Gb510_fol
author: Nider, Johannes

E: .
ð

nnneihene

B

N 12 45 11895263 021

—

Lüunnnvveresdtſrr e⸗

2*

4

R

—

¶ Antipit conſolatoꝛlum timoꝛate conſcien⸗
tie magiſtri Aohanms Hder⸗ M
BPruntt diſciplinas repimus phiſicas / di⸗
N uerſis moꝛbis coꝛpm medicos tradi⸗
diſſe antidota varia diuerß ſub traca⸗
uabo. Cum aut tationalis anmma incõ⸗
pabiliter nobilioꝛ ſit coꝛpe plus lõge
— agiarum medieis de hijs opus ẽ tracta⸗
Vtns foꝛmare quibo egrotuti ſubueniant aie. Et q;q; in
humanã anmmã cadere poſſint infirmitatii /pualinim
pene infinitn accidetia · tñ p pñ̃ti vni moꝛbo qui eſt er/
ronea cõſcientia pᷣncipaliter ſuccuꝛrere ꝓPono ꝑ hüe
tractatũ ò cenſeri poteſt Conſolatoꝛiũ timoꝛate con/
ſcientie. Quez reuem ex famoſoꝝ doctoꝝ tam theolo⸗
gice pagine q; iuris canonici cõpoꝛtaui ſñijs · Quia i⸗
git in huiꝰ vite exilio nihil ẽ bona cõſcientia iocundi⸗
De qua eterna ait ſapientia. Secum mens qſi iuge cõ
uiniũ · Et apoꝰ. j.· Coꝛin th. ij · Gloꝛia nẽa hec eſt teſti⸗
moni cõſcientie nẽe Et ita e diuerſo in hae lacrimaꝝ
valle vel penalius a mißabiliꝰ mala conſcientia. De
Yſa d · Veꝛmis eoꝝ non moꝛiet᷑ in eternũ a ignis coꝝ
non exunguet. Ideo vt conſcientia ſine erroꝛe ad feliri
tutis eine cũ bona ſpe ire qat termi nũ iuyxta tres famo/
ſas acceptiones cõſcientie tractatũ pñtez in tres ptes
diuido .· Pꝛmma ꝑs in· viij · capi · erit de cõ ſcientia put
ſpez denotat. Gecun a in · x. capitulis erit de cõſcientia
Put habentẽ certificat. Tercia in.· xxxj· capitulis erit
de conſcientia Put in aliquo trepidꝛt
BPBiiime partis Capituua
Kimum ꝙ conſcientia pꝛimo mõ capitur ꝓp
ſpe ⁊ ponunt᷑ ſeptem fru ct? bone conſcientie.
Becundü e mala coſcientia cam habentſe⸗

OGO

ptem mala ingerit.
a ꝛ

ð́UM

Terciũ q; ſeptem repiunk differentes conſcientie. .
bona a ad ſinnlitud inez dom⸗

Quartum conſcientia
materialis eſt regenda ·

OQuintũ ꝙ cõſcientia bonan non debet ſp ſafficere eã ha

benti ſz etiaz laboꝛandum eſt bona fama.

SGexuim an quis ſcire poſſit ſe habere bonã cõſcien ti ã

Ade ſeptem gradibus bone conſcientie.

Septmum p que ſigna quis cognoſcere poſ t ſe ha⸗/
bere bonam conſcientiam.

Sdauum de tribus ſignis opumis bone con ſeientie. 4

Becunde partis Capitula-

Iuntẽ fixa Et quomodo oꝛiginat p ſilogiſmũ
Rpracticũ. Quid ſint Sinderiſis rato inferioꝛ
upioꝛ eoꝛum differentia a conſcienta.

Becundum quid ſit recta conſcientia eronea 2 quo

modo eꝛroꝛ conſci entie oꝛit.
Tercium an conſcientia li⸗ ut ſicut lex. “
NQuartum ꝙ eonſcientia non in omni caſu ligat. QOñ

auüt liget vel non oñdit ex diuer ſi s moĩs ign oꝛãdi
Quin tum aplicat diuerſos modos i ignoꝛandi ad ꝓ/
poſitũ ſero qſitum qñ ſez cõſcientia liget 21 qñ non ·
Seymm mouet plurn dubia de ligumẽtis conſcientie

S ſoluit ·

BGeptimũ aſſignat quinq; cauſas eꝛron ee coſcientie. 4

Olauum dat remedia ne quis in ignoꝛantia damne

tur a ſunt · iiij. ſe ꝑ qᷓ quis facit ꝙ in ſe eſ t
Nonum oſtendit tr es eſſe differentias honnnum h habẽe

tium malam conſcientiam. EE
Deeimum cber multis mtonil quomodo facĩi „

(artt partis Eantuig.

Kimũ quid ſit conſcientia put dicit creduli⸗

KRimum cuid ſit ſtrupuloſa dſciẽtia ſtrupul⸗
p R fides dubium ambignitas 2 ſimilia
diffiniũt dat q; ſtrupuloſaxꝝ cõſcientiaꝝ dẽa
Scõm q; piculoſa ſit ſtupuloſe conſcientte
teinptatio Et quomodo differunt ab alijs temptatio
nibns ix. differentijs oſtendit. ſere.
Ferciũ quoſtrupuloſa cõſciẽtia plurn bona poteſt cõ
Quartũ quinq; cauſe ponunt᷑ ſtrupuloſe conſcientie.
Et due declaranturrr
Quintum reſidue tres cauſe declarantir.
SBexumm docet medicare moꝛbũ ſtrupuloſe conſciẽtie.
¶ Et cauſas moꝛbi aſſignat aliqs · Et de hoc pꝛima
regula ponitur a docria.
SBeptmum in exericijs coꝛpꝑalibo a ieiunia abſtinẽ /
tia a ſimilibo non ſp valz moꝛtẽ timere ſed acriter
coꝛpus debet caſtigari·
Ockauum declarãt᷑ ſcða tercia doctrina medico mo
rali neceſſarie a multipliciter oñdit᷑ ꝙ in deum ſine
„Oꝛdinato timoꝛe ſperare debemus.
ſingularitas imperſuaſibilitas ac inobedienta.
Decimum Vlña doctrina exponit · ¶ anumerant. vij
regule qs obſeruare debent qᷓ volunt ſtrupulas con
ſcientias deponere rationabilit qrũ tres declarant.
Ca · zj deducit᷑ qᷣrta regula ⁊ ꝓbaĩr auckoꝛitutibo anti/
Nquuoꝝ ꝙ doc oꝛihy contraria ſentientib licet bona

7

conſcientia vnam viam tener.
Ca. xiiij. Per quinq; mtion es concluſiones a per alia
manifeſtnt q certitudo ſufficit ĩ moꝛali materia vt
ſe periculoſum quis non commtat. .
Ca . xv. Quibus vijs ad talem certitudinez perueniri

7.

poſſit oſtenditur.
a 3.

—

Ca . xvj·. Soluit argumentn teꝛrentia timidas Zſcienti

as a declarat quomõ ſpes cũ huilitate habe ri de be /

at tam quo ad dſcientiã de pᷣteritis q; de futuris ·

Ca · xvij. QNuintuz regulaz declarat vt ès eredat ſapi

entb⸗ exptis obedire deboat ſupioꝛibe m dubijs ;
Ca xviij · Deducit ſextũ regulaz a doez ãimoſe pugna
re dtra ſtrupulos Et quid ſint libe? arbitriũ volũ

tus tatio a ſimilia diffiniuntur·

5

Ca · xix. Idẽ ſe quomõ ſtrupuli ſint abicien di doch

Ca · xx. Gepñ̃a regula valens ad depoſitõez ſtrupulo⸗
rum p epikeyam cuiꝰ ꝓpꝛietates ponunt᷑ oduplex

doctrina ßm eã dat quarum tres declaranẽ⸗
Ca.xxj. Reſidue quinq; doctrine deduam.
Ca. xxij · Ad ſciendũ quomõ p̃cepta diuina hůana li
gao nt diffiniun leges diuine ꝑ· ix ↄcluſiones fit p
cepto ? aliquoꝝ inte:pꝛetauuno.
Ca:· xx ij · Decl arat᷑ peccatoꝝ moꝛta liũ a venialiũ dif /
ſerentiaa diffinitio 1 pꝛictattas.
Ca xxiiij · Qð ꝑ peccatũ moꝛtale caritas ꝑdit a ꝙ ſcie

non poſſumꝰ ſꝑ vbi ſit peccatũ moꝛtule mo q; xRi

culo ſum ſit illud diffinire oſtendi.
Ca xxv. Dan ſex regule vniuerſales ad dgnoſcendũ
vvbi ſint peccatan moꝛtalia velnon.
Ca . xxvj. Docet qñ aliqᷣd ſit peccatũ in regulis religio
ſoꝛz in alijs ſtatutis hüanis a qᷣd ſit dtemtus ·

Ca · xxvij · Docet᷑ qñ pᷣceptum diuinum ſit obligans

ad moꝛ ule peccatũ a q; latum ſit medium vtutis
Im virtutem epikebe munid.
Ca . xxviij. Smmile docet᷑ deuotis iuramentis a pceptis
Ca xxix · Docet᷑ quomõ in opinio nibo de fide dod oꝛo
bus ↄtraria tenẽtibo ſtrupuloſus tute ſe hre valeat
Ca· xxx · Docet᷑ quomõ tam in fide q; in moꝛibo diuer
ſis diuerſa ſentientbus ſtrupuloſus tute ambulare
poſſit ˖ Et in ſüma optime 2 bꝛeuiſſime explicatur

—,, —— —————

—

SAuis eatwox excuſet a quis non.
C.a . xxxj. Sub diueꝛſis diuiſionibo tert nat de alibet

¶ Quod oſcientia pꝛimo modo capitur pꝛo
Wre⸗r pnuntur lentem tructus bone oſciẽtie⸗

5
.

. =

4

Rimo igit᷑ aduertendũ ꝙ dſcientia ſu/
mit᷑ vno mõ ꝓ re dſcita ˖ i · ꝓ ſpe bona
de dei amicitia. vt ſanctus Tho. refert
ij · diſtin · xxiiij . Sie em accipiẽ · Thÿ.
j. Caritas ꝓcedit ð ↄſcientia bona glo
è,aſa. i · ſpe . qꝛ ex meritis qᷓ ↄſcientia tenet
motus ſpei inſurgit . Sic de dſcientia loqunt᷑ docoss
antiqui vt plurimum quemadmodũ QApoꝰ? Heb. vl.
accipit d · Confidimus qꝛ bonaz ſcientiam habemus
in omniho · Huiꝰ aut cuiꝰlibet bone dſcien tie ſeptem
reperimmus frucus a vtilitates in ſacre ſcripture litte,
ris. Quia eſt radix caritatis· Iter veritatis. Dꝛnatꝰ ve
nuſtatis ˖ Retrachoꝛium a peccatis. T heſaurus hone⸗
ſtats· Teſtimoniũ bo nitatis · Et duiuiũ deleckabilita/
tis · Pꝛmmo ẽ radix ſpei bone caritatis · ꝓpter qð apoꝰ
j · Thnᷣmo.j.dicit · Einis pꝛecepi eſt caritas de coꝛde
puro ꝛſcientia bona ꝛt · De quo ſanctus Beꝛn hardꝰ?
libꝛo · iij · de cõ ſideragone ditit ˖ oꝛtitudo tua fiducia
fidelis ðſcientie. Et Rae Augu in quodam ſermone
QLuid obeſt illi ſi de illa tabula eum delere vult huma/
na ignotantia · ſi eum de libꝛo viuendum nunq; ꝓpꝛia

*

deleat dſcientia · Nam a ſi bonum quod de nobis dicik
in mente non inu enik. magnam in nobis triſtitiaz de/
bet generare ·˖ Et ec ontra · Si malum qð de nobis dici
tur in nobis non inuenit in magnam debemus letitiã
pſilire · Secũdo eſt Iter veritans. Pꝛo quo pſal oꝛat

a L

dicens · Deduc me dñe in ſemita mandato tuoꝛum.
q in iuſtitia wt innnicos meos. dirige in ↄſpectu tuõ .
viam meaz Bbi glo · Dirige in ↄſpectu tuo ·i · in ſcien
tia. vbi hõ aliquis non videt ſed tu ſob?ꝰ. qũoz hoĩ lau
dant vel vitupanti non eſt credendũ . qaꝛ non videt in
dſcientiaz in q iter ad deũ dirigit . Subdit · OQm non ẽ
in oꝛe eoꝝ veritus ſe inimicoꝝ meoꝝ quoꝝ iuditio
non eſt credendum Ideo ad conſcien am vbi deus vi
det fubeendum ẽ Tercio eſt Oꝛnatus venuſtatis ratõ
nalis ãie qᷓ ſponſa xp̃i dicit · De quo Pſal · ĩs gloria
eiꝰ ab intis · Suꝝ quo glo· Vic eſt laus ſponſe a glo⸗
ria. ſi diceret · Concupiſcet rex decoꝛem tuũ qui decoꝛ
non eſt niſi intus. oꝛ omnis gloꝛia eiꝰ. ſ· filie regis ab
intus in oſcientia Ideo Can iiij. Anime ſancte ſpon /
ſus dicit quã pulchra es amica mea oculi tui colũba?
Glo.id eſt quo ad exterioꝛez duerſatõem abſq; eo qdð
intrinſecus latet glo. in intentõe q ſola pulchra eſt. ver
quam alia ſunt ↄmendabilia; Intrinſecus latet qꝛ ſoli
deo patet. Quarto eſt Ketractoꝛium a peccatis · Quez
em̃ ↄſcientia moꝛdet a ſtimulat ꝙ alidð ſit illicitũ iaz
ꝓ tanto a peccato tali retrahit in quod labi poſſet · ꝓ
ter qð veritas ait Lu xij · Ille ſeruus qui cognouit vo
luntatem domini ſui non pᷣparauit ſe ſez ad aduen
tum dñi munde a non fecit ym volun atez eius plagis
vapulabit multis. Sequit᷑ q;· Qui autem non cogno
uit a fecit digna plagis vapulabit paucis Et ſi quis
non facit m intelleckum quem habet vel habere debz
aliquo moꝛali agibili dicet ei illud Jacobi iiij · Sci
enti bonnm a non facienti peccatũ eſt illi · Et. ij · Pe. ij.
Aielius erat illi viam veritatis non agnoſcere q; pyꝰ
agnitaz retroire ab eo qð traditum eſt illis a ſancto
mandato. Hanc ob caufam alcioꝛ fuit caſus Lucifori
ſicut alijs Peminebat ſcientia ita ceteris pe oꝛ fuit ĩ
ruina. Nec tñ ꝓpterea vt dicit glo. beati Augu · ſup p
mufſ a vba euangelica · Fugiendũ eſt ad latebꝛas igno

—
7

ð;T E 1ð — ,11

— —

—.

— — —
—

0GC —srõ/ en

eſt teſtimonium dſcientie nre. Immediate ſubdit. ꝙ

ntie qꝛ ignoꝛantia eoꝝ que quis ſcire debet poteſt

*

neminez excuſat ſed aceuſat potius a ſepe delicum au

get · m illud . ..· Coꝛinth. ix · Ignoꝛans ignoꝛabit᷑· Jo
Ombꝛo.ſuꝑ Ro.xii· dicit · Gꝛauiſſime peccas ſi igno⸗
ras · h eſt piculoſiſſime · qꝛ non redit ad pñiaz qᷣ igno /
rat · Vñ ergo ðdꝛ ꝓuer · xij · Eſt qui ꝓmittit a ẽſi gladio

5

pungit᷑ ſcientie · qꝛ ſeʒ ðſcientia Pmittit bene facienti

pmium vite eterne 2ſcientã bonaz negligenti mina
tur penaz moꝛtis ppetue · Quinto eſt Theſaurus hone
ſtutis De quo Eccle · xij. BVona eſt ſubſtantia cui nõ ẽ
peccatum in ꝛſcientia · Qð tam de ſubſtñtia reʒ teꝛre/

naꝝ q; ſpũalium intelligi poteſt. Illiꝰ em diuitie ſunt

bona ſubſtantia quez de male acquiſitis aut retentis

non moꝛdet ꝛſcientia · Sic etiã illiꝰ hominis diuitie ſpi

rituales pura ſcientia ⁊ veritas ſunt bona ſubſtanta
de moꝛtali non moꝛdet dſeientia · MNaz interioꝛa bona
virtutũ pꝛie ſunt a vere diuitie · De c uibo Criſo ſup

Math. Ibi reddite qᷓ ſunt ceſaris ce qᷓ ſunt dei deo.

Numiſſa in quit ceſaris aurum eſt numiſma dei hõ
eſt. In ſolidis ceſar vide .· In hoĩb aut deus dgnoſcit
Et ideo diuitias vras ceſari date deo aũt ſcientie vre

epiſtolaꝝ. Quid acéri ait putat᷑ vbi bona ꝛ ſcientia p⸗

dit· aut in ꝗ ꝑte poſſet hõ pficere ſi innocentiã pbatꝰ
fuerit amiſiſſe. Sexto eſt teſtimoniũ bonitatis In cuiꝰ

ſignũ apꝰ. ij. Coꝛinth.j. poſtq; ait· Gloꝛia noſtra hec

1*

in ſimplicitate a ſinceritate dei non in ſapientia car
nali ſed in gratia dei zuerſati ſumꝰ? in hoc mũdo Pꝛo
pterea Gꝛegd. · Ome . ix ſup Ezech dicit. In eo ꝙ özꝛ

ſy tncite recuerere debem? ad mentez interiorẽ teſtez
a iudicem requirere . Quid em ꝓdeſt ſi omnes laudãt
⁊2ſcientia aceſat. Aut qᷣd poterit obeſſe vel abeſſe ſi

os deroget 4 ſola dſcienta defendat. Bona ait Vern.

Can · Conſolao eñ blaſp hemiã a malis pacientes ſt

retti diligant nos· oĩo ſufficit aduerſum nos loqᷓntũ
miqᷓ opinio bonoꝝ cũ teſtimonio ðſcientie · Septimo
eſt d uiuium deleckabilitats in eo ꝙ ſecur mens quaſi

iuge 2 uiuiũ · Pꝛoun. xv · Vñ Caſſio . li ij · Epiſtola ?· QAr

boꝛẽ quã floꝛere vides ouã fũma ð ſpicis viriditute le

tari ſub teꝛraneo ſucco fecunditatis nutrit qat reddes

„ „

in ſupfitie qð dtinet in indice · Dõ quoq; vultus ma⸗/

liꝰ ſentiat leſionis Ex qᷣbo patet quo mõ bone ð ſciẽtie

poſſeſſio ſit iocundiſſune rei adeptio · Vanc tñ dſcienti
am ſe hẽe ſperantes meõꝛes ſint iugiter verboꝝ YVſido ·
li iij de ſümo bono d · Op ðſcientia ſecui dei huilis eſſe

dz triſtis vtpP hüũilitatẽ non ſuꝑbiat vtilem me⸗

¶Enod mala conlcientia eam habenti ſep⸗
tem mala ingerit (Capitulum⸗i⸗

aariſſimos ſolet gignere. Naz bellum inte⸗
ſſnũ generat · ꝓximu faciliter enccat · munda
ſibi immũda actitat · viã difficilem pꝛacticat.

ad erroꝛẽ mentis adiuuat. ad gehennã edificat iugẽ

tiſutiaz dtinuat · Pꝛĩo inq;ᷓ bellum inteſcinũ generat.
ita vt cogitatio cogitatoꝛi recalcitret Qð apoꝰ.ij. Ro

inuit d. Teſuoniũ reddete illis · ſ male phis dſcja ip

licz fiet in die iuditij. à fit hodie cũ qs aut diuina inſpi

ratée ad intra ðpungit᷑aut qñ facinoꝛa ſua ſacramẽ

nerate dſcientie Gen. li. ð. iiij · vtutibo dicit. Tmnidum

nõ facit aim niſi rep̃henſibilis vite dſcienta. Secũ do

cñ és ab intra mala dſcientia actuac? ad extra male

Contrario vero mala ꝛſcientia ftuckꝰ ſeptẽ

rum Ainder ſe inuice cogientonũ ctcuſantiũ aut eua ö
fendentüũ in die q iudicabit dñs occulta hoim qð vide

. * ðèM!

—

õ .
—

eeem0 — ———JMNK

— —

Kanducanduͦ Hdolarica ? pi

opari incipit. pximo cauſe ruine exiſtit. Juxen illud .

Coꝛinth · viij Si qs viderit eũ qͥ hʒ 9ſciẽtiã in dolio

ree bentẽ nõne 2 ſcientia eid eñ ſit infirma edificat ad

R

amon l uca7. bit infirmꝰ in tua ſeia
fẽ anter cuez moꝛtuꝰ eſc xp̃s. Sic aũt peccãtes in fra

tres a peutientes ð ſcientiã ĩoꝝ infrmaz in xp̃m pec⸗

catis Tercio munda immüda attitat Nam Thitũ j.
Diĩa munda müdis innatis aut a infide lib nihil mia
dum ? Sz innate ſunt eo; mens ſciẽtia Confitẽẽ
ver bis ſe noſce deũ fattis aut negant. Gbi glo. Nihil
eis mundũ ẽ qꝛ non ſunt digni de donis dei ſz a mens

i. intelllect? eoꝝ ſcia iné nate ſunt ſi nõ ex cibo in
qnatio eoꝝ. ſᷣ ex malo intelleſtu 2ſcientia peccato ?
Et vere mens eoꝝ ⁊ dſcĩa in qnate ſunt qꝛ d fiten un
daz verbis ſe noſce de fattis aut negant. Quar to ma
la 2ſcĩa viã difficilez pꝛacticat cũ in iuſtis ͥ dicũt Sap
v · Ombulauimꝰ vias difficiles viã aut dui i gnoraui
mꝰ. Quo ↄtra ſuadet ſuis Apoꝰ Heb. x. Accedamus
ad ſacerdotẽ magnũ vßm cũ vero coꝛde in plenitudie
fidei aſp ſi coꝛda a oſcĩa mala. Naz malaz h ſs ↄ ſciam
nũq; in via moꝝ ſecurus eſt an ſic ſubitanee moꝛiens

coꝛpalitet laba in dubietnte ad inferni baratrũ On ſi
bi melius dſulens diuina mia excita to ad penitẽtie la
mentn recuerat. Idcirco Sen. li de moꝛibo ait. Mala

ſcientia ſepe ſecutn ẽ tuta nũ q;. Itnq; nil ei dmiſeris ni
ſi qað amico Omitteꝛe Poſſis · pleriq; famaz dſcĩaz autẽ

pauei ver en? · Quĩto ad eꝛroꝛẽ mentis adiuuat itn ve

nõ nũq; odhereſim inducat d. Apo · j Tḧ . iij. Sp̃s

aut manjfeſte dicit qꝛ in nouiſſi mis tpibo diſcedet dẽ
a fide attẽdentes ſpiritibo eꝛrou doctrinis demonio?

mn ̈pocriſi lonuum mendacium a cauteriatã hñtiũ

ſuaz aſcientiã · glo · i · coꝛruptam pꝛaua cogitntione

aduſtam igne male dcupiſcentie. Geyto ad gehennam

edificat tunc videlicz qñ quis ſententiat certitudi

ne iudicat aliqð eſſe peccatum · Quia Ro .· xiiij · ðꝛ · Qui
diſcernit ſi manducauerit damnat? ẽ. gꝛ non ex fide ·
glo· Si manducauerit cũ illa ð ſcientia damnatus eſt.
verũ eſt · qa q indicat non edendũ edit damnatus e.
Ipſe em reum ſe facit qn do illud quod inuule ſibi aſ⸗
ſerit facit ideo damnatus eſt ex fide i . ßm Zſcientiã. Cõ

7 4

tra fidem viq; edit edendum non credit. Vnde ſeaͤft

Vmne aut quod non eſt ex fide peccatũ eſt · Heptimo

tiſatam dtnuat in magnu grauamen cie ſp̃s. Vñ
Sapi·vij · Sp pᷣſũmit ſeua pturbatn d ſcientia. Gloſa

Hue non habet trandlitatis ſecuritatez. Cui? rationez
aſſignat Sen. li. de moꝛibo · Nullum in t 2ſciũ peccato
rum tuoꝝ magis timueris ꝙ; temetipſum. Qlienü em̃

Similez tradit ſñaz Qugu. li. feſſio · Vbi dicit. Juſiſti
dñe a facuũ eſt vt pena ſit ſibi oĩs anim? inoꝛdinatug
Et ïſido · li · iiij · Solilo qo*τ⅓¾2 Nulla pena granioꝛ q; cõ
ſcia mala. Mẽs em male ↄſcia ꝓpꝛijs ſtimulis agitat.

¶ Quod leptem reyeriuntur dikferentes coͤ⸗

ſcientie⸗· (Capitulum Tercium
8St aut bona dſcien tia ſimiliter 1 mala mul⸗
2. uplex. Quia odam eſt a & Cauteriata. Alia
Animis lata Qlia nimis arta puſillanimis

₰

lona . Alia pturbatn ſz bona. Et alia tranͤlla 1 bona⸗

Peim & Cauteriata corußta Maios pfidon

daciũ a cauteriatũ hũtes ↄſciazʒ ·i qꝛ articuli fiði ſunt

entie cauteriate ſunt piculoſiſſime. Si ennn paru? er⸗
roꝛ in pꝛincipio magnus eſt in fine . Certum eſt ꝙ ma

gnꝰ eꝛroꝛ ĩ pᷣncipio mayximꝰ ẽ in fine · Tales ſunt etcãa

phariſeÿ a pocrite qui decimantes mentam rutum ⁊

omne olus grauioꝛa legis p̃termittẽtes quibus veri/
tus ↄminata eſt Math. xxiij · dicens · Se vo bis ſcribe

phariſei pocrite qui decimatis mentam anetum ſe
reliquiſus ꝗᷓ grauioꝛa ſunt legis iuditium a miſericoꝛ

diam fidez · Taliſmõi ſcientiã habẽt qui de magnis

peccatis potentibo a diuitibo modicam dſcientiã in pꝛe

paupꝑibo a deſpettis hoĩbo in puo exceſſu grau es oſclen

dicatõe ↄſecratione vel in pꝛiuato ſermone fatũt Sʒz

fie foꝛmant ſtrupulos · Similes ſunt hij vulpine aſtu

tie de qᷓ fabuloſe ferk ꝙ eũ vulpis leonis cuiuſdam cul/
pas in eius pñtia qaudiſſet peccata grauia cxcuſauit et

alleuiauit ꝑ ſingula puta rapinaz deſedum Pꝛiaꝝ;

carnium gulati ꝑ robur leonũ coꝛꝑis furoꝛcʒ ꝑ dũm

potẽtie ſuꝑ cuncta ciantia ſe.· Cum aut adueniſſz ſim
plex aſinus ðfitens vulpi ꝙ poſt graucz abſtinentiaz
a cibis a deleckabilibe aà poſt laboꝛes grandes quibus
ſub frumẽtoꝝ ſaccis poꝛtandis laboꝛaueꝛat de calcio
ſui exactoꝛis ⁊ paſtoꝛis ꝓminens fame motus come/
diſſet cepit vulpis hoc factũ deducere ad picula maxi/

ma ſeʒ ꝙ exactoꝛ cui tale damnũ intulerat paupꝑ fuit ·

nudus ꝙ in pedib frigefadus caput a totũ coꝛpꝰ

ledi poterat a tande ſeq in teritus ſt hoĩcidium a ſic

male tractatus fuit aſinꝰ. Hac de cauſa taliũ ↄſcienti /

am vulp inã denoĩat Bern li de ſideratõe vbi d. SZul

deuotione · oꝛatio ſi intentibe lettio ſine edificatõe ſer

mo ſine inſpectiõe poꝛto coꝛonã a veſtẽ rotundaz igu
laz ieiunioꝝ ſeruo ſtatutis hoꝛis pſallo ſʒ coꝛ meum
lon ge ẽ a deo · Exterioꝛez ſuꝑpfitiẽ intuens ſalua nmihi

ociĩa arbitroꝛ totꝰ ꝑgens in ea qꝗᷓ foꝛis ſunt oblitꝰ inte /
rioꝝ meoꝝ ſicut aq̃ effuſus ſum Scdða ↄſcictia ẽ nimis
lata eoꝝ q non ponderant peccata niſi magna nõ cu⸗
rantes de venialibo puis· Cõtra quos ðꝛ Eccle. xix.
Qui nimiã negligit paulatim decidz · Nulla em domꝰ

—

—

repente ruit ſʒ ſtillicidijs neglectis ſucceſſiue putreſcũt

ſtricta a ideo nüc; mioꝛes cape valent piſticulos
ſepe deleckabilioꝛes ſũt magnis piſcibo · Nuq; tales ad

ſimulant᷑ piſcatoꝛibo qͥ ſꝑ lata curant habere retia nũ/⸗

ctabiliſſima Bñ deleckatões venialiu peccatoꝝ pſal
mi renuens ait · Renuit ↄſolari ca mea memoꝛ fui di
delectatꝰ ſum a exeꝛcitatꝰ ſum a defecit ſpũs meꝰ · Et
alibi Pſal · xxxviij. Silui a bonis a doloꝛ meꝰ renoua⸗
tus ẽ· Oʒ ſe t. Cõcaluit coꝛ meũ intra mea in medita
tõe mea exardeſcez ignis · Taliũ etiã late d ſciẽtie hoĩm
dſcientia vulgo lupina ðꝛ. Naz fert paholice lupũ pꝰ
multas mpinas ꝑ ruſticos captũ qͥ eu libertati dari de⸗

beret a allegaret ꝙ nec feno nec frumẽto aut fructibus

veſci poſſʒ velut alie beſtie reſtitutꝰ eſt pᷣſtine libertat
pacto tñ tali per iuramentũ firmato ꝙ vltra valoꝛem
vj· nümoꝝ in carnibo nũq; deinceps rapet. Igit emiſſ⸗

liber qdaz die vaccã a vitulũ eiꝰ repit eſuriẽs. Cumq;
fames ad vtrũq; accipiendũ temptaret a e diuerſo cõ
ſcientia piurij eũ moꝛderz oſeiennam dilatare cepit d.
Nmus artaz ꝛſciẽtiã hẽe poſſes q̃ vimipari ſolet a pꝛu
dentibo · nã vacca hec valet nüimos quatuoꝛ a vitilos
duos Ergo cu bona conſcientia cõcluſit. Occide vtrũ
; 2 manduca · SBic ſunt pleriq; qui ſꝑ ꝑ latam ꝛ ſcien /
tiam querũt excuſationes in peccatis ð magnis pua in

dicãtes aut nulla a quo vitõ oꝛdt ꝓpha eꝛui cũ d. Mõ

deelin es coꝛ meũ in verba malitie ad ex. cx . in pec. Cũ
hoĩbo opãtbo initatẽ 2nõ 2

ninns arta ninns eoꝝ qui bene de ſingulis ſibi dubio
ſis foꝛmãt ſtrupulos etiã in hijs q de ſe ſũt licitn. Pꝛo
quoꝝ ſolutione in tercia parte late infra tractabitur.

1 ”

Pfectiõis apicẽ vite valent puenire ↄtẽplatiue q̃ eſt de
le

au miaglan dmu · cũ ele · eo ·. Coꝛripiet .
me iuſtus in mĩa ĩcrepabit me ole ·. au pec · i. hoĩs la
te dſcientie nõ impig · ca. me · Tercia dſciẽtia ẽ puſilla

—

—

— —

De taliũ cetu fuerunt iſrahelite plurimi pſecutõis tẽ pe
fugientes ad antra deßti quos cũ genuͤles die ſabati
uocarẽt ad bella bellare nolebant 2ſcientiã nimis aut
tas hñtes ne fragerent p ceptum de ſanctific atõe ſaba

u. Dixerunt q Moꝛiamur in ſimplicitate nẽa quod 2

fecerunt vt heẽ · j. Macha. ij · Quarta dſcien ta ẽ tranaͤl

la ſʒ non bona eoꝝ ꝗ peccant ſub ſpe venie tande conſe

ouende · Bel ditunt in coꝛde ſuo ꝙ de? non reéret iſta
Nualez dſcien tiã nõnũg; habẽt etute iuuen es vel mo
rib · Quos Galomon p̃monet. d. Pꝛon. j. Fili mi ſi te

lactauerint peccatoꝛes ne acqͥeſcas eis. Aſſimul am tur

tnles tranqllaz ſibi ↄſcientiaz foꝛmantes maniacis et
freneticis quoꝝ in firmitas eſt ideo maxima ſen picu⸗

loſiſſima quia medic ine remedia nec admittüt nec cõ
gnoſe tunt ˖ Quã obrem · b · Ambꝛo ait. Grauiſſime pec⸗
cas ſi ign oꝛas · grauiſſime · i · picn loſiſſime qaꝛ remediũ

non ad mittunt vel ignoꝛant · Talez ctiã dſcien tiã ha⸗
bent hij ᷣ ex craſſa ignoꝛantia vel affectata nolũt ſcis

vt bene agant. initatem ſepe meditunt in cubili ſue
dſcientie ouã tumẽ inic uitatẽ ꝓpter ſuaz ignoꝛantiaz

nequeunt agno ſcere ·˖ Quinta dſcientia eſe t pturbata
non bona nõnunq; deſperatõi ꝓyma q̃lem habent hij

qui crebꝛo in eadem peccatn labuntk. Et q; q; peniteant

tmmen ꝓpter relapſus frequentiam ꝓ ter quendam de
ſperationis impulſum geniunt 2 turbant᷑· Quales vo/

cat in ſeptimo Ethj philoſophus Incontinentes Si

miles in firmis qui in eiſdem febꝛibo recidiuant · Quos
CTriſtus anime medicus dſolatur cum Petro querent.

.

Quotiens in me peccabit · ſ. de die frater m eus a dimit

tum ei · Reſpondit non dico tbi ſeptes ſed ſeptuageſi

es ſepties id eſt hm omnes kacholicos dod oꝛcs. To/

tiens quotiens penitebit Math. xviij. Scyta conſcien /

tia eſt bona ſed non tran quilla ymo infirma eoꝛum
videlicet qui conuerſi ad dominum deum recogitant

uiter adhuc ſentunt aliaz legẽ in membꝛis ſuis repũ
gnantẽ legi mẽtis a deo influxe · Ro. vij · Tales ſepe ob

ſinceram diligentiaz ne deum offendant in puis vero
nullũ extat peccatũ ſibi turbatũ faciunt conſcientam
nonnũq; ad hoc temptatione demonis vt in pplexita “
tem ruant. Viciũ etiã aliqñ mouent᷑ ad hoc doctrinis
inſipientũ hoĩm. De quibo apoꝰ.j. Coꝛinth. viij · dicit
Percutentes eoꝝ infirmaz conſcientiam in xyp̃ᷣmpecc⸗ü⸗⸗
tcantis · Quos tñ ide Opoꝰ ſpecificat ibide.x · Omne qðᷣ
in macellum venit manducate nihil inteꝛrogantes „
pter conſcientiã ꝓ quoꝝ cura Bernh frater Can int
Quid efficacius ad curandũ cõſcientie vulnera nec nõ
ad purgandũ aciem mẽtis q; xp̃i vulneꝝ ſedula medi
tatio Et iteꝝ Turbaboꝛ ſed non pturbaboꝛ qꝛ vulne
rum domini recoꝛdaboꝛ. Septima cõſcientia ? tran ql
la a bona. Eſt q; taliũ de quibo dicit Opoꝰ ad Gal. v.
Qui xp̃i ſunt carnemi ſuã crucifixerunt cũ vicijs ron H
cupi centijs· Quaz hugo libꝛo ſuo pꝛimo de aiĩa ſic de
ſcribit · Tranqlla conſcientia eſt qᷓ omnibus eſt dulceis
nulli grquis vtens amico ad graz a inimico ad pacis
tiã cunctis ad beniuolentiã qbo poteſt ad beneficent q
cui dñs nec ſua peccata nnputat qꝛ non ſecit nec aliẽa
non agpbauit nec negligen tiã qꝛ non tacuit nec ſu⸗-
berbiam · qꝛ in vanitate non pmanſit · Et ite? conſciẽ
tia bona utulus ẽ religionis templũ ſalomonis- Ager
benedictõis oꝛtus delitiaꝝ aureũ reclinatoꝛiũ gaudiũ
angeloꝛum. archa federis theſaurus regis aula di ha
bitaculum ſpũs ſantcti liber ſignatus a clauſus aĩ die
iuditij ap eriendꝰ. De domo talis cõſcientie ſcribitur
Gapien . viij. Intrans in domum meã conqeſcam cũ
illa · Non · em habet amaritudinez cõuerſatio illiꝰ ner
tedium cõuictꝰ illiꝰ ſed letitiam I gaudium ſcilicet p/
pter eius frulldus. .

⸗. re 5 — —

— — —

——,' , : -

—

7

D .

¶Quod conſclentia bona ad ſimilitudinem
domus materialis eſt regenda⸗ CCapi ii⸗
Wia vero eterna ſapientia bon as tranqllaz
onnſcientia domui aſſimulare dignata eſt in
NItãtn leutia habe: a fruckuũ copia. Idcirco
tcũ omm q̃ poſſumꝰ diligentia aduertenda ſüůt
guinq; q exigunt ad domü conſcientie vicz vt bene fi
deẽ debite oꝛdine. foꝛtiter tueat · pꝛudenter regnẽ ſe⸗
. pe tergat · Pꝛmmo bene fender opoꝛtet ſuꝑ ſolidum fun
damentum xp̃i a ſacre ſcripture Ricut Haluatoꝛ dicit

Mat . vij · Oĩs qͥ audit verba hec facit ea aſſimulatn?ꝰ

vito ſapienti q edificauit domũ ſuaz ſupꝛa petrã. Si
meañũt caueri dz ne domꝰ cõſciẽtie ſit late nimis aut
ſtricke edificata qꝛ qͥ facit contra conſcientiã edificat
ad gehennã vt dicit glo . Ro · ix · Sed heü iſtũ domum
qd ſuꝑ aquas voluptatis · alij ſup arenã cupiditatis.
alij ſup montẽ vel ventum ſuperbie. Ideo veritaus ait
Math · vij · ſubiũgit · Oĩs aut ᷣ audit verba hec non
facit ea ſinnlis erit viro ſulto qui edificauit domum
ſuaz ſup arenaz a deſcendit pluuia venerunt flumia
2 flauerunt venti 2 irꝛuerũt in domũ illã a cecidit a fü
it ruina eius magna · Sbi Augꝰ. Conſiderandũ ꝙ gꝛ
cũ dixit · Qui audit veꝛba mea hoc ſatis ſignat iſtum
ſermonem ſcz dñi in monte p̃ceptis quibo xp̃iana vi /
tia foꝛmatr eſſe pfectũ vt merito ̊ m ea vinere volue /
rit cõpet᷑ edificanti ſipꝛa petrazʒ· t glo. ibidẽ inquit.
Cecidit q oĩs conſcientia q̃ ſpe a fixa in deũ non pma
nebit in temptatõibo non vz ſubſiſtere tanto apliꝰ?
qnto plus in hijs qᷓ mundi ſunt a ſupioꝛibo diſiũgit/
Et vere omnes mali vel fictiõe boni ingruente qlibet
temptatõe peÿoꝛes fiunt. Eſt igit pꝛimu fundamentũ
fides firma ſup xp̃m fundata. De q Marh.· xvj Super
anc petraz · ſ. xp̃m filium dei vini edificabo eccleſiam .
meaz ait xp̃s· t Opoꝰ.j·Coꝛinch · iij. Fundamentum

aliund nemo poteſt poneꝛe p̃ter id qð poſitum ẽ qð ẽ
ihs vp̃s · Perfectio vero huiꝰ fundamenti eſt caritas ſi
ne q̊ fides vitaz non hz · Ideo Eph· iiij · SBtrũq; funda
mentũ ↄplectens ſic oꝛat · EFlecto genua mea ad patrẽ
dñi nẽi ihu xp̃i ex quo omnis pr̃nitas in celo in irma
nominat᷑ vt det nobis ᷣm diuitias gloꝛie ſue coꝛtro bo
rari ꝑ ſpũm eius in interioꝛi hoĩe habiture yp̃im per fi⸗
dem ĩ coꝛdibo vris in caritate funda a radie ati vt poſ

ſitis 2hendere cũ omnibo ſantctis q ſit latiuudo longi /

tudo ſublimitas T ꝓfundum ˖ Gecundo oportet vt do

mus debite oꝛner vymaginibo virtutũ a exemploꝝ bo/
noꝝ qꝛ non ſufficit adulto habere fidem a caritatẽ ni/

ſi exeat in opꝰ. Fides em ſine oꝑibo moꝛtua eſt. Jaco
ij · Et hm . b · Gꝛego in ome . ſñaz · Caritas ſi oꝑari re⸗
nuit caritus nõ ẽ· Et apoꝰ Gal. v· d. In xpo ihu neq;

circũciſio neq; p̃puciũ aliqͥd vz · ſed fides p dilectio /

nem opat ˖ Obi glo · Fides vtiq; non ocioſa qꝛ fides ſi

ne opibo non ſaluat ſed qᷓ opat᷑ ꝑ dilectõez dei pxi /
m · In cuiꝰ rei tÿpum dñs Eꝛ0 xxvj. Jubei vt coꝛtina

interioꝛ nobiliſſima q̃ tubernaculum tegebat vt cy de
cem coꝛtinis vna erxat ↄnexa poliꝛet᷑ varie. Naz ibi ſic
deus ait moÿſi · Inſpice a fac ᷣm exemplar quod tbi
in monte monſtratum eſt · Tabernaculum ita fiet derẽ
coꝛtinas de biſſo retoꝛta iacinſto ac purputa coctoq;

bis tincto varietus oꝑe plumario facies. VGbi glo .· in

hijs qtuoꝛ coꝛthinaꝝ coloꝛibo iuſtificatões expment.·
In bÿ̈ſſo retoꝛtn caro caſti renitens · In iacincto mẽs
ſupna cupiens · In purpurg caro paſſionibo ſubiacẽs ·

In cocto bis tincto mens inter paſſiones dei 2 Pynni

dilectiõe p̃fulgens. Serũ vt ad taliũ virtutũ exercicia
puenias facilius expedit vt crebꝛo ſanctoꝝ patrũ vi
tum velut ÿmagines pingamꝰ intrinſicus. Bi em vt
refert Qugu. otra Julianu quidam rex tpis ſpẽ cubi
culum ſuum fecit depingi pulchꝛis yÿmaginibo vt eax

aſce
dom
noxe⸗
pirtut
aakſo⸗
luſtod
0 bon
fama
Aat
Parl
tdep
ſodia
didite
wosa
ange
aufen
lad

chn

uc

dir pr.

ttornna
vtay&
gbiſie
mnodi

nfGNe

m todo
Gbign

tinttoni
bſitini⸗
Npm
nrne

aſpectu vxoꝛ ſua pulchꝛum pareret filiũ Cur yßianus

domum ſue dſcientie quaz de? inhitat in memoꝛia bo

noꝝ exemploꝝ nõ depingat vt vxoꝛ ſenſualitas ꝓPles

virtutũ gen eret. Tercio opoꝛtet vt domus zſci entie tu
eat᷑ foꝛtiter qð fieri dz duerſatione hone ſta ⸗ angelica
cuſtodia · Naz ſicut teckũ domus eſt cuſtodia itn exteri
ꝛ bona dueꝛſatio tutamen eſt bone Zſcien tie · qts bona
fama ꝓximo a bona cõſcientia ſibi pſint. Juxta illud
Math v Gic luceat lux vra co . ho · c· Ideirco vßus
Math · x · dixit. Nð in aure auditis p̃dicate ſup tecka.
id ẽ ꝑ bonaz duerſatõez Ad cautelam amp lioꝛcz cu
ſtodiaz eti à miſericoꝛdiſſima dei bonitas an gelicã ad
didit cuſtodiaz. Juyta illud Lu. xj Cum foꝛus arma/

tus cuſtodit atriũ ſuũ in pace ſunt ea qꝗᷓ poſſidet. Et vt

angelus bonus foꝛcioꝛ diabolo vincat ſupueniens et
auferat vniuerſa arma in qbo ↄfidit diabolꝰ a eiꝰ ſpo

lia diſtribuet . Ideo glo ibidez. Diſtribuit int ſpolia

exhibens fideles cuſtodias angeloꝝ ad hoĩm ſalutem.
Quarto opoꝛtet vt domus ꝛ ſciẽtie pꝛuden ter · i. diſcre

te regat · Quãuis em de? hoĩ äminicnlet vt tackuͦe ſta
gelica cuſco dia Eccle ˖ xv. tñ qꝛ deus fecit hoĩtz rectum

reliquit eũ in manu dcilij ſui. i. in ſuo libero arbitrio
cuo mediante bonũ vult gratia aſſiſtente Q malũ gra/
tia dei dimiſſa Bult ergo deus qͥ¶ nos capaces ratioĩig
fecit vt diſerenone regamur qᷓ eadez eſt pꝛudenti e. Jn
hac em viꝛtute juxtephm. vj. Ethi · mnes moꝛales
ↄnectunt᷑ virtutes · Vanc xpᷣus ſuos cariſſimos docuit
diſcipulos quibo dixit. Ecce ego mitto vos ſicut oues ĩ
medio lupoꝝ. eſtote ergo pꝛu.ſi · ſer. caput videlicet bo
ne dſcientie diſcrete regendo ·˖ Hec eſt virtus verius
auriga virtutũ quã b· Ontho p̃tulit ſolitudini opibo

miſericoꝛdie ˖ vite mo naſtice · ri goꝛi abſtinentie . 1 pꝛi⸗

uationi facultatũ oĩm vt tradit Caſſianꝰ Colla. ſcðᷣa

abbatis moyſi que virtus vt ide deducit bꝛeuioꝛi via

monachum ſine deceptionis dÿ̈abolice fallata vehit
ad pfectiomis apicem ˖ Sz vt ibide dicit᷑ · Non niſi hũi⸗
litate tuli qᷣrit᷑ qͥ quis ſenio ꝝ vel pᷣlato ⁊ꝝ ſtati ta cuſto
dire nitit · Quinto opoꝛtet vt ſepe tergatẽ domus oſciẽ

tie ꝓꝑ ſtopaz ↄtritõis a ↄfeſſionis qñ in eaz cadunt plu

res venialiũ aut venena peccatoꝝ moꝛtalium nec ali

ud remediũ crere opoꝛtet q; illud. Sñ Augꝰ. ſup ꝗo
han · Seruus peccati quo fugit ſecũ ſe trahit quomq;
fugerit non fugit ſeißaz mala dſcientia nõ eſt quo eat
ſe ſeòt mo nõ recedit a ſe · Peccatũ em qð facit intꝰ
eſt vis audire cõſilium Bi vis ad deũ fugere ad ißm

fageaendononlaondo⸗
Ow conlclentia bona non debet ſemper ſukki⸗
cexe eam habenti ſed multum etiam laboꝛan⸗

*

lis bona dſcientia ſufficere poſſit eaz habenti ·

ſic ꝙ non curet de repellenda ꝓpꝛia infamia ·
Cauſa dubij eſt diuerſitas vt videt ſanctoꝝ
dodoꝝ qͥ in multis autoꝛitatibo dicere videnẽ ꝙ non

ſic curandũ de fama dumõ peccatũ non ſit in ↄſcientia

Naz dicit Augu. ad clerũ ÿponenß. Quid obeſt ho mi
ni ꝙ ex illa tabula vult eum delere hũana ignorantia

tiam allegatũ ẽ ſupꝛa ca j · IJdẽ ad ſecundmũ maniche

um . Gentis de augu. qͥᷣdd libet ſola me in oculis deiꝰ

ſcientia non accuſet · Et Gꝛe . Conſtantino ep̃o medio
lanenſi · In cunctis cue in hac vitn adueꝛ ſa Pueniunt

ſola ẽ ſicut noſtis oĩpotenus dei diſcreto penſanda at /
; ad coꝛ ꝓpꝛiũ ſꝑ recuꝛrendũ vt nullius ibi lingua im
plicet᷑ vbi ↄſcientia non accuſet· Quez em oſcientia de⸗
fen dit liber ẽ inter accuſatones liber ſine accuſatiõe
eſſe nõ poteſt ſi ſola q̃ interius adicit dſcientia accuſat
Et iteꝝ Gꝛegd · Inter verba laudantũ vitupan tiũ

— —
—

S · — — —

—2 ————
— —

— ò= —— —— — —

ad mentez ſp recuerendũ eſt vt ſi in ea non inuenitur
bonum qð de nobis dicit magnam triſtitam generare
debet ˖ Et rurſum ſi in ea non inueniẽ malum quod ð
nobis hoĩes loquunt᷑ in magnam debemꝰ lettiam ꝓ ſi
lire Quid em ſi non hoĩes laudant ſci entia nos li /
beros demonſtrat Habeamꝰ paulum oſtendentẽ. Glo
ria noſtra hec eſt teſt moniũ dſcientie noſtre. ij. Coꝛ. j.
Job quoqʒ dicit · Ecce in celo teſtis meus. Si ergo eſt
nobis teſtis in celo teſtis in coꝛde dimittamus ſtcultos
foꝛis loq quitquid voluerint. Ex hijs videt non eſſe cu

mandum de infamia vbi alicui dſtat de ſcientia bona.

Ex adueꝛſo eſt Augu · de ↄtraria vitn clerico . xij q j
ca · O. Nolo vt aliquis de vobis inueniat male viuẽdi
occaſioneʒ · Pꝛouidemꝰ em̃ bona vt ait apoꝰ. nõ ſolũ
coꝛaz deo ſed etiaz coꝛaz hoĩbo ꝓoter nos dſcientia bo⸗

na nobis neceſſaria ẽ ꝓpter nos fama noſtra non pol

lui ſed pollere debet in nobis · Due res ſunt dſcientia
fama· dſcientia eſt neceſſaria tibi fama pximo tuo.
Qui ρρ ſcientie negligit famaz crudelis eſt. Et ite⸗
rum alibi Qugu · Non ſunt audiendi ſiue viri ſiue fe/
mine gui qn do rep̃hendunt in aliq negli gentia ꝓp quã
fit vt in malaz veniant ſuſpitõez. vnde vitaz ſuã lon
ge abeſſe ſciunt dicunt coꝛaz deo ſufficere ſibi dſcientiã
eſũationez hoĩm non ſolum impꝛudenter verũ etiam
crudeliter dtemnentes cũ occidant cas alioꝝ ſiue bla
ſphemantium viant dei qb ym ſuaz ſuſpitõez aſi tur

pis que caſta eſt deſpicit vita ſanctoꝛ vel ettam cum

accuſatõe ÿmitantium non ꝙ vident ſed ꝙ putant . ro

loꝛat dicka p̃fata textus ſacre pagine qui dicit Snicui
ꝙ mandauit de? de pꝛoximo ſuo vt ſez ei ꝓſit verbo
a exemplo · Autoꝛitatũ talium varietatem 2 qſtionum HM
non dum ſoluit S. Tho · p diſtin tões quodli · ix · q xiij.
Strũq; inquit ſq; cõtemtus fame appettꝰ poteſt eſ /
ſe laudabile a vicioſum · Cama em̃ non neceſſari eſt

=

homini pter ſeßm ſz ꝓpter Pximum edificandũ .· Ap
petere igit famaz ꝗpter ꝓximũ caritatis eſt. Ametere
vero Pter ſeißm ad inanez gloꝛias ptinet. Et ecõtra

rio temtus fſame ratõe ſui ipſiꝰ hũilitaas mtione P/

vimi ignauie eſt crudelitatis. Illi ergo oͤbo ineumbit
ey officio ſiue cx ſtam pfectõis alioꝝ ſaluti Puide pec⸗
cant niſi infamiã Pꝛiaz iuxta poſſe repel ant · QOlij ve
ro òbo magis cuſtodia ſue ſalutis unm net pt ſue hüin

litati Puidentes famaz vel infa mia 3 En cre · Sz cũ in „
fama dupliciter repellat ſez occaſionẽ ſub trahendo 2

liguas detrahentiũ cõpe ſcendo. Pꝛimo mõ ten ent om

ℳ1 4

nes infamã vitare alias ſine ſcan dalo ackuo tran ſi⸗
non poſſent . qð ſy eſt peccatum ſz ſcðo mõ nõ tenenẽ

„ 9

niſi ts dz alies ſaluti ꝓximi ꝓuidere Et h eſt quod

Gꝛe · ome. ſuy Eze · dicit Ligias det ahentũ ſicut nõ

de bem? nẽo ſcudio excitare ne ipſi ꝑeant ita ꝑ ſuã ma

liuã excitatas debemꝰ eqnimiter toleꝛare vt nobis me
ritum creſcat · Aliqũñ etiã ↄpeſcere ne dum mala de no

bis diſſeminãt eoz qui nos ad bona audire poterät
coꝛda innocentiũ coꝛrumpãt.Et infra· Vij etenĩ quo

rum vita eſt exemplum mitutõis poſita debent ſi pñt

diant q audire poterant et in pꝛauis moꝛib remanẽ

iecta · Enã patz ꝙ contẽnere in fannã eſt aliqn do hũi

bus ́ ꝛiam infami ſuſtinuerunt non repellẽtes eã

Sitc ſandcta marina virgo ſub virili himm monachi ðo

ſeruies falſe accuſat a pan docis filia p militẽ inpgna
ta quaz infam ſuſtinuit marina quinqnio penitenti

am agẽs ante foꝛes monaſterij ſui Pꝰ qð tẽpus viliſ
ſimis in monaſterio mancipata officijs ſtutim ſöõum

deo reddidit ˖ Locioneq; ſui coꝛꝑis a obſeſſione demo

nis rea ꝓdente faeinus ꝓpꝛium virginis innocentia

ſ
nan
pernn
hii
infid
tpid
unna
Pmo.
en
Ape
ad
thi
jäͤeh

vſcien

eumch

purgatn eſt vt in vitaſpẽm legit. Sic etiã ad tempuz
beatn virgo Eugenia philippi reckoꝛis Qlexandꝛie no
biliſimi tomo ni filia fecit ꝗᷓ cũ ptho iacincto degẽs
ſe Eugemũ vocans ſub monachali habitu in mona⸗
ſterio latitans tande in abbatẽ elecka a melancia feia

voluiſſet nntteꝛe. Sz cũ res publico iuditio igne pur

guri deberet incendio ſancka virgd ne relig onis ſta

tis eius infamia decreſceret. Tandem pri indici ſe fra

tribo a 2gnatis pñtibo didit e efſet innocens piter 2
femina ſieq; prez dſanguineos ac pene totaz Qlexan/
dꝛiam fidei ypiane diũxit vt docent eiꝰ virginis geſta

4

,WVUEapitulum Sextum —

*

. dꝛi de hal ˖ in ſüma ſua diſtinctioni bo · Notã/

Qlij ſciunt ꝙ nõ habent talia · Qlij dubitant . Alij o pi /
nant᷑ ꝙ caritutez habeant a bonam ꝛ ſcientiam Alij ex
periunt᷑ ſed non habent de hoc ſcientiam. Alij hoe ſeiüit
teuelatõem tuntm· Qlij vero ꝑ cauſam . Pꝛimi ſunt
infide les plurim a heretici · ymo etiam quidaz xp̃iani
tepidi ꝗ non luſtrantes ſuam ꝛſcientiã ex craſſa igno /
rantia peccata qdam moꝛtalia dmunia non habentes
ꝓ moꝛtulibo in pꝑeccatis grauibo ꝑpſeuerãt a eukariſtie
ſacramento indigne pucip ant. Qð ne fiat dieit · j. co ·
xi: Apoꝰ. Pꝛobet aũt ſeĩm homo a ſic de pane illo e ,·
dat a de calice bibat · qui em manducat c. In eadem
cecitate infidelitatis fuit aliquando idem apoſto lus qj

iã captus a romana militia iheroſolim is iuðᷣos qnr

An quis ſcire wollit ſe habere bnam con.
tiam Et d lentem gradibus conſtientie

Ltem pinde ex ſupꝛadictis naſcitur queſtio.
Wtrum cuis ſcire poſſit An bonam habeat ꝰ
NLtientiam . Reſpondet᷑ ꝙ hec eadẽ qſtio Qlexã

bere caritatem a bonam ꝛſcientimm ſed neutrum habet

petitõe captus eſt ſic alloquit᷑ · Ego o mni dſcientia bo
na duerſatus ſum ante deum vſ; in ho diernũ diem .
qui tamen pſe qbat᷑ pꝛius eceleſiam dei. Secundi ſunt

q̃ ſciũt ſe hẽ̃e nõ bonã ðſcĩaz vt hij qᷣ ſciũt ſe eſſe iĩ po /

ſito peccãdi moꝛtalit᷑ aut manẽt in peceato ĩ pñia Od
aledixiſu alijs · Tercij ſüt hij qͥ dubitũt ſe hẽe bonã cõ
in gratia ſicut ad opoſitum. Gicuti jndo vident tepi
des ſe eſſe in amando deum non habent affectũ oꝛan
di. Sident q; ex oppoſito ꝙ nullam volunmtem habẽt
peccandi moꝛtaliter. Eſt em dubitatio inte llecꝰ? inter

vtramq; ptez dtradictõis édam vacillatio; Tales di /

cere poſſunt cum apo. Nihil mihi ꝛſcius ſum ſed non
in hot iuſtificatus ſum · ᷓ aut iudicat me dñs eſt .j. co ·
iiij·. Quarti opinant᷑ bonaz oſcientiã ſe habere ſe eſſe

in gratia. in q̊ etiam ꝓbabiliter ſunt ſicut illi qͥ hobent

rauones ad hoe ad ſuum oppoſitum foꝛtioꝛes tumẽ
rationes habent ad hoc q; ad ſuum oppoſitum. Sicut
qn do in vna pte vident ſe feruentes in amoꝛe deia lu /
gentes ꝓ peccatis. Ex oppoſito ſentiunt rebellionẽ car

nis ad ſpũm fragilitatem . Eſt em oppinio accepio

vnꝰ piis ↄtradittiõis cum foꝛmidine · Talis Job bea
tus fu ſſe videt qᷣ ait Verebar omnia opa mea ſciens
ꝙ non parceres delin quenti · YBbi glo. Bona quidem

erat oꝛpa ſed a hec timenda hijs qui volunt vere deo
placere. qa duo in bonis cauẽda ſunt · deſidia et fraus

Deſidiam facit minoꝛ amoꝛ dei. fraudem ꝓpriꝰ amoꝛ
ſui Pꝛo bene attis tacita humani coꝛdis gratia vel fa
uoꝛis aura vel qlibet res exterioꝛ deſidemt.
ꝗ excutit manus ſuas ab omni munere coꝛdis manꝰ
oꝛis · Circa hoc umoꝛ habendꝰ eſt qͥ munit · Vnde ſe
quit᷑ ſciens ꝙ non parcis delinq̃nti- Aninn cxpiuntů

ſe habere grauã a bonam dſcientiam ſicut illi qᷣſentiũt

Sʒz beatus

ſab
diem.
iſunt
o /
10
oma
nch

4

gſint
ndpi
ioꝛan
li
inter
di/
non
ſto⸗
ſecſe
vlent
tame
Hicut
1lu/
car
pio
oa
ſeiens
niden
te deo

mo

dulcedinent diuine bonitatis in oꝛatione guſtunt 3

xxxiij. Guſtate a videte q· ſie.· d. beatus vir qᷣ ſpe · in eo .

