõ

dit.quia ibi eſt tenebꝛoſa aqua in nubib
aeris. ¶ Bec poſtq; animaduerterit perge
erne areenſtenria loqre pepulit ne.
ad cuius impulſum cum tremiſſem et faci
em conuertiſſem. ipa me toꝛua indignabũ
daq; animoſitate ſuſcipiens vt arrogans
eſt tumida. Abi inquit in malam hoꝛam
tuam. quid cogitas. quid oꝛdiris. quid pu
ſillus iſte et degener animus / obꝛepſit tibi

dantie ?-

us qͥd vecõſulciꝰ ꝙ vt denr̃a lotiõe crebꝛo

vt famam negligere vt perpertuam con⸗

flare nõ hoꝛꝛeas infamiam.Quid me ſpe
ctas ita.dum omiſſis conſiderationibo al-
tis et ſubtiliſſimis ſpeculationibus. mate
riam commaniſſimam aſſumis.quaſi in

eadem iugiter cantilena nugatoꝛia perſe/

ueres.quaſi pueriliter vulgariſſimum car
men afferas vel efferas. inque humiles
materias.nunquid deſunt tibi miſteria/lõ

ge plus difficultatis et vere laudis haben/

tia/circa ſacramentũ altaris et benedicte
paſſiouis Illic tuum ingenium.tuam ma

nifeſta eruditiõem.coꝛam viris omni do/

ctrina ſuꝑeminẽter eruditis. Anignoꝛas
vbi loqueris.Adde ꝙ materia de peniten/
tia/non accuratũ ſtilum vel elaboꝛatũ ſed
quotidianum exigit.qð locutionis genus
quaſi ſoꝛdidũ iam apud modernos diſſo/
lutum floccidũ ⁊ nauſeans cõtemnitur p̃/

ſertim in ſermocinalibus extra ſcholam.
MNonne demum habet in pꝛomptu quili/
bet materiam banc de penitentia/ꝑ docto
res copioſiſſime ꝑtractatam.iiij.ſententia

rum et in ſummis atq; tractatulis cõfeſſo

. „
.

rum.Quiſquis ea legere voluerit ptinꝰ in

telliget. Pꝛeterea queſo non te caſſo labo

re fatiges.neq; turpem riſum tibi ſuſcites
Hoc modo ſcientia inflans ſtomachan
do loquebar᷑ tum eſurſum elapſa eſt ſicut
placuit altiſſimo chanitas edificans cuius
introitum decoꝛem ⁊ aſpectum ſcientia in

flãs que et ſuꝑbie ſpiritu ⁊ inuidie tota ve

xabatur ferre non valẽs/mox abſceſſit tũc
charitas ſic oꝛſa eſt. Tenõ fallat pᷣcoꝛ.pꝛe
coꝛ non abducat meretrix hec peſſima.ſci⸗
entia inflans curioſavana garrula quietis

impatiens.que ſub ſpecie vana ſubnilita⸗
tis / mentes ſibi deditas euiſcerat toꝛquet.

veluti quibuſdaʒ minutis muſcularũ acu
leis. Hec gignit pꝛuritũ nõ extinguit.Hu
ius hec occupatio eſt ſemꝑ diſcere? nunq;
ad ſcientiam virtutis.ꝑuenire.arrogantio
res q; omnibus hominibus ſuos efficere
ſectatoꝛes. Hanc deſere. delectent te vtilia
magis q; ſubtilia/ad imitatiõem illiuſ qui
loquitur ꝑ ꝓpham.Ego deus docẽs te vti
lia. Nũquid non in tanta tempoꝛis egeſta
te/in tanto diſcrimine rerum / in tali moꝛ/
tis incertitudine docendi ſumus viuer̃ po
tius q; diſputarevel acute fãtaſiari.Quod

tibi pᷣeipitdeꝰinqͥt ſapia illa ohe ſp Poꝛ

d ſalubꝛi

ro ſi q̃tidie peccãdo ſoꝛdeſcimꝰ.

—

*

—
=
=.
—

.
ſtfacl
fidi
pn
men
penit
cone
nore
ltyen
noco⸗
(no.
Muil
Erchen
en
Oun
Wim
tllig
heſt
d lepze

mon,
ne ſpe
onibgt⸗
Wmate
luſtin
wupeſe,
lumm N
ebmnis
miſtenu⸗
kohaden
benetiet
Ntamm
vomnide
Anignn
depenin
bomlſt
nisgenvs
nos diſſo
mniturß
ma
mquli⸗
1doco
ſofenna
s cöſſ
pnintin
ſolbo⸗
lins
ntun
tſat
uins
nain
ae
ſtͤe
NANe
Wie
nanens
ſodrin⸗
Ntorgoet
Ganiacd
nguth
net nund
mgmmao
vefficere
tleyelia
linſqi
ciste
risegeſt
lali mor⸗
gvinerpe
riOnod

uſoto⸗
ſein
goethe

nerunt. qꝛ deni

In cena domini factus

ioquamur. Anxie queramus.aſſidue ptra
ctemus. O quot ſibi videntur ſapiẽtes in
oculis ſuis.quot litterati et docti q̊ hec ne
ceſſaria ideo neſciunt.quia velut facilia le
gere retinereq; deſpexerunt.qꝛ inſuꝑ tem

prus ingenium curam in ſuꝑuacuis cõtri

9

iq; bonam vitam que taliũ
optima doctrix eſt.colere neglexerũt.quos

tangdem ſi deo ppicio reſipiſcere contingat
ſi ad melioꝛa ſtudia mentem diuertere. pi
gebit affirmo pudebitq; temꝑis acti.Oua
re: qꝛ feſſi et confracti nihil inueniẽt devni
uerſo laboꝛe ſuo niſi vanitatem arguendaãa

et curam ſuꝑfluam.ſentientq; vixſe diſci⸗
pulos idoneos ad illa cogitanda/in quib⸗
dudum magiſtri eſſe debuerant.qð et falſo

crediderant.qꝛ tam ceca ſemꝑ eſt tam inſo

lens / inflantis ſcientie anogantia. Denti
ent ad extremũ nihil difficilius eſſearte be

neviuendi.nihil plane ſubtilius:nibil ſub
limius atq; diuinius. Perge igiturvt cepi
ſti.neq; ſermonem de lotione pedũ anime
hoc eſt affectionũ / quõlibet interrũpe.boc
neceſſitas quotidiana. hocinſtans paſche

feſtiuitas qua verus agnus dei cũ aʒimis
ſinceritatis ⁊ veritatis.edendus ẽ. Hocpᷣ

ſens ſocietas eoꝝ qui non ſe ſolos ſed ali /
os habebunt erudiendo lauare / ſiagitat „
ervpoſcit. Atuero tradita ſunt hec in libeis
theologoꝝ copioſe.tradita ſunt:.ſcio etia⸗
veritas altera que non tradita eſt.nec va/

cat omnib omnia legere.et habet quid la

tentis energie viue vocis actus ⁊ in aures
tranſfuſa foꝛtius ſonat? tenacius memoꝛa

tur ¶ Charitas bec ſuadens / qedite ꝑſus
ſit facile monitis ſuis obſequi. Vnde glo/⸗

rioꝛ in dño de cuius munere eſt modeſtuʒ
piumq; quodlibet ingeniũ. Remãſeratta/
men ſcrupulus aliquis / ſi materiaʒ hãc de

penitentia lotrice mentis optima/tractare

cõuenientius opoꝛteret vel deelam ꝛtoꝛio
moꝛevel ſcholaſtico. Pꝛimum accuratius

et venuſtius eſt. alterũ acutius ⁊ quodam

modo verius eſtim atur. Pꝛimũ magis ac
cõmodatur affectui.ſm intellectui Pꝛimũ
plus allicit. Scom plus inſtruit. Cãdem

excircũſtantia temꝑis ⁊ ꝓꝑ auditoꝝ quali/

tate inductus ſum ſcholaſticũ moꝛẽ gerere
Nuotidianus nanq; ſermo eſt et ſcholis

vſitatus.nec rurſus egemus interpᷣte ſi in

telligatur etiam a parum intelligentibo be
ne ſatis eſt. Omittatur oꝛnatus/niſi qͥ ſpõ
D tepaoneneri: Picamus inpꝛimis alti/

*

tractemus tri

4

tura doctoꝛi

us repetentes/ꝙ lauat nos chꝛiſtus mini/
ſterio penitentie ſalutaris.que penitentia
haurit aquam et quodammodo fundit in
peluim coꝛdisnoſtri per contritionem. ab

luitet ſoꝛdes eijcit per confeſſionem. exter /

git deſiccatet clarefacit per ſatiſfactionem
Hec tria per oꝛdinem nunc egit emun/
datoꝛ noſter chꝛiſtus miſit aquaʒ.lauit.ex
terſit. Hecdiceudoꝝſumma eſt hec tria no
taſſe lego pſalmiſtam. Dixi confiteboꝛ ad

uerſum me ⁊c.id eſt firmiter ꝓpoſui.ecce cõ

tritionem. Iniuſticiam meam domino. ec
ceconfeſſionem. Et tu remiſiſti impietatẽ
peccati mei.ecce ſatiſfactionem. Etrurſuzʒ

alibi. Iniquitatem obio habui.hec eſt cö/

tritio. ⁊ abominatus ſum. heceſt confeſſio
que extra vomit abominabilẽ peccati ſon
dem.Etlegem mam t dilexi anner
tiſfactio in cuſtodia legis dei.unc per
plices huius officij cõditio/
nes. quaſi iter trium dierum perambulan
tes.Etquia in paucioꝛibus via magis:rẽ
totam ſub bꝛeuibus terminis atq; metha⸗
phoꝛis coartemus.
LTaq; ꝓ lotione noſtra miſtrata⸗

gquame non
ſed calidam. mundam amaramyvi
uam qrebꝛam et cõtinue ſcaturientem. J

Eta que quatruo/quadeupler eſt de cotriti

macoſideratio

K T õ

qua contritionis ſit calida. hoc fit per cõ
uerſionem in deü. fide ſpe et charitate ſub⸗
nixam. Sicut homo auertens ſe a deo et
conuerſus ad creaturas/ſoꝛdes contrahit.
ſicecontra mundatur. Hoc eſt quod dici⸗
ctoꝛibus.quia quattuoꝛ requiſita
ſunt in contritione. Conuerſio ad deum.
auerſio a creatura. Infuſio gratie.et expul
ſio culpe. Hunc caloꝛem non babet aqua

illoꝛum qui dolent de peccatis ſolo timo/⸗
re pene.ſicut fit in iẽ damnatis ⁊ in cõdem
nandis.ſicut communiter euenitin moꝛte

vbi affectio commodi que gelida eſt etnõ

iuſti/dominatur. Quo circa ſequitur er

pediens eſſe puenire hoꝛaʒ moꝛtis ad han

riendum hancaquam et calefacienduʒ / ex
bona et quotidiana meditatione Signũ
frigiditatis eſt/ſi homo crederet diu viue
re/vellet diu permanerein peccato. Non

ſic ille q dicebat:ſe nõ minus ſeruituꝝ ðo

ſiↄſtaret certiſſie mille annoꝛum ſpacio

—,——

am contritio non qualemcũgz

Bermo de penitentia

pꝛotracturus eſſet vitam Sic illa que co/
gitans de inferni ſupplicijs et de odio dei

regnante in damnatis/ſupplicabat vt eti

am ſi damnarerur tamen deü diligeret. ſic
Job Etiamſi me occiderit/tamen in ipſo

bo.
ecundg. agterea ſitad

E A. mũda contritiõis
Hoc dicit᷑ ꝓpter eos qui cum ſuis lachꝛi/

mis miſcent ꝓpoſitum delinquendi vel in

volũtate peccati huius vel iſtius manent
vel a manifeſtis peccati occaſionibus nõ
declinant. Hec turbida aqua eſt/non mũ/
dans ſed inquinans Sed queret qͥs.Oꝑ
tet ne contritũ firmiter credere ꝙ de cetero

non peccabit. Plane non opoꝛtet.ĩmo foꝛ

midandum eſt de ruina.alioquin temeri/
tas eſſet/qualis in petro. Siquideʒ aliud
eſt ꝓponere et velle non peccare ꝓ futuro.
aliud de hocipᷣo pᷣſumere. Dixerũt in hac
parte doctoꝛes aliqui ꝙ ſufficit negatiue
ſe habere. hoc eſt nõ habere actuale ꝓpoſi/
tum peccandi.pᷣſertim cũ additnr cõfeſſio
ſicut dicunt de baptiſmo qñ non opponit
obex.Alioꝝ rationabilioꝛ et ſanctis con/
foꝛmioꝛ eſt ſententia/qð opoꝛtet poſitiue
deteſtari peccatũ et de melioꝛi vita ꝓpone/
re. Cõpatitur autem ꝓpoſitũ illud timoꝛes
et tremoꝛem de caſu. ſed non amoꝛem de/
ertiꝗa. Rurſus tertio ſitaqua cõ
mLEH. mitionis amara. Hãcha
bere volebat qͥ dicit. Recogitabo tibi om
nes annos meos:in amaritudine aĩe mee:
Notandũ tamen ꝙ duplex eſt amaritudo
talis. Vna ex dictamine rõis et ſua deli/
beratione deteſtando peccatũ.et hecẽ vir
tus imperans doloꝛem.Alia ſequitama/
ritudo in ſenſu ſi non ſit indiſpoſitio com
plexionis vel conſuetudinis vel aliũde.et
bec non ſemꝑ xxigitur.qꝛ nõ ſemꝑ eſt ĩ po
teſtate noſtra flere ſenſibiliteretiam cũ vel

lemus.ĩmo et in aliquibus doloꝛ iſte poſ/

ſet eſſe nimiꝰ et declinans ad exceſſum.ſi/
cut in mulierculis aliquibus aut melãco/
colicis / habentibus ex leui cauſa lacrimaſ
etiam vſq; ad turbatiõem cerebꝛi et oculo
rum caliginem. Aliqñ plus meritoꝛiũ eſt
velle flere et non poſſe qᷓ;ᷓ fletibus abunda
re. hoc eſt qð dicitur. Dole ꝙ non doles.
Dueretvlterius aliquis/ſi cõtritiõis ama

ritudo tanta eſſe debet vt homo malletdã

nari vel annihilari q; nuſſus peccare.vel

. . .

lis ſq; pᷣſumptio vel mẽdaciũ.
terea ſi quis habens filiũ ex adulterio/te⸗/
netur dolere de tali filio etvelle ip̃ᷣm nõ ha

etiam ꝑdere omnia que habet /etiam coꝛ/

pus: Colle inquiſitieõs tales curioſas

et ꝑiculoſas et ideo omittendas o anima.
et dic ita. Lu ſcis fragilitatem meã. tu fi-
delis es ⁊nõ ꝑmittis metentari ſuꝑ idqðᷣ

poſſum.id eſt. non cadere in tales neceſſi/

tates hoc vel illud eligendi niſi dares vir⸗

tutem bene eligẽdi. Hoc mõ ſeruat᷑ humi

litas cum iuſticia vbi ſi fieret electio alteri
us panis/immineret alterũ ex his ꝑicu/

neres p

buiſſe. Rñſio ꝙ hicfacienda eſt ſeꝑatio fi

lij et peccati. Diligendꝰ eſt filius.odiendũ

eſt peccatũ.nec eſt vna dãda electio in his
rehus. Hota de matre magiſtri ſentẽtiaꝝ.

=

(31Wα11 Poſtremo ſit aqua cõ
narta. Kodro rgua es.
bꝛo et quaſi iugiter ſcaturiens.hancopta
bat ꝓpha dicens Quis dabit capiti meo a
quam ⁊ oculis meis fontẽ lachꝛimarum.
Hoc ſic ĩplebit/ſi moxæt ſemꝑvt fit actua
lis recogitatio de peccatodolet homo de
teſtãs illud/modis⁊ dictis.alioquin vide
tur illud appꝛobare ⁊ nouiter delinquere.
ſic qͥ iuſtus eſt iuſtificabit᷑ adhuc.⁊ ſoꝛdi⸗/
dus ſoꝛdeſcet adhuc. Qualis autẽ exigat

contritio de venialibꝰ: Dicitur ꝙ virtua⸗

lis ſufficit.dum ſcʒ quis in generali dete/
ſtatur omne peccatũ ⁊ ad deũ cõuert᷑.
Felixaĩa cui datũ eſt haberetalem aquaʒ
calidã mũdam amaram et viuã. Sed ve
coꝛdi noſtro ⁊ ſimilibus coꝛdi duro ſuper
adamantem ⁊ ſilicẽ qð niſi emolliat᷑/male
habebit in nouiſſimo. Quis dabit huica
quam in peluim coꝛdis mei. Percute do⸗
mine ieſu virga tua ſilicem hanc/vt fluãt
aque largiſſime.quẽadmodũ factũ eſt oliʒ

E

Pcutiente moyſe petram in deſertto.¶ Le

gide quibuſdam tuis ꝙ nõ hũñtes hacaqᷓ
ad nutum.pcuſſerũt ſeipos etiam verbere
et virga materiali vt indecõſequẽter te mi

ſerante cũ plagis ⁊ ſanguine ꝑflueret riuu

lus lacrimarũ.Hec eſt vna ex induſtrijs p

daucendi hancaquaʒ. ¶ Alteram induſtri
am habemus in figura iacob/qui puteos

impletos humo et limo ſcʒ philiſteis rplẽ
tiboè/mũdabat.aut alios fodiebat.vt abie/
cta ten a/manent libero cõductu vena pu/
riſſima. O quotiens impletaia nr̃a limoꝛ
tena ſcʒ ter enis affectibo et deſiderijs. qui
bus obſtruit pĩ̃o meatꝰ aniĩe/ne ↄtritiois

*

4 nen,
noſig:
ogning.
nein ſ⸗

ſüide.

fereſi,
drcrl,
duihmni
nali

ldein

eiömnine
R
ugocieni
lenoinhe
niſnninn.
bſrcgucj
ige
ancoprn
Pinmeoa
umanm.
Ntfitaane
ahonode
guinyite
Cihaver.
Re dn
l
nͤ
lder/
mi.
guaz;
e
oſaper
Kmae
ſhrica

avenaſ
nfalimmt
ſgensgt
ennii

Incena domini factus

aq̃ fluant.Ceteꝝ purgatio hec fit ꝑx emun
Adaane ieiunij abtneniie amarũ. ſi/
cut chꝛiſtus ſurrexit a cena.depoſuit veſti/
menta. ¶ Tertia additur induſtria ꝑ ad/
iutoꝛium oꝛationis.vt ſi haurire aquaʒ ſo

liuõ ſufficimꝰ:hauriẽtes nobiſcum aduo/
ccemus.q;admodum egit ille qui a maria

magdalene gratiam impetrauitlacrimaꝝ

Ad hoc figuraliter induceretur illud ſoli /
ni(ſi tamen verum eſt) de quodaʒ puteo ꝓ

ſundo.in q̊ dum deeſſetaq/aduenit virgo

QAld os putei.et ſuo clamoꝛe aquam eduxit.

§ä3lmt conſequenter miſereatureoꝝ benignus

co tione petrum reſpicit et flet ama

ſicanima peroꝛationem ſicut axa ſuſpirãs

„ * „

impetrau num inferius et irriguum

ſuperius. ¶ Atunturalij p quarra indn/
ſtria/conſideratione miſeriarum ⁊ calami

tatum quas vident in pꝛoximis.vt indeꝑ

compaſſioneʒ lachꝛimas eliciant. Sic fut

et miſericoꝛs deus.Conſiderat animaʒ p

pꝛiam quaſi fit in purgatoꝛio. Hec indu/
ſtria locum habet in conſideratione paſſi/
onis domini noſtri ieſu chꝛiſti. De qua di
cit Bernardus ꝙ nullum coꝛtam durum
eſt qð non molliat᷑ ſi paſſio domini ad me⸗

moꝛiam reuocetur.Hic oculus xp̃ᷣi in hac
re ¶ Per has vcinam aut ſimiles induſtri
as/pꝛoferret tera coꝛdis noſtri/fuenta a⸗
gue viue.ne eſſʒ vel ſit ſicut terra ſineaqua
Deſerta inanis et vacua.terra inuia et in/

gqagquoſa.terra monſtmoſa gelboe vbi nec

ros nec pluuia cadit. Itaq; ſine hacaqua
incurritur illa maledictio chꝛiſti. Si non

lauero te non habebis partem mecũ.Pꝛo
bibeat banc altiſſinns.
Abida aqua per contritionem/

„

bonum erit initium vt fiat ablu
tio per confeſſionem. Fiat autẽ
oppoꝛtune. fiat integre.fiat vere

. *

fiata ſuo iudice.

,—;

Fiat oppoꝛtune.

— r
Hoc eſt

temꝑe oꝛdinato ꝑ eccleſiam-ſalteʒ
ſemel in anno.Et hic eſt pꝛimus caſus.
Secũdus caſus eſt ante ſuſceptiõem bñ/
dicti ſacramenti.et hoc extendere voluerũt
alih adgan actũ hierarchicũ eccleſie/q;ñ
ſine confeſſione deberet exerceri. Sed ra/
tio eoꝝ non videtur concludere niſi de cõ
tritione. Mota ſi occurrat peccatum ce/

lebꝛanti. Alter caſuſ eſt in periculo moꝛtis
fm ꝓbabilem coniecturam.alioquin ho/

coõſfitendum.et heccõſi

ciſſe dili

mo ſe exponeret periculo peccati. quia te/

neturad minus ante moꝛtẽ confiteri. Ceſ
ſante illa ꝓpbabili coniectura / licet differre
conſfeſſionem.
beat᷑ copia ſacerdotis vel penitentiarij/nec

Dudtus caſus ſi nuncha
eſt ſpes ꝙ poſtmodum antepaſchavł moꝛ

tem vel euchariſtie debitam ſuſceptionem
habeatur. Monteſſio crebꝛioꝛ etſilauda

bilioꝛ ſepe fit.nõ tñ apliꝰ in obligationem
cadit regulariter. Dixi laudabilioꝛ ſepe. qꝛ

contingere poteſt vt repetitio eſſet vitioſa

et quaſi tota eneruans deuotionis virtutẽ

ſicut in ſcrupuloſis tedioſiſſimis / nolenti⸗
bus adquieſcere cuiuſqᷓ; conſilio.Dixi p/

terea regulariter non cadere in obligatio⸗
nem.qꝛ vel ratione conſcientie hocdictan
tis.vel ſtatus aut tribulationis aut neceſſi
tatis hoc exigẽtis/aut regule ſtatuẽtis poſ
ſer gbligatio conſurgere.

(Fiat etiam integre

ſicut integra eſt contritio de omnibus. ſic
confeſſio ·. Hic ſtudioſitas ſpeculatrix de

plurimis querit Ad quereſpondere poteſt
charitas edificans. Illa eſt enim quedocʒ

deomnibus.quippe ſpũſſanctuſcharitas
eſt/qui docet omnem veritatem. Eſt etiaʒ
cchanritas finis legis.ſᷣm quam cetera debẽt
mogerari.
nialibus. Dicitur ꝙ non eſt de neceſſitate

¶ Dueritur ergo pꝛimo de ve ⸗/

.

oten deratio docet tolle-
reſcrupulos mulcoꝝ celebꝛantium.qꝛ v0e

nialia poſſunt aliter deleri q;ᷓ ꝑ confeſſioeʒ

Mueritur de oblitis. diciturq ſufficit fe

re fieret.Et ſic vel deus indulget.vel alias

reducet ad memoꝛiã. Talis certitudo ſuffi
cit ad nõ peccandũ nouiter /in celebꝛando
vel ad cõfeſſiõem nõ inualidandũ. Sʒan
deberet fieri reductio ad memoꝛiam conni

tẽtis vel inquiſitio. Sic vtiq; cũ recto mo
deramine.et ſine curioſitate noxia ſicutob

ſtetrix omnia et medicus ⁊ iudex diligẽter

inueſtigat.Alioquin a pueris puellis⁊ lai
cis et idiotis/qui nõ habent reſlectiõeʒ ſu
per acus ſuos / vir hretur aliq̃ pura cõfeſ⸗
ſio. Sciũt hoc exꝑti.Hec eſt viilitas pꝛin
cipalis cõfeſſionis. Animaduerte tamen/⸗
ꝙ ſi oblita redeũt ad memoꝛiã. illa cõfiten

qa ſunt eidem ſacerdotivel alteri/qq; eẽnt

dimiſſa. ſicut de peccatis diximus in cõtri
tione deletis.

one deletis. ueritur dedubijs. Du⸗
bia ſunt in aiblicidifferentia⸗ ſcutporho

Bermo de penitentia

eſtimare ſe deliquiſſe in hocvel in illo. Aut
enim credit magis.ꝙ peccauit moꝛtaliter
in hoc facto vel in illo.et ſic tenetnr confite
ri vel deponere conſcientiam Aut dubitat

exequo.et ſic ſimiliterobligat᷑. Aut credit
magis:ꝙ non peccauit cum dubio tamen
de oppoſito / et hoc dicitur ſcrupulus. etꝓ

hoc dubio non tenetuir / niſi aliunde tenere

tur.qñq; expedit dicere qñq; et ſepius con
temnere et cõtra agere/pᷣſertim habito con

ſilio ꝑitoꝝ. Item in dubijs ſub conditone
cõfitendo eſt ⁊ poteſt certa abſolutio dari.

Item in dubijs conſurgentib ex iuriby et
exſententijs poſitiuis /poteſt nõ confiten/

tibus expᷣſſe abſolurio admiſtrari. ¶ Oue
ritur de circũſtantijs: Rñdetur ꝙ quedam

ſunt peccata moꝛtalia/que ſqʒ mutãt ſpẽm

vt furari in templo. ille ſunt de neceſſitate

confitende. Quedam aggrauant peccatũ
notabiliter. vt rapere centum.plus ẽ qᷓ; de
cem.et tales ſi habentur in memoꝛia.dicẽ/

de ſunt Quedam aggrauanttantũmõ mo
dum faciendi.tales non ſunt dicende ð ne
ceſſitate.imo qñq; omittende.vt in pec

to carnis.niſi p ſecuritate maioꝛi ⁊ dubi

ne peccatum mutauerit ſpẽm. Quedam at
ieuiantes. quedam imꝑtinentes. Alleuiã/
tes non ſunt dicende niſi in dubio ſcanda
li ſedoria jm tinentes omnino dimit
tende ſunt niſi p
¶ ODueritur de circũſtantia ꝑſone cuʒ qua

amiliaritate ↄtrahenda.

fit peccatum: Rñdet᷑ ꝙ eſt regulariter tacẽ

da.niſi vel vbi/nõ poteſt aliter peccatũ di⸗

ci. vt ſi vir / abuſus eſt ꝓpꝛia vxoꝛe. Velybi
poteſt pdeſſe non obeſſe.tam dicenti q; au

dienti.q;ᷓ ꝑſone illi peccatrici. Addũt alid:
ꝙ ſi aliter non poteſt dici peccatũ quin co/⸗

feſſoꝛ agnoſcat pſonam: ꝑgendum eſt ad
alterum. Hoc eſtimo cõſilium eſſe / non p/

ceptum.niſi vbi poſſet obeſſe ꝑſone illi re/
uelate. ¶ Oueritur de caſibus reſernatis⸗

Hic eſt tam ꝓfunda difficultas/vt duran /
dus doctoꝛ exercitatiſſimus in iſtis.tractãä
do hanc materiam dixit ꝙ expediret habe/
re ſuper hoc papale cõſilium. Et difficul/⸗
tas (vt bene tangit)puenit ex reſeruationi

„

bus peccatoꝝ/aliter q;fit in curi

cata aliqua/niſi publica ad terroꝛem alio/

rum. Vna mollicies reſeruabit᷑ adulteriũ
mulienmm / peccatũ ſacerdotü cõcubinario

qꝛ non reſeruat curia romana vt dicit niſi
quaſdam irregularitates aut penas Dicũt
gliqui ꝙ iura nunq; voluerũt reſeruare pec

rum. ¶ Si p̃lati omnesattenderentpfun
de/ qᷓ;ta eſt difficultas q;tum onus dicere

peccata ſua ſecreta etiam vni /ipᷣi(credo fir

miter) nunq; tale ingum imponerent leu/
ter ceruicibus ſubditoꝝ. VUnde innumera
biles pᷣcipitantur in infernum Düle pe/

nitentiarij non ſufficerent in hac ebdoma

da/ꝓ conſeruatoꝛibus reſeruatoꝝ Cogno

ui plures qui ꝑ biennium vel trienniũ vix
potuerunt induci ad confitendũ quedam

ſuoꝝ peccatoꝝ. Qualiterergo talia dixii/
ſent vni pᷣlato vel penitentiario.pᷣſertiʒ pu
eri et puelleet mulieres verecũdiſſime. Di
ci non poteſtq;tus ẽ in pudoꝛe tyꝛannus

redentes terrere ſubditos occidunt.⁊ de
mergunt tacentes in infernum. ¶ Exhae
materia et alias ꝑpendite/quanta difficul

tas eſt in materis moꝛalibus et theologi/

cis vtilibus/in quibus homines ꝑ totam
vitam exercitatiivix ſciũt qͥd dicere.Quid

igitur facient ſcholaſtici noſtri tꝑis/qͥ ma //

terias tales neccogitare nec legere ſuꝑficie

tenus dignantur dicentes. O ſciemꝰ? talia

eum vellemus. Velint ergo tales aliquan
do.alioquin nihil ſcient etiam quando vo
luerint pauca ſcient.¶ Sed dicamus ad

id qð queritur / qualiterſe habebit pecca⸗
toꝛ /habens caſus reſeruatos: Hec eſt ce

ta concluſio ꝙ ſi habeattalem ſacerdotem
qui poteſt et velit enm abſoluere nec inde
ſcandaliſetur/tenetur totũ dicere Exempli

gratia. Si vadit ad epᷣm/⁊ epᷣus vult totũ
audire dicat. Siad ſuum curatũ qui po/
teſt abſoluere/ſimiliter dicat.dum tñ vtro⸗
biq; ſit ſecuritas ꝙ neuter ſcandaliſabitur
ꝑ ꝓnitatem ad peccatũ.vt in materia fidei

vel in peccato carnis. Ded querat tuncali
os de licentia ſaltem petita. Si autem epᷣs
qui poteſt omnia abſoluere/non vult niſi

reſeruata audire.⁊ alius nõ poſſit niſi non
reſeruata.⁊ nõ abeſt bona volũtas ⁊ bona

fides in cõfitente.Nõ audereʒ dicere quin
pogerpertata ſnalſto moönihialateient
igatus duabus excõicationibo põt abſol⸗/
ui.pꝛimo de vna.poſt ꝑ decem dies ab alte
ra.ſicut etiaʒ in diuerſis diebo põt fierivna

cẽfeſſio. Iaq; nõ requiritur tanta vnitas

hic ſicut in alijs ſacramẽtis.Eteſt ibi que
dam vnitas in miniſtris iſtis duob.invni

tare ſcʒ vniꝰpotentis ſacramẽtaliter itegre
et ꝑfecte ſuꝑ iſtius peccata.Nõ auderẽ pᷣGte
rea aſſerere in onus ſacr̃i cõfeſſionis/ꝙ ta
lis teneretur ſuo ſacerdoti qui non põt de

amnibus abloluereomnia dicere. Scio
camen ꝙ tutius eſt et ſalubꝛius(ſed non qᷓ

libet poteſt faciliter induci dicere peccata
ſua ſic diuerſis.qꝛ (vt dicit ſcotus)talis cõ

feſſio de vno peccato pluribus non vocat
ex genere ſuo eſſe ſecreta.qꝛ iſti duo qͥ audi

erunt/poſſent ferre teſtimoniũ cõtra cõfi⸗

tentem in foꝛo cõtentioſo. licet peccarẽt. ũñ

valetet teſtimoniũ. Item nullus innitus

poteſtlvt videtur cogi dicere bis peccntũ

ſuum in cõfeſſione.cum lexdiuina non co

.

t velobliget niſi ad ſemel cõfitendũ.Et⸗/

K. in religioſis opoꝛteat pluribo cõfiteri. B

eſt deeoꝝ volutate qui ſeregule ſummiſe⸗/

runt.Si dicit᷑ꝙ ſic curatus ſacerdos/ nõ

voenoſcererneccatoꝛe rct hocargucrer e

omnia peccata dicenda rurſus eſſent

Factus in cena domini

Certio fiat nere ſci

licet non ficte. hoc eſt in cõtritione? chari
tate. m ꝓbabilem cõiecturam. ¶ Utrum

autem cofeſſio que fit ſine charitate liberʒ

ne iteꝝ dicant᷑ peccatavel a crbto eccleſie

eſt diff cultas / vix inter ſchola

os ſuffi⸗

cienter diſſolubilis. Oſtendit hoc mult i/
plec opinionũ varietas. Dicit aũtdominꝰ
ꝛvilhelmus ꝑiſieñ.⁊ alij cõiter/q attritõ q̃
alias nõ eſſet ſufficiens/fit ſuffciens virtu
te ſacramenti. Ponendũ eſt igitur ⁊ dicen
dum ſicut quidam in euãgelio,. Credo do
mine. adiuua incredulitatem meam. ita pe
nitentiario.adiuua dñe impenitenriã meã

neritur ſi tali debeat dari pnia:- Rñde

tur ꝙ ſic/nõ abſoluẽdo ſed ad cantelã et p/⸗

Coſiliũ Am bꝛoſij Age interim quicquid
boni potes.et malũ abbꝛeuia. ES

ſeruatiõem ꝓ futuris vt deus coꝛ illumiĩet.

dicit ſe cõtritũ.et putatcõfeſſoꝛ ꝙ mẽtitur/⸗
yel ſcit aliũde.vel nõ vult facere cõſcientiã

fed excuſare: Reſpondeo.ꝙ pᷣdicere dẽt ſi⸗/

biiꝙ abſolutio nõ vʒ:ſi poſuerit ipedim̃tũ
eæt ꝙ' intentio ſua nõ eſt eũ abſoluere niſi fa
ciat que ꝓmittit ⁊ dicit. Att abſolutio de/
bet fieri abſolute.Eſtaũt foꝛma talis Ego

teabſoluo pꝛimo ab excõicatione. Item
ego te abſoluo a peccatis tuis mihi cõfeſ/

lein nolean s erfii ⁊ ſpũſſancti amen.

Roed in nullo caſu reuelanda eſt etiam in

nec papa poteſt diſpenſare. Itẽ nec

de cõſenſu cõfeſſi niſi dicat exrra confeſſio

nem. Item necad interrogatioem cniuſcũ

q; iudicis ꝑ quodcũq; iuramentũ.niſi ho/

nid ſi

abominalibus ali

mo ſciuerit autp teſtimonia qꝛ diceretunc
põt et ideo debet. Hõ fatuam cautelam ali

quoꝝ. Item etſi ſola peccata ſintꝓpꝛie de ſi

gillo confeſſionis.tamen penitentie dateꝛ

pſonenoiateſunt cclande. Inquiretenau
tem ⁊ reuelantes / grauiter peccant. eſſent
puniendi pᷣſertim vbi ex curioſitate non ex

de gſonis coͤfeſſis expedit magis tacere q;
aliquid dicere vellaudando vel vituperã/
Fiatpoſtmo-

—

iudice. Judex in cõfeſſione eſt vel pa/
pa velepᷣus. vel cumtus vel aliquis legitti
meab aliquo iſtoꝝ delegains. Quenit cui
ſit expedientius cõfiteri? Rñdeo ꝙ; regula

niter er cerenis ptibo ſuo curato oꝛdinanio.
Pꝛimum ter obedientiam. deinde ꝓpter

ficilitatem habendi eum poſimodũ in pe⸗

riculis moꝛtis.vel in ſaccoꝝ adminiſtrati

one. ¶ Dueritur ſi cofeſſi habentibo pote/

ſtatem delegatam / teneantur ireꝝ peccata

eagem ſemel in anno cõfiteri? Rñndeo ꝙ; ñ.

5pſertim vbi de conſenſu curati hoc factuʒ

dit etiamvt talis i

gare euchanſtiam.

ſet credere⸗ Rñdetur

uid ſicuratus nol
q; cuilibet in foꝛo cõ/

ſciẽtie ſeu cõfeſſionis qredenqũ eſt p ſer cõ
m ſe. niſi in caſib publicis qm̃ aliter cura

tus nõ poſſet certificari.etiamſi ſibi fieret

coõfeſſio.¶ Quid ſi cõfeſſoꝛ erret/in abſol/
uendo plus q; põt? Rñdet᷑ ꝙ ſi pctõꝛ erat

bonafide/? neſciat impeqimentũ/ſecunus

eſt. Si aũt ſciat/ ñ rite abſoluitur. Si eniã

poſtmodũ ſciat unpedimenti fiiſſe teneẽ
teri. Dare vero regulã

vt plurimũ iteꝝ cõfite
generalẽ/qñ ſi qñ nõ.eſt plixũ nimis at/
diſf ale. CFeikrablutis pedu heofeſt/
onem/que ita fit oppoꝛtunę.integre.nõ ſi⸗

cte.⁊ ſecrete.⁊ a ſuo iudice. Sed ve ſoꝛdibꝰ

inah⸗ liquoꝝ ⁊ eluibilibo quos
in aꝑtũ cõfeſſionis venire ⁊ palpari vel tã
gi /imo vel videri nõ ꝑmittũt/quattuoꝛ pe
ſtes impꝛobe.pudoꝛ.timoꝛ.pᷣſumptio.de/⸗
ſpatio. ¶ De pudoꝛe habemus in Tho/

bia cui volẽti lauare pedes occurrit piſcis

volẽs eũ deuoꝛare.Quid piſcis iĩ aqlatẽs⸗
niſi pudoꝛ occultus.ſed ſuffocangus ehii

RR

iamyt talis in anno ſemel ſe pꝛeſentzʒ
crato ſuo ꝓ ſacro ſuſcipiendo etobedien
tia impẽdenda. alioquin curat poſſet ne/

*

dortalis. etad multa tandẽ vtilis inueni᷑.

ad cibum contra demonium etad vimnm.
Applicationem nõ pſequoꝛ. ¶ .teterum
ſcabies ſic latet in aliquibo/ vt ſe ſcabioſos
non credant/dicẽtes quid ego feci? Sum
ego fur vel homcida?: Hoc còtingit eriaʒ il
lis qui deuoti reputant᷑qꝛ latʒ ſuꝑbia ſub
tile malũ que nõ ꝑmittit deuenire in ↄgni

tionem peccatoꝝ.cõtra qð oꝛabat pꝛeſta.

Illumina oculos meos ⁊c. Exꝑtus ſuʒ de
mMultis et in mitis/qui ꝑ quattuoꝛ aut tres

annos fuerũt in peccatis grauiſſimis quã

uis fere quotidie cõfiterent᷑ ⁊ vt eratſuao/

pinio penitebãt. Quid ergo erit de nõ reo

gitatiõiby annos ſuos in amaritudie anie
ſue:ſi recogitantibo ſedule/talis cecitas e/
uẽiat. Quẽ ñ exterreat ꝗð dicitapls.Nihil
mihi cõſcius ſum eRwol ue der⸗ pꝛe
ſumptio ſeu repꝛomiſſio nequiſſima dece/⸗
pit plures/hñtes vocẽ coꝛninaʒ/cras qas
cõuerti poteris cũ voles. Hec vox innũera
hoim milia ⁊ ꝑdidit ⁊ ꝑdet.qꝛ qui nõ ẽ ho⸗
die/cras minus aptus erit. ¶ Poſtremo
vidimus deſperatiõem in iuda ⁊ cavn ⁊ /
buſdamalijs. Migrat iudas.i.cõfeſſio ſer
uus optimꝰ/ꝓpter multitudinem ⁊ afflictõ
nem ſeruitutis.qꝛ ſcʒ quotidie fit reiteratio
peccatoꝝ que iudas abluere tandem refu/-
git et deſperat. Abijciamus hec impedimẽ
ta.qꝛdñs ⁊ ſi rẽ grãdẽ nobis diceret bñ face
re debueramus q;to magis qꝛ dicit cuilibʒ
nr̃ mvade ⁊ lanare ſepties.i:pfecte.
DOnuertamus poſtremo oclos no
ſtre cõſideratioòis ad exterſiõdem qᷓ
fit ꝑ manũ ſatiſfactiõis. S
ſio hẽat aſpitatem ſeu penalitatẽ

dem ext

habeatrõnabilitatẽ. heat claritatem. bẽat

celeritatem. ¶ Pꝛepoſueram m hecqua
tuoꝛ quedã diſſerere ſalubꝛia de mõis iniũ
gendi ſatiſfactiões vt nec graues ſint necĩ
poꝛtabiles.nec publice p peccatis ſecretis
Pec dentur inuitis aut ſi nõ fieri qedãtin
qꝛ melius eſt cũ ꝑua pnĩa ⁊ quaſi nulla du
cere hoĩes in purgatoꝛiũ:q cũ foꝛtiq̃ nõ fi

etoppꝛimere ⁊ detruderei infernũ. Necex
igantur irregulariter iuramẽta aut ꝓmiſſi

ones de hoc vel hoc faciendo. Sed magis

oĩa in monitiõe atq; cõſilio. Deniq; ſalu/
berrimũ eſt inducere hoĩes vt aduerſitates
et laboꝛes huius vite accipiant in patien/
tia et hona grariruũactiõe.qm̃ ꝑ hoc poter̃t
efficaciter vt crebꝛo ſatiſfacere de peccatis
ſuis. et gratiarũ augmenta ꝓmereri.fiarvir

HDecqn

ermo de penitentia

tus de neceſſitate ¶ Sunt ant ſoꝛdide trãſ
greſſiones alique/que vix ad fundũ pñt ex
tergi. Exempificemus in quawuoꝛ: ¶ Pꝛi
mo:coꝛruptio alioꝝ in moꝛib. Supꝑquo
accipite quid Berengarius moꝛiens i die
ephie dixerit. Hodie mihi apparebit dñs
meunus ihus xpᷣus.vel ad glam ſicut ſperop
pter pniam meam.vel ad damnatiõem ſi/
cut formido ꝓpter alioꝝ coꝛruptiõeʒ quos
ad viã veritatis reducere nõ potui. Hoꝛre
ant ⁊ caueant hi qui ad ſimilitudinem de/
monũ/gaudent alios ſecũ trahere ad inte

7

ritum pᷣſerti iuuenes⁊ pueros.tales neſcio
ſi potuerũt vnq; ſatis penitere.ſufficer eis

debuerat damnatio ꝓpꝛia. Quid de malis
exemplis magnoꝝ ⁊ litteratoꝝ viroꝛum:

factiõem ⁊ exterſionem ſcʒ iniuſtũ bellum ĩ

rempꝑpalibus. et iniuſte pꝓmotiones in ſpũa

lib.vnde oꝛiũtur moꝛtes tam temꝑales;
ſpuũales.O felices quos de tollit extra ne/

ceſſitatem aut ꝑiculũ talia faciendi. vt næc
iniuſte militent/aut militare conſulant.

Inferimus adhuctertio iniuſtam patroci

natiõem. que dolis et aſtutijs tollit heredi

tates alioꝝ.qꝛ fit vix conſcientia vel reſtitu

cio ſuꝑ iſtis. Et adhuc inſanabilioꝛ eſt iiun
ſta diffamatio que debitam vite ciuilis fa⸗/
mamaufert. Poſtremo ponimus pom
poſitatem ſtatus.vt ꝑ ſymoniam vel rapi/

nam autvſuram.qꝛ vix poteſt fieri ceſſio.
vt deſcendat quis a ſtatu alto q;q; damna

biliſſimo / in baſſum debitũ et tranquillũ.
Canta eſt humani coꝛdis arrogantia. vt
ſe et ſuos/plures damnari citius patiãtur

q; bumiliari qð ſi nõ eſſet/nõ tm̃ duraſſet

hoc execrandũ ⁊ exiciabile ſciſma peſtifeꝝ

Landẽ epilogantes oꝛemꝰ vt lauet nos

xpᷣus.qᷓtenus ꝑtem ſecũ hẽamus. Lauetãt

p miniſterium pnĩe. Que hauriat pꝛimuʒ
aquam cõtritionis calidam mũdamama/
ram ⁊ viuam. Scðo abluat ꝑ manũ cõfeſ
ſionis oppoꝛtune integre ⁊ nõ ficte ſecrete
et ſuo oꝛdine hoc eſt ſub ſuo iudice.nec ob

ſtent qtuoꝛ peſtes pudoꝛ timoꝛ pᷣſumpti %

deſpatio. Exterſio demũ fiat que hẽat aſʒi

tatem rõnabilitatem claritatem celeritatẽ.

ſubtrahẽtes nos a voꝛaginibo pctõꝝ. que
nos in alienas manꝰꝑ iniurias pᷣeipuant
aqͥb vix vnq; poſſum emergere Sic mũ
di erimꝰ in cubui ↄſcienr̃e tranlli bñtes
partem exuberãtiſſimaʒ cũ chꝛiſto hic per

gratiam et in ſpe.et poſtmodũ in reꝑ glam

êð⸗᷑
25 8 —
õ md edulto

Factus in cena domini

cius nos ꝑticipes efficiat. Amen

.

euãgelico fact? ĩ cena dñi.
nia dedit ei pater in ma/
nus Johb. ciij. Oꝛiginaliter ĩ
euangelio pũtialiter recitato.
Pꝛo impetranda gratia ⁊ vᷣ/
tute digiti dextre manus dei

3
9
2

qua aꝑta/oĩa umdlentur vonltate ſtabera
cta/oĩa labefactione repentina diſioli
te matrem gratie/ te virginem inclitam/

oluunk

3 cuius manus(teſte Bernardo)daturno

is qnicqͥd datur:que diues es in oẽs iuo
cantes nomen tuũ:ſalutantes imploꝛamꝰ

et imploꝛantes ſalutamus dicẽtes Aue
Omia deadit ⁊c.vbi ſupꝛa.Ap
ctiſſimi ⁊ pcellentes viri/mihi ſermonẽ ha

bendũ eſſe cõſpicio.qui certa iam et indu/

bitate fide tenetis/ꝙ filio ſuo dño nr̃o Je
ſu xpo dedit omnia pater in manus/acp/
inde monarchaʒ eũ vlłem cõſtituit.vt iure
direrit. Math. vlti. Data eſt mihi oĩs po/

teſtas in celo ⁊ in terra.Hoc dilectus eius

aplus cõtemplabatur dũ aſſeruit Apoca.
habet in veſtimento et in femoꝛe ſuo

ſcriptum. Rexregũ et dñs dñantiũ.¶¶ Sʒ

quo iure SBne inſuꝑ titulo monarchiaʒ
banc accepit? Oultiplici quidem ⁊ſignã
ter triplici.Pꝛimũ iure hereditario diuĩe

ſiliationis. HNam etſi filius et beres arguit
aplus Roma. vi. et Gal.iiij. Atuero ð deo

atre / vere vidit ⁊ enũciauit ſancta illa mu

llier Jndith.ix appellans eũ dñũmvniuerſe

qreature.Dñs igiturtalis erit ⁊ flius.Hic
poſtq; dñs per ꝓphᷣam dixiſſet ad filium.
o boaſe genui te/ſubiũxit ꝓ ↄñti. CPo/
ula a me et dabo cibi getes. hereditatẽe tu
am ⁊ poſſeſſionẽ tuã ⁊c.tanq; diceret illð.
Lu.xv. Fili omnia mea tua ſunt. Secun/
dũ ius monarchie vlis in xpᷣo cõſurgit ex
titulo.mutue dilectiõis eius ad prem. Nã
antiquũ eſt phice veritatis puerbiũ Ami/
coꝝ oia eſſe cõia.Filiꝰeni qꝛ ſuo mõ repẽ/
dit oĩa patri.in donatiua ſpiratiõe ſupᷣmi

amoꝛis qͥ ſpũnſſanctꝰ/coexiſtit reandama/
tionis viciſſitudo vt ei pr̃ donetoĩa.Am/
plius tertiũ ius monarchie vlis inuenit᷑ ĩ
Pppo appꝛopꝛiate qͥ ad naturã aſſumptã ex
titulo victoꝛioſe debellatiõis ſeu ciuilis ad
gquiſitionis ⁊ cõqueſtus. Victoꝛem cũcta

Apud vos o do

ꝓꝛij ſanguinis pᷣcio redemerat ⁊ ſuã effece

rat. Sicut ꝓpha teſtat᷑ Aſcendes in altum
tota vniuerſitatis machina que gratia bo

pꝛiano.eta natiuo decoꝛe ſuo/plurimũ de

ciderat. Juſte nimiꝝ. yt in bõis ꝓpterſe cõ
ditis/homo ꝓditoꝛ ⁊ puaricatoꝛ plecteret᷑

minis condita eſt ̃m phᷣm ⁊ habetur ſatis
Deute. liij. Ipa fuerat ad impiũ crimen le
ſe maieſtatis diuine/deterioꝛata. teſte Cy-

Sed audi qͥd ſuꝑ hoc cãtateccleſia. Ter/

ra pontus aſtra mũdus q̃ lauant᷑flumine.
Ecœ ꝑ xpᷣi paſſiõem lota ⁊ repata eſſeom/
nia aqua emũdationis reꝑationis ac pul/

l
S
RZ

4i

ſequuntur ait quidam. Nonne cbꝛiſtus vt
imperioſiſſimus victoꝛ/aereas poteſtates
debellauit Sic notat apls ad
ne captiuã ſub eis duxit captiuitatẽ/quaʒ

crificationis. Nõne inductus eſt apłs di -

cere de xpᷣo paſſo/ꝙ deus exaltauit illũꝛ de

dit illi nomen qð eſt ſuꝑ omne nomen. v

in nole ihu omne genu ffectat᷑ celeſtiũ ter/
reſtriũ ⁊ infernoꝝ.in ſignũ vniuerſalis do
minij ad Pbilipe i. (Babemno ergo ti
tulos enumeratos tres in xpᷣo.diuine filia
tionis.mutue readamatiõis.et ſtrẽnue de/
bellacionis ꝓpter qð rite dicũ eſt.qꝙ oĩa de/
dit ei pater in manus. Ita ſentitis de chꝛi⸗/
ſto o ſapientiſſimi viri.Ita iugiter pia fi ⸗

dei ſinceritate deo ꝓpicio ſentietis. Quam

obꝛem nec habeo neceſſe in ꝑſuadẽdo am/
plius verba ꝑdere.aut oꝑaʒ cõſumere.nec
iſtũ ſolem veritatis pᷣfulgidũ/ingerere de/
beo vobis ipᷣm cernentibus.et de xpᷣo ſciẽ/
nibus ꝙ omĩa dedit pater in manus. Pꝛo/

pterea traducat᷑ſermo noſter a lr̃a ad my/

ſteriũ.a fidei ſoliditate/ad moꝝ puritatem
eta diuina filiatione naturali/ad ꝑticipa/
tam filiationis adoptiue generatiõem.
Pertractemus qͥ pacto ſpũs quilibet xpᷣia
nus/xpᷣi frater ⁊ amicus/ſit ant eſſe debeat

pꝛinceps omniũ. Contemplemun q;ta et

ꝙ; ſuꝑetfuſa liberalitate/omnia dederitno
bis pater in manus ſi volumus.Quis pa
ter: Pater ille qui poſſedit ⁊ fecit ⁊ creauit
nos Deute.xxxij.qui a nobis pateragno/

ſci/pater vocari/ altiſſima pꝛoꝛſus ⁊ obſtu

peſcenda dignatione voluit monuit atq;

iuſſit. Math.vi. Quid eniʒ mirabiliꝰ.qͥd
ad audiendũ iocũdius:qᷓ; vt vnuſquiſq; fi
deliũ inſtarxpᷣi monarcha ſit oĩm ſi placet
et ita eſt tñ.vnuſquiſq; ſpũs vere fidelis⸗
monarchacſtoſmn z multiplic nvn ſed

3

criplici inreettitulo ad exemplar xpi. Jus luctio ſpectatad titulum filiationis. bumi/

vnũ /oat filialis adoptio. Jus alteruʒ dat
triũphalis debellatõ. Jus tertiũ readama
tiõis viciſſitudo. ¶ Erigite aures dilectiſ/
ſimi.hilareſcat facies ſerenentur oculi.om
nis exurgit affectio.gratiarũ reſonent ac/

tiones. Os lingua mens ſenſus vigoꝛ coun
feſſionũ iubilũ bñdictiõem ⁊ laudem ꝑſo/
net.Que rõ: Quetantoꝝ nouitas gaudio
rum? Magna valde pᷣclara. inſignis nibil

anus monarcha eſt. xpᷣiano oĩa dediti ma

nus / rpianũ fas eſt dieere potentiſſimum:⸗
Augebo dicere et omnipotentiſſimũ et ar

guar blaſphemie ſi non hoc apoſtolus ſi⸗/

milis nobis de ſe dixerit. Oia poſſum om/
nipotens ſum.exponit Bern. In eo me

cõfoꝛtat xpᷣus ad Philipẽ?.iiij. Si pua eſt
apoſtoli autoꝛitas tibi / ſatis ſit illa chꝛi/

ſti qui ait. Credẽti / nihil ẽ ipoſſibile Oa
thei. xvi; Si quis adhuc heſitat et ꝓ libi/
to nos fingere putat que dicimus ſuper
hoc vinculi dñio.Audiat aplm ad Roma
nos.iiij. Qui ꝓpꝛio filio nõ peꝑcit ſedp no

bis oib tradidit illũ.qto magis etiam nõ

fidelis anima/ꝑſpicuũ habes apoſtoli te/⸗/

ſtimoniũ imo argumentũ q omnia dedit

tibi pater in manus. De quo pr̃e idẽ ſcri/

bens.i.ad Thim̃.vi.aſſerit pᷣſtat nobis

abunde omnia ad fruendũ. Hoc domini/⸗
ui Hiero. ad Paulinũ ſcribens nõ tacu⸗/

it. credenti ait/totus mũdus diuitiaꝝ ẽ.in

fidelis autem etiam obulo indiget Sicvi

namus qſinihil hũtes ⁊ oĩa poſſidentes.
Hec aũt et ſimilia multa/nũquid nõ obſe/

cro monarchiã nr̃am / ſtabile diuini ſcrip/

ture fundamẽeto cõfirmant. Nõne palam
oñdũt de fideli quolibet ꝙ oĩa dedit ei pr i

manus.¶ Verũ diſſeramus de titulis q̊s
poſuimus eſſe tres.i.filialem adoptionem
triũphalẽ debellatiõem. redamatiõis vi/
ciſſitudinem. Meditemur in exercitatiõe
noſtra ſi foꝛſan ex pñtis euangelice lectio/
nis ſerietriplex hoc ius inuenire poterim
JIuſtũ quidẽ arbitroꝛ vt euãgelicũ pñs mi
Reriũ potius q;ᷓ externa loquamur /ſi poſ/
mus. ¶ Zriplex itaq; con
ſpicio memoꝛatũ nũc eſſe miſteriũ.abluti/
onem.humilitatem.ſacramẽtalẽ refectiõe,
Pꝛimũ eſt fidei purificãtis.ſcoᷣm ſpei coꝛ⸗
roboꝛantis.tertiũ charitatis reſicietis. h

ſumus vt poſuimus.

.
2

liatio ad titulũ debellationis.ſacramenta⸗
lis refectio ad titulũ redamatiõis.Fides

coꝛda purificans ad Coꝝ. xy. Dat elſe fili
unm dei. Joh. i. Deditei poreſtatem filios
dei fieri. Si queris quiba dedit His qͥ ere

dunt in noĩe eius. Spes humiliãs ſub ec

pectatione futuroꝝ dat victoꝛ iam de bo/
ſtibus qꝛ ſpes non cõfundit ad Roma. ij.

In me ſperauit inquit dñs ꝑ ꝓpham.Li⸗
berabo eũ ⁊c. Charitas reficiens vnit deo

pꝑ dilectiõem qm qui adheret deo / vnus ẽ

ſpũs cũ eo.i.ad Loꝝ.vi.Qui aũt edit xpᷣm
et bibit eius ſanguinẽ/in deo manet et deꝰ

in eo Joban.vi. Ac pꝛoinde vnus ſpiritꝰ
eſt cům eo.Si vuus ſpiritus quanto ma
gis vnus dominus. In pꝛimo ſe habet de
us ad ſpm̃ nr̃m vt pater ad filiũ quẽ here/

ditat. In ſcðo vt dñs etrex ad militẽ quẽ
coꝛonat. In tertiovt amicus ad amicũ cui

notandũ eſt valde ne calũnient᷑ nobis ſuꝑ

bi.quẽadmodũ ridet Oꝛatius poeta ſtoy⸗

ui eges oim appellabant. Notan/
dum inq; ꝙ heres q;to iꝑe ꝑuulus eſt/ni/
hil differre videtur a ſeruo cũ ſit dñs omni
um ad Halla.iiij. Similiter in bac ꝑegri/

natione ⁊ milicia/ſpũs noſter q;tũcũq; ſit

dñs oĩm.nibil differre videtura ſeruo.qm̃
infantulus eſt puerulus aut adoleſcentulꝰ

et minoꝛ annis. Siquidẽ q;tũcũq; pfece

rit / quouſq; excreuerit in viꝝ ꝑfectũ / in eta
tem plenitudinis xpᷣi/moꝛe loquendi apo

ſtoli ad Wenratnnen diſtare videtur

a ſeruo. ¶ Sunt fateoꝛ nõnulle in ipſo pꝓ
fectu etatis diſtantie Itaq; aliqͥs dici valʒ

infantulus ſicut incipientes.aliqͥs puerꝰa

lus vt pficientes.aliqͥs adoleſcentulus vt
pfecti. Sed nunq; ꝑtingunt in hac regio/

ne ad plenã virilẽ etatẽ. creſcantĩ deñ mo/

tiendo neceſſe eſt. Infantulos dicimꝰno/

uiter ablutos ⁊ renatos ꝑ baptiſmum aut

penitentiam q̊ ad pᷣmũ articulũ vel titulũ.
Puerulos maiuſculos qui pficiũt ad viti

oꝛum expusnatiõem q adſcõᷣm. Adoleſcẽ?
tulos deniq; qui cũ beniamin adoleſcẽtu/

lo ſunt in mentis exceſſu ꝑ liberaʒ diuino

rum cotemplatiõem et fruitiõem q̊ ad ter,/
tium. Cõtra eos nihilominus cõturbant᷑
ſepe oẽs inſipientes coꝛde/quaſi ſerui ſint

viles pauꝑes et abiecti.cũ ſint genꝰ electũ

regale ſacerdotiũ.regnũ et ſacerdotes filiſ?-

heredes. Quibo oĩa dedit pater in manus

omnia cõlcat et oĩa dat in manus ¶ DSed

4

eplu

geren⸗
negn
fatiot
mite

lurö⸗
ſerc⸗
flls
use
ſon

i

gen
iſt
adl
tee

—„ -
—

FJactus in cena domini

O¶ Tollocatis fundamentis nr̃e collatõis

neplus inania et ſonoꝛa qᷓ;vera etſolida vi

deremurattuliſſe ſuꝑedificare ꝓpoſitũ erat

res monitoꝛias oꝛationes/cũ ſuis cõſide
rationibo moꝛalibaet ſpeculatiuis/confoꝛ/

miter ad trimẽbꝛem ꝑticipatiõem iuris pp

expoſitam. Pꝛima or̃o de iure in monar/⸗

chatu/ ablutiõem gre queregenerat. Se
cuida oro de iure ꝑ humiliatiõem qᷓ triumn /
phat.CTertio de iure ꝑ refectiõem ſacramẽ
talẽ/q̃ deo vnit et incoꝛꝑat. Ego aũt ani /
QAduertens materiã hac latiſſimam/quam
nsoõ pateret᷑ pñtis collatiõis bꝛeuitas exeqͥ.

cõtentaboꝛ de pꝛimo nũc detitulo/oꝛõem

cũ ſuis conſiderationibo texere.dereliqͥs ſi
vilta ame⸗ Leritin poſterũ diſſerere pio
pooſui. lioꝛ. Noli
coꝛ o rõnalis ſpũs.noli gratiam negligere
quam offert tibi pater/ipᷣete monarchã ſta

ic igitur exoꝛdioꝛ. Noli pꝛe/

bilire.ipᷣetibi omnia in manus darediſpo

ſuit.tantũmõ laueris ab iniquitate tua et

ab oĩib inquinamentis tuis ablutus emũ

eris. Audi(o rationalis ſpũs )etſi grãdeʒ
rem tibipcepiſſet pater.tu tñ facere debue
ras.q;to magis qꝛ dixit tibi:vt laueris ſep/

ties.i.ꝑfecte.et mũdaberis a lepꝛa peccati.
et te heredem ſuũ/te monarcham oĩm con

ſtituet / ⁊oa diabittibi ĩ manus. Atuero ſi
nõ lauero te inquitnon habebis partem
mecũ.Hoꝛtenda nimis cõminatio. Non
habebis ꝑtem mecũ. Et quam ꝑtem. ꝑtem
de qua ꝓpha exultat gloꝛiabũdus dicens.
Pars mea deus in eternũ. Pars hecẽ mer
ces magna nimis.hereditas pꝛeclara.imo
onmne bonũ/ ꝓpterea nõ te cõturbet nomen

ptis quaſi tue aliqͥd auiditati vel monar/
chatui derogetur. qm ſi pars iſta deuſeſt ſi
cuteſt.quis negauerit poſſeſſoꝛem eiꝰ/hr̃e
dñium bonoꝝ oĩm aggregatioe ꝑpfectum:
Vere felixablutio cui ꝑs talł tãta poꝛtio tã
inſignis pᷣſtatur hereditas.¶ Attende tibi
o fidelis ſpũs ſi pꝛimam baptiſmatis ab/
lutiõem incoinquinatam ſeruaſti.tecũ be
neactũ eſt.lauari non ęges.mũdus es tot⸗
filius et heres exiſtis. Sed ſi rurſus intin/

ctus es ſoꝛdibus peccatoꝝ.ſi volutatus in

ſterquilinio flagitioꝝ/nõ deſpes qm̃ tibi
reliquitur pnĩalis ablutio p peccatis ⁊ ad
gratiam regeneratio. Parua ne tibi videt
iſta patris dignatio.parua ne tam facilis
ad hereditatem ꝑditam reuocatio. Laua
te et mũdaberis et mũdatꝰ heres eris.Ca/

uecauene abutaris tante mie largitate.ᷓ/

niam tanto deteſtabilioꝛ vtiq; erit trãſgrei
ſio qto erat impletio facilioꝛ
re igitur fidelis ſpiritus.pᷣpara peluim coꝛ
dis tui.que ſurſum patula ſit/p celeſte deſi

erium.et non euerſa humi. ꝑ cupiditateʒ
terreſtrium. Eijciatur ab ea omnis aliena

repletio.pᷣſertim aceruus grandis/aut lapi

doſarum aut lutoſarũ cogitationũ et affe/
ctionum alioquin aquam mũdatiuam/ q̊

modo ſuſcipet:quõ cõtineret: tota dilabe/

retur. tota foꝛas efffueret. Hec aqua(ſi ne/
ſcis)aqua eſt tuarum piarum lachꝛimarũ

.

hauritur ipᷣa/a pu teo cõtritionis ꝓfunde

uato ꝑ acutum ligonem meditationis/:
ſitula fidei ilam continet.coꝛda ſi pei ſurſũ

trahit. foꝛnax ardens charitatis eam cale/

milcercineꝛes recoꝛdatio peccatoꝛũ.

¶ Lale ſibi lauacrum quotidie pᷣparabat

incldit rex. Lauabo inquit ꝑ ſingulas no⸗
cctes lectum menm lachꝛimis meis ſtratuʒ
meuzʒ rigabo. Uult eccechꝛiſtus pater no-
ſter lauare tibi pedes.noli phibere. ſed dic

cum petro.domine non tantũ pedes affe/
ccionum/ſed et manus opationũ et caput
cogitationũ.Qauas quotidiana ſolicitu/
dine manum coꝛꝑalem auttunicam / ſit ti/
bi queſo cura vigilantioꝛ deanima tua/qᷓ;

„

de manu vel tunica. Non ſis oꝛo piger ad

lauandum animam tuam ꝓ cuius lauatio
ne/ chriſti ſanguis effuſus eſt. NHon vis ha
bere immundam domũ imüdum vas.im/

mũdum ſerunm.immũdam caligam/imũ
dam aninã haberequare nõ refugis: Sit

tibi carioꝛ anima tua q; caliga monet Au/

guſtinus. EKorro cofeſſoꝛ noſter locũ te
ner chꝛiſti / oſte

rationis.aliud ieiunij.aliud elemoſyne ſa/
lutaris. Vis ergo habere ꝑteʒ cum chꝛiſto
vis omnia tibi in manus dari: Rũbis vo/

lo. et vade volo. At ergo taliter munderis
et in filium mundatus etterſus adopteris
neceſſe eſt. ¶ Bed heu qualiter et ampliꝰ
iudam repꝛobum imitantur qᷓ;plurimi.q̊/

rum coꝛda que demon occupat/nulla de/
uotionis vnda ſubintrat.pꝛoditoꝛes ſunt

hipocriteſunt. fures ſunt aut etſacrilegi.ec

cleſiaſticoꝝ loculoꝝ raptoꝛes. ꝓpterea qͥc⸗

quid exterius agatur circa eos/remanent

intus ſoꝛdidi.fulla eos pꝛedicatio.nulla

¶ Pꝛecinge

endende illi ſunt ſoꝛdes no/
ſtre. quas pabſolutionis manum tangit ⁊
Abluet. et linteo ſatiſfactionis abſterget.
A intheum iſtud ſatiſfactionis triplici filo
vel ſtamine cõtextum eſt Filum aliud eſto

4i

B ermo de dominio euã.

hoꝛrende damnationis interminatio. nul
lum dinine dignationis et humiliationis

obſequium.nullum beniuolentie ſignum
oſculum vel alloquiũ.nulla poſtremo bo/
noꝝ ſocietas/a pꝛeconceptis facinoꝛibus
plus q; iudã abſterrent autreuocãt.Quã/
obꝛem nihil eis doloꝛ de commiſſis.nihil
confeſſio.nihil reſtitutio/ſicut nec iude p/
ficiunt. Palã eſt ratio.Deeſt quippe ſpes

venie.que in dilectiõe iuſticie et in nõ pec/
candi deinceps ꝓpoſito / collocat. ¶ Hos

vero ſalubꝛioꝛi credentes conſilio(o pᷣcla⸗/
ri et eruditi viri lauemur obſecro et terga⸗/
mur interius a ſoꝛdibus que ſunt in pedi⸗
bus affectionum.quatenus abluti efficia
mur de ſeruis domini.de exulibus ciues.
de abdicatis/filij et heredes.heredes qui⸗

gem dei coheredes autem chꝛiſti. quibus

ꝑindę omnia dabit pater in manus.fiat f/
at. ¶ Circa pᷣdicta mihi quatuoꝛ digne cõ
ſideranda per modum quadeuplicis pul⸗

critudinis veritatis/inſpicio.

Dꝛima coſideratio

Ablutis ꝑ gratiam / omnia ſunt cõia. Per.

ſpicua eſt ꝓbatio expᷣmiſſis. Eoꝝ nempe
quilibet heres eſt et coheres chꝛiſti. Dira
tur hoc aliquis.miretur potius qũ legit ꝙ

multitudinis credentiũ erat coꝛ vuumꝰ a

nima vna.Act.iiij. Si coꝛ vnũ et qanima⸗
immo vnum coꝛpus ⁊ vnus ſpũs(ꝓut lo/⸗
qu itur aplłs ad Eph̊.iii) Quid cõuenien/
tius q; vt eoꝝ ſit vna pꝛſus hereditas.vna
dominatio.vnus caſtus pꝛincipatꝰ. Hoc
mihi ſenſiſſe videtur ꝓpheta dum grat cla
matad deum. Particeps ego ſum omniũ
timentium te et cuſtodientiũ ⁊c. et titulum
ſubdit. Mia tua dñe plena eſt terra Hanc
veritatem agnouit egregius doctoꝛ Aug.

Irridebit ſcio ſnĩam iſtam aliquis hõ qͥ
5 capit ea quedei ſunt. Stulticia eſt eni
illi.i. Coꝝ.ij. Excecauit enim eum cupidi
tas.que ad oblatrandum oꝛa laxat.Obij/
cit ſtom chans et ſibiſapiens. Si iuſtis
omnia ſunt cõmunia.ipᷣinihil rapere.nul/
lum furtum facere poterunt.vtentur enim

Pgnacbute poli omnia eſſe cõmunia

re ſua. oꝛro nullus eſt eo ditioꝛ. Sed et
nullus a iuſtis qͥ cq; poterit auferre vel tol/
lere. ex quo res manebunt ſue/vbicũq; trãaſ
ferre eos contingeret. Sunt quippe domi
ni omniũ. Deniq; ius erit cmune apud
omnes ſuꝑ vxoꝛibo.ſeruis et ancillis ⁊ ſili/

bus. Sie in erroꝛeʒ Soccratis relabemut

⁊ has abſurditates ferre quis poterit Sic

pulogiſat aliquis homo.ſir ad illum de qᷓ
refert Bene. vij. de beneficijs. Oõ ſi deo

ſunt omnia/nihil erit ſacrilegiũ.et ablatio

quelibet nihilominus ſacrilegiũ dicet᷑. vbi
deductie poſita eſt/et ſurr ſolutio.vbi expᷣſ/
ſa eſt ſenece ſententia ꝙ iuſtis omnia ſunt
cõmunia et pulcre deducitur. Huic verita

tiſuꝑ cantica Bernardus atteſtat᷑. ( Fal/
luntur oppoſitũ ſentientes.aꝛ ſolum attẽ/
dunt acceptiõem dominij poluici etciui/
lis/groſſaʒ atq; palpabilem.nihil de dñio
naturali et oꝛiginali.nihil de gratuito ⁊ e/
uangelico cõcipiũt. ¶ Cradit magnus at᷑

bertus et ita eſt qð didici a puerocirca ꝑti

cula res hoĩm actiones/vix aut nunq; po-
ſunt aliquid ſubtile altũ et abſtractũ conci.
pere/oĩa ad ſenſum referunt ⁊ exꝑientiam
qð agere/matimũ eſſe veritatis adipiſcen
de impedimentum poſuerunt plato in thi

meo.xcullius in tuſculanis queſtionibus.?

Auguſtinus in de vera religione.¶ Alti
igitnr repetentes dicamus ꝓ elucidatione
pcedentiũ et ſequentiũ:q dñs qui vniuer/

ſitatis dñs eſt iure pleniſſimo creatiõis cõ/

ſernations et gubernationis Deute. xxxi:
Lõmunicanit dominiũ ſuũ creaturis/ca/

pacibus dnij.que ꝓpꝛie ſunt creature ratio

nales ſole.quibo vti et frui ↄpetit rebpaljs
aſſumendo eas in ſui facultatem. Ad natu
ram ſiccõditam in ratione et arbitrio et ta
li facultate/conſequitur dominiũ qoappł

lamus naturale vel oꝛiginale. Hoc funda

tum eſt in ſtat innocentie ⁊ ꝓꝑmulgatum:
Beñ.i. Subijcite terram ⁊c.Deturpatum

eſt ꝑ peccatũ.ſed reſtauratuʒ ipi Noe poſt
diliuniuz Beñ.ix. ¶ Ad hocetſup hoc do

minium vt ꝑfectum integrũq; ſit/ſuꝑaddẽ
da fuit gratia et plena ſanctiſpũs cõmuni

catio. Ex quibus reſultaret titulus adopti

onis filioꝝin quo clamamus Abba pater

Ad Roma.viij. Iſte eſt titulas fecundiſſi

mus ſupꝛa quem fundatur dominiũ gra/⸗
tuitum et euangelicum ꝑ qð creatura rõa/⸗/
lis habet ius ꝓpinquũ ſuꝑ res quaſiibʒ in
ferioꝛes.ad vtendum eis debite ⁊ libere/ꝓ
fine ſuo cõſequendo. ¶ Diximus ius pꝛo
pinquñ. ꝓpter pᷣdeſtinatos peccatoꝛes:ha/

bentes ius remotum et impedimentum ꝑ

peccatum. ¶ Additum eſt ſup res quaſſi/
bet inferioꝛes.qm ꝓpꝛie dictum dominiuʒ
non habetlocum ſuꝑ res excelſioꝛes.qᷓ;uis

bentr
1G
nde
do
tnnio
Räppi
whcßß
icyene
G
m and
lecn/
dedit
tultote⸗
lga
a
ni;
inan
n
ginthi
bos
(A 3
hrode

ina/
ri;
C/
no
ns
an
aia
NN
wmda
Pwum

um
Poepot
geedd
upngee
Cöu
ur
bapat
uniſi

iü ga/

uraröa
ſioz in
libere//
giuse⸗
ortonh
nenun
logiſ⸗
dominii
nuc

ſub ſenſir aliquo tropico dici poſſit creatau

ra rationalis hmõi habere dominium in

deo per gratuitam eius cõmunicationem.

et dignatiuam condeſcenſionem ipᷣius ad
faciendum quicquid creatura rationalis⸗
rationabiliter voluerit.quemadmodũ di/
cimus amicoꝝ idem eſſe velle et nolle.Ca

liter haberi et dari ſpũſſanctus dicitur ſm
determinatiõem ſancoꝝ.Et habeiur diſ.

xiiij.pꝛimi ſententiaꝝ cum ibidem tracta/
tis per doctoꝛes. Plus etiam videtur con/⸗
cedere ſcriptura ſacra Joſue.xiiij.vbi dici

tur ꝙ ſtetit ſol/ obediente deo voci homis.
Hoc modo dicebatur dominus teneri per
Moypſen et alios ſanctos/cum nequaq; a
geret cõtra eoꝝ votum et oꝛõem. Sed et

neminem eſſe qui ſibi obſiſteret conquere
batur deus in ꝓphetis. ¶ Deinde ſubiun/

ctum eſt put rationabiliter voluerit:quo/

niam de ratione dñij ⁊ dñationis eſt.ꝙ nõ

poteſt quis irrõnabiliter vti reboſuis/ ma

nens dñs Alioquin non eſſet dñs vſqueq̃ᷓ
q; ꝑfectus ipᷣe deus.cui repugnans eſtom

nis abuſus in ſuo dominio. Sed et neqͥt
ab innito tolli tale dominium.pluſq; neqᷣt
a gratie titulo niſi pꝛaue conſenſerit/ſpoli
ri. Hincaffirmat apls ꝙ; neq; moꝛs neq;
vita neq; creatura alia poterit nos ſepara⸗
ria charitate dei.ad Roma.viij.qm̃ etiaz
ipᷣis diligentibus deum qui filij ſuntꝑ ad/

optiõem et loti ꝑ gratiam/omnia cooꝑan

tur in bonum. Sic omnia: vt omnis tri/
bulatio/omnis rapina bouoꝝ/omnis ad

uerſarioꝛnm inſultus. Ipſa deniq; moꝛs

coꝛꝑalis/ſeruiunt et militantꝓ iuſto tan/⸗
qᷓ; ꝓ vniuerſali monarcha.Dicam mirabi
lius ipᷣe etiam infernus damnatoꝝ/hoꝛrẽ

da illa ſupplicia/imo alioꝝ caſus et pecca

ta/ad vtilitatem eiꝰ agoniſant pſunt ⁊ ob/

ſequũtur. Excedo menſuram veritatis / ſi

non hocaſſerat ꝓphᷣa regius Letabitur in
quit iuſtus cum viderit vindictam. Ecce
de pena qualibet/manus ſuas lauabit in

ſanguine peccatoꝛis. Ecce de peccato vti

litas pueniens Qõ ſi adhuc tardioꝛ es ad
credendum hec omnia.accedat apoſtolus
et teſtimonium plane dicat.pꝛima Coꝛin
cheo.iij.Omnia noſtra ſunt ſiue paulus ſi
ne appollo / ſiue cephas ſiue mundus /ſiue
vita ſiue moꝛs/ſiue pᷣſentia ſiue futura om
nia noſtra ſunt.Quid queris amplius.q̃
le tibi vis teſtimonium apertius.oĩa no/
ſtra ſuut etiam moꝛs: Quo pacto ſic dicis

Jactus in cena domini

O paule:quia nimirum ꝑ moꝛte; quaſi ꝑ
militem officioſiſſimum iuſtus adipiſcit

triumphũ beatitudinis eterne. Juſtus in
ſuꝑ peralioꝝ tyꝛannidem et facinoꝛa ppe

tua ſecuritate coꝛonatur. ¶ Ita liceret o/

ꝙ omnia ſunt iuſtis ablutis ꝑ gratiam/ve

ſtengerel(ſi vacaret)per ſingula. de vxoꝛib⸗
de dinitijs. de agro.de celo.de terra et mari

riſſimo dominio ad omnem vſum licitum

ꝓut congruit et pficit conſecutioni finis
ſui/iuxta ꝓmiſſionem chꝛiſti. Math. rix.

Sic de fama vel infamia.vel de nobilita/

te vel ignobilitate.de nuditate ⁊ abũdãtia

deducit aplus.ij. Coꝝ.vi.vbi oĩa talia vo
catarma iuſticiea dextris ⁊ a ſiniſtris. Si

arma. nonne adiuteꝛia? Sed aduertite qꝛ

dixit arma non ſimpliciter ſed arma iuſti/

cie.qꝛ ex eius titulo robur habent.Nõ ob/
errauit in hoc/a traditõne ſupᷣmi legiſlato
ris noſtri/qui ſubtili verbo/ monarchiam

hanc fundauit in eodẽ titulo iuſticie Da
chei.v. Pꝛimũ querite regnum dei et iuſti

ſticia regni/eſt gratia.ad quã ſequitpoſſeſ
ſio oĩm. vt vᷣm ſit Math. xiij.et Luce. xix.

ciam eius/et omnia adijcienturvobis. Ju

OQui bʒ.ſ.charitatẽ ⁊ gram dabit᷑ei?⁊ abu/

dabit.Habemꝰigit᷑ patefactũ ꝙ ablutis ꝑ

oĩa ſunt cõia et oĩa dedit eis pr̃ ĩ maꝰ

ecunda conſide/

ratio pꝛincipalis noſtra eſt. ¶ Pulcrioꝛ ẽ
dñnatio/fecũdioꝛ:atq; diuinioꝛ qᷓ ex titulo
gratie.q; ea q̃ ex titulo ciuilis aut politice
iuſticie oꝛitur ⁊ accreſcit SPꝛemittemus
quid ꝑ dñiũ ciuile ⁊ politicũ impoꝛtatur⁊
qͥd ꝑ gratuitũ ſeu euagelicũ neꝑ ignotava
gemur ¶ Ciuile dñiü eſt ius fundatum in
traditõibo hũanitus adiuẽtis.introduciũ
occaſiõe pcti.incõicabile ſimul et exeq̊ͥ plu
ribo dñis et abdicabile.ſeruata iuſticia.
Bratuitũ vel en ĩgelicũ dñiũ deſcribit᷑ per
tren oppoſitas cõditiones. ã eſt dñnium
fundatũ in lege dei et ab eadem immedia/
te cõſtitutũ/quotlibet dñs ex equo ſecũ cõ
patiens.et inabdicabile ſeruata iuſticia

Lonſeramus mutuo iſtas tres conditio⸗

ciliter agnoſcemus. ¶ Gratuitum ſiqui
dem dominium immediate conſtitutum ẽ
a deo et ante peccatum.pᷣſuppoſito tamen
ꝙ adã fuerit in gr̃a. Ciuile neq̃q;.qm̃ ſi nł
la fuiſſz trãgreſſio.ſi pᷣterea nõ eet effrenis

nes contrarias.et que Eörundeen ſint / fa
e

ho z cupiditas.cui etiã ipᷣe deꝰ non ſufficit
EEx5

„*

5*

Bermo de dominio euãge.

pꝛedium tantum et tam grandis poꝛtio.
nullum fuiſſet inter homines plus q;inter
angelos / ciuile dominiũ Viſum eſt in adã
et patebit in gloꝛia.Quamobꝛem rnadix in
fecta eſt et oꝛgo talis dominij. Hocaper/

te in illius executione retentione et adqui

ſitione ſapimus.quoniam vix aut nunq;
abſq; peccati ſoꝛdibo adquiritur.tetinetur

Diſpenſatur.nũqᷓ; abſq; curis vltricibo abſ/

Gq ancietatibus plurimis aut litibus inqᷣe
tis aut periculis multis/ſuos detinet ama
toꝛes. Compatitur inſuꝑ ſecum nequiſſi/
mam ſeruitutem et peſſimis ſepe collatum
eſt.eis qui ꝓditoꝛes ſunt veri domini.rei

criminis leſe maieſtatis in eum.ſedicioſi ĩ

ciues regni.homicide ſui.et indigni panc
quo veſcuntur. Qualiter vero et q; ꝓpꝛie ta
les ſe dominos appellãt/ipſi viderint. Se
cus eſt de dominio gratie qð purum eſt. le
tum.ſanctum.iocundũ.quietum et ſecurũ
¶ Fundatum deniq; in regulis diuine ar
tis.non vt ciuile dominium / in traditio

nibo hominum.qnq; ſupuacuis/qnq; ne

quiſſimis. ¶ Bcdam differentiam aſſig/

nat pᷣdicta deſcriptio/q dominiũ ciuile/ſi

mul et ex eq̊ eſt incõicabile pluribus.q;q;
diuerſis modis.non ex equo cõpatiat᷑ plu/
res dominos.vt regem et burgenſemvł mi
litem. Cõſurgit autem hec incõicabilitas
ex impfectione artatione groſſicie et egeſta
te talis dominij. Non eniʒ poteſt diuerſis
et multis eque plene ſicut paucis in vſum

ſuum cedere. Ex aduerſo gratuitum ⁊ euj

gelicum dominium/compatitur ſecũ quot
libet dominos/ꝓpter ſui ſpũalitatemet cõ/
municabilitatem et bonitatem/ad exem⸗
plar ſupᷣmi dominij.qð ex equo communi
cat ſe pluribus ſicut vni. Hoceſt domini/

chharitatis/latum nimis Duecharitas

non eſt ambitioſa necappꝛopꝛiare ſibiqᷓ/
rit que ſua ſunt.i.Coꝝ.xiij. Sic parentes
pꝛimi nihil ſibi ante caſum appꝛopiaſſent
ſed necangeli vel beati¶ Sic deus abſq;
ſui dominij detrimento.coaſſumit anglos
et homines.in quos tranſfundit monar⸗/
chialem poteſtatem.dans eis omnia ĩ ma
nus. Bic demum pater etfilius et ſpirituſ
ſanctus tres ꝑſone ex equo pleniſſime ſibi
cuncta ſubijciunt. Detei ſuꝑaddit᷑ dit⸗
ferentia.qm ciuile dñium/poteſt abdicari
et repudiari/ſeruata iuſticia. Põt etiaʒ ab
inuitio tolli. NHaʒ ꝓpter quid aliud quotti /
die fiunt mercationes/emptiones/vendi/

tiones et alie commutatiões. Pꝛopter qͥd
aliud inſuꝑ perſtrepunt et reboant odioſe
lites.rabioſa iurgia.impꝛobe contentiões
iudicioꝝ foꝛenſium/ip repetendo aut tuen
do rem ſuam.cui taliter dominans ſemeta
ſtringit. Eto deꝰ equiſſime qᷓ;ta ẽ in hocpᷣ
cellentia dignitatis/in gratuito ſuper ciui
li dominio.qm̃ ſicut tu deus/tuum cõmu/
nicas dominium abſq; deꝑditione et abdi
catione ſic iuſto cuilibet/fas eſt compati ſe
cum q;tumlibet plures dominos. et nihil

depgere.immo extenſius habere dominiũ

Pꝛopterea non habet neceſſe iuſtus cõtẽ/
gere in iudicio ꝓpter hoc dominium. ſciẽs

omnia eſſe ſua/vbicunq; et quocunq; fue/⸗
rint tranſpoꝛtata ſiue collocata. Aſurpare
quodq; ſibi fas eſt vocem illam phi cuiuſdã

ab incenſa vꝛ be ſua fugientis/et nihil bo /

noꝛum terrenoꝝ ſecum ferentis. Oia mea

inquit mecũ poꝛto.ſeuiant tyꝛanni.foꝛtu⸗
na ferox inſurgat aduerſus iuſti coꝛpꝰ aut

bona quelibet extrinſeca/ nihil ab eo rapie

tur quin in ſuũ dominiũ ⁊ cõmodũ reſuet
et ſeruiat/etiã ꝓ ſtatu nature lapſe.qꝛ de ſta

tu nature integrevel gloꝛificate/nulla ẽ du

bitatio. Amplius nulla tale dñium cõtra⸗
hit inops auaricia q̊ͥ minus feneret̃cũ deo

et ꝓximo.bona ſua emit et vendit iuxta vſa

ie pceptũ.et abſq; auro ⁊ argento et vlla cõ

mutione ſupple ciuili/vinũ cõpunctionis

et lacdeuotionis ⁊ cũ deo negociatur de re

gno celoꝝ Exquo etquõ negociat᷑: Exnu

miſmate pcioſo ⁊ aureo charitatis. 5
de eo qð pꝛiꝰ ſuũ erat/q̊ pacto negociari di
cet᷑. Oꝛ certe illud qð ſuũ pꝛi erat vno mõ
effcit ſuũ płibo mõis.tali negationis feno
re:iquẽadmodũ ſpeculũ cõcauũ/recipiens
radio ſam ſolis illuminatiõem / illã a ſere/
flectẽdo ſurſũ/copioſioꝛẽ efficit ⁊ iteꝝ iteꝝ
q; lũinoſioꝛẽ̃.Nõ diſſiłr aĩa ſctã/cõcaua ꝑ
hũilitatẽ/⁊terſa ꝑ vite mũdiciã. dono dei
pꝑ gratã redonationẽ ſibijpᷣi multiplicat.et
in tali donãdi meditatiõe/exardeſcit ignis
choꝛuſcꝰ ⁊ ſplẽdidiſſimꝰ diuĩe illuſtratõis
atq; dilectiõis. Sciũt exꝑti qð loquimur.
S ic plꝰabſq; vlla eſtiatiõe adqrit libe/
ralł charitas erogãdo ⁊ cõicãdo.qᷓ; reſeruã
do ⁊ appꝛopꝛiãdo poſſit auara ſoꝛdida q;
tenacitas.De qua vereet phice Hieroni/⸗
mns ennnciauitad Paulinũ/ꝙ ei deeſt tã
qð habet q;ᷓ qð nõ hʒ ¶ Sic poſtremo fru
ctũ yberioꝛẽ placidioꝛẽq; recipit iuſtus ex
diuitijs alienis. ex auro ex marganitis ex

herq
Mrocioſe
nmnöes
Nunden
inng
ninhe
ſhnal
umncörn
Mneerthe
tonpeti
8, etnbi
domini
ſtuscätt
lum. is

ungſe

Aupyr
aucti
nbibo/
ODünen
nitorm/
aaut
orpie
liefuck
Gtdeſtr
Ulocdu
ncm/
Cv
n
locs
onis
dere
nn.
G
nd.
Won
nisfeno
foopiens
läaſere
urp ie⸗
oa⸗
odel
arck
ſugs
ratöis
guimor.
grtlibe,
Preſand
Gtine
Hicon/
idecfi
ſmenofn
ſtht
mgnnst

Q

èð
„ —

ehuis theſauris et alijs q; plerũq; ſolus ci
uiliter talium dñatoꝛ ⁊ amatoꝛ.Hoc exal/

to intuebatur ſapiens dum ait Eccls.v.q

qui diligit diuitias/fructũ nõ capietexeis
Fructus diuitiaꝝ eſt redemptio animep⸗

pꝛie ⁊ ſufficientia et ſatietas atq; ſecuritts tenimus o
rebus pᷣm traditiones humanas/defendẽ

Hos fructus magis capit iuſtus/alienas
diuitias vel contemnendo vel ꝑ eas iu dei

laudem aſſurgendo.q; ꝓpꝛietarij.qͥ tmmmo/

do capiunt ſpinas curarũ pungentiũ ⁊ tri
bulos anxiarũ occupationũ. ¶ Debʒ hec
conſideratio plurimũ copeſcere animũ be

ne inſtitutũ ⁊ moꝛigeratũ/ab appetitu an /

xio/grandis poſſeſſionis aut amminiſtra

trectantes inquinant.autſaltem peccandi

ericulis inuoluunt ⁊ inneciũt.õ ſatiãt
oĩem.excrutiant boens nouis cupidita/
tibus et curis ſuꝑflui⸗
ibi ſunt ⁊ qui cõſumũt eas. no
vt arbitroꝛ ex hac differentia triplici/quo/
niam pulcrioꝛ eſt dominanio fecundioꝛ at/
qʒ diuinioꝛ/que ex titulo gratie qᷓ; ea q̃ᷓ ex
titulo politice aut ciuilis iuſticie/oꝛitur ec
accreſcit. Poſſet igitur eccleſiaſticus n

chatus abſq; tali multitudine dñioꝝ ciui
lium/qualẽ aſpicimus eſſe pfectioꝛ et xpo
ſimilioꝛ qui dñij exercitiũ/a ſe penitns ab/

ra veritas/ſtultam auariciam noſtra
fundit ⁊ crudelem inuidiam. Vere ⁊
ſtultam dixerim auariciam.que gaudet ſo

la appꝛopꝛiatione eoꝝ que diuiniusbabẽ?
wrega⸗ ec nõne crudelis nõne moſttru
oſo ſilis inuidia.q bona ſuꝗ aut q̃ ſua eent
ſi vellet / odit qꝛ ĩ alijs adeſſeↄſpicit moꝛdʒ

lacerat cõſumit ⁊ diſſipat Pꝛofecto ſiquis
bene pᷣdicat/ſiquis gloꝛioſe oꝑatur.ſiquis
etiam miraculis daret:omnia hec mea ſũt

4
.

nu viget oculus.

milſſis. Qualiter idem homo / eſt in ynum
diunes et pauper. Vel vt aplus loquit᷑. Ni/

hil habens et omnia poſſidens.ſciens ha-

bundareet ſciens peuuriam pati.⁊ in alti-

ſima panpertateſuperabundans.ij. Coꝑ

heſannis et alijs ; pleruq; ſolus caH

ontur:

uis. Et vbi ſunt opes/
¶ Agnoſcitis

ꝓPpꝛie

tertiam coſiderationem oſtendentem ex ß ſumè bin
audire hocab oꝛe vni qͥ abierat ĩ regiõem
loõginquã diſſilłlitudinis qͥ ad ſe reuerſꝰa qᷓ

viij. Hoc ità concipiendum eſt vtideʒ bo

mo ſit pauper mũdo/et diues in deũ. Sic

enim loquiturchꝛiſtus. Lu.xij. Nihil ha /
hens(ſaltem quo ad affectum)ciuilicexpo
litice.et omnia gratuite poſſidens. ¶ a
les inuenimus omnes iuſtos / noletes vti

do eas in cõtentioſo iudicio/ꝓpter curas ĩ
extricabiles que dominiũ tale vt plurimũ

conſequũtur Math.v. Sufficit eis titulꝰ

Haacer volenti tollere tunicam aut bene/

ciũ/dimittũt et palliũ. aut ipᷣo fctõ ſi expẽ

dit aut ſic agere pmptꝰ et pᷣparatꝰ eſt ani /

mus.i.TLhimo.ij.habentes alimenta et qͥ/
bus tegantur /his cõtenti ſunt. Etiamſi di
uitijs omniby terrenis epulentiſſimi vide/

6 opoꝛtet vt vo /

animo ſibi bñ conſcio que effugans tyran

nigem ſeu am cupiditatis / dilatat regnum
charitatis.et ambulare facit in latitudineĩ

innoceætia coꝛdis ſui.que eſt gratial ¶ Dic
attendite doctiſſimi et ſapientiſſimi viri.h

intelligite.qua ratione pꝛioꝛes argutie car

nalium/facili diſtinctione ſoluũtur. Nam

etſi iuſto omnia ſunt communia et data
in manus/non opoꝛtet qꝙ in iure foꝛi⸗/aut
ad omnem vſum ciuilem/qui ſibi frequen
ter abuſus eſſet.ſed iure poli/et ad Vs

foꝛmem pꝛincipijs diuine iuſticie. ¶ Ani/

aduertiterurſus obſecro quẽadmodũ ois

peccans /in eo ꝙ re aliqua ꝑuerſe vtit᷑/iniu

riatur cuilibet iuſto tanq;ᷓ fur ⁊ raptoꝛ rei
ſue. Eſt eni furtũ/cõtrectatio rei aliene/in/
ulito dño.Tractat aũt iniuſtus/abutendo
arer: hec mea ſůüt· realiquai/rem illam que iuſti eſt/ipᷣo nõ cõ
omnia hec ago in ꝓximis tantũmodo/vi /
tam et titulũ gratie/inuidie culpa non de
ſtruat. Silitudinem offerat Apls.i. Co⸗
rinth.xij. Etad Roma.ſilr.xij.decoꝛpe ve
ro.in quo manus oꝑaturꝓ oculo.et dema

ſentiente.nam cõſentiẽdo peccaret. Hecẽ?

nadicalis rõ/ cur fraternalis coꝛrectio/ cui/
libet iuſto cõpetit. qm̃ dere ſua agit᷑ dũ pec
cCatur. In boc vere cõperi ꝓpꝛijſſimũ ⁊ phi

cũ eſſe intellectũ iacobi dicẽtis/q; qͥ invno
offedit/fact? ẽ oĩm reꝰ. Jaco.ij.Nã peccãs
ſnia. Peccẽs in vno peccat in oẽs.ĩmo ĩ ip
ſum celũ ⁊ oĩa q̃ celi ambitucõtinent᷑ Uis

pꝛiꝰqᷓ; lõgiſſime aberrauerat dicebat Sur

gã⁊ ibo ad pꝛẽʒ meũꝛdicã ei. Pr peccaui’s

ielũ ⁊ coꝛã te. Luce.xv. Si rõ pꝑlacet/eam

r. ¶ Erüt igitur tales (dicet nobis ali
quis )ſoli religioſi ⁊ panꝑtatis ꝓfeſſoꝛes?:
Nequaq; ita ereſſe eſt
to aut cõuerſationis mutatione res a ſeter
renas abijciant: Pauꝑtas eſt introꝛſus in

4i

—

accipe· Homo itaq; ꝑ peccatum. ſeetres
bus abutitur ſurripit vi q;tum in eo eſt ab
alijs.abrüpens membꝛa corꝑpis miſtici⸗ et

integritatem vniuerſitatis violans. Per/
uertit inſuꝑ armoniam vniuerſi velut coꝛ
da diſcoꝛs in cythara.aut fiſtula mutatavł
ſtridula in oꝛgano. Infirmat exercitũvłex

ertitiũ ſpũalis milicie tanq; fugitiuus ⁊ ꝓ

ditoꝛ Subtrabit denie inuamen ⁊ dilec/
tiõem ⁊ ꝑtem regis vel regiminis.et oꝛdi/⸗
nem ſubuertit aliter qᷓ; debet ad oĩa. Are/
õtra/iuſtus ꝓdeſt oĩb.veluti membꝛũ vi

nax⁊ ꝑs cõgruens ſuo toti.ſicut coꝛda ſo⸗/

noꝛa ⁊ fiſtula ſuauis.et inſuꝑ miles fidus
atq; vt adiutoꝛ foꝛtis et rectoꝛ oĩm ſolicitꝰ

ſciens qm̃ plus abboꝛret gratia ociũ q; na
tura vacuũ.

Opponet cõfeſtiʒ nobis ar
gumentatoꝛ aliqͥs ſubtilioꝛ/quõ iuſtis fit
iniuria fraus ⁊ rapina ⁊ peccatũ in eos / ſi

Pꝓ ipᷣis militare oĩa pbatũ eſt. Si pꝛeterea
Qhꝛif. Sene. valicliñ imis iaebane
runt hoc ꝙ nemo niſia ſeipᷣo leditur.itaq;
in ſapiẽtem nulla cadit iniuria.et ita pba⸗
tum eſt. cõſentio. Non enim fit iuſtis inni

tis ſe iniuria vel leſio exalijs impꝛobitati/

bus.ſed fieri queritaut fieret ſi nõ ompᷣs ſa

pientie diuine virtus/de peccatis alioꝛus/

bona ꝓ iuſtis eliceret. Attingit eni ipᷣa a fi

ne peccati nouiſſimo/vſq; ad finẽ pꝛimũ/

tatis armonia turbata eſt.
erxtremũ foꝛſan curioſioꝛ aliquis. ſi iuſtis
erx equo ſuntomnia cõia:duo tales extre/
mum famis ꝑiculũ incidant/nec habeant
pter panem vnicũ/ꝑ quem ſolus eoꝝ pote

qð dñs eſt /foꝛtiter/et diſponit omnia ſua⸗

uiter. facit quoq; vt ſm dictũi Gꝛegoꝛij qui
in cunctis delinquũt /in cũctis feriant᷑ / vt

yey ſit illud Sapie. v. Pngnabit cõtra in

ſenſatos oꝛbis terraꝝ. Nunqͥd nõ hoc iu/
iſſime? Toto ſiquidẽ oꝛbe terraꝝ in dñi
ſui cõtumeliam abnſi ſunt et omnia q;tuʒ
in eis fuit/ iniuriam eius puerſiſſima libi/
ine contoꝛſerunt. Ita peccatoꝛ/eſt ille al/
ter biſmael/cuius manus cõtra omnes et
manus omniũ cõtra eum. Ita iuſtus ẽ do
mMinus ⁊ tectum iudiciũ ſuũ.qñ cõtra nos
Peccatoꝛes maledictiones ſterilitatũ alia
um peſtilentiaꝝ multiplicium inducit.ar
mando creaturas /in obſequiũ noſtrũ con

ditas/ad vindictam.ſicut traditur diffuſe

Deutero.xxviij.Et ſicut temꝑe paſſionis
ex hoꝛroꝛe iudaici facinoꝛis/⸗ Svnineiſ
Wueren et 2

tit ſuſtentari.cnius erit panis ille? Reſpõ

deo q iurerecto/occupãti cõcedet᷑. Hoꝛa
vero/pꝓ alio pereunte/militabit.et ſeruiet ĩ
bonũ ſuũ amplius foꝛtaſſis/q;ᷓ alteri pãis
comeſtio ꝓficiat.qm̃ in patientia ſua poſ/
ſidet aĩiam ſuaʒ.ſecurus in celo.q; / ille i bꝛe
ui moꝛiturus odioſo moꝛibundoq; coꝛꝑe
non ſecurus ſeruat. ¶ Perges vltra quere
re caſu paululũ variato. Si ſit alter inin/
ſtus.habeat tamen titulum ciuilis domi⸗
nij ſuꝑ panem illum/et iuſtus nequaq;/ in
cuius vſum cedit panis ille VUideti poteſt
ꝙ iuſto.ꝑ titulum gratie in quo verius ius
et deo placidius ſibi fundauit ⁊ qſiuit.
Sed bec et ſimilia ſubtilioꝛis indagatio/
nis / ſcholaſtico exercitio dimittentes.

Ponamus quarta

et hanc extremam conſiderationem temꝑi
buius dominice paſſionis cõuenientem.
Bonarchatns ex titulo gratie conſur/
gens / fuit reſtitutus ꝑ chꝛiſtipaſſionem ex
tenſius et vberius/q; fuiſſet ante peccatũ.
Extenſius dixi.qm̃ infernus damnatoꝛũ
hominum et eoꝛum multitudo atq; pecca
ta non fuiſſent. Sunt tamen de dominio
iuſti.et ei militant ad coꝛonam ⁊ gaudiũ⁊
cautelam.Accedant ad hanc monarchiaʒ
omnia chꝛiſti facta dicta ⁊ eempla.ſacra⸗
mẽta inſuꝑ omnia. Poſtremo noue legis
myſteria. Bahun ſenſum auſus eſt di/
cere Bꝛego.O felix culpa eue. Quare felix
nõ ĩtrĩſeca bonitatevt ceca emulatio culpa
bat.ſed extrinſeca denominatione.qꝛ ta
et tantum habuit redemptoꝛem.Aliter p

pe non fuiſſet deus homo.non virgo ma /
ter.non humana natura ſuꝑ angelos col/
locata.et ſimilia multa. Sed neq; fuiſſet

iuſto omnia data in manus / altero dupli⸗
ci iure et tituloᷣmemoꝛato.titulo videlicʒ
debellationis ⁊ conqueſtus ⁊ titulo ſacra/
mentalis reſtitutionis: ¶ Verum ſentio
vos incliti domini/finem loquendi ratio⸗
nabiliter expectare. Parebo libens.nepa/⸗
riam faſtidiũ.Expectare tamen pꝛius oꝛo
patimini. VUtinam ſapereut ⁊ intelligerẽt

ci noſtri temꝑis.illos loquoꝛ impꝛo/

bos / qͥ ſpꝛeto ⁊ calcato mõarcbatu gfe di⸗
tiſſimo/cecos ſe ad inopẽ ⁊ languidũ cini/
litatis titulũ coniecerunt.toti funditus in

cubuerunt bñficijs ſibi ꝑ fas ꝑ q; nefas q;
coacermendis ꝑ diſcrimẽ certiſſimũ ⁊ ꝑdi/

cionem animarum ſuarum et ſepe alienaꝝ

7

Anammoꝛ bas veritates pulcerrimas/eccile

9
197

Ceoeor men de paupertate 41

Pꝛeponunt filiatioein immũdam mundi
immo iugum ferreum diaboli/filiationi ?
ingoſuaui xpi. Pꝛouocãt in flagitijs ſpur
cidis/et rapinis ſacrilegis/audacter deum
cum degerit omnig eis in manus ꝓutapo
Job verbũ eſt ¶ Extollunt ſibi titulos ca

ducos anxios ⁊ egenos. Ille huius ciuili/
tatis ri⸗ 9
ptis/ dicit quilibet talium cumangelo lao
gicie Eccediues ſum ⁊ nullius egeo.et ne
ſcit talis Auic baobran Johes ſubinfe
rat/ꝙ mi
cus ⁊? nudus. ¶ Cu
oppugnationem ſui/non minus pꝛoſpe/
ra etaduerſa. In ꝓſperis reſoluuntur ſeg⸗/

⁊ poſſeſſionis.ille alterius.quiboade

er eſt ec miſerabilis et pauꝑ er ce/
Lui mititant omnia ad

nicie etluxuria. In aduerſis ꝑ impatienti

am et murmur non ſubſiſtunt. Quare ſic?
ODnoniam titulum gratie cõmodiſſimum
⁊ pclariſſimum quo habito dantur nobis
oiĩa in manus / longe pijciunt. ¶ O aͤſqᷣs
agent groſſioꝛi neroſtoniſirbi⸗ et ambi

tione dignus. Quiſquis latius et inſigniꝰ
dominari querit.quiſquis imꝑioſius ardʒ
gloꝛiari.pergat huc facile.iter apertum eſt
daruum. latum. pulcerrimuml Nõ neceſſe
habet vt euagetur anxius aut turbetur er/⸗

ga plurima.tantũmodo lauetur ab inqͥna
mentis ſuius.ſeruetgratie titulum.omnia
Dabit ei pater in manus. In pᷣſenti quidẽ
non abſq; diſcrimine belli ⁊ milicie multe
MHam hit / vbi terra vbi guerra tanq; nihil
differta ſeruo ſed pᷣſtabit in futuro. Gpe⸗
ret equanimiter cum pace et tranquillitate

ꝑpetua:ad quam nos intromittat ille qu
abet omnia in manibo dñs noſter IBu.

Pauperies iure beaata·

tar
o Sum ſpiritui grata/ nec hoꝛrea
Dunm ſufficiens letaq; degis
bi gratia dat iiuss

BDul legeſua ſubditaqueq; ́M
Di pꝛincipio querereregnum
HNoris domini/cuncta ſequentur

¶ Eſt paupenes indiga panis ⸗

Frugiq; ſtatu/ plebe placere.

chhꝛiſtus qui eſt deus benedictus in ſecula

DDue voce Jeſu celica regues

Mengdicat egens fiat opoꝛtet
Pangdit miſeram ſe querulamcg
Mosbo ſenio toꝛpoꝛe fractam
¶ Ben pauperies nomine ſolR o
QDue coꝛde tumes perdita luxu
Eſffrons graderis voca pꝛocaci
Buccis nitidis. veſte fiueniit
Ceruice riges. nanibus eflſas.
.VUis exalijs viuere lauuaua·
Oui non dederit/murmura rodis
Diſcrimen habet fama negantis

Vlos effugite credite moꝛdet

¶ Eſt pauperies officioRa·
Que parnca ſibi largiterampltas
Diſpenſat opes.vſibus aptans ꝰx

Diſcreta pijs:curat/honeftfo ···

lamas decus hac/liuide pompss

¶ Ledens ꝓpꝛijs/altera/viniit .
Foõmune tenens/moꝛe pꝛioum. ⸗
Bazʒzas medias ſpernere pꝛoꝛſus
NHolo. fragilis terrategettaa. —
Neu ſim peream ſoꝛdibus excoꝛs
Curis lacerijs coꝛde moleſtus
Liberq; mimlo Med tenere.
unce.

Bequitur alius ſer
mo per eundem canceilarium in cena do/
mini.ad eccleſiaſticoꝝ cautelam et eruditi

Radidit Jeſum iudas ſi/
monis ſchariotis.Oꝛigi/
naliter in ſeutentia Joh.
xiij. Unde ſumptum eſte⸗
uangelium pᷣſentialiter re
auiitatum. De pꝛoditoꝛe iu/
da/de obſtinato ⁊ ĩcoꝛrigibii/q̃ vtar noĩe
cłico vlpᷣdicatoꝛe vel aplo vel ſacerdotelo
cuturꝰ.Totꝰ i meditatõe meatroemui.to
tus hoꝛroꝛe ↄcuſſus ſum.recogitãſ qᷓ; terri
bilis in conſilijs deus ſuper filios homi/
num. Videns iſuper cum eccleſiaſte oꝑa
dei mirabilia valde. ꝙ nemo poſſit coꝛ⸗
rigere quem ille deſperxerit/ Si claudit/qͥs
aperiet: Si mittit criſtallum obduratio/
nis.a facie frigoꝛis eius qͥs ſuſtinebit:Si
diabolus coꝛ ſubintret.nõne ſicut mallea

toꝝincudẽ indurat illò:ita vtrideat vibꝛã

tẽ dãnatiõis haſtã.vertunt᷑ ſibi in ſtipulã
lapides fnnde.nec adqͥeſcit cui?q;ᷓ pᷣcib.
Judas in exemplo ẽ quẽ nec efficaciſſima

2

Bermo ad eccleſiaſticos

pdicatio/nec maledictõis eterne inſinua⸗
tio ꝑ xpᷣm fcã/Sterrere potuit a pcõcepio ꝑ
ricidio.nec ↄſideratio tue digniatis o vgo
beata/o mater pietatis/emolieſcere potuit
vt miſericoꝛdius ageret erga te ei filiũ mũ

benediciũ. Maledictus furoꝛ talis quia ꝑ

tinax. et emulatio. q; dura. oi tradidir Je-
ſum iudas ſimonis ſchariotis.Nuc au

temo virgo ſerena ne ſit in aliquo noſtruʒ

tale coꝛ incredulum et duruʒ. Coꝛa ſatha

na occupatum. Coꝛ ad diuinas monitio/

nes vel increpationes clauſum.adimꝰcuʒ
f. ducia thꝛonũ gratie tue ſuppliciter exoꝛã

tes / vc irroꝛatione eiuſdem gratie ꝑcepta

que coꝛ emolliat vt abiecta omni nequ cia

diabolice fraudis.necoꝛ induret.inueniat᷑

nemo noſtrum ꝓditoꝛ filij tui.ſpernens le/

gis ſue monita ſalubꝛia. Qdvt imperrem

plena ꝛc. ¶ Cradidit Jeſum iudas ſimo/

mas ſchariotis ⁊c. Demini meminuerunt
et pn‚ᷣtium(vt opinoꝛ)aliqui/quẽadmodũ

hoc eodemveſpereducto ſemel in circulos

ſuos annuales ſole/tractauimus litterali/
ter thema pᷣſens/incipiẽtes ab hoc verbo.
CLum iam diabolus miſiſſz in coꝛ iude ⁊c.
Du am ꝑticulam ec induſtria dimittimus
circa qu m pᷣcipue mote ſunt tunc queſtiũ
cule plures/q̃ſi ex ꝑſona ſtudio ſitatis ſpe/⸗
culatiue. quaꝝ diſſolutio vl ad ſcholaſticũ
exercitium vel ad tempus alierum linque/

D

batur. Quas etiam nũc vel repetere veldiſ

ſoluere nequaq; eſtanimus. Batis ad-
eſt materie plangere potius. ⁊ plangendo

clerum noſtri temꝑis/ne ꝓditoꝛ chꝛiſti ſit.

admonere libet. vt clerus/qui in ap lico oꝛ
dine iude ſucceſſoꝛ inuenitur. nullo pacio

fiat eiuſdem imitatoꝛ in crimine.quali cri⸗

mine: Himirum in eo qð narrat euangeli⸗
cus ſermo comphenſus in verbis thema⸗/
tis. Tradidit ⁊c. Hec totius noſtre inteu⸗

tisnis ſumma.Hiccardo circa quem dicẽ

doꝝ oĩm voluetur oꝛatio. Namillos com

mon ere qui vel foꝛis ſunt in alio oꝛdinevł

abſentes/quid ad nos? Studeamus igit᷑

oſtendere modos quibo et quot iudas tra⸗

didit Jeſum.et ex eius damnatiſſimis pꝛo
ditoꝛie fraudis oꝑibê/ſciamus/nos decle/

ro/nos dicti ꝑ attonomaſiam eccleſiaſtici /

zanil⸗ et qualiter abſtinere debeamus.ne
11¹

iles fuerimus in execrãdo facinoꝛe.par

nos innoluat boꝛrenda damnatio. ¶ Ja⸗/
ctamus in pꝛimis hocꝓ dicendis funda/

dum. Detali in ꝓuerbijs
decipit amicum ſuum. ¶otingital
ri ſimulatiõem amicicievel obſequii/tripli

mentũ q; pditio eſt raudulenta leſio alin
ius / ſub amicicie vel officij ſimulatiõe.Et

ita ꝓditio/duplex eſt iniquitas.qꝛ et odiũ
eſt acſimulato. mrodlocr eſt qui ſimulat

officium/et affen detrimentum. Vel pdi/

toꝛ eſt familiaris inimicus.eo ꝑnicioſioꝛ

quo efficacioꝛ eſt et ineuitabilioꝛ ad nocẽ/
Zimulatoꝛ oꝛe
otingit aũt fie

citer. In ſtatu et ꝓfeſſione.in geſtn ⁊ oꝑati

one.in affatu ſeu locutione Hanc triplicẽ

.

beniuolentie ſimulatiõem ſi querimꝰin iu

da reperimus erga Jeſum ſicut bis tribus
modis in genere finxit ſe iudas ſibi beni/⸗

uolum ſq; in ſtatu vt qꝛ apłus eius fuit.in
geſtu vt qꝛ oſculum ei dedit.in affatuv: qꝛ
eum rabi nomiauit. ¶
cet ſuꝑ hanc baſim triplicem duos no

Edificemus/ſi E

collationis parietes pꝛincipales/naducẽ/

do iude pditionem/ad eccleſiaſticoꝝ om /

nium cautelam ⁊ eniditiöem
Ragidit itaq; Jeſum iudas ſi/

amiciciam obſequioſam pᷣtẽde
bat in ſtatu quam longe piece/

rat ab affectu. De geſtu aũt ⁊ affatu ſimili
rer in altera ꝑte videbimus. ¶ oꝛro ſtatꝰ
iude/quadauplici titulo fuerat inſignitus
EFrat quippe iudas clencus.hoc eſt in ſoꝛ
tem domini electus.tanq; domeſticus erꝰ.
er heres Ad quid? VUt dominus ſua pars.
ſuaq; eſſet hereditas. Cleros enim grece/ẽ
ſoꝛs latine.Erat pᷣterea iudas ciuis ſctẽꝝ
afſcriptus de ciuitate hieruſalem.tanq; do
meſticuscommenſalis et canonicus regu
laris ſub abbate chꝛiſto. Erat rurſus pꝛe/
dicatoꝛ et apoſtolus/domino cooperante

et ſermon em confirmante ſequentibus ſi /

gnis Sibi quippe data erat poteſtas ſupꝑ

omnem virtutem inimici.communicata ſi
mul eloquia diuina et ſecreta celeſtia Erat

deniq; ſacerdos dei altiſſimi inſtitutus a

chꝛiſto ſcõᷣm oꝛdinem melchiſedech ¶ In
pꝛimo.filius Jeſu et heres. In ſecũdo fra⸗
ter et conciuis et religioſꝰ. In tertio amicꝰ
immo mater ꝓpter ſpiritualem/ ꝓpagatiõeʒ
in alioꝛum coꝛdibus. In quano ſocius et
cõminiſter. ¶ Agnoſcitis qualia et quot ĩ
ſtatu ſuoꝛ q;magnifica dilectionis pigno

ra iudas ſuſceperat Atuero quid pꝛo his
oib retribueritſcins. Tradidit qppeihm
prẽm ſuũ.frẽm ſuũ.dõeſticũ ſnũ ⁊ abbatẽ.

mon 's ſchariotis. Pꝛimum

8fuitin
nwe
ſo
cuce/
non/

ot/
ung⸗

muli
kH
1s
1⸗
.
ns.
Sde
Sſehn
nogte
ſannte
nbreſe
ſusſi⸗
aasli
uEm
Us
TIs
lom/
ami
1663
Nns
aonn
pe
mhen
ti

In cena domini factus

Amicum et pontificem et ſocium dignan/

tiſſimũ. ¶ Sed ad hec audita quis ex no/

bis non indigne ferat. Quis nõ echoꝛreat
tam inexpiabile piaculum. Quis non ſce/

leratiſſimũ ꝑditiſſimum iudam iuſte da
natum ꝓnunciet: Verũtamen inſpiciam

noſmetipos chariſſimi / qui vel clericivł ec
deſiaſtici dicimur. qui pdicatoꝛes qui pᷣſ/ ꝗ
biteri.nõ nos fallamus adulatione ꝓpꝛia⸗
Mõ tergum vertamus lucide veritati.foꝛ/
taſſe videbimus ꝙ hecde nobis fieri põt

narratio ¶ Dualis narratio? VUtiq; ꝙ in⸗

ter nos ſit qui tradiderit ieſum exemplo in
deſchariotis. Lradiderit inquies.⁊ quo/
modo poteſt hoc fieri? Nonne xpᷣus reſur/

gens exmoꝛtuis iam nõ moꝛit᷑aplo dicen
te.qꝙ ſi non moꝛitur. neq; ad moꝛtem tradi
tur. Audi vero alio loco apm Tuo hõ qͥ
apłm appellaſti. Rurſus inquit crucifigẽ/
tes in ſe filium dei /⁊ oſtentatui habẽtes.ſi

crucifigentes cur non pari moreloquendi

moꝛti tradentes.crucifigitur in membꝛis
ſuis. Crucifigitur quantum in nobis eſt /
dum cauſa ſue crucifixionis peccatum ite/
ratur. Pꝛoditur antem /dũ ſimulatoꝛie co/

litur / ſtatu geſtu vel affatn Inbonoꝛat᷑ ye
ro pꝛauo coꝛdis affectu. ¶

o dicet ali⸗/

quis de clero crucifigam

ſtatiſſima chꝛiſti vidit.nõ ego Jceſum pꝛe

dicantem commonenten dererrentẽq; au/
diuit.non ego eneapibemn fuit nõ
ego baritb⸗ ſe ſuſpend

o ſe ſuſpendit. gratia dei nõ
ego ¶ Appello te homo qui ſicloqueris ſ
iuda te iuſtificans. Credis ne iudam vidiſ

ſe⁊ audiuiſſe que dicis. Si nequacqᷓ. tuva
ne crimen iunde ꝑ hbocexaggerandũ ꝓnun/

cias: Si credis.iam igitur miracula cõfi⸗
teris que vidit iudas.tu penam ꝓditoꝛib⸗
eternaliter infligendam nagnoſeig: mbl
vero tu multitudiuem teſtimonioꝝ et ſcri

pturarum ꝑ ſucceſſionem tanti temꝑis bu

lius / poſt occubitum iude/ plus agnoſcere

Debuiſti. Oð ſi tam certiſſimis hiſtoꝛijs fi
dem derogas / ſed dicis ſi miraculaſ videro
credam. Accipe reſponſionem epuloni da

nnſiquisermortais reſurrexerit co/⸗
ram te/credes. Clariſſima certa miraculo

rum lux/pꝑuerſos repꝛoboſq; animos non
m üluſtrauit ad credulitatem q; radian-
do cecauit. Hoc fuit in iuda.hoc in iudeis

tam illu

chꝛiſtum modo
quo loqueris.Eſto pꝛodam eum/attamẽ
longe eſt peccatum meum a ſceleratiſſimo
facinoꝛe iude pꝛoditoꝛis/qui miracula te/

„

et hereticis perſpicuum. Caue tibi igi

.
ne ſi iude pꝛebueris te ſimilem in vita. ſi/
milis in obduratione et repꝛoha moꝛte iu

ſto dei iudicio relinquaris.
xplicatione maioꝛi quadruplicem
rationem aſſumimius.

Pꝛima cõſideratio

2 de exemplum iude Pꝛoditoꝛ eſt eccleſi ia/

ſticus.qui ſpꝛeta parte ſua ditiſſima/ege/

nam auariciam conſectat᷑ Ad qͥd: Utvxo

rem immo adulteram peſſimã nutriat cõ/
cupiſcentiam ſuam.et fiat ſcharioth.id eſt
mercedem accipiens. Auariciam bic intel
ligite affectum inoꝛdiuatum/male cupidũ
non tantum pecunie:ſed rei cuiuſlibet trã
ſitoꝛie. Vultis audire conſideratiõis hu /
ius rõeʒ. Debuerat quippe ꝑſeueranterce

rus dicere id qð ab initio ſue inſtitutionis

iuxta nominis interpᷣtationem ꝓtulit cum
Pen Dominꝰ pars hbereditatis mee c.
t

trurſus. Pars mea dñs in eternũ. Hec
ſoꝛs hereditaria. hec vberrima poꝛtio.hec
pars optima.nonneclero ſufficere debue/

rat: Nonne cum eodemꝓpheta gliari equũ

erat qñ ſubditur.Funes id eſt diuiſiones/

ceciderunt mihi in pᷣdlanis. etenim heredi/
tas mea pᷣclara eſt mihi. Valde pᷣclara.q̃/

les opes.que diuitiaꝝ copie ſatiabũtani/⸗
mam derici.ſi deus omne bonum.ſi mer⸗
ces magna nimis/velut inſufficiens abij/

citur. Fit nihilominus ſtoliditate mirabi
li/magis vero miſerabili/vt clerus ꝑ aua /

ricie cupiditatem auertatnra ſoꝛte ſuadeo
ſuo.quem deſerens et ab eius facie. paſſi/⸗
bus non tam coꝛpoꝛis q; pꝛaue affectiõis

egrediens.pꝛimum in ſe recuruus coꝛruit

Dtulta vere prauaq; mutatio.de deo in

ſe. Nam in ſequid niſi vaſtum quoddam
indigentie deſertum inuenit aut ſentit. A

nima quippe ſiue deo.quid oꝛo ẽ niſi hoꝛ
ribilis quedaʒ et inbabitabilis terra deſer
ta inuia inaquoſa vel potius tenebꝛoſiſſi
maquedam ęc pꝛofuudtſſima miſeriarum
abiſſus: Peereren derus ſic auerſus a

deo neq; iam conſolationem aliquam. ne

q; refectionem aut ſatietateʒ ab eo ſentiẽs.
quidni auertente deo faciem ſuam contur
betur: Onidni ad tenebꝛoſitatis veſperaʒ

veniens.famem patiatur vt canes:Ouid

ni querulus dicat deo. ¶ Poſuiſti me

contrarium tibi.et factus ſum michimet

42

BGermo ad eccleſiaſticos

ipſi grauis? Itaq; fit ſibimet regio egeſta/

tis.longinqua valdea peccatoꝛibus ſalus
Occupante igitur regionem illaʒ ſame va

ida miſerarũ cõſolationũ/falſoꝛũq; bono
rum/ꝑditoq; guſtu vini et veni boni/egre/
ditur iam homo eccleſiaſticus ſemetipſuʒ/

ꝑ exterioꝝ quinq; ſenſuum poꝛtas.qꝛ nul
lubi peius hoſpiciũ/neq; amarius cõſoꝛti

uumq́; in ſe et ſecum inuenit.egreditur fo/
ras et cõgregat iniquitatem ſibi.Egredit᷑
ſi foꝛte videndo/audiendo/ſentiendo/ gu/
ſtando/ vel olfaciendo vmbꝛas aut pictu-
ras veri boni res ſenſibiles/afferat ſibi in/

de conſolaciũculas aliquas q̃̊s ſubſternat

gnime ſue egrotanti et ſaucie.ex quiba pa/
ſcat cõcupiſcentiam inſatiabili auiditate
voꝛacem.cũ filijs ſuis operibus carnis qᷓ/

ſi totidem catulis fame rabidis. Sed exꝑ
tus qᷓ; vereenũciauerit qui dixit. Nõ ſatu/
ratur oculus viſu/necauris auditu imple
tur.reperit cũ Auguſtino omnia miris a/
maritudinibus reſperſa.qꝛ iuxta ſatiricuʒ

plus aloes q; mellis habent. Miſera plãe

ſed digna ſoꝛs.vt eiectus clerus cũ cayn a

facie domini /vagus ſit poſt cõcupiſcenti/
as ſuas.eta cõtriſtantibus eumpfugus ſu
per terꝛam non viuentiũ in eternitate: ſed
moꝛientiũ in temꝑalitate.D
ſic auenrſus a deo et conuerſus ad mũdum

eniq; clerꝰ

quid patit᷑: Nonne ſentit et videt/qᷓ; ama/

rum ſit reliquiſſe dñũm. Seutit pfecto niſi

ſenſum ꝑdiderit. Nam adheret vni ciuiuʒ

regionis illius.hoc eſt carni/que de mũdo
non de ſuꝑnis eſt vt ſpũs. Hec mittit eum

paſcere poꝛcos ſoꝛdidos bꝛutales⁊ furibũ
dos/deſiderioꝝ peſſimoꝝquibdat ſiliqs

inanes voluptaiũ. ¶ Dec qᷣd dicit ſcrip/
ptura de adoleſcente filio vnde ꝑabolãſũ/
pſimus. Lupiebat ventrem implere de ſili
quis quas poꝛci comedebant.et nemo illi

dabat.Onerat quippe talis cibus volup/

tatis/irritatq; famem non ſatiat. Bupꝑ

eſt ergo / vt qꝛ ſatietatem in nulla re vna re

perit/ nitatur euagari ꝑ varia ꝓpterea ſu di
ſperſus multipliciteret inquietus ſemꝑ bi

ans ſemper ad amplioꝛa coacernãda ne ð

ſit aliquid elaboꝛans. Sempꝑ neſcio quid
curte deeſt rei inquit ſatiricus. Finita ſunt

quippe omnia.Anime autem deſiderium
et os et venter/capaces ſunt infiniti.ꝓpte/⸗

rea quicqͥd obiectum fuerit/ non plus af/⸗
fert ſatietatis qᷓ; gutta vna/gulpho vaſtiſſi

mo.Cotus iſte mundus ſenſibilis/ad ani

.

me ventrem quid eſt niſi bolus exiguꝰ:nã

ſi mille milia mundoꝛum adieceris/eũ nõ
implebunt. Patuit in alexandꝛo in ceſare
in alijs tirannis. Ve miſero mihi inquit a

—

lexãder ex demoeriti ſẽtẽtia innũerabiles

mundos audiſſet.ego nec vnum ſubiuga/
ul. Idem de ſcientie cupiditate.Exemplũ
deinge ſenſerunt qui tota ſtudioſitate ſua
nihil aliud inuenerũt qᷓ; nihil ſcire⁊ cmt

ta ſcire magna fatuitas ¶ Poꝛro quid mi
randũ ſi non ſatiatur comedens in ſonis.

AVt loquitur yſaias.et vt poete de toto fa /
bulantur. Sed et vmbꝛam etventum den

tibus atterens et paſcens/ſaturitate quali

dixit appetituʒ diuitiaꝝ eſſe infinitũ.

danm et tantulum poete/et creſum cuʒ ĩ nu
meris diuitijs / hiſtoꝛici pꝛo exemplo poſu
erunt.¶¶Eccecui aſſignata erat ſoꝛs vber
nima ſoꝛ ſq; pleniſſima.dũ derelicta ea/vm
bꝛam et ventum conſectatur tempoꝛaliuz
comodoꝝ vellucroꝝ.dum querit ea tan
pᷣcium quoddam huiuſ cõmutationis dei
cum mamona.ipᷣe neq; rem habet neq; p/

cium. Poſtremo cum iuda ſuſpendit/ſtrã

gulaturc laqueo tempoꝛalis ſolicitudi/
nis.intercipientis ſpiritum vitalem gra /

tie/ne interioꝛa refrigeret.⁊ cepat mediuꝝ

er diffundanturomnia viſcera eius in ter/⸗
ram. vingo iſtud niſi aſſit teſtis Ebeng⸗

Auaro inquit nihil eſt ſceleſtius. Sequit᷑

ꝛoiecit enim in vita ſua intima ſua.
Vultis accipere ſimilitudinem vt dicitur
palpabilem ꝓ pᷣdictis. Ponite ante ockos
veſtre conſiderationis/canem aliquẽ/moꝛ

dicitus inter dentes geſtantem fruſtuʒ car

nis.tranſnatet canis iſte flumen aliqð.vi /
deatq; vmbꝛam camis in aqueo ſpeculo.
hic canis vt auidum eſt animal/ſi hiando
nititur vmbꝛam hanc arripere vel glutire
quid agit niſi vt verum carnis cibum per-

dat:elabitur enim/fundoq; mergitur.non

tamen vaneſcente potitur. ¶ Aut ſi ſimili

tudo magis placet in hominibus. Recogi

tate aliquem ĩ hoꝛto pomitero poſitũ.ſuꝑ
cuiꝰ hoꝛti filices humi repentes ſupervꝛti
cas et vepꝛes/iacianturab alto vmbꝛe po
moꝛum ex radiatiõe ſolis obiecia.quanta

pꝛecoꝛ eſtimabitur ſtoliditas in hoc homi
ne / ſi ſpꝛetis veris pomis/ipᷣe nitendo⁊ ſer

pendo pedibus manibuſq; totus incum/

bat inhians aperto oꝛe ſuper huiuſmodi

vepꝛes et vꝛticas/ cupiens vmbꝛatilibus

pmizſtt
aunſſcan
cnarl
niqaiſ
ſquitur
tas /qua⸗

enntibu
gliterar

tarumon
ſetpſlnt
enhlin
inmund
inümg
ehuben
–
lnoy
maltae
U
Mnntin
e
rumane
ron
tumn
nuqn
llnt
imcn
nnf
ſoſtun
Kumdon
rigs
linsrer
ait)
ſehcde
lsae
piditn
bentn
deert
Pler
ltorn
mneſian
anns

mazinn
nplopoſa
ſoropber
deVn
norli;
tamni;
tonisdei

ni⸗
ſbunco
nagane
bonpen
Gunnon
ini
o
ſti.ſoe
Gpernni
moꝛepe
nglunli
vochonl
cndorſe
ginan
Gininoni

GtglG

pomis ſaturari. Qnid ipſe niſi vſtiões pũ

cturaſq;quid niſi lacerationes referet de to

to conatu ſuo?: ¶ Pꝛofecto hiceſt typus a
uari.qui ſpꝛeto deo /vero cibo et fructu/ꝑ/
ſequitur vmbꝛas eius vmbꝛatiles ſqʒ; diui
tias/quas Jeſus ſpinis qꝛ cruentant ⁊ pũ

gentibus curarum aculeis vulnerant/cõ/

parauit. Itaq; niſi hecvmbꝛa quaſi ſomni

aliter et vmbꝛatiliter fieret.ſicut vnus poe

tarum dicit referente fulgentio non ceciniſ
ſet pſalmiſta. Doꝛmierunt ſomnum ſuum
et nihil inuenerunt omnes viri diuitiarũ
in manibus ſuis.Etrurſus. Verumtamẽ
in imagine ꝑtranſit homo. Minus quip⸗/
be habet entitatis et ꝑmanentie tempoꝛa/
itas eternitati comparata/qᷓ; ſomniũ auo
lans vel vmbꝛa ꝑtranſiens.ſi eaꝝ cũ tem/

litate q;tumlibet extenſa fiat collatio

lem(niſi me fallit eſtimatio) foꝛma/

uerant imaginem rerum humanaruʒ duo

philoſophi/democritus et eraclitus.quo/⸗
rum alter mox vt ingrediebatur ſolium do
mus/ridebat.ita nihil ſibi ſerium vel inep
tum videbatur. Alter flebat/arbitrãs om/⸗/
nia que gerebantur miſerrima.Lalẽ Job
talem ille qui introierat in ſanctuariuʒ dei
imaginem pinxerat. Job dicit. Vidi ſtul/⸗
tum firma radice.et maledixi pulcritudini
eins ſtatim. Alter. Velut ſomnium ſurgẽ
tium domine imaginem ipᷣoꝝ ad nihilum
rediges.¶ ¶lerus vtinam ſic ſentiret exĩ⸗
timis rerum vanitatem.qð quia non facit
tradit Jeſum.pᷣtendens ex ſtatu et nomĩe⸗/
ſe habere ſolum deum in ſoꝛtem heredita/
tis a quo longiſſime piectus eſt ꝑ viciũ cu

piditatis.Oð ſi vult regredi/foꝛmam ha⸗

beat iam allegatam adoleſcentis.reuertat

de exterioꝛibus ad ſe.ð ſe ad patrem.dicẽs

Pater peccaui in celum et coꝛam te. Pꝛo⸗

litoꝛ nedum tui ſed cuiſſibet creature. fac

me ſicut vnum ex mercenarijs non mundi
ſed tuis.ne pereaʒ cum iuda ſimonis ſcha
rioiss..

» Becuda cõſidera.

Ag imitationem iude.pꝛoditoꝛ eſt eccle
ſiaſticus.qui coꝛpoꝛaliter etiam aſcriptus
ad conſoꝛtium eccleſiamq; ſanctoꝝ /deſe/
rit illos coꝛde neq;/ tranſiens ad ſynagogã

peccantium. Ibig; ſymon exiſtens.i.mero

rem audiens. ¶ Hec fuit iniqua iude pꝛo⸗
ditio. vt dum cum ſanctis apoſtolis ⁊ ma⸗
ria matre Jeſu copoꝛaliter verſaretur / ipᷣe

Factus in cena domini

totus animo cum iudeis/de traditione do
mini ſui/de deſolatiõe cetus iſtius ꝑtracta
ret.vt verum ſit illud per pſalmiſtam. Et⸗
enim homo pacis mee:qui edebat panes
meos/magnificauit ſuper me ſupplantati
onem. minnan gutem eum qui ſunt
ex parte illius.quoꝝ conuerſatio coꝛpoꝛa⸗
lis cum catholicis/mentitur fidem ⁊ deuo
tionem/que longe ſunt ab eis. Non enim
ſunt fratruʒ amatoꝛes ſed ſpoliatoꝛes.frau
datoꝛes irriſoꝛes eorũ etiam ſpiritualiter
in moꝛibus ciuiliter in fama/pueri iſſimis
machinationibus occiſoꝛeg. Ita traditur
chꝛiſtus in mẽbꝛis ſuis. ¶ Ecdeſiaſticos

itaq; quos auaricia peruertit iam a deo.in
uidia comes auaricie ſuſcipit.dum vident

in alio quod non habent. Fraus inſuꝑ do
lus detractio ira furtum ſacrilegium.odiũ
tedium veri boni et ſimiles vicioꝝ peſtes⸗
tanq; latrones aliqui ⁊ pꝛoditoꝛes inueni
unt eos. Inuentoſq; cecant illigant ſauci/
ant trahunt diſtrahunt. Deniq; extra viã
virtutis eijciunt: Vi
tur pallium hypocriſis/tegens cadauero/
ſam feditatem intrinſecus hoꝛridam/ope
rimento quodam conuerſationis exterio/
ris cum reliquijs velut in ſepulchris deal/
batis. ¶ Dignum plane eſt. vt qui talẽ tã/

tamq; poꝛtionem deum faſtidiunt: quiq;

auaricie tvꝛannide diſtractꝰa loco vberis
paſcue/a monte coagulato et pingui/
coꝛruit in deſertumvallemq; totius egeſta
tis et ſalſuginis. Ipſe incidat in iatrones
cum illo qui de hieruſalem deſcendebat in
hiericho.et de pace in mutabilitatem. deqͥ
einconfiſnen n qui noluit eſſe ſo⸗
cius apoſtoloꝝ.nec habere ſoliditatem fi-
dei cum Petro/mititatem cũ Andꝛea.pu
ritatem cum Johanne.et ſicde relis / fit
conſoꝛs perfidoꝝ.fit pꝛeda vicioꝝ et qͥ pꝛi
us nutriebatur in coceis.amplexatur ſter

—

coꝛa et cũ inimicis domini terrãlingit.

Occurrit vero inter loquendum veneran E

dus ille cetus apoſtolicus/cui gratiſſima
caſtiſſimaq; pñtie tueſerenitas. O virgo
benedicta ſplendoꝛem ſanctamq; leticiaʒ
aſpirabar.quo magis execranda redditur
iude pꝛoditioſa malignitas que cũ tot ſan
ctis ſãctꝰ eſſe nõ voluit.Dico iuda ſcelera

tiſſime quid hec virgo cõmenſalis tua.fa⸗

miliaris tua.obſequioſa tue.Dic vt de reli
quis ſileam quid fecittibi quid moleſtie
intulit? vt filiũ ſunʒ chariſſimuʒ nageres

xad tempus relinqui

52

Bermo adeccleſiaſticos

ad moꝛtem/et tã diram moꝛtem. Nunqͥd
cibi dura fuit vel iniurioſa que benignita/
te nitebatapud omnes: NHequac pꝛoꝛſ⸗?
quin etiazʒ pia credulitate ſuſpicoꝛ etſi euã/
gelium füeat ꝙ erga te plus officij plus be

niuolentie monſtrauerat exemplo filij/tẽ/

ptãs ſi foꝛte duriſſimam coꝛdis tui nequi/
ciam cuius non eratpenitus ignara/mol/
liri leniri ve fraterna vel materna coꝛrecti⸗
one contingeret. Sentiebat tead iudeos
curſitare clam et redire.neq; tamen pꝛode/

bat te.ſed in bonam potius parteʒ trabẽs

omnia/ſoꝛſan pᷣcabatur te rogabat hoꝛta/
batur vt inuideam iundioꝝ erga fulium fu/⸗/

um magrm tuũ tu mitigares tu pacis con

ſiliatoꝛ fieres. Hec deerant quantum ſuſpi

cari fas eſt/ blandicie virginales cum gra

ui maturitate monendi ꝑ verba potentia
gignere compaſſionem in coꝛdibus belua

rum. An foꝛte ſeoꝛſum te aduocans alloqᷓ/
batur.vides o iuda cbariſſime/quo pacto
magiſtrum tuum filium meum/querũt iu
dei perdere. Sciuiſti.aderas enim quau/

do ſuſtulerunt lapides vt iacerent in eum.

quando vix e templo viuus euaſit. Nũcpᷣ/⸗

coꝛ teꝑ ſocialem omnium noſtrum conui
ctum.ꝑ ſi quid ipᷣe totus bonus noſq; om

nes / bene vnq; dete meruimus. roga iude
os que ad pacem ſunt. Is eniʒ et redis ad
eos.oſtende nihil eſſe in filio meo dignum

moꝛte.qui infirmos eoꝝ curauit.qui do/
ctrinis erudiuit qui ſolum dei honoꝛem ⁊
gloꝛiã viuẽdo pᷣdicandoq; queſiuit. Cur
in huius moꝛte peribimus omnes? Scis
ꝙ ex eius vita pendet mea.Quinetiam tu
ipᷣe qualem alium dominũ vel magrm ba/
biturus es / in quo plus benignitatis gra⸗/
tie et fauoꝛis expectas.Elegit te in fratreʒ.
in apoſtolum.in amicum pauit te.miſtra/
uit tibi.poſtate miraculoꝝ cum auctoꝛita
te pᷣdicandi dotauitte.diſpenſatoꝛeʒ ſuum
conſtituit te. Deniq; maioꝛa ſunt que pꝛo

mittit. ¶ Ad hec etſimilia virginis alloqa
ſcire velleʒ.o crudeliſſime iuda:que tibifa

cies.qui geſtus.qualis ꝓ reſponſiõe vł ſer

mo vel nutus. Sed certe leue erat/te im/
pudenti ſimulatione velle fallere matrem/
qui filium dei putaſti decipere:dicẽs.Nũ/
quid ego ſum rabbi. Etrurſus.Si opoꝛ/
tuerit me moꝛi tecum/no tenegabo. Nam

teſte Datheo omnes diſcipuli cuʒ Petro

ſimiliter hoc dixerunt Alij foꝛſan impꝛoui

de.tu ꝓditoꝛie. Cupiditas tua(o inda) ob

uoluebat te / tanta noctis caligine. vt in lu

cidiſſimo die/turpitudinem tuaʒ latere pu
tares nec erubeſceres. Nunqͥd nõ in ipa ꝓ
ditionis hoꝛa/ verba reuerende blandeq;
ſalutationis ꝓtuliſti/dicens. Aue Rabbi
Magiſtruũ vocas de quo nuꝑ ad iudeos
tanq; de malefico ⁊ fraudulento dixeras.te

nete eum et ducite caute. ¶ Animaduerti/
tis o viri paties et fratres animaduertitis

qᷓ; ceca ſit auaricia/que ita coꝛ iude firma/
uit obcluſitq; vt egreſceret medendo deteri
oꝛq; redderet᷑ Quid non moꝛtalia pectoꝛa
cogis auri ſacra fames:nam ad ipᷣos etiaʒ
iudeos vltro cucurrit non ſolicitat ab eis
ſed moꝛe emptoꝛis interrogãs.Quid vul
tis mihi dare et ego eum vobis tradam?

Habet itaq; cogitatio auaricie radicata⸗/
ſuam ebꝛietatem.ſuum furoꝛeʒ.ſuamq; in

ſaniam intxoꝛabilem pᷣcibus.inflexibileʒ

conſilijs.ſurdam monitis.demum ad mi⸗/

nas omnes iamiam irruentes imꝑterritaʒ
Et putatis auaricie ſoli ꝓpꝛiam hanc eſſe

ſurditatem ad conſilia:Putatis huic iude
ſoli contigiſſe! Habet hant incoꝛrigibili/
tatem comitem/hanc melancolicam inſa/

niam/hoc demonium ſurdum/affectio q̃/

libet. vel paſſio vicioſa.dum ꝓfundarira .
dicariq; ſinitur. Hoc in philocaptis ad a/

moꝛem. Hoc in vanigloꝛioſis ad gloꝛiam

pompas pᷣlatiõeʒ. Hoc ininuidis ad odio

ſam malignandi libidinem/quotidie con/
ſpicimꝰ. Alioquin melius irent res huma
ne pᷣſertim eccleſiaſtice ſi nõ ſalubꝛibꝛ mo/
nitis/cõſilijſq; legum eternarum /paſſiões
vicioſe.ebꝛioſe.ſtulte.furioſe.vel dominati
onis.vel auaricie.vel ambitionis /obſtitii
ſent. Neq; tam diuturna contagione/ ſciſ⸗

ma pᷣſens labefactaſſet eccleſiam /ſi p extir/
pando ſolum ſciſmate non pꝛo obſequen/

do paſſioni multiplici vicioſe / fuiſſet inſu
datum. Exitus vero qualis habebitun/ne
ſcio.deꝰ ſcit. Hoc vnum fidenter aſſero.ꝙ;
pax quam auara ſuꝑbia clericoꝛum/pᷣſer/
tim in ſublimitate poſitoꝝ exulare fecit ab

eccleſie domo/non regredietur pereandeʒ

viam auaricie et ſuperbie/in regioneʒ no/
ſtram: Non muneribus / non terroꝛi/
bus ſolicitando animos contrariantium
ſed per viam liberalem ac benigne humili
tatis.A qua tamen q; longe abierimus co
gitare ſtupoꝛ eſt. querentibus omnibo que
ſna ſunt non que Jeſu chꝛiſti.non ſine rea
tu ꝓditionis/cuʒ iuda ſimonis ſchariotis

Factus in cena domini 4²

unom BPB(ee COſideratio impꝛoperium. Eoꝛetuote ſudio fuene
dinlegg ꝛodutoꝛ eſt cum iuda eccleſiaſticus p cuſare vicia q; vitare.facilius laudare vir/
ſabi dicans et confitens Jeſum verbis.operi⸗ lutes ; umplere. Deniq;. non omnes qui
de brus autem negans. Judas inte pꝛetatur ſcripturarum verba vel legunt vel loquun
ddin confitens. ſed eſt confiteri deum oꝛe. nega⸗/ tur /foꝛmauerunt in ſeipos veros ꝓpꝛios ⁊
☛ re vero factis ſᷣm apoſtolũ. ¶ Ignoſce mi intimos conceptus eoꝝ que dicũtur. non
uclenis hidomine Jeſu · quoniam hic contra me plus aliquando q;ᷓ pueri vel pice vel ceciõ
tefmne iöhßm phaturus ſum/ contra aniamam me· ooloꝛibus. Pꝛopꝛij mimin et ven cõcept⸗
nn ann / niſi miſerearis locuturus. Heu quoti ſpuales/ꝑ guſtum intimum.guſtus vo in
aDett ens ego cum meis ſimilibus te Jeſum/le tnimus/p operis exercitium cum deſiderio
ecn gemq; tuam oꝛe tractauimus: Quotiens vehementi/gignũtur foꝛmanturq;. Nota⸗
gnn auulioꝛum languoꝛes pᷣdicando ſanare. quo uit hoc qui ditit A mandatis tuis intelle/
Oui 8 tnens ſpiritus immundos erroꝛum et vicei xi.Etrurſus. Guſtate oꝑando.etvidete co
ſhl oꝛum ab alijs depellere. quotiens teipſum gnofſcendo. Nam guſtus ipᷣe cognitio ẽ et
mn⸗ ineon co⸗gibus g ſeinen verbi tui ſpiritu · ecxꝑimentalis noticia.ſᷣm Bꝛeg.in omelia.
e Aliter gigneretentauimus: Coꝛ autemmo (Ft 41Dαι . ſe —
vvnc chum onge erat a te.languidum.egrũ.vi ꝭ Cc tuero neim era
fenbbla ceijs obſeſſum. cui ex ſententia dicere potue bilis hec admiratio.hec fatuitas inſenſibi
Nuln ms illud puerbij. Medice cura teipſum. lis.hec incoꝛigibilis inſania/videatapud
Aentz; Iluud inſuꝑ dictum tum Peccatoꝛi.qua / Arrogantes et emulos / ppꝛia ſolis theologi
hnnecſe retu enarras iuſticias meas etaſſumis te xcis.cõmunis eſt affirmamus omnib boi/
bucinte ſfſtainentum meum ꝑ os tuum: Zu veroo bus quos non exceperit gratia ſaluatoꝛis
nobl, diſti diſciplinam ꝓieciſti ſermones meos Miranis tu et mirando deteſtaris et irri/
nint,/ retroꝛſum.et cetera queſequũtur.¶¶ Sicc des/ꝙ theologns dicit aliqua de contem/
md,/, ſicvꝛias tulit ſecum litteras ꝓpꝛie moꝛtis. ptu mundi et gloꝛia futuri ſeculi/et ea ĩter/
Vnn Sic fabꝛicitoꝛes arce pꝛo ſaluando NHo pꝛetaris qð non credit que loquitur. Oſtẽ
dam tibi plus vel eque mirandum. Quis

3al9/ cum ſuis perierunt.ſicdicente Señ. TCur plus vel eq
pꝛecoꝛ eſt ex hominib qui neſciat ſe moꝛi/

Nnn piſſimum eſt quod nobis obijc ſolet/ver / exhominibqt
turum.qui non fateatur et dicat: Ego abſ⸗

ocio da phie tractarenon opera. Sic dominũ 1 vonf
tcon⸗ eognoſcentes philpſophi/neq; tamen euz q; vlla momenti interpolatione ſicut reus

borng ſicut deum gloꝛiſicantes non gratias age fugio ad moꝛtis ſuſpendium.ego ſicut vm
wo⸗, tes / dati ſunt in repꝛobum ſenſum.quãto bꝛa pᷣtereo. Nihilominus q; raros ex hoĩ/
ius mags theologi xpiaean. Ppeerfaeccdnunon ticefaluer
ig . 1. 101 nſi oꝓper anter in adquiſitione diuitiarum/in
lobſti (R2 0 tamen inſu . 5 luxu ſeculi/in contentionib et emulatiõi/
jont aotG0 tent pᷣdicatoꝛibus/canes muti non valen/ brus et ſimilibus inſanijs/quaſi ꝑpetuovi
ſpeonu⸗ tes neq; volentes latrare. quoniam ſipdiè cturi ſint. quaſi non ptinus et repente ve⸗
ie, tionis rei ſunt eccleſiaſtici qui loquentes lint nolint ab hoc vmbꝛatili ſeculo migra
iilein bo na/non faciunt.i ũquid obſeecro gloꝛia turi. Curruntad moꝛtem ſicur vitulus ali
D buntur illi/nunqͥd excuſabuntur/quoꝛuz; quis ſaltans laſciuiens etludens. Ita ni⸗
n officio annexa eſtobligatio pdicandi: p hil mouet eos illud qð ſciunt/qð loquunt
nſſe, ſiautem bona neq; dicunt neq; faciũt Ita
“ ꝗꝙ Rduplici cõtritione couterentur.qꝛ ⁊ ſeip

qð pꝛo certiſſima re ꝓfitentur. ¶ Mentio
duplicic couterentur. ſ non viderim hominem damnatum ſu/
raand ſos interimunt letali gladio criminum. et
Alios ſilẽdo ociandoq; maleꝑdũt:¶ Duã

ſpendio moxinteriturum / cum ſocijs qᷣ iã
hezne/ aliosſisgoe ũt: ¶Quã pendebant/ſabulari in quadꝛiga ridereio
an B terribile ſit valdevnde tanta ſurditas in

„

/

cari.Deniq; quoties videmus hoĩes hila
riankium
ehunil
cims.
mmninan
onſnen
ſcnnon⸗

„
.

auribus pᷣdicantium qui ꝓpꝛiam vocẽ nõ
audiunt.quo pacto non verentur fene dã

nationis in ſeipos ſententiam. Quomõ pᷣ
ſumunt deume

. vt ita loquamur)edocere q̃ᷓ
li pena mulctandiſunt: Qua fronte nõ ex/
paueſcunt ſeueriſſimuʒ illud de euangelio

ri vultu cum riſibus et cachinnis / recentia

alioꝝ funera pᷣſentiaq; celebꝛare/ Intra ec
cleſias.quotidianum tibi erit hoc ſpecta/⸗
eulum monſtruoſum. Deſinant igiturthe

ologoꝝ inſanias/ipᷣi qui non minus inſa

niunt/ſubſannare.Accipiet talis Aannbet

Bermo adeccleſiaſticos

ulud Oꝛatij Zu tandem maioꝛ parcas in
ſane minoꝛi. Ceterum.habet hoc vnũ pꝛe

dicatio cõmonitioqʒ ſuꝑbia.qꝛ fit interdũ
vt loquens alijs /ſeipᷣm tandem aliquãdo
audiat.ſe inſtruat.ſe conuertat:quẽadmo/⸗/

dum contigit vni ex ſanctis patribus.⁊ita

de pditoꝛio peccatoꝛe/verus iuſtus exoꝛit᷑

„ —22.
.

tio ¶ Pꝛoditoꝛ eſt eccleſiaſticus ſuſcipiẽs
ſacrum pᷣſbyteratus honoꝛem et officium
ſi ꝑdite viuendo exhibetſe diabolo execra
bile mancipium quem opoꝛtuerat ſanctis
operibo eſſe dei ſacerdotem et miniſtrũ.Ni
mirum q;to ſtatus altioꝛ/tanto caſus gra/⸗
nioꝛ. Pergebã in ſacerdotes noſtri tempo
ris declarare volens exaggerarepditionis
ſue nequiciam ſupꝛa iniquitateʒ inde quo
ad plurima. NHam iudas moꝛtalem.iſti im
moꝛtalem tradunt vendunt ꝓſtitutuũt fe/

Quarta conſide

NA

dant dilaniant crucifigũt. Sed affuit ſtu/

dioſitas ſpeculatrix familiaris noſtra con/
tra faciem mentis mee.Querelam inquit.

hane declamatoꝛiam linque. Noli fruſtra

niti et intendo odiñ querere.deſine ſurdos

iĩmo obduratos ſupꝛa petram quoꝛundaʒ
animos velle verbis emendare. Contere⸗/
res eos potius q; emollires. habeto iudaz
in exemplum. Quamobꝛem his ſibi dere /

lictis / dicobſecro te. ſolutiõem ad dubitati
ones aliquas litterales /ex dictis habentes
oꝛiginem. .
ſe iam cõſtabata deo.vẽdiderat quippe eũ

nocte pᷣcedenti. Diciniquam / ſi in hac ce/
na/ vere ſacerdos eſt effectus: Reſpõdi ve/
re effectum ſacerdotem. Ita eniʒ doctoꝛes

ſentiunt ex qᷣ ſuſcipere intendebatid quod
rpᷣus dabat omĩbus aplis dicẽs. Hocfa/
cite in meam cõmemoꝛatiõöem.

7

ic ig

iſſet coꝛpus chꝛiſti verum cõſecraſſe: Rñ/
di cõſequens eſſe vt hoc potuerit. ¶ Dic
igitur ſi ſupꝛa coꝛpus chꝛiſti miſticum po
teſtatem ſuſceꝑat/ſacramentaliter abſoluẽ
di. Rñdi non ſuſcepiſſe ſicut nec petꝰ nec
aploꝝ ceteri/vſq; poſt reſurrectiõem ſoꝛo
miſſa fuerat antea talis poteſtas.ſed pꝰ re
ſurrectiõem erhiuita ncur pontiſſc um
mus.niſi dixerimꝰ ꝙ eccleſia duos papas
Jeſum et Petrum tũc in carne moꝛtali ſi⸗

carens ſpiritu obdurationis. Jam amq;
diſſimilis Jude ſymonis ſchariotis.

12
4

vt excidit a fide eta kugnes apoſtaſiaz

Dic ſi iudas quem apoſtotaſ

tur ſi potu

mul viuentes habuerit Itaq; ſacerdotalis
oꝛdo p ſui cõplemento duas formas habz
habeteq; duplicem caracterem.ſicut dupli/
cem poteſtatem. vnam ſuꝑ coꝛpus xpᷣi ve
rum.ſuꝑ miſticum alteram. ¶ Diccõſeq̃n
ter cur Cvypꝛianꝰ et alij doctoꝛes plurimi

quoxꝝ dicta recitantur in decetis / poſuer̃t

nihil fieri in ſacramentis nihilq; conferri

a ſciſmaticis:qualis erat iudas: Hocetiax

in pᷣſenti ſciſmate quidazʒ dogmatiſare ſcri
bereq; voluerunt: Rñdi determinationeʒ
Auguſtini ⁊ eccleſie ad oppoſuũ eſſe ſiſim

pliciter ita ſentiebant Cypꝛianus cũ ſuis.

Eſt quoq; ratio manitfeſta.qm̃ poteſtasin
abdicabilis eſt humanitus que caracterei
debili ſtabilitur Intelliguntur autem dcẽqa
Cypꝛiani cum ceteris.de ſciſmaticis vłhe
reticis.qui vel nõ faciunt vel facere non in
tendunt/ſ̃m obſeruationem foꝛmeet ma /

terie ab eccleſia traditam eta chꝛiſto inſti ⸗/

tutam. Vel dic. non poſſunt.

ic ſi indas

lo. ſine petõ

ꝓditoꝛiam vendendo Jeſum iudeis/ꝑdi⸗
derit ius in apoſtolatu.Etvt clarioꝛ ſermmo
fiat in ſimili.Dic ſi epᷣus vel pᷣlatus aliqs/, / /
eo facto ꝙ enat in fide etꝑtinaciter:ſitde⸗/
poſitus.Rñdi ꝙ et ſi platus hereticus di⸗
ſit deponi.nihilominus non eſt eo
acto depoſitus. ſicut aliquis q;tumcunq;

ſit dignus epiſcopari/ non eſt pter hoceo

facto factus epᷣus.niſi ꝑ electionem huma
nam vel diuinam manifaſtam Itac; neq;
deponitur inuitus niſi diuina vhumana
auctoꝛitate coagente.Alioquin incertiſſi ·
me eẽnt et vage ecdleſiaſtice poteſtates hie
rarchice. Signum huius manifeſtum ha
betur in iuda quem in honoꝛe apoſtolico
Jeſus tenuit. neca conſoꝛtio ſeꝑauit q;tũ/
cunq; ſciret illũ apoſtatam in occulto.ʒ
nec virgo eum Maria / ſui facinoꝛis con /
ſcia/ deuitauuit. „

non meretur dici membꝛum: Rñdi pote/
ſtates et gratias iſtas eſſe diſtinctas ſcõᷣm
donum plationis / et donuʒz charitatis ſeu
fidei.Pꝛoptera poteſtas pᷣlationis mane/
re poteſt ĩmo dani / deſinentib alijs. ſic ab⸗
ſcedente charitate/manet ſepe fides et ſpes

¶ Enoꝛ oppoſitus/ magnam vt audio in

5

anglia riram dedit. Dateria igitur ſuffici

ens ad pᷣlationem de facto vel ſuſcipiendã

vel recipiendam/eſt homo baptiſatus via
toꝛ intendens reciꝑe id qð eccleſia cõferre
ic cur dñs iudam quẽ caſu
rum ſciebat elegit in aplm: Ego inqͥt dno

conſtituit

decim elegi/et vnus ex vobis diabolus eſt
Reſpondi qõem iſtam eſſe vnam de illis.

quas intuens aplus/reuerenti ſilentio pꝛe

teriens honoꝛauit exdamans.O alcitudo
diuitiaꝝ ſapiẽtie et ſcie ⁊c. Hoc vnũ ſcimꝰ
ꝙ in iuda non cauſauit deus impꝛobã vo
luntatem ꝓditionis ſcelerate/ineſſe mali/
cie.Attamen ipᷣe hac mala voluntate bene
vſus eſt tanq; dei ſapientia attingensa fi/
ne vſq; ad finem foꝛtiter et diſponens om/
nia ſuauiter. Coꝛripit᷑ hic ſtulta ambitio
coꝛdis humani.pꝛoruẽs impauidead cul
mina dignitatum.quem honoꝛem / hõ eti/

am vocatus etiam electus a deo/ non tute

neq; ſine multo cadendi diſcrimine ſuſci/

pit.teſtimonio ſunt iudas et ſaul plurimi/

q;. Quis igitur manet exitus / dum ingerit
ſe quiſpiam pꝛecepᷣcio non vocatũ võ ele⸗
ctum vtinam non repꝛobatum,.

Dic ſi miracnla fie

banta iuda vtiq; repꝛobo.quale erit p ca⸗
noniſatione ſcrõꝝ apud ecciam argumen
tum: Rñdi vitam inſpicidebere.que ſi in

humilitate certa et nõ ficta cõiuncia ſit mi
raculis. reſultant (vt determinat Gꝛeg.ĩ di⸗/

alogo ))duo ſigna ſufficientis ſanctitatis o
ſtenſiua. Poꝛro miracula ſine vita quo ad
hoc ſignũ fallaxPꝛopabat ingenioſitas
ſtodioſa multiplicare queſtiones hmõi ſu
per numerũ.cui ego vale faciens /noli inq;ᷓ
amplius me interrogando moꝛari.quoni
am grandis adhucreſtat dicendoꝝ via de

ſignis ꝓditionis iude ſimonis ſchariotis

Paruit illa. illa petens ſcholaſticũ exerciti
um. ego ad moꝛale negociũ redeo ꝛc.

lationib ſumptis ex iude ſtatu
vel ꝓpfeſſione ꝓ collationis ꝑte

ulationes alie/quibo pditio/
nem ſuã iudas vel tegere vel excuſare cona
tus eſt/tam geſtu qᷓ; affatu.Quattuoꝛ vtri
qʒ notaueram q; plures inueniri poſſeñ
abnuo. Has ſimulatiões tum occupatio/
num turba irmens /tum amica bꝛeuitas p
terire iubebat.quas nihilomin bꝛeui cõ/

Jactus in cena domini

agricola zizaniam. pᷣſertim in
vel confeſſio ꝓdatur vel ſeetum.

Numeratis itaq; quattuoꝛ ſila

— ꝛima/ſuperſunt iuxta ppoſitũ
ab initio/ ſim 1

Certia coõſideratio

poſui/octonarium ſub quaternario cople
xurus.et ad moꝛes ſub quadꝛuplici conſi⸗
deratione raducturus.

Mꝛima cõſideratio

—

„

nalem ſed ſactamẽtalem. qð eſie debuerat/
non mediocre federis argumentũ.Omit/
tamus iudam.cleꝝ intueamur. et pchdo/

loꝛ eccleſiſticos ſiles inuenimus/comedẽ/

tes patrimoniũ Jeſu.eũ vero in ſuis pau/
periby ſpoliantes. ſumentes euchariſtiam.
ſed eamvenalem facietes Hinc puenit eſti
mo tanta ſuꝑ omnes hoiĩes in eccleſiaſti/⸗
cis quibuſdam cecitas.tam incoꝛrigibilis
obduratio iuxta imppcatiõeʒ ꝓphe. Fiat mẽ

ſa coꝛam tꝑis in lqqueum ⁊c. CToleratni/

hilominus eccleſia tales / ſicut xpᷣus iudã.

„

n occultis ne/

Becunda coſideræ

*

1o. udas tolerauitlotionem peduma
chꝛiſto ſibi fieri quibopꝛidie ambulauen
ad vendeudi ein. uerat hocſignü mundi
cic eramicicie.q; non emũdatioꝛ interi
ſed ſoꝛdidioꝛ et odioſioꝛ effectus eſt. les

aliqs videre in clero eſt/ extendẽtes palam

bedes affectionũ /vel in cõpũctione vel in

nolunt peccandi deſerere penitus volũta/
tem. ſed eligunt vel in ſterquilinio libidis
cõputreſcere.vel in alieni retentione rubi/

gine conſumi. vel igneo vindicãdi ʒelo ſuc
teri et celebꝛent.irriſoꝛes ſunt pditoꝛij/nõ

penitẽtes idonee. Hoꝝ cuilibet dũ oſculã

tur xpᷣm in ſacro vel frem in eccia/dici poõt
exſnia. Juda.filiũ hoĩs oſculo madis. Et
rurſus exꝑſona ipᷣius xpᷣi. Amice ad qͥd ve

niſti.Amicũ intelligite non moriboſed na
tura. Vel iõ amicum noiatxpᷣus.qꝛada/⸗
miciciam quẽlibet peccatoꝛem recipe ſi ñ
obſtiterit ꝑatus eſt in hac vinn.

Judas ſe curam pauꝑm gerere/ officio ge

„

u et verbo videri voluit. Erat quippe iu

das loculos hñs inferens ea qͥ qſpoꝛtabã/

tur Pꝛopterea indigne tulit effuſiõem vn
guenti dicens. Vt quid ꝑditio des⸗ Hoc
FF z

„

42

, pendio nontam ambulare q; ercurrerep/

Judas cum Jeſu cibũ ſumpſit nedu car/

„WeLe⸗

ſibi fleri.quibopꝛidie ambulauerat

cõfeſſione tanq; xpᷣi manib abluendos.ſ,ʒ

vxoꝛi ⁊ filijs.ſed execr nob
ſcenioꝛibus vſus vertũt. Currunt alij / di⸗
ſcurrütq Martham ſe iactantes.qui oci⸗/
oſoꝝ Marie ſimiliũ vnctiõem / hoc eſt de⸗
uotiõem faſtidiũt impꝛobãtq; dicentes

Bermo adeccleſiaſticos

oparuit. cuius intentioni accõmodãs xpᷣᷣ

vocem ait. Oð facis facis faccitius. quod
ita acceptũ eſſe ab aplis quaſi ad vſus ne/

ceſſarios exiſſet tradit euangeliũ. ¶ Sia
iuda ad ecdeſiaſticos huius tꝑis deuolua

mus noſtre cõſiderationis oculos / q̃t ĩſpi
ciemus qͥ ſub titulo alẽdi ſuſtentãdiq pau
peres / redditus vberrimos in loculos bñ⸗
ficio vrecõditos babent.curant nullos.qu
ferunc ea qᷓ aſpoꝛtata ſunt.non iam vt dent

—

do ſacrilegio in ob⸗

VWAt qͥd ꝑditio bec: Quaſivicʒ ipos/pꝛacti

ca talia tractare/ingẽs amoꝛ chꝛiſti ⁊ pau,
perum / non lucroꝝ tpaliũ ardo: agitaret.
Zales / nihil magnũ / nihil eccliaſtico viro
dignũ deputãt: niſi qð lucrũ affert t daliuz

cõmodoꝝ/in pecunie vel neſcio cui ſolici

ce iuriſdictiõiſdilatatiõe Pꝛofude appeos
inualuit illõ Spüalia ſine tpalibo diu eſſe

nõ pñt.Et illud Oꝛatij O ciues ciues qᷓs
renda pecunia pᷣmũ. Virtus poſt nũmos
pᷣdicãte ex aduerſo Ju. Pꝛio qri.regdei⸗
Tcc. Cũ pᷣterea xpᷣs vt exẽplo ſuo doceret nö
magnipẽdend eſſe apð ecciaſticos pꝛela⸗
tos/ tꝑaliũ curã. Ipe/iudã repꝛobũ furẽ ſa

—

crilegũq; / talib⸗ pfecerit/ nolẽs tali ſolicitu
dine cõteri ſanctioꝛes aplos.¶ Ddeus o

rieligio o fides o pietas.eloqr an ſilea: Nũc

heu ſpũalitas oĩs.vtaĩaꝝ cura cõfeſſio vel

pᷣdicatio vel omittit᷑ vel peſſimis ſoꝛdidis

infidis diſcholis inſcijs / paſſim cõ mittit᷑.

Eta qnib: Ab illis qͥ nõ tute fuanda tra?⸗
derẽt taliũ alicui bona ſua niſiſpᷣ qtidiana

rõe. Et q̃ bona:nõ dicã aurũ/nõ argentũ/

nõ vaſa pᷣcioſa. di poma. dicã cibaria vel

alia vilia ſua ſeu ludicra.Cam vilis ẽ apð
eos / tã nulliꝰ pᷣcij aiaꝝ ꝑditio p qbo moꝛtu
as eſtxpᷣus. Quotidie vigilãter apud eos
calculus ponit᷑de expẽſis. de moꝛibo vltia
fit qᷓſtio:vtimã velv tima ſz iã nulla.¶ Ex
hec loco de loculis Jeſu grãdis oliʒ qõ nũ

7

et aſſertionũ rixa pᷣſertiz tꝑe Johis xxij. ex⸗

citata eſt.dicẽtibꝰ plurimis/xpᷣm habuiſſe
aliqͥd in cõi expᷣſſam eſſe in euangelio veri
tatẽ.neq; mẽdicaſſe apłos.nec pauꝑtatem
vouilſſe ſicut nec caſtitatẽ. Erat eni iudas
vxoꝛatus nimirũ ſicut Petrꝰ. Decertabãt
alij tota animoſitate ponẽtes exaduerſo ꝓ
hereſi dicere ꝙ chꝛiſtus habuit aliquid in

ꝓpꝛio vel cõi. Nam hec eſt inquiũt euange
lica ꝑfectio/altiſſimaq; pauꝑptas. Studio

ſos remitto ad ſcripta.niſi placet phariſea
cas de ꝑfectiõe cõtẽtiões magis ſpnere qᷓ;
ĩſpicere. ꝑfectõ xpᷣiana ẽ dei dilcto. i qqͥ fer
uetioꝛ ẽ H ⁊ ꝑfctõꝛ iudicat᷑ Quarta ↄſið
ratio Judas ad extremũ r̃ferẽs.xxx.argẽte
os / dirit. Peccaui tradẽs ſanguinẽ iuſtuʒ
Ded dicã hic qð ſentio. Vox iſta nõ pe
nitẽtis ẽſed ꝓditoꝛis /pditiõem ſuã ad cõ⸗
plemẽtũ deducẽtꝭ Quo pacto inqes? NHon
ne iudas hic et cõfitet᷑ petm̃.et ablatũ reſti⸗
tuit⁊ mgr̃o ſuo /iuſticie titulũ aſcribit.quo

mõ vox iſta pditiõis eritnõ cõtritõis: dOo
nat igit᷑ volo iudas mecũ roeʒ. Appelio te
o uuda. ſi iuſtus eſt ille quẽ tradidiſti ſicut

iuſtũ noĩas.verax fuerit neceſſe eſt. debui⸗
ſti credere q̃ docueratte.qve pᷣdicãda tradi
derat. Docuerataũt dñs di. Ueniaſas nõ
ꝑdere ſz ſaluare. Juſſerat inſupꝑ ꝙ fri peccã

—

ti dimitteret᷑ pctm̃ nõ tm ſeptiesſed vſq; ſe

ptuageſies ſepties. Cur ergo de taz veract

miſccꝛdiq; doctoꝛe/ deſperas Poꝛro ſi tã

taẽ miqͥtas tradidiſſe Jeſum / cur hoc pꝛi
us q̃ſi diſſimulãdo ꝑuipẽdebas:? Hec pla
lente. Jlle enĩ pditoꝛ ⁊ bomicida diabolꝰ⸗
pctã pꝛiuſq; fiant q̃ſi nulla eſſe ſuadet / vt p
ſumat hõ. dũ vo ꝑpetrata fuerit illa nimis
exaggerat vt deſperet. Inde eſt foꝛſan ꝙ in
vocẽ cayn erũpis o iuda ꝑfide dicẽs MHa⸗

* —

ioꝛ eſt iniqͥtas mea q;ᷓ vt veniã merear. VUe

neſfuitdiabolica fraus q te poſſederattero

niã merearis o inda.vis igit᷑ grãm dei. vis

. —⏑ 7

eius miĩam / meritis emi. vis eã opex tuoꝝ.
mercede cõduci: Hocpꝛſus eſt qð dico.tu
a mercenaria cogitatõne tua/ nõ diſcedis·

Lõples eã potiꝰ dũ iuſticiã tuã cõſtituere
volẽs ꝑ merita tua.nõ es iuſticie dei ſubie
ctus.illi inquã iuſticie cui vox tuateſtimo

. *

niñ phibet dicẽs. Peccaui tradẽs ſangui

nẽ iuſtũ · ſed coꝛ negat.ſuſpẽdium cõdicit.
Quõ iuſtus ſi ſpantes in ſe.ſi penitentes⸗

abüceret ? dãnaret ¶ Ded qs erã inquies

q facere poſſeʒ irritũ verbũ. dei dicetis Ve

tñ hoĩ illi ꝑ quẽ tradar. meli eratilli ſi na⸗

tus nõ fuiſſet hõ ille: Cõminatio hec erat

o iuda q̃tenꝰ reſipiſceres.nõ neceſſitatis ĩ⸗

ductio. Alioquin petrus neceſſitate peccaſ
ſet. nec iã peccaſſet ſi neceſſitatus. Alioquĩ

p̃terea plurimis nunq; poſt. heticas mi⸗

nas ſalus patuiſſet. Outaſfes volũtatem

penitẽdo / mutaſſet ſniam indulgendo⸗
Sʒ irriſerũt inqͥes ſacerdotes iudeoꝝ/ſpẽ

auferetes. dcẽtes. Quid ad nos :tu vide

ene..

0
Urſen
i
mnnis
Nane
eli
Hadci⸗
rſin
müncſt
is:
ppelore
tſtiſar
kdebui,
umdi
fipecci
lwſgſe
zranci
woſti
ocpri
Heepee
ne
ol/
mnis
Ein
e
s
r
dichnn
ſcecis:
da ſcpe⸗
Aieſtino
Gng
cocal⸗

un

nties

150
liſͤna
het enn
ſitarst;
tepeln
Aon
niasni
len
endo,
nuti
Gmnne

el equitur lermo

xpᷣi reſurrectiõe ĩ die paſce eiuſdẽ cãcellarij
Vcoõſurrexiſtis cũ xpo/q ſur⸗

ris.Nũc ergo ↄᷣgnoſcis/cũ q̃libo mercatus

es.qꝛ cũ odioſis ⁊ pfidis.nihil ſolatij. irri⸗
ſionis vero plurimũ afferetiby Pꝛoptereꝛ

cur eoꝝ ſbſantiões iuſtaviciſſitudie ñ irri
ſiſti. fugiẽs pᷣſtim ad mr̃eʒ illã totã beniuo

lã et miſericoꝛdẽ. Affirmo ſecurꝰ / ipſa tibi
veniẽti gremiũ pietatis extẽdiſſz aptũ. hec
qũ ſubſãnaſſʒ aut ipꝛoperaſſʒ tibi moꝛe in

deoꝝ. aut ſtultoꝝ illoꝝ qui de ſctitate ſibi

„

blãdiætes / abijciũt cũ auſtenitate vocis aut
geſt'/ hũiles ĩ ↄfeſſiõe penitẽtes.nõ attẽdẽ

tes illð apli.Frẽs ſi occupat fuerit hõ ĩ ali

̃ delicto. vos qͥ ſpũales eſtis / iſtruite eñ in

ſpu ncri ldcene teipᷣm ne ⁊ tu tẽte⸗
piẽtes viri ꝙ ⁊ mẽoꝛia qᷓ fallit ĩ aliqb q di⸗

ctauerã ⁊ ꝓlixitas inculta/gigner̃ põt faſti

diũ.Eſto finis igit᷑ iĩ obſecratiõe dũi nr̃i ie
ſ⸗ linpranneoediſtememfis ſue ne ſit in aliq̃̊
nr̃m coꝛ obduratũ ⁊ deſperãs/ inſtar Juð
ſimonis ſchariotis.ſʒ peniteamꝰ tꝑalr hic

in ſpe.vt tãdẽ re ip̃a gaudeamꝰ in eternita⸗

te/pᷣſtãte eo q ẽ bñdict in ſecła ſcloꝝ amẽ.

O Y
ð 0

ſũ ſunt q̃rite.oꝛiginalrad Co
locẽéß. ij. ⁊ recitatiue ĩ epła ho
dierna. ¶ In ne bꝛeuis vti
nzs efficacis collatiõis exoꝛ⸗
dio p ĩpetrãda ſpũſſctĩ gra / vt affectũ boni
generet:genitũ nutriat. nutritũ vſq; in effe
ctũ ꝑdacat.mrẽʒ virginẽ ſalutabim?coꝛde
hũiliato ⁊ voce pia di.Aue maria. Si cõ

ſurrexiſtꝭ ⁊c̃. Circa hec apli verba/tres ↄſi

deratões occurrũt ꝓ nũc q;tũ dederitdeus
ꝓſequẽde.Pꝛĩa ð xpᷣi reſurrectõe meditã⸗
da iugiter.ſcða ð nr̃i ↄſuſcitatõe affectãda
ſalubꝛiter. tertia de celi hĩtatõe inqrẽda feli
citer.pꝛia⁊ ſcõᷣa ↄſideratiõs ſumũt᷑ cx pꝛia
ptetheẽac. Si ↄſur.⁊c.ꝑ heniĩ apte inuit᷑re
ſurrexiſſe xᷣm.Texxia ſumit᷑er ſcðᷣa ꝑte q̃ ẽ
ſurſum querite. Eſt igitur pꝛima con⸗
ſideratio de xpᷣi reſurrectiõe meditãda iugi

ter. Meditãda pꝛſus hec gloꝛioſiſſima xpᷣi

ſcʒ ieſu reſurrectio. In eãq; fideliũ mentes
ſedulo cõuertẽde. vigoꝛ ineſtiabilis.c⸗
H ifallibiliſ certitu
do¶ Intallibilis plãe certitudo/qppe hãc
angelici ſpũs locuti.hãc ſcẽ mlieres agno⸗
uerũt.hãc thõas pꝛiꝰ heſitãs ex palpatõne

xpᷣi certioꝛ effcũs pfeſſꝰẽ.hãc pꝛiꝰ irridens

paul / cõſtãtiſſime pᷣdicauit bec demũ nũc

ʒ iã pꝛidẽ ſentio o doctiſſimi? ſa⸗/

ãaplexabitvt cũ

piſcãtibo nũcoꝛãtibaplis nũcſił nũcdiui

ſim/ aptiſſis onſa ẽ indicijs.Ex xpᷣi palaam
fctã aſfũptõe.ex miraculis inũerꝭ ĩ veritat

ho atteſtatiõe celebꝛatꝭ/mirablraffirmata.

Addamꝰ hos pene oẽs alioſq; inũerables

ſũmeſctitat viros/q nõnulli eã ex reuela

—

tiõe ſctiſpũs vt paulꝰaccegꝑant/p bacaſſer

tiõe ſpõtaneã ſubijſſe moꝛtẽ ĩ qby nihil ℳ
rat cur mẽtiri aut fallere vellẽt. vt ꝗͥ pmprii
ſimi erãt hac ꝓ fidei ꝓmulgatõe/cõtũelias

carcereſq; ppeti.oẽſq; a ſeipᷣis pũtis vite io
cũditates abdicare.Dãnabile igit eſtde ea

vel tãtiſp trepidare.aut eã q̃ſi nouellãvelle

pꝰ tot atteſtatões diſcuter¶ Dʒ ẽ ẽt reſur
rectõis hꝰ bñdciſſie vigoꝛ ĩeſtiablłis quam
oñdit ꝓpꝛia reſurgẽtis vᷣt/aliẽo ñ egẽs ſbſi
dio.qð antea nõ ſiluerat xpᷣs d. Ptãtẽ hẽo

ponẽdi aiazʒ meã ⁊ iterũ ſumẽdi eã. Jo.ix.

Vigoꝛ ĩiſuꝑ palã fit ex eo ꝙp eã xpᷣs i moꝛ
tẽ aſſũpſit nomẽ qð ẽ ſr oẽ nomẽ ſᷣm aplm

foꝛtioꝛ glioſiſſim q; ;ᷓ pꝛi erat,/reſurrexit
xpᷣs ĩſtar fabuloſi illiꝰregis anthei cocci⸗

ſoꝛ hercules fuit.qᷣ(ſi qͥd vetuſtati credit᷑q̃ᷓ

tiẽs aduerſarij ĩpetu humi pcũbebat q̃ſivi

res eiuſdẽ eidẽ terra miſtraret robuſtioꝛ cõ
ſurgebat atz ad pugnãduʒ alacrioꝛ. Itaq;
terreviſceribecauernoſoq; ſeplłcro vtuoſioꝛ

exitxpᷣus.plłeſq; hoſtes ſãſonis ad moduʒ
moꝛiedo e ãtea viuẽdo cõtriuit. ¶ Eſt /)

terea reſurrectiõis xpi valoꝛ inappᷣfiablis.
Hec ſiqͥde pctinr̃i cirographũ deleuit.hec

diſſoluit hoĩeʒ ſb dura dẽonis tyꝛanide cõ
peditũ ⁊ eteterrimo tẽbꝛaꝝ carcere eũdẽ e⸗
ripuit. Hec ſᷣm ꝓphaʒ ferreos ifregitvectes
ereaſq; obtriuit poꝛtas hec ſuperne cĩtatis

aditũ reſeraui Pecpoſtrt⸗ oẽs ĩ adã moꝛ⸗
tuos viuificevite reſtituit ſuſcitauitq; Per
qð vltimũ ꝓpꝛiſſſiexpᷣs ſic ꝑ ꝓphᷣicũ os oliʒ
iſonuerat.ſilis fctũs ẽ pelicao4 ꝓpꝛio ſan⸗
guĩe ꝓpriaq; moꝛte ke atarooriniden 45

moꝛeqdã mirabili. ¶ Ita exreſurrectione

hac magiſhẽmꝰ vñ gratulemurvñ grãs cu
mulatiꝰ rferamꝰq; ex nr̃a creatiõe.qmqͥdẽ
nil aut paꝝ creaſſe ꝓfuerat /niſi lapſos rele
uaſſe moꝛtuoſq; ſuſcitaſſe ↄtigiſ̊.magnũ
pᷣterea⁊ ad erigẽdos aĩios pᷣcipuũ ẽ feſtitatꝭ

hodierne miſteriũ.reſunectõis dñice my⸗

ſteriũ. hoĩeʒ nãq; nihil ado vite hꝰmoꝛibũ

de ↄſtituit amatoꝛẽeũdẽ nihil ita ĩ vicioꝝ

pᷣceps trahit ſicutifut̃evite ĩmoꝛtalitatiſq;
deſpatio. Eteni 3 pacto aſpnabit᷑ vieiũ/et
rxabi p pleꝝ q; Slectʒ hec ↄtriſtʒ
ſi necilliꝰ ſuppliciũ nec hꝰpᷣmiũ ſgit ane

42

BGermo factł in die pache

ctetur.pꝛeſertim cum in pꝛeſenti ſeculo ne/
qᷓ; vyt plurimum /via impioꝝ ꝓſperetur.
Fitq; iuſto ſed occulto dei iudicio ſuũ ini/
quitati pꝛemiũ:ſuus honoꝛ ſueq; volupta
tes.virtute aut nequiter ſpꝛeta aut nequi⸗
irriſa/aut nequiſſime contempta. Hãc au
tem future immoꝛtalitatis retributioniſq;
deſperationem/e fidelium mentiba hodier
na xpᷣi reſurrectio funditus euellit.quoniã
ſi xõus reſi unrerir et nos reſurgemus. pꝛo/
ut cõſcius archanoꝝ dei paulus aplus.i.
ad Coꝝ:xv.p totum capitulũ copioſe ma
nifeſtat.ei.i.Pe.ij.de deo ſcribitur.q; ꝓpter
miſericoꝛdiam reſuſcitauit nos in ſpem vi
te ꝑ reſurrectiõem Jeſu xpᷣia moꝛtuis.Et

egfegiꝰ qq; docioꝛ Bꝛegexeplo inquit do

minus miniſtrauit qð ꝓmiſit in pᷣmiovt ſi
cut ipᷣm reſurrexiſſe fideles cognoſcerent.
Ita in finem mundi pᷣmia reſurrectionis
ſperarent. Et ideo non plus quam tridua
nam moꝛtem eſſe voluit.ne in illo reſurre/

ctio differret᷑ in nobis deſperarecur. Pꝛe⸗
terea ille cuius ſtatim memini paulus apo

ſtolus ad Colo.ſcribens omẽs nihilomi⸗

nus inſtruens xpᷣianos ad hanc ſpem et re

tributiõis expectatiõem exhoꝛtabat᷑dicẽs
verba aſſumpta /pthemate. Si cõſurrexi/
is cum chꝛiſto ꝛc. “

Auxta ſecũda the

matis ꝑticulam videndum erat tertio ð ce
lihabiatione inquirenda feliciter. Et hãc

conſideratiõem/echoꝛtationis in modũp

ſequ ar.et in ea collatiõem terminabo et ſi⸗
ne diuiſione. ¶ Adeſtote nunc vigiles foꝛ
teſq; ꝑegrini.cõcito paſſu.que ſurſuʒ ſunt
querite.celeriter omnes pᷣcipitate moꝛas.⁊
ad illam ꝓpter quam facti eſtis/manentem
ciuitatem/omni temꝑe diſcurſo / curſuz di/
rigite. Non vos tenebꝛoſa moꝛtis/nox oc
cupet/qꝛ tranſuolat ecce irremeabile tem/
pus. Jamq; ſol dedliuis/celerem minat᷑ oc
caſum. (Secanimno pollicitatio pᷣmian
tis.et ſtimulos adhibeat damnãtis cõmi⸗
natio et virtutis alliciat honeſtatis nomẽ
ipᷣis etiam infidelibo venerandũ. Moueat
creãtis bonitas.moueat charitas redimẽ/

tis.moueat viuificãtis gratuitas. moueat

ad extremum infallibilis inſtantia obligã
tis.Excitet menteʒ moꝛtalitatis vr̃e recoꝛ/
datio aſſidua.et quo pacto nondũ hũc in
traueritis ꝑpendite. vs deuiare cõ

pellant infeliciter mulcentes ꝑuerſi itine/

ſi ſunt. Mucius
iecit.Occidit duos filios bꝛutus. Lurciꝰ

ris lati atq; ſpacioſioblectatioes quarum
amariſſimi ſun
deter eat aſperitas. Spes lucri / minuat

vim flagelli.bꝛeuis laboꝛ eſt. mometanea

vexatio.ꝓ eternis omnia vt bꝛeuia eqͥ ani/
mo toleranda ſunt etiamſi anxia ſi aſpera
ſiq; doloꝛoſa exiſtant. ¶ Deinde ſeipᷣm qͥſ

qʒ interroget.etꝑ que momenta aut ſuꝑua

cua aut qð ſepe accidit nocitura.in q̊s lan

guoꝛes in quas mentis et coꝛꝑis ꝑturbati
ones in quanta fame autvite pericula ſeyl

tro piecerit.¶ Recogitet audiatq; ꝓ hũa/
ne laudis cupidine aut patrie temꝑalis li/
ente aöͤno⸗ renda quidam ſponte ꝑpeſ⸗
Hucius manũ regis.ardentibo in

armatus equo concito in abꝛuptum tene
hiatum ſe pꝛecipitem dedit. Pꝛopꝛiũ filiũ
ꝑemit maulius toꝛquatꝰ. Duo decij fauen
tes oꝛaculis vt exercitum liberarent ſe moꝛ

ti ſpontanee deuouerunt. Regulus ad cru

deliſſimos hoſtes ne fidem violaſſe puta/
retur redijt intrepidus. Fabꝛicius ꝓ quar
ta parte regni pyr hi regis epirotarũa ro⸗
mana ciuicate nequit auelli. Catho ne iu/
lio ceſari ſubderetur/ꝓpꝛia manu e pectoꝛe
vitam extraxit.et verbis vtar Senece pꝛi

mo epiſtolarum.epla.iiij. Alius ante ami

ce foꝛes laqueo pependit. Alius ſe pꝛecipi
tauit e tecio ne dominum ſtomachantem
diutius audiret. Alius ne reducereture fu
ga ferrum redegit in viſcera. ¶ Hec ⁊ ſimi

lia quiſquis qui ad eterna ſuſpirat/pꝛofun

da mente inſpexerit/delicatam vt arbitroꝛ
compꝛimet querelam.ſueq; ni falloꝛ pude
bit deſidie. ¶Pꝛoperate igitur nec vt in⸗
ertis peregrini mos eſt/diutumitatẽ tem/
poꝛis vobis pꝛomittite. Inſpiciatur rerũ
veritas.non multoꝛuʒ erroꝛ aut rumoꝛ im
pioꝛum.qui vt ſcribitur Sapientie.ij.di ⸗

cunt apud ſe cogitantes nõ recte. Exiguũ
et cum tedio eſt tempus vite noſtre.nõ eſt
refrigerium in fine hominis.et non eſt qui

agnitus eſt reuerſus ab inferis.quia exni/⸗

hilo nati ſumus et poſt hoc erimus tanqᷓ

non fuerimus:et ſpiritus diffundetur tan
q; mollis aer.et nemo habebit memoꝛiam
operum noſtroꝝ.Venite ergo et fruamur
bonis que ſunt.et vtamur creatura tanq; ĩ

iuuentute celeriter. Aino pꝛecioſo et vn /

guẽtis nos ĩpleamꝰ et nõ pᷣtereat nos flos
tꝑis.coꝛonemꝰ nos roſis anteq; marceſcãt
Nullũ pꝛatũ ſitqð non Eꝑtranſeat luxuria

4*

nt exitus.necvirtuoſe ſemite

guun
kenn

Ninn.