ſpe videlic et tali 4 eſt bona ſcientia . Guſtate in cuit 2
vi · qꝛ duplex eſt in anima ſcientia ſeʒ cognitiua ſeu ſpe

alanua expimentalis. De ſpeculatua infra ſtuñ dice
uir Expim entalis ſeu affectiua ſcientia cauſat ey re ̃
tſt a ſentitũ in affectu · R es em gratie poteſt ſentiri ſeu

expiri · Nam res gratie ſentit ſe notam in affeltu ſicdt

dulcedo in guſtu . Sed hec ↄgnitio ꝑ expientiam non ẽ

medium infallibile ſicut ſcien na ſpeculatiua . ſz p me

etiam recte ait poctas in.j.amp hoꝛiſmo Ors longa

vitn bꝛeuis inditium difficile tempꝰ accutum cxpimẽ/

tum fallax ·.· Qð aut de bona cõſcientia ſeu grata vel
caritute qat haberi · Expmientalis ſcientia Pbat anto

ritate xp̃i apoſtolica ⁊ rntione.· Sñ Qpoc ij. habener⸗

Qui habet aures audiendi audiat d ſpũs dicat cecle

ſijs. Sincẽti da bo manna abſconditum 2 dabo ülli cal
culum candidum in calculo. i. in carbunculo nomẽ

nouum ſcriptum oð nemo ſcit niſi qui accipit. Man⸗

na abſconditum eſt yp̃s in domo habitans conſciẽtie

Calculus candidꝰ eſt caritatis habitus cue caritas ar

det lucet ⁊ mundat ſibi 2 Pymo. Nomen aũt nouum

huit caritati in ſitũ eſt ꝙ filij dei p adoptõez effitimur

Amuit idẽ expõſſus· ij · Coꝛ. vl. Si eſtis in fide ipſi vos

ꝓbate · An non agnoſcitis vos metipſos qe xp̃s jůus

eſt in vobis niſi foꝛte re bi eſtis. Spero aüt ꝙ 2gno /
ſcitis qa nos non ſumꝰ re ꝓbi . QOccedit ad idem ratio

Guſtus em bene diſpoſitꝰ nõ poteſt neſcire dulcedĩez

ſibi ↄiunctaz · In coꝛpalibo ergd p ari foꝛma in ſpũali/

bus ca bene diſpoſitn non poteſt non ſennre diuinã
dultedinẽ ſibi diunctã. Genſus em diume dulcedinis
eꝑ graz · De q ꝗꝓpha amitat · d. Pſal · xxx. Qua magna

b 3

ſreculatiuã ſcĩaz ſe hẽe bonã ſciẽtiã De q̃bo . j· Joh iiij

In h ſeimꝰ qm in deo manemꝰ? a ipſe in nobis oͤa de
ſpiritu ſuo dedit nobis · Et Apoꝰ Ro. viij. Certꝰ ſum
ꝙ neq; moꝛs nec vita neq; an geli neq; pꝛincipatꝰ ne
q; virtutes neq; ĩſtantia neq; futum neq; feꝛutudo ne
q; alutudo neq; ꝓfund um neq; creatum alia porit
nos ſepare a caritate dei que ẽ in ep̃o ihu dño noſtro

Scire tñ non poſſumꝰ ſᷣm queʒz legẽ an in caritate ðdi

ſimꝰ ſcientia ſpeculatiua qꝛ het ſcientia eſt ꝑ cauſaz rei
vel etiã ꝑ effectum. Sʒ cauſa gratie non cadit ſub co
gnitõe noſtra ſimpliciter nec eiꝰ effelus vt videbitũ

Ptim a viſum eſt · Smiliter grẽa ßᷣm ratõem gee dicit

atõeʒz ad acceptõeʒ dei · Sñ ponit iß az aceceptõem

in deo · Voc aũt modo nõ pote ſe 2 gnoſci a nobis iðo

non ↄꝑnoſcit᷑ ſcĩa ſpeculatua certitudinalit poteſt tñ
ſciri ab aliquo ſcientia affectiua qꝛ h eſt ꝑ experieni ã
rei in effed u. Vñ hec ſcientia eſt de re ꝑ rem a nõ ſolã
rationez vel 2 pationeʒ quaʒ habeat ad ali ud vt oſtẽ /
ſum eſt. Geptimi itt ſunt qui ſeiunt p cauſaz rei ſine
rationez rei vt hij q eſſenta dei clare in hac vita vi⸗
derunt vt in veteri teſtamento moiſes in nouo apoꝰũ.
t Gee · ij. dÿ alo · eſt qd non videant qui vie

Quid ine

5

tem omnia vident.

Per que ſigna quis coguͤoſcere wolſit ſe
habere bonam ſcientiaz.· ¶Capi vii /
‚IJNdum ẽ7 ꝙ quis expiri poteſt ꝑ ſigna an ha
beat gratiã a bonaz ↄſcientiaz · Modo viden
dum ſunt illa ſigna · Vbi ſciendum ꝙ do

ARoꝛecs ſancti alia a alia ſigna ponũt · Na eri.

multn do dul. t. d quã ab cõ.· ti· te pfeciſti eis q̊ ſperãt
in te. Sexti ſunt ꝗ ſciunt ſʒ ſolum p reuelatões non per

mt· v. Sanct? Tho. iiij · Olexanð. iij · Cri . ſup Ma ·
ome. xxxix ponit · v · vel · iiij · q habes pte ſcda · ca · viij·
Sanct? Tho. in · iiij · di · xix ponit · iij. ſub hijs verbis

dine
ſam
alq⸗
6sde⸗

p
Cué
Que
Gee

ſone

fmu

womo
noͤpe
nezz
rpim
ſima⸗
gpini
Wft
kunta
tüden⸗
ot
db
ince

ſunt

pax.
TLen
ſanck.
gaa
taab
ſdäi⸗
iner
Nebt

erat
1er

116

iii

um
ne
D ne
rt
ſſro
tdi
ztei
beo
bii
dicit
n
Ho
tn
na

Quid inguit alis oĩo a peccanis ſit immunꝰ p certitu
dinez ſciri non põt. Vñ. j· Coꝛ · iij. Nihil nn hi dſcius

ſum ſed nõ in hoc iuſtificatus ſum põt tñ de ho c hẽi

aliqd iectura p.iiij ſigna ſicut dicit Bern . DPeimo cum

as deuote vba dei audit ˖ qꝛ qᷣͥ ex deo eſt vba dei au dit·

. *

Joh. viij . Scðo cũ qs ſe ꝓmptũ ab bñ opan dũ inueĩt
E ꝓbatio dilectiõis exhibitio ẽ oꝑis. vt d. Gꝛegd. iij.
C s afreratis abſunendi in fumn mPoſitum halet.
Quarto eũ de pꝛetetinis dolec. qe in hijs vem pnia hm
Gꝛe. dſiſtit. Vñ ſi qs ꝑ huiꝰ ſigna facta diligeti diſclſ
ſione ſue ſcĩe qzuis foꝛte nõ ſufficienti etia ad ſanttiſ⸗
ſimũ coꝛpꝰ xpi ſumẽdũ accedat deuote aliquo pecca/

do moꝛtali in ĩo manente qð eiꝰ ↄgnitõez pterfugſat

nõ peccat · mo magis ex vi ſacramẽti pecca ti eᷣmiſſio

neʒz dſet. Vñ Qugu . d· in quodaz hmone q̈ qñ coꝛpꝰ
xp̃i manducat᷑ viuiſicat moꝛtuos· Qlexanð de hal . in
uma ponit tria expimentn gre qͥbo vt dicit põt quis
expiri ſe hẽe grẽaz ꝗᷓ hemꝰ in illo Pſal.Cũ inuocarem.
vbi fit Oſtio multi dicunt qs oñdit no.bo. i. hoĩes que

runc a fidelibo vñ cert ſint ꝙ ſunt accepti deo pha
rñden do colligit tria. ex qbo colligik expimentũ p q8ð

ſci ant ſint accepti deo ꝓ hñt graz . Pꝛim ñ eſe t cum
di · Bignatũ eſt ſut nos lu · v · t · d. ſcm Dediſti letitiãa

in coꝛde meo. Ter ciũ In pace in idißm doꝛ · ð re. DHec

ſunt tria ex qbo colligit expimentü gre lumen letitla ct
pax. lumen apud vim rõnabilẽ. pax apud iraſcibilem
Letitia apud dcupiſcibilẽ. Qñ em iſta tria ſunt in ca
ſancta hm illas tres vires a vere certü expimentũ eſt.

ſia heat graz · Et bñ dico vere · qꝛ ꝑ h dẽt cia ſan

cka ab ca heretica. qꝛ ca ſancta vere qñ habet gẽam
ſed aia heretica nõ · Vñ nũq; hz lumen veʒ in ratõna

li nec veraz pacez in iraſcibili nec veraz letitiã in cu⸗

piſcibili ſicut hʒ aĩa xp̃iana pfecta qᷓ hz lumen verita
tis radiantis ſuꝑ vnm ratõnaleʒz in quo mi mbiliter de
Smdiants ſt

lectat᷑ rato· Anima vero paguni vel heretici vel cni?“ d.G
lbet inſide lis nõ hz lumen niſi ſophiſticũ ſicut ẽ lumen uyt
in ſom niado. Smmiliter nõ hz veraz letitiã in coꝛde gaau¶ uit
ſicut ðꝛ . j. Thy · iiij · Vmn es hũt cauteriataz dſcienttiaaz Nen
Sõimiliter nec veraz pacez hñtin jraſcibili. qꝛ ſicut ðö eutat
vſa . lvj · Impijs non eſt pax · Vñ ſicut in palitico vide ??”
mus ꝙ in ipo eſt infirmitas nõ tñ ſenſus doloꝛis lircte aate
in ip̃o ſit materia doloꝛis · In ſano aũt non eſt mate mnua
ra doloꝛis nec ſenſ' doloꝛis ·˖ In egro aũt nõ palitico isd
materia doloꝛis ſenſus doloꝛis · Sic infidelis habet 6
materiaz doloꝛis nõ tñ ſentit do loꝛez vñ ẽ velut paliti u.
cus. In cha vero fideli ſana i · ſancta pfeda non ẽ ſen Sr
doloꝛis nec materia doloꝛis · In mia vero fideli errga oyoa
ſ. p peccatũ ẽ materia doloꝛis a ſenſus doloꝛis. Sicut glo⸗
di Augu . Melioꝛ ẽ natura qᷣ ẽ cũ ſenſu do loꝛis qᷓ; q̃ eſt tone
ſine ſenſu doloꝛis a h· ſ· qũ hz materiaz doloꝛis· E ꝓp riwſ
pter h ſi pax ſit infideli vel heretico h non eſt niſi ſiut ſa
q́es in palitico qᷓ̃ nõ eſt ibi vere ſʒ doloꝛ ibi eſt lie nö iym
ſentiat ˖ Ex quibo etiaz patz quo? obiectio inefficax j inobe
dicunt ꝙ in pagano a infideli ſepe eſt iocunditas coon min
ſcientie bonum deſideriũ feruoꝛ ad opa bona qᷓ videẽt d.
eſſe ſigna grane. Rñdet eiſdez qꝛ tm dẽt iotunditas ccde np
infidelis a iocunditate cũe fidelis intum diſtat ioců dis
tus fantaſtici vel ſomniantis a iocunditate vigilantis ðð
Bñ in ißis non eſt vera iocunditas qᷓ eſt ad expimen / d
tum ad h ꝙ aliqs ſciat ſe habere gra»am. FIn
¶De tribus ſignis optimis bone conſcen on
tie ⸗ (¶ Capitulum Octauum à5
‚Snt tria ßm omnes doctoꝛes ðↄſolatoꝛia c,oo [on
ſcientie bone tria. Pꝛimo ↄtritio vern ꝓ pec/ ſoncke
catis. Scðo ↄfeſſio ſacramentalis. Teꝛcio cõ i
munio eukariſtie effelualis Pꝛmmuũ ẽ bonũ. Me
ſm meliꝰ. terciũ ſi bñ fit eſt optimũ. Pꝛimũ declarataꝰ· ug
pꝛautticare docz Johh de tambaco li · de culpa gra . q · i-? Naa

lis vel etiã rememoꝛatio ſin⸗

d. Generalis dtritio maxie qñ ꝓ loco a tꝑe implicat

peccatũ ſeỹaliter occuerens ſufficit. ad H ꝙ ès ſit ĩ gẽa
dei vbi gra · Qñ peccato ſpeẽali occuerente verificat hec

vel ſimilis mentalis oꝛatõ. O de? de h peccato 2 de oĩ
peccato qñ vnq; dtra re ↄmiſi doleo inntũ ẽ ztra te.
mo ꝓbat ibi latiſſime hanc 2 cluſiõem videlicet ꝙ ex
tra caſus in qᷣbe peccatoꝛi incũbit ſingula pccata moꝛ

tnlia v fiteri nũq; neceſſaria ẽ actualis dtritio de ſingu
oꝛatio ſin gulo . Od ide videtůͦ eſſe
S · Tho. q. v · in de veritate ſie d. Ad iuſtificacõez pec/

catoꝛis· ſ· nõ reqᷣrit᷑ ꝙ in ip̃o iuſtificacõis momẽto ali

Is de peccatis ſingulis cogitet ſʒ ſufficit q cogitet de h
ꝑ culpaz ſuaz ẽ auerſus a deo · Recogitatio aut ſin/
guloꝝ ꝑccatoꝝ dʒ vel p̃cedere vel ſaltez ſeqͥ iuſtifica /

tnonez · hec Tho Ad ide eſt Cancel · piſienß in ſuo trip

nto ſic d. Ociens miſericoꝛdiſſunꝰ paber deus 12 gno
ſcens nrẽaz fragilitatez pmarimaz ad malum ꝓnita

tez multiplicibo vijs moꝛtali vita durante Patiſſimus

nobis delicka re mitt ere graz feꝛre ſi dũ taxat ve⸗
raciter a ex coꝛde ſibi tres ſubſcriptas veritates poꝛri

gemꝰ. Pꝛima veritas. Dñe ſic vel ſic ↄtra bonitatẽ tu

am precaui cð mihi diſplicet Racõe cuiꝰ etiã peniteni
m agd da te offendi ꝗ totus es venerand? a colendꝰ
ꝙ q; man datum tuũ tranſgreſſus ſum Scðda veritas ẽ
Dñe habeo bonũ poſitũ a deſideriũ tuo iuuamine me
diante in fumg pcaꝛendi ne incidaz in peccatũ a occa
ſiones inxta poſſibilitatẽ viriũ euitandi. Tercia veri
tas · Dñe bonaz habeo voluntutẽ peccato meoꝝ con

feſſionez integraliter faciendi loco tꝑe m tuumaꝰ

ſancte matris eccleſie mandatũ p̃ceptũ. Has verita⸗

tes quiſes qlicũq; loco a tꝑe ſinceriter nõ ficte aut mẽ

aciter ex coꝛde ꝓnunctiauerit ſecurus exiſtat in ſalu⸗

tis 2 gratie ſtatu ſe ðſiſtere 1 vitã eterna mereri q;uis

la crimna mſiſß · Sit enã talis abſh vlla d ſeſſie

Otinuo decederet in abſentia ſacerdotis doꝛmiẽdo aut
alio quoq; mõ moꝛte ſubita p̃uentus idẽ finaliter ſal⸗
uaret᷑ acerbiſſima purgatoꝛij pena mediante Ex quo
notundũ ſalubꝛe ðſiliũ elicit vt yp̃ ianꝰ oͤlibz ſingu
lis diebo bis aut ſemel mane aut ſero aut ſaltẽ feſtiuis
diebo redeat ad coꝛ ſuũ ↄſciaz exam inãs an tres p̃miſ
ſas veritates Pfeere valeat cũ coꝛdis ſinceritate ſic q;
incea ſtatũ ſalutis ſe vfidat · Hec de Cancel. Nec mirũ
ſi ad pñ̃iaʒ de peccatis deus graz infundit dimitten do
peccatũ cũ ipſe ꝓha dicat . Dixi confite boꝛ aduerſuz
me in iuſt · me · do a tu remi a. Cũ etã le ꝓſi decez eũ /
tes ve oſenderent ſe ſacer dotibo mundati ſunt anteq;
ſe adtn acer dotibo pñtarent. Sñ etiã magiſter ſnĩarũ

Eze xvijj · ſic allegat ad ꝓpoſitũ · Quacũq; hoꝛa pecca
toꝛ 2 uecſus fuerit a ingemuerit vita viuet non mo⸗
riet᷑. Non ðꝛ oꝛe ↄſeſſus fuerit ſʒ duerſus ingemuerit ·
Puic dſonat dicü Alber · ſup · iiij · di. xvj. Exponentis

illud verbum Augu. in Ea videlic; Paueat ctiã ſi pe⸗
nitens ne pꝛiꝰ ad dñicum coꝛpus accedat q; ↄfoꝛtatus
bona dſcientia · Poteſt in qt ſi aliqͥs vult dicere ꝙ oĩs
cõſcientia adulti hñs gratã eſt ↄfoꝛtuta qꝛ actꝰ cõtri/
tionis deteſtuns peccatũ eſt actꝰ meritoꝛiꝰ ſimiliter ac
tus fidei in deũ a huiꝰ mõi · Et illis actibo mouet qndo
iuſtificat᷑ · Et ſic ſtatim pꝰ pꝛimũ momentũ ↄtritionis

Zfoꝛtut eſt bona ðſcientia ꝑ opus interiꝰ meritoꝛiũ.

liceʒ non exteriꝰ. Scoõm ꝛſolatoꝛiũ ðſcientie ⁊ efficatiꝰ

eſt ↄfeſſio ſacramentalis. Naz ſcm S. Tho · ⁊ Scotũd

ſup · iiij · Confeſſio inter alios fructus etiã hunc habet

H ſi doloꝛ dtrinonis penitentie nõ fuiſſet ſufficiens tũc

Ifeſſio abſolutio ſacramentualis pnie ſupueniens eiꝰ
ſupplet defectũ · qꝛ cũ ipſa atritõe de ſe inſufficienti ſufft
cienter delent omnez moꝛtaleʒz culpaz dumo do ipſe pe
nitens tunc nõ ponat obicẽ gẽe ꝑ ↄ miſſionem peccati

atctualis moꝛtalis · Vñ qñ Dauid coꝛam Nathan d f /

—.*

S 4

wnt
r ſal⸗
quo
ſinngn
ſanis

dendo
nerſuʒ
tez tü/
niarü
ipetta
nmo /
ment.
mis
ſir⸗
nms
pois
tri⸗
Kac
oͤnde
inoms
nmi.
ffrat
Hcon
eulet
ns lc
noch
iſif
epe

ccatl

1aſi/

fixam-Et quomodo oꝛi

tebat᷑ roccatũ ſuum di · Peccaui ſtuim Pha cyxpte di

dixit · Tranſtulit deus peccotũ tuũ · ij · Re. xiij Quorum
ratio eſt. qꝛ ad h ꝙ peccatoꝛ recupet gcaz a ſibi dimit
tunt᷑ peccata nõ reqri᷑ ßᷣm p̃dicta niſi ꝙ cũ aliẽ li dete
ſtatõe etiã ſi illa ßm ſe inſufficiens ſit nõ ponat obicez
gratie ꝓtune De h aut homo cũ ↄfitebit pbabiliter eſ
ſe valde ſeture põt. qꝛ poteſt valde ꝓbabiliter ſcire tpe
ſecure ꝛfeſſionis abſolutõis ſe nõ peccare moꝛtnlitẽ

a ſe deteſturi ſua peccata · mo Gco. ſupeꝛ. inij di. Sia
iſta qꝗᷓ homo ðfitel ſaemmẽtaliter ẽ magis in ptãte ho

m nis a certioꝛ ad gꝛaz pᷣmaz recupandaz · qꝛ ibi non

opoꝛtet niſi nomen ponere obicẽ ad gratã qð multo

42*

minꝰ eſt ꝙ hẽe aliq; attionez q p modum meriti de ꝰ
gruo ſufficiat ad iuſt ficatõez ſicut fieri opoꝛtet in cõö

„

tritõe. Vñ di. b· Augu. allegnt a magiſtro in iiij di.

xvj · vt paulo ante dictũ eſt paueat. ſ. penitens ne pei
ns ad dñicũ coꝛpꝰ accedat q; ↄ foꝛtatꝰ ſit bona ꝛ ſcien/

taa · Sup quo ver bo di. ite Albeꝛ ·. Vomo habens gra

tiam vel p̃ᷣſumens ex ꝓPbabili ſigno ſe hẽe gratiã poct
arcedere ad coꝛp⸗ xp̃i. Signũ aut ꝓbabile eſt inquit ·
BDi eſt ↄfeſſus a dicit ſibi cõſcientia ꝙ ꝓ nulla re vult

*

ampliꝰ? peccare a penitentiã libenter debito tpe ſuſcipe

Yercium ſolatoꝛiũ ð ſcientie ⁊ optimum eſt pꝰ cõtri

tionem ofeſſionez ſacramentum eukariſtie fümere qdö
ſacramentũ habet etiã moꝛtuos viuificare vt ey ſancto

Tho . patuit ca · pce enti· Et ſic patet pꝛima ps huiꝰ
tracaas. Eo de

¶ Quid ſit conſcientia put dicit credulitatẽ

Gginat᷑ ꝑ ſylogiliuum

mMaclicum. Quid ſit Sinderiſis ratio inter oꝛ
⁊? ſuperioꝛ ⁊ eoꝛum ditterentiꝛa·

Ooen- dicum eſt de dſcientia bona 2
reca put ſümit ꝓ ſpe bona quã quis
hꝛ,s de dei anicitia Nunc vero reſtat lo
Aqui de eſcientia recta erronea magis
Pppꝛie dicta ꝓPut ſũmit ꝙ actu aſſenſus
vel credulitats ˖ Et ſie ða d ſcia eſſe af /
ſen ſus vel ctedulitas intentionis ad aliéd ſaciendum
vel nõ faciendu. Sñ iſto ſcðo mõ cõſcia ðꝛ qſi cũ alia

ſcientia Quia ſcient a vniuerſalis ad actũ pꝑticularem

applicaĩ vel etiã qꝛ p eaz alies ſibi dſcius eoxʒ aue fa

cit vel facere intendit Pꝛopter heuan inidü ðꝛ ſnia
vel dickamen rõnis. Pꝛo quoꝝ in tellectu notundum

7711617

c iſta ilij differunt. Sindetiß ratio ſupioꝛ rato info
rioꝛ aà ↄſcientia vt dicit ſanctꝰ Tho · in · ij · di · xxxix · Na
ſinderiß eſt vis cñe motiua ꝗᷓ ſ eſt natu figi in ſupioꝛi
bus natutaliter mouens a ſumulans ad bonum ab
hoꝛrens malum Que ſinderiß aliqñ lex ratõis aliqndo

etiam aſcienta nomnat᷑ De quibo Ro. j. dicit. Legez

non habens ipſi ſibi ſunt lex · Aliqñ aut dicit alio no⸗
mine ſcintilla ratonis conuenienter quide . quia ſicut
ſcintilla eſt modicum gqnid ex igne ecuolans ita hec vir
tus eſt ( dam modica pticipato intelledualituus re/
ſpedu eius cuod de intelleckualitate in angelo ?. Sn/

de Irro in glo. ſup Ezech /· dicit · ꝙ per aquilaz ſigna
tur qᷓ vt cetera aialia in volando tranſcendit rõnalez

q̃p hominẽ figurat᷑ 2 Zcupiſcibilem que p vitulum at
q; iraſcibilem q ꝑ leonez ſignat᷑· Hanc ſinderiſim iðo
deus poſuit in hoie vt huet oꝛdo dnexio reꝝx · Nam
ſm Dioniſium vij ca de diuinis nominibo diuina ſa
pientia d iũgit pꝛincipia ſcðoꝝ vltimis pꝛmoꝝ· Qn⸗

ſcurſu iſti nature homo pꝑ ſinderiſim a ꝓpin quat /

iũgit. De q in Pſal. Signatũ eſt ſup nos lumẽ vult?

. 1 3 2

tin domine a· Vec ſinderiſis ſiue habitum ſiue acum

onnt
Utma

lum 1

re pi
natad
tume
(lmat
iman
cr

Gi
cnis

telt

Hatis
ulse

malt

ſthr
ientn

az.

irte
kenae⸗

Munt

Rte
ha
zhn
G
ſule
ltiea
darf
dalt
nofu
Uno
Mo.

lonan
aqus
ſato
nagis
ſnſus
ſſe aſ⸗
dum
nclia
ulawem
cuef
de fnia
ndum
noinft
e a
fupior
nz
ndr
Leg;
ono⸗
ſint
deN
☚
gſon
tönale
nlumat
nbo
m
O*
uͤdt
17
ulc⸗

tum

nominet inclinat naturnliter ad bonũ ſo 2 remurmu
tat malo ſicut estrario ſenſualitas ſp inclinat ad ma

lum ⁊ nũq; ad bonũ · Ideo etiã ſinderiß vocak lexna/⸗

ture Put a natura ineſt · Sinderiſis vero ðꝛ ꝓut incli
nat ad opatina a quẽadmodum intelle pꝛincipio
rum eſt cuo ad ſpeculatiua ita ſinderiß ad oꝑ atiua in
clinat pꝛincipia · Exemplũ de ſpeculatiuis · Omne totũ
maius ſua ꝑte Qoͤlibz eſt vel nõ eſt · De opatiuis au
tez vt nullum malũ eſt faciendũ bonũ ẽ pſequendum
NOsẽ ubi vis fieri rationabilit a ex debito alteri ne fe /
ceris Qð tibi vis fieri ratõnabilit a ey debito alteri ſe
ceris a ſimilia · Hec p̃terea ſinderiß in nulla rõnali vol
intellectuali creaturn totaliter extiguit᷑ mo nec in dãä
natis · De quo ̈ſa· vl. Sermis coꝝ nõ moꝛiet᷑. Quam
uis. n · in damnatis ipa ſinderiß quo ad diſplicentiann

mali culpe abſolute 2ſiderati quo ad ðplacen tiã boni

ſit cxtincta tñ ßm qð culpa pat᷑ ad penaz ſic in eis nõ

ẽextincta aꝛ haben t diſplicentiã mali in collatiõe ad
naz ˖ Et ſic patet èd ſit ſinderiß · Ratõ vero ſupioꝛ ꝓ

ut tradit beat? Qugu ·.li ij de tri · Eſt actꝰ? rõnalis po

tentie ſümit »ſilium ex ratõibo eternis diuinis Et

Ptim eſt ſpeculanua ptim vero pꝛattica. Speculatiua
dicit g eſt credendũ · qꝛ deꝰ reuelau it · Pꝛactiea dicit

h eſt facien dũ qa deus p̃cipit aut eiꝰ offenſiõez parit

huiꝰmõi ꝓptet qð Quꝰ.vbi ſupꝛa ca · xviij . · xx · di.
rano ſupioꝛ ſupꝑnis ꝛ ſpiciendis intendit a ſupꝑnis 2
ſulendis Pꝛimũ quo ad ſpeculaña. Gcõm quo ad pꝛa

ctica · Katio aũt inferioꝛ ẽ actꝰ potentie rõnalis qᷓ ſum

mit ðſilium ex ratõibo reꝝ tpaliũ vt h eſt dimittendũ
da eſt ſuꝑfluum qQ diminutũ . Stile vel honeſtum 2 ſic
de alijs ðditionibo qs moꝛalis phus ꝑtractat. Sñ ra/
tio ſuꝑioꝛ ſapientie deputat᷑ ſicut inferioꝛ ſcĩe · Et tamẽæ

iatio inferioꝛ a ſupioꝛ non ſunt due potentie ß rõnis
duo officia · Poꝛro dſcia ꝓut ſcðo mõ fũmit eſt aſſen /

ſus 2cluſionis clicite in ſilogiſmo pꝛactico vel ſpecula
tiuo · in quo ſinderibh maioꝛez ratio minoꝛ ẽ a ðſciẽtia
foꝛmat ↄcluſionẽ. Pꝛo cuiꝰ la ioꝛi in telle dqu notandũ
ratio in eligendis fugiendis abuſdam ſilogiſmis
vtit · In ſilo giſmo aut eſt triplex conſider atio ßᷣm tres

ꝓpoſito · Nã ratõ in opãdis ex naturalibo pꝛincipijs
cx lege nature vel ſinderiſi aſſummit circa pticularia.

maioꝛez miniſtrat Sed ſider atio 2 cluſionis elicite ẽ

2ſideratio dſcientie. Vñ dſcientia in denter de pñti pee
terito vel futnro peccato remurmurat· Ex qᷣbb patet
c uid ſit dſciẽtia in ꝓpoſito · de tali ↄſcientia plurimã

ℳ

loomt doctoꝛes moderni p̃ſer tim circa · ij · di · xxxviij · x

*

alij ſpeculatiue de eadem determiantes materia

tonſcientie ontur· (Capitulum. i ⸗

eꝛronea Kecta eſt aſſenſus dcluſionis debite
Aillate ex miſſis veris in ſilogiſmo pꝛeſertim
Pꝛactico vbi maioꝛ pᷣcedit ex ſinderiſi ex rõe

Qrnd ſit recta ſcĩa ⁊ eꝛronea ⁊ qũo eꝛroꝛ

St aũt hee ꝛſcientia duplex videlicet recka a

vel fide cogituntis Q ninoꝛez ꝑ ratõez ſuꝑioꝛez vel in
ferioꝛez vere a debite ſubſuit. vt Omne p̃ ceptum dei ⸗
faciendum · hoc eſt humõi videlig diligere ðm ſur
oĩa · ergo deð ẽ ſup oĩa diligendꝰ. Conſcientia aut er
ronea vt d b. Auꝰ?. a het di. xxxviij · v ſupꝛa tũc in ali⸗
q; cadit qñ in agẽdis intellectꝰ aliqd ꝓ vero a phat
qð falſũ ẽa eduerſo ꝓ falſo veʒꝝ. a fit qñ in ſilogi. d ſeie
ſeu pꝛattico in mioꝛi male vel ſubſuitqꝛ tũc eꝛrronee
falſe )cludit᷑ · Cauſa aut qre ↄ ſcia eꝛraè põt ẽ iſta qꝛ ꝰ
ſcientia foꝛmatur eyx aſſumpti one alicuius particula /
ris ꝓoſitõis ſub vlibo regulis oꝑandoꝝ. Pꝛopoſitio
aut que aſſũmit vel ſubſummit non eſt pꝑer ſe nota vt

ſum vn
fmt
aoſee
elde
i
dochqen
indoq

indo

ae
citar
ſtaſi
pumef
ninoe
imundr
dickum
Slcit
idenp
ſß
Stment
alabdlit
nonpo
inahe⸗
araq̃⸗
wrim
Pfal.
dit.B
ſcpe⸗
deum
malun
ionß
ca
lapate
ſomg
eſeln⸗

. S

ſciete ſunt vniuerſalia pꝛincipia agendoꝝ ſz innoteſcit r
tandi fidem vel inſitioneʒ rationis · Et ideo circa eaz a cir⸗
ſns ca aR ſcientiã ex eiꝰ aſſumptione foꝛmataz dtin git erroꝛ
mtreg vel dqa fider non aſſentit. Non em omnium eſt fides ij
ftin Thepß. iij. Sel a noõn ꝛferens a in qrens decipit᷑. quan
nipiſs doq; quidez ex in ſidemtione eoꝝ q ↄſideranda ſunt.
Ulaa. Indoq; vero exy paſſione abducente iuditium rationis
fim Indoq; etiã ex habitu malo vel eꝛroneo. Exempli gra
nſaine na · Lex tradit vel pꝛincipium circa qued non coun/
lctgG65 git eꝛare ſez ꝙ illicitum non eſt faciendum Veretcus
ſupee aüũt aſſumit ꝙ iuramentum eſt illicitum ex eo qͥa ſeri/

dee ptum eſt Mach. v. Egd aut dico vobis non iurae om
nino ex quo ſeꝗ? ſcientia eꝛronea · ſ. ꝙ nullo modo eſt
iurandum. Decipit aut dſcientia cuia non Ifert illud

5

dictum ſeripture ad alia in be dcedit inuramentu tan

uumi
wii⸗
ℳ0
kan
it

ram.
grde

NAn
im dre.

m ſupr
aiter⸗
incli⸗
plet

oie
nee7

.
5

eAO

ula,
ſto
awt

ꝙ; licitum. Patet ergo ꝙ conſcientia eꝛwre poteſt · Et
P idem patet ꝙ ſinderiß eꝛrare non poteſt Keſpiciten ·
ſndeuif vlia pꝛincipia agendo) circa que non cõtin /
git mente eꝛrare ſicut nec circa pꝛima pꝛincipia in ſpe

.

culabilibo ˖ Et ſicit pꝛima pꝛincipia in ſpeculabilibus

4

non poſſunt eſſe falſa eo ꝙ immediate illuſtr ant luie
intellectus agentis ſie 1 pꝛima pꝛincipia in opabilibb
cira qᷓ eſt ſinderiß eꝛronea eſſe non poſſunt qꝛ etiaz ſecũ⸗
tur im mediate lumen intellectus agentis . De quo di ·

Pſal. Multi dicmt qs oſtendit nobis bona · Et reſpon

dit ˖ Gignatũ eſt ſuꝑ nos l·v.t· d. Notandum tamen
aꝗpꝛie loquendo non omnis eꝛtoꝛ circa iuditiũ agen
doꝛum eſc eꝛroꝛ dſcientie. Eꝛrant em omnes q opantẽ
malum ſzin ſolis ex habitu peccantibo eſt eꝛroꝛ dſcien .
tie· In peccantibo vero ex paſſione eſt ratio aliqualitᷣè

retita . Vnde ignoꝛãtia electionis ᷓ eſt in eis de qͥ poſt⸗

ea p atebit · non eſt eꝛroꝛ conſcientie · qa 2 ſcientia dicit

ſolum illud iuditium quo intellectus indicat aliquid
eſſe bonum vel malum qntum ad deum bonos mo⸗

res Snde indtinens ando ſeit foꝛnicatõez eſſe malam
a nihiloĩ? paſſione ducus elegit eaz tanq; bonã dſciẽ
tia ſua no errat · ymo ſcienter facit contra dſcientiam
re ſtaz· Ex quibo iteꝝ patet ꝙ triplex pote ſt eſſe eꝛroꝛ
circa ſilogiſmum pꝛacticũ. Vnꝰ eſt eꝛroꝛ electionis in
heret dcluſioni q̃ ſſña ꝓpꝛie ðꝛ conſcientia · Alius cſt er
roꝛ dubietatis ſeu dubitationis qn do neutram ptez te
net cũ certitud ine ſʒ de — quo dicit in
¶ Quare conſcientia liget licut lex
(Capitulum Terciuum
Snc videndum eſt quomodo ꝛſcientia ſe ha

„

Rox ſñaʒ capien do conſcientiaz pꝛie ꝓ cre
dulitate · ſ firma qᷓ quis ſe credit ſub ꝑꝑccato
ad aliod teneri dſcientia ſic ligat ꝙ eam non depoſita
a ſtante homo peccat ſi ↄtra eam faciat ſiue dſcientia

ſit recta ſiue eꝛronea vtpatz autoꝛitativa tatõe. Nã

abpoꝰ. Ro · ix · dicit · Omne að non eſt ex fide peccatum ẽ
Gbi Hꝛigenes vult apoꝰ vt nihil dicaz nihil co gitez
nihil agaz niſi m ↄſcientiã · Et glo· ſup p̃dicto teyni
dicit · Omne etiaz ſi bonum ſit in ſe ſi non eſt ex fide i
Oð fit ↄtra fidem · i · tra ðdſcientian vt credamꝰ maluũ
eſſe peccatum· Et iteꝝ glo. ibidem · Omne cð fit cõtra
conſcientiam edificat ad gehennam · Inſup· ·. Eccleſi ·

vij · Beit tua conſcientia Quia tu crebꝛo maledixiſt

glijs dicit glo · Qua iudice nemo nocens abſoluit · Pa
tet etiam ratiõne · Nam conſcientia aut eſt recta tũc
ligat aliqua lege natutali diuina vel poſitiua · Aut cõ
ſcientia eſt eꝛronea ˖ Et tunc ligat etiam virtute pꝛece/
pti vel iuſſu dei licet per accidens · Quia conſcientia nõ
dickat aliquid eſſe faciendum cadem ratione quod

bentem liget · Maz hm omniũ catholicoꝛũ do

emalam
na ſei⸗
ennam
ſe eewo⸗
omms in
nunois
tune in⸗
iugtſte⸗
nptezt
dicitin

nuaſehe

lrotid

r pche
accato
epoſit
ſcimnta
e⸗ a
Mumd
;
do tera
fdi⸗

ſtrita
Erlſi⸗
loſpiſt
it a
7tuc
ut c
heee⸗
tanod
quod

o nefi.

ſbi wims⸗ ſed hae mtiõe ge ſibi a deo iuſſum eſt vel
eeptum im intio Ptunc dictat ſe teneri ad aliquid.

quia h̊ dictamĩe ſtante voluntas ſe non 2 foꝛmat ra⸗

tioniq aſtus voluntatis inoꝛdinat? eſt. Sñ ẽndo con
ſcienti a hoĩs eꝛrat dickan do eſſe licitum a eſſe ſaciendũ

quod eſt teceatum de ſe 2⁊ qð ſcire tenet a ſcire põt pec
cat faciendo ßᷣm dictamen dſcientie. ꝛ ex ignoꝛantia
imputabili pꝑeccat ꝑpetran do adum illicitũ ctiã pec

cat non faciẽdo ſtante eꝛronea dſcientia q⁊ tunc facit

ðtra dſcientiam. Ideo ðꝛ hñtez ligare · Ligari em dicit
moꝛaliter q ſic diſpoſitus eſt circa aliqðᷣ agil ile ꝙ in
neutraz tem hz licite declinare ad modum illius qui

ligat᷑ coꝛpaliter qͥ nũqʒ Pceedere poteſt interim ꝙ liga⸗
tus eſt ˖ Nec tñ alioͤs ſic dſcientia ligatus eſt ſimplicits
pplexus. qa poteſta debet 2ſcientiam eꝛroneã deponẽ

lis ſit ꝑp lexus m d. i· interim ꝙ retinet dſcientiam

eoneaz qm poſcq; depoſuit non peccat· Exemplum
de eo ui dicat dſcienta q; nuq; ſit iurandü adueniẽ/

te p̃ᷣcepto ſupioꝛis in quo de dicenda veritate iurae de

bet. Si iumt peccat · quia facit contra ↄſcientiã · Si nõ
iuutat peccat contra obedientiam. Circa ̃miſſa occur /
runt plum dubia Dubium pꝛimum eſt de mo do liga
mm.ent ſcientie . Et Vtrum erronea dſcientia liget ad
EKroꝛem deponendum Keſpondere
duo ineludit erroꝛez videlicet 22ſcientiam. ratõe P mi

pondet᷑ ꝙ eꝛronea dſcientia

ligat depon endũ eam mtione diuini pcepti Eph· iiij ·
exp̃ſſe vbi ſic dicit apoꝰ Deponẽtes vos ßm pꝛiſtinaz

duerſatõez veterez hoĩez qui coꝛrumpit᷑ ßm deſideria
Etoꝛis · Ratione vero ſcdi ligat vinculo dfeiõtie ad fa

ciendum gð debet Nec tamen eſt ſimpliciter ꝓplexus
quia poteſt a debet deponere illaz. ille ſimpliciter li⸗

gnẽ ap pꝛius a magis ad deponendum q; ad faciẽdũ

⁊ ſi de illa ꝑ ſe neſtiat iudicare debet pitioꝛes cõſulere.
vel vbi de ſt humanũ ꝛ ſilium ſibi debet ꝑ oꝛatõcz ad

deum duertere Dubium ſᷣm SBtrum Oſcienti a erronea
aliqndo excuſet.· Reſpondet᷑ ꝙ lex ini ſuũ conditoꝛez
non excuſat ſed potis dtemnat ß m illud VYſa *. Sos

qui conditis leges iniquas Conſcientia aut eꝛronca ẽ

lerx eꝛronea ab eo tñ ddita q eam ſibi foꝛmat · Et ideo
ſimpliciter nõ cy uſat ſed magis peccatum facit ᷑ aga
grauat ˖ Ad cuiꝰ? euidentiam notundũ ꝙ tripliciter er /
rat »ſtientia Pꝛimo indẽnna iudicans eſſe Pcepta vel
ꝓhibita Gcðo econuerſo p̃ᷣcepta vel ꝓhita iudicans
in dẽa · Teꝛcio iudicans p̃cepta eſſe ꝓhibitões vel ccõ
uerſo · In pꝛimno caſu non excuſat ſed illa at cõdem
nat. In ſcðo a tercio caſu · Nota ꝙ dſcientia eeroneain
cludit duo ſeq; ↄſcientiam putatiuã ⁊ eꝛtoꝛeʒ · x pꝛimmo
cxcuſat᷑ ꝓ tanto qꝛ minus ↄðtemnit · Exempli grẽᷣa · QHñ
foꝛnicari non credit eſſe peccatũ a ideo foꝛnicat᷑ ſz̊ pꝛo

tnunto aggrauat qꝛ libid inoſiꝰ a ſecuriꝰ peccat · Je. iiij.

Gapientes ſunt vt faciant mala. bñfacere aũt neſcie ⸗,/
rũt · Quo ad ſcðm diſtinguit. Cum oiĩs eꝛtans ſit igno

rans vt dicit Augu. in ench ˖ ca · xvij Ideo quot mõis

2tingit quez eꝛrare tot modis etiam ↄtingit eꝛrare. de
c uibo dicet᷑ diſtinctius ſeẽnti ca · Dubitat tercio · Btri·
eꝛronea ſcientia plus liget q;ᷓ p̃ceptum pᷣlati in indn
nibo que ciꝑe poteſt · Sunt auũt indẽ a vt leuare feſttu⸗
cam a ſimilia· Reſpondet᷑ obediens p̃lato contra ↄſci =
tiam aut captiuat ðſciẽtie iuditium affetu vel effektu
vt ſubdens pcepto pᷣlati aut facit tra ↄſcĩazʒ ⁊ affetcůü
volũtutis obediẽs pᷣlato timoꝛe animi vel amoꝛe ino
dinato ˖ In pꝛimo caſu faciens contra conſcientiam

non peccat ſed meretur · licet non poſſit deponere con

ſcientiam vel non deponat ˖ Bed non poteſt reſpoõde/
re tatonibus contra fidem voluntatem tamen capti⸗
uans illis obediens ideo meretur Snde ſecundo Co

rinth.x· In captiuitatẽ redigentes oẽz intelledũ in ob

ſe zu iũ chriſe . In hoc ſecundo caſu peccant ſed minus

q; ſi faceret ↄtra p̃lan p̃ceptũ . pᷣmo qꝛ agẽs dtra plati

. —

ſeepuur
non at
nſö⸗
niu ſun
ſbich
mmpute
Quwe
cundoe
findit
cioce
nTr.

oru

Noͤſa
Wn
Qun

.

pceptum magis dtemneret ðm · qꝛ cõtemnẽs p̃lanm

non aut atemnens cõſcientiã ꝓpꝛiam eꝛroneaz contẽ⸗
nit ðm · Vñ Bern · in de p̃cep· diſt. Si tanto oꝑe ca

ſibi deꝰ coeqre quodamõ in vtroq; dignat᷑. Sibimet
nnputat reuerentia tmtũ conteſtans eis· Luce x.

Qui vos audit me audit a qᷣ vos ſpnit me ſpnit. Se⸗
cundo qꝛ tales plures ymo tantũ collegium magis of
fendit a ſeandalizat q; ſi contra ðſcientiã faciat· Ter/
cio q ſe magis ad malum diſponit ſ ad inobedienti
am rebellionẽ atq; ad ſequẽ dũ ꝓpꝛium ſenſum 1 ad

₰G

Se ſapientes eſtis in occulis veſttis.
¶ Quod ſcientia non in omm caſu ligat-·
Quand aut liget 2 qũ non oñditur ex diuer
ſis modis ignoꝛandi ¶Capiiiii-⸗
BGerit etiaz hie An dſcientia eꝛronea ſp ſic li
get ꝙ in nullã ptem poſſit homo licite deeli

biſis qᷓ exci ſat totaliter a peccato. Sic a erroꝛ. Nam er

roꝛ ex ignoꝛantia ſolet pcedere Od ſciendum aut qn

eꝛroꝛ ðſciente liget ⁊ qñ non · ⁊ ndo excuſat a peccato
opoꝛtet pᷣſcire qñ ignoꝛantia excuſat a peccato ⁊ quã
do nõ ˖ Cuius ratio ẽ qꝛ ignoꝛantia facit inuoluntariũ
in toto vel in pte. I p ↄſequens excuſat in toto vel in
pte cñ nihil ſit eccarſ niſi ge voluntariun m.b Qugu
Et pꝛma ratio eſt ð eꝛroꝛe. Conſiderandũ igit᷑ e qntũ
in ꝓpoſito ſufficit quintuplex ignoꝛantia. ſ. circuſtãs
ſeu comtans · Inuincibilis · Juris ſeu vlis. Facti ſeu

ſeu circũſtans eſt qñ ignorantia e de eo qð agit a tñ ſi

Ynare. Reſpondit S Tho. pꝛima ſede . q. xi ·
RAar. vj. ꝙ non . Huid ratio eſt ꝛ er toꝛ dſciẽtie
aliondo non eſt imputuabilis ðſcienciato ſicut Rigno/
rantia aliq puta inuincibilis vel ignoꝛãtia facti ꝓba⸗/

ſcire? nihiloĩꝰ ageret tunc non cauſat pecc atũ. Ner

aggrauat nec diminuit qͥa non inducit ad volendũ ;
Exemplum de eo q vellet occidere ho ſtẽ ſʒ ignoꝛãs oc
cidit eum putauns occidere ceruũ. Signum huiꝰ igno

ranne ? cũ ſi s nõ penitet q actum peccati fecit. J gno

ex ignoꝛan tia aut neſcientia alicuiꝰ circũſtantie abſq;

ouvnmni negligentia imputabili p̃cedente . Bel vt alij di

cunt a in ide redit eſt eo; q̃ nec tenemur nec poſſumꝰ

ſcire · Vnde ignoꝛantia qᷓ eſt inuincit ilis ſᷣm ſe ⁊ ſcðᷣm

ſuaz cau ſaz excuſat ex toto qͥa cauſat oĩo voluntariũ.

um ex ebꝛietate peccantẽ cuiꝰ ignoꝛantia eſt inuincibi
lis ym ſe. ͥa tunc nõ poteſt iudicare èd agendum vel
nõõ agendum. non tñ eſt inuincibilis m ſuaʒ cauſam

ca potuit ſe non inebꝛiare a ſic non ignoꝛare · Vñ non
eſt omnino excuſatus· Vec ignoꝛntia inuincibilis m

OQlbertũ in ſũma eſt mnluplex.qa qdam ex natuna eſt

inuin cibilis ſient in moꝛionibo a melancolicis a hec ex

toto excuſat. Alia eſt inuincibilis ex actidente vt ine⸗

bꝛi vel qͥ ↄmederet iuſqanũ vel cicutũ q ad inſaniam
deducunt vel ex infirmitate aliq. In qbo ſi quis dedit
cauſam faciendo rem illcitũ nõ excuſat᷑ in toto. Si ve
ro rei licite dedit opam eyxcuſat in toto ˖ qꝛ tunc non eſt
culpa ſʒ pena · De hac ignoꝛãtia dicit ðcoꝛdan do cim
p̃miſſis vlricus ſup· ij · ſñarũ · di . xxij · Et ↄ coꝛdit in ſũ⸗
ma ſua li vj · Ignoꝛantia inqt iuris ſeu vniuerſalis ẽ

vt ſi alies neſciret furtum eſſe peccatũ vel huiꝰmodi ·
Vec aũt oĩo eſt inuincibilisi:inuoluntauria · qͥa ſcire

non poteſt vtpatz in pueris a ſtultis a natiuitate. Et
tunc excuſat a toto · Bjmiliter etiã ſi s de ali quo agẽ
do dubio magis pitos ſulit de quo nullaz hz autoꝛi⸗
tuatez exp̃ſſaz vtrum itn ſit an nõ dumõ foꝛmet ſibi bo/
nam ꝛſcientiaz pꝰ q; magis ꝑitos ↄſulueit etiaz ſi res

dlet

Des

uthe
ntota
ſexrel
incidi
quens
haſt,
mun⸗
uos⸗
coꝛdar

tauſa

ſcide
ſumne
ibils
ſupꝛa
Wrinet
omt
Ndir
warſ⸗
Wute
we
aut
dice
chare
lvna
mnt
Cuie
lemn
um P

tani R⸗
wlmdi.
noꝛas ot
p⸗ igno
Iono
d velft
nmabſq
Nalidi
poſſum⸗

ſezſen

luntnrii.
perebꝛi
muindibi
ndum vel
tnſen
1Vr
ebiishn
nunnact

etine⸗
nſaninn
is dt
ie
menon⸗
vnan

dine⸗

uhsi
nod
inſen
um

ſbi .

azſir

aut pꝓ opus licitũ vt ſi

11herg

aliter ſe habz q; ipſe ſentit excuſak. F ecit em qðᷣ Potuit
Deus aut mhil inpoſſibile requirit ab hoĩ e. Bi autez

homo incidit hanc ignoꝛantiam inuincibilez hoc erit

5

ſi exceſſus feruoꝛis exc eſſus peccatũ veniale fuit. Qut
incidit in culpa ſua a tunc dicunt qᷣdaz ꝙ peccatum ſe

gquens ex uſat ey toto ſi nullum habet vſum ratõis. Et

h eſt “babiliꝰ a verius · Hec Vlri · Conſentit cũ h Kay

mun · in ſumma ſua · Et Qugu.a Qmbꝛo xv · q·j. Qli

quos · a illa cauenda . Vñ Pe · de pa ſup · iij · d i. xxij. con
coꝛdans cu pdittis dicit cũ durando . Ignoꝛan ua ꝗ eſt
rauſa actus aut eſt eoʒ que nec tenemur nec poſſumꝰ

ſcire que ðꝛ inuincibilis. Nut eoꝝ que tenemur a poſ/
ſumus ſcire qᷓ ðꝛ vincibilis · Pꝛmma excuſat ſi ſit inuin

cibilis pᷣm ſe ſuaz cauſaz qð addiẽ ꝓpter ebꝛium vt
ſupꝛa dictũ eſt qͥ non in toto cxcuſat᷑. Ignoꝛanta aut

ris mit in pticul mi a dicit᷑ ignoꝛãtia facti · Pꝛima aut

eſt directe affectata vt homo liberiꝰ peccet a h non ex
cuſat ſʒz aggrauat Qut non eſt directe affecata ſed ꝓ

uenit ex qdaz negligentia · Et hec licet non excuſet a to
to ſequens tamen peccatum ipm alleuiat · Ignotantia
aut pticularis ſeu facti excuſat vel non excuſat vt ĩfra

dicek . Dicit ergo Pe pa · ſuper verba durandi ſic. De/

claratio quaʒ facit de ignoꝛãtia caſuali vincibili illa

bwna videt. Eſt tñ addendum ad id qð dixerunt igno
rantiaz vincibilem eiꝰ ad qð homo ſcire tenet a poteſt
Quia ſi non poſſit vel ſcire non teneat excuſatẽ vt mi⸗

les mulier ninoꝛ ⁊ huiꝰmõi non tenent᷑ ſcire iura hoĩ

num poſitiua. Nec pari ratõe q̊ vacãt theologie ex oꝛ
dinatõe ↄfirmata ꝑ papã · Etiã decretales a hui? mo

di · Hed quicũq; eſt doli capax tenet᷑ ſcire ius natutale

diuinum quo ad ↄmunia Yec Pe. Eſt igit ignozan

c 1.

ur b Düs em p vigilias abſtinennas huiꝰ8⸗

taa iuris eoꝝ qᷓ quis ſcire tenet vt ꝙ foꝛnic atio eſt pec⸗

catum moꝛtale ſi os neſciret ſinnlia Dicit q; hm phi
loſophum. Ignoꝛantia vlis m iuriſtas vero igno a

tia iuris in ide redit Quia ius h vocant regule gene
rales a vniuerſales regentes vitaz huũanaz · Et hec iu /
ris ignoꝛantia variat in diuerſis dum vnd ſcire tenei
ad qð alius ſcire non tenet. De ouo dicet largius pte

iij. ca. xxiij · 2. xxiiij · Hec ignoꝛantia iuris aut ? direcke
affecata vt homo liberius peccet talis non excuſat ſzʒ

aggrau ct · QO ut non eſt dire ſte affeckata ſʒ Puenit ex

Idam negligentaa hec licz nõ excuſet a toto eñ exmuſat
a tãto a alleuiat peccatũ · Exemplũ pꝛmmi de co cli di/

vt bene ageret ne hẽet ↄſcientiã retrahentez Pterea
meditat? ẽ in cubili ſuo · ſ. vſcientie a aſtitit vie non bo
ne Tales ſunt de qᷣbo Job. xxij. ðꝛ · Reccede a nobis ſciẽ
tiaz viaꝝ tuaꝝ nolumꝰ. Et talis peccat gr miꝰ. Exem
plum ſcdi de eo qᷣ neglexit ſolum diſcere di pcepta · qñ

diſcere potuit alias ad alienã non accederet ſi illudꝰ

tra dei peeptũ ſcire eſſet talis Pccat ſʒ minus q; pꝛioꝛ
Ignoꝛan ta facti vt locunt iuriſte vel pti ular's vt lo

5

culare determinatũ ꝑ circũſtantiã q; d tingit etiã ſapiẽ /

ts?; ali qñ ignoꝛare pticularium cirtũſtantia?ĩ actu.
Jin tali aut adhibet debita diligentia 2 daĩ op; rei li /

cite Et h modo extuſat ſicut fuit de Jacob cognoſcen/

do lÿ̈am quaz credidit eſſe ſuaz · rach elez. Qut non ẽ

adhibita debita diligẽna vel dar opa rei illicite hec
non omnino excuſat poteſt tin plł vel minꝰ? alleuiaè
ſi non fuerit directe affectata . Vñ ſi quis opaz rei lici,
te dediſſz modeꝛate ignoꝛantia ſequens culpaz nõ ha

beret a ſic poſſet peccatũ ↄſequens in toto eycuſari vt

tunt vt di. S. Tho. Ignoꝛantia vero electionis male

dat ꝙ debet accedere ad nõ ſuaz.· qꝛ noluit intelligere

deſtpe,
npi
ignor
legene
theeſu/
fretenct
guspee
edirede
ruſatß
ucmter
eraſat
dai di
rlligee

wte n

enonh
bo ſi
Eim
cn
ſilud⸗

1

zpuo
rtlo
dpe

iſ

riach
reil
groin
pne

ae

eſt ꝗᷓ ꝓuenit vel ex paſſione vel ex habitu er bo alis
acku non dſiderat qð tñ cõſidetare poteſt dz. Et hec
ignoꝛantia quodãmodo affectũ peccati ſequit vt qñ

ex ↄcupiſcentia ꝑeccati quã voluntas nõ repꝛimit ab /

ſoꝛbet iuditium ratõis in ꝑuculari opabili ßm qð dici

tur in vj. Ethi · Qð dilectio coꝛrũpit exiſtimatõ ez pꝛu

dentie m quaʒ ignozantiaʒ oĩs malus ðꝛ ignoꝛans·

Hec ignoꝛatia non excuſat peccatũ nec minuit qꝛ nõ

eſt cauſa peccat ſʒ dſequit omne peccatũ . De ignoꝛzan
tia enã habes plura ꝑpte. iij · ca · xxv · eluſiõe · ij. Ex p̃ta

ctis iaz, omnibo liquet ꝙ tres ſolum ignoꝛantie videli
cet inuincibilis iuris a fatti peccatum extuſant augent
vel diminuunt · Vim q; p̃dictoꝝ vnica talis tatio eſt.

dum minuendu vel agendũ voluntarüũ ſic ſe hz ad ex

cuſandũ · Naz eo ip̃o aliqd imputat ad meritum vel
culpaz qa eſt voluntariũ ontum eſt voluntarium tm

eſt inputandũ . Szʒ ignoꝛantia ſe hz ad cauſandũ vo /
luntariũ vel inuoluntariũ augendũ ip̃ᷣm vel minuen

dum modo quo dictum eſt vt patuit ꝑ membꝛa ſingu
la ergo a · Sz di · s foꝛte in multis ignoꝛancijs iaz in
ſci? laboro quid ergo faciam vt eas elucida vel vt de
us mihi non nnputet ad peccatũ · Naz delicka ès intel

ligit Jdo cũ Pſal· clamare habeo · xviij · Pſal · Ab ocul/
tis meis munda me do · ab alie. par · ſer . tu. Reſpõdet
Pe · de thatã · Qð ꝑ veraz ↄtritõcz deletẽ ignoꝛantia in
q̃ntum eſt peccatũ quo ad reatũ tñ manet ignoꝛantia

actu cuius ratio eſt qꝛ eñ deſinit eſſe voluntaria deſinit

eſſe peccatum non tñ deſinit eſſe ſimpliciter · De hoc ta

men aliq;d lucidiꝰ? infra videbit ca. ix.

¶Alpplicar diuerlos modos ignoꝛandi ad

olitum ſeu ad queſitum qndo viciẽtia liget

quando non · (Capi- Quintum

c 2

— Er ßnnſſſa rüder direſte ad aͤſitun pꝛincipo m
p le vbi qrit᷑. An cõſcientia eꝛronea ſp ſic liiete an
ſſe habentẽ ꝙ in nullaz ptez poſſit homo lici/ c
ite declmare Rñdet diſtinguendo in eꝛroꝛe co/ d.
ſcientie ſicut a de ignoꝛantia. Quia aut eſt eꝛrroꝛ impu⸗ dicke
tubilis cuiꝰ ipſe eꝛrans eſt cauſa vel occaſio Aut non Haut
eſt imputabilis ſcz ſicut eſt eꝛrroꝛ vel ignoꝛantia cire.⸗6,/ et
ſtantie pricularis qlis fuit Jacob reſpectu lea ita ðö ſi di
milibo eꝛroꝛibo non impugnabilibo. In talibo itaq; cõ
P taleʒz ↄſcĩas homo non eſt ligatus ſimplicit᷑ ſʒ ſolum
ßm quid · Põt em ᷣm vnã ptez licite Pcedere · Si aüt
eꝛtoꝛ ſit imputabilis tunc ꝑ talezʒ ↄſciaz homo ligatus
eſt ſimpliciter ſtante tali ↄſcia qꝛ nec ᷣm ip̃az põt hõ
licite facere nec ðdtra ip̃az · Cuiꝰ ratio eſt⸗:qꝛ vna ſola
ditio reddit actũ ſimpliciter illicitũ Sz in oĩ actu qui
eſt m talez ↄſcientiã vel ↄtra ipaz eſt aliqͥ dðditio ma⸗
la patet h pꝛimo de adu qᷣ eſt hm eaz Ack em qui eſt
ſm ↄſcĩaz eꝛroneaz vel eſt malꝰ ſm ſe vt cũ aliqs cre /
dit eſſe furandũ vt derẽ paupibo. Vel eſt malꝰ qꝛ ꝓhi⸗
bitus vel ratõe cepti ſuꝑuenientis vt cũ p̃cipit᷑ alicui
iurare è ideo non iurat eo ꝙ iummentü credit eſſe illi
citum. Et ita in oĩ actu qͥ eſt m ðſcĩazʒ erronea ẽ ali /
qua dditio mala vel de ſe vel ex ꝓphibitõe · Hoc autez
nõ eſt intelligendũ de dſcia eꝛtante circa indẽncia vel
ca q̃ ſunt eꝛtogatõis vt cũ aliquis ſe credit teneri ad
leuandum feſtucaz quo ad pꝛimũ vel ad viuendü ca⸗
ſte quo ad Fe cũ tñ ad neutrũ teneat᷑· In taliho enim
actus qͥ eſt m ↄſcientiã eꝛroncaz non eſt malꝰ ſᷣm ſe.
nec ẽ ꝓhibit?. a ideo ſequens ↄſcĩaʒ taleʒ eꝛroncaz nõ
pe ccat. Generaliter aüt faciens ↄtra ↄſciam peccat qſ
dſcientia dickat aliqd tanq; debitũ vt ꝓbatũ eſt ſupꝛa
ca ·iij. Sed oñ dickat ſibi ſolum vt licitũ vt foꝛ meato
ſit licita tunc faciens ↄtra eaz non ꝑccat ſed cũ dictat

veniale de ſe vel indifferens · èsäsäͤ
¶ Mouet plura dubia de ligamentis olcie

materia imputubili determinatn p ꝓhibitiuã velp⸗
ceptum ligat ſp.Quod tñ intelli endũ eſt qñ didat pÿ
cipiendo vel ꝓhibendo nõ aut ↄſulendo aut PꝓPmitten
do. vt ſi p here ſim de eꝛroꝛe caritatis a libertate ſpüs

aliqd vt debitum tmnc peccat. Naz conſcĩa erronca in

dicket ſciĩa non eſſe negandum illi P caritatez petit

vſum coꝛ ris tunc ſic ligat ↄſcientia ꝙ ͤdquid faciat

tee cat · Vñ etiã leuans feſtucaz credens dtra ceptum

dei agere peccat grauiter dtenendo · vult em facere cõ
tra pᷣceptum diuinũ ſub quo dſcientia appꝛehendit ali

guid vt incluſum · Et licz illud vero non ſit incluſum

ſub p̃cepto tñ ille vere quo ad mentem eſt cranfgreſ/
ſoꝛ p̃cepti qui credit oppoſitum eiꝰ quod vult facere.
vᷣmo di Gandꝰ Tho · di · xxxix. in ſcðᷣo ſcripto . Si ra
tio dictat aliud directe cadere ſub p̃cepto tunc ꝑccat

„

moꝛtte liter dimitten do illud ꝙ dſcia dickat etiam ſi ſit

2 lolnuiitt. (Capitulum Sextum⸗

Irca pᷣfataz materiã eꝛroncee dſcientie ſũt ad
huc tria dubia ſoluenda. Pꝛimũ quis pl⸗ pec
cat ille qui facit contra dſcĩaz eꝛroneaz. On
ille qui ſequit ipaz · Rñdit durandꝰ di xxxix·

vbi ſupꝛa Dicendũ in quit ꝙ h non poteſt vno ßmoe

determinari Sz aſiderandü eſt liter v illicitũ illud q

ſcĩa eꝛtonea dickat faciendũ .· Quia qñdoq; eſt illicitũ
vt peccatũ veniale ſicut qñ conſcĩa dictat eſſe mentiẽ/
dum pter vitaz innocentis ſaluandaz · Qñdoq; vero

vt moꝛtule ſicut añ quis credit eſſe furandũ malis di/
uitibo vt deĩ bonis paupibo. Ex pte etiã conſcientie cõ
ſſderandü eſt quid ipſa dictat faciendũ qꝛ qñ doch di /
ckat aliquid faciendu tanq; ex p̃cepto puta ꝙ nõ men

6

9

m doq; vero dickat aliquid faciendũ tanq; opus mie

ciens Ppter vitu alteri? ſaluandaz res eſt honncidij.

4

ſolum putu ꝙ furtũ 2 mittens bñ farit vt det paupib⸗

ſic ſit mĩcoꝛs · In pᷣmo caſu ſequens ꝛſciaz eꝛroneaz
peecat ſolum venialit ſʒ faciens dtra ipaz peccat moꝛ
taliter. In ſcο aüt eduerſo . Si aut ſit aliquid ex p̃ce
pto faciendum vel obmittendũ dſcientia dicket opo⸗
ſitum tanq; cadens ſub p̃cepto tunc ð pandum eſt pꝛe
ceptum pᷣcepto am h videndum vbi gratia · Bi mu /

lier eꝛrante cõſcĩa credat ꝙ licitũ ſit mechari vt ſalutt

viri ſui vitaz alion rea eſt ho mcidij plus peccat ex⸗
ponendo ſe vel vix moꝛti q; mechandecꝛ mai⸗ ön
occides . Simili mõ iudicandum ẽ in oĩb alijs Qñ · n.

vtrobiq; ẽ ſ ceptum tumc ð panda ſunt illa ad inuicez

vt ßm illa iudicet de p̃ponderando Bi em mulier cre
dat ſe teneri ex p̃cepto non occides ad mechandum ꝓ
vitn viri aliter rea ſit homicidij · pl/ peccat nõ mechã
do · Eduerſo ſi putet ſe occiden daz ne violet᷑ plus gec⸗
cat ſe occiden do ᷣm dſcĩaz q; mechando dtra eaz · Du
bitaĩ ſcðᷣo an dictamen dſcie plꝰ obliget qᷓ p̃ceptũ p̃la
ti. Rñdit S. Tho · in · i . ꝙ ſic · aꝛ ſcia non obligat vtu
te pꝛia ſz virtute pcepu diuini. Nõ em cõſcia dickat
alie d facien dũ hac ratõe ꝙ ſibi vider. ſz hac ratõe a

pti obligat in jntũ dictat h vt p̃ceptũ a deo a do di⸗

ctamen ꝛſc eph obligat q; pceptũ p̃lati· Sicut pꝛeee
ptũ diuinũ in cuiꝰ virtute ligat. Bicut patet in exem/

plo. Si ceptum regis nõ puenit ad populũ niſime
diante ali quo pncipe ſi pꝛinceps dicerct ˖ H ẽ p̃ceptum

a rege quis non eſſet veꝝ dictum ſuũ obligaret vt ß/
ceptum regis ita ꝙ ðtẽtoꝛes penã incurerent · Dubita
tur quot modis quis poſſʒ eſſe ꝑplexꝰ. Kñdet in gene
re h ſcit ſʒ in ſpẽ infinitis qſi modis fit · Vñ hm Qluſio
dorẽß in ſũma ſua triplex ẽ ꝑplexitas ſq pplexitas in
telligentie ſacre ſcripture . pplexitus intellectiua faciẽ

don · Et pplexitas ineuitabilitatis peccandi · Pꝛima et

ſe
ſotol

omns

ſehen
den

no

ſec
nſ⸗
no

Dn ſeða repiunt᷑ in ſanctis Ad quaʒ ſignandaz ponit hoe

mo: loco⸗ Onꝰ? egipti yſa · xix.· Poſtq; eri homo excutit aſe
ypͤce onus babilonis i amoꝛez huiꝰ? müdi a quo pꝛimum
po, ſe rxonerare hz . Srdo loco ſe excutit ab onere philiſu
ſtpte i demonũ temptatõibo Et pꝰ h tercio loco excutit ſe
imn, ab onere Moab ab onere ſecularis ſcientie vt dicẽ
u· poſſit e Opo. Non ſuffrientes ſims alicd cogiture.
d· a nobis iſi ex nobis ſz oĩs ſuffici entia noſtra ex deo F.
gens Et poſc h onus carnalis dilectiõis ſiue pꝛudentiã car/
nis qᷓ ðe onꝰ damaſci a ſe exutit · Sltimo reſtat onus
deiut· Egipti a quilibet ſanck? hẽe poteſt hee ſunt tencbꝛe
ctt ignoꝛantie bo pumüt ſancti ſz opꝛimũt᷑ · Et ſic patet
AY ſancti hñt pplexitatẽ pᷣmaʒ a ſcðᷣaʒ · Pꝛima aut pr
Nek plexitas ſoluiẽ ꝑ diſtintõez multiplicitautis ſiue amphi
2 boloie a equiuocatõis vel ꝑ diſtinttione; tempm. vel
3 Auid ſimpliciter ðꝛ vel 'm quid in telligi debeat. Secũ
dDda pplexitas ſoluit · Vno mõ pꝑ ſp̃m ſanctũ. Sñ · j. Jo ·
a ij · Vos vnctionem hetis a ſancto glo ſpũ a noſtis oĩa
ſo ad ſalutẽ neceſſaria Et iteꝝ ibide Hoc ſcribo vobis
de hijs qui ſeducunt vos. Et vos vnchonẽ quã accepi
ſtis a deo mancat in vobis 2nõ neceſſe hetis vt aliq;s
doct eat vos · ſʒ ſicut vnctio eiꝰ docet vos de oĩbo a veʒ 6
NN non eſt mendaciu Sbißm glo. Vnctio ẽ caritas ſan
NcS Rus qui hanc dat eſt ſpüs ſanck?. Et fiet ſic vt do cente
enn vos interiꝰ ſpũ ſando non indigeatis eytrinſecus hoĩ
cpan iui tribuat qð ex oꝛe docentis intelligit niſi intus ſit qui
vti⸗ doceat ligua doctoꝛis exteriꝰ ĩuanũ laboꝛat nec tñ do
pbin ctoꝛ tnceat qð poteſt agat. Idẽ ey intentõe tradit gre
gmne 0:in ome · Et Qugu.· li · de ingenio docz ꝙ quia nihil
ſio ininttelligit niſi etã intellect? agens luce illuſtret qͥ intel

nau no ſtra eſt habere vnctionẽ p̃fataz . Sñ Nico. de Lyra

ſup ßfato bexti. ·maneat in vobis di ./ In ptũte homi⸗
nis eſt granaz baptiſun obßuare de pmiſit vnctionẽ
habetis a ſpũ ſancto a noſus oĩa ſq; ad ſalutẽ neceſſa

ria. Si em natura non deficit in neceſſar js multo mi⸗

nus auctoꝛ nature · Iñ ſi hereticus veniat ad coꝛrum
pendum fide in ſimplici fideli qui ſe duertt ad ðm oꝛã

dum ꝓ vnckhone ei non deficiet quin eũ dirigat ꝑ ſe ſi

nepaliu. ſs ea paunent ad ſaluts ßm ſuũ ſttu Illud
aũt hie dieimur 38 eſtĩ noſtra poteſtate habẽdi. D6
aut di non neceſſe habetis vt aliquis doceat vos ſcili /

cet homo non eſt intelligendum ꝙc ſimplices fideles

temnere debeant doctrinaz ſupioꝛis vel etiã eaz negli
gere cũ ea poſſunt hẽe. Bed quid fieret ſi humana do
trina deficeret · tunc em de? ſupleret · Vnde frequentẽ
repiunt᷑ a liqui ſimplices nutriti in cumpis clariꝰ vidẽ

ℳ „

tes ĩ his ꝗᷓ ſunt neceſſaria ad ſalutẽ q; illi ꝗ quotidie
and unt ſmones in ciuitatibo magnis· Concludit au
tez a vey eſea non eſt mendacium qꝛ? ab eo qui eſtre
gula veritutis non poteſt ꝓcedere niſi veꝝ · Hec Ny.

de ly. Tercia pplexitus diſſoluit ꝑ depoſitõez eꝛronce

dſcientie · de quo videbit ꝑ tria ꝑ totum. Ideo nullꝰ po
teſt eſſe ſcðo mõ vel tercio mõ ꝑplexꝰ adeo ꝙ ſit ſim /
pliciter ꝓplexus alias talis nõ libere ⁊ voluntarie pec
taret quod nunq ſit · q omne peccatũ ym Qugu . eſt a
deo voluntariũ ꝙ ni aliqliter volunturiũ nõ eſt pecca
tum . Si aũt alicui aparet ꝙ peccet ſiue faciat ſiue di /
mittat apparentia eſt nõ veritas ˖ qꝛ ſi ſciam hret non
ig noꝛanti videret viam ſine peccato faciendi vel di⸗
mitt endi vtpatz in exemplo ſequenti. Poteſt tñ aliqᷣs
eſſe pplexꝰ yᷣm quid· .. pm eꝛroneaz ðſcĩam q depoſita
erit libe atꝰ?. Exemplum de eo cui dictat ↄſcia ꝙ foꝛni
caride beat alias re erit moꝛtis ꝓpꝛie fiat ꝑſone eꝛrat
tulis oſcienciat? a iteꝝ qui talez hz oſciaz eſt ꝓplexus
hßm quid.qꝛ ſi foꝛnicat᷑· ſiue non peccat qꝛ ſi facit ð mit

ipet

tone
phen
nonpe
dpon
dhal
inſen
gwin
pote
Deh
i
tert
becſſ/
tauit
tatf
verid

tit peccatum foꝛnicatõis· Si non facit ↄmittit ex intẽ

tione ſeu dſcĩa peccatũ ꝓpꝛij honncidij a ſic ym quid ẽ

Pplexus ergo deponat dſcientiaz tunc non ſoꝛnicando
non peccat · Iſte tñ ani apparet ꝙ dſciennaz non poſſit
deponere ßm quid pplexus eſt inter duo vitia illud
ply eligat vicium vt potiꝰ minꝰ timeat incuꝛrere qõ

in ſe minꝰ peccatũ exiſtat· Sicut in exemplo patz ð oo

qui in tuꝛri captus eſt a ſine coꝛpis piculo euadere nõ

poteſt eligit locum vbi cadendo deoꝛſum minꝰ ledatu

De h etiã eſt regula vlis theologd 2 hec ˖ In nullo ca

ſu eſt aliquis ꝑplexus inter duo peccata quin ei pate⸗
at exitus abpq; nouo peccato · Naz ſi iurauit quiſpiuam

occiſuꝝ petrũ innocentẽ a non occidat eũ ipſe nõ pec/

cauit nouiter ſʒ iam peccauerat in iurando. Si aut di

ctat ſibi dſcientia eꝛronea ꝙ Petrꝰ innocẽs eſc ſtacim
occidendꝰ ab eo dmittat hanc dſciaz a liberatꝰ g Bi

aut poſtremo incidant duo pcepta incompoſſibilla.
ex culpa ſua tunc agat illud qð in ſe eſt magis obliga

toꝛium Q a nouo peccato immunis exiſtat.
Blllignat B
„WWapitulum Quintum.
Iſo quid ſit eꝛronea dſcientia qᷓ vulnus ẽ ma
gnum ce vt medela adhiberi poſſit rad icitꝰ
Bidendum eſt de cauſis eꝛronee dſciẽtie · Sbi
ſciendum ꝙ ex quinq; oꝛit. ſ. ex diſcendi negligentia.
ex querendi eꝛubeſcentia · ex ſupbie ptinatia. ex affectus

maliuolentia. 2 ex alioꝝ vitioʒ grauium feculentia.
Pꝛimo inq; oꝛit᷑ ex diſcendi negligentia Vñ Vſa. myv.
Pterea duckẽ eſt captiuꝰ populꝰ meꝰ quia non habu
it ſcĩaz · Tenet᷑ em quilibet yp̃ianus ſcire aut difere a
que ſunt credenda vt ſim bolum apoſtolo ʒ · Ea q ſunt

appetenda ⁊ ſperanda vt oꝛatõnem dominicaz in qua
continet᷑ quitquid oꝛdinate petendum a ſperandum

Et ea que ſunt facienda dnmitt enda ꝑ dilection ez i

c 9

uinqʒ cauſas erꝛonee conſcĩe

2 Pximi d tenta in decez pceptis que ſunt regula oim
dicente veritute Math · xix. Si vis ad v itam ingredi
ſerua mandata Ea que ſunt eccleſie ↄui ter vulgata P
cepta vt ð cipuis feſciuitntibo de neceſſitnte confit di

tukariſeimn ſumendi atq; de quibuſoam alijs ſacra⸗

tis eccleſie vener abiliter pcipiendis · Tenent inſu⸗

p ſinguli hoies vt di · S. Tho· peima ſcð e . q· vij. Ea qᷓ

ad eoꝛum ſintum ſunt prinetia vel offitium vt religio
ſus ea que ad ſuam religionez ptinent Epus iudex ſca

5

binus afiliarius axrtifep ſic de alijs. Et ea que ad eo

rum officium pnent ſinnliter ſcire ſine quoꝛü ſ ciẽtia

non poteſt aliquis debitum actum exercere. Et ſitur

deberet exeꝛcere . Bic aurpius eſt cuilibet in officio licito
eyſite ſi neſcit ea que ſunt officij ſui exercere vt iunctis
matrimonio Mectis ad officia ſi milibo. Mã qui igno
rat iqnoꝛabit. Coꝛ xiiij Et fatuis virginib di · Mat.
xxv· QAmen dico vobis neſcio vos a clauſa eſt ianua ·

peeſt mech nico pꝛimo velle artez diſcere oñ̃ eã iam

Secundo oꝛit erronea dſcientia ex querendi erubeſcen

da Puta ceum quis habere poteſt cuos in dubijs con⸗
ſulat vel in arduis erubeſcit querere. Tales em ve

Zſcien tia ſola ſcit liberare nuq; attingẽt ÿmo in demo
nis temptatione interim ſuccumbent vt diffuſe ꝓbat
Caſſian? colla. ſcðᷣa moÿ ſi exemplis· Pꝛimo abbatis

Berapionis quiy iuuenis exñs feruien do abbati theo
ne ꝑ demonis temptatõem tam diu in furti panis cõ
ſcientia duriſſima detentus eſt quou ſ; peccatum coꝛã
ſenibo agnouit . Deinde exemplis ſcri pture idem patz ˖
Paꝛnmmo de ſamuele iuuene a deo electo · j· Re · iij. quem
deus pater ſuo colloquio noluit illuſtrare niſi ſemel
iterum ab helij ſacer dote ſenioꝛe doceret᷑ ˖ Sic vas ele

ctionis iam conuerſum deus ꝑ ſemetipm ſtatim inſtru

n erro noluit. p ait ei Qſtu ix. Surge a ingredere ciuitn /
ecii tem ibi dicet tibi. Quid te opoꝛteat facere . Sic etiaz

ntnaß idem Paulus ꝗpter hoc ſolum aſcendit ihero ſolmmam
itdi vt euangelium quod p mimcula plura genabo dica
ſen ⸗ uerat pꝛiuatn ac domeſtca examinanione ↄfeꝛret aum
inſu⸗ apoſtolis ˖ Contuli inquit Galla. ij. cum illis euangeli
ka⸗ um cuod pdico inter gentes ne forte innuanum enere⸗
Uigo rem aut cueriſſem . Ideo zcludit Caſſianus ex Monſi
n verhbis. Quis ergo tum ſumtoꝛ A cecus qui ſe andeat
dO ſuo inditio a diſcrenioni vnnttere eum vas cleckioms
HG49 in digniſſe coapo ſtoloꝝ ſuoꝛum collatione teſ. tet. Sñ
rr maniſeſciſſime com Phatuͤ nea domino quidem viam
ñunm 6Prtfottionis q;piam Pmereri qui habens vnde waleat
hx erndiri docrinan ſenion velmſeinitn dtemſerit pui /
ntt peondens illud eloquiũ quod opoꝛtet diligentifime cu⸗
o ſtodiri · Inteꝛ roga patrem tuum amiei tui maioꝛes
NKnn. tI08 7 dicent tibi Deutrono. xxxiij. Et iteꝝ dicit Caſſi
anus ibidem. Non valebit ignoꝛationem eius callidꝰ
Dhiaſtis illudere qui vniuerſas cogitationes in coꝛde na
efn ſcentes pnicioſa verecundia neſcit obtegere ſʒ eas ma
tro eyxamine ſenioꝛum vel re Pbat vel admittit. Ter
cio oꝛit᷑ onſcientia eꝛronea ey ſupbie ꝑtinatia vt quã
do quis non humlliat intelleckum ſuum vt · ſ. melioꝛi
bus a ſapientioꝛibo ſe velit credere · Contra qd Apo ·
ſeeen ij. Coꝛinth⸗Captiuantes omnes intelleckum in obſeᷣ
uunm chriſt HVoc eſt dicere · Exponit Ylri · de argen · in
ntn compendio theologie. ꝙ quilibet in credendis plus de⸗
anst ) bet conſentre fidei q;ᷓ ſibi a in agendis plus debet alijs
Inn credere q; ſibi vtpatebit ꝑte tercia capitulo· xvj · Ideo
nbe;, Coaſſianus vbi ſupꝛa dicit . Bera diſcretio non niſi ve
guan im hunilitate acquiritur· Cuiꝰ namq; humilitatis nõo
na ſicke Hec erit pꝛima Pbatio Si vniuerſa non ſolum ꝗqᷓ
. agenda ſunt ſed euam que cogitnt ſenioꝝ reſeruenẽ

N

examini vt ſuo nihil iuditio credens illo? p oĩa diffi/
nitionibo acquieſcat vt qdð bonum vel malum debeat

iudicare eoꝝ tradicõe ↄgnoſcat· Quce inſtitutio nõ ſo

lum pꝑ veraz diſcretõis viaz iuuen ez tramite recto do /

cebit incedere . Sex etaz cunctis fr audibo inimici 2 in
ſidijs ßuabit illeſum · Nullaten? em decipi poterit qᷣſ⸗
quis nõ ſuo iuditio ſ̊ maioꝝ viuit cxemplo · Quarto
oꝛit᷑ ex affectꝰ maliuolentia cũ quis aliq; paſſiõez ſeqt

qꝛ talis impedit aim ne poſſit cernere veꝝ · Qð non ſo

lum veꝝ eſt de ira ſed de oĩ alia paſſione puta odio ti/

moꝛe deleclatione triſtitia ſpe vel deſperatione ira fu
ga a pſecutõe doloꝛe 2 gaudeo indo tales paſſiões nõ
refrenant ratione qs phs. ij · Ethi ponit · Vñ Augu ix

de cinitate dei dicit. ꝙ paſſiones aie daz vocant mo;. M

bos vel pturbatões cñe · Et de duabo malis iudiabus

de a ſaceꝛdonbo Danie.· xiij · Auerterunt ſenſum ſumm

glo · i. celeſtia non cogiturent. Et ſequit · Neq; recoꝛda
rẽt᷑ indicio ; iuſtoꝝ glo.ſiue dei ſiue honeſtutis ſiue na
ture qᷓ oĩbo ad bonum inſita ſunt. Cauſa ſubinfert de

paſſione. Erant em ambo vulnerati amoꝛe eiꝰ. ſ.· ſuſan

ne. Et poſtq; ait vni eoꝝ Daniel ddemnando. Gpes
dectpit te a cõcupiſcentia ſubuerüt coꝛ tuum · Quinto
oꝛit᷑ ex alioꝝ vito ꝝ grauoꝛũ feculentia. Naz habitꝰ et
diſpoſitões vicioꝝ intelledum cecant ſic vt lumẽ ve
re intelligentie vix habere poſſit &t ſi hz vicioꝛũ habi
tus adeo debilitant voluntntẽ a affeltum vt ſibi mun /
dus ſapiat non celeſtia teꝛrena non diuina . Vnde ð

malis in inferno poſitis ſic ðꝛ tarde de vitn pñti penitẽ
nib ſapi.v Eꝛauim in wia veritatis r iuſatie lumen
non luxit nobis a ſol intelligentie nõ eſt oꝛtus nobis

laſſati ſumus in via iniquitatis a ꝑditionis. ⁊ ambu /
laumnꝰ vias difficiles. viam aut dñi ignoꝛauimꝰ. Id
circo etiam Tho. ij. Vicia m glo · ſignant᷑ ꝑ ſtercoꝛa

tul

diſſt

aa aalida irundinum q cecauerunt T hobiaz. Nido int

noͤſ⸗ glo yrundinis ſupoſitus doꝛmit qui leuitnte la ſciuie
ng Bemediat ne quis in ignoꝛancia

t turx Et ſunt quatuoꝛ ſcʒ ꝑ que quis facit qu ĩ
ſeeſlt · (UCapitulum Octauum.
E medicmmine putn erronee conſciẽtie neceſ⸗
ſarium eſt videre · Habet aüt ignoꝛantia vi/
cibils iuris a facti que ſunt oꝛigd eꝛronee con
ſcientie duo in ſe mala. Ynum eſt reatus ſeu
uuulpa. Aliud eſt defeckus ſcientie debite ineſſe q ſciẽtia
nii ignoꝛans caret . Pꝛnn? tollit ꝑ veraz Stritionẽ Becð ug
wlit aut omnino amputak ꝑ diligentiaz debitaz faciẽ
ͤbis D quod in ſe eſt · Exigant aut ad diligentiaz debitam
in autra ignoꝛantiã taleza ad faciendum as in ſe ẽ qtuoꝛ
u au quinch hm Cri vicz inquiſitio diligens ſcriptumm/
mh rum. Kequiſitio hunnlis i ſcriptis ſacris l'atoꝝ· opa
ii nᷣo bonoꝛum p cautelaz grauium vicioꝛũ. Et inuoca /
e. 10 oꝛationes dei a ſanctoꝛũ. Quintum poteſt addi
n 5 eſt cauſa Pcedentium vicz ardens deſiderium Ppꝛie
o beatitidinis 2 fuga damnatẽõis future ppetue . Vnde
Nes Cri · ſup Math · ome. xxxix · iſta tangens di. Si velles
I No gredi ſcripturaꝝ veritatẽ nunc peteres oꝛõibo nunc qꝗᷓ
d4A eres in ſetiptis nun pulſares bonis opibo nunc int
mete txtogares ſacerdotes aunc illos nunc iſtos. Sʒ iſta non
iſon finunt qꝛ verbo dei non credit nee ꝓmiſſio beatitudĩs
ſrun/ deſiderak nec cõdẽnatõis iuditiũ foꝛmidat · Ea de iiij ·
in; tũgit a declarat Bona . ſup. iij. ĩ materia ð fide Pꝛemũ
unid igit ẽ diligẽs in aſitio ſcripturax ſalutariũ ſez hoĩ dz
oann fieri ꝑ attentaz verbi dei auditõem . Sñ Pſa. Tꝑs fa
bis tciendi dñe diſ · le . tu. Ideo dilexi mandata tua ſup au ⸗
ſbu/ ⁊2tho. ꝓPpterea ad oĩa mandain tua diri om vi · ini ſic
d Debet fieri per libꝛoꝛum ſacre ſcripture ſi quis nouit
coonn klegere attentum intentionem Vñ Pſalm. Tunc non

E
=—2 —

7

confundar cũ pſrexero in oĩbo man · ti · Vñ be atus vir
trit ſicut lignũ qð dat fruckum in tpe ſuo Et etiam fit

coꝛdialez auditoꝝ de ſcriptura ſacra meditationem

Falibo em inſiſtendũ eſt p̃ſerum diebo feſtinis p qᷓ ſa
batum multũ ſanctificatu · Scm eſt redſitio in ſacris

ſeripturis lẽatoꝝ· Idẽ fieri ſolet ꝑ duerſatõeʒ cũ bonis
hoĩb. Sũ in pſal xvij· ðꝛ · Cũ ſandto ſanctus eris i.
Per crebꝛã collocutõeʒ moꝛaliũ bonoꝝ · qꝛ hm Apo·
. Coꝛ· xv. Coꝛrumpunt bonos moꝛes colloqa mala.
ita e diuerſo ßm pfal. Declaratio ſer · tuo. illu. a intel.

dat par . Et p hũilez qſitõeʒ ſapientioꝝ exemplo ihu qᷓ

duodennis in medio dockoꝝ inteꝛrogabat àQ audiebat
illos Lu ij. ᷓ ntum valeant dickũ ẽ pte iſta capi · vij·
Vercium ẽ opatio bonoꝝ ꝑ cautelazʒ grauiũ vicioꝛũ.

vt ſq homo ſibi caueat a grauibo peccatis ſiĩ aliqð

ceciderit nõ diu in eo ꝑmaneat · Quia ym Gꝛe · Bepe
deus ꝑ noua peccata punit pꝛioza ⁊ ꝑ vicia grauia ſi
arit peccatoꝛez in ignoꝛantiã ruè a in peccata alia Vñ
pſal. Qpone iniétatẽ ſup inid· eo . Et ſic m glo Au.

Supcedit ignis 2nõ viderunt ſole . Sic enaã m Apo·

Ro·j· ꝓpter peccata phᷣoꝝ tradidit eos dñus in paſſio
nes ignomine a obſcuratũ ẽ inſipicẽs coꝛ eoꝝ · qͥnymo
Sm Gꝛe. ſup Eze . Contẽnenti qui non vult peniter
ponit de? offendiculum vt graui? impingat · Quarto
? inuocatio ꝑ oꝛatões deia ſanctoꝝ qts de? velit hoĩ
nez illuiare vt neceſſaria ad ſalutem intelligat 2 vt in

ignoꝛantia ſua nõ ꝑmaneat exemplo pſal.qͥ ait· De

licha quis intelligit. Et ſcnũ oꝛare incipit intelleu
coꝝ · d · Ab ocultis meis mun · me do · ic · Vñ glo · ſuper

Math · viij. Ap̃s modo rogatꝰ mõ vlũo anat ondens
ſe contra vicioꝝ paſſiones ſp ãnuere fideliũ pᷣcibo · Et

ea non nũq; qꝗ ipſi nõ intelligunt vel intelligenda das
vel pie petentibo etiã nõ intellecta dimittere · Quicũg;

5 ⁹
5*

igit ĩ p̃dictis. iiij. diligentiã fecerit videtẽ ßm Cri ·. ⁊ Bo

nauen ſacere qð in ſe eſt peccatoꝝ remiſſionez conſe

qui poteſt etiã ocultoꝝ. Quãuis etiã ꝑ multa alia pec

cata dimittant Vnde Oꝛigenes ſupꝑ le · ij. dicit · Qliquis
meliꝰ? fere agebat cũ antiquis qͥbo diuͤſis ſacrificijs ve
nia pᷣ̃ſtn bat. Aput nos vna tm̃ venia ꝑeccatoꝝ per ba
ptiſmi lauaeꝝ nulla pꝰ peccanti mĩa · Decet em̃ diſere

tioꝛis diſcipline eſſe yianum ꝓ quo xp̃s moꝛtuus eſt

Bones hirci ⁊ oues iugulabant a aues ſimilia oleo
aſpgeban ꝓ te dei filiꝰ iugulat? eſt · Et iteꝝ te peccaè

deleckat nõ tñ deſperes. Audiſti entn in lege ſacrificia

S pccatis. Qudi qnte ſunt remiſſionts in cuan gelijs.

Peꝛima eſt in baptiſmo. Scda in martirio· Teꝛcia p
elemoſinaz . Vñ date q habetis a ecce oĩa munda ſunt
vobis. · Lu · xj · Quartn qꝛ fratribo renittimꝰ. Sñ ma
thei ·˖ vj · Si remiſeritis fratribo ex coꝛde vo bis remit

tet pater peccata vr̃a · Quinta aꝛ duertim? peccatoꝛez
ab eꝛroꝛe vie ſue ßm illud Jacobi · iij . Qui duert fece⸗
rit pccatoꝛẽ ãc. Gexta ꝑ habundantiã caritatis. Lu ·

vij .· Dimittun ei peccata multu · Et · j· Pe · iiij. Ca/
ritas opit muſutudineʒ peccatoꝝ. Septima p pnĩiam

durã a la boꝛio ſaz cũ peccatoꝛ lauat lacrimis lectũ ſuũ

2 fiunt ei panes lacrime die at nocke nec erubeſcit ſa⸗
rer doti dñi peecatũ ſuũ dfiteri ⁊ medicinam ẽrere ßm

illũ qui dixit · Dixi fite boꝛ aduer. me in iuſti me ˖ do.
tu re · ic · Dinc Jaco vlti· Infirmat᷑ quis in vobis vo /

cet pꝛeſpiteros cccleſie. Tu ergo cum venis ad gratiã

bapuſin vitulum obtulil quia in moꝛte chriſci bapc⸗

ſaris Ad Romanos ſexto. Cum ad martirium du /

ceris hircum obtuliſce. quia auckoꝛem peccati dÿabo/
lum iugulaſti · Cum elemoſinaz feceris a eꝛga indigen
tes miſericoꝛdie affeltum impenderis ſacrum altare

oneraſti · Si fratri tuo ex coꝛde dimiſeris a iracundie

edis piguibus timoꝛem depoſueris miem ſimplicez

¶A m habueris arietẽ vel. agnum ſacrificaſti. Si diuis =ð?
lectõibo inſcuctus meditando vt colũba 2 in lege dñi ſe
vigilando duerteris peccatoꝛez ab eꝛroꝛe vie ſue 2 ao S
ſimplicitatẽ columbe reuocaberis ſanctis adiungen
do ſocietats turturis feceris ̈miteri par turturum aut
duos pullos columbaꝝ obtuliſti. Si aũt ꝓximũtuuz gelen
non en ſicut teipᷣm dilexeris ſʒ ſicut p̃s qui ait Maio ſidn
rez hac caritate nemo hz ᷓ vt caz ſuam ponat quis ingus
ꝓ amicis ſuis pães aſimos ſimilaticos cor tatis olco nous
ſubactos ſ ne fermento malitie nequiue ſʒ in aſimis lum
ſinceritatis a veritatis deo obtuliſſe cognoſce . Sʒ ſi in v
amariti dine fletus fueris ſi carnez tiam maccraueris ſathr
multa abſtinentia arefeceris vt dicas ſicut ĩ frixoꝛio ſeh
Sfrixa ſunt oſſa mea in ſacrificio ſinnlaz a ſartagine hͤd⸗
vel a eian cula obtuliſti. Hoc modo veri? pfectius ſa, Echll
crifitia offers que iam hm legez non poteſt t offerre Iſ⸗ dſec⸗
rahel .· Hec Oꝛigenes. bitrio
Tres elle ditterentes iyminum hutiutn teep
m ala; ſciaz oltendit⸗Capitulum onum. N
Erũ qꝛ pꝑ p fata puncta Cri.bene videre põt. uinn
vV quid facere debeat äntum in ſe eſt cat holic⸗ mile
in eꝛronea manens cõſcientia. Hic mõ opus ndt
“ ſt etiã videre quid neceſſariũ ſit facere vni / Uen⸗
cnich ſi ſiue fidelis ſit ſiue infidelis vt dſcientiã eꝛroncam Hin
excat pfacere dſcĩaz qð in ſe eſt.· Eſt em generalis theo hrcp
logie regula vt inquit Cancel pifienß tractatu de gu amn
lis moꝛa.Nð culpabilis i ignoꝛatia iuris diuĩ nõ cadit tont
in facientẽ illud as ĩ ſe ᷣ· qm . . talẽ hoĩeʒ ð neceſſarijs ns
ad ſalutẽ qꝗ q vires ſuas excedũti docẽ imediate patus ẽ pene
St igit ſciat qᷣd ſit facè qð ĩ ſe ẽ qq; id oñſũ ſit ſupp»aa ſtad
c. tij. . ijij · Hic tñ adutendũ ẽ tria ſüt genera hoĩm fiaz
Quidã ſunt hñtes vſũ ratõis ſ nõ dů fideles . Alij ſlürt . o
q ſut aut fuerũt fideles in peccato metuli exñtes nun ui
vt herettti · Alij ſüt fideles i iaz 3 Fnittese a tamen ſuum un
”
/

Hidin

leged;

ſuexad
iungen
um aut
nünn
Maio
natqnis
ts olto
aſins
Gfin
muenis

Riro

tius e,

h

um
mum⸗
Npot.
lpn
epes
cre vnin
roncan
loͤthe
mdeimn
ͤtde
aſens
Pance⸗
ſiprn
pim
nun

ſu

eꝛroneaz dſcientiaz agno ſcentes · Et ommnes iſti poſſũt
ab eꝛronea dſcientia liberari dumõ fatiunt gð in ſe ẽ.

D Pꝛimi igit vt Qlexander de hal. di. in ſüma tria dz fa⸗
cere videliez deü qᷣ nos genuit agnoſcere nihil boni
a ſe habent ſ a deo pꝛincipaliter credere Ja deo bona
ſibi dari 1 mala amoueri petere · Que ſic declarat· Naz

Z

in quolibet hoĩe eſt recta intio hec rectinido boni eſt
notio indita a creatõe qꝗᷓ libet ſia poteſt cognoſcere
ſuum pꝛincipium.j· ðm De q noutia in Pſal · zꝛ. Sci

tote qm dñs iße eſt de) iße fecit nos it.· Peꝛ h em ꝗᷣ½
libet homo naluragliter ſcit ſe ſp non fuiſſe ſed ſe facuũ

eſſe · Itn ſcit ſe hẽe pꝛincipiũ a ſcit ꝙ ab illo pꝛincipio

hz qdad hz a totum bonum qð hza non a ſe R ſcit p

ab illo dz petere honũ ꝙ p illum debent repleri oðẽs

defec? ſui. Bi ergo hm iſtaz notitiã oꝑet homo ſuo ar
bitrio cuerendo ad illum quez ſcit ſuum pꝛincipiũ eſſe

Ecce pꝛmum ⁊ quez ſcit eſſe oꝛandũ ſibi vt ſeit ſupple

at defeck? ſuos 2 bona tribuat. Ecce ſcᷣm. Et petit ab

eo lumen dgnitõis fidei a boni dabit ei. Ecce terciũ · Si
em illa nõ facit qᷣs unc · Juxtn illud j · Coꝛ· xiiij · Igno
rans ignoꝛabit᷑ · Si aũt facit qð in ſe eſc a H ve? eſt et

3 .

generale de quolibet hoĩe . De ſcðis aut ᷣ ſunt fideles

ſz in peccato moꝛtali tales pꝛeter pᷣm ſſa etiã tria de bet
facere ſz au ertere voluntatẽ a peccato iuſtitiã dei põ /

derare quaz infligit p peccato mĩaz dei quã impedit

benitentihy. In talib em de ſedo genere plus eſt vel fa

cilius accipere lumen veritatis qa tnlis habet fidem in
fſoꝛmem . ſ ſine caritate Fides aut inducit ad duo vide

7

licz ad diuinã iuſtitiã damnantẽ re ꝓhos 2 ad diuinã
miaz ſaluantẽ electos · Hec em bñ Ognoſcit ꝑ fidẽ. Si

ℳ

ego aueꝛit ſuũ arbitriu ab adu peccati dirigit ey lu
mine fidi in iuſtitiã dei damnantb re ꝓPhos in diuinã
miaz ſaluantẽ iuſtos· Ex pꝛimo cauſabit timoꝛ in eo
1ex ſcðo ſpes · Et eſt face qᷣ in ſe eſt Cui ↄcoꝛdat ſan

qus Tho in iii. di · xvij de in ſtificatõe nmpij. 2 ſic di
cit In ißa voluntate eſt a pinqre deo ꝑ affedũ a deſi /

derium 1ꝛdinari ad graz p remotõem impedimen
qð qdez impedimentũ eſt peccatum. Et ideo x diſplicẽ
naz peccati a affectum in deũ ſe alis ad grataz pᷣpa⸗

rat . Et qñ hec duo s efficaciter facit ðꝛ facere gð in ſe

cſta ſꝑ gratiã recipit · De pꝛimo iſtoꝝ ðꝛ Jacobi iiij.

QAꝓin quate ðo aꝗpinbit vobis · De ſcðo Apo. iij
Egd ſto ad hoſtium pulſo ſi s audiet vocem meaz

ꝗ aꝑ eruerit ianuã introibo ad illum a cenabo cũ illo.

q ille mecũ· Yec Tho De tercijs vero q laboꝛant in er

roꝛe videntur facere qð in ſe eſt vt illüinent ſi ſeruent
ea ꝗᷓ ponunt᷑ ſupꝛa ca · inj · pte · iij · ca · xxxiiij. Bed foꝛ

tuſſis cxeret homo timoꝛate ↄſcientie cũ aliqͥ ſacre pa⸗

gine dockoꝛes dicant ꝙ hoĩ facienti qð in ſe eſt etiaz ſi

eſt in fidelis aut credens pe ccatoꝛ det lumen gre · Nam
ôd de? tali dat grãm infallibiliter a neceſſario. Rñdit

idẽ ꝙ ſic . Maz uls de? cogi nen poſſit tñ itn immutn
biliter ſe hz diuina bonitas ad donũ gratie oĩ volenti

recipe facien do · · gð in ſe eſt ꝙ de? dat ei grãz a etiam
neceſſario i immutabiliter . Sic ſol immutabilter dar

lumen ſuũ oĩ volenti ſuſcipe. ſ. diſpoſito ad ha ſe hñte
in recka diſpoſitẽe ad ſolez · Ex quo aparet laus volü
tatis diuine ꝙ non põt ſe negare volenti graz ſuam re

cix e faciendo cð in ſe eſt · ꝓter quod etiã Quguꝰ di.

Bicut vitupium hüane voluntats eſt ꝙ non vult re/
cipere Ita laus diuine tationis eſt ꝙ non poteſt ſeip
ſum negare · Cauendum tamẽ vt dicit Auguſtinus li⸗
de gratia a libꝛo ar · Ne ea que inter nos actitare ſenti/

mus aut voluntati humane tribuas ꝗᷓ infirma eſt aut
diuine nece ſitati ſic ſcilicet ꝙ deus cogatur quia non
coacke dat Hed liber ex ſua bonitate. Et anmaduer /

tenda eſt iterum dei bonitas ·˖ Nam ſiper mpoſſbile de
us noſter non daret facienti quod in ſe eſt gratiam .

idi

Wofa
hmnein
dus
pobile
lrale⸗
indign
woaſt
por

W
donm

diu

cope
Ttehe
göͤte⸗
lnemn
ptäte
mor
Ppſen
Nada
dan
oeh

ceſe
ir ſi
tdement
diplei
mwppa⸗
acdinſe
cobiit
0poi
mme
alillo,
mine
ſernen
Hodf
ſurtht
keng
un
Rüdtt
nmu
wlme
edemn
d
ſſhin
mowi
ſumn
vllee

Nſeſ.

nuß
ſenn,/
ſtont
non
duer⸗/
Uile⸗
in

non faceret tali iniuriaz. Sieut ne luto fieret iniu ria
de eo figulus faceret vas in tumeliaz non in honoꝛzs

11/

ꝛ faceret hm exigentiã naturam ſue materle. Teſte

Jeꝛe xviij. Ecce ſicut lutũ in manu figi li ſic vos ĩ ma⸗

nu mea Et yſa · lxiiij · Et nunc dñe pater nẽ es tu nos
vero lutũ a tu factoꝛ nẽ ⁊a oꝑa manũ tuaꝝ õnes nos.

Bñ nos ſumꝰ materia ip̃iꝰ. Sed ſic eſt ꝙ tota maſſa
generis hüani coꝛrupta eſt ꝑ oꝛiginale ſad ũ. ter
h; ſi deus facit ex hoĩe vas in dtumeliã a non in ſuum

honoꝛez impꝛimen do foꝛmaz nobilẽ qᷓ eſt gratia facit
ßm exigentiaz materie qꝛ oꝛdinata eſt maſſa generis
hüani ꝑ peccatũ in ↄtumeliaz Et Pter h ſi ita faceꝛet

non faceret iniuriaz ſicut videt facere in pueris ab oꝛi

ginali peccato ꝑ ſacramentum nõ purgatis· Qo ergo

deus in hoie faciente quod in ſe eſt mipꝛmat foꝛmaz

nobilez que cſt gratia h eſt ex ſola liberalitate ſua 1 nõ
cx aliquo cð debeat hoĩ facienti qð in ſe eſt adhuc eſt
indignus ad ſuſceptõez gratie. mo nullꝰ peccatoꝛ ſe

poteſt ſufficienter diſponcre ad gratiã niſi deus ipſuz
diſponat ˖ Ratio vt dicũ ẽ qꝛ qͥ eſt in pꝑccato moꝛtali
indign' eſt ſuſcige gratiã tñ qꝛ taliter peccatũ remo⸗
uꝛt lumen diuine gratie ſicut feneſtra clauſa ne illuieẽ

domꝰ. Sz ſi facit homo qð in ſe eſt dſeqr diſp oſitõem
diu ini adiutoꝛij. vñ in pꝛioꝛi exemplo feneſtra debet
cõꝑari actui voluntatis cuiꝰ eſt ↄſentire vel diſſentire
tenebꝛa cõꝑat᷑ peceato · Vñ ſicut in ptãte hoĩs non ẽ

9ð remoueat tenebꝛaz a domo niſi apperiat ꝓhibens

lucem . ſſfeneſtram. a lux illa remouct tenebꝛas . Ita in
p tũte hoĩs non eſt vt remoueat peccatũ a ſeipo. Et ſi
remoueat adum ſuũ voluntariũ · ſ· diſſenſum ad bonũ
2sſenſum ad malũ tunc remouet illud qð eſt phibẽs

gratiaz ſicut fen eſtra Phibet lumen tunc intrat gra ⸗
tia in xp̃iano · Et ita diumo adiutoꝛio remouet ab eoo
tenebꝛa Remoutt ergo libeꝝ arbitrium diſſenſum ad

bonum vt dſentiat patate gratie Et h eſt ꝙ di · be at⸗

um dum ↄſentit

facienti quod in ſe eſt omnino dat᷑ gratia
—, (Capitulum Decimum /
BGod aut deus facien ti qð im ſe eſt infallibili

ter dat gratiaz patet multis ratõibo. Pꝛimo

6 poteſt negare ſuam bonitatẽ a miam qꝛ ꝓnioꝛ eſt ad
́èU largien dum de bonitate mĩa q; ad puniendũ de iuſti

rit bo nitatez eius Q miaz ergo de? nõ poteſt ei negare
q̃ focit oð in ſe eſt ſuam bonitutẽ a mĩam · dat ergd ei
hẽ inſundit gratiã Cũ apo.· ↄcoꝛdat ſcriptura Eccle.
vj. di · Cogitatũ habe in p̃ceptis dei in mandatis illiꝰ
mazxinie aſſiduꝰ eſto 2 ipe dabit tibi coꝛ αpiſcentia

in eo ſit miͤtaus ergo impoſſibile eſt ꝙ non ſuſcipi ⸗
at dſugientes ad ſe ˖ Sed faciens gað in ſe eſt confugit

fit pſuſceptõeʒ gratie ideo vt pꝛius · Tercio Opo · iij ·
vßs di · Si quis apperuit intraho a cenabo cũ illo hoc ẽ
delectaboꝛ ˖ Et ÿſa · j. dñs ait · Conuertimini ad me et
ego reuertaꝛ ad vos. Ex bo ſic arguit · Impoſſibile eſt
ſumaz veritutez metiri ſed neceſſe hz veritutẽ dieere a
mplere ˖ Sz dicit duertenti ad ip̃m ꝙ cõuertet ſe 1 ꝙ

Bernhar · Gratie ſolum coopari dicit᷑ liberum arbitri

¶ Pꝛobatur multis rationibus quomode

18 em di. apoꝰ. ij · CThÿ̈ · ij. Deꝰ ſemetip̃m negaẽ
non poͤteſt · Suꝑp quo Qugu.Cum ſit iuſtus nõ poteſt
negare ſuaz iuſatiaz ergo cũ ſit bonꝰ aq miſericoꝛs non

tia. Sicut ergo non põt ſuaz iuſtitiã negare facientibo
malum multomagis no poteſt ſuaz miaz a bonitatez
hijs negareq requirunt eum. Sʒz ꝗ facit qð in ſe ẽ reꝗ

ſapiẽtie dabit tibi. Hcðo ſic · Nã d · Augu. ſup illo· Ro.
v. Juſti cati ex fide pacez habeamꝰ deus recipit d fugi
en bes ad ſe. aliter in eo eſſet initas ſed inpoſſibile eſt

ad ißm ergo mie eſt ꝙ ip̃m recipiat · Sz ip̃m ſuſcipe

ud aſp erientez intrabit · Cum ergo faciens qð in ſe eſt

dibes

n abin

onnd

6

ut⸗

infglbin
dPeno
bmnegnt
noport

1Oe non

ett d
düdeinſr

fattennd

lwnat;,
nlin,
nemnde
ercd n
Ccl⸗
bil
ſende
ptefu
oſtirt⸗
hnſien
cai
nſtpe
Oon
ſlopee
15 t
ſtibe
eete⸗
ſeng
nſef

Düer tat ad veritatez pꝛimas a ei aperiat vt intret ne

ceſſario ſeuit , ad talẽ grata recipiat. Quarto jrit
Anßhelmꝰ li . de caſu diaboli qre lucifer non habuit ꝑ

ſeuerantiã Quia h fuit aut qꝛ de? nõ dedit aut quia

ipſe non accepit. Et determinat iſtaz qſtioncz di. ꝓ̊ hH

non fuit qꝛ de? n on dedit ſʒ qꝛ ipſe non accepit cũ de⸗

ſp patus eſſet dai e ip̃e vero non accipere · Cu ergo fa
ens qð in ſe eſt ꝑ at? ſit accipere grãz ei dat? Nuinto nõ⸗
mnus diligit de? xp̃ianos vel alios peccatoꝛes inno

uo leſtamento q; dilexerit in veteri teſtamento · quia
frequenter vxp̃s ait. Non veni vocare iuſtos ſz peccato

res ad pnĩaʒ 1Kath· ix. Mar. ij. Et Lu xv. Tres pa/
bolas ponit ſ. de oue de dꝛagma pditis a diligent /
ſime qſitis de filio pdigd. Sz in vete teſta · miꝛ oꝛdiſ

ſime vocauit gccatoꝛes ſa. xlix. d· dixit ſyon dereliet

mulieꝛ infaut ſuum vt non miſereat filio vteri ſui .

ſi illa oblita ſ uerit egd tñ non obliuiſcar tui Ecce in
manibo meis deſcripſi te . Hanc etiaz dei indicibileʒz bo
nitatez ad h umanũ genꝰ? oñdit beat? Dyoni in epi·
ad demophi lum q inttulat᷑ de pꝛia oppinione àQ boni
tate dei · In /qᷓ redarguit Demophilum qͥ penitentem a

:

. . „

us manſue tudinez miaz deo ſũme placere. Et h oſtẽ
dit triplici ter · Pꝛimo exemplo patrum vete teſtn. He

cundo exen nplo angeloꝝ · Trecio exemplo xp̃i. Pꝛimo

exemplo pim vete · teſta · de Moiſe qͥ fuit vir mitiſſimꝰ

ſuꝑ omnes hoĩes qui hitabant in teꝛtra Numeri xiij.

1

Ideo etioz eĩ de? ſicut amicus amico locutꝰ eſt ei oſten/

dens. Secundode Dauid ðꝛ in pſal. Memen

9

to dñe da

nid 2 oĩs man ſue. ei ſc. Ideo yop de eiꝰ Pgenie natus
eſt. Parifoꝛ miler Jacob qui ſe manſuete ad pſecutoꝛrẽ

Eſau habuit ⁊ iuſtificatus egipti factus eſt Ee Obel qᷣ
ambulauit tum homicida ſine ſuſpitione⸗/ mo ipfa

lex rigoꝛis Sete · teſta. m andauit Muidere iumẽts ini/
mici di · Ex o. xxiij. Si occuereris boni inimici tui aut

aſino eꝛrant reducens eum. Deinde recolligit Dioni
ſiꝰ vliter ꝙ oĩs ſcriptura ſacra laudat bonus q non
tendunt alijs facere mala neq; ꝑ malitiã alioꝝ tranſ

mutant᷑ a ꝓpꝛia bonitate . VSñũ di · glo. Math. v. Mitis

eſt quem nec rancoꝛ nec ita afficit ſz dia eqnimiter ſu⸗
ſtinet Et ad ſimilitudinem dei malie a inmicis tales

byfatunt a extendunt in eos etiã ſunz bonitatẽ. Secu

do pba cxemplo angeloꝝ amant lvĩes a mißentur

um populi hebꝛeoꝝ depeant ðm ꝓ hoĩ ſitut patz j.

8

Zacharie. De angelo clamauit av dñm dixit Sſ ⸗·

q; quo dñe non edificabunt ciuitates iude . Increpãt

mulutudin es populi male opantis ſicit in pꝛincipio

iudicũ gð aw aruit angelus ? re hendit filios iſtahel.

Triſtan a malis hoim Vſa· xxxiij. Angeli pacis ama

re flebunt · Et gaudent in ſaluatõe hoĩm Lu. xv. Gau
dium eſt angelis dei ſup vno cca ac. Olercio pꝛobat
exemplo xpi qui cx ineffabili bomtnte ſu a ineſſe ꝓPdu⸗

xit a oĩa in eſſe ſeruat. Vmnia q; vult aſſimulare ſi⸗
bi ↄ municans vis ꝓr ꝛia ſua ſᷣm coꝝ cap acitatẽ· Rece
dentes ab ipo amat ceꝛtat renocare ad ſe uxemplificãs
de filio ꝓdigd mſericoꝛditer ſuſcepto. Huc oĩ a Dyo.

ponit in ſña· Gimilia ꝓbat Vama li · iij . a · v . dicens
Von oĩbon? a ſup bonus deus totus bo mutas ꝗptet
ſupabundantes diuitnas eiꝰ honitatis non ſuſcnuit ſo

lum eſſe quod bonũ · ſuiiß iꝰ namraz a nul lo ſez ptici
patam hui⸗ gratia ſer it (daz intellecnalce a celeſtes

virtutes. Deinde ſen ſibelez a viſibilez mundum . Dein

ab ipſo facka ſunt ↄmunncent eius bonitatem. Tradi⸗

dit nobis ꝓPpꝛiaz ymaginem 2ſen ſum ꝛium Aſſum
pft ipſe pauꝑ èa mibecillaz naturaz vta nos purget

ſrupul

titden
mdico⸗
lenid
Uilbe
Phabil
WNN
wo.
Etid
ns

fntre⸗
whil⸗
dich
ſon

ſtrupu

Z in coeruptibiles fatiat a⁊ pticeps rurſus cõſtituat eſſe
ius diuinitatis s

Bequit᷑ Tercia pars huius tractatus⸗·
LQuid üit dubium ambiguitas ſtrupuloſa

tonſclentia ſtrupulus ſcientia kides limilia
dilkiniunt datqz dikkerentia ſcrupuloſarum
onſclentiarůu· ¶ Capitulum Pꝛimum⸗

Dſcq; de ſcientia dickũ eſt qᷓ rectitudi
Wnez hz vel hre videt in iudicando · nũůc
de tercio pꝛincipali agendum ẽ vicz ð
ſcrupuloſa dſcientia ꝗ ſuſpitõez hz vel
dubium ac noꝛez ſeu vacillatõez de re
agibili vel credibili. Quia vero talis
natutaʒz ſpualis moꝛbi hz. Idcirco videndũ
erit de eiꝰ? natura de nocum ento a pfectu · de ei⸗ cauſa
medico a de medicina euratiua . Eſt aut ſtrupulꝰ? vacil
latio ãdaz dſurgens cũ foꝛmidine ex aliqbo diecturis ð

bilibo incer tis. Naz 1 ex vehem entiho argumentis
Pfbabilioꝛibo ꝓ hac pte q; ꝓ altera dubitõ dſurgeret.·

iam nõ ſtrupulꝰ? ſolꝰ a leuis trepidatio dici opoꝛteret
ſz moꝛalis de tranſgreſſiõe certitu do vel ſaltẽ opinio
Et ide videt eſſe ſtrupulꝰ qð aput alios dðe puſillamni
tus q eſt tedio reꝝ aduerſaꝝ mers a indſide rata fracti

annni deiectio · Eſt auũt timoꝛ fuge ꝑ quã anguſtia mõ

tis fluctuanti cx cõtrarioꝝ expectatõe gen erat . Icirco
hm dñm Albertũ in de tuoꝛ coenis aſſignat᷑ dra. Int

ſeiaz fidẽ ſen credulitatẽ oppiniõez dubitatõez ſeu am
biguitatẽ a ſcrupulum · Naz ſcĩa eſt ꝓpꝛie coꝝ qᷓ ↄgno

ſaunt p cauſaz. Et qe p impoſſibile ẽ aliter ſe hẽe fides

ſeu credulitas eſt pfecta pſuaſio vniꝰ pꝑtis ꝑ multa ꝓ

babilia vel ꝑ autoꝛitatẽ dicentis · Opinio eſt acceptõ
vniꝰ? ptis cũ ſoꝛ mi dine alteri ita tñ ꝙ ad illaz quam
foꝛmidat nõ het ratio exp̃ſſa · foꝛmidat᷑ tñ ÆR ter debili /

ne⸗ „——

intem ratõis alteriꝰ ptis · Vñ Bern li · v ad Eugenii

de cõſideratõe dicit Vpinio eſt qſi ꝓ vero hre alid
rõnis ſuꝑ vtramq; ꝑteʒ cõdict dis Situt ambiguitus
motus ratõis ambigens vtrãq; ꝑtem contradictõis
p ec lia media ˖ S trup ul⸗ aut eſt vt dictum eſt 2 vide
tur ide eſſe cũ ſuſpitõe ex leuibo ſignis ſaltem ꝓcedente
Simiiliter ide videtuü eſſe aligñ timoꝛ a puſillanmitas
Et ſic ſunt quinq; gradꝰ? inter p̃ᷣfata quo ad certitu⸗
diincez. Naz vltimum ſuſpitio minimũ hz certitudinis
de ſe dubium fluctuat · Opinio plus ad vnaz ptem q;
ad aliam ſe deternnnat. fides ad vnã ptem ſimplicitẽ
ſe firmat ˖ Scientia cauſaz videt · Vñ etam ym Tho
Pe pa · ſupꝑ · iiij · di. xxxvii· Differentia eſt inter cõſciẽ /
tiam ſcĩaz ſeu credulitatẽ 2 ſtrupulum conſcientie. qͥa

ſcienna eſt hz euidentiaz ſine foꝛmid ine de opoſito

a non ẽ niſi veroꝝ· Conſcientia ẽ firma credulitas de
alicuo ꝙ ſit veꝝ 2 ẽ aliqñ vero2 aliqñ falſoꝝ a ea li /
gat ſtante ad non faciendũ ↄtra caz nec refert vtrum
uis ad talez credulitatẽ firmam inducit argumento
leui vel ꝓbabili · qꝛ etiaz heret eus qͥ leui argumẽto de
riuat a fide ligat᷑ cõſcĩa eꝛronea liq; tunc eñ cx argu /
mento leui oꝛit᷑ debeat crudelitate abicere vel ↄtẽnere
aut vince vt docet infra ca· xvj ·· xvij · Strupul? ve⸗
ro dſcie ẽ ꝗqiaz diffinit? . Gunt terea ſtrupuloꝝ con

ſcie dez in ſurgunt añ fackũ aliqͥ pꝰ? factu ſolu in e
tant cim. Ante factü inſurgit ſtrupulꝰ g etã pꝰ valde
de diuerß agibilibo a credib ilibo putn de licite eukari⸗
dendo qñ dubitat de nug dimẽto legio . De ↄtracti bo
reꝝ tꝑaliũ pꝛacticando · De clericis ↄcubinarijs vitan
do 2 fit de alijs infinits · Pari mõ ex varijs factis de p
terito ĩſurgunt diuerſi ſtrupuli · Notandü etã ꝙ ſtua
pul? p̃dict/ a ꝗbuſcaʒ vocat eꝛron ea dſcia ab alijs pu

kihri
traſig
Omot
biguis
adicͤ,
ſarid⸗
Pardend

nimin

dcerdan
timdinis
peng
inolridi
nThon
töſciß

S
SJM

toto

ſillanimitns · Ab olijs timoꝛ ↄſcie ꝗᷓ oꝛĩa p eodẽ recipi

*

uni vel ſi xima ſunt. Eſt tñ erronea cõſcia duplex.·
Pꝛimo eoꝝ qͥ nims lataz hũt conſcĩiam dicens illud

cuod malum ẽ eſſe bonum viceuerſa bonum malũ ·

De quibo ̈ſa · v. ðꝛ · De qui dicitis malum bonum ct

bonum malü ponentes ten cbꝛas lucẽ a lucẽ tencbꝛas.
ponentes amaxꝝ in dulce dulce in amaꝝ. Tales ſũt
ſimles tranſire volens lignü tranſuer ſalii ſup ripã
poſitũ vt latiꝰ iter apareat berillos oculos ſuponit.
ſie ꝙ latitudĩez fickaz pede calcare nolis in aquã cadit
Alia Pinde dſcĩa ẽ eoꝝ εttnoea ꝗᷓ nimis artam ſibi

foꝛmat ↄſcĩaz aut ſtrupulos nimios ſicut machabei.
ntnn tes ſe tran ſgredi Fceptu de ſanctificatõe ſabat.·
Amittsdo bellum in neceſſitute in die ſabati moꝛ ui

ſunt mille hoĩcs a gentilibo occiſi j Macha ij. Tales

ſunt freenter illi ͥ de nouo ſunt cẽuerſi ad dᷣm de pec
catis. Omiles illis qͥ p pontẽ ſatis latũ hũt ire. Jugu

em dñi ſuaue 2 on? leue Mach xj. Et pax multa at.
Pſal. diligenti w legẽ dñi Oc latü manda ũ dñi ninns

Qutz tñ pontẽ dei mandatoꝝ magus aliqs ſtridum

as ad puitut ſinulitudinis fili aut calmm ar are fa⸗
cit · Qualis mag⸗ ẽ dÿ abol/ ꝗ h moꝛalit quibuſdaz ſo

let facere ſertim qñ viaz moꝝ ꝑ purius medium re

ſpitiũt ſczʒ ſtantibe eis in tali poſito puritate ꝙ nee
toto mundo nec p vita ſua m vellent offendere.
uaʒ Piculoſa ſit ſtrupuloſe conſcientie

cus ab aluis temptatiombus- ¶ Capiii·
NMHero hec paſſio ſeu temtatio ſtrupuloſe arte
ſeu timoꝛate dſcie cue ab alijs dicit puſilla /
nimitas differt in nouẽ ab alijs paſſionib⸗
Dſeu temtatio nibo a defectibo aie · ꝓppter q̃ etiaʒ
plurimum ẽ dura temtatio⸗ mala plura ndoq; ex ea
ꝓueniũt · Pꝛimo c uia quedaʒz ſunt paſſiones foꝛniſice

Foꝛis vaſtabit eos gladius a intus pauoꝛ·. Scdðo ͤa

Idam ſunt es non incuꝛrit quis niſi ex paueis cauſis.