Munez
gegani⸗
ſahen
n
8phurden
nulgſo⸗
6 bi/
mpalssl⸗
onteppe⸗
8 Dun;
wun ten
prüflü
chtanen

ntſemor

Gsadn
ſepun/
upqnun
lamaro/

thonein

epeaoꝛe
Nec gꝛi
emi
pregpi
Gntem
refu
cſimi
wfun.
Wwicro:
lorude
nectin⸗

carureid

tmman
1 ugl.
enoc
nckqui
gen.
ns tunc;

detur n
gewonam

matanc:
olo a /
alnos ſos
nnti
ſatlurm

noſtra nemo noſtrum ſit exoꝛs luxurie no

ſtre. vbiq; relinquamus ſigna leticie.qmiũ
. bllrn etheceſtſoꝛsnoſtn.
¶ Non vos ad emulatione; ꝓuocent tam

bec eſt pars noſ

nefande carnalium ſententie.ſuos toto im

petu / totoq; malignitatis odoꝛe bꝛutales
ꝓſequantur affectus.nec ꝓſequantur mo⸗/

cubilibus. in impudicicijs.bꝛeuẽ hactraſi
liant vitam.ſuas ſibi diuitias habeant.ſu

os moꝛes.ſuas voluptates. Nempe quas

eternas vellent diuitie abibunt. et ipe qui/

bus maxime aſtricti ſunt voluptates fugi

ent. At quibo caruiſſe cuperent ꝑuerſi mo/

res ſtabunt et comitabũtur inuitos. Cun/
cta hec que illos / vulgo mirabiles oñdunt
momento temꝑis euaneſcunt.ſub ipia foꝛ
midine viuũt.ſi illa peꝑcerit/moꝛs non ꝑ/
cet.ducunt in bonis dies ſuos.ſed expecta

tepaululum:ad inferna deſcẽdent ¶ Quã

obꝛem deuoti fideles pegrini/quos pᷣcio/
ſiſſimus agni immaculati regenerauit ſan

guis / ſi peccata tanq; hoſpites peſtiferos

expuliſtis.ſi nõ tm̃mõ peccata ſed affectuʒ
etiam ꝓpoſitumq; peccandi qui vtiq; ſine
peccato nõ ſunt/bona fide deſeruiſtis/ſiꝑ
ſynceram fidem / reſurrectionis dominice
pꝓticipes effecti eſtis.ſi ꝑ viuam ſpem /vos
indubitanter reſurrecturos expectatis. ſi
poſtremo ꝑ charitatem et grãm cũ chꝛiſto
cõſurrexiſtis:que ſurſum ſunt querite vbi
chꝛiſtus eſt in dextera dei patris. Querite
inq; in pᷣſenti per bonoꝛum operum et me
ritoꝛum abundantiam.vt compᷣhendatis
in futuro ꝑ gloꝛiam.quam nobis pꝛeſtare
dignetur.qui moꝛtuus eſt et reuixit:domi
niis noſte Jeſſs caſeue. Jmen. HD

Onus paſtoꝛ animam ſu
am dat pꝛo ouibus ſuis.
Oꝛigininaliter Bath. x.
et recitatiue in euangelio
dominice cunentis pᷣſen/
tialuter ecto⸗·¶ Animaduerte nunco bo/
ne paſtoꝛ O reuerendiſſime pater ſancteſe
dis huius Remeñ.antiſtes.Animaduerte
m qni animaʒ tuam habes pꝛo ouibus tu

cialiter retinere. Lena nunc in circũitu o/

is dare. non venalem habere non pꝛeiudi

culos tuos et vide. omnes iſti congregati

venerunt tibi. obedientes ſunt.non ſicut o

ues errantes.ſed conuerſi ſunt ad te paſto

rem etepiſcopum animarum ſuarum ſecũ
dum verba pꝛimi paſtoꝛis petn in epiſto/

la eiuſdem dominice currentis. Interrogẽ

tur qui et quales ipᷣi ſunt: Reſpondere cõ/

uenit eis exſententia illud de Geneſi. Pa/

nam illud alterum de euangelio cuilibʒ eo

ſtoꝛes ouium ſumus. Conueniat et o vti /

rundem. Ego ſum paſtoꝛ honus qualis a

nimam ſuam dat pꝛo ouibus ſuis. Pꝛo il
lis inq; ouibus que pꝛopheticum üᷣlud ca
nunt deo. Nos autem populus tuus eto/

ues paſcue tue. Miretur igituretafffuat?

dilatetur coꝛ tuum.cum videas tu bonus
paſtoꝛ coadiutoꝛes tuos conſodales dui/
ces gregis tui. Ipſoſq; rationales quoſdã
paſcue tue hoceſt pꝛouintie ue Remeñ.a
rietes. Quidni miretur in hac dieet afflu⸗
at et dilatetur coꝛ tuum cum ꝓmiſerit ſum
mus paſtoꝛ noſter dicens: Vbi fuerit duo
vel tres congregati in nomine meo /ibi in

ri patres et fratres et omni coſolatione ple
niſſima. Hec nempe celeberrima congre/
gatio. Hec tua conuocatio ſanctiſſima o
bone paſtoꝛ/nunquid non in nomine Je
ſu facta eſſe vere putanda eſt. Putanda eſt

pꝛofecto. Fit enim ad extirpationem vici/

oꝛum et virtutum plantationem.Fit ad e⸗

uulſionem ſciſmatum et pulcerrime pacis
radicationem. Fit deniq; ad foꝛtem cuſto⸗

diam gregis dominici.ne male diſperſum

medio eoꝛum ſum. Grandis pꝛomiſſio vi

ne vagabundum per deſerta negligẽtie ra /

piat / diſſipet/ perdat / deuoꝛet ipſuz lupus

„

ille voꝛax infernalis. quin potius viſitatꝰ.

crebꝛo colligatur ſub vnius ouilis tectum

quod eſt fides chꝛiſtiana. Illicq; pꝛotectõ

ne ſolicita foueatur. Ecce ergo dominꝰ no

ſter Jeſus chꝛiſtus in medio noſtrum eſt
viri patres et fratres. Intendite que dico.
dominus in medio noſtrum eſt.quid aſpi
citis quid ſtupetis: Ita eſt cedite non mi
hi. ſed pollicenti qui mentiri non poteſt.
Ego inquit in medio eoꝛum ſum Etquis
ego qui loquitur: Dominꝰ foꝛtis et potẽs
Ipſeeſt paſtoꝛ bonus qui animam ſuam
dedit pꝛo ouibus ſuis. certe pulera/o fe
lix hec et deo grata ſocietas.in cuiꝰ medio
dñſilleẽ cui aglifuiũt.cui ſolꝛlũa famlant᷑

2

Ber. fact in cõcilio remeeiiii

NNemo iam deſperet nemo nepidet exaſpe Platoni Seneca refert. Aliterloquerisa uh
ctu vel occurſu tot lupoꝝ rapacium inſidi liter viuis. Deniq; ſatis fuit moꝛdaxĩ pa⸗ . ſideiſ
antium quotidie gregi chꝛiſti.confidat po ſtoꝛes reſponſio femine cuiuſdam deuote. dußtunh
tius vnuſquiſq; in verbo heliſei. ſoluresp Hec redibat de ſermone quodam cum tur W S.

nobis ſunt q; cum illis Adeſt quippe deꝰ

aſſunt et miniſtri eius milia millum ecde/⸗
cies centena milia:.Qõð ſi tales ꝓꝑ nobis q

ba multa. Interrogatur ab obuio quodaz

ſi ſermo factus eſſet.nequaq; inquit. Poꝛ

ro dum interrogans miraretur ſueq; reuer

1ch
nakh
Perommun
tamarun

contra nos: Ades ettu pulcerrima non di ſionis cum hominum bac copia cauſaʒ re
cam pales quam paſtoꝝ deam gentilitgs quireret exquo nõ erat ſermo factꝰ. Sub /
fabulatur.ſed ſumma veri paſtoꝛis mater intiliit ipᷣa Vermovtiq; dictus eſt ſed nõ
virgo miſericoꝛdie virgo benedica.Ades factus. Dicunt enim etnon faciunt.

tenanbinuanen biin, (⸗FIdt igitur ab vno

uenitur. Adimus ergo nũc te cum fiducia

auatn
aſhen
munoco
ttionisard
ſruntunc

que thꝛonus es gratie.mater miſericoꝛdie
vt gratiam et miſericoꝛdiam inueniamus
in auxilio oppoꝛtuno.qð vtaſſequamurpᷣ

quoq; paſtoꝛe quod ꝓponit dominus.det

animam ſuam pꝛo ouibus ſuis. Illaz ita /

q; animam que imago eſt beate trinuatis

dominus tecum ?c. nimirum in ſua vi rationali. Sapientia i.

Panua Raſt ſeeu veritas que appropꝛiatur filio. Relu/
Bonmms Paſtoꝛ . am cet in vi ira tibile Kotentiaſen ſrennul/ S
mam ſuam datꝓ onibus ſuis.fiat hoc fiaat tas que appꝛopꝛiatur patri. Relucet in cõ
¶Eongratuloꝛ tibi o bone paſtoꝛ.cõgau cupiſcibili Beniuolentia ſeu bonitas que
deo et gloꝛioꝛ in domino.quonia video vi appꝛopꝛiatur ſpirituiſancto. Hanco bo/
gent et ceteri omnes hicpñites ſtudium tu ne paſtoꝛ totam aiam nõ vnicam ſue vir/ Mlu
uunm.ʒelum tuum quo ad imitationem veri tutis poꝛtiõem curaueris dare p ouibo tu/⸗ Ayuf
praſtoꝛis/queris ꝑ hoc ſacratiſſimum con / is /triplici ſedulitate paſcendis. Nec enim gag
cilium dare animam tuam ꝓ ouibus tuis eſtimo telatere quemamoduʒ olim pꝛtim tiſſn
Et qualem animam. Animam ſaneq̃ tri / paſtoꝛi Petro ter interrogato terqʒ m̃den AVlainn
e plici virtute pꝛedita eſt. Habet itaq; ania n// bonus paſtoꝛ xpᷣus/ter ſubintulit dicẽs Eſalen
in ſicut et relique de humana ſpecie vim Paſce oues meas Paſce agnos meos. et Aeujleeto
trriplicem.habet vim rationalem reſpcũ ve rurſꝰ. Sidiligis me paſce oues meas.pa/ cſſuntop
ri. vim iraſcibilem reſpectu ardui.vim con ſce verbo.paſce exẽplo.paſce ſubſidio.pa / fecon
cupiſcibilem reſpectu boni. Itaq; bonus ſce verbo pꝛedicatiõis docte.paſce exeplo —Rfitan
paſtoꝛ dat hanc totam animam/p ouibus coõuerſationis ſancte.paſce ſubſidio chari MMnin
ſuis. Di hoc igitur fiat.qꝛ tempus faci tatis pie. Pꝛedicatio docta fundat᷑ in fide pon
engdi domine loquitur ꝓpheta ad domini. quo ad vim rõnalem. Conuerſatio ſancta Mnienn
NDuare tempus faciẽdi:qꝛ diſſiparuerũtle roboꝛatur in ſpe quo ad vim iraſcibilem. ittunlis
gem tuam. Qualem legem? egem euau / Bubustio pia cõſumat᷑ in charitate q̊ ad munit
gelicam naturalem ⁊ canonicam. Quib vxim cõcupiſcibilẽ.Quiſquis hoc mõ pa / Uchu,
modis: Innumeris et peſſimis. Pꝛopte/ nerit oues ſuas triplici pablo ſalutari/vey ſolopan

manus oꝛi neceſſe eſt. hoc eſto

— „Wα⸗

rea conuenit nunc eccleſia magna eccleſia
totius huius Remeñ ꝓuintie/cogitare qͥd
lfacerent.Et bene quid facerent.quia tem/
ppus faciendi/tempus ponendi manus ad

opus et ad aratrum.alioquin quid pꝛode/
rit nonasveteribus ſuꝑaddere ſanctiones
ſi non veteres fiant nec noue? Apponatur

patio locu⸗

tioni.ne ſit vox quidem voxiacob. manus
autem manus ſint Eſau. Euitetur impꝛo
perium qð vulgari ꝓuerbio melius ſonat.

dictum optimum eſt. ſed querite quis hoc
gget. Illudg inſuper quod obiectum fuiſſe

rus imitatoꝛ cenſendus eſt paſtoꝛis boni.

implẽs ſnĩam ſuã ↄpꝛehẽſaʒ in verbis the

matis. Bonꝰ? paſtoꝛ aĩaʒ ſuã dat p ouibus
ſuis. Sic eĩ repellit ab ouibaſuis rõabłib

rres turmas caldeoꝝ interficere qjretiũ gre
ges cũ pueris.iuxta fignram in pꝛincipio

iob poſitã Sic arcet ſic repꝛimit tria lupo /
rũ ſpũaliũ genera ſeuiſſia ab ouibo xp̃i. lu /

pũ carnc.lupũ mũdũ.lupũ diabolũ vFides

Appꝛopꝛiate repꝛimit mundum. Que eſt
hec victoꝛia que vincir mũdum: Yides no
ſtra Spes coercet ⁊ configit carnem dum
agit vt noſtra cõuerſatio ſit in celis.nõ car/

bginren
loſpüni
cſtire⸗
Gefcjan
fchlgr⸗
Conlelien
tunun
Dansd

hani
ſumon

—
“

Dominica.I. poſt paſz 42

gucise H
Kripa/ nalis. Charitas demum fugat diabolum n ere
1 is. Chantasd ugat diabolum legem exoꝛe ei .
danote⸗ quia ſola diuidit inter filios regni et perdi Lainvemoipisesnen Pꝛopterea em
am tionis. dei ſcʒ et diaboli. ¶ Dis itaq; plo/ res populoꝝ.vt cuſtodi Sheiiren er aho⸗
nent; cutis tam pꝛo fundamento quaſiſolidodi eius etlegem eius e tan luſtifecatice⸗
epa ſio faſtidioſa et memoꝛie inimica vitetur. gere rationem deeg Beiacs⸗ poſceti red
nanſnn Pergamus conſequenter iuxta hanctrip Hinc ea que in eis eſt fideꝛ ſpe
1 . ne E2 inc Paulus ad Thimo.etad Tvtum
In titam anime tue vitutemo beate paſtoꝛ. alibi pluries vult eßm doctoꝛ .r po
tiii ermamrtres inhe noſtraqualicunqa tentem inſtruere in doctrina ſane rog
tione partiones pꝛincipales ſub contradi ”c
wo tüionis arti tonũ invnoquoq; par canionis ita pꝛetulit quaſi de reliqui
10 kiant articulo. quatenus edificium no/ la ſibi cura videretur. AUnde eis nul/⸗
inno,N ſtrum tanq; triangulan triplicitate ſubni miſit me dominus baptiſar d it. non
Niu xum. foꝛtioꝛi ſtabilitate ſubſiſtat. Erit pꝛi Lonfoꝛmis eſt ad Poea ſtol breichre
ninune nn partitio de pabulo docte pᷣdicationis. ſio dicentium. Non eſt eta ada Monef
Ring Ens ſcda de pabulo ſancte conuerſatiois. re verbumer nineieranmecnuse enan
hheni eta a depabino pie ſubuentionis.fi ½ magis exiſtimas Pocirniſlene degliſs *
W — xej nnnbus minns ſanctis. minus ſirirmibo
mmnli/ xrequentes igiturpꝛime partiti atq; pijs. ¶ Dedo moꝛeso tempoꝛ
anc onus ſtructuſam collocemꝰi eaa dibꝛium nunc nganaigam⸗ e. n/
tegr WXirain Ooncheranonem de nalroſunaluidanfcun iuacri⸗
cobo/ .. APZ oſideratio ignum dignitate pꝛedicati 5 1½
alceredues pabulo pdicationis dando itate pꝛedicatio vel publica
ſueyf; Sale ulo pᷣdica lonis. dando ad populum exhoꝛtatio iudi *“l
animam quo ad vim rationalem pꝛo eis. vopnum exhoꝛtario indicatur. Eſt in⸗
ein a vimm lem pꝛo eis. uiunt hocof miondi
— eſt officium de neceſſucte annerum paſto/ archeegnnn volmendleanun ve
min rali dignitati.Dura p quibuſdam rd ve/ dei hnenninnalie von Aaeo nil ſbieſ.
* nna enreſcni⸗ . ꝛoba chennzenes elſt nihil niſi de terra Wamt porctt. SSed
gis olcmneeeeſemd iſto legiſlato dicunt pꝛedicamus gregi noſtro perſub/
ſe⸗ pieneiſſimocher conſtitutaz eſſe.qp ſtitutos. pꝛedicamus p 65 le ae, ne /
/ cta ſancopera⸗ noeene e ts terad nocobus ingerunt.et hoc nonne ſa
oa perfectionem exigitu imegis tis eſt: Honne mulciplicatio fit ſermonuʒ
eplo ꝓ vita animarum onſennnnnc unali⸗ tanta ꝙ in nanſeam tranſit audientium?
chui modum in policia terrena necel Prind eſt Kgem is vtiqʒ alia grandia erardua dum
in fe coꝛpoꝛalis cibus.alioquin ſi r uriſditionem noſtramdum tempoꝛalita
na voꝛalis cibus. alioquin ine pabulo cõ tem / vigilanter pꝛotegimus.ſpiri .
oſ uenienti ſicut illa tampoꝛalis ſic et illa ſpi nim ſine tem de lib Wnnns ſpiriruallac/
ablen. ritualis vita ſuo modo deficeret neceſſʒ cõ 5 e, ml us diu eſſe non pñt.
eiſad munitas perſe ſufficiens. Ad hoc reſpici pondeant velim pꝛimo qd de⸗
* iciens. Ad hoc reſpicit centius atqʒ ſalubꝛius.aut q
RrJRZ dictum vetus a chꝛiſto renouatum. NHõi alubꝛius. aut e acceſſoꝛium
lumn ſolo pane viuit homo ⁊c̃.Op. m. Nõ in pꝛelatus ꝑ ſeipᷣm exerceat.et pꝛincipale ꝑ
nohonl. oꝛdĩare miniſtratoꝛes iamds pabulin⸗ ſbdieeregono⸗ Si enim illud o⸗
nul s Pialis prarionuſilee ouibus gregis omittereſcz iuriſ⸗ ertenen Regtteſnn ers
vonon officij perirent. qui hocagere. ⁊ poſſent ecutoꝛ pꝛincipalioꝝ ipᷣe qui pꝛinci itex
tiubi exofficij auctoꝛitate er deberent erſuperio habendus. quia et konlcdtt eifin Mi .
ſenuge obligatione. Lales vero quales alios ſtitutum fieri qnand mags 8. Rn i⸗
anr Boongeopalſte nheli kereto⸗. eſt. tempoꝛalium defenſ Aneftat pin⸗
vic koꝛes appeliat crebꝛo ſerip/ deq;ᷓ pauci ſunt ſermones in tan 8.
wrpllu/ tura tam veteris q; noun teſtamenti.incre⸗ multis inqᷓ; intam multis.
1 *“ me, tis inq; numero ſed perfectionis la
i Kdes Haneoe qui nõ oues ſed ſe paſcunt. Unn derariſſimis.Quare: Qui is lau/
e nec puduit deum ad huius ruſticanu riſſimis.Quare: Quia adulteratver/⸗
.Oeck arnitienee m ad huius ruſticanuz bum deiatqʒ coꝛrumpitur.d
on⸗ vumilitatis exemplum ſeſe deüjcere. Ego exiſti BconunHurpn velalſus
No np⸗ E iſtimatk pietas. ve
endon ſum paſtoꝛ bonus ⁊c̃. Hinc Zacharias Kenmi el fnenlia gani miſcent erroꝝ ma
Labia ſacerdotis cuſtodiunt ſcientiamet ſeriiaaz narathnl bi

uolaꝝ zizania ſuꝑſeminantur. Ita ꝓfecto

f f EIü 2 1 ₰ 7 4 Kℳ☚

tio. Paſcere oues pabulo pᷣdicationis⸗

cura vigilantioꝛ apud quoſdã ex pᷣlatis ha
betur in eligẽdis mercenarijs ꝓ culturaa⸗
groꝝ ſuoꝝ q; habeant in electione bonoꝝ
pꝛedicatoꝝ pꝛo cultura ſpiritualianimaꝝ
Deniq; quia ſolam tempoꝛalium defenſi/⸗
onem vel adminiſtrationem attendũt/nil
mirandum.ſi conſequenter cenſeant ꝓcu⸗
ratoꝛes et aduotatos vel pꝛudentes aliq̊s
de ſeculo in cautelis et traditionibus hũa
nis/pᷣferendos eſſe viris quantumlibet in
ſacra doctrina et ſpiritali conuerſatiõe pol
lentibus. Nam vᷣm pꝛeſtitutionẽ finis/de
conferentibus ad finem iudicamus.(Ad
damus ad pꝛioꝛa ꝙ officio cuilibet hierar
chico tantum annexa eſt pꝛedicationis ob
ligatio/quantum plus vel minus appꝛoxi
maneritapoſtolice dignitati.quemadmo/⸗/
dum ſuntarchipꝛeſyteratus cure parro⸗
chiales.archidiaconatus.decanatus et ſi⸗/
miles. Vnde ſpectat ad curatos cognoſce
re ſummatim et in quod am generali pꝛece

pta legis cum quadam explanatione groſ
ſa articulos ſimiliter fidei noſtre.traditio/
nem quoq; ſacramentoꝛum. diſtinctiöem
peccato.aceoꝛuʒ que ſunt reſeruata a nõ

reſeruatis.inſtitutiones feſtoꝛum et ſiqua
ſunt ſimilia. Pertinet autem vltra hecad
ꝛelatos ſcire rationem ſubtiliter ac parti⸗
culariter reddere aduerſus hereticos ꝓter/

uos/de pꝛedictis. Deniq; cum beneficiuz

detur pꝛopter officium (officium inquam
non tantum in hoꝛis dicendum.ſed tantũ
dem vel amplius in concernentibus de p/⸗
pinquo vitam et paſturam gregis domini
ci) Dijudicent apud ſe hi qui pᷣdicationis
officium fibi maxime debitum / vel neſci/
unt vel omittũt/vel deterioꝛi ſacrilegio ſp/
nunt et irrident. Dijudicent oꝛo ſi beneſi⸗
cium tale rite iuſteq; recipiunt aut retinẽt
non minus q; ſi negligerent eccleſiaſticuʒ

in hoꝛis dicendis officium. Dijudicẽt an

fructus beneficioꝝ/ſuos ſatiantet ſimilia
qualia non eſt meum nuncdiffinire.qᷓ;uis
emula curioſitas vehemẽter expoſcerer dif
ficillimum in hacre iudicium.ſed abeata/
lioꝛſum in toto hoc noſtre exhoꝛtatiõis ex
curſu.et quod fieri debere/monſtratum eſt

.

fiat fiat.

dando anima m rationalem ꝓ eis /ſicut eſt
afficiũ magne dignitatis ac pietatis ſic grã

Ber. fact in cõcilio remeñn

dis in eo difficultas inuenitur. ( Si pie /
tas iuxta apoſtolicam vocem valetad om
nia.que maioꝛ altera/quedignioꝛ pietas/⸗
excogitari poſſit.qᷓ; que liberat animam a

moꝛte perpetua.que pꝛotegit eaʒ ne lupis

infernalibus pateat in deuoꝛationem.que
tandem ducit et perducit vbi ingredietur/⸗
et egredietur/et paſcua inueniet.Huicoffi
cio que vel qualis altera miſericoꝛs largi⸗
tio valebit equari: Si magnum eſt paſce/
re carnem pꝛotinus moꝛituram vt interim
viuat.animam in eternum victuram qᷓ; pᷣ/
cioſum eſt paſcere ne pereat:? Dura eſt ni/
mis illa ꝓphete lamentatio Paruuli petie/
runt panem et non eratqui frangeret eis.

ſi ad carnem referas.ſed durioꝛ in immen /

ſum ſi de ſpiritu ſermo fiat.Accipite quo/⸗
modo concluſerit Jacobus epiſtolam ſu⸗
am Fratres inquit᷑ ſiquis ex vobis erraue

rita veritate et conuertat quis euʒ.ſcire de
bet quoniam qui conuerti fecerit peccato/
rem ab erroꝛe vie ſue.ſaluabit animã eius

a moꝛte et operit multitudinem peccatoꝝ
Koꝛro difficultatem cure paſtoꝛalis pa
tres ſancti/Gꝛego.in ſuo paſtoꝛali ⁊ Chꝛi
ſoſto.in alio ſimiliter paſtoꝛali ſuo ad baſi
lium diligenter aperuerunt.aſſignantes pᷣ
cipuam difficultatis rationem ex pꝛedica/
tione vebi dei. Tanta quippe in ouibus
paſcendis pabulo pꝛedicationis varietas

et velut contrarietas accidit.vt quod vnã

nutrit/maceret alteram aut mactet.paſcen
tes vario multum diuerſa palato. Culpa
uerit aliquis auaros.pꝛodigꝰ inde ſumet
argumẽta ſue pꝛofuſionis inique.Culpa
uerit pꝛodigos/auarus inde tenacioꝛ ſoꝛ/
didioꝛq; efficietur. Sic eſt inuenire in om

ni vicioꝛum extremitate.niſi cautiſſima ſo
licitudine ſic arguat vnum vicium/ꝙ alte

rum ſimiliter inculpetur. Hocautem ſem

Per et ſolerter agere per gladium verbi dei

ſecantema dextris / eta ſiniſtris.vt mediuʒ
vVirtuoſi itineris liberum pateat.ad ince/
dendum viam regiam mandatoꝝ dei.tam

arduum puto.pꝛedicatoꝛem quoq; tã pꝛu

9

dentem et vigilem exigereſenſu. yt vix poſ
ſit vnus ex milibus inueniri. ¶ Adde ꝙ
auditoꝛum quidam hebetes ſunt.quibus
pene nihil poteſt / quantacumq; pꝛolixi/
tas decies repetita inculcare. Alij pꝛeuo/
lãt ĩgenio.cõfeſtimq; fitapud eos oĩs mo
roſitas oneroſa.Quã pauciſſimos ĩſuꝑ vi
debis auditoꝛes.qui fideliter et diligeuter

iludd

En

Cnomnte
ierint
ntasſn
NMicnnd
ebüdei!

udeſone
cutetiamt
narratong
echisce
ſna oſb⸗
keintelere
wedeern
Cüſtimen
Albcolato
fumſafea
ceſnces
Aofficia
leoatas
onade
erln
Achen
Gnens
minus
efluorl
(
lturco⸗
ioomt
ſtilodan
ſaormig
(onſckrin
(ern
ponitcon
Condiſont
olſot
hispenn
gbaugri
trarafe
ploqed
ſonatq;
loſpinn
ſewocce
funepre,
1Mgesn
Cunöcten
ſid
Pfanggon
afin

dicrion
eig eſof

Ppiequo/
kini
bis emave
tzlerede
tpeccato⸗
nimü eins
peccuos
toralspe
urAbii
oag boli
nantes o
wechca/
olibus
mmens
dwni
gaſcen
Loha
Neſome
accſor⸗/
müreinonm
utiſſimaß⸗
iumng de
unm in
nrabi dei
Nrmecu;
I.adince/
ndaun
chta pun
Nyirpol
eg
ntqubbis
nchpioliͤ/

Aijpreno/

eoshiſt
inosiſen
gollgan

ominica ſecunda poſt paccha 42

gattendant ea que dicunt᷑.qui non ea que

audierint ſed que audire putauerint tra/

hant ad ſua deſideria fouenda potiusq;

eradicanda ſeu moderanda. Viertitur eis
verbũ dei in pꝛouerbiũ et fabulã.trahũt

q illud ad omnẽ partẽ contradictõnis ſi
cut de ſono campanarũ agunt pueri.Gi

cut etiam in fabulis de lupo ſyllabicante

narratur.qui audiens pa.⁊ ter.coniunxit
echis agnel. Quare:quia ſic in imagine

ſua verſabatur. Tales deniq; ea que ma/

le intellexerint peius interpᷣtantur.⁊ peſſi

me deferunt ad ceteros inuidia vel ſtulti/

cia ſtimulati gerunt ſimilitudinẽ crebꝛi⸗

vl colatoꝛij lact.effluit ab eis quicqͥd pu
rum ſuſceꝑant. Purgamenta ſolavt feſtu
ce ſoꝛdes ⁊ palee retinẽtur. ¶ Exigit᷑ ergo

ad officiũ pꝛedicatõnis ingeniũ velox ſo

lers atq; verſatile velut in non ꝓſpecto tẽ
poꝛe.a dextrꝗ ſiniſtris ante retro ſurſum
⁊ deoꝛſum. ¶ Exigit᷑ eloquentia toꝛrens

et vehemens.ſuadibilis⁊ ſuauis copioſa

q;/ ne adhereat ligua palato ⁊ areſcat flec
minus temperatã eſſe conuenit ne nimis

effſluat ſemen generatiuũ filioꝛũ dei.? ſoꝛ
geſcens inutile fiat ad generatiõeʒ ¶ Exi
gitur cognitio ſcripturaꝝ ſacrarũ cum ce
teris omnibꝰ que ad moꝛes ſpectãt Inde

eſt illa dum paſtoꝛ conſecrat᷑ interrogatio

ſcis vtrũq; teſtamentũ.Quoꝝ aliqui qua
conſcietia reſpondeãt.ſcio.ipſi viderint.

¶ Excigit᷑ multiplex exꝑientiũ actuũ hũa

noꝛũ ⁊ conditõnis annotatio eoꝛũ qͥ do/
cendi ſunt Exigitur exẽplaris vita⁊ cõ

uerſatio irrepᷣhenſibilis in medio natio/

nis pꝛaue.aliena ab om̃i crimiĩe.pᷣſertim

ab auaricia⁊ luxuria.que maxime ſunt cõ

traria fame.alioquin plus deſtruit exem/

plo q; edificet verbo. Mox operũ foꝛtius

ſonat q; verboꝛũ.¶ Exigit᷑ deniq; guſta/

tio ſpiritus ꝑ contẽplatõòem.alioquin ce

teros accendere ad eternoꝝ deſideria que
fronte pꝛeſumpſerit. ſi agns in ſe totꝰ

⁊ algidus remanſerit? ¶ Uide nũc ſi offi
cium pᷣdicatõnis eciſtimaueris leue/paſ/

ſimq; om̃ibus imponendũ.Nihilominꝰ

ipſum quod tante pietatis et difficultatꝭ
oſtenſum eſt fiat fiit.

Coni ideratio. III.

Paſcere oues autoꝛitatiue pabulo pꝛe

dicationis dando animã ratõnalem pꝛo

eis eſt officiũ quod nulli fas eſt exercere

ge.quando nõ aliter po

niſi miſſo.nec mitti quiſpiã debet niſi ſit

idoneus et pꝛobatus. ¶ Pꝛimã partem

bꝛeuibus verbis abſoluit apoſtolꝰ. Ouo
modo inqͥ t pꝛedicabũt niſi mittant Cõ/
funderet᷑enim penuus eccłliaſtica hierar
chia. ſi cuilibet indiffereter autoꝛitatiuũ

pꝛedicatõis officiũ lacaret᷑. Patuit in tu/
relepinis ⁊ alijs idiot quos hec audacia
fefellit et in varios traduxit erroꝛes. Au/

toꝛitatiuũ vigilanter diximus.quia frat᷑/
nam coꝛrectõem ſecretã ſcilicʒ aut amica/
bilem/ que edificare nõ ſcandaliſare pꝛe/

cocedit om̃ibus.dum ait.ſi peccauerit in
te frater tuus.⁊c. Sicenim dicit ſapiens

mandaſſe deum cuilibet de pꝛoximo ſuo.

Et nihil humanũ putabat comicꝰ ſenex/

a ſe alienum. Nullus enĩ peccat/ quin no

ceat vniuerſis.tanq; ſi membꝛum coꝛpo/

rig vel pars exercitꝰ ſpiritualis /depereat.
it autẽ miſſio ad pꝛedicandũ ſolenni

ter. vel per deũ immediate.que tamẽ pꝛo/
bari debet apud recipientes vel per mira/
culum vel per ꝓphetiam vel aliud ſuffici/
ens tale ſignum.Aut fit per deũ median/

te ſuperioꝛũ autoꝛitate.quib impoſituʒ

huius auctoꝛitatis vinculũ ſit.fit rurſus

nonnũq; miſſio talis gripſa neceſi itat; le
luando nõ aliter poſſet fidei ſeu moꝝ
veritas inuiolata ſeruari. Vbi verũ eſt il

lud Paſce fame moꝛientem ſi nõ pauiſti
occidiſti.¶ Poꝛro nullum debere mitti
qui nõ fuerit idoneus et pꝛobatus docẽt
artes cetere.qͥs exercere non pᷣſumit igna/

rus ipſarũ. Sicut exoꝛatio ſumpſit hie/

ronimus. Quod medicoꝛum eſt ꝑmittũt

medici:tractant fabꝛilia fabꝛi. ¶ Remo/
uet apoſtolus ab officio pᷣdicatõnis mu/

lieres Mulierẽ inquit docere nõ ꝑmitto.

Inueſtigemus rationẽ ⁊ inueniemꝰ mul
tos ex viris pꝛohibitos. Spectat nimi/
rum ad paſtoꝛalem doctoꝛẽ cõſtantia.ſpe
ctat pꝛudentia.ſpectat pudicicia.vt ſit in

eo facultas veritas ⁊ bonitas. ¶ Lonſtã

tia dat ne ſuccumbat aduerſ.ne cedat cõ/
uicijs vel iniurijs.ne rumoꝛibus falſis ⁊
indignis.vel infletur ad gloꝛiam.vel con
tabeſcat ad ignominiã Neq; enim gladia

toꝛ(ſicut dicit Chꝛyſoſt.)plus habere de⸗/

bet animã in manibus.hoceſt eam vltro
moꝛti dare.qᷓ; pꝛedicatoꝛ Atuero quis ne
ſciat mulierem imbecillem eſſe.fragilem.
inconſtantem. ſic pueri vel ado leſes⸗ 3tes.

WM

Germo factus in concilio remenſi

pueros dicovel etate vel moꝛibus.ſicom
nes querẽtes que ſua ſunt nõ que ieſu xpᷣi
Cedunt nanq; ad pꝛimã iniurie vel cõtu
melie ꝑſonalis ſeu iacture tempoꝛalis ſu/
ſpitiones tanq; arundines vento mũda/
ni timoꝛis agitate. ¶ Pꝛudentia dat pa
ſtoꝛali doctoꝛi.vt nec fſallere velit nec falli
leuiter poſſit. Sed audi quid de iudicio
mulierum dixit areſtoti.quoniã inſtabile
eſt et inualidum.ſic apud comicum dicũ/

tur mulieres pꝛope ſicut pueri leui ſenté⸗

tia. Quod viderat egregius poeta dicẽs.
Varium ⁊ mutabile ſemꝑ femina. Quot
autem inueniũtur inter viros quoꝝ iudi

cia circa agibilia ⁊ credibilia/vel nullum

eſt vel obſcurũ timidũ et inceriũ vel erro/
neum.quia nec ipſos erudiuit lex dei.nec
regularis bene viuendi diſciplina perdo

cuit. Solidum idcirco nequeũt alijs cir-

ca ſcrupuloſas queſtiones ſuas dare con
ſilium.tanq; intexrogatio fiat eis de igno
tis nec exꝑtis. ¶ Continentia deniq; dat

paſtoꝛali doctoꝛivt nec in ſe lubꝛicitatem
gadmittat.nec ad ülam auditoꝛes alliciat.

Atuero mulieris vox/facies/geſtus/ qua

ſi tede ſulphuribus illite audientes ⁊ ſpe-

ctantes adurunt faciliter.⁊ in pꝛauam de

ſiderioꝛũ carnalium flammã accendunt.
Sic viroꝛũ aliqui muliebꝛiter fracti ſine
neruis diſcipline/plus eloquio et geſtibꝰ
effluunt in laſciuiam. ipſamq; relgeit

nutriunt ⁊ augent q; extinguant ¶ Jeſti

nabam in ipſa meditatõe mea ꝑgere poſt

hanc triplicem pꝛime partitõnis conſide
ratõem/ad aggreſſum ſecunde partitiõis

locuturus de pabulo ſancte conuerſatio/
nis. tum ecce viſa eſt aſtitiſſe induſtrioſa
ſedulitas.affirmans nõ ſatis eſſe ſi dedu/

cantur in mediũ defectus exiſtentes circa

pabulum dominici gregis.niſi pariter in

uenirentur pꝛoniſiones.et hoc tanto effi
cacius quanto particularius. VUniuerſa/

lia enim parum ſed ſingularia multũ do/

cent.At ego dum has pꝛouiſiones ab ea/

dem induſtrioſa ſedulitate ꝑquirerem (ci
to enim ſecũ ſenſi) enumeranit plurimas

hic et in poſterioꝛibus.quarũ paucas an

teconſpectum cõuocatõnis huius celer/
rime rememoꝛari iuſſit.repetẽs crebꝛo.fi/

gt fiat.

(Mꝛima pꝛonilio

Fiat in pꝛimis iuxta pꝛemiſſa executõ de

cretalis illius que in om̃i metropolitana
eccleſia/ſcholam theologie cõſtituit.Nec

vigdet᷑ſchola mendicãtium ſatis eſſe. Ex-
pediret ampliusvt hec inſtitutõ cuiꝰ quo

tationẽ ſicut⁊ aliaꝝ/dominis iuriſtis lin
quo/ extenderet᷑ad eccleſias cathedrales
et alias collegiatas notabiles.ſicꝙ vna pᷣ
benda eſſet ad officiũ hoc ſalutiferũ / ſpe/
cialiter⁊ irreuocabiliter phlicana Lanen
admodũ dominꝰnoſter Benedictus/pꝛo
curãte pꝛeceptoꝛe meo inclito dño Came
raceñ.conſtituerat.ſed neſcio quo pacto/⸗

tam ſanctũ opus e medijs vt dicitur ma-

nibus elapſum ẽ Concedebatur vt legen

tes et ſtudentes ꝑciperent certis diebus ⁊
hoꝛis/diſtributiões quotidianas.hac rõ

ne qua intendentes temꝑalibus eccleſie

cõmodis/ſine vllo contradictõne recipi/
uunt. Expediret inſuꝑ vt monaſteria no/
tabilia/non carerentviris docentibus ſu
os religioſos etiam ab adoleſcentia/ me/

ditari in lege domini die ac nocte Alioqn
poſtmodũ in ipſo ocio ſuo quod cõtem/
plationi deditũ eſſe conuenit/ qualiter ex
ercebũturad diuina? enẽda deniq; eẽt

decretalis pꝛohibens ipſos audire leges

vel phyſicam. artes ſcilʒ pꝛacticis nego/
cijs accommodas NHam apud eos que ſci

entia magis q; theologia deberet vel do/
cxivel cognoſccxz

Gecũda pꝛouniſio.

Fiat amplius apud ipſos qui ſe pꝛedi
cationibus exponũt / examinatio pꝛius
circa generalia noſtre fidei.et circa pꝛece/

pta ⁊ moꝛes.vt cognoſcatur ſi talia pꝛedi

care nouerũt.et ad ea pꝛincipaliter pꝛedi/

cãda.ſecluſis fabulis anilibus ⁊ ludicris

compellãtur. Arceatur inſuper tam gene

ralis licentia apud quoſdam religioſos q

pꝛotinus vt aliquis ſciuerit duo verbaꝓ
ferre volubilitate lingue/inthꝛoniſant eũ

in cathedra pꝛedicandi. Inſtruant᷑ deni/

qʒ; non detrahere ſuperioꝛibns abſentibꝰ

in ſubditoꝛum pꝛeſentia. Nam hoc age/
re quid pꝛoficit niſi ad ſubuerſionẽ audi

toꝛum.apud quos inde nutritur rebellio
murmur.odium.impatientia.contuma/
cia.pꝛoteruia.et detractiõis libido.cuius
ſignũ eſt quia extollunt ſe detractoꝛes hu
iuſmodi.quaſi ſoli ſint qui veritatem au
deant palam dicere. Doceatur populus

econtra obedire pꝛepoſitis ſuis etiam di /

olso
ſotmal
pouliri
hentpre⸗
gamp:
ſis p⸗

Finr nn

ſochinlt
cicntont
olhaboe
ſaaon⸗
Otteii
Alistup
ulon
Ppuimitn
eſeſig
berin
foman
utig.
niſot
pop⸗
ſesde
lepen
nuem,
l
ſialhocn
ünria
liogſlunc
yöne
ginbau
Uumttöen
ſueſttute
tengldig
dicuntns
osthe⸗

dicatis:

totadie
collotün
enmhe
ſnonosa⸗
ſointhen
icotte
Knantene

politang
lult ſec
tſe Ep⸗
daudano
iſslin
Gdainies
ſcgma; .V
tſſniͦſhe
Catnen

icnen

dſo Cinme
gnopen
diciturne⸗
ur ytlegn
nodichig
Unas haen
bus eleſe
Nine rupi⸗
naſeuno⸗
lennbusſn
lenti/ ne⸗
ce ooen
nod coten/
qualieng
deniqgeet

irelegs

nese/
obeſa
lna do⸗

ſſo.

iſepnedi
Niopuns
Greapnec
ape
luerpradi
ns1 lvdiens
er tun e
rlgolo
orerdi⸗
rontuntei
fuuntden,
eblenth⸗
m bocage
none aud
iurrebeli⸗
, cConlumn

ventmenn
nurpopuns
ſgischund⸗

Fiiat rurſus pꝛouiſio ſufficiens ei.
rochialibn. vt ſibi poſſint de pabulo pꝛe/

ſtoꝛali dignitati:

HDominica ſecunda poſt paſcha 42

ſcholis oſtendendo. ꝙ dominus regnare

facit malos et ypocritas pꝛopter peccata
populi⁊ in eoꝛum grauẽ penam. Sic ha

beat pꝛedicatoꝛ linguã et linguam. Lin/
guam pꝛo ſubditis ⁊ linguam pꝛo domi/
nis ⁊ pꝛelatis. ”MM

ufficiens curis pa

dicationis pꝛouidere.ſicut inſtitutio pꝛi
oꝛ habuerat.qui apud multos adhucob

ſeruatur. vbi mendicantes nõ abundant

Sit etiã in qualibet parochia cura ſpeci

alis iuxta ſacros canones de inſtructõne
puuloꝛuʒ pᷣſertim in moꝛũ diſciplina ſᷣm
pꝛimitiua noſtre religionis rudimẽeta Ec
cleſie ſiquidẽ refoꝛmatio(ſicut quidã ait)
debet inchoari a paruulis.quoniã eiꝰ de/

foꝛmatio venit ab eis pꝛaue ⁊ neqͥter inſti

tutis. Quamobꝛẽ fiat ſicut pꝛetactũ eſt p

uiſio ſufficiens aliqua pꝛo magiſtris.fiat
pꝛo pꝛedicatoꝛibus idoneis.ſi ſint ſecula

res/ de pꝛebendis.ſi mendicantes aliun/

de per pꝛelatos ⁊ curatos.quatenꝰ ad pie

tatem magis q; ad queſtũ ſuam valeãt at/
tentõeʒ oꝛdinare. Itaq; ſi pꝛocuratoꝛibo⸗
ſi aduocatis / ſi alijs pꝛacticantibus / aſſi/

gnãtur ſedulo penſiones certeꝛ magneq;
uis aliunde lucrent/qualiter nõ abſurdũ
erit/nõ magis hoc fieri pꝛo laboꝛãtibus

gratis ad ſpiritalem onium dominicarã —

nutritõem.dum exercent officiũ quod de

neceſſitate monſtraln anner eſſe pa⸗/

dicunt nõnulli pꝛelatoꝛũ. Cur inquiunt

vos theologi maxime doctoꝛati/non pꝛe
dicatis? cur ſtatis in ſtudio vel in camerꝭ

tota die ocioſi: Cur talentũ ſciẽtie vobis

collatũ retinetis: Accipiant ſic loquẽtes
veram hanc pꝛo multis reſponſionẽ. Ne

mo nos conduxit.neq; licentia magiſtra
lis in theologia dat obligatõem pꝛedicã/

di.ſed oſtendit idoneitatem/quam erxerce

re non tenẽtur niſi velint vel aliunde mit
tantur cũ mercede ſua.Addito ꝙ plus ſo

licitudinis ⁊ tempoꝛis apponet aliquis
pꝛedicatoꝛ verbi dei in yno ſermone rite
componẽdo/retinendo et pꝛonũciando:

q; aduocatus vnus ꝑ multos dies patro

cinando Cur ergo ſua mercede cariturus
eſt recipienda ab illo cuius debitũ exercet
officiũ et non ſolũ a populo: Hoc igitur

9
. de paſcendis ouibus pabulo pꝛedicatio/
nis doctedando animã pꝛopꝛiã ſim poꝛ

fiat fiat Quod audacius introduxi. quia

me ſentio ab omni ſpecie queſtus alienũ.
cum ſatis iam habeã dei dono de bonis
ec!

ponã ſine ſumptu aliẽo euãgeliũ

Qugarta pꝛouiſio.

Fiat poſtremo quo ad hoc publicatio ᷣ
rundã tractatuloꝛũ compoſitoꝛũ vel com

ponẽdoꝝ.vel qui iam foꝛte cõpilati ſunt

in quibus generalis tenoꝛ noſtre fidei et
pꝛeceptoꝛũ et ſacramentoꝛũ cum ſimilib
contineãtur. quatinus in eis ſacerdotes?
curati ſimplicioꝛes / legere poſſint ⁊ ĩſtrui
quid ipſi ſcire/quid alios docre debeant
docere inq; etiam ꝑ ſcripturã talem ſi nõ
aliter cognouerint. Compelli quoq; po/

terunt / talia ſuis expenſis exeplaria ſibi
comparare. quemadmodü fit de ſtatutis
humanis ſynodalibus/pꝛo cura temꝑali

um/⁊ hoc niſi foꝛſan aliũde caritas abun
dans pꝛelatoꝛũ/indigentie pauꝑioꝝ ſub

uenire voluerit ¶ Hic inſeri potuiſſet de
lectionibus ſacris legendis ad mẽſam ec/
cleſiaſticoꝛũ ⁊ pꝛeſertim pꝛelatoꝛũ. Item

de cohibendis queſtoꝛibus iſtis/ laxanti

bus linguas ſuas ad falſitates et inepti/
as Sed hec interim ſufficiãt de puiſioni
bus circa pꝛimã partitionẽ.⁊ ſuas cõſide
ratõnes ita cõmemoꝛatas.

nda partitio

Eldiſtis pꝛeſtãtiſſimi viri patres
fratres quẽadmodũ diximꝰaliq̃

tionẽvelvim rationalem ꝓ eis Nec ſuʒ ne

ſcius q;multo plura ⁊ altioꝛa dici potne/
rant.ſed ſupplebit imꝑfectũ meiũ / ditiſſi⸗

ma veſtre ſapientie magnitudo. Nuncp/

usqᷓ; cõuertat᷑oꝛatio ad aliũ modũ paſcẽ/
dioues ſm poꝛtionẽ iraſcibilem anime?
hoc exemplo ſancte cõuerſatiõis.dicatur

id quod obtigit mihi in ipſa meditatõne

mea / dum circa hoceloqui recogitarem/
duce vel comite iduſtrioſa ſedulitate. Cir
cũuoluebam oculos mee conſideratõnis

per ouilia varia/eccleſie militantis. Illic
aſpexi viros paſtoꝛes habitãtes in caſu/

lis ⁊ poꝛtatilibꝰ tabernaculis. ſciẽtes hic

ſe nõ habere ciuitatẽ manentẽ ſed debere

futurã inquirere. Illic ſimilitet viſe ſunt

oues rationales gregis xpᷣi/ ſignate oẽs
BB zZ

Bermo factus in concilio remenſi

ſigno thau de ſanguine agni. Sz heu pi

cula.heu ſeductoꝛes.heu mille nocẽdi ar/

tes.mille mouẽdi diſcrimĩa.qlibʒ ouis ſu
os patitur hoſtes.ſuas inſidias.ſua certa
mina. Hanc vepꝛes ſpine ſentesq; dilace
rant.hanc eſtusvꝛens.hanc bꝛuma rigẽs

diſcraſiant. hec infixa eſt in limo ꝓfundi.

hec ex altis rupibus pꝛeceps ruit.adherʒ
huic veterna ſcabies.alteri contagioſa ſo
cietaſ moꝛbũ affricat.ſicq; faſcinatio moꝛ
bidarum tranſit in tenerioꝛes agniculos
Deniq; quid ouibus miſeris erit tutum.
quando iuxta ꝓpuerbiũ grecũ Qupi fun/
gunt᷑ officio paſtoꝛuʒ. Vel certe paſtoꝛes
verſi ſunt in lupos qui nõ parcũt ouibꝰ.
An non lupꝰcyrannꝰ rapax qui lanã⁊ lac
ouiũ/immo carnes ⁊ oſſa ꝑ violenta exa/
ctõem ſurripit caſſat ⁊ oppꝛimit? An nõ
lupus/tvꝛannus fallax qui lanã ⁊ laconi
um carnes ⁊ oſſa ꝑ aſtutiã pꝛocurationũ
et qaduocationum ſurripit caſſat ⁊ deijcit:
An nõ demü lupus/tyꝛannus voꝛarx qui
lanam ⁊ lac ouiũ.carnes et oſſa per gulã⁊

luxuriã ſurripit caſſat ⁊ inficit:Etvbi iä

obſecro tales lupos rapaces fallaces ⁊ vo
races nõ poteris inuenire.qui rapiũt qui
fallunt qui deuoꝛãt:? Rapiũt cauillando
fallunt litigãdo.deuoꝛãt luxuriando.Au
diamus ex eʒechiele veterẽ ſummi paſto/
ris querimoniã.¶ ac comedebatis.⁊ la/

nis operiebami.quod craſſuʒ erat occide

tarlb: gege qᷣt meũ nõ paſcebatis.qð in/
firmũ fuit nõ conſolidaſtis.⁊ qð egrotuʒ
erat nõ ſanaſtis.quod cõfractũ eſt nõ alli
gaſtis.⁊ qð abiectũ eſt nõ reduxiſtis ⁊ qð
perierat non q̃ſiſtis.ſed cũ auſteritate im
pabatis eis.⁊ cũ potẽtia.⁊ reliqua in hãc
ſententiã. Juxta que/ꝓ cõplemento no/
ſtre huius ſecũde partitiõis/ induco tres
coõſideratões cũ duodecim puiſionib q̃̊s
induſtrioſa ſedulitas recenſuit.

Bonus paſtoꝛ nequit animã dare p oui/
bus ſm vim iraſcibilẽ.niſipꝛius ſtudue/
rit eijcere tyꝛannidẽ rapacẽ que eſt lupus
guaricie. Inſtituẽs itaq; paulus ven pa/
ſtoꝛẽ docuit hoſpitalẽ eſſe debere ⁊ nõ tur
bis lucri cupiduũ. Sed quõ daret hoſpiti
bus ſua qui tollere ſatagit aliena quiq; ra
ptoꝛibus alienis nõ obſiſtit Videat᷑ ergo
re diune hoc loco induſtrioſa ſedu
litas U Pꝛima ꝓuiſio. Fiat inquit refoꝛ/

(Conſidera.pꝛima

matio hoſpitaliũ.hoc eſt enim de cura pa
ſtoꝛis.fiat hec refoꝛmatio tã in tꝑali q; in
ſpũali regimine.ne illic cura paupeꝝ ne/
gligatur.pꝛeſertĩ ad ſalutẽ animaꝝ ſuarũ
in paciẽtia ⁊ penitẽtia cõgruis.⁊ in ſacra

mentoꝝ ſuſceptõe.qualis fruct' eſt in ho
ſpitaliũ fundatõe pꝛincipaliter intentus

Expediret quoq; ſic fieri in quolibet bo/

ſpitali qualr obſeruat᷑ pariſius.vnifoꝛmi
ter ſatis ad decretalẽ de aduocãdis pꝛius

medicis animaꝝ q; coꝛpoꝝ Illicↄtfeſtim
vt aliqͥs egrotus querit᷑ introduci.hus in
tra ianuã confitet᷑ ⁊ abſoluitur. ¶ Erit in
ſuꝑ pꝛouidendũ apud pꝛofeſſos ⁊ pꝛofeſ
ſas in hmõi religionibo ſicut etiã fieri cõ/

ſueuit in alijs omnibus quatinꝰtriavota
ſua cuſtodiant.obedientie.pauꝑtatꝭ.⁊ ca

ſtitatis. Hã in ueniũtur ibi appꝛopꝛiatõ

nes manilteſte ſicut apud ſeculares ſʒ eos
exterrere debuerat moꝛs Ananie ⁊ ſaphi/

re. Quid inſuꝑ ſibi volũt tot diſcurſiões

eoꝝ ꝑ domos ſeculariũ: Et o vtinã nulla
ſint monaſteria mulieꝝ/q̃ facta ſunt pꝛo
ſtibula meretricũ ⁊ ꝓphibeat adhuc deteri
oꝛa deꝰ ¶ Becũda ꝓuiſio (iat ampliꝰ
ꝓuiſio cõtra tyrannides varias ⁊ oppꝛeſ

ſiones miſerabiles ⁊ indignas pauperis

populi.maximeeius qui ſubditus eſt ec/

familiares inimicos ſub vmbꝛa ſeculari/
um dominoꝝ. Has oppꝛeſſiones videre

facilius eſt in rebus q; exponere ſermoni

bus. O ſi mouent᷑ paſtoꝛes ex atrocitate

rerũ pꝛouidere.qualis erit ſermo meus.qͥ

iacentes eos ⁊ toꝛpentes valeat excitare:
Moueat eos recogitata ⁊ lecta cõſtãs au

toꝛitas ambꝛoſij.vt cui ſuccedũt in ſimi/
li dignitate/ſuccedãt in pari cõſtantie ſta

bilis inflexibilitate. Videãt paſtoꝛes/ne
odioſi moꝛes ſui fetentes coꝛã deo ⁊ boĩ/
bus / dent hanc cauſam grauam inis P
peris ſui gregis. ¶ Tertia pꝛouiſio i

At vlterioꝛ pꝛouiſio ne pauperibꝰſua bo/

na auferantvel detineant᷑. Hec ſunt ea bo
na queviris eccleſiaſticis ſuperſunt.vltra

ſimplicẽ victũ ⁊ veſtitũ/ iuxta decentiam
ſui ſtatus in eccleſie republica Notiſſima
eſt hoc loco ſed duriſſuna. Bernardi atq;ʒ

bhyeronimi ſententia.qui retentõeʒ hmõi
vel luxurioſam ꝓfuſionẽ/ nõ dubitaueft
ſacrilegiũ immo om̃i ſacrilegio⁊ depꝛeda
tione damnabilioꝛẽ appellare Videãt ec
cliaſtici:ine foꝛte ob hoc iuſto dei iudicio

Mcan
s.l
Hocente

fin

leg

poſto:
wvolent
etall
umne
unwtp
honeſt
deſe
in
ſohros
lpahe
ſe
he

cneniit

7
.

dciti
gliprei
inſnopel

mMui,
yllial

unns

vegnarur
Pun⸗
cnaece
fumptn
guatinu
Uſtalt
lar aute
idene
um
ediiien
cper
nibe
fun
bihia

ioen

hanin.
loplun
ginecſa
tſtand

fuſnſocea

Etn⸗

Maſak

Viiſat

ſerult

ephen

da

Alizin
pepne⸗
ſoni
Unſon
ckabeo
menns
vlibeh⸗

Nrnſta
noprigto

5ſzeoe

euſapbi⸗
ſurſiöes
mnänlaa
ſunt peo
ucdeten
Nanpls
topp
Aupens
eſt a,
os.
cular/
videre
omoni
rocane
mens
Kotare.
(Okis 4n
Ptinſini
lnge
jdeot boi
minis
ulio C
untegbo
funt.Am
decendiann
Potillinu
mnatiang
nmoezbnin
dubitnven
indipti
feMictitn

odaiinl

piant. fiat hoc fiat.

(Conſideratio II.

pꝛoueniãt rapine eius ⁊ coculcatiões in/
digne ⁊ iuriſdicionũ ſuaruũ vſurpatõnes.
quia quandoq; qo non babect xpᷣs / tollit
ſfiſcus.⁊ quod ſubtrabit᷑ egeno/rapit pdo
Hoc enieſtveteris pꝛouerbij ſententia.ꝙ
abaita vulpium /fiunt rapine lupoꝛũ. vt
qui pꝛedatus fuerit/ pꝛedet᷑ et ipſe ¶ Hic
inſuꝑ pꝛouidendũ erit de celeti teſtamen

eos qui accelerare debuerãt.eccleſiaſticos

curiales loquoꝛ per quos abuſus incredi

biles fieri memoꝛãtur.ita vt nec fidelis ĩ/
ueniatur in teſtamento huius vel illius.
¶ Duarta pꝛouiſio. Fiat demũ pꝛouiſio
circa eccleſias verſas in diſſipatõem. qua
rum pmitus extitit magnifica fundatio.

quatinus in eis ſeruitoꝛes aſſignẽtur iux

ta facultatẽ reddituũ.vel cum alijs vnian
tur. aut ex toto caſſentur ne ſint huiuſmo

di beneficia depauperata/plus in ſcanda
lum oppꝛobꝛiũ q; in dei laudẽ ⁊ populi

edificatiõʒ.ſicut in pꝛioꝛatibus nonullis
experimur. His itaq; ſubuenire fundatõ
nibus antiquis ſanctiꝰ eſſet atq; ſalubꝛiꝰ
qRtSfundare nouas ecdeſiolas/ volendo ſi⸗/
bi facere nomen. (S upꝛa modũ conue
nit occurrere tante tã q; fede? abiecte puu
pertati immo mendicitati curatoꝛũ in lo
cis plurimis/ qui tamẽ poſiti ſunt in oꝛ/

dineeſſentiali et ierarchico eccleſie militã

tis / tane; minoꝛes pꝛelati. et diſcipulo/
rum ſucceſſoꝛes/quibus tamen/nulla ob
egeſtatem ſuã.reuerentia vel obedieẽtia da

tur a ſubiectis ouibus qꝛ nec inueniũtur

viri ſufficiẽtes qui talibus parochijs ſic
in egeſtatẽ verſis / velint perſonaliter de /
ſeruire. Quid ꝙ addũtur eis frequentera
paſtoꝛibus craſſis vel officiarijs ſuis ipß
volentibus onera onerib citatões anga-
rrie talliatõnes.itavt liberioꝛ ſit iam laico
rum q; eccleſiaſticoꝛũ talium cõditio.ncc
iam vt populus ſic ſacerdos.ſed liberioꝛ
⁊ honeſtioꝛ populus qᷓ; ſacerdos. ſi ta
les deſeruientes parochijs ſint tantümo
do vicarij religioſoꝝ vel canonicoꝛũvłꝑ
pꝛopꝛios curatos ſubſtituti/cogãtur ipſi
pꝛincipales de ſufficienti vite ſuſtentatö
ne pꝛouiſionẽ aſſignare.ne alijs in penu
ria laboꝛantibus/ipſi in ocio totum diri

* .
.
EEEe he

Bonus paſtoꝛ nequit animã ſuam da

Dominica ſecunda poſt paſcha 45

re pꝛo ouibus ſuis ſᷣm vim iraſcibilem ſi
retinet vel in ſevel in ſuis tvꝛannidẽ dece

piricem que eſt lupus fallacie Jubet apo
ſtolus.Epiſcopꝰqui paſtoꝛ eſt/ſit domui
ſue bene pꝛepoſitus.Aliter eni ſicut ideʒ

arguit qua ratöne diligentia habebit ec/
cleſie dei qui regere pꝛopꝛiã neſcit domũ:

Domus aũt pꝛelati/ curia eſt habens mi

niſtros familiares ⁊ officiatos pꝛo reddẽ

do vnicuiq; bona ⁊ ſimplici fide quod ſu
um eſt/nõ ad ſpoliatõem ſed coꝛrectõem
non ad coꝛruptõem ſed edificatiõem.nõ
ad multiplicadũ lites ſuꝑ lites. ſed ad cõ/

pendioſum pacis ſtabilimentum Sicut

gqutem charitas incipit a ſe ſic ⁊ refoꝛma/

tio debet inchoarivt pꝛimo fiat iudiciũ a

domo pꝛelati.ſicut fit i vniuerſo a domo
dei.ne pꝛeterea cancingar dotſel pꝛelgto.
medice cura teipſum. Et illud aplłi. Qui
pꝛedicas non furandũ furaris.immoꝰ ſa
crilegium facis ¶ Pꝛima pꝛouiſio.
NQuocirca ſuadet iĩduſtrioſa ſedulitas vt
fiat efficax nõ verbalis ꝓuiſio contra aſtu

tiiſimam ill/ immo ſepe aperta tyranni⸗
dem pꝛomotoꝛũ ⁊ pꝛocuratoꝛũ in anga/
rijs et citationibo.que om̃ia cum iniuſtiſ

ſime cõperti fuerint ↄmiſiſſe. gratis abſce
dunt a querela.nec iam graꝶ quia recipi/

unt erxpenſas ab innocentib abſoluß. de

qʒ calumnijs puerſiſſimis.de diffamatio

nibus pꝛeterea crudeliſſime impoſitis ip

ſi mercedem que eis male vertat᷑ recipiũt.

Leſtle dꝛoyt de la poꝛte bandet Eſt hocp

coꝛ equitas: Nonne claudicat hec diſce/
ptatio? Eſſet nonne iuſtius vt huiuſmo/

di pꝛocuratoꝛes perciperent ſtipendia la
boꝛis ſui a dominis ſuisvel pꝛelatis qui
deberent ſubditis dare iuſticiam q; ab in
nocẽtibus ſic vexatis: VUe qui condũt le/
ges iniquas ait dñs per Iſavam.et ſcribẽ
tes iniuſticiã ſeripſerunt vt oppꝛimerent

in iudicio pauperes ⁊ vim facerent cauſe
humilium populi mei.vt eſſent vidue pᷣ/
da eoꝛum⁊ pupillos diriperent. Notetur
hic iuramentũ quale debitũ eſt pꝛeſtari ꝑ
aduocatos.per pꝛomotoꝛes pnotarios⸗

per pꝛocuratoꝛes.pꝛeſertim vt nihil agãt
vel foueant quod iniuſtũ eſſe vel credide

rint ab initio vel poſtmodũ compererint

¶ Becunda pꝛouiſio. Viat inſuꝑ ab⸗

bꝛeuiatio tam diſpẽdioſaꝝ litium. mode

ratõ tot excõmunicatõnum tam a iure qᷓ;

ab homine fulminataꝝ Et hoc nonnũq;
5B 3

Bermo factus in concilio remenſi

pꝛo deſendenda ſeu recuperãda re modi/

ca parum vtilivel pꝛophana/cum tamen
baculus iſte pꝛimitus fuerit inſtitutus a

chꝛiſto tanq; duriſſimũ ſummũq; ſuppli
cium quo nolentes eccleſiã audire plecti
deberẽt. O ſi eccłiam nõ audierit inquit
chꝛiſtus ſit tibi ethnicus et publicanus.

Nũcapud quoſdam talis regnat ſtalidi/

tas/qualis apud illũ qui vt muſcã abige

ret a frõte pꝛoximi ictu ſecuris excerebꝛa/

uit eum. Itaq; tempoꝛalis incõmoditas
vix reputari debet muſca pungẽs:per re/

ſpectum ad eternam ſalutem/quam aufe

runt aliquãdo percuſſiones iſte per excõ

municatõnes grauiſſimas que vt in ali/

quem ceciderint vix abijci poſſunt/trahẽ
tibus de vna in alia luꝑis curie rapacib.
Lertia pꝛouiſio. ¶ YFiat amplius ob/

ſeruatio decretaliũ pꝛohibentiũ ne detur

aliquid om̃ino in ſpiritualiũ adminiſtra

tõne qut ſaltem adhibeat᷑moderatio tam

in collationibo oꝛdinum q; beneficioꝛũ/

in appꝛobatõnibus ſacerdotum officia/

re debentium. In ſigillatõibus quoq; et

multis ſimilibus plus ad queſtum ſicit

dicunt aliqui q; ad ſpiritalem pꝛofectum
ſuꝑimpoſitis. Exequãtur ſaltem iſta ta/
li modo ꝙ ab om̃i ſpecie mala ſymoniaci
ſcandali ſemet abſtineant ¶ Quarta pꝛo
uiſio. ¶ Viat vlterius coꝛrectio ſubdito/
rum ſᷣm qualitatẽ delictoꝛum et plus ad

emendationẽe ſuam et timoꝛẽ alioꝛum/q;

ad pecuniarũ exactiõem. que gregem ſim

plicem ſcandaliſat frequentiꝰq; edificat.
O ſi delicti qualitas exigat imponere pe

nam pecuniariam exponatur illa in pios
vſus manifeſte.ne plus ad auariciã paſto
rum q; ſubditoꝛũ coꝛrectõnem exacta vi/
deatur. Addimus hic incidẽter de iuram
tis terribiliboexactis ꝑ officiales.et a cu/
rialibus officiatos.dũ examinãt aliqueʒ
criminoſum ſuꝑ dicenda veritate.quibꝰ
tamẽ iuramẽtis deferre nolunt ſeu crede/

re.qualia etiã violatum iri foꝛe pꝛobabi/

lius q; oppoſitũ ſuſpicant᷑. Hic nonnella

queus eſt manifeſte ac crudeliſſime perdi

tiõis animarũ: Cum inſuper dicat apo/
ſtolus.ꝙ omnis controuerſie fin·s eſt iu/

ramentum.

¶ Bonus paſtoꝛ neſcit animã ſuam da/
ſe pꝛo ouibus ſuis.ſi in ſevel in ſuis/tyꝛã

ctum eſt. ¶

onſideratio. III.

nidem voꝛacem nutrit que eſt lupus gu /

le atq; luxurie. Sobꝛiũ quidem nec mul

to vino deditum.nec pꝛeterea bigamũ iu

bet apoſtolus epiſcopum inſtitui.pꝛohi
bens exconſequenti crapuloſas comeſa/

tiones.potus ad equalia. meretricatiões
ſoꝛdidas/dare ſymbola.frequẽtare taber/
nas quaſi non eis domus ſint ad come/

dendũuũ.aut velut hiſtrionũ moꝛe nullibi

peius habeãt q; in domo. Et que illic de-
tractõnes bone deus.quales gonliardie.
quanta in vitam hominũ bene viuentiiũ/

et ſobꝛioꝛũ deriſio:qui riſus luſus ⁊ geſtꝰ
indecoꝛi vſq; ad ſcaudalum viliſſimoꝛuʒ

mancipioꝛũ vel muliercularũ ſibi mini/

ſtrantiij.ſciunt qui viderũt. CS

niſio ¶ Dua in le conſulit induſtrioſa.ſe

dulitas vt fiat pꝛio reſtrictio frugalis tan

ce varietatis et multiplicitatis ferculoꝛũ

ſumptuoſiſſimoꝛũ in eadẽ menſa vſq; ad

nauſeam et pꝛodigam vaſtatiõem earum
rerum ex quibus multi ventres pauperũ

paſci poſſent. Sileamus hic de egritudi
nibus inde naſcentibus.de bebetudine

mentis.de ſubuerſione rationis.de occa/
ſione rapacitatis.detempoꝛis quod pꝛe/

cioſiſſimũ eſt conſumptione. Conſideret

iniquitas illa qualis quantaq; eſt apð ec
cleſiaſticos viuentes ex laboꝛibus et ob/
latõnibus paupeꝝ.Qui ita luxuriantur

quaſi gratis obuenerint ſibi.quaſi pꝛete⸗
rea ad nihil aluid nati fuerint.diligenti?ꝰ

quoq; paſcũtun apud eos⁊ carius aliquã
do canes q; pauperes.Nec iſta dicũturvt

laudetur in pꝛelatis ꝑſonis eccleſiaſticis

ſoꝛdidatenacitas / honeſtati hoſpitalita/
tiq; cõtraria.ſed aſſit frugalitas liberalis

que non ᷣm inanemiactantiã autopini⸗

onem pꝛodigoꝝ/ ſed ſ̃m conſciẽtie virtu
oſe iudicium menſuret᷑. VUtmumvero pen
ſata tempoꝛũ modernoꝛũ qualitate / ſit ex

pedientius pꝛelatos ſplendere in oꝛnati/
bus exterioꝛibus.vł ducere vitam paupe

rum chꝛiſto et apoſtolis conſoꝛmẽ in nu

ditate aut vilitate veſtiũ / alio loco dedu/
ecunda pꝛouiſio. ( JFiat

amplius.honeſta reſtrictio talis pompe
in multitudine oneroſaet incõpoſita tot

ſeruitoꝝ tot equoꝛũ etmuloꝛũ/conſumẽz

tuiʒ:opes ſine menſura ſine fructu Adde
q enutrit homines iſtos comatlos ⁊ ado
leſcentes laſciuos ocioſitas peſſima do/
ctrix. Nam multa mala docuit ocioſitas

ꝛzima p/

.RH

pien
cnpol⸗
icicie.
lbuso
ſmiſin
abiaſp
loꝛumt
niqztol
gin wo
geniurkn
Unturcs
baape
ligehc.
netral
nitotis
bilema

nior
Gad
ſactie
iam-
fesat
pani
ſinod
niſim
prinap
Plheue
Connat
uusaut
Mterar
ont
liogn
teiodi
guiſtt
bente⸗
lubꝛun
neope
Pkoliic
ſeone
hlbus⸗
Gaumr
nagoe
minre
kanein
Wnhr
her
munn
kanti

hepen

— *

gn,
Nemnt
gemüin
obi
lneg,
Mmanies
tadcone
Nenulbe
neillche
Pnlinnte
epineni
ſt
licimoen

iſbi nin.

eing,
aſrnte
glotn
ſalor⸗
arſced
hekum
Nel
behendipe
Päen
noc
Conſce
tapo
set ob⸗/
Vruontur
aſiprene,

dligent?

saligui
dicäturt
deſiſtics
hoſpunin
nslbens
iüahtopin⸗
gſaineninn
unrooe
uniic
inantn/
mngaſe
ſemeinn

ooded⸗
En

lis vonpe
Gpoltad
n

natos⸗
Nſm
itooſus

Dominica ſecunda poſt paſcha 43

ait ſapiens.cui peſſimecomites/ebꝛietas
⁊ crapula coniũgunt᷑.Ad quid aliud /iſti
tunc ſtudent /niſi vel inſidiari aliene pu/
dicicie.pꝛodigi ſue.vel luſibus illecebꝛa//

libus occupari? Hinc illa adinuentio de

foꝛmiſſima habituũ varioꝛũ.hinc iuram̃

ta blaſphemie ⁊ ſimilia.hinc luſus taxil/
loꝛum ⁊ ſimiliũ pꝛohibiti.hinc om̃ia de⸗
niq; tollentia moꝛum honeſtatem. Sub

diti vero ceteri/quid faciunt /niſi quodvi

derint familiam ſui paſtoꝛis facientẽ.imi
tantur certe ⁊ libenter Aut qua fronte iu
beret paſtoꝛ crapulam ⁊ luxuriã a ſubdi/
tis eijci /qui aſſidue coꝛam oculis ⁊ in pe

netralibus ſuis illa intuetur ⁊ gaudet ex/

erceri.Pꝛouerbium eſt.Qualis rectoꝛ ci/
uitatis/tales et inhabitãtes in ea. Et mo
bile mutatur ſe anper cum pꝛincipe vulgꝰ
ertia pꝛouiſio. Wnrobſer natio ie
iunioꝛũ ab eccleſia ſtatutoꝛũ conſtantioꝛ
apud diuites et potentes pꝛeſertim eccle/
ſiaſticos.apud q̊s pꝛochdoloꝛ verſa ſunt
iam velut in deriſum.cum ſoli fere paupe

res atq; ruſticani ieiunent.quibus vix eſt

panis cibarius relictus ad ſaturitatẽ ſuſ/
ficiens ¶ Ouarta pꝛouiſio.¶ Fiat inqui

ſitio diligens ⁊ cauta ſuper peccatis enoꝛ

miſſimis qualia ↄmemoꝛat apoſtolus in
pꝛincipio ad Rhomanos.quibus coꝛru
pit heu omnis caroviam ſuam plusq; ʒ0
doma ⁊ gomoꝛra Et hoc ſine differẽtia ſe
xus aut oꝛdinis aut gradus aut generis⸗
aut etatis aut religionis ſacre aut matri/

monialis vinculi.aut affinitatis ſpiritua

lis aut partiũ coꝛpoꝛis honeſtarũ.Credi
te fodientibus parietem per diſtrictã in/

quiſitionem in foꝛo penitentiali:qui ha/

bentes obſtetricandi ſcientiã:educũt co

lubꝛum toꝛtuoſum.⁊ vident abominatõ
nes peſſimas que fiunt Credite inquã qꝛ

pꝛouidendũ eſſet omnino cũ effectu ⁊ di/
ſcretöne/contra tantã familiaritatẽ in cu

bilibus et alibi.quã exercent parẽtes vtri

qʒ cumvtraq; pꝛogenie ⁊ affines affinibꝰ
in adoleſcentia.ſenes q; cum iunioꝛibus

tam in religione q; in ſcholis ⁊ alibi Du
bitauerim pꝛoꝛſus.ſi non deterioꝛes mo
res trahunt aliquãdo pueri ⁊ puelle hac

occaſionelin parentũ domicilijs⁊ religio

num ꝛ⁊ ſcholarum cõtubernijs / q; facturi
erant in pꝛoſtibulis lenonũvel meretricũ

Et hec interim dicta ſint de ſecũda ptitõ

ne pꝛincipali. oꝑib dicta firmẽt᷑. fiat fiat

Certia partitio

Angem reliquũ (pꝛincipał.
eſt pꝛo cõplemento ſuſcepte cõ
monitiõis aliquid dicere ꝓ ter
tia ⁊ vltima partitõne de paſcẽ
dis ouibus pabulo caritatiue ſubuentio
nis/dando animꝗ quo ad vim cõcupiſci
bilem pꝛo eis. ¶ Et quidem nõ inuenio
pabulum caritatis et gratie melius effica

cius ve tradi poſſe gregi chꝛiſti/qᷓ; per de/

bitam collatõem ſacramentoꝝ. Illic qp/
pe gratia confertur in ſuſcipiente/ virtute
operis operati.hoc eſt vltra vel ſupꝛa me
ritũ ſuſcipientis/in virtute meriti chꝛiſti
inſtituentis ſacramentũ/⁊ illud ſpiritua
li pꝛiuilegio ditantis vt inde opus pꝛiui
legiatum nominet᷑. ¶ Londecet pꝛeterea
vt miniſter ſacramentoꝝ tunc maxime ſe
diſponat ad gratiã/dum eam ſuo miniſte
rio ſtudet apud ſubditas oues tranſfun/
dere.Alioquin iuxta pꝛobabilẽ ſed foꝛmi
dabilem quoꝛundã doctoꝛũ ſententia ip

ſe nouo ſe peccati laqueo ſtringit ¶ Pꝛo

poſueram vero velut in antecedentibus.
ita ⁊ hic reducere tertiã hanc partitõnem
ad tres conſideratõnes pꝛincipales/oſtẽ
ſurꝰ in pꝛima de pabulo ſalutaris gratie
per ſacramentũ baptiſmi. confirmatiõis
et euchariſtie. Baptiſmus enim generat.
confirmatõ roboꝛateuchariſtia comple
mẽtum pꝛeſtat. In ſecunda de pabulo ſa
lutaris gratie per ſacramentum peniten/
tie quod lapſos reparat.moꝛtuosq; viui/

ficat In tertio de pabulo ſalutaris gratie

per reliquũ triplex ſacramentũ ſcilʒ oꝛdi-
nis.matrimonij.et extreme vnctõis.Sʒ
pꝛeoccupauit iduſtrioſa ſedulitas bꝛeui/
tatem diligens.⁊ allegans ſufficere ſi pꝛo
uiſiones idonee ſaltẽ alique vſq; ad duo/
denarium numerẽtur ¶Mꝛima pꝛouiſio
Quãobꝛem dic inquit vt fiat pꝛimo dili
gens examinatio illoꝛũ qui miniſtraturi
ſunt ſacramenta.ne foꝛte ſint ignoꝛantes
foꝛmã neceſſario requiſitam in collatõne
huius vel illius ſacramenti.ac pꝛoinde ni
hil agant ſeu conferãt Expertũ eſt crebꝛo
multos ex confeſſoꝛibus ꝑ ignoꝛantiam
culpabilem foꝛme ſacramẽtalis/ nõ verã
dare ſacramentalem abſolutõem Sic ob
ſtetrices aut laici/baptiſare quãdoq; pu/

tantes paruulos de quoꝝ moꝛte dubitãt

non vere baptiſant.quia foꝛma debita et
66 4

Bermo factus m concilio remenſi

achꝛiſto inſtituta non vtũtur. Sic inu?

ti ſunt quidã ex pꝛelatis nõnunq; erraſſe

in collatõne oꝛdinũ exdefectu /vel foꝛme
vel materie vel intentionis dehite / ita vt
ſuppleri vel de nouo fieri neceſſe fuerit ea

que pꝛius acta credebãtur Beengap⸗
uiſio. ¶ YFiat adminiſtratio ſacramẽtoꝛũ
omniũ ſicut apls iubet de oĩb / honeſte.⁊
ſm oꝛdinẽ/nõ in iocis⁊ ſcurrilitatibus q̃

ad rem nõ pertinẽt Errant hic fatui et fa
tue in baptiſmo paruuloꝛũ. in celebꝛatõe
matrimonioꝛũ cum vlulatibo impudicis
et fedis irriſionibo In auditiõe autẽ miſ⸗/

ſarum cũ quanta irreuerẽtia et indecẽtia /

videre quotidie eſt ad oculum Nonne tã/
gitur altare per laicos incõpoſitos.comi
tatos canibus mingẽtibus ad pallas al/
taris.Quid de viris ecclłiaſticis tẽpe mi/
niſterij ſui in eccłia ⁊ choꝛo.quas ibi gar

rulitates nõ videbis velut in foꝛo mulier

cularum⁊ rerũvenaliũ eſt.quas diſtractõ

nes.quos riſus.quos clamoꝛes.pꝛohibẽ
te nemine ex ſuꝑioꝛibus. NHNaʒ et ſuꝑioꝛes
culpa par inuoluit. Quid demũ de ritibꝰ
impijs illoꝛũ quos deus om̃ipotens vel
coꝛrigat vel male perdat qui nedũ blaſfe-⸗

mias ⁊ inſanias falſas exercere.immo de
fendere non verẽtur.etiã in eccleſijs nobi
lioꝛibus.⁊ hoꝛa miſſe.quas palliant ſub

nomine fatuoꝝ aduerſus quas alias con

ſcripſimꝰ ¶ Certia pꝛouiſio ¶ Fiat colla
tio cõfirmatiõis ſacramẽtalis frequẽtioꝛ

ꝑ dioceſim.quia ⁊ ſi non ſit ſemꝑ neceſſi/
tatis vt actualiter ſuſcipiat᷑.eſt tamẽ neceſ

ſiggtis ne cõtemnat᷑. ¶ Duarta pꝛouiſio.
iat auditio miſſaꝝ totalis diligentiꝰ
a ſubditis/pᷣſertim diebus dominicis⁊ fe
ſtiuis.et in ſuis parochijs. Verſat᷑ enĩ in

hoc pꝛincipaliter pᷣceptũ de obſeruatöͤne
ſabbati.nec excuſatur omittẽs a violatõe
ceſſante cauſa legitima Pꝛouideat᷑ hic ne
inſiſtant mercaturis ⁊ oꝑibus ſerullibus
tꝑe illo. Itẽ de recedentibo ſtati poſt aſꝑp/

ſionẽ aque benedictevel dñici coꝛpis ele/

uatõem Quid inſuꝑ de multitudine pᷣce
ptiua tot feſtoꝝ.que vel nõ obſeruãt᷑ ⁊ ita

peccat/vel egeſtati ſubditoꝝ mechanico/
rũ nõ ſufficiẽter cõſulit᷑.vel peſſime ocio/
ſitati/qua neſciũt rurales bene vti ianua

grandis aꝑitur. Subintroeũt cõſeq̃nter
magno agmine ebꝛietates.lites luſus im
pꝛobi/expẽſe ſumptuoſiſſime.choꝛee ple
ne peccatis⁊ inſanijs ⁊ carminibus blaſ-

femis/ immo et ꝑ inquiſitoꝛẽ dãnandis.

diſſolutõnes quoq; luxurioſe.⁊ ad bꝛeue
verbũ.ſubingredit᷑ malũ om̃e.ita vt qð ꝓ

honoꝛe dei pꝛo animarũ ſalute fuit ſapiẽ

ter inſtitutũ/vertitur in contumeliã eius
et ſalutis detrimentũ ¶ Quinta puiſio.

Fiat in vnaquaq; dioceſi diligens electõ

confeſſoꝝ idoneoꝝ ꝓ ſacramẽeto ſaluber/

rimo penuentie digne miniſtrãdo. In h̊
pꝛincipaliſſima⁊ fere tota reſidetvtilitas
pꝛo pabulo gregis dominici. Nam per ſa
cramentũ hoc penitentie/reducuntues

errãtes.ſanant᷑ egrote.paſcunt᷑ famelicepᷣ

ſerti ſi cõſfeſſoꝛ pꝛobꝰ/ſi cõtinens.ſi doctꝰ
atq; ſolicitus a ffuerit.Alioqͥn ſi ſolicitat
ad malũ.vt ſi ad queſtũ ſolũ mendicat.ſi
negligẽter ignoꝛãterq; ſuꝑ confitentium

tranſgreſſionibo inq;rat /ſi ꝑ ebꝛietatẽ aut
nacundiã/ſigillũ inuiolandũ quõlibet ef

fregerit.aut ſi demũ blandiẽs obſtinatis
neq; deſerere peccata volentibo eos abſol

uere tentauerit. Veve ſimplicibo ouibus

xpi a talibus ſacerdotibus qͥ non iã mer /
cenarij ſed rapaceg lupi vocãdi ſunt:q;lõ

gius abigendi. ¶ Bexta puiſio. Fiat cõ/

feſſio coꝛã oculis omniũ in patenti locoj⸗/

ne ſubintroeat lupus rapax in anguł ſua
gens agere / que turpe eſt etiam cogitare.
Ve aliter agentiba ⁊ ſub familiaritat ſpe

cie in angulis vel camerulis res ignomi/

nia plenas exercentibo easq; deterioꝛe ſa/
crilegio ſub deuotõnis ſpecie palliantibꝰ
excuſantibusq; Weptima pꝛouiſio
Fiat reſeruatio caſuũ ſeu peccatoꝝ mode
ratioꝛ Pꝛouidendũ eſt ſaltẽ ꝙ nullus ca/

ſus iudicet᷑reſeruatus q̊ ad iuuenes mio/
res quatuoꝛdecĩ annis.qꝛ nec habet etas

illa ꝑfectũ vſum ratõnis nec faciliter reſi/

ſtit tentationibo ſuis vel malicijs alienis.
nec audet leuiter coꝛã ꝑſonis extraneis et

autenticis cõparere.quãtominꝰde pudẽ/

dis ⁊ verendis cõfiteri Conſulendum eſft

inſuper verecundieet fame mulierũ ne in

ſuſpitõnem veniant maritoꝛum vel parẽ

tum. ſi crebꝛo.ſi palam. ſi de longinquo⸗
ad penitentiarios mitierẽtur Expedit de

niq; faciliter ⁊ cito relinquere poteſtatem
ſuꝑ occultis caſibus/ipſis curatis ⁊ oꝛdi

narijs. Non enĩ de publicis loqmur pec/

catis. Relinquat᷑etiam om̃ibus quos bo
na fide cõſtiterit velle ⁊ ſcire pꝛoficereani

mabus.nõ ad queſtũ vel ſubuerſionem.

Tales quippe diligẽter inqrendi eſſent /

rend
guntonm
ntodn
Hieont.

(uamar

zvtnin
crequi
*
longor⸗
naproui
oꝛclenco⸗
tumpre
ſſapero
gandi
ſerintal
guinto
pouco:
tnepal
Daptin
fatuhi
echi
ow
detoea
Corip
progt
ileof
ſpurnt:
Gloante
bobitu
edlnans
Pnne
Eher
uin
Cament
niſo
omnniſo
bns
ahtill
andeig⸗a
lgenne
mnlleomna
ſPrin
ſoner
cnpron
mernan
imonp⸗
toſaine

gtalies⸗
nhin

ndig,
brene
icop
ſppe⸗
lüens
duiſ.
1gckad
ſalnder
o. Inb
Nlilitas
m dan
ntones
melice
ſidoc
ſolitt
dier ſ
nnm
MMegut
blberef
kinaris
abſol
onibus
nüͤme/
unt l⸗
utci/
niloco/
lMua
Nime.
iſpe
onni⸗
o
wode
us /
gesmio/
Abaens
luenneſ⸗
gallenis⸗
mcne
depnce⸗/
agunekt
ünemn.
nyalpare
ginquo/
peide
gteſtatem
tis 1ordi
murpe⸗
qnosbo
oficer eam
lerſionen,

Dominica ſecunda ppaſccha 43

inducendi ⁊ rogandi/immo conducendi
quanto magis dum ſe vltro ⁊ gratis offe

runt admittendi. Penitentiã itaq; dicit
Hieroni.ſecundã poſt naufragiũ tabulã

quam amplificare⁊ dilatare plus expedit

qᷓ; vt nimia artatio ſua/nequeat illos reci

pere qui allici immo velut impelli debue

rant. Qua ſuper reextat quedam epiſtola
longioꝛ ad paſtoꝛaleʒ dignitatẽ cta/

na pꝛouiſio Fiat examinatio diligenti
oꝛ clericoꝛum ad ſacros oꝛdines ſe offerẽ
tium.pꝛeſertim in vita et moꝛibus.de ſpe
inſuper continentiã quam vouẽt obſer/
uandi.et vt latinam linguam competen/

ter intelligant cum his que ſacerdotale re
quirit officium Alioquin cõſultius eſſet
paucioꝛes ſed electioꝛes conſtituere/qᷓ; la
xare paſſim per ouilia domini tales ſine
diſciplina/ſine eruditõne/ ſine continen/
tia/nihil a diſſipatoꝛibus lupis differen /
tes. Hic de concubinarijs / ⁊ de ſuſcipien
do vel non ſuſcipiendo ſacramẽta ab eis.

de tolerando quoq; łeos vel abijciendo.de
coꝛripiendo inſuper eos ꝑ ſuꝑioꝛes.non
pꝛo queſtu annuali eos cõfouendo/ mul

ta ſe offerrent tractanda/que alio loco di/

ſputata ſunt. Hic pꝛeterea/ de nõ oꝛdinã

dis ante etatem legitimã diſpenſatiõe nõ

habita/cauteagendum eſt. quia peccant
oꝛdinans ⁊ oꝛdinandus.nec datur execu

tio/immo nec oꝛdo quãdoq;.ſi pᷣlatus ta

les per expꝛeſſum oꝛdinare nõ intendat.
ſt enĩ eſſentiale in collatõne cuiuſuis ſa
cramenti/conferẽtis intentio CHona ꝓp

uiſio ¶ Fiat matrimonialis coniũctõ cũ

omni ſolennitate.et bannis.neq; in do/

mibus pꝛophanis.ſed in eccleſijs/ ne in
cidat illud impꝛoperiũ apoſtoli.Eccleſi/
am dei cõtemnitis. Woneãtur quoq; di
ligenter per ſuos confeſſoꝛes/ vt infra li /
mites maritalis licentie ſeſe contineãt.ne
abutãtur inhoneſtius ⁊ execrabilius ſeib
ſis q; meretricantes in pꝛoſtibulis ( De
cima pꝛouiſio. ¶ Fiat collatio diligẽs ex
treme vnctõnis.dum adhuc patieus ſen
titur compos mẽtis quatinus ammoni/

tio ſalubꝛis de ſalute pꝛopꝛia.pia quoqʒ

ad hoc ſacramentũ deuotio / ſibi pꝛofici/

at aliter q; ſi pꝛeſſus egritudine/ animus

nihil attenderet. Eſt quidem hoc ſacra/
mentum reiterabile. Eſt etiam neceſſita/

tis vt non cõtemnatur.quãuis nonvt cõ
tinuovel ſemper ſuſcipiatur.Hic de egro

tantibus.ſpecialiter in domibus hoſpita
lium.deqʒ ſepeliendis eis cũ pietate/ duz

illic foꝛte ignoti moꝛiũtur eſſet attenden,

dum ¶ Undecima pꝛouiſio. ¶Fiat fre/⸗
quentioꝛ vtilioꝛqʒ viſitatio ꝑ totã dioce/
ſim vel pꝛouincia/ſpargendo vbiqʒ bo/
num ſemen verbi dei. etiãſi fieri cõmode
poteſt/pꝛeſente pꝛelato pꝛincipaliꝓut iu
ra volunt vt circumeat parochiam. Hic
eſt cardo totius refoꝛmatõnis eccleſiaſti/
ce. Hec virtus omnis huius aut ſimilis
concilij pꝛouincialis. Quẽadmodũ eniʒ

vetere pꝛouerbio dicitur. Oculus domi/

ni impinguat equũ.Sic pꝛeſentis paſto
ris autoꝛitas/nutrit et paſcit gregem ſuũn
Ita tamẽ ſi pꝛouidus ⁊ cõpoſuus in ſeet
familia ſua paſtoꝛ fuerit ⁊ ſagax nõ lupꝰ.
nõ latro rapax. ¶ HBoc modoviſitare n⸗o⸗/
ne eſſet dare pondus autoꝛitatis ⁊ hono/
ris verbo dei.quod nũcꝑ inertiã vel omiſ
ſionẽ·ne dicamꝰ vilipenſionẽ pꝛelatoꝛũ
ver ſum eſt ꝗapud ſubditas oues in oppꝛo
bꝛium quoddã ⁊ fabulam. Quare? quia
videt populus ſolos mendicãtes ⁊ pau/
peres/apud eos cõtemptibiles pꝛedicare
verbum. nec adeſſe pꝛelatos.vtvel ſua il/
lud honoꝛẽt pñtia.¶ iſitando deniqʒ
exerceret᷑ inquiſitiõis officiũ.ꝑquirendo
de doctrinis varijs ⁊ ꝑpegrinis clamvł pa
lam ſeminatis.de ſoꝛtilegijs.de ſuꝑſtitio
nibus. de blaſfemijs et còtumelijs.et gra⸗
uaminibus plebis ꝑ exactoꝛes curiales/⸗
vel alios / de excõmunicatõnibolquoqʒ iu
ſtis vel iniuſtis ⁊ citationibevel angarjs
Exerceretur pꝛoinde ſacramentũ còfeſſi/
onis fructuoſe ⁊ miſericoꝛditer tam pꝛso
caſibus reſeruatis q́; pꝛo quibuſdã crimi
nibus que parochiani celant quandoqdʒ
ꝛopꝛijs curatis.⁊ aliqñ nõ ſine iuſta rõ/
ne. Concernit q̊ʒ hic viſitatiõis modꝰar /
chidiaconos ne pł?ad q̃ſtũ ⁊ ſubuerſiõe,z
3 ad pietatẽ ⁊ edificatõeʒ ſua viſitatio iu .
icet executa. Et ne ſit velut cattꝰabiges
quidẽ mures a caſeis.ipᷣos vero plꝰᷣdeuo
rãꝗs Hocpᷣterea reſpicit celebꝛatõʒ annui.
cõcilioꝛũ pꝛouincialiũ.qꝛ ſᷣm verba iurꝭ.
nihil pene ſic moꝛeſ diſcipliatos ab eccia
expellit/q; negligentia ſacerdotũ.qui cõ/
teimptis canonibus/ad coꝛrigendos ec/
celſiaſticos moꝛes/ſynodum facere negli
gunt. Deinde ne quis diceret ꝙ ſufficien
tes contra omnẽ pꝛeuaricatõem conſtitu
te ſunt leges a pꝛ wꝛibus / ſtnbirn 6 qᷓ

De viſitatione

frequenti pᷣuaricatõe iterant᷑/frequẽti ſen
tentia debẽt condẽnari.et velut repullulã

tia malis radicibus germĩa crebꝛius am/
putari.pꝛeſertim ꝑviſitatõem que eſt que
dam applicatio legum ad oꝑatõem ⁊ ſus
viuificatõ.que aliter moꝛtue ſunt vel lan/
gueſcunt.¶ Duodecima pꝛouiſio G&
at ad extremũ reductio pulcre pacis tam
turpiter exulantis ad habitaculũ totius

eccleſie.et hoc ꝑ imploꝛatõem diuinemiè/))

ſericoꝛdie. Per moꝛũ coꝛrectõeʒ/qui nos
ſua ꝑuerſitate a nobis deo q; ſeparãt Per
concilij generalis(ſi ita viſum fuerit) cele
bꝛatõem in quo generales ꝑ xpᷣianitatem
erroꝛes paſſim ſparſi venirẽt hoc genera
li remedio coꝛrigendi Pergebat hoclo

„

co induſtrioſa ſedulitas / velle plura / pti ⸗

culariaq; ſuꝑ ipo ſciſmate peſtifero termi
nando diſſerere vt de ſubtractõne. de neu
tralitate/de beneficioꝝ ad oꝛdinarios re-
uocatõne.ſed modeſtia repꝛeſſit dicens.
hic neq; locum eſſe.neq; tempus.iam q̊ʒ
dãdus eſt ait multiloquio tuo finis.Pa/⸗

rui modeſtie/et ſub exhoꝛtatoꝛio quodaʒ

epilogo cõcludere taliter inſtitui Bonus
paſtoꝛ vt audiuit veſtra deuotio pꝛeclariſ
ſima viri patres ⁊ fratres/ bonus paſtoꝛ
animã ſuam dat pꝛo ouibo ſuis /dixit xpᷣs
paſtoꝛ ille qui fecit quod docuit Nã cepit
facere.poſt docere/vt qui potens erat pꝛi

us opere/ poſt ſermone. Pꝛi coꝛã deo de

hinc coꝛã populo Dedit animã ſuaʒ pꝛo
ouibus ſuis in pᷣdicatõe in oꝑatõone in ſa
cramentoꝝ ꝑ moꝛtẽ eiusviuificatõe Fiat
hoc ſimilra vobis Attendite pꝛius vob/⸗
dehincvniuerſo gregi.in q̊ poſuitvos ſpi
rituſſctũs regere eccłiaʒ dei/quã adqſiuit
ſanguine ſuo. Quãobꝛeʒ inueniat᷑ apud
vnũquẽq; veſtrũ confoꝛmit᷑ ad pᷣmiſſam

triplicitatẽ/et ſacrã euangelij lectõnezʒ tri
plex conditõ. Vocet vnuſqſq; oues ſuas

pꝛio noĩe ⁊ hoc pꝛedicatõe ⁊ familiari ex
Poꝛtarbe Liagdrai eas ⁊ hoc exẽplari cõ
uerſatõe ⁊ ſolicita directõe Deſcẽdat ⁊ ad
iuuet eas ⁊ hoc in ſacramentoꝝ religioſa
miſtratiõe. Sicaſſociabũt eũ ſedula tur/

ba / canes latrantes ĩ voce pᷣdicatõis Sic

audient vocẽ eius oues.⁊ ſequẽt᷑. quia pᷣ⸗/

cedet eas in greſſib oꝑatõis Sic demuʒz
cognoſcet ſingulas ex noĩe attendẽs dili/
gent᷑ vultũ pecoꝛis in ſacramentoꝝ pᷣſer⸗

tim ↄfeſſionis exhibitiõe Sic paſcet eas
tripliciter Paſcet verbo Paſcet exemplo.

gictus In ſecula ſeculoꝛũ amen.

viſitãt.

Paſcet ſubſidio Et hocꝑ ſeipᷣni qð vtiq;

ſanctius efficaciꝰq; eſt/vel ꝑ idoneos viſi

tatoꝛes ſubſtitutos Adiuuãte deo / et oĩa
ꝓfirmante/q eſt paſtoꝛ bonus ⁊ deꝰhene/

Ginit

2

eiuſdẽ Cancellarij pariſieñ. De viſitatõe

*

latoꝛũ vel de cura curatoum.
Dlaudẽ dei et edificatiõem
populi chꝛiſtiani / cõpilata
eſt hec bꝛeuis ⁊ rudis cõpi/
latio/tẽpoꝛe quo celebꝛabat᷑
Reumis pꝛouiciale cõcilium
nno dñi. . cccc.viij.apꝛil collecta tã
ex ſermone illic habito q; ex ſcedulis⁊ di/
ctis varijs p znno⸗ ¶ Et in pᷣmis cũ inſti
tutões canonice ſint inefficaces ⁊ lãgui/
de/niſi per paſtoꝛẽ qͥ eſt lex viua/demãde
tur effectui/ ſaluberrimũ videt᷑ ꝓp refoꝛma
tõe moꝝ ⁊ ſubditoꝝ emẽdatõe/ ꝙ paſtoꝛ

iuxta canonicas ſanctões viſitet diligent

⁊ crebꝛo ſuũ gregẽ/aut ꝑ ipᷣm aut ꝑ vicari
os doctos / hñtes plenariã ab eo ptãtem/
in negocijs pᷣſerti ſpũalibo oꝛdinãdis ⁊ ex
pediẽdis/pᷣcipue circa materiã penitẽtie.
ꝓut eis viſum fuerit expedire.⁊ cũ mode/
rato ſtipẽdio eis oꝛdinãdo ꝑ pᷣlatũ. Qua
in re vident᷑ attẽdẽda ꝓ quadã generali re
mẽoꝛatõe ea q̃ ſequũt᷑cũ additõe vł dimi
nutõe ̃m circunſtãtiaꝝ occurrẽtiũ q̃lita/
tẽ.⁊ cũ appoſitõe remedioꝝ ſᷣm pꝛudẽtiã
ꝛio viſitaturꝰpᷣlatꝰ aliquã pa
rochiã ꝑſonalr/aduentũ ſuũ ꝓnũciet per
dies aliquot pꝛiꝰindicãs ꝑ ſcedulam vt ſi
qͥs indigeat ↄſilio vel remedio ſalubꝛiꝓ
facto ↄſciĩe ſueê/ſiue incõmutatõevotoꝛũ⸗
ſiue in caſibo reuatis ſiue in alijs qbuſ/
cũq;/ſit ꝑattali die.tali hoꝛa ⁊ tũc ↄfidẽt᷑
aduẽiat Indicat᷑ pᷣterea oĩb parochianis
ceſſatõ ab oĩ ope/vt ĩ ecclia ↄꝑeant Ge⸗
ſi viſitatoꝛ ſit pᷣlatꝰ/ indicet᷑ eis vltra h̊ ꝙ;

ad ſacr̃m ↄfirmatõis digne ſuſcipiẽdũ ſe

pᷣparẽt.⁊ illð recipiat᷑ Qui ſi nõ ſit pᷣlatꝰ⸗
indicet᷑ adire eũ q;pꝛimũ ↄmode poterũt
Eſt eĩ ſacr̃m ſalubꝛe.nec ↄtẽnendũ dum
opoꝛtunitas ſe in gerit ¶ Itẽ viſitatoꝛ in
pꝛincipio ſui aduẽtus/poterit ad ppłlm ĩ
ecclia ꝑ ſevel ꝑ aliũ facere ↄmonitiõeʒ bꝛe
uẽ/ↄfoꝛmit᷑ ad illa q̃ ↄtinẽt᷑ in tractatulis
ↄpoſitis ꝓ eruditiõe ſimpliciũ ſacerdotũ
⁊ populoꝝ/in materia pᷣceptoꝝ ⁊ conſciĩe
* tem viſitatoꝛ poterit pꝛius ſi volue

xllou
Crutns
oonocte
otſura/
☛
niorqos
ciencisp
Unt/ euc
camusd
nibusti
osſeupe
labeben
ſnthe
uincip
gĩin
guopil
lanser
Maa
OMonen
oczen
Puima
dant
illet
ſpeci⸗
icli
chuntt
Gopai
marnar
cbeoqy
tp
Norcac.
goigine
Rer
igepbi
Ktüne
dung
hobent
veriſ.
ſuohoe
docen/
bpuep.
no⸗
ſirſebal
malhor
ſeipr
vokläͤ⸗
noden⸗
zite
abuaſns⸗
lchenn
öͤan

ingrig
aneoli
Ride ene⸗

lncni
ni/cöpltn
mdiscin⸗
ocdenht
glecöcliun
ilcoleenti
ſcinlord
mnisciinſi
r lignl/
iudenae
reema
AGaſe
ſindligent

ndutgcen

beoptiten
Ginädster
iipenitini⸗
tainode⸗

oi. Qun

nerlire
beyldimi
ctiücſitg,
npuudeti
DMlignäpe
wnücaper

eRolam e.

lio ſnbeip
göerototi
nalsctli
uttücti
pponchint
pent
N,0
niſtilr⸗/
leyotein
encüdan⸗
irürnwn
tupyni
rorinbepb
inmunm
ühcmnan
nntolſi
iusi

Pꝛelatorum

vel poſtmodum / interrogare ab illo / vel
de illo qui deſeruit cure parochiali / ſi ſit
curatus/vel ſolumvicarius mercenarius
conductus ¶ Item qlis eſt in habitu. in
tonſura/in victu/in connerſatõne / in eru
ditõne. ¶ Item q̃les redditus ſunt in eu
ris⁊ quõ miniſtrant᷑. Qm̃ ex defectu ſuffi

cientis pꝛouiſiõis illis qui altari deſernui
unt / eueniüt mala multa ¶ Itẽ de pꝛeſlbi
teratus domo.vt vtenſilibus ⁊ reparatio
nibus tam in ecclia qᷓ; alibi ꝑ matriculari

os ſeu parochianos faciendũ ¶ Itẽ qua/

lia habeat ſtipẽdia vicariꝰille qui defuit/

ſicut tactũ eſt.Et fiat ſufficiẽs pꝛouiſio ꝑ
pꝛincipalẽ.ſiue ſit ille curatus.ſiue colle/⸗
giũ.iuxta canonicas ſanctões.Et ſciatur

quo pꝛiuilegio gaudet curatus non reſi/

dens.et ſi iuſte ¶ tẽ ſiĩ parochia ſit alia

villa adiuncta ꝓ ſuccurſu.pꝛopter quam

opoꝛteat eũ celebꝛare duas miſſas quan/

doq; in die.et qualr in illis ſe hʒ.Et ſi in

pꝛima miſſa capit ablutõnem ꝗð fieri nõ
Dz. qꝛ ſoluit ieiuniũ nature.¶ Itevideat᷑
ſi ille ſciat ea q̃ ſpectãt ad officiũ curati et

ſpecialr in materia ſacroꝝ.vbi maius eẽt

piculũ.vt ſciat foꝛmã ꝓ baptiſmo /pꝛo eu
chariſtia/ꝓ abſolutõe tam ab excõicatiõe

q́; a pctis/necnõ ꝓ matrimonio.⁊ ꝓ extre

ma vnctõe.etſi neſciat doceat᷑ ¶ Itẽ ſciat
ab eo qualr ſe habeat ĩ caſibs dubijs emer
gentibo qñq; circa miniſtratiõeʒ ſacr̃oꝛũ/
vt circa celebꝛatõem miſſaꝝ dũ cadit ali/

quid in calicẽ.vł dũ ſanguis effluit.vł dũ

repitur eſſevinũ ſine aq̃ in calice.vel in pi
xidevbi eſt hoſtia ſacrg.iueniunt᷑ ymes⁊c
Etſi neſciat doceat᷑ſ Itẽ circa baptiſmũ
dum puer eſt baptiſat de obſtetrice.q̃lłr ſe
babeit avocak ,

ſuꝑ hoc poterũt obſtetrices in terrogari ⁊
doceri/ꝙ hec foꝛma eſt/ſpargẽdo aquã ſu

ꝑ pueꝝ. Johes vel criſtina. ego te bapti/

ſo In noie pꝛis ⁊ fi.⁊ ſ.ſ.Amẽ.¶ Itẽ qua
liter ſe habeat erga infirmos viſitãdos in
articulo moꝛtis.etſi neſciat doceat᷑ ¶ Itẽ

ſi celebꝛet ſemꝑ ieiunꝰ.hoc ẽ ꝙ nihil ſum

pſerit pomedia noctem eiuſdẽ diel.quãq;
poſt illã hoꝛã doꝛmierit ⁊ ieiunꝰſit.qm̃ H̊ᷣ

nõ debʒ ¶ Itẽ ſi oñdit hoſtiã populo añ

qᷓͥʒ ſit ↄſecrat qm̃ hoc fieri nqʒ debz ⁊
abuſus obtetus coꝛrigat᷑ ¶ Itẽ ſivnqʒ ce
lebꝛauerit ſuſpẽſus a iurevel ab hoĩe/per

excõicatõem qꝛ ab irreglłaritate inde ↄtra

—

liter abſoluit

OItẽ ſi obſtetrices ſciãt
verã foꝛmã baptiſandi in parochia ſua ⁊

nem ſiue tenoꝛẽ.det᷑ ſibi conſuiũ ¶ INeẽ ſi

dixerit pꝛimã anteqʒ celebꝛet.ſicut dʒ fie

ri.niſi in die natalis dñi.Et ſi pꝰpollutio

nes nocturnas aut diurnas/ſtati celebꝛet
ſuꝑ illa re doceat᷑ quid agendũ ſit. nücp/
pterreuerentiã ſacramẽti. nũc ꝓpter offi
cij ſui neceſſitatẽ ¶ Itẽ quõ ſe habʒ in fo

ro penitẽtie erga cõfitentes ſibi qualłr in/

terrogat de pctis.qualiter inſtruit.quali/
ter abſoluit.qualiter remittit pꝛo caſibus

reſ uatꝭ. Et qui ſunt caſus reſeruati qua /
excõicatos vel ꝑticipantes.

3% „ —☛ „ .

qualit᷑ iniũgit peniteẽtias. Et ſi abſoluat

eos qui nolũt habere ꝓpoſitũ deſiſtendi a
pctis.vt rancoꝛe furto luxuria.Quibo lo/
cis ⁊ tꝑibus/audit cõfeſſiones. Si ꝓ pec

catis occultis / dat penitentiã publicã vel

ſolennẽ / ſicutfaciüt ſtulti penitẽtiarij in
beincipio acrageſime mulierculis ⁊ hoĩ

bus qui ſepe nullã hñt culpã aut ſaltẽ nõ

publicã ſuꝑ moꝛte ꝑuuloꝝ ſuoꝝ.⁊ docea
Etigere de om̃ibꝰ /verbo vel ſcripto

tẽ ſi eccłiam ſuã cũ ſacris oꝛnamẽétis

et ſacro criſmate ⁊ fontibiꝓ baptiſmo /te
neat decẽter ⁊ honeſte ⁊ ſecure ¶ Itẽ ſi al

tare ſuũ ſit integrũ.ſi hoſtiam ſacram mu
tat de menſe in mẽſem vel crebꝛius /vel ſu

per his ſolicite moneat᷑ atq; doceatur.

Itẽ ſciſcitet᷑ caute ſecreteq; apð parochia
nos dealijs moꝛiba ſuis vt ſi ſit ↄtinẽs v
cõcubhinariꝰ.ſi ſolicitat ad malũ mulieres
ↄfitẽtes /ſi ꝑ irã vel crapulã / fragit ſigillũ Z
confeſſiõis ſigno vel verbo.ſi ſit luſoꝛ aad
taxillos vel aliter ſcandaloſus populo.in

tabernis in iuramentis hoꝛribilibus.⁊c̃.

Et ſicagmoneatur vt emendetur vel ei /
ciatur ¶ Item quos accipit adiutoꝛes in
confeſſionibus audiendis circa paſcha. H
Et ſi ſe fratres ingerunt eo tunc inuito/

et ſi parochiani ſui omnes ſeu ſibi vel oꝛ/
dinanijs ab eo repꝛeſentatis licet ab alijs

ſe dicant fuiſſe cõfeſſos.¶ Item ſi perne
gligentiaz ſuam aliqui ſperant ſine ſacra/
mentis vel pueri vel egroti.aut ſi młieres
hytes pueros ex cõcubinatu/admittit ſo

lenuiter ad purificatõeʒ. qm̃ hoc nõ debʒ

¶ Itẽ quali denũciant᷑feſta.qm̃ ſe fit ex⸗

us et laqueus apponitur ſi ne cit.

Item qualit᷑ facit abſolutõem generalem

.— 1

„ 4

4355

cta ſolus papa ⁊ ſummi penitẽtiarij/ tũc
abſoluũt ⁊ ꝑ hoc doceat᷑ Itẽ ſi celebꝛa /
uerit coꝛã excõicatis cauſa timoꝛis vel ſfa
uoꝛis.vel qꝛ nolebãt recedere.⁊ iuxta rö/

.—
—

)

pꝛobis/ſuꝑ conditõnibus parochianoꝝ
⁊ hoccaute in generali petendo qᷓliavicia
magis regnãat in parochia.⁊ ſ̃ᷣm hoc pol-
ſe¼t viſitatoꝝ ſermo meliꝰ adaptari (In /
q (uirat᷑ ergo ſi in parochia ſint plures ex/
coõmunicati.in qͥbus caſibus.vt viſitans
koſu ad eoꝛũ abſolutõem pcurandã me
lius pcedere. ¶ Item ſi regnant ibi here⸗/
ſes.ſoꝛtilegia ⁊ qualiter ⁊ ſi ſint ſuꝑſtitio

De viſitatione

in paſcha. etſi neſcit doceatur ⁊ detur ſibi

foꝛma. Item ſi habeat ſtatura ſynodalia.

etſi ſciat legere ea.et ſi publicat ea que de

bet ex taliba populo nũciare.⁊ in hec de/

bent eſſe pꝛelati paucis cõtenti quo ad il/

la que ↄcernũt temꝑalitatẽ eccleſie.ſʒ ma
. Aoeſlutetrougentanimari d 1
iſciat cantare et legere/ in miſſali diuine
legis.⁊ ſi denunciat ſuis parochianis ⁊ q

liter. ¶ Item ſi habeat in ſcriptis tenoꝛẽ

generalium pꝛeceptoꝛum. ſi ſciat ſeptem
peccata moꝛtalia.et videat᷑ de doctrinali
ſimpliciũ. vel de tractatulis alijs ad hoc

oꝛdinatis.quoniã hec ſunt magis neceſ/

ſaria⁊ vtilia/q; ſole conſtitutõnes ſinoda

les vt dictum eet.
Eteꝝ poſt inqͥ ſitõeʒ de moꝛibus
curati vel ſui ſubſtituti / poterit fi
eri inquiſitio ab eodẽ vel ab alijs

nes in ligaturis ſcripturis⁊ bzznihus ap
penſis.ſi blaſphemie / ſi yſure / ſi
catões.ſi furtũ/ſi peccatũ cõtra naturam.

.

dictüũ eſt. ¶ Item ſi parochiani hñ ſeruãt

feſta pꝛĩcipalia. veniedo ad miſſam.⁊ ſtã
do per totũ.vl ſi recedũt ſumpta aqua be
nedicta.vel poſt eleuatõem coꝛpis chꝛiſti

Motet᷑ hic de moderatiõe qualr fieri poſ/

ſit in tot feſtis. ſiue per cõciliũ generale. ſi
ue per ꝓuincialia de cõſenſu eiuſdẽ conci

lenniſando ꝓut papa nouiter inſtituit
Ren iĩ ſoluãt decimas.de quibo ⁊ quib

Si veniũt om̃es ad confeſſionẽ ſalteʒ in

paſchavt tactu eſt. et ſi ſciant pater noſter

⁊credo. et ſi dicunt illa.et ſi non cõpellüũ
agd illa ſciendaꝛ dicẽda ¶ Itẽ ſi vexantur

ab officiarijs pꝛelativel Wle⸗ qliter ſu/

p bis ꝓuideat viſitatoꝛ
. ſi executões faciũt/moneant᷑ ⁊ cogant

Itsẽ ſi teſtamẽ/

Itẽ ſi fuerint inter aliquos inimicicie

capitales. ? ſt ic finiant᷑ put poterit fieri

.

tem

i falſe mer

Itẽ ſi ſint lites mote intereos ⁊ qbꝰ cauſ
⁊ ſi poſſent ad ↄcoꝛdiã ſummarie ↄuoca/
ri/vt tactũ eſt iuxta hoc moneant᷑ ſimpir

querat᷑. ¶ Itẽ ſi ieiunia eccleſie obſeruãt.
vel ſi irriget. 72*
uenib ¶ Itẽ qliter inſtruũtur pueri ĩ pa/
rrochia ⁊ alia loca viſitando ſiue ſit in reli
glöõe ſiue alibi.qꝛ a pueris dʒ inchoari re/
foꝛ matio eccleſie. Et ꝓhbibeat᷑ hic nimia

tẽ ſiſchole habentẽ p iu⸗

familiaritas fratꝝ ⁊ ſoꝛoꝝ adinuicẽ et cũ

parentibo.qꝛ iacendo cũ eis.aliqñ ſuffocã

tur in coꝛꝑib.⁊ deterius aliqñ ꝓuenit in
moꝛibo. ꝓuideat᷑ igit᷑ ꝙ ſint ſchole vbi nõ
ſunt ¶ Itẽ ſi moꝛiẽtes in puerperio ape/
riant᷑vt infans viuꝰ recipiat᷑ ⁊ baptiſetur
qm̃ hoc expedit.ſed cũ cautela Itẽ qua

liter ſe habẽt parochiani in ecclia reuerẽt
et oꝛdinate ⁊ qᷣete.etſi nõ moneaneihl i

nec fiant ludi diabolici fatuoꝝ. ¶ Itẽ ſi
fiant ᷣmones apud eos ⁊ qũo miſſi ſunt.

2 quid dicũt ſuꝑ materia indulgentiaꝝ ſi
irrõnabilia aut medacia eſſet puidendũ.
¶ Its ſi laici ⁊ mulieres intrãt choꝝ.et ſi
ducũtchoꝛeas in locis ſacris.et ſi illic ce/
lebꝛãt cõnuiuia.etſi induũt veſtes ſacras/
et ſi ſic coꝛrigant᷑ ⁊ phibeant᷑
uerenter ſe habeãt dũ baptiſant᷑ ſui pueri
et dũ fiũt matrimonia/vel in alijs ſacr̃is⸗/
rigdendo iocãdo garrulãdo et ſi fiunt nu/
ptie/cũ bannis ⁊ in eccleſia parochiali
cotra Itsẽ ſi infirmi pꝛius querãt medicos aĩa/
ſi adulteria ⁊ ſimilia.qꝛ ſᷣm iſta.poteritvi
ſitatoꝛ/pꝛedicatõem vel viſitatõem ſuaz.
vel Sie one Kncwo braceheare vt

tẽ ſi irre

rum q; coꝛpomet iuxta hoc qͥ fieri debet
moneant᷑ ¶ Itẽ ſi parochiani turbãt/vel

ꝑ canes vel p infantes clamantes/diuinũ

officiũ qð neq̃q;oueniẽs eſt fieri ¶ Itẽ ſi
dieb feſtiuis exercent᷑ a ſecularibo iuſticia
rijs/ toꝛture ⁊ queſtiões ad moꝛtẽ et ſi ipe
diunt᷑ neↄfiteant᷑añ moꝛtẽ.q̃ oĩa fieri nõ
debẽt ¶ Itẽ ſi qͥ loquũt᷑ irreuerent de pᷣla

tis ⁊ dñis ⁊ alijs ſcandalũ pꝛocurãtes nõ

coꝛrectõem Si querũt extremã vnctiõeʒ

in ifirmitate Si aboꝛtiuos ⁊ excõicatos

ſepeliũt in cimiterio Si exercẽt mercatu/

ras in feſtis ⁊ locis ſacris/ etſi exercẽt tũc
opa fuilia Et ſi in ecclia ſint arce ſiue ne/
ceſſitate guerraꝝ/⁊ ſ̃m hoc doceant᷑ quid
agẽdũ eſt ¶ Itẽ ſi parochiani excedũt in

crapuł ⁊ ludis ꝓhibiꝭ.⁊ ſiłibꝰ/ſpecialr in

nocte natal dñix alijs vigilijs ſacris / ⁊ ſu
p his doceant᷑ ¶ Ampliſi ſint alicubi in

dei/videat᷑ꝙ nõ ſeducãt xpᷣianos / nec ſi⸗
gnis careant diſtinctis/et ſivelint conuer

1// non omnino ſpolientur ſuis rebus

forft

Gn
nnte

Tbienin
inuicigi
igiſuſſet
n puenitn
bokerbii
apenio de
rdapnien
uloruer

Munaripſi
ſi
onmiciſunt.

ulgennanſ
apuiendi⸗
nitchope
s eſi lc

ſnng
Gin
iſupuen

Aijsſacis/
ſifuntnu⸗
nochüili
icos gig/
fiendedet
ltardät e

es diuini
eei
nontegſihe
oufein⸗
rmontdeſi
nucnitßſi
nmima
gtös
müneen
icterartu
nnmeſene
wentg
miarit 1
Tpſpun
ielgati
ſntalchin
inos un
ſwuinom
ſus n⸗

Prarelatorum

Amplius ſi in parochia ſint domus reli/
gioſoꝝ⁊ hoſpitalia.fiat inquiſitio ᷣm ſta
tus eoꝛundẽ.⁊ qualiter ſeruant vota ſua.
ſpecialiter cõtinentie ⁊ pauꝑtatis ſine ap

pꝛopꝛiatõne.quomodo curãt de paupibo
⁊ ſpecialiter in ſpũalibus.et ſi anteq; reci
piant᷑ infirmi/confiteantur. quẽadmodũ
fit in domo dei pariſius. Item ſi illic ſint

monachi compatres. Si obligant eccle/
ſias ſuas.et ſi ſicpꝛohibeantur.

Vrſus applicet ſe viſitatoꝛ per ſe
vb ſuos comites ad audiẽdũ con
ffflleſſiões diligenteret moꝛoſe/tam
magnoꝛũ q́; paruoꝛũ/ modis idoneis.et
ſᷣͦm inſtructões alibi memoꝛatas.pᷣſertim
q̃ ad peccata carnis/q̃ difficiliꝰ extrabũt᷑.
nam in hoc ſtabit fructus pꝛicipaliſſimꝰ
refoꝛmatõnis ¶ Itẽ fi leg deſeruit cure
reꝑtus fuerit idoneus det᷑ ſibi bona ptãs
ſuꝑ caſibo occultis reſeruatis.⁊ pᷣſertim qᷓ

ſint repetita.⁊ erga iuuenes ⁊ feminas.

Item ſi nõ reperiat᷑eſſe talis /inſtituat᷑ in
ꝓximioꝛi loco vnus idoneꝰ ſecularis/ vel
religio ſus/tanq; penitentiariꝰ/ad quem
poſſent remitti parochiani ſuꝑ talibo caſi
bus reſeruatis ⁊ ſuꝑ habendo cõſilio ĩ ta
libus dubijs cõſciẽtie ¶ Itẽ de ꝓpbata ap

pon itõe remedioꝛũ ꝑ viſitantẽ expedit vt

habeat ⁊ haberi faciat/tractatlos bꝛeues.
ꝑ parochias in vulgari de examinatõe cõ
ſcientie.⁊ de caſibus reſeruatis ad hos vl
ad illos.cũ ſtatutis ſinodalibo abbꝛeuia/
tis. ꝓ cognoſcendo q̃ ſunt foꝛme pꝛeſciſe
ſacr̃oꝝ. necnõ de pᷣceptis dei.atq; ſimili/
bus.¶ Itẽ pꝛo tractãdo certũ ⁊ fructuo/

ſum modũ refuandi pctã.videt᷑ pꝛimo ꝓ

nullus caſus debʒ reputari reſeruatꝰ apð
pueros ⁊ puellas iunioꝛes.xiiij.annis p/
pter cauſas ĩ quadã quondã epiſtola no/
tatas que incipit. Pontificali dignitati.
& tẽ modus traditus in ſinodalib dñi

epᷣi Lameraceñ. videt᷑ idone paucis addi
tis aut remotis Pꝛimo loqꝗ?᷑ epᷣs ſic dicẽs

Rẽuamꝰnobis maioꝛa peccata.videlicʒ
homicidia. incendia. ſimonias. hereſes.
apoſtaſias ſacrilegiũvltra q̃draginta ſoli
dos.inceſtus cũ patre matre filio.filia.ſo/
roꝛe.fratre.⁊ cũ religioſis mulieribo ac p/

bora cõtra naturã in viris vltra.xx.ãnos.

feſſis. iniectões violentas manuũ in pa/

rentes exdeliberatõe factas. ſoꝛtilegia in

ſacramẽtis. videlicʒ in euchariſtia ⁊ chꝛiſ

mate.oppꝛeſſiões paruuloꝝ volũtarias⁊

vel aqua natos ꝑdentiũ/ ꝑiuria ſolennia

et fidei fraciiões ſolennes in terra noſtra.

votoꝝ ſolenniũ tranſgreſſiões.maleficia
impediẽtia coitũ cõiugatoꝝ.ꝓcuratiões
ſterilitatũ vel aboꝛtiuoꝝ/pinatões vene

ni. magnas blaſfemias deo factas.caſus

eoꝝ qͥ falſificãt lrãs curie noſtre.vel abu/
tunt᷑ eiſdem.oẽs excõicatiões/tã a nobis
qᷓ; a canone latas.exceptis inferiꝰnoĩatis
et expᷣſſis.⁊ oĩa alia peccata/ iſtis grauio/
fa aſus penitentiaꝝ ꝑ decanatus cõ

——72 27

miſſi. cõmittimꝰ penitetiarijs noſtris ge/
neralibus ꝑ decanatus deputatis. Pecca
ta ↄtra naturã in omi etate a mulieribus

pPpetrata.⁊ a viris infra.xx.annũ pollutõ
nes manuũ in om̃i etate:ꝑiuria⁊ fidei fra
ctões que nõ fuerũt fracte in curia noſtra
votoꝛũ nõ ſolenniũ trãſgreſſiões.iniectõ
nes manuũ in parentes vbi nõ fuit leſio

grauis vel deliberatio.ſoꝛtilegia que nõ

ſunt de euchariſtiavel criſmate.iniectões

manuũ paruuloꝛũ in clericos vſq; ad.xx

annũ oppꝛeſſiões ꝑuuloꝝ nõ voluntari/
as ſed caſuales.clandeſtinas nuptias.in
ceſtus.exceptis patre.matre.filio.filia.fra

tre.ſoꝛoꝛe.om̃ia adulteria/hoc ſaluo/ꝙ ſi

clãdeſtine nuptie inceſtus adulteriaꝑ du
os teſtes aut plures qui his interfuerint⸗

Aut alias ꝑ cõem famã vel infamiã ꝓbari

poſſint/pꝛius ſuper his eccleſie vł noſtrã
iuriſdictõnem exercentibus ſatiſfaciant.
Iniectõnes manuum in clericum vel ſa/
cerdotem.vbi nõ eſt enoꝛmis leſio que ta
men ſi pꝛobari poſſit(vt pꝛedictũ eſt) pꝛi
us eccleſie et leſo ſatiſtaciat. Sacrilegia

vſq; ad.xl.ſolidos.ita tamen ꝙ debita fi⸗
at reſtitutio eccleſie de eiſdem. Omia pec

cata in quibus curati habent poteſtatem
Item reſtitutões incerte conuertendead

pios vſus. ¶ Caſus qui pꝛeſbiteris pa/
rochianis curatis et eoꝛum vices geren/

tes/committũtur Inoꝛdinatus concubi
tus cum mulieribus. mollicies ⁊ peccata
contra naturam in etate puerili/ in viris

vſq; ad.ix. annum adulteria ex parte viri

pꝛouenientia/ damnificationes et furta/

dummodo faat reſtitutio eccleſie/ iniectio
leuis manuum in parentes / ſacrilegia in

rebus minimis et cõmunibus/ vbi non

eſt hoꝛroꝛ et turpitudo/periuria pꝛiuata
in quibus nullus dãnificatur.ſtupꝛũ vir
ginũ aboꝛſus nõ pꝛocurati ſed caſnalcs

—

pꝛocuratas.negligẽtias parentũ in igne.

De viſitatione pꝛelatoꝛũ

nne
¶ Be caſib? nobis aut penitentiarijs no de ſilibus qᷓ multos tollerẽt laqos aĩaꝝ ⁊ nſ,
ſtris reſeruatis/curatis et eoꝛũ vices gerẽ inde melioꝛ oꝛdo ierarchie ciuił ſeruaret᷑ val e
tibus/excepto moꝛtis articlo aut alia ma Itẽ de pmotoꝛibo qͥ dũ faciũt exactões frli
nifkeſta neceſſitate/abſoluere omnẽ inter/ iniuſtiſſimas nihil ſoluũt de expeſis / nec ttmnt
dicimus poteſtatẽ. ¶ Bacerdotes vero / puniunt᷑.ſed repoꝛtant ſalaria ſua ab in/ ocl
confeſſiones mulieꝝ cum qbus peccaue nocentibabſolutis diffamat et exceptꝭ. ns S
rũt aut fautoꝛũ ⁊ mediatoꝛũ nõ audiant. ¶ Vtẽ de applicatõe ꝓ emendis taxatoꝝ 1N
donec ſaltem de peccaꝶ inter eos/alijs cõ in piosvſus ⁊ publicos.qꝛ aliter eſt ſcoan Entbns
feſſi fuerint competenter.⁊ ceſſauerit inna dalũ ↄtrapᷣlatos in ppłis ¶ Itẽ ad euitã AYdohll
mia/ſi qua fuerit pꝛopter hoc ↄtra eos.ſʒ dũ notã vel ſpẽm ſimonie ĩ oiba vbi dant dediun
mittant eos ad honeſtos ⁊ idoneos ↄfeſ· precunie ad miniſtranduʒ ſpũalia ſiẽ ſunt eſnnan
ſoꝛes Ac ibidẽ notet᷑ ꝙ hic expediretvt in oꝛdines.ſepulture.baptiſmꝰmiſſe ⁊c.Ex cuito⸗
oſilijs pꝛouĩcialib eſſet maioꝛ autoꝛitas pediẽs videret᷑et cõfoꝛmit᷑ ad iura.aut q; ſolosdes
collata a papa/circa oꝛdinẽ caſuũ reſerua nihil reciꝑet᷑.aut cũ moderatõne maioꝛi. apuingg
toꝝ/⁊ irregularita/ vt ſalubꝛi ꝓpuideret᷑. aut ꝙ pus darẽt᷑ ſpũalia q; aliqͥd exigeret moni
Orꝛrro ſitalis viſitatio de qua lo; vel recipet᷑ tꝑale.ſʒ poſtmodũ qᷓrerent᷑ con inch
mur nõ fiat ꝑ parochias/vidẽtur ſueta.que ſi renuerent᷑ cõtumacit᷑ ſolui /ſi iiinchn⸗
Ntamẽ iſta diligent eſſe interrogan eret tunc honeſtiꝰactio ↄtra tales Wiel WMWetſ
Agag ſigillatim a quolibet curato et vicario boc eſſet interpᷣtandũ /ſi iura olim tradita ponen
eius/fm ſtatũ ſuũ.⁊ hoc dũ venit ad ſino cõtra dantes aliqͥd in omni re ſpũali/⁊ in ſche
dũ epiſcopi ⁊ alioꝝ.⁊ hoc vel publicevel introitu religionis / ſint in ſua ſeueritate Vitch
dd partẽ.vulgari linguavel latina. puterxr ſeruãda.ſicut apparet ꝙ nõ.alioquin fere N
pedientiꝰ velvtilius eſſe videbitad laude totus eccleſiaſticoꝛũ cetus in damnatõos tleg⸗
ſcientiũ neſcientiũ verecundiã ac doctri ſtatu eſſet. fiat igit᷑ declaratõ. ¶ Itẽ in mi Hholu
nam Itẽ fieret talis examinatio de om̃ibb niſtratõe oꝛdinũ fiat diligẽtioꝛ inqͥſitõ ⁊
q ad regimę curaꝝ/pᷣusq; eis littere con / obſeruatio etatũ inſtitutaꝝ ꝑ canones. et (ſi
cederent᷑ ¶ Itẽ dni pᷣlati⁊ alij habẽtes iu / hocꝑ religioſos ſicut ꝑ alios. Itẽ idem ſi mu
riſdictões poterint facere ſpeciales inſtru ſint pꝛiuilegiati.quia hic eſt laqueꝰfoꝛmi Afr,
cctões pꝛo inqſitiõe faciẽda ſuꝑ abuſib dabilis ꝓ pꝛelatis⁊ pꝛo taliba oꝛdinatꝭ p/ Ali
dicunt fieri in curijs ſuis.vt ſciant ⁊ pui / ppter ſuſpenſionẽ ⁊ alias penas iuris vlp H
deant.tãq; incipiætes refoꝛmatõeʒ a ſeipß ppter defectum pᷣlati in intentõe.quia pᷣdi/ tonein
et a domo ſua De notet᷑ hic de iuram/? cunt publice/ꝙ intendũt tales oꝛdinare. ſ o
tis officiarioꝝ reqͥrendis ⁊ ſeruãdis quo vt ſubdiaconꝰin.xviij.diaconus in.xx.ſa unr
niã oꝛdinatũ eſt ꝙ multa facto iurẽt.ſʒ fe⸗ cerdos in.xxv. anno nedum pꝛopter ſci D
re nihil obſeruãt. ¶ Itẽ de iuramẽto exa / entiã ſed etiam pꝛopter moꝛes. ¶ Itẽ ꝙ ul
cto ab illis qͥ queſtionãtur.vel ꝑ impoſi / nõ pꝛomoueankt ſine certo ⁊ ſtabili titulo n
tõnes a mercatiõibo.qꝝ tñ iuramẽto non bñ ficij vel patrimonij ſine fraude. ¶ Ite node
ſtat.cũ finis oĩs cõtrouerſie ſit iuramẽétũ ſciant cõpetent᷑ loqui latinũ ⁊ intelligere di⸗ ti
f aplm. Nã ꝑ iſta grãdis laqueꝰad ꝑpiu 2/ Et ꝓuideat᷑ ꝙ non ſint vt ſacerdotes in ſrecn
ria etiã publica⁊ ſolẽnia ꝓcurat᷑ ¶ Itẽ de ſcandalũ.⁊ hoc ꝓficeret ponere modũ tot fyiui
teſtamẽtis expediẽdis ſine tali ſumpta et miſſis quas habere volunt in domibus deoben
tactu in pᷣiudiciũ graue aĩaꝝ q̃ toꝛquẽtur ſuis cõmuniter homines parui ſtatus chiont⸗
in purgatoꝛio ¶ Itẽ de excõicatõibo tã fre Itẽ denunciet᷑ recipientib ſacros oꝛdies ſmuſan
quẽter ⁊ leuit᷑ fulminatis a iure et iudice. faciuntvotum caſtitatis ſolenne ne pu conf
Itẽ ſi abſoluat᷑ iudicialr ab excõicate tent ſe liberos ad foꝛnicãdum ſicut fatui ntun
ↄfiteat᷑ iteꝝ ſacramentalr.qꝛ ſic opoꝛtʒ fie quidam putãt. ¶ Item cõtra pꝛedones⁊ ui⸗
ri.vt ſuꝑ his fiat declaratio ꝑ hoc ſacꝝ cõ vexatoꝛes terrarum eccleſie videret᷑ pꝛoce ran
ciliũ.iuxta inſtitutões olim ⁊ nouit᷑ꝑ ve/ dendum ꝑ viam publice ⁊ pie pꝛedicatio ſani
nerabilẽ vniuerſitatẽ pariſien.cõpoſitas nis ad dominos.inſinuando grauamia aaet
Et licʒ ſentẽtia excõicatõis nõ ligat vt er particulariter.et oſtendendo pericula ſu/ noceh⸗
coõicat vitet/ niſi ſit iudicialr pnuciatꝰ eẽ arum animaꝝ niſi ꝓuideret᷑. ⁊ nõ dando lapnnn
talis Sil ꝙ irregularitas nõ incurrat᷑ p onera denunciãdocuratis aut ſuis vica/ auunen
excõicatõe.niſi ſit declarata ꝑ iudicẽ.⁊ ita rijs.quia nec audent nec poſſunt exequi nlitere

creiſan
4 Adenti
pybider
luſefnn
iſerid
iumnan,
igenent
remkan
e
O
linmaditn
vüͤliain
ſuite
loghinfer
damnatös
keinmi
inqſti
Moneb,et
feden
e bꝛmi
linan⸗/
or
nußi⸗
Wingre.
ineſ
erſch
ſ
Animo
nde⸗ Ci
zintcligee
odotten
nemogüct
ndonbs
mikums

wordes

aneneyt
ſicut faun
nulonen 1
gerck o⸗
pedicano
1nödund
tſuis /
ſuntachi,

Bermo dominica. xix.

Item querat᷑ executio conſtitutiõis quã

papa fecerat pꝛo theologis.immoverius
pꝛo eccleſijs.vt ſcʒ in qualibet eccleſia ca/
thedrali et collegiata notabiliter/ ſit vna

pꝛebenda effecta in ꝑpetuũ pꝛovno theo

logo qui legere docere ⁊ pꝛedicare ſit aſtri

ctus. Similiter pꝛouidẽdum eſſet abba

tijs ⁊ monaſterijs ꝙ nõ carerent viris do

centibus eos etiã a puero/meditari in le/

ge domini die ac nocte quia in tali quidẽ
de diuinis intelligerẽt aut ſaperẽt. Itẽ
refoꝛmetur honeſtas in diuino officio et

ſeruitio / contra ludos fatuoꝝ/ contume/
lioſos deo ⁊ eccleſie.⁊ ꝑ ecõmunicatõem
nniennien vel incarcera

Item cõtra garrulatões indeco/

tionẽ. a garrul
oꝛo tꝑe ſeruitij ⁊ fiant noue con/

ras in cł

ſtitutõnes aut iam edite cõſeruent᷑ Itẽ

deberet fieri ſpecialis inq ſitio vt viſitatõ
pꝛo mendicantibo tam in facto ſermonuʒ
confeſſionũ q; alioꝛũet ſpecialiter ꝙ eui/
tent cõſoꝛtia feminaꝝ in camerulis.et de

tractõnes in ſermonibus.⁊ fabulas inuüt/

tiles.⁊ aſſertiones temerarias / diffinien⸗
do aliquid generaliter eſſe pctm̃ moꝛtale
vel non eſſe. Et querat᷑.qualiter in pᷣmiſ/
ſis ſe ingerũt.⁊ ſi cõtra decretalem omnis

vtriuſq; ſexus. Item querat᷑ de quibo pec
catis remittũt ad penitentiarios.qꝛ dicit᷑
ꝓaliqui abſoluũt ab omnibi. Itẽ ſi mi /

niſtrent ſacramenta ꝓhibita/cõtra phibi
tionẽ iuris.ſi pꝛedicãt contra pꝛelatos et
ſepulturas et decimas.ſi admittunt excõi
catos a indicibus/ad ſua cõſoꝛtia in diui

no officio ſeu ſeruitio et ceteros. ſicut fer
tur ab aliquibo eſſe. ¶ Item pꝛo pꝛioꝛati

bus deſolatis / vbi non ſunt niſi vnusvel

duo religioſi ſepe in ſcandalũ ſui ⁊ alioꝛꝝ.
elſſet pꝛouidendũ/quia dũ redeũt an

ſtra/curbant alios nec pꝛoficiũt. ¶ Item

de obſeruatione benedictine pꝛo mona /
chis nigris et alijs vidęant᷑ ila que necei
ſaria ſunt/declarent. ¶ Itẽ videat᷑ de mo

do conferẽdi bene ⁊ libere beneficia in ca
ſu reductiõis beneficioꝛũ ad oꝛdinarios
⁊ de reliqͥs cõſequẽtiba Itẽ pꝛouidẽdũ
eſt in exceſſibo viſitãtiũ plus ſepe ad q̃ſtũ

⁊ pompã ⁊ deſtructõem qᷓ; edificationẽ.⁊

oꝛdinent᷑ circa moderata Itẽ videaturde
modo habendi certã contributõnem ꝓ to
ta pꝛouincia/ad defendendũ ⁊ pꝛoſequẽ/

dum ea que fuerũt oꝛdinata.Et ꝙ ipſavi

riliter et pꝛudenter exequãtur / vſq; ad ali

minoſoꝝ refugio p

5.

vel oꝛdinetur alia:conſeruet᷑ ⁊ declaretur
Similiter qui debent cõparere ⁊ qualit᷑.
Item ſi expediat tres vel quatuoꝛ pꝛouĩi
tias quandoq; cõuenire. Item ſi oꝛdinẽ
tur cõfoꝛmiter ad decretalem aliqͥ qui ha
beant inquirere refoꝛmanda ꝓ q̃libet dio
ceſi.et refere auiſamentꝗ pꝛouiſionũ decẽ
tiũ/in ſeqnti ↄcilio Itẽ fiat in qualibʒ
dioceſi monitio ſimilis illi quã epᷣs fecit
pariſienſ.contra loquẽtes ſub ſpecie ioci
cõtra fidẽ ⁊ ſacramẽta.vt ſcʒ audiẽtes/ de
nũcient tales epᷣo locivel officiali vel ſuo
curato/ infra octo dies aut q;pꝛio mode
põt fieri.Et hic eſſent grauit cantilene er
ronee ⁊ lubꝛice⁊ contra honoꝛẽ matrimo
nialis ſacramti cõpoſite/pꝛudẽter ſᷣm lo
coꝝ ⁊ tempoꝛũ ⁊ moꝝ q̃litates ¶ Hec in
q; plus in modũ cuiuſdã mẽoꝛialis q;do
ctrine ſubtilis notata ſint.det autẽ in exe
quẽdis ſpũs ſui robur deus qͥ eſt henedi⸗
ctus in ſecula. Amen. (Finit

Berimo einſgez in

dominica xix.poſt pentecoſten de q̃tuoꝛ
domib? Et poteſt dici in dedicatõe ecclie
Age in domũ tuã. Oꝛigina
Nliter Math. ix.? War. ij. ⁊ re
citatiue ĩ euãgelio dñnice cux
tis tſi hec xpᷣi voxad
mne traducipt qſi me iubeat
in domũ regredi⁊ increpans dicat:qretu
enarras iuſticias meas⁊ aſſumis teſtamẽæ

tũ meũ ꝑ os tuũ.Attamẽ qꝛ ſic opꝰeſt mo

uẽdi audaciaʒ pᷣſtat ꝑalyticꝰhodiea pcctis

ſimł ⁊ moꝛbo curat? in illa quã ingreſſus

fuerat x̃s domo. Sic agã.eo modo ĩ do
mũ vbi xpᷣs grabato pꝛopꝛie fragilitatis
inſtratꝰplena fide deuoluar.q̃tinꝰ moꝛ bi
dã ipſe ꝑalyſim mee mẽtis eijciat Et q̃ il/
la eſt xbi domꝰ reuerendi pꝛes?: Domus
haud dubie deqᷓ in hymno cani᷑ Domꝰ
pudici pectoꝛis templũ repẽte fit dei Do
mꝰinſuꝑ quã ꝓ aſilo et tutiſſimo oĩm cri
ps in celo ver pᷣclario
rẽ quã olim romulꝰ in latino ↄſtituit De
aſuo romuli floꝛius in epitomate libꝛo p
mo Hec domꝰeſt ad qua te iubẽte Jeſu ꝑ
go/in qua ſanari cuſtodiri q; cõfido/ac ꝑ
inde verbũ tuũ te conſentiente gratiꝰ elo
qui/ad quam cum gabꝛiele nos omnes

accedamus pꝛecoꝛ dicentes. Aue Maria

ud ꝓuinciale conciliũ⁊ de triennio ad tri
enniũ fieri debet ex pena appoſita .

dis obſeruandũ/ Abam noſtrũ cõuer/

cleſia

Beꝛmo factus dominica

Vade in domũ tuã.Apud indoctos/ver

ba domini ac ſaluatoꝛis noſtri Jeſu/hu/

milia quidẽ aridaq; vident᷑. Qui ſi auto/
ris ſapientiam perpenderent( Ipſe enim
eſt in quo ſunt om̃es theſauri ſapientie ⁊
ſeientie abſconditi Colo.ij.)intelligerẽt
pꝛofecto ea verba multa ſententiarũ ma/
ieſtate plena eſſe.multa inſuper ſenſuum
varietate fecunda. Nihil in eis ocioſum
reponi putanduʒ eſt. nihil quod nõ fidẽ
edificet.moꝛes cõponat.ſpem erigat.cari
tatem coꝛroboꝛet.⁊ ad beate felicitatis de
ſideriũ accendat.Tot quippe ſenſus/ver
bi auctoꝛ intendebat(ᷣm guilhel.pariſi/
en in de fide et legibꝰ)quot ex eo elicivel
quomodolibet inſpici veritates poſſunt
quemadmodũ deus tot in re creata boni
tates quot ex ea perueniũt bonitates pꝛe
intendit.Qua in re perſpicuũ eſt ſacram
ſcripturã.pꝛo immenſa capacitate ſui/do
mũ ex omni parte ampliſſimã exiſtere.in
qua fabꝛicatrix ſapientia/ mẽſam poſuit
copioſiſſima ciboꝛũ omniũ ſuauitate re/
fertam. Sapientie nono. Ceterũ veluti

ſpeculũ cõ cauũ quatuoꝛ facies ex reflexio

ne varia radioꝛũ viſualium oſtendit/nõ

aliter inſpectoꝛ ſolers verbi diuini.quatu
oꝛ ſaltẽ veritates ſm quadruplicẽ expoſi

tionis modum poterit intueri. ¶ QDHõ vt

manifeſtius fiat et ad collocandũ noſtre

collatõnis fundamẽta oꝛdinẽ q; in dicen

tatur intuitus. ade inquit in domũ

tuam. Poteſt certe domus iſta/ad materi
alẽ homĩs inhabitatõeʒ referri iuxta ſen/

ſum litteralẽ.quomodo ſumptũ eſt in lo/
cis ſcripturarũ innumeris.nominati Qu
ce.ix.vbi chꝛiſtus ad ʒacheũ dicit In do/
mo tua opoꝛtet me manere. oteſt ſe/
cundo per domũ eccleſia militans intelli
gi iuxta ſenſum allegoꝛicũ.pꝛime ad Thi
Scias quomodo opoꝛtet te in
domo dñi cõuerſari.Et.ij.ad Thimo-ij.
In magna domo nõ ſolum ſunt vaſa au
rea Loguitur de ꝓſperitate hominũ in ec
Moreſt ſubinde domus iſta/ hũa
nam ſignificare conſcientiã. iuxta moꝛa/
lem intellectũ Hebꝛeoꝛũ.iij.Filius in do
mo ſua eſt.que domꝰ ſumus nos.dequa
per pſal. Ambulabã in innocẽtia coꝛdis
mei in medio domus mee ( Rurſum qr/
to.ꝑ domũ hanc/celeſtis accipit᷑ paradi/

ſus/ fm ſenſum anagogicũ Joh. xiiij. in/

.

.

quit xpᷣs In domo patris mei mãſiones
multe ſunt.Et in pſal. GBeati qui habitãt
in domo tua dñe. ¶ Ouis igitur phibet.
R.p.his animaduerſis/arbitrari ſaluato

rem noſtrũ Jeſum chꝛiſtũ quadruplicem

ad minus in pꝛeaſſumptis verbis dediſſe

monitionẽ quaſi dixiſſet.

In domũ tuã que ẽ mate
rial ſtructura iuxta pmũ.

litans eccleſia.

pꝛia conſcientia.
DSoſtremo in domũ tuaʒ

gqueeſt felicitas ⁊ gloꝛia

¶ Sũů bec iacta ſunt fundamenta ait La
ctãantius ex verbis Tullij/quib ſuꝑedifi

carevolens/quatuoꝛ cõponã oꝛatões mo

deraturus vtriuſq; q̊ad potero ſtilum pꝛi

us magnoꝑepᷣcauens ac ſtudens ne ̃ᷣmo

friuolus illiberalisq; diffoꝛmet ac ſoꝛde/
At.dehinc elaboꝛãs vt talis ſit qui intelli
gatur ſed ab intelligẽtiba tum verbaq; la/

tina ſciẽtibus.Pꝛima autẽ oꝛatio noſtra

erit ſᷣm hiſtoꝛiã miraculi chꝛiſti ↄmenda
tiua. Secunda erit ſᷣm allegoꝛiã ad eccle

ſie gubernatõnem hoꝛtatiua. Tertia erit
ſim moꝛalitatẽ/ad conſciẽtie habitudinẽ

inductiua.Quarta vero erit ᷣm anagogi
am ad felicem beatitudinẽ inductiua.Et

has duas vltimas ꝓ collatõne reſeruatas

ARieimã que aliquãtulũ ſpeculatio
5 . nis habet aggredioꝛ reſerare Ha

gnũ eſt patres incliti/magnũ⁊ ad
erigendũ ſurſum animos pᷣcipuũ/hodier
ni euan gelij miraculũ.qꝛ ⁊ piã fideliũ coꝛ

roboꝛat credulitatẽ.⁊ execrabilẽ incredu/⸗

loꝛũ ↄtra deitatẽ xpᷣi blaſfemiã radicitus

exterminat Oðõ vt pateat / hiſtoꝛie veritas

ſummati ad memoꝛiã reuocet᷑.¶ Erat in
capharnaũ vir quidã/cuiꝰ membꝛa ꝑaly/
ſis adeo diſſoluerat/vt nec ſe ferre necvlla
cõpage ſubſiſtere poſſet.ſed emoꝛtua⁊ q̃ſi

coherentia in ſeipſa collabebantur. NHeq;

enĩ a coꝛde.vitalis caloꝛ ꝑ meatus fibꝛaꝝ
diffundebat᷑ in artꝰ.quippe emarcuerat
aut ex frigoꝛe conſtringente.aut humoꝛe
ſuꝑfluo opilante.ſiue in eis viuaces ner/
uos coꝛrugauerat caloꝛ nimius/ſiuevul/

nus inciderat. Hunc egrotantẽ grabato
ꝓuolutũ :hoĩes quatuoꝛ/ꝑ tecta domus/
ante chꝛiſti pedes demittũt. Mira Jeſu

In domũ tuam q eſt mi /

In domü tuam que eſt p

.

ptien

gihen in
ndinist
lagnin
numcogit
omln
Gferend
wür
nisoxibn
montas
Aitdaus.
noegin⸗
loſonoſte
nedolist
cſiro
golin
alini⸗
lun n
dinttue
ſeniitr
nisor
Niiepyn
ninnop⸗
oone⸗
Clcani
Gtint
ſnouln
glob im
uti
genuncqI
fuoliane
benrinqe
lCg
Clnren
nomdi⸗
Jped
tone.
beopet
omelgs
depas
guldele
llht
lonboin
nurmi
nefe
hotnkac
inſaggſon
nanchſe
ftennnd
ingercke
ſpecoe
polſioti
nchiube

Niaine

nun
inkt
mnans

cnlatio
mel
nn.
wie
fideiüco
leincoh
ndicins
orieenuus
(Enrin
nhupel
meranla
umarſi
ur fec;
msfibea
narcnennt

Decimanona poſi penthe.

benignitas. mox nanq; / ſuam deferentiñ domũ iſtamvbi xp̃s opat / veluti quondã
ꝙqꝙ fidem intuitus eum a pctis tanq; egri/

tudinis radice pꝛimitus abſoluit. Dein/

de agnita inculpataq; blaſfemoꝝ iudeo/
rum cogitatõne/ſanitati eũ reſtituit. Vi/

goꝛem inſuꝑ.domũvſq; ꝑgendi/grabatũ

qʒ ferendi cumulauitZolle inqͥt grabatũ

tuũ ⁊ vade in domũ tuã ¶Hõ hec huma
nis oꝑibus/ nõ arte magica ꝓueniũt/ ait
monicus rapax ad eneã eneyð.xij.maioꝛ

ait deus. Non adhibit?eſt herbaꝝ ſucus.
nõ ꝑegrinoꝛũ vis lapidũ.ſed ſolo iuben/
tis ſono / repente exiliũt nerui.nutãtvene
medullis ſanguineq; introꝛſus imbibitꝭ

caleſcũt oſſa rubet cutis.⁊ inertia langui

daq; olim mẽbꝛa ꝓpꝛijs exultant officijs

reſtitui. En grande ſtupendũq; miracu/

lum. En pꝛeclariſſima humanitatis xpᷣi

dignitas que tanto in oꝑe diuinitati ſub
ſeruiuit/vera eni pbabilitate dici pᷣt (quã

uis ↄtrariũ dũs Durãdus opinet᷑.iij.ſen.
di. ix in om̃ibo pi miraculis/ſua hũa/⸗
nitas pꝛopter ipſiꝰadverbũ ypoſtaticam

vnionẽ/tanq; cauſa ſcõᷣa pꝛincipaliſſima

cõicauit.⁊ in hoc eminẽs eſt quedã ipᷣius
(vt ita loquar) om̃ipotentia ⁊ pꝛogatiua
ſingularis ſuꝑ ceteros homĩes ſanctos ꝑ
quos tmmodo meritoꝛie ſine eoꝛũ cquſa
li ↄcurſu/mirabilia patrata ſunt ¶( Exur
ge nunc quiſqͥs ades / tolle grabatũ ꝓpꝛie
fragilitatis.⁊ vade pedibo mentis ĩ domũ
banc in q̃ audis tam gloꝛioſum opus fie
ri. Circũgyra ratiõis oculos/vt luĩe fidei
colluſtrent᷑.atq; effectu puro conſidera/q

niam hic triplicit᷑ oꝑata eſt xp̃ᷣi diuinitas

In pctõꝝ relaxatõe In cogitationũ agni
tione.In ſubita ꝑalitici curatõe.Hec nẽ
pe opꝑa diuinitatis eſſe ꝓpꝛia/ hieronimꝰĩ
omelijs teſtis eſt⁊ ex ſcripturis colligitur

De pctõꝝ dimiſſiõe Iſaie.xliij. Ego dñs

qui deleo iniqͥtates De noticia cogitatio
nũ.ij. Paral.vi.Tu ſolus noſti coꝛda fi/

lioꝝ hoĩm.De miraculoꝛũ oꝑatõe in pᷣo:

Facit mirabilia magna ſolus. QOð in de

ſecretis ſecretoꝝ Ariſto.nõ ſiluit Oꝑatoꝛ
inq t miraculoꝝ vnus ⁊ ſolꝰeſt deus Tria
inſuꝑ ꝑſonis diuinis appꝛopꝛiata/hocĩ
actu cõſpicimꝰ. Nõ ergo opificis xpᷣi di/

fiteamur diuinitatẽ. Clemẽtie ſpũſſancti

index eſt criminũ abſolutõ Sapie filij in
ſpectio ſecretoꝝ.potẽtie patris moꝛbi de

pulſio tã ſubita equidẽ ⁊ plenaria vt ꝑali

tico iuberecxpᷣs.Lolle.⁊c. ¶ Sʒ ecce in

in domũ Aoth.irruit ꝑfida increduloꝛũ
diuinitatẽ xpᷣo eripientiũ turba qᷓ incõdi
to murmure obſtrepens dat ſine mẽte ſo
nũ vt Maro ait.acclamãs fragilia hec eẽ
immo nulla ad diuinitatis in xpᷣo atteſta
tionẽ argumenta.Qualiter inquiũt pꝛo/
bat xpᷣi diuinitatẽ/ peccatoꝝ relaxatio cũ
moſavcus ſacerdos purꝰ indubie homo/

id habuiſſe legat᷑ officiũ Aeuiti.iiij. O ſi
reſpõderis eũ nõ abſtuliſſe peccata auto/
ritatiue vt xpᷣs.ſʒ ꝙ duntaxat ad pctõꝛis
cũ deo reconciliatõem ꝑ ipᷣm ſacrificij ⁊
cum fiebat oblatio. Non euadis inqͥ t he/

reticus/obijcio nanq; tibi pᷣſbiterũ noue

legis / qͥ autoꝛitatiuo verbo inſtar xpᷣi vti
tur dicens Ego te abſoluo ⁊c̃.qð plus au

toꝛitatis arguerevidet᷑ q; dicere.dimittũt᷑

tibi pctã tua.Hanc calũniã de medio tol

lit trimebꝛis de ptãte diſtinctio q̃ ſuꝑ.iiij

ſententiaꝝ diſt. ij. coõiter notata eſt ſto. ar

guit Bonauen. Eſt itaq; in relaxãdis cri

minibo.poteſtas autoꝛitatis.poteſtas ex·

cellentie.⁊ ptãs nuda miniſterialis Pote
ſtatẽ autoꝛitatis dicimꝰque ſic ſumma eſt

vt nulli alteri in ſua actiõe innitat᷑.⁊ illaʒ

ſoliꝰdei pꝛopꝛiã eſſe cõſtat Ptãs excellen
tie quãuis ab altero fluat atq;deriuet᷑ hec
tamẽ eſt cũ pꝛerogatiua/ quã miniſterialł

ptãs nõ obtinet.Et que ſine ſacrificio ſi/

ne ſacramẽto/ſine foꝛmaverboꝝ determi

nata/crimina diluit.⁊ miniſterialẽ oꝛdi/

nat tribuitq; ptãtem. Cõcedit᷑ igit᷑ ſacer/

dotibus miniſteriuʒ peccata dimittendi.

nec tamen diuinitas eis aſcribat᷑ In xpᷣo
autem duas alias infuiſſe ptãtes autoꝛi⸗
tatis ſcʒ ⁊ excellentie ſi cõouincimꝰ/eundẽ

concludimꝰdeũ eſſe.quia nemini qui deꝰ

non eſſet collate ſunt / nec yt cõmunicarẽ
tur cõgruebat.Cõuincimꝰautẽ Vides eĩ

qm̃ peccata pꝑalitici/ abſq; confeſſiõe ſiue

ſacrificio oꝛõe ſacramento ve deleuit/me/
rito humanitatis⁊ diuinitatis ĩperio Ju
uat noſtrã hanc aſſertõeʒ/paralitici fides
ob quam in aĩa pariter⁊ coꝛpoꝛe ſanatus

eſt. Credidit itaq; filiũ hoĩs illa pꝛedituʒ
eſſe potentia quã ſibi ineſſe iudaica impi
etas detrectabat Illa autẽ que alia erat q;

autoꝛitatiua/excellensq; poteſtas pꝛo cu

ius atteſtatõnemiraculũ patens ſubinde
monſtratuʒ eſt.vt ſciatis inquit Jeſus qi
filius hominis poteſtatẽ habʒ in terra di
mittendi peccata Tunc ali parlietco .—
2%1

Surge et tolle grabatũ tuum. ⁊c. Acſi eũ

dicere iudeis eſtimares Per hanc quã fo

ris intuemini curatõem.interioꝛẽ negare

nõ poteſtis/ nec arguere me mẽdacij in re
occulta quãdo palã miraculoſe verba cõ

firmo Inſurgit rurſum ſcõo hereticus

clamoꝛ. ⁊ impugnare ceſſareqʒ nitit᷑ alte/

rũ diuinitatis in xpᷣo aſſeuerãde argumẽ//⸗

tum / de cogitationũ cognitõe. Nam et p/
phete inquiũt.quibus niła diuinitas tri
buitur nõ mõ ſecreta aliqᷓ coꝛdiũ penetra

ti ſunt/quinetiã plima ab hoĩbus nõduz

cogitata pᷣdixerũt.Quid rñdebimus.p.r
plane fatebimur ⁊ ꝓhetas occulta multa

pꝛeuidiſſe.cuius cam inueſtigãtes Areſt.
Auicẽna plureſq; phoꝝ / eos eſſe dixerũt
hoĩes puriſſimi intellectus/quẽ nec ceca

vicioꝛũ caligo obnubilaret.nec tumultu/
antiũ curaꝝ ſtrepitus a tranqlla ſede con
templatois abduceret/⁊ ꝑinde anima ip/
ſoꝛũ /vice ſpeculi terſiſſimi politiſſimi in
omni parte cõfoꝛmis fingebat᷑ diuine il/
luſtratõis radiũ ſuſcipiẽs abditaq; ↄgno

ſcens. Veruntũñ a tractatoꝛibo catholicis
rectioꝛ verioꝛ q; pꝛophetaꝝ ratio aſſigna
tur/miraculoſa ſanctiſpũs iſpiratio.quã

q;ᷓ ea que dicũt/vehementes ſint ad ꝓphe/⸗
tandũ diſpoſitõnes.Quid igit᷑: qualr in
chꝛiſto potius qᷓ; in ꝓphetis diuinitatẽ ꝓ
bat cogitatõnũ agnitio:pꝛoꝛſus optime.
OQuia ſi ꝓpheta eẽt (vt hoc ⁊ alia ec plima
indicãt ⁊ machomexꝰipſe cõceſſit) Si ta
lis inſuꝑ qui diuine illuſtratõis ꝑticeps
eſſe mereret᷑ erat abſq; dubitatiõe bonus
iuſtusveraxq;.ſe autẽ deũ eſſe aſſeruit. cui
p conſeq̃ns eſt credendũ.Alioqͥn nõ bo/

. num ſed blaſfemũ confiteri neceſſe eſt.qö

impiũ credere/om̃is eius vita/ oĩsq; do/

ctrina diuinis oꝛaculoꝝ ⁊ miraculoum

vallata teſtimonijs patefecit. Qua de re.
Thomas bꝛagð.in ſumma.li.i.pte.xxxij.

pꝛimi coꝛollarij pmi capituli/copioſe diſ

ſeruit ¶ Sʒ ecce tertio adhuc indignati/

oꝛi fremitu cõclamat increduloꝝ multi /

tudo/aſſerens pꝛeclarioꝛa tũ admiratõne
tum dignitate miracula/ alijs in domibꝰ
per homines puros effecta q; hic ꝑ xpᷣm.
quoꝝ ſi nullus eſt deus ꝑ hoc indubitan
ter necex ſimilixpᷣs.Etvt de grandi hiſto
riarũ aceruo pauca colligã/obijcit nobis
iudeus Heliʒeũ qui filiũ ſunamitis defũ/⸗
ctum ſua in domo viuificauit.iiij. Rens

iiij.Et ꝙ amplius obſtupeſces /ſolꝰ oſſiũ

BGermo in dominica

ſuoꝝ contactꝰ in cadauer humanũ alſam

ſimul et vitã ꝑfudit ibidẽ.xiij.Opponit

nobis arrianoꝝ ſecta/ſuſcitatã in cenacu

lo tabitã ꝑ Petꝝ Actuũ.ix Et aliũ in poꝛ
ticu templi curatũ.Act.iij. Nec miret᷑ hec
xpianꝰ.cũ pollicitꝰſit xpᷣs dicẽs.Qni cre⸗
dit in me opera que ego facio faciet ⁊ ma
ioꝛa hoꝛũ faciet Joh.xiiij O ſi qͥs dixerit

vr dñs Armachan? de.q.ar.li.ij.⁊ ca.vltio

Et ſicut Hicolaꝰ de lyra ponit vbi ſupꝛa
ꝙ; Petrus aut alter/ non ideo deus ꝑ hec
miracula cõuincit᷑.quia nõ pꝛopꝛia ⁊ im/
peratiua virtutevt xpᷣs/ſed inuocãdo oꝛã

doq; ꝑegit.id facile reuellit᷑ Umbꝛã nãqʒ

petri ⁊ heliſei oſſa ⁊ ſudaria pauli/ñ oꝛaſ/

ſe/ certum eſt. vmbꝛa tamẽ petri ⁊ ſudaria

pauli etiã abſentis / certũ eſt opẽ ſalutife/⸗
rã pꝛeſtiterũt languẽtibjActuũ.ix.⁊ vt di
ctũ eſt Heliʒei oſſa:vitã ſepulto cadaueri

refuderũt.Hunqͥd inſuꝑ oꝛauit xpᷣs mira
cula faciens fleuit⁊ in ſeipſo turbatus eſt
Joh.xi. Sciebã inquit paterꝙ ſemꝑ me
audis.Deinde gentiles vdoloꝝq; culto/
res/de ſuis miraculis/celebꝛes nobis in/

gerũt hiſtoꝛias.quoꝛũ multa complexus

eſt Valeriꝰ.li.i.ca.de miraculis.Narratq;

Tarquiniũ cotem nouacula ſecuiſſe.⁊ ve
ſtalem virginẽ/cribꝛũ aqua tybꝛis imple
uiſſe. Cõmemoꝛat et hoc idem cum alijs
Aug.x de ciuitate dei.ca.xvi. Suetoniꝰ

quoq; tranquillꝰ.li.de xij.ceſaribꝰ Veſt pa
ſianũ impatoꝛẽ refert cecũ illuminaſſe. et

alterius debile crus ſolo calcis tactu ſoli/
daſſe. Joſephus pᷣterea ſecundo antiqui/

tatũ ab alexandro macedone/ pamphbili/

cũ mare fuiſſe diuiſum narrat.ſicut a moĩi

ſe rubꝛũ. Pꝛo his vide ſi libet Bꝛagð.vbi
ſupꝛa.Ad extremũ mirabiles artiũ magi/
carũ effectus quis nõ audiuit.lege in lue
ris Exo.ca.viij.de magis pharaonis. Et

qð vꝛgentius eſt vide phitoniſſam. Sa/
muelis pꝛophete vere ſuſcitatricẽ.ꝓut lit
tera ſonat pꝛimi Regũ.xxviij.ca. Et aug.
opinatur in epiſtola ad Yelicianũ.Et po
nitur in gloſaoꝛdinaria pꝛimi Regũ.ca.
allegato ¶ Ouis ergo nõ deſiſtat xpᷣm eẽ
deũ cõcludere ex miraculoſis nz

hec audiat videat ⁊ ꝑpendat. ¶ Magna

vtiq;. R.p.difficilis ⁊ ꝑplexa hec queſtio
eſt vbi de veroꝛum a falſis miraculoꝛũ di
ſcretõne tangitur. et eam a doctoꝛibus/ꝑ
raro funditus euacuatã reꝑimus. Nimi/
rum ſi ad me altioꝛ peruenerit qᷓ; aut ing

ſotnnia
nniczſe
anenotid
Nluperne
primis/nt
lumabat

Tꝛdine
gilegohn
Pegani⸗
loneche
geiagin
Aicenm
Vimre
anocun
ispl⸗
hmnicn
retfn
ngcocts:
Pmenua
ſanape
neluen
ſiguumm
füwoo
nopri
Mniral
goſo ni
ſcpp
Alantati
Daseni,

et O

binon
ndloene
Hon it
tionetan
ſedncit
qneadm
nezelege

poſſetri

Adenot
lent mihi
nophen
lcmug⸗e
☚
lwpe
uͦre
mön.
llt W

Mohiift

Noſin
lere A
Gpeieh

hügiom
Pponit
nanacn
unpen
Wder
Wn
isder
tN
wbiſupn
deushe
Priatin
locidocg,
Auliſon⸗
mtſudn
Meſtunte
icerrol
waganert
trismir
uwanseſ
toſenome
orch auleo⸗
nobis in⸗
conplons
. Konarg
wwiſſern
brbinple
malte
Svaont
bWeſpe
vinatſe.a
nnſcli
oannica
pompbll,
1ſcatanon
Bugort

garnümneg

ileenlre
barvonis.
nilon O,
mma uli
4 Cang.
ni Erpo
ni Negi. .
finröme
ibusch
(
becgvefi⸗
inalond
nno⸗ Kimn
tözung

——☚

nio tenni comphendere valeã / aut arido ſignari ſcienter ⁊ abſq; vlla cõtradictõne

bꝛeuiq; ſermonis eloqo complecti. Dicã

tamen aliqͥd ne de ſilentio noſtro gauge/
at ſuper nos inimicus. ¶ Et teneamꝰin

pꝛimis / nullũ pꝛopꝛiexvere dictu miracu
lum ab alio q; a deo poſſe crear i/ qm ſol·
eſt qui ſuꝑ oẽm cauſarũ naturaliũ curſuʒ

⁊ oꝛdinẽ dñatur.Non pᷣiudico tamẽ pꝛi/

uilegio humanitatis xpᷣi ſi ingulariſſimo. D
Neq; enĩ demonioꝝ/neq; angeloꝝ/neq;

tꝑate cõplexionis/nec aſtroꝝ nec huma/

ne imaginis/quaſi miraculoꝝ factricem
Auicenna.iiij.ſui de anima poſuit.Laãte
virtutis ſuntivt vel creet᷑ aliqͥd/vel abſqʒ
certo cauſarũ naturaliũ concurſu foꝛmet᷑.

qᷓ;uis plerũq; ta ſecreto celeriq; fiat motu

hmõi cauſarũ applicatio/ꝙ actio quena
ture eſt miraculo deputetur/pꝛeſertim ab
indoctis ⁊ in philoſophia ceteriſq; artibꝰ
mplius ſcire ↄuenit
ſicut apud hoĩes moꝛis eſt ꝙ in atteſtatõ
ne litteraꝝ/ſigillũ appendit᷑ vel apponit
ſignum pꝛopꝛiũ/non aliter deꝰ miraculo

parũ eruditis

rũ veroꝛum opꝑatõeʒ veluti ſigillũ ⁊ ſignũ
pꝛopꝛiũ inducit in robur veritatis illius

quã iubet credi ⁊ nulla vnq; inuocatõne
miraculoꝝ conditoꝛ ſit vel erit in oꝑe mẽæ
doſo/quin reclamet et quin ꝑ ſcripturas
ſacras/p pꝛophetias/ꝑ reuelatõeʒ vel alit
illam falſitatẽ non eſſe credẽdam edoceat
Deus enim veritas eſt.ſeipᷣm negare non
poteſt Multoꝛũ ſiquidẽ ⁊ inter alios (vt
opinoꝛ) Auguſtini ſentetia fuitê/deum ꝑ
malos nõnunq; mirabilia opera ri.⁊ hoc
non vt ſit falſi teſtis/abſit.ſed in damna/
tionẽ tam illius qui facit/tam illoꝛũ qui
ſeduci ⁊ erroꝛibus excecari meruerũt. Et
quẽadmodũ dicunt de antixpᷣo ad ꝓbatõ
nez ector. Cin apls ſine caritate motes

—

poiſe traſſemi no. negat pꝛie hoꝛin.rii.

Et de nouiſſimo die aiebat xs Oltidi/
cent mihi in illa die. Dñe nonne in noĩe

tuo ꝓphetauimus.⁊ in noĩe tuo demonia

eiecimus.et in noĩe tuo virtutes multas

fecimus: Et tũc cõfiteboꝛ illis/qꝛ nunq;
noui vos Oath. vij. Et de phitoniſſa / et

Juda ſatis cogens eſt argumẽtũ. Hec

6771,—

ita q;uis ſe haberet ꝙ mendaces mira/

culi autoꝛ eſſet deꝰ. nunq; tamẽ ſigillum

pꝛopꝛiũ ſic falſari/nunq;ᷓ eo abuti in mẽè/

dacio ſineret/quin ⁊ reclamaret ⁊ cõtradi
ceret. Alioquin qũo eidem crederet᷑ plus

q; pꝛicipi qui falſarias lrãs ſigillo ſuo cõ

ꝑmitteret: ¶E
poſſumus/credendã eſſe in xpᷣo diuinita

tem. quia deus ipſead huius rei affirma/
tionẽ/autoꝛ fuit miraculi hodierni/ cete/

roꝛũq; plurimoꝝ.Et deus nõ ſolũ nõ re/

his quãtũ eſtimo videre

clamauit/phibens ne talibus crederet᷑. ſʒ

peros omniũ pꝛophetarũ⁊ gentiliũ ſibũ
larũ/hec oĩa longe ante pꝛedicta ſunt/lau

data ⁊ appꝛobata. Suꝑ hoc legat dñ̃m.

Armacanũ quivult/ĩ tribus pmis de.q.
armenicoꝝ Et Nico.delyꝛa.in queſtione

cõtra iudeos. Scotũ.q.ij.pł.Et Bꝛagö.

vbi ſupꝛa.Et ſuꝑ es Dugin illo quẽ cõ

ſtituit de ciui.dei dici ¶ Lum igit᷑ aſſerũt

increduli/facta ab hoĩbo puris miraculia.

xat/fatebimur. Neq; enĩ eos audiendos

puto.qui in om̃ibus hmõi hiſtoꝛijs/fidẽe
negant Inciuilis equidẽ grauisq; teme/

negabimus ſi de pꝛincipali autoꝛe fiat af
ſertio/ſi de miniſtro miraculi dicũt dũta

rnitatis eſt/alteri nõ adhiberi illã quã ſibb

rõnabilem pꝛeſtari vellent credulitatem.

¶Bubinge cum ſciſcitãtur a nobis.cur
nõ deos pari modo affirmamꝰ: apta ẽ ex

pꝛemiſſis reſponſio Illa quippe mirabi⸗

lia/ vel non adhibita ſunt ad aſtruenduʒ
dininitatẽ in facientibo ſicut de pꝛophetiꝭ

aplis ceterisq; viris iuſtis conſtat Vel ſi

hoc aliqui neqſſimi? demonũ familiares

execrabili ſuꝑbia rapti intenderint/deus

palam cõtradicit.tum ꝑ ꝓphetas ⁊ reuela-

tõnes.tum ꝑ naturale dictamẽ inſitũ inſi

nuans nõ eſſe credendũ deoꝝ pluralitatẽ

cõclamansq; oẽs deos gentiũ demonia/
ides iun

magosq; ⁊ ariolos execrans ¶ ¶

dee cur dãnaberis/antixpᷣo miracula faci

enti adheres.⁊ chꝛiſtianꝰſaluabit᷑ chꝛiſtũ

cõfitens miracula oꝑantem.Affert ⁊ oſtẽ

dit vterq; ſignũ regis ſummi.ſed illi tãqᷓ;
falſario/ꝑ diuinas ſcripturas cõtradicit᷑
muleipter iſti ſuꝑaddit ꝓphetaꝝ appꝛoba

tio. ¶ Res igit᷑ iota ad hoc redit/qꝙ mira/
culũ xpᷣi hodiernũ ceteraq;/ſcripturaꝝ au

toꝛitate addita ⁊ alijs circũſtantijs/ſigna
ſunt ⁊ argumenta ſue diuinitatis.ſuffici/

entia quidẽ pꝛo fide gignenda fonẽda at

qʒ nutrienda/niſi affectõis obſtet ꝑuerſi/
tas/pꝛopterea dicebat. Opera que ego fa
cio teſtimoniuʒ perhibent de me. Et niſi
opera ego feciſſem que nemo alius fecit/
peccatũ non haberet. Ratiolquia iam nõ

credendũ fuiſſet ipᷣm eſſe meiſ am quem

2

Bermo in dominica. xxx

peꝛophete pꝛonũciauerũt talia ſacturũ mi

racula.Lamẽ illa argumẽta euidentia eẽ

non ponimus fidei. Itaq; iam nõ crede/
remus ſed ſciremꝰ Jam donũ mercesq; fi
dei euacuaret᷑. Jam (vt bonauẽtura argu
it.iij.ſen.diſti.vij.)totus oꝛbis xpᷣo credi/⸗
diſſet.Aplos inſuꝑ qui miraculis inter/
fuerunt.impoſſibile fuiſſet de fide plusqᷓ;
de queſtiõe euidẽtevel mõſtrata dubitaſ/
ſe.dubitauerũt tamẽ etvacillauerũt in ho
ra dominice paſſiõis/in qua etiã miracla
coꝛuſcabãt.nam petre ſciſſe ſunt.terra tre
muit/ſol obſcuratus eſt ⁊c. Recoꝛdari eti

am poterãt hodierni miraculi qð factum

fuitvt paraliticus ilico ſurgeret ⁊ tolleret
grabatũ ſuum ⁊ iret in domũ ſuã. ¶ Sci

ens libensq; multa pꝛetereo quia non eſt
opꝰ fidẽ quaſi nouellã/ſcrupuloſe diſcu/

tere/quã tot ſanctiſſimi / viteq; integerri/
me viri/ cöſtantiſſima aſſertõne etiã vſq;
ad moꝛtes duriſſimas cõfirmarũt NHec oĩ
no miraculis innitamur ſcientes iudeos
increpatos a chꝛiſto. Generatio pꝛaua et
1 — „ 2 2
adultera ſignũ querit Math.xij. Etpme

Eoꝛin.xiiij. Apls talia infidelib dari in
ſignũ ait/non fidelib. Quãobꝛem ſi etas

noſtra/fidei ⁊ moꝛis inops/ miracula ha

beat icredulitat; noſtre ſigna ſunt.⁊ dina

tõis (niſi melioꝛemur)idicia Roꝛro de ar
tibus magic; hoc ſub compẽdio habeto/

te ſᷣm copioſam Guilh. pariſienſ̃ traditõ

nem/ in figuris ⁊ ſculpturis imaginibꝰ
caracteribus ſignis impꝛeſſionibsverbis
carminibo ⁊ in ceteris quiba vtunt᷑ malefi

ci/nulla virtus eſt penitꝰqualẽ pꝛedicãt.

ſed hec ſingula/ demones fieri docẽt / tãq;
ſacrificia quandã diuinitatẽ ſibi ineſſe
fitentia.necnõ tanq; ſignũ pꝛopꝛiũ et ſi⸗/
gillũ/ſui pacti rememoꝛatiuũ/quo adhi/
bito / pacta que ꝑmiſerit deus adiplent.

¶ Poſtqua terne ca/

gelij hodierni miſterio/vtrũq; reſpõſum
eſt/ accipite ſi pladet triplicẽ ex his conſi/
deratõem

logie / xpᷣm eis pꝛomiſſum negauerũt.mi
raculaq;abiecerũt.pꝛopter qð remittebat

eos xpᷣs ad ſcpturas dicẽs. Scrutamini

ſcripturas ille enĩ teſtimoniũ ꝑhibent de
me Jo.qͥnto. Simili modo ex ignoꝛãtia
noſtre theologie / multi etiãvtverendũ eſt

lumnie increduloꝛũ ſuꝑ miraculo ſoeus

pꝛincipes ⁊ plati/ex ignoꝛantia ſue theo/

de pꝛelatis / antixpᷣʒ ſuſcipiẽt.eidẽq; ⁊ mi

raculis ſuis adherebũt.x ſi iia eſt immo
qꝛ ita eſt certiſſime cõſtat illos antixpᷣi p⸗
curſoꝛes eſſe potiſſimos/qͥ ſtudiũ theolo
gie qð eſt ſcrutiniũ ſcripturaꝝ impediũt.
aut eius ꝓmotõem uümplere ſicut tenẽtur
deſpiciũt ¶ Secunda cõſideratio.Oe ad
hoĩs alicuiꝰcanoniſatiõem/aut cuiuſpiã
doctrine autoꝛiſatõem /inſufficiẽs eſt per
ſe/miraculoꝝ oſtenſio.niſi in canoniſan/
do/vite ſanctitas irrepᷣhenſibilis indicet
niſi inſuper doctrina appꝛobãda/vere fi
dei nullatenus aduerſari cenſeat᷑. Mali
quippe miraculis vt iudas alij coꝛuſcãt.
HNHanc ob cãm inter ceteras ne boniviriqͥ
taliũ autoꝛes nõ ſunt pctõꝛes reputẽtur.
Cum dicat Auguſt.ſuꝑ Joh̊. Uos dei fa
mulos nõ miracula.ſed ſola caritas facit
Aliã notauit cauſam Bonauẽtura.ij. ſen.
vbi pꝛius/vt boni facere miracula parui
pendẽt cum malis hoc cõueniat Vñ xpᷣs
aplis.Nolite inqͥt gaudere ꝙ ſpũs vobis

ſubijciũt᷑.gaudete autẽ ꝙ noĩa veſtra ſcri

pta ſunt in celis Quce.x Culpabilis ẽ ita
q; nimia videndoꝝ aut faciendoꝝ mira/

culoꝝ cupiditas/⁊ nõnunq; in ſuꝑſtitio

nẽ traducit ⁊ erroꝛẽ ertia ↄſideratio
Artes magice/ad quas aſtronomie ⁊ me/

dicine maxima ps ſpectat / rõnabilit᷑ ſub
intermiatione moꝛtis vetite ſunt.nõ iðo

ꝙ in illis demones adoꝛant᷑ ⁊ tanto dam
nabilius quãto ꝑ verba diuina⁊ oꝛatões
ſacras hmõi cultus exercet᷑/quinetiã ideo
ꝓhibite ſunt qꝛ fides ſalubꝛis/has per ar
tes im pugnat᷑ quaſi ꝑ ſophiſticas q̃ſdaʒ
argumentatõnes que apparentiã veroꝛũ

miraculoꝛũ gerũt.exiſtentiã vero nullam
habent.vt falſa/aut ſi vera ſint non illam

us pꝛetendũt ⁊ appꝛobatõe ſua deficiãt
Hactenꝰ. R.p.hereticis reſpõdimus
contumaciter altercant᷑ diuinitatẽ in xpᷣ
nõ poſſe cõcludi ꝑ ſacrã euãgelij hodier/

ni hiſtoꝛiam.ec ꝑ peccatoꝛũ dimiſſiõʒ.

nec ꝑ reuelatõem cogitatõnũ / nec poſtre/

mo pꝑ miraculoꝝ opatiõem Nune rurſus

ad euangelicã domuʒ noſtrã reuertamur

et pio coꝛdis ſtudio collaudemus pꝛimo

xpᷣi dementiã.quia leſe maieſtatis reum⁊
peccatoꝛũ catenis vinctũ cõfeſtim abſol/
uit.⁊ nos ſimilit᷑abſolui poſtulemus.

Coõtremiſcamreuereamurq; ei ſapiamz

pñntiaz/quia occultiſſimaꝝ etiã cogitato
nũ inſpectoꝛ eſtvt in euãgelio audiuimꝰ.

mmhenn
munbbe
ſmniur
tochi
luroniy
ſofunn
fontoch
öſerd

ſaamnylrl
(uiapoſt

latdicis

enatn
mumcö

Wein
Uuedi
focit ti

uo. p

Regün

clideiea
ſonéamn

Nid
lalldegitn
nomſeamn
Wlituum
dnft
fioiienn
num⸗
uni
Dinn
doname

lle
aoi

gti
tinno
lßiß/
cherio
eti.
mond
tuuſti
liscte
moniſn,
gindic
lveef
1. Di
cruſcet⸗
doniri.
losdii
iphat
min.
lgani
Wipßs
spobis
chnſai
bllsei
lpmin,
ſupſtiio
ſconno
lete/
letſub
noͤldo
lodam
toes
tüided
1operar
dſi;
zä or
o ullan
nonkn
deſcit
dmnmi d
nennti⸗
i boho⸗
apoſre⸗
Euds
neramyr
noprino
liofeum
in aboo⸗

lanus.
ecſpum.

i ogin
udioim

Decimanona poſt penthe.

Hinc Boetius Magna nobis eſt ſi diſi Laboꝛes manuũ tuarũ quia manducabᷣ
mulare nõ vultis neceſſitas indita ꝓbita
tiscum añ oculos agitis iudicis cuncta
cernẽtis Erubeſce queſo illa cernente deo
pagere a quibo deſiſteres hoĩe inſpiciente
Habeat apud te tantũ mor
dei vultus / quantu viri ¶ Leten humi/
liemur ſub potẽti manu dei chꝛiſti ⁊ ĩ no
ſtris neceſſiatib eam inuocemus.penes
quã reſidere omnẽ egritudinẽ coꝛꝑpalium
2⁊ ſpũalium curationẽ inſpicimꝰ. Fugia/
mus deniq; maloꝛũ cõſoꝛtia.aladuerten/
tes quoniã paraliticꝰ poſt curatõem ſece/
gere a blaſphematoꝛibo iudeis⁊ in domũ

re et timor

ſuam pergere iuſſus eſt. Vade inquit.⁊c.
Atuero firmo pede ambulantẽ inſpectã/

tes amici quidputas egerũt: Oꝛeſſum ſi/
ſtunt ſtupoꝛe attoniti/nec aſpectui pᷣmo
bene credũt:defigunt in eo oculos ⁊ heſi/

tant ne falſa ludãtur imagine totũq; vidẽ

do pererrant. In recognita tandẽ ruunt
amplexus ſtringũt pectꝰ marcidis olim
manibus oſcula figũt. Interea autoꝛem
ſanitatis ac modũ queritant.quo cõper/
to / chꝛiſti maieſtas in celuʒ attollit᷑.⁊ exa

turari vidẽdo audiendo gratulãdoq; nõ
poſſunt Ita inqͥt euangeliſta vt admira/

rent᷑ oẽs ⁊ honoꝛarẽt deũ dicentes/qꝛ nũ
qᷓſic vidimꝰ Demũ paraliticus qͥ turbaʒ
ſuam vix ſubijt.domum ſubijt.tñ memoꝛ
qquia poſt curatõem ſuã ſibi xpᷣs imꝑaue/

rat dicẽs Vade inqͥt in domũ tuã qð fuit

Vade in hac foꝛtitudine tua Judicũ.vi.
Luce.xvij Vade quia fides tua te ſaluuʒ

fecit.vt in vijs ñ excubes ſub diuo expoſi
tus.vade in domũ Uade in domũ tuã.ij.

Regũ.xiiij.qm̃ dñs erit ptectio ⁊ obũbꝛa

culũ dei ab eſtu.⁊ in ſecuritatẽt in abſcon
ſionẽ a turbine ⁊ pluuia Verba ſunt Iſa.

Iſa.iiij Deniq; alieno ne te cibes mẽdici

tati deditus/ ſʒ vade in domũ tuã nõ alie

nam ſed tuã Pꝛouer.⁊ hoc.v. Subtrahe
Domü fratris tui ne igrediaris in die af/
flictiõis tue/contra illos qui diſcũt pene/
trare domos/ ad modũ impudicarum vi
duarũ quas repꝛobat apoſtolus pꝛia ad
Thimoth.v. Et qͥ ab afflictis pꝛoximis
dona petũt vt in ocio laute viuãt.ſpꝛeto/

res illius moniti. Pane tuo veſcere liber
eris.ꝓphice benedictõis exꝑtes q̃ dicitur.

thema.tanq; eidem in his verbis / vt te ſa
num cõpꝛobes ⁊ roboꝛatũ penitusvade.

beatus es.⁊c̃.Et hec quidẽ de ſenſu hiſto

rico tanq; fundam̃talia dicta ſint ( Su

paddamꝰallegoꝛicũ ſenſum/ſᷣm quẽ/ do/

mus noſtra eccliam ſignare dicebat᷑ Et fi

at oꝛatio exhoꝛtatiua ? in eccliaſticos ne/
bidosq; aereaꝝ poteſtatũ ac ſpũalium ne

quiciaꝝ inſultus / inter crebꝛa periclitan
tis mundi diſcrimia/ ſummꝰ architectoꝛ

Jeſus domũ ſtruxit eternis baſibꝰſtabili

tam/qᷓ euntiby in ipſam eſſet in domũ re/

fugij/in aſilum pꝛotectõis tutiſſimũ.⁊ ex

tra quã imminet certus interitꝰ Huic do
mui/eccleſie nomẽ indidit/cuius funda/
mentũ eſt petra fidei ſolidiſſima/nec infe
ri poꝛte aduerſus eam pᷣualebũt Math.

xvi. Deſcendit pluuia hereſum.venerũt

flumina erroꝛũ.irruerũt venti ꝑſecutõnũ
in domũ illam ⁊ nõ cecidit. Fundata eni
erat ſupꝛa firmã petram Math.vij Hanc
deſcribit Salomon edificatã a ſapientia
ſeptemq; columnis exciſam.q̃ ſunt ſeptẽ
ſpũſſancti dona ſeu virtutũvniuerſitas.q
dus fulcita ſubſiſtit ¶ Ceteꝝ paraliticus
pꝛout audiſtis in hanc domũ iubet᷑ acce/
gere/vade inquit Jeſus in domũ tuã. Et

qͥs iſte paraliticus. R. p? Sane gen? hu/
manũ/ quod ꝑ oꝛiginalis crimis paraly⸗
ſim/ſenſuvere credulitatis/⁊ bone opera

tionis motu pꝛiuatũ eſt.ita vt domũ hãc
ſuam / ſe neq;ret ĩgredi.niſi eidẽ pꝛimũ
ſanitas cõferretur.qua pꝛeſtita ꝑ ſaluato
tem anumaꝝ Jeſum / tulit grabatu vetuſte

legis in quo nõ erectũ erat ſed pꝛoſtratũ/

depꝛeſſum.nihil enĩ ad ꝑfectum adduxit

lex Hebꝛeoꝛũ ſeptimo.Dehinc in domũ

ſalutifere credulitatis ⁊ noue cõuerſatõis
que domus ecclia eſt introiuit Sedꝑ
pende qm ꝑ pꝛius nudat᷑ ſynagoge tectũ
quia pꝛimitusvelata ſcriptureveteris mi
ſteria reſerãtur ⁊ ita a quatuoꝛ defert᷑ ante
chꝛiſtũ/quia ꝑ quatuoꝛ euangelioꝝ volu
mina/ad xpᷣi cognitiõeʒ inclinat᷑ ( Qna/

uis autẽ domus iſta / ſit generaliter om̃i/

um invna vera xpᷣi fidecoadunatoꝛũ /vſi

tatoꝛi tamẽ nomie illoꝝ quaſi antonoma
tice dicitquos duces in ea cuſtodes⁊ ſpe

culatoꝛes ſummꝰpaterfamilias inſtituit.