Hec vero c wſat ey multis ym illud Job / xiiij. Time

4

oꝛ édaz ſunt ſine magno piculo hec vero valde piculo

„

latio parit puſillan imitatẽ puſillanimitas ꝓturbatio

ei qui ꝑ modicum lutũ tranſire cauet a exinde in maiꝰ

lutum incidit. Sic qui vult nimis vitnre qð puſillani

mitas reputat malum aliqñ cadit in mai? indebitum

Et itn ei artat via padiſi ꝙ ꝑ lutum vadit inferni.

OQuarto qꝛ cuedam ſunt interpolata hec vero qſi cõ

nnua · iuxin illud D. utro· xxviij. Timebis nocte die
non tredes vite tue · Mane diees quis mihi dat veſp
am veſpe cuis mehi det mane Apter coꝛdis tui foꝛmi
dinem . Quinto cuia qi (daz ſunt facile ſanabiles · ab

iſtn vero cũ violentia qũ doq; ſanari opoꝛtet. pꝛopter

g5 pſal. Tanq; in ſignü ſpealiſſime gratitudinis ait .

Qui me ſaluum ſecit a puſillanimitate ſpũs a tempe
ſtuate · Bexto quia cuedam vicia deßhendunt manſe

ſte eſſe vitia · Oed iſta pa ſio frequenter vocat᷑ virtis ·

abhabente eaz eo ꝙ ſcripturn dicit . Beatus vir aui ſp

cſt pauidus a non cogitat hoc ꝙ a lia ſer ptum dicit.
Eccle. vij. Noli eſſe puſillannnis in anmo tuo· Snð
quanto tale putatur virtuoſioꝛ tanto eſt ꝑiculoſioꝛ.

iſta alios multis ninns puſillanimes 2 timi dos reddit

Quo contra ſub upo Veutro.xx.· debellare volen tibus
ðꝛ. Quis eſt homo fſoꝛmiduloſus coꝛde pauidus re

uertat in domum ſuam ne pauere faciat coꝛda fratri

vt in membꝛis vyterioꝛib qdoz vero intrinſice in in
terioꝛibog talis eſt puſillanimites · Vnð Deutro. xxx·

bit die ac noſte vndiq; irebüt eñ foꝛnidines. Tercio

ſa eſt qꝛ eſt via ad deſperatõez · d. Beꝛn · Ke pbis tribu

ſioni⸗
ntnt
nſisn

poꝛs

anhof
odwmd
wu
diap
mnpor

ſtn

nulau

ce0

nore
filan
ono
ſoze
frupe
ſorf
netev
ſator
Hn
umd
Pee e⸗
mori

t

ſezi.

tozy.
btmſs,.

⸗TCme

8 Tetio
ahnd
Pbistrb
trbute
ntetimit⸗
Harmt.
zinma
puſllani
nbian

v ſes

dendie
d vey
düſnn
chloeh
ope
ns a

enr.

eman.
vin⸗
rcvi

nNct.

oVd
gſoꝛ⸗
inſs
rdſt
us u
katnn

gteſt conkerꝛe⸗

n n multuũ infeſemnnt · Sʒ p iſenz ma gis iſeſtant. Sicut

mſus a cams magis inſecunt beſtiolas tinndas vc le/

poꝛes ceruos· Sic etiam tinn ditas ſume dat audaci
am hoſti in ſequenti · Vñ Bene. epiſtola lxxvij. Quem

admodum pnicio ſioꝛ hoſtis fug entibo ſic omne foꝛ
tmuitũ ind modũ magis inſtat nimenti ey aduerſo Ideo
di · apoꝰ. e diuerſo. Ephe. vj · Confoꝛtamini in dño et
in potenna virmutis ei.· Et pꝰ vt poſſitis ſture aduer/

ſus inſidias dyaboli · Innues ꝑ h ꝙ coꝛdis dfoꝛtatio

mulũ valet ↄtra demonü mpugnatõcz. Eande can⸗

ſaz Qugu in regula de latis dicit In oĩ o ſeiß m bo/
noꝝ oꝑm pᷣbeat excmplũ coꝛripiat inòetos Oſolet᷑ pſu
ſillan imes ſuſcipiat infirmos pacieens ſit ad omnes.
Nono pa ſiones qᷓdam ad oꝑatõcz multũ iuuant St
ſes ⁊ amoꝛ ſʒ ſoꝛ ſalteʒ inoꝛdinat? a magnꝰ q eſ: inn
ſtrupuloſis plurimũ impedit opatõ cz vt Pbat · G· do

ſtoꝛ .j · ſcðe · q· xliiij · Tũ qꝛ ratõez p urbat ne poſſit cer⸗

nere veʒ ſicut a iratü · qꝛ pigricia iducit . tũ qꝛ etiã ca
ſü coꝛpis facit. I ab ope aliquo cepto ſtutim deficere.
Hicut ſi quis incedat ſuꝑ trabẽ in alto poſitam WPter

Quo ſcrupuluͤla conſcia plurima bona wp
¶ Capitulum Texrcctum

NErum licz ex pmſſis appareat ꝙ ey ſtrupu⸗

Tamẽ qa tali anexꝰ? ẽ timoꝛ de ccãdo Et

p eaʒz habenn poſſu

t euenire · Nam valet ne quis reci

ſuoꝛũ. Ocdtauo demones quoſdã paſſionatos plerũq;

—

timoꝛez defacili cadit · non aut caderet ſi incederet ſu
rer eanden trabem in ymo poſitam ꝗpter deſectum ei

lIloſa cõſcĩa plura mala ſibi poſunt cucnire

re offendat deus Idcirco etiam multa bona

diuet in peccatis · Valet ad refrenatõez ꝓpꝛij coꝛpis ·

Ad deteſtatöez mundam honoꝛis ad cogninonez ſue
fragilitatis. Et ad augmentüũ gratie virtutis Pꝛmio
8 8 *

“

„

inquantũ ne quis recidiuet in peccatis · Vñ Hugd de
ſan · vi. li iij de ca · Vi amoꝛ dei ſe benere non põt ſal⸗
tem terreat teneat noꝛ iudicij met? gehenne laquei

moꝛtis doloꝛes inſerni · Ignis vrens · vermis rodens ·

ſulfur fetens. flãma tortari oĩa mala. Jdeo Pſal. di.
BGeruite dño in noꝛe exul · cũ tre. Vnde Caſſianꝰ bꝛe
uis plana ↄmonitio q̊ͥ dño amabili de timoꝛe ſeruit

Naz ſicut remiſſa ſecuritas culpas admittit itn nimoꝛ

deſiderabilis delicka ſp excludit ˖ Ideo etiã Job. ix. ait.·
Serebar oĩa opa mea ſciens ꝙ non parceres delinqn
mine qꝛ nullꝰ aput te iuſtificabit homo. Ac pſal. Deli

ne dñe qs ſuſt . Gcðo valet amoꝛ dſcie ad refrenatõez
Apꝛij coꝛꝑis quaz petebat Dauid di · Confige timoe
tmtuo carnes meas a iudi · em ſc. Gup quo glo. Ita im⸗
ple me timoꝛe ꝑfice hunc imoꝛeʒ quẽ habeo vt ſuffffs
ciat crucifigendis carnibo; i · vt velm 2 valeaz patibu
lIum crucis me ymitari carnes ꝓ tuo noĩe martirij cla
uis ſigendas tradendo ˖ Confige in quit carnes meas.
id eſt cõpꝛme carnalia deſideria carnales concupiſc⸗
dias · Ideo aut ait carnes quia inde ſciebat puaricatio
nem puenire. Et non ꝙ ait Confige qſi diceret.non
ſolüu religa vt latronem vel feraz. ſed confige. Qui dili
git teſtimonia configit carnes. Jeeo dicit Timoetuo
Quia timoꝛ legis non valet efficere. Jam em timui a
iuditijs tuis. Hec glo. Tercio valet ad deteſtanonem
mundani honoꝛis . Stricka em dſcientia multũ euenit
ex amoꝛe timoꝛe dei q; offendere ſcienter etiaz ꝓ toto
mundo nollent · Quaã obrem Bern in quodaz ſermoöe

ait. Cui ßs incipit dulceſcere neceſſe eſt amareſeb muͦ

dum Et Gꝛego in moꝛa · Gancti viri qꝛ nihil huius

mũdi aſpetunt multis ꝓcul dubio tumultibo in coꝛpe

pᷣmunt᷑· Hic etiam ſcriptura dicit Eecle · x. Gloꝛja diui

hoͤtſal⸗
lagnei
ddeng⸗
ſenhre

duſent

ia mm

bipt ⸗

dlnqr
w dode

Pſl Dda

eus don
5l
geamen
Jaf

vt ſufſ

han
eunjcle

mesö.

piti

RN
ne
unnt
Monen
umnt
nytn
mde
eni
Ahuns
co
zadu

uc

goncan

ſianus de inſtruttione monacho ſic di. P

tum honoꝛatoꝝ a paupũ timoꝛ dei eſt. Quarto valet

35 agnitionem Pꝛie fragilitaus. Expiuntu em tales
Krus ntuͦ em

n

loſi ꝙ ſibi ĩis non poſſunt ſufficere ad lumen

liez in alijs difficultanbus

nis clare intuendum.l

ſint ſubuliſſimi. Noni egd quendaz magne ſanttitatis

a lẽature virũ optime memoꝛie a in ſcolaſticis argu/

mentis valde clarũ qui tñ tam in hoꝛis dicendis q in
alijs ſtrupuloſiſſim? fuit adeo ut qñdoq; ante faluta/

nonez angelicam ſemel finiret · etiã ab alijs hoĩb ſeq/

ſtratus illud quinquageſics ri nciꝑet ſp aimendo an

ne verba integre aut diſuncke dixiſſer licz ſatis lata vo

ce altn oꝛaret · Sie reuera gpꝛie fragilitatis iſte ſatis
euidens habuit expimentũ cui opſe memoꝛie cxiſtens

anteq; taz bꝛeuez oꝛationem finiſſet totiens ambigere

cepit. Ideo Bern . ſup Can . ymone . ix. ait. Noueris te

vt deũ teneas noutis ipſu vt ißm diligus In vno ini
ciaris ad ſapĩaz in alio conſümaris. qꝛ iniciũ fapien

tie timoꝛ dñ · Et plenit do legis eſt caritas. Et quem
admodũ ad noutiam tui venit in te timoꝛ dei atq; ex
dei notitia venit in te amoꝛ dei. Sic ecõtraria de igno
mntia tui ſupbia a de dei ignoꝛantia venit deſperntio.

Alludüt pfate vtilitati etiaz dicta phiſica dicente ma

crobio in de ſomno ſupiomis. De celo deſcendit ait ſi

xc fuit oꝛaculi ſulenti ad beatitudinem quo innere

pueniebat SGi te inquit agnoueris ſed in ipſiꝰ fron
t templi h

eſcriptn ſententia eſt. homnũ aut vna eſt

cognitio ſui ſi oꝛiginis ſue exoꝛdia pꝛima reſpexerit·

Nec ſe extra ſe queſierit. Sie em annna virtutes ißas
conſcientia nobilitatis induit᷑ quibo poſt coꝛpꝰ eꝛocta

vnde deſcenderat repoꝛtat · Quinto valet ad radicatio

nem ſümatonem virtutis a gratie. Nam Pfal . ait
Inicium ſapientie timoꝛ domim. Quem declarat Caſ

6.

Hemum nre
d .

ſalutis ſapientie que ß m ſcriptutas timoꝛ dñi eſt. De

unimoꝛe naſcit᷑ punclio ſalutaris· de ðpunctiõe coꝛdis
pꝓcedit abrenunctiatio · i. nuditas ↄtemtus oĩm facul

tatum de nuditate humilitas ꝓcreatůͤ · de humilitate

moꝛtificatio voluptatũ genetat · de voluptautũ moꝛtfi⸗
catione extirpant᷑ atq; marxceſcunt oĩa vicia · de vitio⸗

rum ꝓpulſione virtutes fructificant atq; ſuccreſcunt

de virntu pullulatione puritas coꝛdis acquiritů · Per

coꝛdis puritatem apoſto lice caritatis ꝑfectio poſſidetd

Setus a ſancti Anthonij ſnĩa· RKatio aüt dicti in pfal.
Timoꝛ dñi initium ſapientie eſt · Quia timoꝛ conſeĩe

qñ eſt moderatus ðſiliatõis facit vt deducit. S· Tho.
· ſcde · q· xliiij · Ex mente etiam phi · Quia vt idẽ tradit

phs.· ij. Echi. Conſiliamur de magnis in quibo quaſi
nobi ſipſis diſere dim? B 1aut que timoꝛeʒz in cuciunt. “

6

non ſunt ſimpliciter magna ſz hñt quandaz magnit

dinem . tum ex eo qꝛ app̃hendunt᷑ vt que difficulter re /

pelli pñt · tum etiã qꝛ app̃hendunt vt de ꝓpe cxiſtentia

Vnde hoĩes in timoꝛibo maxime querunt ↄſiliari · Se
um tn In timoꝛ vel queaimq; paſſio eſ t magna a foꝛ

tis .· Sult quidaz homo ꝛ ſiliari ſz adeo pturbat in ſuis
cogitationibo ꝙ conſilium adinuenire nõ poteſt. Vn
de Tuli? de Tafar. q· Timoꝛ eſt excuciens cogitata ee

ſolicitudin em 2 ſiliandi in ducat ſiec multũ rntionez p

mentẽ a ſuo loco remouct. Si aũt ſit puus timoꝛ qui

earum declarans (Tapitulum in⸗

malis effectibo. Sidendu de eiꝰ cauß ᷣ pñt

urbat. Poteſt etã dfeere ad facultatẽ bene dſiliãdi m /
none ſolieitudinis 2 ſequentis · Jðo · j.· Pe . iij. Jubz ſub
itos dicens. Cum modeſtia timoꝛe dſcientiam ha⸗

¶ Quinqʒ cauſe ſcrupuloſe conicĩe Et due

eſſe quĩq; vide lie; ↄplexio ad timoꝛẽ ydonea

Aniuto manioca melaneolia corpalis wegiminis
negligen ia · Temptntio diabolica. ſocietatis timi do
rum aſſiſtentia · Quãq; vt ſupꝛa in p̃cedenti pte ij ca.
Y”M vij · patuit ſint alie cauſe etaz poſite · Pꝛima igit ali⸗
werß Indo ſtrupuloſe dſcie cauſa eſt cõplexio ad imoꝛem
deen⸗ ÿdonea. Exp imur em frequenter frigide vplexiõis ho
mines vtputn feias vetutlas 1 melancolicos plutimu
nh eſſe timozatos.· Sicut econtrario videm? innenes ⸗ ſa⸗
npſe Tbho · vbi ſupꝛa Quia ym Dam. Timoꝛ naturalit coꝛ
ſͤe ſtrin git ſicut a frigida cõſtringunt a gelatõz fatiunt.
t. Abd quez motũ dtractionis etã ymag natio mouetu ·
rde 2 timoꝛis diſpoſitõez itn vt dcipiat quis aliquid eſ⸗
H ſe futug malum 2 tonſequens fugiendũ. Ecõtrario
nſn aut ſpes mouet coꝛ ad dtlatationẽ . qꝛ iuuenes ꝓpter MM
hnn caliditatẽ nature hñt multos ſpũs ⁊ iðo in eis coꝛ am

n pliat᷑. Ex ãplitudme aũt coꝛdis eſt ꝙ aliqs ad ardua
ſun eendat. Xideo inuenes ſunt coſi bone ſpei · Et qꝛ in fe
n4 minis pſertim melancolicis a ſimilibo ad timoem ſeqt

rn membꝛa coꝛdi eolligatn ita vt titubatio fiat ĩ voce ½
int bꝛis · In cuiꝰ ſignum ðꝛ Mar · v. de ſanatn a fluxu ſan /

mora

guinis pꝑ ſeeretũ tactũ fimbꝛie vp̃i mulier ſciens ac tre

e mens quid facũ eſſtt in ſe venit Peidit ante ihm p⸗

4fton etiam mdicez tnngit Alber. vt habes infra capi.
viij· Scða cauſa eſt aliquan do eſt egritudo in mania
9 ca a melancolia· Quia quẽadmodũu d plexionis timo
tfed& augere poteſt ſcrupuloſe ꝛd ſcĩe ſic pifoꝛnmit
. infirmitns aliqꝗᷓ capitis p̃ſertim maniaci 2 melancoli/
ii⸗ pvt tradunt Galien? auicenna. Eſt em inquiunt in

”MV fettio anterioꝛis cellule capitis cũ dmn inutõe ymagi /
e natõis Sʒz melancolia einſectio medie cellule ci dimi

vaſa vitrea in teꝛram fracka ſunt. In quo non fuit
imaginato leſa ſz gnouit amicũ. Katio vero fuit le⸗
ſa qe neſciuit vaſa fragilia · Refert iteꝝ de alio monia

Et ille ploꝛ

nutõe rationis. Diſſeruntq; iſti moꝛbi ſolũ in poſitõe
Ster q; em fit ex colera nigra reneſis aut fit in reu⸗
bus ꝗ ſunt in medio ventrichli cer ebꝛi in cellula wa⸗
tionis. Et vt vide at quo tales ifirmitates aliqñ yma

.

ginatõez turbat aliqñ ettã memoꝛiã 2 endoq; ratõis

ðèð

iuditũ · Idcirco diſtinguens Galien? inter maniam 2
melancoliã refert de quodaz melancolico q cũ deberet
cuſtodire vaſa vitrea dñi ſui vidit aliü tranſeuntez.

dixit ei · Vis vaſa vitrea . Qui rũdit volo. Pꝛoiecit ille

co qui cum fu gerit patrẽ a pater eũ ſecutus eſſet dueꝛſ⸗

patrez peuſſit eum. Cui patex · Filij qre verberas preʒ
ms cecidit ad pedes patris veniã petijt.

4

—

rare prez Et a in maniacis vt ide ſubdit a melanco
licis fit mumutatõ ſenſus· IJdeo maniacoꝝ quidã plaa
gunt alij ſaltant · alij ſtultiſſima ſi veriſſima opanta
VSnde timent ſe tangi ne rumpant᷑ credunt nõ habere
caput · Ranas in ventre poꝛtare demones videre vel
habere · Melacolicoꝝ aut quidaz pigritiã hũtes 1 gra
uedinez amat ſollicitudinẽ obſcuritatem a ab homn/
nibo remotionem mo quia ſune quedaʒ oĩbo melan⸗

colicis vlia a ſempiterna ſicut triſtia aimoꝛ de re nõ

unmenda certificatio tetribilis rei ſoꝛoſe a ſenſus rei
ꝗq non ẽ. Itẽ melancolici ploꝛant triſtant᷑ imẽt angu

ſtiant᷑ ſuſpicioſi ſunt multũ doꝛmiunt iacent in monu

mentis· Quidaz multũ medunt a ſi ſemel retrahuntu
oibo diebo deſperant . Et qde oĩbo ꝓpꝛiũ ẽ ꝙ ſunt medi
tine deſideratiſſim Fiut ant 7 cauſant tum mania q
melaãcolia ꝛie ey melacolicis cibis ex triſutia noꝛe

aut ex retentõe ſaguis flus dſueti aut cx nimia ceꝛebꝛi

Fniſeg ſuir eſa vmaginaus non nouithatrsfuum
Katio vero non fuit leſa qꝛ ſciuit ꝙ non licuit verbe /

nan
ſctpn
dmea
ftn
etad
coꝛp
mnor
chey
ſoz⸗
tiſce⸗
pon
Vtia

uſidiate" ſiccats autercomuptoſemineivi,
uau· us aut miſtruo ſanguine coarupto in ſeninis. Cau
imn ſat putn ey inoꝛdinatis vigilijs itiumio ſtudio ſolicitu
Sine aut cogitatione Pfunda.Quidaz etia in Pfatis
en firmm tatibo plus laboꝛant in defectũ lune. ꝗptet quod
nmn ene dicund. FEnergumini vel lunatici. Hec ex medicoꝛꝝ
ung Ccoꝛpalium dixerim diſciplina vt cauſas timoꝛis que
den nmn ommni ſtrupuloſa dſcienta loum hre pñt medicus
Nä Kzbena Sergr eaſen znen aleat. Dil
itt⸗ ides beatus Geogo· ij. Daſto. ca. iiij. di. Nonulli leti vel
u Ätriſtes n rebo ſpe illats fiunt ſz ſpſionibo. i. comple

„ .

Sam xionibo exiſtunt quibo ꝓpfecho inimandum eſt ꝙ qda
” elarant relidue cauſe ſtrupulole con⸗
lcientie-⸗

Frcio cauſat aliqñ ſtrupuloſa cõſcientia ex
t ivtemtutõe dÿabolica Eſt em cum diuina pꝛso
NAuidentia pmittit vt tota chooꝛs tradit theo
llogox in poteſtate demonis mouere melan
́”́ÿME colicos humoꝛes in hoĩe ꝑ quos ↄũiter in hoĩe ma /
n ginatio vel mtio ertare pot.⸗aut turbari ad timoꝛẽ in
u ordinatu vt ante dickum eſt Kefert Quicenna li⸗iij .ö6
neſn melancolie moꝛbo di. Quibuſdaz medico viſum eſft·

hon v melancolia ↄtingat a demonio ꝙ ſi contigat a de⸗
t, monno ſufficit nobis dicere. vt duertat ðplexionem
Xun coleraz nigraz. Et ſit cauſa eiꝰ? ꝓpinqᷓ colera nigra
ſeon Veinde ſit cauſa illi? colere nigre demoniũ aut nõ de
domnm monium. Confirmat ide autoꝛitas euangelica ꝗ tra⸗
un dit ihm lunaticos curaſſe Mach. iiij. Et ibide xvij. Oc
md Lu. ix. Curauit vnicũ pr̃is filiũ quez m glo. tpe noue
Ini lune affligebat demon vt lunaz odibilez hoibo faceret
nac cui? lumen hoiĩes affligens a ad inſaniaz pducere vi /
Zion deret. Sup quo dñs Alber. Põt in quit dici melius ꝙ
m lieos ſpüs imund? hui? afflitõis fuerit vncipium tamẽ

eſcis infirmitas auiditas apꝛop inquabit vſ.

coꝛruptũ in caliditate au gmentabat hũidũ iðᷣo in no

ui lunio plꝰ toꝛqbat᷑ demoniacꝰ a ideo lunaticꝰ diceba

tur Luna em hane vtutt hz in ſuo luie , mouet hui⸗
dum 2 coꝛrüpit huidũ qð putrefacõi ẽ gatũ Et iðo pi

culo ſa fiunt apoſtemata aialiũ q̃ de nocte lum ni lune

exponunt? · Vec ille . Cẽ ſtat igit ꝙ demon ſexe noꝛez in
oꝛdinalũ cauſat vt hoĩez tedio ſũ 2 pplexũ faciat · St

9

tactũ e ſupꝛa pte ſeða ca.vj · Quarta cau a e regmis

coꝛpꝑalis negligentia · Quãuis em longe maioꝛ ſit hů⸗

da aug aie q; coꝛꝑis tñ non ẽ negligenda cum coꝛꝑis.

Dicit em apoꝰ Ro.xij. Obſecro vos fratres p miaz dei
ta deo

vt exhibeatis coꝛꝑa veſtra hoſtiã viuentẽ ſani

placentẽ rationale obſee um vĩm . a. j. Thy · vj· Neſci⸗

tis coꝛꝑa veſtra ſunt membꝛa xp̃i · Cũ aũt conſtet

ex p ma cauſa ſioꝛate ꝛſcĩe ali quẽ intrare melancoliã.
A eꝛtoꝛeʒ in ymaginatõe ratõe ñ in cibis in aliiſs
vt in gere ſe non regit debite · Idcirco ò ſibi in tali

nõ ratõnabiliter p̃cauent videntẽ mibꝛa ſua accomo /

dare iniuſtitie· Quo dtra Apoꝰ Ro· vj· mt. Nõ regnet
peccatuũ in veſtro moꝛtali coꝛꝑe vt obediatis ↄ cupiſcẽ
cijs eiꝰ · ſʒ neq; exhibeatis mẽbꝛa vra arma ini tatis

peccoto ſʒ exhibire vos deo tnnq; ex moꝛtuis viuẽtt
a membꝛa veſtra arma iuſtitie. Bunt ig ẽ plum q ſtoli
tatem amentiam eꝛroꝛez inducunt ſen ſibo videlice

E

laꝝ ebꝛietate · Et Quicenna dicit li iij · de ſcoliditat

in affligendo habnit humidũ coꝛꝑis maxĩe capitis
hüidum ꝓ vexatõis infa umento Et qa in nouilunio

crapula a ebꝛietas. De quibo Luce · xxj · Qttẽdite autẽ
nobis ne coꝛda veſtra grauent crapula · i · cruda epiſto
tate · Et Quicenna dicit li iij te K
amentia ˖ Nihil eſt magis in micu ſenſui q; repleno ex
cibis humiditaubo. Eccle · xxxvij· dicit increata ſapi
entia. Noli auidus eſſe in omni cpulatione qnõ te of⸗
fendas ſuper omnem eſcam In multis cuidem igitur

—
.
* „
6 4
2
4 .
* —

Pointo
dinen
bibhi

Dmnneen

hinten

innd

mnnt
onind
untäde

conſet
mola.
nalts
nth

ton l

zwen
Dapſi

mni ns

vmite
mmfr

7

u

NEu
dun

ditec
a ſohi
ſtoft

109

⸗
Oulmo

in D

tolera; Ppter crapulaz multi obierunt. Oui aut abſu

nens eſt adiciet vitaz. Tradunt inſup phi ſici ꝙ cũ me
lanc olie paſſio habeat qe accidenna timoꝛoſa a picu/
Pſa Idceireo in eis auferendum eſt ſtudendum vr con
tra ſuſpitõez inducat ſocietas dtra coꝛruptaz ymagi⸗
nationẽ fida watõnabilitas memoꝛia ſuſpecta eũ ſoleꝛ
ti ingenio aufereat Occidentia ſim liter coꝛis puta
vigilie ſtudium ieiumũ ſollicimido cogitati⸗ Tfunda.
non minꝰ ſunt auferenda ab eis qui talia ierntionabi /
liter exercent. volunt hec verba diſcreti ſinn a abſtinen

tiſimi Jero · quibo ſic di· Non mediocriter eꝛrat qͥ ma

vno bono pfert mediocre bonum. Nõne tatõnalis ho

minis digmiatez annttit ͥ vel ieiuniũ caritati aut vi

gilias p̃fert ſenſus integritat vt unmoderatn abſtinẽ/
na atq indiſcreta 16.
aut amentie aut triſtitie/ i. melancolie. triſtitiaz indu
cit intuꝛtat notaʒ· Qudiant ituq; qui neceſſaria coꝛꝑi
ſubtrahüt id go ꝑ phaz dicens loquit Ego dñs odi

pſalmoꝝ vel officioꝝ decantanõe.

ens tapinam ho locauſtoꝛũ · De rapina holocauſtoꝛũ

offert qui vel tpalium bonoʒ vel ciboꝛum nimia ege/
geſtate vel ſolum penuria coꝛpus ſuum affligit. Side
ant itaq; quid apoꝰ dicat· Carnis cutaz ne feceritis in

deſiderijs · Quintn cauſa timoꝛate a ſtrupuloſe conſ. ĩe

eſc aliqñ ſocietatis timidoꝝ coaſſiſtentia · Nam vnus i
miidus ſtrupuloſus aliũ facit ſtrupuloſum. In ctius
figumm vt ſupꝛa dittũ eſt bellaturis iſin helitis ſic de? ex
ercitui p̃clamare iuſſit · Nuis eſt homo foꝛmiduloſus.
Acoꝛde pauido vadat a reuertat in domum ſuã ne pa

. .

uere faciat coꝛda fratrũ ſuoꝛum ſitut ille Eteꝛritus ẽ ti
moꝛe. Sic etiam Gedeoni p̃lianno dñs at · Loquere

ad populum a cunctis audientibo p̃dica Qui foꝛnndu
loſus a timi dus eſt reuertaẽ Sbi glo . Foꝛnnduloſus
eſt qui adoleſcente vicio anteq; videat mala ſola cogi
tntione teꝛret᷑ gelida ꝑ membꝛa foꝛmdinem volueꝛs.

t non tum ↄſpedu maloꝝe q; auditu expeſtatõe ſol

„ „ 64

im interioꝛibo animi defixu manet h vicium Timi/

tñ toto coꝛde teꝛret᷑ ſz repari alari dümodo poteſt

Ccheditart morbum ſtrupulo ſe conſciẽtie⸗
et tauſas moꝛbi aſſignetEt de hoc mima re
* Capitu⸗vi ⸗

ℳ₰ℳ

gula et docteina wiit.

videre de ditionibo os hre dz medi us puta
pꝛudens ↄfeſſoꝛ aut ↄciliariꝰ vt curet eꝛrone
um in ſtrupulis Vabeat igit᷑ quinq; videlicʒ
NMatrrã moꝛbi cauſas ⁊ ſ. deret · Infirmũ tall non fa
ciſliter dure coꝛripiet · Opez de curando moꝛbum egro/

to tribnat. Eicula niſi ſet medicum iſinuet a regulas

ſt upulum deponendi indicz Pꝛimo inq; natura moz
bia cauſas conſ deret tackas ſ in Fcedenn ca Qut em
ſtrupulus ver ſimiliter a cauſa vlfa aut a terria aut
ab aliss tribus oꝛiginatus eſt · Bi ab vluma ſtrupulus
cauſatus cſt videliq; a ſocietate ſtr upuloſoꝝ ſeu ab co
rum doctrina inc mta cauendum eſt ꝓp tanto ab eis.
velut ab eꝛrant bo in hoc em Cri · ſup Pſal Rerum na
tura ſic eſt vt c uotens bonus molo iungit non ey bo⸗
no malus melioꝛat᷑· ſed ex malo bonus ↄta minat· Di
uerſis em reꝝ nuncq; poteſt hẽe concoꝛdiam a multa
ſolicitat nephanda . Ad idem eſt Bern . dicens · Vicio

ſus concientam vitioſoꝛum nõ refugit a vbi omncs

ſoꝛdent vnius minime fetoꝛ ſentit · Quo contra Gen.
in epiſtola quadam . Nulla in quit res magis animos
inducit hone tos in pꝛauum inclinabiles reuocat.
ad redum q; bonoꝛum viroꝛum conuerſauo Paula
um em deſcidit in peckoꝛa a vm p̈eeptoꝝ obũtt freen
ler aſpici frec uenter audiri · Et ite 2 cõuictoꝛ delicat⸗

gnatis e mſis foꝛmiduloſe cõſcientie reſaet

i

or een
Tini,
dirn

potſtt

Ninan

Ui⸗
neſnt
lrepitn
detetone
3 vKig

nlirn
buntg,
tnnS

atrine

taOrmj

tmn
aſepus
Lſeche
wcb
Aunn
nngr⸗
inati⸗
imun
1 G
bfom
n ⸗
mmos

vuotat
Pan

lfi

F

paulaũ en eruat a emollit. Neceſſe ẽ aut miteris aut

oderis · Vtrumq; aũt euitandũ eſt· Ne aut ſimi lis ma
lis fias qꝛ multi ſunt ne vel inimieus multis qꝛ diſſimi
les ſunt cũ hijs dueꝛſare qͥ te melioꝛem facturi ſunt· Il
los ad mitte quos uu potes facere melioꝛes. Si autem

ſtrupuloſitus videt ſurgere ex tercia cauſa ſez ex dÿa/

bolica temptatõe ſucciꝛrendum ẽ ꝑ deuotaz oꝛationẽ
ſolicitaʒ cautelazʒ ne ↄplexio aut moꝛbꝰ naturalis
coꝛpis demom cedat in inſtrumentũ temptandi · Di ·

em̃ YNſido · iij . l · de ſümo bono · Dy abolꝰ qñ qpiaz de

cipe qrit pꝛiꝰ naturaʒ vmꝰ cuiſq; intendit a inde apli

cat. Vnde aptũ hoĩez ad peccandum dſpexerit · Ideẽ gre

go·li · xxix· moꝛa · ſie pandit pꝛiꝰ ait ↄplexiõez vmuſ⸗
cuiuſq; antiquꝰ hoſtis ꝓ ſpicit a tunc temptatõis laꝗ/
os apponit · Qliꝰ namq; letis aliꝰ triſabo.aliꝰ tim dis.

Aliꝰ claris moꝛibo exiſtit Quo ergd aduerſari? occul
in facile capiat vicinas? plexionibo deceptões parat ·

Oꝛ em letitie voluptns iuytn e letis moꝛibv lututiaʒ q
ponit. Et qꝛ triſatia in iram facile labit· criſtibo pocu/

lum diſcoꝛdie poꝛrigit qꝛ timdi ſupplicia foꝛmidant.
pauentibo teꝛroꝛes intentant Et qꝛ elatos cxrolli l u⸗
dibo ſpicit eos ad (cumq; voluerit blandis fauoꝛibb
trahit · Singulis itaq; hoĩbo vicijs dueniẽt bo mſidiak

Necq; em facile captuaret ſi aut lururioß pꝛenna aut

auaris ſtoꝛta poneret. Si aut voꝛaces de abſtinene
gula aut abſtinentes de gule mibe illitate pulſaret. ſi
mites ꝑ ſtudium certunnnis aut iracundos cape ꝑ pa
noꝛez foꝛmidinis qreret . Ob hetiaz phus ˖ ij · Echi ·n t
regulas s ꝓ virtutũ inſertiõe pcipit conari iubet vt
gquilibet ↄtra illud vicium vigoroſiꝰ? pugnet ad quod
Tortas aut pplexione aut ↄſuetudine titillare cxpitů.

Oð aũt demonem debilitet oꝛatio doe) Auguſtiuus.

OHꝛatio in quit eſt anime ſancte p̃ſidium angelo bono
ſolatium diabolo ſuplitium deo gratum obſe quium a

pfie religionis laus ſæs certa a ſanitas incoꝛtupta.
Per virtd oratis eſt us auſtan chan ande flla de
monium expellere potuit Math· xv · Si vero ſtrupulo

. *

ſitas fomennnm capiat a pꝛmma ſcða qrta caup. Di /

cunt exptiſſimi in tali negotio theologi dſilium eſſe hñ
dum coꝛpalis medici · Ideo Eccle · xviij · dicit eterna
ſapientia· Honoꝛa medicum Ppter neceſſitatẽ / etenim
creauit illum altiſſim? · O deo eſt em oĩs medicina · 27

iteꝝ altiſſimꝰ de teꝛra creauit medicinaz 2 vir pꝛudes

in oĩbo. cꝛz opa dei bona ſunt valde . Vnde non debemꝰ
ea ſpuere ꝗᷓ ↄſtat creatoꝛem ad vtilitatẽ noſtra feciſſe.

Sit fecit Ezechias pfectiſſimꝰ a ſibi fieri ꝓmiſit in ſua

.

maſſam deficis cathaplaſmarẽt ſup vuln? Ezechie . ſ.
vt ſanaret · Naz glo. di· Aquila ſymachus vulnus

moꝛbum regum interp̃tati ſunt Qlij vero non vuln⸗
cqmim apoſtema ſuſpic ati ſunt cui iuyta arteʒ medicoꝛum

ſeci oꝛi b ficis vtuſis ſubu enit quibo ſa nies in ſup 5„
ciem tutis ꝓuocat᷑. Qũo igit᷑ imoꝛoſa ⁊ eꝛronea ↄ ſciẽ
tia a ſtrupulis medicinaliter ſubmoueri valeat vide:
antur ea cue dicta ſunt in ſeða rauſa p̃cedentis rapi⸗
tuli · Et de ribo voꝛum potu paſſonibus anime ſomnꝰ
vi gilia ſtudio a ſimilibo ſecuat᷑ quis medicum coꝛpo

ralem bonum deum timentem · Non tamen putetr ès
in omnibus ſecuendum eſſe quemlibet medicum per

gquem nobis vita ꝓlongari interdum poſſz. Ditit eran
beatus Ambꝛoſiꝰ ſuꝑ pſal.c. xxxiij · Contraria diuine
cõditioni ſunt pᷣcepta medicine. A ieiunio reuocãt lu
gubꝛari non ſinunt a bona intentione meditationis
abducunt. Nec ſemper teꝛreatur quis veꝛbo Jeronimi
ditentis. Non differt vtr umq; magno vel paruo tem
poꝛe te interimas. Quod modetate exponendum eſt.·

vVt ſequenn capitulo declarabit.

dea
veſo
iyft
tnit
non/
ſoya
dice
nfr
tenin
ce
pſ
cluſt
carn
ſtil
Ale⸗
nn

n
ad

mh
1fle d,

ſpelo
dnß D
miſehe
ant ara
Thnn

Dieine .

rpeudes

Honeſe

ndbem⸗

käfeſe.

ſt inſua
ndllei
hyeche⸗
uhts
nntui
dredinn

inſufe

7

Gea d
cat vxNx
nust.

neſonmn

m
Poen

dang
den
adune

Ai

muons
vnm
oten
meß⸗

—

mere led

declaratio agere m
ne ſpũalia ꝑ que abbꝛeuiat᷑ vita coꝛꝑalis vel incuꝛertk
infirmitus dũmodo intento hoĩis non directe 1 mun
Suate ferat ſup eo quod eſt abbꝛeuiare vitaz vel inſir⸗
mlitn cz incuerere tan q;ᷓ ſup finen vlumun. Lͤ euaz
non fiaat ꝓ fine ꝓhibito quemadmodu deſperantes vt
ſtopei 9 ſalebant. De hijs em intelligit auweitus Jero
di Non Ort vtrũq; magno vei Puo tpe te inter mas.- H
OQo aüt in multis liceat abbꝛeuiare vitam a ntenrere

(In exerticiis conalibus vr ieiunin ablti

nentia ? ſimilibus non ſ opoꝛtet moꝛtem ti⸗
atriter debet coꝛpus caſtigari ·
¶ Capitulum Septimum
INterea ne quis coꝛpi dtra ſpũm plus q; decʒ
in pꝓuide indulgeat. Idcirco ꝓ intellecku p̃fa
te autoꝛitatis Ihero · Animaduertenda ? cõ
cluſio Cancel· piſien · Joh. Gerſon cum ſuis
nibo · Licz in quit agere multa ſiue cpalia ſi

infirmitate; modis tactis patz· Pꝛimo qꝛ ſi non ſe/
rent in nume ve abſoꝛdeitates · ſ. ꝙ ſtudendum eſſet cu⸗
libet medieine. Itẽ ceſſare deberẽt laboꝛatoꝛes curſoꝛcs
milites enam Pcipue a alij ab exercicijs licitis. Itẽ di

uites deberent Puidere in cibis paupibo. Et ſi ꝓ iſtis

thalibo licenter quis ſe moꝛti exponit ergo a foꝛcioꝛi ·

P ſoüalibo acquirendis ßuandis recupandis ergo 2
cluſio vera . Ex quo etiam patʒ ꝙ ſtatutu Car uſienß ð

carnibo ſimpliciter nũq; ↄmeden dis eſſe licitu. Beruek

tñ illud oꝛaci⸗ · Eſt modẽ in re ſunt certi deniq; fines
vltra quos circa qnid nequit dſiſtere rectum . Sirtus
em non in medio indmiſibliter ſz in tanta la ntudine
eſiſtit vt ſignum ad ſagittaã Et illud medium ſapiẽs
aſſignabit ym phm · Ideo virtus quan expienna gig /
nit cerciꝰ q;ᷓ; ars oꝑat᷑a illud medim ĩuenit q;q; ars
doctrina multu affe 3

octrina multũ afferant cõmoditatẽ ſtudentib in ex
ex cicto O cutii . B2 . P 8

I Rer 9„ 2 . . 12 S * rn Err. „
veonmam“ ad bona ſpualia viutum &

enumerem? expibiles ratões Pins ter qs licitũ eſt
vite huiꝰ moꝛiendo detrimentũ pati · Pꝛimo ad obedi
endü deo . Sedo ad ſatiſfaciendũ ꝓ peccato · Tercio ꝓ
iuuamine ꝓximi caritatiuo · Quarto ꝓ euiun do gra ⸗

ui ſcandalo Quinio ad acqrendũ virtutes in ſe vel in
alio ad exercitiũ S exturpatoe vicioꝝ; vt carnis habe⸗/

at᷑ ad ſpũm ſubiectio ˖ De Pᷣmo notũ eſt ꝙ deꝰ põt h ꝑ
cipyere vel ad hot Paliter inſtigare vt in mẽih⸗ 1 ſam
pſone 'mo vbi és Greret ad moꝛtẽ ge xp̃ianꝰ eſt aut
non obligaret ſe ꝓdere . Põt tũ in caſu publice ſe off
ſeꝛre moꝛti ſicut plures q vlo ſe obn letũt ſicut legio
decem mmnliũ militũ ⁊ beac Mauricij ſocietas 2 alij .· t·
h neceſſaria eſt diſteetio vt qñ 2 vbi · q xỹs iuſſit p/ſeꝛ·
cutõe; fugere ꝛte vna ciutate in aliazx· Vnctio docz iſa
Secunda ratio q ſatiſfactio 2 iuſtitia ſex multa iubert
fieri ꝑ abbꝛeuiat᷑ vita vtpatʒ de pnijs publicis 1ocr
cultis Et iuſaſſimũ eſt iſtn deuo te ſuſcine . De vdemna⸗—
tWHez ad moꝛtez publice a iuſte dimnt quidez ꝙ port
fugere Olij non in ꝓbabiliter tradũt opoſitũ queod
remanere tenet ne violet iuſtitiã a ſniaz · IVñ quidqd d
ſit non dub ium eſt quin talis meritoꝛie põt reman ·
expectare moꝛtẽ meritã mo vt videt non jmpoſſibi
le ſt hoĩez adiudicari poſſe vt ſe pPimat ꝑ ſe cuod al⸗
teri faceꝛe li· Cur ergo nõ poteret ès ꝓ ꝑccatis enoꝛ
mbus quibo meruit moꝛtẽ ccnas tꝑalẽ pꝑnaʒ ſuſtin?
Itn ergo ſatis fatunt hij ꝓP peccaus pᷣteritis pntib
ſuis a alioꝝ ꝓ tꝑe mie vt euitet inſern?ꝰ Scðaz tatõez
aſſignau ini? caritatẽ erga ꝓximũ mitatricẽ xp̃i q lã
guoꝛes noſtros poꝛtauit. Sic paulinꝰ nolanꝰ ep̃us ꝓ
uidue filio ſe pagano in puũ dedit à Hanctulꝰ ꝓ dy a
cono moꝛti ſe expoſuit · Hac de cauſa ſunt religiones
inſtutute ꝓ ſatiſfacien do ꝓ ſe 2 ꝓ alijs. Et tales in tdcoꝛ
poꝛe miſtico eccleſie tenent locum plangentiũ Ergo ſi
merces magna ẽ ꝓ alijs penaz ſuſtinere keʒ vñter vitia

lei
49ch N
ne

nelin
tno dahe,

ſtne

lubaf

uiſ

iufeye

dan
uln utan.

ſeisg0e
NRemna⸗

ſtügpod
ſuded
trn⸗
cod
catoge⸗
Pin
uti
Gep
ſyya
onss
nnce⸗
ein

„

ſcryn

4½
L

et

4 ſen

abbꝛenare Qnimduertite ibi de plurib ̃ſerm de
ntine Anthiocena ac milite de ꝗq nbo loqui? Qmbꝛo.·li

bꝛo de virgine. Cur igit carebunt pcio dicti religioſi ̊

ſepe purgoti P alijs dura coꝛpis ſuſtinent exercita Et
quodamð aiaz ſuam ponunt. Iſtud eſt offrtiũ eccleſia

ſeeoꝝ . Vnde arma clericoꝛũ iciunia a lacrime. In z
in ratione ponit᷑ euitatio ſcandali ꝓ quo etã moꝛs eſt

ſubeunda . Si eſta inquit apoꝰ.ſ. can dalizat fratrẽ meũ

non manducabo carnes in cternũ · Vnde pon at s co
mm p̃dolo offeꝛentibo ÿ dolatica edenda non alia nũ

quit eligeret pꝛiꝰ moꝛtez q; in ſcandalum fidei talia

medere 2 puſillos ſcandalizare vt Elcaſarꝰ ſcriba cõ⸗
ſtantiſſim? feciſſe legit · ij. Nacha. vj Qui carnes poꝛci
nas nec vere nec aparent guſtare voluit. Ad h pꝛeci

pue reſexit QOpoꝰ cũ ait. Caſtigo coꝛpꝰ meum ĩ ſer

nitutez red igd äntum ad refrenatõez ne foꝛte in t cũ

„
*

alijs p dicauero ip̃e re ꝓPbo efficiar. Iſte heu modus in

ppaucis inueni ſʒ pleno ventre a burſa refeda xỹs ß
dicak · Idcirco non imerito eis ðꝛ · M
Ex quito etiã ſequit᷑ ꝙ in p̃dicatoꝛibo a curatis maioꝛ
recuirit᷑ vite auſteritas a exemplum. Inferẽ p̃terea ꝙ
carthuſienß in ecxtrema neceſſitate põt abſtinere a car

cdice cra teipſũ

nibe ſine peecato · Tum qꝛ fratres pñ̃tes vel abſentes

ſcandalizaret. tum gꝛ inſtitutũ eſt vel qꝛ non ſufficienẽ

inſoꝛmati tẽtabuut etiaz extra neceſſitatẽ itan faceè Plu
res ctaz aiunt ꝙ non ſolum pñt ſine peccato ymo te

nen abſcinere ꝓpter ſcandalum Plus em ẽ aãia Pximi
; coꝛp/a eſe qntomagis plures qe ÿmo totu tligio

vt quid ꝓ membꝛo peunte totũ coꝛpus mi ſticũ detri

mentum paciat. Qũo daret totũ vite floꝛez ꝓ fratrib
tantna cupiditate ptez marcidaz cũ alio detrimento
detnere conat᷑ non eſt miles ſtrenuus q; ſtatim pꝰ pla

gus a plio recedit · Sanct? Martin? nuquid fecit ma
ꝓnum ſtruplum moꝛiturꝰ in cinere a cilicio recũbens

p lecto cñ peteret ab eo vt ſibi ſineret vilia ſtramenta

ſuponi . Kñ it · Non deez in quit ſilij xõanum niſi in
cinere a cilicio moꝛi eo ſi vobis aliud exemplum relin

quo ipe rccaui. Sbi aũt nallũ oſſet ſtatutũ etiaz ppe /
no aſtrick voto a earnibo abſtineat in tali neceſſ/
tute ſoluere teneꝛet᷑ · Quia nulla lex aut ſtitutio pure

hüjüana poteſt abſolnere vel excipe aut reſiſtere ꝙ nõ
obßuet lex diu ma q di · Non occides · Naz paſte fame

ad alios p̈ceptũ illud exten di cũ qꝛ raro vel nũq iſte

Caoartuſienß· Conſtitutio etiã generalis eceleſie ẽ de nõ
vſu carmu in die veneris ſine exceptõe re gularite nõ

obligat tñ in extrema neceſſitate ÿmo nec excſaretůᷣ
ab ho micidio ſi ſe vel aliũ moꝛi pmitteret vbi viueꝛe

poſſz niſi ꝓpter graue ſcandalũ vt dicũ eſt. Et de vo

us ſi mile T argumentu. Nuinto ꝓpter acoſitionem viꝛ

tutũ exterminũ vicioꝝ debilitare poſſumus coꝛpus

a vino abſtinere carnez ſuaz vt tranſfeꝛret ãim ad ſa
pientaz · Daniel a ceteri idez fecere pharũ vt abiles

eſſent diuinis reuelatõibo. Pꝛoinde tradüůt illud in cõ

templatõe expti nõ poſſe cñaz ex egipto tenebꝛarum
ad lumen teꝛre Pmiſſionis venire niſi ꝑ deßtum foꝛ
tis ↄtritois coꝛꝑalis que euã a licitis abſtineant · Et

hm Gꝛego · Nemo nouit app̃hendere quod vltra iẽm
in maxma egritudine extitit. Inde eſt tanta raritas 2
tplatiuoꝝ qꝛ omnes ↄtritões coꝛꝑis refugiunt. Exi

eſt niſi ſe eleuet a carnalibo A coꝛpalibo ꝗpter idez ipſe

git quippe tulis ſobꝛietaus nõ ſolum q peccata extermi /
net a ſeruet mandatü · ſz multo aſpioꝛ qꝛ ꝑ talia dilata

tur coꝛ ad ſuꝑioꝛa dtemplandd.
BDeclaraut ſcna ⁊ tercia doctrine medicob
moꝛali neceſſarie æ multipliciter onditur qd

ſrenn
im mfin
lun in
eaaz ppe⸗
üneciſi
dd pue,
engno
heſafame
e mmnnsg
Awüßſe

ſtſanm

ſt idno
nlnans
tennſarti
tybivinet
Etey
nonan ve

1s ced

tin poſu
tamede⸗
i wtehis
tüldnd⸗
Lnchraun

dfeunſ

neent Q

dulnmin
btrite

4

in deum ſine ĩoꝛdinato timoꝛe ſnare dẽmus ·

.

¶ Capitulum Octauumum
Ecunda doctrina moꝛali medico neceſſaria ẽ
vt uͦmidum ſtrupuloſum non ſaciliter du
re coꝛripiat · Naz vt di · Joh de Tam. li. ſuo
de ꝛ ſolatõe theologie. In multoꝝ talium ti⸗
moꝛatis ðſcijsnihil ſi mali eulpe eſſe videt ſʒ ſolum eꝛ

roꝛ in in tellectu ſeu apphenſiua virtute a multũ de p⸗

fectione · ſ. timoꝛe amoꝛe dei · Vñ non ſunt deridendi

tnulẽ in firmitntẽ hñtes ſʒ magis laudãdi vtputa quos
adeo veget en

tus a filialis dei timoꝛ ꝙ toto müdo
nollent ðm offendere ſcient peccato moꝛtali lieʒ imoꝛ
vehemens ðm offendendi a dubitatio de agendis non
nullos huiꝰmõi alium in em pturbet ꝙ lepꝛã vel aliũ
moꝛbũ grauiſſimum eligerent vt a tali infirmitate eſ

ſent ſup oꝛtati quibo ob h multü ↄpaciendum ẽ · Per

SDutnz em inuaſionẽ teꝛrenẽ ampliꝰ a moꝛbꝰ aut non
medet᷑ aut inualeſcit ampliꝰ . Vñ beat? Pe. j. pe. iij · ta⸗

les benig niſſime d ſolans ait filij bñfacientes a non ti⸗

mentes vllaz ptin batõez. Viri ſimliter cohabimntes
ſm dſclaz ſi infirmioꝛi vaſculo muliebꝛi imꝑcientes

onoꝛez tanq; coheredibe gratie vite. Taliũ pijſſim⸗

fuit meditus dei filiꝰ. De quo Math · xij · Ollegat vati⸗
cinium v̈ſa. xlij · Ecce puer meꝰ quez elegi dileckꝰ me?ꝰ
in quo bene cõplacuit die meea ſequit᷑ Non contẽdet
neq; clamabit neq; audiet aliquis in plateis vocẽ eiꝰ
Calamum dſſatũ non cõteret a lignum fumigans nõ

mum epytinguet donec eiciat ad victoꝛiam ſ. Gup quo Je.
gim i Qui peccatoꝛi non poꝛtigit manũ nec poꝛtat onꝰ fra
munm tris ſui. Iſte quaſſatũ calamu confringic. Et qᷓ modi
nlelaun cam ſcin ullaz contemnit fidei in puulis. Dat ſimilem
dockrinaz beat? Geegd · in paſto. li i · ca · iij d. Qliter
Nediu amouendi ſund leti atch aliter triſtes videlicet inferen
. . da ſunt triſtitia que ſecunt ex ſupp licio · Triſtibo vero

in ere da ſunt lem que ꝓmittun ex regno Diſunt le

ti ex miarũ aſpitate ꝗ̊ nmeant audiant triſtes pmio
rum gnudia de quibo pſũmant Iſtis ðꝛ Se ve bis cui

ridebitis nunc qꝛ flebitis . Iſt vero eode magiſtro docẽ
te audiant ˖ Iten vide bo vos gaudel it coꝛ veſttum.

lis medius ſtrupuloſo enroto de cura ſpem tribuat cõ

ſolari em dz vt dieit vbi ſupꝛa Johan⸗de Tam . ma
ximi viri hac infirmitate ſtrupuloſe dſcientie laboꝛaſ

ſe viſi ſunt ᷣ tandem curat fucrunt in toto vel in ꝑte ·
cuoꝝ q;plures magni ſacre pagine do coꝛes effecti in
ſuis didicerun t vulneribus quomodo alien is mederi

66

poſſent laboꝛet vt bonaʒ ſpem habeat audariam lau
dabilem dſiderando id qðᷣ de cz · S. Tho · · ſce · q· y l v ·
ꝓ phm ij:Reth· qui dicit. Qõ canſa audacie eſt cum in
fantnſa fuerit ſpes ſalutarium vt ꝓpecxñtiu m tmen /
de ꝛzum ant non entium aut a longe entum. Bñ qcum
ꝙ; ſunt natn rauſare ſpez vel excludere timoꝛẽ ſüt cau
ſa audacie eo ꝙ audacia timoꝛi opponit · Eſt co uerſo

ter meſt hoĩbo ſicut nec umiditas. Vñ dicit Qlber

uij. di xxx· ꝙ huiuſmõi non ſeèt ſpẽm ſz potiꝰ Splepis
nem ſiut melancoliam huiuſmõi · Eſt em melanco
lia ſic teꝛrea a frigida hñs cuapoꝛationes nigras ad
ceꝛeb um lucidum quibo im mür teꝛribilia fantaſma
tan eſt in eis caloꝛ non ſufficiens ad calefactionez coꝛ
dis ſanguinis coꝛdis motum eſt diaſtolon a exſufla
tionem ſanguinis a ſpirituum in membꝛa exteꝛioꝛa
coꝛpus ideo manent deſtitutn frig da ꝑ umida refu

gente ſanguine ad coꝛ ſtante ibi. Et aum hec cẽple/
xio non ſit in omnibo non opoꝛtet ꝙ omnes equalit
ſut conſtuntes vel timdi . In mulieribo aut eſt multũ

ninnda complexio ꝓpter debile calidum a vincens ha

awent/ cxecllentis boni cu fiducia obui nendi bee.
naturalis coſitus 2 ſtancia ſeu audacia non eſſentiali

tannſ⸗
nadihr
ſanel

An
:Nn

nclaneo
rs
nnſn⸗
oneg e
Nehrſa
cen
i nii

11

neli
emulen
tanh

midum in auo cito ꝓfundan teꝛr bilia Et calidum
debile non ſufficit calefacere coꝛ a ſanguinem vt pꝛiꝰ
dictum eſt . Vnde omnis mulier namtalitr eſt inmmda
niſi ſit p accidens vt virg nes que non timent . Her al
bee · Sicuidem nimia triſtitia deicſt a bonis cẽm. teſte
BGalomon pꝓuer xv · di In umoꝛe animi deicit ſpus
econtrario. Eccle · xiiij · Eelix qui nõ hab uit anmmi tri
ſtitiam a non excidit a ſpe ſua. Ideo non eſt Itinue ha
benda mem ꝛia peccatoʒꝝ nec continue cogitanda dei

iuſutia . mo ſee p̃ſeruim in timidis aſſummẽda ẽ ſpes
in deũ a fiducia vt ſpes que potioꝛ eſt virtus q; timoꝛ

in dei mia reſpiret · Gunt aut quinq; p que ſpes adiu/
uat᷑ plurimum videlicet diuine Ppꝛitta s conſideratõ
Mediatoꝛis vp̃i incarn atio Mediatricis noſtre inn o
catio · Scripture ſacre atteſtntio. Et ſandoꝝ pioꝛum
aduocato · Pꝛimd videliez diuine ppꝛictatis conſide /
ratio. Eſt em creatoꝛ noſter a opifex. Artifſex aut na/

uualiter adeo ſuũ opus diligit vt illud vinpare vix

andire valeat. De eo em Sapien. xj ðe. Diligis oĩa
ſunt a nihil odiſu eoꝛum que feciſt. Quanto eꝛgd ma
gis diligit eum quez ad ſimlitudinez a magin z ſu /

am creauit Et qᷣeſſe gratis dtulit cur bene eſſe ꝑ opa⸗

tionem oꝛatõem quis ab eo non ſeraret. Eſt deus no
ſter etiam veriſſimus namtalis dñus. Dili junt aũ t
namtaliter hoĩes que ſua ſunt conſeruant ea 2 ſi pdi/
derint gaudet cum re upant · Longe ampliꝰ ſimilia fa
tere deus crededum eſt de hoie vt docz in pabola ouis

pdite a dꝛagme Lu xv. vbi dici. Ita dico vobis · gau

dium erit in celo ſuꝑ vno pccatoꝛe penitentam agen

te plus ic Eandem pᷣterea fidem tene ſeruare domn⸗
ſeruo quam vice uerſa ſeru dño. Gicut ergd infidelis

eſſet ſeruus qui domino ſuo in neceſſitute non ſubr e⸗

taute · Credat igit certiſſime iſti ·.j· Coꝛint. x. Eide lis deꝰ

e 3˙

qaui non patict nos temtari ſupꝛa id quod poteſtis ſS

fuctiet cũ temtatõe puentũ vt poſſitis ſuſtinere . Meri⸗
to eyinde beat? Martin? peuciendus a latrone a queſi
tus ſi timuiſſs · Rñdit non nũq; fuiſſe magis ſecuꝝ. qᷣa
ſcicbat miaz dei mavime affuturaz in neccſſitate · Eſt ĩ

ſuꝑ de? ĩ tm̃ bonꝰ eſſencialiter miſericoꝛdiſſimꝰ aðo
vt petentes non ninꝰ velit a miſeria liberare ip̃i li

berari velint Aſſerit hbeat? Augu · loqu ens ð iſto xfi
ver bo Petite aaceipietis Non tm̃ ho ꝛtaret v tpetere
mus niſi dare vellet Erubeſcat hüana pigricia plus

vult ille dare q; nos acciꝑe . Plus vult ille miſereri qG;d
nos a miſeria liberari · Ad h pabola ptinens eſt cuäage
lica de filio ꝓdigd. Lu · xv· et illud Lu.v. Gi vos lm
ſitis mali noſcis bona data dare filijs vris qntomagis

„

Pater noſter de celo dabit ſpũm bonum petentibus ſe.