Vnge eos et non ſic An alios eccleſi⸗
aſticos appellamus.Ad iſtos pꝛeſens cõ

uertenda eſt oꝛatio vt ſoliciti ſint in ſuaʒ
eccleſie domũ ꝑgere.ne ex ipoꝝ abſe

ntia
DD 3

1122

44

Bermo in dominica. xxX

domui detrimentũ incumbat. Quibꝰ in

trogreſſis/officio triplici eos fungi neceſ
ſe eſt vt ſint ſpecłatoꝛes.vt ſint patres ſeu
paſtoꝛes vt ſint ianitòꝛes.(¶ Speculato
res ſiquidẽ ad exploꝛandũ inſidiasq; de/
clinandũ Eʒech.iij.⁊.xxxiij Yili hominis
ſpeculatoꝛẽ dedi te domui iſrael Sequit
ſi ſpeculatoꝛ viderit gladiũ venientem/et
nõ inſonuerit bucina/ et populus ſe non
cuſtodierit/⁊ venerit giad ius ⁊ tulerit de

eis animã.ſanguinẽ eius de manu ſpecu
latoꝛis requirã Metuenda nimis ⁊ eccle

ſiaſticis ſpeculatoꝛibus foꝛmidanda hec
cõminatio.cui ſimilis habetur.iij. Reg.ij
Cuſtodi virũ iſtum qui ſi lapſug fuerit/

erit anima tua pꝛo anima illiꝰ.¶ Deberẽt

inſuꝑ ianitoꝛes eſſe ad claudendũ ſapien
terq; aperiendũ inſtar xpᷣi.qͥ e templo tãqᷓ;
ianitoꝛ eiecit vendẽtes⁊ emẽtes/qͥ ⁊ alibi
ſe eſſe hoſtium aſſerit ꝑ quod ſiqͥs intro/
ierit ſaluabit᷑. ¶ Amplius eos eſſe conue
nit patres ſeu paſtoꝛes ad fouendũ gregẽ
ſpuũaliterq; paſcendũ Jo.vltimo. Simõ
amas me paſce agnoſ meosEt mat.xxiiij
Fidelis ſeruus ⁊ pꝛudens quẽ conſtituit
dominus ſuꝑ familiã ſuã vt det illis cibũ
in tempoꝛe. ¶ Sed heu q; verſa omnia.
Vade nũc pꝛecoꝛ in domũ eccleſie/ circũ/
duc pauliſperocłos.⁊ in locis aliqͥbꝰquẽ

ibi ſpeculatoꝛẽ/qualẽ ianitoꝛc̃.qualẽ de/

niq; paſtoꝛẽ inueneris manifeſta. Vidi/

ſti: Quid ſtupes: Quid attonitis oculis

ſtas: Scio pꝛoꝛſus / ſcio.qꝛ hoꝛrenda te
monſtroꝝ imago ⁊ abominandũ deſola/
tõnis poꝛtentũ exterruit. Nã velut pꝛela/
ti abſceſſerint aditis arisq; relictis.vt ma
ro ait / in eoꝝ loca ſubiſſe intuitꝰes.Cecã
ignoꝛãtiã pꝛo exploꝛatoꝛe.Timidã igna
uiam pꝛo ianitoꝛe. Rapacem ſeuiciã pꝛo
paſtoꝛe.O miſerabiles ⁊ ſufficientiba nũ
S nchꝛymis deploꝛandas / noſtre domꝰ
vices ¶ Ecce in pᷣmis q; peſſima oĩm ex/⸗
ploꝛatrix ſtatuta eſt ignoꝛãtia/q̃ ⁊ temeri
tate pꝛeceps eſt ⁊ elatõe turgẽs Bꝛecũ enĩ
ꝓuerbiũ eſtvt ait Hiero.in epla de melchi
ſedech Ecce enĩ imꝑitia cõfidentiã/erudi
tio tunorccanſat. t erxurgant hereſes ſi
xuerſaruʒ dogmatũ gladij iaciant᷑.ſi erro
res cuneatim erũpant /nõ clanget bucina
noõ os aperiet/ceca quippe eſt/nec ab ini/
micis ſecernit amicos/arma nõ videt ad/
nerſa/nec vecilloꝛũ ſigna cognoſcitHinc
fit vt ſimplices ⁊ plerũq; litteris ſeculari/

bus / inflati a peſtiferis erroꝛib rapiãtur.
ſeducãtur obꝛuant᷑. Quot putas hãc ob

cauſam hereticos eſſe de his qui ſpecie te

nus in ecclia conuerſant᷑. Hoꝛreſco mẽo/
rans / hocvita mõſtrat/ voces hoc ſacrile⸗/
ge indicãt/q̃s interviua epulas ⁊ ↄuiuia
uinpudẽter euomunt. Illic ſub ioci ſpecie
hereſes effundũtur cũ nullus in fidem ca
dat iocus Vbi cõtra theologos/totʒ itur
ſententijs ⁊ irriſoꝛijs interrogatiõib.Eo
tunc de ſacris bonis diſputatvt in tẽpus
noſtrũ vere inciderit illð Perſij de roma/

nis. Poſt pꝛandia querũt romã de ſatur

quã dia poemata narrant Theologia ab

eis ſtultilogia noĩatur.⁊ que ſola aut pꝛi/

cipalis in arce locari debuerat:tãqᷓ; ſpecu
latrix ſagaciſſima ⁊ in cõꝑatõe eiꝰ queuis

alia ignoꝛantia dari poteſt / in ima deijci

tur/ calcatur/reputat᷑ pꝛobꝛũ ingens.qͥne
tiã ſi fama nõ mentit/ pꝛelatoꝝ nonnulli

(quod vix credere auſim) ſtulticie palam

arguunt homines theologie operã impẽ

gentes.quaſi ipſa res fit fatua.inutilł.fſan
taſtica.theologicꝰinqunt.ergo fantaſticꝰ

O nefandas diabolicasq; voces ⁊ ꝑditiſ
ſimis autoꝛibus ſuis ſimillimas. O pu/
trida oꝛa/ferro cauteriſanda.que tã ſpur/
cidum verbũ expuerũt. Iſta certo nõ irri
ſio eſt. ſed mera blaſſemia.⁊ hec igne et fer
ro excerminãda eſſent.pᷣſertim in pᷣlatis q
de neceſſitate ſalutis fidem explicite ſcire
dut ꝑſuadere inſuꝑ⁊ ↄtra hereſes ſi pullu
lãt acrit᷑ ſapient᷑q; ꝓtegere. Tremẽda hec

talibo vera tñ ſentẽtia NHeq; enĩ domũ ſuã
pꝛudenter inſtituiſſetxpᷣs.niſi ad illcon
tra hereſes vaſtatrices tuitionẽ quoſdam

obligaſſet.Quos autẽ alios ex officio ma

gis aſtrictos reperies: Potẽs ſit ( inquit

apoſtolus deepᷣo)hoꝛtari in doctrina ſa/

cca ⁊ eos qui cõtradicũt arguere.ad Titũ

pꝛimo Pꝛobat hoc durãdꝰ. iij.di.xv. Au

gent tamen eoꝝ aliqui( ꝓut fertur)a theo

logie ſtudio hoĩes deterrere. O fides o re

ligio. Et miramur igit᷑ ſi eccłiaſtica domꝰ
pturbat᷑.ſi ſpirituali temꝑaliq; incommo
do quatiat᷑. quãdo e ſpecula theologiam
pꝛecipitant et in eius locũ domina igno⸗/
rantia ſublimat᷑:pꝛopterea inqͥt ipſa Cva

ptiuus duct ꝰeſt populꝰmeus quia nõ ha

buit ſcientiã Iſa.v. Sciam loqtur ſpũa/
lem diuine legis/nõ anumalẽ ⁊ mundanã

que aut iudicare de poꝛcis(ſicut ait Anti
ſiodoꝛenf)aut de pecunijs numerandis

Münzr.
Chicob⸗
Pcer⸗
ſonin,
ſchle
unig
bciſpci⸗
lfcena
tohian
ſoib
intepns
derong
ideſann
Wlogiatb
luurnh
köhen
nudenei
Moe
wonroli
deplan
ämde
munl in
ſunnſtie
otciei
1 Opo;
etiſpor⸗
vnoim.
neaſr
unsch
ſteſare
ſipuln.
ſabec
omäſui
Aicon
gboſcen
offionn
ſt ingar
dannn,
tℳNi
dirn A
nptten
Dicaore
Fudond
incommo

Poſi penthecoſten 44

et extoꝛquẽdis/ſolerter ſolet diſſerere In

ſpiritualibus aũt ceci ſunt ait veritas.du

ces cecoꝝ/ nimirũ ſi ambo in foueam ca/

dunt. Et etate noſtra/ nimis heu veꝝ eſt

pꝛophete vaticiniũ. Speculatoꝛes eius
ceci omnes.Iſa.lxvi.

de theologie cõtemptu ⁊ eiectiõea ſpecla
elicio ↄſideratões ¶ Pꝛima In eccliaſti⸗/
ca domo / in qua vnius coꝛpoꝛis mẽbꝛa
ſumus fm apoſtolũ in epla hodierna ſi/
mile eſt ſi theologia odio habeat᷑ aut eijci
atur/ quẽadmodum ſi membꝛa hominis
in oculos cõiurarent/eosq; extinguerent
vel vt Eſopus refert /velut ſiventrẽ homi
nis vſq; ad exinanitionẽ ſine cibo digere
re permitterẽt. ſi homo tũc ꝑiclitatiõi
vicinꝰeſſet.quid de eccleſia coniecturãdũ
eſt: veſtrũ ſit iudiciũ Theolologia quip/
pe eccłiaſtici coꝛꝑis oculꝰ eſt. ⁊venter etiã
ſpirituales cibos glutiens. coquẽs.et in
cetera membꝛa delegans ecunda cõ
ſideratio In eccleſiaſtica domo/maioꝛis

eſſet meriti qui theologiã foueret ⁊ eaʒ in

populis lucem abundare faceret/ q; ſi in/
ſtitueret aduocatos ⁊ medicos / qui gratꝭ
pauperib ꝑatrocinia medicaminaq; tri/
buerent ¶ Wiraris foꝛſan ſed perſpicna
eſt ratio.Eligibilius enĩ pꝛeclarius atqʒ

dilinius eſt animaꝝ q; coꝛpoꝝ indigen/

tijs ſuccurrere.que quante ſint / cogitare
ſtupoꝛ eſt / ex quo liquide conſpicimus/⸗
q; alti meriti ſit / rectovt fieri decet fine.nõ

queſtuoſo. nõ ambitioſo.ipſi theologie

odio/tantaq; penuria ¶ De theologia lo

ſtudium impẽdere/ pꝛecipue in tãto eius
a tenbene ſophiſticam

loquacitatẽ et chimerinã neſcio quã ma/
thematicã redacta eſt.ſed que metit fidem

moꝛesq; cõponit Et ab aliqbus foꝛte nõ
minoꝛis meriti iudicaret᷑ ſe in hoc ſtudiũ
deuouere/q; ſine eo religionẽ ꝓfiteri Hic
tamẽ nihil aſſero ¶ Rurſum eadẽ ex radi

ce dilucidũ eſt/qᷓ;efriuola ſi nõ potius ini /

ua nominet᷑ iudicanda ſit quoꝛundã in

fideliũ opinio qui in regiõe eccłiaſtice do

mus / ſcientiã adinuentionũ humanarũ
audent aſſerere ipſi theologie pꝛeferendã
niſi foꝛtaſſe inquiũtvel in ſocisvbi publi
ca viget hereſum dogmatiſatio.ita videli

cet/quaſi ſacre ſcripture nullũ aliud ſit oſ

—- —

ficiũ q; patentiũ hereſum extirpatio.⁊ nõ

etiã moꝛes cõponereſ/ erigere ſpem ad ce/
leſtia/ diſcernere inter peccata/ om̃es hu/
manas inſtitutõnes ad diuine legis line
am coꝛrigere fidem inſuꝑ iam plantatam

ne euellat᷑ aut erroꝛũ zizanijs miſceat᷑ ob⸗

ſeruare.quoniã verũ eſt metricũ illud/HNõ
minoꝛ eſt virt q; querere parta tueri Hec
autẽ et cõſimilia ſapientie officia/ ſi pᷣcla/
rioꝛa ſint/et viris domus eccleſiaſtice re/
ctoꝛibus dignioꝛa.qᷓ; aſſiduos litiũ diſce
ptationũ q; tumultus ſuꝑ rebus innume

ris audire/⁊ ſᷣm cerimonias quaſdã ⁊ in/

numeras conſtitutõnũ ambages/cauſas
circũuoluere/iudices vos ↄſtituo.hoc pa
cto ſi pꝛius ad memoꝛiã reduxerim illud

apoſtoli ad Coꝛin.vi. Secularia igitur
iudicia ſi habueritis contemptibiles qui

ſunt in eccleſia illos cõſtituite ad iudicã/

dum ¶ Lertia conſideratio. Per ſcienti/
as humanas / tpaneo eccliaſtice domꝰ re/

gimini/curã tantã impendere/vt ſpũalis
gubernatio pene deſeratur / videt nõ me/
diocris occaſio diminuẽde tꝑalitatᷣ Cur

ita?:Qm̃ ſublato fundamẽto cui tꝑalitas

innitit᷑ ⁊ ob quã cumulatius abundauit.
edificiũ ruinã pati neceſſe eſt Quãobꝛem
hoc in loco recoꝛdari placet illud quod a
volerio libꝛo.vij.ca.ij.ſapienter dictuʒ ab
anaxagoꝛa pꝛedicat᷑ ipſis athenienſibus
Videte inquit ne dum celum cuſtoditis
terrã amittatis. Verto ſententiã. Videte

eccleſiaſtici/nedum terrã cuſtoditis celu)

amittatis Agnoſcitis per hoc qᷓ; pernicio

ſa res eſt theologiam e ſpecula eccleſiaſti/

cedomus eijcere. ¶ Bed expecta/ om/
nia nõdum audiſti/neq; enim tantũmo/

do pꝛo ſpeculatoꝛe poſita eſt ignoꝛantia

verũ etiam partein aliqua domus/ vide⸗

bis ſtantem pꝛo ianitoꝛe mundanã timi
ditatem vel timidã ignauiam/ pꝛaua vti

D

qʒ ⁊ ineptiſſima hoſtiaria/quia nec diui/⸗

num honoꝛem / nec domus ſalutẽ in ape /

riendo claudendove perpendit /ſibi ſatis
eſt dum placeat mundo. Veniunt indo⸗/

ciles pueri vagi.moꝛibus imcompoſitiſ⸗
ſimi. Affirmant ſe alto claroqʒ ſanguine

pꝛogenitos/familiares regumö/ducumq;
amicos.miſcent cum pꝛecibus minas di
cuntq; cum Abimelech Judicum nono
Co ſiderate ꝙ os vim /et caro veſtra ſum
Quid agit nr̃a hoſtiaria?: Hoꝛibꝰnomi
ſuo ↄgruisvtit᷑.foꝛmidat tremit.⁊vt vbo

b55 †

Bermo dominica. xx

ſatyꝛico vtar/ ad mote trepidat arũdinis
vmbꝛã nil auſa negare Tales ad celſas ec
clleſiaſtice domus ſedes euehit/atq; illam
implet ꝓpheticã maledictõem. Dabo pue
ros pꝛincipes eoꝝ ⁊ effeminati dñabunt᷑
eis Iſa. iij. Di ſunt qui aſcẽder̃t de domo
regis in domũ dñi hieremie. xxvi. Et qui
velut Oʒias eccłiam violenta ptãte ſub/
intrant.ij. Paralipp.vi. Sed qui pares
ſunt in culpa refoꝛmidẽt ne ſimili aut de/
terioꝛi pena plectãtur ¶ Aſt alij qui iani/
toꝛes ſunt optimi heliſeũ imitent᷑ de quo
Eccliaſti.xlviij.ſcriptũ eſt. In diebo ſuis
nõ pꝑtimuit pꝛincipẽ.⁊ in potentia nemo
vicit illũ/ nec ſuꝑauit eumverbũ aliquod
ſupple depꝛecatòis aut cõminatõis/non

inſcij ꝙ petere docet qui timide negat.

Dicet foꝛtaſſis intra ſ. etacitꝰ aliquis fie/
ri iſta opoꝛtere ꝓ qualitate tempoꝝ. vtec

cleſiaſtice domui coꝛroboꝛatio maioꝛ ac-

cedat.quaſi iſta ſcilʒ genus ſuſtentamen/
tum ecclie dei ſint:nõ xpᷣs.Eccliam mihi
crede ſuſtinẽet.fulciũt ⁊ decoꝛãt/nõ lõgus
famulantiũ oꝛdo in moꝛẽ decurtatoꝝ.nõ

haleratoꝝ equoꝝ numeroſitas/ nõ aucu/

pium.nõ venatio.nõ taloꝝ vſus.nõ mere

tricũ.ſed ſancti moꝛes.humilitas/ religio
pietas/pudicitia/ſcripturarũq; cognitio
t quãto eccłiaſtica domus a plurib im
pugnatur/tãto ſanctioꝛib exemplis regẽ
la eſt/et ſcandaloſis pꝛomotõibus minꝰ
⁊ minꝰoccupanda ¶ Occurrũt apud ho
ſtiariã noſtrã alij hoĩes ſi nõ beſtie ſed po
tius ſpurciſſime nominãde ſunt abiectiſ/
ſimi/ſpurciſſimi / viliſſimi / quivolunt in
trare ſecreta domus ac inde timeri ait ſa/
tyꝛicus/qᷣbus notũ eſt illud eiuſdẽ Charꝰ
erit verri.i.peſſimo homini qͥ verrẽ tem/
poꝛe quovult accuſarept/ꝓpter quod iſti
ſcoꝛtoꝝ⁊ mulierclaꝝ conqſitoꝛes ſunt ar
gumentatõnũ ⁊ alioꝝ quos effari pudet
ne pudicas aureſ polluã ſummiſtratoꝛes
Ad qͥq? vt pꝛurietẽ dñoꝝ ſuoꝝ libidinẽ
expleãt/imo irritẽt ⁊ ſuccẽdãt Quare ſic:
vt inde cari habeant/ ament/timeantur.
Quid vltra: Iſti ad bñ ficia diabolica pe
tunt ingreſſum.petüt cum iniqͥs poꝛtio/

nem/et eo impoꝛtuniꝰ⁊ impudentiꝰ quo

parua eis merita ſuffragãtur ¶ Subeüt
alij hoĩes ſceleratiſſimi/bo noꝝ crimiato
res. q cõiuratões ↄtra eccleſiaſticã domũ
fieni audaciba medacijs aſſerũt /vt ſoli in
uigilare / ſoli rẽpublicã ↄſeruare iudicent᷑

te abuſus finnt.

vt perinde ſublimia dignitatũ ſcãdãt lo/
ca.Hoſtiaria vero noſtra/tales.⁊c. ſed lin

guã cõpeſco. Scio de q bus loquoꝛ Qui
veꝝ dixerit accuſatoꝛ eſſet inqͥt ſatyꝛicus.

NMon autẽ illud nouũ eſt. Habes. i. Wa/

chabeoꝛũ /qualrvenerũtviri impij ex iſrl
et alchimus cũ eis/qui volebat ſieri ſum/
mus ſacerdos.⁊ accuſauerũt pplm apud
regem. Sequit᷑.Alchimũ cõſtituit rex in
ſacerdotiũ Etvtinã nullos mõ alchimos
haberem Reuerediſſimi.p.nõ ſic. pfecto

nõ ſit ſonãtiſſima ecclłie domꝰtuba/pari/

ſieñ.vniuerſitas cõpulſa ſilere fuiſſet/nõ

talem in ſuis deliberatõibo paſſa eſſet ca/

lumniã. Sileo de apertione ⁊ yſu clauiũ
in vtroq; foꝛo.curie ſcilʒ ⁊ conſciĩe/ nec de

collatõne ſacramentoꝛũ loquar qꝛ nullis
vnq; verbis/nullis eloquetieviribus/ne

Lullius quidẽ ex ꝛimeret eos qͥ in hacꝑ
in eccliaſtice domus locis plurimis pa/

ſtoꝛ locatus eſt. Nunqͥd ambicioſa rapa/

citas Yoꝛtiſſime deus/ taleẽ e terris abijce
peſtem. ſeua eſt/crudelis/atrox⸗ hoꝛrida/
inſatiabilis/ truculenta. Credis eã oues
paſcere.erras. Expoliat/rodit/voꝛat ene/
cat. ⁊ leuiſſima occaſiõe ꝑ fulminatões ex
cõicationũ foꝛas mittit Suoꝛũ inſup ſa
tellitũ turbis magna voce Terentianũ il⸗
lud in dechyꝛa inculcat.ſedulo te moneo
⁊ hoꝛtoꝛ ne cuiuſq; te miſereri quin ſpoli
es/mutiles laceres quanq; nactꝰſis Audi

re tamẽ debuerat Liberij ceſar reſcriptũ

boni paſtoꝛis eſſe tondere pecus/non de
glubere. Suetonius lib.iij. Quãto ſatiꝰ
tutiusq; fuerat nõ babniſk paſtoꝛẽ Sic
irato Joue/fabuloſis ranis hydra tranſ/
mittit Sic pᷣficiuntagnis lupi /ceruisq;

leones. Et foꝛmidãdũ eſt ne ad hãc iram

pctã nr̃a deũ ↄcitauerit qͥ regnare facit hi
pocritã ꝓpt᷑ pctã ppli Job. xxxiiij Hec ãbi
tioſa rapacitas illa eſt qᷓ redditus ecciaſti
cos diripit.⁊ q̃ gratꝭ miſtrare debuerat. vi
li pᷣcio ↄꝑare ↄpellit.obaudiẽs xpᷣo iubẽ/
ti. Hꝛatꝭ accepiſt grat date Mat x. Face
tiſſiã ãt in H̊ loco ſʒ moꝛdaciſſiã eſt ambᷣ.

Reſ. Nemo inqͥt gratꝭ dat.qꝛ nemo gratꝭ
D

accipit ſe dñaz reputat eoꝛũ qᷓ in ec
cleſia ſunt ꝓuẽtuũ ñ admiſtratricẽ. apli
cã diuinãq;ſniaʒ.i.Coꝛi.iiij Sic nos exi
ſtiet hõ vt miſtros xpᷣi/⁊ diſpẽſatoꝛes mi
ſterioꝝ ði⁊c Pꝛelatoꝝ itaq; c.idoneoſ ad
dinũ ſ̃ uitiũ eligere.qb ſic eleci᷑ ꝑ modũ

cſotit
igefe
Pobattann
Astiſſcen
lunſug yen
elicetiz.en⸗
cuſatöem
aigotzll
ſpenti
nuihaheg.
1Möponee
nuntchale
warimiap
inouptdo⸗a
rerſihogo
citas nequ
lionegzpu,
mun!ſund⸗
Giſtilauci
imn olu
lnnli
dehodice
indh
olbs⸗
nnntrge
e
doßhuo n
ſocculon
bitoſhmn
4 (Saha
Agents.
Conariture
Trintein
ſondigoi
6ppismtik
neitgnit
atociac⸗
düfinise
ſuedeput
tignect.
anpbinooſa
lntenſamp
Nfoyknet
mäliornn
nrtijini
Gentcken
tchitone
Mathria
fkilgone
hnitdci
ſangze
Mitehn
Aenne

ungenuli
nbughe
vainbep
ocenites
Eind a/
icioſ
mai
N baniar
Nisei ones
wur e
natuczer
inſipſa
nnanül/
lenoneo
ninſpoli
ſisudi
coriptin
s nonde
müͤtolnd
ſtone Si
Grn wun
giceniog
ieir
refaab
nsgtti
Nueneyi
hoibe⸗
NrNe
ictamb.
mnogenn
auqinc
icchl
icnosen

Poſt penthece

acceſſoꝛij ⁊ pꝛo ſua ſuſtentatõe cõpetunt

tẽꝑales fructus nõ eligentiba pᷣlatis Ex q̊

pꝛobat tamẽ ꝓbatiſſima deductõe duran

dus.iiij.ſentetiaꝝ diſt.xxv.pꝛelatos nul/⸗
lam ſuꝑ venditõne hmoi reddituũ habe/
re licẽtiã.nullã a ſymoniaca pꝛauitate ex/

cuſatõem ¶ Nũc igit᷑ ⁊ eccłliaſticTẽ domuz
ane repleta eſt ſpera p/
ſperari. Spera viros eccleſiaſticos/apGö
pꝛincipes ſeculi decetero honoꝛãdos eẽ.
⁊ nõ potiꝰabiectiſſime qñ abiectiſſime vi
uunt cõculcãdos NHã quos ad reuerentiã

quãdo talibo mon

maximã ⁊ pꝛopꝛiaꝝ hereditatũ largitõeʒ

induxit docta humilisq; ſctitas. Mira /

rer ſi nõ ꝑ oppoſitũ ſtulticia/ſuꝑbia.rapa
citas/nequicia/ad irriſionẽ eoꝝ indigna
tionẽq; ꝓuocent/⁊ ad retrabẽdũ datrices
manꝰ ſuadent. Cur inqͥunt dabimꝰ? Vt

ſcʒ iſti lautiſſima fuſione inebꝛient᷑ luru-
rient / voluptatibo om̃ibus impudentiſſi
me demergãtur / vt om̃e eoꝝ ſit ſtudiũ alie
ne pudicicie inſidiari/opes fraudiboa po
ulis raꝑe.et deniq; deterioꝛes eẽ om̃ibꝰ
boibno. Sy ve ſubditis qꝛ quicqͥd deli/

rant reges/ plectunt᷑achiui ait Oꝛatius.

¶ Datis ſupqʒ ſe atis. R.p. ad eccłiaſtice
domus euerſionẽ erat cecã ignoꝛantiã in

ſpecula/mundanã timiditatẽ in ianua/ã

bitioſam rapacitatẽ ſuꝑ paſcua collocare
ed heu nunq; ſolitariꝰ eſt male ſoꝛtꝭ

aduentus. Sed vt recte terẽtianꝰ laches

conꝗritur/venit alið ex alio malũ/ rũpit

ecce interĩ in eccliaſticas ſedes furens di/
ſcoꝛdia/ꝑtinaciſſimaqʒ diſſenſio Et cum

ipſis miſeriaꝝ oĩm cumulꝰeffundit᷑ Dici

neqt quãtas aĩarũ ſtrages/qve diſcrimĩa
qͥt odia/q̃les plagas ſecũ aduexerit.Nam

dũ finis eſt / fit in dies ſeuioꝛ/⁊ vix eſt qui

ſue depulſioni diligẽter intẽdat. Ignoꝛã
tia neſcit.humana timiditas non audet /

ambitioſa rapacitas nõ curat/qᷓq; enim
intenſa rapacitas(qꝛ de illa loquoꝛ) totũ
ꝑ fasvl nefas occupare deſiderat/mauult
tamẽ(iuxta decretiſtarũ regulã) ꝑtem ha/
bere etiã iniuſte/q; toto iuſte pꝛiuari. Ita

qʒ crudel ⁊ materne pietatis expers/hoꝛ

rende intonat illð.iij. Reg.iij: Non mihi

nec tibi ſit/ſed diuidat᷑/pꝛoh dei et hoĩm

fidẽ/quevocũ ĩpietas eſt: OQue iſta deme
mẽtia/q̃lis crudelitas: Uach q;triſti ma/
lignoq; ſidere nati ſumꝰ /vt qͥd viuimꝰ in
tuẽtes mala dom noſtre/ nec obſtamus:
Que tanta in hoib inhũanitas ⁊ barba/

ries / vt in eaz in feſto diſſidioꝛũ tumultu
pax non querat᷑: En quo diſcoꝛdia ciues

ꝑduxit miſeros inqͥt maro.Expecta pau⸗

liſper ⁊ nõ dico odioſum ſed capitale cri-
mẽ erit de vnienda reſartiendaqʒ eccleſie
domo verbũ facere. Adeo res in malo lo/
co ſita eſt.adeo nõ miſeret omipotens/de
ſperatõni ꝓxima miſereat᷑ inqͥt. ¶ Et pu/
tas miſerebit᷑ deus:et hoc impetrabit cer /
uix noſtra/ et coꝛ cõtumax.que tot malis
pꝛeſſa ⁊ obꝛuta/nõ deijcit᷑nõ hnmiliatur
nõ ad dñm ↄuertit᷑. Monſtra ſi potes q̊t

ꝓceſſiones oꝛõesqʒ generales/ ad dinine
miſericoꝛdie imploꝛatõeʒ celebꝛate ſunt/
q̃ indicta ieiunia.q̃lis ad extremũ moꝛuʒ

emẽdatio? Relege tamẽ ſinglas in biblia

de iudeis hiſtoꝛias.ille te ocebũt ſi neſcꝭ

nunq; eos a tribulatiõibo ⁊ ſe ciſmatibe qs
plurimas perpeſſi ſunt fuiſſe liberatos.qᷓ
uſqʒ in ſaccoꝛ cinere hũiliarent᷑.quouſqʒ

oꝛõnuʒ generaliũ ⁊ ieiunioꝛũ frequentia

diuinã placaret offenſam Ita eſt pꝛia? re
cta pacis adipiſcẽde via.potiusq; ꝑ indi
gnam potentiũ ꝓmotionẽ aut martẽ ſan
guineũ.iij.Reg xij. Non aſcendetis neqʒ
bellabitis ↄtra frẽs veſtros filios iſrael.re
Uertat᷑ vir in domũ ſuã.vulnꝰenĩ antea fo

mentis ſuauioꝛib tentandũ eſt.q; viuam
ferro carnẽ reſe ecare.ne obtingat illð AQu/
cani.exceſſit medicina modũ ¶ Sed per

viſcera mie dei nr̃i miſereamĩ tãdẽ qͥcũqʒ

poteſtis debet; atqʒ ſuccurrite Ite in ve
ſtrã eccłie domum ⁊ molli pectoꝛe pijaqʒ

ocul deſolatõʒz eiꝰ inſpicite.accingimĩ ve/
locit᷑: viril generoſiqʒ aĩ roboꝛe.ad deſen
ſionẽ eiꝰex aduerſo ↄſurgite Audetetãdẽ?
aliqͥd veſtra vᷣtute dignũ qð oĩs etas cele
bꝛet.qð faciatvos fama ſuꝑ ethera notos

qð aq vltimum eterna vos felicitate coꝛo

net ¶ Difficile eſt fateoꝛ.ſed tẽdit ĩ ardqua

virtꝰ Aderitqʒ auxiliatoꝛ dñs mox vt bo/

na ceperitis Sinautẽ.rõem date q̊ pacto
de ecclia viuitis.cur talẽtũ a dño diſpen/
ſandũ ſuſcepiſtis. Nulla hicvulnera tole
randa ſunt nulla moꝛtꝭ Et hec tñ ſi exige

rent᷑ ꝓ gregis ſalute ſubeũda erãt Excuſa
tio nulla eſt ſi veſtris oꝑib.ĩmo nõ veſtrꝭ

ſed xpᷣi.ſi honoꝛibo fictis.ſi caducis ſedibꝰ

in tãto viuentiũ: moꝛtuoꝛũ diſcrimie ꝑci

tis Oea quidẽ opinio ꝙ hi q ꝑ negligen

tiã veſtrã in inferno purgatoꝛio ve toꝛq̃n

tur. acerrima vos lamentatõne ante iudi/
cem expaueſcendũ exaudiendi accuſant⸗

Bermo dommica. xIXxX

et inculpant. Et quo fugietis cum vindi

cta aduenerit/infeliciſſimi qualiter hoꝛrẽ
das dei viuentis manus euadere cõfiditꝭ

ꝑditiſſimi hominũ?:O hominũ inquam

ditiſſimi qualiter euadere confiditis:?

Altuero timeo ne incaſſum verba fiant
ne abſentibus ⁊ ſurdis/et (vt grecũ eſt p/

uerbium) aſino lyꝛa tangat᷑ Et quãdo ſic
eſt vendãt rapiant / lacerent / diſſentiant /
pu gnent ꝑiurent/⁊ eccliaſticã domuʒ pi/
culis expoſitã deſertãq; relinquant/et ita
hercle relinquũt plurimi ⁊ in alias domꝰ

ſe tranſferũt.pꝛopterea obſurdeſcũt eccie
clamoꝛib/doloꝛibꝰ⁊ erũnis. ¶ Et in as
domos abierunt.ſi interroges reſponde-/
rem (ſi res iſta laſciuie pateret)ipſos advi

ſendas poetaꝝ domos emigraſſe Quoſ

dam apõ Uirgiliũ pꝛĩo eneidos in temu
lam eolijventoꝝ regis domũ Et hi ſunt à

aſſiduis ſuꝑbie flatibus tumẽt/velvt euã

gelico exẽplo vtar. qͥ arundo ſunt vento

agitata aut qui nauiculãꝗ petri in hoc mũ

do ſali vaſto turbine illidunt ſcopulis/et
in rapidos ſciſmatum fluctus obuoluũut
peneqʒ demergunt ¶ Alij apud Tjaleriun
ſluctũ in argumanticon male iocundam
ſpurcide veneris domũ frequẽtant.qͥ libi
diniba obſcenis immerſi/ illas deſpatarũu
libidinũvelvoluptatũ voces egerũt Exi/
guũ⁊ cum tedio eſt tẽpus vite noſtre. lQe
nite igit᷑ fruamur bonis qꝗᷓ ſunt/nõ nos pᷣ
tereat flos tꝑis/coꝛonemꝰ nos roſis añqG;
marceſcãt/nullũ ſit pꝛatũ qð nõ ꝑtrãſeat

luxuria noſtra.Sap.ij. ¶ Quoſdã ſuſci/
pit ouidiꝰli.iij.metamoꝛ. In atrã domũ

luminẽetis meridieö/q bonoꝝ laudib in/
tabeſcũt ⁊ nequnt cũſeis q cq; pacifice loqᷣ

GBeñ.xxxiij. Siles ſauli qͥ nõ rectis ocuł
aſpiciebat Dauid.pꝛimi Reg.x ¶ Partẽ

qʒ collocat idẽ Ouidiꝰli.xi.in ſapoꝛifera

in habitis ſomni domo qͥ cũ fatuis virgĩ

bus doꝛmitauer̃t oẽs ⁊ doꝛmierũt.¶ Ab

eodẽ introducit᷑ ꝑs altera in egenã marci

de famis domũ.li.viij Quos auri ſacra fa
mes macerat ⁊ exangues reddit.ſpqʒ aui/
dis faucibo auꝝ hiãtes.qꝛ nõ imple᷑aua
rus pecunia Eccliaſt.v. ¶ Incolũt non/
nulli apð ſtatiũ.the.li.vij. Yerreas cruẽti
martis edes. De quibo dici pᷣt illð.ij. Da
chab.ix. Bella nutriüt ⁊ ſeditões mouẽt.

Coõtra qᷣs pſal.impcat᷑. Diſſipa gentes q̃

bella volunt ¶ Alijs placet ſtrepidula lo
quacis fame domus Math.xi.Qui cum

athenienſibo ad nil aliud vacantniſi au/

dire aut dicere aliquid noui.Act.xvij.Et

vt Haſo ait.milia rumoꝝ ↄfuſaqʒ verba

volutant ¶ Demũ quod mireris qͥbuſdã

in electõne infernalis curialiũ furiaꝝ⁊ ve

re infernalis domus eſt Metamoꝛ.iiij.et

eneið.vi.Quibo apta eſt vox illa Job In

fernus domꝰmea eſt Job.xvij ¶ Poſſem

et in alijs poetaꝝ domibo eccliaſticos vi /
ros oñderecũ truci poliphemo Eneið.iij

Cum ſeuo lichaone metamoꝛph̊.i.Cũ fu

recaco. Eneidos.viij. Cum ſacrilego bu

ſyꝛide.Cragedia Senece pꝛĩa et vltima.
Lũ eſtuante vulcano. Eneidos.viij. Et

in laboꝛinto Dedali Metamoꝛ.vij Cuʒ
ſemiſero minotauro. Et ita de plurimis

iuxta moꝛũ merita.ſed omittamꝰ. Nõ eſt

ſobꝛia res in tam vaſta ⁊ tremenda ecclie
tempeſtate/operoſe fabuloſa conquerere.
ömonunle ad extremũ ſuffecerit ec/
cleſiaſticos viros/domꝰ ſue neglectoꝛes⸗/

D

vt ſiqͥd in eis paterne virtutis eſt/ ſiqͥd vi

uifici dei.ſiquid ad deũ timoꝛis vel amo
ris/ſi vlla deniqʒ moꝛtis eternoꝛũqʒ incẽ
dioꝝ recoꝛdatio/vnuſquiſqʒ pꝛotinꝰreſi
piſcat redeat acceleret/ audiatqʒ myſticis

verbis inuitantẽ xpᷣèm ad curã huius do/

mꝰpꝛecipuã Uade inquit in domũ tuam

Dicere xpᷣm credito.Holi iuſtũ cõtemne/

re/dñs ſum/quia pꝛecipio vade.Luce.xi.

Dicebat centurio dñs militũ. Dico huic
vade.⁊ vadit ¶ Et ſi pudet o hõ pꝛeceptꝭ
hoim obedire.ſaltem obediẽter pare deo

Dehinc extra ne ſis ſed fungere dato tibi
officio/⁊ vade in domũ tuã Nã oñdit ſᷣm
apli ſententiã epᷣm eẽ domui ſue bñ pᷣpo/

ſitü.i.Lhy.iij Exẽplo Joſeph qͥ guberna

bat creditã ſibi domũ Beñ.xxix.Et.ij.pa

lippo.xxix.dicebat Eʒechias. Oundate

domũ domini patrũ veſtroꝛũ. Sequitur
Sacerdoti ingreſſi ſunt templũ domini

vt ſanctificarent illud. Et vtinam verus

eſſet ſermo iſte etate noſtra/non ita pollu

erent domũ domini.

d extremũ debz
ad hoc allicere pꝛopꝛietatꝭ ratio/quia nõ
in externam ſed tuã domũ mitteris. Ob
hoc Geneſis triceſimoſeptio dicebat Ja/
cob ad Laban. Juſtum eſt aliquãdo vt
etiam pꝛouideã domui mee Et eccleſiaſti
ci debent pꝛouidere vt non fiatdomꝰ oꝛa
tõnis domus negociatõnis Johan. ſecũ/
do. Ne de domo pie ſanctitatis vere inter
rogetur illud Hierem̃.ſeptimo Nunquid

ma
u Dui
chisilius
ictiinſto
shiaii,
Eicameos
hohis luſt
inkectiſeg
vlidi
ſudonoorit
boneconſ
omd

„.

Alure

Re

4 %

„*

ſeinun

ſſoſton
zdotnine
iediewn
Auncrſnc
mugommſ
inedeen
uulabon
ſpſunpi
domüfen
currentes
n /inpl⸗

egeodnes

Sc ſen

wis ero
morügzinci
Ppronnie
zmnſties
ibuuus do⸗
vmnüwanm
icinmne⸗
Lucp.
Dicobuie
öpreepe;
tpane ded
edaotibi
ſuebnpo⸗
bäeben
wir Ah
9Dunan
Oanin
plidonnin

õ

eiuſdeʒ ſermonis de reliquis duabus doę
mibus ſcilz pꝛopꝛie conſcientie/⁊ celeſtis

ſpelunca latronum facta eſt domus iſta?
Et alibi Quid eſt ꝙ ſeruus meus facit in

domo mea ſcelera multa: He inſuꝑ male

dictõis illius ſit particeps Ve qͥ opulen/
ti eſtis in ſyon ingrediẽtes pompatice do
mus Hierlm Amos. vi De quibo O zee . i
Eijciam eos de domo mea Per oppoſitũ
bonis iuſtisqʒ eccliaſticis ⁊ domũ ecclie

ſ̃m rectã regiminis regulã introeũtibus⸗

pollicet᷑ dominus Iſa.lvi Aetificabo eos
in domo oꝛõnis mee/hic in pñti ꝑ gratiꝰ
⁊ bone conſcie tranquillitatẽ.⁊ in futuro
per gloꝛiam ⁊ celeſtis domus felicicatem
Quã nob p̃ſtare dignet᷑:c. Amen

nitatis egentes.ſi nõ eam de
decoꝛo erroꝛe polluẽtesvio/

eam qͥ eam quocunq; vicio ſoꝛdidatã aſ/

ſerũt contra pꝛophetãtis oꝛaculũ/ domũ

tuaʒ domine decet ſanctitudo in longitu

dine dierum. Quis vnq; locus. R.p.dei
electioꝛ ſingularioꝛqʒ domus fuit q; Da
raa / quam ſi decet ſanctitudo in longitu/
dine dieꝝ:nullus pꝛocul dubiovite dies

nulla hoꝛa a ſanctitudie ſecluditur Hoc

ipſum pia credulitate confitentes ad häc
domü refugij vnanimes occurramus oc
currentes veneremur/venerãtes imploꝛe
mꝰ/imploꝛãtes ſalutemꝰdicẽtes Aue ma
. de in domũ tuam vbi pꝛtius

fdcirco tranſſum/

ptionibo metaphoꝛisqʒ/pꝛedicantesvti -
mur:quatinus noua/minus faſtidiatva/
rietas ⁊ a cognitis/ad appꝛehendẽda ma
gis ignota ſubnectet ⁊ ſubleuet Quia eni
nobis (exempli gratia) domus materia //
lis ſenſu quotidianoqʒ vſu maxie cogno
ſcitur.ꝑ illius ſilitudinẽ quaſi ꝑ vehicu/

lum aliqð in occultaꝝ reꝝ ſcʒ conſciẽtieꝛ
gloꝛie cõpꝛehenſionẽ/faciliꝰ eleuamur

Hec me cõſideratio ꝑmouit /vt poſt litte

D impialem ſummi reg do
mum / fideter vadimꝰimmu

lauerimꝰ. violata q ppe ĩmu/
itas.ĩmunitat locũ ñ relinqͥt Violãt ãt

„

tio eſt ſicut pollicitus ſum de adeũda.oꝛ⸗

dinanda oꝛnandaqʒ conſciẽtie domo trã
quillioꝛ ſermo tranſcurrat qͥ ad noſipſos

nos reuocet retoꝛqueat atqʒ reuerberʒ Re

cto ſiquidẽ oꝛdine poſt incitatõem ad re
gimen eccleſie.de erhoꝛtatiõe cõponende
conſciẽtie oꝛditur oꝛatio/q; (vt apoſtolꝰ
ait pꝛime thimo. ij.) Si quis domui ſue
peſſe neſcit/quomodo ecclie dei diligen /
tiã habebit.? ¶ Eiſdẽ vero verbis quibꝰ
pꝛeceptoꝛ meus dñs cameracẽſis/tracta
tum ſuũ de anima exoꝛſus eſt.incipe vete
rũ tradit autoꝛitas/diuinũ illud fuiſſeap
pollinis oꝛaculũ. Noſce teiſßfum Inde eſt
illud Juuenalis.Ecelo deſcendit gnoti.
ſe.avton.figendũ ⁊ memoꝛi tradendũ pe
ctoꝛe. Huic cõfoꝛmis eſt perſij monitio.
Tecũ habitavt noꝛis q; ſit tibi curta ſup
pellex. Et iterum NHec te queſiueris extra.
Hanc eandemqʒ ſententiã thema noſtꝰ
ſi ad moꝛes deflexer inſinuat Nempeqͥd
aliud eſt dicere.vade in domũ tuam qᷓ; hba
bita tecum.teqʒ ipᷣm cognoſce: ¶ Sunt
itaqʒ plurimi qui a ſemet longe peregri /
nãtur/et vt hiſtrionum/ paraſitoꝛumqʒʒ
mos eſt nullibi rarius q; in domo pꝛobpa
moꝛam faciunt/nullibi moleſtius Oira
bile dictu. Eos citius in alia quauis regi
one q́; apud ſeipſos reperies/ modo ꝑ cu
rias diſcurſant cum adulatõne/ambitio
ne detractione/nunc inter muliercularuz
greges volutãtur cum libidine.frequen-/
tiſſime vero inter auri argenti ve cumu /
los incedũt/ ductrice cupiditate nauigät
Maria/aera pꝛeteruolant/humi repunt
pꝛout ſtimulantiũ curarum varietas trãaſ

uerſos pꝛecipitauerit Qui apudſe ſi que

ratur illud habebitur Rñf.pꝛouer.ſepti/
mo Hon eſtvir in domo ſua Hoꝛum qui
libet vt in do mü ſuam erat nec ſedeſerat /⸗/
monendus eſt per vocem chꝛiſti ſalutife/

ram.vade in domũ tuam ¶ At quidã foꝛ

ſitan oppoſitõnes hominũ/ volunt ine-⸗
pta extoꝛtaqʒ appellatõne domũ dicitim
mo vide queſo q;aptiſſima ratione. e
miniſti opinoꝛ quẽadmodũ philoſopphꝰ
in politꝭ;.libꝛo pꝛimo capitulo pꝛimo cõ/
munitates inſtituturꝰdiffiniuerit domũ

44

ralẽ thematis noſtrã domũ de ea poſtno
dũ ꝑ allegoꝛ iã tanq; de eccleſia diſſererem
multis quidẽ verbis ſed pꝛo reimagnitu
dine ac etiam dignitate indigniſſimis vel
pauciſſimis.Huncqꝛ in me eadẽ cogita.

„

△

pꝛeſtantẽ ex viri et mulieris ſui quoq;⁊ li
beroꝝ ſociali cohabitatõne cõponi.Si/

cubi autẽ ſerui deſint/bouẽ eẽ poſuit pau
peribus pꝛo miniſtro.Et ita ex hac ſocie

tate/tres oꝛdinat pꝛincipatus/nupti aleʒ
inter virũ ⁊vxoꝛẽ.deſpoticũ ⁊ ſeruilem ſu

ꝑ ſeruũ.paternũ vel regalẽ patris ad filiũ

i gal vol beeſ⸗ ingula tribuit officia.

olo autẽ mihi credas ſi nõ om̃ia hec
eadem in hoĩe monſtrauero Si autoꝛita

tem mauis / pꝛo autoꝛitate eſt Aug. in de

ſpũ ⁊ aia.c.xxxij.Si rõni plus ↄſentis et

patrẽ queris:intellectũ offero.qui pꝛinci

piũ oꝛigoq;eſt totius ſpũalis pꝛopagatõ
nis in anima. Sivxoꝛem poſtulas qlem
debo q́; ißam voluntatẽ q
inſegabilis ſocia eſt et indiuidua comes
intellectꝰ/ſine quo volũtas/ inualidi nul
lius ve conſilij eſt.et niſi vxoꝛio federe ſe/
cum miſceat᷑/ infecunda pꝛole/ ſterilisqʒ
ꝑmanet. Pꝛolem nũcupo/affectuũ cogi/
tationũq; veluti totidẽ filioꝛũ pꝛopaginz

Seruos vero in pꝛomptu monſtrare eſt

qͥnqʒ ſenſus ipᷣos.Circunſpice neqʒ bos
deeſſe iudicabitur ſi bꝛutalis indomitiqʒ
coꝛpoꝛis naturã attenderis ¶ Hislintel/
lectis non oꝑoſum erit in homine tripli-/

cem aſſignare pꝛincipatũ Uoluntatis et

intellectus adinuicẽ nuptialis eſt. Nolũ
tatis ⁊ intellectus ſuꝑ actus ſuos/ pater/
nus et regalis. Amboꝝ ſuꝑ ſenſus ⁊ coꝛ
pus deſpoticus et ſeruilis. Vides vt ſu/
ſpicoꝛ ⁊ ante oclos tuos poſitũ habes.q;

decentiſſima ſimilitudine.hoĩ dũ ad ſui
cognitõem mittit / dictü extitit. vade ĩ do/
mũ tuam. hoc dicere eſt. Teipᷣm rege. co/

gnoſce atqʒrecogitãs iugiter ↄſidera Nla
de inquit ⁊ officiũ od vniuſcuiuſqʒ öP/
t/ non inaniter ereqre

noĩatoꝝ pꝛopꝛiũ eit/n niter exeqᷣ
Sciueris quid patrẽ iubere/q̃ pactovxo

rẽ ↄuiuere opoꝛteat.qualiter pcreare libe
ros.ſeruis imꝑare dñm /hoſpites ſuſcixe
Xe in pꝛincipio ſiquidẽ ad
materialis exemplar / ſpũalis fabꝛicanda
domus eſt. atqʒ vt in baſſo hũilitatis col
locetur tenendũ eſt meretricũ illud Boe-
tij pꝛeceptũ. Humili domũ memẽto cer
to figere ſaxo. Quãuis tonet ruinis mi/
ſcens equoꝛa vẽtus. Luconditꝰquieti fe
lix roboꝛevalli.Duces ſerenus euũ rides
lito. NHon capit vnq; magnos motus hbu
milis tectivel plebeia dom circa regna te

conueniat

nat. Et rurſum in berculefurente trage
dia pꝛima.cuius titulꝰ ẽ.h.f.metro ſecun
do. Me mea tellus lare ſecreto tutoqʒ te/

gat.Certa ſedet ſoꝛdida parue foꝛtune do

mus Lalẽ ſibi fabꝛicauerat nauta ille in,/
ops. ſed ſecurus anuclas de quo ucãꝰ.
Rectoꝛẽ dominũqʒ ratis ſecura tenebat.

Haud pꝛocul inde domus recto vallo ro

boꝛe fulta.ſed vnico ſterili cannaqʒ intex

ta paluſtri. Sequit᷑. Securus belli pꝛe/

dam ciuilibꝛ armis. Scit nõ eſſe caſas o

vite tuta facultas. Pauꝑis anguſtiqʒ la/
res o munera nondũ. Intellecta deũ. In

tali pꝛetereavitã egiſſe ponit valeriꝰli.vij

ca.i.ipᷣm aglaum ſophodiũ quo q;uis ar
chadie eſſet pauperrimꝰapollinis tamen
reſpõſo gigilidon regi opulentiſſimo in
felicitate pᷣlatus eſt.Et reſpondit mag ſe
pꝛobare ſecuritatẽ ridens tuguriũ qᷓ; tri/

ſtem curis ⁊ ſolicitudinib aulaʒ Nunqͥd
hanc in habendis edibꝰ modeſtã humili
tatem ceſar auguſtus tenuit. qui domuʒ
ſuam eo ꝙ paulo eminẽtioꝛ eſſet alijs/ co

equauit:De hoc Quidius in defaſtis li.
vi. Nec paruũ huiꝰ rei nobis æps reliqᷣt
exemplũ.qͥ nõ marmoꝛeas dom ſed hũi/

le pᷣſepiũ ſua natiuitate illuſtranit. Quã/

obꝛez his admonit obſeruatũ habeas ſe

curã tibiipſi tranqͥllãqʒ hũilitatis domũ
ↄſtruere.Qui enĩ altã fecerit domũ ſuam
querit ruinã.pꝛouer.xvij.Rõ.qꝛ niſi dñs

qui tm̃modo hũilia reſpicit edificauerit
domũ· inuanũꝛc̃.¶ Poſt extructã hũili/
tatis domũ/cura reſtat pꝛecipua/oꝛdĩare

familiã/ ne domꝰ ſit/in qua nullus oꝛdo

ſed ſempiternꝰhoꝛroꝛ inhabitat/ fugiẽda

qʒ om̃ibus modis a domo diſcoꝛdia ſm
pithagoꝛicoꝛũ ſententiã/cuius meminit

Hieroñ.in epla ad rufinũ. Ad qð retoꝛq̃

ri põt illud Areſt.enigma ibidẽ poſitum⸗
hyrundinẽ in domo nõ ſuſcipiendãa / id ẽ
garrulã loquacitatẽ. q̃ effectrix eſt iurgio

ruũ ¶ Gubinge vt voluntatẽ intellectus
doceat quaſi maritus ſpõſam neceſſe eſt⸗
quatinꝰea appetat q recta ſunt/adhibeat
modũ deſiderijs/⁊ ſe incõſultovelit nihil

Semp memineris/nõ ob alið egregiam

Ade domũ miſerabili ruina deiectã / qᷓ; ꝙ

vxoꝛ pᷣcupida fuit/⁊ volũtas pᷣceps/teme
re ſine intellectꝰcõſilio pomũ viſu decoꝝ
Koꝛro obats caute/ ne riro
ſa ſit volũtas.ne aut fumo domꝰabundet
aut ſtillicidijs repleat. Alioqn abeũdum

pꝛeripuit

ſicknib
ibenpee
ounnn
ucrciſe
poliusthe
ginetOno
ſinelittene
r.. Dehbina
tibiuge
gitamolnte
Pbonff
etvolunnn⸗
tisnatora,
mnolan up
eundecy.
Alteranni
ſoſlegby
GUaſrf
oerolü
leſoſus
Hatndod
femoruce
glüeni
Minusof
ſote polun
Munusiu
Pieann E
fluocabiri
Puiniwrnn
bſinornſin
lunenijmon
hetglg öfun
n. Ctale
Goſernos
urpenn
frenesſant
ſunt fe
ingolgent
din prop
lamorphi
lepꝛeni/
Duidelica
poſtealennie
Liſtige n
Mohene
ſicnoge
Duein
Cegnonn
ſehrnthen
Cſpani
o Deſeni⸗

te n
denſecn
ogzte,
efumnede
ullein,
gnolnec,
dun
fegopdon⸗
nnagzig
ng belie
mguſtigeh
nci,
tyalenlin
guocusn
blinotmn
lennſino in
marnage⸗
unücni;
li gunqd
Sckäbamti
gui dom,
Kalis/0
ndefeſ
i kit
n las hün
mi. Qui⸗/
bober ſ
nodomi
nü ſuam
niſidis
fianeri
äbäͤd,
glordinne
Uns ade
n fugiice
ſſcongufn
ustnenint
göfee
tinnn/
penci⸗/ le
rckiuo
melecs
eeeſe eſ/
agbiben
Nclinihi
egegunn
ecti /chl⸗
Ceps lent
viſu deco⸗

Ute/ Nenw

9abunoen
nnbun

tibi eſt/mihi nõ credis / dicenti hoc ſapiẽ⸗

ti fidem pꝛeſta. Quid fumus ſi petis niſi
ignoꝛantia oculos intellectus ꝑſtringes.

qua circũſeptus vix ſecuʒ habitat fugit ſe

potius⁊ hoꝛret veluti quandã moꝛt ima
ginẽ?: Quod Seneca expᷣſſit dicẽs. Ociũ
ſine litteris moꝛs eſt ⁊ viui hoĩs ſepultu⸗
ra. Dehinc qͥd ꝑ ſtillicidia /niſi labiles in

ſtabiles q; cogitatões accipimꝰ quibo era

gitatus intellectus/ad ſeipᷣim redirex in ſe
ipſo conſiſtere neqͥ t: Rixoſa vero mulier

eſt voluntas impꝛoba ⁊ que in ſenſualita

tis naturã pene degenerat. Hec aſſiduis
malaꝝ cupidinũ ſtimulis vexat ĩtellectũ/⸗
eundẽq; volitionuʒ ac nolitionũ mutuo

altercantiũ litibus inqͥetat/ vult calcatis

ſpõſi legibo imꝑare pꝛout libet. Intonat
qʒ illud ſatyricũ. Sic volo ſic iubeo.ſit ꝓ
ratõe volũtas. Quid agat tũc intellectua

lis ſenſus/reclamet nõ exaudietur/ pꝛeci-
piat nõ obediet᷑t obiurget acerbius ſono
remoꝛſu conſcientie feriet᷑. Quid igit᷑ reli⸗

quũ ẽ niſi ſemet e domo pꝛeriꝑe? Nihilo⸗
minus ꝑſiſtendũ eſt viriliter. videbis fu/⸗
roꝛe voluntatis ſedato/ipᷣam dare victas
manus/lugere cõmiſſum.veniã vltro im

pꝛecari.Et q́;uis receſſum pares/ ſponte

reuocabit ingẽs illð creuſead Eneã:hãc
pꝛimã tutare domũ Eneið.ij. Ita tñ niſi

obſtinata ſitac in repꝛobũ ſenſum data⸗/
tum etiã monenda eſt/tum coarguẽda/et

ne talia pᷣſumat in poſterũ legibo coercen
da. ¶ At altera ſuꝑeſt intellectui ſolicitu
do/ſeruos ↄpeſcere.⁊ nequãdo dñationẽ
vſurpent /ſtudioſiſſime ꝓuidere Itaqʒ ef⸗
frenes ſunt cõtumaces ſunt/ ingratiſſimi

ſunt/cõfeſtim vt dũm ſuũ eis beniuolum

indulgentẽq; ſenſerint/exiliunt Repente
dñm pꝛopꝛiũ diſcerpũt vt canes ſui He

tamoꝛph.iij.atq; eũ indigniſſima tyꝛãni⸗

de pꝛemũt/verũq; experiet᷑ illud ſapietis.

OQui delicatea puericia nutrit ſeruũ ſuũ.
poſtea ſentiet eũ contumacẽ Pꝛouer. xxix

Et ibidẽ Inimici homis domeſtici eius
Quãobꝛem eos ſi renitẽtes ſint/ bonarũ
cõſuetudinũ arceat cõpedibus et inertes
aſſiduis exercitatõnũ verberibo vꝛgeat
Quotidie inſuꝑ ſemel ⁊ ampliꝰpꝛecipue
hoꝛa nocturne quietis/cum te lectus ſu⸗
ſceperit/ponat intellectus cum eis quaſi
cũ ſuſpectiſſimis diſpẽſatoꝛibꝰ/rationem

Nullũ hoc pꝛecepto ſalubꝛius / nullũ vi⸗
ro pꝛeſertim xpᷣiano efficacius poteſt eſſe

ſermonis

cur ſicviderint /ſic audierint/tetigerit/ lo⸗
cuti ſunt: Puniat mala pꝑ timoꝛẽ carnifi⸗

cem/ꝑ increpatõeʒ errata coꝛrigat/ꝑ amo
rem bona coꝛonet/⁊ quid deinceps age⸗/

rea quibo ſubtrahere ſe debeant.iteꝝ ⁊ ite

rum vehemẽtiſſime cõmoneat. Ita du
ad teipᷣm nocte ſaltem redieris verificet᷑ il

lud Vlirgilij Eneio.vij. Ipſe domũ ſera/

q;uis ſe nocte ferebat. Hoc pacto tecũ ml
ta loq̃ris vt pᷣcipit.iñ caue ne male loqris

Hoc modo apud te coꝛã deo cauſam tuã
ages accuſatoꝛ tui ſeueriſſimus Idemq;

verax teſtis ⁊ iudex equiſſimus. ¶ Ages

autẽ hoc vigilãtioꝛi ſedulitate ſi auribus
tuis ſemꝑ inſonare putaueris illãvocẽ p⸗
phete ad Eʒechiam. Diſpone domui tue

quia moꝛieris tu ⁊ nõ viues Iſa.xxxvij.
O q; vtilis pꝛoꝛſus recoꝛdatõ.⁊ qᷓ in pꝛo
ſperis ſimul ⁊ aduerſis/hominẽ ſancto ti

moꝛe pauidum.⁊ quod amplius eſt libe⸗

rum efficiat/et mundi cõtemptoꝛẽ. SS

le inquit Hiero.contẽnit omnia⁊c. ¶
q;felixſomnꝰ iſte erit altus liber ⁊ trãquil
lus/poſt huiuſmodi recognitõeʒ ſui.Ani
ma itaq; tanq; in ſinu iaceat dei.ſecura ꝑ⸗

ſiſtet / reiectis fedoꝛũ demonioꝝ amplexi

bus Ham totiens inter abominãdos am

plexus diaboli anima doꝛmit.quotiens

7

peccati oꝛtalis conſcui.
ſcit. ¶ De mane vero intellectus/ipſam
oculatiſſimã ꝓuidentiã cum memoꝛia in

ſpeculam mittat.que diligenti pꝛouiſiõe
ac ſolerti omnia occurrentia examinet at

qʒ denũciet.ne quid inopinatũ ne qd ſu⸗

bitũ/nequid impꝛemeditatũ ſurrepẽs cõ

turbet/aut ne ꝑ inſcientiã vtilia pᷣtermit⸗

tat. ¶ Poꝛro ipſi voluntati quã ſpõſam ·
hominis in domo poſuimus / hec obſer⸗

uanda erunt.ſides thoꝛi/et caſtitas inte⸗

gerrima/cõſideratioq; ſemitaꝝ domꝰ ſue
pꝛout inter mulierꝭ foꝛtis pꝛeconiaa Sa
lomone poſitum eſt. Suſpectos habeat

omnes tentationũ malarũq; cogitationũ
introitus/cetus adulteroꝝ atq; latruncu
loꝛũ inſidias. Si pulſauerint foꝛes ſi fe⸗
neſtras impulerint/confugiat ilico ad in
tellectũ/et eo inſcio et inconſulto/nullos
ſuſcipiat Si alloqui blande ceperint/ob

ſardeſcat.Sirenes ſunt /ſuã cãtu ſopiũt.
SE

Quod ſecum ſe facere ſolitũ/ipſe Seneẽ6.
iij.refert de ira. Interroget intellectus in

tribunali mẽtis ſedensa ſingulis/curſic
aut ſic/tali in loco/tali in temꝑe geſſerint

etale conſcia impenitẽs reqᷣe

S

tur vt perimãt. S

Collatio

vt demergant / ſi ſuos petãt amplexus / ci
to reijciat.latronũ moꝛẽ geruntlamplexã
Si blanda frõs ⁊ ſuauis
pꝛetendit᷑/nõ confidat/arrident vt irride
ant. Si pꝛomiſſa pꝛomiſſis accumulent
nõ credat. Quotidianũ eſt puerbium.ma
gni ſponſoꝛis/ rara vt plurimũ fides eſt.
¶ Eeterũ ſi fallaciterſenſimq; obꝛeꝑe aut
vi palam irruere conẽtur hmõi temptatõ
nes / a ſe cõtinuo virili aĩoſitate aut depel
lat aut diro vultu ⁊ acribus verbis incre⸗
pet dicẽs. Seoꝛſum vos maligniſſimi ſe
ductoꝛes nil mihi vobiſcũ.Abite hinc p⸗

cul cũ dolis veſtn / veſtrisq; fraudib. qm

intus vos ⁊ in cute noui.ſcio certe qͥd q̃ri⸗
tis meã quippe pſtitutõem/meã infamiã
meã deniq; moꝛtẽ.Et bec ego patiar mi⸗
ſera/non faciã hercule/nõ vobis aſſentiã
Quãobꝛem auolate celeriter/aliã querite
ſi poteſtis/quã veſtra blandimẽta ⁊ male
ſuaſaverba/ illaqueent.que veſtris credu
la ſit lenocinijs. De interim ſinite.quia

nõ ſum quã putatis.aut queveſtro digna

ſum ludibꝛio. Hac ⁊ ſimili voce vtat᷑ vo⸗
luntas ſponſa/aduerſus temptatõnũ ma
larũq; cupidinũ inſultus Caueat ne eoꝝ
vinculis ſe ligari aut maĩb pꝛendi ſinat/⸗

vel facibus ſuccẽdi. Obnitat᷑totis cona /

tuũ neruis/ impetui pꝛio. memoꝛ tragici
illius in hypolito.qui blandiendo dulce
nutriuit malũ/ſero recuſat ferre qðᷣ ſubijt
iugũ. Sciat pᷣtereaq femina / mollit et ſe
miplene negans/petere docet? ammonet
Feliciſſimã pꝛoꝛſus voluntatẽ dixerim.⁊
beata gloꝛioſaq; pꝛole ſecundã/q̃ ſe foꝛni

carijs hmõi ſuggeſtionibo nõ immiſcue⸗/

rit.infeliciſſimã vero ſi taliba ſeipſaʒ expo
ſuerit pſtituendã.qꝛ infauſtiſſimos mon
ſtruoſiſſimosq; ⁊ vipereos peccatoꝛũ fetꝰ
gignet/in parentẽ ſuã armatos. ſicut leo/
nẽ ſuꝑbie/luxurie poꝛcũ/canẽ inuidie/et
ita de ſimilib/ꝑ que cruciabit᷑/lacerabit̃.
perimet᷑ ¶ Ad vltimũ coꝛpus tuũ qui eſ
ferus bos eſt/domabᷣ ꝓuidebisq; ne ocio
toꝛpeat. Maligne natureeſt/abunde ſua
uiterq; paſtus recalcitrat. Impinguatus
excutit iugũ ⁊ vehiculũ.ſeſſoꝛẽq; deijcit.
udiſtis qbus ſtudijs domꝰ ꝓpꝛia regẽ
da eſt/quib exercenda diſciplinis.quan
qᷓ; faſtidij timidus multa preteres Kune
qd extra te vagabũdus incedis: Pꝛecur⸗
re pꝛioꝛ in domũ tuã Eccli.xxxiij.⁊ temet
a cõmuni hominũ ſtulticia exime.de qua

Hieroñ.ad Sabinianũ Solemus mala
domus noſtre ſcire nouiſſimi /⁊ liberoꝛũ
atq; ↄiugũ vicia/vicis canẽtibus ignoꝛa
re Ita eſt/aliene dom?curioſi ſumꝰ / negli
gentes noſtre Vicia idcirco noſtravltimi

ↄgnoſcimꝰ.hinc irridemur.hic nob pla-

cẽtes.ſabula ppło ⁊ riſus efficimur Quo
cõtra bene iubet perſius(vt pꝛemiſi ⁊ re⸗
peto) Tecũ habita.⁊ noꝛis q ſit tibi cur⸗
ta ſuppellex.quantũ ſcʒ a virtutũ poſſeſſi
onevel perſectõne deficis ¶ Uade igitur
in domũ tuam⁊ cum paralitico ſurge per

cõtritiõem. tolle grabatũ peccatoꝛũ.ꝑ cõ

feſſiõem et per ſatiſfactõem In domo tua
vigilans.oꝛansqʒ permane.illicexpecta.
⁊ cũ aduenerit dñs ↄfeſtim aꝑias ei Sto
inquit ad hoſtiũ ⁊ pulſo.ſi q audieritvo

cem meam? aperuerit mihi ianuã/ introi

bo ad illũ.et cenabo cũ illo.⁊ ipſe mecum
apocalipfᷣ.iij O miſerrimũ te.ſi abierit.ſi

nõ tanto hoſpiti feſtinabũdus occurrerꝭ

ſi nõ inuitaueris dicẽs. Mane nobiſcuʒ
dñe qm̃.⁊c̃. Nec modo inuites/ſed violen
ter (vt ſicloquar)trahe.verecũdus enĩ ho
ſpes eſt / vult compelli ¶ OQuo itroducto
ſerui certatim domũ exoꝛnent/nulle reꝑi
antur irarum arancee.nullus cupiditatis

puluis / nulle caninaꝝ rixarũ aut curarũ

moꝛdaciũ/clamoꝛes audiãtur. Sʒ⁊ vxoꝛ
tanq; vitis abundãs in laterib domꝰtue
cũ liberis tuis/bonis ſcʒ affectõib/in oc⸗
curſum culta feſtiuaq; pcedat. Sternat᷑
domus tapetis bonarũ cogitationũ.virẽ
tibus herbis bonarũ oꝑationũ ſpargat᷑.
⁊om̃ibus deniq; ſanctoꝝ deſiderioꝝ flo⸗
ſculis pulcerrime diſtinguat᷑ Ponat men
ſam pietas/autoꝛitatiuã ſellã obedientia
focum caritas accẽdat/miniſtret fides cã
delabꝛũ.⁊ lectum contẽplatio ſubſternat.
linteamina verovt pura ſint abluantura
contritõne.a conſeſſione ventilanda aeri
exponãtur/quoſq; demũ exiccabit ſatiffa
ctio. Nec omiſſum ſit illud quod de pale⸗
mone ⁊ baucide/deoꝝ hoſpitibj Naſo ait
Metamoꝛ.vij. Suꝑ om̃ia vultus acceſ⸗
ſere boni/hilarẽ enĩ datoꝛc diligit deus.ij
Coꝛin.ix. Rependet nõ dubitavicẽ deus
ab eoq; audies. Hodie huic domui ſalus
facta eſt ¶ uce.xix.Oe ſiverecundũ te exdi
uitiaꝝ carentia pꝛoſpexeritö/compellabit
te iſſdem vocibus quibus euander Eneã
Auge hoſpes cõtemnere opes ⁊ tequoq;
dignü finge deo. Que iſta dignitas. Rp.

☛
=

pigrns
ieſ ſie
lerbiop/t
mumder
dabenst
Gunden⸗
ondoen
ftprae
lnmonn
roble
Tono
nmg
Muluti
liotdeloa

libotminꝑ
2/N

(En
iſtlumas
niecon
Vein:
WMotenei
beshi
moneten
pemori⸗
hum not
lne /ꝛop⸗
inoe
Utamend
ſumsiae
moccup⸗

reſcſidch

Gllluege

Wis
dumnie
nahben⸗
tenhan
Woꝛnfie

Nencum
ſcbieuſi
8oune
enoblz
Gſetrion
lscnibe
oinwcnao
hulenpi
nploinnns
tari
Genn
dom ue
iinod
Stenat
noni dirt
üſonge.
enopfo⸗
Ponum
zobetienen
ſraſoosd
voſubſene
ablunan
nimi
ubnſn
vldepale
ihadoait
lns aanſ
igrdeusi
gvicedens
otnviſtius
ncͦten
ontlin
anden Eid

Geneno⸗
nis

ni pꝛecoꝛ/ finis eſt/equanimit᷑ tolerate

Eiuſdem ſermonis

quanta ſublimitas eſſe hoſpitẽ diuinita⸗
tis? Ita fit tamẽ ſi domũ noſtrã nõ deſe⸗
ruerimus / ſi attẽto ſtudio excoluerimus.
ꝙꝙ nec gentilis poeta ſiluit ſtatiꝰ thebaið.
xij. Nulli cõmiſſa metallo/foꝛma dei.mẽ
tes habitare ⁊ pectoꝛa gaudet Pꝛopterea
patris ſapiẽtia xp̃ᷣs Jhs cuiꝰ delitie ſunt

eſſe cũ filjs boĩm. Sap̃. viij. Vnuquẽq;

noſtrũ hodiernis verbis hoꝛtat᷑ monet.i⸗

perat.vt paratꝰ ſit/⁊ eoꝝ que extra ſeſunt

curã deſerat ſuperfluã. Vage inqt in do/

mũ tuã quod fuit thema (Admonere pu

tes xpᷣm/quid ſtas ſcrutãs villas? rus/en
pete velociter et vade.i.Reg. xxvij. Vade
pacifice ĩ domũ tuã.Quia ſicut auis traſ⸗

migrans de nido ſuo varijs piculis expo

ſita eſt / ſic vir qui relinqͥt ſuũ locum Pꝛo⸗

uerbioꝝ.xxvij. Scdᷣo qͥ d ſtas periturus/

tuam pete alacriter domũ Deuter. vi Me
ditaberis ſedens in domo tua.quẽadmo

dum heliʒeus ſedebat in domo ſua. Se⸗
dendo enim⁊ quieſcẽdo ſᷣm phᷣm/anima
fit pꝛudens. Quidãvero nõ in domo ſed
in monumẽtis manent.Quce.viij.qꝛ in⸗
ter obſcena vicioꝛũ cadauera volutãtur.

Tertio quid extra ſtas te viſurus domuʒ
intra ſagaciter tuã. Exodi.xvi. Haneat

vnuſquiſq; apud ſemetipᷣm nullus egre⸗
diat᷑ de loco ſuo.Hec tanta de domo mo⸗
rali hominis pᷣcepta ſin.
Vnc de adeũda iuxta anagogiaʒ
n beatifice domꝰ habitatõne / quar⸗
tam ⁊ hãc ſupꝛemã oꝛõnem texu
m admouimꝰ.et eam finire patimi

Vade in domũ tuam. Homoviatoꝛ.ho⸗
mo terre incola/homo qui ꝑegrinans nõ
habes hic compoſitã ciuitatem vel domũ
manẽtem /ſed futurã inquiris.Eya rum⸗
pe moꝛã.fugam pᷣcipita/non in via termi
num nõ rapidis in fluctibs poꝛtũ conſti
tue/ pꝛoperat curſu vita citato ait tragicꝰ
ſolq; in occaſum volucer ruit/⁊ negligis
tu tamen diſſimulas / et medio in itinere

ſtratus iaces. vbi ſi te vicina dire moꝛtis

nox occupauerit /hercle periſti.⁊ de te tua
q; ſalute actum eſt.Age cur ceſſas?Qua⸗

refeſſi debilitatiq; viatoꝛis inſtar lentus

vadis ¶ Sed agnoſco.paraliticus es.et

dum niteris ſurgere/in molimine pꝛimo

relaberis Tui equidẽ pars viuax eſt/ par

tem humoꝛ nimius carnalitatis paralyſi

moꝛtificauit.Himirũ ſi pꝛogredi nõ va⸗

les / tractus ad varia et tibimet oppoſitns

Vult inquit/ſapiens/⁊ nõ vult piger Nã
dum viuida pars volũtatis diuinoꝛũ ca⸗

pax/ſurſum erigitura parte ſenſualitatis

emoꝛtua deoꝛſum trabit᷑ in ipſo conatu
humi ꝓcliuius depꝛimit᷑. Nofate compa
tionem Virgilij quinto eneið.pꝛopꝛijſſi
mã. Quali ſepe vie depꝛenſus in aggere

ſerpens. Erea quem obliquũ rota traſijt⸗
aut grauis ictu. Seminecẽ liquit ſaxo la
cerumq; viatoꝛ Ne quicq; longo fugiens
dat coꝛpoꝛe toꝛtus. Parte ferox/ardenſq;
oculis/et ſibila colla. Arduus attollens/
pars vulnere clauda/retentat. Nexantem
nodis/ſeq; in ſua membꝛa plicantẽ. Hec
ille ¶ Sperãdum tamen eſt tibi conſule
⁊ plena fide ante xpᷣi pedes expoſitus.ſpi
ritualeʒ ideoq; nequiſſimã paralyſim mi
tigari pete.Etenĩ liberari penitus/ nõ eſt
pꝛeſentis vite.niſi quib rariſſime admo⸗
dum cõceſſum eſt. Dehinc exurge dupli⸗
ci amoꝛis timoꝛisq; ſtimulo ꝑfoſſusſpe

ſalutis hilaris:⁊ alacer caritateacvade de

virtute in virtutem/donec videas deum
deoꝛũ in ſyon / que domus eſt beatitudis
ſempiterne. Aitner⸗ foꝛtaſſis vt verbo
BGBoetij vtar velut ebꝛius quo tramite do

muz renertaris ignoꝛas/quo duce iter ar/
ripias/⁊ ad ſupꝛemũ gnale in domo quã

queris conuerſatõem abiturus exiſtas?
Heſcis vero hoꝛũ trium noticiã. ſi nõ pi

geat aduertere pauc edocebo (Etq́;uis

non alienũ a pꝛopoſito eſſet lactantijver⸗
ba ponere / ſexto inſtitutionũ de limite bi
no/ſalutis⁊ interitus/cõmodius reticere
iudicans. Hoc moneo vt verũ ducem et

vnicum habeas deum / quemadmodũ de

populo iſraelitico in pꝛomiſſionis terrã
pꝛoficiſcente legitur.ꝙ dominus ſol dux
eius fuit/et pꝛopheta inſinuãs ductoꝛis
huius vtilitatẽ poſtq; dixerat. Domĩe in
voluntate tua deduxiſti me/ ſubiungit /et
cum gloꝛia ſuſcepiſti me. Illius quidem
ducere eſt ad quem ſpectat eterne domus
gloꝛie. ¶ Boc duce carpe viam/nõ quãli
det ſed quã pꝛopheta nõ modo iuiſſe/ve⸗
rum etiã cucurriſſe gratulabat᷑ dicẽs Vi⸗

am mãdatoꝛum tuoꝛũ cucurri/ cõfoꝛmi⸗
ter ad ſequens iuſſum chꝛiſti. Si vis ad

vitam ingredi ſerua mandata Math.xix

Ab bacvia q ſquis aberrauerit duce abie
cco/per abꝛupta vitioꝛum / per lubꝛica/ꝑ

petroſa/per tenebꝛoſa /in muig ryon in

3

ducũt ad moꝛtem.

via.laxatur.impingitur.in baratri pᷣceps
ad vltimũ deijcit᷑ ab illa domo q; lõgiſſi⸗
meraptus.de q̃ pꝛecipit xpᷣs dicẽs Vade
in domũ tuaʒ ¶ Verũ quo pacto vial mã
datoꝛũ ꝑagrabitur.ſi nõ agnoſcat᷑: Quẽ⸗/
admodũ cognoſcet᷑ niſi ꝑſcrutet᷑: Quali⸗
ter deniq; perſcrutabit᷑ niſi ſcripturis hu

iuſmodi mandatoꝛũ expᷣſſiſſimis animꝰ

accõmodet᷑: Quãobꝛẽ pꝛopheta in pſal
mis plurimis/tamen ſingulariter in illo.

BePati immaculati invia. alið nihil agere

videtur q; aut oꝛare ĩtellectũ vt diſcat mã
data ſua.aut beatos appellare qͥ mãdata
eius ſcrutãtur ⁊ exqrunt. Vnde beatũ vi

rum deſcripturus pꝛimũ opus tam pᷣcla

riſſimũ poſuit ꝙ in lege domini fnitvolũ

tas eius meditabit᷑ die ac nocte. Et alibi

Beatus homo quẽ tu erudieris dñe.⁊ de

lege tua docueris eũ ¶ Duis erroꝛimmo

quanta dementia eccłiaſticoꝛũ pegrinoꝝ

in domũ beatitudinis(vt aiunt) vadenti
um.qui ob lucroſas adinuẽtiones hoĩm
mandatoꝛũ dei ꝑſcrutationẽ deſpiciunt:
Apud quos nõ animaduertit᷑ ⁊ animad/
uerſa cõtemnitur/chꝛiſti autoꝛitas dicen
tis. Sine cauſa colũt me/docentes man⸗

data hoĩm ⁊ doctrinas. Hath. xv ( Re⸗

ſpondeãt velim eccłiaſtici viri/ ſacre ſcri⸗

pture deſertoꝛes/q̃lem ſibi in ſua ꝑegrina
tione viã delegerint. SBiſeipſos ſuam

qʒ pꝛudentiã.fallũtur:ſapiẽtis dogma re⸗
linquentes. Fili ne innitaris pꝛudentie
tue Pꝛouerbioꝝ.iij. Et ibidem.xiiij. Eſt

ꝛte i ceteroꝛũ adinuẽ
tiones hominũ conſectãtur/parũ pꝛudẽ⸗

via quevidet᷑ baminl Eeſtanoulm eiꝰ

ter / ne dixerim inſipiẽter agunt. Neq; enĩ
lege⸗ aut humane traditiões quecũq;/ad
P

piciendã domus eterne viam ſufficiũt
Alioquin aliã fruſtra daret legẽ deus/hu

mana ratõe ſuperioꝛẽ Affirmo quioppo

ſitũ aſſerunt errant. ⁊ in pelagianã bere⸗
ſim palam incidũt. Oe ſi quis diu ſolerter

qʒ; indagauerit quãtam de via mãdatoꝛũ

dei noticiã obtineãt.tales ſolis hoĩm ad/

inuentõnib perſcrutãdis dediti /de fide /

de peccatoꝛũ gilingöne quantirorc⸗ ſi⸗
ue de beatitudĩe ⁊ ceteris/puto mecũ in h̊
immo cũ veritate aſſentiet
datoꝛũ dei vt debẽt erigũt/reddãt nobis
rationẽ/cur nõ ea ꝑſcrutãtur potusq; hu
mana. Vani homĩes pꝛomptã in oꝛe ha
bent ex Oꝛatõ reſpõſionẽ.O ciues ciues

i viã mã⸗

qjuerenda pecunia pꝛimũ / virtus poſtnn

mos Manet inſuꝑ alta mente repoſitũ il
lud Ariſto. Melius eſt pauꝑem ditari:qᷓ
philoſophari. Voces iſte.R.p.nõ ecclia⸗
ſticoꝛũ ſunt/ſed aweſtium hominũ / terre
nisq; inhiantiũ.Eſto excuſet quoſdã vt⸗
cunq;/ pauꝑtas. Heq; enĩ om̃es damna⸗

mus/theologiã nõ ſtudentes.vt mercato

res.artiũ mechanicarũ artiſices. Itemq;
alios plurimos. Sed interrogo S eccle
ſiaſticus reſpõdebit:iqui beneficijs copio
ſe ditatus eſt. aut qͥ aliunde diues / benefi⸗
ciari deſiderat: qͥd religioſi ampliſſimis
redditibꝰ locupletatisquid poſtremo om
nes quos alia vꝛgens decẽtioꝛ occupatõ
nõ detinet/quoꝛũ nõ eſt tantũmodo ſe ſʒ
alios in viam mandatoꝛũ dei deducere:
Et cum ratõem afferre eniſi fuerintan ta
lis ſit que eos graui culpe non cõdemnet
ipſi viderint/fateoꝛ nõvideo Hoc vnũ vi
deo/tutius ſalubꝛiusq; ⁊ viris eccleſiaſti⸗
cis dignius eſſe theologie ſtudiũ atq; abi
qʒ ſuſpitõe cupiditatis modice fidei et ꝑ⸗

ne ſpei remotiꝰ. Et certe/ alia nulla vt iſta

ſcientia/eſt hominũ directiua incitatiua⸗
q; ad ſanctos moꝛes/vicioꝛũ coercitiuaꝛ
ad ſuã felicitatis domũ cõpendioſioꝛi tra
mite perductiua. Non aſpernandũ eſtte⸗

ſtimoniũ Eccliaſt.xxiiij. Qui oꝑantur in

me/nõ peccabũt/qui elucidant mevitam

eternã habebũt. Odiũ ergo ⁊ raritas per⸗

ſcrutantiũ legem dñi / ſignũ eſt paucitatꝭ
ſaluandoꝛũ et modice fidei/ in multis ec⸗

deſiaſticis rectoꝛibus.⁊ nõ tantũmodo ſi

gnũ ſed cauſa etiã¶ ¶ QOuo ↄtra hoc interĩ
grande ſolaciũ eſt abiectiõi ⁊ inopie theo
agori/g ſalutis viã noſcunt qꝙ deũ ducẽ
aſſidue invia ꝑegrinatõnis ſue loquentẽ

audiunt. Vetus nanq; Laberij pꝛouer⸗

biũ eſt in ſaturnalibꝰa macrobio poſituzʒ
LComes facũdus in via ꝓ vehiculo Et qͥs

eſt deo in ſacra ſc iptura loquente comes

facũdioꝛ: Et hoc nõ parui exiſtimabat ſa

—

piens. Sapientie.viij. Erit allocutio co

gitatõis et tedij mei.Et infra Intrans in
domũ meã requieſcã cum illa. Non enim
habet amaritudinẽ cõuerſatio eius⁊c̃.
Ceteꝝ qᷓ;pꝛeclara hominis laus eſt qͥ ve⸗
re dicere poteſt apud ſemetipᷣm pꝛo laude
ſua illud quod dicere luciliũ Seneca mo
uerat de naturalibꝰqueſtionibo lib.xEgo

liberalibꝰ ſtudijs me tradidi q́;uis pauꝑ

cas alias inuaderet ⁊ ingeniũ obduraret/

4

ſienſ
Padeſ
Gl. CIr

unſelin

ocſt an
Gseſ.d

cuucalise

2

lansatcd
gualsii
Cotoridel.
gginvenna
Auteindiio
eimdi
ſcelbberwe
vicclcas
tioqclee
ſaumnoo
ſaend
dedotnus
ſunheben
etoie
Cnhoin
lvonrte
nimdon
Aurita
hihon
Ofeons
ew.
gobi
Ouols
ſmupror
Ceinope
Gano
e⸗
tiodiin
fuinöe.
tellecnue
ſenosſ⸗
effiij.
uigſa
heſs in
Nluge
foſſbilu
ptat
tnoe
an⸗
Naans;
locffn
bablir⸗
Puhsne⸗
poteſtn
bentor
danm

vbipᷣſens ſtudij pꝛeciũ eſt ad gratuita car

mina defleri me ad ſalntare ſtudiũ me cõ
tuli. ¶ Intellexiſti arbitroꝛ quis tibi in

tuam felicitatis domũ vadenti/duxſeqn
dus eſt/quia dũs ſolus nõ mũdus qui ce

cus eſt. nõ diabolus fraude plenus.non
bꝛutalis appetitꝰ peſſime laſciuiẽs petu⸗

lans atq; diſſolutus. Aduertiſti pꝛeterea

qualis via vadẽda tenendaq; eſt.qꝛ man

datoꝛũ dei.nõ via hominũ humanaꝝ ve
gqdinuentionũ. elicẽ te/ſi credideris.-me

autẽ in dño gloꝛiabundũ ſi oꝛans exoꝛa⸗
uerim. O ſi effeci/magna documẽtoꝝ fa⸗
ſce liberatus ſum Nam de reliquis modo

videlicet ambulandi.de hoſpitij ſocieta-

tisq; electõne.de vie tolerantia ⁊ ſimilibꝰ
ſcrutatio mãdatoꝝ dei/le reddet pꝛouidũ
ſagacem doctiſſimũ CPoſtremo illð vnũ
de domus in quã vadis conditõne/ ꝑſua
ſum habeto. Illã niſi auro gẽmis ve radi
antibo/ ſed materie celeſtis pᷣcioſitate eſſe
compoſitã. Cuius incole/nõ gule/nõ vo
luptatibus carnis ve illecebꝛis vacãt Ete
nim domꝰ?talis poꝛcoꝛũ eſſet nõ bominũ
Lur ita:quia homo qui dicit pꝛeſtãtiſſi⸗
mã hominis naturã eam ſupꝛa poꝛcinos
affectus nõ collocat neq; nobilitat. Quo
pacto: Quia ſi vocẽ poꝛco pꝛeſtiteris.nõ
aliud ab iſtis p ſumma iocũditate reqret.

Qualis ergo beatoꝛũ felicitas eſt:ſanctiſ.

ſima pꝛoꝛſus iocundiſſima ⁊ digniſſima
que in oꝑatiõe optima/optime potentie
reſpectu obiecti optimi que de eſt reponi
tur Que operatio optima eſt: Cõtempla
tio diuinitatꝭ intuitiua cũ quietatiua eiꝰ
fruitiõe.Que optime hoĩs potentie: In⸗
tellectus ⁊ volũtas.Quãobꝛem: Quia ip
ſe nos ſuꝑ bꝛuta ſole eleuãt ⁊ dei capaces
efficiũt.Quid de potentijs ſenſitiuis Nũ
quid ſaltem ipſe voluptatibꝰpfruent᷑ pꝛo
pꝛijs in obiectis?: Hinime. Que ratio:
Pꝛius enĩ aquã ignicopulabis ⁊ incom

poſſibilia chimere mẽbꝛa cõpones. q; cũ
voluptate felicitatẽ conſocies Quare ſic⸗

Buſtato quippe ſpiritu deſipit om̃is ca⸗
ro.Quare neceſſe eſt/ſuꝑioꝛũ potentiarũ
delectatõem / illã que inferioꝛ eſt extingue
reè/qm̃ in eis ex ſuꝑioꝛũ felicitate/ incom/⸗
pabiliter amplioꝛ q; ex eoꝛũ obiectis pꝛo
pꝛijs accreſcit iocunditas.Ex quovideri
poteſt maioꝛẽ eſſe delectatiõem in ſenſibꝰ
beatoꝛũ/qᷓ; ſit doloꝛũ acerbitas in coꝛꝑe

Z damnatoꝛũ. ¶ In hoc autẽ loco grauiſſi

Einſdem ſermonis

ℳ

Pbi ſue yleime poſuitc ſapientibo theo/
logis / multo magis cupiditatis ſit ad cõ

ſequendũ felicitatẽ aĩarum q̃ eſt ↄiuncta
pꝛime veritati qᷓ; coꝛpoꝛũ.Ab illo tamen
poꝛcino machometi ſui paradiſo nõ ſeqᷓ/
ſtrauit ſententiã Te autẽ interrogovir di
ſciplina⁊ ph̊ica eruditõe plenus/ſi hoĩes
immoꝛtales/eſu ⁊ potu delectabũt᷑ in oꝛe
Fateris.Eſurient ergo⁊ ſitient neceſſe eſt
et tãto intẽſius quãto eis intenſioꝛes tri⸗

buis delectatões.delectatio eni ꝓpoꝛtõna

tur appetitui.Quod ſi ita eſt comedere et

bibere ampliꝰcõueniet. Ventres idcirco
incomꝑabiliter capacioꝛes ⁊ turgidioꝛes
q; nüũc habere fieri q; ſine terminatiõe au/⸗

gmẽtũ ad qdð oꝛdinat᷑ comeſtio.Et pudet

et dicam / egeſtiones inſuꝑ fetulentioꝛi cu
mulo in illa beatitudinis domo cõgerere

opoꝛtebit. ¶ Denuo.ſi virgines plimas

habet vnus vir. cur nõ plurimos ſimilit᷑

viros mulier vna: Que ſi generẽt: immo

deratiſſime erit filioꝛũ pꝛocreatõ Sia ge
neratiõe vacant.pari modo a libidinoſa
copulatõne.alioquin illic et nature oꝛdo

Eꝑuerteret᷑/qᷓ ex illa exigit copula/generatõ

nem/et impotẽetia ſuevirtutis generatiue
cõuincitur que appoſitis om̃ibus ad ge/
neratiõem futura ſufficientibo illic ſuo ca
ret effectu (Poꝛro repꝛobatõe indignũ
iudico/ ꝙ angeloꝛũ felicitateê/ in coquoꝝ
pincernarũ ⁊ pꝛoſtibuloꝛũ ſcoꝛtoꝛũq; oſ⸗
ficia redigitis. Quanto rectius eſt hoĩes
ad ſimilẽ angeloꝛũ felicitatẽ ſublimãdos
aſſerere cũ chꝛiſto dicete/ in reſurrectõe ne

qʒ nubent neq; nubent᷑. ſed erũt ſicut an⸗
geli dei Math. xij. ¶ Et vbi inqͥes erũt ſi
cut angeli: In illa equidẽ beatitudis do⸗
mo/ ad quã ꝑegrinatio noſtra tendit/ad
quã niſi infeliciſſimi ſumus⁊ in mala ho
ra pꝛogeniti/totã vite labentis viam tota
anime intentõem oꝛdinamꝰ ad quã inui
tat xpᷣs quęlibet qui ſalutẽ affectat ſuam.
ade inquit in domũ tuam.q̃ fuerũt.⁊c.
4 In qbus verbis arbitret quilibet xõm

eſermonẽ hunc dirigere. vade citius

ne toꝛpeſce.vade letus ne paueſce per ſa⸗

717

lutis ſemitas.Pꝛo pꝛimo.pꝛimi Regũ.ij
Feſtina velociter ne ſteteris. Et ꝓuer.vi.
Vade o piger ad foꝛmicã et conſidera vi/⸗
as eius ⁊ diſce ſapientiam.vt videlicet pi
gritiam ignauiamq; deuites. Pꝛo altero
uitare philippum vel eunuchũ qui ibat

5

44

me inculpãdus eſt Auicẽna qui.ix. meta-

☚R

O

Bermo in ſolennitate

gaudens ꝑ viam ſuã. Actu. viij. Et ꝓphe⸗

tam audi canentẽ. In domũ dñi letantes
ibimus. ¶ Deindeſcdõo. In domũ hanc
accelera. In domũ hanc ꝓpera. vbi nulla
calamitas. In illã itaq; domũ cuiꝰſi no⸗
men petis rñũdet Jacob Geñxxxv. flomẽ
loci illius dom? dei.Et.xxviij.eiuſdeʒ Vle
re non eſt hic aliud niſidomꝰ dei ⁊ poꝛta
celi. Si eius conditões pᷣrequiris.opulè
tiſſima eſt.in pᷣs. Gloꝛia et diuitie in do⸗
mo eius.Rurſus ſpecioſa eſt Ob hoc pᷣs
Dſie dileri decoꝛẽ domus tue Poꝛro lau
dibus inſonat.in pᷣs. Beati qui habitãt
in domo tua dñe. ꝛc. Deniq; omnẽ homi
nis appetitũ ꝑfecta ſatietate delectat. In

pᷣs. Inebꝛiabũtur ab vbertate domꝰ tue

et toꝛrente voluptaꝶ tue potabis eos.Et
iterum. Replebimur in bonis domꝰ tue.
¶ Finaliter tertio tuaʒ pete manſionẽ.tu
am pete poꝛtiõem que eſt felix paternitas
vt ſcʒ manſio tua ſit in domo eterne retni⸗
butõnis cum pſal. Vnã petij a dño hanc
requirã vt inhabitẽ in domo domini.⁊c.
Poꝛtio quoq; in terraviuentiũ/quã nos
adire pꝛoſpero imꝑturbatoq; curſu / pꝛe⸗
ſtet ſummus illa in domo paterfamilias
domin? noſter Jeſus xpᷣs Amen ¶ Finis

Germo eiuſdgez de

omnibus ſanctis.

Fultabunt ſancti in gloꝛia.
letabũtur in cubilibus ſuis

letantib ſanctis ⁊ exultãtibo

7„

ctiſſimi viri patres ⁊ fratres)niſi ſatagere

talem habere deuotionẽ / vt eis intercedẽ

tibus ad eoꝛũ puenire mereamur ſocieta/
tem. quoniã nò habemꝰ hic ciuitatẽ ma⸗
nentẽ ſed futurã inqrimus.x ſi naturale
eſt exulibꝰ a patria ſua/ ꝙ neſcio que dul/
cedo cũctos allicit ſermonẽ de ea ⁊ freq̃n⸗

ter facere ⁊ cupidius audire:nos a tali pa

tria tales exules.nõne multo amplius id
R agere natura ſtimulante cõpellimur
uſpiremꝰ igit᷑ ad celeſtia vt ibi noſtra
ſint coꝛdavbivera ſunt gaudia/ vbi ciues

ſanctoꝝ habitant et domeſtici dei / pꝛeſto

lantes aduentũ noſtrũ/et ad adiutoꝛium
pꝛomptiſſimi/tãtümodo nõ obſurdeſca⸗
mus vocãtibus / nõ repellamꝰ adiutoꝛes

adeamus potiꝰilluc deuotõis pedibꝰ In⸗/

terpellantes in pꝛimis te reginã celoꝛũ.te

Oꝛiginaliter pſal.cxlix. Col-
in gloꝛia. Quid ſnbeſteo do⸗
1

dominã angeloꝛũ/qua aperiente pꝛo no/
bis os illud benedictũ/os plenũ gratiaꝝ

pꝛotinus oꝛabũt ſancti/ ſancteq; omnes

Quibus in ↄmune oꝛãtibus/quo pacto

foꝛmidabimꝰ de repulſa? Eya aduocata
noſtra/illð os gloꝛioſiſſimũ ꝓ nobis ape

ri ad oꝛandũ / quẽadmodũ in hac die ſo⸗
lennitatis ⁊ leticie noſtra aperimad te ſa

lutandũ dicentes. Aue gratia plenaꝛt.
Exultabũt ſancti in gloꝛia / letabũtur in

cubilibus ſuis Collaudaturi ſanctos ſan
ctas q; om̃s /vt ⁊ debitus eis honoꝛ fiat a
nobis/ac viciſſim ſua nos interceſſio ad⸗
iuuet.vt demũ ad imitandũ eos/ſua nos

pla alacrioꝛes efficiãt (Iſte enĩ tres

unt pᷣſentis inſtitute celebꝛitatis rõnes)
pꝛoponimꝰ verbũ pꝛophetici carminis.

Exultabunt ſancti in gloꝛia letabũtur in

cubilibus ſuis. ¶ Et quidẽ ipſe phᷣus in
Fientie natucalie ſchola verſatus / tra⸗
it in rhetoꝛicis ꝙ delectatiõeʒ omia pꝛo
ſequũtur.et gratia ipᷣius delectari/ appe⸗

tunt delectari.nec ſemel in hãc cadit ſentẽ
tiam. Nihilominꝰ? idem duas leticie vl de

lectatõis ſpecies cõdidit Unã que eſt ſtu

dioſoꝛũ.puram.laudabilem.tranquillã.

diuturnã. Hic eſt illud ꝙ ph̊ia admirabi

les habet delectatões firmitate ⁊ puritate

Alterã dat que a vitioſis vitam pecuduʒ
eligentibus inqritur.et hec feda/ turpis⸗
inqeta/ bꝛeuis / nocitura/ qualis fuit ſar
dinapali. ¶ Hancleticiarũ varietatẽ/lo⸗
cis plurimis ſcriptura ſacra nõ ſilui.LTe
tamini inquit iuſti in dño/ecce bonã leti
ciam Audi malã. In maleficijs ſuis letiſi

cant regem. Et talia ſine numero poſuit

ſacra ſcriptura. Duo pꝛopoꝛtionabilr cu
bilia eadem ſacra ſcriptura cõdiſtinguit/

pꝛohibẽs vnũ per os pauli.Non in cubi

libus inqͥt et impudicicijs. Quo ꝑlecto

verbo / lumen eccleſie. Auguſtinus cõuer

ſus eſt. Laudat alterã in canticis dicens
In cubilibus ⁊ in hoꝛtis aromatũ Habʒ
quippe leticia⁊ exultatio vicioſa / pꝛobꝛo
ſum vitioſumq; cubiculũ.ſanctavero ſan
ctũ / quale notant verba thematis.Exul⸗

tabũt ſancti in gloꝛia letabũtur in cubili

bus fuis. Poterat foꝛtaſſe ambiguũ eſſe
de qua leticia de quibo ve cubilibo intelli⸗
geret pꝛopheta ſi dixiſſet. Exultabunt in
gloꝛia/ letabũtur in cubilibus ſuis. Nũc

autẽ cum addidit ſanctiom̃is ſcrupulus

dubietatis ablatus eſt. quoniã ſanctoꝛũ

iiſen
orletige
Cblicczu
ninnotla⸗
inaon
ſgrorttusi
ſtguid
oniüco
nisflen⸗
bllerſinen
ncotnbe
ſeiturnane

olmdic

riosſas⸗
undi,c
Nalſoric
fun date
giesine
ſnvenir⸗
Uubuntt

4 Ursfn
nond

ewontde
funper
moleet
huiuſne
birert.
Nonſum
Aitincvi⸗
Ncſepten!
Clinugint

(Sdeſſanen

mmparne
orücbile
puvidere
ndesede
innocesr

.

iones in

Hedle
föneque

ſſoꝛibn

lur. Vna⸗
lncitegn
dochſtu
minpn
encomp
Gincuren
huni
in
miann
Pogthee
ſllogn

non niſi ſancta eſt gloꝛia ſancte exultatõ/⸗
nes ⁊ leticie ſanctaq; cubilia. ¶ Sed qꝛ

cubilia quibus in locis queremꝰaut inue
nimus illa Puto ꝙ nõ extra/ non foꝛis ſit

ſanctoꝛũ gloꝛia/ſit exultatio ⁊ leticia / ſed

introꝛſus in abdito cõſciẽtie ſecreto Hoc
ſenſu qui dixit Gloꝛia noſtra hec eſt teſti⸗

moniũ cõſciẽtie noſtre. Nam ⁊ gloꝛia om
nis filie regis ab intus. Bonũ igitur cu⸗/

bile. ⁊ ſanctũ et letum / eſt ſanctoꝛũ conſci⸗
entia/ in hac exultant / in hac gloꝛiãtur et

letãtur tranquilla pace fruentes. Nã amo

do iam dicit ſpiritus vt requieſcãt a labo
ribus ſuis M quippe ſanctoꝛũ cubile

„

mundũ/ eſt molleeſt quietũ.Alioquin ſi

vel ſoꝛdidũ eſſet ⁊ fetens.vel aſperũ ⁊ du⸗

rum. vel tumultuoſuʒz ac ſtrepidulũ. neq;

quies in eo/neq; leticia ⁊ exultatio poſſet

inueniri/neq; diceret pꝛopheta de eis Ex-

ultabunt ſancti in gloꝛia/letabũtur in cu⸗
bilibus ſuis. ¶ Habemus qͥq ⁊ quale ſit

ſanctoꝛũ cubile/ dicere ſupeſt pꝛo noſtra

eruditõe/quo pactoſtale in eis cubile ſtra
tum paratũq; fuerit/vt et mũdum eſſet et
molle et quietũ. Dicam quid contigit dũ
huiuſmõi meditatio mea nouiſſime per⸗

quireret.volens et circũducens quaqua/

uerſum ſue conſideratõnis oculos. Inci

dit in euãgelium pᷣſentis celebꝛitatis. J.

lic ſeptem beatitudies quaſi totidẽ cubi⸗

——

cularias introſpexit/quarũ miſterio ſan/⸗

cti dei ſancteq; om̃es/cubilia conſcientia-

rum parauerũt Ham ſi queriturvnde ſan
ctoꝛũ cubile mundiciã habuit.in pꝛom/
ptu videre eſt/ quia vel beatitudo luctus

ſoꝛdes abluit ſi pꝛefuerint/ mundicoꝛdia
innocẽs/ nullas huiuſmodi ſoꝛdiũ collu
uiones introire ꝑmiſit/ aut agglutinari.

He due ſunt cubicularie que appꝛopꝛia⸗
tõne quadã familiarius obſecute ſunt cõ

feſſoꝛibus ⁊virginibus ¶ Pꝛoinde ſequi

tur. Vnde in his cubilibus mollicies At
tendite quia mititas ⁊ miſericoꝛdia tan⸗/

q; doctiſſime ad hoc opꝰcubicularie.om⸗/

nem impatiẽtie duriciẽ abiecerũt ⁊ molli
ciem compaſſiõis etiã erga necatoꝛes ſu⸗
os induxerunt. Hoc in martyribus fuit
pꝛecipuũ ¶ DBeniq; quies vnde comꝑata
ſit ſiquis voluerit agnoſcere/aſpiciat tres
reliquas beatitudines tanq; cubiculari⸗
as ad hoc opus idoneas Paupertatẽ ſpi

ritus que ſpinoſas recũ curas abigit Eſu

riem pᷣterea et ſitim iuſticie que faſtidio/⸗

OSñmniiũ ſanctoꝛũ

ſum et variũ ſemp ocium deijcit. Pacem
deniq; que ab om̃i exterioꝛũ interioꝛũq;
ſtrepitu cubiculuʒ cõſciẽtie tutum reddit

Hooc modo cubile quietum / in apoſtolis

in pꝛophetis/in patriarchis vtiq; paupe

ribus ſpiritu eſurientibusq; iuſticiã.atq;

pacificis/ cubiculariaꝝ hoceſt beatitudi

num ternarius iſte ſtrauit (Heq; tamen
negauerim quin harũ beatitudinũ talis
cxvtiterit ſedulitas/vt ⁊ mutuo ſe iuuarẽt/⸗
et om̃ibus in cõmune ſanctis inſeruirẽt.

Seld ita loqui ꝑ appꝛopꝛiatõem fas fne/⸗

tot beatitudinibus olim circũſepti. Bea-
ti pꝛoꝛſus/tali ſubſequẽtiũ ſeptenario cu

biculariarũ adoꝛnati/quatinꝰ nulla ſpur

cicia feterent/nulla calloſitate rigeſcerent
nulla inquietudine turbarẽetur. vt hic in

ſpe ſingulariter pꝛediti in pace in idipᷣm

doꝛ mirent et requieſcerent.et illic ſumul

dono ſentirent illud pꝛophetici carmis.
Exultabunt ſancti in gloꝛia letabũtur in

cubilibus ſuis. ¶ Et quis dabit nobis o
yviri fratres et patres.quis dabit exultare
hoc eſt extra nos quodãmodo ſaltare in
bac gloꝛia/qͥs letari in cubilibus noſtris

„ — „ „ „

Alſſint vtinã igit᷑ iugiter iter nos ad obſe

quiũ noſtrũ ſeptem iſte cubicularie quas
ex euãgelio nominauimꝰ/paupertas/ mi
titas/ luctus/eſuries iuſticie/miſericoꝛ⸗

dia/mũdicoꝛdia/pax. ¶ Felix plane qui
tali contubernio potuerit gloꝛiari.Affir⸗

mo quia totus in exultatõe/totus in glo⸗
ria poſitus letabitur in cubili cõſcientie
ſue / replebitur coꝛ ſuum iubilo.⁊ gaudiũ

ſuũ nemo tollet ab eo. Quidni totus io⸗

cundet᷑ in cubili mundo / in cubili molli
et placido/in cubili tranquillo et quieto.

Hihil plane letius bona conſciẽtia vel io

cundius atq; ſerenius/cum ex aduerſo ni/
hil hoꝛridius mala conſciẽtia/nihil con⸗
fuſius et inquietius inuenit᷑. Exagitatur

quippe ſtimulis cupidinũ /miſerisq; mo⸗
dis ſeſe rodit tepiditate.ſemꝑ pꝛeſumit ſe

ua turbata conſciẽtia. ¶ Ve talibus qui
ſemper vel dum triſtãtur furiunt. vel iu⸗
xta ſapientem dum letãtur inſaniũt. Au⸗

di letam inſaniã / vel ſi melius dicat᷑ inſa⸗

nam leticiã.Letãtur inquit ſapiens cum
malefecerit et exultant in rebus peſſimis.
Qualis putas inſania eſtvidere hominẽ

de cuius moꝛte tractatur·/laſciuireꝛ geſti⸗

re/immo ⁊ vincula quibus ſtranguletur/⸗
3 †—

35

de

BGermo in ſolennitate

inceſſanter operari.Tales ſunt qui iniqͥ⸗
tatẽ meditãtur in cubili ſuo.aſſiſtunt om
ni vie non bone. ¶ Ve cubili tali.quia fe
tens ⁊ ſoꝛdiduʒ eſt.quia ſpinoſum ⁊ aſpe
rum. quia nulla ex parte trãquillum. Hi⸗
hilominus qͥdem iacere ſuſtinẽt in cubi⸗
li tali ſicut ſus in volutabꝛo luti / ſicut iu⸗
menta que cõputruerunt in ſtercoꝛe/deòͥ
bus item apud Job dicit᷑ ꝙ ſub ſentibus
delitias computãt.Qui den iq; iam ſenti
unt in ſe illð maledictũ pꝛopbeticũ Sub
ter te ſternetur tinea. Que tinea? Tinea
moꝛdax pꝛani deſiderij. Et operimentuʒ
tuum vermes.remoꝛſus ſcilicet amariſſi⸗
mi peccatoꝝ Jacet caro cũ peccatoꝛe/⁊ te
terrimũ ſetoꝛẽ illecebꝛarũ eructuat. Jacet
mũdus /et duros curarũ aculeos ingerit
atq; moꝛdaces deſiderioꝛũ pulices multi
plicat. Jacet dyabolus/⁊ hoꝛridis fanta⸗
ſiarũ erroꝛũ emulꝗationü ambiguitatiſpi
nis iter turbat. ¶ Pernicioſos nimirum
hos dixerim cubicularios animarũ qui⸗
bus irrepentibus ꝑ eccleſiaſtica cubilia/
attracta eſt ſoꝛdidiſſima diraq; diſſenſio.
conculcãs omnia.om̃ia pꝛoterens. Sed
de hoc poꝛtentuoſo ſciſmate in ſacris ec⸗
cleſie cubilibus ſe verſante / qualis vnqᷓ;
ſermo pꝛo rei indignitate ſufficiet enarra
re?Quanto cõſultius erat.(viri patres et
fratres) quanto iuſtius aduocare deũ in
cubiculũ ſuuʒ in cubiculũ ↄſciẽtie.quod
adeo coanguſtũ et bꝛeue eſt (dicit ſermo ꝓ

pheticus)vt duos capere nequeat. Qua⸗

les duos: Sponſum ⁊ adulterum.deum
et mundũ. ¶ Ita pergebã declamare con
tra vanitates et inſanias falſas hominũ
contemnentiũ cubiculũ pꝛopꝛie conſciẽ/⸗
tie/hominũ alibi gloꝛiã/alibi leticie oleũ
cum fatuis virginibus/ mira ſtoliditate
querẽtium. Cupiebam inſuꝑ ſpecialioꝛi
deſcenſu/tres oꝛãtium thalamos moꝛa/
les contexere/ ſ̃ᷣm tres ſtatus hominũ q̊s
pꝛeſenti ſermoni videmꝰ intereſſe.Quoſ⸗
dam intueoꝛ incipientes ⁊ iunioꝛes/hos
appꝛopꝛiate monere conabar ad mundi⸗
ciam cubiculi ſui:quod conſcientiam ap

pellamus.nam in pueris nonne debʒz an
gelica puritas effulgere: Alij ſunt pꝛofici

entes⁊ pꝛouectioꝛes his ſuadere conabar
molliciem cubiculi ſui quod eſt conſcien
tia/vt et mites eſſent nõ reſiſtentes malo.
⁊ contra crebꝛioꝛes illius etatis inſultus
per patientiam ⁊ miſeratiõem nõ enerua

tam ſegnitiem fierent mollioꝛes. Deniq;

reliquos aſpicio ſenioꝛes et ꝑfectos/ hos
magis decet quietũ tranquillũq; cubicu⸗
lum.vbi ſomno contẽplatiõis in pace in
idipſum doꝛmiãt/coꝛde in ſuperne viſio⸗
nis ſpectacula vigilante. Quale eſt ulud.
Ego doꝛmio et coꝛ meũ vigilat ¶ Ita in⸗
quam ꝑgere meditabar.dum ſtudioſitas
ſpeculatrix aut affuit/aut affuiſſe viſa eſt
que greſſum oꝛatõnis noſtre retoꝛquereꝛ
ad ſupernos vnde ceperamus ciues regre
di ſuadebat.multa ſuper eoꝝſtatu/multa
ſuper eoꝛũ felicitate letida et exultatiõe di
ligenter interrogãs. ¶ Dic pꝛimo inquit
ſi leticia ſanctoꝛũ.ſit eoꝛũ pꝛincipalis bea
titudo. Pꝛ incipalem nõ eſſe reſpõdi.ſed
ad beatitudinẽ cõſequit᷑.que in clara dei
cognitõne et fruitiua eius dilectiõe conſi
ſtit quibus poſitis in anima bene diſpo⸗
ſita tanq; conueniẽtiſſimis foꝛmis / con⸗
iungentibus anime potentias ſupꝛemas
cum obiecto ſumme cõuenienti cum om⸗
ni bono / vt leticia et exultatio conſequat
neceſſe eſt. Qaudat igitur ſanctos thema
noſtrum a ſue felicitatis effectu/ ſicut ibi

Toꝛrentevoluptatis tue potabis eos Et

ibi Adimplebis me leticia cum vultu tuo
Et ibi. Intra in gaudiũ domini tui Sic

et talia innumera. Ex quib pꝛophetice
ſentẽtie cõſonis eliditur poſitio hominũ

felicitatẽ in voluptate nõ in dei cõtempla
tione ponentiũ. Nam etſi felicitati volu⸗
ptasvelvt ſecurius dicamus iocunditas
adiuncta ſit/non tamen eſt felicitas neq;
finis noſter. ¶ Dic ſecundo. ¶ SDi licet
operari dei mandata pꝛopter leticiã et de
lectatõnem quã omnes appetunt/conſe⸗
quendã. Reſpondi non licere tanq; pꝛo
fine vel motiuo pꝛincipali.Eſſet enĩ per⸗

uerſa ⁊ quodãmodo ſymoniaca aut aduł

terina affectio. Secus dum deus eſt pꝛin
cipalis finis intentiõis/iet delectatio ſecũ
darius ſub boc fine.quoniã vbi vnũ pꝛo
pter aliud/ iam non plures quodãmodo
ſed exiſtimat᷑ vnus finis ¶ Dic tertõ Si
multo plures ex hominiba pꝛeponũt ſpi⸗

ritualibus carnales leticias. Pꝛeponunt

reſpondi/quoniã in guſtu coꝛrupti ſunt
et quia ſpiritugliũ guſtationẽ non ſatis
attigerunt. ic quarto. Si par ſit in

ofmibus ſanctis leticia et exultatio. queli

bet itaq; ſm anſelmi deductõem/ videtur

eſſe infinua / dum quilibet tatum gaudet

nitareſonm
ohlanlire
(Deaun
ſncpans⸗
Puntn
cusalen
hecoſean
mdineg
coronato
sdn
glsdeiſ
ote⸗
Nuncre
Redien⸗
umc
dunbo
dumlit
Prencn
g
wolhun
Meaupiu
onunnsp
INiſenmr
ſrisui
ban en
dſdn
a
zat

inpiern

loade
flonis.

lis pena
llurerle
wamme
Nernlcat
Weeſape
oangh
Ganchen
sden
nnontt
hioheh
guneri

dang
lng bos
Habicu,
en in
eyllo
ilue
Gn
tudhoſtn
iſeniack
Norgnen
anesng
Gmmule
nltanöed
mmoini d
Gpdlisaun
rhöͤdi i
incunde
e on
ediho⸗
nig/cons
lunenes
lamom
Conſeguuf
nostbem
ſutibi
bigegt
uluno
miO
gobene
omini
lenpla
tivoloe
nitas
E nec;
Di lic
cäede
nt/conſ
mnqpo
ſaanipen
uu
woeſtprin
mnoſai
ſmü pro
Ndinoco
m Gi
nüt ſpyi⸗
conunt
pti ſunt
non ſatis
parſitin
n videnr
moc

de bono alterius ſicut de pꝛopꝛio / et ita ꝑ
reflexiones pꝛocedẽdo/reſultabit gaudi⸗

um ſine modo. Reſpondi delectatiões in

ſanctis et finitas eſſe et impares. Finitas

quidẽ ſicut anime ſubſtantia et ſua capa⸗

citas finite ſunt. Impares vero ᷣm diuer

ſas manſiones/et cubiculoꝛũ hoc eſt con

ſcientiarũ diſpoſitõnes in gratia ac natu⸗
ra.Pꝛoceſſus autẽ Anſelmi /non de infi⸗
nitate foꝛmalis leticie locum habʒ. ſed de
obiectali vel exemplari vel occaſionali .
dic quinto. Si leticia ſanctoꝛũ/ vicii
ſim quandoq; vel minuitur vel augetur.
Dinuit᷑ vel augetur reſpõdi ſi fiat aſpe⸗
ctus ad leticiam ab accidentali beatitudi

ne conſequẽtem / vt de creaturarũ pulcri⸗

tudine gaudio bonitate ⁊ in aureolarum
coꝛonatõne.Hoc intellexit doctoꝛ noſter
Jeſus dum ait.gaudium eſſe in celo an⸗
gelis dei ſuper vno peccatoꝛe penitentiã
agente. Similiter gaudium eſt ſanctis/⸗
dum exeoꝛum imitatiòne dumq; ex eoꝛũ
pꝛedicatõnibus vel ſcriptis/ad bene ageé
dum cõuertimur. Ita ergo nunc et alias
dum honoꝛamus ſanctos/dũ pꝛecamur/
dum libꝛos eoꝛum legimus/dum de eis

pꝛedicamus / ipos vtiq; letificamus Pꝛo
pterea grandis fiducia pᷣſtaturnobis/

repulſam nõ patiemur dum quod maxi⸗
mecupiunt et quo delectantur/ petimus
oꝛamus pꝛoſequimur. ¶ Dicſexto. Si
triſtentur ſancti compatiẽtes malis no⸗
ſtris / qugle eſt illð angeli pacis amare fle⸗
bunt.Reſpondi non eſſe amplius in ſan
ctis doloꝛem/nõ luctum/paſſionem qui⸗
dem perdiderunt/et ſi non compaſſionẽ.
Poſſunt nihilominꝰ intelligi de noſtra

impietate triſtari.dum gaudio illo carent

uod de noſtra ſanctitate ſentirent.
ic ſeptimo: Si hic ſuper flumina ba⸗
ylonis in tanto tã q; in eeto damnatõ⸗
nis periculo/liceat quandoq; gloꝛiari ex⸗

ultare ⁊ letariLicet reſpondi ſed in domi

no cum tremoꝛe.Alioquin trepidatio ſi⸗
ne exultatõne miſera/et exultatio ſine tre⸗
moꝛe ſuperba vanaq; reputatur. ¶ Dic
octauo.Si pꝛo viatoꝛibus damnandis
oꝛant Reſpondi oꝛant /vel quia foꝛtaſſis
eos damnãdos nondum ſciũtę/vel vt mi⸗

nus mitiusq; damnẽtur.etvt compaſſio

nis habere viſcera ſe demonſtrent. non⸗/
dum enim obſtinati ſunt.nondum locus

deeſt remedij q;diu ĩcole ſunt ĩ tra q;diu

ſedẽ tenʒ miſericoꝛdia dñi ſuꝑexaltare po
tens iudiciuʒ/ tamdiu fas eſt ↄdemnãdũ
in terra iuſticie ad miſ ericoꝛdiecuriã ap⸗
pellare.vbi pꝛeter humanoꝛũ moꝛẽ iudi⸗

cioꝛum/peccatoꝛẽ abſoluit accuſatio pꝛo-

pꝛia/pꝛopꝛiaq; ſaluat damnatio Si nos
ipſos iudicaremꝰ.nõ vtiqʒ iudicaremur.
¶ Dic nono Si noſtras oꝛatões ad ſan
ctos fuſas ipſi ſemper agnoſcunt: Agno⸗

ſcunt reſpondi Hoc quippe ad ſuam glo
riam.hoc et ad beatitudinẽ ſaltem accidẽ

talem ꝑtinere cognoſcitur. Hoc igitur fit
vel in verbo / vel reuelante oꝛantis ange⸗
lo / vel alio tali modo. ¶ Dic decimo Si

tantũdem valeat oꝛare ſanctũ aliquẽ mi⸗
noꝛis meriti vt maioꝛis/et vnũ ſicut plu

res.⁊ cur dictum eſt/ ad aliquẽ ſanctoꝛuz

duertere. Hoc dicendũ eſſe reſpõdi.Quo⸗

niam affectio noſtra / noſtraqʒ deuotio/
nũc iſto/nũc illo modo/ nunc ad hũc nũc
ad illum ſanctũ/plus et plus accenditur.
quo fit vt commodi plus habeat oꝛatio.

dito ꝙ deus vult ſanctos ſuos quoſſi

bet honoꝛari /hũc in illa/ hunc in iſta gra

tiaꝝ pᷣrogatiua. Deniqʒ tãta charitas eſt
int ſctõs vtvno oꝛãte alij ſiłr depᷣcent᷑.ſed

neqʒ ad diuinã maieſtateʒ / nr̃a vilis indi-

gnitas pꝛeſumere dʒ accedere/ſine medio

domeſticoꝝ ſuoꝛũ.quoꝝ oꝛões/⁊ doctio

res ſunt ⁊ placidioꝛes Vrget nihilominꝰ
qͥſdaʒ ad deũ ſine medio nonnũq; accede
re.vel neceſſitas vehemẽs nõ hũñs legẽvel

„ —

charitas foꝛas mittẽs timoꝛẽ/nõ cogitãs

maieſtatẽ. ic xi.Si ꝓ nobis oꝛãtes

ſancti ſp exaudiant᷑. Exaudiunt᷑ rũdi.dũ
perim pie hoc eſt ꝓvtilibo ad ſalutẽꝛ pꝛo

nobis.⁊ ꝑſeuerãter ⁊ in charitate Secus

non opoꝛtet/vt ſi petimꝰ tꝑalia nocitura

aut ꝓ alijs nõ ſe pꝛeꝑantib ad grãm. aut
ſinõ ſumin gratia / vl ſi nõ ꝑpſeueramꝰ in
eade ¶ Dic. xij. Si ſancti nobis oꝛãtibꝰ

indulgentiã largiũtur: ¶argiũtur rñdi/

nõ quidẽ autoꝛitatiue vt in terra ſummꝰ
põtifex / ſed ipetratiue. ercepto tamẽchꝛi⸗
ſto ſummo capite noſtro/ cuiꝰ autoꝛitas

pꝛincipalis ſemp eſt in indulgentijs.

Dic deciotertio. Si ſancti feruẽtius oꝛãt

pꝛo illis quos in vita germanius dilere

runt/ vt pꝛo parentibus / et benefactoꝛi
bus. Qui queſtioni par eſt illa. An ade/
pta ſimul beatitudine ſancti tales inter ſe

magis q;ᷓ extranei delectentur et exultent

BGBermo factus in ſolennitate

Reſpõdi ꝙ gloꝛia non tollit naturam ſed

perficit. Pꝛopterea nihil pꝛohibet quin
ceteris paribus illud quod vtrobiq; que

ritur contineat veritatẽ / ſic ꝙ ſancti pꝛo
ſuis amicis magis oꝛant /et eis ſaluatis/⸗
cumulatius gloꝛiãtur.ꝓ eis maxime qui
ſue ſaluationi/ verbo vel exẽplo vel oꝑe qᷣ⸗
libet/cauſam pꝛebuerũt/quẽadmodũ dã⸗

nati ſuos acrioꝛi odio participes inſecta⸗

bunt᷑ ¶ Dic.xiiij. Si de pena damnato⸗

rum ſancti colletãtur: Colletãtur reſpon

di dum vidẽt vindictam. non quidẽ pꝛo
afflictõne vt afflictio eſt / ſed vt ipſa iuſti⸗
cie voluntatiq; diuine cõfoꝛmatur. Pꝛo⸗

pterea nihil phibet dicere/ eos cognoſce⸗

re immo viſitare poſſe localiter/ penas et
gemitus ſtridoꝛesq; damnatoꝛũ /quibꝰ

reſonãtibus cuʒ gaudijslſaluatõis/fit car
mẽ ameniſſimũ /quale canebat pſalmiſta

cum ait Miſericoꝛdiã et iudiciũ cantabo
tibi domine. O armonia vere mirabilis
ſatis appꝛehẽſibilis/que reſultat canente
inferno tenoꝛẽ iuſticie.⁊ mollem cantum
miſericoꝛdie ꝑadiſo reſonante.¶ Dic xv
Di leticia ſanctoꝛũ ex reſumptõe coꝛpo⸗
rum augebit᷑: Augebit᷑ reſpõdi ſaltẽ extẽ
ſiue.ſed an intenſiue/ꝓbleuma eſt ad vtꝝ
q; pꝛobabile. ⁊ habet ꝑs vtraq; cauſas et
doctoꝛes. ic. xvi. Si leticia ſancto⸗
rum in ſuis coꝛꝑibus/erit ꝑ ſenſatõem ex
trinſecã pꝛopꝛioꝛũ obiectoꝛũ.vt ꝙ viſus
delectat᷑ in lucidis⁊ pulcris/tactꝰ in mul⸗
centibꝰ guſtus in dulci et ſapido/ ſimilit

de ceteris: Reſpõdi ꝙ pꝛincipalis in coꝛ

poꝛibus gloꝛificatis leticia/ ab internis
conſciẽtiarum cubilibus emanabit. Fiet
quoq; ex redundãtia beatitudinis anime
ad coꝛpus ſua leta iocũditas ſua quadru
plex dotatio. Poꝛro de ſenſatõibꝰ foꝛinſe
cis nullam imꝑfectõnis dicentib indigẽ
tiam/vt ſunt viſio ⁊ auditio/nihil pꝛohi
bet illas exerceri/vt in decoꝛis et armoni⸗
cis coꝛpus hilareſcat. Secus de tactu vi
detur ⁊ guſtu.quos vel ad nutritõem vel
generatõem ipſe nature deus/viantibus
ingeniauit.quanq; impfectiõe ſecluſa qs
audeat determiĩare quoſdã pꝛopꝛios hoꝝ
ſenſuum actus nõ ibidem reperiri ¶ Dic
xvij. Si cubicularie animarũ(ſic eni bea

titudines nomiĩate ſunt ſeptẽ) Si pꝛete/⸗
rea ancille cetere quas virtutes cardina⸗

les ⁊ theologicas dicimus.letificabũt cui

bilia animarũ in gloꝛia Hoc eſt querere ſi

qualiter fieri ſimul poterit ab om̃ib

beatitudines ⁊ virtutes om̃es / in illa feli⸗
citate manebũt: Hon manebũt reſpondi

quantũ ad id quod impfectiõem ſonat p
vie ſtatu/vt ꝙ ſint moderatiue paſſionũ/⸗
vel incõmodoꝛũ toleratiue.vel expectati⸗

ne futuroꝛũ aut lucen tes in ſpeculo ⁊eni
gmate Ceterum quo ad reliqua que deco
rem animaꝝ quendã oꝑantur /illos habi

tus pulcerrimos remanere / ſicut non eſt

penitus impꝛobabile.ſic nec eſt contẽtio

ſa temeritate ponẽdũ. ¶ Deniq; quo ad
tres iſtas queſtiones vltimas pꝛopoꝛtio
nabiliter ſatis dici poteſt de hoꝛrenda tri

ſticia damnatoꝛum ꝙ ⁊ augebitur perre
ſumptõnem coꝛpoꝛũ vtiq; fetidiſſumoꝛũ

et omni cadauere vilioꝛũ.Quodq; ab in⸗
tus ⁊ ab extra erunt in omni acerbiſſimo
cruciatuũ genere foꝛis deuoꝛati ab igne.⁊
ab intus vt clibanũ ignis poſiti. Turpiſ
ſimis deniq; vitioꝛũ habitib fedabũtur.
toꝛquebũturq;.nam et vermis eoꝛũ non

moꝛiet᷑et ſuperbia eoꝛũ aſcendet ſemp/ ſe

furioſa rabieę in omnipotentẽ erigẽs et ĩ⸗
pingens. ¶ Pic. xviij. Si delectabũtur
ſancti in gloꝛia deũ oculis coꝛpoꝛalibus

intuendo: Reſpondi eos coꝛpoꝛaliter vi

ſuros foꝛe deum in carne aſſumpta. quod
mi⸗
rãtur illi qui vel dei omnipotentiã vel ſta
tus illius nouã totam conſiſtentia /non
aduertunt. Poꝛro ſi vel iris multicoloꝛ⸗
vel imago ſpeculi videtur pariter avarijs
diſtanter. Non eſt inopinabile ſimilia de

coꝛpoꝛe chꝛiſti ponere in celo. quẽadmo⸗

dum ſuo modo confitemur in benedicto

ſacramento. Quocunq; demũ acies coꝛ⸗
poꝛalis oculi ſeſe conuerterit/ videbitur

deus omnia in om̃ibus oculo ſane ſpiri⸗
tuali non coꝛpoꝛali ſicut deus in eſſentia
ſua non caro eſt ſed ſpiritus. Kꝛopo⸗
nebat ſtudioſitas ſpeclłatrix amplioꝛa cõ
querere de ſecretis celeſtibus/ etiam vſq;
ad curioſitatem /vel inutilem vel inop⸗

poꝛtunam.vt Si poſſit haberi leticia de
patre ſine filio. Si abſq; pſonis de eſſen
tia Si de perfectõe vna eſſentialivel idea
li abſq; reliqua. Si viſionẽ quis habere
poſſet ſine delectatõne.aut delectatõem ſi

nedelectatõne conſequente. Si in acce⸗
ptiõe dei libera ſtat pꝛincipaliter beatitu

dinis certa iocunditas ⁊ iocunda eterni⸗

tas: Si ſancti ſe poſſe dãnari cognoſcũt
ſicutz veꝝ cognoſcere habent.quo pacto

a
mhiſen
badeiauc
Rubolo⸗
ſuchoho
uloqura
boooppen/
nellampol
donnibus e
nideſcue
culignose
remnlage
goſeyend
tise haua
ſaaliuodi
lanmn non
fonorden
nini/guud.
ſenoqbeſ
miboꝛen
lllnefre,
ſehe inte
aſan
lnalent
nandat
bötenenn

derianä
nnur(de

inlate
unt
denſannp
Lnſioni,
ieenti
wnunmi,
n leſch,
ſiarnenq
teſtonſit⸗
nicgqgo⸗
8 opon
bonnin
Cbimrpen
feidiſſinei
Mnocczthi
lacnbiſin
mcpige:
in Tupi
Pkabücgr.
ieonü non
Ndaſeno
tengisei
ſddecnbänn
cotporalbbne
Nporlter
nnnngwot
hoſmib/ni
nnirelſe
kenniinon
nulticolon/
ſerayaris
deſimilade
gueadmo⸗
n denedico
nüͦaciescon
vicchinn
nloſcneſin
asincſon
Gn
ranplon
inseſe

münddns

inobe⸗
Mamin
Ginnc
llierbenm
Undeten
lo

Nnn 5

pPrnmniũ ſanctoon

in ſuis cubilibus ineffabili ſecuritate le⸗/

tant. Si deus in beatis ſit eoꝛũ foꝛmalis
nõ ſolum efficiẽs vel exemplaris vel obie
ctalis leticia ¶ Tunc ego ad ſtudioſitatẽ
abi pꝛecoꝛ / pꝛecoꝛ abſiſte/ ſempus diſ a⸗
tandi ⁊ tempus inſtruẽdi.pꝛimũ in ſcho⸗
la /alterum in ſermone. Duffecerit hacte
nus tue impoꝛtunitati paruiſſe/ noli ea ꝗᷓ
rere que vel impoſſibilia ſunt inuẽtu vel
queſitu ſuꝑuacua/vel pꝛo tempoꝛe⁊ loco

parum idonea. Redeat ꝑmitte/ oꝛatõnis

noſtre lãguidus iã et pene laſſus greſſus
a celis ad terras/a ſanctꝭ ad nos· a queſtio
nibus ad moꝛales eruditiões.quanq;ᷓ nõ

ſine moꝛalibo documẽtis multa queſiue⸗

ris. ¶ Ita ſtudioſitas ad ſe/ego ad me re⸗
dij. Pꝛotinus reſumere cogitaui tres cõ⸗

ſideratões intermiſſas. AUnã de incipien
tibus. Alterã de pꝛoficiẽtibus.Tertiã de

perfectis / m tres conditiões cubiliũ ſan
ctoꝛũ /in mundicia mollicie/ quiete.qua
lia lodwr vox pꝛophetici carmis.Exulta
bunt ſancti in gloꝛia/ letabũtur in cubili
bus ſuis.Que fuerũt verba thematꝭ.⁊c̃.
Sequit᷑oꝛatio. Attẽdite ergo(ad vos

mihi ſermo eſt o pueri) ſi ex deo eſtis ver /
ba dei audite.Letificate ſanctos pudoꝛẽ
diabolo facite. Non ſileo/ nõ quieſco. ſic

ſtudebo loqui:vt a vobis intelligar. Ni⸗
hil loquar amplius niſi ad vos ⁊ pꝛo vo⸗
bis o pueri / habete partẽ veſtrã in ſermo⸗
ne / lam nolite repellere. Si frequẽter in
domibus veſtris / vt deceret / inſtrueremi
ni de ſalute veſtra / et puritate veſtri cubi⸗
culi quod eſt cõſcientia /ſi diligẽter incita

remini adamoꝛẽ xpᷣiane religiõis/ docen
do ſepe:ad quid facti eſtis:ad quid tendi

tis:in quo periculo dãnatõnis eſtig: ego
facilius dimitterẽ vos ⁊ ſilerem. ¶

iam / non ſileo / nõ quieſco / nolo ꝙꝙ in futu
ro moꝛdeatis naſum meũ.quid admira⸗
mini/quid aſpicitis:ſilueritis interim et
ſcietis que ſit hec parabola. Date quartã
partẽ hoꝛe verbo dei ⁊ honoꝛi ſanctoꝛũ ⁊
ſalutiveſtre/qui nõ vnaʒ hoꝛam nõ duas
ſed dies integros/ſed hebdomadas/fabu
lis ſepe datis.Aut certe recedant mali pu

eri / recedant diſcholi/recedãt perditi/ma⸗

neant boni quibꝰloquar. Recedãt inquã
nõ teneo/non impedio/ aduertãt tamen

periculũ ſi ſine benedictõe finali diſceſſe⸗
rint ¶ Denũcio vobis o pueri ⁊ adoleſcẽ

fes ingenui/denücio vobis tria que ſerne

tis circa cubiculũ conſciẽtiarũ veſtrarum
Cuſtodite cubiculũ conſciẽtie veſtre mũ
dum in vobisvt ſitis mundicoꝛdes id eſt
mundi coꝛde.Cauete ne ꝑ maliciã veſtrã
cubiculũ aliarum conſciẽtiarũ verbo ma
lo vel opere deturpetis. Videte demuz ſi

hec duo non ſeruaueritis.ſaltem poſt im
mũdicias lauate per luctũ penitentie ⁊ cõ
it in pꝛimis (o pueri)cubi⸗

feſſionis
culum conſciẽtiexeſtre mũdum.vt tam re
qᷓ; nomine pueri id eſt puri dicamĩ Eſto⸗
te ſimiles angelis dei/ſimiles innocẽtibꝰ

atq; virginibus.Et dum ſciẽtiam queri⸗

tis/attendite ꝙ in maliuolã animã /non

introibit ſapiẽtia:nec habitabit in coꝛpo

re ſubdito peccatis. Hoꝛret tale cubiculũ

coinquinatũ⁊ fedum. Nolite perdere mũ

diciam innocẽtie. Notat enim Ambꝛoſi⸗
us ꝙ innocẽtia facilius cuſtoditur/qᷓ; per
veram penitẽtiam ipſa iam perdita repa⸗
retur. Videte ſpecula noua pulcra et niti

da/cito inficiũtur/cito maculãtur/ſed tar

dius emundãtur.Talis eſt etas puerilis
atq; virginalis/fedatur celeriter et frangi
tur/tardius emũdatur et ad integrum nũ
qᷓ; reparatur. ſSeed quid aget puer pꝛo

cuſtodia mundicie conſciẽtie ſue: Dicaʒ

audite.Pꝛocuret ante om̃ia a parẽtibus
ſuis vt collocet᷑ apud magiſtrũ bonũ ſan⸗
ctum pudicũ incoꝛruptũ quod Oꝛatius

maximũ reputat Alioquin ſi magiſter nõ
ſit moꝛoſus/et deuotus et de religione ſo

licitus / ipſe plus nocet frequẽter moꝛibꝰ

pueroꝛũ q;pꝛoſit ingenijs eoꝛum ſicut de
Archiloco dictũ eſt Talis eſt lupus inter

pneros ouiculas/ non paſtoꝛ/ deſtructoꝛ

noõ inſtructoꝛ/coꝛruptoꝛ/nõ coꝛrectorꝛ

Alteꝝ quod tu puer debes inqͥrereeſt bo

na ſocietas. Moneo ſemel ⁊ bis ĩmo mil
leſies repetẽs monere nõ ſufficis.declina

o puer a ſocietateꝑuerſoꝝ ⁊ imũdoꝝ qua

les teſte apło regnum dei nõ poſſidebũt.
Sũpſit idẽ apls a gẽtili poeta.qꝙ coꝛrũ⸗

pũᷣt bonos moꝛes colloq a pꝛaua. Si col

loqa qᷓnto foꝛtiꝰↄſoꝛtia. Tales ſi tibiden
tur.accuſa.reuela.aut certe potiꝰfuge qᷓ;re

mane. Nõ mẽtiebat᷑ ꝓheta dicẽs Cũ ſctõ

ſctũs eris/⁊ cũ ꝑuerſo ꝑuerteris. Et iterũ

Habitaueft int gẽtes ⁊ didicerũt oꝑa eo

rũ.Et metricus Unica pꝛaua pecꝰinficit

oẽ pecꝰ. ¶ Eſt alia ſocietas o pueri quã a
vob fugiẽdã oñdoEt q̃lis ẽ iſta ſocietas:
mala credite mihi malavaloꝛ peſſi iã iſta E

45

11 7

BGermo factus in ſolennitate

demonis ſocietas. Cur audito mirami?
Nolite mirari qꝛ verũ eſt quod dicit᷑. aut
certe miramini? cauete. Scitote quoniã
demon manet habitat ⁊ iacet in lectis im
mundis malarũ conſcientiaꝝ quando ſi
ne laboꝛe ſunt ſine ſtudio ⁊ ĩ ocio.tũc eos
inducit cogitare vilia ⁊ turpia queverecũ
dum eſt nõ ſolũ facere ſed dicere. Hanc ſo
cietatẽ nequiſſimã diaboli fugitote pᷣcoꝛ
o pueri (Wecqueniis inter vos foꝛte ⁊
dicitis. Quomodo fugiemꝰ.Audite bea/⸗
ti Hieronimi conſiliũ. Sempꝑ aliqͥd bo⸗

ni facito.ne te diabolus inueniat ocioſuʒ
Etrurſus Ama ſcientiã ſcripturaꝝ/⁊ car

nis vitia nõ amabis. Credite nõ mihi ſʒ

ſapienti. Quia multa mala docuit ocioſi

tas. Ipſa ꝑuerſa eſt doctrixc imo ſeductrix
que ſufflat ignẽ furioſoꝝ deſiderioꝛũ carꝰ

naliũ aut venenũ nutrit infelicis inuidie

Eciebat hoc Oꝛatius dũ ait. Si nõ in⸗
tendas ſtudijs et rebus honeſtis.inuidia
vel amoꝛe vigil toꝛquebit ¶ Dicu foꝛſan
hic aliquis ex pueris.Ecceꝑdidi mundi
ciã cubiculi mei vel ex pꝛopꝛia vel aliena
malicia.qͥd mihi reſtat.quid ſuꝑeſt:? Pꝛo
poſui iam et repeto/ vide ſaltẽ ne dederis
cauſam in verbo vel opere ꝙ aliug incubi
li conſciẽtie ſue maculet᷑ Hoc certe eſt offi
ciũ diabolicũ/ꝑdere ſocios ſuos.illos ſe⸗
cum ad damnatõem trahere Sufficiat ti
bio quiſqͥs es immũdus/damnatio tua⸗/
parcevite alterius.immo fame tue.immo

vite pꝛopꝛie ſi ſciretur. Cogita pᷣcoꝛ quã
tum potes / iterũ quoq; atq; iterum vehe⸗/

mẽter recogita/quantũ diſplicet deo quã

habet de periculo nunq; ſatiſfaciendi ple
narie puer ille qui cauſa eſt gditionis tot
animarũ ex immũdo facto ſuo.dũ tamen
ſit vitiũ ſicut mala ſcabies de vno ad aliũ

immo ad alios foꝛte decẽ foꝛteviginti.foꝛ

te centũ/foꝛte mille.Ille autẽ qui cauſam
pꝛimã dedit/quõ poterit tot ⁊ tales ad bo
num? ad mundiciã reuocare.quõ poterit
ſatiſfacere.quõ penitere? O ſi attenderẽt
omnes q;facilius eſt aliqueʒz maculare et
in lutũ peccati pꝛoijcere.q; lauare.q; pur⸗
gare. era malo retrahere ¶ Beit hocini⸗
micus noſter ille dyabolus.pꝛocurat igi⸗
tur tales adinuicem coꝛruptõnes ⁊ con⸗
tagioſas feditates cognoſcens difficulta
tem plene poſtea penitendi Circa hoc de
bet eſſe magiſtroꝝ ſolicitudo pᷣcipua.⁊ ne

pueri maligni/ irrideant bonos et deno⸗
tos ſub appellatõne hypocritaꝝ vel taliũ

nominũ.Tales non poſſent nimis acri /

ter verberari/immo ſi nõ deſiſtant debẽt

exterminari ab om̃i cõſoꝛtio melioꝛũ C O
parant᷑ his qui fet? in maternis vteris ſuſ-
focant aut allidũt. ¶ Bed quid fiet eis /
quid agẽet in inferno damnat ex malo ali/

oꝛũ cõſoꝛtio.vultis ſcire quid agẽt: Vlu

labunt acerrime pꝛe rabie toꝛmẽtoꝛũ ma

ledicentes illis ⁊ clamãtes. Ve ve tali per
quẽ ego damnatus ſuʒ maledictus ſit in
eternũ per quẽ crucioꝛ in hac fiaamma.
NHarrat autoꝛ libelli de diſciplina ſchola⸗
riũ ꝙ filius quidã nobilis ciuis romani/
qui cõſumpſerat miſere ⁊ immũde iuuen
tutẽ ſuaʒ /dũ duceretad patibulũ ad moꝛ
tem ſequebat᷑eum pater ſuus flens Uidit

eum filius ſuꝰ/queſiuitvt oſcularet᷑ pꝛem

ſuuʒ.pater appꝛoximauit. ſed filius loco
oſculi/momoꝛdit ſibi naſum ⁊ eraſit Dũ
alij culparent ⁊ mirarẽtur/exclamauit.O
pater tu me ſuſpendis / tu me interficis.ſi
eni duz me iuuenẽ (vt debueras) coꝛrexiſ
ſes/ ego nõ veniſſem ad hãc moꝛtẽ inho⸗
ſtam ¶ Boc eſt o pueri quod añ notaue⸗

ram/ꝙ neq; ego neq; alij dum p̃dicamus

neq; magiſtripᷣcipue/debemꝰ vos dimit⸗
tere quin moneamus? coꝛrigamꝰvos/ne
poſtmodũ moꝛdeaꝶ naſos noſtros Hoc
dicebat quedã pia mater puen ſuis.Ego

taliter vos coꝛriga non moꝛdebitis na

ſum meũ ¶ Hocbabetur in libꝛo de api⸗
8.09 egi quendã magnũ virũ
narrantẽ de ſeipſo/ꝙ habuerat vnũ iuue
nem nobilem pudicũ ⁊ caſtum in pꝛinci⸗
pio ſed per maliciam vniꝰ magiſtri ſui/fſu
it ſeductus ⁊ pluries monitus noluit tan
gem deſiſtere / ſed plus obediebat magi⸗
ſtro illi in crimine peſſimo q; amicis ſu⸗
is et deo. Qnid euenit. Audite rem hoꝛrẽ
dam. Venerãt amici illius pueri in ma⸗
gna pompa viſitare eum.⁊ dũ poſt cenaʒ
retractis om̃ibꝰ ad cameras oꝛnatas/duʒ

puer eſſet in lecto ſuo/ cepit hoꝛribilit cla

mare et plangere.venerunt ad eum ſerui⸗
toꝛes ſui et amici/⁊ dum neſcirent curda
maret nec dicere vellet/ aduocatus eſt de⸗
canus ecclie⁊ alij canonici.cõcitus illexe
nit reſidet ad lectũ clamãtis/ ſuadet ↄfite
ri peccata.hoꝛtatur vt cõfidat in deo nõ
in homine.Hec cũ decanꝰfoꝛtiter ei dice ⸗/
ret/tandem puereum audiens/ inſperxit

mbltne

iintd

inue
nn
ſenhee
tindama
pllaguene
cemcunm
miſcrignin
nehocuen
Gicüersne
guncose
Gceed
Aucireno
indnont
tamäone
gnihdi
oaira
digtodic⸗

Alerſvsn

lebe⸗
ſefantt
goichios
entani
neind
cfan⸗
ghinoe
kin
uen.
teplushoe
lhtenie⸗
wydmat
ſarnlcst
cosinfic
doadlan

R

Fen

ſi mune
ſaleeit

ſcgluc

nibllitn:
kpenitn
aninpe
Uuidpe
Munmn.
lcorſ

Am
miint

waie
ſübini
hustue
opal
lonone

endan
batnii
kinszai
ſint in
einit
enreſie
hüdſat
amlol⸗
ugrſi
metoin
kerenle
kens ſti
fumm.
Aſh
nisfonan
müdeinuen
blli unn
ſaolle
Unttpien

flinsloeo

nanitdi
umnut
intarficisnt

norteinho⸗
ai notne
ödcamd
yos dimit⸗
n woo e
fos Hoc
ſuis Ego
ſcbitisna
Agnüvini
wöinre
ninpuinc
gitniſnifü
Snoluitun
iute
mmusſt
emnhon
Nonin me⸗
hokcena,
natas duz
enblitc
cn ſoni
mmtarch
ms tde
ctusller
iulent
indoone
icradin
19 ſpen

andl

2—

terribilibns oculis dieens. Ve illi qͥ me

ſeduxit. Ad quid ad quid ſuꝑ me diuinũ

auxiliũ inuocabo. Ecce iãvideo apertum

infernũ.video pᷣſentes demones paratos
me rapere.Et cum om̃es vt ſe potiꝰſigna

ret inclamarẽt/ſigna te puer Ille quaſi ni

hil aduertens/clauſit oculos.⁊ auertit fa⸗

ciem.⁊ cum duris ⁊ miſerabilibus vocibꝰ
miſerã animã exhalauit PDte leczſtie
ne hoc exemplũ terribile o pueri?: Ad au/
ditũ eius nonne toti tremuiſtis. Nunqͥd

nunc vos etiã penitet: penitet eſtimo.ſʒ

gaudete vos qui boni eſtis. Aliqͥd igitur

audire nõ pigeat. Peto te o puer.ſi quis
induceret te ad comedendũ carnes per to

tam q̃qrageſimã ⁊ in die veneris ſancta/

quid diceres: nõne repelleres eum valde
velociter cũ cachinno? Nonne oſtẽderes
digito dicens. Videte q́;malus eſt iſte qᷓ;
ꝑuerſus qui talia mihi dixit Et ipſe bene
miſer Et ego tibi ſecurus affirmo:q peio

res ſunt ⁊ peiꝰ faciũt illi de quibo loquoꝛ

qui alios inducunt ad immũdiciã conſci
entiarũ ſuarũ quã ſi facerẽt comedere car⸗
nes in die veneris ſancta. Nolo plus ſpe⸗
cificare.quia qui culpabilis eſt intelligit.
qui nõ eſt culpabilis nõ eget vt intelligat
niſi foꝛte vt caueat ¶ Denuncio vobis o
pueri.fugite tales immũdos ⁊ plus fugi⸗
te.plus hoꝛrete.plus odite/ qᷓ; ſi quererẽt

interficere coꝛpus veſtrũ / cultello euagia

to vel male ſtrangulare. Plus eſt anima
; caro.⁊ vita ſpiritus q; coꝛpoꝛis.Accu⸗
ſate tales/ immo vi repellite. ſpuite cõtra
eos in faciẽ/ↄclamate cum beato Bernar
do. ad latrones ad latrones/ad ignem ad
ignem. Sonremo ſi tu puer non ſerua
ſti mundiciã conſciẽtie in te nec in alijs/⸗
ſaltẽ pẽiteat te/ recurre ad lotricẽ optimã
ſcʒ ad luctum. Nihil eſt magis diabolicũ.
nihil ita diſplicens deo/q;ᷓ poſt culpã nol
le penitere/ humanũ eſt peccare/ diaboli⸗
cum in peccatis ꝑſeuerare. ¶ Sed dices

ad quid peniterẽ ⁊ lauarẽ me/ video fragi

litatem meã /ego pꝛotinꝰſtatim iterũ ma
culaboꝛ Noli ſic eſtimare frater.ſed fac qðᷣ
debes ⁊ quod pᷣcipit deus ſuccuret ipſe.
tandẽ miſerebit᷑ ⁊ ſanabit/quid ſcis quã
do moꝛieris et quomodo.Quid ſi moꝛte
ſubita.ſi repẽtina:Quero a te ſi laues ma

nus tuas / ſi veſtes lineas. Rñdebis.ita la
o vel lauare facio Quero pꝛeterea ſi poſt
lotionẽ iterum maculant᷑. Reſpondebis

ſanctoꝛũ

⁊2 facilius abluẽtur

ter emũdabis et ſi ſoꝛdidanda ſit poſteri⸗
us: Sit tibi pꝛecoꝛ cõſcientia tua carioꝛ
q; camiſia. Noli pꝛopter timoꝛẽ futuraꝝ

H macularũ/ dimittere purgare pꝛeſentes ⁊
augere. Poſt penitentiã crede mihi ⁊ mi⸗

nus erit de ſoꝛdibus ⁊ minus adherebũt

ices rurſus. O q̊
modo talia tam feda/tã turpia peccata di
cerem homini viuẽeti.homini ſacerdoti.
Quid diceret:quid fieret:·Plane diceret.
Parcat tibi deus. et te diligeret ⁊ celaret.
tantũ times ſacerdotẽ/ cur nõ ampli
us deum omia vidente/immo totã curiã
celeſteʒ ſemꝑ pꝛeſentẽ: Si times ſacerdo
tem bonũ /diſcretũꝛ ſolum.cur nõ magis

„

times ſocios pueros indiſcretos qui ni⸗

hil celare ſciunt/niſi quod neſciũt. et niſi

cui et qliter quid deberẽt reuelare. Quid
meliꝰ eſt / vel vt dicas nũc peccata tuavni

vel ꝙ exponãtur in moꝛte tua. vel etiã in

yita quãdoq;/omniũ aſpectui Nõne faci

lius eſt hominibo peccata ↄfiteri q;ᷓ cũ de⸗

„

monibo ſine vlla miſeratõe toꝛqueri. Si
dictũ eſt tam fetidũ tã hoꝛridũ ⁊ abomĩa⸗
bile ꝓlenũ factũ obſecro/ quale putabit᷑:
¶ At ſi dices vellez bene facere. vellẽ eſſe
mundus in cõſciẽtia vellẽ abſtinere a pec
catis.ſed neqᷓo. Noli frater dicere nequeo
ſz nolo.Certe potes.ſed nõ vis iuuarete.
Quomõ iuuare: Pꝛĩo fugiẽdo ociũ.fugi
endo malũ conſoꝛtiũ.deniq; oꝛãdo ⁊ con
uertẽdo te ad aliquẽ ſanctoꝝ.ſpecialit᷑ ad
illam ſanctarũ ſanctã. pcutiendo pectꝰexẽ

plo Hieronimi ⁊ dicẽdo.ſanctavirgo vir
ginu oꝛa/ꝓ me.adiuua me. mitte auxiliuʒ

refugieti ad te. Deniq; exeplo anthonij et
hilariõis adoleſcentũ increpa diabolũ in

ipᷣa temptatõe tua q̃ſi pñtem.⁊ dic ei.Pfi

de te ⁊ de temptatõe tua miſer diabole Ec
ceego nõ obedio tibi ¶ Plurime ſunt ta
les doctrine ꝓ mundicia cubilis ꝓpꝛie cõ
ſciẽtie ſeruanda.inter q̃s poſuimꝰ bonaʒ
ſocietatẽ magiſtri ⁊ ſocioꝝ ⁊ famuloꝝ.oc
cupatõem in bono ſtudio ⁊ oꝛoe.Fatiga
bo vos nõ amplius o pueri. Sit tandeʒ
noſtri finis ſermonis in oꝛatõe ad deum
⁊ ſanctos ſanctasq; omnes. vt taliter pa⸗
remus hic cubilia conſciẽtiarũ noſtraruzʒ
in mundicia.mollicieꝛ quite per grãm.q
eoꝛum conſoꝛtes effecti exultemus ⁊ lete⸗
mur in eiſdem cubilibus noſtris per glo⸗

riam. Amen. (Finis.

33

ita ectũ igitconſciẽtie tue cur nõ ſimili

.2*

BGermo factus in ſolennitate

eadem feſtiuitate/ de omibus ſanctis per

thema. Beati qui lugent quoniã ipſi cõ⸗/

ſolabuntux.

—

cöoſolabũtur Math. v. ſen/
tentialxucæ.vi:et in euan⸗
elio pꝛeſentis celebꝛitatis.
„ os de beato luctu ⁊ cõ⸗
ſolatõ nelocuturi in hodierna celebꝛitate
ſanctoꝛũ illoꝛum a quoꝛũ oculis abſterſit

deus omnẽ lachꝛymã:itavt nõ ſit ampli⸗
us ibi luctus neq; clamoꝛ.Ze reginã in⸗
clitam ciuitatis hmõi ſanctoꝛũ deq̃ glo/

rioſa dicta ſunt/matrẽ inſuper illius qui

eſt deus totius cõſolatõis inuocabimus

pꝛo gratia qua egemus impetrãda dicen⸗

tes. ue Maria gratia plena. 2c. Bea⸗

ti qui lugent quoniã ipſi conſolabũtur.

Scribit᷑vbi dictũ eſt. Pꝛopoſita hac cele
ſti ſtupendaq; ſentẽtia/inſonãte hãc grã⸗

di tonitruo ex oꝛe diuinitatis in ſublimi

monte eccłie/audierunt q;plurimi altiſo
nam huiꝰ extraneiſſime ⁊ a ſapiẽtibꝰmun
di hactenus abſcondite doctrine tubam.
Et quidẽ in omnẽterrã exiuit ſonus eoꝝ
Auditam vero/non omes equa mẽtevno
q; iudicio cõpꝛobarunt.nimirũ quot ca⸗
pita/tot ſententie/⁊ fides/ dei donũ eſt ne
quis gloꝛiet᷑. Audierũt eam om̃es ex om̃i
natõe que ſub celo eſt quoꝛũ plurimis ni
hil pꝛofuit auditus/non innixus fidei vt
apoſtolus loqͥtur.ſed in depꝛeſſioꝛes ſue

inſfidelitatis tenebꝛas demerſi ſunt. Hi

ſunt pagani/idolatre et iudei perfidi/qui
quoniã foꝛis ſunt ⁊ cõſurdeſcunt noſtris
vocibus / nihil ad nos / eos deſerat ſermo
noſter: ad xpianegpirigak. Dicatq; Bea
ti qui lugent⁊c. ce autẽ apertis me⸗
ditatõnis mee oculis/intueri videoꝛ ple⸗
nas etiã xpᷣianoꝛum om̃es aures hac ſen⸗
tentia diuina. Quis enĩ eſt xpᷣianus/ cui
hoc euangeliũ in ecclia nõ ſonuerit. Ver⸗
bum hoc nihilominꝰ ad mentales aures
ſuas introꝛſus nõ equa pꝛofunditate ⁊ te
naci appꝛobatõne reponitur. ¶ Pars eſt
hominũ ſimpliciũ abſq; eruditõne ⁊ lite
ris/quos ſola autoꝛitas in hac fide ſtabi⸗
lit/nec vltra quicquã vel q̃rere vel intelli⸗
gere ſtudent/ moꝛem diſcipuloꝛũ pitha⸗
goꝛe in hoc tenẽtes.Satis hñt ſcire quo
niã magiſter hoc dixit. magiſter chꝛiſtus

Germo einſdez in

Eati qui lugent/quoniã ipi

.

Beati qui lugent quoniã ipſi cõſolabũt

Apud tales/nõ ratiõibus ſed autoꝛitati⸗
bus ⁊ exemplis agẽdum arbitroꝛ/quibꝰ

ſufficiet inſinuare quoniã ſancti ſancteq;

om̃es quoꝛũ hodie celebꝛitas agitur/ad

conſolatõem ꝑ luctum tranſierunt/patri

arche/ pꝛophete/apoſtoli/martires/cõfeſ⸗/
ſoꝛes/⁊ virgines.Quid iſtos dinumero/
quãdo ⁊ ipᷣm caput omniũ xp[ʒ pati opoꝛ
tuit et ſic intrare in gloꝛiam. Hos ego ad
hiſtoꝛias et legendas ſanctoꝛũ.ad vitas
patrum/ad oꝛiginalia doctoꝛũ luctũ col⸗
laudantia/iudico remittẽdos. ¶ Altera
pars eſt xpᷣianoꝛũ ſimilr ſimpliciũ et nul⸗
lius eruditiõis litteratoꝛie.qui tamẽ pꝛo
cõſuetudine ⁊ gratia/ exercitatos habent
ſenſus ad hãc doctrina cupientes ex inti⸗
mis anime pꝛecoꝛdijs.qui expientia do⸗
ctrice ſentiũt ⁊ pꝛeguſtãt hoc donũ celeſte
et toto coꝛdis aſſenſu/ toto mẽtis iubilo

eunt in hanc ſentẽtiam Beati qͥ lugent?ꝛc

Tales ſunt in ſchola deuotõis/doctrina

affectõnis edocte ꝑſone.quibꝰlachꝛyma⸗

bilis iugitereſt hec vallis lachꝛymarũ: qͥ
dicũt cum pſalmiſta Renuit cõſolari ani⸗
ma mea.memoꝛ fui dei ⁊ delectatus ſum.
Et rurſum delectãter dicunt cum eodem.
Scõm multitudinẽ doloꝛũ meoꝝ in coꝛ

de meolcõſolatõnes tue letificauerũt ani

mã meam.Quemadmodũ dixiſſe legitur
beatus Bernardꝰ. Multi vident cruces

noſtras.qui nõ attendũt conſolatões no

ſtras.Et apoſtolꝰdixit.Quaſi triſtes ſem
per autẽ gaudẽtes. Apud iſtos quos vn/

ctio docet.quos exꝑientia erudit.ĩpoꝛtu

nũ nimis ne dicã temerariũ cenſeri debe
ret ſi aperirem os ad docendũ.a quibo vti
nã mererer erudiri¶ Alios pᷣterea cõſide
ro ex xpᷣianis ĩflatos ſapiẽtia nõ q de ſur
ſum eſt ſobꝛia ⁊ pudica.ſʒ tenena aĩali et
diabolica⁊ carnali.vitã pecudũ eligẽtes⸗

q fere nihil de hoĩe pᷣter figurã retinet. in

tus ferrea ſunt oĩa Ipſi dũ has beatitudi
nes auribus recipiũt.animã intrinſecus
ſurdã habent. aut ita pꝛo egritudine pec
catoꝛum miſerabilitercõturbatam/ ꝙ di
cunt opere etſi nõ foꝛſan oꝛe. Durus eſt
hic ſermo ⁊ quis poteſt euʒ audire: Nem

pe ſapientia terrena diuitijs inhiat. Pꝛo

pterea nõ bdeatos ſed infeliciſſimos plane
pauperes pꝛedicat. Sapientia diaboli⸗
ca eſt ſuperbia indignans et auſtera. Ip⸗

ſa beatos mites quomodo iudicaret/et

hotisn
miisn
ſodisſtos
üta
P ob
vobeltd
offibus
erhltiütae
norumpon

ohe feinat

oringiu
Hinaſegoen⸗
partuen
nöfuni⸗
ingeniic
Collutriun
donubuuus
deſcuncoo
factobhis
Mnsnerc
ine Crni
boccſßfen
Unr aponi
ftnon
dunaiti
nll
nugnus
ſedamni
Oolaneue
ſenanann
Ginvo perg
glinteligi
doanineyen
Doctmten
Doeronet
nori enee
Cngegen
ciemusine
parin ſig
ciciuseni
um mag
phos pol
ſgorepun
oir ni

ſanctomu

45

cſhhpi⸗
hunim non potiusviles ⁊ abiectos: Sapientia do luctus / conſolatio triptita erit ſermo⸗
dguſd⸗ animalis tota illecebꝛis vacat/ducit ĩ bo nis noſtri fabꝛica.quia ſuper quelibet ex
iſnonn nis dies ſuos / cuius vox eſt ſapientie.ij. termis edificiũ noſtre ratiocinatiõis fun
Sgnnra riguũ ⁊ cuʒ tedio eſt tempus vite noſtre dabit᷑ ⁊ excreſcet. Dicemꝰ quoq; bꝛeuiꝰ q;
Cun en Talibus obſecro quando ꝑſuaſum eſſet tanta res expoſtulat.quoniã in ſcholaſti⸗
n⸗ eos beatos eſſe qͥ lugent ⁊ nõ miſerabilio c exercitio ⁊ in verbo ad populũ/latioꝛi
ditunn, res om̃ibus homini& Quãobꝛem iſtud ſexrmone ſuꝑ hoc deo ꝓpiciãte tractabimꝰ
PPnigne perditũ ⁊ cecum genꝰxpᷣianoꝛum. ⁊ xpᷣia⸗ Rimã exoꝛſurus fabꝛicaʒ in hoc Q
cgonk noꝛum nomine/non xpᷣianoꝛum cõuerſa nomie beatitudo/recogito ꝙ oẽs
ian tione relinquam/ taneᷓ indiſciplinabi⸗ qui de beatitudine hominis/phi
Ulnctiign lest imꝑſuaſibiles ad banc clauſaʒ eis di loſophica rõne ꝑſcrutati ſunt. conſtitue⸗
.(Anm uinã lectõem. Beati qui lugẽt ⁊c. ¶ Su⸗/ runt eã in contẽplatioe pꝛime caule /ſicut
lcüien pereſt ad extremũ aliud Leilus boĩm/qu penipatetice ſchole inſtitutoꝛ Areſtotiles
ninnigt nõ ſunt idiote vt pꝛimi ſed luminibtam docuit.pꝛimo ⁊.x.eth. ¶ Aut poſuerunt
nehen ingenij q; conſciẽtie eruditõnis ſciẽtifite eam in virtute vel bono honeſto. ⁊ in vi
ZB colluſtrãtur. Qui et ſi nondũ guſtauerüt uendo cõſe entan ee rõni ⁊ nature. In qua
gennn do⸗ donũ huius btiĩtudis velut illi ſimplices ſentẽtia ſchola ſtoicoꝛũ ⁊ quoꝛundã acha
wictcr deſecundo oꝛdine.attamẽ eoꝛũ vita alie, demicoꝝ concoꝛdat ¶ Aut deinceps col
is ibi⸗ na eſt ab his vitijs quib obſtinate coꝛru locauerut eam in adeptõe bon ivniuerſa⸗
Aumt ptos mox eſſe diximus illos de tertio oꝛ⸗ lis ſeꝑati.queadmodũ Olato. ſuiq; ſecta⸗
8dachin dine. Credũt inſuꝑ vt tandẽ intelligant / toꝛes ¶ Aut poſtremo dixerũt beatitudi
uchen boc eſt / vſuppoſita religiõe philoſoppan nem hois eſſe animivoluptatẽ ſeu tranqͥl
tynniz tur / quonia pſuaſum habẽt niſi cedide lam pace/ cuius fuiſſe videt Epicurusiil/
lnin ritis non intelligetis. Od notauit Polato lecuius Seneca crebꝛe ci ſumma vene/
nnoin. dum ait in Thimeo. Sumendũ eiſe c; one meminit in epiſtolis NHam Epi
naten pendiũ exqedulitate Iſtos tales (qualii curus alter quiſquis ille fuit.? Ariſtippꝰ
wrn magnus eſt hic numerꝰ.) nũcallodnd os et Sardinapalus ⁊ ſoꝛdidꝰ Machome⸗
rnc eſſe decreuimus/qͥb nõ ſolã dicentis au⸗ tus qui in coꝛpoꝛeis voluptatibo huma⸗
et⸗ toꝛitatẽ que tamen abunde ſatis eſſet/ſeld nam beatitudinẽ detrudere conati ſunt.
eeyfur rõem certam ⁊ philoſophicã afferre conſni Ipſi certe nõ philoſophi nec inter phos
ntues dimus/per quã iam nõ ſolum credãt/ ſed annumerãdi ſunt.ſed poꝛci vocãdi ſunt/⸗
des etiã intelligat huius mirande ſublimiſq; q2 beatitudinẽ nõ hoiĩs ſed pecoꝛis deſcri
niſrsſen doctrine veritatẽ. Beati qui lugent ⁊c. pſerunt Illi ſimilra phica ratõne pꝛocul
lros Hoc faciemꝰ.(ſi quidẽ ꝑmiſerit deus) ad abſcedũt ⁊ ab eadẽ validiſſime ↄfutant᷑ qͥ
wſer dae noꝛi certe eloquẽtia/ ſed parivarietate. et vniuerſalr bonũ aliquod tale foꝛtuitum
acnihni (vnde gloꝛioꝛ in domino maioꝛi fide fĩa fragile ⁊ caducũ.hominiꝓ beatuudie ſta
nnſt ciemus inquã:tum ad cõſolatiõeʒ noſtrã tuerunt.Quippe bis om̃ibus ad votum
inöͦidein quatinꝰfides in intelligẽtiã migrans/lu⸗ fiuentibus.reperire eſt hmõi hoĩem:non
mnulit cidius emicet/tum ad cõcludendum lins dicam nõ beatũ.ſed plane nequiſſimũ.et
Cic itn uam magniloquã eoꝛũ qui ſe dici ppilo ſupꝛa beluinꝗ ſeueritatẽ vel feritatẽ.nocẽ
itmniin ſophos volunt nec ſunt.quoniã dũ a re di malignitate ꝑuerſum. Deniq; hec oĩa
pbeniwdi ligione putant ſecernere phiam/vtrumq; foꝛtune bona.etſi decoꝛẽ ⁊ oꝛnatum quẽ
nndens perdũt.qui verbũ diuine noſtre fidei/cõ dDam extrinſecũ felicitatis humane.pnita⸗
nuepet munibus verboꝛũ panniculis inuoluu re⁊ ꝑficere dicant᷑ab Areſtoti.ipſa tameę
*“ vel faſtidiũt ob ſimplicitate(ſicut eisvDide ad componendũ veꝝ ⁊ extrinſecum hoĩs
Dumsck tur)ruſticam ⁊ anilem vt q̃ lugere vel ſle/⸗ bonũ.nullatenꝰexigunt᷑. Notauit hoc ille
e re iubeat/vł de opinabili fallacitate crimi qui ex incendio vꝛbis fugiens. om̃ia ſua
bigt e nãtur / nõ capientes / quo pacto exluctu/ ſecum fene dixit ¶ Bec igit᷑ in ſumma eſt
mvohen ſuum gignat᷑ contrarium quod eſt cõſola phantium de homis beatitudine quedã
iuditl tio/nec ꝑinde concipiũt.beatos ⁊ cõſola / partita traditio. In cõtemplatiõe pꝛime
ſen, tos eſſe lugẽtes ( Et quoniã tres collati cauſe.in honeſtovel virtute.in bono ſexa
diane ſunt in themate termini pꝛicipales btĩtu to. In animi voluptate ſeu conſolatõne

Bermo factus in ſolennitate

Quartũ apparens varietas(ſi nõ me falꝰ

lit iudiciũ)iu vna cõnectit᷑ cũ conceptio⸗

ne ſeu dignitate per ſe nota/quam Areſto

tiles lucidius expoſuit/ꝙ beatitudo ho/⸗
minis ſita eſt in cõiunctõe optime poten
tie humane cũ optimo obiecto ſuo. Vir⸗

tus enim rei cuiuſſibet ⁊ ſuà quedã beati

tudo vt penes ſummũ quod in ea eſt qͥn⸗
tificetur neceſſe eſt/ quẽadmodũ beatitu/⸗
do oculi eſſet eius cõiunctio cum ſumme
pulcro ſibi pꝛopoꝛtionabiliter oblato At
nota qualis eſt optima potẽtia humana
niſi ratio.qua ſola/pꝛeſtãtioꝛ eſt homo ce

teris animalibo O biectũ pꝛeterea optimũ

quale aliud aſſignabit᷑q; ipe deus gloꝛio
ſus/cuius ratio capax eſt.⁊ quo nihil ma
ius a ratione poteſt intelligi. Quare ma⸗

nifeſtũ eſt/ qᷓ; eleuare Areſtotiles beatitu⸗

dinem hominis eſſe pꝛobauit cõtempla⸗
tionẽ pꝛime cauſe.Conſfoꝛmiter ad illud

Auguſtini dictum. Viſio eſt tota merces

fundatũ videlicet in verbo xpᷣi. Hec eſtvi⸗
ta eterna vt cognoſcãt te verũ deũ ⁊c̃. In⸗
telligimus vero contemplatiõem nõ nu⸗
dam cogitatõeʒ de deo ſed cognitiõem cũ
amore⸗Alios ui ſi dilectõem a cognitõne
ſeꝑaueris/non iã ibi contẽplatio/ tã dicẽ
da eſt q; curioſa quedã inueſtigatio / aut
cogitatio vaga fructu carens atq; ſenſu/q̃
les habuerunt quos inculpat apoſtolus

cognouiſſe deum ⁊ eum nõ ſicut deũ glo⸗

rificaſſe/pꝛopterea euanuiſſe in cogitatõ⸗
nibus ſuis.Ecce vanitatẽ cogitationum
ſi gloꝛificatõ ſecludatur.⁊ datos fuiſſe in
repꝛobũ ſenſum/ quales multos flemus
noſtris tempoꝛibus ¶ CPoꝛro locutõnes
ceteroꝝ phoꝛuʒ/quanq; diuerſo calle ver
boꝛũ incederent/in eandem iudicio meo
ſententie finem cõueniunt. Nam bonum

ſepatum quod plato poſuit/cuiꝰ adeptio

ne beati dicimur ⁊ ſumꝰ.nihil aliud a deo

poteſt intelligi qð adipiſcimur cogitãdo

et amando hic in enigmate ⁊ inchoatõne
quadã imꝑfecta. tandẽ facie ad faciẽ ple⸗

nitudine cõſummata. Rurſus ſi ſtoicoꝛũ

etachademicoꝛũ epicuri pᷣnominati po
ſitionẽ reſoluamꝰ/inueniemꝰ ꝙ nulla vir⸗
tus eſt/nulla honeſtas ſpecioſioꝛ nullavi
ma plus cõſentanea nature atq; ratiõi. ſed
nec aliqua oꝑatio voluptuoſioꝛ eſt. aut ſi
verbũ voluptatis nimis molle iudicatur
nulla delecrabilioꝛ/ qᷓ; ſit oꝑatio optime
potentie homĩs coniũgens eam cũ opti⸗

W
sõ

mo obiecto ſuo quod eſt deꝰ/hoc vero fit

dum ipſum ratio cognoſcit et cognoſcẽs

amat/ ⁊ in cognito nntoche tanq;; in fi/

ne ſuo ⁊ centro qͥetatur. ¶ Ecce habetis

omnẽ de beatitudiĩe philoſophica ꝑſcru⸗

tatiõem/que ſuꝑ vno cardine voluitur et
vnitur. ad cuiꝰnoticiã.chꝛiſtiana religio.

compẽdioſa fidei traditõne ducit.qð effi

cere philoſophica diſputatiovix lõgo cir
cuitu quaſi palpando ⁊ innitendo valuit
nec ꝑfecte tamen valuit nec ſtabiliter nec
ſincere.Hic pᷣclariſſime dictũ eſt ab apło

ꝙ quia mũdus in dei ſapientia deũ nõ co
gnouit ſupple cognitõe que ꝑ dilectöòem

opatur. Et intellige ꝙ hic apoſtolus ſᷣm
diſcipulũ eius dioniſiũ/philoſophiã ap

Rellarde ſapientiã immo ⁊ reuelatiösem.
eus inquit reuelauit eis Placuit ei per

ſtulticiã pꝛedicatõis.hoc eſt per compen⸗
dium credulitatis ſaluos facere credẽtes.
Non ꝙ philoſophia inutilis aut falſa ſit

quippe que eſt dei ſapiẽtia ⁊ reuelatio.nõ

ꝙvere religioni aduerſa.nõ ꝙ in articulo
quocũq; cõtraria ſicutvelle demõſtrare p

poſitũ eſt.ſed quia hoies bono dono ma⸗

le et temerarie vſi ſunt⁊ alia ratõe.vt ad fe

licitatis beatitudinẽ ſine ratõnatiõe ſine

fluitatõe ipſos etiã ſimplices⁊ idiotas ve
nire liceret fidei pede fulcitos.Deniq; ne

nis carnis.

tinatis.quadruplici etiã ↄſideratõe iſtar

nar laerd ſudenlbaree habem?

¶ Pꝛima conſideratõ. Quia dei ↄgnitõ
perfecta nequit haberi per ſenſus ſolos.
Alioquin bꝛutga eſſent dei capacia. ſi nr̃e

beatitudinis eſſe volumus participes vt
a ſenſibiliho ad ſpiritualia ↄuertemur./ne
ceſſe eſt. ¶ Iſtud eſt inter Platonis do⸗

gmata pꝛecipuũ.aduertẽduʒ eſſe ſcʒ a ſen
ſibus faciem noſtre mentis. Omnia niſi
ad ſenſum referre.eſt pꝛopꝛium pecoꝛis⸗
et certiſſimum veritati inueniende affert
detrimẽtum Huius ſententie pluries me
minit.Cicero Et Auguſti.ex ea pulcerri
mum illug volumen de vera religione cõ
e CAnumnn itaq; noſtram intelle⸗
xerunt Philoſophi factam eſſe / velut in
oꝛizonte duoꝛum mundoꝛum. ſpiritua⸗
lis/ et coꝛpoꝛalis. Cuius facies dum ad

gloꝛiaret᷑ ante deum ſtulta pᷣſumptio om⸗

is pꝛo pꝛimo fun

damẽto poſitꝭ. ⁊ viua veritatꝭ calce agglu

Monlin
ehlin
undenimn
uln cogil
neni⸗culd
eidos.
hungnchne
nenmzdeh
nir S
ſtananons.
ſogſanblt
negitabi⸗
gainhoch
wigpnndn
bancaodn
toſenſeni
Vorufi
nlarppen
enginno
cifennn;

munchad

puinelun
Perenun.
femus
cordah⸗
luerobſ.
ſpperpo⸗
Miteu.
enon
tun On
ſeſuntaput
cntenon⸗
Cgitanonii
nopndiagce
Ehbancᷣ
rnsnonun
noc aan
denoſtna
paſſionän
cendumen
na conſige
nomnevde
inn. h⸗
Aetotelen
behnurqu
wufalnei
facnmäbe
mumlne

Uengonn
ftablligt
ücſtabn
nuadei die
Nepdlcgen
Poſtoluof

biocppüg

1uclnöen.
Autahe
kmranden
Nrecrdet
lsautfalſaſ
Anrncgtoni
öginamal⸗
Ednäfrm
onodonomn
möeradt⸗
nmnueſne
Niciotnore
denge
umptioomnt

ofon⸗

Gcdceagg
eratöeiſn
ſens hinn,
niadei Cin
rſennos
Cpncn iit
gponayes 1
ennone
rnsdor
neſehhſe
5Onmi di
nuumpeons
rplunsene
agalin
ntisone
ſrum ncle

cſeNun

un. Piin
Nesnn

””MMſ

mnun
Wiinun

coꝛpoꝛalia conuertit/fit quodãmodo craſ

ſioꝛ nubilioꝛ ⁊ hebetioꝛ ad intuendũ cele/
ſtia. ⁊ depꝛimit terrena inhabitatio / ſenſuz
multa cogitantẽ inquit vnus ex phis he/
bꝛeoꝛũ.cui confoꝛmis eſt ſermo poete.vi.
Eneidos.Lerreneq; hebetãt artus moꝛi/

bundaq; membꝛa. Poeticũ eciam inuolu

mentuz de hauſtu lethei ffuminis/ad hoc

tendit. ¶ Scõda conſideratio. Pꝛeſuppo/

ſita rationis aggrauatõne ꝑ peccatũ/auer

ſio a ſenſibilibꝰ ad ſpũalia cogitanda/fieri

nequit/abſq; luctu ſeu triſticia. Haud ma

gna in hoc loco ratiocinatione opꝰ exiſtit.
vbi quotidiana exꝑientia/plusq; ſatis eſt
banc eloquit᷑ veritatẽ. Quippe/moꝛtifica
tio ſenſualitatis / pugna vitioꝝ/virtutum
victoꝛia:fugere voluptares:vriſticias eqni

miter ꝑpetuet ſimilia hamane militie ſti/

pendia nõne luctũ ſuũ / ſaltem ab initio ſe
cũ ferunt: Feruntvtiq;. Attamen ſine iſtis
nunq; ad ſyncerum ⁊ puriſſimũ veritatis
pꝛime lumẽ ſe canderemꝰ. nunq; ſurſum ra

peremur. ⁊ illicrapti ſtaremꝰ.nec reſpõde/

remus veraciter hoꝛtanti eccleſie ſurſum
coꝛdaihabemus ad dominũ. Quãdo ⁊ q̃
liter obſecro foꝛti cõtritione leuaremꝰnos
ſuper nos.dum iniquitas ſuper talentum

plũbi ſedens/nos in ima depꝛimit. inſtar
poete moꝛe ſiſiphi.dum cõquerimur cum
ꝓpheca.Quoniã iniquitates mee ſuꝑgreſ/
ſe ſunt caput meũ ⁊c. Dũ poſtremo multi

tudine noxioꝛũ deſiderioꝛũ ⁊ volitantiuʒ
cogitationũ inſtabiliate/ acies noſtre mẽ
tis vndiq; confundit᷑impedit᷑ turbatur?

Ethanc Areſto.quãq; ſue oꝛiginis igna /

rus notauitvbi dixit aliquid eſſe in nobis
quod aduerſat᷑rationi.pterea tractaturꝰ

de noſtra beatitudine ipſe de luctuoſuate

paſſionũ moderãda pervirtutes/pꝛiug do
cendum eſſe neceſſario indicauit. ¶ Ter/
tia conſideratio. Beatitudo noſtra eſt de
numero delectabiliſſimoꝛũ.ĩmo delectabi
liſſima. Hocipſum dicere ratio compulit
Areſtotelem pꝛimo et.x.Ethicoꝛum.Ha/
bebatur quoq; pꝛo oꝛaculo apud veteres

vt infra latius docetur. In ſanctis pꝛopte

rea quoꝛũ hodie celebꝛitas agiiur experiè‚
tia multiplex illud certum facit. Quod in
ſuper ſub altiſſimis conſiderationibo ⁊ ſa/
pientum allegationibus / initium ſumme
communis de virtutibus/ manuducit.
Quarta conſideratio. Veram ⁊ plenaʒ

conſolationem / ſicut nec veram beatitudi

—

ſanctouum

nem/vita humana pꝛius habere non po/

teſt abſq; luctu. Perſpicuum eſt hoc ſeui

ex pᷣmiſſis. Pꝛopterea licet iam non ſoluƷz
credere ſed enam intelligere. Quoniã bea
ti qui lugent ⁊c. Et hec de pꝛima radice.ex
qua/terminꝰ iſte beatitudo/germinat hãc
veritatis ſegetem /beatos et conſolatos eſ⸗
ſe lugentes. ððð
AVUge pergamus vltra ad ſecundã
noſtre oꝛationis fabꝛicam. quam
Nfundabit terminus iſte luctus.At
tamen ne perpendicularem noſtri edificij
regulam conturbet equiuocatõnis irrenuu
laritas.deſcribendũ eſt quid eſt luctus qd
conſolatio. Naʒ inuenietur luctus malus
nihil ad beatitudinem conferens nec affe
rens conſolationẽ que bona ſit. Hoc ſen/
ſit qui dixit.Triſticia ſeculi/moꝛtem ope-
ratur. Cum pꝛius dixiſſet. Lriſticia que
ſm deum eſt penitentiam in ſalutem ſtabi

lem operatur.ſecunda ad Choꝛinth.vij.

¶ Luctus ⁊ conſolatio ſub vna acceptio
ne generali due paſſiones ſunt ille due cõ/
trarie quas aliter nominamus doloꝛem ?
gaudium.que complectuntur in ſuo gene
ris ſinu paſſiones omnes reliquas enume
ratas a phᷣo ſecundo Ethicoꝛum.⁊ ſecun/
do rbetoꝛice. et a poeta.vi. Eneidos.et ab
alijs alibi. Conſequuntur autem paſſio/
nes iſte due luctus et conſolatio vel doloꝛ
et gaudium ad duas rationes obiectalis
generalis et extremas.Quarum vna eſtvt
boni conuenientis.et altera mali diſcon/
uenientis. eſcribitur hic luctus hoc
modo ſumptuis. Luctus eſt vitalis ani/
me motus/ſurgens ex appꝛehenſione ob/⸗
lecti vt diſconueniens eſt.Cuius effectus
eſt (pꝛeſertim ſi ſit in ſenſu)cõſtrictio.qui/
dam bhoꝛroꝛ et fuga et reniſus. Eſt autem
ratio diſconuenientie / diſpꝛopoꝛtio leſiua
armonie et vnitatis debite.Elucidationẽ
harum deſcriptionũ cum deductioneom/
nium paſſionum ad has duas/querat cui
libuerit.ij. Ethi.et rhetoꝛice cum notatis
per inellta. dA Demde quia tripliciter
dicitur bonum pꝛo delectabili.pꝛo vtili.⁊
pꝛo honeſto.Ei ſimiliter malum ex oppo
ſito.pꝛo triſtabili.pꝛo nociuo et pꝛo inho
neſto. Poſſemus confoꝛmiter ad has ra/
tiones obiectales boni et mali / multipli/
care ſermonem de luctu et conſolatione ꝓ/
ut conſurgunt mediate vel immediate / ex
appꝛehenſione boni et honeſti ver mali

45

Bermo factus in ſolemnitate

ſinhoneſti. boc dupliciter in actu vel ĩ ha
bitu. Hoc quippe modo luctus ⁊ conſola

tio/ꝓpꝛie ſunt aie rationalis⁊ ad ſenſualita

tem nõ niſi oꝛdinate ad rationẽ ſpectant

ſicut nec obiectales honeſti ⁊ inhboneſti ra

tiones. ¶ Dicamusigit ꝙ luctus in ꝓpo/
ſio ⁊ ꝓut dicit᷑ beatitudo nõ quidẽ foꝛma
liter ſed qꝛ ↄmunicat beatitudinẽ hicĩvia

vel quia ducit ad eam. habet ſic deſcribi p
habitu. Qucteſt habitꝰanime gratioſus /

quo inclinat᷑ fugere ⁊ hoꝛrere obiectũ/ſub
ratione mali inhoneſti ⁊ diſconuenientis
aAppꝛehẽſum.Appꝛehẽditur vero obiectũ
vt inhoneſtum tripliciter. aut foꝛmaliter ⁊

ſic eſt defoꝛmitas.aut ſecũdo cõſecutiue q

eſt effectus culpe ⁊ reliquie eius.ſicut rea/

tus pene ⁊ macula ⁊ offenſa.aut tertio oc
caſionatiue.quia ad culpaʒ inductiuũ eſt.

aut vt ab honeſtate diſtractiuuz. vt noxie
temptationes ⁊ rebelliones ſenſualitatis.

nio aũt diſcõueniẽtie inhoneſte/eſt vio
latio modi ſpeciei ⁊ oꝛdinis.vel nũeri põ/
deris ⁊ menſure.vel vnitatis ſpẽi ⁊ bonita
tis in libero arbitrio vt arbitriũ eſt. io⸗
lentat inſuꝑ modus ⁊ meſura ⁊ vnitas in

libero arbitrio.duʒ ipᷣm non inſeqn it᷑mo/
tionẽ dei vt efficiens eſt. Uiolentat᷑ſpẽs⁊
numerus.dũ non ↄfoꝛmat᷑ cauſe ſue exem
plari. Violentat᷑aũt pondus ⁊ oꝛdo ⁊ bo
nitas. dum nõ inſequit᷑ motione ſue cauſe
finalis. Per oppoſitũ ſumit᷑ ratio cõueni/
entie honeſti. Daret delathar conſo/
lationem. Conſolatio ꝓ habitu eſt habitꝰ

anime quo indlinatamplecti quodãmo/

do ⁊ vnue ſibi obiectum ſub ratione boni
honeſti ⁊ cõueniẽtis appꝛehenſum.Et di
citur ſimiliter honeſtuʒ tripliciter.vel foꝛ/
maliter vel cõſecutiuevel efficiẽter ⁊ diſpo

ſitiue. Has deſcriptiones neq; fingimꝰne
qᷓ; ſola fide ſupponimus.Quoniã ex phi/
loſophica traditõne fundata in his q̃ nos
docet exꝑientia poſſunt elici vallariq;.Ex
quiboquid ſit luctus ꝓ actu.quid conſola
tio actualis liquidũ eſt. Nam luctus ⁊ co/
ſolatõ actuales ſunt vitales motus animi

in talibe habitibe pꝛocedentes.

acto et oꝛdinato

bocdeſcriptionũ fundamẽto ſupaddamꝰ2
quaſdã literales conſiderationes. ¶Pꝛi

ma conſideratio eſt iſta. Luctus qualem
deſcripſimus eſt conſolationis inductiuꝰ

Ita ꝙ qui lugent eo ipſo conſolant᷑ vt ve

rum ſit ad litteram. Triſticia veſtra verte,
tur in gaudium. Habemus mediũ in omn /

ni demonſtratione efficaciſſimum diffini
tionem ſcilicet ad hoc oſtendendum. Om
nis quippe appꝛehenſio obiecti vt hone/
m eſt ⁊ cõueniens / eſt conſolatoꝛia. ſed
appꝛehenſio huius lucius eſt honeſti ap/

atoꝛia. Maioꝛe pꝛeſuppoſita ex diffinitõ

ne. minoꝛem facile eſt deducere ex q;pluri⸗/

mis conditionibo honeſtis luctui attribu/
tis. Luctus quippe iuſtus eſt et deo acce⸗
ptus/tanq; reddens deo quod ſuũ eſt. vel

dum punit peccata in ſe et in alijs deo odi

oſa.vel ab offenſarũ diuinarum reliquijs

aut occaſionibꝰ/liberari deſiderat. ¶ De
cunda conſideratio. Non eſt inopinabile
Fm eãdem animã ſimul ⁊ ̃m idem/diuer/
ſis tamen reſpectib lugere ⁊ conſolari in/
ſtar xpᷣi. Si enĩ concedimus animã ſimul
Urelligere recte ⁊ reflexe/ et de iudicio ſuo
foꝛmidole
vigdetur repugnantia q; de luctu actuali tã
ᷓ; de obiecto/ſimul habeaturactualis cõ/
ſolatio. Nec aliquid apparet obſtare niſi
wꝙꝙ motus hoꝛum actuũ ſunt ad cõtrarios
effectus. vnus ad fugam. alius ad ꝓſecu/

loſo certitudinaliter iudicare/ nõ

tionem. vnus ad dilatationem coꝛdis.aliꝰ
ad conſtrictionem. Sed hoc vltimuz de
luctu et conſolatione/in ſenſualibus verũ

eſt ita ſe habere.in ſpiritualibus foꝛte non

eque.Cuius rei ſatis videntur expientiaʒ
dediſſe ſanctoꝛũ plurimi/quoꝛũ vita cum

in luctu cõtinuo eſſet. facies tamen ſerena

et iocunda et inter medias lacrimas mira

leti hominis ſuauitate ⁊ tranquillitate re-

ſperſa fulgebat vt in Wartino. Dat exem
plum climacus de puero ſimul flente ⁊ cla

reridente.Et venerabilis Richardus tra

dit in eodem homine ↄtemplatiuo / ſimul

eſſe raptũ mentis ad diuina exemplo moy

ſi poſiti intra caliginem in monte/⁊ ſimul
fieri rebellionẽ in ſenſu moꝛe idolatrantiũ

in valle. Ad boc poteſt trahi illud de enea

Mens immota manet. lachꝛime voluun/

tur inanes. ¶ Vel dicamus. vt omnis ca/

lũnie tollat᷑occaſio.qꝙ luctus ⁊ conſolatio

eandem animã tanta celeritate alternatim
innicem afficiũt/quantã diſcernere nõ va
lemus.Et ↄſequẽter ponet᷑ motus coꝛdis

quaſi tremulus ⁊ mixtus ex conſtrictione
et dilatatione. foꝛte ſimilis motui cãpane

dum tremit. ⁊ coꝛde cithare dnz reſonat. et

pꝛehenſio ⁊ conuenientis. ergo eſt conſo⸗

ronis/gn
nfle
loumto
greiubens
eſoudi

ſcan. D
lesqusin
pienteg d
lonroaig
iendol
ſneswel

¹ Cna

Med
Cdensad
fentäpen
ohe
lovehon
odern
orlblho⸗
andenut
peunowe

fruddomni

Illuenit
nunyrviue
iin ſi
diigudf
quecoſigen

Neinduce
monisne⸗
byos mol
Legnur⸗
co eego

hnſan,

hllnons⸗
Cnnusde
Oina Bo⸗

ſhhinhof
inn

ſtzipln

Etſnliͤe
atm
ſkappl
Musdeln

chnen,
A
mänhon,
ſanugl
luii
nn
cöhr
M
kerdenee
ſnückn
lalisdentn
Wumtclians
ſan
küwpinbie
nendin,
nleiin⸗
mimiſmel
Nigidoſno
riudicne n

cngni .

raonglsch⸗
wobttarenti
1 Acönanos
lus ad ſn
mrdg
camuz de
glibus veni
s ſorenon⸗
mrerpiene;

nüptaan
tamenſereau
cimgsmin

nqtulluaen
ino. Daan
mulſeneren
Pichrousnn
ampom
nmnetinnl
EidNamnnn
Augdeenes

nineprolgu,

Mommsc/

gtonſolo

ealtemann
mereno
otnscls
notuicp
Nrznhonus

optabilioꝛ/qᷓ; multũ pꝛoſpera.
dem deduxit certa ratione Boetius. Et ſa
pientis vox affirmat dicentis Melius eſt
iread domũ luctus qᷓ; ad domũ conuiuij:
In ülla eni finis cunctoꝝ admonetf homi
num vt viuens cogitet quid futurũ ſit. Et
rurſum. Riſum putaui erroꝛem ⁊ gaudio
dirxi quid fruſtra decipis:

mniũ ſanctouum 45

ita mirabilis armonia fit in coꝛde noſtro
ex hac mutua percuſſione luctus ⁊ conſo/
lationis/ qualem armoniam explicare ſi /
cut difficile eſt ita experiri facile. Hũctre⸗

moꝛem notabat exhoꝛtatio ꝓphetica exul/

tare iubens deo cũ tremoꝛe. Exultatio qp

pe ſola dilatãdo facile euaneſceret. ſi luctꝰ
repꝛimens nõ induceret hunc tremoꝛem.
Quo tremoꝛe tandẽ exercitata anima/mo

re alaude volitando cantantis/cadit in fe
licem ſpaſmũ.et in illam extaſim rapitvbi
dicat cũ ſilentio Bonũ eſt hic nos eſſe. Et
lllud. n ace in id ipᷣm doꝛmiã ⁊ requie/

eniq; per dicta/ elucent verita/
tes quas inopinabiles rident carnaliter ſa
pientes.dũ aplłs pꝛecipit eſſe ſicut triſtes.
ſemꝑ aũt gaudentes.Et ꝓpha.ſᷣm multitu
dinem doloꝝ meoꝝ in coꝛde meo cõſola/

tiones tue letificauerunt animam meam.

¶ Zertia conſideratio. Aduerſitates coꝛ⸗/
poꝛales /⁊ luctus ſenſuales/trahũt de ꝑ ac
cidens ad luctum bonũ.Exſe enĩ indiffe/
rentiã habent ad honeſtũ vel inboneſtum

Ita pſperitates ⁊ vana gaudia.exoppoſi /
to vehementer impediũt. ꝓpterea foꝛtuna
mogerate aduerſa ſecurioꝛ eſt erraut

Hec qu

d fruß 3: Wà5 ſi omnia
que cõſiderationẽ noſtrã infoꝛmãt de lau/

de tribulationis/⁊ pꝛoſperitatis deceptio

ne inducere voluero /non dico partem ſer/

monis nec ſermones integros/imo necli/

bꝛos multos ad hocſuffecturos eſſe ſcio.
Legatur Chꝛit.in ſuo de ↄpũctione coꝛ/

dis. Gꝛegoꝛius in moꝛalib.Guilbelmus
ariſienf᷑.in ſuo devirtutibus de laude tri
Patauionio pauꝑtatis. Et cõpilatio illa
commũis de virtutibo et vicijs pꝛoꝛſus et

optima. Bonauentura in ſtimulo cõſcien
tie et alij plures. Et in hac cõſideratione
ſtabiliri poſſent omnes beatitudines euã
gelij bpodierni.⸗Aeri eun noſtra hec

tercia et vltima. Emer ſit ↄſiliũ Platonis

et ſimiliũ vt aſſidua eſſʒ moꝛtis meditatio.
¶ Quarta conſideratio Etſi in beatis nõ

erit amplius luctus neq; clamoꝛ.ſed nce

vllus doloꝛ.tamẽ pꝛo bacvalle miſerie ille

lugent quoniam ipᷣi con
tandem ſumpta ſint ex ſcòᷣa radice/in hoc
termino luctus adherente.
Ro tertia et poſtrema edificij no/

*

S

regulariter qui beatioꝛ eſt / eſt luctu bono
plenioꝛ. Conſideratio iſta ab Auguſtino
ponitur in ſuo de ciuitate dei. Et adeo ve/
ra eſt; nullus vnq; tantum luxit quantũ
chꝛiſtus caput noſtrum et benedictus in

ſecula. Hõ quidem pꝛo ſuoꝛum ſed ꝓ no/

ſtroꝛum appꝛehenſione peccatoꝛum.etiaʒ
ab inſtanti ſue conceptionis gloꝛioſe vt j
dam tradunt. Ita luxit Maria. Ita pau/
lus. Ita petrus ⁊ ceteri innumeri/poſt ple

nam et certam ſuoꝛum peccatoꝛum remiſ/⸗
ſionem. Itaq; iſta tria ſe hic per commu/

nicationem quandam amplectuntur. bea
titudo.luctus.conſolatio.Et ex oppoſito
dag conſiderationem noſtram inferre licet

illos eſſe hominum miſerrimos eta beati
tudine remotiſſimos pꝛo hac vita/qui vel
ex elatione vel ex vana cõſolatione vol pec

catoꝛum nimia obduratione/lugere fugi/

E norrenn deſbicunt. Joltur benn qui
0

ſtri ſtructura conſũmanda in hoc
teurmino conſolatio/ repetere non

ratione boni honeſti et conuenientis ap/

pꝛůehenſum. Conſolatio autem actualis/

eſt vitalis et mulcebꝛis motus anime / ex
tali habitu et inclinatõne conſurgens.Ec
ce ꝙ duo concurrunt ad integritatem bo/

ne conſolatõnis.appꝛehenſio potentie co

gnitiue.et ratio obiectalis honeſti et con/
uenientis. ¶ Et quoniam potẽtia que ap

pꝛehendit ſi ſit indiſpoſita et ab armonian
debite pꝛopoꝛtionis diſeraſiata / faciliter
decipitur in iudicio.aut quandoq; nihil

ſentit. opoꝛtet omnino noſtram cogniti/
uam ratõnalem bene diſpoſitam eſſe / ſi be
ne per eam querimus appꝛehendere/et in

obiecto conuenientis honeſtatis conſola

ri. Exemplum a ſenſualitate ſumamus.

Da febꝛicitãti vinũ/illud amaricabit lin /

guam eius. Oſtende lippo lumen gratiſſi
mum / ille cõturbabitur. Exulceratum pal
a leniter.tamen non delectationẽ ſed do/
oꝛem acerrimũ inferes.Odoꝛes ſuauiſſi/
mos nõ ſentit reumaticus. Surdaſtris ñ
eſt delectamẽto voxcanoꝛa/ dulcisq; ſym/
phonia Hõ ſecus eſtimandũ eſt * Enuto

labuntur. Hec

pigeat quid eſt conſolatio. Conſolatio eſt
habitus anime quo inclinatur amplecti
quodammodo et vnire ſibi obiectum.ſub

2

Bermo factus in ſolennitate

anime interioꝛibo. Quid me reſpicis quid

admiraris ſi ratõni ſuos quinq; ſenſus eẽ
dixi. Nõne eſt in ea viſus ſpiritualis quo
cernitur pulcritudo decoꝛ et candoꝛ lucis
illius eterne cuius lumen ſignatum eſt ſu/

per nos:. Quo viſu videre nonne ſe dicit

apls.Nunc ꝑ ſpeculum ⁊ in enigmate.tũc
autem facie ad ſacie:? Eſt auditus ſpũalis

quo ꝑcipitur ſumma armonia veritatis.
De qua ꝓpheta ait.Audiã quid loquatur
in medñs. Eſt pꝛeterea guſtus ad quẽ in

uitabat idem ꝓpheta.Guſtate ⁊ videte ⁊c.
Eſt inſuper tactus ſpũalis.alioquin non
dixiſſet ſpõſa ſponſo in canticis ¶eua eiꝰ
ſub capite meo ⁊ dextera eius amplexabi/
tur me ⁊ oſculetur me oſculo oꝛis ſui. De/

niq; olfactũ eſſe in ratione ꝓbat voxeiuſ/

dem ſponſe ad ſponſuʒ. Trahe me poſtte.
curremus in odoꝛem vngentoꝝ tuoꝛum.
¶ Nos vero cogitationes et motiones et

ſenſatõnes huiꝰquintuplicis ſenſus/radi

cate in vno libero arbitrio hominis / ſoliti

ſumus appellare noĩe viſionis.vt videqd
ſonet.quid ledit.Et ſ̃ᷣm hoc ꝓpꝛie ⁊ integre

dicit Auguſtinus ꝙ viſio eſt tota merces.
HNam amoꝛẽ ⁊ dilectionẽ cum delectatõe.

bhoc modo viſio in ſe caudit.⁊ hoc modo

qui plura diligit plus cognoſcit.Hoc mõ
cõtemplatio ad felicitatẽ ſufficit integran

dam. ¶ Pꝛoinde ſenſibus iſtis quinq; re
tis ⁊ ſanatis per luctum (Nam luctꝰ

foꝛmatis ⁊ ſa erluctum Hamlue
eſt potiſſimũ ad hmõi purgationẽ ⁊ ſana/

tionem inſtrumentũ )quis non agnoſcat

;ᷓ vehemens delectatio cõſequatur ex cõ/
iunctõne cuiuſſibet hmõi ſenſuũ cum ſuo

obiecto cõuenientiſſimo.Et quod eſt ob/

iectum illud/vtiq; deus omne bonũ ſicut

dominus Moyſi repꝛomiſit. Oſtendam
tibi omne bonũ. Ipſe nimirũ eſt viſui ſũ/

ma pulcritudo.auditui ſumma armonia.

olfactui odoꝛ ſuauiſſimus. guſtui panis

ſapidiſſimus tactui ſummeſuauis intimꝰ
et coniũctus. VUide qᷓ;cõiunctus.Naʒ qui

adheret deo vn ſpũs eſt cũ eo-. ¶ Hec om

nia Aug. Breg. Hugo et ceteri theologiſã
tes/ nobis valde impares/paſſim cantant
et nos circa pugnas verboꝛũ/ circa fanta/
ſiarum fumos plus obnubilantes q; illu/
minantes.plus fumantes qᷓ; flamantes:
languemus.artamur areſcimus atq; vane
ſcimus.vt ob tales foꝛte dixerit climacus/
theglogiam non conuenire niſi lugentib⸗
EEt penſate pꝛecoꝛ.pꝛecoꝛ aduertite.ſi

„

ſpiritus.

ſenſus naturales ⁊ imperfecti/tãta nos ob

lectatione trabant ⁊ rapiant etiamvſq; ad
furiam ex appꝛehenſione obiectoꝝ.plane
imperfectoꝝ ⁊ plurimũ amaritudinis ha/
bentiũ:quis exiſtimare ſufficiet quãta eſt
illa delectatio. quantus toꝛrens volupta/
tis ſobꝛie ⁊ ſincere.dum perfectiſſima po/
tentia/ obiecto ſuo perfectiſſimo/⸗ ſub hac
ratione quintuplici ſimul appꝛehenſione
coniungitun ⁊ vnitur? Hoc ſenſit intime
qui tam alte clamauit. Quãmagna multi

tudo dulcedinis tue domine/quam abſcõ

diſti timentibo te. ¶ Vellem nobis tempꝰ

ſufficere ad confirmandã hanc veritatem

exemplis illuſtriſſimis ſanctoꝛum illoꝛuzʒ
quoꝛum memoꝛiam recolit eccleſia.Nam
per adaptationẽ quãdam liceret hos qui/
q; ſenſus ad quintuplicem ſtatum beatoꝝ

traducere. Olfactũ ad patriarchas : ꝓbe
tas. Viſuʒ ad apoſtolos ⁊ diſcipulòs.Au
ditum ad martyres.Guſtum ad confeſio/
res.Cactũ ſpiritualiter ad virgines ⁊ñ con
Wenderemns quead moduz

tinentes.
luctus purgauit ⁊ ſanauit hos ſenſus ĩeis

ſeptima beatitudine mediante. Etex de/

ſcriptione boni luctus illud palam elicit᷑.
AZuctus ſanauit olfactũ a fluido reumate
afffuentiũ bonoꝛũ terrenoꝛũ per pauꝑtatẽ

ſpiritus in patriarchis ⁊ ꝓphetis.etiam in

ter medias diuitias.Luctus purgauit vi

ſum ab inffatione ſuꝑbie tumide ⁊ ab acri
moꝛſu vindicte fellee atq; pungitiue.ꝑ mi
titatem in apoſtolis.Qucius purgauit au
itum in martyrib ab impletione tremu/
la terrenarũ ſolicitudinũ ⁊ a ꝓpꝛij cõmodi
yviſcoſitate ꝑ eſuriẽ iuſticie ⁊ miſcdᷣie impẽ

ſionem. Luctus purgauit ⁊ ſanauit guſtũ
in ↄfeſſoꝛibo/a febꝛili ⁊ ſoꝛdido humoꝛe fe
doꝛũ deſiderioꝝ ꝑ mundiciã coꝛdis. Lu/

ctus deniq; purgauit ⁊ ſanauit tactũ ſpũa

lem in virginib ⁊ continentibaab inquie

tiſſima pꝛurigine fede carnalitatis ꝑ pacẽ
oꝛro neq; lingua dicere neq;

mens ꝑcipere poteſt/quãta ad hãc ſanita/
tem ⁊ refoꝛmatõeʒ a luctu factã/ ſubſecuta
ſit ↄſolatio. Ex magnitudine ſuoꝝ effectu

um ei plenitudo ↄcludat᷑. Hec nempe cõ/

ſolatio ſuo odoꝛe traxit abꝛaã de terra ⁊ co

gnatione ſua.⁊ imolationẽ ꝓpꝛij vnigeniti
nibilipẽdere cõpulit. Sic deceteris patri

archis ⁊ ꝓphetis ſuo mõ. Hec ↄſolatio ſua

pulcritudie ducebat aplos gaudẽtes a cõ

ſpectu ↄſilij ⁊c. Per ipſi dulcẽ armoniam
*

hikſi
coen lbe
ſoſeragit
erhanc.
i
Kotnnic
poſuſayt
hacone
aeerine
nai
ptie

lelerniz
coolatio
ſikinerſn
niceran
no A

(ichden

Cuiute⸗
Proing
glicgde
geſnen
licenne⸗
rnurer
unmop
unlemen
bulinoſta
lanperomn
nſolatone
nscaſt
Nſicnsnot
luptatsaſ⸗
cmndüeſer
rigis. Ctd
hit woten
tſſinigg
ſums pho
cſonurer
ioppone
W
Mliegiden⸗
Culliſtifl
Gnnn
rküinen
fleſniif

hrbeee
Ncnfce
gnestcn
gkuntn
sſanſusies
e Qad
Danclct.
goeumge
Wpoupra
Benomin
nghutyi
keraboan
itinegmi⸗
Urgauntan
onecremu⸗
hncnddi
ſichieinpe
Manitguſti
lobonore⸗
ors. 1/
itnaii⸗
Habnue

nsſace

ieneq
Hichhuita⸗
bſecuta
ogeffen
nempeco/
elena ?co
ynigennn
nensan
ſoltioſn⸗
ngees0
annonun

◻⸗

lapides ſtephano. ignis laurentio.Agate

carcer. cabones igniti Tyburtio. Vincè/
tio ſartagines dulceſcebant. Quid ampliꝰ

derhanc vtiq; pſolatõeʒ ſapidiſſimãa va-/
ſolitudo heremi.fames.ſitis. nuditas.

et omnia que hoꝛrida et aſꝑa humana mo

ralitas refugit.ea a beatis cõfeſſoꝛibus vl

tro ſuſcepta ſunt.Deniq; tenelle puellule/

hac conſolatõne diuini amplexus confoꝛ

tate/ extinxerunt impetum ignis concupi
ſcẽtie infernalis.eis placuit celibatus.nu/

abſq; vllo terroꝛe ſuſcepta eſt.

ene ergo habet

ptie deſpecte ſunt. moꝛs omniũ terribilioꝛ

quitur.ſed etiã ipos letificat et conſolatur.
Ratio in pꝛomptu eſt.qm̃ appꝛehendunt

quicqͥd euenit eis/tanq; miſſum eis a pai/

tre miſericoꝛdiarũ.et a ſapiẽtia diuine pꝛo

uidentie.que attingit a fine vſq; ad finem

foꝛtiteret diſponit omnia ſuauiter.tanq;
etiam cooperans in bonũ ſuũ ſᷣm apoſto/
licam ſententiam. Sit illud moꝛs. ſit tri⸗/

bulatio.ᷣſit anguſtia.ſit letum.ſit triſte. eoo

dem per omnia vultu. eodem luctu. eadeʒ

conſolatione pugnant per arma inſticie a
(ESirat bic aliquis
de ſãctis noſtris. Oiret᷑ quõ epicurus vo
luptatis aſſertoꝛ dixit(teſte Seneca) Jo⸗
cundũ eſſevirtuoſo/toꝛreri in tanto phala

dextris et a ſiniſtris:

ridis. Et dum moꝛiens vermibo ſcateret.

hãc vocẽ emiſit.feliciſſimũ hũc dieʒ et bea

tiſſimũ ago. Nõne pᷣterea h̊ vidit oculatiſ
ſimus phoꝝ Ariſto. dicẽs ĩ virtuoſo oĩa

cõſonareratõni. ¶ Igitur erãt fideles iſti

phᷣi opponet aliquis aut abſq; fide intelli
gi Hoſnta credunt᷑: Vbi eſt ergo illud/⸗
niſi credideritis.nõ intelligetis: Ego aũt
quales iſti fuerint pᷣi nõ diſputo. Scio
tamen nec mentitũ fuiſſe phᷣm.nec intelle/

ctũ taliũ mercatũ haberi poſſe/ abſq; pᷣuia
fidei ſaltẽ infoꝛmis colluſtratione. Et foꝛ

te veritas ſeſe ꝑ oꝛa infideliũ ſicut oli ꝑ aſi
nã Balaam ⁊ p caipham reuelauit. Pꝛo⸗/
pterea ipᷣos intellexiſſe plene q̃ dicebãtnõ
afſero.ſʒ ita tamẽ ſẽtiẽdũ eſſe cõſtãter affir

mo. Sʒ dicũt nos dicere ita /vl ad fauoꝛẽ

cco. ⁊ ſi ceſſaret nũcoĩs
⁊ religionẽ / certa tñ ⁊ cõperta ratio in hac

ictertiuʒ fundamentum in hoc termino
cõſolatio.validum eſt ſicut pꝛecedentia. et
ſuſtinere ſine collapſu ſtrucrurã q̃drifarie
conſiderationis poteſt. ¶ Pꝛima conſide
ratio.AQugentes non ſoluʒ non contriſtat
quicqͥd eis acciderit vt de iuſto ſapiens lo

Omniũ ſanctoum ꝗAʒ

fidei vel religionis adulationẽ. vel noſtre

„

Ppfeſſionis laudem. quaſi vicʒ officii nrfm

mentiri ſit. ¶ Barriant qð voluerint / pfe/
obligatio ad fideʒ

me viritate teneret. beatos ⁊ cõſolatos eſſe

lugentes in multis quoq;ʒ veritatibo fidei

non minus extraneis. Bubinde mira/

culum hoc conſolationis in aduerſitatib⸗

rationis in recogitatione diuine pꝛouidẽé/
tie paterne omnipotentiſſime et ſapientiſ⸗

„

in illa regula phie. Maioꝛes motus/im/
pediũt minoꝛes. Quod aũt in chꝛiſti paſ/
gerit.miraculoſe dipe

ſationis fuiſſe dubium non eſt. ¶ Hic in

gerit ſe coꝛollarium de te beata vngine q̃ᷓ
regina celoꝛum vocari digna es.quia duz
tuam pertranſiuit animam gladius paſſi
onis filij tui.anima tua nihuominus con

ſolatõe plena fuit. Deniq; ex bis elucet qᷓ
pacto in ſa pientẽ neq; iniuria cadit.neq;

rus collocans hominis felicitateʒ in volu

leſio. ¶ Secunda conſideratio. Epicu/

ptate animi ſi cõſequeter locutus ẽ poſuit
eam ſilr in luctu pꝛo ſtatu pꝛeſenti. JIta

dici nequit felicitas noſtra ſit in volu/

ptate / niſi comitante. Non enim ipſa eſt fi

nis vltimus.ſed ſolus deus per dilectõnẽ

et cognitõnem appꝛehenſus. Comitatur
autem pari modo de neceſſitate felicitatezʒ
iſtam/luctus conſurgens exappꝛehenſio/

ne maloꝛum vt ihnoneſta ſunt vel hone/

ſtatis impeditiua. Dicere enim ꝙ cum vi
cijs eterroꝛibus / poſſit haberi vera volu
ptas ⁊ paxanimi.eſt ponere incompaſſibi
lia.Dominus erat qui dixit. Non eſt paz
impijs.qm̃ natura/ ꝑ os ſyndereſis/ iugit
vitijs obmurmurat.⁊ ꝑ intelligentiã erro

☛

tus.inquietus quodãmodo eſt.cuius ſig
nũ accipimus/qð pꝛemit obſtãtia. Hinc

collaudandus eſt eraclitus queʒ referunt

Juuenalet Deneca / cötinue fleuiſſe. col
ſaudãdus ſi ffebat eo fine ⁊ circũſtãtijs/qͥ/
bus opoꝛtebat. ¶ Zertia cõſideratio. Lu

gentes qui habitant in ſepulcris qui mo⸗/

riũt᷑ tota die ſic oues occiſiõis qͥ exſperãt
in ſeipis. atenuüroſolan vegſolen t de

ſime ⁊ optime. Que actuatio foꝛtis/ vltra
hit ad ſe vel impedit actus inferioꝛum po
lentiarum. aut ſaltem ne ſuum actum im/
pediant diminuit et remittit. undatÄhoe

Bermo factus in ſolennitate

ſcendunt in infernũ viuentes.hoceſt cõſi⸗
derando illũ ſibi pᷣcauent.ſuſcipiũt etiam
in hac vita maioꝛẽ conſolationẽ q; qui cõ
ſolationibo carnalibo et indignis / ſe totos
pꝛecipites dant. Quoniã ibi moxdelecta
tio effuit.⁊ ſtimuli graues et hami incluſi
fixi manent /infelicem animã coꝛrodẽtes.
adeo ꝙ longe maioꝛis vite ſunt boni plu/
riq;. cuʒ ſit in eis ſecura ⁊ leta mens quaſi

iuge cõuiuiũ.animus vero gaudens etatẽ

ffoꝛidã facit. ¶ Ouarta conſideratio. Ho

mines coꝛrupti ſenſus ſpiritualis ꝑ ſapiẽ

„

tiam terrenaz animalẽ et diabolicam/non
plus audiendi ſunt. non plus conſulendi
aut credendi ſi contra ea que diximus de
luctu ⁊ beatitudine ⁊ conſolatione latraue
rint/q; ſi poꝛcus laudaret voluptatem cul
patis mundicijs. Aut quomõ febꝛicitans
vel mulier pꝛegnans vel aliter leſus/ audi
retur / ſi contra ſenſationes bomninnm
qqui ſani ſunt/ diſceptarent. VUtrobiq; eni

par eſt ratio deceptionis non credẽdo. coꝛ

ruptio ſq; iudicij/ ex coꝛruptioneę potentie
appꝛehẽdentis iudicantis. Pꝛopterea
de conſolatõne ⁊ beatitudine noſtra/plus
aliquãdo credenduʒ eſt ſimplicib idiotis
tanq; plus in hoc vere ſapientibo.⁊ per ex/
perientiã intimã philoſophantiby. et qui

pꝛo conſuetudine ⁊ luctu et gratia/puros

habent ſenſus interioꝛes/q; alijs quãtũli/

bet eruditis cũ ſuis coꝛruptiuis ⁊ fedis de

ſiderijs/ obnubilantiboꝛ amaricare deſipe

q; facientib/omnẽ ſenſum ratõnis.cuius

coꝛruptionis/ manifeſtũ ſignũ eſt ꝙ dole

re nequeũt de peccatis.Quid dico neque

unt. QNetantetiam cũ malefecerint.exultãt
in rebus peſſimis.Adeo ſenſus eoꝝ a ſan
ctitate ⁊ a vita bona lõge abeſt.adeo pꝛoꝛ/

ſus obtoꝛpuit. Et quoniã tanta occurrit

nobis hodie teſtiũ turba ſanctoꝝ ſanctaꝝ
q; omniũ / nobis teſtificantiũ cũ xpo/ bea/
tos eſſe qui lugent qm̃ conſolabunt᷑pꝛofe

cto nõ minus eis in hoc quã phis in aliss

ſuis inueſtigationibo credere equũ ẽ. VUtrĩ
qʒ enĩ par eſt ratiocinationis fulcimentuʒ

in experientia ſitũ vt palam tradit diony//

ſius.viij.c.de diuinis nominib.Et domi
nus Anthiſiodoꝛẽſis in ca.de dono ſapiẽ

tie. Liceat igitur non ſola qedulitate/ ſed

etiam cum intelligentia / fideliter aſſerere
thema pꝛopoſitũ. Geati qui lugent quoni
am ipſi conſolabütur. tabilita veri/

tate fidei noſtre ſuper hoc triplicifunda/

mento trium terminoꝝ ſumpti thematis:
beatitudo.luctus.cõſolatio.⁊ fide ad intel
lectionẽ ſicut arbitroꝛ deducta.nõ ad me/
riti euacuationẽ (ſemꝑ eni pꝛime veritati
nõ rationi fides innitit᷑)ſed ad eius cõtra
repꝛobos irriſoꝛes pᷣconiũ:tota in ãmoni
tione tranſeat ⁊ finiaturoꝛatio. ¶ Lugen
tes ⁊ penitẽtes audite cum gaudio pꝛemi/

um veſtrũ / ne vos abſoꝛbeat triſticie exer⸗

citium. Audite beatos eſſe qui lugent qm̃
cõſolabunt᷑ Beatus vero luctus/adcuius
menſam in ſecreto mentis cenaculo duo/
decim fructus ſpũs miniſtrantnumerati
ab aplo ad Bal.v.Charitas.gaudiũ.pax.
patientia.benignitas.bonitas.lõganimi⸗
tas.manſuetudo.fides.mundicia.ↄtinen/
tia.caſtitas.¶ SBalubꝛis luctus qui egy/
ptiacã vitioꝝ turbã/funditus mergit.qui
capita draconũ hoc eſt initia malarũ ſug/
geſtionũ /cõtribulat in aquis ſuis.qui ſuꝑ
aquas babylonis ſedens et fſens / allidit
paruulis eius ad petrã.qui ſoꝛdes carna
litatis abluẽs /obliuionẽ etiam inducit lu
xurie magne.cuiꝰ cõſolationi nõ miſcetur
alienus. cui cedit luctus infelix mundane
aduerſitatis tanq; ſi clauus clauo retũdit᷑.
Krodenvegnillimeſi tam obſtinate re
fugiũt homines luctũ/ querẽtes ↄſolatio/

nem.quo pacto nõ intelligũt qm̃ ideo ſal/

tem lugere deberent vt cõſolarent᷑. Exꝑiã/
tur licet quãta eſt in luctu bona iocũditas
q́;uis coꝛtex amarus videat᷑. Aut ſi nõdu,-
iſtud exꝑti ſunt /vel Apir nolunt.credant
exptis.credant demõſ i

dant demõſtrationibo phicis.fi
dem habeãt his hoĩbo qui ſicut ſoli vtrãq;
cõſolationẽ exꝑti ſunt camalẽ pꝛimitꝰ po

ſtea ſpualẽ. Ita ſoli de vtraq; certiſſimũex

mutua collatõe fene pñt iudiciuʒ.quẽad/

moduũ fuit Augꝰ ⁊ alioꝝ plurimi.quibus

guſtato ſpũ / continuo deſipuit oĩs caro.⁊=
hoꝛroꝛi etiã fuit.Et audi ex me:parum eni
eſſet auctoꝛitatis in exꝑientia mea Barne
crede.Dic tu nobis bernarde Quid ð hac
cõſolatõe iudicas: Qui ſemel in diemtia
tione diuinã dulcedinẽ deguſtauit. neſcio
an ipᷣaʒz gehennã ad tpᷣus hoꝛribiliꝰ exꝑiri
penaliꝰ ve ducat/ q; pꝰ ſpualis ſtudij huiꝰ
deguſtatõez aut ſuauitatẽ / exire denuo ad
moleſtias carnis ⁊ ad carnaliũ ſenſuũ tu /
multus.Hoc exꝑtiſſimꝰ =

ciſſimdixit cui diſcredere nefas ẽ.¶Ged :
his auditis ſuſpirat ptin aia ad ↄſolatio⸗
nem hãc habendã.vtigit᷑lugeat neceſſeẽ.

lugene,
,adanus
allodlo⸗
kenumeni
Ducige⸗

Blögmn H

u,unen,
nogniege
nagtni
nuhriſag,
nscgiſin
ns istr
Ndesan
mincuctn
inömiſent
lemundane
Nnommüdt⸗

obſtinotete

ano⸗
ſloſ/
nt Erii⸗
giocüdiens

utſinödn

unt getant
tophicsf
utſolimis
enini /
nſinin
ſciß glin
rind Abt⸗
ion/

ii,
Scc
nenpl
i neſo
logen
udüubd

ſonſui

Sñmnium ſanctoꝛum

Sed lugere volo inqͥes nec valeo.q̃ſi vi/
delicet nulla et nõ penitus vberrima eſſet
fletus materia ⁊ eo maioꝛ quo minus ffet᷑
Nihilominꝰ accipe conſilium tu hodie ad
aliquẽ ſanctoꝝ cõuertere.vt tibi grãm hãc
luctus ſua impetret oꝛatio.ꝑcutiat deus ſi
licem coꝛdis tui/ virga diſcipline! vt inde
pꝛofluãt aque ſuauiſſime⁊ largiſſime. ſic
enĩ a beata uᷣla/que fletu diluit peccata ma

ria magdalena.quidã luctus gratiaʒ obti/

nuit ſᷣm narrationẽ Guilhelmi pariſieñ.ĩ
rhetoꝛica ſua diuina. q̃ in hac materia/ ſi/
cut ⁊ alie meditatões Enetorepluruniſet.
idonea p ↄcuſſione mentis ad luctũ.Ec
ceↄſtituamꝰ ante ↄſideratõnis noſtre ocu
los nõ in tranſitu ſed in ꝓfundo fixoq; in/
tuitu/ ad quid geniti ſumꝰ.quid ⁊ vbi fu/
turi ſumꝰignoꝛamꝰ. Quid ſi abeſſe ↄtige/

rit ꝓpter momẽtaneã delectatiũculã ab er/

no ↄſoꝛtio beatoꝝ.quãta eſſet illa cõfuſio
deus miſericoꝛdie.quãta deſolatõ. Ite ma
ledicti in ignẽ eternũ Si fletur lachꝛimis
amiſſa pecunia veris.ſi moꝛs amici/pene
nos exanimat.ſi qualecunq; infoꝛtunium
nos tꝑale cõturbat.Hec oĩa ad aie noſtre

moꝛtẽ quãtula ſunt. Quale poꝛtẽtũ eſt ge
ſtare ſecuʒ funus aie ꝓpꝛie:nec iam geſtare
ſed trabere ad ſepulturã infernalẽ. ⁊ inſtar

frenetici inter ꝓpꝛia mala ridere ⁊ iocari.ex

emploq; vituli qui ducitad moꝛtẽ petulco

vanitatis pede ſaltare. Nõne pᷣterea gaudi
um pᷣſens ſicut puncteſt / a quo linea miſe
rie trahit᷑in infinitũ.Et qui ducũt in bo/

nis dies ſuos in pũcto ad inferna deſcen /

dunt.Luctus bonus/ecõtra lineaʒ deſcri⸗/

bit gaudioꝝ ⁊ conſolationis ſine termino
duraturã.qm̃ bꝛeue bic ⁊ momẽtancũ tri/
bulationis in nobis ſupꝛa modũ immen

ſum gloꝛie pondus operat᷑ in nobis.ꝑ gra
tiam ⁊ in futuro ꝑ gloꝛiã pᷣſtante eo qui eſt

benedictus in ſecula ſeculoꝝ Amen.

Alius ſermo fact

I.

in die omniu
cellarium.

ctiſſimi ⁊ ſapientesviri.veni

hoc habet hominũ cõmunis natura.vt ð

patria ſua/ neſcio qua dulcedine/ cunctos

m ſanctoꝝ per eundem can /
Xultate qm̃ merces veſtra co
pioſa eſt in celis Mat. qnto
et ſententialiter LQuc.vi.Do⸗

te exultemus dño.quoniam

loqui pariter audireq; delectet. Non dege

neremꝰ igit᷑ab hoc pio naturaliq; deſide/
rio dũ de illa mercede celoꝝ que vere pr̃ia
ntr᷑a eſt.patria finalis ⁊ eterna/ſermonẽfa/

cere inſtituimus. Nemo claudat aures.vel

alijs tumultuoſus exiſtat.obmuteſcat gar
rulitas ſümurmurãs.puerilis ſibilatio q̃
libet cõticeſcat.quinetiã ſecluſis ad tpᷣs re
iectisq; omnibo ad aie hoſtiuʒ pulſantibo/
audiamꝰet exultemꝰ.qm̃ merces veſtra co
pioſa eſt in celis. Qð vt agere ⁊ loꝗ digne
poſſim / di ſpeſ⸗ atricẽ mercedis illiꝰexoꝛan
tes ſalutemꝰ ꝑ illud angelicuʒ.Aue maria
⁊c̃.¶ Exultate qm̃ merces veſtra copioſa
eſt in celis. Si apud incredulos ac verere
ligionis exꝑtes habendꝰmihi ſermo eſſet⸗
eniti pꝛimũ opoꝛteret argumẽtis ſtabilire
mercedẽ iuſtis.⁊ repꝛobis ſuppliciuʒ poſt
hanc vitã nõ deeſſe. Quiſquis enĩ hoc vel
negat vel in dubiuz reuocat / cetera que de

virtutibo ac pietate diſſerueris/ facile ↄtẽ/

nit.Atuero/melius nũc mecũ ↄpꝛehẽdio/
ſiusq; agit᷑qui oꝛationẽ facturꝰſum/viris
xpᷣiana fide ac pietate diligẽter imbutis.qͥ
bus certe ꝑſuaſum eſſe debet ⁊ fixa creduli
tate ſtabilitum:quoniaʒ qui bona egerũt/⸗
ibunt in vitam eternam.qui vero mala/in
ignem eternũ.Nec incredula mente ſuſci/

piunt vocẽ nr̃i thematis. Exultate quoni
am merces vr̃a ⁊c. Nam ſi de ⁊ remunera

toꝛ eſt in ſe credentiũ quẽadmodũ publica
nedũ theologoꝝ verũetiaʒ phantiũ ⁊ vni/

uerſaliter omniũ ratione vtentium vox ac

clamat.alia poſt hãc vitã iuſtis merces ne
ceſſario ſperãda eſt. Neq; enĩ diuinitatis
iuſticie pietatisq; cultoꝛibo/ſua merces in

hac vita dat᷑ que creberrimis exercet erum
nis.qꝛ omnes qͥ pie volũt viuere in xpo ꝑ

ſecutionem patiunt᷑. Nec deſunt exempla.

Verte oculos ad quẽlibet ſanctoꝝ omniũ
quoꝛum hodie celebꝛitas memoꝛat᷑. Eiſi
moꝛtalẽ pᷣſentis vite ſue curſuʒ diſcuſſeris
quid oꝛo te niſi durũ penale acerbũ⁊ quo
tidiane moꝛtificationi ſimillimũ reperies
Pꝛopter te inqͥt ꝓpheta moꝛtificamur to⸗
ta die. et apłs. Scitis hec.R.p.ac /fratres
in xpᷣo pᷣcipui⁊ idoneis teſtibo ſapiẽter cre

didiſtis.Leſtibo inquã qui nec fallere vel/
lent.quippe ꝓ ſua aſſertione nihil in mun

do hoc niſ toꝛmenta moꝛtem flagellaq; re
poꝛtantes. Qui nec pꝛeterea falli poſſunt

qui inſpirãte deo locuti ſunt.ij. Petri pꝛi/
mo.¶ Dõ ſiquis ĩ hoc cetu venerãdo ita
KRE 4

0

perditus eſſet et indomite ad fidem cerui/
cis/nondum futuram ſanctoꝝ mercedem

crederet. Abſcedat peccatoꝛ. Nõ expectet
yt illud ſibi ꝓbandum aſſumã et ingeraʒ
ſolem cecis oxulis.Nã(o deus equiſſime)
quid apud illum ageret mei ſermonis exi

guitas / qui tot et tantis / incaſſũ audit do
ctiſſimoꝛũ.ſanctiſſimoꝛũq; aſſertiones.te

ſtimonia que credibilia facta ſunt nimis.

ꝓbationes et oꝛacula.qui et ipam ſpernit
diuinã ⁊ celicã xpᷣi vocẽ dicentẽ. Exultate
quoniã merces veſtra copiolſa eſt in clis.
us igitur ſcire o fidelis anima. nã ad
talẽ mihi ſermo eſt. vis ſcire q;copioſa mer
ces ſit in celis.nõ ego ſed dñs ipſereſpon/
deat Geñ.xv. Ego ꝓtectoꝛ tuus ſuʒ ⁊ mer,

ces tua magna nimis.O vere magna mer

ces nimis deus. Et tãmagna ꝓꝛſus vt ni/
hil magis poſſet cogitari.⁊ quicqͥd de mer
cede ſanctoꝝ aliud dixeris.pꝛo rei magni
tudine parũ eſt. exiguũ eſt. indignũ eſt. /
la quippe eſt que in ſe ſupeminẽter haber
ſtatuz omniũ bvonoe aggregatione pfeciũ
e

et ſuꝑexcellenter in

nali. ⁊ vltra in infiniiũ auctius ꝑfectius et
excellentius. P
atq; dignitas creature rationalis. Ea ita/
q; tam capacẽ fecit deus.vt nihil minꝰ eo
ipſaʒ replere poſſit.quietare nihil.nihil ſa
tiare. Hinc Aug. i. ↄleſſ. Feciſti nos ad te.
et inquietũ eſt coꝛ noſtrum donec quieſcat

in te.Quaĩ recanit ꝗꝓpheta.Pars mea de*“
in eternũ.Et alibi. Poꝛtio mea ⁊c. Iterũ.
Dñs pars hereditatis mee ⁊c. Bona vti /
q; pars ⁊ magna poꝛtio deus.Et cui non
ſufficit/nimis auarus eſt.nimis auidus v·
ſtolidus. ¶ ¶Qetamini igit᷑ in domino ⁊ ex
ultate iuſti ⁊ gloꝛiamini omnes recn coꝛ
de quoniã merces veſtra copioſa eſt in ceo
lis.Si pondus laboꝛuʒ vos pꝛemit. Si
pꝛopter iuſticiã patimini.Si fame ſiti fri
goꝛe coꝛpoꝛa veſtra pꝛopterchꝛiſtuʒ atte⸗
runtur. Si ad obedienduʒ deo caſtigatis
coꝛpus veſtrum ⁊ in ſeruitutẽ redigitis.ſi
maleſuaues ſpnitis voluptates.honoꝛes
vanos calcatis.oĩa deniq; vt ſtercoꝛa arbi
tramini.gaudete quoniã nõ ſunt cõdigne

paſſiones huius tempoꝛis ad futurã glo/
niam que reuelabit᷑ in nobis. Sileat que/

rela de laboꝛe cũ tamcerta ſpes ſit dedena/

rij diurni ꝑſolutione.Nuuc fatigati parũ/

in ſe amplectit/quicqͥd di
nitiarũ/quicqͥd delectationis/ quicqͥd ho
noꝛis ⁊ gloꝛie deſiderabile eſt anime ratiꝰ

randis ſane excellentia

Bermo factus in die

q; gemitis. Sed exultate quoniam ꝛ(᷑.·
Sed animi noſtri naturã agnoſco.ſin/

gularium enumeratione magis capitur ?

5

mouetur. Cibus integer minus ſapit ⁊ cõ
triua ſuauius redolent aromata. q́obꝛem
deciſioꝛ fiat noſter ſermo de ſanctoꝛũ mer/
cede.⁊ ex viſibilibo ad inuiſibilia tranſeun
tes deducamus a poſterioꝛi vt poſſumus
quata erit ⁊ q;multa ſanctoꝛuʒ retributio.
Ex his que apud nos bic agunt᷑videntur
⁊ tanq; aliquo curru vtamur conſidera
tione ſenſibiliũ ad ea que ſenſum latent vt

cunq; latent capienda. Neq; enim in ſuo

fulgoꝛe ⁊ lumine videri poteſt a nobisvia
toꝛibus ⁊ coꝛpoꝛea mole pꝛeſſis/ſanctoꝛũ
merces que deus eſt / ſi non aliquibus in /

uolueris ⁊ ſimilitudinibo rerum coꝛpoꝛa/

lium fiat obumbꝛatio quedã. pꝛout diui⸗
nus dixu pater dionyſius. Et inter pluri/
ma(quoni tempus ⁊ res exigunt) veria/

mus oculos noſtre conſiderationis ad al/
mã hanc vniuer
cuiꝰnũc cõmemoꝛata ample dicta intuea/
mur diligenter ⁊ ſolerter ea omnia que ibi
dem fiunt ⁊ tractant᷑ foꝛtaſſis agnoſcemꝰ
ꝙ ſitm̃ delectatur ⁊ afficituranimꝰ in bo/
nis minimis.Si tam vehementi ſolicitu
dine tam vario multoq; ſtudio in vmbꝛa
et veſtigio per modicũ veri boni noſtrum
figitur ⁊ agglutinat᷑ deſideriũ. Si deniq;

ſimilitudines huius pulcritudinis ſapi⸗

tie ⁊ bonitatis in ſui delectationeʒ tam in/

credibiliter nos incendunt inffãmant ⁊ ca

piunt.magna eſſe pꝛoꝛſus ⁊ miranda non
ambigamus que de hac ſanctoꝝ mercede

ſperare iubemur ⁊ debemus. nec inanẽ cco
hoꝛtationẽ eſſe noſtri ſaluatoꝛis. Exulta.
te quoniam merces veſtra ⁊c. ¶ Aſſurgat
igitur noſtra cõſideratio ⁊ quadrupler bo
num vel ſi rectius loqui libet quadrupli/
cis boni ymbꝛam veſtigiuʒ et odoꝛem/re,

cogitemꝰ. In hac alma vniuerſitate ma/
tre noſtra/ amari pꝛo mercede ſiue pariter
et conqueri. In artium facultate/ merces
eſt / naturaliũ rerum cognitio.et habitudi

nis cauſarũ ad effectus quo ad bonuʒ qð/

daʒ honeſtũ ⁊ liberale. In medicine facul/
tate/merces eſt ſanitatis adeptio:reſtaura
tio ſeu conſeruatio.quo ad bonũ placeus
et delectabile. In decretoꝛũ facultate / mer

ces quedam eſt tranquilla ciuium cohabi

tatio.pax atq; delectꝗtio quo ad bonum
conferens et vtile. ¶Poſtremo in ſacre

latẽ parif.matrẽ noſtrã.

hmallcun
aibunm
oclloule
glomus

feltehlu
tifunepen
würdue
gicitun
icnpfe
pollcenn
coihue
Ounn
nnche
mntüſpn
Anosefi

froi

Morce
ctarpor
deetem
mnrne
epam
onmiene

cultun

fanoindno⸗

pienniofl

ſipormider
nechabens
gplofann
sveſtne
tius inße

Albbergnan
grod cog
didlatan

Ofedom
ſupece
fnapin⸗
Weconſta
Mtgretn
Chenoſn

F Manin

hſhn
noch
ſiſinn
morume
lanul

conſiden
mlamne

iminn.

anobip
aſancvi
gubroin.
tnceponn,
Nurdigi/
urplori,
en,
Cniedc
minoſi.
mnaqvebi
Goſcen
nminbo⸗
nnblan
innbu
ufun
idenig
ioſipie/
ziamin,
mant
Wmanon
Pmacae
ccinandco
Sne
ſurar 6
ho

guudnpi⸗
ore
ſe na/
epein
nonts
habiwdl
vnuzö/
nefacul⸗
reſtaura
jplacans
tate mer
naohobi
bonum
n

Onmnium ſanctoꝛum

cheologie facultate merces ?/ poſitio ma
ruʒ ⁊ alta diuinoꝝ ↄtemplatio quo ad bo

num heroicũ ⁊ ſuꝑnaturale. ¶ Bagnuz

efſie putamus. R.p.et mgr̃i magnuʒ ſi vel

vnã aliquã ex his mercdibo adipiſci con/

tingat.Certũ rei huiꝰfaciunt indiciuʒ/la/

boꝛ aſſiduus ⁊ iuge ſtudiũ.vigilamus.lu
cubꝛamus.⁊ cũ multa cerebꝛi vertigine et
oculoꝛũ leſione/libꝛos totos euoluimus.
Exulamus vltro a pr̃ia dulci.charos pa/
rentes linquimus.eſtuamus.algemus.ſi/
ti fame pauperie ⁊ mille incõmodis affici
mur. dura quelibet ⁊ aſpera ꝑpetimur.Ad

quid iſta niſi vt v 1 bop
dictaꝝ facultatũ excellentiã mercedis quã
pollicentur aſſequi valeamus: Et tñ obſe
cro in his omnib quid ꝑfectum.quid ſoli
dum. quid ve ſatiatiuũ:imo ſi veritas acri
iudicio metiat᷑quid nõ diminutuʒ inane
anxiũ ſuꝑuacuũq; reꝑies: Poteſt atñ tã/
ta nos efficacia/ talis ſpes erx illis attrahe/
re ĩmo ienpele vt in tot grauib ⁊ mole
ſtis ſtudioꝝ laboꝛiba gaudeamus iocũde
mur ⁊ exuliemus. Quale hoc⁊ quantum

eſt argumentũ o ſcientifici ⁊ pcellẽtes viri

de eterna mercede ſanctoꝝ ſi ſictꝑale ⁊ mo

mentaneũ nos cõdelectat pꝛemiũ de felici

tate patrie. Si ſic placere poteſt exiliũ val

lis miſerie:de veri ſummiq; boni ſup ple/

na guſtatione ſi tantũ ſapoꝛis eſt in ei per
tenuiſſimo odoꝛe. Quãobꝛẽ oẽs qui ſpe/

ratis in dño/quoꝝ ↄuerſatio in celis eſt. q
ſapienti ↄſilio nõ facitis de naufrago ma/

ri poꝛtũ.de via vbi libet obſeſſa terminuʒ:
nec habetis hic manentẽ ciuitatẽ.ſed cum
aplo futurã inquiritis.Exultate qm̃ mer/
ces veſtra copioſa eſt in celis. Mõſi diu
tius in pᷣaſſumpta ſimilitudine vera fari

libet.quatinꝰ ex his q̃ animꝰ nouit. Sur/

gat ad cognoſcẽda que nõ nouit. et ꝑ ea q̃

didg cit amare.diſcat ⁊ inuiſibilia diligere.

Oſtẽdamus vt poſſumus in vniuerſitate
illa ſupceleſti que eſt mater noſtra ⁊ libera

fm aplin/ꝑfectiſſima ſynceriſſimaq; veri/
tate conſtare omnia qᷓ in hac inferioꝛi vni
uerrſitate tanq; in eius figura quadã ⁊ ima

gine nõ ſine multa imꝑfectionis admixti/
one continent᷑/ ¶ Nuũquid vniuerſitas il/

la ſuperceleſtis/grammaticã habet:ſermo
nis cõgruitate elegantia ⁊ ꝓpꝛietate venu/

ſtiſſimam: Nulla ſoloeciſmoꝛũ barbariſ/
moꝛumq;ʒ; vitia.nulla barbaries incogni/

ta.nulla ſubinde verboꝛum ſententiarũq;

lin vna vel plurib pꝛe/

tur ⁊ audiunt. Outos enĩ aut ſurdos eos

„

linguis hominum inquit loquar

mini.non repeto. Vos igitur qui grãma/

veſtra multa ⁊c.(¶ Ad logicã vero tranſea

mus.Cuius officiuz eſt a falſo veꝝ diſcer

nere. Sedo veritas quanti apud nos re
periunt᷑ fallaciarum laquei.qnot falſigra⸗

phe et fucate ſophiſmatũ tendicule.Atue/
ro in vniuerſitate illa celeſti ⁊ mercede ſan

ctoꝛum/abeſt omnis ab eoꝛũ logica dece/

ptio.neq; falſum aliquod / veri faciem aſ/⸗

ſumit. nuda fulget veritas.et velamĩe nul /

lo falſitas operitur. Siue beati ülli vtan/

tur ſyllogiſticis enthymematicisq; diſcir
ſibus. Deu potius (vt quibuſdaʒ placet)
vnico recroq; intuitu cognoſcant omnia.⸗

vel in verbo tanq; ſpeculo lucidiſſimo et
exemplari perfectiſſimo cuiuſſibet verita/
tis. Seu etiam in genere ꝓpꝛio ⁊ hoc ꝑver
bum pꝛoductũ in anima ad ſimilitudineʒ

verbi diuini. qo in ſe ſimplexexiſtens ſen/·
tentioſiſſimũ eſt ⁊ numeroſe veritatis exx

pꝛeſſiuũ.Qui igitur logicã excolitis Exul
tate quoniã merces veſtra copioſa eſt in ce

lis. Soero in rhetoꝛica beatiſſumas at/

q; fecũdiſſimas incolas vniuerſitatis illi
celeſtis abũdare certiſſimũ eſt.nõ ad abu-

ſum qualis apud nos inuenimur. ad mẽ/

tiendũ facile.ad ridendum moꝛdaciter. ad

fallendũ vafre ⁊ nequiter.ad nectendũ ca/

lũnias inſontibo.deniq; ad attollendũ cõo/⸗
tra veritatem mendacium.ad confunden/

dum fasq; nefasq;. Sed rhetoꝛica talis
inibi regnat/per quam inceſſabili voce et
oꝛatione decoꝛa iocũda et floꝛida/in hym

nis omnimodis et pſalmis dei laudibus

occupantur. per quaʒ inſuꝑ ſancti oẽs tã/

quã rhetoꝛes peritiſſimi et patroni aduo

catiq; diſertiſſimi fideliſſimi et placidiſ/

ſimi/ deflectunt iram iudicis. peccatoꝛibꝰ

veniam.iuſtis gratiam/ et gloꝛiam impe/

trantes. Nobis idcirco peccatoꝛiba quox

46

ieiuna pauperies. Scom hanc beatiſſi/
mi ſpiritus illi angelici ⁊ humani/quoꝛũ
celebꝛitas agitur: nũc mutuo nũc cuʒ deo
cogitatõnes intimas affectionesq; loquũ

isdireit Eum audiat apłm.i. Coꝝe
xiij. Sil
pariter ⁊ angeloꝛum ⁊c̃.⁊ Iſaias refert ſe/
raphin clamare Sanctus.ſanctus.ſanctꝰ
dominus deus ſabaoth. ⁊ talia ſuntabſqq
numero. Verũ quomõ fiat iſta locutio/q?ꝛ
nuper ⁊ olim diſſerniſſe quod ſentiebã me

SBermo factus in die

cauſa inquã perdita eſt/confugere ſaluber
rimum eſt conſilium ad tales eloquentiſſi
mos oꝛatoꝛes.hodie pᷣcipue quoniã mul/
tiplicatis interceſſoꝛib/deus abundanti/
am ſue pietatis fauoꝛabilius largiet.Qui
igitur rhetoꝛicam colitis exultate quoniã

merces veſtra copioſa eſt in celis. ¶ Tete

rum.ſi mathematicales ſciẽtias geometri/
am loquoꝛ aritmeticã muſicam ⁊ aſtrono
miam in celis ponimus/nõ fallimur.non
ꝙ tales ꝑ omnia ſit vſus ſcientiarũ huiuſ/
modi apud illos/qualis apud nos exiſtit
Longe pfectioꝛ eſt atq; diuinioꝛ.vbi om/

nia nudeconſpiciunt᷑ facta in numero pp-

dere ⁊ menſurꝗ. Muſicã pꝛe ceteris ita il/
lic exerceri perſpicuũ eſt/vt non alia videa

tur ſapientiſſimo Auguſtino eſſe beatiſſi/

moꝛum illoꝛum ſpirituũ occupatio / q;ᷓ vt
leni ſint modulis in laude ⁊ canoꝛe iubi

o. vbi vna voxeſt letantiuʒ ⁊ vnus ardoꝛ

coꝛdiuʒ.O felix illa ciuitas in qua magna

ſolennitas ⁊ in qua iocunda curia que cu/

re pꝛoꝛſus neſcia. Nam ſicut letantiũ om/
niũ habitatio eſt in te. Idcirco beati qͥ ha
bitant in domo tua dñe. in ſecula ſeculoꝛũ
laudabũt te.⁊ cantabũt canticũ nouum in

choꝛo ⁊ tympano coꝛdis et oꝛgano.Totꝰ

pterea mudus concinet aurib beatoꝝ car
men pulcerrimũ et armoniã numeroſam

ſuauẽq; reſonabit. Ita etiã vt qð mireris /

infernales gemitus ſtridoꝛes hoꝛridos et
rabidi vlulatus demonioꝝ concurrũt ad

i tuatamelooie hmõi dulciſone. qꝛ in
t iuſticia.⁊ in celo mollioꝛ

inferno tenoꝛ

cantus miſericoꝛdia. Juxta illud Miſeri

coꝛdiã ⁊ iudiciuʒ cantabo tibi dñe. Oð ꝓ/

funde notatũ eſt in hymno paſchali. Cuz

ei premittit᷑ auroꝛa lucis rutilat ꝛc. Sub
infert᷑ pꝛo integritate carminis/gemẽs in/
fernus vlulat.Ampliꝰ eſſentialis beatitu/

do ſanctoꝝ inſtar tenoꝛis cuiuſdã inenar-
rabilis pſeuerat. Accidentalis vero inſtar
diſcantꝰvarij.Nũc intenſioꝛ accreſcit altiꝰ

nũc remiſſioꝛ depᷣſſius ſonat.Qua ĩre ni/
hil eſſe dicit deuotus Berñ. ꝙ magis ſta/
tuʒ gloꝛie celeſtis repᷣſentet/qᷓ; alacritas de
um laudantiũ eiq; iubilantiũ ⁊ exultantiũ
hilaritas. Hilaritatẽ intellige.nõ petulan
tem. effrenã. diſſolutã ⁊ neſcio quo lenoci/
niog notularũ. laſcinã et eiuſdẽ repetitione
faſtidioſam. quali ꝑſtrepunt magnatũ tẽ/

pla domus ſiue cõniuia. Hec nempe hila
ritas in ſe plus libidinoſe ⁊ veſane diſſolu

tionis q; ſpiritualis ſuauitatis quicquaʒ

habet. Ipſa vero hilaritas deuotoꝛum/ſo
bꝛia eſt.grauis.modeſta.⁊ miro ineffabili

p dulcoꝛe rapiens animuʒ. dilatans ⁊ ab/
ſoꝛbens. vt ſe iam nõ capiat in ſe deficiat.

fiatq; neſcio quis ſpaſmus extaſis vel ex⸗

ceſſus. vt alaudam ⁊ philomenã videre eſt

cadendo deficere. Vel tunc exultat animꝰ

id ẽ extra ſe ſaltat ꝑ geſtꝰ coꝛpis decoꝛos ta

men ⁊ iubilat inenarrabiliter. Hunc vero

muſicalẽ ſuccentũ/non admittit niſi puri/
tas coꝛdis.verũq; illud. Qaus iocũda de/
coꝛꝗ quoniaʒ voci concanoꝛa puritas eſt
coꝛdium. Exhis ⁊ alijs/que circa faculta/
tem artiũ agunt᷑ per que quid agit᷑ in celis

vtcũq; cognoſcimus.Colligite p.d.et.f.qᷓ
rationa biliter exhoꝛtat᷑ nos rectoꝛ vniuer
ſitatis illius dicens Exultate ⁊c. ¶ Sub
ſequenter obijcit᷑ noſtre conſiderationi fa/
cultas medicine cuius finis eſt ſanitas.reſ
omnium que bic optant᷑ deſideratiſſima.
quãqᷓ; innumerabiles ſint moꝛboꝛum ſpe
cies quibo mederi ars humana nõ ſufficit

BSatisq; ad hanc rem pꝛobationis affert

ipſum ſeniuʒ quod vlla nequit arte reſtau

rfari. Quid autem in celis vbi neclanguoꝛ
nec ſeniũ.non moꝛs.non eſtus febꝛiuʒ ſed
perpetuo vigoꝛe iuuentuns quatuoꝛ do/
tes coꝛpus ipſum oꝛnant.perficiunt cõſo/

lidant.vt ſit pᷣſulgidũ.agile.peruiũ.pulcꝝ
impaſſibile. Exultate ergo quibo cura eſt
ſanitatis:’quoniam merces veſtra copioſa
eſt in celis. ¶ Sed eſt foꝛtaſſe quiſpiã cui

regnoꝛum ⁊ pꝛincipatuũ placeret regimẽ
leges decretaq; cognoſcere.cognitas ad ci
ium pacem ⁊ amoꝛem dirigere. ⁊ per has

coercere flagicioſos ⁊ pꝛemijs iuſtos alli/

cere.confoꝛ miter egregij poete quod ꝓ ſin
gulari laude romanis attribuit pcere ſub/

iectis⁊ debellare ſuperbos.eneið.vi.Sed

oOo quot anxietatibus ⁊ plerumq; fruſtra in
his laboꝛatur:qᷓ; ſepenumero pꝛo pace di
ſcoꝛdia.pꝛo vuitate lites atq; diſſidia.pꝛo
requie demũ inquietudo acerbiſſima ſub

oꝛiuntur.vel ob oneroſam multitudinem
legum et inuolutam canonum perplexi/
tatem? Aut ꝙ ſubuertunt iudicũ animos
ſpes metus meroꝛ gaudium: Aut maxiĩe
guia ꝑuerſi difficile coꝛrigunt᷑.et ſtultoꝝ ĩ
finitus eſt numerꝰ. Sic certe ſtultoꝛuʒ. yt
gloꝛient᷑ cũ malefecerint ⁊ exultent in reb
peſſimis.Qualiter exultant ſi me interro/
gas:quia pꝛofecto extra naturam ſuam et

lnruͤbe

ndieatior
cano
ofgebena

opbifer

iohech⸗

Koprlenal

oppei
Eſenin

vſt C0

oalloo nent
tpeplgehe

wichindi

ſatagimus
boꝛumdon
Lunccner
celumeden

. ſupr⸗ oo 40

otoberto
Getcecht
gliand ven

ADlicdede

ſatinenrsr⸗
nneo⸗O
hocienie
ſul Tnilin

3 Aeen
(.

ſchliniſin
naleniſin
uiuns ſpt⸗
ſprenbenne
hpioſtnen

Hespregat

Mmirerpien

ſant tettmor
tachereditae

etmſſticni
QPeſtaunl

incorgeſn⸗
Vrmrez dor
Etiniorn
ugpouit
humn ſu ſa
lmnptüdeim
ſtan
aflün
Aperende
W
chleongt,
damwügf
ſilnocke
nicenig

Men
unſ⸗
neffabili
norab,
ſtan.
ſorio,
ltnmn
decorgeng
Ouncen
iocicad⸗
Punnsck
arfain
1okinccs
repdafz
hepnuer
1Db y
Enontt,
ninsne
nuſtem.
onNe.
anöfifet
nonsrſen
inmereten
nechngo⸗
sſebrizſel
uamordo/
uinad
müpula⸗
aur eſt
mcopioſa
guitpiicei
nategme
Gitasade
renperbus
duleel
equosofin
nrſe⸗

dn Sd

gfuſnin
ppnedt
ſicingro
ina ſub
inanen
ehe/
ſanimos
gutmape
tſtultop!
altoruzft
entinteh
neinteno
mmſuond

veſt. cop.⁊c.
nidnn.

Onmnium ſanctoꝛum

in beluinã bꝛutalitatẽ ſeſe deijciunt ⁊ om/

nis exultatio talis maligna ẽ Ja.iiij. Sʒ
o vere beata ciuitas illa/celeſtis vniuerſi/
tatis. vbi rex vnus / deus eſt. vnica lexcha
ritas.⁊ hec pace eterna colligat ſuos ciues

et opulentiſſima paſcit in requie.obeditur

qqʒʒ pꝛophetice monitioni.filie ſyon exultẽt

in rege ſuo. Exultate ⁊ vos quoniaʒ mer.

oculos mentis ad diuinaʒ illam ſacramq;

theologie facultatem/per quã bonum he/

roicum ⁊ diuinum cõtemplando adipiſci
ſatagimus.⁊ ſane ſic adipſcimur dum ver

boꝛum doctrinam/operibus cõpleamus.
Tunc eni exultabimus id eſt extra nos in
celum ⁊ deum ſaltabimus ⁊ leuabimꝰnos
ſupꝛa nos ad inſtar ſolitarij. Et hic obſe/

cro ⁊ obteſtoꝛ vos per hodiernaʒ que ma/
gna eſt celebꝛitatẽ/et per illum qͥ ait Beati
qui auð.verbum dei.eęt cuſt.il. Et rurſus.
Qui er deo eſt / verba dei audit/quatinus
ſuſtineatis me modicũ adhuc in ſermone
meo.¶ Nunc enĩ ad altioꝛa ꝓfundioꝛaq;

hodierni euangelij myſteria ꝑgere diſpo/

ſui.⁊ niſi me mea fallit eſtimatio libenter
audietis. ¶ Sümus itaq; theologꝰ do/

ctoꝛ noſter Jeſus chꝛiſtus.ĩ doctrina ſua

ſublimiſſima/⁊a cõmuni hominũ ſapien
tia alieniſſima/in euangelio hodierne cele

bꝛitatis/ſeptẽ ſaltus edocuit/ſub numero
ſeptem beatitudinũ.per quos itur in celũ
et copioſa merces appꝛehendit᷑ nũc in ſpe

ſc/et pꝛeguſtatione quadam ſpiritus.tan
dem ĩ re ⁊ plena perfectaq; fruitione. Hec

ſunt teſtimonia domini de quibus ꝓphe/

ta.hereditate adquiſiui teſtionia ⁊c. Hec
eſt myſtica iacob ſcala.vbi beatus ille vir

cuiꝰeſt auxilium abs te/nunc aſcenſiones
in coꝛde ſuo diſpoſuit ⁊ vadit de virtute ĩ

virtuteʒ /donec videat᷑deus deoꝝ in ſyon
Et q́;uis vnicus in genere ſit ſaltus queʒ
Aug.poſuit amoꝛem dei vſq; ad contem/
ptum ſui.ſicut ecõtra amoꝛ ſui vſq; ad cõ/

temptũ dei mergit in infernũ.nihilominꝰ

ſeptuplex hic gradꝰ aut ſaltus in ſpecie nu
merat᷑quibo exultant id eſt extra ſe ſaltant
et ſaliũt/ſancti in gloꝛiã celeſtis mercedis
et per eos deducit dũs populũ ſuũ in exul
tatione.dñs ille qui aſcendit iter pandens
ante eos.qui exultauit vt gigas ad curren
dam viã a ſum.ce.egreſ.ei⁊c.¶ Pꝛimus
ſaltus eſt! a reb iſtis ſenſibiliby ⁊ diuitijs
mũdanis/abſtractio.duʒ ipᷣa ponit ſeipᷣaʒ

d poſtremũ/conuertamꝰ

fit celo ꝓximioꝛ.Hoc faciũt pauꝑes/diui⸗

tias ↄtẽnentes ⁊ ſubiectas pedibo humi/

lis affectionis cõculcantes. Exoppoſito
viri diuitiaꝝ/eis miſero modo ſuppeditã

tur. ⁊ ſicut onus graue ꝑ cupiditatis mo/
lem grauant᷑ ſuper eos. ꝓpterea diuitie ſũt

eis quaſi mola aſinaria ad collum ſuſpen

ſa.qua/nitentes ſurſum ſaltare/retoꝛquen

tur in ꝓfundum.quẽadmodũ de ſaxo ſiʒi/

phi /poetica eſt fictio. Et aplica vox cla/
mat. Qui volunt diuites fieri/ incidũt in
temptationẽ ⁊ in laqueũ diaboli. Noli igi

tur et non ſarcina diuitiarũ et cupiditatis

viſco in celos ſaltare.tutiꝰ(mihi crede)cõ/

ſilium eſt / vt paupertatem ſpũs arripias/
leuem expeditã ⁊ liberam.qm̃ ſi Iſaie cre/
dis pauperes homines/in ſancto iſrael ex

ultabunt. ¶ Becundũ ſaltuz operat᷑ſcoa
beatitudo mititatis ſeu mãſuetudinis.Et

hic fit nõ tm̃modo ſuꝑ res iſtas temꝑales
quinetiã ſuꝑ ipſos hoĩes/ qui nobis vici/
nioꝛes ſunt.a quibo plerũq; grauat᷑ ſalta/
toꝛ celeſtis iniurijs.moleſtationib.contu
melijs pꝛobꝛisq;. Sed in hoc ſaltu ſuper

homines et ipoꝝ incõmoda/erigit᷑homo

ver manſuetudinẽ. ⁊ ſic erigit᷑ vt in eo ni/
il turbationis inferre valeant.nihil leſio
nis.ſed a talibo iniuriarũ inſultibo ſurſum

magis impellit/ et dei cooꝑatione attollit᷑⸗
Pꝛobat hoc/verbuʒ pſalmiſte.Exaltauit

manſuetos in ſalutem.Et iterũ ſuſcipiẽs
manſuetos dñs:ſuſcipiens expone ſurſuʒ
capiens. humilians aũt peccatoꝛes⁊ ſubij
ciens vſqʒ ad terraʒ. Hinc exclamatio illa
ad dñʒ.Erultatio mea.i.ſaltatio mea.erue

mea circũdantibo me. Ln tertio graqdu

ſcale beatifice ⁊ myſtice ↄſtuuitur ſaltatoꝛ
noſter celeſtis/dum tranſilit ꝓpꝛiũ coꝛpus
et exemplo Abꝛae egreditur de domo pa/
tris ſui.qui in pꝛimo ſaltu reliquerat ter//
ram ſuã.et in ſcdðᷣo cognationẽ ſuã.ↄſoꝛmi
ter ad verba ſcripture in GBeñ.Egredere ðᷣ
terra ecce ſaltũ ſuperopes terrenas. Et de
cognatione tua.ecce ſaltum ſuꝑ hoĩes co/
gnatos ⁊ affines.Et de domo patris tui.
Ecce ſaltum ſuꝑ ſenſus ꝓpꝛios coꝛpales.

Quid enim cõgruentius ſignificat domꝰ

patris/ q; contubernium ꝓpꝛij coꝛpoꝛis:
Quiſquis vero ad hũc gradũ tertiũ molit

aſcendere/ vt ſalubꝛiter lugeat neceſſe eſt.

Zur ita vt lugeat:Quia certe niſi ꝑ fletuʒ

lachꝛimarum / exonerer ſenſualitas / malis

46

ſuper res iſtas tpales in aĩtioꝛaq; ſurgit et

„

Bermo factus in die

cupiditatibi intro naſcentib / exputri fo/

mitis coꝛruptione.⁊ niſi diluuio aquaꝛzuz

taliũ/ſũmergant᷑ egyptij vitioꝛũ/ coõfeſtim
ſenſualis pharao cũ equitib ſuis animaʒ
iſraeliticã ſurſuʒ nitentẽ ↄpꝛehẽdit.ↄpᷣhẽ/
ſam circũligat funibo peccatoꝝ ⁊ circũliga
tam trahit ⁊ deturbat in dãnatõis abyſſuʒ
Veraciterq; tunc põt exclamare miſerabi

lis homo talis. Quoniã iniquitates ſu⸗

greſſe ſunt caput meũ.⁊ ſicut onus graue
grauate ſunt ſuꝑ me.Et rurſus. Intraue/
runt aque vſq; ad aiam meã.infixus ſum
in limo pfundi ⁊c̃. Sed tanto diſcrimini
uale ꝓpinabit᷑remediũ: Vtiq; luct et la/

chꝛime. Ad quid ita: Utreductis ads ma
ris aqͥs.ſ.amare penitudinis ſuꝑ egiptios

ſenſualitatis.aſcendat aĩa gratulabũda li/

bertate / ꝑ deſertũ huiꝰ infelicitatis/in terrã

celeſtis pmiſſionis. Recogitet vehemẽter

ꝓfunde ac frequẽter ſtatũ ſuũ.conditionẽ

ſuã finẽ ſuũ.Audiat qᷓ;terribilis in ↄſuijs
deus ſuꝑ filios hoĩm. Penſet q;incerta ſu
per ipam ſunt diuine ſeueritatis ſeu miſe/
ricoꝛdie iudicia. Clamat ꝓinde cũ Ancel/
mo.Heu vbi ſum. ⁊ vbi nõ ſum.quoniaʒ

vbi futura ſum neſcio. Ponat aſſidue co

rã oculis ſuis in lumie fidei/quãta eã ſi re
cte vixerit merces manet ĩ cel. Sinatũê/iq;

boꝛredo addicienda eſt ſupplicio. Sico

dñe exultauerũt filie iude aie videlicet cõfi

tentes ꝓpter iudicia tua. Sic poſt fletum

et lachꝛimas exultationẽ inducis Thob.
iij. Sic pinde qui ſeminãt in lachꝛimis/ĩ
exultatione metẽt.Hec eſt exultatio cũ tre
moꝛe ꝑ quã anima deſerit ꝓpꝛiam carnali/
tatis domũ ⁊ ab omniba voluptatũ ullece/
bꝛarũq; tenacibo vinculis ſemet abſoluit.
Et ſiquidẽ tres iſti gradus ſcale nr̃e euan
gelice incipiẽtes reſpiciũt.
gradus ꝓficientes decet.quem ꝑ quartum

7 7

beatitudinis ſaltũ attingimus. Et hiceſt
eſuries ſitisq; iuſticie. Hic anima ſeißam
exit et deſerit.dum affectu = ſepoſito

nõ iam querit q̃ ſua ſunt. Sed affectione

iuſti/tota ſuccendit᷑ ⁊ iius eſurie ſitiq; toꝛ

quet᷑ dicens. Concupiuit aĩa mea deſide/
rare iuſtificatões tuas in omni tꝑe.cũ illis
de quibe ꝓpheticꝰſermo eſt ad dñm. iin iuſti
cia tua exultabũt.ſicut exhoꝛtat᷑alibi. Ex/
ultate iuſti in dño. Juſtos accipequi eſu/
riũt ſitiũtq; iuſticiã.Tũc hoc agit anima.
tũc exilit ⁊ exultat.dum eleuata iriplici gra
du pꝛioꝛi/ videt adbuc q;longe ſit ab illa

Subſequẽs

iuſticia beatoꝝ.q; impar exiſtattali tante/
q; retributioni gratiarũ et laudũ.qualem
et quantã apud ſe meretcreatoꝛ ſuus.repa
ratoꝛ ſuus/ptectoꝛ ⁊ ſaluatoꝛ ſuꝰ.et agno/
ſcens imꝑfectum ſuũ.iam nõ in ſe manet.

ſegd clamaãs exultat. Deficit caro mea ⁊ coꝛ

meũ.deus coꝛdis mei ⁊ pars mea deus in
eternũ.¶ Pꝛiuſq; ad vlterioꝛa pergamus
attendere libeat ſub palpabili mannducti

one/qualiter in meditatione noſtra ſicex⸗·

gargQeſcit ignis dilectionis diuine.quemad

modum in ipſa lignoꝛũ exuſtione pꝛoſpi/
cere eſt.de quib in pſalmo.Exultabũt om
nia ligna ſiluarũ a facie domini:/qui ignis
conſumens eſt ſᷣm alium pꝛophetã. Pꝛi⸗

mo omniũ/conſumitur humiditas extrin

ſeca/aliunde concreta.confoꝛmiterad ab/
iectionem diuitiarũ. Dehinc coꝛtex vicini
oꝛ cuʒ ſuo humoꝛe reſoluitur.habes ſcõðᷣm
gradum.Subinde caloꝛ intimius agens
penetrat poꝛos.eosq; ab humoꝛenatura/
li ſenſim euacuat.habes tertium. Dein/

ceps dominat᷑ ignis ſuper lignuʒ/adeo ꝓ

lem.habes quariũ. Relinquit᷑tandem car

pꝛopꝛiã incipit deſerere foꝛmã ſubſtantia,/

bo viuus.vbi iam non eſt fumalis euapo

ratio.non flãma ſub obſcurioꝛ/quẽadmo
dum in pꝛima duplicitate. NHec eſt ibi vo/
latilis ſcintillarũ crepitus.non rapax aut
ſonoꝛus vel ſtridulus ardoꝛ velut in tertõ
gradu ⁊ quarto. Sed illic eſt igneitas que
dam perlucida ⁊ quieta.totũ carbonẽ ſuc/
cendens illuminas ⁊ tranquille poſſidẽs

incoꝛpoꝛans ⁊ vniens. Vbi tres inueni-
es reliquos gradus/ plus ratione qᷓ; tem /

poꝛe diſtinguibiles.ardoꝛem videlicet.ful

Foren quietũ viuificũq; caloꝛem. ¶Et

ic ſtatus / reſpicit tres nouiſſimos gradꝰ
ſcale euangelice.ſᷣm tres ſaltus beatitudi/

nis trine.qui gradus ⁊ ſaltus ſunt ꝑfecto/
rum.qui iam vltra ſemetipᷣos abeũtes/ cũ
angelicis etiam ſpiritibo conuerſant᷑ in ce/
lis ⁊ pedibus ſincere contemplationis in
ipſo deo gradiũtur ⁊ exultant. ¶ Hec mi/

reris ſi extra ſe animã in deo ſaltare poſue

rim.cum dicat Brego.angelos in deo cur/
rere.et maria in cantico.Exuliauit inquit
ſpiritus meus in deo ſalutari meo. qð eſſe
futurũ/vnus pꝛophetarũ Abacuc poſue/
rat.Exultabo ait in deo Jeſu meo.et apo/

ſtolus. Siue inquit mente excedimꝰ deo

⁊c. ¶ Bunt plane in ipſa etiam trinitate

(ſi dicere fas ẽ) ſᷣm tria appꝛopꝛiata:.tres

guicgint
Geflgo
pocubuni
gendelaa
leharck
ſon Pif
lgeſo.
nnidüönd
wubnn⸗

Prppt

ſeno⸗
lus Cp
guielit⸗
Hecnq
benuamin
nnclonen
Gi tmolie
lltarisſ
Ghnow
Wuo
endenne
Ktiumntan
lepitin⸗
plantato
Crnalita
Piaav
Vehet⸗

mmniinſi

enhnn
aumano⸗

klitnnte,
nden
nnde
lemaner
Genco
Padangn
pognns
manndcd
oſtnſco⸗
eqgenl
onepeoſt⸗
Aluditen
nunigs
Pbei ⸗
oipennn
nidh
Gnrnani
bedn
niusegne
Repanura
hum. Don⸗
In o
hüſabſarra⸗
üuundenan
mmalsenopo
r agne
rct ibiw⸗
nmpor aut
cutinteno
neigsque
nboneſu
le policis
esinuend⸗
nonechten/
wiclcatl
loren.Ert
ſinos ig
msbennnue,
ſunrotew⸗
gabaiſts/d
mtniinc
Munonin
(ſecm
ur poſne
indeo cor/
zuitinqut
eo⸗goͤſe
ucpoſu⸗
neo⸗ctapo⸗
cedin de⸗
m mnitat

,.

ran

R

OHimmniũ ſanctoꝛum

animaꝝ ſaltus ſine ecultationes/cõfoꝛmi
ter ad tres nouiſſimas beatitudines. Pꝛi/
ma exultatio eſt miſericoꝛdiſſimi amoꝛis
in ſpirituſancto. qualiter exultauit xpᷣs in
ſpirituſancto.ſicut habetur Luce.x.Pꝛo⸗
pterea beati miſericoꝛdes qꝛ miſericoꝛdiã
que ſpũiſaucco ꝓpꝛia eſt/conſequẽtur. De
cundam erxultationeʒ intelligo puriſſime
et mundiſſime cognitionis.in filio.in quẽ

credentes(inquit petrꝰ)exultabitis leticia

inenarrabili. Idcirco beati mundo coꝛde
quoniã ipſi deũ videbunt. In tertia exul⸗
tatione eſt pacatiſſima ⁊ imperturbabilis
quies in ipſo patris ſecretiſſimo altiſſimo
qʒ refugio Naʒ beati pacifici quia filij dei
vocabunt᷑. Si filij ⁊ heredes.heredes qui
dem dei.coheredes aũt xpᷣi. ¶ Lunc in pa

ceę facte eſt locus anime. habitatio eius in

ſyon. Ibi filie ſyon filie pacis / exultant in
rege ſuo.Et quelibet ſecura dicit In pace
in id ipᷣm doꝛmiã ⁊ requieſcã. Ad hanc in
uitabat apoſtolus ad Coloſſenſ ſcribens
Pax xpᷣi exultet in coꝛdibo veſtris. Hinc
Petrus dicit.bonũ eſt nos hicecẽ. Et pau
lus. Cupio diſſolui⁊ eſſe cum xpᷣo.Hic re
quieſcit anima in monte ſancto domini.
Hic rachaele moꝛtua/amantiſſimus dñi
beniamin naſcitur in mentis exceſſu.Hic
in celo mentis ſereno/apparet ſignum ma
gnũ/mulier amicta ſole.⁊ luna totius mu
tabilitatis/ſub pedibo eiꝰ. Hic eſt pax que

exuꝑat omneʒ ſenſum.in qua pace ſi ꝑfici

atur / conſiſtit felicitas et ſanctoꝝ merces.
m deductionẽ Aug. Hic abꝛaam ad ho/⸗
ſtium tabernaculi in feruoꝛe diei deum ſu
ſcepit in angelis. Hic Jacob/vitioꝝ ſup⸗
plantator /in lucta foꝛtis eſt erga deum. et
carnalitat neruꝰin femoꝛe marceſcit.Hic
moyſes diuinã intrat caliginẽ. Hicaaron
ꝓpiciatoꝛiũ federis ⁊ ſanctaſanctoꝝ intrat
Hic helyas ad hoſtium ſpeluncevidet do

minũ in ſibilo aure tenuis poſt vehemen⸗

tem ſpirituʒ.⁊c̃. Ideʒ poſtmodũ in igneo
curru amoꝛis in celuʒ ſubuehitur. Hic di⸗
cit dauid in mentis exceſſu/omnis hõ mę⸗
dax.Hic ſanctuariũ dei intrans cõſiderat
nouiſſima peccatoꝝ.Hic ſalomon euectꝰ
dum clamauit Vanitas vanitatum ⁊ oĩa
vanitas.Hic anima oſculatur deũ oſculo
oꝛis ſui.⁊ in ſui ſponſi cubiculo cum am⸗
plexibo conquieſcit. Hic tandẽ Johes eſt
in ſpiritu.⁊ nouiſſima ↄtemplat᷑.¶ Exul/

tate igit exultatõe ſeptẽplici/coꝛreſpodent᷑

— *

ad ſeptẽ beatitudines ĩ euãgelica ſcala nu

meratas ſᷣm triplicẽ ſtatũ incipientiũ qui

aialis eſt. ꝓficientiũ qui rõnalis.ꝑfectoꝛuzʒ
qui ſpũalis iudicattm Berñ.ad fratres ðᷣ
monte dei. Statꝰ imꝑfectoꝝ lãguet amo⸗
re caſto ⁊ diuino.qꝛ ꝑ ipᷣm quodãmõ inci⸗
pit decoqui ⁊ non abſq; grauib moleſtijs

ab innatoꝝ vicioꝝ ſcoꝛia ⁊ rubigine ꝑmũ

dat᷑. Sic erat qͥ dicebat. Adiuro vos filie

hieruſalẽ ſi inueneritis dilectũ meũ vt an/

nũcietis ei q; amoꝛelangueo. Etrurſum.
Fulcite me floꝛib ſtipate me malqꝛ amo⸗
re lãgueo. Poꝛro aĩa iĩ ſtatu ꝓficiẽtiũ/amo
re iam moꝛit᷑.dum talibo caret moleſtijs.id
circo dicta ẽ foꝛtis vt moꝛs dilectio. Deni
qʒ; in ſtatu ꝑfectoꝝ aia poſt lãguoꝛẽ ⁊ moꝛ
tem/vinit amoꝛe quo viuebat apls dicẽs.
Viuo ego iam nõ ego. viuit in me chꝛiſt⸗ꝰ
VUige figurã in xpᷣo.languit in paſſioe.
moꝛtu in tumulatoe.vixit in reſurrectõe.
Sic ſemen humi iactũ pꝛemit᷑ alterat᷑ de⸗
hinc moꝛit᷑ tandẽ in fructu viuificat᷑. Sic
regina ſaba/ dũ videre vult regẽ ſolomonẽ
pꝛius vexat᷑ in itinere. poſt hoc moꝛit᷑ ſtu⸗
poꝛe.nõ eni erat pꝛe ſtupoꝛe vltra in ea ſpi
ritus.iij.Reg.i. Demũ viuit leticia ⁊ exul⸗
tatione iubilãs ⁊ exultãs Beati indt viri
tui ⁊ beati ſerui tui.ij.parał.ix uoſut
plurima que ꝓlixitatis odiũ ſubticere cõ⸗
pellit.ſed fingamꝰnũc.quĩpotius ſanctos
ſanctasq; oẽs quoꝝ merces copioſa eſt in
celis nos allocutione blanda ⁊ amicã tali⸗
ter exhoꝛtari. Exultate chariſſimi. exulta⸗
te.Et ad nr̃am beatã ſocietatẽ ꝓpero ſaltu
virtutis occurrite.En aſſumꝰ. En expecta
mus.En ꝓmptos cernitis.ferre petimꝰau
xiliũ.tum oꝛationib noſtris ad deũ.tump
tectionibo erga rugientẽ inimicũ. Fuimus

qð eſtis. nemo deſperet. nemo excuſatões

querat in peccatis. Erat par in carne fragi
litas. Similẽ hoſtiũ rabiẽ experti ſumus
Quid aũt:ſiquidem coꝛ nr̃m ⁊ caronfr̃a ex
ultauerũt in deũ viuũ ⁊ in vmbꝛa alarum

ſuarũ exultauimꝰ.Adheſit anima poſt eũ.

nos ſuſcepit dextera eius ⁊ liberati ſumus
Atq; eundẽ qui copioſa mercesẽ/inamiſ⸗
ſibiliter attingimꝰ. Idem vobis qui ⁊ no
bis fuit auxiliatoꝛ/eſt dominus. Idẽ triũ/⸗
phus repꝛomittit᷑.ſimilis merces ſi exultã

tes in deo exultaueritis / reſeruat᷑. Veruʒ ſi

mercedis pꝛemiũ placet.non terreat laboꝛ
certaminũ. Unuſquiſq; enim ꝓpꝛiaʒ mer⸗
cedem accipiet ſ̃ᷣm laboꝛem ſuum. 5 ſi

46

Bermo factus in ſolennitate

abſq; vlla fictione nos amatis ⁊ amantes
honoꝛatis.noſtrũ diligite ↄſoꝛtiũ.noſtra
vota cõplete ⁊ vehemẽs qð de veſtra ſalu
te gaudium capimꝰfruſtrare nolite. ¶ Pi
geattamẽ aliquãdo ĩmo⁊ pudeat tot dura
aſpera ⁊ hoꝛrida ꝓ ꝑituris quotidie ꝑpeti
et ꝓ inſano amoꝛe moꝛtaliũ/ tam indigne
cõtumelioſeq; toꝛqueri vt indigniꝰ perea⸗

tis.ad nr̃jm vero tam iocundũ tam amabi
le ſerenũ ⁊ deſiderabile ↄſoꝛtiuʒ lentis aut

languidis vel emoꝛtuis affectibo aſpirare.
Et nequaq; ardua infractaq; ceruice/ ad
hoꝛã bꝛeuis etatis.Exultate vt in ꝓꝑpetuũ

cõrgnerie V tamen merces vr̃a copioſa
i hec ⁊ hmõi inſonaret mõ
noſtris auribo illa felix beatoꝝ concio.illa
ſuꝑna ſanctoꝛũ eccleſia (o doctiſſimi ⁊ ſa,⸗
pientes viri)quid ageremꝰquid cuperemꝰ

eſt ĩ celis.

quo pacto eſtuaremꝰ.quis noſtrũ eſt qͥ nõ

totus exultaret?: Quis hoc audiẽs/nõ ern
beſceret putreſcere iaceẽs ĩ peccatis:Quis
nõ potius aſſurgeret ſaliens ⁊ exultans in
deuz viuũ qm̃ copioſa merces eſt in celis:
en bloman nõ in infidelitate obſurꝰ
nerim / ſic dicũt/ſic vocãt.ſic acclamãtes
alliciũt. Obtemperemꝰigit᷑ vocantibꝛ ami
cis.⁊ talibo amicis.vt ad celeſtes nuptias
inuitãtes/ verecũda repulſa nequaq; ↄfun

damus.:nõ reijciamꝰoblatam vltro merce

eum. dü licet ⁊ tempꝰ eſt.ſed exultemus to-

to conatu mẽtis vbi noſtra merecs copio
ſa eſt in celis. quod ipᷣe cõcedere dignetur

ctoꝛuʒ ſuoꝛum copioſa merces Amen.

Igens ihs turbas. aſcendit
in montẽ Math. v. c. Doctiſ
ſimiac ſapiẽtes viri/talis tã⸗
taq;ʒ eſt diei buiꝰ celebꝛitas.
Vyt in collaudatione buiꝰabũ

—

verũq; fit illud decepti amantis apud Na

ſoneʒ. Inopem me copia fecit. Si enivnꝰ
aut alter ſanctoꝝ famabiliuʒ/ omni lande
bumana ſuperioꝛ eſſe ab eloquentiſſimis
viris ſepe cõfeſſus eſt. meus ſermo qualis
erit que pᷣconia nõ vnius aut paucoꝝ ſeld

omniũ cõplectat᷑. Adde ꝙ hic vberrima et
longe varia loquẽdi materia ſuppetit.Lũ

rex regũ ⁊ domin dominantiũ gic uam

Bequitur alms ſer

mo factꝰ i ſolẽnitate oĩm ſanctoꝝ ab eodẽ

dantia magis laboꝛemq; inopia. Etenĩ
viarũ ſimul occurrẽtiũ multiplicitas/via⸗
toꝛem qñq; turbat amplius.qᷓ; ꝓmoueat.

de ciuitate ſuꝑna.de qua gloꝛioſa dicta ſũt
Tum de pᷣmio beatoꝝ!tam eſſentialiqᷓ

ſubſtãtiali in aĩa.⁊ ↄſubſtãtiali in coꝛpoꝛe

et actuali in vtriſq;. Deniq; de virtutibus

omnibo.de donis. de beatitudiniby alijſq;
oꝛnamẽtis.quibo ſancti tui in gloꝛia nunc

triũphantes/ et olim in vita agoniſantes

pᷣditi ſunt ⁊ fuerũt.Qð ſi oĩa nũc dicerevo

luero / van erit ⁊ inexplebilis conatus me
us. incidãq; in illud. Qiĩa qui dicit.nihil
dicit. Pꝛopterea vnũ tm̃modo.quod iſto

ſermone dici. illud penitus in exemplũ re⸗

linqui nũcaggrediar.illius auxiliũ/iquaʒ
velut in montẽ Jeſus deſcendẽdo ꝑ mari

am matrẽ aſcendit.imploꝛãteg. pᷣſentemꝰ
illi aue angelicuʒ Aue ⁊c. G

viri.O mittamꝰinterim coꝛticẽ lr̃alis ma⸗

terie ⁊ interioꝛa myſteria penetrantes/ ver

ba hec nr̃o ꝓpoſito coaptemꝰ.vt in pꝛimis
neminẽ cõturbet.ꝙ de ihu ſolo / verba hec

contexta ſunt.qm̃ tanta eſt capitis mẽbꝛo
rũq; cõnexio.vt ꝙ de capitexpo dicit/dica
tur ⁊ de quolibet ſanctoꝝ.q vidẽs turbas

aſcendit in montẽ.Sed quo aſcenſu.⁊ ad

quẽ montẽ: Aſcenſus iſte non pedib coꝛn)

poꝛis ſed pijs affectibo atq; virtutibo perfi

citur. De quali aſcenſione loquit᷑ ad deuz
pꝛopheta Beatus inquit homo cuius eſt
auxiliũ a te.aſcẽſiones in coꝛde ſuo diſpo⸗
ſuit in val.la.in lo.qu.pof᷑. Poꝛro mons

iſte ad quẽ aſcendit/mons ſyon eſt. mons

coagulatus.mons pinguis.in quo bene/
placitũ eſt deo habitare.iuxta illud qð ibi
dem ſubinfert᷑. Eteni benedictionẽ dabit
legiſſatoꝛ.ibunt de virtute in vir.vi.de. de.
in ſyon.Cererũ a turbis ſecedereconuenit
alia / iuxta numerũ ſeptem beatitudinũ in
euangelio hodierne celebꝛitatis.enumera
tarum. Poſtq; veniat anima ad deũ etad

montem ſanciuʒ eius.nunc in ſpe per ſpe⸗
culum ⁊ enigma.tandem in re per nudam
perſpicuãq; viſionem. ¶ Et in hmõi qua

licunq; deductione.nuncad noſtrã expoꝛ
tationem.nunc pꝛo ſanctoꝛũ collaudatio⸗
ne. verſabit ſermo noſter. Et q;uis vnicus
in genere ſit aſcenſus in deũ.⁊ in montem
ſanctũ eius.quem aſcenſum Augꝰ.poſuit
amoꝛem.vſq; ad contemptũ ſui/ſicut ecõ⸗

tra amoꝛ ſui vſq; ad cõtemptũ dei / mergit
in infernũ.Nihilominꝰ ſeptuplex hic aſcẽ

ſus in ſpecie numerat᷑. quaſi totidem gra⸗

dus myſtice Jacob ſcale. vbiſunt angeli

WWigens iße
turbas ⁊c̃.Obſecro doctiſſimi ⁊ ſapientes

behẽ
ſenſuse
abiltir
lsſonn
luquon
nensitae
gurumenr
gen ont
angpen
echnants
fuluerpu
Oumnnelo
eriteete
ntonum
peragyen
aun
eſonn
Pedleunni,
ſagtonus
Uawrſap
Cninemn
ſnon
uegafn
cio Ni⸗
liteofen
cer.
nguene
Aln
nccetts
nbirrmun
iumnlde
ſwinne
ügaäy⸗
bls rin
cuntac
mmſne
woſaln
cominn
hlopeen
ntbunon
un porin
Pphenne
Imeſcra
Nni ſubl
Nerinn
bapſini
einsne

dinfit
igi5
e
Imnbus
thiiſg

onanone
dichnh
giogifn
Nenplän
tliüigu⸗
icopne
in
Denoſ
luſpiane
ilialsnu;

nreger.

tinpumis
dwodabe
Psmäbro
odicldi
ſcendes

Nenig⸗ꝛdd

pealbycon⸗

untyperf

Uutagdenz

ocuinsct
ſuodiſpo⸗
m nons
eſt,mons
gnodene⸗
lnsöͤ
nonedeht
Virden.
getonun
Animcinüi
—KZ
ang
iga
Micho⸗
landano
smias

montem

g oſi

ſontecs⸗

de/not

2

erbicaſd

Niden

Himniũ ſanctoꝛum

aſcendentes et deſcendentes.⁊ dñs innixꝰ
ſcale Geñ.xviij. ¶ Pꝛimꝰgradꝰvel pꝛimꝰ
aſcenſus eſt·/a turba rerũ iſtarũ ſenſibiliuʒ
et diuitiarum mundanarũ.Quẽ facit pau

ꝑtas ſpiritus. Beati inquit pauꝑes ſpiri⸗

lu quoniã ipſoꝝ eſt regnũ celoꝝ. Cõtem/
nens itaq; anima deuota temꝑles copias
aurum et argentum cum ſuis ſequelis.eaſ
dem/contemptui ſuo ſibiqʒ ſubiecit.ſubie
ctaq; pedibus humilis affectionis calcat.
et clacatis dominatur. Siquideʒ ita figu
raliter pꝛomittit dominus per Moyſen.
Omnẽ locũ quẽ calcauit pes veſter. veſter
erit. Pedem intellige affectionũ. Hinc fit
vt anima in ſurſũ altius erigitur /velut ſu⸗
per aggerẽ grandeʒ ↄſtituta et celeſtis mõ
tis cacumen iam reddit᷑pꝛoximioꝛ.Exad
uerſo viri diuitiarũ eis miſero modo ſup⸗
peditantiũ qm̃ turba hmõi rerũ terreſtriũ
ſicut onus graue ꝑ cupiditatis molẽ gra⸗
uatur ſuꝑ eis. Pꝛopterea diuitie ſunt tali
anime/tanq; mola aſinaria ad collũ ſuſpẽ
ſa qᷓ montẽ aſcẽdere retoꝛquet in ꝓfundũ.

quẽadmodũ de ſaxo ſiſiphi poetica eſt fi /

ctio.Hinc apłica voxclamatqui:volũt di
uites fieri.incidũt in laqueũ diaboli/⁊ ten
tationes.⁊ deſideria multa nociua ⁊ inuti
lia.que mergũt hominẽ in interitum.i.ad
Tim̃.vi.fücergo in montẽ ↄtemplatio⸗
nis celeſtis ſcãdere ſatage.tutius eſt crede
mihi.vt pauꝑtatẽ ſpũs arripias.leuẽ expe
ditam ⁊ liberã. Per hanc eni aſcẽdit chꝛi⸗
ſtus in montẽ ⁊c̃. Gcoda turba eſt homi
nũ.qui plerũq; cõtumelijs.moleſtationi⸗

bus. ⁊ iniurijs ⁊ alijs mille modis.impe/
diunt aſcẽſum in montẽ. q;ᷓobꝛem vt ani⸗
ma ſancta ipᷣos tranſſiliat neceſſe eſt. Hũc

vero ſaltũ ⁊ aſcenſum operat᷑ ſcᷣa beatitu
do mititatis ſeu mãſuetudinis. Mititas

quippe erigit hoĩes ſuꝑ hoĩes.vt nihil eis
turbationis inferre valeãt.nihil leſionis.
quin potius ab his ↄpꝛeſſionib/ꝑ iniuri
as. ꝓbꝛa.moleſtias.ſurſuʒ magis impellũ

tur. ⁊ ſicut arca noe.creſcẽtibo vndis tribu
lationũ.ſublimius attollit᷑ ⁊ tandẽ foꝛtius
aſcendit in montẽ. ¶ Tertia turba.eſt tur

ba paſſionũ exoꝛiginali fomite in hocmo
ribũdo coꝛꝑe ſcatentiũ.quẽadmodũ ſpes
metus.meroꝛ.gaudiũ ⁊ ſilia. O turbã tur
bulentiſſimã.turbã noſtra omnia/miſerii/
modis ↄturbantẽ.turbã deuiq; cũ omni⸗

bus.tum pᷣcipue adoleſcentibo infeſtam ⁊

eda eos colluuione ſoꝛdidantẽ. Hãc tur⸗

46

bam egredi nõ aliter facile eſt q; p tertiam
beatitudinẽ. qua dictũ eſt Beati qͥ lugent
qm ipCiↄſolabunt᷑. Cur ita lugere neceſſe
ſt?qꝛ certe niſi ꝑ ffetũ exoneret. lauetur et
purget᷑ ſenſualitas a malis cupiditatibo in
tronaſcẽtibo. ex putrida coꝛruptõe. niſi in
ſuper diluuio aquaꝝ. taliũ ſi ummergat᷑tur
ba egyptiaca vitioꝝ.ↄſfeſtiʒ ſenſualis pha
rao cũ curribo ⁊ equitibo ſuis.aĩaʒ iſraeliti⸗
cam ſurſuʒ nitentẽ/ ↄpꝛehẽdit.ↄpꝛehẽſaʒ
circũligat funibo peccatoꝝ. circũligatã q̊ʒ
trahit. ⁊ ↄturbat in dãnationis abyſſum.
Tic veraciter exclamare põt miſerabilis
aia talis. Quoniã iniqͥtates mee ſi upgreſ⸗
ſe ſunt caput meũ. Et rurſus. Intrauerũt
aque ⁊c. Tato ergo diſcrimini. quale ꝓpi⸗
nabit᷑ remediũ: vtiq; luctꝰ ⁊ lachꝛime.Ald
quid ita:vt reductis aqͥs maris.aquis ſcʒ
amare penitentie ſuꝑ egpprigas ſenſualita
tis/aſcẽdat aĩa ꝑ deſertũ huiꝰ infelicitatis.
in terrã ꝓmiſſionis ⁊ in montẽ dei Jacob
Sed aietali/vnde luctꝰ ⁊ lachꝛime: Vn⸗
diq; ⁊ abũde. Recogitet aĩa talis vehemẽ⸗

ter ꝓfunde atq; frequẽter/ſtatũ ſuũ.ↄditio

nem ſuã.ſuuʒ q̃ʒ finẽ. Judicet q;terribilis
dens in cõſilijs ſuꝑ filios hoĩm. penſet qᷓ;
incerta ſint ſuꝑ ipᷣaʒ diuine ſeueritatis ſeu
miſcõie iudicia. Clamet pꝓinde cũ Anſel⸗
mo. Heu vbi ſuʒ ⁊ vbi nõ ſuʒ quevbi futu
ra ſuʒ neſcio. Ponat aſſidue coꝛã oculis ĩ
lumine fidei quãtg eã ſi recte vixerit mer⸗
ces manet ĩ celis. Sinaute/qᷓ; hoꝛrẽdo ad
dicẽda eſt ſupplicio. Tũc lugebit.⁊ lugẽs
ab oĩb voluptatũ illecebꝛaꝝ / turbis irri⸗
dentibo ſemet abſoluet.⁊ aſcedet in montẽ
quidẽ triplices iſti pꝛioꝛes gradꝰvł
aſcẽſus ſcale nr̃e euãgelice qͥbꝛaſcendit᷑in
montẽ/reſpiciũt incipiẽtes.⁊ in ipᷣo Abꝛa
am figurati ſunt de q̃ habet᷑ Geñ.xij.Egre
dere de terra tua.ecce aſcẽſuʒ vel egreſſuʒ a
turba opũ terrenaꝝ.q̃ ad pꝛimã beatitudi
nẽ.Et de cognatõe tua.ecce aſcẽſuʒ ex tur⸗
ba hoĩm.qͥ cognati ſũt ⁊ affinesq̃ ad ſecãũ
dã beatitudinẽ. Et de domo pr̃is tui.ecce
aſcẽſuʒ ſuꝑ ſenſus ꝓpꝛios coꝛꝑales ⁊ ſuarũ
turbã paſſ onũ.Quid eni ↄgruẽtꝰ figniii
cat h̊ domꝰpr̃is/qᷓ; ↄtuberniũ ꝓpꝛij coꝛpis
Et h q̊ ad tertiã beatitudine. ¶ Bubſe⸗
quẽs gradꝰ⁊ ille ẽ quartꝰ.decet ipos ꝓfici
tes.vbi aĩa ſeip̃aʒ quodãmõ ecit.dũ ꝓpꝛiaſ
affectões.ↄmodi.tanq; turbas aliq̃s inti ,)
mas deſerit. ̊ ꝑ q̃rtã beatitudinẽ.q̃ ẽ eſunri
es ſitisq; iuſticie.ꝑ hãc aũt afftan⸗ omodi H

BGermo factus in ſolennitate

depoſito.nõ iam querit ꝗᷓ ſua ſunt ſed affe

ctione iuſticietota ſuccẽdit᷑ ⁊ ipᷣius eſurie

ſitiq; contrabit in ſublimiꝰ montis.Quo
pacto:/ſic ipᷣa anima eleuata triplici gradu
ſeioꝛieſuperet turbas pꝛedictas. Sed ad
ixc q;longe ſit ab illa iuſticia beatoꝝ reco
gitat q; impar exiſtit tali dignitate tateq;

6

retributionũ gratiatũ ⁊ laudũ.qualẽ ⁊ qqn⸗

tum meret᷑ apud ſe creatoꝛ ſuus.reparatoꝛ
ſuus. ꝓtectoꝛ ſuus ⁊ ſaluatoꝛ ſuus. Heni/⸗
agnoſcens imꝑfectũ ſuũ.iam nõ in ſe ma⸗

net ſed deficit a ſe.⁊ in ſalutare dei conſcen
dit cum ꝓpheta dicens.Deficit caro mea?z

coꝛ meũ.deus coꝛdis mei ⁊ pars mea deꝰ ĩ
eternũ. Ita anima deficiendo a ſe ⁊ ſuble⸗
uata ſupꝛa ſe.liberiꝰ in montem aſcendit.
¶ Mirabit foꝛtaſſis aliquis.ſi iam vltra
quippiã anima baber qð deſerat ⁊ aſcen⸗
dat ſublimiꝰ in montẽ. Ecce tranſſitijt tur
bam reꝝ materialiũ epire ſe ꝑ pꝛimã beati
tudinẽ. Exiuit turbã hominũ iuxta ſe per
ſcõdaʒ. Abducit ſe a turba paſſionum infra
coꝛpus ꝓpꝛiũ.per tertiã.Deſeruit tandein
tra ſe innataꝝ affectionũ.penquamã.Tux
be alie / quales relique ſunt. ampli ſunt ni

mirũ turbe ciuiũ ſuꝑnoꝝ ſub triplici hie⸗

rarchia cooꝛdinatoꝝ. turbe pulcerrimełet

a pꝛioꝛibolonge diſſimiles traſfeũde. Ipſt

eni ſunt cuſtodes ciuitatis.quos/aia deuo
ta querens ſponſuʒ /paululũ ci ptranſiſſet
inuenit quem diligebat. Itaq; niſi relicta
hac triplici turba.nõ puenitad ſupꝛemuʒ
cacumen montis noſtri. in quo de eſt in/
nixus ſcale myſtice.que dicta eſt.⁊ vbi aĩa
tute requieſcit in monte ſancto dñi.Hi tii
plices aſcẽſus ſunt ꝑfectoꝝ atq; purgatiſſi
moꝝ.quales fuerũt ſancti nr̃i dũ viuerent
et multo feliciꝰtales nũc ſunt in gloꝛiavbi
hSm dictũ Breg. ipi in deũ nõ ſolũ aſcẽdũt.
ſed in eo curũt. ¶ Sunt plane in trinita⸗
te(quãtuʒ dicere fas ẽ tres ꝑfectarũ aiarũ
aſcenſus. cõfoꝛmiter ad tria appꝛopꝛiata
ꝑſonis inxta tres nouiſſimas beatitudies
quibo aſcendit᷑in montẽ ſupꝛemũ. Pꝛimꝰ
aſcenſus eſt miſericoꝛdiſſimi amoꝛis ĩſpi⸗
rituſancto.qualiter exultauit id eſt extra fe
ſaltauit ⁊ aſcẽditxpᷣs in ſpirituſancto LCu
ce.x. ꝓpterea beati miſericoꝛdes qꝛ miſeri/
coꝛdiã que ſpirituiſancto ꝓpꝛia eſt conſe⸗
quuntur. Et hic ꝑtranſit᷑turba ſeraphin.
Scoõm aſcẽſum intelligo.puriſſime ⁊ mũ

Adiſſimis cognitionis in filio.in quẽ credẽ

tes (inqͥt petrus )exultabitis leticia in enar

rabili Idcirco beati mũdo coꝛde.qm ipſi

deũ videbũt.⁊ hic ꝑtranſi᷑᷑urba cherubin

In tertio aſceſu eſt pacatiſſima ⁊ imꝑtur⸗
babilis quies in ipᷣo patris ſecretiſſimo al

tiſſimoq; refugio. Nã beati pacificiqm̃ fi
lij dei vocabunt᷑. Si aũt filij ⁊ beredes.he
redes quidẽ dei.⁊ in eius adiutoꝛio babi⸗
tantes. ꝓpter qð in pace fit locꝰeoꝝ.⁊ excla

mat aĩa quelibet talis cum ꝓpheta.in pace
in id ipᷣm doꝛmiã ⁊ requieſcã.⁊ hic aſcedit

ſupꝛa tertiã turbã que eſtthꝛonoꝝ.¶ Sic

igit᷑ declaratũ eſt/⁊ ſuꝑficiali quodã tranſ⸗
curſu deductũ eſt (octiſſimi ⁊ ſapiẽtes vi
riganlle gradibo.quo ve aſcẽſu/iuxta ſeptẽ
plicẽ beatitudinẽ/quilibet ſanctoꝝ exem⸗
plo xpᷣi:vidẽs turhas/aſcẽdit in montem
qð fnit thema. ¶ Dupſunt plurima q̃ eci
am ipe dictauerã.pᷣſeruim de aſcẽſu in mõ⸗
tem ↄtemplatois.ſed bꝛeuitatis amoꝛ me
retrahit.cogitq; vt ꝑſuaſione oꝛatoꝛia.⁊ ex
boꝛtatoꝛia/ ad aſcẽſum ſuꝑne felicitatis fi⸗
niat᷑qð ceptũ eſt. Or̃o. ¶ Venite obſecro
ſapiẽtes ⁊ doctiſſimi viri.venite iuuenes

et ꝑuuli.ſenes cũ iunioꝛibo.venite exulte⸗

mus dño.venite aſcẽdam in montẽ.vt ex
emplo loth.ſaluos nos ibidẽ faciamus.fu
giamꝰo citius a loco boꝛroꝛis ⁊ vaſte ſoli⸗

tudinis ad locũ vberrimũ.a carcere fetulẽ

to ad regnũ ſpledidiſſimũ.ab exilio duriſ/

ſimo ⁊ luctuoſiſſimo:ad priaʒ ſuauiſſimã

ꝓcelloſo mari ad poꝛtũ tranquilluʒ. Ab

pentiby turbis / ad beatitudinis mõtẽ.vbi
ſtatꝰeſt/oĩm bonoꝝ aggregatõe pfectus.p̃

ceſſerũt ſancti pceſſit ⁊ xps.qͥ nos ſi ubſecu⸗
turos pᷣſtolat. Lollam quicqͥd aſcẽſuiob
ſtat. recedamꝰ pᷣcipue a circũffuis terrena⸗

rũ curaꝝ ⁊ anxietatũ turbis. Ille nos pꝛe⸗

müt ⁊ pᷣſſos atrerit. pPſſoscg Tattritos fun
ditus via ꝓſternũt.Si ſpẽdiſſimas opes
ſi voluptates iocũdiſſimas ſi glioſos ho⸗
noꝝ nitulos.ſi pᷣclarã deniq; ſapiam /felici
ter ſtabiliterq; adipiſci ſatagimꝰ.aſcenden

dieſt ĩ montẽ. Fallit᷑ p certo deſipit ⁊ inſa

nit / qſqͥs inter infirmas rerũ caducaꝝ tur
bas / iſta ſe habiturũ ſperauit. ybi cqd ẽ /
egenũ ẽ.anxiũ cẽ.mobile.ſſnidũ.⁊ nulla ſta
bilitate ſubnixũ An ꝑ q̃t qtidiana.tot exꝑi

mẽta ſic ſe br̃e iudicat.ita vt iudicatis nõ

dubito. ¶ Dualergo miſeria qrũdã mihi
ſimiliũ:.qnta infelicitas ⁊ qnta dementia/
glioꝛſuʒz ſciẽter agi.⁊ ĩ egeſtate diuitias/in

meſticia voluptates / in dedecoꝛe gloꝛia / I

ltauſt
ſeneſt
obismo
nnuſtco
Gudelitat
ec; ſan
oebo⸗
dibineg
nisdeſae
mnoͤtesno
Pahttes⸗
furincb⸗
coopue
barnero
ciennsb
deno⸗
ſwumde
inlyon
debzcint
dis1
onneſen
hunann
wö
gomnne
guannq
bitautin
nonteſax
lenorano
mennuho
Nenring
goͤniteon
renst
Wari
mwaſis⸗
neten
ſuseſt/
nibus:
Lopꝛin
ligunn
etincne
mguiagi
lis y
hneſinirn
ſofimnan
ognye
tg
nunhai
Elmentod
nſni
mugoen
nigtanr
geede

numhe
maopanen
Linnonen
unmqi
ſcinno
oamome
matmater
ſclcnnsfe
nneobſcn
niteiovans
Mniraul
nmonier
tuimof
grnttrſoli/
anetſenle.

hglodnu—

giulſni
uln d
Cüſtre
snnde

Geſſeansß

naoſcheni
onid
iſſistange

Teneß

7 mivzin
iſirue
ſcblufn
ginun

Omniũ ſanctoꝛum

ſtulticia ſapientiã /in fluxibilitate deuiam
ſperare ſtabilitatẽ. ¶ Vt quid fabꝛicamꝰ
nobis montes neſcio q̊s vmbꝛatiles atq;

fantaſticos vicioꝝ.nũc in elatione.nũc in

crudelitate.nũc in enoꝛmi fluxu volupta⸗
teq; ⁊ ſimilibj.Nõne mõtes hmõi.ſũt mõ

tes gelboe maledicti ſupꝛa quos neq; ros

diuine gre.neq; pluuia virtuoſe cõſolatio

nis deſcendit.Aut ſi verius loquimur.hi
mötes nõ mõtes ſunt.ſed valles teterrime

pᷣcipites ⁊ lubꝛice.quibo innitẽtes dilabũ
tur in abyſſuʒ. abſobeunc; ⁊ vꝛget ſuper
eos puteos os ſuũ.¶ Ex
bertate tota ſpũs.aſcẽdamus in montẽ ſo
cietatis beatoꝝ.diſponamꝰ aſcẽſiones in

coꝛde noſtro ꝑ gradus beatitudinũ pᷣmiſſ-

ſarum.de pauꝑtate ſpũs in mititatẽ.ð hac
in luctũ.de luctu in eſuriẽ ſitimq; iuſticie.

de hac in miſericoꝛdiã.de ipa in mundicii
coꝛdis,⁊ tandẽ intremꝰ pacẽ que exuperat

omnẽ ſenſuʒ.⁊ in qua ſi ↄpleamur.cõſiſtit
humana felicitas ſᷣm deductionẽ Aug.no
no ð ci.dei. O vere felices ſancti.ſancte

q; omnes:.quoꝝ celebꝛitas agit᷑felices in?
quam qui ſecuri iam ⁊ vndiq; pacifici ha2⸗
bitant in tabernaculo dñi.⁊ requieſcũt in
monte ſancto eius.nõ iam foꝛmidãt laq̃oſ

temptationũ vbilibet expãſos.nõ ſeuas ir
ruentiũ hoſtium inſidias.nullis moꝛdent
ↄſcientiaꝝ aculeis.nulla vꝛunt᷑ infamia.
nõ triſtes metuũt ſenectutẽ.omnia deniqʒ
inter eos ſerena pacataq; ꝑſiſtunt. ¶ Eto

tandẽ qui tales eſtis eterna pace fruentes

nos pijs nũc oculis miſeras queſumꝰcer⸗
nite terras.Et ſi nibil patimini/cõpati tũ
fas eſt. Cõpatimini nobis exuliba gemen
tibus ⁊ flentibo in hac lacrimarum valle.
Lõpꝛimũt ecce nos vndiq; hoſtiles ma⸗
lignantiũ turbe.cõculcãt.lacerãt.obꝛuunt

et in carcerẽ detrudunt. Jam omne caput

languidũ.⁊ omne coꝛ merens.a planta pe
dis vſq; ad verticẽ capitis.nõ eſt in eccłia
hac ſanitas. In illa heu dixerim ecclia cu⸗

ius fundamẽta ſunt in vobis montibo ſã⸗

ctis.qm veſtro ſanguĩe.veſtraq; moꝛte cõ
ſecraſtis.dilataſtis.roboꝛaſtis.eam quam
nunc heu immunitã cernitis miſericoꝛdia
et merito qᷓm fede laceratã crudeliter deciſ⸗

ſam ſimiliter cõculcatã aſpicitis.vt huma

ni ſpes auxilij iam nulla ſit. ꝓpterea leua⸗
mus oculos nr̃os in vos montes vndeve
niat auxiliũ nobis. Nam cũ ignoꝛamꝰ qͥd
agere debeam?hoc ſolũ habemreſidui vt

urgam?candẽ li⸗

locuturꝰ?. (
bo ꝙ naſcit᷑ dei filiꝰex paterno intellectu et

tur.⁊ habitauit ĩ nobis.

mirabiliter oꝑari.tanq; habẽtes imperiũ

yite ⁊ moꝛtis.tanq; inſuꝑ potetes in eo. ͥ
vos cõfoꝛtabat xpᷣs.nunqͥ d abbꝛeuiata eſt
hoteſtns vra nunqͥd charitas tepefacta:

Abſit bDb. poti. Succurrite
8̊ miſeremĩ.ferte ſubſidiũ. Suſcipite vos

montes pacẽ populo.qꝛ alij qui ſuſcipiãt
et eam pᷣbeant/nõ ſunt.
loꝝ coꝛona ſanctoꝝ omniũ.emitte lucẽ tu
am ⁊ veritatẽ tuã.vt nos deducãt ⁊ addu⸗

t tu dñs rex ce

cant in montẽ ſanctũ tuũ.⁊ in tabernacu⸗
la tua.in pᷣſenti ꝑ fidem ſpem ⁊ gratiã.⁊ in
uturo per gloꝛiam Amen.
Bequitur ſermo factus in die natiuita
Itis domini ꝑ endem.
Erbũ caro factũ eſt ⁊ habitauit
in nobis Joh.i. Poſtulemꝰ?fra
res in po. vt verbuz qð hodie

caro factũ eſt / llud in me ꝓpbeticum adim
pleat.dñs dabit verbũ euageliſantibo vtu

te multa.qm̃ inſipidũ inane ⁊ inualidum
erit verbũ mei oꝛis.ſi nõ accipiat virtuteʒ

multam a verbo dei patris. Poterit aures

carnis/ſtrepuꝰ nr̃i ſmonis ꝑcutereſed in
auribo mẽtis nec foꝛtiter ſonabit.nec ĩ eas

glte fixeq; deſcẽdet.ſi nõ a verbo hoc/ſuaʒ

ſonoꝛitatẽ aſſumat ⁊ virtutẽ.Et hocipſuʒ

vt impetremꝰ/te neſcio an gloꝛificãdã ma

gis aut ſtupẽdã verbi huiꝰ matrẽ inuoca⸗
bimꝰ.ſalutantes ⁊ verbis angelicis ſaluta

bimꝰinuocãtes ⁊ dicentes Aue maria ⁊c̃.

erbũ ⁊c̃. Qm̃ triplicẽ verbi dñi nati

uitatẽ euãgelica hec cõtinet ꝑticula/ad ſui

ↄmemoꝛationẽ meũ inflexit animũ.q̃tinꝰ
verbũ creatũ ſentẽtioſuʒ aſſumerẽ/q dever
bo increato ꝗð ſentẽtioſiſſimũ eſt/fueram
ides itaq; in pᷣaſſumpto ver

naliter ideo verbũ appellat᷑. Aſpicis q; ab
vtero materno naſcit᷑tꝑaliter/ꝓpterea dicit᷑
caro factũ eſt. Intueris poſtremo q in coꝛ
de humano naſcit᷑ſpũalit q;obꝛẽ ſubiũgi
Uerbũ.qͥd alti
us/qd immẽſius/qͥd diuiniꝰ. Naʒ deꝰerat
verbũ Joh̃.i. Caro factũ eſt.qd humilius
qͥd impotẽtiꝰ.qͥd fragiliꝰ.qꝛ oĩs caro fenũ

Ecci.xiiij. Habitauit i nobis qͥd amabili

us qͥd iocũdiꝰ qͥd appetẽtiꝰ.neq; eni ẽ nec
fuit alia natio tã grãdis:que habeat deos
appꝛopiquãtes ſibi ſicut adeſt nobis deꝰ
noſter Deut.iiij. Verbũ inqͥt taafirtmin
☛ 3

46

ocubs nr̃os ad deũ dirigamus.potuiſtis
olim moꝛibũdo coꝛꝑe circũdati/mirabilia

Germo factus in ſolennitate

eſt. Uerbũ hocimmẽſe eſt virtutis.nã oĩa
per ipᷣm facta ſunt. et ſi que ꝑ eũ facta non
ſunt / eoipo nulla pꝛſus ſunt. qm ſine ipſo
factũ eſt nihil.Quo pacto igit/entitas cõ/⸗
plexe ſignificãtib tribuit᷑. quoꝝ aliqᷓ nul⸗
lum habuerũt aut habere potuerũt factio
nis initiũ.eoipᷣo quaſi inſaniẽs dicere au/
det maniche a deo tenebꝛarũ facta eẽ mul
taique de ipᷣe nõ condiditcũ audiat ꝙ per
dei verbũ oĩa facta ſunt. ⁊ in pſal. Verbo
dñi celi firmati ſunt. et ad Heb.iij. Poꝛtãs
oĩa verbo virtutis ſue. ¶ VUerbũ hoc iſuꝑ
eternũ eſt duratõe.qꝛ verbũ qð erat in pꝛi/
cipio erat apud deũ. ui ↄcoꝛs eſt ꝓpheta

In eternü dũe pmanet verbũ tuũ. Uerbũ

ergo iſtud nõ eſt qð ꝑ auras efflando dit⸗
fundit᷑ nõ qð in tabulis aut pellib inſcri⸗
bitur.nõ deniq; qð aĩe irrõnali ꝑ inheſio/
nem innitit᷑ Sed verbũ eſt eternalit᷑ a pa
tre emanãs.ꝑ qð pater dicitoĩa.in quo tã/⸗
in verbo ſentẽtioſiſſimo ⁊ arte ꝑfectiſſi⸗
ma/omniũ factoꝝ/omniũq; ꝓducibiliuz/
imago relucet. Werbi ideo ſolũ/qꝛ ſen⸗
tentioſiſſimũ eſt ⁊ omniũ expᷣſſiuũ.cui nec
imaginarie quidẽ addi põt aliud verbum
abſq; nugatione ⁊ ſuꝑfſua repetitõne. Id

circo verbũ hoc/nullũ alind in diuinis p⸗

ducit verbũ.ne in trinitate cadat nugatio.

quippe eſt ipᷣm obiectũ ſufficiẽs adequãs
et terminãs oẽm ꝓductibilitatẽ verbi ĩdi/⸗

—

uninis.nõ tamẽ minꝰ ob hoc potẽs q; pr qͥ

tre qui gignit. ¶ Mira ꝓfecto ⁊ inexplica
bilis natinitas.qm venerari poti ⁊ pia fi⸗
de credi cõuenit/q; curioſa verbi nr̃i penu
ria reſerari.pᷣſertim cũ amplioꝛ ⁊ exqͥ ſitioꝛ
de ea ſermo aliud tpᷣs expoſtulet.aliũ locũ
aliã linguã. aliud ingeniũ/ ¶ Clerũ ab bac
ineffabili ac eterna generatõe/ad tempoꝛa
lem qua dies hodiernꝰꝑcelebꝛis effectꝰ eſt
pgat oro.⁊ quid euangeliſta ſubiũgat au⸗
diamus Verbũ inquit caro factũ eſt.Ec/
ce qð ait apłs ad Ro.ix. Verũ abbꝛeuiatũ
fecit ſuꝑ terrã An nõ bene abbꝛeuiatũ / qꝛ
eternũ tpale. omnipotẽs paſſibile: ummen
ſum mẽſurabile effectũ eſt.nõ tñ abbꝛeuia
tum ꝑ diuinitatis diminutionẽ. ſed per ſu
ſceptionẽ humanitatis ⁊ idiomatũ coĩca⸗
tionẽ. Verbũ inq̃m caro factũ ẽ. Hoc nul
lus phoꝝ intelligere nullus concipere va
luit.hoc doct plato neſciuit.hoc demoſte
nes eloquẽs ignoꝛauit. YFatet Augꝰ. ſe in
platonicis legiſſe libꝛis Johᷣ.hoc euange⸗

gignit.qꝛ r. ipᷣm eſt potẽtia cũ pa

lium In pꝛincipio erat verbũ ⁊c̃ vſq; hãc
ipᷣam ꝑticulã.⁊ verbũ caro factũ eſt. Sed

dũ hic venit/calamꝰſuus ſtetit ⁊ in folio tã

ti tã q; ſecreti myſterij iſtius / vltra ꝓgredi
guſus nõ eſt. ¶ Werbũ inqͥ t caro factũ eſt.
Hic abſq; vllo dubitatõis ſcrupulo euan
geliſta ioh. inſinuat xpᷣm eſſe deũ.nec qͥ cqᷓ
apertiꝰdici põt.deus inqͥ t erat verbũ.⁊ ver
bũ caro factũ eſt. Si qͥs nõdum illuſtratꝰ
eſt ⁊ qũo deus caro fact?ſit.nõ videt.nõ cõ
cipit.nõ iudicat.nõ intelligit.ↄſulit ſcien⸗
tias oẽs hũanit adinuẽtas ⁊ de myſterio
huiꝰnatiuitatis q̃ verbũ caro faciuʒ eſt in⸗
terrogat.ſed aut nullã aut dubiã aut erro⸗
neam pᷣſtant reſpõſionẽ. ¶ HNon video in/
quit grãmatica qua rõne aut noĩim impo⸗
ſitione etern/ habere incipiat durationis
initiũ.immẽſus mẽſurã.impaſſibilis paſ⸗
ſionẽ.omnipotẽs ⁊ ĩmoꝛtalis impotentieę
moꝛtalitatisq; defectũ. Si enĩ eternus eſt
nõ habet initiũ.ſi autẽ initio careat/eternꝰ

appellari meis ex regulis ꝓhibet᷑. ¶ Inc⸗

rogata ſuꝑ hoc logica/ qlliter inquit hicter
minꝰhõ.qui ſpẽs ſpẽaliſſima ẽ/de pluribꝰ

ſpecie ⁊ plus q; ſpecie differẽtibi verificari
cotinget. vtputa de ſoꝛte ⁊ deo. Hoc pᷣdica
bilia mea/hoc pᷣdicamẽta nõ hñt. Poꝛro

qualis ſit pᷣdicatio deꝰ eſt hõ / niſi aut ꝑ ſe
ſit aut ꝑ accidẽs / nõ intueoꝛ eãj. Si per ſe
dixeris.ergovel neceſſariã vel ſimplicit᷑ im
poſſibilẽ ↄſiteri neceſſe ẽᷣ ipᷣaʒ vero nõ eſſe
neceſſariã ↄſtat.impoſſibilis ergo dicẽda.
Et ſi pdicatõeʒ hãc ꝑ accñs aſſerere malue

ris / monſtra quo pacto id fiet.cũ neutrum
extremoꝝ in accidẽtiũ pᷣdicamẽto repona

tur. etoꝛica ꝑſuaſionibo ſuis aſtruit

ſi mulier pepit/ coꝛrupta eſt.ſi genuit/a

viro cognita eſt. ¶ Ceterũ ariſmetrica/vl
tra ſuã eſſe fatet᷑ ꝑſpicacitatẽ/q; in deo par
tium ↄputet᷑numerꝰ.qꝙ due in eodem ſup
poſito nature integre numerent᷑. ¶ Stu⸗
pet geometria/quãatitatẽ maioꝛẽ coꝛpoꝛis
xpᷣi/ꝑ alterã vteri virginalis clauſi quãtita
tẽ/abſq; diuiſiõe pgredi.qm penetratõis
poſſviinmeno Clvir⸗Ad nullos
pꝛi? ĩ terris ãgelicos cant audiuerat. Nul
las h̊ loco ſuaꝝ ꝑſonaꝝ ⁊ calculationũ/nł
las ↄſtellationũ vires/aſtronomia ꝑpẽdit
auid de naturali phia eloquar.ei exꝑi
mẽta nũq; ad h̊ ptigerãt vt abſq; viri ſemi
ne puer foꝛmaret᷑. ¶ Quid poſtremo ð me
taphyſica qᷓ deũ nec partibilẽ exiſtere poſ/
ſe/ nec compoſitũ nec genitũ / argumentis

lütusd)
lcctono
göewi⸗
humunenn
poliuuna
Penthun
Nlerſotdiu
ſearnssd
wlirino⸗
nöwu⸗
umuctin
wehnine
iumcram

. ni

bigligerhh
Nlalla
Pruuckin

Gninſaop
—
kiocädici,
odrlanon
came gor
hoibobone
woliaroe

hüinqnea

gallöne
nſtluner
Cahphn.
fundeun
ſounſai⸗
kuptifnan
Cllitirf
loczpeen
incmnati
kumnind
cſpeſceci

arni⸗
litſcen
enfſten⸗
Cwzeſti
aen
nnidin
oininpo⸗
Dunnons
blsz
nporenne
Wnndet

e

gunbicte
edeplond⸗
brrfni
Hocziea
it Pord
niſovpſe
Giperſe
nplotim
aonoͤeſe
Godicide
menmalne
fünendum
ofehon
ſuis atni
ignn
iſnenan
Ggindr
nouni
ni .
ninms
iniinin
zmid
anullos
1 Bol
gonin
ughedi
S
Piiſon
nenodn
mſrne
mnans

Matiuitatis chꝛiſti

y putat neceſſarijs cluſiſſe. ¶ Sed fatea⸗/
mur mgri ⁊ fratres in xpᷣo chariſſimi/hoc

eſſe pᷣter naturalẽ inueſtigatõis modũ qð
agit᷑. Neq; enĩ potentiã aut ſapientiã adeo
coartemꝰ/vt infra anguſtos nr̃e ꝑſcrutatõ
nis limites poſitaʒ arbitremur. Miraris
hanc natiuitatẽ fieri potuiſſe. natiuitatis
huiꝰeffectricẽ potentiã cõſidera.euolabit
ãmiratio. Miraris tantã dei erga homĩes
beniuolentiã:attẽde qꝛ ſi paruus amoꝛis
ignicułꝰ /in tot⁊ tã ardua nos rapiat.quid
de immẽſi diuini amoꝛis foꝛnace exiſtimã
dũ putas: Ingẽs quippe amoꝛ magnũ di

lectionis opꝰſlagitabat/quale fuit ulud ꝑ

gqð verbũ caro factuʒ eſt.nõ inq̃m qᷓ altera
humane nature ꝑs dicit᷑vt impiꝰ ſenſit a⸗

pollinaris.ſed caro ꝓut totã integrãcq cõ⸗

plectit᷑ humanitatẽ. Caro inqm factũ.nõ
ↄuerſiõe diuinitatis in carnẽ ſʒ aſſumptõ

ne carnis ad ſuppoſitũ.⁊ vnione q̃dã inef
fabili ⁊ inſolita q̃ materiali tñ ꝓximioꝛ eſt

nõ ꝙ natura hũana ex diuino ſuppoſito fi
at materialit.aut in eo ſit ſubiecciue.ſed qꝛ
ab eo ⁊ in eo eſt ſuppoſitiue.¶ Atuero nõ

—

iam qꝗqramꝰquo aut aq̃ ſed ꝓpter qͥd / verbũ

caro factũ eſt.ꝓfecto vt recociliaretur caro
Plane inqͥt Berñ.deiã nos deſpicere nõ
poterit.frater enĩꝛ? caro nr̃a eſt.naturalqͥp

pe vſus habet / vt caro ſilem ſibi carnẽ dui
gat. Juxta illud Ecci.Oiĩs caro ad ſileʒ ſi

bi ↄiũget᷑. Hec eſt illa ↄiũctio.illa pax.illa
ↄcoꝛdia.illa ſocietas:que ꝑ tꝑalẽ pacem fi
gurata eſt in vniuerſo oꝛbe tũc habitantẽ.

qm inſup ꝓphetauerat pſał.dicens. Oꝛiet
in dieb erꝰiuſticia? abũdãtia pacis. Inde

eſt iocũdiſſimũ illud ⁊ omni armonicarũ
modulationũ ſuauitate pꝛeſtãtiꝰ angelicũ

carmẽ.gloꝛia in altiſſimis deo ⁊ in tra pax

hoĩbo bone volũtatis. Et heu q; nõ bone
volũtatis eſſe ↄuincimur / q ſciſmatib/
diq; ⁊ vndiq; diſſentõibo agitamur.¶ Ver

bũ inq̃m caro factũ eſt cur ita:q̃tinꝰ videli

cet ad ipᷣm/oĩs caro veĩat vt videat oĩs ca⸗
ro / ſalutare dei. vt dicat qlibet glabũdavo

ce cũ ꝓpha. Coꝛ meũ ⁊ caro mea exultaue⸗

rũt in deum viuũ.Coꝛruperat itaq; oĩs ca
ro viam ſuã Geñ.vi.ꝓpterea ꝑ carnẽ incoꝛ
ruptã ſanare decreuit.¶ Hec alia venieẽdi
cauſa fuit ſᷣm atteſtatões ſanctoꝝ q̃s omit

to.qᷓ; peccatoꝛes ſaluos facere.Neq; enĩ cã

incarnatõis fuit ꝑfectio vniuerſi.nõ crea/⸗

turaꝝ in deũ reductio.nõ manuductio ad
capeſcẽdũ trinitatis myſteriũ.ñ alie hmõi

pie aut fideliter aſſignate.ſʒ vnica incarna

tionis ant pᷣcipua rõ fuit carnis nr̃e pur⸗
gatio. ¶ Ogloꝛificanda ꝓꝛſus dei caro q̊
oꝛiginalẽ ab omni carne ſufficiẽter diluit
coꝛruptõeʒ. Mirus hic amoꝛ. pietas exi⸗
mia.Erubeſcat iã hoĩs caro peccatoꝝ ſoꝛ

dibo inqͥnari.ꝓ qua verbũ caro factũ ẽ. qͥn
etiã benedicat ois caro nomini ſancto eiꝰ.
Et quo benedicat: Vtiq; pie ſancteq; vi⸗
uendo ⁊ ſpurciſſima carnaliũ libidinũ in⸗

quinamẽęta declinãdo.Oð qui egerit / ſecu
ra mente illã decantabit ꝓphete vocẽ. caro
mea reꝗeſcit in ſpe. Felix ſpes.ſed reqͥes lõ

ge felicioꝛ.quã nec in futuro nec in pñti qͥ

dem adipiſcit᷑ caro que in bꝛutalẽ carnem
degenerat ꝓ qua(adeo enĩ eam charam ha
buit)verbũ caro factũ eſt. Pe
qᷓ; multo plurima de hoc ſcde natiuitatis
myſterio dici poſſunt.ĩmo diſcuſſioni vl/

nes me eſt

tro ſeſe offerũt ⁊ ingerũt.quibo pᷣtergreſſis
(nec enĩ aut poteſtas aut volũtas eſt oĩa p
ſequi)ad tertiã xpᷣi in coꝛdibo nr̃is ſpũaleʒ

natiuitatẽ me trãſfero Et quẽadmodũ pꝛi

ma natiuitas eſt a nobis colenda ⁊ deſide
randa.qꝛ ex eius viſione beati erimꝰcũ an

gelis. Et ſcdᷣa eſt nobis celebꝛãda qꝛ ꝑ illã

viſitati ſumꝰin terris. Sic tertia eſt a nob
eligenda ⁊ ꝓcurãda.qꝛ ex illius fecũduate/
amici erimus ⁊ affines diuinitatis. Neq;
enĩ aliud eſt dei filiũ ſpũaliter gigni vel na
ſci in coꝛdibo nr̃is:q; eũ tanq; ſpũalẽ ami⸗
cum adiutoꝛẽ ꝓptectoꝛẽq; ⁊ viuiſicatoꝛẽ/in
anima nr̃a nouiter ſuſciꝑe ⁊ inhabitatoꝛẽ
poſſidere.(¶ Et ne abſonũ tibi foꝛtevidea
tur ꝙ deũ nr̃is in coꝛdib gigni dico/qua⸗
ſi ülius matres exiſtamus/ audi ipᷣm qui
Math.cxij.ait. Quicũq; fecerit voluntatẽ
patris mei qͥ in celis eſt/ ipᷣe meus frater et
ſoꝛoꝛ ⁊ mater eſt. Totiens nãq; aĩa velut
mater in ſe deũ ꝑturit.quotiẽs ꝑ mãdato/⸗
rum ſuoꝝ obſeruatõeʒ/ad graʒ eius redit
Optãda ꝓfecto ⁊ totis deſiderioꝝ niſi⸗/
bus affectãda talis natiuitatis. Siquidẽ
et a carnali ⁊ ſcoa natiuitate/ſpũalẽ hãc ſe
eue lis cligibilo⸗ etiã marie fuit

qᷓ; carnalis. ¶ Verũ qͥd faciemꝰcũ natꝰno

bis fuerit ⁊ habitauerit in nobis.Non ex⸗

pellem?quidẽ ſed ſedulũ eidẽ exhibebimꝰ

officiũ.q̃ſi ad nos putemꝰ pr̃em de puero
hoc dicere qð de puero moyſe filia pharao

nis dixiſſe legit᷑ Exo.ij. Accipe puerũ iſtũ

et nutri mihi Ego dabo tibi mercedẽ tuã.
A. 4

46

cauſe/a quibuſdã curioſe foꝛſan magis

29

BGermo factus dominica

et quã mercedẽ:ſane vitã eternã. ¶ Itach
ꝑuulꝰiſte vt alioꝝ vſus reqrit/ſeptẽ tracte
tur obſequijs. Ad hoꝝ vero qplibet ſeptẽ
obſeqoꝝ debita ↄgruitate pᷣſtadũ.totideʒ
aſſumẽde ſunt nutrices ⁊ virginitate ⁊ di⸗
uluigetia ⁊ ſagacitate pᷣcellẽtes. Pꝛimo ĩuol⸗
uendꝰẽ.ſcoo reclinãdꝰ.tertio cuſtodiẽdus
uarto leuãdꝰ.qnto balneãdꝰ.ſexto paſcẽ
us. 2 deinde alio poꝛtãdꝰ vel baiulãdus.
Puritas.charitas.tanqllitas deuotio.pie
tas.miſcõia.obedientia. ¶ Inuoluit pꝛi⸗
mo puerũ ihᷣm pãnis mũdis/⁊ feruido la⸗
crimarũ lixiuio lotis / ipa puritas.q̃ ex ↄtri
tione ↄfeſſioneq; gignit iuſticiã. Quippe
notũ eſt puerũ hũc ſoꝛdidis in pãnis qeſce
renõ poſſe iuxta illud In maliuolã aiam

⁊c.Quãobꝛẽ dicit cũ pſał. Lauabo ꝑ ſinꝰ⸗

gulas noctes lectũ meũ ⁊c. He vero lacri⸗
me dũ p cineres peccatoꝝ ⁊ ꝑ auſteꝝ ama
re recoꝛdatõis ſaccũ colate ſunt:efficaciſſi⸗

mũ ad mũdificatõeʒ mẽetis lixiuiũ efficiũt

Debinc ad puerũ in cunabulis reclinã
duũ offert ſe nutrix ſcõa q̃ charitatis nomẽ
habet ad quã ſpectat illa pꝛimo canticoꝛũ
vox Yaſciculꝰmirrhe dileciꝰ meus mibi in
ter vbera mea ↄmoꝛabit᷑. ¶ Reclinati poꝛ
ro ad cuſtodiã pueri neceſſaria ẽ nutrix ter
tia que trãquillitatis vocabulo dicit᷑ a ma
loꝛũ negocioꝝ fragoꝛe ⁊ a litiuʒ ſtrepitibo
hũc ſedule puerũ cuſtodit.⁊ dũ alijs vehe/⸗
mentioꝛ terrenarũ curaꝝ clamoꝛ inſonue/
rit illud abner.i.Regũ.xxvi.foꝛtiter excla⸗
mat quis es tu q clamas ⁊ inqetas regem.
BSuos inſupꝑ ſeruulos q̊s ſenſuũ noie ap
pellamus / iterũ ⁊ iterũ monere nõ ceſſatvt
ab omni nociuoꝝ incurſu pueri huiꝰlectu
lum cuſtodiant.negligẽtibo aũt minãti in⸗
crepatõe atrociter impꝛoꝑat dicẽs illð qð
ibidẽ in dauid ꝑſona ſubdit᷑. Viuit dñs fi
lij moꝛtis eſtis vos qͥ non cuſtoditis dũm
vrm regẽ xpᷣm dñi. ¶ Dubinge poſt doꝛ⸗
mitionẽ leuãdus eſt puer. Hoc obſequiũ
p̃ᷣſtabit quarta nutrix ſancta meditatio.q̃

totiẽs puerũ hũc excitat/ quotiẽs hoꝛolo⸗
gium amoꝛis ſuo pondere ceciderit at

pulſauerit dicitq; exurge qᷓre doꝛmis dñe
exurge ⁊ ne repellas in fiuẽ. Jpᷣm vero exci
tatum euoluit/⁊ pãnos explicat quibo ille
induit᷑ qui eſtamictꝰlumine ſicut veſtime
to. Pãni aũt iſti quid aliud ſunt / qᷓ; ſue di

ninitatis ſuoꝛũq; ſecretoꝝ arcana myſte⸗

ria.que euoluũtur dũ pia fide ↄſiderant᷑ in
ſtar pfal.diceñ. Reuela oculos ⁊c. Tolt

pone me vt ſigna
culũ ſuꝑ bꝛachiũ dexteꝝ. ¶ Atqͥ ſũmoꝑe ſũ
maq; ſolicitudie ⁊ ſtudio /nutrix h obediẽ?

modũ pueri huiꝰbalneuʒ pᷣparat qͥnta nu⸗

trix ſcʒ pietas/bec intuẽs ſanctã meditatõ

nẽ q̃ puerũ excitauit/ q̃ excitatũ explicauit

q̃ explicatũ ſuauiter allocuta. currit ꝓpe ad
fontẽ ↄpunctõis ĩ imo pij coꝛdis ſitũ.Aĩa
inqt mea liq̃facta ẽ vt dilectꝰ melocutꝰ eſt

mibi.Et iterũ factũ ẽ coꝛ meũ tãq; cera li⸗

nelte⸗ in medio ventris mei.Hac exaq/

uauiſſimũ efficit᷑puero ihu balneũ.qꝛ nõ

cineres peccatoꝝ vt in ↄtritõe trãſit.ſed

de ipᷣo ↄpũctõig fonte pura nitẽs imꝑmi⸗
rraq; baun impliſerto neceſſe ẽvt pu
er taliter lotꝰ/paſcat᷑. Opus h̊ a miſcðia q̃

viſceroſiſſima nutrixẽ adimplet᷑ dũ mem
bꝛa ei reficit/pᷣſertim pane ſpũalis doctrie

qð eſt verbũ dei.eudẽ inſuꝑ dulciũ ſermo⸗
nũ lacte ab vberibo mãſuetudis eliq̃to po⸗
tat.cui puerarridẽs Eſuriui inqͥt ⁊ dediſti
mihi mãducare.⁊ rurſum.fauꝰ diſtillãs la
bia tua mel ⁊ lac ſub lingua tna. ¶Poſtre

mo puernr̃ ihs baiulãdꝰſiue geſtãdꝰeſt in

xta illud apłi.gloꝛificate ⁊ poꝛtate deuʒ in
coꝛde vr̃o.Hocipᷣm pᷣſtabit obſeqᷣuʒ ſepti
ma nutrix videlicʒ obediẽtia imitabiturq;
Noemi exẽplũ de qᷓ Ruth.iiij.ſcriptũ ẽ.q
ſuſceptũ puerũ poſuit in ſinu ſuo.⁊ nutri⸗
cis ac gerule fungebat᷑ officio.Et bñ dicit
poſuit in ſinu ſuo.neq; enĩ retro aut õ coꝛ
ihs q̃ſi ſarcina guis ihs ſuis ĩ pᷣceptis ferẽ

dꝰẽ, ſ ĩ ãterioꝛi ſinu/⁊ ad coꝛ int boneoꝑa
tionis bꝛachia amoꝛoſe ſtringẽdꝰ ẽ. Inde

eſt illa ipſiꝰpoſtulatio ĩ cãticis cãtico⁊.vi.
aculũ ſuꝑ coꝛ tui.⁊ ſic ſig

tia/pᷣcauere debz / ne ĩ via mãdatoꝝ dei of⸗

fendat ad lapidẽ ĩobediẽtie pedẽ ſuũ.alio
qn puero caſus ĩmineret.⁊ ĩ nobtali crimi
nis alliſiõe/ſpũalit᷑ moꝛeret᷑. Audiſtis ma

giſtri⁊ frẽs ĩ xpᷣo chariſſimi q̃lit᷑ pueꝝ ihᷣm

in nobᷣ ꝑ dei graʒ ſpũalit᷑ hodie natũ ⁊ iha
bitãtẽ/ inoluere dz puritas.ĩuoluiũ reclia⸗
re caritas.recliatuʒ cuſtodire trãqllitas.de

hinc meditatio ipᷣm excitat.pietas lauat.

miſcdia cibat obediẽtia geſtatqbo iſtꝭ qu?z

admodũ pᷣmiſſuʒ ẽ ſolert᷑ diligẽterq; exhi⸗

bitʒ ꝓficit ĩ habitaclo coꝛdis nri puerihs/

tã etate q; ſapiẽtia/coꝛã deo ⁊ holb.donec

creſcat ad mẽſurã verbi ꝑfecti. AUbi tũc ha
bitabit in nobis nõ ꝑ fidẽ tantũmõ ⁊ gra⸗
tiã. vt ptʒ in pũ̃ti vita.ſj ꝑ gliaʒ ↄſũmataʒ.
quã nobis pᷣſtare dignet᷑ verbũ hodie caro

factũ/dũs noſter ihᷣs xps Amen.

erpoſt

inäntn
geuic⸗
itoꝛa
nnonio
lirecß

s hter

lanisd
Gniſin
hr
ſocht
nosp⸗
iui
ſug
lira
orina
iun
priror
ſaluran
Agläre
ſtrc a
fenemo⸗
Giätan

ſtt

Pexvine

omniſte
ſmi
menco⸗
aad
iftcau
nuſie⸗
elnle
Urlte;
Marin
leghel
eno⸗
IJm
lon

Wleigton

*

tdünn

Etbädcc
vaurz
eptsfi⸗
boneogt
ede
ſicon di⸗
rſteſis
wogeſu
Mor deif
debeſuilo
oönloni
Auaifonn
kuir
neniih⸗
uinclan
insde
n
fan
un
ipnerhhs⸗
Gbitͤchi
imot
Nünag
hocien
⸗

bus excoll

iniſdid

In ſeptuageſima

7 (Samo fat:'p eu de diitc in. x.

xviij craſtino vincentij.
Nntillos in vineã ſuã Mat. xx
Re. d. p. ac mgri: miſſus ego ad
vos qͥ venuſtiſſimã hãc pariſiẽ.
vniuerſitatie vineã bonis arti⸗
18. quã tu de optime de egypto
trãſtuliſti.qᷓ extẽdit palmites ſuos a mari

7

vſc; ad mare ⁊ c. Miſſus inq̃m vinũ pᷣdi⸗

catõis expꝛimere vbi illð hauriã vñ eliciã
vix habeo. Ita eĩ hodie/pᷣclarꝰille ĩ pꝛimiſ
et abſq; dubitatõe doctiſſimꝰ viticola nnß
ceptoꝛ me a puero ⁊ doctoꝛ/cũ reueretiſſi⸗
ma auctoꝛitate rememoꝛãdꝰſꝑ mihi. Ille

inq̃m / thematis nr̃i verba / q̃ſi totidẽ pꝛe⸗

grauidos diuine ſcripture racemos/ ꝑ ſtu
dij toꝛcular tãta virtute q̃ poſſit ⁊ vinũ ad
monitõis pᷣferuidũ/tã acrit᷑ nec minꝰabũ/⸗
dãter expᷣſſitvt nil mihi pᷣter follicłos ina⸗

nes / pter acinos ⁊ neſcio qᷓs vini iopes re⸗
liquias dimiſſuz videat᷑ Introductꝰ m at

q; miſſus nec retro pedẽ vertere/nec impã
tibo nõ obſeqͥ poſſuʒ. Pꝛopterea cuz Jeſu

ſyrach ſui libꝛi ca.xcx.quaſi qͥ colligit aci⸗

nos pꝰvindemiatoꝛes/⁊ ipᷣe ſpaui.Ego
itaq; tãti vindemiatoꝛis inherẽs.granavł
q̃ neglexit vel ſciẽs pᷣterijt.vel liberalit᷑ de⸗
dit/recolligã.⁊ vinũ vtinã tã efficax q; ru⸗

de.⁊ indigeſtũ eliciẽs.in vaſa auriũ vr̃arũ

melioꝛi vtiq; imbui digna/trãſfundã. illa
pꝛiꝰexoꝛata ⁊ ĩ auxiliũ accerſita/que abſq;

ad quã recurrẽtes.di. Aue maria.¶ Mi

ſciſſura virgĩalis terre.vitẽ verã h

ſit ⁊c. Parabolicã dñi vineã.eccłiaʒ figura

re/nemo heſitat:qͥ aut hodiernũ legit euã/
geliũlaut matutino fᷣmoni pñs fuit. Veꝝ
expoſuõ h̊ͥ nõ adeo aut auara aut ſolitaria
eſt.vt aliã ꝓꝛſus excludat. Quãplures nẽ⸗

pe vineas myſticas / ſcriptura loqͥ q bus

omiſſis ad pñs tm̃ duas introibo. Vineã
ſcʒ mẽtis humane.deqᷓ Can.viij. Vinea

mea coꝛã meẽ. Uineã inſuꝑ ſacre ſapie.de

qua ad lr̃aʒ Ecci.xxiiij. Ego q̃ſi vitis fru⸗
ctificaui. ¶ Iſtas iõ vineas ↄiũxi.q; neu⸗
tra ſine altera excoli feliciter poſſit. Qð ne
àͥs falſe dictũ arbitret᷑/ audiat.abſq; ſapia/
gie vitẽ deſtrui. Trãſini(inqͥt ſapiẽs )ꝑ vi
neã viri ſtulti.i.ſapia carẽtis. Credis foꝛ⸗
te ꝙ pulcrã reppererit.Audi qͥd ſequit᷑. Et

ecce totũ inqͥt repleuerãt vꝛtice ⁊ vepꝛes.ſ,-ʒ

⁊ maceria lapidũ deſtructa erat.puer xxiiij
In vꝛtica dar itelligi mẽtis aduſtio q; vo/
luptas ĩgerit In ſpinis pũctuoſa.laceroſa

ditas ꝑturit.in deſtructis plag ĩ deſtructa
maceria.ruinoſa mẽtis clauſio qᷓ; ocioſitai

oꝑat᷑. Sapiaʒ vo ñ niſi ĩ bona ⁊ bñ ĩſtitu

ta aĩa reꝑire poſſe.aꝑte mõſtrat illõ Sap.
i. In maliuolã aiaʒ ñ intr.ſap.nec.h.ĩ coꝛ.
pec.ſubdito. Pie at agẽtiba dedit ſapiam.

Ecci.iij.¶ Hãc igit᷑ vineã duplicẽ nũc in
trogreſſus.excolẽdã eẽ ſuadebo.pñtẽ colla

tiũculã ſub triba ꝑſuaſoꝛijs or̃onibo abſol
uẽs.Eſt ſiqͥdẽ genꝰp̊ dicẽdi/vehemẽtiꝰatʒ
ↄcitatiꝰ.qð q̃ſi aliqbo verboꝝ ſtimuł/mẽ⸗

tes penetrat.⁊ viuis eas facuł accẽdit advꝰ

tutẽ. Pꝛia or̃o ꝑſuaſiua erit.de vinea ſpũa
li nr̃e mẽtis vt ad eã pꝛio mane ↄſurgamꝰ
Sca erit de eadẽ vt eã ipᷣaʒ debite excola
mꝰ.Tertia erit de vinea ſapie vt eã diliga⸗

mꝰ. Auditoꝛes ãt vos beniuolos hr̃e pꝛe⸗

coꝛ.⁊ h a vr̃n hũanitate ⁊ clemẽtia ĩpetra⸗
tũ ſperãs ĩcipio. ¶ Adeſtote optimi adole
ſcẽtes.⁊ ſũmi pr̃iſſamilias iuſſionẽ creduł
auribo attẽdite. Ite vos ĩ vineã. Ite.curri⸗
te.rũpite moꝛas oẽs.OQm̃ vt naſo ait.¶a⸗

bit᷑ occulte fallit᷑q; volubil etas ⁊ nihileſt

ãnis velociꝰ. Tragic q̊ʒ ſeneca. Pꝛoperat
curſu vita citato volucriq; die. Rota pᷣci⸗
pitis voluit᷑ãni.Accelerãdꝰidcirco curſus
eſt. neq; inuid piger ille/ a qdam vulgari
poeta deſcriptꝰ. Qui ſi mane vocet᷑obau⸗
dit.ſi citet adhuc iterata voce ſonoꝛa nare

vigil ſtertit.tãdẽ clamoꝛe coactꝰ.oꝛe tñ len
to liguã mouet.⁊ mihi qͥdvis inqͥt ſurgeyve

ni. de' miſer en ego ſurgo.vade ſeq̃r. nec eũ
ſeqᷣt᷑.qd decipis ⁊ iu ñ veĩes.dudũ veniſſeʒ
ſʒ mihi veſtes q̃ro nec inueĩo.qͥs demõ ſu

ſtulit illas.ſurge cito.dñe ſũ pᷣſto.nec eſt tũ

imo vłcaput huc illuc vtit.vlł bꝛachia ſcal
pit.vł mẽbꝛa ĩ lõgũ diſtẽdit. ſic ſibi q̃ſdaʒ
vndelibet moꝛulas q̃rit.ſꝑ venit oꝛe.non
pede.Sic veniens nunq; venit.Hec ille.
¶Duã multoꝛ H mos ẽ qͥ nõ tꝑalis ſʒ er⸗
ni dñi vocatõeʒ ſomniãtes audiũt.a cubi⸗
libus peccatoꝝ ſoꝛdidiſſimis auelli neq̃/
untes. Verũ alitereſt agendũ.qm̃ magnũ
opus ẽ.tpᷣus vero bꝛeuiſſimũ. Meminiſ⸗
ſe ſiq dẽ debetis ⁊ a dominica parabola di
diciſſe.vniꝰtantũmodo diei ſpaciũ nõ am
plius ad laboꝛẽ datũ eſſe.tam velox.tã bꝛe
uis.tãq; caduca ẽ moꝛtaliũ vita. Quẽad⸗

modũ itaq; dies ab algida auroꝛa ichoss

paulatiꝑ hoꝛas ⁊ momęta ad intẽſuʒ me⸗
ridiei feruoꝛẽ. ⁊ abinde in gelidam nocteʒ
pꝛogredit᷑. Hõ alit hõ ab infãtia incipiẽs

vlceroſa.⁊ doloꝛoſa mẽtis pũctõ.quã cupi

1

BGermo factus dominica

adatĩ ꝑ puericiã ꝑ adoleſcẽtiãq; iuuẽtu/⸗
S2 iꝑ ne hoꝛas / ad viuiduʒ ⁊ nubile
virilitat robur puehit᷑.ſubindeĩ ſenectã ⁊
decrepitudinẽ.in tenebꝛoſã deniq; noctis
moꝛtẽ/ ſenſim ac ſine ſtrepitu relapſurꝰ.;ᷓ
vita bꝛeuis q̃ tota fugaciſſimo diei vnius
curſu mẽſurat᷑ Hũera mẽſes ãnos atq; lu⸗

ſtra nil aliud qᷓ; exigna diei vni momenta

ſũt.Adde ꝙ aliaꝝ rerũ ꝑditionivtcũq; ſuc
currit/tꝑis iactura irreꝑabilis ẽ. Oð nota
uit vulgati vᷣſus ãuis ſnia.Quiſq; põt re⸗
bẽſuccurrereinemo diebo. Indeẽ lyricũ il/
lud Oꝛacij ad anbamd. Eheu fugatos
poſthume labũt᷑ãni.¶ Quãobꝛẽ pclariſſi
mi adoleſcẽtes/vnanimes dicite ⁊ i opꝰde
ducite illud Can.vij. Mane ſurgam ad
vineas.ꝑiculoſa q ppe ẽ moꝛa.ridiculoſa ẽ

curuatura.fructuoſa excultura.iõ mane ſe

mina ſemẽ tuũ Ecci.xxv. Jõ ſurgamꝰ.ſur
reximꝰ⁊ erecti ſumꝰi ipᷣo ad vineas.Plãta
bũt vineas ⁊ bibẽt vinũ eoꝝ Amos.ix.nõ
erxpectet᷑ tertia.nõ meridies aut ipſiꝰad ex/
tremũ ſoł occaſus.ſʒ mane fiat.Dedecoꝛũ
eſt iſtar moꝛtuoꝝ ꝓſtratos humi iacere.et
vt ꝑſiꝰ indignãs ait.curuas ĩ tris hr̃e aias

Jõ ſurgamꝰ.ↄmiſſe ſũt ſingulis ſinglłe vi
nee.qᷓ neglecte/pctĩ vir pariũt.exculteveꝛo

fructificãt ĩ vinũ felicitat eterne. Ideo ad
has ſurgamꝰvineas. ¶ Ded dicet foꝛſan
aut pigrioꝛ aut ſomnolẽtioꝛ aliqs.cur ma

ne ⁊ nõ potiꝰveſpe: Accedẽetes itaq; nouiſ

ſimi pᷣponemur pꝛimis.⁊ mercedis tãtũdẽ
iuxta ſniaʒ parabole hodierne/ ſumꝰ acce⸗
pturi. Incaſſuʒ igit᷑ tota die ſudãtes/nr̃a
Attereremꝰ coꝛpuſcula.⁊ eſtꝰ põdusq; diei
intolerabiles gtis ſubiremꝰ.¶udẽdũ po⸗/
tius ẽ ⁊ adoleſcẽtie iuuẽtutisq; affectibo g/
tiſſimis ⁊ placidiſſimis idulgẽdũ ipᷣi natu
xe.ſenectuti qñ qͥdẽ aliud agere fas nõ erit
vinee cultꝰreliquat᷑¶ O fallaciſſimas ſpes
o expectatões vaniſſimas. q̃t ꝑemer̃t ado
leſcẽtes.q̃t ad celũ euolaturos iuuenes/in
eterne dãnatõis pᷣceps ruere coegerũt? Nõ
vos moueãt inertiũ f̃uoꝝ voces.qm̃ qͥ ma
ne dedit.nec meridiẽ:.nec ipᷣaʒ qͥ dẽ tertiam
ſpopõdit.ſʒvt ſapiẽter ſapiẽs affrmat oia
in futuꝝ pᷣuãt icerta Ecc̃iix. ¶ Quãmulti
ꝓlixos vite ãnos aut ſõniãtes aut ꝓmittẽ/
tes / vno die vna hoꝛa vnoq; momẽto mi⸗
ſerabilit obierũt. q̃t int᷑ has vane ſpei vo⸗

ces occubuef̃t.videre ſtupoꝛ ẽ. Pꝛopterea
fiulio ſuo pᷣcipiebat dñs vinee Mat. xxi.Fi

li vade oꝑariĩ vineã meã. Dicere mihi vi⸗

ſus ?. pr̃ ſũ tu fili obtꝑandũ vadẽdũ ẽ ho
die.n ꝓcraſtinãdũ ẽ.oꝑari ñ obtoꝛpeſcẽdũ

c. in vinea fructificãqu ẽ. ¶ Sʒ aſſurgit H
ipꝛoba ⁊ temeraria ſpes/tacito murmure
ſecũ ĩſuſurrãs.nõ hodie ſʒ cras erit hodier
n dies vt heſtern. ſit ivoluptate.ſitĩ iocis
ſit ĩ delectatõe.cras ab his reſipiſcã.cras vi
nee cultui oꝑaʒ adhibebo.an auditꝭ coꝛui
nã vocẽ.an ĩfidã fiduciã aĩadũtitis.audite
H nõ tã creditũ qᷓ; exꝑtũ naſonis vᷣ
ũ.Qui ñ ẽ hodie/cras min apt erit.q̃uſ⸗

q; cas ⁊ nũq; hodie.ſiãt q̃ſo ola iſta cras/⸗

vnũ hodie aut vnũ mãe ĩ q vineã tuã oꝑa
ris. ¶ Hec fruſtra ꝓphetã dixiſſe putes.bo
nũ ẽ viro cũ poꝛtauerit iugũ dñi ab adole⸗
ſcẽtia ſua Treñ.iij. Jugũ libeꝝ ac regiũ.ꝛ
niſixpᷣm medacẽ putes/ſuaue atʒ leue.gra
uat foꝛtaſſis cũ ĩcipit.mox vt tuleris ĩ oble
ctatõeʒ veiet. Jõ bñ pᷣcipit rhetoꝛ ille Tul
liꝰ.Optia foꝛma viuẽdi eligẽda ẽ.qᷓ; iocũ⸗
dã reddet ↄſuetudo.et naſo.QOð male fers
aſſueſce.feres. Jugũ leueẽ ſi pẽſent᷑ pabu⸗
lũ⁊ pᷣmiũ.⁊ facił laboꝛ quẽ amoꝛ oꝑat᷑ mol
libꝰvero⁊ eneruatis ac nõ amãtiba nihilñ
difficile ẽ. Poꝛro ſeneca ĩ ſe exꝑtũ eẽ ait q;
facillie tenera ↄciliãt᷑igenia ad recti amo⸗
rẽ⁊ leuit᷑.i.ñ multũ coꝛruptis inijcit manũ
veritas.YFerociſſimarũ eĩ beluaꝝ catulos
edomamꝰ.⁊ teneras plãtas circũffectimꝰ
vt libet.ſenectã expecta ſolãq; tꝑis moꝛaʒ⸗
fruſtra h agere conaberꝭ. Nec alia rõ ẽ/cur
pueros ſuos ↄfeſti parentes aut ſchoł aut
aliaꝝ reꝝ opificibo tradũt /niſi ꝙ; grãdioꝛ

etas minꝰ his apta ẽ.q̃nto ſatiꝰ bone mẽti

ac fertili ab ĩieũte etate vacãdũ ẽ/q̃ arte alia
venuſtioꝛ nulla cẽ.nulla inſignioꝛ.nullaq;
ſciri difficilioꝛ.cũ ed mala mẽs / ꝑ ſe ⁊ ſine
mgris(vt ſeneca ait)addiſcat᷑.¶ Ouapꝛo
ptero ĩgenui adoleſcẽtes dũvinea vr̃a ẽ in
ſtar cere flexibildũq; vicioꝝ frutices ĩ eaʒ
nõdũ alte radices eger̃t.eã excolite.ad eaʒ
vigilate. Facillĩe ſiqͥ deʒ violabiłẽ/ aut ab
eſtuãti ⁊ igneo vapoꝛelibidis.ſeu a gelida
bꝛuma vl a turbido ⁊ exurẽti vẽto ãbitõis
aut alia peſte hmõi.q̃ ⁊ ſilia incõmoda / ſi
vineã tenerã vob ñ obſtãtib iuaſerit /ð ea
aciũ ẽ⁊ perijt. Eliq̃te igit᷑ ex ea pᷣmũ ac pu
rũvinũ nec ſoꝛdidis criminũ fecibꝰmixiũꝛ
vris ĩ vaſ recõdite.qm̃ flacci vbũ ẽ qð au
gu.placuit q̊ ſemel ĩbuta reces ſuabit odo
rẽe.teſta diu.ait ei Señ.ij.eplaꝝ.i.ꝙ ĩ eiate
ſilĩ vino/pꝛimũ optimũ ẽ. Ideo Virgili⸗
Optima queq; dies miſeris moꝛtalibꝰeui

mniſceen
geülue
epl
Mantüers
adeie
ſamacis
zpugs
norg
ſtorten
gnro⸗
lnſi
ecſyhe
ſopuin
oinin
labrm
pontoſi
mesimniti
ſeplin.
Pbensde
imitica⸗
bantp
nosqn
milisſi
repꝛimes
nalicie
bonitzat
larepen
Untes
Miſ
Müͤßt
mmopen
tertinnn
. E
Aock

insanenr
Daſonis
centͤn
iſacne
Amicen
enrnsde
fiabacoe
angi:
ugn
laziobe
vrlleTl
liiioci⸗
dmgeſes
aiehe
nontino
inbenbii
tüceitg
Vmaiamo
Niarmoni
ramos
Cifcanm
no mor;
uwi ur
ſchokant
ggicion
donemen
qemeeli⸗
ion hulleg
9 pſerſine
(upe 5
nanmnil
mabic;
glieale
linnt
Guglh
Giibs
pochh
rüache⸗
bymide
glecdan

In ſeptuageſima

Pꝛima fugit. ſubeũt moꝛbi triſtisq; ſene/
ctus. Pꝛimũ inſuꝑ vinũ gtiſſimũ ẽ etdeo

acceptiſſimũ.Ab h̊ indei pꝛimicias vinde

mie/ offerre iubebãt᷑ ſacerdotibo.õ deteſtã⸗

dã illoꝝ ignauiã qͥ pꝛimicias etatis ⁊ vide
miarũ ſuaꝝ ſpũaliũ/ müdo largiter efffuüt
feces ſue ſenectutis.deo dare dedicareq; ꝓp

ponẽtes. Qui caueredebẽt ne audireme/
reãt᷑ illud xpᷣi.Nõ bibã amodo de genimi
ne vitis huiꝰ Math.xxvi. Qm vitis ſenex
qᷓ̃ ab initio nõ exculta ẽ ↄuertit᷑i labꝛuſcaʒ
aridã nodoſã ⁊ exoſã.cuiꝰ liq̊ꝛ acerbiſſimꝰ
eſt. Nimiꝝ ſi delicatiꝰ vini ſpũal/ potatoꝛ
xpᷣs taliſmõi vitis germẽ aſpnet᷑ Nimiruʒ
etiã ſi hos ſenes de miſerijs ſuis ꝗbo euelli
ſepe fruſtra conãt᷑ hoꝛa diei nouiſſima ige

miſcẽtes nequaq; audiuit ſũmꝰpr̃familiaſ

q eũ bacren mittẽtẽ vocãtẽq; habuerũt

ↄtẽptui.¶ Mẽs erat mea generoſoꝝ ado

leſcentũ exẽpla.vt platonis.cathonis.tiri

alexãdri.alcibꝛadi.ſanctiſſimoꝝ pᷣterea v
ſamuelis.dauid.iohis.nicolai.ac ſimiliũ/⸗
qͥꝝ ingẽs młtitudo ẽ.ad vraʒ reuocare me

moꝛiã.ſʒ verit ſuʒ ne potiꝰ obꝛuerẽ aut fa⸗
ſtidirẽ rerũ multitudie. Satis ẽ dictũ/mõ
agatis vt illoꝝ ſitis ĩ nũero qͥ vineã dñi.i.
alam ſuã pꝛimo mane iuuẽtutis excoluef̃t
de qbo hodierue parabole initio ðꝛ ꝙ exijt
dñs pꝛimo mane ↄducere oꝑarios ⁊ miſit
illos i vineã ſuã qð fuit thema pᷣaſſumptũ
vbi ↄſoꝛmit᷑ ad pᷣdicta/pꝛimo mittẽte nob
ꝓonit᷑ ↄſũmata iaʒ actio ſedulitatẽ expꝛi⸗
mẽs imitãdã cũ dicit.miſit de pᷣterito Hie

re.xliiij. Miſi ad vos oẽs f̃uos meos.pꝛo

phetas de nocte ↄſurgẽs. Ecce diligẽtiã q̃
imitãda ẽ nã Hierexxiij.dicit᷑ ꝙ nõ mitte
bant᷑ ꝓphete ⁊ pᷣcurrebant. Ergo a maioꝛi

nos qͥ mittimur/habemꝰ pᷣcurrere.Et ſicĩ

miſſis ſubiũgit᷑ firmata oꝑatio. ocioſitatẽ
repꝛimẽs fugiẽdam ibi ſcʒ oꝑarios Ecci.
xxxiij. Mitte illũ ĩ oꝑpe ne vacet Multã eĩ
maliciã docuit ocioſuas.Etideo ſp aliqͥd
boni facito ne te diabolꝰinueniat ocioſuʒ
In vinea cõpꝛehẽdit᷑ gta fructificatio ſte⸗
rilitatẽ perimẽs reſcidendã.in vineam ſcʒ
Eʒzech.xvij. Yacta ẽ vinea ⁊ fructificauit ĩ
palmites ⁊ emiſit ꝓpagines.Et Canti.ij.
Fructũ ſuũ dabit vinea.De tribo ſimul il⸗
lud iã pᷣallegatũ reputat᷑. fili vadeq̊ ad pꝛi
mũ/oꝑari q̃ ad ſcm/in vineã meam q̊ ad
tertium. Hec de pꝛima oꝛatione.
equitur ſecũda oꝛatio qualiter vine

am noſtram excolere debeamus⸗

Otis accingimĩ virib inſignes vi
t ticole.ſũmite ſarculos.ligones ad
aaptate. oꝛt?c ſol. exeat hõ ad opꝰ.ſ.
etad o.ſ.vſq; ad v. Pudeat fᷣuos ſtertere.
pudeat iacere.cũ iã claꝝ mane feneſtras in
trat vt apð Perſiũ eſt. Cũq; vigil ille ven
turꝰ prfamilias pꝛidẽ exierit qͥ tremendis

vocibo itonatis acclamat. Quid h ſtat to

ta die ocioſi.ite ⁊ vos ĩ vineã meaʒ que eſt

mẽs vr̃a.pᷣcipit incũctãter Ite ĩ vineã me⸗

anm ipaz excolite. Ite non oͤdẽ greſſib coꝛ

poꝛis.ſʒ pijs affectibineq; eĩ maria nobis
trãſtretãda ſũt/aut deſerte ſoliudies adeũ
de/ſʒ qð pᷣſentiſſimũ ẽ ad nos. Ite ⁊ perſio
obediẽtes non vos q̃ſiueritis extra.¶ Hʒ
itaq; vrm qͥlibʒ vitẽ intra ſe ſui coꝛꝑis int
Quſũ.ſimilẽ illi quã ſomniãs ille incarcera
pincerna pharaõis ſe vidiſſe refert Geñ.
ꝑxl. Videbã inqͥ t vitẽ coꝛã me.ĩq̃ erãt tres
narnes y ice vitis b/aĩa nra ẽ.Et ꝓ
pagines.tres ſũt ipſiꝰvires.ſ.vis rõnalis.
vis ↄcupiſcibil.⁊vis iraſcibil.Germiĩa ſũt

cogitatoes. Yloꝛes affectões.vue ſũt oꝑa⸗

tiones q̃ dũ ꝓdeũt/q̃ſi i vinũ expꝛimũtur.
Hec aũt vitis ſi neglecta nec cultu vᷣtutuʒ
aſſidue exercitata ſit(vt fieri ſolet) ↄuertit᷑i
labꝛuſcã.ſeu vineã ſilueſtrem.q̃lis erat illa
heliʒzei famulo reꝑta.iiij.reg.iiij. Hãc con
uerſionẽ peſſimã gui interrogatõe culpat
deꝰ Hiere.ij. Ego inqͥt plãtaui vineaʒ ele-
ctã.qũo ego ↄuerſa ẽ ĩ pꝛauã vinea aliena
ungo Ee⸗ ui vt faceret vuas ⁊ fecit

labꝛuſcas.¶ Et qm̃ q̃lis arboꝛẽ/tales eiꝰ
eẽ fructꝰ neceſſe ẽ Mat. vij. Iſtaꝝ tã diuer
ſaꝝ ⁊ aduerſaꝝ vineaꝝ/diſparia vina ſũt.

Abo tñ mixta. Pꝛimũ ẽ dulce ſuaue ⁊ odo⸗

riferũ.reliquũ ſalſuʒ putre ⁊ fetulẽtũ.Pꝛi⸗
mũ pollicet᷑ ala ſctã dilecto ſuo. Dabo iqt
tibi poculũ ex vino ↄdito Can.viij. Jõ cõ
dito qꝛ varijs ↄfecto vᷣtutibꝰtãq; ex mitis
aromatibꝰ⁊ pigmẽtis. Scõʒ vinũ.i. de
pſal.ait plenũ mixto.iimltiplici pcc̃o.cuiꝰ
fex ñ ẽ exinanita:ð q̃ bi.o/p.t᷑re.⁊ deu.xxxij

Fel draconũvinũ eoꝝ.¶ AUidet q;miſerã

da trãſtoꝛmatõ ⁊ qnto cũ diſcrimie nr̃e mẽ
tis vinea aut ĩerti toꝛpoꝛe aut ꝓcraſtiatõe
puerſa/ debito cultu exerceri ↄtẽnit᷑. Ecce
nũc tpᷣs putatõis ac ſpũal exercitij adueĩt:
ſeptuageſima ſcʒ q̃ in ſeptemplici denario
dierũ / qſi ſeptẽ hoꝛis claudit᷑. vbi quiſqͥs
opꝑari renuerit/ diuini expers erit denari/⸗
neccũ xpᷣo hoꝛa nouiſſima reſuꝛget advitã
Laboꝛemꝰigit᷑⁊ nõ labat᷑ necꝓdige ſpar⸗

BGermo factus dominica

gatur tpᷣus. Res ( vt Seneca ait)pᷣcioſiſſi⸗

nõ ꝑdamꝰ vineã ꝓ qua irrigada noſter
lin dls Sauelfirne. nõ ſit vilis nobis
aĩa nr̃a que tã chara illi fuit. Neq; enĩ do/
mũ neq; veſtẽ neq; ſupellectilẽ malas ha/⸗
bere volum / nõ malã ſiłr habeam mentẽ
ſit pꝛecoꝛ charioꝛ nobis aĩa nr̃a qᷓ; tunica.
Vñ ꝓꝛſus monet ſapiens. Miſerere inqᷣt
aie tue placẽs deo Ecciiij.Et qũo illiꝰmi
ſereris quã perimis:qũo illã amas quãſẽ
tiba peccatoꝝ duriſſimis cruẽtari ⁊ dẽſiſſi
mis ſuffocari ꝑmittis? Ad miſcdiam tñ ſi
vllatenꝰflectere põt miſeria illiꝰ abũde mi
ſerãdũ erat.cũ nulla ſit maioꝛ nulla deteri
oꝛ qᷓ; q̃ ex peccato oꝛit᷑ falamitas. ¶ Que⸗
ſo te dũ diſtrictiſſimꝰ laboꝝ nroꝝ exactoꝛ
hoꝛa diei nouiſſima. qͥd egeris ꝑcontabit
qͥd dices.quã ↄtexes reſpſiũculã? nõ erit
mẽdacioꝝ locꝰ.tremẽs pudoꝛeq; ſuffuſus
et attonitꝰ reſpõdebis illud Can.i. Vineã
meaæaz nõ cuſtodiui. Delicati vere ⁊ inertis
ſerui reſpõſio hec c.quã nõ lẽto pede ſubſe
quet᷑ crudeliſſima dãnatio.¶ Aſſurge igit
et oꝑam da vt aie tue vitis radicet᷑ꝑ ꝓfun/⸗
dã humilitatẽ. Suffumiget᷑ ꝑ docirie ſu⸗
ſceptõeʒ.fodiat᷑ ꝑ coꝛdis ↄiritoõeʒ.irriget᷑ ꝑ
lachꝛymaꝝ effuſionẽ.extirpet ꝑ pura con
feſſionẽ. Et tandẽ puter̃ꝑ plenã ſatiſfactõ
nẽ. Sit ĩ ea toꝛcular diſcipliate ↄuerſatio
nis.qð virtuoſe deuotõis vinũ expꝛimat.
Sit turris aut ſpeclła alte ↄtẽplatõis.⁊ di
ligẽs mãdatoꝝ obfuatio tanq; ſepes atq;
maceria ferreũ habeto ligonẽ foꝛtitudinis
acutũ ſarculũ tꝑantie.⁊ vinũ fraterne dile/⸗
ctionis ſint capaces rõne tue in memoꝛia
nec efffuẽtes aut rimoſe/ꝑ pᷣceptoꝛis obli⸗
gatõeʒ. Deniq; Z oſtẽtatõeʒ ſint obſerata
atq; clauſa coꝛdis tui cellaria. Dum vero

moꝛtalitatis tue ac fragilitatis memoꝛ/ter

re diu recuruꝰ inheſeris.ſubꝛige te interim
ether altum intuere.laſſas q̊ʒ vires refoue
Dub diuo ⁊ ĩ cãpeſtribo virtutũ /ſit habi⸗
tatio tua.⁊ ĩigrate tumultuãtisq; vꝛbis/cu
rioſiſſima ocia/⁊ eneruatas rabidasq; de⸗
licias.dolos/inuidiaʒ/fraudes/ex aĩo tuo
dimoue ⁊ deteſtãs fuge. Arceant᷑̃a poꝛtis
ac introitib vinee tue inſidiãtiũ demoliẽ/
tiũq; ferarũ occurſatões.ꝑ poꝛtã oculoꝛuʒ
tuoꝝ.caue ne introeat elatꝰ ſuꝑbie ceruus
nõ onager iugi dñiq; impatiẽs.non ericiꝰ
malaꝝ cupiditatũ aculeis reſꝑpſus.obtru⸗
dat᷑ auriũ ianua ne vulpecule adulationũ
fallaces ac ſubdole obꝛepãt.nõ pateat per

guſt aꝑturã voꝛacibo lupis ingreſſus.nee
ebꝛioſis licibo vini auidiſſimis.claudat᷑ lĩ
guevolubil cardo ipᷣis canib detractoꝛib
clamoſis atʒ moꝛdacibo. Sup oĩa obßuek
ianua tactꝰ⁊ mille ſeris milleq; vectibo ob
ſeret.alioqͥn libidioſe ĩmũde lutoſe ac ſoꝛ⸗

dide ſues/olidi hirci. apꝛi truces / oĩa ſub⸗

uerteret 2culcaret ⁊ ſol afflatibo exurerent.
Aama foꝛti ſpũ ꝑ tubã oronis õ aues ce⸗

lq; ſũt demões Mat. xiij. Eaſdẽ ꝑ ſignuʒ

qucis vinee affixũ/vehementer exterreas.
Hec age ne ĩ vin eã tuã incidat illo ꝓphete
dicii exx.e.a.de ſilua ⁊ ſ.f.d.e. Itidẽ illud.

Diripuerũt e.o.t.v.⁊c̃. Naboih moꝛi ma⸗

luit q; vineã ſuaʒ /pᷣcio magno regi achab
venũdaret,.ptʒ.iij.regxxi.Et qũo tu vineã
mẽtis tue his hoſtibo gtis offeres:q̃ nõ vt
vinea naboth caulibo ↄplãtãda erit.ſed la
pis tribułl ſaliũcisq; peccatoꝝ acutiſſimiſ
⁊ miſeras aias diſcerpẽtibo/erit reſpgenda
Magna ꝓꝛſus eẽt inſania. ¶ Curadũ eſt

pterea vt ⁊ pᷣnoĩate vitis ꝓpagies/triba pał

fulciãt᷑. Vis rõnał pala fidei:vis ↄcupiſci
bilis palo ſpei.vis iraſcibilis palo charita
tis. Hã h neglecto/vitis ꝓpꝛiaꝝ viriũ iops
humi ꝓſternit᷑.⁊ ĩ aliũ ſurgere neqͥẽs ex hu
mido telluris attactu vicioſã pᷣhit putredi
nẽ.Hic naſcũt᷑ aranee/ ſuꝑuacue curioſita
tis.hic ſpurcide limaces crudelitatis.hinc

voꝛꝗx cupiditatis eruca. deuotõis medul⸗

lã ⁊ gre roꝛẽ penitꝰexiccãtes.afferẽtes ĩſuꝑ
ſecũ illã maledictõeʒ Abacuch.iij.ſcriptà.
nõ erit germẽ ĩ vineis.Nihil itaq; altũ nil
magnificuʒ nil celeſte cogitare pñt qͥ fidei
ſpei ⁊ cgritatis artis vicul.⁊ firmis retina
cul nõ iherẽt.ſʒ trenis toto põdere incũbẽ
tes ad oĩa vicia ꝓcliui dilabũt᷑ Hocẽ qð ĩ
beſtias hoĩes vertit.⁊ rõis obiũdit aciẽ ita
vt hõ totꝰbꝛutal effectꝰ.ſaꝑe nõ poſſit cele
ſtia ſʒ ĩ oẽ nefas atʒ facinꝰipellit᷑. Nãvbi
iecta fide regt iòrãtiavbi deſꝑatõ ppeilocũ
tenet vbi cupiditati cedit caritas cupidi⸗
tas ĩſtimulat.irãtia excecat.⁊ deſꝑatõ pᷣci
pitat. ¶ Loͤge alit iſignis ille vinee cultoꝛ
paulꝰ Scio ĩqͥt cui credidi ⁊ certꝰſũ qꝛ po
tẽs ẽ depoſitũ meũ fᷣuare ĩ illũ diẽ iuſtꝰ iu⸗
dex ecce ligaturã eiꝰcũ fide ⁊ ſpe.ij.ad tim̃.
i. Et ad Ro.viij. Cert ſuʒ eĩ qꝛ neq; moꝛs
neq; vita neq; ãgeli ⁊c.⁊ ſeqͥt᷑neq; creatura
alia nos ſeꝑabit a caritate ðᷣi.ecce tenaciſſi

mũ canitai ãplexũ. Hũcimitemur ſũmo

pr̃ifa.aio ꝓmpto ꝑeamꝰ. valeat apud nos
tãiũdẽ dei iuſſio.qniũ apð impꝛobos ne⸗

arhünc⸗
fſotaröe
Cliron
Nridäbor
niſtdis
ſaitbn
dire
donitui
09 les
ſiümipfn
keglici
niciſi
Aun
gür

n

linne

N
ſnen

mn

4

Cuurſ.
nai
Auobßiet
aſe
szunnt
Zange
ſegſon
gang

bllpte
—
Wmoulnn
vongiechh
glomyinei
miſin
ue rl
anſſimnt
Gegendn
ficück
oonpl
kochenn
mnmüiore
ehegesagb
Pitpotnd
wecunoſin
liuuns bine
ſismecul/
tersiſie
ijſanpti.
chalünil
putqfiei
rmisrenna
arineibe
Hocecdl
iditmcen
öpoſiuen
tün
iſeſi
inchei
mihal
eecllto:
igpo
eiunſpu⸗
adtin.
qmons
PCeatunt

ctengalt
.

punſind
pronc
nobeol⸗

quiſſmaꝝ cupiditatſi pñtimperia. Nãſi

eos mittit auaricia/ ilico ꝑgũt.ſi ambitio.
diclit / ecce aſſumus.ſi luxuria pᷣſto.ſi gula/

nõ differũt. ſi inuidia detractio ira/i audi⸗
tu ſolo auris obediũt.⁊ fidelis xpᷣian deũ
mittentẽ ⁊ vocãtẽ nõ audiet.diſſimulabit

obſurdeſcet.⁊ excitari non poterit: Abſit.

Nihil ẽ qð cupiditas ſuos pati fuos ſñi
ciat.famẽ.ſitĩi.frigoꝛa.ſeuiciã celi.aeriſq;

intẽperiẽ.ignominias. ꝓbꝛa.cõtumelias.
duriſſima deniq; ſuitute humeros pᷣmit.
ſarcinas auget:ĩ ferrũ.ĩ ignes.ĩ ꝑicula oĩa
neqter impellut. Et tñ apð cupidos h̊ pa/
ti/ludꝰ?: vt gloꝛiũculã ahquã.aut fedã de⸗
lectatiũculã adipiſcãt᷑.ſiue vt aliqnto opu
lẽtioꝛes fiãt.imo certe vt egẽtioꝛes.vt ĩglo

rij ⁊ cuciãdi ꝑpetuo remaneãt. Cur chari

tas id ipᷣm efficere nõ poterit qð tã leuiter

põt cupiditas: Id qð mũdꝰ/cur deꝰnõ po
terit? ¶ Certe bona tm̃mõ ⁊ integra aſſit
volũtas.Oꝑet᷑ iuuenis ↄſtanter qͥdẽ ⁊ ꝑſe

uerãter.ne Hancla peicipin infamis dede

rit finis.Et ne(vt Oꝛacius ait)atrũ. Deſi
nat ĩ piſcẽ mulier foꝛmoſa ſuꝑne Oꝑet᷑ fer

uẽter ſenex:⁊ inſtar ꝑegrini/diei iacturã ce

lerioꝛi curſu currẽtis opi bono tot iſiſtat.
Ponat᷑ añ oculos pᷣmiũ pollicẽtis.minã/⸗
tis terroꝛ ⁊ oimp qba humana moꝛtalitas
toꝛquet᷑atq; cruciat/inaniſſima ⁊ vento ſi
millimavanitas. Nemo miſſionẽ ſuã ſper
nat ſim0Raĩaduertat quẽadmodũ vox illa/gra

tiã notat pᷣcipuã Diſit illos ĩ vineã ſuam

Vbi nota bñ ad pᷣdicta/ſũmi pr̃iffamiliaſ

mirãdã bonitaté. Hã ſalubꝛit nos diriges

thel ãt babitaculũ dei interpᷣtat᷑. Ecce ſalu
bꝛis directio. Sũmi pr̃iſtamilias grataʒ
bonitatẽ.q̃ ſingłarit ẽ eligẽs illos.ſ.opari
os Elegit rex ſalomõ oꝑarios de om̃i iſra
hel.iij. reg. v. Ecce ſinglaris electio. Tertõ
ſũmi pr̃iſfamilias magnã curialitatẽ q̃ ꝗ
te ẽ alliciẽs ĩ vineã ſuã. Vocabit vir.ſ.xpᷣs
amicũ ſuũ.i.xpᷣianũ ſubtꝰ vineã ſuã.ʒach.
iij. Alia realis boꝝ triũ ↄcoꝛdia/habet᷑ad
KR& viij. vbi apls ait.qᷓs pᷣſci.hos ⁊ pᷣde.⁊c̃

Pinita igitur ſecun

ga orone tertiã ſubiungo qᷓ eſt de vinea ſa

71 dedecoꝝ nomẽ ẽ̃.⁊ floꝛẽtẽ ei

ientie vt eam diligamus.
AUiſqͥs adeſt qͥ celeſtẽ beatãq; vitã
in terra qrit/⁊ moꝛes pꝛiſcos i
is

mutare.ſapie vineã petat ⁊ pᷣtergũ milſi

terrenaꝝ curaꝝ vꝛbib/ eiuſcẽ ſe cultui de

uoueat. RHulla oblectatõ maioꝛ. ſed nec
purioꝛvlla exercitatõ aut fructuoſioꝛ.aut

viro generoſo ac libero dignioꝛ eẽ põt.nõ
munꝰ vlliũ pene grãdiꝰab imobili deo hoi
bůdatũ E/qᷓ; ꝙ ĩ hãc eos vineã initũ ⁊ ĩgrei
ſuʒ pᷣſtat cuiꝰculturã pᷣpoſuit ſapiẽs ſedibꝰ
⁊ regnis. Sãcte id qͥdẽ.cũ ipᷣamet ſacre ſa
piẽtie vitis / oblatũ ſibi regnũ ↄtepſeritvñ
Judic.ix. ¶ Cocuta ſũt ligna ad vitẽ im/
pera nobis. Que rñdit- Nuũqͥd poſſuʒ deſe

rere vinũ meũ.qð letificat deũ ⁊ hoĩes.⁊ ĩ

ter ligna cetera ↄmoueri. Magnifica pꝛi/

ſus mſio. Sʒz qo ẽ vinũ h qð letificat deũ
et hoĩes . Sane inrelligẽtia ſpũal ſacre ſcri
pture.qꝛ ſcriptura cũ ꝑ toꝛcular vehemẽtꝭ
ſtudij ↄpꝛimit᷑ ⁊ ↄſtrigit᷑vino multiplicis

intelligẽtie ſpũal exuberat.qð letificat deũ
nã feruẽs inde deuotõ oꝛit᷑.qᷓ inebꝛiatꝰdeꝰ
exhilareſcit ⁊ liberał efficit.adeo vt iſtarre
gis aſſueri/ipᷣi beſter q̃ aie deuote typũ ge/
rit qͥcqͥd petierit ilico ſe daturnʒ polliceat᷑.
Heſter.iij. Letiſicatvᷣo hoĩes ob doctrinã
ſalutiferãq; bibũt.obliuiſcunt᷑ egeſtat ſue
et pauꝑtatis vt notat᷑ puer.iij. Bibito enĩ

modeſte h̊ vino/toti terris deſpectis / i celũ

rapiũt᷑ leticie. Alia cã ẽ.nã ſpũalis aĩie moꝛ

bos atq; vulnera/vinũ H̊ doctrine ſãcte cu
rat.qũo ſanaſſe legit᷑ ꝑ vini ſuꝑinfuſioneʒ
ſamaritanũ hoĩeʒ qͥ deſcẽdẽs de hierlim in

hiericho incidit ĩ latrones Luẽ x. Hoc vi
nũ ẽ ſyncerũ ſubtile ac tꝑatiſſimũ.qð ipᷣaʒ
dñni ſabaotb/ vineã / eccliaʒ. l.hacten? aluit
et q̊ potata ac nutrita/ĩ tãtũ adeo roburvi
tẽq; pᷣcelſã excreuit magnitudie.Hãc vine
amviri oli eccliaſtici ſolã colebãt.hãc ama

bãt.ĩ bac exercebãt Sʒ heu ãqlit ⁊ q̊ muta
ta rerũ facies.q;aduerſo ſidere.ĩmo q;puer
ſo ſcelereĩ ↄriũ vſa ſũt olia Que dudũ ſola

viris ſũmis ĩ honoꝛe erat.nũc ab hoĩm in

fimis habet᷑ ↄtẽptui.⁊ iam apð nõnullos
(qs magnꝰ ille e celo deꝰ male pdat i fame
loꝛẽtẽ e odoꝛẽ quẽ⸗
admodũ venenitfera aĩalia ferre nequeũt ⁊
raros eiꝰcultoꝛes nidẽt ⁊ i fabuloſũ ſuũver
tůᷣt iocũ.Cur ita:Eo ſcʒ ꝙ nudi ac ĩopes

eis videãt᷑.nec ĩfames diuitias hũt/malis

artib/ frauge dolo rapiaq; ↄq ſitasꝙ ĩſuꝑ
bñficijs carẽt q̃ taliũ ĩpoꝛtunitas.ne dica

ingdigniſſima ꝑuerſitas / ſurripit ⁊ extoꝛq̃t

Hincvinea ipa ſapie raris colonis excolit
¶ At vo crebrimis viticoł mũdane acdia
bolice ſapie vites freqᷓntant᷑ ⁊ obſtrepũt.ꝗͥ
rüvinũ groſſũ ẽ rudeidigeſtũ ac turbulẽtũ

—
3

1

Bermo factus dominica

et optimꝰilloꝝ effectuũ opifex. de quiby.ij.