Scðo vʒ ad augmentũ ſpei mediatoꝛis xr̃i incarna⸗
tio · Pꝛebet em at Gꝛego · apud ðᷣm fidutiam hoĩ deus
homo · Eſt nobs ſpes magna pꝑetentibo s de? aduoca

tus naſter eſt iudey noſter. Vnde · . Joh ij. Si quis pec

caueri taduocatũ hemus apud patrẽ ihm yp m iuſtů·

Et ipſe ꝓpiciatõ ꝓ peccatis noſtris Et Ro viij. Xp̃us
ihs eſc ad dexeram dei qetã interpellat p nobis. Di.
glo ſupillud P

aduocatus miſericoꝛdiſſimꝰ gralioſe oſtẽdit eum ſan

Qo Carpo oꝛante vt duo infideles de hac vita toller ẽ
tn · ſic xp̃s de celo veniens dixit. Percute contra me ð

cetero hatus em ſum rurſus hH ho minibe ſaluãdis ha
un · Et hoc amicũ mihi non ꝙ alij peccant ho mines · ſzl

vide ſibene halet manſionem in hÿatu eum ſerkinn
bus Imutare pmanſione ceum deo a bonis amatoꝛi /

bus hoĩm angelis vt in exemplo vefert Dion ſius in
epiſtola ad demophilum monachü Tercio valct ad

ſin ſal. Saluũ fac populu tuum dñe t
Eece qntn ſpes credentium cũ ꝓ eis oꝛat paſſus ꝓ es
iudexeſt aduocatus Clementiaz hanc ſũmam xßus

crat

wnt
crun
lium
tiict
tand
inſ⸗

Gi

6d .
hi te

ſon

obſigt
e er
erqueſi
eanr.
d ti
ind edo

reiil
Siſwrn.

nnt
muuhin

Gitte
insun
nwnat
nuaͤbns ſe
mromna
lwideus
aduote
ctis
Pömiſi
vijti⸗
nots
lumdiri

ſreigaugmentig mediatricis noſtre inuocatio· qꝛ eſt vt
ercleſia canit Sitn dulcedo ſpes noſtra aduocatn.

mater gratie mater mie. Et iterum tu pietatis viſce

in nulli claudis hoĩm ·˖ Crede beato Bern. dicenti · Se

uirum habens acceſſum o homo ad Zm. BGbi habes ſi

lium ante patrez ante filium matrez. Filiꝰ oñdit pa
tri cicatrices æ vu ner mater oñdit filio pectus a vbe
in nec vlla põt eſſe repulſa vbi tot caritatis occuerũt
inſignia ˖ Et iteꝝ cum tu dignus non eras ci dei filius
doreẽ datus eſt marie vt ꝑ eaʒ acciꝑes quidquid hẽes
Sileat inquit miaz tuaz inquit idem o virgd beata. ſi

uis te inuocataz in neceſſitatibo ſi meminerit defuiſſe
KReuolue totaz ſeriem euange lij . Et ſi quid aſ

quid durum inuenies in Maria deinceps ecã ſuſped az
habeas ad eaz accedere ver earis · Pꝛudentiſſimꝰ em
artifex de? humanum genus cuaſſatũ non cõfregit · ſʒ
vtiliꝰ omnino refecit vt nobis videlicz nouum Qdaz
ex veteri refoꝛmet etimn in mariã tranffunderet · Et
quidem vt omnis ſufficientia noſtra ex ðo ſit poterat

yßps ſufficere ſed nobis non erat bonum hoĩez eſſe ſolũ

Congruum magis vt vterq; ſexus adeſſet quoꝛũ coꝛ/

upto neutri defuiſſet Plane Ppotens fidelis eſt me
diatoꝛ dei 1 hoim homo xp̃s ihs. Ged diuinam venk

in eo homines maieſtatem . Etenim deus noſter ignis
2ſũmens eſt quem veꝛet peccatoꝛ acredere ne ſicut cera
fluat a facie ignis ſit ipſe pere at a facie dei Opus int

erat mediatricem ad mediatoꝛem illum habere · Nec

alter nobis vtilioꝛ q; Maria. Nð humana fragllitas
ad mariam trepidat accedere nihil auſterum in ea ni
hil teꝛribile tota ſuauis eſt lac à lanam omnibo offert ·
a omnibus omnia facta eſt verba ſunt Bernhardi ·
Quarto va let ſcripture ſacre att eſcutio que tons mo
net ad ſpem ſpeãtes beatos aſſerit a nullibi vel taro
ad ſtrupulum ymo nunq; ad eꝛroneam conſcientam

nis deteſtatio . Sic Jere · xvij. V
in dño erit qſi lignum quod plantai uas.
miꝝ quia ſpei arboꝛ ſpei in optimo loco. ſ· in ſümo bo /

Nam j̈ſa · v · Quis ambulauit in tenebꝛis · ſ. ignorãtie

non eſt lumen ei ſperet in nomine domini Xnniaen .
ſup dominum ſuum. Et pſal Spen in dño Tfac boni

tutem a paſceris in diuitijs eius · Spern in eo a ipſe fa/
ciet. Operate in eo oĩs ↄgregatio populi quia deus ad
iutoꝛ noſter ineternum Bpantez in dño miſericoꝛdia
circumdabit. In deo ſpaui non timebo quid faciat mi

hi homo Er quo patt mulaple indſio ſpantium ad
litas videlicet diuitia? diuinax datio oꝛatonũ exau
ditio dei auxiliatio. miſericoꝛdie circumdatio. ⁊ demo

deatus vir qui confidit
antat ſup aquas · Nec

no ponit· hic bacculus non arundineꝰ egipti · ſechi

nus quo deum innitmur . Et hec de qua Ba. ij· Quiꝰ

ſidunt in illo . ſ. deo intelligunt veritatem Quinto ad

idem vt ſanctoꝝ pioꝛum inuocatio. Juxtn illud Job
iiij. Ad aliquez ſanctoꝝ conuertere. Et illud Pſal. Le
naui oculos meos in mõtes vnð veniet auxiliũ mihi
Montes ſum viri ſpuales. Et ideo de eis Bern · dicic.
TFria ſunt que in feſtiuitntibo ſanctoʒ vigilanter con
ſiderare debemus Quyxilium ſancti Exemplum ſancti⸗

Et noſtraz confuſionez · Quxilium quia potens in teꝛ
ia potentioꝛ in celis ante faciem domini dei ſui. Si h

dum viueret miſertus eſt peccatoꝛibo oꝛauit pꝛo eis ·
munc tanto amplius quanto verius cognoſcit mi /

ſerias noſtras· oꝛat ꝓ nobis pattem Quia beatn illa

„

pattia caritatem eius non immutauit ſed augmenta
uit . nunc ſibi potiꝰ induit viſcera miſericoꝛdie cum

ante faciem mie aſſiſtat. Veriſim liteꝛ igit eſe credi/
bile valde ꝙ hij de quoꝛum pietate in via multn legi⸗
mus in patria iuxtu neceſſitates diuerſas interceſſoes

piſſſimos habem?. Tales fueꝛunt p̃ſertim beatꝰ Nico.
ſup afflickos pia geſtans viſcera. Martinꝰ clamidez

lndi⸗
kimnide

1rhu

zipſeft

n

mtordia
gunm
numy

Gnügn.
.ane

conſdt
las⸗ Nee
ſind bo,
ſechi,
Ou⸗
intd
loo
lle⸗
nümhi

n diet ⸗

mierc
n ſtt
mont
5
wvct
tm/
nſa
mnun
die m
Terrdi

io,
mnde

entia⸗/

–
8

Sꝛ · Habe fiduciã in dño ex toto coꝛde tuo 2
tis pꝛudentie tue. In omnibo vijs tuis cogita illũ Xipe

dine pꝛeſpiteroꝝ ſapienti

elementiã mĩaz a graz ſemp eoꝝ memoꝛiã agenib

diuiſit paupi Raterina Onofriꝰ a alij ̊ petinerunt

vt de eis publice cantat eccleſia.
Explanat quartaz doctrinaz 2 quantum

O—

oblſint ſingularitas iiupſualibilitas v obedi

Jlia ſint 2 qᷓ funt fruck? bone quiete
dſcie dictũ eſt ſupꝛa ꝑte jca. j. ij. Sicut em̃
coꝛpꝑis medicũ non ſetſe moꝛus piculo Imittit ſie
ſtrupuloſus eſt ſi diſcretos ſapientes vel Platos nõ

ſequit ſe multoꝝ peccato⸗ diſcrimini tradere non am

1

bigit. Ibi ſiquide ſingularitatis viciũ ymo ſupbie a ſe
P. ino bedientie incuerit · Quã ſingularitatẽ vitupabi
flfem tria oñdunt. ſ. ſanctoꝝ ſcriptum ſacra dica Ina⸗
tutali

is induſtria . Scriptura quide ſacm . Na Puer. iij.

—

toto coꝛde tuo a ne mita /

diriget greſſus tuos ne ſis ſapiẽs aput temeñm ſz in

teꝛtoga patrẽ tuum 2a ãnuctiabit tibi maioꝛes tuos et
dicent tibi Deutro . xxxij. Sic eccle . vj. ð2. In multitu

ũ ſta a ſapientie illoꝝ coꝛde
diungere vt omnez nartatõez dei poſſis audire pꝛo
uerbia laudis non offugiant te. Et ſi videris ſenſatu
euigila ad illum a grad? hoſtoꝛ illiꝰ terat pes tuns.
Et iteꝝ ibide. viij. Ne deſpicias narratõez p̃ſpiteroꝝ
ſapientiũ in puerbijs eoꝝ cõuerſare Ab ip̃is em di

ces ſapien tiam dodrinã intelleckus a ſeruire magna

tis ſine querela. Non te p̃tereat nartano ſenioꝛũ ipſi

Ei didicerunt a patribo ſuis qm ab ipſis diſces intel
lectum in tpe neceſſitntis dabis rñſum Ratio auteʒ
qnare opoꝛtet inferioꝛes ſimplices ſeq́ ſapientioꝛes

aſſignat Sapi. ix. Quia cogitationes moꝛtaliũ timide
11 o 9.

incerte ꝓuidentie noſtre. Coꝛpꝰ om̃ qð coꝛrumpitũ
aggrauatãiaz 2 terrena inhabitatio depmit ſen ſũ co

que in ꝓſpectu ſunt inuenimꝰ cũ laboꝛe que in celis

ſunt aũt qs inueſtigabit qſi diceret. Paucoꝝ eſt .ſ· qui H
ſciũt ſcripturas pondemre nõ eoꝝ qq timoꝛe odio vel

amoꝛe turbati ven a falſo neſciunt diſcernere . Sult h
Salomonis dicũ ꝓuer · iij di · Qui foꝛtiter pᷣmit vbe

ra ad eliciendũ lac eypᷣmit butirum qui vehementer
emungit elicit ſangumẽ · vbi glo · Sbera foꝛtiter pmis
dum ſacri eloquij ſubulia verba itelledu penſas luua
p̃ſiſione dum lac qrit᷑ butiꝝ inuenit · qꝛ dum tenui itel
ledu querimꝰ libertate eterne pingu edinis vngimur·
OQð nec ſp nec vnq faciendũ ne dum lac crit᷑ ſanguis
ſeqt · Quia cum verba diuina vltra modum diſcutiũẽ
in carnalez intellecum cadunt Ganguin ez em elicit
q vehementẽ emungiti qꝛ carnale efficit hoc ꝙ nimia
diſcuſſione ſentit ˖ Idcirco etaz Puer xij · 8ꝛ · Qui cõfi
dit in cogitationibo ſuis impie agit · Oſtendunt idem

ſcðo ſanctoꝝ dicta ſingularitatis vitiũ quo quis Pxi

moꝝ etiã ſapientiaꝝ dictis nõ acquieſcit. Dicit em · bDb.
Bern · de · xij · gradib ſupbie · Cum ſingularis ex hijs q
ſingulariter a inaniter agit apud ſimplitioꝛes eiꝰ opi
no excreuerit dum miſerũ beatificanc ip̃m in eꝛroꝛem
dunt ˖ Credit namq; qð audiuit a quid intendat nõ
attendit obliuiſcit intentõez dum amplectit opiniõe,z
Cumq; de omni alia re plus credit ſibi q; alijs de ſe ſo
lo plus alijs q; ſibi. Et quitqᷣd ð ſe laudatũ nouerit nõ
ignoꝛante aut beniuolentie laudatoꝛis ſʒ ſuis meritts
arrtoganter aſſcribit. Vnde poſt ſingularitatẽ ſextum

ſibi gradum ſunbie arꝛoguntia vendicauit. Poſt hãc

bpſumtio inuenit in qᷓ ſeptimꝰ gradꝰ dſtituit · Id idẽ ẽ
Caſſia. ex verbis abbatis moyſi. Hunnlitatis nõ fite
pꝛima ꝓbato hec erit · Si vniuerſa non ſolũ qᷓ agdda ·

ſanti
tumn
ſent
dror
tin

Ftue

ſo

Hrpe

mnd

moit
Aier
nouit
Mhern

6

i ſunt n. vt poſitů eſt ſupꝛa pte ſcdᷣa. ca. vij. Pꝛedico⸗
erſ rxum tatio reddit ex pꝛimo li.iij. ea ſũme ↄtra gentiles
ſin ſanceti doctoꝛis ꝑ gradꝰ? intellectuũ . Sidemꝰ in quit

tſcii
do vl
Ith
mi d
mnend
mröms
nſcscue
tniat
ngu⸗

nne

diſcunt

eeldtt
pima

idn
rispn
ſtemd.

op
newren
mdtnd
oymni

en

„

ouettid
s ments

ſnn
thet
Rie

ihin H

fhar
aged⸗

nnu duoz hoim quoz vnus alio rem aliq; intelledu ſub
tiili? intuet ille cuiꝗ intellect ẽ eleuatioꝛ multn intelli
git que aliꝰ omnino cape

t que ali? omnino caꝑe non poteſt. Sicut patz ĩ ru
ſtico qui nullo mõ phiie ſubtiles rationes poteſt cape
Sic parifoꝛnnter cũ iuuenes ſcia aut moꝛibo inexpti
inm maynng diſtantia ſint ab exꝑtis cape nequeũt eis
in oĩh neceſſaria ꝛ ſilia niſi ab exptis manuducantur
Minnẽ p̃terea · b · Jero. in plogd biblie. Cur im pit et

noui in ſacris ſcripturis legem dei putent in oĩbo uue

dixerint cũ tñ in nulla alia arte aut ſcia qs docè aude

ti

i) diu non didicerit tpe expientia diutnis.

viñ regule quas obſeruare debent qui nolñt

ſcrupuloſas cõſclas depnere rationabiliter
quarum tres declarant᷑-. Ce
Einde quinta doctrina morali medico neceſ
ſaria eſ t vt ſo regulas ſtrupulos deponendi
indicet infirmo ˖ In hijs em eiuſde ſtrupulo,.
ſe conſcientie medicina curatiua latz Sut an
tez ſeptẽ generales regule q̃rum aminiculo eꝛrone a cõ
ſcia deponi põt 2 dz · videlieʒ Debitn ad grãz dei pa⸗
ratio Solicitn ſacre ſcripture indagatõ · oꝛatõis deuo
te ↄtinuatõ. Opiniõts alicuiꝰ tuta electio. Obedientie

¶Capitulum x-

.
.

tima docteina exwnit annumeran

„
„„*
2.

2
7.
* .SK

hũilis ymitatõ· ſcrupuloꝝ cãoſa abietõ a pᷣcepto ʒ di

ſereta epikeiſats. . vij · hee iubet eina ſapia. PFuer. ij.

d .· Si ſuſcepis ßmones meos a mãdata mea cuſtodie/

vis penes te ſi ſapiaz inuocaberis a coꝛ tuũ inclinaue⸗

tis prudentie ſi queſieris eaz quaſi pecuniaz 2 ſicnt the;
ſauros effoderis illam tunc intelliges timoꝛez domnnni
Aſcientiam dei inuenies . Pꝛima regula inuitur ibi . Si
mandata mea ſ Heda ibi. Hi qſieris eã qſ pecuniazʒ

ttercia ibi· Si ſapientiaz inuocaberis · Quarta ibi . Si

Pꝛudentir. Quintn ibi Inclinaueris coꝛ tuũ. Sexta ibi
Siercut the ſauros effodeꝛis illaz. Sepa ibi. Si fuſcepe

*

ris hmones meos ſubaudi mo do debito · Pꝛima regu

la igit eſt vt quis ſe ad granã poteſt ppetret dei man /
Ddaln ſeruando de pecratis oĩbe ſingulis coꝛde dole do
eam pure zfitendo. Naz quicũq; facit qð in ſe ð deus

i,jnfallibilit ei gratã infundit lumen doni ſcie ſapie ĩ

tellect? 2 ſilij ei tribuit qbo iuuari poteſt addepoſitõez
Eeꝛronee ꝛſcie ꝓut late ſupꝛa patuit p· ij · ca. ix · J· x. SO
lluntc h verba ꝓphaxꝝ · Nam Ezech · xviij · ð2. Conuert /
mini agite pniaz ab oĩbo iniqᷣtatibo veſtris 1 nõ eꝛit
vobis in ruinã iniqtas · Et iteꝝ de grauiſſimis pecca /

toꝛibo iſmhelitis in ſyõ ihlm hĩtantibo dñs VYſa. xlix
di ſÿon derelinqt me dñs a dñs oblitus ẽ mei · Nũquit
mulier põt obliuiſci infantez ſuũ vt nõ miſereaẽ filio
vter ſui. Et ſi illa oblitn fuerit ego tñ non obliuiſcar

ſolicita ſarre ſcripture indagatio. Si in quit éfieris eã

tui· Ecce in manibo mes deſcripſi te⸗Srda regula eſe

quaſi pecuniã · Scimꝰ aũt ꝙ mercatoꝛes filij huius ſe⸗
culi qͥ pꝛudetioꝛes ſunt filijs lucis ſʒ in generatiõe ſua
ſümum ſtudi hñt acquirendi pecunias. Naz ̃cepto

rem pꝛimo tritu in arte ſua dorentẽ audiunt . Scooĩ

iIitnn ſua auxilia alioꝝ poſtulant aſſidue · Ad quoꝛum

certe ſimi itudinẽ facere tenemut. Pꝛmno em p̃ceptoꝛẽ
ſeu mgim diſcretu opoꝛtet vt qs habeat. Docz em ſa⸗

lies ſcia a intellectꝰ. Idcirco audiens ſapiẽs ſapiẽtioꝛ
errit intelligens gubernacula poſſidebit. aimadueꝛtat
pabo laz a interp̃tatõez verba ſapientũ enigmata eo
trtrtüũ · Ide aſſerit Je. in epi · ad paulinũ · d. Intelllige te in
ſa .ſcrip · ſñ p̃uio amõſtrãte ſeĩta nõ poſſe ĩgredi. tace
s graman cis ithoꝛicis phicis geomeicis ialecitis⸗

bi
Hann
— ſiſeen
mannn
Niman/
did⸗

ſirſpri
dpoſto
17,.

Cotner

lornoͤct

4*

mas r
Pn

i ügmn

Etegifie

blinſeor

rmllaeſt
(ſiers ta
hinsſe
muoe iu⸗
ſeeyny

1⸗ Hedol

rmoa
coum
ptni
dotnſe
Dlſenm
ſopiino
datt
ninto
ete m
di tct

narij quoq; a fullones ceteri qui varia
bilez a vilia opuſtula fabꝛicant abſ; do coꝛe eſſe nõ

muſicis aſtronom cis aſtrologicis medicis quoxx ſciẽ
na moꝛalibo ſatis vtiliſſima . r in tres ptes ſcindieu.

in doctrinaã exploꝛatõez vſum ad mi noꝛes artes ve
niaz. a que non tamq; ligua q; manu aminiſtrant A,
gricole cementarij fabꝛi metnlloꝝ lignoꝝ q; ceſores la
3 ſuppellecti/

pñnt qð cupiunt. Sic etiã vas electionis poſt damaſcũ
arabiaz q; luſtratnz aſcẽdit iheroſolima vt videret pe

num . aput eum dieho fuit. Kurſum q; amos. xiiij.

ad pedes gamalielis legez moyſi didiciſſe pꝛophetas
ſe gloꝛiat vt armatus ſ. pualibo telis poſtea doceret/
ſidenter. Duodecim etiã annos ſaluate

*

atoꝛ nmipleuerat .

in templo ſedens de q̃ſtionib⸗ legis inteꝛrogas magis
docet dum pꝛudenter inteꝛrognt. Scoo exigit ve in e⸗
ge dei ꝓ poſſe aſſidue ſi tudeat ˖ Quod tanta aſſiduitate
fieri debeat oñdit ˖ b. Jero. taz viris q́; femineo

emineo ſexui tã

religioſis q;ᷓ ſecularibo 'mo adultis iuueni ho in epi⸗

4

ſto la ad paulinũ cuiꝰ iniciũ bonꝰ⸗ homo ita dicẽg. S p

in manu tua ſacin ſit lectio Et ad ruſticũ nunc de ma

nu tua oculis tuis recedat liber. Ama ſcĩaz ſeriptura

rum carnis vicia non amabis. Similiter ad nepocei
anum diuinas ſcripturas ſepi? lege ymo de manu tua
ſaern lectio nunq; dponat· Diſce ꝙ doceas eum opñ
Jui hm doctrinaz apoſtoli eſt ſermonem fidele vt poſ
ſis exhoꝛtari in doctrina ſana tradicentes deuincẽ
Et ad furiaz de viduitate ſeruanda. Quando inquit?
medis cogitn ſtatim tibi oꝛandum illico legendũ ſit
De ſcripturis ſanctis habeto fixum verſuum numerũ.
Iſtud penſum dño tuo redde. Rec ante quieti mẽb ꝛa

concedas q; calatum pectoꝛis tui hoc ſub regimine cõ
pleueris poſt ſcripturas ſanctas doctoꝝ hoĩm tracta

habes aurum in luto orere multis de margaritis vnã

redime margaritaz. Et iterum · O ſi videres ſoꝛoꝛẽ tu
am illud ſacri oꝛis eloquium coꝛaʒ audire 2 tingeret.
cerneres in ꝑpuulo coꝛpuſculo ingentes ãios audires
totaz veteris a noui teſtamenta ſuppellectilez ex illius
coꝛde feruere · Pꝛeterea ad demetriã virginez ait illud
tibi nata deo p que omnibo p̃dicaui reptens iteꝝ at

q; ite monebo vt em tuũ ſacre lectionis amoꝛe oc /
cup's nec in bona teꝛi pectoꝛis tui ſementẽ lolij adue

ℳ₰

narũ q; ſuſcipias ne doꝛmiente patrefamilias qui eſt

Nopi. aimꝰ deo ſy adherens inimia s homo zizaniã

ſupſeminet Et in fine ei? dem epiſtole finez iungd n

cipio nec ſemel meminiſſe ðtemtus ſum Qma ſcriptu
ras ſan tas amabit te ſapien tia · dilige eam ſerua
bit te. honoꝛa illaz a ↄplexabit᷑ te hec monilia in pecco
rea in auribo tuis hereant. nihil aliud nouerit ligua
niſi x̃m nihil poſſit ſonare niſi qð ſandum eſe Cuiꝰ
coꝛdat illud ꝓuer · iiij · Poſſide ſapientiã pꝛudentã ne
obliuiſcaris neq; declines a verbis oꝛis mei ne dimit⸗

tus eaʒ cuſtodict te dilige eaz a uabit te · Tercio exi

gi vt auxilia ab alienis poſculet ꝑ oꝛatõeʒ ſeu deẽca

toncq. Non em lectionis ſacre ſtudium ſufficit ſz cxigi

tur vna cum deuota oꝛatione ſtudiũ ꝓ inteliedtu age⸗

doꝛum credẽ do e vt oñdit Jero · in epiſtola ad pau /

linum dicens · Quidd alijs ſez ad apoſtolis ⁊ pꝛmiti

ue eccleſie dockoꝛibo exercitatio quondiana in lege
meditutio tribuere ſolet. Hoc illis ſcilicet apoſtolis
ſimlibo ſpiritus ſanctus ſuggeꝛrebat . Et erant iuxta
quod ſcriptum eſt omnes docibiles dei Nõ em ſufficit
ſemper ſtudium aiebam ſed oꝛatio coexig t deuota pi
ledu ſacre pagine· Cui? rationez aſſignat Auguſt n?

ad vwoluſianum de incarnanione veꝛbi. Cantu t inquit
criſn anaꝝ pꝛofunditas litt erarum vt in eis quotidie

ſicer s ſi vas ſolas ab ineunte pneticia vſq; ad derre

pitã emtẽ maymmo orio ſũme ſuidio melioꝛ i ingenio
conare addiſcere ˖ Quid igẽ in hac attinget ſapientia.
aui fere tomñ vigdꝛez etatis ſue alijs impendit ſcientijs
ſolas q; feces ſen ectutis huic ꝓfunde miſtrat ſapiẽtie.
OQd hãt tñ ſapĩaʒ a multis oꝛãdo cici⸗ q; ſmudẽ do pue

nit · Optaui inquit ſapiens a dat? eſt mihi ſenſus. In⸗

uocaui a venit in me ſpũs ſapientie. Eunde appit ſe/

ſum in li. de videndo m . ca .· dicens . Qui didicerint a

dño ihu mites eſſe 1 humiles coꝛde plus co gitando et
oꝛando xfecerũt q; legendo Patet h in Barbato iſto
xp̃iano de quo recitat li vij· de doctrina xpiana gui li
teras inſas nullo docente hoĩe in plenam notitiaʒ osaã
do vt ſibi reutlarent · accepit p̃uijs triduams p̃eibom

petauit idem vt codicez oblatũ ſtupentibo qui ader ãt
legen do peutreret · Tradunt a patrum hÿſtoꝛie de ſan
cto Antho nio ſimile · am ſine vlla fcien a lẽ arũ diui⸗
nas ſcripturas memoꝛiter tenuit fultus oꝛatõnũ ſua⸗
rum p̃ſidio vt ibidem dicit Augu. Ad idem eſt Hugo

li ſuo de aia qni dicit · Od ſcripture ſacre 2 gnitionem

plus tſt opus interna comp unctione q; Pfunda inae
ſigatione ſuſpirijs q; argumentis crebꝛis gemtibo q;

c pioſis argumentationibo lacrimis ꝙ; ſentencijs oꝛa
none ꝙ;ᷓ lectione gratia lacrimaꝝ q; ſcientia celeſtium.
Tercia igit᷑ regula ꝓ euaſione eꝛronee ſcientie queẽ

dꝛatõis deuote tinnatio · Patet ex pᷣmiſſs a ex parte

ſeða ca · viij Pter qð ſapiens ait.· Inuocaui 2 venit ĩ
me ſpiritus ſapientie · Sapien . viij R

educit quarta regula æ pbat᷑ autoꝝta⸗

tibus antiquoꝛuu qd doctoꝛibus contraria

lentientibus licet bona conſcientia vnam vi

am tenere ((Capitulum xi⸗·

HGaarta Pinde re ula pꝛincipalis eſt opinio⸗
nis alicuiꝰ tuta elettio . Sicut em ali ndo de
aaliquibo materijs moꝛali v doctoꝛes opinio
Nnũ ↄtrariarũ a tunc ſwupuloſi dubitant quã
ptem poſſint cum bona conſciẽtia ckgere . Pꝛo enoda
tione huiꝰ difſicultatis notandum in Pᷣmis ꝙ cũ bona
vſcientia poteſt quis tenere vnaz ptem alianꝰ opinio
nis m eaz opari ſaltem excluſo ſcandalo q ps hʒz ꝓ
ſe notabiles vel notabiloꝛes docoꝛes duũmo do talis
opinio non ſit contra cxrſſam autoꝛitatẽ ſcripture ſa
cre nec ↄtra deter minatõez eccleſie catholice dĩmo do
q; ex contrarictate tulium opinionum non inducatů
quis ad dubitandum ſz bonaz ſibi ſcientiaz ſen fidez
foꝛmat de ꝓbabilioꝛi ꝑte pcipue in tali caſu qñ quis
adhibet diligentiaz inrenda an liccat nec inuenit ali
ud quod cum ſufficienter moueat ad h ꝙ ſit illicitum
Patet illud pꝛimo ꝑ dodoꝛes ſandum in c ſtonibe de
qðlibet qðli · iiij · q. · vbi dicit Qð oñ diuerſe opinio
nes doctoꝝ ſacre ſcripture non ptinent exp̃ſſe ad fide ·
J ad bonos moꝛes tũt abſq; iullo auditoꝛes ſeq̃ vnä
pññt · Ibhi em locum hʒ illud apo· Ro · xiiij. Snuſc uiſq;
in ſuo ſenſu abundet Et iteꝝ ibidem de illo qᷣ aſſentt
opinioni mgrali que nõ ẽ ↄtra manifeſtũ ſeripture te
ſumoniũ nec ↄtra illud qð publice tenet᷑ ĩ eccleſia hüc
neqq; ↄdenat Vnde ide do coꝛ in pluribo locis ctia in
materia moꝛaſi ad ſalutẽ neceſſata tz opinionẽ vnã
vbi alij doctoꝛes notabiles tenẽt ↄtrariũ vt ꝙ pꝰ lap
ſum ĩ peccaſũ moꝛtale nõ opoꝛtz aliq; ſtauũ ↄfiteri ſub
pcepto hĩta copia ↄfeſſo ꝝ h deteꝛminat in · iijj di · xvij
Et tñ ↄcrarie opinõis ẽ hugd ð ſancto vi · et honauẽ ·
Smilit dicit O. dockoꝛ ibide Qo ſi pꝛochianꝰ fiteẽ
fẽi hñti autoꝛitutẽ ep̃i mont᷑ti ꝑrochianũ vt plebano
ſuo fitea? ctia ſi tuc talis ſeſſus nolit fri acèeſcẽ ad
huc dz eum abſoluere. Et tamen ↄtrarium eius tenent
plures doctoꝛcs · Nec obſtant ea qᷓ dicit qðli. xiij · q· xij

1

muentl
tilinnn
tſeihnn
ſtedſd⸗

nſeni
cſntt
tyont
ſſuhin
6taat
wn
ſi⸗
ni ſb

jdih,
lynant.
Ubano
eſcicd
tenn

tetni.

vbi dicit ſie. Qñ due opiniones ſunt dtrarie de rodez
ovoꝛtet alteraz eſſe veraz alteraz falſaz. Aut ergo il⸗
le òͥ ncit contra opinionez mgtoꝝ vtpote hñdo pla

rez p̈bendas facit dtra veraz opinionez a ſic eñ faciat

Otra legez dei non excuſat᷑ a peccato q;uis non faciat

dtra conſcĩaz.· Sic em contra legem dei faciet Hec veꝛ

ba ſancti Thome nõ pñ̃t intelligi niſi de iſts vbi mai
feſte patet ey ſcriptura vel eccleſie deter minatõe ꝙ ſit

dtra legem dei Et non de iſts intelli git vbi illud nõ

aparet ſicut ſei m declaraè videk ſupꝛatacto allegato

non eſt credendum Ex cuibo ſec ui videt exp̃ſſe ꝙ non
opoꝛ t ſꝑ tuitioꝛeʒ opinionẽ cligere de neceſſita te ſa/

lutis ſʒ ſufficit tutaz eligere Naz tutioꝛ eſt grad? pa

tiuꝰ p̃ᷣſuponens poſitiuũ ſq; aliaʒ tutaz eſſe opinionẽ

Patz illud oꝛ minoꝛes videt eſſe opiniones pfate ali⸗/
tum i s B. Cho ibi tenz. Itẽ patz ex argumẽto ſuo

vbi ſupꝛa qðli xj. q xiij. vt tudũ eſt qñ aliqs videlicʒ
Pter dtrarieutẽ doctoꝝ adhibet diligennã in ren do
de veritate nec repit ꝙ eum ſufficient moucant argu /
mentn ꝛtraria liq; talẽ moueãt daz leuia qᷣ in iiij · d.·
xxxviij. in. q. la doez abicienda eſſe 1 3 ſcẽas in cõtrari

um infoꝛmandas ˖ Nec miꝝ qꝛ p talez diligentiã vider

Od ide videl eſſe ð. iiii · q; xiiij · vbi qrit vtrũ vitari de

bent illi exd municati.circa quoꝝ excõmunicatõem ſa
pientes ↄtraria opinant᷑. Rñdet ꝙ dubitatio ð excom

municatis aliquoꝝ aut p̃cedit ſniaz iudicu aut ſeqt ·
Di pcedit puta ſi non ð eſſe declaratũ p iudich cõſen

ſus eſſe aliquos excõicatos tunc nõ ſunt vitundi quo/
ſuq; certo iuditio terminet. In h em caſu veʒꝝ ẽ dieit ·
ꝓ in mitioꝛẽ ptez interpᷣtari dz cũmꝰ boni viri dubia
Batruro volj. Si difficile 1 ambiguũ aput te iudi⸗
cium eſſe pſpexeris a iudicũ intra poꝛtus videris vba

variari venies ad ſacerdotes z ad iudicem qres q; ab

eis faries jcumq; dixerint. Sʒ ſi unbiguũ oꝛiatii p?ꝰ yti
acoꝛde z iudicũ detern natõez magis ſtandũ ẽ ſme iun2 ſi
di ũ vt ibi pbat ecce qũo doctoꝛibꝰ dtrariãtibo licz iſſi cammſ
H nõ eyꝰmunicato hr̃e vel nõ vi mẽ. Scðo patet yn h
cipale ꝑ QAltiſio do. quez allegat Cancel . Joh Ger/ſon um ſt
tractatu de pollutõe . Dico inqt cũ dño Wilhel. Qli. qd
regula mgẽalis videlicz dubituns de alicuo an ſit ſho
illicitũa ſtunte dũmoõ illud agens peccat qꝛ diſcriming Iß
ſe vm trit. Iſtnz regulaz intelligendaz eſſe de dubio g agt
li qð eſt vehemens magis aut eq inducit ſaltẽ mẽtẽ mn
credere qð ẽ moꝛtale illicitũ ſicut qð eſt licitũ. Secus ẽ uß
vbi mens inclinat᷑ iudicat qð eſt licitũ q; illicitũ q;⸗ ſien
uis nõ hat vſq; qq; certitu dinez cuidentẽ aut fixã · qꝛ ſup⸗
per

nec h ip̃m requirit᷑ · Sidebit᷑ de h infra latꝰ · ca· xxiij. 7
xxiiij ·a.· xiij · Texcio patz illud ꝑ plures ãtiquos theo- 6
lo s a canoniſtus deuotõe E'atim multũ famoſos min
Di. em̃ Vlti · ſuꝑ· ij .· ſnĩ arũ di· xxij et 2 coꝛdat in ſmſa· ſbee
quẽ Slri · Joh in ſũma valde mendat · Di. inq; vt ſuu
pin dicũ ẽ ꝙ ſi s de aliquo agendo dubio magis pi / ſſ
tos ð ſuluerit de quo millaz H z au toꝛitatẽ xxꝑ ſſaz vtrũ eun
itn ſit vel nõ dũmõ foꝛmet ſibi bonaz 2 ſciaz pꝰ q;, ma/
gis pitos ↄſuluerit a ſi res aliter ſe hz q; ipe ſentit e· c
cuſat᷑. Fecit em qð potuit. Dey aut nihil impoſſibilet un
quirxit ab hoĩe. Her ille. NMã ibidẽ eqpat iſtũ caſu ignog. tho
rantie inuincibili.i. oĩo inuoluntarie· qꝛ ſcire non põt Dd
tur aliqð p̃iudinũ erga veritutis ſnĩaz cũ inter diüſas

opinionts a magiſtris a a ꝓPpbatis do ctoꝛibus ſcriptis
autenticis amotatis illam opinionam quis amplecti
uur que ſibi magis videt conſona rationi · Vnde BHũ
bertus in expoſitõe conſtitutionis oꝛd inis pᷣdicatoꝛũ
di · Qð frnckus aiarum nnpediri ſolet pꝑ nimã auſteri
Tutẽ in roncilijs ⁊ opinionibus · Terrentur enim ex H
homines intantum vt ſalutez negligaunt. Idcirco hoc

7

pi. Sed vir. Q vbi ſunt diuerſe op iniones 2 diueꝛſa
iuna ſy human z eſt p̃ferenda. i. rntõnabilioꝛ mo et
equioꝛ · Extra de tranſac capi. finali. Vbi vero vtraq;

eſt humana ptirnaioꝛi ſiundũ eſt a ſanioꝛi . Ad idez ẽ

Silhel gloſatoꝛ Kaÿ. ð ſnĩa pᷣcepti diffinitõis excõi

catõis para · xliiij· di In apicibo iuris vbi dubitãt et
anm ſapientes excuſabilis ignoꝛantia. Vñ ſi alios bo
na fide ptez illaz vel iſtnz elegerit non dz ſup hoc con

ſcientiã habere nimns ſerupuloſaz. Item ixz Wil. vbi
ſupꝛa de decimis recitans duas opiniones di. ꝙ, illa
pꝛima oppinio ſez ꝙ anties decimas ſine peccato ĩ feu

dum retinere pñt layci ꝙ ad heredes tranſeat. Be /

nignioꝛ tſt a ideo magis ampleckenda. Item reperi in
libꝛis veteribo oꝛdinis p̃dicatoꝝ noſtri rñſa plura qᷓ

datn eſſe vident eſſe a dño Alber. eo adhuc vinente
ſic ſonant . Itez dicit ꝙ frater ſimplex vel quilibet hõ
unmm ſalute poteſt ſequi in dcilijs quãcũq; oppinionez
volueit dũmodo alicui? magmi do ſtoꝛis oppinionẽ ſe
quuat᷑. Idẽ in ſũma alibi repi ab eo dickũ foꝛe in ſerip

tura ſimili Patet ergo

Poſitũ ex antiquis ſatis tam

ccheologie q; iuris piulis.e
H Peob at᷑ idem. magis autoꝛitatibus monᷣ⸗

noꝛum doctoꝛibus⸗· ¶Capitulumxii-
Robat idez ſimiliter autoꝛitaubo modernoꝝ
theologoꝝ famoſoꝝ · Naz ad idẽ ẽ Gotfridꝰ
de fontibo gðli · iiij · q · xvj. Sbi qᷣrit On cõſeſ
ſoꝛ debeat facere ſeĩaz de peccato de quo cõ

fitens non videt hẽe dſcĩaz di · Qõ ſi quis ↄfitens non

hz ðſcĩaz de aliquo actu queʒ ↄfeſſoꝛ opinat᷑ eſſe pecca

tum putn de vickalitijs de multitudine bñfitio2 a ſimi

relaxanda eſt qntum fieri poteſt an ſteritas 1 agendd·
benigne eum hoĩbo · quia ſic meliꝰ trahunt᷑ ad ſalutem
cũ ſnie mitioꝛes tenent · VDec Yumbertꝰ. Concoꝛdat ho
ſtienſis qui dicit Extra de cogna. ſpũali in glo ſup ca

libo qñ ↄfitentis tulis oppinio non p̃eedit ex ꝓteruia ⸗·½ yya
ſz ex ꝓbabili ratõe dz eu dfeſſoꝛ generalit ĩ foꝛma ecele agl/eft
ſie abſoluere maxie ꝛfeſſoꝛ oꝛdinariꝰ niſi eſſet peccatui trt
tule ꝙ certũ a manifſeſtũ eſſet ↄiter illud eſſe pᷣceptũ. ſ(bia
nee de h ſunt opiniones ↄtrarie qꝗᷓ ab eccleſia tolerant us
Ssů ſi non ſic maifeſtũ ẽ qm circa h ſint ſapientũ opini ctiuſt
ones ꝛtrarie tunc ꝓponere dz ꝛfitenti ꝙ bũ ſtudeat ð (ondat
h ſeip̃m ꝑ pꝛudentes infoꝛmare ꝛ talia dtra h dicunt᷑ adi
Maxime tñ h dz facere ſi ipe ↄfeſſoꝛ ſit ill opinionis dabie
h ſit peccatũ. Concoꝛdat enã in pᷣncipali Bernher. (ſe
claromontenß in replica dtra Gotfridũ eadẽ · q· d. i· und
ſunt opiniones inter magnos dicentes ꝙ peccatũ eſt uk
Alij vero dicant ꝙ non tunc debet in tali caſu d ſulre diem
aliquos de quoꝝ iuditio ↄfidit ᷣm ðſilium diſcreto / ſeti
rum facere a percata reputare vel non reputare · Ecz hont
Iuo em̃ opiniones ſunt inter magnos eccleſia non ſiun
determinat alteraz ptez teneat q; voluerlt dumõ iudi ſ 1
tiun. h; reſideat ꝓpter ditta ſaltẽ illo? cuos reputaat D
ritos. Ibi tñ addit dtra Gotfridũ ꝙ non reſfert an co un
ſeſſoꝛ ſit oꝛdinariꝰ vel non dumõ habeat autoꝛitatez inſe
andiendi talez. Pari mõ rñdet Pe de Pa. ſup. iiij · diſ. nt
x vij ad ſimilez ſnonez di. Si ꝛfeſſoꝛ dubitaret vtri ſit
illud de quo ali? non peniteret eſſz moꝛtale ·a iſte ſi de wa
ceret ꝙ de dcilo ð pitoꝝ illud faceret de quibo eyx vitaz· MWie
ſcĩa ꝓbabile eſſet ꝙ non ðſulerent niſi bñ põt ſe illiſi ſin
ditio cõfoꝛmare · Sec? aũt ſi eſſz cert) de opo ſito · än munn
oĩbo p̃miſſis ſatis concoꝛdare videt Heinricꝰ de gnuude Heti
uo .·· q· xiiij. d. Quedaz ſunt peccata moꝛtalia non di / ſetup
uuina lege exp̃ſſa ſunt ey induſtria rationis inueſtgari und
pf̃t a talia tenet magis diſcincke vnd ſcire q; aliꝰ hm ſis
ſonarũ cõditõem a gradum a aliq magis q; alia ßᷣm .di
qð ad exp̃ſſa magis a ꝓpinquat ſicut eſt in notitia arti Aii
culoꝝ ſidei quis non ſit oĩm ſcire qᷓ hoꝝ ſint moꝛtalia Wt
2qᷓ non · q delicta quis intelligit · Tñ ad h tenet qlibz

Porni

matee
ſtne

kient
clan
miopin
netö
ahde

Dirnnd

8005
muui
fuflae
ndorr
ut
elgianen

Unöud
tepatat

Wantö
wrtut⸗
biijd⸗

nutvei

1ſeiiif
P

tſeii
oſci
per

o dD

elyfn

lehn

tart
vunlu
tpiͤ

1

foꝛte non ſic facerent · SOʒz rñdeo . Qñ non eſt om “
tertũ ꝓbabile tñ eſt ↄ1 modicũ dubium quin ſimul ſciẽ
taz habeant a dſcĩaz bonaz 2 qñ itn ſe haberent ſi ca /

eum in dubium venerit ꝙ alid qð fiendum ẽ moꝛ

tale ſit requitat ꝑitioꝛes aut de ipᷣo vt de moꝛtali peni

teat. vt de ip̃o locũ habeat ilud Gꝛego. Piaꝝ mentũ
eſt ibi aalpaz agnoſcere vbi culpa non eſt · Bec Pein /
ricus · Nec ðdtradicit ſibi ibi Bern Claromontenß q92
tra eiuſdẽ Hein. qöli · ĩplicauit ergo ↄſentire videt · CG
coꝛdat Joh · de Tambaco taz ĩ de ſolatõe phie li . xiiij.
ta viij. qᷓ in qſtionibo de culpa grã.· d · in de 9ſola. ĩn

dubijs bonoꝝ viroꝝ vitn alijs

Eſt ergd reſpiciendũ ad facka bono 2 viroꝝ a diſcreto

rum Et ſi plures tales vcl in pluribo caſu tali eis oc /

auꝛrẽte ſic vel ſic ſe hrẽe inuenires aut eſcatione tua in
dicares dunc a t ſimiliter agere non foꝛmides. Dicis

foꝛte in ꝛtrariũ ·. Tales viri a ſi bonaz habeant d ſcam
non tñ ſciaz hñt circa illaz materiã vel eduerſo habẽt

ſciaz non tñ dſcĩaz · Del ſi ſcirem 8

.

ſus miles occuꝛrerent tñ ꝓ cxcuſatõe tua noueris ſatis

eſſe ſi taliter feceris· Nempe in moꝛalibo a circa huma
nos actus nõ eſt demonſtratõ reòrenda . Si quis em
taʒz certũ notitiã in huiꝰ rereret non minꝰ eꝛraret q;ᷓ

ſi in demonſtratiuis ſciencijs de apologis aut argu/

—

vtrumq; haberent

Hec ibi · Od ide eſt Adaz ſupꝑ · iiij. di. ix · Penodatione
ſcrupuloſaꝝ dſc. arum adhuc clar? cũ p̃dictis concoꝛ
dando dicit Johan. de Erdenberg nẽi oꝛrdinis doctoꝛ
ſatis antiquꝰ exempflicãdo in materia duͦicandi ſuꝑ
iiij. di · tra Tam in ᷣma lectura qᷓ; in ſcðᷣa ſuꝑ ſnias
Qui inqòt nõ hẽct peccatũ moꝛtale a tñ crederet ſe hẽe
Qut credit h firmiter ita ꝙ eſt quieſcens in illa opini
one accedendo ad eukariſtiã peccat moꝛtaliter. Bi au
tem ꝓbabiliter ſe credit eſſe in peccato moꝛtali ſʒ nen

2

firmiter nec acqueſcit . St ſi ip̃e alicui dure locutus ẽ.
cogitut tu peccaſii moꝛtaliter ſʒ ſunc ſtatim retrahit
ſe a di · intra ſe · Non eſt peccatũ moꝛtale non ẽ veꝝ.
tñ non ſufficient poteſt ſe retrahere quin ſibi occuꝛrat
Dico ꝙ ĩ tuli caſu bñ poteſt accedere tñ ſp retrahẽ do

opinionẽ ſuã cꝛ de? non exigit ab hoĩe impoſſibile. Et

non poteſt ſe retrahe eꝛgo poteſt bñ accedẽ ſed tñ re
rvetrahendo ſuã opinionez · Bimiliter ide di in lecturn
ſua · j. Exemplificando de fractione ſilencij in religioſo

Iſte inquit qᷣ non acqeſcit in credulitate ſua ſʒ èſi in

Idaz tim ditate imet ſe hẽe aliqð peccatũ quo efficiat
indignus ad receptoez eukariſtie. Sirut ſi non credat
ſimplicit eſſe moꝛtale loq in clauſtro ſʒ timet ꝙ freon

tia aliquo mõ poteſt eſſe moꝛtalis a ipᷣeĩ clauſtro fre

tale ſed tenet talis non peccat. mo etiã quilibet cum

Qquoda; foze dz accrdere ad h ſactamitu ſo reputans

ſe eſſe indignũ facka tñ diliget diſcuſſiõe in ↄſcia ſua ·
¶ Oſtendit idez ratiombus⸗ ¶ Capi⸗xiii⸗
SBch mõ pbatum eſt autoꝛitatibo doctoꝝ ꝙ
non cðlibet dubiü facti ſufficit ad cauſandũ
atü moꝛtale. Bi quid agat illo dubio ſta
te nec qðlibet dubiũ iuris · nüc idẽ Pbat ratõ
nibo p̃ſertim Canccl. in trac a de dtractib. Nã ĩ caſu
decretalis Extra de ſen cx. in ſitioni · Si mulier vxo⸗

rata incipiat ꝑ nouaʒz infoꝛmatz dubitnre an atti⸗

tut vir debitũ Quid tunc aget vxoꝛ. Si em negat ẽ in

piculo tranſgreſſionis iniuſtẽ ſpolian do vi coꝛpe in

qð ius hʒ · Si vero non attineat viro ſuo 2 cedat eſt
in ꝑpiculo moꝛtalis luxurie. Rñdet vᷣ ſu.papa Imocẽ.
terci⸗. ꝙ ſi ſeit unpedmentü nec reddere dz nec exige
Et ſi xcõmunicaret· Si aut non ſcit ꝓ certo ſz credit
eſſe mpedimentü tunc aut ꝛ ſcĩaz hz ex credulitate pꝛo

denmt

eet
evee
1eciet

tahed

babili a diſcreta q;uis non euidenti 1 mcfeſta tune de

bitum non poteſt reddere ſed non exigere dz ne in a⸗
dulterulo vel contra legez diug j vel contra iuditium
vſcie ↄmittat offenſaz. Aut: ſciam hz ex credulitate.
leui temeraria inc ad ſui paſtoꝛis conſilium cõſcĩa
tuli exploſa licite põt red dere a exige. Et glo ſup vbo

Pbabili qrit. Sz quid dicis ꝓPbabilẽ Kñdet puta quia
vidit viꝝ ſuꝑ conſanguineã ſuã in locis ſuſpettis a ho

ra ſuſpecta ſolum cũ ſola ate mẽimoniũ hniꝰ p̃ſumtio
nes ꝓbabilez inducunt credulitatẽ . Sel ꝛ publice ðe
ab oĩbo ˖ Ad h facit de ᷣ ſumtionibo cap iij · ca· las ·
Smiilez etiã caſum tangit magiſter in . iiij · di. xxxviij ·
Et G · Tho · ibide in queſti onibo lralibo vbi ſic dicit ·
Quid mulieꝛ facict que viꝝ in aliena teꝛra defunctum

putat alium duxit quid in quit fatiet de reddendo de
bitum ſcðo viro · Kñdit magiſter in textu ꝙ excuſat ſi

careat ob ꝓbꝛio male voluntatis · Tho . ide Pe de tha ·

2 Pe. de Pa. Alber. diſtigiunt p̈t iſe ſicut in pcedenn

caſu Imo · Ex quo apparet ꝙ non omne dubium vel

ſcrupulus quiſq; ligat ꝙ quis non poſſit facere ↄtra /

rium Gcðo ꝓbat᷑ ꝓpoſitũ pncipale Ponat᷑ em caſus
qͥ ẽ crebeꝛrimꝰ ꝙ dubium ſit apud dockoꝛes alicuos
ex vna ꝑte ꝙ aliqd debeat agi · Dicẽtibo alijs in nume
ro pari ↄtrariũ ꝙ oppoſitũ fieri debeat Naz h in facto

ſciſmatis ↄtendentiũ.de papatu ſepe fuit · Nuũquid tunc

ſcrupulus qlibet aut dubium hñtez ligat ad cauſan⸗

dum moꝛtale peccatũ · Nemo h aſſerit. ſz q obediendũ

eſt in dubio ſugioꝛi vt ꝓbabit ca · xvij. Pbatũ eſt ſu
pꝛa ca · ix · Tercio ad ide non plus nocet hoĩ eꝛrare in
arxticulo fidei qͥ nõ eſt declaratus adhuc ab eccleſia ꝙ
ſit articulꝰ de neceſſitate credendꝰ q; nocè poſſit actus
moꝛalis ↄtra aliqð agibile ꝑpetratꝰ q adus non ðꝛ eſ
ſe certus ex ſcriptura aut deu rmnatẽe eccleſie ꝙ ſit il
icitus · Patet h. qꝛ fides eſt tam necceſſaria ficut moꝛa

les virtutes ſi non ampliꝰ. Sz dſtat dũiter apud theo

logos ꝙ in materia ſidei dum doctoꝛes ſentiunt dtra

ria licitũ eſt ante determinatõez eccleſie ſepe teno vnã

„⸗

ptez vel alteraz ſine piculo peccati vel fidei vtpatz in

abbate Joachm qꝛ tenebat dtrarium mgro jniarum
ꝓ quo eccleſia poſtmodũ detminauit Extra ð ſũma
trini · ca · Damnamꝰ. Nec tñ dickꝰ Joachim hereſim ĩ
cidit aut pfidiaz ꝓpter h vt ibiq; tangit᷑. qꝛ dicta ſua
dĩa ſubiecit coꝛrectõi eceleſie cui obedire paratꝰ erat ·
ſi aliter determinaret ſicut a deter minauit er go a ſimi⸗

li lieʒ vnã opinionẽ etiã in alijs moꝛalibo tenèẽ iuxta li
mitata ſupius a limitanda inferiꝰ vbi ſaltẽ magis ſa G⸗

hites ſentiunt atraria vbi s patus e obedire ercle
ſie a ſcripture ſi ei eꝛroꝛez eyplanauerit. Quarto patet
ide in mate ria inſolubiliũ vt ſi icius iuret ſe bertaz ac

ceptutaʒz in vxoꝛem ſi p mum vᷣbum qð dixerit fuerit

veꝝ a nullo mõ accipiat ſi dicat falſü Tunc dicat ber
ta hant ꝓpo ſitõez ſolaz. Tu non accipies me in vxo /

rem qrit᷑ quid aget tciꝰ. Si em accipiet piurus ẽ quia

bertha dixit falſũ · Si vero non arcipiet Piurꝰ ẽ qꝛ ber
tha dixit vm. Hec tñ ſunt relinqnda loyÿcoꝝ exercitijs
Et orludendũ ẽ ex p̃dictis oĩbo ꝙ Pbabilis certitudo
ſufficit in moꝛalibo vt non exponat ſe qs piculo ſicut
dicunt doctoꝛes de celebꝛante miſſaz a ſimi libo vbi re à
rit ſtatus gratie ꝙ ſufficit ꝓbabilis diecturn qꝛ certitu
do alia ſine reuelatõe non hetẽ Pitt in moꝛali di . Qri.·
ſũmendaz eſſe certitudieʒ figuraliter 2 groſſe q̃ certitu⸗
do non remouet omnẽ im pPhabilitatẽ vel opinionez

alteriꝰ ptis lie magis declinet ad iſt tuz qᷓ; ad aliaz qgö

ſufficit · Herba ſunt Cancel. in trackatu de dtractibus.