Eſdre.iij.habet᷑ ꝙ vinũ ſeducit mẽteʒ ⁊ H

per erroꝛc.oĩa ꝑ talẽta facit loqͥ ꝑ pᷣumptõ
nẽ.⁊ nõ meminerũt hoĩes cũ biberint ami
ciciã neq; fraternitatẽ.ob inſatiabilẽ aua⸗
ricie cupiditatẽ.ſumere facit gladios litiũ
ſuſcitat tumult? diſceptationũ.turbat ocu
los rõnis bleſa reddit oꝛa ꝑ doloſum fictũ
q; medaciũ,efferaciſſimasq; libidines gi⸗
gnit ⁊ nihil eſt qð ſꝑnere.qð audere.qð at
tentare nõ iubeat.inter hec currũt tpᷣs ſuũ
lucri ſpe turpiſſimi.¶ Sed qͥd opꝰẽ tene
ras.moꝛdaci radereferꝛo auriculasvt Sa
tyricꝰ ait: Hec antiq̃ iam q̃rela ẽ ⁊ nõ tam
exaggerãda verbis/ q; ab omnipotẽti deo
ſeueriſſime vlciſcẽda. Idcirco ad vineã ſa
pientie redeamꝰ q̃ nil pulcriꝰ ſol vidit.nil
creauit natura venuſtiꝰ.nil qð ecclłie recto
ribo magis ↄgruat.vſq;adeo vt pᷣcipiat eis
Petrus apls ꝙ ſint parati ſp ad ſatiffacti
onem omni poſcẽti eos rõeʒ de ea q̃ eſt in
eis fide.i.Pe.iij. Illud infimis ↄſiliũ eſt.
pꝛelatis aũt neceſſariũ ad ſalutẽ pᷣceptum.

Ouãti ſunt qͥ facere illud ſciant exraritate
grc ſolos hoc ſcire ↄtingit/ꝑpẽ-

di põt.
nea hec ſua bgua eã idcirco putare ⁊ ex
purgare neceſſe ẽ. Habet ſarmẽta falſitatũ
ac hereſuʒz/q̃ falce veritatis reſcidere ↄueiĩt

et iuſtis ↄcremare incẽdijs.Eiuſmodi ſar

mẽta myſtice ſunt illa ꝗ Paulꝰ naufragio
liberat?apud mitilenã inſulã ↄgregauit/⁊
in ignẽ miſit.ex qbe ꝓceſſit vipera que ſuã
arripuit manũ.ſed in pirã illeſus eã excuſ⸗
ſit.pʒ Act.vlti. Vetꝰ hec hiſtoꝛia ſi ad tpᷣs
pñs referat᷑/inueniemꝰ viperã hãc eſſe illũ
iurũ trãſfugã/nõ niſi in malo notiſſimũ.
cuiꝰnomen nõ ſit in oꝛe hoĩm.qͥ vt vipera
ſolet ꝓpꝛiã nuꝑ in matrẽ.imo ⁊ in mf̃es ec⸗
cleſiã.vnitatẽ.pacẽ.acoꝛdinẽ ſuũ ſeuire pᷣ
ſumpſit.⁊ qͥ ex aridis erroꝝ ſuoꝝ ſarmẽtis
egreſſus pauli manib inheſit.dũ ad eiꝰdi

cta impꝛobo moꝛſu pẽdere.dũq; in ipſum
ſui erroꝛis virus reijcere ſatagit dicẽs.aut

paulũ male dixiſſe aut ſe bene. Sʒo eaͤſſi

me reꝝ arbiter ecce ſarmenta merito reciſa

acamputata. Cur ignis deeſt: Ecce ſuper
fſua vitis. cur ceſſant incẽdia: Quouſq; vi
pera pauli manibo neqͥ ter pẽdẽs / q̃uſq; ex

cuſſa ñ decidis: Sʒ decides volẽs aut no

lẽs niſi falloꝛ in rogũ pᷣcipitaberis tꝑalem
vel eternũ. Ibite liquẽs.niſi redeas ad vl
terioꝛa ꝓgredioꝛ. Ita obfuãduʒ ẽ circa

abet vero(vt vites cetere vvi /

vineã bãc ſapĩe.ne ĩ eã iaciãtur extrema et

adulterina qᷓrũdã ſciaꝝ ſemia / iuxta deip⸗
ceptũ Deu. xxij. Vinea inqt altero ſemie
nõ ſemĩet̃᷑ uãdeqʒ ſunt ⁊ explodẽde

aranee.q̃ ipi minerue(quã ſapie deam fin⸗
gut)ideo inuiſe acodioſe ferũt/ꝙ ĩ ſubtiliſ
ſimoꝝ ſed fragiliũ filoꝝ ↄtexione/ ſeipſas
euiſcerãt. Debẽt aũt ſolida eẽ ⁊ foꝛtia ſapi
entie documẽta.nec taʒ caſſe ſubtilitati qᷓ
plane veritati deſeruiẽtia. Nec ob aliud eĩ
CLatho magnꝰ/expelli voluit ab vꝛbe car⸗
neadẽ/q; ꝙ ſophiſtice ſubtilitati plꝰeq̃ de⸗
dit / veritatẽ aut obuoluere aut offuſcare

videret᷑. Et talia quanq; opoſa ſint ⁊ diffi
cultatis plurimũ habẽtia.nõ ideo ſcrutari
2ueit in tata tꝑis egeſtate/cũ alie tot occu⸗

patões ſe offerãt tractari dignioꝛes. Mul

tꝗ oꝑaʒ dedit/q Homeri iliada/ tã renui ĩ

mẽbꝛana ⁊ exigua lr̃a ſcripſit/vt in nucis
ꝑue nucleo totã includeret. Itẽ callicrates
duũ in magnitudĩe ꝓpꝛia ex eboꝛe foꝛmicas
effigiat Nec minꝰmirmichꝛides qͥ q̃drigã
eburneã adeo ꝑuaʒ fabꝛicauit/ vt a muſce
alis tegeret᷑. ⁊ nauim quã apicula pinꝰ ab⸗
ſcõderet.Eſto hec admirãda ſint.inutilia
tñ ſũt.nec modeſti hoĩeʒ ingenij detẽtura.
Pleqͥdẽ ꝓdeſſe qᷓ; admiran ſtudẽdũ ẽ. Et
iſta ſtudere curet.qͥ ſapiĩe vineã colendãiſu
ſceperit.vt nec inutiliũ ſupuacuoꝝ ꝑſcru

obtũdat ingenij.¶ Sũmope ad extremũ
relegãde ſũt diſcurſatões ⁊ deſideria mẽtis

tatõe fruſtra iBümore⸗ acumẽ ſui

vaga. Imitãdꝰqʒ in hoc ẽ iudas qͥ vt legit

Beñ.xlix. Alligauit aſinã ſuã ad vitẽ. Aſi

na nr̃a/caro nr̃aẽ: aut aĩalis appetitꝰ he⸗/

bes inersq;. Que aſina/ad ſapie vitẽ colli
gat᷑. ꝑ prupta. ꝑ inculta ve petroſa ⁊ aſpa
malaꝝ cupidinũ deuia nõ linquit̃euaga⸗
ri.nec ſeſſoꝛẽ ſuũ qui ẽ ſpũs nr/q̃ non licet
inuehit aut impellit. ¶ Bac aũt aſella/foꝛ
tibo diſcipline vinculis aſtricta ⁊ domita⸗

liber ſpũs ſe intrat/ſe ſpectat.⁊ ſuedignita

tis ↄſcius/aſſurgit alacer.leues ↄtẽplatio⸗
nis alas aptat.⁊ cãdidiſſimis bonoꝝ affe
ctuũ plumis induit᷑.aera pᷣteruolat.⁊ exal

to exoſas terras deſpiciens/ ſidereos petit

rractꝰ. ⁊ ſupᷣmũ celi verticẽ ſcandit.ibi glo⸗
rioſum mundi conditoꝛem redemptoꝛẽq;

ſuum/ac ethereos incolas videt/⸗ admirat᷑
ſtupet. ⁊ eoꝛũ familiariſſima collocutione

recreat᷑. ¶ Iſti nãq; ſunt vt Oʒias(qui vi

dẽs deũ interpᷣtat᷑quivineas ſuas habuit

in montibi.ĩmo in ſublimioꝛi monnbus

höteneno⸗
gcillins
m rumen
furfßwen
gunnbons.
frfugl
tgnon
goiran⸗
Poner
litnecon
befin
nnig
yeſnocve
leao⸗
enuch
thngeu
Hoo acins
onnicoli.
(pesgazs

o. Nüp

nagsmod
nitinanih
engimp
NE
ritholisa⸗

necfid

llug rait
hnonuper
nlgcbe
mnittene
muteſan
ſginrag
eumnlitllo
Aapie
nn
liafnte
ſünni
feccpn
oparos,

toſnn
Aletoroeag
nats P
mmmi
Nhgnas
ialiones
neſamies
werci
Namnſe
aupinc
nt nmia
ndarenue⸗
nitif
icolnaiſiu
ar .n

cnmne ſni

gameni
Sqn
Aiie A

eynicgli
oſat
uikang
inl
ranig
lngi
hlno⸗
naff
tat
mwoett
tibigo
nptoreqh
aumint
oantofe
ſoſhin
gshebor
ponnbus

In ſeptuageſima

omnibo celo. pꝛout habet᷑ ſcoͤi Paralipo

xxvi.Edocetur ibidẽ pleniſſime ipᷣe ſpiri/
tus de vinee ſue cultura.quid inſerenduz.
quid ve reſcindendũ eſt.et quid mercedis

recipiendũ.¶ Introducit᷑ interim in cel⸗
lam charitatis vinariã ⁊ vino deuotionis
potatur quo inebꝛiatus iam ſe nõ capit in
ſe. Viuit nanq; vbi totus amoꝛ ſuus eſt.

Vbi aũt amoꝛ / ibi ⁊ coꝛ.vbi vero coꝛ/ibi

vitam eſſe neceſſe eſt. Oð ille tertiũ in celũ

raptus innuens. Noſtra inquit cõuernſatꝰ
in celis eſt. Hoc de viris ſapientie deditis

maxime dictũ crediderim. ¶ Interea apð
ipᷣm ſpiritũ omnis moꝛtaliũ ſubit obliuio

nõ terrenoꝝ cura ſurrepit.Et ſi verbis ri /
gidi illius Ipoliti apud tragedicũ Sene

cam vtimur / nõ illũ amare mentis inflam
mat furoꝛ.non aura populi ⁊ vulgus infi⸗

dum bonis.nõ peſtilens inuidia in mate/

ria nõ fragilis fauoꝛ.non ille regno ſeruit.
aut regno imminens vanos honoꝛes ſe⸗/
quitur.aut fluxas opes.ſpei metusq; liber
non ſcelera populoſas inter vꝛbes ſua no⸗

uit.nec omnis ↄſcius ſtrepitus pauet aut

verba fingit mille aut querit tegidures co

luimnis.ſed rurevacuo potit᷑ ⁊ aperto ethe

re modo cuierat.Ethera ac lucem petit ⁊
teſte celo viuit. ¶.

.

bos aditus regum/ durasq; foꝛes expers

ſomni colit.ac nullo fine beatas cõponit
opes gazis inhians ⁊ congeſto pauper in
Aauro. Illũ populi fauoꝛ attonitũ.fluctuq;
magis mobile vulgus aura tumidum vol

nit inani h̊ clamoſi rabioſa foꝛi iurgia vẽ
dens impꝛobo iras ⁊ verba locat.Hec ille

¶ Hon poterãt duplicis vite.terrene ⁊ ſpi
ritualis/aduerſi moꝛes deſcribi pꝛopꝛius
a vero totum ad
illud redit/qð de ſecũdarũ vinearũ cultoꝛi
bus / nuper expᷣſſum eſt.quoꝛũ ibi ſunt mũ
dani ac beſtiales viri.quos in vineã ſuam
mittit terrena ac diabolica ſapientia. Pꝛi
mi autẽ ſunt ſpnñales homines.quos vera
ſapientia que chꝛiſtus eſt / elegit ꝑ gratiaz
et miſit illos in vineã ſuã.que fuerunt ver
ba a pꝛincipio pꝛopoſita. Abi coꝛreſpon
denterad dicta cernere licet ꝙ ipᷣa ſapien⸗

ſed nec fidelius dici.

tia/artis doctos conſpectat.auctoꝛitatem
ſũminiſtrat.qꝛ miſit ũlos.Hec inertes nõ

receptat.laboꝛatoꝛes puros optat illos

oꝑarios. Sibi ſoli nõ laboꝛat ſed ſingu⸗

elo viuit. ¶ Ouãdiſpar ⁊ q;diſſilis
hec vita dlicni⸗ idem Seneca manl⸗
nit tragedia patet Act.ij. Ille inquit ſu½ dita qui vitis vera 58
xps ꝗò eſt bũdictus in ſecula ſeculoꝝ Amẽ

Begquitur ſermo

de conceptione beate virginis qui aſcribi

los pᷣdicare regnũ dei Math.x. Ad miſſio

nem auctoꝛitas refert᷑ ad pᷣdicationẽ vero

los curat in vineã ſuã. De pꝛimo miſit il⸗

ſcientia.⁊ ideʒ habet MHath.iij.⁊ Luce.i⸗

inceſſanter oꝑare cõtra ignauiã.Et Ecci.

xxiiij.inquit ipᷣa ſapientia. Qui operãẽtur
in me.nõ peccabunt Ecce puritatẽ. IJdeo

Hieronymꝰ Ama ſcientiã ſcripturarum⁊
carnis vitia nõ amabis. Pꝛo tertio Ecẽ̃.

xrxxiij· ait ihs filius ſyrach. Quas qui vin
demiat repleui toꝛcular.quoniaʒ nõ mihi

ſoli laboꝛaui ſed omnibo exquirẽtibo diſci

plinã. Pꝛo tribo ſimul in typo foꝛtis mu⸗
lier habet᷑ puer.vlti.De fructu manuũ ſua

rũ plantauit vineã. In plantatione notat᷑

ars ⁊ doctrina.In fructu manuũ/operatõ

beata. In vinea vbertas opulenta. Vt ei

tribuat᷑ ilud Can.vij. Ubera tua ſicut bo

trus vinee ⁊ guttur vinũ optimũ. ¶ In H
oꝛationis huiꝰ?tertie finẽ ſtatuo. Nũc autẽ

libet ijſſdem verbis quib rhetoꝛicaʒ ſuam

Areſto.finit /collationem termĩare. Itaq;
dixi.audiſtis.tenetis.iudicate.Dixi ſed ru

diter. Audiſtis benigniter. Tenete fideli

Et iudicate ſalubꝛiter.vt certã veſtramvo

cationẽ faciatis.i.Pe.i.⁊ ſitis iugiter ſicut

vitis abũdans in laterib domus domini a

vt deniq; vobis ꝓpinet vinũ eterne iocun⸗

ditatis.ille qui vitis vera ẽ dñs noſter ihßs

tur eidẽ cãcellario.ſed ſuus eẽ no apparet.

Pia pulcra es amica mea. et

Mgf i mei venerãdi et pr̃es

riã plenã gra.ſic habeo iuocare.aue virgo

fons gre.tota groſa.tota hulcm ſecle dgo
oſa.

qʒ foꝛmoſa. ſola ſine ſcabie maclaq;/r

Tota pulcra es ⁊c. Ogfi mei reuerẽdi

dũ q̃ro mẽtalit᷑ huiꝰ vᷣbi gloſã reꝑio beatã
virginẽ apð deũ hoĩeʒ creatã foꝛmoſa.Nã

in ſupᷣmo cardĩe.quõdã ſub imagĩie fuit fe
ſtũ celebꝛatũ. Cũ multo ſolennio.ꝗto ↄtu
bernio. qð laudat cetꝰ vatũ. Scãdũt ex h̊ᷣ
nebla.vgies ſine macla. fuit feſtũ diſputa

tum. Concluſum eſt ⁊ terminatũ.q ami⸗
ca regi data.tota pulcra eſt creata.nunq;
quoq; maculata. ſic fuit ſententiatum.

macula nõ eſt in te Can.iuj.

dilectiſſimi / vt gra almi ſpũſ⸗
ſãcti ĩ nos velit redũdare ma2g

R

Bermo factus in die

Ecce magiſtri mei q;ᷓ feſtiuitas ſolẽnis
q; grata q; pennis. tota pulcra Quedã lis
Pe dilecta.ſuꝑ re nunq; neglecta qꝛ ami.
ca mea.Reſpoſio q; gaudioſa ⁊ ſentẽtia qᷓ;
famoſamacula nõ eſt in te.¶ Juxta h̊ tria
noſtra cõſideratio.tractatu triplici eſt par
tita. Pꝛimus tractatus dicet feſtiuitatem

tam ſolẽnem.tam gratã tam ꝑennẽ. Juxta

pꝛimũ tota pulcra. Secũdus tractatꝰ do⸗
cet de lite ſuꝑ dilecta.’ſuꝑ re nunq; neglecta

iuxta ſcm amica mea.CTertius tractatus

dicet reſponſionẽ gaudioſam ad ſententiã
tam famoſam.macula nõ eſt inte.
Aantũ ad pꝛimũ tractatuʒ noſtre

conſiderationis que notat feſtiui

— tatem ſolẽneʒ ⁊c̃. Eſt magiſtri mei

euote ſpeculandũ / fuiſſe feſtũ ſolenne de
quo /ꝓpheta zach.vltimo loquit᷑ in hec ver

ba Percutiet domin?omnes gentes q̃ nõ

aſcendũt ad celebꝛandũ feſtũ tabernaculo

rum. In quo feſto. Pꝛimo tabernaculum

ſtellare dat mundo ſolennium. Scdo.ta⸗

bernaculũ ſolare dat mũdo ſolacinʒ. Ter⸗

tio.tabernaculũ regale dat mũdo ſpectacu
tum.Quarto.tabernaculum diuinale dat
mundo ſcrutiniũ. ¶ Pꝛimo nanq; marie
caro in hoc feſto fuit vt ſtella foꝛmata.Ec⸗
ce pꝛimũ tabernaculũ. Scðo in hocfeſto
marie anima vt ſol creata Ecceſcðʒ taber
naculũ.Lertio in hoc feſto fuit maria to⸗
ta ſuꝑ naturã dotata Ecce tertiũ taberna⸗
culum. Quarto in hoc feſto ſuit maria to⸗
ta ex gratijs vallata Ecce quartũ taberna⸗
culum. bor nempe feſto in ſupꝛemo
cardine ſub imagine celebꝛato.viſus ẽ oliĩ
rex ille de quo Hieremie.iiij. Quis non ti
mebit te o rex gentiũ.tuũ eſt eni decus in/⸗
ter cunctos ſapientes gentiũ ⁊ in vniuer⸗
ſis regnis eoꝝ.nullus eſt ſimilis tibi.Hic
rex altiſſimus viſus eſt olim foꝛmare ſibi
tabernaculũ ſcʒ marie carnem/in mũdicia
ſtellari Numeri.xxiiij. Viſus eſt ſibi foꝛ⸗

mare tabernaculũ.ſ.marie carnem.ſinelã⸗

guoꝛe locali ꝓuer.vlti. Viſus eſt ſibi foꝛ/
mare tabernaculũ ſcʒ marie canmnem ſine le
ge carnali Aug.in ſermone. ¶ Ad hãc ne⸗

pe viſionẽ conſidero huiꝰ vie tres ſapien⸗

tes in ſpiritu eleuatos. ¶ Ecce pꝛimus de

lege nature Balaam filius beoꝛ in quãdãa

viſionẽ eleuatus vidit mulierẽ ſᷣm carnem
foꝛmari in mundicia ſtellari.Oꝛieturin 4 t
ſtella ex Jacob et conſurget virga de iſra⸗
hel.ſ.maria ſᷣm carnẽ.patet Numeri.xxiiij

cũ ibi notatis. Poſt bec de lege ſcripta

ſapientiſſimꝰſalomon in quãdã viſionem

umaginaniã eleuatus. vidit peul muliereʒ
foꝛtẽ. Mariã ſe; fᷣm carnẽ foꝛmari. ſed foꝛ
titudo ⁊ decoꝛ indumentũ eius.ſ.carnis ſi
nelãguoꝛe nature ꝓuer.vlt. Poſt hec de le
ge gratie beatus Aug.in quoddam lumẽ

viuificũ elauatus / vidit matrẽ dei foꝛmari

ſm carnem/ ꝓrupit in hec verba Quis po
tuit in hmõi anima vel carne locus eſſe vi
cioꝝ.quãdo ad celi vicem cõtinentis oĩa.
dui templũ eſt effecta: Hec ẽ reuera illa do

mus dei de qua ꝑ ſalomonẽ dicit. Sapiẽ

tia edificauit ſibi domũ.excidit columnas
ſeptẽ.Nãq; virginalis huiꝰdomus colum

nis fulcita eſt. qꝛ venerãda hec mater dñi.

ſeptẽ ſpũſſancii donis dotata fuit. quã ta⸗
lẽ vtiq; eterna ſapiẽtia edificauit vt digna

oino eſſet ex q̃ ip̃e carnẽ aſſumeret ĩ ineſti⸗

mabile pciuʒ ſalutis hũane. Quid digniꝰ

hac virgine. qͥd ſanctiꝰin hũani generis ſe
nie potuerit exoꝛiri.Hec Aug.in ſermone.

Igit᷑ nunq; fuit in carne marie loc? vel ra⸗

dix vicioꝝ vt vult Aug. Quare videt᷑ aliqͥ
bus ꝙ nũq; in ei carne fuit lãguoꝛ nature
vel lex mẽbꝛoꝝ.vel fomes peccati.vel dñi
um politicũ volũtatis ad ſenſuʒ.ſed dñiuʒ
deſpoticũ.ſicuti ĩ ſtatu pꝛime innocẽtie.ca
roq; mũdiſſima a pꝛicipio ſui.⁊ tabernacu
lũ altiſſimi dei filio pᷣparatũ. Et hoc ẽ pꝛi
mũ tabernaculoꝝ qð hodierna feſtiuitas
ſolẽniſat. Et ſic ptʒ q̃liter tabernaculũ ſtel
lare dat mũdo ſolẽniũ. vo dico ꝙ ta
bernaculũ ſolare/dat mũdo ſolaciũ.Nam
ſcðo oꝛdine tẽpoꝝ.pᷣfatꝰrex ſub illa viſioõe
imaginaria viſus eſt ſibi foꝛmare aliud ta
bernaculũ.ad modũ inebꝛiãtis ↄtubernij
peramoꝛẽ ſcʒ animam marie.a ſui pꝛinci⸗
pio vt radijs ſolaribs mũdiſſimis fulgen⸗
tem.quã vidẽs augmẽtata natura in lumi

ne gloꝛie.feſto gaudioſo in creationis pꝛĩ

cipio eã ↄſidero decãtare. Pulcritudo eiꝰ
eſt vt ſpẽs celi in viſione gloꝛie Ecci.xliij.
Aſpect eiꝰvt ſol ĩ exitu vas plenũ gr̃e Ibi
dẽ.Hec vas caſtroꝝ lux.ĩ excelſis oꝛdiata
acie Ibidẽ. Vide arcũ celi.benedic facto⸗
rẽ potentẽ curie Ibidẽ. Candoꝛẽ huiꝰ ad
mirabit᷑ oculꝰ tumeus in glacie Ibidem.
Aa q̊s cantꝰnõnullos viatoꝛes n
ce imagiaria ↄſidero ĩ ſp eleuatos.

hãc foꝛme viſionẽ eleuatꝰẽ ſub lege nature

ſanctꝰ vir Job cũ vidit ſolem fulgere quo
ad animã marie, ⁊ lunã incedeniẽ clare, q̊

cint
nnolſun
re Mnep
viſonedet⸗
ſonpnogt
prlhof
nitüſcon
fanoneſn
ſeloonnt
ſunobun
bliusdenn
ſpendoce
bistaei
Cnenre⸗
Neincar
neſnncei
Paſum
ſoconugp
Clomna
ſodici
ſeoncu
ſobilunt
ſcblt tu
nolirezi

ſclicet

cumynis
Gnssſuecer
turnangen
ſanmurar
ſoeriſtene
iustuber
Vügine in
inbecyen
mnmagn
Etecce
lonebuli
bengallie
lbvimn
brſteneſi
Aſone
ummgih
1aWun
Iund
masinn
mamshe
Punsdi

one

6 ſnpn
nftonen
lmllen
nſe
hlnnst
Nlnce
dnin
nedeifane,
ntacun
eloabtſe
unentbe⸗
Keuan ſun
dick On
tcglung
ocolun
Chanrdi
nſun gin
Cuundgn
magitpeſi⸗
Oucdin⸗
migcnenſ⸗
Gimſamone.
Wntloc an
mexictigil
licuonnaun
NC.dii
ſiz udii
einnocine
ubemoar
Cthocehei
hafeſtintas
machlüſtd
dodicocn
Glacii.ſan
ub il vſie
Nnregliudn
isoben
egſulpan
ſinofilhen
mumiphun
Gelninoil
Uninhen
Eiii
nügfe i
ioordini
noickacoo
ripuin
1 iden
nd
gtos
blegenam
fulgere⸗
cnech

Conceptionis beate virginis

ad eius carnem.⁊ letatũ eſt coꝛ eius in ab/
ſcondito. patet Job. xcxi.cũ ſuis notatis.
Mam ille vſq; ad fidem mediatoꝛis chꝛi/
ſti ponit᷑ eleuatus.patet ſupꝛa.xix. Ad hãc
vilſionẽ de lege ſcripta ponũt nõnulli altiꝰ
eleuatũ.ſ.intellectualiter ſanctũ regem da⸗

uid.cũ vidit ſponſuʒ in ſole ponere taber⸗
naculũ ſuũ.⁊ cum ſole anime.carnemviue

re Marie. p̃s. xiij. cũ ibi notatis.Ad hanc
viſionẽ de lege gratie beatus Ambꝛo.ẽ aſ⸗
ſumptus.qui videns marie animam a ſui
pꝛincipio pᷣſeruatione redemptã ait. Nec
mirũ ſi dominꝰredempturus mundũ.ope

rationẽ ſuam inchoauit a maria vt ꝑ quã

ſalus omnib parabat᷑.eidẽ pꝛimo fructuʒ
ſalutis hauriret ex pignoꝛe. Quid enĩ no⸗
bilius dei matre.quid ſplendidius ea quã
ſplendoꝛ elegit. Vt de ceteris eius virtuti
bus taceã.virgo erat non ſolũ coꝛpoꝛe ſed

et mente. Hec Ambꝛo.ſuꝑ Cuc. Et in li.
eſancta virginitate. Sicut patʒ ex veſio
ne ſancti Ambꝛo.nõ fuit a caſu eleuata ſed

pꝛeſeruata. alias nõ virgo mente ſi pecca⸗

to coꝛrupta.Et ſic patet qualiter taberna⸗

culum ſolare dat mundo ſolaciũ. ¶ Ter⸗

tio dixi ꝙ tabernaculuʒ regale dat mundo
ſpectaculũ. Nam in tertio oꝛdine nature.

ſub illa viſione imaginaria.pᷣfatus rex vi⸗/

ſus eſt foꝛmare ſibi aliud tabernaculũ ad

modũ regalis triclinij pꝛo lectulo ſalomo⸗/
nis. ſcilicet mariam ſub natura dotatam.

cum vnitus eſt ſol ſtelle. ſcilicet anima vir
ginis ſue carni. In cuius vnione quas na

tura angelica pꝛotulit laudes/ ex terrenis

ſumitur argumentũ. Cum Ouidius NHa
ſo exiſtens in inſula ponti ad viſioneʒ hu
ius tabernaculi aliqualiter eleuatꝰ.de hac
virgine in libꝛo tertio de vetula pꝛoꝛupit
in hec verba. Ounda quidem magni ani

mi. magniq; decoꝛis. Pluris honeſtatis.

Et ecce Albumaʒar ſub enigmate. et in ilł⸗
lis nebulis exiſtens/adviſionem huius ta
bernaculi aliqualiter eſt aſſumptus ipᷣo te
ſte lib.vi.maioꝛis introductoꝛij. Et iterũ
exiſtente ſibilla.virgilius maro in europa
ad viſionẽ huius tertij tabernaculi eſt ele/⸗
uatus ipᷣo teſte in Bucolica Egloga quar
ta. Altima cumei iam venit carmis etas.

Jam redit ⁊ virgo ⁊c. Qualiter hierony⸗

mus in rhoma exiſtens altioꝛi lumine ele

uatus hoc tabernaculũ virgineũ contem/
plans dicebat. Quid nobis tantilli.quid
accione puſilli.quid in eius laudibo refera

tur in linguas eã laudare ſufficeret nullus
Altioꝛ enim celo eſt de qua loqui nitimur
Abyſſo pfundioꝛ.cui laudes dicere cona⸗
mur. Si celum inquit te vocem altioꝛ es.
Si matrem gentiũ pꝛecellis. Si foꝛmaz

dei te appellem digna exiſtis. Si dominã

angeloꝝ digna eſſe pꝛobaris. Quid ergo
digne de te dicam: Hec Hieronymꝰ in ſer
mone. Sic patet qualiter tabernaculũ re/⸗

gale dat mundo ſpectaculũ. ¶ Quarto di
co ꝙ tabernaculũ diuinale.dat mũdo ſcru

tinium. Nam quarto/oꝛdine nature/ pꝛe⸗
fatus rex viſus eſt ſibi foꝛmare aliud taber
naculum ad modum ſacrarij ſpiritualis.
Non quidem aliud quo ad rationẽ eſſen⸗
tialem.ſed aliud quo ad rationẽ moꝛalẽ.ſ.
totã mariã in pꝛincipio ſui aliter ſe haben

tem ſub magnitudine grarũ q; pꝛius oꝛdi

ne cauſe ſub altitudine nature In cuiꝰgro

ſo ꝓgreſſu ipᷣe rex eam taliter ↄmendabat.

Eccetu pulcra es amica mea. ecce tu pul/⸗
cra.Canti.i.Sicut liliũ inter ſpinas. In

fra.c.ſequenti. Oculi tui ſicut colũbaꝝ eo

dem capᷣ. Sicut vitta coccinea labia tua ⁊
eloquiũ tuũ dulce.infra eodẽ.c.Naſus tuꝰ

ſicẽ turris lybani q̃ reſpicit damaſcũ.infra

ca.vij. Collũ tuũ ſicut turris eburnea.ibi⸗

dem. Quãpulcri ſunt greſſus tui in calcia

mẽtis.filia pꝛĩcipis in calciamẽtis ſc; car⸗

nis.ſupꝛa eodẽ cum ibi notatis. Statura

tua aſſimilata ẽ palme ⁊ vbera ma botris
ibidẽ. Tota pulcra es ⁊c.vbi thema.Sic
eam eiꝰcantoꝛ ille rexaltiſſimꝰ ↄmẽdabat.
Duas laudes audiens in ſpũ ille ſapiẽ
tiſſimꝰſalomon vidẽsq; ſub lumine illud
quartũ tabernacalũ.hanc virginẽ gloꝛio⸗
ſam/querebat de ea. Que eſt iſta que ꝓgre
ditur quaſi auroꝛa ↄſurgens.quo ad totã
in naturalibo. Pulcra vt luna q̃ͥ ad carneʒ

Electa vt ſol quo ad aĩam.terribilis vt ca⸗

ſtroꝝ acies oꝛdinata qͥ ad totã in gratuitis

Can.vi. ¶ Et cũ nullus ſibi rũderet iteꝝ

atq; iteruʒ quereret. Que eſt iſta. vt ſupꝛa
Can.iij.Et infra.tãdẽ naturã angelicã ad
queſtiones pᷣfatas ↄſidero reſpõdiſſe.hec
eſt ſtella maris vite via.poꝛta ſalutis. Re⸗
gula iuſticie. limes pietatis oꝛigo. Virtu⸗
tis venie mr.talamꝰq; pudoꝛis.Oꝛt ↄclu
ſus. fons ↄſignatꝰoliua. Fructificãs.cediꝰ
redolẽs.paradiſus amenꝰ. Virgula pigm

ti. vinaria cella liq̃re. Pꝛedita diuio neciar.
celeſte ꝓpinãs. Neſcia ſ pinerlſtormn⸗ roſas

47

mus:cũ etſi omniũ noſtrũ mẽbꝛa verterẽ⸗

Bermo factus in die

neſcia culpe. Gratie ſons.expers limi.lux
nubila pellens. Spes miſeris. medicina
reis.tutela beatis. ſꝛoſcriptis reditus.er
ranti ſemita cecis. Aumen deiectis reqͥes
auſatio feſſis. Hec alanꝰĩanticlaudiano

anc ergo reſpon/

622

Di ſieri poſſet/qꝙ arene puluis ⁊ vnde.
Vndarũ gutte.roſe.gemme.lilia.flamme.
Ecthera celicole.nix grando ſexus vterq;.

WVWientoꝝ pẽne volucrũ pecudũ genꝰom̃e.

Siluaꝝ rami.frondes.auiũ q̊ʒ penne.
Ros gramen ſtelle piſcis anguis ariſte.
Et lapides.mõtes ↄualles tera dracones

Ligue cũcte foꝛẽt mime depꝛomere poſſẽt

Que ſis vel quãta.virgo regina maria.

NQue tua ſit pietas.nec lr̃a nec dabit etas.

rgo ⁊ fratres chariſſimi aſcẽdite vos
in ſpiritu ⁊ videbitis. Mariaʒ abſq; pari
pulcrã.abſq; fari.iqꝛ tota pulcra. Dariam
qmoꝛoſam.valde gratioſaʒ.qꝛ amica mea.

Mariã in cõceptu abſq; omnidefectu.qꝛ

macula nõ eſt in te. ¶ Uidereergo mariã
ſine culpa quo ad menteʒ quo ad carnem-
quo ad dentẽ.qꝛ tota pulcra. Videie mari
ꝗm pꝛeꝑatam ſuo nato iam dotataʒ.quia

amica mea. Videte mariã ſine peccato oꝛi

ginali.abſq; fato.qꝛ macula non eſt in te.
Ergo dic gens phariſea. Tota puloa es

amica mea.nec eſt in te macula.que fuerũt

thematis verba⸗

Geguitur ſecũdus

tractat? noſtre ↄſideratõis qui notat deli⸗

te ſuꝑ delicta.ſuꝑ re nũq; neglecta.cum ſit

amica mea. Vbi eſt deuote ſpeculandũ in
hoc feſto fuiſie quandã litẽ. de qua monet

ſapiens Ecci.iiij.dicẽs. Nõ ↄtendas cum

hoĩe locuplete.ne foꝛte ↄtra teↄſtituat litẽ
In qua lite pꝛimo actoꝛ pñtat᷑ Scðo cqu
ſa ꝓpalat᷑. Certio reus ↄnotat᷑. Quarto cã
diſputat᷑. ¶ Pꝛimo nanqʒ in lite huiꝰfeſti

tabernaculoꝝ regis/actoꝛ pñtatur ſq; octo

vetule que ſepe ad hoc feſtũ ſcandũt ex hac
nebula furibũde.Pꝛima vocaturlr̃a occi⸗

dẽs. Shcða ratio litigioſa.Tertia ſpecies

ſophiſtica.Quarta ſuperficies canonum.
Quinta apparetia legis. Sexta falſa ma⸗
theſis. Septima falia poeſis. Octaua ſu⸗
ſpitio heretica. ¶ Aſcẽdũt ad hoc feſtum/
octo vetule.Ara occidẽs in vultu iã ruga

2 aaal

ionem audiens perrus comeſtoꝛ/ ꝓrupit

ta.Ratõ litigioſa rixis comitata Spẽs ſo
phiſtica fallacijs armata Sunieten, cano

nũ penit inflata.Apparentia legis/appa

rẽs aduocata. Falſa matheſis ex geſtis dif

famata. Yalſa poeſis apparẽter adoꝛnata

Duſpitio heretica tremẽs antiq̃ta.(¶ Cũ

his vetulis aſcẽdit ad hoc feſtũ.Ais g̃uis

ira furẽs.odiũ iĩmoꝛtale.pennis rancoꝛ.in
humanꝰ ſtrepitus.ↄgreſſio dira.Queſtio

difficilis quã nulla ſolutio ſedat Juxta na
ſonẽ ſcðo de vetula. Sicq; ptʒ qualiter in
hac lite actoꝛ pñtat᷑. ¶ Rꝛima ů̊ vetula ſcʒ

lr̃a occidẽs in illaviſione imaginaria fricã

do vultũ.ſcalpedo caput /in regis pñtia lo
quit᷑ in hec verba. Juſt quidẽ es dñe ſi dii

putẽ tecũ verũtñ loq̃r ad te vt ſcribit Hie⸗
re.xij. Ecce aſtat regina a dextris tuis ĩ ve⸗
ſtitu deaurato pᷣs.xluij.Quc tñ fuit in oꝛi⸗
ginali peccato ↄcepta. Argu.ſupꝛa pᷣs.lij.

cũ ibi notatis. Nã oẽs declinauerũt ſimul
inutiles facti ſunt ⁊c. vſq; ad vnũ ſcʒ xpᷣm

Em gloſã. ergo regina fuit inutilis.⁊ aliqñ
declinauit. Nec miꝝ qꝛ nõ iuſtiſicabit᷑ in
ↄſpectu tuo oĩsviues. Infra pᷣs.clij. Su

per hoc ſapiẽtiſſimꝰſalon luſtrauitvniuer

ſa.⁊ virũ de mille vnũ repperit. Muliere

ex oĩbo non inuenit Ecci.vij.Qð ↄfirmat
apls Ro.iij.Oẽs in adã peccauerũt ⁊ egẽt
fa dei.Et ð hoc infra ca.v. Sicut ꝑvnũ
hoĩèʒ; peccatũ intrauit in q̊ͥ oẽs peccauerut

Et eph.ij.Eramꝰ natura filij ire.glo.aug.

In hac ira oĩs hõ naſcit᷑ VUñ pʒ iuſtiſſime

iudex ꝙ maria fuit in peccato oꝛiginali cõ
cepta ⁊ ꝑ ↄſequẽs feſtũ de eius ↄceptione
celebꝛari nõ debet. cðo ſurgit ſecũda

yeltula ſcʒ ratio litigioſa dicẽs ſe velle hoc

pꝛobare euidẽti ratõne.Om̃ maria fuit re
dempta a filio ſuo.ſed nõ niſi a captiuita⸗
te ⁊ peccato.ergo ↄtraxit aliqð peccatum.
Scðo maria habuit Pngtrc ſec ſomes ẽ
ſequela peccati.&̊ ⁊c. Maioꝛ pʒ in li.iij.di⸗
iij.c ij. Tertio maria fuit moꝛtua.ſʒ moꝛs
eſt ſeq̃la peccati.ꝭ̊. Quarto maria fuit mũ⸗
data ⁊ ſanctificata ſed nõ niſi a peccato.̊.
Maioꝛ pʒ li.iij.di.iij.c.iiij.Quinto ſi ma⸗
ria fuiſſet moꝛtua añ filiũ/iuiſſet ad limbũ
patꝝ.ſed nõ niſi ꝓpter pctm̃.̊. Maioꝛ ptz

Aianu celi ñ fuiſſetl aꝑta niſi ꝑ paſſionẽ
filij.di.xiiij.tertij ca.fi. Sexto caro xpᷣi fuit

obnoxia pctõ.ſed illa ẽ rõ peccati oꝛiginal
. Maioꝛ pʒ.iij. di.tertij ca.i. Septio ma⸗
ria fuit decimata in lũbis abꝛae.ſed iðᷣo qꝛ

in oꝛigiali ↄcepta.̊. Añcedẽs pʒ.iij. di.ktij

tno I
nlthene⸗
guin
ſten⸗
ſexdea
lochuütu⸗
aenoſt
ſtus
ilixenn⸗
ibenn
ſe M
manuann
linkd
LCurdens
Canonicos
lln ,lunf
ſydeoled
piinmi
Cuunnſen
Pedictd
neſtindd

iohuton
ſtideado

Prug

nolhei

ſrptier
npuim
uclotn
ſemtini
Uilmntion
ſoilſdeyen
ntvee
cuirveten
Pkümayenn
nuamen
ticadicen
gigneem
mulia mü⸗
oclana ve
losnom
ukillne
Namoꝛig
ſomfi
cſurinf

na
cör
cn
nnleſech
tur Ja
ramnigi
fonpen
hoti eſt

balitei

Srenlig

Unarufti
Gspt⸗
cdſeſi
ſabehi
Wönbire⸗
ffürhan,
ſpuſgli
teitſiul
niſnin
sanlgf
ntncbiti
SsagiS
hmuiyni
1 Drln,
Oöofmr
antrehe
Ntrnä
peccuanit
goug.

ziuſtiſfime

nignalics
Aione
ngitſecic
ſeyclebve
mrufut
iacpenin
duum
ire⸗
Bld
“
nuüunn
uin
inni
Pron
nſin
nfi
ginge,
Sroſn
inh

Conceptionis beate virginis 47

Octauo. In maria fuit fimes ⁊ ſitis; m!/
te alie pene ↄtracte.ſed iſti ſũt effectus pec

cati oꝛiginalis. in ea fuit cauſa. ¶ Tertõ
ſurgit tertia vetula. ſcʒ ſpẽs ſophiſtica di⸗
cens ſe velle hoc ſubtiliter deducere. So⸗

lus chꝛiſtus fuit ſine peccato oꝛiginali oõ/
ceptus.et nihil qð nõ eſt chꝛiſtus fuit ſine

peccato.ſed maria eſt aliqͥd qð nõ eſt chꝛi/⸗
ſtus. ergo ⁊c. Ercluſiua p atz ꝑ ſctm̃ Aug.
ij. li. de dap.paruuloꝝ. Et libꝛoↄtra Julia
nũ hereticũ.Et ſupꝛa pᷣs.xxiiij. Et ꝑ Am.
ſuꝑ Luc.Et ꝑ Hiero.ſuꝑ illud pſalmi de
manu canis vnicã meã. Etꝑ Bꝛe.li:moꝛa
liuʒ Et ꝑ Damaſce. iiij.ſniaꝝ. Et ꝑ Anf.
Curdeus homo. Et per Berũ.in epla ad

canonicos lugð. ¶ Quarto ſurgit qrtave

tula.ſ.ſupꝑficieſ canonũ dicẽs hoceſſe expᷣſ

ſuz de ↄſe. diſt. iiij. Firmiſſime. ⁊. iij. di. c.

pnũciandũ.in glo.igit᷑. ¶ Ouinto ſurgit

quinta vetula.ſ. Apparentia legis clamãs

Aerxdicit Si filiuffamilias extranee ꝑſo/⸗

ne/ ſit in adoptõneʒ datus.:ex hoc/ iura po

treſtatis naturalis minime diſſoluũtur In
ſti. de adoptõnibus.ſʒ hodie nõ obſtan.in

Maria adoptõe groſa.adhuc fuit obliga
ta culpe iure naturali fraterno. ¶ Bexto
ſurgit ſexta vetula.ſ.falſa matheſis dicens
in pꝛima facie ſigni virginis/aſcendit hec
puella.⁊ in ipius manibꝰ ſunt ſpice ſuſpẽ/⸗
ſe. ⁊ veſtimenta vetuſta. teſte Albumaſar.
vi.li.maioꝛis introductoꝛij.Et ð hoc Na

ſo. iij. de vetula. ſʒ talia veſtimenta ſignifi /

—

cant veterẽ hoĩeʒ i ſuis. ergo ipſai
eptimo ſi

duit veterẽ hoĩem. urgit ſe⸗
ptima vetula dicens hoceſſe notũ ꝑ ↄmu⸗
nia metra q̃ notat Petrꝰ cretenf.ſuꝑ Can
tica dicens. NHon aliquẽ potuit ſine culpa
gignere mũdus. Solus h̊ xp̃s fuit inter
milia mũdus. ¶ Octauo ⁊ vltimo ſurgit
octaua vetula.iſ.heretica ſuſpicio vel fma
lios nomĩatur pᷣſumptio temeraria.dicẽs
Juſtiſſime rex dicere ꝙ Maria ñ cõtraxit
pctm̃ oꝛiginale.hereticũ eſt cenſendũ.⁊ ex

pſſe ↄtra fidẽ.⁊ ꝑ ↄſequẽs om̃es ſic tenen/
tes ſunt infideles. Pꝛimo ſic dicere ẽ ↄtra

determinatõnẽ eccleſie q̃ appbat oĩa dicta
ſctõꝝ patꝝ in.c. Sctã romana.di.xv.in ð
cretis. Sʒ mlti ſcti dicũt eã in pctõ oꝛigi⸗
nali eſſe cõceptã vt Anf. Berñ.⁊ ceteri igi

tur. Scdo qꝛ eſt expᷣſſe cõtra ſacrã ſcriptu

ram.igitheretica.Cõſequẽtia patʒ ꝑ Hie
rony.xxiiij.q.iij.c.hereſes.ĩdecretis. Añs
notũ eſt ex dictis. Tertio qꝛ Aug. in li.de

fide ad petrũ pot capkm. Firmiſſime. ſic
dicit petro. S

do affuit.nec de ↄceptu carnis qꝛ nec fuit

hodie.neq; de creatòe aĩe.qꝛ nõ fuit hodię
nec totiꝰ eadẽ rõne ergo iuſtiſſimerexh̊
feſtũ nõ debet celebꝛari. Et ſicptʒ qũo in

hac lite cauſa ꝓpalat᷑. ¶ Lertio dico ꝙ in
hac lite reꝰↄnotat᷑ Nã poſt h̊ oĩa dicta ve⸗
tulaꝝ locutꝰ eſt rex dicẽs.Hec cã vr̃a vtvi
deo ↄ reginã eſt deq̃ feſtũ facimꝰ. Ait pria

vetula Neqq; dñe mi rex. veritas nõ eſt ꝰ
reginã. Et rex. Quis ẽ ergo reꝰ õ quã agitꝭ
Ait pꝛima vetula.Sũt Anea Buelle vla⸗
trex.

trices modicũ ſapiẽtes. udiãtur.

Et ecce ſcandũt ad hoc feſtũ tabernaculo⸗

rũocto virgines viatrices verecũde ⁊ timi
de que in ↄſpectu omniũ celeſtiũ admira⸗
biles videbant᷑. Pꝛima Vera theologia ĩ
vultu gatioſa. Scða Ratio ꝓbabilis lĩ ge⸗
ſtu amoꝛoſa. Tertia Patens auctoꝛitas:

grata velut roſa. Quarta lex canonicaĩ ha

bitu foꝛmoſa. Quinta lex ciuilis tota im⸗
perioſa. Sexta vera matheſis apud mul⸗
tos pᷣcioſa. Septima dulcis poeſis ſuper
fauũ dulcoꝛoſa. Octaua fides pia firma ⁊
radioſa. Iſte octo vᷣgines ĩ illa viſiõe ima
ginaria fecerũt ꝑtẽ in cã regine vᷣginũ quã

iam gratiſſime cognouerũt. Et ſic ptʒ qͥs
et qualis in hac litereꝰ ↄnotat.¶ Quarto

dico ꝙ ĩ hac lite cã diſputat᷑ Nã pꝰhec oĩa
pꝛima vᷣgo ſcʒ vera theologia cũ honeſta⸗
te indicibili.in regis pñtia loquit᷑in h̊ ver

ba Tu aũt dñe ſabaoth ꝗ iudicas iuſte et
ꝓpbas renes ⁊ coꝛda.videã vltionẽ tuaʒ ab

eis Hiere.xli.Tibi enĩ reuelaui cãm meaʒ
Infra eodẽ ca.Ecce aſtitit regina a dextri⸗
tuis ĩ veſtitu deaurato pᷣs.xliiij. Que nũqᷓ;
fuit ĩ oꝛigĩali ↄcepta.Argu.i.pᷣs.xcij.cũ ibi
notatꝭ. Domũ tuã dñe decet ſanctitudo in
lõgitudine dieꝝ Nã hecregina ẽ domꝰtua
quã tu edificaſti ſuꝑ colũnas ſeptẽ ſpũs ſe
ptifoꝛmis ptʒ Sap.ix. cũ ibi notatis per
Aug. Que ab initio ⁊ añ ſecula creata ẽ.et
p ↄñs in ſtatu initiali pꝛimoꝝ parẽtũ.ptʒ
Ecci.xxiiij.cũ ibi notatꝭ. Item necdũ erãt

abyſſi.i.pctã.⁊ ipᷣa iã ↄcepta erat notat.p⸗

uer. iiij. Itẽ hec ẽ illa ſtella qᷓm vidit balaã
Numeri.xxiiij.Et ſi ſtella /ergo a nie

dicit pet i quẽ cõtra hoc ꝑtinacẽ coę
gnoueris tanq; peſtẽ fuge et hereticũ abij/
ce ergo ⁊c̃. Quarto qꝛ hoc feſtũ ſine falſita
te fidei dogmatiſari nõ põt.ergo hereticũ:
ↄña ptʒ.⁊ añcedẽs arguit᷑ qꝛ hodierna fe⸗
ſtiuitas nõ ẽ de ↄceptõe ſeminũ.qꝛ ibi libi

Bermo factus in die

impᷣſſionibo aliena ⁊ abſtracta.ergo a pec⸗
cato oꝛiginali pᷣſeruata. Itẽ hec eſt illa ar⸗
ca de lignis ſethim imputribilibo.pʒ Exo.

xxvi.cũ ibi notatꝭ.ergo ligna huiꝰ arce vir⸗
ginee fuerũt ab omni putredine pᷣſeruata.
Irẽ hec eſt mulier illa foꝛtis quã vidit ſa⸗

lomon cuiꝰlucerna nõ ſuit extincta in no⸗

cte peccati.ptʒ puer.vltimo cũ ibi notatis

ribo niuis patet eodem ca.ergo nunq; fuit
frigus peccati in ea. Iteʒz hec eſt illa poꝛta
gquã vidit Eʒechiel ꝗᷓ nunq; fuit aꝑta.ptʒ
Ezʒech.xliiij.ergo ꝑ eã nunq; intrauit pec/
catũ. Itẽ hec eſt illa regina de qua Heſter
xvy. Nõ ꝓpter te.ſed ꝓpter oẽs lex hec poſita
eſt. Item Noõne a pꝛincipio ſui pulcra eſft
amica tua ⁊ macula nõ eſt in te vti thema
te. Vñ Iunſtiſſime rex ptʒ ꝙ maria fuit ſiõ
ne peccato oꝛiginali ↄcepta/ et ꝑ ↄſequẽs

Itẽ nunq; tumuit domus tua illa/a frigo

hoc feſtũ merito ẽ celebꝛadũ.(¶ Scðo ſur

git ſcdᷣa virgo.ſ.ratio ꝓbabilis. dicens ſe
velle hoc deducere ꝑ ꝓbabiles rõnes. Pꝛi
mo.qͥlibet in peccato oꝛiginali ↄſiſtẽseſt
pꝛotũc dignus pena eterna.ſed mr̃ dei ni/
c6ᷓ fuit digna pena eterna.à zc. Maioꝛ ptz
Xxx.diſ. ſcðᷣi. Minoꝛ patet qꝛ non erat de=-
cens matrẽ dei eſſe in pena eterna.⁊ cõtra,
here talẽ effectũ.ergo necrõnem cauſalem
yel dignitatẽ ipius. Scdo pꝛima mulier
fuit creata libera ⁊ ñ fua.ſꝭ dignioꝛ ⁊ nobi

lioꝛ fuit ſcdᷣa młier qᷓ; pꝛima.ergo ipᷣa crea⸗

xxx.diſ.ſcði. Minoꝛ arguit᷑ ex aue angeli⸗

co.qð coĩter exponit᷑ ſine ve Lu.i. Quar⸗
to maria habuit plenitudinẽ gre.ſed q̃daʒ
magna gya eſt pᷣſeruatio ab oꝛiginali.ergo
hec fuit in maria. Maioꝛ pʒ Lu. i. Mioꝛ
nota eſt. Quinto qdlibet peccatũ dicit rõ⸗
nem coꝛruptõnis ⁊ tactus.ſed maria nun
G fint coꝛrupta ſed intacta.ergo nunq́; hba
buit peccatũ. Maioꝛ pʒ. xcx. diſ. ſcði. et mi ꝗr B teret.
Serxto beatus ambꝛo.in libꝛo de virgini

noꝛ eſt nota. nã oppoſitũ eſt erroꝛ heluidij

BSBerxco maraa per filiũ ſuũ ꝑfectiſſime fuit
regempta. ſed pfectius eſt redimere a caſu
p̃ſſeruãdo.qᷓ; pꝰ caſuʒ eleuãdo.ergo maria.

fuit a caſu pᷣſeruata ait Berñ.ſuꝑ Can.⁊ HG̊
de. v. diſ. ſcõi. Septimo maria fuit exẽpta

a maledictione Eue.cui dictũ eſt In dolo

celebꝛanduʒ.

re paries filios.ergo etiã exẽpta a maledi⸗
ctione ade cui dictũ eſt Puluis es ⁊ in pul
nerẽ reuerteris.Ex q̃ ꝓbat ſanctꝰ Augu.q;
nõ decuit mariã incinerani ſᷣm carnẽ. ergo
exempta fuit a maledictõe vtriuſq; qꝛ mi⸗
nnus decuit ſ̃ᷣm mentẽ defoꝛmari ⁊ macula
ri.Octauo Pehro chꝛiſti caro virginis vt
ibi aſſumit⸗
ſed caro chꝛiſti nõ fuit obnoxia peccato vt
in ſe foꝛmaliter ergo nec caro virginis fuit
obnoxia peccato vt in ſe vel in ſui perſeita
te. Nono peccatũ qdᷣlibet dicit dehoneſta
tem ⁊ vituperiũ ſpirituale.ſed maria nũqᷓ;
habuit dehoneſtatẽ ⁊ vituperiũ ſpirituale
ergo nec peccatuʒ oꝛiginale. Maioꝛ patet

ug. in ſermone aſſumptõis.

de ſe. Hinoꝛ arguit᷑ qꝛ tunc rexfilius eius
impleuit circũciſionẽ ⁊ ſoluit legem deca⸗
logi dehonoꝛãdo parentes. Decimo quia

rex eius fulius anteq; haberet rationẽ filia
tionis.eam honoꝛauit ab infamia pᷣſeruã

do. Patet ꝑ Ambꝛo. ſuꝑ AQuc.ergo a foꝛ⸗

tioꝛi pᷣſeruauit eam a culpa pᷣſeruãdo. Igi

tur iuſtiſſime rex patet maria nõ habuit
oꝛiginale.⁊ ꝑ ↄſequens hoc feſtũ merito ẽ

ſcʒ patens auctoꝛitas dicẽs ad hoceſſe au

ctoꝛitates potentes ſanctoꝝ. Nam Augu.

contra quinq; hereſes ca.iiij.de perſona re

gis ſic git Si maria potuit inquinari cuʒ
ipfſam facerẽ. potui ego inqͥ nari cum ex ea
naſcerer.ſed ſcom nõ eſt poſſibile.ergo nec
ta fuit libera ⁊ nõ ſerua. Maioꝛ pʒ xx diſ.
ſcõi. Minoꝛ pꝛobat᷑ qꝛ in ea incepit tᷣus
plenitudinis gre.pʒ LQuc.i. Tertio qpᷣlibʒ
peccatũ oꝛiginale dicit lamẽtatõeʒ ⁊ ve. ſi,3
maria nunq; habuit rõne; lamẽtationis
ve.ergo nec peccatũ oꝛiginale. Maioꝛ pʒ

pꝛimũ. Secũdo Idem.iij.diſ.tertij.Exce

pta maria virgine de qua ꝓprer honoꝛẽ do
mini cum de peccato agitur nolo facere qᷓ⸗
ſtionem. Tertio hieronymus in ſermone
aſſumptionis ſic ait. Quicquid humanis

poteſt dici verbis / minus eſt a laude virgi

nis.:ergo tribuẽda ſunt virgini omnia pꝛi
uilegia exceptina culpe vel peccati:Quar⸗
to Gregoꝛi. in pꝛoſa. Felix nanq; es ſacra
virgo maria ⁊c. Et in illa. Sancta et im⸗
maculata virginitas.ergo omnia attribu⸗
enda ſunt ſibi omnia pꝛiuilegia exceptiua
culpe. Quinto Anſelmus de cõceptu vir⸗

ginali ſic ait. Decens erat vt ea puritate
maioꝛ ſub deo nequit intelligi niteret.

tfate beate marie dicit eam expꝛeſſe ab om⸗

ni peccato oꝛiginali ⁊ actuali ĩmuneʒ fuiſ⸗

ſe. vnde fuit peream caſula de theſauro re⸗
gis intimat⸗

Zunc rexait ſufficit.¶( Bur
git quarto quarta virgo.ſcʒ ¶excanonica

dicens ſe habere ad hoc deqeta. Pꝛimo

tio ſurgit tertia virgo

1

öacol⸗
heriutib
leſhic⸗
Glraul
Oüpenc
nuc
(e98.De⸗
gegeoen
Gn,
Uhto
fioffen
oinns
Oblun
ploſi.
ſihtin
ſuinps
flimngnia
Fmuoors
chlondͤer
ſuipinct
ſte gſon
netner⸗
nehunt
enatdeſig
negnege
luncinco⸗
Jenaa
oazoar
lennon
nali
Wiſepein
ſntnn
Qkhlin
Poezcde
obllgrn
Peben
nbant

ineez⸗
wrindl
Almn
amneggo
nigan
unan
R
ſumis
abecor
ngnnigfi
ſulpaſen
tdchorch
Wanuniz
üſorm
Moper
Eflisgits
unzn
arveni
hmmnefla

uicni

aoeſe

nite
nröhder
efünene
klenayi⸗
uboceſenn
fun g.
eperonare
guinena
lameren
Lagonee
ani⸗ Euce

4

bonone do

hoſaccreq,
inſermene
humuni
Alnerig
niomnupn
Nan Onm
ngasban
nan
Nunm,
guhtu
upnyin
nmnunt
gning,
ſeabonm
caurore
t S
rannonid
1 ben⸗

luum eius.Et rex ait ſufficit.

Conceptionis beate virginis 47

guia ratione peccati qð mulier induxit//ñ
concedit᷑ pꝛo alio poſtulare.xv.q/iij.in de⸗
cretis. Sed marie hoc ↄcedit᷑ex officõ me
diatricis.ergo abſtrabit᷑ ab ülla ratõne pec
cati. Scðo qui lege pꝛiuata.ſſ.ducitur/

nulla exiſtit ratio vt lege publica reſtringa
tur in ca. due ſunt. xix.q.ij. Sed Maria a
pꝛincipio ſui lege pꝛiuata ducta eit / ꝛc.
YTertio ſi aliqui recipiunt᷑ in pꝛopꝛios et

ſpeciales ſubiectos/ cenſent exemptin. c.
SDi papa.de pꝛiuile.li.vi. Sed maria fu⸗

deia pꝛincipio ſui/ergo ⁊c.Quarto cũ ſint
iura obſcura partiũ.reo fauendũ eſt potiꝰ

qᷓ actoꝛi.extra de regulis iuris in vi. Sed
bec iura partiũ ſunt obſcura.ergo marie fa
nendũ eſt. int
ſq; lex cinilis dicens ſe ad hoc habere legeſ
ODm̃ pꝛinceps auguſtus eſt legib ſolutꝰ.
pꝛiuilegiata auguſta pʒ.ff.l. ij. ſe cõ le. Pꝛĩ

¶ Quinto ſurgit quinta virgo

a lege ↄcupiſcentie.ergo pꝛiuilegiata Au⸗

guſta. Itẽ in obſcura volũtate manumit⸗

tentis.fauendũ eſt libertati.de regulis Ju

ris.ff. ergo a foꝛtioꝛi in obſcura ratõe inge

nuitatis fauendũ eſt libertati. Sed hec ẽ

„

obſcura ratio ingenuitatis marie in pꝛin/
cipio ſui.ergo ⁊c. Et rec ait ſufficit.¶Cuc
ſurgit ſexta virgo ſcʒ vera matheſis dicẽs.
Hec puella a pꝛincipio ſui/in pꝛima facie

ſigni virgis apparuit mũda.⁊ magni ani⸗

mimagniq; decoꝛis.teſte Albumazʒar lib.
vi.maioꝛis introductoꝛij.ergo in ſui pꝛin
cipio nõ erat immũda ⁊ defoꝛmis. Itema
ſui pꝛincipio lucebat pluris honeſtatis te

ſte Naſone.iij.de vetula.ergo erat ſine iho

neſtate ⁊ vituperio culpe. Item in ↄceptõ

ne huiꝰpuelle pꝛima facies ſigni virginis

erat de ſigno virginis. nullus aſtrologꝰh̊

negat ergo puella hec q̃ erat ſignata eratvt

cunc incoꝛrupta ⁊ intacta ſfᷣmvtrũq; hoĩeʒ

Item ad hoc facit machometꝰ in alchoꝛa⸗
no aʒoara ⁊ dicẽs. Nullus eſt de filijs adã
quem nõ tetigerit ſathan pᷣter mariam ⁊ fi
1 Et rex ait ſ . Anneſut⸗
rexit ſeptima virgo.ſ.vera poeſis.ad hoc

ſe babere dicens poetrias innumeras. NHã

Sedulius li.i.in carmine paſchali loqᷓns

poerꝛice de maria ſic ait. En velut e ſpinis.
nobilis roſa ſurgitacutis. Nil quod ledit
habens,. vel quod obſcurat honoꝛeʒ. Sic

eue de ſtirpe ſacra veniente maria. Uirgi⸗
nis antique facinꝰ noua virgo piat.Ergo

maria ſurrexit de ſpinis generis humani⸗
omni leſione ſemota. ſicut nobilis roſa e
ſpinis. Item ad hoc facit poetria Maro⸗
nis vt ſupꝛa. Item Naſonis. Item Petri
comeſtoꝛis vt ſupꝛa. Item petri cretenſis
ſuper Lucam. Vnam nec maculã natura
reliquit in iſta. Item Alanus vt ſupꝛa.
¶ WUltimo ſurgit octaua virgo pia fides.
dicens. Pꝛo iſta concluſione ſunt mirabi⸗
lia tua iuſtiſſime rex. ergo hec cõcluſio eſt

pia fide tenenda.coſequentia patet cuʒ ta⸗
men non poſſis eſſe falſus teſtis. Antece⸗

dens arguit᷑ in miraculis Helſini abbatꝭ.
Item ð ſtudente fratre regis vngarie. Itẽ

de ſacerdote in pago gallico. que eccleſia
ſponſa tua amplectit᷑pia fſide. ¶ Tunc in
illa viſione clamauit Rex. Adiuro vos vt
ametis mariam ⁊ ↄmẽdetis quia tota pul
cra. Nec ſuſcitetis nec dilectam puocetis
quia amica mea. Nec denigretis. nec for⸗
moſam diffametis quia macula non eſt in
ea.Lota enĩ pulcra es amica mea ⁊ macu
la non eſt in te.ſunt verba thematis pꝛeaſ:

Bequitur terxtitra

ctatus noſtre cõſiderationis qui notatre⸗
ſponſionem gaudioſaʒ ad ſententiã famo

ſam. VUbi pꝛimo materia declarat᷑ ſecũdo

ſententia ꝓpalatur. Nam poſt hecomniai
illa imaginaria viſione ſurgit pꝛima vetu
la.ſ.lr̃a occidens quaſi rabida dicẽs.quid
ad rationes noſtras que inſolubiles ſunt
iuſtiſſume rex: Surgit ilico honeſtiſſima
virginũ.ſ.vera theologia dicens Vre ra⸗
tiones ↄtinent.xviij.defectusg qui in ſcien
tijs cõmuniter repellunt᷑. ¶ Pꝛimꝰ eſt qꝛ
non diſtinguitis inter vniuerſale ſimplici

ter⁊ vniuerſale accõmodũ.ſicut diſcit᷑.xlvi

di. pꝛimi:c.v. Vniuerſale ſimplicit᷑ diſtri⸗
bnit ſimpliciter.vt omnia que voluit deui
fecit. VUniuerſale accõmodũ diſt ibuitſᷣm
quid.vt deus illuminat omnẽ hominẽ ve

nientẽ in hunc mundũ.quod intelligit᷑ ſo
lum de illuminatis ſᷣm Aug. infra eodem

ca.Et ſic tales.Oẽs declinauerũt. Om̃es
peccauerũt.Omnis homo mendax ⁊c.di⸗
cunt vniuerſale accõmodũ.
fectus eſt quia nõ diſtinguitis inter exem⸗
ptum de iure.⁊ exemptum de pꝛiuilegio ⁊

cðöus de⸗

de facto vt in.l.pꝛinceps.ff.de le. Nam au⸗
guſtus eſt ſimpliciter. auguſta de pꝛiuile⸗

gio. Et ſic intelligitur. Non eſt qui faciat

DD z

.

Bermo factus ſancoo

bonũ nõ eſtvſq; ad vnũ ſq; qui ſit exempt⸗

qꝙ́; nõ omnis redẽptio eſta culpa. Di
tus defectus eſt.qꝛ non diſtinguitis int᷑ ra

——

ſimpliciter. ⁊ hoc patet, cũ text? ibi loquat᷑
ertius defectè ẽE

de erceptione actuali.
quia nõ diſtinguitis inter redemptionem

eleuantẽ. ⁊ redemptionẽ pꝛeſeruantẽ. Si

cut diſtinguit beatus Bernard?ſup Can.
ſer.lv. Pꝛimo mõ redempta eſt huana na
tura.ſcdᷣo mõ angelica.patet infra eodẽ ſer

7

mone. Et ſic de maria credimꝰ. patet ergo

Duar

tionem cauſalẽ ⁊ rationẽ foꝛmalẽ.ſicut di⸗
ſtinguit xxxi.diſ.ſcðᷣi ꝑ Ambꝛof. Nam ra

tio cauſalis nõ includit ſimpłr rationẽ foꝛ

malẽ. Nota infra eadẽ diſ.pꝑ mgr̃m.c.fina⸗

li. Vbi ponit in pꝛimo conceptũ puerpe⸗

——

rium habere rationẽ cauſalẽ peccati oꝛigi⸗

nalis.et nõ foꝛmaliter. Et ſic põt intelligi

q; maria habuit fomitẽ peccati in illo con
ceptu quo ad legẽ ꝓpagantiũ.ſub qua fuit

cõcepta:ſed non habuit fomitẽ foꝛmaliter
in pꝛimo conceptu ſeminis vt pꝛolis.nec

vt in ſcðᷣo vt ſemĩs vt caro. nec in tertio. ſ.
infuſionis anime. ¶ Ouintus delectus ẽ
quia nõ diſtinguitis inter moꝛtẽ incinera

tionis.⁊ moꝛteʒ pᷣſeruationis.ſicut diſtin⸗
guit Auguſ. in ſermone afſumpt? Pꝛima
moꝛs eſt pena peccati.patet Beñ.iij.pul⸗
uis es ⁊c.ſed ſcdᷣa moꝛs abſtrahita pecca/
to quantũ abſtrahit ab incineratõne.⁊ ta⸗
lis fuit moꝛs marie ſᷣm Auguſti.ibidem.
¶ Sertus defectus eſt qꝛ nõ diſtinguitis

inter purgationẽ ⁊ mũdationẽ/ab immũ⸗
dicia. ⁊ a pꝛiuata potẽtia.ſicut cõmuniter

diſtinguit. ix. dil. ſcõi.de purgatione ange⸗/

lica que nõ fuit ab immũdicia.ſed a pꝛina
ta potentia.Et ſic cõcedi

mũdata ⁊ ſanctificata. ¶ Set
non diſtinguitis inter legem pꝛiuatam et
legem cõmunẽ ſicut in.c. Due ſunt leges.
xiiij.qi.in decretis. Ideo cum dicit/ ſi ma
ria fuiſſet moꝛtua ante filiũ.de iure cõmu⸗

ni iniſſet ad limbũ ſed dubiuʒ eſt de facto.
Nec eĩ minus ſibi potuit aperiri poꝛta ce/⸗
li vt tunc.qᷓ; in via vt credita nõnullis/eã

vidiſſe in hac vita deũ dare per eſſentiam:

¶ Octauus defectus eſt. quia nõ diſtigui
tis inter legem cõcupiſcentie pagantium

et pꝛolis ꝓpagate. ſicut notaturꝑ aliquos
doctoꝛes.iij. diſ. tertij. Nam pꝛimo mõ ca⸗/
ro xpᷣi fuit obnoxia peccato ſicut reliq̃ ca⸗

ro.patet in.c.i.iij.dii.iij. Sed ſcdðo modo⸗

vtraq; ſcʒ marie ⁊ xpi fuitpᷣeruata.¶ lo

qꝙᷓ; exculpa ſua.

nus defect?qꝛ nõ diſtinguitis inter ſolutõ

nem decime ꝓpter gratiã pᷣſeruanteʒ.vel p⸗

pter gratiã eleuantẽ. vt dicit᷑ per nõnullos

nõ a caſu eleuanteʒ. ¶ Decimus deſectus
eſt. quia nõ diſtinguitis inter penã tracã

uit chꝛiſto decimã ꝓpter g atiã pᷣſeruantez

vel inffictã ex culpa vel ex cauſa. ſicut dici⸗
tur. xv. di.iiij. Ham ſcdo modo ſq; excauſa

multas penalitates contraxit maria ſʒ nũ⸗

filium niſi pater/nõ eſt exceptiua ſimplici

Endecimus defect eſt
quta nõ diſtinguitis inter exceptiuaʒ ⁊ ex⸗
cluſiuam ſimpliciter ⁊ accõmodataʒ.ſicut
diſtinguit᷑. cli.diſ.i. Nam illa.nemo nouit

ter.qꝛ non eſt ibi exceptiua notionalis vel

etiã eſſentialis ᷣm aliquos.ſed exceptio ac
cõmoda.qua excipiunt᷑ omnes illi quibð

iure hoc non competit vel de facto. Et ſic

ſunt intelligende tales. Solus xpᷣs fuit ſu⸗

ne oꝛiginali.i.ſolus ſimpliciter ⁊ de iure⸗
quia ſolus auguſtꝰ eſt lege ſolutus in.l.pꝛi

decimus defectus eſt.qꝛ non diſtinguitis
inter dictum determinatũ/⁊ concionatũ ſi

uediſputatũ.ſicut dicit᷑ Eccs.i.cuʒ ibi no⸗
tatis. vbi Salomon qñq; loquit᷑ in perſo

na fatui.ſiue in ꝑſona opponentis. Et ſic
Anſelmꝰ in ſcðo Cur deus homo. loquit
de maria in ꝑſona boſonis diſputantis. q/

in peccato concepit eũ materſua. Sed pꝰ

oppoſitũ determinat in libello de ↄceptio

ne virginis. Et in epla ad ſuos coepiſco⸗
pos. ¶ Decimuſtentius defect' eſt qꝛ non
diſtinguitis inter dictũ aſſertũ ⁊ opinatuʒ
Sicut diſtinguit᷑ in.cNoli nimis.diſ.ix.
in decre.Nam aliter recipienda ſunt dicta
ſanctoꝝ cũ loquit᷑ dubie.aliter cuʒ loquũt

aſſertiue. Pꝛopter hoc Berñ. qͥ in epylaac

canonicos Lugdunẽ dubie locut eſt. di⸗
cendo hoc feſtũ nõ eſſe celebꝛãdũ.Nã in fi

ne eple ſũmittit ſe ⁊ ſuũ dictũ examini ec⸗

cleſie romane.⁊ certũ eſt eccleſiãẽ romanaʒ
iam facere illud feſtũ.

ecimuſquartus

defecteſt qꝛ nõ diſtinguitis inter ineſſe et

ꝓpter pctm̃ ꝑ auguſtinũ.nõ ꝙ infuit ſed ꝙ
infuiſſet ſi nõ pᷣſeruata funiſſet. ¶ Hecimuſ
quintus defectꝰeſt ꝙ nõ diſtinguitis inter

ius naturale ⁊ ius gentiũ. Sicut diſtigui
tur di, iin decretis. NHam maria nõ fuit ex/

infuiſſe. ſicut diſtin guit. ix. vi. ij. c. iij. ſicut
ꝙ ãgeli ceciderũt ðᷣ oꝛdiniba nõ ꝙ ineſſent
ſed infuiſſent. Sicut dicit᷑ maria moꝛtua

ſceconn.
nenlunta
aom
fudca
wnsde
(Kan
ctauen
nentat
rii
Nlinau
yls
ncian

Cen

ſutticamni
co necſoe

foneconcn

lcetſegne
fuit ne
ciqvep
ſuisorg
Hodiea
Prack⸗
lnnacel
mnmneyie
tiefut o
cpio ge⸗
hmntii.
nnſap

Rüciſſ

ſorenin
ſunege
kocgtn
nunct
felnn
mbl

mrſenn
rhänullos
rudl
mn
kpanini
in
ſgga
hnanaßti
8s deſec
ſhtlnazeg
ocantzſa
nnnvnn
mnuſnpe
minnet
Genennone

llgnce

ehen Eſe

Grigfitq

n tdeimen
lunsinli

nele (Do

Conconatäſtd

Biyhbine⸗
vguikinpeno
nenns Etſe
nuaudn
Purnung
iu Sadp⸗

odexeprio
s Cepiſco
wcktnenon!

inopinn
bimsdi

daſuntdian

Bernardo doctoꝛe mellifuio 47

enpraolur nature vt imaginat᷑apparen

*

8. ſed fuit exempta a iure gentiũ. ex
uo captiuitates ⁊ ſeruilitates emanãt.in
eodẽ ca.v. ¶ Decimuſſextus defect?eſt
ꝙ nõ diſtinguitis inter habitũ ⁊ ſuũ. Si⸗/
cut diſtinguit poꝛretanus in libꝛo ſexpꝛi/
cipioꝝ. NHam aliter cõſiderat᷑maria vt ha⸗
bituatur in veſtitu deaurato pſalmo.xliiij
et ſic ſe habuit a pꝛincipio ſui.Aliter vt ſi⸗
tuata habens in manib viſtimenta vetu/

ſta vt dicit falſa matheſis. quod nõ ſignat

veterẽ hominẽ mariꝗ induiſſe.ſed euange
licam paupertatẽ. ¶ Decimuſſeptimꝰde⸗
fectus eſt ꝙ nõ diſtinguitcis inter ſuꝑficieʒ
et medulla. Vel ſenſum in quo fit ⁊ ſenſuʒ
quem facit. Vt diſtinguit᷑ in ca. martino.
i.q.i.ꝑ Hieronymũ. Nam multa ſunt ſuę-
ficie contra ſacrã ſcripturã expꝛeſſe/ queta
men ſunt catholica.⁊ eoꝛũ oppoſita hereti
ca. Notum eni eſt ecceſiã appꝛobaſſe om⸗

nia dicta ſanctoꝝ. ſed non vt ſuꝑficialiter

ſonãt.nec in omni ſenſu quẽ faciũt.
timus defectus eſt ꝙ nõ diſtinguitis inter
cauſam totalẽ ⁊ cauſam partialem ſicut di

cit auctoꝛ de cauſis ꝓpoſitione pꝛima ⁊ cõo⸗

mentatoꝛ ibidẽ. Nam lex ↄcupiſcẽtie ꝓpa⸗
gantiũ/non eſt cauſa totalis vt peccatum
oꝛiginale ſit in carne vel in anima ꝓpagate
pꝛolis.Nec ſequit᷑ hoceſt ꝓpagatum ſᷣm le

gem cõcupiſcentie!ergo in peccato oꝛigia⸗/
li. Vnde non ſequit᷑foꝛmaliter.tres be

ſuntĩ camino ignis.ergo patiunt᷑ab ign·
ergo nec ſequit᷑ foꝛmaliter. A pꝛopagat᷑ in
igne concupiſcẽtie ergo patitur vigulc⸗ J

licet ſequat᷑ de lege cõmuni. Maria Ulte, 4

fuit concepta de lege pꝛiuata ſpirituſſan⸗

ctique pꝛima cõcepta fuit hodie ſancta in
ſuis oꝛiginalib pꝛincipijs ſᷣm Anſelmuz.

Hogdieconcepta eſt ſtella celi.hodie conce

pta eſt palma virginũ hodie concepta eſt

ianua celoꝛũ. gitur triplex conceptio
marie videtur hodie celebꝛanda. Nam ho
die fuit concepta vt in ſuo oꝛiginali pꝛin⸗

cipio. Nec ſequitur ibi affuit libido pꝛo⸗
pagantiũ.ergo peccatũ in pꝛole pꝛopaga/-

tur vt ſupꝛa.Decũdo fuit concepta in car
ne mũdiſſima.Tertio in creatione ⁊ infu⸗
ſione anime.Etð iſtis hodie celebꝛatur fe

ſtum. Nec ſequit᷑ Nõ fuit hodie illa vel il⸗

la ↄ ceptio.ergo non debet hodie celebꝛari
nam ecceſia de ↄſuetudine habʒ anticipa
re vel poſtponere feſta excertis cauſis ⁊ rõ6

nabilibo.alias nõ poſſet rationabiliterce⸗/

lebꝛari in die lunecum cadit in dominicã
qð eſt falſum. Item alias nunq; celebꝛan⸗
da eſſet octaua in qua cantat᷑ hodie ſicuti

die. Item tunc nõ eſſet hodie celebꝛauduʒ

feſtum ↄceptionis ꝓ ſanctificatione.quia
quo tempoꝛe fuit ſanctificata ignoꝛat᷑ vt
dicit ſanccthomas tertia ꝑre ſũme.¶ Et
ſic inquit theologia. patet ꝙ rationes vr=’̃e
nõ ſunt inſolubiles: ¶ Lunc rexde ſolio

ſuo ptulit litis ſniam in hec verba Anlel⸗
mi in epiſtola cõceptionis virginis.Eru⸗

beſcant omnes inſenſati.qui tantũ diem.

tanta myſteria acſacramẽta.tencbꝛis igno

rantie eccecati/ideo reſpuunt celebꝛare/q
viri ⁊ mulienis copulatio.in virginis ↄce⸗
ptione ↄſiſtit. HNõ enĩ eſt verus amatoꝛvir

gmis Aui eſpuit colere diẽ ſue ↄceptõnis
Hec Anf. Cuiꝰvirginis veros amatoꝛes
nos facere dignet᷑ dñs nr Jeſus dei patrii

et ip̃ius virginis marie vnicus filius.qui
cum eodem deo patre. et ſp irituſancto vi /

uit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ Amen.

=
9

gerſon cancell panſiien.
AUllcite me floꝛibo. ſtipate me
alis.quia amoꝛe langueo.

ſi⁊ ſpoſe qð ad exercitiũ diui
ni amoꝛis ↄpoſitũ eſt.⁊ ab il

lo cuiꝰnũc ſermonẽ habituri ſumꝰ diuiniſ

Can.ij.c. ¶ Si nõ capit amoꝛis vᷣ̈ba fri⸗/
idũ pectꝰ vt ſcpᷣtura loqͥ᷑ (amoꝛoſe berũ)

Di te eodẽ teſte liguagiũ amoꝛis ñ amãas
nõ intelligit plłꝰq; latinꝰ barbarũ. q̃ pacto
ſpes erit ð algido.imo gelato pectoꝛe meo
ꝙ amoꝛis vnq; flãmantia vba depꝛomat.
; eloquiũ eiꝰſit ignitũ vehementer/q; ver

bũ inſtar helie vt facula ardeat: Neceſſari
us ẽ igit᷑ ignis ille amoꝛis quẽ dñs miſit ĩ

terrã volens vehemẽter accẽdi.Neceſſariꝰ

dixerim tũ vobis ad capiẽdũ verba amo⸗
ris.tũ pᷣcipue mihi ad illa capiẽqũ ſimul⁊
loquendũ. vo beatiſſimũ berñ.eſſe

vnũ ex ↄſoꝛtio ignitoꝝ illoꝝ ſpirituuʒ qs

ſeraphin ſcriptura noiat ego pia fide tenẽei

obſecro iã ⁊ obſeo ꝑ amoꝛẽ tuũ.q̃tinꝰſũO⸗/
pto calculo ardẽti de altari illiꝰ cuiꝰignis

eſt in ſyon. et caminus in hieruſalem/qui
eſt non cupido falſus / ſed verus dilectois

Bermo de ſancto

Bernardo/editus a magiſtro Johane de

verbis expoſitũ.qð ⁊ nũc legit ecclia ĩ an?/
deʒ ſingularis ſpõſe xpᷣi virginis gloꝛioſe

Bermo factus de ſancto

deus ⁊ignis dſumens eſt/ tn labia mea tã⸗

gẽs urges. Zu inſuꝑ pectoꝛa noſtra om/
nia ſuccẽdas ad amoꝛẽ illũ quo te olim lã⸗
guiſſe ⁊ arſiſſe feliciter / te ducente infra do
cebimus. Exoꝛabimus ſimul amatricem
illam tuam ⁊ amatã deam.que quidẽ deca

tat. Ego mater pulcre dilectõnis.Cui ſup

plices pᷣſentamillud angelicũ Aue gratia
ple. ꝛc. ¶ Inlcite me floꝛibi.ſtipate me ma

lis qꝛ amoꝛe langueo. Voxiſta viri patreſ

——

et fratres vox amãtis eſt. Amantis nõ qua
liſcũq; amantis.ſed eius quem vulgus lo/⸗
quitur.qui amat per amoꝛem qui philoca
ptus eſt. Cum vero inter anime paſſiões
nulla vehementioꝛ ſit q; amoꝛ (vt ab expe
rientia ſumpſit Cicero)nulla inſuper vio

lentioꝛ.nulla rapacioꝛ:et que minus ſinat
animã eſſe ſui iuris (Nam eſt extaſim faci⸗
ens vt ait Dionyf.iiij.de di. no)ſicut amo
rem puerſum ⁊ impꝛobuʒ nullum crimen

excedit invitio.ſicamoꝛi caſto ⁊ bono/nul
la virtus equat᷑ in pꝛecio. Alioquinlquo⸗

mogo ſtatuiſſet egregius doctoꝛ Augex
QqꝓãLcuerſo duos amoꝛes bonũ ⁊ malũ/eſſe qᷓ
ſi totidem pꝛecipuos cõduoꝛes ⁊ rectoꝛes

duarũ ciuitatũ.vnius diuine.alteriꝰdiabo

lice.niſi q amoꝛ bon inter virtutes/⁊ ma⸗

lus inter vicia pꝛincipant᷑: Pꝛoinde vter⸗
q; amoꝛ/ ſua actione feruida languere hic

—

quos poſſidet cogit.qᷓ;uis aliter ⁊ aliter ſi⸗
cutamoꝛ hereos manifeſtat in malo.⁊ vox

noſtri thematis in bono. Cum ala ſancta

ſponſa dei loquit᷑ Fulcite me floꝛibo ſtipa
te me malis qꝛ amoꝛe langueo.

de amoꝛe puerſo erit ſcdᷣa pars noſtri ſ̃ᷣmo

nis huiꝰ.ſi hoꝛa ⁊ veſtra expectatio tulerĩit

et hoc ſub voce querula ⁊ lugubꝛi chꝛiſtia
nitatis/languoꝛẽ ſuũ in mẽbꝛis peſſimuʒ
ex hoc amoꝛe/deploꝛãtis. Pꝛimavero par
tem / ſibi vendicabit vox amoꝛoſiſſimi et

deo amãtiſſimi Bernardi:tum ad ſui lau⸗

dem.tum ad noſtri edificationẽ. ¶ Intro

ducet᷑ itaq; ꝑſona eius iam beata atq; ſecu
ra.tanq; ipᷣm de amoꝛe ſuo in hoc mundo

loquentẽ audiamus. Ita enĩ texere medi⸗
tatus ſum doctrinã de amoꝛe/quatiuꝰ io⸗
cundioꝛ eſſet ad audiendũ. facilioꝛ ad cre⸗
dendũ.maieſtate ſua dignioꝛ.⁊ inuidie ha
bens minꝰad imitandũ. Quis enĩ ſibi cõ/⸗
gruentiꝰ amoꝛis magiſteriuʒ vſurpauerit.
cuiꝰ⁊ facta oĩa ⁊ ſcripta/ſcintille ſunt q̃daʒ
ignee amoꝛis: Auertite igi᷑ pauliſꝑ mẽeteʒ

a me/⁊ ipᷣm Bernarduʒ nõ me loq putate.

tqdezʒ

Culetre me ffoꝛib caſtoꝝ deſiderioꝝ:

o beati amoꝛoſi oẽs ſpũs Stipate mema
lis odoꝛiferis/pulcrarũ oꝛdinatarũq; opa
tionũ.qꝛ amoꝛe langueo.Ecce aĩa mea dũ
aduena ego ſum in terra peregrinationis

mee/circũibat ⁊ querebat quẽ amaret. Ne
q; enĩ abſq; amoꝛe diu viuere oĩno pote⸗
rat.Cuiꝰſtimulis:neſcio quiba iam ab in⸗
eunte etate configebat᷑. Cuiꝰigne carpeba

tur.vt in has gemebũda ſuſpiraret voces

Fulcite me ⁊c.Obtuli anime mee coꝛã in
pꝛoſpectu ꝑ poꝛtas ſenſuũ. Celũ ⁊ terram

et mare ⁊ omnia que in eis ſunt pulcra et
ſpecioſa valde. Pulcritudo in foꝛmis coꝛ/

poꝛeis.exoꝛdine ↄgruo partiũ.cũ quadaʒ
coloꝛis ⁊ lucis ſuauitate.pulcritudo ĩ nu⸗
meris ſonoꝛis ⁊ canoꝛis.pulcritudo in tã⸗

gibilibo. pulcritudo in guſtabilibo. pulcri⸗
tudo in odoꝛiferis.que omnia cõöuenienti

ꝓpoꝛtione ſua intra mentẽ alliciũt.Et dixi

gie mee. ecce hec ſunt amoꝛ tuꝰ. Fulci te hiſ

ffoꝛibo.ſtipa te his malis. Et ne vltra plã⸗
xeris qꝛ amoꝛe langueo. ¶ Ouid refngis
quid faciẽ obducis: Refugiebat enĩ(bene

ſenſi)aſꝑnabaturq; monitꝰ meos/cuʒ his

omnibo que induxerã intus ad eam/ ꝑ coꝛ

poꝛis mei ſenſus. Ipſa nimirũ doctricem
altenꝰ amoꝛis ſuſceperat.adhuc ferea cu⸗/

nabulis ab ancilla tua deus noſter matre
mea.in gremio eccleſie ſancte tue ⁊a ſpiri⸗
tuſãcio tuo.Qualis hec doctrix erat: erat
fides catholica.q̃ mox vt excreui.mox vt
greſſuʒ figere potui.duxit aĩaʒ meã ad fon

tem puriſſimũ ⁊ ſerenũ ſancte tue eccleſie ĩ

qua ꝓtinus vt vidit aĩa mea ſe ⁊ faciẽ ſuaʒ
velut in ſpeculo quodã mũdiſſimo /ipᷣa re

pente ſagittata ẽ iaculis ſuauiter ardẽtib/

diuine pulcritudinis dignitatis honeſta⸗
tis atq; dilectõis.inſtar narciſci.de q̃ poe⸗

te fabulant᷑. Ex illo / delere ſtatuit aia mea
ꝗ coꝛde ſuo omnẽ pulcritudinẽ rerũ geſta⸗

rum.Omnẽ cepit amoꝛẽ alteꝝ a tuo/dedi
gnari.Cepit tedere quotidianaꝝ haꝝ foꝛ
marum.hanc enĩ tantã de ꝓpꝛia dignuate
decoꝛe ⁊ nobilitate pᷣſump ſerat fiduciam?
Tam ſuꝑba de amoꝛe(vt vulgi vox eſt)fa
cta eratita vt nullũ niſi omnipotẽtiſſimũ
ſapientiſſimũ ditiſſimũ ⁊ pulcerrimũ ſuꝑ

omnia amare dignaret᷑. magna ſed bona

ſuperbia. ¶ Vuid mihi ⁊ tibi aito homo
qd mihi ⁊ tibi/ad pulcritudines iſtas reꝝ
materialiũ:Quid ad amoꝛẽ earũ quas eqᷓ

nobiſcuʒ in facultate ſua bꝛuta hñt: Eſto

„

Minſt
onad
horde
eligoo⸗
lumtoc⸗
ritantain
coinpel
wiplus⸗
fiſereen⸗
insamor
Agncin
canndh
lotumbe
giuthat
o wa
gierOue
ſeraulcme
ſlenyti
ceigdi
Ongar
ſpiratos
llinun
fentor
guidn
gimin
ocin.
fufurn
lyfoennn
o moci
deuonolten
ſegnomo
feg gtsae
hoicdiuin

cxiſtinun

vpſa Ven
Gſtudio⸗
lusni

quid noͤg

ſumn ccep⸗
Docemus
Peidanmn

enn
ligep
unendi
NMonis
mmneße
Mnoſt
umahin
nean
rerpoce
cechriin
ütenn
Npnlang
fnmon
tniri
mmcoiu
nugointi
ltn
Geneni
i Lori
Mndhi
Mrchigs
datanidene
eos oybi
eam gon
idoancen
chrea⸗

oſtermoe

neraſpin,
ranterot
l. morvt
nriadſon
mecceſei
afaciſue;
ſimotöefe
terargenhy
ts bonckn
ſiipo
vitaiden
iniat
gmuodeli
nguagte
cociam:
wreſ n
Netiſſemi
mmüſig
lſed bone
itohon
ſtnl
füast
biteE

int)

pulcra ſint omnia. Eſto ſpecioſa amena
et digna diligi. Quantũ ſuꝑeminet pulci
tudo ⁊ decoꝛ illius qui fecit omnia?: Si in
veſtigio. Si in vmbꝛa. Si in nutu quo⸗
dam ⁊ odoꝛe/hec violentia ineſt vt ſeama
ri tanta impoꝛtunitate tantaq; rapacitate

compellant/vbi tamẽ aculei graues ſunt/

vbi plus aloes q; mellis habẽt: Noli mira
ri ſe res ipa a qua pꝛoffuũt hec omnia/ſua
vi me trahit ⁊ dignitare me allicit. In cu⸗/
ius amoꝛe tanta delectanio eſt.⁊ cui?conui
ctus non habet amaritudineʒ ſed leticiaam
et gaudiuʒ. Iſte eſt deus meus.cuius vul⸗
nerata charitate ego ſuʒ. ſibi me elegit.me
totam habebat. ſibi me dedi.
diu:heu tandem aberit.Et quouſq;.vſq;.
qaquuo vociferaboꝛ vim patiens ⁊ non ecau,
diet: Quero eum miſera nec inuenio. vul,
nerauit me ⁊ abijt. Adiuro vos filie hieru
ſalem vt ſi inueneritis dilectũ meũ/ annũ⸗

cietis ei quia amoꝛe langueo. Et ita vere

elanguit anima duʒ hoc modo aſſidue ſu
ſpirat ad deum ſuum. Eratq; languoꝛ foꝛ
tiſſimus.adeo vt macreſcerem ⁊ marceſce⸗
rem totus diſplicebat quicqͥ agebamqͥc
quid videbam in ſeculo. Et aio ego ad
Animã meaʒ. Certe anima mea adhucru⸗

dis es in amoꝛe nec ſatis erudita. pꝛopte⸗
rea foꝛte nõ venit ad te dilectus tuus Vis
introeamus ſcholam aliquam que doceat
nos modũ quo amãdus eſt amicus tuus/
deus noſter. Nam qðo ſine modo eſt:place

re quomõ poteſt? Oð ſi ad res alias vilio⸗
res/ars addit ⁊ pꝛoficit.quanto minus rei
huic diuiniſſime ⁊ qua ſola optime viuit᷑/⸗

exiſtimanduʒ eſt artem nõ deeſſe: Annuit

ipſa. Venit ergo non tam greſſu coꝛpoꝛis

qᷓ; ſtudio ſedule inueſtigationis/ad ſcho⸗

H las varias:interrogaui de qualibet. Nun/⸗
quid nõ ars amoꝛis doceret᷑ in ea. Reſpon
ſum accepi a ſingulis voce cõfuſa ⁊ rauca.

Docemus amoꝛem. Sed in veritate com

peri dum pergerem vltra querere.ꝙ non
erat amoꝛ ille.vt eſt amoꝛ dei noſtri.ꝗqmoꝛ

caſtus quẽ querebat anima mea. In ſcho

la vna/ docebant homies amare. in illavo

luptatẽ.in alig mundanã aliquã vanitatẽ

Quinetiam ſchola illa que videbat hone⸗/

ſtius inſtituta/ſchola literatoꝛia.ſchola ſci
entiaruũ variarũ/referebat ad cognitionem

Oñinia. nihil ad amoꝛem. Docebankt illic
ſequlo adoleſcẽtes ſenes. cũ iunioꝛiboèê/de
reb⸗ querere.diſputare.libꝛos euoluere. ve

erum q;d,

di redderet inſtitutã.

Bernardo doctoꝛe melliftuo 4

1

rʒa falſo acute ſecernere. In his totꝰ mer

gebat᷑ intellectus.ſed affectus pcul erat. p⸗

cul ſine affectione pcul valde.? exul in ter⸗

ra deſerta inuia ⁊ inaquoſa. In terra ſalſu
ginis a malicia habitantiũ paſſionũ in ea

In loco hoꝛroꝛis ⁊ vaſteſ olitudinis.extra
terminos conuerſationis illius de qua di⸗
cũ eſt Hoſtra cõuerſatio in celis. ¶ Ilico
retoꝛſi pedeʒ ego Bernardus ab his ſcho⸗
lis.⁊ aggrauata ẽ valde aĩa mea ſtudijs ea
um. eo ꝙ ita affectum ſuum vel depꝛaua

bant. vel intolerabili pꝛoꝛſus vanitate ari
diſſimuʒ relinquebant. Et dehincex imo

pectoꝛe altum trahens ſuſpiriũ. Filij inqͥt

hominũ vſq;quo graui coꝛde vtquid ſine

affectione de affectib⸗ iudicatis.vt qnid lo

quimini ſedule de dilectione ſed nõ idio⸗

mate dilectionis/dum caretis dilectione il

la/pꝛo qua/ſi dederit homo omnẽ ſubſtã⸗

tiam ſuam/quaſi pꝛo nihilo deſpiciet eaʒ⸗
quanquã vbi docet᷑ illa: Doceturdico nõ

lingua pꝛopꝛia affectuum.vbi reperitur:

Quis eius mihi ſcholam oſtendet: Fulci
te queſo me floꝛibus.caſtoꝛũ eloquioꝛum
vos quicunq; poteſtis. ⁊ poteſtis ſoli qui
amatis. Stipate me malig oꝛdinate cha⸗
ritatis qꝛ amoꝛe lãgueo.¶ Slc lametabatr̃
gia mea.ſie languebat turgida amoꝛe/que

rens ſcholã/quo ↄuenietius eã in arte be⸗
ne amãdi ⁊ amoꝛẽ ↄſeruãdi pariẽdi ⁊ agẽ⸗
i e celo intonuit

——

dis voce grãdi ad aures ſuas introꝛſus vt
religionis ſcholã peteremꝰ. Credo qꝛ ma⸗
gis ad ĩffãmationẽ affectus q; eruditionẽ
ſolam intellectus religio ſtatuta eſt ſi recte
manet inſtituta. In qua rurſus ab initio
collocatur ſecurius feruoꝛ amoꝛis nouitiꝰ
; in ſolitudine.ne tenera adhucaia/offen
dat in illud maledictũ.ve ſoli.quia cuʒ ce⸗

ciderit nõ habet ſubleuantẽ. Paraui cõfe⸗

ſtim animũ. gerebã circiter viceſimũſcm
annũ. Anno dñi. Mc. xij. Eta cõſtitutio⸗

ne domus LCiſtercij.xvi.dũ cuʒ ſocijs am
plius triginta religionis ſchole me ſubdi⸗
di. ¶ Ded q̃li religioni ⁊ quo fine? Reli⸗
gioni inopi auſtere regulari:non q̃les heu
multas intueoꝛ coꝛruptioꝛes q̃; ſeculum.

Coꝛuptioꝛes ĩ comeſationibi.in laſciuia

moꝝ.ĩ effreni cuiuſſibʒ diſciplie regularis

abiectõe. vbi fere nihil de religiõe pᷣterno⸗
mẽ ficticiũ aut pᷣter veſtẽ.⁊ neſcio ꝗqᷓ foꝛſan
cantica. nihil deuotionis plurimũ tedij et

vexatõnis habẽtia. Poꝛro finis meꝰſolꝰ

6

8

.

fuit amoꝛ dei. vt in me genit a gratia dei/

cito naſceret᷑. ⁊ natus fieret viuax foꝛtis et

feruidus.omnia potenter exuperans ſua⸗

uisq; ⁊ ſapiens. Nam religionẽ pꝛofitens
ſi quicq; aliud intendit / aut cibũ gloꝛiam

vel opes quas ſibi negabat ſeculũ/quidni

ſucceſſus turpes habeant/ea que tam fedo
initiata ſunt pꝛincipio. Sed ad me redeo
¶ Wox vt religionis ſcholã introgreſſus

ſum / ſuſcepit me in pꝛimis vt mos habet

locus nouitioꝛũ.in quo cõuerſatus aliq;/

diu/gradũ pꝛoficientiũ aſcendi. Nemo eĩ
repente fit ſummus. Tandem pꝛomouen

te deo de virtute in virtuteʒz / ad ꝑfectiones
aſſumptus ſum. Pꝛimo velut animalis.

Secũdo vt rationalis.Lertio vt ſpiritua

lis.ſm tres ſtatus ſtudentis ad amoꝛẽ dei.
quos tranſicripſi ꝑ epiſtolaʒ ad fratres de
monte dei. ¶ n ehemateretiam ad tres

diuini amoꝛis gradus.quos notauit libel

lus meus dediligendo deũ editus. Pꝛimꝰ
locus eſt ſchola diſcipline ⁊ contritionis.
Alter ſchola ſanctimonie ⁊ meditationis:

Tertius eſt ſchola ſolitudinis intime ⁊ cõ

templationis. In pꝛimoverus amoꝛoſus

languet amoꝛe.dehinc moꝛitur amoꝛe.de

mum tertio viuit amoꝛe. ¶ Quoniã par⸗
curitio amoꝛis fit cũ doloꝛe languido.hoc

eſt in rixa paſſionũ. Dehinc poſt eius par

turitionẽ moꝛtificatis poſſionib.moꝛitur

vetus homo.ſicut in parturitione Benia /

min Rachel. Zertio tandem amoꝛ natus
adoleſcit ⁊ creſcit.⁊ ex illo anima viuit cuʒ
apoſtolo dicente Viuoe
viuit vero in mexpᷣs. n pꝛimo bellum

In ſcoo inducie. In ter

tio pax· Nihilomi

nus dum vita moꝛtalis agit᷑ in amoꝛe hec
omnia ꝑmixtim inſunt.bellũ.inducie.pax
rurſus bellũ.rurſus inducie.pax viciſſim.

Ham confuſa ſunt hecomnia ſpes metus
meroꝛ.gaudiũ.vix hoꝛa vel dimidia fit in
celo ſilentiũ. . hunc modum ſub alia
metaphoꝛa exardeſcit ⁊ creſcit ignis diui⸗
ni amoꝛis. Loꝛret pꝛimo vehemẽter cum
multo fumo carnaliũ deſiderioꝝ.⁊ flãma
non niſi rara raptim emicat.dehinc fflãma
rapacioꝛ exurgit ↄuoluta fumo fantaſma
tum.licet ad poſtremum velut in carbone
ſuo nitet.tranquillus ardet depuratus ab
omni fumoſitate tum paſſionuʒ.tum fan/⸗
taſmatũ. ¶ Hoc vero ferreũ ⁊ trãquillũ di
lectionis incendiũ.pꝛiuſq; attingeret aĩa
mea/pꝛiuſqᷓ; amoꝛẽ couceptuʒ enixa eſſet.

quib nõ ego languoꝛib extenuatus ſum
quiba nõ vexatus doloꝛibo?: Quotiẽs ego
ad ſanctos ſanctasq; homĩes.quotiẽs ad

atres ⁊ fratres meos ſimul in xpᷣo degen ⸗/

es / querulis vocib planxi Fulcite me flo
ribo ſanctaꝝ oꝛationũ veſtraꝝ.ſtipate me
malis exemploꝝ veſtroꝝ quia amoꝛe lan⸗
gueo. Cognitus eſt nimiũ mos eiꝰ.imo
moꝛe veterano vult hec infelix et ſuadet.
quid dico ſuadet:vi agit:vt pꝛoſtituat de⸗
coꝛem ſuũ.hec virguncula mea. hec adole
ſcentula aĩa mea.Attrahit videlicet coꝛru⸗
ptoꝛes ſoꝛdidiſſimos impꝛobiſſimosq; pᷣ
dones animaꝝ incautaꝝ. Nũquid nõ ocu
lus pꝛedo nequã qui depᷣdatus erat aĩiam
Hieremie:Tactus pꝛeterea ⁊ guſtus ⁊ lin
gua ⁊ aures / heu q; violenti ſunt ſeducto⸗
res. Appꝛehẽdit quilibet palliũ aĩe mee⁊
ſubdole blandiẽs Doꝛmi iuquit mecum.

Reclamat aĩa mea oꝛe ſyndereſis in quo ñ

inuẽtus dolus.ſed nec inueniri põt.Relu⸗

ctatur manibo ↄſcientie Seoꝛſum vos ex

clamat. abite hinc in malã hoꝛã veſtrã fal/
laciſſimi deceptoꝛes. Neſcitis foꝛte qualiſ

ego ſum. Ego ne talis meipᷣam ſub veſtra

libidine pſtituendã turpiter exponã.Ego

ne ludibꝛiũ vobis ero riſus ⁊ oppꝛobꝛiũ?
Põ eſt ita cõſiliũ.alias querite ſi quas in⸗

ueneritis q̃ veſtris credãt maleſuaſis blan
dicijs Ego vos reſpuo deſpicio ⁊ cõſpuo
phi de vob. Ita aĩa mea ad illecebꝛas car⸗
nis. ¶ Ego aũt Bernardus/ad meipſum
frequẽtius iſtud inculcabã. Bernarde ad
quid veniſti: Ad quid veniſti Bernarde:
Nimirũ tu veniſti ad amoꝛis caſti ſcholã:
in qua docearis amare deuʒ ex toto coꝛde
ex tota aĩa ⁊ ex tota foꝛtitudine. Nihil er⸗
go tibi cũ carne.rixas eius perfer viriliter.
Silebit tandẽ.etſi nunc grauiter moleſta
ſit atq; cũ oblectamẽto obſequet᷑tibi. Sʒ
quid: Non tantũmõ timoꝛes intus ⁊ rixe
ſed foꝛis pugne.Notũ eſt quãta me impu
dentia bis mulieres infelices nudũ aggreſ
ſe ſunt. qᷓs vt clamaui latrões ⁊ ſocios exci
taui.Altera vice/vetulã hãccarnẽ meã/qꝛ
ex viſu młiercule ſtimulabat me acriꝰ ſoli/⸗
to. ego demerſi collo tenꝰĩ aquã algiqã vſ⸗
q; du miſere ad moꝛtẽ obtoꝛpuit. ¶ Lali⸗
boaculeis ĩ ſui ꝑturitõe exagitatꝰamoꝛ me
us / ſepr;ĩ flebiles erupit eiulat? vagitusq;
Et ego multũ flẽs ⁊ amoꝛẽ meũ quaſi la⸗
chꝛymis iam balneãs loquoꝛ cũ apoſtolo
O infelix ego homo quis me liberabit de

ſcholont
ann
quibegen
locpicse
Ginonutus
gvepaſte
Pecon pre
inlunml
beotherenn
Lneſan
nptonfl
aſbns A⸗
Aartumnoc
lſanniod
chigo
rumnſago⸗
etrepes
9ortio
mop ſe
9fhitn
tie⸗
womor
iſocen⸗
lepeſinn.
ſonemue
lgehrebeca
nporensn⸗
leperöein
pbädiſſin
KKaur
elicepur
lccensine
mninno eff
weino;
ſyinpan,
toanerpe
lalumign
Incglno
fininedi
rgocin

neſun
lbego
higdd
ege
eneſ⸗
tpune
morlnn
ebin
e ſunce.
Künerd
bermbke
cncon
finoog,
nidon
8aatginn
Aſhotlin
Irſcnen
iniener
Emmann
gingo
or
ſundose
lchif
neqnei
nſihn
ni C
Penn
ſignusin⸗
naſoblan
öſpno
cbrascar
weipſam
anardesd
Benmande
cſtiſcholi
rtotochee
e Pibl
rernmlir.
ernolctr
inti
nneinpn
Miggoe
cbetcl
nemmen /⸗
nſoli
lodirt
.W

ginos
goſ
iͦpoin⸗

H.

banhux

Bernardo doctoꝛe mellifluo

coꝛpoꝛe moꝛtis huiꝰgra dei per ihm xpᷣm
dñum noſtrũ Scio enĩ ꝙ aliter ↄtinẽs eſſe

nõ poſſuʒ niſi deus det. dat aũt exercẽtib⸗
ſe ⁊ queretibo ꝓpterea Fulcite me floꝛibus

oꝛationũ veſtraꝝ o ſancti ſancteq; omnes

ſtipate me malis ſpnaliũ chariſmatũ quia
alis fuit ſtatꝰ meus ĩ
ſchola ↄtritionis.qua in reꝛ ſi nibil modo

amoꝛe langueo.

patioꝛ in gloꝛia.cõpatioꝛ tamẽ tibio quiſ

quis es generoſus adoleſcens bone indo⸗/
lis.quiſqs egregio ⁊ caſto/ artẽ bene ama⸗
di nouitius adhuc addiſcis Didici er his
que paſſus ſum pugnã tuã ſed foꝛtiter age
pꝛecoꝛ.Pꝛecoꝛ hãc veterẽ ſoꝛdidã carnem

tuã animoſus euince Ego meipᷣm tibi pᷣ/

beo in exemplum victoꝛie:ſpemq; coꝛone

Tu me ſequere.tu ecꝑto crede.credis hlu⸗

m.pacatiſſimũ afferet niſi victus fede ſu⸗
cũbas. Alioquin iugi miſeria toꝛqueberis

ncerrimoq; pꝛuritu/ etiã in ſenio/dũ a ma
le ſuauibo danabilibq; titillationibo ab il⸗
lecebꝛis fonere ſanareq; te putabis. ¶ Ue
rum ſuꝑ omnia te moneo pclareadoleſcẽs
et repetẽs iterũ.iterũq; monebo.caue tibi

a ↄſoꝛtio neq; adoleſcentũ.vel viroꝝ eui⸗

ratoꝝ.ſciens qm̃ coꝛrũput bonos moꝛes/
ↄfabulatõnes peſſime.quãto magis attre
ctatõnes oꝑationesq;.O moꝛes.o ſcelera
imoo moꝛtes, o ſcelera ſceleratiſſima quo⸗
niã ſocietas illa foꝛmidãda eſtde cõtagio⸗
ne peſſima.quã naturali federe ac inſtitu⸗

tione mutuo decebat eſſe caſtã atq; ſecura

agente hec coꝛruptela beſtiali eoꝝ q́s om⸗
nipotens nature deus / ſi nõ reſipiſcãt ma⸗

le perdet.iuſte quidem quia ⁊ ipi qũq; ne⸗

phãdiſſime ꝑdunt quos ſeruare inſtituere

q; debuerãt ſic fidei ſue traditos velut an/

gelice puritatis iuuenculos. Verũ tu ado
leſcens inclite/ has peſtes mõſtrificas/ nõ
minus effugito / q; fame tue / q; caſtitatis
tue / imo q; vite tue/ certiſſimos hoſteſ. Oð
ſi vim parauerint obnitere reclama palaʒ
eloquere palã oſtendito veternoſam hanc
beluam ignibe ꝑſequendã. clama mecũ.la
trones latrones. Wenicg in omni tuaaf
ffictione dũ amoꝛẽ caſtum ⁊ di
ris. ocium ꝓcul abſit. Ocia ſi ⁊c. Sit quo
qʒ refugiũ ad lectiones.ad ieiuniũ. ad oꝛa
tiones. Non enĩ vincit᷑ hoc demoniũ / niſi
in ieiunio ⁊ oꝛatione. Dicin hac parturi⸗
tione tua dic deo ⁊ omnib eius ex intimis
pꝛecoꝛdijs anime tue Yulcite me floꝛibus
caſtimonie,ſtipate me malis puritatis ſã⸗

uinũ partu

48

cte qꝛ amoꝛe langueo. ¶ Cali languoꝛe

toꝛquebar.tali pompa rũpebar pariendo
amoꝛẽ dei iam ↄceptũ.Quidni igitur lan
guoꝛẽ hunc feruidu/moꝛs ſi aliqua ſeque/⸗
retur. Qualis moꝛs: moꝛs alterutrius ex
hoc amoꝛe duplici. moꝛs qmoꝛis aut carꝰ
nalis aut ſpũalis. Ded dicamus meliꝰ q
carnalem ſpũalis amoꝛ ſtrauit.calcauit ex.
animauit.De quo vere dictũ eſt Foꝛtis vt

moꝛs dilectio. Perpendo quũo enecata eſt

in me dilectio ⁊ delectatio quelibet coꝛpa⸗
lis:quãdo ad cibũ ibam ſicut ad toꝛmen⸗

tum.quãdo ſagimine cõcreto incaute op/

Poſito /vſus diu ſuz ꝓ butyro. Quãdo ſub
inde ad ipᷣa luxurie blandimẽeta/ego vl ſo⸗
la recoꝛdatõne ↄcutiebar hoꝛroꝛe/abomi⸗
nans ea tanq; ſaniem putrem fetidamq;.
Emoꝛtua igit᷑ veterana carne mea feli⸗
Ci moꝛte.que vitã nõ abſtulit ſed mutauit
quatinꝰ renouaret᷑ ſicut aquile inuentus.
Amoꝛẽ dei pꝛidẽ ↄceptuʒ enixa eſt anima
mea:obſtetricãte penitẽtia cũ ſuis ſodali⸗
bus. Ducceſſit in ſcdᷣa ſchola/meditatio
ſedula famulatrix.que nato amoꝛi/lactan⸗
nis ac gerule fungeret᷑ officio. Eſt itaq; me
ditatio foꝛtis vehemẽs atq; pſeuerãs mẽ⸗
tis attẽtio ad aliqͥd inueſtigãdũ.Nõne foꝛ
tis ac vehemẽs attetio que põt mel ſugere
de petra.oleũq; de ſaxo duriſſimo adamo
ris ſui nutrimẽtũ.imo ad raptũ facit. Eſt
aũt raptus vehemens occupatio virtutis
ſuꝑioꝛis cũ totali ceſſatione virtutũ infe/

rioꝛũ aut ſaltem cũ debilitatõne notabili⸗
In hac meditatõe iuxta alterũ typũ exar⸗

geſcit ignis diuini amoꝛis/ꝓpheta dicẽte.
In meditatõe mea exardeſcit ignis. Hoc
fit valido fletu aſſidue ↄſiderationis.ſtrin
gente ⁊ vniete virtutẽ totã ignis hꝰ.q̃tinꝰ
ex materia iã pparata ⁊ q̃ſi deſiccata abhhu
moꝛe groſſo carnalitat/fãma purioꝛ erũ⸗
at ⁊ emicet. ¶ DHec meditatio nõne mibi
atz ab adoleſcetia familiaris extitit qñ fre
quenter ea que coꝛpoꝛeos ſenſus circũſta⸗
bant / me ↄpellebat vel ignoꝛare vel pꝛſus
negligere.Teſtudo ⁊ feneſtra celle nouicõ
rũ.⁊lacus lauſane.⁊ cella m ti mei ⁊ alia
multa fidẽ hinc facũt quoꝝ mihi ↄſidera
tio nulla eri. ¶ Hic mihi ſolitudo placẽs
hic inter quercꝰ: fagos mgros ⁊ doctoꝛes
meos/gratioꝛ ⁊ crebꝛioꝛ illa ↄuerſatio mea
illic ea oĩa qᷓ fomentũ pꝛeſtant amoꝛi diui
no / colligebam. ſugebã. dirigebã. aut iam
collecta reuomens ruminabam. quoꝛum

—

Bermo factus de ſancto

odoꝛem poſtmodũ dedi/ſcriptisq; reliqui
ᷣſertim ſuꝑ cantica.⁊ in meditationibus.
o quippe mecũ ipſe et ad deum nüc

boc nunc illo modo meditans fabulabar.
Duis ego ſum dñe: Ouis O rex vniuerſe

creature vt digneris te amari a me: Quid

dico digneris. cũ tuipᷣe terribiliter iubeas
vt amem te. ⁊ minaris eternas miſerias ſi
nõ amauero te: Ze quẽ amare fructus ſũ/

mus eſt. ſũma nobilitas. ſuauitas incom/
pꝛehenſibilis eſt.iocundiſſimacq; dulcedo

Jubeasvt diligam te. Diligã te igit domi

ne foꝛtitudo mea. diligã nõ ꝙ amoꝛe meo
egeas. ſed quia idipᷣm vis ⁊ iubes. fiat qð
vis.fiat qð mandas.exurge domine in pᷣ⸗

cepto qð mandaſti.diligat te quicqͥd ĩ me

eſt.tota virtus mea.totũ coꝛ meũ.tota ani⸗

ma mea. deſideret teipᷣm qui totus es deſi

derabilis.amem te totũ.cui me totũ nec ſe

mel debeo. Nam debeo quia nihil eram ⁊

feciſti me.debeo quia perieram ⁊ refoꝛma

ſti me milleſies moꝛtẽ meruerant peccata
mes ſed debeo milleſies ?⁊ amplius.qꝛ mia

tua magna eſt ſuper me.⁊ eruiſti milleſies
animam ex inferno inferioꝛi:etiaʒ anima
mea tepida et euomi digna. aĩa arida ni/
mis in amoꝛe dei tui.anima ingrata bene
ficijs eius.Appello te.reſpõde mihi.ſi qͥſ/
piam amoꝛe tuo ſic arderet/ vt omnia lar/

giret᷑ nbi gratis nõne diligeres euʒ: Quid
ſi vltra omnia ſua donaret ⁊ ſeipᷣm.nec ſo⸗

lum donaret / ſed inſuꝑ pꝛo te redimẽdo a
moꝛte/ moꝛtẽ ipſe duriſſimã vltro ꝑferret.

nõ adeo obduruiſti / vt poſſes talẽ ſic amã

tem redamare. Atuero deus tuus ille talis
eſt. qui nõ puſilla aliqua bona/ſed boc ce/
lum bancterraʒ hoc mare ⁊ omnia que in
eis ſunt /tibi cõtulit.ſed ⁊ ꝓpꝛio filio ſuo ñ
pepercit inquit apoſtolus ſuꝰ.ſed pꝛo no/⸗
bis omnib tradidit illũ.quãto magis nõ
omnia etiã nobis cum ipᷣo donauit?: ¶ At
reſpondebit foꝛtaſſis tua vel ingratitudo
vel auaricia.non mihi ſoli inquies iſta do
nata ſunt ꝓpterea nõ ſunt amoꝛis erga me
ſingularis indicium. Falleris anima mea
ſciueris quia tibi multo copioſius benefi⸗
cium collatũ eſt Itaq; finge tibivnice hoc
celum ⁊ hanc terrã datas eſſe.deũ inſuper
pꝛo te ſola redimẽda carnẽ ⁊ moꝛtem ſuſce
piſſe.nũquid ſolitariuʒ hoc munus grãde
malles eſſe qᷓ; cum multis: Nũquid homi
nũ omniũ parentũ ⁊ affiniũ.nũquid etiaʒ
angeloꝝ cõſoꝛtio/velles nõ gaudere: Nũ/⸗

quid eligeres munerũ tuoꝝ nullos eẽ par

ticipes: Hõ ita ſapꝭ anima mea/vt hoc ſa

pis. Cur ergo nõ diligis diligentẽ te/⁊ta⸗
lem ⁊ taliter diligentẽ.qui amari ſe ⁊ iubet
auctoꝛitate ⁊ rogat caritate.aduerſitate co

git. allicit pꝛoſperitate: Cui vox illa con⸗

gruit/ſi ad puruʒ reducatur.dies nocteſq;
me ames.:ne deſieris.me ſomnies.me expe
ctes.de me cogites.me ſperes.de me oble⸗
ctes.mecuʒ tua ſis. meus fac ſig poſtremo

animus quando ego tuus.¶ alia olim
plura mecũ meditabarvt columba. Nunc
ad vos mihi exhoꝛtationis ſermo eſt/ qui
inter ꝓficientes computandi eſtis.ad vos

quos edomita iam carne quãtum ſatis eſt
ad meditanduʒ conuenit ſatagere. ZLotis
conatuum neruis ad amoꝛem dei nutrien

dum augendum pꝛoficiendũq;. Non vos
Abducat oꝛo vel ignauia et vecoꝛdia vel

amoꝛ ſolius illuſtrandi intellectus.ꝙ ne⸗

glectus ſit affectus.quem ſicut maximere⸗

ſpicit virtus ⁊ meritum /ita pꝛecipue colẽ/⸗
dus eſt. ¶ Atuero dicetis.nos certe ad ſtu
dendum poſiti ſumus.nos ad ſcripturas.
intelligenduzʒ. hec eſt noſtra vocatio. Hoc
nec ego nec repꝛobo fratres.nihilominus
teſtimoniuʒ perhibebo vobis quale poſi⸗
tum eſt in epiſtola mea ad fratres de mon/
te dei/q; ſcripturas ſacras nullus vnq; ple
ne intelliget qui non affectus ſcribentium
induerit.Et quales affectus: virtutũ qua
rum regina ⁊ mater ipᷣe eſt. Deniq; ᷣm mẽ
ſuram dilectionis/ conſequitur magnitu⸗
do reuelationis diuinoꝛum pꝛeceptoꝛum
Nolo mihi credideritis niſi hoc inſinuet
deus ipſe dilectionis.dum apoſtolos di⸗
xit amicos.quia omnia quecunq; audiui
inquit a patre meo / nota fecivobis. Nimi
rum a natura ↄꝑatũ eſt ꝙ ſecreta noſtra oc
cultamus hoſtiboiamicis reuelamus Su
per inimicos meos pꝛudentẽ me feciſti in
quit ille cui incerta ⁊ occulta ſapientie ſue
deus maniteſtauerat. Cauſam ſubdit me
ditationẽ ⁊ amoꝛẽ diuinoꝝ pꝛeceptoꝛum
¶ Ouis pꝛeterea neganerit qn amare ſit
quoddã ſentire quia amoꝛ inſuꝑ quedam
ſpũalis exiſtat ꝑceptio: Sentire vero co⸗

gnoſcere eſt non minus q; videre.Et ſepe

tanto ampliꝰ ⁊ certiꝰ/quato tactus ⁊ guſtꝰ
ab obiectis ſuis perceptioꝛi ac iocũdioꝛi
actualitate mouent᷑ Nonne mellis dulce⸗
do ⁊ ignis caliditas ⁊ odoꝛũ ſuauitas/me
lius guſtu tactu ⁊ olfactu/q; viſu dinoſcũt

mnalte
Untacn
ſtenn
ſdai nie
niiuane
ſuoſ
nen n
turcogni
ſbioclin
wbiimen
henenng
giil
D
iroinſe
Plugqje
raſuntin
cleſna
anoreco
faſn
Aßcept̃
ctupfe

ſeln
ctock
ſeai.6

mnnee

Mmedin
nnii
lapar
eakuin
joſegſi
Nſpiton
delguis
lobicode
aeſte
brgnen
min..
guidtun
linio vite
nulssde
lins. Oo

h um amno

ofunesſ⸗
turedo
ſißs⸗ eſete

loeher
bocſg
nirntn⸗
flerinber
Afuneco
rlluann
hesnoatſg
les meeg⸗
demeche
gpoſrene

Dlacin 5

mbaeßte
moek
cſtsdde
imnſroc
gre Dots
ndaifumen
1 onws
ordar el
lattsgnen
umurwere
meopnech
NsCNen
Adſanpnns
woctto .
hnibüomine
bglepoſß
Mdenon
lus mmple
Cbentium
vinmügna
cnichfmm?
wurmagnitw
Prccpiown
lboc ininn
apoſoo
Nangll
Nibis Kn
mwhtN
ulnnd
niprinfin
nlyentſe
Honicin.
Epucnn
Tinunnt

Bernardo doctoꝛe mellifluo 48

Non aliteranima ſuum guſtum habet ſu⸗
um tactũ olfactũ inſuꝑ/ex amoꝛe.Rurſus
ſi beatitudo hec debetur mũdis coꝛdeꝙ ip
ſi deũ videbũt.et hec mũdicia nullo pacto
melius/nunqᷓ; ſincerius ⁊ efficacius fit qᷓ;

ꝑ ſucceſſionis amoꝛoſe depuratiuã actio⸗

mplioꝛ cõſequa
Poꝛro vbi amoꝛ

vbi intenderis ingeniũ valet.quaread ve

7

ementnmord lẽtioꝛ effulgebit co⸗
gnitio. Peinde virtus vnita/foꝛtioꝛ ẽ ſe

ipᷣa diſpſa.Erit ergo virtus cognoſcitiua⸗

i;to in ſe collectioꝛ/tanto foꝛtioꝛ. Nihil ãt
plus qᷓ; amoꝛ vnitiõem hãcoꝑatur. Plu⸗
ra ſunt in hac ſnia.naʒ quis neſciatex hac
calefactiõe foꝛti/ignẽ lucentẽ erũꝑe: Ita ex
amoꝛe cognitio generatur. ¶ Dicetis pᷣte
rea foꝛtaſſis amoꝛẽ vos hr̃edei qᷓ;tũ ſuffic
ad pᷣceptũ. Vellem etiã nos hreq;tũ ſuffi⸗
cit ad pfectũ ⁊ ꝑfectũ.qm̃ in via dei non ꝓ

di/regredi eſt et magna plane iam imꝑ

ectio eſt/ ꝓpꝛiũ ſerui pign/nolle niti eẽꝑ⸗
fectũ. teꝝ cauete obſecro.dũ mẽs re⸗
manet arida a pinguedine ſpũs.dũ ſuaui⸗
tate diuini amoꝛis deſtituta langueſcit:ne
tandẽ ipᷣa redeat ad cõſolatiũculas quaſdã
fedas et carnales indignas ſe. Verũ quip
pe eſt/aĩam abſq; cõſolatiõediu ſtare non

poſſe.ꝙ ſi deſit cõſolatio ſpũalis q̃ guſtata

deſipit omnis caro ⁊ quã ſolus pᷣſtatamoꝛ

dei:quis facile nõ agnoſcat q; ꝑuo lapſu ⁊

lubꝛico / delectatio carnalis obꝛeperetimẽ
da eſt. Quis nõ extimeſcat illã apłi expꝛo⸗

bꝛatiõem.Cũ ſpũ ceperitis carne cõoſuma

mini. Pꝛofecto abſq; amoꝛe ði feruido:nũ
quid tuto venient ſolicite ⁊ miſere huiꝰ ob
liuio vite.qm̃ male vincitur delectatio car
nalis/ delectatione ſilr carnali.ſed aliter po
tius. Solus amoꝛ dei/clauus eſt qui cla⸗
uum amoꝛis impuri deheraiie E

o fratres ſi vel tenuiter ⁊ in raptu quodam
guſtare donaret᷑ ⁊ videre/q;ſuauis eſt dñs
ſi fas eſſet exclamare exaffectu ꝓbato et ex

ꝑtolſentiendo cũ ꝓphᷣa. Quemadmodum

quidaʒ ex vobis pñt.q;magna multitudo
dulcediuis tue dñequã abſcõdiſti timenti
bus te. Cederet affirmo ariditatis iſtiꝰ in

affectu /cũ eruditiõe qᷓ;talibet intellectꝰ.pu
deret aiam tãdiu languiſſe.eã fuiſſe ſic ter⸗
ram ſine aqua deo.ſine aqua ſapie hocẽ ſa
pide ſapoꝛoſe ſcie. Puderʒ ⁊ poſtremo pꝛi
mã nõdum litterã alphabeti huius ſcie af

—

fectualis didiciſſe Itaq; liberet exclamare
cu vno ex magnis ſqutatoꝛibiſſed nõ abſ-

7

q; affectione. Sero teamaui pulcritudo
taʒ antiqua et noua Sero te amaui.iO
ſi liberalioꝛi dono / vehementioꝛiq; exerci⸗
tio / datũ eſſet amoꝛem vrm exteudere/ad il
lum quem tertio loco noiauimus amoꝛis
gradũ/ad amoꝛem extaticũ et quiad ſi uꝑ⸗

mentales rapit exceſſus ꝓfecto iaʒ vos ci
regina ſaba nõ habered vltra ſpũm pᷣ ma⸗

gnitudine vel deuotionis vel erultationis
vel ammiratiõis ¶ Ham amoꝛ/dum ꝑ cõ
templatiõis obſequiũ in tertia ſchola/huc

uſq; trementi/robur acceꝑit.aſſumit.iun⸗
git et vnit aiam/tanqᷓ; ſpõſam / deo ſuo ſpõ
ſo. vt ſint iam nõ duo ſed vnꝰ ſpiritꝰ. Et iã
verius eſt aia in deo quem amat/qᷓ; in con

poꝛe qð animat.nam ibi verius conſeruat
¶ Ita aĩa q̃ pꝛius appellabatur turtur et
colũba ꝓ gemitu ⁊ meditatioõe:q̃vocatura
mica et filia ꝓ ſubarratiõe ⁊ adoptiõe/iam

dicitur ſponſa introducta in cubiculum re

gis ad fruendum cupitis amplexibi. Illic
ipᷣa cõcipit et fitverbigena. gignit itaqzver
bum obũbꝛãte ſibi virtutealtiſſimi.et i vir

ginali vtero ſuꝑioꝛis poꝛtiuncule mentis

ſue / ꝗ noĩatur vel ſcintilla ſeu apex ratiõis
vel ipᷣa ſyndereſis.cuius integritas viola⸗
ri nec in demonibo potuit adeo iugiter vir

go ꝑſeuerat. ¶ Perget aliquis q̃rere quid
eſt verbũ gigni ab ala. Accipite ſicut olim

reſpondi ꝙ ſola hoc docʒ exꝑiẽtia ñ doctri

na.vnctio nõ lectio. Vis h̊ mãna abſcõdi⸗

tum qle eſt agnoſcere: Ouſta ⁊vide.pꝛimũ
guſtare poſt videre.¶ Ego igitur vos om

nes in amoꝛe ammonitosvelimvt ad hũc

gradum nitamini ambulantes de ſchola

cõtritiõis ⁊ pnĩe.in ſcholã meditatiõis cõ

ſanctimonie ⁊ tãdẽ in ſcholã ſolitudinis ĩ⸗
time flagitãtes crebꝛo deũ etſctõs ſanctaſ⸗
q; omnes ꝑ verba aĩe hoc amoꝛe vulnera⸗

te. Fulcite me floꝛib.ſtipate me malis.qꝛ

amoꝛe langueo.¶ Hec tãta dicta ſunt re⸗
uerendi pr̃es ⁊viri doctiſſimi deamoꝛe bo
no/ſfaciente citatem dei in nobis.⁊ G̊ ſub ꝑ
ſona amoꝛoſi noſtrideuoti Bernardi. tuʒ

ad cõmonitiõem noſtrã.tũ ad ſui pᷣconiuʒ

Ebebat ſubindeꝑs altera xpᷣia
nitatẽ introducere deſuo lãguo

poſt verba et guſtum ſuauiſſimi amoꝛise

relugentẽ quem furoꝛ filioꝰ/ñ
tã amãtiũ q; amentiũ ſeu demẽæ
tium / ſuſcitauit adaugetq;. Vereoꝛ tñ ne

vos tam inſuanis materie cõturbaret acer
bitas.Querulis quippe verbis/quid opꝰ
eſt. vbi tantus factoꝝ ſtrepitus / tatus ſra⸗
goꝛ auditur / cõclamãte xpᷣianitate tota qꝛ

amoꝛe langueo: Amoꝛe quidem ſeuo etꝑ⸗
uerſo in membꝛis ſuis.cuius amoꝛisad pᷣ

cedẽetem tanta eſt qᷓta eſſe põt diſparilias

¶ Pꝛimus vnit diuiſos.iſte coniũctiſſios

diuidit. pꝛimus nõ querit q̃ ſua ſunt. Iſte

etiã aliẽa diripit.vtrũq; ↄ comitat᷑cõtritio
et meditatio. Sed võtritio⁊ infelicitas h̊ ẽ

dinfelix cõtritio in vijs iſtius. meditatio q;

iniqͥtatis in cubili ſuo.q̃ aſtare facit oĩ vie
nõ bone et maliciã nõ odire. Ac ꝑinde nõ
in cõtemplatiõem cadit hec meditatio:ſed
tota in còfuſione verſat᷑ hoꝛrẽdo ſciſmate
qð xpᷣianitatẽ lacerauit.¶ Amoꝛ iſtead ſe

ipᷣm qm̃ hoĩes ſeipᷣos amates vt ſine fede/

reſint / cõe eſt. aui qm ad ſeipm Eon ahitur
ſe vel alios quõ dilaetaret? Vñ pᷣterea ire
ↄtẽtiões rixe animoſitates cõtumelie.vnp
cõſuetudines babilonice:noli qᷓrere cauſã
alterã/ pᷣter amoꝛem ſui:Sed accendit do/⸗
minantiboaũt paſſionib/quid mali deeſſe
quid adeſſeboniſabu amoꝛ
ſui qꝛ meditari neſcit legem dei.ſed vel nu⸗
mi vil cereris et bachi et veneris.nullꝰ ad
hec mala pellenda ptʒz exitus.cõuoluãt᷑ fe⸗
re oĩa tenebꝛis.multi quoq;.qꝛ necꝓpꝛiam
nec alioꝝ vocẽ intelligunt in hoc negocio
turbido⁊ ceco luctuoſiſſimi ſciſmaticis/tu
multuant᷑iniurijs agũt.hoſtes a domeſticꝭ
nõ ſecernũt ⁊ qð deuenire ſolet pugnãtibo ĩ
tenebꝛis Cuius rei pᷣbet argumẽtũ/epla q̃
dam grandis nuꝑ edita.q̃ oraebrig. totꝗ
cotumelijs ſcatettota vicioſiſſimo pꝛoꝛſꝰ
coõſfutatiõis genere cõfundit MHũc igitur

inter hec negocioꝝ põdera inter amor bu

ius vincula/ſperes amoꝛi dei /ſperes cõte⸗

plationi locũ eſſe. ſperes ꝙ recogitent cuim

deuoto Bern. illi qui tales ſunt / dies anti⸗
quos⁊ annos eternos in mẽte hẽant. Pꝛo
pterea deſolata ẽ oĩs terra.qꝛ nemo eſt qͥ re
cogitet coꝛde. Poſtremo heu maloꝛum
oĩm cumulus/iã maloꝝ ſemiaria iacta ſũt
Et hinc verendũ eſt/ne ſeges infeliciſſima
hereſum radicitus pullulet ⁊ ineuulſibili⸗
ter occupet agros eccleſie.vt ipᷣa iure nunc
obſecret. Fulcite me floꝛibꝛ ſacroꝝ eloqui⸗
oꝛum nõ defſoꝛatoꝛum. Stipate me ma⸗
lis ſolidaꝝ oꝛdinatarũq; aſſertionũ.qaa⸗

moꝛe lãgueo. Et ne q̃ſiueritis qͥd lãguet
Caput languet.pectus languet.ventrẽ lã⸗

guet. quid partes enumero a planta pedis

vſq; ad verticem vixẽ ĩ eo ſanitas.Etqc

peſſima ſint q patit eterioꝛa tũ niſi miſe-
reatur ex alto ſpõſus et amatoꝛ ſuus expa⸗
ueſco. ¶ Verum omittamus talia. foꝛſan

digit deieſt hic. et neceſſe eſt vt veniãt ſcã⸗

dala. Pꝛopterea ſaluberrimũ eſt cõſilium

vt ſaluet vnuſquiſq; aĩiam ſuã.Et vt pauli
ſper ad pꝛioꝛa redeamꝰ.amoꝛ dei ille / eſt qͥ
nos ſaluare põt.qͥ nos in oĩbo cõſolari põt
Beatꝰ Bern. rei huiꝰ manitfeſtũ eſt angum̃

tũ.qui añcedẽs amoꝛe hoc vallatus / inter
media ſciſmata ſecurus inceſſit. Sed pfe

cto rara eſt nũctalis auis ĩ terris.pauciad⸗
modũ qui amoꝛẽ iſtũ dei/ad tale robur ꝑ⸗
duxerunt. Ra ideranti aũt mihi in ea q̃
ꝑ accidens et velut ab extrinſeco iuuerint
ſanctũ nr̃m/ad amoꝛem iſtũ capeſcenduʒ.
Reperio illa eſſe quatuoꝛ inter cetera.que
ſunt/mr̃is deuotio.apta cõplexio.debita e
ducatio.et ſolitudinis affectio.¶ Drem
ſcimus ex legẽda erga liberos ſuos miro re
ligionis affectu fuiſſe deditã Et ꝓ peccato

2

matr reſtituit᷑filio bonũ.Ecẽi.ij.q;to am⸗

plius ꝓ merito: Et hic ſũmo doctrinã mo⸗

ralem ꝙ pᷣdicatoꝛes ad ppł'm/maxime de⸗

bent ammonere mrẽsvt liberos ſuos a pu

ero ꝑ ſe nutriãt et inſtituãt ad religionis a⸗
moꝛem ⁊ cultum.qm̃ tꝑib nr̃is ꝓchdoloꝛ
oꝛribilis eſt defectꝰ in regimie infantium
ęgt pueroꝝ. Nã quaſi cũ ipᷣo lacte bibũt ſa⸗

niem oĩm pctõꝝ verbis et exẽplis.Etrctõ

res ſcholarũ debẽt ſimiliter eis eſſe p mr̃i⸗
bus exemplo apłi.i.ad Thet᷑.ij. Debet eẽ

marxima ſolicitudo apud eos vt ſui pueri
bonis moꝛibo adoꝛnent᷑.ꝙ ſi nõ curãt (qð
om̃e flagitiũ ſuperat )ſi eos depꝛauãt / ipſi
tot moꝛtibo digni ſũt. q̃t eoꝝ ſcholares mo
rib depereũt. Gcõöm iuuamẽ fuit apta

coõplexio.nã et delicata erat.et ſuauitate q̃⸗

dã mollis ⁊ pia.Et pꝛimo habuit ꝙ eẽt me

ditatiuus.ac ꝑinde ꝓpter minoꝛeʒ immerſi
onem aie in coꝛpus ad raptus et extaſes a⸗

pta.Exſcᷣo habnit facilioꝛẽ deuotionem

etcõpũctiõem.ſicut econtra de coꝛde duro
dicit᷑ ꝙꝙ male ⁊c.ꝙ diabolicã obſtinatiõem
imitatur. Ex iſta radice dicit᷑ ſexus ſemine

us deuotus ¶ Lertium debita educatioa

matre. dehinc in religiõis auſteritate. Cõ⸗
ſtat enĩ ꝙ abſtinẽtia ⁊ ſobꝛietas/pᷣparant
aĩam ad ſpũalia Muararen aere
Eie triũ pueroꝝ. rtuͦ in ſo
litudiuis affectio. Itaq; credi nõ põt/q;tũ

Nuartũ iuuamẽ fuit ſo

Jalvn
ytfineben

(gmorenden

curadavat
ſedfonot

e

G

ndont
dlend
Pogya
Poſtnlon
gonollat
uniipont
litnenaiea
ninnendiſen
nrim
inſcipti
ainſcäſe
tinco⸗
cit nost
(ees Au
leic Rf
ſiderinim
quaaett
goꝛioolſt
nmidigni,
nnöe
Per.
Gllicine
olcne
bereüins
tioen
ſumfone
conſlio⸗
corngte
Naluen

mopanget
mleobery

Enbind
cinain

8ſosnnee

Odernn
Cciijtonm
doannine
Mmede⸗
woſtovgl
elgontos

octwolo

einfantn

xbibütſa
lis Erw
Scſepnfi

enſuipenn
nöani

1
uni,
ſhamm
miſitt
Niunun
Nninni
8cannse
NMolen
Ncntenſ⸗
obfnnndn
imsſnne
Halnano
tnenn
1/forn
ppungnn
lanifil
hopoßinl

Ludouico fcancoꝛũ rege 48

nocent cõfabulationes inter holes dũ etia
nociue nõ putaut᷑. Hinc dictũ eſt ꝙ amici

ſunt fures tꝑis. Pꝛimũ aũt argumeutum
męetis cõpoſite eſt poſſe in vno loco cõſiſte
rẽ ⁊ ſecũ moꝛari.vt Bern.⁊ ante eẽ Sene.
docuerũt. ¶ Deniq; dici põt oĩa iſta quat
tuoꝛ iuuiſſe de ꝑ accidens Bernardũ vt p
pheta et miraculoꝝ eſſet oꝑatoꝛ.inter que
ego pcipua illa deputo/q̃ egit in cõuerſie

illoꝝ qͥ etiã cõuerti toto niſi fugiebant.

Sed hoꝛa finẽ flagitat.⁊ nos flagitemus
vt finẽ beatũ obtinere ſiclanguendo hic ꝑ
amoꝛem diuinũ poſſimus/ꝙ in futuro ſe⸗
cura tranqnillitate in illo collocemur.p̃ſtã
te dño noſtro Jeſu chꝛiſto.

— —

mo factus pa/

riſius ꝑ eũdem doctoꝛem in die ſancti LCu

dorvici fancon regis.
enficefateliliaagri quo cre

ſcunt Math. vi. ¶u. xij.et ĩ euã

gelio hodierno. ¶ Ad irrigan⸗
Aũ lilia candida pioꝝ ⁊ caſtoꝝ
ſtudioꝝ inngro mentis nre/q̃tenus det in

cxrementũ xps/cõuertamus aciẽ noſtre con

ſideratiõis ad illud liliũ cõualliũ exq̃ ideʒ
xpᷣus ꝓdijt qͥ eſt flos ⁊ paſcitur inter lilia.
Poſtulemus vt a toꝛrẽte fluentoꝝ ſerene

gratie/illabat᷑ in nos trames aquarũ ſalu⸗

tariũ.purificans viuificãs ⁊ fecũdans ſte⸗
rilitatem aĩe noſtre.Qð vt fiat nequaq; o⸗
mittendũ eſt ſalutiferũ illud aue.qð aue(ſi
veterũ narrationi creditolim litteris aure
is inſcriptũ fuiſſe reꝑtũ eſt in lilijs / ab oꝛe
cuiuſdã ſepulti/miraculoſo oꝛtu germinã⸗
tibo.qð pᷣterea allatũ eſt deſuꝑ ꝑ os angeli⸗

cũ ⁊ nos illud pia deuotiõe recolamus di⸗

cẽtes. Aue grana plena ⁊c. ¶ Conſidera⸗
te ⁊c.R. P.et doctiſſimi/ac ſapiẽtes viri/o
ſiderãtimihi qð nũc de ipᷣa cõſideratiõe lo
quẽdũ eſt.tũ ad cõmonitiõm noſtrã.tũ ad
gloꝛioſiſſimi regis noſtri Ludouici pᷣco⸗
niũ.dignũ duxi ipᷣam cõſideratiõis vtilita

tem nõ meis ſed beati Bernardi verbis ex

pꝛimere. Cui nanq; alteri magis aſſentire

qᷓ illi cõueniet.qͥ ſupꝛa multos hacvirtute

pollebat.et aq̃ ſuꝑ hacre nõ mediocris li⸗
ber editus eſt. Ait ergo.xv.pꝛe.de cõſidera
tione ad Eugeniũ papã.Et pꝛimũ qͥdẽ ip
ſum fontẽ ſuũ.i.mentẽ de q̃ oꝛit᷑/pacinicat
conſilio.deinð regit affectus.dirigit actꝰ.
coꝛrigit exceſſus.cõponit moꝛes vitam ho

neſtat et oꝛnat. Poſtremo diuinarum pari

ne pfitetur eccleſia regem noſt
pꝛincipatũ fuiſſe: Heminẽ vero magis
ᷓ ipᷣm pꝛincipẽ decet cõſideratio.que ſin⸗

teret humanoꝝ rerũ ſciam coõtert. Et poſt

multa hmõi/coſequenter oſtendit quo pa
cto ipᷣa cõſideratio/mater eſt quattuoꝛ vir⸗
tutum cardinaliũ. Deinde mrẽm cõſidera
tionẽ circa que et qualia debeamꝰ exercere
ſalubꝛi ꝓfundaq; declaratiõe ꝑtractart.
Hinc videte queſo qᷓ; latam nobis miſtrat
loquendi materiã thema noſtrũ qð pᷣmitti
tur.cõſiderate. Reſtrictius attũ tradi vide

tur/dũ dictũ nõ eſt ſolũ cõſiderate.ſed cõſi

derate lilia agri quõ creſcũt. Placet aũt vt
ſermo noſter hoc mõ loquẽdi euangelico
coartetur de cõſideratiõe lilioꝝ agri quo⸗
mõ creſcũt.ſi tñ vnã pꝛius de ipᷣa Gndem,
tione cõſideratiõem elicuero ad laudem re

gis noſtri. ¶ Eſt aũt iſta cõſideratio Se⸗
reniſſimus Rex ludouicꝰplurimũ ſuo tꝑe
re cõſideratiuus fuit. Hoc ita vel ſentirevl
dicere/certa me rõ cõpellit. Pollebat qͥdeʒ

rerx noſter ceteris vᷣtutibo cũ aũt ſint cõne/

xe veluti ſoꝛoꝛes germane in choꝛea plcer⸗
rima.verſis mutuo vultib et ipᷣa cõſidera⸗

tio nõ ſolũ virtus eſt.ſed directrixaurigaqʒ;

virtutũ qua ſublata virtus quelibet vitiũ
eſt. ꝑſpicua ẽ cõſideratio. ¶ Pꝛeterea non
i digne ſctẽ

gularis quedã eſt mater pꝛudẽetie. Hec eſt
phi ſnĩa.ix.politi.Hoc in omni arte ꝑfaci
le eſt animaduertere.nam a rectoꝛibꝰ et ar⸗
chitectis in omni arte ſi cõſideratiõem tol

lis / quid in reſiqᷣ ſit vtilitatis neſcit. ¶Rul
gqgam ſubinde ⁊ ꝓpoſito cõgruam narratio
oem infert Macrobiꝰ in ſaturnalibꝰ·ſub

hac quidẽ ſnĩa.qꝛ verba nõ teneo.Fuit in
cheatrico ſpectaculo romevnus hiſtrio vel

minus qui ꝑ geſtus(vt ſolebãt)ſtudebat ef

fingere ⁊ repntare ꝑſonam pꝛincipis.Ex⸗
clamauit alter hiſtrio ipᷣm deficerea ꝓpꝛie⸗
tate repñtatoꝛis.Appellat᷑igitura populo
vt iſtius erroꝛẽ coꝛrigeret. Paruit. Conſti
tuit ſe quoq; velut hoiem meditabũdũ et

vebementer cõſidaratiuũ.ſignans ex hoc
niupil magis decere pꝛincipẽ q; ey eſſet con
ſideratiuus.Et videte ſi nõ eãdem ſniam

in ſacris litteris cõſideramus Ille rex ſalo
mon pᷣdicauit dicẽs. Pꝛouerbᷣxx. Rexqui
ſedet in ſolio iudicij. Jutelligite.nõ in mẽ
ſa:nõ in comeſatiõibus et cubilibus.neq;
diſcurrens euagatiõe petulanti diſſipat oẽ
malũ intuitu ſuo. Et quid intuitus regis
hic aluud dat intelligi/qᷓ; acutam Sl

ℳ„ℳ F 8
ð

4 .

conſiderationem? Et Iſa.xxxij. Pꝛinceps

ue digna cogitabit. i. cõ ſiderabit. er ipe ſu

per duces ſtabit. Pꝛopterea terre malediẽ
Ecc̃s.x.cuius rex eſt puer ⁊ pꝛincipes mãe
comedũt.cur ita(niſi ꝙ pueritia et matuti⸗
na comeſtio/ad litterã aduerſant᷑ cõſidera⸗
tioni:Cur ſubinde celebꝛat᷑ a tallio memo
rabile id dictũ Scipionis.Nunq; minus
ſolus q; cũ ſolus: Certe qꝛ pꝛincipeʒ decet
maxime ſecreta interdũ ſilẽtia ⁊ ſeceſſus a
turbis qrere vt ſolus cõſideret totiꝰ reipu⸗
blice ſtatũ.et ſolus abſq; arbitro ponat añ

mentis oculos / ſeipm ⁊ curas omneg age⸗

doꝝ ſolertius et fidelius qto ſecretiꝰ diju⸗
dicet. qm̃ affirmante vno ex eiſdẽ Scipio
nibo( Etrefert Valerius li.vij. Nec ſiletſe⸗

neca)tũ in oĩbo tum pᷣſertim in pꝛicipe hec

turpis et nõ admittẽda excuſatio eſt dicer
HNõ putaui.Adeo uihil abſq; cõſideratio
neagendũ eſtimauit eſſe/quin futura can⸗
te pᷣuideat. Hec obſeruabat incłit ille fci⸗
pio africanus minoꝛ q qtidie nibil aggre⸗
ebaraganog quog⸗ q; diluculo ſolꝰi ca
pitolio diu reſediſſetc.q̊ factũ eſt vt oĩa ei ꝓ⸗
ſpere/⁊ ſ̃m eſtimatiõem tũc romanoꝝdiuii
ne ſuccederẽt. Sic Eneas apud Virgiliũ
Sicapud Therentiũ comicus ſenex ſin⸗
Zula tiaiſſe lhüßis memoꝛank. Deniq;
iquis reuoluat hiſtoꝛias actaq; regnoꝛuʒ
puto recognoſcet omnes peneregnoꝝ ſub
nerſiones g clades belloꝝ/frequẽtiꝰ ex con
ſideratiõe q; aliũde ꝓceſſiſſe.dũ vicʒ nõ ſa⸗
tis exploꝛathoſtilis machinatio.di eoꝛuʒ
ſtrata gemata vel inſidie nõ caute circũſpi⸗
ciunt᷑ dũ ruit pᷣceps impꝛouidaq; acies ve
lut beſtie in laqncos et in omne ꝓꝛſus peri
culũ.Hoc titus liuius:. hot vegetius dere
militari. hoc frontonꝰ in ſtratagematibus
et alij hiſtoꝛiographoꝝ pal tradiderunt.
et nr̃a tempeſtatenimis exꝑtum eſt. Eta⸗
nimaduertite pᷣcoꝛ ſi foꝛſan boc attẽdebat
Hieremias.Hiere.xij.dũ lamentat᷑ dicẽs.
Deſolatione deſolata eſt oĩs terra.Et tãqᷓ
ab eo q̃reret᷑rõ.ſubiũxit.qꝛ nemo eſt qͥ reco
gitet coꝛde.i.cõſideret de ſubuerſione ipſa.
Demũ futura hieruſalẽ flens ſaluatoꝛ.ei
cauſa pᷣcipua ſue deſolationis expꝛobꝛauit

incõſideratioem qꝛ ſi cognoniſſes ⁊ tu.in⸗
quit Lu.ix. ¶ Optime etdiuine hec⁊ ſilia

animo retinens cõſideraſti o glioſiſſie rex
QZudoꝛvice.atq; ſtuduiſti vt te ⁊ regnũ tu⸗
um/ꝑ virtutem cõſideratiõis regeres.et eſ⸗
ſes tanq; alter argus cẽtoculus. velut etiaʒ

Bermo factus in die

Eanue qui ꝑtem ſpectat vtranq;.et ſiẽ aĩa
lia ülla ica q̊ in circuitu erãt plena o⸗

culis Eʒech.i.Deniq; tanq; tibi tuiſq; ſili

bus audires dñm aſſidua exhoꝛtatiõe ꝑſo
nantẽ pꝛimũ chematis verbũ. Cõſiderate
¶ Et vtinam in hbaccalamitatenr̃a nõ ſo
lũ terreni pꝛincipes ſed ipᷣi pᷣcipue eccleſia⸗

ſtici qui regẽde pᷣſunt eccleſie hoc mõ con

ſiderarent.hoc mõ ſapereẽt ⁊ intelligerẽt ac
nouiſſima ꝓuiderent. potius q; turpideſi⸗
dia/aut turpioꝛib curarũ terrenarũ occu⸗
pationib mãcipati ambularetvnuſquiſq;
poſt pꝛauitatem coꝛdis ſui.quaſi poſt cate
nam qua circũſtrictꝰtrabit᷑nõ ita/res oẽs
feda labefactiõe coꝛruerent.nõ ita miſeris
etluctuoſis modis/omne diuinũ ⁊ huma⸗
nũ/nefas infauſtũ cõfunderet.HNõ poſtre⸗

mo viri cõſideratiui vel coꝛdati qui vel ſoꝝꝛ

li vel pᷣcipue ipᷣi dicendi ſunt hoies vtẽtes
rone nõ inq; ſpernerent᷑ aut irriderent pfã
taſticis/a falibo vaniſſimis hoĩbo.ĩmo iam
nõ hoĩbo ſed monſtris et poꝛtentis nihilde

hoie retinent pᷣter exterioꝛem coꝛꝑis effigi-

nnerinentiter Zed en nõ mẽtioꝛ neq; mu
to ſniaʒ.tales nihil de hoĩe retinent pᷣterex

terioꝛem foꝛmaʒ coꝛpꝑis.qᷓ ꝑegrinis adhuc

indumentis deſfoꝛmata.cũ intus vere bel⸗
uina et diabolica ſintoĩia.OQm̃ alij poꝛcuʒ
viuũt.alij canem.alij leonem aut aliquam
e beſtüjs abſq; humana cõſideratione.
Ded querelam hãc ſolitam linquẽtes(qͥa
amecisal iſtis conſideranda eſſent
ſcripſit diffuſe Bern. vbi ſupꝛa)videamus

ſi foꝛte beatiſſimus rex Qudoꝛvic/qdam

ectalioꝛi mõ ſuꝑ alios reges et pꝛicipes
craducere poterat ad ſui cõſideratiõem/nõ
vnicã thematis ꝑticulã pꝛimã ſed ipᷣm the
ma integrũ cũ dictũ eſt. Cõſiderate lilia a⸗
gri ⁊c. rũ pꝛiuſq́; vltra pgrediar inci
dit vnũ dicere qð ex cõſideratione magna
vel ꝓꝛſus maliuola geſtũ eſt. Her (ſicutac

cepi)affixe ſunt ſcedule plurime.qᷓ pter mo
rem maioꝝ nr̃oꝝ publicarẽt ſermonẽ iſtũ

Etquẽadmodũ de Rufino cõquerit᷑ beat
Hiero.tales vident᷑ me aut potius onera⸗
relaudibo ꝓpꝛijs.ſed ex mõ faciendi vᷣeſũtĩ
famatiões ⁊ honoꝛifice cõtumelie.Coſtat
ꝙ a zelantibo vel collegiũ iſtud venerabile

vel me vel vtroſq; pceſſerũt he ſcedule Sʒ

nõ ſ̃ᷣm ſclam ⁊ cõſciam. Si malignus ⁊ li

uidus.certe nõ ſᷣm charitatem. Ignoſcen/
dũ eſt igitur vel m iſeraudũvel cõtẽnendũ.

——

unan
vcgeo lo
eemeimpn
loſehuln
umenuim
Ggrivdlimt
ilä Thrn
es ſunst
ſnsel
Lgund
numpum
podw.
Eoyifh
es Kcu.
nncun
fie Munca
tooehl
Mubethoe
warex
öunan
perlogn
lutesdea
orglt
ſpenan
um
lmnogin
Ghemn
ſomunn
Pyuenidur.
nnniel
minitnos
Gquoms
ſigneſni
ellamper
inpolina
fnvigo⸗
lum qſ
eltumnlb
nnugetag
ninoſti
ogenen
nulchien
achnite
dengiie
fmin
ſbantan
emoͤee
Pecoi,
Gropli
gulecke

Bancti ludouici regis

vel oꝛandum. Hanc veritatem quaʒ teſtoꝛ

boc ʒelo loquoꝛ ſupplico ꝑſuaſam habeto
te me impulſoꝛe aut ſuaſoꝛe aut conſcio/ta
les ſcedulas nullo modo factas fuiſſe.Nõ
dum enim deo miſerante ſicdeſipiovt imi
tari velim tam publice/militem gloꝛio ſum
illũ Thraſonem comicum/pdicantẽ lau!⸗
des ſuas tanq; adulatoꝛ et biraldus ſuijp⸗
ſius.⁊ velut cuculus qui non niſi ſe cantat
Et quanq; valde imparſim apło, vſurpo
tam humili fiduciaverbum ſuum in hacꝑ

te.nõ indigemus litteris cõmendaticijs a⸗

pud vos. Sec nec ꝑlapſus ſum in illð ab
Elopi fubuſis ſumptum impꝛoperiũ Om

nes accurrite rane/mons parturiet magnꝰ
naicetur ridiculus mus⸗Becer incidẽ/⸗
ti. Hunc ad rem redeo vbi de ipᷣa conſide 5
tione lilioꝝ agri particularius loquẽdũ
eſt. Et pꝛimitus cõſiderandum occurritq;
habec hoc ꝓpꝛiü ſcripture diuine inſignis
Vbertas / vt verba eiꝰſingula myſteria ſint
q;tumcunq; videantur bumilia Res inſu

per loquuntur in ea ⁊ docent moꝛes ⁊ vir⸗

tutes.docent charitatem tropologice ſeu
moꝛaliter. docẽt fidem allegoꝛice. docent
ſpem angogice. Ita eſt ſcrip ura ſacra lin⸗
gua vna etmłuplex.bꝛeuis⁊ latiſſima quẽ
admodum eta diuino Bartholomeo alle⸗
gat hierarcha Dioñ. ⁊ velut ſpeculum cõ⸗
cauum:in quo varie relucẽt facies. Etrur
ſus manna in quo ſapoꝛ omnis reconditꝰ
inuenitur. C ꝛopterea non ꝑpuum exiſti⸗
mandũ eſſe putauit inclitus rex noſter. ꝙ
mittit nos xpusad conſiderandum lilia a⸗
gri quomõ creſcunt.pᷣſertim qꝛ ſumebat in
ſigne ſuũ exlilijs moꝛe atanoꝝ ſuoꝝ.·ĩſtar
etiam veterum illoꝝ quoꝝ meminit phᷣs
in politicis.qui oꝛnatũ ſumebant ex lilijs
ſm victoꝛias.Eſt itaq; natura nobis inſi
tum vtq̃ ſunt familiaria ⁊ nobis inſignia
ea tum libentius tum freqnetius cõſidere⸗
mus,.et ad hoꝝ inſpectiõem facilioꝛ ẽ ani
mi noſtri foꝛmatio. Lilioꝝ igitur conſide
ratio generabat in rege noſtro doctrinam
multiplicem.qua nutrietur ad fidem ſpem
et charitatem ceteraſq; virtutes. ¶ Ad fi⸗
dem quidem.Oum inuiſibilia dei ꝑ ea que

facta ſunt in lilijs pulcerremis ĩtellecta in⸗

ſpexit ex numero pondere ⁊ mẽſura:exſ, pe

cie mõ et oꝛdine-Nã ſi pulcra.ſi decoꝛa/ſi

ſpecioſa ſunt lilia.ſicut ⁊ valde pulcra ſunt

to pulcrioꝛ ſpecioſioꝛ⁊ mirabilioꝛ eſt ille
qui fecit ea. ſpẽ deinceps aſſurrexit:

—

gitatũ in dño et ipᷣe euz enutri
nt item deniq; accenſus eſt rex noſter dum

S

nech nent ⁊ que diuina pꝛudentia ſic veſtit
vt Dalomon in omni gloꝛia ſua nõ fuerit
opertus ſicut vnũ ex iſtis. Si ergo putar⸗

guit xpᷣus fenum agri qd hodie eſt et cras ĩ
clibanũ mittitur deus ſic veſtit: q;to plurꝭ
eſt homo modicefidei. vt de diuina puidẽ
tia non diffidat.ſed iactetcuram ſuam⸗z co

„

cõſid rãdo pſpexit q̃ͥ pacto de vſq; ad ob
lectationes varias dilexerit bolem. ⁊ ꝓpter

eum etiam liliũ ne dicam tot res mire pul⸗

critudinis decoꝛis et viriutis foꝛmauerit.
nec ꝓpter vnum hominem iſta minus fecit
quia cuʒ multis fecit put eſt deductio apo

2Augonem in ſuo de ana ſponſe. ¶ Duid
autem ſi ternariũ lilioꝝ in ſuo ſcuto regio
etc diuino/rex noſter ad moꝛes retoꝛquere
conſiderando volebat. Videbat enĩ quali
ter lilioꝝ fulgurat coloꝛ aureus in campo
AHurro velut in ethere puriſſimo et ſereniſ⸗

ſimo. Et nonne poterat ꝑ ternariũ hoc lili
oꝛum / conſiderate. vł tres virtutes p̃noĩa
tas:-fidem ſpem charitatem in anĩa iuſti ce

lica.aureo fulgoꝛe micantes.vel ipᷣam attẽ

debata qua oꝛiginant᷑ beatiſſimam trini
tatem. in quo/ velut intellectuali ſcuto triã
gulari ꝑ circũinceſſioneʒ comp̃hendenter
poſitam. vel tres anime vires ſpeculabat᷑.
concupiſcibilem iraſcibileʒ rationalẽ Aut
ſi iuſtius eſt accipere tres partes imagines
memoꝛiam.intelligentiam.et voluntatem
Aut deniq; appꝛopꝛiatius regie maieſtati

tria lilia in ſcuto tres ſtatus in ſuo regnoꝰ

ſiderare fas habuit idem rex noſter:ſtatum
dico militantiũ. ſtatum cõſulentiũ.ſtatum
laboꝛantiũ.Hi ſiquidem ſtatus etſi in om

ni policia reperiri habeantvel mediocriter
in nna vitdar tamen ſibi regnum fran
cie coloꝛem ethereum ob ſingularem reli⸗
gionis cultum. Coloꝛeʒ vero aureũ tripli
ci illi ſtatui contulit excellentia meritoꝛuʒ
in vtroq;. NHam vbi queſo viguit vſqᷓ; ter⸗
rarum vel in militibus ſtrennuitas poten
tioꝛ.vel in cõſuliba ⁊ dericis ſapientia diui
nioꝛ.vel in laboꝛantibus ⁊ ſubditis obedi
entia/ꝓpenſioꝛ: Ita vt nihil errauerit qͥ re/
gnnm francie dixerit in oꝛbe poſitum eſſe/
velut hoꝛtũ ⁊ agrum quenddm voluptatꝭ
ameniſſimũ.ethereo ſplendoꝛe nitentem.
fecũdum quoq; lilijs hoc eſt populis/an⸗
rea dignitate fulgencibo/quẽ boꝛſa iſigat
P 3

dum cõſiderauit ea ceſcere que nõ laboꝛãt

3

Bermo factus in die

fons ille puriſſimus ⁊ fluuius niueis argẽ
teus vndis.vniuerſitas piſieñ.in quatuoꝛ
facultatũ fſlumina cõdiuiſus.quibo irrigat
omnis terra.¶ Agnoſcit vt opinoꝛ doctiſ
ſimi ⁊ ſapiẽtes q;late patẽtem cõſideratio

nem rex noſter habuit ex inſpectatõne ꝓpꝛi

oꝛum inſignioꝝ et du rememoꝛabat er hic
verboꝝ xpi que dicũt Conſiderate ⁊c. Et

potuit quidẽ amplius ex cõſideratiõe lilio

rum et eoꝝ ceſcẽdi mõ/aniaduerter pius
rexnr tria eſſe neceſſaria ad debitũ populi

totius augmentũ/tanꝙ; ad crementũ viuẽ

tiũñ lilioꝝ Nam ſi nõ eſt homo liliũ non di

xiſſet phᷣa. Juſtus germinabit ſicut liliũ.

Hec tria ſunt q lilia vt creſcant exigunt
SRos Kos ſupne benedictionis
Humoꝛ Dumoꝛ terrene ſuſtentatiõis

Alauſura Aauſura iuſte ptectioõis.

—

Abſq; roꝛe enĩ ⁊ ethere libero/floccida ſũt

lilia ⁊ decoloꝛia.ſic abſq; diuina gra que ẽ
itarig quã ſegregat deus heredi
tati ſue et abſq; ſuꝑno afflatuvel aſpctũ po

—

pluuia volũtari

pulus omnis interius cõtabeſcit Poꝛro a
reſcũt lilia ſi deſit humoꝛ bonus in radice.

et pp s non ſubſiſtit ſed areſcit/ſi ſibi deſit

ſuſtentatio in coꝛꝑe.Demũ lilia ſi nõ clau

dantur ſepibo aut muris / depaſcũtur ? con

culcant ea oẽs beſtie agri.et pplłi ſi non iu/

ſtis legib ⁊ obedientie muro cõcludantur

QD

ipi celeriter hoſtib inuaſi depereüt. ſine ho
ſtes intelligas ſpiritales qͥ ſunt mũdus ca/

ro demonia.ſiue materiales⁊ viſibiles qui
ſunt ipi hoĩes ſubijpᷣis.nam nullũ eſt ani⸗
mal alteri magis inimicũ. ¶ Hec cõſidera
ſti rex glioſiſſime / ⁊ viuẽtiũ lilioꝝ agricola
egregie udouice. Cõſideraſti in; vt noſ

ſes quõò lilia roõnabilia/agri tui regni/creſ/

cerent dũ vinebas in carne et nunc(vt piñ
nobis credere eſt)tuis interuẽtibo cõſidera

re nõ ceſſas dũ regnas in ethere. Cõſidera

ſti nempe vt eis nõ deeſſet ros et aſp ect?ce
liliber. dũ in eis ſctẽ religionis cultũ ↄſer⸗
uaſti. Cõſideraſti vt nõ deficeret humoꝛ ĩ

coꝛpe velut in terre fira radice dũ eos tpali
ter fuſtẽtaſti. Cõſideraſti poſtremo nediſ⸗

ſiparet᷑ maceria vel clauſura iuſteptectiõis

dũ cõgruis legibo atq; iudicijs/eos cõmu⸗

niuiſti. ita vt fuerũt ppłi tui inſtar lilioꝝ ir

roꝛati de ſurſum / irrigati deoꝛſum ⁊ ptecti

q̃qua verſum. ¶ Et poterão doctiſſimi et

ſapiẽtes viri / poterã iſta latiusdeducere ex

eiuſdẽ regis celebꝛi chꝛonica ſi vacaret.⁊ ñ

eſſetis onerandi notiſſimis.nam quis ne⸗

ſciat eum fuiſſe in cultu religionis catholi
ce cõſeruando xpᷣianiſſimũ? Quin et here⸗

ticoꝝ extirpatoꝛ fuit vehemẽs.et bis feruẽ
t.ſſimo ʒelo ſuccẽſus/impios infideles bar
baros pꝑſecutus eſt.⁊ ad augmentũ diuini
cultus/ multa monaſteria cõſtruxit plima

reꝑauit.Ceterũ negari nõ põt eũ de orl
eè

li ſuſtentatione ſubditoꝝ curioſum fui
qñ ipᷣis etiam pauꝑiba inopibe ⁊ egenis in

tra et extra regnũ ſuũ/tãta pietatis affectio

ne et ſolicitudine puidebat eos ꝑſonaliter
mira pꝛſus humilitate viſitãs paſcẽs ⁊ re⸗

fouens. Quid amplius dicã dedlauſura li
loꝝ ſuoꝝ ꝑ iuſtã legũ ꝓtectiõem? pe eni
legibo bñ coͤdicis. circũcinxit ppłm ſuũ/p/

uidens ne frangerent᷑ ab eis q̃ſdã inſuꝑ ad
didit vtde phibitione duelloꝝ ⁊ puniiide
biaſphemantiũ ⁊ foꝛſan plures adiũxiſſet
ſi nõ dictaſſet ſibi cõſideratio ſua/multuu

dinẽ cõfuſam legũ ⁊ ſtatutoꝝ nõ tam ꝓte⸗

gere q; aliqñ ſubuertere gentẽ cui ſeruãda
mandat᷑ Exemplũ in ꝓpoſito Aceruus la/
pidũ aut ſepes ſpinarũ ꝓtegũt ⁊ circũdant
lilia.Oð ſi iuſto amplius excreuerint lſpi
ne vel lapides.lacerant᷑ lilia.aut ab aeris li
bero hauſtu phibent᷑ Non ſecus eſt de mł
titudine traditionũ humanarũ:noĩatiʒ ex

cõicationũ.Ad boc ſpectatillud Mat. xy

Irnitũ feciſtig mãdatũ dei ꝓpter traditiões
vr̃as ⁊c. ¶ Zalibo modis ſtuduit optimꝰ

rem terrenũ.et ſeptũ munitiſſimũ. Pꝛimũ
de bñdictiõe celi.ſcõᷣm de bñdictiõe lerre:
tertiũ de inſtitutione diſcipliue. ¶ Welleʒ
mõ qeſcerẽt. nemo quippeeſt qui nõ agrũ
hẽat cure ſue cõmiſſum.de quo ſapiens ad

exerce agrũ tũ alioòͥn audi ab eo ibidẽqᷣd

monet nos Pꝛouerb. xxiuij. Diligenter ait

mali ſubſecuturũ ſit. Per agrum viri pigri

tranſiui.et ecce totũ repleuerãt vꝛtice.ope/

ruerũt faciem eius ſpineamureri lapidũ

deſtructa erat. Fruſtra qrerent᷑ ergo ĩ agro
tali lilia creſcẽtia. vbi deeſt ſolers cõſidera
tio ⁊ dñat᷑ ignauia ea nõ cõſiderãs ꝗᷓ pꝛemi
ſimus. Nam ꝓpter abũdantiã noxij humo
ris totũ replent vꝛtice moꝛdicãtis ⁊ exurẽ⸗
tis luxurieꝓpter effectũ nõ ſereni roꝛis ope
riũt faciẽ eiꝰ ſpine.Et qꝛ maceria lapidum
deſtructa eſt ꝑ indiſciplinatã diſſolutiõem
cõculcant totam ſatiõem ⁊ germina vtilia

et ſolertiſſimus agricola nr regius btũs lu
douicus cõſiderare lilia agri.i ppłos rſĩgni
quõ creſcerẽt dũ habebãt roꝛẽ ſuꝑnũ.huo⸗

ita cõſideraremus oẽs.lilia agri noſtri q̊⸗

1

nnbe
beß⸗

ntgu

mmnütn

ſcolſ⸗
zb
bbanel
iudekinſ
ſtitgop
crütſorn
dentlch
griieſ

dis Ben

gatso

Eninn.
(lendte
lrsdicl

onitili

ſAddwis

Atinsibe

ccoſotme

chiers
(
Ceſcht⸗
wobor

ritat

ſernon
heinho
ſie
tuſhn
ſucz lene
lluſcas
nizviren

mancräſe

füadorc

poſtolus

punlus
uacnan
poetasi

nopis

voꝛd
Cerſalnt
naucc

gahon
naben
oſen
ftigbe
dunni
m
Gecn
vſininſe
negnen
Naſfnt
8ſondltr
Palisr
ecuſunt
em eai

Plnüg

Ciinioed
1punine
atünſe
nmaltia
ötam e
aiſenid
Reonnsh
1Crchont
mmenntt⸗
enbagel
aockdent
inwunhe
6Dr
inlti
itoptin
nsbiüst
Masigli
hrähio⸗
mücuni
ciöe tene

Bancti ludouici regis

omnes beſtie agri.et ſingularis inobediẽ⸗
tie ſuꝑbe ferus/depaſcit ea.
querit᷑ qualis et qͥs ſit.apte rñdet᷑hõ.ſ.mi⸗
noꝛ mũdus. Math. xiij. Idem ipᷣe hõ eſt

ger iſte ſi

agricola ſub agricola ſupᷣmo cõſtitutꝰ: De

quo Math. xiij. et Joh.xv. Poꝛro totidẽ

abüdare lilijs debet ager talis/q̃t virtutib-

iubet᷑ inſigniri-Nõne pulcerrimũ liliũ ca/

ſtitas:pulcrũ ſobꝛietas.pulcrũ inſticia.pł

crũ ⁊ foꝛmoſum ſapia.modeſtia fides.⁊ita

de reliqͥs virtutibo floꝛiferis.qbo redolet a⸗

duñs. Beñ xxv. creditenõ pu
gratis poſſidet᷑ager/talibo lilijs decoꝛatus

ger aĩe velut odoꝛ agri pleni.cui benedixit
¶ Bed credite nõ ꝑuo aut

Emitur certe laboꝛiba q;płimis⁊ ſtudioſo

colendi exercitio.ſicnt in figura foꝛtis mu
lieris dicit᷑ Pꝛouerb.vl. Cõſiderauit ag

et emit illũ. Et qm̃ nemo repente fu ſũmꝰ⸗
ſeg cũ tpis curſu ⁊ etatꝭ iucremẽto / creſcũt
galtius ipᷣa virtutũ lilia.quẽadmodũ diſti⸗

cctio foꝛmoſa ſignificat q quoſdã ponit in⸗
Po quoſdã ꝓficientes.alios ꝑfectos.

õſideremus eadẽ lilia quo nature mõ

creſcũt a pꝛimeuo ſui germine ad medium
robur ſtipitis.vſq; ad floꝛis fructuſq; ma⸗
turitatẽ. Hoc cõſiderantes.xpᷣo obedimꝰ⁊
ſermonẽ aptabimus auditoꝛibo. Sũt qͥp/

pe in hoccetu venerãdo hoĩes ſub etat di

ſtinctiõe triplici.ſub germinãte adoleſcen⸗
tia.ſub virenti iuuẽtute.ſub matura fruciu
oſaq; ſenectute. In qͥb pari cypo virtutuʒ

lilia ſuccreſcere debere demõſtremus. Alia
eniʒ virtus in ſoꝛtitudine ⁊ efficacia decet

maturũ ſenem.alia virilẽ iuuenẽ.alia tene⸗

rũ adoleſcentẽ. Falloꝛ ſi ñ boc ſignauit A

poſtolus Cũ eſſem inqͥt ꝑuulus loqbarvt
ꝑuulus ⁊c. Cũ autem factus ſum ſenexe/

i .ciij Idẽ notauit Oꝛa.
poetas inſtituens et etates deſcribẽs. hoc

moõ pñs cetus eſt velutager ille.in:qᷓ erant
tres oꝛdines ouiũ accubãtes iuxta puteũ.

Beñxxix. Puteus locus eſt vñ haurit᷑ aq̃
ſcie ⁊ ſalutaris ſapie.Tres oꝛdines ouiũ⸗
tres accipimus oꝛdines ſtudentiũ ſuimpli⸗
cium. ¶ QMõſiderandũ vero eſt ꝙ etſi ĩ om
ni etate neceſſe ſit vᷣtutũ lilijs vt creſcãt mi⸗
niſtrare triplex antidotũ qð pᷣdiximꝰ. Ro/

rem ſcʒ hũoꝛẽ ⁊ canſurã.nihilominus ap⸗
pꝛopꝛiatioꝛi bꝛeuitate nõ oĩa oĩbo/ ſed ſiu⸗

gula ſingulis diſꝑtiri curabimꝰ.E ſtantes

in terminis nr̃is / ne diſſoluta fluctuemus

euagatiõe/dicemus ꝙ clauſura diſcipline

pᷣcipua neceſſaria eſt in agro adoleſcentuʒ

erat adaptiões has ad alia deducere p̃ᷣſerti

48

teneroꝝ q̊ ad incipiẽtes.humoꝛ purꝰ⁊ ſuf,⸗

„

decet maxime in agro maturoꝝ qͥ ad perfe
EEr plane ſi vellemus.nõ etc uz

ꝓficiẽtes. Ros ſuꝑnus et aſpectus celi lib

ad ſtatũ triplicẽ pᷣfatũ regni francoꝝ qͥ con
ſiſtere ponit᷑ in laboꝛãtib ————
tis militiby ⁊ in clericis atq; cõſuſib. Veꝝ
hec reliq̃ oia compᷣhẽdereq; dici ſeofferunt
qs ſermo ſufficeret: Poſtpoſitis ů ceterꝭ qᷓ
dicere vel ad laudẽ glioſiſſimi regis noſtri

copioſiſſime:vel ad edificatiõem nr̃aʒ abũ

datiſſime/ↄſideratio ꝓfunda nr̃i thematꝭ
ingerebat.ſub triplici oꝛõe cõcludat᷑ ſermo

noſter. Pꝛia oro ad incipiẽtes.ſcdᷣa ad ꝓfi
cientes. tertia ad ꝑfecos.

5„

(Pꝛuma oꝛatio

adoleſcẽtes.etſi generoſi non degeneres.ſi

diſciplinati nõ diſcholi eſſe vultis.obedi⸗

te xpᷣo iubenti.Quid iubet xpᷣus? Cõſide

rate lilia agri quõ creſcunt. Conſiderate et

abſq; ſtrepitu vel tumultu ⁊ fabulatiõibꝰ

¶ Ad vos mihi nũc ſermo eſt o generoſi

ficiens. aer in agro viriliũ iuuenũ quo ad

attẽdite.qm̃ ita in nouello agro mẽtis vre

qreſcere pꝛimula vᷣtuoſoꝝ lilioꝝ germĩa cõ

ueniet. Sunt eqͥdẽ inſita voba naturaa⸗

gente infallibiligermina quedã virtutum
quaſi ſ̃m rões ſeminales q̃s tullius appel⸗
lat ſeminaria virtutũ.q;̃ ſi nos inqͥt creſcer
et valeſcere ſineremus.illa nos ad beatam
vitam deducerẽt. Et de hoc nõ ſiluit phᷣs

ij. eth. Hec ſemina nolite ſuffocare vicioſ

germib aut aliũde diſpdere.Et quãqᷓ; me

tuẽdũ vob̃ ſit.tũ ab algido gelu toꝛpentis

deſidie.tũ ab vꝛedine.tũ ab erucis.ab eru/

gine ⁊ ab alijs peſtib impꝛobis/aduerſan
tibo incremẽto ſpũaliũ lilioꝝ Nihilominꝰ

in pꝛimis ſtudẽdũ eſt ad clauſurã cõgrua,ʒ

ꝑ murũ diſcipline q̃ nõ appoſita vel demo
lita.plane de lilijs actũ eſt ꝓteruit ⁊ ꝑeunt.
Quãobꝛẽ appᷣhedite diſciplina cñ iloq di
cebat deo. Et diſciplina ipᷣa me docebit.
ed qͥd loquimur adoleſcentibo:foꝛſã
obſurdeſcũt.aut nõ ſatis cõſiderate ſuſci⸗
piũt q̃ dicũtur. Ita eſt. Sua quoꝛũdã gar
rulitas hoc indicat. Nimiꝝ minꝰ idonei
ſunt cõſiderare/ob craſſam ignoꝛãtie cali⸗
ginẽ.vel ob turbã paſſionũ.⁊ deſiderioꝛuʒ
iuueniliũ.q̃ cogitatiões ſuas ⁊ cõſideratio
nes traducit alioꝛſum.aut qꝛ indiſciplina
tiõem quã alibi exercẽt.huc afferũtPꝛo.
TFrRH 4

—

Bermo factus in die

eis idcirco cõſiderate vos pᷣceptoꝛes ⁊ ma

giſtri venerabiles.ad vos me cõuerto.vos

q talibo regedis pᷣeſſe delegiſtis.⁊pfectodu

ram in h̊ puintiã(vt apud Theren.poni⸗

tur)ammiſtrandam ſuſcepiſtis. Coerceat
eos diſcipline vr̃e dauſura.infra quã etiaz
moꝛes cõponite et foꝛmate ad normã xpia

ne religionis. Nam q;tũ piaculũ eſt apud
xpᷣianos ſuos adoleſcẽtes nõ xpᷣiana ſape/

re/ neſcire pᷣcepta dei: Et qͥd agendũ ſit.qͥd
omittendũ.qͥd credendũ.qͥd ſperandum ⁊
quid timendũ/penitus ignoꝛare; Gubuer
ſio eis vel loqui vel legere q̃ nõ ꝓſint moꝛi

bus.aut plus eis obſint q; ꝓpſint ingenijs.
Pudet ꝙ aliter vſq; in hod iernũ diẽ iude⸗
oꝛũ pueri inſtituũtur pꝛimitꝰ in lege ſua p

ut iuſſiſſe videt᷑ dñs. Deute.uij. ¶ Cöflu⸗
unt ecce ipᷣi adoleſcẽtes plus ſolito/de toto

francie regno/ad floꝛentiſſimũ ꝑiſieñ.vni
uerſitatis oꝛtũ.erudiri hũt illic in ſuis pꝛi⸗

mitiuis ⁊ grãmaticalibo qͥ nuꝑ nõ niſi tali

bus imbuti/aduenire cõſueuerãt qð cur fi

at et an fauſtũ ſit pᷣſagiũ.nõ ſuſcepi diſcute
re. Scimus ꝙ in moꝛituro aĩlali/ſpũs aad
coꝛ cõfluũt. Hoc vnum dicere habeo ꝙ oo
amplius danda eſt oꝑa in hac celeberrima
vniuerſitate.ne caſſato vl neglecto diſcipli
ne muro circa adoleſcentũ cuſtodiã/erum/
pant ex agro eoꝝ nõ lilia cãdida ⁊ odoꝛite
ra virtutũ.ſed infelix loliũ et ſteriles auene

vt Virgiliꝰ loquit᷑ ſentes quoq;.⁊ ſilices ⁊
nociua queq; plãtaria vicioꝝ in ꝑniciẽ nõ

ſolũ taliũ/ſed publicã eccleſie.vt pinde fiat
ager qlẽ vidit Hiere.plenũ abominatiõi⸗

bus. Hiere.xiij. ¶ Eto moꝛes o tꝑa Quã

tis etq̊t abominabilibo/ plena ſunt ⁊ mẽs
et coꝛꝑa q̊ꝛũdã adoleſcentũ.⁊ ſerpunt inter

eos nefanda cõtagiõe nemine coſiderante

nemine phibẽte.nemiue euellẽte.vtinã ne

mine impellete.et nullo mõ eos qͥ conatur
extirpare admittẽte.Et heu maloꝝ cumu⸗
lus iſtas ſuas abominatiões nõ abominã

tur cũ ꝓpha dicẽte. Iniqͥtatẽ odio habui?

abominatꝰ ſum. Et qͥd eſt iniqͥtatẽ abomi
natꝰ ſum: Illã certe ꝑ os cõfeſſiõis euome
re vel eijci ¶ Aboc vᷣo agendũ eſt vt freq̃u
tius os dauſum ⁊ mutũ ⁊ vix extrahit᷑ vn/⸗
q; virus illud teterrimũ ⁊ obſenũ ⁊ nature
aduerſum.niſi iuxta ꝑabolã ſcripture/pere
atcoluber toꝛtuoſꝰ obſtetricãte manu du
cti cõfeſſoꝛis.Quid igit᷑ mirãdũ ſi młti ſuf
focant᷑iintroꝛſus retẽto enns peſtifero
et irremediabiliter pereũt. ¶ Hoc ſaltiʒ re⸗

ſtabit remedij. vt ſi ſenſus hois et cogitatõ

pꝛona ſunt in malũ ab adoleſcẽtia.ſicut eti

am ſcripture vox ⁊ exꝑientia nimis conſir

mat.Hoc inquã reliquũ erat.vt abomina

tiones cõtractas abominarent᷑.qꝛ abomi⸗

nantes.hoc eſt cõſiderãdo euomẽtes/ſana

rent᷑ et deſinerẽt eſſe ager plenus abomina
tiõibo Pꝛeclare ſiqͥ dein dictũ eſt Humanũ
peccare/diabolicũ ꝑſeuerare. Duocirca
patet q;tadiſcipline neceſſitas incũbit pꝛo
cuſtodia agroꝝ nouelloꝝ q̊s adoleſcentes
dicimꝰ.et interea dũ tenera ſunt etate. et q;

iõ in teneris aſſueſcere multũ eſt inqͥt Vir

gilius. Sit ſup eos maceria diſciplinetde
tur optima foꝛma viuẽdi.quã iocũdã red/
detcõſuetudo. Si qͥ vero ſunt mgroꝝ qui

nec iſta cõſiderẽt/necobſeruent erga ſuos

diſcipulos.ſeu ꝑfido neglectu fiat hoc.ſeu

cõtemptu puerſo.ſeu timoꝛe cupido. ne ſe
deſerant ⁊ alibimigrẽt.ſeu ſno ꝑdito male
viuẽdiexẽplo.qͥd de illis pnũciandũ ſit vi

detis. Tot enĩ agroꝝ ſpũaliũ nõ inſtructo
res ſed deſtructoꝛes dicendi ſunt q̃t ſalua⸗

re debnerant ⁊ ꝑdũt. Quinetiaʒ ſepe fit vt
vniꝰ adoleſcẽtis diſſolutio nõ coercita vel

non ꝓꝛſus vt oꝑtebat expullſa / trahat cete/⸗
ras plantatiões puras/in ſilueſtres ⁊ dege

neres moꝝ ſucos ⁊ ſpuria genimia.aðo vt

noõ abſqʒ rõis apparentia queſiſſe videat᷑.

Ouintilianꝰ/an expedies ſit adoleſcẽtes ſi

mul in ſcholis aut potius ſigillatim in do

mibedoceri.¶ Et qm̃ Quintiliani recoꝛ

AQAatio incidit/q fuit adoleſcentũ pᷣclarꝰ inł⸗

ſtructoꝛ. placet ea pauca de inſtitutiõiba ſu
is excerꝑeqᷓ officio pᷣceptoꝛis aſcribit.P

mo inaͤt ſumat an oia/ parẽt; erga diſcipu

los ſuos animũ.ac ſuccedere ſe in eoꝝlocũ
a qbus ſibi liberi tradũtur exiſtimet. Fas
igitur hũt pᷣceptoꝛes diſciplos ſuos alloqͥ
ijſdẽ verb religioſa maternaq; pietate ple⸗
niſſimis.qͥ bo hoꝛtabat᷑ egregiũ adoleſcẽtes⸗

Audouicũ ſua mater Plus vellẽ chariſſi⸗

mefili/te moꝛtẽ incurrere tꝑalẽ qᷓ; ꝑ aliqðᷣ

pctm̃ moꝛtalete tuũ offendere ceatoꝛẽ.

Scðo pceptoꝛ nec hẽatvicia nec ferat.pꝛe
clarũ verbũ ab oꝛe pagani.Cãam reddit ſa
tyꝛicus qͥ contẽpoꝛaneus Quintiliano fu

i ⁊ de eo ſcripſit.qꝛ velocius ⁊ citius coꝛrũ
pũt nos exẽpla domeſtica magnis cũ ani⸗

mos ſubeãt auctoꝛibo Jõ ſubiũgit ꝙ maxi

ma debetr᷑ puero reuerẽtia.vt.ſ.nil obſcenũ

nil impudicũ nihil exẽpli/ſcãdaliſatis ĩno
xios oculos et mentẽ coꝛrũpat.Nãet ange

toni

las he
Tbin
mionn/
ueina

dugtit

mins⸗
penn
coͤclud
Ginerd
nimose
fralllos
Uonefil

2

unares

Mhoee

c
oond
lfene
Chent
Hund
turten
Aupt?
ade
ginno
ici

W

dilimn

ſtſim
lvale
hept
fumi⸗
Ar⸗
ſtpann
onibyli
Ggites
nd⸗

nagent⸗
ſare,
ns Conf
tihoning
honni
Magſmn
Pehonin
thuri

mrin
alinn
nincee
lapned.
iidint
iopgni
royz ſos
inb a
pco eſe
eip me
maültvi
Ginſnoo
ntſang
igſeſtn
Ceind
mbNoe
rwrdepe
mningdot
ſendat
lecasſi
nimin do
ſorbit X*
acrdicn
ſeneorhd
ſtine.
gus t
nant

li eoꝝ ſemꝑ vident faciem patris qui eſt in

celis.Et qui ſcandaliſauerit vnũ ex puſil⸗

lis iſtis expedit ei ⁊c. Et plus nocet exẽplũ

vnũ malicie/qᷓ; decẽ bonitatis pficerẽt.nã

puer cereus eſt in viciũ flecti.⁊ abſq; docto
re etiã mala diſcũtur. ¶ Certio pᷣceptoꝛis

nõ auſteritas triſtis ſit.nec diſſoluta chari
cas.ne inde odiũ.hinc cõtemptus oꝛdiat᷑.⸗
Vbi notandũ/minus obeſſecharitatẽ ni

miam/q́; auſterſtatẽ apud adoleſcẽtes bo⸗

ue indolis:qͥ citius domeſticant᷑ blãadicijs

ducti inſtar auiũ q̃s generoſas appellãt qᷓ
minis tracti.tm̃mõ careant blãdicie omni
penitus impudicicia mẽtis ⁊ coꝛꝑis.Hic

di verberibs. Rões omitto Muartorplu

rimus ei de honeſto ac bono ſitſermo.Cõ
tra illos qͥ ignominioſas ꝑtes coꝛpis.⁊ ac

tus nefandos/nõ ſolũ aꝑta impudẽtia no

minare audent ſed impudæetioꝛi animoſi⸗
tate hoc exrõis pſona licere fieri defendũt.

nõ cõſiderãtes ꝙ; hecdicẽdo/coꝛruũt in er⸗

roꝛem begardoꝝ et turelipinoꝝ:qui ð nul

la re naturaliter data/erubeſcendũ eſſe di
cebant:quẽadmodũ et cinici phi/moꝛe ca

num dicebant eſſe veniendũ palã in nudi
tate ⁊ exercitio mẽbꝛoꝝ pudendoꝝ.q̊ͥs in⸗

culpat Tullius in deoffi.tractans de pul

cro etdecoꝛe. Et ſene.pꝛecepit Turpia ne

dixeris.paulatim enĩ pudoꝛ rerũ ꝑ vᷣba de
diſcit᷑. Et Apłus.Coꝛrũpunt bonos mo⸗
res colloqͥa pꝛaua.¶ Quinto minime ira/
cũdus ſit.nõ tamen eoꝝ q emendãda erũt
diſſimulatoꝛ. Ad hocenĩ ſunterẽpla Pla
tonis et Plutharchi et multoꝛũ ¶ Bexto

ſit ſimplex in docendo. Ad hoc trahbi pot il
lud legis antiq Nõ ſeres agrũ diuerſo ſemi
ne.plurimũ quippe obeſt varietas modo⸗
rum in docẽdo.et ex cõſequẽti mutatio ma
giſtroꝛũ nũc iſtoꝛũ nũc illoꝛũ¶ Septimo
ſit patiens laboꝛis. ccauo interrogati
onib libẽter reſpondeat.¶ Nono nõ iter⸗
rogãtes ꝑcunctetur vltro. ¶ Decimo. lau⸗
dandis diſcipłoꝛũ doctoꝛibo/nec malignꝰ
nec effuſus ſit.qꝛ res altera tediuzʒ laboꝛis.
altera ſecuritatẽ parit.

mieq; cõtumelioſus. Nam id quidẽmitos
a ꝓpoſito ſtudẽdi fugat quidã ſic obiur⸗

plũ aliqð imo multa qtidie dicat.que ſecũ
audita referant.licet eni ſatis exemploꝛum

ad imitandũ ex lectiõe ſuppeditet.tñ viua

Euare⸗ Endecimo ĩ emæę
dando q coꝛrigẽda erunt/nõ ſit acerbus ni

Bancti ludonici rcgis frãcoꝛũ 48

illa vt dicitur vox alit plenius pᷣcipneq; pᷣ
ceptoꝛis q; diſcipuli ſi rece mo ſint inſtuu

ti et amãt ⁊ vereut᷑. Vix aũt dici põt q;to li
bentius imitemur eos qͥbus fauemꝰ. el
læę ſuꝑ oĩa hoc obſeruari pceptũ apud pᷣce⸗
ptoꝛes noſtri tꝑis tam in vico ſtraminum

qᷓ; in domibus. vt ꝓ trufis et fabulis ſolixꝭ

7

peti ⁊ dici/ſalutaria qᷓdam et iocũda narma

rentur.qꝛ teſte Oꝛatio. omne tulit punctũ
qui miſcuit vtile dulci Quẽadmodũ ð ma

giſtro Regmaldo gobart/aſſeruit mihi di

gna fide relatio:eũ vix aut nunq; legiſſe et
audiuiſſe lectiõem apð ſuos diſciplłos/qͥn
aliqð immiſceret ſalutis verbũ ⁊ vehemen
ter inculcaret.adeo vr magna ꝑs ſcholariũ

morn magnos ⁊ religioſos viros euaſe
rit. 2 er

Tertiodecimo ſe pᷣceptoꝛes intẽtenc
mogeſte audini velint. Si hoc in ſchol ſer
uaret᷑ alia eſſʒ ſcholariũ attẽtio ⁊ modeſtia

—

in audiẽdo verbũ dei.qð vtiq; audienduʒzʒ

„

aſſet cũ ſũma reuerẽtia ⁊ diſciplina.⁊ ñ mi

nus q; pñte ſacroſctõ xpᷣi coꝛꝑis miſterio.

Ita eni dicebat Areſto. referẽte Sene. nũ
q́; nos verecũdioꝛẽs eſſe debere/qᷓ; cuʒ deo
loq mur.ſic ⁊ dũ audimꝰ. ¶ Ceterum diſci
pulos decẽt iſta. Pꝛimo pᷣceptoꝛes ſuos ñ

minꝰ q; iſta ſtudia amẽt/Scðo eos parẽ⸗
tes eſſe nõ qͥdem coꝛpis ſed mentiũ credãt.
Multũ hec pietas cõfert ad ſtudiũ.nam ⁊
libẽter audient et dictis credẽtet eſſe ſiles

cõcupiſcent. ¶ Iſta ſunt q ſi erga adoleſcẽ
tũ cuſtodiã ⁊ diſciplinã obſeruent᷑ erit ager

ipoꝛũ germinãs lilia candida virtutũ.do
nec qeſcẽdo in robur maius erũpãt Et ita

factũ eſt in hac ꝑte qð iubetxpᷣus Cõſide⸗

ratelilia agri⁊c.quò creſcũt. ¶ Buperati

xta ꝓroſitũ oꝛdinẽ poſt incipientiũ cõmo⸗

nitionẽ/oꝛõem alterã ſubtexere ad ipos p⸗

ficiẽtes ſʒ qm̃ aliquãdiu tardiuſcule tenui
mus ⁊ bꝛeuitas amica ẽ nr̃is adoleſcẽtibꝰ

fiat abbꝛeuiatio ſmõis nr̃it ↄſũatio in ter

tia oꝛõe q̃ ẽ ad ꝑſctös Scða oꝛõ tlis erat

q pnũciata ñ fuit. Cõſiderate lilia agri q/
mõ creſcũto viri iuuẽtute viuida ſolidati

viri quibꝰexcraſſa adoleſcẽtia ſtudiũ eẽdo

et Oꝛatiqrere opes ⁊ amicicias inuire
honoꝛi.Oĩa equidẽ vob circũſpiciẽda fũůrt

oĩa diligẽti ſedulitate ꝓ lilioꝛũ hͥ ẽ virtutuʒ
foꝛti incremẽto ꝑagẽda.Nõ vltima tñ hec
vos cura manet/humoꝛem ſufficientem et
ſalubꝛem haurire.nam humoꝛ ſi deſit/ari⸗
ditate enecat ſi ſuperſluit/eneruat et lãgui

da. diſſoluit malicie. ſi coꝛruptꝰ eſt inficit.
H S3

„

*

Humoꝛ iſte pꝛius diffinitus eſt eſſe ſuſtẽ⸗

tatio quã exigit cohabitatio in coꝛꝑe ⁊ aĩe

quedã radicatio terreſtris in eo. ita vt neceſ

ſe ſit h̃e panẽ ad comedendũ et veſtimẽta

quib operiamur. ¶ Bedo deus ;multa

eoꝝ turbam aſpicimus/a qbe hũoꝛ iſte tꝑ

lis ſubſidij nõ ad temperiẽ haurit᷑ aut deri

uari q̃rit᷑. nequaq; dicũt cᷓ Salomõe.Di

uitias ⁊ pauꝑtates ne dederis mihi.ſjz tim

victui meo tribue neceſſaria. Petũt potiꝰ

ne dicã rapiũt ad exuberãtiam auidã et in⸗
cõſideratã que nõ taʒ irriget lilia ad robur
ſtipitis/ q; obꝛuat curis varijs et inutili⸗
bus et deſiderijs multꝭſq̃ teſte apło mergũt

ad interitũ. Ita fit maledictus ager eozum
germinans ꝓ lilijs ſpinas ? tribulos Benñ.

Et quaſi ager acheldemach.i.ager ſangui
nis ⁊ peccati Mach. xxvij. Et ager qꝗͥ poſſi
detur de mercede iniqtatis Actuũ.Et que
ſunt he ſpine,quales tribuli: Nimirũ cogi
tationes impꝛobe.ſuſpitiones inquiete.ti
moꝛes anxij. ſubdole fraudes.qbo miſera⸗
nimus puũgit᷑ ſuffodit᷑.diſcerpit᷑laceratur.
unq; igitur ſperes lilia virtutũ ⁊ pulcro

rum ſtudioꝝ poſſe creſcere in agro quẽ hu

moꝛe tali cupiditatis toxicato ſentis imbi
bitũ.Nuũquid lilia etſi creſcerẽt eſſent inte⸗
gra q̃ intertot ſpinarũ curas pᷣmunt᷑ ſed la⸗
cera ⁊ inualida ⁊ emoꝛtua.nam qd ita pal
leſcere facit.qͥd amplius robur om̃e vtuo/⸗
ſi ſtipitis euacuat/q́; humoꝛ infectus aua⸗
ricie: Atuero cõtemptus eius/eũ aurea me
diocritate ⁊ ſufficiẽtia reddit diuitẽ.eũ red
dit ſecurũ.generoſum⁊ erectũ.eũ quoq; ad

legittimi roboꝛis incrementũ ꝑducit.cuiꝰ

in exeplũ eſt regis nfr̃i ſtrenuiſſima ex fru⸗
galltale paiens foꝛtitudo atq; cõſtãtia.
Multa hic de canino appetitu ⁊ voꝛaci di

uitiaꝝ ac bñficioꝝapud ecciaſticos noſtri

tempis:multa de cõſequẽti neglectu vtiliũ
ac pᷣclaroꝝ ſtudioꝝ ꝓ lucroſis artibaac ſci
entijs. Plura deniq; a peſtiferis adinuen/
tionib demolientibo agrũ publicũ eccleſie
ad peſtẽ hãc cupiditatis.nõ dico ſatiandã
ſed irritandã/occurſabant indignãda ſeu
melius miſerãda cõſiderantibi.queſciens
pᷣtereo vt ſtatim in tertia oꝛõe fiat cõſũma⸗
tio verbi noſtri. ¶ Sequitur tertia oꝛatio
Cõſidetate lilia agri quõ creſcunt.vos
qui venerãda iã etate et canicie matureſci⸗
tis. Cõſiderate ⁊ imitamini aſpicite ꝙ nõ
ſemꝑ bumo tenus herẽt lilia.non ſolũ ger⸗
mine cõtenta ſunt.erumpunt potius ⁊ cre⸗

G ermo factus in die

ſcunt in virens robur ſtipitis.ſpecioſo et

vario floꝝ oꝛdine decoꝛati. Poſtremo in

floꝛes pulcerrimos ⁊ ſuaues/incredibili ſi
gnatos arte/ſemet aperiũt.qui floꝛes libe/
ro quodam et patulo velut aſpectu ad fon
tem luminis etherei ſolem / iugiter ſe cõuer

tunt. ¶ Bec pabola eſt bumane etatis. ſic
tandẽ agendũ eſt omnibo et huc ꝑuenien⸗

dum qui etate tam grandeua ffoꝛeſcũt.nõ
ſemꝑ moꝛe pueroꝝ/latendũ eſt in numero
terrenoꝝ aut puſillo affectuum.vel in ſolo

germine virtutũ.neq; inſtar iuuenũ ſoli a⸗

ctioni inſudare cõuenit in ſolo ſtipite fulci
ri. Sed put cõſideratiõem que ꝓpꝛie eſt de
celeſtibus⁊ ſidereis ad ſuꝑna cõſcẽdat ani
mus floꝛeſcat foꝛmet᷑atq; dilatetur neceſſe

eſt et dicatis cũ apło Noſtra cõuerſatio in

celis eſt. Nonne meminiſtis vt ꝓpharum
vyvnus maledicit puero centũannoꝛũ: HNõ⸗
ne Seneca elementariũ ſenem irridet: àd
quid aũt extra cõtemplatiõem liberam(pᷣ⸗
ſertim celeſtiũ)agit animus.eſt in eius cõ⸗
patione elementariũ puerile infimũ iacẽs

et puſillũ.et qtũ diſtat radix lilij a floꝛe.tã/
tundẽ et amplius diffen cognitio que cõi
ter habetur ex litteratoꝛia eruditione/a b il

laq in cõſideratiõis eleuatiõe cõtemplati⸗
ua ſentitur. Om̃ pꝛima cognitio ſerpit hu

mi / materialiũ fantaſmatũ:et deſidernioꝛũ
carnalium concurſantiuʒ nubeculis quo⸗
dãmodo fuſcata. Itaq; ne ſurſum euolet/⸗

talibus fantaſmatũ ⁊ deſiderioꝛũ catenu⸗
lis circũligata tenetur in poꝛtione inferio/

ris rationis que eſt animalitas. Altera ve
ro cognitio ſurſum emergit ab hac confuſi
one materialium imaginum.ſic ꝙ remanʒ

lidber rationis ſuperioꝛis intuitus purus⁊

ſerenns ⁊ totus intellectiuus ad res perſpi

ciẽdas cũ ſumma facilitate circũquaq; dif

fuſus. ¶ Ita fit vt res eadẽ longe aliter ſci
atur ꝑ eruditiõem litterarũ aut exꝑientiaʒ
cõem. et aliter ꝑ contemplatiõem que facit
hoĩem tranſire in affectum coꝛdis et guſta
re de re qualibet iuxta ſapoꝛem ſibi pꝛopꝛi
um.⁊ dac pure cognitioni quearida eſt ſu
um ſapoꝛem ac inde reſultat ſapientia id ẽ
ſapida ſcientia. Pꝛima cognitio in intelle
ctu eſt.ſcdᷣa in affectu. Pꝛima in quadã lu
ce.ſcdᷣa in luce et feruoꝛe.ſcdᷣa plus ĩmutat
quemadmodum dulcedo mellis plus affi
cit dum guſtando ſentitur et maſticatur q;
dum tantummodo rationatiue et viſiue cõ
ſpicitur. ¶ta non opoꝛtet contemplantes

nſ
1
ualer
nhbse
ſene
o
tanef
lnte
Gettech
tnckan
bus.
nedien
dna
ſlo
nnz
fnimng
udii⸗
fimanr
parſe⸗
giin
chaan
nn
Vn
n
ir
pnont
tuo no
relecn
nd
fiinte⸗
recdi
reincir
tismen
hereler
gnimnun
ſerarſ.
fnia pue
boren.
demae
nniscoſt
ſohnfe
Unidoon
ſhene
bugan
bofſenn
tur he
rippine
ſent

—

oe
nmon
beic
lbe
asſn
gſechen
tautsſ
An
Neſctt
nnumen
Nlinſo⸗
cüſol
khiriie
Priect
ſäcateni
aurnenſe
Noninoin
ſphann
i. ho⸗
ntenq

henm

nansch
fni ucs
gnioneni
nonech⸗
ſonenbi
enph
vſprhu
icroi
logvo⸗
nmauolen
ianenn:
einfeno⸗
Aeraxe
accorfii
gremn,
mspune
nspeßi
innff
ggong,
aint
Emni
ſipop
nihckſu
ſctaide
hinintcle
hgocilt
gsimonn
Pliskf
ſticnug

unpene

—

BGancti ludouici regis francoti ¶13

iuxta myſticam hiſtoꝛiaʒ Ruth quarto ſcri
ptam. Ruth interpᷣtatur quaſi deficiẽs ſeu

lut alter Dauid vir inter tot turbas ĩter tot
pplos et abſq; literis multis.libera hac cõ
ſideratione ⁊ cõtemplatione pollebat.eru⸗
eſcat ocioſa ⁊ litterata ſenectus/ſi tali ca⸗
reat.et ſi nõ vltra ſapiat q; ꝑuulus. Imitã⸗
dus eſt certe priarcha Iſaac qui egreſſus ẽ

nraſ e alios.ſed pluribus modis et

ad meditandũ in agro inchinante iamdie.

et vide qͥd ſecutũ eſt. Siquidem rebecca il
la pꝛudens et decoꝛa que ſapientis ꝑſonaʒ
gerit eidem obuia fuit Geñ.vciiij. Inclina
ta eſt quippe dies vite in ipᷣis grandeuioꝛi

bus. Pꝛopterea exire debent hoc veſpe ad
meditandũ in agro illo celeſti vbi ſapiẽtia
obuia erit. vbi theſaurus in margarita pꝛe

fulgida felicitatis eterne recõditur.inueni

turq; Mach. xiij. In hoc agro impetrata/

xa irriguum inferius ⁊ irriguum ſuperius

Judi.i. In hoc agro apparet angelus vxo

ri manne ſedenti⁊ quieſcẽti ⁊ leuanti ſe ſu
perſe Judi.xiij. ¶ De qua cõſideratiõe lo
quitur inuitãs nos ad eam Bꝛego.in ome

lia. Si cõſideremus fratres chariſſimiq Z⁊

q;ta ſunt que nobis ꝓmittũtur in celis.vi/⸗

leſcunt anio omnia que babentur in terris
Terrena nanq; ſubſtantia ſuperne felicita

ti comparata/moꝛs eſt dicenda potius q;
vita. Jpe enim quotiianus defectus coꝛ/
ruptionis quid aliud eſt q; quedam pꝛoli⸗

xitas moꝛtis: Que auteʒ lingua dicere qͥs

intellectus capere ſufficit/ſuperne illius ci

uitatis quanta ſunt gaudia angeloꝝ cho/½
ris intereſſe.cum beatiſſimis ſpiritibo glo⸗

rie cõditoꝛis aſſiſtere.pꝛeſentem deũ cerne

re.incircũſcriptũ lumen videre.nullo moꝛ⸗

tis metu affici.incoꝛruptionis ꝑpetue mu

nere letari: Sed ad hecaudita/inardeſcit

animus. Jamq illic cupit aſſiſtere vbi ſe
ſperat ſine fine gaudere. Sed ad inagna pᷣ
mia pꝑuenirinon poteſt/niſi p magnos la⸗
boꝛes. Hec ille. Vere ſic eſt. Nemo põt nõ
dicam ad felicitatem.ſed nec ad hancfelici
tatis cõſideratiõem ſublimeʒ aſcendere/ni
ſi cum foꝛti cõtritione ſpũs. Verbũ eſt di⸗

uini dioniſij. Niſi pᷣterea cum ocio magno

et libero a curis terrenis ⁊ deſiderijs omni
bus carnalium. Niſi demũ aſſit conſtans
perſeuerantia cui ſoli aperitur ſola coꝛona
tur. Hec tria ponit Bernardus ſupercan
tica.¶ Sed heu ⁊ ve/ multi ideo cedũt iu⸗
riꝓpinquitatis hereditarie in agro hoccõ/⸗
cemplationis/quia ducere nolunt Ruth.

ð ſi gloꝛioſus rer Ludouicꝰ ve

venerabilis Richardus.
namur.quid multa garriendo balbutimꝰ

defectio.animus vero humanus /heres a⸗
gri huius ex ſua creatione et regeneratione

niſi Ruth ducat/hoceſt niſi deficiat a ſeip
ſo/et agrum talem celeſtis contemplatiõis

iure libero poſſidendum non attingit.Nõ

videbit me homo et viuet inquit domin ?ꝰ
Et iniellige vita ſenſuali et animali ſed di,/
niſionem fieri inter ſpiritum et animaʒ ne/

ceſſeeſt ꝑ verbum dei viuax et efficax Oue

diuiſio longe plus habetammiratiois/q;
anime et coꝛpoꝛis ſeꝑatio quemadmoduz

teſtatuꝛ autoꝛ libꝛi de bircnt anima. Et

quaſi videlicet rem tantam/ tantis verbo⸗
rum anguſtijs claundere valeamꝰ. Hoc ita⸗
qʒ nequit fieri. Scripſerũt multa plurimi
viroꝛum diuinoꝛum et eleuatoꝝ ſuper hac

re.et diuinus Dioniſius Auguſtin?ꝰ Gre.
goꝛius.et recentioꝛes Bernardus Hugo.
Richardus.et poſt eos Bonauentura.⁊ a

lij qui in hanc cõcurrunt ſententiam /non
poſſe hanc cognitiõem conſiderationis q̃
loquimur inexꝑtis aperire.quoniã ẽ man⸗
na abſconditum.et calculus in quo eſt no
men ſcriptum quod nemo nouit niſi qͥ ac/⸗
it. et fons in quo non cõmu nicat alienꝰ

ilenmus ergo et ad vnũ obedientes
chꝛiſtoconſideremus lilia agri quomodo

creſcunt.quoniaʒ hoc ſufficiet tantum nõ
deſit imitatio et applicatio ad opus.Non
nelilioꝝ ſemen pꝛiusmoꝛtificatur in terra
q; ſtipes aſſurgat.et q; ſioꝛes emicent:? Hõ
aliter carnalitatem ⁊ anumalitatem cũ ſuis
appetitibus et deſiderioꝝ paſſionibo coꝛ⸗
ruptiſſimis/emoꝛi neceſſeeſt ſi cupimꝰ tã⸗
dem/patentibo floꝛib/ pulcrarũ caſtarum
qʒ affectionũ /libero cõſpectu ſuꝑnis inhi
are fulgoꝛibꝰ¶ Et quis ad hec idoneꝰ: Ni
mirum ille qui in valle lachꝛimarũ / totus
in contritione perualida peccatoꝛum ſuo⸗
rum poſitus/moꝛitur ſibi.poſtmodũ ger⸗
minat et diſponit aſcenſiões in coꝛde ſuo⸗
de germine ad ſtipitem.et de ſtipite ad flo⸗
rem.hoc eſt de virtute in virtutem/de imꝑ⸗
fecto ad ꝑfectum donec aperto mentalis ſi
nus floꝛe/et irradiata deſuꝑ apice ſindere⸗
ſis.videtur deus deoꝝ in ſyon/in pñti per

grãm pᷣguſtate dulcedinis.et in futuro per

gloꝛiam cõplete ncina u nobis ⁊c.

4 .

——

ed quid co;

WB

Bermo de oratione

Francie ſcuto / ſaphiri coloꝛis
Enitẽt/oĩs coꝛ habẽs piũ / dic
A Lilia creſcant
ALlilij ffoꝛes/ſolito magis ſunt
Ducrtdamg⸗ tribuloſq; ſpinis
Obſiti denſis / miſerante chꝛiſto.
L ilia creſcnnt.
Lilij floꝛes variũ ſuboꝛti
AMunc ſunt pꝛius et fuerunt
Diiplren ſolus tenet hic in ipſo
Lilia creſcant.

Lilij floꝛes ſcelus o pudendum
Vinguibus curuis lacerans leo trux
Iſtius votis ꝓhibebat vſun
Tilia creſcant.
ODuiſquis es francus fidei pꝛobate

Hoſte ſublato domino volenne
Voce pꝛecelſa reboato dicens

Ailia creſcan!
Lilij floꝛes Dioniſius olim

Francie fertur domui dediſſe
L,uius obtentu pᷣcibuſq; dignis
Ailia creſcfaut.
MWiulgus ingratũ/ſtolidum/ꝓphanum
Aladibus diris meritum perie
Obſtrepens tali iubilo decenti
Lilia creſceeant.
Jure qui francos regis et coꝛonam
CLCoꝛde deuoto reuerere cbꝛiſtum
Telibens totum ſibi da iubebit
A ilia creſcan.
Lilij floꝛes decoꝛaſtis ampꝛptlte
Remigi necnon Qudoꝛvice ſanci⸗q/
Jugiter veſtro petimus fauoꝛe
QAlilia creſcant. ¶ Amen.

Bſecro vos tanq; aduenas
eiit pegrinos abſtinere vos ꝛc.
Evrxiſtimate pᷣcoꝛ verbum
hoc obſecrationis ſaluberri /
me humilis et pie non meuz
eſſe verbum.parum eni haberet ex me pon
deris et autoꝛitatis. Accipite potius tan⸗
qůS— ab eccleſiarum pꝛincipe Petro ſicut ve

reeſt enũciatum oꝛiginaliter pꝛime Pe.ij.

dem deoꝛõne. factus in coõcilio Cõſtãtieñ.

et recitatur in to currentis dominice
taq; ſicut dicit coapoſto⸗
lus petri paulus.q;diu ſumus in hocmun
do. peregrinamura domino /dicetes exſe⸗

Obſecro ⁊c̃.

tentia quilibet cũ ꝓpheta. Incola ego ſum
in terra peregrinus et aduena.cuius ratio

nem reddit ibidem apls Heb xi. Qm̃nõ
habemus hic manentem ciuitatem. ſed fu
turam inquirimus. Hierlim illam ciuitatẽ
que edificat᷑ vt ciuitas.Eto qᷓ;głoſa dicta
ſunt dete ciuitas dei ⁊c.quis nos deducet
in ciuitatem hanc munitam. Quã felix il/

la ciuitas ꝙ a longe olim pſpicientes mov

ſes et leui/nõ ſine myſterioꝝ quodam in?⸗

uolucro/pꝛimogenit; ſuis ipoſuerũt noia

gerſam et gerſon que interpᷣtani ſonant idẽ
qð aduena vel ꝑegrinus. ¶ Sint igit no⸗
bis aduenis ⁊ ꝑegrinis cãtabiles obſecro.

voce peni iuſtincatiões dñi in loco ꝑegri/

nmngtionis noſtre. Ad hoc eni factus eſt iſte
cõuentus ſtationis ſaluberrime.vt miſeri
coꝛdiam ⁊ auxilũ cõſequamur.A quo ꝛab
eo qui ꝑegrinantiba duobo diſcipulisiet de

ſe colloquentib q́;uis nondũ credentiboſe

cõiuuxit.ſcripturas aperuit.coꝛ accendit.

dans illud intelligi qð ꝓmiſerat. vbi duo

vel tres cõgregati fuerint in noĩe meo ibi ĩ
Aunqans ve

medio ſum. Macth. xviij.

reqedẽdũ ẽ ꝙ dñs ſit ĩ loco iſto: Adeſſvti
q. cui milia miliũ ſerniũt ⁊ decies centena
milia aſſiſtunt ei.Ad qͥd ita eſt: Nimiruʒ

vt illud ꝓuerbiũ laberij a ſeneca et macro/
bio poſitũ.comes facundus in via ꝓ vebi

culo ſit. Et quid facundius verbo dei in ex
celſis:? ¶ Et nobis viri fratres et reueren/

diſſimi patres pꝛeclariſſimi ſapienteſ atq;

chariſſimi nobis qui pervarios caſus per
tot diſqimina rerum/tendimus:non in la
cium.ſed in celum/exoꝛandus eſt ipe idem
chꝛiſtus qui noſtre ꝑegrinatiõis eſt (dicen

te Boecio Duxſemita terminus idem. ne
peregrinantes nos deſerat.ſed comitetur.
ducat.dirigat.et perducat. ¶ Conſeqmur

hoc queſumus tuis incercedentibus meri

tis.o beatiſſima dei mater et virgo que pu
erum Jeſum peregrinantem in terra egy⸗

pti cum fidiſſimo et iuſto Joſeph virgine

ſponſo tuo baiulaſti.fouiſti.nutriſti.cnſto
diſti..iſic tu nos aduenas ⁊ ꝑegrinos/ſpũa
libeauxilijs fouere miſericoꝛditerobſecra⸗
ta nõ abnuas nr̃e mẽoꝛ miſerie nr̃e ꝑegrĩa
tiõis et anguſtie. Necabhoꝛre peccatoꝛes
ſine quibs unquam foꝛes tali digna filio.

21CE—

Factus in cõcilioconſtãtieni 49

uodvt impetremus adimus cum fiducia
ꝛonum gratie tue te ſalutantes obſecrã⸗
do.¶Et obſecrantes ſalutando etdicen⸗
tes illud angelicum. Aue Maria. ¶ Ob

ſecro vos ⁊ cetera. Non errauit ꝓfecto pꝛĩ

pes eccleſie ſetruadi cunctos hoies ob
ſecraturus / viſceroſiſſima pietate mag qᷓ;

imperio/cõmonuit eos aduenas eſſe et pe

tuerẽt ſibi ꝓ habitatiõe patrie.ſed ad eter⸗
na ſemet ꝓueherent. aliter q; pecoꝛa.et pe⸗
cudes.ec aliter q; diues ille in euãgelio qui

dicebat. Anima mea babes mal hona re

poſita in annos plurimos. ¶ Sed qm̃oꝓ

ſtatu nature oſtitute.noſ coꝛpoꝛea hen mo

le pꝛeſſi etoppᷣſſi/nõ poſſumus ad celü pa
triam nr̃am quãa longe ſalutamus ſuſpi⸗

rantes/curuas in terris animas ſatis ⁊.ge

re/ inſtar ſiſiphi fabuloſi quã aſſidue mola
ſua deijcit et obꝛuit. Coꝛpus enim qð coꝛ

rumpitur/aggrauat aiam clauſam tenebrꝭ

et carcere ceco. Ait Virgilius Et vinctuʒ

in mendicitate ⁊ ferro dicẽte ꝓpha.Hincẽ

llla pſal. cõqueſtio. Heu mihi qꝛ incolat
meus ⁊c. Pꝛouidit miſericoꝛs et miſera⸗

toꝛ dñs.reſtauratoꝛ nr̃.dux noſter.via.ve⸗

ritas ⁊ vita.qua rõne poſſet mens nr̃a vo⸗

latu libero celerem nücium ad ipᷣm patres

noſtrum qui in celis eſt deſtinare. ¶ Di⸗
ra ꝓꝛſus quid dicaz. vel dei benignitas.vlł
boiĩs dignitasvel oꝛationis poteſtas:dicã
iſtoꝝ quodliber. Ita eſt. Eredite. Nunciꝰ
bic eſt oꝛatio.que duabo alis ſubnixa ẽ/fi⸗
V Raſbeque animata eſt charitate.⁊ que oꝛ⸗
ciplicitate. .
vel eleuatio mẽtis in deũ/ꝑ pium et humi
lem affectũ.quo fitvt dũ oꝛamus nos fami

tanq; plumis varijs/ virtutũ mul
e. Din q̃d eſt oꝛatio niſi aſcenſio

liari naram eimtuzHen colloquimur.
õt illud phicũ de Boecio carmen ſo⸗

noꝝ adid traduci qd aſſerimus. Suntet
eni penne volucres mihi. Que celſa cõſcẽ⸗

dant poli.quas ſibi cũ velox mens induit.
terras peroſa deſpicit.aeris immenſi ſupe⸗

rat globũ.nubeſq; poſttergũ videt.quiq
agili motu caletetheris.tranſcendit ignis
verticẽ.donec in aſtrigeras ſurgat domos

Bene habet igitur. Fecit nobiſcum ma

gnifice de; dum nobis aduenis et peregri

nis in loco hoꝛroꝛis et vaſte ſolitudis/de⸗

dit talem nunciũ.qui neceſſitates nr̃as aſ⸗
ferret deo. eto ez deſideratam impetraret
æreſenet.Obiee igitur vos viri prẽés

et fratres.obſecro vos voce Petri nũc tan
q; aduenas et peregrinos. Aſſumaturab
vnoquoq; noſtrum ſedulus iſte nuncius
oꝛatio omni quidem temꝑe. nam opoꝛtet
ſempꝑ oꝛare et non deficere. pᷣcipuetamẽ in
bachoꝛa et die dum ad hoc ipᷣm factus eſt

couentus iſte ſac atiſſimus. hec denotiſſi⸗

ma ꝓceſſio.hec ſacroſancte ſinodi peculia⸗
ris quedam collectio.tum pꝛo noſtris om
nibus iucõmodis ſubleuandis.tũ ſpecia⸗

litervt dirigat deus legatos huius concilij
ad dñm nĩm deſtinatos.vt venietes rede⸗

ant cum exultatione poꝛtantes rñſiõis op
tate manipulos. Fiat inſuꝑ oꝛatio quati⸗

nus det deus voci ſue vocem virtutis. det

mihi euangeliſanti verbum virtute multa
impleatos meum.quiꝝꝑ iuſſiones vr̃as qͥ
bus obniti fas eſſe non credidi/illud ape/

ruit. Neq; enim exiſtimaui ꝙ vllo mõ de/

eſſe poſſet ſermo mibide re ſaluberrima ad
petitionem talem.licet ſero valde nis im/
poſitum locaturo. Aſſumpſerat onus iſtòᷣ
reuerendiſſimus pater et doctor Emericꝰ.
giganteis humenis ſuis.ſed raucedo voceʒ

abſtulit. Conaboꝛ patrem filius ſequi nõ

paſſibus equis vt apud Virgilium eſt.

Enumeremus oꝛdine lucido et bꝛeui (qͥa

nihil eſt quod texitur oꝛdine longum xcon

ditiones et pꝛopꝛietates quas debet habe
re nuncius hic noſtre peregrinationis oꝛa

tio deuota vel obſecratio. Coerceatur ſer⸗

mo noſter infra terminos et verbaſpꝛeno

minate epiſtole dominice curentis.ne er
diuerſa vagetur et difflnat. Gumamꝰ ex

ea ſexoꝛationis ꝓpꝛietates iuxta totideʒ cõ
ſiderationes ſententiarum reade
la. Atamur inſuper familiari gro

3 epiſto
la et pal/
pabili ſimilitudine peregrini/magis ſcho
aſtico doctrinali et quotidiano/q́; accura
to ſermone loquentes. Habet enim ſatis
venuſtatis ipᷣe ſermo diuinus.etiamvbivi
libus verboꝛum panniculis operitur.quẽ
admodum veritatem. dum detcrra oꝛta ẽ.
non auro vel ſericis ſeb panniculis virgo
mater innoluit.¶ Sit igituroꝛatio vłob
ſecratio quatinus enolet liberius in celum
beimumaeilis et expedita.abſtinerede hic
bonis aſſociata. Conuerſationem veſtraʒ
Rurſus pꝑatiens et benigna.vt in eo ꝙ de
vobis. Sit libera nec ſeruiliter obligata.
liberi eſtote. Sit amicabilis et modeſta.
omnes honoꝛate.Sit denicz humilis et
ſubdita.ſubditi eſtote.

Bermo de oratione

Dicamus igitur

plrlſequentes q; ofo ſit agilis et eæpeditatan
q¶’ curſoꝛ leuis/explicãs vias ſuas. et ſicut
virgula fumi.quẽadmodũ poſtulabatqui

diceebat / dirigat ad teoro mea ſicut inceſuz
in cõſpctũ tuo.Hocãt fiet ſi obſecranti pe

—

tro obediuerimꝰ/abſtinentes nos a carna

libo deſiderijs que militãt aduerſus aiam.
Mala pꝛſus duraq; militia peſtilẽs ⁊ cru
enta/ deſiderioꝝ carnaliũ. Audi qualiũ.qꝛ
occidũt pigrũ.quibo ſubſeruiũt.ociũ ſub⸗
uerſatrix ſodome. voluptas eſca maloꝝ va
nũ gaudiũ qð in puncio ad inferna deſcen

dit.cibo immoderatus ⁊ potus. inter qᷓ ca⸗

put Johis gre pᷣſcindit᷑ His et ſiliba/ pꝛe/
grauat᷑oꝛatio.his inuiſcãt᷑ ⁊ euellũtur pen
ne eius. Figuram hẽmus ꝓ nr̃a cõſiderati
one in Abꝛaam.cui iuſſo ꝑegrinari dictuʒ
eſt. Egredere de terra tua ⁊ de cognatione
tua de domo patris tui.hoc eſt terrenis af⸗
fectib.de peccati occaſionib que ſunt pec
cati magna cognatio. de domeſtiò noſtre
carnis ettanq; paternis cõuerſatiõibo ⁊ de
ſiderijs. ¶ Rotuerat nunc ⁊ poſterius tra⸗
hi ſermo noſter/ꝑ cõcoꝛdãtias exſcriptura
ad eruditiõem moꝛalem aſſumptas.ſed ec
cecrebꝛius occurrit in ipa meditatiõe mea
ſtudioſitas ſpeculatrix poſtulans vt po⸗
ſitiões aliq̃s doctrinales ⁊ ſcholaſticas eli
„ciens inſererem.fiat hoc.intelligat ſtudio/
ſitag. ¶Lonſideratio pꝛimg.
¶ Efficacioꝛ eſt oro ceteris pariba qᷓ ſpũa
lioꝛ eſt eta carnalibus deſiderijs remotioꝛ
binc eſt veri oꝛatoꝛes adoꝛant deũ in ſpi
ritu ⁊ veritate. Oꝛabo ſpũ inq̃t aplus oꝛa⸗
bo et mẽte.nõ ſicut illi qs increpat xpᷣus ex
verbis Jſaie. pplłs iſte labijs me honoꝛat.
coꝛ autẽ ꝛc. ¶ Scda cõſideratio.

5õ
„ „

EEffcacio tceteris paribotheologoꝛũ
0o eu ſupꝛa fidẽ ſimpliciũ/clarioꝛẽ ⁊ pu
rioꝛẽ hñt de diuina bonitate cognitionem
Elſt enĩ talis oro ſpũalioꝛ/⁊a fantaſmati⸗
dbbus coꝛpoꝛeis alienatioꝛ.Hec of̃o cõqui⸗
ritur cũ ſumma difficultateꝛ paſcit aĩazʒ.no

ta Anthoniũ de oꝛõe extatica. ¶ ¶oſiiij.
( SEficax eſt pueroꝝ baptiſatoꝝ or̃o inqͥᷣ

bus nondũ vigẽt carnalia deſideria qꝛ per
regeneratiõem facti ſunt filij dei ⁊ placabi
les ei. Hinc eſt illud. Ex oꝛe infantiũ et la⸗
ctentiũ ⁊c. Maxima debet᷑ puero reueren/⸗
tia. Ve ve qͥ verbis oꝑib aut exẽplis ꝓſti⸗
tuũt hãc puritatem angelicam.

Vyli bono eccleſie et ad eiꝰ pᷣceptũ yel
ti

. 9⁹*

aſſociata. ſicut ſubditapls Pe. Cõuerſati

onem inqͥt vr̃am hñtes bonã.impoſſibile
eſt enĩ ſicut dicit Hiero.multoꝝ pᷣces non

exaudiri. ꝓpterea dicit᷑apud Machab. fa⸗
ctus eſt còuentꝰ vt oꝛarẽt.vñ et habitabãt

apłi pariter.dũ illos oꝛantes illuſtrauit di

uinitatis plnnitudo. Hinc ꝓpterea eſt ila
xpᷣi ꝓmiſſio.Si duo vel tres ex vobis con
ſenſerint. de oĩ re ſuꝑ terrã fiet eiſa pr̃e meo

Lolligamus hic tres ſpeculatiuas do⸗/
Finas. ꝛima cõſideratio.

¶ Efficacioꝛ eſt ceteris paribooro multitu
dinis pceſſionaliter ⁊ localiteradunate/q;ᷓ
duü ſunt loco ſeꝑati.Ad huius ꝓbationem
ſatis dʒ eſſe vſus eccleſie.
. b

fficacioꝛ eſt oro ceteris parib dũ fitp
el oꝛdia
Sem/ ꝙ; dũ fit tmmõ ꝓ ſeipᷣo. ¶ er. coſi.
¶ Eff.cacioꝛ eſt oꝛatio multitudinis du

Bitr oratio patiens

et benigna quẽadmodũ illatas iniurias o
poꝛtet pegrinũ ſuſtinere/ vt nõ coꝛreſpõde

at cuilibet fatuo nec litiget. ꝑdat de ſuo po

cet hic triplicem

tius vt pacẽ retineat.ſic debet eſſeoꝛõ.qð

notat Pe. cõſequẽterdum ait. Vt in eo qð
detrectent de vobis tanq;de malefactoꝛi .
ex bonis oꝑibo vos cõſiderãtes /gloꝛificẽt
deũ in die viſitationis qñ ſcʒ dicent hi ſunt
quos habuimꝰ in deriſum ⁊ in ſilitudineʒ
impꝛoperij. Nos inſenſati vitã illoꝝ eſtia⸗
bamus inſaniã ⁊ finẽ illoꝝ ſine honoꝛe.ec
ce quõ cõputati ſunt inter filios dei ⁊ inter
ſanctos dei ſoꝛs illoꝝ eſt. (olligamus

ꝛima ſpeculatio.

EKfficax eſt plurimum / oꝛatio illoꝝ qui
Diffamationes ⁊ detractatões patiẽter pꝛo

veritate vel iuſticia ſuſcipiũt.Patuit ĩ da⸗

uid reſpcũ ſemei maledici:ꝛ de ſara filia ra
guelis / de tobia. iob etꝓ malediciõe incli
nauit ſe et ſuſcepit bñdictoõeʒ Sa ſpe
¶ Efficaxẽ pauꝑm oꝛõ ſic̃ dicit psᷣ.· Ex/
audiuit pauꝑes dñs ⁊ victos ſuos non de
ſpexit. Silis ẽ rõ de his q i infirmitatiboſu
is coꝛꝑeis gr̃as agũt deo ⁊ oꝛãt.qð vidita
pls duᷣ ait ꝙ; vᷣtꝰ i infirmitate ꝑficit. cot oꝛa
Te lazarꝰ hẽbat qð vłnera.(Certia.

cax eſt plurimum oꝛatio illoꝝ qui

illic pᷣſciti etiam ⁊ peccatoꝛes oꝛant /q; ſink
la iungeretur talium oꝛatio.

mis
n
lalepece
peconre
boe.

toſdiſ⸗
atoeade
orznöf

zaaſan
cenii
lüſennet

inqſitor

onde,
S
ſir

i
en
ſmte

tasgn
lerertin
voser

gris⸗

N

müößſin

Cinis

XFractus in cõcilioconſtãtienſi

ſpũales tentatiões ſuſtinent patiẽter in a⸗
nima.q̃ moleſtioꝛes aliqñ ſunt apud volẽ
tes bñ viuere qᷓ; coꝛꝑales moleſtie vel pau
ptias exterioꝛ. Nota de blaſphemia. NHota
qui inſaniunt qꝛ deſunt cõſolationes exꝑ⸗
te. ſed ̃m multitudinem doloꝝ ⁊c.

it oꝛatio libera

nec obligata vel alligata reb huiꝰ mũdi g
vincula cupiditatis. Pꝛopterea ſubdit pe

trus quaſi liberi.libertate ſcʒ tali qᷓ ſumma

ingenuitas eſt:in qᷓ ſeruitus xpᷣi cõpꝛobat.
Eſt eni altera fallaxq̃dã libertas.omni ſer

uitute deterioꝛ.quõ notat Pe.cum ſubdit

Nõ quaſi velãtem hñtes malicie libertatẽ

ſed vtſerui deiaalis eſt pctõ: qͥ velut ona⸗

grũ liberũ natũ ſe putat.dũ dimittit᷑ire pꝰ

deſideria coꝛdis ſui in adinuẽtiõibus ſuis

peſſimis.q̃ſi bos laſciuiẽs.ſed nihil eſt in⸗
felicius(dicẽte Augꝰ)felicitate ⁊ impuni⸗
cate peccãtiũ.M ĩfelix inqͥt de quodaʒ cui

peccare licebat / ſic exſnia platonis deduẽ
boe. Sequũth̊ tres vᷣitates. Pꝛia vitas

–

6 cacioꝛ eſt ceteris paribo oro religio
oꝝ qboer voto vel regula minus peccare
licet qᷓ; alioꝝ.ſi in religionis ſue terminis

abſq; tranſgreſſione ſeipᷣos coerceãt.⁊ vin

culis occupationũ terrenarũ nõ inuoluãt
pedes affectionũ ſuaꝝ. ¶ Gca veritas
Acceptabilis plurimũ eſt oꝛatio ſolita⸗
rioꝝ in deſerꝭ vbi(dicẽte Hieroñ) Neſcio

quid ſereniꝰ emicat.⁊ liberiꝰmens euolat/

ad penetrãdũ celeſtia. Sic oĩs religio/q;;/
to ſibi ſufficiẽtioꝛ ẽ/⁊ ſolicitudis minꝰhñs
tãto ẽ ad cõtinuatiõem ↄtẽplatiõis habili

oꝛ:lʒ nõ ſꝑad inchoatiõeʒ Tertia vᷣitas
Aeaabli ẽor̃o p ſeipᷣo vel ꝓ pauꝰ

ad ſatiſfactiõem faciẽdũ.q; dũ ad ſatiſſa⸗
ciendũ ꝓ plimis ꝑ ſuſceptiõem bonoꝝtꝑa

liũ ſemet oꝛãs obligauit.Et h̊ eſſet grãdis

inqͥ ſitio de valoꝛe oꝛõis diuerſ aſpectibo.

MHota de. xij. faciebooꝛationis.

it oꝛatio amica

ẽð/

bi is modeſta.¶ Lonſequẽterad id q

es honoꝛate fraternitatẽ

diligite deũ timete regem honoꝛate. Hinc

eph ꝑegrinãtes frẽs cõmonuit. Ne ira

ſcimini inqͥt in via.Ad qð moꝝ confoꝛmi

tas qꝛ multũ pꝓficit.dicit᷑ Exo.xij. Eadem

lex erit indigene ⁊ colono qͥ ꝑegrinatapud
vos.·et Exo. xxiiij. Peregnino moleſt/ non
eris. Jpᷣi enim fuiſtis ꝑegrini in terra egy⸗

— —

pti.¶ Ouinetiam neceſſaria eſt oꝛõis mo
deſtia.quã generat timoꝛ dei. Pꝛopterea:i
Pe.iiij. Nolite inquit ꝑegrinari in feruo⸗
re qui ad tentatiõem vobis ſit. ʒelus abſq;
diſceretione pcipitat. ¶ Pꝛima coſideratõ
¶ EKſfficacioꝛ eſt ceteris parib oro ꝓ ini⸗

miq.q;to videt᷑ difficilioꝛ etex maioꝛi cha
ritate oꝛiũ hũ

8. Samuel et Moyſes

(Gaconſideratio.
¶ Acceptãbilioꝛ eſt ceteris paribꝛoro p re
ibo pꝛincipibs ⁊ alijs in ptãte cõſtitutꝭ/q;

tũ bonũ cõe exceditꝑticulare. Jõ culpabi⸗

les valde ſunt maledictiõem eis impᷣcãtes
quibo eſt maxime miſerãdũ qm̃ hũt hoĩes
ſuꝑ capita ſua Angꝰ In nullo mibi reppe
ri iratũ deũ ⁊c̃. Si vis apta. ¶ Tertia cõ.
fficacioꝛ eſt õo q;to verecũdioꝛ ẽ ſvᷣ
deo.et caſti timorꝭ.plus retinẽs Bern. In
veritate cõperi nihil ita eſſe efficax ad graãʒ

dei vel inueniẽdã vel cõſeruãdã vel recupe

randã/qᷓ; ſi ſʒ inueniaris nõ alta ſaꝑeſʒ ſa⸗

pere ad ſobꝛietatẽ. Deniq; btũs vir qui ſꝑ
Sit oꝛatio humi

lis et ſub

g et ſubdita. ¶ Juxta quod cõcludit᷑ in e
piſtola. Subditi eſtote in oĩ timoꝛe dñis.
nõ tm̃ bonis ⁊ modeſtis ſed etiã diſcholis
Hecẽ enĩ gra. Itaq; cũ diuina lex h̊ iube⸗

at.qͥ obturat aurẽ ſuã ne exaudiat hãc legz

ofo eiꝰ m ſapietẽ eſt execrabił. Pꝛeterea
obedietiũ ⁊ hũiliũ ſꝑ deo placuit oꝛõ.Oꝛa

tio hũiliãtis ſe nubes penetrabit.¶ Eſt ãt

humilitas triplex. In intellectu in affeciu
et in effectu.Ex cuiꝰ hũilitatis carẽtia pꝛe
ſertim in intellectu/ex depꝛauatiõe in affe⸗

ctu cõſurgẽete/ꝓueniũt erroꝛes oẽs:et ſcan

da in eccia ſctà dei /dũ.ſ. hũana pᷣſumprio /
nõ vult captiuari oẽm intellectũ in obſeqͥ/
um fidei.ſʒ q̃ritãbulare in magnis ⁊ mira⸗
bilib ſupꝛa ſe. Declarat hoc pulcre auctoꝛ
ſũme de vicijs ⁊ virtutiboaſſignãs cãs eꝛro
rũ circa fidẽ tractatu de fide circa finem
Ecce enĩ ꝙ intellcũs ſuꝑba pᷣſũptio dic ali
qũ oꝛõeʒ nil valere Quare:qꝛ vl tenet oĩa
de nccitate abſoluta euenire.vł deũ terrẽa
nõ curare.vł oĩa foꝛtuito agi ſic̃ notatclau
dianꝰ. Sepe mihi dubiã ⁊c̃. Autqꝛ ſicdeꝰ
res admiſtratvt eas ppꝛios motꝰ agere ſiat
etita inqͥunt qͥd ꝓficitoꝛõ.Fuerũt tandeʒ
alij qͥ dicerent oꝛationes nõ niſi a radiatõe

celeſti ſuſciꝑe virtutẽ vt alkindus ð radijs

Fuerũt qͥ negarẽt noctibooꝛãdũ eſſeaut in

—

”

5

Bermo de ſpirituſancto

locis ſacris pluſqᷓ; in ꝓhanis Dixerũt alij
qꝙ; oꝛatiões eccłie omnes pollute ſunt ꝑ ſy
moniam. Dirxerũtalij vt begardi/non eſſe
vocaliter oꝛandũ/ſed mentaliter tm̃.in q⸗
dam libertate ſpũs quã dicunt non ſubijci

pᷣceptis diuinis. Sed et erroꝛes alios qͥs

omnes denumeret: ꝓpter qð redditur apð
deũ inefficaxoꝛatio quã in fide fieri debe⸗
re tradidit Jacobo.poſtulet inquit in fide.
¶ Hiclate ptʒ materia grandis/taʒ ſuꝑ fa

cto dñi noſtri pape qᷓ; ſuꝑ alijs.que ꝓ pñti

iuſſus et obediens pᷣtereo. andeʒ ſub

epilogo cõcludẽtes dicamus.q; aduerſus
omnes inſultus aduerſarie ptãtes.aduer⸗
ſus ſciſmata erroꝛes ⁊ ſcandala ſpũalis ne
quicie.Aduerſus deniq; omnes laqueos

quos in via ꝑegrinatiõis noſtre abſcõdũt

ſuꝑbi/efficaciſſimũ remediũ eſt hr̃e comi⸗

tem oꝛõem/fide ⁊ ſpeſubnixam ⁊ animatã

charitate. NHam hec eſt victoꝛia que vincit

muudũ fides noſtra.a qua dirigit᷑ oꝛatio.a
lacer fidelis ⁊ volucer nücius noſter ad de

um.cui dicebat fidelis rex Joſaphat.ij.pa⸗

lipo.xx. Cũ ignoꝛamus qͥd ageredebeamꝰ
hoc ſolũ habemus reſidui vtoculos nr̃os

dña nature eſt.

ad tedirigamus ꝑ oꝛõem ſq; que victrixet
Su igitur nũciꝰ iſte (iu
xta qð pᷣdictũ eſt) Agilis et epeditus bo⸗
nies aſſociatus.patiens ⁊ benignus.liber:
non ſeruiliter alligatus.Amicabilis ⁊ mo
deſtus humilis ⁊ ſubditus Heceni eſt gr̃a
in xpᷣo Jeſu qui ẽ deus bñdictus in ſecula

ℳ

4
22

terraꝝ Saßp. i. Hocpᷣclaruz
fſapientis eulogiũ.hoc inſpi⸗
raclũ ꝓphatũ diuinitus oꝛa
culũ/decantat in exultatione

nimis aduentũ dñi in oꝛbem terrarũ.quã⸗
do apparuerũt aplis diſꝑpdite lingue tãqᷓ;
ignis.ſeditq; ſupꝛa ſingulos coꝝ ſpũſſcũs
quo repleti ceperũt loqͥ varijs linguis ma⸗
gnalia dei.put idem ſpũs dabat eloqͥ illis.
Eto vtinã prẽs celeberrimi prẽs ⁊ frẽs
in eodem ſpũ nũccollecti.vtinã det eloqui

ſpũs iſte dñi/magnalia dei q ſua ſunt. det

voci ſue vocẽ virtutis.qm̃ ipᷣe cõtinẽs oĩa
ſciam hʒ vocis.q̃ inſpirati locuti ſunt ſan/⸗
cti dei bomines.qͥ dedit verbũ euangeliſã⸗

.
„ „

Piritus dñi repleuit oꝛbem

dꝛdis iñi iubilo vocis/ſancta mr eccleſia?:
recolens in ipᷣo miſſarũ introitu ſtupendu

tibus virtute multa. Non enim vos eſtiNs

qui loquimini dicebat xpᷣus aplis.ſed ſpi⸗
ritus patris veſtri qui loquit᷑ in vobis.

Cadat o vtinã mõ ſicut olim in eccia pꝛi/

mitiua dũ Petrus loqueret̃apud Coꝛne⸗

liũ cadat ſpũſſanctus ſuꝑ oẽs audiẽtes ver

bũ.qꝛ niſi ſpũſſctũs coꝛdi aſſit audientis.

ocioſus eſt ſᷣmo loquẽtis ait Gꝛeg.at Au⸗

guſti. Cathedꝛam in celo tenet qui coꝛda

docet. Repleat igiturtotã domũ iſtã ĩq̃ ſe⸗
dẽtes eſtis vos apłici viri.vos in eodẽ ſpũ
cõcoꝛditer adunati.Adunati inq;.Etnon

ne cũ Maria mr̃e Jeſu? ¶ Audebim? ne
virgo ſacratiſſima dicere/te pñtialiter hic

adeſſe. vbi filius tuus nr emanuel ſe teſte ẽ
vbi ſpũs eiꝰ adeſt in medio: Ades vtiq; et
ſi nõ foꝛte coꝛꝑali dim ſione qᷓ;ᷓ; hoc inui
ſibiliteragere põt coꝛpus Seſum agili⸗

tatis ⁊ ſubtilitatis dotes.Ades ſpũali ſuꝑ

nos influxu ⁊ intuitu.cõuertens ad nos i
los tuos miſericoꝛdes oculos.ad quam ſu

ſpiramus gemẽtes et fletes in hac lachꝛy⸗
marũ valle imploꝛãtes aduẽtũ ſpũſſcti in

nos ⁊ ſuꝑ nos hodie.mediantetevirgo mi

ſericoꝛdiſſima.quã iõ ſanctuſſpũs nedum
ad ſufficientiam vel excellẽtiam ſed ad exu
berantiſſimam ⁊ fontalẽ redũdantiam im

pleuit vt ipᷣam in nos alios refunderes.q
yt fiatte ſalutamus exoꝛantes.et exoꝛamꝰ
ſlſalutãtes ꝑ illud angelicũ.Aue gr̃a plena.
Spuũs dñni repleuit oꝛbẽ terraꝝ.Ad io-
cũdiſſimam hanc ⁊ diuinã ſapiẽtis vocem
ad hoc eccleſie carmẽ ameniſſimũ.ad ſono

riſſimam hanc ſuauiſſimamq; totiꝰ oꝛbis
armoniam:ſacer iſte cetus.oꝛdo iſte deuo⸗

tiſſimꝰ / nũquid nõ aſſurgere dʒ in anago⸗/

gicos mẽtis exceſſus/in ſecretos coꝛdis iu

bilos/cũ exultabũdo quoq; carnis tribſu⸗
dio: OQm̃ hec eſt dies quaʒ fecit dñs.exulte
mus ⁊ letemur in ea.Et certe dignũ eſt vti
ſolennitate ſpũſſcti/oĩs ſpũs laudet dñũm.

laudet⁊ moduliſet in oꝛganis/h̊ ſpũali ffa
tu repletꝭ.pulcra varietate ſonantiboꝑ di⸗
ſtinctiõem donoꝝ meritoꝝ ⁊ virtutũ qua⸗
ſi totidẽ fiſtulaꝝ. Itaq; btũs pplłs qui ſcit

iubilatiõem laudẽ ⁊ exultatiõem (Jalloꝛ

ſi hoc nõ intẽderit pᷣfatio q̃ de xpᷣo ðꝛ:iq aſ⸗
cẽdens ſuꝑ oẽs celos ſedẽſq; ad dexterã ði
pris/pmiſſum ſpm̃ſcetm̃ hodiernadie ĩ fili
os adoptõis effudit.Quappter ꝓfuſis gau
dijs totꝰ in oꝛbe terraꝝ mũdꝰ exultat Qua

re:qꝛ pleni ſunt celi ⁊ iena maieſtatis glie
ſpũſſcti. Hinc celũ laudibs intonat. mũdꝰ

altunsn
Aapunu
wreininf
umnſendi
nat cögran
ſtäüdühi⸗a

dicie D

Lenos
inaugiuit
tindoq
fani ſpis
planedig
loceh⸗
ſoolgii
conecndie
feſiddeeb
awwst
ſminn
Donni
tcͤo⸗
beng.
tüente
niin⸗
neqrra
ctor mii
0inoſltar
dſiqrepte
norminp
giſpüodni
Aamsgfi
nenndind
fubditer
nipeentii
culnspiſin
wonſſtun⸗
Ouinis
noͤguie
hargumen
Men nl
nnoetr
Gtodigiab

(hlliſimn

veyines
ſißid
nusdion
nit Pee
undſie

gingiga

ſillſig

WSadnel
8Adtann

nhuchchn
iſpüſii
nrtenign
chisenn
unſcnen
icemimn

ingann5

8a aun

egr nn⸗
mp Aion
Nensoen.

müadſono
gw onbs
doiſtedeug
n mgn
noocal
zamms n
unnignit
napicni
bbhtlfe
emntpodi
mrüna
s niſet

nCNe

De ſpirituſancto

erxultans iubilat. gemens infernus vlulat.

Accipimus in hacarmonia / iuſticiaʒ p te
noꝛe in inferno qͥ gemens vlulat.mollẽ cã

tum ſeu diſcãtũ mĩe in celo qð laudibĩto⸗

nat.cõtratenoꝛẽ vero velut ex vtroq; ↄpo⸗

ſitu /dũ hic mũdus exultãs iubilat cũ ꝓpha

dicẽte. Miam ⁊ iudiciũ cãtabo tibi dñe

Cale nos hodie carmẽcanere ↄuenit dũꝑ

inauditũ ſeculis.mie in electis/et iuſticie ĩ
repꝛobis/miraculũ ſpũs dñi repleuit oꝛbẽ
terrarũ. ¶ Etanimaduertat pᷣcoꝛ vr̃a bea

titudo.qm̃ ſpũs iſte dñi qͥ repleuit oꝛbẽ ter

rarũ.ſpũs eſt huius ſacri cõcilij. Grandis

plane dignitas admirãdaq; ſublimitast
eodẽ ſpũ vniat᷑ foꝛmet᷑ viuat et vegetet᷑ hec

ſacroſctã ſinodus ecciam repñtans. q̃ͥ ſpũ
cõnecti dicunt᷑ in vnũ pater ⁊ filiꝰ Sʒ ve⸗

re ſic decebat vt xpᷣi ſponſi et eccĩe ſpõſe ſue

eſſet vnus ſpũs. Maioꝛ enĩ adheſio vel in
timioꝛ qualis eſſe põt.qᷓ; ſponſe ad ſpõſuʒ
Dicit aũt Apls ꝙ qͥ adheret deo/vnꝰ ſpũs
eſt cũ eo. Deniq; pꝛimitiuã ecciam deſcri⸗
bens Lucas Whirirudinis inqt creden⸗
tiũ erat coꝛ vnũ ⁊ aia vna ĩdño.Quid plu
ra q̃rimꝰ.cũ oꝛauerit prẽm qͥ non exaudiri
neqͥt.vt credẽtes in eũ/eſſent vnũ.ſlcut ipᷣe
et pr vnũ ſũt. Sũt ãt vnũ ĩ ſpũſctõ.qᷓ;q; ñ
oĩno ſilrad credentes. ¶ Bic eſt ſpus ille
dñi q repleuit oꝛbẽ terrarum.repleuit ſane
mox vt in pꝛincipio fecit deus celũ ⁊ terrã.

qũ ſpũs dni ferebat᷑ſuꝑ aq̃̊s nõ excluſusvl

elatus.qñ intus fonebat ᷣm aliã tranſlatõ
nem nõ incluſus vel artatus. Neq; enĩ qͥc⸗
q; ſubſiſtere põt qð nõ repleuit ſpũs domi
ni ꝑ eẽntiã potẽtiã et pñtiam. Hoc hʒ arti
culus piſius cõdemnatꝰ.q; cã pꝛima ſitre/
motiſſima ſic ꝙ nõ ꝓpinquiſſima erroꝛ.
Quãuis inſuꝑ oꝑatrinitatis.ſint indiuiſa
nõ quidẽ ad intra(vt Johes andree ſumit

ꝓ argumẽto ꝓceſſiõis ſpũſſcti ab vtroq; ⸗ſʒ

ad extra.nihilominus cõpleta foꝛmatio re

r.modꝰ et oꝛnatꝰ eaꝝ a ꝓpꝛiat᷑ ſpũiſctõ.p

q;to diuia bonitas tanq; cã finalis q̃ pꝛin
cipaliſſima cãꝝ eſt/mouit ad rerũ creatio⸗

nẽ vt in eis ſeſe diffunderet.Eſt eni bonuʒ

ſuijpᷣius diffuſinum Hinc Job ait. Spi
ritus dñi oꝛnauit celos cõcoꝛditerad pſal
miſt. Verbo dñi celi firmati ſunt. Sequi
tur. Et ſpñ̃ oꝛis eius ois virtꝰ eoꝝ. ¶ Hoc
vidit dininus Dioniſius qui oꝛdinãs no
mina dei ꝑ reſpectũ ad creaturaſpoſuit bo
nũ qð aꝓpꝛiatſpũiſctõ/eſſe pꝛimũ nomen
dei:et pꝛius collocauit qᷓ; nomẽ hocens.

dixerũt cũ virgilio(ſi bñ memini) Pꝛinci⸗

pio celũ. ¶ Bratiſſima pꝛſus hec ſpecula⸗

tio etiã phantiũ.ꝑſcrutari quẽadmodũ de

ſpus dni repleuit oꝛbẽ. Atuero longe grati

oꝛ dininioꝛ atq; ſublimioꝛ offert᷑ cöſidera⸗
tio ſi de opibo qeatiõis ad recreatiõis oꝑpa
tionẽ vertit᷑ mẽtis acies.fidei lumine bene
colluſtrata purgataq;. Illic offert celeber⸗
rimũ ſolẽnitatis.hodierne myſteriũ:q̃ nui
lũ ſtupoꝛe mirabiliꝰ.nullũ ſalubritatefru⸗
ctuoſius ⁊ efficatiꝰ excogitari põt.qũ ſpũs
domini repleuit oꝛbẽ tehord., Hoc pige⸗
ram quado repleuit hoĩes oꝛbẽ terrarũ in
habitãtes.cõtinẽs ſq; p cõtento.vel locꝰ ꝓ
locato.Quanq; et hoies hmõi nõ ĩ ↄueni

enter dici poſſint oꝛbes terraꝝ multis ſilłi⸗
tudinibꝰ Sed exhacnoĩatim/; egredien
tes a deo ꝑ creatiõem ⁊ recreatiões:rurſus
a ſeipᷣis⁊ oĩbo creaturis/in deũ qui ẽalpha

et o pꝛincipiũ et finis/reuertant᷑ꝑ cogniti⸗
onẽ ⁊ amoꝛẽ.Ob talẽ vero circulũ vłoꝛbẽ
intelligibilem/quis nõ recte noĩauerit ho
mines iuſtos/oꝛ bes eſſe: Et quidem terre
nos qꝛ cũ ſpiritibo ſuis hr̃et coꝛpi qð terre
nũ terrã inhabitat. Vel iõ certe nolant᷑oꝛ⸗
bis terrarũ ꝓpter virtutis ſtabilitatem et p
mptitudinem obedientie. Firmauit enim
de oꝛbem terre qui nõ cõmouebit᷑ ecce ſta

bilitas.Et de rot volubiliby ezechiel dicit

ꝙ́p/ bi erat ipet? ſpũs / illucgradiebat Eci⸗
ce obedĩa.Alludit his Oꝛatiꝰdi.de viro ſa

piente/ eſt totus teres atq; rotũdus. De

niq;ʒ ſicut hõ ðꝛ oĩs ceatura/ðꝛ creat̃i mũ

di:ꝛ microcoſmus ſiceũ noĩare oꝛbeʒ ter⸗

rarũ fas putamꝰ ¶ Deſcripſit pulcerrime
BGoe.pᷣdictũ oꝛbicularem circulũ intelligi⸗
bilem/de egreſſu creaturaꝝ a deo. et de re⸗

greſſu rurſus ad ipᷣm.dũ cecini. Repetunt

ꝓꝛios queq; recurſus redituq; ſuo ſingula

gaudent.nec manetvlli traditus oꝛdo.niſi

qð fini iunxerit oꝛtũ/ſtabilemq; ſui fecerit
oꝛbem. Cadit rurſus in eãdem ſniam alte
ro carmine. Nã in rectos ieuocãs itus.ffe⸗
xos iterũ cogatin oꝛbes.Quenũc ſtabilis
cõtinetoꝛdo.Diſſepta ſuo fonte fatiſcant.
Hiceſt cunctis cõis amoꝛ Repetuutq; bo
ni fine teneri.Oꝛ nõ aliter durare q̃ant ni⸗
ſi cõuerſo rurſus amoꝛe refluãt cãe q̃ dedit
eſſe. Jõ bene diffiniendo inquit Areſtote.
Bonũ eſt qð oĩa appetunt.¶ Ceteꝝ vero
inteliigibiles hoĩm ſpũs eo ꝑ criozen ſui

Hocet Plato / et multi poetarũ theologi /
ſub qdam inuolucro ſomniaſſe vident᷑ dũ

3

K

Bermo

. Spůs / quo deguſtato deſipit oĩs caro
qui ſcrutat etiꝗ pfunda dei ⁊ oia dijudicat
Hichodie ſpũs repleuit oꝛbẽ terarũ non
qualicũq; ſed exuberãtiſſima repletione
Inuenit᷑ enĩ ſpũs dũi repletio multiplex⁊
ſignanter triplex.
lis eſt in oib ſpem fidem ⁊ charitatẽ habẽ⸗
tibo. Eſt etiã in ꝑuulis baptiſatis vei ĩ vte⸗

faciunt oꝛbem quo pfectius atq; diuinins

ſpirit? vite eſt in ſeipis.tani; in rotis.illis
ꝓpbᷣicis qᷓ plene ſunt oculis intus et exira.

Intus intellig entiam.extra ꝑ coꝛpoꝛeaʒ
ſanſatioem.

Seduxit hacreductionẽdo
minus Bonauẽ. cardinalis in itenerario

ſuo / mentis in deũ quo libello ? autoꝛe ſuo
laus omnis terra ĩferioꝛ.

alis erat oꝛ

bis terraꝝ quilibet exaplis ⁊ diſcipkis ha

bitãtibo in vnnʒ cũ mlieriba⁊ Maria mr̃e

Jeſu.qñ verificatu eſt illud oñiꝝ Johelez

„

Etqͥdẽ in nouiſſimis dieba/effundã de ſpi

ritu meo ſuꝑ oẽm carnem? ꝓphabüt filij ve

ſtri ⁊ filie vre vtrũq; notat ſexii. erificatũ
eſt item illud ſapiẽtis o themate ſumptum
Spüus dñi repleuit oꝛbẽ terrarũ. Cuiꝰ re⸗

pletiõis ſenſibile fuit ſignũ.doctrina ligua
rum ꝑ eũdẽ ſpm̃ collata.de quo ptinus ſbᷣ
ditur. Ethoc qð cõtinet oĩa ſciam habʒvo
cis. Ham eo plente racegdiner as into⸗/
nant. fatur dei magnalia.¶¶. is ita quaſi
phemialiter et laliter elo cutis puſq; advl

terioꝛa ꝑgat ſᷣmo vnũ velut incidẽter detũ

rus ſum ꝙ reuerẽdiſſimũ prẽm doctoꝛẽ in
cõpꝑabilẽ acpᷣceptoꝛẽ meũ pᷣcipuũ dñm car
dinalẽ cameraceñ.excuſata deſidioſa vl vi
cioſa ꝓpoſiti mutatione.et exiguitatẽ meaʒ
releuata temeraria pᷣſumptiõe. Aſſignatꝰ

fuerat itaq; eidẽ.R.p.ſᷣmo pñs.Accepta⸗

uerat.cõpilaueratq; ipʒ ex integro et iã me
moꝛie cõmendabat.dũ febꝛis valida ſic eũ
coꝛripuitvt in lecũ ⁊ in medicos deciderzʒ
„ u ſſit igitur(ſunt enĩ petitiões ſue / iuſ⸗
ſio mihi) Juſſit vt ſuccederẽ loco ſui. Par
ui. licet impar viribo. nõ in mea / ſed inobe⸗
dietie virtute/ in vre britudinis expta be

nignitate. ⁊ in affluẽtiſſima ſt pũͦſſcti boni⸗

tate / ſyem reponens è iubẽs pollictus eſt.
Aperi os tuũ ⁊ implebo illud. O bedierat
qui dixit Os meũ aꝑui.nec fruſtratus ẽ.qꝛ
ſequit᷑ ⁊ attraxi ſpm. ¶Poꝛro nihil ex in⸗
tentione /qð vel ꝑtialitatẽvel offenſionem
ſonet ꝓpono dicere ne id qdẽ nullo tꝑe licet

—

fieri Abũde ſatis eſt ad loquẽdũ/ſolennita
tis hodierne miſteriũ grãgeę.qñ ſpũs domi

ni repleuit oꝛbẽ terraruũ. ¶ Et beneſi pirit?
dñi.nõ ſpũs mũdi.nõ ſpũs carniſ.nõ ſpũs
demonis.qͥ ſunt tres immũdi ſpũs.quos ĩ
Apocal. Johes vidit egrediẽtes de oꝛe be
ſtie/in modũ ranaruʒ. que garrule ſoꝛdide
turgideq; ſunt. Spũs inſup qͥ nõ ꝑmanet

57

ſuꝑ oẽm carnẽ hoc eſt carnaluer vinentem

qꝛ? ſpũs eſt qui viuificat.caro nõ ꝓdeſt qͥc/⸗

vtero mr̃is ſue.

–
„7

epletio ſufficietie.qᷓ⸗

ro ſctificatis.quẽad modũ Gabꝛiel oixit ð
beato Johe ꝙ ſpũſctõ replebit᷑ adhuc ab
tera eſt repletio abun

dantie vel excellẽtie. qualis fuit in btõ pꝛo

thomartire Stephano quẽ elegerũt apli.
plenũ fide ſapia ⁊ foꝛtitudine.qualis reple

tionis ꝑticipes ſunt ꝑfecti et cõtemplatiui
¶ Demũ repletio tertia eſt redũdantie vel
ſupefduentie. qualẽ in ſupᷣmo xpᷣus hüit. qᷓ
niam in ipᷣo habitat plenitudo dininitatꝭ
coꝛꝑaliter Poſt ipᷣm maria gra plena DMie
ro.Ceteris ꝑ ꝑtes dat᷑marie vᷣo ſe infudit
plenitudo gre tota:vta capite deriuet̃ oĩs
infixus vitalis ⁊ ſpalis ꝑ mariã q̃ſiꝑ col⸗
lũ in cetera mẽbꝛa totius eccie.Hanc ꝓin⸗
de repletiõem licet differẽter. hodie ſuſcepe
rũt apli.qñ repleti ſunt omnes ſpũſancto.
TZiũc enĩ ſpũs dñi repleuit oꝛbẽ terramm.
Agd qͥd ita: Vt ꝑ redũdantiã ⁊ ſupeffluen⸗
tiam / in oẽm terrã exiretſonus eoꝝ/etĩ fi/
nes oꝛbis terre verba eoꝝ. ¶ Repletionez
pmã opꝑatur ſpũſſctũs.in actiuis incipien

tibo ⁊ pficientibo. Et hec qdẽ bona ſuffici //
enſq; eſt. Repletiõem alterã oꝑaturſpũſſã⸗

ctus in cõtemplatis⁊ pfectis.et hec melioꝛ
excellentioꝛq; iudicat᷑ Lertiã vᷣo cõmuni
cat ſpũſſctũs viris heroicis pᷣpollentibo et
exercitatis in vtraq; vita actiua ſil et ↄtem

platiua.qbo nõ tollit actio cõtemplationẽ

nec actiõem cõtemplatio ꝓhibet aut refu⸗
git. Hec ẽ optima repletio ſupeffluenterac
redũdanter in alios deriuata.Ad imitatio
nẽ angeloꝝ qb hoc inſigne eſt. ꝓin eis nõ
obſiſtit theoꝛia iugi miſterio. cõtemplatio
ſcʒ actiõi. Immo vo cõtẽplant᷑eo attentiꝰ
artẽ pmã. ̊ fm illã hñt exẽplariter oꝑari

Exeplũ de ſcriptoꝛe ⁊ exeplari libꝛo ⁊ luie.

Hinc in ſcala Jacob viſi ſunt angeli aſcẽ/
dẽtes ꝑ cõtẽplãtiõem ⁊ deſcẽgẽtes ꝑ mini⸗
ſtratioem. Et qm hierarchic ſublimis p̃
latoꝝ deo amabiliũ ſtat exigit repletionẽ

bmòi ꝑfectiſſimã ⁊ optimã.dʒ enĩ (dicente

„

Bꝛeg pᷣlatus eſſe actiõe p̃cipuus ⁊ p cun⸗
ctis in cõtẽplatiõe ſuſpẽſus.vt ſitambide/
xter vt Aiot. ¶ Dicamus aliq de repletiõe

glinec

norcioſe
Curtobe
ſirh
gutgons
töenel
taes .
guilinns
cerint
ſpülenin
ꝛnchle
(cut di
ncbthan
Pyugen
Nnehyſi
ſſenepter
gaipian
nonni
nelce
crein
ſimie
apſi
ee
(
giros
ſcome
ntiſãi
eeſpüͤſſci
turquez
Cöſegton
(Gyi
terari/
tateſd⸗
lberatt

logemo⸗
irE⸗
füſunt⸗⸗
akyn?⸗
en
inn
leeſt
Gefet⸗
ſchagy
Kate
flüo⸗⸗
koon⸗

Mosren
mnllt
Wnemhon
lun
blner
ibenn
mnmähti
nopeien
ricond
Kkacher
Glerotn
Urinb
egeürn
guutsne
Genphn
Vülnnnene
ötwküſt
Pdirnin
ihenhie
ſſeinfacit
darnck
Wücſit
1Hancpi
hocieſtin
hhüſenn
beſmmmn
ſypeſſven

n if/

Wnng .

binepeen
i
urſonda
heemeion
ſocm
Hokenthe
uſlagmn
Nonporo
bberzu en
Cefuanun
munn
ooso
in
o ent
nopn,
otluie
Ngiaſc
spmmn,
ſbltnis⸗
ni dian
th
deſin

De ſpirituſancto

tali que contemplationem piteret actiões

cõplectit᷑.vbi ↄtẽplatio iã nõ inſeqͥ tur acti

onẽ.yvt in ſue adqͥſionis ſeu generatiõis p⸗
moꝛdio.ſed ipᷣaʒ pᷣuenit iſoꝛmat ꝑturit ve⸗
getat roboꝛat dirigit ⁊ ꝑficit. Neq; enĩ fal⸗
lũtur qͥ vitã actiu in duos ſe cernũt ſtatus
aut gdus.Quoꝝ alter eſt pᷣinꝰ ad cõtẽpla⸗
tiõem.et hic qͥdẽ impfectꝰ ſolicitꝰanxiꝰ⁊tur
bidus,.iuxta illud. Wartha martha ſolici
ta es ⁊c. In altero aũt reqͥes q̃dã pax ⁊ trã⸗
quillitas ex cõtẽplatiòis ſapidecõdimẽto
et ex infſtuxu eius cõtinuo/reꝑit᷑. Ita vt in

ſpuũ lenitatis/ agit oĩa/doceatꝛcoꝛrigat ola
qꝛ nihil deradice amaritudinis ẽ in coꝛde
ſicut ẽ dũ in ſpũ vehementi conterunt᷑ na

ues tharſis. Hic hʒ veritatẽ.illud Grego.
Pꝛudentiſſimũ verbũ.vera iuſticiaↄpaſſi
onẽ hʒ.falſa indignatiõem. ¶ Zalẽ habu

iſſe repletiõem apłin.colligim ex epłis et

actiboſuis. Cõuerſatus ſum ait inter vos
in omni humilitate lachꝛymis ⁊ mãſuetu⸗

dine.ſcio abũdare.ſcio penuriã pati Etite

rũ.oĩibooĩa factꝰ ſum.Qui et ſuadebat gau

dere in dño ſemꝑ.et nihil ſolictos eſſe.qua

ſi triſtes.ſp aũt gaudẽtes.vt ſit in aduerſis
et ꝓſpᷣis idẽ vultꝰidẽ animꝰ. quẽadmoduʒ

de Socrate pᷣdicabãt. ,
Mearticulabitur
aũtid qð reliquũ ẽ ſmonis.in triplicẽ cõ⸗

ſideratiõem. Pꝛima loquet᷑ de mõ q̃ ꝑ ſpi⸗
ritũſeœm̃ cõicat᷑repletio.ſcdᷣa loquit᷑qliſſit
ex ſp ũſſcti repletõe cõtẽplatio.tertia loque
tur reneaaeir An cõtẽplatiõis
cõſeqtur comes actio. ¶ Pꝛima cõſidera.

Spũs dñi dũ replet hoiem incolã oꝛb

terrarũ/facit hoc nõ quadã naturali ncci⸗
tate.ſed gratuito ſpõtaneoq; volũtatꝭ.atq;
libertatis arbitrio. ¶ Docnit h̊ xp̃s qͥ Ni⸗
codemo loquẽs dixit. Spũs vbi vultſpi⸗

rat.Etapls poſtq; dixerat ꝙ diuiſiões gti

rũ ſunt.dinũerãs eas ſubdit.Hec aũtom̃a
opat᷑ vnꝰ⁊ idẽ ſpũs.diuidens ſingłis put
vult. Itaq; deus ſicut dicit Job lumen te⸗
net in maniba.claudẽs et aꝑiens ꝓut vult

qni cuiꝰ vult miſeret᷑ ⁊ quẽ vult indurat..
eſt induratione pmittit. Neq; enim qͥſq;di
cerepᷣt Curita facis/etiã ſi pierit nationes

ꝗs fecit cui eſt p ratione volũtas.qui oĩa
qcũq; voluit fecit ĩ celo ⁊ in tera ꝛc. ¶ De⸗
fecit ad huiꝰↄſivᷣatõnis imꝑſcrutabilẽ ab⸗
ſſũ/oĩs penephoꝝ aſtrologoꝝ epicureoꝝ

ſtoycoꝝ/imo ⁊ ꝑipateticoꝝ ꝑſcrutatõ.dicẽ

abboꝛret traditiõe q̃ totiẽs monet.

49

tium / vel deu nõ eſſe. vel ñ curareres extra

ſe. velagere neceſſitate nature ſicut ſolem?
ignẽ. Quid idcirco mirãdũ.ſi deũ nõ ſicut
deũ glificauerũt.neq; grãs egerũt ſi nõſi pa
uerũt ab ipo ꝑoꝛões aliqð ſuffragiũ necq
Rlachꝛimas: Hoc ei fatuũ ̊ anile B deli
iudicabãt. 3 ocet hocor̃o cathonis apud
ſaluſtiũ. ¶ Hoc anta nr̃e ⁊vere religionis
adoꝛemꝰ⁊ pcidamꝰ añ deũñ.plo.co.do Et
iterũ. Sacrificiũ deo ſpũs cõ.coꝛ ⁊c Tali
bus enĩ lachꝛimarũ hoſtijs placatdeꝰ. Re

fert in vitaſpatrũ de illo machario anacho

rita magno.ꝙ interrogatꝰ vᷣbũ a frib inge
muit dicẽs. Ploꝛemꝰfrẽs ploꝛemꝰ vbi la⸗
crime purgãt pctã.ne illic ploꝛare cõtingat
ybi lachꝛime exurẽt coꝛpa nr̃a. Impoſſibi

le eni oĩno eſt no ploꝛare dicebat magnus

arſeniꝰ aut hic ꝑ pntiã. aut illic ꝑ dãnatõeʒ
Rorno teſte aplo.qͥd oꝛemꝰ ſicut oꝑtet
neſcimus/ſed ſpus eſt qͥ oꝛat ad deũ p nob
gẽitib inenarrabilibo.glo.oꝛare facit.Ad
quid ita? Nimirũ vt ꝑ ꝓfundã hũilitatem/
reddat aiam/ſuijpᷣius capacẽ. Supꝑ quẽ re

—

quieſcet ſpũs meꝰ q̃rit dñs:niſi ſuꝑ hũilẽ ⁊

quietũ ⁊ tremẽtẽ ſᷣmones meos.Eſt auteʒ
humilitas hec.vt hecabyſſalis altitudo in
dicioꝛum dei honoꝛetur caſto ſulentio ĩ fi⸗
dei ſimplicitate.quã hʒ pauꝑcula młr pluſ

aliqñ q; ſapiẽtes huiꝰ ſeculi.qͥ perſcrutato

res maieſtatis oppꝛimũtura gla.ſic oclus
nicticoꝛacis a clariſſima luce ſolis ſi cerne
re cõtenderit/retũdit᷑cecaq; ¶ Zur illuin
impleat.illũ nõ impleat.noli q̃rere ſi nõvii
errare.nõdũ impleris/oꝛa vt implearꝭ.Nã
qui vult eſſe ꝑticeps optimarũ dei donati⸗
onũ/oꝑtet oꝛõibo reduci.vt in bouoꝝ pꝛin
cipiũ. Ipᷣe quidẽ oĩboadeſt.nõ aũt omiĩa ei
aſſunt Tunc aũt ei aſſumus cũ caſtiſſimis
orõibo inuocãtes/reuoluto aĩo ꝓpinq mus
Ho c diuinꝰ dioniſius exeplificat de cate/
na ĩtelligibłiptẽſa in celũ.⁊de coꝛda nauis
herẽte litoꝛib.ꝑ quꝗ nanis ad litus nõ litꝰ
ad nauẽ deducit᷑ Wair, git aliqͥs repleri
ſpñſctõ? Vult exiſtimo Aſcẽdat exẽplo ſã⸗
ctoꝝ in ſuꝑioꝛa domꝰ.in cenaculũ grande
ſtratũ.hoc ẽ in apicẽ mẽtis ſue.claudat fo⸗
res.oſtia ⁊ feneſtras ſenſuũ ꝑ q̃s moꝛs aſcẽ
dit. Colligat in vnũvires ſuas oẽs.ſedeat

quieſcẽs.ꝑſeueretorãs.recogitet cũ ꝓpheta

oẽs annos ſuos in amaritudine aĩe ſue cũ

ſpe ſalutis/cõſequẽde. Sic enĩ oꝛat cũ ma

nia q̃ amarũ mare ⁊ qꝗ̃ mr̃ Jeſu mr̃ ſalutis

nominatur. Fiat repente de celo quaſi ve⸗
hemens ſonitus diuinoꝝ iudicioꝝ:q̃ſi ter
re facies.vt a timoꝛe dei cõcipiat᷑ſpũs ſalu
t.vt deniq;ð ſupmiſſo igne / fiat inflãmatũ
coꝛ et renes carnaliũ affectionũ / comutent
in deſideria fruentia fluentoꝝ ſuꝑnoꝛũ ſõ
tis vite. Quiſquis ſibi recepiaculũ tale pa
nerit. replebit eũ mũdans diuinitas deita⸗
od. Anero mirabile nimis eſt ⁊ neſcio⸗

—

ſi magis intimo guſtu ⁊ exnimẽto cogno⸗

ſcibilec; explicabile verbo. qua roefieri pt

vt ſpũſictus pueniat giam quã repleturus
eſt.nõ pᷣuentus ex opibe vel meritis.quoni

am nõ ex oꝑibſed exvocãte dictũẽ Jacob

dilexi. Eſau aũt ſꝑ odio habui. Ipaz nihil

ominus aĩam cohoꝛtant᷑ ſcripture ſacre. vt

ſep̃paret. vtſe diſponat·vt faciat qð in ſec.
pᷣdictis ⁊ ſilibo modis.oꝛãdo.lachrimãdo.

gemẽdo.velut aliqð oꝑetad ſpũſſcti ſuſce⸗

ptiõem. Nã ⁊ dei coadiutoꝛes eſſe tradita⸗

plus. Et certeſi nihil ꝓꝛſus coagit arbitri⸗

um. vñ meritũ Fatendũ eſt pleue coagit
ꝑ cõſenſum ſpontaneüů / obediẽtẽ pᷣmoniti⸗
oniſpũſſcti.ſed vt ita coagtr obediat hoc
iam nõ exſe eſt ſine gra ſed qꝛ gra pᷣnentuʒ
eſt ⁊ ꝑ eã ſalubꝛiter tractũ. Heq; tñ iõ min
ad meritũ deputat᷑aie cõſenſus hmõ iſica
criterarguit. Pꝛoſpꝑ ↄtra caſſianũ / dũ ẽ iſte
cõſenſus viuificatus ⁊ foꝛmat a gra.q;ᷓ ſi
p impoſſibile ↄſenſum hũcex puris natu/
ralibo elicuiſſet ſine gra.imo placẽtioꝛ ⁊ ac
ceprioꝛ tãto eſt deo cõſenſus talis.qᷓ;to deꝰ

in eo magis inuenit munſuũ qð acceptet·

ſicut bñficians nõ iõ minꝰ.ſed plus amat
bñ ſiciatũ. Aia pinde reddit᷑hũilioꝛ⁊ deo g̊
tioꝛ.ex ea cõſideratione qͥcqͥd hʒ meriti⸗
pᷣuentrix gra donat.¶ Quo õtra ſtultiſſt
ma eſt pᷣſumptio putantiũ ſe pᷣuenire deũ /
ipᷣmq; velut obſeqᷣ ſeruiliter ad hoĩs actio⸗
nem. Exrroꝛ iſte fuit pelagionoꝝ. ⁊ oimẽ
ſapiẽtes ſunt in oculis ſi uis. q terrena ſapi/
unt.nec iſta ꝑciꝑe q̃ dei ſunt pũt. niſi docu
erit⁊ repleuerit eos miſericoꝛditer ſpiritus
dñi repulſo ſpũ tumido mũdi. henus
q̃ſoſalutẽ nr̃aʒ nõ nobᷣ ſed deo qꝛ ſi fec nos
⁊ nõ iſi nos in eſſe nature dicẽte pſalmiſta

nõ minꝰ cõfitendũ eſt de eſſe gr̃e qð ẽ reqe

atio qdã. Docet hocor̃o pſalmiſte.Emit.

ſpi.t. ⁊ crea. ⁊c. ¶ Scãdaliſant᷑ aliſde ho/

mines q̃les pᷣdiximus carnales filij buiꝰſe

culi.qꝛ nõ rapiũt ꝙ hmõi pᷣuentio non tol

lat libᷣtatẽ atq; neceſſitatẽ. Aut quini deo

ſit inuenire viciſſitudinis obũbꝛatiõeʒ aut

pſonaꝝ acceptiõem vel inefficaciamopa/
tionis.dũ a puentiõe reſilit qst peccat. In

ducũt pᷣterea illud Aug.qy deus ſicres ad
miniſtrat vt eas ꝓpꝛios motus agere ſinat.

Liberũ arbitriun cur ab hac lege inqͥuntdi
cetur exemptũ? Necexẽptũ eſt fatemur.qͥn

ſinat ipᷣm agere deus ꝓpꝛios motus ſue lib

tatis.imo tanto liberius ⁊ efficatius ſinit.
qᷓto ipᷣm amplioꝛi puenit gra.viuificat in
foꝛmat coꝛroboꝛat ⁊ languiduʒ erigit ⁊ ſa⸗
nat. Puto(exempli gratia dũ egrotꝰ hõ
ſanatur a deo-nõ idcirco deũ eũ ꝓpꝛios mo
tus agere nõ ſinit.ſed ad eoſdem aptioꝛem
reddit. ¶ Addatur ad hec/cõſideratio ſalu
berrima ⁊ alta ꝙ in oꝛdine ⁊ latitudine ſpi
ritualiũ chariſma / inueniũtur ꝓpꝛij mor?
ſingularũ virtutũ ſuo mõ diuinioꝛi liberi/
oꝛi ⁊ excellentioꝛi quẽadmodũ ſuos mot⸗
habet naturaliũ agentiũ oꝛdo.vt motus fi

dei eſt miracula agere. Si habueritis fidẽ

ſicut granũ ſinapis / dicetis. huic mõti trãſ
fer te ⁊ tranſferet. Mons ſpei liberationeʒ

a dño reciꝑe qꝛin me ſpauit/liberabo eum

Motus charitatis habere oĩa que ſunt di
gratia. Amicoꝝ enĩ oĩa cõia ſuntvñ pr euã
gelicus ad ſenioꝛem filiũ Yili.omnia mea
tua ſunt.⁊ tua mea ſunt.Etita de reliqs vᷣ/
tutibo ſuo mõ.cõcoꝛdantias omitto. on
ſtat aũt qꝙ ſicut coꝛpus ꝓpter aiĩam eſt/non
raliũ agentiũ/oꝛdinatus eſt ſubiectus ⁊ ſbᷣ
eruiens ad agenda ſuꝑnaturalia diuinoꝝ.
chariſmatũ Qua in re ꝑſpicuũ ſit poꝛiſi ma

ſen coꝛollariũ pulcerrimũ qð nõ turbatre⸗

rum oꝛdinẽ deus. nec earũ motus ſaltẽ o⸗
bedientiales impedit. dũ ad fidem ad ſpeʒ
ad charitatem iuſtoꝝ /ꝓ vtilitate vel ipoꝛũ

yel ecdeſie/miracula ſpũſſancti oꝑat Dic
hodierna die factus repente de celo ſonus

ſic ignis ꝑ liguas ſuas diſꝑtitus.ſiclingua
rum aplicaꝝ pus in eruditarũ motos ĩſo⸗
nos varios.ſic docnen tanta viuacitas ĩ
eis / vt multa milia

teris petrus. Sic cõſtantia tam admirabi
lis ⁊ ebꝛietate ſimillima.dum ibãt apoſto⸗
li gaudentes a cõſpectu concilij qm̃ digni
habiti ſunt ꝓ noĩe Jeſu xpᷣi contumeliã pa
ti. Sic deniq; ſtupendũ illud vincẽs oẽm
admiratiõem miraculũ.ꝙinfra pauciſſios

annos omnem regionez ꝗ ſub celo eſta ſol

oꝛ tu vſq; ad occaſum et ab aquilone ⁊ ma⸗
ri.ꝑuagati ſunt. tam ardenter q; efficaciter

ecõtra.ſic coꝛpalis omnis iſte motus natu

ta milia hoim bꝛeuioꝛõe vl ſer⸗
mone / mox cõuerteret hõ piſcatoꝛ et ſine li

ie

glarom
mo
lacsſcha
Cufe
,aulaſin
ureſene
curmoo
fumwn

—
benntonan
mlevon
nſot
Etnr⸗
olutco
Pbiwe
(oſe

Oe⸗

ſe Nuid
ſmani⸗
Aog
Polinsten
fitunann
gine ytſn
türſupa

briseyn
lin n⸗
Kin
ſaheen
Ugflcep
Kenihtn

nag,
eſetded
Wrſmnt
Enaomi
Gmnni
onsſus
Aunsſti
uforn
engtn
ſchal
nweiosn
mapnan

amon

Nmeieht
Wpyne
niorilben/
iſs o⸗
Nnonsfi
ennsſide
icrönti

bentong

benboeun
ucheſuti⸗
indürau
Lommuame
1deſels

mmino. LQon

met/on
nosnamm
eenstſb
adiuinor⸗
ſtponim
Mötudare
otusſalto
ibenaſe
nnß
riont
Necchoſts
S
inmt
Gtundts!
mntſtel
guinitht
tüpen
ißdin
mhuntiin
Enttrod-
inuiſt
bab Auſ
inrin,

*

homines pauciſſumi et ignobiles et ĩopes
replẽtes mũdum euangelio dei qð erat le/
gib ⁊ moꝛibo inueteratis ſumme cõtrariũ
liudeis ſcãdalũ ⁊ grecis ſtulticia ſicut Augꝰ
et Chꝛiß. elegãter exaggerant in cõfirmati
onem legis noſtre.Hec inq; oĩa ⁊ ſilia mi
racula ſi ad ſola coꝛꝑalia reſpicias/ viden⸗
tur eſſe motui naturali cõtraria. Si vo na
turam cõꝑaueris ad grãm/iudicabis natu
ram vt ancillã/gre ſicutdñe/oꝛdinabiliter
paruiſſe. Oꝛdo qppe qualis alter rectioꝛ qᷓ
is naturalioꝛ eſt/qᷓ; vt replente ſpũſctõ oꝛ⸗
bem terrarũ/noua fiant oĩa.nouus rex:ino
ua lex.noua ſigna noua miracula? Inno⸗
ua ſigna.immuta miracula petit ſapiens.
Etin Apoc.dixit. Qui ſedet ĩchꝛono.ecce
otuerãt ĩlõgiſſimũ p/
trahi.ſʒ ꝓpoſiti memoꝛ/ad alterã me tranſ/
ſero cõſideratiõem.

nouafacio oĩa.

Hecunda colide ra

terrari/ nõ neceſſitate ſicut dictũ eſt. ſz ſpo⸗/
tanea volũtate attollit ipᷣm.vt in greem cõ
templatiue ꝑfectionis aſcẽdat.i

mentis eleuatio ſurſum ducens. Inſtarte
ſte Oui.de qua ferunt ꝙ repleta rore ⁊ ob/

ſtructa/ſi ad feruidũ ſolem expoſita ſit/ ſur

ſum abit. Myſtice.ros gr̃a.Pondus meũ

inqͥt Augꝰ.amoꝛ meus Illo feroꝛ quocũ/
q feroꝛ. hoc pfectũ amoꝛis pondus(ſi nõ
potius leuitas dicẽda eſt)emergere fac ſpi

ritum a turbida fluctuanriũ fantaſmatũ et

exundantiũ deſiderioꝝ carnaliũ/tetra cali
gine. vt ſuꝑas liber euadat ĩ auras. vt fera
tur ſuꝑ aquas cogitationũ vagantiũ ⁊ in⸗

ſtabiliũ.ſomnioq; ſimiliũ.vt eruat᷑de tene

bꝛis ⁊ vmbꝛa moꝛtis. Abi pꝛius erat vin

ccus in mendicitate ⁊ ferro male cõſuetudi
nis ⁊ fomitis oꝛiginalis. ¶ Senſerat ex⸗

perimento felici repletiõem hanc ſpũs dñi

ſurſum agentẽ/ipᷣa mr̃ Auguſtini ſctã mo⸗
nic Hecaliqũ in eccia ſcti Cvpꝛiani mar
tiris ſuſceꝑat ſacrã cõiem. in qᷓ plenitudo
gre velut in ſuo fonte ſumit᷑ tum ꝓtinꝰ coꝛ
poꝛea terra leuato/tales erupit in voces.
lemus in celu volemus in celũ fideles
luiſſet hec inſolita clamoſitas ⁊ eleuatio.
Jba vt erat tota colũbine ſimplicitat / pie
benigneq; mñdit.Etqd vultis.qͥd querit⸗⸗
CLoꝛ meũ ⁊ earo mea ecultauerũt in deũ vi

Spũs dñi dũ replet hoĩeʒ incolã oꝛbis

emplatiue ꝑfectioni ¶Bpamſi
quidẽ ſpũs dñi repletiõem cõſequit᷑libera

na dum poſtmodũ quereret᷑ qͥd ſibivo

cuius coꝛpus etiam cõtemplatio leuabat
a terra. Sic in beatis pnie ſpeculis maria
magdalena ⁊ maria egyptiaca factũ legimꝰ
Quid ð ipᷣa noſtra iuuẽcula tympaniſtria

Exultauit inqͥt.i.extra ſe ſaltauit ſpũs meꝰ

in deo ſalutari meo. Sile aliqͥd ſenſit Au

guſtinus qͥ deo loquens cõfitebat᷑. Intro⸗

ducis me aliqũ in affectũ quendã inuſita⸗

tũ valde.qui ſi ꝑficiatur neſcio quid erit q
iſta vita nõ erit:ſed reſoꝛbeoꝛ Heceſt al⸗

cenſio in deũ quã petebat qͥ dicebat QOuis

ipa cõtemplatio quedeſcribit a cõtempla

tiuo Richardo. qð eſt liber mẽtis intuitus
in diuina ſpectacula cũ admiratione ſuſpẽ?

ſus. Vel vt Augꝰ ait. Cõtemplatio eſtigd

mentis illuſtratio vel iluminatio. Vel vt

Hug. placet. Cõtemplatio eſt viuacitas

intelligẽtie.qᷓ cuncta palam hũs apta viſi⸗
one cognoſcit. Vnñ eſt illud ſpũs oĩa ſcru⸗

rum pgit ſpũs.Seqᷣtur ⁊ in ſuos circulos
reuertitur. Hoc ſit dũ ꝓpꝛiã ꝑuitatẽ defecti

bilitatemq; cnigant. Hanc oiderart⸗
onem ſeqtur lachꝛymoſa deuotio flãte ſpũ

ſancto. Nam flauit ſpũs eius ⁊ ffuẽtaque.

In qbus aqs lacrimarũ ſelauat.balneat.
⁊ baptiſat cõtemplantis aia quẽadmoduʒ

dixit adapłos xpᷣs. Vos antem baptiſabi
mini ſpirituſancto ¶ Et qm̃ nihil ita ani

mam lauat purificat decoꝛat illuminat ⁊ e

leuat ſicut intima compunctiõis deuotio.
Ad hanc ſeq̃tur mentis illuminatio.nona

ua q̃dam neomenia iuxta illud yſa.Hõ ab
ſcondã vltra faciem meam ab eis eo ꝙ effu

derim ſuꝑ eos ſpũm meũ. ¶ Hec aut faci⸗
es dei plena grarũ que eſt ſol iuſticie / nulla
rõne videri põt ſine delectatiõe qꝛ dulce lu

422

uum Congruit id qðᷣ ſequitur Altaria ta
dñe virtutu. ſupple cõtulerũt hanceleuatoõ
nem ¶ ale aliqͥd de ſctõ Thoma referũt

*

dabit mihi pennas ſicut colũbe ⁊ volaboꝛ
reqeſcam: Oꝛo que ſunt penne tales: niſi

dei inuiſibilia ſalubꝛiter afficiens animũ

tatur.glo.ſcrutari facit.etiam ꝓfunda dei.
Add qð reduciturillud eccs. Luſtrãs vni/
ſa in circũitu celeſtiũ ſq; terreſtriũ: inferno

men ⁊ delectabile eſt oculis intellige ſanis

videre ſolẽ. Tunc ſentitur virtus ⁊ veritas
illius verbi. Spũs meus ſup mel dulcis.

ODů ſenſerat ſapiens qui iocũdus exclama

bat O qᷓ;ᷓ bonus ⁊ ſuauis eſt dñe ſpũs tuꝰ

in nobis. Tüceni ſm melioꝛem mẽt nr̃eꝛ
ois vinutem / ineffabilib? ignotis / inet⸗
fabiliter 2 ignote Giüginunr ait ivniſt

3

=

S

Zneffwater Snalecamulyl fit ĩieffab is
umm Etquo/
niam eodem dicente Dioniſio diuinusa?
moꝛextaticus eſt et ꝑfecie amantem ſui iu⸗/
ris eſſe nõ ſinit.ſed amati.¶ Ad hanc dele

umme cõuenientis coniũctio

ctatiõem amoꝛoſam ſequitur tranſ foꝛma⸗
tio. Exemplo auri ⁊ argenti qõ qdem du/⸗
rũ eſt ⁊ ſolidũ.ſed ꝑ virtutem ignis calefit⁊

liqueſcit ac in alia mutatur maneriẽ. vt q;/
libet foꝛmam poſſit accipe.Exẽplo pᷣterea

ferri candetis qð plicabile redditur:natu⸗

ram induẽs ignis. Exemplo rurſus aeris
luminoſi.Exẽplũ de gutta aqᷓ.q̃ multo vi/⸗
no mixta cõuertitur in ipᷣm nõ placet. ꝓpter
erroꝛem Almerici ꝑiſius damnati ⁊ alioꝛũ
dicẽtiũ aĩam cõtẽplantis in deũ cõuerti.et
pꝓdere iam eẽ qð hẽbat in ꝓꝛio generetha
bere ſolũ eſſe ideale in deũ. Itaq; nõ q̊ mõ.
ſed hoꝛibo fit in aio tranſſoꝛmatio qdamꝑ
ſpm̃ſctm̃ ſicut notat Aplłs. Nos aũt reue⸗/
lata facie glam dñi ſpeculãtes tranſtoꝛma⸗
mura daritate in claritatẽ tanq; a dñi ſpni.
Adaritate fidei/in claritatẽ cognitiõis.A¶
claritate rõis/in dlaritatẽ intelligẽtie.a cla⸗/
ritate in intellectu/ in caritatem expimẽétatk
einde ſeqͥ tur defectõ
ſiue caſus vel extaſis. Exemplũ de alauda

noticie in affectu
que qũ illuminat aſcẽdit. aſcẽdens cantat?
iubilat. cantas obliuiſcit᷑ ſui.⁊ tandeʒ velut
ſtupida vel ſpaſmata cadit.ſic Dioniſius.

MHos inqͥt caſtiſſimis cõtemplatiõibe⁊ di⸗/
uinis ſplẽdoꝛibo repleti ſuꝑ apparentiam

radioꝝ in btis expimẽtis p exceſſum men

tis deficimꝰ. Cõcoꝛditerad pſal.Detfecitĩ
ſalutare tuũ aĩia mea.Etiteꝝ. Defecit caro
mea? coꝛ me.de.coꝛ.mei⁊ ꝑs mea de? i eter

nũ. Et in ꝓſa. Mirant᷑ ⁊ deficiũt Tlia ſũt

ſine nũero. Hec eſt pᷣcioſa in cõſpcũ domi⸗

ni moꝛs ſctõꝝ eiꝰ quã obtinere balaã niſꝰ

eſt dicẽs. Moꝛiat᷑ aia mea moꝛte iuſtoꝝ.o

bõa moꝛs.ſuſpirat Bern.q̃ vitã nõ aufert
ſed mutat in meliꝰ. Qũñ eni foꝛmidat᷑luxu⸗
ria/ vbi nõ ſentit᷑ vita: Quõ hʒ peccãdi po
tentiã.qͥ trãſcẽdit peccãdi cõſuetudinẽ.Ex
cedere q ppe aiaʒ etſi nõ avita ſaltẽa ſenſu
vite neceſſe eſt.vtnec vite tentatio ſentiat.
Vtinã frequẽter hac moꝛte cadã.vtlaq̃os

moꝛtis euadã.nec ſentiã luxurie moꝛtifera
blandimẽta.nec ire auaricie veljimpatien⸗/
tie ſtimulos.moleſtias ſolicitudinũ ⁊ cura

rũ ¶ Zalisvt opinoꝛ defectio/anglice pn
ritatis ẽ.mũdi delectatõib.coꝛꝑm ſilitudi

nibus nõ inuolui.Sʒ hoc plane facit foꝛ⸗

terat nedũ illud amoꝛelangueo.philocap⸗

tis vt moꝛs dilectio.qꝛ ſicut aiam moꝛs a nen
coꝛpe.ſic aĩm dilectio ſepata müdi vania Pbſuet
te. imo ⁊ qñq; ab ipo coꝛpe. ¶ Tegiſſeme ßbll
mini me/ de quadã muliere deuota. qᷓ ßmo ſcnos,
nẽ ſup tranſfoꝛmatione mẽtis in deũ p di · Drun
lectiõem die pẽtecoſtꝭ.audiẽs concutiebat hich
Pꝛimo gemitib inenarrabiliby ſuſpirs nbi⸗
atq; ſingultibo q dũ culparet᷑ ⁊ pulſib claan . inig
culis phibereta circũſtantib/ne clamoꝛi⸗ n n
bus ſuis turbaret audietes. nec hipocriſiʒ ent
oſtentaret.tace fatua quieſce miſera. pa mot d
cõpꝛeſſo ſpũ velut muſtũ ſine ſpiraclo qð nce
lagũculas nouas dirũpit.nõ valens pleni uu
tudinẽ amplius feruidi ſpũs intra ſe cape/ nol
re. diruptis venis ⁊ neruis expirauit. Htã pſunſ⸗
p meam fidẽ.ſic enĩ pie credere fas mihi eſt an e
Bliã martir amoꝛis / effecta. qᷓ iĩ canere po⸗ dlua

ta ſum:amo ꝑ amoꝛẽ Uulnerata charitate
ego ſum.ſed ⁊ amoꝛe moꝛtua:moꝛtua mi /
bi.⁊ amato viua.( Rurſus defectiõempᷣ⸗ T
dictã ſeqͥtur aut cõcomitatur abſoꝛptio q
dam / ſimplificãs ⁊ vniẽs cuʒ deo.atq; ſuo
mõ mentẽ deificãs.qñ ꝑditis nr̃is alterita

tiboꝛ ↄcupiſcetijs /curiſq; cõcluſis ꝛſupꝑmũ ü
dane explicat.in diuiuũ monadẽ cõgrega An
mur.ait diuinꝰ dioniſiꝰ. Cõfoꝛimniterad i / hhi
lud eruditoꝛis ſui pauli.moꝛtui eſtis.⁊ vi ⸗ ileh
ta vr̃a abſcõdita eſt cũ xpᷣo in deo. Heceſt 77
pax q̃ exuꝑat oẽm ſenſum. pax quã mũdnſ crk
dare nõ põt.qꝛ in mũdo pᷣſſurã.in me pacẽ c
hẽbitis.aitxpus.Gira regira in ventrẽ. in ltnön
latus.in doꝛſum.nõ alibi pacẽ inueniest⸗ñn· te
tus oꝛbis nõ ſatietatẽ ſed ardẽtioꝛẽ dñatõ L
nis libidinẽ inſtillauit. nec erat totus oꝛb üpenp
illiniſi ꝑunlus bolus. Sic in auaris. ſicĩ ii
ꝗrũt nec pñt ſatiari Nonne rabida fames WDl
qũn nec ſaturatoculus viſu/necanris audi Lind
tu: Solus ſpũs dñi eſt qͥ replet in bõis de Lispi⸗
ſideriũ nr̃jm. q adipe frumẽti ſatiatnos. q· nralt
dat manna abſconditũ q̊ ꝓpha paſtus eru⸗ mſep
ctat. Quaʒ magna multitudo dulcedinis ſligt
tue dñe.quã abſcõdiſti timẽtibite. ¶ Hic Witch
eſt calculus filioꝝ dei habẽs nomẽ ſcriptũ ain
qð nẽo nouit niſi qͥ accipit. Hic in diuinã aa
bilo aure tenuis ſentitoñs. Hic in thala⸗ dnn
mo doꝛmit ⁊ reqͥeſcit ſalomon pacificus.? mWde
beniamin adoleſcẽtulus in mẽtis exceſſu. Uinüigt
Hic gaſtatur fauus mellis.fauus ꝓpteri fjſ
luminatiõem intellectus.mel ꝓpter dulco⸗ n

nnoeg
Mäfne
mäne
Cncnnant
Pöſſhing
Pulſpc
Uedanat
cbipogf
en
Pirnche⸗
blegpn
unt
Daut:
ionhick
ianerpof

oiee

lchmne

Cäöenß 1

Mopod
. cle
nfssbenn
uſornpni
dicigen
miterol
nichiseni
w⸗Dcet
guinint
nmepace
1ennt.in
inneniesi
nceruit

Etoneditſ.

bnnsol
naumnd ſ

lispoen.

bicnms
nms l
nubobde
gürzpb.
atenn
Onlceginis
Ne. .

neſethi.

cindiuin
icin thin
Ncfils

lnnn.
.

De ſpirituſancto

Legimꝰ aplm poſtq; raptꝰ in tertiũ celum
audiuerat archana verba que nõ licent ho
mini loqͥ ꝓoſtq; inſuꝑ mente exceſſerat ðo

rationem affectus. Hic moiſes miſtic' du⸗/
cit gregem viriũ ſuarũ / in interioꝛa deſerti
Hic ſedet ſolitarius etleuat ſe ſupꝛa ſe yvbi

„

dñs loquit᷑ ad coꝛ eius. Hicdi

cutit/ vocans ⁊ inſonans ad opus actiuep

dilectione,
tima conſideratio.

tie.cõſtituit ipᷣm foꝛtẽ ⁊ e editũ ad opera

vite exterioꝛis ⁊ actiue. ¶ Vidimꝰ hoc in

Maria q̃ poſt ſuſceptã gre plenitudinem

in xpᷣi cõceptione ꝓtinus iuit in montana
cũ feſtinatõe.miſtratura Eliʒabeth cogna
te ſue. ¶ Retundit hoc exẽplo arrogãs be⸗
gardoꝝ ſtulticia.que in talẽ ſe libertatẽ ſpi
ritus ex cõtemplatiõne mentiunt᷑aſcendiſ⸗

ſe. vt nõ amplius teneant᷑ iuinis obſequi
pᷣceptis tanq; ſeruilibo. Quo cõtra ẽ illud

rypi. Si diligitis me / madata mea ſeruate.

Et pfecto tanto eſſe humilioꝛ atq; ad ſᷣuiẽ
dũ pmptioꝛ quiſq; dʒ ex munere qto ſe ob

ligatioꝛẽ eſſe ↄſpicit in reddẽda roe.(Nã

cu plenitudo legis ſit dilectio / ſignũ v̈o di

lectiõis ſit echibitio oꝑis.qᷣ nõ diligit ope
ꝓximũ /quõ legẽ ipleuit: Pꝛoximũattedi⸗
te nõ viciũ nõ erroꝛẽ ſuũ.qꝛ q diligit iniq/

tatẽ odit aiam oꝑan cã. Ceterũ legim⸗
moiſen poſtq; locutus fuerat ei dñs in mõ

tis caligine/ꝙ ad pplłi tumlłtuãtis regionẽ
deſcẽdebat tabulas leg ferẽs. ⁊ ex ↄtẽplati
onis interioꝛis redũdãtia.facies eius radi

oſa coꝛnutaq; videbat᷑. Eteniʒ ſicutlãpas

exlũine.ſic coꝛpus totũ ex interna cõtẽpla
tione luceſcit pulcrificat᷑ tniteſcit. Hiĩc vul
tus hincoculi hinctota coꝛꝑis cõpoſitõdi

uinũ aliqͥd ſobꝛiũ.modeſtũ.ſerenũ ⁊ deco/
rũ pᷣ ſe ferunt/ſed velãt faciẽ hanc hũilesdi

cẽtes. Secretũ meũ mihi.ſecre.me.mi.

cit petr? bo
nũ eſt nos hiceſſe.Et philippus ſufficit.⁊?-
Maria magdalena. VUidi dũm ⁊ hec dixit
mihi. Hic introducit᷑ aĩa in cellã vinariam
vbi bibit ebꝛiam ſobꝛietatẽ ſpũs. vbi ſuſpi
rabũda epithalamiũ canẽs verba dimidi/⸗
at dilectus meus mihi ait ⁊ ego illi. egodoꝛ
mio ⁊ coꝛ meũ vigilat.Hic obteſtatur dile
ctus de dilecta. Adiuro vos filie hieruſalẽ
ne ſuſcitetis vel euigilare faciac dilectã do
nec ipᷣa velit. Ault aũt dum pondus amoę/-
roſum ſpũalis boꝛologij/cadit/⁊ mentẽ ꝑ/

pximoꝝ p quo ſit hectertia ævl

Certia conſidera
tio. ¶ Spũus dñi / du repleuit holem inco
lamoꝛbis terrarũ ꝑ plenitudinẽ redũdan/

et dixerat. Ar̃a cõuerſatio in celis eſt. hinc

talis ⁊ tãtus regredit᷑ad diſponeda cublia

maritoꝝ ad verbera.ad tumuicꝰ.ad vincu

la AVbi qͥd amplius miremur neſcio.vł ſbᷣ

49

limitatẽ in cõtẽplatiõe.vel humilitateʒ in

actione.vbi deũ quodãmõ ꝓpter deuz deſe⸗
rens.cupiebat anathema eſſe a xpop pplo
ad xpᷣm trabẽdo. ¶ Scripſit Chꝛif.ſalu⸗
berrimũ de cõpũctione libꝝ.vbi regem da

nid mirat᷑ ⁊ extollit ſupꝛa modũ /qui tałfu

erit in actione regiminis regni cuʒ aſſidui
tate cõpunctionis intime cuius voces.iſte
ſunt.Zota die cõtriſtatus ingrediebar.la⸗/
uabo ꝑ ſingulas noctes lectũ meũ.Fuerũt

mihi lachꝛime mee panes die acnocte.O

culi mei ſemp ad dñmiet talia ſine numero
pꝑ pſalteriũ. Verũ hocſibi pᷣſtabat ſpũs foꝛ
tis.quo cõfoꝛtari petebat dicẽs Redde mi
hi leticiã ſalutaris tui ⁊c. Sequit᷑ ꝑtinens

ad actiuã.Docebo iniquos vias tugs.
Vellem daret h ſpaciũ qͥ ſereniſſimũ rho⸗

manoꝝ regẽ co mꝑare liceret in haclaude

ipi dauid.Eũ nanq; laboꝛ incredibilis ac
tiue vite iugiter exercet. In quo nihilomi
nus ſpũm deuotiõis habitare comꝑtũ eſt

ꝑ collocutiões deuotas vſq; ad cõpunctio
nem lachꝛimoſam audientiũ. His oculis

vidi et ſenſi.¶ Exultans nũc in ſpũ confi⸗
teoꝛ tibi pater.qͥ fideliter in actiõe laboꝛan
ti qñq; plꝰ intime ↄpũctiõis infũdis.quã
nõnullis in ocioſa vita/ cõtẽplatõez hmõi
tota ſolicitudine induſtriaq; q̃rẽtibo. Ita
pr̃ qm̃ ſic bñplacitũ eſt añ te. Gñplacituʒ

nõ meritũ vt nõ gloꝛietantete ſtulta pᷣſum
ptio oĩs carnis.ſed qui gloꝛiat᷑in te gloꝛiet

¶ Inuenio pᷣterea deuoti Bern. deſideriũ

tale ꝙ; grãm pᷣdicatiõis ſeu mĩſtratiõis ſicĩ

alios effunderet.nõ vt canale qð ꝓtin ſic/
cat᷑ feces retinẽs.ſʒ vt cõcha plena ſuꝑefflu
ens ſeu fons viuꝰ ꝑpetua vena ſcaturiens.

qui nec facile turbat᷑et turbatꝰ ptinꝰad ni

toꝛẽ pſtinũ redit.Ad quid ita qrebat ſctũs

iſte· vt nimiꝝ actio conteplatioõis grãm nõ
auferret. Hinc eſt eiuſdẽ ad frẽs documen

tũ ꝙ in qualibet actiõe/ meminerit illiꝰ ec⸗
deſiaſtice cohoꝛtatiõis Surſuʒ coꝛda.cui

tam veraciter q; ftequẽtervtinã fieret rñſio

Hẽmus ad dñm. ¶ QDuid q; Anthonius
poſt plenitudinem contemplationis in de
fto hauſte/ipᷣe neq; ex occurſu frenti ſr̃m

*

vel moleſtie ſentire ſe fatebatur: Hoc mira

tus eſt Hilario ſed tãta tã q; radicata ſta/

bilitate anchonij mens immota manebat.
aut ſi mouebatur cõtinuo redibat in idip⸗
ſum. Datur exemplũ ſenſibile de acu nau⸗
tarũ/affecta ꝑ magnetem.que iugiter redit
ad poli ꝓſpectũ.¶ Hãc ſtabilitatem con⸗
templationis in actione. ⁊ actionis in con
templatione.fniſſe erediderim in biis gre⸗
go.bñdicto ⁊ ſilibo plurimis. O de ipſis
aplis atq; diſcipulis hodierna die factum
nõ dubito. Poꝛro de martiribo LQauretio

AVincẽtio ⁊ talibo- venerabilis Richardꝰ

ſentit eos in medijs ignibo addiuina ſuſpe
ſos feruẽtius qꝙᷓ; fuerant in ꝓſpis. Hoc ſo⸗
nat illa vox Vincẽtij dũ vꝛerʒ coꝛpus ma⸗
china candẽs.Ecce nũc in ſublime agoꝛ ⁊
oẽs pꝛincipes tuos ſeculo altioꝛ o tꝛanne
deſpicio. Qð aũt in xpᷣo patiente nõ fuerat
diſpanſatio fuit ꝓ nr̃a redemptiõe Alioqͥn

delectatio interio:/coꝛpeam oẽm abſoꝛbu
Rurſus methaphiſican

do cũ theologia conſidero/ hec ſpũs dñi

ſipeffluẽs repletio ſtabilit aiam in ſpũali
tate. eo ꝙ a materialitate q̃ ̃m Areſt.male⸗

ficiũ oꝑat᷑ ißam magis ac magis purgat⁊
elõgat. Hincfit vt creſcẽte hmõi repletiõe

ſpũs dñi/ipᷣa cupiditatis ſeruitus letifera⸗/

vel eijciatur penitus ſicut in btis.vłimmi

nuta langueſcat vt in viatoꝛibo ꝑfectis.

BSupꝑaddamus ꝙ ſpũs dñi qͥs repleuerit.
dños facit.nõ q̃liũcũq; rerñ ſed oiʒ Omiĩa
nr̃a ſunt inqͥt apłs.Nã qͥ ſpũ dei agunt᷑ hi

ſilij dei. hi liberi fiũt.qꝛ vbi ſpũs dni/ibi li⸗/
bertas. ꝙ ſi filij liberiq; ſunt. heredes eos
eſſe ↄñs eſt.heredes qͥdẽ dei.coheredes au

tem xpᷣi.Xpᷣm vero dñm eſſe oĩm/mulcipli

ci titulo qͥs ambigat: Ac ꝑinde qͥs negʒ eũ

coheredibo ſuis ola tribuere abũdead fruẽ

dũ vel ad obſequiũ. Voxeſtapłli. Scimꝰ

Im̃ diligẽtib deũ oĩa cooꝑant᷑ in bonũ. et
ſic etiã ola aliena mala.Attendat᷑̃rurſꝰhoc
dominiũ ſuꝑ coꝛpus ꝓpꝛiũ.qð obedit pm⸗
pte ſpũi ſicrepleto.longe excellẽtius q; vi⸗

erat Areſto.cuius tñ hec eſt ſnia q in vir
tuoſo oĩa cõſonantrõni.Datur ⁊ ipᷣm do⸗

miniũſt uꝑ exterioꝛa in languoꝛibocurãdis

io ſubijciẽdis demonibo ⁊ generaliter ĩ mi⸗

rabilibo faciẽdis put expedit.vel ꝑſone fa⸗
cienti. vel alijs ꝓ qbus fiunt.ſicut oꝛdineʒ

nature iã dixim gre ſubditũ eſſe. Qð ſi ita

Bermo de ſpirituſancto

Mecq; ex circũſtantibus furbis dum alexã/

turt llera/ ſenſiſſet Auicẽ. ponendo mat eriã exterio/
dꝛiam qnq; veniſſet/ aliquid turbationis

rem ſubditam eſſe ronali aĩe / ybi fundare

mititur magicã naturalẽ. tolerabiliꝰdixiſſʒ
ſed altera fuit intentio ſua ¶ Colligimus
expᷣmiſſis ꝙ ad moꝝ mutatiõem notabilẽ

in microcoſmo.ſcʒ in hoĩb/oↄñs eſt muta/
nões in macrocoſmo hoceſt in maioꝛi mũ
do notabiles fieri.ſicut in diluuio.ſicut in

fulminatione pẽtapolis peccatri.ſicut in

hoꝛrendo ſcelere iudeoꝝ ꝓ nece xpᷣi qñ ſol

obſcuratꝰ eſt.terra tremuit. petre ſciſſe ſũt.

Deniq; qᷣd depcatio aſſidua motu ſuo pon

ſit hoc et Jacobo/⁊ eloqͥa ſacra/⁊ miracu⸗
la cebꝛa teſtant᷑ Hodiernũ inter cetera mi
acula qð oꝛantibo aplis patratum eſt.

tiõis vel ſtudioſitas vel curioſitas.

zi
maqueſtio. uerũt aliqͥ/cur mõ

det Gꝛeg. in Omel. euãgelij de aſcenſiõe.

lt qui ſolicitat pꝛo

ppter hect pᷣdicta nõnullos młtiplex inqiſi

ſigna eos qͥ credũt nõ ſequutur vt ſerpẽtes
tollant.vt linguis loquant᷑ nouis ⁊c̃. Rñ⸗

apls dicẽs. ꝙ lingue ſunt in ſignũ/nõ fide⸗

libus ſed infidelib.¶ Scda qõ.

diuerſis ſonis eadẽ lingua reſonabat Vel

an idẽ ſonus/ſe vario mõ intelligibilẽ red
diderit ſicut in audiẽtibo erat va rietas VUi
ertia qo

det᷑ſcõm magis eſſe pbabile.
mplius qrũt ſi donũ hoc linguaꝝ col
latũ eſt mlierido et marie mr̃i Jeſu.ſedẽti⸗
bus ⁊ oꝛantib in cenaculo cũ reliqͥs. Au⸗

mulierem nõ ꝑmittit ſed aliud eſt qð lex cõ
munis vetat.aliud qð pꝛiuilegiata ſeu pꝛi

ea in .S Wue⸗
rut qualis illa fuerit lingnarũ varietas.an

get difficultatem dictuum apli. qui docere .

uala cõcedit Itaq; maria aploꝝ fuit apla
Muana ꝗõ ¶ Amplius qrũt.ſi in aplo
rũ eplis erat doni illius latens energia.vt

ꝓ legentiũ varietate / ſeſe darent intelligi lit
tere/ſic lingue.hoc nõ opꝑtuit.
mõ viſibili ſpmſctm̃. pbabile eſt ꝙ ſic. q;⸗
nis Simõ magꝰ oppoſitũ putauerit dicẽs

date mihi hãc ptaté. Eth̊ de ſimonia gran
dis poſſʒ eſſe declaratio.ſ ꝑgim ad termi/
¶ Duerüt alij.ſi hodi

num. Srdo, rũt alij
erna die ſpuũſſcti repletio ↄfirmauit aplos

nũc doctoꝛiſatos ſic ꝙ peccare nõ poſſent

vel errare.cũ de petro dicat paulꝰ ꝙ repᷣhẽ⸗

ſibilis erat. qꝛ nõ recte ambulabat ad veri⸗

tatem euangelij. Sʒ ↄcedimꝰ repᷣhẽſibili⸗

tatẽ fuiſſe venialem nõ moꝛtalẽ. ¶ vij.qõ.

ingne. c nt. Muita qõ
¶ Duerũt ãmplius.an ſoli apłi darẽt hoc

heretice
öfiack
gekenic
moꝛte
Tintemn
holis⸗
Gähun
gſuci

hototi⸗
ann
ndei
ſcei
n

*

Wer ſ/
Nuſß
Auns
nwrd⸗
aiuu
Aloumni
ngſen
niſar⸗
bigſi
rann
uuſtope
imiran
egenn
umet

1. (dii
noſitlfid

Nſape
g . i
Dünö
. Oe
nengan
hnr Vl
blling

nsn

Lmuds
gapcl
uſeceni
ſigs. Zu
liare
lai⸗
naſept
fitap
iſincp⸗
Mingi
mutoe
Plc
ndices
RiSn
terni.

ſtaphos
hoſen
gebe
heſvl

MWalignus ex oppoſito blanditurad arro
gantiã· na queſtio.
ſanctis pr̃ibus poſtmodũ cohabitatiott vGv —

utilis ⁊ valde nota bilis eiuſdeʒ magiſtri
Joh. de gerſon depñt verb

ga cofirmati. cocedet ⁊ hmõi cohabitatio
ar rara auis eſt in terris. ¶ Lqõ.

ſcipulos oẽm veritatẽ. cũ hoc ſit a ppꝛiatux?

tium neſciſſe videaot vt geometriam aſtro
nomiam?: Rñdent doctoꝛes ꝙ ſcriptura ſa

Itẽ ꝑ qᷓ ſigna cognoſcitaduẽtus ſpũſſan/⸗

Germo de verbis domiim 49

Sedcur hac die pentecoſtes potius q; al accædi.vt celeſtibi deſiderijs accẽſi.fontem
tera datus eſtſpuſſctũs: Vt ſcʒ eius ignea
lex noug lunc daretur quando vetus dona

ta eſt ¶ Octaua queſtio. ¶ Cur p̈ceſſitre/

dentinus ac vehemens ſonitus: Qm̃ ſolʒ
cſpũs bonus facere ad bumiliationem

Aur cũ aplis

⁊ diſcipulis cohabitabant mlieres.cuma

lis culpata phitaq; eſt: Dentur nũc tles in

eꝝ quõ dicit᷑ ſpũſſanctus docuiſſedi

filij. cũ p̃terea mitas veritates philoſoppha

cra ꝑ antonomaſiã dicit᷑ oĩis veritas. In qͥ
ſupba cõfunditur nõnullo garrulitas
indecima queſtio. ¶ Solicitat alios
1 ſctõ Quotꝛqualibo mõis

P mo
mittitur qbillabit᷑ ⁊ quõ ꝓcedita preet fi⸗
lio. ⁊ hic de ſciſmate grecoꝝ plurima Quõ
remiſſione; peccatoꝝ facit ſpũſſctũs. Etſi
detur plenitudo ptãtis eccleſiaſtice ſine ſpi

rituſctõ gratificante ſeu ſine gratia gratum
faciẽte.qm̃ hic grãdis laqus hereticoꝝ vt
idem? in hoc cõcilio. ogecima a⸗
Rurſus qᷓ ⁊ q̃les ſunt irremiſſibles i ſpi

ritũſctm̃ blaſphemie.⁊ de diſtictõe donoꝝ

iter ſea vᷣtutibo btitudib⁊ fructib/xiij:.qõ

cti in mẽtem OQuibo inſup argument
regulis pbant᷑ ſpũs ſi ex deo ſint ⸗ liij. qõö
Peanc ſi qͥs poſſer ſne certitũdinalit
de ſe vl altero ꝙ heat ſpm̃ſctm̃ cũvideamꝰ
bereticos pmptos ad moꝛiẽdũ plus aliqũ
qᷓ; fideles catholicos ⁊ vñ ꝓcedit hoc:Vi/
det᷑ enĩ qñqʒ; in ipᷣis hereticis gaudium ad
moꝛtẽ ſed auidũ efferũ plenũ deſperatiöis
⁊ interne cõſolatiõis vacuũ. In ipᷣis vo ca
tholicis martiribo gaudiũ eſt charitate cõ⸗
ditũ .humile.patiẽs benignũ.plenũ ſpeat⸗
q; fiducia.interiꝰ ſuauiter conſolante.
lia magis ⁊ magis occurrebãt ſpecu
latiue tractãdã.ſed aliud tꝑs ⁊ aliũ locũ ex
poſtulãt Ipa tetigiſſe ſatis fuerit. Kini⸗
amus tãdẽ inoꝛõe ⁊ aduẽtũ ſpũſſcti in noſ
depcãtes dicam eidẽ. Aeni ſctẽſpũs. qm̃
in die bona venim ad te. reple tuoꝝ coꝛda
fideliũ.⁊ tui amoꝛis in eis ignẽ accẽde.qᷣm
ignẽ miſit dñs in terrã ⁊ voluit vehemẽter

vite ſitiamus ⁊ ad ipᷣm veniamꝰ pᷣſtãte eo

qui eſt benedictus in ſecula.Amen.
¶ m dies pentecoſtes dies eſt iubileus
gratie remiſſionis ⁊ indulgẽtie.rõa biliter
indulgẽtias nũciari ſolitas denuncio.

xplicit ſermo factus coꝛã cõcilio con⸗

kantie

ſctõ pẽte.vij. Julij: Anno dñi. O.cccexxi

bo dñi Jeſu verbis
Eñnite ad meoẽs qui laboꝛa⸗
tis ⁊ onerati eſtis ⁊ reliqua
y Salutare nobis eſt frẽs cha
NAX riſſimi cũ omni veneratione

— .

mentũ qð manifeſtũ ẽ in carne⁊ apparuit

in mũdo ꝙ vicʒz ihs xpus venit in hũc mũ

dũ pctõꝛes ſaluos facere⁊ qrere qð ꝑierat.

*

Aenit aũt non qualis erata pꝛinci io cre⸗
atoꝛ ⁊ iudex omniuʒ ſeculoꝝ.ſed qlis nob
cõgruebat.ſicut ſpecioſus foꝛma pꝛe filſs
boim. ita copioſus⁊ diues in mia.ſuꝑ om

nes qui inuocant illum⸗ Aenit tanq; ſal⸗

uatoꝛ pꝓ ꝑditis.redẽptoꝛ ꝓ captiuis.rexp
militiby. dñs ꝓ ſeruis. diues . paupiby.me
dicus ꝓ egrotis.vbi ſicut nullũ ab infirmi

tateliberũ inuenit. ita ꝓ ſaluatiõe oĩm ad⸗

uenit. Venit flos floꝝ dux moꝝ.venie ve-

na. fons pietatis ⁊ gratie.patẽs domui Ja
cob/ in abſolutiõem pctõn ⁊ menſtruate.
Venit tãc; doctoꝛ bon /magiſter pi bdi
catoꝛ veritatis ⁊ mĩe.mitis ⁊ humilis coꝛ⸗

de. Uenit de ſolio maieſtatis de ſinu ði pg

tris. ? qð ibi hauſerat de fonte pietatis / H

eructauit nobis ¶ Etqͥd hoceẽ potuit ni⸗

ſi charitas? Jpa eſt q̃ ſola cõmouit viſcera

miĩe dei noſti / q̃ mitteret nob liberatoꝛem
⁊ ꝓpugnatoꝛẽ qui liberaret nos de ſeruitu⸗

te diaboli q̃ oppᷣſſi eramꝰ. Teſtatp̊ aplus

vbiait. Pꝛopter nimiã charitatẽ ſuã q di⸗
lexit nos / deus pater fillũ ſuũ miſit. Iteʒ ꝓ⸗

pꝛio filio ſuo nõ peꝑcit. Haccharitate ſua
vꝛgete dei filiꝰ venit de celo. hac vegete ſu/
pedi ſe ꝑmiſit in ligno. Hac vꝛgẽte deſcen

ditvt ſuos educeret qͥ captiui tenebantur ĩ
inferno. ¶ Hanc ipſeet verbo docuit. et

one ſicuit Hacſigniſicauit ⁊ loco. Verbo

fip dĩim Gacellarii piſieñ. In die

S Hdicarecũ nulla tñ poſſimus J
rõne ↄpꝛehẽdere‚/magnũ hoc pietatꝭ ſaocnaan

—

De verbis domini

docnit cũ dixit Diligite inimicos vrõs ⁊ců.

Exemplo cofirmauit.cũ in cruce pẽdẽs ꝓ

ſuis etiaʒ crucifixoꝛibooꝛauit. Pr inqens
ignoſce illis qꝛ neſciũt qͥd faciũt. Sangui
nis effuſione cõfirmauite ã.qꝛ poſuit aiaʒ

ſuã ꝓ ouiba ſuis.etꝓ ſuo grege pius paſtoꝛ
moꝛi dignat eſt. Deſignanit eã ⁊ loco cuʒ
diceret. Venite ad me oes qͥ laboꝛatig ⁊ o
onerati eſtis.A¶oc & caritatis ipᷣe ẽ ¶ DSʒ
diſcerne. vtrũ ſue boceſt dinie an nr̃e. Si

dicamꝰ ſue.nulli hoc dubiũ eſt. In ipᷣo eni

habitat oĩs plenitudo dininita coꝛpalr.
SDidiuinitatis:⁊ charitatis. flã de chari
tas eſt. Si dicamnfe / cõſtat qꝛ charitatꝭ

nf̃e locꝰ ipᷣe eſt. Quis eni mag ꝓpximus eſt

ſaucio aut qͥ mag diligi meret᷑ ab ipo q;

ſamaritan? q curauit eumvino ⁊ oleo:Ad
eũdẽ & locũ q ſiad idẽ centrũ cõcurrit ex oĩ
Pte/oiuina earitas ⁊ hũana.vt recte ſit ipᷣe
mediatoꝛ dei ⁊ hoĩim.hõ xpᷣs ihs. ¶ Qðe⸗
legãter deſignat cõuentꝰ ille dñi ⁊ moyſi in
ſummitate mõtis ſynai.cũ legit᷑ dñm ĩ mõ
tẽ deſcendiſſe.et moyvſen aſcendiſſe ad eum
Nuid ꝑ mõtẽ iſtũ.niſi hõ ille ſignificataſ⸗
ſumptus a v̈bo in vnitate ꝑſone? Sʒ dñs
ſupꝛa mõtẽ deſcẽdit.qꝛvt hoĩeʒ aſſumerʒ q̃
ſi a ſũmo celi faſtigio dinina ſe dignatio in
clinauit Moiſes aut electus dñi aſcendit
qꝛ oĩs electoꝝ deuotio/ad redemptoꝛeʒ no
ſtrũ ſe ſubleuat.vt ad intuitũ dei ꝑtingat
¶ Illud quoq; qð de Heſter regina legit᷑
huic ſnĩe opitulari videt᷑. Rogatura heſter
ꝓ pplo ſuo accedit ad regẽ ſedẽtẽ ĩ thꝛono
Vigdet glam eiꝰ ⁊ coꝛruit.ſed eleuat᷑ ⁊ oſcu
lat᷑ virgã aureã.qᷓm illetenebat manu Rex
ſedẽs in thꝛono/eſt deꝰ pr.cũc iudiciaria

ptãte pᷣſidẽs Regina ecciam ſctãm deſigt.

queꝓ filijs ſuis oĩbo vicʒ fidelibo deũ prẽm
interpellat. Sed glam regis vidẽs regina
coꝛruit.qꝛ maieſtatẽ diuinitatꝭ cõſiderans
eccia expaueſtit. Eamq; rex eleuat ⁊ virgã
aureã ad ip̃am excẽdit.qꝛ vt ecciam ſuã oĩ⸗
potens deꝰ ꝗd cõtemplatiõcm diuinitatis
ſue exaltet.neceſſe eſt vt pauidã pꝛiꝰpamo
rem incarnatiõis ſilij ſui coꝛroboꝛet. Qð
aut ꝑ virgã hũanitas xpᷣi deſignef᷑Ähabemꝰ
in pſalmo ſic. Virgã virtut tue ⁊c. Ac ſi a
ꝑte dicat Hũanitatem tuã o xpᷣe qͥ es vinꝰ
pr̃is/naſci faciet dominꝰ ex iudaico pplło.
Oue virga bñ aurea ðꝛ.qꝛ xpᷣi humanitas
ſplendoꝛe ſapie ſingularis/rutilare credit᷑
Rex g virgã manu tenet ſed eã regina oſcu
latur.qꝛ humanitatem quãdeus pr ſibi in

pſona filij vniens q̃ſi manu ſtrinxit. hãcec

cleſia fidelium cõfeſſionis ſuelabijs dulci
ter tangit.( Ad hunc igitur locũ charita⸗

tis hoceſt ad ſeip̃am.charitas ipᷣa nos vo⸗

cat vt in charitate radicati ⁊ fundati/chari
tatem tenegmus / ꝛ charitatem diligamus.
Dicit ̊. Venire ad me omnes qͥ laboꝛatꝭ
Vox iſta eſt vocãtis.inuitãtis.ſuadentis.
Hoꝛtantis.rogantis.⁊ hoc totũ p noſtra ſa
lute. Cũ eni bonoꝝ noſtroꝝ no egeatvult
tñ ſuã nobis demõſtrarecharitatem ⁊ bea
titudinẽ cõicare. Inde eſt nos vocat ad
regnũ.inuitatad conniuiũ.qð electis oĩb
pan eſt ab oꝛigine mũdi. Vocat elõgatos
inuitat ieiunos.ſuadet volentibus iubet
nolentib'. hoꝛtatur laſſos. cogittnuitos.
omniboergo in coõmune dicit. Venite ad
me omnes ⁊c. ¶ O qᷓ; ſtupenda pietas.qᷓ;
mira dei dignatio. Ouem rogaredebuimꝰ
vt nos reciꝑe dignaretur.ab ipᷣo rogamur
vtad eum veniredignemur. Buats reqͥd

aliud q́; pꝛima illa gratia quam nullꝰ ho⸗
minũ ꝓmereni poteſt/cõmẽdatur?: Pꝛimã

gratiam dico.que ꝑfidos ⁊ non credentes
reducitad fidem. ꝑuerſos ⁊ male viuentes
conuertit ad religionem.pteſos ⁊ negligẽ⸗
tes/accendit ad deuotiõem. Ipᷣa eſt gratu

itum beneficiũ dei ꝓfluens ex illa ineffabi

libenigniate domni Jeſu. et ex intimis
viſceribo charitatis eius. Ipᷣa eſt cui nulla

ſcelera hoꝛrida.nulla peccata magna. nul/
la cõſuetudinũ vincula dura.nuila difficł

tatũ clauſtra inuia ſunt. Jpᷣa nos pꝛeuenit

vt bonũ velimus. Ipᷣa ſubſequit᷑ vt poſſi
mus. Jpᷣa ſtantes roboꝛat necadãt. Ipſa
cuneotes expedit vt alacrius currãt. Ipᷣa
iacẽtes cõpellit vt ſurgant de lacu mũerie
et de luto feeis Ipᷣa quatriduanum moꝛtu
um non ſolum reſuſcitat.ſed eius etiam ſo
roꝛes id eſt animeaffectus concitat.vtpꝛo
fratre reſuſcitando intercedant. Ipam niil
la voluntas.nullum meritum. deuotio nł
la pꝛecedit.ſed ſponte venit.indebita venit
ac per hoctotum hominem iure vendicat
ſibi Opoꝛtet nanq; vt accepto dei beneti⸗

cio tam gratuito et tam magno/vt totũ ho

minem innonaurit.⁊ quaſi alterando ip⸗
ſũ mutauerit E xeo quod erat in id quod
ante non erat.hoc eſt de iniuſto iniuſtũ.de
non ſancto in ſanctum.de peccatoꝛe in in⸗
nocentem.tcotum et extoto ſe homo ad gra
tias repẽdẽdas ↄuertat ⁊ neq̃q; ſtie ði inꝭ⸗

tus ꝑmãeat Gratũ ãt vemciter exiſtereẽad

e trattt
Cingen

aſe
sbaͤfe
eibacft
afandin
demnocn
lmlia
loſn
Galſo⸗
Ferbcun

auisdeop

inott
ſſſochn
uden
lplſe
Omgin
ſatbiint
nnd
FHit
Weits
N
amin
cire
boßßt
loemn
mndl
utut.
vrcoet
gaſſtir
leunkili
ſogmnce
tiesinſe
deſa.
onbop
tereeſio
rüpfir
hocabo
lt, a
Nrioꝛt
tlergen
oſta.
(eon
urſcs
Aniau
fhndai
Etdinn
ſnſti
Cegin
ſani
Foo
Ahr

Nnmno
Umrenl
Gerdi
ehnin
Ckogemwor
Muinred

Unole⸗

meſmi
Mocten
Aeyivans
Grſeclie
Packgen
Ubincfbi
Liintimis
Ktainll
ocnael
uladffik
opupenit
ik npoff
it.
cuni t
ba min
Wunronn
uuscnn’
lammn
1irn
umn
d
tübeo
meoip
gtgnes
giuſtüde
Meinth
noa
Fiedim
knit

1

Wenite ad me oẽs qui laboꝛatis ʒ0o

bona agẽda ſe inceſſanter exercere. Din⸗

enim gratus eſſe cõuincitur. quiſ⸗ quis mã⸗
qatis eius qui gratiã dedit/adhuc reluctat

Sed ſi oĩs nr̃a gratiarũactio. dei eſt de
datis bũficijs laudatio.de dãdis adhuc ſi⸗

neiĩ hac vita ſiue in futura qͥ mihi erit ſpes
et fiducia: Quibodeniq; meritis conqͥram

de malo cuſtodiã.in bono ↄſtãtiã.finẽ bo⸗

nũ ⁊ vitã eternã. Neq; eni dabunt᷑immeri

to ſed vñ iam mereri ea poſſim non video.

6

—

gfeꝛ pcum. gre vt bona inchoẽ. pc vt aſſi

Seldſcio qͥd faciã. Accepto hſm ꝓphaz ſpũ

Iuis deo pcibo inchoata cõmengẽ, exinde
iam oꝛdiar facere mibi amicos pᷣcib inde/

feſſis q me recipiãt in eterna tabernacula.

Duid eni ſi ſine alienis ſiue ꝓpꝛijs meritis
agdipiſcar dũmõ adipiſcar regnũ celoꝝ.!
Surgã pinde ⁊ circuibo ciuitatẽ. queram
ſicubi inueniã viꝝ iuſtũ ⁊ ſemm̃ / bonis pol

lẽtem moꝛibo placentẽ deo ſcem̃ dilectum.

Zpius me oꝛõibo cõmendabo.vt qð meis

meritis nõ valeo / eius aſſequar procinio

ODuerã dehinc in miliboaſaꝝ ſctãꝝ ſi vſpi⸗

am inuenire potuero ſpõſam dũi mei.ami

„

cã regis eterni. Jpi me potiſſimũ cõmẽda

bo ipi adherebo/ſz 1 obſequar adoleſcẽtu⸗

lis eiꝰ vt indignitas mea ꝗ ꝑ ſe iuſte deſpi⸗

7

citur.illaꝝ qᷓ ſpõſe familiares ſi unt / meritis

puehat᷑. ¶ Egrediar aũt adhuc ⁊ contue/
poꝛ celeſtẽ illã curiã.cõuẽtos illos ſctiſſios

q.aſſiſtũtdñatoꝛi vniuerſeterre hinc dẽ

letant᷑ illi btor ſpirituũ oꝛdines.illinc ve⸗
ro gaudẽt aie ſc

ſctõꝛ qᷣ rpi veſtigia ſunt ſecu
ti q̊s in ſeptẽ gdibꝰ ſacroſctã diſtinguitec/⸗

deſia. Clamabo ita ad eos ꝑ diẽ ⁊ noctem
oꝛabo ꝓ me ⁊ p amicis meis poſtulãs vt !/⸗

terceſſiões ſctã v oĩm celeſtiũ virtutũ ⁊ ſctõ
rũ pr̃iarchaꝝ ⁊ cetera vbiq; ſ. entiam?. In/
uocabo nihilomi ſinglos q̊ſq; ſctõꝝ ſpẽa
lit.q̃ꝝ mihi ⁊ noticia maioꝛ ⁊ mẽoꝛia cre⸗
bꝛioꝛ ⁊ interceſſio aſſuetioꝛ ẽ.nã ſic de clari
tate gla / ita de pietate. mia charitate oim
mi ↄſtat. vtputo q̃ etiã gaudẽt ſuꝑvno pec
catoꝛe pnĩam agẽte. Ecceaũti uꝑ omnẽ
glam ſctõꝝ ſuꝑ omnes choꝛos angloꝛ ex⸗

altatã caſidero ſctãm dei genitricem Ma⸗

riam ꝑditoꝝ repatricẽ.exulũ reducẽ.mrẽm
et dñam oĩm vpianoꝝ. Hec eſt illa gloꝛio⸗
ſa ⁊ felix maria.que in ipᷣo ſacratiſſimo ſã/
cte trinitatis triclinio aſſiſtit. pata vot po⸗
ſcentiũ.tanto potẽtioꝛ ad interuenieuduʒ.

S; to pñtioꝛ ad intuendũ ipᷣm fontem mie,

Ad hanc igit᷑ medullitus cõfugiam.ad ip⸗

opus miſericoꝛdia ẽ eiꝰ naturale ⁊ pꝛium

ſam tota virtute clamabo ad ipam ſuſpira

bo gemens ⁊ flens in haclacrimarũ valle.

fſciens qꝛ potẽs eſt ⁊ efficaxapud dũatoꝛẽ

celi et terre.et ſilocuta fuerit ꝓ me verbum

nihü eſt qo poſſit ei denegare dilectſſimus
filius eius. aͤhr
attollere. ac de pfundo laciet deluto fecis.
qualitercũq; aciem dirigere in illud incõ⸗

licet adhuc mentis oculos

pbenſibile diuineclaritatis archanũ.et eõ
ſiderare diligẽter vtrumn eetiã ibiſit/imo
ne vel ibi deſit qui ↄ me intercedere poſſit.

res illic cõtueoꝛ in vng deitate ꝑſonas ĩ
diuiſas in eſſentia. indifferentes in poten⸗
tia. pares in virtute.equales in benignita

te.Ecxcũ ꝑſonarũ nulla ſit poſterioꝛ alia.nł
la inferioꝛ aut indignioꝛ.duas lamẽ ex eis

filiũ vicʒ et ſpm̃ſctm agnoſco intercederep

me miro et ineffabili mõ.ad deũ pr̃em om

nipotentẽ. Vñ⁊ vterq; aduocati nomẽ ob

tinuit.teſtante ipᷣa veritate et dicẽte de ſpi⸗

ritu ſancto Rogabo patrẽ meũ ⁊ aliũ para

dlitũ dabit vobis ſpm veritatis.Et itema

lio loco dicit ſcriptura de filio. Aduocatuʒ

babemus apud prẽm Jeſum xpᷣm iuſtum
¶ Dð autem idein filius intercedat p no
bis. ſic aſſeritapłus.Epᷣus ieſus qui eſt ad
dexteram patris:qui etiam interpellat pꝛo
nobis. Juſtũ eni eſt.vt medicus egrotis

aduocatus ꝙꝓ derelictis. frater ꝓ fratribs.ca

put ꝓp mẽbꝛis.pontifexp pplło ſuo interpel

let. Venite ad me oẽs ⁊c. Ihm vero ad/ pa
trem ꝓ nobis interpellare eſt. cicatrices et

quale genus moꝛtis ſuſtinuit ꝓ nobis pa⸗
trono vultui quaſi cmemoꝛãdo inceſſabi
liter demonſtrare. ¶ Oõ itẽ ſpuͦs oꝛet pꝛo

nobis ſic dicit apls. Similiter auteꝛ ſpi⸗
ritus adiuuat infirmitates noſtras NHã qd

oꝛemus ſicut opoꝛtet neſcimus.ſed ipᷣe ſpi
ritus poſtulat p nobis gemitibus inenar⸗
rabilibus.Et alibi. Spũſſanctus deũ po
ſtulat p ſctis. Ipm vero ꝓ nobᷣ poſtulare?
ineffabiliter gemere eſt. poſtulationes ⁊ ge

mitus noſtros quos ipo inſpirante fundi⸗

mus. deo patri et filio ac ſibi ineffa biliter
acceptabiles reddere Eccep meoꝛatom
nis eccleſia ſanctoꝝ. p meoꝛant oẽs choꝛi
angeloꝝ. pꝛo me intercedit pijſſima virgo
maria mundi ſalus et dña.pꝛo me interpel
lat vnigenitus dei filius.pꝛo me poſtulat
ſpirituſſanctus.et ſolꝰ pater poterit aduer/
ſum me claudere viſcera miſericoꝛdie ſue:
Abſit. Eius quippe natura bonitas.eius

— —

De verbis doming

eſt miſereri ſo ⁊ pcere. Jpius deni; voxeſt
illa ad moyſen. Clamabunt inqͥt ad me et
ego exaudiã eos.qꝛ miſericoꝛs ſum. Certe

cũ tales ac tãtos hẽam pronos ⁊ aduoca⸗

tos interceſſoꝛes ⁊adiutoꝛes.quẽ timebo:
Nöne dign ero vel potius /nõne ipᷣi digni
erũt vt ꝑ eos ⁊ ꝓpter eos obtineã quãcunqʒ
petiero gram.et grimp gra. Supna etenĩ
pietas qͥ pꝛimã grãm dedit.i.bonũ velle.da
bit ⁊ ꝑficere p bona volũtate,i.grãm p gra
ſcdam ꝓ pꝛima.addat ⁊ ꝑſeuerantiã.i.grãʒ
tertiq ꝓ ſcõᷣa:et ita mia eius ſubſeq̃tur me
oib) diebo vite mee. Ad extremũ vo gratiã
et glam dabit dñs gram boni finis. gliam
eterne btitudinis.¶ Abi notandũ ꝙ vna
qlibʒ bõa oꝑatio nr̃a! xregratoꝛia ẽ pᷣterito
rũ/et meritoꝛia futuroꝝ/dei donoꝝ futuro
rũ inqᷓm tã in pnti qᷓ; in futura vita.Qð ſa
tis expꝛimere videt᷑ pſalmi.lxix.titulꝰ quiĩ
ſcribit᷑ pſalmꝰdauid in rememoꝛatione q;
ſaluum fecit eũ dñs. Pſalmꝰ bonã oꝑatio
nẽ ſignificat.q̃ opatio fieri dr remẽoratõe
ꝓ ſaluũ eũ fecit dñs.i.in gtiarũactione. In
cuius tamẽ pſalmi fine ſcriptum eſt.¶ Ad
iutoꝛ meꝰ et liberator meꝰ es tu.adiutoꝛ vi
delicet ad gtiã. liberatoꝛ a coꝛruptõe ad glo
riaʒ cqpeſcẽdã. Sicut ergo pcim̃ aliqð/pe
na eſt pcti pᷣcedẽi/et cauſa ſubſequẽtꝭ/ita
eregiõe virtꝰ ẽ donũ virtutis pᷣcedentis/ꝛ
cauſa ſubſequẽc. ⁊ nihilominꝰ vtriuſq; tã
virtutis videlicʒ q; pcti retributio mãet in
eternũ.Ecce qbo meritis ⁊ qbus modis ob
tinere poſſũregnũ eeloꝝ.¶ SDʒ obſiſtet foꝛ
taſſis antiqꝰ ille aduerſariꝰ ⁊ calũniabit᷑in
iuſtũ eẽvt alienis pᷣciboet nõ ꝓpꝛijs operib⸗
ꝗqſq; ſaluetur. Ad verbũ iſtud fateoꝛ expa⸗
ueſcerẽ. niſi magna mea merita recognoſce
rem.Habeo autem duo merita ma gna⁊va
lida et merito ꝓ his ingrediar in locum ta⸗
bernaculi admirabilis vſq; ad domum dei
¶Et pmũ qͥdem ẽ dñi mei paſſio Scoõm
dvᷣo meiẽ ⁊ ipᷣopatio.etiã ſi minimũ quid
oꝑatꝰfuero.Etiã ſi vel vnum in fine vite ge
mitũ edidero QOuacũq; inquit hoꝛa pctõꝛ
ingemuerit ſaluꝰ erit. Pꝛimũ opꝰ operatꝰẽ

dũs me? p me ⁊ ſine me.⁊qꝛ merito eiꝰ ipſe

non egtut / mihi dedit Scom opus operat
mecũ ⁊ ĩ meeteiꝰ meritũ mihi totũ dat/ ac
pꝓ eo er pᷣmiũ dabit. Atq; ita verũ ẽ ꝙ ele/

cti deo dicũt Om̃a em̃ oꝑa nr̃a oꝑatus es

nobis. Pꝛimũ meritũ ianuã mihi regni ce

leſtis reſerat.ſecũdũ in beatitudinę ſedẽ col

locat. ¶ Depꝛimo ſcriptum eſt.¶ Occiſus

es et redemiſti nos deo in ſanguinetuo/et

feciſti nos deo noſtro regnum? ſacerdotes

etregnabunt ſuꝑ terrã terrã vtiq; viuẽtiũ.

Item xpᷣus ꝓ peccatis noſtris moꝛtuus ẽ.

iuſtus ꝓ iniuſtis. vt nos offerret deo. Et

magiſter Petrus in ſententijs. Nõ potuit

patefieri regni aditus.⁊ fieri ſalus:niſi per

moꝛtẽ vnigeniti cuius tanta fuit hũilitas

et patiẽtia. vt merito eius patuerit in eum
qedentib regni aditus.¶ Deſcdo ſcnip⸗
tum eſt. Vnuſquiſq; ꝓpꝛiam mercedẽ acci

piet fm ſuũ laboꝛẽ Etalibi.Ois mia locũ
vynicuiq; tribuet ᷣm merirũ oꝑm ſuoꝛum?

ſm intellectũ ꝑegrinatiõis eins Bñ autez
dicit᷑ fm intellectũ ꝑegri natiõis eius.qꝛ ſe
cundũ ꝙ magis aut minus ſehic pegrinũ
quiſq; eſſe intelligit.et iuxta intellectũ/ve⸗
ram patria inqrit.ſᷣm hoc magis ant minꝰ
in regno claritatis hẽbit. Atiũ qui vel vlti
mus erit in regno (vtpote qͥ illud ſibi ↄq⸗
ſierit yno ſolo gemitu velvno aque frigide
potu)ſcimus ꝙ tantã glam hẽbit qᷓt nec

oculus vidit necguris audiuit nec in coꝛ

hois aſcẽdit. ¶ Quid aũt putas illi erit. qᷓ
a pꝛimo mane in vinea domini laboꝛans
ſuſtinuit pondꝰdiei ⁊ eſtus ⁊ in celo repo⸗
ſuit ſudoꝛes ſuos:Hoc ĩeſtimabile ẽ. Cũ

ergo mihi merita ad regni aꝑtionẽ. ſuppe

tantetad ſedis collocationem.qͥd eſt iam
vñ deſpare hẽam pᷣſertim cũ adt ꝛonũglo

raui fultus accedã ¶ Hoc in me frẽs exvo

rie tãtis ueſi een ſupꝛa memo⸗
ce cuiſſibet electi ⁊ di ecti deo.nõ pᷣſumptu

oſa arrogantia.ſed pia ⁊ humili confiden⸗
tia tranſfiguraui.que me indicta ſequãtur
ignoꝛans.ſed de diuina mia non deſperãs
Non enim his ꝑuenturuʒ me diffinio qð
quidem ſolus nouit deus.ſed modũ pᷣſcri

bo quo puenire debeat oĩs dei electꝰ. Hec

exhis ſilia diabolo temptanti peccatum
ſue diffidentie vel deſpatiõis ingerere volẽ
ti ſoleo reſpondere.ne quando pᷣualeat ini
micus meus ſuper me Atſt quando me co
gitatio in conſpectu diuine maieſtatis ra⸗
puerit ibi certe longe aliter pꝛocedo.quia

tunc me puluerem cineremq; eſſe recogno
ſco. Tunc me peccatoꝛem miſerrimum et

„ „

ſupplicio digniſſimam ꝓfiteoꝛ et cum om
ni reuerentia veniam depᷣcoꝛ.Tunc quaſi
ſuperterrã ſto et alas ſubmitto quas in al⸗
tercatione diaboli quaſi in celo volans ex
tenſas teneo.vt ſemꝑ ⁊ coꝛam diabolo ere
ctus inueniar.et humilis coꝛam oeo.

uunm

fnnins.
Puncdeſ
peroonu
ſnibee
beptamg
wicput
(ſudiooe
mencn
Coßter
hhlin
ſubinu
⸗
ſelchi
ofnund
Aqnirep
bgiegt
lecodis
deſperart
waummin
velfuiſſe
piuntqen
aneh
ſtinbem
Hos
cucirin
inonfin
durnen
ſru
den,

Unrhi
Ddrn
etelnsd
tecigitn
m
mogin

Thenoe
4 Ucgtotg
gieti,
donnse⸗
RdE
Kfähent
Enanie
fhiilt
denting
Niitin
nenccin
Dimibi
mſaonm
ns Bing
tgelsge
ell ni
utleai⸗
Hoanmni⸗
iguzerie
nlſbiod⸗
gleffe
chüine
muneinte
pilieni
inlvorn
tunckofepe

Moneſige.

gackun
thonugo
gumeno
effesepro

ößfampnn

Uiconficon
aaſegrünr
nondepai⸗
edifnioc
Anoci i
ecen
Gipeuun
uml
Nfuulatinl
moneco
nnsta,
cto. qud
ſerccogno
mimumen
aaumonn
uncciuf
aunsin
olnno

n

Wenite ad me omnes qui laboꝛa. 30

uüc auũt ad exponẽda verba dominica

reuertamur. Veue inquit ad meomnes qͥ

laboꝛatis etonerati eſtis et ego reficiãvos
⁊c. Quid dulcius nobis hac vocedni vo

cantis et inuitantis nos fratres chariſſimi

Videamus igitur fratres vocatõneʒ nr̃aʒ

ſequamur vocantẽ.vt mereamureũ qq nos
vocauit in regno ſuovidere. Sʒ quid agi
mus:.Nunquidvocatõnũ modos pᷣtermit

timus: minime. Hã vtilitatis non modi/⸗

c(c afferunt. ſi ſciantur. ¶ Sunt vero tres

mõi.qbadñno vocamur.etaddñm voca⸗

mur. Affiictio. ↄmonitio.inſpiratio. Cõ⸗
monitõ fit extriſecꝰ. inſpiratio ãt intrĩſecꝰ.
affiictõ vo vtrobiq;. Afflictõ tñ alia fitire
bus alia in coꝛꝑe alia in mẽte.Afflictio in

rebus eſt paupertas. afflictõ in coꝛpoꝛein
firmitas. Afflictio in menteꝑuerſitas.
unc de ſingulis videamus. Sunt nem

pe nonnulli qui in hoc mundo nihil diui⸗

tiarũ habent. Sunt qui hocipᷣm quod ha
bentampliare volunt etnõ valent. Duris

vrtriq; laboꝛibus ardenter inſiſtunt. omni
ſtudio adquirendis rebus inſeruiũt.et ta⸗

men caſſo laboꝛe deficiunt. Nihil inmun
do pᷣter pꝛoſperitates et gloꝛias querũt.et
nihil in mundo pꝛeter aduerſitates ⁊ mole

ſtias inueniunt. Cuũqʒ negocientur et defi
ant.conentur ſurgere ⁊ ſemꝑ cadant.tanto
faciliꝰ qñq; ad dñm conuertũt᷑ quãto in re

bus mundi nunquã pꝛoſperãtur. ¶ Sũtc

alij qui repentina infirmitate coꝛrepti vel
longa egritudine pᷣſſieo celerius ad ſanita
tẽ coꝛdis redeũt.quo de ſanitate coꝛꝑis qi

deſperati ſunt Generale nanq; eſt omnibꝰ-
vt cum infirmani ceperint/tunc ſancti eſſe
vel fuiſſe velint.et tunc deũ inuocare inci⸗

piunt quẽ pꝛius audire nolebant etiã vo⸗

cantẽ Hinc ꝑ pſal. dicitur. Wultiplicate

ſüt infirmitates eoꝝ poſtea accelerauerũt.
¶Hos ad bonũ ſua paupertas. illos ſua

pducit infirmitas.qui ſi pauperes et infir

mi non fuiſſẽt/ in malo ſuo foꝛtaſſis ſemp
durarẽt. Quos aꝑte puer ille egiptiꝰſigni

ficat.qui cũ ec amalechitibus ciuitatẽ da⸗

uicgc depdantibo venerat. ſed eiſdẽ cum pᷣla
reuertentib eger in via remanſit. etꝑ tridu

um nibil olo cibi vel potus guſtauerat.
Quẽ dauid repperit et cibũ ⁊ potũ tribuit
et eius ducatu hoſtes interfecit. Amalechi

te ciuitatẽ dauid deſtruũt.quãdo ſcli buiꝰ

amatoꝛes imaginẽ dei in ſemetip̃ᷣis ꝑ pꝛa⸗
na oꝑa polluũt. Cũ pꝛedareuertũtur qua⸗

acꝑ hoc claudicãt in vijs dñi.

do etiã in mala ſua opatone pſperãt᷑. Pu⸗
er egiptius egeri via remanet cũ peccatoꝛ
aliquis a ſeculi felicitatibꝛ multimoda ad/
uerſitate repellitur. Lribus diebo puer ille
incibatus remãſit.Per tres dies ſignif ca
ri vident᷑ tres pꝛoſꝑitatuʒ ſpẽs.quas ama
toꝛes mundi ad cumulũ damnationis ſue
plerũq; ſoꝛtiunt᷑dignitas.ſcʒ nobilitas.et
diuitie. Puer ergo ieiunus remanet.cum
peccatoꝛ dignitatẽ.nobilitatẽ. et diuitias.
quibo delectari poſſit non hʒ. Quẽ dauid
repperit.ciboq; ac potu reficit.quia hmõi
peccatoꝛẽ xpᷣs miſericoꝛditerad ſetrahit.ei
qʒ ſuaues delicias impertitur. Eũ vero da
uid exercitus ſui ducẽ cõſtituit.qꝛ nonnun
qᷓ; ↄtingitvt homo qui pauperiu ſeculo fu
erat.locũ regiminis inter religioſos accipi

at. Qui eos ⁊ a quib deſpectus ferat in⸗
terficit cum gladio verbi dei exento. lubꝛi⸗

cos quoſq; ⁊ carnales quibo in mũdo equa

ri nõ potuit/ a pꝛaua ſua oꝑatione verois

⁊ exẽplis occidit. ¶ Sicnimirũ oĩpotẽs
deus frequẽteret quaſi excõſuetudine pie
tatis ſue/ſtulta mundi eligit vt cõfundat
ſapientes.et infirma mundi eligit.vt con⸗
fundat foꝛtia.⁊ ignobilia et cõtemptibilia

eligit ⁊ ea que non ſũt.vtea que ſũtdeſtru⸗

at. ¶ Hincin ꝑabola veritat ðꝛ. Exi cito

ĩplateas ⁊ vicos ciuitatis.⁊ pauꝑes acde/

biles.cecos ecclaudos compelle intrate.

¶ Oui aũt ſint pauperes et debiles iã ſat⸗
dictum eſt. Cid⸗ nodo qui ſint ceci
⁊claudi.¶ Ceci ⁊ claudi vidẽt᷑ mihi ꝑtine

ideamus modo qui ſint ceci

re ad tertiã affiictionis ſpẽm.quã ſupꝛa di
ſtinguendo nominauimus peruerſitatem
Quare aũt duplici ſignatur nomine. Pu

to ꝓpterduo genera hominũ ſeculariũvide

licet et clauſtraliũ.Ceci ſunt qui lumen ve
ritatis nõ vidẽt.nec videreappetũt.Clau⸗
di ſunt et non ceci qui lumen veruatis qui
dem vident:ſed coꝛruptionis ſue pondere
contracti.rectos in oꝑatõne greſſus figere
non valent. Percecos ſeculares accipe.q
oculo rationis carentes et ſuam ſenſualita
tẽ ſequẽtes.neſcierũt neq; intellexerũt in te

nebꝛis ambulãt.⁊ nolũt intelligerevt bene

agant. Per claudos clauſtrales intellige.
qui aſſidua lectõe ⁊ iugi meditatõe edocti
vidęẽt.i.diſcernũt inter bonũ etmalũ.inter
ſcm̃ ⁊ ꝓphanũ.ſʒ tũ captiui ducũt᷑i legẽ pci
uõ auũt
hos vec illos ad deũ ſua trahit ꝑuerſitas:

Quid vero ẽ ꝑuerſitas: Qndnilthuerſ

De perbis domini. Beinte

tas ẽ aflictio?: Bꝛeuiteraccipite. Peruer⸗

ſitas ĩ hocloco ẽ mala ↄſcia.Hãc ꝑuerſita

tem afdictionẽ eẽ nullus ignoꝛat.niſi qͥ ſti
mulos moꝛdẽetis pũgẽtis ⁊ tumłiuãtis cõo.
ſcie nõ ſetit. Quid itaq; tã ad aratrũ trahẽ⸗
dũꝛ rtro ñ aſpiciẽdũ q;; pũgẽs ↄſcie ſtim̃lꝰ

vꝛget:durũ eſt ↄtra hũc ſtimulũ calcitrare

MHuncq pacc ? ſalutẽ habet. recalcitratſ
cõtundit᷑ ⁊ ↄfundit᷑ꝑcutit᷑⁊ affligit᷑. donec

adqͥ eſcat. Cõſciaʒ ſeq̃re.ſi vis ſaluus eſſe.

AQAui ſequit᷑ eã.nec errare poteritnectime⸗
re. Qui nõ ſequit᷑ ipᷣe ſibi teſtioniũ reddit
ꝙ dãnatus ſit. Conſcientia em̃ ſua iudica
bit euʒ in noui ſſimo die. Inſpiciamus tñ
per ecempla ſi placet.qualiter ad conuerſi
onem ducatqueq; mala cõſcientia. Conti
git plerũq; vt ſeculariũ aliquis mole graua
tus criminũ.qui nunq; voluit pctis pone-
re modum.ſed grauatus eſt in malicia ⁊ ſp
pꝛeualuit in vnitate ſua.tandem aliquan
do ad coꝛ redeat.⁊ ipſam nimiã peruerſita
tem et peruerſam nimietatẽ ſcelerũ ſuoꝛuʒ
hoꝛrere incipiat. Cumq; ceperit cogitare

mala que geſſit ⁊ mala q̃ meruit.qᷓ; execrã⸗

dus ſit coꝛam deo.⁊ q; damnandus coꝛaʒ
mundo.q; diſtrictus iudex veniat.⁊ qᷓ; ter⸗
ribillter peccatoꝛes puniat.Cũ hec iquaʒ
his ſimilia reuoluere et replicare ſibi cæoõ
perit in coꝛdeſuo/ quanta putas vndaruʒ

Aumina ſuꝑ cõſcientie nauẽ tuncirruant:

uioꝛis. Solet nanq; ſuꝑna diſtricõ pctm̃
aliquotiẽs punire pctõ.vt qui in ſoꝛdibus
E/ſoꝛdeſcatadhuc.⁊ ſit ſupꝛa modũ peccãſ

Quidni còquaſſet᷑ ⁊ cũfringat᷑ pcellis ſalu
bꝛiter furentibo nauis illa.⁊ ꝑeat a via ſua

peſſima ⁊ a vita ſua neqͥ ſſima.vt eo reſipi⸗
ſcat⁊ reniuiſcat meliꝰquo ſalubꝛius perijt
Hinc pater ad filiũ ſtulte iracũdũ. Frater
tuus moꝛtuus erat ⁊ reuixit.perieratet in⸗

uentus ẽ. Hic ergo talis cũ ad cõuerſionẽ

venerit eo ꝓpenſius ſempꝑ ſatagit deo ſerui⸗
re.quo ſe meminit nequius cecidiſſe.ſieq;

fit vt ſua eũ ꝑuerſitas apud deũ pmoueat.
dum eũ ſemꝑ acrioꝛi pñia deploꝛat.Con⸗

tningit itẽ ꝙ clauſtraliũ aliqs ſpũ pulſatus

inuidie vł ire.curioſitatis vł inepte leticie

ſeu alterius cuiuſlibet vitij.dũ reſiſterene⸗
glexerit. ⁊ longa diſſimulatione aſſuefactꝰ
in vicio.vires auxerit inimico. ꝑmittente
deo cadat in culpã luxurie vel alicuius gra

pctm̃.q diuinũ pmitus noluit ſeruare mã⸗
datũ.Qð tñ ⁊ in electis occaſio ẽ coꝛrectio
nis,⁊ in repbis cumulꝰ dãnatõis.Cũ igit᷑

—

ꝓv virib imitari ꝓponit.

hõ qͥ hmõi eſt. reatũ ſuũ videt.nõne angit᷑

⁊afſligit᷑a ꝓpꝛiq ↄſcia ↄuictus ⁊ confuſus:
Nõnetandẽ ↄfuſio illa adducet iuſticiã.et
afflictio talis alleuiabit ↄſciam? Coꝛriget

equidẽ maius pctm̃.qð eſt pena pᷣcedetiũ

vitioꝝ. ⁊ occaſõc illi coꝛriget ⁊ leuioꝛa vi⸗

tia qᷓ fuerũt cã illius pcti. Sic nimirũ mi⸗

rabiliter cũcta diſponente deo.electis ſuis

oĩa cooperant᷑in bonũ.nõ ſolũ bona.ſed ⁊
mala ꝗᷓ faciũt.qꝛ qͥ ſtando ſegnes eẽ pote⸗

rãt/cadere ꝑmittũtvt feruẽtes fiãt ⁊ magis

cecidiſſe q; tetiſſe pdeſt.cũ dãnũ ruinelu⸗
cciho vberioꝛibo recõpenſent ¶ Jã vo ſcõs
diuinaꝝ vocatõnũ modꝰeſt(vt ſupꝛa dixi⸗

mus)ↄmonitio.quã miplicit fieri diffini⸗
mus. Fit em̃ ↄmonitõ ꝑ miracula ſignoꝝ
ꝑexẽpla bonoꝝ. ⁊ ꝑ vᷣba doctoꝝ. Docto⸗

res aũt in hocloco accipimꝰoẽs cuiuſcũq
etat vł oꝛdinis a qͥbovbũ ſalutis audimꝰ.
er miracula igit᷑ vocant᷑qͥ echibito vł
in ſe vel in alijs viſibili miraculo cõuenũt᷑
ad dñim In ſe vtcecus nat In alijs. vt ni

codemq venit ad ihm nocte. Nemo eĩ in⸗
uit põt hec ſigna facere que tu facis In ſe
ppe nullũ recipiſſe ſignũ inuenit᷑. ¶ Per

exæẽpla vocant᷑qͥ ad aſpectũvel auditũ ſiue
etiã ad memoꝛiaʒ alicuius viri religioſi ex
his q̊s pñs ad huc ſeculũ in carne retinet⸗
vel futurũ iã exutos coꝛꝑe ſuſcepit/aĩo ac⸗

cẽdit᷑atq; vᷣtutes qͥb ill effilliſe meminit
m vocant᷑.qͥ viua voce pᷣdicãtiũ edificant᷑

⁊ad celeſte edificiũ coaptant᷑.O q; miran

da ⁊ tremẽda ſuꝑ nos eſt dei diſpenſatio.ĩ
hoc vocatõnis articulo. Em̃uero/multis

dat᷑ v̈bũ pᷣdicatõis bono ſuo.mitis datur
malo ſuo. Sic ⁊ mitis ſpᷣtrahit᷑ bono ſuo.
⁊mltis ſpᷣtrahitmalo ſuo. ¶ Illis dar bo⸗
no ſuo.qͥ cũ gaudio ſuſcipiũtvᷣbũ.⁊ fructũ
afferũt in patiẽtia. Illis dat᷑malo ſuo.qui
ach volharsont ſui.⁊ liceedi
gna. Illis ſbᷣtrahit᷑ bono ſuo.qͥ poſſẽt exin
de niſi ſoᷣtraheret᷑ ſuꝑbire vel faſtidire aut
etiã ↄtẽnere.acꝑ hoc guius iudiciũ incur⸗
rere. Illis ſbtrahitmalo ſuo qͥ vl ꝓpterſua
ył ꝓpter aliena pctã illð audirenõ merent᷑.
qᷓ ſi audireta ſua foꝛtaſſis pꝛauitate coꝛri-
gerẽt ¶ Oq; infelices ſr qͥ vbũ di audireñ
pñ̃t.o q; infelicioꝛes qͥ etiam nolũt.o qᷓ; in
feliciſſimi qͥ ⁊ oderũt.De pꝛis ſcptũ eſtim/
pedimenta mundi/fecerunt eos miſeros.

Deſcõis.populꝰem̃ad iracũdiã puocãs

eſt. ⁊ filij mẽdaces.filij nolentes audire le⸗

ph⸗
ppor⸗

Nenoen
ſeonöne
Hsttn
ſüdicie
qritdi
dis vo

cgcihon
fünng
Whümnintn
Niſo

nſun

tfindiff
nal ſe
n. dop
Gaainſeigs
noncin,
ahbio
locuenit

Unsorni

„Penoaing
uſacs ue
Audrüfu
ielgole
Mennnen
l aid
ſenemint
ſbadoao⸗
jelifcant⸗
Dömiran
panlmtoi
neo wulns
müsdan
bikvonoo
Nonidy
nbigfui
loſon
iia
oſact
dharn
dicüfnan

ginm
mitate n
diandei
olät.O6H

chtückin

oöfnieg

gü an
olneſee

Ald meomnes qui laboatis. 50

gem dei. Detertijs. Inſipiẽtes ⁊ maligni

oderũt ſapientiã. Eciterũ. Deſpexiſtis oẽ
cõſiliũ meũ.¶ Pꝛimi iudicabũtur vt ne⸗
gligentes ſerui.icðᷣi.vt ↄtumaces domeſti

ci.tertij. vt ↄtemnẽtes inimici. Pꝛimis

Auilcher homo loqui põtabſq; ſcrupulo.
Scõis nullus exfacili debet niſi qui vel

pter amicicia aut affinitate aut aliqg hu
iuſmõi.ſe ab eis exaudiri pꝛeſumit. Sieĩ

me nõ exandiri ↄſidero/reus ero ſi marga
ritas ante poꝛcos ſparſero. Tertijs qͥ ver⸗
bũ ðᷣi ſubtrahit.male nõ fac̃.qꝛ exhoc ſalu
ti eoꝝ ꝓuidet.quã etſi extoto efficere non

valet.tñ hoc ipᷣm quaſi ſalus qð ex non au
dito vᷣbo ac ꝑ hocnõ ↄtempto/minus da⸗

natur. Hincẽꝙ; quãdo cũ iudeis nos lodᷣ
cõtigerit.cõfuſioni magis eoꝝ qᷓ; ↄuerſio⸗

ni dſputando oꝑpam damus.qꝛ de ↄuerſio

his hactenus. ¶ Lertius aũt diuinaꝝ vo

catõnũ modꝰeſt iuſpiratio.quã multis mo

dis fier aſtat. Fitnq; timoꝛeamoꝛe. pu⸗
doꝛe.ↄpũctõne.deuotõne.intelligentia. ſa

pienta.datõne.redditõne.augmẽtatõne.⁊

ↄſũmatõne cuiuſlibet gratie. Que(qm̃ ad
alia ꝓperamꝰ)ſingillatim euoluereſuꝑſede⸗
mus.Hoc ſolũ ↄmonemꝰꝙ hec ſola voca

tio ꝑ ſe ſufficit ad ↄuertendũ hoĩeʒ ceteraꝝ

nulla ſine iſta aliqͥ d vʒ Fremat mõs.pᷣmat
coꝛpus.tumultuet᷑oſcia.coꝛuſcẽt miracula
appareant exempla.addant᷑ ⁊ doctoꝝ ver⸗
ba.mag ꝑ bec blaſphemie.murmuratões
ↄtemptus. ⁊ irriſiones:detractiones.⁊ꝑ⸗

ſecutones. q; gre aut virtutes ſuſctabũtur·
His itaq; de vocatõnũ modis tãq̃ʒ ꝑ exceſ
ſũi dictis/ad ꝓpoſitũ redeamus. Venite in⸗

quit dñs ad me ⁊c. Cogitãti mihi qͥd ſibi
dñs voluerit ĩ h verbo veite. Occurrit ſen
tentia btĩ Berñ.in ᷣmone ſuꝑ cantica can⸗

ticoꝝ.lx.ca. ſic dicentis. Oſtende mihi fa⸗

ciẽ tuã Ad qͥd: vt mihi vr̃ ſe mag oſtedere
vult. Ita eſt. videri vult.non videre.Quid

em̃ ille nõ videt:? Ita frẽs.pꝛſus ita mihivi

det᷑. Et in hoc loco ꝙ ipᷣe potiꝰ venire velle

ad nos qᷓ nos ad eũ/iſinuet vtuq; tñ neceſ

ſariũ eſt ad etẽrnã ſalutẽ.ſed ſuũ venire no⸗

ſtrũ pᷣcedere.nemo ſane mẽtis ignoꝛat.Eſt
em̃ ſuũ/nr̃icauſa.ſicut ⁊ fitnr̃i cauſa.Eteĩ
niſi ipeyeneritad nos.nos nunqᷓ; veniemꝰ
ad eũ ¶ Sed qͥddicimus.Quõ venit qui

vbiq; eſt. Quõ venire põtqui nuſqᷓʒ deeſt

Quõ etiã veniemus ad eũ qͥ immobiliter?
immutabiliter eſt ſupꝛa oĩa.⁊ infra oĩa.in⸗

tra oiĩa.⁊ extra oia? Utrũq; mirabileeſt ſcʒ

vocẽ eius audis

ꝙ venit ip̃ead nos. ⁊ q nos venimꝰad ip⸗
ſum. Sed videamꝰ quõ fiat qð fieri om̃i⸗
modis Buſtarek pꝛio de aduentu ipᷣiꝰad

nos. ¶ Aduentus ipᷣius quadriꝑtius eſt.

uẽtus inearuationis.aduentus diſpẽ⸗

ſationis.aduẽtus aduocatõnis.aduentus

vltime retributionis.Pꝛimꝰi plenitudine
tꝑm.ſcõs in coꝛdibo electoꝝ.tertius i cuiuſ

lipʒ hoĩs moꝛte.quartus in nouiſſimo die
De eo quẽ ſcdðᷣo loco poſuimꝰaduẽtu ſcJ

diſpenſatonis / nücagere intendimus cete⸗
ris omiſſis. Venit itaq; dñs ad nos vel in

nos / diſpẽſatiue. cuʒz mentes nr̃as illũnat

accẽdit ⁊ replet/ſui amoꝛis igne. Lũcvero
eũ in nos veniſſe dicimꝰ cũ intẽſioꝛẽ ſolito
ſancti deſiderij feruoꝛẽ in coꝛde ſentimus.

7

tioꝛẽ credimus.

Etquãto feruentioꝛes ſumꝰ/tanto eũ pᷣſen
We
no

3
iudicio ſeueritatis an deꝓpiciatoꝛio boĩta
tis gr̃a pcedat. Neſcis quoq; quovadat qꝛ
nõ intelligis ad quẽ finẽ tendat.Si auteʒ
ꝓ eo ꝙ ſcire te putas q̊ vadat:qꝛ ſetis ꝙ in

coꝛ tuũ vadat/ↄtentioſius querereinſiſtas

⁊ vndeveniat:.Sane me aliud reſpondere
poſſe non ꝓfiteoꝛ.niſi ꝙ de eo coꝛdis loco
vbi nõ ſentitpcedit ad eũ coꝛdis locuʒ vbi

ſentiat᷑ Hõ em de exterioꝛibo cuiuſq; loci ſe

diba qᷓi localiteradueniens ingredit᷑ſic nec

ð interioꝛibo aie ſucceſſiba q̃i tꝑaliter oꝛiẽs

egredit᷑.ſʒ in mutabilis ĩ ſe manẽs ab ĩ ex
pientia coꝛdis ad exꝑientiã cius ꝓdit.vel
certe de pᷣſẽtia potẽtie qua vbiq eſt / veni
ens ad pnñtiã gre qua nücadẽ nũcabeſttrã
ſit. ¶ Eſt tũ ⁊ alið qð de aduẽtu eius ſicut
⁊ de receſſu eius figuraliter dici poſſit. VUe
nit ſiqͥdẽ ad nos duoba mõis.⁊ duobo mo⸗

Fcedit. venit cũ accedit vel apparet.recedit
cũ abiüt vel euaneſcit. Qdcũq; venit vel re⸗

cedit/de loco ad locũ gradatim trãſt. QOð
vero apparet vł euaneſcit/ex impuiſo ſe no
ſtris aſpectibo ingerit vel eripit. Euaneſce⸗
reaũt ẽ iñ ad nihilũ redigi:ſʒ ab aſpectu re⸗
pente ſbᷣtrahi ſic dedño ſcriptũ eſt. Et ipſe

euanuit ab oculis eoꝝ. nit itaq; dũs

ad nos/cũ diuino nos exercitio ad vᷣtutes
erudit.Apparet nob/ci intelligentiã ſacre

ſcpture qnq; etiã nõ meditãtib⸗ inuehit. ſi⸗

ue cũ ſpᷣito lumẽ mire ſuauitad ifũdit Eua

neſcit cũ nos ĩopiate ĩ mãibo aduerſarij de
relinqͥt. Cũ euaneſcit mõs cadẽs defluit ?

ſaxũ trãſfert de loco ſmo⸗aerobu gui

cũ mẽti aſpirat ?
6 ſcis vnde veniat aut
quo vadat. Vocẽ audis qꝛ gram ſentis.ſʒ
neſcis vnde veniatiqꝛ nõ diſcernis vix de

N⸗=

SS
4
K 7

monti ſpter virtutũ altitudinẽ.⁊ ſaxo ꝓpter
firmitatẽ ↄpꝑabilis erat.magna ⁊ ſubita tẽ⸗
ptatõne pſternit᷑. Cũ recedit paulatim tra
alluuione ↄſumit᷑qꝛ iufirmꝰ terre ꝓpter de/

iectõnẽ vite ↄꝑabilis.exigua ſʒ aſſidua tri⸗

bulatõne fraãgit. Veniẽs aũt ſincapparee
j ttitudine mi
ſeratõnũ ſuaꝝ implet omne aial bñdictõe

ſubito letiſicat coꝛ hoĩs.⁊ p młtitu

⁊ expectat ſuis ſcis monitis/ factis nos re⸗
ſpondere debere. Vñ neceſſe eſt fyes cariſ

ſimivt occurramns obuiã ei.·¶ Ecceaudi
ſtis qualiterad nos venit.qualiter nosvo

cat.qualẽ miaʒ mĩia indignis pᷣrogat.Ecce

nũctꝑs acceptabile:ecce nũc dies ſalutis ?

tps miſerendi eius. Scpti dppe eſt. Be⸗

niguus eſt em̃ſpũs ſapientie. benignus ?

ſuauis ẽ ſpũſſctũsg.ſpũs tuus o ſapiẽtia q̃ᷓ

.

*

evx oꝛe altiſſimi pdiſti diſſimulãs pctã hoĩs

ter pniam ⁊ delens ea ꝓpter penitentiaʒ.
Ded qͥd: Si benigneſt/nunqͥd ineter
nũ beuignus erit: Erit qͥdeʒ ſʒ nõ illis qui
audituri ſũt. Ite maledicti in ignẽ eternũ.
Nã ſubiecit ſchtura.Et nõ liberabit male⸗
dictũ a labijs ſuis. Quiſquis em̃ maledi⸗
cũ extremũ ſuberit qꝛ benignitatẽ ſpũſſã⸗
cti in pñti ↄtẽpſit.deinceps vero ꝑ ſpiritũ
ſapientie.uecꝑ ipᷣam liberabit᷑ ſapietiã.qꝛ

nec paſſio xpᷣi: nec infuſio grẽ ſpũſſancti/

illi vnq; pderit. ¶ Quappter dilectiſſimi
ſi vocẽ eius audieritis nolite obdurare coꝛ
da vrã.nolite ſpernere eius monita.nolite

negligeretꝑs grẽ qð preſto eſt. Pẽſate fra⸗
tres penſate qͥ multitudinẽ miſericoꝛdiepᷣ

rogauit/quantã iudicij diſtrictioneʒ qũq;
exercebit. Qui nũc ſinũ pietatis penitẽti⸗
bus aꝑit/tũc ianuã regni celeſtis ↄtempto
ribo ineternuʒ claudit. Qui nũc ſalubꝛiter
clamat. Venite ad me oẽs qͥ laboꝛatis ⁊ 0
nerati eſtis ⁊ ego reficiã vos.Tũc terribili
ter intonabit. Ite maledicti in ignẽ eternũ
qͥ ꝑatus eſt dyabolo et angelis eins. O qᷓ;
maledicti ſũt qͥ hoc audituri ſũt.O q; eſſẽt

miſerãdi ſi vlla eis deinceps mia poſſet im
pendi Dũ igitfrẽs chariſſimi tꝑs babemꝰ

poccupemus faciẽ eius in cõfeſſiõe. vt tazʒ
oꝛrendũ maledictũ poſſimus euadere oc

curramus obuiã ſaluatoꝛi nrõ diſponamꝰ

lone in coꝛde öaendamiinm
teʒz dni vt ꝑuenia mus ad gliaʒ regni. Dit⸗
ficilis qdẽ aſcenſus/ſed ineſtimabilis in ꝑ
uentõne fructus. ¶ S

„

quatuoꝛ ad ipᷣm venimus.in qͥnto ⁊ ꝑueni

emus. Pꝛimus gradus aduetus nriad ip

ſuʒ eſt fides. ſcos dilectio tertius obedien⸗

ꝛnentõ ane qnq; nobis p⸗
ponũt᷑ gradus qbe veniamus ad ipᷣm.ſʒ in

tia quartus ꝑſeuerãtia.qntus incoꝛruptio

¶ De primo dicit ipᷣedũs ĩ euãgelio.Dui

venit ad me nõ eſuriet vnq;. ⁊ qͥ cediti me

ſitiet vnq;. Itẽ de ſco. ODis qͥ audiuita

patre⁊ didicit venit ad me hoceſt. Ois qͥ
diuinã audiuit inſpiratõnẽ.veit ad me.i.ꝑ

dilectönẽ ſequit᷑ me Itẽ de tertio Siquis

vult poſt me venire abneget ſemetipᷣm idẽ

obediat pceptis alteriꝰ. Deq̃to aũt Om̃e

qð dat mihi pater/ad me veniet.⁊ eũ qͥveit

ad me vtiq; ꝑſeuerãdo nõ eijciã foꝛas.De
qᷣnto ðꝛ ſponſe in cantid. Veni delibano
veni coꝛonabenꝭ. Pꝛimos tres gradꝰapls

bꝛeuiter ſʒ eximia ſnia cõplectitdicens.Fi

des ꝑ dilecõnẽ opat᷑. Reliquos duos ꝑ ſe
metipᷣam veritas his vbis exoòmit.Quiꝑ⸗

ſeuerau erit vſq; in finẽ hic ſaluus erit id ẽ
incoꝛruptionẽ poſſidebit.¶ Bos quinq;
gradus ſic habemꝰin libꝛo ſapie deſcptos.
Initiũ ſapie veriſſima eſt diſcipiine cõcu⸗

7

. Fiſcencin. Linn aͤdiſciplinedilecrio ẽ. di

ectio cuſtodia legũ illiꝰeſt.cuſtodia aũt le⸗
gũ ↄſumatio incoꝛruptõnis ẽ.incoꝛruptõ

aũt facit ꝓximũ deo. Abi ptinus ſubinfert
CLCoõcupiſcetia itaqʒ; ſapie/deduq; ad regnũ

ppetuũ. ¶ ODð ẽ dicere. Fides ꝗẽ fidamẽ
tũ/ad ꝑfectionẽ deducet edificiũ. Sapia
ergo. i.agnitio vitatis / eſt edificiũ ſiuefa⸗
bꝛica.cuiꝰ initiũ.i.fũdamẽetũ ẽ fides vera.