Quinto naz ym phm falſũ ſexe eſt apparent᷑ ꝓbabiliꝰ

q; verü . Quid eſt ergo eꝙ aliq ita ſtaum auditis argu
mennẽs credẽ volunt qð audiunt aut dubitant vbi pꝛi
us non dubitabant · Non itaꝙ opoꝛtet ſp teꝛreri qñ

alni
no0
tubt
Kanen

aliquis ſentit vel aliqui tenent dtrarium vniꝰ opinio
nis q a ſapientibo tuta iudicat᷑ etã ſi non tunoꝛ apa /
ret. Ex pᷣmiſſis pterea duo bo capi · ſe quit e intet con /
trarietatẽ opinionum eligens vna ꝑtẽ tunc ſecurꝰ eſ,/

ſe videt in dſcia. Pꝛnno ſi opinio quaz ſequi᷑ non eſt
euident᷑ contra ſacraz ſcripturaz vel determinatõnem
eccleſie · Scðo ſi ſciat ꝑ ſe vel ꝑ aliũ cui credat ꝓbabili

ter rationes contrarias ſoluè q́s videt· aut ſi ſciat eas
alias pꝛudenter temnere ſeu abiceꝛe vt latiꝰ infra do
cebit᷑ ca · xviij. Tercio ſi ↄtẽtat᷑ in certitudine ciuili ſeu
moꝛali vt infra tanget. Quarto ſi mentẽ habeat de
terminatõi eccl eſie in caſu quo declararet᷑ ꝑ eaz velit

acquieſce a in materia qᷓ eſt p̃iuditialis tuuc reſtituere

vel ſatiffaceẽ · Quin to ſi. · ꝓPtali opinione foꝛmat pꝛo
poſſe

bonam conſcientiam. .
¶Per quinqʒ; concluſiones æ p alia mani-

feſtant᷑ nt ſe ꝑiculo quis noõ ↄmittat que cer⸗

titud ſufticit in moꝛali materia CCaxiii /
E⸗flſtut ꝓ declaratõibo huiꝰ? materie cõtra cer
titudĩez moꝛalez tangere dino ſeit᷑ q̃ſdaz con⸗
cluſion es poneꝛe Cancellarij · qrum pᷣma ſit
Aliſta· Dubituas de aliquo an peccatũ moꝛtale
2 ſtante illo dubio agens tunc peccat moꝛtaliter et di /
ſcrimini ſe ↄ mittit · qñ dubiũ illud · · ẽ vehem ens ⁊ ma

gis aut eqᷣ ſaltẽ inducit mentẽ credere ꝙ moꝛtale illi

citum ſicuc qð b licitũ . De illo em poteſc intelligi illud
Eccle.iij · Coꝛ duꝝ male habebit ĩ nouiſſimo à q amat

pitculum in illo pibit ˖ Secus aut ẽ vbi plus inclinatäa
a iudicat ꝙ eſt licitũ ꝙ; illicitũ q uis non habeat vſq
q; certitudineʒ euidentẽ aut fixaz · qꝛ nec h rerit vt
patebit · Scða concluſio. Nõ oĩs deliberans agit ex 8
liberatõe ſicut non oĩs ignoꝛans aut ↄtemnens agit·

ex ignoꝛantia vel contetu . Poteſt iñ aliqs ꝓgredi in

actum pᷣmoꝛum motuũ dum actu deliberat auid agẽ

fʒ.

dum nẽ tñ ey delibertõe aget ſʒz effreni awetitu 2 ma nn
mpaſſionis Dicit aſcaliquis agere ex aliquacauſa j
qñ ſinon eſſet illa cauſa iße ab agẽ do teſſaret. Accipis di
do agere large ꝓut ad ob mittere extendit. Hanc con “ v0
cluſionem poſui ꝓpter quoſdaz timoꝛate conſcie qui ehq
añ agunt ad extra wel locunt alicd cõtra qð murma adn
rat intecioꝛ maginatio vel cogitatio putant ꝙ tune tdie;
ſp exterioꝛ adus, ꝓcedat ex delibetatione qð non ẽ ve dbf
rum . Tercia cõcluſio qꝗ inter diuerſo 2 opiniones flu nadie
Ruat ſi vnlt aliqd in eade materia ſecure agere dz ceꝛ xer n
tus eſſe illud eſſe bonum nec vᷣtuti cõtrarium ˖ Sz mul geind
tum refert qᷓ certitudine ſuffieit nempe certitudo moꝛa ezas
lez qlẽ notaumnꝰ a ſeqᷓnti ca· plus dec larabit vt. ·. vel la
non ſit quis in peccato dum facit qð in eo eſt Qut ſal . Pnu
tem peccatũ non incuꝛrit nouũ ꝑ wmeritatẽ · Exempli K0
gratia vt immediate patebit decelebꝛan do · Cuius a imd
uo eſt qꝛ oꝛta eſt ex diligentia pparationis excuſaito intf
Ouartn conclaſio pomit , exemplo in materiadmua n
nicandi vel celebꝛandi eukariſtiam vbi reérit ſtatis
gratie carentia peccati moꝛtulis Concluſio igit éillagz ain
VNVon ois ſcrupulus aut dubitato de peccato moꝛtali dun
neq; oĩs indeuotio aut deoꝛdinatio aut non atteniio
impediunt de neceſſitate celebꝛantis dignitatez. Hatet M
qꝛ certitudo moꝛalis de ꝗ dicet · ſ. ᷓ ſufficit dpatit ſefeu· e
vacillatõez ndaz animi aut heſuntionẽ aut ſu ſpitto
nez ſeu ſcerupulos ꝙ hõ non ſit ſufficienter diſpo ſitus ane
aut ꝙ imp dimento ligatus ſit. Quintn dcluſio ad di mli
Ine celebꝛandum a abſch temeratione p̃ᷣſumtõe a in Z e
putmbilitaute ad nouum peccatũ non recrit certitu do KD
eceuvuidentie ſup celebꝛantis dignitate ſz ſufficit ceꝛtitn do Ve
moꝛalis Patz qꝛ tunc nulł qntũcumq; purꝰ a iuſtus RDiei
de beret celebꝛare. nec h poſſz abſq; diſcrimie ſi ei non v
fieret reuelatio ſpealis. Vbi notandü ꝙ certitudo tti W
Plex in gene · Yna ſuꝑpnalalis · Olterm naturalis ˖ Teꝛ

ð

E
icanſa
eeipis
necon
ge qui
warmng
Punt
noneve
ones in
ezcer
mul
domon
Rv
rſi

ni

s
Mato
amu
ſnms
iilla
nali
nno
doe
lei
pro

„

tcia moꝛalis ſeu ciuilis. Certiudo ſupnaturalis itn ſe
hz ꝙ non ſtat alic ſic aſſentire a falli. Et hec certitudo
diudit qꝛ qdaz eſt euidentie clare ð inunũe in pria bea
toꝝ. Qlia euidentie reuelate in ꝓphax illuſtratõe. Et
alia ꝗᷓ ſoliꝰ adherentia in ſpeculo in enigmate qᷓ no

euidentie rationis innitit᷑ ſ autoꝛitati diuine lez ceꝛti

tdiez fides hz a p̃ſtat in coꝛdibo fideliũ · Hec certitu do
oĩbo fidelibo du pegrin ant in via ducitc quos tãtn cer/
titudĩe ne dũ. xij· articulis fiði ſʒ toti ſacre ſcripture cre

dere neceſſe e acku vel hit explicite vel nuplicite alio
quin dubi in fide infidelis ẽ · Quã cer titudinez mart /

res adeo habuerũt vt pꝛi? relin qrent vitaz q; fidem ·
Eſt em célibet triũ ſupꝑnaturaliũ certitudinũ tanta ꝙ
Pꝓ nullaʒ potentiã etiã diuimã a abſolutã fallax poteit
eſſe · AQlioquin deꝰ? negaret ſeip̃ᷣm · Poꝛro naturalis cer
titudo ita ſe hz ꝙ non ſtat ꝑ naturã aliquẽ talit᷑ ↄ ſen⸗
tre ⁊ falli aſſenttendo quã phi poſueꝛũt nobis poſſibi
lez in pmis pncipijs ꝑ ſe nous ↄ gnius.ſ ex ſola ap⸗
p̃henſione imĩo) ot ꝙ gqðlibet ẽ vel non ẽ · Poſuerũt
etiã in ↄcluſionibo demonſtraus a in ↄña euidenti de /
ductis ꝑ talia pncipia quez admodũ dixerunt metha
phiſicaz eſſe ſcĩaz ceruſſimã · Certitudo vero moꝛalis
vel eiuilis tungit vna cũ p̃cedenti certitudĩe a phlo in
Ethi · ſuo pᷣncipio Cuiꝰ ſña hec ẽ. Diſcipliãti eſſe in
vnaqq; re cer titudieʒz q̃rè iuxta exigentiã materie Eqᷓ
em vicioſũ ẽ int pſuadentẽ q̃re mathematicũ a mo/
ralẽ demonſtrantẽ. Non em dſurgit certitudo moꝛa⸗
lis ex cuidentia demonſtratõis ſů ex ꝓbabilibo Ziectu⸗
ris groſſis a fi juralibo magis ad vnãaã ꝑtẽ q; ad alterã

Dicit᷑ aüt pbabile qð plurib a maxiĩe ſapientibo ap⸗
Ptet veꝝ · Ex ante habitis ſeqᷣt ꝙ in hüanis agil ilibo qᷓ
tauntaz hñt varietatẽ dicente Ariſtoule a teſte expien⸗

tia vt caſu magis q; arte ðſinè videant ſufficit tercia
cerutudo qles nõ ſꝑ omnes ſccupulos abicit ſʒ ſuff cit

vt dtemnet eos vel ſuget eos ſic opando q̃ſinon põt

vt clariꝰ oñdet infra ca· xviij · Sufficit ergo certitudo
tnlis lẽ in materia moꝛali? ſueumiꝰ exxtere cape
qcertitudo appellat᷑ moꝛalis vel ciuilis. Ad hanc certi
tudinez moꝛalez ſufficit vt plurimum ꝙ hõ exempli
gratia QOccedens ad miſſaz diſcuſſerit ſciaz ſuaz ſicut
feciſſet P magna re lucranda aut in cõmodo graui eui
tun do. Et ꝙꝙ non ſit ſibi cõſciꝰ pꝰ hanc diſcuſſionẽ de

peccato moꝛinli aut de ꝓpoſito peccandi moꝛtalitet.

Dð inſup no noſcat ſe alind impedimentũ legit imũ
p exdũicatõeʒ ſeu iꝛregularitatẽ hẽe · Conſenuo itaq;

in h cũ durando iiij. ſen · di · xl · ꝙ talis 2 ſi eſſz in ecca
to moꝛtali neſci ent · nec de eo exp̃ſſe ageret 2feſſionem
repoꝛtaret vnũ cx duobo aut remitt eret᷑ ſibi tale pecca
tum virtute ſacramenti. Et qꝛ videt facẽ qð in ſe ẽ ad
eiꝰ deletionez · Non em de? requirit vltra poſſe aut fie
ret ſibi diuinit? illuſtratio recognitio ſui peccati qᷣts
P pmaz illud diluer et qadmodum multis cõtingere
ꝓT batſſimũ eſt q̃ͥ inicio ſui ſacer docij celebꝛatõez cõn⸗
nuant in rememoꝛatõeʒ redeunt plurimoꝝ a ocultiſſi⸗

moꝝ peccatoꝝ. Similez inueniunt gratiam illi ᷣno⸗
uiter ad frugem melioꝛis vite toto coꝛde ſe p̃parant.

¶Quibus viis an hanc mozalez certitudi⸗
unez puenire poſſit onditf· QCapi-xxr.

Ed c uerit᷑ ex quib do cůnis colligitur talis
enn certitudo moꝛalis · Rñdet ibide m ꝙ pꝛincipa
Illitt ex vno trium modo quoꝛum vnꝰ ꝓue
rInit ex alteriꝰ autoꝛitate · Oltera ex ꝓppꝛia eru
ditone. Terci / de expimentali ↄſuetudine Bub p mo
viuunt incipientes uãales Gub ſcðo x ficiente a tatõ
nales . Gub tercio ꝑfecti a ſpũales· Conſonat płᷣs tra

dens tres huiꝰ maneries ad doctrinaz inueniri · Quar

tus modus addi poteſt videlicet ex gratia gratis datn

q̃ dez fa cilit agenda dcupiunt aſ cripturas vt Qugu·

npt intelligunt Quintũ aut gen? diſpatum eſt ad doctri⸗
tiand⸗ nam qui neq; doceri pñ̃t neq; docentibo aſſentire volũt
lcate CVales ſunt diſe coli plus q; multa ex pꝛutis aue p hüůa
tiu nam doman induſtriaz vrcanes caui ſimer Taliue
es.Oud ad peimum modum malti fun qin p ali⸗/
fatt os erudiunk recipientes ab eis intelligentiaã ſcriptura/
emian rum. Aut ſi nequeunt credunt ſaltẽ dicenti bo obedi
ſonid unt. Puta ꝙ religioſa 2 inſtituendag pꝛincipalis cau
tier ſa fuit autoꝛitus regimis cui? magis obedien tia pᷣſta
in rretĩ qꝙ; ꝓpꝛie ratõi que in pluribo dubia valde debilis
incerta · Pꝛeuale ſim liter hz hec autoꝛitas reſpectu
6 inunioꝝ quoꝛumlibet ad magiſtros vel Entes qui in /
gann ditium pꝛie rationis vel nullum vel impfedum hñt
ſonen Hoc pictagdꝛe ſtola Huabat ˖ Sic iubet dñs d · Interro
ln gIn patrez tu. i&. Maiodes intellige vt tercium moduz
ſeiod noueris qui multis exꝑpientijs eruditi ſunt in agibili⸗
mte bus hüanis · Quox iuditia tr adit QAriſto. eſſe recipien
n da tanc; pꝛincipia ꝓoter multa vidiſſe . Extendit er /
ncgere go ad eos qͥ reſpectu diuinoꝛũ pter ð ſuetudiez exerci
zton⸗ tatos hñt ſenſus ales iaz in ſolici udine viueꝛe ſibi ſuf
uleſi fitiunt Quo ad m doctrine modum p quez ſüuitů in
nan⸗ agendis ſufficiens 1 moꝛalis cer titudo que oꝛit ex pꝛi/⸗
nd ma eruditée talis nutrit ex ſacre ſcripture ſuudio er
k vitn öbita theologoꝛum exigenio eleuato etitu vi
7 tidico a ex ð ſiderate cireũſtantiaz pticularium · Ex
lsS ſacre ſcripture in q; ſtudio q̃le ſuadet ſapiens Eccleſi.
nept iij · d · Que tibi p̃cepit deus hee cogita ſp a in pluribus
ti⸗ oꝑibo eius ne fueris enrioſus · Semel em in ſer pturis
en ſuis locutus eſta idipᷣm non reꝑetet qm ſuffici ent eru
no diunt ſulunt tmmoõ relegank puro fideli a integre
ut coꝛde non obſtunte ꝙ maliuolis ier edalis tenebꝛo
tra ſioꝛ inde naſcit erroxꝝ caligo vt in hereticis lique æ vi
nar cia ſua ꝑ ſcripturaz defendentibo. Nucrit dixi ex vita de
dut hitun theologoꝝ. Eſt aüt theologus vir bon? in ſacris
. D fo⸗
„

litt eris eruditus ſicut etam ßm Citeron oꝛatoꝛ öſcri

bit᷑ vir bonus dicendi arte pitꝰ. Non quidem de theod

logd dico eruditõe ſolius intellectus ſʒ multomagis

affeckus Et ea que ꝑ theologiaz intelligit traducat p

iugez rũiationez in affectum coꝛdis a opis executõez
Its ſapia pm ſuum nomen ſapido ſit in bonis ſuauit

iocunde . In malis triſ. tabiliter acerbe. Alioquin ta
les inſtar vꝛie ferunt lras damnatõis ſue dant aduer

ſus ſemetp̃os ex oꝛe ꝓpꝛio iuditium plus q; inficiũt

cxemplo vite q; inſtruut verbo doctrine . Ex ingenio

etiam nutit elcuato ſtudio iuridico. Si em̃ de quibus r
loquimur non ita in ſcolis ↄſtitutoniboʒ decretis ſu
am memoꝛiaz debent figere vt quoꝛzundã mos ẽ quin
exerceant intellectum ratõez q; conſulant ex cuibus

pꝛincipijs vel moꝛalibo vel theologicis huiuſmodi

dꝛig nent᷑ ↄſtitutões qꝛ ſic colluſtrabunt lumine p̃ᷣmo
rum pꝛincipio ꝝ· OQð ſi nolunt vel nequeũt credant il

luſtratis Kecogtent inſup ỹ ſtantiaz humane dditio
nis gue ad h condita eſt vt totü ſenſibilez mundũ a

deo ꝓPgrediens dtinue fit vilioꝛ in ſuis pub quo adðᷣo

lonquin uis ꝓut in clementis patz vt ſolis ⸗ lune rů
ſus ꝑ ſen ſuum poꝛtus nos ingrediens impꝛimẽdo ſpe
cies ſuas a ſimalacra ꝑ intellectum agentẽ a coꝛpali
bus fantaſmatibo ſpirimialis fadtus reducat in Pmũ

pꝛincipium· Sʒz ſunt non dmendandi quidam moꝛa⸗

les querens ceꝛtitudĩez quos ex doctrina nullum lume
mtio nis mouet ad ſenſum cuiuſcũq; agibilis tmmo do
eis ſatis videt ſi poterint dicere hoc ſcriptum eſt. Hoe
talis do ctoꝛ in ſcripturn ſua ſenſit. Hot alius itn poſu
it· Tales ſimiles ſunt aſpicienti bo ſplendoꝛem ſolis ſo
lum in monbo verſo ad ſolem doꝛſo c uos nulls ſuffi
cit digitus oſtendends attollere qꝛ deoꝛ ſum oculũ meꝛ
gere ſoli ſunt vbi nõ aſpicit ſol mſi circumuolutus ca
ligine . Eſt natuna lucis ne dum ſen ſibilis ſed euan in⸗

decve
titti
emd

nie.

ſut /
Wraal
üie
lumn
ſrci
umw
ſta⸗
neq⸗
indi
dete
1
nita
wari
end
Ran
e
ahen

nipſ⸗
totpef

„ 1

mnpem

nmonn

munm
fnod
hho⸗
npeſ
oß
Pſaffi
ume
1s ta
min

telligibilis vt qu anto longius ab oꝛigine Ptendik. eo0

fiat debilioꝛ cꝛaſſioꝛ ⁊ obſeurioꝛ · Lumẽ igiẽ veritanis
p̃fat recipiunt circũuolutim velut quadaz humane

traditionis caligine.· Ex intn im inſup nutrit iuridico
q añ veniendum eſt ad agibilium tractatõez opoꝛts
rurſum inferioꝛa reſpicienda deſcendere. Alt oqui fal⸗

lerent illi ad pcedentes ꝑ contrarium ſi pꝛincipioꝝ lũi

hererent adeo ꝙ toncluſionum oiſiones obmitterẽt.
exemplo aſtro nimi cadentis in foueaz dum ambulãs

reſaxit aſtra. Perfectus vel eſſet qui cũ iuriſta theolo
gus foꝛet quales fueꝛunt pꝛimi doctoꝛes ex quoꝝ ſñijs
decretales decretn q; ðpacte ſunt · Poſtremo nutrit ex

tixtũſectione circumſtantiaꝝ ꝑtitularium · Infinitam

em difficultat hz moꝛale negocium dum pſequi que
rit · qꝛ non ſufficit pſequi quid verum ſit quid re ctũ
ſicut ſub arte tradere. ſz pticulares circũſtantias qᷓ ſunt

variabiles neq; ſub arte neq; ſub docrina vemüũt cir

tüſpicere neceſſe eſt. Igiẽ videant etiam in pꝛumis ſta /

tum rei publice cũ moꝛibo eam regen tium vt . ſ. iuxta

ſoceri mopſi conſilium ſint viri potentes timentes de
um in quibo ſit veritas a qui oderint auaritiam neqq
ſit apud eos per ſonarum acceptio nec inconſtantia
neq; conſilium depꝛauatũ · Qlioquin non exibit ex eis
iuditium reckum qntumcũq; fuerit poſtulatũ niſi Pui
deret ex altero deug qui ꝑ pueros ꝑ iniquos ꝑ bꝛuta a
Pdemones exercuit ſepius iud itia iuſta · Verũ gqꝛ infi /
mia vni accidunt eo ꝙ circmſtantie infinitis moĩs
variari poſſunt nec ꝑ conſoqu ens ſub arte cadũt aut

eruditione doctrinali · Idecirco de eis loqͥ obmittimus

Nam pꝛeterea moꝛalis ceꝛtitudo ſub vna regula non
poteſt tradi que ſuffici at in omni caſu conſcientiam

agentis reddere ſecurarn ſe non deliquiſſe quod ex euẽ

tu rerum ſolet ppendi ſepius Ideo etiaz conſtitute ſũt
in figura tres ciuitates refugij fides ſpes caritus conti

nentes penitentie lauacrum immunitatis auxilium .
cuatenus pax ptur bata ꝑ ea que feciſſe foꝛmidat hõ
conſolet 2 refoꝛmet ˖ Serba ſunt ꝑ totum Cancellarij.

¶ Soluit argumenta terꝛentia timidas cõ

ſcientias declarat quo ſxyes cum humilita⸗
te haberi debeat tam quo ad conuſcientiam
4 Iit retis quaz de futuris ¶ Capitulum/ xvi⸗
— Eluccet ex pᷣtactis quomodo argumenta ſcru
Puloſos teꝛrentia faciliter ſunt ſolubilia. Na
e auidam eoꝛum teꝛrent ey regula magiſtrali
gue dicit ꝙ faciens contra dubium incidit i

biei in illo . Quib⸗ reſponſum eſt p caſum xj. Qlij obki
unt dicentes Tutioꝛ via eſt eligenda ˖ Quibo reſpon/
ſum eſt ca. xiiij · Non ſemp opoꝛtet tutioꝛem viam eli
gere que ſtat aliam eſſe tutam que elegi poteſt. Tutio
rem em via eligere eſt con ſilij n6 5 p̃cepti⸗ Qlias opoꝛ
teret multos ingredi religiones ſacras in quib⸗ tutiꝰ

viuit q; in ſeculo Non ſic eſt. Sed ſicut diuerſe vie ten

dunt in vnam patriam teꝛrenam quarum quel libet tu
ta eſt a tamen vna tutioꝛ alia · Sic etiam ad ciuitatez

celeſtis patrie multis vijs puenit tutis quarum vna

tutioꝛ alia. Scöm illud Pſal. Sniueꝛſe vie domini mi
ſericoꝛdia 2 veritas ſed requirennibo teſtamentum eiꝰ

teſtimonia eius Alios teꝛret verbum Auguſti . Te⸗

ne certum a dimitte incertum Quod auidem verum
erſt ſed auedom certitudo ſufficiat habitum eſt pᷣccdet
capi. Nec pᷣfata autoꝛitas Quguſtini dicka eſt de quo
libet dubio ſed ſolum de iſto in quod quis ſe ponit qñ
ſan;⸗/ male vixit a iã moꝛiun? in ifirmitate pnĩaz po
ſuilat pᷣmo⸗ On talis heat ? vaz dtritõ ez an nõ quẽ pec
catn d imiſerũt nec iße peccata dimiſiſſe e videt a qͥ non
vltra poͤt ge dub iü d tarde Enitente. bec Augn. vtz

teatum Seoͤm illud Eccle. iij .·. Qui amat piculum pi

junn
thi
ani.
ſte⸗
d
ti
aſe
6.Na
ſraii
W
lunpr
ſchei
nben
jamch
Cua
zopot
Nw
vet
ſhetan
uide

taʒz ꝑ mgẽm in . iiij · di · xx vbi dicaz autoꝛitatẽ alleget
ſuit ex qu odaz hmone Qugu· de pma. Cuiꝰ initũ pe
niten tes vbi ſic de moꝛituro di. Due res ſunt Aut ig/
noſtit tibi aut nõ ignoſcit ᷣd hoꝝ ubi ſit futug neſcõ
ergo tene certũ dimitte in certum · Alij ꝓ ſe allegant

HS· Tho. qui qũo intelligend? ſit ſatis dickum eſt ca⸗

· Alij beatüũ Gꝛegd · addutunt dicentẽ in epiſtola ad

Anglicanum eßm bonarum mentium ibi culpaz ag/
noſc ere vbi culpa non ẽ. Sz ad illud rñdet STho· ij.

„

ſcðe: q jiʒ. ar · j. Dicendum in quit quo ad bo me ut mẽ

us ptinet vt hõad iuſtitie ꝑpſoctõez tendat. z ideo ĩ cul
paʒz reputet non ſolum ſi deſiciat a Zi iuſtitia quod
vere culpa eſt · ſʒ enã deficiat a iuſtitie ꝑfectõe qꝙ quan
doh culpa non eſt . Non aut culpaz dieat qðᷣ ꝓ culpa

non recognoſcit qð ad yronie mẽdatium ptmet⸗hec il/

le Pꝛeterea »ſiderent allegantes p̃fataz autoꝛitatẽ d
glo · ſuꝑ vAgnoſcere dicat ꝙ quilibet poteſt ſe dicere
peccatoꝛẽ dum tñ non credat tontrarium · Et ſi obicitẽ
illud Qugu · de verbis apo.a ponit · xxij · q ij. Cũ huili
tutis cauſa mentiris ſi non eras peccatoꝛ an teq; mẽtie
ris menciendo efficieris qð euitatas · Kñdet glo · ibidem
ꝙ non dtrariat᷑ Au gi · Gꝛegd. Qia in genere põt es
dicere ſe eſſe peccatoꝛez qꝛ nemo ſine crimie viuit. Itẽ

adueꝛtant quid gloalio 2 theologd 2 dicat ſup vbo

agnoſcere. i · foꝛmidare Exemplo Job qui ver ebat᷑ oĩa
oꝑa ſua · Vnde Cancel. ſup eade autoꝛitate di · QOgno
ſcere inq;m non ꝑ aſſenſü firmum · Hoc em ſtultũ icu
loſumq; foꝛct.ſed ſic doleat a pꝛniteat homo poſtmo /
dum q̃ſi veraciter in culpa teneret · Vnde Eccle · v. de
ꝓPiciatu peccatoꝝ noli eſſe ſine metu · Cum igit allega
tur illud Gꝛe. Bona mentuum eſt ibi culpaz agnoſce
vbi culpa non eſt. Bidendum qts ſit agnoſcat culpa.
vt non indiſcrete mipediat oꝑpatio iuſta · Et gꝛ qu idẽ
multü ſceupuloſi ſunt de rebb agendis aut dimitt. dis

de futuro de quibo imn plurima pꝛincipaliter dicha eſt
Qui vero ſcrupuloſi ſunt de actibo ptericis Idcirco de
eiſde notat qͥ ſupꝛa ꝙ qlibz dz poteſt verneiter eſãae
peccatoꝛẽ qꝛ in hoie ſunt . Quedaz que hz homo a ſe vi
delicet de nihilo eſſe ignoꝛare de pluribo hẽe infectões
oĩm potentiaꝝ que ad peccatũ ſunt ꝓne nimis. Bul /
nera inſup eñe habit? vicioꝝ peccatn foꝛte actualia
qꝛ nullꝰ ſit an ſu ficient dtrit? ſit ſuꝑ eis. an in agen
dis vel dimittendis plurimum eꝛrrauit · Gimilia mul⸗

ſolum vtputn eſſentiã cüie nobiliſſimã cũ ſuis potẽcijs

virtutes infuſas ad minꝰ? fidei a ſpei 1 ſaeramentoꝛuʒ
caracteꝛes ymo immediate a deo plᷣ qᷓ; a creatura hʒ
coꝛpus a bona foꝛtune · Pꝛoptet pꝛioꝛa põt a dz ſe ho
mo in iuditio ↄſeĩe peccatoꝛez timerea veraciter accu /
ſare non tñ firmiter erede aut ſniare ſi fecit qð in ſe ẽ
Exemplo apo. qui dicit · j. Thÿ. j. Venit deꝰ? percato /

res faluos facè quoꝝ pꝛmmꝰ? ego ſum. Juſtꝰ? em inn

cipio accuſatoꝛ eſt ſui · Quis gloꝛiabit mundũ ſe hẽe
coꝛ Quis dixcrit innocens mundꝰ? ego ſũ. Quis nõ
oↄſtitut? ſub iuditio dei tribilis in ſilijs ſup filios hoĩ
num no trepidauerit ꝓpter cue afflich? Job ait · Sere
bar oiĩa oꝑpa mea ſciens ꝙ non . Et iterum ſi volue
rit mecum ðtẽdere non potero rjdere vnum ꝓ mulle.
Cui afoꝛmis ẽ iſta oĩno eccleſie oꝛatio · Mõ intres in
iuditium cũ ſeruo tuo ? null' iuſti ficabit apud te hõ
et Pſal Non iuſtificabit᷑ in ðſpectu tuo omnis vinẽs
Et iterum Bi iniquitates obpᷣuaueris dñe dñe qnis
ſuſtinebit ˖ Vumilisq; Yſaias clamat · Omnes iuſtitie
noſtre quaſi pannus menſtruate Quis ergo iuſtitias
ſuas velut gloꝛiabund? oſtentauerit deo plus q; pan
num oↄſfuſionis ſue malier viro Quem deniq; nõ exter
ruerit verbum apo ˖ dicentis ˖ Nihil nmuůhi ↄſeiꝰ ſũ ſʒz nõ
in h iu. ſü;· Cauſaz iddidiſſe videt ſapies cũ ait Sa ix.

icke t
rcod

tan

aſe vi

5 Bul,
ziale
mapen
tamu
ga do
l
aumh
idſer
α
zaſti
mminn
ͤſehi⸗
Aisri
lioslvi
nt Ger

L

iunditaremꝰ non vtiq; iudicaremur · In pñti em pegri
natois exilio teſte pſal. Apud dñm mia a co ap. eũ
redem. Ignoſcat p̃terea ĩmito ſuo re? de cuo loqui

Cogitanones moꝛtulium timide 2 incerte Puidentie

nẽe · Et Jero mie. xvij · Pꝛauũ ẽ coꝛ hoĩs inſcrutabi⸗

le x auis d gnoſcet illud · Egd in t ds ſcrutũs coꝛda

hitnt in me h eſt in carne mea bonũ · Pꝛopterea ↄ ſ=tu

at ſe homo in ðſpectu tremẽdi iuditij dei ſapienti ſimi

qoiĩa videt potentiſſimi qui cun cta iuſte plectãda no⸗
uit. In via tñ ꝓpter bonitatẽ nauunlez ptis miſericoꝛ

diſſimi · Ibi dſcia qntũ ſe poteſt reaz aca ſet ita vt te/

ſcis fiat a acto ð percats ſingulis clamet p coꝛdioꝛum

nand? 6 Bit em ex ratõnabilibo ſerupulis velud gra

num a palea terit᷑ vẽtis ⁊ motibo aqᷓ purificat marti⸗
timoꝝ ſcrupulis in
cipit mundari dſcia . Sñ fit ꝙ cña qᷓ diu agitatn ẽ ſeru
pulo impulſibo velud atus tracka virtute magnet/
ue foꝛtitudinis p ſpeʒ diuine mie quieſcè ſtudeat circa
polum diuini auxilij. Spes igit de infinita dei bonitu⸗
te talez reum terroꝛe diuini iuditij deiectum erigatne

ma a tenebꝛa lucis fugat᷑ pñtia cũ

mimis deiciat᷑ timoꝛũ ſcrupulis ſʒ de remiſſione fidat ·

mur a cũ obpuatõe decalogi de peccatis dternt Pteri /

is certi udinaliter credat certitudine quaz expſſimꝰ
ſe hre bullas non ſümi in teꝛra pongficis ſed eius qui
de celo venit nos q; ad patrẽ celeſtẽ dicere docuit Di
mitte nobis debita noſtra ſicut 1 nos it Mat. vj. Sbi
poſt dñicaʒ oꝛatõeʒ etiã ſtatim ſubiunxit · Si em di⸗
miſeritis hoĩbo peccata eoꝝ dimittet vobis pater vẽůõ
celeſts delicka veſtra. Si aut non dimiſerits hoibus
nec pater veſter dimittet vobis peccatn veſtra. Ceꝛtiſ ⸗
ſima deniq; non ſcrupuloſa tatõe tenè dz oĩs homo.

bo dicit ꝑ apo · SBi nos

inuens ſine gratia dei damnatus eſſz. Qua Ppt hut /

7

poſſit · A quid obiceret dicenti. Amice non facio ubi in

niſi peccatum deſectus I mendatium . qꝛ omnis hõ mẽ

dayx ait pſal . Talez tim oꝛez lau dabilis ſcrupuli habu
iſſe legit S. pater Ogathon qꝛ moꝛiens a fratribo int/
ro gatus an timertt an in opibo ſuis ꝛ fideret · Kñdit

venero ante ðᷣm · Om alia ſunt iuditia dei alia hom

Et tñ quia mia ſupꝑpexaltat iuditium dei ſpẽ in ſe oĩno

IZntum poteſt acuet . Sũt aüut quatuoꝛ meditationes

velud Tetragonus firmiſſimus p qnas ſpes in te eri/
git· Pꝛima ſcripture ſacre iuſſionis vt ſperes. Alia di/
uine ꝓm ſſionis ſi ſperes· Tercia immenſe dei bonita /
tis ne vnq; deſperes in ſuis miſeratõibo · Quarta ꝓpꝛie
fragilitats ne ſperes in te vel ꝓpꝛijs virib. St ſperes
in eo deus iubet in mille a vltra ſcripture ſacre locis.
Si ſperes deꝰ erit merces tua magna nimis teſte apo

ſtolo qui di . Fidelis deus ſeißm negare non põc· Ne

deſperes gꝛ infinita eſt dei mĩa que di · Petro Mathei ·
lesii Hm ommes atholicos tmnens uonens frtran
poteſt quis in hac vita · Nec etiaʒ in te ſperes qꝛ Jere/

mie. xvij · Maledickꝰ? homo qui z fidit in hoĩe 1 ponit
carnez bꝛachium ſuũ a a dño recedit coꝛ eiꝰ. Et idem

bñdictus vir d ſpemt in dño .· Qudi quid de ſe vfitetue

Augn . li · ſoliloqͥ · Vabaz aliqñ in virtute mea qᷓ non

erat vi rt⸗ Et cũ ſic volui curre vbi magis credebã me
ſtare ibi magis cecidi factus q; ſum magis retro q; ã
te · Dicebaz em hoc faciam illud pficiam fiebat q; nec h

nec hoc nec illud Quoniã de meis iuribo fidebaz · nũe
aut ðfite boꝛ dñe rex pater celia teꝛre quoniaz non in

cogitatõe ſua. qꝛ non hẽet quid deo damnanti rñdere

iuriaz. Accipe quod tuum eſt a vade · Quid eſt aut tuũ

”
”MVW

bihi
ulein
tſiden
tͤbiin
ttu
hami
hon

ri
Rüdue
ouſg

aloin⸗
rſeän⸗
dnon

AddNH
lvnin/
pre

tſere

ldens⸗

lacrr
foſp
nan
nhen
Ppont

zfran⸗
non
un
nech
ʒnin
vont

ſ

Etin

dtudine ſua ro boꝛabit᷑ vir a nõ gloꝛiet᷑ ante te ſtul
p‚̃ſumptio omnis carnis.

¶Declarat quintazʒ regulaz ſcz vt quis cre

dat lapientibus 2 exntis ac obedire debeant

ſupioꝛibus in dubiis⸗ CCapitulum-xvii ⸗
5. Vinta p̃terea regula pꝛincipalis valens ad
1 Eeponendum ſcrupuloſaz dſciaz . Eſt obedi
entie hüuilis p mitatio modis tactis in p̃cedẽ
Aita. Et de h etiã patuit ſupꝛa ix. ca. vicz et

nte cðara. vij. Hec noꝛma neceſſaria bpeiſe ſinoli⸗

doꝛibo qͥ ꝓpꝛia adinuentõe aut ſudio vel gra ſpeali

ſe quietare nequeunt. Deducit h taz autoeitute q; röe
ymo exemplo notabili antefatus C ancel. lectõe qrta
libꝛi ſui de vitan aie . Hoc inqt vnum generale damus
documentũ credẽ vicz aciliter ſapientoꝝ a bonoꝛum
iudito extra munes eoꝝ ſnias nõ leuit ſibi foꝛma
re ſerupulos anxios a tim dos falloꝛ ſi non iubeat ſa⸗
piens ꝓu.iij. Vabe fiduciaz in dño ex toto coꝛde tuo

ne mmiteꝛis pꝛudentie tue . Et rurſus ibide xxij . No

h peipue neceſſarium ẽ apud religioſos reſpechu ſupi ⸗
oꝝ ſuoꝝ h ẽ apud ignaꝛos diuina; legum Quin eti
am iunioꝛes q; q; theolopcis is imbuti tnlez debent
reuerentiã ſenioꝛibo in qbo vita cũ ſcia dcoꝛdauerunt
vt vix ꝓpter alias noͤuas ſuaſiones Intücũq; aparẽ⸗
tes ꝑtinax vnq; feiat cito dtra determinatões eoꝝ aſ
ſectioꝛes. Virtus quippe qlez hñt genitaz ex multis ex
pientijs longe cert? arte iudicat a oꝑat᷑. Poꝛro iudi /

—

aum tatõis ſitut obtenebꝛat a lüioſa ei?ꝰ mdiatio diũ
ſies viciat apꝑncijs ꝑ in terpoſitõez nubilo ſaꝝ paſſio

num a pꝛauoꝝ affeckuũ ena in lẽatis iuxta ſinnlitudi
nez ſolis uiſi ꝑ nubes . Sic ꝑ pau caz inſtruckõez intel
leckus in ſcijs pᷣſerã diuinis cauſant᷑ non nũq; eꝛro eès

in iis q ſe totos deuotõi trade credider unt dum volüt

vlus ſape q; ſibi ſatis erat· Ad pñs etiã inducamꝰ? exẽ
plum de med ico cuiꝰ dſilijs aliqñ pare debem? ſub pe
tranſgreſſione ſui dſilij vel

na peccat moꝛtulis ˖ dũ e

ſcim? vel pbabilit a vehement nos mebꝛiandos 1 mntn

ter tranſgreſſuros legẽ dei Narrat ̃terea in autẽica

H p̃dfan oꝛdinis frt cũo qᷣ;dam fẽ

ibilis eßs Blixponenß ß fan oꝛdinis fee
p̃dicti oꝛdinis defunck? pꝰ? moꝛtẽ viſus ẽ a quoda

uente auſde oꝛdinis fre admodũ ſerupuloſo ˖ Cum;
loſus viuꝰ int cetera de ſua a defuncko crit con
ſcia Rudit q vita funct? fucrat. Conſule diſeretos et

ſcrupulo

atquieſce eis · Sinnle repimꝰ fere in · b · Vern. legenda

P 7

vbi ðꝛ. ꝙ int b. Bern. diſcipulos etat quidẽ tan ts in /
qetautꝰ ſcrupulis vt ad celebꝛandum nullo pacto au/
deret accede. Dixit ei b Bern · poſtq; illa pcepit · Vade

„

fẽ ĩ mea fide celebꝛes. Obediuit diſcipulꝰ a ſcerupulꝰ

ille oĩs ppetuo diſceſſit. Sz. d. foꝛte alis ſcrupuloſus.
Stinã mihi talis cſſz p̃lat/ elis erat b · Vern · crederez

facilit inpant· Nur vero duͦ ſupioꝛis mei puã ſapis
tiaʒ ↄſpicio non audeo meã ↄſcĩazʒ a ſalutẽ ſue fideicõ

mittẽ· Kñdit Cancel. Quiſqs ita dicis ſapis errns et
deſipis. Non em dmiſiſti te ſalutẽ tuã in manꝰ? hoĩs
regularẽ inſtitutõez ̃poſit⸗ ẽa p̃latꝰ. QNuão brez obe
dias ſibi non vt hoĩ ſʒ vt deo iulynti ſi tñ nõ dtra ðm
ECEt ſepe tanto crit obe dientia tua deo placẽtioꝛ tibiq;

fructuoſioꝛ qͥnto ? ille indignioꝛ cui ꝓpt m nõ tᷣfugis
ſubici Caueas ad cytremũ ne dũ qras ſecuritatẽ nec il
laz adipiſcaris graué ruas diuidicatõis 2 p̃ᷣſumtõ
ope cauenda ſunt ſcandala puuloꝝ quãtomagis p̃la⸗
toꝛũ quos ſibi deꝰ equare quodamõ in vtroq; dignat᷑

Sibimct mputut a illoꝛum tuerẽtiã a ↄtemtum ſpea

lit ↄteſtãs eis· Qui vos audit me au dit q vos ſpnit

q pꝛudens aut plurimũ latꝰ aut deuotꝰ ſʒ qꝛ tbi Im

= —

fubt
livel
ds
utötta
nvene
dnſi
dd
Cung
aaͤton
terett
gridn
mntön

actoanu

Ged

tupuß
hloſus.

nde
ſcH
enx

Sturt
as
zuhfn
brezor
niir
o: th

Utn d

hin

fl ⸗

p̈cep · diffi . ⁊ excõ . ſic di. Sirais ſiue effcatia pcepti eſt

qꝛ ſubditꝰ teneẽ de neceſſitate p̃cepto obe dire p̃lan ſui

bet vbi ait · Obedientia qᷓ maioꝛibo debe deo exhibetur

☚

Quãobꝛez quitqd vite dei Fcipit homo qð tñ non eſt

me ſpnit. An non deniq; h ip̃m exy regula noſtra ꝓhi

certü diſplicere deo haud ſecus accipien dum ẽ omĩo.
qꝙ; ſi p̃cieret deꝰ. Nuid em intereſt vtrũ ꝑ ſe an p ſu⸗
os miniſtros ſiue hoĩes ſiue angelos hoĩbo innoteſcat

ſuum bñplacitũ deꝰ. Sʒ hoĩes in qs facile falli in volũ

eeime eelp dubijs peipiendaa peipiendo pit falle
re · Sz quid h refert tua qui dſcius non es pᷣſer im cum

teneas cũ ſcripturis. qꝛ labia ſacer dotis ciſtodiunt le
gez 2 ſciaz eius ex oꝛe requirunt. qꝛ angelus dñi exer /

—

cituũ eſt. Requirunt dixerim legẽ non qlez auten tica

illa ſeriptum tradidit vel mamfeſta ratio phauerit de
huiuſmõi quiſpe nec p̃ceptoꝛ cxpectandus nee ꝓhibi /
toꝛ au ſcultandus ẽ. Sʒ qð itn latere aut obſan eſſe 3

gnoſci? vt in dubium venire poſſit vtrum nam deus

ſit an aliter foꝛte velit ſi non de labijs cuſto dientibus

ſciaz a ex oꝛe ã geli dñi exercituũ certũ red datũ · A quo

dniq; potiꝰ oĩa ꝛſilia requirent q;ᷓ ab ꝛllo cui credita
eſt diſpe ſatõ miniſterioꝛ de · Ihm Pinde q; ꝓ ðᷣo ha

bemus tan dñm in hijs que apperte non ſunt cõtra

dum audire demus. Vnde Raÿ. qui in ter iuriſtas ſtri

ſte valde vider fuiſſe conſcĩe in ſüma ſua li. iij · de ſnĩa

alias ꝑeccat moꝛtaliter · qr Oriolus dolatria dicit.

Vbi tñ ſi p̃cipiat᷑ aliquid contra deum nullo moõ eſt

obediendum · qꝛ tunc obedire dz quis magis ðo q; hoĩ
bus · Si tñ dubitat ſubdit/ vtrum ſit dtra deũ vel nõ
illud qð pᷣcipit᷑ dz obedire niſi eſſet tale d in quo nul
lo mõ eſſʒ exuſabilis ignoꝛanna putn articulus fidei.

pcepta vel ꝓhibitões vel gene rale ſtatutũ ecele ſie. ad

ide e Gotfrid/ in ſũma. Enã ad ide e heinri · de Gan.

qðli · vi ·q· xvj. d · Gi eſſʒ cercü p̃ceptũ ſuꝑioꝛis eſſe

””ä õ — .⁊
4 — .
7 . 5
„. “ Sõ 7 . mm

ntra dm eſſet dtemnendũ Sz in dubio an ſit dtra des
̃cepto p̃lau ſtandum ẽ qð ſi eſt contra deum pter

lbonum obedientie nõ peccat ſubditꝰ peecat tñ platus

.

xxiij. ꝗ· ·· Nuid culpat in fine vbi pulchꝛe ꝑ Augu · ver

ſubditus an ſit bellum iuſtum vel iniuſtum.

¶Ankonnat lſextaz regulaʒ æ docet nĩoſe cà
traſtrupulos pugnare 2 diktiniunt liberrn
arbitriu volũtas ratõ et ſimilia¶ Ca/xvii⸗/⸗
Exta Pinde regu la ad euadedum inoꝛdina

tos ſcrupulos ⁊ſcĩe ẽ ſcerupuloꝝ ãioſa abie⸗

dica in pcedenti ca. Vnð Cantel . tractatu de pol · M

quimꝰ. Tmmõ ſit ↄðtem tus iſte timoꝛatꝰ a vegularitẽ

9 ☛ 5„

non abſq; p̃u o p̃ſertim ſuꝑioꝛis ↄſilio· Alio quin ſoꝛ

4

ordinamsfarireaſüue oinilaei ſaia fene.

Sunt itaq; nõnulli a plures qui foꝛtis ſunt fantaſie
b̃terea ſepe trepidant ſoꝛe vbi indicãt non eſſe tim/
dum · Tales debent inniti dſilio ſupioꝛis ⁊ pꝛudentiũ ·

a rontra talem ip̃oꝝ vacillatõeʒ audacter opari · ſic⸗
em plerumq; vincet᷑ abibit q;; Qui vero renuit credde
ſuꝑioꝛum a pꝛudentioꝝ ↄ ſilio ad tales ſcrupulos de
ponendos a agendü contra eos eꝛrant multipliciter·
Pꝛimo ꝑ ſupbiaʒ a arrogantiã p̃ponendo iuditiũ ſu /

.

um ⁊ pꝛudentiã alioꝝ iuditio a ↄſilio.Rurſo tales vix

aut nuq; deuotõez hebunt ſolidaz nec pacez cõſcie ſue

a talibo · Ac ꝓinde carebit locus cñe ſue ho ſpite illo de

—

ctio cũ · · ſunt leues a friuli cõtra efficatioꝛes
alioꝝ mtõ es vel cõtra autoꝛitateʒ p̃lati vbi
non ? quidq; determinatũ ab eccleſia vel in ſcriptura
mãifeſte 2 tentũ vt ſupꝛa ca · xj · ſatis dictum ẽ. Valent
ad hoꝝ inordinato ſerupuloꝝ abioctione; ea aſac
le furgunt apud aliquos tules ſtrupuli moꝛe canũ ob
latentes a lacerare minantes ip̃os qͥ volunt ire ꝑ viã
dei quos duinceꝛe a ↄpeſcere meliꝰ q; ꝑ contemptũne

/

tüme

dnci⸗

n fe
itttede
hſos ,
aikr⸗
niſi/
cs vi⸗
aeße
Ms

7
2 4

quo ꝓpha dixit. ꝙ in pace factus eſt locus eius. Et in

tactatu de regulis moꝛalibv di. Conſiliũ ſalubꝛe o fre
quenter agere contra ſcrupulos leues a trepidos vi⸗

tundo eos ad alion iuditium qᷣts ex conſuctudine fiat
homo robuſtus ſolidus tranellus in exercicio ſpũali
Exemplum in domificatoꝛibo ⁊ funibularijs· Ad idez

in traſtatu ſuo ð contractibo ſic di. Pꝛobabilis cerutu

do ſufficit in moꝛalibo vt non exponat òs ſe piculo ſi
cut dicunt doctoꝛes de celebꝛante miſſaz a ſimilibo vbi
reqrit᷑ ſtatus grẽe ꝙ ſufficit ad h ꝓbabilis conieclura.
qꝛ cerntido alia ſine reuelatõe non habet᷑ put in mo
in · di. Ariſto. ſũmendũ eſſe cer titudiez groſſe a figurnli

remouet in vna pte omnẽ ꝓbabi

litutẽ vel opinionẽ alteriꝰ ptis liq; magis declinet ad

iſtnz q;ᷓ ad aliaz að ſufficit Pᷣmo ſerupuloß 2 foꝛmidu
loſis conſcĩjs ſepe conſilium eſt aſſidue ĩ oppoſitum a /

gere p̃ſeru ex impio a ↄſilio doctoꝝ. Hec ille. Id idez
E liber de eruditõe religioſo cuiꝰ autoꝛ ðr fuiſſe Hů /

bertus qͥ ſerupuloſos vocat puſillanimes in hec vba.
Sepe cauſa puſillcũñtntis dplexio quã etiã augent ci⸗
beie ex qbo hüoꝛes melancolici gen
frrequenti actu timendi

nerant · Quget euaz er

ninne vigilie vel nimia ſollicitudo ſtidij vel alterjus

huiuſmõi- Hñti hanc temtatõez vtile v vt viſioez quã
duqmoꝛ ille inducit · non reputet conſcjaz · Et eoipo viſi
onez ipſaz ſuſpectayhabeat ꝙ introducta eſt a imoẽ
Aſufficienti delibecatõe eam excũet cũ timoꝛ ceſſauerit.

HBicut em ira impedit cũm ne poſſit cernere verũ ita

umo . Et in hijs q intro ducit puſillãitas magis indi⸗
dd credat alieno q; ſuo · Cum vero viſionez

. nen 9.C v ſe vel p
aliũ eꝛroꝛez dephenderit audacter pꝛiꝰ contra talez u/

Aue puſillanimitatẽ augent. Yec em inſtrumentn füt

moꝛem pugnet · Bicut em timendo timi di ita audedo
andaces efficimur. Salet etiam vt ab hijs ſe cuſtodiat

pulos dubioſos ðponere a ð ſilia fixa ten ere ſaein ſcri

ptura. Eccle. xxij. vbi ſapiens di. Si eut loꝛamentum li

gneum colligatũ in füdamento edificij non diſſoluetẽ.

fic a coꝛ ðfirmatũ in co gitatõe conſilij. Cogitatus ſen

ſati in oĩ tꝑe vel metu non depꝛauabit᷑ · Gicut paleei

ſtulti contra impedimentũ timoꝛis non reſiſtit . Sz qꝛ

multis ſe rupolis videẽ difficile aut impo ſſibile qꝛ ſeru
pulos deponant reſpectũ quoꝛundaʒ ceptuum. Idciꝛ

co opꝰ ẽ videre qũo h ẽ poſſibile hñti vſü ratõis a vo

luntutis pfectũ ſaltẽ. Pꝛo cuiꝰ intellectu notande ſunt
diffinitões liberi arbitrij nnpij eiꝰ dickaminis watõis x*
trium facultas ratõis atq; voluntatis potens imꝑpare
ceteris vixibo cognitiuis a affect uis mo tatõi a qñq;
voluntat cum certis reſpertibo. Impiũ liberi arbitrij ẽ
dominium ratõis dickantis aliquid moꝛis à volunt⸗
tis exequentis ip̃m inferioꝛes vires vel tanq; inferio /
res in h obediẽtes. Dictamẽ aüt ratõis cxp mi ꝑ vobi
in dicatuñ vt h ẽ faciendũ · Executio ꝑ veꝛbum imnpa

tinum vt fac h. Ratio eſt potentia c̃e cognitiua reſpo

ſm ali quos eſſentialitẽ ſʒ ßᷣm alios ſolum pticipatiue
Sed vo untas eſt potentia cñe affectiua ratõnalis · hec

ex cog mitõe rationis potens ceteris oibo eélit r ſe hñ
tbo elicere actus ſuos imma
manentes ſunt velle a nolle deliberatum ac
medius ſuſpenſiuus vel expimentatiuꝰ. Nota ſ

rans agit eyx deliberatione & Rememoꝛande

vropn

on 9

manentes Qdus autem in-
ne ßterea
gulam ſupꝛa. xiiij · Capi ˖ videlicet · Non omnis delibe
ide ſunt etiã
diffinitiones ſciente opinionis credulitatis ſimiliũ

ſimle

T

Netop

ſuͤnſ
6velut
N pe
donaſfn
Hieze

ſüſſcien
lentarnn
fumge
nibeno
mdt
ramo
tereln
obic
tudin
wolu
tns qᷣ
lenee
terth ſ

dwe;

Ga

mtosn
er ab
D
qig
bitriſe
chond⸗

Gilhel p

Docet lacius quomud ſcrupuli ſunt abi

Aieudt⸗ [LCapitulum-xix

NAKe intelllectis igit᷑ noĩm ſignificatõibo facile
erit videre qũo quis poteſt a dʒ ſcrupulos
aut dtemnẽ non curando aut depone nõ ra
cõcinando. Pꝛo quo aduertẽdum id cð di.
iſien · in de fi. a le. in Pncipio ꝙ ſe; de opa tõi
bus intellect? ſolũ credẽ bellum hz· Coͤ̃hendimꝰ aut
dicit opinari in eo qð eſt crede · Credere em ẽ vehemẽ
ter opinari Gcire auũt non hz bellum ꝓpter firmitatẽ
ſuã niſi ſophiſacũ qð tñ luio ſitute ſua non tam vincit᷑
q; velut nebula diſſoluit᷑ · Cogitaè aũt bellum hẽe vi⸗
der mter cogitatões q in ꝓ biſſime ſe ingerunt qð eui
den eiſſimum duriſſimũ ẽ in cogitatõibo blaſphemie.

Sic a cogitatões munde vix obtinen?. Sñ · ij. Coꝛ. iij ·
Non wꝙſufficientes ſim? cogitaẽ aliquid ex nobis ſed

ſufficientia nra ex ðo ẽ · Nec miꝝ hoĩ ergo co gtare vo

luntarium ẽ ideo bel um hʒ· Scire aũt non ẽ volunta
rium qꝛ in eis q ꝑ ſe nota ſunt ⁊ maxiĩe ĩ p mis im pᷣſſio

nibo non ẽ in ptũte arbitrij ſcie vel non ſciẽ Ppter ꝓxi
mitatẽ ip̃oꝝ ad intellectũ a vehementẽ imp̃ſſionẽ eo /
rum q;uis aliquo mõ ſcĩa volũtaria ſit vt ſtudẽ inſpi
cere libꝛos t · a qrere a ideo laudabilia vel non · S ed
obic s · Sicut pᷣma pᷣncipia ingerunt ſui ſcĩaz a c erti
tudinẽ ſic pᷣma ꝓbabilia credulitatẽ ergd crede non ẽ
voluntariũ in ip̃is ſteut nec ſcie in iſtis Rñdet creduli
tus ntumtũq; ſit non tñ ingerit credulitatẽ ſeu fidem

eyx neceſſitate hoĩbo intelligentibo a exercitans cum ißi
certi ſunt nõ omne qð videt eſſe veꝝ veꝝ eſſe vel euaã

ſimile vero etiã veꝝ · Ide aũt ẽ ꝓbabile qð veriſimile
a ide qð vide veʒꝝ · Sapientũ aũt ẽ taz a veri ſinnlitu
dine ꝓbabilitate q; a ficto a falſo coloe ſꝑ time æ ca
uere. Illud tñ verum eſt ille qᷓ credit pncipijs ſilo /
giſtice oꝛdinatis neceſſe hz crede 2 cluſioni poſita cre/

dulitate pꝛincipioꝛum neceſſitate non abſolutn Sed
conditionatn volun tarium tamen ſimpli citer ẽ a libe⸗

rum de omni pꝛohabili vt ei quis credat vel non ere /
dat. Quoniam nihil adeo Ybabile eſt o non habeat
diſuaſionez q poſſit videri falſũ aut ſaltẽ qᷓ poſſit vide

ri non eſſe credendum ꝓpter piculum eꝛroꝛis . Gufficit
em̃ ſe pienti cũ veritatẽ ðp̃hendere non poteſt nõ illu⸗

di a falſitute 2 non eꝛrare atq; nõ falli. Duẽadmodũ
a bellatoꝛi:ũ hoſtem ſupare nõ poteſt ſatis eſt ei ſi nõ
ſupet᷑ ab ip̃o.Et negociatoꝛi cũ lucrum caꝑe non põt

ſedamnum euitet. Et ne putes philoſophantibo leue
dammum ecredulitatis opinionis eꝛroꝛe · Hoc em to /
ts ſtu dijs effuge re tendunt ne · .· ſupent ab eꝛroꝛibus

ne ꝓ veritate quã runt accipiant fallentẽ Pbabili
tatẽ aut ꝓ veriſim litudine mendacium · Notandum

aut diſſenſionẽ. Vnde nec ab ißa materia ſupꝛa quaã

cadit êntumcũq; bona ſit aut mala nũq; ſoꝛmat᷑ aut

denõiat᷑ neq; vnq;ᷓ hʒ ex ea laude vel vitupium · Cogi

tare em qntumcũq; hoꝛribilea qntumcũq; dete ſtandũ

malum ſinudum evt diximus non eſt malũ ſicut nec
videre malum eſt qntumcũq; malum dumõ ovidẽ nu/
dum ſit aut ðlectatõe aut aſſenſiõe. Qlioquin deꝰ ma

lus eſſʒ oĩa videt · Hec ille. Ex quib potet ꝙ qs põt
P liberum arbitrium opinioneʒ ali ; vel rnti onẽ ſeu
argumentüu vel autoꝛitatẽ puaz abice cõtemnè nolle

.

aſſentire aut ſuum actum de crededo ſuſpendere ßm

rationali diuino opm vbi ſie dicit · Doc argumentũ
non ẽ bonum neſcio ſolus dubium qð circa hanc con
cluſion?᷑ occuꝛrit ergo debeo de ea dubitne. Katio ẽ qꝛ

magna dubia occuzrunt circa Ocluſiones geometrice .
infallibiliter demonſtratos · Itẽ ſimiliter circa fidei

tñ ꝙ cogitare ſi nudum ? a ſolum cogitare infoꝛme
valde 2 materiale ſi non hz aſſenſionẽ aut certitudiez

h 2ſcĩaz infoꝛmare. Ad idez eſt Mat · de cnconia li · de

tnölllu⸗

ndmnodi

ſtaſin

nonert

nah laue

rent

lewehes
irhun
tndam

nfoemei
rtundie;
bꝛa äa
mat at

dſandi

ſintrr
olden /

nen
isdi
zeſen
ne nole
w 1 n
nela
nmmmnan
e con

ea

dcluſiones. Itẽ nulla materia taz facilis quin ſubtilit

inueſtigantibo oecuꝛtat in ea ã vix aliqñũ aut ſoꝛte nũ
q; pñt plene diſſolui. Sñ dↄcluſiones fidei vel ratõi ſeu
argumento qᷓ fideid ſona ſunt aut ratõi q euidens ẽ et
generglit a ꝓPbata vel alia ↄſimilis mens indubitant
adhereat. quouſq; eq̃ vel magis euidens aut foꝛtis rr
tio occuꝛrat q̃ etiã ante aſſ en ſũ plene diu pbeẽ. Et ſi H

₰

Idez facerent non tnz malti vacillarẽt. Sz gꝛ multi ſta
tim volũt vacillare qᷓ; cito occuerit dubiũ vel argumẽ⸗
tum qð neſciunt ſolue · Ideo mult eꝛroꝛibo implicant.
⁊ dubijs ac infoeꝛmãt᷑ in fide ſe ſciolos putant qð pei
us eſt vel alijs oñdunt. Hec ille. Snde intuemur qſi ĩ
luce q̃les ſint de ᷣbo ðꝛ Eccle · xix. Qui facile credit eſt
leuis coꝛde Q minoꝛabit᷑. Sʒ quid de illis àᷣ Poter deſe /
fectum naturalẽ vel accidẽtalez melancolie vel manie

ſcrupulos deponere non pñt. De q̃ infirmitate natuta

li dickũ fuit ſupꝛa tractatu iſto ca· iiij. . v. R ñde ꝛ ̈ de
us neĩez obligat ad nmpoſſibile ßm Jero . in hijs qᷓ

non ſubſunt libero arbitrio · ßm phᷣlm N emo laudan

d̃ ẽ nec vitupandꝰ a ↄñs talibo nec mer emur nec ð

meremur ˖ Naz Cancel . tracta · de pol. de talibox ſimmli
bus ſic dicit. Dicunt doctoꝛes aliqᷓ bo aſſentio ali /

qñ nõ taz meritoꝛiũ ẽ credere ſicut velle credere nec do

lere ſenſualit de peccatis ſicut velle dolere non poſſe

ꝓbat ꝑ Pſal · qᷣ di · Veſiderium pauꝑm exaudiuit dñs
p̃ᷣparatõ eʒ coꝛdis eoꝝ audiuit auris tua. De? inquit
ita iudicat nos pᷣm ſupioꝛis ratõis arbitrium volüta⸗

tez 2 iuditiũ non ßm ea qᷓ nobis inuitis at q; contra
nitentibo poꝛcio ſenſualitatis inferioꝛ aduehit pdu

cit qlia ſunt volubilitas maginatõnũ fantaſia 2 ſti/

mul inſup carnis illecebꝛoſus aut vindirãtes vacil⸗
latõ es · Pꝛeterea timide a ĩcerte ſüt cogitatões nẽe ſu⸗

per agen dis 2 ſup eis creden dis ntis neqq;ᷓ ſen ſibo at
ningim ſimilia Decipiunt ex h multi ex ſunplicibo
MD g 3.

HW

ſen ſu. Darent ita tales ſepe alijs ſalubꝛe conſiliũ qᷓ

paſſionũ ſimul irꝛuẽtiũ tumultuantẽ ⁊ rixantẽ · hec ille
Septima regula declarat valens ad dew
ſitionez ſcrupuloꝛum p epyheyã cuius Pue
tates ponunt᷑ Et octuplex doctrin

2

dat quarum tres declarant (CTa-xx-

„

7

Epãa ex eodẽ poſcrema regula ꝓ ſcrupulo
ſoxꝝ ðᷣpoſitõe neceſſaria eſt p cecptoxꝝ diſereta
à (pike ſano ſeu interp̃tatio vel declaratio.
a em di. Canccl. vbi ſu · quã n iat phus Epi

Equita

ant Ecuitas iuſtitia penſatis oĩbo cixcũſtuncijs Hticau
laribo dulcoẽ mĩe tpata · Voc itellexit ͥ diyit. Ip̃e ete
nm leges cupiunt vt iure regank· Et ſapiens Noli eſ
ſe inſtus nimis alio quin ſũma iuſtinia ſuma iniuſutia
fit Ambulandum em eſt in virtutũ do Rrina via v᷑ gia

vt ne ſtrictiꝰ fiat dei mandatũ nec latius q; iße manda

uerit quis inde ſumere poſſint aliq aut malitie vela
men libertats Aut edtra in deſperatõez coꝛrue. Non
tñ oĩbo ꝓ oĩ tꝑea loco aſſernn? omnẽ veritatẽ. Eſt i
g t epikce virtutis ↄſiderare non nudũ de ſe pccptũ ·
ſʒ circſtantias omnes ꝑtianarit ip̃m neſcientes . Sñ
płus· v. Echi · Epikeya exñs interßtatiua legum eſt

melioꝛ q; iuſtitia legalis· Ituq; pᷣm hanc virtutẽ p̃cep

tan dei a (ccleſie ac platoꝝ ſeu iudicũ benignii interp̃ta

ri poſſumꝰ. Ner valet ſi ind trariũ dicat ꝙ eiꝰ eſt legez
interp̃tari cuiꝰ ẽ ðdere · Eſto em vt di. Joh. de Tam · li.
xiiij de dſo theo. ꝙ in foꝛo cauſaꝝ interp̃ᷣtatio nõ ſuf
ficiat niſi q̃ fieret a pꝛĩcipio vel a legis lati ne bñ tñ

kei ã ponderat iuris rigoꝛi vt inòunt iuris piti· Eſt

unpl

ſuffcie
mand
diumee
lmnoc
cpleye
tollgep
taßtept
nofnei
mtoi⸗
odig
iapt
ſmnmnto
lc r
aues ſi
huia
tum eſn
kutvlt
umnon
ſd
mst
woilo
densr

peſan

Penci
hmpl
Pau

ſat.x
wog.
il d
Rad
e
Cndd

ſtlte;
Uim l.