Stc ergo impoſſibile eſt fabꝛicã fieni ſine

fſdamæeto.ita ſine fide impoſſibileẽ place

re deo. Que fides rece ðꝛ ↄcupiſcẽcia diſch
pline. qꝛ fides vᷣa/ſꝑ ↄcupiſeit ſcirelegẽ vi

te et diſcipline ne foꝛte peffluat.ne foꝛte in
vacuũ cunat.ne ſpũ vᷣitatis.ſpm̃ſequat

erroꝛis. ¶ Poſt ↄcupiſcẽtiã diſcipline/ſed
tur dilectio vt diſciplinã quã appetis noſſe
ſtudeas ꝛ diligere. ne ſit ibi moleſta 1 gu⸗

—

uis.lʒ aliq̃tenꝰ videat᷑eẽ nõ gaudij ſʒ mero

ris. ¶ Poſt dilectõnẽ ſeqͥ tur cuſtodia legũ

i/obediẽtia.qꝛ teſte btõ Oꝛe. Pꝛobatid di
lectõnis exhibitio ẽ oꝑis.Optetaũt yt ip
ſa obediẽtia ſit ↄſtãs.ſit vera.ſit hilaris.ſit

gffectuoſa. Cõſtãs illoꝝ obediẽtia nõ ẽ/qͥ

ad ea qᷓ̃ ſibi placuerint/tm̃ obedire ꝓponũt
Vera nior obediẽtia nõ eſt qͥ p lucrovł cõ

modo tpali

tia nõ eſt qͥ cũ murmure vel reſpõſione no

lentis qᷓ iuent gficũt. Affectuoſa illoꝝ o
bediẽtia nõ eſt q ⁊ ſi reſpondere nõ audent

rãcoꝛeʒ tñ ⁊ maliuolentiã in pectore verſãt
In oꝑatonetñ obediẽtie duplex ſolet eue⸗

nire ꝑiculũ Si aũtĩeo qð dmo ſuſcipis be

ten

obediũt. Hilaris illo; obediẽ

niwole⸗po
gelcet
iter
mnroineea
ſeinchos
cohanl
vincor-

icſei

limndoc
dünigt
rchllu
ruptiopf
tn
eſtati
nanen
deouf
gis dero⸗
ſenai
Cenegan
Crdn
Kai⸗
urt
tteco
e
55
eſim
Prir
uinj⸗
e
halimin
gicornu
gafeag
Unä
ſeciic
ſactno
pros:
dirim⸗
mnus.
nummus
Thioſtk

ſiczpei
Deknt
ſſonet
Uun
8
Nip⸗
bn
venin
dignn
anes

unei⸗
Sen
nhnt
rck
hrtäehi
brnsd.
deir
Ge
dicnsf

nt ug
Wertt

acoe
linecöan
giadi
Ndndiis
ncomnods
Eiin
garegi
4
fnüͤſuekn
esren⸗
fin ſye
leiphee
anndd
Gnelegei
zeu
ſpilegust
Opensnaſe
nnn
tumn
in
rs
uit

6doste.

ðð

„

d

ninole, podnolinndd aĩo tenere inci⸗
pias cũ rancoꝛe. ¶ Obediẽtie vero anne⸗
ctenda eſt ꝑſeuerãtia qi
qd pderit ſi ꝑſeuerãtia deſit. Que bene ↄſu

matio incoꝛruptõis vocat᷑.qꝛ incoꝛruptõ⸗

nẽ inchoatã in via ipᷣa ꝑfectius ↄſumani et

coꝛonari facit in pria. Recte aũt ſubinfert
qꝛ incoꝛruptio/ facit nos ꝓxios deo. et ꝙ

„

huic ſoli pmittatdei viſio dicẽte dño. Bea

ti mdᷣo coꝛde qm̃ ipᷣi deũ videbũt. Notan⸗/

dũ tñ q alia ẽ incoꝛruptio quãtenemꝰi via

— —

atq; alia quã poſſidebimꝰin pr̃ia. Incoꝛ

ruptio pr̃ie eſt impaſſibilitas coꝛꝑis ⁊ eter
na ſtabilitas coꝛdis. Incoꝛruptio aũt vie

eſt caſtuas coꝛꝑis ⁊ puritas mẽtis. Uñ ad

ↄmendatõeʒ ſpõſe ðᷣꝛ in canti.Pulcraes⁊
decoꝛa filia ihꝛʒ. Pulera vicʒ mũdicia coꝛ
pis. decoꝛa puritate mẽtis. Verũtũ et hoc
ſciendũ ꝙ bãcipam vie incoꝛruptõnẽ pfe⸗
cte nequaq; obtinerepoſſum in hac vita⸗
Quãtalibet em̃ in hac vita mũdicia fulge⸗
at / qutũcũq; ꝑ fidẽ polleat ſo tñ iſemetipo
poꝛtatvñ coꝛruptõnẽ pati cogat᷑. Integri⸗
tatẽ coꝛpꝑis ſic qͥs ſᷣuauerit vtnõ ſolũ opera
ſzc ſẽſus ipos ꝑ q̊s oꝑa fiũt/moꝛtificauerit

Sʒ qs gliabit ꝑ oĩa caſtũ ſe brecoꝛ: Exqᷓ

em̃ mẽs hũana/ puritatis auctoꝛẽ in pᷣmo
parẽte deſeruit.impuris cogitatõnibo non
coinq nari ñ põt.etiã ſi velit. Erittñ ꝑ grãʒ
dei qñ ⁊ ſinetermino volet. ⁊valebit ſine ĩ⸗

pedimẽto.qñ ſcʒ natura nrã trãſibitĩgliaʒ

qñ coꝛruptio induet incoꝛruptelã.qñ muli
er. i. fragilitas huana/ amiciet᷑ ſole claritatꝭ
⁊ lunã mutabilita habebit ſub pedib de⸗
iectãvicʒ ⁊ ↄculcatã. Itaq; incoꝛruptiovie
facit nos pedeũ ſ̊ icoꝛruptio pr̃ie fac nos
prios deo.vtpote iaʒ ſiłes ei.⁊ Hẽ qð ſupꝛa
dicimꝰ qꝛ in qnto gdu vſq; ad ipᷣm ꝑuenie

mus.¶ Multa qͥdẽ ⁊ alia oꝑa ſunt qb ve

nimus ad ipᷣm vt eſtelemoſia.ieiuniũ.or̃o

⁊ his ſilia.ſʒ hec ⁊ q̃cũq; ſũt talia ſbaliquo

hoꝝ g̃duũ qi ſpẽs ſſᷣ genereↄtinẽt Ad fidẽ
nãq; ptinetdeuotõnis feruoꝛ iuſticie ʒelus
⁊ defenſio. Ad obediẽtiã.decliuarea malo
⁊ facere bonũ abſtinẽtia phibitoꝝ. ⁊obſer
uãtia mĩdatoꝝ.· Ad ꝑſeuerãtiãvero.foꝛti⸗
tudo. magnanimitas.⁊ tolerãtia.Ad icoꝛ⸗

ruptõnẽ aũt oro mũda Otẽplatioaſſidua.

ↄtẽptꝰſecłi.⁊ intenſa dilectio dei.aliaq; q;

lima ĩ hũcmodũ.¶ Ecceaudiſtꝭ frẽs Rm̃i

bo mõis dũs velt ad nos qͥboq; mõis nos

venimad eũ nũc audite q̃les ſit q̊s vocare

dignateſt. Oẽs inquit qͥ laboꝛatis ⁊ one⸗

rati eſtis.¶ Venitead meoẽs qͥ laboꝛatis

n initiũ boni oꝑis

pctõꝝ nrõꝝ oẽs pᷣmimur.

res ſuas eſſe vi

.

zid me omnes qui laboꝛatis. 50

onerati eſt. Quotiẽs tᷣba iſta ſci euãgelij
recitãt᷑ ĩ auribo fideliũ/eleuatio moxocoꝝ.·

tũſio peccoꝝ⁊ ſuſpiria ↄcitãt᷑ coꝛdiũ Quar

H: Oꝛ fcoaſcim pfecto oẽs rcogſcimꝰſigii

qꝙ laboꝛamꝰ⁊ oneratiſumꝰ. In laboꝛe ⁊ ſu⸗
doꝛe vultus nriveſcimur pane nrõ.⁊ onere
örn (. Es qͥ labo⸗
ratis. Iſtð qui/nõ ẽ diſcetiuũ vt vicʒ refer
ri debeat ad eos tm̃ qͥ laboꝛauerint ⁊ onera
ti fuerit.qᷓ innuẽs aliqs fuiſſelaboꝛis ⁊ o⸗
neris exptes ⁊ ipos nõ eguiſſe mia dñi vo⸗
cãtꝭ.Eſt aũt accipiẽdũ cauſaliter.vt ſit ſen⸗
ſus. veitead me oẽs qͥ laboꝛatis et onerati
eſtis.i.qꝛ vos oẽs laboꝛatis ⁊ oneratieſtis

Coõduſit ei ſcptura oĩaſhᷣpctõ /vt ꝓmiſſio
erfide Jhuxpi dareteenb Eͤpbe
aboꝛatis
⁊onerati eſtis. Si qͥ;s ſbᷣ eodẽ ſẽſu velitac⸗

peccauerũt ⁊ egerũt grã dei.¶

cipere laboꝛãtes ⁊ oneratos/ vt ſeqns dic/

tio pᷣcedẽtis ſit q̃ expoſitio.ego ↄtẽdẽdũñ
duco. Oĩs qppelaboꝛ iuxta aliqd on dici

põt ⁊ ecõuerſo. Attñ hũanas actões ↄſide/

rãti / liqdo ↄſtabit aliq; draʒ poſſe aſſigri.

Mlti ei laboꝛãt qͥ onera nõ poꝛtãt.nullus
ãt onera poꝛtat qn ĩ hocipᷣo ꝙ poꝛtat labo
ret vᷣbigrã.ſcptoꝛes.pictoꝛes.ſutoꝛes.cete

riq; artifices.qͥ in penetralibo/ ſuas implẽt
artes.nũqͥd onera poꝛtare dicẽdi ſũt: At il⸗
li qͥ ligna lapides ſeu alias quaſlibʒ res hu

meris impoſitas poꝛtãt etonus fee ⁊ ſlb
onere laboꝛaredicũt. Juxia hãcↄſideratö
nẽ. qͥ leuẽ aliq;ᷓ moleſtiã ſuſtinet/ laboꝛane

ſimpliciter ieihor⸗ q vo guẽ ⁊ q̃ ſupꝛa vi⸗

narrat᷑ Dicit᷑ ̊. Ueitead me oẽs ⁊c. ¶ Ca

boꝛãtes itaq; ⁊ oneratos poſſum accipere
Pꝛĩo vtrũq; ppłm iudaicũ vicqʒ; acgẽtileʒ.
de hinc vtrũq; ſexũ virũac mulierẽ.deinde
diuitẽ ⁊ pauꝑeʒ· religioſũ ⁊ ſecłarẽ.innocẽ
teʒ ⁊ pctõꝛẽ.ſubditũ ⁊ pᷣlatũ.ↄtẽplatiuũ ert

„ —

actiuũtemptatõnibo careteʒ ⁊ temptatõni
bus grauatũ ydiotã lr̃atũ.ſanũ ⁊ infirmũ
ſenẽ atq; iuuenẽ. Vt inexcuſabilis ſit ois

hõ cuiuſcũh ſit ſecte. ↄditõnis etat ⁊ ſexꝰ
Siẽ ei nullꝰ inuẽt
re.ita nullus pᷣtermiſſus eſt abſq; vocatõe.

Et veꝝ qͥdẽ eſt vniuerſalit᷑ ꝙ hõ naſcit᷑ ad

laboꝛẽ ſz aliqͥs (vt diximꝰ)reſpectu alterius
abſq; onere eſt.· ¶ Bũtãt mula laboꝛes⁊
multa onera. ¶ Laboꝛabat itaq; iude ab
initio in cuſtodiendo lraʒ legis.gẽtilis aũt

totus ⁊ ſꝑ fuit ib onere dyabolice fuitutis.
¶ Laboꝛabat itẽ ⁊ adhuclaboꝛat maſcu /
lus cura domeſtice ꝛoniſionie⸗ Sumicf

fpoꝛtat/iureonerat?eſſe

inuẽteſt ſine onere autlabo⸗

—
2
2

De verbis domini. Wenite

addicta iacet ſub onere maritalis dñatõis

dicetead eã dño Sub viri prãte eris ⁊ ipe
;Um

paup vo opomit᷑ põdere tyrãnice dũatõis
ſic ſcptũ eſt Nenatio leonis onagniin bere
mo ſic paſcua diuitũ ſũt paupes. ¶ Labo⸗
rat religioſus abſtinere ſea negotis ſecła⸗

ribo ſub qbo totus ſuccũbit volẽs nolẽs hõ
aboꝛat innocẽs cuſtodire in/

ſeclaris.
nocentiã ſuã.qua pctõꝛ ꝑdita/ſub põdere
pctõꝛũ gemit. aboꝛat ſubditus q̃liter
dignã echibeatreuerẽtiã ⁊obediẽtiã pᷣlatis

pᷣlatus aũt onꝰſolicitudinis poꝛtat tanʒ

deo rõnem ꝓ ſubditis redditurus. ¶ La⸗
boꝛat ↄtẽplatiuus quõ placeat deo.quõ ꝓ
ficiatſibi ⁊ primo.actiuus vo ſub onerea
ctõnis deſudat vẽtos ⁊ pluuias mũdanoꝝ
negotioꝝ tolerat.vt coꝛtine tabernacli/ in
ſua puritateꝑmaneãt.¶ Laboꝛat tentatõ
necares.in cuſtodia ſui.et ↄpaſſiõe pximi

ſz alius multaꝝ tentatõnũ põdere pᷣgraua⸗/

tur. ¶ Aaboꝛatvdiota ſciretm̃ q̃ ſibi cõue

niant.lr̃atus aũt magno ſeſponte ſubdito

neri curioſitatis.ſcire appetẽs ⁊ curioſe in⸗
neſtigãs naturas ⁊ cauſas.motiões et mu⸗
tatõnes reꝝ ſingulaꝝ Vidi inquit ſalomõ
wꝙhoc qʒ ect vanitas ⁊ afſlictio ſpũs eo ꝙ ĩ
multa ſapietia multa ſit indignatio.⁊ qͥ ad
dit ſciazʒ.addit ⁊ laboꝛẽ. ¶ Banus ⁊ſi nila
tribulatõne laboꝛat/ipᷣa tñ hũanaꝝ neceſſi
tatũ viciſſitudo/eius laboꝛ eſt. Infirmo ãt
ſua infirmitas onus eſt. ¶ ¶ aboꝛat etiã ſe

nextedio vite pñtis. Juuenis aũt ſub ons⸗

reẽ natnraliũ incẽtiuoꝝ/ poꝛtãs põdꝰdiei
⁊ eſtus. Itaq; ſi recteↄſideras / ſi diligẽter
inſpicis naturã hũanã/ qͥd aliud q; laboꝛẽ
⁊ doloꝛẽ ↄſideras:? Quid habet ampliꝰhõ
de yniuerſo laboꝛe ſuo q̃̊ laboꝛat ſub ſole/
niſi vanitatẽ ⁊ afflictõeʒ ſpũs.¶ LCibet in⸗
ter hec/vndecim illa Iſaie onera ad medi⸗
um adducere’ oneratꝭ iſtis.ſᷣm interpᷣtati
ones noĩm/dũtaxat adaptare. Nã ꝓphetiã
oꝛdine pſequi /nõ eſt nri ꝓpoſiti.
mis ponitonꝰ babilonis qð interpᷣtatur
ↄſuſio.Onus igit᷑ babilonis poꝛtãt incre⸗
duli qͥ ꝑpfuſionẽ incredulitatis et maloꝝ
bor ſene os ↄfuſiõi ⁊ maledictõi pᷣpat
Operuit ↄfuſio mẽteg ęoꝝ.⁊ iõ ↄfuſi ſunt
hvahzeutteos. S. ubdit᷑onus phili

mqð ſonat potõne cadẽtes. Onꝰ̊ phi

liſtijm ↄgrue imponit᷑ miſere mulieri:q̃ tã
viro q; ⁊ ſibi/potõnẽ moꝛtis pᷣbuit.⁊ cũ eo
pariter deſtatu felicitatis cadẽs leges mi⸗
ſeriaꝝ ⁊ moꝛtis q̃s memuit ipᷣa ꝓpenſiꝰ poꝛ⸗

mi pfis ade potiſſimũ i᷑
metũ poſſum à nõ ſolũmõ pcrõꝝ ſʒꝛ crü⸗

vrẽ ſaguine plene ſüt. ¶
ad on damaſci.ſʒ ad on pꝑtinerẽt egypti qð

n pꝛi⸗

tare ↄpellit᷑.ſic ipi a dño ðꝛ. In doloꝛe pa⸗
ries.⁊ ſub viri ptãte eris ⁊c. ¶ Adiungitur

q́; onus Moab.⁊ moab interpᷣtat᷑ de pre.

Nðonus bñ poꝛtare dicũt᷑ oẽs qͥ pauꝑta⸗

te⁊ inopia tꝑaliũ pᷣmũt᷑.qꝛ pᷣuaricatõis pᷣ⅛

7

mũ in ipᷣis capere expi⸗

nax ſarcinas/de preq̃dã hereditaria deuo

lutõne q̃i filij rahũt. Enbinferfon da
maſci qð ðꝛ ſãguis pot vel ſanguĩs oſculũ

Onus aũt damaſci poꝛtãt hoĩes huiꝰ ſecli
q ꝑ hoc ꝙ ſeclaria negocia tam deſid erãter

q; indeſinẽter tractãt q̃ vix aut nullatenus

ſine pctõ ꝑagi pñt.ſãguinẽ qdᷣdãmõ bibũt
⁊ oſculant᷑.qꝛ pctis quãtulũcũq; maculari
noſcũt᷑. Si ãt in ipᷣis negocijs pctã volun
taria.ↄmitteret/nõ iã ſangninẽ biberet ve
oſcularent᷑.ſʒ ipo ſãguine inuoluerẽt᷑ ⁊ im
mergerẽt᷑qles illi ſũt de qͥbo diẽpᷣs. Viri ſã⸗
guinũ declinatea me.Et Iſaias Manus
Briles vtiq; nõ

interpᷣtattenebꝛe.Onus aũt egypti poꝛtãt
pctõꝛes neqͥ ſſimi qͥ malicie ſue tenebꝛis ex
cecati/q̃ ſe mala ſeqnãt᷑ ſcire ñ curãt.⁊ qͥ ad
lumẽ vᷣitatis venire ſũmoꝑe deberẽt / tene⸗
bꝛas ſuas ſp deteriꝰpeccãdo augent. Vt ei
btüs Bꝛe. ait Habet hoc plerũq; human?
anim ꝓpꝛiũ.q; mox vt i culpã labit᷑a ſui ad
buc lõgiꝰↄgnitiõne ſeꝑet. Hocipᷣm nanq;
malũ qð agit.mẽtiſue obicem añ oclos rõ
nis intſerit. Vñ fitvt aĩa pᷣꝰvolũtarijs tene

bꝛis obſeſſa/ pꝰmodũ bonũ iã necqð qᷓrat

agonſcat.Qux q ppe vitatꝭ qꝛ ſbᷣtiliterrep⸗
boꝝ cłpas examiat qͥ habita negligieo ꝑ
mittit diſtrictiꝰ iudicãs vt necamiſia reqra
tur.⁊ cũ ab actu repellit᷑ſugita ſeſu. Ge

1

qtur on ðᷣſerti maris ꝑ qð pondꝰmiſeriaꝝ

babilonis recapitulat Mare pñs ſecłm ſu
gnificat. deſertü vo derelictũ ðꝛ. On? gde⸗

ſerti maris.i.derelicti ſeclłi.poꝛtãt ecciaꝝ 63
(li.

lati.qꝛ amaritudines ⁊ ꝓcellas pñtis ſecłi

qs ꝓpter deũ reliq̃re curauerũt.in puiſione
ſoditox runſu ſubire vpellük. De hicpo

nitonꝰduma ſiue ydumee.Duma eĩ regis

eſt ydumee. Duma ĩterpᷣtattacẽs.ydumea
rrena. Hoc onꝰ poꝛtãt actiui.qꝛ trenas ac⸗
tiones ac domeſticas ſolicitudines ꝓ frib⸗
ↄtẽplatõni vacãtibo exẽplo.marthe ꝓ ſoꝛo

re laboꝛaãtis pie ſũminiſtrãt.ac ꝑ hoca ↄtẽ/⸗

platõnis iubilo ſe q̃i tacẽtes in ↄſj been dei
reputãt. Vñ ẽꝙ gue ſibion? Bar

atiꝰexiſtimãtes ⁊ gti amplexãtes ſi cõcede⸗

ret᷑ eis cũ ↄtẽplatiuis iubilaredeo ĩ voce ex

lerön

as 0

ne

lur reat

göͤſonn
goſtisl

poet
leong
ne
tönuß

Tangn
ceetib
receo
ſtnu
deiadi
relcer
friſtere
(chat⸗

Ml⸗

m

Peren
ina
fam
ſtun
ſe-
tiop
tent
lei
ſuor

ſuedo
N

opo

. „

deige
ſugree

Perauat
. Tr.
ſaler

polſe

luuene
fectedi⸗
zutt
Mitiq;
mmite
Gior⸗

(diſc

doe.
Rre
onh
Doen
Aog
A⸗
lurad
ahye

wred
kungt
N
pnon
maneh
heneg
nßiei⸗
ngden
Uſgtorc
Cisoſel
Ghabri
deſcaie
lulmn
bimöbtei⸗
önmalgt
paih
biboure
luncktint
1 Vinſi
6Dns
Etin
Kegpncd
gpnpoti
enebris
aritrqe
cbain tne
en. V
ighuman
bikaſuiad
bnnang
focosro
tunistene
gecaderat
baliterrep⸗
gigto
miſanete
ſen. Ge

nig
hinl.

wone
ein

—

. ulraronis q; implicari negocio tenene acti
onis Etqꝛ inter ipo tpl⸗
4à varijs tribulatõnibo ⁊ tẽptatõnibo fatigã

qꝛ inter ipᷣos actiuos ſũtpleriq;

tur.recte oneri duma ↄtinuat᷑onꝰin arabia

qõ ſonat campeſtris ſiue hũilis. Campꝰvt
noſtis loccertaminis ẽ dyabolꝰ aut in cã⸗
po eſt. vel q̃i miles ꝑatus ad p̃liũ.vel tanqᷓ;
leo rugies ⁊ circuiẽs vt inueniat quẽ deuo

ret.Onꝰ in arabia poꝛtat/qͥ põdere tẽpta

tõnũ pᷣmit᷑qͥ moleſtias carnis aut ſpũs pa

tit. cui colluctatio eſt tam aduerſus carneʒ
⁊ſanguinẽ ꝙᷓ; aduerſus ſpiritalia neqͥcie in
celeſtib. Si aũt ⁊ arabia hũilis interpᷣtat

recte onꝰ in arabia poꝛtat qͥ in tẽptatõne cõ
ſtitut ſponte ſe hũiliat. ⁊ ex hũiliato coꝛde
dei adiutoꝛiũ ↄtra aduerſarij tela imploꝛat

vel certe ꝙ tẽptatũ/ſua aduerſitas hũilẽ ac

triſtẽr quẽ ꝓſperitas ſuꝑbũ ⁊ letũ fa⸗
ciebat. ¶ Gequit᷑ on vallis viſiõis q hie⸗
ruſalẽ a ꝓpha expmit᷑. nõ ꝙ i valle ſit ſita ſʒ

ꝓpłrepbos moꝛes deſpectiue ita ſit cogno⸗
minata.Onus iſtud cõgrue dicit᷑ poꝛtare

frᷣatus ſiue phᷣus ſapie mũdi dedit?q̃ quia

ſtulticia eſt apð deũ q̃i invalli onꝰſue curio
ſitatis poꝛtãt et arbitrãtẽs ſe ꝑ ſue ſubtilita
tis viſũ/occulta penetrare.ab occultoꝝ de⸗
teri caligãtveritate ¶ Jaz vero ſubditonꝰ
tyriqð dicit᷑anguſtia. Onus aũttyri.i.an⸗

zaſtieporti diuerſarũ infirmitatũ angu
ſtias tolerãt qꝛ hocipᷣm qð eis viuere datur

ſine doloꝛib ⁊ erũnis traſigere nõ ꝑmittũt
nus vero iumẽtoꝝ auſtri extremo in

loco ponit᷑ quo noĩereliquie duaꝝ tribuũ

deſignãtur.q ſocijs tranſmigrãtibo/in terra

ſua reſederãt.q̃ reliqe iumẽta dicũt᷑ ppterde

pꝛauatõeʒ ſue fidei:auſtri vero ꝓpter ſitũ lo

Ci. Tribo em̃ iuda/⁊triba beniamin/adau⸗
ſtralẽ ptẽ terre pmiſſionis ſoꝛtẽ acceꝑãt ſue
poſſeſſiõis:onꝰigit᷑ iumẽtoꝝ auſtri poꝛtãt

iuuenes ⁊ pᷣcipue ĩſcã religioneviuẽtes.qͥ
recte dicũt᷑ iumẽta ꝓpter foꝛtitudinẽ viriũ.
⁊j auſtri ꝓptercaloꝛẽ naturaliũ incẽtiuoꝛuʒ.
Hitãq; foꝛtia iumẽta ĩ calidis regiõibo cõ
moꝛãtia/poꝛtãt onera iuuẽtutis.tolerant
grauioꝛes luctas carnis ferunt ꝓpenſiꝰrigo

boꝛe. 3qꝛ? faſtidioſũ eẽt de q̃ntitate et
qlitatelaboꝝ ⁊ oneꝝ ſinguloꝝ tractare/le⸗
ctoꝛi hocp exercitio reliquenduʒ ducimꝰ.
Hoc ſolũ ↄmemoꝛamꝰ oĩlaboꝛãti ⁊ ᷣne
rato ad grãaz dñi ipᷣo vocãteveniẽdũ indicit
Ad qͥdꝛvtreqͥ eſcãt a laboꝛib ſuis ⁊ alleuiẽ

ðð ſp adiuuãt in oĩ la⸗

turab oneribo ſuis.HNã ſbᷣdit᷑ Et ego refici⸗

am vos.¶ Trãſite ad meoẽs qͥ ↄcupiſcii

Ild me omnes qui laboꝛatis.

me. ⁊ ego reficiã vos. Quid ẽreficiã: Aer⸗
bu hoc eqͥuociũ eſt Reficere eiẽrepare.rein
tegrare ⁊ alimẽto refocillare Triplex in ̊

vᷣbo ↄmẽdat᷑ eiꝰlargitas ↄtra triplicẽ nrãʒ

H neceſſitatẽ. Eramſiqͥdẽ ꝑditi ⁊ qi ad nihi⸗

lũ redacti.eramꝰ cõfracti ⁊ coꝛrupti.ſumꝰ

adhuceſurieẽtes ⁊ ieiuni Perditi eram?p pᷣ

miꝑentis inohediẽtiã. coꝛrupti ꝑ ꝓpꝛiã cul
pã.ieiuni ſumꝰ ꝓpter quotidianã deſidiam
Jðc ãt ſm diuitias grẽ ſue reꝑanit nos rei⸗

tegrauit nos.refocillauit nos Reꝑauit per
paſſiõeʒ ⁊ crucẽ ſuãreintegrauit ꝑ ↄuerſio
nis grãʒ. refocillauit ꝑ viſitatõem aſſiduã.

Anq; reparet nos eram filij tenebꝛaꝝ⁊ p⸗
ditõis.anq; reintegraret nos eramfilij mi

—

ſeriarũ ⁊ iniqᷣtatis. ⁊ niſi ↄtinuo rẽfocillet

nos egẽtes fame ⁊ ſqualidi pmanebimus.
SD3 nõ eſt pᷣtereũter intuẽdũ ꝙ refocilla
tio iſta ſiue refectio triplex eſt Alia ẽ incipi

entiũ.alia pficiẽtiũ.alia ꝑfectoꝝ. Incipiẽ⸗

tes alit pane laico ſiue oꝛdeaceo/pficiẽtes
pane ſcõ ⁊ mᷣo.pfecti mãna ð celo. Panis

incipiẽtiũ eſt.ↄſcie purgatio.panis pficiẽ:

—

tiũ eſt ſcꝗ deuotõ.mãna ꝑfectoꝝ ẽ pura ↄtẽ

platio ẽde ſingula Nouii qͥs veniẽs

adↄuerſiõeʒ ⁊ afferẽs ad dñm de regiõe diſ
ſimilitudinis ↄſciam młtis oneratã pctĩs.
qdaliud dignꝰẽ audirea dño niſi illð apli.
Tu ſta illic aut certe ſede ſb ſcabello peduʒ
meoꝝ. Nectñvilipẽdẽda ẽ ſtatio illa vlłſeſ
ſio / vbi peccatrixilla pijſſima veniã obtinu
it pctõꝝ. Sedeęete itaq; ad pedes dñi Ihu

⁊ recogitãti oẽs annos ſuos in amaritudi⸗

neaĩe ſue/apponit᷑a dño panis.nõ qͥdem

ſubtilis ⁊ cadidꝰ.ſʒ aſꝑ ⁊ hiſpidꝰſicoꝛdeuʒ

aſperũ ⁊ hiſpidũ ẽ. Pãis iſteafflictio pnie
eſt.oꝛdeũ vñ ↄficit᷑panis h/ eſt ↄtritio vᷣa.

pfeſſio pura. inteſa volũtas penitẽdi.⁊ deo
ĩcinereac cilicio ſatiſfaciedi .Panis h̊ colli
git᷑ exↄſideratõne pctõꝝ.cõſpgit᷑timoꝛe iu

dicis viuoꝝ atq; moꝛtuoꝝ coqtur memn ge
bẽnaliũ toꝛmẽtoꝝ. ¶ Panis ſic collectus
⁊ ſicↄſectus ad pedes dñi comeſtus gene⸗
rat ſacietatẽ. ſcie vicqʒ purgatõneʒ. MWag
qppe ſacietas⁊ ſufficiẽs refectio in nouiter
ↄuerſo ꝙ vicʒ nõ moꝛdet᷑mala ↄſcia depᷣte
ritis.neca ſperepellit᷑ ꝑ malã volũtatẽ ha⸗
bitã de futuris. ¶ Hic panis nõ incõueni
enter dici põt laicus eo ꝙ młtis etiã in ſecu
lo poſitis ad manũ eſt. Oꝛdeaceꝰetiaʒ dici
põt.qꝛ ſuoꝝ nõ filioꝝ cibooꝛdeũ eſt.⁊ inci

piẽtes nõdũ acceperũt ſpiritũadoptionis

filioꝝ ſz ſpm̃ habent interiʒ fuitut in timo
re ſic excipoꝝ voceꝑ ꝓphetã 5e ie gei bßuo⸗

50

T

euz in mãib dñoꝝ ſuoꝝ ita ocli nriaddñʒ
deũ nr̃jm. At vbi ꝓceſſu tꝑis is qͥ eiuſmõi
iã ceꝑit reſpirare ⁊ aſpirare libertatẽ glie

filioꝝ ðᷣi tioꝛe vᷣpoſito iã adept fueritſpẽ

veie ꝓpt bonãvolũtatẽ ſuã puto ꝙ iã dignꝰ
hẽbebit᷑ cui a dño dicat᷑. Fili ſurge ⁊ ſta ſu⸗
pꝛa pedes tuos. Etitẽ:accede huc vt tãgaz

tefili mi. Accede ꝑ bonãvolũtatẽ vt tãgaʒ

teꝑ ᷣuotõis ifuſiõeʒ. Stabit igikad mẽſã
magnã vt videat faciẽ dñi ĩ iubilo.vt come
dat panẽ coꝛã dno.paeʒvtic; lcm̃ panẽ mũ

7

dũ: panẽ coloꝛis cãdidi ſapoꝛis eximij. pa

ns er ſila ſuauitat pfectũ et igne diniamo
rcoctũ. pãis iſte filioꝝ ẽ ſiueamicoꝝ qͥ tã

fidelit᷑ q;ᷓ fiducialit᷑ lamare pntad onʒ.pr̃
n qͥ es ĩ celis panẽ nrĩ ʒ quotidianũ dano
bis hodie.¶ Pãaisẽ ſcã pᷣnotõ,panis/oĩis

ſuauitas ſiue ↄſolatõ ſpũs.⁊ ſr oẽʒ paeʒ pa
nis gre lacriaꝝ Hic pãis aĩaʒ eſuriẽtẽ rplʒ
boĩs ⁊ ĩfũdit nob memoꝛiã abũdãtie ſuaui

tatꝭ. Qui pais recte põt diciſcũs ꝓpt vᷣtutũ

*

exercitia ⁊ cãdid ꝓpr luq oꝑa etta mũdꝰ vt
nlłi eũ edere liceat niſi ſacdotibo ſacerdos

ðꝛqᷓi ſacra dãs vl ſacrificia ꝓ pplo offerẽs.

OQui gᷣtałñ fuerit qͥ ꝓ vite merito ſacrificia

ticipare nõ hʒ ¶ Et nota ꝙ ſic ẽ pais pane
ſuauioꝛ⁊ ciba cibo melioꝛ ita ẽꝛ ſtat ſtatufe
licioꝛ qꝛ is qͥ paulo añ ſebatad pedes ihu

oꝛõnũ dicnep hla molzt ſcẽ mẽſe xpᷣi ꝑ.

ꝑ ſpm̃ tioꝛis ⁊ mãducabatĩ geĩtu ſuo punz
doloꝛis.iã nũc ꝑ ſpm̃ pietat ſurgit.ꝑ ſpſim

ſcie pfic.ꝑ ſpm̃ ſoꝛtitudinis aſceẽdit. ꝑ ſpm̃

M* — —

ↄſilij accedit.ꝑ ſpm̃ ĩtelligẽtie diligẽtiꝰitue

tur ⁊ ↄiderat qͥd mẽſa priſfamilias dulce/⸗

dis ↄtieat.ſpũs nãq; pieta efficiteũ deuo
tũ. ſpũs ſcie diſcretũ.ſpũs foꝛtitudiuis ad

ſua aduer ſa validũ.ſpũs ↄſilij ad aduerſa
aliea caritatiuũ ſpũs itelligẽtie ad dĩna ſpe
culatiuũ vt videre iã incipiat q̃ ſit volũtas
dñi bñplacẽs ⁊ pfecta ⁊ exultet ĩ mia dina.
Stita qdẽ ſe hʒ ſtatꝰ pficiẽtiũ ⁊ pceſſus

de vᷣtute ĩ vtutẽ eũtiũ. Lu q́; bone ihu ꝑa⸗

ſti ĩ dulcedĩe tua ita inq; ꝑaſti cibũ illoxc p
varietate puectuũ ſapoꝛẽ diuerſificas inter
naꝝ ſuauitatũ. Que ãt ẽ pᷣꝑatio cibi ꝑfecto
rüũ: Mãna ẽ ⁊ decelo veit.mãna ẽ abſcõdi⸗
tũ qð nẽo nouit niſi qͥ guſtauit.ciboẽ ſic in⸗
cõꝑabilis ita ⁊ ieffabił.⁊ ſolꝰſpũs ſapie mi
niſtrabit illũ Ceteri cibi ð tra oꝛiũt᷑ oꝛti col
ligũt᷑.collecti ↄterũt᷑ criti ↄficiũt᷑. fecti co⸗

uür⸗ ſicᷣmũ ↄmeſtibiles efficiũt. Oĩia h

dij ⁊ laboꝛis hũani ſũt ⁊ ſigłlis vtutibdaſ

ſignari pnñt Nã ð coꝛde puro qᷓi ð tra bona
paffectũ oꝛiũt᷑.ꝑ appetitũ colligũt᷑.ꝑ diſere

9

nonẽ ↄterunt᷑ꝑ aꝓpbatõeʒ ↄficiũt.ꝑ amoꝛẽ

LComec

fectõeʒz ꝓ capaci

coquũt⁊tẽ ᷣmũ habiles eẽ inchoãtvtfre
ꝗntia ſuauitat coꝛ afficiãt Sola ãc ↄtẽpla

tõnis puritas qi mãna ð celoveĩt atq; imo
mtto ⁊ ĩ ictu ocli mirabiliter afficit ⁊ ineffa

biliter inebꝛiat aiaʒ fidelẽ/ eã dũtaxat q di⸗

gna erit ita viſitari ab altiſſio ⁊ vti tã ſuaui

cibo. ¶ De his refectõibo i cãti.cãti.ſcptũ ẽ

bibere monẽt h̊ ẽ cũ laboꝛeꝛ freqnti ſtudio
vtutes ĩ vẽtrẽ aie ↄgerere. Pertecti ãt khmi

noiant᷑ vtpote ĩſuꝑlatio gdu iã ↄſtitutii/qͥ ⁊
inebꝛiari echoꝛtãt᷑ ↄtẽplatõis vicʒ dulcedi
nea ſeſiba coꝛpoꝛeis iĩ ſurſü ducẽt ſpũs alie
nari. Sic ei ebꝛietas metẽ euertit ⁊ peitus
ſui imemoꝛẽ reddit. ita ↄtẽplatõnis ipetꝰ

aĩaz q; ſᷣleunat ab oĩ ſeſu coꝛpoꝛeo rapit et
q̃ᷓiĩ obliuionẽ ſui füditꝰ abducit Tũcaccẽ

cdit᷑ ⁊ ilãmat᷑ ardoꝛe mirifico.⁊ ſopi vndi
q carnaliũ voluptatũ illecebꝛis exticꝭᷣ oĩm
mũqdaliũ cupiditatũ fallacijs. remotꝭ a me⸗
moꝛia coꝛpoꝛ eaꝝ ſilitudinũ fãtaſjs⁊ cogi

tatõnũ ↄmuniũ ipedumẽtis/tota fert ĩ am⸗

plexꝰ vᷣbi ad oſculũ ſpõſi ad ↄuimiũ xpᷣi:ibi

guſtat ⁊ vidʒ q; ſuauis ẽ dñs.q; magna mł
titudo dulcedinis eiꝰibi reqᷣ eſcit a turbie?
a pluuia ibiſedet ĩ ſpõſi vmbꝛa:ibi mãdu⸗
cat illò dulciſſimũ dĩne ſuauitatꝭ mãna Jã
q; audire digna erita dño. Vleĩ ſpõſa mea
colũba mea/ ꝓxia mea.At qͥd: Vt vincẽti
dem ſedere mecũ vt vicẽti deʒ mãna abſcõ⸗

ditũ vt vincẽti deʒ edere deligno vite qð ẽ

in pardiſo dei mei. Hõ iã ſedebis ſub mẽſa
cũ ſᷣuis.nõ ſtabis ad mẽſã cũ filijs.ſʒ ſedebᷣ

ad mẽſã cũ prefamiliꝗs.vt ð bois dñigau⸗
deas et comedas cibũ illũ quẽ ignoꝛabas:
tu ⁊ oẽs pr̃es tui:dulcẽ pᷣ oĩ fruciu frumẽtꝭ·

vini ⁊ olei:· ¶ Lalis pfecto aĩa/cũ de pene
tralibs ſpõſi ꝓceſſerit plena caritate et dile⸗
ctõne in ebꝛiata ⁊ ĩ ſe redierit puto ſi ĩtroge
turvñ venerit aut qͥd audierit in ſecretario

dilecti ſui.ꝙ ex memoꝛia abũdãtie ſuauita

tis illiꝰq̃ refecta ẽ eructuãs ex ſnia reſpõde

bit. Introduxit me rex ĩ cellãvinariã.oꝛdia

uit ĩ me caritatẽ.· Et iteꝝ ſbilliꝰ vmbꝛa q; ð
ſiderauerã ſedi ⁊ freus e dul gutturi meo

¶ Becẽ frẽs mei refectio aĩaꝝ ſcãꝝ:hec pa
ſcua dñicaꝝ ouiũ. qᷓ; laboꝛãtib atq; onera
tis adſeveniẽtibo/dñs ꝓmitit dicẽs Et ego

reficiã vos.Ac ſi patẽter dicat ego parabo
in ↄſpectu vr̃o meſã . ego vobis pᷣꝑabo re⸗

ez ꝓ capacitate ſingloꝝ dꝛñtez. Ego
noui figmẽtũ vrDm ego noui ꝓfectũvrʒ ego

noui qᷣd ſiglis expediat.qͥd ↄueiatvniner⸗
ſis. Si veneritis ad me ⁊ mãſeritis ĩ ᷣmo⸗

Comedite ãici ⁊ bibite ⁊ iebꝛiami Rm̃i In
cipiẽtes⁊ ꝓficietes ſicivocãt᷑ ꝛcomedereac

tutig
Ollot
biogte
1peins
lbipe⸗
pler
ai
mei
oin
Name
togi
ſiem
ürhibi
ugrant
unnbier
binid,
nin
me
incan
b⸗
negde
e
ſocc⸗
diigr
Nodbs
Ufun,
Cüdep
mron’
Nlin
h
uta
ſhite
joi
uizs
mnme
ne
n
oote
inſ
nim
Gifnol

vos.
Duohb modis poſſũt hec verba accipi.ex

boc nos trahere monuit.¶

ne meo mẽſurãrefectõis bonã vobis om̃i⸗

H badabo. ſʒzalijs refertã hoc Eſimpliciter re⸗

)

onibus et quibuſdaz compꝛeſſionibus re/

Fictam Er9 ſuꝑefluentẽ vel ſupcumu⸗
atam. Quapꝛopter nolite tardare nolite

2.

foꝛmidare. venite ad me et ego reficiã vos.

9 9

Ego ſum panis vite.ego aqua ſapiẽtie.

7

—

ego ſplendoꝛ lucis eterne· ego vitis vera et
vinuʒ coꝛ hoĩs letificans.ego cxnamomu

7

et balſamũ aromatiſans:ego ſum granũ oꝛ

dei penitentibus ego granũ frumenti ꝓfici

entibus ego dulcedo mellis perfectis.ego
panis de celo veniens habens omnedele⸗/

ctamentũ ⁊ omnẽ ſapoꝛeʒ ſuauitatis. Ego

ſum lux mũdi.lucifer diei et ſol iuſticie ego

viola hoꝛti. ego flos campi ⁊ liliũ cõualliũ
Ego ſum via veritas et vita.ego ſuz mura
electa nardus odoꝛifera. oliua fructifera.
Ego ſum fons hoꝛtoꝛum puteus aquaruʒ

viuentiũ et vena gratiaꝝ. Ego ſum venia

—

peccatoꝛũ. gratia iuſtoꝝ ⁊ gloꝛia ſanctoꝛũ.
Ego ſum adiutoꝛ pauperu ⁊ pater oꝛpha/
noꝛũ ⁊ iudex viduaꝝ. Ego ſum dũs ſerno⸗

rnm. pater filioꝝ.⁊ ſponſus fideliũ anima
rum. Ego iuuabo puſillanimes.reſouebo

flebiles.cõſolaboꝛ flentes. Oð ꝑieratreq;/
ram⁊ qd abiectũ fueratreducam/ qð fra/
ccum fuerat alligabo.qð infirmũ fuerat cõ
ſolidabo.⁊ qdð pingue ⁊ foꝛte cuſtodiã. Ve
nite ergo ad meet ego reficiam vos.Om̃i⸗
bus omnia fio.om̃es inuito dimitterevos

ieiunos nolo.venite ad me etego reficiam
4 equit᷑ tollite iuguʒ meũ ſupvos

7

apientia dei magnifice coͤmendatur. Sa
pientie in hoc ꝙ in tam bꝛeui dauſula.oĩs
recte viuendi noꝛma eſt expꝛeſſa. Genigni
tas vero in hocꝙ ſuũ iugum appellauit.et
Duo modo be

g altero. diuina benignitas. exaltero

.

nignitas eius in hoc commendabilis ap⸗

pareat attende.Tollite inquit iugum meũ

ſuꝑ vos. Meü inquã: acſi dicat. Jugũ qð

dam impoſui mihi.et ipᷣm iugũ eſt caritas

7

qua diligo vos hoc ergo iuguz meũ tollite

ſupꝑ vos.i.diligite me quia pꝛioꝛ dilexivos

Vide homo ſi nõ infinita h̊ eluceſcat beni

gnitas dei. qui deus eſt ⁊ creatoꝛ oim ſecu/
loꝝ. Jugum dilectionis non dedignatur

trabere nobiſcũ nec ſufficere ſibi iudicauit

vt eſſet inter nos et ſuper nos ſue pꝛeſentia
maieſtatis / niſi deſe cenderet ad nos et eſſet

4

omnes qui laboratis

nignitati imo (vt ua dicam) humilitati eiꝰ
ingratus eſſe poteris. Venerarefili Adaʒ
in ſaluatoꝛi tuo ſacratiſſimã eius ſublimi⸗
tatem.ſed nõ minus admirare ſinceriſſimã

eius humilitatem Reuerere in illo ꝙ deus
noſter eſt et nihilomin amplectere ꝙ caro

et frater noſter eſt. Trahe iugum dilectio⸗

ms cũ eo qð ñ ẽ aliõ niſi vtotẽdas redama
re eũ qͥ amauit teę. Contede diligere certatĩ
dilige curreqntũ potes pᷣcurrere iñ npotes
qꝛ abeterno dilectus ⁊ aplius dilectus iũ
adhuc minꝰ diligis. Diligetñ creatoꝛẽ tuũ
redemptoꝛem tuum.dilectoꝛem tuũ quan⸗/

tum potes ⁊ ex quãto debes nam potes pa

rum ⁊ debes multum.vel potius debes ex

multo.i.extoto coꝛde tuo.extota aima tua

⁊xecoĩb viribotuis i.exoĩ qð ſcis⁊ es ⁊po
tes. Certe ſi milies ⁊ milies tmeẽs ⁊ ſcires
2⁊ po ſſes q̃ntũ es ⁊ ſcis ⁊ potes.ex!
liter toto diligere tenereris eũ. Et ſi etiK ex
toto hoc diligeres quid es tu addeum: Re
ſpongebo tibi inquit Heliu ꝙ maioꝛ ſit de
us bomine Quis pꝛioꝛ dedit illi etretribu

e.

Erhocrona
t

.

etur ei: Quis ainplius dilexit euʒ vel quis

ſaltem eque dilexit eum. IJpſe nimirũ nos

pᷣcedit diligẽdi inchoatõe ſicut pᷣcedit eter

nitate. ipᷣe nos pcedit diligendiintenſione

ſicut pᷣcellit maieſtatis imenſitate. Fac er⸗

50

ſuſcepte humilitatis. tum pergratiam mu⸗
tue dilectönis ¶ Nunquid tante actali be

goo hõ qð potes.⁊ ſi qntũ debes nõ potes

¶ Siigit p̊s deum pꝛo eo ꝙ creatus ab
lllo eſt. Gꝛatias agit pꝛimo ꝙ voluerit enz
potius eſſe aliquid q; nihil.ſecundo ꝙ; po
tius hominem q; pecus:tertio ꝙ virũ ma/

gis ; feminam quarto ꝙ litteratum poti⸗
ᷓ; ydiotaʒ. VUide tu(o chꝛiſtiane)ſi nõ mul

paterni delicti per baptiſinum te abſoluit
fide ſua etſacramentis te imbuit ex multis
etiaz periculis te eruit et abſq; vllis tuis me

ritis ad ſibi ſeruiendum te vocauit.et mul/⸗
ta te ſpiritus ſuauitate ditauit. Quid an

te hecoĩa moꝛte ſua ⁊ tali moꝛte teredemit

ỹ pꝛo te cedi.cõſpui ⁊ crucifigivoluit.vin
cula alapas verbera⁊ ſpinas.ſputa ⁊ blaſ
phemias pꝛo te ſuſtinuit. Quãtum putas

in hoctibi benignitatis exhibuit q;tũ pꝛo

pter hoca te amari pꝛomeruit.O q; infeli⸗
ces qꝙᷓ;ᷓ in fidelibus deterioꝛes qui tantam e
ins beignitateʒz vilipẽderint aut obliuioni
t adiderint ſiue etiã ↄtempſerit digni plãe

qꝙ deleãt de libꝛo viuẽtiũ ⁊ cũ inl ñ ſcribãt

to amplius et excellentius gloꝛiãdum tibi
ſit. Etenim te deus tuus crea nit:ab erroꝛe

—

De verbis domini Benite

Ecce quõ benignitatẽ dñi Jhu.i.benigniſ
ſimam dignationem eius commendabileʒ
aſpicim cũ ipᷣe nobis diẽ Tollue iugũ me
unm ſup vos. ¶ Jam vo qntñ in vbis iſtis
de ſapia dei ãmiratõnis caperes ſi ꝓfũdita
fE ißon digne pſpicere poſſeg: Qui docet
oẽzʒ hoĩeʒ ſciam.qͥ ↄdiditoẽʒ ſacrã ſcpturaʒ
dq vẽtis põd poſuit. qͥd ſine põdere pferre
potuit: Videamꝰ qͥd ſit.tollite iugũ meũ
ſup vos. Jugũ xpᷣi ipo nrõ vſu fuitiũ dici⸗
myqißi ſoᷣſcẽ religiõis habitu ꝓfeſſi ſumꝰ
pʒõᷣ ergo diẽ tollite / ſignificare voluit. q;
libera electõe ⁊ volũtaria deuotõe iugũ ipᷣʒ
ſbeũdüũ ſit. ollere igit iugu xpi/ nõ co
actos ſʒ ſpõtaneos fuituti ei colla ſũmitte⸗
re. Et ſi ei ſũtaliqͥ q̊s ad monaſticã vitã co⸗
gãt infirmitas.cõpellatpauꝑtas.nõ h̊ reſi
deat aio.ſʒ faciãt de neceſſitate vᷣtutẽ mutã
do intẽtiõeʒ.⁊ tũc ipᷣa neceſſitat occaſio ñ
nocebit, cũ ad vᷣitatis noꝛmã intentio dire
cla fuerit. icit itaq;. Lollite iugũ meũ
ſupꝑ vos.Ac ſi dicat.coꝛã vobis q̃ poſitũ ẽ
iugũ meuzʒ. ſz penes vos ſit ↄſilium vr̃m. ſi
yultis tollite iugũ meũ ſupᷣ vos.ſi vultis ꝑ

fecti eẽ. vẽdite oĩa qͥ habetis ⁊ date paupi⸗

bus ⁊ ſeq̃mini me. Nouit deus frẽs cariſſi⸗

miqꝛ bonũ eſt hoĩ ſipoꝛtauerit iugũ.ſed ðᷣ

tolledo eo/ ↄſiliũ dat.nõ pᷣceptũ/ne nos im

pingere videat᷑i rãſgreſſiõis reatũ. Si ei

pᷣceptũ daret/opꝑteret oẽs hoĩes obedire vł
P inobedietia eternalit ꝑire. Sʒ qꝛ ↄſiliuʒ
dedit/q̃i in nrã volũtate poſuit vtꝝ velimꝰ
iugũ ei? rollere ſup nos. Oʒ ̊ idubitabile
teneam vt ſi ſemel nosingo ei aſtrincimꝰ
iã abiladi nõ liceat no emonaſtekid e
gredi ⁊ collũ excutere de ſpᷣiugo regule.q
anq; tollamꝰ/cã liciteq; libere poſſamveſi

tare. ꝓpter qð et btũs Bñdictus legiſlatoꝛ

n/foꝛmã damrtollẽdi iugi/nõ ſtati rollen
tes in ipᷣo initio voto aſtrinxit ſᷣ iugo per⸗
manẽdi.ſʒ ãnũ integrũ pbatõni ſił idulget
ꝛ⁊deliberatõni. vt vicʒ pbet ſeipᷣm hõ ſi poſ
ſitz deliberet.an velit ferre iugũ dñi. Ac ſi
diſciplo ſuo vᷣbis philoſophicis dicat Din
deliberãdũ ꝙ ſemel? ſtatuedũ.atſi ſtatuerꝭ
irrefragabile erit. ¶ Sʒ qͥd ſibi vult ꝙ iu⸗
gũ ponꝰqᷓ; chamũ ⁊ frenũ dñs tolli cõfulu⸗
i Nõ ſine cã hocfactũ eẽ reoꝛ ſj occhti alicu
ius grã myſterij. Etſi in meliꝰ aliqͥd in pm

pin nõ habueris/ego qd mihi videatexpo

na. Nõ igif̃ad equi aut mulũ q chamo re⸗
gũt᷑ et freno. ſed ad bous fieri ſignificatõeʒ
voluit cui ſoẽaliter cõpenit applicari iugo.

Perequũ deſignatambitioſi x mulũ lutu

bos ligat

oſideratio nõ mag cõuenit oꝛdini mona⸗

ſtico ꝙ;ᷓ equꝰ?⁊ mulꝰ iugo ſiueẽt holocauſto

¶ Agd bouẽ ergo nrã vat cõſideratio.qm̃
ad ipᷣm facia videt᷑ eſſe ſignificatio. Vade

ait ſapiẽs o pigerad foꝛmicã ⁊ diſc ſapiaz.

„

Porerat ⁊ hicdicereſaluatoꝛ. Vadeoſecu
laris ad bouẽ ⁊ diſce ab eo religioſã cõuer⸗

ſatiõeʒ. Ju eius opatõnib ppẽdere potes
abreuũciatõneʒ cultus ſecularis.hũilitatẽ
coꝛdis.ad pᷣlatos obedientiã.ad cõdiſcipu
los ſocialẽ vitã. Ibi notabis oꝛatõnis in⸗
ſtãtiã.ibi cõpaſſionis induſtriã ibi lectõis
ſtudiũ.⁊ ſuffragia intceſſionũ ⁊ his ſimilia
Etaudi qnde Hocaialvlcsbor ſund ſo

mitti ſolet. Eſt etiã aial mũduʒz eſui hůano

cõceſſu.⁊ dinis ſacriſicijs aptum. taq;
bos alligari ſe patitſignificat ꝙ iug z dñi
tollere ⁊ poꝛtare volẽtes. abnegare ſemetip

ſos ſibi ⁊ ſbalienis imperijs ĩ monaſterio

degere debẽt. Oð coꝛniballigat deſignat
hũiles nos eſſe debere Percoꝛnu nãq; ſuꝑ

bia exbᷣmit᷑ ſicut ſcptũ ẽ. nolite extollerein
altü coꝛnu vr ʒ.i.nolite ſuꝑbiãvr̃aʒ erigere
cõtra deũ Per coꝛnu ergo alligani ẽ ſuꝑbiã
nrãm ſub vincnlo amoꝛis xꝑi reſtringere.
OQð aũt in iugo cõbinãt̃boues ſigniſicato
ptere nos charitatẽ fraternitatis caſto ĩpẽ⸗
dereamoꝛe.honoꝛe inuicẽ pᷣuenire firmã
nib alienis ꝓ poſſe cocurrere. Cer hocetiã
ruminat. admoneturclauſtra
les.lʒ diſciplie legibo coꝛpaliter aſtricti:coꝛ
detñ ⁊ oꝛeinceſſant᷑ ſaqe ſcpture myſteria
ruminare.Oð bos vngulã diuiſã habz Hẽ
ꝓꝙaffectus ad duo dirigi debʒ Vngula pes

bouis eſt ſiẽ ſchtũ eſt Planta pedis 2 plãta

vituli. Per pedes aũt(vt notiſſimũ eſt e⸗
ſignãturaffectus quaſi ergovngulã duidit
q gemio mouet᷑ affectu amoꝛi boni ⁊ odio

mali Velcerie vngulã diuiditqui primo2ꝛn

nouit ⁊ pꝛoſperitatiboſeu felicitatibus con
gratulari/⁊ miſerijs compati.quiſcitiuxta
aplm gauderecũ gaudẽtibi.flere cũ flẽtibi.
ð bos arando glebas vᷣtit notatq; clau⸗
ſtrales din eſcpture inuigilare debent my⸗
ſterijs ſibi addeuotõnis pꝛofectũ.pꝓximis
ad eruditõnis augmẽtũ. QOð etiã currum
trahit apte denüciatquãte veneratõnis ſit
qͥ ecciaʒ dei meri ⁊ pcib adiuuãdo pmo⸗

uere pñt Per currũ nanq; eccia figuratſiẽ
pᷣs ait Curi dei decem milibus multiplex.

CLurum ergo bos tra hit. quando pꝛo mi⸗
litante eccleſia religioſus qͥpiam fideliter
intercedit.Qð etiam mundũ animaleſt et

4

ſtcid
mei:
ſunn
gico
infen
Tmo.
bugo
Uiſ.
1

Aen
Plſin
lbemn
nobis
leug
den
Dict
Cann

ſuii
4d

dut
nn
bonſ

d
chn
tſong
Hhältni
cͤaſcn
Mönis
bilanis
bisſnli
Weincoſ⸗
ubünd
D
lgydji
rlmenp
hnnſteno
get
hnichſn
wolernn

me,
Kingen

D

pe iugũ captiuitatis vrẽ.

.

vefſci licitũ declaratimitatõe diguũ eũ qͥ iu⸗
guz või pie poꝛtare ſtuduerit. Bouẽ qppe
comedere/eſt eceẽplũ religioſi fris/actibo no
ſtris imitãdo qᷓi incoꝛpare. Bos etiã in ſa⸗

crificio ⁊ holocauſto dñiofferri ſolet. Sa/⸗

cxrliriciũ ð hoſtia cuiꝰpoꝛtio aliq̃ ĩ altari cre

mat.reliq̃ in vſus cedit offerẽtis. Holocau
ſtü vo eſtꝗᷓ tota crematur in altari. Boueʒ
igit᷑ nrm̃ ĩ ſacrificiũ dño offerimꝰqñ ꝓponẽ
tes hũiliare aias nrãs ⁊ afftigere carnẽ iein

nijs. vigilijs. alijsq; ſcti oꝑis exercitijs. ac/

cedẽte mãdato poꝛis ⁊ alið imperãte/vere⸗
cunde ⁊ hũilitera ꝓpoſito nrõ deſiſtimus.
Nempe qð nrãzreliquim intẽtiõeʒ ⁊ volũ
tatẽ fragimꝰhocin dñi ſacrificiũ accẽdimꝰ
Oe aũt nrãm ↄmoditatẽ et vtiliatẽ facimꝰ.
hocqᷓi in vſũ nrm̃ de ſacrificio dñi reſerua⸗

—

mus. Cũ vero ad dura ⁊ aſpera nrẽq; volũ

tati ꝓꝛſus ↄtraria ꝓ dei amoꝛe obedimus.
qi bouẽ nrm̃ in holocauſtũ dño offerimus

q nosmetip̃osa nris volutatibo occidimꝰ

⁊ ſuꝑ altare boniopꝑis igne dini amoꝛis cre
mamꝰ. Vel certe ſacrificiũ ẽ bona nrã oꝑa
tio ⁊ laudẽ nobis cooperãs apð ꝓximũ.et

meritũ collocãs apð deũ. Holocauſtũ vo

eſt ſincere deuotõis affect? ſeu pure ↄtẽpla
tõnis exceſſns.cũ mẽs hũana ſpũſſãcti fer⸗
uoꝛe ↄcepto vel effũdit᷑ſuꝑ ſe vłrapit᷑ extra
ſeꝛ tũc itavehemẽter ardet⁊ exeſtuatvt ei di
cere ↄueniat.Aia mea iique facta eſt. Uñ:
De igneſccõ.igne mdo Et ſivis ſcire deus
noſter iſte ignis eſt. Hec⁊ his ſimilia vt mi
bi videt᷑frẽs dilectiſſimi dũs innuere volu
it cũ dixit Tollite iugũ. ¶ Sʒ cur addidit
meu: Atiq; diſcernere voluit ſuũ ab his qᷓ

ſua nõ ſũt. Siqͥdẽ eſt ingũ ſtat hũani. iu⸗

gũ coꝛdis ꝑuerſi.⁊ eſt iudei.ſeculi.dyaboli
inferni.¶ Jugũ ſtat hũani / eſt coꝛruptio
⁊ moꝛtalitas ⁊ multifoꝛmis infirmitas.qͥ

bus om̃e hũanũ gen ſubiacere dinoſcitur
UVñ ſcbᷣtũ eſt. SGaue iugũ ſuꝑ filios Adaʒ

Jugũ coꝛdis ꝑuerſiä/ẽ volũtas ꝓpꝛia vel

ↄſuetudo pꝛaua.q rõ nrã captiua tenet᷑ ⁊ ſe

piſſime ducit᷑q̊ nõ vult. De q̊ niſi filiꝰnos

liberauerit nũq; vere liberi erimꝰ de cuius

nobis ꝑſona pmittit᷑ Ecce ego venio dirũ/
Wugi iudei eſt
obfuãtia leg ad litterã. Deqᷓ apłs Petr⸗

dicit. Quid tẽptatis imponereiugũ ſuper

cæruices diſcipuloꝝ qð neq; vos neq; pr̃es
vri poꝛrare potuerũt: ¶ Jugũ ſechi ẽ cupi⸗

ditas. Vñ ſtultus rex legit diciſſe ad ppłm

ſ leleneag ach iugũ veſtrũ ego
addã iugo vrõ.

. .

ſi diceret Pater me exe

quilaboratis yt

re ¶ Jugũ dyaboliẽ petm̃ vel iniqͥtas De

qillud Naie. Jugum eĩ oneris eiꝰ⁊ virgã
humeri ei ? ſceptꝝ exactoꝛis eius ſuꝑaſti.
Eractoꝛ noſter ẽ dyabolꝰqͥ pœi numũ quẽ

in paradiſo nobis obtulit cũ vſura exigit.
qꝛ ad addẽdũpctõ pctm̃ ſp inſtigat.vt infi

ne nosad iugũ et᷑ne dãnatõnis trabat Cõ

tra qð oꝛamꝰprẽʒ nrĩ qͥ in celis ẽ vt glioſa
filij ſui natiuitas liberʒ q̊
tuſta fuitus tenet.Hui?itaq; exactoꝛis iu
gũ ⁊virgã ⁊ ſceptrũ apparẽs in carnedei fi
liſuꝑauit cũ ſeductõnẽ afflictõnẽ dñatõnẽ
q̃ cruetus illetyꝛãnꝰ nos tenebatad nihilũ
moꝛiẽdo redegit ¶ Juguʒ inferni e eterna

dãnatio. qᷓ faſciculiad ↄburẽdũ colligabũ⸗

tur.vt illic ↄiũgãtur in pena qͥ eq̃les extite⸗

rũt ichpa Dehoc iugo põtaccipi qð dũs di

cit ꝑ Oſee. Pꝛopterea imponet᷑eis iuguʒ
qð ñ anferet ũt ⁊ alia qnq; inga boũ
curioſitates vicʒ qnq; ſenſuũ exterioꝛuʒ. q̃
iuga ſibi qͥdã in euãgelio coemerat ⁊ vt ex⸗
cuſat hahbereta nuptijs /ea ſe pbatũ ire di⸗
cebat.· ¶ Dicẽs itaq; dñs Tollite iugũ me
um ſuꝑ vos nõ ad aliqð pᷣdictoꝝ nos inui

Dzʒqᷣ eſt ſuꝑ vos:hoc verbo admoneri
nos arbitroꝛ vt donũ ↄuerſiõnis nos celitꝰ
accepiſſe ↄgnoſcamꝰ.vel vt de accepto gra
tias iugiter agamꝰ.vel certe vt nos dina pᷣ

cepta ad ꝑfeciũ nõ poſſe implere ſentiẽtes.
ad ſuꝑne pietat viſcera aſſidue ſuſpiremꝰ.
Poſſumſane in ꝓpoſitis q̃tuoꝛverbis/pn
cipales quatuoꝛvirtutes a ꝓpbatas intelli⸗
gere.⁊ quatuoꝛ ineptias ſiue abuſiões q̃ in
ter cl auſtrales plerũq; reꝑiũ᷑ repbatas ac⸗
cipꝑe. Virtutes heſunt. Juſticia foꝛtitudo

pꝛudẽtia tꝑantia. Juſticie cõpetit qð dicit

tollite.qꝛ vere dignũ ⁊ iuſtũ ẽvtcõſulẽtiad
deſcas.pcipiẽti obedias cõditoꝛi Ad foꝛti

tudinẽ ꝑtinet qð ðꝛ. Jugũ.qꝛ ipᷣo noĩe dat᷑

intelligite foꝛtẽ atq; cõſtatẽ es debere Pꝛn
dẽtie eſtqð addit᷑ meũ.qꝛ nimirũ oꝑtet eẽ

pꝛudentem vt ſcias repꝛobare malum ⁊ eli

gere bonum ac ſalutare iugum Temperã⸗

tie cõgruit qð ſubinferturſuꝑ vos.qꝛ tem⸗

pꝑantis animi eſtad competentem modum
cunctos affectus reſtringere etoꝛdinare.

¶ Abuſiones vero heſunt. Continuus te

poꝛet indiſcretus feruoꝛ.indebita occupa

tio ⁊ nimia foꝛmido Toꝛpoꝛ cõtrarius eſt

iuſticie. et repꝛehenditur in hoc verbo tol⸗
lite Himius feruoꝛ exterminat foꝛtitudinè
⁊ dãnatur in hoc vbo iugũ Indebita occu⸗

8 ſub pcti iugo ve

De pverbis domini Benite

tie⁊ expmit᷑ ĩ q ãnectit᷑.ſuꝑ vos.¶
gula ſi placʒ oꝛdine pſeqᷓmur. iuxta alteriꝰ
loci ꝑabolã ad vineã dñi ſabaoth excolen⸗
daãalij pᷣmo mãe.alij hoꝛa tertia qͥdã ſexta
vel nona.nonnulli ⁊vndecia veniũt.Hoc
vᷣo ẽ ꝙ ad iugũ xpᷣi.ad fuitiũ ði ad viuẽdũ
religioſe.ad militandũ ſe̊ regła vel abbate.
q̃dã veniũt ĩ pueritia.qͥdã in adoleſcentia.
mlti in iuuenili ſeu vixili etate.pleriq; ⁊ in
vltima ſenectute. evero nõnũq; vt is
q in pueritia ad ↄuerſionẽ veit/frigeſcente
pꝰ modũ nouitij feruoꝛis ignidlo / vᷣtat i te⸗
poꝛẽ.⁊ qͥ q̃tidianis vᷣtutũ incremẽiis gräm
ſibi apð deũ ⁊ hoĩes ↄparari debueratvitu
periũ ſibi magnũ ↄqrat.Qui dũ ſolã inno
cẽtiã ꝑpẽdit/ad oꝑa vᷣtutũ ſe virilit᷑ ñ accin
git. Impaties ad ieiunia.ad vigilias ſom/
nolẽt'ad oꝛãdũ tepidꝰ.indeuot ad pſallen
dũ alijsq; xpᷣi militibo mᷣo.carni dyabolo
vſq; ad ſãguinẽ reſiſtẽtibo ipᷣe ſibi in oĩbore
q̃eʒ qrit tã accidioſꝰ q; ocioſꝰ.⁊ſecreta tacita

meũ. Poꝛro nimia foꝛmido aduerſattꝑan

c; ſibi cogitatõe diẽ̃. Quidnã ego luereba

beo: Vt qͥd ita rigide diſtricte q; viuã ſic il⸗
li magni pctõꝛes.raptoꝛes.iniuſti adulteri
cogitatõeʒ ſtultiſſimã.q̃i nllus tenea
tur fuire ðᷣo / niſi irretit? crimiali pctõ. Cer
te ſcptũ ẽ. Diliges dñm deũ tuũ extoto coꝛ

detuo.⁊extota aĩa tua.⁊ ex oĩboviribotuis

Ecce deũ ita diligere iuben vt. ſ. nibil in te
vacare ꝑmittas q̊ deũ nõ diligas.Quõ aũt

plus poſſes ſi velles qᷓ; facis: ane q̃n

tu diligis dũm etmüertetotoi ñ qdem

to es innocẽtioꝛ tãto eẽ fuitio ði debes ar⸗

dẽetioꝛ:vt vłi ſcitate ⁊ iuſticia ab ipᷣo cuſto⸗
diaris.vel vt cuſtodite ſcitati vberiꝰretie⸗
ris Nõ ꝑpẽdis qꝛ cũ alij ſibi dimidiãt dies
ſuos vt q̃lẽcũq; veniã obtineãt.tu tuos in⸗

tegros fuas.vt grãʒ ⁊ gliaʒ tibi amplioꝛe,ʒ
adqͥras Onicſi nrern amenſpr hoctibi

inocẽtiã tuã ↄfuare voluit.vt põdere pᷣõ

rũ pᷣeuatũ frẽʒ tuũ/collaboꝛãdo ⁊ on ei ti
bi ꝑtiẽdo iuuares Nõne cũ ꝓpt᷑ tuã deſidiã

impedit᷑hec bona ði volũtas ꝑ increpatio⸗

nẽ audire dignꝰeris. Amẽ dico tibi qꝛ pu⸗

blicani ⁊ meretricespᷣcedẽt teĩr̃gno ði:vel
potiꝰtimẽdũ tibi ẽ.neillð tibi maledictõis

elogiũ infligat᷑. Nũqᷓ; exte frẽus naſcetcin

petuũ. Verba ſunt ipᷣiꝰ dñi maledicẽtis ſpᷣ
noĩe fic'/aĩaʒ hũanã folijsextriſecaꝝ obſ⸗
uatõuũ plenã ſʒ nllo ĩterioꝛis ſuauitat fru
ctu plenã.Tales nimirũ erãt illi dno ãgeli
ecciaꝝq̃ꝝ vni ꝑ ioheʒ ðꝛ ſcio oꝑa tua qꝛ no

patio ThatRendctiä ebanafi hocqðᷣ dzꝛ
0

mẽ hes yt viuas ⁊ moꝛtuꝰes atq; alij vtinã
frigid eẽs aut caliqꝰſi frigid eeshũilioꝛ ap
pareres ⁊ eẽt dete ſpes.ſi calidꝰ eẽs caritate

feruẽs arderes ĩ te atqʒ; alios accẽderes nũc

ãt qꝛ tepidꝰes⁊ nec frigidꝰneccalidꝰ.i.quia

nec hũilitate fulges nec caritate feruẽs. pun

tas te aliqͥd eẽ cũ nihil ſis incipiã te euome
re ð oꝛe meo.hoc eſt ð cetu me laudãtiũ eij/

cere. cð ↄtinue tepẽtibo dcã ſũt: Nũc
ↄſeqnſẽ vt de nimiũ feruẽtibo aliqᷓ̃ dicamꝰ
Sõt pleriqʒ; qͥ feruoꝛe nouitio ductivł po⸗
iiꝰ aſtutia ãtiqͥ hoſtis tracti/ mox vt ↄuerſi

6.

fuerint/ſctitatis arcẽ arriꝑe feſtinãt ⁊ oĩa ſi

ne ↄſilio ſine oꝛdiĩe ſine diſcretõne agentes

effreni ſtudio ferunt᷑in pᷣceps vigilãt plixiꝰ
ieiunãt⁊ abſtinet ꝓpenſiꝰ plꝰoꝛãt ⁊ laboꝛãt

„

qᷓ; ↄmunis mongſterij regula vłmaioꝝ co

boꝛtent᷑ exẽpla Si qᷓ eis de mõ.ſiq̃ ð diſcre
tõne ſuggeſſeris.deceptõnes putãt.ðſpici⸗/

ũt.fugiũt velut nociua oĩa arbitrãt᷑ vt ſter·
coꝛa.adeo ſtudioſa ⁊ odibili obſtinatõe il⸗

mirãdũ cũ ad ↄtẽplãda ſeceta celeſtia oi ſe
ſe ſtudio ðuotõnis erigãt ad ãbulãdũ paci

fice ĩ tra caligãt.⁊ qꝛ oclis ad ſbᷣlimia leua⸗
8è/pedibo ñ pſpiciũt.q̃i celo intẽti /ĩ tra offe

dat. Nlłi nãq; mag q;hi vnaĩmitatẽ fratꝝ

p impatiẽtiã vitiãt.ꝑ iobediẽtiã turbãt.pꝰ

tumaciã diſſipãt.⁊ nihilomin iſiſtũt inde⸗
feſis õoĩbo ĩtroire ĩ ſcãſcõꝝ ⁊ ſciſſimũ illð
irrũꝑre dine puritat arcanũ.nec dũ tñ ipi

ſᷣuare curãt vitatẽ ſpũs ĩ viculo pad. ⁊ qm̃

nõ recte pulſãt. fit iuſto ðᷣi iudicio vt ñ in⸗

troeãt. Scptũ qppe ẽ. Hereditas ad q; fe

ſtinat᷑i pncipio/i fine bñdictõe carebit.de⸗

niq; ꝑ Jeremiã ð Moab ðꝛ. Oꝛ plꝰ fec qᷓ;
potuit/idcirco ꝑierũt. Si ei vires ſuas me

tirẽt᷑ſciret pfecto ꝙ paulatĩ lõgiꝰ itur Quia

ludẽtẽ ſibi ſequũt᷑ diabolũ. Et qð mag eſt

vo nolũt moðrani qð faciũt ðficiẽte pꝰmo⸗

dicũ nata coꝛꝑis fit vt aut a cept t᷑pit᷑ deſi⸗

ſtãt aut ſi ñ ðᷣſtiterit ĩfirmitates ꝑpetuas in

currãt Fiatq; oib eoꝝ oneroſa ifirmitas qͥ

boañ fuit moleſta ſcitas.qᷓntos hodieq; vi

vmcũ car̃e iire ãicicias cui ãtea gues itule
rãt pugnas.appetere delicata qᷓrere ſuauia
qͥ vilia ⁊groſſa/pꝛiꝰſine ſcruplo r̃ciꝑe ũñ po/

terãt. qᷓntos itẽ viðmꝰ ꝓpt idiſcretos ſpũał
exercitij laboꝛes ſẽſibo ꝑiclitatos eẽ? ad vlti
mũ neſciſſe diſcernere it bonũꝛmalũ qͥ pᷣmi
tꝰ int᷑ diẽ ⁊ diẽ int᷑ bonũ ⁊ bonũ ⁊ deide oẽʒ
diẽ diiudicabãt
uino ſbᷣtrahũt fuitio/vicio ſuo.ve inq; eis
cum tam miſere fiant nouiſſimi qui vide⸗
bant᷑foꝛe pꝛimi.Tolerabiletamen ſi fiant

eeis qͥ ſic coꝛꝑa ſua di

Mini
brap
mare
bnu
cn
d
ore
itich
dian

ile! G

Nonm
trou
genns
lirgtr⸗
1boi
mord
ſ
topi⸗
kwte
tatdel⸗
ng
ckadiſe
licüpea
müleus
Uitnoft
tutifmn
bit
türinoen
Imül
düñi
eufl
9Nnin

Nihſe

Nchitde⸗
upbt
ſcon
urſhu
nürgn
Ghptden
penpeln
mmuo
Nlegri
sinle
Teſuauid

–—

ſgenho⸗

AIilgd me omnes qui laboratis

nouiſſimi ⁊ nõ extranei.ſi infirmitas quazʒ

ſibi adduxerũt.potiꝰq; incurrerũt/ poterit
excuſare eos a boĩs q̃ agere debuer̃t ⁊ſi vo

lui ſſẽt potuer̃t ¶ Certia abuſio ẽ indebita
occupatio Hec vicʒ ẽ cũ p poſito qͥs peitẽ
tis ⁊plãgentis officio/ implicat ſeſcientijs
ſeckaribo q̃ ad rẽ nõ ꝑtinẽt:q̃ ad ſalutẽ cõfe⸗/

rendã ↄſeruãdã ve/ñ valẽt. Alius addiſce

re ſtudet ſilogiſmos ⁊ fallacias.aliꝰagge/
rare nũeros ⁊ mẽſuꝛas.alius callet muſice

ꝓpoꝛtõnes.aliꝰ phice inueſtigat exꝑimẽta.
aliꝰ ꝑꝑplexa legũ canonũ q; diſcutitargu⸗

7

mẽta. Sic qͥſq; in eo circa qð afficitlibẽt
occupat᷑. ⁊ in occupatõne ſua delectat᷑ ?⁊ ni⸗
hilominꝰcredit ſe delectari in dño.qñ qͥ dẽ?

ñ r̃cedit ab oꝛdie monaſtico. ¶ Lal ni fal⸗

loꝛ aſſimilat᷑ ſamaritibo ð qboſcptura rfert

qvnaq̃q; gẽs cũ coleretdeũ /dijs q̊ʒ ſuis ſ⸗
uiebãt. VUnuſqͥſq; ereĩ qð ſibi delectabile⁊
pᷣ oib diligẽdũ venerãdũq; eligit/ hocqua
ſi deũ ſibipᷣi ſtatuit. Vñ ẽ illð i ꝓpha. VUni⸗

uerſa ydola domꝰiſrael depicta erãtĩ pirie

te.paries in domo iſrael/ eſt obſtinatio mẽ
tis in religioſo.qͥ paries/ↄtinet vdola non

ſculpta ſʒ depicta:.cũ religioſus nõ om̃imo
de diligit iniqͥtatẽ licet afficiat᷑ circa ali

vanitatẽ. Colit igit deũ ſił ⁊ vydola qͥ ⁊ bo⸗
nis oꝑiba inſiſtit.⁊ nihilominꝰſcie alicui ſe
clarivane intẽdit ¶ Quaria abuſio ſiue ĩe
ptia/c incauta foꝛmido Hec ex ↄſideratõe

—

negligẽtis vite pcedit.⁊ niſi tꝑantẽ diſcreti

onẽ adhibueris ad deſpatõneʒ ꝑducit.Si

ð reſpectu młcitudinis dine mie/negligẽti⸗

as tuas penſare ſuꝑſederis.hoc ẽ fallerete
ipᷣm. Sil aũt ex intuitu diſtrictõis ſuꝑne/i
tꝑatetimeas.hocẽ cũ doloꝛe deſcẽderead
infernuz. Quid g⅝̊ eſt: Nimirũ vt adhibito
diſcretõis ſtudio.ð duoboↄtrarijs qiqðdã
tꝑamẽtũ facias vt inter ſpem ⁊ metũ.inter

„

ecuritatẽ.decipiẽtẽ ⁊ diffidẽtiã euiſcerãteʒ

ambulãs. medio tutiſſimꝰ eas. ¶ Nũcſin⸗

gula ſingulis adaptemꝰ. Supꝛa diximus

qꝛ ↄtinutepoꝛ ↄtrarius ẽ inſticie quod li⸗

qdo ↄſtabit ſi diffinitõnẽ iſpexerimꝰ. Dif⸗
finit᷑taq; ſic. Juſticia ẽ vtus reddẽs cuiq;
qð ſuũ eſt.⁊ tepoꝛ ẽ viciuʒ nili exitegro red
des qð ſuũ eſt. Debitoꝛes ſumꝰfrẽs charii

ſimi deo.debitoꝛes pximi.debitoꝛes ⁊ no⸗

bis. Debem deo gliaʒz ⁊ laudẽ.pꝓximo cõ⸗

gratulatoõeʒ ⁊ ↄpaſſiõeʒ.nobiſipᷣis diſcipli⸗
nã ⁊ ſolicitudinẽ?. Debemdeo totũ qð po

ſumꝰ.pxio qð ab ipo nobis fieri vellemus

debem? nobiſipᷣis quicqͥd vᷣtutis.quicqd

bone fame.quicqͥd bone ↄſcie eſſe cogno⸗

uerimꝰ. Si aũt in laude dei ſp tepentes et

diſſoluti.in amoꝛe pximi toꝛpẽtes et frigi /

di ĩdiiudicatõe nri negligetes fuerimꝰ⁊ re
miſſi qͥ˖d tam iuſticie ↄtrariũ: Vides pla⸗
neꝙ ſic faciẽdo nõ reddimꝰcuiq; qð ſuũẽ
Deniqʒ qͥd tam iuſticie ↄtrariũ q; diceute
dño · tollite. cũ nos ipᷣm qð ſuſtulimꝰiuguʒ
om̃imodeſatagimus deponere. ¶Biri⸗

mus itẽ ꝙ nimius feruoꝛ exterminat foꝛti
tudinẽ qð de ↄꝑatõe duoꝝ ↄcertaãtiũdino

ſcere facillimũẽ. Ponamꝰañ oculos duos
in certamieↄgredi.vnũ qͥ validis ⁊ cõtinu
is ictibo aduerſariuʒ laceſat.aliũ qͥ venien⸗
tes ictuſclipeo ſagaciter excipiat⁊ laceſſẽtẽ
hoſtẽ puida expectatõe deludat.vnũ qͥ to⸗

tfũ ſimul ꝓferat ſpm̃ ſuũ. aliũ qͥ Dicpenſer e

reſeruet in poſterũ. Nõne iſto q̃i ſegnitera

gente ſed vtiliter ſibi pſpiciẽte. Ale dũ ictꝰ
ſuos nõ moditicat/foꝛtitudinẽ ſuã extermi
nat ⁊ triũphuʒ aduerſario dat: Nonne iſto

vſq; ad finẽ ꝑdurantefortiter. ille ſuccũbit
turpiter ⁊ ꝑdet iuſte qð nimis feruide que/

rebat. qm̃ finis nõ pugna coꝛonat᷑. Eva G
frater ſingularis qͥ ſingulariter ⁊ indiſcrete

facis.Eya inquã extermina faciẽ tuã vt vi⸗
dearis hoĩbo ieiunans. extermina oculos
tuos vt videaris ploꝛãs.extermina foꝛtitu
dinẽ tuã ĩ pũcto tꝑis vt paulo pꝰ nihil plꝰ
facere poſſis.Hec eſt tota ſcitas tua.hec ſa
pientia tua inſpirata a rectoꝛe tenebꝛaꝝ et
caliginis qui ſe trãſfigurat in angelũ lucis

Audis ꝙ dũs /noiando iugũ.ſocialẽ(vtſu

pꝛa dictũ eſt) in cõuentu te hoꝛtatducerevi
tam ⁊ tamẽ obſtinato ſectaris animo odio
ſã ſuꝑſtitõeʒ tuã.Deus inhabitare fac vni
us moꝛis in domo vt ſeruiãt ei bũero vno

Tu aũt alteriꝰ moꝛis q̊ bumero ſᷣuis qͥ ab
vynitate recedis Sed q̊ꝛſũ iſta pꝛogreſſioꝛ
Sufficiãt h.¶ Itẽ dixim? idebita occu⸗
patio expellit pꝛudẽtiã.qm̃ oria ẽ illi NlRon

eĩ bñ ↄueniũt nec ĩ vna ſede moꝛãt᷑ſciama
ieſtatis ⁊ ſciavanitad.nõ magis q; duo ad
uerſarij in vna domo:.q̃ eiʒ ſocietas luci ad

tenebꝛas. An qͥs loc tẽpli dei cum ydolis
Aut qre filij iudeoꝝ ĩibꝛlʒ loquũtaʒotice.

qͥ etiã ĩ azoto poſiti deberẽtloqui iudaice:
Nec hoc dicim ꝙ iſta ſcire ſit malũ.ſʒ ꝙ rli
gioſo ĩ his nimiũ occupari ſitvitioſũ Deni
q; iſta ñ mõ diſcereſʒ olĩ didiciſſe. Nũccu⸗
ra alia nos ſolicitat. Occupent᷑ in his ſecu⸗
lares ne iocentur.ne venentur.ne foꝛnicẽ
tur vbi autem iſta deſunt/illa quid faciunt
Lum debeas in lege dei meditari die ac
nocte/q̃ mẽte ruminas ſylogiſmos ⁊ argu⸗

„
*

mẽta vanitatis tue.Dicẽte dño.meũ.tu ne

ſcio qͥd aliud iugũ videris ducere cũ ſeclari

bus. ptẽ tuã foꝛtaſſe cũ ypocritis habiturꝰ
¶ Dirimꝰetiãꝙ icauta foꝛmido aduerſat

tẽperãtie. Illa deſpatoõnẽ repmit qᷓʒ iſta ſug

gerit. Illa coꝛ letificat qo iſta ↄturbat. Si

te petꝛẽ cõſideras ait Bꝛe.optet vta tedo

minũ nõ repellas. Repellis aũt ſi deboni⸗
tate eins ꝓptertuã maliciã deſpas:.ſi de im⸗

pfecto tuo intꝑate foꝛmidas. Si oꝑa no⸗

ſtra ſufficerẽt nob. dine mie qͥs locus eſſet

Pꝛopterea dat᷑grãvt nõ gliet᷑oĩs caro co

rã illo.cũ ſe videtꝑ ſolã obtinere grãʒ qð ñ
põt ꝑ vircutẽ ſuã. Si vilitatẽ tuã ↄſideras
magis inſta.cõfide.ſpera.dlama ⁊ depᷣcare

altiſſimũ et dabit tibi petitõnes coꝛdis tui

Cũ audis dicentẽ dñm/ſuꝑvos reſpiraad
grãm. gratus eſto grẽ.et de viribatuis noli
pſumere.¶ Eccede iugo dñi qᷓ potuimꝰdi

ximus.młta qdẽ.ſʒ ñ ola foꝛtaſſis q debui⸗
mus. Sed qꝛ ad alia ſeq̃ntia ꝓperamꝰ.iſta
ad pñs ſufficere credimꝰ. Veꝝ qꝛ btũs Be

nedictus.iugũ dñi/ ſcolã dini fuitij noĩat.
qͥd ĩ hacſchola agẽdũ:qͥ dve diſcẽdũ /ſit vi⸗

gilãter audiamꝰ. Seqͥ᷑ Et diſcite a meqꝛ
mitis ſũ ⁊ hũilis coꝛde. Ptʒ pfecto qꝛ ma⸗
giſter noſter ipᷣe ẽ xpCᷣs qͥ nos a ſe diſcere mo
nuit.fcũs ⁊ ipᷣe nobis exẽplũ bonoꝝ opeꝝ
Vos vocatis me inqͥt magiſter ⁊ dñe.⁊ bñ

dicitꝭ. Sũ eteĩ. In hoc inqͥt ↄgnoſcẽt oẽs

qꝛ mei diſcipuli eſtis. ſi ſic ego ſũ.mites et

hũiles coꝛde fuerit. Mea actio vrã ẽ lectõ

meavrã eſt diſciplina.diſcite ga megꝛ mit
ſũz hũilis coꝛde. Płcra frẽs dilectiſſimi ex

hoꝛtatõcũ mgꝗr exhibʒ h̊ᷣ ĩ fac qð docetver

bis. diſcipulos pᷣceditvita q̊s vult pfectos

eſſe ⁊ eruditos coꝛde in ſapia.(Diligẽdꝰ

plane⁊ oĩ ſagacitate imitandus.pᷣſertim cũ

nil echibeat.nil doceat aliud q̃ʒ mãſuetudi
nẽ ⁊ hũilitatẽ coꝛdis.Apparʒ ergo qᷓ; ama
bilis fuit dũs Ihs.vtpote mitis et hũilis
coꝛde.Sic eĩ ois iracũdus ⁊ arrogãs/odi
oſus. ita eregione oĩs mãſuetus et hũilis /
gratioſus. Mãſuetudo aũt hoĩbo.hũilitas
deo amabilẽ ſolʒ reddere hoĩeʒ. Amabiis

ergo eratdñs ih̊s et młtũ amabilis tã ama

bilis ĩ mãſuetudine ⁊ hũilitate ſuaqᷓʒma⸗
gnus etlaudabilis ĩ maieſtate dina. Dicit
itaq; ſe mitẽ ⁊ hũilẽ coꝛde.(¶ Nã q mitis ?⁊
hũilis eſſet dictis et factis nõ opꝰhabebat
bhocↄmẽdare diſcipulis ſuis. Ipi em̃ vide
rũt ⁊ audierũt ⁊ ꝑ ſpexerũt.oculis ſuisꝛma
nibtractauerũt viderũt ⁊ anũciauerũt no-
bis.Que aũt videreꝛ audire nõ poterãtne

De verbis domini

ceſſe habuitvel potins ipᷣi neoſſehaͤbictt
⁊ ipᷣeannũciaret eis.qꝛ argumentũ coꝛdis
verba ſüt. ¶ Tüigit᷑ virt; habeattres dif⸗
ferẽtias/ duas fecit exemplo.tertiã verbo.
Mitẽ ſe ⁊ hũilẽ demõſtrauit in dictis quã⸗
do hoꝛrẽdis blaſphemijs laceſſitus ⁊ quin
quies habere demoniũ dictus.ad doctrinã
ſe qʒ ad ↄtumeliã ſe potius erexit. Mitẽ et
hũilẽ ſe demõſtrauit in fac.qñn ſic ouis ad
occiſionẽ ductus ⁊ q̃i agnus coꝛã tonden⸗

te ſe ommutuit.ſe ligãdũ flagellandũ expo⸗/

ſuitq ſolo nutu potuit necuiſſe malignos
Ciu igit᷑ nllus ſciret qͥd eſſet in eiꝰ intenoꝛi
hoiĩe niſi ſpũs eius qͥ in ipᷣo erat.bonũ qð

in coꝛde babuit. verbo diſcipulis ꝓpoſuit
⁊ hoc eos diſcereatqʒ imitari pᷣcepit.Eſt ãt
⁊ aliud hic cõſiderũdũ. Virtus qͥdẽ alia cõ
ſiſtit in actu.alia in affectu. Virtus ĩ actu
vireeſt. virtus in affectu virt? virtut̃ eſt.
WUWirtus q;talibet ꝓferat᷑i actu:aut ꝑpꝑua

eſt aut ulla/ niſi etiaʒ de coꝛdis emittatur

affectu. Si em̃ bonũ facis ſinecoꝛdis affe

ctu.beſtialiter facis ⁊ virt pua eſt. Si bo⸗

nũ cõtra coꝛdis affectũ fraudulẽter facis -
virtus nulla eſt. magis vitiũ reputat᷑. Hic
pᷣs ait Eructauit coꝛ meũ vᷣbũ bonũ. Ver
bũ ſane bonũ nõ eſſet/ niſi ex bono coꝛdis
affectu pdiret. Hincẽ etiã ũlud qð ad cõ⸗/
mendatonẽ ſponſe in canticis canti.dicit᷑.
Emiſſiões tue ꝑadiſus maloꝝpunicoꝛuz.
Malapunica foꝛis rubicũda ſũt intrinſe⸗
cus granis repleta. Bone igit actõnes de
bono coꝛde emiſſe ⁊ egreſſe.recte/paradiſo
maloꝝpunicoꝝ ↄpant᷑.qꝛ ⁊ hoĩbo foꝛis ru
tilant ꝑpietatis exhibitionẽ.⁊ deo ſeſe intꝰ
copulant/pꝑ chaꝛitatis affectioneʒ. Vt Oᷣie
dominus nobis pꝛeberet exemplũ nõ ſolũ
bonioperis ſed etiã mundeaffectionis.di
ſcite inquita me quia mitis ſũ⁊ hũilis coꝛ⸗/

de.qꝛ nimiruʒ nullius momentiapim deũ
eſt echibitio bone actõnis quaz nõ cõmen

dat emiſſio pieaffecrõnis. ¶ Sane notan

duʒꝙ duas inſinuauitvirtutes.maſuetudi

nem⁊ humilitatẽ.q in his ſummacõſiſtat

pfectionis. Sunt etem duo/qbus ſemper
impugnãtib ab ſtatu ꝑfectõnis euertimur

pꝓſpa vicʒ ⁊ aduerſa. Verba igitdñica ſicöᷣ
bemꝰattẽdere ꝙduo doceamuropponere.
mãſuetudinẽ aduerſis.ꝓſꝑis hũilitatem.
Si qͥ enobcũ pſꝑis advotũ ſucceſſib poil
lẽt ⁊ bonis tꝑalibo ⁊ aĩ trãqͥllita tibgaudẽt
tũc ſe ĩ grãꝝ actõibo exertatq; ↄicirca ſe be
niuolentiã debita cũ reuerentia ſuſcipiu nt

——

cum aũt iniurijs incõmodis tãgũi/moxin

tgoes
nphe
netſ
Unt
gid
Thum
60 /l

5
1 gan
urid⸗
cker
mn.
ſinert
fſinon
fiolim
mnge
deise
ſeinge
Gens
büm
deig
telie
be⸗
bur⸗
ige
h
nnen
teden
iniſi
mMbn
lyen
nfeob
quift.
mMulien
Ligul
unieo⸗
bined⸗
numirü
noimng
ſtſc
feſomm
ſacz
isye
ſonne
ſpi
eſen
nuli
(lſa

ui
lcrcs
o
heto,
toqni⸗
nn
Diie
Clen

imng

i
mmen
8pon
eRi
elui
npienn
nich

nnnur
Asef

Tincs
uni

ni⸗ V
wocnds
adof

n diat

norz.
umnſ
onesde
adiſo

dſceint
lnoſoi
monisd
hilen⸗
eri
nocinen
e
enci

rpen
munur
caſci
oneſe⸗
itgtenn⸗
ſinnn
nun
noen

boni

iiſdu

Ad me omnes qui laboratis.

murmuratonẽ᷑ atq; i impatietiã ſeu ĩ medi

tatões vltõnis ꝓſiliunt. Hi nimirũ hũiles

rũ olim pplłs dei terras poſſedit. Scptuz

bũtur.ꝑ q̊s vt dictũ ẽ.octo pncipalia vitia

Pignis vẽter ñ gignit ſenſũ tenuẽ. ¶ Ca

. —— —

dzmn niſi getiliũ: Cetera nempe coꝛꝑis nti
mbꝛa.ad nutũvolũtatis nr̃e mouẽt᷑ ⁊ ſtãt

illavero mẽbꝛa in motu ſuo nec voluntati

nfe obediũt.necſ bᷣiacẽt ptãti nec rõnẽ ſe⸗

quũt᷑. De cuiꝰ motꝰ repᷣſſiõe in laudẽ foꝛtꝭ

mulieris ðꝛ. Et cigulũ tradidit cananeo.
Ligulũ q ppe tradere cananeo/ ẽ motꝰlu⸗

xurie ↄtinẽtie legib reſtrigere.Hincdeio
hãne ðꝛ.zona pellicea circa lũbos eiꝰʒonã

nimirũ circa lübos põit.q laſciuiẽtis car⸗
nis impetus ſtrigit. ¶ Hethe vanã gli
ſignificat.q̃ ex eo ꝙ ĩ opibo ſuis ſꝑ diſplice

etheꝰ vanã gliaʒ

re foꝛmid it et ñ ſolũ alijs ſtupoꝛi eẽ ſolʒ ſʒ

ipᷣa q̊ʒ deſe ipᷣa ãmirat᷑ ⁊ ſtupet recte foꝛmi
diĩs vel ſtupens interpᷣtat᷑.
ſonat am aricãs ſiue amaritudo ſignificat
ſupbiã.cuiꝰ qꝛ ꝓpriũ ẽ tãte ſꝑ obſtinatõis
eſſe/ vt nullius ſenſui vel volütati cedere.
nullius dignetur verecundie parcereama
ritudinis ſemꝑ et indignationis ipſa ſibi
cauſa efficitur. ¶ Phereſe or fructificatõ

noꝛreꝰqoᷣ

in pꝓſperis ſʒ nõ ſũt mãſueti ⁊ mites in ad
H neo. Cg ʒ cõſtantiã in tribulatõnibꝰ
tenẽt/ſʒ pſpitatis tpe de ſucceſſu intꝰſuꝑbi
unt/hi vᷣtutuʒ alterã ſeruãtes.alterã neglis
gũt Debemꝰ ãt ⁊ mãſuetudinẽ humilitati
⁊ humilitatẽ mãſuetudini iungere:.et hinc
aduerſa ſufferẽdo.illinc pſpera non curan
do/ elicere.ne cũ ex vna ꝑtedecoꝛiapparu
erimꝰ. exaltera deturpati diſpliceamus.
; ter had memoꝛiã veniũt octo illa
pncipalia vitia. qᷓ pñtiã ſẽtire oĩm eſt.na
turã diſcernere paucoꝝ. ↄtra q̃ vt nob vi
det᷑ ex vbis pᷣmiſſis nõ mediocrit᷑ↄmuni⸗
mur. Octo qppe pncipalia vitia eẽ ſctĩ dik
finiertſumẽtes aucoꝛitatẽ exteſtmtovłte
ſtimonio legis.in q̃ nüerãtur ſeptẽ gẽtes q

nanq; eſt. Et introducã vos ad loca cana-/
nei et echei amoꝛrei ⁊ phereſei euei t iebu/
ſei ⁊ gergeſei.· Quiboſeptẽ dum egyptioꝝ
gens addit/ ꝓculdubio octo gẽtes deſcri

deſignant ſic ex eaꝝ interpᷣtatõniboetiã inꝰ
telligi põt. ¶ Egyptiꝰetenĩ interpᷣtat᷑ tene-
bꝛe ⁊ deſignat gulaʒqꝛ guloſitas obtene:
bꝛat ⁊ obſcurat intellectũ. Juxta illð puer
biũ qð de greco trãſtulit Hiero.in latinu.

⁊ inquinet.

vicijs opponi debere.

licere.

viueremus.

laria redũdent.nõ vt corda mũdent᷑ ⁊ vᷣtu

tũ receptacula fiãt. Vel dr fructificatio q̃i

fructꝰfuſcatõ.q fructũ boni oꝑis obfuſcet

7

ueus interpᷣtatũ ſonat fer

rũ ſiue peſſimũ.ꝑ qð peſſimũ ⁊vere ferreũ

viciũ denotat᷑ inuidia.q̃ duriciã coꝛdis in

ducit.et ſũme malicie nutrixẽ. Jebuſeꝰcõ

cultatõeʒ ſonat ⁊ accidiã animi ſignat qͥ ð
uictũ a ſe tanq; plaſtes ↄculcãs humũ/ani
mũ elidit et ↄculcat vt ſternat eũ demonũ

zi

pꝑ qðdeſignat᷑auaricia q̃ fructum facvtiq;
carnis nõ ſpũs.ſtudioſiꝰ inſiſtẽs oꝑibo cuʒ
mũdo pituris/ q́; oꝑibo deoplacituris. vt
ſcʒz impleãt honea ſaturitate.⁊ vino torcu

pediba ↄculcãdũ tanq; lutũ plateaꝝ. Ger⸗

geſe innuit irã eo ꝙ colonũ eijciens inter⸗
pᷣtat.qꝛ hoc hʒ p ceteris vitijs ꝓpꝛiũ/ꝙ ipᷣa
colonũ ↄſcie ſuea poſſeſſiõe coꝛdis eijcit.

atq; duras tũc cogitatõnũ obices ponit.et
ſic impedit eiectũ ne poſſit cernere veꝝ qðᷣ
in intimis manet abſcõditũ.

m (¶ Hoꝛũ at
octo vitioꝝ duo ſunt camalia.reliqua ſex

ſpũ alia. IAlla carnalia qꝛ in coꝛpis mẽbꝛis

eoꝝ oꝑatõ ↄſiſtit. Iſta vocãt᷑ ſpnalia ſiue

coꝛꝑpalia.qꝛ in coꝛde actitantur. VUt & dñs

nos ad exterminatõeʒ vitioꝝ ſuis verbis

inſtrueret / duas tm̃ vᷣtutes poſuit maſue⸗/
tudineʒ ⁊ hũilitatẽ. Que verovitia his vir

tutibo ↄterãtur/innniſſe videt᷑ cĩ appoſuit

rn gigni coꝛde. Per hoc ei ſignificare voluit duas
naneꝰ ecpmit lurxuriã qð ⁊ ↄgrua inter=ta
tõone demonſtrat. Interpᷣtat᷑ em mot? eoꝝ

hasvirtutes.ſex ſpũalibus ſeu coꝛdalibus
Ded illa duo car
t? Dinime Hã

nalia nũqͥ intacta reli

ad eoꝝ excinctõnẽ ptinet qð ꝓmiſit. Tolli
te iugũ meũ ſuꝑ vos. Neq; em̃ tam inſipi⸗
ens quis iuguʒ chꝛiſti ſuſcipit/ qui non in

ipſo ſuſceptionis initio ſeſciat gule et ven⸗

ſüt dura illa ⁊ aſpa per que iturad deũ que
beatus Benedictus iugũ ſuſcepturis / dili

gentius iubet pᷣdicari. Durũ eſt ſiquidem

boꝝ oblectamẽta aſſueta relinqre. Aſpe
idinis blandimẽta illicita/non

rũqʒ eſt

¶ Sub quo gemino malo / omnes
arnudcnngenne⸗ eſſemus.i. cũ gentilit

3. At poſte; gentilitatẽ exuim?.
poſtq; abiectis tenebꝛis lux in dño eſſece
pidmus. poſtq; duobus carnalibus vitijs
fuire iã nec volumꝰ diuinit inſpirati.nec

valemipᷣa oꝛdinis obpuãtia impediti de,

bemus manſuetudinẽ ethũilitatẽ coꝛdis:-

vigilãter tenere quo ſex illis vitijs ſpiritu⸗

alib valeam reſiſtere. ¶ Debz ergo hari

ͦs

—

e

virt ũt vtacq; trifoꝛmis eſſe.qꝛ tribo vtra⸗
q; vitijs opponenda eſt.Opponit᷑aũt hu⸗
militas.ſuꝑbie.vane głie.⁊ augricie.ã/⸗
ſuetudo.inuidie.accidie.ire ¶ Sit quoq;
huũilitas.depᷣſia in ſerefiexa ad ſe reduſa in
tra ſe Depꝛeſſa ſit in ſe.ne de ſe alta ſapiat.
refiexa ſit ad ſe ne hũanũ fauoꝛẽ querat. re⸗
duſa ſit intra ſe ne res perituras vagabũda
ambiat. ¶ Sit quoq; manſuetudo carita

tiua.ſit iocunda ſit tranquilla. Caritatiua

ſit vt ꝓ aliena felicitate nõ teneat liuoꝛem.
Jocũda ſitvt de ꝓpꝛia aduerſitate nõ habe
at doloꝛẽ. Zrãquilla ſit vt ĩ nllo caſu exer⸗
ceatrancoꝛẽ ſiuefuroꝛeʒjʒ. Sic ſub iugo
dnico poſitus frater et in pꝛelio dñi conſti
tutus virtute manſuetudinis et humilita⸗
tis circũfultus vndiq; vniuerſa pꝛeualebit
tela nequiſſimi ignita extinguere. munitꝰ
abintus ↄtra ſuꝑbiam.de foꝛis ↄtravanã
gloꝛiã.ſurſũ ↄtra gulã.deoꝛſũ ↄtra luxuriã
a dectris ↄtra auariciã.a ſiniſtris ↄtra acci
diã abanteri ꝛi pteↄtra irã.a poſterioꝛiõ
inuidiã ¶ Qali in nauigio ſubiectus per
hoc mare magnũ ⁊ ſpacioſũ/octo illa notiſ

ſima maris picula pꝛouidus nauta ⁊ ſtre/

nuꝰeuitabit Dico aũt carybdiʒ gule⁊ ſire

nas luxurie ſcillaʒ ſuꝑbie ⁊ ſirtes vane glo
rie piratas auaricie et beluas inuidie ven
tos accidie ꝓcellas ire ¶ Jam vero ſubla

to iugo ſaluatoꝛis ⁊ appꝛebẽſa diſciplina
manſuetudinis et hũilitatis.qd mercedis
veritas pmittat celeſtibo diſcipulis audia⸗

mus. ¶ Dequit᷑ Et inuenietis requiẽ ani

mabus veſtris. Bemina eſt aiaꝝ requies.
Vna in pñti.alia in futuro. Iſta babʒ me

ritum.illa pꝛemiũ. Per pꝛimã habet᷑ſcõa.

ieper meritum pꝛemiũ.ſicut ſcriptum eſt.
Erit ſabbatũ exſabbato. hoc eſt p requie

pectoꝛis/dabit᷑requies eternitatis.Et iſta

quidẽ que in pᷣſenti eſt/requies aĩoꝝ dici
poſſet.illa vero que in futuro erit requies
animaꝝ. Tamẽ ⁊ de vtraq; ſimul ⁊ devtra
libet ſingillatim/ poſſunt accipi verba do⸗
minica. ¶ Pꝛima igit᷑ reqes miłtis ĩ ſacra

pagina noĩbus appellat᷑. Dicit᷑ em̃ bona

oſcientia.bona volũtas.pax pectoꝛis,.trã⸗

qnuillitas coꝛdis.puritas mentis.refrigeri
um anime.cõſolatio ſpũs ¶ He qua quia
ſub noĩe refectõnis ſupꝛa ſatis ad moduʒ

diſputauimus / ea nunc tacita deſcda ali⸗
quid dicenduũ videt Sʒ qꝛ ipᷣa ſinẽ pñtis
vite ſequit᷑qð de ea dicere intẽdimus / in fi

M nem putismonis differamus ¶ Sequi

b mõis ſoluit᷑.

tur Jugũ eĩ meũ ſuaue eſtꝛ onus meũ leue
Bupꝛa tm de ingo dem eſt de onere vero
nlla fuit mẽtio. Jugũ qͥdeʒ dñiſᷣuitutꝭ eiꝰ
eſtaſſumptio.onusvero eius qͥd aliud eſſe
pt/qᷓ; hoc qð diſcere ſub iugo pᷣipumurſcʒ
vt ſimus mites ⁊ hũiles coꝛde.Eſtergo iu
gũ monaſticus oꝛdo.onus aũt pietas mẽ⸗
tis ⁊ coꝛpalis exercitatio. Dicat ergo dñs
Jugũ em meũ ſuaue eſt ⁊ onus meũu leue.
¶ Bed qͥd dicis bone mgr: Nunqͥd igno
ras ſcriptũeẽ.multe tribulatõnes iuſtoꝛuʒ

/ 7 7 „

MNon meminiſti dictũ a te. Ecce ego mitto

vos ſicut oues in medio lupoꝝ.Etitẽ In
mũdo pᷣſſurã habebitis.Hõ pᷣuidiſti dicẽ⸗
dum. Per multas tribulatõnes oꝑtet vos
intrare in regnuʒ celoꝝ:Et illud. Omnes
qͥ volũt pie viuere in xpᷣo ꝑſecutõeʒ patien
tur. Quõ ergo iugũ tuũ ſuaueẽ ⁊ onus iu⸗
um leue: Dãna ⁊ pſcriptiões ꝑpetiniuri
as ⁊ ↄtumelias nõ vlciſci.duros in coꝛꝑe
ictus ſuſtinere.aiaʒ ponere.nunqͥd hoc ſu

gue eſt ⁊ leue:? Eſt vtiq; ſʒ aplis ⁊ marivri⸗

bus. ¶ Coꝛp?caſtigare ieiunijs:alaʒ affi⸗
cere lacrimis ⁊ of̃onibo.volũtatẽ ꝓpꝛiã odi

re.ſolitudinẽ amare.nunqͥd boc ſuaueeſt

⁊ leue:? Eſt vtiꝗ;.· Dʒ veris xpᷣi cõfeſſoꝛib⸗
⁊virginib.¶ Quõ inquis: Hic pꝛimũvi
dete frẽs mei qꝛ dñs diſcipulis loq̃batur.
Silocutꝰ fuiſſi turbe illa verbũ reſpuiſſʒ
qꝛ viʒ verbi nõ intellexiſſʒ. At diſcipuli au

dierũt ⁊ ſ ceperũt.qꝛ qð dicebat/verũ eẽ co
gnouerũt. Audiamꝰ nos qð ðᷣꝛ ⁊ quõ

veꝝ ſit qd dr intelligamꝰ.Hec eĩq̃ſtio duo
ba mõis ſoluit᷑. ¶·Pꝛio qdẽ qꝛ aie vere de⸗
uʒz diligẽti/⁊ iuſticiã eius fideliter eſuriẽti⸗

etiã amara dulcia vidẽt᷑⁊ aſpa ſuauiaNo

uimꝰ hoc ꝑ ſciaʒ.ſjj vtinã ſciamꝰ⁊ p ecꝑien
tiã. Accede hõ ⁊ expire q; ſuauis ẽ dñs.⁊
; leue ſit onꝰeiꝰ. Nemo eiĩ ſcit qͥ necdũ gu
ſtauit. Si ita nõ ſentis / ipe tihi teſtis es q;
nõdũ guſtaſti. Ad hoc infinita religioſoꝝ
mltitudo veꝝ eẽ teſtat᷑ Alio mõ ſoluit᷑ hec

queſtio ſi dicamꝰ ꝙ iugi dñici ſuſceptio et

oneris eiꝰ poꝛtatõ/quis qͥdẽ videat᷑⁊ aſꝑa
ſʒ ĩ cõpatõe ſclariũ moleſtiaꝝ valde ſuamis
⁊ leuis ſit.Reſpice(vt exẽplis vtamur) fu⸗
res ⁊ latrones.pᷣdones ⁊ adulteꝛos.quan

tos laboꝛes.quãtas vigilias:quantas cu⸗

ras expẽdant vt excogitatas neqtias ade

fctm̃ ꝑducã Reſpicite ⁊ eoſqͥ ⁊ honeſtioꝛa

q̃dãmodovidẽt᷑ exercere negotia.diuerſos

dico mercatoꝛes mari terra q; mercimõia

ſua circũferẽtes.qᷓuta incõmoda ſuſtineãt

.

ſte
honn
n
hn
Co⸗in

nnn

nob
lun
ſ
les
gut

co
lo⸗
loͤt
cl
gu

N

”l
“” .

Benite qui laboꝛatis zi
ie ſubeant pericula. vtad modica ſtipendia ſarium nobis ſit diuinum auxiliũ. tertia vt
gexx perituraſcq; diuitias qñq; ꝑtingant. Reſpi appareat ſi vere deũ diligam pter quez la
ingGH cite deinde ⁊ fuos militib. milites pꝛinda· lia ſupare cõ endimꝰ. quarta vt occaſione
ne. Ppiba etiã ad illicita queqʒ ſeruiẽtes ⁊ in ei⸗ hui tentatiõis etiã alia vicia coꝛrigamus
ne do.in currẽdo.in ſtando.die nociuq; labo de quibo añ nõ multü curabam quĩta.vt
lgn lantes. Reſpicite e diuerſo dei miſtros ĩG ce moõ ſit nob ꝓ pena ⁊ q̃ſi p ſatiſfactiõe.qð o
ENGH nobijs ſedẽtes. modicũ qdẽ laboꝛantes et lim fuit in tumpi delectanie. ſexta nede do/
g plurimũ pauſantes.inſuꝑ ⁊ p reqetiõe ſua nis gre q accepimꝰ/ſ uꝑbiamus qð. foꝛſ̃ H
Nelun ſi , laboꝛe maximo reqez eternã expectã/tan accideretſi ſo ſine tẽptatiõe viuerem.
ndtie ene maltg din allors viadeſcen. EI ſRlaneremptatioemaut maioaut ſal⸗
Sdarn düta infanar̈ iſtiaſcedat ad regna ſux te eqlis cõſolatio ſeq ſolet. Od aliqñ eqtis
tau na. Jugũ & dñi ſuaue eſt ⁊ onus eius leue. cſolatio ſequat᷑ indicatpᷣs.·q ait. Scöm
Conac eaed Sdii dñs ᷣ dixiſſe. Jugũ meuz multitudinẽ doloꝝ meoꝝ in coꝛde meo coõ
N)N cõmodũ eſt/⁊ onus meũ ſalubꝛe.Eth̊ ſi di ſolationes tue letifi cauerũt aiam meã.O ð
ſfide riſſet verũ vtiq; dixiſſer. Oulti eni in ſeu aliqñ maioꝛ cõſolatio tẽptatiõem ſeqnat?/
agane lo / ſeculivoluptatibdediti/dũ illecebꝛoſis teſtimoniũ hẽmꝰ exſcriptura dicete. red/
Onne cõdimentisvtñtur.dũ lautioꝛib epulis in didit vñs oĩa qᷓ fuerũt Job duplicia. Oui
Wonen . dulgent.dũ vino ſe intẽpanter ingurgitãt ejiĩ ꝑcuſſo cũcta q̃ abſtulerat / duplicata red
omtoin aut moꝛtẽ ſibi celerius attrahũt.aut mole,· dicit. apte innotuit ꝙ nonnunq; tẽptatos
EAmiin ſtiſſimas egritudines incunũt⁊ dũ iuguz vberi?cõſolet q; ꝑcuſſerit ¶ Hincẽ qͥde
nce dñi qſiaſpeꝝ ꝑhoꝛreſcũt.ipᷣi ꝑ iugũ ſeculi ꝑfectioꝛes diſcretione mgfr̃a dolẽt ſi vel ad
üdoeſt ſub ꝗᷓ deliciant᷑ ſibi ↄqrũtvñ a ingooñi ſeg modiciũ ſine qtulacũq; tẽptatiõe ſint viczʒ
Vmunenn elõgent᷑. At cõtra clauſtrales dũ curꝭ ſe nõ necũ diutius in tranqllitate militãtex i5a
Cizf implicãt.dũ tranqͥllitatẽ coꝛꝑis ⁊ animi jj· trnaqllitatis reqᷣe ſecurius toꝛpeſcãt. Ma⸗
emiien 1 uant.dũ carnis terũt ſuꝑbiã.potus cibiq; gna qppe nobiſcũ diſpẽſatiõe pietat agi⸗
Nſantd pcitate.dũ modicũ qͥd laboꝛanp eternare tur /vt aduerſis laceſſamur.qꝛ dũ e vicio g
Güfſiund quie ⁊ infirmitates multas pᷣter intentiõe,; liq pulſamur/cotra illud iuuate dño foꝛtiꝰ
cprinint dDeuitant. ⁊ vitã etiã nolẽtes prelãt. ¶Po⸗ accingimur. ¶ Binc eſt vtputo ꝙ cuilibz
oibunr. teratitẽ dixiſſe ſaluatoꝛ. Jugũ eniʒ menm dglie duo angeli deputati ſunt ad cuſtodiaʒ. .
eſtn e honoꝛificũ eſt ?⁊ onus meũ venerabile Se bon?? malꝰ Etde bono qdẽ ꝑſpicuũ eſti
ptllu pe eteni videm plus honoꝛis ⁊ veneratio ad cuſtodiã datꝰ ſit. GBon? nepe angelusa
Gücco nis apud potetes ſeculi hrepaupes mona moꝛẽ virtut. malus vo ipetꝰ vicij tẽptan⸗
draq chhos q; diuites ſuꝑbos. ¶ Oia tñ hecↄpᷣ ris. De vicio aũt ſatis ꝓbatur qad cuſto⸗
todo begiſſede⸗ ihracen dirit Jugu eni me / diã nobdeputetur. q: dũ eius aduerſitate J
ſrerde um ſuaue eſt ꝛc. ¶ Eſt vnũ tñ iq valde du fatigamin ipᷣa fatigatiõe pmoti/melius iin
cennen⸗ r iugũ eius videt᷑ ⁊ onus eiꝰoneroſũ.mo bono cuſtodimur Muiciã tps eſt vt rrſu
⸗/ lleſtia viq impugnatiũ viciox. niuero pu mamꝰ qð ſupꝛa relimqpq; in finez ſer /
D ritatis vcaſtitatis amatoꝛi nihil durt.ni monis dicẽdũ diſtulimꝰ vicʒ deſcoa reqe .
nisedis 4 hil grauius ccurrit turpiũ infeſtatiõe co⸗ aiag. Di inqt dñs ad me veneritis ⁊ iugg
mtig gitationũ. Ded nõ eſt tibi in hmoi deſpe⸗ maeui tuleritis inueoietis reqem aiabs vfĩis
tosh fandũ.in talibo enĩ tẽptatte dey ſi vere dili; ¶ ue eſt iſta req es: Oclus nõ vidit eaz
*R gas eũ vt fili·. ſi nõ deſeras eũ in tꝑe malo nec auris audiuit ſed nec in coꝛ hoĩs aſcen
che et nota fiant q̃ ſunt in coꝛdetuo.Noli tãtũ dit. Quid ̊ de ea dicere poſſumqñ qdem
iti abire in cõſilio impiox. noli cõſentire ſuig nullꝰhoĩm eã vidit.ſʒ nec viderepᷣt niſiqð
Saak geſtiõibo demonũ.reſiſte ⁊ certa virilr. ipſe vnigenit dei filiꝰ qui ẽin ſinu pris ipᷣe de
us tribuit viccoꝛiã certanti qͥ coꝛonã retribuet eanobᷣ modicũ quid enarrauit: Inſpicia⸗
deſ vincẽti. Suꝑ hmõi tñ cõturbari infirmo⸗ mus tñ eã q;tũ ipo donãte poſſumꝰ.dica⸗
unn rũ eſt qͥ nõ cõſiderant qᷓ;ta vtiliras tempta mus de ea qð ipᷣo docẽte valeamꝰ⁊ memo
o L tione generet ſeu q;ta cõſolatio temptatio⸗ riã abũdãtie ſuauitatis eiꝰqualitercũq; e⸗
ncd⸗ nẽ ſubſeq̃tur. ¶Arauta qbuſdã cõſidera rmctemus. ¶ Requies illa eſt decoꝛ ⁊ imoꝛ
ſus 9 tiũ eſt. ſex nobis vtilitates generattempta talitas coꝛpoꝝ.honoꝛ ⁊ipaſſibilitas aiaax
– tio. Pꝛima vt reminiſcamur młtimodeno fulgoꝛ vultuũ incõpꝑabilis.diuiniſſima io
id ſtre fragilitatis.ſcdᷣa vt agnoſcamꝰqᷓ; neceſ· cunditas ſummeet eterne nanquiliis.

De verbis domini

pax ũla que eruperat omnem ſenſum. gau
diũ magnũ.magnũ valde ⁊ ſempiternum
eqes illa ẽ laboꝛis ⁊ doloꝛis oĩs abſẽ

„

tia.cure ⁊ anxietatis nulla incidẽtia.nulla

moleſtia. nulla anguſtia. nulla cõfuſio. nul
la foꝛmido.vbi abſterget deꝰ oẽʒ lachꝛimã

ab ocllis ſctõꝝ. vbi pꝛſus aberit ome ma
lũ. ¶ Reqͥes illa ẽ ꝑpetua in ſanitate firmi

tas ĩcõcuſſa in animi libᷣtate ſuauitas.ſua⸗
uiſſima ⁊ ſuꝑdulciſſima in viſiõe creaton
delectatio.ſctã ⁊ ſincera in ſctõꝝ ſocietate

dulcedo ¶Reqes inq; illa ẽ indui veſtimẽ

tis glłe.cũ gła ⁊ triſticia tripudiare in ↄſpe/
ctu diuine potẽtie.gla ⁊ hõꝛe coꝛonari ⁊ ra
dijs excellẽtiſſime claritatis ꝑenniter illu⸗
ſtrari ¶ Reqͥes illa ẽ indefeſſus⁊ irreuerbe

ratus intuit in illud diuine luq archanuʒ
deſuꝑna potẽtia ſapia bonitate magnificæ-
tiſſima admiratio.atq; inter ãplex dei oĩ/

potẽtis indeficiẽs ↄmoꝛatio.⁊ pie eius pñ
tie ſempiternaliter iugis fruitio.ꝑennis ex
toto coꝛde ex tota aia atq; ex oĩbo viribvi

riũ medullis exultatio ¶ Reqͥes illa ẽ incix

cũuelata fulgide eternitatis inſpectio.inex/
tinguibilis erga ipam venã charitat; ⁊ itẽ
ta affectio.ſereniſſima ad pr̃em luminũ ac
ceſſio.⁊ incompᷣhẽſibilis celeſtiũ gaudioꝝ
ꝑticipatio ¶ Req es inq; illa ẽ accũbere in

cõuiuio regis eterni.bibere ⁊ iebꝛiaria mł

titudine dulcedinis dñi. accẽdiꝛ inflãma/
ri calere ⁊ ſuꝑferuere in ardoꝛiba ſempiter/
nis.ire ⁊ intrare ac penetrare vſq; ad intia
dei. btĩ vehemẽtia amor haurire dulcoꝛez
fõtis viteꝛ ſapieeſſe cũ deo ſine fine Amẽ

ꝓpterqs cãcellariã dimitterevolebat Iſta
eſt be anguſtiaruʒ ⁊ calamitatũ/in officio
2

cacellarie ꝑiſieñ.drũ cõſideratioe ⁊ ſanctiſ⸗

citer ⁊ gratis/ſixus inſtiii.
goꝛ eni plibo dñis magnis
yalde qͥ aduerſiſſimi ſunt cõ⸗

plico illa ſciẽtibo. Puto vide⸗
tur inſania/ hãc ꝑplexitatem

cũ fas eſſetn

Togoꝛ amicis fauere q tũ eruere menõ
ufficiut. nec mea factioſis ⁊ foꝛtiſſimis ho
minibo qͥ oĩa calũniant᷑qᷓ ago.uino ⁊ verba

mea tota aquerſũ me execrant᷑ Hec idcirco

ꝑſecutio plłꝰ ꝑſonalis ẽ q; altera q̃ caſu licʒ

X

is hmõi/pctm̃ nõ deeſſe/acſi ue⸗dLa,

Sequuntur cauie

ſimoꝝ deu timentiũ ↄſilijs / cedere ſimpli⸗

placerevel obſeqͥ. noĩa nõ ex⸗

ſa gere / ſiqdẽ indignatio pn
ſokoggammabe põt duob dñis fuire.

et expedit ſecedere ⁊ vincere in bono malũ

ne obnitẽdo fruſtra ego ruine magne cũ a,/
micis inuoluar. Hoc docere pñt ea q̃ noui

tervõtigerũt xpᷣi ſił et pauli exepla atq; do⸗
cumẽta id ſuadẽt.nã h̊ caſu paſtoꝛẽ fugere

nõ fugere eſt. ¶ Cogoꝛ iĩpoꝛtuniſſimis.im

mo nimis guib obniti vel peccare.meliuſ

aüt eſt incidere dei manꝰ q; hoĩm/cũ pũtð
clinari.ne amãs ꝑiculũ ꝑeat in illo. Mo
d

goꝛ ad liberatiõem alioꝝ vel ꝓ cõſuetudie
tꝑis/ignaros ſcia/⁊ ꝑnicioſos moꝛib/pꝛo
mouere ⁊ qũq; ſufficiẽtioꝛibꝰ pᷣponere.cuʒ
tñ dicat ſapiẽs Noli velle fieri iudex niſiv⸗
tute valeas irrũpe iniqtates. Cogoꝛ im
poꝛtuniſſimis hoĩb diuerſoꝝ moꝝ a me
is/rũdere.⁊ obſeq:eis cõiũgi familiaritate
aut inciuilis iudicaboꝛ ⁊ ero ꝓximꝰ ꝑiclo.
qꝛ gaudere oꝑtetcũ gaudetibꝰ ¶ Cogoꝛ aſ
ſidue rumoꝛes audire qͥ illiccõtinue pſtre⸗
pũt.qͥ b aĩe qͥ es oĩs eripit᷑.⁊ in multiloqui

gata ꝑ hecdilabi ſtatim/cognitũ ẽ. ¶ Co⸗
goꝛ laboꝛare pcurioſis fmonib qb abſq;
edificatiõis fructu/maxima tꝑis ꝑs abſu⸗
mit᷑ ⁊ mihi cõuenit illud.ſtulto laboꝛe ↄſu
meris ¶ Cogoꝛ rurſus curie fluctib etſi ñ
ſp imergi vł ingtus iudicaboꝛ.a q bovt emi

grarẽ/ ſola hecfuit occaſio cãcellariã poſtu

landi.⁊ cõtulit ̊ deꝰ.aliter tñ q; ſꝑabã.cur
nõ igithabito fine ceſſat motus ¶ Togoꝛ
inter hec ⁊ ſilia /miſſas ⁊ oꝛões omittere vł
irrecollectus dicere. In qb tũ fructꝰ ẽ vbe
rioꝛ ſi bñ fiãt/qᷓ; in gduũ tali q̃li diſtributi

one vbi q; ꝑuꝰ / vtinã nõ ſepe ꝑnicioſꝰ/vti⸗

nã moꝛes / lit eccie fructꝰ / intuma cernẽtib⸗
linquo.vbi locũ hʒ illud apłi.nemini cito
manꝰ impoſueris neq; cõicaueris peccatꝭ
alienis.¶ Cogoꝛ ẽt in tꝑali vita q̃ſi mẽdi⸗

care/⁊ deſpectꝰ viuere.cũ mediocritas an⸗

rea nõ amara pauptas / ſit tutiſſima / m ex
igẽtiã ſtatꝰ.cũ alibi abũdãter hẽaʒ.⁊ mena
giũ iã ꝓuiderim.qð cuʒ detrimẽto magno

culis ⁊ pueris viuere. ¶ Cogoꝛ ꝓ viuẽdo
decanatũ tenere. vbi ꝓficere verb ⁊ exẽplis
ſum aſtrictꝰ.⁊ tñ ſi nõ reſideã in cãcellaria.
ſciũt oẽs / eſt iuramentũ q̃le murmur quale

opteret relinquẽdo diſſip⸗ 2cũ grãmati

detrimẽtũ. qliter iure vocaboꝛ monſtruz

biceps.ambitiõis inſuꝑ ĩmo deierationis

exẽplũ putaboꝛ. Cogoꝛ litiꝓ adiuncto

7

bñficio / vel cedere cũ irriſiõe ⁊ dãno / vel cũ

foꝛtiſſimo ⁊ inſuꝑabili hoſte in eternũ di⸗

micare Qð a moꝛibo meis abhoꝛret maxic

ni.
ha,
non!
ddon
Ke

ad hoc inutilis ſit ſentio.⁊ dudi Chie⸗

Canſe dimittendi cãcellarii Ji

et inſonat illud auriby meis.curnon mag?ꝭ
iniuriã patimini. ¶ Cogoꝛ ad pᷣbẽdã no-
uiter anhelare.me q̊q; ⁊ amicos meos hun /
ic noue cure ſubijcere.vbi q̃nta ſpespuiſio
nis ſit.moꝛes hodierni docere faciliter pñt

et ꝓfecto boc q̃rere nõ obligoꝛ nec exaltera

6

ꝑte ipꝛouiſus ereinbafruile labarare ne⸗,

q; hũc deſerere locũ /vbi abſq; onere ſalte
piculoſo /vacare mihimet poſſumꝛhec oĩia
q̃ pᷣmittuut᷑ ⁊ ſeqnũtur ſcadala declinꝗare.

Dõ ſi ſcãdala poſt hãc reſignatiõem (vta/

mici minant᷑ cõtingãt. pfecto ⁊ veniet ea⸗
dẽ vel maioꝛa.ſi nõ diuiſio vlla Halo ina

lio ſub alio ⁊ ꝓ alio/qᷓ; in me ⁊ ſub mefieri.

et notet᷑illud ſaluſtij. Fruſtra niti ⁊ fatigã⸗
do nõ niſi odiũ q̃rere/extreme demẽtie eſt:
Cogoꝛ multitudinẽ inſeqͥ ad agẽdum
qð nõ placet aut licet.vel vt hoſt ac ſuſpe⸗
ctus ambitiõe hri/ nec hicdiſtimulare dut
fugere ſeu tacere ſufficit.niſi patẽter dama

uero. cũ tñ ſcriptũ ſit.nõ inſeq̃ris młtitudi
nẽ ad faciẽdũ malũ ¶ Cogoꝛ ꝑnicioſa do

gmata qlia iã ſeminata ſunt ab aliqb/vel
tacere cõtra cõſciam / vel cũ ſũmo mei.ĩmo
veritatis ꝑiculo/illa ꝑ reuocatiões coꝛrige
re ⁊ nõ potius cõfirmare fauetes dicẽtibꝑ
miſerint.vbi aũt malicia pᷣualet/habitãdũ
nõ eſſe ſuadet plato.et illic Sʒech.⁊ Hier̃.
de gemẽdo valet cõſiliũ. ¶ Cogoꝛ liguas
oẽs maliuolas/tãq;ᷓ ſignũ ad ſagittã/ꝑpeti
q̃ tñ intolerabiliter ⁊ irrõnabiliter ſeuiunt

et penetrãt.ſciũt exꝑti.qᷓ;tũ deniq; nõ ĩ ver

bis ſolũ ſed in vita/ꝓpter coherẽtiã qᷓndam

„

bic innoĩatã /ſit diſcrimẽ agnoſcunt Quo

pacto deniq; redimendũ tꝑs ſit vident.qꝛ
dies mali ſuntĩmo ſupꝛa modũ ꝑiculoſiſſi
mi ⁊ ſeditionũ ſemibo vndiq; repleti. Arx

ſyon occupata fit in laqueũ ipᷣi hierlm.fe⸗

lix poꝛro e tali naufragio non ſine bñficio
ſi vel nudus enatauerit. ¶ Exaduerſo ppᷣ
ſentia mea nihil allegari boni põt niſi ſpes
quedã alijs pficiẽdi:iquã fingũt qͥdã.vtinã
nõ ceco iudicio rapti de exiguitate mea. q̃

ſcitũ vere eſt illud plus alijs dete. ¶ Coͤſi⸗
deretur hic acri iudicio taʒ ex pᷣteritis q; ex
circũſtãtia rerũ/ſi plus obeſt ille qͥ cũ ſuis
ꝑſonaliter qᷓrit᷑ꝑſeqͥ/⁊ cũ eo iuſticia ꝑiclita
tur quaʒ iuuet/⁊ vbi locũ hʒ ſi vos ꝑſecuti
fuerint ⁊c. ¶ Cõſideret᷑ q ꝑua ſit ꝓficiẽdi
ſpes apud eos qͥ ſapiẽtes ſunt in ocułlſuis
et qͥ ad nil aliud vacãt/ niſi cũ athenienſib⸗
dicere vel audirealiqͥd noui. Vbi pꝛeterea

eſſe Bfi

multitudine res geritur. vbi ſi qui ſint de

ſua ſalute ſolicini/ faciliteret abũde cõſilia

repiũt apuid illos vo qſalutẽ ſuã no qjrũt/⸗

pᷣdicatio nõ ſolũ ocioſa ſed ẽt P aaoſi ir

riſione digna ſi nõ tmmõ curioſa ſit/effici

tur. vbi aut nõ eſtauditꝰ nõ effundas vᷣbũ
Exæplo tpᷣiqͥ coꝛã herode cũ audire curio
ſa geſtiret obmutuit ¶ Loͤſideret qypfee

ba deeſſent. vbi tñ pficere/bñficiũ notabi⸗

le ꝑſtringit pᷣlatura tam ſolẽnis. ¶ Tonſi
deretab exptis/qͥd apud magnates pſintĩ

ferioꝝ verba.iĩmo quiter iraſcunt᷑dicetiba⸗
ſi nõ ſint ſm volũtatẽ ſi nõ obfuẽt illud.lo
qmini nobᷣ placẽtia.⁊ qͥd michee cõtigerit
ſi nequaq; meminerint:. Quaꝓpter miti do
ctoꝝ 2 Raraneid qð rñdẽt dicere ioculato

pudiare nolentiũ/cnrimnia.i.doctrinas mei⸗

ſurat variantq;. ¶ Coſideret ꝙ repugnan

te natura vel cõſuetudine ꝗqᷓ altera natura ẽ

nil vnq feliciteragit/ Eſt t natura mea et

pſuetudo ad agibĩlia pꝛſus inepta.ſcrupu

loſa.iners.foꝛmiduloſa.leuiſſime pturba⸗
nrblhs Miltes exꝑioꝛ iugiter. Quid igi
02 5 ictũ fluuij:. cur vim nature faciã

quã licet expellã furca(vt Oꝛatiꝰ ait)tñ vſ⸗

q; redibit: Quid fructu puiſione ⁊ hono/
re/allectaboꝛ amicoꝝ? Yateoꝛ hec vltimo

euincere potui carnalioꝛ ⁊ ̊ pentibo rurali
bus hoc nõ curãtibi.ĩmo ipᷣis fratrib ſo:o
riba muliebꝛioꝛ et ad altioꝛa ſcãdẽtibo mio

rib minoꝛ.ſʒ iminẽte tanto naufragio mer

cib etiã chariſſimis ĩmo neceſiarijs/vltro

ꝓiectis/enatandũ eſt.⁊ ab ĩcẽdio ſine diui
tijs ꝓpꝛijs/emigrandũ.ſicut a cunia certe lu

croſioꝛe/memetipᷣm violẽter eripui.nec pi⸗
fen q;;ᷓ obniterent᷑ amici Qõ ſi dicat ꝑicu
hec extimoꝛe fugere ⁊ venire ad illud te⸗
rentianũ qͥd ſi celũ ruat:pculdubio plura
dãt intelligi amicoꝝ ↄminatões ambigue

expᷣteritis futura pᷣiagio.et ꝑticularia tam̃

nec dũ loꝗꝛ. nec dũ ea ꝗᷓ intrinſecꝰ latẽtape
rio. ¶ Loõſideret in q;ta copia ſunt mgf̃i

ad cõtẽplauõem foꝛte minꝰ idonei.qͥ oibꝰ

agẽdis in officio vigilantiꝰ libẽtiꝰatq; feli

cius defuirẽt. NHec oꝑtet h̊ hoĩem q̃rere ĩq̃

nõ ſit macula.qꝛ rara nimis auis in terris.
nec ꝓfecto talis ſum ego.¶ Uidete obſecro

ᷓ intolerabilis eẽt erroꝛ atq; ſuꝑbia vel in

me vel in alijs de me talia cogitare.et ſic p⸗
ferre velle.qliterſimea defoꝛmis /’fetũ ſunʒ
caballis añponit. Poꝛro nõ eſt nin

põt / ſolo etiã vite exẽplo/ſi ver

ulatoꝛes mirant᷑qͥ ad arbitriũ tri/

Recõmendatio licenciandoꝛũ

cõtra dũm ſi ob oculis ſim piectus.vt pᷣſit
alter. Eſtimo ꝑ audita ⁊ facta Bñdictum
ne cederet / ab amicis hoc ſupbie fuco fuiſſ⸗
ſe deceptũ.q̃ſi vicq; eccia recederet cũ ſua ceſ
ſione.nec aliꝰ talis ad regimẽ ipᷣi debitum

poſle reꝑiri·hec vero plane tentatio demo
nij meridiani- Coſideret᷑ quata ſit rari⸗
tas deo in cõtẽplatiõis qete viuẽtiũ moꝛe

Sox ſctoꝝ. Jõ ſiqͥs tenuiterad H̊ op? atꝰ
Raknaarkthedd ſibi puto. qꝛ talentu ſun
tale eſt nõ alia agibilia ſaltẽ in tãto.ſic opꝰ?

qꝛ talentũ ſuü
ooculi videre eſt:nõ laboꝛare. Habet eni q/
libet donũ ꝓpꝛiũ a deo / talẽ ceſſionẽ/ hac cã
ipᷣe Pꝛeginaʒãʒenus/⁊ papa Celeſti.⁊ alij
plures / luerũt executi. ¶ Qonſideret᷑.ſi ad

patũ vocarer vel aliud ingẽs tꝑale bonũ / .

an amici cõſulerẽt/oĩbo ſpꝛetis cãcellaria
eſſe tenendã.Eſtimo nequaq; / nõ dubito
tñ/qͥn nüc ſecurius volẽdo deſcẽdere/ illaz
deſero/q; aliter aſcẽdẽdo.Qõ ſi in caſu di
miſſiõis officij ad maioꝛa/vel ꝓ moꝛt trã
ſitu / puidẽdũ reſtaret cãcellarie agatur nũc
put tũc ĩmo tanto ꝓuidiꝰ q;to deliberatio
maioꝛ eſſe põt/qᷓ; pmũ data rapiac occaſio
¶ Xõſideret᷑ multi etiã ex amicis et qui
dicũt ꝑicula ſe videre/pñt abſq; tãtis inui⸗
die odijs ⁊ aduerſitatũ cauſis/ſubire illuꝗ
onus gratis.in q̃ tãtis ᷓuatꝰ ſum oneribꝰ.
et nõ irrõnabiłr vſq;quaq; quoꝛũdã vexa⸗

tus odijs q bus ꝑ meã foꝛte ambitiõeʒ/aut

impoꝛtunitatẽ/ſpes quã ſitiũt adẽpta eſt⁊
exoꝛta.Qõ ſi renuãt /videãt qm equo me⸗
cũ agãt iudicio.attẽdant ne digito moue⸗

re nolint onera qᷓ in eis ceruiciba nolũt im⸗/

manere. ¶ Deniq; neminẽ dubitare arbi⸗
troꝛ qͥn liceat ſ̃m iura oĩa/reſigre bñficium
tale / reſignare in manu ſuꝑioꝛis.⁊ vel reli⸗
gionẽ intrare. vel aliter vinere. pᷣſertim bñ

ſciũ aliud curatũ hñti. Oõ ſilicet/cognoę/

ſco me ⁊ moꝛes meos.certus ſum certitudi

ne tali quã in tali materia ſufficiẽtẽ exiſtio

ꝙͥ mihiẽ expedieus ¶ Dõ ſi fingãt nimis
me amãtes/illud nõ expediẽs eẽ reipubli/
ce/ vel alioꝝ pfectui:iaudiãt diuinũ tonitru
um. Quid ꝓdeſt homini ſi totũ mũdũ lu⸗
gertr᷑ Uideant demũ ne ſint inter illos de qᷣ
bus alibi. Inimici hoĩs domeſtici eiꝰ Illð

etiã pueris decãtatũ.Ouę nocitura tenes.

uis ſint cara relinq̃ᷓ. ¶ Et ne me mutati⸗
onis culpabilẽ arguãt.ſi nũctã vehemẽter
fugio/qð tã diligeter pſecutꝰ ſum /ſciãt qͥa
meũ ſapꝑe/cũ etate ⁊ expientia creuit. et me
ſpes plurima fruſtrata eſt.certũ vo eſt. id ẽ

illud tempibus moꝛes ſapiẽs. ¶ Doſi
legetur infamia mea/ſcio ꝙ ꝑ infamiã: bo

tioem. O iſrlqᷓ; magna eſt dom
locus poſſeſſionis eiꝰ.pᷣſidet huic eccie do⸗
minus nr ihs xpᷣus / tanq; fili heres in do⸗
mo ſua/dei pris ſui/ſᷣm aplm beb. pmo
Pꝛopterea loquẽs in pabolis frequenter
noĩiauit prẽmfamilias. Recte pꝛſus/qꝛ fa⸗
miliũ hʒ multiplicẽ/mirabiliofficioꝝ oꝛv
dinũq; varietate cõſtitutã.qͥ etſi cũcta ꝑ ſe

nam famã ꝑgitur ad celũ. Scio q; ꝓ mini

mo mihi eſſe debʒ / vt ab hũanodie iudicer
qui me iudicatdñs eſt. Ceterũ non pplari
rumoꝛe ſed ↄſcie ſimplicitate/ xpᷣiani vita

metit᷑. Cõſultius ꝓfecto ⁊ honeſtius ẽ il⸗

lud vltro facere/qð tandẽ ab inuito vł ipa
moꝛs extoꝛquet.

(ecomendatio li

*

„

tiandoꝝ in decetis.· facta pariſius per

AUaeeſiuerit foꝛſan aliqͥs / cur a vi

AlAuululis ſcholaſtice exercitationis
/iſunt hi venerabiles viri ita mul
tiplicitã numero q; merito / ve⸗

ut in libertatẽ qᷓndã adducti. Rñdemusꝑ
yer ba ſũmi legiſlatoꝛis dei/in euãgelio di⸗
ceætis. Dñs his opus habet.Oꝛiginaliter.
Math. xi. Mar. xi. LQu. xix. Quiſqͥs enĩ

oculus ſue cõſiderationis ꝑ vniuerſam ec⸗

aeſiã deducere voluerit/ inueniet eã velut
aliquã domũ grãdẽ:iuxtł ꝓphicã exclama⸗

ddei⸗/⁊ ĩgẽs

ipm agere poſſet. diſponere volens tñ nos

coadiutoꝛes eſſe ſuos.ſᷣm apłm.Acpinde
bonitatis ſue ꝑticipes fieri. Aſſumit hoĩeſ
ad obſequiũ ſuũ.Nimirũ qꝛ inuẽto etiam
vti dignatus eſt. dũ miſit diſciplos ſuos vt
ſolueret aſinã ⁊ pullũ eius.vt dicerẽt iterro

gãtibo qꝛ dñs bis opus hʒ.hec ſm litteraz.

ſpectabiliũ ⁊ eruditoꝝ viroꝝ Ita eni mos
ita enĩ ius exigit vt laudent᷑ ⁊ dicamꝰ.quia
dñs his opus hʒ. Quis dñs: Jã dictũ eſt.

dus dñantiũ ⁊ rex regũ:cui fuire regnareẽ
glo. Roma. p. Cui agi frenis / ſüũmg libtas
eſt Boe. de cõſol. Cuiꝰ ſeruitute glabatur
theologiſaus aghates ſũma inqens inge⸗

nuitas iſta eſt/ in q xpi fuit' cõpꝛobatur

ODuain re / ptinus oñdit᷑laus egregia do⸗
ctiſſimoꝝ ⁊ interſigniũ baccalarioꝝ iſtoꝝ

qm̃ tãti taliſq; dñi/fuos ſe dedicare ſtudu

crũt. nec fuos qleſcãq;:ſed viriles ſemos.

41

Seda lra traducamus ſi placet verbuz
iſtud ad myſteriũ ↄueniẽs laudibo hoꝛum

yer
tiode
ſeren

c(q̃⸗

mrint⸗
bander
Enecen
dorg
Nono
fon
Gdoe
gnſo
hemon
Mino⸗
Kucie

apſe
lll

Vie⸗
närbe
Pmini
lcicr
mhlui
mnn
nmi
ſi

n
fiun

genn
iutons
fiinme
ni /e

Snle.
nicseni
eſamee
üͤr
jagcnn
Wiis
ectiee
aindo

in

ng
gletß
oe
uni
ntb
ocun
oſuos
fnluog.
Nanet
pboun
nainos
Gnran
icütt
ecnarer
n
Gaban
e⸗
Ior
nn
Gen

gimg

In decretis facta pariſius

Dñs inqͥt his opus habet.Ecce nobilita,’ſ

inſinuat᷑.qꝛ tali ſubſunt dño.et vtilitas qꝛ
dñs his opus habz. ¶ Güt qͥ fuos viles
et inutiles ſub q̃dã falſa ſpecie libtat ⁊ do⸗

minij ſubdiderũt. hi ſub dominio carnis
tanq; latrinarij. de qͥbo ad Roma.xvi.⁊ ad

Phil. iij. Quoꝛũ deus vẽter ⁊ gla in cõfuſi

one.Sũt qͥ ſeruiũt mũdo vel mãmoneq̊s

notauit xpᷣs dicẽs:- Nõ poteſtis deo ſuire

etmãmone. Sũt qͥ ſeruiunt diabolo ⁊ pec

cato. Ha q̃ q ſuꝑatus ẽ/eiꝰſeruꝰ efficit .
b. Ne. ij. et qͥ facit peccatũ fuus eſt peccati

s aũt melioꝛi cõſilio ⁊ mẽte/ ſpꝛetis
his/nõ tam dñis qᷓ; tyꝛãnis crudelibo/⸗ fui

facti eſtis deo.ita vt appellãdus ſit quilibz
ſeruus fidelis etpꝛudes queʒ ↄſtituit dñs

ſep familiã ſuãc Nam dñs his ſᷣuis opꝰpʒ

¶ Dis itaq; vobis opus bʒ (O ſpectabi
les ⁊ pꝛudẽtes viri) ⁊ hocad regimẽ ſuefa/

milie grandis qᷣetũ ⁊ tranqͥllũ.Ad qͥd ?⁊ſa⸗
ne vt doceatis eã indicia iuſticie/ reddere

vnicuiq; qð ſuũ eſt. Ea enĩ demũ vera pax

erit.ea gubernatio idonea.ea ſeruitꝰplacẽs
dño ſi manet vnicuiq; debitus oꝛdo. Oꝛ/
do aũt qͥd aliud eſtniſi pariũ diſpariumq;

—

rerũ ſua vnicuiq; tribuẽs collocatio Hũc

oꝛdinẽ docere hẽtis( O venerabilas licen⸗

„

tiandi)qbo dñs in hoc opus hʒ. vt oĩs ð fa

milia ſua/reddat ei religionẽ latrie. purita
tem ↄſcie:charitatẽ ad ꝓximũ.equitatẽ ad
iudiciũ.vt ſicoꝛdinet᷑qlibethõ ↄueniẽter/
q̃ad tꝑaliũ miſtratiõem Scðo qͥ ad ſpũa⸗
liũ diſpoſitiõem ⁊ hoc in oꝛdinead pximũ
Tentio qͥ ad emẽdatiõem ↄſcie q̃ ad ſeipᷣm
Quarto q̃ ad exhibitiõem reuerẽetiet latrie

q̃ ad deũ. Hec ſunt qᷓttuoꝛ pncipalia circa

q̃ verſatoĩm ſacroꝛũ canonũ lex atq; tradi
tio docẽs ſe regere.deũ colere.neminẽ lede

re.rem ſuã vnicuiq; tribuere.Quoꝛũ noti⸗
cia q; ſit neceſſaria familie dñi/nullꝰigno⸗
rat intelligẽs. ꝓpterea nullas inducim pꝛo
batiões/cõcoꝛdãtiarũ vel autoꝛitatũ qꝛ ne
ꝙ; neceſſe eſt cũ late pateant neq; ignoꝛãti⸗
erſpicuũ ẽ igit/qmñm̃

bus leges loquoꝛ.
dñs vobis venerabiliby licẽtiãdis opꝰhʒ.
pᷣſuppoſito ſ̃m depoſitiõem teſtificationẽ
q; doctoꝛũ veſtroꝛũ ⁊ alioꝛũ/q; hãc notici⸗

am ſacroꝛũ canonũ fuiſt aſſecuti. Hecqᷣp

„

pe noticia(iuxta miſticũ ſenſum) aſina do
mino ſeruieus.pullus vero diſcipulꝰ eius
ſtudioſus/ intelligi potuerat ( Sed omiſ
ſa pſecutiõe talis methaphoꝛe veniamus
ad illud qð obſtrepunt ⁊ opponũt aliqui

dicentes. Opoꝛtet/ fatemur iſta cogitarej
ſub q̃tarnario cõplexa ſunt ſcʒ rem ſuã vni

cuiq; tribuere.ꝓpximũ ñ ledere.ſe regere. de

um colere. Ded cũ in alijs facultatiby ſufj⸗
ficiẽter hec doceãtur ⁊ ſciãtur quõ non fru

ſtra/quõ nõ ſnꝑflue/adiuncta dicet hec fa

cultas decretoꝛũ cũ ſuis pfeſioꝛib ⁊ ſtudi⸗
oſis de qbyaſſens / qm dñs his opus habz

fruſtra ꝗppe fit ꝑ plura/qdð põt fieri ꝑ pau
cioꝛa/ additio igit᷑ facultatis decretoꝛi/ne⸗
q; neceſſitatẽ hẽbit neq; vtilitatẽ ¶ Et in⸗

quiũt ꝙ rem ſuaʒ tꝑalẽ vnicuiq; tribuere/

docẽt ſufficieter leges hũane.fudate ĩ phia

moꝛaliq cuilibet naturalr impᷣſſa ſm q̃s le
ges inſtituit et regit᷑ ad plenũ in tꝑaliboſu⸗
is vita pns. Per has vero canonicas tra⸗
ditiones / viſa ẽalias plus turbari ⁊ litib⸗

affligi policia eccie qᷓ; trãquillitate letari

Etrrurſus reliq̃ tna q̃ vel ſpũalẽ cõnuerſa

tiõem hoĩm inter ſe vel emendatiõem pꝛo
pꝛie pſcie cuilibet in ſe.vel cultuʒ latrie ad
deũ reſpiciũt / ſunt in ſacris litteris abũde
tradita.alioqͥn xpᷣs hõ ⁊ idẽ deꝰ cuiꝰ pfecta
ſunt opa(vt dicit Moyſes inſtituiſſet mi⸗
nus ꝑfecte ecclaſticã domũ ſuã.q̃ nec ſuo

*

8

huit.Alioqͥn inſuꝑ lex euãgelica traderet ĩ

neclongo poſtmodũtꝑe canoues iſtos hba

ſufficiẽter mãdata de qͥb dñs aſſerit. Si
yis vſtã ingredi fua mãdata.Et iterũ.hoc
ſac et vines ¶ Ad ſũmã ergo redit hec ca

luũnia. dñs inquiũt p regimine ſue familie

in tꝑalibo/ dedit leges ciuiles? p ſpũalium

gubernatione/tradidit/euãgelicoſcanões
aliã vero nõ eſt inuenire vitã niſi vel tꝑalẽ

q p leges regit᷑.vel ſpũalẽ quã euãgelica lex

„

Sed qq dicemꝰ? ab bec doctiſſimi ⁊ ſa/

piẽtes vini pr̃es et frẽs.qͥd huic calũnie rũ

debimꝰ? Rñdebimꝰ ꝑ cõſideratiões aliq̃s

„

geometrico ⁊ doctrinali oꝛdine poſitas ſe⸗

„

cñdũ qs ptebita radiceneceſſitas ? opus
dñoꝛũ iuriſtarũ. Otebũt inſuꝑ diſtinctio;
nes aliq ð iuribs cãonibꝰ⁊ legibꝰ. Iſte ei

doctrine moꝛalis mod optimẽ dũ fit reſo
lutio ad certa.dũq; ſepatpᷣcioſuma v
quaſi ſubloculisvnũqðq; ſeꝑatũ ab alio re

ponit᷑ qð cõſfuſe cõpoſitũ fallere poterat in

ſpicientes. ¶otuerat cito induci decla⸗
matoꝛia ⁊ velut oꝛatoꝛia cõmẽdatio/ſuper

oſum a vili et

vr̃is pᷣconijs ſingularibꝰ. attñ excitatio ſtu

dioſa vicit. iubes talia ſingularia adveſpe
rias ſinguloꝛũ linqui.et ea nũc dicere que

₰
rEe 9

necomena

—

plus eruditionis ſcholaſtice noſcũtur con
tinere Inueſtigamus igitura fundamẽ
to cãs neceſſarie inſtitutiois quate
dñs his opꝰ hʒ Etp hoc ſit hec pma cõſide
¶ Sñůs ꝑ ſuũ velle imꝑioſum ⁊ ptãtiuum

eſt pmũ radicale fundamẽetũ/oĩs legis vel
canonis. ¶ Hoc Amb.in exame. ſecutus
Baſiliũ poſuit dicẽs⸗q pᷣma lex oĩm/ẽ di⸗
uina volũtas. Volũtas illius/ius ſuũ vni
cuiq; tribuẽs.nullius aũt ẽ ꝑpetuũ⁊cõſtãs
volũtas:niſi dei.¶ Scda cõſideratio.
¶ Dfs indidit cuilibet rei tm̃ de lege/q;/
tũ de entitate ⁊ bouitate ¶ Hia eui fecit in
numero põdere et mẽſura ⁊ ita ſub lege cer
ta.ait Boe.qͥppe Sicut fecit oĩa ꝓpter ſe⁊

ad ſe/ſic oĩbo dedit viã certã tẽdentiũ adſe / celiebno int⸗ u⸗
entibo ⁊ ſilis factus eſt illis.
nimirũ libꝛo coꝛdis interioꝛi/⁊ velut oblit
terato/male cõtracto ꝑ diuerſas paſſiões
viv poterat legi.vix ab hoĩe diſcerni qd re⸗

que dicit᷑ appetitꝰ velamoꝛ ⁊ põdꝰ/crahẽs
rẽ ad ſuũ dñantiũ ⁊ initiale pncipiũ.qð eſt
iße/ vt ſit ipᷣe alpha ⁊ o.pncipiũ ⁊ finis.
Potuerat hic fieri longa deductio de legi/
bus varijs rerũ/tã in celo q; in terra aut in
mari ⁊ in oĩba abyſſis /in volucriba celi ⁊ qᷓ
dꝛupedibo terre⁊ piſcibb maris Sed omit
tamus hecet dicamꝰ ꝓ tertia cõſideratiõe.
N¶LTertia cõſideratio.¶ Dñs ſicut fec ho
minẽ /vt ſibi ſoli ſubiectꝰ/ dñaret ceteris re
bus moꝛtalib/ ita ſibi indidit p ceteris ra⸗
tionẽ tanq; legeʒ intimã ⁊ viuã/neq; eni
pter aliud ðꝛ hõ factꝰ ad imaginẽ ⁊ ſilitudi
nẽ dei:miſi qꝛ ſni capaxꝑ rõem effectẽ ſecũ
dũ Augꝰ ⁊ expoſitoꝛes catholicos ¶ Hoc
vigderũt phᷣi qͥ naturas aliarũ rerũ dixerunt
regia rõe ſeꝑata / velut ab intelligẽtia no er
rãte.homini vero rõem ꝓpꝛiã cõiũxerũt qm
dixerũt reginã in ſuo microcoſmo.quẽad⸗

modũ(ſuo mõ lõge tñ crcclicagai ninin-
¶ Sñůs indiderat homini roõem integrã
ppurã/tanq; ſufficiẽs pᷣncipiũ regitiuũ ſui⸗
ip̃ius ⁊ q̊ ad deũ etq̃ad pximũ: qᷓ ad cꝛpꝰ
Apꝛiũ ⁊ ad aliud qpᷣlibet inferioꝝ. lio⸗
qn quõ verũ eſſet illud movſiiã allegatum

Dei pfecta ſũt opꝑa.Quõ pᷣereaven eet iloᷣ

phiſicũ Deus ⁊ natura nõ deficiũt ĩ neceſ

ſarijs.ſi mox ab exoꝛdio /nõ dediſſet deus

hoĩ ſufficiẽs pᷣncipiũ ſuijpᷣius regitiuuʒ et
oꝛdinatiuũ atq; regulatiuũ: Dedit vo.dũ
hoĩem inſtituit ſub regula rectiſſima quaʒ
appellamꝰ oꝛiginalẽ inſticiã.que ꝑ oĩa cõ⸗
foꝛmis erat q;tũ oꝑtuit / ipᷣi pme⁊ cõſtanti
iuſticie qᷓ de eſt.p quãa/reddidiſſer hõ vni⸗

cuiq; ius ſuũ.i.qð ſuũ erat.deo vicʒ reuerẽ

2

gugare

coꝝ. ¶ Bexta cõſideratio.
hHabuit in

atio licentiãdoꝛũ

tiam / ſine cõtradictione pximo amiciciam

ſine diſſenſione. Coꝛꝑi obediam ad rõem
ſine rebellione. Cetenis inferioꝛib/dñati⸗

. rsensnabe ipugnatiõe ¶ Duita cõ.

ns nõ habuiſſet opus legiſtis vel cão

niſtis/in ſtatu nature pmitus inſtitute.ſic̃

nec hẽbit opus in ſtatu nature glificate
Quare:qꝛ cuilibet /fuiſſet lex ſufficiẽter in

ſcripta in libꝛo coꝛdis ſui.nec opus eratvt
dQòs eũ doceret iudicia iuſticie.ꝑ iura vel le/
ges aut canones/hũano ſtudio cõpoſitos
vel libꝛis aratis qð de futuro ſtatu ſonat il

lud ꝓphicũ Dabo leges meas in coꝛdibus
Zexta coͤſige ñs opus
abuit iuriſtis legiſtis ⁊ canoniſtis/mõ lo
cutiõis pᷣ expoſito/poſtq; hõ cũ in honoꝛe
eſſet nõ intellexit/cõꝑatus ẽ iumẽtis iſipi⸗
bſcurato

ctũ ab obliqͥ̊.qd bonũ a malo.qͥq iuſtuʒ ab
iniuſto.qͥd daret᷑ ergo liber extrinſecꝰ:con

tinens leges ⁊ pcepta/ꝑ traditiõeʒ dei⁊ ho
minũſapiẽtioꝝ/qᷓlucidioꝛa adhucerant

coꝛdaivel ꝑ diuinã celitꝰ illuſtratiõem / vel

pꝓhũanã ⁊ diuturnã inueſtigatiõem/iuuã⸗/

tibo ad hoc ipᷣm moꝛib bonis q̃ miro mo⸗

dao illuminãt.ſicut de alijs dictũ eſt ꝙ exce⸗

cauit eos malicia eoꝝ Aia enĩ viri iuſti/a
nũciat aliqũ vera plus qᷓ; ſeptẽ ſpeculato⸗

res ↄſtituti in excelſum ad ſpeculandũ.ait

Bapiẽs ¶ Potuerãt h̊ induci ſpeculatio

nes gte multũ / de obſcuratinne vel oblitte
ratiõe libꝛi coꝛdis.qð eſt ſpecm quoddaʒ
veritatis⁊ hoc ꝑ cõꝑatiõem ad varios mo

dos diuerſos/qbſpecula materialiadiſtoꝛ
quẽtur/nereddãtvᷣas imagines Has ſpe⸗

chlationes poſuit Oꝛeſine de cõfiguratiõe
Ilitatũ.illic videant᷑

¶ Dñs inſtituit pmũ canoniſta ⁊ legiſtas
ipᷣm adam. Logruebat qppe ĩmo opus
erat/vt adã qͥ pr oĩm ꝑ ꝓpagatiõem carnis

elſſe debuerat:fieret ẽt pr ꝑ gubnatiõem ⁊ ĩ

ſtructiõem. Ac ꝑinde ſicut in artibiꝓ coꝛ⸗

poꝛis regimie neceſſarijs/ adam poſt pctm̃
fuit ꝑ diuinã inſpiratiõeʒ eruditde neceſ
ſarijs inq; nõ ſolũ q̃ ad eſſe ſed q̊ ad bñ eſſe

q;to amplius opus erat / p bñ eſſe ipᷣiꝰaĩeqᷓ
ad ſcias ⁊ virtutes / ipᷣm diuitus illuſtrari.
et ꝑ ipᷣm / poꝛes filios eius / de generatione
in generatiõem. ¶ Hec eſt traditio ipſius
Joſepbi in libꝛo antiqͥtatuʒ.cui cõſonat a

en perta ratio Sic dicitur Heñ.ꝙ dñs feẽlp us / nõ era L
ſi adetnnicas pelliceas.hoc eſt vt operari niſtarum.licet canones ſacri /multi eſſent
n fas eſt fieri docuit.ſicut ꝑare cibos vti me · vVltra tenoꝛem expſſe traditũ in euangelijs
c dicinis colere agros:et ua de reliqͥs habet etcetris libꝛis canonicis.Hi vero canões
60 palã ex iſtis vñ pᷣma fuit oꝛigo et c cuiuſi ſi bene inſpiciamus/nõ ſunt niſi cõcluſio⸗
eſe betartis ⁊ inuẽtio ſcie ⁊ faculcatꝭ ¶ viij cõ. nes elicite vel illate expncipijs theologiꝗ.
¶ Dñs vltra legẽ nature sõ ſolũ inſtitute id eſt ex euãgelio ⁊ alijs libꝛis cioni ꝑ il⸗
ari de qua dictũ eſt ſed etiã de ſummitate deri/⸗ los q bus dicit xpᷣs.Qui vos audit mean⸗
Nr uate ac in poſteros pꝓmulg iteq̃ dici᷑ſleran dit. Nihil igit ammirandũ ſi ad eoſdẽ ꝑti⸗
ce tiqua Bundanr hec cöͤſideratio ſicut ſe nebat cognitio ⁊ legiſſatio cõcluſionũ illa
ſtn xta. plabente eni natura de vicio in vicin rum canonicarũ/ad qs pertinebat noticia
onatl ꝓlabebat᷑ↄñter ad iꝛãtiã maioꝛẽ legũ?ꝛ in pꝛincipioꝝ. Indeeſt illud qð ſapia dicitð
abe riũ ⁊ iuſtoꝝ iudicioꝝ.Addẽda fuit igit᷑ de ſeipha. Per ma reges regnãt ⁊ c. ¶ Xi. cõſi.
ole dlaratio/cũ autoꝛitatũ inſertiõet circa mur ominus ꝓpter mulciplicatiõem hoĩʒ
ne muratiõem pᷣceproꝝ:tã generaliũ ſic decc ſb legeſua euãglłica/pᷣuaricantiũ eam mul
Mhor pᷣcepta/qᷓ; ſpãliũ ſic erant iudicialia ⁊ cerlo iis modis/voluit hmõi canones multipli
liq nialia ¶ Et ita dñs habuit opꝰ legiſpitis cari.Et ita opus habuit canoniſtis.etiaʒ
no. et iuriſtis qͥ dicebant᷑ octoꝛes ⁊ ſcribe. me i1in regimine ſpuali.qꝛ ꝓpꝛie dicti theologi/
ſbii dittes in haclege/ die ac nocte:vteã popa nequaq; ſufficiebant ¶Rotemus hic ad
ſös .lo ſimplicioꝛi nũciarẽt/ne fierent ſicequꝰ? declaratiõem amplioꝛe; ꝙ theologi ꝓpꝛio
S-. mul?qbonõ ẽ intellecxꝰ. ſʒ a ꝓprimarent ad noie dicunt᷑ hi qͥ noticiam ꝓfitentur et ha⸗
b deũ ꝓpteavt ĩchamo⁊ freno certoꝝ pᷣcepto bent / eoꝝ que ꝓpꝛie dicũtur eſſe de theolo/
Sn rũ aſtringerent?/ oꝑtuit ¶Nona cõſidera. gia hoc eſt de iure diuino ſeu euãgelico qY
“r Dñs vltra legẽ veterẽ opꝰ huit inſtitue idem eſtet qͥ illud ſciunt elucidare defende
Cnn relegẽ euãgelici ¶ Giqᷣdẽ ad nibil ꝑfetrũ reroborare. ¶ Buntautem quattuoꝛ ge⸗
W adduxit lexantiq̃ dicẽce Apo ad Heb.vij nera taliũ que ꝓpꝛie dicũturad ius diuinũ
iuu HNihil ad ꝑfectũ adduxit lex.Erat enĩ figu et euangelicũ ꝑtinere· Pꝛimũ genus ẽ eoz
vno⸗/ rn ⁊ vmbꝛa noue legis.nã oĩa in figura co⸗ quę cotinentur expᷣſſe in tertibus canoni⸗
nr tingebãt eis ait apłs. Adueniete igit reñ xel ce ſcripture vt ꝙ in pncipio fecit deus celũ
ſi luce impleta eſt lex illa nõ ſoluta. Ac ꝑinge ett terram. Scom eſt coꝝ que cõſequuntur
lrof cõſtituti ſunt apli diſcipli euãgeliſte tan⸗ cõſeq uenter clare in ↄſeq nentia neceſſaria
Rad ̃ᷓ doctoꝛes huiꝰ legis et ceteri ſucceſſoꝛes et euidenti/apud omnei vtentem ratiõe.
Wũ eoꝝ qs theologos noiamus.nõ fm coꝛti / ex eis que ibidem continent᷑. Certiũ eſt eo
ier cẽ ſr̃eq occidit ſed fm interioꝛẽ ſi m̃ qͥ vui rum que licet non ſequantur in conſequen
ic ficat. ¶ Decima cõſideratio. ¶ Dñs op⸗ tia clara apud omnes vtentes ratione vel
ann 7 ñ hbr̃et inriſt alijsq; theolog⸗⸗ ĩhoĩes ſececcd aliunde doctos. tamen apud exercitatos ĩ
* dũ virtutes theologicas ꝗ ſunt fides ſpes ſacris litteris/conſequentia iudicaturop⸗
* etcharitas / ſpoͤte velletregulari. Suf lce; tima vel ſequela.Quartum eſt eoꝝ que ꝑ
Nbſe redixit Augin enchiridion has virtutes reuelatiõem factam ecdeſie conſtant. ⁊hoc
nu ad ſalntẽ oĩ hoĩ.qppe claudũt ĩ ſeipis duo vel expſſe et manifeſte phetias ſeu mira
ll lilla mãdata/in qͥbꝰ tota lex pẽdet ⁊ ꝓhete. culoſas atteſtationes.vel implicite ꝑicom
t Diliges dñm deũ tuũ c. Etpꝛoximum tu mumem atteſtationem to tius eccleſievł cõö
ops um ſicut teipſum. 3 ntereſt qutem the clilij generalis eam ſufficienter repꝛeſentã⸗
untt⸗ ologoꝝ docere ſufficiẽter ea q ſũt fidei ſpei tis. acꝑ ſucceſſionem legittimam deriuatã
ent et charitatis ⁊ in regulã euãgelicã ⁊ erroꝛen ad poſteros p eos qui tales renelatiões ha
ℳ. inſurgẽtes ↄgnoſcere.etcognitos vt caue, buerũt manifeſte. Veritates oẽs alie/tãto
than, tur ab alijs inſinuare. ea deniq; docere cõ dicuntur magis pertinentes vel imperti⸗
en nenit. qbus hec triplex virtus gignit᷑nutri nentes ad theologiam et ſuos pꝛofeſſoꝛes
biſ tur defendit᷑ roboꝛat᷑ Sie inſtituta vi⸗ quanto proximi vel remotius poſſunt i⸗
ii detur ⁊ gubnata fuiſſe fufficiẽter eccia ptai ferri ecpꝛedictis ¶ Pꝛogredientes igitur
tran. mitiua ſub aplis.ac deinde ꝑ ſucceſſiones vltra ditamus ꝙ pꝛeter has veritates ſeu re
GAtOR varias vſq; ad doctoꝛes/ſanctos incluſiue gulas opoꝛtuit multas explicari ad regim
gei ꝑq̃dꝛingẽtos annos ⁊ amplius qͥbꝰ tꝑali⸗ ecciaſtice familie /que non poteriderheſſe

In decretis facta pariſſuus 31

bus / nõ erat diſtinctio theologoꝝ ⁊ cano⸗

ſtitui Et hocẽ ius/q̃lea

Recomendatio licentiãdoꝛũ

deduci ec ſacra ſcriptura.ſed opoꝛtuit fieri
limitatiõem ꝑ auioꝛitatẽ hũanã. Recte eo
mõ q̃̊ vltra pncipia iuris moꝛalis naturał
et cõdluſiões euidẽter ⁊ neceſſario ſequen/

tes exeiſdẽ/opoꝛtuit addi multas inſtituti
ones.neq; clarediſſonas/neq; tñ euidẽter
ſequẽtes exdictis pncipijs.et hoc autoꝛita
te pncipũ vel cõitatũ qͥba reſpublica regen

da ſubdebat᷑ Erenu in vno ꝑ qo ſciat
in ceteris Cõfeſſio ſacramentalis / eſt de le

ge euãgelica ppꝛie dicta.ſed ꝙ fiat hoctꝑex
ulo/⁊ apud ſuũ certũ ſacerdotẽ vel apud il

lũ/eſt de iure poſitiuo.qð nec clare ſeqͥ tur

ex lege euãgelica ꝙ ſic debeat fieri nectam
eſt repugnãs Talia ſunt ſine nüero in reli

quis q̃ cõcernũt dei cultũ ⁊ charitatẽ erga
ipᷣm ⁊ pximũ nr̃m ¶¶ Xij.conſi. ¶ Dñs o⸗

pus habuit canoniſtis:neqũ pter mitipli
cationes hmõi canonũ poſitiuoꝝ.ſed ii⸗
Waert
peccare mali foꝛmidine pene.ait Oꝛatius
Et igenn bene varie ꝓ varijs delictis ferrẽé⸗/

ꝓpter incoꝛrigibilitatẽ ſubditoꝝ

tur/neceſſefuit.queadmodũ ꝓ diuerſitate
moꝛboꝝ/oꝛdinãt medici diuerſitatẽ reme
dioꝝ ꝑticulariũvltra ea q̃ cognoſcũtexpn

cipijs phie naturalis vel ſue medicine ge⸗
neralis.Cõſtat ãt iſtitutiões hmõi arbitra
rias eſſe vt plutimi/quelicet inſtitutiones
cõfoꝛmitatẽ q̃ndã hẽant ad legẽ diuinã in
hoc ꝙ nõ ei palã diſſonãt alioqͥn eẽnt iniq

nihilominꝰ nõ ita ꝑtinẽtad eã/qn alie pe⸗
ne poſſent eq̃liter ſtantibo illis pᷣucipijscõ

ſitiuũ vel humanũ. ¶ Amplius vero etſi
repugnãtia nõ ſit/vt thelogus ſciat hmõi

coſtitutiões penales ⁊ ſiles de iure poſiti⸗

ni ea qᷓ ꝓpꝛie ſuntfic

uo.:qꝛ tũ humani capacitas ingenij/mltũ
finita eſt/nec ad tot ſufficit.dñs hũit opus
yl voluit diſtictos ĩ eccia doctoꝛes ĩſtituefę

q̃ſdã ad ius euãgelicũ? ꝓpꝛie ðᷣinũ/q̃ſdã ad

poſitiuũ ſciẽdũ dedicatos.Etex his inue/

ſtigamus ⁊ inuenimꝰputo/cõmoditatẽ di

ſtinctiõis inter has facultates theologieet

decretoꝝ.⁊ dñs in hochʒ opꝰdecretiſtis

Zredecima cõſi.¶ Dñs nõ inſtituit repo
ei/ in textibo canonũ vl

.

decretoꝝ vñ dicũtur canoniſte vel decreti⸗

ſte:tanq; illa ꝑ ſe ⁊ pncipaliterꝑtineantad
facultatẽ decretoꝝ
his q̊ poſt facultatẽ decretoꝝ ſic inſtitutäa/

Mec cõſideratio rñdʒ
cõtendere vellẽt ſuꝑfluã eſſe thologoꝝ facł

tatem Habemus inquiũtarticulos oẽs fi
dei ⁊ catholicas veritates.qd egemꝰcheolo

ir vel legũ facultates

ellam? pure po⸗

executio ad iudices ⁊ boꝛtelles. zue
rat hic applicatio fieri de examie bulle illiꝰ
eicafez toste ed omitto E

gis. ¶ SDed videat᷑rõ cur illic ponant᷑ta⸗
les veritates / inueniem ? ſunt tanq; ar. i⸗
culi certi eliciti ex theologia.q̃ꝝ declara tõ

ſpectat ad eandẽ.quẽadmodu ẽt facũ ẽ in
legib pᷣncipũ catholicoꝝ/nõ ꝙ ad illas le⸗
ges de directo ſpectẽt ſicut neceoꝝ declara

tio.quẽadmodũ nemo diceret ꝙ declaratio

ſymboli aploꝝ vel niceni cõcilij.ad ſimpli
ces ſpectet.qͥ bo tñ illud indicit⁊ explicatur
et datur ad credendũ ¶ Duo pacto igitur
qᷓ̃reret aliqs reponũtur hec in facultate de⸗

cretoꝝ vel in facultate legũ tꝑaliũ/q̃ ad the

ologie ꝑtinẽet facultate: Yacilis eſt reſpon/⸗
ſio Reponũtur itaq; vt addant᷑pene varie

coõtra eos qͥ auſu temeranio ʒ articulos ſic

explicatos dogmatiſare pᷣſumerẽt Hecau
tẽ adiectio canonũ penaliũ ſicut ẽ de iure
poſitiuo /ſic earũ cognitio ſpectat ꝓpꝛiead
toꝛu velle tes (xuiij. conſi.
Dñs:ſicut in vno coꝛꝑe naturali / diuer
a mẽbꝛa ſingulis officia conſtituit / ne ſit
ſciſma inter ea / ſic in coꝛpe miſtico / diuer⸗
ſos voluiteẽ doctoꝛęs ꝓ varietate doctria⸗
rũ legũ vel iuriũ ¶ Hac cõſideratiõe pᷣup
poſita ex poꝛib/ptʒ ↄñter iniuſta cõcerta⸗
tio vel qᷓrela eoꝛũ.qͥ p excollẽdo ſciam theo
logie / illã decretoꝛũ vituꝑant vel ecõtra
Hoceniĩ agere qͥd aliud ẽ/qᷓ; ſi oclus dicit
narib/oꝑa tua nõ agẽda. Rurſus ẽ pᷣſum⸗
ptio eoꝛũ qͥ ex neceſſitate ſueſcie/nitüturex
tollere ⁊ arguere eã cererꝭ oibo ꝑfectioꝛẽ cu,ʒ

dicat ph̊s de methaphiſica. Heceſſarios qͥ
dẽ oẽs / dignioꝛ ꝑfectioꝛ vo nulla. Cũ pᷣte
rea videt᷑ in coꝛꝑe naturali/mẽbꝛa turpio⸗
ra ⁊ infirma plus hr̃e neceſſitaris q; pulcri
oꝛa ⁊ ꝑfectioꝛa q̃lia ſunt oculus ⁊ auditus

Deniq; manifeſtũ ẽ ex his/ad quã faculta
tem ſpectat iudicarede hereſibo ⁊ hereticis
Coſtat ꝙ ad theologiã.modũ vᷣo punien
di/magis determinat facultas decretoꝛuʒ/
ſed executiõem iudices ⁊ clientes ſeu bo-⸗
delli magis ſciũt.Exẽplũ de iudicio falſe
monete.cuius falſitatis cognitio/ſpectat
ad cãpſoꝛes /punitionis n⸗lcenc⸗
otues

B . v. cõſie
ominus habet opus ſicut thelogis /

et canoniſtis/ſic hominibus inferioꝛis ſciꝰ
entie vel oꝛdinis/quo ad cognitioem tra-⸗
ditionum humanarum.
experientiam et videbimus ꝙ vltra ſcien;
tiam iuris diuini/et canonici poſitiui/mł⸗

¶ Monſulamus

6

3

*

—

— „

in⸗
Wi⸗
i
ein
le⸗
no

mm
d

r

lede
tbe
ſon
Mne
ooſt
en
elue
legd
nſi

geſt
lner
gin
ziin
n
he⸗
n
n
inn,
4
;
3
Hi
pion
ci

ſle⸗

i

gs/,

nsſei
nu
amus
ſcen

D

In decretis facta pariſius

tiue.neeſſarie in iudicijs.quales optet ſci
reipᷣos ꝓcuratoꝛes⁊ dietulos ⁊ alios infe⸗
rioꝛis ordis. Si ãt q̃reret aliqͥs/q ſnam
vtilioꝛ ſit eccie dei/vel erudii ĩ his legibavl
H tunis peuratoꝝ pmoto/ vdiſa cano

nib poſitiuis. Puto ↄfeſtim ridebit᷑ ⁊ irri

debitimo ſpneta dũis cioniſtj talis inqſi

toꝛ⁊ iure qͥdẽ. Sʒ cũ a ſili ꝑgũt aliq curio⸗
ſel(ne dicam fatuoſe cõparare ſciaz cãonũ
poſitiuoꝝ p ecciaſtico regimĩe/ad ſciam e⸗
uãgelicã/ipi viderint.Exeplo ſili dubita⸗
ret aliqͥs qͥs hñdus eſt dignioꝛ in cura coꝛ
poꝛis vel medicꝰ. Siir qͥs pᷣferẽd ẽ vl eru
itus in ↄſtitutiõibo poſitiuis ſuereligio⸗
nis aut in ſinodalibs ſtatutꝭ.vel an pᷣcellat
iuriſpitꝰ.qͥ tũ ad hboꝝ ꝑticulariũ cognitiõʒ
nõ deſcẽdit. ¶ Ceſſent igitur deinceps bu
iuſmodi cõꝑationes odioſe ⁊ curioſe.fatu⸗
oſe ĩmo et faſtidioſe.nec ſit ſciſma ĩ ipᷣo coꝛ
poꝛe eccie.ſed ambulet quiſq; vocationeqᷣ
vocatus eſt grãm quã accepit cõicãs ſine i⸗
nidia et in alterutrumamminiſtrans.
Jvxyi.cõſideratio.¶ Dñs opus habʒ decre
tiſtis nõ ſolũ ꝓpter rões ſumptas ex multi⸗
tudine canonũ poſitiuoꝝ cõcernẽtiũ ſpũa
le regimẽ ſed etiã regulatiõem tꝑaliũ maxi
me poſt dotatiõem eccie in bñficijs ⁊ alijs
¶ Heq; enĩ euãgelica lex/de

abunge factis Neq; eni euãgeli
dit expᷣſſas de tꝑaliũ regimine ↄſtitutiões:.
acꝑinde theologica cõſideratio/ ſead eas
pliculariter ↄgnoſcẽdas/nequaq; extedit.
Vigdent᷑ aũt ſufficere leges huanitus tradi
te.ſed ſi notauerimus/aliã eſſe rõem de his
que mere tꝑalia ſunt/nec dedicata diuinis

vſibo:aliam eoꝝ que cultũ dei reſpiciũt in

decimis et oblatiõibo / in bñficijs atq; ſimi
libus:nemo mirabit ſi legibs alijs vti con⸗
gruñ fuit/ p his et p illis.quẽadmodũ do/⸗
ctrina pure moꝛalis/ inſufficiẽs fuit p lege
reuelãda.qᷓ;uis in obſequium ſuum poſſit
vxxvij.cõſideratio. ¶ Dns nõ ita diſtinxit
cheologiam a ſacris canonibo ⁊ ecõtra/quĩ
vtiliter ⁊ ſalubꝛiter poſſint ab eodẽ homie
tũ ſibi cõcedit᷑inueſtigari.Si eĩ reꝑti ſt
qui vltra canones ſacos/legibo hũanis de
derũt ſtudiũ ſuũ ⁊ ecõtra ⁊ ꝓfecerũt in vtriſ

q; ſi vltra philoſophiã ⁊ methaphiſicã mł
oti quotidie in theologia ſe vehemẽter exer

cẽtHoc cõueniẽtius hʒ fieri⸗qꝙ theologꝰ
deſcẽdat ad inſpiciẽdũ canones ſacros tã⸗
q;ᷓ; cõcluſiões elicitaſegſuis pꝛincipijs tbe
ologicis / deducere. icerit talis ambi

*

Aexter. erit enĩ theologus canoniſta. et ca⸗
noniſta theologiſans.et quis eſt hicet lau
dabimus eũ. ¶ Quid aũt facilius ẽ exam
bobus / aut ꝑ theologiaʒ ſcq; cognoſcere ca⸗
nonicã ſciam vel ecõtra.Exiſtimo ꝙ pmũ
ſicut facilius eſt ⁊ oꝛdinatius deducere ex
pꝛincipijs cõcluſiones/q; ex cõcluſionib-

dqd pncipioꝝ noticiaʒ deuenire. Addito ꝙ

aglibiliũ iſtoꝝ vehemẽs cõſideratio a pue⸗
riicia vel ab adoleſcẽtia non tm̃ eruditneq;
aarificat ingeniũ/q;tum exercitatio in ſpe
culabilibo pꝛincipijs. ¶ Potuerat hic inſe
ri querela frequẽter incidẽs noſtro temꝑe
parum vtilia/curioſioꝛes exiſtunt debito.
nolentes ad cõſideratiõem agibiliũ tanq;

ſuo ingenio indignam et rudem declinare
Rurſus inculpandi ſunt iuriſte illi.qui ꝑti

chlaribo cõcluſionib iurium ſic adherent

vt vel ad pꝛincpia reſolutionis
¶ Ds voluit ita theologiam a canonib
ſepari/vt tamen maneret vſus terminoꝛuʒ
theologicoꝝ incõfuſus. ¶ Scientia eniʒz
quelibet inferioꝛ/ſicut ſumit pncipia ſuaa
ſuꝑioꝛe alternante eam.ſic vt terminoꝛum
ſuoꝝ ꝓpꝛietatem obſeruet neceſſe eſt.alio⸗
quin fieret velut altera cõfuſio babilonica
p diuiſiõem linguarũ.nec mutuo ſe intelli
gerent theologus ⁊ iuriſta ¶ Qua exre pʒ
ꝙ vbi de iſtis terminis hereſis ⁊ hereticus
ſymonia ⁊ ſymoniacus ⁊ ſilibus /fit mẽtio
recurſus eſſe pncipalis debet ad vſum quẽ
theologicus mo hʒ. m quẽ dicit Aug
nob ad certã regulã loqͥ fas eſt cꝑinde
ptʒ ꝙ expoſitio bulle mẽdicãtiũ/reqrit ex⸗
poniꝑ ius euãgelicũ.
¶ Důs noluit vt ſᷣm ius canonicũ regula
retur imobiliter de nccitate:totꝰ eccie pplłs
ſicut optet ipᷣm regi ſtabiliter et imobür ꝑ
ius euãgelicũ ⁊ diuinũ ¶ QCollit hec ↄſide

2

Eviij. conſideratio

Eix. cõſideratio

ratio temeritatẽ aliq̃ꝝ vel igãtiã ꝗ ſuis iu

ribꝰ poſitiuis/imobilitatẽ ⁊ idiſpẽſabilita
tẽ talẽ tribuũt ⁊parẽ vim obligãdi q̃lẽ habʒ
ipm ius euãgelicũ ⁊ diuiuuʒ.Ac ꝑinde q̃t
heu ſcãdala q̃t ꝑturbatões in euãgelico re
gimiĩe pᷣdẽ oꝛta ſint ⁊ quotidie ſuccreſcant
legi fas eſt in exꝑientielibꝛo.Tales nimi/
rũ intractabiles.q̊s ph̊s appellat immanſi
uos/neq; epikeyã neq; bonã eqͥ tatẽ recipi
unt. adherẽtes traditiõibo ſuis ſicẽ̃euange⸗
lio.ĩmo ꝓpter traditiões ſuas(ſicut cõque

riturxpᷣus) facicẽtes irritum maãdatum dei

cẽtia doctoꝛalis.et illud rõnabilr.nõ eĩp
tuit omni hoꝛa fieri recurſus ad cõditoꝛeʒ

„

Tractatuius

Dath. cv. ¶ Applicauim alias cõſidera
tionẽ hãc pᷣcipue vtilẽ ad materiã reducti⸗

onis grecoꝝ:ſed nũcomittamꝰ ¶ lauis
eſt hec cõſideratio ꝓ inueniẽdoꝰñter natu
ram ⁊ cõditiõem totiꝰeuãgelice hierarchie

Etquõ regimẽ eis monarchicũẽ ꝛregaleq
ad ſpũalia ex imobili inſtitunõexpi. Naũ
vero ſit exiſtimãdũ q̊ͥ ad tꝑalia ẽt eccie dedi

cata.nõ ita eſt manifeſtũ. Scitis cõcerta⸗

tiões iſtic innñeras eſſe dicẽtibꝰ alijs ꝙꝙ ec

cleſia nibil hʒ tꝑaleniſia dñis pᷣncipibus

alijs vero in oppoſitũ certantibꝰ ꝙ oĩo ſũt

ecciĩe/ſed lites has vel numerare hic vel di

rimere/nõ nr̃m eſt. ¶ Viceſima cõſide.

¶ Vñs voluit eruditis in ſacris canonibꝰ

licẽtiã doctoꝛalẽ imꝑtiri.q̃tinꝰ hr̃ent ex h̊ᷣ

autoꝛitateʒ/nõ ſolũ docẽdi ipᷣos canones/

ſed eos doctrinalr interpᷣtãdi exponẽdivel

goſandi.Hoc inter cetera maxime oꝑatcli

canonũ Pꝛopterea eruditis ⁊ a ꝓpbadꝭ/cõ⸗

ferẽda fuit talis autoꝛitas doctoꝛalis. NHõ

ſolũ ipᷣis ſed ẽt pncipaliꝰ theolog..pᷣſertim
vbi dubietas oꝛiret᷑ ex his ⁊ circa ea q̃ ius e

uãgelicũ põt ad elucidatiõem deducere.et

quẽadmodũ architectonicapncipat᷑ ſubal
ternate ſcie.⁊ ſiẽ ex pncipijs cõduſiões exa
minant᷑: pbant᷑ ſi recte ſunt ¶ Deniq; cãs

alias Inie doctoꝛalis eẽ dicimꝰ.q̃tin euitet
cõfuſio in politico regimĩe.⁊ne inſufficiẽs

vel imeritꝰ ad hoc ipᷣm ſe ingerat. Oꝛ po⸗

ſtremo honoꝛ alit artes dicit Licero ⁊ oẽs

accedũt ad ſtudia ꝓpter glaʒ ¶Poſtulemꝰ

tandẽ/vt dñs pr̃familias ſupᷣmus/nos ita

ſolui ⁊ ad ipᷣm deduci alpiatema figurã
aſiueꝛ pulli ei? ꝙ ad hierl

m celeſtẽ ipo ſedẽ
te ⁊ dirigẽte ꝑueniamus. (nit.

Ancipit tractatus

gionẽ lõginquam acciꝑe ſibi re
gnü. Auin hõ iſte nobilis ni
ĩihs xpᷣsnobiliſſimi regdauid
8: De q́ ꝑ allegoꝛiã Eccẽs ait.be

inclita p

ata terra cuiꝰ rex nobilis ẽ.Et in laudeʒ ſa⸗/

piẽtie ait idẽ in pabolis. Nobilis ĩ poꝛtis
vir eiꝰ.cũ ſederit cũ ſenatoꝛibꝰterre.Qui pᷣ
terea de ſe loq̃bat᷑ ſamueli.Qui me cõtem⸗
nũt/erũt ignobiles.¶ Bicamꝰ igitur aliqᷓ

de nobilitate.ſumẽtes occaſionẽ ex pr̃e mi

Omo qdam nobilis / abijt in re

litis egregij dñi Guilhelmi ſanet.⁊ nobili,

tate cõpoſiti.¶ Nobilitas pmo deſcribit.
ſcðo diuidit᷑ tertio ignobilitas pãdet᷑q̃rto

coꝛollariũ quadꝛuplex elicietur.