ℳ

no ſuf M

tbüſi

ſufficit virrus epi.ĩ foꝛo ↄſciĩe nõ ſolũ circa p̃cepta hu

mana ſʒ etiã circa p̃cepta diuina. tãto magis circa

diuina qnto magfis deꝰ mntionabilioꝛ ẽ magis q; beni
gnus ꝙ; qᷣcũq; aliꝰ legiſlatoꝛ. Vñ hm cunde p virtutẽ

epikeye octuplicẽ doctrinã ſcrupuloſe dſcĩe Pficirum

colligè poſſumꝰ.· Pꝛima ẽ ꝙ inter duraz benignã cir
ca p̃cepta ſmĩaz ꝓ benigna ẽ potiꝰ ceteris ꝑibo inita
tio faciẽda vt ꝑ Wilh · ca · xj. alios ſupꝛa patuit cuiꝰ

rutio ẽ·qꝛ p̃cepin dei non ſũt ad tollendaz omnẽ dul /
cediez ſpũalez Elis certe tollit᷑. qñ qͥs nimis ſcecxupulo ⸗
ſe p̃cepta interp̃tut a timide nimis · Naz ſicut tinea ve
ſiümento vermis ligno itu triſtitia viri noc; coꝛdi p
uer xxv · Qð Caſſi. li · ix · Inſtitutoꝝ de vitio triſtitie lo
qauẽs ſic expoĩt Satis inqt euident ac ꝓpꝛie vim noxij

huiꝰ ac pnicioſſimi vitij ſpũs diuinꝰ exp̃ſſit. Seſtime

um eſu tineaꝝ attactũ nulliꝰ p̃cij vel honeſti vſus po
terit vlteriꝰ hẽe meꝛciũ · Itide q lignuũ vᷣmibo exara⸗
tuum non adoꝛnatũ vel mediocris edificij ſz ad ↄbu /

ſuonẽ ignis mercbit deputari. Ita igit a ia cdociſſi.
mis triſtitie moꝛſibo deuoꝛat inutilis erit vel veſtimẽ
to illo pontificali qd vngentũ ſpũsſancti de celo deſcẽ

dens pꝛiꝰ? in barbaʒ aaron deinde ĩ oꝛaz ſuã ſole ſuſci
pe ſancti Dauid vanc

„

uid vancinio phibet ßm illud . Sicut vn
gentũ in capite gð deſcendit in barbaz barbaz aaron ·

templi illiꝰ ſpũalis atq; oꝛnatũ poterit ꝑtimè Cuius

Paulus architeckus poſuit fundamentũ. d · Sos eſtis

templum a ſpũs ſanctꝰ? hitat in vobis· Quo dtra xps

Mat.· j· di. ſolando . Sonite ad me oẽes qᷓ labz atis
vos onerati eſtis ⁊ egd reficiã vos Dicit b. Hilarius

tos ad ſe aduocat. Et poſmodum de iugd cuangelij
ſubdit ˖ Jugum em meu ſuaue a onus meü leue · De/

cunda doctrina ßm virtutẽ epikeÿe ẽ ꝙ nec deꝰ nec ec
eeee..

cepta iuris poſitini non ſe extendunt vltra intentõez

cipientis qᷓ eſt finis pᷣcepti h aũt eſt caritas ⁊ j· ſcðe ·

2*

gq.jxv. Nullꝰ? obtinet ad ninpoſſibile. Illud aut impoſ

ſibile ad qð nullꝰ obtinet᷑ videt ᷣm virtutẽ epikeye in

lege noua q̃ ẽ pfecte libertatis in terp̃ᷣtandum nõ ſolũ

de abſolute mpoſſibili ſz de eo etiã put dicti dotoꝛis

ſonant verba ꝙ vix eſt poſſibile vepote nimiam hñs

difficultatẽ Alias non appet qũo intelligi poſſit illud

xp̃i ꝰↄſolatoꝛiũ onꝰ meum leue · Qũo em̃ ſeue ðꝛ quod

multum vel nimis eſt difficile · Tercia doſtrina ẽ Nec

de? nec cecleſia intẽdit mediantibo ſuis p̃ceptis alic;

obligure ad h ꝙ ſit fatu. i · talia pcepta loco q tpe nõ
obligunt qui v eoꝝ obſeruantia ſoꝛet ridiculoſa ſaltx
apud diſcretos a bonos viros · Pa z illud ex ſimli de

vot is ex diuino p̃cepto deo reddendis ad q deo reddẽ

da ſi ſint ſtulta vt dicunt doctoꝛes du itec nullꝰ obtine

tur.· Qutoꝛitus ẽ ad h̊ͥ lae Imno· in glo.ſupta ca ·. No

nerit ſen ex.1e. ti. cũ medicinali li · vj . Katio etiã põt
ſupponendum ẽ ctiã ſumendum Sʒz ꝙ ex caritate ẽ

ſtatutũ non dz tra caritatẽ militue vt ait b . Bern. li.

de p̃cep · a dif. Militarent aut pᷣcepta eccleſie ↄtra cari
tatez ſi obligarent ad ſui obßuantiam in caſibo quib
ea obſeꝛuan do fatuum aliquem indit rent obſeruan

tem viri boni a diſcreti ac deriderent

¶ In quo reüdue quingq doctrine deducun

((¶LCapitulumxxi ·
VSGBartnu dockrina qᷣ vult abſolui a debito ali⸗
auius f cepti faciat in materia eiu ſdẽ notabi
iter vltra debitũ · Hoc em facii do quis ſp are

teneꝝ ex p̃cepto diebo dominicis 2 feſtiuis a Huilibu s

cleſia intendit ꝑ ſua p̃ceptn obligare ad viyx poſſibile
alicui vel ſibi Vnde S. Tho ˖ ſup iiij · di. xvij · di. Pꝛe

dz firmiter ſe abſolut foꝛe a debito Exempli gratia

—1

opibo abſtinere. Si añt pluribz diebo ĩ ebdomoda aue

etiaʒ regulariter a huilibo opibo vacare ↄſucuiſti · pᷣſer
tim vacando deo oꝛatõibo intenden do deo caſu te

dtingat in die feſtiuo qndaz ob neceſſitatẽ aliqd opa
ri dumõ h ſine ſcandalo notabili fiat te pe h graua⸗

ri in ↄſcĩa non opoꝛtet. Patʒ h; in ſimilt· Mã ſi qs te⸗

netu alicui in quinq; ſa p modũ muneris.20. joo. vel

mille marcas libetalitẽ ei daret nũod talis bñ deberet

ſupponẽè ꝙ de ; v.ſolidis alias ſoluendis qͤttratus eſſit ·

Eſt em de? in in finitũ liberalioꝛ clementioꝛ hoĩ bo. ad

ide ſatis exõſſe ẽ Caſſi · col · pa · col. abba· Theonis ca.
xiij · a in multis locis ꝓba

ndo ꝙ ieiunia alia huiuſ

4

mẽõi ꝓ loto tpe puanda ſunt moderaãda. Quadꝛa
geſime indt lege iuſt? ẽ atq; pfecto non tenet nec exvi
gui huiꝰ? canonis ſubiectõe dtẽtus ẽ quez ꝓfecko illis
p totũ anni ſpaciũ delicijs vel negocijs ſecularibus
mpplicant᷑ eecleſiaꝝ pᷣncipes ſatuerũt vt hac legali äö

dꝛagenarie neceſſitnte: ſtricti hijs ſaltẽ diebo dño va
care cogeren ac dieꝝ vite ſue quos totos q̃ſi frudus
Auoſdaz fuemnt voꝛaturi vel decimas dño dedicarẽt.
Ceteꝝ iuſti bo lex non ẽ poſita qᷣſpũalibo offitijs non
exiguaz illaz. i· decimaz ptez ſz totũ vite ſue empꝰ iĩ ẽ

dunt oꝛ liberi ſunt a ðcmmax legaliũ functione · Idcir
co ſi eos ſupueniens honeſta a ſancta neceſſins coar

₰ ℳ

tauerint audet ſtatõeʒ ieiunij abſh vlla diſcepiutze.
laxare . Non em decmap ab eis cxiguitns mut at. q
Lia ſua dño ſecũ piter obtuleꝛunt · Qð pꝛofecto abſq;

ſũmo fraudis reatu ille non poterit. qͥ nihil volunta

rie offerrens deo in excuſabiliter ſolue decimas ſuas le

gis neceſſitate vpellit. Illud tñ verbum Caſſiani vide
liect qdꝛageſime lege ꝗ iuſtus atq; ꝑfectus ẽ non trneẽ
ſane intelligen dum eſt ſic videlicet qꝛ non tenet cam
ym lraz edeo rigide :oneroſe obſeruare quo min? ip

g o“

+☛

tpe dumõ non contra intentõez legiſlatoꝛis huaè poſ
ſit ⁊ euã moderare Per qð quidẽ nõ remoue᷑ cuin on
tum ũq; iuſtus de lege vũi ſeruare teneat᷑ p̃cep ta cccle·
ſie ſane intellecta ßᷣm intentõeʒz pᷣcipien tis· Ex pᷣmiſſis
igiẽ patet ꝙ quis abſolui poteſt p tꝑe a puo debito ·
p h quideʒ ꝙ in eodẽ genere notabiliter facit vltra de

bitum mayie in cau quo an illud puum ſit vel nõ ſit
debitũ dubitunk . Quinta doctrina ꝙ in dubijs bono⸗
rum vitn alijs dz eſſe viuendi regula put ta cũ eſt ſu

pꝛa ca· xvj Ratio eſt qꝛ tules pᷣm virtutẽ epikepᷣe pꝛe
ſũm debent hẽe rettum iuditum Gextn dod ema In
hijs oue ſolũ ſunt mala qꝛ ꝓhibita multũ excuſat vel
in todo vel in tunto ðↄſuetudo ̈mo in caſib ex vi ratõöõ
nalis ⁊ ſuetudinis p̃ᷣſer im ſi p̃ſcripta ſit eſt cõtra ins
ſcriptim ſepe faciendum Ratio dicti ꝛz ſicut epikeya
moderatua vel interptatiua legum ſic dſuetudo eſt
optima legum interpꝛes ſi depoſitis legibo ſermo fiat.
Et in de vitn ce dicit Cancel · Omnis ley hũana vecl
poſitiua poteſt abtoguri in eo ꝙ neceſſario ꝑacipat.
cũ natutali diuma · Vec aut abrogato fit ꝑ ſuetu/
ſuetudo eſt optia legum interpꝛes · Nec vnq; dic da ẽ
coꝛtupte la vbi niſi legez duinaʒ aut naturalẽ ledere
uincit᷑ Naz ſicut ↄſuetudo ðꝛ altera na urg ſic lex co /
ſuetudinalis ſi lex naturalis hũda eſt · Fit tñ abroga
tio eiꝰ ſicut alia ꝝ ↄſtitunonum ꝑ oep̃ſſaʒ aut interpꝛe

ſi lex iſta huaret · Patent hec oĩa ex deſcrptõe a? ditõi
bus legis bone · Om honeſta eſſe debet iuſta poſſibilis
iuxta naturum conſuetudinem patrie loco tꝑi q; cöo⸗
neniẽs neceſſaria vtilis 1 maniſoſta vt habet ex dietis
VYſidoꝛi · Ex hijs liquide conſtat q; temerarium eſt et
miquum velle omnia detreta ſiue eccleſiaſtica ſiue ci

1

2

—

unilia ad omne temrus ad omnem gentem patriam
extendere. Om̃ lex q̃ ꝓ vno tempe loco aut r! ſonis eſ⸗

ſet vtilis in alijs tre loco a ꝑpſonis inpoſſibilis autez
damnoſa rmo velle ſic omnia ſtatuta ſtabi ire ho mi
num eſt deliran tium quaſi contendentum vt opoſi
te leges ſimul obſeruenk · Pꝛeterea poſitum eſt in de⸗
cretis di iiij Qð leges inſtituũt¶ ceum ꝓmulgant᷑ fimã
tur cum moꝛibo vtentius a pbant᷑ Igit ꝓ argumentis

a contrario ſenſu ſi moꝛibo vtẽtium nequaq; a ꝓpbã?

ille nnllum hñt firmamentum. Et ita populus multũ
habet in ſua poteſcate dare robur aut tollere ſ ſertim
ab inicio Quantum aut de tpe ſit neceſſarium vt cõö⸗/

ſuetido vim legis habeat vcl abrogare hab at legem
dieimus in vit vbi non (ſt tuxatum tempus⸗ legib⸗

alijs debeat fieri abrogatio ꝓut ſapiẽs iudicabit nũe

citius nuc tardius iuyxta neceſſitutis aut vti litutis qli/

ta tem .· Verũtamen (⁊ conſuetu do eſt altera natura lle

ges aſſuete õſi iam in naturaz verſe non debent abſq;

manifeſta neceffitate vel vtillitate vel tolli vel mutatri.

Sepnma doctrina homo pote ſt infoꝛmare conſcienti

am ſuam dicit Pe · de Pa · ſuper iiij . di · xviij . ꝓ vbi ho
mo non ꝑe tat moꝛtauliter nunq; incuꝛrit ſententan
excommunicationis iuris Excommunicano em de /
bet eſſe in ece leſia ſicut iliud quod debet eſſe in cuili a -ꝛ
lllud de et efſe in ouii auod eſt neceſſarium ad bonũ
gregis. licet videat nociuum vni oui Gi em ouis moꝛ
oteſt expellat ne totus
grex inficia · Et ſic vt ouile chriſti ſit ſanum naz moꝛ
bidum cuando vna ouis moꝛtali moꝛbo laboTat mo

bida eſt curei ſi poteſt. Si non poteſt exr

nicionibo moueatur ˖ Si autem p contumatiam appa
reat inſanabilis plagn eius· Tunc ab omli abicienda
eſt ne contagione peſtifera plurimos perdat Vnð apo

ſtolus pꝛima Coꝛinth · v · Vuius tradidit ſathane in

citer v

interitum carnis vt ſpuͦs ſaluꝰ? fiat ei⸗ ſ. alioꝝ. Ex

iniuſta poteſt homo infoꝛmare ↄ ſcĩaz ſuaz ꝙ vbi hõ

non peccat moꝛtalitet nuno;ᷓ inceu rit ſñiaz iuris · quia

iniuria dicit eſſe quod non iure fit. non dz an t vnð iu
ra natunt inde naſci iniurioſa cxcõicatio Sñ cũ ſit

miurioſa excõmunicatoo q̃ fer ſine moꝛtli Ideo nõ
tſt ſia iuris vbi nõ eſt peccatum moꝛta le. Odaua do

ctrina p̃terea poteſt addi uã tradit Johan. de tom ·
in libꝛo de culpa graua . ꝗq· xv· crca finem materie

cli ſionis tetcie. Vbi ce ntra cos q; dicunt ex⸗ ſuem die
teneri quemlibet poſt peccatũ moꝛtale etiam ↄtritũ cõ

fieri ante cukariſtie ſumtõcz ſie dicit Si indt de h eſſz
ↄſuemdo etiam generalis a vm legis hñs tñ illa vm

legis non cycedit a in obligando vcl artando. Et iöo

in quotũq; caſu p̃ter mittens fac ere H qð lex imponit

poſſet extuſari a pccato puta oꝛ h faceret ſine dtemtu
2 p virtutẽ epikee qᷓ mnone pictuli alicniꝰ conſidem
poteſt ſieri contra verba legis pm ꝙ pulchꝛe decla /

rat OSTho . xevj aru· vj. Et in ſcda ſee . q jeo ar.
j. In code caſu vel dſimili poſſet internntt i tulis con

ſuctudo abſqy peccaio putn ſi etiaz termitt erct abſq;

dtẽm p vᷣtutẽ epikeÿe attẽdendo piculum ãie raõ ni

mie inuolutoõis eꝛronce ſcientie Gnde ctiã Hoſt · de
dſuetudine pa.j · circa finem ditit ſic Gener aliter ubi
trado vbicumq; conſuetudine ſeruata ma piclitatur

alct.· Hec hoſt. Quod poteſt intelligi vel ſimpli

el in caſu qre ic · Hec Johan · de Tam.
nocʒ ſcire qũo pᷣcepta diuina ⁊ hũana li

gent⸗Ditkiniunt leges diuine 2 n conclulio⸗
nes klit pᷣceptoꝛum

aliquoꝛum interp̃tatio⸗
Capitulum xxiii

Erũ vt ſcerupuloſi ꝑ p̃cepta non vltra q ſit
vV neceſſe ſe artari putent de eiſdẽ qũo ligen ten
Aum qñ vbi a q̃liter. Notande ſunt pꝛimo le
um diffinitões ſeu ̃ceptoꝝ Cancellarij aññ
ter deinde d cluſiones eiuſdẽ. Eſt igit lex mul uplex. oue
daz eterna ſiue pria ·˖ Alia naturaſis hoĩm alia diuuna
hoĩm. alia pꝛiuata. alia poſitiua alia ciuilis a tꝑalis
Alia ciuilis ⁊ ſpũalis · Alia caritatis· Lex em in genẽ
eſt recta mtio pꝛactica hm quazʒ motꝰ a opatõ es reꝝ
in ſuos fines oꝛdinate regulant᷑ vel eſt ipſa talis regu
latio in quocũq; lex eterna ſeu pꝛima eſt bñplacitũ ſeu
voluntas ſupma dñi dei p̃ſtituentis reb a ſe conditis
nes ſuos a motus ⁊a oꝑatões ad illas · Lex naturalis
ſr⸗ eſt dickamen legis pꝛacticũ qð natꝰ eſt hẽe c uili
bet homo non impedit? in vſu tatõis nee diſpoſinõe
coꝛꝑis nec ex diſpoſitõe vicioꝝ · Lex diuina ppꝛie ẽ in
hoĩboa eſt lex ꝑ diuinaz clementiã acceptaz ad ẽgimẽ
plurimoꝝ ꝓ fine bũtudinis pꝛincipaliter oꝛdinata.pᷣ
mum po nit᷑ ad dẽaz legis pꝛiuate aliud poniẽ ad dif

ferentiaz legis iuditialis in antiq lege Lex pꝛiuata eſt

p diuinaz ieuelaõez accepta ad regimen pſone ſingu
laris vel paucoꝝ· Eſt aüt diuina reuelato illuiato
humane nature rõnalis ad quã hñdaz vel mo dũ hñ /
di ip̃a de duũi curſu ſibi indito non attingit · Lex hũůa⸗
na ſiue poſitiua ẽ lex ꝑ ratõ eʒ ex lege naturali deduca
in dſeqnentijs ꝓbahilibo ad finez debitũ humane crea
ture · Dicit aut ꝓbabile qð pluribo ⁊ maxie ſapientibo
appet veꝝ. Lex ciuilis a tꝑalis eſt lex hũana ad finenm
naturalez ſocialis vite bñ regende immediate vel pPn⸗
cipaliter oꝛdinata illum qͥ cumnz dũitatis gerit ſuf

fſicienter ꝓmulgatn. Sed ciuilis 7 ſpualis lex hũana

ex pꝛincipijs creditis vel utõe nous ꝓbabiliter dedu
da ad finem naturalem immediate 2 Pneipaliter oꝛdi
nata p illum vel illos qͥ curaz hñt dũitntis ſufficient ꝓ

mulguatn. In hiſs omnibo ꝓ regula tenendum eſt Qð uv
om nis obligatio finaliter reducit ad dictamen liberi ſo
arbitrii diuini ſic volentis obligare creaturã cuod di wei
Ramen nobis innoteſcit vel in lunnne fidei vel gratte diunol
infuſaꝝ vel in lumine nammli ſignato ſup nos · Vnð mant
practica iuditia rntõis habemꝰ aut p lũia ſciẽtiarum.· ulm
tam diuina? q;ᷓ hũana? ey duplici lũie pꝛioꝛi emanã Aah
tium Aut poſremo ꝑ exꝑiẽtie multiplicis luminofſfuül unt
documentũ ꝑ quod fit vt virtus q; ars certius oꝑetù ſtüpee
Eſt etiam hic aduertend um ꝙ in pꝛincipiis moꝛali⸗
bus ſt vceſſus qñʒ a notioꝛibo a q̃ſi a pſterioꝛibo vt mol
ex hijs qᷓ videmus in humana politia aſſurgendo ad hihl
diuinaz legem Qñdo fit (contra a pꝛioꝛi ðſ. deran⸗ teffet
do eas leges cue natura ſunt ntioꝛes òlis eſt lex cter mlea
na. Vijs p̃mi ſis ſit hec pꝛima concluſio. Solus deus erſ.
nullus alius abſq; vnnſſione eius poteſt diretexx ſan
ſe obligare hoĩez alicuez etiam ſibi ſubditũ abſq; eius nirk
ↄſenſu libero ad actus interioꝛes a latentes habendos ſaͤteſe
Solus quippe deus poteſt de tulibo iudicare . Alij autẽ bmo⸗
non niſi ex eius ma doto a reuelatõe ſed tm de exterio poft
rib · Notanter vero dicit direde a ꝑ ſe abſq; conſenſu Hnio
libero quia indirectea ꝑ accidens vel ex conſen ſu ſub / Eden
dit h poteſt fieri niſi ab interioꝛi ꝓcedat Scða con iſtr
claſio eſt Quoniaz tatõnale eſt vt nullus homo ali / zm⸗
quid p̃cipiat niſi illud de quo poteſt ↄgnoſcere iudi⸗ mvt
eialiter hm modum ſuum in foꝛo ſuo · Idcirco Finis kont
q intentio legiſlatoꝛis non cadunt ſub obligatõe ſub 6
diw 2 ſʒ tmmmõ oꝑatões eyteꝛioꝛcs p̃ceptoꝝ · Et ita di d
ceres hoꝛas aut ieiunans in peccato moꝛtali aut intẽ Nd;
tõe ſiniſtra vel abſq; intentõe abſoluit ſe a p̃ccpto ec /
eleſie. ſz nõ apud ðm de negligẽtia aut puerſa intẽtõe p
ſepius excuſat · Tercia dcluſio Diſpenſatõ p latoꝝ q ẽ
iuris ↄũis relaxatõ qᷓdam ſeu mitigntõ locũ hz pᷣcipue 5
citca ꝑticulares caſus ꝑſonas ſingulares qm aliena dRdußm

Q
iber
ddi
tatie
Gnd
um⸗
nand
noſaͤ
cti
Nali
ve
wed
eton⸗
viter
dus
7
ius
dos
uc
dro

X

ſtatutan ſunt ꝓ dũitate qᷓ huic pſone vel illi a in iſto ca
ſu vel in illo non itn grue dinoſamẽ. Quartn conelu
ſio · Conſentire cenſendi ſunt ſupioꝛes ſaltẽ interpta /

tiue in obligatõe legum ſuaꝝ poſituaꝝ qñ paſſim ca

diu non obßuari ſcire pñt · nec verbo nec facko recla
mant. Quinta dcluſio· Lex non inſtiaut᷑ niſi dum pꝛo

mulgat᷑ neq; vigoꝛez hz. niſi cĩ vtentũ moꝛibo a pba

tur. h ſi ſit lex pure poſiaua ad populi regimen SGe
cus de diuina atq; nammali dicet dtra quas non ẽ pꝛe

ſcriptio vel ad oppoſitũ dſuetudo ſʒz tm coꝛuptela Se

xta concluſio · In oĩ lege qᷓntũcimq; poſitiua bñ inſti

tiutn alid eſt de iure naturali a diuino vt ꝙ expedit

reſiſtit ſimiles. Septima concluſio decernè ius natia

mle diuinum a poſitiuuis ſicut eſt difficile ita maxie G
neceſſariũ a vule in oĩ doctrina moꝛali a politica Et

h fieri nequit ꝑfecte abſq; ſacra ſapia ꝗᷓ legibo eter nis
mittit᷑ atq; fundat᷑ Octaua concluſio Eccleſiaſtici p/
lati reſpectu diuinoꝝʒ p̃ceptoꝝ regule euãgelice nul
lo mõ ↄditoꝛes ſunt ſz dumtaxatr qdem interp̃tatoꝛes
expoſitoꝛes p̃ᷣcones doctoꝛes q;. Nona ocluſio · Inter

ptatio a limitano vel expoſitio p̃latoꝝ in lege dinĩa
q̃diu p̃lati non ↄ gnoſcunt᷑ abuti ſua ptãte ſuſcipiõda

eſt reuerent tam q lex eſt. Abuterent aüt ſi maniſeſte
imponerẽt onem nimis grauia ceruicibo populi xp̃ia
ni vt ſi ad feſeuandũ quotidie vel ad ſtatuta qlia ha
bent religioſi omnes paſſim reſtringere quererent.
N¶ SDeclarat ꝑyccatoꝛñ moꝛtaliũ ⁊ vemaliũ

dꝛãz diftinitdées pꝛietates · ¶ Ca-xxni ·

KRoinde q timoꝛate conſcie ſcire vellent in
quo libet caſu vbi eſſet peccatum moꝛtale Et
veniale vel nullum· Idcirco quid de hoc ſen
cien dum ſit reſtat declarandum. Sbi nota⸗

djüuüßm S.· Tho. a alios circa di · xxiiij · ſcöi. Qõ omne

peecamm eſt deuiatio ab aliq lege naturali vel diuĩa.

vel q̊cumq; alia lege recte poſita · Et qꝛ oĩs lex hʒ vmm

cas lic eret impune tranſgredi ·˖ Ideo ßm vnãqq; legẽ
peccatum ðꝛ moꝛtale qð pena moꝛtis damnat᷑ veniale
vero qð leuioꝛi pena puit¶ Sñ Augu. ome . vij . ſup jo
han d· Crimen eſt qdð damnatõ ez merck · Liez autem
Apꝛie moꝛs ſit pꝛiuatio vite coꝛnalis tñ ad ondam ſi

militudiez pꝛiuari finaliter diuina viſione à icuꝛrrere

penoʒ gehenne moꝛs ðꝛ. Et ſic ipſa viſio vita dðᷣꝛ p cri
ſtũ Joh· xvij. HVec eſt inquit vita eterna vt ↄgnoſcant
te. Snuſcuiſgq; em dicit vitaz ſuaz conſi tere in eo in
quo delectat · Ideo ꝓPpter ſũmam deleckanonẽ ꝗᷓ eſt in
viſione beatn in ißa ðꝛ vita noſtra conſiſtere in eꝰ
pꝛiuatõe cũ gehenne afflidõe moꝛs · Sic er go quo ad
theologos quoꝛum eſt conſiderare hüana opa qtenꝰ
regulent lege diuina peccatũ moꝛtale ðꝛ quo quis hãc

penaz meret. Sunt aũt quedaz peccatn moꝛtt lia ex ge

nere adus . qdaz venialia ex genere achus . Socado ge
nus a

cuedaz infirmitas aie. Et ideo ſicut in moꝛbis moꝛbꝰ
ille ðꝛ moꝛtalis qui infallibiliter inducit pꝛiuatõnem
vite coꝛpalis Sic in peccatis illud ðꝛ moꝛtale qð in
ducit pꝛiuatõez pꝛincipij vite ſppalis Beniale autez
dicitur illud cð talẽ pꝛiuatõeʒ non inducit . Pꝛincipi
um añt quo viuimꝰ ſpualiter eſt caritas pꝑ quam hõ

Et ideo idez eſt peccatum moꝛtale cy genere ſuo quod
repugnat dilectione ði proxinn aut ſui. Dei vt facere
contra fidem caritatem ⁊ ſpem periurium committ ere
a ſancta quo ad tempꝰ 2 alia ſacin violare que pꝛeci
piunt᷑ in tribo pꝛimis mãdatis decalogi · ꝓximi ſicut ð

cto.· Et ſic veniale diſanguit contra moꝛtale iuyta di

to

inht

tatim

ſin 4 N
ben ve
woh.
cſt
dintto
g
ſaor
dar
Tho
quan
adde
mort
vlam
duerſ
winh

Dmtal

ä

ſnm

itin.
zvim
besſi
lege
miale
pſo
utem
nſ
rer
pci
ſant
tom
lſtin
inc⸗
noad
hoe
ge
obie
nd
tüeſt
norb⸗
öͤnem

honode yntum

luntas peccantis fert in illud qð in ſe de dtinet quan
ctõi ði aut ꝓ

e ꝑntum hoiĩcidio mechia furto falſo teſãonio.
ſimilia 6 ſunt ontra Pximum ˖ Bui vero vt in acti
bus interioꝛibo dp̃hendunt᷑ in vltimis duabb mãda
rs ſq; non dceupiſces rem vxoꝛeʒz pymi a ſimilium.
ec em a ſimilia puertunt debitũ oꝛd inez ſubiectõis
ad deum 2 fedus hũane ſocietatis ad Pyennum pter
qð ex genere ſuo ſunt moꝛtalia peccata. Qñ vero vo⸗

6

daz inoꝛdinatõez. a tñ non dtrariat dile
vimi nec tollit oꝛdinez debite ſubiectõis ad vm nee fe
dus hüane ſocietatis ad primum ſicut vbum ocioſuz
riſus ſuꝑpfluus a fimilia talia dicumt venialia ex gene ·
Ad h videt accedẽ dictũ Kich . de ſan · vi. i · de dra pec
cati moꝛtalis a venialis vbi di. Moꝛtale peccatũ ẽ qð

A quouis non poteſt Onmtti ſine grandi coꝛruptõe ſui

ſine graui leſione Pximi a ſine magno dtemtu dei · Ce

tera vero oĩa vident mihi venialia · Ouꝑ quo di. Qu/

reolꝰ. oli . ij q. xv. Ex iſto vider poſſe accipi ꝙ moꝛ /
talis eſt ĩꝛ-dinatio grandis valde ac ꝑ h opoſita oꝛ⸗
dinatõi non pue ſʒz magne neceſſarie ad fmez dſeẽn
daz. Beniale aut deoꝛdinatio leuis pua a , h opo
ſita oꝛdinatiõi vtili ſiue Igrue vel accomode . nõ aut
ad atrin gendum fincz neceſſarie ˖ Od idẽ videt eſſe S.
Tho · dtra genti · li. iij · ca jcj ſic di Peccat᷑ moꝛta litẽ
quando totaliter intentio mentis abrumpit᷑ ab ordie
ad deũ cui eſt vltimus finis bonoꝛum. In eo autem ᷣ

mortaliter omnino auerti? intentio voluntatis a fine

vlumo · In eo aut cui venialiter peccat manet intẽtõ

duerſa ad finez ſed aliẽ liter impedit ey h plus debi
to inheret hijs que ſunt ad finez. Hec Tho. Et ibi ex
intentione conat ů tradere dẽ̃am pecccati moꝛtalis a

veniali Diffeꝛunt ergo moꝛtalia peccata a vem aliby

ſimliudine multo acku alioꝛum defeckuoſoꝝ videli

vulnus letale a incurabile ꝑ natutaz a curabili ꝑ natu
ram. Sicut infinitas certitudinaliter moꝛtez inducẽs
ab infirmitate vitaz non pꝛiuante ſʒ ſanitatezʒ ꝓ pte
adimẽte. Sicut offenſa ꝓP qua quis ab aliq ſeiuilitate

ppetuo exilio a carceri damnat᷑ ⁊ moꝛte plectit᷑ ab offẽ

ſa aue thalem penaz merer. ſicut ach/ quo omne lumẽ
oculis ſubtrahit᷑ ab adu quo oculi p medium ſubtile
lumen intuent Sicut inſectio radicis alicui? a leſione

ramuſculi alicuꝰ in eade arboꝛe. Et ſicut curſoꝛ in via

vadens in ↄtrarium termino ad quez ad cum qui ver
ſus terminum ad quẽ vadit claud? ſtans vel pauliſp

a via deuians

Quod p peccatum moꝛale caritas pdit⸗

2 qu ſcire non poſſumus iy vbi ſit peccatum

4

moꝛtale ymo quã niculoſum ſit illud diftun

re oſtendiik· Capitulum xx iii⸗

feſtatione ponũt᷑ dcluſiones· Pꝛima habitꝰ
caritatis ẽ vita cñe · Patet ꝓ Augu. iiij. ð tri·.
xa.ix.dicẽtẽ. Moꝛs ſpũs ẽ a deo deſeri · moꝛs
coꝛvis a ſpũ deſeri Nec intelligas deum ſepari ab ãia
abſolute . Eſt em aliqlis pñtia Si ſrealis c̃e ißi m ali
quem effectum dei ſpealez p quez deus caz viuificat ·
Talis auũt effedus eſt caritas. Quia null? effeck' ſine
caritute vz vt ðꝛ · Coꝛinth. xiij · Sepat᷑ aũt deꝰ cũ ef⸗

fectum tulem ſui ſubtrahit. Becunda dcluſio . Nullus
ackus de genere moꝝʒ in hñte vſum ratonis ẽ ſimpli /

citer indifferens nec quo ad bonitateʒ moꝛis nec quo
ad meritũ vel demeritũ ſaltẽ boni tpalis · Satis patet
p S · Tho. j ſcðe · q · viij · Jðo qͥ ninna negligit paulaũ
decidz. Nã 2a veĩale peccatũ a ſi nõ ꝑmmit de ꝑ ſe vitaz
ge ꝗẽ vita pᷣma ifirmat tñ opatõez eiꝰ q eſt vita cůe
ſcöa a ad moꝛtem ſi multiplicetur diſponit returdat

ent⸗
kfnen

Xpmiſſis a ꝓ eoꝛũ lauoꝛi declaratõe ⁊ meãũ

Ennen

dſfi

gar

via en
Deus

umls
ſtnſpit
iopoſe
glenti
nſce
vi

Eencſt
midiſt
ntrea
s tnnt
ſite net
uſeter

ea

ſoſtn
Dndd

loſſſin
indeſa
Etpr

ſunt ̃
tuma

nadu
ucis
bpee

q; a ꝓfectu meriti ab accelleratõe viſionis dei. In

via em dei non ꝓgredi regredi eſt . Tercia concluſio ·

Deus vitaz ab cia non ſubtrahit niſi ãia pꝛius vitaz
deſerat ˖ nbat ꝑ Augu in de ve · z fal · pnĩa dicente an /

te finez. Deus cui ſemel incipit bñfacere niſi derelin /

ſit inſpiran do cogit ex neceſſitate iuſte mie neminẽ pꝛi

us poſſe relmnqueꝛe . Non em ſui eſt relinuere niſi reli
niſi deſerat vt pie iuſteq; viuat · Et· xij · de ciui dei cap
xv. Qliqñ ãia deſerit᷑ vita ſua que illi deus non eſt de /
ſerta eſt vt deſeret ſed vt deſeret deſeruit. Ad malũ em
pꝛioꝛ eſt voluutas eiꝰ Ad bonum vero pꝛioꝛ eſt volun

Is teneat᷑ vbi cõnittit᷑ peccatũ moꝛtale nullꝰ tñ tenek

ſeire ner ſcire poteſt ſpeẽalitet in oĩbo difficultatibo an

ibi ſit peccatũ tale · Pꝛnna ꝑs patet ex ma pte ca · iiij ·

2. v. Alias em ignoꝛans ignoꝛabi · Scda ꝑs patet de

multis materijs vbi doctoꝛes contraria opinani. Ills
etia vide ſenure Augu. xxj · de ciui dei ca . vl. d. Quis
puentonez ad regaum dei vt tñ ſanctoꝝ ãicoꝝ meri /
tis ninpetrent indulgentiã difficilimũ eſt inuenire piaaꝛ

loſiſſimũ cſt diffinire Ego ceꝛte vſ; ad h tempꝰ cim
inde ſatagerem ad eoʒꝝ indaginẽ puenire non potui ·

Et Pterra foꝛtaſſis latent ne ſundiũ Pficiendi ad oĩa
cauenda peccata pigreſcat. Qm ſi ſciretů que vel qlia

ſunt delicka Pquibo etiam pmanentibo nec pfedu vi

te melioꝛis aſſumptis interceſſio ſit inquirenda ſanco
rum ſpanda eis ſecura ſe obuolueꝛet hüana ſegnicia
nec inuolui talibo implicaments vlliꝰ virtuns expedi
tione curaret· Quinta concluſio. Salde piculoſum eſt

diffinire aliquid eſſe peccatũ moꝛtale peccatũ niſi h cõ

ſtet multu euident. Patet hp p̈fata autoꝛituts Qumu ·

vbi dicit · Difficilmmum eſt inuenire · piciloſiſſimum ?
diſffinire Vnde ſanctus Tho : qöli . viij . q. xv. di. Oĩis
queſtio in qua de peccato moꝛtali qutrit᷑ niſi expꝛeſſe .
veritus habeat᷑ piculoſe öter minat᷑ quia eꝛtoꝛ quo nõ t
credit eſſe peccatũ moꝛtnle quod peccatũ moꝛtale ẽ tG ſt
ſcientiaz non excuſat a toto.· ſed foꝛte a tanto quod in n
tellige vt in ca. xj· dickum eſt à1 ꝑ pᷣma ca· iiij · J. v . Er⸗ nch
roꝛ vero quo credit᷑ eſſe moꝛtale quod moꝛtale non ẽ.

dſcien tium ligat ad peccatũ moꝛtale · Pꝛecipue vero pi 19
ailoſum eſt vbi veritas eſt ambigua . Vnde Cancel 06 6
vitn cñe dicit. Doctrina ſalubꝛis doctoꝛibo theolo,, emrun
gie eſt vt non ſint faciles aſſerere acciones aliés aunur it
obmiſſiones eſſe peecatu moꝛtalia p̃ſertim ſub verd wſ
vniuer ſali dum pdicãdum erit ad populu. A lE»ato
incuit quodaʒ a expto vito accepi pnicioſum eſſe ĩ ofks Lei
arte vel doctrina aſſertõez audacem a extremã maxĩe . e
vbicũq; obſeruatio duͦis obmittit obuiatq; . Itaq; dz 3
quilibet nunqᷓ; obliuiſci q; incerta ẽſcĩa noſtra ita vt iih
idem ſepe homo bꝛeui momento tpis nunc in hãc nñie ſeyni
in oppoſſitaz fornt ſniaz. Fit pterea añdo q; vt p tnles haß
gaſſerciones publicas nimis duras genctales a ſtricdas Hige
Ppſertim non certiſſimas nequaq; eruunt᷑ hoĩes a lud etn
peccatoꝝ ſed in illud ꝓfundius qꝛ deſpaciꝰ immerkag mum
l. Sarij pterea caſus ſunt a ſi infinite circumſtanitie n
P quarum diueꝛſitate diueꝛfificari dz iuditiam ita vr
vix poſſit aliqᷓ in moꝛibo regulatradi que in pticalari kp
bus caſibo exceptõez non admittat Deniq; generant 68

noge

47

ex hinc ſerupuli in quietiui con ſcientiarum ſienplicii
vtin ass ſit ſolidum mihil. Naz 2 ſibeatus vir qui ſ ſe
pauidus a qui veret᷑ oĩa opa ſua obpuandum eſt tñ
ſumo ope illud Terencianũ ne quis nims. Et vt j6dẽ
deſt mo quid non obeſt coartare plo iuſto mandatũ

“

dei quod eſt latum nimis. Quid inſup expedit mnari
us grauiusq; illud reddere iugum xp̃i qð ſuaue eſt et
onus eiꝰ leue· Naz a ſi ðtemtus ex hac laxatõe apud
quoſdaz im ꝓbos maioꝛ oꝛiat᷑ hñtes veclamen malitie
libertatẽ aſt apud alios bene inſtitutos gratiax reſo⸗

nabunt attiones p̃ſen bit etiã ſeduliꝰ obſe quium dño
Apri tunte man ſuetudinis cuiꝰ mandata grauia non

ſunt. Et qui vult nos non temtari non grauari ſuper

id qð poſſumꝰ. Sequit᷑ ex pᷣmiſſis ꝙ ſtulte Crunt qui
petunt diſtin ctõez aut draz peccat moꝛtalis aut ve /

niali p regulaz gener ale facientẽ pucularit infallibi

littt ſcire de cuolibet actu ſi eſt moꝛtalis aut venialis
hatz ey pmiſſis Et i lud ſic oñdit Cancel. vbi ſupꝛa ·
Vales inquit petunt ac ſi quererent a medieo doceri.

ſe vno verbo regule generalis de oĩbo moꝛbis 2a vene⸗

nis a cibis a valneribo qñ ⁊ qñ non moꝛtẽ infeꝛrẽt vt
certe ad ſin gulares circũſtantias a ad pticularia legis
pcepta diligẽz nea dſi deratio deſcẽdat opoꝛtet · quibo
Ppenß loquendum vt ſapiens iudicabit Ide cibo exem
pli gracia nõne queſo poteſt vni moꝛtẽ certam alteri
egritudinem leuem inducere ˖ Side ꝙ venenũ foꝛtiſſi⸗

ſioneʒ moꝛũis ↄ ficiuut · Poꝛro diueꝛſis hoĩbo ÿmo eidẽ

hoĩ varijs tpibo quis neſciat cundẽ cibum nunc ſaluti
feꝝ fieri nunc moꝛtem celeriter opari ·

¶ Dant᷑ · xvi regule vmuerlales ad cogno⸗
ſcendum vbi ſint yccata moꝛtalia vel non⸗
[ECapitulumxxv.

pr tnli ↄgnoſcendi·Rñdeĩ ꝙ ꝓdeſt p om/
taliter tradite dum ad paucularia ventum eſt

. h J.

R unt quid de ſingularibe iudicandum eſt ˖ Gin /

Ed ques Quid igit ꝓderit doctrina vlis ſu /

nez modum ˖ Naz regule generales fundameé

”õ

gulares quippe ad regulas illas vniuerſales vbi ſolus
dDuenit quo facto veritus illuceſcit. Carẽs aüt notitia
huiuſmõi regulaꝝ vlium qñ pᷣcoꝛ poterit hijs reſolu,
tionibo vi. Qñ menſurabit ad regulaz q regulas nõ
hz ꝓderit tñ nõ negamꝰ circa ſpẽs peccatoꝝ regulas

aſponere ſpeales ſz h alteriꝰ d ſideratõis eſt · Nunc tñ

ſuꝑ regulas vniuerſales q̃ſdaz tactas p̃cedenti capi.

· ac xxj ponent adhuc alie. xv· a Can. ab alijs

thedlo gis notabilibo tradite. Eſt igi? ßm Cancel. pꝛi /
ma re gula · Qð nullum ẽ peccatũ moꝛtale actuale abſ
q; dſen ſu libero rationis vere vel interp̃tatiue. Inter /
p̃tutiuũ aũt conſenſũ eſſe dicmmꝰ dum habuit mto tẽ
pus deliberandi refugiẽdi ea circa que vitanda eſſe
puigiil ten bax · Qualiter dixit lex foꝛenß. Nui tacet cõ
ſenrus videt. dum videlicz repugnare deberet. Conſen

ſus tñ in adlum ſolum venialiter malũ eſt tmmõ ve/

nialis loquendo de veniali ex genere ſuo vt eſt verbů

ocioſũ Gtda regula Non quilibet tenet ſcire de quoli
bet p ccato moꝛtuli an ſit tale li

nem de ea q in eis eſt fide ſpe · Teꝛcia regula ꝙ cõpa

tio peccatoꝝ adinuicè m gratiitatẽ maioꝛẽ Q mino/
rem generaliter ſum neet niſi ↄp gnt in genere ſuo et

reteris ꝑibe · Om ſm alias circũſtantias pticulares ſe

hñt plurimum vt excedentia exceſſa. Nuartn regula
OQuantificatio peccatoꝝ a poſterioꝛi ſũnnt᷑ a pena liczʒ

non ſufficientet vſ;q; a a pꝛioꝛi penes genus obiecti ·
intentioneʒ finis a libidinezʒ ſeu conatũ voluntatis

maioæẽ vel minoꝛeʒ a cauſaz motiuaʒz tẽpus a locum

penes damna inde ſequentia q̃ ꝑccans pᷣuidebat aut

Euidere teneba Qumta regula Bonitas moꝛalis ſpe
cialit ſũnnt ex obiecto ſʒ toalis bonitas moꝛalis ſpe/

ſit tale lic; expediat iſtud inqui
rere a ſcire iuxta vniuſcuiuſq; vires ſatutũ a plus ec/
cleſiaſticos a lapᷣtos· Et inter eccleſiaſticos p̃lati tenẽ
tur ex officio ꝙ ſint pati omni poſcenti reddere matio /

c/
no
e
no/
oct
l.
l⸗
.

t

/

d aliter pendet ex cirtũſ tantijs ſinis a aliaꝝ ſimul adu
natis· Malitia vero ex oniꝰ illaꝝ circũſtantiarum ca/

rentia ponimꝰ reſultare ·. Ceterum bonitatẽ gratuitaz

meritoꝛiaʒ gratia gratũ faciens oꝑat᷑. Sexta regula
Om nnis actꝰ? cuiꝰ finis intentꝰ e pecc atũ moꝛtale.moꝛ
talis eſt ſiue intendat actu ſiue hitu · Qð ſcit ſi opans
inteꝛrogatꝰ?. Cur h facis a aduertẽs tande rñdebit ad
hur finẽ feci · Septima. Actus qͥ aliunde non eſſz moꝛ

talis · ¶ fit pter fincz venialẽ videt᷑ eſſe ſolum venialis
niſi foꝛte pᷣſtituat᷑ finis ille vt vltimꝰ æ quietãs q non
ſolum vt incidens a minus pᷣncipalis actu vel habitu
Ocaua regula · Nullum etiaz de ſiderium rei illicite fa
ctum ſub ðↄditõe tantũodo actualiter vel hitualitẽ ad
hibitn eſt de ꝑ ſe moꝛtale delicum de ꝑ accidens tñ ꝓp
ter apetitus ſenſualis motõeʒ nimia q̃ ſciẽter dimit
tit inualeſcere ey talis deſiderij ↄtinuatione libera põt
ip̃m inter mo:mlia deputari · Nona regula · Si ès mo
uck occaſionaliter ſolum ex ꝑꝑccato moꝛtali ad aliquẽ
actum faciendum non opoꝛtet illum actũ eſſe ccatũ
moꝛtale Secꝰ ſi cauſa pᷣncipalis adtus eſſe peccatum

moꝛtule.Decnna re gula Exp oneꝛe ſe piculo moꝛtalis
peccqti eſt peccatum moꝛtale. Sel ſic agere incertü Et
dmittere certü in materia moꝛali ẽ ccatũ moꝛtale.

ſi tale ſit incertũ ꝙ ſit moꝛtale non ſolum ꝑ diecturas

leues aut ex ſuſpitione trepida a ſcrupuloſa Puenien

te ex nimio noꝛe cadendi in via dei Oz intelligiẽ dum
tule ſit vehementer ꝓbabiliter incertü eqᷓ ſicut oꝑo/
ſitum vel magis · Tunc em illud quod agit᷑ non care/
bit moꝛtali culpa; Aliter non opoꝛtet vt tactum fuit
ſupꝛa capi xj · · xiij · Vndecima regula eſt. Omnis a /
gens contra conſcientiam cdificat ad gehennam vel
moꝛtaliter ſi ſit conſcientia fixa ꝙ illud gð agitur eſt
moꝛtale vel venialiter ſolum quantum eſt ey pte vni /
us circumſtantie que eſt facere contra conſcien tiam ſi

tonſcientia Judicet illud eſſe ſolum veniale. Duode⸗

tima regula nullus eſt actus adeo moꝛtaulis quin ipſe
vel ſibi ſinnlis ſit nõ moꝛtalis dum diſplicet vel ſi nõ

placet ðſen ſu pfecto deliberato · Smiliter nullum pec/
catũ eſt adeo veniale cuin ip̃m vel ſibi ſimle moꝛtale
fiat dum placet h eſt dum ðſenſus ad diẽ ˖ Si tñ illud
veniale erat ack? moꝛtalis ex genere ſuo a ex eo ꝙ nõ
fiebat ex dſenſu libero 1 pfocto venialis reddebat. Tre
decima regula ˖ Multa ex genere moꝛtalia ſunt quoꝛũ

ſimlia pft effici bona dum trahunt extra rationẽ ſuã

Queadmodum dolere de libertute de bono alteriꝰ eſt
moꝛtale delictum · Si vero h fiat ꝓ zelo iuſttie boĩ cõ⸗
munis cui ↄtrarium ẽ tale bonum iſte doloꝛ virtꝰ erit
plerumq; etiã multa cx genere bona eſſent qᷓ ex aliq̃ cir
cũſtantia puerſa fiunt mala ⁊ ſpẽm moꝛtaleʒ mutũtia
Quartadeenma regula . Nihil eſt adeo ðdſiliũ ĩ lege euã

gelica quin in caſu poſſit eſſe obligatatoꝛiũ Et itn ali

bet vtens radone tenet᷑ m p̃paratõeʒz anni ad gqðlibz
ſilium vtputa martiriũ vel dimiſſionẽ oĩm bonoꝛũ
ſuoꝝ a ſimiluũ ſibi ⁊ vbi necſſitus nmmmineꝛct h agendi
Obligat inſup qðlibet ↄſilium ꝙ non dtemnat᷑ tunq;
non ſit ſalubꝛioꝛ obſeruatio eiꝰ q; oppoſiti · Et tñ nul
lus itn dſilijs ßuand is aſtr git᷑ qñ ab co aut poſſit aut
debeat in caſu eoꝝ obſeruatio verbalis añz p̃ternntti
vt de non hñdo duas tunicas a de p̃bendo pallio tuni
caz auferẽti a ſimilibo·. Quindecima regula qꝛ ars nõ

deliberat ſicut ex virtute agit alies bñ qſi ſubito · Sic
ex ꝑuerſa aſuefactione vicioſus qſi repente p̃cipitutur

æ ita male habitiatꝰ? in vicijs vt iniuriando daupiſcẽ
do odiendo iudicando a ſimilibo fere demert continue
SGicut virtnoſo dtinue merces accreſcit vt verum ſit
Qui in ſoꝛrdibo eſt ſoꝛdeſcat adhuc a iuſtus iuſtitiam fa
ciat adhuc · Sedecima regula eſt de pmiſſionibo pecca
toꝝ a relaxatione penaꝝ videlicet. ꝙ pene ſuut reſtrin

gende ſic ꝙ abſh vtilitate reipablice vel eius cui infli

—

nd

nipe⸗

liro

n c/
Atdle
ilnd
nd
Te⸗
cuori
niſii
he

iie
Gtit⸗
etud
niſ
Sz
nori
gendt
tang
timt
ſtant
ermt
ſonnm
noto
ar
nſei

gunk neq; inſctui, neq; in ſtituta exeui deberent 2 pee /

cant oppoſitũ facientes vel eas cũ u inſtituerunt nõ 5 tol /
lentes · In oĩ aũt republica tolerari pñt aut debent vi
ciaq; abſq; deterioꝛi ꝑiculo nec coꝛrigi nec extirpari.
valerent · Qñ aüt illud eſt qñ non difficile ẽ vt ſepei
poſſibile generaliter diffinire niſi ꝓut circũſtuncijs pti
cularxibo in ſpectis platia ſuꝑioꝛ es a ſapientes determi
nabunt. Exemplum eſt de meretricibo vſuris ſimmli /
bus que quandoq; p̃termittunt · Et itn de ↄcubinarijs
ꝓ loco a tpe ſtaret foꝛte eſſe faciendum ·
Docet qnd aliquid ſit xeccatũ in regulis
religioſoꝛũ ⁊ in aliis ſtatutis humanis ⁊ qᷣd

ſlit contemtus ¶ Capitulum-xxvi⸗
Snc etiam alie regule de quibuſdaz Pccatis
aue dungere pñ̃t circa varios act? videlicet
e ſcandalo ignoꝛãtia temtu de qᷣbo ſit hec
BPꝛima regula · Nullus agens bñ ßm omnes
circſtanaas dici dz dare ſcãdalum alteri qtumcumqʒ

ſcandaliſet aliꝰ · Gcandalum em eſt dictum vel fackũ

min? recũ pbens alteri oecaſionez ruine Naz i in via
omnino recta ſi s ceciderit non ey ſcandalo vie ſʒ ex
defectu ꝓppꝛio Puenit · Golus aüt ille ſcandalizat actie
qui aduertens aut aduertere debens alios ꝓmoꝛes eſ
ſe ad peccandum exmodo ſuo agendi qui ſibi non eſt
in pcepto · Nihiloĩꝰ ipſe opari non deſi ſtit · Sec? in ca
ſibo hic excluſis vbi malita ꝓpꝛia eſt ſcandalü gratis
acceptũ · Vbi pᷣterea non eſt aduertentia nec eſſe de bet
de ſcandalo alteriꝰ· Et vbi qs ad illud opandũu tenetk
Dicit᷑ vero ey malitia ſua peccare ⁊ ſcandalũ accipere
non ex actu alberins qui infoꝛmatus ſufficienter de bo
nitate hui? actus nihiloĩ? in ruinaz vult cadere vt ſi
ex voto religionis emiſſo entes poſt ſufficien tẽ de reli
gionis fectione infoꝛmatoez ſe ſcanda lizari datant.