Obilitas eſt eminẽtia q̃dã vel pn⸗
n

res ſui generis.hñs facultatẽ aliqᷓ

in illas pᷣſertim ꝓpinqᷓs influẽdi. Nobibid

circo dicit hicacciꝑeregnũ ſibiſiue regim̃
aliqð lio . Weer influxiuã ptãtem. ¶ Ro
bilitas ſic deſcripta cõuenit cũ libᷣtate.q̃ eſt

dignitas aliqᷓ ſuijpᷣius nõ alteriꝰ gra. De
terminatio ptʒ pᷣmo polit.multa ꝑ exẽpla.
gqm̃̃ iomni genere dnat᷑ aliqð vnũ qð in il-

lo genere bmũ eſt ⁊ nobiliſſimũ.tã in aĩatꝭ⸗

;ᷓ in aĩa carẽtibus.Hec deſcriptio ꝑ ſequẽ?

tia ꝑſpicua magis eſt. —
Odbilitas ſic accepta generaliter re

n multis modis, quẽadmodũ va⸗

rie ſunt bierarchie ⁊ pncipatus.qm̃ nõ eſt

nobilitas ſine ncipatu quodã. ¶ Nobi⸗
litas in pmis eſt ſuꝑeminẽter nec extra ĩip
ſa trinitate btã.que ad ſanũ intellectũ dici⸗
tur ſuꝑceleſtis hierarchia Eſt enĩ in pre fõ
talis nobilitas ſeu dignitas vel autoꝛitas

qᷓ̃ notificatur ꝑ duas natiões iſtas. Inna

ſcibilitas et pncipiũ de nõ pꝛincipio. Si⸗
militer in filio reſpectu ſpũſſcti.nec dicitur
ignobilitas idcirco in ſpũſctõ.Quoꝝ de/
claratio theologis remittatur. ¶ NHobili⸗
tas eſt ĩ angelis ſᷣ̃m triplicẽ hierarchiã que

celeſtis appellatur. pmã ſcdᷣam tertiã.flo⸗

bilitas rurſus ẽ ĩ eiſdẽ angelis ĩ iſta q̃tibet
triplici hierarchia ᷣm tres oꝛdies cõtẽtos

in q̃libet.vt in pma cherubin ſeraphin et

thꝛoni Hobilitas ẽ in ecciaſtica hierar⸗
chia q̃ ſubceleſtis dicitur exẽplata ꝑ cele⸗
ſtẽ. ᷣm tres ſtatꝰ eccie.pmos medios ⁊ in⸗
fimos.ad qͥs ſpectat ſecularẽ hierarchiam

in dicta reducereꝑ tres actꝰhierarchicos:

qͥ ſunt purgare illumiare ⁊ ꝑficere. In q̃qͥ/

dem ſeculari policia/ſignabiles ſunt treo

ſtatus ꝓ tꝑaliũ regimĩe:ſuo mõ. In cuiſu
pᷣmo ſtatu vulgarioꝛ ⁊ vſitatioꝛ nobilitas
collocata pncipatur. bilitas cõſeqn
ter ⁊ large ſumpta.ponitur alphiloſophã⸗
tibꝰettheologis f̃ᷣm quattuoꝛ gradus cre⸗

aturarũ quarum alique habenteſſe ſolum

naturale.Alia eſſe et viuere.quedam eſſe ⁊
viuere et ſentire.reliqua ſicut homines/ꝑ/
geipanah⸗ viuere et ſentire.quibus eti⸗
am

nbominib ſuperaddiditur intelligere.

cipalitas. vel excellẽtia interalias

n pritur in maioꝛi mũdo.et ſilrĩ mio

ri
de
zn
nei
in
finio
m
nöck
Pobi
nil

K. S

feS

F

¶ Hobilitas pᷣmo triplici genere creatura
rũ/cõſiderat᷑ ſᷣm pᷣeminẽtiam rerũ natura⸗
liũ interſe/fᷣm cauſalitatẽ ꝛeffectũ. Sicno
biliꝰẽ coꝛpꝰ celi qᷓ; elemẽta.
me nobilioꝛes ſũt plũbo autlutoł Bic ſol
luna venꝰ iupiter /pluſq; ſaturnꝰ aut mars

et mercuriꝰ in vtroq; ꝑticipat.Nihil ei im/

pedit qͥn eadẽ res ſit nobilis et igbilis/re⸗

ſpectu diuerſoꝝ ꝑ ſuꝑioꝝ ⁊ inferioꝝ ↄpa⸗

tiõem · ſicut ĩ eadẽ celeſti hi rarchia ⁊ plib⸗
alijs ſikibo / palã cõſtat.

arboꝛibo ⁊ plãtis.q̃rũ nobilioꝛ ẽ q̃ ⁊ ꝑfecti⸗
oꝛ.pᷣſertim in attributiõead vtutes opꝑati⸗
uas pfectiões.velad ſe vład alias res actu
audas ¶ Poſtremo in aĩalibꝰbꝛutis piſci

bus ⁊ auibꝰ /facile ẽ nobilitatẽ ⁊ igbilitatẽ
varijs reſpectibꝰ intueri. Sicaqla nobili

oꝛ inter aues.ſiccete vel Delphines inter
piſces.ſic aries ĩter pecudes.ſicleo inter fe

ras ſeu ferales alantes.ſic ĩter pẽtes regu ⸗
lus qꝗᷓ tñ ꝑuerſa ẽ nobilitas.vbi qͥ nocẽtioꝛ
eſt. pncipalioꝛ reputat᷑ ſic i demonibꝰrepo

nũtur pncipatꝰ vbi noĩs abuſiõe deterioꝛ

et dãnatioꝛ / nobiliõꝛ inter eos dici poteſt.
ſed veraciter ignobilitas habẽda eſt o
bilitas in homine tanq; in minoꝛi mundo
pᷣdictis omnibꝰ modis poſt deũ /poterit(ſi

ſubtiliter reſpicias epiri.quẽadmodũ pti
cipat iuxta deductiõem Greg: cum omni
creatura exponẽtis illud Pꝛedicate euan/

geliũ omni creature. Dicitur idcirco conti

nere omnia.et omniũ finis.ad intellectum

in nei deñ paſn E ad illud. Oia ſbie
ciſti ſub pediben Erſaphrtii phit: Et

Moyſen Deut.iiij. ¶ Nobilitas hoĩs re
ꝑit᷑in ſuꝑioꝛimẽtis apice.q̃ creatura eſtad
imaginẽ ⁊ ſilitudinẽ btĩſſime trinitatis.ſe
cũdũ tres potẽtias ĩ vna eſſentia.mẽoꝛiaʒ

intelligẽtiã ⁊ volũtatẽ ↄfoꝛmiter ad hierar

chias Toꝛdines angeloꝝ. ¶ Nobilitas eſt
iterũ in rõe ſᷣm duplicẽ poꝛtiõem ſuꝑioꝛẽt
inferioꝛẽ.tanq; viꝝ ⁊ młierẽ.(¶ Eſt pinde

reſpcũ rõis ĩferioꝛis nobilitas.dũ cõꝑatur
ad ſenſualitatẽ tã iterioꝛẽ q;ᷓ exterioꝛẽ.ethᷣ
nõ oino diſſiłr ad hierarchiã ecciaſticam?
ad tꝑalẽ ſᷣm eminẽtiã pncipatuũ.⁊ excelle/⸗

tiã pᷣdictarũviriũ ad inuicẽ.ſi coaptatio ſo

lerter fit. ¶ Hobilitas in hoĩe q ad ꝑtes e/⸗

cherogenias coꝛꝑis vt ſunt mẽbꝛa pꝛinci⸗

palia ⁊ officialia caput coꝛ epar. et minus

pncipalia pedes manus inteſtina viſcera.

comꝑat᷑ aut iuxta triplicẽ ſpm̃ pcedẽtema

Sicauꝝ ⁊ géc/

ij⸗ alã cõſtat. ¶ Diſtinctio deno
bilitate ꝑſpicua ẽ ſilr in ſolũ viuẽtibo vt in et inſurſu. Er
la de nobilitate. Hcðo mõ ꝓut

De nobilitate

coꝛdetan imedime ⁊ ncipale inſtri aie
quoꝝ vnꝰ eſt naturalis.aliẽ vitalis.alius
aialis. ppoꝛtionabiliterad illa q̃ dicta ſunt

de hñtibꝰ eſſe naturale ſolũ.vel eſſe ⁊ viue⸗
re vel tria pariter eſſe viuereꝛ ſeutire ¶ Ho
bilitateſalie ↄſiderant᷑circa hoĩem magis
ad cõem et familiarem de nobilitate conſi

deratiõem attẽdẽdo. Vna ẽ cõcernẽs bõöa

tꝑalia ⁊ coꝛpalia.nature ſcʒ ⁊ foꝛtune. Et
hec iterũ tripliciter attẽdit᷑. VUno mõ vt ha

bent̃hec bona a ꝓgenitoꝛibꝰ.auis.atauis.

et in ſurſ u. rbecepphriancceprio caſt ſ
5

ntur hec

bona nouiter per induſtriam ꝓpꝛiam cum
auxilio vel ſine/quoꝛũdã amicoꝝ Super

hoc iactare ſolent ſe diuites in mobilib et
ĩmobilibus ſupꝛa ceteros cõnicinos ma⸗
xime vel remotos. Hinc eſt illud Satyꝛici

Et genus et moꝛes /regia pecunia donat. ?

ꝙ pecunie obediũt oĩa.cũ ſilibꝰ diuitiarũ.

pᷣconijs. Tertio mõ ꝓut habetur aliquadi
gnitas vel pꝛecellẽtia ſup alios.ex cõceſſio

ad litteram nobuitãtur aliq pꝛius plebei.
Sic induci poteſt illud Heſter. Hoc ho⸗

noꝛe dignus eſt:iqueʒ rex voluerit honoꝛa⸗

re. Habet nobilitas hec ciuilis/ ſuos gra/

ne regis alicuius vel impatoꝛis. Sic eni,ʒ

dus et noĩa.Eſt clara pᷣclara indita gene⸗

obilitas hũa

illuſtris regia imꝑialis. bilitas h
paliteranimam vl ho

7 „

na reſpiciens pꝛinci

—

iuxta illud. Nobilitas ſola eſtanimuʒ que

moꝛibus oꝛnat. Hinc pᷣterea ſeruitꝰ ⁊ igbi

litas tradit ſcriptura de cam filio noe/pꝛo⸗

pter peccatũ iniroducta. Habet eni nobili
tas gradus ſm amplioꝛẽ vel minoꝛeʒ pfe
ctiõem in virtutibꝰ.in ſapiẽtia ⁊ moꝛibus

Quo in loco ſas eſt inſeq diſtinctionẽ the
ologicam / incipientium ꝓficientiem et ꝑfe

roſa ſpectabilis ingenua gesen inſignis

minemvt bomo eſt. magis attendit a ppis

ctoꝝ.quã Areſto.nõ ſiluit.ſub alijs licʒter

minis ponens inter homines quoſdã con

tinẽtes velut incipientes.alios temꝑatos
tanq; pficientes.tertios heroicos tanq; ꝑ⸗
fectos aut diuinales. De quoꝝ nũero he⸗
ctoꝛ erat.qui videbatur nõ hoĩs moꝛtalis
eſſe fuiꝰ ſed dei Fuit tpe Ciceronis ⁊ ſalu⸗
ſtij / cõcertatio ſuꝑ hac nobilitate quã cxce
ro dicebat ſe vᷣtutibus ⁊ meritis adſiſſe.
Erat ei arpinas ignobilis vł obſcurꝰ ſʒ lu

mẽ tã pᷣdeceſſoꝛibꝰ qᷓ; poſteritati ſue ſaluſti

us vt opponit õ feẽ tenebꝛas dedecorꝭni⸗

gerrias poꝛib ſuiſq; ſequẽtibꝰ. Sũt iſuꝑ

7

De nobilitate

apud ſaluſtium de bello iuguntino moꝛda

ciſſime ⁊ acerbiſſime decla matiões marij/

haud nobilis pentele/cõtra ⁊ aduerſꝰno⸗

bilitatem.que voluunt᷑circa nunc dictam
cardinem criminationis ꝓpꝛioꝝ in nobili
bus facinoꝝ flagitioꝝ dedecoꝝq; moꝛuʒ.

Quid ꝓdelt illi quem moꝛes ſoꝛdidãt/ge⸗

neratio clara: Aut qͥd nocet illi generatio
vilis /quẽ moꝛes adoꝛnant? Pꝛodeſt fᷣm

Areſt. ad politice felicitatis quoddam de⸗/
cus.qꝛ non oĩno felixeſt(m eũ)qui ſpecie

turpiſſimus eſt.ignobilis ⁊ ſine pꝛole.

Nobilitas vero poteſt ſᷣm theologos ma/
gis euehi.vt ſit vna.pfectiſſimoꝝ hic/ ſm
tres theologicas virtutes militantũ. Alte⸗/

ra in celeſti felicitate ꝓꝑpetuo regnantium.

Sic eni deus legit᷑ feciſſe xpᷣianos genꝰ?ele⸗

ctum et regale ſacerdotiũ. Reges inſuꝑ et

regnũ tanq; nobiliſſime regnãtes. ſuꝑ oĩa
pᷣſertim in pleniſſimo ꝓpꝛij coꝛꝑis dñio.de

quo Bene.imꝑare ſibi maximũ imꝑiũ eſt

Et Oꝛatius latius regnes/fragilẽ doman

et vterq; peius ſeruiet vni. Cõſonat Clau

diaus Lũc omnia iuretenebis cũ poteris
rex eſſe tui. Deniq; Salomon Melioꝛ ẽ
ſapiens viro foꝛti ⁊ qui dñaturaĩo ſuo ex/⸗
pugnatoꝛe vꝛbiũ.Quos oẽs xpᷣi ſuꝑatau
ctoꝛitas Qui ſfacit peccatũ/ſeruus eſt pec⸗
cati.⁊ ita ſeruus viliſſimerei.ĩmo nihili.cũ
nihil fiant hoĩes cũ peccant. Illud inquã
nibil de quo Joh. Bine ipo fem eſt nihil
glo.i.pctiñ. Quid aũt mag alienũ ab om/
ni nobilitate.qͥ dpꝛſus aduerſum ſoꝛoꝛiſue
libertati/q; ignobiliſſimũ ſeruitutis tłe iu⸗
gum q; eſſe mãcipiũ taʒ impurũ abominã
oſtremo deducere cõ⸗

qũ/deteſtabile. ¶ Poſtremo deducere
binatiões ⁊ cõpatiões oĩm q̃s nũerauimꝰ
nobilitatũ/ſtudioſe meduationi relinqua

tur.⁊ occaſionẽ dediſſe ſuffecerit.ad ↄgno

ſcẽdũ pᷣcipue ſpẽs ſex nobilitatũ in hoĩboq̃
magis in cõi tradũtur intellectu.q̃ ſuntna

turalis pentalishõeſtalis virtualis heroi⸗
calis ſupnaturalig. Quaꝝ ſingularũ talis
eſt deſcriptio. ¶ Hobilitas naturalis eſt e

minẽtia q̃dã notabilis hoĩ ꝓueniẽs ex per

ſpicaci indicio rõis.Hec aũt ꝑ ſe nõ ẽ mo⸗
raliter vel meritoꝛie laudabilis. necex ele/

ctione liberi arbitrij ðꝛ laudabilis hec. Et

poſtmodũ qꝛ teſte pho.ij.ph̊icoꝝ.QOð mo

dicũ eſt/p nihilo reputat᷑. Tales etſi de iu⸗
re nobiles ſunt.ſni ð fctõ ſepe fiũt ¶ Hobi
litas ꝑe ntalis eſt peminẽtia q̃dã notablis

7

homini pueniens exlaude cõditiõis ꝑen⸗
talis.nõ quidẽ ex pᷣmis ꝑentibo qꝛ cõis eſt
ad oẽs.Hec ſilr nõ ẽ ꝑ ſe moꝛaliter lauda/

bilis.qꝛ ex extriſeco venit.necex elecõe qᷓ;

uis ꝓbabilis eſt(vt ait Areſt de bonis bo

nos naſci.Hecaꝓpꝛiat᷑apud nos velut an
thonomatice/ militãtis in armis ſtatui.
HNobilitas honeſtalis.eſt eminẽtia quedã
notabilis hoĩ ꝓuenies ex bũplacito bone

ſtãtis ipᷣm vel honeſtantiũ.vel ꝑ filialẽ ad

optiõem a pꝛincipe vel ꝑ pmotiõem ad di
gnitatẽ aliquãvt fit nouiter multis modis
Hec ſiłr nõ eſt deſe moꝛaliter laudabilis
qꝛ venit ab excrinſeco.nec ex electiõe ꝓpꝛia
vt ſic. Hec cõfert vt hõ ſit caput ⁊ pꝛincipi

um generis ſubſequẽtis.ſicut degeneres fi

unt ſui genenis cauda vel terminus. Hec
poſſet dici ꝑſonalis vel aduẽticia qm̃ ad⸗/

uenit ꝑſone iã cõſtitute ⁊ ætendit᷑ad emi⸗

nentiã vnã notabilẽ tã ecciaſticã q; rpal
vel ciuilẽ/mag q́; nobilitas ꝑentał ( No
bilitas virtualis ẽ eminẽtia q̃dã notabilis

homini ꝓueniẽs exaſſuefactiõe vel babi⸗
tuatiõe vᷣtutũ moꝛaliũ.Hec qꝛ venit ab in
trinſeco ⁊ electione/de ſe laudabilis ef.

Nobilitas ſuꝑnaturalis eſt eminẽtia q̃dã

notabilis /hõi ꝓueniẽs ex charitate qᷓ̃ ſu
naturalis gra eſt.ꝑ quã/hõ fit ꝑ adoptioeʒ
filius dei.fit aia ſponſa xpᷣi.fit templũ ſpũſ⸗

ſcti:ſine qua nobilitates cetere nihil ſunt.

nihil ꝓficiũt.Obſunt potius aliqũ.qꝛ q
altũ eſt boĩb.abominatio eſt apud deum.

Remanet quoq; hõ filiꝰ⁊ vas cõtumelie a

pud interitũ eternũ ⁊ iõ deterioꝛis cõditio
nis ſunt bꝛu. Pꝛopterea nulla nobilitas
eligibilioꝛ eſt. nulla dignioꝛ.q; eſſe xpianũ
re ⁊ noĩe.Et ita pᷣdariſſimus in rege frãco

rum titulus eſt ꝙ xpᷣianiſſimus noietur
AVbſequẽter poſt datã nobilitatiſ
deſcriptiõem generalẽ/q̃ ꝑticulari

E enumeratas ĩſuꝑ de nobilitate diſtinctio

nes tam in maioꝛi mundo q macrocoſmꝰ

q́; in minoꝛi qͥ miqocoſmꝰ appellat᷑ Su⸗
Peſt de tertio dicere bꝛeuiter de isbilitate q̃
P ſui deſcriptiõem ↄtrarij/ſat eminet. Re⸗

Pitur quoq; pᷣcipue in ꝑuerſis moꝛibus iu
xta gradus młtiplices vicioꝝ Pꝛimꝰ? is
bilitatis gradus eſt in demonib ⁊ damna

tis. Alter in beſtialibus / ex coꝛruptione vi
cioſa rationis ſub animalibus bꝛutis.ſi⸗

cut eleuat ſuper hominem virtus heroica.

buspõtadoptari.paucis ðinaruʒ
ſpiritaliũ modificatiõiboappoſid.vt tactũ

e
pecce
liſu
bus
abel
bon
tt
lon
coll

een
cös et.
rluc,
ei
N
n
uagi,
aobere
hfii
enatn
noror
huckbi
l
ipnnant
genengf
ng, Mer
1 gac⸗
futeni

lVo
oublis
Nabebi
nitabin
ninni
nräſip
Copno
pliſin
Uut.
rld
deum:.
neie
Gino
Ghlins
ſetheni
efii⸗
oient
bllt
inaln
gönm,
ſnoin
inano
oſe
S
liatei,
ner,Re⸗
ibuet
daint
1damm
loren

ho

Tractatus de conſiderationib' F52

Tertius gradꝰ eſt in intꝑatis qͥ videli
cet ex habitu et electõe cum certa mgꝗlicia
peccant gloꝛiãtes cũ male fecerlt ¶ Quar

ti ſunt in cõtinentes qui renitẽtes paſſiõi
bus ſed non firmo coꝛde vel animo tãdẽ
ab eis victi ſuccũbũt ¶ Expte vᷣo coꝛꝑis
bonoꝛũq; foꝛtuitoꝛũ ignobilitas conſur
git tripliciter. Aut ex carẽtia clare paga
tõnis aut ex defectu ꝓpꝛie induſtrie ⁊ ami
coꝛũ ꝓmotionis. Aut qꝛ nõ placet pꝛin⸗

cipibus eos honoꝛare ditare vel nobilita
re Tales dicũtur agreſtes vl ſerui natura

les vyl barbari vel biſſani vł obſcuri vłru
ſtici Determĩat ãt ph̊s pꝛio politice illos
hoẽs eſſe naturalr ſeruos⁊ ingnobiles qͥ
deficiũt in rõe.et coꝛpoꝛe robur hñt queʒ
admodũ nobilitaſ conſiſtit in clara ⁊ illu

minata rõe. licet coꝛpus ſit debile. De qᷓ
dDicit cõſilio pollet cui vĩ natura negauit
Olligãꝰ ꝓ ꝑte qrta q̃druplex ex p⸗

miſſis coꝛolariũ.pmũ ꝙ pulcritu

conſeruatiõe nobilitatis Ita illud pul
crum eſt quod cuſtodit oꝛdineʒ ſeruat q;
naturam. Sicut econtra turpis eſt ꝑs q̃

ſuo non congruit vniuerſo. Quid auteʒ
videre poterit oꝛdinatius qᷓ; maioꝛis hu⸗

ius mũdi ſpeciem ꝑ concatenatões duas

auream ſpuᷣalium cauſarũ ⁊ argenteã coꝛ
poꝛaliũ ſecundũ nobilitatẽ influẽdi a ſu⸗

pioꝛibus ad infima ꝑ media. Coꝛolariũ
ſecũdũ.¶ Rax ſanitas ſalꝰlibertas cuiuſ
libet politie reſidet in conſeruatõne et ho

noꝛatõne nobilitatis.Econtra nihil ma
gis aduerſum paci nihil amplius cauſati

num ſciſmatis ⁊ diſcidij qᷓ; nobilitatis vi
lipenſio dum iuxta verbuʒz ꝓphete tumul

tuat᷑ ignobilis contra nobileʒ dumq; no
biles abijciũt pꝛauis moꝛibus ⁊ cõſilijs
ꝓꝛiam nobilitatem quam ſicut nec liber

¶ Loꝛolariũ terciũ libertas ſalus et ſani

—

tas microcoſmi reponitur et ſaluat᷑ in trã

quilitate nobilitatis ſue dũ mens ſupᷣma
pꝛincipatur rõi et ratio ſenſualitati ⁊ ſen⸗

ſualitatis ꝑtes nobilioꝛes ſuas abſq; im

pedimento virtutes exercent ſint ipᷣe na⸗
turales ſint vitales ſint aĩales Habet enĩ
coditio nobilitatis hoc ꝓpꝛium vt ſe nita
tur diffundere ⁊ cõicare ⁊ ſe dãmodo da
re. Ex aduerſo aũt et ruſticitas que dicit᷑
non a rure ſed a ruditate ſatagit rapere et
ad ſe eſſe Pꝛopterea recte paulꝰinducit eẽ

do totiꝰ vniuerſitatis conſiſtit in

pꝛel
clitã

tatem nemo bonus niſi cum vita perdit.

beatius ⁊ ita nobilius / dare ỹ accipe. Et
ꝓinde dãnatius et ſic ignobiliꝰ diripere e
q; pdere.

retineat.ſicut ⁊ entitatẽ.Et ita nobilitas
eſt in demonib ⁊ dãnatis.qui tamẽ ideo
dicũtur ꝓpꝛie deterioꝛes ex dei cõtemptuꝛ
blaffemijs ſicut ꝓpoꝛtionabiliter apð via

toꝛes blaſphemos/homicidas/raptoꝛes
dici deniq; ⁊ ſue legis contẽptoꝛes/⁊ ea ꝓ
pter ignobiles intellige ſed nõ eſt in oibꝰ
manifeſtuʒ. Pꝛopterea nobilitas vnavel

altera colitet honoꝛat᷑/quouſq; hõ ille qͥ/

dã nobilis/qui in celi longinquã abijtre
gionẽ accipe regnũ patris.reuertet᷑ anad iu

diciũ/maifetaturus abſcõdita coꝛdium.

dũ alligabit reges pᷣuaricãtes in cõpedib⸗

⁊ nobiles degeneres/ĩ manicis ſereis vbi

ſempiternꝰhoꝛroꝛ inhabitabit. Nobiles
vero meritis ⁊ gratia pᷣditos/ vocabit di⸗
cens Venite benedicti patris mei.ꝑcipi⸗

te regnũ qð vobis ꝑatũ eſt ab oꝛigine mũ

di. Plena pꝛoꝛſus eterna iocũdiſſimaq;

—

re pꝛinceps.

reniſſimi pꝛincipis / dñi karoli

ſcis
ꝓuehere. i laudabilis ⁊ merito
ria eſt pueri cuiuſſibet eruditio ad religio
nẽ etvirtutes(cuʒ ſtulticia colligata ſit in
coꝛde eius ſenſusq; et cogitatio pna ſint

in malu)quis nõ videat q; laudabilioꝛis
ſupꝛa modũ meriti ſit/hocagere ĩ filio re⸗

gis.qᷓ regnaturus ⁊ gubernaculũ ſeu cla⸗
uũ claſſis totius reipublice: moderaturꝰ
expectat᷑. ¶ Age itaq; qð agis viroꝛnate.

„

nõ deerit petitõibo tuis mea qad potuerit

ſedulitas.En opuſculũ triũ dieꝝ ſuſcipe
(quale tu puto qſiſti) ↄplectens in ſe cõſi
deratões ſeu meditatõnes aliq̃s ex pſona
pꝛincipis noĩati Quẽ tecũ bene valere de
ſidero/qm̃ in ſalute eiꝰ noſtra reponitur.
Vale ergo.⁊ circũſonantes ꝓcelloſe curie
fluctꝰ/tu ex ſublimi rõis arce vel ſpecula/

tanq; ex alta rupe/iꝑturbatcircũſpice

N¶ Explicit pꝛologus.
E RR

pdere. (¶oꝛzollariũ quartũ. Hulla res
pt iia degenerare quin nobilitatẽ aliquaã

Sequitur tractat

Laro eruditoꝛi ⁊ confeſſoꝛi/ſe
ſeptimi/gratia dei/ francoꝝ re⸗

gis Joh. de Berſon ſalutẽ.⁊ ad
ſapietie culmẽ/ ꝓlem regis in

N

„
2

Tractatus de conſiderationib

Pꝛima particula

in ꝗᷓ cõtinet᷑ oꝛatio ꝓ recognitiõe pꝛopꝛie

cõditionis ⁊ gratiaruactone/ perendo ſa⸗
pientii exverbis ſalomonis.
REr regum Jeſu benigniſſime
uꝓptꝛinceps pacis ꝑ quẽ reges re/
d gnãt⁊ in cuiꝰmanu ſunt oĩa in
mi regnoꝛũ.de vn' in trinitate
pfecta cũ patre ⁊ ſpũſctõ initiũ ⁊ finis cu⸗
iuſq; rei.creatoꝛ ⁊ amatoꝛ generis hũani.
atq; ipſiꝰpoſt; ꝑierat mũericoꝛdiſſimꝰꝑ
paſſionẽ ſuã reꝑatoꝛ deꝰ iniaꝝ ⁊ totiꝰↄſo⸗
latõis.deꝰmeus ⁊ rex meꝰ. Recoꝛdoꝛ obſe
cro in grãyactõe.quẽadmodũ liberaliſſi⸗
mo ꝓuidentie tue dono ſap iẽtiſimo ꝓui

dentie tue cõſilio/ dignat' es ſoꝛmare me
poꝛtionẽ aliquã creature tuecũ nõ eſſet.⁊

educere gementẽ ⁊ nudũ ex vtero matris
mee ancille tue. Dans poſtea renaſci de⸗
nuo felicius in gremio eccleſie/ſpoſe tue/
matris oĩm pie viuentiũ.⁊ hoc pꝑ lauacrũ
regeneratiõis ĩ baptiſmate.faciẽs de filio
ire/filiũ adoptõis ⁊ gratie ꝑ infuſionẽ ſpi
rituſſcti in fide ſpe ⁊ charitate cũ cetervir
tutibo ⁊ donis aiam meã oꝛnãtibus atqʒ
firmãtibꝰ Dediſti pᷣterea mihi pupillo et
aduene tuo in loco ꝑegrinatõis huiꝰvelo

ciſſime trãaſeũtis/coꝛpuſculũ vegetũ et ſa

nũ.cũ integris ſenſib/ad ſubſeruienduʒ
gle capiti ſuiipſiꝰ. p cõſecutõe finis ſui.in
diligẽdo te ex toto coꝛde/ tota mẽtei tota⸗
qʒ; virtute/ꝑ obedientiã mãdatoꝝ tuoꝝ.

Oꝛiginẽ inſuꝑ tribuiſti regalẽ atq; clarii

ſimã/iuxta nomẽ magnoꝝ q ſunt in terra
⁊ ſᷣm fugitiuos ſeculi ꝑeuntꝭ honoꝛes de⸗
ducẽs ad me iura pꝛiogeniture ꝓ regnan

do tandẽ ſucceſſiõe legitima apð xpianũ

ppłm francie.q̃ tibi eſt inter ceteros cultu
quodã ſacratioꝛe dicatꝰ.Et quibo hec me
ritis meis talia tantaq; ſuꝑ ceteros hoim
cõſodales ⁊ fratres meos: Tu ſcis dñe de
us me?⁊ rex meꝰ/qm̃ ex ſola dignatõe mi⸗

ſericoꝛdis gratie tue.Nã qͥd meruiſſeʒ dũ

nõ eſſem vel dum infans eſſem. ¶ Et ecce
nũc ꝓut cõfitebat᷑ tibi rex ſalomõ pacificꝰ
quondã amabil tibi ⁊ ſoꝛtitus aĩiaʒ bonã
ego ſum puer ꝑuulꝰ⁊ ignoꝛãs egreſſum⁊
introitũ meũ.⁊ ſeruꝰ ĩ medio eſt ppłi quẽ
elegiſti ppli infiniti ⁊ ͥ dinũerari nõ pᷣt ⁊
ſupputari pꝛe multitudie Dabis ergo ſer
uo tuo coꝛ docile.vt poſſit iudicare pplm
tuũ.⁊ diſcernere inter bonũ ⁊ malũ Quis

qõ moneo

enĩ iudicare pᷣt ppłm iſtũ pplm ntnũ huc
multũ: Deergo patꝝ meoꝝ ⁊ dũe mie. qʒ
feciſti oiaverbo tuo⁊ ſapiẽtia tua cõſtitui

ſti hoĩem/vt do mingret creatuta q eſt a te
facta.vt diſponat oꝛbẽ terraꝝ in eòtate et

iuſticia.⁊ in directõe coꝛdis iudiciũ iudi

cet/da mihi ſediũ tuaꝝ aſſiſtricẽ ſapiam.
⁊ noli me repꝛobarea pueris tuis quoni
am ſeruus tu ego ſum ⁊ filius ancille tue

homo inſirim?? erigui tꝑis ⁊ minoꝛ ad in
tellectũ indicij ⁊ legũ Et ſi qͥs erit cõſum⸗

matus inter ſilios hoĩm / ſi ab illo fugerit
ſapia tua/in nihilũ ↄputabit᷑ Cu ãt elegi

ſti me futuꝝ regẽ pplo tuo⁊ i ndicẽ filioꝝ
tuoꝝ⁊ filiarũ Mitte ergo ſapiam decelis
tuis ſanci a ſede magnitudis tue.vt me
cuʒ ſit.⁊ mecũ laboꝛet.⁊ ſciam quid acce⸗

ptum ſit apud te ſemꝑ. Amen.

Becunda parncu'/

.

ↄtinẽs conſideratõez echoꝛtatoꝛiã ſui?⸗

Duoca nũc teißam (Coguet.
O aĩa mea/aĩia ad imaginẽ dei
facta/aĩa pᷣcioſa xpᷣi ſanguiĩe re⸗
dẽpta. Lõſtitue te coꝛã oculis

.

tue ↄſideratõis / in luie rõis ⁊ catholice ca

ritatis/dũ ad pñs ſola es.dũ nõ circũſtãt

nec interturbãt cõcurſus populares Cõ⸗

fabulare mõ tecũ ĩ ſecreto talami tui/int

rogãs temetipᷣaʒ qͥd tu es ⁊ ad qͥd tu facta
es. Quid te agere/ quo tendere cõueniat.
Om ſi te cõditiõemq; ꝓpꝛiã neſciueris vt
regas te ⁊ ſaluas eAdee ſivel alia co

gnoueris V. rexeris: Atuero bñ eſt ſatis
¶ Sz rũde p̃coꝛ qͥd dicis de te
aĩa mea? Quid vides: Nõne tu ocul tue

ↄſideratõis hac illacq; circũuolui.vides

ꝗqtuoꝛ regna/vnũ ſupꝛa te ad qð aſpirare.
Alið circa te qʒd honoꝛare.tertiuʒ inter te

qð moderari/qrtũ ſub te qð tueni poſita
eęs: Magnũ ꝓfecto magnũ valde negoci
unm arduũ difficile immo ſinecoadiutrice

gfa dei ſpoſſibile tibipſi ſivigilãter atten
deris ↄmiſſum eſt Nullappterea tibi dein

ceps diſſimulãdi nullꝰ negligẽter agendi
locꝰ relinqͥt᷑ o aia mea/ne ꝑeas ab h̊ regno
Igdruplici/ſʒ toto viriũ conatu tendas ad
regnuʒz celeſte ſupꝛa te.colas regnũ ecclie
iuxta te modereris regnũ ꝑſonale intra te

ꝓtegas regnũ tpꝑale ſub te.O te felicẽ q̃ter

beatã ſi hec ita ꝑegen ſi ſub rege reguz
dñño ieſu xpo taliter regnaueris ¶ Vides

ipſiꝰvelut ad aiaʒ ſuã vt ſe ſtatũq; ſuũ re⸗

(n
dier
len
Nput
lm
rn
te
inl
di
ſ
liie
ſn
m
ſos
lce
ſid
mma
bey

tnmühee
ſerie,
ncöſtmnt
näctan
hicenren
gini
liſin.
usauni
Dcclene
nagt
tcie
lrir
Kuitg
defte
undeck
enemn
nqugags

.

N
nn
ſnien
i ollo
Choliea
ſöcreiſti⸗
llo Co/
N
Guſn
obenin.
ineisN
Ncligc⸗
ücklas
dicsdete
emoalwe
olat,ress
coc
uznnre
umin
Areye
iunie
linam
utbiden
ragenei
tbberge
lendeond
aleinent
eſcluidt
rece

Quas debet habere princeps Fyꝛ

ↄſiliatricẽ optimã vincit malicia Si ↄti

itaq; regnũ celoꝝ ſupꝛa teillo eĩ tibi puꝝ
fidei lumẽ oñdit.de qͥ tãta głoſa ꝑ os loqͥt᷑

ꝓpheticũ⁊ aplłicũ.ꝙ nec oculꝰvidit nec au

ris audiuit nec ĩ coꝛ hoĩs aſcẽdit q̃ pᷣpara

nit ſe de diligẽtib ſe. Quidni igit᷑ te totã

ad h̊ regnũ dei pᷣmo qrẽduʒ eſt iuſticiã eiꝰ
extẽderis vt certa oĩia adijciant᷑ tibi? Illic

pꝛia tua ẽ.illic poꝛtꝰ placida manẽs qͥete

Illic triũphal aula quã icolũt ciues ſan
ctoꝝ ⁊ dõeſtici dei pr̃es tui ⁊ ↄſodales fu⸗
turi Ad h̊ eniʒ cõdita es vt poſt ãguſtias
piñis exilij üllic cõꝛegnes ĩ eternũ. Sõni
auit hoc oliʒ ſed obſcure nimis affricanꝰ

ille ſcipio.qͥ bene regẽtibꝰ republicaʒ/cer

tũ in celo locũ dedicatũ eſſe teſtat᷑.vbi ter
ris.moꝛtui viuũt Nũquid nõ hoc regnũ

aſſidue poſtulas.dum pᷣceptis ſalubꝛibꝰ
monita dicis Aduẽiat regnũ tuũ: ¶ Vi
des rurſuʒ alterũ regnũ iuxta te.qð qꝛ ad
exẽplar huiꝰ pꝛimi cõſtitutuʒ eſt/appellat

ipᷣm frequẽter rex noſter Jhus regnuʒ ce⸗

loꝛũ Hã ⁊ Johes vidit eccleſiã qſi deſcẽ
dẽetẽ de celo ⁊ moyſes arcã teſtamẽti/figu

ratiuã huiꝰ eccleſie fabricauit ſicut in mõ
te ſibi mõſtratũ eſt. Hãc honoꝛare/hãc te

colere/ab haclegis pᷣcepta totũq; tenoꝛez

pie religioſeq; regnãdi ſuſciꝑe/neceſſe eſt
Quid enĩ aliud eſt regnũ hoc eccleſie niſi
domus dei ⁊ poꝛta celi? ꝑ quã poꝛtã ⁊ nõ
aliã ſiqᷣs introierit ſaluabit᷑. Ita tñ ſi me⸗
min erit ſe militare debere. Hã ideo mili⸗
tãs ðꝛ/q̃tinꝰtandẽ regnũ illð ſuꝑius/is qͥ
bñ certauerit triũphatoꝛ irrũpat Audi de
mũ qͥ pacto matrẽ hãc eccliaʒ q̃ te regene⸗
rauit in xpᷣo poſita es honoꝛare.Honoꝛẽ
(inqͥt ſcriptura ſacra)hẽbis mr̃i tue ĩ oĩb
dieb vite tue. Et iterũ ne dimittas ait le⸗
gẽ matris tne eſt maledictꝰa deo qͥ ex⸗
aſpat matrẽ ¶ Mides pᷣterea regnũ tertiũ
intra te.ſicut lõqͥ᷑ xpᷣs dicẽs Regnũ dei in
tra vos eſt.de q̊ phᷣoꝝ ↄcoꝛdat ſentẽtia q;
ſe regere/maximũ eſt ĩꝑiuʒ: Et qͥs illicrex
ſub deo ſtatut ẽ:? Vtiq; rõ libera.de q̃ di⸗
ctũ ẽ abvno ſapiẽtũ Si vis oĩa tibi ſubij
cere / ſubijce te rõ i tãq; regi. Qui ſunt mi⸗
litãtes⁊ ↄſiliarij: Plane vᷣtutes ipᷣe ĩterio
res / tã inſite q; adqſite Quos deniq; dice
m'in hoc regno fuos: Nimiꝝ ſenſus ip⸗
ſos coꝛpales/viſum auditũ guſtũ olfactũ
tactũ ⁊ ipᷣm coꝛ Peruertit᷑ ergo iſtð regnũ
ſi dñantib tyrannice mẽbꝛis coꝛꝑeis/rõ
maledicta ſubſeruit. Si pᷣterea ꝓ virtuti
bꝰvicia ſedicioſa ſuccedũt.vt ſi pꝛudẽtiã

nentiã luxuria iugulat Si foꝛtitudinẽ ig
nauiavel temeritas enecat Si iuſticiã de
mũ iniqͥtas de iudicij thꝛono deturbat

Vides ad poſtremũ o aia regnũ q̃rtũ ſub
te.regnũ ſcʒ pᷣclariſſimũ frãcoꝝcũ ſuis ap
pẽdicijs.cuiꝰad te regimẽ hereditaria ſuc
ceſſiõe deuoluit᷑ Cõſtituit᷑ ãt ſub te regnũ

iſtò in ſubiectõe debita triplicis ſtatꝰ/pꝛi

cipalis. Stat?ꝰ vneſt militãtiũ.Alrꝰ cleri
coꝝ/tertiꝰburgẽſiũ.Et hec triplicitas nõ

ne ↄgrua ſignatõe figurat᷑ in triplici lilio⸗
ruʒ floꝛe aureo ſcutũ tuũ qð celico nitoꝛe
fulget oꝛnãtiũ: Habes illos de pꝛio ſtatu

tanq; bꝛachia foꝛtiſſiã ad coꝛpꝰ tuũ miſti

cũ qð ẽ regał policia defedẽdu Hẽs alios
taq; oculos ꝑſpicaces ad oĩa diſcernẽdũ.
Hẽs reliq̊s velut pedes fixos humi ad ſu

ſtetãdũ. Vbi placet attedere qꝛ nihil ho⸗

rũ mebꝛoꝛũ dicere pᷣt ad alteru.opa tuañ
egeo Errabũt itaq; manꝰ⁊ pedes ſeſeq; cõ
fundęet ſi deſint oculi/maĩbovero debilita
tis vel reciſis q vel pedesvel oclos tuebi
tur: Collabentibo autẽ pedib vt reliquũ
omie coꝛpꝰreipublice decidat / neceſſe eſt.
Aſpexiſti puto o aia mea mltiplex ne⸗

ociũ te circundãs vndiq; ſimłq; cũ peri⸗

culo.ſi nõ vt reginã talem qlẽ decet temet
habueris. Nã tãto eſſe hũilioꝛ atq; ad ſer⸗
nienduũ ꝓmptioꝛ qᷣſq; dʒ ex munere/qᷓnto
ſe obligatioꝛẽ ↄſpicit in reddẽda ratõne.

Nuãobꝛẽ noli pᷣcoꝛ negligerevel ingrata

vel ĩpia gratiã vocatiõis tue ad q̃druplex

iſtð regnũ Holi te in odioſam tyrannidẽ

puerſe detrudere Sʒ regnũ pꝛimũ deſide
ra ꝗᷓ nihil beatiꝰ⁊ hoc ſupꝛa te ſcðᷣʒ regnũ

glifica qᷓ nihil ſacratiꝰ? h iuxta re tertiũ re

gnũ oꝛdia q̊ͥ nihil honeſtiꝰ⁊ hoc intra te/⸗

Irtũ regnũ ſaluifica q̊ nihil fructuoſi?⁊
ſubter te. Sciẽs abſq; vlla dubitatõne qꝛ

de oĩb his opoꝛtz te reddereroneʒ ſcʒ ad
gloꝛiã etnã ſi recte feceris Sinautẽ hoꝛ⸗
rendeꝛ cito repẽtinꝰſupueniat interitꝰ qd
ꝓhibeat miſeratoꝛ ⁊ miſericoꝛs deꝰ rex iu
us qͥ eſt benedictꝰ in ſecula. Amen.

⸗

uloꝛũ ex pᷣdictis oꝛtů huiuñs.
LCoꝛioſe rex celoꝛũmagnꝰ⁊ terri
bilis in cõſilijs ſuꝑ filios hoĩm.⁊
apð oẽs reges terre.q̊ volẽte regnãt/q̃ no
lete ñ ſubſiſtũt/neq; eiſalugtre 4 multa

in ꝗᷓotinetſideratò ſuꝑ recogitatioeꝑi⸗

Tractatus de conſiderationibꝰ

virtutẽ. Hodie ſiquidẽ rex eſt/cras moꝛit᷑
ſi iuſſeris Expaueſco nücvehbemẽter ⁊ to
tus hoꝛroꝛe cõtremiſco / vidẽs ⁊ ſentiens
culmẽ pᷣꝛuptũ ſtatꝰregij quo me pueꝝtuũ
ſublimãdũ aſſumpſiſti.Pꝛohibe dñ ede?
medñne miarũ qrelã illã dauiticã a ſeruo
tuo.Eleuãs alliſiſti me. Sict alt᷑ ait Lol
lunt᷑ in altũ/lapſu grauioꝛe vt ruãt. Nam
Into gradaltioꝛ / tato caſus guioꝛ (Ve

mihi ve ſi collabi ꝑmiſeris Collabarvero

coꝛruã ⁊ cõfringar/ſi me nõ ſuffulſerit iu/

giter oĩpotẽs virt dextere tue. Om ſi diffi
cile eſt coꝛpꝰ ꝓpꝛiũ⁊ vnicũ/ſub oꝛdiato re/⸗
gimie / ſubijcere legibo rois / quẽadmodũ
lamẽtat᷑ apłs vocẽ expiẽtie atidiane ſʒ mi
ſerabil emittẽs. Ego ĩfelix hõ qͥs me libe/
rabit decoꝛꝑe moꝛtis hꝰ/ꝓpt᷑ qð ſtatuerũt
plimi viroꝝ foꝛtiũ /ſeſe ſubducere ab om̃i

7
.

altera dñatõe.iĩmo ⁊ ſocietate multoꝛum.

Oue eſt foꝛtitudo qͥs ſenſus q ſapiẽtia in
coꝛꝑe ꝑuulo atq; puerilivt ſpuale regimẽ
atq; tꝑale tot hoĩʒ tot capitũ tot moꝝ tot

ſentẽtiaꝝ tot aduerf iſultib vndiqq; pul

ſatoꝝ / poſſim vel pꝛotegere vel regere ſub
vna pacis lege: ES
audeat foꝛtisq; btẽ.quẽ tot irruentib vn
diq̃q; curaꝝ flatib/tot naufragijs ⁊ ꝑicu
loꝝ hoſtiliũ ꝓcellis cũ diſcrimie moꝛt ne
dũ pñtis ſʒ et᷑ne coguerit expoſitũ: O co⸗
rona ſpecioſa mag q; pcioſa/plus expaue
ſcẽda q; applaudẽda/ qͥs tuũ pondꝰ ferre
poterit/ qm tot homĩes ponis ſuꝑ caput
vnũ⸗ Miꝝ ſi nõ illð oppᷣſſeris.Et oppꝛi

mes ſcio.niſi ſuꝑuenerit leuamẽ ex alto.le
uamẽ a te ðᷣo meo ⁊ rege meo.qvt adiutoꝛ

2 ꝓtectoꝛ mihi fias in ſalutẽ ſupplex oꝛo.
Wos ſſuꝑ qſcũq; deo ꝓuidẽte.regẽdos
accepturꝰſum vel accepi/peto pᷣcoꝛ⁊ obte/⸗

ſtoꝛ / nolite afflictöes inducere Juuetyn?⸗
qſq; nõg ggraug podue meũ Hic figelit᷑
tvirilr /inuigilet alt᷑ in ſo

ↄſulat. hic ꝓtegat migil
licitudie domeſtica.alter in oꝛõne deuota

8 lege: ¶ Beu me Cur regnit co
rone ſtatũ quis deiceps acclamare leliceʒ

ſemet hüiliet. Quilibz deniq; in officio ſi

bi cõmiſſo vel accõmodato / abſh vlla re⸗
pᷣhenſiõevigil agat. ¶ Bimoẽs inuicez
mẽbꝛa.int᷑ qͥ caput ſicut plłꝰinfluit motuʒ
ſenſuʒ ⁊ oꝑatõeʒ int cetera.ſic ad eiꝰcuſto
diã reliq̃ videmꝰſine vlla ꝑiculi ꝓpꝛij cõſi
deratiõe ꝓtinꝰexponi.Alioqͥn ſi diſſenti⸗
minuicẽ ſi noſmet oppꝛimimꝰ/qͥd ſuper
eſt niſi vtvniuerſum regie policie coꝛpus
intereat ⁊ ꝓgꝛie oppugnatiõis mole ruat:

Auertat hãc inſaniã a nobis ſeruis ſuis/⸗
rex potẽtiſſim ſapiẽtiſſimꝰ⁊ optimꝰ/cuiꝰ
regnũ⁊ ĩpiũ ſine fineꝑ manet ĩſe.ſe.Amẽ

MRuarta particula

in ꝗᷓ ctinet᷑ quéadmodũ lectio ẽ vtil? ne

ceſſaria ꝓ regedo.Et loqtfꝛinceps velut

p Oſtulaſti iã(o aĩa mea)mitti tibi
aſapiaʒ de celſctis ⁊ a ſede magni⸗
is dei. Recte pfecto/qm̃vani ſunt ho⸗
mies in qbo nõ eſt ſapia. Ceci ſunt.bꝛuta
les ſunt/ipᷣi q̊ʒ ad oẽ opꝰmalũ oẽmq; caſũ
pᷣcipites inueniũt Sciuer tñ qꝛ pᷣſto ẽ ſa
pientia / ſi bona fide ⁊ toto coꝛde poſtulet᷑
ab eo q dat oĩbo affluẽterꝛ nõ ipꝛoꝑat.Et
qm̃ inuiſibił eſt in natura ſua/mittitvnã
ex ancillis cuius nomẽ eſt lectio ſtudioſa
Hec oĩ eruditõe plena/oĩ genere libꝛoꝛuʒ
circũdata/offert doctrinã bonã oib q̃ren
tibo ſapiam pᷣſerti ſi comes fuerit ſoꝛoꝛ eiꝰ
ꝓfunda meditatiovel attẽta conſideratio
Pꝛoclamat itaq; ſiqs puuleſt/veniat ad
meEt ad reges locuta ẽ erudimĩ qͥ iudica
tis terrã. Quinetiã virtutes ipᷣe comites
tue hmõi appꝛopꝛiataſ pᷣcipue q̃druplici
regno/ de q̊ iã audiſti.qᷓ ſunt oꝛõ deuota.ĩ
ſtitutõ ſctã. diſciplina tꝑata ⁊ iuſticia mo
derata Attẽde qꝛ lectio docet oꝛõʒ.q̃ deſer
uit regno celoꝝ vt adqͥrat᷑ ¶ectio docz in
ſtitutõeʒ ſctãʒ q deſeruit eccłiaſtico regno
vt ſtabiliat᷑ Qectio docet diſciplinã tꝑatã
p quã regnũ t᷑tiũ ꝑſonale mod erat᷑ ectõ
docet iuſticiã moderatã ꝑ quã regnũ tꝑa⸗
le ⁊ politicũ gubernak Deſpaie foꝛſan

potueras o aima ſi tali doctrice caruiſſeg

nũc in ſpem aſſurge. ſciẽs qꝛ cũ comitib?
ſuiſ docebit lectõ te de oĩb ſi vt pᷣdictũ ẽ)

coaſſumpta/fuerit ſoꝛoꝛ ei meditatõvl at

tẽta ↄſideratõ Sẽtio tñ qͥd nücvlqa reqꝗ

ris o aĩa mea Uis aſſigri tibi q̃ſdà iduſtri

as/ꝗᷓ te doceãt bñvti lectõe ſtudioſa Yiat.
Habeto pꝛimã hãc ĩduſtria/vt ſit tibi
bona libꝛoꝝ electoꝝ copia Cteni ſi glat qͥ
libet opifex in abũdãtia iĩſtrumtoꝝ artis
ſue.fi placet multis oꝛnat᷑ veſtiũ /ſi pluri⸗
mos delectat theſauroꝝ mutꝰ aceruꝰopoꝛ
tet lõge ãpli placere tibi diuitias libꝛoꝛũᷣ
loqntiũ nobis qᷓvoluimꝰ⁊ q̃rimꝰ. qͥ ipᷣos
etiã abſentes ec moꝛtuos.imo ipᷣʒ deũ cũ
angel ⁊ ſctis oĩbo faciũt miſcere nobiſcuʒ
colloqͥa ſctã.⁊ a lectiõe redire potes ſꝑ vel

melioꝛ vel doctioꝛ Hic pᷣterea vitat maxie

„
7„

ie
n
ns

r 5
Sr

itc
nag
rbo⸗
ben
gali
ſoe
oſtuich
vo C
mmi
gioſs
ornz

med
aatio
nintod
inier
omites
npli
oni
eno
r
gin
o
mu
ce
ſonſas
miſſe
mit
ii)
Nörtn
1 Id
Gulei
Fu.
ſtubi
gt
zinih
Pun
opo⸗
bror
giße⸗
den
bid
Gh
in

Nirn

Quas debet habere pꝛinceps 52

maloꝝ oĩm ſentina ⁊ incentrix ocioſitas
de q̃ bene enũciauit qͥ dixit Otiũ ſine lr̃is
moꝛs ẽ viui hoĩs ſepultura Et hieronv.
Ama ſciam ſcripturaꝝ⁊ carnisgvicia non
amabis Alter ſubiũgit᷑ induſtria.vtq̊
tidie certꝭ hoꝛis pᷣſerti de mane ac ſero/lo
q̃t tecũ lectõ.tevel legẽtevel audicte. Hec
ãt lectõ pᷣcipue matutina/ↄueniẽtioꝛ erit
de euãgelio vel epla diei vel de legẽda ſcti

cuiꝰaget᷑ celebꝛitas/maxiĩeſi ſ̃ mo defuerit

HNec fuerit tibiverecũdũ ſi ſubijcividear⸗
vel cõfeſſoꝛi tuo vel alteri recogitãs qꝛ nõ
ſibi ſz deo / ſz veritati / ſed cõiꝛ pꝛie ytilita
ti te ſubijcis ¶ Alterã q̊ʒ legimꝰinduſtriã
fuiſſe apð veteres qͥ in cõuiuijs/ad tibias
egregia ſupioꝝ oꝑa carmib ↄpᷣhẽſa pãge
bãt/quoad ea imitãda iuuẽtutẽ alacrioꝛẽ
redderẽt QOð laudãsvaleriꝰautoꝛ hhiſto

rie pclamat Quas athenas.quã ſcholã.qᷓ

alienigena ſtudia huic domeſtice diſcipli

ne pᷣtuleri:Hec pᷣterea lectõ modulata nõ

ne ↄpeſcerʒ varios ⁊ incõditos tumultus
ne dicamꝰ in detractõib⁊ maledictꝭ. Hec
fama q̊ʒ vtinã de frãcie regno apð aliaſ na
tões gloſioꝛ eẽt. Fer᷑adhuc apð inclituʒ
ducẽ boꝛbonij hꝰdiſciplie claꝝ decꝰ obſer
uariEt ꝓfecto domũ tuã(o aĩma mea) do
mũ regiã decet ſctitudo tal. in q̃ nihil ob/⸗
ſcenũ.nihil ipudicũ.nihil inoꝛdinatũ.ni

hil ſacrilegũ.nihil blaſphemũ.nihil nõ ſe

riũ diſciplinatũ ſctm̃videat᷑: audiat᷑cõ
clamet᷑᷑ Alterã rurſus addamꝰinduſtriã

vt freq̃nt ea q̃velviſa fuerit/traducantad
moꝛes / velut er ſilib ſilia ⁊ ex figur figu⸗

rata notẽt᷑. Exẽpli gr̃a. Quer hr̃e tunicã
decoꝛã mũdas manꝰ.ſplẽdidũ ↄuiuiũ.ſᷣ⸗
uos obediẽtes/catulos blãdiẽtes Cura⸗
uerꝭ hr̃eꝓpoꝛtionalia moꝝ oꝛnam̃ta Ha/⸗
betovt tunicã.virtutũ decoꝛẽ.hẽto nupti

alẽ charitatꝭveſtẽ ne reijciarꝭ ↄfuſus a nu⸗

ptijs. Mũdas qͥʒ oꝑatõis manꝰtene Fac
tibi ꝓinde cõuiuiũ iuge ſpũaliũ ſic a ſub⸗
dita tibi creaturavis fieri. Nunqͥd tibi in
hũc modũ deerũt libꝛi q̊s legere fas hẽs:
HNã pꝛet᷑ libꝛos ſcripture/noiat᷑ mũdꝰ iſte
totꝰ liber nature ſic̃ in temet retines libꝛũ
ↄſcie Juxta cinſcriptõeʒ te nouerꝭ fin alr

iudicandũ Quĩetiã vita cuiuſſibetviri iu
ſti ⁊ pꝛudẽtis / liber eſt exẽplaris / in ̊ lege

re ẽ exvultu ex geſtu exvniuerſa coꝛꝑis cõ
poſitõe/moꝛes bonos In malvero ꝑ con
trariũ Rurſus oĩs ĩſtitutio ecclłiaſtica.ĩve
ſtim̃tis mĩſtroꝝ ⁊ ceteris oꝛnam̃tis/liber

eſt miſticoꝝ ſenſuũ plenꝰ ¶ Poſtremo co R

gnouer:s⁊ alta mẽte recõdito ꝙ ad ꝑfectã

ſufficiẽtẽq; ſapiaʒ ꝓ regno q̃druplici me⸗

moꝛato/nulla vnq; te lectõvel ĩduſtriavł
ↄſideratõ ꝓpꝛia deducet.qͥn egeas aſſidue
mutua cõicatiõe faĩliariũ ↄſiliarioꝝ tãq;

qrundã vocaliũ. Nã ibi ſalꝰvbi mlłta ↄſi

lia. Dit ãt ↄſiliar fidus in pᷣmis deo ⁊ ti
bi. Nã q deo nequã eſt cui bonꝰ: Sit pᷣte
rea charitatiuꝰpatiẽs benignꝰ/qͥ nõ ſit ã⸗

bicioſus/nõ inſſet/non q̃rat q̃ ſua ſunt ſʒ

qᷓ cõig. Sitverax inverbo. ↄſtãs iudicio.
ecret? incõmiſſo.ſit doctꝰ⁊ exꝑtꝰ in his q̃
petũt᷑.qm̃ cuilibet exꝑto in arte ſua magꝭ
crededũ eſt. Antiquꝰinſuꝑ.in qbo maioꝛ
ſapia ⁊ pꝛudẽtia.certioꝛ ꝓpter experiętias
mltiplices doctrices optias repi᷑ ( Eſte
cũ talib aſſiduꝰ/vitãs pꝛauoꝝ⁊ ſtu

EIto

ltoꝛũ

ↄſoꝛtia/q̃ꝝ colloqͥa coꝛrũpũt bonos mo⸗

res ⁊ ipᷣis adq eſce Quid enĩ minꝰtolerabi
le/q; ſivniuerſaʒ rẽpublicãvnavniꝰ?ſentẽ/
tia pᷣſumet ꝓ libitoverſare reuerſareq;/ cũ
veriſſime dicit canõ Oõð oẽs taàgit ab oĩb
dz appꝛobarAb oib intellige vel a maio

ri oĩm ſanioꝛiq; ↄſilio. Regna qͥppe ſicet

reſpublica/nõ tantũmõ ſunt regũ ſʒ oĩm

ſub eis.fatemur tñ ꝙ alio⁊ alio modo?⁊ld
vnũ tantũ cõis ſufficietie ⁊ pacis ↄpmodũ

vtvniuerſa cõſilia ⁊ opa referãtur neceſſe
eſt ¶ Credo qꝛ nihil eſt qð ita ſtabilirep̃t
regnũ q̃lelibetvel ſpeciale vel eccleſiaſticũ
vł tempoꝛale politicũ quẽadmodũ ſi aſſu

matur in ↄſilijs⁊ officijs atq; dignitatib⸗

qles deſcripſimꝰ/amatoꝛes boni publici.

Nã vbi defuerit amoꝛ iſte/leges qntũlibʒ
multiplicate ⁊ optime:nõ tm̃ nõ ꝓſunt ſʒ
in arma neq;cie cõuertũtur. Pꝛopterea ve

ve pᷣficientibo tales amãtes ſeipſos/aut qͥ

qʒ ſicut cepiſti oꝛa ſapiaʒ ex totꝭ pᷣcoꝛdijs
tibi mitti a deo.qͥ vias tuas dirigat ĩ quo
ↄſilia tua ſʒ ꝑmaneant/cuiꝰvnctio docet
de oĩbꝛ mũdoſcoꝛde Alłdqͥn repꝛobat do

minꝰcogitatões populoꝛũ ⁊ repꝛobat cõ⸗

ſilia pꝛicipũ.Cõſiliũ ãt dñi in eternũ ma
unq; meliꝰ q́; colübina ſimplicis⁊ pure
oꝛõis penna fretꝰ. ꝑ quã volabis ad eũ et

reqͥeſces/ſalua facta a puſillanimitate ſpi

net ꝗqð inſeqns nõ errabis Inſeq̃ris autẽ
nunẽ; meli

ritug tẽpeſtate.fiat fiat.

õ

ODuimta particula

ntinet oſideratio ſuper babendis
RRJ

e conſiderationib pꝛincipis

libꝛis pꝛo lectõe ſtudioſa.
/. Docta es o anima mea quẽadmo
dũ lectio ſtudioſa doctrix eſt diſci⸗
pline dei.tãcq; ancilla ſapiẽtie Hec
lectio libꝛis vtit᷑et nutrit᷑ electis.dũvene⸗
natis hereſum ⁊ erroꝛũ ⁊ ſpurciciarũ ſoꝛ⸗
dibꝰcarent.Lales in oꝛnamentũꝛ theſau
rũ ⁊ pfectũ tuũ iubeas aggregari.nedũ ꝓ
te ſʒ pꝛo cõſoꝛtibotuis/ nec vt ſtudioſa mł
titudine te pᷣgraues ſʒ varietate grata dele

ctes. Deniq; magnitficẽtia regalis q̃ ꝓfu⸗

ſa eſt totiẽs in reb habẽtibo min? vtilitatꝭ
attende qᷓ; ꝓfuſioꝛ eẽ debeat /in ↄſtitutiõe
bibliothece libꝛarie cuiuſdã domeſtice vl
familiaris⁊ q̃ poꝛtatilis eẽ poſſit /velut al
tera quedã arca teſtam̃ti ꝑ deſertũ hꝰmun
di Subſcribũt᷑ igit᷑velut in ſcedula libꝛi
quos neceſſarios habeas ¶Pꝛio biblia/
pſertiʒ q̊ ad hiſtoꝛias ⁊ documta moꝛalia

Itẽ poſtil la de lyra que lr̃e magis heret
Itẽ tractatꝰdevicijs ⁊ virtutibo in latino

Item tractatus de vicijs ⁊ virtutibus in
gallico. que dicit᷑ ſumma regis.

—

Itẽ martiroloꝗgiũ ſanctoꝝ q̃le eſtapð car

thuſienſes ¶Itẽ legende ſctõꝝ⁊ vite pa⸗
trũ ⁊ ſpeculũ hiſtoꝛialevincẽtij ¶ Itẽ me
ditatões ⁊ oꝛões deuote vt auguſti.anſel
mi.bernar.⁊ alio ꝝ ¶ Itẽ collectoꝛiũ quo
rundã opuſculoꝝ in gallico nuꝑ editoꝝ.
Deßceptis dei.De examine conſcie. De

ſciẽtia bñ moꝛiẽdi.De cõtemplatiõe.De

mendicitate aĩe. Sermo depaſſiõe xpi.qᷣ
incipit/ad deũ vadit Sermo de moꝛtuis

Sancta ergo ⁊ ſalubꝛis eſt cogitatio Itẽ

exhoꝛtatio de triplici via regis Viuat rex
De ſcala myſtica ſub metro.Collatio ex⸗
hoꝛtatoꝛia ad pacẽ.Fiat pax Collatio ex/
hoꝛtatoꝛia ad iuſticiã ⁊ ↄcoꝛdiã. Juriſdi⸗
cionũ eccłiaſtice ⁊ tꝑalis.⁊ quedã alia.
Itẽ liber egidij de regimie pꝛincipiu.

Itẽ libellus de q̃tuoꝛ virtutib Itẽ ico

nomica? ethica ⁊ politica ariſt.trãſſate in
gallicũ ¶ Itẽ vReriꝰmaximꝰ⁊ frontinus
de ſtratagematib bellicis. Itez ſaluſtius
Item vegetius de re militari tranſlatus.
Itsẽ boetius de oſolatõe. ¶ Ntẽ ſeneca de
clemẽtia ad Neronẽ̃. ¶ Itẽ vulgati auto⸗
res Catho ¶ Theodolꝰ Eſopꝰ.cũ ſilibus
trãſſati. ¶ Itẽ liber de ſphera trãſſatus ꝓ
aliq̃li cognitõe phᷣica hiiꝰ mũd.
Itẽ chꝛonice frãcoꝝ ¶ Itẽ Titus liuius
Itẽ Suetoni de. xij. ceſaribo. ¶ Itẽ Au⸗/
guſtinꝰ de ciuitate dei trãſſlatꝰ et expoſitꝰ.

Gexta parncula im

qua cõtinetoꝛarõ complectẽs bꝛeuiſſime

puncta noſtre religionis xpᷣiane.

N SBapiẽtia que ex oꝛe altiſſimi p/⸗
o dijſti/attingẽs a finevſq; ad fineʒ
—roottiter/ſuauiterq; diſponẽs oĩa.
veni ad docẽdũ nosviã pꝛudẽtie. Sic te
fla gitat puer iſte ꝑuulꝰignoꝛãs egreſſum

ſuũ ac introitũ.ſtas in medio populi infi

niti ⁊ q dinũerari nõ pᷣt. Aſſis ergo iugit
puero tuo tu ſapia dei patris ihu xpᷣe.do⸗
cẽs interno ⁊ viuaci afflatu ſpũs tui ſcti/

qꝛ niſi te aꝑiente ſenſum / nulle intelligüt᷑
ſcripture/nulla lectio ꝓficiet. Sol?quip⸗

pedignes apꝑire libꝛũ ⁊ ſoluere ſignacula
eius.q ſalomoni dudũ ⁊ danieli puer in⸗
telligentiã qui ꝓphis ⁊ aplis idiotis ſapi
entiã infudiſti. Aſſit mihi comes ↄtinuꝰ
angelꝰtuus.qui ad meã vniuerſiq; regni

tui xpᷣianiſſimi cuſtodiã deputat? eſt. do⸗

no tuo ꝓtegat ipſe ſꝑ ne pualeant inimici
Aſſit⁊ illa regina celoꝝ gloſiſſima mr tua

cũ btiſſimo dioniſio ⁊ ludoꝛ vico acoĩbꝰ

ſanctis regni celeſtis.qͥ hoſtiles oẽs inſi⸗

dias ⁊ aſſultus/potẽti virtute depellant.

fidẽ ⁊ integrã ac viua/decollectis cgeden⸗
dis in ſymbolo Credo in deũ.⁊c̃. Et reliqᷓ

que ſub duodenario articuloꝝ ↄtinetc.q;

rumveritas/tot miraculis/tot reuelatõni
busſ/tot teſtimonijs martirũ/ tãta cõten⸗
toꝝ rõnabilitate/ ꝓbata fulcitaq; cõſiſtit/
vt inſana ſit pᷣſumptio nõ credere ⁊ nolle
redigere intellectũ in obſeuʒ fidei ſub te
deo noſtro.qͥ potẽtioꝛ abſq; vlla cõꝑatiõe
gtq; ſapiẽtioꝛ es qᷓ; intelligerevaleamꝰ cũ

ſis illð quo mais excogitari nõ poteſt
Da ſil obedientiã ꝓmptã ad tua decẽ pꝛe

cepta cõſcripia olim digito tuo/in tgbuł
duablapideis Quoꝝ ſentẽtia eſt ¶ Unũ
crede deũ necvane iura ꝑ ißm. ¶ Babba

ta ſctifices habeas in honoꝛe paretes.

MWns oceiſoꝛ fin mechu teſtis iniquꝰ

iciniq; thoꝝ resq; caueto ſuas Et

hec pᷣcepta decẽ/tria circa te deũ⁊ ſeptẽ cir

ca ꝓximũ / cõplexa eſt euãgelica bꝛeuitas
ſub his duob in quibovniuerſa lex pedet

et ꝓphete. Diliges dũm deum tuũ ex toto.

coꝛde tuo ex tota mẽete tua extota aĩa tua
⁊ ex tota virtute tua ⁊ ꝓximũ tuũ ſicut te/

ipſum ¶ Addidiſti pceptis conſilia in leę⸗
ge tua noua/ vt de dilectone inimicoꝛum

—

ip

Gi
eſin
bliig
biugt
ede
iſci
ligi
kaun
Mal
nenin

Nnu⸗
i
do⸗
nimic
re
Loi⸗
n
dlon
e
niij
eg⸗
i
ſcn/
ole
ſabte
mwa
lct
Mepe
gbu!
Di
tb

iar⸗
6
lecit
Gites
D
rloo,
giatus
te
gginle
corunn

*

non reddendo malũ pꝛo malo.⁊ reliqua/

que iugiter ſᷣm pꝛeꝑatõem animi ⁊ nõ ſp

ꝑ oꝑis exhibitiõemveniũt obſerujſ d.

Docuiſti rurſus oꝛare nos te patrẽ nr̃jm

*

celeſtẽ/ ſub petitionũ ſeptenario/ in oꝛõe

dñica.Cõtra ſeptẽ peccata moꝛtalia.que

ſunt ſuꝑbia/ira/inuidia/acedia/auaricia
gula/luxuria uerſus q̃ pꝛo purgatõ
ne ⁊ oꝛnatu nr̃o/ↄtuliſti virtutes ſeptem
tres theologicas/initẽtes tibi ſoli.q̃ ſunt
fides reſpectu tue veritatis/ſpes reſpectu

potẽtie.charitas reſpectu bonitatis Et q̃

tuoꝛ cardinales/ pꝛudentiã/cꝑantiã/foꝛ/
titudinẽ/iuſticiã Ouibꝛ ĩ patria ſepteʒ
dotes coꝛrñdent.fidei viſio.ſpei tẽtio.ca⸗

ritati fruitio q̊ ad aiam. Claritas pꝛuden
tie.tꝑantie ſubtilitas.foꝛtitudini agilitas

iuſticie ĩmoꝛtalitas q̊ ad coꝛpus ( Con⸗
iunxiſti pᷣterea virtutibo iſtis/ ſeptẽ dona

tua/q̃ ſunt.pietas.timoꝛ.ſcientia.foꝛtitu
do.conſiliũ.intellectꝰ⁊ ſapiẽtia¶ Septẽ

q̃ʒ beatitudies eleuãtes nos ad ꝑfectõem
nũeraſti que ſunt/pauꝑtas ſpũs.mititas

luctꝰ.eſuries ⁊ ſitis iuſticie.miſericoꝛdia.

mũdicia coꝛdis.⁊ pax¶ Miſericoꝛdie vo
oꝑa alia ſunt coꝛꝑalia ſeptẽ.alia ſeptẽ ſpi

ritualia q̃ duobo metris cõplexa ſunt Col
ligo.poto.cibo.tego.ſano.viſito.condo.

Coꝛrige.duc tela. doceas.ſolare.fer.oꝛa
Ampliꝰvero cõſtituta ſunt ꝑ te dũm ⁊ re⸗
demptoꝛẽ noſtꝝ ſeptẽ ſacramẽta Baptiſ⸗
mus ad vitã ſpiritus/õ oꝛiginale peccatũ
Loſfirmatio ad robur fidei. Euchariſtia
ſacra/ſumme venerãda ⁊ colẽda ad nutri⸗
mentũ ſpũs. Penitentia q̊ʒ hñs tres ꝑtes
q̃ ſunt ↄtritio ↄfeſſio ⁊ ſatiſfactõ/ pctm̃
actuale. Matrimoniũ inſuꝑ ad filioꝝ ꝓ/⸗
pagatõʒ ꝓ cultu dei Oꝛdines ſacri ad hie
rarchicã ppłlixpᷣiani ſanctificatõʒ Extrẽa
vnctio cõtra egrituginẽ⁊ peccatoꝝ venia
liũ ntnglon deBeb cur iſta coꝛã te di
numerat puer tu bone ieſu? Dinumerat
ea ſane vt nõ penitus ingratus ſit/ĩmen⸗/
ſe largitati tue At pᷣterea ſalubꝛes fruct?qͥ;

ſnrpar dandihcüre id s8.inde ꝑcipiatte

donante quẽ exoꝛat. ¶ RKeuelaſti igit qᷣd
credendũ. Juſſiſti qͥd agẽdũ.doce q̃ſo ma
gis ⁊ magis qð reuelas.adiuuãs incredu

.litatẽ meã.et da qð iubes oꝑari. Da ſcire
poſſe ⁊ velle cũ gratia tua ad gloꝛiã maie/

ſtatis tue ⁊ ſalutẽ ꝓpꝛiam.vt tãdem ſeꝑatꝰ
ab his ꝗ a ſiniſtris audituri ſunt hoꝛren⸗
diſſimã illam ſententiã. Ite maledicti in

Pialogus franci erangli

tri limitibꝰſumꝰ/ſed ꝑegrinꝰarma bellica

glus pegre ¶Fr
aduene/nec ciuitatẽ manentẽ habem / ſʒ

do/omium noſtrü ce i
lus aĩie dubia ¶ Anglus ĩmo certa ( Frã
cus quare?

ruerũt.collocet᷑ puertuus a dextris audi⸗

turus cũ ceteris electis tuis⁊ miſericoꝛdi
bus / iocundiſſimã illãvocẽ Venite bũdi
cti patris mei ꝑcipite regnuʒ quod vobis

paratũ eſt ab oꝛigine mundi. Amen.

mõ apparet eſſe cace
yYlutes in heremo val
biinuicẽ obuiãtes alterutꝝ cu
igs eſſet inq ſiuit.alter francus
galter anglus rũdit. Ergo in⸗
nxus inimic? ¶¶ Inq t anglꝰin ven

larij.

depoſui ¶ Francus.qͥd qᷓris ¶ Anglus.
aĩe ſalutẽ ¶ Frãcus.tpᷣs nos monet¶ An⸗
glus quotẽnis es: Wrcus. qnos non
hẽo ſʒ moꝛs iam.l.ãqnis mihi peꝑcitAn
glus mihi plꝰ Frãcus quo pgis⸗ An⸗,
rãculsoẽs ſumꝰꝑegrini ⁊

futurãvtinã inqͥramꝰ ¶Anglug qd ergo
tibi videt᷑ de ꝑegrinatõe nrã: ¶ Fracus

timeo ꝙ ꝑ vallẽ lachꝛyvmarũ diſcurrẽtes⸗

dei indignatõʒ pcurauerimꝰ ¶ A quare:

F qꝛ iuxtaverbũ vſaie ꝑpendo ꝑ ea qvi⸗
deo ꝙ; indignatio dñi ſuꝑ oẽs gẽtes/ꝛ ſi u/

ꝑ vniuerſam maliciã eoꝝ/ qꝛ nata in hac

ꝑegrinatiõe erũna Jã tã faſtidioſi eueniꝰ

vt neſciam qͥd deſiderare dẽamꝰ⁊ in hoc

pugnamꝰ/cum iã ſumꝰhoꝛa cene/ in q́s fi
nes ſeculi deuenerũt/qꝛ nihil ẽ qð reſtat/

debemus ꝑtimeſcere ne tempꝰ gratie/qð

pꝛeſto eſt pereat.tſamen de caducis certan
u coꝛpoꝛa moꝛiũtur ſa

UAnglus qꝛ mandato dei
pꝛincipi noſtro obedinqͥ nos cogit ad
bellü etſi moꝛiamur/pꝛò o bediẽtia moꝛi⸗
mur dei mandato Frscns. bellum ini⸗
quũ eſt/qꝛ fundatũ eſt in libidine domi⸗

nandi ⁊ voluptate ditandi tirannica/cõ⸗
tra chꝛiſtianos qͥ

q ſcienter peccat querit
ſibi gehennã ¶ Anglus Ergo pꝛicipi nõ
obedientiam? Nonne ſcribitur qui non
obedierit pꝛincipi/moꝛte moꝛiamur.Nõ
ne/ cum inobedientia ero infamis / ve⸗

coꝛs: puſillanimis / deſertoꝛ miſtcie re⸗
putatus/ immo de pꝛoditione ſuſpectus

8 francie
liſcluſe/ ſi

ignẽ eternũ.qꝛ ſcʒ miſericoꝛdie oꝑiba c/

. .
4

locutoꝛes ſunt milites duovnns francus
Alter anglus contedetes de qrel

7

ſe repoꝛtab / de Zꝛio/ penalẽ Errgabe t.⸗

vos anglicos iniq̊s frãcieꝑſecutoꝛe

Dialogus duoꝛũ militũ

et reipublice inimicus ¶ Francus ( In⸗

iuſtis obediẽdũ / nõ in iniuſtis. ¶ Anglꝰ
puto iuſtũ om̃e quod pꝛinceps cõſultus.
cũ ſuis põtificibo⁊ ſatrapis pᷣcepit ( Frã
cus qͥd ergo tibi pꝛodeſt ꝓpꝛia cõſcia ſi ᷣʒ
alienã cõſciaʒ moꝛti te eeponis. Si xpᷣia⸗
nꝰmiles es / nonne chꝛiſti actio / tua eſt in
ſtructio.cuiꝰhũanitas verbo exẽplo hũili
tatẽ⁊ pauꝑtatẽ docuit atq; iuſſit Tu ãt qͥ
apoſtatas a xpᷣo/curxpᷣiãi nomẽ vſurpas
Nõne dicit Qui diligit me/t̃monẽ meũ ᷣ
uabit. Nõne mãdatũ legis cõſiſtit in cha
ritate ꝑfecta/dilectõe dei ⁊ ꝓximi.q̃ᷓ tenerꝭ
que habes egẽtibo cõicare ⁊ hoc nõ igno⸗
ras. Quõ vbi debes dare/ audes raꝑeqð

tuũ nõ eſt: Nonne mãdatũ leg.Nõ cõtri

ſtare frẽm nec ꝓximũ. Quõ in tua libidie

dñandi rapis cõtriſtaris⁊ occidis⁊ cũcta

gladiatoꝝ ſcelera cõmittis cõtra xpᷣilegẽꝛ
doctrinã: Nedũ cõtra cõſilia ⁊ beatitudi⸗
nes ſeuvirtutes.ĩmo et pᷣcepta dei digito

ſcripta. Cui mag teneris obedire:an hoĩ

an deo.an iuſto⁊ etno.an regi moꝛtali.an
regi creatoꝛi dũo dñantiũ.¶ Anglꝰ.crea⸗
meimagis e nã
data eiꝰſuꝑ qboa nec rexpᷣt diſpẽſare ( An

glus nõ ſolũ opoꝛtz me alios ſeqͥ ꝗꝛ pena

moꝛtis ẽ ⁊ infamia.ſi cõtradicãaX Non
minꝰ ardebũt q cũ multis ardebũtA an
guſtievndiq; E. Vtere igit᷑ cõſilio ſuſan
ne. Sis innocẽs ngnis iuſti ⁊ neſiae cũ
xpᷣo.nec xpᷣiãi nomẽ ꝑdas.nec puipẽdas
milicie gradũ¶A. Hõ ꝑuipẽdo ſʒ ꝓ mili⸗
tia exercẽda/moꝛti me enn Feimnan⸗
potentia tua abuteris.qꝛ militaſti ꝑ q̊ ad
dei offenſam⁊ ꝓximi A.qͥd vis me factu

rũG. puatuꝝ leg dei pcepta/ ſit tua mi

licia ð infideles⁊ dei pᷣcepta nõ obſeruan
tes.militare ꝓ fide xpᷣi ⁊ ei eccłia quã tuẽ⸗
dã ſuſcepit milicia. deſiſtas a ſacrilegijs⁊
rapis/ꝓtege pupillos⁊ viduas⁊ aduenas
neminẽ oppmasA vidugs⁊ oꝛphanos

ſcit guerra/ qu ptegã deſiſte ab illa.

⁊ milita ꝓ xpᷣo ⁊ defenſiõe naturali ad ĩiu
riã ꝓpulſandã ꝑmiſſa.ſʒ nõ offendas.ſi ſic
feceris fructũ felicitatis pᷣmij ac fame gło⸗

nã ignominiã ac ꝑpetuã aggregab⸗
cõſiliũ licʒvideat᷑ ſalubꝛe.tñ qꝛ frãcꝰqͥ mi⸗
hi ſuſpecti/qꝛ foꝛte ad noſtrã repꝛimẽdaʒ
miliciꝗ hec dicũt᷑illã timẽs ne magis no⸗
S. Deũ timeo cui nihil pᷣt latere

acus. ergo i ebde

ĩmo toꝛtoꝛes vros ꝓpt᷑ iniqͥtates vr̃as ( V.

ĩimo ꝑſecutoꝛes qꝛ ꝓpt᷑ iuſticiaʒ patimur.
bti ſumꝰ⁊ magna erit merces nrã.regnuʒ
noſtꝝ ab infidelibo/ cũ młto queſiuerimꝰ
martirio ⁊ illð a deo cognouimꝰ/qꝛ ſꝑ mi

ſericoꝛdes fuimꝰnõ violẽti tirãni.vos ãt

anglici/xpᷣianos ĩpugnatis⁊ occiditisvt
infidelibvires augeatis.⁊ ſic iuſticia nrã
⁊ iniqͥtas vra/notiſſiã deo ⁊ mũdo Nõ er⸗
go pꝛopt iniqtatẽ nrãʒ avobis toꝛq̃mur/⸗
ſi pꝛopt᷑ iuſticiã patimur ita btĩ Rex aũt
vr cõtemnẽs dei mãdata ſicut pᷣmꝰ ĩ thꝛo
no ſic ⁊ in penis pꝛimatũ obtinebit¶A
cuiꝰculpa ꝗᷓrit᷑: oim veſtrũ tyrãniſan⸗
tiũ in libidie dñandi⁊ voluptate dñandi
tvrãnica a deo⁊ eiꝰmandatis apoſtatãtiũ

AErgo regis pcipientis nõ milicie obe
diẽtis Hõ teneris pᷣ deũ obedire ¶ ¶

qͥs pᷣt regẽ noſtrũ coꝛriꝑe emendare ſeu re
trahere.non nos ſubditi V« Oẽs ſilvniti
poſſetis diſſentire? qꝛ oẽs aſſentitis/oẽs
eſtis rei¶ ¶ Quis regẽ ⁊ nos poſſzʒ coꝛri
pe:¶ Nullꝰpᷣter ſummũ vnicũ indubi
tatũ põtificẽ.Ergo ille in culpa hoꝝ ſcan
daloꝛũ videt᷑ ⁊ illi pᷣt dici qð ſcribit᷑ in fi⸗
gura.iij Reg.ij. Cuſtodivirũ hũc ⁊ pplm
iſtũ.qm̃ ſi de manu tua lapſus fuerit / erit

aĩa tua pꝛo anima illius. Scire eni ipſe?

quicũq; regens debʒ ꝙ ſicut in thꝛono pᷣ⸗
mus cõſtituteſt.ſic ⁊ in penis ſi neglexe⸗
rit. iuſticie oꝑa ⁊ pꝛecepta exercere pꝛima⸗
tuʒ habiturꝰeſt. Et alibiverbũ dominicũ
⁊ pꝛopheticũ ille qͥ dẽ in ſanguine ſuo mo
riet᷑. ſanguinẽ autẽ eius de manu ſpecula
toꝛũ requirã.ad hoc enim officiũ eſt pᷣpo⸗
ſiti vt nõ parcat obiurgãdo pctã. Nec eſt
a culpa alienus qui licʒ pᷣpoſitus non ſit

quoniã multa arguẽdavel monenda no⸗

uit⁊ negligit illoꝛũvitans offenſiões.nul

lũ enĩ timere pᷣter deũ ¶¶ A. Foꝛte vobis ſu
męæ'flagellũ vt coꝛripiamĩ tanq; virga dire

ctõis ¶ V nõ nego.⁊ foꝛte malavirga dire

ctcõis/peioꝛibo virga ferrea/bonis aũt ad

examẽ virtutis ſepe pᷣſſura.ſicut ſepevidi

ex eodẽ igne aurũ rutilat/palea fumat / ci

bus coqͥtur.hõ cõfoꝛ tat᷑aliꝰexuſtiõe ledit᷑

Itaq; vna virtus irruẽs.bonos pꝛobat ⁊

purificat/malos damnat vaſtat et exemi/⸗
nat.et in eadẽ afflictõe malideũ deteſtan⸗

tur / boni vero deum laudãt? pꝛecant᷑ VUł
foꝛte tãq; ſuos coꝛrigit nos q̊s diligit me
dẽedo.qꝛ młtis nocuit aduerſario caruiſſe

ſicde Romanoꝝ monarchia ſcribi Oꝛbẽ

—

GC
nin
ſiund
ini
nobe

ſare
Mmit
90s
ci
dubi
ſon
kinfi⸗
poln
ent
ſpeer
voß⸗
ln,
c⸗

8

O

oöln
No
ec
vnſi
duno⸗
Gl
boſn
e
s
nidi
Wa⸗
li
ba!
4
0
tne

—

deuictũ victoꝝ victrixvlta eſt luxuria.Et
foꝛte nob patiẽtibo ꝓſunt ſcãdala.ve tñ ilb

ꝑ as ſcãdalaveniũt. VUñ greg in mor. ex⸗
ponẽs illð Job. xxvi. Bigãtes gemuerũt
ſub aqͥs maioꝛes potentes altioꝛes ppło

ab hüero ſurſum ſicut ſcribit᷑ de ſaul Reg.
x. Gemuerũt ſub aqͥs ſub põdere ppii

ſi deo nõ placeret nõ tãdiu pateret᷑ hec fie
ri imo puniret aliqs C. imo ſi oĩa punirẽ
tur nihil ſeruaret᷑ futuro iudicõ etſi nihil
punire?᷑/nulla ðᷣina puidentia crederet᷑ ⁊
vere multi ex veſtris offenſ puniũtur.Nã
ſiue male ſiue pſpere ſuccedat punimĩ.qꝛ

malus in ſua felicitate punit᷑. qꝛ felicitate

magis coꝛrũpit᷑ bonus autẽ nec bonis ex
tollit᷑ nec malis frangit᷑ Punit᷑ etiã.qꝛ per

que peccat hõ⁊ ꝑ illa toꝛqtur/nec eſt ipijs

gaudere dicit dñs/ſed⁊ hecvicioꝝ pꝛioge
nita q̃ ſunt oblectamẽta peccati deo ſunt
iuſticia illoſ puniẽdi Jõ dicit apłs ꝙ eua
nuerũt in cogitatõibo.induratũ eſt coꝛ in

ſipiẽs ꝓpter qð⁊ deꝰtradiditeos in deſide

ria coꝛdis eoꝝ⁊ in ĩmũdicia vt afficiãt cõ
tumelijs coꝛꝑa ſua.⁊ ſicut pbauerũt/ñ ha
bere deũ in noticia/tradidit illos deus in

ſenſum repꝛobũ vt faciãt ea q̃ nõ cõnueni⸗/
unt/certe puniũt᷑: dũ nrã gaudeant dina

ſua deflẽt. Feciſtisviduas⁊ oꝛphanos in

frãcia.certe ⁊ anglia necati ſunt ex veſtris

centũ milia cũ ſuis pꝛincipib/nec qͥ ſunt
erũt in nũero A. Fateoꝛ dictũ vſaie veruz
ꝙ indignatio dñi ⁊ nõ hẽmꝰhic manentẽ
ciuitatẽ ſʒ futurã inqͥrim /ſʒ quõ ignoꝛo

y qꝛ exdeo nõ es ⁊ inde verba eꝰnõ au⸗

lis nec attẽdis Aeſſevolo ex deo F. cele

ſtẽ patriã iubʒ ille q̃rere qͥ eſtviaveritas.?

vita coꝛpoꝝ deſideria ↄteri ſiue carnis.a
mũdi gla declinare.aliena nõ appetere.p

pꝛia largiri.ſi hec audiẽs exeq̃ris / dei ciui

tatẽ futurã adqͥres/ quã timeo te cũ multꝭ
tuis amiſiſſeaut ſaltẽ elõgaſſe ( Aquare:
qꝛ antixpᷣiveſtigia ſecutꝰes.⁊ xpᷣivitã ⁊
doctrinã deſpeciſti. A.in q̊: F. Fere ĩ oĩb
vijs tuis.A.ſpecifica mag.. xpᷣsvita et

doctria pᷣcepit cũ hũilitate charitatẽ⁊ vo⸗

lũtariã pauꝑtatẽ vos ãt ꝓpter ſummã ſuꝑ

biã nõ ↄtenti regno opulłetiſſiõ/in libidi

ne dñandi nõ timuiſtis mittere manũ vt
occideretꝭ xpᷣʒ dñi ⁊ mẽte ſacrilega deſerẽ⸗
tes deũ/ipſiꝰmãdata ⁊ pᷣceptaoffendẽtes
cũcta nefandiſſiã ſcelera ꝑpetraſtis tanqᷓ;

veri miſtri antixpᷣiA.ĩmo xpᷣi qꝛ mitos fa

cimꝰ martires? pauges/q̊ͥs diligit de ⁊ tã

—

q́;ᷓ filij hoĩm qᷓramꝰirã illis vt noſtrã rem⸗

publicã gugeamꝰ⁊ hoc faciẽdo in q̊ deme
remur: NHeceſſe ẽvtveniãt ſcãdala.ve tũ

₰ℳ

55

illiꝑ quẽ/terrã dedit vobis de ſufficiẽtẽ ĩ
gratis/curꝓ tatis donis ipenſ a deo//jma/

la repẽditꝭ.AQue mala: ᷣ Cũcta homi⸗
cidia ⁊ alia infinita.A.

digneveſtra culpa qꝛ iniuſte bella puoca⸗
tis/nos ãt iuſte repellimꝰiniuriã.et iõ qꝛ

nõ timuiſtis mittere manũ ad occidẽduz

xpᷣm dñi.ſanguis tuꝰſuꝑ caput tuũ.⁊ ĩcli

ti iſrael ſuꝑ mõtes ĩterficiẽt᷑. ⁊ abijciet᷑ cx
peus veſtri antixpᷣi. ACur tantũ deteſta,⸗

4 ia infinita.A. Sine ho nicidjs
nõ poſſunt fieri bella. Jdeo t ceſtanda
int᷑ frẽs.A.pariter occidimur nꝛa ſoꝛte.Yꝓ

ris homicidia: ꝓ OQuia vltimũ terribiliũ⸗·

eſt moꝛs/⁊ deberẽt ſufficere vob ꝓphanis

hoĩb/ alie aſtutie inqrẽdo veſtra libidine
faſtuoſa ſine tñ ſanguis xpᷣiani effuſione.

HNõne om̃ecreatũ tẽdit ad ſue ſpeciei ↄſer

natõeʒ / cur oibo creatis eſtis crudelioꝛes?
plãte vegetabiles aĩata bꝛuta etiã ferocia

oĩb ſuis viribo ĩgenijs cautel ſuã ↄſeruãt

ſpẽm.⁊ cũ ab alia ſpẽ ↄſumãt᷑vel ledãt/iu
uãt ſeinuicẽ ⁊ cũ nõ pñt ſigna doloꝛis oñ

dũt ploꝛãtvlulãt/vos ãt tanq; lupi rapi

di famelici ſpẽm hũanã qᷓntũcunq; de co

rã piã catholicã/voꝛare necare nõ veremĩ

Intuere boues feroces poꝛcos ⁊ alia bꝛu

ta qntis viriba ſuã ↄſᷣuãt ſpẽʒ. t fa⸗

cimꝰita ⁊ patres noſtri fecerũt/viuimꝰ in

lege patꝝ Et iõverbũ dñicũłꝑ os ꝓphᷣi
cũ ſamuelis loq̃ntis helx/ſemel dies veni

unt vt pᷣſcindã bꝛachiũ tuũ: bꝛachiũ do⸗
mꝰpr̃is tui/vt nõ ſit ſenexin domo tuaz

tabeſcat aĩia ⁊ maꝗ ꝑs domtueAOpoꝛ
tet ſeqͥ veſtigia patꝝ fateoꝛ(¶ A Ergo

habeo optatũ¶ VQuia patrẽ equocãs lo

qᷓris de coꝛrupto⁊ moꝛtali/ ergo ꝗt fateoꝛ
de veſtigijs pr̃is eterni ⁊ creatoꝛis ⁊ redẽ⸗
ptoꝛis qͥ in celis eſt/cuiꝰvtiq; volũtꝗs fiat

ſicut in celoꝛ in terra nꝰ: veſtra ¶ Ati
nã vtinã ⁊ vtinã

ductus cõpũct ¶ ¶ ſum eteniĩ ſed illũ nõ
cognoſco patrẽ iteipᷣm nõ cogno⸗
ſcis/quõ illuʒ cognoſces:¶ A Rogo igi

tur quis ſum dic:
cha/putridꝰ plenꝰ ſtercoꝛe ⁊ hoꝛroꝛe.cecꝰ⸗
pauper/nudus/ignoꝛãs introitum tuuʒ

et exitum cuiꝰvita ſicut vmbꝛa que quan
to magis creſcit/tanto decreſcit/et tanto
magis ad moꝛtem pꝛoperat / tante ſub⸗
iecta mutabilitati/ vt vna non maneat

vigderis aliqntulũ re/

89 ſterquilinij cõ

Dialogus duoꝛũ militũ

hoꝛa in eodẽ ſtatu/ſʒ es miſerioꝛ.qꝛ lʒ nil
certius moꝛte.tñ illiꝰhoꝛa nil incertius ⁊
tñ illi nõ ꝓuides ſed ſpe vana q̃ tibi cadu
ca blandit/falleris. A.ſi tã vilis ſum quõ
deũ videbo ⁊ patrẽvocare pᷣſumã nõvide
bo. VF Quia es ĩ tenebꝛis.A.Erire cupio
F. Clama igit᷑ad lucẽ.A.quõ: neſcio qͥd
dicã. F. Dic Veni claritas q̃ illũias oẽm
hoĩem venientẽ in hũc mũdũ ſed nõ dili⸗
gentẽ.qꝛ qͥ diligit mũdũ inimicꝰlucis effi
citt offuſcat᷑. Et iterũ dic Illuſtra oculos
meos lux incõpꝛehẽſibilis/ fulgura coꝛu
ſcatões ⁊ diſſipa eos vt nõ videãtvanita⸗
tẽ.Et iterũ clama Tribue lux inextingui
bilis dũ te videã crea nomẽ alpha cũ odo
revite qͥ pꝰ te in odoꝛẽ vnguẽtoꝛũ tuoꝛuʒ

currat.guſtẽ ſana q̃ ſapiã ↄgſcã⁊ diſcurrã

q́ᷓ; magna ẽ multitudo dulcedis tue quaʒ
abſcõdiſti timẽtibo te Et iterũ mag cõpũ
ctus dic.Cur faciẽ tuã abſcõdis yoꝛte di⸗
cis.dñe Nõ videbit te hõ ⁊ viuet.Eya dũe
moꝛiarvt te videã ⁊ videãvt hic moꝛiarꝛ
ignoſce f̃ᷣno tuo qͥ pᷣſumit loqͥ dño ſuo.ca
lamitas quã patioꝛ/ me cogit exclamare/⸗
cecꝰſum ad lucẽ ꝓpero/ tu es medicꝰ et lux
vera via ⁊ vita ⁊ fons miſericoꝛdie miſere
re mei.A.pctõꝛ ſum foꝛte nõ exaudiar. F.
Dic dñe peccaui/⁊ faciẽdo/nihil factꝰſuʒ
nihil. ⁊ ita cõfiteoꝛ qꝛ cõfeſſio eſtvia ad te
ꝑ quã egrediar delimo⁊ redibo ad teviaʒ
verbũ dixit. Ego ſum via veritas ⁊ vi⸗
ta.ſepatꝰa te factꝰſinevia qꝛ ſine ipᷣo factũ
eſt nihil ⁊ qꝛ nullũ bonũ ſine ſummo bo⸗
no q̊ties a te ſummo bono deuio nihil ef
ficioꝛ Vidit enĩ de cũcta q̃ fecerat ⁊ erant
valde bona/malũ ãt factũ ſine ipᷣoverbo/⸗
nihil alið eſt/ qᷓ; pꝛiuatio boni / ſicut ceci⸗
tas pꝛiuatõ viſus Et iterũ dic Dñe nullis
meritis pᷣcedẽtib placuit tue ſumme? mi
ſericoꝛdiſſime bonitati/ad eẽ meꝑducere
ſed? mag viuere ⁊ ſentire? paulominꝰab
angelis itelligens qꝛ illa iã faciẽ tuaʒ hñt.
ego ãt ꝑ ſpem⁊ ſpeculũ in enigmate.obſe
cro regat me tua mĩa ⁊ cogat te pietas ad
ſaluãdũ/q te vicit ad creãdũ/qꝛ nihil odi
ſti eoꝛũ qꝗ feciſti.A. Arta ẽ via.qꝛ qͥcqͥd in
mũdo eſt/aut eſt cõcupiĩa carnis aut ocu⸗
loꝛũ aut ſuꝑbia vite/nimis peccaui /deuʒ
mundo poſtponæedo.diffido exaudiri. .
Audis verbũ cõſolatõis dicẽs.Dedit eis
ptatẽ filios dei fieri his qͥ credũt ĩ noĩe eiꝰ
q non ex ſanguib neq; exvolũtate carnis
neq; ex volũtate viri ſʒ exdeo nati ſunt.A

*

quõ potero redire ⁊ filiꝰeffici. Jã dixi p

cõfeſſionẽ pñiaʒ⁊ ſatiſfactõeʒ.A.difficile

eſt. F. imo ſacilevolẽti.fecit te de digniſſi
mã creaturã et licet ſis nõ capax ãgelis qͥ⸗

dammõ par potes ꝑverbũ effici.qꝛ potes

eq̃lis fieri⁊ fili ꝰadoptiuꝰpvnigenitũ ver⸗
bů ꝑ quẽ hẽmꝰ acceſſum. Oiĩa eĩ ſub pedi⸗
be hois ſubiecit de vt ſolꝰhõ totꝰdo ſubij
ceret᷑ ⁊ tot eẽt ſeruꝰ/cũctis dñat᷑ hõ.⁊ exte
rioꝛa cunctaꝓ coꝛꝑe ſunt creata.ipᷣmvero
coꝛpꝰp aĩa/alavero ꝓ deovt illi ſoli ſᷣuiat
⁊ illũ poſſideat ad ſolatiũ. Cogita ſi tãta
tibi ſolatia in hac die lachꝛymarũ / q̃nta ĩ
die nuptiarũ.ſi hec delectabilia in carcere
qͥd in ꝓpꝛia pfia cõferet diligẽtibo eũ/qꝛ ñ
eſt nüer?benignitatʒ ſue A. intelligo aſſer
tavera.ſʒ mihi ignoꝛo ⁊ laico difficilia.
ĩmo groſſa ⁊ bꝛeuia.A.Dic igit᷑ F. Dili⸗
gite deũ ⁊ ꝓximũ A.diligo deu. F. Qui di
ligit meê/ſermonẽ meũ pᷣuabit.A. vᷣmo eſt
mihi ꝓlixꝰ⁊ ignotꝰ.F.ĩmo bꝛeuiſſiꝰ⁊ reſo

lut? ad dilectòeʒ dei? ꝓximi.A. in dilectõe
dei nõ heſito qꝛ ſumma eſtrõ Sʒ qs ſit p

ximꝰnõ intelligo / niſi ͥ miam in me agit
vt alios ſine dei ⁊ leg offenſa / poſſiz di
micare/ ſicut ⁊ antiqͥ pꝛicipes ⁊ ꝓphe/p eõ
textũ ſacre ſcpture dimicarũtꝛ ſtrẽnue mi
litarũt . xp̃i actio/tua dʒ eẽ inſtructõ qͥ ꝓ
pꝑſecutoꝛibooꝛauit.⁊ qͥ dixit.Niſi iuſticia

yeſtra abũdauerit plꝰq; ſcribarũ ⁊ phari⸗
ſeoꝛũ.nõ intrabit in regnũ celoꝛũ Qui ãt
dixerit fri ſuo racha/reus ẽ cõſilio/qͥ ãt di

xeritfatue/ reus ẽ gehẽne ignis.Dictũ eſt
antiqͥs in lege antiq̃ quã allegas Nõ occi
des/xpᷣs ãt nõ vult pximũ cõtriſtari vbo
nec effectu / ſʒ mutua charitate / ſicutꝛ ipſe
dilexit nos / diligere ꝓpter ipᷣm tãq; frẽs in
adã.frẽs in xpᷣo.frẽs in eccleſia Jllud fuit
xpᷣi teſtamẽtũ. Pacẽ meã dovobis paceʒ
meã relinqͥ vobis ⁊ in terra pax hoĩb bo⸗

ne volũtat; Holi igit᷑ pximũ deſpicere nec

cõtriſtari ſixpᷣianus miles cupis nũcupa
ri ſalna iuſta ⁊ moderata defenſiõe incul⸗
pate tutele.¶ A. Si tibi credã pibit ĩ me
ſtrenuitatis pᷣterite fama gloꝛioſa. ero fa⸗
bula gẽtiũ.parentũ oppꝛobꝛiũ:quod ab⸗
ſit/quia crudelis qͥ famã negligit.F. Cru

delioꝛ eſt qui animã ꝑditqͥᷣ erna amittit p
caducis.A. Quid pᷣferendũ putas gloꝛie

⁊ fame bone.nõne ꝓ illa militamus om̃s
milites. F. Nõ nobis dñe nõ nob. ſʒ nõi
tuo da gloꝛiã Bloꝛia deo debet in excelt ⁊
in tra pax hoĩib bone volũtatis Diabolꝰ

— —

—, —

— — — — —

.

Frranci et angli

ſibi gliaz q̃rit de opiba dᷣinis tu et illi ſilis
fur es AH latro q̃rẽs deo furari glaʒ ſibiꝓĩi⸗
mẽſis bñficijs debitã. Noli gliari inveto
⁊ fabul/mitte nautisvẽtũ.⁊ glaz deo / ſper
ne caduca fallaciſſiã? guſta ⁊ ſapoꝛa et᷑na
qd eqͥ/qͥd ſocij/qd tirones/qͥd arma
d caſtra qſita ⁊ peculiũ eueniret ſed⁊ reſ⸗
publica ⁊ illiꝰpꝛincipes quoꝝ grãʒ qſiui
qd erũt facturi. Pe
ſicut ⁊ granũ qð in petra tua ſemiaui / fru
ctũ nõ emiſit nec emittet A (Holo ꝑi

re / imo pacẽvel fedꝰvellẽ inter nos inire/

vt honoꝛe ſaluo / poſſem tuis ↄſilijs adqᷣe

ſcere ¶ Nobis tãq; hoĩby bonevolũ⸗

tatis pax debet iure teſtameti.quã vos ilł

qſi miniſtri antii rapuiſtis / illius obti
nẽde capaces ¶ Adeus ſupplebit defe
ctus nr̃os Magnipotẽs cuiꝰoculi

ſuꝑ filios ade/a die natitatis vſq; in exitũ
vt reddat vnicuiq; ᷣm oꝑa eoꝛũ bona vel

mala cũcta cernes⁊ cui nihil latere pᷣt ſup

plebit iuſticie hꝰſeculi defectꝰ?⁊ vosſlnr̃os

efferos ⁊ ſue pac crudeles ꝑſecutoꝛes pu
niet iuxta demerita. ¶ A

ſcirẽ iudicare ſed pacẽ in dieb meis vide

re deſiderovt tuis ↄſilijs tãq; acecõmodis

acqeſcerẽ ſalubꝛit. Si teꝑali care
mvtinã ſaltẽ pace fruamureterna Amẽ.

Aaginio facta poſt

da en

bien

ale interuallum. H
uxo biennali ſpacio / redies

cuzʒ reꝑtũ alloq qrit/⁊ pꝰmulta
ſubitrat pꝛiſtinã collatõʒ. Cui

rancus h Nöne otrit?es ⁊ penitens

detãtis ĩpietatiba/ꝑ te in xpᷣianiſſimo frã

coꝝ resↄmiſſis CA Tlon QOua
re:¶ Aꝓqꝛ cũ iuſticia ⁊ iuſta guerra feci.

terrã enĩ nrãʒ qrimꝰnfi reg francoꝝ ⁊ an

gloxꝝ iuſto mãdato/⁊ ita ex pꝰᷣpviros ma

gnos ⁊ doctos?

ceſſit pᷣcoꝛ dic ?

tijt gh

põtifices ſum meliꝰpᷣteri
ñ regis tui iuſticia p
qꝛ in ſucceſſiõe pꝛia
cã filioꝝ ⁊ liberoꝝ/ſʒ rex Odoardꝰhñs fi
liã vyſabelis reg philippi/ex ꝑſona illiꝰpe

to infoꝛmatꝰ

N

renqꝰ: & Filia eſt in hoc regno incapax
Wmo iure vᷣino ⁊ ciuili capax.vt hẽs ĩ
lib.deu. de filiab aphat /p qͥb⸗ dixit deꝰ ad
moyſen Da eis poꝛtõeʒ heredita pzne.⁊

hoc ſit tibi iudiciũ ſempit᷑nũih Illa be
reditas plebeia/nõ regnũ/etſi regnũ nõ ſi

mile huic ĩ q̊ młta ſpualia.Pꝛeterea argu

Peribũt ⁊ tu cũ il

De merit ne⸗

unglicde ſua ꝑegrinatiõe fran

ure ſucceſſiõis/ergo cũctis pᷣfe

mẽta leg antiq/nõ hũñt efficaciã niſi qte⸗

noredacta ſunt ad moꝛalia Sʒ ſi ta ſit d49
ſit capax/cur igitvos an glici/filiã reg bhEé

rici/nuptã Bafrido comiti Andegaueñ.
moꝛiẽte pꝛe ſine maſcuł.nõ admiſiſtis ad
regnũ.imo ſtephanũ exſe oꝛoꝛe nepotẽ pꝛe

luris in alteꝝ ſtatuit/ eodẽ iurivti dʒ:
dignũ⁊ iuſtũ puto ſʒ hoc mihi nouũ ⸗

tuliſtꝭ.ãno dñi. M. c. xxxv Nõne qö

lege hiſtoꝛias Licʒ ſi etiã regnivri filia ca

pax exiſteet/ nõ ideo in fracoꝛũ regno ca⸗
pax ectCur tã varie? Ouia hoc

regnũ ab inſidelibo cũ infin ito xpᷣicolarũ

martirio qſitũ miradiſt ſinglarib donis
⁊ pꝛogatiuis pᷣinitꝰ donat ẽ ĩ fide xpᷣi edi

ſficatu talr/ꝙ nf is caruit ⁊ hereſibus teſte

gregoꝛlo. vñ Clodoueo liliũ angelitꝰ miſ
ſum.cũ ãpulla ſ. darid iin meſne
ta/vt illũ ⁊ ſuos in dicto lilio ſucceſſoꝛes.

illi?ſctiſſimi chꝛiſmatꝭ oleo inũgeret.⁊ iñ

poſt illã ſacroſctãm vnctõeʒ / paulomin?⸗
ab angel rex qcũq; frãcoꝝ inũctus / veſti⸗
gia illi appꝛobatõnis retinẽs / ſe olo tactu

manuũ infirmos certa ĩifirmitate curat:te

ſte notoꝝ etate Nec hrei mulier.capax cẽ

ſet. cũ a ſacroꝝ miſtratõe ĩmo interdũ cer⸗

to tye ab ingreſſu ecclie phibita Quareñ
idẽ ſicut ĩalijs regnis in qͥb mlierẽ credo
capacẽ¶¶uũmo ⁊ i regnis ſucceſſert ⁊ ſuc

cedũ ehÿ Hon frãcoꝝ etſi in alijs ↄſuetu

do admittit illas ex ↄſenſu toti ppli fran

cis ãt ↄſuetudo ⁊ ppli ↄſenſus in euũ cõ⸗

tradixer̃t. Quid pla Hoõne de diſtixit do⸗
minia ⁊ trã inhabitari fecit/ ꝑ diſtictõem

liuinguaꝝ in turri ↄfuſiõis/cum oẽs in lin

gua vniſoꝛmes ꝑ liguaꝝ ↄfuſionẽ ⁊ diui

ſionẽ mũdũ inhabitauit ⁊ geẽtes diſperſit

quo vos barbari qᷓ; vocẽ ñ ĩtelligimꝰmo⸗
ribo vita ⁊ ligua ꝓꝛius dꝛũtes/nob frãcis
cupitꝭ pᷣeſſe ec hercles cũ hac diuerſi⸗

tale hiſpaĩas qſiuit ⁊ hĩtauit. Nõne ec ro
manivniuerſ liguis paciparũt/curñ an

glici eq̃ frãcis pꝛicipari pñt⸗( Nuiaĩ/
digni tã pie tã xpᷣian iſſime natõi pᷣeſſe.de
fende iuſticiã allegatã ⁊ nõ tirãniã.allega
iuſtos reges et ñ tirãno reges hiſpa
nie et nauarreqͥ in ligua dnant᷑.du

cẽ Bꝛitãnie et regẽ vngarie qͥ. xij.linguas
hʒ in res differẽtes / vngaros teutonicos

ſclauos/tartaros/philiſteos/ cõmannos

francos eralios pꝛo nũc a memoꝛia mea
lapſos hoc qꝛ populꝰaſſentit ſubijci

qꝛ minoꝛ ꝓs debet maioꝛi et dignioꝛi ce⸗
dere/et regem alienum ſibi aſſumit.nos

“

£

autẽ nõ ſic.

Dialogus duoꝛũ militũ

te pᷣmiſſe de filie ſucceſſiõe/expꝛeſſe renũ/⸗

ciaſtis ⁊ regem philipũ appꝛobaſtis ¶¶ A¶
ec Erras in facto vel ig
noꝛas rei geſte notoꝛiã. VUnde ꝓ tua veri⸗

¶ Hõ credo

dica infoꝛmatõe ſcias ꝙ anno dñi. M. cc

lxv. oñs philippꝰrex francoꝝ obijt. reli
ctis philippo lebel? yſabele. qᷓ fuit nupta
regi angloꝛũ Odoardo/qui qͥdẽ Odoar⸗

dus ipᷣam reginã/impie pᷣſumptiõiby cu⸗

iuſdã ſui ↄſiliarij huele deſpencier tracta⸗
uit. intantũ ꝙ franciã aufugere opoꝛtuit
et tädem poſt multa fuit cõpulſa redire i⸗

uita/q̃ pꝛeſidio ⁊ ope dñi Johis de hãno

„

diſponente applicnit in poꝛtu de pꝛiſto.

*

vbi ſui beniuole aduenites cũ potentia
obſederũt regẽ virũ ſuũ ⁊ di⸗

ctũ hue euiſcerauerũt ⁊ regẽ cuſtodierunt

filiũq; noĩe odoardũ coꝛonauerũt/quẽfi

liũ ⁊ regẽ rexerũt om̃es de 7 de. R

de moꝛtemar inter q̊s rectoꝛes inſurrexit

talis inuidia inimicicia/ ꝙ finaliter dictꝰ

Hoꝛtemar ꝑ iudiciũ baronũ.moꝛti dãa⸗

natus ⁊ euiſceratꝰ et eiꝰ inteſtina cõbuſta

adhuc eoviuẽte.ſicut factum fuerat dedi
cto huele diſpencier. Philippꝰãt lebel fra
ter dicte yſabelis / habuit karolũ regẽ fran

coꝛũ q habuit tresvxoꝛes ⁊ moꝛtu ſine li
beris/oꝛdiauit ꝙ dñs philippꝰde valoys

cõſobꝛinus ſuus germanꝰ/tutoꝛ eſſet ma
ſculi ſi ſibi naſceret᷑.ſi vero filia/ miſit iu

dicio pariũ/⁊ ꝙ eligerẽt in regẽ idoneio⸗

rẽ ⁊ expedientioꝛẽ.qͥ quidẽ karolus moꝛi

tur anno dñi M.ccc. xxviij pter qð dicti
pares elegerũt dictũ dũm philippũ/omiſ
ſis dicta yſabele ⁊ eiꝰfilio odoardo/qͥ ſiq/
dẽ philippꝰilico coꝛonatꝰ⁊ inunctꝰ⁊ cõſe
cratus ⁊ ilico debellauit ⁊ deuicit flandrẽ
ſes ⁊ ſilr miſit nuncios ſuos dicto anglie

regi ad reqͥrendũ ꝙ veniret ⁊ recognitum

ab eo ducatũ acqtanie.q ſiquidẽ odoardꝰ
venit ad ciuitatealmbianeñ.in q̃ rex aſſo

ciatus regib BGohemie Nauarre ⁊ maio⸗-

ricarũ ipᷣm honoꝛauit.Et idẽ odoardꝰre⸗

cognouit dicto regi francie ducatũ acqͥta

nie et fecit homagiũ in ꝓpꝛia ꝑſona verbo

autẽ reꝑiret᷑ teneri ꝓmittẽs qꝙ; ſe intoꝛma⸗

ret de modo ⁊ foꝛma ⁊ infoꝛmatꝰ faceret ⁊

lras ↄfici faceret iuxta foꝛmã ad quã tene

rireꝑiret᷑.⁊ ita rexanglie receſſit cõtentiſſi

mus⁊ ilico reuerſi us cõgregauit pceres re
gni ſui in q̃ ↄgregatõne rex frãcie ꝑiter ſu

ĩmo vos anglici dicte ãrele p

nia cũ.ccc.nobilib retroceſſit? a caſu Oo

os miſit Etlicet fieret rumoꝛ in anglia q;

deberel coꝛona odoardo tãq; pximioꝛini
hilominꝰ? fuit ↄcluſuʒ ꝑ ꝓceres magnates
⁊ tres ſtatus regni ꝙ tenebat᷑ facere homa

giü dicto regi frãcie.qð ⁊ fecit ꝑ ſuas lrãs

patentes / qs vidi in chꝛonica deſcriptas

datas ad elchen Anno dñ M. ccc xxx. die

xiij. arcij cauet᷑ modo ⁊ foꝛma re⸗

cognoſcendi ducatũ aqͥtanievt ꝑ ꝑtẽfran
cie ⁊ vt comites de põcien ⁊ mõſtrolij⁊ ita

ꝓmiſit ⁊ iurauit ſe facturũ ꝑ ſe ⁊ ſucceſſo⸗
res ⁊ ita eſt verũ notoꝛiũ et manifeſtũ ꝑ q̃
ſatis iuſticiã noſtrã ⁊ ĩpietat
veſtrã tyꝛannicã/in libidine dnãndi ſi ve
lis lucide potes cõpꝛeheder
da canis/ſed pᷣcoꝛ qͥs iſta pom
ti hiſtoꝛici ⁊ chꝛonicarij iſta ponũt /ſed la

/

nõ francus ſed de hãnonia.⁊ ſeruitoꝛ do

tiꝰvidet᷑ Johs froyſſardi vobis fauẽs. qꝛ

pietatẽ ⁊ in iqͥtatez

Mirã⸗

v Mul

meſticus anglice regine / vt ipſe igẽ pfitek

nec iſta tergiuerſari poſſunt.¶ A aliter
fui ꝑ vnũ ꝑꝛelatũ magnũ ⁊ doctiſſimũ in
foꝛmat Si aliter cõtra veritatẽ ſal⸗
ua ſui pace
inde ſecuta ⁊ rex noſter regẽ frãcoꝝ ſe no⸗
minauit¶Nõ iuſticia ſed iniqͥ tate ⁊ in
ſtigate diabolo Aquõ pꝛecoꝛ expꝛime
Dcire debes in frãcie curia/ppolle
bat dñs Robert de artoys ſoꝛoꝛiꝰregis.qͥ

ſiquidẽ certa occaſiõe ꝓpuocauit regiã in⸗

dignatiõeʒ intantũ ꝙ aufugit hannoniã
pꝛopt᷑ qd rex eiꝰvxoꝛẽꝛ liberos detinuit⁊
ducẽ hanonie diffidauit ſi illũ receptaret
ꝓpter qð iuit bꝛabãtiãvbi ilico duriſſima

¶ AOuůõ iĩgit᷑ tot ⁊ tãta bella

guerra inchoata contra ducẽ ꝓpter dictaz
receptatõʒ q̃ iᷣm dũm Robertũ ĩpulitad

fugiendũ in Angliã vbi ilico applicatus

machinare cepit cũ nobilibs ↄtra regẽ frã

cie dicẽdo ꝙ vecoꝛdes ⁊ puſillanimes eſ/

ſent / ſic regnu dimittere. d. philippo cũ ſi
vellẽt illð vẽdicare poſſent bono iure. ⁊c.

intãtũ ꝙ in ſolenni feſto btĩ GBeoꝛgij in q̊

nobilitas vtriuſq; ſex ↄuenit.in q̊ nature
hũane et pacis hoſtis ꝓteruꝰinimicꝰ dia⸗

bolus nõ abfuit Immo ppñ̃s illũ diẽ glo⸗

ſum ſibi ⁊ oĩbo diabolis fecit/qm̃ iuuenũ

vtriuſq; ſexꝰoꝑe et cõſilio/ ſctm̃ paſſagiũ

regis frãcoꝛũ cũ tricẽtis armatoꝝ milibꝰ

turbauit/guerrãq; ↄcluſit inter nos xpᷣia
nos in q̃ credit᷑cl.annoꝝ ſpacio/⸗ tã peſte
ignis famisq; gladio xpᷣianoꝝ milliones
interẽptos.digaboli ſtimulãte aſtutia/

vyna dña ꝑ ipᷣm Roberti inſtructa.ĩ regis

8
ſot

—— — — —.——

R

— — — ðð
3

Franci et angli

angloꝝ pñtia in menſa ſedentisvnã po⸗/

ſuit allegoꝛiã/ſeu figurã/ concludẽs alle⸗
goꝛice ⁊ figuratiue magnã regis⁊ ſuoꝝve
coꝛdiam /niſi francie regnũ vendicarent.
Quo facto ſinguli tyrones inſtrncti ꝑ do
minũ Robertũ /ſua emiſerũt vota dñabo/

p nunq deſiſterẽt / vn gvno oculo nõvi

deret/alius capuciũ nõ ferretc donec frã
cie regnũ/ animo illo querendi intraſſet.
A. Quõ tam repẽte fuit per noſtros tãta
materia ⁊ tanti regni cõqueſta cõcluſe

Dirigente eodẽ diabolo/ pacis et nature

inimico / quoniã dict' rex philippꝰvidẽs
ſe imo totũ oꝛbẽ pacificũ / nolens miliciã
ocio toꝛpere.ſed ulã ꝑ xpᷣi fide augẽda di⸗

ſponere/iuit adviſitandũ papã vꝛbanuz

quintũ in Auinione⁊ petẽdo crucẽ ꝓ eun
do vltra mare/q̃ obtẽta/reꝑiebãt᷑ tricenta
milia armigeri ad crucẽ recipiẽdã diſpo/⸗
ſiti qbus abſentibo/angliciveſtri putarũt
facilem regni francie inuaſionẽ.que cum

daa aures dicti philippi francoꝝregis per

uenerũt:a tam pio⁊ ſctõ ꝓpoſito a tãto bo
no vobis tã effera ⁊ dãnata neqcia cõpul
ſus ꝓ ſui regni defenſiõe deſtitit⁊ ita guer
ra cõtra infideles fienda ⁊ ꝓveſtra iniqᷣta/⸗
te cõuerſa/cõtra xpᷣianiſſimos frãcos ꝓ ty
rannia ⁊ libidine dñandi exercẽda vñ in⸗
gemiſcit populꝰiubilat hoſtis/exultat in

fernꝰ. que vox ꝗᷓ lingua tãta xpᷣianoꝝ dã⸗

na expꝛimere poteſt illis ĩfeliciſſimis die

loco ⁊ hoꝛa fabꝛicatis¶. Quõ igit᷑ rege

philippo reuerſo de Auiniõe/anglici nr̃i

certificati ꝙ erat infra regnũ tantũ nego⸗
ciũ attentarũt ⁊ tã difficile . Inſtigãte
diabolo ⁊ dicto Roberto eiꝰ miniſtro/ rex
Anglie cõſuluit ducẽ hannone/ qͥ cõſultꝰ
multũ diſſuaſit iſtã querelã ⁊ guerrã.ſʒ ni
hilomin?ꝰmagis fauẽs maieſtati qᷓ; verita
ti ⁊ iuſticie/dixit cõſulendos ducẽ Bꝛabã
tie/epᷣm eodieñ. Archiepᷣm Colonieñ.
Ducem BGBelreñ Marchionẽ Jullieñ dñʒ
Arnolphum de baquehen ⁊ dñm de fran
quemont.qͥ ſiquidẽ eẽnt hꝰopionis inci⸗
piendi guerrã attrahi poſſent ad diffidan
dum regẽ francie.eẽnt ſufficiẽtes ad inua
dendũ cũ.ioooo.armatis cũ triba coꝛona⸗
tis ad q̊s omnes pᷣdictos miſſi ſunt ilico.
xl.milites in maxima pompa q̃ſi auꝝ ia/
ctantes pꝛo gratia ppłi captanda ꝑ loca⁊
patrias quibꝰiter ſuũ faciebãt.Et ipſoꝛũ
aliqͥ cum vno oculo dicebãt ſeveniſſe/nõ
Inte cũ illo viſuros donec aliqð magnuʒ

Cameraceñ.qð ⁊ fecit.

feciſſent ꝓ cõqueſta regi francie. Qui ſiqͥ⸗
dem milites⁊ nũcij regis Anglie/a dictis

dominis repoꝛtarũt votiuũ reſpõſum Et
cũ hoc tantũ laboꝛarũt ꝙ habuerũt fauo⸗
rem tacitũ flandreñn.medio cuiuſdam har
tuelle inter ipos pꝛepotẽtis.Comes autẽ

flandrie amicus francoꝛũ poſuit garniſio

neʒ a gagent cuiꝰmetu opoꝛtuit anglicos
pompoſos ꝑ hollandiã remeare.Quo au
dito ꝑ regem anglie miſit cõtra dictã gar⸗
niſionẽ.d.armatos/⁊.2 ooo.archerios qͥ

ualuerũt.Ex quavictoꝛia dict?hartauelle
reſumptis viribꝰ ilico ſcripſit regi anglie/⸗
poſt tale pꝛincipiũveniret⁊ pualererde
ut ⁊ fecit ⁊ venit ad dictũ locun vbi
cum om̃ibus pꝛemiſſis cõuenit ⁊ intan⸗

tũ votũ ꝓpalauit qͥ poſt vniꝰ mẽſis ſpaciũ

facere voluerũt/q; dux Bꝛabantie faceret
et ille differens poſt aliã dilatõem conclu
ſit ꝙ niſi de mandato imꝑatoꝛis nõ diffi⸗
darent.pꝛopter quod Marchio Julieñ⸗
miſſus ad illũ/obtinuitvicariatũ imperij

et licentiã fabꝛicãdi monetã ſub coloꝛe ꝙ
rex francie occuparet ab imperio caſtrum

de creueret᷑ in dioce. Cameraceñ.Et in⸗

terim aduenit eſtas ⁊ rex anglie erãt cum
cõiuge in caſtro de lonaur. adueniẽte aũt
termio/venerũt anglici. oo.⁊ ſagittarij

ioooo.⁊ nihilominus opoꝛtuit ipᷣm vſq;
ad mẽſem nouẽbꝛis alios dños expecta⸗
re/⁊ interĩ miſerũt diffidatõnes regi fran
cie per quendã epᷣm de Incole ex parte re⸗
gis anglie tanq; vicarij ſacri imꝑij quod
tunc etiã noluit dux Bꝛabantie ſed ventu
rum ſe ꝓmiſit quando obſediſſet ciuitatẽ
t. Sed rex anglie fu
it cõſultus dimittere obſidionẽ et intrare

poſt multũ conflictũ dirigente diabolo p

regnũ quod ⁊ fecit. Sed ilico cumvoluit

intrare regnũ. Comes lynandi ⁊ Comes

de ißm quẽ extra imperiũ dimi
ſerũtq; ſolum vt vicariòv bedierãt et fue⸗

runt cũ rege francie vnde rex francievenit
obuiã cum regibus Bohemie Scocieet
Nauarre habens. dooo.⁊.viij.bãnerias
dc.lx.peminones.vi.duces.xxxvi.comi⸗
tes.cccc.milites.⁊.lxiij.pedeſtres vſq; ad
locum de buronte. Rex anglie pꝛope per
tres leucas habebat duces Bꝛabantie de
Bueldes Marchiones de Julies et blan⸗
nerbonc.comitẽ de moirs dños de hãno⸗
nia Robertũ de artoys ⁊ om̃es barones ⁊

milites anglie.ſed finalit᷑ tractãte duciſſa
SB

2 9

ðð

. eet um
ſi

4

Dialogus duoꝛũ militũ

B bannonie receſſerunt ſine bello A. Hec

mihi nõ vidẽturveriſimilia q; vtvicarius

imꝑij ad tantã guerrã inijciendã ꝓcederʒ
cum ſe noĩet francoꝛũ regem G. ſalua pa⸗

ce tunc ſe nõ dicebat francoꝛũ regem ſʒ di

cam cur et quõ nomẽ ⁊ titulũ regis / rex ve

ſtervſurpauit. Scire debes ꝙ poſt pᷣmiſ⸗

ſa niſus eſt medio dicti Jacobi tartauelle
gttrahere flandrenſes q om̃ino negauer̃t

metu pene cõnente ⁊ per eccliam illis im⸗
poſite.vt ſi minꝰgrata regi francievnq; fa
cerẽt pene excõicationũ/⁊ ducentoꝝ mili
um floꝛeñ.ſubiacerent Sed conſiliovniꝰ
mali aduocati tergiuerſatoꝛis q̃ſi achito⸗
felis fuit dictũ ꝙ ſi reciꝑet titulũ regis frã

cie ⁊ tanq; francie rex illis pꝛeciꝑet ꝙ eẽnt

liberi a pena/cuius ↄſilio fuit vtrinq; ap
plauſum.licet multis pꝛudẽtibusvidere/

tur ratõni diſſonũ.reciꝑe titulũ tãtũ ſine

alijs cauſig? poſſeſſione ¶ A. Quid inde
EAnmata francoꝛũ et Januẽ
um ꝑmare deſtruxit/auronieꝛ franci de
ſtruxerunt terrã dñi Johis de hbannonia.
et illi de cameraco hannoniã diſcurrerũt.
Poſtq; anno.xl.iteꝝ reuertit᷑ angloꝛũ rex

ad franciã qui repperit in mari armatam

francoꝛũ cum qua dimicauit⁊ durauit cõ

flictus ab hoꝛa pꝛime vſq; ad nonã et fi⸗

naliter angli pᷣualerũt ⁊ tranſierũt ⁊ vene

runt ad gaud vbi repperit reginam enixã

et ilico obſedit ciuitatẽ Toꝛnacẽſem. Et
rex francie venit vſq; ad pontẽ de Creſſy
vbi multe ſcarmuche ⁊ franci ſtrennue ſe
habuerunt.⁊ potẽtioꝛes ⁊ flandrenſes ve
coꝛdit᷑ aufugerunt.ſed finaliter poſt.xi.ſe
ptimanas tractãte duciſſa hannonie fue/
runt deputati qͥnq; tractatoꝛes qͥ conclu⸗

ſerunt treugã ad annũ vnũ.⁊ debuerũt re
ges mittere quinq; notabiles ꝑſonas. et

ex pꝑte pape duos cardinales ad ciuitatem

attrabateñ.⁊ quicqͥd per illos ſeu duas ꝑ

tes illoꝛũ eſſet factũ ratũ maneret atq; fir⸗
mũ ⁊ interim vti poſſidebat quiſq; poſſi
deret Sed finaliter in dicto ꝑlamento ni
hil fuit ↄcluſum culpa anglicoꝛũ pertina

cium. Demũ rex anglus oꝛdinauit feſtuʒ

in die Beoꝛgij ⁊ oꝛdinẽ de Jarre tiere cũ

xl. militibus.⁊.xl.ſcutiferis ⁊ regina pñte

cum.ccc.dñabus vel domicellis inductis

eadem liberata. Anno.ccc.xliiij. Et demũ

anno. xlvi.poſuit obſediũ ante calayſium
ꝓpter quod rex francievenit ad leuandũ ⁊

ꝗqꝛ nõ potnit tranſire obtulit bellũ/⁊ roga

gere. vt francia / et hiſpania non

uit regem anglievt ſimul pugnarẽt quod
refutauit ⁊ ita ſine fructu retroceſſit ꝓpter
quod rex anglie hab nit calayſiũ ⁊ ſine mi
ſericoꝛdia illos cũ ſeueritate tractauit⁊ ã⸗

glicis Honulauit. WMultiguene actus ſe⸗
cuti v
Auinione ad tractandũ de pace et anno.
lv. pꝛinceps de gal.deſcendit et eodẽ an⸗

q; ad annum. liiij.quo fuerunt in

no rex Anglie vſq; caleſium ⁊ inde ad lo⸗

cum de hedin.cui rex francie venit obuiã

et obtulit bellũ dieto angloꝛũ regi. qͥ illoᷣ

renuit⁊ cum cõſuſione retroceſſit. Demũ
gnno.lvi.contra pꝛincipem de

——

Rex Jo.franciã venit ⁊ habuerũt bellum

pꝛope ciuitatẽ pictauieñ.in quo pꝛobdo

loꝛ.multi nobiles hincinde occiſi ⁊ franc

qui ſuperati/ſed rex Johs fuit reputatus
ſtrennuioꝛ miles illius belli.quẽ vos an⸗

glici honoꝛaſtis.ſed finaliter pꝰ multa ip

ſum occidiſtꝭ.⁊ tãtoꝝ maloꝛũ fuiſtis acto
res ꝙ deũ debetis timere vltoꝛẽ. Ecceĩiu
ſticiã ſeu iniqͥtatẽveſtrã ¶ A. alið dixit mi⸗
hi põtifex me?¶ . Dic pᷣcoꝛ qͥd dixit: A
Dixit ꝙ pꝛo iuſtificatõne ſua obtulit re

noſter ſtare cõſilio generali/quod francie
rex rannit g non renuiſſet ſi de iure ſuo

cõfidiſſet F. Per pꝛemiſſa tibi liquet ſa
tis reſpõſio/ nonne queſtio ſopita ſi que

eſſet per cõſenſum regis ⁊ regnicularũ fa⸗

ctum cum tantis deliberatõne ⁊ dilatõne
omia potuerũt rexet regnicole ſinguli ãt

non.um igit᷑ rex tuus cum pꝛocerũ ⁊ re

gnicolarũ conſilio regi francoꝛũ homagi
um fecit et regem agnouit et appꝛobauit

quomodo cõtra pꝛopꝛiũ iuramentũ ho⸗
magiũ ⁊ fidelitatis ſacramentũ venirenõ
verẽtur anglici. Nonne felloniã cõmiſit

rex veſter/imo leſit maieſtatẽ domini ſui.
Nonne iſta exceptio alias elidit.quomõ
igitur debuit francie indubitatꝰ ↄpꝛomit
tere de tanto regno in homiĩes/ pauci enĩ

reperiũtur hodie a populo aurũ ſpernen

tes / dicit enĩ ſalomon ꝙ om̃ia obediũt pe
cunie/et alius dicit. Audito numo quaſi
quodã ſummo pꝛincipe. Reſiliũt value/
nihil audit᷑ niſi ſalue. Nonne de dicta fel⸗
lonia ipſe rex iudex competẽs tanq; dñs

feudi ⁊ ſaltem cũ paribus quomodo ſum.

mittere debuit vel potuit alieno indicio/⸗
nunq; fecit nec facere debuit.nec legi fuiſ⸗

ſede hoc actum. Pꝛeterea quelibet puin⸗

tia nõ ſubdita imꝑio poteſt ſibi regen eli

ubdite

—

— ——

— — — — — — —

—

ð‚ — Lfmm.

imperio.Cum igit᷑ deficeret in regno fräã⸗

cie filius pꝛiogenitus/⁊ alij capaces ĩſan
guine in pꝛopꝛietate pᷣcederent.quare nõ

potuerunt illũ ſibi eligere regem iudicio
et electõne parium et magnatũ pꝛout fece

runt illũ victoꝛioſuʒ philippũ cui inerat
ſplendoꝛ nobilitatis regie/⁊ cuius voceʒ
D intelleximꝰ non barbarũ ſeu anglicũ / vel
ſaxonẽ/cuius vocẽ non intellexiſſʒ popu⸗

tum venire pᷣſumpſiſſz niſi de facto ad ſug
geſtionẽ diabolicã medio illius diabolici
RPoberti de artoys impij et quaſi per indi
gnatõem deſperati illi tyrones ⁊ iuuenes
poſtvinũ ⁊ dominarũ ꝑſuaſiones vocati/⸗
illa vota de faciendo guerrã in francia/ fa
tue ⁊ in ſuarũ animarũ ſalutis detrimen/
tum emiſiſſent. Nec ambigendũ quin ꝓp⸗
ceres ſi cõſulti fuiſſent regnũ ſuũ et duca⸗
tum acquitanie cũ alijs ꝑtinentijs malu/⸗
iſſent pacificũ ⁊ ſub federe regie francoꝛũ

———

— — ———õ

noſa ſaluis dei offenſis ⁊ pꝛoximoꝛũ con⸗

tumelijs que extimatõem nõ recipiũt qui
bus media illius anglie regni pars peſte
⁊ gladio depopulata et homibus vidua,/

ta etſi damna dederũt certe maioꝛa repaſ

ſi ſunt. Quid plura: Certe que iuſte poſſi
debant et pacifice/nũc tyrannice⁊ per fel⸗
loniã omnia cõmiſerunt: pacis fructum

amiſerũt. Malum igit᷑ inuenile ↄſiliũꝛ i⸗
piũ.minus ſalubꝛe ⁊ vtile ⁊ honeſtũ. Nec
L video vobis remediũ hominibus deſtitu
ts niſi ꝙ habita diſpenſatõne / viduas ve
ſtras deſponſetis ⁊ dei et hominũ pacem
queratis Dolendũ et mirandũ de

Honneneugerel paxex poſt facte. E.

—

Cuius culpa:

— — — —

quia ex malo pꝛicipio malus finis ſpectã

Cf ——— ——

pinquioꝛ.et ideo cũ naturaliter in regno
ſuccedat᷑ ⁊ naturaliter in regno cum natu
ram imitetur ⁊ ab ea ſeparari nõ poſſit iu
xta doctoꝝ appꝛobatas ſentetias Hec eti
auonrnn pꝛocerũ ſuoꝛũ conſilio dictus rexan/
glicus contra fidelitatẽ ⁊ homagiũ pꝛefa

”M lus francus/erat enim dñs philippus ꝓ⸗/

minũ bibere

D maieſtatis /q ſe tot ⁊ tantis guerre diſcri/
minibꝰ immiſcere per que nil ſecurũ/ſeld
omnia contẽtioſa ⁊ anglicis inutilia ⁊ dx

aſſertis ſi veritati innitantur. ta

Multe ſed nulla ęfficax nec tenta ( A
. Veſtra pꝛout audi
ſtis Mon perpẽdi culpam noſtrã.
F¶ Culpam noto continuã per pᷣmiſſa /

dus / quicùd ex poſt bellis iniuſtis ipijs

„₰

iniquis foꝛtuna dedit ſuo iure illõ veſta
impietate cłpa⁊ maliciavenit. Oulti enĩ

tractatus iniciati cuʒ illo illuſtriſſimo. d.
Jo. de francia ͥ pꝛo cõſummatiõe tracta⸗

tus redijt angliam⁊ ibi occiſus.⁊ licet ha

bueritis hominẽ redemptõem haberevel
petere nõ veremini in gladij viribo quibꝰ

plures ex veſtris q; ex noſtris interempti

et longe plures habetis viduas ⁊ oꝛpha⸗

nos quã nos dei miſericoꝛdia habeamꝰ/
iuſtiſſimo dei iudicio illð diſponente / vt

qui ſanguinẽ ſititis/ſanguinẽ patiamini

⁊ bibatis Voluiſtis eni Nini aſſyrioꝛũ re

gis/ magis q; xpᷣi imitatoꝛes eſſe qͥ anno⸗
rũ.l.ſpacio ꝓpagande dominatiõis libidi
ne/arma ferrea extulit ⁊ cruentã vitã ꝑ to⸗
tam aſiã bellis egit et in rubꝛo mari vſqʒ
ad luxinũ pontũ ꝑdomuit. Barbaram

adhuc in bellem toꝛpentem excitauit ſe⸗/

uitiã et iam nõ pecudũ ſed ſanguinẽ ho⸗
Non omeg eiuſdem

fuerunt nec ſunt opinionis.¶ X. Ler⸗

te fateoꝛ nec natõem totã accuſo fed auto
ribus tantoꝛũ ſcelerũ culpam do. Pꝛoce⸗
res enĩ? pꝛudentes pacẽ concluſerãt quã
tyrones ⁊ iuuenes incõſulti ad ſolam di/
cti.d. Roberti de Artoys ꝑpſuaſionẽ infre/

gerunt⁊ guerrã cruẽtam inchoarũt Oul

tiq; pꝛobiviri pacẽ queſierũt/ſed illoꝛum
opinio pꝛohdoloꝛ nõ inualuit/⁊ ita ſeua
longo vſu tantoꝛũ pꝛeſertim pꝛelatoꝛũve

ſtroꝛũ autoꝛitate cõpꝛobata inoleuiũ qſi
in naturã conuerſa ⁊ vtinã ſolos amoꝛes
nõ inſontes pena ſequeret᷑ ( A Quan

do fuerũt illi tractatus inter nos quos aſ

ſeris? VI QCirca annum.

rum.lxiij.pꝛo cõſummatõne tractatus re

dijt angliã et ibi moꝛtuus.Ex quibꝰ oꝛta
eſt queſtio et finaliter anno.lxviij.in ꝑla⸗

mento pariſieñ Hane Bnnn eſt ꝙ appella
tõnes dominoꝛũ de acquitauia a rege an

glie deberent recipi ꝑ dictum ꝑlamentũů/

et ita fuit ſignificatũ regi anglie qui mul⸗
ta allegauit a rationis tramite multũ diſ⸗
ſona/ſed nec minus rex noſter tanq; iuſti
ficatus ex abundãti obtulit ſtare iudicio
ecdeſie Rhomaneꝛ dñi noſtri pape quod
rex veſter renuit Difficile eſt mihi
credere & OQuare credis de pace cum
illius fueritis ſemꝑ inimici? ruptoꝛes.tã

quã nõ homines bone volũtatis quibus
SSꝛ2

*

in quo rex Johes fuit liberatus anno lxij
viſitauit papam in Auinione ⁊ anno ite/

) „n229

Dialogus dnoꝛũ militũ

ſolis pax a chꝛiſto legata. A immo
ſemꝑ queſiuimus ⁊ querimꝰpacem &
Quare igitur occidiſtis illũ pium regem
veſtrũ Richardum cuiꝰmedio pacem per
petuã ſi illa digni fuiſſetis qſiueratis ¶
Longa eſt hiſtoꝛia F nmo bꝛeuis
in effectu ¶A Ouare bꝛeuis qꝛ
tanq; pacis inimici eſtis aſſueti dños⁊ re
ges occidere ¶ Aquos ⁊ quot ¶ Cum
ipſe melius ſcire debes quare regẽ ſanctũ
kinicũ danoꝛũ⁊ angloꝛũ regem cuiꝰregis
danoꝛũ eſtis tributarij/occidiſtis infra ec

cleſiam cathedralẽ in ciuitate ottonieñ in

regno dacie ⁊ pheonia inſula et ibi ſanctꝰ
martir ſepultus. In cuiꝰ rei memoꝛiã / ſa⸗
gitte ſignũveſtri geſtare ſacerdotes in ca⸗
ſulis debent du celebꝛant. quã poſſeſſio⸗
nem impie cõtinuaſtis vſq; ad aliũ ſccm̃
martirẽ ſctm̃ thomã cantuarieñ.pꝛo iuſti
tia cuius eſtis inimici moꝛientẽ ⁊ vſq; ad
dictũ pium regem Richardũ pꝛo pacevo⸗
bis queſita tãq; indignis intfectus.Que
igitnur maioꝛ demẽtia q; nobiſcũ cõtende

re niſi gladio.ſi dominos naturales et p⸗

pꝛios occidiſtis vijs impijſſimis opinio/
nibus diſſentiẽtes quõ alienis pacẽvł iu

ſticiã ſeruabit: ¶ A Nunq; audiui an

glicos reges intfectos · Ego legipᷣ⸗
dictos ⁊ alios etiã temgꝑe antiquiſſimo.
ic queſo vnũ: ¶ VwDicã plures
A¶ Rogo die ¶ nno dñ i.dc. lxij.
Oſuas rex anglie occiſus eſt.Anno.dc.li
Oſini rex occiſus Anno.dc.lxviij.Elfinꝰ
rex occiſus Anno.dc.lxxx.Egriſo.Rarda
hubꝛoꝛũ rex occiſus eſt. Anno.dc. xcviij.
Vrenhered duxregni moꝛdamibꝛoꝛũ in
terfectꝰ eſt. Anno.dcc.xvi.obꝛed rex moꝛ⸗
damibꝛoꝛũ interfectus eſt put veſter Be⸗
davenerabilis in angloꝝ hiſtoꝛia/late de
ſcribit.De illo autẽ martire/ gloꝛioſo ſan
cto kinito dacie anglie rege/ponit dano
rum hiſtoꝛia ( Aα Illi tunc infideles
EBSed vos tũc infidelioꝛes ¶ A bo⸗
num fecerũt quia ſanctos et martyres/ho
mines moꝛtales fecerũt Si bonũ
nõ tamen bene fecerũt.⁊ deus remunera⸗

toꝛ aduerbioꝛũ nõ nominũ. Foꝛte
cũ iuſta cauſa fecerũt ⁊ ita bene ¶V Vo

lentibus nõ abeſt occaſio iuſtavel iniuſta

ſumũt eni occaſionẽ iniqui qꝛ coꝛrigi de⸗
ſpiciũt⁊ bene pꝛolata criminãtur. Valde
enim inſolens ⁊ intolerabile exiſtimãt qͥc
quid illud nõſonat quod intus amant

coꝛum regẽ Ph

ſue militie cõtra infideles cõuertiſſet

A Gum mẽte reuoluo queaudiui ma/ M

lo tacere q; loqui.Vincit enim omiaveri
tas.et certũ quod in diebus meis vidi no
bis Pace queſitã medio illius boni regis
Richardi de cuiꝰmoꝛteꝛ cauſis illiꝰ/ſatis
impijs/taceo.de tã antiquis ignoꝛo.hoc
ſaluo ꝙ internos fama aſſteritur. Noꝛma
niam nobis ꝑtinere ⁊ in hoc nos iuſtam
vos iniquã fouere cauſam. GESalua
pace nõ eſtveꝝ nil citra mare habetis ni⸗

ſiꝑ tyrann iꝗ et mare eſt ⁊ eſſe debet termi

nus veſter. Habuiſtis tamẽ alias ducatũ
acquitanie cum aliq bus pertineñ.in feu⸗

dum a rege francoꝛũ quẽ ducatũ per mul
tiplicatas fellonias diuine ⁊ regie francie
maieſtatis offenſinas amiſiſtis ↄtra fide/⸗
litatem iuratã et pꝛomiſſamvenieẽdo. In
Hloꝛmania autẽ nullũ ius habuiſtis. nec
habetis/immo vt dux naꝛmanie rex fran
coꝛũ eſt verus rex anglie.ſcitis eniʒ ꝙ dux
NHoꝛmanie iuſto titulo regnũ veſtꝝ que⸗

ſiuit vnde reꝑio etiã ꝙ anno.c.liiij.rex frã
coꝛum Qudoꝛvicus ʒelotypia motꝰ/vxo
rem repudiauit quã henricus noꝛmanie

dux pᷣter eius volũtatẽ duxit pꝛopter qð
inter eos ſuboꝛta guerra ſed poſt eodem
anno facta pace int᷑ eos dictus Henricus

cum dicti regis Qudoꝛvici pᷣſidio/angli⸗

ai cõtra Stephanũ intrat regnum ⁊ oc
cupat ſed per cõcoꝛdiam illi regnũ ad vi-

tam dimiſit. qͥ poſt illo Stephano moꝛ⸗

tuo cum dicti regis pᷣſidio regni ĩtegrita⸗

tem habuit ⁊ poſſedit. Poſt autẽ circa an
num domini.M. x. Philippꝰ francoꝛũ ⁊
NHenricus angloꝛũ reges ſumul in chꝛiſti
nomie cuʒ innumeris nobiliũ milibo iter
pegrinatõnis vltra mare pꝛo chꝛiſti vin⸗

dicta fienda arripuerũt/etſi rex tuus odo

ardus ſimiliter in die ſancti Geoꝛgij face
re voluiſſʒ aut ſaltem illũ xpᷣianiſſimũ frã
ilippũ de valoys nõ im⸗/
pediuiſſet anglicos ſuos.CC. non perdi
diſſet nec tantoꝛũ francoꝛũ moꝛtem pꝛo⸗

pinaſſet nec notã ſue fidelitatꝭ infracte in

aurilſſet / ſicq; rex Henricus vltimo vita
functus ſtrennuitatẽ pꝛopꝛiã et fratrũ ac

Poſſibile eſt ¶ ¶Pꝛecoꝛ nomĩa mihi

pontificẽ tuum inſtructoꝛẽ ⁊ in hac mate

ria eruditoꝛẽ. A MNõ nominabo/ ſed
magnũ in dei ſeruitio tibi eſſe aſſero et in
magna dignitate conſtitutũ. ¶ Y Vti⸗
nã bene ꝑpendat/ſue magnitudis pᷣceps

ê õ S .
S l Z M — . —

De quadam puella Sʒ

et caſuũ ſublimiũ maxiĩa lubꝛicitate.quo⸗
niã trepidaret tam ſublime aggredi faſti⸗
giũ quod dũvidetur virere cadit.et dũ ex⸗
tollit᷑ terminat᷑ fine repentino ſicuti ros⸗
qui ſubito deſiccatur. ¶ A Niſi bñ in⸗
telligeret nõ fuiſſet in tanta conſtitutꝰ di⸗
gnitate ¶ YADignitas ex ſe impꝛobos

neqͥt facere reuerendos/qꝛ ex ſe dignitras

nihil habetvirtutis necvirtus ex dignita
te.ſed pꝛopt᷑ virtutẽ dignitati dat᷑ honoꝛ.
Si enĩ aliquid boni ꝗ natura ineſſet di⸗
gnitati/ mali nõ pꝛeeſſent ſicut videmus
Krecſe Talem illü credo foꝛe pꝛe⸗
latum ⁊ bñ intelligentẽ & Vtinã ta⸗/
lis ſit cuꝰoꝑatio lingua mens ⁊ vita teſti
moniũ pꝛebeãt dignitati.Apud deũ eniʒ
nõ eſt etas ſed actus vita⁊ moꝝ dignitas
appꝛobat᷑ ( A Quare de illo tantũ du
bitas⁊ inquiris ¶ YPer ea que video

et audio iugiter in his regnis ⁊ in iſta ma

teria ¶ A. Quid vides:? ¶ ꝓAideo
pꝛelatos⁊ ſacerdotes veſtros armigeros⁊
viros ſanguinũ effectos/ſed quo iure ne/⸗
ſcio.⁊ tamẽ nuꝑ in ciuitate Rothomagñ.
audiui regem veſtrũ Henricũvltimo vita
functũ ſtrennuũ mirabiliter pꝛelatos ve/⸗
ſtros arguentẽ/⁊ moꝛdentẽ ꝙ ex eoꝛũ in⸗

cumbenti officio nõ eſſent pacis amato/
res ʒelatoꝛes⁊ ꝑq ſitoꝛes/⁊ tamen veſtros

vidi pꝛelatos magnos⁊ audio bellatoꝛes
⁊ pꝛidẽ quod deterius eſt piũ ⁊ charitati⸗
uum ſubſidiũ pꝛo fidexpᷣi iure datũ ⁊ con
tra hereticos cõòuertendũ cõtra nos xpᷣia
niſſimos cõuerſum ⁊ pꝛo noſtra occiſiõe
erogatũ.quod mihi nedũ admiratõnem

inducit ſʒ ſtupoꝛẽ᷑. Culius moꝛes tã euer⸗

ſos ↄſidero recolens eius quod dicu Ber
nar. ad eugeniũ ꝙ hodie totꝰ ʒelus ecclia⸗
ſticus feruere videt᷑ in tuendis poſſeſſioi⸗
bus et dignitatibus.honoꝛiq; totũ detur
et ſanctitati nihil/et de dei placito vltima
fit mentio/et de iactura ſalutis cunctatio
nulla nec ſalubꝛe pnutatur niſi quod ſubli
me.⁊ nihil iuſtũ videtur niſi quod gloꝛiã
redolet Pꝛobi ſuntvere / ſeg regis
⁊ pꝛincipis imperio hec faciũt ¶ Yʒ Di
xit petrus magna autoꝛitate ꝙmagis deo
opoꝛtet q́; hominiby obedire. Non in foꝛ
titudineviri beneplacitũ erit deo / ſed ſuꝑ
humilem⁊? mãſuerum⁊ timentẽ verba do
mini requieſcet/ſpiritus eius/et qui te in
vna maxilla ꝑcuſſerit pꝛebe aliã Juxta il⸗
lud verbũ chꝛiſti. Dedi genas meas euel/

Hpus quodda

latiun de quadã puella q

lentibus et cõſpuentibus in me. Dic pꝛe
coꝛ pꝛela ⁊ ſacerdotibus tuis magis an⸗

nuentibus maieſtati qᷓ; veritati mente vt

reuoluant illud terrendũ euangeliũ.Niſi
iuſticia veſtra abundauerit mogisq; pha
riſeoꝝ nõ intrabitis in regnũ celoꝝ. Qui
dixerit fratri ſuo racha reus erit iudicio.
NQui dixerit fatue reus erit gehẽne ignis.
Si pꝛo tam modica iniuria gehenna ꝓ⸗
uocauit/quid pꝛo tantis ſtragibus ⁊ exe/
crabilibꝰ homicidijs ⁊ alijs guerrediſcri⸗
minibus: Cogitent ecõuerſo ſiveri ſacer⸗
dotes ⁊ pontifices pacem ꝑſuaſiſſent a tẽ
poꝛe Odoardi citra/quanta ⁊ qualis eẽt
militia ⁊ nobilitas chꝛiſtiana.⁊ ſi pꝛo xpᷣi
fide augenda expoſitavt rex noſter diſpo

ſuerat/quãtus fructus vbi nuncluctus:

LCogitent de ſatiffactõ

ogit neybi in ſeuitia ꝑ
ſeuerant. Finit.

atiu lla que olim in Fran
cia equitauit cui editio magiſtro Johan
ni de gerſon aſcribit: ſed mag; apparet ſti
lus magiſtri Henrici de goꝛckheim.

¶ Ad gloꝛiam benedicte trinitatis/ glio⸗
ſeq; ſemper virginis dei matris ac totius

Ulit me domin? cuz ſearer gre
gemꝛ⁊ dixit mihivadeꝛ pꝛophe
ta ad populũ meũ iſrael Amos
vij. Populus iſrael populꝰ re/⸗
cie nõ incõgrue poteſt ſpũalit᷑ nũ

gni fran

cupari/quẽ fide dei ⁊ cultu chꝛiſtiane reli

gionis notũ eſt ſemꝑ floꝛuiſſe.Ad huius

regni filiũ quedã iuuencula/paſtoꝛis cu⸗

iuſdã filia/que ⁊ ipſa gregẽ ouium ſecuta
fertur/acceſſit. aſſerens/ſe miſſlam a deo qᷓ
tinus ꝑ ipᷣam dictũ regnũ ad eius obediẽ
tiam reducat᷑ Ne autẽ ipſiꝰ aſſertio putet
temeraria etiã ſignis ſuꝑnaturalibus vti
tur/ſicuti reuelare occulta coꝛdiũ⁊ꝛ futura
cõtingentia pᷣuidere.fert᷑ inſuper ꝙ ſit

raſa capite ad modũviri.⁊ volens ad act⸗
bellicos pꝛocedere/veſtibus⁊ armis viri ,/

libus induta/aſcendit equũ.que dũ in eq̊
eſt ferens vexillůũ: ſtatim mirabili viget in
duſtria/quaſi peritus dux exercitus ad ar
tificioſam exercitus inſtitutõem.tũc quo

Gq ſui efficiũtur aĩoſi Econtra vero aduer

ſarij timidi quaſiviribꝰ deſtituti. Abiãt

de equo deſcendit/ſolitũ habitum mulie/

bꝛez reaſſumẽs / fit ſimplicin geocio;

/

De mitabili victoꝛia

ſeculariũ quaſi innocẽs agnꝰ impita Fert
etiã ꝙ viuit in caſtitate ſobꝛietate ⁊ ↄtinẽ
tia.deo deuota.ꝓhibens fieri occiſiones
rapinas ceterasq; violentias om̃ibꝰ his
qui ad dictã obedientiã ſe volũt exhibere
Pꝛopter hec ergo⁊ ſilia cinitates opida⁊
caſtra/ſe ſummittũt regio filio/fidelitateʒ
ſibi ꝓmittẽtes ¶ Quo ita vt pᷣfertur ſe ha
bente nõnulle queſtiões emergũt ⁊ ad ſui
declaratõem doctas aĩas alliciũt. Verbi
gratia An credi debeatvera nature hũane
puella.an in ſileʒ effigiẽ phantaſticã trãſ⸗
foꝛmata. Scðdo an ea qꝗᷓ facit poſſint hũa
nitus fieri ab ipſa.an ꝑ eam ab aliqua ſu⸗
pioꝛi cauſa.Lertia ſi ꝑ ſuꝑioꝛem cauſam

an ꝑ bonã.ſcʒ ſpm̃ bonũ.an malãvtputa

pꝑ ſpm̃ malũ.Quarta an eius verbis/fidu
cia ſit echibenda ⁊ eius opa tanq; diuini
tus facta ſint appꝛobãda.an pbitonica ⁊
illuſoꝛia.¶ Quia vero circa has aut ſiles
queſtiũculas alij ⁊ alij/aliter ⁊ alr ſentiũt/⸗
quatinus vtriq; ꝓ ſua defenſiõe valeãt ex
ſacris litteris teſtimonia ꝓferre/ pñs hoc
opuſculũ nõ aſſerẽdo ſʒ collatiue dictãdo
offert quaſdã ꝓpoſitões ꝓvna ꝑte Rurſus
quaſda pꝛo alia.modo ꝓbleumatico/pꝛo
uocãs ſubtilioꝛa ingenia/ ad intelligẽtiã
ꝓfundioꝛẽ̃. Hoctñ mẽoꝛiter cõmendãdo

ꝙ ad ſentẽtiandũ aliqͥd ſecure in hac ma⸗

teria/neceſſeẽ hꝰpuelle moꝛes.verba.ope

ra.ceierosq; geſtus/ taʒ quos hʒ ſolitaria
qᷓ; eos q̊s hʒ cũ alijs in publico et ceteras

ſuevite circũſtãtias ad liquidũ pᷣ̃agnoſce⸗/
re/⁊ an ea q̃ reuelat ⁊ pꝛenũciat /ſꝑ vera in
ueniãt᷑. Veꝝ in ſequẽtibo ponẽda/ accipi

debent iuxta cõis fame relatõeʒ a plurib

fide

maneꝑſonã eſt ſimplr aſſerendũ.¶ Hec
ꝓpoſitio patet.qꝛ nedũ phoꝝ regula canit
ꝙ oꝑatio arguit vꝛmã.quinimo ⁊ ſalua⸗
toꝛ noſter teſtat᷑ex oꝑibo cognitõem eẽ ac
cipiendã Quia igit᷑ hec iuuẽcula inuenit
ↄtinue cõfoꝛmis alijs hoibo in actib hũa

nis loquendo eſuriendo comedẽdo bibẽz

dovigilãdo doꝛmiẽdo ⁊ ceteris hmõi/qͥs
dicere audeat eã nõ foꝛe verã nature hũa/⸗
ne ꝑſonã q; de alijs cõicãtibo ſecũ in ſimi⸗
libus humane nature ſignis:igitur.⁊c.

Becuda pꝛopoſi.

Oꝛdinariũ ꝓphetie tpᷣs fuit antixrpᷣi aduẽ⸗
tum/durãs in exoꝛdio naſcẽtis eccłie cuʒ
oꝑatõe miraculoꝝ Hec ꝓpoſitio a ſacris
doctoꝛibo declarat᷑ ex eo ꝙ totũveteris te⸗
ſtamenti tẽpus fuit figurale ad pᷣnunciã⸗
duũ xpᷣi aduentũ ⁊ coꝛꝑis.ſui miſtici futu⸗
rũ ſtatũ Silr in pmitiua eccłia plures le
gunt᷑ fuiſſe ꝓphete Et quia ea tũc pᷣdicabã
tur q̃ oẽm humane facultatis cognitionẽ
tranſcẽdũt.neceſſariũ fuit adhibere ſigna

oꝑa miraculoſa quiba hmõi dicta coͤfir

marent᷑.Alioquĩ minꝰ ſufficienter ſuiſſe⸗
ꝓuiſum ſaluti humani generis. Juxta qð

ait grego. ꝙ planta receter terre infixa / in⸗
diget frequeti irrigatõne vt bene radicata

cõualeſcat.igitur.⁊c̃.

urrẽtibus iam dieb/ nõ indignecenſe⸗
tur interdũ quaſdã ꝑſonas ſuſcitari ad p⸗
phetie ſpũm ⁊ moueri ad oꝑatõem mira⸗
culoꝝ.¶ Hec ꝓpoſitio eſt auguſtini in de
ciuitate dei.⁊ etiã extrahi põt ex doctrina
greg.Cuiꝰdeclaratõ etiã ex eo patz qꝛ ſał
uatoꝛis oꝛe nobis eſt ꝓmiſſum.ꝙ ipſe no
biſcũ eſt vſq; ad ↄſummatõem ſeculi.diri

gens genꝰhumanũ mann ſue pꝛouidẽtie

pꝛout opoꝛtunitas noſtre ſalutis expetit

Sicut eni poteſtatẽ ſuã non alligauit ſa

cramẽtis/ita nec alligauit eã alicui tẽpoꝛi

locis aut ꝑſonis quinimo in multis eius
miſeratiõibus ſemꝑ aſſiſtit hüano generi
cõgrua remedia ⁊ qauxilia pꝛouidẽdo Nõ

enim ait yſaias abbꝛeuiata eſt manus do

minivt nõ poſſit redimere igit᷑tc Cũ igit᷑

reuelatõe occultoꝛũ⁊ oꝑatiõe miraculoꝝ
genus humanũ indiget excitari⁊ reuoca⸗
ri nüc invno populo nũc in alio / pie cen⸗
gu eſt talia nobis nõ denegari igit᷑ ⁊c.

ugarta pꝛo

Certia pꝛopoſitio

¶SBacxris cõſonat litteris / ꝑ fragilẽ ſexũ
⁊ innocentẽ etatẽ/exhibitã a deo fuiſſe po

pulisſt regnis/leta ſalutẽ. ¶ Hec ꝓpoſitõ
patet qꝛ teſte ap lo eligit deus ĩfirma mũ⸗

di vt foꝛtia queq; cõfundat. Hincexẽpla
riter ꝓcedẽdo legit᷑ de delboꝛa heſter ⁊ Ju
dith ipetratã foꝛe pplo dei ſalutẽ. Et da⸗
nielẽ in pueritia ſuſcitatũ ad liberatõʒ ſu

ſanne. Sic dauid in iuuẽtute golyã pꝛo⸗

ſtrauit. Nec immerito quia hoc modo fit
euidẽtioꝛ diu ine pietatis affluẽtia ne ho
mo ſuis viribo aſcribat ſed deo potiꝰgrãꝝ

----—NSNGN— .

actiones referat. Sic enĩ ꝑ humilẽ virgi⸗
nem totius generis humani redeptio oꝛ⸗
ta eſt. igitur.⁊c.

ENon teſtatur ſacra ſcriptura/ miſſos a
deo pꝛauevite homies ſub tali foꝛma aut
modo ſicut de pᷣdicta puella cõis celebꝛat
recitatio ¶ Patet bec ꝓpoſitio qꝛ ſicut di⸗
cit aplus Hõ eſt cõnentio xpᷣi ⁊ belial.nec
dignakt inire ſocietatẽ aut cõtrabere fami⸗
liaritatẽ cum demonijs vt eoꝝ miniſtris
⁊ mẽbꝛis.qᷓ;uis legat᷑quoſdã malos inter
dũ aliquid trãſeũter ꝓphetaſſe.ſicut balaã
PYphetabat ꝙ ſtella oꝛiret ex iacob ⁊ ſaul et
cayphas pꝛophetauerũt. Sed longe alit
eſt de hac puella quead nutũ habetvſum
donoꝛũ ſuꝑnaturaliũ in manifeſtãdo oc⸗
culta/⁊ pꝛenũciando futura/ſuo mĩſterio
deſeruientia phibendo inſuꝑ(vt pᷣmiſſuʒ
eſt)fieri occiſiones ⁊ cetera vicia. exhoꝛtã
do advirtutes ⁊ cetera ꝓbitatis oꝑa in qͥ
bus de gloꝛificat. Sicut ergo in ſpiritu
dei pꝛemiſſus eſt Joſeph ante patrẽ ⁊ fra⸗
tres in egiptũ.? Moiſes ad populi iſrael
liberatõem.⁊ Gedeon ⁊ ſupꝛadicte femiĩe.
Pari modo hanc iunẽculã non eſt incõ⸗
gruũ connũerari bonis ſpecialiter a deo

2

miſſis/ pᷣſertim cuʒ nec munera querat.et

ad bonũ pacis tota deuotõe laboꝛet. Hic

eniʒ nõ eſt opus mali ſpũs qui potius eſt
autoꝛ diſſenſionis q pacis.

¶ Bexta pꝛopoſitio

quaſi coꝛollarie ſequens et antea pꝛemiſ
ſis pꝛopoſitioniuuus.
DHec filia vera ꝑſona in humana natu⸗
ra eſt a deo ſpecialiter miſſa ad ea que non
humanitus ſed diuinitꝰfiunt oꝑa. cui fi⸗
des eſt echibenda ¶ Patz hec pꝛopoſitõ
reſpondẽs queſtionibo p
ſit vere homo patet ex ppoſitõe pꝛima.Et

quia nõ deſinit etiã his diebo deus nobis
ſpecialiter pꝛouidere per ſuꝑnaturalia ſi⸗
gna/nõ eſt incongruũ deo aſſumere puel
lam innocentẽ pꝛecipue iuxta quartã pꝛo
poſitionẽ. Et quia donũ iſtud pſeuerant

apud eã reſidet ad finẽ deificũ/et ꝑ media

virtutis ⁊ honeſtatis ſicut aſſerit ꝓpoſitio
nta/videtur conſequẽtę hec pꝛopoſitõ
exta foꝛe cõcedenda. ne mixꝝ ſi ĩ ſta⸗
tu equeſtri ſit alterius luminis qᷓ; in ſoli⸗
to ſtatu muliebꝛi.quia etiã Dauid volẽs

Becuda

pꝛelibatis. O eni

dominũ cõſulere/ inducbat ephot. er ſum

pſit pſalteriũ.et Moyſes dum virgam ge
ſtabat mirabilia faciebat quia(ſicut dicit
ꝛego.) ſpũſſanctus frequenter ſe interi
us cõfoꝛ mat exterioꝛibus cõcurrentib
ta ex pꝛelibatis poteſt quis huius vie
amicus ſumere occaſionẽ defendẽdi ſuaz
partẽ/vlterius etiã pꝛocedendo ad ampli
oꝛem dilatatõem. ¶ Quia vero inueniũ⸗
tur alij in oppoſitam partẽ magis indi⸗
nati ſupereſt afferre ex ſacra ſcriptura que

dam teſtimõia exquibo valeãt ſue poſitõ⸗

nis ſumere fulcimẽta inſpiciendo ſubſcri
ptas pꝛopoſitönes.

(Pꝛima pꝛopo ſitio

Dulti pſeudo ꝓphete ſunt venturi aſſerẽ
tes ſe diuinitus a deo mini ¶ Hec ppoſi⸗
tio eſt ſaluatoꝛis dicẽtis ꝙ in nouiſſimis
diebus ſcʒ legis euangelice/ multi dicẽt ſe
venire in nomine meo ⁊ multi per eos de
cipiẽtur. VUnde ⁊ apoſtolus ait ꝙ angelꝰ
ſathane tranffigurat ſe in angelum lucis.
Nec mirũ qꝛ malignus ille rex ſuꝑ om̃es
filios ſuꝑbie inceſſant᷑ nititſurpare diui

nitatis excellentiã ⁊ ideo ꝓcurat falſos p⸗

phetas ſub nomine dei miſſos ad decipi⸗

ð

endũ.igitur.⁊c.

I Pſeudo pꝛophete freqᷓnter pnunciant
occulta coꝛdiũ ⁊ effectus futuroꝝ ↄtingẽ
gn Nec ppoſ itio cõcedi ſoleta doctoꝛi
bus.Cuius ratio eſt qꝛ quãto virtus ẽ al⸗
tioꝛ/tanto ad amplioꝛa ſe extẽdit. Cõſtat
autẽ ꝙ intellectus demonũ.multo eſt alti
oꝛ intellectu hũano/⁊ ita q̃ nobis ſunt oc
culta ⁊ futura que nobᷣ ſunt ignota.a ma
lo ſpiritu ſunt cognita.Et ita ꝓphete de⸗
monũ / ex eoꝝ inſtructione poſſit unt talia

reuelare.igiturꝛc.

Hõ facile diſcernitver a falſo ꝓpha ꝑ exte
rioꝛes apꝑntias⁊ ſig. ¶ Bec ꝓpoſitio pʒ
qꝛ nõ oʒ ꝓphetã foꝛevitevirtuoſe.aut hr̃e
a3. pñt demonũ ꝓphete occulta nob

ↄneniũt cũveris pꝛophis.y ſſi interdu p̃
nunciẽt falſa/ſciut palliare/dãdo aliũ ĩtel
lectũ / aut allegareveros pphas intdũ p⸗

futura pᷣnoſticare.⁊ ſic plib alijs cuʒ qbꝰ

phetãtes aliqᷓ q̃ nõ euenert Siẽ de iſaia?

Jona ꝓphis legit᷑. Pꝛopter quod etiam
SS 4

.,
.
. *

De mirabili pictoꝛia

apoſtolus dicit ꝙ nõ omni ſpiritui credẽ
dum eſt/ſed tentandi ſunt ſi a deo ſunt.in
ſinuans difficilẽ diſcretõem inter bonos
et malos pꝛophetas.igitur⁊c. .

S(Quarta pꝛopoſito

Aunc tempꝑe grotie ſpecialem fieri a deo
miſſionẽ/ ad temꝑalis felicitatis pꝛoſꝑi⸗
tatem/nõ multã habet apparentie effica⸗
ciã ¶ Hec pꝛopoſitio poteſt ſumi ex hijs

que auguſtinꝰſepius cõmẽoꝛat Ha bona

pꝛeſentis vite/equalit᷑ cõceduntur bonis
⁊ malis / iuſtis ⁊ iniuſtis/pᷣſertim hoc tem
poꝛe gratie.ne boni amoꝛeʒ ſuũ affigant
bonis tranſitoꝛijs in quibus mali pluri⸗
mũ floꝛent. Vt etiam attendãt que bona
reſeruat amicis in futura vita/quãdo ini⸗
micis ſuis afauenter cõfert huius vite trã
ſitoꝛia bona. Fieri igitur miſſionẽ pᷣſent⸗
felicitatis ꝓcuratiuã et pꝛenoſticatiuã (q̃
paruipendenda ſcribit᷑)modicã videt᷑ ha
bere apparoentiã/tamẽ in veteri teſtamen
to dum populꝰille ſeruiebat deo pꝛo hijs
temꝑalibus bonis / legitur ad talem int/
gum factam fuiſſe mentõem Igitur. ⁊c̃.

Quinta pꝛopoſitio

¶ Duo cõmittit hec puella quelegũtur
pꝛohibita in ſacra ſcriptura. ec pꝛo⸗

poſitio patet qꝛ deut᷑ xxij Lex pꝛobibʒine

mulier induatveſtes viri. Et apłs pꝛohi
bet: ne mulier radat caput ad moduzviri
Vtriuſq; aũt oppoſitũ de hac puella nar
ratur. Et videtur pꝛima facie ad quandã
indecentiã vergere iuuenculaꝝ/puellam
inſidere equo habitu virili indutã.et cuʒ
deus diligat modeſtiaʒ videtur derogare
diuine miſſioni ſe effeminare in virilẽ foꝛ
mã. Neq; videt᷑ cõcoꝛdare cum familiari
miſſioni talis modus quia tam familia/⸗
ris miſſio fit per ſpiritũ ſe neriticante in⸗
terius animã. Juxxa illð Sapie. vij. D
pientia dei ſe trãſſert in aimas ſctãs ami
cos dei ⁊ pꝛophetas cõſtituit ꝓpter quod
ſi huius iuuencule miſſio ſit pꝛophetica
opoꝛtet eaʒz eſſe cuiuſdã excellentis ſancti
tatis et diuini animi intrinſecus.⁊ talem
ꝑſonam indecens videt᷑ trãſfoꝛmare ſe in
virũ ſecularẽ armoꝝ.Non eni ſic legit᷑ de
heſter ⁊ iudith licet oꝛnarẽt ſe cultu ſolen
nioꝛi muliebꝛi tamẽ vt gratiꝰplacerẽt his
cum quibus agere conceperunt. Igitur
etceferrag.

Dictam puellã a deo ſpecialiter miſſaʒ

⁊ deũ oꝑari per eam / aut ſibi fiduciã foꝛe

adhibendã / nõ poteſt oſtendi ꝑ ſufficien
tem apparentiã.¶ Hec pꝛopoſitio patet
quaſi coꝛollarie ex pᷣmiſſis.OQuia ſi multi
venturi ſint falſiꝓphete ſimilesveris. Si
ad felicitatis tꝑalis pſpitatẽ nõ fit ſpecia
lis miſſio ſub tꝑe gratie Si pꝛoceſſus eiꝰ
fiat cõtra diuina mandata.quomõ poſſit
aſſertiue teneri hmõi filiã / ſingularitera

deo electam ad ea ſequẽda que famãtur:

¶ Ex quibus patet qualiter huiꝰvie fau
toꝛes/ ſuam partẽ poſſint coloꝛare oppo
ſitamviã impugnãdo Inſuꝑ ad ꝓfundio

ra inueniẽda occaſionem ex pᷣmiſſis acci

piendo. Itaq; hec hincinde copulata.col
latiue poſita offerũtur viſuris cauſa pꝛe/⸗
ſentis caſus vel futuri cõſtmilis / vt et ipſi
aliquid reſponderevaleant cõſimiles que
ſtiones mouẽtibus.ſemꝑ ad gloꝛiã dei qͥ
regnat in ſecula benedictus.Amen.

Compilatũ a ma =

—”õ

giſtro Joh. de gerſon de mirabilivictoꝛia
cuiuſdã puellede p fetates recepte in du
belli ereit: Regie fäcoy , anglicos.
Reſupponẽedũ eſt ĩ mis ꝙꝙ; milta
falſa/ſunt pbabilia.ĩmo ſᷣm pᷣm
ñ refert q̃dã falſa pbabilioꝛa eẽ qͥᷣ
veris vſq; adeo ꝙ duo ↄᷣdictoꝛia ſił

buſdã

ſtat ipꝛobabilitate lʒ ñ in vitate ( Aduer

tẽdũ ẽ vlt᷑i ꝙ iſta pbabilitas ſi rcẽ füdata
ſit ⁊ rite ĩtellctã/ñ ẽ dñda erroꝛvłl erronea

niſi ꝑtinacit᷑ extẽdat᷑ aſſertõ vltra t᷑minos

ꝓbabilitatꝭ Rõ hꝰẽ qꝛ ꝓbabilr loqᷓns fun
dat ſe in h ꝙ rões ⁊ apꝑntias bʒ ꝓ ꝑte ſua
Et hvtiq; veru eſt niſi ſit penit ipꝛobabi
le Veꝝ ẽ ſilr de ꝑte oppoſita ꝙ ad eã ſunt
rões ⁊ appentie ſeu veriſiles ↄiecture Eth̊

ſilrpᷣt eẽ zc ſepeveꝝ.nec iſta ↄdicũt ſicex

poſita ¶ Attẽdẽdũ ẽ ttio ꝙ aliq̃ ↄcernẽtia
fidẽ ⁊ bonos moꝛes/oↄſiderant᷑ in duplici
ꝛña q̃ntũ ſpectatad pñs Aliq̃ eĩ dicũt᷑ de
ncẽitate fidei ⁊ ĩ iſtis nõ lʒ dubitare hꝓba
bilr opĩari iuxta illð vulgatũ.dubiꝰĩ fide
ifidet ẽ.et de tłib iuſta eẽt ↄq̃ſtio neq; ler
illa ciuil barbarꝰ hʒ locũ neq; ĩ tliba cõis.
erroꝛ faceret ius ĩmo tãto detioꝛ q̃nto cõi
oꝛ eẽt dẽiq; ferro⁊ igne extermiandꝰ iuxta
eccaſticas ⁊ ciuiles cẽſuras ↄ hereticos la
tas.locũ ec hʒ illð metricũ ſalubꝛe.ñ patit

—

V ſpectus in fide

LCLCuiuſdam pneltlte

ludi fama fides oculus/immoꝛ p tali lu
do in his que ſunt fidei/ poſſʒ euocari ſic

iocans ad iudiciũ fidei/tanq; de erroꝛe ſu

tus in fide ¶Conſideradũ eſt ꝓ alte/
ra differẽtia eoꝛũ que ſunt in fidevel de fi⸗

de/ꝙ illa vocãtur de pietatevel deuotõne

fidei/⁊ nullo mõ de neceſſitate.De quib-

ſoler dica vulgarit. nele arit ilueſt pijs dã
pne ¶Hpectaãt autẽ ad pietatẽ fidei tres

conditõnes in ſpeciali. Pꝛĩa ꝙ faciant ad

excitatõem deuotiõis ⁊ pie affectõnis cir
ca deũ ⁊ diuina/quia ſcʒ reſonãt in laudẽ
diuine potẽtie vel clemẽtie in miraculis⁊
veneratõem ſanccoꝛũ Altera cõditio eſt q;
habeat᷑ circa talia pbabilis aliqua ↄiectu
ra vel cõmuni relatõne vel ex fideliũ atte⸗

ſtatõne / qui dicüt ſe vidiſſet audiſſe Su
padditur tertia cõditio/cũ diſcretõne pen

ſanda/ꝑ viros in theologia et bonis mo⸗
ribus eruditos/ꝙ in huiuſmõi relatiõib⸗

eoꝛũ qui dicũtur de pietate fidei/ non in⸗

cludatvel immiſceat᷑ aliquod falſuʒ vel er

—

oneu/ quod manifeſte ſit in detrimentuʒ
fideivel bonoꝛũ moꝝ directevel indirecte
palam vel occulte. Supꝑ qua cognoſcẽda

vel determinãda nõ eſt fas cuilibʒ palam

⁊ paſſim ferre ſententias?⁊ repꝛobatõnes/⸗
immo nec appꝛobatões contẽtioſas/ mꝗ

xime quãado tolerãtur ab eccłia ſeu pᷣlatis

ecclie in vna pꝛouincia vel in multis Sʒ
iudiciũ ⁊ determiatio debẽt deferri ad eã⸗
dem eccliam/ſeu pᷣlatos eius et doctoꝛes
¶ Poſſent hic notari multa in ꝑticulari⸗
bus. At de materia cõceptõnis beate vir⸗

ginis. VUt de opinionibo pꝛobabilibo int
doctoꝛes. Vt de indulgentijs q̃ ad circũ⸗
ſtantias multas. Sic de veneratõne reli⸗
quiarũ in vno loco⁊ alio.ĩmo in diuerſis

ſimul quẽadmodũ fuit nuꝑ contentio in
ꝑlamento parienſ᷑.ſuꝑ veneratõne capitꝭ
ſancti Oyoniſij in ecclia pariſien. ⁊ ĩ ab/
batia ſancti dioniſij pꝛope pariſiꝰ¶ Eõ⸗

cludendũ eſt tandẽ ex pᷣmi is / pie ⁊ ſa⸗

lubꝛiter poteſt de pietate fidei deuotõis
ſuſtineri factũ illius puelle.circũſtãtijs at
tentis cũ effectu patenti/pᷣſertim ex cauſa

finali/ que iuſtiſſima eit/ ſcʒ reſtitutio reg

ad regnũ ſi uũ/v ꝑtinaciſſimoꝝ inimicoꝛũ
ſuoꝝ iuſtiſſima repulſio ſeu debellatio
Addito pᷣterea ꝙ in obſeruatõibus ſuis/

hec puelle nõ repiturvti ſoꝛtilegijs/ab ec⸗

cleſia ꝑhibitis.Neq; ſuperſtitiõibus pa⸗

lam repꝛobatis. Heq; cautelis hoĩm frau

eni fuit

qulentis. Necq; ad queſtũ pꝛiñ/ velal iqo
tale ſubdolũ/ cũ in atteſtatõez ſue figei ex

ponat extremo ꝑiculo ſuũ coꝛpꝰ ¶oſtre
mo ſi multi multa loquant᷑ ⁊ reterant bzoO
garrulitate ſua ⁊ leuitate/ aut doloſitate/

ant alio ſiniſtro fauoꝛevel odio/ſubuenit
illud cathonis Arbitrij noſtri non eſt. qd
quiſq; loquat/ eſt tñ arbitrij noſtri qͥd cre

dat᷑ ſeu teneat/ſernata modeſtia/t ↄtentõ

ne ſeu ſeditiõe pcul pulſa qꝛ ſicut diẽ apo

ſtolꝰ Rõ opoꝛtʒ ſe eruũ dei litigare/ nos in
quit cale cõſuetudinẽ nõ heẽmꝰ/ vt ſcʒ liti
gemꝰ/ſʒ tolerare opoꝛtet /vel ad ſuꝑpioꝛes

ſicuti pᷣmiſſuzeſt determinãda referre Ita
canoniʒatõib ſccõꝝpꝛimarijs

qles canoniʒatões vt ĩ płib q legunt᷑ nõ
ſunt de neceſſitate fidei ſtricte loquendo⸗-

Sʒ de pia deuotõe.qᷓ nõ eſt paſſim p qfli

bet repꝛobanda irridẽda vel repudiãda
eanlelnd alia ſine canoniʒza

tõe vulgata Bungãt᷑ ad cãm noſtyꝝ iſte

circũſtãtie. na ꝙ cõciliũ reg ⁊ getes ar

moꝝ potuerũt induci ad vocẽ illiꝰ puelle

talr qedere⁊ obſeqͥ/ꝙ ſub eavłcũ ea expo

ſuerũt ſe ↄſpirato aĩo ad bellica ꝑicula/de
decoꝛe om̃i pꝛocul pulſo q; euenire pote/
rat/ſi ſubvna muliercula militantes victi

iſſent per hoſtes pꝛocaciſſimos/ꝛ irriſi
apð oẽs q audiſſent ¶Altera ꝙ; exultatio
pplaris cũ pia credulitate tãta ſubſeq cer
nitad laudẽ dei ⁊ hoſtiũ ↄfuſiõi ¶ Altera

q latẽtes inim ici / etiã magni referunt᷑ in
timoꝛes varios immo ⁊ in languoꝛes q̃ſi
ꝑturientis cecidiſſe iuxta impᷣcatõʒ cãtici

illiꝰa maria ſoꝛoꝛe moyſi timpaniſati in

choꝛo ludentiũ. Cantemꝰ dño glioſe. ⁊c.
eqtur irruat ſuꝑ eos foꝛmido ⁊ pauoꝛ
ideat ⁊ cñ denotõe / facto nrõ ↄſona re
colat᷑ ⁊ cãtet᷑ ögeraan eſt ad extremũ
hec puella? adherẽtes ſibi milita res/ñ
dimittũt vias hũane uidẽtie/ faciẽdo.ſ.

qð in ſe eſt / ꝙ appareat tẽptari ded vltra qG
neceſſe ẽ Vñ ↄſtat hãc puellã nõ eẽ ꝑtina

cẽ in adheſiõe ꝓpꝛij capitꝭ vltraq; reputʒ a
deo ſe hr̃e monitões ſeu ĩſtictꝰ ¶ Poſſent

inſuꝑ ſupaddi mite circũſtãtie de vita eiꝰ
a pueroqᷓ iterrogate ſunt/2 cognite / diuẽ
multũ⁊ ꝑ młtos De qͥbo hic nil in ſerit. exẽ

pla vuͦt iduci de barbara ⁊ deſctã kather̃.
ↄuerſiõe ñ minꝰmiracloſa rethoꝝ⁊ alijs
multis / vt de Judith et de Juda in qui
bus vt cõmuniter miſcetur ſ. emꝑ aliquid
naturale.eq; ſequit᷑ſemꝑ poſt pꝛimum

De victoꝛia cuiuſdã puelle

miraculũ quicqͥd abbomĩb expectatur/

vel expectabitur Pꝛeterea ſi fruſtraret ab
om̃i expectatõne ſua ⁊ noſtra(qð abſu)p⸗

dicta puella/nõ opoꝛtebit cõcludere/ea qᷓ

facta ſunt/a maligno ſpũ vel nõ a deo fa⸗

cta eſſe.ſed vel ꝓpter noſtrã ingratitudinẽ

vel blaſfemias aut aliunde iuſto dei iudi⸗

cio licet occulto poſſet cõtingere fruſtratõ
expectatõis noſtre in ira dei/quã auertat

a nobis/⁊ bñ oĩa vertat ¶ Buꝑaddũtur

uatuoꝛ ciuilia ⁊ theologica documenta
nũ cõcernit regẽ ⁊ cõſanguineos regie

domꝰ. Scðm militiã reg regni Lertiũ
eccleſiaſticos cũ ppło.Quartũ puellã it/
ſam. Quoꝛũ documentoꝛũ iſte vnicꝰ?ẽ fi⸗/
nis. bene viuere/ pie ad deũ iuſte ad pꝛo/

ximũ/⁊ ſobꝛie hoc eſt virtuoſe ⁊ temꝑant᷑

ad ſeipᷣm Et in ſpecialiꝓ quarto documę
to ꝙ hec gratia dei oſtenſa in hac puella/

nõòõ accipiat᷑ ⁊ traducat᷑ ꝑ ſevel alios adva

nitates curioſas/ nõ ad mũdanos queſtꝰ.
nõ ad odia ꝑtialia/nõ ad ſeditões conten

cioſas/nõ advindictas de pᷣteritis/nõ ad

gloꝛiatões ineptas. Sʒ in manſuetudie

⁊ oꝛatõibo cum gratiaꝝ actõne/ cũ libera

li pꝛeterea temꝑaliũ ſubuentiõe/quilibet
laboꝛet in idipſum.quatinꝰveniat pax in

cubili ſuo/vt de manu inimicoꝛũ noſtro/⸗

rum liberati/deo pꝛopicio/ ſeruiam? illii
ſanctitatet iuſticia/coꝛã ipſo om̃iba dieb

noſtris ⁊c̃. A dño factũ eſt iſtud.⁊c.

Bequitur triple

veritas ad iuſtificatiõem Aeaenuelie de

pꝰfetãtes accepte / vtẽtis veſtevirili¶ Pꝛi

maveritas ¶ex vetus ꝓhibẽs mulierẽ vti
veſte virili ⁊ virũveſte muliebꝛi/pꝛo quã

to eſt pure iudicialis/nõ obligat in noua
lege. Quia ſᷣmveritatẽ tenendã deneceſſi
tate ſalutis iudicialia antique leg ablata
ſunt.nec obligãt in noua vt talia ſunt /ni
ſi nouiter ꝑ ſuꝑio?

huiuſmodi ↄtinebat aliquod moꝛale qðᷣ
ſtabile eſt in omilege.et illud poſſumꝰ ex
pꝛimere pꝛohibitõem indecentis habitꝰ
tam in viro q; in mulieꝛe ↄð mediũ virtu⸗

tis quod obſeruare debzʒ circũſtãtias om

niter Hea inſtitui ſeu cõfir /
mari contingat. ¶ Bcwa veritas eſt Qex

nes / vt quando opoꝛtet / cur opoꝛtet / älit

opoꝛtet/et ita de reliquis/vt ſapiens iudi

cabit de quib nõ eſt hic declarandũ ꝑ ſin
gula ertiaveritas Qex huiuſmõi nec
vt iudiciałeſt/necvt moꝛalis dãnatvſum

veſtis virilis ⁊ militaris in puella noſtra

virili ⁊ militari/quã excertꝭ ſignis elegit

rex celeſtis omniũ/tanq; vexilliferã ad cõ⸗
terendos hoſtes iuſticie/et amicos ſuble⸗

uandos/ vt in manu femine puellaris et

virginis confundat foꝛtia iniquitatis ar
ma. auxiliantibo angelis/quibusvirgini

tas amica eſt et cognata fᷣm Hieronimũ/
et in ſacris hiſtoꝛijs frequẽter apparuit.
Sicut in cecilia viſibiliter cũ coꝛonis ex
roſis ⁊ lilis ¶ Rurſus ꝑ hoc ſaluat᷑atton
ſio criniũ quꝗ apoſtolus ꝓhiberevidetur
in feming.
loquentiũ iniqua quiavb: diuina virtus
opatur.media m finis exigẽtiam diſpo⸗
nũtur.ita vt non iam ſit ſecurũ detrahere
vel culpare auſu temerario.ea q̃

bſtruat᷑ igitur et ceſſet os

o ſunt
ſim apoſtolum oꝛdinata ſunt.¶ Deniq;

poſſent ꝑticularitates addi multe / et exẽ/

pla de hiſtoꝛijs ſacris et gentiliũ. Sicut
de camilla ⁊ amazonibo. Dicut pᷣterea in
caſibus vel neceſſitatis vel euidẽtisvtili⸗/

tatis / vel appꝛobate cõſuetudinis / vel ex

autoꝛitate ſeu diſpenſatõne ſuꝑioꝛũ. Sʒ
iſta ꝓ bꝛeuitate ſufficiãt ⁊ veritate Cantũ
modo caueat pars habens iuſtam cauſaʒ
ne per incredulitatẽ et ingratitudinẽ / vel

alias in iuſticias / faciat irritũ diuinũ tazʒ

patenter ? mirabiliter auxiliũ inchoatuz.

pꝛout in Moyſe ⁊ filijs iſrael poſt collata
diuinitus tot pꝛomiſia legim contigiſſe.
Deus enim ⁊ ſi nõ cõſilium / ſententiã tñ
mutat/pꝛo mutatõne meritoꝛu.

Secũda pars ope

rum domini Johannis Berſon / doctoꝛis

chꝛiſtianiſſimi:continens pꝛecipue opu⸗
ſcula ad moꝛes accõmodata. Explicit feli

ter. Anno noſtre ſalutis. Occcclxxxviij

Honas vero Julij menſis quinto.

—

l
. .
.
7
* £
.
.
. *
△ .
* „
. ι
.

er

. .
. 4
4
. ſ
. 1
3
.
. .
/
.
4
4 .
. 4
5 S
—
„
.
(
3
.
4
¹
.
. .
. .
= „ —õä . .
S
. -

.
.
X
X .
,
)
.
1
„
X
*
/
. 7
.
W

. ⸗ S MM
. . . . .. .
7 *
* . *
.
„. à . . . . .
. . . 2
. . 2 . . 7 2 — * „ . . . . 3
4 . — . .„
.
„
1 1.

2„*
. 7. X
. . * 7
. . 21 . .
1 7. . .
4 . . 4
17 *
. . .
8 . . .
4 . . .

R

VierfarbSelector Standard“-Euroskala Offset

anni
èèM S
H H S
B 6

S
5
T
◻
E
5
G
—
◻
◻
2£
E
E
△
◻