Scandalum eſt huiuſmõi non puſilloꝝ ſʒ phᷣ eoꝝ acce
ptum · non datü · Vnde quilibet ab oĩ actu cui non
aſtrickus aliunde tenet deſiſtere qñ timet aut timeꝛe dꝛ
bet ᷣm vehementẽ diecturaz ſcandalum puſilloꝝ quo

uſq; de iſto cõpeſcendo diligen tiã cõpleuerit Niſi foꝛte

Pꝓ dui vtilitate vnctio ſpũſſancti doceat illud tüc agen

dum vt ʒps fecit in publicatõe veritatis ſacramenti⸗
Becunda regula eſt de ignoꝛantia · . Sicut culpabilis

ignoꝛantia iuris diuini non cadit in facientem illud.

d5 in ſe eſt . aꝛ ſcilicz talez hoĩez de neceſſarijs ad ſalu/
tem cue vires ſuas excedunt docere inmediate patꝰ
Aſt deꝰ · Ita enã ignoꝛantia inuincibilis excuſat. in eis
pſertim que ſunt fatti non aũt craſſa aut ſupina cue
Suenit ex negligentia ſciendi a faciendi qð in ſe ẽ. Di
cit᷑ aſt inuincibilis non quin vinci poſſit aut ꝙ ex ea

neceſſe ſit tune oꝑari · ſz qꝛ opans ſcienter ßm caſ⸗y cuẽ

tum diligentiã appoſuit ſciendi illud qð neſcit. De ig⸗
noꝛantia vero juris hüani ſufficienter pmulgan tenẽ
dum eſt ꝙ non libetat ſubditos a wena in foꝛo exterio
ri licʒ frequenter quo ad ðm cyuſet a culpa quoſdam
ignoꝛantes Inſuꝑ ſciendum ꝙ dans opaz rei illicite
ad ſe non ſpectanti non extuſal ꝑ ignoꝛantiã de pecca⸗

to ſequenti p̃ſer tim cuo ad penas in foꝛo exterioꝛi ð ri

gdꝛe ſoluendas ſz apud ðöm nõ imputut᷑ ad nouũ aut
maius ccatũ ſic inter fettio hoĩs.ꝑ ebꝛium non vten /
tem ratie ne non habet culpaz maioꝛem q; fucrit talis
obꝛietus ˖ De adoꝛante vero adoꝛatione deo debita ab
ſolute ydolum vel dyabolum tranſfigurantẽ ſe in an /
gelü lucis ſeu xp̃ᷣm· Dicendũ ꝙ talis a moꝛtali crimie
nequa q; excuſatu · Nec hic ignoꝛantia inuincibilis lo/

aum habet · ſz ꝓbandi ſunt ſpůs ſi ex deo ſunt · Secꝰ ſi

ſub conditõe mplicita vel eyplicita hec adoꝛatõ fiet ·
vbi ꝓhabilis coniecturg de ſic agendo cõtingeret quẽ
a dmodum hoſtam non ſactataz ymo lapidem hoſtie

—

Lacte
nond
ttede
Lquo
iſorte
datzen
meng⸗
dabilis
illud.
dſaln,
dpov.
tindis
na gve
⸗ D
e
us
eig⸗
1d
mwo
oſdam
lie
epeea⸗
oriön
n aut
nvan/
it tis
ineb
man/
tmnie
slo/
ſ ſi
fiet.
tque
f

ſimilez caſus aliquis litite faceret adozare. Tercia re⸗
gula eſt de temtu videliqz · Qð ↄtemnes autoꝛitatem
ſuꝑpioꝝ ex paſſione vel fragilitate vel ignoꝛ antia Sz
ex dtemtu qͥ eſt pᷣncipalis cauſa vt finis tranſgreſſio
nis ſue reꝰ peccati moꝛtalis cxiſat vt dum js dicit ſu
Pioꝛi in eo ꝙ ſuꝑioꝛ · Egd in deſpectum vri h agaz qð
inhibetis alias non acturꝰ. Pꝛo cuiꝰ verbi intelledu
notat Antiß in ſima ꝙ dtemt tribo mõis fieri põt.
Sno mõ eſt apꝛetiari reʒ minꝰ iuſto· Qlio mõ ẽ rem
negligere a de ea non curne St dum petcans hz circũ
ſtantias retrahen tes ſʒ cas non cutat aduertè claudit
q; oculos qdamõ veꝛtit tergum ad eas. Tercio mõ ẽ
itaſci rei taq; vili a eaz aſpnari · Pꝛimum ẽ malũ · Se
cundum peiꝰ · Tercium peſſimum Dicamꝰ igit ꝙ in oĩ
peccato etã veniali ↄmttit᷑ ↄtemtus dei pᷣmo mõ ve
re vel in terp̃tatiue ˖ Setund? Ztemt? interuenire põt.
taz in moꝛtali q; in ſolo veniali · Terciꝰ ↄtemtꝰ cõtra
ðᷣm pᷣcipientẽ ⁊ ergu p̃ᷣlatũ ſuum in qntũ p̃latus ẽ non
videt᷑ vnq; fieri cum deliberatõe Zpleta abſq; peccato
moꝛtali · Et hic vocat᷑ ꝓpꝛie ↄtemtus Diligent tñ adů
tendum ꝙ refert plurimum dicere alid facere ey con
temtu a alied eſſe cũ ↄtemiu ſicut tfert aliqͥd fieri igno
ranter a aliquid ex ignoꝛantia · Ditit quippe aliqd fie
ri ex ↄtemtu qñ contemtꝰ e pncipalis cauſa actionis

ſie ꝙ illo non exñteenon fieret actio ˖ Ita quis opat ex

ignoꝛantia qñ iſta non exñte nullo modo fieret qð fit
Pꝛouenit aũt non nunq; actꝰ? cũ ↄtemtu vere vel int
p̃tutiue non tñ ex contemtu q? contemtus non eĩ cau
ſa ſʒ vel infirmitus vel debilitas aut ignoꝛatia aut af
fectio aliq̃ vicioſa aut libidinoſa dñat ˖ Sicut peccat
quis qñq; ignoꝛant ita tñ ꝙ nõ minꝰ oꝑaret᷑ qd opꝑpa
tur ſi illud agnoſc eret ideo palaz eſt tunc ignoꝛanaã
non eſſe cauſaz agentẽ ſz circũſtantẽ · Ex hijs oĩbo ptz
ꝙ non videt regula gencralis poſſe ſũmi de diſeincn

inter moꝛtale penes H eſt eſſe vel non eſſe ex cõtemtu⸗
Quin ſi capia? 1temtus pꝛimo modo non eſt neceſſe
omnez adum faduin ex ↄtemiu eſſe moꝛtalez. dũ ſcili⸗

cet de? aut p̃latus apꝛeciat᷑ minꝰ iuſto ſolum veniali

tet a ex ↄ temtu tali mentit᷑ alis aut ocioſe iocat᷑ Qut
lente reſiſtit pꝛimis motibo · Similiter ex ſcõo 2temun
poteſt euenire q;uis non itn leuiter nec ita frequenter
Sz actus ſi ꝓuenit deliberate deliberntione cõpletn ex
tercio ↄtemtu ſp eſt moꝛtalis · Hoc em fit qñ ꝑ ccãs ac
tendit ad p̃cipientẽ ad p̃ceptũ eius licitum ſit deꝰ ſi⸗
ue pᷣlatis a ꝗpter vilipenſionez aſpnatõez p̃cipiẽtis
ſuiq; p̃cepti aſſurgit effrenate ad talẽ accum faciendũ
vel obmittendum alioquin non facturꝰ vel obmiſſu
rus · Voc ꝗpꝛie eſt agere ex cõtemtu tanq; ſi dicat ali
quis Ego in deſpectum vri 2 qꝛ ſic p̃cipits agnz opo
ſitum · Nõ tñ omne peccatũ moꝛtale tali veſcit circum /
ſtantia · Egidi? vero göli · vj . q · xxj · vbi qrit · An iligio
ſus frangens ſilentium cũ agit contra ↄſututões peccet
moꝛtuliter diſtinguit dicens Exz temtu peccat qᷣs du

pliciter Pꝛimo ſi h ipſo ꝛ h religioſo pcipi poteſt ipße

vult ðdtrarium facere vbi mayĩe aparet dtemtus Si/

tut diceret᷑ alic uis in ↄ temtũ a deſpectum facere cõtra

alicq; cñ videre! facere contra ea que ſibi ſunt dtraria
Scðdo dicit᷑ facere in ð temtũ religionis a religionem
non reueret niſi q̃ts timet vel ꝓpter aliaz cauſam cuiꝰ
ratione religionis cutat obſeruare de ſtatutis religiõis
Siclt dicimꝰ ꝙ aliquis ↄ gnoſcens vxoꝛẽ ſuaz peccat
moꝛtalitet ſi gnoſcat eaʒ non qꝛ vxoꝛeʒz ſʒ qꝛ fenmnã
Ille aut ↄgnoſcit vxoꝛeʒ ſuazʒ vt vxoꝛez qñ nullo mõ
vellet alij ſe diungere ille aũt vt feminas qui coniun /
git ſe ei non habens cui ſe coniungut alteri · Sic q mul
n in religione viuunt quia non poſſunt vel quia vere
cundankt aliter viuere ˖ Et ſi poſſent ſine verecundia li⸗
ben te colla ab onere religionis excluderent. Tal es vt

Pluani
(oncn

ſantn
mihtlan
intelig
fangen
oliſsco
tuff
ſin
ſnettn
awee
ſchone

6dolp

dins
Hin
au wett
velmo⸗
ud aus
e Qun
nd
ndee
ſoal
msef
lane
pünan
reoꝛ
tenain
eecon
linte
floiu
naßm
ſunt ad
dine⸗

mmi
ceſe

nali

ut
mu

ae
asat
oſi⸗
bins
nndi
mnſi
nali
po
n/
no
R
du
tiie
i
töta
tana
nem
ncu⸗
nos
eet
nni
ſ
n⸗
lul
cre
li/

plurimum manente tali voluntati reueꝛentiam ad reli
gionem non habent Vnde tales p̃uaricant᷑ religionis

ſtatutn ex contemtu.· Quia religionem contemnentes

nihil curant ð religione obſeruare niſi quatenꝰ? poſſint

in religione tolerari · Si ergd ſic frangitůͦ ſilentum q

fran gens in nullo frenum religionis habes libenter in

alijs contrairet Gicut coniugat? in nullo frenum con
iugij habens libenter alijs coniugijs ↄmiſceret᷑ poteſt
eſſe peccatum moꝛtale · Ged ſi quis ex ſocietate vel alit
ſine religionis contemtu frangat ſilentium vel ſit p̃ua
ritatoꝛ eoꝛum que m ſe non ſunt mala ſed ſunt in re
ligione vetita ſolum ꝓpter obligationem ad penaz nõ
ad culpam non diemnꝰ? ꝙ moꝛtaliter peccat ˖ Yec Egi

dius Satis videt concoꝛdare Cancel. vbi ſupꝛa ſie d·

Si religioſus contemſerit regulam ſuam vel ſupioꝛũ
autoeitatem enam in hijs que apellamꝰ monitiones
vel monitoꝛia Et ꝓ quibo ſola diſciplina oꝛdinis ſta

tutua aut ſuꝑioꝝ eſt arbitrio derelicka ille peccat graui

ter · Quia monitum contemnit remediũ ait Beꝛn ·
in de pcep · ⁊ð di. Ituq; ſi paſſim a abſ; p̃tenſo qſlibet

ignoꝛantie vel fragilitatis aut impotentie velo ſed

ſola libidine tranſgrediendi que monita ſunt religio

nis effrenis eſt ad omnia velut vnus cx ſecularibo pa

lam eſt ꝙ contemnit pꝛeſertim ſi ſupr hijs addiderit

ptinantiam que recuſet diſciplinam . Gic accipiendum

reoꝛ illud beat Beꝛnhardi alioꝛum communiter di
centium talia eſſe criminalia ſi contemnat vel ſi fiant
ex con temtu · Carent autem hoc contemtu qui ex fragi
litate humana vel quadam leui curialitate frangunt

ſilẽtium aut alia agunt oppoſita hijs que monitn ſũt
vel ßm Bernhardum ſfacticia pꝛecipue ˖ Quia parati

ſunt ad diſciplinaz oꝛdinis ac ſi dum illa iuſte nchi
rit᷑ ab eis confoꝛnnter ad regul wz inſtitutõem 2ſue
tudinez bonam in talibo obſeruatam ;

Ddtet qn pᷣceptũ diuinũ ſit obligans ad
moꝛtale ꝑeccatũ ⁊ qn non ⁊ qiʒʒ licitũ ſit medi
dium virtutis tzm virtutem epikeyez
D maid?ẽ aũt derlaratõez q̃ ſint p̃cepta ad
a moꝛtale obligantia a qᷓ ſolũ ad veniale ꝓ fi
HPnali ꝛ cluſione huiꝰ tradatꝰ notandũ ẽ ßᷣm
ſdiqũ Can ꝙ qꝛ dei mandatũ ẽ latũ ninis m pfal.
Jðo in pcepts qᷣbuſlibet attendit qᷓdꝛuplex latitudo·
viq magna ꝑpua mĩoꝛ a minia · Magna ĩq; pua yᷣm

tia ẽ ſolũ het in pria de q̊ Augu · di · Qð p̃ceptũ de dile⸗
ctiõe dei ex toto coꝛde I. ſolũ in pria ꝑfecte 7 ꝓpꝛie ad
implei · Magna igit latitudo ẽ infra quã ð ſiſtit iuſtitia
qlez a nobis reqͥrit deꝰ ſub pena incuerẽdi odiũ ſuũ cũ
reatu moꝛtis eine · Extra hanc latitudiez nõ ſtat recti/
tu do qunã qᷣ tranſit egre dik agẽdo vel obmittẽ do iße
in toꝛtuoſitutẽ pꝑeccati moꝛtalis ſꝑ elabit᷑. Hec latin do

magna eſt mediũ vtutis le poſuit Ariſto eſſe viſibile

tũq; ſignũ ad ſagittã · Confoꝛmit᷑ ad h loqui Oꝛatiꝰ
Eſt modꝰ in rebo ſunt certi deniq; fines. Quos vltra
titra q; neqͥt 2 ſiſtere redũ Qlia latitido ſtrictioꝛ ⁊ p/
ua ẽ in tra cuiꝰ Imites rectitudo dſiſtit ſeu iuſtitia qleʒ
a nobis de? cxigit mediate vel im mediate ſi volũd vi
ture nõ tm odiũ ſuũ cũ tatu pene eine ßᷣm legẽ ſʒ etiam

offenſaz eiꝰ lemlibz · Aut nõ v᷑turdari a vita et᷑na aut
coꝑaliter punirxi. Exoꝛbitatio ab hac latitudine eõſt

tuit aliqᷓndo tmmõ peccatũ veĩale dũ vicz deuiatõ nõ
e tanta ꝙ exeat pꝛimaʒz latitudinez Nec ita pua ꝙ ma
neat infra ſcðaz · Certum em̃ eſt ꝙ ĩ pueris a ni firms
2 alijs non habentibo plenitudinem vſus rationis ſepe
venmialia eꝛgo ſunt que apud viros grãdioꝛes merito

ſiml

ckim
ſunen
ms7.

wſeC

Hiter

gliaui

cꝛpl

de es

delibe

debin

bilis⸗
dees
ter in
nolar

caz g

woſe⸗
ne ö
pepcke
lono⸗
Koen
wod!
di
dob⸗
dine
pem
oꝛun

ke⸗
teſſte
Cui⸗
omune

pis

ath

sid
nedi

nad
epfi
ißm
pſel.
nud⸗
afn
Rꝛven
inſa/
edie⸗
leg
ing
ich
ei
die
inde
ſcie
Nac
vlaa
Neape

* .

crij minalia dicunt. Sicut eta qᷣdaz ex genere moꝛtalia

ſunt venialia in alijs hoĩbo ex defed u plene deliberatõ
mis a ſenſus vt ſunt co gitationes illecebꝛoſe nõ mo⸗

roſe. Exemplum de latitudine p̃fata dupliciĩ pceptis ·
Dit em illud p̃ceptũ Honoꝛa deum a pntes. Poteſt

aliquis non honorare pntes multipliciter. Sno mẽ.

R ꝙ Heco a tꝑe quibo honoꝛandi ſunt iße dum cogitat
de eis ſo nit eos ðſenſu pleno a deliberato aut ſcient cũ
delibe ratione pfecta iſta tunc obmittit que ad honoꝛe
de bitũ ꝑ

„

tinent · Erit em hec latitudo p̃cepti ſic explica
bilis · honoꝛa ðm a ꝑntes loco a tpe quibo cogitabis
de eis ſic ꝙ dſen ſu pfeſto a deliberato eos nec malignã
ter inhonoꝛes nec honoꝛe ſuo voluntarie ſcienter atq;

notabiliter pꝛiues Quiſés cxierit h medium virtutis
eaz q; latitud ĩez ille pfecto tenebꝛa reꝰ deriuatõis toꝛ
tuoſe a criminalis · Ot vero qꝛ tin git aliter inhono/
tare ðm ꝑntes erit rurſus alia latitudo p̃cepti ſũpta
P epikeyaz ex alijs c ircũſtancijs. Poteſt itaq; talis in/

noꝛatio dtingere que non erit notabilis malitie in

geneꝛe ſuo vt leuis geſtus aut riſus aut vbũ aliqð mi

nus ſobꝛium in pñcia ſanctoꝝ dei a ꝑntũ ſuo 2 etiã cũ
deliberatõe a dum ackualis het ad iſta dſideratio Põt
nihiloĩnꝰ? talis in honoꝛatio repiri qᷓ liq; exp̃ſſe ſit no/
tabilis caret tñ ðſenſu pleno moꝛoſo a deliberato eben
dinez infirmitatẽ ignoꝛantiã ſuereptõez ve facientes.

pẽmaz in honoꝛatõeʒz dum tñ abſq; ſcandalo fiat ali

oꝛum quis anderet culpꝑe moꝛtalis arguere · S ecun daz

ſißmliter nullus opinoz moꝛtalez accuſabit. Ita in oĩ

fere pcepto repire eſt · Ex hinc elicit etiam euidens ne⸗

ceſſitas virtutis illiꝰ quã Ariſtotiles epikepã appellat

Cui/ ẽ dſiderare ne dum de ſe p ceptũ ſed circũſtantias
omnes ꝑuculares ip̃m veſcientes de quo dickũ e iij ca
pi. xix· Ex h het dñter modꝰ coꝛdandi rigdꝛe iuſtitie

atq; ſeueritatẽ diſcipline cũ lenitate mie fauorabilis

in dalgentie mo ſie nereſſe ? vt in oĩ adu nẽo ad al⸗

tecutrũ cantemꝰ dño mĩaz a inditũ · Alioquin iuſtit a

mi cuitatẽ a ſeueritas in trudelitatez duertet Quezad
modum puulum filium ſuũ damnare vellet ad carcis
q? pueꝛili ira motꝰ mrez pcuſſit. Ita de ebꝛio fatuo aut
madueꝛtente és non vↄgnoſcit hanc penaz iniuſtiſſimã
eſſe quaz in aliũ grandeuũ ſobꝛium a deliberatü liceret
infeꝛre · Quare dcludit ꝙ p̃ceptũ ſi ſub pꝛima latitudi
ne explicata cogitet᷑ aliter obligat q; ſub ſeða pᷣma la

timdo ꝓpꝛie vocat᷑ p̃ceptũ · SOcða vero man datũ ſtatu /

tum oꝛdinatõ oel magis apte vocat᷑ monitõ quod ſo
nat vt ratio ſit puigil vt nec venialibo deturpet · Sicut
ꝓcepi tanq; ſi diceremꝰ . In oĩ politia illã legez dum
taxat p̃ceptũ eſſe cuiꝰ tranſgreſſio hm omnes circũſtan
cias penſata cxtremo moꝛtis ſuplicio plectenda cenſet

Illi vero legi monitõis non a ꝓpꝛiare diceꝛemus cuius

tranſgr ſſio circũſtuncijs oĩ bo ponderatis veniam aut
tꝑalem ſolum punitionem dem eret. . enr
¶Docet deuotis iuramentis 2ceptis cũ⸗
munibus⸗: Tapitulum- xxviii⸗
lis Sicut in p̃cepnjs ita in votis ſaltẽ ðmuni

bus in luramentis ac inobedientia dupley

latinido illa dicta eſt intelligenda. Bic ꝙ non oĩs vo
ai ↄuis aut iuramenti vel obedientie tranſgreſſio ẽ pec

catum moꝛtale· Juramenta em a vota lic; nuq; pꝛoſe

runt ita abſolute quin interp̃tatõnes conditiones glo
ſas aut ciuiles intelligentias ſuſcipiant vt ſapiẽs epi
kes iudicabit · Doc em iam ſupꝛa pꝛobatum eſt capi.
decmmonono Od idem ſunt iuran plurima ˖ Od idem ẽ

etiam ratio ex ſacta ſcriptura ſumta Cum em̃ finis om

nis legis ſit caritus hm apoſtolñ · · Thymo·.j · Cum p
terea religiones autoꝛitates platoꝛum date ſunt ad

⸗=

tdift
lague

dtte

ſunne
lueun
geon
wed
fotan
Heh
ihen
Vuen
mmmen
ligint
ad wo
hueth
nonof
ſeuata
dlitr
lgen
Ai⸗
d
Kar
dii

r
ta
d
is
it
di

erc/
um

edificatõez coꝛpis yp̃i miſtici non ad ſubuerſionẽ a il
laqueationeʒ fidelium ſe q; eis ſubnittentiũ · Quis au
deret diceꝛe aut cogitare ꝙ ſantti viri ſanckoſpu pleni
ſupꝛa yp̃i iugum ſuaue a facilitutẽ legis ſue adiceé vo /
lueꝛunt onus grande tot a talium ↄſtitutionũ ſub obli

gatione pari ad p̃cepta pure diuina hoc eſt ſub reatu
pene damnatõis eterne · Dickum eſt aut in ve tis duibo
notanter qꝛ ſecus ẽ in pticularibo votis qꝛ vota in dui
titibe interp̃tanda ſunt magis ad int ntõ ez omunem
q illic het aut hẽi dz q; ad ꝑntularẽ intentõez vouentis
vSouens aũt ꝑticulariter in re ꝓpꝛia ſicut eſt ackoꝛ iu⸗

mment itn eſt ſuꝰ? inter p̃tatoꝛ ex intentione ꝓpꝛia c;/

uis in tentio ſi ſit palã eꝛronea a ſtulta peccet ſoꝛte nec

ad voi ligat inpletõez mo ꝙ ſupioꝛi autoꝛitati ſpt
ſuet᷑ hz vſus vlis eccleſie. Scða rᷣgula generalis. Sicut

non oĩs ꝓfitẽs euangelicaz regulaz vel legez ad ob

ſeruatoez ſui ſe obligãs gꝗð fit in baptiſmo peccat moꝛ

taliter in omni tranſgreſſione cuiuſcũq; 2tenti in eade
lege ſic nec omnis ꝓfitens regulaz alicuiꝰ religionis ·
vel iurans ſtatuta alicuiꝰ ↄũitatis peccat moꝛtuliter in
oĩ tranſgreſſione cuiuſcũq; dtenn in regula vel ſtatutis
Katõ eſt qꝛ ſitut in veteri lege ſit ⁊a in noua multe tra
ditiones q qñz pᷣcepta qñz mandata qñz iuſaficatões
qñz lege diuine noiant tñ ali ſunt p̃cecpta ſtricto no
mine ˖ Alie monitões ̈ mo alie ðſilia alie iuſatia coõ
ſumata · Eode mõ eſt in regulis a ſtatutis religionum
Eſt igiẽ tercia regula conſolatoꝛia hec ꝙ iſtitutiones
humane non debet tales interp̃tationes aſpnari qua
les iuramenta a vota ᷣm concoꝛdem doctoʒ ſnĩiam re
cipiunt etiam dum ꝓferent᷑ abſolute · Alioquin em in
laqueum a in magnum ſalutis diſpendium verterent
Sed argueres ſic Omnis violans iuramentũ aut vo⸗
tum peccat moꝛtaliter. qꝛ ꝓꝑiuriũ eſt moꝛtifeꝝ · Sz mo⸗
nachꝰ? iurat hec vel hec oĩa obſeruare ꝗᷓ ſunt in regula

Non em̃ facit exceptõ eʒ eꝛgd in oĩ tranſgreſſtone huis

vonꝗiuramenti obedientie peccat moꝛtaliter. Rkñdetẽ

Ocedendo maidꝛez ſz negando minoꝛe videlic; ꝙ iura⸗

mentũ a votũ cadant iſto mõ ſuꝑ oĩa q̃ in regula con

tinent᷑. Sʒ quetis ſuꝑ q cadunt a ſup que non. Qceipe
de h regulaz generalẽ hanc ꝙ ſup ſola Fceptu ꝓpꝛie di

ſta h eſt m pꝛimaz latitudinez ſiderata cadit h mõ

votum iuramentũ vouentis regulaz · Et quitqd vᷣba
ſonant tũ interp̃tatio talis hñda eſt tũ ꝑ rectaz ratõcz
tũ ꝑ ſuꝑioꝝ diſcretõez tum deniq; p legem q̃ maioꝛ eſt
legez inqᷓ diuinaz a legẽ caritatis · Sz · d· multi ſimpli
ces mo lati foꝛtaſſis putũt ſe nouiſſe vel iurnſſe re
gulaʒ aut ſtatutn ſeruarea oĩa que illic ſcripta ſunt ſi
neomni dditione aut exceptõe Rñdeẽ ſi huͦilts ſunt ſi
tut eſſe debent non ita adherent ſenſui ſuo quin eypli /
cite vel inplicite actu vel habitu pan ſunt ſtare in ta
libo ad interptationez 2 iuditiũ pꝛudentioꝝ · Ita dici /
mus de omnibo ſtatuuns collegioꝝ vniuerſitatũ a capi
tuloꝛum cũ ðꝛ alicui Tu iuros ſeruare inuiolabilit᷑ oĩa
ſtatuta iura pꝛiuilegia libertates ↄſuetudĩes laudabi/
les nec ipſis cũolibet ↄtrairxe clã vel oculte directe vel
in direce obediens tali vel tali ſuꝑioꝛi tuo in oĩbus
honeſes · De hinc pticularia legunt talia iuramenta ĩ
terp̃tunda ſunt ciuiliter aut in illis mo do ſup ꝛadicto
ſtatuenda eſt latitido magna ſeuenterp̃tatio epikeÿe
Eſt aut interp̃tatio hec vel ſimilis. Nð iurans fuabit
ra ſicut a legiſlatoꝛibo oꝛdinata ſunt aut oꝛdinari de/
buerunt vtputa p̃cepta ꝓpꝛie dicka vt p̃cepta moni⸗
tões ſit moĩtões ðſilia ſicut ↄſilia · Vð inſuꝑ obedi /
at in oĩb licius ⁊ hontſtis ſuꝑioꝛi ſuo verbi gra · Sit
ille rectoꝛ obediat inq;m q ad offitiũ redtoꝛis ſpecãt.
ꝗ ꝙ vtilitate mañ feſta policie cui p̃eſt ſi p̃ceꝑit Im
inſututiones 2 ſuetudin es laudabiles eiuſdez politie
Et niſi valeat legittima excuſatione 2 ctiam exceptio/
ne ſe tueri · vt quia videlicet plus alijs grats oncratur

ntq
itnin
llege
Cete,
. l
iſe

bus

te
1o/

—

ita iurans docer e ſufficienter de inpedmiento legiuo ·
ille quide punie? ꝑ rectoꝛem ciuiliter ꝓ inobedienua;

Ceteꝝ deus qͥ coꝛ intuet᷑ eunde libetabit · Et ſic de ĩ gu /

lis generalibo peccatoꝝ ꝓ directoꝛio ⁊ ſcĩe ſufficiat di⸗
xiſſe · Naz de ſtẽalibo videant᷑ ſũme doctoꝝ a tractatus
modernoꝛum · Specialia tñ peccata in multis agnoſci
pñ̃t ſi regule p̃fate vnii ſales vt opoꝛtet applicent caſi

bus pticularibo · Et de h vide trackatũ quem collegi de

lepꝛa

bus contraria tenentibus conſciẽtia ſcrupu⸗
loſa tute ſe habere valeat Capi-xxxix

ſine ꝑiculo moꝛtnlis peccati · Sicut mult di/

autoꝛibo · Qaintn de eſficacia motiuoꝝ in ipoʒꝝ autoꝛi

tute doctoꝝ ratõe a argumentis · Quo ad pꝛimũ notã
dum ꝙ materie cieca q́s variant᷑ doctoꝝ opiniones.
vel punent ad fidẽ vel bonos moꝛes aut nõ ſʒ ptinent
ſeu ſunt circa materiã facultatũ arciũ puta gramatce
loyce phie medicine 2 ſimiliũ · Si pᷣmo mõ adhuc di /
ſnguendu qꝛ ea qᷓ ad fide ptinẽt aut exp̃ſſe ma feſte
hñ̃t in ſacta ſcriptura vel etia autoꝛitate cceleſie maꝛ /
feſte fide libo tanq; credenda ſut cxpoĩta aut ſunt talia

quoꝝꝶ nec mafeſiũ te ſãoniũ ſacre ſcripture heẽ nec ey

ne. „.„ — „
Docet quo in opinionibus de fide doctoni

Vnc querit᷑ vtrũ doctoꝛibo in materia fiðiꝰ
trariantibo quis poſſit ſe̊ vnaz opinionezʒ

tcunt in caſu ſimili de moꝛalibo Kñder ꝙ cũ b·
Qugu.li.ij·de p̃deſtina. ſancto ʒ dicat Intereſt in ĩIn
tum 2 in qᷣbo rebo eꝛret᷑ q; facile ſe quiſq; coꝛrigat vel
q̃nta ꝑtinacia ſuũ deſende conet᷑ eꝛroꝛ em · Ideo multi
plici diſtinctõe in hijs vtendũ ẽ a ſimlibo. Sna de ma
teria cixrca quaʒ doctoꝛes vaꝛiant in opinionib. Qlia
de ipſoꝝꝛ docoꝝ 2ditõibo. Tercia de eoꝝ auditoꝛibus
Quarta de mõ adherendi opinionibo ipſis aut ſuoꝛũ

pſſe ectleſie vlis docina ð eis aliqᷣ;d eyplicite do cʒ qůc
includãk ĩ eis quoꝝ explicita fides nereſſaria ẽ vmůß .
fideli bo· Si de pᷣmis fiat mo adhuc ẽ diſtinguendũ vt

ponit S. Tho de veritate. Videlicz ꝙ ad fidẽ aliquid

patz duplicit · VSno mõ directe a pᷣncipalitẽ ſicut ſunt

credibilia in articulis fidei explicita · Scdo mõ indirs
cte a ſcᷣaꝛio ſicut ſunt ea qᷓ in diuina ſcriptura ſüt tue
latan ſicut ꝙ abꝛahaz habuit duos filios aec Gcða dein
de pꝛinciplis diſtinctio ẽ hñda doctoꝝ circa quos iſpi
cienda ẽ qlitaus qᷓntitas diſcreta ſq; litas inq;ᷓ; vepo
te qᷓ ꝓ vna ꝑte ſunt opiniõis · An ſint lis ſamoſi In
fatultute ſua expti aæ moꝝ honeſtate a nſcia graues ne
ſibi Grat alies ad ſui aſpetit) ſiuerꝛroꝛis roloꝛaroent
pꝛutientes auribo Ve qᷣbo ꝓphetizat · ij . Thÿ. iiij. apoꝰ

Erit inq; temp? cũ ſanaz dockrinaz non ſuſtinebut ſ

hin ſua deſideria coaceruabüt ſibi mgrẽos pꝛurjentes
auribo glo. q ea doceant qꝗᷓ volunt · Tales em qroè nõ ẽ
ſinceritatis veritatẽ ſʒ de ſideraẽ mentis cecitatẽ ꝓpꝛi
am affe õeʒ. Quãobꝛem vide di ſunt dockoꝛes hij po⸗
eis ſanctoꝛ pẽm doctrinis inherent aplius m illud
Ecele · viij Ne deſpicias narratõez p̃ſpiteroꝝ i. doctri
nã ſapientũ doctoꝝ a in ꝓuerbijs eoꝛũ dueꝛſare i. ßm
coꝛum doctrinaz viue . Ob ipis em diſces ſapĩaz f de
diuinis cuiuſmõi ſunt credibilia · Et doctrinaz videli /

cet intellec? de moꝛib quib opa veſci enda ſunt. Bi /
deda inſupꝑ qntitas doctoꝝ diſcreta quot videlicz ſint

doctoꝛes ꝓ opinione vna quot ꝓ alia qꝛ ꝓbabile ẽ
magis veritatẽ cõtinere dickũ mulw ceteris pilo q;
didũ vni? vel paucoꝝ it Eccle. vj. Se· In multi tudie
p̃ſpitero ꝝ pꝛudentũ ſta a ſapientie illoꝝ ex coꝛde con
iügere · Tercia diſtinctio ẽ attendenda ex pte aunditoꝝ
ſiue opiniões ꝓſeqntium. ꝛ qe ſunt ſimplices nõ
obligant ſcire multa explicite qᷓ tenent· Alij dez ſcire
qbo ex officio vel aliunde intubit ratõis vome teꝛram

„

—–——

*

ſeindere ſacre ſeripture q̃ts inð ſimplices paſſi poſſint
Juyxtn illud Job · j. Boues arabant a aſine paſeebanẽ
iuyxta illos· Vñ etiã quibuſdã magis incũbit ſtiudio ĩ/
tendẽ a examen doctrine varia? opinionũ audire q;
incũbat alijs qͥ non ita dono maioꝛis induſtrie a illũi
natõis intelligentie vel alcioꝛis grad? dignitate in di
eccleſia ſunt ſublimati· Quartn diſtinctio capienda
circa modũ adherendi opinionibo · Qꝛ aliqs adheret
vni aut ptinaciter aut nõ ſʒ co ꝑatus ẽ coꝛrigi veri /
tate ſibi oñſa · De ptinacit iherente di · Augu. ponit᷑
xxiiij· ꝗ· iij· Qui in eccleſia xp̃ᷣi moꝛbidũ aliqͥd pꝛauũ
ſapiunt ſi coꝛrecti a ſanũ rectũq; aliquid ſapiãt re
ſiſtũt cõtũaciter ſua q; peſtifern ac moꝛtifera dogmata
emendare nolunt ·. ſʒ defenſare pſiſtunt heretici fũt. De
non ptinaciter adherentibe dicit idẽ a ponit ibidẽ ĩ ca
pi · dixit apoꝰ · Qui ſñiaz ſuaz Guis falſam atq; puer
ſaz nulla ptinaci cioſitate deſendunt p̃ſertim qm non
aqaudaciã ſue pᷣſumtõis peꝑunt ſʒ a ſeductis a in eꝛroꝛez
lapß pntibo acceperunt qrunt capta ſolicitudine veri⸗
tutẽ coꝛrigi ꝑati cũ neminez inuenirent neqq; ſunt in
ter hereticos ðputundi · Quintn diſtinttio ẽ accipiẽda
ey pte ration um motiuoꝝ diuerſarũ opinionũ. Sũt
em a buſdaz quiho h ppetit excñande ratões vt virtꝰ
argumentoꝝ penſanda qꝛ in reb dubijs non deſfacili
eſt p̃ſtandꝰ? aſſenſus. Quinÿmo vt di · Augu iij. de do
ctrina xp̃iana. Confulẽ dz quis regulaz fidei q;ᷓ de ſeri
pturaꝝ planioꝛibo locis a eccleſie autoꝛitute pcepit.
Ideo Job xyix Cauſaz quaz neſciebaz diligentiſſime
inneſtigabaz. Scriptura inſup · Qui cito credit leuis ẽ
coꝛde · Et Puer · xxiiij. Immocens glo. Stultꝰ credit oĩ
veꝛbo · Btũs quoq;ʒ Ambꝛo ⸗· li. de padiſo di. Nemo dz
ſe alteri facere credere niſi cuiꝰ virtutẽ Phbauerit · Hijs
Pmiſſis d iſtinctionibo ad qſitũ.Rñdet᷑ ꝑ·v.ↄcluſiones

Pꝛima in pꝛimis materijs ad fide bonos moꝛes nõ

ptinentibo ſed ad fatultates artium vel naturaliũ põt

qs ſequi abſh Liculo peceati qͥntũ eſt ex ꝑte obiecti ſeu

materie opinionẽ. Sniꝰ reiecta opinione alteriꝰ pa⸗

tet qꝛ nullũ ſe quit piculũ ibi cũ nec ad fidez nec ad mo
re; ptineat ᷣm quoꝝ habitꝰ vel carentias ſolũ pecca⸗

toꝛes aut mali a deo iudicamur. Dicik aut notant en

tum ẽ ex yte materie opinionũ qꝛ qntum eſt ex ꝑte in

tentõis quis ibi peccare poſſz vel ex inoꝛdinatõe affe
us vt ſi ex inuidia odio amoꝛe p̃cio vel inoꝛdinaaat

voluntate pociꝰ ſe ẽret᷑ vnã opinion q; alia · Scdᷣa ꝰ

cluſio circa qᷓ̃ ſunt ad fide ꝑtinentia pᷣmo mõ nullꝰ ra

tio nis capax excuſat᷑ a labe ꝑeccati inherẽdo alicui opi

niom poti? erwoꝛi ðtra ea videlicet ꝗᷓ directe pᷣncipa
liter ad fide ptinent ꝓpter opinionẽ ↄtrariaʒ cuiuſcuq;
mgẽi · (? tenet᷑ ad credenduũ cxplicite quilibet fidelis ta

lia Cum Apoꝰ dicat · Yebꝛe. xj. Sine fide impoſſibile

eſt placere deo. Alias vt S. Tho · di. gli. iij · Ignoꝛ ã
cia cxcuſaſſet eos q ſecuti ſunt eꝛroꝛes Arꝛij Neſtoꝛij æ
ſimilium St vbi dcludendo di · S. Tho ·˖ Contra mnen
ſe ſuum ſeripture veſtimonüüũ ſiue etiã ðtra illud qð pu
blice tenet ᷣm eccleſie autoꝛitatez. Ibi em cuerit illud

xp̃i verbum euangelij. Si cecꝰ ceco ducatũ p̃ſtaut am
lo in ſoueaz cadunt . Tercia cluſio. Quis põt opina

ri ↄtrarium coʒꝝ qᷓ ꝑtinent ad fide indirecte ſcðarie

abſ; piculo peccan licʒ; cxp̃ſſe habeat ðtrariũ in textu
vcte . no teſta · ſicut illud Dauið non fuit filius ÿſai
q ſimilia. Patet qꝛ talia nõ tenet᷑ quilibet explicite cre
dere ſz ſolum implicite vel in p̃paratõe animi inqntũ
patus eſſe dz quilibet credere quidd in diuina dun et᷑
ſcriptura · Sed tunc ſolum hõ tenet᷑ huiꝰ explicite cre
dere qñ ei h oſtiterit in doctrina fidei dtineri · Et in te
rim qð non ðꝛſtat nec interim ꝙ obligat᷑ ſcire põt ali
quis ſine ꝑtinacia tñ ↄtrariã opiniõeʒ tenè. Quarta
ↄeluſio · Qliòs põt abſq; ꝑiculo ꝑeccau tenẽè opiniõez

alicuius ma tiſcri etiã dtrariã veritat fidi in hiſe que
ad fide pceinẽt. Scõᷣo mõ pꝛincipali diſtinctõis· ſ. quo
rum veritas nec ſcripture teſuo nec vlis eccleſie deter
minatõe het expᷣſſa Dum tñ facta ðterminatõe abſaz
p̃ſumtõis cuiuſcũq; foꝛe illicito intellectum ſuũ hũili
et determinatõi vlĩs eccleſie · Patz qꝛ nullus peccat il⸗
lo tpe non eredẽ do illud qð non teneẽr credẽ ꝓ iſto tẽ⸗
Pe ſʒ qᷓ expᷣſſe non ↄunent᷑ in ſacra ſcriptur nec p eccle
ſiaz ſunt deter minatn nec alicui ſunt reuelata neq; ta⸗
nione euidenti oſtẽſa ptine debere ad fidei verit tẽ nul
lus tenet credere cxplicite cũ fides ſit ex au ditu Ko. iiij⸗
SIonde 2 S.· Tho · xxij . q;ij ar. vj. di. Lð ſi ſimplices in
hijs qᷓ ad ſubtilitatẽ fidei ptinẽt non inueniant᷑ ꝑtina
citer adherere ſi in talibo ex ſimplicitate deſiciant non
eis imputat᷑. Circa maiots vero varie opinãtes cu98
inter dum diſcipuli in varias opiniones pniti ſe unẽ᷑.
Dicit ibideẽ vnum notabile vbum · Cum in quit mio⸗
res non habeant fide; nnplicitaz in fide maioʒ niñ qᷓ
itis maioꝛes adherent doctrine diuine ßm illud j. Co.
iiij Imitatoꝛes mei eſtote ſicut a ego xpi · Cum hůöana
cognitio ſit regula fidei ſz veritas diuma a q ſi ali ui

maioꝝ deficiant non iudicat fidei ſimplicium q coz
reiſtaz fide hẽe credunt niſi ꝑtinacitet eoꝝ e:roꝛibus
in pticulari adhereant dtra vlis eccleſie fidẽ qᷓ nõ põot
deſicere dicente dño Lu. xxij. Egd rogaui ꝓ te Petre
vt non deficiat fide a ˖ Vac ratione multi tenentes
plum eꝛronea ea rationum multi tudine deſendentes
Tamẽ quia eccleſie vniuerſalis deternnnationi colla
anmie ſub mſerunt 2a nihil contra fidem explicitum p
tinaciter attemtauerunt Ideo heretici non fueꝛunt vt
abbas Joachim a mult alij · Quinta concluſio ſequit

ex p̃miſſis ꝙ ſtat aliq; circa ea que fidei ſunt errare. ꝰ

tmen non peccare vt iam pꝛeoſtenſum eſt ſeda parte

¶Bacet gu tam in kie guaz in moꝛihus
diuerſis diuerſa ſentientibus ſcrupuloſus tu
te ambulare poſſint ⁊ in ſuaz opiniouem et

bꝛeuilſſime explicat᷑ quis er

Capitulum-xxrx
Sia ſuß onit in q. cedentis ca · ꝙ de adherẽ
do vni opinioni vbi dod oꝛes ↄtrarian ?t in
moꝛalibo ſit ſieut de credibilibo illud q;αſu
pꝛa ſit exped itũ ſatis ca xj.iſtꝰ ꝓꝑtis ITñ p̃ᷣno
tuatis diſtinctio nibo p̃cedentis ta: adhue p lacioꝛi cla
tatione Notandũ ꝙ cũ peccatũ ſit exoꝛbitatio a diuia
lege ſiue hüana a diuĩa deꝛiuata b · Ambꝛo · di · Pecca
tum cſt p̃uaricatio legis diuine a celeſtium ino bedien

tia mandatoꝝ Et ᷣm Augu · Eſt dictũ vel factũ vel ꝰ

pifoꝛmis ei qᷓ ſupꝛa aſſignata fuit ptinentiũ ad fidẽ vi
delicz de punentibo ad legez dei · Quia ali ſunt exp̃ſſe
in lege dei dtenta vt de non accidendo non furando ct

ſimilia qᷣ ſunt oĩbo duia · Alia aut ad legẽ dei pñt pnu⸗
neꝛe ſicut ꝛcluſiones elicibiles exdtentis cxp̃ſſe in lege

dei nõ tñ cxp̃ſſe clare legis aut ſcripture teſt o aut vſĩs

cccleſie vulgata bterminatõe patẽt ad legẽ dei ptinẽ
ſicut ſunt multa in qbo varie adhuc inter dockoes cur
runt opiniones ſicut ẽ materia de plumlitate bñficio

rum materia ↄtractuũ multo . Hijs ſuppoſitis eſt p
ma cõcluſio. Nullius ratõis õpos põt agere abſch dei
offenſa contra expſſa in lege dei poſita ntumcumq;
cuꝛtat ſuꝑ hijs opinio aduerſarij patet qꝛ maledicti
pccati · Vnde H. Tho · qðli · xj · ſic di · Eaciens aliquid
tra opinioneʒ mgroꝝ ſi faciat contra opinionez ve

raz cũ tunc faciat contra legeʒ dei non excuſat᷑ a pecca

to q;uis nõ faciat ðtra conſcĩaʒ · Sic em contra legez

dei facit · Vec ille. Qð intelligen dũ eſt cũ materia ciraena
quaz varietas eſt mgrẽoꝝ ptineat ad ea ꝗᷓ ſunt lege diid
uina cx ſſa quoꝝ qlibet ſicut æ diumaz legẽ neceſſari
am ad ſalutẽ tener ſcire libz arbitrij vſũ hñs. Nec ali
quis ex hoꝝ ignoꝛantiã excuſatõez peccati porxeſt hie
cũ ſit ignoꝛantia iuris · Srda dcluſio · Poteſt s abſcq
offenſa dei ſine peecato facere dtra ea ꝗ ſunt leg s diu
O ſicut non omnes obligant ſeire
oĩa qᷓ ſunt fidei explicite · Sicut em ſupta dictũ nom
ſunt nocioꝛa ad hꝙ hoĩes dirigant᷑ in finez ſupnanunꝛn
bilia ſiue ad moꝛes ꝑtinentia eſt diſtinctio. Non em ẽ
oĩm oĩa ſcire õ ſunt pccata moꝛtalia Q pccatoꝝ ſpes
a huiuſmõi · Quedaz etiã alijs ſunt planioꝛa· Qlijs e/
tiaz ad ſciendũ accomoda magis qʒ diſponentia adꝰ
poſitõcz moꝝa directõ ez oꝑm in finez ſupꝛa dicum
Snde S · Tho in. iiij. di · xxiiij · di · Sacer dotibo etam
curatis dz eſſe ſcia non qᷣdez vt omnes difficiles qſtio /

ne ſcðo mõ dicko.

nes legis ſciant qꝛ in hijs dz fieri ad ſupioꝛes recurſ⸗

Sed ſciant illa q populꝰ dz credere obßuare de lege
Sʒz ad ſupioꝛes ſacerdotes · ſ. ẽos ptinet vt etiaz eaz
que difficultatẽ in lege facere poſſint ſciant Et tanto /
magis qnto in maioꝛi gradu collocant᷑ · Pꝛeterea taz
pꝛima ꝛ eluſio ꝙ; ſcðᷣa cxp̃ſſe ꝓbant᷑ autoꝛitate leo nis
pape de pe · di · xiij . dicgitis. Gicut daz ſunt que nulla
ratone pñt duelli im multa ſunt que aut ꝓ neceſſita⸗
te tym aut ꝓ ðſ. deratõe etatũ opoꝛtet tꝑari · Illa ſp ↄ
ditõne ßuata vt in hijs que vel dubia fuerint aut ob
ſcura illud nouermn? ſequendũ gð nec p̃ ceptis euunge
adueꝛſü Glo. ſuꝑ nulla ratione pñ̃t duelli dicit vt pꝛe
tepta decalogi ⁊ foꝛma baptiſmi a foꝛma ↄficiendi coꝛ
pns xpi: Ex quibo oĩbo patet: ꝙ argumentum ad pꝛo

z.

bandum cont᷑luſionem ſcðaz poteſt foꝛmari 7oꝛdina
ri ſicut foꝛmatũ 2 oꝛdinatũ fuit argumentũ ꝓban 8 Er

taz coneluſionem Heedentis capi Eſt tũ ſcien dũ ꝙ vt
pᷣ̃fata huiꝰ capi·ſcðᷣa concluſio vlĩter ſit vera pſuppo

nentis ſupꝛa in p̃cedenti capi · diſtinttiombus notacts
Duo requirunk · Pꝛimum ẽ ꝙ abſq; dubita tõe notabi
li aut ꝓbabiſi de contrario quis adhereat p̃fate opini
oni ne diſcrimini ſe exponat · De quo late didum ẽ ſu
peꝛa ca.xxv. Pa. xj· ca.xj. · xiij. Scðm eſt ꝙ adhereat
pfate opinioni ſine conſcĩa de opoſito vt late etiam

tractatn m eſt in ſcða pte huiꝰ tractatꝰ . Et de hac dif
ficultate huiꝰ vide lig ca · latiſſime ſupꝛa in multis lo/

ris diffuſe diffinitũ eſt. Sz oꝛiũt circa p̃miſſa duo ſeru

ſitate oĩa ere dibi ia explicite a diſtincke credere me

libet non tenet᷑ eꝛroꝛẽ ſuũ contrarium articulis fidᷣi eui
tare Qꝛ non tenet opp oſitũ illiꝰ cauè cuiꝰ oppoſitum
non tenel agnoſcere 2 itn videẽ ꝙ poſſʒ aliquis licite
in erꝛroꝛeʒ repugnan tẽ alicui arti ulo cadere. Et eo de
mõ argueret᷑ p̃ciſe ꝙ qs poſſʒ in actũ peccati moꝛtalis
cadere ſine peccato moꝛtali qꝛ non tenet ſimplex om /
nes dras pecatoꝝ moꝛtaliũ ⁊ p̃ceptoꝝ ði a cceleſie ſci
re explicite · Rñdet᷑ pjm. S. Tho · Scotũ in tercia diſ.

xxv· negendo conſeqᷓntiã · qꝛ non ſolum tenet᷑ quilibet

ſimpley canere omnez erroꝛẽ cõtrariũ articulis nume⸗
mtis. ſz tenet cauere omne qð eſt gontraxium veritan

ſcripture ſe canoni biblie. qꝛ nullꝰ poſſct ꝑtinacit ad
herere cõtrario alicuiꝰ veritatis in biblia quin heret
cus iudicaret · Et cũ arguit᷑ non tenet ad eꝛroꝛez eauen
dum niſi teneat ad credendũ explicite eiꝰ oppoſitum ·

Dico ꝙ conſeqntia non vʒ ſicut ptz in moꝛalito alijs

ſcire 1 cognoſcè ĩ quo gradu ſupbia peccatũ moꝛta

kł vel gula qe nee h ſeiunt mult expi in ſcia ſ eirta h

ma
vt
po⸗
Nns
,

rar

is

aliquid opoitũ fidei poſſz ſimplex lieite adherere do /

.

ſunt multe altemtões. Dubiũ ſeom Si ſufficiat ſim
pliciho hẽe fidẽ explicatã de aliqᷣboa de alijs implicitã ·
tunc ſi iſte cui incumbit inſtruere ſimplices p̃dicaret ·

ſtrine eiꝰ creden do tuncq; veꝝ aliqð falſũ a tunc ſimul

eſſet fidelis 2 in fidelis · fide lis ꝛ non tenet᷑ actũ cyplici

tum hĩe de cõtrarxio articulo. J nfidelis vero qꝛ credit

aliqᷣd eſſe vm qð repugnat fidei. p̃fatũ em argumentũ

in duxit cuendaz doctoꝛẽ notabilẽ ſeribe a cõcedere ꝙ

s poſſʒ etiã martiriſari ſimplex qñ ex ignoꝛã aa tene

ret eꝛroneũ articulũ ſibi a ſuo p̃lato heretico p̃dicatum
Rũiñdet. S. Tho · BGeo.vbi ſu in ij · di · xxv q · ij · ꝙ ali

Lua ſunt q duiter p̃dicant in eccleſia talia ſüt neceſ/
ſe ſimplicit ad explicite credendũ. ſ. ꝙ yps natꝰ ẽ ex v

gine maria. ꝙ ꝓ hũani generis crucifix' ſalute. Sz ſi

ſit aliéd að credendũ qð tñ non p̃dicat dũiter in eccle

ſia ſʒ oĩt᷑ ſpaliter in vno loco de nouo non ẽ neceſ⸗

ſariũ ſimplici illud credere firmit tãq; vero adherẽ do

pHmo neceſſariũ ẽ magis illi nõ adherè cuouſ; ſciat
illud eredi ab eccleſia tãg; vm vᷣba ſunt Sco · in · iij. Et

SG. Tho · vbi pꝛiꝰ ſic clariꝰ di. in · iij ar · Pꝛelati tra fi

dez p dicanti nõ ẽ aſſenti endũ oꝛ in H diſcoꝛdat a pᷣma

regula nec ꝑ ignoꝛantiã ſubditꝰ excuſat᷑ a toto · q ha⸗

bit? fidei facit melĩatõez ad dtrariũ cũ vnctio neceſſa/

lis doeeat de oio ptinennbo ad ſalutb Joh iij. Vnd ſi
hõ nõ ſit nims facilis ad credendũ oĩ ſpũi qñ alidĩ

ſolitũ dicat nõ aſſentitt ſʒ aliũde recret vel deo ſe cõ⸗

iittit in eiꝰ ſecreta nõ ſe ſupꝛa ſuũ modũ ingerendo
Sz érè: alies hõ ſimplex qᷣ ignoꝛat dẽ̃as plures pecca
toꝝ moꝛtaliũ vel articulos fidi qꝗᷓ ſũt lr̃atõꝛibo nota p

SId cauebit iſte ſiplex peccata qᷓ ignoꝛat eſſe moꝛtalia.

aut pfidiã quã ignoꝛat· Rñdit S. T. Qð talis aut eſt

extra caritutẽ aut in caritate · Si pᷣmũ a ẽ fidelis tũe fi

dei habit/ eũ p̃ſeruare poteſt. Bi vero ĩifidelis nõ mi?

eſt ſi cecus offendit vulnerat apliꝰ. qꝛ ignoꝛãs igno;:
mabit. Si aut o fidelis 2 in caritate timc p habit carr
tatis ꝑ alios hĩtus oĩm vᷣtutũ moꝛaliũ ⁊ theolo gicon)

oĩbo vt hes ſupꝛa pte ſcða ca. vj. Si eta eſſʒ fide lig ey

tra caritatẽ exñs tũc qꝛ habitibo gratuitis caritatis eaa⸗
reret non itn pᷣſeruaret᷑ a peccata in qᷓ maderet eſſent pe
na peccat · A pfidia tñ pter hĩtim fidei quez haberet
inclinaret᷑ ↄtra omnez articulum pfidũ Vnde di. Han
ꝰ Tho · in · iij · di · xxv. q.ij · ar. . Sicut hitus tpanne i ⸗
clinat ad reſiſtendum luxurie Itn etiã habitus fidei in
clinat ad reſiſtendum oĩbo que ſunt dtra fideẽ Snð in
tpe qñ emergit neceſſitas explicite vgnoſcendi vel pꝓp
ter doctrinã dtrariã qᷓ imminet vel ꝓpter motũ diur
ſum q inſurgit · tunc hõ fidelis ex illuiatõe fidei nond
ſentit hijs qᷓ ſunt dtra fidẽ ſʒz differt quouſq; pleniꝰ in
ſtruat ˖ Ide oñdit in pma ꝑpte. q.j· ar · vj · Qð q eſt ĩ gra
tia caritutis hz ex ↄñti · vij · dona ſpũſſancti inter q ſũ/
mum eſt ſapia quã ctiã hʒ minimꝰ in caritute exñs.⁊?
ideo iudicare põt talis ꝑ modũ inclinatõis hĩtꝰ ð ne,
ceſſarijs ſibi ad ſalutẽ · Cũ in quit iudicare ad ſapientẽ
pPtineat ideo hᷣm duplicẽ modũ iudicandi duplex ſcia
acqꝗrit · Conungit em aliq; iudicare · Vno mõ ꝑ modi
inclinatõis ſicut q hz hitü virtutis recte iudicat de ĩhy
q̃ ſunt virtute agenda inqntũ ad illa facienda inclina
tur. Sñ · ij. Ethi · ðꝛ · ꝙ virtuoſꝰ ẽ menſura regula hu
manoꝛum actuũ · Alio modo ꝑ modũ cognitõis · BSi⸗
cut qꝰ inſtructꝰ in ſcĩia moꝛali poſſʒ iudicare de actibo
virtutis etiã ſi hitum non hret · Pꝛimꝰ ergo modus iu
dicandi de rebo diuinis patz ad ſapiaz que ponitů do
num ſpũſſancti ßm illð · ij. Cꝛ· ij · Opüũalis hõ iudicat
oĩa · Itẽ di · Dy oni ·. ij · ca · de diuinis noĩbo ꝙ Jerotheꝰ
dockt? erat non ſolum paciens ſʒ etiaz diſcens diuina ·
Gecundus aũt modus iucandi ꝑtinet ad dockrinaz ſa

cre ſcripture ßm qðᷣ pꝑ ſtudium habet? licz eiꝰ pꝛincipia

cxy reuelatione habeant᷑ . Vec ſanctus Thomas.

¶ Sub diuerſis diuiliombus determinat v

qualibet ignoꝛantia qn excuſet vel quãda nõ

Iynaliter ꝓ cluſione notandũ ſũmo ope que

um p̈neipale ad ſubueniendũ foꝛate dſcie.
is em eꝛtoꝛ ex ignoꝛãtia venit. Et q;q; pte. ij. ca v.
plura dicka ſint de ignoꝛantia tñ ſub ↄpendio hic eadẽ
materia finiet ßm diſtinct onẽ Sdal de Argen antich

illi⸗? nobiliſſim dockoꝛis. Querik ergo Oni gnordtic
daz vincibilis que eſt in ptãte . · ſcientis. Et ideo alio

noĩe ðꝛ affectatn eſt multiplex vt infra diceẽ · Alia ẽ

uincibilis . q non eſt in ptũte ſcientis . Et eſt etiã mul

tiplex. qꝛ inuincibilis aut ineſt ey naturn vel natuealit

ineſt ſtultis moꝛionibo a melancolicis. Et hec non eſt
in ſe peccanũ a cx ea ſequens excuſat in toto. Qlia ineſſ
ey atcidente vt ex infirmitate vel ex ebꝛictate. Si ineſft

ex accidente aut eã hñs non dedit opaz vt eñ ali quis
non nouit virtutẽ vini aut alte riꝰ opilatiui 1 vniuer

ſalit qñ ignoꝛat ſibi futuʒ tale accidens tunc etiaz hec
ignoꝛantia non ẽ peccatũ in toto excuſat ſequens pec
catũ q;diu mantt tulè accñs · Aut eã ſeʒ ignoꝛantiã ecx

accñte hñs dedit opaʒ. 2 ſi dedit opaz aut h factũ e

rez licitñ ſicut alis ex deuotõe vel alio exercicio ſpiaa

li incidit in inſamiã · hec etiã excuſat a toto · Qut factũ

ẽ ꝑ rez illicitũ · ⁊ h duplicit adhuc · qꝛ videlicʒ aut dedit

opaz ꝑ rem illicitaz qᷓ fuit veniale p ccatũ vt ſi aliᷣs
iraz venialẽ incideret freneſim ˖ Et hec excuſat a toto

Qut dedit operam per rem illicitam que fuit moꝛtalae

peccatum · Et hec ignoꝛantia in ſe eſt peccatum 1K non

ignoꝛantia excuſet que non. Et qᷓ augeat pec⸗
ſcatũ vel minuat. ꝛ in iſti? ſcia kſidet remedi

cxcuſat ſequens peccatum in toto Sed m phm in · iij
Echi. Talis meret᷑ duplices maledictiones tamen ex
cuſat a tanto Quia licet in intũ peccatũ eſt ſit volunta
rium.a ideo illa ratione nõ excuſat · tñ inẽntũ eſt igno
rantia cauſat quodamõ inuoluntarium ideo dmminu
it de ratione peccat· qꝛ omne peccatũ eſt voluntarium

Modo ſequit pꝛmnum membꝛum pꝛnne diuiſionis qꝛ

ſi eſt ignoꝛancia vincibilis. aut eſt ignoꝛantia iuris
aut fatti. Ignoꝛantja iuris a pho ð ignoꝛantia vlis
qð in ide redit . qaꝛ ius hic vocant᷑ regule vniuer ſales
gentes vituz Aut eſt ignoꝛantia vincibilis facti que a
pł is aO theologis vocatù ignoꝛantia ꝑticularis qð in
idez redit. Nꝛ fackum vocat aliqð pticulare determina
tione ꝑ circumſtantiaz quam ðungit etiam ſapientem
ignoꝛare. Si eſt ignoꝛantia iuris h fit dupliciter quia
auteſt iuris vlis qð oĩbo mponit᷑ ad ſcienduma tenẽ
dum⸗ Huius ignoꝛantia craſa eſt vel ſupina 1 Bnon
excuſat. mo eſt peccatũ ſpẽale m Qugu:ſi eſt volun

taria Qut eſt pticularis ſeu iuris pticule

ris q nõ ſcit

niſi p ſtudium Hec excuſat a tanto a toto ſicut caſus
multũ difficilis Si aut eſt ignoꝛantia facti · h etia; fit
dupliciter ˖ Qut em ipſa eſt cauſa actꝰ. qꝛ ſi non inno
raret non faceret Et huiꝰ ſignum eſt penimdo in albtu
Et hec ſimiliter cauſat inuoluntarium · ideo cxcuſat
a toto vtz in Jacob Lya· Qut non eſt cauſa adus
ſz ꝑ accidens ſe hʒ ad ad um. qꝛ idez facer et enaz ſi nõ
ignoꝛaret. Et talis non penitet in actu vt aliquis cre
dens accedere ad vnam mulierem accedet ad aliaz ad
quam non debet. Talis non dꝛ p ignoꝛantiam facere.

ſed ignoꝛans. Et talis ignoꝛantia nec diminuit pecca
tum · Olia aut ignoꝛãtia eſt que dſequit᷑ affelum pec⸗

cati · vt quan do dcupiſcentia peccati quaʒ voluntas re
it abſoꝛbet iuditium tatõis in ꝑticulari oꝑpabili.
ſicut nupedit ira cem ne poſſit cerneꝛe verũ · vt ðꝛ · v

pꝛimit abſoꝛb

— — — – —

1

Etchi. Oẽð delectatio coꝛrumpit exiſtimatione em pꝛu⸗
dentie. Et hec eſt ignoꝛanta electionis pᷣm cuã omnis
malus dicit. Ignoꝛans. Et hec ſequit affectum pecca »
tus ipſam pcedit a ideo nullo mõ diminuit peccatum

nec diminuit niſi inntum cauſat aliquo modo inuo

—
—

ti · Et ideo non minuit rationez voluntarij ymo volun
Quia nulla alia ratione ignoꝛantia excuſat teccatum

luntar um · Vec ille·. Tantum de dſolatione timoꝛate
conſciente dixiſſe ſufficiat. A cuiuſmodi vpilatione ſi
quiſq; qð ſuum eſt recipe velit nihil aut modicũ au/
toꝛi manebit.

¶Explitit Conlolatoꝛium timoꝛate conlcien
tie m agiſtri Jollannis Dider⸗

. .
P

7

.
”M

¶ Ancipit conſolatoꝛium tüno: ate co

ubo. Cum aut tationalis anma incoé⸗

tus foꝛmare

7

peene infinita accidetia · tũñ ꝓp pñ̃ti vni moꝛbo qui eſt er/

wnea cõſcientia pᷣncipaliter ſuccuerere ꝓgpono ꝑ hũre

tractatũ q cenſeri poteſt Conſolatoꝛiũ timoꝛate con/

ſcientie. Quez reuern ex famoſoꝛ doitoꝝ tam thoolo⸗
gice pagine ꝙ; iuris canonici eõpoꝛtaui ſñijs · Quia i⸗

it in huiꝰ vite exilio nihil ẽ bona cõſcientia iocundi⸗
De qua etetna aic ſapientia. Secum mens qjſi iuge cõ
uiniũ · Et apoꝰ. j·. Coꝛin th. ij · Gloꝛia nẽa hec eſt teſti⸗

mo m coſcientie nte Et iin e diuerſo in hat lactiman
Xalle vel penalius a mipabiliꝰ mala conſcientia. De

Yſa ˖ d · Seꝛmis eoꝝ non moꝛiet᷑ in eternũ a ignis coꝝ
non exunguet. Ideo vt conſcientia ſine erroꝛe ad felici
tntis eine cũ bona ſpe ire qat termi nũ iuxta tres famo/

ſas geceptiones cõſcientie tractatũ pñ̃tez in tres ptes

diuido. Pꝛmma ꝑs in · viij · capi · erit de cõſcientia Put
ſpez denotat. Secun da in · x. capitulis erit de cõſcientia

de conſcientia Put in ali quo trepidat
Biume partis Capitua:

Kimum ꝙ conſcientia pꝛimo mõ capitur p

ptem mala ingerit.

a?ꝛ

„ 6 †
—

nſcien

Nuret ſis moꝛbis coꝛpm medicos tradi⸗
yIdiſſe antidom varia diuerß ſub tracta⸗

pabiliter nobilioꝛ ſit coꝛpe plus lõge
aiarum medicis de hijs opus ẽ tracta⸗
y nare quib egrotuti ſubueniant cie. Et q;q; in
humanã annmnã cadere poſſint in firmitatũ ſpualium

ſee a ponunt ſeptem fruck? bone confcientie.
Becundü ꝙ mala coſcientia cam habenti ſe⸗

0
V

XX

S
W

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

R

Balancde Q

2

Focus

N

1

K

J
10

9

10

H

G
7

P
6

15

E
5

9 Copyright 4/71999 VxVMaster GmbH www.yXymMaster. com